open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
West Bromwich

**West Bromwich** er bær í Vestur-Miðhéruðum Englands, um 10 km norður af Birmingham. Íbúar voru um 78.000 árið 2018 en um 140.000 búa á stórborgarsvæðinu. Nafnið *Bromwic* var fyrst nefnt í dómsdagsbókinni árið 1086. Kol voru uppgötvuð við bæinn á 19. öld og fjölgaði þá íbúum. 

West Bromwich Albion er knattspyrnulið bæjarins.

## Þekktir íbúar
*K.K. Downing og Ian Hill – Meðlimir þungarokkssveitarinnar Judas Priest.
*Phil Lynott – söngvari og bassaleikari Thin Lizzy fæddist þar. 
*Robert Plant – söngvari Led Zeppelin.

## Heimild
Hlín

**Hlín** er gyðja í norrænni goðafræði. Hún er verndargyðja og ein af þjónustumeyjum Friggjar. 

## Ritaðar heimildir um Hlín
Nafn Hlínar kemur fyrir bæði í *[[Völuspá]]* og í *[[Gylfaginning]]u*. Í *Völuspá* er hún nefnd á nafn þegar greint er frá viðureign Óðins og Fenrisúlfs í Ragnarökum:

Í þessu erindi virðist Hlín aðeins vera annað nafn á Frigg. Talað er um dauða Óðins sem „annan harm“ Hlínar og mun sá fyrri þá vera dauði Baldurs. Hugsanlegt er að Hlín hafi upphaflega aðeins verið eitt af viðurnefnum Friggjar en hafi síðar verið túlkuð sem önnur persóna, meðal annars af Snorra Sturlusyni við ritun Snorra-Eddu.

Í *Gylfaginningu* er Hlín talin upp í upptalningu á ásynjum. Hún er sú tólfta í röðinni og þar segir um hana:

## Tilvísanir
Egle ciliata

***Egle ciliata*** er flugutegund í kálfluguætt (*Anthomyiidae*).

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
* 
* 

## Tenglar
*
Egle myricariae

***Egle myricariae*** er flugutegund í kálfluguætt (Anthomyiidae) sem var lýst af Wolfgang Grossmann 1998. 

## Tilvísanir
Þrúður

**Þrúður** er dóttir þrumuguðsins Þórs og gyðjunnar Sifjar í norrænni goðafræði. Þrúður er einnig nafn á valkyrju og er þar hugsanlega um að ræða sömu persónu.

## Ritaðar heimildir um Þrúði
Minnst er á Þrúði í eftirfarandi heimildum:

### Sæmundaredda
Í kvæðinu *[[Alvíssmál]]um* sem ritað er í Sæmundareddu kemur dvergur að nafni Alvís á fund Þórs. Alvís heimtar að fá að kvænast dóttur Þórs og segir að hún hafi trúlofast honum á meðan Þór var að heiman. Dóttir Þórs er ekki nefnd á nafn í kvæðinu en yfirleitt er gert ráð fyrir að hún sé Þrúður. Þór neitar dvergnum um hönd dóttur sinnar og leggur fyrir hann ýmsar gátur til að reyna á gáfur hans. Alvís svarar öllum gátunum en breytist í stein þegar sólin rís.

### Snorra-Edda
Í *[[Skáldskaparmál]]um* kemur fram að í kveðskap megi nota kenninguna „faðir Þrúðar“ til að kenna Þór. Jafnframt er „móðir Þrúðar“ kenning sem er notuð til að kenna Sif í kveðskap. 

Þrúður virðist vera eina barnið sem hjónin Þór og Sif eiga saman – Þór á Magna með Járnsöxu og Sif á Ull með óþekktum föður. Hugsanlegt er að Móði sé einnig sonur Sifjar en móðir hans er hvergi nafngreind í rituðum heimildum.

Í kvæðinu *[[Ragnarsdrápa|Ragnarsdrápu]]* eftir Braga Boddason er jötunninn Hrungnir kallaður „Þrúðar þjófur“. Þetta virðist vera vísun í sögu þar sem Hrungnir rænir Þrúði, en engin slík saga er þekkt. Í *[[Skáldskaparmál]]um* segir Snorri Sturluson frá bardaga Þórs og Hrungnis en orsök viðureignarinnar tengist Þrúði þar ekki. 

Í *[[Þórsdrápu]]* er Þór kallaður „þrámóðnir Þrúðar“. Hugsanlega er þessi kenning önnur vísun í sögu þar sem Þrúði er rænt.

### Rúnasteinninn í Karlevi
Nafn Þrúðar kemur fyrir í dróttkvæðri vísu sem rituð er á rúnastein frá 10. öld í Karlevi á Eylandi. Í vísunni er ónefndur höfðingi kallaður „dólga Þrúðar draugur“.

## Tilvísanir
Phyllostachys bissetii

***Phyllostachys bissetii*** er bambustegund sem var lýst af Mcclure. Hann verður um 5 til 12 m. hár (yfirleitt aðeins 6m) og er talinn með þeim harðgerustu í ættkvíslinni. Ættaður frá Kína (Sichuan og Zhejiang). Nýir sprotar eru ætir hráir.

## Myndir

Phyllostachis Bissetii.JPG


## Tenglar
Phyllostachys nuda

***Phyllostachys nuda*** er bambustegund sem var lýst af Mcclure. Hann er viðkvæmur fyrir vetrarvindum, en er meðalþolinn við frosti. Nýir sprotar eru taldir mjög góðir til matar.

## Tenglar
Phyllostachys propinqua

***Phyllostachys propinqua*** er bambustegund sem var lýst af Mcclure. Hann verður 5 til 9 m hár og eru leggirnir nýttir eins og timbur (mest 5 sm gildir). Þetta er ein af aðaltegundunum sem er nýtt í framleiðslu á bambussprotum í Kína.

## Tenglar
Scott McTominay

**Scott McTominay** (fæddur 8. desember, 1996) er atvinnumaður í fótbolta sem spilar sem miðjumaður. McTominay kom upp í gegnum yngri flokka starf Manchester United og spilaði sinn fyrsta leik fyrir félagið í ensku úrvaldsdeildinni gegn Arsenal þann 7 maí 2017.

Eftir að hafa leikið allan sinn feril fyrir United þá skipti McTominay yfir til SSC Napoli í ágúst 2024. Hann vann Serie A á sínu fyrsta tímabili með félaginu.

McTominay var tilnefndur til Ballon d'Or árið 2025 og var fyrsti skoski leikmaðurinn síðan 1987 til að vera tilnefndur til verðlaunanna.

## Landslið
McTominay fæddist í Englandi en spilar þó fyrir Skotlandi í gegnum fjölskyldutengsl.

## Tilvísanir

## Aðrar heimildir
*Prófíll hjá Ensku úrvalsdeildinni
Sasa (bambus)

***Sasa*** er ættkvísl af skriðulum bambus. Þær eru yfirleitt ekki háar, en margar mjög skriðular.

Ein tegundin, S. kurilensis er mikið notuð til matar (bambussprotar) í Japan.

