open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Svartidauði á Íslandi

**Svartidauði** var mjög skæð farsótt, sem talin er hafa borist til Íslands vorið 1402. Hálfri öld fyrr, á árunum 1348–1350, hafði pestin gengið um alla Evrópu en barst þó ekki til Íslands, sennilega einfaldlega vegna þess að engin skip komu til landsins þau tvö ár sem hún geisaði á Norðurlöndum og í Englandi. Ýmist tókst ekki að manna skipin vegna fólksfæðar eða þá að skipverjar dóu á leiðinni og skipin komust aldrei alla leið. Töluverður vöruskortur var í landinu vegna siglingaleysis þessi ár og er meðal annars sagt að leggja hafi þurft niður altarisgöngur um tíma af því að prestar höfðu ekki messuvín.

Svartidauði var viðloðandi í Evrópu næstu aldir þótt hann yrði ekki aftur að viðlíka farsótt. Líklega barst hann til Íslands með farmanninum Hval-Einari Herjólfssyni, sem tók land í Maríuhöfn á Hálsnesi í Hvalfirði. Hann sigldi líklega frá Englandi, en þar er vitað af veikinni árið 1401. Þangað kom Óli Svarthöfðason prestur í Odda til fundar við Einar. Hann veiktist fljótt og dó í Hvalfirði eftir skamman tíma. Lík hans var flutt til Skálholts til greftrunar. Síðan breiddist veikin hratt út um landið.

Í Árbókum Espólíns segir: „Þar kom út í klæði — að því er sumir sögðu — svo mikil bráðasótt, að menn lágu dauðir innan þriggja nátta, þar til heitið var þremur lofmessum með sæmilegu bænahaldi og ljósbruna, þurraföstu fyrir Kyndilmessu og vatnsföstu fyrir jólin; ennfremur Saltarasöngum, Maríusöngum og að gefa hálfvætt silfurs til Hóla, til að búa skrín Guðmundar hins góða. Er síðan mælt að flestir næðu að skriftast áður en dóu“.

Svartidauði gekk um landið á árunum 1402–1403 og var mjög skæður. Á sumum bæjum dó hver einasti maður og sagt er jafnvel að heilar sveitir hafi eyðst; til dæmis er sagt að í Aðalvík og Grunnavík hafi aðeins lifað eftir tvö ungmenni. Prestum var sérlega hætt við að smitast, þar sem þeir vitjuðu oft dauðvona fólks og veittu því skriftir, og er sagt að aðeins hafi lifað eftir þrír prestar á öllu Norðurlandi og auk þess einn munkur og þrír djáknar á Þingeyrum; aðrir vígðir menn dóu í plágunni.

Ekki er vitað hve margir dóu í Svartadauða á Íslandi; sumir segja allt að tveir þriðju allra landsmanna hafi fallið í valinn en fræðimenn hafa notað fjölda eyðibýla nokkrum áratugum eftir pláguna til að geta þess til að um helmingsfækkun hafi orðið. Heilar fjölskyldur og jafnvel ættir dóu og mikil tilfærsla varð á eignum, sumir erfðu stóreignir eftir fjarskylda ættingja og gat stundum verið erfitt að finna réttu erfingjana, þegar óvíst var í hvaða röð fólk hafði dáið. Kirkjan eignaðist líka fjölda jarða því að fólk hét á kirkjur og dýrlinga og gaf stórfé sér til sáluhjálpar.

Verðmæti jarðeigna hrapaði þó á sama tíma því fjölmargar jarðir lögðust í eyði og leiguverð lækkaði. Mikill skortur var á vinnuafli eftir pláguna og liðu margir áratugir þar til fór að rætast úr því ástandi. Þetta kom ekki síst niður á sjósókn og varð til þess að minna aflaðist af fiski, sem var helsta útflutningsvara Íslendinga.

## Heimildir
* 
*
Snefilefni

**Snefilefni** (**örefni** eða **sporefni**) eru ólífræn næringarefni sem lífvera þarf að fá daglega en í mjög litlu magni. Snefilefni má finna með efnagreiningu í mjög litlu magni í pöntu- og dýraríkinu og til að frumefni geti flokkast sem snefilefni verður magn þess af heildarmagni frumefna lífverunnar að vera minna en 0,01%.

