open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Police

**The Police** var ensk hljómsveit sem var stofnuð í London árið 1977. Sveitin samanstóð af tríóinu Sting (söngur og bassi), Andy Summers (gítar) og Stewart Copeland (trommur). Gítarleikarinn Henry Padovoni var stuttlega í upphafi. Sveitin var undir áhrifum frá by pönki, reggí og djassi.

The Police leystist upp árið 1986 en kom nokkrum sinnum saman aftur. Sting hóf árangursríkan sólóferil eftir veruna í hljómsveitinni.

Árið 2025 fóru Copeland og Summers á mál við Sting vegna höfundaréttsgreiðsla. 

## Breiðskífur
*Outlandos d'Amour (1978)
*Reggatta de Blanc (1979)
*Zenyatta Mondatta (1980)
*Ghost in the Machine (1981)
*Synchronicity (1983)

## Meðlimir
*Sting – Söngur, bassi, hljómborð (1977–1986, 1992, 2003, 2007–2008)
*Andy Summers – Gítar, bakraddir, hljómborð (1977–1986, 1992, 2003, 2007–2008)
*Stewart Copeland – Trommur, bakraddir, hljómborð (1977–1986, 1992, 2003, 2007–2008)

## Tenglar
*[The Police á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Lönd í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Sjónvarpsstöðvar frá fimmtíu og tveimur löndum hafa tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva síðan það hófst 1956, með sigurvegara frá tuttugu og sjö löndum. Keppnin, sem er skipulögð af Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) er haldin árlega af aðildarfélögum sem keppa um að vera í forsvari fyrir sín lönd. Sjónvarpsstöðvarnar senda lög sem eru flutt í beinni af flytjandanum sem þeir hafa valið og halda atkvæðagreiðslu til að ákvarða sigurlag keppnarinnar.

## Þátttakendur
Eftirfarandi tafla skráir þau lönd sem hafa tekið þátt í keppninni einu sinni eða oftar, til 2025. Fyrirhugaðir þátttakendur fyrir  og lögin sem komust ekki í gegnum undankeppnina  eða  eru ekki talin með.

### Aðrir EBU meðlimir
Eftirfarandi lönd hafa rétt til þess að taka þátt í keppninni en hafa aldrei gert það:

*  – EPTV, ENRS, TDA
*  – ERTU
*  – JRTV
*  – TL
*  – LJBC (1974–2011),  LNC (2011–núverandi)
*  – ČST (1991–1992, leyst upp)
*  – RTT
*  – RV

## Útsendingar í löndum án þátttöku
Keppnin hefur verið sýnd í löndum sem taka ekki þátt, eins og Bandaríkjunum, Kanada, Nýja-Sjálandi og Kína. Síðan 2000, hefur keppnin verið sýnd á netinu á vefsíðu keppninnar. Hún var líka sýnd í löndum austan járntjaldisins sem eru ekki lengur til, eins og Tékkóslóvakíu, Austur-Þýskalands og Sóvétríkjunum.

## Neðanmálsgreinar

## Tilvísanir
*
Kevin Magnussen

**Kevin Jan Magnussen** (f. 5. október 1992) er danskur ökumaður sem keyrir í World Endurance Championship (WEC) og einnig í IMSA SportsCar Championship. Magnussen keppti í Formúlu 1 á árunum 2014–2024 með þremur liðum McLaren, Renault og Haas.

## Formúla 1
Fyrsta ár Magnussen í Formúlu 1 var árið 2014 þegar hann gerði samning við McLaren liðið. Árinu á undan hafði Magnussen unnið Formúlu Renault 3.5 meistaramótaröðina með Dams liðinu og endaði hann með 274 stig, varð 60 stigum á undan næsta manni og vann hann fimm sigra og endaði 13 sinnum á verðlaunapalli. Magnussen var í 2 ár hjá McLaren í Formúlu 1, seinna árið var hann varaökumaður fyrir liðið. Hann fékk síðan að vita á afmælisdaginn sinn að fengi ekki aftur samning hjá liðinu. Árið 2016 gekk hann svo til liðs við Renault, var þar í eitt tímabil og endaði í 16. sæti heimsmeistaramótinu. Renault bauð Magnussen nýjan eins árs samning en Magnussen ákvað ekki að skrifa undir vegna þess að hann fékk annan samning frá Haas sem hann taldi henta sér betur.

Magnussen var fyrst í fjögur ár hjá Haas frá árinu 2017 til 2020. Fyrsta árið endaði Magnussen í 14. sæti í heimsmeistaramótinu en síðan árið á eftir átti eftir að verða hans besta ár hjá Haas liðinu þegar hann endaði í 9. sæti með 56 stig. Í október árið 2020 var sagt frá því að Magnussen myndu fara frá Haas liðinu í lok tímabilsins ásamt þá liðsfélaga sínum Romain Grosjean. Árið 2022 fékk Magnussen síðan óvæntan annan samning hjá félaginu eftir að félagið rifti samningi við Nikita Mazepin vegna innrásar Rússa í Úkraínu.
Magnussen var í Haas til ársins 2024 en fékk ekki samning í Formúlu 1 fyrir árið 2025.

## Tilvísanir

## Heimild
*Kevin Magnussen á formula1.com
Madera-sýsla (Kaliforníu)

**Madera-sýsla** (enska: *Madera County*) er sýsla í miðhluta Kaliforníu í Bandaríkjunum. Höfuðstaður og stærsta borg sýslunnar er Madera. Hún var stofnuð árið 1893 úr hluta Fresno-sýslu og var íbúafjöldinn 156.255 árið 2020.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Vaktaseríurnar

**Vaktaseríurnar** eru þrjár sjónvarpsþáttaseríur sem komu út á árunum 2007 til 2009. Aðalpersóna þáttanna er Georg Bjarnfreðarson ásamt þeim Ólafi Ragnari Hannessyni og Daníel Sævarssyni. *[[Næturvaktin]]* kom út árið 2007 en þar starfa þeir Georg, Ólafur og Daníel á bensínstöð Skeljungs við Laugarveg. *[[Dagvaktin]]* kom síðan út ári síðar en þar starfa þeir á Hótel Bjarkalundi. *[[Fangavaktin]]* kom síðan út 2009 en þar afplána þeir Georg og Daníel fangelsisdóma fyrir atburði sem áttu sér stað í Dagvaktinni. Kvikmyndin *[[Bjarnfreðarson]]* er lokakafli sögunnar en þar er fjallað um líf Georgs eftir atburði Fangavaktarinnar auk þess sem fjallað er um barnæsku hans.

## Tilvísanir
Einar Áskell

**Einar Áskell** (sænska: *Alfons Åberg*) er aðalpersónan í samnefndum bókum eftir Gunillu Bergström. Einar Áskell býr ásamt föður sínum í blokkaríbúð og þeir feðgar lenda í ýmsum ævintýrum í bókunum.

