open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jón Bjarnason (prestur á Staðarbakka)

**Jón Bjarnason** (d. 8. september 1705) var kennari og skólameistari í Hólaskóla og síðar prestur á Staðarbakka í Miðfirði.

Jón var sonur séra Bjarna Jónssonar prests í Miklagarði í Eyjafirði og síðar á Þönglabakka í Fjörðum og konu hans Margrétar Gamalíelsdóttur. Um séra Bjarna segir Jón Espólín: „Var klagaður fyrir allra handa embættisafglöp og heimsku, en var ríkur og kunni vel til laga, gat því varið sig.“

Jón var skólameistari á Hólum 1667-1673 og á meðan hann var þar átti hann barn í frillulífi. Hann var sagður allvel lærður, skáld og mælskumaður. Árið 1673 var hann vígður prestur að Staðarbakka og var þar til dauðadags, eða í 32 ár. Í annálum segir að hann hafi ekki viljað deyja inni í bæ, heldur í kirkjunni, og hafi gengið þangað en hnigið niður við stein á miðri leið og dáið þar.

Fyrri kona hans var Sigríður Hákonardóttir en sú síðari Sigríður Þorgilsdóttir.

## Heimildir
* 
*
Þorsteinn Geirsson

**Þorsteinn Geirsson** (4. maí 1638 – 16. apríl 1689) var kennari og síðar skólameistari í Hólaskóla og seinna prestur í Laufási við Eyjafjörð. Hann var sagður mikill gáfumaður og vel lærður.

Þorsteinn var sonur séra Geirs Markússonar prests í Mývatnsþingum og síðar á Helgastöðum í Reykjadal og konu hans Steinunnar Jónsdóttur, einn úr stórum systkinahópi. Hann var heyrari á Hólum í nokkur ár en fór síðan utan og lærði við Kaupmannahafnarháskóla í fimm ár. Þá fór hann aftur til Íslands og varð skólameistari á Hólum árið 1673. Því starfi gegndi hann til 1683. Þá lést Markús bróðir hans, sem var prestur í Laufási, og var Þorsteinn vígður þangað. Egill Sigfússon (sem seinna átti barn með Sigríði yngstu, systur Þorsteins) tók við skólameistarastarfinu af honum.

Þorsteinn var þó ekki langlífur í embætti, dó sex árum síðar. Kona hans var Helga Jónsdóttir (1638–1718), dóttir séra Jóns Arasonar í Vatnsfirði. Hún hafði áður verið gift Teiti Torfasyni Skálholtsráðsmanni. Hún var barnlaus með báðum mönnum sínum.

Í Þjóðminjasafni er minningartafla úr Laufáskirkju með mynd af þeim hjónum, Þorsteini og Helgu, líklega eftir séra Jón Guðmundsson á Felli í Sléttuhlíð.

## Heimildir
* 
*
Egill Sigfússon

**Egill Sigfússon** (1650 – 1723) var kennari og skólameistari í Hólaskóla og síðan prestur í Glaumbæ á Langholti. Hann var gott latínuskáld og sagður mikill gáfumaður.

Egill var sonur séra Sigfúsar Egilssonar dómkirkjuprests á Hólum og áður skólameistara og seinni konu hans Ólafar Sigfúsdóttur. Hann útskrifaðist úr Hólaskóla og hélt síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla. Hann sneri aftur til íslands 1678 og árið 1683 varð hann skólameistari í Hólaskóla og gengdi því starfi í tólf ár, eða til 1695. 

Þá var hann vígður prestur í Glaumbæ en missti prestsskap tveimur árum síðar af því að hann hafði eignast son í lausaleik með Sigríði Geirsdóttur, systur Þorsteins Geirssonar sem var skólameistari næstur á undan honum. Hann fékk þó embættið aftur aðeins einu ári síðar en þurfti að borga 50 dali fyrir.

Kona Egils var Þuríður, dóttir Jóns Bjarnasonar bónda í Stafni í Svartárdal. Þau áttu tvær dætur.

## Heimildir
* 
*
Bad Teacher

***Bad Teacher*** er bandarísk gamanmynd frá árinu 2011. Myndin er leikstýrð af Jake Kasdan og handritið er skrifað af Lee Eisenberg og Gene Stupnitsky. Cameron Diaz, Justin Timberlake, og Jason Segel fara með aðalhlutverk í myndinni sem frumsýnd var þann 22. júní á Íslandi og þann 24. júní í Bandaríkjunum.

## Söguþráður
Elizabeth Halsey er kennari sem er bara alveg sama. Hún er orðljót, óforskömmuð og óviðeigandi fyrir allan peninginn. Á skólatíma bölvar hún á nemendu sína, dettur í það og reykir gras. Hún ætlar að giftast ríkum unnusta sínum en þegar hann lætur hana róa reynir hún að næla sér í nýja varakennarann við skólann, Scott Delacorte, sem er ríkur og myndalegur. Helstu keppinautar hennar eru annar kennari, Amy og hugmyndin um fyrrverandi kærustu Scott, sem var í meira lagi brjóstgóð. Hún telur sig líklegri til að vinna hylli Scott með því að fara í brjóstaaðgerð og til þess að afla fjár fyrir henni þarf hún, versti kennari skólans, að fá nemendur sína til að ná hæstu einkunnum í skólanum. Auk þess þarf hún að losna við óþolandi leikfimikennarann Russell sem er ástfanginn af henni, keppinautinn Amy, og sína eigin slæmu siði. 

## Leikendur
* Cameron Diaz sem Elizabeth Halsey
* Justin Timberlake sem Scott Delacorte
* Jason Segel sem Russell Gettis
* Lucy Punch sem Amy Squirrell
* John Michael Higgins sem Wally Snur
* Molly Shannon sem Melody
* Eric Stonestreet sem Kirk
* Phyllis Smith sem Lynn Davies
* Thomas Lennon sem Carl Halabi
* Noah Munck sem Tristan
* Matthew J. Evans sem Garrett Tiara

## Heimildir
Kvenréttindi

**Kvenréttindi** eru þau efnahagslegu og stjórnmálalegu réttindi sem konur og stelpur í mjög margvíslegum aðstæðum hafa gert tilkall til og gera enn í dag. Baráttan fyrir kvenréttindum er til komin vegna margvíslegrar, sögulegrar og hefðbundinnar mismununar körlum í vil á kostnað kvenna.

Þau réttindi sem konur hafa gert tilkall til til jafns við karlmenn eru meðal annars kosningaréttur í lýðræðisríkjum, réttur til jafnra launa kynjanna fyrir sömu störf, til sjálfræðis, fjárræðis, til þess að ganga í her, gegna opinberum embættum, o.fl.

Jafnrétti er víðast hvar talsvert mikið á Vesturlöndum, og þá sérstaklega í Skandinavíu. Í einveldisríkjum eins og t.d. Sádi-Arabíu eru réttindi kvenna af skornum skammti, þar mega þær hvorki aka farartæki né heldur kjósa til ráðgefandi þings (a. *Majlis as-Shura*).

## Saga
Konur hafa haft völd í ýmsum ríkjum og veldum í gegnum tíðina, til dæmis var Kleópatra, drottning Egyptalands, margar drottningar hafa ráðið ríkjum í Englandi, eins og Elísabet 1. og einnig má nefna Jóhönnu af Örk. 

Baráttuna fyrir kosningarétti kvenna má rekja til skrifa breska femínistans Mary Wollstonecraft í byrjun 19. aldar. Konur fengu fyrst kosningarétt árið 1893 í Nýja-Sjálandi sem þá var nýlenda Breta. Íslenskar konur fengu kosningarétt til Alþingiskosninga árið 1915, þó með nokkrum takmörkunum. Svissneskar konur fengu ekki kosningarétt fyrr en 1971.

