open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Frumefni í lotu 6

**Frumefni í lotu 6** eru þau frumefni sem eru í lotu (röð) 6 í lotukerfinu. Lotukerfið raðar frumefnum þannig að lotubundnir (endurteknir) eiginleikar þeirra standast á í hópum (dálkum). Ný röð hefst þar sem þessir eiginleikar endurtaka sig. Í 6. lotu er 32 frumefni (jafn mörg og í lotu 7). Það fyrsta er sesín og það síðasta er radon. Síðasta stöðuga frumefnið í lotukerfinu er blý. Öll frumefnin sem koma á eftir því eru geislavirk. Bismút hefur þó helmingunartíma sem er meiri en 1019 ár, sem er þúsund milljón árum lengur en aldur alheimsins. Flest frumefni í lotu 6 fylla rafeindahvel 6s fyrst, og síðan 4f, 5d og 6p. Undantekning frá þessari reglu er til dæmis gull.

Lota 6 inniheldur lantaníð sem öll teljast sjaldgæfir jarðmálmar. Sum þeirra, eins og neódým, eru þekkt fyrir seglunareiginleika sína. Margir hliðarmálmar í lotu 6 eru mjög verðmætir, til dæmis gull og platína. Sumir tregir málmar í þessari lotu eru mjög eitraðir, til dæmis þallín. Frumefnin sem koma á eftir bismúti eru geislavirk og mjög sjaldgæf. Innan við eitt gramm af astati er talið vera til á jörðinni á hverjum tíma.

## Tilvísanir
Drúsar

**Drúsar**, sem kalla sjálfa sig **al-Muwaḥḥidūn** (bókst. „eingyðistrúarmenn“) eru arabískur dulspekitrúarhópur frá Vestur-Asíu sem aðhyllist drúsisma, abrahamísk blendingstrúarbrögð sem ganga út á eineðli Guðs, endurholdgun og eilífð sálarinnar.

Þótt drúsismi hafi þróast upp úr Ísmailstrú skilgreina Drúsar sig ekki sem múslima. Þeir tala aðallega arabísku og arabísk menning er mikilvægur hluti af sjálfsmynd þeirra. Flestum trúariðkunum Drúsa er haldið leyndum og utanaðkomandi fólki er ekki leyft að ganga inn í trúarsöfnuði þeirra. Drúsar ganga sjaldan í hjónabönd við fólk af öðrum trúarbrögðum og samkvæmt hefðum þeirra er þeim eindregið ráðið frá því að gera það. Drúsar gera greinarmun á andlegum einstaklingum, svokölluðum „uqqāl“, sem varðveita leyndarmál trúarbragðanna, og veraldlegum, svokölluðum „juhhāl“, sem einbeita sér að jarðlegum málefnum. Drúsar trúa því að þegar sálin hefur lokið hringrás endurholdgana verði hún aftur hluti af heimssálinni ().

*[[Sendibréf viskunnar]]* eru höfuðrit drúsismans. Drúsismi þróaðist upp úr Ísmailstrú (undirgrein sjía), og hefur orðið fyrir áhrifum af ýmsum trúarhefðum, meðal annars kristni, spekistefnu, nýplatonisma, sóróisma, manikeisma, og pýþagórisma. Þetta hefur leitt til þróunar sérstakrar og leynilegrar guðfræði sem einkennist af dulspekilegum túlkunum á helgiritum með áherslu á mikilvægi hugans og sannleikans. Trú drúsisma einkennist einnig af guðsvitrunum og endurholdgunum.

Drúsar vegsama spámanninn Shuaib og telja hann vera endurholdgun biblíupersónunnar Jetró. Þeir líta á Adam, Nóa, Abraham, Móses, Jesú, Múhameð og ímaminn Múhameð bin Ísmail sem spámenn. Drúsar heiðra einnig persónur á borð við Salman al-Farisi, al-Khidr (sem þeir telja endurholdgun Elía, Jóhannesar skírara og Heilags Georgs), Job, Lúkas guðspjallamann og fleiri sem „lærimeistara“ og „spámenn“.

Drúsismi er á meðal helstu trúarbragða í Botnalöndum. Eitthvað á bilinu 800.000 til ein milljón manns aðhyllast hann. Þeir búa aðallega í Líbanon, Sýrlandi og Ísrael en smærri samfélög Drúsa eru einnig í Jórdaníu. Þeir eru um 5,5% af íbúum Líbanons, 3% af Sýrlendingum og 1,6% af Ísraelum. Elstu og þéttbýlustu samfélög Drúsa eru við Líbanonfjall og í suðurhluta Sýrlands í kringum Jabal al-Druze (bókst. „Fjall Drúsanna“). Samfélag Drúsa lék mikilvægt hlutverk í sögu Botnalanda og þeir gegna enn mikilvægu pólitísku hlutverki. Sem trúarlegur minnihluti hafa þeir oft orðið fyrir ofsóknum af hálfu ýmissa ríkisstjórna múslima, þar á meðal af hálfu íslamískra öfgamanna í dag.

Ýmsar kenningar um uppruna Drúsa hafa verið settar fram. Kenning um arabískan uppruna þeirra er sú sem nýtur mestrar viðurkenningar meðal sagnfræðinga, fræðimanna og trúarleiðtoga meðal Drúsa. Þessi kenning hefur töluverð áhrif á sjálfsmynd Drúsa, menningu og ritaða og munnlega geymd. Samkvæmt þessari kenningu eru Drúsar afkomendur tólf arabískra ættbálka sem fluttu til Sýrlands fyrir tíma íslams og á áröld íslams. Öll samfélög Drúsa í Sýrlandi og Líbanon aðhyllast þessa skýringu og flestir í Ísrael.

## Neðanmálsgreinar


## Ítarefni á íslensku
* 
* 

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir
Alþjóða lyftingasambandið

**Alþjóða lyftingasambandið**, einnig þekkt sem **IWF**, stýrir málefnum ólympískra lyftinga á heimsvísu. Höfuðstöðvar þess eru í Lausanne í Sviss og eru 193 þjóðir hluti af sambandinu. Mohammed Hasan Jalood hefur verið forseti þess frá júní 2022.

## Tilvísanir
Skaftárstofa

**Skaftárstofa** er gestastofa vestursvæðis Vatnajökulsþjóðgarðs staðsett við þjóðveg eitt, í nágrenni Kirkjubæjarklausturs.

Skaftárstofa sér um vestursvæði þjóðgarðsins þ.e.a.s. Lakagíga, Eldgjá, Langasjó, Nýjadal og Tungnaáröræfi.

Nafn gestastofunar er dregið af Skaftá sem rennur við hlið hennar. Fræðslusýning í gestastofunni sem heitir *Samspil manns og náttúru* og fjallar um náttúru og mannlíf á svæðinu. Í byggingunni er einnig upplýsingamiðstöð fyrir Skaftárhrepp, skrifstofur og verkstæði vestursvæði þjóðgarðsins og veitingasala

Byggingin er hönnuð þannig að hún falli inn í hólótt landslag lóðarinnar við Sönghól sunnan Skaftár. Hún er hönnuð sem hluti af landslagi og göngustígakerfi svæðisins með aðgengi uppá þak og útsýni yfir Skaftá, Síðuna, Öræfajökul og Hvannadalshnjúk til austurs.  

## Heimildir
Gylfi Ægisson

**Gylfi Viðar Ægisson** (f. 10. nóvember 1946, d. 23. júlí 2025) var íslenskur tónlistarmaður. Gylfi ólst upp á Siglufirði. Ásamt því að syngja spilaði hann á ýmis hljóðfæri; gítar, harmonikku og hljómborð. Með þekktari lögum Gylfa eru „Í sól og sumaryl“ (með hljómsveit Ingimars Eydal), „Minning um mann“, „Jibbí jei“ og „Stolt siglir fleyið mitt“. Hann gaf út tónlist frá 1972 til 2009. 

Áhöfnin á Halastjörnunni var hljómsveit sem Gylfi stofnaði með Rúnari Júlíussyni árið 1980.

Sólmundur Hólm Sólmundsson ritaði ævisögu Gylfa, *Sjúdírarí rei*, sem kom út árið 2009.

