open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Andreas Kaplan

**Andreas Kaplan** (f. 5. október 1977 í München, Þýskalandi) er prófessor í stafrænni umbreytingu, einkum gervigreind og sýndarveruleika ásamt því að vera sérfræðingur á sviði æðri menntunar. Hann starfar sem forseti Kühne Logistics University. Kaplan gengdi áður stöðu rektors hjá ESCP Business School, sem er hluti af Sorbonne Alliance.

## Rannsókn
Rannsókn Kaplan snýr að stafrænni umbreytingu samfélagsins, sér í lagi vegna framfara á sviðum gervigreindar og samskipta í gegnum samfélagsmiðla. Rannsókn frá Standford-háskóla telur Kaplan með áhrifaríkustu vísindamönnum sem mest er vitnað í á heimsvísu. Á Google Scholar er vitnað í Kaplan yfir 40.000 sinnum.

## Starfsferill
Kaplan hóf starfsferil sinn við Sciences Po Paris og ESSEC áður en hann gekk til liðs við ESCP Business School þar sem hann gengdi stöðu rektors. Hann starfar eins og er sem forseti Kühne Logistics University. Kaplan er stofnmeðlimur European Center for Digital Competitiveness og situr í stjórn námsráðgjafarnefndar Kozminski háskólans.  

## Menntun
Kaplan er með doktorsgráðu frá Sorbonne-háskóla og doktorsgráðu frá háskólanum í Köln og viðskiptaháskólanum HEC Paris. Hann er með MPA-gráðu frá École Nationale d'Administration, MBA-gráðu frá The Power Business School, MS-gráðu frá ESCP og BS-gráðu frá háskólanum Ludwig-Maximilians í München. 

## Útgáfur
* Kaplan, Andreas (2022). Artificial Intelligence, Business and Civilization: Our Fate Made in Machines. United Kingdom: Routledge. ISBN 9781032155319. 
* Kaplan, Andreas (2022). Digital Transformation and Disruption of Higher Education. United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 9781108838900. 
* Kaplan, Andreas (2021). Higher Education at the Crossroads of Disruption: The University of the 21st Century, Great Debates in Higher Education. United Kingdom: Emerald Publishing. ISBN 9781800715042. 
* Kaplan Andreas (October 2015) European business and management. Sage Publications Ltd., London. ISBN 9781473925144
## Tilvísanir
Mexíkóhásléttan

**Mexíkóhásléttan** (spænska: *Altiplanicie Mexicana*) er stórt hálendi í norður og mið-Mexíkó sem spannar frá landamærum Bandaríkjanna í norðri og að mexíkóska eldfjallabeltinu í suðri. Fjallgarðarnir Sierra Madre Occidental og Sierra Madre Oriental marka hásléttuna í vestri og austri. Flatarmál er rúmlega 600.000 ferkílómetrar.

Meðalhæð hásléttunnar er 1.825. Í fylkinu Zacatecas er henni skipt í norður (Mesa del Norte) og suður (Mesa Central). Sú syðri er hærri og eru þar einar stærstu borgir landsins, þar á meðal Mexíkóborg. Eyðimerkur og runnagróður einkenna sléttuna en furu og eikarskógar eru í fjalllendi.

*
Chelsea

**Chelsea** getur átt við

*Borgarhluta í London.
*Chelsea FC, knattspyrnulið í sama hverfi.
*Chelsea L.F.C., kvennalið þess félags.
Querétaro (borg)

**Santiago de Querétaro** eða **Querétaro-borg**  er höfuðborg Querétaro-fylkis í mið-Mexíkó. Hún liggur á mexíkósku hásléttunni í 1.900 metra hæð. Íbúar eru um 800.000 í borginni en 1,6 milljón á stórborgarsvæðinu (2020). Miðbærinn er á heimsminjaskrá UNESCO.

Maximilian 1. Mexíkókeisari var handsamaður og líflátinn í borginni ásamt hershöfðingjum sínum árið 1867.
Querétaro

**Querétaro** getur átt við:

*Querétaro, fylki í Mexíkó.
*Querétaro, höfuðborg samnefnds fylkis.
Flugslysið við Þverárvatn 1981

**Flugslysið við Þverárvatn** varð þann 27. maí 1981 þegar TF-ROM, fjögurra sæta einkaflugvél, brotlenti við Þverárvötn á Tvídægru sunnan við Holtavörðuheiði. Leit að flugvélinni stóð í um tvær vikur og var umfangsmesta leit að flugvél hérlendis alveg þangað til leitin af TF-ABB árið 2022. Fjórir voru um borð og létust allir samstundið við slysið.

## Flugvélin
Flugvélin í slysinu var af gerðinni Rockwell Commander 114, fjögurra sæta lágþekja með einum hreyfil að framan, skráningarnúmer hennar var TF-ROM og var í eigu margra flugmanna og skráð á eigendafélag TF-ROM. Flugvélin var smíðuð 1978 og því einungis þriggja ára þegar slysið varð. Hún kom til landsins í september 1979.

## Slysið og björgunaraðgerðir
Fjórir voru um borð í vélinni, flugmaður og þrír félagar hans sem hugðust fara frá Reykjavík til Akureyrar á fund JC-Hreyfingarinnar. Klukkan 19:21, miðvikudagskvöldið 27. maí 1981 fór vélin á loft frá Reykjavíkurflugvelli, áætlað var að fljúga sjónflug til Akureyrar og lenda þar í kringum 20:30. Flugturn hafði síðast samband við vélina kl 19:29 í grennd við Akranes. Þegar flugvélin skilaði sér ekki á Akureyri á tilskyldum tíma var hafið leit af henni. Hundruðu manna leituðu að flugvélinni á landi ásamt tugi flugvéla sem leituðu bæði í kringum Holtavörðu- og Arnarvatnsheiði en einnig í Húnavatnssýslu, Skagafirði og á Tröllaskaga. Leitin var sú stærsta að týndri flugvél hérlendis alveg þangað til TF-ABB hvarf í febrúar 2022. Miðvikudagskvöldið 10. júní 1981 staðsetti TF-RÁN, þyrla Landhelgisgæslunnar, flakið við austurbakka vatns við Þverárvatn, sunnan við Holtavörðuheiði. Flugvélin gjöreyðilagðist og voru hlutir úr henni á dreifi en hún skall fyrst í jörðina um 100 metrum frá þar sem meginhluti vélarinnar fannst. 

## Orsök
Skýrsla rannsóknarnefndar flugslysa segir að ekkert benti til þess að bilun hafi orðið í vélinni en hún var vel útbúin siglinga- og aðflugstækjum. Þegar rannsóknarmenn komu á slysstað var ljóst að slysið hefði orðið í vestlægri átt og því flugmaðurinn verið búin að snúa við en eitthvað var um þoku á svæðinu og flogið var í sjónflugi. Vélin lenti á jörðinni á miklum hraða og lækkunar hraða. Talið er að önnur hvor af tveimur ástæðum hafa orðið til þess að vélin lækka flugið svo hratt. Annað hvort að flugmaðurinn hafi reynt að lækka flugið til að komast í sjónflugs aðstæður eða hann hafi misst stjórn á flugvélinni í blindflugi. Nefndin taldi seinni kostin líklegri þar sem flugmaðurinn hafði ekki þjálfun né þekkingu við blindflugsskilyrði. Lokaorð nefndarinnar á orsök eða líklegri orsök voru að flugmaður með litla reynslu og flugþjálfun hafi reynt að fljúga sjónflug við blindflugsskilyrði.

