open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skógarsmári

***Skógarsmári***, eða **Trifolium medium**, er blómstrandi plöntu tegund í ertublómaætt Fabaceae. Hann er  mjög líkur rauðsmára, *Trifolium pratense*, en smáblöðin eru mjórri og án hvítra merkinga. Tegundin vex villt í Evrópu, frá Bretlandi til Kákasus.

## Ræktun
Skógarsmári hefur lítið verið í ræktun þar sem hann er mjög skriðull, sem hentar ekki í venjulegum görðum. Stilkurinn er einnig sveigður og stendur ekki vel undir sér svo honum hættir til að leggjast undan eigin þunga. Skógarsmári hefur lítið eitt verið notaður til jarðvegsbætingar þar sem hann er niturbindandi eins og aðrar tegundir af ertublómaætt.

## Tilvísun

## Tenglar
* ''Trifolium medium''; af Lystigarður.akureyri.is 
*Den virtuella floran
*Nordiske floran, Runebjerg projekt
Tungnaá

**Tungnaá** (eða **Tungná**) er jökulá sem kemur úr vesturhluta Vatnajökuls og fellur til suðvesturs um Tungnaáröræfi uns hún sveigir til norðurs í Tungnárkróki og rennur í gegn um Sigöldulón, Hrauneyjalón, Sporðöldulón og til Þjórsár. Hún er stærsta þverá Þjórsár en árnar tvær koma saman í Sultartangalóni þar sem er virkjunin Sultartangastöð. Áin hefur einnig verið virkjuð við Sigöldu, Hrauneyjafoss og Búðahálsvirkjun. Tvær brýr eru yfir fljótið.

*Áin er nefnd -Tuná eða -Túná í öllum fornum heimildum og aðeins fyrst -Tungnaá með Birni Gunnlaugssyni 1844, nafnið, að hún sé kennd við Biskupstungur, gæti því verið misskilin eftiráskýring.*
Jens Steindór Benediktsson

**Jens Steindór Benediktsson** (13. ágúst 1910 – 1. desember 1946) var íslenskur guðfræðingur, blaðamaður, þýðandi og rithöfundur. Hann fæddist á Spákonufelli á Skagaströnd en fluttist með foreldrum sínum til Reykjavíkur árið 1925. Árið 1935 var hann meðal félaga í Flokki þjóðernissinna og árið eftir varð hann ritstjóri málgagns flokksins, *[[Ísland (dagblað)|Ísland]]s*. Árið 1938 var hann í 20. sæti lista flokksins fyrir bæjarstjórnarkosningar í Reykjavík og þá titlaður laganemi.

Hann giftist Guðríði Guðmundsdóttur árið 1940 og sama ár eignuðust þau dóttur. Um sama leyti hóf hann nám í guðfræði við Háskóla Íslands og tók að sér blaðaskrif í lausamennsku fyrir *[[Morgunblaðið]]*, einkum knattspyrnulýsingar. Hann lauk prófi í guðfræði árið 1942 og átti að taka við prestsembætti að Hvammi í Laxárdal ári síðar. Þegar til kom var prestsetrið ekki laust til ábúðar. Hann ákvað því að verða um kyrrt í Reykjavík og gerðist blaðamaður hjá *Morgunblaðinu*. Þar fékkst hann við ritdóma og íþróttafréttir. Hann tók meðal annars þekkt viðtal við Halldór Laxness á Gljúfrasteini sem birtist í *Morgunblaðinu* 4. september 1946.

Jens gaf út eitt smásagnasafn með frumsömdum sögum, *Vor á nesinu*, sem kom út 1941 en áður hafði ein saga eftir hann birst í *[[Eimreiðin]]ni*. Hann fékkst nokkuð við þýðingar og þýddi meðal annars *[[Norsk æfintýri]]* eftir Asbjørnsen og Moe, *Sumar og ástir* eftir Vicki Baum og *Stríðsherrann á Mars* eftir Edgar Rice Burroughs. Jens skrifaði hluta fyrsta bindis uppflettiritsins *Hvar - Hver - Hvað* ásamt Geir Aðils sem kom út 1946.

Hann varð bráðkvaddur 36 ára gamall eftir aðeins fjögurra daga veikindi. Þau Guðríður eignuðust tvær dætur.
Yacht Club de France

**Yacht Club de France** er franskt siglingafélag með höfuðstöðvar í París. Félagið var stofnað 15. júní árið 1867 í valdatíð Napóleons 3. Meðal frægra félaga í siglingafélaginu eru Jules Verne, Jean-Baptiste Charcot, Virginie Heriot, Paul Chauchard, Jean Decazes, Éric Tabarly og Olivier de Kersauson.

Yacht Club de France var æðsta vald í siglingakeppnum í Frakklandi framan af og átti þátt í stofnun Alþjóða kappsiglingasambandsins 1907. Árið 1946 var Siglingasamband Frakklands stofnað og tók við þessu hlutverki.
Alaska-fjallgarðurinn

**Alaska-fjallgarðurinn** (enska: *The Alaska Range*) er um 650 kílómetra langur fjallgarður í Suður-Alaska. Hann nær frá Clark-vatni í suðvestri til Hvítár í Júkon, Kanada. Í fjallgarðinum eru hæstu fjöll heims utan Asíu og Andes-fjalla. Denali, hæsta fjall Norður-Ameríku, er hluti hans.

Meðal þjóðgarða innan fjallanna eru: Wrangell–St. Elias-þjóðgarðurinn og verndarsvæði, Denali-þjóðgarðurinn og verndarsvæði og Lake Clark-þjóðgarðurinn og verndarsvæði. George Parks-þjóðvegurinn frá Anchorage til Fairbanks liggur um lægri fjöll svæðisins og Richardson-þjóðvegurinn liggur frá Valdez til Fairbanks (Alaska-olíuleiðslan er samsíða veginum).
 
## Helstu tindar
*Denali (6190 m)
*Mount Foraker (5304 m)
*Mount Hunter (4442 m)
*Mount Hayes (4216 m)
*Mount Silverthrone (4029 m)
*Mount Moffit (3970 m)
*Mount Deborah (3761 m)
*Mount Huntington (3730 m)
*Mount Brooks (3624 m)
*Mount Russell (3557 m)

## Heimild
Morsárfoss

**Morsárfoss** eða **Morsárfossar** eru kallaðir þeir fossar sem falla undan klettabelti innst hjá Morsárjökli, skriðjökuls Vatnajökluls í Vatnajökulsþjóðgarði.
Morsárfossarnir komu fyrst í ljós um árið 2007 eftir bráðnun samnefnds jökuls  Mælingar sýna að einn fossanna er 227 metrar á hæð sem er um 30 metrum hærra en Glymur sem áður taldist hæsti foss landsins 

Þrjú nöfn komu til greina þegar valið var nafn á fossinn: Skoðanakönnun sem fór fram á vegum mbl.is gaf að nafnið Morsárfoss væri vinsælast með 119 atkvæði. Morsi og Klettafoss voru jöfn með 56 atkvæði og Jökulfoss var þriðji með 50. Örnefnanefnd Árnastofnunnar lagði til að nafnið Morsi yrði notað en það er þó ekki staðfest. Örnefnanefnd hefur ekki staðfest nafn í ársskýrslum sínum. 

## Tilvísanir
Brúnsmári

**Brúnsmári** (*Trifolium spadiceum*) er einær tegund í smáraætt. Blómskipanin hjá þessum litla (15 til 40 sm) smára er ekki kúlulaga eins og hjá hvítsmára og rauðsmára, heldur aflöng. Blómið er 1 sm hátt og 6mm í þvermál, brúnt með gulum toppi og verður allt brúnt við þroska. 

## Ytri tenglar
* Den virtuella floran
Steppusmári

***Trifolium pannonicum*** er tegund af smára sem nefnist **Steppusmári**.

## Lýsing
*Steppusmári* er fjölær jurt með lensulaga, dökkgrænum blöðum. Uppréttur, hærður stöngullinn getur náð 40 til 80 sm hæð. Á endanum kemur aflöng blómskipan af rjómalitum til fölgulum blómum, um 2.5 sm löng, síðla vors til mitt um sumar.