## Tilvísanir
Frumefni í lotu 1

**Frumefni í lotu 1** eru frumefni í fyrstu röð (lotu) í lotukerfinu. Hún inniheldur aðeins tvö frumefni: vetni og helín. Hún samsvarar rafeindahvelinu 1s sem aðeins hefur tvær gildisrafeindir.

Vetni og helín eru elstu og algengustu frumefni alheimsins. Vetni er það algengasta og myndar um 75% af efnamassa alheimsins. Helín er næstalgengasta frumefnið og myndar um 24% af heildarmassa alheimsins, eða nær allt efni sem ekki er vetni.

## Tilvísanir
Helena Hafþórsdóttir O'Connor

**Helena Hafþórsdóttir O'Connor** (f. 20. október 2004 í Reykjavík) er íslensk fegurðardrottning og tískumódel. Hún vann Miss Universe Iceland 2025 keppnina þann 3. apríl 2025. 

Hafði áður unnið titilinn Miss Supranational Iceland 2024 og keppti í Miss Supranational í Póllandi fyrir Íslands hönd árið 2024.

## Tilvísanir
Forth-brúin

**Forth-brúin** er lestarbrú yfir Forth-fjörð, 9 km vestur af miðbæ Edinborgar, í Skotlandi. Brúin er  2,5 kílómetrar að lengd og hefur 4 stóra stólpa sem halda henni uppi, 3 þeirra hafa turna sem eru 110 metrar að hæð. Smíð brúarinnar lauk árið 1890, tók 8 ár, 4.500 verkamenn í vinnu og létust 78 við gerð hennar.  . Hún er á heimsminjaskrá UNESCO. 

## Tilvísanir
Aerosmith

**Aerosmith** er bandarísk harðrokkssveit frá Boston sem stofnuð var árið 1970 af Steven Tyler og Joe Perry. Sveitin spilar blúsdrifið rokk og aflaði sér fyrst vinsælda með plötunni *Toys in the Attic* (1975). Á henni eru lögin *Dream On* og *Walk This Way* 

## Breiðskífur
*Aerosmith (1973)
*Get Your Wings (1974)
*Toys in the Attic (1975)
*Rocks (1976)
*Draw the Line (1977)
*Night in the Ruts (1979)
*Rock in a Hard Place (1982)
*Done with Mirrors (1985)
*Permanent Vacation (1987)
*Pump (1989)
*Get a Grip (1993)
*Nine Lives (1997)
*Just Push Play (2001)
*Honkin' on Bobo (2004)
*Music from Another Dimension! (2012)

## Tilvísanir
Hörður Kristinsson

**Hörður Kristinsson** (f. 29. nóvember 1937 á Akureyri, d. 22. júní 2023)  var íslenskur grasafræðingur. Hann lauk doktorsprófi í grasafræði frá háskólanum í Göttingen árið 1966. Hörður var prófessor í grasafræði við Háskóla Íslands um tíma og síðar forstöðumaður Náttúrufræðistofnunar á Akureyri og kom að Lystigarði Akureyrar. Hann sinnti sérfræðistörfum frá árinu 1999 og stundaði rannsóknir á íslenskum plöntum í áratugi. 
Hörður gaf út handbækur um íslenskar plöntur: *Íslenska plöntuhandbókin – Blómplöntur og byrkningar* kom fyrst út 1986 og hefur verið endurútgefin oft. Bókin *Íslenskar fléttur* kom út 2016.  Sama ár var Hörður sæmdur riddarakrossi fálkaorðunnar fyr­ir rann­sókn­ir og kynn­ingu á ís­lensk­um gróðri. 

*Íslensk flóra – blómplöntur og byrkningar* (samvinnubók með Þóru Ellen Þórhallsdóttur grasafræðingi og listamanninum Jóni Baldri Hlíðberg) kom út 2018 og hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin sama ár.  

## Tenglar
* Svör Harðar á Vísindavefnum 
* Flóra Íslands - Vefur Harðar
* Hörður Kristinsson (1937-2023) - Hið íslenska náttúrufræðifélag
* - Hörður Kristinsson grasafræðingur - Minningarorð -Náttúrufræðingurinn

## Tilvísanir
Júlía Svyrydenko

**Júlía Anatolíjívna Svyrydenko** (úkraínska: ; f. 25. desember 1985) er úkraínsk stjórnmálakona og núverandi forsætisráðherra Úkraínu. Hún var fyrsti aðstoðarforsætisráðherra og efnahagsþróunar- og verslunarmálaráðherra Úkraínu frá 4. nóvember 2021 til 17. júlí 2025.

Þann 14. júlí 2025 stakk Volodymyr Zelenskyj forseti upp á því að Svyrydenko yrði falið að mynda ríkisstjórn og að hún tæki við af Denys Sjmyhal sem forsætisráðherra. Úkraínska þingið samþykkti tilnefningu hennar þremur dögum síðar.

## Menntun
Svyrydenko útskrifaðist frá Verslunar- og hagfræðiskólanum í Kænugarði árið 2008 með gráðu í viðskiptastjórnun gegn einokun.

## Starfsferill
Svyrydenko hóf starfsferil sinn árið 2008 sem hagfræðingur hjá úkraínsk-andorrska fyrirtækinu JSC "AMP".

Árið 2011 varð hún fastafulltrúi Tsjerníhív í borginni Wuxi. Þetta var eina umboðsskrifstofa úkraínskrar borgar í Kína. Árið 2015 varð hún formaður efnahagsþróunardeildar Tsjerníhívfylkis.

Frá 30. júlí til 28. nóvember 2018 var hún starfandi formaður stjórnsýslu ríkisins í Tsjerníhívfylki. Þann 5. maí 2020 skipaði Volodymyr Zelenskyj forseti Úkraínu Svyrydenko fulltrúa Úkraínu í undirhóp um samfélagsleg og efnahagsleg málefni í þríhliða samskiptahóp til að leysa úr átökunum í Donbas (Úkraína - Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu - Rússland). Þann 22. desember 2020 skipaði Zelenskyj Svyrydenko aðstoðarformann skrifstofu forsetaembættisins í stað Júlíu Kovalív.

Þann 4. nóvember 2021 útnefndi úkraínska þingið (Verkhovna Rada) Svyrydenko fyrsta aðstoðarforsætisráðherra og efnahagsþróunar- og verslunarmálaráðherra Úkraínu. 256 þingmenn kusu með útnefningu hennar.

Í ágúst 2022 heimilaði ríkisstjórnin Svyrydenko að leiða starfshóp þvert á stofnanir um framkvæmd efnahagsþvingana. Hún samdi við önnur ríki um herðingu efnahagsþvingana gegn Rússlandi, sér í lagi við fulltrúa frá Bretlandi.

Þann 14. júlí 2025 tilkynnti Zelenskyj uppstokkun í ríkisstjórninni og tilnefndi Svyrydenko nýjan forsætisráðherra. Tilnefning hennar var samþykkt af úkraínska þinginu 17. júlí.

## Viðurkenningar
Júlía Svyrydenko birtist á lista í tölublaði tímaritsins *[[Time]]* 13. september 2023, þar sem henni var lýst sem „táknrænni fyrir seiglu úkraínsku þjóðarinnar“ (í tengslum við innrás Rússa í Úkraínu).

## Tilvísanir
Lyftingasamband Íslands

**Lyftingasamband Íslands** (LSÍ) er sérsamband innan Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands (ÍSÍ) sem stýrir málefnum ólympískra lyftinga á Íslandi. Sambandið er aðili að Alþjóða Lyftingasambandinu (IWF), Evrópska Lyftingasambandinu (EPF) og Norræna lyftingasambandinu (NWF).

## Saga

Lyftingasamband Íslands (LSÍ) var stofnað 1973 eftir að lyftinganefnd hafði verið starfandi innan ÍSÍ frá 1969. Undir lögsögu Lyftingasambandsins voru stundaðar bæði ólympískar lyftingar og kraftlyftingar þangað til 2. mars 1985 þegar Kraftlyftingasamband Íslands var stofnað, utan ÍSÍ og aftur innan ÍSÍ árið 2010.