## Sjá einnig
* Kvenréttindi á Íslandi

## Tenglar

* UN Women (United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women)
* Vefur UN Women um stöðu kvenréttinda
* Íslensk landsnefnd UN Women
* ''Kvenréttindi'', grein eftir Sigríði Th. Erlendsdóttur í Morgunblaðinu 17. júní, 1994
* Heimastjórn í hundrað ár  -  1904 - 2004 - Kvenréttindi 
* Enn hallar á konur, frétt Rúv.is 6. júlí 2011
* Um hag kvenna, grein í Þjóðviljanum frá 31. desember 1886
Þórarinn E. Tulinius

**Þórarinn Erlendur Tulinius** eða **Thor E. Tulinius** (f. á Eskifirði 1860, d. 1932) stórkaupmaður var mjög umsvifamikill á Ísland um og við aldamótin 1900. Hann rak meðal annars eimskipafélagið Thore, sem hann stofnaði 1903.

## Tengt efni
* Louis Zöllner
* Thor Jensen

## Tenglar
* Austurland - Þórarinn Erlendur Tulinius, 1907
* Eimreiðin - Þórarinn E. Tulinius, 1913
My Sister's Keeper (kvikmynd)

***My Sister's Keeper*** er bandarísk kvikmynd frá árinu 2009 sem leikstýrð er af Nick Cassavetes og fara Cameron Diaz, Abigail Breslin, Sovia Vassileva, og Alec Baldwin með aðalhlutverk í myndinni sem byggð er á samnefndri bók eftir Jodi Picoult. Myndin, sem frumsýnd var þann 8. júlí 2009 á Íslandi, segir sögu ungrar stúlku sem fer í mál við foreldra sína svo hún geti sjálf tekið ákvörðun um hvort hún eigi að gefa nýra til að bjarga lífi eldri systur sinnar.
The Trooper

**The Trooper** er lag með Iron Maiden. Lagið kom út á breiðskífunni Piece of Mind 16. maí 1983 og sem smáskífa í júní sama árs. Lagið er samið af Steve Harris og er um Orrustuna við Balaclava í Krímstríðinu.
Úlfur Karlsson

**Úlfur Karlsson** (fæddur 13. október 1988 er íslenskur listamaður og kvikmyndaleikstjóri.
Úlfur hóf feril sinn með gerð stuttmynda og heimildarmynda. Árið 2008 komst Úlfur á New York Independent Film and Video Festival með stuttmyndina *Pirovat*. Árið 2017 lauk hann námi við Kvikmyndaskóla Íslands. Hann hefur gert tvær stuttmyndir síðan þá, *Tvísögu*, árið 2024, og *Einskonar Alaska*, árið 2008, sem byggð var á útvarpsleikriti eftir Harold Pinter. Eftir það sneri hann sér að mestu að myndlistinni. Árið 2009 lauk hann fornámi í Myndlistarskólanum á Akureyri. Þá hóf hann nám við Valand School of Fine Arts og lauk BA gráðu þaðan.  Þar hefur hann haldið margar sýningar á abstrakt expressíónistískum málverkum sínum. Úlfur hefur einnig haldið fjölmargar sýningar á Íslandi, meðal annars í Listasafni ASÍ , Slunkaríki og Sláturhúsinu á Egilsstöðum. Hann hefur einnig sýnt verk sín í Svíþjóð, Þýskalandi, Danmörku og Grikklandi,Thailandi og Suður Kenýa . Árið 2015 tók Úlfur þátt í sýningunni Nýmálað í Listasafni Reykjavíkur. Hann hélt einnig sýningu sem bar titilinn *Við erum ekki hrædd*, í Listasafni Reykjavíkur og sýningu sem hét *Inngræðsla* í Gallerý Veður og Vindur. Árið 2016 hélt Úlfur einkasýningu í Galerie Hilger NEXT í kænugarði sem bar titilinn "By Proxy". 
.

## Stuttmyndir
* *Pirovat* 2003
* *Tvísaga*  2006
* *Einskonar Alaska* 2008

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Úlfs 
* http://www.visir.is/erro-um-ulf-og--ulfur-um-erro/article/2015151039835
* http://icelandicartcenter.is/people/artists/ulfur-karlsson/ 
* http://albumm.visir.is/ulfur-karlsson-opnar-politiska-listasyningu/ 
* http://ruv.is/frett/ulfur-karlsson-raedir-syninguna-by-proxy
* https://grapevine.is/culture/art/2016/10/07/artist-talk-ulfur-karlsson/
Óevklíðsk rúmfræði

**Óevklíðsk rúmfræði** er rúmfræði sem þar sem frumsendum Evklíðs er ekki öllum fullnægt.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Evlíðsk rúmfræði
Jón Sigurðsson (prestur á Breiðabólstað)

**Jón Sigurðsson** (um 1588 – 1640) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan aðstoðarprestur og svo prestur á Breiðabólstað í Fljótshlíð.

Jón var fæddur á Möðruvöllum í Hörgárdal, sonur Sigurðar Einarssonar prests þar og síðar á Breiðabólstað, bróður Odds Einarssonar biskups, og konu hans Ingunnar Jónsdóttur. Hann lærði í Skálholtsskóla og síðan í Kaupmannahafnarháskóla og er talinn hafa innritast þar 1604. 

Hann varð skólameistari í Skálholti 1610 og hafði til þess leyfi Gísla Þórðarsonar lögmanns, en Steindór sonur Gísla, sem var við nám í Kaupmannahöfn, hafði fengið konungsbréf fyrir skólameistarastöðunni en kom ekki til Íslands fyrr en 1613 og varð aldrei skólameistari. Árið 1612 varð Jón svo aðstoðarprestur hjá föður sínum á Breiðabólstað og varð svo prestur þar þegar séra Sigurður lét af embætti 1626 og gegndi því starfi til dauðadags.

Séra Jón var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Guðrún Gísladóttir, dóttir Gísla Árnasonar sýslumanns á Hlíðarenda. Önnur kona hans var Kristín, dóttir séra Teits Halldórssonar og sú þriðja Guðrún Snorradóttir.

## Heimildir
* 
*
Torfi Finnsson

**Torfi Finnsson** (d. 22. júní 1637) var kennari og skólameistari í Skálholtsskóla um árabil og síðan prestur í Hvammi í Dölum. Hann var vel lærður og orðlagður kennari.

Torfi var sonur Finns Jónssonar bónda í Flatey, sonarsonarsyni Þorleifs Björnssonar hirðstjóra, og konu hans Ragnhildar Torfadóttur. Bróðir hans var Jón Finnsson í Flatey, sem gaf Brynjólfi biskupi Flateyjarbók. Torfi innritaðist í Kaupmannahafnarháskóla árið 1606 og kom aftur til Íslands 1612. Ári síðar varð hann heyrari við Skálholtsskóla og tveimur árum síðar skólameistari. Einn af nemendum hans var Brynjólfur Sveinsson, síðar biskup, sem hrósaði kennslu hanns mikið.

Torfi varð prestur í Hvammi í Dölum árið 1621 og gegndi því embætti til dauðadags. Kona hans var Guðríður Jónsdóttir, dóttir Jóns Björnssonar á Holtastöðum í Langadal og systir Helgu biskupsfrúar, konu Odds Einarssonar. Börn þeirra voru Jón Torfason í Flatey og Guðrún, kona Bjarna Péturssonar sýslumanns á Staðarhóli.

## Heimildir
* 
*
Oddur Stefánsson

Oddur Stefánsson (d. 3. desember 1641) var skólameistari í Skálholtsskóla tvívegis, prestur í Skálholti og síðan í Hraungerði og Gaulverjabæ í Flóa og prófastur í Árnesprófastsdæmi.