## Útbreiðsla
Tegundin vex í í Evrópu (Albanía, Búlgaría, Króatía, Frakkland, Þýskaland, Grikkland, Ungverjaland, Ítalía, Moldóvía, Póllandi, Rúmaníu, Serbía, Slóvakía, Tyrkland og Úkraína).

## Tilvísanir

## Tenglar
* ILDIS
* Agro Atlas
* Shoot Gardening
Pétur Zóphóníasson

**Pétur Zóphóníasson** (31. maí 1879 – 21. febrúar 1946) var íslenskur ættfræðingur. Hann fæddist í Goðdölum í Skagafirði, lærði við Möðruvallaskóla og fór eftir það í verslunarnám til Kaupmannahafnar. Um aldamótin 1900 flutti hann til Reykjavíkur og hóf þar verslunarstörf. Hann hafði kynnst starfsemi taflfélaga í Danmörku og stóð fyrir stofnun Taflfélags Reykjavíkur ásamt fleirum aldamótaárið. Hann skrifaði kennslubók í skák sem kom út 1906. Hann var ritstjóri og útgefandi *[[Þjóðólfur (dagblað)|Þjóðólfs]]* 1910-11. Þekktastur er hann fyrir ættfræðirit sín, einkum *Ættir Skagfirðinga* og hið mikla rit *Víkingslækjarætt* sem kom út í fjórum bindum 1939-1943 en fimmta bindið bættist við 1972. Pétur starfaði einnig mikið fyrir Góðtemplararegluna.

Kona hans hét Guðrún Jónsdóttir. Þau eignuðust 12 börn.
Alpasmári

***Trifolium alpinum*** er tegund blómstrandi plantna ertublómaætt sem heitir á íslensku **alpasmári**. Hann er ættaður úr Ölpunum og Pýreneafjöllum.

Hann er fjölær með langa stólparót sem getur verið 1 meters löng og 1 sentimeters breið. Stuttir stönglarnir bera þrískift smáblöð að 5 sm löng. Ilmandi blómin eru bleik til ljósrauð, með purpurablæ.

Alpasmári vex á milli 1700 og 2500 m, stundum upp að 2800 m, í subalpine og alpine climate. Hann vex yfirleitt í súrum jarðvegi.

Á fjallasvæðum er þetta mikilvæg beitarplanta fyrir búfénað. Hann er einnig góður til að verja gegn jarðvegseyðingu  á hálendi.

## Myndir


Trifolium alpinum fleur.jpg
Trifolium alpinum.jpg
Trifolium alpinum03.jpg
Trifolium alpinum 01.JPG
Trifolium alpinum 02.JPG
Trifolium alpinum3.JPG


## Tilvísanir
Fellasmári

**Fellasmári** (*Trifolium alpestre*) er jurt af ertublómaætt. Eins og nafnið gefur til kynna vex hann helst (en ekki eingöngu) í fjalllendi, upp að 2,300 metrum yfir hafi.
Í Svíþjóð finnst fellasmári bara á vestra-Gotlandi og vex þar í þurrum ogkalkríkum jarðvegi í furuskógum.

Hann getur orðið að hálfs meters hár og blómstrar rauðum blómum í júní - júlí.

## Ytri tenglar
*Den virtuella floran - Alpklöver

## Tilvísanir
Rio Grande

**Rio Grande** (spænska: *Río Bravo del Norte* eða *Río Bravo*) er eitt helsta fljót í suðvestur-Bandaríkjunum og norður-Mexíkó. Það myndar hluta landamæra ríkjanna. Fljótið á upptök sín í suður-Colorado og rennur 3051 kílómetra að Mexíkóflóa.  Stíflur og áveitur eru í fljótinu.
Albatrossar

**Albatrossar** (fræðiheiti: *Diomedeidae*), einnig kallaðir **styrmar**, eru sjófuglar af ættbálk pípunefja (Procellariiformes). Útbreiðsla þeirra er á Norður-Kyrrahafi, Suður-Íshafi og á Suðurhveli frá Suður-Ameríku og Ástralíu. Þeir eru meðal stærstu fleygra fugla.

Albatrossar eru fimir í lofti og vængir geta spannað allt að 3,7 metra. Þeir hafast oftast við á smáeyjum og eru gjarnir á að halda sig við fæðingarstað sinn.

Albatrossar lifa mun lengur en flestir fuglar. Albatross-kvenfugl sem var merktur af bandarískum fuglafræðingum á Midway-eyju í Norður-Kyrrahfi árið 1956 er talinn 70 ára og verpir enn (2021). 

Fuglarnir verða kynþroska 5 ára og pör mynda langtímasambönd. Mökunarferlið felur í sér ýmsa dansa til að heilla gagnstætt kyn og getur tekið nokkurn tíma að fullkomna dansana. Úr einu varpi kemur eitt egg og verða ungarnir fleygir á tæpu ári.

## Tegundir
4 ættkvíslir og 22 tegundir eru viðurkenndar af IUCN:
* *Diomedea*
** *Diomedea amsterdamensis*
** *Diomedea antipodensis*
** *Diomedea dabbenena*
** *Diomedea epomophora*
** *Diomedea exulans*
** *Diomedea sanfordi*
* *Phoebastria*
** *Phoebastria albatrus*
** *Phoebastria immutabilis*
** *Phoebastria irrorata*
** *Phoebastria nigripes*
* *Phoebetria*
** *Phoebetria fusca*
** *Phoebetria palpebrata*
* *Thalassarche*
** *Thalassarche bulleri*
** *Thalassarche carteri*
** *Thalassarche cauta*
** *Thalassarche chlororhynchos*
** *Thalassarche chrysostoma*
** *Thalassarche eremita*
** *Thalassarche impavida*
** *Thalassarche melanophris*
** *Thalassarche salvini*

## Heimild

## Tilvísanir
Jet Li

**Jet Li** (fæddur 26. apríl 1963), raunverulegt nafn **Jet Li**, er kínverskur leikari, söngvari, áhættuleikari, handritshöfundur og leikstjóri. Hann er best þekktur fyrir áhættuleik sinn þar sem hann er meistari í kung fu.
Kansas (hljómsveit)

**Kansas** er bandarísk rokkhljómsveit sem reis til frægðar á 8. áratug 20. aldar og hefur selt átta gullplötur (yfir 500.000 eintök seld). Meðal frægustu laga þeirra eru *Carry On Wayward Son* and *Dust in the Wind*. Þau samdi Kerry Livgren sem var í sígildu liðskipan sveitarinnar.

Hljómsveitin var stofnuð árið 1969 í Topeka, Kansas sem *The Reasons Why* en breyttu því í núverandi nafn ári síðar. Þeir gáfu út sína fyrstu plötu árið 1974. Áhrifavaldar Kansas koma úr ýmsum áttum: Framsækið rokk, djass, klassísk tónlist og þjóðlagatónlist. Sveitin er þekkt fyrir miklar taktbreytingar í lögum sínum. Árið 2014 hætt upprunalegi söngvarinn Steve Walsh í sveitinni. Kansas ætlaði að spila í Hörpu 4. júní, 2017 en hljómsveitin hætti við Evróputúr sinn vegna hugsanlegrar hryðjuverkaógnar.

## Núverandi meðlimir
*Rich Williams - gítar (1973–1984, 1985–)
*Phil Ehart - drums, percussion (1973–1984, 1985–)
*Billy Greer - bassi, kassagítar og bakraddir (1985-)
*David Ragsdale - fiðla, gítar og bakraddir (1991–1997, 2006–)
*Ronnie Platt - söngur og hljómborð (2014–)
*David Manion - hljómborð og bakraddir (2014–)
*Zak Rizvi - gítar og bakraddir (2016–)

## Fyrrum meðlimir
*Kerry Livgren - Gítar (1974-1984)
*Steve Walsh - Söngur og hljómborð (1974–81, 1985–2014)
*John Elefante – Söngur og hljómborð (1981–84)
*Robby Steinhardt – fiðla (1974–82, 1997–2006)
*Dave Hope – bassi (1974–84)
*Steve Morse – gítar (1985–89)

## Breiðskífur
*Kansas (1974)
*Song for America (1975)
*Masque (1975)
*Leftoverture (1976)
*Point of Know Return (1977)
*Monolith (1979)
*Audio-Visions (1980)
*Vinyl Confessions (1982)
*Drastic Measures (1983)
*Power (1986)
*In the Spirit of Things (1988)
*Freaks of Nature (1995)
*Always Never the Same (1998)
*Somewhere to Elsewhere (2000)
*The Prelude Implicit (2016)
*The Absence of Presence (2020)
Karolina Fund

**Karolina Fund** er íslenskur hópfjármögnunarvettvangur stofnaður í september 2012. Samkvæmt vef þeirra eru hátt í 30 þúsund skráðir notendur á síðunni sem hafa heitið yfir 1,7 milljón evrum.
 