## Tilvísanir
Marin-sýsla (Kaliforníu)

**Marin-sýsla** (enska: *Marin County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum, staðsett í norðvesturhluta San Francisco-flóa. Íbúafjöldinn árið 2020 var 262.231. Höfuðstaður og fjölmennasta borg sýslunnar er San Rafael. Golden Gate-brúin tengir sýsluna við San Francisco.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Mariposa-sýsla (Kaliforníu)

**Mariposa-sýsla** (enska: *Mariposa County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 17.131. Höfuðstaður sýslunnar er Mariposa. Austurhluti sýslunnar nær yfir miðsvæði Yosemite-þjóðgarðsins.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Modoc-sýsla (Kaliforníu)

**Modoc-sýsla** (enska: *Modoc County*) er sýsla í norðausturhorni Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 8.700. Alturas er höfuðstaður sýslunnar. Fyrrum höfuðstaðir sýslunnar voru Lake City og Centerville. Sýslan liggur að Nevada og Oregon.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Mono-sýsla (Kaliforníu)

**Mono-sýsla** (enska: *Mono County*) er sýsla í austurhluta Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 13.195. Bridgeport er höfuðstaður sýslunnar. Sýslan er staðsett austan Sierra Nevada-fjallgarðsins, á milli Yosemite-þjóðgarðsins og Nevada.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Sierra-sýsla

**Sierra-sýsla** (eða **Sierra County**) getur átt við:
* Sierra-sýslu (Kaliforníu)
* Sierra-sýslu (Nýju-Mexíkó)
Siskiyou-sýsla (Kaliforníu)

**Siskiyou-sýsla** (enska: *Siskiyou County*) er sýsla í norðvesturhluta Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 44.076. Höfuðstaður sýslunnar er Yreka.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Shasta-sýsla (Kaliforníu)

**Shasta-sýsla** (enska: *Shasta County*) er sýsla í norðurhluta Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 182.155. Redding er höfuðstaður sýslunnar.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Sierra-sýsla (Kaliforníu)

**Sierra-sýsla** (enska: *Sierra County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 3.236, sem gerir hana að næstfámennustu sýslu Kaliforníu. Downieville er höfuðstaður sýslunnar. Hún er staðsett í Sierra Nevada-fjallgarðinum, norðaustur af Sacramento.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Sutter-sýsla (Kaliforníu)

**Sutter-sýsla** (enska: *Sutter County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 99.633. Höfuðstaður sýslunnar er Yuba City.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Tehama-sýsla (Kaliforníu)

**Tehama-sýsla** (enska: *Tehama County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 65.829. Höfuðstaður og stærsti bær sýslunnar er Red Bluff.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Trinity-sýsla (Kaliforníu)

**Trinity-sýsla** (enska: *Trinity County*) er sýsla í norðvesturhluta Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 16.112. Höfuðstaður og stærsti bær sýslunnar er Weaverville.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Trinity-sýsla

**Trinity-sýsla** (eða **Trinity County**) getur átt við:
* Trinity-sýslu (Kaliforníu)
* Trinity-sýslu (Texas)
Dendroctonus terebrans

**Dendroctonus terebrans** er barkarbjalla sem er ættuð frá suðaustur Bandaríkjunum. Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna. Hýslar eru ýmsar tegundir af furum.

## Tilvísanir
Robert Mitchum

**Robert Charles Durham Mitchum** (6. ágúst 1917 – 1. júlí 1997) var bandarískur leikari, þekktur fyrir hlutverk sín sem andhetja í film noir-myndum, stríðsmyndum og vestrum. Hann var tilnefndur til Óskarsverðlauna og BAFTA-verðlauna, en vann þau aldrei. Árið 1984 fékk hann stjörnu á Hollywood Walk of Fame og hlaut Cecil B. DeMille-verðlaunin á Golden Globe árið 1992.

Mitchum vakti fyrst verulega athygli fyrir hlutverk sitt í stríðsmyndinni *[[Hermannalíf]]* (*The Story of G.I. Joe*, 1945). Meðal þekktustu mynda hans eru sakamálamyndin *[[Skuggi fortíðarinnar]]* (*Out of the Past*, 1947), noir-myndin *[[Sér grefur gröf]]* (*Angel Face*, 1953), vestrinn *[[Örlagafljótið]]* (*River of No Return*, 1954), spennumyndin *[[Á næturveiðum]]* (*The Night of the Hunter*, 1955), stríðsmyndin *[[Holdið og andinn]]* (*Heaven Knows, Mr. Allison*, 1957), glæpamyndin *[[Þrumubraut]]* (*Thunder Road*, 1958), vestrinn *[[Fjarlægðin gerir fjöllin blá]]* (*The Sundowners*, 1960), sálfræðitryllirinn *[[Taugastríð]]* (*Cape Fear*, 1962), vestrinn *[[El Dorado (kvikmynd frá 1966)|El Dorado]]* (1966), rómantíska myndin *[[Dóttir Ryans]]* (*Ryan's Daughter*, 1970), og glæpamyndirnar *[[Vinir Eddie Coyle]]* (*The Friends of Eddie Coyle*, 1973) og *[[Ég kveð þig, mín kæra]]* (*Farewell, My Lovely*, 1975). Hann lék líka hlutverk í sjónvarpsþáttunum *[[The Winds of War]]* (1983) og *[[War and Remembrance]]* (1988) sem gerast í síðari heimsstyrjöld.
Dendroctonus murrayanae

**Dendroctonus murrayanae** er barkarbjalla sem er ættuð frá N-Ameríku. Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna. Hýslar eru aðallega stafafura, gráfura og sandfura.

## Tilvísanir
Þórhallur Sigurðsson (f. 1946)

***Þórhallur Sigurðsson*** (fæddur 23. maí 1946) er íslenskur leikstjóri og leikari sem hefur sett upp um 70 leiksýningar og leikið meira en 90 hlutverk á ferli sínum (frá 7. mars 1966). 

Hann brautskráðist úr Leiklistarskóla Þjóðleikhússins árið 1970 en hafði þá þegar leikið í fimm sýningum leikhússins, meðal annars stórt hlutverk í Fiðlaranum á þakinu og titilhlutverk í Malcolm litla.

Hann var fastráðinn við Þjóðleikhúsið þar sem hann leikstýrði hátt á fimmta tug leiksýninga, þar af mörgum af vinsælustu sýningum leikhússins. Þórhallur starfaði við Þjóðleikhúsið í yfir 50 ár og er sá starfsmaður sem hefur lengstan starfsaldur allra við húsið. 

Hann hefur einnig leikstýrt hjá Leikfélagi Reykjavíkur, Leikbrúðulandi, Útvarpsleikhúsinu, Nemendaleikhúsinu og víðar. Sýningarnar Leitin að jólunum (2006) og Gott kvöld (2008) sem hann leikstýrði hlutu báðar Grímuverðlaun Sviðslistasambands Íslands sem barnasýning ársins. Hann hefur leikstýrt sjónvarpsauglýsingum, talsetningum og talsett margar kvikmyndir síðan á tíunda áratugnum. 

Þórhallur hlaut heiðursverðlaun Sviðslistasambands Íslands árið 2021 og heiðursmerki hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag til íslenskrar leiklistar og brautryðjendastarf í barnaleikhúsi þann 17. júní 2024.

## Leikstjórn í Þjóðleikhúsinu

## Leikstjórn í Leikfélagi Reykjavíkur

## Alþýðuleikhúsið

## Leikbrúðuland

## Tíu fingur

## Sögusvuntan

## Loftkastalinn

## Kaffileikhúsið

## Norræna húsið á Álandseyjum og Åbo Svenska Teater

## Möguleikhúsið

## Sýningar áhugaleikfélaga

## Leikstjórn talsetninga og talsetning teiknimynda

## Tilvísanir
Dendroctonus pseudotsugae

**Dendroctonus pseudotsugae** er barkarbjalla sem er ættuð frá vesturhluta N-Ameríku. Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna. Þær leggjast á degli, en finnast einnig stundum á föllnum lerkitrjám.

## Tilvísanir
Sámur (hundur)

**Sámur** var hundur Gunnars Hámundarsonar á Hlíðarenda og er einn þekktasti hundurinn í íslenskri sögu. Í Brennu-Njáls sögu kemur fram að Sámur hafi ávallt þekkt muninn á vinum og óvinum og hafi því gert Gunnari viðvart ef fjandmenn bar að garði. Talið er að Sámur hafi verið af írsku úlfhundakyni sem kom frá Mýrkjartani konungi, afa Hallgerðar langbrókar sem síðar varð eiginkona Gunnars.  Þegar Gunnar fer í heimsókn til Ólafs Pá Höskuldssonar að Hjarðarholti í Dölum, færir Ólafur honum þrjá hluti frá Írlandi: Gullhring, skikkju og hundinn Sám. Ólafur var bróðir Hallgerðar.