## Tegundir
Eftirfarandi eru tegundir ættkvíslarinnar samkvæmt Catalogue of life: 
* *[[Sasa albosericea]]*
* *[[Sasa bitchuensis]]*
* *[[Sasa borealis]]*
* *[[Sasa cernua]]*
* *[[Sasa chartacea]]*
* *[[Sasa duplicata]]*
* *[[Sasa elegantissima]]*
* *[[Sasa fugeshiensis]]*
* *[[Sasa gracillima]]*
* *[[Sasa guangdongensis]]*
* *[[Sasa guangxiensis]]*
* *[[Sasa hayatae]]*
* *[[Sasa heterotricha]]*
* *[[Sasa hibaconuca]]*
* *[[Sasa hidaensis]]*
* *[[Sasa hisauchii]]*
* *[[Sasa hubeiensis]]*
* *[[Sasa kagamiana]]*
* *[[Sasa kogasensis]]*
* *[[Sasa kurilensis]]*
* *[[Sasa kurokawana]]*
* *[[Sasa longiligulata]]*
* *[[Sasa magnifica]]*
* *[[Sasa magnonoda]]*
* *[[Sasa masamuneana]]*
* *[[Sasa megalophylla]]*
* *[[Sasa miakeana]]*
* *[[Sasa minensis]]*
* *[[Sasa mollissima]]*
* *[[Sasa nipponica]]*
* *[[Sasa oblongula]]*
* *[[Sasa occidentalis]]*
* *[[Sasa oshidensis]]*
* *[[Sasa palmata]]*
* *[[Sasa pubens]]*
* *[[Sasa pubiculmis]]*
* *[[Sasa pulcherrima]]*
* *[[Sasa qingyuanensis]]*
* *[[Sasa quelpaertensis]]*
* *[[Sasa ramosa]]*
* *[[Sasa rubrovaginata]]*
* *[[Sasa samaniana]]*
* *[[Sasa scytophylla]]*
* *[[Sasa senanensis]]*
* *[[Sasa septentrionalis]]*
* *[[Sasa shimidzuana]]*
* *[[Sasa sinica]]*
* *[[Sasa subglabra]]*
* *[[Sasa subvillosa]]*
* *[[Sasa suzukii]]*
* *[[Sasa takizawana]]*
* *[[Sasa tatewakiana]]*
* *[[Sasa tenuifolia]]*
* *[[Sasa tokugawana]]*
* *[[Sasa tomentosa]]*
* *[[Sasa tsuboiana]]*
* *[[Sasa tsukubensis]]*
* *[[Sasa veitchii]]*
* *[[Sasa yahikoensis]]*

## Tilvísanir
Sasa kurilensis

***Sasa kurilensis*** er bambustegund sem var fyrst lýst af Franz Josef Ivanovich Ruprecht, og fékk sitt núverandi nafn af Tomitaro Makino og Keita Shibata. 

Hún verður 0,9 til 3 m há með að 2 sm þykka stöngla. Hún er ættuð frá Kúril-eyjum í Rússlandi og norðurhluta Japans, auk norðaustur Kóreu. Nýjir sprotar eru mikið nýttir til matar í Japan.

## Myndir

Sasa kurilensis.JPG
Sasa kurilensis cropped.jpg
Sasa kurilensis 2.JPG


## Tenglar
Þúfumerla

**Þúfumerla** (fræðiheiti: *Caloplaca cerina*) er tegund fléttna af glæðuætt (*Teloschistaceae*). Þúfumerla finnst á Íslandi. Hún er algeng um allt land og finnst yfirleitt í miklum mæli þar sem kjörlendi hennar er að finna.

## Útlit og búsvæði
Þúfumerla er hrúðurflétta sem vex á margvíslegu undirlagi, oft mosa eða plöntuleifum, gjarnan á fuglaþúfum en einnig á dauðum viði og beinum. Þalið hefur disklaga askhirslur sem eru yfirleitt karrýgular, dökkgular eða sjaldnar brúngular eða appelsínugular að ofan en með grásvörtum, stundum hrímlitum barmi.

Átta gró eru í hverjum aski. Gróin eru glær, oddbaugótt eða sporbaugótt, tvíhólfa, 14-19 x 8-9,5 µm að stærð.

## Efnafræði
Eins og aðrar fléttur af glæðuætt inniheldur þúfumerla gula litarefnið parietín en þó aðeins í askhirslum sínum.

Þalsvörun þúfumerlu er K- fyrir þalið en askhirslur eru K+ vínrauðar, C-, KC- og P-.

## Myndir

Image:Caloplaca cerina 1.jpg|Nærmynd af þúfumerlu. Gráleit þalrönd sést vel á jaðri askhirslnanna.
Image:Caloplaca cerina var muscorum 1.jpg|*Muscorum*-afbrigði þúfumerlu, *Caloplaca cerina* var. *muscorum*.
Image:Gray-Rimmed Firedot Lichen (3517059467).jpg|Þúfumerla á gamalli birkigrein.
Image:Caloplaca cerina (Hedwig) Th. Fr 159896.jpg|Þversneið af þali þúfumerlu. Askar og gró sjást greinilega.


## Tilvísanir
Skjaldarmerki Gvæjana

**Skjaldarmerki Gvæjana** var gefið út af bresku skjaldarmerkjastofnuninni College of Arms 25. febrúar 1966 þegar Gvæjana hlaut sjálfstæði. Áður var merki nýlendunnar Bresku Gvæjana fullreiðaskip, byggt á merki Hollenska Vestur-Indíafélagsins. 

Skjaldarmerkið er með hjálmskúf með fjaðraskrauti sem vísar til frumbyggja Ameríku. Tveir demantar sitt hvorum megin við hjálminn tákna námavinnsluna. Skjaldberar eru tveir jagúarar sem halda á haka, sykurreyr og hrísgrjónagrasi sem vísa til helstu atvinnuvega landsins. Á skildinum eru vatnadrottning (*Victoria amazonica*), þjóðarblóm Gvæjana, þrjár öldulínur sem tákna þrjú helstu fljót landsins og sígaunafugl (*Opisthocomus hoazin*) sem er þjóðarfugl landsins. Kjörorð landsins er á borða undir skildinum.
Gvæjanskur dalur

**Gvæjanskur dalur** (gjaldmiðlatákn: $, G$ og GY$; ISO: GYD) hefur verið opinber gjaldmiðill Gvæjana frá 29. janúar 1839. Upphaflega átti hann að auðvelda breytinguna frá hollensku gyllini að breska sterlingspundinu. Á þeim tíma var spænskur dalur algengur gjaldmiðill í Vestur-Indíum og var notaður samhliða sterlingspundinu í Gvæjana með genginu 1 dalur á móti 4 skildingum og tveimur pensum. Árið 1951 tóku Bretar upp tugakerfi fyrir mynt og tók breytingin gildi í öllum löndum breska heimsveldisins. Þegar virði sterlingspundsins tók að dala í upphafi 8. áratugarins tóku Austur-Karíbahafsríkin (sem Gvæjana var hluti af) upp tengingu sinna gjaldmiðla við Bandaríkjadal.
Alan García

**Alan Gabriel Ludwig García Pérez** (23. maí 1949 – 17. apríl 2019) var perúskur stjórnmálamaður sem var tvisvar forseti Perú; frá 1985 til 1990 og frá 2006 til 2011. García var leiðtogi Perúska alþýðubyltingarbandalagsins (spænska: Alianza Popular Revolucionaria Americana eða APRA) og var eini forseti landsins úr þeim flokki.

## Æviágrip
García fæddist til millistéttarfjölskyldu í Lima, höfuðborg Perú. Hann gekk í háskóla í Lima, í Madríd og loks í París, þar sem hann nam félagsvísindi. Árið 1976 gekk García í APRA-bandalagið og var kjörinn á perúska stjórnlagaþingið tveimur árum síðar. Hann var kjörinn formaður flokksins árið 1982 og var árið 1985 kjörinn forseti Perú fyrir flokkinn. García var þá 36 ára og var rómaður fyrir persónutöfra sína og var fyrir þær sakir jafnvel líkt við John F. Kennedy Bandaríkjaforseta.

Fyrri forsetatíð García einkenndist af mikilli niðursveiflu í perúskum efnahag, af óðaverðbólgu, spillingu og af samfélagsóeirðum og ofbeldi af völdum maóistasamtakanna Skínandi stígs. Þessi vandamál voru meðal annars rakin til misheppnaðrar tilraunar García til að þjóðnýta bankakerfið og til deilna hans við erlenda kröfuhafa, sem leiddu til þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lokaði á Perú. García lét af embætti árið 1990 þar sem forsetar í Perú mega ekki sitja fleiri en eitt kjörtímabil í röð. Við honum tók Alberto Fujimori, sem átti um hríð eftir að breyta Perú í einræðisríki.  

García flutti í sjálfskipaða útlegð til Þýskalands, Frakklands og Kólumbíu á stjórnartíð Fujimori. Á þessum tíma var García ákærður fyrir fjárdrátt og margvísleg spillingarmál en aldrei framseldur til Perú. Árið 2001, eftir að Fujimori hafði hrökklast frá völdum, úrskurðaði hæstiréttur Perú að málin hefðu fyrnst og García sneri því aftur heim. García bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum sama ár en tapaði í seinni umferð fyrir Alejandro Toledo.

