open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sparisjóður Siglufjarðar

**Sparisjóður Siglufjarðar** var íslenskur sparisjóður, stofnaður 1. janúar 1873. Hann var elsti starfandi sparisjóður landsins þegar hann  hætti starfsemi sem sjálfstæður sparisjóður árið 2008.

## Stofnun og saga
Snorri Pálsson, kaupmaður í Siglufirði, var sá sem mest hvatti til stofnunar Sparisjóðs Siglufjarðar. Séra Bjarni Þorsteinsson, sem kunnur er fyrir söfnun þjóðlaga og störf að tónmennt, tók seinna við að stjórna sparisjóðnum. Sparisjóður Siglufjarðar var áratugum saman í sama húsi og Hótel Hvanneyri, en sparisjóðurinn byggði hótelið á sínum tíma. Starfsemin var flutt í nýtt húsnæði við Túngötu árið 1988.

Sparisjóður Siglufjarðar styrkti menningar- og íþróttastarf í Siglufirði áratugum saman. Hann styrkti Siglufjarðarkirkju, Bókasafn Siglufjarðar og dvalarheimili aldraðra í bænum. Fyrstu árin voru starfsmenn aðeins 2 eða 3, en árið 1991 voru þeir 10. Varasjóður sparisjóðsins nam á annað hundrað milljónum króna í upphafi tíunda áratugs síðustu aldar, þrátt fyrir nokkur gjaldþrot fyrirtækja í bænum sem höfðu verið í viðskiptum við sparisjóðinn. Árið 1990 var Sparisjóður Siglufjarðar rekinn með tæplega 13 milljóna króna tapi. Árið 2004 voru 33 starfsmenn við sparisjóðinn.

## Endalok
Sparisjóður Siglufjarðar var sameinaður Sparisjóði Skagafjarðar árið 2008 eftir langar viðræður. Báðir sparisjóðirnir urðu þá eign sparisjóðsins Afls, sem þá var nýstofnaður. Sjónarmið þeirra sem vildu sameiningu þessara sparisjóða var að þeir þyrftu að sameinast til að lifa af. Talsverð andstaða var meðal heimamanna bæði í Siglufirði og í Skagafirði við þessa sameiningu. Valgeir Bjarnason, stjórnarmaður í Sparisjóði Skagafjarðar, taldi að gamall rígur milli Skagafjarðar og Siglufjarðar og tilfinningasemi væri hluti af vandanum við sameiningu sparisjóðanna. Ýmsir hluthafar og stofnfjáreigendur í báðum sparisjóðunum óskuðu eftir upplýsingum frá Fjármálaeftirlitinu um fyrirhugaða sameiningu sparisjóðanna en var neitað um þær upplýsingar.Afl Sparisjóður var síðar yfirtekinn af Sparisjóði Mýrasýslu.

## Tilvísanir
Cerastium siculum

**Cerastium siculum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá vestur- og mið- Miðjarðarhafssvæðinu .

## Tilvísanir
Kynsegin

**Kynsegin** er hugtak sem nær yfir fólk sem skilgreinir kyn sitt utan tvíhyggju kynjakerfisins (og er því einnig trans). Sumt kynsegin fólk er t.d. karlkyns og kvenkyns, annað hvorki karlkyns né kvenkyns eða skilgreinir ekki kyn sitt. Kynsegin er því í raun regnhlífarhugtak undir regnhlífarhugtakinu trans. Kváradagurinn, dagur kynsegin fólks á Íslandi, er haldinn á fyrsta degi einmánaðar.

## Orðanotkun
Sumt kynsegin fólk kýs að notuð séu kynhlutlaus persónufornöfn á borð við hán í staðinn fyrir hann eða hún þegar rætt er um það. Annað kynsegin fólk notar hann eða hún; það er persónulegt val hvers og eins. Hið sama má segja um beygingar lýsingarorða; sumt kynsegin fólk kýs að notað sé hvorugkyn (til dæmis: ég er svangt) en annað kynsegin fólk notar kvenkyn eða karlkyn. 

Nýyrðið *kvár* er gjarnan notað yfir fullorðið kynsegin fólk og er hliðstæða orðanna *karl* og *kona*. Að sama skapi er nýyrðið *stálp* hliðstæða orðanna *stelpa* og *strákur*. Orðin unnu hýryrðasamkeppni Samtakanna '78 árið 2020.

## Tilvísanir
Stéttarvitund

**Stéttarvitund** er hugtak í marxískri kenningu sem lýsir þeirri meðvitund sem einstaklingar innan sömu félagslegrar stéttar hafa um sameiginlega stöðu sína í samfélaginu og þá hagsmuni sem þeir deila. Þetta felur í sér að hópur fólks, sem deilir svipaðri stöðu í framleiðslukerfinu, átti sig á því að þeir tilheyri sömu stétt og hafa sameiginlega hagsmuni að verja og sækja fram. Samkvæmt Karl Marx er sú vitund lykillinn að því að koma af stað byltingu sem myndi „skapa alræði öreiganna, sem breytist úr launavinnandi og eignalausum fjölda í ráðandi stétt“.
Cerastium schischkinii

**Cerastium schischkinii** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Mið-Austurlöndum.

## Tilvísanir
Jack Binns

**John Robinson Binns**, kallaður Jack Binns (16. september 1884 – 8. desember 1959) var breskur loftskeytamaður. Hann varð fyrstur til að senda út neyðarkall vegna sökkvandi skips með útvarpsbylgjum (loftskeyti). Binns var loftskeytamaður í gufuskipinu Republic og þann 23. janúar 1909 lenti skipið í árekstri við ítalska skipið Florida  nálægt austurströnd Bandaríkjanna. Mikil þoka var og skipið byrjaði að sökkva. Republic var að koma frá New York og var á leið á skemmtisiglingu til Miðjarðarhafsins. Í skipinu voru 450 farþegar og 212 manna áhöfn. Binns reyndi að koma loftskeytastöðinni í skipinu á stað en hún virkaði ekki vegna þess að straumur rofnaði við áreksturinn. Hann kafaði niður í skipið til að finna batteríin og tókst að endurræsa loftskeytastöðina. Hann sendi þá út neyðarkall þangað til önnur skip komu á vettvang og björguðu farþegum og áhöfn skipsins.

## Heimildir
* Loftskeytaþjónustan 60 ára, Sjómannablaðið Víkingur, 6.-7. Tölublað (01.07.1960), Bls. 141 
* Jack Binns (BBC)
Loftskeytastöð

**Loftskeytastöð** er fjarskiptatækjabúnaður sem er notaður til að samskipta með útvarpsbylgjum. Oftast er átt við útbúnað til að senda og taka við loftskeytum, loftnet og ýmsan viðbótarbúnað sem þarf til að fjarskiptabúnaðurinn virki. Loftskeytastöðvar eru mikilvægt samskiptatæki víða um heim.
Fyrsta loftskeytastöðin á Íslandi sem bæði gat tekið á móti og sent loftskeyti hóf starfsemi í Reykjavík 17. júní 1918: Loftskeytastöðin á Melunum.

## Sjá einnig
* Reykjavík Radíó
*Loftskeytastöðin á Melunum

## Heimild
*
Loftskeyti

**Loftskeyti** er þráðlaus sending og móttaka á  rafsegulbylgjum (útvarpsbylgjum). Fyrstu nothæfu sendi- og móttökutæki fyrir útvarpsbylgjur voru þróaðar 1894-5 af Guglielmo Marconi.
Fyrsta loftskeytið var sent af Marconi 1895 rúma 3 kílómetra og fyrsta loftskeytið yfir Atlantshafið var sent 12. desember 1901. Á Íslandi var fyrsta loftskeytið móttekið 26. júní 1905. Það var á undan fyrsta landsímaskeytinu, enda tilgangurinn með því að sýna fram á „raunhæfni“ loftskeyta í stað landlína þegar ekki hafði verið að fullu ákveðið á Íslandi hvor kosturinn skyldi valinn.

