open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aurora Nilsson

**Aurora Nilsson** eða Rora Asim Khan (1. janúar 1894 – 26. júní 1972) var sænskur rithöfundur sem varð þekkt fyrir skáldævisögu "Flykten från harem"  sem kom út árið 1928 en þar  skrifaði hún um lífsreynslu sína í Afganistan en hún var gift afgönskum diplómat Asim Khan að nafni. Hún skildi við mann sinn árið 1927 og saga hennar gefur innsýn í líf kvenna í Afganistan á þriðja áratug tuttugustu aldar og er ein fyrsta saga af vestrænni konu sem giftist múslima.

Aurora Nilsson frá Svíþjóð var í listnámi í  Berlín í Þýskalandi árið 1925 og kynntist þar tæknifræðinemanum Asin Khan en hann var sonur fyrrum ráðherra í afgönsku stjórninni og var nám hans kostað af ríkisstjórn Afganistan. Afganska sendiráðið lagði blessun sína yfir hjónaband þeirra eftir að Nilsson skrifaði undir að hún myndi taka upp afganska siði og síðar snúast til Múhameðstrúar. Hún fylgdi Khan til Afganistan árið 1926 og lýsir í sögu sinni umskiptum eiginmannsins eftir því sem þau koma nær heimkynnum hans. Hún lýsir líka þeim erfiðleikum sem mæta þeim, eiginmaður hennar fær ekki starf og hún heimsækir hirðina og ýmsa embættismenn og lýsir viðkynningu við þá og samfélaginu. Nilsson lýsir drottningunni Soraya Tarzi og móður konungsins  Ollja Hassrat.

Árið 1927 tekst henni að skilja við eiginmanninn með aðstoð þýska sendiráðsins og fer á gistihús og býður eftir að henni berist ferðafé til heimfarar til Svíþjóðar.

Fyrrum eiginmaður hennar Asim Khan var líflátinn í Afganistan árið  1933 eftir að hafa tekið af lífi þrjá starfsmenn breska sendiráðsins í Kabúl en fyrir honum mun hafa vakað af stað deilum milli Bretlands og konungsins Mohammed Nadir Shah sem var hliðhollur Bretum og stuðla að því að fyrrum konungur Amanullah Khan kæmist aftur til valda. Þetta mun hafa stuðalað að því að Nadir konungur missti völdin seinna sama ár. 

## Tenglar

* Flóttinn úr kvennabúrinu 1, Eimreiðin, 2. Hefti (01.04.1929), Blaðsíða 168
* Flóttinn úr kvennabúrinu 2
* Flóttinn úr kvennabúrinu 3
Skikkja

**Skikkja**  er laust klæði sem borið er yfir innifatnaði og þjónar sama tilgangi og yfirhafnir eins og frakkar og úlpur og hlífir þeim sem ber skikkjuna við kulda, regni og vindi og geta líka verið hluti af fatatísku.
Núpur (Dýrafirði)

**Núpur** í Dýrafirði er fyrrum skólasetur, gamalt höfðingjasetur og kirkjustaður. 
Núpur er við norðanverðan Dýrafjörð, utan við Mýrafell. Þar var stofnaður skóli árið 1907 og varð hann síðar héraðsskóli og var starfræktur til 1992. Þar er nú sumarhótel.
Skrúður (lystigarður)

**Skrúður** er lystigarður í Dýrafirði. Hann var stofnaður árið 1909 og var upphafsmaður hans séra Sigtryggur Guðlaugsson. Tilgangur garðsins var að hjálpa til við kennslu við garð og trjárækt en í næsta nágrenni var ungmennaskóli á Núpi.

Garðurinn var gerður up 1992 og árið 1996 afhentur Ísafjarðarbæ, sama ár var evrópulerki valið tré ársins. Hann er dæmi um árangur og sögu garðræktar á norðlægum slóðum.

Árið 2023 var garðurinn friðlýstur. 
## Svipmyndir

mynd:Skrúður 02.JPG
mynd:Skrúður_01.JPG
mynd:Skrúður_04.JPG
mynd:Skrúður_03.JPG
mynd:evropulerki.jpg|Tré ársins 1996.
mynd:Sigtryggur_G.jpg| Sigtryggur og Hjaltalína, kona hans. Minnisvarði.


## Tilvísanir
Magnús Tómasson

**Magnús Tómasson** (f. 29. apríl  1943) er íslenskur myndlistarmaður.

## Nám
Hann stundaði nám við Menntaskólann í Reykjavík og að því loknu hélt hann til Kaupmannahafnar í nám við Konunglegu listaakademíuna. Þar lærði hann í málaradeild, grafíkdeild og deild sem kallast „Mur og Rumkunst“.  Eftir námið þar hélt Magnús aftur heim til Íslands þar sem hann varð einn af forsprökkum SÚM hópsins. Þar vann hann með mönnum eins og Sigurði Guðmundssyni, Hreini Friðfinnssyni og Jóni Gunnari Árnasyni. 

## Helstu verk
*Þotuhreiðrið* - er höggmynd sem stendur við Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Verkið er risastórt egg úr ryðfríu stáli, en þotutrjóna sem líkist gogg brýst út úr egginu.  

*Minnismerki um óþekkta embættismanninn* - verkið stóð áður fyrr í garði fyrir aftan Hótel Borg, nánar tiltekið milli Lækjargötu og Pósthússtrætis. Núna stendur það fyrir framan Iðnó, en það var fært þangað árið 2012 í þeim tilgangi að gera það sýnilegra.  

*Hús tímans - hús skáldsins* - er 6 metra útilistaverk, unnið úr eir og grjóti, meðhöndluðu með platínu sem stendur við Stekkjarflöt í Mosfellsbæ. Verkið er líklegast tilvísun í Gljúfrastein, hús Halldórs Laxness, en það hefur gjarnan verið kallað *hús skáldsins*. 

*Amlóði* - verk sem unnið er úr basaltbjargi sem stendur á fjórum bognum stálfótum. Verkið er á Seltjarnarnesi, nálægt Valhúsahæð.

## Tilvísanir
Sjal

**Sjal** (**þríhyrna** eða **herðaklútur**) er klæðisplagg sem lagt er yfir herðar, efri hluta líkama og handleggi (*herðasjal*) og stundum einnig yfir höfuð (*höfuðsjal*). Það er venjulega ferkantað eða aflangt og oft brotið saman í þríhyrning.
Píran

**Píran** er bær norðarlega á austurströnd Adríahafsins og tilheyrir Slóveníu. Bæjarstjóri Píran er fyrsti svarti bæjarstjóri Slóveníu. Staðir þarna um slóðir hafa venjulega bæði ítalskt og slóvenskt nafn. Ítalska nafn bæjarins er Píranó. Frægasti maður frá bænum er venjulega talinn fiðluleikarinn Giuseppe Tartini og heitir torg bæjarins eftir honum. Skjaldarmerki bæjarins er skjöldur með íslenska fánanum. Íbúatal bæjarins er um 3800 (2018).
Janus á Húsagarði

**Janus á Húsagarði** (fæddur 13. desember 1975 í Þórshöfn) er  færeyskur  rithöfundur og myndlistarmaður.

## Verk
*2008 *Ferðin hjá Mosamollis*
*2010 *Ferðin hjá Mosalisu*

## Verðlaun og viðurkenningar
* 2013 - Grunnur Thorvalds Poulsen av Steinum (stipendium)
* 2010 - Færeysku barnabókaverðlaunin

## Heimildir
Þverá

**Þverá** er á sem rennur í aðra stærri á við ármót og endar þar með samkvæmt mannana skilgreiningum. Það gagnstæða við þverá er aðalá. Þverá er eitt algengasta árnafn á Íslandi og einnig mjög algengt bæjarnafn.

