open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agnes af Brandenborg

**Agnes af Brandenborg** (1257 – 29. september 1304) var drottning Danmerkur á 13. öld og síðar hertogaynja af Holtsetalandi.

Agnes var dóttir Jóhanns 1. markgreifa af Brandenborg og konu hans, Juttu af Saxlandi. Árið 1264, þegar hún var sjö ára, var hún heitbundin Eiríki klipping, Danakonungi, sem þá var fimmtán ára. Sagan segir að Eiríki hafi verið sleppt úr haldi í Brandenborg gegn því að lofa að giftast Agnesi án þess að hún fengi heimanmund. Þau giftust svo árið 1273. Elsti sonur þeirra, Eiríkur menved, fæddist ári síðar og þau eignuðust svo tvo aðra syni, Kristófer og Valdimar, og nokkrar dætur.

Eiríkur konungur var drepinn af dulbúnum tilræðismönnum síðla hausts 1286 og Eiríkur menved, sem var aðeins 12 ára, tók við en forsjármenn hans, þar á meðal móðir hans, stýrðu ríkinu í nafni hans.

Árið 1293, þegar Eiríkur var orðinn fullveðja og tekinn við stjórn ríkisins, giftist Agnes Geirharði 2. blinda, greifa af Holtsetalandi. Þau eignuðust einn son, Jóhann milda af Holtsetalandi. Agnes dó haustið 1304.

## Heimildir
*
Iðnaðarnefnd Alþingis

**Iðnaðarnefnd** var ein af fastanefndum alþingis. Nefndin fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu ferðamál, iðju, iðnað og iðnþróun, Landsvirkjun, Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins, orku, orkuvirkjun, orkuvirki, Orkustofnun og  Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni iðnaðarnefndar í dag að mestu leyti undir atvinnuveganefnd.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Iðnaðarnefnd á vefsíðu Alþingis
Menntamálanefnd Alþingis

**Menntamálanefnd** var ein af fastanefndum alþingis. Hún fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu höfundarrétt, kennslu, listir, manna- og bæjanöfn, Ríkisútvarpið, skóla og almenna fræðslustarfsemi, söfn og æskulýðsstarfsemi. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni menntamálanefndar í dag að mestu leyti undir allsherjar- og menntamálanefnd.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Menntamálanefnd á vef Alþingis
Samgöngunefnd Alþingis

**Samgöngunefnd** var ein af fastanefndum alþingis. Hún fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu ferðalög og fjarskipti, flug, hafnir, siglingar, slysarannsóknir og sveitarstjórnarmál, vegagerð og öryggi í samgöngum. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni samgöngunefndar í dag að mestu leiti undir efnahags- og samgöngunefnd.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Samgöngunefnd á vef Alþingis
Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd Alþingis

**Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd** var ein af fastanefndum Alþingis. Hún fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu fiskveiðar innan og utan fiskveiðilandhelgi, friðun og nýtingu fiskimiða, Hafrannsóknastofnun, meðferð, vinnslu og dreifingu sjávarafurða  Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, sjávarútveg og stjórn fiskveiða. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar í dag að mestu leyti undir atvinnuveganefnd.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á vefsíðu Alþingis
Sjálfseignastofnunin Amtmannssetrið á Möðruvöllum

**Amtmannssetrið á Möðruvöllum** er sjálfseignastofnunin sem vinnur að endurreisn merkra bygginga á Möðruvöllum í Hörgárdal og kynningu á sögu staðarins.

## Saga og markmið
Sjálfseignastofnunin Amtmannssetrið á Möðruvöllum var sett á fót 1. mars 2006. Megintilgangur hennar er að endurreisa merkar byggingar á Möðruvöllum í Hörgárdal og að koma á framfæri sögu staðarins á lifandi hátt með því að skapa aðlaðandi og frjótt umhverfi fyrir skóla, námsfólk og ferðamenn sem áhuga hafa á stjórnmála-, menningar- og kirkjusögu, náttúruvísindum og landbúnaði.

Stofnendur Amtmannssetursins eru; Landbúnaðarháskóli Íslands, Arnarneshreppur, Möðruvallaklausturskirkjusókn og Prestssetrasjóður.

Uppbygging Amtmannssetursins hefur einkum verið fjármögnuð af ríki og sveitarfélögum ásamt félögum og fyrirtækjum sem vilja styrkja atvinnu- og menningarstarfssemi á Eyjafjarðarsvæðinu.

## Uppbygging
Uppbyggingunni er skipt upp í fjóra vel afmarkaða áfanga sem hver getur staðið sjálfstætt rekstrarlega. Fyrsti áfanginn var uppbygging Leikhússins sem lauk með víglsu hússins 26. maí 2007 og fer þar nú fram margvísleg menningartengd starfssemi.

## Leikhúsið á Möðruvöllum
Amtmannssetrið á Möðruvöllum á og rekur Leikhúsið að Möðruvöllum sem er 120 fermetra hús byggt árið 1881. Þar er minjasafn um Möðruvallaskóla og sögu staðarins en einnig er þar rekið félags- og safnaðarheimili.

## Stjórn
Í stjórn Amtmannssetursins (2011) sitja; Davíð Stefánsson ráðgjafi, Reykjavík (formaður). Halla Björk Þorláksdóttir kennari, Baldursheimi. Jón Þór Brynjarsson, Hjalteyri.

Framkvæmdastjóri er Þóroddur Sveinsson á Möðruvöllum.
Espihóll

**Espihóll** er bær og gamalt höfuðból í Eyjafjarðarsveit og tilheyrði áður Hrafnagilshreppi. Sunnan við bæinn er stór hóll með sama nafni.

Samkvæmt því sem segir í Landnámabók var fyrsti bóndinn á Espihóli Þórarinn, sonur Þóris Hámundarsonar, dóttursonar Helga magra. Bærinn er nefndur í ýmsum fornritum og kemur mikið við sögu í Víga-Glúms sögu. Espihóls er einnig getið í Sturlungu og þar var Kolbeinn grön Dufgusson drepinn af mönnum Gissurar Þorvaldssonar árið 1254 til hefnda fyrir Flugumýrarbrennu.

Á Espihóli var jafnan stórbýli og þar bjuggu ýmsir helstu höfðingjar Eyfirðinga. Bærinn var líka löngum sýslumannssetur. Á 17. öld bjó þar Björn Pálsson sýslumaður, sonarsonur Guðbrandar Þorlákssonar biskups, og Magnús sonur hans eftir hann. Kona Magnúsar var Sigríður eldri, dóttir Jóns Vigfússonar biskups, og urðu þau mjög kynsæl. Á síðari hluta 18. aldar bjó Jón Jakobsson sýslumaður á Espihóli. Hann var einn af frumkvöðlum upplýsingarinnar og gerði meðal annars fyrstu tilraunir sem vitað er um hérlendis til vetrarrúnings á sauðfé. Sonur hans, Jón Espólín, sýslumaður og sagnaritari, fæddist á Espihóli 1769 og kenndi sig við bæinn.

Stefán Thorarensen, sonur Stefáns Þórarinssonar amtmanns, bjó á Espihóli og drukknaði í Eyjafjarðará vorið 1844. Eftir það þótti reimt á þeim slóðum, einkum á Stórholtsleiti milli Espihóls og Stokkahlaða.

Upp úr miðri 19. öld bjó Eggert Briem sýslumaður á Espihóli um tíma og þar fæddist dóttir hans, Elín Briem, skólastjóri og höfundur *[[Kvennafræðarinn|Kvennafræðarans]]*.