## Heimildir
*
Núpsvötn

**Núpsvötn** er jökulá á Skeiðarársandi. Hún verður til við samruna Núpsár og fljótsins Súlu vestur af Skeiðarárjökli. Sunnan Lómagnúps renna Núpsvötn saman við Hverfisfljót til hafs.
Gígjukvísl

**Gígjukvísl** (einnig stundum kölluð **Sandgígjukvísl**) er  jökulá sem á upptök í Skeiðarárjökli. Fljótið er nú aðalfarartálminn á Skeiðarársandi en eftir eldgos í Vatnajökli í byrjun 21. aldar varð rennsli minna í Skeiðará.
Birta Abiba Þórhallsdóttir

**Birta Abiba Þórhallsdóttir** er íslensk fegurðardrottning og tískumódel. Hún vann keppnina Miss Universe Iceland 2019 þann 31. ágúst 2019.

## Tilvísanir
Katrín Lea Elenudóttir

**Katrín Lea Elenudóttir** (fædd 22. febrúar 1999) er rússnesk-íslensk fyrirsæta og fegurðardrottning sem krýnd var ungfrú Universe Ísland 2018 þann 21. ágúst 2018. Hún var fulltrúi Íslands á Miss Universe 2018.

## Tilvísanir
Góði hirðirinn

**Góði hirðirinn** er myndlíking sem kemur fram í Jóhannesarguðspjalli þar sem Jesús líkir sér við fjárhirði sem leggur líf sitt í sölurnar fyrir kindurnar sínar.

Svipuð samlíking kemur fram í Davíðssálmi 23 („Drottinn er minn hirðir“) og í nokkrum öðrum köflum Biblíunnar.  

## Tilvísanir
Forvitin rauð

**Forvitin rauð** var íslenskt tímarit sem gefið var út af Rauðsokkahreyfingunni frá 1972-1982. 

Árið 1972 hafði Rauðsokkahreyfingin umsjón með tíu útvarpsþáttum undir heitinu *Ég er forvitin rauð* og í framhaldi var ákveðið að verja greiðslu sem hreyfingin fékk fyrir þættina til að gefa út tímarit. Blaðið kom yfirleitt út einu sinni til tvisvar á ári og umfjöllunarefni þess voru einkum jafnréttismál, stjórnmál og bókmenntir.

## Tilvísanir
Rósa Guðbjartsdóttir

**Rósa Guðbjartsdóttir** (f. 29. nóvember 1965) er íslenskur stjórnmálafræðingur sem hefur setið á Alþingi frá árinu 2024 fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Hún var bæjarstjóri Hafnarfjarðar frá 2018 til 2025.

Rósa er uppalin í Hafnarfirði, lauk stúdentsprófi frá Flensborgarskóla og BA-prófi í stjórnmálafræði frá Háskóla Íslands. Hún starfaði lengi sem fréttamaður hjá Stöð 2 og Bylgjunni og var framkvæmdastjóri Styrktarfélags krabbameinssjúkra barna frá 2001-2006. Rósa var varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi 2007-2009, hefur setið í bæjarstjórn Hafnarfjarðar frá árinu 2006 og verið bæjarstjóri Hafnarfjarðar frá 2018. Rósa lét af embætti bæjarstjóra áramótin 2025 og Valdimar Víðisson tók þá við af henni. Rósa var kjörin á Alþingi í Alþingiskosningunum  2024. Til stóð að Rósa myndi taka við embætti formanns bæjarráðs af Valdimar Víðissyni þegar hann tæki við af henni sem bæjarstjóri en það breyttist þar sem Rósa tók sæti á Alþingi.   

## Tilvísanir
Córdoba (Argentína)

**Córdoba** er borg í Argentínu. Hún er um 700 km norðvestur af Buenos Aires og er höfuðstaður Córdoba-héraðs. Córdoba er næst stærsta borg landsins með um 1,5 milljónir (2022). Borgin var stofnuð árið 1573.
Skautahöllin í Laugardal

**Skautahöllin í Laugardal** er íþróttamannvirki sem reist var árið 1997 af Íþróttabandalagi Reykjavíkur og opnaði árið 1998. Hún er notuð fyrir íshokkí, listskauta og skautanámskeið. Skautafélag Reykjavíkur æfir þar. Rými er fyrir um 1000 manns í stæði þar.
Stærð er um 3700 fermetrar en sjálft svellið er 1800 fermetrar.

## Tenglar
*Heimasíða
*Reykjavík.is -Skautahöllin í Laugardal 

## Tilvísanir
Bassel Khartabil

**Bassel Khartabil** einnig þekktur sem **Bassel Safadi** (22. maí 1981 – 3. október 2015) var hugbúnaðarhönnuður frá Palestínu og Sýrlandi. Hann er sérstaklega þekktur fyrir framlag sitt til  opins hugbúnaðar og frjálsrar og opinnar menningar. Þann 15. mars árið 2012 þegar ár var liðið frá uppreisn í Sýrlandi var hann handtekinn af sýrlenskum stjórnvöldum og fluttur í Adra fangelsið í Damaskus og fluttur síðan á milli fangelsa og tekinn af lífi einhvern tíma í október 2015.

Khartabil fæddist í  Damaskus og ólst upp í Sýrlandi. Hann vann við þróun opins hugbúnaðar og stofnaði með öðrum samvinnurannsóknafyrirtækið Aiki Lab og stýrði tækniþróun hjá  Al-Aous sem var útgáfu- og rannsóknarstofnun um fornleifafræði og listir í Sýrlandi. Hann var í forsvari fyrir  Creative Commons Syria og tók þátt í þróun ýmsum kerfa sem byggja á opnum hugbúnaði og opnu aðgengi svo sem  Mozilla Firefox, Wikipedia, Openclipart, Fabricatorz og Sharism.

Þann 7. febrúar 2018 var í minningu hans settur á stofn sjóðurinn the Bassel Khartabil Free Culture Fellowship en markmið sjóðsins er að veita viðurkenningu til  einstaklinga sem hafa skarað fram úr í þróun opinnar menningar í sínu samfélagi. Sjóðurinn var stofnaður af Creative Commons, Fabricatorz Foundation, Jimmy Wales Foundation, Mozilla, #NEWPALMYRA og Wikimedia.

## Heimild
*
Steinharpa

**Steinharpa** eða steinspil er hljóðfæri sem er byggt upp á flötum steinum eða steinflögum sem slegið er á til að mynda tóna.
Páll Guðmundsson listamaður á Húsafelli hefur hannað og þróað steinhörpu sem hann spilar á.

## Heimildir
* Það er hljómur í hverjum steini, Dagblaðið Vísir - DV, 123. tölublað (01.06.2002), Blaðsíða 18-19
* Páll Guðmundsson listamaður
Páll Guðmundsson

**Páll Guðmundsson** (fæddur 1959) er íslenskur listamaður, myndhöggvari og hljóðfærasmiður. Hann er fæddur og uppalinn á Húsafelli og býr þar. Páll er þekktur fyrir hljóðfærasmíð sína en hann smíðar steinhörpu  og höggmyndir úr steinum. 

Páll stundaði nám í Myndlista- og handíðaskóla Íslands  1977-1981 og  síðar nám við  Listaháskólann í Köln.  

## Heimildir
* Það er hljómur í hverjum steini, Dagblaðið Vísir - DV, 123. tölublað (01.06.2002), Blaðsíða 18-19
* Páll Guðmundsson listamaður
Hreyfing um frjálsa menningu

**Hreyfing um frjálsa menning** er samfélagshreyfing sem berst fyrir auknu frelsi til að dreifa og breyta stafrænum verkum annarra sem frjálsu eða opnu efni  á Interneti og í öðrum miðum án þess að þurfa að greiða þóknun til þeirra sem bjuggu verkið til og leita sérstaks leyfis. Hreyfingin er andsnúin höfundarréttarákvæðum sem setja of miklar takmarkanir á notkun efnis. 