Sambærilegar hópfjármögnunarvettvangar hafa verið stofnaðir erlendis á borð við Indiegogo (stofnað 2008) og Kickstarter (stofnað 2009) í Bandaríkjunum. Booomerang (stofnað 2011) í Danmörku, Invesdor.com (stofnað 2011) og Mesenaatti.me (stofnað 2013) í Finnlandi og Bidra (stofnað 2012) í Noregi.

## Tengill
* Karolina Fund, heimasíða
Hrynjandi

**Hrynjandi**, **taktur**, **hljóðfall** eða **ritmi** (úr grísku: ῥυθμός *hryþmos*) er hvers kyns regluleg endurtekin hreyfing sem einkennist mynstri þar sem sterkari og veikari þættir skiptast á. Í sviðslistum er hrynjandi mikilvæg í tónlist, dansi og ljóðaupplestri. 

Í ljóðlist þarf að gæta að hrynjandi til þess að ljóð fylgi bragfræðireglum. Hrynjandi er vanalega talin í taktbilum sem kallast „kveður“ sem geta verið „rísandi“ eða „hnígandi“ eftir því hvort áhersluatkvæði er fyrst eða síðast í viðkomandi kveðu. Fyrsta kveða í braglínu er kölluð „hákveða“, og svo skiptast á hákveður og „lágkveður“. Stundum kemur áherslulaus forliður á undan fyrstu kveðu. Kveður kallast „tvíliður“ eða „þríliður“ eftir atkvæðafjölda. Bragarháttur kveður á um hvernig hrynjandin á að vera og hvernig stuðlar og höfuðstafir raðast á kveður, en ávallt gildir að ekki má vera of langt á milli ljóðstafa, stuðlarnir mega ekki vera báðir í lágkveðu (í ferskeyttum háttum verður annar þeirra að vera í síðustu hákveðu) og höfuðstafur er alltaf í fyrstu hákveðu.

Dæmi um vísu með hnígandi tvíliðum með einföldum forlið í þrem fyrstu línum (áherslusérhljóði feitletraður):
:Þeir *e*ltu h*a*nn á *á*tta h*ó*fahr*ei*num
:og *a*ðra tv*e*nna h*ö*fðu þ*ei*r til r*ei*ðar,
:en Sk*ú*li g*a*mli s*a*t á S*ö*rla *ei*num
:sv*o* að h*e*ldur þ*ó*tti g*o*tt til v*ei*ðar.
:(Grímur Thomsen: „Skúlaskeið“)

## Tilvísanir
Auðn (hljómsveit)

**Auðn** er íslensk svartmálmshljómsveit frá Hveragerði, stofnuð árið 2010. Meðlimir hljómsveitarinnar eru Aðalsteinn Magnússon (gítar), Andri Björn Birgisson (gítar), Hjalti Sveinsson (raddir), Hjálmar Gylfason (bassi) og Sigurður Kjartan Pálsson (trommur). Auðn lenti í 3. sæti í hljómsveitakeppninni Wacken Metal Battle á þungarokkshátíðinni Wacken Open Air í Þýskalandi árið 2016, eftir að hafa aðeins spilað þrenna tónleika heima fyrir á Íslandi.

## Útgáfur
*Auðn (2016)
*Farvegir fyrndar (2017)
*Vökudraumsins fangi (2020)
Garonne

**Garonne** er fljót í Frakklandi suðvestanverðu og norður Spáni. Garonne er 602 kílómetrar að lengd, með upptök í Arandalnum í spænsku Pýreneafjöllunum og rennur til sjávar í borginni Bordeaux á suðvesturströnd Frakklands.
Finngálkn (hljómsveit)

**Finngálkn** var íslensk svartmálmsshljómsveit frá Dalvík stofnuð árið 2006. Meðlimir voru þeir Bjarni Einarsson (trommur), Óttar Jörgen (gítar, bassi), Óskar Jökull (raddir). Hljómsveitin gaf út eina plötu árið 2007.
Hellhammer

**Hellhammer** var svartþungarokkshljómsveit frá Nurensdorf í Sviss sem starfaði á árunum 1981 til 1984. Hellhammer er þekkt sem ein af þeim hljómsveitum af *fyrri kynslóð* svartmálms sem höfðu sterk mótunaráhrif á stefnuna, ásamt hljómsveitum á borð Venom og Bathory. Hljómsveitin lagði upp laupana árið 1984 en meðlimirnir stofnuðu þá aðra heimsþekkta hljómsveit Celtic Frost, sem seinna hafði mikil áhrif á mótun dauðarokksstefnunar sem skaut upp kollinum í Bandaríkjunum á miðjum níunda áratugnum. 

## Útgefin verk
 
**[[Death Fiend]]* (1983)
**[[Triumph of Death]]* (1983) 
**[[Satanic Rites]]* (1983)
**[[Apocalyptic Raids]]* (1984)
Plóma

**Plóma** (fræðiheiti *Prunus prunus*) eru fremur lítil aldin af ferskjuætt (Prunus). Þær eru upprunnar í Asíu og er talið að þær hafi verið ræktaðar í Hengigörðunum frægu í Babýlon. Þær bárust snemma vestur á bóginn um Sýrland til Grikklands og Rómaveldis. Forngríska nafnið *proumnon* er líklega komið úr einhverju austrænu tungumáli og úr því urðu til heiti eins og sveskja (e. *prune*) og önnur skyld en í germönskum málum breyttist pr-hljóðið í pl- (plum, pflaume) og raunar í bl- í dönsku (blomme). Á íslensku hefur ávöxturinn verið nefndur plóma.

Til eru mörg og ólík afbrigði, sum oftast borðuð eins og þau koma fyrir, önnur oftast höfð í grauta og bökur eða til sultugerðar. Damson eru t.d. dökkar, evrópskar plómur, yfirleitt fremur litlar og ílangar, kenndar við borgina Damaskus í Sýrlandi, sem yfirleitt eru ekki borðaðar hráar en henta hins vegar mjög vel í sultu. Annars má borða flest plómuafbrigði fersk. Grænar plómur (greengages) eru sætar og ljúffengar og eru borðaðar ferskar eða hafðar í sultur og bökur. Mirabelle er lítil, gul plóma sem er notuð í grauta og sultur, svo og í líkjör. Quetsche er dökk, ílöng og safarík plóma, ættuð frá Elsass; nafnið er skylt orðinu sveskja. Hún er einkum notuð í bökur, sultur og áfenga drykki. Sloe er lítil og dökk, mjög beisk og aldrei borðuð hrá, heldur notuð til sultugerðar og til að bragðbæta gin. Bullace eru svipaðar damson-plómum en ekki eins súrar. Tvær síðastnefndu tegundirnar eru einkum tíndar villtar.

Fullþroskaðar plómur eru mjúkar viðkomu en þó þéttar og best er að þær hafi á sér gráleita slikju (blóma). Ekki ætti að kaupa plómur sem eru linkulegar eða hrukkaðar. Ef á að sjóða þær þurfa þær ekki að vera alveg fullþroskaðar. Ef steinarnir eru soðnir eða bakaðir með plómunum gefa þeir frá sér möndlubragð. Plómur fást einnig niðursoðnar, svo og þurrkaðar (sveskjur). Austurlenskar, saltaðar plómur (umeboshi, pickled plums) eru í rauninni alls ekki plómur.

Margir undrast að enskur plum pudding (jólabúðingur) og plum cake skuli ekki innihalda neinar plómur, ekki einu sinni sveskjur, en svo var þó áður. Á sextándu og sautjándu öld var farið að nota rúsínur í auknum mæli í staðinn fyrir sveskjur og smám saman hurfu þær úr kökum og búðingum en nöfnin héldu sér.