## Tenglar
* ''Hvaða efni eru snefilefni?''; af Vísindavefnum
Röðulblóm

**Röðulblóm** (fræðiheiti: *Clivia miniata*) er sígræn stofujurt af páskaliljuætt. Röðulblómið ber á latínu nafn hertogafrúar sem var upp á Norðymbralandi og bar tignarheitið Lady Clive. Síðara nafnið – *miniata* – mun hinsvegar þýða menjurauður og vísar til blómlitarins. 

## Tenglar
* ''Klivía - Clivia miniata''; grein í Morgunblaðinu 1987
Hreðka

**Hreðka** (**radísa** eða **rætla**) (fræðiheiti: *Raphanus sativus*) er matjurt af krossblómaætt. Radísan myndar smáan, hnöttóttan, rauðan forðahnúð neðanjarðar sem notaður er sem grænmeti eða krydd.

## Tenglar
* ''Hreðkur''; grein í Morgunblaðinu 1975
Vindill

**Vindill** (**sígar** eða **sígari**) er tóbak undið inn í tóbaksblöð í (misgilda og mislanga) ströngla og eru gerðir til reykingar. Vindlar eru mjög mismunandi að gæðum, en vindlar frá Kúbu hafa alltaf haft á sér orð fyrir einstök gæði. Ekki má rugla vindlum saman við orðinu *vindlingar*, en það orð er haft um sígarettur. 

## Tenglar
* ''Leyndarmál vindlanna''; grein í Morgunblaðinu 1998
Réttritun

**Réttritun** eða **stafsetning** er kerfi í tungumáli sem segir til um hvernig nota skal ákveðin ritkerfi til að skrifa tungumál. Þótt réttritun sé oft kölluð „stafsetning“ í talmáli, þá er stafsetning undirflokkur réttritunar.

## Tengt efni

* Hljóðritun
* Prentlist/Prentiðn
* Ritkerfi (*[[w:en:Writing system|writing systems]]*)
Gallerí

**Gallerí** (eða **listhús**) er (lítill) sýningarsalur fyrir myndlist, sem er rekinn af einkaaðilum og þar sem einnig er stunduð verslun með listaverk.
Sundlaug Stykkishólms

**Sundlaug Stykkishólms** er sundlaug á Íslandi sem er staðsett í Íþróttamiðstöð Stykkishólmsbæjar, á Borgarbraut 4, 340 Stykkishólmi. Þar er 25 metra löng og 12 metra breið útisundlaug, og 57 metra löng vatnsrennibraut, en hún er önnur lengsta á Íslandi. Einnig eru tveir heitir pottar en vatnið sem í þeim er er veitt úr borholu við Hofstaði, vaðlaug og 12 metra löng innilaug. 

## Heimildir


## Tenglar

* Umfjöllun um Sundlaug Stykkishólms á vef Stykkishólmsbæjar
* Sundlaug Stykkishólms  á www.sundlaugum.is
Ritháttur

**Ritháttur**, **táknun**, **ritun**, **táknkerfi** eða **ritunarkerfi** geta átt við:

## Stærðfræði
*Ritháttur í stærðfræði er notaður til að kynna hugmyndir
**Leibniz rithátturinn
**pólskur ritháttur Lukasiewicz notation, Polish notation, prefix notation.
**svigalaus ritháttur
**tylftaritháttur
**Ritháttur í líkindafræði

## Önnur kerfi
* Réttritun orða
* Ritháttur í skák
* Nótnaskrift eða nótur
Tútankamon

**Tútankamon** (stundum skrifað **Tútankamún** eða **Tútankamen**; fornegypska: *twt-ˁnḫ-ı͗mn* eða *tVwa:t-ʕa:nəx-ʔaˡma:n*; um 1341 f.Kr. – 1323 f.Kr.) var fornegypskur faraó af átjándu konungsættinni á tíma Nýja ríkisins. Upphaflega kemur nafn hans fyrir í heimildum sem **Tútankaten** sem merkir „lifandi mynd Aten (sólskífunnar)“ en Tútankamon merkir „lifandi mynd Amons (sólguðsins)“. Hann komst til valda níu ára gamall og tók við af Smenkare eða Neferneferuaten. Hann ríkti í tíu ár. Algengasta tilgátan um ætterni hans er sú að hann hafi verið sonur Akenatens og Kiju sem var ein af eiginkonum hans. Valdatíð Tútankamons einkenndist af afturköllun þeirra trúarlegu og stjórnarfarslegu breytinga sem Akenaten hafði staðið fyrir.