## Heimildir
Def Jam Recordings

**Def Jam Recordings** (einfaldlega þekkt sem **Def Jam**) er bandarísk fjölþjóða tónlistarútgáfa í eigu Universal Music Group. Hún er staðsett í Manhattan, New York og sérhæfir aðallega í hipphopp, nútíma ryþmablús, sálar og popptónlist. Félagið á einnig deildir staðsettar í London (0207 Def Jam, áður Def Jam UK) og á ýmsum stöðum í Afríku (Def Jam Africa). Nokkrir listamenn sem hafa starfað hjá Def Jam eru meðal annars 2 Chainz, Big Sean, Jeezy, Justin Bieber, Lady Gaga, LL Cool J, Rihanna, og Snoop Dogg.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Bjarki Baldvinsson

**Bjarki Baldvinsson** (f. 12. september 1990) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með Völsungi. Hann hefur einnig spilað með KA.

## Tengill
* KSÍ síða
Höggormur

**Höggormur** (fræðiheiti: *Vipera berus*) er eina eiturslöngutegundin á Norðurlöndum. Hann er allt að 80 sm langur og lifir einkum á músum og öðrum smáum spendýrum. Hann tilheyrir ættinni Viperidae sem telur um 200 tegundir.

## Tilvísun
Bíliðngreinar

**Bíliðngreinar** eru greinar sem snúa að atvinnu í kringum farartæki. Greinarnir eru þrjár og eru bifvélavirkjun, bílamálun og bifreiðasmíði.

## Nám í bíliðngreinum
Á Íslandi er boðið uppá nám í öllum þremur greinum. Í Verkmenntaskólanum á Akureyri er hægt að stunda nám við bifvélavirkjun en í Borgarholtsskóli er hægt að stunda nám í bifvélavirkjun, bílamálun og bifreiðasmíði.
Til að ljúka námi þarf að klára burtfarapróf frá skólanum og klára vinnustaðanám á starfræktu verkstæði (Stundum kallað nemasamningur). Þegar það er bæði lokið þarf að taka sveinspróf hjá fræðslusetrinu Iðan.  

## Bifvélavirkjun

Bifvélavirkjar starfa við viðgerðir og reglulegt viðhald á bílum og öðrum farartækjum. Stundum sérhæfa bifvélavirkjar sig í viðgerðum á hreyflum, gírkössum, rafbúnaði og tvinnbílum svo eitthvað sé nefnt. 

## Bílamálun

Bílamálarar undirbúa fleti bifreiðar með því að pússa, gera við smábeyglur og sprauta nokkrum umferðum af málningarefni yfir þær, bæði til að vernda yfirbyggingu bíla og bæta útlit þeirra. 

## Bifreiðasmíði
Bifreiðasmiðir starfa við réttingar, smíðar og breytingar á yfirbyggingu og burðarvirkjum bifreiða.

## Heimildir
Flugvirkjun

**Flugvirkjun** er sú grein sem snýr að því að halda loftförum í góðu standi. Flugvirkjar framkvæma reglulegar skoðanir á flugvélum og þeirra hlutum, meta ástand og framkvæma viðgerðir og reglulegt viðhald. Margir flugvirkjar sérhæfa sig í viðhaldi á hreyflum, hjólabúnaði, rafbúnaði og mælum svo eitthvað sé nefnt.

## Nám
Flugvirkjun skiptist í bóklegt, verklegt og vinnustaðanám og tekur í kringum þrjú ár. Þegar því er lokið er hægt að taka sveinspróf í flugvirkjun og verið talin flugvirki.
Flugvirkjun er einungis kennt við Tæknaskólann hérlendis. Margir íslendingar hafi lært flugvirkjun í Danmörku eða Bandaríkjunum.

## Heimildir
Sigrún Ósk Kristjánsdóttir

**Sigrún Ósk Kristjánsdóttir** (fædd 7. september 1980 í Reykjavík) er íslensk fjölmiðlakona frá Akranesi. Hún útskrifaðist árið 2007 með BA í heimspeki, hagfræði og stjórnmálafræði frá Háskólanum á Bifröst.

Hún hefur starfað við dagskrárgerð hjá RÚV og blaðamennsku hjá Fréttablaðinu. Í byrjun árs 2008 tók hún við af Magnúsi Magnússyni sem ritstjóri Skessuhorns í um ár, en hún hóf blaðamannaferil sinn hjá blaðinu árið 1999. Árið 2012 gaf hún út bókina *Gleðigjafar* ásamt Thelmu Þorbergsdóttur. Árið 2009 hóf hún störf hjá 365 miðlum sem einn af þáttastjórnendum ''Íslands í dag'' og hefur komið að mörgum þáttum á Stöð 2, en þeir þekktustu eru ''Leitin að upprunanum''. 

## Sjónvarpsferill

* *At* (2002)
* Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva (stigakynnir Íslands) (2004)
* *Ísland í dag* (2009-2012)
* *Neyðarlínan* (2012-2015)
* ''Margra barna mæður'' (2015 og 2018)
* ''Leitin að upprunanum'' (2016-2021)
* ''Allir geta dansað'' (kynnir) (2018-2019)
* *Trans börn* (2020)
* *Ísskápastríð* (keppandi) (2022)
* *[[Idol (Ísland)|Idol]]* (kynnir) (2022-2023) 

## Verðlaun

## Tilvísanir
Vísir (útgerðarfélag)

**Vísir** er íslenskt sjávarútgerðarfélag sem leggur áherslu á ábyrgðar veiðar, hátækniveiðar og vörugæði. Þeir eiga góðan flota af togurum útbúnum fyrir línuveiðar, saltfiskvinnslu og frystihús í Grindavík.
Brit-verðlaunin

**BRIT-verðlaunin** (eða **BRIT Awards**, oft kölluð the **BRITs**) er árleg tónlistarverðlaunahátíð í umsjón British Phonographic Industry (BPI). Nafnið var upprunalega dregið af orðunum „British“, „Britain“, eða „Britannia“, en varð síðar skammstöfun fyrir **British Record Industry Trusts Show**. Að auki er haldin athöfn í maí sem er ætluð klassískri tónlist, kölluð Classic BRIT Awards. Fyrsta afhendingin var haldin árið 1977 og varð að árlegri athöfn árið 1982 á vegum BPI. Nafninu var breytt í The BRIT Awards árið 1989.

Styttan sem úthlutuð er sigurvegurum er kölluð Britannia og er tákngerving af Bretlandi. Frá árinu 2011 hefur hún verið endurhönnuð af ýmsum þekktum Breskum hönnuðum, stílistum og listamönnum, þar á meðal Vivienne Westwood, Damien Hirst, Tracey Emin, Peter Blake, Zaha Hadid, Anish Kapoor og David Adjaye.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Opinber vefsíða
Lana Del Rey

**Elizabeth Woolridge Grant** (f. 21. júní 1985), betur þekkt undir nafninu **Lana Del Rey**, er bandarísk söngkona og lagahöfundur. Hún ólst upp í upphéruðum New York og flutti til New York-borgar árið 2005 til að sækjast eftir feril í tónlist. Árið 2011 hlaut lagið hennar „Video Games“ mikilla vinsælda og skrifaði hún undir hjá Polydor og Interscope stuttu eftir. Árið 2012 var platan *Born to Die* gefin út sem á má finna „Summertime Sadness“. 