Mikil atburðarás fór af stað þegar Hallgerður langbrók, lét þrælinn Melkólf ræna búið í Kirkjubæ þegar þröngt var í búi á Hlíðarenda. Þetta leiddi að lokum til þess að herflokkur undir forystu Gissurar hvíta og Geirs goða fer að Gunnari til að drepa hann. Þeir fara að Sámi til þess að drepa hann fyrst svo að hann geri Gunnari ekki viðvart. Þorkell bóndi á næsta bæ er þvingaður til þess að teyma Sám frá Hlíðarenda. Sámur rífur Þorkel á hol þegar hann sér óvini Gunnars.  Einn vígamannanna rekur öxi í hausinn á Sámi en áður en hann drepst, rekur hann upp mikið og hátt væl sem Gunnar heyrir heim á Hlíðarenda. Þá mælti Gunnar: „Sárt ert þú leikinn Sámur fóstri og búið svo sé til ætlað að skammt skuli okkar í meðal.“

Sámur var grafinn austan við Hlíðarenda og var sá staður nefndur Sámsreitur.

## Heimildir
Þungunarrofslöggjöf í Bandaríkjunum

**Þungunarrofslöggjöf í Bandaríkjunum** hefur verið stórt hitamál í Bandarískum stjórnmálum undanfarna áratugi. Það hefur lengi verið deilt um hvort vald til að setja lög um þungunarrof eigi að vera hjá ríkjunum eða alríkinu. Árið 1973 fékk dómur í máli Roe gegn Wade sem úrskurðaði að það væri andstætt stjórnarskrá Bandaríkjanna að meina konum um þungunarrof. Árið 2022 var þeim dómi síðan hnekkt og síðan þá hafa mörg lög sem voru í gildi fyrir Roe gegn Wade öðlast gildi á ný. Eftir dóminn 2022 hafa margir Repúblikanar heitið því að herða réttinn til þungunarrofs enn frekar og jafnvel talað fyrir algjöru banni við þungunarrofi á landsvísu.

## Tilvísanir
I've Got a Secret

***I've Got a Secret*** voru bandarískir sjónvarpsþættir þar sem fólk kom og afhjúpaði staðreyndir um sig. Með frægustu þátttakendum þáttanna var Samuel J. Seymour en hann kom fram í þættinum tæplega 96 ára gamall og afhjúpaði að hafa verið í leikhúsinu þegar Abraham Lincoln var skotinn til bana en hann var 5 ára þegar Lincoln var skotinn. Þá kom eitt sinn maður fram í þættinum og sagðist eiga elsta bíl sem ekki var búið að breyta neitt.

## Tilvísanir
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 2025

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 2025** mun fara fram í Marokkó 21. desember 2025 til 18. janúar 2026. Það verður 35. Afríkukeppnin. Þetta verður í annað sinn sem keppnin fer fram í landinu, en áður gerðist það árið 1988. Tímasetning mótsins er umdeild, enda mun það rekast á við keppnisdaga í Meistaradeild Evrópu. Lið Fílabeinsstrandarinnar er ríkjandi Afríkumeistari.
## Val á gestgjöfum
Þann 30. nóvember 2018 ákvað Knattspyrnusamband Afríku að vegna ónægs undirbúnings yrði ekki unnt að halda Afríkukeppnina 2019 í Kamerún eins og ætlað hafði verið. Þess í stað yrði mótið 2021 haldið þar í landi. Fílabeinsströndin, sem fengið hafði því móti úthlutað myndi í staðinn gegna hlutverki gestgjafa 2023 en Gínea, sam halda átti mótið í það skiptið yrði látin bíða til 2025.

Þann 30. september 2022 var upplýst að sambandið teldi undirbúning Gíneumanna svo skammt á veg kominn að þeim væri ekki treystandi til að halda mótið 2025. Í kjölfarið var auglýst eftir nýjum gestgjöfum og þann 27. september 2023 var afráðið að næsta keppni yrði haldin í Marokkó en mótið 2027 yrði sameiginlegt verkefni Kenía, Úganda og Tansaníu.
## Þátttökulið
24 lið keppa á mótinu. Marokkómenn áttu tryggt sæti sem gestgjafar en hin 23 liðin fóru í gegnum forkeppni.

*  Alsír
*  Angóla
*  Benín
*  Botsvana
*  Búrkína Fasó
*  Egyptaland
*  Fílabeinsströndin
*  Gabon

*  Kamerún
*  Kómoreyjar
*  Lýðstjórnarlýðveldið Kongó
*  Malí
*  Marokkómenn (gestgjafar)
*  Miðbaugs-Gínea
*  Mósambík
*  Nígería

*  Simbabve
*  Senegal
*  Simbabve
*  Suður-Afríka
*  Súdan
*  Tansanía
*  Túnis
*  Úganda

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### D-riðill

### E-riðill

### F-riðill

## Röð 3ja sætis liða
Fjögur stigahæstu liðin sem hafna í þriðja sæti komast í útsláttarkeppnina.

## Útsláttarkeppni
### 16-liða úrslit

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur
Central Park-dýragarðurinn

**Central Park-dýragarðurinn** er dýragarður í New York staðsettur í Central Park á Manhattaneyju. 

## Dægurmenning
Teiknimyndin Madagaskar gerist að hluta til í dýragarðinum en í raunveruleikanum eru allt önnur dýr í dýragarðinum en eru sýnd í myndinni.

## Tilvísanir
Bergsveinn Birgisson

**Bergsveinn Birgisson** (fæddur árið 1971 í Reykjavík) er íslenskur rithöfundur og doktor í norrænum fræðum. Hann stundaði nám við Háskóla Íslands, Háskólann í Osló og Háskólann í Björgvin.

Faðir hans var frá Bakkagerði, nýbýli úr Bæ á Selströnd, og Bergsveinn stundaði sjóróður frá Drangsnesi og frá Norðurfirði í Árneshreppi er hann var unglingur.

Bergsveinn var tilnefndur til Íslensku bókmenntaverðlaunanna fyrir skáldsögurnar *Landslag er aldrei asnalegt* (2003)*,* *Svar við bréfi Helgu* (2010) og *Lifandilífslækur* (2018) auk þess sem *Svar við bréfi Helgu* var tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Hann hlaut Bókmenntaverðlaun starfsfólks bókaverslana fyrir *Svar við bréfi Helgu* árið 2010 og tíu árum síðar var hann tilnefndur til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs fyrir *Lifandilífslæk*.

## Bækur
* 1992 - *Íslendingurinn* - ljóðabók
* 1997 - *Innrás liljanna* - ljóðabók
* 2003 - *Landslag er aldrei asnalegt* - skáldsaga
* 2009 - *Handbók um hugarfar kúa – skáldfræðisaga* - skáldsaga
* 2010 - *Svar við bréfi Helgu* - skáldsaga
* 2011 - *Drauganet* - ljóðabók
* 2013 - *Svarti víkingurinn (Den svarte vikingen)* - fræðirit
* 2015 - *Geirmundar saga heljarskinns -* skáldsaga
* 2016 - *Leitin að svarta víkingnum* - röksaga
* 2020 - *Þormóður Torfason: Dauðamaður* - fræðirit
* 2020 - *Lifandilífslækur* - skáldsaga
* 2021 - *Kolbeinsey* - skáldsaga

## Tilvísanir
El Clásico

Leikir Real Madríd og Barcelona í knattspyrnu karla er kallaður El clásico (ísl. *Sá sígildi*). Engu máli skiptir hvort leikurinn er í spænsku deildarkeppninni, bikarkeppninni eða Evrópukeppnum, alltaf þegar liðin mætast er leikurinn kallaður El Clásico. Mikill rígur er á milli liðanna og er leikurinn því sá umtalaðasti á Spáni og vekur athygli um allan heim.

Bæði lið eru með ríkari liðum heims og því spila margir frægustu knattspyrnumenn hvers tíma leikinn. Á meðal þeirra sem hafa spilað El Clásico eru leikmenn eins og Cristiano Ronaldo, Lionel Messi, Ronaldo Nazario, Ronaldinho, Carles Puyol, Puskas, Alfredo Di Stéfano, Johan Cruyff og Figo. 

