open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IOS

**iOS** (þekkt sem **iPhone OS** fyrir júní 2010) er stýrikerfi frá Apple fyrir fartæki Apple, snjallsímann iPhone og spjaldtölvuna (e. *tablet*) iPad (seinna kom nafnabreyting/afbrigði af iOS fyrir iPad sem heitir iPadOS). iOS kom fyrst út á iPhone en er nú líka fáanlegt fyrir iPod touch. Apple gefur ekki leyfi til að nota stýrikerfið á öðrum tækjum. Með netversluninni App Store er hægt að hlaða forritum niður í þessi tæki og 2020 voru til 1.8 milljón forrit, aukning frá rúmlega 500.000 forritum, til sölu í versluninni 2011. Á síðasta ársfjórðungi 2010 var markaðsdeild iOS á alþjóðlega snjallsímastýrikerfismarkaðinum 16%, í þriðja sæti á eftir Android frá Google og Symbian frá Nokia, ef miðað er við sölu á tækjum sem nota stýrikerfin, en nú er iOS í öðru sæti á eftir Android.

Notendaviðmót iOS er byggt á beinum samskiptum við fjölsnertiskjá. Notandinn stjórnar tækinu með fingrahreyfingum og lyklaborði á skjá (líka er hægt að nota viðtengt lyklaborð en kerfið er ekki hannað fyrir mús). Tækið bregst einnig við sé tækinu hallað eða snúið. Sé tækinu, til dæmis, snúið um 90 gráður þá heldur mynd á skjá áfram að snúa upp. iOS var byggt á grunnhluta Mac OS X stýrikerfisins (sem nú heitir macOS), sem var gert fyrir borðtölvur og að einhverju leyti eru forritaskil því lík (t.d. Core Foundation og Foundation Kit en notar t.d. Cocoa Touch en ekki Cocoa úr macOS) en ekki nógu lík til að forrit gerð fyrir macOS virði á iOS.

## Afbrigði
iOS, undir því nafni, eða upphaflegu útgáfurnar, eru ekki lengur fáanlegar fyrir eða með iPad spjaldtölvum. Svipað afbrigði, iPadOS, er nú notað og munurinn er aðallega að stýrikerfið og forrit fyrir eru gerð fyrir stærri skjá. macOS hefur sögulega séð ekki getað keyrt iOS né iPadOS forrit, og telst/taldist ekki afbrigði af þeim stýrikerfum. Hins vegar í núverandi útgáfu af macOS, á viðeigandi nýrri vélbúnaði, þ.e. "Apple silicon" (M1) tölvum, getur macOS keyrt þannig forrit. Svo má segja að iOS hafi alltaf verið afbrigði af macOS, því ákveðinn skyldleiki er á milli, að hluta til eru stýrikerfin eins.

Apple TV notar sérstöka útgáfa af iOS sem kallast nú tvOS eftir nafnabreytingu, en þar sem notandinn notar fjarstýringu, með svokölluðu 3ja metra viðmóti ("10-foot user interface"), en snertir ekki skjáinn til að stjórna, eru eiginleikarnir og skyldleikinn við iOS ekki eins augljós, enda var iOS ekki notað áður fyrr, heldur afbrigði af macOS.

## Heimildir
Acorn Computers

**Acorn Computers Ltd.** (síðar nefnt **Element 14 Ltd.**) var breskt tölvufyrirtæki sem stofnað var í Cambridge árið 1978. Fyrirtækið framleiddi nokkrar vinsælar tölvur sem seldust vel á Bretlandi. Meðal þeirra voru Acorn Electron, BBC Micro og Acorn Archimedes. Tölvan BBC Micro sem fyrirtækið framleiddi í samstarfi við BBC var ein vinsælasta tölva í breskum skólum á níunda og tíunda áratugunum. Fyrirtækinu var skipt í nokkur önnur fyrirtæki árið 1998 og arfur tilveru þess er þróun RISC-tölva. Stýrikerfi fyrirtækisins, RISC OS, er ennþá þróað í tveimur útgáfum af RISCOS Ltd og RISC OS Open. Nokkur dótturfyrirtæki Acorn er enn til í dag, til dæmis ARM Holdings, sem er eitt helsta örgjörvahönnunarfyrirtæki í heimi fyrir farsíma og lófatölvur.

Vegna þess að Acorn var mikið nýsköpunarfyritæki er það stundum kallað „breska Apple“.

## Heimildir
Æðeyjarviti

**Æðeyjarviti** er viti í Ísafjarðardjúpi. Hann er 12,8 m hár og var byggður árið 1944 og tekinn í notkun árið 1949. Vitinn var lýstur með gasljósi fram til ársins 1988 er hann var rafvæddur. Axel Sveinsson verkfræðingur hannaði vitann.

## Heimild
* Æðeyjarviti (Sjóminjar Íslands)
Nikulás Bergþórsson

**Nikulás Bergþórsson** (d. 1159), kallaður **Nikulás Bergsson** í sumum heimildum, var líklega fyrsti ábóti í Munkaþverárklaustri, víðförull fræðimaður og heimsborgari. Hann var sagður skáld gott og orti *Jónsdrápu* um Jóhannes guðspjallamann og *Kristsdrápu*.

Nikulás hafði meðal annars farið í pílagrímsferð til Jerúsalem og var vel kunnugur í Róm og víðar á Ítalíu. Hann skrifaði eða lét skrifa eftir sér leiðsögubók fyrir pílagríma, *Leiðavísi og borgaskipan*, sem kalla má fyrstu landafræðibókina á íslensku. Hann var sagður vitur og víðfrægur, minnugur og margfróður, ráðvís og réttorður. Hann var áhugamaður um stjörnufræði og lýsir því í bók sinni þegar hann var í Palestínu og lagðist þar niður á sléttum velli á bakka árinnar Jórdan, horfði upp í stjörnurnar og mældi þær síðan:

„Ut við Jórdan, ef maður liggur opinn á sléttum velli ok setr kné sitt ok hnefa á ofan, ok reisir þumalfingr af hnefanum upp, þá er
leiðarstjarnan þar fyrir at sjá, jafnhá en eigi hærra.“

Nikulás sneri aftur heim til Íslands 1154. Klaustrið á Munkaþverá, sem var af Benediktsreglu, var stofnað árið 1155 fyrir tilstilli Björns Gilssonar Hólabiskups, Björns bróður hans, sem var prestur á Munkaþverá, og líklega einnig mágs þeirra, Jóns Sigmundssonar á Svínafelli. Í *Stokkhólmsbók* segir að fyrsti ábóti á Munkaþverá hafi heitið Höskuldur og verið skamma hríð en nú er yfirleitt talið að það sé misritun og Nikulás hafi verið fyrsti ábótinn.

Þann 15. júní 1158 var Nikulás ábóti við vígslu dómkirkjunnar í Skálholti með Klængi biskupi Þorsteinssyni og Birni biskupi Gilssyni og flutti vígsluprédikunina þar. Hann var ábóti á Munkaþverá í fjögur ár, til dauðadags 1159. Björn Gilsson prestur tók við af honum.

## Heimildir
* 
*
Björn Gilsson (ábóti)

**Björn Gilsson** (d. 1181) var prestur á Munkaþverá á 12. öld og síðan ábóti í Munkaþverárklaustri, annar í röðinni á eftir Nikulási Bergþórssyni. Hann var bróðir og alnafni Björns Gilssonar Hólabiskups og stóðu þeir saman að stofnun klaustursins.

Þeir bræður voru synir Gils Einarssonar Járnskeggjasonar, Einarssonar Þveræings, og höfðu þeir langfeðgar allir búið á Þverá. Kona Gils og móðir þeirra var Þórunn, dóttir Þorbjarnar Þorfinnssonar karlsefnis. Systir þeirra var Þórný, kona Jóns Sigmundssonar eldri á Svínafelli.