Del Rey hefur hlotið ýmis verðlaun, þar með talið Brit-verðlaun, MTV Europe Music-verðlaun, og Satellite-verðlaun, ásamt því að hafa verið tilnefnd til Grammy og Golden Globe-verðlauna. *[[Variety]]* nefndi hana „eina af áhrifamestu tónlistarmönnum 21. aldar.“

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Lana Del Ray* (2010)
* *Born to Die* (2012)
* *[[Ultraviolence]]* (2014)
* *Honeymoon* (2015)
* *Lust for Life* (2017)
* *Norman Fucking Rockwell!* (2019)
* *Chemtrails over the Country Club* (2021)
* *Blue Banisters* (2021)
* *Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd* (2023)
* *The Right Person Will Stay* (2025)

### Stuttskífur
* *Kill Kill* (2008)
* *Lana Del Rey* (2012)
* *Paradise* (2012)
* *Tropico* (2013)

### Endurútgáfur
* *Born to Die: The Paradise Edition* (2012)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
John Nettles

**John Vivian Drummond Nettles** (f. 11. október 1943) er enskur leikari, þekktastur fyrir að leika aðalhlutverkið í lögregluþáttaröðunum *[[Bergerac]]* (1981-1991) og *[[Barnaby ræður gátuna]]* (1995-2011).
Andrew Tate

**Emory Andrew Tate III** (fæddur 1. desember 1986) er bandarískur og breskur áhrifavaldur og fyrrverandi heimsmeistari í sparkboxi sem er frægur fyrir umdeildar skoðanir sínar og það sem gagnrýnendur kalla eitraða karlmennsku. Ummæli hans hafa leitt til þess að hann hefur verið rekinn frá ýmsum samfélagsmiðlum og vakið upp áhyggjur af því að hann ýti undir kvenfyrirlitningu hjá áhorfendum sínum. Þrátt fyrir að vera umdeildur áhrifavaldur hefur hann safnað yfir 10 milljónum fylgjenda á samfélagsmiðlinum X. Hann var í þriðja sæti yfir einstaklinga sem mest var flett upp á Google árið 2023 og flestir fullorðnir Bretar þekkja til hans. Hann hefur verið nefndur „konungur eitraðrar karlmennsku“ og lýst sjálfum sér sem kvenhatara og öfgahægrisinna.

Árið 2005 hóf Tate feril sinn í sparkboxi í Bretlandi og vann til nokkurra titla fram yfir 2010. Árið 2016 tók hann þátt í bresku raunveruleikaþáttunum *Big Brother* en var síðar vikið úr hópnum vegna þess að hann var grunaður um nauðgun í rannsóknarmáli í landinu. Rannsókninni var síðar hætt en Tate var hins vegar krafinn um framsal árið 2024 vegna nauðgunarákæra. Eftir að ferli hans í sparkboxi lauk hófu Tate-bræðurnir, Andrew og Tristan, að reka fyrirtæki þar sem fyrirsætur komu fram á vefmyndavél og framkvæmdu kynferðislegar athafnir fyrir áhorfendur. Þeir hófu síðan að selja námskeið á netinu og með hjálp frá námskeiðum sínum gerði Andrew Tate garðinn frægan á netinu sem nokkurs konar talsmaður ráðandi karlmennsku. Námskeið hans eru meðal annars *Hustler's University*, sem hlaut 100.000 áskrifendur og var síðar endurreist undir nafninu *The Real World*, og *The War Room*, sem breska ríkisútvarpið (BBC) hefur sakað um að tæla konur til kynlífsstarfa og kenna nemendum ofbeldi gegn konum. Í ágúst 2023 var áætlað að brask hans Tate á netinu hefði skapað tekjur upp á 5 milljónir bandaríkjadala á mánuði.

Í desember 2022 voru Tate og bróðir hans, Tristan, handteknir í Rúmeníu ásamt tveimur konum. Í júní 2023 voru þau fjögur ákærð fyrir nauðgun, mansal og fyrir að hafa stofnað skipulögð glæpasamtök til að misnota konur kynferðislega. Skömmu síðar er sagt að konurnar, sem kærðu þá, hafi farið í felur vegna ofsókna á netinu. Í kjölfarið höfðuðu Tate-bræðurnir meiðyrðamál og kröfðust fimm milljóna bandaríkjadala í skaðabætur. Í ágúst 2024 gerði rúmenska lögreglan húsleit á fjórum eignum hans Tate sem tengdust rannsókn á mansali á ólögráða einstaklingum, kynmökum með ólögráða einstaklingi, peningaþvætti og tilraunum til þess að hafa áhrif á framburð vitna. Tate-bræðurnir hafa neitað öllum ákærum og ásökunum. Í mars 2024 fengu breskir lögreglumenn handtökuskipun á hendur Tate-bræðrunum. Í maí 2025 lagði ríkissaksóknari í Bretlandi fram fjölmargar ákærur á hendur Tate og bróður hans, Tristan, þar á meðal fyrir nauðgun, mansal og að valda stórfelldu líkamstjóni. Í júlí 2024 var einkamál höfðað gegn Tate-bræðrunum og þriðja aðila í Bretlandi vegna meintra skattsvika. 

Í mars 2025 var Andrew Tate með samtals sex lögreglurannsóknir yfir höfði sér í Rúmeníu, Bretlandi og Bandaríkjunum. Fjórar rannsóknanna voru vegna sakamála en tvær vegna einkamála.

## Tilvísanir
Skapar fegurðin hamingjuna

**Skapar fegurðin hamingjuna** er íslensk smáskífa með íslensku hljómsveitinni MX-21 sem Bubbi Morthens var meðlimur í. Smáskífan inniheldur lögin *Skapar fegurðin hamingjuna* og *Búgí-vúgí elskhuginn*.

## Lagalisti
**Hlið a.**

Skapar fegurðin hamingjuna?

**Hlið b.** 

Búgí-vúgí elskhuginn.
Leitin að upprunanum

***Leitin að upprunanum*** eru sjónvarpsþættir frá 2016 á Stöð 2 í umsjón Sigrúnar Óskar Kristjánsdóttur. Í þeim fylgir Sigrún ættleiddum einstaklingum eftir í leit að líffræðilegum foreldrum sínum. Þættirnir hafa unnið til tveggja Edduverðlauna auk fjölda tilnefninga. Sigrún vann Blaðamannaverðlaun Íslands fyrir umfjöllun sína í þáttunum. Meðaláhorf á þættina var um 27.000 manns á viku.

## Tilvísanir
Bjólfsvirkjun

**Bjólfsvirkjun** er vatnsaflsvirkjun í Seyðisfirði í Múlaþingi. Hún var gangsett árið 2007 og er afl hennar 6,4 MW. Eigandi virkjunarinnar er Íslensk Orkuvirkjun ehf. Bjólfsvirkjun virkjar Fjarðará í Seyðisfirði og endurnýtir vatn frá Gúlsvirkjun sem stendur ofar í Fjarðará. Bjólfsvirkjun og Gúlsvirkjun voru reistar samhliða árið 2006. 

## Heimildir
Skúmhöttur

**Skúmhöttur** getur átt við:

*Skúmhött norður af Loðmundarfirði.
*Skúmhött í Skriðdal.
*Skúmhött sunnan við Gerpi í Fjarðabyggð
Skriðdalur

**Skriðdalur** er dalur á Austurlandi, í Múlaþingi. Fjallvegurinn Öxi fer um hann. Skriðdalur skiptist í Norður- og Suðurdal við fjallið Þingmúla. Meðal áberandi fjalla við dalinn er Skúmhöttur (1.230 m).

## Tenglar
*Skriðdalur á Íslenska ferðavefnum

## Tengt efni
*Skriðdalshreppur
Chihuahua-borg

**Chihuahua** er höfuðborg Chihuahua-fylkis í Mexíkó. Íbúar eru um 930.000 (2020) en á stórborgarsvæðinu er um milljón. Framleiðsla er mikilvæg og eru margir tugir maquiladora-verksmiðjur þar.