Lawrence Lessig, einn af forsvarsmönnum hreyfingarinnar setti á stofn Creative Commons en það er stofnun sem  gefur út höfundaleyfi sem leyfa að verkum sé deilt og þau endurblönduð undir ýmis konar skilyrðum. Creative Commons starfrækir einnig leitarvél sem leitar á Interneti að verkum sem gefin hafa verið út undir Creative Commons höfundaleyfum.

Hreyfing um opna menningu þar sem kjarninnn er  frjálst flæði hugmynda tengist á margvíslegan hátt hreyfingu um frjálsan og opinn hugbúnað og öðrum hreyfingum og hugmyndakerfum svo sem hugmyndum um opin aðgengi (OA), endurblöndunarmenningu, aðgangi að þekkingu, Copyleft hreyfingu og hreyfingu um almannaeign.

## Heimild
*
Skútustaðagígar

**Skútustaðagígar** eru gervigígar við Skútustaði á suðurströnd Mývatns. Þeir voru friðlýstir árið 1973. Tvær merktar gönguleiðir eru á svæðinu. Gígarnir eru grónir en viðkvæmir átroðningi. Ríkulegt fuglalíf er þar.

## Heimildir
Skútustaðagígar á vef Umhverfisstofnunar
Bláhnúkur

**Bláhnúkur** er 940 metra hátt fjall rétt sunnan við Landmannalaugar. Fjallið tekur meðal annars lit sinn lit sinn af biksteini.
Hattafell

**Hattafell** er 910 metra fjall í Emstrum norðaustan Mýrdalsjökuls. Fjallið liggur á slóð gönguleiðarinnar Laugavegs. Fjallið er vel gróið og stingur í stúf við sandana nálægt.

## Tenglar
*Hattfell á Gönguleiðir.is
Skeið (áhald)

**Skeið** er verkfæri sem er notað til að moka fæðu upp í munn. Skeið er þó ekki eingöngu notuð til að moka upp fæðu heldur einnig til að undirbúa hráefni til matarundirbúnings, svo til kölluð *mæliskeið*. Mælineiningar eru oftast *teskeið* og *matskeið*. Stærri skeiðar eru notaðar til að hræra saman hráefni. Áður fyrr voru notaðar skeiðar úr beini eða tré en nú til dags tíðkast nær eingöngu skeiðar úr stáli eða silfri.

Skeiðar hafa fundist Egyptalandi en fornleifafræðingar hafa fundið vísbendingar um frumstæða skeið úr fílabeini sem og önnur ummerki um skeiðar úr tinnu og tré. Rómverjar og Forngrikkir bjuggu til skeiðar úr silfri og bronsi Á Shang tímabilinu í Kína notuðust menn við skeiðar úr beinum og voru smíðaðar með oddi sem gefur merki um þess að skeiðar hafi haft tvíhliða tilgang sem bæði hnífur og skeið og í Miðausturlöndum hafa fundist skeiðar sem múslimar notuðu til að borða súpu með.
Cerastium pyrenaicum

**Cerastium pyrenaicum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Pýreneafjöllum.

## Tilvísanir
Dimma (útgáfa)

**Dimma** er íslensk bóka- og tónlistarútgáfa sem var stofnuð árið 1992 af Aðalsteini Ásberg Sigurðssyni rithöfundi og tónlistarmanni. Fyrsta áratuginn var aðallega um að ræða útgáfu á tónlist, en líka fáeinar bækur. Frá og með árinu 2005 óx útgáfunni ásmegin og var jazztónlist áberandi þáttur í starfseminni, en allt frá árinu 2010 hefur útgáfan lagt aukna áherslu á innlendar og erlendar fagurbókmenntir, ekki síst ljóð og ljóðaþýðingar.
Drekagil

**Drekagil** er gil í austur-Dyngjufjöllum. Dreki, skáli Ferðafélags Akureyrar, var reistur þar 2004 en gamli skálinn frá 1968 var rifinn. Tjaldsvæði er einnig á svæðinu.

## Tenglar
Ferðafélag Akureyrar - Drekagil
Cerastium pusillum

**Cerastium pusillum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Mið- og Norður-Asíu.

## Tilvísanir
Dimma

**Dimma** getur átt við:

* Dimma (á), sem rennur úr Elliðavatni
* Dimma (hljómsveit)
* Dimma (mannsnafn)
* Dimma (útgáfa)
Pepsideild karla í knattspyrnu 2018

**Íslandsmótið í knattspyrnu karla** var haldið í 107. sinn árið **2018**.

12 lið mynduðu deildina og voru Valur núverandi íslandsmeistarar. 
Fylkir og Keflavík tóku sæti Víkings Ó. og Þróttar R, sem að féllu úr deildinni árið 2017.

Valsmenn unnu sinn 21. Íslandsmeistaratitil. Fjölnir og Keflavík féllu úr deildinni þetta árið. 

## Liðin

### Þjálfarabreytingar

### Félagabreytingar í upphafi tímabils

#### Upp í Pepsideild karla

* 
* 

#### Niður í 1. deild karla

* 
* 

## Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2018
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni*

## Staðan í deildinni

### Stigatafla
*Staðan eftir 22. umferðir*

## Markahæstu leikmenn
*Staðan eftir 22. umferðir*

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Grunnafjörður

**Grunnafjörður** einnig kallað **Leirárvogar** er friðlýst svæði í Leirársveit í sveitarfélaginu Hvalfjarðarsveit; norðan Akrafjalls. Svæðið var friðlýst árið 1994 og verndað árið 1996 samkvæmt Ramsar-sáttmálanum um votlendi.  Eins og nafnið gefur til kynna er hinn eiginlegi fjörður grunnur og á leirunum þar er ríkulegt smádýra-, fiska- og og fuglalíf. Um 25% margæsarstofnsins hefur viðkomu í Grunnafirði á ferðum sínum frá meginlandi Evrópu. Land innan friðlandsins er í einkaeigu. Aðgengi er því takmarkað. Frá 15. apríl til 15. júlí er svæðið lokað almenningi. Þess utan er hægt að heimsækja friðlandið með leyfi landeigenda.

Magnús Einarsson segir svo frá í stuttum endurminningum sínum:
:*Grunnafjörð[ur): sá fjörður skerst út úr Borgarfirði til landnorðurs milli Hafnarfjalla og Akrafjalls. Í mynni hans er þröngur ós, þar sem sjórinn rennur inn og út; um flóðið er hann hverju hafskipi fær inn í fjarðarbotn, en um fjöru þornar hann með öllu, og var hann þá alfaravegur Borgfirðinga, að og frá Akranesi. „Ég verð að bíða eftir fjöru,“ sögðu þeir oft. Innarlega í þessum firði er stór pollur; mér var sagt hann væri djúpur. Við poll þennan er stór klettur, sem sagt var að í hefði verið koparhringur; klettur þessi var kallaður Akkerissteinn. Á þessum polli átti að hafa verið skipalega*. 

## Tilvísanir


## Tenglar
*Umhverfisstofnun - Grunnafjörður
*Náttúrufræðistofnun - Grunnafjörður
Cerastium perfoliatum

**Cerastium perfoliatum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún vex í Evrasíu ásamt Marokkó.

## Tilvísanir
Pepsimaxdeild karla 2019

Íslandsmótið í knattspyrnu karla er haldið í 108. sinn árið **2019**. 

ÍA og HK tóku sæti Fjölnis og Keflavíkur sem féllu úr deildinni árið 2018.

12 lið mynda deildina og eru Valur núverandi Íslandsmeistarar.

## Liðin 2019

### Þjálfarabreytingar

### Félagabreytingar í upphafi tímabils

#### Upp í Pepsideild karla

* 
* 

#### Niður í 1. deild karla

* 
* 

## Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2019
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni*
Ram Nath Kovind

**Ram Nath Kovind** (f. 1. október 1945) er indverskur stjórnmálamaður sem var forseti Indlands frá árinu 2017 til ársins 2022. Kovind er fjórtándi forseti landsins. Hann er meðlimur í hindúska hægriþjóðernisflokknum Bharatiya Janata (BJP) og hafði fyrir forsetatíð sína verið þingmaður í efri deild indverska þingsins frá 1994 til 2006 og ríkisstjóri í héraðinu Bihar frá 2015 til 2017. Kovind er menntaður í lögfræði og starfaði sem lögfræðingur í sextán ár áður en hann hóf feril sinn í stjórnmálum.