## Uppruni
Fyrsti leikur Barcelona og Real Madrid var spilaður þann 13. maí 1902. Ekki er vitað hvar hann var spilaður né hvernig hann fór en næstu áratugi er varla hægt að tala um að rígur hafi verið á milli liðanna. Vendipunkturinn var spænska borgarastríðið á árunum 1936-1939 og einræðisstjórn Francisco Franco, þar sem hann og íhaldsmennirnir sem unnu styrjöldina voru mjög mótfallnir katalónskri þjóðernishyggju og tungumáli. Á valdatíð Francos var lögð mikill áhersla á að Spánverjar væru sameinuð einsleit þjóð og hugmyndum þjóða eins og Baska og Katalóna um sjálfstjórn var haldið niðri með harðri hendi. 

Margir þjóðernissinnaðir Katalónar hófu að styðja knattspyrnuliðið Barcelona til að tjá hollustu við Katalóníu. Real Madríd sem var uppáhalds lið Francisco Franco varð að tákni fyrir miðstjórnina í Madríd. Rígurinn á milli liðanna er því líka af sögulegum og þjóðernislegum ástæðum. 

## Tilvísanir
Lilian Thuram

**Ruddy Lilian Thuram-Ulien ** (1. janúar 1972) er fyrrum atvinnumaður og landsliðsmaður Frakklands í fótbolta. Thuram er þekktur fyrir stjórnmálaskoðanir sínar og er yfirlýstur andstæðingur kynþáttahaturs og stuðningsmaður réttinda samkynhneigðra. Thuram spilaði sem miðvörður og bakvörður meðal annars hjá stórliðum eins og Parma, Juventus, Monaco og Barcelona. Hann er einn leikjahæsti leikmaður Frakklands með 155 leiki. Thuram var sá leikjahæsti þar til 2022 þegar Hugo Lloris sló metið.

## Knattspyrnuferill
Thuram var í landsliði Frakklands sem vann heimsmeistaramótið árið 1998 og Evrópumótið árið 2000. Hann hefur orðið ítalskur meistari tvisvar með Juventus, vann Evrópudeildina með Parma auk þess að verða bikarmeistari á Ítalíu, Frakklandi og Spáni. 

Árið 1997 var hann valinn knattspyrnumaður ársins í Frakklandi. 

### AS Monaco
Thuram hóf feril sinn árið 1991 hjá AS Monaco í efstu deild Frakklands.Thuram spilaði ekki mikið fyrsta tímabil sitt hjá Monaco en á öðru tímabilinu vann hann sér inn fast sæti í byrjunarliðinu og var orðinn lykilleikmaður aðeins tvítugur. Hjá Monaco spilaði hann sem hægri bakvörður og næstu fjögur árin varð Thuram einn af bestu varnamönnum í Frakklandi.

### Parma
Árið 1996 gerði Thuram samning við Parma og spilaði þar í fimm tímabil. Hann skipti um stöðu og byrjaði að spila sem hafsent. Hann var mikilvægur leikmaður í liði Parma. Með Parma komst hann í úrslit í Ítölsku bikarkeppninni og var í öðru sæti í ítölsku deildinni. Frammistaða Thuram hjá Parma vakti athygli stærri liða og árið 2001 ákvað Juventus að kaupa hann. 

### Juventus
Lið Juventus var stjörnum prýtt á þessum tíma og Thuram spilaði með stórstjórnum eins og Alessandro Del Piero og Zinidine Zidane. Thuram vann ítölsku deildina tvisvar og Supercoppa Italiana einu sinni. Hann spilaði fyrir Juventus 5 tímabil en gerði síðan samning við Barcelona.  

### Barcelona
Árið 2006 skrifaði Thuram undir hjá spænska liðinu Barcelona. Þar spilaði hann í tvö tímabil og vann spænsku deildina með þeim á fyrra tímabilinu. Hann var einnig í liðinu sem vann Meistaradeildina árið 2009 en var farinn frá Barcelona áður en úrslitaleikurinn var spilaður því hann gerði samning og flutti sig yfir til Paris Saint-Germain þá 36 ára gamall.

## Fjölskylduhagir
Lilan Thuram á tvo syni sem heita Marcus og Khépren Thuram. Þeir eru báðir atvinnumenn í fótbolta og hafa báðir spilað með franska landsliðinu. Marcus Thuram er fæddur 1997 og spilar með Inter Milan. Hann hefur orðið ítalskur og spilaði úrslitaleik á heimsmeistaramótinu 2022 með Frakklandi. Kephren Thuram er fæddur 2001 og spilar sem miðjumaður fyrir Juventus. Móðir þeirra og fyrrverandi eiginkona Lilian heitir Sandra Thuram.

## Tilvísanir
Endursköpun útdauðra dýrategunda

**Endursköpun útdauðra dýrategunda** er  ferli sem endurvekur lífveru sem líkist eða er eins og útdauð tegund. Ef erfðaefni dýrategundarinnar hefur varðveist nægilega vel er hægt að nýta það til að endurskapa dýrategundina og það tókst eitt sinn að endurskapa dýrategund sem þá var útdauð. Það hefur verið reynt að endurskapa loðfílinn en það hefur ekki enn tekist. Vísindamenn eru á því máli að hægt verði að endurskapa loðfílinn. Kvikmyndin Jurassic Park byggir á þessu hugtaki en í myndinni hefur fjöldi risaeðlna verið endurskapaður eftir milljón ára útdauða. Þess ber þó að geta að erfðaefni risaeðla hefur ekki varðveist og því er útilokað að endurskapa risaeðlur. Þótt að hægt sé að endurskapa útdauðar dýrategundir þá vekur það upp siðferðislegar spurningar um hvort það sé æskilegt fyrir náttúruna. 

## Tilvísanir
Kaninn (þáttaröð)

***Kaninn*** er íslensk heimildarþáttaröð í fjórum hlutum frá Stöð 2 sem fjallar um sögu bandarískra körfuboltamanna sem leikið hafa á Íslandi frá miðjum áttunda áratug síðustu aldar.

## Tilvísanir
Francesca Simon

**Francesca Simon** (fædd 23. febrúar 1955) er breskur rithöfundur. Hún er þekktust fyrir bækur sínar um Skúla Skelfi sem hafa notið mikilla vinsælda meðal barna undanfarna þrjá áratugi. 

## Tilvísanir
Billie Jean (lag)

**Billie Jean** er lag eftir Michael Jackson. Lagið kom út 3. janúar 1983 og er eitt af vinsælustu lögum Michael Jackson.

## Tilvísanir
Alien Weaponry

**Alien Weaponry** er nýsjálensk þungarokkssveit sem stofnuð var í Auckland árið 2010. Hljómsveitin er þríeyki og eru allir meðlimir með Maóría-uppruna. Sveitin var stofnuð af bræðrunum Henry Te Reiwhati de Jong og Lewis Raharuhi de Jong sem eru hálf-hollenskir og hálf-maórí. Þeir voru 8 og 10 ára við stofnun sveitarinnar. Þeir hlutu styrk til að taka upp efni árið 2015. Síðan 2018 hefur sveitin farið á tónleikaferðir til Norður-Ameríku og Evrópu.

Sveitin blandar þrassi, groove-metal og jaðarþungarokki. Textar eru á maórísku og ensku.

## Meðlimir
*Henry de Jong –  Trommur og bakraddir (2010–)
*Lewis de Jong – Söngur og gítar (2010–)
*Tūranga Morgan-Edmonds – Bassi og bakraddir (2020–)

## Fyrrum meðlimir
*Wyatt Channings – bassi, bakraddir (2012)
*Ethan Trembath – bassi, bakraddir (2013–2020)

## Plötur
* Tū	(2018)
* Tangaroa (2021)
* Te rā	 (2025)

## Tilvísanir

## Heimildir
*

## Tenglar
* Heimasíða
Dendroctonus engelmanni

**Dendroctonus engelmanni** er barkarbjalla frá N-Ameríku. Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna. Hún er helst í blágreni, en getur einnig lagst á fjallaþin.