García bauð sig aftur fram árið 2006 og vann í þetta sinn sigur þrátt fyrir að fyrri forsetatíð hans hefði hlotið mjög slæm eftirmæli. Á seinni forsetatíð hans fór verg landsframleiðsla Perú upp í sjö prósent á ári vegna hækkunar á málmverði. Gagnrýnendur García bentu hins vegar á eyðileggingu á náttúru landsins á þessum tíma og á auknar samfélagsóeirðir. Árið 2009 skipaði García lögreglunni að ryðja úr vegi hópi perúskra frumbyggja sem höfðu lokað þjóðvegi í Bagua-sýslu í mótmælaskyni. Til átaka kom og um 100 manns létust.

Eftir seinni forsetatíð sína var García ásamt fleiri fyrrum forsetum sakaður um að þiggja mútufé frá brasilíska byggingarfyrirtækinu Odebrecht í skiptum fyrir verkefni í þágu ríkisins. Þann 17. apríl árið 2019 kom lögreglan heim til García í Lima til að handtaka hann vegna málsins en García skaut sjálfan sig í höfuðið frekar en að fylgja þeim. Hann lést síðar sama dag.

## Tilvísanir
Bambussprotar

**Bambussprotar** eru ætileg brum eða sprotar af bambus tegundum. Þeir eru mikið notaðir í asískum mata og súpum. Þeir fást í mörgum útgáfum; ferskir, þurrkaðir eða niðursoðnir í dósum.

Hráir sprotar geta innihaldið blásýru-glýkósíða, sem er náttúrulegt eiturefni sem finnst einnig í kassava. Það þarf að fjarlægja þá, og er það oft gert með suðu. Eiturefnin brotna einnig niður við niðursuðu. 10 til 20 mínútur duga yfirleitt.

## Nýttar tegundir
Bambussprotar af fjölda tegunda eru nýttir til matar:
* *[[Phyllostachys edulis]]* (孟宗竹, 江南竹) myndar mjög stóra sprota, að 2,5 kíló. Sprotarnir heita mismunandi nöfnum eftir því hvenær þeir eru teknir.
** Vetrarsprotar (冬筍, 鞭筍) eru minni og eru um 1 kg. Holdið er meyrt og bragðgott og mikilvægt í í viðskiftum og er uppskorin í nóvember og desember í Taívan.
** "Hærðir sprotar" (毛竹筍) eru stærri, vegna þess að þau eru seigari og rammari eru þau yfirleitt þurrkuð. Þau eru uppskorin í mars og maí í Taívan.
* *[[Phyllostachys bambusoides]]* (桂竹) er með langa sprota með þéttu holdi. Þau eru oftast nýtt fersk, en stundum einnig þurrkuð.
* *[[Dendrocalamus latiflorus|Dendrocallamus latiflorus]]* (麻竹) hefur stóra sprota með hörðu, trefjaríku holdi. Þess vegna eru þeir helst niðursoðnir og þurrkaðir.
* *[[Bambusa oldhamii]]* (綠竹) myndar stóra, verðmæta sprota með meyru, vellyktandi holdi. Þeir eru yfirleitt seldir ferskir og eru teknir síðla vors og snemma hausts. 
* *[[Fargesia spathacea]]* (箭竹) er með bragðgóða, langa og mjóa sprota, sem eru étnir  ferskir eða niðursoðnir í dós.
* *[[Sasa kurilensis]]* (チシマザサer með mjóa sprota, en í miklu magni. Yfirleitt soðnir eða saltaðir.


File:Bamboo sprouts in basket.jpg|Uppskornir sprotar
File:BambooShoot.JPG|Bambussproti að koma upp
File:Big Bamboo Shoot (Joi Ito).jpg|Bambussprotar sem eru orðnir of gamlir til að éta.
File:TakenokoBambooSprouts.jpg|Bambussprotar til sölu í búð í Japan
File:Thorny Bamboo.jpg|
File:Brotes de bambú enlatados.JPG|Dós með bambussprotum.
File:Yam no mai.jpg|Yam no mai, Thai salat gert með soðnum bambussprotum.
File:Bambooshootjf3760.JPG|Filippínskt Ginataáng labóng, bambussprotar soðnir í kókosmjólk.


## Tilvísanir
Sasa borealis

***Sasa borealis*** er bambustegund sem var fyrst lýst af Eduard Hackel, og fékk sitt núverandi nafn af Tomitaro Makino og Keita Shibata. Hann vex í Japan og Kóreu.

## Tenglar
Sasa palmata

***Sasa palmata*** er lágvaxin (1,5 til 3 m) bambustegund sem er ættuð frá Japan. Hún var fyrst nefnd af Frederick William Thomas Burbidge og fékk sitt núverandi nafn af E.G.Camus

## Tenglar
Úlfarnir

**Úlfarnir** eru reykvískt knattspyrnufélag sem var stofnað árið 2001. Félagið starfar náið með Knattspyrnufélaginu Fram, hefur leikið heimaleiki sína á leikvöllum Fram í Safamýri og Úlfarsárdal og hefur á að skipa fjölda ungra leikmanna frá Fram.

## Saga
Úlfarnir tóku þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu árin 2001 og 2002 en náðu litlum árangri. Félagið lognaðist útaf í kjölfarið en var endurvakið árið 2017 og hóf þá keppni á ný, að þessu sinni í tengslum við Knattspyrnufélagið Fram. Liðið keppti í E-deild árin 2017 og 2018 en hafnaði í bæði skiptin við botninn.

Fyrir leiktíðina 2019 tók Aðalsteinn Aðalsteinsson, fyrrum leikmaður Víkings og Völsungs, við þjálfarastarfinu hjá Úlfunum. Jafnframt var samstarfið við Fram styrkt til muna. Úlfarnir, sem aldrei höfðu unnið leik í bikarkeppni KSÍ lögðu Vatnaliljur að velli í fyrstu umferð keppninnar vorið 2019. Í næstu umferð kom liðið gríðarlega á óvart með stórsigri á Víking Ólafsvík, 2:6 og tryggði sér þar með sæti í 32-liða úrslitum í fyrsta sinn.

## Tilvísanir
Jöklamerla

**Jöklamerla** (fræðiheiti: *Caloplaca nivalis*) er tegund fléttna af glæðuætt (*Teloschistaceae*). Jöklamerla finnst meðal annars á Íslandi þar sem hún vex nær alltaf á mosum yfir klettum, sérstaklega á sótmosa.

## Útlit og búsvæði
Jöklamerla er hrúðurflétta með hvítleitt eða grátt þal og gular askhirslur sem eru 0,3-0,8 mm í þvermál.

Átta gró eru í hverjum aski. Gróin eru glær, einhólfa eða tvíhólfa og sérstaklega mjó, 23-34 x 4-6,5 µm að stærð. Jöklamerla líkist þúfumerlu og tírólamerlu í útliti en öruggast er að greina hana frá þeim á gróunum.

## Efnafræði
Fléttur af glæðuætt innihalda yfirleitt gula litarefnið parietín en þó eru ekki þekkt nein fléttuefni í jöklamerlu.

Þalsvörun jöklamerlu er K- fyrir þalið en askhirslur eru K+ vínrauðar, C-, KC- og P-.

## Tilvísanir
Tírólamerla

**Tírólamerla** (fræðiheiti: *Parvoplaca tiroliensis*) er tegund fléttna af glæðuætt (*Teloschistaceae*). Hún finnst meðal annars á Íslandi þar sem hún er algeng um allt land en er mest áberandi á hálendinu.

## Orðsifjar
Tírólamerla heitir eftir Tirol í Austurríki. Íslenska nafn hennar er dregið beint af latneska heiti hennar *Parvoplaca tiroliensis*.

## Útlit og búsvæði
Tírólamerla er hrúðurflétta með lítt áberandi grátt þal og ólífugrænar eða gular askhirslur með skærgulum börmum. Hún vex á mosum, sinuleifum eða kvistum.

Átta gró eru í hverjum aski. Gróin eru tvíhólfa með þykkum millivegg, oddbaugótt eða sporbaugótt, 12-18 x 6-9,5 µm að stærð.

## Efnafræði
Tírólamerla inniheldur gula litarefnið parietín eins og aðrar fléttur af glæðuætt.

Þalsvörun tírólamerlu er K+ vínrauð, C-, KC- og P-.