Kovind er úr stétt dalíta, eða „hinna stéttlausu“, lægstu stéttinni í stéttarkerfi hindúismans. Hann er annar forseti Indlands úr þeirri stétt. Sem talsmaður BJP árið 2010 vakti Kovind athygli þegar haft var eftir honum að kristni og íslam pössuðu ekki inn í stéttaþjóð Indlands. Talsmenn flokksins segja þó að ummæli hans hafi verið misskilin og að hann hafi notað orðið „notion“ (hugmynd) en ekki „nation“ (þjóð).

Kovind kom í opinbera heimsókn til Íslands í september árið 2019 og var þetta í fyrsta sinn sem hann heimsótti norrænt ríki. Hann fundaði með Guðna Th. Jóhannessyni forseta á Bessastöðum og hélt fyrirlesturinn „Indland og Ísland fyrir græna plánetu“ við Háskóla Íslands.

## Tilvísanir
Straumlínustjórnun

**Straumlínustjórnun** er stjórnunaraðferð sem snýr að því að hámarka virðissköpun í fyrirtækjum. Þessi stjórnunaraðferð var upphaflega þróuð í bílaiðnaði í Japan þar sem áhersla var lögð á að greina og fjarlægja sóun án þess að framleiðni minnkaði.

## Tenglar
* 
* Um Kafta og straumlínustjórnun (Læknablaðið)
Páfugl

**Páfuglar** voru taldar þrjár ættkvíslir fugla af fashanaætt. Tvær þeirra eru frá Asíu; *páfugl* (Pavo cristatus) á Indlandi og *grænpáfuglinn* (P. muticus) í Indókína. Önnur tegund er *kongó-páfuglinn* (Afropavo congensis), sem er frá mið-Afríku. 

Stélfjaðrir karlfuglanna eru einkar skrautlegar og skýrt dæmi kynjað val (e. sexual selection). Charles Darwin var með þeim fyrstu til að halda því fram að stélið væri til þess fallið að laða að kvenfugla. Kvenfuglinn er hins vegar með daufa liti. Villtir páfuglar eru alætur.

Páfugl er þjóðarfugl Indlands. Hann hefur verið fluttur til Evrópu og Bandaríkjanna í garða til skrauts.

Nýlega (2021) hefur verið uppstokkun í flokkun á hænsnfuglum og eru Rheinardia, Argusianus, Tropicoperdix, Galloperdix og Haematortyx einnig taldir til páfugla (Pavonini).

## Tenglar
Af hverju hafa páfuglar svona langar stélfjaðrir? - Vísindavefurinn.

## Heimild

*
Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2012

Borgunarbikar karla árið 2012 var leikinn þann 18. ágúst á Laugardalssvelli. Stjörnumenn kepptu á móti KR-ingum.



## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur


## Heimildaskrá

## Tengill
Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2013

Borgunarbikar karla árið 2013 var leikinn þann 17. ágúst á Laugardalssvelli. Framarar kepptu á móti Stjörnumönnum



## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur


## Heimildaskrá
Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2014

Borgunarbikar karla árið 2014 var leikinn þann 16. ágúst á Laugardalssvelli. Kr-ingar kepptu á móti Keflvíkingum.



## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur


## Heimildaskrá
Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2015

Borgunarbikar karla árið 2015 var leikinn þann 15. ágúst á Laugardalssvelli. Valsmenn kepptu á móti KR-ingum



## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur


## Heimildaskrá
Borgunarbikar karla í knattspyrnu 2017

Borgunarbikar karla árið 2017 var leikinn þann 12. ágúst á Laugardalssvelli. Eyjamenn kepptu á móti FH-ingum.



## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur


## Heimildaskrá
Mjólkurbikar karla í knattspyrnu 2018

Úrslitaleikur Mjólkurbikars karla árið 2018 var leikinn þann 15. ágúst á Laugardalssvelli. Stjörnumenn og Blikar áttust við og lauk leiknum með sigri Stjörnunnar.

Grípa þurfti til vítaspyrnukeppni en markalaust var eftir venjulegan leik og framlengingu. Stjarnan hafði betur í vítaspyrnukeppninni 4-1.

## Upplýsingar um leikinn

## Fróðleikur


## Heimildaskrá
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2009

VISA-bikar karla árið 2009 var leikinn þann 3.október á Laugardalssvelli. Framarar kepptu á móti Blikum.


## Úrslitaleikur

## Fróðleikur


## Heimildaskrá
Póláta

**Póláta** (fræðiheiti: *Calanus hyperboreus*) er svifdýr af ættbálki krabbaflóa og ætt Calanidae. Pólátan heldur sig, líkt og nafnið gefur til kynna, á norðurslóðum í kaldari sjó. Rauðátan (*Calanus finmarchicus*) sem er náskyld pólátunni finnst mun víðar enda algengasta svifdýrið. Pólátan finnst, líkt og flest svifdýr, ofarlega á miðsævinu eða á um 50-500m dýpi.
 

## Stærð og útlit
Líkami Pólátunnar er nánast allur glær í gegn en fálmarar hennar, munnur og sporður eru rauð. Fálmarar eru jafnlangir eða lengri en líkaminn.
Eggjastærð hennar er um 0.21 mm. Heildarlengd kvenkyns Pólátu er 6-8 mm og er karlinn oftast örlítið smærri. Póláta sem þrífst í heitari sjó er smærri en þær sem lifa í kaldari sjó. 
Það er enginn teljanlegur munur á útliti eða fjölda tanna á milli kynja. Í eðlilegum fullorðnum einstaklingi er munnurinn mjög sambærilegur munni Rauðátunnar (C. finmarchicus). 
Pólátan er stærst krabbaflóa sem finnast í norður-atlantshafi en sem dæmi eru Rauðátan um 4 mm að lengd og Ísátan (Calanus glacialis) um 3-5,5mm að lengd.
Pólátan er einnig talsvert næringarríkari en Rauðátan. Pólátan inniheldur þannig 1-1,8 mg lípíð en sem dæmi inniheldur Rauðátan einungis 0,04-0,08 mg. 

## Fæða
Fæða pólátunnar er fjölbreytt, smæðarinnar vegna er þó frekar takmarkað hvað hún getur étið. Hennar helsta fæða eru svifþörungar og einfrömungar. 
Pólátan notar fálmara og munnlimi til að sía fæðu úr sjónum. Pólátan safnar fitubirgðum yfir sumarið sem vetrarforða, en fæðuframboð er lítið í köldum sjó að vetri.

## Lífshættir og útbreiðsla
Lífslíkur pólátu eru 3-5 ár eftir fæðuframboði.  
Miklar árstíðarbundnar sveiflur eiga sér stað hjá pólátunni. Lífmassi sveiflast á milli árstíða en er mestur að sumri, þegar fæðuframboð er mikið. 
Útbreiðsla Pólátunnar nær allt frá norðuheimskautinu niður í Maine-flóa.
Við Ísland finnst hún helst á úthafssvæðunum norður og norðaustur af landinu. Á veturna finnst hún mest neðan við 500m dýpi.

### Hrygning
Kvendýrið hrygnir á veturna og notar til þess fitubirgðir frá fyrra ári. Stærðin á hverri hrygningu fer mikið eftir stærð pólátunnar en hún hrygnir oftast um 100-200 eggjum í einu og samtals yfir 1000 eggjum á hverju hrygningartímabili. Kvendýrið fer á grynningar og hrygnir á um 200-500m dýpi.
Möguleiki er fyrir hana að hrygna nokkur ár í röð, sum sjávardýr geta einungis hrygnt einu sinni á lífsleiðinni.