## Tilvísanir
Skógarsnípa

**Skógarsnípa** (fræðiheiti: *Scolopax rusticola*) er fugl af snípuætt (Scolopacidae), og ein af þeim tveimur tegundum þessarar ættar sem almennt teljast til íslenskra varpfugla. Varp var hins vegar ekki staðfest fyrr en 2003, eða 2004, (líklega einungis sökum almenns erfiðleika við að finna hreiður þeirra) en fram að því ári var skógarsnípan tíður gestur, einna helst á haustin og vorin. Á Íslandi er skógarsnípan með öllu alfriðuð og óheimilt er að skjóta hana eða tína egg hennar.

## Flokkun
Líkt og áður hefur verið nefnt á skógarsnípan sér einn náskyldan ættingja á Íslandi, hrossagaukinn (*Gallinago gallinago*). Báðar tegundirnar eru í snípuætt þó þær til heyri sitthvorri ættkvíslinni.

Á heimsmælikvarða er tegundin metin ekki í útrýmingarhættu en íslenski stofninn er það smár og viðkvæmur að hér hefur tegundin verið metin viðkvæm tegund.

## Lýsing
Skógarsnípunni hefur meðal annars verið líkt við ofvaxin hrossagauk , en tegundin er hvorutveggja stærri og sverari en ættingi sinn. Hún er að meðaltali um 33-35 cm á lengd, og ekki nema 300 g á þyngd. Vænghaf skógarsnípa er um það bil 55-65 cm  og er því að meðaltali um 10-15 cm lengra en hjá hrossagauknum.

Skógarsnípan er vel aðlöguð að skógarbotnunum sem þær búa í sem endurspeglast einna best í felulitum þeirra, eins og sjá má á titilssíðumynd. Með ljós og dökkbrúnum rákum ásamt ljósum og dökkum flekkum á baki og höfði lítur skógarsnípan út eins og skógarbotn barrskógs en hún er almennt ljósari eða gráleit á kviði. 
## Dreifing og búsvæði

### Dreifing
Tegundin hefur gamlaheimsútbreiðslu og teygir sig frá Íslandi austur til Japan á varptíma en safnast almennt saman á meginlandi Evrópu og Bretlandseyjum utan hans. Hún er tíður farfugl við Miðjarðarhaf, í Kína og á Indlandi en hluti heimsstofnsins heldur sig þar utan varptímans. Yfirgnæfandi meirihluta stofnsins verpir í Svíþjóð og í Rússlandi. 

Lítill stofn heldur til á Asóreyjum og hefur aðskilst Evrópustofninum erfðafræðilega.

### Búsvæði
Á Íslandi sækist tegundin einna helst í skóga með miklum botngróðri. Landnám hennar mætti mögulega álykta að haldist í hendur við aukna skógrækt Íslendinga á 20 öld. Í heimkynnum sínum á meginlandi Evrópu sækja skógarsnípur bæði í lauf- og barrskóga.

## Hegðun

### Mökunaratferli
Karlfuglar skógarsnípunnar framkvæma söngflug, þar sem fuglinn flýgur yfir óðal sitt við ljósaskipti og framleiðir rámt hljóð sem sagt hefur verið svipa til hljóðs í ryðguðum hjólbörum. Þetta hljóð gefur hann nokkrum sinnum frá sér áður en söngflugið endar með háu tísti.

Sökum erfiðleika við að finna skógarsnípur á skógarbotnum hafa syngjandi karlfuglar verið ein helsta leið til þess að staðfesta tilvist tegundarinnar á landinu. 

## Heimildir
The Best (lag)

**The Best** oft kallað **Simply the Best** er dægurlag eftir  söngkonuna Bonnie Tyler en var oftast sungið af Tinu Turner. Bonnie Tyler gaf lagið út 1988 en ári síðar gaf Tina Turner út ábreiðu af laginu og síðan þá hefur lagið langoftast verið tengt við Turner.

## Tilvísanir
Dendroctonus approximatus

**Dendroctonus approximatus** er barkarbjalla frá Mið- og N-Ameríku (frá Hondúras til Utah). Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna. Hún er helst í gulfuru.

## Tilvísanir
Abelseðla

**Abelseðla** (fræðiheiti: *Abelisaurus comahuensis*) var risaeðla úr ættkvíslinni *Abelisaurus*. Tegundin telst sem *[[species typica]]* fyrir ætt sína abelseðluætt (e. Abelisauridae). Hún var uppi síðla á Krítartímabilinu í núverandi Suður-Ameríku.

## Saga og flokkun

Abelseðlu var lýst árið 1985 af steingervingafræðingunum José Bonaparte og Fernando Emilio Novas. Ættkvíslarheitið *Abelisaurus* vísar til Roberto Abel, sem uppgötvaði fyrstu steingerðu leifarnar. Tegundarheitið *comahuensis* vísar síðan til Comahue svæðisins í Argentínu, hvar tegundin upprunalega fannst.

Fyrstu leifar hennar uppgötvuðust árið 1983, og eru enn þann dag í dag einu steingerðu leifarnar af Abelseðlu sem fundist hafa. Þær samanstanda af hauskúpu sem skortir neðri kjálka.

Árið 2009 lagði Fernando E. Novas fram þá tillögu um að önnur tegund af abelseðluætt, ákaeðla (*Aucasaurus garridoi*) gæti raunverulega hafa tilheyrt ættkvíslinni *Abelisaurus.* Þessi hugdetta hans hlaut takmarkaðan stuðning, en þó endurnefndi Gregory S. Paul tegundina *Abelisaurus garridoi* í bók sinni frá 2010.

## Heimildir
Metro Boomin

**Leland Tyler Wayne** (f. 16. september 1993), þekktur undir sviðsnafni sínu **Metro Boomin**, er bandarískur plötusnúður og lagahöfundur. Hann er þekktur fyrir dökkan framleiðslustíl sinn og er talinn einn áhrifamesti framleiðandi nútíma-hipphopps og trap-tónlistar. Hann hefur oft starfað með Future, Young Thug, The Weeknd, Travis Scott, Don Toliver, 21 Savage, Gucci Mane, Gunna og Nav.

## Heimildaskrá
### Heimildir
* 
### Tilvísanir
Kristinn Haukur Skarphéðinsson

**Kristinn Haukur Skarphéðinsson** (18. febrúar 1956 - 16. nóvember 2024) var dýravistfræðingur og sat yfir fagsviði dýrafræði hjá Náttúrufræðistofnun (Áður Náttúrufræðistofnun Íslands). Hann sérhæfði sig í rannsóknum á og verndun hafarnarstofnsins (*Haliaeetus albicilla*), og var einn fremsti talsmaður á almannavettvangi fyrir verndun og aðgætni í garð þeirra. Í grein hjá Morgunblaðinu frá 2023 var tekið viðtal við Kristinn Hauk varðandi sérstöðu hafarna á Íslandi þar sem Kristinn nefnir erfðafræðilegan og hegðunarbundinn aðskilnað hins íslenska hafarnarstofns við þann sem finnst á meginlandi Evrópu. 

## Menntun
Kristinn Haukur útskrifaðist úr Menntaskólanum við Hamrahlíð, og að stúdentsprófi loknu hélt í nám við Háskóla Íslands þar sem hann lærði líffræði. Á meðan á þessu námi stóð hóf hann einnig starfsævi sína hjá Náttúrufræðistofnun, starfsævi sem átti eftir að endast í rúma þrjá áratugi. Að bakkalár gráðu sinni lokinni hélt Kristinn erlendis í nám og útskrifaðist með meistarapróf í dýravistfræði frá Wisconsin-háskólanum í Madison í Bandaríkjunum. 

