open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
James Graham

**James Graham**  getur átt við um:

## Breskir aðalsmenn
*James Graham, 1. markgreifi af Montrose (1612–1650), skoskur aðalsmaður
*James Graham, 2. markgreifi af Montrose (1633–1669) 
*James Graham, 3. markgreifi af Montrose (1657–1684) 
*James Graham, 1. hertogi af Montrose (1682–1742), skoskur stjórnmálamaður (var áður 4. markgreifinn)
*James Graham, 3. hertogi af Montrose (1755–1836), breskur stjórnmálamaður
*James Graham, 4. hertogi af Montrose (1799–1874), breskur stjórnmálamaður - fulltrúi Cambridge
*James Graham, 6. hertogi af Montrose (1878–1954), skoskur stjórnmálamaður og verkfræðingur
*James Graham, 7. hertogi af Montrose (1907–1992), undirritaði Sjálfstæðisyfirlýsingu Ródesíu
*James Graham, 8. hertogi af Montrose (f. 1935), þingmaður í lávarðadeildinni

## Barónett
*James Graham, 1. barónett af Kirkstall (1753–1825), þingmaður íhaldsmanna fyrir Cockermouth, Wigtown Burghs og Carlisle
*James Graham, 1. barónett af Netherby (1761–1824), þingmaður fyrir Ripon 1798–1807
*James Graham, 2. barónett (1792–1861), flotamálaráðherra, þingmaður 1812–61 fyrir Hull, St Ives, Carlisle, Cumberland, East Cumberland, Pembroke, Dorchester, Ripon

## Aðrir
*James Grahme eða Graham (1649–1730), enskur herforingi, hirðmaður, stjórnmálamaður og jakobíti
*James Graham (kynfræðingur) (1745–1794), skoskur frumkvöðull á sviði kynfræði
*James Gillespie Graham (1776–1855), skoskur arkitekt
*James Graham (stjórnmálamaður frá Norður-Karólínu) (1793–1851), bandarískur þingmaður frá Norður-Karólínu
*James H. Graham (1812–1881), bandarískur þingmaður frá New York 
*James Graham (ljósmyndari) (1806-1869)  tók nokkrar af elstu ljósmyndunum af Palestínu
*James Graham (breskur hermaður) (1791–1845), breskur hermaður sem var heiðraður fyrir hugrekki við Waterloo
*James Graham Fair (1831–1894), bandarískur öldungadeildarþingmaður
*James McMahon Graham (1852–1945), bandarískur þingmaður frá Illinois 
*James Graham (læknir) (1856–1913), skosk-ástralskur læknir og stjórnmálamaður í Nýju-Suður-Wales
*James Graham (skotmaður) (1873–1950), bandarískur skotíþróttamaður
*James Graham (krikketleikari) (1906–1942), írskur krikketleikari
*James L. Graham (f. 1939), bandarískur alríkisdómari
*James A. Graham (1940–1967), bandaískur landgönguliði og heiðursorðuhandhafi
*Jim Graham (f. um 1950), bandarískur stjórnmálamaður frá Washington D.C.
*James A. Graham (sálfræðingur), bandarískur barnasálfræðingur
*Jamie Graham, lögreglustjóri í Vancouver
*James Graham (ruðningsleikari) (f. 1985), enskur ruðningsleikari
*James R. Graham, írskur stjarneðlisfræðingur
*James Graham (hafnarboltaleikari), hafnarboltaleikari frá 19. öld
*James Graham (myndlistarmaður) (f. 1961), stofnandi Museum of Contemporary Art í Tucson, Arisóna
*James Callan Graham (1914–2006), þingmaður á þingi Texas
*James Graham (leikskáld) breskt leikskáld.
Thomas Fairfax

**Thomas Fairfax**, 3. lávarður af Cameron (17. janúar 1612 – 12. nóvember 1671) var herforingi í breska þinghernum í Ensku borgarastyrjöldinni. Hann þótti hæfur foringi og vann mikilvæga sigra á her konungssina í Jórvíkurskíri. Sem stjórnmálaleiðtogi þurfti hann að víkja fyrir undirmanni sínum, Oliver Cromwell, og róttækari armi hersins. Hann var skipaður einn af dómurum yfir Karli 1. en neitaði svo frekari þátttöku þegar honum varð ljóst að það átti að dæma konunginn til dauða. Hann var kosinn á Afgangsþingið og hélt stöðu sinni sem yfirhershöfðingi, en þegar ríkisráðið ákvað að senda her gegn Skotum sem höfðu hyllt Karl 2. sem konung sagði Fairfax af sér og Cromwell var skipaður eftirmaður hans. Fairfax var áfram þingmaður og átti þátt í endurreisn konungdæmisins 1660 og fór fyrir nefndinni sem hvatti Karl 2. til að taka við völdum í Englandi. Meðal annars þess vegna var honum hlíft í hefndaraðgerðum konungssinna.
Norrænu barnabókaverðlaunin

**Norrænu barnabókaverðlaunin** eru bókmenntaverðlaun sem Félag norrænna skólasafnvarða veittu árlega frá 1985 en á tveggja ára fresti frá 2007. Verðlaunin voru afhent í síðasta sinn árið 2013, árið sem Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs voru veitt í fyrsta sinn.

## Handhafar
* 1985 – Maria Gripe (Svíþjóð)
* 1986 – Thormod Haugen (Noregur)
* 1987 – Kaarina Helakisa (Finnland)
* 1988 – Mette Newth (Noregur)
* 1989 – Svend Otto S. (Danmörk)
* 1990 – Mats Wahl (Svíþjóð)
* 1991 – Ólavur Michelsen (höfundur, Færeyjar) og Erik Hjorth Nielsen (myndskreytir, Danmörk) fyrir *Rossini á Skordali*
* 1992 – Guðrún Helgadóttir (Ísland), fyrir *Undan illgresinu*
* 1993 – Bjarne Reuter (Danmörk)
* 1994 – Torill Thorstad Hauger (Noregur), fyrir höfundaverk sitt
* 1995 – Torun Lian (Noregur) og Viveca Lärn Sundvall (Svíþjóð)
* 1996 – Louis Jensen (Danmörk)
* 1997 – Lars-Henrik Olsen (Danmörk)
* 1998 – Ulf Stark (Svíþjóð)
* 1999 – Annika Thor (Svíþjóð)
* 2000 – Bent Haller (Danmark)
* 2001 – Edward Fuglø (Færeyjar)
* 2002 – Thore Hansen (Noregur), fyrir *Skoglandserien*
* 2003 – Kristín Steinsdóttir (Ísland), fyrir* Engill í Vesturbænum*
* 2004 – Lene Kaaberbøl (Danmörk), fyrir *Skammarserien*
* 2005 – Ragnheiður Gestsdóttir (Ísland), fyrir *Sverðberinn*
* 2006 – Eirik Newth (Noregur), fyrir *Hvorfor dør vi?*
* 2007 – Brynhildur Þórarinsdóttir (Ísland), fyrir endursagnir á Njáls sögu, Egils sögu og Laxdæla sögu
* 2009 – Stian Hole (Noregur), fyrir *Garmanns gate*
* 2011 – Marjun Syderbø Kjelnæs (Færeyjar), fyrir *Skriva í sandin*
* 2013 – Jo Salmson og Natalia Batista (Svíþjóð)

## Tilvísanir
Breiðfylking

**Breiðfylking **(enska: *phalanx*, úr grísku φάλαγξ) er ferhyrnd herfylking, oftast með þungvopnuðu fótgönguliði sem ber spjót eða kesjur. Upphaflega var þessi tegund herfylkingar notuð á snemmgrískum tíma og skipuð hoplítum. fremstu hermennirnir læstu þá skjöldum sínum saman og næstu raðir fyrir aftan beindu spjótum sínum yfir skjaldborgina. Þetta gerði óvinum mjög erfitt fyrir að ráðast gegn framhlið fylkingarinnar sem aftur gat þvingað óvinaherinn til að hörfa. Þessi herfylking hentaði best á opnum flötum vígvöllum. Notkun breiðfylkingar átti sitt mesta blómaskeið á tímum Alexanders mikla á 4. öld f.Kr. en með tilkomu rómversku herdeildarinnar, sem er sveigjanlegri fylking, hnignaði breiðfylkingunni hratt og hún hvarf að mestu af sviðinu þegar Rómverjar lögðu Makedóníu undir sig. Ýmsar hliðstæður við breiðfylkinguna hafa verið notaðar síðar, eins og skjaldborg víkinga og schiltron Skota á miðöldum.