## Heimildir
Svæðanudd

**Svæðanudd** eða **svæðameðferð** er aðferð notuð í óhefðbundnum lækningum til þess að örva taugaenda í höndum og fótum með því að þrýsta á þá og á þessi aðferð að lækna hina ýmsu kvilla. Egyptar, Indíánar og Kínverjar hafa notað þessa aðferð í gegnum aldirnar en það var ekki fyrr en á 19. öld sem þessi aðferð fór að njóta vinsælda í hinum vestræna heimi. Ekki eru til vísindalegar sannanir fyrir því að svæðameðferð beri árangur í baráttu við sjúkdóma en læknastéttin viðurkennir þessa aðferð ekki sem vísindalega. Þeir sem lært hafa svæðameðferð og þeir sem hafa notið slíkrar meðferðar eru hins vegar sannfærðir um ágæti hennar. 

## Uppruni
Elstu heimildir um svæðanudd eru frá Kína frá því fimm þúsund ár aftur í tímann eða þrjúþúsund árum fyrir Kristburð en nálastunguaðferð Kínverja er einnig þekkt frá þessum tíma. Það var árið 1913 sem Bandaríkjamaðurinn Dr. William H. Fitzgerald (1872-1942), háls-, nef- og eyrnalæknir, kynnti þessa aðferð fyrir hinum vestræna heimi. Á fjórða áratug 20. aldar var þessi tækni þróuð enn fremur af hjúkrunarfræðingnum og sjúkraþjálfaranum Eunice D. Ingham (1889-1974). Hún sagði hendur og fætur vera afar viðkvæm svæði sem mætti ná miklum árangri með svæðameðferð. Ingham skipti líkamanum í svæði og kortlagði fætur og hendur með tilliti til þessa. Þannig áttu allir hlutar líkamans sinn stað í fótum og höndum og svaraði hægri hluti líkamans til hægri fótar/handar og vinstri hluti líkamans til vinstri fótar/handar. Ingham þróaði einnig sérstaka nuddaðferð og hefur hún verið kölluð Ingham-aðferðin.

## Útskýring
Svæðanudd og svæðameðferð eru ekki eins og hefðbundið nudd. Aðferðin sem notuð er beinist að því að örva taugaenda í höndum og fótum með því að þrýsta á þá. Þar sem að hugmyndin á bakvið svæðanuddi segir að allir líkamshlutar og líffæri eigi sér samsvörun í höndum og fótum þá er þrýstingi beitt á það svæði sem þarfnast bata með því að ýta á taugaenda á réttum stað í fótum/höndum. Hvert líffæri, innkirtlar og öll starfsemi líkamans í heild hefur taugaenda sem er að finna í höndum eða fótum og með því að beita þá þrýstingi er hægt að hafa áhrif á starfsemi þess svæðis sem átt er við. Samspil orkurása, kenningar um orkubrautir og punkta á orkubrautum eru einnig viðfangsefni svæðameðferðar.

Með því að nota svæðameðferð vill fólk meina að hægt sé að lækna hina ýmsu sjúkdóma og kvilla með því að þrýsta á rétta punkta í höndum og fótum. Ef fólk þjáist til dæmis af hægðatregðu þá myndi svæðanuddari þrýsta á þann punkt í fótum sem samsvaraði til þarmanna eða þar sem að taugaendar þarmanna liggja. Við þetta áreiti á taugaendann myndi svæðanuddarinn hafa áhrif á svæðið sem yrði til þess að hægðatregðan myndi hætta.

## Gagnrýni á svæðanudd/svæðameðferð
Engar vísindalegar sannanir liggja fyrir um ágæti svæðameðferðar en læknar og vísindamenn vilja meina að svæðanudd geri ekki meira gagn en venjulegt nudd, það er að segja, leiði einungis til líkamlegrar vellíðan en lækni ekki sjúkdóma. Svæðanuddarar svara þessari gagnrýni á þann veg að vissulega geri meðferð þeirra gagn en eitt er víst að hún valdi í það minnsta engum skaða líkt og ólíkar lyfjameðferðir geti gert.

## Tilvísanir
Jón Jakobsson

**Jón Jakobsson** (11. febrúar 1738 – 22. maí 1808) var sýslumaður Eyfirðinga á 18. öld. Hann bjó á Espihóli í Eyjafirði.

Jón var sonur Jakobs stóra Eiríkssonar, kaupmanns við Búðir á Snæfellsnesi og konu hans Guðrúnar, dóttur séra Jóns Jónssonar á Staðarstað og víðar. Bróðir hans var Halldór Jakobsson sýslumaður.

Jón nam lög við Hafnarháskóla. Hann varð sýslumaður í Eyjafjarðarsýslu 1768, settist að á Espihóli og var þar í fjóra áratugi. Hann er sagður hafa verið vinsæll meðal almennings og þekktur fyrir örlæti og gjafmildi við fátæka en kona hans, Sigríður Stefánsdóttir, er sögð hafa verið „merkiskona, en orðlögð fyrir nísku, harðbýlni og aðsjálni“ og er sagt að hann hafi stundum falið matvöru í heytóftum til að geta gefið snauðum í laumi. Jón var mjög fróður og átti gott bókasafn, sagður maður rammíslenskur í skapi, enda félagi og vinur Eggerts Ólafssonar og var með honum í bændasonaflokknum í Kaupmannahöfn, en þeir vildu hafa allt sem íslenskast og byggja á íslenskum rótum. Hann var líka upplýsingarmaður og áhugasamur um framfarir af ýmsu tagi, var meðal annars fyrstur til að gera tilraunir með vetrarrúning á sauðfé og stóð fyrir póstferðum.

Sigríður kona hans var dóttir Stefáns Ólafssonar prests á Höskuldsstöðum, systir Ólafs Stefánssonar stiftamtmanns og hálfsystir Sigurðar Stefánssonar Hólabiskups. Hún var ekkja eftir Þórarin Jónsson sýslumann á Grund. Börn þeirra og stjúpbörn Jóns voru Stefán Þórarinsson amtmaður, Gísli prófastur í Odda, Vigfús sýslumaður á Hlíðarenda, Friðrik prestur á Breiðabólstað, Magnús klausturhaldari og Ragnheiður, sem giftist Jóni syni Skúla Magnússonar landfógeta.

Elstur barna Jóns og Sigríðar var Jón Espólín (f. 1769), þá Margrét, sem giftist Birni Stephensen, og Jakob, sem dó við nám í Kaupmannahöfn. 

Jón átti líka launson sem hét Gísli Jónsson (1758–1829). Hann varð prestur í Noregi 1789, og er frá honum komin mikil ætt sem í dag notar ættarnafnið **Johnson** eða **Espolin Johnson**. Meðal þekktra manna af þeirri ætt var teiknarinn Kaare Espolin Johnson (1907–1994).

## Heimildir
* Jón Espólín og Gísli Konráðsson: *Saga Jóns Espólíns hins fróða sýslumanns í Hegranesþingi*. Kaupmannahöfn 1895.
Atgeir

**Atgeir** er vopn sem notað var á Landnámsöld. Talið er að atgeir hafi verið langt og breitt spjót sem bæði mátti höggva og leggja með. Atgeirsstafur er sérstök tegund af broddstaf.

## Tenglar
* Atgeirsstafur
Umhverfisnefnd Alþingis

**Umhverfisnefnd** var ein af fastanefndum Alþingis. Nefndin fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu dýravernd og stjórnun veiða á villtum fuglum og spendýrum, mengunarvarnir, náttúruvernd, rannsóknir á sviði umhverfismála, skipulags- og byggingarmál og varnir gegn ofanflóðum. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni umhverfisnefndar í dag að mestu leyti undir umhverfis- og samgöngunefnd.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Umhverfisnefnd á vef Alþingis
Utanríkismálanefnd Alþingis

**Utanríkismálanefnd** er ein af átta fastanefndum alþingis. Nefndin fjallar meðal annars um mál er varða aðild Íslands að alþjóðlegum samtökum og stofnunum, málum sem varða aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu og Schengen-samstarfinu, samninga við önnur ríki og gerð þeirra, útflutningsverslun, þróunarsamvinnu og neyðarhjálp og varnar- og öryggismál.