Plómur innihalda A-vítamín, trefjar og ýmis steinefni en hitaeiningainnihald þeirra er afar misjafnt eftir tegundum.
Argopsin

**Argopsin**, einnig þekkt undir efnaheitinu **1-chloropannarin**, er fylgiumbrotsefni sem framleitt er í sumum fléttutegundum t.d. koparörðu (*Biatora cuprea*) og viðarkúpa (*Micarea lignaria*). Argopsin var fyrst einangrað úr fléttunni *[[Argopsis friesiana]]*. Efnaformúla argopsins er 2,7-Dichloro-3-hydroxy-8-methoxy-1,6,9-trimethyl-11-oxo-11H-dibenzo[b,e][1,4]dioxepin-4-carbaldehýð.

## Læknisfræði
Argopsin getur valdið rauðkornarofi þegar það er örvað við útfjólublátt ljós með 366 nm bylgjulengd.

Argopsin hefur sýnt virkni gegn *[[Leishmania]]* við styrkinn 50 µg/ml *[[in vitro]]*.

## Tilvísanir
Bahía Blanca

**Bahía Blanca** (Hvítavík) er borg í suðvesturhluta fylkisins Buenos Aires, í suður Argentínu. Í borginni búa rúmar 300 þúsund manns.
Wolfgang Müller

**Wolfgang Müller** er þýskur tónlistar- og myndlistarmaður, fæddur í Wolfsborg árið 1957, en búsettur í Berlín frá áttunda áratugnum. Hann var meðal stofnenda hljómsveitarinnar og gjörningalistahópsins Die Tödliche Doris, sem starfaði frá 1980 til 1987. Frá tíunda áratugnum hefur hann fengist mikið við íslensk viðfangsefni í list sinni, meðal annars íslenska þjóðtrú um álfa og huldufólk. Árið 2003 gaf hann út hljómplötuna Mit Wittgenstein in Krisuvik, en innblásturinn að titli plötunnar er ferðalag austurríska heimspekingsins Ludwigs Wittgenstein til Íslands árið 1912.
Daði Freyr Pétursson

**Daði Freyr Pétursson** (f. 30. júní 1992) er íslenskur tónlistarmaður búsettur í Berlín í Þýskalandi.

Daði fæddist í Reykjavík en ólst upp í Danmörku til níu ára aldurs en þá flutti fjölskylda hans til Íslands og settist að á Suðurlandi, fyrst í Laugalandi og síðar í Ásahreppi. Daði lauk stúdentsprófi frá Fjölbrautaskóla Suðurlands árið 2012 og BA-námi í tónlistarstjórnun og hljóðvinnslu í Berlín árið 2017.

## Tónlistarverkefni

Í æsku æfði Daði sig á trommur og lærði á píanó og bassagítar. Hann hóf tónlistarferil sinn með hinni skammlífu hljómsveit Orchestra of Few en í þeirri hljómsveit var meðal annars Kristján Pálmi Ásmundsson. Árið 2011 stofnuðu þeir hljómsveitina RetRoBot og fengu til liðs við sig Gunnlaug Bjarnason, söngvara, og Guðmund Einar Vilbergsson, gítarleikara en þeir höfðu kynnst í Fjölbrautaskóla Suðurlands. Árið 2012 vann hljómsveitin Músíktilraunir og Daði var valinn rafheili ársins. RetRoBot gaf út eina plötu, *Blackout*, ári síðar. 

Árið 2014 flutti Daði Freyr til Berlínar þar sem hann hóf háskólanám í upptökustjórnun og hljóðvinnslu við tónlistarskólann dBs Music. Sama ár byrjaði hann að spila undir nafninu Mixophrygian og ári síðar gaf hann út plötuna *Forever*.

Árið 2017 tók Daði þátt í Söngvakeppninni með laginu „Hvað með það?“ („Is This Love?“) en það flutti hann ásamt eiginkonu sinni Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur tónlistarkonu og hljómsveitinni Gagnamagninu. Þau höfnuðu í öðru sæti á eftir Svölu Björgvinsdóttur sem flutti lagið „Paper“. Daði Freyr og hljómsveit hans Gagnamagnið tóku svo aftur þátt í Söngvakeppninni árið 2020 og unnu þá með laginu „Gagnamagnið“ („Think About Things“). Eftir að keppninni árið 2020 var aflýst vegna kórónuveirufaraldursins, var hann valinn aftur til að keppa fyrir hönd Íslands árið 2021. Ásamt Gagnamagninu flutti hann lagið „10 Years“ og endaði í 4. sæti í lokakeppninni sem var þriðji besti árangur Íslands í Eurovision.

Daði kom fram í tónlistaratriði í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023 í Liverpool þar sem hann tók ábreiðu af lagi bresku sveitarinnar Atomic Kitten.

## Fjölskylda
Daði Freyr er í hjónabandi með Árnýju Fjólu Ásmundsdóttur, listakonu, og eiga þau eina dóttur fædda árið 2019. Þau eignuðust aðra dóttur árið 2021.

## Útgefið efni
### Hljómplötur
* *& Co.* (2019)
* *I Made an Album* (2023)

### EP-plötur
* *Næsta skref* (2017)
* *Welcome* (2021)
* *I'm Making an Album 1/3* (2023)
* *I'm Still Making an Album 2/3* (2023)

## Tengt efni
* Daði og Gagnamagnið

## Tilvísanir
Klettasmári

**Klettasmári** (fræðiheiti: *Trifolium parryi*) er fjölær jurt af ættkvísl smára sem var lýst af Asa Gray. Samkvæmt IUCN er klettasmári ekki talinn í hættu.

## Undirtegundir

Tegundin skiptist í eftirfarandi undirtegundir:

* *T. p. montanense*
* *T. p. parryi*
* *T. p. salictorum*

## Tilvísanir
Skuggasmári

**Skuggasmári** (fræðiheiti: *Trifolium ochroleucon*) er fjölær jurt af ertublómaætt sem var lýst af William Hudson. Tegundin finnst í Svíþjóð en fjölgar sér ekki þar. Auk aðalgerðarinnar finnst einnig undirtegundin *T. o. ochroleucon*.

Blóm skuggasmára eru rjómagul.

## Útbreiðsla
Skuggasmári er nokkuð útbreiddur og á náttúruleg heimkynni undir botni Miðjarðarhafs, Íran, Norður-Afríku og víða um meginland Evrópu og á Bretlandi. Hann hefur einnig verið fluttur til Nýja-Sjálands fyrir tilstilli mannsins.

## Myndir

Trifolium spp Sturm36.jpg
Trifolium ochroleucon1 eF.jpg
Trifolium ochroleucon 070608.jpg
Trifolium ochroleucon 070608b.jpg


## Tilvísanir
Viðarkúpa

**Viðarkúpa** (fræðiheiti: *Micarea lignaria*) er tegund fléttna sem vex á Íslandi. Hún er nokkuð algeng á Austfjörðum en hefur ekki fundist annars staðar á landinu.

## Útlit
Viðarkúpa er hrúðurflétta með reitaskipt þal. Þalið er samsett úr örsmáum þalvörtum sem eru ljósgráar, grábrúnar eða grágrænar. Forþalið er dökkgrátt eða svart. Hver askur inniheldur átta glær, aflöng eða oddbaugótt gró. Gróin eru þrí- til sjöhólfa 22-38 x 4-6 μm að stærð.

## Útbreiðsla og Búsvæði
Viðarkúpa er útbreidd um heiminn. Hún vex á Norðurheimskautasvæðinu, í Evrópu, á tempruðum svæðum Asíu, í Norður-, Mið- og Suður-Ameríku. Viðarkúpa vex á Íslandi þar sem hún er nokkuð algeng á Austfjörðum en er ekki þekkt annars staðar á Íslandi.

Viðarkúpa vex helst á lífrænum leifum, t.d. dauðum plöntum, mosa, viði eða á öðrum fléttum.

## Efnafræði
Viðarkúpa inniheldur argopsín sem er þekkt fléttuefni. Þalsvörun viðarkúpu er K-, C-, KC-, P+ rauðgult.

## References

Kúpuætt
Beauty tips-byltingin

**Beauty tips-byltingin** svokallaða á upptök sín að rekja til byltingar í lokaða Facebook hópnum „Beauty tips“ þar sem konur á öllum aldri skiptust á sögum og sögðu frá kynferðisofbeldi sem þær höfðu orðið fyrir. Byltingin fór víða um samfélags- og fréttamiðla og vakti meira að segja athygli utan landsteinanna. 