Aflraunir og aflraunaáhugi á sér langa sögu á Íslandi en sem keppnisíþrótt hefst sagan um 1960, fyrsta lyftingadeildin var stofnuð hjá ÍR í október 1962 og fyrsta lyftingamótið fór fram 16. janúar 1963 þar sem aðeins var keppt í jafnhendingu. Fyrsta mótið í ólympískri þríþraut (pressu, snörun og jafnhendingu) fór fram í Tjarnarbæ 9. mars 1963. 

## Tengt efni
* Ólympískar Lyftingar
* :Flokkur:Sérsambönd ÍSÍ

## Tenglar
* Vefsíða Lyftingasamband Íslands (LSÍ)
* Úrslitavefur LSÍ
* Vefsíða IWF
* Vefsíða EWF
* Vefsíða NWF

## Heimildir
Time to Rock Festival

**Time to Rock Festival** (áður Helgeåfestivalen) er rokkhátíð sem hefur verið haldin í Knislinge síðan 2006.

## Nafn
Upphaflega nafn hátíðarinnar, *Helgeåfestivalen* dregur nafn sitt af því að hátíðin er haldin við árbakka árinnar Helge.

Hátíðin skipti um nafn yfir í **Time to Rock Festival** fyrir hátíðina 2022 til þess að styrkja stöðu sína bæði á sænskum og alþjóðlegum markaði.

## Hljómsveitir
### 2026

### 2025

### 2024

### 2023

### 2022

### 2021

### 2020

### 2019

### 2018

### 2017

### 2016

### 2015

### 2014

### 2013

### 2012

### 2011

### 2010

### 2009

## Tilvísanir
Tom Lehrer

**Thomas Andrew Lehrer** (f. 9. apríl 1928 í New York, d. 26. júlí 2025) var bandarískur tónlistarmaður, satíristi og stærðfræðingur. Hann lærði á klassískt píanó frá 7 ára aldri. Lehrer var kennari meðal annars við Harvard og lengst af við Kaliforníu-háskóla.

Lehrer samdi gamansöm og stundum pólitísk lög. Eitt þekktasta lag hans er *The Elements* þar sem hann þylur lotukerfið á ofsahraða. Einnig má nefna *National Brotherhood Week* sem fjallar um samskipti kynþátta, *Vatican Rag* sem gagnrýndi kaþólsku kirkjuna og *We Will All Go Together When We Go* sem fjallaði um kjarnorkustríð. 
Tónlistarferillinn varð þó ekki langur og eftir 1965 helgaði Lehrer sig háskólakennslu.

Árið 2020 gaf hann réttinn af lögunum sínum frjálsan. 

## Útgáfur
### Plötur
* Songs by Tom Lehrer (1953)
*More of Tom Lehrer (1959)
### Tónleikaplötur
*An Evening Wasted with Tom Lehrer (1959) 
*Revisited (1960) 
*That Was the Year That Was (1965) 

## Tilvísanir
Viktor Gyökeres

**Viktor Einar Gyökeres** (f. 4. júní 1998 í Stokkhólmi) er sænskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji fyrir enska liðið Arsenal FC og sænska karlalandsliðið í knattspyrnu.

Gyökeres hóf ferilinn með Brommapojkarna í Svíþjóð árið 2015 en gekk síðar til Brighton & Hove Albion, St. Pauli, Swansea City og Coventry City. 

Frá 2023 til 2025 spilaði hann með Sporting CP í Portúgal og vann þar deildartitla í Primeira Liga 2024 og 2025 ásamt bikartitli og var markahæstur bæði tímabilin. Á tíma sínum í Portúgal skoraði hann 97 mörk í 102 leikjum og átti 26 stoðsendingar. 

Sumarið 2025 gerði Gyökeres fimm ára samning við Arsenal í Englandi.

Fyrsta landsliðsmark Gyökeres var gegn Íslandi árið 2019 í 2-2 jafntefli í vináttuleik. 

## Tilvísanir
Einteinungur

**Einteinungur** er farartæki sem er afbrigði af járnbrautarlest sem gengur eftir einum teini eða bita (en hefbundnar járnbrautarlestir ganga á tveimur teinum), gjarnan á upphækkaðri braut á stólpum. Ýmsar gerðir einteinunga eru til en flest kerfi af þessari gerð eru notuð til fólksflutninga í borgum, skemmtigörðum eða á flugvöllum.

Fyrstu hugmyndir um lestir sem ganga á einum teini komu fram á 19. öld en náðu lítilli fótfestu. Elsta kerfið sem er enn í rekstri er í Wuppertal í Þýskalandi. Það opnaði árið 1901 og er svonefnd „sviflest“ sem byggir á því að lestarvagnarnir hanga niður af teininum sem lestin gengur eftir. Fleiri slíkir hangandi einteinungar hafa verið reistir en það afbrigði sem algengast er í dag kom fram á síðari hluta 20. aldar og virkar þannig að brautin er gerð úr löngum bitum úr stáli eða steinsteypu sem yfirleitt eru lagðir ofan á stólpa þannig að brautin liggur í nokkurri hæð yfir jörðu. Lestin gengur á hjólbörðum eftir bitanum og drifin áfram af rafmótorum. Hjálparhjól með fram hliðunum á bitanum tryggja að lestin haldist á honum. Þýska fyrirtækið ALWEG varð fyrst til að framleiða þessa útfærslu einteinungs.  Japanski iðnrisinn Hitachi og kanadíska fyrirtækið Bombardier (nú Alstom) hafa reist flesta einteinunga af þessari gerð og eru enn að.

Einteinungur af ALWEG gerð var tekinn í notkun í skemmtigarðinum Disneyland í Anaheim í Kaliforníu árið 1959 og annar svipaður í Seattle 1962. Einteinungar eru notaðir sem hluti af kerfi almenningssamgangna í nokkrum borgum, aðallega í Asíu. Nokkrir slíkir voru reistir í Japan á 20. öldinni en á þeirri 21. hafa flestir nýir einteinungar verið reistir í Kína. Lengstu og mest notuðu einteinungarnir nú eru í kínversku borginni Chongqing en leið 3 þar í borg flytur fleiri en 600.000 farþega á dag.

Stundum hafa segulsviflestir einnig verið taldar til einteinunga en sú tækni byggir á því að lestin svífur yfir brautinni án snertingar og er drifin áfram með segulmagni. Samkvæmt algengri skilgreiningu á einteinungi þarf farartækið þó að vera breiðara en brautin sem það gengur á og ekki allar segulsviflestir uppfylla það skilyrði.

Áhugamenn um einteinunga hafa talið fram ýmsa kosti þessarar tækni, eins og þann að einteinungur gengur alltaf á eigin braut sem er aðgreind frá annarri umferð á vegum og verður því ekki fyrir töfum vegna hennar. Þá hefur verið nefnt að að brautir einteinunga eru nettar að gerð og hafa minni sjónræn áhrif en önnur upphækkuð samgöngumannvirki og að braut einteinungs sé sveigjanleg þar sem hægt sé að leggja hana í krappari beygjur og brattari brekkur en hefðbundna járnbraut.  Á móti hefur verið bent á að einteinungar kalla á sérstaka innviði sem nýtast aðeins þeim og þær borgir sem komi sér upp einteinungum endi á að verða mjög háðar tilteknum framleiðendum þar sem tæknin sé lítið útbreidd og einhverjum tilfellum háð einkaleyfum sem takmarka notkunina.

## Tilvísanir
5. deild karla í knattspyrnu

**5. deild karla í knattspyrnu** er sjötta hæsta deildin á Íslandsmóti karla í knattspyrnu. Deildin var fyrst leikin árið 2023.

## Listi af sigurvegurum

* RB
* Álftanes
* KFR

## Núverandi lið

## Tilvísanir
Warner Drive

**Warner Drive** er bandarísk rokkhljómsveit.

## Útgefið efni
* *[[Fully Loaded]]* (2006)
* *[[K-Go!]]* (2011)
* *[[City of Angels]]* (2014)
* *[[Till the Wheels Fall Off]]* (2017)
Ræðismaður

**Ræðismaður** eða **konsúll** er einstaklingur sem vinnur undir opinberum sendiherra. Ræðismaður hefur ekki eins sterkt vald og sendiherra og ekki eins mikil diplómatísk réttindi. Ræðismaður nýtur ekki friðhelgi á sama hátt og sendiherra. Ræðismaður getur verið formlegur sendifulltrúi, launaður eða ólaunaður, og þá oftast borgari þess lands sem hann er fulltrúi fyrir; eða kjörræðismaður án launa, og þá oftast borgari þess lands sem hann er staðsettur í.