## Störf
Kristinn var ötull og öflugur vísindamaður, og vann alla tíð að rannsóknum á dýrum, einna helst á fuglum, og sem hluti af störfum sínum við Náttúrufræðistofnun, í fyrstu undir leiðsögn dr. Finns Guðmundssonar, kom Kristinn Haukur að fjölmörgum rannsóknum og var mikils metinn af samstarfsfólki sínu hvort sem það var á Íslandi eða erlendis.

## Einkalíf
Foreldrar Kristins voru Kristín Guðmundsdóttir, híbýlafræðingur, og Skarphéðinn Jóhannsson, arkitekt.

Kristinn var giftur Unni Steinu Björnsdóttur, lækni. Börn þeirra eru þau Kristín Helga Kristinsdóttir, þroskaþjálfi, og Björn Kristinsson (Bjössi sax), saxófónleikari.

## Heimildir


## Tenglar
*Starfsferill  á ni.is
Bjössi Sax

**Björn Kristinsson** (fæddur 24. maí 1994, betur þekktur sem **Bjössi Sax**, er íslenskur saxafónspilari. Hann hefur leikið með hljómsveitum á borð við Kiriyama Family, White Signal, Trío Bjössa Sax og í A liði Veðurguðanna. Árið 2021 var hann útnefndur bæjarlistarmaður Seltjarnarness.

## Fjölskylda
Björn fæddist í Búkarest í Rúmeníu og var ættleiddur til Íslands 8 mánaða gamall af Kristni Hauki Skarphéðinssyni, dýravistfræðingi, og Unni Steinu Björnsdóttur, lækni.

## Tilvísanir
NBA Live

***NBA Live*** er tölvuleikjasería sem gefin var út af EA Sports. Serían, Fyrsti leikurinn í seríunni, *[[NBA Live 95]]*, kom út árið 1994 og var arftaki *NBA Playoffs* og *NBA Showdown* seríanna.

Eftir aldamótin varð *NBA Live* undir í samkeppninni við aðal keppinaut sinn í *[[NBA 2K]]* leikjaseríunni. Síðasta útgáfan til þessa er *NBA Live 19* sem kom út árið 2018. Eftir að bæði *NBA Live 20* og *NBA Live 21* var aflýst hefur ekki komið nein yfirlýsing frá EA um það hvort fleiri leikir muni vera gefnir út í seríunni.

## Tilvísanir
NBA Live 95

***NBA Live 95*** er tölvuleikur gefinn út af EA Sports í október 1994. Hann er framhald af *NBA Showdown* og fyrsti leikurinn í NBA Live tölvuleikjaseríunni.

*NBA Live 95* kynnti til leiks ýmislegt sem átti eftir að fastur punktur í leikjunum, þar á meðal ísómetrísk sjónarhorn af vellinum, "T-miðið" til að stilla miðið í vítaskotum, og turbó hnappinn sem notaður er til að gefa leikmönnum tímabundna aukningu á hraða. Graffíska vélin sem leikurinn notar er breytt útgáfa af  vélinni á bakvið FIFA International Soccer leikinn sem EA gaf einnig út. Í janúar 1995 valdi tímaritið *Game Players* leikinn sem besta íþróttaleikinn fyrir SNES leikjatölvuna.

Þetta var fyrsti opinberi NBA tölvuleikurinn sem gaf spilaranum kost á að búa til sín eigin lið.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* NBA Live 95] á Moby Games
They Don't Care About Us

„**They Don't Care About Us**“ er lag eftir Michael Jackson frá árinu 1996. Í laginu fjallar Michael Jackson um kynþáttahatur og þá kerfisbundnu kúgun sem ríkir í bandarísku samfélagi. Lagið hefur notið gríðarlegra vinsælda í tæpa þrjá áratugi og hefur verið lýsandi fyrir þá fordóma sem ríkja í samfélaginu. 

## Tilvísanir
Saðningaraldin

**Saðningaraldin** (*Artocarpus heterophyllus*) eða **jakaber** (á ensku *jackfruit*) er ber af móberjatrjám (*Moraceae*). Saðningaraldin er stærsti ávöxtur í heimi og getur orðið allt að 90 cm að lengd, 50 cm í þvermál og vegið allt að 55 kg. Fullþroskað tré ber um 200 ávexti á ári, en eldra tré getur borið allt að 500 ávexti á ári. Fyrstu uppskerur hvers trés innihalda oftast minni ávexti, ekki nema 10 kg ber. Ávöxturinn samanstendur af hundruðum eða jafnvel þúsundum einstakra blóma, og það eru krónublöð þeirra sem eru æt. 

Móberjatrén, sem bera saðningaraldin, vaxa best í láglendi í hitabeltinu og er tréð ræktað víða á hitabeltissvæðinu, þar á meðal á Indlandi, Bangladess, Srí Lanka og í regnskógum Filippseyja, Indónesíu, Malasíu og Ástralíu. Talið er að ávöxturinn eigi uppruna sinn á Indlandi en hefur öldum saman verið hluti af mataræði í Suður- og Suðaustur-Asíu.

Fullþroskað er aldinkjötið sætt og borðað ferskt eða í eftirréttum. Óþroskað er það mildara og oftast steikt eða notað í karrírétti. Áferð óþroskaðs saðningaraldins, þegar það er rifið niður, minnir á kjöt og er orðið vinsælt í stað tætts kjöts í matargerð á Vesturlöndum.  Í dag er saðningaraldin ræktað og selt um allan heim, frosið eða í dósum. Eins eru ýmsar vörur unnar úr ávextinum, t.d. núðlur og í tilbúnum réttum sem staðgengill fyrir kjöt. Ávöxturinn er einstaklega próteínríkur og inniheldur mikið magn kalíns og B- og C-vítamína. 

## Tenglar
Helgi Jóhannesson

**Helgi Jóhannesson** (fæddur 4. nóvember 1967) er íslenskur karatemaður. Helgi hefur unnið til fjölda verðlauna á ferli sínum og getið sér gott orðspor sem karateþjálfari og sem dómari á karatemótum.

## Tilvísanir
Ásta Kristín Erlingsdóttir

**Ásta Kristín Erlingsdóttir** (fædd 12. júní 1920 látin 8. júlí 2005) var íslenskur grasalæknir. Faðir Ástu var Erlingur Filippusson grasalæknir.

## Tilvísanir
Vera (sjónvarpsþættir)

***Vera*** eru breskir sakamálaþættir byggðir á bókaröð Ann Cleeves um rannsóknarlögreglumanninn Veru Stanhope. Sögusvið þáttanna er Norðaustur-England, einkum borgin Newcastle upon Tyne og nágrenni hennar. Hver þáttur er sjálfstæð sakamálasaga. Brenda Blethyn fer með aðalhlutverkið í þáttunum sem eru framleiddir af ITV Studios og frumsýndir á sjónvarpsstöðinni ITV. Framleiðsla þáttanna hófst árið 2011. Árið 2024 voru þættirnir 54 í 13 þáttaröðum. Sama ár var tilkynnt að 14. þáttaröðin yrði sú síðasta.

## Tilvísanir
Cathy Freeman

**Cathy Freeman** (f. Catherine Astrid Salome, 16. febrúar árið 1973 í Mackay í Queensland) er fyrrverandi hlaupakona. Catherine, betur þekkt sem Cathy, var einn frægasti ástralski íþróttamaður 10. áratugs síðustu aldar. Aðalkeppnisgrein Cathy var 400 metra spretthlaup. Cathy varð heimsfræg á ólympíuleikunum í Sydney árið 2000 þegar hún vann gullverðlaun og vakti athygli á stöðu frumbyggja Ástralíu.