Þverám er oft skipt í flokka. Þverá í 1. flokki fellur í aðalá og með henni til sjávar. Þverá í 2. flokki fellur í þverá í 1. flokki sem fellur í aðalá sem fellur til sjávar. o.s.frv. Dæmi um stóra þverá í 1. flokki er Tungná sem fellur í Þjórsá og með henni til sjávar. Kaldakvísl er þverá í 2. flokki. Hún fellur í Tungná sem fellur í Þjórsá sem fellur til sjávar.
Bárður Oskarsson

**Bárður Oskarsson**  (fæddur í Þórshöfn 18. júlí 1972) er færeyskur  rithöfundur og myndlistamaður.

## Verk
### Barnabækur, rithöfundur og myndlistamaður
**Ein hundur ein ketta og ein mús*, Bókadeild Føroya Lærarafelags (BFL), 2004
**Beini*, BFL, 2007
**Pól, hin kuli giraffurin*, BFL, 2007
**Flata kaninin*, BFL, 2011

### Bækur sem Bárður hefur myndskreytt
*Tussarnir á tussatindi, Hermannsson, BFL, 1993
*Tunnuflakin, Debes Dahl, Skúlabókagrunnurin. 1991
*Margreta og Mjólkin, Vang, Bókadeild Føroya Lærarafelags (BFL), 2002
*Um svidnu pussifelluna og.., Gaard, BFL, 2003
*Tónalæra 1, 2, 3, 4, Skúlabókgrunnurin, 2004
*Um træskoytur og.., Gaard, BFL, 2004
*Um gentur og.., Gaard, BFL, 2005

### Bækur á dönsku
**Den flade kanin*. Torgard, 2011. 
**Poul, en cool giraf*. Torgard, 2009. 
**Kødbenet*. Torgard, 2008. 
**En hund, en kat og en mus*. Torgard, 2008.

### Bækur á þýsku
* *Das platte Kaninchen*, Jacoby & Stuart, 2013, á færeysku: Flata kaninin

### Bækur á frönsku
**Le chien, le chat et la souries*. Circonflexe, 2006

## Verðlaun og viðurkenningar
**White Raven of The international children`s digital library*, 2005
**Grunnur Torvald Poulsens*, (stipendium), 2005
**[[Barna og unglingaverðlaun Vestnorræna ráðsins]]*, 2006
**[[Færeysku barnabókaverðlaunin]]* (Barnabókaheiðursløn Tórshavnar býráðs), 2007
* *White Raven of The international children's digital library*, 2013 fyrir *Stríðið um tað góða grasið* (á ensku: The quarrel over the good grass)
* *White Raven of The international children's digital library*, 2013 for boken *Stríðið um tað góða grasið* (engelsk titel: The quarrel over the good grass)
* *Der LUCHS-Preis für Kinder- und Jugendliteratur* nr. 322 fyrir "Das platte kaninchen", november 2013.

## Heimildir
Íslandsmót skákfélaga

**Íslandsmót skákfélaga** er haldið ár hvert. Keppt er í nokkrum deildum.

## Meistarasaga

## Tenglar og heimildir
Lunds BoIS

**Lunds BoIS** er fótboltalið í Lundi og er elsta íþróttafélagið í borginni. Það var stofnað árið 1908 undir nafninu Lunds GIF. Nafnið Lunds BoIS var tekið upp árið 1971 eftir að liðinu var steypt saman við Lunds Norra IF og fótboltadeild LUGI. Meistaraflokkur karla spilar í 6. deild Svíþjóðar en meistaraflokkur kvenna í 3. deildinni.
Meistaraflokkur karla spilar leiki sína á Klåstergårdens IP en aðrir flokkar spila á Gunnesbo Gård eða Gunnesbo IP. 
Treyjur liðsins eru röndóttar, hvítar og rauðar, stuttbuxurnar eru bláar og sokkarnir hvítir.
Þjálfari meistaraflokks karla er Eimantas Poderis og aðstoðarþjálfari hans er Jan-Erik Andersson.
Þjálfari meistaraflokks kvenna er Peter Csirmaz og aðstoðarþjálfari hans er Kurt Sjödin.
Marjun Syderbø Kjelnæs

**Marjun Syderbø Kjelnæs** (fædd 1974) er færeyskur rithöfundur.

## Verk
*2001 *Kópakona* í "Mjørki í heilum"
*2004 *Ein farri av kolvetni*
*2006 *Tað svarta portrið* útg. í "Mín jólabók"
*2007 *Og tú fert rennandi* útg. í Vencil, 2
*2007 *Hvør fjalir seg í postkassanum?*
*2008 *Hvør fjalir seg í ferðataskuni?*
*2009 *Hvør fjalir seg í smúkkuskríninum?*
*2010 *Skriva í sandin* - skáldsöga fyrir ungmenni
**2012 *Écrire dans le sable* (Skriva í sandin), þýdd á frönsku hefur Jean Renaud, útg. i *Nouvelles des pays nordiques*, éditions Reflets d’ailleurs, Clermont-Ferrand, 2011.
**2012 *Skriv i sandet*, þýdd á dönsku hefur Hugin Eide, Torgard
*2012 *Eg undrist*, *At týða týdningin*, *Allar línur spennast*, *Vit hava hits áður*. Hesar stuttsøgurnar vóru útgivnar í Vencili 11.
*2012 *Rót Trip* - ljóð, Sprotin.

## Verðlaun og viðurkenningar
*2001 - *Listastevna Føroya*, 2. verðlaun 
*2002 - *Listastevna Føroya*, 1. verðlaun
*2004 - *Grunnur Thorvalds Poulsen av Steinum* (stipendium)
*2008 -  *[[Færeysku barnabókaverðlaunin]]*
*2009 - 3-ára námsstyrk frá *Mentanargrunnur Landsins*
*2011 - *White Raven Deutsche Jugendbbibliothek* fyri *Skriva í sandin* *(vann)*
*2011 - Vann Norrænu barnabókaverðlaunin fyrir *Skriva í sandin*
*2012 -  Tilnefnd Barna og unglingaverðlaun Vestnorræna ráðsins fyrir *Skriva í sandin*
*2013 - Tilnefnd Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir *Skriva í sandin*

## Heimildir
Jón Stefánsson (listmálari)

**Jón Stefánsson** (1881 – 1962) var íslenskur listmálari. Þekktur fyrir landslagsmyndir, portrettmyndir og uppstillingar.  

## Ævi og menntun
Jón Stefánsson ólst upp á Sauðárkróki. Það hvarflaði aldrei að Jóni að verða listmálari, þótt hann hefði mikið gaman af því að teikna og stundaði það mikið á unglingsárum sínum. Sagði það bara vera eins og hvert annað föndur. Árið 1900 hélt hann til Kaupmannahafnar til þess að læra mannvirkjafræði. Hann langaði að teikna brýr, móta bryggjur og fleira. Einnig öðlaðist hann aukna teiknifærni með tilsögn. Það væri gott að vera góður í að teikna í svoleiðis starfi, að sögn móður hans. Svo gerði hann, ásamt því að sækja mikið söfn í Kaupmannahöfn. Þannig kynntist hann listum og fékk mikinn áhuga á þeim þeim. Þá ákvað hann loks að segja það gott í mannvirkjafræðinni og sækja nám í listaskóla, fyrst í Kaupmannahöfn og síðar í París við skóla Henri Matisse.

## Ferill
Jón var ekki hrifinn af því að velta sér mikið upp úr smáatriðum og gera nákvæmar eftirmyndir af raunveruleikanum. Hann vildi sýna fram á það hvernig landslagið hafði áhrif á hann sjálfan og dró aðeins fram aðalatriðin, það sem honum þótti skipta mestu máli. Jón var þó mjög vandvirkur og smámunasamur og lét aldrei af sér verk nema að hann væri fullkomlega ánægður með árangurinn og má rekja til þess hvers vegna fyrstu myndirnar hans eru ekki fáanlegar. Hann eyðilagði þær allar og sagðist geta gert miklu betur.  

Jón bjó mikið erlendis en var samt sem áður mikið hrifinn af landinu sínu og sótti mikinn innblástur í íslenska náttúru. Birtan var honum sérstaklega hjartfólgin.  

„Á sumrin er bjartara á Íslandi en nokkurs staðar annars staðar,“ sagði hann, „og þegar maður kemur heim á vorin liggur við að maður fái ofbirtu í augun. En það er einmitt þessi mikla birta sem gerir landið svo dýrlegt“.