Í stærri ríkjum vinna konsúlar oft á ræðismannaskrifstofum sem eru stofnanir undir sendiráðum sem þjónusta oft svæði utan höfuðborga. Á Íslandi eru nokkrir starfandi konsúlar sem heyra undir sendiráð í Reykjavík. Til að mynda hefur Danska sendirráðið þrjár ræðismannaskrifstofur á Íslandi: á Ísafirði, á Seyðisfirði og á Akureyri. Á sama hátt rekur Ísland sendiráð í London, en hefur kjörræðismenn í Aberdeen, Belfast, Birmingham, Cardiff, Dover, Edinborg, Glasgow, Grimsby, Hull og Prestwich.

Á 19. öld á íslandi voru t.d. konsúlar á íslandi sem störfuðu undir sendiráði Dana. 

## Tilvísanir
Gramsverslun

**Gramsverslun** (einnig kölluð Gamla Kaupfélagið) var verslun á Þingeyri í eigu Niels Christian Gram (f. 1838 í Danmörku) frá 1865 þar til dauðadags hans árið 1898. 

Árið 1873 byggði hann verslunarhús úr Norskum viði og var það talið sérstaklega veglegt hús. Gram átti hönd í uppbyggingu Þingeyrar, þar sem hann kom til landsins með útgerðarskip með sér og jók þar með útgerð Þingeyringa. Hann átti ríkan part í að styðja iðnaðinn sem byggðist upp í kjölfarið, t.a.m. við hótelrekstur, seglasaum og grútarbræðslu. Einnig var hann fyrsti konsúll Ameríku á íslandi. Gram, í gegn um verslunina sína, styrkti Guðmund J. Sigurðsson til náms í vélsmíði og setti á laggirnar með honum vélsmiðju á Þingeyri, sem starfaði frá 1913 til 1995. 

Eftir dauða Grams var það fyrst Milljónafélagið*,* svo Bræðurnir Proppé og loks Hlutafélagið Dofri sem áttu húsið þar til Kaupfélag Dýrfirðinga keypti húsið og hélt áfram rekstri allt fram til ársins 2004 þegar Ísafjarðabær eignast húsið.

Ísafjarðarbær auglýsti húsið árið 2022 og var það félagið Þingeyri ehf. sem tók við því, með þeim skilyrðum um að það yrði endurbætt. Þar sem húsið var í mikilli niðurníðslu og enginn rekstur var á meðan húsið var í eigu Ísafjarðarbæjar.  

## Tenglar
https://husaflutningar.is/vallargata-1-thingeyri/

https://www.ruv.is/frettir/innlent/2022-10-29-vilja-ekki-ad-hver-sem-er-fai-gramsverslun

https://web.archive.org/web/20230308064824/https://www.frettabladid.is/frettir/hundrad-milljona-krona-uppbygging/
Deigla

**Deigla** er ílát sem notað er til þess að bræða málma í. Deiglur voru áður fyrr oftast gerðar úr leir, en geta verið úr hvaða efni sem þolir mikinn hita án þess að bráðna eða aflagast. Í dag eru deiglur oft gerðar úr postulíni, eða óvirkum málmum eins og áloxíði, sirkondíoxíði eða magnesínoxíði. 

## Tilvísanir
Bræðurnir Proppé

Firmað Bræðurnir Proppé var fyrirtæki í eigu Ólafs Proppé, Carl Fr. Proppé, J. Adolph Proppé, Anton V. Proppé og Jóhannes H. Proppé  á Þingeyri, Ólafsvík og Sandi.

Bræðurnir keyptu Gramsverslun eftir fráfall Grams kaupmanns og byggðu meðal annars Vélsmiðju GSJ og geymsluhús á Þingeyri til umsöltunnar og geymslu saltfisks á byrjun 20. aldar. Fyrirtækið fer í gjaldþrot um 1926, "þar sem fiskleysi og fleiri vandamál steðjuðu að." 

Húsið sem fiskurinn var saltaður í stóð í kjölfarið lengi tómt og fékk það viðurnefnið *"Ráðaleysi*" sem það gengur undir enn þann dag í dag.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Ólafur Proppé– Althingi.is
Alice Cooper

**Vincent Damon Furnier** (f. 4. febrúar 1948 í Detroit), þekktur undir sviðsnafninu **Alice Cooper**, er bandarískur rokksöngvari. Hann hefur verið kallaður *guðfaðir sjokkrokksins* og hefur dregið áhrif úr hryllingsmyndum ásamt því að hafa leikræna sviðstjáningu. Tónlist Coopers verið skilgreind sem sjokkrokk, harðrokk, glysrokk og þungarokk.

Alice Cooper byggðist upphaflega hljómsveitinni Spiders sem stofnuð var árið 1964 í Phoenix, Arisóna. Árið 1968 var nafninu breytt í Alice Cooper. Sveitin starfaði til 1975 og gaf út 7 plötur frá 1969 til 1973. Hún skrifaði undir hjá plötuútgáfufyrirtæki Frank Zappa fyrir fyrstu þrjár plötur sínar. Upphaflega sveitin kom aftur saman árið 2025 og gaf svo út plötu.

Árið 1972 kom út smáskífan *School's Out* sem fór á toppinn í Bretlandi. Samnefnd plata lenti í 2. sæti í Bandaríkjunum. Næsta plata *Billion Dollar Babies*, fór á toppinn í báðum löndum. Á tónleikum fyrir plötuna kom stundum fram galdramaðurinn James Randi. 

Undir lok 8. áratugarins leiddi Cooper átak til að bjarga Hollywoodskiltinu frá niðurníðslu. 

Cooper dvínaði í vinsældum eftir 8. áratuginn en endurvakti ferilinn með plötunni *Trash* (1989) sem innihélt smáskífuna *Poison*.

Árið 2015 stofnaði Cooper sveitina Hollywood Vampires, með leikaranum Johnny Depp og Joe Perry, gítarleikara  Aerosmith. 

* Árið 2005 hélt Cooper tónleika á Íslandi í Kaplakrika. 

## Útgáfur
### Alice Cooper-hljómsveitin
*Pretties for You (1969)
*Easy Action (1970)
*Love It to Death (1971)
*Killer (1971)
*School's Out (1972)
*Billion Dollar Babies (1973)
*Muscle of Love (1973)
*The Revenge of Alice Cooper (2025)
### Sólóskífur
*Welcome to My Nightmare (1975)
*Alice Cooper Goes to Hell (1976)
*Lace and Whiskey (1977)
*From the Inside (1978)
*Flush the Fashion (1980)
*Special Forces (1981)
*Zipper Catches Skin (1982)
*DaDa (1983)
*Constrictor (1986)
*Raise Your Fist and Yell (1987)
*Trash (1989)
*Hey Stoopid (1991)
*The Last Temptation (1994)
*Brutal Planet (2000)
*Dragontown (2001)
*The Eyes of Alice Cooper (2003)
*Dirty Diamonds (2005)
*Along Came a Spider (2008)
*Welcome 2 My Nightmare (2011)
*Paranormal (2017)
*Detroit Stories (2021)
*Road (2023)

## Tilvísanir
Edduverðlaunin 2024

**Edduverðlaunin 2024** eru 25. afhending Edduverðlauna Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar fyrir kvikmyndir. Verðlaunahátíðin var haldin 13. apríl 2024 og var í beinni útsendingu á RÚV. Kynnar voru Ólafía Hrönn Jónsdóttir og Vilhjálmur B. Bragason.

Heiðursverðlaun ÍKSA hlaut Sigurður Sverrir Pálsson kvikmyndatökumaður.