Gröf Tútankamons fannst óhreyfð í Dal konunganna af Howard Carter og vinnumönnum hans árið árið 1922. Fundurinn vakti gríðarlega athygli um allan heim og gat af sér aukinn áhuga á Egyptalandi til forna. Gullgríman sem var yfir múmíunni hefur orðið að vinsælli táknmynd fyrir menningu Fornegypta.
George Herbert, 5. jarlinn af Carnarvon

**George Edward Stanhope Molyneux Herbert**, fimmti jarl af Carnarvon (26. júní 1866 – 5. apríl 1923) var enskur aðalsmaður sem er fyrst og fremst þekktur fyrir að hafa fjármagnað uppgröftinn sem leiddi í ljós gröf faraósins Tútankamons í Dal konunganna í Egyptalandi. Hann tók sjálfur þátt í því að opna gröfina ásamt Howard Carter sem stjórnaði rannsókninni. Sviplegt andlát hans á hóteli í Kaíró, aðeins nokkrum mánuðum síðar, varð til þess að sögusagnir um bölvun múmíunnar komust á kreik.
Irma Boom

**Irma Boom** (fædd í Lochem, Hollandi þann 15. desember 1960) er grafískur hönnuður
sem starfar í Amsterdam og sérhæfir sig í bókahönnun. 

Irma Boom lærði grafíska hönnun við AKI Art Academy í Enschede. Eftir útskrift starfaði hún í fimm ár við Hollensku ríkisútgáfuna í Haag. Árið 1991 stofnsetti hún Irma Boom Office, sem starfar bæði á innlendum og erlendum vettvangi í bæði menningar- og einkageiranum. Meðal skjólstæðinga eru Ríkissafnið í Amsterdam, Paul Fentener van Vlissingen (1941-2006), Inside Outside, Museum, Boijmans Van Beuningen, Zumtobel, Ferrari, Vitra International, NAi Publishers, Sameinuðu þjóðirnar og OMA/Rem Koolhaas, Koninklijke Tichelaar, og Camper.

Frá 1992 hefur Boom verið gagnrýnandi við Yale-háskóla í Bandaríkjunum og heldur fyrirlestra og námskeið um allan heim. Hún hefur hlotið fjölmörg verðlaun fyrir hönnun sína og var yngst til að hljóta Gutenberg-verðlaunin fyrir heildarverk sín. 

Í fimm ár starfaði hún við hönnun og ritstjórn SVH Think Book 1996-1896 fyrir SVH Holdings í Utrecht. Bókin telur alls 2.136 blaðsíður og var gefin út á bæði ensku og kínversku.

Hönnun hennar á „*Weaving as Metaphor*“ eftir bandarísku listakonuna Sheilu Hicks fékk verðlaunin *The Most Beautiful Book in the World* á bókahátíðinni í Leipzig.

## Tenglar
* Irma Boom Office
* Irma Boom at the Design Museum London
Sogsstöðvar

**Sogsstöðvar** er samheiti yfir þrjár vatnsaflsvirkjanir í Soginu sem byggðar voru af Reykjavíkurborg og íslenska ríkinu um miðja 20. öld til þess að tryggja nægilegt  rafmagn í Reykjavík og á Suður- og Vesturlandi. Þær eru Ljósafossstöð sem hóf rekstur 1937, Írafossstöð sem komst í gagnið 1953 og loks Steingrímsstöð frá 1959. Um rekstur þessara stöðva stofnuðu eigendurnir fyrirtækið Sogsvirkjun sem lagt var niður þegar Landsvirkjun var stofnuð af sömu aðilum og voru þá Sogsstöðvar lagðar inn í Landsvirkjun sem á stöðvarnar og rekur í dag.  Sogsstöðvar voru endurbættar og endurnýjaðar að stórum hluta á árunum 1996 til 2000.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Fell

**Fell** er tegund af fjalli sem ekki er mjög stórt og stendur venjulega stakt í landslagi. Fell eru oft líka flöt að ofan. 