## Nefndarmenn

Í utanríkismálanefnd sitja:

* Árni Þór Sigurðsson 
* Birgitta Jónsdóttir 
* Bjarni Benediktsson 
* Helgi Hjörvar 
* Sigmundur Davíð Gunnlaugsson 
* Valgerður Bjarnadóttir 
* Þorgerður K. Gunnarsdóttir 
* Þórunn Sveinbjarnardóttir 
* Ögmundur Jónasson

## Tilvísanir


## Tenglar

* Utanríkismálanefnd á vef Alþingis
Viðskiptanefnd Alþingis

**Viðskiptanefnd** var ein af fastanefndum Alþingis. Nefndin fjallaði meðal annars um mál er vörðuðu banka, fjármála- og vátryggingastarfsemi, hlutafélög, samkeppni, sparisjóði og aðrar fjármálastofnanir, verslun, viðskipti og neytendavernd. Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni viðskiptanefndar í dag að mestu leyti undir efnahags- og viðskiptanefnd.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Viðskiptanefnd á vef Alþingis
Galdrar í Harry Potter

**Galdrar í Harry Potter** eru galdraþulur sem persónur í Harry Potter-sögunum nota, ásamt töfrasprotum, til að framkvæma hluti með yfirnáttúrulegum hætti. Meginstef í söguheimi Harry Potter er að galdrafólk hefur sérstaka hæfileika til að gera yfirnáttúrulega hluti sem það svo lærir að beita með markvissum hætti í galdraskólum eins og Hogwarts.

Flestar galdraþulurnar eru orð eða orðasambönd á latínu, stundum eilítið afbökuð.

## Algengar galdraþulur
* *Expelliarmus* - afvopnar andstæðing
**Oculus Reparo* - lagar brot
**Lumos* - ljósagaldur 
**Alohamora* - opnar hurðir
**Wingardium Leviosa* - lætur hluti svífa
**Accio* - lætur hluti koma til sín 
**Salvio Hexia*- verndargaldur , verndar ákveðið svæði
**Aquamenti* - vatns þula, skýtur bunu af vatni út úr sprotanum.
**Confundo*- gerir persónuna sem fær á sig galdurinn ringlaða.
**Expecto Patronum*-varnargaldur gegn vitsugum

## Ófyrirgefanlegu bölvanirnar
Ófyrirgefanlegar bölvanir eru þrjár. Refsingin fyrir að beita þeim er fangavist í Azkaban.

* *Avada Kedavra - drápsbölvunin
* *Crucio* - kvalarbölvunin
* *Imperio'' - stýribölvun stjórnar fólki
Kennitöluflakk

**Kennitöluflakk** (eða **kennitöluhopp**) kallast það þegar fyrirtæki sem sér fram á gjaldþrot flytur eignir sínar yfir á nýja kennitölu en skilur skuldir fyrirtækisins eftir á gömlu kennitölunni. Þannig getur eigandi fyrirtækisins haldið áfram að reka það án þess að borga skuldir þess, því kröfuhafarnir geta aðeins gengið að þeim eignum sem skráðar eru á gömlu kennitöluna.

Í könnun sem nemendur í viðskiptafræði við Háskólann í Reykjavík gerðu á stjórnendum 600 íslenskra fyrirtækja kom fram að rúmlega 73% íslenskra fyrirtækja höfðu tapað fjármunum á kennitöluflakki og þriðjungur þeirra hafði tapað fjármunum á kennitöluflakki oftar en 6 sinnum.  Mikill meirihluti af þeim stjórnendum sem tóku þátt sögðu að þörf væri á lagasetningu til að stemma stigu við kennitöluflakki.

## Herferð Samtaka iðnaðarins

Samtök iðnaðarins hafa verið harðorð í gagnrýni sinni á kennitöluflakk í íslensku atvinnulífi og árið 2004 fóru samtökin í herferð gegn kennitöluflakki. Samtökin hafa meðal annars bent á ábyrgð lánastofnana og opinberra aðila varðandi kennitöluflakk. Í leiðara Íslensks iðnaðar í desember 2004 stendur:

Þar stendur einnig:

## Tilvísanir

## Tenglar
* Lög til að takmarka kennitöluflakk, frétt á RÚV (Bókhald (texti bókhaldsbóka og ársreikninga, skoðunarmenn, endurskoðendur, EES-reglur) 93. mál lagafrumvarp 141. löggjafarþingi 2012—2013.)
Helgisetur

**Helgisetur** var Ágústínaklaustur í Þrándheimi í Noregi og tengdist Niðarósdómkirkju. Það stóð handan við ána Nið, andspænis dómkirkjunni. Þaðan lá brú yfir ána og margir munkanna þar voru kórbræður við kirkjuna.

Klaustrið var stofnað af Eysteini erkibiskupi árið 1183 eða fyrr en lagt niður við siðaskiptin í Noregi 1537. Síðasti príor klaustursins bjó þar þó áfram til 1546 en þá flutti lútherski biskupinn þangað. Klausturbyggingarnar brunnu árið 1564 og nú sjást engin ummerki um klaustrið. Þar sem það var er nú hverfi sem kallast Elgeseter og brúin sem nú er yfir ána kallast Elgeseter bru.

Helgisetursklaustur kemur nokkuð við sögu Noregs. Skúli hertogi var drepinn ásamt Pétri syni sínum framan við Helgisetur vorið 1240. Hann komst undan mönnum Hákonar konungs og leitaði skjóls í klaustrinu en konungsmenn kveiktu þá í því svo að hann varð að fara út og var þá drepinn. 

Ýmsir íslenskir munkar dvöldu í Helgisetri um lengri eða skemmri tíma. Eystein Ásgrímsson, höfundur Lilju, var þar 1355-1357 og dó í klaustrinu 1361 eftir hrakninga á leið frá Íslandi. Ingimundur Skútuson var tekinn í klaustrið á Helgisetri eftir brunann á Möðruvöllum 1315 og var þar í nokkur ár. Bótólfur, sem varð Hólabiskup 1238, hafði áður verið kanúki á Helgisetri.

## Heimildir
*
Heyr heyr ehf

**Heyr heyr** er íslenskt sprotafyrirtæki sem sérhæfir sig í hljóðvörum. Fyrirtækið var stofnað árið 2008 til að framleiða barnaævintýri. Sérstaða fyrirtækisins hefur alla tíð verið sú að hljóðvinnslan líkist helst hljóðvinnslu kvikmynda og eru vörur þeirra því alltaf með mikið af bakgrunnshljóðum og tónlist. Höfuðstöðvar Heyr heyr eru í Sóltúni 24. 

## Bakgrunnur Heyr heyr
Heyr heyr var stofnað í júní 2008 af Andra Franklín Þórarinssyni viðskiptafræðinema, Agli Antonssyni tölvunarfræðinema, Jóni Gunnari Þórðarsyni leikstjóra og Sindra Þórarinssyni hljóðverkfræðingi.

## Sérstaða Heyr heyr
Í viðtali við Fréttablaðið sagði Jón Gunnar Þórðarson, leikstjóri Heyr heyr um fyrirtækið: „Það er félag sem einbeitir sér algjörlega að hljóðmynd. Það eru til hljóðbækur sem eru í sjálfu sér góðar en þar er helst beinn upplestur. Svo eru til geisladiskar með tónlist. Við vildum láta þetta haldast í hendur og búa til bíómynd á geisladiskaformi, nánast.“

## Vörumerki Heyr heyr
Merki Heyr heyr er mynd af útlínum höfuðs þar sem e-in í Heyr heyr mynda eyru þess.  Merkið er yfirleitt í grænum lit með svörtum stöfum en getur einnig verið í öðrum litum. 

