Võ Nguyên Giáp

**Võ Nguyên Giáp** (25. ágúst 1911 – 4. október 2013) var víetnamskur hershöfðingi og stjórnmálamaður. Hann var leiðtogi Alþýðuhers Víetnams á tíma fyrri Indókínastyrjaldarinnar og varnarmálaráðherra á tíma Víetnamstríðsins. Giáp leiddi Víetnam til sigurs í báðum þessum stríðum, fyrst á móti Frökkum og síðan á móti Bandaríkjamönnum.

Giáp er sér í lagi kunnur fyrir sigur sinn í orrustunni við Điện Biên Phủ árið 1954, sem leiddi til þess að Frakkar drógu her sinn burt frá Indókína. Giáp skipulagði jafnframt árið 1968 Tet-sóknina, sem er gjarnan talin hafa sannfært Bandaríkjamenn um að Víetnamstríðið væri ekki vinnanlegt á vígvellinum. Sigrar Giáps gegn bæði Frakklandi og Bandaríkjunum gerðu hann að einum frægasta hershöfðingja síns tíma.

## Æviágrip
Võ Nguyên Giáp fæddist árið 1912 í Quảng Bình-héraði í Annam. Faðir hans var skólakennari sem ræktaði hrísgrjón meðfram vinnu til að sjá fyrir fjölskyldunni. Giáp gekk í franskan skóla í Huế og vakti þar athygli bæði fyrir góðar gáfur og fyrir andúð á frönsku nýlendustjórninni. Þetta leiddi til þess að franska öryggislögreglan hafði auga með honum frá unga aldri. Hann gekk fimmtán ára gamall í „Nýja Annam-byltingarflokkinn“, sem barðist fyrir sjálfstæði undan Frökkum. Þegar Giáp var 18 ára gamall létu Frakkar handtaka hann. Honum var sleppt árið 1933 og gekk þá fljótt í indókínverska kommúnistaflokkinn.

Giáp flutti frá Huế til Hanoi eftir lausnina og hélt áfram námi í lögfræði. Hann kenndi sögu við einkaskóla og var virkur í flokksstarfi kommúnistaflokksins. Hann lauk lögfræðiprófi árið 1938 og kvæntist dóttur eins kennara síns. Á tíma seinni heimsstyrjaldarinnar létu Frakkar banna kommúnistaflokkinn og margir leiðtogar hans flúðu til Kína, þar á meðal Giáp. Eiginkona Giáps var hins vegar handtekin vegna starfa hennar fyrir kommúnistaflokkinn og lét lífið í fangabúðum Frakka nokkrum árum síðar.

Árið 1938 hitti Giáp byltingarleiðtogann Hồ Chí Minh í fyrsta sinn í Suður-Kína. Þar tók hann þátt í stofnun hernaðarhreyfingarinnar Việt Minh og var falið að skipuleggja skæruhernað hreyfingarinnar í Norður-Víetnam. Hồ Chí Minh sneri aftur úr útlegð til Víetnams árið 1941 kom sér fyrir í helli nálægt þorpinu Pac Bo. Giáp fór til hans ásamt fleiri meðlimum hreyfingarinnar stuttu siðar. Þeir fengu til liðs við sig afskekkta ættflokka í grendinni og Giáp kom á fót skæruliðahópum til að verja liðskjarnana. Frakkar hröktu hópana inn í frumskóga Víetnams og á stríðsárunum börðust skæruliðar Việt Minh bæði gegn Frökkum og gegn Japönum.

Á aðfangadag árið 1944 réðst Giáp ásamt 34 skæruliðum sem dulbúnir voru sem smábændur á tvær herstöðvar Frakka, drápu hermennina og stálu vopnum þeirra. Gjarnan hefur verið talað um þennan atburð sem upphaf víetnamska alþýðuhersins. Sumarið 1945 hlaut Giáp sæti í miðstjórn kommúnistaflokksins og í þjóðlegri byltingarnefnd hans. Her Việt Minh náði stjórn á Hanoi árið 1945 og Hồ Chí Minh lýsti í kjölfarið yfir sjálfstæði Víetnams. Giáp varð þá yfirmaður heraflans og innanríkisráðherra.