## Upphafið
Byltingin hófst inná Facebook hópnum í maí 2015 í framhaldi af því að umræður innan hópsins um kynferðisafbrot voru þaggaðar. Það var gert í þágu þess að vernda aðstandendur, að sögn stjórnenda. Konur voru búnar að fá nóg af þeirri þöggun sem ríkti í íslensku samfélagi gagnvart kynferðisglæpum, og með eyðingu innleggja í hópnum fannst konum komið nóg. Þær hófu að deila frásögnum af misnotkunum, nauðgunum og öðru kynferðisofbeldi sem þær höfðu orðið fyrir, margar þeirra voru að segja frá í fyrsta sinn. Byltingin teygði anga sína fljótt út fyrir hópinn og inn á aðra samfélagsmiðla, m.a. Twitter þar sem hún gekk með myllumerkjunum #þöggun og #konurtala. Beauty tips-byltingin fylgdi í kjölfar annarra aðgerða sem má kalla valdeflandi fyrir þolendur t.d. Druslugöngunnar og Free the Nipple. Þessar aðgerðir eiga það sameiginlegt að með þeim er þöggun atburða, vinnubrögðum lögreglu, hlutgervingu kvenna og refsileysi mótmælt.

## Broskallarnir
Byltingin gaf einstaklingum margvísleg tækifæri til að taka þátt, hvort sem var með frásögn eða stuðning. Þá komu fram myndir af brosköllum í tveimur litum, appelsínugulum og gulum. Fólk var beðið um að deila þeim á samfélagsmiðlum eftir því sem við átti. Appelsínugul mynd ef fólk hafði sjálft orðið fyrir kynferðisofbeldi, en gul mynd ef það þekkti einhvern sem hafði orðið fyrir því.

## Umfjöllun í erlendum miðlum
Byltingin náði athygli erlendra fréttamiðla s.s. The Independent í Bretlandi og Metroxpress í Danmörku.

## Áhrif byltingarinnar
Áhrif þessarar byltingar létu ekki á sér standa, í kjölfar hennar leituðu fjölmargir þolendur kynferðisofbeldis sér hjálpar m.a. hjá Stígamótum.  Því miður var einnig áberandi á meðal frásagna að konur lýstu reynslu sinni af því að hafa kært en málið hafi verið fellt niður vegna skorts á sönnunargögnum. Í júní 2015 var sett á fót ofbeldisvarnarnefnd hjá borgarstjórn Reykjavíkur, Beauty tips - byltingin varð til þess að barátta gegn kynbundnu ofbeldi var sett sem fyrsta verkefni nefndarinnar. Í nóvember sama ár varð önnur bylting í Facebook hópnum undir myllumerkjunu #ekkimínsök og #eftirkynferðisofbeldi. Þar sögðu konur frá því hvað þær gerðu og hvernig þeim leið eftir að brotið var á þeim, sú bylting gaf góða mynd af þeim órökrétta hugsunarhætti sem grípur oft einstaklinga eftir áföll. Enda var tilgangur þessarar seinni byltingar að varpa ljósi á að engin ein eða rétt viðbrög væru til í þesskonar aðstæðum. Byltingin varð einnig til þess að a.m.k. einn maður steig opinberlega fram og játaði á sig verknað gagnvart stúlku án hennar samþykkis.

## Tilvísanir
Listi yfir þjóðgarða í Svíþjóð

**Þjóðgarðar í Svíþjóð** eru 30 og þekja 7430 km2. Árið 1920 var Svíþjóð fyrsta land Evrópu til að stofna til þjóðgarða. Sænska umhverfisverndarstofnunin Naturvårdsverket hefur umsjón með þeim. Fyrirhugað er að stofna til 6 þjóðgarða í náinni framtíð, þar á meðal í kringum fjallið Kebnekaise, hæsta fjalls landsins.

## Þjóðgarðar og stofnár
# Vadvetjåkka-þjóðgarðurinn (1920)
# Abisko-þjóðgarðurinn (1909)
# Stora Sjöfallet-þjóðgarðurinn (1909)
# Padjelanta-þjóðgarðurinn (1962)
# Sarek-þjóðgarðurinn (1909)
# Muddus-þjóðgarðurinn (1942, stækkaður 1984)
# Pieljekaise-þjóðgarðurinn (1909)
# Haparanda Skärgård-þjóðgarðurinn (1995)
# Björnlandet-þjóðgarðurinn (1991)
# Skuleskogen-þjóðgarðurinn (1984, stækkaður 2009)
# Sånfjället-þjóðgarðurinn (1909, stækkaður 1989)
# Töfsingdalen-þjóðgarðurinn (1930)
# Fulufjället-þjóðgarðurinn (2002)
# Hamra-þjóðgarðurinn (1909)
# Färnebofjärden-þjóðgarðurinn (1998)
# Ängsö-þjóðgarðurinn (1909, stækkaður 1988)
# Garphyttan-þjóðgarðurinn (1909)
# Tyresta-þjóðgarðurinn (1993)
# Tresticklan-þjóðgarðurinn (1996)
# Djurö-þjóðgarðurinn (1991)
# Tiveden-þjóðgarðurinn (1983)
# Norra Kvill-þjóðgarðurinn (1927, stækkaður 1989)
# Store Mosse-þjóðgarðurinn (1982)
# Blå Jungfrun-þjóðgarðurinn (1926, stækkaður 1988)
# Söderåsen-þjóðgarðurinn (2001)
# Dalby Söderskog-þjóðgarðurinn (1918)
# Stenshuvud-þjóðgarðurinn (1986)
# Gotska Sandön-þjóðgarðurinn (1909, stækkaður 1963 og 1988)
# Kosterhavet-þjóðgarðurinn (2009)
# Åsnen-þjóðgarðurinn (2018)
Listi yfir þjóðgarða í Finnlandi

**Þjóðgarðar í [[Finnland]]i** eru 39 talsins. Þeim er öllum stjórnað af stofnuninni Metsähallitus. Svæði sem þeir þekja er 9.892 ferkílómetar sem gerir 2,7% af landsvæði Finnlands.

## Listi
#Bottenvikens-þjóðgarðurinn
#Bottenhavets-þjóðgarðurinn
#Ekenäs skärgårds-þjóðgarðurinn
#Helvetinjärvi-þjóðgarðurinn
#Hiidenportti-þjóðgarðurinn                             
#Isojärvi-þjóðgarðurinn                
#Kauhaneva-Pohjankangasþjóðgarðurinn 
#Koli-þjóðgarðurinn                                          
#Kolovesi-þjóðgarðurinn             
#Kurjenrahka-þjóðgarðurinn
#Lauhanvuori-þjóðgarðurinn                            
#Leivonmäki-þjóðgarðurinn
#Lemmenjoki-þjóðgarðurinn
#Liesjärvi-þjóðgarðurinn
#Linnansaari-þjóðgarðurinn
#Nuuksio-þjóðgarðurinn
#Oulanka-þjóðgarðurinn
#Pallas-Yllästunturi-þjóðgarðurinn                 
#Patvinsuo-þjóðgarðurinn            
#Petkeljärvi-þjóðgarðurinn
#Puurijärvi-Isosuo-þjóðgarðurinn              
#Pyhä-Häkki-þjóðgarðurinn
#Pyhä-Luosto-þjóðgarðurinn
#Päijänne-þjóðgarðurinn          
#Repovesi-þjóðgarðurinn
#Riisitunturi-þjóðgarðurinn          
#Rokua-þjóðgarðurinn
#Salamajärvi-þjóðgarðurinn                             
#Seitseminens-þjóðgarðurinn         
#Skärgårdshavets-þjóðgarðurinn
#Syöte-þjóðgarðurinn                                        
#Tiilikkajärvi-þjóðgarðurinn               
#Torronsuo-þjóðgarðurinn
#Urho Kekkonens-þjóðgarðurinn
#Valkmusa-þjóðgarðurinn           
#Östra Finska vikens-þjóðgarðurinn
MemoQ

**memoQ** er þýðingaforrit sem keyrir á Microsoft Windows-stýrikerfi. Forritið er þróað af ungverska fyrirtækinu Kilgray Fordítástechnológiai Kft. (Kilgray Translation Technologies). memoQ gefur notendum kost á að nota þýðingaminni og hugtakagrunna og er með innbyggðan vélþýðingarmöguleika ásamt vefviðmóti.  