Gerð hefur verið bók, Málverkabók Jóns Stefánssonar og sýnir hún 32 helstu málverka hans.

## Helstu sýningar
* 2001 Jón Stefánsson. Listasafn Íslands.
* 1988 Landslag. Norræna húsið.
* 1981 Jón Stefánsson 1881-1962. Safnahúsið á Sauðárkróki.
* 1976 Jón Stefánsson. Listasafn Íslands.

## Heimildir
* http://vefir.nams.is/isllistvefur/listamenn/jon_stef.htm
* http://www.umm.is/UMMIS/Listamenn/Listamadur/264 
* http://landogsaga.is/section.php?id=2886&id_art=9574
* http://www.hugi.is/myndlist/greinar/258180/jon-stefansson/
Lunds BK

**Lunds Bollklubb** (einnig **Lunds BK** eða **LBK**) er fótboltalið í Lundi sem var stofnað árið 1919. Liðið hefur aldrei spilað í efstu deild Svíþjóðar, Allsvenskan.

Heimavöllur þeirra heitir Klåstergårdens IP og tekur um það bil 8560 manns. Þjálfari liðsins er Leif Engqvist og aðstoðarþjálfari er Mikael Svensson.
Paulie

***Paulie*** er bandarísk gamanmynd frá árinu 1998. Myndin er um páfagauk sem heitir Paulie.

## Tengill
*
Útvarpsbylgjur

**Útvarpsbylgjur** eru rafsegulbylgjur með bylgjulengd frá 2,78 m (FM) og upp í tæpa 2 km langbylgjur (LW). Þar á milli eru stuttbylgjur 48-50 m og miðbylgjur (MW) 200-600 m. Eftir því sem bylgjulengdin er styttri því beinna berast þær og þurfa því spegla eða endurvarpsstöðvar. Í 100-350 km hæð eru jónalög sem endurvarpa bylgjunum sem eru lengri en 10 m. Langbylgjur geta borist yfir fjöll og aðlagast að nokkru hinu sveigða yfirborði jarðar og geta því heyrst um allt land en sífellt þarf að breyta um stöðvar ef útvarpið er stillt á FM-ið. Hljómgæðin eru mun betri í FM-bylgjum þar sem önnur tækni er notuð til að senda þau merki er hægt að koma meiri upplýsingum fyrir á tíðnisviði sem stendur til boða.
Kolbrún Björgólfsdóttir

**Kolbrún Björgólfsdóttir** eða Kogga (fædd 18. mars 1952) er íslensk listakona sem sérhæfir sig í keramik. Hún lærði bæði á Íslandi, í Danmörk og í Bandaríkjunum. Hún hefur haldið margar einkasýningar á Íslandi og tekið þátt í samsýningum meðal annars í Danmörku, Svíþjóð og Færeyjum auk Íslands. Kolbrún hefur hlotið viðurkenningar og styrki á ferlinum sínum og sem dæmi má nefna þá hlaut hún Menningarverðlaun DV fyrir listhönnun árið 1993.

## Nám og viðurkenningar
Kogga byrjaði árið 1969 í Myndlista- og handíðaskóla Íslands, sem í dag er Listaháskóli Íslands, og kláraði árið 1973. Þaðan lá leið hennar til Danmerkur þar sem hún lærði í tvö ár í Danmarks Designskole. Eftir það kom hún heim til Íslands en árið 1984 fór hún til Bandaríkjanna og tók námskeið í Haystack Mountain School of Crafts en hún fékk námsstyrk frá Sanders Brement-sjóðnum. 

Kogga hefur hlotið viðurkenningar á ferlinum sínum en helst ber þó að nefna Hönnunarverðlaun frá Samtökum Iðnaðarins sem hún hlaut árið 1996 og 1997. Einnig hefur hún hlotið fjölmarga styrki frá Starfslaunum listamanna og Launasjóði myndlistarmanna.

## Ferill
Hún byrjaði vinnuferilinn sinn 1975 við kennslustörf í Myndlista- og handíðaskóla Íslands og var þar til 1980. Hún tók þó að sér fleiri verkefnum en hún sá einnig um rekstur listmunagallerís og sýningarsalar og stofnsetti og rak Gallerí Sólon Íslandus ásamt öðrum listamönnum frá '76-'78 en þá stofnsetti hún og rak Gallerí Langbrók ásamt öðrum listamönnum til '85. Frá 1980-1984 var hún í rannsóknum á íslenskum leir til vinnslu í Búðardal fyrir Iðntæknistofnun og Dalaleir í Búðardag. Frá 1985 til dagsins í dag hefur hún rekið verkstæði og listmunagalleríið Kogga keramik-studio-gallerí í Reykjavík. 

## Verk og sýningar
Kogga hefur haldið margar sýningar í gegnum tíðina. Á Íslandi hefur hún haldið 10 einkasýningar en fyrsta einkasýningin hennar var 1976 á Kjarvalsstöðum. Hún hefur einnig sýnt til dæmis í Gallerí Sólon Íslandus sem hún stofnsetti og rak en seinasta sýningin  hennar var árið 2003 í Gerðubergi. Einnig hefur hún tekið þátt í samsýningum og þá hefur hún farið aðeins út fyrir landssteinanna. Hún hefur verið með sýningar í Svíþjóð, Danmörk, Færeyjum og svo auðvitað á Íslandi. Verk hennar eru út um allan heim og sem dæmi má nefna er eitt þeirra í einkasafni forsætisráðherra Portúgals og annað í eigu einkasafns Sonju Noregsdrottningar. Einnig eru verk hennar hérna á landi en þau eru til sýnis á söfnum eins og Listasafni Reykjavíkur og Hafnarborgar, menningar- og listastofnun Hafnarfjarðar.

## Tenglar
* Kogga 
* Kogga keramik-studio 
* Kogga keramik-studio-gallerí
Hóll

**Hóll** er mishæð í landslagi en ekki nógu há til að kallast fell eða fjall. Hólar setja mikinn svip á landslagið og oft erfitt að sjá hvað leynist bakvið hólinn. Hóla er að víða að finna um lönd og álfur og einnig neðansjávar. Sums staðar einkennist landslagið af hólum og þeir koma oft fram í örnefnum. Margir bæir bera nafnið eða nafnliðinn hóll. Dæmi: Hólahólar, Vatnsdalshólar, Hólar í Hjaltadal, Hóll í Svarfaðardal, Mannskaðahóll, Hólabak.
Laugargerðisskóli

**Laugargerðisskóli** var lítill sveitaskóli á sunnanverðu Snæfellsnesi. Honum var lokað árið 2023.

## Tilvísanir


## Tenglar
*  Heimasíða Laugargerðisskóla
Færeysku barnabókaverðlaunin

**Færeysku barnabókaverðlaunin** (**Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs**) eru bókmenntaverðlaun sem veitt eru árlega af Borgarstjórn Þórshafnar.