Í lýsingu Grindavíkursóknar er þessi lýsing á muninum á felli og fjalli: *Þann mun gjöri ég á felli og fjalli, að fell kalla ég klettalausa, alls staðar að snarbratta, uppmjóa og toppvaxna, háa hæð, sem hver vill má upp ganga, en fjall, hvar klettar eða klungur hamla uppgöngu, og hvers hæð er í hið minnsta 200 faðmar.*

## Tengt efni
* Fjall

## Tilvísanir
Listi yfir risaeðlur

**Listi yfir risaeðlur** er listi yfir latnesk heiti risaeðla og annarra útdauðra dýra, og samsvarandi íslensk heiti þeirra.

## Stærri flokkunareiningar útdauðra dýra
Eftirfarandi eru stærri flokkunareiningar útdauðra dýra.

## Útdauðar ættir
Eftirfarandi eru útdauðar ættir.

## Risaeðlutegundir og ættkvíslir
Eftirfarandi eru risaeðlutegundir og ættkvíslir.

## Önnur dýr

## Tilvísanir
Moli litli

***Moli litli: saga um lítinn flugustrák*** er barnabókaröð eftir Ragnar Lár sem kom út á árunum 1968-1975. Molabækurnar eru sjö talsins, allar heftaðar í kjölinn, 32 síður með stóru letri og mynd á hverri síðu. Bækurnar fjölluðu um ævintýri Mola sem er lítill og fremur ógætinn flugustrákur, besta vin hans Jóa járnsmið og illmennið Köngul kónguló sem ætlar sér að éta Mola. Nafnið á Mola er til komið af því hve hrifinn hann er af sykurmolum. 

Moli litli var lesinn sem „teiknisaga“ í Stundinni okkar 1969 þannig að hver teikning var höfð í mynd meðan texti þeirrar síðu var lesinn og þannig koll af kolli.
Árbók Ferðafélags Íslands

***Árbók Ferðafélags Íslands*** er bók með greinum um áfangastaði ferðafólks á Íslandi sem Ferðafélag Íslands gefur út árlega. Bókin hefur komið út samfellt frá 1928 og er því orðin að stóru safni greina um náttúru Íslands, dýralíf og staðfræði.
Kallakaffi

***Kallakaffi*** er íslensk aðstæðukómedía í tólf þáttum í leikstjórn Hilmars Oddssonar sem Saga-Film framleiddi fyrir Ríkissjónvarpið. Þættirnir voru frumsýndir haustið 2005. Handritshöfundur var Guðmundur Ólafsson. Þættirnir fjalla um Kalla (Valdimar Örn Flygenring) og Möggu (Rósa Guðný Þórsdóttir) sem eru nýlega fráskilin en reka áfram saman kaffihús. Aðrir leikarar sem komu við sögu voru Ívar Örn Sverrisson, Davíð Guðbrandsson, Lovísa Ósk Gunnarsdóttir og Þórhallur Sigurðsson.
Ólympíumet

**Ólympíumet** er besti árangur sem náðst hefur í sögu tiltekinnar ólympíugreinar, ýmist á Sumarólympíuleikunum eða Vetrarólympíuleikunum. Sum ólympíumet eru jafnframt heimsmet en það fer ekki endilega saman þar sem hvorir leikar eiga sér einungis stað á fjögurra ára fresti.

Alþjóðaólympíunefndin viðurkennir aðeins ólympíumet í vissum greinum. Þeirra á meðal eru:
* Bogfimi
* Frjálsar íþróttir
* Hjólreiðar
* Skotfimi
* Stutt skautahlaup
* Sund
* Kraftlyftingar
Geislavirkir

***Geislavirkir*** var fyrsta breiðskífa og önnur hljómplata íslensku pönkhljómsveitarinnar Utangarðsmanna. Hún kom út 26. nóvember 1980. Utangarðsmenn höfðu hafið starfsemi í byrjun þessa sama árs en á þeim stutta tíma hafði hljómsveitin farið í tvær hljómleikaferðir um landið, hitað upp fyrir ensku hljómsveitina The Clash á stórtónleikum í Laugardalshöll og gefið út þriggja laga smáskífuna *[[Ha-ha-ha (Rækjureggae)]]* tæpum tveimur mánuðum fyrr. Sumarið áður kom sólóplata Bubba Morthens, *[[Ísbjarnarblús]]*, út. Fyrstu breiðskífu hljómsveitarinnar var því beðið með talsverðri óþreyju. 