Borgin var höfuðborg útlagastjórnar Mexíkó frá 1864-1867 með forsetann Benito Juárez þegar Frakkar hertóku landið.
Kafaraveiki

**Kafaraveiki** (**köfunarveiki** eða **fargléttisveiki**) er sjúkdómsástand sem kemur upp við að fara hratt úr miklum þrýstingi í minni. Það er að lofttegundir, einkum nítur, ganga í upplausn í blóðinu vegna hærri þrýstings á miklu dýpi. Ef kafarinn er dreginn snögglega upp ganga þessar lofttegundir úr upplausn aftur og mynda loftbólur í blóðinu. Geta þær virkað svipað og blóðtappi þegar þær berast til hjartans. Verkir koma í vöðva og liðamót. Í verstu tilfellum banvænt.
Iztaccihuatl

**Iztaccíhuatl** er eldfjall í mið-Mexíkó og þriðja hæsta fjall landsins á eftir Pico de Orizaba og Popocatépetl (sem er í næsta nágrenni) eða 5.230 metrar. Það er á mörkum Mexíkó-fylkis og Puebla-fylkis. Iztaccíhuatl þýðir *hvíta konan* á nahúatl. Eldfjallið er ekki virkt.
Boeing 757

**Boeing 757** er bandarísk tveggja hreyfla mjóþota hönnuð og framleidd af Boeing á árunum 1981-2004 og arftaki Boeing 727.
Boeing 767

**Boeing 767** er bandarísk breiðþota hönnuð og framleidd af Boeing. Hún er ennþá í framleiðslu og hefur verið síðan 1981. Hún var hönnuð samhliða Boeing 757 og eru þær með nánast alveg eins stjórnklefa sem gerir flugmönnum kleift að hafa réttindi á báðar flugvélar. Árið 1986 voru hugmyndir hjá Boeing um stærri og afkastameiri Boeing 767 sem urðu loks að framleiðslu Boeing 777.
Fagurtoppur

**Fagurtoppur** (fræðiheiti *Lonicera x bella*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna rauðtopps (L. tatarica) og vindtopps (L. morrowii). Útlitið er breytilegt eins og er algengt hjá blendingum, en hann blandast einnig auðveldlega aftur í foreldrategundirnar. Blendingur *Lonicera* × *bella* og *[[Lonicera ruprechtiana|L.&nbsp;ruprechtiana]]* er nefnur *L.* × *muendeniensis*.

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Smáblómatoppur

**Smáblómatoppur** (fræðiheiti *Lonicera caerulea subsp. stenantha*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá mið-Asíu (Afganistan, Kasakstan, Kírgistan, Pakistan, Tadjikistan, Úsbekistan, vestur Himalaya).

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Bergtoppur

**Bergtoppur** (fræðiheiti *Lonicera caerulea subsp. altaica*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Norður-Asíu (frá Kólaskaga til Yakutsk og suður í Mongólíu og Kasakstan).

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi og reynst vel.

## Heimild
Berjablátoppur

**Berjablátoppur** (fræðiheiti *Lonicera caerulea subsp. edulis*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Austur-Asíu. Þetta er ein af undirtegundum blátopps sem er með æt ber og hefur verið nýttur þannig um aldir í austur Asíu. Hinsvegar var fyrst farið að framrækta hann til af Rússum um 1950 og Japan um 1970. Nú er hann orðinn þekktari á Vesturlöndum undir Aínúa heiti hans "Haskap". Önnur afbrigði tegundarinnar hafa verið notuð til að auka uppskerumagn og bragðgæði, og þá aðallega Lonicera caerulea subsp. emphyllocalyx.

Hann hefur allnokkuð verið reyndur á Íslandi og reynst vel.

## Næringargildi

100&nbsp;g ber

    Orka 222 kJ

   53 kcal

   

   Trefjar 2,1 g

   Askorbinsýra (C-vítamín) 44 mg

   Kalsíum 38 mg

   Magnesium 11 mg

   Kalíum 190 mg

   Retínól (A-vítamín) 130 mg

   Alfatókóferól (aðallega)+ aðrar gerðir af tokoferol (í minna magni) (E-vítamín) 1,1 mg

   Þíamín (B1-vítamín) 10 μg


### Ræktuð afbrigði
Meðal ræktaðra afbrigða eru:
* 'Atlaj'
* 'Aurora'
* 'Banana Blue'
* 'Blue Rock'
* 'Boreal Beauty'
* 'Boreal Beast'
* 'Boreal Blizzard'
* 'Borealis'
* 'Berry Blue'
* 'Cinderella'
* 'Doc Velikan'
* 'Honeybee'
* 'Indigo Gem'
* 'Indigo Treat'
* 'Indigo Yum'
* 'Jugana'
* 'Nimfa'
* 'Polar Jewel'
* 'Tundra'
* 'Vostock'
* 'Wojtek'
Best er talið að hafa amk. tvær sortir saman sem blómstra á svipuðum tíma til að tryggja frjóvgun.

## Heimild
Blómatoppur

**Blómatoppur** (fræðiheiti *Lonicera x amoena*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna hirðingjatopps (L. korolkowii) og rauðtopps (L. tatarica). 

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Hærutoppur

**Hærutoppur** (fræðiheiti *Lonicera x muscaviensis*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna vindtopps (L. morrowii) og heiðatopps (L. ruprechtiana).

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Karl Benediktsson

**Karl Gottlieb Senstius Benediktsson** (1. júlí 1933 - 8. desember 2022) var íslenskur handknattleiksmaður og þjálfari bæði félagsliða og íslenska landsliðsins. Hann fæddist í Vinam­inni á Stokkseyri. Hann lærði loftskeytafræði en starfaði lengi sem stjórnandi lífeyrissjóða.

## Ferill
Karl var meðal landsliðsmanna Íslands þegar liðið hélt á sitt fyrsta heimsmeistaramót árið 1958 og aftur þremur árum síðar þegar liðið hafnaði í 6. sæti. Eftir dvöl í Svíþjóð kom hann aftur til landsins árið 1962 og tók við stjórn uppeldisfélags síns Fram. Fram að því hafði þjálfarastarfið verið mjög óformlegt og laust í reipunum og má segja að Karl hafi umbylt handknattleiksþjálfun á Íslandi með vinnubrögðum sínum. Karl var þjálfari Framara frá 1963-68 og aftur 1971-73 og 1979-90. Hann gerði liðið sjö sinnum að Íslandmeisturum. Hann þjálfaði einnig lið Víkinga og gerði þá að Íslandsmeisturum árið 1975.

Samhliða þjálfun sinni hjá Fram var Karl landsliðsþjálfari Íslands frá 1964-67 og aftur 1972-74.

## Tilvísanir
Nataša Pirc Musar

**Nataša Pirc Musar** (f. 9. maí 1968) er slóvensk stjórnmálakona, lögfræðingur og blaðakona sem hefur verið forseti Slóveníu frá 23. desember 2022.

## Æviágrip
Nataša Pirc Musar útskrifaðist með gráðu í lögfræði frá Háskólanum í Ljúbljana árið 1992 og hlaut lögmannsréttindi árið 1997. Hún hóf feril í blaðamennsku, fyrst á ríkissjónvarpsstöðinni Radiotelevizija Slovenija, þar sem hún flutti sjónvarpsfréttir, og síðar hjá einkareknu sjónvarpsstöðinni POP TV. Hún úskrifaðist með doktorsgráðu frá Vínarháskóla með lokaritgerð þar sem hún fjallaði um togstreituna milli friðhelgi einkalífs og upplýsingafrelsis.

Árið 2003 hóf Pirc Musar störf fyrir Hæstarétt Slóveníu sem framkvæmdastýra mennta- og upplýsingamiðstöðvarinnar. Frá 2004 til 2014 hafði hún umsjón með upplýsingagjöf og varð upplýsingafulltrúi og síðan forseti sameiginlegrar eftirlitsstofnunar Europol frá 2012 til 2014.

Eftir að Pirc Musar lauk þessum störfum stofnaði hún eigin lögmannsstofu ásamt Rosönu Lemut Strle árið 2016. Stofan bar nafnið Pirc Musar & Lemut Strle og starfaði á tímabili fyrir bandarísku forsetafrúna Melaniu Trump (eiginkonu Donalds Trump Bandaríkjaforseta), sem er af slóvenskum uppruna. Pirc Musar var ráðin til að gæta hagsmuna Melaniu Trump og stöðva fyrirtæki sem reyndu að markaðssetja vörur með nafni hennar á forsetatíð eiginmanns hennar. 

Lögmannsstofan sérhæfði sig í málefnum sem tengdust friðhelgi einkalífs og hún starfaði einnig fyrir slóvenska Jafnaðarmannaflokkinn og fyrir sendiherra Slóveníu í Bandaríkjunum, Stanislav Vidovič. 

