open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fontur

**Fontur** eða **Langanesfontur** er ysti oddi á Langanesi. Þar eru 50 til 70 metra há sjávarbjörg. Vitinn á Fonti var fyrst byggður 1910 en endurbættur árið 1914 og 1950. Þar hefur einnig verið sjálfvirk veðurathugunarstöð frá árinu 1994.
Dalatangi

**Dalatangi** er ysta nes á fjallgarðinum Flatafjalli milli Seyðisfjarðar og Mjóafjarðar. Þar rétt hjá eru sýslumörk Norður- og Suður-Múlasýslu. Á Dalatanga var fyrst reistur viti árið 1899 og hefur þar verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 1938.
Kandela

**Kandela** (enska *candela*, eldra orð: *candle*) er SI grunneining fyrir ljósstyrk, táknuð með **cd**.
Er skilgreind þanning: *Ljósstyrkur, í ákveðna átt, frá einlitum ljósgjafa með tíðnina 540 THz og með [[geislunarstyrkur|geislunarstyrk]] 1/683 [[vatt|vött]] á [[rúmhorn]] (W/sr) í gefna átt*.
Kúariða

**Kúariða** (fræðiheiti: *Bovine spongiform encephalopathy*, BSE) er sjúkdómur í nautgripum sem var fyrst greindur í Bretlandi árið 1986. Meðgöngutími sjúkdómsins er að meðaltali um fimm ár. Einkennin minna á riðu; breytingar á hegðun og skapi og erfiðleikar við hreyfingar. Kúariða er flokkuð með svampheilameinum.

Talið er að breyting í framleiðslu á kjöt- og beinamjöli sem varð í kringum 1980 í Bretlandi hafi gert það mögulegt að smitefni úr sláturúrgangi og hræjum barst í fóður og þannig hafi getað komið upp sýking í nautgripum.
Veðurathugunarstöð

**Veðurathugunarstöð**, einnig kölluð **veðurstöð** er staður á landi þar sem framkvæmdar eru reglulegar og kerfisbundnar veðurathuganir. Veðurathugunarmaður framkvæmir veðurathugun á *mannaðri veðurathugunarstöð*, en þær eru gerðar sjálfvirkt á *sjálfvirkri veðurathugunarstöð*. Veðurskeyti eru send frá **veðurskeytastöð** á veðurathugunartímum. Veðurstofa Íslands rekur fjölda veðurathugunarstöðva, þar af um 35 mannaðar.
Ljósafl

**Ljósafl** (enska *Luminosity*) er sú geislunarorka, sem stafar frá geislagjafa á hverri sekúndu, mælt í vöttum (W). Er óháð fjarlægð frá geislagjafa öfugt við ljósaflsþéttleika.
Lúmen

**Lúmen** (latína *Lumen*- sem þýðir *ljós*, *lampi* eða *mannsauga*) er SI-mælieining fyrir ljósflæði, táknuð með **lm**. Jafngildir einingunni kandela í rúmhorn, þ.e. 1 lm = 1 cd sr.
Lúx

**Lúx** (latína: *Lux*, sem þýðir ljós) er SI-mælieining fyrir lýsingu, táknuð með **lx**. Jafngildir einingunni lúmen á fermetra, þ.e. 1 lx = 1 lm/m2 = 1 cd sr/m2.
Lýsing

**Lýsing** (enska: *Illuminance*) er í ljósfræði ljósflæði á fermetra. SI-mælieining er lúx, táknuð með **lx**. Er háð fjarlægð ljósgjafa.
Afleiðsla

**Afleiðsla** kallast það þegar dregin er ályktun af almennari forsendum og ályktunin er *nauðsynleg* afleiðing þeirra. Það er að segja, ef forsendurnar eru sannar, þá verður niðurstaðan að vera sönn líka ef röksemdafærslan er á annað borð gild (röksemdafærsla er ógild ef allar forsendurnar geta verið sannar en niðurstaðan ósönn). Þvert á við aðleiðslu/tilleiðslu, þá virkar afleiðsla frá því almenna yfir á það einstaka. Almenna hluti eins og það að menn eru dauðlegir er því hægt að heimfæra upp á einstaklinginn með þessum hætti:

:Allir menn eru dauðlegir
:Jón er maður
:Þess vegna er Jón dauðlegur

:öll a eru b
:c er a
:Þess vegna er c b 

Gallinn á afleiðslunni er þó sá að hún gefur okkur engar nýjar upplýsingar, til að hún virki þarf maður að vita bæði það almenna og það einstaka.
Þýskur fjárhundur

**Þýskur fjárhundur** eða **séfer** (e. German Shepherd, Alsatian, þ. Schäferhund) er afbrigði af hundi og er upprunalega frá Þýskalandi eins og nafnið gefur til kynna. Þýskir fjárhundar eru greindir og fjölhæfir hundar og ákjósanlegir vinnuhundar. Þeir eru oft nýttir sem lögregluhundar, varðhundar, leitarhundar og blindrahundar. Þeir eru þekktir fyrir sterkan karakter og kostir þeirra eru tryggð, greind, hugrekki og góð aðlögunarhæfni að alls kyns aðstæðum. Þýskir fjárhundar eru einnig vinsæl gæludýr, félagar og geta verið afbrigðis barnavinir ef aðstæður eru réttar. 

## Stærð
Þýski fjárhundurinn er stór hundur. Rakkar verða venjulega um 60-65 cm á hæð á herðakamb en tíkur um 55-60 cm. Rakkarnir vega yfirleitt um 30-40 kg en tíkurnar um 22-35 kg.

## Saga
Talið er að kynið eigi uppruna sinn í æxlun mismunandi fjárhunda í Þýskalandi um nokkura alda skeið en aðrir telja að það hafi komið fram vegna pörunar þýskra fjárhunda af ákveðnu kyni, sem nú er útdautt, og úlfa, sem voru algengir í skóglendi Þýskalands fyrr á öldum. En allir eru sammála að Þjóðverjinn Max von Stephanitz hafi klárað að rækta þýska fjárhundinn eins og við þekkjum hann í dag með öllum eiginleikum hans en hann ræktaði þá með mikilli vinnu til fjárgæslu í lok 19. aldar.

## Heilsa, umhirða og hreyfing
Séfer tegundin fer mikið úr hárum og gerir það öllum gott að kemba hundinn einu sinni á dag en talið er að þeir skipti um felld tvisvar á ári. Séfer er fyrst og fremst vinnuhundur og þarf mikla hreyfingu og líður best úti enda eru þeir notaðir í björgunarsveitum, hernaði og lögreglu. Helstu heilsuvandamál hundsins eru mjaðmalos og olnbogalos, alls kyns blóðsjúkdómar og ofnæmi. Á Íslandi er mjaðmalos algengasta heilbrigðisvandamálið með schaferhundinn. Þetta stafar af skyldleikaræktun.

## Tenglar
*  (Skoðað 22.5.2014).
* German Shepherd Dog
* Schäfer , Þýskur Fjárhundur
Emilia Fox

**Emilia Rose Elizabeth Fox** (fædd 31. júlí 1974) er bresk leikkona sem best er þekkt fyrir hlutverk sitt sem Jeannie Hurst í Randall and Hopkirk (deceased). Hún er dóttir Edward Foxs og Joanna Davidar. Emilia á yngri bróður sem heitir Freddie.