Orðið breiðfylking er líka oft notað í yfirfærðri merkingu yfir samstarf stjórnmálahreyfinga eða launþegasamtaka.
Einræðisherra

**Einræðisherra **er ráðamaður sem ríkir í krafti persónulegs valds, óháður lýðræðislegu umboði og óbundinn af lýðræðislegum stofnunum. Stjórnarfar þar sem einræðisherrar ríkja er kallað einræði eða alræði. Latneska orðið *dictator* átti upphaflega við um valdhafa sem rómverska Öldungaráðið fékk í hendur tímabundið alræðisvald vegna neyðarástands. Nú til dags stendur orðið nær merkingu orðsins harðstjóri. 

## Tenglar
*
Miguel Primo de Rivera

**Don Miguel Primo de Rivera y Orbaneja**, 2. markgreifi af Estella, 22. greifi af Sobremonte, riddari af Calatrava (8. janúar 1870 – 16. mars 1930) var spænskur aðalsmaður, herforingi og einræðisherra sem forsætisráðherra Spánar á tíma Búrbónaendurreisnarinnar frá 1923 til 1930. Hann tók við völdum í kjölfar stjórnarbyltingar hersins sem studd var af konunginum Alfons 13. Hann felldi stjórnarskrána úr gildi, setti herlög og tók upp stranga ritskoðun. Í valdatíð hans jókst pólitísk spenna í landinu sem á endanum leiddi til Spænsku borgarastyrjaldarinnar 1936.  

Sonur hans, José Antonio Primo de Rivera, var einn af stofnendum Spænsku breiðfylkingarinnar (*Falange Española*) sem náði völdum í kjölfar borgarastyrjaldarinnar.

## Tilvísanir
Amon

**Amon **eða **Amún **(fornegypska: *ymn*, gríska: Ἄμμων) var fornegypskur guð frá Þebu. Til eru heimildir um hann og konu hans Amonet frá tímum Gamla ríkisins. Frá 11. konungsættinni varð hann höfuðguð Þebu í stað fálkans Montjú. 

Þegar Þeba gerði uppreisn gegn Hyksos-konungunum á öðru millitímabilinu og 18. konungsættin tók völdin varð Amon höfuðguð konungsættarinnar. Hann rann saman við sólguðinn Ra og var dýrkaður sem Amon-Ra. Hann hélt þeirri stöðu sinni allan þann tíma sem Nýja ríkið varði (fyrir utan stutt villutrúarskeið þegar Akenaten gerði sólskífuna Aten að höfuðguð ríkisins). Dýrkun Amon-Ra varð svo mikil að það nálgaðist eingyðistrú þegar aðrir guðir voru sagðir birtingarmyndir hans. Á þriðja millitímabilinu ríktu æðstuprestar Amons í Þebu yfir Efra Egyptalandi en átrúnaðinum tók að hnigna eftir því sem völd þeirra minnkuðu á 10. öld f.Kr. 

Amon var líka dýrkaður utan Egyptalands. Véfréttir hans voru í Líbýu og í Núbíu og styttur af honum voru reistar í Þebu og Spörtu. Í Grikklandi var hann samsamaður Seifi og kallaður Seifur Ammon. Þar var hann sýndur með hrútshorn. 

Ammonía og ammoníti eru orð sem dregin eru af grísku heiti Amons.
Heka

**Heka **(fornegypska: Ḥkȝ; líka umritað Hike) var guð töfra og lækninga í fornegypskum trúarbrögðum. Nafnið merkir bókstaflega virkjun ka (sem var persónuleikahluti sálarinnar). Hann var stundum sagður sonur sköpunarguðsins Atúms og stundum Knúms sem skapaði annan hluta sálarinnar, ba. Ef hann var sonur Knúm var móðir hans Menhit. 

Heka var einn af fjórum hlutum fornegypskrar lækningalistar, frumsköpunarkrafturinn sem ásamt helgisiðum og töfraformúlum úr helgum bókum auk meðala áttu að lækna sjúkdóma.
Montjú

**Montjú **(fornegypska: *mntw*) var stríðsguð með fálka- eða nautshöfuð í fornegypskum trúarbrögðum. Montjú var höfuðguð Þebu þar til Amon tók sæti hans á tímum Nýja ríkisins. Hann var áfram dýrkaður sem stríðsguð og herskáir faraóar kenndu sig við hann. 

Í Medamud nálægt Þebu var Montjúhofið grafið upp af franska fornleifafræðingnum Fernand Bisson de la Roque frá 1925. Elsti hluti svæðisins er talinn vera frá tímum Gamla ríkisins en sá yngsti frá tímum Ptólemajaríkisins.
Maat

**Maat** (fornegypska: M3ˁt) var í fornegypskum trúarbrögðum gyðja sannleikans, jafnvægis, reglu, laga, siðferðis og réttlætis. Maat var gyðjan sem skapaði reglu í heiminum, brautir stjarna og árstíðirnar þegar heimurinn var skapaður. Hún kemur fyrir í Pýramídaritunum. Síðar er hún sýnd sem kvenleg hlið Þot og stendur við hlið Ra í sólarbátnum. Helst hlutverk hennar var að vega sálir manna í undirheimum. 

Faraóar voru oft sýndir með einkenni Maat, úasstaf, ank og strútsfjöður (fjöður sannleikans), til að tákna hlutverk þeirra við að halda lög sköpunarverksins.
Hliðabókin

**Hliðabókin** er fornegypskur graftexti frá tímum Nýja ríkisins. Hann segir frá för sálar nýlátins manns inn í næsta heim sem samsvarar för sólarinnar gegnum undirheima að nóttu til. Í þessari ferð fer sálin í gegnum tólf hlið sem samsvara tólf stundum næturinnar. Við hvert hlið stendur gyðja sem táknar þá stjörnu sem birtist á þeirri stundu næturinnar.

Textinn kemur fyrst fyrir á tíma átjándu konungsættarinnar og var skrifaður í heild sinni á veggi grafhýsa. Hlutar textans koma stundum fyrir á trékistum. Frægasti hluti hans nú er kafli þar sem segir frá kynþáttum manna sem Forn-Egyptar skiptu í innfædda Egypta, Asíumenn, Líbýumenn og Núbíumenn
Anúket

**Anúket** (fornegypska: ˁnkt) var gyðja Nílar í Elefantínu og öðrum stöðum ofarlega í fljótinu og í Núbíu. Hof hennar stóð á eyjunni Seheil í hinni fornu Núbíu. Hún var sýnd sem kona með fjaðrahatt á höfði. Hún var hluti af guðaþrenningu með Knúm og Satis. Hugsanlega hefur hún verið dóttir þeirra eða önnur eiginkona Knúm. 

Á Elefantínu var skrúðganga til heiðurs Anúket haldin í fyrsta mánuði uppskerutíðarinnar, Semu. Við lok Semu þegar fljótið fer aftur að vaxa héldu Egyptar Anúkethátíð og köstuðu verðmætum gjöfum í ána til að þakka fyrir vatnið.
Asetýlkólín

**Asetýlkólín** er lífræn sameind sem virkar sem taugaboðefni í mörgum lífverum þar á meðal mönnum. Það hefur áhrif á nám og minni.