### Forsetakosningarnar 2022
Í júní árið 2022 tilkynnti Pirc Musar að hún myndi gefa kost á sér í forsetakosningum Slóveníu í haust sama ár. Hún bauð sig fram sem óháður frambjóðandi hinnar frjálslyndu miðju en hún naut stuðnings fyrrverandi forsetanna Milans Kučan og Danilo Türk, auk slóvenska Pírataflokksins.

Í fyrri umferð kosninganna, sem fór fram þann 23. október 2022, hlaut Parc Musar 27 % atkvæðanna en helsti keppinautur hennar, fyrrum utanríkisráðherrann Anže Logar, hlaut 34 %. Hún hlaut 54 % atkvæða í seinni kosningaumferðinni sem fór fram þann 13. nóvember og var þar með kjörin forseti Slóveníu. Hún er fyrst kvenna til að gegna þessu embætti. 

### Forseti lýðveldisins
Nataša Pirc Musar sór embættiseið þann 22. desember 2022 og tók við af Borut Pahor sem forseti Slóveníu daginn eftir.

## Tilvísanir
Slúðrur

**Slúðrur** (fræðiheiti: *Timaliidae*), einnig kallaðar **tímalíur**, eru ætt spörfugla.

## Heimildaskrá
Kittafuglar

**Kittafuglar** (fræðiheiti: *Urocissa*), einnig kallaðir **kjólskjóir**, eru ættkvísl hröfnunga.

## Heimildaskrá
Goggur

**Goggur** er líffæri sem finnst aðallega í fuglum, en einnig í skjaldbökum og risaeðlum. Notað er gogginn á ýmsa vegu, meðal annars til þess að éta fæðu, brjóta hnetur eða önnur hörð fræ, og í mökun.

## Heimildaskrá
Mauraætur

**Mauraætur** (Myrmecophagidae) eru ætt tannleysingja með fjórar tegundir í Suður- og Mið- Ameríku.

Tegundirnar hafa langt og frammjótt höfuð og trýni og langa og liðuga og slímuga tungu. Á framlimum eru öflugar klær til að rífa upp maurabú. Maurabjörn (myrmecaphaga tridactyla) er allt að 180 sentimetrar á lengd með kafloðnu skottinu og heldur sig á jörðu niðri. Hinar 3 tegundirnar eru minni, hafa griprófu og klifra í trjám.
Gumpur

**Gumpur** (fræðiheiti: *cloaca*) er algengur útgangur líkamans í fiskum, fuglum og skriðdýrum. Hann er notaður til að losa við allan úrgang líkamans.

## Heimildaskrá
Patryk Wilk

**Patryk Wilk** (fæddur 1995) er þverfaglegur listamaður frá Póllandi sem býr í Reykjavík. Hann skapar verk í mörgum víddum sem varpa ljósi á neytendasamfélagið, hlutverk listamannsins, og kvíða og ótta í menningu okkar. Í sínum verkum sameinar hann félagslega, fræðilega og listfræðilega gagnrýni, án fordóma, með tilvistarlegri vídd.

## Ævisaga
Wilk hefur stundað nám í Póllandi, á Íslandi og í Svíþjóð. Hann hlaut BA gráðu frá Myndlistadeildinni í Szczecin/Póllandi. Hann útskrifaðist með MA gráðu í myndlist frá Listaháskóla Íslands í Reykjavík, og hefur fengið sex mánaða styrk til að stunda nám við Konunglega listastofnunina í Stokkhólmi. Hann er einnig útskrifaður frá Muthesius Kunsthochschule í Kiel/Þýskalandi.

## Listamaður í búsetu
* 2020: Hjalteyri Residency, Verksmiðjan á Hjalteyri, Hjalteyri, Ísland
* 2019: Skala Dziwności verkstæði, The Wladyslaw Hasior Gallery, Zakopane, Pólska
* 2019: Alls staðar, heldur en hér # 2, vinnustofa, La Châtaigneraie, Liege, Belgía

## Verk
* "Pólska frístundamenningin"

## Sýningar
* 2022: Viltu hætta því til að losna við kvíðann? Viltu gefast upp til að losna við óttann? Liw Kastali Vopnabúr - Safn, Pólland
* 2022: Myndi ég afrita þig? RÝMD, Reykjavík, Ísland
* 2022: Að rekja upp veruleikann, Nýlistasafnið Marshallhúsið, Reykjavík, Ísland
* 2021: Hug-kortlagning, Listaháskóli Íslands, Reykjavík, Ísland
* 2021: Rokgjörn sýning, Filmhuset, Stokkhólm, Svíþjóð
* 2021: Mellanrummet, Konunglega listastofnun, Stokkhólm, Svíþjóð
* 2020: Heyrir þú mig? Listaháskóli Íslands, Reykjavík, Ísland
* 2020: Ég læt þá ekki blekkja mig, Verksmiðjan á Hjalteyri, Hjalteyri, Ísland
* 2019: Lifun - XIX, Fyrrverandi járnbrautarspítali, Wrocław, Pólland
* 2019: Vegirnir, Kaltbrundlberg, Wien, Austurríki
* 2019: Alls staðar, heldur en hér #2, La Châtaigneraie, Liège, Belgía
* 2019: Safnanótt, Wladyslaw Hasior Gallerí, Zakopane, Pólland
* 2019: Ljómi í öskunni, Frelsí Gallerí, Szczecin, Pólland
* 2018: Lifun XVIII, Wallenberg-Pachaly höll, Wroclaw, Pólland
* 2018: Alls staðar, heldur en hér, Þjóðminjasafn, Szczecin, Pólland
* 2018: Viljastyrkur, Hot Dock Gallerí, Bratislava, Slóvakía
* 2018: Fyrir handan striga, Hof Brache, Wahlsdorf, Þýskaland
* 2018: EINBLICK – AUSBLICK, Muthesius Kunsthochschule, Kiel, Þýskaland
* 2017: Hvernig er? Hvernig er? Labyrynt Gallery, Lublin, Pólland
* 2017: Grátur, öskur, málverk, Obrońców Stalingradu 17, Szczecin, Pólland
* 2016: Salon afneitananna, Þjóðlistasafn, Sopot, Pólland

## Tilvísanir
Riverside (hljómsveit)

**Riverside** er framsækin rokk og þungarokkssveit frá Varsjá, Póllandi, sem stofnuð var árið 2001. Tónlist þeirra hefur verið í ætt við Porcupine Tree, Pain of Salvation og Dream Theater. Stíllinn hefur verið allt frá þungum, flóknum og löngum lagasmíðum yfir í léttara og einfaldara efni.

Önnur plata þeirra, *Second Lide Syndrome* (2005) vakti athygli og var gefin út af hinni virtu Inside Out útgáfu.
Hljómsveitin varð fyrir áfalli þegar gítarleikarinn Piotr Grudziński varð bráðkvaddur en hélt áfram sínu striki.

## Meðlimir
*Mariusz Duda – Söngur, bassi, kassagítar (2001–), gítar (2016–2020)
*Piotr Kozieradzki – Trommur og ásláttur (2001–)
*Michał Łapaj – Hljómborð og bakraddir (2003–)
*Maciej Meller – Gítar (2020– tónleikameðlimur 2017–2020)
## Fyrrum meðlimir
*Piotr Grudziński – Gítar (2001–2016)
*Jacek Melnicki – Hljómborð (2001–2003)

## Skífur
### Breiðskífur
*Out of Myself (2003)
*Second Life Syndrome (2005)
*Rapid Eye Movement (2007)
*Anno Domini High Definition (2009)
*Shrine of New Generation Slaves (2013)
**Love, Fear and the Time Machine (2015)
*Wasteland (2018)
*ID Entity (2023)

## Stuttskífur
*Voices in My Head (2005)
*Memories in My Head (2011)
*Acoustic Session (2019)
Blísturendur

**Blísturendur** (fræðiheiti: *Dendrocygna*), einnig kallaðar **blístrur**, eru undirætt anda.

## Tegundir

* Brúnblístra (*Dendrocygna arborea*)
* *[[Dendrocygna arcuata]]*
* Flekkublístra (*Dendrocygna autumnalis*)
* Gulblístra (*Dendrocygna bicolor*)
* Skrautblístra (*Dendrocygna eytoni*)
* *[[Dendrocygna guttata]]*
* Jövublístra (*Dendrocygna javanica*)
* Randablístra (*Dendrocygna vidua*)

## Heimildaskrá
British Phonographic Industry

**British Phonographic Industry** (**BPI**) eru samtök innan tónlistariðnaðarins í Bretlandi. Þau sjá um Brit-verðlaunin, Classic Brit-verðlaunin, National Album Day, Mercury-verðlaunin, og eru meðeigendur Official Charts Company ásamt Entertainment Retailers Association. Þau verðlauna sölu tónlistar í Bretlandi í gegnum Brit Certified Awards.