## Vörur Heyr heyr
Útgefnar vörur Heyr heyr eru:
* Íslenskar þjóðsögur I - Kom út á geisladiski árið 2008 í upplestri Sigursteins Mássonar.
* Íslenskar þjóðsögur II - Kom út á geisladiski árið 2008 í upplestri Sigursteins Mássonar.
* Icelandic Folktales: Elves, Trolls and Mythic Creatures - Kom út á geisladiski árið 2008. Fáanlegur á mp3 á SagasOfIceland.com .
* Jólasaga - Með Ladda - Hljóðheimur hannaður fyrir leikrit í Loftkastalanum og gefið út á geisladiski árið 2009.

Vörur í vinnslu:
* Fjölmörg barnaævintýri
* Borðspil

## Tilvísanir
Saur

**Saur** (**hægðir** eða **saurindi**) er úrgangur úr meltingarfærum dýra. Á lokastigi meltingar eða við saurlát fara hægðir út um endaþarmsop. Saurinn getur skipt miklu máli í heimi dýranna, en sum þeirra nota hann til afmörkunar óðals. Einnig er dýrasaur mikilvægur í lífi sumra plantna þar sem fræ þeirra berast með saurnum eftir að dýrið hefur saurlát og hjálpar þannig plöntunni að dreifa fræjum sínum. Þegar saurinn kemur undir bert loft losna ýmis gös, t.d. brennisteinsvetni, sem varð til vegna gerlavirkni í meltingu og stafar af því óþefur.

## Salerni og bleyjur
Fullorðnir hægja sér oftast í klósett, en börn yngri en þriggja ára hafa oftast bleyjur til að safna þvagi og saur.

## Orð um saur dýra
Saur hesta nefnist *hrossaskítur* (eða *hestaskítur*), *hrossagaddur*, *hrossatað* eða bara *tað* (sbr. hestar teðja). Frosinn hrossaskítur er stundum nefndur *gaddur* eingöngu. Saur kúa nefnist *kúaskítur*, *kúadella* (eða *kúadilla*), *kúaklessa* eða *della* ef um stakan skít er að ræða, en annars *mykja*. Saur sauðfénaðar nefnist *spörð* ef nokkrar saurkúlur eru saman en annars *tað*. Orðið *tað* er einnig haft um klíning, þ.e. þurrkaðan kindaskít, sem áður fyrr var mikið notaður sem eldiviður og til reykingar, stundum einnig nefndur skán. Orðið *drit* (eða *fugladrit*) er haft um skít fugla. Skítur dýra er einnig í mörgum tilfellum kenndur við dýrið sjálft, sbr. *hundaskítur*, *hænsnaskítur*, *kattaskítur*, *mannaskítur* o.s.frv. Saur húsdýra er víða notaður sem áburður, t.d. *hrossatað* og *kúamykja*. 

## Tengt efni
* Bristol saurkvarðinn
James Randi

**James Randi** (fæddur 7. ágúst 1928, látinn 20. október 2020) var kanadísk-bandarískur töframaður og efahyggjumaður búsettur í Bandaríkjunum, en hann fékk bandarískan ríkisborgararétt árið 1987. Randi hóf ferill sinn sem töframaður og undankomusérfræðingur undir sviðsnafninu „The Amazing Randi“ en færði sig seinna meir út í að rannsaka staðhæfingar er snúa að hinu yfirnáttúrulega. Randi var þekktastur fyrir að vera gagnrýninn í garð þeirra einstaklinga sem að halda því fram að þeir búi yfir yfirnáttúrulegum hæfileikum og bauð Randi eina milljón Bandaríkjadollara hverjum þeim sem gat sannað yfirnáttúrulega hæfileika. Enn hefur Randi þurfti að greiða neinum þá summu. Randi hefur einnig skrifað fjölmargar bækur.

## Ævi
James Randi fæddist Randall James Hamilton Zwinge í Toronto í Ontario í Kanada, elstur þriggja barna foreldra sinna. Ungur að aldri lenti hann í umfangsmiklu gifsi í 13 mánuði eftir að hafa dottið af hjóli. Á meðan Randi var í gifsinu las hann sér til um sjónhverfingar. Einungis 17 ára að aldri hætti Randi í skóla til þess að gerast sjónhverfingamaður í farandtívolíi. Eftir því sem að fram liðu stundir tók Randi eftir því að fjölmargir einstaklingar voru að gera samskonar sjónhverfingar og hann undir því yfirskyni að um yfirnáttúrulega hæfileika væri að ræða. Síðar á ferlinum, árið 1971, steig Randi fram í sviðsljósið þegar að hann gagnrýndi Uri Geller sem var orðinn heimsþekktur fyrir að beygja skeiðar. Geller hélt því fram að hann væri að notast við hugarorku á meðan Randi hélt því fram að Geller væri að notast við þekkta brellu sem að sjónhverfingarmenn höfðu lengi notast við.
Randi kom fram á 8. áratugnum á tónleikum Alice Cooper sem galdramaður.

Randi skrifaði bókina *The Truth About Uri Geller* þar sem að hann fylgdi eftir staðhæfingum sínum og í kjölfarið deildu þeir Randi og Geller í bæði fjölmiðlum og í réttarsalnum en Geller kærði Randi. Geller fór fram á 15 milljónir Bandaríkjadollara en málinu var vísað frá.

## Milljón dollara áskorunin
Randi bauð milljón bandaríkjadollara hverjum þeim sem gat vísindalega sannað tilvist yfirnáttúrulegra krafta. Randi talaði lengi fyrir því að setja eigi sömu kröfur á miðla, töfralækna og aðra einstaklinga sem að segjast búa yfir yfirnáttúrulegum kröfum eins og alla aðra sem koma með staðhæfingar um hvernig heimurinn virkar. Til þess að geta unnið milljónina þurfti þátttakandinn að sýna fram á hæfileika sína í lokuðu umhverfi þar sem að allt yrði skjalfest í anda hinnar vísindalegu aðferðar. Þetta framtak Randi hófst árið 1964 og var þá vinningsupphæðin $1.000 en síðan óx upphæðin. Enginn gerði tilkall til fjárhæðarinnar. 

## Annað
*Randi átti hin ýmsu heimsmet. Tvö heimsmet skráð í Heimsmetabók Guinness. Hann var í loftþéttri líkkistu í eina klukkustund og 44 mínútur og bætti þar með gamalt met Harry Houdini sem að hafði verið í slíkri kistu í klukkustund og 31 mínútu. Randi var einnig 55 mínútur í ísklumpi. 

*Í mars 2010 kom Randi út úr skápnum og tilkynnti það að hann væri samkynhneigður, þá 81 árs gamall.

*Randi heimsótti Ísland vorið 2010 í boði Vantrúar og Siðmenntar . Hann hélt vel sótta fyrirlestra um hindurvitni í Háskóla Íslands.

## Heimildir
The Other Economic Summit

**The Other Economic Summit** (**TOES**) voru toppfundir sem að áttu að þjóna því hlutverki að vera gagnrýnir á hina árlegu G7 toppfundi. Fyrsti fundurinn var haldinn 1984 og komu þar saman hagfræðingar, umhverfisverndarsinnar og aðrir sem létu sig mál samfélagsins varða. TOES varð á endanum einnig nafn yfir ýmsa svipaða fundi sem haldnir voru á næstu tveimur áratugum.

## TOES toppfundirnir

Fyrsti fundurinn var haldinn 1984 og var skipulagður af samtökunum New Economics Foundation og Right Livelyhodd Awards. Stefnan var tekin á að koma fram með aðra valkosti í þróunar og umhverfismálum. Tilgangur fundana var að sýna fram á að hagkerfi heimsins gætu verið skipulögð a betri hátt. Fundirnir voru einnig gagnrýnir á G7 toppfundina fyrir að þeir gerðu sér upp að vera málsvari allra jarðarbúa. TOES krafðist þess að hagstjórn heimsins lyti frekar lýðræðislegri stjórn og stungið var upp á því að G-7 fundunum yrði skipt út fyrir fulltrúaskipað hagfræðiráð innan sameinuðu þjóðana.