## Verðlaunahafar
* 2020 Marjun Syderbø Kjelnæs og Rakel Helmsdal
* 2019 Bergur Rasmussen
* 2018 Vár Berghamar Jacobsen
* 2017 Hjálmar Dam og Hanna Flóvinsdóttir
* 2016 Joan Sørinardóttir - *Hvannpoppkorn og summardáafruktsalat*
* 2016 Beinta Johannesen (Bókadeild Føroya Lærarafelags)
* 2015 *Engin verðlaun*
* 2014 Elin á Rógvi
* 2013 Rakel Helmsdal
* 2013 Hilmar Joensen
* 2012 Hjørdis Johansen
* 2011 Føroya Symfoniorkestur
* 2010 Jensina Olsen
* 2010 Janus á Húsagarði fyrir bækurnar um Mosamolis og Mosalisa. 
* 2009 Dánjal á Neystabø
* 2009 Búi Dam 
* 2008 Marjun Syderbø Kjelnæs
* 2008 Hanni Bjartalíð
* 2007 Bárður Oskarsson
* 2006 Steintór Rasmussen
* 2005 Theodor Hansen 
* 2005 Grafik Studio m/ Ingi Joensen
* 2004 *Engin verðlaun*
* 2003 Alexandur Kristiansen
* 2002 Sólrún Michelsen
* 2001 Maud Heinesen 
*2000 Effie Campbell
*1999 Eli Smith
*1998 Lydia Didriksen
*1998 Knút Olsen
*1997 Gríma (Færøsk teatergruppe)
*1996 Rakel Helmsdal fyrir *Tey kalla meg bara Hugo*.
*1996 Amy Tausen
*1995 Edward Fuglø, kunstner
*1994 Ella Smith Clementsen
*1994 Niels Jákup Thomsen
*1993 Jóhannus á Rógvu Joensen
*1993 Dansifelagið í Havn með Sonju Danielsen og Tórhild Justinussen
*1992 *Engin verðlaun*
*1991 Bjørg Matras Jensen
*1991 Heini Hestoy
*1990 Olivur við Neyst
*1990 Elin Mortensen
*1989 Óli Petersen
*1989 Jákup Berg
*1988 Oddvør Johansen fyrir *Skip í Eygsjón*
*1987 Pauli Nielsen
*1986 Dropin 
*1986 Nýlendi
* 1985 Marius Johannesen
* 1985 Steinbjørn B. Jacobsen fyrir *Hønan og hani* og *Hin snjóhvíti kettlingurin*
* 1984 Ebba Hentze 
* 1984 Elin Súsanna Jacobsen 
* 1984 William Heinesen
* 1983 Guðrun Gaard
* 1983 Alexandur Kristiansen
* 1982 Petur Andreassen 
* 1982 Christian Høj
* 1981 Martin Næs og Martin Joensen
* 1980 Elinborg Lützen 
* 1980 Heðin Brú
* 1979 Óli Dahl
* 1979 Andreas Andreasen
* 1978 Marianna Debes Dahl fyrir *Burtur á heiði*
* 1977 Sigurð Joensen fyrir *Gráa dunna*, *Kálvamuan*, *Lambamæið*
* 1976 Steinbjørn B. Jacobsen
* 1976 Bárður Jákupsson

## Heimildir
Byrkningar

**Byrkningar** (fræðiheiti: *Pteridophyta*) er hópur plantna sem inniheldur burkna, jafna og elftinga, ásamt tungljurtum og álftalaukum. Á Íslandi vaxa um 40 tegundir af byrkningum þar af um 23 tegundir burkna.

## Flokkun
Byrkningar eru afar frumstæður hópur plantna og telja fræðimenn að þeir hafi verið fyrsti hópur jurta til að verða ráðandi landplöntur á jörðinni, fyrir rúmum 400 milljónum ára síðan, nánar tiltekið á sílúrtímanum. Fyrir 280-300 milljónum ára voru 20 - 40 metra háir byrkningaskógar algengir og útbreiddir. En gullöld byrkninganna fjaraði út samfara miklum loftslagsbreytingum sem urðu á permtímabilinu fyrir um 250 milljón árum. Þá varð veðurfar kaldara og þurrara og nýr hópur jurta, blómplöntur (fræplöntur), nánar tiltekið berfrævingar svo sem barrtré, kom fram og tók við af byrkningum sem ráðandi jurtahópur á jörðinni.

## Æxlun
Byrkningar bera ekki fræ líkt og blómplöntur, heldur mynda þeir gró. Mest áberandi hluti byrkningna er nefndur gróliður og þar myndast gróin. Þau eru síðan losuð út og vaxa upp sem kynliðir, sem er önnur birtingarmynd byrkninga. Kynliðurinn er langoftast mjög smár og lítt áberandi, ólíkt gróliðnum. Í kynliðnum myndast sáð- og eggfrumur, þau losna út og mynda saman okfrumu sem síðar á eftir að vaxa upp sem gróliður.

## Algengar tegundir byrkninga á Íslandi

Áberandi tegundir byrkninga á Íslandi eru meðal annars klóelfting sem vex víða og í margs konar gróðurlendi, ekki síst í námunda við bæi. Önnur jurt af ætt byrkninga er tófugrasið. Það er að öllum líkindum algengasti burkni landsins og er kjörbúsvæði þess urð og klettar um allt land. Tófugrasið verður 5 — 30 cm á hæð. Mosajafni er algengur um allt land og vex í margs konar þurrlendi.
Clube de Regatas do Flamengo

**Flamengo** er brasilískt knattspyrnufélag frá Rio de Janeiro. Liðið var stofnað árið 1895.

## Sigrar
* **[[Brasilíska úrvalsdeildin|Brasilískir meistarar]]**: 8
1980, 1982, 1983, 1987, 1992, 2009, 2019, 2020
* **Brasilíska bikarkeppnin**: 4
1990, 2006, 2013, 2022
* **Rio de Janeiro meistarar**: 38
1914, 1915, 1920, 1921, 1925, 1927, 1939, 1942, 1943, 1944, 1953, 1954, 1955, 1963, 1965, 1972, 1974, 1978, 1979, 1979(Special), 1981, 1986, 1991, 1996, 1999, 2000, 2001, 2004, 2007, 2008, 2009, 2011, 2014, 2017, 2019, 2020, 2021, 2024
* **[[Copa Libertadores]]**: 3
1981, 2019, 2022
* **Intercontinental Cup**: 1
1981

## Þekktir leikmenn
* Zico
* Júnior
* Romário
* Bebeto
* Ronaldinho Gaúcho
* Garrincha
* Sócrates
* Leônidas da Silva
* Sávio
* Domingos da Guia
* Júlio César
* Gérson
* Zizinho
* Adriano Imperador
* Raul Plassman
* Nunes
* Leandro
* Petković
* Marcelinho Carioca
* Casagrande
* Friedenreich
* Juan
* Filipe Luís

## Tengill
* Heimasíða félagsins
Gerard Way

**Gerard Arthur Way** (fæddur 9. apríl 1977) er bandarískur tónlistamaður og höfundur teiknimyndasagna. Hann var aðalsöngvarinn í hljómsveitinni My Chemical Romance (MCR, eða My Chem), sem var frá nóvember 2001 til mars 2013.

## Ferill
### Tónlist
Gerard og bróðir hans, Mikey Way, voru saman í heimsfrægu hlómsveitinni, My Chemical Romance. Mikey var bassaleikarinn í hljómsveitinni og Gerard var aðalsöngvarinn. Aðrar frægar hljómsveitir eins og Black Flag, Iron Maiden, Queen og The Misfits höfðu mjög mikil áhrif á bræðurna.

### Teiknimyndir
Gerard var nemi hjá Cartoon Network á þessum tíma, og honum gekk mjög vel með teiknimyndasögurnar sínar. Fyrsta teiknimynda serían hans var *On Raven's Wings*, sem hann skrifaði þegar hann var aðeins 16 ára. Aðrar teinkimynda bækur sem hann skrifaði líka voru *The Umbrella Academy* og *Apocalypse Suite*.

## Einkalíf
Gerard var alkóhólisti til margra ára en er núna miklu óvirkur. Í nóvember 2010 sagði hann blöðum að hann væri miklu glaðari manneskja og að honum liði helmingi betur.

3. september 2007 giftist Way Lyn-Z og þau tvö eignuðust dóttur að nafni Bandit Lee Way árið 2009.