Oddur var sonur séra Stefáns Gíslasonar í Odda, sonar Gísla Jónssonar Skálholtsbiskups, og konu hans Þorgerðar Oddsdóttur. Oddur fór ungur utan og nam við Kaupmannahafnarháskóla. Hann var skólameistari í Skálholti frá 1591-1594 en varð þá kirkjuprestur í Skálholti. Sigurður bróðir hans varð þá skólameistari en drukknaði eftir fáeinar vikur í starfi og er ekki ólíklegt að Oddur hafi að einhverju eða öllu leyti stýrt skólanum út skólaárið. 

Árið 1595 varð Gísli Einarsson, hálfbróðir Odds biskups, skólameistari en þótti óhæfur og var aðeins í eitt ár. Var þá Oddur fenginn til að gegna skólameistarastarfinu að nýju jafnhliða prestsstarfinu og sinnti því til 1600. Þótti honum farnast skólastjórnin mjög vel. Hann varð svo prestur í Hraungerði í Flóa árið 1600 og í Gaulverjabæ árið 1606. Prófastur í Árnesprófastsdæmi var hann frá 1630. Hann þótti einn hinn helsti klerkur í Skálholtsbiskupsdæmi, var officialis og sinnti biskupsstörfum eftir lát Odds biskups. Til greina kom að hann yrði sjálfur biskup en hann þótti þó of gamall og var Gísli sonur Odds biskups þá valinn.

Fyrri kona Odds var Ingibjörg Eyjólfsdóttir frá Eyvindarmúla og áttu þau nokkur börn. Seinni kona séra Odds var Anna Þorláksdóttir, ekkja eftir séra Guðmund Gíslason, forvera Odds í embætti í Gaulverjabæ.

## Heimildir
* 
*
Sigurður Stefánsson (skólameistari)

**Sigurður Stefánsson** (d. 1594) var skólameistari í Skálholti í lok 16. aldar en drukknaði eftir fáeinar vikur í starfi. Hann var skáldmæltur og listfengur og sagður mikill lærdómsmaður.

Sigurður var sonur séra Stefáns Gíslasonar í Odda, sonar Gísla Jónssonar Skálholtsbiskups, og konu hans Þorgerðar Oddsdóttur. Hann fór til náms erlendis og var í Kaupmannahafnarháskóla 1593 en kom líklega heim ári síðar og tók þá við stöðu skólameistara í Skálholti af Oddi bróður sínum. Hann var sagður vel lærður og mjög fjölhæfur, latínuskáld, góður söngmaður og málari. Hann orti ljóð á latínu upp úr Samúelsbókum og orti einnig latínukvæði til Arngríms lærða. Hann skrifaði árið 1591 bók um álfa, drauga, svipi, vættir og forynjur, skrifaði um íslenska réttritun, lýsingu Íslands og gerði kort af norðurhöfum.

Fráfall Sigurðar bar aðmeð þeim hætti að hann fór frá Mosfelli og ætlaði til Skálholts ásamt öðrum manni en þegar þeir komu að ferjustaðnum á Brúará kom ferjumaðurinn ekki strax þegar þeir kölluðu og sofnuðu þeir á árbakkanum. Sigurður valt í ána og drukknaði. Lík hans fannst og var hann grafinn í forkirkjunni í Skálholti. Hann var ókvæntur og barnlaus.

## Heimildir
* 
*
Jón Bjarnason (prestur í Fellsmúla)

**Jón Bjarnason** (d. 1628) var skólameistari í Skálholtsskóla, síðan prestur þar og loks prestur í Fellsmúla í Rangárþingi frá 1612 til dauðadags.

Jón var sonur Bjarna Helgasonar bónda á Skammbeinsstöðum í Holtum, bróður Margrétar móður Odds Einarssonar biskups, og konu hans Margrétar Jónsdóttur. Hann lærði í Skálholtsskóla, sigldi ekki til Kaupmannahafnar en þótti þó vel lærður maður. Hann var skólameistari í Skálholti 1608-1610, var kirkjuprestur í Skálholti 1611 en árið 1612 varð hann prestur í Fellsmúla.

Kona Jóns var Margrét, dóttir Stefáns Gunnarssonar Skálholtsráðsmanns og áður skólameistara, og áttu þau fjóra syni.

## Heimildir
* 
*
Gísli Einarsson (prestur í Vatnsfirði)

**Gísli Einarsson** (um 1571 – 1660) var skólameistari í Skálholti eitt ár og síðan prestur í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp í fjörutíu ár og síðast prestur á Stað á Reykjanesi.

Gísli var sonur séra Einars Sigurðssonar í Eydölum og seinni konu hans Ólafar Þórarinsdóttur og því hálfbróðir Odds Einarssonar biskups. Gísli stundaði nám við Kaupmannahafnarháskóla en kom svo heim og varð skólameistari í Skálholti 1595. Hann þótti þó nær óhæfur til starfsins og lenti það á Oddi biskupi að hafa stöðugt eftirlit með skólanum. Hann var þó ekki skólameistari nema eitt ár. Oddur dæmdi séra Jón Loftsson í Vatnsfirði, sem eitt sinn hafði verið skólameistari í Skálholti skamman tíma, úr starfi fyrir embættisafglöp og vígði þá Gísla bróður sinn i brauðið 1596, en Oddur Stefánsson varð skólameistari. Sagt var að séra Jón hefði beðið þeim sem við Vatnsfirði tæki bölbæna og búnaðist séra Gísla ávallt illa þar þótt hann væri þar í fjóra áratugi, enda bjó hann við mikla ómegð. Á endanum flutti hann sig að Stað á Reykjanesi en séra Jón Arason tók við Vatnsfirði. Gísli var prestur á Stað til um 1653. Þá tók tengasonur hans við prestsembætti þar en Gísli var þar áfram og dó þar fjörgamall 1660.

Gísli var giftur Þórnýju Narfadóttur, sem var dóttir Narfa Ormssonar, sýslumanns og síðasta sjálfseignarbónda í Reykjavík. Hann þótti hafa tekið niður fyrir sig með ráðahagnum: „Þótti sú gipting af rasanda tihlaupi sjálfs hans, reið um Mosfellsheiði um sumarið, gisti á Víkurseli, smalamaður reið heim um nóttina og sagði bónda gestakomuna, hann brá skjótt við, kom að selinu óhentuglega, þótti fleira í sæng dóttur sinnar, en von átti á, sýndist gestinum skárst afráðið, að lofa eiginorði — hún var siðan sótt frá Skálholti til að læra sóma og siðu; veitti tregt þvi tamur er barnsvani.“

Gísli og Þórný áttu fjölda barna og Gísli átti líka eina laundóttur.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
*
Jón Guðmundsson í Hítardal

**Jón Guðmundsson** (1558 – 7. febrúar 1634) var skólameistari í Skálholti og síðan prestur í Hítardal frá árinu 1590 til dauðadags, eða í 44 ár.

Foreldrar Jóns voru Guðmundur Jónsson, bóndi og lögréttumaður á Hvoli í Saurbæ, og kona hans Þórunn Sigurðardóttir. Hann sigldi til Brimaborgarar sextán ára að aldri og var þar í skóla í þrjú ár en síðan í Kaupmannahafnarháskóla í fimm ár. Þá kom hann til Íslands og varð sveinn Gísla Jónssonar biskups en síðan skólameistari 1585 og gegndi því starfi til 1589. Árið 1590 varð hann prestur í Hítardal. Hann var sagður einn lærðasti maður landsins, röggsamlegur og mikilmenni, „hataði ekki kvenfólk“.