## Tenglar
* Opinber vefsíða
Jarðskjálftinn í Tyrklandi og Sýrlandi 2023

Aðfaranóttina 6. febrúar árið 2023 reið **jarðskjálfti yfir suðurhluta Tyrklands** sem olli gríðarlegum skemmdum og leiddi til margra þúsunda dauðsfalla. Skjálftarnir voru þeir stærstu sem hafa mælst í Tyrklandi frá árinu 1939 (Erzincan-jarðskjálftinn).

Jarðskjálftinn var 7,8 að stærð og átti upptök sín um 30 kílómetra frá borginni Gaziantep, nálægt landamærunum við Sýrland. Skjálftinn fannst einnig lengra inni í Sýrlandi og í Líbanon, um 500 kílómetrum frá upptökum hans. Eftirskjálftar fylgdu í kjölfar fyrsta skjálftans. Sá stærsti fannst um tólf klukkustundum eftir þann fyrsta og var um 7,7 að að stærð.

Skjálftarnir ollu mikilli eyðileggingu. Daginn eftir fyrsta skjálftann hafði Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni talist svo til að meira en 5.000 manns hefðu látist í Tyrklandi og Sýrlandi vegna skjálftanna. Búist var við því að enn fleiri, tugþúsundir hefðu látist. Björgunarstarf hófst til að ná fólki úr húsarústum á dögunum eftir skjálftana. Þúsundir byggingar höfðu hrunið í borgum og bæjum við landamæri Sýrlands og Tyrklands og alls er talið að 23 milljónir manns hafi orðið fyrir beinum áhrifum af skjálftanum.

Recep Tayyip Erdoğan Tyrklandsforseti lýsti yfir sjö daga þjóðarsorg vegna skjálftanna. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin virkjaði neyðaráætlun og sendi sveitir til að aðstoða tyrknesk stjórnvöld að sinna heilsugæslu fyrir slasaða. Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna vann að því að samræma viðbrögð stofnana Sameinuðu þjóðanna og annara mannúðarsamtaka við að aðstoða fólk í Sýrlandi sem varð fyrir áhrifum af skjálftunum. Fjöldi fólks býr í flóttamannabúðum í norðurhluta Sýrlands vegna yfirstandandi átaka þar.

Viðbrögð SÞ sættu gagnrýni um óþarfa seinagang.

Ýmis lönd sendu aðstoð til Tyrklands til að hjálpa til við björgun og hjúkrun í kjölfar skjálftanna. Meðal annars sendi Ísland sérfræðinga frá Landsbjörgu til að létta undir með hjálparsveitunum.

## Tilvísanir
Eldbríi

**Eldbríi** (fræðiheiti: *Sephanoides sephanoides*) er tegund kólíbrífugla. Útbreiðslusvæði fuglsins er einkum í miðri Argentínu og Síle, í Eldlandinu og á Juan Fernández-eyjum. 

Einungis ''Sephanoides fernandensis'' er saman í ættkvísl með eldbría. 

## Heimildaskrá
Skarlatstoppur

**Skarlatstoppur** (fræðiheiti *Lonicera x brownii*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna þyriltopps (L. hirsuta) og pípnatopps (L. sempervirens) eða talinn sjálfstæð tegund.

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Reglutoppur

**Reglutoppur** (fræðiheiti *Lonicera x pseudochrysantha*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna sóltopps (Lonicera × chrysantha) og dúntopps (L. xylosteum). 

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Kóngatoppur

**Kóngatoppur** (fræðiheiti *Lonicera x purpusii*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna ilmtopps (L. fragrantissima) og L. standishii. eða sem sjálfstæð tegund.

## Heimild
Víðitoppur

**Víðitoppur** (fræðiheiti *Lonicera x salicifolia*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna heiðatopps (L. ruprechtiana) og dvergdúntopps (rauðtopps (L. tatarica) og dúntopps (Lonicera × xylosteum)).

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Mánabríi

**Mánabríi** (fræðiheiti: *Archilochus colubris*), einnig kallaður **rúbínháls**, er tegund kólibrífugla.

## Heimildaskrá
Bikartoppur

**Bikartoppur** (fræðiheiti *Lonicera x americana*) er blendingur af geitblaðsætt á milli tegundanna vaftopps (L. caprifolium) og L. etrusca.

## Heimild
Mosfellsdalur

**Mosfellsdalur** er dalur innan sveitarfélagsins Mosfellsbær. Þingvallavegur liggur um hann.

Fellin Helgafell og Mosfell eru við dalinn. Í dalnum er Gljúfrasteinn sem var heimili Halldórs Laxness og er safn í dag. Mosfellskirkja er í dalnum.

Fossinn Tröllafoss er í Leirvogsá sem liggur um dalinn.

## Tilvísanir
Gugusar

**Guðlaug Sóley Höskuldsdóttir** (f. 29. janúar 2004), oftast nefnd gugusar, er íslensk söngkona. Hún gaf út sína fyrstu plötu *Listen To This Twice* árið 2020 , platan var hópfjármögnuð með söfnun á Karolinafund. 
gugusar gaf út sína aðra plötu *12:48*, þann 11. nóvember 2022 og var hún meðal annars plata vikunnar á Rás 2.

## Plötur
### Breiðskífur
* *Listen To This Twice* (2020)
* *12:48* (2022)

### Smáskífur
* „I'm not supposed to say this“ (2019)
* „If u wanna go“ (2019)
* „Marthröð“ (2019)
* „Frosið sólarlag“ (2020)
* „Röddin í Klettunum“ (2021)
* „Glerdúkkan“ (2021)
* „Annar séns“ (2022)
* „Ekkert gerðist“ (2024)

## Heimildir
Hófdýr

**Hófdýr** (fræðiheiti: *Perissodactyla*) eru ættbálkur spendýra með 17 tegundir í þrem ættum: hestar, tapírar og nashyrningar. Hjá þessum dýrum hefur öll burðargeta tánna fimm flust á eina eða þrjár fremstu tærnar. Hinar tærnar hafa þá ýmist horfið, minnkað, eða flust aftar eða ofar á fótinn. Klaufdýr dreifa hins vegar þyngd sinni á jafna tölu af tám (tvær eða fjórar). Annar munur er að hófdýr melta sellulósa úr plöntum í þörmunum, en ekki í magahólfi líkt og klaufdýr gera (fyrir utan svín).

Þessi ættbálkur var mun fjölbreyttari áður, en margar ættir hafa dáið út. Ein þeirra, *[[Paraceratheriidae]]*, innihélt einhver stærstu landdýr sem hafa lifað á jörðinni.

Skyldleiki þessara dýra var uppgötvaður þegar á 19. öld af dýrafræðingnum Richard Owen sem gaf ættbálknum nafn sitt árið 1848.