## Hlaupaferill
Cathy byrjaði snemma að æfa frjálsar íþróttir. Stjúppabbi hennar þjálfaði hana þegar hún var ung. Árið 1989 fékk Cathy námsstyrk og fékk betri þjálfun í skólanum. Þegar hún var 17 ára vann hún sín fyrstu gullverðlaun á stórmóti þegar hún sigraði í bæði 200 metra og 400 metra halupi á samveldisleikunum. Þá setti hún einnig Ástralíumet í 200 metra hlaupi sem var 22,2 sekúndur. Cathy var fyrsti frumbyggi Ástralíu sem tók þátt í ólympíuleikum. Árið 1992 tók hún þátt á sínum fyrstu ólympíuleikum en vann ekki til verðlauna.

Árið 1995 naut Cathy mikillar velgengni. Hún hljóp meðal annars hraðar en Marie-José Pérec frá Frakklandi sem var heimsmeistari í 400 metra hlaupi það ár. Sá sigur kom Freeman í annað sæti heimslistans í 400 metra hlaupi. Hún hélt því sæti næsta ár, og varð fyrsta ástralska konan til að hlaupa 400 metra á undir 50 sekúndum, sem hún gerði sjö sinnum í úrslitahlaupum á ferlinum.

Árið 2000 var tímamótaár fyrir Cathy. Hún keppti á ólympíuleikunum í Sydney og var þá þegar orðin mjög þekkt í Ástralíu. Hún var valin til að kveikja á ólympíueldinum á opnunarhátíðinni. Þegar hún kom fyrst í mark í 400 metra hlaupinu hljóp hún sigurhringinn með tvo fána á sér; ástralska fánann og fána frumbyggja Ástralíu. Hún var fyrsti frumbyggi Ástralíu til þess að vinna gull á ólympíuleikum. Eftir ólympíuleikana tók hún aðeins þátt í einu móti og árið 2003 lagði Cathy skóna á hilluna.

## Annað
Eftir að Cathy Freeman lagði skóna á hilluna stofnaði hún Cathy Freeman Foundation. Eitt af því sem góðgerðarfélag hennar gerir er að styrkja ungt fólk til náms.

## Tilvísanir
Diegó (köttur)

**Diegó** er íslenskur köttur sem fór að vekja talsverða athygli og rataði oft í fréttirnar eftir að hann fór að venja komur sínar í verslanir í Skeifunni í Reykjavík.

Í nóvember 2022 varð Diegó fyrir bíl og þurfti að gangast undir aðgerðir í kjölfarið. Blásið var til söfnunar til að standa straum af kostnaði sem hlaust við það og söfnuðust rúmlega 400 þúsund krónum í henni.

Í nóvember 2024 rataði hann í fréttirnar eftir að hafa verið numinn á brott úr verslun A4 í Skeifunni. Hann fannst aftur um einum og hálfum sólahring seinna hjá þriðja aðila sem hafði fengið hann að gjöf frá einstaklingnum sem hafði numið hann á brott.

## Tilvísanir
Fyrstu hundrað dagarnir

**Fyrstu hundrað dagarnir** er hugtak sem notað er í stjórnmálum um fyrstu hundrað daga einstaklings í hátt settu embætti. Algengast er að tala um hugtakið í tengslum við upphaf embættistíðar nýs forseta Bandaríkjanna en sérfræðingar tala um að stefna forsetans fyrstu hundrað daganna sé lýsandi fyrir hvernig forsetatíð viðkomandi á eftir að verða. 29. apríl er eitt hundraðasti dagurinn eftir að forseti tekur við embætti þann 20. janúar tveimur og hálfum mánuði eftir reglubundnar forsetakosningar.

## Tilvísanir
Framsóknartímabilið

**Framsóknartímabilið** er tímabil í sögu Bandaríkjanna sem nær frá lokum gyllingartímabilsins 1901 að lokum organdi áratugarins 1929. Tímabilið einkenndist af lagalegum og félagslegum umbótum í anda framsækinna stjórnmála sem tókust á við vandamál sem fylgdu hraðri iðnvæðingu, þéttbýlisvæðingu, innflutningi fólks og pólitískri spillingu. Á þessum tíma komu upp margar umbótahreyfingar sem börðust meðal annars fyrir kosningarétti kvenna, beinu lýðræði, áfengisbanni, samkeppnislögum, banni við barnaþrælkun og náttúruvernd.

Meðal þess sem komið var á á þessu tímabili voru bein prófkjör, beinar kosningar öldungadeildarþingmanna (sem áður voru kosnir af fylkisþingum), frumkvæðisréttur þar sem almenningur getur komið á þjóðaratkvæðagreiðslu að uppfylltum vissum skilyrðum, og kosningaréttur kvenna sem varð að veruleika um öll Bandaríkin með nítjánda viðauka stjórnarskrár Bandaríkjanna 1920. Lög um hringamyndun voru samþykkt árið 1910 og var beint gegn auðhringum og einokun og verðsamráði á mörkuðum eins og olíumarkaðnum. Áfengisbanni var komið á um öll Bandaríkin 1920 og margt forystufólk framsóknarhreyfingarinnar leit á það sem lykilatriði í baráttunni gegn spillingu.

Á framsóknartímabilinu var Repúblikanaflokkurinn ráðandi stjórnmálaafl, í forsetatíð Theodore Roosevelt, William Howard Taft og síðar Warren G. Harding og Calvin Coolidge. Eini forseti Demókrata á tímabilinu var Woodrow Wilson, en hann er raunar af sumum talinn einn af áhrifamestu forsetum Bandaríkjanna.

## Tilvísanir
Einar Hagen

**Einar Hagen** (fæddur 9. júní 1969) er norskur karatemaður og karateþjálfari. Einar er yfirþjálfari Karate á Austurlandi en var áður yfirþjálfari Karatedeildar Breiðabliks.

## Tilvísanir
Forsetakjör á Íslandi 2028

**Forsetakjör á Íslandi** fer næst fram sumarið 2028. Forseti Íslands er Halla Tómasdóttir en hún var kjörinn forseti Íslands í kosningunum 2024.
Svikulir kjörmenn

**Svikulir kjörmenn** eru kjörmenn sem greiða ekki atkvæði í samræmi við úrslit kosninga í sínu fylki þegar kjörmannaráðið kemur saman í kjölfar forsetakosninga í Bandaríkjunum. Hvert fylki setur sín lög um kjörmenn, en venja er að sá frambjóðandi sem vinnur ríkið fær alla kjörmenn fylkisins óháð því hve miklu munar. Ætlast er til að kjörmenn greiði atkvæði í samræmi við úrslit kosninga, en það hefur komið fyrir að kjörmenn greiði atkvæði í andstöðu við úrslit kosninga í sínu fylki. 

Í langflestum tilvikum eru svikulir kjörmenn teljandi á fingrum annarrar handar, en það hefur aldrei gerst að svikulir kjörmenn séu nógu margir til að snúa við úrslitum kosninga.

## Tilvísanir
Krónumosi

**Krónumosi** (fræðiheiti: *Climacium dendroides*) (einnig þekktur sem pálmamosi) er í ættbálki faxmosa (*Hypnales*) og af krónumosaætt (*Climaciaceae*)*. Climacium* er eina ættkvísl krónumosaættar og enn fremur hefur Ísland einungis eina tegund innan þessarar ættkvíslar, krónumosinn. Mosann er almenn auðvelt að þekkja enda minnir mosinn tiltölulega á lítil tré sem kann að vera grunnur nafnsinns pálmamosi. Krónumosi vex almennt þar sem raki er talsverður s.s. mýrarbökkum og árbökkum. Hann er einn algengasti mosi grasengjarvistar

## Tilvísanir
Ár á öðrum plánetum

**Ár á öðrum plánetum** er sú tímalengd sem það tekur fyrir plánetur sólkerfisins að snúast í kringum sólina. Eitt ár á jörðinni er um það bil 365 dagar. Á Merkúr og Venus er árið styttra en á jörðinni en á öllum öðrum plánetum er árið lengra en á jörðinni. Árið er lengst á Plútó eða um 248 ár á jörðinni. 