Hann var í biskupskjöri á móti Oddi Einarssyni en sagt er að það hafi unnið á móti honum að hann hafi verið grunaður um að hafa orðið fyrir áhrifum af kalvínisma þegar hann var í námi í Brimum. Hann var prófastur í Mýrasýslu í 38 ár en sagði af sér 1625 vegna sjónleysis og elli. Hann var blindur seinustu árin.

Kona séra Jóns var Guðríður Gísladóttir og giftust þaðu 1595. Hún var dóttir Gísla Þórðarsonar lögmanns. Guðríður varð líkþrá og dó árið 1620, 43 ára að aldri. Einn sonur þeirra var Þórður Jónsson, prestur og fræðimaður í Hítardal. Annar sonur þeirra, Gísli, var stúdent en var dæmdur til lífláts fyrir þjófnað. Hann var þó náðaður árið 1632 gegn greiðslu fébóta.

## Heimildir
* 
*
Jón Einarsson (skólameistari)

**Jón Einarsson** (d. skömmu eftir 1594) var skólameistari í Skálholti og síðan á Hólum seint á 16. öld. Hann var sonur séra Einars Eiríkssonar á Hvanneyri og Bergljótar Hallsdóttur konu hans.

Jón varð skólameistari Skálholtsskóla 1589 og var þar í tvö ár en þá stóð svo á að Guðbrandur Þorláksson Hólabiskup sendi Arngrím Jónsson lærða, sem þá var skólameistari á Hólum, utanlands í erindum sínum, en taldi sig ekki hafa neinn sem gæti leyst hann af. Leitaði hann þá til Odds Einarssonar Skálholtsbiskups, sem sendi honum Jón Einarsson en setti Odd Stefánsson í stað hans. 

Jón var skólameistari á Hólum til 1594 en kvæntist þá Salvöru (Sólvöru) Stefánsdóttur, sem var dóttir séra Stefáns Gíslasonar í Gaulverjabæ og systir skólameistaranna Odds og Sigurðar Stefánssona, og flutti sig að Álftártungu á Mýrum. Þar mun hann hafa dáið skömmu síðar en Salvör giftist aftur Erlendi Ásmundssyni sýslumanni á Stórólfshvoli. Jón og Salvör voru barnlaus.

## Heimildir
* 
*
Furðugripasafn

**Furðugripasafn** (**furðugripastofa**, **gripabúr**  eða **kúnstagripasafn**) var alfræðiblandað samansafn af allavega forvitnilegum hlutum, en slík söfn voru til víða um Evrópu á endurreisnartímabilinu. Oft voru þessi söfn í einu herbergi eða í skáp, enda nefnd á þýsku *Wunderkammer* - undraherbergi. Söfnin vor oftast í einkaeigu og lituðust því algjörlega af eigendum sínum. Það er því ekki til nein ein skilgreining á slíku safni, en í furðugripasafni mátti oft sjá ýmis náttúruundur, listaverk og furðulega smíðisgripi. Söfnin voru oft nokkuð grótesk og lygileg í eðli sínu því þar voru stundum sýndir hlutir sem aðeins eru til í heimi goðsagna, s.s. drekablóð og einhyrningshorn. Þessi söfn voru undanfari náttúrugripasafna og þróuðust sum hver í þá átt síðar. 

## Tilvísanir
Gullgerðarmaðurinn

**Gullgerðarmaðurinn** (franska: *Le faiseur d'or*) er tuttugasta bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún kom út árið 1970. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Fournier og var þetta fyrsta bók hans eftir að Franquin hætti ritun sagnanna. Hún var gefin út á íslensku árið 1979 og telst sjötta í röðinni í íslenska bókaflokknum.

## Söguþráður
Sveppagreifinn ljóstrar því upp í sjónvarpsviðtali að hann lumi á bók hins kunna gullgerðarmanns Nikulásar gráa (Nicolas Flamel). Svalur og Valur óttast að þessar upplýsingar kunni að freista glæpamanna og flýta sér til seturs Sveppagreifans. Í ljós kemur að greifanum hefur verið rænt en Zorglúbb, sem varð vitni að ráninu ber kennsl á Samma, hinn illa frænda Vals, sem leiðtoga mannræningjanna.

Skúrkunum tekst að klófesta bókina og koma upp aðstöðu til gullgerðar í yfirgefnum kastala. Svalur og Valur hafa upp á þeim og endurheimta bók gullgerðarmannsins eftir æsileg átök. Meðan á hamagangnum stendur gangsetur gormdýrið gullgerðarvélina fyrir slysni og tekst óvart að framleiða gull. Sveppagreifinn tekur að lokum vélina í sína umsjá og ætlar að rannsaka hana vísindalega.

Aukasaga bókarinnar er stutt jólasaga um einmanna son efnafólks sem fagnar jólunum með fátækum eldri manni og hittir þá Sval og Val.

## Fróðleiksmolar
* Franquin lagði hönd á plóg við gerð bókarinnar. Hann teiknaði gormdýrið í sögunni, en hóf síðar að semja sjálfstæðan bókaflokk um ævintýri Gorms og heimilaði ekki að dýrið kæmi við sögu í fleiri Svals og Vals-bókum.
* Fournier gegndi herþjónustu meðan á ritun bókarinnar stóð og olli það stundum vandræðum við að skila inn teikningum í tíma. Vegna þessa þurfti Franquin því að hlaupa í skarðið og eru nokkrir myndarammar í sögunni teiknaðir af honum, þar sem hann hermdi eftir teiknistíl lærisveinsins.
* Í upphaflegri útgáfu bókarinnar á frönsku voru aukasögurnar tvær. Sú síðari, *Japanski sveppurinn* (franska: *Le champignon nippon*) , var í raun upphafið á næstu sögu bókaflokksins: ''Sprengisveppnum''. Í íslensku útgáfunni var þessu breytt á þá leið að Sprengisveppurinn var birtur í heilu lagi í einni bók.

## Íslensk útgáfa
Gullgerðarmaðurinn var gefinn út af Iðunni árið 1979 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var sjötta bókin í íslensku ritröðinni.
Sigtryggur Baldursson

**Sigtryggur Baldursson** (f. 2. október 1962) er íslenskur tónlistarmaður, trommuleikari og upphafsmaður hljómsveitarinnar Bogomil Font og Miljónamæringarnir. Sigtryggur var í hljómsveitunum Þey, Kukl og Sykurmolum ásamt því að spila með fleiri hljómsveitum. 

Hann fluttist búferlum til Madison í Wisconsin fylki Bandaríkjanna árið 1993 og vann þar og í Chicago við upptökustjórn og hljóðfæraleik ásamt því að gera hljóðritanir til notkunar í tölvutónlist (sampling diska) og einnig eigin upptökur (Bogomil Font syngur Kurt Weill-1995 og DIP ásamt Jóhanni Jóhannssyni 1998). Hann bjó Hollandi frá 2000-2003 og vann þar m.a. diskinn Dialog með Steintrygg verkefni hans og Steingríms Guðmundssonar. fluttist til Íslands aftur árið 2003. Var framkvæmdastjóri Músíktilrauna 2004 og tónlistarstjóri hjá sumaróperunni sumarið 2004 í uppsetningu á Happy End eftir Kurt Weill og Berthold Brecht. 

Hann hefur unnið með hléum með Emiliönu Torrini frá árinu 1998 - til ársins 2010, ásamt því að vinna tónlist við leikhús og kvikmyndir og heimildarmyndir og leikið inn á fjölda hljómplatna sem trommu- og slagverksleikari. Einnig gefur hann út og kemur fram undir listamannsnafninu Bogomil Font. 