Björn var vígður ábóti 1162, sama ár og bróðir hans dó. Björn biskup taldi það styrkja kirkjuna mest að efla munklífi og hafði því gefið eitt hundrað hundraða af fé Hólakirkju til Munkaþverárklausturs. Björn ábóti hefur vafalaust átt stóran þátt í að móta klaustrið og venjur þess því hann var ábóti í nítján ár og hefur raunar líklega stýrt klaustrinu allt frá því að Nikulás ábóti dó 1159. Björn dó árið 1181 og tók Hallur Hrafnsson við af honum.

## Heimildir
* 
*
Ólafsviti

**Ólafsviti** í Patreksfirði er viti sem byggður var árið 1943 og tekinn í notkun árið 1947. Vitinn er 14,4 m hár steinsteyptur turn. Hann er byggður eftir teikningum Axels Sveinssonar verkfræðings. Gasljós var í vitanum til árisns 1978 en þá var hann rafvæddur.

## Heimild
* Ólafsviti á vefnum Sjóminjar Íslands
Snjóþrúgur

**Snjóþrúgur** eru fótabúnaður til að ganga í snjó. Þær virka þannig að þyngdin dreifist yfir meira svæði og sekkur fóturinn þá ekki í lausamjöll. Snjóþrúgur voru gerðar úr viði og leðurþvengjum en eru núna gerðar úr léttum málmi eða plastefnum og gerviefnum. Til þess að snjóþrúgur safni ekki í sig snjó er í þeim net eða fléttingar eða göt í gegn og á þeim þarf að vara festibúnaður sem festir þær á fæturna.

Snjóþrúgur voru til forna nauðsynlegt verkfæri fyrir veiðimenn, skógarverði og aðra sem þurftu að fara yfir svæði þar sem oft lá yfir djúpur snjór. Núna eru snjóþrúgur fyrst og fremst notaðar af göngufólki og hlaupurum sem vilja komast leiðar sinnar í snjó að vetrarlagi. Auðvelt er að læra að ganga á snjóþrúgum og það er frekar hættulaus og ódýr afþreying. Talið er að snjóþrúgur hafi verið notaðar í 6000 til 8000 ár og merki eru um notkun slíks búnaðar úr Kákasus og Armeníu. 

Frumbyggjar Norður-Ameríku notuðu ýmis konar snjóþrúgur, hver ættbálkur hafði sína eigin gerð. Inúítar lengst í norðri bjuggu til einföldustu útgáfurnar, þeir gerðu tvær gerðir, önnur var um 46 sm löng og hin gerðin var næstum hringlaga. Snjóþrúgur urðu æ aflangari eftir því sem sunnar dró og þær lengstu voru gerðar af Krí-indjánum en þær voru 1,8 m langar og uppbrettar að framan. Í snjó í skóglendi þar sem snjólagið var þynnra og blautara skipti floteiginleiki snjóþrúgna ekki eins miklu máli.

Franskir landnemar í Ameríku tóku snjóþrúgur fyrr í notkun en breskir. Orðið eskimói er talið komið úr „sá sem gerir snjóþrúgur“.

## Á Íslandi
Snjóþrúgur þekktust á Íslandi fyrr á öldum en voru aldrei algengar. Í frásögn í *Austra* 1887 er þeim lýst þannig: „„Þrúgar“ voru sterk gjörð sem beygð var í hring, fitjað ólum innan í og bundnir upp um ristarnar. Á þeim gengu einstakir menn hér á Austurlandi fram á þessa öld, þegar snjór var mikill og djúpur; en mjög var það ólipurt, þar eð þrúgarnir skögðu alla vega eins langt út undan fótunum eins og þeir voru stórir til, en nokkuð héldu þeir uppi þeim sem á þeim gekk. Og ekki hefur víst verið til þeirra tekið nema í mestu fannfergjum.“

## Tilvísun
Hallur Hrafnsson

**Hallur Hrafnsson** (d. 1190) var prestur á Grenjaðarstað á 12. öld og síðan ábóti á Munkaþverá, þar sem hann tók við eftir lát Björns Gilssonar ábóta 1181.

Hallur var sonur Hrafns Úlfhéðinssonar lögsögumanns, en faðir Hrafns og afi höfðu einnig verið lögsögumenn, svo og ýmsir frændur hans. Systur Halls hét Hallbera og var kona Hreins Styrmissonar, ábóta í Þingeyraklaustri. Hann var prestur á Grenjaðarstað en var vígður ábóti á Munkaþverá 1184 og gegndi því embætti til dauðadags. Einar Másson tók við af honum.

Á meðan Hallur var prestur var hann giftur Valgerði Þorsteinsdóttur, en prestar máttu á þeim árum kvænast. Hún var skagfirsk, af ætt Ásbirninga. Á meðal barna þeirra var Eyjólfur ofláti, prestur á Grenjaðarstað og ábóti í Saurbæjarklaustri 1206-1212.

## Heimildir
* 
*
Einar Másson

**Einar Másson** (d. 1196) var ábóti í Munkaþverárklaustri frá því að Hallur Hrafnsson ábóti lést árið 1190 og til dauðadags. Hann var því hinn fjórði í röðinni af ábótum klaustursins.

Fátt er vitað um Einar en þess hefur verið getið til að dóttir hans hafi verið Jórunn Einarsdóttir, sem kann að hafa verið kona Styrmis fróða Kárasonar, sem síðar varð príor í Viðeyjarklaustri. Um það er þó ekkert vitað með vissu.

Einar lést 1196 og tók þá Ormur Skeggjason við klaustrinu.

## Heimildir
* 
*
Evrópumeistaramót UEFA 21 árs og yngri 2011

**Evrópumeistaramót UEFA 21 árs og yngri 2011**  er ellefta Evrópumeistaramót undir 21 árs karla í knattspyrnu og fer fram í Danmörku 11.-25. júní. Átta lið keppa til úrslita: Hvít-Rússar, Tékkar, Danir, Englendingar, Íslendingar, Spánverjar, Svisslendingar og Úkraínumenn. Þetta er í fyrsta skiptið sem Íslendingar taka þátt. 

Aðeins tvær þjóðir sóttu um að verða mótshaldari mótsins, Danmörk og Ísrael. Mótsnefnd UEFA fór yfir tilboðin og gaf út meðmæli til yfirstjórnar UEFA sem ákvað 10. desember 2008 að Danmörk myndi hýsa keppnina.

## Undankeppni

Undankeppni fyrir mótið fór fram á milli mars 2009 og október 2010. Undankeppnin var riðlakeppni með 8 landsliðum sem komust áfram. Þessi 8 lið voru dregin 4. febrúar í 10 riðla í aðalkeppninni eftir frammistöðu þeirra í mótinu. 

## Leikvangar
Leikvangar mótsins voru allir staðsettir á Jótlandi í Aarhus, Álaborg, Herning og Viborg. 20. september 2010 var ákveðið að lokaleikur mótsins yrði í Arhus.

## Riðlakeppni
### Röðun í riðla
Liðin voru dregin í riðla 9. nóvember 2010 í Álaborg. Líkt og í fyrri mótum verða leikir í hverjum riðli í tveimur leikvöngum. Lið voru skipt í þrjá potta eftir fjölda stiga og hver riðill hafði eitt lið frá potti eitt og tvö en tvö lið frá potti þrjú.