Platan var tekin upp í Hljóðrita í Hafnarfirði. Upptökustjóri var Geoff Calver og sagt var að upptakan hefði tekið 80 tíma. Meðlimir hljómsveitarinnar léku sjálfir á öll hljóðfæri nema hvað Gunnar Þórðarson lék á orgel í laginu „Kyrrlátt kvöld“. Platan kom út hjá Steinum og er númeruð „Steinar 040“. Plötuumslagið er bláhvít, loftpensluð ljósmynd af hljómsveitinni með reyksvepp eftir kjarnorkusprengingu yfir Reykjavík í bakgrunni. Myndin vísar til textans í fyrsta lagi plötunnar „Hiroshima“.

## Viðtökur
Platan fékk þegar mjög góða dóma gagnrýnenda og menn greindi á um hvort bæri að telja hana eða *Ísbjarnarblús* bestu plötu ársins. Í desember komst hún í annað sæti lista yfir söluhæstu plöturnar á Íslandi sem birtur var í Morgunblaðinu.

## Afmælisútgáfa
25 ára afmælisútgáfa plötunnar var gefin út á geisladiski af Íslenskum tónum árið 2005 með átta aukalögum. 

## Lög
### A-hlið
# „Hiroshima“ – 2:38
# „Barnið sefur“ (Bubbi/Utangarðsmenn) – 2:18
# „Kyrrlátt kvöld“ (Tolli Morthens/Bubbi) – 3:10
# „The Big Print“ (Mick/Utangarðsmenn) – 2:51
# „Samband í Berlín“ (Bubbi/Mick) – 3:49
# „Tango“ (Bubbi) – 1:37
# „It's a Shame“ (Mick) – 2:41
### B-hlið
# „Sigurður er sjómaður“ (Tolli, Húmi Þorbergs/Jónatan Ólafsson) – 1:59
# „Viska Einsteins“ (Bubbi) – 2:20
# „Blóðið er rautt“ (Bubbi) – 2:32
# „Chinese Reggae“ (Mick/Bubbi, Danny) – 2:01
# „Temporary Kick/Let's Go“ (Mick) – 3:07
# „Ég vil ekki stelpu eins og þig“ (Bubbi/Danny) – 2:18
# „Poppstjarnan“ (Bubbi/Mick) – 2:31
Semball

**Semball** er strengja- og hljómborðshljóðfæri og forveri píanós. Semball hefur hljómborð, en hver lykill tengist „þorni“ sem griplar strengi á láréttri hörpu í stað þess að slá á þá eins og í píanói. Náskyld hljóðfæri eru klavíkord, spínetta og virgínall.

Semballinn var algengt hljóðfæri á barokktímanum og margir nútímasemballeikarar sérhæfa sig í tónlist frá þeim tíma.

## Orðsifjar
Orðið *semball* á uppruna sinn í ítalska orðinu „cembalo“ sem er stytting á orðinu „clavicembalo“ sem hefur sömu merkingu.

## Íslenskir semballeikarar
Helga Ingólfsdóttir var brautryðjandi í semballeik á Íslandi. Aðrir þekktir íslenskir semballeikarar eru Anna Margrét Magnúsdóttir og Guðrún Óskarsdóttir.
Strengur

Orðið **strengur** er oftast notað yfir gisið reipi eða spotta sem auðvelt er að sveigja, binda, hnýta eða hengja. Strengir eru oft gerðir út mörgum þráðum.

**Strengur** getur einnig átt við:

Í **vísindum**, **tölvum** eða **stærðfræði**:
*Streng, röð stafa í tölvunarfræði
*Strengjafræði

Í **tónlist**:
* Strengjahljóðfæri
* Strengur (tónlist)
* Strengjakvartett

**Aðrar** merkingar:
*G-strengur
*Strengur í árfarvegi
Franz Liszt

**Franz Liszt** (22. október 1811 – 31. júlí 1886) var ungverskt tónskáld, píanóleikari og píanókennari. Liszt var annálaður um alla Evrópu fyrir píanóleik sinn meðan hann lék opinberlega og líta margir á hann sem fremsta píanóleikara sögunnar. Hann hafði líka töluverð áhrif sem tónskáld, var rómaður píanókennari sem setti mark sitt á leiktækni píanóleikara um langa tíð og var auk þess velgjörðarmaður tónskálda, s.s. Hector Berlioz og Richard Wagner. Dóttir Liszt, Cosima, sem hann átti með Marie d'Agoult, varð eiginkona Wagners. 