## Heimild

* Michael E. Hasselmo,The Role of Acetylcholine in Learning and Memory
Jarðarbókin

**Jarðarbókin** (líka kölluð *Sköpun sólskífunnar* og *Bók Aker*) er fornegypskur graftexti sem kemur fyrir í grafhýsum frá Nýja ríkinu að Síðtímabilinu en aðallega frá tímum tuttugustu konungsættarinnar. Í bókinni er ekkert stundatal líkt og í *[[Hliðabókin]]ni* og *[[Amdúat]]*. Bókin segir aðallega frá sköpun sólskífunnar, Aten, og ferð Ra um undirheima gegnum jarðarguðinn Aker.
Sfinx

**Sfinx** (eða **meyljón**) (úr grísku: Σφίγξ) er goðsagnavera með líkama ljóns og mannshöfuð. Samkvæmt forngrískri hefð var sfinxin með vængi og höfuð konu. Þar kemur hún fyrir sem svikul og miskunnarlaus. Þá sem ekki geta svarað gátu hennar reif hún í sig. Í Egyptalandi hinu forna voru sfinxar hins vegar oftast karlkyns og góðviljaðir. Þeir voru hliðverðir við hof og grafhýsi. Frægasti egypski sfinxinn er Sfinxinn í Gísa við Keopspýramídann. Grikkir skrifuðu mikið um egypska sfinxa og gáfu þeim nafn sitt. Ekki er vitað hvaða nafn Egyptar notuðu sjálfir um þá. Frá Grikklandi bárust sfinxirnar til Persaveldis og Indlands. 

Sfinxir hafa verið vinsælt viðfangsefni í myndlist, skreytilist og arkitektúr í Evrópu og Ameríku frá 16. öld og fram á þá 20.
Helgi Þröstur

**Helgi Valdimarsson** (f. 1936 d. 2018) var læknir og prófessor við læknadeild Háskóla Íslands. Móðir hans var skáldkonan Filippía Kristjánsdóttir (Hugrún) frá Brautarhóli í Svarfaðardal.

Helgi var frumkvöðull í klínískri og vísindalegri ónæmisfræði á Íslandi og stofnaði meðal annars fyrstu rannsóknarstofuna í þeirri grein á landinu og var fyrsti prófessorinn í ónæmisfræði við læknadeild Háskóla Íslands.

Sem forseti læknadeildar var Helgi í forsvari fyrir þróun doktorsnáms í læknavísindum á Íslandi. Helgi birti fjölda vísindagreina í alþjóðlegum vísindatímaritum.

Börn Helga eru: 
Ásgeir Helgason (1957) dósent í sálfræði, Valdimar (1962), Birna Huld (1964), Agnar Sturla (1968) og Kristján Orri (1971). 
Seinni kona Helga er Guðrún Agnarsdóttir læknir fyrrverandi alþingismaður, forsetaframbjóðandi og forstjóri Krabbameinsfélags Íslands. 
Tengdasonur Helga, Tim Moore rithöfundur í Englandi, hefur meðal annars skrifað bækur um ferðir sínar um Ísland. 

## Heimildir

* ''Listi yfir vísindagreinar sem Helgi hefur skrifað''  á ''US National Library of Medicine National Institutes of Health''
Sjálfsskema

**Sjálfsskema** er ákveðin þekking á eigin persónuleika sem við öll höfum. Hún er auðveld úrvinnslu allra upplýsinga um eigin hegðun og sálarlíf. Fræðimenn halda fram að líklega hafi fólk sjálfsskemu í minni sínu um sérhvern skapgerðareiginleika sem sé einkennandi fyrir það og mikilvægur fyrir sjálfsmynd þess. Það er okkur umhugsunarefni að þeir persónuleikaþættir sem ganga undir nöfnunum „kvenlegur“ og „karlmannlegur“ eru fólki mismikilvægir og ætti afleiðingin að vera eftir því.
Hópfjármögnun

**Hópfjármögnun** er fjármögnun í gegnum hóp einstaklinga sem hver og einn leggur fram breytilega, og oft tiltölulega lága fjárhæð. Hópfjármögnun byggir oft á stóri neti vina, fjölskyldu og kollega sem hægt er að ná til í gegnum félagslega miðla.

Ein íslensk hópfjármögnunarsíða er til, henni var hleypt af stokkunum árið 2012 og heitir *Karolina Fund*.

## Tengill
* Karolina Fund
Krókódílarnir

**Krókódílarnir** (stofnaðir haustið 2004) er stuðningsmannahópur handknattleiksdeildar ÍBV. 
Krókódílarnir voru stofnaðir af 20 velunnurum handknattleiks í Vestmannaeyjum. 
Þeirra markmið var að styða fjárhagslega við bæði handknattleiksdeild karla og kvenna hjá ÍBV-Íþróttafélagi. 
Einnig var tilgangurinn að veita liðunum stuðning inná vellinum. Er því öllum meðlimum Krókudílanna veittur aðgangur að öllum heimaleikjum karla og kvenna í handknattleik í deildarkeppni. 
Einnig bjóða krókódílarnir félagsmönnum sínum léttar veitingar í hálfleik. 

Formaður félagsins er Haraldur Hannesson

## Formenn félagsins
*2004- Haraldur Hannessar
Evrópuleikir íslenskra félagsliða í knattspyrnu

Íslensk félagslið í knattspyrnu hafa leikið í undankeppnum evrópukeppna síðan árið 19XX.

## Meistaradeild Evrópu
### 2010-2020

## Evrópudeild UEFA
### 2010-2020
Sotirios Kyrgiakos

**Sotirios Kyrgiakos** (gríska: *Σωτήρης Κυργιάκος*) er grískur varnarmaður fæddur þann 23. júlí 1979. Í augnablikinu er kappinn samningslaus. Sotirios þeytti frumraun sína inn á fótboltavellinum með aðalliði Panathinaikos tímabilið 1999/2000, þar sem hann hlaut verskuldaða athygli fyrir vasklega frammistöðu sína.
Brottnám sabínsku kvennanna

**Brottnám sabínsku kvennanna** er atburður í sögu Rómaborgar, venjulega ársettur um 750 fyrir Krist. Þá tóku karlmenn Rómar sig til og rændu konum frá nágrönnum sínum, sabiningum.
Lex superior

**Lex superior:**

- Þau ákvæði stjórnarskrár sem hafa stöðu grundvallarlaga/stjórnskipunarlaga ganga framar öðrum lögum (langflest, en ekki t.d. 2. mgr. 35. gr. og 3. mgr. 64. gr.)

- Sama gildir um stjórnskipunarvenjur = stjórnarskrárígildi (t.d. að dómstólar skeri úr um hvort lög  samrýmist stjórnarskrá).

- Önnur lög og fullgilta þjóðréttarsamninga á að skýra til samræmis við ákvæði stjórnarskrár.

- Öðrum lögum sem að formi til eða efni ganga gegn ákvæðum stjskr. verður ekki beitt - **dómstólar dæma um gildi þeirra**.
Samfélagsmiðill

**Samfélagsmiðill** á við vefsíður og forrit sem gera notendum kleift að búa til og deila á milli sín rafrænu efni. 

Sem dæmi má nefna Facebook, samfélagsmiðilinn X, LinkedIn, Instagram, Snapchat, Reddit, Discord, Pinterest, Tumblr eða Bland.is. 

Einnig eru það samfélagsmiðlar hannaðir fyrir að deila myndskeiðum eins og TikTok, YouTube, Vimeo, Video Dailymotion og Twitch.

Svo eru það samfélagsmiðlar sérstaklega hannaðir fyrir spjall eins og Messenger, WhatsApp og Telegram.

Sumir samfélagsmiðlar greiða notendum fyrir efni sem nýtur mikilla vinsælda á miðlunum, til dæmis með hlutdeild í auglýsingatekjum miðilsins. Áhrifavaldur er manneskja sem nýtir sér fjölda fylgjenda á samfélagsmiðlum til að kynna vörur og þjónustu, stundum gegn greiðslu eða gjöfum.

## Bönn
### Ástralía
Árið 2024 ákvað ástralska þingið að banna börnum undir 16 ára að nota samfélagsmiðla. Bannið tók gildi í desember 2025.