Hann vann útvarpsþætti fyrir RÚV um heimstónlist á sumrin 2005 og 2006. Lék með Ragnhildi Gísladóttur og Stomu Yamashta á Heimssýningunni í Japan 2005.
Hann vann árið 2006 diskinn Bananaveldið undir nafninu Bogomil Font og Flís, og einnig seinni Steintrygg diskinn Trappa árið 2008 með Ben Frost. Einnig lék hann með listamönnum eins og Ben Frost, Bang Gang og Megasi, ásamt Pétri Ben og fleirum.
Hann hefur setið í stjórn hjá FTT og ÚTÓN frá árinu 2006 ásamt því að sitja í stjórn Tónlistarráðs (sem úthlutar úr tónlistarsjóði Menntamálaráðuneytisins) árið 2011.
Hann hefur frá árinu 2011 einnig unnið sjónvarpsþætti um tónlist bæði fyrir ÍNN (Kolgeitin) og RÚV (Hljómskálinn, ásamt Guðmundi Kristinni Jónssyni og Braga Valdimar Skúlasyni).

Hann tók við stöðu sem framkvæmdastjóri Útflutningsskrifstofu íslenskrar tónlistar í febrúar árið 2012.

## Tenglar

* Glatkistan
Hrakfallaferð til Feluborgar

**Hrakfallaferð til Feluborgar** (franska: *Les pirates du silence*) eftir höfundinn og teiknarann Franquin er tíunda bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Maurice Rosy var titlaður meðhöfundur. Bókin kom út árið 1958, en sögurnar sem hún hefur að geyma birtust í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1955-56. Árið 1977 varð hún fyrsta Svals og Vals-bókin sem gefin var út á íslensku.

## Söguþráður
Í aðalsögu bókarinnar segir frá ferð félaganna Svals og Vals til Feluborgar, þar sem milljónamæringar og kvikmyndastjörnur lifa í munaði, laus við hnýsna blaðamenn og ágenga ljósmyndara. Valur er í leynilegum erindagjörðum og hyggst skrifa frétt um hið skringilega samfélag. Ljósmyndavélar eru bannaðar í Feluborg, en Valur felur örsmáar myndavélar í pípunni sinni og úrinu.

Áður en lagt er af stað birtist gormdýrið óvænt heima hjá þeim félögum og virðist hafa strokið frá Sveppagreifanum. Svalur og Valur taka gormdýrið og íkornann Pésa með sér í ferðalagið, óafvitandi um að Sveppagreifanum hefur verið rænt.

Á leiðinni rekast þeir á auðkýfinginn hr. Jón Kurteiz (Juan Corto dos Orejas y Rabo), sem kemur þeim undarlega fyrir sjónir. Í ljós kemur að Jón Kurteiz er leiðtogi í glæpaflokki sem rænt hefur Sveppagreifanum og þvingað hann til að búa til gas sem svæfir íbúa Feluborgar. Svalur og Valur frelsa greifann og stöðva bíræfið bankarán glæpamannanna. Þrátt fyrir hetjudáðina verða þeir að yfirgefa bæinn í skyndi með lögregluna á hælunum þegar gormdýrið ljóstrar upp um földu myndavélarnar.

Aukasaga bókarinnar nefnist *Valur á tryllitækinu* (franska: *La Quick super*). Þar fá Svalur og Valur það verkefni að prófa glæsikerru, en nokkrum bílum sömu gerðar hafði verið stolið við dularfullar kringumstæður. Svalur flettir ofan af þjófnum sem reynist vera dvergur.

## Fróðleiksmolar
* Svalur og Valur eru sambýlingar í sögunni, en af fyrri bókum sagnaflokksins mátti ráða að þeir byggju hvor í sinni íbúðinni. Í seinni sögum hafa félagarnir búið saman, þó með fáeinum undantekningum.

* Í bókinni er ljóstrað upp um þann eiginleika gormdýrsins að geta lært og endurtekið einfaldar setningar á mannamáli.

* Í aukasögunni, Valur og tryllitækið, koma við sögu starfsmenn fjölleikahúss sem hafði stóru hlutverki að gegna í Svals og Vals-bókinni *[[Les voleurs du Marsupilami]]*.

## Íslensk útgáfa
Hrakfallaferð til Feluborgar var gefin út af Iðunni árið 1977 í íslenskri þýðingu Geirlaugar Þorsteinsdóttur. Þetta var fyrsta íslenska Svals og Valsbókin og má segja að lesendum hafi verið hent út í djúpu laugina með því að byrja í miðjum bókaflokki og án sérstakrar kynningar á persónunum.
Þorlákur Thorlacius Þórðarson

**Þorlákur Thorlacius Þórðarson** (2. maí 1675 – 4. nóvember 1697) var skólameistari í Skálholti í lok 17. aldar en veiktist eftir skamman tíma í starfi og drógu veikindin hann til dauða 22 ára að aldri.

Þorlákur var sonur Þórðar Þorlákssonar Skálholtsbiskups og konu hans Guðríðar Gísladóttur. Hann var settur til náms og var í 2 1/2 ár hjá séra Oddi Eyjólfssyni í Holti, áður skólameistara. Hann útskrifaðist úr Skálholtsskóla 1689, aðeins 14 ára að aldri, en hélt svo áfram námi hjá séra Oddi og fleirum. Árið 1692 sigldi hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla og var þar til 1692, kom þá heim en sigldi aftur árið eftir og var þá veitt skólameistaraembættið í Skálholti, sem hann þjónaði frá hausti 1696.

Hans naut þó ekki lengi við því strax í nóvember sama ár veiktist hann og fékk mikla verki í mjöðm. Hann þjáðist óskaplega í heilt ár og var rúmliggjandi mestallan tímann en dó 4. nóvember 1697. Á meðan hann var veikur gegndi Jón Einarsson skólameistarastarfinu en varð svo heyrari við skólann þegar Þórður Jónsson tók við.

## Heimildir
* 
*
Jón Einarsson (d. 1707)

**Jón Einarsson** (d. 11. september 1707) var skólameistari í afleysingum í Skálholtsskóla og síðan heyrari þar, var svo skipaður skólameistari í Hólaskóla en dó áður en hann náði að taka við embætti.

Jón var sonur Einars Skúlasonar prests í Garði í Kelduhverfi og fyrri konu hans Guðrúnar Hallgrímsdóttur og var því föðurbróðir Skúla Magnússonar fógeta. Hann gegndi skólameistaraembættinu í Skálholti í veikindum Þorláks Þórðarsonar frá því fyrir jól 1696 fram á haust 1697. Á meðan hann gengdi því starfi voru tveir skólapiltar hýddir fyrir galdrakukl og reknir úr skóla. Þegar Þórður Jónsson tók við eftir lát Þorláks varð Jón heyrari (kennari) við skólann og síðar við Hólaskóla. Hann var sagður gáfaður maður, málsnjall og gott skáld.

Árið 1707 fékk Jón stöðu skólameistara Hólaskóla. Þá var Stórabóla að ganga um landið og á leið sinni að taka við stöðunni lagðist Jón veikur á Möðruvöllum í Hörgárdal og dó þar úr bólunni 11. september. Hann var ókvæntur og barnlaus.

## Heimildir
* 
*
Kamtsjatka

**Kamtsjatka** (eða **Kamtsjatkaskagi**) (rússneska: *полуо́стров Камча́тка - poluostrov Kamsjatka*) er 1250 kílómetra langur skagi í austur Rússlandi og er 270.000 ferkílómetrar að flatarmáli. Skaginn er á milli Kyrrahafsins til austurs og Okhotskhafsins til vesturs. 