### Fyrri Indókínastyrjöldin

Fyrri Indókínastyrjöldin braust út árið 1946 vegna tilrauna Frakka til að endurheimta stjórn í Indókína. Eftir sigur kommúnista í kínversku borgarastyrjöldinni fékk Giáp þungvopn frá Kína og byggði upp öflugan her, auk þess sem flutningaleiðir til Kína voru opnaðar. Næstu þrjú ár urðu litlar breytingar á hernaðarstöðunni í Víetnam. Giáp vildi tryggja sigur á vígvellinum til þess að geta tryggt hagstæða skilmála í samningum. Hann tók því ákvörðun um að ráðast á Điện Biên Phủ í afskekktum dal í norðuvesturhluta Víetnams. Franski marskálkurinn Henri Navarre hafði sent einvalalið þangað til að verja leiðina til Laos en bjóst ekki við árás.

Her Giáps vann úrslitasigur gegn Frökkum í orrustunni við Điện Biên Phủ árið 1954. Í orrustunni misstu Frakkar um 16.000 manns og glötuðu trú um að hægt væri að vinna stríðið. Frakkar gáfust upp þann 7. maí og um leið hófst friðarráðstefna í Genf um framtíð Indókína. Á ráðstefnunni var fallist á að skipta Víetnam í tvennt fram að kosningum sem áttu að fara fram. Kosningarnar voru hins vegar aldrei haldnar í suðurhlutanum og því varð til langvarandi skipting milli Norður-Víetnams, sem laut stjórn kommúnista í Hanoi, og hinnar hægrisinnuðu stjórnar Suður-Víetnams, sem hafði aðsetur í Saígon.

### Víetnamstríðið
Giáp tók ákvörðun um að beita fastaher sínum gegn stjórninni í Saígon í árslok 1964, þrátt fyrir að Bandaríkjamenn væru þá farnir að blanda sér í átökin í Víetnam. Þar áður höfðu Norður-Víetnamar háð baráttu gegn suðurhlutanum óbeint í gegnum skæruliðahreyfinguna Víet-Kong, sem var sjálfstæð að nafninu til en fór í reynd eftir fyrirmælum stjórnarinnar í Hanoi.

Vegna síaukinnar viðveru Bandaríkjahers í landinu var Giáp orðinn vondaufur um fullnaðarsigur í Víetnamstríðinu árið 1967. Giáp var hins vegar var við vaxandi andstöðu við stríðið í Bandaríkjunum og ólgu í borgum Suður-Víetnams og sá þar tækifæri til að hafa áhrif á gang mála. Hann skipulagði því meiriháttar samhæfða hernaðaraðgerð, hina svokölluðu Tet-sókn í desember þetta ár. Hin eiginlega sókn hófst í janúar næsta ár með árás um 70.000 hermanna kommúnista á suður-víetnamskar borgir. Sjálfsmorðssveit gerði jafnframt árás á bandaríska sendiráðið í Saígon og það tók Bandaríkjamenn margar vikur að bjarga borginni Huế.

Tet-sóknin misheppnaðist að mestu hernaðarlega en engu að síður er almennt talið að hún hafi átt mikinn þátt í að snúa almenningsáliti í Bandaríkjunum gegn frekari þátttöku í Víetnamstríðinu. Giáp lagði áherslu á að með henni hefðu Víetnamar fært stríðið heim í stofur bandarískra fjölskyldna og sýnt fram á styrk sinn og aga. Þó féllst hann á að Tet-sóknin hefði ekki ráðið úrslitum stríðsins, enda var barist í sjö ár í viðbót.

Árið 1972, eftir að Bandaríkjamenn voru farnir að leita leiða til að yfirgefa Víetnam, hóf Giáp víðtæka sókn til að treysta samningsstöðu Norður-Víetnams. Sóknin misheppnaðist vegna loftárása Bandaríkjahers en Richard Nixon Bandaríkjaforseti samþykkti þó vopnahlé þar sem hann vildi ná fram friði fyrir forsetakosningarnar þetta ár. Vopnahlé var undirritað í Víetnamstríðinu í janúar 1973 en það fór smám saman út um þúfur og stríðið hélt áfram.

Her Norður-Víetnams vann að endingu fullnaðarsigur gegn suðrinu árið 1975, eftir að bandaríski herinn hafði dregið sig frá landinu. Víetnam var sameinað undir einni stjórn kommúnista eftir fall Saígon þetta ár.

### Síðari æviár og andlát

Giáp lét af embætti varnarmálaráðherra Víetnams eftir hreinsanir í ríkisstjórn landsins árið 1980.

Giáp lést í Hanoi árið 2013, þá 102 ára gamall. Hundruð þúsunda fólks vottuðu honum virðingu sína við útför hans.

## Tilvísanir