TOES voru haldnir frá 1985-1987 í Bretlandi þar sem að sendinefnd var skipuð til þess að fara þangað sem að G7 toppfundurinn var haldin. Frá 1988 þegar var haldin TOES hefur hann verið haldin í sömu borg og G7 fundurinn var haldin. Fundirnir voru haldnir í eftirfarandi borgum; Houston (1990), Denver (1997), Birmingham (1998), Warwick (2000), Brunswick (2004).

## References
Fjarskoðun

**Fjarskoðun** gengur út á að öðlast upplýsingar um fjarlægja hluti með því að skynja tilveru þeirra með huganum einum saman. Rannsóknir sýna fram á að fjarskoðun virki ekki, og því er hún flokkuð undir gervivísindi.

Fjarskoðun varð vinsæl í Bandaríkjunum á 10. áratugnum eftir að leynileg skjöl um tilraunir bandarískra stjórnvalda með þennan mátt voru gerðar opinberar. Hafði ætlunin veri ðað nýta þetta dulræna fyrirbrigði í hernaðartilgangi, en bundið var enda á rannsóknarverkefnið árið 1995 þar sem það skilaði ekki árangri. 

## Sjá einnig
* Skyggnigáfa
Hugarskynjun

**Hugarskynjun** (stundum kallað **sjötta skilningarvitið**) kallast það þegar upplýsingar eru fengnar frá umheiminum með huganum einum saman en ekki með skilningarvitunum *(augum, eyrum, snertingu, og þess háttar)*.  

Hugtakið er notað til að lýsa yfirnáttúrulegum hlutum líkt og dulspeki, fjarskoðun, og skyggnigáfu.
Eldgosið í Eyjafjallajökli 2010

**Eldgosið í [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]] 2010** hófst snemma að morgni 14. apríl 2010 og stóð til 23. maí sama ár. Gosið var í toppgíg Eyjafjallajökuls og kvikan bræddi ísinn sem er við gíginn. Stórt flóð rann norður um Gígjökul og út í Markarfljót. Flóð varð einnig í Svaðbælisá undir Eyjafjöllum.

Strax um morguninn var gossprungan orðin 2 km að lengd og teygði sig frá norðri til suðurs. Stór sigdæld myndaðist kringum gíginn og fór stækkandi. Þá var gosmökkurinn kominn í 22 þúsund feta hæð um hálf-ellefuleytið.

Gosaska dreifðist um alla Evrópu og olli miklum truflunum á flugumferð, en flugsamgöngur stöðvuðust dögum saman í mörgum ríkjum. Öskumistur gerði oft á Suðurlandi næstu árin vegna fokösku.

## Tengt efni
* Eldgosið á Fimmvörðuhálsi 2010
* Eldgosaannáll Íslands

## Heimildir


## Tenglar

* ''Saga gossins í Eyjafjallajökli''; grein á Rúv.is 23. maí 2010
;Myndir og vefmyndavélar
* Vefmyndavél á Þórólfsfelli
* Vefmyndavél hjá Hvolsvelli
* Myndir, Veðurstofan
* Myndir, Jarðvísindastofnun

;Skýringar
* Eldgos í Eyjafjallajökli Jarðvísindastofnun
* Eyjafjallajokull Southern Iceland , Smithsonian Institute, *Weekly Report* 7. April-13. April 2010 (á ensku)

;Jarðskjálftar
* Mýrdalsjökull

;Fleiri 
* NASA 
* ''Gosið virðist aftur orðið öskugos''; grein af Rúv.is 06.05.2010
Jose Ortega y Gasset

**José Ortega y Gasset** (9. maí 1883 í Madríd – 18. október 1955 í Madríd) var spænskur heimspekingur og rithöfundur. Þekktastur er hann fyrir verk sitt *La rebelión de las masas* (*Uppreisn fjöldans*), sem byggð er á blaðagreinum sem birtust í dagblaðinu *El sol*. Hann stofnaði tímaritin *España* (1915–1924) og *Revista de Occidente* (1923-). Á Franco-tímanum fór hann í útlegð, frá 1936-1945, en sneri aftur, stofnaði háskóla og kenndi við hann til æviloka.
Mölnlycke

**Mölnlycke** er bær í Suðvestur-Svíþjóð og er úthverfi Gautaborgar. Íbúafjöldi í Mölnlycke var 15.608 árið 2010. Bærinn tilheyrir sveitarfélaginu Härryda. 

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Nálastungur

**Nálastungulækningar** er aðferð þar sem nálum er stungið í ákveðna punkta á húðinni. Nálastungur eru ekki byggðar á vísindalegri þekkingu og hafa ekki sýnt fram á að þær hafi lækningamátt. Nálastungur flokkast því undir gervivísindi.

Þó að nálastungur hafi eitthvað verið notaðar í Kína til forna var það Maó Zedong, leiðtogi Kína, sem gerði nálastungur vinsælar á ný árið 1949 til að skapa nýjan sameiginlega menningargrunn í Kína og til að draga úr álagi á heilbrigðiskerfið.

## Tilvísanir
Sóknarhyggja

**Sóknarhyggja** er kenning í alþjóðasamskiptum innan raunhyggju um að ríki séu í eðli sínu árásargjörn, þar sem maðurinn hafi óseðjandi þrá eftir völdum eða drottnun og/eða orðstír eða vegsemd. Samkvæmt hugmyndum um sóknarhyggju ættu öll ríki að nýta hvert það tækifæri sem þau fá til útþenslu og landvinninga til að auka vald sitt og þar með öryggi gagnvart öðum löndum. Þar sem sóknarhyggjan leggur til að ríki þurfi ávallt að gera ráð fyrir illviljuðum ásetningi annarra ríkja, eru öll stríð fyrirbyggjandi stríð. Þar sem öll ríki séu mögulegir andstæðingar, þá sé eina leiðin til þess að ríki geti búið við öryggi, sú að útrýma hugsanlegum samkeppnisaðilum og verða heimsveldi eða í það minnsta ná svæðisbundinni forystu eða yfirburðastöðu.
Varnarhyggja

**Varnarhyggja** er kenning í alþjóðasamskiptum innan raunhyggju um að stríð séu í flestum tilvikum óskynsamleg og hafi nær ávallt óhagstæðar afleiðingar fyrir ríki. Í fyrsta lagi vegna þess að það sem talið er vera undirliggjandi forsenda fyrir stríðinu getur reynst vera röng eða óréttmætt. Í öðru lagi, getur það haft í för með séð diplómatískan kostnað að koma af stað stríði án þess að hafa afdráttarlausar sannanir um að hitt ríkið hafi ætlað að gera árás. Það getur haft í för með sér þær afleiðingar að önnur ríki muni ekki mynda bandalög með því, þar sem litið verði á það sem óáreiðanlegt og ógnandi. Í þriðja lagi gerir varnarhyggjan ráð fyrir að vörn hafi kosti umfram sókn og því sé betra fyrir ríki að verjast fremur en að leggja í sókn, í þágu öryggis.

Þrátt fyrir að varnarhyggjukenningar séu ólíkar að upplagi hafna þær allar þeirri hugmynd að ríki séu í eðli sínu árásargjörn. Það er í raun út frá þeirri grunnforsendu sem kenningarnar geta hafnað því að öll ríki hafi ávallt illan ásetning og þurfa þar af leiðandi ekki að vera í stöðugri sókn. Engu að síður þurfa lönd þó að byggja upp varnir sínar gagnvart öðrum löndum og í sumum tilvikum getur það leitt til öryggisklemmu.
Öryggisklemma

**Öryggisklemma** er hugtak innan alþjóðasamskipta sem fellur undir stjórnmálafræði og leitast við að skýra hegðun ríkja við óvissuástand. Inntak öryggisklemmunnar er sú staðreynd að á milli landa ríkir stjórnleysi, þ.e. að ekkert yfirþjóðlegt yfirvald er til staðar til þess að tryggja frið. Hugtakið er nátengt kenningunni um valdajafnvægi í alþjóðasamskiptum.