### Bráðabani
Í mótinu gilda sömu reglur og í Evrópumeistaramóti undir 21 árs 2009. Ef að tvö eða fleiri lið eru jöfn að stigum í keppnini þá eru eftirfarandi atriði notuð.
# Hærri fjöldi stiga á milli þeirra liða sem átt er við
# Hærri markamunur á milli þeirra liða sem átt er við
# Ef að lið eru enn jöfn þá er atriðunum beitt aftur á þau lið sem eru jöfnust.
# Niðurstaða í riðlakeppni
:# Markamunur
:# Hærri fjöldi marka skoruð
:# Atferli í leiknum
:5. Dregið um úrslit

### A-riðill
Í A-riðli varð bráðabani til að skera úr um þriggja punkta jafntefli á milli Hvíta-Rússlands, Danmerkur og Íslands. Hvíta-rússland komst áfram vegna betri markamun í leikjum á milli þessara liða. 

----

----

----

----

----

### B-riðill

----

----

----

----

----

### Undanúrslit

----

### Umspil um Ólympíusæti

### Úrslitaleikur

## Markaskorarar
;5 mörk
* Adrián López

;3 mörk
* Admir Mehmedi

;2 mörk

* Andrey Varankow
* Bořek Dočkal

* Ander Herrera
* Juan Manuel Mata

* Danny Welbeck

;1 mark

* Dzmitry Baha
* Maksim Skavysh
* Jan Chramosta
* Tomáš Pekhart
* Christian Eriksen
* Nicolai Jørgensen

* Bashkim Kadrii
* Birkir Bjarnason
* Kolbeinn Sigþórsson
* Hjörtur Logi Valgarðsson 
* Ander Herrera
* Jeffrén Suárez
* Egor Filipenko

* Innocent Emeghara
* Frank Feltscher
* Fabian Frei
* Xherdan Shaqiri
* Maksym Bilyi
* Thiago Alcântara

## Útsendingar

## Heimildir
Ketill Hallsson

**Ketill Hallsson** (d. 1229) var ábóti í Munkaþverárklaustri á 13. öld. Hann var orðinn ábóti 1222 og kann að hafa orðið það þegar eftir lát Orms Skeggjasonar ábóta 1212 en einnig má vera að einhver hafi verið á milli þeirra.

Um Ketil ábóta er annars ekkert vitað og engar heimildir eru um ábótatíð hans. Hann dó 1229 og Árni Hjaltason tók við af honum.

## Heimildir
* 
*
Árni Hjaltason

**Árni Hjaltason** (d. 1252) var ábóti í Munkaþverárklaustri og var vígður 1229, eftir lát Ketils Hallssonar ábóta sama ár. Árni var Eyfirðingur að ætt, sonur Hjalta Klængssonar Hallssonar. Föðurbróðir hans var Kleppjárn Klængsson, faðir Halls Kleppjárnssonar goðorðsmanns, sem Kálfur Guttormsson lét drepa á jólaföstu árið 1212.

Í Sturlungu segir frá því að þegar Þórður kakali kom til Gása með skipi 1242 fór Árni ábóti til fundar við hann og ráðlagði honum að hverfa sem fyrst á brott úr Eyjafirði því að honum væri ekki óhætt fyrir Kolbeini unga, og fara fremur suður á land og leita liðsinnis þar, sem Þórður og gerði.

Eyjólfur Brandsson tók við sem ábóti eftir lát Árna.

## Heimildir
* 
*
Ormur Skeggjason

**Ormur Skeggjason** (d. 1212) var ábóti í Munkaþverárklaustri og tók líklega við þegar eftir lát Einars Mássonar ábóta 1196.

Ormur var af Svínfellingaætt og frændi Björns Gilssonar ábóta. Hann kom til greina í biskupskjöri á Hólum árið 1201 en Kolbeinn Tumason taldi að Guðmundur prestur Arason yrði ráðþægari, en þar skjátlaðist honum illilega. Guðmundur biskup setti vorið 1204 frænda Orms, Sigurð Ormsson frá Svínafelli, til að rétta við fjárhag staðarins og húsakynni, sem ekki var vanþörf á, og stóð Sigurður sig vel við það verk og byggði upp hús og bætti rekstur klaustursins til muna. Ormur Jónsson frá Svínafelli, faðir Sigurðar, eyddi síðustu æviárunum í klaustrinu og gerðist munkur þar. Það gerði Sigurður raunar sjálfur síðar.

Ekki var þó allt með friði í klaustrinu og er sagt frá því í Sturlungu að þeir Sigurður Ormsson og Hallur Kleppjárnsson tóku prest úr klaustrinu, meiddu hann og limlestu. Ekki er getið um viðbrögð Orms ábóta en Guðmundur biskup bannsetti Sigurð og Hall fyrir verknaðinn.

Ketill Hallsson var orðinn ábóti á Munkaþverá 1222 en ekki er vitað hvort hann tók við af Ormi eða hvort einhver var á milli þeirra.

## Heimildir
* 
*
Ljótur Hallsson

**Ljótur Hallsson** (d. 1296) var ábóti í Munkaþverárklaustri í lok 13. aldar. Hann tók þar við eftir lát Eyjólfs Brandssonar ábóta 1293 en naut ekki lengi við því hann dó þremur árum síðar og Þórir Haraldsson varð þá ábóti.

Ætt Ljóts er óþekkt og um hann er raunar ekkert vitað nema nafnið. Hans er þó getið í jarteikn um nunnu sem fer til Skálholts í von um lækningu. Nunnan, Katrín, hefur fengið augnakrankleika og getur ekki lengur lesið og þarf aðstoð Ljóts til að komast suður. En þegar komið er að Miðfjarðará segist hún treystast Guði og Þorláki helga og tekur sjálf í tauma hestsins. Hún verður heil á báðum augum (heileygð) í Skálholti eftir messu og gerist síðan abbadís í Reynistaðarklaustri.

## Heimildir
* 
*
Eyjólfur Brandsson

**Eyjólfur Brandsson** (d. 1293) var ábóti í Munkaþverárklaustri á síðari hluta 13. haldar, hefur líklega fengið forræði klaustursins 1253, en Árni Hjaltason ábóti dó árið áður, og var svo vígður 1254.

Eyjólfur var sonur Valla-Brands Eyjólfssonar og var lengi prestur á Völlum í Svarfaðardal. Hans er getið á Munkaþverá veturinn 1253, eftir Flugumýrarbrennu, þar sem hann reyndi að bera sættir á milli Gissurar Þorvaldssonar og brennumanna. 

Tveimur árum síðar dró til tíðinda í Eyjafirði, þegar laust saman flokki Eyjólfs ofsa Þorsteinssonar, annars foringja brennumanna, og Hrafns Oddssonar annars vegar og Þorgils skarða, Þorvarðar Þórarinssonar og Sturlu Þórðarsonar hins vegar. Þorgils og félagar komu með flokk manna til Eyjafjarðar um sumarið en bændur söfnuðu liði undir forystu Eyjólfs ofsa og Hrafns. Eyjólfur ábóti reyndi að stilla til friðar og fór á milli fylkinganna en það kom fyrir lítið og sló í bardaga á Þveráreyrum, skammt frá klaustrinu. Þar höfðu menn Þorgils skarða og félaga betur, Eyjólfur ofsi féll en Hrafn Oddsson komst undan á flótta. Sumir liðsmenn þeirra leituðu griða í klaustrinu. 16 eða 17 menn féllu og margir særðust og var þeim hjúkrað af ábóta og munkunum, sem sungu svo yfir þeim föllnu.

Nokkru síðar reyndi Eyjólfur ábóti að koma á sáttum með Þorgils og Þorvarði og svo Heinreki Kárssyni Hólabiskupi, sem hafði stutt Eyjólf ofsa og Hrafn, og hittust þeir í klaustrinu, en ekkert varð úr sáttum. Þetta sýnir allt að Eyjólfur ábóti hefur verið maður sátta og friðar og iðulega reynt að lægja öldurnar í ófriðarbáli Sturlungaaldar. Þegar Þorgils skarði var drepinn á Hrafnagili 1258 var lík hans flutt til Munkaþverár þar sem Eyjólfur ábóti tók við því og veitti Þorgils sæmandi útför.