## Tilvísanir
William Kidd

**William Kidd** (22. janúar 1645 – 23. maí 1701) var skoskur skipstjóri og kapari sem var dæmdur fyrir sjórán og hengdur. Kidd leit sjálfur ekki á sig sem sjóræningja og fékk áfall þegar hann frétti af ásökunum á hendur sér. Sumir sagnfræðingar hafa síðan talið að dómurinn hafi verið ranglátur og sögur af sjóránum Kidds stórlega ýktar. Sögur um að hann hefði falið fjársjóð á Gardiners Island í New York-fylki áttu stóran hlut í að halda nafni hans á lofti.
Írska bandalagið

**Írska bandalagið** eða **Írska kaþólska bandalagið** var stjórn sem mynduð var á Írlandi eftir írsku uppreisnina 1641. Stjórnin var mynduð af kaþólskum aðalsmönnum, kirkjunnar mönnum og herforingjum og var staðsett í Kilkenny. Frumkvæðið að stofnun bandalagsins kom frá biskupnum Nicholas French og lögmanninum Nicholas Plunkett. Þann 10. maí 1642 var þar haldið kirkjuþing og Bandalagseiðurinn svarinn. Í eiðnum lýstu menn hollustu við Karl 1. og kölluðu uppreisnina réttlátt stríð. Í september árið eftir samdi bandalagið um vopnahlé við her enskra konungssinna í Dublin og 1644 sendu þeir 1500 menn til að styðja konungssinna í bardögum við her sáttmálamanna sem Skotar höfðu sent til Ulster í kjölfar uppreisnarinnar. Árið 1645 kom Giovanni Battista Rinuccini til Írlands sem postullegur erindreki með hergögn fyrir bandalagið. Samningaviðræður við enska konungssinna undir stjórn James Butler 1. hertoga af Ormonde fóru upphaflega út um þúfur en eftir ósigra gegn enska þinghernum komust konungssinnar og bandalagsmenn að samkomulagi. 

Árið 1649 gerði Oliver Cromwell innrás í Írland og gjörsigraði konungssinna og bandalagsmenn. Kaþólsku landeigendastéttinni var nánast útrýmt og stofnanir kaþólsku kirkjunnar á Írlandi lagðar niður. Flestir æðstu stjórnendur bandalagsins fóru í útlegð til Frakklands. Eftir endurreisn konungdæmis í Englandi fengu sumir þeirra hluta af löndum sínum aftur.
Tígrinja

**Tígrinja** er norður-eþíopískt mál á suðurgrein semískra mála talað af um 4 miljónum í norðurhluta Eþíópíu og Eritreu. Það er ritað með amharísku letri.
Friedrich Fröbel

**Friedrich Wilhelm August Fröbel** (f. 21. apríl 1782 – d. 21. júní 1852) rak fyrsta skóla sinnar tegundar og var oft nefndur faðir leikskólans. Skólinn var ætlaður leikskólakennaranemum en hann hóf starfsemi sína árið 1839 í Þýskalandi. Fröbel kallaði skóla sinn Barnagarð þar sem hann vildi að börnin hefðu aldingarð til að leika sér í og gætu skoðað náttúruna. Fröbel líkti börnum sínum við plöntur í garðinum, sem þarf hita, sólskin og raka til að dafna og að börnin þyrftu að njóta ástúðar og gleði til að geta þrifist. Aðalþættir í skóla Fröbels var skemmtun og leikir sem hann vildi að börnin gætu notið bernsku sinnar og sem mestrar hamingju. Hann taldi leiki vekja áhuga barnanna á hlutunum í kringum þau, auka skilning þeirra og sköpunarafl og jafnframt auka sjónarsvið þeirra.

Fröbel lagði mesta áherslu á gildi leiks og skemmtunar framar öðrum uppeldisfræðingum. Það má segja að Fröbel hafi á vissan hátt stýrt leik barna, þar sem hann bjó til leikföng eða svo kallaðar „gjafir“ og voru þessar leikgjafir alls tíu. Með því að leika með gjafirnar á ýmsa vegu taldi Fröbel að börnin myndu öðlast þekkingarfæðilega innsýn á náttúrulegan hátt. Markmiðið með gjöfum Fröbels var að veita börnum þekkingu á heiminum ásamt því að tákna form náttúrunnar, veita þekkingu um hana og hafa visst fagurfræðilegt gildi. Fröbel taldi að þegar börn kæmust í snertingu við náttúruna, hefðu eitthvað fyrir stafni, nytu væntumþykju og önnuðust aðra, fengju þau fyrstu innsýn í ábyrgð og skyldur.

Fröbel lagði mikla áherslu á náttúruna og má þar nefna að plöntur og dýr voru háttskrifaðar hjá honum. Einnig vildi Fröbel að börnin ræktuðu sitt eigið blóma- eða plöntubeð. Með þessu taldi hann að börnin lærðu að þekkja tegundir og á sama tíma örvaðist læsi þeirra þar sem allar plönturnar voru merktar með nöfnum. Augsýnilegt er að Fröbel lagði mikla áherslu á leik barna, útveru þeirra og tengsl við náttúru, þar sem þessir þættir stuðli samtímis að auknum þroska barna.
Tungufoss

**Tungufoss** getur átt við:
* Tungufoss í Eystri-Rangá
* Tungufoss í Köldukvísl í Mosfellsbæ
* Skip Eimskipafélagsins *[[Tungufoss I]]* sem hleypt var af stokkunum árið 1953 og var selt 1974
* Skip Eimskipafélagsins *[[Tungufoss II]]* sem félagið keypti árið 1974 og sökk undan Englandi 1981
Vökvabrot

**Vökvabrot** (enska: *fracking*), einnig nefnt **bergbrot** eða **setsundrun**, er verkfræðileg aðferð til þess að að örva rennsli vökva inn í borholur, til að mynda olíu og gass. Vökva er dælt ofan í holurnar þar til bergið springur og greiðari leið fæst að því sem borað er eftir. 

Boraðar eru djúpar holur ofan í jarðlögin, sem ganga í töluverðar vegalengir í lárétta átt eftir að nokkru dýpi hefur verið náð, og miklu magni af vatni er dælt niður til þess að sprengja upp berg og losa þannig um gasbirgðir sem annars sætu fastar. 

Þessi aðgerð er kostnaðarsöm en er framkvæmd víða í Bandaríkjunum og víðar. Í Evrópu hefur hún mætt nokkurri mótstöðu umhverfisverndarhópa sem hafa áhyggjur af því að með henni gætu vatnsból sem notuð eru til manneldis mengast til lengri tíma og orðið ónothæf.

## Tenglar

* Fracking tímaskekkja
* Gasvinnsla með bergbroti
Staðfang

**Staðfang** er hugtak sem gefur upplýsingar um staðsetningu áfangastaða, svo sem heimila, fyrirtækja og opinna svæða. Orðið Staðfang er þýðing á enska hugtakinu Address, sem vanalega er þýtt sem heimilisfang, en Staðfang hefur víðari merkingu en heimilisfang, þó́ eðli hugtakanna sé́ svipað.

Staðfang er samsett úr þremur þáttum; staðvísi, staðgreini og staðsetningu.

Þáttunum má lýsa svona:

* Staðvísir er götu-, bæjar- eða staðarheiti;
* Staðgreinir er húsnúmer, bókstafur og/eða viðskeyti; og
* Staðsetning er hnitset staðsetning (H,Y) umrædds staðar.

## Heimildir
Skuggamynd

**Skuggamynd** er útlínumynd af persónu, hlut eða umhverfi í einum lit, oftast svörtum. Hægt er að búa til skuggamyndir í ýmsum miðlum en oftast voru þó skuggamyndir gerðar með að klippa út pappír sem síðan er límdur á annan pappír í andstæðum lit og voru slíkar myndir oft settar í ramma. Útlínur skipta máli í skuggamynd en engin smáatriði eru sýnileg á myndinni.

Útklipptar andlistmyndir, oft frá hlið urðu vinsælar á miðri 18. öld. Það var ódýr og mun fljótleg leið, mun ódýrari en að láta mála litlar andlitsmyndir. 