Öryggisklemman felst í því að jafnvel þegar tiltekið ríki vill auka öryggi sitt með því að bæta varnir sínar. Þá getur það haft þau áhrif á nágrannaríki að þau óttast um eigið öryggi, og þannig leitt af stað vopnakapphlaupi og skapað spennu ríkjanna á milli. 

Öryggisklemma er því staða sem kemur upp vegna óttans sem vaknar sökum þeirrar óvissu sem ríkir milli landa um ásetning annarra í garð hinna og viðheldur óttanum, svo lengi sem þetta ástand ríkir.

## Dæmi
Til að lýsa hugtakinu nánar skulum við líta á tvö ríki; ríki A og ríki B. Ríki A ákveður að auka varnarmátt sinn af þeim sökum að það óttast um öryggi sitt gagnvart ríki B. Í slíkum aðstæðum eykur ríki A öryggi sitt með varnarmætti í því skyni að halda ríki B frá með fælingarmætti. Ríki B gæti þó litið svo á að þar sem ríki A sé búið að koma sér upp meiri varnargetu, þá sé það þar með orðin ákveðin ógn við ríki B, sem þar af leiðandi bætir við varnarmátt sinn. Þegar ríki B bætir við varnararmátt sinn, lítur ríki A svo á að það þurfi að bæta enn frekar við varnararmátt sinn og svo koll af kolli þar til komin er upp sú staða að ríkin tvö eiga í vopnakapplaupi, þ.e. öryggisklemma hefur myndast og lokaniðurstaðan verður að öryggi allra er ógnað.

## Heimildir
* Snyder. Glenn, H. (Jul., 1984). „The security Dilemma in Alliance Politcs“. *World Politics* 36 (4): 461-495. The Johns Hopkins University Press. Sótt 11. febrúar 2010 af http://www.jstor.org/stable/2010183?seq=1
* Tang, Shiping. (2008). *Fear in International Politics: Two Positions*. International Studies Association.
Hraunhitaveita

**Hraunhitaveita** er hitaveita sem nýtir varmaorku úr hrauni sem er að kólna til upphitunar húsa. 

## Hraunhitaveitan í Vestmannaeyjum
Hraunhitaveita var sett upp í Vestmannaeyjum eftir að Heimaeyjargosinu lauk. Í ársbyrjun 1974 setti Sveinbjörn Jónsson upp einfaldan varmaskipti á Eldfellshrauni og lét kalt vatn renna í gegnum hann. Vatnið hitnaði í hrauninu og var leitt inn á hitakerfi húss. Seinni hluta vetrar 1974 var sett upp tilraunahitaveita í Gufugili sem hitaði upp 25 hús auk sjúkrahússins. Árin 1977-78 voru flest hús í Vestmanneyjum tengd hraunhitaveitunni. Eftir því sem hraunið kólnaði varð að virkja ný svæði. Árið 1988 var hætt að nota hraunhitaveituna. 

## Heimild
* Hraunhitaveitan (Hitaveita Suðurnesja)

## Tenglar
* ''Hraunhitaveita í Eyjum?''; grein í Tímanum 1973
Nektardans

**Nektardans** er það þegar einstaklingur, oftast kona, dansar og fer úr fötunum til að skemmta karlmönnum og/eða konum. Nektardans þykir sumstaðar vera klámfenginn og var bannaður á Íslandi þann 23. mars 2010.

## Tengt efni
* Klámvæðing
* Súludansmey
* Velsæmi

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Saga nektardans á Íslandi''; grein í DV 2002
* ''Nektardans tíðkast um allan bæ''; grein í Fréttablaðinu 2006
* ''14 ára nektardansmær''; grein í Tímanum 1959
* ''Nektardansinn bannaður''; grein í Tímanum 1959
Þorsteinn Már Baldvinsson

**Þorsteinn Már Baldvinsson** (f. 7. október 1952 á Akureyri) er fyrrum forstjóri útgerðarfyrirtækisins Samherja og fyrrverandi stjórnarformaður Glitnis.

Þorsteinn varð stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri 1973 og fékk skipstjórnarréttindi frá Stýrimannaskólanum 1974. Árið 1980 útskrifaðist hann sem skipaverkfræðingur frá Norges Tekniske Högskole. Hann keypti Samherja ásamt frændum sínum, bræðrunum Þorsteini Vilhelmssyni skipstjóra og Kristjáni Vilhelmssyni vélstjóra, árið 1983 og hefur verið forstjóri félagsins síðan. Kristján er framkvæmdastjóri útgerðarsviðs en Þorsteinn Vilhelmsson klauf sig út úr fyrirtækinu eftir harðar deilur. Samherji varð með tímanum stærsta útgerðarfyrirtæki landsins og eitt hinna stærstu í Norður-Evrópu.

Þorsteinn Már varð stjórnarformaður Glitnis á árinu 2008. Hann var nokkuð áberandi í upphafi bankahrunsins sama haust, þegar Seðlabankinn yfirtók Glitni, en Þorsteinn var mjög ósáttur við þá atburðarás og sagði meðal annars í viðtölum að það hefðu verið stærstu mistök lífs síns að leita til Davíðs Oddssonar seðlabankastjóra. Sagt var að Þorsteinn hefði verið því mjög mótfallinn þegar Davíð var ráðinn ritstjóri Morgunblaðsins árið 2009, en Þorsteinn er einn af eigendum blaðsins.

Í nóvember árið 2019 birti WikiLeaks fjölda skjala og tölvupósta sem gáfu til kynna að Samherji hefði greitt milljónir króna í mútufé til stjórnmálamanna og embættismanna í Namibíu í skiptum fyrir aðgang að fiskveiðikvóta á miðum Namibíu. Sama dag staðhæfði Jóhannes Stefánsson, fyrrum starfsmaður Samherja í Namibíu, í viðtali í þættinum *Kveiki* á Ríkisútvarpinu, að Þorsteinn Már hefði skipað mútugreiðslurnar. Þorsteinn Már steig tímabundið til hliðar þann 14. nóvember sem forstjóri fyrirtækisins þegar innri rannsókn hófst á ætluðum brotum þess og Björgólfur Jóhanns­son tók við til bráðabirgða.

Í Júní 2025, lét hann af störfum sem forstjóri Samherja. Eftirmaður Þorsteins var sonur hans, Baldvin Þorsteinsson.

## Heimildir
* 
* 

;Tilvísanir
Peterborough

**Peterborough** (borið fram  eða ) er borg og þéttbýli í Austur-Englandi. Árið 2017 voru íbúar um það bil 199.000 manns. Borgin er í sögulegu sýslunni Cambridgeshire. Miðpunktur borgarinnar, ráðhúsið, liggur 121 km fyrir norðan Charing Cross í London. Áin Nene rennur gegnum borgina og þaðan til sjávar í Norðursjóinn um 48 km til norðausturs. Járnbraut tengir Peterborough öðrum stöðum í Austur-Englandi.

## Landsvæði
Peterborough liggur á sléttu landssvæði og nokkrir punktar í borginni eru fyrir neðan sjávarmálið. Svæðið sem heitir „the Fens“ á ensku liggur austurlega. Peterborough liggur að Northamptonshire og Rutland í vestri, Lincolnshire í norðri og Cambridgeshire í suðri og austri.
## Söguágrip
Mannabyggð á svæðinu hófst fyrir löngu, áður en bronsöldin hófst. Það eru sönnunargögn til þess sem má sjást á Flag Fen fornleifasvæðinu sem liggur eystra. Á þessu svæði má líka finna rómverskar rústir og fornminjar. Við komu Engilsaxa var klaustur stofnað, sem hét á þessum tíma Medeshamstede. Það heitir Dómkirkjan í Peterborough nú á dögum. Á 19. öld stækkaði íbúatala mikið við byggingu járnbrauta og Peterborough varð iðnaðarmiðstöð. Á þessum tíma var borgin sérstaklega þekkt fyrir framleiðslu múrsteina.