## Tilvísanir
Húsavíkurfjall

**Húsavíkurfjall** er 417 metra fjall ofan Húsavíkur. Hlíðar fjallsins hafa verið græddar upp með lúpínu.
Portland Trail Blazers

**Portland Trail Blazers** er körfuboltalið frá Portland, Oregon. Það er eina liðið úr NBA-deildinni sem spilar nú í norðvestur-Bandaríkjunum. Liðið var stofnað árið 1970.

Liðið hefur komist í úrslit NBA þrisvar og vann meistaratitil árið 1977. 1990 og 1992 voru hin úrslitaárin.

## Þekktir leikmenn
* Arvydas Sabonis
* Bill Walton
* Clyde Drexler
* Damian Lillard
* Dražen Petrović
* LaMarcus Aldridge
* Lenny Wilkens
* Pétur Guðmundsson
* Scottie Pippen

## Titlar
***[[National Basketball Association]]**
**Meistarar (1): 1977
**Tap í úrslitum (2): 1990, 1992

## Tilvísanir
Salamöndrur

**Salamöndrur** (fræðiheiti: *Urodela*) eru ættbálkur froskdýra sem telur um 350 tegundir, flestar sunnarlega í tempraða beltinu nyrðra.

Salamöndrur eru með langan búk og hala en stutta útlimi. Flestar tegundirnar lifa í ferskvatni og votlendi. Margar salamöndrur eru gæddar þeim eiginleika að nýr hali eða útlimur vex ef þær missa þann sem fyrir er. Þær eru 3-15 sm á lengd.

## Tilvísanir
Efnissköpun

**Efnissköpun** eru upplýsingar sem eru lagðar fram til alls kyns miðla og sérstaklega til stafrænna miðla til neytenda/áhorfenda.

Efnisskapari er aðili sem oftar en ekki hefur að atvinnu að skapa myndefni til birtingar á streymisveitu en þar er efnið birt sem tilbúin upptaka, bein útsending, eða upptaka af beinni útsendingu.

## Stórar rásir/sambönd/fyrirtæki/rafíþróttadeildir

**Rafíþróttasamband Íslands (RÍSÍ)** sem Rafithrottir
**Rocket League Ísland** sem Rocketleagueiceland

**[[Game Tíví]]** sem Gametiviis

## Þekktir efnisskaparar
**Felix Kjellberg**, þekktur sem Pewdiepie
### Þekktir íslenskir efnisskaparar
**Birgir Páll**  
**Birkir Fannar** þekktur sem Leikjarinn

**Rósa Björk Einarsdóttir** þekkt sem g00nhunt3r 
**Egill Lind** sem swordmanegill 
Icenosi

JOISPOI24

Draazil

Arconix96

Brjanzi

Einar Björn Þórarinsson  með Sólon Barnaefni 


## Heimildir
Fílanefjur

**Fílanefjur** (fræðiheiti: *Macroscelidea*) eru ættbálkur spendýra sem eiga búsvæði í Afríku.

## Heimildaskrá
Fáfnir spilafélag

**Fáfnir spilafélag** var stofnað 1990 af Þorsteini K. Jóhannssyni (þá Þorsteinn Kristjánsson) og fyrsta spunaspilamót var haldið 1991. Alls voru haldin 14 spilamót frá 1991-1997. Fyrsta mótið var í Ármúlanum, fjögur í húsnæði Skákfélagsins í Faxaferni, eitt í gamla Þórskaffi og resin var í húsnæði Bridgesambandins í Mjódd. Venjulega mættu um 100-120 manns á mótin en fjölmennasta mótið var í Þórskaffi en þar mættu rétt yfir 300 manns og spilað í öllum rýmum sem voru í boði og á öllum hæðum. Það var eina mótið með LARP (Live action roleplay).

Á fyrsta ári voru meðlimir orðnir 300 en var mest um 3.600 í kringum 1997.

Alls voru gefiin út 4 fáfnistímarit, tvö árið 1991 og 2 tvö árið 2021.

Spilafélagið hætti starfsemi 1997.
Alar Karis

**Alar Karis** (f. 26. mars 1958) er eistneskur sameindaerfðafræðingur, þróunarlíffræðingur, embættismaður og stjórnmálamaður sem hefur verið forseti Eistlands frá 11. október 2021.

## Starfsferill
Karis fæddist í Tartu þann 26. mars 1958 og er sonur grasafræðingsins Harry Karis. Hann útskrifaðist úr Eistneska landbúnaðarháskólanum árið 1981 og varð árið 1999 prófessor við Háskólann í Tartu.

Karis var rektor Eistneska lífvísindaháskólans frá 2003 til 2007, rektor Háskólans í Tartu frá 2007 til 2012, ríkisendurskoðandi Eistlands frá 2013 til 2018 og safnstjóri Þjóðminjasafns Eistlands frá 2018 til 2021.

## Forsetakosningarnar 2021
Í ágúst 2021 hafði forseti eistneska þingsins, Jüri Ratas, samband við Karis til að bjóða honum tilefningu til embættis forseta Eistlands í forsetakosningum næsta haust. Karis þáði tilnefninguna og framboð hans var í kjölfarið stutt af báðum aðildarflokkum ríkisstjórnarinnar, Umbótaflokknum og Miðflokknum. Þann 31. ágúst 2021 var Karis kjörinn forseti Eistlands með 72 atkvæðum á eistneska þinginu, sem nam tveimur þriðju atkvæðanna. Hann tók við embættinu þann 11. október 2021.

Kosningarnar leiddu til gagnrýni og krafa um umbætur á kosningakerfinu þar sem engir mótframbjóðendur gegn Karis höfðu verið í framboði. Í sigurræðu sinni eftir kosningarnar vísaði Karis til „ólgu sem umvefði forsetakjörið“ og biðlaði til þingsins að endurskoða hvernig forsetinn væri kjörinn, til dæmis með því að skipa stærra kjörmannaráð, auðvelda útnefningar á frambjóðendum eða jafnvel skipta yfir í beinar kosningar.

## Einkahagir
Alar Karis hefur verið kvæntur Sirje Karis frá árinu 1977. Hann á með henni þrjú börn og fimm barnabörn. Auk eistnesku talar Karis ensku og rússnesku reiprennandi. Karis hefur þó viðurkennt að hann sé kominn úr æfingu í rússnesku þar sem hann hafi ekki þurft að tala það tungumál lengi.

## Tilvísanir
Á hverfanda hveli (kvikmynd)

***Á hverfanda hveli*** (enska: *Gone with the Wind*) er bandarísk kvikmynd sem er byggð á samnefndri skáldsögu eftir Margaret Mitchell. Hún var frumsýnd 15. desember 1939 í Atlanta.

Myndin gerist í bandaríska suðrinu á tíma þrælastríðsins og endurbyggingartímabilsins. Sagan fjallar um Scarlett O'Hara (Vivien Leigh), viljasterka dóttur plantekrueiganda í Georgíu, ástarþrá hennar á Ashley Wilkes (Leslie Howard), sem er kvæntur frænku sinni, Melanie Hamilton (Olivia de Havilland), og síðan hjónaband hennar með Rhett Butler (Clark Gable).

*Á hverfanda hveli* naut gríðarlegra vinsælda þegar hún var frumsýnd. Hún varð tekjuhæsta kvikmynd sem gerð hafði verið á þeim tíma og hélt því meti í rúman aldarfjórðung. Með tilliti til verðbólgu er hún enn tekjuhæsta mynd kvikmyndasögunnar. Kvikmyndin var endursýnd í kvikmyndahúsum með reglulegu millibili á næstu áratugum og varð fastur liður í bandarískri dægurmenningu.

Myndin hefur verið gagnrýnd fyrir sögulega endurskoðun með því að sýna suðurríkin í rómantísku ljósi og breiða út mýtuna um hinn glataða málstað suðurríkjanna. Aftur á móti hefur verið bent á að myndin hafi stuðlað að breytingum á því hvernig svartir Bandaríkjamenn voru sýndir í kvikmyndum. Myndin er enn talin með bestu kvikmyndum allra tíma og árið 1989 var hún ein af fyrstu 25 kvikmyndunum sem voru valdar til varðveislu í United States National Film Registry.