### Lítill lífmassi í rannsóknarleiðangri 90' og 91'
Magn og dreifing átu voru könnuð í tveimur sitthvorum sniðum í rannsóknarleiðangri árin 1990 og 1991, annars vegar nyrst í Íslandshafi (Grænlands- og Jan Mayen snið) og í Grænlandssundi. Átunni var safnað með Bongo-háfum með stórum möskvum á mikilli dýpt til að safna stærri dýrum en venjulega.  Möskvastærðin í sýnatökunum var 500 µm og var háfunum slakað niður á 100 m dýpi.
Niðurstöður voru á þá leið að fjöldi og magn átu var meiri á Grænlands og Jan Mayen sniðinu heldur en í Grænlandssunds-sniðinu. Krabbaflær voru langalgengustu dýrin sem komu úr sýnatökunum og af þeim var 70% þeirra Rauðáta, 10% Pseudocalanus spp, 10% Metridia longa  og einungis 3% Póláta.

## Heimildir
*

*

*

*
Altarisganga

**Altarisganga** er kirkjuleg athöfn þar sem prestur útdeilir brauði og víni sem hefur verið helgað með innsetningarorðum. Rætur altarisgöngu eru í síðustu kvöldmáltíðinni. Þegar kirkjuyfirvöld fyrr á tímum meinuðu fólki  að ganga til altaris þá var talað um að það væri sett út af sakramentinu. Fólk þurfti að skrifta áður en það gekk til altaris.

Altarissakramentið er annað af tveimur sakramentum þjóðkirkjunnar. Hitt er skírnin. 

## Tilvísanir
Fyrra ópíumstríðið

**Fyrra ópíumstríðið** var röð af hernaðarátökum milli Stóra Bretlands og hins kínverska Tjingveldis frá 1839 til 1842. Kínverskir ráðamenn reyndu að stemma stigu við ópíumverslun. Ópíumverslun var að mestu í höndum Breta. Bretar höfðu mikla hernaðaryfirburði og yfirbuguðu kínversk stjórnvöld og neyddu þau til samninga sem tryggðu Bretum sérstök forréttindi í viðskiptum við Kína.

Eftirspurn eftir kínverskri munaðarvöru svo sem silki, postulíni og te varð til að þess að ójafnvægi  myndaðist í viðskiptum milli Kína og Bretlands og silfur frá Evrópu flæddi til Kína í viðskiptum sem fóru gegnum hafnarborgina Kanton. Breska Austur-Indíufélagið hóf ópíumrækt í Bengal (þar sem nú er Bangladess) og veitti breskum kaupmönnum leyfi til að smygla ópíum ólöglega inn í Kína. Þetta innflæði af eiturlyfjum sneri við viðskiptajöfnuði milli landanna, varð til þess að silfur þvarr í Kína og þess að fjöldi eiturlyfjaneytenda í Kína jókst verulega.
Frjálslyndi flokkurinn (Kanada)

**Frjálslyndi flokkurinn** er kanadískur stjórnmálaflokkur. Flokkurinn hefur verið í áhrifastöðu í kanadískum stjórnmálum mikinn hluta af sögu landsins og var við völd í tæp 69 ár á 20. öldinni, lengur en nokkur annar stjórnmálaflokkur í þróuðu ríki. Fyrir þær sakir er flokkurinn stundum kallaður „hinn hefðbundni stjórnarflokkur“ Kanada.

Flokkurinn kennir sig við frjálslyndisstefnu og er yfirleitt talinn standa í miðjunni eða til miðvinstri í litrófi kanadískra stjórnmála; vinstra megin við Íhaldsflokkinn en hægra megin við Nýja lýðræðisflokkinn (sem hefur stundum stutt minnihlutastjórnir Frjálslynda flokksins). Líkt og kanadíski Íhaldsflokkurinn er Frjálslyndi flokkurinn þó gjarnan talinn rúma margar ólíkar stefnur og flokkurinn sækir fylgi sitt til fjölbreyttra hópa kjósenda. Á áttunda áratugnum lýsti forsætisráðherrann Pierre Elliott Trudeau því yfir að Frjálslyndi flokkurinn aðhylltist „róttæka miðjustefnu“.

Meðal stefnumála og lagasetninga Frjálslynda flokksins í gegnum tíðina má nefna stofnun almennrar heilsugæslu, kanadískra lífeyrissjóða, námslána, friðargæslu, alþjóðahyggju, sjálfstæði Kanada með núverandi stjórnarskrá landsins, viðurkenningu á réttindaskrá Kanada, mögulegt lagaferli fyrir aðskilnað fylkja úr kanadíska ríkjasambandinu, lögleiðingu á hjónabandi samkynhneigðra, lögleiðingu á dánaraðstoð og á kannabisneyslu og setningu almennra kolefnisskatta.

Árið 2015 vann Frjálslyndi flokkurinn undir forystu Justins Trudeau sinn mesta kosningasigur frá árinu 2000 og hlaut hreinan þingmeirihluta með 184 þingsætum og 39,5 prósentum atkvæða. Í þingkosningum árið 2019 tapaði flokkurinn nokkru fylgi og náði ekki að viðhalda meirihluta sínum en var þó áfram stærsti flokkurinn á kanadíska þinginu. Í næstu kosningum, sem voru haldnar 20. september 2021, mistókst Frjálslynda flokknum að endurheimta meirihluta á þingi en flokkurinn hlaut aftur flest þingsæti.

Mark Carney tók við af Trudeau sem leiðtogi flokksins árið 2025. Carney leiddi flokkinn til sigurs í þingkosningum sama ár.

## Leiðtogar Frjálslynda flokksins
* George Brown 1867
* Edward Blake 1869-1870
* Alexander Mackenzie 1873-1880 (forsætisráðherra 1873–1878)
* Edward Blake 1880-1887
* Wilfrid Laurier 1887-1919 (forsætisráðherra 1896–1911)
* William Lyon Mackenzie King 1919-1948 (forsætisráðherra 1921–1926, 1926–1930, 1935–1948)
* Louis St. Laurent 1948-1958 (forsætisráðherra 1948–1957) 
* Lester B. Pearson 1958-1968 (forsætisráðherra 1963–1968)
* Pierre Trudeau 1968-1984 (forsætisráðherra 1968–1979, 1980–1984)
* John Turner 1984-1990 (forsætisráðherra 1984)
* Jean Chrétien 1990-2003 (forsætisráðherra 1993–2003)
* Paul Martin 2003-2006 (forsætisráðherra 2003–2006)
* Stéphane Dion 2006–2008
* Michael Ignatieff 2008–2011
* Bob Rae 2011–2013
* Justin Trudeau 2013–2025 (forsætisráðherra 2015–2025)
* Mark Carney 2025– (forsætisráðherra 2025–)

## Gengi í þingkosningum

## Tilvísanir
Fjólujússa

**Fjólujússa** (fræðiheiti *Clitocybe nuda* eða *Lepista nuda*) er ætisveppur sem upprunninn er í Evrópu og Norður-Ameríku. Sveppnum var lýst af  Pierre Bulliard árið 1790 og gekk undir heitinu *Tricholoma nudum* í mörg ár. Sveppurinn finnst bæði í barrskógum og laufskógum. Auðvelt er að greina sveppinn. Hann er ræktaður í Bretlandi, Niðurlöndum og Frakklandi.

## Tenglar
Risakempingur

**Risakempingur** (fræðiheiti *Agaricus macrosporus*) er stórvaxinn hattsveppur. Hann er notaður sem ætisveppur.

## Tilvísanir
Vaxfönungaætt

**Vaxfönungaætt** (fræðiheiti *Hygrophoraceae*) er ætt hattsveppa. Í ættinni eru 25 ættkvíslir og yfir 600 tegundir. Sumir sveppir af *Hygrocybe* og *Hygrophorus* eru taldir ætisveppir.