## Ytri tenglar
* Vefsíða Kilgray, fyrirtækisins sem þróar memoQ-hugbúnaðinn
Listi yfir þjóðgarða í Argentínu

**Þjóðgarðar í Argentínu** eru 33. Fyrsta þjóðgarðinn má rekja til ársins 1903 en þá var ríkinu gefið land í hlíðum Andesfjalla. Árið 1934 voru sett lög um þjóðgarða og var Argentína þriðja landið í heiminum á eftir Bandaríkjunum og Kanada til að setja á laggirnar þjóðgarðakerfi.
Stofnunin Administración de Parques Nacionales fer með málefni þjóðgarða og er staðsett í Buenos Aires. 

## Listi
### Norðaustursvæði
*Iguazú-þjóðgarðurinn 
*Islas de Santa Fe-þjóðgarðurinn
*Chaco-þjóðgarðurinn
*Mburucuyá-þjóðgarðurinn
*Río Pilcomayo-þjóðgarðurinn

### Norðvestursvæði
* Baritú-þjóðgarðurinn
* Copo-þjóðgarðurinn
* Campo de los Alisos-þjóðgarðurinn
* Calilegua-þjóðgarðurinn
* El Impenetrable-þjóðgarðurinn
* El Rey-þjóðgarðurinn
* Los Cardones-þjóðgarðurinn
* Talampaya-þjóðgarðurinn

### Miðsvæði
* Campos del Tuyú-þjóðgarðurinn
* El Leoncito-þjóðgarðurinn
* El Palmar-þjóðgarðurinn
* Lihué Calel-þjóðgarðurinn
* Predelta-þjóðgarðurinn
* Quebrada del Condorito-þjóðgarðurinn
* San Guillermo-þjóðgarðurinn
* Sierra de las Quijadas-þjóðgarðurinn

### Suðursvæði
* Bosques Petrificados de Jaramillo-þjóðgarðurinn
* Lago Puelo-þjóðgarðurinn
* Laguna Blanca-þjóðgarðurinn
* Lanín-þjóðgarðurinn
* Los Alerces-þjóðgarðurinn
* Los Arrayanes-þjóðgarðurinn
* Los Glaciares-þjóðgarðurinn 
* Nahuel Huapi-þjóðgarðurinn
* Patagonia-þjóðgarðurinn
* Perito Moreno-þjóðgarðurinn
* Monte León-þjóðgarðurinn
* Tierra del Fuego-þjóðgarðurinn
Listi yfir þjóðgarða á Írlandi

**Þjóðgarðar á [[Írland]]i** eru 6 talsins. Killarney-þjóðgarðurinn er sá fyrsti sem var stofnaður árið 1932. 

## Tilvísanir
Listi yfir þjóðgarða í Noregi

**Þjóðgarðar í Noregi** er 46, þar af eru 39 á meginlandinu sem þekja um 25.000 km² eða 7% lands þar, og 7 á Svalbarða sem þekja 14.500 km² eða 24% lands þar. Fyrsti þjóðgarður landsins var Rondane-þjóðgarðurinn og var stofnaður árið 1962. Sør-Spitsbergen er stærsti þjóðgarðurinn eða 13.286 km² . Stærsti þjóðgarðurinn á meginlandinu er Hardangervidda sem er 3.422 km² .

**Þjóðgarðar á meginlandi Noregs**

**Þjóðgarðar á Svalbarða**
Nitroglycérine

**Nitroglycérine** eftir belgíska teiknarann Morris og höfundinn Lo Hartog van Banda er 57. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1987 og hefur ekki verið gefin út í íslenskri þýðingu.

## Söguþráður

Árið 1862 ákveður Bandaríkjaþing að ljúka skuli lagningu járnbrautarteina milli austur- og vesturstrandar Bandaríkjanna og felur tveimur fyrirtækjum, Central Pacific og Union Pacific, verkið. Á Central Pacific að leggja teinana frá Sacramento í Kaliforníu og Union Pacific frá Omaha í Nebraska. Óvægin samkeppni ríkir milli félaganna tveggja og útsendarar Union Pacific ákveða að tefja fyrir járnbrautarlagningunni frá vestri með því að koma í veg fyrir flutning á sprengiefni (Nítróglyseríni) til keppinautarins Central Pacific, en sprengiefnið er félaginu nauðsynlegt til þess að geta sprengt sér leið í gegnum Sierra Nevada fjallgarðinn í Kaliforníu. Central Pacific grunar keppinaut sinn um græsku og félagið ræður því Lukku Láka til að hafa eftirlit með flutningi efnisins. Fyrstu tilraun útsendara Union Pacific til að spilla fyrir verkinu lýkur með því að þeir sigla fljótabát fullum af sprengiefni á fangelsisvegg sem verður til þess að hinum illræmdu Daldónum tekst að flýja úr fangelsinu. Þegar Daldónarnir komast á snoðir um flutning á dýrmætum farmi með járnbrautarlest í fylgd Lukku Láka halda þeir að um gull sé að ræða og hefja tafarlausa eftirför.

## Fróðleiksmolar

* Í annað skipti í bókaflokknum er fjallað um járnbrautarlagninguna miklu á sjöunda áratug 19. aldar, en fyrra skiptið var í bókinni Þverálfujárnbrautin. Rétt er farið með að Central Pacific járnbrautarfélagið gerði tilraun árið 1866 til að nota fljótandi nítróglyserín til að sprengja sér leið í gegnum Sierra Nevada fjöllin.
* Morris teiknaði kápumynd bókarinnar í raun átta árum fyrr í tilefni af annarri sögu, smásögunni Les Dalton prennent le train eftir Goscinny, sem birtist í bókinni La Corde du pendu et autres histoires.
* Fyrirmynd kafteinsins á fljótabátnum í sögunni er augsýnilega Kolbeinn kafteinn úr Tinnabókunum.
* Í umsögn um ensku útgáfu bókarinnar á vefmiðlinum Slings and Arrows fær hún fimm stjörnur af fimm mögulegum og er talin í hópi bestu bókanna í seríunni.
Vindgangur

**Vindgangur** eða **prump** í daglegu tali er loft í meltingarveginum sem líkaminn losar sig við. Það er annars vegar loft sem við gleypum og hins vegar loft sem myndast við niðurbrot ómeltanlegrar fæðu. Sumar tegundir kolvetna eru ómeltanleg , þau færast frá smáþörmum yfir í ristil þar sem bakteríur sundra þeim og mynda aðallega  lofttegundirnar vetni og koldíoxíð. Lyktin sem fylgir oft vindgangi stafar af brennisteinssamböndum sem sumar bakteríur í ristlinum mynda.

Fæðutegundir sem innihalda sykrur (tegund kolvetna) geta valdið vindgangi en fita og prótín valda litlum vindgangi. Þær sykrutegundir sem geta leitt til vindgangs heita raffínósi, laktósi og frúktósi. Flestir mynda hálfan til einn og hálfan lítra af lofti á dag og losa það um 14-23 sinnum yfir daginn.

Kýr mynda mikið metangas þegar þær leysa vind en það er gróðurhúsalofttegund.

## Tenglar
*Hvað veldur vindgangi? - Vísindavefur
*Af hverju prumpar maður og ropar? - Vísindavefur
*Menga kýr mikið þegar þær leysa vind? - Vísindavefur
Fölvasmári

**Fölvasmári** (fræðiheiti: *Trifolium wormskioldii*) er tegund af smára.

Hann vex villtur í vestari hluta Norður Ameríku, frá Alaska, yfir Kaliforníu, til Mexíkó.  Hann vex í margs konar búsvæði, frá ströndum til fjallatoppa, neðan við 3200 metra hæð yfir sjávarmáli.

## Lýsing
*Fölvasmári*, er fjölær jurt sem verður stundum alveg jarðlægur eða með út af liggjandi eða upprétta stöngla. Blöðin eru þrískift, og smáblöðin 1 til 3 sm löng. Lægri axlablöðin geta verið bursthærð og efri axlablöðin geta verið tennt.