Upp úr seinni heimsstyrjöldinni var stækkun borgarinnar takmarkuð þar til hún varð New Town í sjöunda áratugnum. Íbúum fjölgar aftur og miðborgin er núna í endurreisn. Eins og í öðrum borgum á Bretlandi hefur iðnaðarstörfum fækkað vegna nýrra fjármála- og útdreifingarstarfa.

## Íþróttir
Knattspyrnulið borgarinnar er Peterborough United, stofnað 1934.

## Heimildir

*
Ormur

**Ormar** eru hópur nokkura fjarskyldra dýra sem hafa sívalningslaga búk og enga útlimi. Dæmi um dýr sem kallaðir eru ormar eru liðormar (svo sem ánamaðkurinn), þráðormar, flatormar, Ranaormar, og stundum maðkar.
Generación del 27

**Generación del 27** (íslenska: *Kynslóð 27*) er kynslóð skálda og rithöfunda kennd við árið 1927 en um það leyti komu fram mörg ung skáld og rithöfundar á Spáni. Í spænskri bókmenntasögu tíðkast það talsvert að kenna skáldakynslóðir við tiltekin ártöl - oft er þá miðað við árið sem flest þeirra koma fram einna fyrst. Kynslóðin næst á undan kynslóðinni frá 1927 er þannig til dæmis kennd við árið 1898. Fræg skáld af 27-kynslóðinni er t.d. Federico García Lorca, Vicente Aleixandre og Pedro Salinas.
Durham

**Durham** (borið fram , á staðnum ) er borg í Norðaustur-Englandi. Hún liggur í Durham-sýslu sem er líka borgarstjórnarsvæðið. Durham er höfuðborg sýslunnar. Hún liggur 21 km sunnan við Sunderland. Áin Wear rennur gegnum Durham og myndar stóra árbugðu sem skiptir borginni. Það er stór viktoríönsk járnbrauturbrú sem sést á leið inn í borgina. Heitið Durham er upprunnið úr fornensku orði *dun*, sem þýðir „hóll“ og fornnorrænu orði *holme* sem þýðir „eyja“. Íbúarnir voru um 42.939 manns árið 2001.

Borgin liggur á hæðóttu landasvæði er talið er að hún sé byggð á sjö sögulegum hóllum. Dómkirkja stendur á hæsta hólnum og má sjást frá öllum punktum í borginni. Miklir skógar á árbökkunum umkringja borgina. Durham er vel þekkt fyrir dómkirkjuna sína sem byggð var af Normönnum og kastalann sinn sem byggður var á 11. öld. Háskólinn í Durham er í borginni en hann var stofnaður var á 19. öld. Stórt fangelsi liggur að miðborginni.

Sönnunargögn benda til þess að svæðið hafi verið byggt á frá árinu 2000 f.Kr. Munkar stofnuðu nútímaborgina um árið 995 e.Kr. Iðnbyltingin hafði ekki mikil áhrif á borgina en hún var samt vel þekkt fyrir teppaframleiðslu og vefnað.

## Heimildir

*
Lancaster

**Lancaster** (borið fram   eða ) er borg í Norðvestur-Englandi. Hún er höfuðborg sýslunnar Lancashire og liggur við ána Lune. Íbúar eru um 52.000 manns í borginni (2011) og 138.375 á þéttbýlissvæðinu. Nokkrir bæir liggja á þéttbýlasvæðinu, eins og Morecambe.

Heitið Lancashire er upprunnið úr heiti borgarinnar. Borgin hefur löngu verið viðskipta-, menningar- og menntunarmiðstöð. Hún er tengd breska konungsveldinu; Lancaster-ættin var grein enska konungsveldsins. Elísabet 2. á nokkrar landareignir í hertogadæminu Lancaster og hún er sjálf hertogi af Lancaster. Lancaster varð opinber borg árið 1937 vegna „langvarandi tengsla við konungsveldið“.

Aðalbygging borgarinnar er kastallinn í Lancaster.

## Tilvísanir

## Heimildir

*
Vatnsfjörður (Barðaströnd)

**Vatnsfjörður** er um níu kílómetra langur fjörður og friðland í Barðastrandarsýslu á Vestfjarðakjálkanum sunnanverðum. Hann er vestasti fjörðurinn á suðurströnd Vestfjarða. Þar er hótelið Flókalundur.

Hrafna-Flóki tók land við Vatnsfjörð og  nefndi landið Ísland. Landnáma segir frá að Flóki og fylgdarmenn hans hafi tekið land við Vatnsfjörð á Barðaströnd og verið þar að veiðum en ekki hugsað um að heyja til vetursins og því hafi kvikfé þeirra dáið. Vorið eftir hafi verið kalt en þá hafi Flóki gengið upp á fjall og séð norður yfir fjöllin fjörð fullan af hafísum og því nefnt landið Ísland.

Dalurinn inn af Vatnsfirði er svo aftur kenndur við vatnið og heitir Vatnsdalur. Vatnið sjálft er síðan hringnefni og heitir Vatnsdalsvatn. Áin sem í það fellur heitir Vatnsdalsá og var stærsta og vatnsmesta áin í gömlu Vestur-Barðastrandarsýslu, en er semsagt stærsta áin um nokkurt svæði. Engin göngubrú eða brú yfirleitt er yfir Vatnsdalsá og verður ekki yfir hana komist hæglega fótgangandi nema þegar rennsli er með minnsta móti.
Vaxtabætur

**Vaxtabætur** eru opinber stuðningur við þá sem skulda vegna húsnæðiskaupa. Þeir sem greiða vaxtagjöld af lánum vegna kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota eiga rétt á vaxtabótum og sama á við um þá sem keypt hafa eignarhlut í almennri kaupleiguíbúð. Vaxtabætur ákvarðast samkvæmt upplýsingum á skattframtali. Þeir sem notið hafa frystingu lána eiga ekki rétt á vaxtabótum.

## Tenglar
* ''Vaxtabætur''; af Rsk.is
* ''Reikna vaxtabætur (reiknivél)''; af Ríkisskattstjóra.is
* ''Útreikningar vaxtabóta''; grein í DV 1996
* ''Vaxtabætur og skuldajöfnun''; grein í Morgunblaðinu 2002
* ''Skuldajöfnun vaxtabóta''; grein í Morgunblaðinu 2002
Melkot

**Melkot** var einn síðasti torfbærinn í Reykjavík og var rifinn árið 1915. Bær þessi stór í útsuðurhorni lóðar ráðherrabústaðarins við Tjarnargötu, en taldist þó meðan hann stóð til Suðurgötunnar. Melkot er fyrirmynd Halldórs Laxness að Brekkukoti í Brekkukotsannáli. 

Árið 1915 voru uppi bollaleggingar um það að endurbyggja Melkot. Þar bjuggu þá Magnús Einarsson sjómaður og Guðrún Klængsdóttir kona hans. Guðjón Helgason, bóndi í Laxnesi, faðir Halldórs Laxness, sem var náskyldur Magnúsi í Melkoti, hafði þá í huga að byggja þar upp og setjast þar að. En af því varð þó ekki. Melkot var rifið og síðan hefur ekki verið byggt á lóðinni. Mun Halldór hafa verið vel kunnugt í Melkoti og jafnvel búið þar um skeið hjá Magnúsi frænda sinum. 