## Útgáfur
* I Brought You My Bullets, You Brought Me Your Love (23. júlí 2002)
* Three Cheers For Sweet Revenge (8. júní 2004)
* The Black Parade (23. október 2006)
* Danger Days: The True Lives Of The Fabulous Killjoys (19. nóvember 2010)
* Hesitant Alien (9. september 2014)
Skósveinar (Aulinn ég)

**Skósveinar** (enska: *Minions*) eru persónur úr bandarísku teiknimyndinni *[[Aulinn ég]]* frá árinu 2010 og framhaldsmyndum hennar. Skósveinarnir eru fylgismenn sem fylgja stjórnanda sínum og vinna fyrir hann af mikilli hollustu. Í teiknimyndunum eru skósveinarnir litlir gulir karlar sem eru fylgismenn illmennis. Árið 2015 kom myndin *[[Skósveinarnir]]* út, þar sem Skósveinarnir voru í aðalhlutverki.
J-pop

**J-pop** (, jap.: J-POP, stytting úr e. *Japanese pop*) er tónlistarstefna frá Japan.

Artis:

Semua 

## Saga
Hugtakið var fyrst notað árið 1988.

## Gallerí

File: Perfume（パフューム）KKBOX 2014-02-22.jpg|Perfume
File:Momoiro Clover Z LIVE 1.png|Momoiro Clover Z
File:Ax10akb18.jpg|AKB48
File:Berryz Kobo at AnimeNEXT 20120609 15.38.42.jpg|Berryz Kobo
File:Morning Musume - Platinum 9 Tour Spring 2009.jpg|Morning Musume


## Tengt efni
* K-pop

## Heimildir

## Tenglar

* J-pop Official  Channel - YouTube
Stóllinn

**Stóll** eða **Stóllinn** er fjall í Svarfaðardal. Það rís fyrir miðjum dal frá Dalvík að sjá og skilur að innri hluta Svarfaðardals og Skíðadal. Fjallið er afar áberandi í fjallahringnum og eitt helsta kennimark Svarfaðardals. Tindar þess eru Kerling nyrst (1214 m) og Hamrahnjúkur syðst (1215 m) Það er gert úr blágrýtislögum frá rótum og upp á eggjar og um miðjar hlíðar er hátt og samfellt klettabelti sem gefur fjallinu reisulegan svip. Norðantil í fjallinu er mikil hamraskál eða dalur, Kerlingardalur. Úr honum fellur lítil á, Kerlingardalsá niður hjá bænum Melum. Mikill og áberandi berggangur gengur lóðrétt upp hlíðar Kerlingardals og upp í hátind Kerlingarinnar og utan í Hamrahnjúk eru einnig áberandi berggangar.

Stóllinn er ekki í léttasta flokki fjalla til að ganga á en þó eru nokkrar góðar leiðir á hann. Best er að ganga upp frá bænum Melum. Fara fyrst upp með Kerlingará en fylgja síðan suðurbrún Kerlingardals allt upp á Kerlingu. Bergveggurinn utan í gangnum sem teygir sig allt upp á tindinn er þekkt leið fyrir klettaklifrara.
Aulinn ég

***Aulinn ég*** (enska: *Despicable Me)* er bandarísk tölvuteiknuð þrívídddarteiknimynd frá árinu 2010. Þrjár framhaldsmyndir hafa verið gerðar: Aulinn ég 2, Aulinn ég 3 og Minions.

## Efni myndarinnar

Í myndinni segir frá ofurbófanum Gru og særðu stolti hans þegar Vektor, áður óþekktur ofurbófi, stelur Giza pýramídanum. Gru einsetur sér að gera betur og ætlar að stela tunglinu því hann langaði til að verða geimfari í bernsku en móðir hans Marlena kæfði þá slíka drauma. Gru leitar til illskubankans um fjármögnun á tunglstuldi og forseti bankans hrífst af áætlun hans og lofar fjármögnun svo fremi sem Gru sé búinn að útvega sér hina nauðsynlegu minnkunargeisla til að minnka tunglið. Gru og fylgismenn hans, sem eru litlar gular verur, stela minnkunargeisla frá leyndum stað í Asíu en Vektor stelur stelur honum strax frá þeim. Gru hyggur á hefndir og að ná aftur geislanum en Vektor heldur til í rammgerðri bækistöð sem Gru kemst ekki að.

Gru tekur eftir að þrjár munaðarlausar systur (Margo, Edith og Agnes) komast um allt og inn í bækistöðina til að selja Vektor smákökur. Gru þykist vera tannlæknir og fer á munaðarleysingjahælið og ættleiðir allar stúlkurnar með það í huga að nota þær til að komast inn í bækistöð Vektors til að fá minnkunargeislann aftur. Uppeldi Grus á stelpunum gengur brösullega en um síðir komast Gru og stelpurnar inn í bækistöð Vektors og Gru tekst að stela smækkunargeislanum. Hann fer svo með stelpurnar í skemmtigarð. Forseti illskubankans vill hins vegar ekki lána Gru þó hann sé nú búinn að fá geislann en leikar fara svo að Gru stelur tunglinu, Vektor stelur stelpunum og vill tunglið sem lausnargjald fyrir þær. Hann fær tunglið en leggur á flótta með bæði tunglið og stelpurnar. En það kemur í ljós að minnkunargeislinn virkar eingöngu í skamman tíma og því stærri hlutur sem er minnkaður þeim mun skemmri tíma virkar hann. Tunglið þenst út í skipi Vektors og gulu kallarnir bjarga stelpunum í sömu mund og tunglið springur út og hoppar aftur út í geim með ofurbófann Vektor í bandi. Gru endurættleiðir stelpurnar og kemur fram við þær eins og eigin dætur og les fyrir þær kvöldsögu um ævintýri sín. Myndin endar á ballettsýningu þar sem stelpurnar dansa ballett fyrir Gru, Marlenu, Dr. Nefario og minion-kallana.

## Tenglar
Dome Fuji

**Dome Fuji** (á japönsku: ドームふじ *Dōmu Fuji*) einnig nefnd *Dome F* eða *Valkyrie Dome* er einn hæsti ístindurinn á Suðurskautslandinu, 3810 m yfir sjávarmáli. Tindurinn er á austanverðu Queen Maud Landá yfirráðasvæði Japana og reka þeir þar rannsóknarstöðina *Dome Fuji Station*.
Gálgahraun

**Gálgahraun** er sérstæð hraunspilda á Álftanesi, nyrst í Garðahrauni við botni Lambhúsatjarnar. Hraunið er komið úr Búrfelli ofan Hafnarfjarðar. Það er hluti af miklu hrauni sem þaðan rann fyrir um 8000 árum og nefnist einu nafni Búrfellshraun. Aðrir hlutar hraunsins eru t.d. Garðahraun og Hafnarfjarðarhraun. Gálgahraun er kennt við háan, klofinn hraundranga, *Gálgaklett*, þar sem sakamenn voru hengdir og dysjaðir. Þar var refsingarstaður þingsins í Kópavogi. Umboðsmaður Danakóngs á Bessastöðum hafði refsingarstaðinn svo til í túnjaðrinum hjá sér. 

Gálgahraun er mjög sérstakt útlits, bæði úfið og hrikalegt. Talið er að glóandi hraunstraumur hafi runnið út á mýrlendi sem þarna hefur verið, suður af Lambhúsatjörn, og vatnsgufurnar hafi sprengt það allt sundur, gert í það gíga og stórar gjár, en hrúgað upp röðlum og klettum á öðrum stöðum. Í Gálgahrauni leynist að minnsta kosti einn hellir. 

Jóhannes Kjarval málaði fleiri tugi málverka út í Gálgahrauni og eru sum þeirra talin með helstu meistaraverkum hans.

Í október 2013 stóðu *Hraunvinir*, sem er félagsskapur sem er á móti lagningu vegar gegum suðurenda hraunsins, fyrir mótmælum og lögðust fyrir vinnuvélar til að hindra framgang verkefnisins. Þann 21. október fóru fram stórfeldar handtökur á mótmælendum. Einn af þeim sem var handtekinn var Ómar Ragnarsson, skemmtikraftur og fréttamaður. 

Á Gálgakletti í Gálgahrauni vex sjaldgæf fléttutegund sem nefnist gálgaskegg eftir eina þekkta fundarstað hennar á Íslandi. Gálgaskegg er á válista sem tegund í bráðri útrýmingarhættu á Íslandi.

## Eitt og annað
* Í byrjun áttunda áratugarins tók Ferðafélag Íslands að bjóða upp á gönguferðir um Gálgahraun. 
* Útivistassvæði voru á sínum tíma fyrirhuguð í Engidal, við íþróttasvæðið í Víðistaðadal, Gálgahraun norðan Álftanesvegar og hraunið og strandlengjan við Brúsastaði.
* Eysteinn Jónsson sagði eitt sinn í viðtali: Þá eru einstök minni svæði, sem mjög mikil ástæða væri til að sinna. Ég vil sérstaklega i þvi sambandi nefna Gálgahraun, einkum norðurhluta þess, og ströndina við Lambhúsatjörn og Arnarnesvog.