Eyjólfur var frændi Gissurar Þorvaldssonar. Þess er getið í frásögn Sturlungu af Flugumýrarbrennu að þar var staddur Þórólfur munkur og ölgerðarmaður frá Munkaþverá og hefur hann vafalaust verið lánaður til Flugumýrar til að brugga öl fyrir brúðkaupsveisluna.

Eyjólfur hverfur úr sögunni 1293 og hefur vafalaust dáið það ár. Eftirmaður hans var Ljótur Hallsson.

## Heimildir
* 
*
Eyjólfur Hallsson ofláti

**Eyjólfur Hallsson**, kallaður ofláti (d. 1212) var ábóti í Saurbæjarklaustri í Eyjafirði, annar í röðinni af þremur ábótum klaustursins, og tók við af Þorkatli Skúmssyni, sem talinn er hafa dáið 1203. Eyjólfur var þó ekki vígður ábóti fyrr en 1206.

Eyjólfur var af höfðingjaættum, sonur Halls Hrafnssonar prests á Grenjaðarstað og seinna ábóta í Munkaþverárklaustri, en hann var aftur sonur Hrafns Úlfhéðinssonar lögsögumanns. Móðir hans var Valgerður Þorsteinsdóttir, sem var af ætt Ásbirninga. 

Eyjólfur varð prestur á Grenjaðarstað eins og faðir hans hafði verið og þótti einn helsti klerkur norðanlands. Þegar Guðmundur góði var kjörinn Hólabiskup 1201 vildi hann færast undan biskupskjörinu og nefndi til nokkra menn sem hann vildi afsala embættinu til. Einn þeirra var Eyjólfur, en hann afþakkaði. Eyjólfur hefur án efa verið einn ábótanna þriggja sem voru með Guðmundi fyrir Víðinesbardaga 1208; hinir hafa verið Þórarinn Sveinsson á Þingeyrum og Ormur Skeggjason á Munkaþverá. Hann lést 1212 og tók Þorsteinn Tumason við af honum.

Kona Eyjólfs var Guðrún Ólafsdóttir en Ólafur Þorsteinsson faðir hennar átti Saurbæ áður en þar var klaustur og lauk ævinni sem kanúki þar. Þau áttu tvo syni.

## Heimildir
* 
*
Þorsteinn Tumason

**Þorsteinn Tumason** (d. 1224) var ábóti í Saurbæjarklaustri í Eyjafirði, þriðji og líklega síðastur í röð ábóta þar. Hann tók við eftir að Eyjólfur Hallsson ofláti lést 1212 og gegndi ábótastarfi til dauðadags, en eftir að hann dó er ekki getið um ábóta í Saurbæ og raunar ekkert klausturstarf, svo að líklega hefur klaustrið lagst af eftir lát hans.

Þorsteinn var Ásbirningur, launsonur Tuma Kolbeinssonar goðorðsmanns í Ási í Hegranesi og hálfbróðir Kolbeins Tumasonar, Arnórs Tumasonar og Halldóru, konu Sighvats Sturlusonar. Hann átti að minnsta kosti fimm börn og dætur hans, Guðrún og Steinunn, voru fylgikonur Sveinbjarnar og Kráks, sona Hrafns Sveinbjarnarsonar, sem voru höggnir eftir Örlygsstaðabardaga.

## Heimildir
* 
*
Þorkell Skúmsson

**Þorkell Skúmsson** (d. 1203) var fyrsti ábóti í Saurbæjarklaustri í Eyjafirði, sem líklega var stofnað rétt fyrir aldamótin 1200 að undirlagi Brands Sæmundssonar Hólabiskups, sem dó 1201. Um það leyti bjó Ólafur Þorsteinsson goðorðsmaður í Saurbæ og hefur hann líklega gefið jörðina til klausturstofnunar, varð þar kanúki sjálfur og dó í klaustrinu 1202. Hann var sonur Þorsteins rangláts Einarssonar, bónda á Grund í Eyjafirði.

Þorkell ábóti dó líklega 1203 og tók Eyjólfur ofláti Hallsson við klaustrinu nokkru síðar.

## Heimildir
* 
*
Listi yfir hin fornu héruð Frakklands

**Frakklandi** var að fornu skipt í **héruð** (stjórnsýslusvæði) fram til 4. mars 1790, þegar þau voru lögð af og í staðinn teknar upp „sýslur“ (Département français) við umfangsmiklar stjórnkerfisbreytingar eftir frönsku byltinguna. 

Með því að leggja niður héruðin ætlaði byltingarstjórnin að ná nokkrum markmiðum. Í fyrsta lagi vildu menn fjarlægja síðustu leifar af lénsskipulaginu, rjúfa gömul hagsmunatengsl ínnan héraðanna og stuðla að tryggð við miðstjórnina í París og uppbyggingu franskrar þjóðerniskenndar. Í öðru lagi vildu menn hafa sýslurnar það litlar að auðvelt væri að stjórna þeim. Í þriðja lagi voru öll gömul sérréttindi, staðbundin lög og stjórnkerfi lögð niður og í staðinn komið á samræmdu stjórnkerfi sem skipulagt var frá höfuðborginni París. 

Mörg af gömlu héraðanöfnunum lifa áfram sem nöfn á landshlutum Frakklands, og þau eru enn hluti af menningarlegri vitund margra Frakka. 

## Listi yfir hin fornu héruð Frakklands

Hér á eftir fer listi yfir héruð Frakklands fyrir byltinguna.

Innan sviga er franska heitið, ef það er annað, ártal fyrir innlimun í franska konungsríkið, og nafn höfuðborgar héraðsins. 
# Île-de-France (987, París)
# Berry (1101, Bourges)
# Orléanais (1198, Orléans)
# Normandí (Normandie 1204, Rouen eða Rúðuborg)
# Languedoc (1270, Toulouse)
# Lyonnais (1313, Lyon)
# Dauphiné (1343, Grenoble)
# Champagne (1361, Troyes)
# Aunis (1371, La Rochelle)
# Saintonge (1371, Saintes)
# Poitou (1416, Poitiers)
# Akvitanía (Aquitaine, 1453, Bordeaux)
# Búrgúnd (Bourgogne, 1477, Dijon)
# Picardie (1482, Amiens)
# Anjou (1482, Angers)
# Provence (1482, Aix-en-Provence)
# Angoumois (1515, Angoulême)
# Bourbonnais (1527, Moulins)
# La Marche (1527, Guéret)
# Bretanía eða Bretagne (1532, Rennes)
# Maine (1584, Le Mans)
# Touraine (1584, Tours)
# Limousin (1589, Limoges)
# Foix (1607, Foix)
# Auvergne (1610, Clermont-Ferrand)
# Béarn (1620, Pau)
# Elsass (Alsace, 1648, Strassborg)
# Artois (1659, Arras)
# Roussillon (1659, Perpignan)
# Flandur (*Flandre*, 1668, Lille)
# Franche-Comté (1678, Besançon)
# Lótringen (Lorraine, 1766, Nancy)
# Korsíka (*Corse*, 1768, Ajaccio)
# Nivernais (1789, Nevers)
# Comtat Venaissin og Avignon, 1791. Avignon var aðsetur páfans frá 1309 til 1377, og eftir það heyrði borgin áfram undir Vatíkanið.
# Mulhouse (1798) var fríríki sem tengdist Sviss.
# Savoie og 
# Nice voru lögð undir Frakkland 1792, skilað aftur með friðarsamningunum 1815, en endanlega afhent Frakklandi 1860.
# Montbéliard (1793) var hluti af hinu skammlífa Raurakíska lýðveldi frá 1792.
Nr. 35–39 voru ekki hluti af Frakklandi fyrir byltinguna, en voru sameinuð því síðar.
Dave Barry