Alþjóðlegt orð fyrir skuggamyndir er orðið silhouette en það er dregin af nafni fransks fjármálaráðherra sem hét Silhouette en árið 1759 í frönsku fjármálakreppunni í Sjö ára stríðinu setti hann svo miklar álögur á franskan almenning, sérstaklega eignafólk að nafn hans varð samheiti yfir allt sem var gert á ódýran hátt og var því tengt svona ódýrum útlínumyndum. 

Áður en ljósmyndir urðu algengar var ódýrasta leiðin til að draga upp mynd af manneskju að klippa út skuggamynd úr svörtum pappír. Þessar myndir voru kallaðar prófílar eða skuggar og voru gerðar á þrennan hátt 1) málaðar á hart efni eða pappír eða öfugt á gler  2) skornar út þannig að negatíva var lögð á ljósan pappír og klippt út og svo lögð á dökkan bakgrunn 3) klippt og límt þar sem fígúra var klippt út úr dökkum pappír og límd á ljósan bakgrunn.

Skuggamyndir hafa verið gerðar í mörg þúsund ár og meðal annars notaðar í skreytingar á leirkerum og myntir verið slegnar með skuggamyndum. Í Bandaríkjunum voru skuggamyndir mjög vinsælar frá 1790 til 1840 en með tilkomu myndavéla hættu skuggamyndir að vera algengt form af portettmyndum. Skuggamyndir voru þó vinsælt listform og oft hluti af pappírsklippi. Einn þeirra listamanna sem klipptu út pappír í skuggamyndir var rithöfundurinn H. C. Andersen.   

í Indónesíu er hefð fyrir skuggaleikritum og barst sú hefð til Evrópu og varð vinsæl í París á 18. og 19 öld. Skuggamyndir hafa mikið verið notaðar í auglýsingum og á skiltum því þær er auðvelt að gera og sást vel. Þær eru líka notaðar fyrir ýmis konar merki til dæmis umferðarmerki.

Fyrsta teiknimyndin í fullri lengd var hreyfimynd úr skuggamyndum gerð árið 1926 af þýska skuggamyndalistamanninum og leikstjóranum Lotte Reiniger.
Kapari

**Kapari **  eða **fríbýtari **  var skipstjóri með leyfi til sjórána (kaparabréf) sem ríkisstjórn veitti honum. Kaparar höfðu því opinbert leyfi til að ráðast á her- og kaupskip óvinaríkisins. Kaparar voru notaðir í sjóhernaði frá 16. öld til 19. aldar. 

Dæmi um fræga kapara eru Francis Drake, Amaro Pargo, Piet Heyn, Henry Morgan og William Dampier. 

## Tilvísanir
Flotinn ósigrandi

**Flotinn ósigrandi **(spænska: *Grande y Felicísima Armada* eða *Armada Invencible*) var spænskur herfloti sem sendur var til Englands árið 1588 til að steypa Elísabetu 1. af stóli. Tilgangurinn var að binda enda á stuðning Englendinga við uppreisnarmenn í Spænsku Niðurlöndum og stöðva sjórán þeirra í Karíbahafi. Flotinn var undir stjórn Alonso Pérez de Guzmán, hertoga af Medina Sidonia. Flotinn taldi 151 skip, þar af 28 herskip, með samtals 8.000 sjómenn og 18.000 hermenn. Skipin lögðu úr höfn í Lissabon 28. maí og komust í landsýn við Englandsströnd 19. júlí. Enski flotinn, sem taldi fleiri skip en færri fallbyssur, beið þeirra í Plymouth. Enski flotinn nýtti sér meiri hreyfanleika og tókst að hrekja spænska flotann inn Ermarsund og brjóta hann upp í Calais og Gravelines. Eftir orrustuna við Gravelines 29. júlí þar sem Spánverjar misstu fimm skip ákvað Guzmán að snúa aftur til Spánar með því að sigla norður fyrir Skotland. Í þeirri ferð kostuðu stormar í Norður-Atlantshafi Spánverja yfir 60 skip og 5000 menn. Leifar flotans komu aftur til Spánar í lok september 1588.
Fjölmiðlafræði

**Fjölmiðlafræði** er þverfagleg vísindagrein sem fæst við rannsóknir á fjölmiðlum. Fjölmiðlafræðingar beita til dæmis aðferðum samskiptafræði, menningarfræði, félagsfræði, kynjafræði og upplýsingafræði þegar þeir fást við rannsóknir. Sem kennslugrein í háskólum þróaðist fjölmiðlafræði innan félagsvísinda í Bandaríkjunum en hugvísinda í Bretlandi. Blaðamannaskólar eiga sér mun lengri sögu og fjölmiðlafræði er eitt af því sem þar er kennt.
Landupplýsingar

**Landupplýsingar**: Gögn og upplýsingar sem tengjast stað á, í eða yfir jörðu, hvort heldur með hnitum eða auðkenni, t.d. staðfang eða póstnúmer. 

*"Landupplýsingar lýsa hlutum; staðsetningu, afmörkun og eiginleikum t.d. staðsetningu mannvirkja eða lögun landfræðilegra fyrirbæra eins og skóga, lóða, vatna, vega eða landsvæða. Þær er hægt að tengja við staðsetningu (skilgreint sem punktur, lína, svæði eða magn) á jörðinni, einkum upplýsingar um náttúrufyrirbæri og menningu.*

*Staðsetningargögnin geta verið tiltekin hnit eða staðsetning með minni nákvæmni eins og ákveðin svæði.*
*Landupplýsingakerfi halda utan um landupplýsingar. Þar er hægt að geyma gögn og breyta, tengja saman og setja fram á myndrænan hátt til að sjá samhengi eða tengsl á milli upplýsinga út frá tiltekinni staðsetningu, t.d samband á milli jarðvegsrofs, gróðurfars og landslags t.d. halla lands og hæðar yfir sjó.*

*Mismunandi “þekjur” af gögnum, frá sama svæði, er hægt að leggja hverja yfir aðra tengja saman upplýsingar af þeim og vinna með á marga vegu. Við þannig samtengingu eykst gildi upplýsinganna mikið."*.

## Tenglar
http://www.landupplysingar.is
## Heimildir
Will Ferrell

**John William** „**Will**“ **Ferrell** (fæddur 1967) er bandarískur gamanleikari og kvikmyndaframleiðandi. Sumarið 2019 vann hann að kvikmynd um Eurovision: *Eurovision Song Contest: The Story of Fire Saga*, þar sem hann leikur Íslendinginn Lars Erickssong sem keppir fyrir Íslands hönd. Upptökur fóru meðal annars fram á Húsavík. 

## Helstu kvikmyndir og þættir
*Saturday Night Live (1995–2002)
*Austin Powers: International Man of Mystery (1997)
*A Night at the Roxbury (1998)
*Superstar (1999)
*Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (1999)
*Zoolander (2001)
*Old School (2003)
*Elf (2003)
*Anchorman: The Legend of Ron Burgundy (2004)
*The Producers (2005)
*Bewitched (2005)
*Kicking & Screaming (2005)
*Stranger Than Fiction (2006)
*Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby (2006)
*Curious George (2006)
*Blades of Glory (2007)
*Semi-Pro (2008)
*Step Brothers (2008)
*Land of the Lost (2009)
*The Other Guys (2010)
*Megamind (2010)
*The Campaign (2012)
*Anchorman 2: The Legend Continues (2013)
*The Lego Movie (2014)
*Get Hard (2015)
*Daddy's Home (2015)
*Zoolander 2 (2016)
*Daddy's Home 2 (2017)
*Holmes & Watson (2018)
*Eurovision Song Contest:  The Story of Fire Saga (2020)

## Tilvísanir
Meróe

**Meróe **(meróíska: *Medewi *eða *Bedewi*; arabíska: مرواه *Meruwah *og مروى *Meruwi*, forngríska: Μερόη, *Meròe*) er forn borg á austurbakka Nílar nálægt Shendi í Súdan, um 200km í norðaustur frá Kartúm. Borgin var höfuðborg ríkisins Kús í nokkrar aldir og var byggð frá um 800 f.Kr. til um 350 e.Kr. Í borginni eru um þrjú hundruð núbískir pýramídar í þremur þyrpingum.
Danny DeVito

**Daniel Michael** „**Danny**“ **DeVito** (fæddur 17. nóvember 1944 í Neptune, New Jersey) er bandarískur leikari og gamanleikari. 