Kúlulaga blómskipanin  er tveggja til þriggja sm breið. Bikarblöðin eru með burstum á endanum. Krónublöðin eru bleik fjólublá eða magenta með hvítum enda.

## Nytjar
Margir Frumbyggjar Ameríku í vestari hluta Norður Ameríku notuðu þennann smára til matar. Blóm og blöð voru étin hrá, stundum söltuð. Ræturnar voru oft gufusðnar eða soðnar og étnar með fiski, hrognum og  fiskifeiti (af Thaleichthys pacificus).

Fölvasmári er fæða lirfu fiðrildategundarinnar (*[[Thorybes diversus]]*).

## Orðsifjar
Latneska tegundarheitið *wormskioldii* er til heiðurs danska grasafræðingsins Morten Wormskjold.
Fölvasmára var lýst af Johann Georg Christian Lehmann.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Calflora Database: ''Trifolium wormskioldii'' (Coast clover, Cow clover, Springbank clover)
*Jepson Manual eFlora (TJM2) treatment of ''Trifolium wormskioldii'' 
*USDA Plants Profile: ''Trifolium wormskioldii'' (cows clover) 
* UC CalPhotos gallery: ''Trifolium wormskioldii''
Kákasussmári

**Kákasussmári** (fræðiheiti: *Trifolium polyphyllum*) er smárategund sem var fyrst lýst af Carl Anton von Meyer, og fékk sitt núverandi nafn frá I.Ja. Latschaschvili. *Trifolium polyphyllum* er fjölær jurt í ertublómaætt. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life. Hann vex í Tyrklandi og Kákasus.

## Tilvísanir
Hnútasmári

**Hnútasmári** (fræðiheiti: *Trifolium striatum*) er einær tegund smára af ertublómaætt. Hann vex í Mið- og Suður-Evrópu.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Arne og Anna-Lena Anderberg: ''Den virtuella floran'', Naturhistoriska riksmuseet (sænska)
Jolin Tsai

**Jolin Tsai** (fædd í Taípei í Taívan 15. september 1980), er kínversk popp-söngkona, lagahöfundur, dansari og leikkona.

## Útgefið efni
* 1999: 1019
* 2000: Don't Stop
* 2000: Show Your Love
* 2001: Lucky Number
* 2003: Magic
* 2004: Castle
* 2005: J-Game
* 2006: Dancing Diva
* 2007: Agent J
* 2009: Butterfly
* 2010: Myself
* 2012: Muse
* 2014: Play

## Tenglar
* Opinber vefsíða Jolin Tsai
Norstictinsýra

**Norstictinsýra** er arómatísk lífræn sýra sem myndast í sumum tegundum fléttna sem fylgiumbrotsefni. 

## Tilvísanir
Úsninsýra

**Úsninsýra** er fylgiumbrotsefni sem finnst í tegundum margra ætta fléttna, til dæmis íslensku hreindýrakrókum af bikarfléttuætt og vörðuflögu af törguætt. Efnaformúla úsninsýru er .

## Tilvísanir
Måns Zelmerlöw

**Måns Petter Albert Sahlén Zelmerlöw** (f. 13. júní 1986) er sænskur söngvari og sjónvarpsmaður. Hann er best þekktur fyrir að hafa tekið þátt í sænska *Idol* árið 2005 þar sem hann endaði í fimmta sæti, unnið fyrstu seríu *Let's Dance* árið 2006 og sigrað Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva fyrir Svíþjóð með laginu „Heroes“ árið 2015.

Árið 2017 kom Zelmerlöw fram í Söngvakeppninni, undankeppni Íslands í Eurovision, þar sem hann söng „Heroes“, „Glorious“ og „Wrong Decision“. Zelmerlöw er meðal þátttakenda í  undankeppni Svíþjóðar í Eurovision (Melodifestivalen) árið 2025.

## Breiðskífur
* *Stand by For...* (2007)
* *MZW* (2009)
* *Christmas with Friends* (2010)
* *Kära vinter* (2011)
* *Barcelona Sessions* (2014)
* *Perfectly Damaged* (2015)
* *Chameleon* (2016)
* *Time* (2019)

## Tilvísanir
Fortaleza

**Fortaleza** er borg í norðaustur-Brasilíu í fylkinu Ceará. Íbúar eru um 2,6 milljónir.
Uppruna borgarinnar má rekja til þess að Hollendingar byggðu þar virki um miðja 17. öld. Þeir áttu í átökum við Portúgala og biðu ósigur. Portúgalar nefndu þá virkið *Fortaleza da Nossa Senhora de Assunção* (virki upprisu Maríu meyjar). Foraleza varð orð árið 1726 og varð höfuðstaður Ceará árið 1799. Borgin stækkaði á 19. öld með bómullarvinnslu í nágrenni hennar. Árið 1922 náði íbúafjöldinn yfir 100.000 manns og fyrsti háskólinn var stofnaður árið 1954.
Borgin er nú sú næstfjölmennasta á eftir Salvador í norðausturhlutanum landsins og fimmta stærsta borg landsins. Meðalárshiti er 26.6 °C.
Fylgiumbrotsefni

**Fylgiumbrotsefni** eru lífræn efnasambönd sem eru framleidd í lífverum en hafa ekki bein áhrif á vöxt þeirra og þroskun. Fylgiumbrotsefni geta þó gegnt mikilvægum hlutverkum í lífverum, til dæmis sem varnarefni, eins og morfín og kódein í plöntunni *[[Papaver somniferum]]* eða sýklalyf sem bakteríur nota hver á aðra.

## Tilvísanir
Landssamband ungmennafélaga

**Landssamband ungmennafélaga** (**LUF**) eru regnhlífarsamtök félagasamtaka ungs fólks á Íslandi. LUF tilheyra 41 aðildarfélög sem öll eru lýðræðisleg, frjáls ungmennafélög sem starfa á landsvísu, leidd af ungu fólki og starfa með hagsmuni þeirra að leiðarljósi.

Landssambandið hefur það að markmiði að vernda og efla réttindi ungs fólks, valdefla ungt fólk í samfélaginu og hvetja til virkrar samfélagsþátttöku þeirra, efla samstarf ungmennafélaga og stuðla að umræðu og þekkingarsköpun um málaflokkinn.

LUF er sameign aðildarfélaganna, veitir þeim ekki samkeppni í starfi, heldur vinnur samkvæmt vilja þeirra. LUF er þverpólitískur samstarfs- og samráðsvettvangur, málsvari ungs fólks andspænis íslenskum stjórnvöldum, hefur upplýsingaskyldu að gegna gangvart aðildarfélögunum og þjónustar þau á margvíslegan hátt. Auk þess talar LUF fyrir hagsmunum ungra Íslendinga á alþjóðavettvangi, er aðili að Evrópska ungmennavettvangnum (e. ) og heldur utan um verkefnið Ungmennafulltrúar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum í samstarfi við Félag Sameiðuðu þjóðanna á Íslandi.

LUF er með samning við mennta- og barnamálaráðuneytið sem tryggir rekstur skrifstofu.LUF rekur Leiðtogaskóla Íslands.
## Alþjóðastarf
LUF er aðili að  og hefur því skyldum að gegna gagnvart þeim heildarsamtökum. LUF er jafnframt aðili að Norðurlanda- og Eistrasaltsríkjabandalaginu „Nordic Baltic Cooperation“ (NBC). LUF hefur alltaf lagt ríka áherslu á alþjóðlega samvinnu, sem hefur eflst að undanförnu og verður haldið áfram af krafti. LUF á einnig fulltrúa í Ráðgjafaráði Evrópuráðsins í málefnum ungs fólks (e. Advisory Council on Youth to the Council of Europe), Norrænu barna- og ungmennanefndinni, NORDBUK, Sérfræðihópi Norrænu ráðherranefndarinnar um Heimsmarkmiðin (e. Expert Group on SDGs of the Nordic Council of Ministers) og sérfræðihópum YFJ um mannréttinda-, innflytjenda- og loftlagsmál.