## Myndir

## Tenglar
*
Ljósaflsþéttleiki

**Ljósaflsþéttleiki** (enska *Irradiance*) er það ljósafl á flatareiningu sem stafar frá ljósgjafa. Mælt í vöttum á fermetra (W/m2). Er háður fjarlægð frá ljósgjafa.
Ljósflæði

**Ljósflæði** (enska *Luminous flux*) er mælikvarði á styrk ljóss, að teknu tilliti til mismunandi næmis  mannsaugans eftir bylgjulengdum. SI-mælieining er lúmen, táknuð með **lm**.
Deildartunguhver

**Deildartunguhver** er norðan Reykjadalsár, í Reykholtsdal, um 37 km frá Borgarnesi. Deildartunguhver er vatnsmesti hver Evrópu (og þ.a.l. Íslands líka), en hann er einnig líkt og Kleppjárnsreykjahver samheiti á nokkrum hverum sem í heildina ná yfir um 50 m svæði.  Úr hverunum koma 180 l af u.þ.b. 100° heitu vatni á sekúndu og er mesta uppstreymið undan 5 m háum leirbakka sem nefndur er ýmist Hverahóll eða Laugarhóll. Hverinn er nálægt bænum Deildartungu og dregur nafn af honum. Hann er friðaður. Vatni úr hvernum er dælt til Borgarness og Akraness, þar sem það er notað til upphitunar húsa; og í Borgarnesi er vatninu veitt í eimbað Sundlaugarinnar í Borgarnesi úr Deildartunguhver. Þá er hann einnig notaður til að hita upp gróðurhús til ylræktar í landi Deildartungu.  

## Gróðurfar
Sjaldgæf tegund skollakambs vex nálægt hvernum. Er hún af sumum náttúrufræðingum jafnvel talin vera skyld burkna og hafi orðið til sem stakt afbrigði fyrir sakir sérstakra aðstæðna og vaxtarskilyrða við hverinn og er jurtin friðuð.

## Nálægir staðir
* Tröllafossar  
* Hraunfossar
* Glanni 
* Paradísarlaut 
* Grábrók 
* Borg á Mýrum 
* Reykholt í Borgarfirði 
* Barnafoss
* Hvanneyri 
* Hafnarfjall

## Heimildir
* 

## Tenglar

* Húsafell - Deildartunguhver
Húsafell

**Húsafell** er bær, kirkjustaður og áður prestssetur í Borgarfjarðarsýslu. Þar er nú sumarbústaðasvæði, ferðamannaþjónusta og tjaldsvæði. Þar er boðið upp á gistingu og þar er einnig verslun, sundlaug, og golfvöllur.

## Staðhættir
Húsafellsland nær inn til jökla, að Eiríksjökli og Langjökli, og er jörðin mjög landmikil, um 100 ferkílómetrar. Bærinn er í miðju Hallmundarhrauni, í Húsafellsskógi, lágvöxnum birkiskógi. Mjög veðursælt er í Húsafelli og skjólgott í hrauninu. Í Húsafellsskógi voru fjölmennustu útihátíðir landsins um verslunarmannahelgi haldnar á árunum kringum 1970 og á hátíðinni 1969 voru um tuttugu þúsund manns.

Í grenndinni eru Barnafoss og Hraunfossar og hellarnir Víðgelmir og Surtshellir. Margar góðar gönguleiðir eru í Húsafellslandi og þaðan er einnig farið í ferðalög um nágrennið, til dæmis að Eiríksjökli eða Langjökli, upp á Arnarvatnsheiði eða suður Kaldadal.

## Söguágrip
Í Laxdælasögu sem er skrifuð um 1170 er þess getið að Brandur Þórarinsson hafi búið þar. Húsafell var lengi prestssetur og þekktasti presturinn sem þar sat er án efa Snorri Björnsson, sem var Húsafellsprestur 1756-1803. Um hann eru margar sögur, bæði þjóðsögur og staðfestar heimildir, og um hann hafa verið skrifaðar bækur. Hann var annálaður kraftajötunn og var einnig talinn fjölkunnugur. Húsafellssteininn er steinn sem Snorri reyndi krafta sína á.

Þegar aðalleiðin milli Norðurlands og Suðurlands lá um Arnarvatnsheiði fyrr á öldum var Húsafell í alfaraleið og þar var mjög gestkvæmt. Á síðari árum hafa komið fram tillögur um að leggja veg frá Húsafelli yfir Stórasand og til Norðurlands.

Ásgrímur Jónsson listmálari dvaldi eftir 1940 oft í Húsafelli á sumrin og eru margar myndir hans tengdar staðnum. Núverandi kirkja í Húsafelli var byggð eftir hugmynd Ásgríms.

## Myndir

Mynd:2008-05-16 09 43 36 Iceland-Stóri-Ás.jpg|Strútur.
Mynd:Hraunfossar 2004.jpg|Hraunfossar falla í Hvítá nálægt Húsafelli.
Mynd:Near Kalmanstunga.jpg|Kalmanstunga handan Hvítár.


## Aflstöðvar
Ferðaþjónustan Húsafelli á og starfrækir fjórar aflsstöðvar í landi Húsafells, sem eru tengdar dreifikerfi RARIK ohf. RARIK dreifir rafmagninu til byggðarinnar á staðnum, svo sem sumarhúsa, hótels og íbúðarhúsa auk annarra bæja í dreifikerfinu.

 Í samtengdu dreifi- og flutningskerfi raforku þjóna þessar virkjanir í raun öllu landinu í samvinnu við Landsvirkjun og aðra raforkuframleiðendur.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Húsafell - perla milli hrauns og jökla
* Gamli bærinn á Húsafelli, Lesbók Morgunblaðsins, 14. tölublað (08.04.1995), Blaðsíða 6
* Húsafell Ásgríms og Forynjur (Sýning í Listasafni Íslands 2014)
* Frá Húsfelli og Húsafellsprestum; Kristleifur Þorsteinsson bóndi á Stóra-Kroppi, Prestafélagsritið janúar 1931, bls 45&ndash;63.
* Virkjanir á Húsafelli.  Arnar Bergþórsson, október 2019.
*
Síberískur husky

**Síberískur husky** eða **Síberíu-husky** er afbrigði af hundi, sem á uppruna sinn að rekja til Síberíu. Síberískur husky er stór og úthaldsmikill hundur og er þekktur fyrir að þola vel kulda. Þeir geta unnið í allt að -60&nbsp;°C. Upprunalega voru þeir ræktaðir sem smalahundar til að smala hreindýrum, sem sleðahundar og til að halda börnum heitum. Síberískur husky er léttari en margir aðrir sleðahundar, svo sem Alaska malamute og grænlenskur sleðahundur og þykja því hentugri til að draga léttari farm á meiri hraða.
Bullmastiff

**Bullmastiff** eða **bolameistari** afbrigði af stórra og öflugra hunda. Tegundin hlaut viðurkenningu árið 1924 en sagt er að þeir hafi orðið til með blöndun Mastiff-hunds og bolabíts. Bullmastiff voru ræktaðir sem varðhundar en hafa einnig orðið vinsælir fjölskylduhundar.  
Einnig er talið að það hafi verið bloodhound í ræktuninni, af því að þeir eru með svo gott lyktarskyn.

## Stærð
Bullmastiff eru stórir hundar. Rakkar geta orðið 63-68 cm háir á herðarkamb og geta vegið 50-60 kg en tíkur verða sjaldnast hærri en 66 cm og vega yfirleitt 40-50 kg.

## Skapgerð
Bullmastiff hundar eru hugrakkir, húsbóndahollir og rólegir hundar en hafa sterkt varðeðli. Þeir verja hiklaust heimilið fyrir ókunnugum en ráðast þó sjaldnast á fólk. Þeir eiga beita fremur stærð sinni með því að taka sér stöðu og hleypa engum fram hjá sér.
Leonberger

**Leonberger** eða **ljónbergur** er afrigði stórra hunda. Leonberger-hundar eru nefndir eftir borginni Leonberg í Suðvestur-Þýskalandi. Leonberger-hundar eru sjaldséðir í borgum vegna stærðar sinnar og þörf sinni fyrir mikla þjálfun og útiveru.

## Stærð
Rakkar geta orðið 72-80 cm á hæð á herðakamb og geta vegið allt að 80 kg. Tíkur verða um 65-75 cm háar og vega venjulega ekki meira en 60-65 kg.
Iðnskólinn í Hafnarfirði

**Iðnskólinn í Hafnarfirði** var iðnmenntaskóli sem var rekinn frá 1928–2015 þegar hann var lagður niður og starfsemin færð undir Tækniskólann.