## Tenglar
* ''Franz Liszt''; grein í Morgunblaðinu 1960

* Demko Miroslav: *Franz Liszt compositeur Slovaque*, L´Age d´Homme, Suisse, 2003.
Kaupum ekkert-dagurinn

**Kaupum ekkert-dagurinn** er óformlegur dagur, sem haldinn er víða um heim, til að mótmæla neysluhyggju. Tilgangurinn er að vekja fólk til umhugsunar um neyslu sína og fá fólk til að stoppa og hugsa sig betur um áður en ákveðið er að kaupa eitthvað. 

Dagurinn á rætur að rekja til Kanada. Þar var hann fyrst haldinn í Vancouver í september árið 1992. Það var listamaðurinn Ted Dave sem stofnaði hreyfinguna kynnti í kanadíska tímaritinu *[[Adbusters]]*.  Árið 1997 var Kaupum ekkert-dagurinn svo færður á fyrsta föstudag eftir þakkagjörðarhátíðina sem er einn mesti verslunardagur í Bandaríkjunum, en sá dagur er einnig þekktur sem svartur föstudagur.

Kaupum ekkert-dagurinn hefur svo verið að dreifa sér smátt og smátt til fleiri landa. Í kringum aldamótin var þessi dagur haldinn víðsvegar um Evrópu og í dag er hann haldinn í yfir 60 löndum. 

Á Íslandi var Kaupum ekkert-dagurinn fyrst haldinn þann 24. nóvember árið 2000, en þá var hópur af listamönnum sem tók sig saman og skipulagði dagskrá fyrir daginn í Reykjavík.

## Á næstu árum
* 2025 - 28. nóvember
* 2026 - 27. nóvember
* 2027 - 26. nóvember

## Tengt efni

* Svartur föstudagur
* Rafrænn mánudagur

## Tilvísanir
Sambandsflokkurinn

:*Gæti átt við færeyska stjórnmálaflokkinn [[Sambandsflokkurinn (færeyjar)|Sambandsflokkurinn]].*
**Sambandsflokkurinn** var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður eftir Alþingiskosningar 1911 af Hannesi Hafstein og ýmsum fylgismönnum Heimastjórnarflokksins, svo sem Guðmundi Björnssyni og Stefáni Baldvin Stefánssyni. Tilgangur Sambandsflokksins var að koma með ný drög að sambandslögunum 1912 („*bræðingurinn*“). Hannes varð aftur ráðherra fyrir þennan flokk sama ár. Þegar Sambandsflokkurinn leið undir lok 1914 gengu flestir fylgismenn hans aftur í Heimastjórnarflokkinn.
Möltukross

**Möltukross** eða **Amalfikross** er kross sem Jóhannesarriddarar og síðar Mölturiddarar hafa notað sem sitt tákn. Uppruni táknsins (og riddarareglunnar) er í bænum Amalfi í Kampaníu sem á 11. öldinni var sjálfstætt lýðveldi. Krossinn er áttskiptur þar sem hver af fjórum örmum hans er klofinn í endann. Krossinn minnir því á fjögur „V“ tengd saman að neðan.
Vancouver

**Vancouver** er borg í Bresku-Kólumbíu á vesturströnd Kanada. Íbúafjöldi er rúm 662 þúsund (2021) en yfir 2,6 milljónir manna búa á öllu borgarsvæðinu. Borgin er í héraðinu Lower Mainland. Stutt er í fjallendi og náttúru. Skóglendið og útivistarsvæðið í Stanley Park er við miðja borgina. Íbúar borgarinnar eru með fjölbreyttan bakgrunn en um 50% eru ekki með ensku að móðurmáli. Stærsti *Chinatown* Kanada er í Vancouver. Timburiðnaður og ferðaþjónusta eru mikilvægustu atvinnugreinarnar. Vancouverhöfn er stærsta höfn landsins. 

Heimssýningin 1986 var haldin í borginni. Vetrarólympíuleikarnir 2010 voru haldnir í Whistler, nálægum skíðabæ.