**David Barry** eða **Dave Barry** (f. 3. júlí 1947) er bandarískur rithöfundur sem unnið hefur til Pulitzer verðlaunanna. Hann hefur skrifað nokkrar skopstælingar auk þess að skrifa gamansögur.
Vladímír Kramník

**Vladímír Borísovítsj Kramník** (rússneska: Влади́мир Бори́сович Кра́мник) (fæddur: 25. júní 1975) er rússneskur stórmeistari og fyrrum heimsmeistari í skák.
Brandönd

**Brandönd** (fræðiheiti: *Tadorna tadorna*) er stórvaxin og skrautleg önd sem minnir á gæs bæði hvað varðar stærð og lögun. Goggur andarinnar er rauðbleikur, fæturnir bleikir og búkurinn hvítur með brúnum og svörtum flekkjum. Höfuðið og hálsinn eru dökkgræn. Brúnt belti er um miðju og nær það aftur á bakið. Axlarfjaðrir eru svartar. Dökk rák nær frá bringu eftir endilöngum kviðnum. Kynin eru svipuð í útliti en kvenfuglarnir eru minni. 

Brandendur eru léttar í gangi og á sundi og hefja sig snögglega til flugs án tilhlaups. Þær eru áberandi hálslangar á flugi. Brandönd verpir yfirleit 8 eggjum sem klekjast út á mánupi og verða ungarnir fleygir á 6-7 vikum. Báðir foreldrar sjá um uppeldi unga. Kjörlendi brandanda er grunnsævi og leirur þar sem þær sía fæðu úr leðjunni. Þær halda sig við voga og árósa og fara sjaldan lengra en 1 - 2 km frá sjó. Karlfuglinn tístir og flautar um varptíma en kvenfuglinn gargar og kvakar.

Brandönd er farfugl og var áður fáséður flækingsfugl á Íslandi. Fyrsta varp sem vitað er um á Íslandi er 1990. Síðan hefur hún sést árlega í Borgarfirði. Stofninn á Íslandi telur nú vel yfir þúsund fugla og eru höfuðstöðvar hans við ósa Hvítár í Borgarfirði.

Brandönd er alfriðuð.


File:Brandgans gründelnd.JPG|Fullorðnir fuglar að kafa, takið eftir litum neðan á búk og fótum
File:Diorama Brandgänse.JPG|Hreiðurstæði brandandar
File:Brandgans Küken, Borkum.JPG|Ungahópur brandandar
Tadorna tadorna MHNT.ZOO.2010.11.19.3.jpg |Museum specimen 


## Heimild
* Jóhann Óli Hilmarsson, Íslenskur fuglavísir, Iðunn, Reykjavík, 1999
## Tenglar
* Brandönd (Námsgagnastofnun) 
* RSPB A to Z of UK Birds
* Common Shelduck videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta 
* NARBA North American Rare Bird Alert 

## Tilvísanir
Ólafur Gaukur Þórhallsson

**Ólafur Gaukur Þórhallsson** (f. 11. ágúst 1930, d. 12. júní 2011) var íslenskur gítarleikari, lagahöfundur, hljómsveitarstjóri, útsetjari, textahöfundur, plötuútgefandi og kennari. Hann stofnaði Gítarskóla Ólafs Gauks 1975 og rak hann til æviloka.

Árið 2006 hlaut hann heiðursverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna, 2008 var hann kjörinn heiðursfélagi Félags tónskálda og textahöfunda auk þess að fá riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf á vettvangi tónlistar og tónsmíða og 2009 var hann sæmdur Gullnöglinni.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar

* Glatkistan
Sandlóa

**Sandlóa** (fræðiheiti *Charadrius hiaticula*) er smávaxinn vaðfugl af lóuætt.

## Einkenni
*Lengd: 18 – 20 cm.*
| *Þyngd: 50 - 60 gr.*
| *Vænghaf: 50 – 55 cm.*

Sandlóan er álíka stór og sendlingur og lóuþræll og um margt lík heiðlóu í vaxtarlagi. Hún er þó töluvert minni en heiðlóan, þybbnari, hálsstutt og frekar kubbslega vaxin en með mikið vænghaf miðað við lengd eða rúmlega tvisvar sinnum lengd sína. Flýgur yfirleitt lágt og hratt sem er svipað og með fótaburð hennar en hún er þekkt fyrir snöggan fótaburð, enda skýst hún svo hratt um að varla að hún sjáist. Svo snar stoppar hún og hverfur inn í umhverfi sitt því litarhaft hennar er ágætis felubúningur, sérstaklega í fjörum.

Ljósbrún að ofan, bæði höfði og baki en hvít að neðan. Með svartan og hvítan kraga um hálsinn og hvítt enni og svarta breiða línu á milli augnanna sem einnig eru svört.  Hún er með rauðgult nef með svörtum oddi. Fæturnir eru ljósgulir á litinn og stuttir. 

## Útbreiðsla
Sandlóan finnst um alla norðanverða Evrópu og Asíu. Hún er farfugl á Íslandi og kemur venjulega um miðjan apríl og fer suður á bóginn um miðjan september. Þær sem hér verpa halda sig á veturnar á leirum og sandfjörum, mest á Bretlandseyjum, meðfram vesturströnd Frakklands og Spánar og suður til Marokkó.

## Fæða
Sandlóan leitar sér fæðu á landi og lifir aðallega á smádýrum sem hún nær upp úr jarðveginum, einkum leirum og sandfjörum, með goggi sínum eins og smáar tegundir krabbadýra, snigla og ýmsar tegundir smáorma.

## Varp

Sandlóan verpir um mest alla norðanverða Evrópu og Asíu og þar á meðal á Íslandi. Einnig á heimskautaeyjum Kanada og á Grænlandi. Á Íslandi verpir um allt land en er algengust í fjörum en utan varptímans dvelur hún mest á leirum og sandströndum. Talið er að um helmingur heimsstofns sandlóa verpi á Íslandi.

Hreiðrið er einfalt aðeins lítil dæld í sandi í fjörum eða sjávargrundum nærri fjörum. Hreiðrið er ekkert falið og aðeins fóðrað með spreki eða smásteinum. Eggin eru oftast fjögur, ljósbrún alsett fjölmörgum doppum. Varptíminn er frá seinnihluta maí til miðs ágúst. Ungarnir koma úr eggjunum eftir þrjár til fjórar vikur og yfirgefa hreiðrið strax og hlaupa um nágrennið með foreldrum sínum og bjarga sér sjálfir með æti.

## Heimildir
* Sandlóa (Námsgagnastofnun, fuglavefur) 
* Sandlóa (Heimaslóð)

## Tenglar
* Myndasaga um líffræði og tilhugalíf sandlóu
Ólafur Egilsson

:*Fyrir leikarann, sjá [[Ólafur Egill Egilsson]].*

**Ólafur Egilsson** (1564 – 1. mars 1639) var íslenskur prestur á Ofanleiti í Vestmannaeyjum sem numinn var á brott í Tyrkjaráninu árið 1627 ásamt um 400 öðrum. Um lífsreynslu sína og ferðalög ritaði Ólafur reisubók og segir hann þar frá svaðilförum sínum sem og háttum fólksins í borg sjóræningjanna, Algeirsborg.

Ólafur var sonur Egils Einarssonar lögréttumanns á Snorrastöðum í Laugardal og konu hans Katrínar, dóttur Sigmundar Eyjólfssonar og Þuríðar stóru Einarsdóttur. Bróðir hans var Jón Egilsson, annálaritari og prestur í Hrepphólum. 