Skólinn var stofnaður 11. nóvember 1928 á fyrsta fundi Iðnaðarmannafélags Hafnarfjarðar og var skólinn rekinn sem kvöldskóli til ársins 1955. Fyrsti skólastjóri Iðnskólans var Emil Jónsson bæjarverkfræðingur, síðar forsætisráðherra. Hann gegndi stöðunni til ársins 1944. Árið 1956 urðu þau tímamót í sögu skólans að ríki og bæjarfélagið tóku við rekstri hans og var hann þá gerður að dagskóla. Þegar stofnuð var grunndeild málmiðna árið 1974 var tekin upp verkleg kennsla við skólann. Grunndeild tréiðna og verklegt nám fyrir háriðnir hófst árið 1977 og á sama tíma hófst kennsla í tækniteiknun. Síðasta grunndeildin var stofnuð 1983 með verklegri kennslu í rafiðnum. Verkdeildirnar hafa verið, og eru ennþá, kjölfesta skólastarfsins. Árið 1990 var komið á fót hönnunarbraut en henni var síðan breytt í listnámsbraut árið 1999. Almenn námsbraut tók til starfa haustið 2000.

Skólinn flutti í nýtt húsnæði í janúar árið 2000 við Flatahraun 12. Í því fólst veruleg stækkun og bylting á allri aðstöðu nemenda og kennara. Áður hafði Iðnskólinn verið á tveimur stöðum þar sem bóknám fór fram í húsnæðinu við Reykjavíkurveg og verknámið var til húsa við Flatahraun. Til að byrja með var öll aðstaða undir sama þaki en vegna mikillar aðsóknar og fjölgunar í skólanum notaðist skólinn við fleiri hús í nágrenni aðalbyggingarinnar. Þann 1. ágúst 2015 var Iðnskólinn í Hafnarfirði lagður niður og starfsemi hans færð í Tækniskólann sem er einkarekinn framhaldsskóli.

## Tengill
* Vefur Iðnskólans í Hafnarfirði eins og hann var áður en skólinn var lagður niður
Varðhundur

**Varðhundur** er hundur sem hefur það hlutverk að gæta svæðis og verja það gegn óvelkomnum dýrum eða fólki. 

Varðhundar gelta til að gera eigendum sínum viðvart þegar óboðnir gestir birtist. Í sumum tilfellum getur hundurinn einnig hrætt burt óboðna gesti með því einu að gelta. Sumir varðhundar eru einn fremur þjálfaðir til þess að halda óboðnum gesti í skefjum eða ráðast jafnvel á hann. Til dæmis eru búhundar oft nægilega stórir til þess að ráðast á og hrekja burt rándýr eins og refi og úlfa. Þegar líklegra er að óboðni gesturinn sé maður eru varðhundar stundum þjálfaðir til þess að halda honum föstum með leiðsögn eigandans. Einnig kemur fyrir að slíkir varðhundar séu beinlínis þjálfaðir til þess að ráðast á óboðna gestinn en slíkt er víða ólöglegt. Hundar eru misgóðir varðhundar og sum afbrigði geta verið prýðilega til þess fallin að gera eigendum viðvart en ekki til þess að ráðast a óboðna gesti, t.d. vegna þess að hundarnir gelta hátt en hafa lítið bardagaeðli.

## Algengir varðhundar
* Amerískur bolabítur
* Bullmastiff
* Dobermann
* Enskur mastiff
* Franskur mastiff
* Napólí mastiff
* Rottweiler
* Tíbetskur mastiff
* Þýskur fjárhundur

## Heimild
*
Enskur bolabítur

**Enskur bolabítur**, oft kallaður **bolabítur**, er afbrigði af meðalstórum hundi sem á uppruna sinn að rekja til Englands. Bolabíturinn er lágfættur en sterkbyggður hundur, með stutt trýni og húðfellingar á andliti. Bolabítur er prýðilegur varðhundur en þykir jafnframt ljúfur hundur og barngóður og hentar vel sem fjölskylduhundur.
Þeir voru ræktaðir í nautaat þar sem hundi og nauti var att saman.
## Stærð
Fullorðinn hundur er venjulega um 30-36 cm á hæð á herðakamb. Rakkar geta orðið um 32 kg en tíkur sjaldnast þyngri en 28 kg.
Samoyed

**Samoyed** eða **samójed** er afbrigði meðalstórra hunda sem á uppruna sinn að rekja til Síberíu. Samoyed-hundar voru upphaflega sleðahundar og smalahundar, ræktaðir til að smala hreindýrum. Þeir hafa þykkan mjúkan feld og þola vel kulda.

## Stærð
Fullorðnir rakkar verða um 57 cm að hæð á herðakamb og geta vegið 20-33 kg en tíkur verða um 53 cm á hæð og geta vegið 17-25 kg.

## Tengill
*
Mytilus

***Mytilus*** er heiti á ættkvísl sæskelja sem inniheldur fjórar tegundir þar á meðal annars hinn hefðbundna krækling (*Mytilus edulis*). Allar tegundirnar eru ætar en vegna þess að þær eru síarar geta þær tekið upp eitur úr umhverfinu (frá svifþörungum og úr mengun) og orðið hættulegar.

## Tegundir
* Kaliforníukræklingur (*[[Mytilus californianus]]*), Conrad 1837
* Kræklingur (*[[Mytilus edulis]]*), Linneus 1758
* Miðjarðarhafskræklingur (*[[Mytilus galloprovincialis]]*), Lamarck 1819
* *[[Mytilus trossulus]]*, Gould 1850
The Pussycat Dolls

**The Pussycat Dolls** var bandarísk stúlknahljómsveit sem stofnuð var í Los Angeles árið 1995. Hljómsveitin hætti 2010, byrjaði aftur saman 2019 og hættu aftur 2022.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *PCD* (2005)
* *Doll Domination* (2008)

## Heimildir

## Tenglar
*
Broddur

**Broddur** getur átt við:

* Odd
* Brodd á skordýrum
* Brodd ( ´ ) stafmerki sem notað er yfir hljóðstaf til að sýna hljóðgildi eða áherslu
* Broddmjólk
Broddmjólk

**Broddmjólk** eða **broddur** (latína: *colostrum*) er sú mjólk sem framleidd er í mjólkurkirtlum spendýra seint á meðgöngu og nokkrum dögum fyrir fæðingu. Broddmjólkin inniheldur mörg lífsnauðsynleg efni sem hjálpa afkvæminu að þroskast og verjast sjúkdómum. Úr broddmjólk kúa eru búnir til ábrystir.
Síldfiskar

**Síldfiskar** (fræðiheiti: *Clupeiformes*) eru eini ættbálkur geislugga innan yfirættbálksins clupeomorpha. Hann telur um 300 tegundir; þar á meðal síld og ansjósu.
Steinsholtsjökull

**Steinsholtsjökull** er brattur skriðjökull sem skríður til norðurs út úr Eyjafjallajökli. Lítið jökullón er við jökulsporðinn.
Rúmmetri

**Rúmmetri** eða **teningsmetri** er rúmmálseining SI-kerfisins, táknuð með **m³**. Jafngildir rúmmáli tenings, sem er einn metri á lengd, breidd og á hæð. Einn rúmmetri jafngildir 1000 lítrum.
Flatfiskar

**Flatfiskar** (fræðiheiti: *Pleuronectiformes*) eru ættbálkur geislugga sem stundum eru flokkaðir sem undirættbálkur borra. Margar tegundir eru með bæði augun öðrum megin á höfðinu þar sem annað augað eða bæði flyst til þegar fiskurinn þroskast. Sumar tegundir snúa upp vinstri hliðinni en aðrar þeirri hægri. Annað einkenni eru augu sem geta staðið út úr höfðinu og bakuggi sem nær alla leið fram á höfuðið. Þessi einkenni flatfiska eru aðlögun að lífi á sjávarbotni þar sem þeir liggja flatir á annarri hliðinni til að felast fyrir rándýrum. 