Á Íslandi eru þekktar um 20 tegundir af vaxfönungaætt þar af eru 15 af  Hygrocybe ættkvísl, 3—4 af Camarophyllus ættkvísl en ein af Hygrophorus (Limacium) ættkvísl. Það eru allt  vallarsveppir oftast vaxa í graslendi. Margar af þessum tegundum eru meðal algengustu sveppa á Íslandi og eru oft  mjög áberandi vegna lita og þess að sveppirnir vaxa oftast í hópum eða þyrpingum. Það er einkenni allra tegunda af Hygrocybe og Camarophyllus ættkvísl að þær vaxa utan skóglendis og eru ekki svepprótarsveppir, ekki bundnir ákveðnum trjátegundum eða runnum. Á Íslandi vaxa þessar tegundir gjarna í  grasi vöxnum dældum  og  grónum lækjarbökkum.

## Tegundir af vaxþönungaætt sem vaxa á Íslandi

Mynd:Hygrocybe pratensis var. pratensis (syn. Camarophyllus pratensis) mo78852.jpg |Vallhúfa
Mynd:2007-10-20_Cuphophyllus_virgineus.jpg|Snæhnúfa
Mynd:Cuphophyllus_lacmus_(Schumach.)_Bon_500515.jpg |Fjóluhnúfa
Mynd:2008-10-19_Hygrocybe_nitrata_20200_cropped.jpg|Þefkolla, sýrukolla
Mynd:2007-10-06 Gliophorus irrigatus) 369505.jpg|Hygrocybe fornicata
Mynd:Hygrocybe conica.JPG|Gulltoppa, gullhnýfla
Mynd:Hygrocybe_spadicea.jpg  |Hygrocybe spadicea
Mynd:2008-10-19_Hygrocybe_acutoconica_2_20202.jpg |Trjónutoppa
Mynd:A fungus (Hygrocybe obrussea); four fruiting bodies, one sec Wellcome V0043393.jpg|Þakhnífla, mælihnífla
Mynd:Crimson_Waxy_Caps_(910339380).jpg |Rauðkolla, rauðhnýfla
Mynd:2010-10-02_Hygrocybe_coccinea_ecology_55652.jpg|Blóðkolla, skarlatkolla
Mynd:Hygrocybe_marchii.jpg|Hnoðkolla, silkikolla
Mynd:Hygrocybe_parvula_(Peck)_Murrill_638120.jpg|Smákolla, smáhnýfla
Mynd:Hygrocybe_turundus_(4037035765).jpg|Mýrakolla, mýrahnýfla, flösukolla
Mynd:Hygrocybe_psittacina,_Parrot_Waxcap.jpg|Grænhnýfla, grænkolla
Mynd:Hygrocybe_vitellina1.jpg|Eggkolla

* Sortusniglingur Hygrophorus calophyllus 
* Vallhnúfa (Camarophyllus pratensis )
* Snæhnúfa (Camarophyllus niveus)
* Fjóluhnúfa (Camarophyllus lacmus )
* Þefkolla, sýrukolla (Hygrocybe nitrata) 
* Hygrocybe fornicata
* Gulltoppa, gullhnýfla (Hygrocybe conica )
* Hygrocybe spadicea
* Trjónutoppa Hygrocybe acutoconica  
* Þakhnífla, mælihnífla (Hygrocybe obrussea) 
* Kollsveppur (Coccinei Fayod)
* Rauðkolla, rauðhnýfla (Hygrocybe punicea) 
* Blóðkolla, skarlatkolla (Hygrocybe coccinea)
* Hnoðkolla, silkikolla (Hygrocybe marchii)
* Smákolla, smáhnýfla (Hygrocybe parvula) 
* Mýrakolla, mýrahnífla, flösukolla (Hygrocybe turunda)
* Slímkolla (Psitticani Bat.) 
* Grænhnýfla, grænkolla (Hygrocybe psitticana) 
* Eggkolla, (Hygrocybe vitellina) 
* Fjólukolla, lyngkolla (Hygrocybe xanthochroa)

## Heimild
* Helgi Hallgrímsson, Íslenskir hattsveppir IV - Vaxfönungaætt
Herpiefni

**Herpiefni** er efni sem herpir saman líkamsvefi og dregur úr blóðrás og vessastreymi. Herpiefni er unnið úr ýmsum efnum eða jurtum. Kalamín áburður, nornahesli og jurtin yerba mansa eru herpiefni. Tannín er herpandi (herpir saman líkamsvefi og dregur úr vessastreymi) og hafa jurtir sem innihalda mikið tannín, svo sem lauf blágresis, verið notuð sem herpiefni.
Helgi Jónasson

**Helgi Jónasson** (26. september 1887 til 13. apríl 1972) var grasafræðingur, bóndi og plöntusafnari. Hann fæddist og ólst upp á Gvendarstöðum í Köldukinn og tók þar við búi. Helgi var part úr vetri á unglingaskóla á Ljósavatni og fór 19 ára í Hólaskóla og útskrifaðist þaðan eftir tvö ár. Hann kvæntist Halldóru Jónsdóttur frá Fornastöðum. Þau eignuðust átta börn.

Helgi hafði brennandi áhuga á grasafræði bæði túngrösum og villtum íslenskum jurtum. Hann var farinn að safna jurtum og þurrka áður en hann fór í Hólaskóla og hélt þeirri söfnun áfram ævilangt. Hann  byrjaði snemma að safna plöntum úr Mývatnssveit eða í kringum 1908 og hóf trjárækt á Gvendarstöðum 1911 með birkitjám sem hann sótti í Fellsskóg en hann sótti nógu stór tré til að búpeningur næði ekki að éta af þeim laufið. Seinna kom hann upp skógræktarreit á bænum og ræktaði tré upp af fræi.

Upp úr 1930 hefjast gróðurathugunarferðir Helga utan heimabyggðar en hann fór nánast árlega 2-3 vikur á sumri í rannsókna- og söfnunarferðir. Fyrstu sumrin fór hann um sveitir Suður-Þingeyjarsýslu og til Austurlands en síðar til Eyjafjarðar, Skagafjarðar, Húnavatnssýslu og um mikinn hluta Vestfjarða og Stranda.

Helgi birti rannsóknir sínar í 12 ritgerðum alls i Náttúrufræðingnum og tímaritinu Flóru. 

Helgi var vandvirkur safnari og fór plöntusafn hans til Náttúrufræðistofnunar Íslands.

Hann var jarðaður í heimagrafreit á Gvendarstöðum.

## Heimildir
* Helgi Jónasson, Íslendingaþættir Tímans, 9. tölublað (01.06.1972)
* Helgi Jónasson frá Gvendarstöðum (Acta Botanica Islandica)
Arnarstapi (Skagafjörður)

**Arnarstapi** er smáhóll á austurbrún Vatnsskarðs í Skagafirði, hóllinn stendur norður af Víðimýrarseli, rétt við þjóðveginn. Af Arnarstapa er gott útsýni yfir meginhluta Skagafjarðar. Arnarstapa er getið í Þórðar sögu hreðu en í sögunni segir að þar börðust þeir Þórður og Eindriði stýrimaður. Barðist Þórður þar við sex menn og drap alla nema Eindriða sem hann særði þó nær til ólífis en flutti hann síðar til læknis og lét græða sár hans. 

Á Arnarstapa er minnisvarði um Stephan G. Stephansson, gerður úr hlöðnu grjóti. Minnisvarðann prýða þrjár lágmyndir eftir listamanninn, af Stephani ungum, miðaldra og öldruðum manni. Minnisvarðinn var reistur 1953. 

Skammt fyrir neðan Arnarstapa voru *Brekkuhús*, beitarhús frá Brekku. Þar bjó stundum húsmennskufólk og þar andaðist skáldið Hjálmar Jónsson frá Bólu árið 1875.

## Tilvísanir
Dósaverksmiðjan

**Dósaverksmiðjan h.f.** var iðnfyrirtæki í Reykjavík. Verksmiðjan tók til starfa 1937 og var í fyrstu  í Sænska frystihúsinu en síðar við Borgartún 1. Aðalviðskiptavinur verksmiðjunnar var í fyrstu málningarverksmiðjan Litir og lökk. Dósaverksmiðjan framleiddi blikkdósir og brúsa og ýmis konar umbúðir úr blikki fyrir niðursuðuverksmiðjur, málningarverksmiðjur og efnagerðir. Stofnendur Dósaverksmiðjunnar voru bræðurnir Kristján Einarsson, framkvæmdastjóri SÍF, og Sigurvin Einarsson alþingismaður og forstjóri hennar var Magnús Einarsson. 