Íbúar eru um 322.000. Flestir íbúar búa í Petropavlovsk-Kamtsjatskíj (179,526 íbúar 2010)

Eldfjallið Kljútsjevskaja Sopka er hæsti punkturinn (4.750 m.) en um 30 virk eldfjöll eru á svæðinu.

## Heimild

*
Þórður Jónsson (prestur á Staðastað)

**Þórður Jónsson** (1672 – 21. ágúst 1720) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan prestur á Staðarstað og prófastur í Snæfellsprófastsdæmi. Hann var vel lærður maður og ágætlega að sér í læknisfræði og stundaði lækningar.

Þórður var sonur Bauka-Jóns Vigfússonar biskups á Hólum og konu hans Guðríðar Þórðardóttur. Hann fór utan til háskólansáms 1688, sextán ára að aldri, og var í Kaupmannahafnarháskóla í fimm ár. Jón faðir hans lést vorið 1690 en á Alþingi um sumarið féll þó á hann þungur dómur fyrir óleyfilega verslun. Þórður fékk málið tekið upp fyrir hæstarétti í Kaupmannahöfn og rak það þar svo vel að hann fékk dómnum hnekkt 1693. Þótti það afrek af tvítugum manni og hlaut Þórður mikla frægð af þessu. Þó var sagt  að hann hefði ofmetnast af þessu því að árið 1697, eftir að Þórður Þorláksson Skálholtsbiskup dó, sigldi Þórður og ætlaði sér að reyna að fá biskupsembættið, en það tókst ekki og varð Jón Vídalín, sem skömmu síðar giftist Sigríði systur Þórðar, fyrir valinu. 

Þórður varð hins vegar skólameistari í Skálholti sama ár og gegndi því embætti til 1702, þegar hann varð aðstoðarprestur og skömmu síðar prestur á Staðarstað á Snæfellsnesi og prófastur í Snæfellsprófastsdæmi. Hann sóttist eftir biskupsembættinu á Hólum þegar Björn Þorleifsson dó 1710 en lagði ekki í að sigla vegna ófriðar sem þá var milli Danmerkur og Svíþjóðar. Steinn Jónsson tók aftur á móti áhættuna, sigldi og varð biskup.

Þórður dó á Staðarstað 1720 og Jón Vídalín mágur hans andaðist  á leið í útför hans en sagt var að þeir hefðu lofað hvor öðrum að sá sem lengur lifði skyldi halda líkræðu yfir hinum. Kona séra Þórðar var Margrét Sæmundsdóttir, Oddssonar prests í Hítardal. Móðir hennar var Sólvör (Salvör) Vigfúsdóttir, systir Jóns biskups, og voru þau því systkinabörn og þurftu konungsleyfi til að giftast. Þau áttu sex börn sem upp komust.

## Heimildir
* 
*
Magnús Jónsson (skólameistari)

**Magnús Jónsson** (d. 22. september 1702) varð skólameistari í Skálholtsskóla árið 1702 en ferill hans varð ekki langur því að hann drukknaði við Reykjavíkurgranda um haustið.

Magnús var sonur Jóns Vigfússonar (Bauka-Jón) Hólabiskups og konu hans Guðríðar Þórðardóttur, og bróðir Þórðar Jónssonar, sem var skólameistari á undan honum. Hann tók við þegar Þórður varð prestur. Magnús var í Hólmskaupstað og voru hestur hans og þénari í Reykjavík um nóttina en Magnús gisti í tjaldi í hólmanum og var við drykkju í kaupmannsbúðunum fram undir morgun. Talið var að hann hefði farið úr tjaldi sínu og ætlað að ganga grandann á fjöru um nóttina en hann drukknaði á leiðinni og fannst lík hans um morguninn. Hann var ókvæntur og barnlaus.

## Heimildir
* 
*
Hljómsveitin Varsjárbandalagið

**Hljómsveitin [[Varsjárbandalagið|Varsjárbandalagið]]** var stofuð í febrúar árið 2009 af Sigríði Ástu Árnadóttur, Magnúsi Pálssyni, Halli Guðmundssyni og Karli Pestka. Jón Torfi Arason og Steingrímur Guðmundsson komu síðar inn í sveitina.

Þann 9. júní 2011 kom úr fyrsta plata sveitarinnar, *Russian Bride*. Á plötunni er að finna útsetningar Varsjárbandalagsins á bæði þjóðlögum frá Austur-Evrópu og Gyðingaheiminum. Enn fremur eru á disknum lög eftir meðlim sveitarinnar sem og útsetningar á íslenskum lögum.

Hljómsveitin hefur komð fram á Þjóðlagahátíð á Siglufirði, Græna Hattinum á Akureyri, Café Rósenberg í Reykjavík, Bæjarbíói í Hafnarfirði og fjölmörgum öðrum stöðum.

## Meðlimir
* Magnús Pálsson - Klarinett, sópransaxófónn og raddir
* Karl James Pestka - Fiðla, Víóla og söngur
* Sigríður Ásta Árnadóttir - Harmonikka og söngur
* Jón Torfi Arason - Trompet, básúna, gítar og söngur
* Hallur Guðmundsson - Bassi og söngur
* Steingrímur Guðmundsson - Trommur og slagverk

## Með sveitinni hafa leikið eftirtaldir listamenn
* Greta Salóme Stefánsdóttir - Fiðla
* Matthías Ingiberg Sigurðsson - Klarinett
* Erik Qvick - Trommur
* Páll Einarsson - Bassi
* Helgi Eiríkur Eyjólfsson - Bassi
* Jón H. Geirfinnsson - Trommur
* Halldór Eldjárn - Trommur
Magnús Markússon

**Magnús Markússon** (1671 – 22. nóvember 1733) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan prestur á Grenjaðarstað í Aðaldal frá 1708 til dauðadags. Hann var sagður guðhræddur maður, vitur og alvörugefinn.

Magnús var sonur Markúsar Geirssonar prests í Laufási og konu hans Elínar Jónsdóttur. Hann lærði við Kaupmannahafnarháskóla í tvö ár en kom síðan til Íslands og varð heyrari í Skálholti. Haustið 1702 drukknaði Magnús Jónsson skólameistari og tók Magnús þá við skólameistarastarfinu og gegndi því þar til hann var vígður prestur að Grenjaðarstað árið 1708. Hann er sagður hafa gegnt starfinu af mikilli röggsemi og þótti skólinn batna undir stjórn hans. Síðasta veturinn var skólastarfið þó í lægð vegna Stórubólu; skólinn hófst ekki fyrr en um jól og voru aðeins 20 piltar í skólanum til vors. Magnús var hagmæltur og er sagður hafa komið töluvert að uppskriftum á fornum skjölum fyrir Árna Magnússon prófessor á meðan hann var í Skálholti.

Kona Magnúsar (gift 24. ágúst 1710)  var Guðrún Oddsdóttir, dóttir Odds digra Jónssonar klausturhaldara á Reynistað, sonar Jóns Arasonar í Vatnsfirði. Þau áttu þrjú börn sem upp komust.

## Heimildir
* 
*
Þorleifur Arason (prestur á Breiðabólstað)

**Þorleifur Arason** (1687 – 12. janúar 1727) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan prestur á Breiðabólstað í Fljótshlíð og prófastur í Rangárvallaprófastsdæmi.

Þorleifur var sonur Ara Þorkelssonar sýslumanns í Barðastrandarsýslu og bónda í Haga og konu hans Ástríðar Þorleifsdóttur. Hann útskrifaðist úr Skálholtsskóla, var við nám í Kaupmannahafnarháskóla í tvö ár en kom síðan til Íslands 1710 og sóttist eftir skólameistaraembættinu í Skálholti, sem séra Jón Halldórsson í Hítardal hafði verið fenginn til að gegna um stundarsakir vegna skorts á lærðum mönnum eftir Stórubólu. Jón biskup Vídalín var tregur til að veita honum embættið nema hann gengist undir próf til að kanna hvort hann væri nægilega lærður. Þorleifur samþykkti það, gekkst undir prófið og fékk skólameistarastarfið og hélt því í átta ár en þótti þó ekki jafnoki fyrirrennara sinna, séra Jóns og Magnúsar Markússonar, hvað lærdóm varðaði.