Margir mikilvægir matfiskar tilheyra þessum ættbálki, þar á meðal lúða, koli og sandhverfa.

Flatfiskar hafast að mestu við við sjáfarbotninn. Flestar tegundirnar hafast við í saltsjó en nokkrar finnast í ferskvatni.

Tæplega 700 tegundir teljast til flatfiska.
Bad Religion

**Bad Religion** er bandarísk pönkrokkhljómsveit sem stofnuð var 1979 í Los Angeles. Upphaflegir meðlimir voru Greg Graffin (söngur), Brett Gurewitz (gítar), Jay Bentley (bassi) og Jay Ziskrout (trommur). Graffin er eini meðlimurinn sem hefur verið í sveitinni allan tímann en Gurewitz og Bentley hafa starfað með sveitinni með hléum.

Hljómsveitin er þekkt fyrir textasmíði sína og þá pólitísku og samfélagslegu ádeilu sem þeir byggjast gjarnan á.

## Útgefið efni
Veðurathugunarmaður

**Veðurathugunarmaður** er maður sem framkvæmir veðurathugun á mannaðri veðurathugunarstöð. Veðurathugunarmaður skráir veðurathugun í **veðurbók** og sendir hana til veðurstofu í upphafi hvers árs. Á **veðurskeytastöð** eru send **veðurskeyti** á veðurathugunartímum. Veðurstofa Íslands þjálfar veðurathugunarmenn og geymir veðurbækur og önnur veðurgögn.
Fiskistofn

**Fiskistofn** er stofn af tiltekinni tegund fiska þar sem innri þættir (vöxtur, nýliðun og afföll) eru einu þættirnir sem skipta máli í stofnstærðarbreytingum en ytri þættir (aðflutningur og brottflutningur) eru taldir skipta litlu máli.
Mlungu dalitsani Malaŵi

**Mlungu dalitsani Malaŵi** (*Guð blessi Malaví*) er þjóðsöngur Malaví. Michael-Fredrick Paul Sauka (f. 1934) setti bæði saman tónverkið og textann og var það tekið upp árið 1964.
Sic

***Sic*** er latneskt orð (borið fram *sikk*) sem þýðir „þannig“, „svona“, „á þennan hátt“ eða „á slíkan hátt“. Stundum er rituð heil setning: *sic erat scriptum* („þannig var það skrifað“). Í rituðu máli á ýmsum tungumálum er orðinu er skotið inn í tilvitnanir til að benda á að rangt málfar eða óvenjuleg stafsetning eru tekin óbreytt upp úr heimild en eru ekki misritanir í uppskrift. Í samræmi við stílhefðir varðandi tilvitnanir er sic haft í hornklofa.

Á íslensku er stundum notað orðið  í stað .

## Dæmi
* Þeir sögðu mig vera „slæmna kennara“, en ég er mjög góður í stafsetningu.
* Að gera rannsókn.
* Afhverju ertu ekki í skóla? 

## Heimild
*

## Tenglar
Börn náttúrunnar

***Börn náttúrunnar*** er íslensk kvikmynd frá 1991. Myndin segir frá Þorgeiri (Gísli Halldórsson) sem flytur í elliheimili í Reykjavík eftir að hafa búið í sveit allt sitt líf. Hann hittir aftur gamla vinkonu sína Stellu (Sigríður Hagalín), og saman strjúka þau af elliheimilinu. Leikstjóri kvikmyndarinnar er Friðrik Þór Friðriksson. *Börn náttúrunnar* er eina íslenska kvikmyndin í fullri lengd sem hefur verið tilnefnd til Óskarsverðlauna en hún var tilnefnd í flokknum Besta erlenda kvikmyndin árið 1992.

## Heimildir
Englar alheimsins (kvikmynd)

***Englar alheimsins*** er kvikmynd eftir Friðrik Þór Friðriksson frá árinu 2000 gerð eftir samnefndri skáldsögu Einars Más Guðmundssonar. Hún var send til forvals óskarsins, en var ekki tilnefnd.

## Heimildir
Djúpalónssandur

**Djúpalónssandur** er bogamynduð. grunn vík, með sandi í botni og klettakví þar upp af. Vík þessi er með ströndinni milli Einarslóns og Dritvíkur, fyrir neðan Beruvíkurhraun og fyrir vestan Purkhóla á vesturströnd Snæfellsness. Hraunið gengur í sjó fram og djúpar gjár ganga inn í það þar sem brimið étur sig inn í hraunið. Við sandinn er sérkennilegur klettur sem kallast Gatklettur og við hann er tjörnin Svörtulón. Djúpalónssandur var verstoð og þar þótti reimt og heitir hellir einn þar Draugahellir. Djúpalónssandur er um 10 km frá Hellnum. Þarna er einnig Tröllakirkja, sérkennileg hellisglufa inn í hamravegginn.

Vinsæl og auðveld gönguleið liggur  á milli Djúpalónssands og Dritvíkur. Hún er tæplega 1 km. Á Djúpalónssandi eru steintök sem vermenn reyndu afl sitt á, en til þess að fá pláss á báti þurfti viðkomandi að geta lyft í það minnsta steininum Hálfdrættingi. Fjórir aflraunasteinar liggja undir Gatkletti þegar komið er niður á sandströndina. Þeir eru Fullsterkur 155 kg, Hálfsterkur 100 kg, Hálfdrættingur 49 kg og Amlóði 23 kg. Frá aflraunasteinum þessum er stutt yfir í sjálfa víkina og þar fyrir ofan malarkambinn eru ferskvatnslón þau tvö og djúp sem víkin dregur nafn sitt af. 

Breski togarinn  Epine GY 7 frá Grimsby fórst fyrir utan Djúpalónssand í mars 1948 og liggur járn úr skipinu á við og dreif um sandinn. Fimm skipsverjar lifðu slysið af en 14  fórust.

## Heimildir
* Landslagslýsing (undir jökli) 
* Gönguleiðir
* Vesturland
* 
* 
*
Geislagjafi

**Geislagjafi** er hlutur eða áhald, sem gefur frá sér jónandi geislun og inniheldur geislavirkt efni. Geislatæki gefa sum öfluga jónandi geislun, sem ekki stafar frá geislavikrum efnum.
Útlaginn

***Útlaginn*** er íslensk kvikmynd í leikstjórn Ágústar Guðmundssonar. Hún var frumsýnd 31. október 1981 og er byggð á Gísla sögu Súrssonar. Tónlistina samdi Áskell Másson.
Hundategund

**Hundategund**, **hundakyn** eða **hundaafbrigði** er hópur hunda sem á flestöll útlitseinkenni og skapgerðareinkenni sameiginleg, einkum vegna þess að hann er kominn af hópi sameiginlegra forfeðra sem hafði sömu einkenni. Þess ber að geta að orðið „hundategund“ getur verið villandi, því allir hundar eru sömu tegundar í líffræðilegum skilningi. Eftir sem áður er orðanotkunin útbreidd.

## Yfirlit

Hundar hafa verið ræktaðir í þeim tilgangi að ná fram tilteknum einkennum í þúsundir ára. Upphaflega mun ræktunin hafa miðað að því að auðvelda tamningu hundsins og að ná fram nytsamlegri hegðun, svo sem veiðieðli. Síðar voru hundar einnig ræktaðir útlitsins vegna og afleiðingin er meðal annars margbreytileiki meðal hundategunda. 

Margar hefðbundnar hundategundir sem eru viðurkenndar af hundaræktarfélögum eru sagðar vera „hreinræktaðar“. Einungis þeir hundar sem eru komnir af tveimur hreinræktuðum hundum eru taldir hreinræktaðir. Hugtakið er umdeilt bæði vegna þess hve erfitt er að framfylgja settum reglum og vegna mögulegra erfðafræðilegra afleiðinga ræktunar af of litlum stofni. Erfðafræðirannsóknir hafa verið gerðar undanfarið á ólíkum hundategundum og hafa afleiðingarnar í sumum tilvikum komið á óvart til dæmis hvað aldur og skyldleika hundategunda varðar.