Ólafur var líklega fyrst prestur á Torfastöðum í Biskupstungum en var orðinn prestur í Ofanleiti um 1594. Hann var hertekinn þar 1627 og fluttur til Algeirsborgar ásamt Ástríði (Ástu) Þorsteinsdóttur seinni konu sinni, þremur börnum þeirra og fjölda annarra. Ásta ól barn um borð í skipinu og segir Ólafur frá því í bók sinni að sjóræningjarnir hafi sýnt því hina mestu umhyggju.

Þegar til Alsír kom fengu yngstu börnin að fylgja Ástu en elsti sonurinn, ellefu ára, sem kóngurinn valdi handa sjálfum sér en hann átti rétt á áttunda hverjum þræl. Ólafur var svo sendur til Danmerkur til að fá konung til að greiða lausnargjald fyrir Íslendingana. Hann komst til Sardiníu, þaðan til Ítalíu við illan leik og loks til Danmerkur 27. mars 1628 en tókst ekki að fá neina úrlausn hjá konungi. Hann fór þá til Íslands, kom aftur 6. júlí, tæpu ári eftir ránið, og tók 1634 aftur við prestsskap á Ofanleiti en kona hans kom aftur níu árum seinna. Börn þeirra sem herleidd voru með þeim urðu öll eftir í Alsír en ein dóttir hafði orðið eftir á Íslandi og eins dóttir hans af fyrra hjónabandi með Helgu Árnadóttur.

Reisubók Ólafs Egilssonar þykir merk heimild, bæði um Tyrkjaránið og um sýn norrænna manna á líf og háttu manna í „Barbaríinu“.

## Heimildir
*
Hettumáfur

**Hettumáfur** (*Chroicocephalus ridibundus*) er smávaxinn máfur sem verpir á flestum stöðum í Evrópu og Asíu og í strandhéruðum Kanada. Stofninn er að mestu leyti farfuglar og eru vetrarstöðvar sunnar en sumir fuglar á veðursælli slóðum Evrópu eru staðfuglar. Hettumáfur er 38 - 44 sm langur með 37 - 41 sm vænghaf.  Hettumáfur verpir í ýmis konar gróðurlendi en kýs helst að verpa í votlendi í mýrum eða nálægt vötnum og tjörnum. Hreiðrið er dyngja úr þurrum gróðri. Hann verpir venjulega þremur eggjum og útungun tekur 24 daga.

## Myndir

File:Black-headed Gull.jpg|Hettumáfur í Álaborg í Danmörku
Image:Black-headed Gull 2 - St James's Park, London - Nov 2006.jpg|Hettumáfur í vetrarbúningi í London
File:Chroicocephalus ridibundus - closeup of head.jpg|Höfuð hettumáfs
Image:Larus ridibundus.jpg|Hettumáfur í sumarbúningi í Devon, Bretlandi
Image:Immature black headed gull.jpg|Ungfugl
Image:Lachmöwe.jpg|Hettumáfur við hreiðurgerð
Image:Larus ridibundus2.jpg|Hópur hettumáfa
Image:Taistelevat lokit E adjusted.jpg|Hettumáfar að slást
Chroicocephalus ridibundus MHNT.ZOO.2010.11.128.1.jpg |Egg


## Tenglar
* 
* Frímerki með myndum af hettumáfum  
* Myndbönd með hettumáfum á the Internet Bird Collection
* Myndasafn með hettumáfamyndum  VIREO
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
Stelkur

**Stelkur** (fræðiheiti: *Tringa totanus*) er vaðfugl af snípuætt. Hann er um 28 sm langur, höfuðið er grábrúnt með litlum og fíngerðum ljósum dílum sem fara stækkandi og breytast í rákir þegar kemur niður á háls, kviður og bringa eru ljós með dökkum skellum en bakið er að mestu leyti grábrúnt. Vængirnir eru brúnleitir, afturfjaðrir eru hvítir, stélið er svart en hvítt aftast á baki, goggurinn er svartur fremst en appelsínugulur aftast og fætur eru appelsínugulir.
Stelkur heldur sig á láglendi og kjörlendi hans er votlendi eins og mýri og tjarnir. Hann verpir oftast fjórum eggjum. Eggið er oft staðsett í þúfu sem er hulinn gróðri. Varptími er í lok maí og fram í júní. Vor og haust sést stelkur oft í fjörum. Flestir stelkir sem hingað koma eru farfuglar en örfáir hafa hér vetursetu.

## Tenglar

* Redshanks  Myndir af stelkum
Phongnhakebang-þjóðgarðurinn

**Phongnhakebang** eða **Phong Nha-Kẻ Bàng National Park** er þjóðgarður í Víetnam, í héraðinu Quangbinh um 500 km sunnan við Hanoi. Í þjóðgarðinum eru margir hellar. Garðurinn er líka frægur fyrir líffræðilegan fjölbreytileika.
Sơn Đoòng

**Son Doong** er hellir í Phongnhakebang-þjóðgarðinum, Đồng Hới í Víetnam. Hellirinn er stærsti þekkti hellir í heimi. Hann fannst árið 1991 og mældu Bretar stærð hans árið 2009. Lengdin er 6,5 km, hæð 200m og breidd 150m. Í hellinum er neðanjarðará.

## Heimildir
Narfi Jónsson

**Narfi Jónsson** (d. 1509) var íslenskur prestur sem var kirkjuprestur í Skálholti og síðan fyrsti príor á Skriðuklaustri, frá 1496 til 1506, en þá færði hann sig yfir í Þykkvabæjarklaustur og varð ábóti þar.

Faðir Narfa var að öllum líkindum Jón Narfason, sonur Narfa Sveinssonar lögmanns, sem dó í suðurgöngu til Rómar. Narfi prestur er fyrst nefndur í skjölum árið 1488 en árið 1493 var hann orðinn kirkjuprestur í Skálholti og kallaður officialis. Hann virðist hafa verið náinn samstarfsmaður Stefáns Jónssonar Skálholtsbiskups og þess vegna verið valinn forstöðumaður Skriðuklausturs, en biskup taldist sjálfur ábóti þess. Sama ár og Narfi varð príor var vígður kirkjugarður á Skriðu. 

Narfi stýrði klaustrinu fyrstu tíu árin og hefur án efa mótað klausturlífið. Hann keypti ýmsar jarðir fyrir klaustrið, enda þurfti nýstofnað klaustur að komast yfir jarðeignir til að treysta reksturinn. Einnig voru klaustrinu gefnar margar jarðir og þar á meðal gaf Halldór nokkur Brynjólfsson klaustrinu eitt hundrað hundraða gegn því að þar skyldi ævinlega segjast messa til sáluhjálpar honum, foreldrum hans og og öllum kristnum mönnum, lifandi og dauðum. Var því eignastaða klaustursins góð þegar Narfi lét af embætti þar 1506 og gerðist ábóti í Þykkvabæjarklaustri. Eftirmaður hans í Skriðu var Þorvarður Helgason. 

Þykkvabæjarklaustur var stærra en Skriðuklaustur og stóð á gömlum merg svo að Narfi færðist upp á við í virðingarstiganum þegar hann tók við embætti þar. Ekki fer sögum af embættisferli hans í Þykkvabæ, enda varð hann ekki langur, Narfi dó 1509. Nokkur ár liðu þar til Árni Steinmóðsson eftirmaður hans var vígður.

## Heimildir
* 
* 
*
Þorvarður Helgason (príor)

**Þorvarður Helgason** (d. eftir 1532) var íslenskur prestur sem var í Vallanesi á Völlum frá því fyrir 1490 og síðan prestur á Skriðuklaustri. Hann varð svo príor í klaustrinu þegar Narfi Jónsson fluttist í Þykkvabæjarklaustur 1506.