## Verðlaunahafar og tilnefningar

### Barna- og unglingamynd ársins

### Erlend kvikmynd ársins

### Heimildamynd ársins

### Heimildastuttmynd ársins

### Kvikmynd ársins

### Stuttmynd ársins

### Brellur ársins

### Búningar ársins

### Gervi ársins

### Handrit ársins

### Hljóð ársins

### Klipping ársins

### Kvikmyndataka ársins

### Leikari ársins í aðalhlutverki

### Leikari ársins í aukahlutverki

### Leikkona ársins í aðalhlutverki

### Leikkona ársins í aukahlutverki

### Leikmynd ársins

### Leikstjóri ársins

### Tónlist ársins

### Uppgötvun ársins

## Tilvísanir
Loch Awe

**Loch Awe** (skosk gelíska: Loch Obha) er vatn í Argyll og Bute, Skotlandi. Það er þriðja stærsta og lengsta stöðuvatn landsins eða 41 km. Tvær vatnsvirkjanir eru við það og er Kilchurn-kastalinn við norðurenda vatnsins.
Hraðfrystihúsið-Gunnvör

**Hraðfrystihúsið-Gunnvör hf.** (einnig þekkt sem **HG**) er íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki sem er með höfuðstöðvar í Hnífsdal í Ísafjarðarbæ. Fyrirtækið varð til árið 1999 við sameingu *Hraðfrystihúsins hf.* og *Gunnvarar hf.* Fyrirtækið gerir út tvo togara, er með fiskvinnslu í Hnífsdal og niðursuðuverksmiðju í Súðavík. Dótturfyrirtæki félagsins, Háafell ehf. stundar laxeldi í Ísafjarðardjúpi og rekur seiðaeldisstöð á Nauteyri við Ísafjarðardjúp.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Opinber vefsíða
Hrossafluguætt

**Hrossaflugur** eru ætt flugna (fræðiheiti: Tipulidae). Nær 4.300 tegundir finnast víða um heim (skv. Catalogue of Life) , flestar í hitabeltislöndum. Ættkvíslir eru nær 40 talsins.
Á Íslandi finnast fjórar tegundir hrossafluguættar: Hrossafluga, folafluga, kaplafluga og trippafluga. 
Þær eru með langa fætur, vængi og rana. Hrossaflugur hafa fullkomna myndbreytingu sem flokkast í fjögur lífsstig (egg, lirfu, púpu og flugu). Lirfur þeirra nærast á smádýrum og rotnandi jurtaleifum en þær geta skaðað rætur plantna. 

## Tilvísanir
Devine Defilement

**Devine Defilement** er íslensk dauðarokkshljómsveit sem var stofnuð í Reykjavík árið 2016. Verk þeirra einkennast af stíl sem kallast á ensku "Slam" eða "Death Core" og inniheldur mjög þungar gítarfléttur og urrandi söng (e. growl)

Hljómsveitin hefur gefið út þrjár breiðskífur og þrjár stuttskífur, ásamt smáskífum, oft fjalla textar hljómsveitarinnar um mjög þungbúnar og ýktar hugmyndir eins og mannát og blóðugt ofbeldi.

Devine Defilement hefur spilað á stærstu rokk, þungarokks og dauðarokkstónlistarhátíðum sem haldnar eru á Íslandi, þar á meðal Eistnaflug, Sátan og Reykjavík Deathfest. Hljómsveitin hefur líka notið vinsælda í Evrópu og hefur túrað í Þýskalandi, Skandinavíu og Austur-Evrópu.

## Útgáfur
Fyrsta verk gefið út undir Devine Defilement heitinu var stuttskífan **Depravity** sem var gefin út sjáfstætt þann 6. desember 2016. Stuttskífan innihélt 7 lög og er 20 mínútur og 20 sekúndur í lengd.

Árið 2018 kom út önnur stuttskífa með 2 lögum sem heitir **Black Sun**.

Fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar kom út ári seinna, þegar **Obliviora** kom út í apríl 2019 undir merkinu Bleeding Music Records, platan innihélt 9 lög og er 30 mínútur og 36 sekúndur í lengd, hún var gefin út á CD og vínyl og hljómsveitin gaf líka út stafræna útgáfu sjálfstætt. Þessi plata var fyrsta og eina platan sem Jón Haukur Pétursson söng á áður en Ingólfur Ólafsson tók við sem aðalsöngvari hljómsveitarinnar.

Í desember 2019 kom út önnur stuttskífa, **Primitive Gospel**, sem samanstendur af 4 lögum. Ásamt því tók hljómsveitin upp tónleikaplötu sem heitir **Live Defilement** með 7 lögum.

Á árunum 2020 til 2021 gaf hljómsveitin út fjölmargar smáskífur sem voru sameinaðar í endurútgefna útgáfu af stuttskífunni **Primitive Gospel** í nóvember 2021 undir útgefandanum Ghastly Music. Á henni eru 7 lög og hún er 27 mínútur og 44 sekúndur að lengd.

Í febrúar 2024 kom út önnur breiðskífan, **Age of Atrocities**, með 11 lögum og spilar á 33 mínútum og 32 sekúndum. Þetta var fyrsta platan sem Freyr Hreinsson og Sigurjón Óli tóku upp með hljómsveitinni og var sú síðasta sem Árni Hoffritz var meðlimur í. Platan var sú fyrsta sem var gefin út undir Time To Kill Records.

Í Maí 2025 kom út þriðja breiðskífan, **Ruthless**, með 12 lögum sem spila á 42 mínútum og 35 sekúndum. Hún kom út á vínyl, CD og sem stafræn plata. Þetta er fyrsta platan síðan að Guðmundur Hermann gékk í hljómsveitina.

## Tilvísanir
Píthali

**Píthali** eða **Mənda** (einnig þekkt sem *Milli Vaat* og *Milani*) er hefðbundinn saltur réttur upprunninn í héraðinu Jamalpur í Mymensingh-umdæmi í Bangladess.

Helstu innihaldsefni eru nautakjöt með beini, kartöflur, laukur, hvítlaukur og kryddblanda úr túrmeriki, broddkúmeni, kardemommum og kanil. Til eru afbrigði af réttinum með rækjum eða grænmeti. Stundum er steiktur laukur og broddkúmen sett út á réttinn. 

## Tilvísanir
Djúpið (útvarpsþáttur)

**Djúpið** eru útvarps- og hlaðvarpsþættir í umsjón Sigurjóns Kjartanssonar og Aðalbjörns Tryggvasonar.  Þættirnir hófu göngu sína 2024 og voru frumfluttir á X977. Í þáttunum fara Sigurjón og Aðalbjörn á dýptina í umfjöllun um tónlist.

Í október 2025 fluttust þættirnir yfir á hlaðvarpsveitu Tals. Þáttur númer 67 varð þar með fyrsti þátturinn sem kemur einungis sem hlaðvarpsþáttur og er einungis fáanlegur í áskrift.

## Tilvísanir
Trölladalur (Suður-Þingeyjarsýsla)

**Trölladalur** er dalur í Grýtubakkahreppi. Hann er norðan fjallsins Kaldbaks og liggur niður að Leirdalsheiði. Trölladalsá sameinast Gilsá á Gili þar sem eru gangnamannakofar og skálar.
Skersgnípa

**Skersgnípa** er 1079 metra fjall á Látraströnd. Fjallið norðan við það er Refsárhnjúkur og skilur þau að Refsárskarð. Bærinn Sker var undir fjallinu en bæir á ströndinni fóru í eyði fyrir miðja 20. öld.
Ritchie Blackmore

**Richard Hugh Blackmore** (f. 14. apríl 1945) er enskur gítarleikari. Hann er stofnmeðlimur rokksveitanna Deep Purple (1968) og Rainbow (1975). Blackmore stofnaði þjóðlagarokkssveitina Blackmore's Night árið 1997 með eiginkonu sinni Candice Night. Blackmore hefur verið undir áhrifum frá blús og klassískri tónlist.

## Tilvísanir
Kammerkórinn Carmina

Kammerkórinn Carmina er íslenskur kammerkór sem hefur einbeitt sér að flutningi tónlistar úr íslenskum handritum fyrri alda, sem og tónlist eftir meistara endurreisnarinnar í evrópskri tónlist. Stofnandi og stjórnandi kórsins er Árni Heimir Ingólfsson tónlistarfræðingur.