## Tilvísanir
Lappamerla

**Lappamerla** (fræðiheiti: *Caloplaca tornoensis*) er tegund fléttna af glæðuætt (*Teloschistaceae*). Hún finnst meðal annars á Íslandi þar sem hún er dreifð um landið að mestu fyrir utan láglendi Sunnanlands. Hún er þó ekki mjög algeng á Íslandi.

## Orðsifjar
Lappamerla dregur latneska heiti sitt af landsvæði lappa í Skandinvaíu.

## Útlit og búsvæði
Lappamerla er hrúðurflétta með gráleitt og hvítt þal. Á þalinu myndast ryðbrúnar og mattar askhirslur sem verða blásvartar, stundum gljáandi við jaðrana. Hún vex oftast mosa, einkum á mosa yfir klöppum og þá sérstaklega á holtasóta (*Andreaea rupestris*), en getur einnig vaxið á jurtaleifum og dauðum engjaskófum.

Átta gró eru í hverjum aski. Flest gróin eru tvíhólfa með þunnum þvervegg, oddbaugótt eða sporbaugótt, 15-21 x 5-8 µm að stærð.

## Efnafræði
Lappamerla inniheldur gula litarefnið parietín í askhirslum.

Þalsvörun lappamerlu er K- en K+ vínrauð í askhirslum, C-, KC- og P-.

## Tilvísanir
Leeds United

**Leeds United Football Club** er enskt knattspyrnufélag frá borginni Leeds í mið-Englandi og spilar í ensku meistaradeildinni. Heimavöllur liðsins er á Elland Road sem tekur tæplega 38.000 í sæti. Liðið hefur sigrað ensku efstu deildina þrisvar (síðast 1992), FA-bikarinn einu sinni og League Cup einu sinni.

Liðið vann ensku meistaradeildina 2020 og komst í ensku úrvalsdeildina í fyrsta sinn í 16 ár. Liðið varð í 9. sæti í úrvalsdeildinni tímabilið eftir. Leeds féll úr úrvalsdeildinni árið 2023 en komst aftur upp 2025.

## Titlar

* Titlar í Ensku meistaradeildinni: 1923/24, 1963/64, 1989/90, 2019/20.
* Úrslit í Enska bikarnum: 1965, 1970 og 1973.
* Úrslit í Enska deildabikarnum: 1996.
* Úrslit í Meistaradeild Evrópu: 1975
* Úrslit í Evrópukeppni bikarhafa: 1973

## Heimild
Birkiryðsveppur

**Birkiryðsveppur** (fræðiheiti: *Melampsoridium betulinum*) er tegund svepps af stjarnryðsætt. Birkiryðsveppur er sjúkdómsvaldandi sveppur á birkitegundum (*Betula*) en getur einnig smitað aðrar ættkvíslir plantna. Fyrst er getið um birkiryðsvepp á Íslandi árið 1922 á Hallormsstað og árið 1998 fannst það á Suðurlandi. Nú er það algengt um allt land bæði á ilmbjörk og fjalldrapa en finnst einnig á lerki.  

## Tilvísanir
Guðmundur Torfason

**Guðmundur Halldór Torfason** (f. 13. desember 1961 í Vestmannaeyjum) er íslenskur fyrrum knattspyrnumaður og þjálfari. Hann er sonur frjálsíþróttakappans Torfa Bryngeirssonar og hóf íþróttaiðkun ungur að árum. Hann þótti jafnframt efnilegur tónlistarmaður og var ásamt Ellen Kristjánsdóttur söngari í hljómsveitinni *Norðurljósum* sem var að öðru leyti skipuð meðlimum í Mezzoforte.

## Ferill
Guðmundur lék sína fyrstu meistaraflokksleiki fyrir Fram sumarið 1979 og skoraði sitt fyrsta mark í upphafsleik mótsins gegn Víkingum. Hann var lykilmaður í Framliðinu næstu árin og varð til að mynda markakóngur í 2.deild sumarið 1983 með ellefu mörk. Árið 1985 varð hann bikarmeistari með Framliðinu og Íslandsmeistari árið eftir. Guðmundur skoraði 19 mörk í fyrstu deild sumarið 1986 og jafnaði þar með markamet Péturs Péturssonar sem enn stendur.

Haustið 1986 gekk Guðmundur til liðs við belgíska félagið Beveren sem atvinnumaður. Hann færði sig síðar um set til *Winterslag* í sama landi, sem síðar sameinaðist öðru félagi í *Racing Genk* og skoraði Guðmundur fyrsta deildarmarkið í sögu þess félags á móti *KV Mechelen*. Frá Belgíu lá leið hans til *Rapid Vín* í Austurríki árið 1988, en Guðmundur hafði einmitt skorað sigurmark Fram gegn liði Rapid í Evrópuleik nokkrum árum fyrr.

Frá Vínarborg lá leiðin til *St. Mirren* í Skotlandi, þar sem hann varð markakóngur félagsins þrjú ár í röð. Guðmundur var í herbúðum *St. Johnstone* 1992-94 og lék því næst fáeina leiki fyrir *Doncaster Rovers* í ensku deildinni. Þrálát meiðsli bundu þó enda á atvinnuferilinn. Sumarið 1995 lék Guðmundur með Fylkismönnum í næstefstu deild og tók árið eftir við stjórn Grindavíkur sem spilandi þjálfari. Hann lagði skóna á hilluna í lok leiktíðarinnar 1996.

Guðmundur stýrði liði Grindavíkur næstu tvö árin. Sumarið 2000 stýrði hann Frömurum í efstu deild og árin 2001 og 2002 þjálfaði hann ÍR-inga í næstefstu deild.

Guðmundur Torfason lék 26 A-landsleiki á árunum 1985-91 og skoraði fjögur mörk.

## Tilvísanir
Karl Guðmundsson (knattspyrnuþjálfari)

**Karl M. Guðmundsson** (fæddur 28. janúar 1924, dáinn 24. júní 2012) var íslenskur knattspyrnumaður og frumkvöðull á sviði knattspyrnuþjálfunar.

## Ferill
Karl hóf ungur að leika knattspyrnu með Fram og varð Íslandsmeistari með félaginu árin 1946 og 1947. Hann var í fyrsta landsliðshópi Íslands árið 1946 og lék alls 10 landsleiki.

Hann útskrifaðist frá Íþróttakennaraskólanum að Laugarvatni árið 1944. Þar sem ekki var boðið upp á kennslu í knattspyrnuþjálfun við skólann hélt Karl til frekara náms erlendis, bæði í Englandi og Vestur-Þýskalandi og varð því fyrstur Íslendinga til að nema knattspyrnuþjálfun.

Á Íslandi biðu Karls ýmis þjálfunarverkefni. Hann þjálfaði lið Skagamanna sumarið 1948, samhliða því að leika með Fram. Mun Karl þá hafa tekið að sér að kaupa treyjur fyrir Akranesliðið á ferðalagi sínu erlendis og hafi hann þá tekið ákvörðunina um gula félagslitinn. Árið eftir mistókst Frömurum að fá erlendan þjálfara til liðs við sig og taldist félagið því þjálfaralaust þótt líta megi svo á að Karl hafi í raun sinnt þjálfuninni. Hann var svo spilandi þjálfari Fram frá 1952-54 og greip í stjórnartaumana árið 1956 og aftur frá 1966-68.

Karl var þjálfari Íþróttabandalags Hafnarfjarðar árið 1961 og stýrði liði KR sumarið 1964, þegar félagið lék sinn fyrsta Evrópuleik. Þá sinnti hann þjálfunarstörfum hjá Val, Keflavík og Þrótti. Árið 1959 fékk KSÍ Karl til að bjóða öllum liðum fyrstu deildar upp á vikulegar æfingar og sinnti hann því næstu árin.

Árið 1958 varð Karl fyrsti íslenski þjálfarinn til að starfa utan landsteinanna þegar hann tók að sér stjórnun norska liðsins *Lillestrøm SK*. Hann sneri aftur til Lillestrøm árið 1960 og 1962 stýrði hann *Sandefjord BK*.

Karl Guðmundsson lagði skóna á hilluna árið 1954, en það ár vann hann það afrek að vera leikmaður, fyrirliði og þjálfari landsliðsins í einum og sama leiknum. Hann gegndi stöðu landsliðsþjálfara með hléum til árins 1966. Hann lauk starfsferli sínum sem framkvæmdastjóri KSÍ á áttunda áratugnum.