## Tenglar
*
Steve Carell

**Steven John** „**Steve**“ **Carell** (fæddur 1962) er bandarískur leikari og gamanleikari. Hann er þekktastur fyrir túlkun sína á karakternum Michael í The Office. 

## Tenglar
*
Kot

**Kot** getur átt við:

* Kot á Rangárvöllum
* Kot í Svarfaðardal

## Tengt efni
* Fremrikot í Skagafirði
* Ytrikot í Skagafirði
Ellen Clapsaddle

**Ellen Hattie Clapsaddle** (8. janúar 1865 – 7. janúar 1934) var bandarískur teiknari. Hún er sérstaklega þekkt fyrir póstkortamyndir, gjarna af litlum börnum. Hún var ógift og barnlaus. Ellen fæddist í sveitahéraði í New York-fylki. Hún fékk ung skólastyrk til listnáms í einkaskólanum Cooper Union í New York. Eftir nám þar setti hún auglýsingu í dagblað þar sem hún bauð einkakennslu í teiknun og málun á heimili sínu. Hún teiknaði portretmyndir af fjölskyldum og seldi myndir í auglýsingar og sem skreytingar á hluti eins og leirtau, dagatöl og póstkort. Á þessum tíma voru póstkort sem fólk safnaði sem minjagripum mjög  vinsæl en gullaldartími póstkorta var á árunum 1898 – 1915. Það liggur mikið magn verka eftir Ellen Clapsaddle af slíkum kortum og minjagripum en yfir þrjú þúsund verk eru merkt henni. Á meira en helmingi þeirra verka eru myndir af sakleysislegum litlum börnum. Hún gerði mörg verk  tengd Valentínusardegi, Degi heilags Patreks, 4. júlí, Hrekkjavöku og Jólum. 

Árið 1901 bauð útgáfufyrirtæki Wolf bræðra Ellen og móður hennar til Þýskalands til að vinna þar í tvö ár. Á þessum tíma var Þýskaland miðstöð prentiðnaðar og margir útgefendur í Bandaríkjunum létu prenta prentgripi þar sem síðan voru fluttir með skipi til Bandaríkjanna. Ellen Clapsaddle var fyrsta konan og sú eina af póstkortateiknurum þess tíma til að stofna eigið fyrirtæki en hún stofnaði fyrirtæki Wolf Company, sennilega með stuðningi Wolf bræðra sem áttu kortaútgáfufyrirtæki í Bandaríkjunum sem seldi kort sem Clapsaddle gerði. Clapsaddle kom aftur til New York árið 1906 og í átta ár var mikill uppgangur hjá henni og Wolf bræðrum. Hún hagnaðist vel og fjárfesti í þýskum prentfyrirtækjum. Hún sneri svo aftur til Þýskalands.

Árið 1914 braust Fyrri heimsstyrjöldin út. Flest póstkorta- og minjagripafyrirtæki í Bandaríkjunum voru á þessum tíma háð vörum frá birgjum í Þýskalandi og þar sem tengslin rofnuðu þá algjörlega þá urðu fyrirtækin að hætta rekstri. Margar þýskar prentsmiðjur eyðilögðust í loftárásum og öll frumrit af nýjustu verkum Clapsaddle eyðilögðust og hún tapaði fé þegar prentsmiðjur eyðilögðust eða urðu að hætta rekstri. Á árunum 1914 til 1919 var hún föst í Þýskalandi og komst ekki úr landi. Clapsaddle missti aleigu sína og týndist.

Wolf bræður fóru að stríðinu loknu árið 1919 að grennslast fyrir um afdrif hennar og fundu hana eftir sex mánaða leit. Hún var hugstola og allslaus og ráfaði um stræti svöng og veik og hafði misst lífslöngun og rænu en hún var þá aðeins 55 ára gömul. Hún var í mjög litlu sambandi við umhverfi sitt og þekkti varla Wolf bræður aftur. Þeir fóru með hana til Bandaríkjanna og hlúðu að henni en þegar þeir féllu frá þá varð hún vistmaður á hælinu  Peabody Home for the elderly and destitute í New York borg og dó þar degi fyrir 69 ára afmælisdag sinn. 

## Tenglar
* Ellen Clapsaddle Valentine Postcards at Bonza Sheila
* Ellen Clapsaddle Profile - The Artistry of Ellen Clapsaddle
Napata

**Napata** var borg í Núbíu á vesturbakka Nílar nálægt nútímabænum Karima í norðurhluta Súdan. Borgin var stofnuð af egypska faraónum Tútmósis 3. á 15. öld f.Kr. nálægt fjallinu Jebel Barkal sem myndaði suðurlandamæri Egyptalands hins forna. Árið 1075 f.Kr. urðu æðstuprestar Amons í Þebu valdameiri en faraó í Efra Egyptalandi. Í kjölfarið molnaði ríkið og þriðja millitímabilið hófst. Á þeim tíma stofnuðu íbúar Núbíu sjálfstætt ríki, Kús, með Napata sem höfuðborg. Um þremur öldum síðar lögðu Núbíumenn Egyptaland undir sig og mynduðu 25. konungsættina. Assýringar bundu enda á yfirráð Núbíumanna yfir Egyptalandi en Kús lifði áfram sem sjálfstætt konungsríki í kringum borgirnar Napata og Meróe í margar aldir eftir það.
Patína

:*Til að sjá aðrar merkingar orðsins má skoða [[Patína (aðgreiningarsíða)|aðgreiningarsíðuna]].*
Patína kallast diskur undir oblátur (altarisbrauð) og telst því til kirkjumuna, upphaflega úr kopar, eir eða látúni, en getur í dag verið úr hvaða málmi sem er. Orðið getur einng átt við „spanskgrænu“, sem fyrrum settist á hlutinn.
Tom Kenny

**Thomas James** „**Tom**“ **Kenny** (fæddur 1962) er bandarískur leikari og gamanleikari. Hann er röddin fyrir Svamp Sveinsson á ensku.

## Tenglar
*
Gújaratí

**Gújaratí** (ગુજરાતી Gujarātī) er indóarískt mál talað af 33 milljónum í Gújarat-fylki á Indlandi og 400.000 í Pakistan. Gújaratí er eitt af 14 málum sem hafa opinbera stöðu á Indlandi. Mállýskurnar eru margar og renna saman við rajastaní-mállýskur. Gújaratí er ritað með letri sem þróast hefur frá devanagarí en án þerrar línu yfir stöfum sem einkenna það.

Elstu textarnir á gújaratí eru frá 12. öld. Gújaratí var móðurmál Mahatma Gandhi.
Lína Langsokkur í Suðurhöfum

***Lína Langsokkur í Suðurhöfum*** (s. *Pippi Långstrump på de sju haven*) er sænsk teiknimynd frá árinu 1970.

## Tenglar
Dagfinnur dýralæknir

**Dagfinnur dýralæknir** er aðalsögupersóna í barnasögum eftir Hugh Lofting en fyrsta bókin í þeirri ritröð kom út árið 1920. Dagfinnur dýralæknir er læknir sem þykir vænt um dýr og skilur og talar dýramál. Hann varð seinna náttúrusinni og notaði hæfileika sína til að tala við dýr og skilja betur náttúru og sögu jarðar.

## Tenglar

* Sagan um Dagfinn dýralækni frá 1920, myndskreytt af höfundi Hugh Lofting
* Dagfinnur dýralæknir á tunglinu, myndskreytt af höfundi Hugh Lofting
WebKit

**WebKit** er myndsetningarvél fyrir myndsetningu vefsíðna. Safari-vafrinn frá Apple notar hana og Google Chrome-vafrinn notaði vélina fram að útgáfu 27. WebKit er skrifað í C++ en hjúpað með Objective-C-forritunarviðmóti í stýrikerfum Apple. 