Kórinn hélt sína fyrstu tónleika á Sumartónleikum í Skálholtskirkju í júní 2004 og flutti þar tónlist eftir endurreisnartónskáldið Josquin des Prez. Næstu tónleikar voru á Sumartónleikum í Skálholti sumarið 2005 og þar var sungin tónlist við texta úr Ljóðaljóðum eftir ýmsa meistara endurreisnarinnar.

Árið 2007 kom út fyrsta geislaplata kórsins, með tónlist úr íslensku söngbókinni Melódía (Rask 98), frá um 1660-70, en stjórnandi kórsins hefur stundað rannsóknir á íslenskri tónlistarsögu og handritum fyrri alda sem innihalda tónlist. Diskurinn hlaut afar góðar viðtökur; hann hlaut Íslensku tónlistarverðlaunin sem diskur ársins og var einnig valinn besti klassíski diskur ársins af gagnrýnendum Morgunblaðsins. Þá hlaut diskurinn mikið lof hjá David Fallows í breska tímaritinu *Gramophone* og var hann valinn einn af diskum mánaðarins þar. Árið 2010 kom út diskurinn *Hymnodia sacra*, með tónlist úr íslensku handriti séra Guðmundar Högnasonar í Vestmannaeyjum frá árinu 1742. Sá diskur hlaut einnig Íslensku tónlistarverðlaunin sem diskur ársins og hlaut lofsamlega dóma gagnrýnenda. Nýjasta útgáfa kórsins eru hljóðritanir sem fylgdu með bók Árna Heimis Ingólfssonar, *Tónlist liðinna alda*, og gefnar voru út á streymisveitum árið 2019.

Kammerkórinn Carmina hefur komið fram á fjölda tónleika erlendis. Kórinn flutti Melódíu-efnisskrá sína á Stockholm Early Music Festival árið 2006, og hélt tónleika með íslenskri tónlist á Spitalfields-tónlistarhátíðinni í Lundúnum 2010. Þá hélt kórinn tónleika á hátíðinni Wege durch das Land í Þýskalandi árið 2010. Á Íslandi hélt kórinn tónleika í Kristskirkju á Listahátíð í Reykjavík og hátíðinni Við Djúpið á Ísafirði 2010, og hélt EBU-jólatónleika á vegum Ríkisútvarpsins árið 2011 sem var útvarpað í yfir 20 löndum. Þá voru hljóðritanir kórsins uppistaðan í tveimur þáttum um íslenska tónlist fyrri alda á BBC Radio 3, í nóvember 2007 og í janúar 2025.

## Hljóðritanir

* *Melódía. Íslenskt söngvasafn frá 17. öld*. Smekkleysa SMK 56, 2007.
* *Hymnodia sacra. Íslensk sálmabók frá 18. öld*. Smekkleysa 74, 2010.
* *Tónlist liðinna alda*. Smekkleysa, 2019.

## Tilvísanir
Draugar fortíðar

**Draugar fortíðar** eru hlaðvarpsþættir í umsjón Flosa Þorgeirssonar og Baldurs Ragnarssonar. Þættirnir hófu göngu sína 2020. Í þáttunum fræðir Flosi Baldur um ýmis sagnfræðileg málefni. Þættirnir eru í áskrift á Patreon, en einn þáttur í mánuði er í opinni dagskrá. Þættirnir eru mislangir eftir því hvað umræðuefni þáttarins krefst, yfirleitt allt frá 50 mínútum og allt upp í eða yfir 4 tíma.

## Tilvísanir
Gintautas Paluckas

**Gintautas Paluckas** (f. 19. ágúst 1979) er litáískur stjórnmálamaður úr Jafnaðarmannaflokknum. Hann var forsætisráðherra Litáens frá árinu 2024 til ársins 2025. Hann var leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins frá 2017 til 2021 og varaborgarstjóri Vilníus frá 2015 til 2019. Paluckas tók við embætti forsætisráðherra eftir þingkosningar í nóvember árið 2024 en sagði af sér innan við ári síðar vegna hneykslismála.

## Æviágrip
Gintautas Paluckas lauk stúdentsprófi frá Juozas Balčikonis-skólanum í Panevėžys árið 1997 og nam síðan ensku við Charles Dickens-skólann í London frá 2000 til 2001. Árið 2003 útskrifaðist hann frá Háskólanum í Vilníus með gráðu í upplýsingafræði og árið 2004 útskrifaðist hann með gráðu í hagfræði frá hagfræðideild háskólans. Frá árinu 2004 nam hann lögfræði við skólann.

Frá 2003 til 2005 vann Paluckas sem sérfræðingur hjá SoDra, litáísku almannatryggingastofnuninni. Frá árinu 2005 var hann aðstoðarmaður Evrópuþingmannsins Justas Vincas Paleckis. Frá 2007 til 2009 fór Paluckas fyrir framkvæmdastjórn stjórnsýslu í sveitarfélagi Vilníus-borgarsvæðisins. Á meðan Paluckas var í því starfi var hann dæmdur í tveggja ára skilorðsbundið fangelsi og sektaður fyrir að misnota aðstöðu sína og gera samninga við fólk tengt sér um að stöðva rottufaraldur í borginni.

Paluckas var leiðtogi litáíska Jafnaðarmannaflokksins frá 2017 til 2021 og varaborgarstjóri Vilníus frá 2015 til 2019.

Þann 21. nóvember 2024 var Paluckas kjörinn forsætisráðherra af litáíska þinginu og tilnefndur til embættisins af forseta lýðveldisins. Hann tók sér fimmtán daga til að mynda ríkisstjórn og boðaði aukin útgjöld til varnarmála.

Paluckas tilkynnti afsögn sína 31. júlí 2025 vegna rannsóknar á hugsanlegum fjármálaglæpum fyrirtækja sem tengjast honum.

## Tilvísanir
Isar

**Isar** er á í Austurríki og í Bæjaralandi í Þýskaland. Uppspretta árinnar er í Karwendel-fjöllum í Ölpunum. Isar rennur inn í Þýskaland nálægt Mittenwald og fer í gegnum Krün, Wallgau, Bad Tölz, München og Landshut þar til hún rennur í Dóná nálægt Deggendorf. Hún er 295 km löng og er meðal lengstu áa í Bæjaralandi.
Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss

**Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss**, skammstafað **UFHÖ**, var íþróttafélag frá Hveragerði og nærsveitum sem starfrækt var frá 1935 til 1992. Íþróttafélagið Hamar var stofnað á grunni þess.
## Saga
*Ungmennafélag Ölfushrepps* var stofnað í Kvennaskólanum á Hverabökkum í Hveragerði þann 5. janúar 1935. Eftir því sem þorpið í Hveragerði byggðist upp sem þéttbýliskjarni héraðsins varð það þungamiðjan í starfi félagsins. Íbúar þorpsins kölluðu eftir því að nafni félagsins yrði breytt til samræmis við þróun byggðarinnar, en fulltrúar sveitarinnar voru ekki á sama máli. Að lokum varð sú málamiðlun ofan á árið 1963 að félagið héti *Ungmennafélag Hveragerðis og Ölfuss* til að koma til móts við öll sjónarmið.

Merki félagsins var blár skjöldur með með blásandi goshver, skammstöfuninni UFHÖ, nafni Hveragerðis og stofndegi félagsins.