Karl var bróðir Steins Guðmundssonar knattspyrnuþjálfara og formanns Fram.

## Tilvísanir
Sasa qingyuanensis

***Sasa qingyuanensis*** er lágvaxin (1 til 1,5m) bambustegund sem var fyrst lýst af Cheng Hua Hu, og fékk sitt núverandi nafn af Cheng Hua Hu. Hún er einlend í Kína (Zhejiang).

## Tilvísanir
Sasa sinica

***Sasa sinica*** er lágvaxin (um 1,5m) bambustegund sem var lýst af Yi Li Keng. Hún er einlend í Kína (Anhui og Zhejiang).

## Tilvísanir
Sasa guangxiensis

***Sasa guangxiensis*** er lágvaxin (um 1 m) bambustegund sem var lýst af Cheng De Chu og Chi Son Chao. Hún er einlend í Kína (Guangxi og Jiangxi).

## Tilvísanir
Sasa rubrovaginata

***Sasa rubrovaginata*** er lágvaxin (um 1,5 m) bambustegund sem var lýst af Cheng Hua Hu. Hún er einlend í Kína (Guangxi).

## Tilvísanir
Sasa chartacea

***Sasa chartacea*** er bambustegund sem var fyrst lýst af Tomitaro Makino, og fékk sitt núverandi nafn af Tomitaro Makino og Keita Shibata. 

## Tenglar
Alvaldi

**Ölvaldi** var jötunn í norrænni goðafræði. Hann var faðir Þjassa, Iða og Gangs Hann var sagður mjög auðugur af gulli.

Nafnið þýðir *sá sem ráðskast með bjór*. Alvaldi eða Allvaldi virðist vera annar ritháttur á sama nafni, en þýðir *hinn fullsterki* eða *hinn almáttugi*.

Þjassa sonur hans stal Iðunni og eplunum sem héldu goðunum ungum, með aðstoð Loka.

Eitt tungla Satúrnusar (S/2004 S 35) hefur verið nefnt **Alvaldi**

## Heimildir
Sasa yahikoensis

***Sasa yahikoensis*** er lágvaxin bambustegund sem er ættuð frá Japan. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.

## Tenglar
Sasa veitchii

***Sasa veitchii*** er lágvaxin (1 til 2 m) bambustegund sem er ættuð frá norður Asíu. Hún var fyrst nefnd af Élie Abel Carrière og fékk sitt núverandi nafn af Alfred Rehder.

## Myndir


Sasa veitchii1.jpg
Sasa veitchii2.jpg
Sasa veitchii 01.jpg
Sasa veitchii beside a path, November 29, 2008.jpg
Kumazasa.JPG


## Tenglar
Alvís

**Alvís** var dvergur í norrænni goðafræði. Alvís krafðist þess að giftast Þrúði, dóttur Þórs, sem var ekki ánægður með það. Kváðust Þór og Alvís á um nóttu og þar til dagaði. Varð Alvís þá að steini og losnaði Þór þarmeð við að gifta dóttur sína til hans.

Saga Alvíss er sögð í Alvíssmálum.
Sasa cernua

***Sasa cernua*** er lágvaxin bambustegund (1,5 til 3 m) frá Japan og Sakalín. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.

## Tenglar
Sasa oshidensis

***Sasa oshidensis*** er lágvaxin bambustegund (0,9 til 1,8 m), ættuð frá Japan. Hún var nefnd af Tomitaro Makino og Shigetaro Uchida.

## Tenglar

*Needmore Bamboo. Myndir
Sasa senanensis

***Sasa senanensis*** er lágvaxin bambustegund sem var fyrst nefnd af Adrien René Franchet og Paul Amédée Ludovic Savatier, og fékk sitt núverandi nafn af Alfred Rehder.

## Tenglar
Sasa tsuboiana

***Sasa tsuboiana*** er lágvaxin bambustegund (90 til 180sm) sem var nefnd af Tomitaro Makino. Hún er ættuð frá mið og suður Japan.

## Tenglar

*Bamboo Garden  Ræktun og lýsing.
Sasa ramosa

***Sasa ramosa*** er lágvaxin bambustegund (um 1 m), ættuð frá Japan. Hún var nefnd af Tomitaro Makino og Keita Shibata.

## Myndir


Bambus002.jpg
Dwarf-bamboo.jpg
Mount Teshio.JPG


## Tenglar
Sasa tsukubensis

***Sasa tsukubensis*** er lágvaxin bambustegund (0,4 til 2 m), ættuð frá Japan. Hún var nefnd af Takenoshin Nakai.

## Tenglar
Sasa quelpaertensis

***Sasa quelpaertensis*** er lágvaxin bambustegund (10 til 50 sm), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Takenoshin Nakai.

## Tenglar
Sasa septentrionalis

***Sasa septentrionalis*** er lágvaxin bambustegund (1 til 1,5 m), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.

## Tenglar
Sasa nipponica

***Sasa nipponica*** er lágvaxin bambustegund (30 til 100 sm), ættuð frá mið og suður Japan. Hún var fyrst nefnd af Tomitaro Makino og fékk sitt núverandi nafn af Tomitaro Makino og Keita Shibata.

## Tenglar
Sasa fugeshiensis

***Sasa fugeshiensis*** er lágvaxin bambustegund (1,5 til 2 m), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Gen-Iti Koidzumi.

## Tenglar
Sasa guangdongensis

***Sasa guangdongensis*** er lágvaxin bambustegund (1 til 1,5 m), ættuð frá Kína. Hún var nefnd af Wan Tao Lin og X.B.Ye.

## Tenglar
Sasa hidaensis

***Sasa hidaensis*** er lágvaxin bambustegund ættuð frá Japan. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.

## Tenglar
Sasa magnonoda

***Sasa magnonoda*** er lágvaxin bambustegund (um 1 m), ættuð frá Kína. Hún var nefnd af Tai Hui Wen og G.L.Liao.

## Tenglar
Arbil

**Arbil** (kúrdíska: ھەولێر ,Hewlêr; Arabíska: أربيل‎) er höfuðsstaður og fjölmennasta borg Kúrdíska svæðisins í norður Írak. Þar bjuggu 879 þúsund íbúar árið 2015. Borgin var þekkt í fornöld sem Arbela.

Borgin var stofnuð á fimmta árþúsundi fyrir Krist, sem gerir hana eina af elstu borgum í heimi. Í miðbæ borgarinnar er varnarmúr borgarinnar. Elstu sögulegu heimildir svæðisins eru frá þriðju konungsætt Ur frá Súmer þegar konungurinn Shulgi minntist á borgina Urbilum. Borgin var síðar hernumin af Assyríu.

Arbil varð hluti af Assyríu á 21stu öld f.Kr. og var innan ríkis þeirra til 7. aldar f.Kr.

## Heimildir

## Tenglar

* Heimasíða borgarinnar
Sasa megalophylla

***Sasa megalophylla*** er lágvaxin bambustegund (um 20 sm), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Tomitaro Makino og Shigetaro Uchida.

## Tenglar
Sasa miakeana

***Sasa miakeana*** er lágvaxin bambustegund (60 til 90 sm), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Sadao Suzuki.

## Tenglar
Sasa kogasensis

***Sasa kogasensis*** er lágvaxin bambustegund (5 til 10 sm), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Takenoshin Nakai.

## Tenglar
Sasa samaniana

***Sasa samaniana*** er lágvaxin bambustegund (0,5 til 1 m), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Kingo Miyabe og Yoshun Kudo.