Venus hefur þá sérstöðu að sólarhringurinn er lengri en árið.

## Tilvísanir
Hverahnýfill

**Hverahnýfill** (fræðiheiti: *Phaeoceros carolinianus* (Michx) Prosk.) er af hnýfilmosaætt og er eini fulltrúi Íslands þeirra ættar sem og enn fremur eini fulltrúi hornmosa á Íslandi.

Á Íslandi hefur tegundin aðeins fundist þar sem jarðhita gætir.

## Tilvísanir
Marvin Gaye

**Marvin Pentz Gay jr.** (fæddur 2. apríl 1939 látinn 1. apríl 1984) betur þekkur sem **Marvin Gaye** var bandarískur tónlistamaður. Hann var hvað þekktastur fyrir Motown-tónlist og sálartónlist.   

Marvin lést 1. apríl 1984 degi fyrir 45 ára afmælisdaginn sinn.

## Tilvísanir
Richard Amos

**Richard Amos** (fæddur 15. mars 1963) er breskur karatemaður og yfirþjálfari Alþjóðakaratesambandsins. Richard Amos er með 8.dan sem er þriðja hæsta stig svarta beltisins. Amos rekur Karatefélag í New York og hefur haldið úti æfingabúðum víða um heim þar á meðal á Íslandi auk þess að stýra svartbeltisgráðunum hér á landi og víðar.

## Tilvísanir
Jóhannes Sæmundsson

**Jóhannes Sæmundsson** (fæddur 25. júlí 1940 látinn 10. apríl 1983) var íslenskur íþróttakennari, fræðslufulltrúi og íþróttaþjálfari. Hann starfaði sem frjálsíþróttaþjálfari hjá ÍR og KR og síðar sem handknattleiksþjálfari hjá Haukum, FH, Ármanni og KR ásamt því að aðstoða landsliðsþjálfara Íslands í bæði handbolta og körfubolta. Jóhannes var faðir Guðna Th. Jóhannessonar fyrrum forseta Íslands.

## Fjölskylda
Eiginkona Jóhannesar er Margrét Thorlacius og synir þeirra eru Guðni fyrrum forseti Íslands, Patrekur handboltaþjálfari og Jóhannes Ólafur kerfisfræðingur. Barnabarn þeirra Jóhannesar og Margrétar er Jóhannes Damian Patreksson tónlistarmaður betur þekktur sem JóiPé.

## Tilvísanir
Gary Schwartz

**Gary Schwartz** er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður og þjálfari. Hann lék og þjálfaði tvö tímabil hjá Þór Akureyri í 1. deild karla. Eftir veru sína á Íslandi hélt hann aftur heim til Bandaríkjanna þar sem hann þjálfaði háskólalið hjá University of North Dakota, Montana State, Cal State-San Bernardino og Northern Colorado University.

Áður en Schwartz kom til Íslands lék hann tvö ár með Nebraska Western Junior College og loks tvö ár með Briar Cliff College í Sioux City. Hann lék fimmta ár sitt í háskólaboltanum með Wilfred-Laurier College í Kanada. Eftir útskrift reyndi hann fyrir sér hjá Chicago Bulls en fékk ekki samning.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Þjálfaraferill í 1. deild NCAA á sports-reference.com
Hundrað ára afmæli

**Hundrað ára afmæli** er sá afmælisdagur þegar einstaklingur er 100 ára gamall. Það er óalgengt að fólk verði 100 ára og því hefur lengi tíðkast sú hefð að þeir bretar sem verða 100 ára fái póstkort frá Bretakonungi.

## Tilvísanir
Vigdís (sjónvarpsþáttur)

**Vigdís** er íslensk sjónvarpsþáttaröð í fjórum hlutum sem fjallar um ævi Vigdísar Finnbogadóttur, fyrrverandi forseta Íslands. Þáttaröðin var frumsýnd á RÚV á nýjársdag 2025. Elín Sif Halldórsdóttir leikur Vigdísi á hennar yngri árum en Nína Dögg Filippusdóttir fer með hlutverk Vigdísar á fullorðinsárum.

## Þættir
1. Stelpur í buxum 
2. Húsmóðir í þjálfun 
3. Allt í einu 
4. Sú fyrsta í heiminum 

## Aðalhlutverk
*Nína Dögg Filippusdóttir - Vigdís Finnbogadóttir
*Elín Sif Halldórsdóttir - Vigdís á yngri árum
*Jóhannes Haukur Jóhannesson - Albert Guðmundsson
*Björn Hlynur Haraldsson - Magnus Magnusson
* Sigurður Ingvarsson- Ragnar Ottó Arinbjarnar
*Ingvar E. Sigurðsson- Ragnar fullorðinn

## Viðbrögð
Magnús Jochum Pálsson hjá Vísir.is gaf þáttunum þrjár stjörnur af fimm mögulegum. Hann hrósaði leikurum, búningum og sviðsmynd enn gagnrýndi handrit og leikstjórn og kallaði þættina „*Ó­merki­lega þætti um merki­lega konu*“.

## Tilvísanir

## Tenglar
Heilahimna

**Heilahimnur** (fræðiheiti: *meninges*) eru bandvefsjúpur sem aðskilur heila og mænu frá höfuðkúpu og mænugöngum. Þær hjúpa heilann og mænuna og vernda þau líffæri. Himnurnar eru þrjár og með bilum á milli:

* **Dura mater**, þykkasta himnan (þýðir *sterk móðir* á latínu), fest við höfuðkúpuna.
***Arachnoidea mater**, gegnsæ himna. (nafnið vísar í kóngulóarvef)
***Pia mater**, þunn himna sem fellur að heila og mænu.

Heila og mænuvökvi er á milli dura mater og pia mater.

Spendýr og fuglar hafa þrjár heimahimnur, skriðdýr og froskdýr tvær og fiskar eina.

## Tengt efni
* Heilahimnubólga
Gangnam Style

**Gangnam Style** er dægurlag eftir kóreska tónlistamanninn Psy. Lagið kom út árið 2012 og naut strax mikillar vinsælda. Tónlistamyndbandið við lagið var mest spilaða myndbandið á Youtube frá 24. nóvember 2012 til 10. júlí 2017. Dansinn við lagið naut einnig gríðarlegra vinsælda og er til stytta í Gangnamhverfi í Seúl sem sýnir dansinn.

## Tilvísanir
Vilhjálmur Þór Þóruson

**Vilhjálmur Þór Þóruson** (fæddur 5. desember 1990) er íslenskur karatemaður, karateþjálfari og einkaþjálfari. Vilhjálmur er með fjórða dan og starfar sem yfirþjálfari Karatedeildar Breiðabliks.

## Tilvísanir
Hótel Búðir

**Hótel Búðir** ​​er hótel og veitingastaður í Snæfellsbæ á Vesturlandi. Hótelið er byggt við smáþorpið Búðir og staðsett á vestasta odda Snæfellsness innan svæðis sem kallast Búðahraun og er skilgreint friðland síðan 1977. Upphaflega var það opnað sem gistiheimili og fiskveitingastaður árið 1947 á lóð gamallar íbúða-verslanasamstæðu. Því var breytt í hlutafélag árið 1956.

Hótelið eyðilagðist algjörlega í eldi þann 21. febrúar 2001 en var endurbyggt á sama stað og hófst fullur reksturs hótelsins aftur 14. júní 2003. Árið 2022 var ný álma byggð við hótelið. 
 

## Tilvísanir
Just Wingin' it

**Just Wingin' It** er íslenskur kjúklingavængjastaður. Stofnað sem matarbíll árið 2020 af fyrrverandi körfuboltaleikurunum Justin Shouse og Lýði Vignissyni. Árið 2021 var opnaður veitingastaður í Litlatúni í Garðabæ. Nú eru staðirnir þrír, í Reykjavík, Garðabæ og Reykjanesbæ.

## Heimildir
*Just Wingin' it opnar í Garðabæ á ný á Viðskiptablaðinu