**Sendinefnd LUF hjá sameinuðu þjóðunum**Ungmennafulltrúar Íslands skipa sendinefnd LUF hjá Sameinuðu þjóðunum. Ungmennafulltrúar eru lýðræðislega kjörnir af aðildarfélögum LUF og sækja viðburði Sameinuðu þjóðanna í umboði íslenskra ungmenna en á vegum íslenskra stjórnvalda.

Sendinefnin er samstarfsverkefni LUF og Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi sem vinna að aukinni þátttöku ungmennafulltrúa Íslands á viðburðum Sameinuðu þjóðanna (e. UN Youth Delegation Programme.) Ungmennafulltrúarnir sækja viðburði í samstarfi við sendandi ráðuneyti.

Sendinefndin skipar nú 10 fulltrúa á sex sviðum; einn á sviði mannréttinda, tvo á sviði barna og ungmenna, tvo á sviði kynjajafnréttis, tvo á sviði loftslagsmála, tvo á sviði sjálfbærrar þróunar og einn á sviði mennta, vísinda og menningar.

## Aðildarfélög

Aðildarfélög LUF eru 41 talsins og samanstanda af lýðræðislegum frjálsum félagasamtökum sem starfa á landsvísu. Samanlagt telja meðlimir aðildarfélaga LUF um 67.000 á aldrinum 15-35 ára.

#

## Hlekkir

* luf.is
Brennerskarð

**Brennerskarð** er fjallaskarð þar sem leið liggur um Alpafjöll á landamærum Ítalíu og Austurríkis. Brennerskarð er ein af aðalleiðunum yfir Austur-Alpa og er lægst allra fjallaskarða á svæðinu. Fjögurra akreina vegur og járnbraut liggja um mitt skarðið frá Bolzano í suðri til Innsbruck í norðri.
Titanic (kvikmynd)

**Titanic (kvikmynd)** getur átt við:
* *[[Titanic (kvikmynd frá 1915)]]*, þögul ítölsk mynd ótengd *[[Titanic]]*-slysinu
* *[[Titanic (kvikmynd frá 1943)]]*, þýsk kvikmynd eftir Werner Klingler
* *[[Titanic (kvikmynd frá 1953)]]*, kvikmynd eftir Jean Negulesco
* *[[Titanic (sjónvarpsþættir frá 1996)]]*, bandarísk-kanadísk sjónvarpsþáttaröð
* *[[Titanic (kvikmynd frá 1997)]]*, kvikmynd eftir James Cameron
* *[[Titanic, mille e una storia]]*, ítölsk teiknimynd frá 2000
* *[[Titanic II (kvikmynd)]]*, kvikmynd frá 2010
Atranórin

**Atranórin** er fylgiumbrotsefni sem finnst í sumum tegundum fléttna. Atranórin finnst meðal annars í íslensku fléttunum hraunbreyskju, vikurbreyskju, dílbreyskju, hæðakirnu, barmþekju, digurkrókum, grákrókum og mörgum öðrum tegundum.

## Læknisfræði
Tilraunir með atranórin hafa sýnt að atranórinkrem flýtir græðslu sára í rottum.

## Tilvísanir

## Frekari lestur
* Edwards, H. G. M., Newton, E. M. & Wynn-Williams, D. D. (2003). Molecular structural studies of lichen substances II: atranorin, gyrophoric acid, fumarprotocetraric acid, rhizocarpic acid, calycin, pulvinic dilactone and usnic acid. *Journal of Molecular Structure 651-653*: 27-37. doi: 10.1016/S0022-2860(02)00626-9
* Nguyen, K. H., Chollet-Krugler, M., Gouault, N. & Tomasi, S. (2013). UV-protectant metabolites from lichens and their symbiotic partners. *Natural product reports 30*(12): 1490-1508. doi: 10.1039/c3np70064j
Hýðing

**Hýðing** (líka **vandarhögg** eða **húðlát**) er það að slá líkama manns með ól, svipu, hnútasvipu, vendi, spanskreyr eða staf. Hýðing er oftast líkamleg refsing þar sem þolandinn er ber að ofan og bak hans slegið. Hýðing getur líka farið fram með vilja þess sem hýddur er, eins og í kvalalostakynlífi, og jafnvel framkvæmd á eigin skinni eins og flagellantar gera í trúarlegum tilgangi.
Dunblane

**Dunblane** (gelíska: *Dùn Bhlàthain*) er bær í sveitarfélaginu Stirling í Skotlandi. Helsta kennileiti bæjarins er Dómkirkjan í Dunblane en elsti hluti hennar er frá 11. öld. Áin Allan Water rennur gegnum bæinn. Íbúar eru tæplega 9.000. 

Blóðbaðið í Dunblane átti sér stað í bænum árið 1996 þegar miðaldra maður skaut 16 börn og kennara þeirra til bana í íþróttahúsi barnaskólans í Dunblane og svipti sig síðan lífi.
Exxon Valdez

***Oriental Nicety***, áður ***Exxon Valdez***, ***Exxon Mediterranean***, ***SeaRiver Mediterranean***, ***S/R Mediterranean***, ***Mediterranean*** og ***Dong Fang Ocean***, var olíuflutningaskip sem er aðallega þekkt fyrir að hafa strandað í Vilhjálmssundi við Alaskaflóa 24. mars 1989 með þeim afleiðingum að um 40.900 til 120.000 rúmmetrar af hráolíu runnu út í sjó. Olíulekinn er metinn sem 54. stærsti olíuleki sögunnar. Eftir lekann var skipið dregið til San Diego þar sem gert var við það. Skipinu var siglt í land til niðurrifs í Gujarat-héraði á Indlandi árið 2012. 

Olíulekinn úr Exxon Valdez varð gríðarlegt umhverfisslys. Þrátt fyrir umfangsmikið hreinsunarstarf þúsunda almennra borgara ásamt starfsfólki Exxon náðist aðeins að hreinsa um 10% olíunnar. Hópmálsókn gegn Exxon vegna slyssins var tekin fyrir og fyrirtækið dæmt til greiðslu sektar árið 1994. Upphaflega var upphæðin 5 milljarðar bandaríkjadala en hún var síðan lækkuð og varð á endanum 507,5 milljónir dala auk 480 milljóna vaxta eftir áralangan málarekstur árið 2009.
Exxon

**Exxon** var vöruheiti sem fyrirtækið Exxon Corporation notaðist við frá 1973. Exxon Corporation hét áður Standard Oil New Jersey og hafði notast við Esso-vörumerkið (S.O. = Standard Oil) þótt aðrir arftakar Standard Oil Company, sem var leyst upp árið 1911, mótmæltu því. Í ríkjum þar sem notkun Esso var bönnuð notaði fyrirtækið vörumerkin Enco eða Humble. Þann 1. janúar 1973 tók Exxon-vörumerkið við af öllum þremur innan Bandaríkjanna en Esso var áfram notað utanlands. 

Árið 1989 flutti fyrirtækið höfuðstöðvar sínar frá New York-borg til Irving í Texas og seldi Exxon-bygginguna og Rockefeller Center. Árið 1999 sameinuðust Exxon og Mobil (áður Standard Oil of New York) og mynduðu ExxonMobil.
ExxonMobil

**ExxonMobil** er bandarískt olíu- og gasfyrirtæki með höfuðstöðvar í Irving, Texas. Fyrirtækið er stærsti arftaki olíufyrirtækis John D. Rockefeller, Standard Oil Company. Það varð til árið 1999 með samruna Exxon (áður Standard Oil Company of New Jersey eða Esso) og Mobil (áður Standard Oil Company of New York eða Socony). Fyrirtækið er sjöunda tekjumesta fyrirtæki heims og það stærsta á almennum hlutabréfamarkaði samkvæmt markaðsvirði. Fyrirtækið er eitt af stóru olíufyrirtækjunum („Big Oil“). Olíuframleiðsla þess er 3,921 milljarðar tunna daglega sem var um 3% af heimsframleiðslunni árið 2008. 

Fyrirtækið hefur oft verið gagnrýnt fyrir framgöngu í umhverfismálum, til dæmis vegna olíulekans úr Exxon Valdez árið 1989 þar sem það var dæmt til greiðslu hundruð milljóna dala. Fyrirtækið hefur líka verið gagnrýnt fyrir að styðja stjórnmálamenn og samtök sem afneita loftslagsbreytingum af mannavöldum.