*Þorleifur var vígður prestur til Breiðabólstaðar í Fljótshlíð [[1718]] og varð prófastur í Rangárvallaprófastsdæmi [[1721]]. Eftir lát Jóns biskups Vídalín fór hann utan til að freista þess að fá skipun í biskupsembættið og sótti að sögn fast eftir því en hafði ekki erindi sem erfiði. Sagt var að honum létu betur veraldlegar sýslanir en predikanir.*

Þorleifur drukknaði í Markarfljóti 12. janúar 1727, reið út í það ófært í náttmyrkri. Fylgdarmanni hans tókst að svamla vestur yfir fljótið og halda lífi. Állinn sem séra Þorleifur drukknaði í var eftir það kallaður Prófastsáll. Þorleifur var ókvæntur og barnlaus.

.

## Heimildir
* 
*
Ketill Jörundarson

**Ketill Jörundarson** (1603 – júlí 1670) var heyrari í Skálholtsskóla, skólameistari í þrjá mánuði 1635 en varð að víkja fyrir lærðari manni. Hann var svo prestur í Hvammi í Hvamssveit um þrjátíu ára skeið. Hann var sagður vel lærður og að öllu ágætismaður.

Ketill var sonur Jörundar Hálfdanarsonar bryta í Skálholti og bónda í Efstadal  og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur. Hann fór í Skálholtsskóla tólf ára að aldri og útskrifaðist þaðan 1620. Hann varð svo heyrari við skólann 17 ára að aldri en fór utan 1622 og var eitt ár í Kaupmannahafnarháskóla. Hann kom aftur heim 1623 með mjög góðan vitnisburð frá kennurum sínum, varð aftur heyrari til 1631. Þá fór hann utan með Gísla Oddsyni, þegar hann fór til Kaupmannahafnar að fá biskupsvígslu, en kom ári síðar og tók aftur við heyrarastarfinu. Þegar Jón Arason lét af skólameistarastarfi 1635 varð Ketill skólameistari en aðeins þremur mánuðum síðar kom Björn Snæbjörnsson og gerði tilkall til starfsins. Gísli biskup vildi halda Katli en varð að láta Björn fá skólameistarastöðuna þar sem hann hafði lokið háskólaprófi, sem Ketill hafði ekki gert. Hann varð þá enn einu sinni heyrari við skólann.

Árið 1638 var Ketill vígður prestur að Hvammi í Hvammssveit og gegndi því starfi til 1668. Hann varð prófastur 1656 en sagði því af sér vegna veikinda 1667. Kona hans var Guðlaug Pálsdóttir Erasmussonar Villadtssonar. Börn þeirra voru Guðrún móðir Árna Magnússonar prófessors, Halldóra og séra Páll prestur í Hvammi og á Staðarstað.

## Heimildir
* 
*
Svalur í New York

**Svalur í New York** (franska: *Spirou à New-York*) er 39. Svals og Vals-bókin og sú sjöunda úr penna Tome og Janry. Bókin kom út á frummálinu árið 1987 en í íslenskri þýðingu ári síðar.

## Söguþráður
Ítalska mafían í New York, undir stjórn Don Vito Cortizone, á í vök að verjast í baráttunni við kínversku mafíuna í borginni, sem hefur á sínum snærum galdramann sem kallar ógæfu yfir andstæðingana. Mafíósarnir blekkja Sval og Val til New York í þeirri von að þeim fylgi gæfa. Skömmu eftir komuna er íkornanum Pésa rænt af Kínverjunum og dragast félagarnir því inn í átök glæpaflokkanna.

Svalur og Valur fallast á að brjótast inn í höfðustöðvar kínversku mafíunnar með hjálp loftbelgs í von um að endurheimta Pésa. Eftir æsileg átök sleppa Svalur, Valur og Pési, en loftbelgurinn springur í loft upp með Don Cortizone og *Mandaríninn*, leiðtoga Kínverjanna, innanborðs.

## Fróðleiksmolar
* Þótt Don Cortizone virtist bíða bana undir lok bókarinnar, átti hann eftir að snúa aftur í þremur bókum til viðbótar.

* Peyo, höfundur teiknimyndasagnanna um Strumpana, kemur fyrir snemma í bókinni í hlutverki manns sem tapar öllu sínu í kauphöllinni.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar á vegum Iðunnar árið 1988. Þetta var 25. bókin í íslensku ritröðinni.

## Heimildir

*
* De Blieck Jr., Augie „Spirou & Fantasio v2: “In New York”“, *Pipelinecomics*, 28. september 2017.
Björn Snæbjörnsson

**Björn Snæbjörnsson** (um 1606 – júní 1679) var skólameistari í Skálholti um ellefu ára skeið og síðan prestur á Staðarstað og prófestur í Snæfellsprófastsdæmi. Hann var sagður frómur maður í lundarfari og hátterni en heldur tortrygginn.

Björn var sonur séra Snæbjarnar Torfasonar á Kirkjubóli í Langadal og konu hans Þóru, dóttur Jóns Björnssonar á Holtastöðum. Hann fór utan 1624 og var lengi við nám við Kaupmannahafnarháskóla, þótti mjög ástundunarsamur og iðinn en ekki fljótnæmur. Hann fékk hjá konungi vonarbréf fyrir prestsembætti á Staðarstað eða skólameistaraembætti í Skálholti, eftir því hvort losnaði fyrr. Þegar hann kom til Íslands hafði Jón Arason nýverið látið af skólameistarastarfi í Skálholti en Ketill Jörundarson heyrari verið settur í embættið. Hann var hins vegar ekki með háskólapróf eins og Björn og gerði Björn því kröfu til embættisins og naut stuðnings Pros Mund höfuðsmanns, og varð Ketill því að víkja þótt Gísli Oddsson biskup vildi hafa hann áfram. Björn fékk þá embættið og gegndi því til 1648, en varð þá prestur á Staðarstað. Því embætti gegndi hann til dauðadags og var prófastur í Snæfellsnesprófastsdæmi 1662-1681.

Kona Björns var Þórunn Jónsdóttir, dóttir Jón Sveinssonar prests í Holti í Önundarfirði og áttu þau nokkur börn.

## Heimildir
* 
*
Þorleifur Jónsson (prestur í Odda)

**Þorleifur Jónsson** (1619 – 29. október 1690) var skólameistari í Skálholti  í þrjú  og hálft ár um miðja 17. öld og síðan prestur í Odda og prófastur í Rangárvallaprófastsdæmi um 37 ára skeið.

Þorleifur var sonur Jóns Sigurðssonar sýslumanns í Einarsnesi og konu hans Ragnheiðar Hannesdóttur frá Snóksdal. Hann stundaði nám við Kaupmannahafnarháskóla og varð skólameistari 1647.  Árið 1650 urðu 30 skólapiltar uppvísir að galdrakukli. Brynjólfur Sveinsson biskup tók á málinu af festu og rak marga þeirra í skóla en tók þá inn aftur árið eftir. Þorleifur vígðist prestur að Odda í ársbyrjun 1651 en skömmu síðar brann skólahúsið í Skálholti af því að skólapiltar fóru óvarlega með eld.