## Tilvísanir


## Tenglar
* „Gálgahraun, friðlýsing“; af vef Umhverfisráðuneytisins
* „Auglýsing um friðlýsingu Gálgahrauns í Garðabæ“; pdf-skjal
* „Í Gálgahrauni“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952
* „Gönguför í Gálgakletta“; grein í Melkorku 1954
* „Ævintýri handan vegar“; grein í Tímanum 1977
* „Einstök náttúruperla eyðilögð?“; grein í Morgunblaðinu 2009
* „Gálgahraun er ekki Gálgahraun og málið dautt?“; blogg Ómars Ragnarssonar
Momoiro Clover Z

er japansk stúlknahljómsveit sem stofnuð var í Tókýó árið 2008. Momoiro Clover Z er skipuð fimm söngkonum. Í upphafi hét það Momoiro Clover en var endurnefnt Momoiro Clover Z eftir að Akari Hayami hætti í hljómsveitinni í apríl 2011. Þeir hafa notið vinsælda í Japan.

## Saga
Momoiro Clover Z var stofnuð í Tókýó árið 2008 af Stardust Promotion. Akari Hayami hætti í hljómsveitinni í apríl 2011 og hljómsveitin var endurnefnt Momoiro Clover Z. Í júlí 2011 gaf hljómsveitin út sína fyrstu breiðskífu sem ber titilinn *Battle and Romance*. 10. apríl 2013 gaf hljómsveitin út sína aðra plötu *5th Dimension* sem hefur verið verðlaunaður fyrir platínusölu af RIAJ.

## Meðlimir

### Fyrrverandi meðlimir

**Other**
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Útgefið efni

### Smáskífur
}
|align="right"| 2. ágúst 2017
| 3
|
|
|
|}
*****  árið 2016

### Breiðskífur

***** árið 2016

## Tónlistarmyndbönd

## Verðlaun

## Heimildir

## Tengt efni
* Shiritsu Ebisu Chugaku
* Team Syachihoko

## Tenglar

* Opinber vefsíða (japanska)
* Opinber heimasíða  (enska)
* Opinber rás Stardust Music á YouTube
* momocloTV  á Ustream
Ljósberi

**Ljósberi** (fræðiheiti: *Lynchus alpina* eða *Silene suecica*) er planta sem tilheyrir arfaætt. Ljósberi er fjölært blóm sem ber ljós-fjólublá blóm og vex gjarnan á melum, holtum, í klettum og víðar. Hann hefur striklaga og hárlaus blöð, blómskúfarnir standa í hnapp á enda blómstöngulsins. Hann líkist aðeins geldingahnappi.

## Tilvísanir
Listi yfir titla í íslenskum íþróttum

## Karlar
### Titilhæstu félög í þremur stærstu íþróttunum

Listinn nær aðeins yfir þau félög sem hafa alls 10 titla eða fleiri

### [[Knattspyrna]]
#### [[Úrvalsdeild karla í knattspyrnu|Íslandsmeistaratitlar]]

#### [[Bikarkeppni karla í knattspyrnu|Bikarmeistaratitlar]]

### [[Handknattleikur]]
#### [[Úrvalsdeild karla í handknattleik|Íslandsmeistaratitlar]]

#### [[Bikarkeppni HSÍ (karlar)|Bikarmeistaratitlar]]

### [[Körfuknattleikur]]
#### [[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistaratitlar]]

#### [[Bikarkeppni KKÍ (karlar)|Bikarmeistaratitlar]]
Melar

**Melar** er algengt örnefni á Íslandi og  getur átt við bæði bæi og landspildur: 
* Melar í Hörgárdal
* Melar í Hrútafirði
* Melar (Melasveit)
* Melar í Svarfaðardal
AKB48

**AKB48** er japönsk stúlknahljómsveit sem stofnuð var í Akihabara í Tókýó árið 2005. Síðan þá hefur hljómsveitin gefið út yfir 30 smáskífur. Rithöfundurinn Yasushi Akimoto semur alla texta hljómsveitarinnar. Frá og með október 2013 er AKB48 skipuð 87 söngkonum. Oricon segir að hljómsveitin hafi selt yfir 20 milljónir geisladiska í Japan frá og með 2013.

## Saga
Yasushi Akimoto stofnaði hljómsveit árið 2005, sem hann nefndi eftir hverfi í Tókýó og heitir AKB48.

## Útgefið efni
### Smáskífur


***** *Billboard Japan* Hot 100 hefur komið út síðan árið 2008. Oricon Daily Singles Chart hefur komið út síðan árið 2008.
****** Stafræn smáskífa

### Breiðskífur
#### Hljóðversplötur


*****  árið 2010


## Tónlistarmyndbönd

## Verðlaun og tilnefningar

## Heimildir

## Tenglar

* Opinber vefsíða (japanska)
* AKB48 á YouTube
Sauðamergur

**Sauðamergur** (fræðiheit: *Loiseleuria procumbens* eða *Kalmia procumbens*) er sígrænn smárunni af lyngætt með fjólublá blóm. Hann hefur jarðlægar, brúnar greina og smá, dökkgræn blöð sem hafa slétt, leðurkennt yfirborð. Sauðamergur vex víða um Ísland, þó ekki á Suðurlandi. Sauðamergur dregur nafn sitt af því að fyrr á öldum þótti hann góð beitarplanta.

## Tilvísanir
Raddað tannbergsmælt önghljóð

**Raddað tannbergsmælt önghljóð** eða raddaða blísturhljóðið er einfaldlega raddað /s/. Þetta hljóð er ekki að finna í íslensku né heldur öðrum norður germönskum málum. Norðurgermanir eru langt í frá einir með að láta hljóðið vera því innan við 3 af hverjum 10 málum í heiminum nota það. Helst eru það mál í Evrópu, Afríku og Vestur-Asíu sem nota það. Það er sjaldgæft í Austur-Asíu þó það finnist í japönsku og mjög sjaldgæft í amerískum indjánamálum.
Tæknisaga

**Tæknisaga** er saga tækniþróunar frá forsögulegum tíma til okkar daga. Ný tæki og aðferðir hafa verið mikilvægt hreyfiafl í mannkynssögunni og vísindasögunni. Nýjar uppfinningar eru bæði afurðir og undirstaða hagkerfa og stór hluti af daglegu lífi fólks. Tækninýjungar hafa þannig áhrif á samfélagsgerð og menningu. Tækninýjungar eru líka undirstaða hernaðarmáttar ríkja.
Dægurmenning

**Dægurmenning** eða **fjöldamenning** er samheiti yfir viðhorf, hugmyndir, ímyndir og tákn sem einkenna ríkjandi alþjóðlega vestræna menningu í samtímanum og birtast meðal annars í dægurtónlist, kvikmyndum, fjölmiðlum og nýmiðlum. Meðal þessara einkenna eru einstaklingshyggja og áhersla á einstaklingsfrelsi samfara neysluhyggju. Íslenska heitið „dægurmenning“ vísar til þess að í dægurmenningu er lögð áhersla á líðandi stund og hversdagsleika fremur en varanlegt gildi. 

Dægurmenning er oft gagnrýnd fyrir að vera lágmenning, gegnsýrð af markaðshyggju og heimskuvædd til að gera hana aðgengilega fyrir fjöldann. Dægurmenningu er þannig stillt upp bæði sem andstæðu við hámenningu, hefðbundnar greinar lista sem einkum yfirstéttin hafði möguleika til að njóta áður, og alþýðumenningu, þar sem miðlunin fer fram í nánu samhengi augliti til auglitis. Dægurmenning á sér rætur í hvoru tveggja og hefur líka haft mikil áhrif á bæði hámenningu og alþýðumenningu enda eru mörkin þarna á milli alls ekki skýr.