Almennt gildir að áður en afbrigði hunds er viðurkennt sem réttnefnd hundategund eða hundakyn verður að sýna fram á að afkvæmi tveggja einstaklinga af því afbrigði séu ávallt hundar með sömu einkenni og foreldrarnir, bæði í útliti og skapgerð. Til dæmis verður slétthærður sækir að vera svartur; þó fæðast gulir hvolpar af og til. Hundaræktarfélög viðurkenna ekki gulu hundana sem einstaklinga þessarar hundategundar og sumir ræktendur drepa hvolpana frekar en að leyfa þeim að vaxa úr grasi og geta af sér fleiri „óæskilega“ gula hvolpa og viðhalda þannig geninu; stundum eru slíkir hundar vanaðir og seldir sem gæludýr. Annað dæmi má taka af belgískum fjárhundum en tveir hundar af groenendael-afbrigði belgískra fjárhunda geta stundum af sér hvolpa af tervueren-afbrigði (brúna). Hundaræktarfélagið American Kennel Club telur afbrigðin vera ólíkar hundategundir og þar af leiðandi eru brúnu hvolparnir ekki samþykktir og taldir óæskilegir; aftur á móti telja önnur hundaræktarfélög, svo sem Canadian Kennel Club, að hundarnir séu einfaldlega ólík litaafbrigði af sömu hundategund.

## Heimild
*

## Tengt efni
*Listi yfir hundategundir

## Tenglar
### Almennir tenglar
*Hundaræktarfélag Íslands
*Hvuttar.net 
*Hundategundir  (á ensku)

### Tenglar á Vísindavefnum
*
*
*
Í skóm drekans

***Í skóm drekans*** er heimildarmynd um Hrönn Sveinsdóttur, hún ákveður að taka þátt í Ungfrú Ísland, og með hjálp vina og vandamanna tekur hún það allt upp. Margir af keppinautum hennar voru grunlausir um að hún væri að taka upp heimildarmynd, og héldu að hún væri að taka upp persónulegar upptökur. Af þessari ástæðu spruttu upp kærur vegna sýninga myndarinnar í kvikmyndahúsum, sem endaði með því að myndin varð að vera klippt. Í Áramótaskaupinu 2002 var gert mikið grín að myndinni og atburðunum sem komu í kjölfar hennar.
María (kvikmynd)

***María*** segir frá samnefndri persónu, leikin af Barbara Auer, sem kemur frá Þýskalandi til Íslands eftir síðari heimsstyrjöld í leit að betra lífi við að vinna á sveitarheimilum. Kvikmyndin er leikstýrð af Einari Heimissyni.

## Tilvísanir
Ævintýri Pappírs Pésa

***Ævintýri Pappírs Pésa*** er barnakvikmynd byggð á Pappírs Pési eftir Herdísi Egilsdóttur og leikstýrð af Ara Kristinssyni. Myndin segir frá strák sem teiknar sér leikfélaga á pappír sem fyrir óútskýrða töfra vaknar til lífs. Þeir tveir lenda í allskonar ævintýrum með krökkum í hverfinu. Myndin er í raun fjórir af sex þáttum um Pappírs Pésa sem sýndir voru á RÚV.

Myndin var send í forval Óskarsins árið 1991.
Blóðhundur

**Blóðhundur**, einnig þekktur sem **St. Hubertshundur**, er afbrigði stórra hunda sem hafa verið ræktaðir sérstaklega sem sporhundar. Yfirvöld nota víða blóðhunda til þess að þefa uppi strokufanga, týnd börn og fórnarlömb náttúruhamfara, svo sem jarðskjálfta og snjóflóða. Blóðhundar eru þekktir fyrir að geta fundið lykt sem er margra daga gömul og fylgt henni eftir langar leiðir. Þeir hafa næmasta lyktarskyn allra hunda. Blóðhundar eru gæfir og geðgóðir hundar.

## Stærð
Fullvaxnir rakkar vega um 36-50 kg og eru um 58-69 cm háir á herðakamb. Þeir eru stórbeinóttir og megnið af líkamsþyngd þeirra er fólgin í beinagrindinni.
Herts

**Herts** (þýska *Hertz*), er SI-mælieining tíðni, táknuð með **Hz**. Nefnd eftir þýska eðlisfræðingnum Heinrich Rudolf Hertz (1857–1894). Eitt herts jafngildir sveiflutíðninni einni sveiflu á sekúndu, samsvarandi því að ákveðinn atburður gerist einu sinni á hverri sekúndu (kallast einnig **rið**),  þ.e. 1 Hz = 1 s-1 = 1 rið.
Gullinsækir

**Gullinsækir** eða **golden retriever** er vinsælt afbrigði af hundi, sem var upphaflega ræktað til þess að sækja bráð skotveiðimanna. Gullinsækir er algengur fjölskylduhundur. Hann er auðveldur í þjálfun, mjög umburðarlindur og þarfnast ekki mikils frá eigendum sínum annað en matar, reglulegrar hreyfingar og skoðunar hjá dýralækni. Gullinsækir geltir ef honum verður bylt við en er almennt geðgóður hundur og ekki ákjósanlegur sem varðhundur. Gullinsækir er vinsæll blindrahundur.

## Stærð

Gullinsækir er fullvaxinn um eins árs gamall en nær fullri þyngd um tveggja ára gamall. Algengt er að rakkar verði um 56-61 cm á hæð á herðakamb en tíkur um 51-56 cm. Rakkar verða um 29-34 kg þegar þeir hafa náð fullri þyngd en tíkur yfirleitt um 27-32 kg.

## Tengill
*
Labrador (aðgreining)

**Labrador** getur átt við:

* Labrador sem er hérað í Kanada
* Labrador retriever hunda
* Labrador íslenskt kvikmyndafyrirtæki
Þorsteinn Jónsson

**Þorsteinn Jónsson** getur átt við:
* Þorstein Jónsson formann frá Vestmannaeyjum.
* Þorstein Jónsson leikstjóra.
* Þorstein Jónsson skáld, skírnarnafn **Þorsteins frá Hamri**.
Dís (kvikmynd)

***Dís*** er íslensk kvikmynd byggð á samnefndri skáldsögu eftir Silju Hauksdóttur, Birnu Önnu Björnsdóttur og Oddnýju Sturludóttur. Silja leikstýrði einnig myndinni. Var Menningarnótt endursköpuð þann 12. október 2003 í Reykjavík þar sem Skólavörðustígur mætir Laugavegi og Bankastræti til að geta tekið upp atriði fyrir myndina.

## Heimildir
Englar alheimsins

**Englar alheimsins** er skáldsaga eftir Einar Má Guðmundsson sem kom út hjá Almenna bókafélaginu árið 1993. Hún fjallar um ungan mann með geðklofa. Bókin hlaut Menningarverðlaun DV í flokki bókmennta árið 1994. Árið eftir hlaut hún svo Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs.

Árið 2000 var gerð samnefnd kvikmynd eftir bókinni. Leikstjóri var Friðrik Þór Friðriksson.
Úngfrúin góða og Húsið

:*Þessi grein fjallar um bókina, til þess að sjá umfjöllun um kvikmyndina sem gerð var eftir henni smellið [[Ungfrúin góða og húsið (kvikmynd)|hér]].*

***Úngfrúin góða og Húsið*** er skáldsaga eftir Halldór Laxness sem kom upphaflega út í bókinni *[[Fótatak manna: sjö þættir]]* árið 1933. Samnefnd kvikmynd, gerð eftir bókinni, leikstýrt af Guðnýju Halldórsdóttur (dóttur Halldórs), var frumsýnd árið 1999.