## Tenglar
Sasa scytophylla

***Sasa scytophylla*** er lágvaxin bambustegund (um 1,5 m), ættuð frá austur Asíu. Hún var nefnd af Gen-Iti Koidzumi.

## Tenglar
Björgvin Guðmundsson

**Björgvin Guðmundsson** getur átt við:

*Björgvin Guðmundsson (1891-1961) tónskáld.
*Björgvin Guðmundsson (1932-2019) blaðamaður, borgarfulltrúi og baráttumaður fyrir hag eldri borgara.
* Björgvin Guðmundsson (1955-       ) mjólkurfræðingur
*
Hallmundur jötunn

**Hallmundur jötunn** er ekki nefndur í Snorra-Eddu en hann er að góðu kunnur úr Grettis sögu og úr Bergbúaþætti. Hallmundarhraun og Hallmundarhellir heita eftir honum. Ættir Hallmundar meðal jötna eru ekki þekktar. Í Grettis sögu er hann ærið mennskur í hátt og skáld gott. Þeir Grettir áttu í glettingum hvor við annan á Kili og Hallmundur kom honum seinna til hjálpar í átökum við byggðamenn. Þá bjó hann í helli miklum ekki langt frá Balljökli, þ.e. Eiríksjökli. Ýmsir hafa talið að hann hafi búið í Hallmundarhelli og byggja þá skoðun á lýsingum Grettlu á híbýlum Hallmundar.  Grettir dvaldi í hellinum um hríð með Hallmundi og dóttur hans. Seinna lenti Hallmundur í átökum við Grím frá Kroppi og fékk banasár. Grímur elti hann í hellinn þar sem Hallmundur kvað kviðu um ævi sína og andaðist eftir það. 

Í Bergbúaþætti segir frá mönnum sem voru á ferðalagi og villtust af leið í illviðri en fundu þá helli og leituðu þar skjóls að kvöldi. Um nóttina kom jötunn sem bjó innar í hellinum til þeirra og kvað fyrir þá langt kvæði og bað þá að læra það og muna, sem þeir gerðu. Þetta var Hallmundur sjálfur. Kvæðið nefnist Hallmundarkviða og er bæði sérstætt og merkilegt. Í því er elsta lýsing á eldgosi í íslenskum bókmenntum en þar segir frá því er Hallmundarhraun rann frá gígum sínum upp við Langjökul og niður í byggð í Borgarfjarðardölum og olli miklum usla.  

## Heimildir
Sasa subglabra

***Sasa subglabra*** er lágvaxin bambustegund (um 130 sm), ættuð frá Kína. Hún var nefnd af McClure.

## Tenglar
Sasa tatewakiana

***Sasa tatewakiana*** er lágvaxin bambustegund (1,5 til 2 m), ættuð frá norðaustur Asíu. Hún var nefnd af Tomitaro Makino.

## Tenglar
Hringhagkerfi

**Hringhagkerfi** eða **hringrásarhagkerfi** er hagkerfi sem reynir að lágmarka úrgang og hámarka nýtingu auðlinda. Því er stillt upp gegn hefðbundnu „línulegu“ hagkerfi sem byggist á því að „taka, nota og henda“. Í hringhagkerfi er leitast við að hægja á, minnka og loka hringrásum orku og efna með því að hanna endingarbetri vörur sem gera ráð fyrir viðhaldi og viðgerðum, endurnýtingu og endurvinnslu. Fylgjendur þessarar hugmyndar halda því fram að hægt sé að ná markmiðum sjálfbærni án þess að draga úr lífsgæðum eða gera róttækar breytingar á lífsháttum fólks, og að viðskiptalíkön sem byggjast á hringrásarhugsun séu jafn ábatasöm og hefðbundin línuleg viðskiptalíkön. Samkvæmt hugmyndinni um hringhagkerfi er með nýsköpun hægt að ná fram aukinni nýtni án þess að draga úr hagkvæmni. 

Hugmyndir sem liggja að baki hugtakinu hringhagkerfi eiga sér nokkurra áratuga langa sögu en hringhagkerfi varð fyrst áberandi í umræðum um sjálfbæra þróun á 1. áratug 21. aldar. Hugmyndin var tekin upp sem hluti af 11. fimm ára áætlun Kína árið 2006 og árið 2009 stofnaði breska siglingakonan Ellen MacArthur stofnunina Ellen MacArthur Foundation til að vinna að framgangi hringhagkerfa.

Algengt er að nefna aðferðir eins og hönnunarhugsun, kerfishugsun, auðlindaendurheimt, frá vöggu til vöggu og lífhermun í tengslum við hringhagkerfi.
Torquay

**Torquay** er hafnarbær í Devon, Englandi. Íbúar eru um 65.000 (2011).

Bærinn er þekktur fyrir milt loftslag og hefur viðurnefnið *enska rivíeran*. Hann hefur verið vinsæll sumarleyfisstaður frá miðri 19. öld þegar lestarstöð var opnuð þar.  Agatha Christie, rithöfundur, fæddist í bænum.

## Áhugaverðir staðir
***Kents Cavern**: Steinaldarleifar manna hafa fundist í hellinum.
***Torquay Museum**: Elsta safn Devon, stofnað árið 1844 og hefur fjölbreytt safn náttúru- og jarðfræðiminja.
***Living Coasts**: Dýra- og skemmtigarður.
***Gleneagles Hotel**: Hótel sem var innblástur fyrir John Cleese fyrir þættina Fawlty Towers.

## Heimild

*
Skógbursti

**Skógbursti** (fræðiheiti: *Orgyia antiqua*) er fiðrildi af burstafiðrildaætt  (Erebidae). Hann er útbreiddur um mestallt norðurhvel, en hefur helst fundist á sunnanverðu Íslandi.

## Myndir

File:Orgyia antiqua MHNT.CUT.2012.0.356.Gières.jpg|Munur á karli (t.v.) og kerlu (t.h.).
File:Orgyia antiqua female1.jpg|Kvenfiðrildið er ófleygt og eyðir sinni stuttu ævi við púpuhýðið.
File:Orgyia antiqua female2.jpg|Kvendýrið séð að aftan.
File:Orgyia_antiqua_mating.jpg|Mökun
File: Orgyia antiqua laying.jpg|Kvenfiðrildið verpir á leifar púpu sinnar.



File: Orgyia anttiqua 4 beentree.jpg|Fullverpt
File: Orgyia anttiqua 3 beentree.jpg|Egg (nærmynd)
File: Orgyia_antiqua_-_breeding_A_-_03_-_hatching_(2009-07-03).jpg|Ungar lirfur
File: Vapourer.moth.larva.jpg|Lirfa *O. antiqua* á rósalaufi
File: Orgyia anttiqua 6 beentree.jpg|*O. antiqua* (karl)

## Tilvísanir

## Tenglar
*The Vapourer on UKMoths
*Fauna Europaea 
*Lepiforum.de
*JustGreen Bug of the Month (PDF) 
*[Good plant protection practice (PDF)](http://archives.eppo.org/EPPOStandards/PP2_GPP/pp2-33(1)-e.pdf)
Asparryðsveppur

**Asparryðsveppur** (fræðiheiti: *Melampsora laricis-populina*) er sveppategund sem var lýst af Kleb. 1902.
 Sveppurinn leggst á ösp og er með lerki sem millihýsil. Hann finnst helst á Suðurlandi, en finnst víðar.  

## Tilvísanir
Álmsýki

**Álmsýki** (fræðiheiti: *Ophiostoma ulmi*) er sveppategund sem var lýst af Christine Johanna Buisman, og fékk sitt núverandi nafn af Johann Axel Nannfeld 1934.

Hún er af völdum einhvers af þriggja tegunda sveppa sem valda „Dutch elm disease“:
**[[Ophiostoma ulmi]]*, sem sýkti álm í Evrópu frá 1910, og í Norður-Ameríku með innfluttu timbri 1928.
**[[Ophiostoma himal-ulmi]]*, er einlend í vestur Himalajafjöllum.
**[[Ophiostoma novo-ulmi]]*, er sérstaklega banvæn tegund frá Japan sem var fyrst lýst í Evrópu og Norður-Ameríku um 1940 og hefur fellt álm í báðum heimsálfum síðan um 1960.
Smitið berst yfirleitt með barkarbjöllum (undirætt Scolytinae).

## Tilvísanir
Syn

**Syn** er gyðja í norrænni goðafræði sem gætir dyra og tengist þingum og lagavörnum. Samkvæmt Snorra-Eddu er orðið „synjun“ dregið af nafni hennar.

## Ritaðar heimildir um Syn
Í 35. kafla *[[Gylfaginning]]ar* í Eddu Snorra Sturlusonar er upptalning á ásynjum þar sem Syn er sú ellefta í röðinni. Þar er sagt um hana:

Syn er einnig nefnd á nafn í *[[Skáldskaparmál]]um* í skáldskaparkenningunni „mjúkstallur mens mildrar Synjar“. Í *Þórsdrápu* kemur nafn Synjar fyrir í kenningunni „salvaniður Synjar“. Talið er að sú kenning eigi við jötun sem heimsækir oft sal Synjar og er þá ef til vill gefið í skyn að Syn sé jötnaættar líkt og margir æsir og ásynjur.