Örlög UFHÖ urðu þau að félagið varð gjaldþrota á árinu 1992 eftir misheppnað fjáröflunarævintýri, þegar það stofnaði skafmiðahappdrættið *Ferðaþrist* á árinu 1987 sem endaði með stórtapi. Þar með varð félagið eitt fárra íslenskra íþróttafélaga sem tekið hefur verið til gjaldþrotaskipta. Íþróttafélagið Hamar var stofnað um svipað leyti og hefur borið uppi íþróttastarf á svæðinu upp frá því.
## Tilvísanir
Chuck Schuldiner

**Charles Michael Schuldiner**, kallaður **Chuck** (f. 13. maí 1967 – d. 13. desember 2001) var bandarískur tónlistarmaður sem stofnaði hljómsveitina Death sem var frumkvöðull í dauðarokki. Schuldiner var gítarleikari, söngvari og aðallagasmiður sveitarinnar sem hann stofnaði 16 ára. Gítarstíll hans var tæknilegur og melódískur. Síðar þegar hann lagði niður Death einbeitti hann sér að framsækna þungarokksbandinu Control Denied sem gaf út eina plötu ári 1999. Sama ár greindist Schuldiner með heilaæxli. Tónlistarmenn eins og Dave Grohl, Napalm Death, Ozzy Osbourne og Anthrax hjálpuðu til við að safna fyrir sjúkrakostnaði Schuldiners. Árið 2001 lést hann af sjúkdómnum. 

Árið 2025 kemur út ævisaga Schuldiners, *Born Human*. 

## Tenglar
* Heimasíða

## Tilvísanir
Latínuletur

**Latínuletur**, **latnesk skrift** eða **rómverskt letur** er skrifletur sem byggist á latneska stafrófinu, sem aftur er dregið af einni útgáfu gríska stafrófsins. Etrúrar þróuðu etrúskt letur byggt á grísku letri sem var notað í Magna Graecia á Suður-Ítalíu og Rómverjar gerðu svo sína eigin útgáfu af því. Til eru mörg ólík latnesk stafróf sem notast við latínuletur, en bæta við og sleppa ákveðnum táknum, og hafa önnur hljóðgildi en klassíska latneska stafrófið.

Alþjóðlega hljóðstafrófið byggist á latínuletri. Staðallinn ISO 646 inniheldur 26 algengustu leturtáknin í latínuletri (þau sömu og mynda enska stafrófið). 

Latínuletur er undirstaða fleiri stafrófa en nokkuð annað skrifletur. Það er líka útbreiddasta skrifletur heims og er notað í málum Vestur- og Mið-Evrópu, á flestum stöðum í Afríku sunnan Sahara, Norður- og Suður-Ameríku og Eyjaálfu, auk fleiri staða.

## Tilvísanir
Jeju-hérað

**Jeju-hérað** (kóreska: 제주도, RR: Jeju-do ) formlega **Sérstaka sjálfstjórnarhéraðið Jeju** (kóreska: 제주특별자치도; jejumál: 제주특벨ᄌᆞ치도) er hérað í Suður-Kóreu. Það er eina héraðið í Suður-Kóreu sem er eyja og er það syðsta hérað landsins. Í héraðinu eru 55 óbyggðar eyjar, til dæmis Marado, Udo, Chuja-eyjaklasinn, og stærsta eyjan í landinu, Jeju-eyja. Héraðið er staðsett í Kóreusundi, með Kóreuskaga til norðvesturs, Japan til austurs og Kína til vesturs. Héraðið hefur tvær borgir: höfuðborgina Jeju-borg á norðurhluta eyjunnar, og Seogwipo á suðurhluta eyjunnar. Á eyjunni er eldfjallið Hallasan, hæsti punktur Suður-Kóreu. Kóreska og jejumál eru bæði opinber tungumál héraðsins og mikill meirihluti borgara eru tvítyngdir. 

Menn settust fyrst að á Jeju-eyju fyrir 8.000 til 10.000 árum og Tamna-ríkið er elsta þekkta siðmenningarsamfélagið á eyjunni. Frá og með 5. öld e.Kr. varð ríkið skattland ýmissa kóreskra ríkja og Mongólaveldið réðist inn í það stuttlega, áður en það var innlimað í Goryeo árið 1105 og síðar Joseon árið 1392. Joseon stjórnaði eyjunni af grimmd og margar uppreisnir áttu sér stað. Jeju-eyja, ásamt afgangnum af meginlandi Kóreu, var innlimað í Japanska keisaradæmið árið 1910. Eftir uppgjöf Japana í seinni heimsstyrjöldinni árið 1945 urðu eyjarnar hluti af Suður-Jeolla-héraði undir hernámsstjórn Bandaríkjanna í Kóreu, áður en þær urðu að sérstöku héraði 1. ágúst 1946. Þann 1. júlí 2006 voru eyjarnar gerðar sérstakt sjálfstjórnarhérað. Það er nú eitt af þremur sérstjórnarhéruðum; hin eru Gangwon-fylki og Jeonbuk-fylki.

## Tilvísanir
Ylfa Marín Haraldsdóttir

**Ylfa Marín Haraldsdóttir** (f. 2. október 1991) er íslensk leikkona, raddleikkona, söngkona og framleiðslustjóri. Hún er þekkt fyrir talsetningu í íslenskri útgáfu alþjóðlegra teiknimynda, auk hlutverka í kvikmyndum og sjónvarpi og kennslu í sviðslistum.

## Leiklist
Ylfa hefur leikið í fjölda íslenskra kvikmynda og sjónvarpsefni, þar á meðal:

* Hvernig á að vera klassa drusla (2021) — Aðalhlutverk Tönju, í samvinnu við Ástu Júlíu Elíasdóttur.
* Allar Veiðiferðamyndirnar — Leikhlutverk ásamt framleiðslu- og framkvæmdarstjórn.
* Önnur hlutverk nefnast meðal annars í Owls, Saumaklúbburinn, og Amma Hófí og fleira.

## Talsetning
Ylfa er afkastamikil raddleikkona sem hefur talsett í fjölda teiknimynda og sjónvarpsþátta, bæði fyrir börn og fullorðna, og hefur unnið með aðilum eins og RÚV, Netflix, Stöð 2, Universal, Disney og Myndform.

## Framleiðslureynsla
Ylfa hefur einnig gegnt hlutverkum bak við tjöldin, meðal annars sem framleiðslustjóri og framkvæmdastjóri í verkefnum eins og Veiðiferðamyndirnar. Hún hefur einnig unnið við casting, handritsvinnu, uppsetningu söngleikja og búningahönnun

## Tónlistarferill
Ylfa Marín er menntuð klassísk söngkona og hefur verið virk í tónlistarstarfsemi samhliða leiklistinni. Hún hefur verið í ýmsum hljómsveitum, þar á meðal **Sveimur** og **Blær**, og komið fram á tónleikum með fjölbreyttu tónlistarefni. Hún hefur einnig verið virkur félagi í ýmsum kórum og tónlistarhópum, þar sem hún hefur bæði nýtt raddþjálfun sína í kórsöng og tekið þátt í tónlistarverkefnum sem blanda saman leiklist og söng.

## Heimildir
Garðyrkjufélag Íslands

**Garðyrkjufélag Íslands** er áhugamannafélag um gróður og garða sem stofnað var árið 1885. Helsti hvatamaður að stofnun félagsins var Hans Jakob George Schierbeck landlæknir. Félagið gefur út *Garðyrkjuritið* en Schierbeck fór einnig fyrir stofnun þess. Garðyrkjufélagið hefur staðið fyrir útgáfu bóka um gróðurhúsaræktun, skrúðgarðyrkju, matjurtarækt og sveppi. Innan félagsins eru hópar kringum t.d. ávaxtaræktun og rósarækt. Félagið selur fræ af ýmsum toga og er plöntuskiptamarkaður haldinn 1-2svar á ári.  

## Tenglar
*Heimasíða félagsins
*Um félagið -Áttavitinn.is

## Tilvísanir
Dimebag Darrell

**Darrell Lance Abbott** (f. 20. ágúst 1966 – d. 8. desember 2004), þekktur undir listamannanafninu **Dimebag Darrell**, var bandarískur gítarleikari sem þekktastur var fyrir að vera meðlimur þungarokkssveitarinnar Pantera. Hann er talinn einn áhrifamesti þungarokksgítarleikari allra tíma.  

Abbott var sonur kántríhljóðupptökustjórans Jerry Abbott og lærði á gítar 12 ára. Hann varð fljótt afar góður að spila og var beðinn um að hætta að taka þátt í gítarkeppnum á svæðinu þar sem hann bjó í Texas en hann vann allar keppnir sem hann tók þátt í.