Þorleifur var prestur í Odda til dauðadags og jafnframt prófastur í Rangárvallaprófastsdæmi. Hann var sagður skýr maður, einlægur og fordildarlaus og naut mikillar virðingar. Sama ár og hann vígðist prestur giftist hann Sigríði Björnsdóttur frá Bæ á Rauðasandi, dóttur Björns Magnússonar sýslumanns, sonar Magnúsar prúða, og seinni konu hans Helgu, dóttur Arngríms lærða. Einkasonur þeirra var Björn Þorleifsson Hólabiskup.

## Heimildir
* 
*
Landsbankafarganið

**Landsbankafarganið** er nafn á deilum sem stóðu aðallega á milli tveggja manna, Björns Jónssonar og Tryggva Gunnarssonar á árunum 1909-1911 á Heimastjórnartímabilinu. Björn og Tryggvi höfðu áður fyrr verið hvorum innan handar og góðir vinir en urðu ósammála um ýmiss mikilvæg álitaefni eftir að þeir komust til valda og metorða.

## Atburðarás
Veturinn 1909, var Tryggvi Gunnarsson bankastjóri Landsbanka Íslands og Björn var skipaður ráðherra Íslands 31. mars. Fljótlega eftir að hafa sest í ráðherrastól skipaði Björn þriggja manna nefnd til athugunar á hag Landsbankans. Byggt á niðurstöðum nefndarinnar vék Björn bankastjórn Landsbankans frá störfum í nóvember 1909 „sökum margvíslegrar, megnrar og óafsakanlegrar óreglu í starfsemi yðar í stjórn bankans og frámunarlega lélegs eftirlits með honum.“.

Þann 20. febrúar 1911, þegar þing kom aftur saman, voru bornar fram vantrauststillögur gegn Birni í báðum deildum Alþingis. Auk þess að víkja bankastjórninni hafði Björn vikið þingkjörnum gæslustjórum Landsbankans sem hann hafði ekki heimild til að gera, en einnig var fundið að því hversu harkalega hann gekk fram í stjórnarathöfnum sínum. Eftir að vantrauststillaga gegn Birni hafði verið samþykkt voru skipaðar tvær fimm manna þingmannanefndir, ein í hvorri deild Alþingis, til þess að rannsaka *Bankafarganið* svonefnda.

Nefnd efri deildarinnar lauk rannsókn sinni 8. maí 1911 og hafði þá víkkað nokkuð út viðfangsefni sitt og skipt því niður í fimm mál tengd „afskiftum fyrverandi ráðherra Björns Jónssonar“. Fyrst og fremst var það talið lögbrot að Björn skyldi hafa vikið gæslustjórum Landsbankans sem voru þingkjörnir („bankamálið“). Í niðurstöðunum var vísað í nefndarálit frá 7. mars um að Björn skyldi innsetja gæslustjórana á ný sem hann hafði vikið frá. Því til viðbótar var til skoðunar trúnaðarbrestur varðandi símskeyti danskra skoðunarmanna Landsbankans („símamálið“), hvers vegna landssjóður tók ekki til sín hluta af andvirði sölu námaréttinda til erlends banka („Silfurbergsmálið“), hvernig viðskiptaráðunautur fékk ríflega greitt fyrir aðstoð sína („viðskiptaráðunauturinn“) og loks samningur Thore-félagsins, sem sá um póstflutning, við ríkið. Rannsóknarnefndin hélt 22 fundi alls, þar af 11 fyrst og fremst um bankamálið. Niðurstaða rannsóknarnefndarinnar var í sem stystu máli sú að „tjón það er hann hefir bakað landinu með afskiftum sínum nemi í það minnsta kr. 35.894.“

Þegar rannsóknarnefndin lauk störfum hafði Björn Jónsson þegar sagt sig frá ráðherraembætti vegna vantrauststillagna. Afleiðingar skýrslu rannsóknarinnar voru því ekki aðrar en þær að á hinum opinbera, pólitíska vettvangi var kné látið fylgja kviði. Lárus H. Bjarnason sem var formaður rannsóknarnefndar efri deildar var pólitískur andstæðingur Björns. Að sögn var hann af mörgum þeim sem hann mætti á förnum vegi beðinn um að vera „ekki svona vondur við gamla manninn.“

## Tilvísanir
Aventure en Australie

**Aventure en Australie** (íslenska: *Ævintýri í Ástralíu*) er 34. Svals og Vals-bókin og önnur bók þeirra Tome og Janry. Hún kom út á frönsku árið 1985, en hefur ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður
Bókin hefst í óbyggðum Ástralíu þar sem Sveppagreifinn er staddur ásamt ungum áströlskum aðstoðarmanni á slóðum ópal-leitarmanna. Hálfgerð ringulreið ríkir á svæðinu þar sem til árekstra kemur milli ófyrirleitinna námumanna og frumbyggja svæðisins sem vilja vernda helga staði sína.

Bitla, samstarfskona Vals, ber Sval og Val þær fréttir að Sveppagreifinn þarfnist þeirra í skyndi. Þau halda þrjú í langt ferðalag í leit að greifanum. Þegar komið er á áfangastað fá þau þær fréttir að Sveppagreifinn hafi verið myrtur. Hann reynist hins vegar vera fangi glæpamanna. Eftir bardaga við glæpalýð hafa félagarnir betur og njóta til þess aðstoðar nokkurra frumbyggja. Foringi glæpamannanna ferst í nítróglusserínsprengingu sem hann hafði ætlað Sval og Val.

Sveppagreifinn og aðstoðarmaður hans segja frá uppgötvun sinni, sem er ógnarstórt trúartákn á miðju ópal-námusvæðinu. Þar með telst landið eign frumbyggjanna sem ná samkomulagi við námamenn um heiðarlega skiptingu arðsins, en okrurum og ofbeldismönnum er úthýst.

VIð komuna heim uppgötvar Valur sér til mikillar gremju að Bitla hefur skotið honum ref fyrir rass og skúbbað fréttinni af atburðunum.

## Fróðleiksmolar
*Aðstoðarmaður Sveppagreifans, Donahue að nafni, kynnist honum á fyrirlestri þar sem Sveppagreifinn segir frá fundi sínum á risaeðlueggi á Suðurskautslandinu, sem fjallað er um í Le voyageur du Mésozoïque.
*Flugnúmer Svals og Vals til Sydney er 714. Það er augljós vísun í Tinna-bókina *[[Flugrás 714 til Sydney]]*.

## Heimildir

*
* De Blieck Jr., Augie „Spirou & Fantasio v1: “Adventure Down Under”“, *Pipelinecomics*, 27. september 2017.
Ólafur Halldórsson (prestur á Stað)

**Ólafur Halldórsson** (d. 1614) var skólameistari í Skálholtsskóla í eitt eða tvö ár um aldamótin 1600 en ekki er þó fullvíst hvenær. Hann varð svo prestur á Stað í Steingrímsfirði.

Ólafur var sonur Halldórs Sigurðssonar á Eyrarlandi í Eyjafirði og seinni konu hans, Sesselju Þorgrímsdóttur. Hann tók líklega við skólameistarastarfinu af Oddi Stefánssyni árið 1600 eða 1601 og gegndi því til 1602, þegar hann varð prestur á Stað. Aðrar heimildir segja þó að Oddur Einarsson hafi verið skólameistari frá 1600. Ólafur var prestur á Stað til dauðadags.

Kona Ólafs var Guðrún Jónsdóttir, dóttir Jóns Egilssonar lögréttumanns á Geitaskarði. Börn þeirra voru Sesselja, kona séra Gottskálks Jónssonar á Fagranesi, Þorleifur sem var smiður og smíðaði stofu á Bessastöðum fyrir höfuðsmanninn Pros Mund, og Guðrún, sem giftist Hermanni Pálssyni skyttu.

## Heimildir
* 
*