## Tengt efni
* Brekkukotsannáll
* Litla-Brekka við Þormóðsstaðaveg. 

## Tenglar
* ''Mannlíf í Melkoti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
1030

Árið **1030** (**MXXX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Klaustur stofnað á Bæ í Borgarfirði af Hróðólfi hinum enska. Hann stofnaði einnig prestaskóla þar. Hann yfirgaf Ísland 1049 og munu klaustrið og skólinn þá hafa lagst af.
* Grettir Ásmundarson synti Drangeyjarsund.

### Fædd

### Dáin
* 29. júlí - Þormóður Bersason Kolbrúnarskáld féll í Stiklastaðaorrustu.
* Skafti Þóroddsson, íslenskur lögsögumaður.
* Bersi Skáld-Torfuson, íslenskt skáld.

## Erlendis
* 29. júlí - Stiklastaðabardagi var háður í Norður-Þrændalögum. Þar féll Ólafur Noregskonungur þegar hann reyndi að ná Noregi aftur undir sig eftir að hafa verið hrakinn úr landi 1028 af Knúti ríka.
* Knútur ríki setti ungan son sinn, Svein Alfífuson, sem konung í Noregi.
* Borgirnar Tartu í Eistlandi og Kaunas í Litáen stofnaðar.

### Fædd

### Dáin
* 29. júlí - Ólafur Haraldsson digri, Noregskonungur (f. 995).
Gjálpargosið

**Gjálpargosið** var eldgos í Gjálp undir Vatnajökli og hófst að kvöldi 30. september 1996. Gjálpargosið var einstætt í sinni röð þar sem jarðvísindamönnum gafst í fyrsta sinn tækifæri á að fylgjast með átökum elds og íss og myndun móbergsfjalls undir stórum
jökli. Gosið stóð í 13 daga og á þeim dögum bráðnuðu um 3 rúmkílómetrar íss. Á meðan myndaðist allt að 350 m hár og 6-7 km langur móbergshryggur inni í jöklinum. Volgt bræðsluvatn rann frá gosstöðvunum og safnaðist fyrir í Grímsvötnum þar til þau hlupu 4.-6. nóvember. Jökulhlaupið náði 45.000 m3/sek. þegar mest stóð á.

Eldstöðin heitir eftir Gjálp Geirröðardóttur sem olli vatnavöxtum miklum í ánni Vimur eins og greint er frá í Snorra-Eddu.

## Tenglar
* ''Gosið í Gjálp''; grein af Mbl.is 23. nóvember, 1997
* ''Ísinn á Grímsvötnum lyftist''; grein af Mbl.is 4. okt. 1996
Hadríanusarmúrinn

**Hadríanusarmúrinn** (enska: *Hadrian’s Wall*, latína: *Vallum Aelium*) er varnargarður úr grjóti og torfi sem Rómverjar létu reisa þvert yfir Norður-England. Verkið var hafið árið 122 e.Kr. á ríkisárum Hadríanusar keisara. Hann var annar af tveimur fyrstu varnargörðum sem reistur var í Stóra-Bretlandi, hinn er Antonínusarmúrinn sem liggur þvert yfir Skotland. Hadríanusarmúrinn er þekktari af því rústir hans eru heillegri.

Talið er að múrinn hafi verið reistur til þess að afmarka landamæri Rómaveldis í Stóra-Bretlandi, þ.e. Brittaníu, og veita vörn gegn árásum þjóðflokka norðan hans. Bygging múrsins bætti efnahag manna í landamærahéruðunum og stuðlaði að friðsamlegra ástandi, enda var hann einhver tryggustu landamæri Evrópu á þeim tíma.

Múrinn var um 120 kílómetrar á lengd en þykkt og hæð var misjöfn og fór eftir efnivið og aðstæðum á hverjum stað. Sumstaðar var hann gerður úr tilhöggnu grjóti, annars staðar úr torfi. Hæðin var frá 3,5 metrum upp í fimm til sex metra og múrinn var allt að sex metrar á þykkt en þó víðast hvar mun mjórri. Virkisgrafir voru meðfram honum og á honum eða við hann voru um 80 litlir virkisturnar þar sem rómverskar herdeildir höfðu aðsetur og fylgdust með mannaferðum.

Megnið af múrnum stendur enn í dag og er hann heillegastur um miðbikið en allt fram á 20. öld var þó tekið grjót úr honum til að nota í önnur mannvirki. Göngu- og hjólastígur liggur meðfram honum mestöllum. Hann er helsti ferðamannastaður í Norður-Englandi og þar kallar fólk hann **Roman Wall** eða **the Wall**. Hadríanusarmúrinn var skráður á heimsminjaskrá UNESCO árið 1987. Samkvæmt English Heritage, samtökum sem stjórna varðveislu sögustaða í Englandi, er hann „mikilvægasta rómverska minnismerkið í Bretlandi“.

## Tengt efni
* Sycamore Gap-tréð

## Heimildir

*
Carlisle

**Carlisle** (borið fram , á staðnum ) er borg í Norðvestur-Englandi og höfuðborg sýslunnar Cumbria. Hún er aðalborg þéttbýlissvæðsins Carlisle. Borgin liggur við samrennsli ánna Eden, Caldew og Peterill, 16 km sunnan Skotlands. Hún er stærsta þéttbýlið í Cumbria og er stjórnunarmiðstöð borgarinnar og sýslunnar. Frá og með 2011 voru íbúar um 75.300 manns í borginni og 107.000 á þéttbýlissvæðinu.

Carlisle var upprunalega höfuðborg sýslunnar Cumberland og var stofnuð af Rómverjum sem vörn fyrir Hadríanusarmúrinn. Á miðöldum varð borgin mikilvægur varnarstaður vegna nálægðar við konungsríkið Skotland. Árið 1092 byggði William Rufus kastalann í Carlisle sem var einu sinni fangelsi fyrir Maríu Skotadrottning. Nú á dögum hýsir kastalinn minjasafn. Carlisle varð biskupsdæmi árið 1122 og þá var byggð dómkirkjan í Carlisle.

Við komu textílframleiðslu á tímum iðnbyltingarinnar breytist Carlisle mikið, hún varð þéttbyggð iðnaðarborg. Staðsetning borgarinnar gerði henni kleift að þróast og stækka. Hún varð mikilvæg járnbrautarborg. Sjö járnbrautarstjórnendur deila lestarstöðinni í borginni.

Hún er stundum nefnd **Border City** á ensku og er helsta menningar-, viðskipta- og iðnaðarmiðstöð sýslunnar. Háskólinn í Cumbria er staddur þar og eru þar nokkur minjasöfn að auki.

## Heimildir

*
Aðalsteinn Englandskonungur

**Aðalsteinn Englandskonungur** betur þekktur sem **Aðalsteinn hinn sigursæli** (um 895 – 27. október 939) var konungur á Englandi á árunum 925 – 939. Hann var sonur Játvarðar eldri, sem var konungur 899 – 924, og sonarsonur Alfreðs mikla. Hann var ekki krýndur fyrr en 4. september 925, meira en ári eftir að faðir hans dó. Hugsanlega var Elfward hálfbróðir hans konungur á milli þeirra en hann dó fáeinum vikum á eftir föðurnum.

Aðalsteinn hafði sigur í miklum bardaga við Ólaf Skotakonung árið 937, sem Egill Skallagrímsson og Þórólfur bróðir hans tóku þátt í. Sá bardagi er talinn einn hinn merkasti í sögu Englands því að það var í raun þá fyrst sem Englendingar börðust sem ein þjóð gegn innrásarliði Kelta og norrænna víkinga. Um orustuna er til kvæði á fornensku: *[[Orustan við Brunanborg]]*.

Aðalsteinn Englandskonungur var sá sem fóstraði Hákon, son Haralds hárfagra. Aðalsteinn leyfði Eiríki blóðöxi að setjast að í Englandi, eftir að hann var hrakinn úr landi í Noregi.

Aðalsteinn var ókvæntur og erfði Játmundur bróðir hans kórónuna eftir hans dag.