Upphaf WebKit má rekja til þess að Apple-forritarar kvísluðu myndsetningarvél KDE-verkefnisins, KHTML (og KJS), árið 2001 og þróuðu áfram fyrir Mac OS X. Árið 2005 gaf Apple alla hluta WebKit út með opnu notendaleyfi. Apple, Google o.fl., t.d. KDE forritararnir, þróuðu WebKit áfram og notuðu WebKit.

Árið 2013 tilkynntu Google að þeir hefðu kvíslað WebKit í nýja myndsetningarvél, Blink. Opera Software tilkynnti síðar að þeirra vafri Opera myndi skipta úr WebKit yfir í Blink, og flestir aðrir hafa gert hið sama í kjölfarið, og nánast eingöngu Apple notar WebKit áfram. WebKit er líka vörumerki Apple (skráð í bandaríkjunum).

Helstu hlutar WebKit eru WebCore sem útfærir myndsetningarvélina og DOMið, JavaScriptCore sem útfærir stuðning við JavaScript og Drosera sem er JavaScript-villuleitarforrit.
Gecko

**Gecko** er frjáls myndsetningarvél fyrir vefsíður. Hún er þróuð af Mozilla Foundation og Mozilla Corporation og þekktasti vafrinn sem notar hana er Firefox. Gecko er skrifuð í C++ og keyrir á mörgum stýrikerfum. Hún er gefin út með Mozilla Public License-notkunarleyfi. 

Upphaf Gecko má rekja til þess að Netscape ákvað að þróa nýja myndsetningarvél fyrir Netscape-vafrann árið 1997. Á þeim tíma var Internet Explorer að leggja undir sig vaframarkaðinn og Netscape þótti vera að dragast aftur úr. Árið eftir var Mozilla-verkefninu hleypt af stokkunum og nýi myndsetningarkóðinn, sem upphaflega hét *Raptor*, gefinn út með opnu leyfi. Þetta þýddi að endurskrifa þurfti næstu útgáfur Netscape-vafrans. Árið 1999 keypti America Online Netscape og tók við þróun myndsetningarvélarinnar. Árið 2003 sagði fyrirtækið upp þeim forriturum sem enn unnu við Gecko og Mozilla Foundation tók alfarið við þróuninni.
Presto (myndsetningarvél)

**Presto** er myndsetningarvél fyrir vefsíður sem Opera Software þróaði og notaði í Opera-vafranum frá 2003 til 2013. Presto-vélin þótti í upphafi útfæra staðla mjög vel miðað við aðra vafra og var með hraðvirkustu JavaScript-útfærsluna. Hún var notuð í innfellda vafra sem byggðust á Opera-vafranum, eins og Nintendo DS-vafrann, og í Adobe Creative Suite 2 og 3. Presto er séreignarhugbúnaður í eigu norska fyrirtækisins Opera Software ASA.

Í upphafi árs 2013 tilkynnti Opera Software að þeir hyggðust nota WebKit í næstu útgáfum vafrans. Þegar Google tilkynnti um kvíslun WebKit og nýja myndsetningarvél, Blink, sagði Opera að þeir myndu taka þátt í þróun nýju vélarinnar.
Lotte Reiniger

**Lotte Reiniger**  (2. júní 1899 – 19. júní 1981) var þýskur kvikmyndaleikstjóri og listamaður sem fékkst sérstaklega við hreyfimyndir gerðar úr skuggamyndum sem hún teiknaði og klippti út úr pappír. Hún gerði fyrstu hreyfimyndina úr skuggamyndum  í fullri lengd rúmum áratug áður en fysta teiknimynd Walt Disney í fullri lengd var gerð.

Hún var í bernsku heilluð af kínverskri hefð varðandi skuggamyndabrúðuleikhús og setti sjálf upp slíkt leikhús og sýndi verk fyrir fjölskyldu og vini. Árið 1915 sótti hún fyrirlestur hjá Paul Wegener um möguleika hreyfimynda. Hún gekk í leikhóp Wegener og gerði skuggamyndaportett af mörgum leikurum og síðan titla fyrir kvikmyndir Wegeners og voru margir þeirra skuggamyndir.

Árið 1918 gerði hún hreyfimynd með rottum úr viði og var sú mynd notuð sem millifyrirsögn í mynd Wegeners um rottufangarann frá Hameln. Þetta verk vakti athygli á list hennar og varð til þess að hún komst að við stofnun sem gerði tilraunir með hreyfimyndastuttmyndir. Þar kynntist hún manni sínum og starfsfélaga Carl Koch og öðrum framúrstefnulistamönnum. Hún leikstýrði mynd árið 1919 um tvo elskendur og gerði sex stuttmyndir næstu ár. Árið 1926 gerði hún fyrstu hreyfimyndina í fullri lengd en það var mynd um ævintýri prinsins Achmed byggð á sögu úr Þúsund og einni nótt. Hún gerði svo hreyfimynd um Dagfinn dýralækni og dýrin hans árið 1928 og árið 1929 leikstýrði hún leikinni mynd sem innihélt 20 mínútur af skuggahreyfimynd sem hún var höfundur að. Um þetta leyti barst tækni til að hljóðsetja myndir til Þýskalands og útgáfu þeirrar myndar var seinkað og var hún talsett með ýmsum leikurum og gefin út 1930 en talsetning heppnaðist illa og eyðilagði upplifun af myndinni. Reiniger reyndi að gera þriðju hreyfimyndina byggða á óperu eftir Maurice Ravel um barnið og töfrahlutina en tókst ekki að leysa úr flækjum varðandi höfundarrétt að tónlistinni og það kom í ljós að höfundarrétthafar voru óvænt mjög margir. Reiniger og Koch yfirgáfu Þýskaland þegar Nasistar komust til valda þar en þau tóku bæði þátt í stjórnmálum og voru vinstrisinnuð. Þeim tókst ekki að fá varanlegt landvistarleyfi annars staðar og fóru land úr landi en tókst þó að gera tólf kvikmyndir á þeim tíma. Þau fluttu aftur til Berlínar í stríðslok 1944 og fluttu svo til London árið 1949.

## Tenglar
* "Lotte Reiniger teikningar og ljósmyndir" , listal.com
* Lotte Reiniger í IMDB gagnagrunninum
* Æviágrið Lotte Reiniger
Óraddað tvívaramælt önghljóð

Með **órödduðu tvívaramæltu önghljóði** er átt við /f/ sem myndað er með báðum vörunum en ekki neðri vör og efri frammtönnum.

Málhljóð þetta er táknað sem „ɸ“ í IPA hljóðritunarstafrófinu.

Þetta er vissulega eitt af hinum fágætari málhljóðum ásamt til dæmis bakmæltu erri eða smellihljóðum hottintotta.

## Óraddað tvívaramælt önghljóð í tungumálum
Hér er upptalning á tungumálum þar sem hljóðið er notað.

* Angor (Papúamál)
* Ainú-málið
* Toskanskri ítölsku
* Japanska
* Kængan (brasilískt frumbyggjamál talað af um tuttugu þúsund manns)
* Ýmsar mállískur spænsku
* Tahítíísku
* Túrkmensku
Trident

**Trident** er myndsetningarvél fyrir vefsíður sem er notuð í Microsoft Windows-útgáfum Internet Explorer. Hún var fyrst kynnt til sögunnar með Internet Explorer 4.0 árið 1997. Með útgáfum Internet Explorer 7 og 8 var stuðningur við vefstaðla bættur verulega. Vélin er skrifuð í C++ með COM-viðmót fyrir forritun í C++ og .Net. Auk Internet Explorer er Trident-vélin notuð til að sýna vefsíður í Windows Explorer og Windows-útgáfum forrita á borð við LimeWire og Skype. Trident er séreignarhugbúnaður í eigu Microsoft.