Þorvarður hélt áfram að kaupa jarðir eins og Narfi hafði gert og auðgaði klaustrið töluvert. Árið 1514 gaf Valtýr Sigurðsson klaustrinu jörðina Hvanná á Jökuldal en hann hafði flúið í klaustrið ári áður og leitað þar griða eftir að hafa vegið mann. Sú tilgáta hefur komið fram að í þeim atburði sé kveikjan að þjóðsögunni um Valtý á grænni treyju. Árið 1524 bar það til að einn munkanna í klaustrinu gerði konu barn en Ögmundur biskup tók vægt á brotinu og skyldaði munkinn meðal annars til að kenna í klaustrinu, svo að einhvers konar skólahald hefur verið þar á dögum Þorvarðar.

Þorvarður lét af embætti árið 1530 og hefur þá verið orðinn aldurhniginn. Hann var áfram munkur í klaustrinu og var enn á lífi 1532. Jón Markússon tók við af honum.

## Heimildir
* 
*
Jón Markússon

**Jón Markússon** (d. 1534) var íslenskur prestur sem var á Steinsvaði í Hróarstungu frá því fyrir eða um 1504 fram undir 1522 en fluttist þá í Vallanes á Völlum. Árið 1530 varð hann príor í Skriðuklaustri eftir að Þorvarður Helgason lét af embætti og gegndi þeirri stöðu til dauðadags.

Ætt Jóns er óviss en hann hefur verið sagður af Skógaætt undir Eyjafjöllum. Hann hefur líklega verið orðinn aldraður þegar hann varð príor og ferill hans varð ekki langur. Eftirmaður hans var Brandur Hrafnsson, síðasti príorinn á Skriðuklaustri.

## Heimildir
* 
*
Brandur Hrafnsson

**Brandur Hrafnsson** (um 1470 – um 1557) eða **Brandur Rafnsson** var íslenskur prestur sem var á Hofi í Vopnafirði frá því um 1494 til 1534 en varð þá síðasti príor á Skriðuklaustri eftir lát Jóns Markússonar og gegndi því starfi þar til klaustrið var lagt niður við siðaskipti. Hann virðist enn hafa verið á lífi í febrúar 1557 en hefur líklega dáið skömmu síðar, enda kominn á níræðisaldur.

Brandur var af miklum höfðingjaættum, sonur Hrafns Brandssonar eldri, lögmanns í Rauðuskriðu og konu hans Margrétar, dóttur Eyjólfs Arnfinnssonar riddara á Urðum. Systir Brands var Solveig, síðasta abbadísin í Reynistaðarklaustri. Hann var prestur á Hofi í Vopnafirði um fjörutíu ára skeið og hefur verið kominn yfir sextugt þegar hann var kjörinn príor.

Ekki er ljóst hvort klausturlifnaður var með reglulegum hætti á Skriðuklaustri eftir að kirkjuskipan Kristjáns 3. var samþykkt í Skálholtsbiskupsdæmi árið 1542 en líklega hafa munkarnir þó verið þar áfram, að minnsta kosti fram yfir 1550. Þá átti klaustrið 25 jarðir, sem má telja mikinn auð miðað við að það hafði aðeins starfað í rúm 50 ár.

Ekki er vitað hver fylgikona Brands var en hann átti þrjá syni, Hrafn yngri Brandsson lögmann, Árna bónda á Burstafelli og ættföður Burstafellsættar og Snjólf.

## Heimildir
* 
*
Kerfi (eðlisfræði)

Í eðlisfræði táknar **kerfi** einhvern hluta alheimsins sem tekinn er sérstaklega til skoðunar. Kerfi má velja hvernig sem er. Það sem ekki tilheyrir kerfinu er kallað umhverfi. Aðeins áhrif umhverfisins á kerfið eru skoðuð en ekki umhverfið sjálft. Þessi skipting er gerð til þess að einfalda greiningu á eðlisfræðilegum fyrirbærum.

Kerfi sem víxlverkar hverfandi lítið við umhverfi sitt kallast **einangrað kerfi**.
Tröllamjöl

**Tröllamjöl** er köfnunarefnisáburður í landbúnaði sem er notaður gegn arfa og mosa. Hæfilegt magn er um 150-200 grömm af tröllamjöli á 100 fermetra. Sumum þykir tröllamjölið spilla bæði sprettu og gæðum samanborið við illgresisherfinguna, en áhrif þess á illgresið eru áþekk og herfingarinnar þegar vel tekst til. Snarrót má drepa með tíðum árásum á grasbrúskana með búrhníf og bera annað hvort tröllamjöl í rótarsárið eða matarsalt.

## Tengt efni
* Þangmjöl
Fartæki

**Fartæki** eru lítil raftæki, oftast með skjá, hönnuð til að passa í lófa eða vasa. Vanalega er þeim stjórnað með takkaborði eða snertiskjá, og þau eru yfirleitt nógu lítil til að hægt sé að nota þau með einni hendi. Dæmi um fartæki eru lófatölvur, farsímar, og snjallsímar. Einkenni þessara tækja er smæð þeirra, ásamt því að þau eru með lítinn skjá og eru hönnuð svo þau passi í lófa. Flest fartæki nota sérhæfð stýrikerfi fyrir lítil tæki.
Spjaldtölva

**Spjaldtölva** er þráðlaus tölva með snertiskjá sem oftast notast við sérsniðin snjallstýrikerfi þar sem hugbúnaðurinn nefnist öpp. Spjaldtölvur eru á vissan hátt stórir snjallsímar þar sem áherslan er á hugbúnað og tengimöguleika frekar en farsímavirkni. Skjáir spjaldtölva eru yfirleitt stærri en 7 tommur (18 cm). Sumar spjaldtölvur styðja tengingu við farsímanet með SIM-korti.

Þær eru keimlíkar hefðbundnum kjöltutölvum, en helsti munurinn er að spjaldtölvur notast að miklu eða öllu leyti við snertiskjái og skjályklaborð í stað takkaborðs eða lyklaborðs, auk þess að notast við snjallstýrikerfi, fremur en hefðbundin borðtölvustýrikerfi líkt og kjöltutölvur gera. Flestar spjaldtölvur eru með innbyggðan stuðning við Bluetooth þannig að hægt er að tengja jaðartæki eins og tölvumús og lyklaborð við tölvuna sem gerir hana líka fartölvu sem hentar fyrir létta skrifstofuvinnu. Afbrigði af spjaldtölvu er 2-in-1-spjaldtölva sem líkist hefðbundinni kjöltutölvu, en er með lyklaborð sem hægt er að fjarlægja alveg og nota þá skjáinn eins og hverja aðra spjaldtölvu.

Eins konar spjaldtölva var leikmunur í vísindaskáldsögumyndinni *[[2001: Geimævintýraferð]]* frá 1968 og fyrstu frumgerðirnar voru þróaðar undir lok 20. aldar. Fyrsta spjaldtölvan sem náði almennri útbreiðslu var iPad frá Apple sem kom á markað árið 2010, þremur árum eftir iPhone. Þessi fyrstu snjalltæki nýttu sér fjölsnertiskjá sem fyrirtækið FingerWorks hafði þróað. Spjaldtölvur eru vinsæl tæki fyrir vefskoðun, skjáfundi, tölvupóstnokun og afþreyingu, og henta vel til frístundalesturs. Stærð skjánna gerir það að verkum að þær henta vel sem lestölvur og rúma vel hefbundna kiljustærð af blaðsíðum.  Til eru alls konar afbrigði af spjaldtölvum sem eru hannaðar fyrir mismunandi notkun, eins og lestölvur, leikjaspjaldtölvur, míníspjaldtölvur, símaspjaldtölvur (*phablet*) og sérsmíðaðar spjaldtölvur til notkunar á byggingarsvæðum, bílaverkstæðum, við húsvörslu, á veitingastöðum o.s.frv. 