Björgólfur Guðmundsson  hóf störf í Dósaverksmiðjunni þegar hann var enn í lögfræðinámi. Rekstur verksmiðjunnar gekk illa og var nýtt hlutafélag stofnað sem keypti verksmiðjuna. Björgólfur var hluthafi í því nýja félagi og varð eftir kaupin forstjóri Dósaverksmiðjunnar 27 ára gamall. Nafni verksmiðjunnar var breytt í Dósagerðin.

## Heimildir
* Ný verksmiðja tekur til starfa, Morgunblaðið, 247. tölublað (26.10.1937), Blaðsíða 6 
* Maður leikfléttunnar,Helgarpósturinn, 49. tölublað (15.12.1983), Blaðsíða 16
Filippus 2.

**Filippus 2.** getur átt við eftirfarandi:

* Filippos 2., konung Makedóníu til forna.
* Filippus 2., konung Frakklands.
* Filippus 2., konung Spánar.
* Filippus 2., hertoga af Orléans.
Saint Paul

**Saint Paul** (stytt sem **St. Paul**) er höfuðborg og næstfjölmennasta borg Minnesota. Íbúar voru um 303.800 árið 2023. Borgin tengist stærstu borginni Minneapolis og liggur á austurbakka Mississippi-fljóts þar sem það mætir Minnesota-fljóti. Saman kallast þær *tvíburaborgirnar*; Minneapolis–Saint Paul, og hafa um 3,7 milljónir íbúa samtals. Borgin er nefnd eftir Páli postula.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Jules de Blosseville

**Jules Poret de Blosseville** (29. júlí 1802 – ágúst 1833) var franskur sjóliðsforingi, landfræðingur og landkönnuður. Hann tók þátt í rannsóknarleiðangri til Suður-Kyrrahafsins frá 1822 til 1825. Hann stýrði rannsóknarleiðangri til Norðurslóða og kom í þeirri ferð tvisvar til Íslands. Hann hvarf í ágúst 1833. Ekki er vitað um afdrif skips hans La Lilloise, það sást seinast á Önundarfirði 15. ágúst 1833. Næstu ár voru þrír leiðangrar gerðir til að finna Blosseville og þá 83 menn sem voru í áhöfn hans en afdrif skipsins eru ennþá ókunn.
Blossevilleströnd á suðausturströnd Grænlands frá Kangerlussuaqfirði og Brewsterhorni er kennd við Blosseville landkönnuð. 

## Heimildir
* 
* Fögur rithönd á íslensku embættisbréfi í safni franska flotans, Morgunblaðið, 27.03.1997
Blosseville-strönd

**Blosseville-strönd** er mjög fjalllend strönd á austurströnd Grænlands við Grænlandssund,  á milli Scoresby-sunds í norðri og  Kangerlussuaq-fjarðar í suðri á Austur-Grænlandi. Ströndin þykir illfær og hættuleg aðkomu af sjó vegna rekíss, þoku, hafstrauma og brattra klettabelta sem ganga í sjó fram. Ströndin tilheyrir sveitarfélaginu Sermersooq.

Ströndin er nefnd eftir franska liðsforingjanum Jules de Blosseville sem fórst með skipinu *[[La Lilloise]]* 1833, en hann rannsakaði þetta strandsvæði og gerði kort af því. Ströndin var þó fyrst skipulega kortlögð af danska sjóliðsforingjanum Georg Carl Amdrup í Carlsbergfond-leiðangrinum árið 1900.

Þótt ströndin sé brött eru engir stórir firðir sem ganga inn af henni. Þeir helstu eru Nansenfjörður og Kivioq-fjörður. Sum staðar nær Grænlandsjökull að ströndinni. Inn af ströndinni er Land Kristjáns konungs 9. þar sem Watkins-fjöll eru um 60 km frá ströndinni. Allra nyrst, við mynni Scoresby-sunds, er Brewster-höfði.
Austur-Grænland

**Austur-Grænland** eða **Tunu** var eitt af þremur ömtum Grænlands til 31. desember 2008. Stjórn svæðisins var í Tasiilaq. Árið 2005 bjuggu þar um  3800 manns.
Austan megin við Tunu er Grænlandshaf, Grænlandssund og Norður-Atlantshaf. Til vesturs er Kitaa (Vestur-Grænland) og til norðurs er Avannaa (Norður-Grænland).
Í Tunu er stærsti þjóðgarður heims sem heitir Þjóðgarður Grænlands. Árið 1988 var þjóðgarðurinn stækkaður inn í Avannaa.

## Heimild
*
Ingvar Carlsson

**Ingvar Carlsson** (f. 9. nóvember 1934) sænskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Svíþjóðar í tvígang. Fyrst á árunum 1986 til 1991 en þá tók Carl Bildt við forsætisráðuneytinu, og svo á árunum 1994 til 1996 þegar Göran Persson tók við. Ingvar var einnig formaður sænska jafnaðarmannaflokksins á árunum 1986 til 1996.
Segura

**Segura** er á í suðausturhluta Spánar. Upptök árinnar eru í Sierra de Segura. Áin rennur um 325 km  leið gegnum fjögur héruð Spánar : Jaén , Albacete , Múrsíu og Alicante. Segura kemur upp í Santiago Pontones í  Jaén héraði, fer gegnum Calasparra, Cieza, , Múrsíu, Beniaján, Orihuela, Rojales og rennur til sjávar í  Miðjarðarhafið nálægt Guardamar del Segura í Alicantehéraði.

Vatnasvæði árinnar er kallað *Vega del Segura* og er mjög frjósamt landbúnaðarsvæði þar sem ýmis konar ávextir, grænmeti og blóm eru ræktuð. *Vegas* skiptist í þrjú svæði: *Alta*, *Media* og *Baja* (efri, miðju og lægri).

Vatnasvæði Segura er 19,025 km2 og skiptist það í prósentum svona milli fjögurra spænskra sjálfsstjórnarsvæða: 59% eru í Múrsíu en það hérað er nánast allt innan vatnasvæðisins, 25% í  Kastilíu-La Mancha, 9% í Andalúsíu og   7% í Valensíuhéraði. Á vatnasvæði Segura voru íbúar um 2 milljónir árið  2012.

Um 1990 var Segura orðin ein af menguðust ám í Evrópu. Var það vegna niðursuðuiðnaðar og annars iðnaðar og landbúnaðar sem var á vatnasvæði árinnar. Mjög lítið rennsli var sums staðar í ánni, bæði vegna áveitu sem tók vatn úr ánni og sumarþurrka. Almenningur mótmælti ástandi árinnar og árið 2001 mættu 40 þúsund í mótmæli. Það var ráðist í aðgerðir á vegum héraðsstjórnar Múrsíu og bæjaryfirvalda á svæðinu. Á árunum 2001 og 2010 voru byggðar 100 vatnshreinsistöðvar og   350 km  af skolpleiðslum. Einnig var ráðist í átak þar sem kostnaði af hreinsun árinnar var velt á þá aðila sem menguðu.

Upp úr 2003 urðu vatnsgæði Segura betri. Frá árinu 2010 hefur mengun verið hverfandi og dýra- og jurtalíf aukist. Otrar og álar hafa komið aftur í ánna en áður höfðu þessar tegundir ekki sést þar í marga áratugi. Griðland fugla er  nú á tveimur votlendissvæðum þar sem fuglar staldra við á leið sinni milli Evrópu og Afríku. Auk þess er núna 110 milljón rúmmetrar af hreinsuðu vatni endurnotað árlega í landbúnaði á svæðinu.

Otrar og álar hafa komið aftur í ána en áður höfðu þessar tegundir ekki sést þar í marga áratugi.