## Tilvísanir
Vár

: *Þessi grein fjallar um gyðjuna Vár. Vár gæti einnig átt við um kvenmannsnafnið [[Vár (mannsnafn)|Vár]].*
**Vár** er gyðja í norrænni goðafræði sem tengist eiðum, samningum og sáttmálum, sér í lagi á milli karla og kvenna. Nafn hennar birtist í ýmsum skáldskaparkenningum fyrir konur og í gömlum eiðum, meðal annars í hjónabandsvígslum. 

## Ritaðar heimildir um Vár
Nafn Várar kemur fyrir í giftingareið sem birtist í *[[Þrymskviða|Þrymskviðu]]* í Sæmundareddu. Þegar jötunninn Þrymur hyggst ganga að eiga Freyju (sem er í raun Þór í dulargervi) fyrir konu vígir hann hjónabandið með hamrinum Mjölni og þylur upp eftirfarandi eið:

Vígslan í *Þrymskviðu* er talin lýsandi fyrir forna hjónabandseiða. Þegar íslenska Ásatrúarfélagið vígir hjónabönd í dag er notast við svipaðan eið og eru hjónin þá vígð saman undir Várar hendi í heiðnum brúðkaupum.

Í 35. kafla *[[Gylfaginning]]ar* í Eddu Snorra Sturlusonar er upptalning á ásynjum þar sem Vár er sú níunda í röðinni. Þar er sagt um hana:

Nafn Várar birtist í rúnaáletrun sem fannst á trjábút nærri Bergen í Noregi og er talinn vera frá byrjun 14. aldar. Í áletruninni stendur: 

„Vitur Vár víra“ þýðir í þessu samhengi vitur, skartklædd kona. Kvæðið hefur verið skýrt sem svo að höfundurinn sé að kvarta yfir því að konur eða hjónaband sé honum til ama; þ.e. lætur hann „sitja óglaðan“.

## Túlkanir
Sumir fræðimenn, meðal þeirra Andy Orchard, hafa dregið í efa að hjónabandsvígslan í Þrymskviðu þar sem vísað er til Várar sé í raun forn og hafi verið notuð í heiðnum brúðkaupum. Britt-Mari Näsström telur að Vár hafi upphaflega verið annað nafn á Freyju en hafi síðar orðið til sem sjálfstæð gyðja.

Textafræðingurinn Rudolf Simek telur að vænlegast sé að líta á gyðjurnar Vár, Ságu, Hlín, Sjöfn, Snotru, og Vör sem lauslega skilgreindar verndargyðjur kvenna sem beri hver um sig ábyrgð á tilteknu sviði einkalífsins. Greinileg skil séu milli verksviða þeirra, sem minni nokkuð á matrónur sem tilbeðnar voru í germanskri og keltneskri heiðni.

## Tilvísanir
Friðbert Elí Friðbertsson

**Friðbert Elí Friðbertsson** (fæddur 2. febrúar 1982) er framkvæmdastjóri Tryggingamiðlunar Íslands og stofnandi bókaútgáfunnar Hringsins sem er búin að gefa út 2 bækur: *Bítlarnir telja í* (Íslensk þýðing af The Beatles Tune In eftir Mark Lewisohn) og *Konungborna bólubaslið* eftir Viggó Ingimar Jónasson. 

## Tilvísanir


## Heimildir
* https://www.nutiminn.is/dr-gunni-og-dr-eldjarn-kryfja-bitlana/ 
* https://www.visir.is/g/2015707149949
* https://www.visir.is/g/2013131039789
Viggó Ingimar Jónasson

**Viggó Ingimar Jónasson** (f. 1979) er sagnfræðingur og stofnandi frumkvöðlafyrirtækisins Fancy Pants Global en það fyrirtæki gaf m.a. út tölvuleik sem hét Zorblobs árið 2013 á App Store. Viggó gaf árið 2016 út barnabókina Konungborna bólubaslið sem var myndskreytt af Ara Yates. Bókaútgáfan Hringur gaf bókina út.

## Tilvísanir

* https://skessuhorn.is/2016/12/15/viggo-gefur-ut-barnabokina-konungborna-bolubaslid/
* Zorblobs: https://www.visir.is/g/2013707249989/eins-og-litskrudug-gjoreyding
* Fancy Pants Global: https://www.mbl.is/greinasafn/grein/1387387/
* Zorblobs: http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5121369
Phyllostachys acuta

***Phyllostachys acuta*** er bambustegund sem var lýst af Cheng De Chu og Chi Son Chao. Hún getur orðið 8m há og stönglarnir 4 til 6 sm í þvermál. Ættuð frá Kína (Fujian, Jiangsu og Zhejiang).

## Tenglar
Phyllostachys angusta

***Phyllostachys angusta*** er bambustegund sem var lýst af McClure. Hún getur orðið 3,5 m há og stönglarnir 13 mm í þvermál. Ættuð frá Kína (Anhui, Fujian, Henan, Jiangsu og Zhejiang).

## Tenglar
Phyllostachys arcana

***Phyllostachys arcana*** er bambustegund sem var lýst af McClure. Hann getur orðið 7,5 m hár og stönglarnir 30 mm í þvermál. Ættuð frá Kína (Anhui, Gansu, Jiangsu, Shaanxi, Sichuan, Yunnan og Zhejiang).

## Tenglar
Pepsimaxdeild kvenna í knattspyrnu 2019

Árið **2019** verður **Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna** haldið í 48. sinn.

## Liðin

## Staðan í deildinni
### Stigatafla
*Staðan eftir 18. umferð, 21. september 2019*.

## Töfluyfirlit
*Heimaliðið er vinstra megin*.

## Markahæstu leikmenn
*Staðan eftir 18. umferð, 21. september 2019*

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsi Max deild kvenna

#### Niður í Inkassodeild kvenna

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Grindavíkurvöllur

**Grindavíkurvöllur** er fjölnota leikvangur í Grindavík. Hann er notaður jafnt undir knattspyrnu og frjálsar íþróttir og er heimavöllur UMF Grindavíkur.

## Tilvísanir


## Heimild
* 
* 
*
Bresku Vestur-Indíur

**Bresku Vestur-Indíur** er samheiti yfir bresk handanhafssvæði í og við Karíbahaf. Þetta eru/voru Angvilla, Bermúda, Cayman-eyjar, Turks- og Caicoseyjar, Montserrat, Bresku Jómfrúaeyjar, Bahamaeyjar, Barbados, Belís (áður Breska Hondúras), Antígva og Barbúda, Dóminíka, Sankti Kristófer og Nevis, Grenada, Sankti Lúsía, Sankti Vinsent og Grenadíneyjar, Gvæjana (áður Breska Gvæjana), Jamaíka (áður Jamaíkunýlendan) og Trínidad og Tóbagó. Stofnun Bresku Vestur-Indía miðast við stofnun fyrsta þings Hléborðseyja á Sankti Kristófer árið 1674.

Fram á 6. og 7. áratug 20. aldar voru þessi lönd hluti af Breska heimsveldinu. Þau skiptust í nokkrar nýlendur: Bahamaeyjar, Barbados, Bresku Gvæjana, Bresku Hondúras, Jamaíku (undir þá nýlendu heyrðu Turks- og Caicoseyjar og Cayman-eyjar), Trínidad og Tóbagó, Bresku Kulborðseyjar og Bresku Hléborðseyjar.

Milli 1958 og 1962 voru allar nýlendurnar á eyjunum, nema Bresku Jómfrúaeyjar og Bahamaeyjar, sameinaðar í eitt Sambandsríki Vestur-Indía. Vonir stóðu til að það fengi sjálfstæði sem eitt sambandsríki. Það gekk ekki eftir vegna ýmissa vandamála og skorts á stuðningi almennings. Sambandsríkið leystist upp 1962 og nýlendurnar sem urðu til í kjölfarið urðu flestar sjálfstæð ríki næstu ár, síðast Sankti Kristófer og Nevis árið 1983. Í dag eru aðeins Angvilla, Bermúda, Bresku Jómfrúaeyjar, Montserrat, Cayman-eyjar og Turks- og Caicoseyjar enn undir breskri stjórn. 