Samkvæmt gagnavinnslufyrirtækinu Statista voru 1,28 milljarðar spjaldtölva í notkun um allan heim árið 2021. Fyrirtækið Apple er með mesta markaðshlutdeild, en þar á eftir koma Samsung og Lenovo. Um helmingur spjaldtölva nota stýrikerfið Android, um 38% nota iPadOS og 11% Windows. Sérsniðnar Android-útgáfur eru líka algengar á spjaldtölvum. Dæmi um slíkt eru lestölvustýrikerfi Kindle Fire frá Amazon.com og Nook HD frá Barnes & Noble. 

## Tilvísanir
Lófatölva

**Lófatölva** er smátæki sem nýtist sem persónulegur rafrænn skipuleggjari og minnisbók. Lófatölvur hafa oft möguleikann á því að tengjast við internet. Lófatölva er með skjá, snertipenna, minniskortarauf, innrauðu tengi, blátannatengi og þráðlausu neti. Sumar lófatölvur nota snertiskjá, skjályklaborð, takkaborð eða þumalstjórnborð eins og á farsíma og snjallsímum.

Hefðbundin lófatölva er með hugbúnað eins og dagbók, fundardagatal, verkefnalista, tengiliðaskrá, vasareikni og minnisbók. Sumar eru hugbúnað fyrir tölvupóst og vefskoðara.

Lófatölvur er yfirleitt hægt að samkeyra með stýrikerfi á tölvu til þess að samræma upplýsingar í dagatali, tölvupósti og tengiliðaskrá.

Dæmi um lófatölvur eru Palm, Blackberry, iPaq og HTC.
Júlíana Sveinsdóttir

**Júlíana Sveinsdóttir** (fædd 31. júlí 1889 í Vestmannaeyjum, dáin 17. apríl 1966 í Danmörku) var ein fyrsta íslenska myndlistakonan. 

Júlíana hafði áhuga á myndlist frá unga aldri og sótti kennslustundir til myndlistarmannsins Þórarins B. Þorlákssonar. Hún hóf síðan nám við Hinn konunglega danska listaskóla og ýmsa aðra listaskóla í Kaupmannahöfn áður en hún settist að í Danmörku. Júlíana málaði einkum landslagsmyndir og kyrralífsmyndir.

Gígur á reikistjörnunni Merkúr var nefndur Sveinsdóttir í höfuðið á Júlíönu árið 2008.

## Tilvísanir
Villarricavatn

**Villarricavatn** (spænska: Lago Villarrica) er stöðuvatn í Araucanía-héraði í Suður-Síle. Villarrica er stærsta borgin nálægt vatninu. Villarricavatn er 173 ferkílómetrar. Úr vatninu rennur áin Río Toltén.
Lestölva

:*Um hjálparforrit sem les upphátt texta á tölvuskjá, sjá [[skjálesari|skjálesara]]*.

**Lestölva** er tæki sem hannað er til lesturs á rafrænum bókum svo sem lófabókum og rafbókum. Lestölvur eru sambærilegar í stærð og snjalltöflur og eru handhægar með skjái sem rúma hefðbundna bókablaðsíðu. 

Lestölvur notast við sérstaka skjátegund sem kölluð er rafeindapappír. Rafeindapappír er tækni til þess að líkja eftir prentuðum pappír. Hann birtir svarthvítan texta og myndir án þess að nota innri lýsingu. Lesa þarf rafeindapappír í birtu alveg eins og venjulegan pappír. Auðvelt og þægilegt er að lesa af rafeindapappírnum í birtu og úti í sólskini ólíkt skjám sem notaðir eru í fartölvum og snjalltöflum. Rafhlöðuending er sérstaklega góð og getur ein hleðsla enst vikum saman við lestur.

Lestölvurnar koma með innbyggðum hugbúnaði til rafbókalesturs frá viðkomandi framleiðanda. Lestarhugbúnaður ólíkra framleiðenda styðja mismunandi gerðir lófa- og rafbóka. Yfirleitt hafa þeir beina tengingu við ákveðna netverslun eða lófabókaveitu sem er á vegum framleiðandans en oftast er hægt að flytja aðrar bækur inn á tækið. Sumar lestölvur eru einnig með vefskoðara. Lestölvur eru ekki með litaskjái og bjóða yfirleitt ekki upp á viðbótar hugbúnað eða leiki. Þekktustu lestölvurnar eru Kindle frá Amazon, eReader frá Sony og Nook frá Barns & Nobles en ótrúlega margar aðrar tegundir af lestölvum eru á markaðnum.

## Tilvísanir
Iðnsýningin 1911

**Iðnsýningin 1911** var haldin í Miðbæjarskólanum í Reykjavík og var opnuð 17. júní 1911. Sama dag og Háskóli Íslands var stofnaður, á aldarafmæli Jóns Sigurðssonar. Frumkvæði að því að halda sýninguna kom frá Iðnaðarmannafélagi Reykjavíkur. Áður hafði Iðnsýningin 1883 verið haldin. Á sýningunni 1911 voru um 1.500 munir. Mestu athyglina vöktu beinstóll Stefáns Eiríkssonar og „galdralæsingin“ hans Magnúsar Þórarinssonar á Halldórsstöðum. Munirnir voru tryggðir fyrir 65 þúsund krónur og dýrasti gripurinn, gullbelti, var metinn á sex þúsund krónur.

Vörur frá Klæðaverksmiðjunni Iðunni unnu fyrstu verðlaun á iðnsýningunni.

## Tenglar
* Raddir almennings - Iðnsýningin Vísir 21. júní 1911
* Iðnaðarmannafjelagið í Reykjavík 1867-1927, grein í Tímariti iðnaðarmanna 1927
* Dagskrá 17. júní 1911, í Vísi 17. júní 1911
* Iðnsýning í Reykjavík 1911, auglýsing í blaðinu Ísafold í janúar 1911
* Iðnkynning, í Lesbók Morgunblaðsins 1977
* ''Að sýningarlokum'', Morgunblaðið 1952
* Iðnsýningin í Reykjavík 17. júní 1911, frétt af vef Borgarskjalasafns Reykjavíkur
Langhalaætt

**Langhalaætt** (fræðiheiti: *Macrouridae*) er ætt djúpsjávarfiska af ættbálki þorskfiska.

## Ættkvíslir
* Undirættin *Bathygadinae*
:* *[[Bathygadus]]* (13 tegundir)
:* *[[Gadomus]]* (13 tegundir)
* Undirættin *Macrourinae*
:* *[[Albatrossia]]*
:* *[[Asthenomacrurus]]* (2 tegundir)
:* *[[Caelorinchus]]* (114 tegundir)
:* *[[Cetonurichthys]]*
:* *[[Cetonurus]]*
:* *[[Coryphaenoides]]*
:* *[[Cynomacrurus]]*
:* *[[Echinomacrurus]]*
:* *[[Haplomacrourus]]*
:* *[[Hymenocephalus]]* (23 tegundir)
:* *[[Hyomacrurus]]*
:* *[[Kumba]]* (8 tegundir)
:* *[[Kuronezumia]]*
:* *[[Lepidorhynchus]]*
:* *[[Lucigadus]]*
:* *[[Macrosmia]]*
:* *[[Macrourus]]*
:* *[[Malacocephalus]]*
:* *[[Mataeocephalus]]*
:* *[[Mesobius]]*
:* *[[Nezumia]]*
:* *[[Odontomacrurus]]*
:* *[[Paracetonurus]]*
:* *[[Pseudocetonurus]]*
:* *[[Pseudonezumia]]*
:* *[[Sphagemacrurus]]*
:* *[[Trachonurus]]*
:* *[[Ventrifossa]]*
* Undirættin *Macrouroidinae*
:* *[[Macrouroides]]*
:* *[[Squalogadus]]*
* Undirættin *Trachyrincinae*
:* *[[Idiolophorhynchus]]*