## Tilvísanir
Kymenlaakso

**Kymenlaakso** (sænska: Kymmenedalen) er hérað í Finnlandi. Það á landamæri að Uusimaa, Päijät-Häme, Suður-Savo, Suður-Karelíu og Leníngradfylki í Rússlandi. Það er kennt við dalinn sem fljótið Kymijoki rennur um en það er eitt stærsta fljót Finnlands. Kymenlaakso var eitt fyrsta hérað landsins sem iðnvæddist. Pappírsvinnsla varð mikilvæg.

Íbúar eru um 175.000 (2019) og er flatarmál héraðsins um 5.600 ferkílómetrar. Kotka og Kouvola eru stærstu borgirnar.
Päijät-Häme

**Päijät-Häme** er hérað í suður-Finnlandi. Það er norðan við fjölmennasta héraðið Uusimaa. Íbúar eru um 200.000 (2019) og er stærð þess um 6.560 ferkílómetrar. Stærsta borgin er Lahti. Næststærsta vatn landsins, Päijänne, er í norðurhlutanum.
Kanta-Häme

**Kanta-Häme** er hérað í suður-Finnlandi. Íbúar eru um 171.000 (2019) og er stærð þess eru rúmlega 5.700 ferkílómetrar. Hämeenlinna er stærsta borgin.
Pirkanmaa

**Pirkanmaa** er hérað í suðvestur-Finnlandi. Íbúar eru um 530.000 (2022) sem gerir að næstfjölmennasta héraðið í eftir Uusimaa. Stærð þess 14.500 ferkílómetrar. Höfuðborgin er Tampere.
Kainuu

**Kainuu** er hérað í austur-Finnlandi. Íbúar eru um 72.000 (2019) og er Kajaani, höfuðstaðurinn fjölmennastur. Flatarmál Kainuu er 22.700 ferkílómetrar. Oulujärvi fimmta stærsta vatn Finnlands er í héraðinu. 

Íþróttin mýrarbolti er vinsæl íþrótt í Kainuu. En íþróttin er upprunin úr Finnlandi.
Floni

**Friðrik Jóhann Róbertsson** (fæddur 2. mars 1998), oftast kallaður **Floni** er íslenskur rappari. Hann hefur gefið út þrjár breiðskífur, ‘Floni’, 'Floni 2' og 'Floni 3'
Kapphlaup til sjávar

**Kapphlaupið til sjávar** (enska: Race to the Sea, franska: *Course à la mer*, hollenska: *Race naar de Zee*, þýska: *Wettlauf zum meer*) átti sér stað í Fyrri heimsstyrjöldinni frá 17. september til 19. október 1914.
Þunghæfingar

**Þunghæfingar** (fræðiheiti: *Amblypoda*) var tilgáta í flokkunarfræði sem sameinaði hóp útdauðra, jurtaætandi spendýra.

## Heimildaskrá
Visual Studio Code

**Visual Studio Code**, einnig oft kallað **VS Code** er textaritill fyrir forritunarmál sem þróaður var af Microsoft og grunnkóði var gefinn út undir opnu höfundarleyfi (MIT Licence).  Hægt er að nota VS Code til að skrifa forrit á fjölmörg forritunarmálum, þar á meðal  C, C#, C++, Fortran, Go, Java, JavaScript, Node.js, Python, Rust.  VS Code er einn vinsælasti ritill sem forritarar nota en árið 2022 notuðu 74.48% þeirra  VS Code  samkvæmt árlegri könnun vefveitunnar Stackoverflow.

## Heimildir
* Ensk wikipediagrein um Visual Studio Code
* Visual Studio Code (https://code.visualstudio.com/)
Suður-Savonía

**Suður-Savonía** ( finnska: Etelä-Savo) er hérað í suðaustur-Finnlandi. Flatarmál er 18.768 km2 og íbúar 142.000 (2019). Saimaa, stærsta vatn landsins er þar. Stærstu þéttbýlissvæði eru Mikkeli, Savonlinna og Pieksämäki.
Norður-Savonía

**Norður-Savonía** (finnska: Pohjois-Savo) er hérað í Austur-Finnlandi. Íbúar eru um 244.000 (2019) og er flatarmál héraðsins 20.366 km2. Kuopio er stærsta borgin og Kallavesi er stærsta vatnið.
Suður-Austurbotn

**Suður-Austurbotn** (finnska: Etelä-Pohjanmaa) er hérað í vestur-Finnlandi. Íbúar eru um 192.000 (2021) og er flatarmál héraðsins 14.000 ferkílómetrar. Seinäjoki er höfuðborgin og stærsta borgin.
Norður-Karelía

**Norður-Karelía** (finnska: Pohjois-Karjala) er hérað í austur-Finnlandi. Það er um 21,600 km2 og deilir 300 kílómetra landamærum við Rússland. Íbúar eru 161.000 (2019). Joensuu er höfuðborgin og stærsta borgin.
Suður-Karelía

**Suður-Karelía** (finnska: Etelä-Karjala) er hérað í suðaustur-Finnlandi. Það er um 6.900 km2 og eru íbúar eru 128.000 (2019). Lappeenranta er höfuðborgin og stærsta borgin. Saimaa-vatn er í héraðinu.
Mið-Austurbotn

**Mið-Austurbotn** (finnska: Keski-Pohjanmaa) er hérað í vestur-Finnlandi. Íbúar eru tæplega 70.000 (2019) og er flatarmál héraðsins rúmlega 5.700 ferkílómetrar. Höfuðborgin er Kokkola.
Austurbotn

**Austurbotn** (finnska: Pohjanmaa, sænska Österbotten) er hérað í vestur-Finnlandi. Íbúar eru 180.000 (2019) og er flatarmál héraðsins 7.932 km2. Höfuðborgin er Vaasa. Um helmingur íbúa er sænskumælandi.
Flekkótta fingurpokadýr

Hið **flekkótta fingurpokadýr** (fræðiheiti: *Spilocuscus maculatus*) er tegund pokadýra.

## Heimildaskrá
Pan European Game Information

**Pan European Game Information** (skammstafað **PEGI**) er evrópskt flokkunarkerfi fyrir tölvuleiki sem var stofnað til að hjálpa evrópskum neytendum að taka upplýstar ákvarðanir þegar þeir kaupa tölvuleiki eða forrit með því að nota aldursráðleggingar og efnislýsingar. Það var stofnað þann 9. apríl 2003.

## Heimildaskrá
Stormur (sjónvarpsþættir)

***Stormur*** er íslensk heimildarþáttaröð eftir Sævar Guðmundsson og Jóhannes Kr. Kristjánsson sem fjalla um viðbrögð íslenskra yfirvalda við Covid-19 í þann mund sem veiran náði landfestu á Íslandi og misserin eftir það. Skyggnst var m.a. á bakvið tjöldin hjá þríeykinu, Ölmu landlækni, Þórólfi sóttvarnarlækni og Víði yfirlögreglu hjá Almannavörnum.

## Þáttaraðir
### Fyrsta þáttaröð
Þáttur 1 - Takmarkanir
Þáttur 2 - Bakverðir
Þáttur 3 - Landamærin
Þáttur 4 - Smitskömm
Þáttur 5 - Landakot
Þáttur 6 - Jaðarhópar
Þáttur 7 - Jólakúlan
Þáttur 8 - Bóluefnið


## Tilvísanir
Purkur

**Purkur** er einkahlutafélag staðsett á Íslandi, stofnað árið 2010 og sér um framleiðslu á sjónvarpsefni. Fyrirtækið eða meðlimir þess hafa í gegnum árin komið að framleiðslu á ýmsu, til að mynda **Venna Páer**, **Stelpurnar**, **True Nordic Crimes**, **Réttur**, og nú síðast, **[[Stormur (sjónvarpsþættir)|Stormur]]**.

## Tilvísanir