Segura-áin er alla jafna vatnslítil því vatni er veitt úr ánni til áveitu. Það hefur hins vegar orðið meiri hætta á flóðum vegna þess að skógi hefur verið eytt á því svæði sem áin fellur um og verða flóð næstum á hverjum áratug eftir miklar haust- og vetrarrigningar. Seinustu flóð voru haustið 2019. Uppistöðulón hafa ekki komið í veg fyrir flóð. Neðsti hluti árinnar rennur eftir stokki til þess að lágmarka það tjón sem verður af völdum flóða.

## Heimild

## Tenglar
* Segura's river basin body "Confederación Hidrográfica del Segura" 
* Chronology of the main floods occurred in the river basin, beginning with Santa Teresa flood .

## Tilvísanir
Helgi Áss Grétarsson

**Helgi Dagbjartur Áss Grétarsson** (f. 18. febrúar 1977) er íslenskur stórmeistari í skák, lögfræðingur og varaborgarfulltrúi í Reykjavík. Hann varð heimsmeistari í unglingaskák árið 1994.

## Tilvísanir
Minneapolis–Saint Paul

**Minneapolis–Saint Paul** er stórborgarsvæði borganna Minneapolis og Saint Paul í Minnesota. Saman eru borgirnar kallaðar *tvíburaborgirnar*.  Íbúar voru rúmlega 4 milljónir árið 2018.
Minnesota-fljót

**Minnesota-fljót** (á dakóta-máli: **Mnisóta Wakpá**) er þverá Mississippi-fljóts. Vatnasvið fljótsins er 44,000 km2 og er það að mestu innan Minnesota en að litlu leyti í Suður-Dakóta og Iowa. Bryggjur eru á fljótinu sem eru notaðar til að flytja vörur niður Mississippi-fljót og til tvíburaborganna Minneapolis-Saint Paul.

## Heimild

*
Stefanía Óskarsdóttir

**Stefanía Óskarsdóttir** (f. 7. ágúst 1962) er stjórnmálafræðingur og dósent við Stjórnmálafræðdeild Háskóla Íslands.

## Ferill
Stefanía hefur starfað við Stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands frá árinu 2011. Hún stundaði doktorsnám í stjórnmálafræði við Purdue University, West Lafayette, Indiana og lauk þaðan doktorsprófi árið 1995. Hún lauk MA prófi árið 1988 og BA prófi árið 1986 frá Purdue. Stefanía lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1982.

Stefanía hefur stundað rannsóknir í samanburðarstjórnmálum með áherslu á íslensk stjórnmál. Á síðustu árum hefur hún aðallega rannsakað þróun þingræðisskipulagsins á Íslandi og hvernig hagsmunasamtök koma að opinberri ákvarðanatöku. Niðurstaða Stefaníu er að íslensk stjórnskipun hafi þróast frá þingræði til forsetaþingræðis eftir hrun. Sú þróun hefur leitt af sér aukin pólitísk völd forseta Íslands varðandi löggjöf. Þessi völd veita forsetanum einnig möguleika á að styrkja vægi sitt pólitískt innan framkvæmdarvaldsins.

Fræðimenn hafa einkum skoðað þegar forsetaþingræði er skilgreint hvort framkvæmdarvaldið liggur bæði hjá ríkisstjórn og forseta. Í skilgreiningu á hugtakinu forsetaþingræði hefur löggjafarvaldið aftur á móti fengið minna vægi. Á Íslandi sýnir stjórnskipuleg þróun engu að síður að handhafar löggjafarvaldsins skipta máli í þessu sambandi. Einnig er styrkur þingsins mikilvægur þegar um er að ræða valdajafnvægi á milli forseta og ríkisstjórnar. Sá styrkur hefur m.a. áhrif á stjórnmálalega túlkun stjórnarskrárbundins hlutverks forsetans.

Varðandi aðkomu hagsmunaaðila við opinbera ákvarðanatöku þá sýna niðurstöður rannsókna Stefaníu að skipulögð hagsmunasamtök eru að jafnaði höfð með í ráðum við framkvæmd og mótun opinberrar stefnu á Íslandi. Til dæmis er hér núna í samanburði við Skandinavíu mun meira um það að ráðherrar skipi opinberar nefndir eða ráð til að móta eða framkvæma opinbera stefnu þar sem fulltrúar hagsmunasamtaka eiga sæti. Þannig formlegt samráð (e. corporatism) hefur á hinn bóginn mikið gefið eftir í Skandinavíu á undanförnum áratugum. Þróunin hérlendis er því í fræðilegu samhengi athyglisverð og endurspeglar styrk hagsmunasamtaka og jafnframt skipulag og smæð opinberrar stjórnsýslu á Íslandi.

Stefanía tekur nú þátt í alþjóðlegu rannsóknarsamstarfi varðandi tengsl hagsmunasamtaka og stjórnmálaflokka. Hún vinnur jafnframt með öðrum að rannsókn um áhrif hugveitna (e. think tanks) á opinbera stefnumótun ásamt rannsókn á upplifun af hálfu þingmanna á þingmannsstarfinu. 

## Æska og einkalíf
Stefanía er dóttir Guðlaugar Þorleifsdóttur og Óskars V. Friðrikssonar en þau er bæði látin. Stefanía er gift Jóni Atla Benediktssyni rektor Háskóla Íslands og prófessor í rafmagns- og tölvuverkfræði og eiga þau tvo syni, Benedikt Atla, fæddan 1991 og Friðrik, fæddan 2003. Stefanía er fædd og uppalin í Reykjavík. Hún stundaði nám í Breiðholtsskóla frá 1969 til 1975. Hún var í Kvennaskólanum í Reykjavík frá 1975 til 1978.
Ottawa-fljót

**Ottawa-fjót** (franska: *Rivière des Outaouais*, algonkínska: *Kitchissippi*) er fljót 
í kanadísku fylkjunum Ontario og Quebec og myndar mörk þeirra. Það er lengsta fljót Quebec, 1.271 km, og stærsta þverá St. Lawrence-fljóts.
Kínverska herbergið

**Kínverska herbergið** er hugsanatilraun sett  til að rökstyðja að tölva geti leyst viðfangsefni án þess að hafa vit og innsæi.  Heimspekingurinn John Searle setti fyrst fram þessa líkingu í greininni  "Minds, Brains, and Programs" sem gefin var út í tímaritinu * Behavioral and Brain Sciences* árið 1980. Hann setti fram tilgátu um veika og sterka gervigreind.

Searle tók sem dæmi um að tekist hafi að búa til tölvu sem hegðar sér eins og hún skilji kínversku. Tölvan tekur við inntaki sem eru  kínversk rittákn og fylgir fyrirmælum í tölvuforriti og sendir frá sér sem úttak önnur kínversk rittákn. Ef tölva leysir þetta verkefni á sannfærandi hátt þá mun hún sennilega ná Turing-prófinu, tölvan getur sannfært mann sem talar kínversku um að hún sé lifandi kínversk manneskja. Tölvan svarar á viðeigandi hátt öllum spurningum sem kínverskumælandi maður spyr. En skilur tölvan raunverulega kínversku? Eða er hún að líkja eftir hæfninni að skilja kínversku?

Searle ímyndar sér  að hann sé sjálfur í lokuðu herbergi og hafi bók með enskri útgáfu af tölvuforriti með nóg af leiðbeiningum, blýöntum, strokleðrum og hirslum. Hann taki við kínverskum rittáknum gegnum lúgu á dyrum og meðhöndli eftir fyrirmælum í forriti og skili út  kínversk táknum.
Ef tölva hafi getað náð Turing-prófi á þennan hátt þá ætti hann einnig að geta það með að keyra forrit án þess að það fari gegnum tölvu. 

Searle segir að það sé enginn grundvallarmunur á hlutverki tölvu og hans sjálfs í slíkri tilraun. Það sé fylgt fyrirmælum í forritinu, þrep fyrir þrep og úr verði hegðun sem er túlkuð  eins og vitiborin samræða. 

Gottfried Leibniz notaði svipaða röksemdafærslu árið 1714 sem andsvar gegn því að hugur manns væri vél.

## Heimild
* *