Þegar Microsoft kynnti arftaka Internet Explorer, Microsoft Edge (fyrir Windows 10 eingöngu þá), þá var vélin í Edge þar með arftaki Trident. Hins vegar hefur Microsoft kynnt að sú vél verður líka lögð niður og Edge mun byggja á Blink sem Google Chrome notar.
Textavafri

**Textavafri** er vafri sem sýnir vefsíður í textaham og horfir þannig framhjá upplýsingum um leturgerðir, leturstærðir, liti, myndir, myndbönd og íforrit. Textavafrar geta því verið mun hraðvirkari en hefðbundnir margmiðlunarvafrar. Algengt er að nota textavafra á bak við talsetningarforrit fyrir blinda og sjónskerta. 

## Dæmi
* Emacs/W3
* Line Mode Browser
* Links og ELinks
* Lynx
* Net-Tamer
* w3m
* WebbIE
Borðtölva

**Borðtölva** er einkatölva sem er hönnuð fyrir notkun á ákveðnum stað, ólíkt fartölvum. Í dag er algengt að borðtölvur séu geymdar í turni sem hvílir á eða undir skrifborði þar sem tölvuskjárinn, lyklaborð og músin eru. Þó eru til alls konar ólíkar útfærslur á borðtölvum, eins og til dæmis láréttur tölvukassi sem skjárinn hvílir ofaná, sambyggð tölva og skjár (t.d. Apple Macintosh) og smákassi („small form factor“).
Snjallsímavafri

**Snjallsímavafri** eða **örvafri** er vafri fyrir smátæki eins og snjallsíma eða lófatölvu. Snjallsímavafrar eiga að sýna vefsíður með þeim hætti að það komi sem best út á litlum skjám. Snjallsímavafrar eru líka hannaðir út frá takmörkuðu vinnsluminni og bandbreidd slíkra tækja.
GreenBrowser

**GreenBrowser** er ókeypis vafri, sem ekki er lengur studdur, frá kínverska fyrirtækinu morequick sem notast við Trident-myndsetningarvélina úr Internet Explorer. Honum er ætlað að nýta sér minna vinnsluminni en Explorer. GreenBrowser er skyldur kínverska vafranum Maxthon sem aftur byggðist á vinsælli kínverskri útfærslu Internet Explorer frá 2000, MyIE.

## Tenglar
* Vefur morequick
Amaya

**Amaya** er frjáls WYSIWYG-vefsíðuritill, sem er ekki lengur studdur, með innbyggðan vafra. Hann var þróaður af frönsku rannsóknarstofnuninni INRIA árið 1996. Kóðinn byggðist á franska SGML-ritlinum Grif . Síðar tóku Alþjóðasamtök um veraldarvefinn ritilinn upp og notuðu til að prófa vefstaðla í stað Arena. Amaya hefur þannig verið fyrstur til að styðja ýmsa vefstaðla.
Sleipnir (vafri)

**Sleipnir** er vafri frá japanska fyrirtækinu Fenrir Inc sem notast við Trident-myndsetningarvélina frá Microsoft með stuðningi fyrir aðrar myndsetningarvélar. Upphaflega var hægt að skipta milli Trident og Gecko-myndsetningar, en nýjasta útgáfa Sleipnis verður með stuðning fyrir WebKit í stað Gecko. Þróun Sleipnis hófst árið 2004.

Til er snjallsímaútgáfa af Sleipni, Sleipnir Mobile, fyrir Android, iOS og Windows Phone.

## Tenglar
* Vefur Fenrir Inc
SeaMonkey

**SeaMonkey **er frjáls Internetvöndull sem byggist á Mozilla Application Suite. Verkefnið varð til í kjölfar þess að Mozilla Foundation tilkynnti að þróun Mozilla-vöndulsins yrði hætt árið 2005 og áherslan lögð á þróun einstakra forrita eins og Firefox og Thunderbird.

SeaMonkey er hugbúnaðarvöndull sem inniheldur vafra, póstforrit, fréttalesara, spjallforrit og vefritil. 

## Tenglar
* Vefur SeaMonkey-verkefnisins
Xombrero

**xombrero **(áður **xxxterm**) er opinn vafri, sem er ekki lengur studdur, sem var hugsaður sem léttur og öruggur valkostur við stærri vafra. Hann styður skrifaðar skipanir og lyklaborðsskipanir sem eru svipaðar og í ritlinum vi. Hann notast við WebKit sem myndsetningarforrit. Þróun vafrans hófst árið 2010. Hann var upphaflega þróaður fyrir stýrikerfið FreeBSD.
W3m

**w3m **er frjáls textavafri sem styður töflur, ramma, SSL-tengingar, liti og myndir þar sem útstöðin býður upp á slíkt. Þrátt fyrir að vera textavafri reynir w3m að sýna vefsíðuna sem líkast hefðbundnum vafra.
Internet Channel

**Internet Channel** eða **Internetrásin** er sérútgáfa Opera-vafrans fyrir Wii-leikjatölvuna. Internet Channel styður beinan aðgang að Internetinu (ólíkt Opera Mini) og styður flest það sem hefðbundinn Opera-vafri styður. Viðmótið var endurhannað til að henta betur fyrir sjónvarpsskjá. Prufuútgáfa af vafranum kom út árið 2006 og full útgáfa árið 2007.
WebGL

**WebGL **(enska: *Web Graphics Library*) er JavaScript-forritunarviðmót til að útfæra gagnvirkar þrívíðar og tvívíðar myndir í vafra. Það notar canvas-tagið í HTML5. Sjálfseignarstofnunin Khronos Group hannar og viðheldur WebGL-staðlinum. 

Viðmótið á upptök sín í tilraunum Vladimir Vukićević hjá Mozilla til að búa til þrívíðar myndir inni í canvas-hlutnum árið 2006. Fyrsta útgáfa staðalsins kom út árið 2011. 

WebGL er meðal annars notað í Google Maps og Zygote Body.

## Tenglar
* Vefur WebGL hjá Khronos
VoiceXML

**VoiceXML** er XML-mál til að skilgreina samtöl milli fólks og tölva. Alþjóðasamtök um veraldarvefinn sjá um þróun málsins. VoiceXML er notað til að þróa sjálfvirk símasvörunarkerfi og raddstýringakerfi sem dæmi. Fyrirfram skilgreind samtöl auðvelda talgreiningu til muna með því að afmarka hvaða yrðingum hugbúnaðurinn hlustar eftir. VoiceXML-skjöl eru túlkuð af raddvafra.
MathML

**MathML **(enska: *Mathematical Markup Language*, stærðfræðilegt ívafsmál) er XML-mál til að lýsta stærðfræðiformúlum. MathML er W3C-tilmæli og er hluti af HTML5. MathML var fyrsta XML-málið sem Alþjóðasamtök um veraldarvefinn gerðu að tilmælum árið 1998. Önnur útgáfa MathML kom út árið 2003 og þriðja útgáfa árið 2010. Til eru tvær mállýskur MathML: *Content MathML* sem inniheldur eingöngu upplýsingar um formúluna, og *Presentation MathML* sem getur líka innihaldið upplýsingar um myndræna framsetningu hennar.

## Heimildir
Lunascape

**Lunascape **er vafri sem kom fyrst á markað í Japan árið 2001. Sérstaða Lunascape felst í því að forritið styður þrjár myndsetningarvélar: Trident, Gecko og WebKit og notandinn getur því skipt um myndsetningarvél eftir þörfum. 

Lunascape er til fyrir Windows, Android og iOS.

## Tenglar
* Vefur Lunascape
Handheld Device Markup Language

**Handheld Device Markup Language** eða **HDML** var ívafsmál fyrir farsímavefi sem fyrirtækið Unwired Planet (síðar Openwave) þróaði um 1996. Fyrirtækið sótti um stöðlun málsins hjá W3C en það varð þó aldrei að staðli. Þess í stað varð HDML ein af stoðum ívafsmálsins WML sem var þróað fyrir WAP-samskiptareglurnar árið 1998.