Einkenni á listsköpun dægurmenningar eru fjöldaframleiðsla og dreifing í stórum upplögum, oft fyrir alþjóðamarkað. Dægurmenning er áberandi hluti af daglegu lífi fólks í iðnvæddum samfélögum um allan heim.
Lágmenning

**Lágmenning** er niðrandi heiti á menningarfyrirbærum sem tengjast eða höfða til lágstéttanna eða almennings, andstætt hámenningu sem í þessum skilningi höfðar þá til afmarkaðs hóps eða yfirstéttar. Til lágmenningar heyra þannig ýmsar greinar menningar sem hafa verið álitnar ómerkilegar, ósiðlegar og spillandi eins og ástarsögur, farsar, revíur, klám, glæpasögur, æsifréttamennska, hryllingsmyndir, dægurmenning, húðflúr, graff og kitsch. Lágmenning getur líka verið samheiti yfir „ómenningu“ og „villimennsku“ eins og skemmdarverk, drykkjuskap, fjárhættuspil, vændi og fleira sem þykir merki um siðferðilega hnignun samfélags. 

Til er fjöldi dæma um listgreinar sem áður töldust vera lágmenning en voru síðan „endurhæfðar“ sem hámenning, til dæmis rómönsur, ævintýri, barnabækur, myndasögur og djasstónlist.

## Tengt efni
* Hámenning
* Alþýðumenning
Hámenning

**Hámenning** er samheiti yfir þær listgreinar sem njóta sérstakrar viðurkenningar í tilteknum samfélögum. Sögulega séð á þetta við um listgreinar sem tengdust aðli og síðar borgarastétt á Vesturlöndum, andstætt lágmenningu sem tengdist alþýðu manna. Hugtakið endurspeglar að einhverju leyti 17. aldar hugmyndina um hinar fögru listir sem er aðgreind frá nytjalist. Hámenning á þannig við um list sem hefur sérstakt fagurfræðilegt gildi eða felur í sér fagurfræðilegar nýjungar, og krefst íhugunar og menntunar til að njóta. Dæmi um hámenningu eru sígild tónlist, fagurbókmenntir, tilteknar greinar myndlistar og leikhúss, listdans og listrænar kvikmyndir. Neysla hámenningar hefur verið talin merki um góða menntun og góðan smekk og var gjarnan talin aðgreinandi, meðan neysla alþýðumenningar og dægurmenningar var sameinandi. Í mörgum tilvikum hafa ríki reist sérstakar stofnanir með áherslu á hámenningu eins og þjóðleikhús og þjóðlistasöfn. Upprunalegur tilgangur slíkra stofnana var oft á tíðum sá að gefa alþýðu manna færi á að njóta hámenningar sem var talin hafa siðbætandi áhrif.

Skilin milli hámenningar og lágmenningar eru menningarbundin og hafa tekið miklum breytingum í gegnum tíðina. Dæmi um þetta er hvernig vestrænir höfundar á 19. öld skrifuðu um sviðslistir í Asíu og Afríku sem dæmi um alþýðumenningu meðan þar var litið á þær sem hámenningu. Landslagsmálverk hafa verið talin dæmi um bæði hámenningu og lágmenningu eftir því hvaða menningarsamfélag og hvaða tímabil á í hlut. Til er fjöldi dæma um listgreinar sem áður töldust almennt til lágmenningar á Vesturlöndum en teljast nú almennt til hámenningar, eins og ballett, djasstónlist og tilteknar kvikmyndir.
Ævintýri

**Ævintýri** er þjóðsaga sem fjallar gjarnan um yfirnáttúrulegar verur á borð við álfa, tröll, dverga og risa og önnur yfirnáttúrleg fyrirbæri eins og töfra og álög. Ævintýri hefjast stundum á formúlunni „einu sinni var“, sem vísar til þess að sögutími er einhvern tíma í óljósri fortíð. Þekkt ævintýri eru meðal annars *[[Öskubuska]]*, *[[Þyrnirós (ævintýri)|Þyrnirós]]* og *[[Fríða og dýrið]]*.

Ævintýri hafa verið til sem munnmælasögur frá örófi alda en á 17. öld urðu þau að bókmenntagrein þegar farið var að skrifa þau niður og endurskrifa þau. Á 19. öld var farið að safna ævintýrum og öðrum þjóðsögum með skipulegum hætti um allan heim. Grimmsbræður gerðu ævintýri að sérstökum flokki þjóðsagna, aðgreindan frá sögnum og goðsögum. Margir rithöfundar hafa endursagt ævintýri úr munnmælum og jafnvel samið ný, eins og danski höfundurinn Hans Christian Andersen. Ævintýri eru mikilvæg uppspretta frásagna sem birtast í alls konar barnaefni í okkar samtíma, bæði bókmenntum og kvikmyndum. Fantasíur sækja líka efnivið til ævintýra.
Kaffibolli

**Kaffibolli** er drykkjarílát fyrir kaffi. Oftar en ekki úr postulíni eða leir (keramík) og með haldi svo hægt sé að halda á bollanum án þess að brenna sig á höndunum.

Við framleiðslu á kaffibollum er gert ráð fyrir að kaffið sé við suðumark (100° gráður), því eru kaffibollar úr plasti síður notaðir enda bræðslumark plasts ekki hátt. Þó eru til kaffibollar úr sérstöku plasti sem þolir hitastig kaffisins þegar því er hellt í bollann. Oftast er þó notast við framleiðslu á kaffibollum efni sem þola 100° gráðu hita eins og leir eða postulín en leir eða postulín er gætt þeim eiginleika að geta þenjast út og dragist saman við hitabreytingar og því brotnar leir eða postulín ekki þegar heitu kaffi er hellt í bollan.
Fit (prjónaskapur)

**Fit** er notað í prjónaskap um uppfitjun, þegar búnar eru til nýjar lykkjur, þá er fitjað upp á einhverju úr garni og er það þá fyrsti prjónninn. Einnig munu margir kalla slétta og brugðna kaflann á sokkum og vettlingum fit en sá kafli er einnig kallaður brugðningur, snúningur, stroff, stuðlaprjón og stuðull.

Greint er á milli nokkurra gerða af fitjum.  Einföld fit er hundafit sem einnig er nefnd hænsnafit, skólafit eða húsgangsfit. Halldórufit er kennd við Halldóru Bjarnadóttur sem  kenndi nýja uppfitjun. Einnig eru dæmi um  breiðafit, skollafit, gullfit og silfurfit.

## Heimildir

* Orð vikunnar Fit 

## Tenglar
* Uppfitjun
* Fitjað upp og fella af
Alþýðumenning

**Alþýðumenning** (þjóðmenning stundum notuð sem samheiti) eru þjóðhættir, siðir, munnlegar og verklegar hefðir og aðrir þættir hversdagsmenningar tiltekinna samfélaga, hópa og menningarkima. Til alþýðumenningar teljast meðal annars þjóðsögur, þjóðlög og þjóðdansar sem hafa gengið mann fram af manni í margar kynslóðir innan tiltekins samfélags. Alþýðumenning er oft bæði staðbundin og fjölþjóðleg þar sem ólíkar útgáfur sömu siða, hefða og lista finnast á stóru svæði og stundum jafnvel um allan heim.

Alþýðumenningu er stundum stillt upp sem andstæðu menntamenningar eða „lærðrar“ menningar þar sem miðlun og flutningur fer fram innan opinberra mennta- og menningarstofnana. Þarna er samt ekki endilega skýr greinarmunur á milli þar sem miðlun hefðbundinnar verkþekkingar og alþýðulista getur líka farið fram innan sérhæfðra menntastofnana (t.d. iðnskóla og listaskóla). Stundum byggist skiptingin á menningarmun þar sem eitt samfélag skilgreinir sem alþýðumenningu það sem í öðru samfélagi telst vera hámenning. Alþýðumenningu hefur líka verið stillt upp sem andstæðu dægurmenningar: dægurtónlistar, kvikmynda og fjölmiðla. 

Alþýðumenningu er stundum lýst sem „hverfandi“ menningu eða menningu á elleftu stundu enda gengu rannsóknir á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar einkum út á að skoða leifar alþýðumenningar bændasamfélaga og „frumstæðra“ samfélaga um allan heim frá því fyrir daga iðnvæðingarinnar. Á móti hafa rannsóknir á hversdagsmenningu samtímans bent til þess að alþýðumenningin sé í raun sterk og áhrif hennar á dægurmenningu séu að minnsta kosti jafnmikil og áhrif dægurmenningar á hana. Í alþýðumenningu má líka sjá áhrif alþjóðavæðingar og fjölmenningar. 