## Sagan
Bókin fjallar sem sagt um prófastsfjölskyldu, systurnar þær Þuríði og Rannveigu og foreldra þeirra, sem býr í Eyvík og er mjög svo annt um mannorð sitt og grípur til margra örþrifaráða til að það falli ekki blettur á heiður þeirra.
Skýjahöllin

***Skýjahöllin*** er barnakvikmynd gerð eftir skáldsögu Guðmundar Ólafssonar, Emil og Skundi. Þorsteinn Jónsson leikstýrði.
Ungfrúin góða og húsið (kvikmynd)

***Ungfrúin góða og húsið*** er kvikmynd eftir Guðnýju Halldórsdóttur frá 1999 byggð á samnefndri skáldsögu eftir Halldórs Laxness.
Ari Kristinsson

**Ari Kristinsson** (f. 16. apríl 1951) er íslenskur kvikmyndagerðarmaður sem aðallega hefur fengist við kvikmyndatöku, en hefur líka leikstýrt barnamyndunum *[[Stikkfrí]]* (1997) og *[[Pappírspési (kvikmynd)|Pappírspésa]]* (1990).

Ari hefur í gegnum árin tekið upp mikið af kvikmyndum eftir Friðrik Þór Friðriksson, meðal annars kvikmyndum á borð við Börn náttúrunnar, Bíódagar, Djöflaeyjan, Mamma Gógó og Á köldum klaka.

## Tenglar
* Ari Kristinsson  á Kvikmyndavefnum
Punktur punktur komma strik (kvikmynd)

***Punktur punktur komma strik*** er íslensk kvikmynd eftir Þorstein Jónsson frá 1981, gerð eftir samnefndri skáldssögu Péturs Gunnarssonar.
Afleiða

**Afleiða** getur átt við eftirfarandi:

* Afleiða í fjármálum
* Afleiða í rökfræði
* Afleiða í stærðfræði
79 af stöðinni

***79 af stöðinni*** er kvikmynd frá 1962 og er byggð á sögu Indriða G. Þorsteinssonar. Í myndinni er flutt lag Sigfúsar Halldórssonar, Vegir liggja til allra átta, sungið af Ellý Vilhjálms. Lagið hefur notið vinsælda alla tíð síðan myndin kom út. 

Myndin fjallar meðal annars um Keflavíkurflugvöllinn, og vegna þess hvernig bandaríski herinn er sýndur í myndinni voru tveir bandarískir hermenn, Lawrence W. Schneph og John D. Tacy, sem léku í myndinni, yfirheyrðir. Frank J. Becker, þingmaður í New York sendi formlega kvörtun til varnamálaráðherra Bandaríkjana vegna þáttöku hermannanna í kvikmyndinni.

## Heimildir
Líma

**Líma** er höfuðborg Perú og jafnframt stærsta borgin með um 9,8 milljónir íbúa (2017). Borgin var stofnsett af Francisco Pizarro 18. janúar 1535 og varð fljótt miðpunktur spænska heimsveldisins. Árið 1746 var mikill jarðskjálfti í borginni.
Þorsteinn Jónsson (leikstjóri)

**Þorsteinn Jónsson** (6. desember 1946) er íslenskur kvikmyndagerðarmaður sem hefur gert nokkurn fjölda heimildarmynda og leiknu kvikmyndirnar *[[Punktur punktur komma strik (kvikmynd)|Punktur punktur komma strik]]* (1980), *[[Atómstöðin (kvikmynd)|Atómstöðin]]* (1984) og *[[Skýjahöllin]]* (1994). Hann lærði í hinum þekkta kvikmyndaskóla FAMU í Prag og lauk þaðan námi 1971.
Hestburður

**Hestburður** er forn íslenskt mælieining úr landbúnaði, þar sem átt var við magn af þurru heyi, sem einn hestur gat borið með góðu móti. Áætlað er að einn hestburður samsvari 100 kílógrömmum. 

Á hvern hest í heybandi voru reiddir tveir baggar, u.þ.b. 50 kílógrömm hver. Þannig færðu hestarnir heyið heim að hlöðu eða stæði, eða að þeir reiddu það heim á þurrkvöll. Var útheyið, af engjum og flóum, þá bundið í svokallað votaband og reitt heim á þurrari stað til þurrkunar. Það var karlmannsverk að hengja baggana á klakk á klyfberanum og þegar strákar gátu komið bagga á klakk voru þeir kallaðir baggafærir.

## Heimildir
*
101 Reykjavík (kvikmynd)

***101 Reykjavík*** er kvikmynd eftir Baltasar Kormák, byggð á samnefndri skáldsögu eftir Hallgrím Helgason.

## Tilvísanir
Eins og skepnan deyr

***Eins og skepnan deyr*** er kvikmynd eftir Hilmar Oddsson um ungan rithöfund sem fer á æskuslóðir til að veiða sitt fyrsta hreindýr. 1987 var kvikmyndin valin sem framlag Íslands til Óskarsverðlaunana.

## Heimildir
Punktur punktur komma strik

**Punktur punktur komma strik** getur átt við eftirfarandi:
* Bókina *[[Punktur punktur komma strik (bók)|Punkt punkt komma strik]]*
* Kvikmyndina Punkt punkt komma strik
Dís

**Dís** getur átt við eftirfarandi:
*Vætturin dís.
*Nafnið Dís.
*Skáldsagan *[[Dís (skáldsaga)|Dís]]* frá 2000.
*Íslenska kvikmyndin *[[Dís (kvikmynd)|Dís]]* frá 2004.
Edda-Film

**Edda-Film** er heiti á tveimur kvikmyndafyrirtækjum:
* Edda-Film, framleiðslufyrirtæki Guðmundar Kamban, Gunnars Roberts Hansen og Svend Methling var stofnað 1924 og framleiddi kvikmyndirnar *[[Hadda Padda (kvikmynd)|Hadda Padda]]* og *[[Hús í svefni]]* 
* Edda-Film var íslenskur kvikmyndaframleiðandi sem starfaði frá 1949 til 1979 og átti þátt í framleiðslu kvikmyndanna *[[79 af stöðinni (kvikmynd)|79 af stöðinni]]*, *[[Salka Valka (kvikmynd)|Salka Valka]]* og *[[Rauða skikkjan]]* á 7. áratug 20. aldar.

## Heimildir
Stórsveit Nix Noltes

**Stórsveit Nix Noltes** er íslensk hljómsveit stofnuð sem spilar tónlist í ætt við búlgarska og gríska þjóðlagatónlist. Hún var stofnuð árið 2004 og lék sem upphitunarhljómsveit fyrir bandarísku hljómsveitina Animal Collective á tónleikaferð árið eftir.

Hljómsveitin gaf út diskinn *[[Orkideur Hawaii]]* hjá Bubblecore árið 2006.

## Meðlimir
* Áki Ásgeirsson,
* Eiríkur Orri Ólafsson,
* Gestur Guðnason,
* Guðmundur Steinn Gunnarsson,
* Hallvarður Ásgeirsson,
* Hildur I. Guðnadóttir,
* Ingi Garðar Erlendsson,
* Kristín Anna Valtýsdóttir,
* Kristín Þóra Haraldsdóttir,
* Ólafur Björn Ólafsson,
* Páll Ivan Pálsson

## Tenglar
* Heimasíða
Skroppið til himna

***Skroppið til himna***, (en: ***A Little Trip to Heaven***), er kvikmynd, sem tekin er upp á Íslandi og framleidd af Íslendingum, en gerist í Bandaríkjunum. Í kvikmyndinni eru eingöngu bandarískir aðalleikarar. Í stuttu máli fjallar hún um ungt par sem reynir að afla sér peninga með tryggingasvikum og rannsóknarmann, sem reynir að komast að hinu sanna í málinu.

## Veggspjöld og hulstur

Eins og svo oft á Íslandi er veggspjald myndarinar næstum alveg eins og DVD hulstrið. Hins vegar er alveg nýtt plakat notað í Bandaríkjunum.