Pantera gaf út fyrstu plötu sína árið 1983 þegar hann var 16 ára en þá var stíll sveitarinnar glysþungarokk. Síðar urðu áhrifin meira úr þrassi og Pantera spilaði stíl sem kenndur hefur verið við groove metal. Bróðir Abbotts, Vinnie Paul trommaði ávallt með honum og stofnuðu þeir hljómsveitina Damageplan þegar Pantera leystist upp. Í eina tíð var Dimebag boðið að ganga í Megadeth en það gekk ekki því hann vildi að bróðir sinn yrði líka meðlimur.

Á tónleikaferðalagi með Damageplan var Dimebag Darrell myrtur á sviði í Columbus, Ohio í desember 2004. Þrír aðrir létust í árás alvarlega geðveiks byssumanns. 

## Tilvísanir
Skrapdagakerfið

**Skrapdagakerfið** er það fiskveiðistjórnunarkerfi sem notast var við á Íslandi áður en aflamarkskerfið (kvótakerfið) var tekið upp.  Það var á árunum 1978 til 1983 þar sem veiðar á þorsk voru takmarkaðar ákveðna daga árs og þeir dagar kallaðir **skrapdagar**.Orðið skrap er sótt úr sjómannamáli og merkir verðminni fisktegundir en þorsk, það er að segja þær tegundir sem skipin urðu að láta sér nægja að veiða á „skrapdögum"

## Tilvísanir
Funklistinn

**Funklistinn** var framboðslisti framhaldsskólanema á Ísafirði sem bauð fram árið 1996 í fyrstu sveitastjórnarkosningunum nýsameinaða sveitarfélagsins sem fékk nafnið Ísafjarðarbær í sömu kosningum. Listinn fékk 18,2% atkvæða og tvo menn kjörna, þá Kristinn Hermannsson og Hilmar Magnússon. Kristján Freyr Halldórsson kom seinna inn í bæjarstjórn í stað Hilmars. Flokkurinn bauð ekki fram í bæjarstjórnarkosningunum 1998.

## Tilvísanir
Elf

**Elf** var bandarísk rokkhljómsveit sem stofnuð var í Cortland í New York-fylki árið 1967. Hún spilaði blúsrokk eða harðrokk. Sveitin hét fyrst Electric Elves, svo Elves og loks Elf árið 1972. Hljómsveitin lenti í bílslysi árið 1968 og lést gítarleikari sveitarinnar Nick Pantas í því.

Bassaleikari og trommari Deep Purple Roger Glover og Ian Paice kynntust sveitinni eftir að hafa séð hana á tónleikum og voru viðriðnir upptöku fyrstu plötu sveitarinnar. Glover hélt áfram og framleiddi næstu tvær plöturnar. Þeir buðu sveitinni að túra með Purple. 

Elf leystist upp árið 1975 þegar megnið af hljómsveitinni gekk í nýja hljómsveit Ritchie Blackmore, gítarleikara Deep Purple, Rainbow. Blackmore var orðinn þreyttur á stefnu Purple og hafði hrifist af söng Ronnie James Dio í Elf. Blackmore rak alla nema Dio eftir fyrstu plötu Rainbow. 

## Meðlimir
*Ronnie James Dio – söngur (1967–1975; dó 2010), bassi (1967–1973)
*Gary Driscoll – trommur (1967–1975; dó 1987)
*David Feinstein – gítar (1967–1973)
*Doug Thaler – (1967–1972), gítar (1968–1972)
*Nick Pantas – gítar (1967–1968; lést 1968)
*Micky Lee Soule – hljómborð, bakraddir (1968–1975)
*Craig Gruber – bassi (1973–1975; dó 2015)
*Steve Edwards – gítar (1973–1975)
*Mark Nauseef – ásláttur (1975)

## Plötur
*Elf (1972)
*Carolina County Ball (1974)
*Trying to Burn the Sun (1975)

## Tilvísanir
Almenningar

**Almenningar** eru landsvæði eða auðlindir sem allir í samfélagi hafa aðgang að eða með öðrum orðum enginn getur gert einstaklingsbundið tiltall til (sjá einkaeignaréttur).
Úthafsveiðisamningurinn

**Úthafsveiðisamningurinn** er sáttmáli undirritaður af Sameinuðu þjóðunum 5. ágúst 1995 um stjórn og vernd deilistofna svo sem makríls eða ufsa sem ganga milli lögsaga mismunandi ríkja og eru fyrir vikið líklegri til að vera ofnýttir.  Sáttmálin hefur verið fullgiltur af 91 ríki og tók gildi 2001.

## Heimildir
* Skjöl frá ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um úthafsveiði og deilistofna
Rentusókn

**Rentusókn** nefnist það athæfi hagsmunafla að tryggja sér fjárhagslegan ábata með því að hafa áhrif á opinbera stefnu stjórnvalda, til dæmis með því að vera undanþegin tollum umfram aðra eða öðlast einkarétt á nýtingu auðlindar umfram aðra (einokun).

## Tilvísanir
Tokugawa-veldið

**Tokugawa-veldið** eða **Tokugawa-sjógunatið**, líka þekkt sem **Edo-sjógunatið** var herstjórn Japans á Edotímabilinu frá 1603 til 1868, þegar Japan klofnaði í Boshin-stríðinu sem leiddi til Meiji-endurreisnarinnar.

Sjógunatið var stofnað af Tokugawa Ieyasu eftir sigur hans í orrustunni við Sekigahara, sem batt enda á borgarastyrjaldir Sengoku-aldarinnar sem fylgdi falli Ashikaga-sjógunatsins. Ieyasu varð *[[sjógun]]* og Tokugawa-ættin réð Japan frá Edokastala í austurborginni Edo (Tókýó) með *daimyō*-hermönnum af stétt samúræja.

Sjógunatið kom á strangri stéttaskiptingu og bannaði flestum útlendingum aðgang samkvæmt einangrunarstefnu Sakoku til að stuðla að pólitískum stöðugleika. Tokugawa-sjógunarnir stjórnuðu Japan samkvæmt lénskerfi, þar sem hver *daimyō* stjórnaði *han* (lénsríki), þótt landinu væri enn að nafninu til skipt í keisaraleg héruð. Undir stjórn Tokugawa-sjógunatsins upplifði Japan hraðan efnahagsvöxt og þéttbýlisvæðingu, sem leiddi til uppgangs kaupmannastéttarinnar og *[[ukiyo]]*-menningar.

Sjógunatinu hnignaði á ''Bakumatsu''-tímabilinu frá 1853 og sjóguninum var steypt af stóli af stuðningsmönnum keisarahirðarinnar í Meiji-endurreisninni árið 1868. Meiji keisari tók völdin í sínar hendur, en stuðningsmenn Tokugawa-sjógunatsins héldu áfram að berjast í Boshin-stríðinu þar til Lýðveldið Ezo tapaði í orrustunni við Hakodate í júní 1869.

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Hagakönguló

**Hagakönguló** (Haplodrassus signifer) er könguló af ætt hagaköngulóa sem finnst víða á norðurhveli. Hún er algeng á láglendi á Íslandi en hefur fundist í Þjórsárverum og undir Arnarfelli við Hofsjökul.  Hagakönguló er dökkbrún að lit. Líklegt þykir að lífsferill sé 3 ár en ungviði fara í dvala yfir vetur.  Kvendýr verða 8-9 mm en karldýr 7-8 mm. Hagakönguló hefur spunavörtur á afturbol sem hún notar til að veiða bráð í vef. 

## Tilvísanir
Hrafnakönguló

**Hrafnakönguló** (Gnaphosa lapponum) er könguló af ætt hagaköngulóa sem finnst víða á norðurhveli. Hún er algeng á láglendi á Íslandi og dreifir sér nokkuð upp á hálendi í 600-700 metra hæð. Hrafnakönguló er gul-, dökk- eða grábrún að lit.  Kvendýr verða 8-10 mm en karldýr 7,5-8,3 mm.   Hrafnakönguló hefur spunavörtur á afturbol sem hún notar til að veiða bráð í vef. 

## Tilvísanir
Charles Taylor

**Charles Taylor** getur átt við um:
*Charles Taylor (f. 1948), stríðsherra og forseta Líberíu
*Charles Taylor (f. 1931), kanadískan heimspeking