Alþýðumenning er viðfangsefni margra fræðigreina s.s. þjóðfræði, sagnfræði, félagsfræði, mannfræði, menningarfræði, trúarbragðafræði og bókmenntafræði.

## Tengt efni
* Daglegt líf
* Dægurmenning
* Þjóðmenning
* Lágmenning
Þjóðmenning

**Þjóðmenning** getur átt við um:
* Alla menningu tiltekinnar þjóðar, þjóðarbrots eða menningarsamfélags, svo sem tungumál, alþýðumenningu, dægurmenningu, bókmenntir, listir o.s.frv.
* Alþýðumenningu tiltekins samfélags eða hóps, til dæmis þjóðsögur, þjóðhætti, siði og hefðir o.s.frv.
* Þjóðlega menningu, þ.e. menningu sem er talin eiga sér langa hefð og er vísað í til að greina tiltekið samfélag frá öðrum, s.s. þjóðlegar matarhefðir, þjóðlegur klæðnaður o.s.frv.
* Opinbera menningu tiltekins ríkis, þ.e. safn þeirra menningarstofnana sem því tilheyra eða njóta sérstakrar stöðu innan þess, eins og þjóðminjasöfn, þjóðleikhús, þjóðlistasöfn, þjóðbókasöfn o.s.frv.
* Safn tákna sem vísa til ríkis, þjóðar eða lands eins og þjóðfáni, þjóðsöngur, þjóðbúningur, þjóðarblóm, þjóðarréttur o.s.frv.
Prjónn (prjónaskapur)

**Prjónn** er verkfæri til að prjóna flíkur úr garni. Þegar prjónað er fram og til baka eru oft notaðir nálaprjónar sem eru prjónar með pinna á enda til varnar því að lykkjur falli af og rakni upp. Ef prjóna á í hring þá eru notaðir sérstakir hringprjónar en ef hlutur er lítill hringur eins og vettlingar og sokkar þá getur verið  er erfitt að nota hringprjóna og þá er gjarnan prjónað í hring með því að nota fjóra eða fimm slétta prjóna.
Notað er staðlað kerfi varðandi stærð prjóna og er tekið fram í prjónauppskriftum hvaða stærð af prjónum er miðað við.
Hekl

**Hekl** er aðferð við að vinna úr garni með því að nota heklunál en það er nál með krók á öðrum endanum. Heklunálar eru misþykkar eftir því hve þykkt garn er unnið. Við hekl er notað samfellt garn eins og við prjón og er unnið með eina lykkju. Bandið er dregið í gegnum lykkjuna með heklunálinni. Grunnaðferðir í hekli eru loftlykkja, keðjulykkja, fastapinni, hálfstuðull og stuðull. Með grunnaðferðum má mynda margs konar mynstur. Teppi eru hekluð með  stjörnuhekli, bylgjuhekli eða sett seman úr ömmuferningum (ömmudúllum). Einnig er til krabbahekl, krókódílahekl og netahekl.

## Saga hekls á Íslandi
Hekl er yngra en prjón og nútímahekl er rakið til aðferðar sem kölluð er taburerin en þar er aðferð þegar heklað er í ofinn dúk. Talið er að hekl hafi borist til Íslands með skóla sem Þóra Grímsdóttir og Ágústa Grímsdóttir ráku 1851 til 1853 í Dillonshúsi að  Suðurgötu 3 og svo með  Kvennaskólanum í Reykjavík sem var stofnaður 1874. 

Áhersla var lögð á hannyrðir í þessum skólum og kunnátta breiddist út með námsmeyjum þaðan. Árið 1886 kom út  fyrsta hannyrðabókin á íslensku og þar er grein um hekl. Á tímabili var til siðs að hekla milliverk í rúmföt og voru rúmföt með hekluðu milliverki  notuð til spari og yfirleitt var heklað milliverk bæði í söngurver og koddaver. Í koddaver voru oftast gerð horn og hekluð blúnda utan um koddann. Mynstur af þessum milliverkum bárust á milli með því að konur teiknuðu upp mynstur á fallegum milliverkum.

## Grunngerðir af hekli

Í hekluppskriftum er skammstafað hvað við er átt og fer það eftir tungumálum. 

## Tenglar
* Hvað er hekl?
Hitaeining

**Hitaeining** eða **kaloría** er orkueining (tákn: *cal*, *Cal* eða *CAL*) sem á við orku þá, sem þarf til að hita eitt gramm af vatni um eina gráðu á selsíus

Þó hitaeining sé hluti metrakerfisins hefur mælieining Alþjóðlega einingakerfisins, júl að hluta leyst hana af hólmi. Hitaeining er þó enn mikið notuð í daglegu lífi til að mæla orkugildi matvæla. Þannig jafngildir ein hitaeining u.þ.b. 4,2 júlum og ein *kílókalóría*, þ.e. 1000 hitaeiningar, um 4,2 kílójúlum. Oftast er átt við *kílókalóríur*, þegar rætt er um orkugildi næringar.

Franski eðlisfræðingurinn Nicolas Clément skilgreindi hitaeininguna fyrstur manna árið 1824, en orðið „kaloría“ á rætur að rekja til latneska orðsins *calor*, sem þýðir „hiti“.

## Heimild
Ofn

**Ofn** er hitaeinangrandi hvelfing sem er notuð til að hita, baka eða þurrka hluti en algengastir eru þeir til matreiðslu Sérstakir ofnar eru til sérhæfðra vinnslu eins og leirbrennsluofnar og stálbræðslu.

## Saga

Elstu ofnarnir sem hafa fundist hafa eru frá Mið-Evrópu og eru frá því um 29 þúsund árum fyrir krist. Þeir voru lítið annað en holur í tjöldum fólks notaðir til eldunar á kjöti einkum af Mammútum. Í Úkraínu frá því um 20 þúsund fyrir krist hafa fundist slíkar holur, hitaðar með kolum og þaktar ösku til einangrunar. Maturinn var svo vafinn laufblöðum og sett yfir heita holuna og þakið yfir með mold.



File:Toaster oven.jpg
File:Lehmbackofen.jpg
File:Tatakua.jpg
File:PompeiiOven.JPG


## Ýmsar tegundir af ofnum
### Sérstaklega til matreiðslu
* Örbylgjuofn
* Gasofn
* Tandoríofn
### Sérstaklega til iðnaðar
* Stálbræðsluofn
* Leirbrennsluofn
Vettlingur

**Vettlingur** er hlífðarfatnaður sem notaður er utan um fingur og hendi. Vettlingur er oft prjónaður með stroffi og belg fyrir fjóra fingur og þumli fyrir þumalfingur. Á fingravettlingum er prjónað utan um hvern fingur. Vettlingar eru oftast prjónaðir en hanskar eru sniðnir úr efni og saumaðir.Orðið vettlingur er orðið vöttur með smækkandi endingu. Vöttur var notað um grófa hanska með belg og þumli. Lúffur eru þykkir belgvettlingar með þumli.


mynd:Pink mittens novita teddy.jpg|Prjónaðir vettlingar
mynd:Saamske rukavice.jpg |Útprjónaðir vettlingar sem tilheyra þjóðbúningi Sama
mynd:Handschuhe Nadelbindung.JPG |Vettlingar gerðir með vattarsaum
mynd:Handschoenen-gebreid0860.JPG |Fingravettlingar
mynd:Fold_mitten_Klappfäustling_2_in_1_Handschuh_09.JPG |Vettlingur sem opnast þannig að úr verða múffur


## Heimildir
*
Castel Goffredo

**Castel Goffredo** er bær í Langbarðalandi á Ítalíu. Í janúar 2009 voru íbúar borgarinnar 11.800.
Blásveifgras

**Blásveifgras** (fræðiheiti: *Poa glauca*) er sveifgras sem vex í móum og melum norðarlega á norðurhveli jarðar. Blöðin eru mjó, stíf og langydd en punturinn er mjór en breiðir úr sér þegar á blómgun stendur. Á Íslandi er blómgun í júní og júlí. Algengt er að blásveifgras vaxi í þúfum eða toppum.

## Tilvísanir