Mynd:little trip to heaven plagat.jpg|Íslenskt veggspjald


## Hlekkir
* Gagnrýni um A Little Trip to Heaven  á Topp5.is
Hús í svefni

***Hús í svefni*** (danska: *Det Sovende Hus*, eða ‚hið sofandi hús‘) er byltingakennd íslensk kvikmynd eftir Guðmund Kamban, en hann skrifaði líka frumsamið handrit. Á þeim tíma sem kvikmyndin kom út var venjan að gera kvikmyndir eftir skáldsögum eða leikritum. Myndin var tekin í Danmörku, en framleiðslan fór bæði fram á Íslandi og Danmörku.

Handrit þetta var einnig gefið út í bókarformi hér á landi undir nafninu *Meðan húsið svaf*. Segir sagan frá ungum hjónum, lífi þeirra, ástum og örlögum.
Perlur og svín

***Perlur og svín*** er önnur kvikmynd Óskars Jónassonar frá 1997. Hún fjallar um hjón sem eru nýflutt á höfuðborgarsvæðið og hugsa sér að verða rík fljótt í velferðinni í Reykjavík. Þau kaupa sér gamalt bakarí og byrja rekstur. Samkeppnin er þó hörð og hlutirnir fara fljótt að snúast. Kvikmyndin er samstarfverkefni leikstjórans og leikaranna þar sem þau sömdu handritið að mestu leyti saman. Leikararnir vörpuðu fram hugmyndum að persónum og leikstjórinn skrifaði handritið út frá þeim. Fljótlega voru þau farin að heimsækja bakarí víðs vegar um höfuðborgarsvæðið. Bæði prufuðu þau að afgreiða og að baka. Kvikmyndin fékk ágætar viðtökur en athygli vakti að hún var leyfð öllum aldurshópum af Kvikmyndaskoðun. Þóttu sum atriðin alls ekki við hæfi barna og á endanum fékk myndin aldurstakmarkið LH (ekki við hæfi mjög ungra barna) þegar hún var gefin út á myndbandsspólu.
Snorrastofa

**Snorrastofa** er menningarsetur og rannsóknarstofa í miðaldafræðum á hinu forna höfuðbóli Snorra Sturlusonar í Reykholti. Hlutverk stofnunarinnar er að stuðla að rannsóknum og miðlun á miðaldafræðum og sögu Borgarfjarðar.

## Tengt efni
*Fornminjar í Reykholti

## Tenglar
*Snorrastofa
Kristján 2.

**Kristján 2.** (2. júlí 1481 – 25. janúar 1559) var konungur Danmerkur og Noregs frá 1513 til 1523 og konungur Svíþjóðar frá 1520 til 1521 innan Kalmarsambandsins. Hann var sonur Hans konungs og Kristínar af Saxlandi. Í Svíþjóð var hann þekktur sem *Kristján harðstjóri* vegna þess hvernig hann lagði landið undir sig og hlutdeild sína í Stokkhólmsvígunum. Eftir þau missti hann stjórn á Svíþjóð með þeim afleiðingum að Kalmarsambandið leystist endanlega upp og Svíþjóð varð sjálfstæð undir stjórn Gústafs Vasa 1. 

Stríðsreksturinn í Svíþjóð og gegn Hansasambandinu var byrði á aðlinum í Noregi og Danmörku og á endanum gerði aðallinn á Jótlandi uppreisn og bauð frænda hans Friðriki greifa af Holtsetalandi konungdóminn. Kristján flúði til Hollands og dvaldi þar í útlegð. Hann gerði tilraun til að endurheimta krúnuna í árið 1531 sem endaði með uppgjöf árið eftir og fangelsun í Sønderborg-kastala og síðan Kalundborg til dauðadags. Greifastríðið (1534 til 1536) var háð til að reyna að koma honum aftur til valda, gegn syni Friðriks, Kristjáni 3.

Kristján 2. átti hollenska ástkonu sem hét Dyveke og var dóttir Sigbritar Villomsdóttur. Kristján hitti hana í Björgvin í Noregi 1507 (eða 1509) og varð hún frilla hans sömu nótt. Hún dó 1517 eftir að hafa borðað eitruð kirsuber, að talið er. Úr því varð mikil rekistefna. Kristján ákærði höfuðsmann Torben Oxe fyrir að hafa eitrað fyrir henni, og var hann dæmdur og hálshöggvinn. 

## Tenglar
* ''Tilraunir tveggja Danakonunga til að veðsetja Ísland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1978
Hótel Borg

**Hótel Borg** er hótel staðsett á Pósthússtræti 9-11, við Austurvöll í miðborg Reykjavíkur. Hótelið var reist af Jóhannesi Jósefssyni glímukappa og konu hans Karólínu Amalíu Guðlaugsdóttur og opnaði vorið 1930, rétt fyrir Alþingishátíðina. Áður en það opnaði formlega voru veitingasalir þess teknir í notkun á nýársfagnaði 18. janúar 1930. Húsið var teiknað af Guðjóni Samúelssyni. 

Húsið var hertekið af Bretum í seinni heimsstyrjöld. Hótelið var lengi eina löglega vínveitingahúsið á landinu og kjarni í skemmtanalífi og tónlist. Eftir 1950 urðu valkostir fleiri.

## Tilvísanir
Jóhannes Jósefsson

**Jóhannes Jósefsson** eða **Jóhannes á Borg** (28. júlí 1883 – 5. október 1968) var íslenskur glímukappi, fæddur á Oddeyri (Akureyri), sem ferðaðist um alla Evrópu og Bandaríkin og sýndi glímu eftir aldamótin 1900. Hann tók þátt í Sumarólympíuleikunum 1908 þar sem hann keppti í grísk-rómverskri glímu fyrir hönd Danmerkur. Þar komst hann í undanúrslit en meiddist þar og gat því ekki glímt um verðlaun. Jóhannes hélt því alla tíð fram að hann hefði viðbeinsbrotnað í undanúrslitunum og það var endurómað í hinum ýmsu bókum í áratugi á eftir þar til útvarpsþátturinn „Mýtan um beinbrot Jóhannesar á Borg“ í júní árið 2025 sýndi fram á að Jóhannes hafi í raun og veru ekki brotið neitt bein þó hann hafi vissulega meiðst.

Árið 1930 lagði hann allt sitt fé í að reisa Hótel Borg í Reykjavík og rak það næstu þrjátíu árin, eða þar til hann settist í helgan stein árið 1960. Eftir að hann reisti hótelið var hann jafnan nefndur Jóhannes á Borg.

Jóhannes var tekinn inn í heiðurshöll ÍSÍ árið 2013.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Þegar Jóhannes á Borg glímdi við Rússa''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1943
* ''Íslensk glíma í erlendum blöðum''; grein í Morgunblaðinu 1919
* íslenskur sirkuslistamadur bjargaði sóma lands og þjóðar (Lemúrinn)
Henry Morgan

**Henry Morgan** (*Hari Morgan* á velsku) (um 1635 – 25. ágúst 1688) var velskur fríbýttari sem varð frægur sem sjóræningjaforingi í Karíbahafinu. Hann rændi spænskar borgir og skip á árunum frá 1667 til 1671 og nýtti sér átök milli Englands og Spánar á þeim tíma en frægustu herfarir hans voru gegn Panama þessi sömu ár. Með síðustu ránsferð sinni braut hann gegn friðarsamkomulagi Englands og Spánar en tókst að sýna fram á að hann hefði ekki haft vitneskju um það. Hann var þá aðlaður og gerður að landstjóra á Jamaíka. 1683 missti hann stöðu sína í landstjórninni og heilsu hans var þá tekið að hraka, hugsanlega vegna berkla. Hann var einnig alræmdur fyrir drykkjuskap sem hefur flýtt fyrir heilsutapi.