## Heimild

*
Tilburg

**Tilburg** er borg í  Norður-Brabant-héraði í Hollandi. Íbúar eru um 218.000 (2019) sem gerir hana 6. stærstu borg landsins. Borgin er sögulega þekkt sem ullarhöfuðborg Hollands.

Tilburgháskóli er alþjóðaháskóli með yfir 14.000 nemendur. Hátíðin *Roze Maandag* (bleiki mánudagur) er haldin ár hvert í júlí. Hún stendur í 10 daga og er hátíð samkynhneigðra og því tengdu.

## Heimild

*
Breska Gvæjana

**Breska Gvæjana** (enska: *British Guiana*) var bresk nýlenda á norðurströnd meginlands Suður-Ameríku frá 1831 þar til hún fékk sjálfstæði sem Gvæjana árið 1966.

Hollendingar stofnuðu nýlendurnar Berbice og Essequibo snemma á 17. öld. Á 18. öld bættist Demerara við. Bretar lögðu þessar nýlendur undir sig 1796 þegar Frakkar höfðu hernumið Holland. Batavíulýðveldið endurheimti yfirráð yfir þeim 1805 en Bretar hernámu þær aftur í Napóleonsstyrjöldunum 1809. Bretar fengu formlega yfirráð yfir nýlendunum í friðarsamningum 1814 og sameinuðu þær í eina nýlendu 1831. Höfuðstaður nýlendunnar var Georgetown (Stabroek til 1812). 

Bretar byggðu upp sykurplantekrur í nýlendunni, meðal annars með þrælum frá Afríku. Þrælar gerðu uppreisn í Demerarauppreisninni 1823. Þrælahald var formlega lagt niður innan Breska heimsveldisins 1833. Breska fyrirtækið Booker Group (sem Booker-verðlaunin eru kennd við) varð fyrirferðarmikið í sykurframleiðslu í nýlendunni og átti nær allar plantekrurnar undir lok 19. aldar. 

Árið 1928 var nýlendan gerð að krúnunýlendu með nýja stjórnarskrá. Löggjafarráð var stofnað og landstjóri fékk aukin völd. Umbætur næstu ár færðu aukið vald til löggjafarþingsins sem varð að meginhluta kjörþing. Flokkurinn People's Progressive Party vann stórsigur í kosningum 1953 en bresk stjórnvöld töldu hann of hallan undir kommúnisma. Í kjölfarið var stjórnarskrá landsins felld úr gildi og Bretar sendu her til nýlendunnar. Bráðabirgðastjórn var í landinu til 1957. Það ár vann PPP aftur meirihluta í kosningum. Árið 1961 fékk landið heimastjórn og 1966 fékk það sjálfstæði.

## Heimild

*
Iðunnartré

**Iðunnartré** (fræðiheiti: *Aeonium arboreum*) er þykkblöðungur af ættinni *[[Crassulaceae]]*. Iðunnartré vex í Miðjarðarhafslöndum og Norður-Afríku. Það getur orðið allt að metri að hæð. Iðunnartré er vinsæl inniplanta.

Blöðin sitja í hvirfingum efst á stönglunum. Blómin eru gul og sitja í klösum en eftir blómgun greinist jurtin nánar. Það þrífst í birtu en þarf að vera á svölum stað á veturna. Til er afbrigði, *Aeonium arboreum var. atropurpureum*, með dökkrauðum blöðum.

## Heimildir
Þakskífuhnoðri

**Þakskífuhnoðri** (fræðiheiti: *Aeonium tabuliforme*) er þykkblöðungur af ættinni *[[Crassulaceae]]*. Þakskífuhnoðri vex villt í stórum breiðum í Kanaríeyjum. Þakskífuhnoðri er vinsæl inniplanta.

Blaðhvirfingin, sem er ljósgræn á litinn, er stór og flöt. Til er afbrigði með dökkfjólubláum eða purpururauðum blöðum. Ungu jurtirnar vaxa niðri við jörð en eftir því sem jurtin eldist fær hún stuttan legg. Þegar jurtin er orðin þriggja til fjögurra ára getur hún blómstrað. Blómin eru ljósgul en þau sitja á stöngli sem vex upp úr miðju jurtarinnar. Oftast deyr hún eftir blómgun.

Þakskífuhnoðri dafnar í hlýju og birtu. Til þess að jurtin blómstri þarf hún þurrka.

## Heimildir
Biturblöðungar

**Biturblöðungar** (fræðiheiti: *Aloe*) eru ættkvísl þykkblöðunga í ættinni *[[Asphodelaceae]]*. Fyrr á tímum voru biturblöðungar flokkaðir undir liljuætt. Biturblönðungar geta orðið allt frá 10 cm að margra metra að hæð. Blöðin geta verið allt frá 5 cm að 50–60 cm löng. Á sumum tegundum eru blöðin með göddum.

Til eru um það 500 tegundir biturblöðunga en þeir eru upprunir í suðurhluta Afríku, Madagaskar, Jórdaníu, Arabíuskaga og ákveðnum eyjum í Indlandshafi. Þekktasti biturblöðungurinn er *[[Aloe vera]]*, en hann er mikilvæg nytjajurt.

## Heimildir
Rósahjarta

**Rósahjarta** (fræðiheiti: *Ceropegia woodii*) er þykkblöðungur af ættinni *[[Ceropegia]]*. Hann er upprunninn í Natal í Suður-Afríku. Nafnið „rósahjarta“ er dregið af hjartalaga blöðunum, en þar á milli vaxa bleik blóm. Rósahjarta er vinsæl inniplanta.

Rósahjarta er skriðplanta. Stönglar hennar eru langir og örfínir. Á stönglunum vaxa blöðin tvö og tvö saman, en þau eru höldug og grá, ljósgræn og fjóluleit á litinn. Í blaðöxlunum vaxa litlir 10–15 mm hnúðar. Þetta einkenni skilur rósahjarta frá öðrum skyldum tegundum. Rósahjarta blómstrar helst á sumrin.

## Heimildir
Eilífðarlauf

**Eilífðarlauf** (fræðiheiti: *Crassula*) eru ættkvísl þykkblöðunga af ættinni *[[Crassulaceae]]*. Í ættkvíslinni eru um það bil 200 viðurkenndar tegundir.

Margar eilífðarlaufstegundir eru upprunar í Suður-Afríku, þar sem þær vaxa í eyðimörkum og gresjum. Sumar tegundirnar mynda blaðhvirfingar. Auðvelt er að fjölga eilífðarlaufstegundum með því að taka blað- eða toppgræðing.

## Heimildir
Paradísartré

**Paradísartré** (fræðiheiti: *Crassula ovata*) er þykkblöðungur í steinbrjótsætt. Það er upprunnið á gresjum Suður-Afríku og þrífst vel í sendnum jarðvegi og þurru lofti. 

Paradísartré er vinsæl inniplanta. og getur blómstrað ef það helst þurrt á svölum stað. Þeim má fjölga auðveldlega með blað- eða toppgræðingum.

## Heimildir
Búskmannalauf

**Búskmannalauf** (fræðiheiti: *Crassula coccinea*) er þykkblöðungur í ættkvísl eilífðarlaufa. Það er upprunnið í Suður-Afríku þar sem það hefur verið friðlýst vegna áhættu á útrýmingu. Búskmannalauf er vinsæl inniplanta.

Búskmannalauf er með lítil blöð sem vaxa tvö og tvö saman á þykkum stönglum. Það blómstar á vorin og sumrin en bleiku blómin vaxa í hvirfingum efst á stönglunum. Til þess að jurtin blómstri þarf hún að hvílast í svala og birtu og vera frekar þurr. Auðvelt er að fjölga búskmannalaufi með græðingum.

## Heimildir
Blettalauf

**Blettalauf** eða **hvítlauf** (fræðiheiti: *Crassula lactea*) er þykkblöðungur í ættkvísl eilífðarlaufa. Það er upprunnið í austanverðri Suður-Afríku. Blettalauf er vinsæl inniplanta.

Blöð blettalaufs eru blágræn oen blómin eru hvít og vel ilmandi. Blettalauf blómstrar snemma vors hafi það fengið nægilega birtu.

## Heimildir