Vinsæl rommtegund, *[[Captain Morgan]]*, heitir í höfuðið á honum.
Friðrik 1. Prússakonungur

**Friðrik 1. Prússakonungur** (11. júlí 1657 – 25. febrúar 1713) af Hohenzollern-ættinni, tók við af föður sínum Friðriki Vilhjálmi sem kjörfursti í Brandenborg, Prússlandi, árið 1688 sem **Friðrik 3.** og krýndi sjálfan sig konung Prússlands árið 1701 með leyfi keisarans, Leópolds 1.
Korpúlfsstaðir

**Korpúlfsstaðir** eru jörð í Reykjavík kenndir við Korpúlf bónda sem getið er í Kjalnesinga sögu. Jörðin varð eign Viðeyjarklausturs á miðöldum og varð síðan konungseign. Thor Jensen keypti jörðina árið 1922 af Einari Benediktssyni en Einar hafði eignast jörðina í arfskiptum eftir föður sinn Benedikt. Thor  reisti þar núverandi hús og fullkomið mjólkurbú sem lagðist af vegna mjólkursölulaganna 1934, en þó nokkuð seinna. Reykjavíkurborg keypti eignina af Thor árið 1942 og reyndi mjólkurbúskap. Húsnæðið var notað sem geymsla, meðal annars fyrir málverk í eigu borgarinnar. Mikið skemmdist þar í bruna 18. janúar 1969. Korpuskóli var á Korpúlfsstöðum frá 1999 - 2005. Í þeim hluta sem skólinn var starfræktur eru nú vinnustofur listamanna ásamt aðsöðu til myndlistarkennslu. Þar er nú aðsetur fyrir listamenn. Um landið rennur Úlfarsá, , sem er góð laxveiðiá. 

## Heimildir
* Korpúlfsstaðir  Blikastaðir
* Korpúlfsstaðir, ­glæsilegasta stórbýli á Íslandi.
* Birgir Sigurðsson. Korpúlfsstaðir. Saga glæsilegasta stórbýlis á Íslandi. – Saga, 1. tölublað (01.01.1995), Bls. 269-272
Gullsandur

***Gullsandur*** er íslensk kvikmynd eftir Ágúst Guðmundsson frá árinu 1984.
Myndin, sem er gamanmynd með pólitísku ívafi, fjallar um smábæ á suðurströnd Íslands og hvernig gullfundur í nærliggjandi söndum umturnar hinum rólega smábæjaranda í sannkallaða ringulreið. Með aðahlutverk fara Edda Björgvinsdóttir og Pálmi Gestsson.
Birkir Jón Jónsson

**Birkir Jón Jónsson** (f. á Siglufirði 24. júlí 1979) er fyrrverandi varaformaður Framsóknarflokksins og sat á þingi fyrir flokkinn frá 2003-2013. Birkir Jón var varaformaður Framsóknarflokksins frá 2009-2013. Frá 2014 til 2022 var Birkir Jón bæjarfulltrúi í Kópavogi og formaður bæjarráðs frá 2018-2022. Birkir Jón sat í bæjarstjórn Fjallabyggðar 2006-2010.

Birkir útskrifaðist úr Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra, Sauðárkróki 1999 og hefur stundað nám í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands.

Birkir Jón sat um árabil í stjórn Félags ungra framsóknarmanna á Siglufirði og var einnig í stjórn Sambands ungra framsóknarmanna 1999-2001 og gengdi embætti varaformanns þess 2002-2003.

Á kjördæmisþingi sem haldið var á Egilsstöðum þann 15. mars 2009 var Birkir Jón kjörinn til að leiða lista Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi í alþingiskosningunum 25. apríl 2009.

## Tengill
* Æviágrip Alþingis
* Heimasíða Sambands Ungra Framsóknarmanna
* Heimasíða Birkis Jóns
Seltzer

**Seltzer** var svaladrykkur framleiddur á Íslandi á tíunda áratug 20. aldar. Hann var framleiddur af fyrirtækinu Íslenskt Bergvatn hf. Það var samstarfsverkefni Sólar hf. og kanadískra aðila. Í Seltzer (sem var glær) voru engin litarefni, rotvarnarefni eða hvítur sykur. Útflutningur til Bretlands hófst snemma á tíunda áratugnum. Framkvæmdastjóri Íslensks Bergvatns var Jón Scheving Thorsteinsson.

Uppruni orðsins *Seltzer* er þýskur og má rekja til náttúrulegra hvera nálægt bænum Nieder-Selters.
Póstþjónusta

**Póstþjónusta** felur í sér sendingu á bréfum og bögglum gegn greiðslu bæði innanlands og utan. Alþjóðapóstsambandið heldur utan um þær reglur og reglugerðir sem koma að póstþjónustu á alþjóðavísu.

## Mismunandi gerðir póstsendinga
### Almennur bréfapóstur
Almennur bréfapóstur er þannig gerður hann er undir 2 kg. Á Íslandi er miðað við að slíkar sendingar komist inn um bréfalúgur. Oftast bera bréfberar út almennan bréfapóst og stinga honum yfirleitt inn um bréfalúgur eða setja í þar til gerða póstkassa á áfangastað þar sem pósturinn bíður viðtakanda. Einnig er hægt að leigja pósthólf á pósthúsum þar sem bréfasendingar eru geymdar þar til viðtakandi sækir þær. Þjónusta í almennum bréfapósti undir ákveðinni stærð og þyngd er oft ríkisrekin.
### Ábyrgðarpóstur
Ábyrgðarpóstur er rétt eins og almennur bréfapóstur undir 2 kílógrömmum og er aðeins afhentur gegn undirskrift. Hver sending er skráð með sérstöku raðnúmeri og þannig er ábyrgðarpóstur rekjanlegur.
### Pakkar
Pakkar eru skilgreindir sem sendingar yfir 2 kg og fá rétt eins og ábyrgðarpóstur sérstakt raðnúmer sem gerir þá rekjanlega. Þeir eru afhentir viðtakanda á áfangastað eða sóttir á viðkomandi pósthús.
### Aukaþjónusta
#### Flugpóstur og sjópóstur
Flugpóstur (par avion) er fluttur með flugi á milli landa á meðan sjópóstur (par bateau) er fluttur með skipi sömu leið. Burðargjald er hærra með flugpósti en aftur á móti eru sendingar fljótari á leiðinni en með sjópósti.
#### Móttökukvittun
Móttökukvittun er hægt að láta fylgja með skráðum sendingum (ábyrgðarpósti og pökkum) en hún er skrifleg staðfesting á að viðtakandi hafi fengið sendinguna. Sendandi fyllir út upplýsingar um heimilisfang sitt og fleira og viðtakandi skrifar undir viðeigandi reit við móttöku. Kvittunin er svo send aftur til viðtakanda.
#### Brothætt (cotis fragile)
Brothættar pakkasendingar eru sérstaklega merktar með mynd af vínglasi og fá sérstaka meðferð til að koma í veg fyrir að innihaldið brotni.
#### Póstkrafa (remboursment)
Innanlands og á milli sumra landa er hægt að bjóða upp á póstkröfusendingar. Þegar viðtakandi tekur við sendingunni greiðir hann fyrir hana og póstþjónustan leggur upphæðina inn á bankareikning sendanda innan þriggja daga.

## Greiðsla
Hægt er að staðgreiða eða skuldfæra sendingarkostað þegar sendingar eru póstlagðar en algengt er að nota frímerki sem límd eru á póstsendingar til að greiða fyrir póstþjónustu. Þau er bæði hægt að kaupa fyrirfram og um leið og sending er póstlögð. Viðkomandi póstþjónusta stimplar svo frímerkin til að ógilda þau.
Mörg fyrirtæki og stofnanir sem senda mikið magn af pósti í einu nota einnig þar til gerðar frímerkingavélar til að vigta og stimpla sínar póstsendingar og telst þá burðargjaldið vera greitt.

## Önnur þjónusta
Í mörgum ríkjum t.d. Lúxemborg er sinnir sama stofnunin póst- og símaþjónustu. Auk þess bjóða sumar póstþjónustur upp á bankaþjónustu.

## Tenglar
* Alþjóðapóstsambandið

## Heimildir
* 
* 
* postal system." Encyclopædia Britannica. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 20 Jan. 2007  .
*