Veður í Vancouver er milt og er kaldasti mánuðurinn janúar með 4,1 C°. Snjó festir sjaldan og í stuttan tíma.

## Heiti
Borgin er nefnd eftir George Vancouver sem kannaði svæðið fyrir hinn konunglega breska sjóher árið 1792.
Nafnið *Vancouver* má rekja til Hollands;  „Van Coevorden“, sem þýðir frá Coevorden eða *Koevern* í hollenska neðra-Saxlandi. Koevern merkir kúavað.

## Íþróttalið
*Vancouver Whitecaps FC - Knattspyrna
*Vancouver Giants - Hafnarbolti
*Vancouver Canucks- Íshokkí

## Tilvísanir
Stærðfræðilegur fasti

**Stærðfræðilegur fasti** er einingarlaus fasti, sem kemur fyrir í stærðfræði og eðlisfræði. Þekktastir eru pí og *[[e (stærðfræðilegur fasti)|e]]*.
Bústaðakirkja

**Bústaðakirkja** er kirkja sem stendur við Bústaðaveg í Reykjavík. Kirkjan þjónar Fossvogshverfi, Bústaðahverfi, Smáíbúðahverfi og Blesugróf í Háaleitis- og Bústaðahverfi. Byggingin var hönnuð af Helga Hjálmarssyni og er með glerlistaverk eftir Leif Breiðfjörð í gluggum. Fyrsta skóflustunga að kirkjunni var tekin af sóknarpresti Bústaðasóknar, Ólafi Skúlasyni, 7. maí 1966. Kirkjan var vígð 28. nóvember 1971. Ólafur var áfram sóknarprestur þar til hann var kjörinn biskup 1989 en þá tók Pálmi Matthíasson við.

Þann 1. júní 2019 voru Bústaðaprestakall og Grensásprestakall sameinuð í eitt Fossvogsprestakall sem samanstendur af Bústaðasókn og Grensássókn. Tveir prestar voru kjörnir til starfa við hlið sóknarprests í sameinuðu prestakalli frá 1. október 2019, þær sr. Eva Björk Valdimarsdóttir og dr. María Guðrúnar. Ágústsdóttir. Fjölbreytt starfsemi fer fram í báðum kirkjum með áherslu á starf eldriborgara í Bústaðakirkju sem Hólmfríður Ólafsdóttir, djákni, stýrir, og æskulýðsstarf í Grensáskirkju sem Daníel Ágúst Gautason, djákni, heldur utan um. Jónas Þórir Þórisson er organisti Bústaðakirkju og hefur umsjón með öflugu starfi Kammerkórs Bústaðakirkju. 

Upphaflega var útibú Borgarbókasafns, Bústaðasafn, í kjallara kirkjunnar en sumarið 2001 flutti það í Kringluna og heitir nú Kringlusafn. 

## Tenglar
* Heimasíða Bústaðakirkju
Efnatillífun

**Efnatillífun** er þegar lífrænt efni er myndað úr litlum kolefnissameindum og næringarefnum með því að nota oxun ólífræns efnis (t.d. vetnis eða vetnissúlfíðs) eða metan sem orkugjafa, fremur en sólarljós, eins og í ljóstillífun.
Kísilgúr

**Kísilgúr** (**barnamold** eða **pétursmold**) er rakadrægt jarðefni sem molnar auðveldlega og breytist í fínt duft sem líkist vikurdufti. Efnið er mjög létt vegna þess hversu gljúpt það er. Samsetning þess er 86% kísiltvíoxíði, 5% natrín, 3% magnesín og 2% járn. Kísilgúr myndar setlög sem eru leifar af skeljum kísilþörungum.

Kísilgúr er nýttur í margs konar vörur, þar á meðal í síur, sem mjúkt slípiefni (t.d. í tannkrem), sem rakadrægt efni s.s. í kattasand og sem uppistöðuefni í dýnamíti þar sem hann er látinn draga í sig nítróglyserín. 

## Kísilgúrverksmiðjan við Mývatn
Kísiliðjan var kísilgúrverksmiðja við Mývatn sem stofnuð var árið 1966 í samstarfi íslenska ríkisins og bandaríska fyrirtækisins . Verksmiðjan var einstök að því leyti að hún vann kísilgúrinn af botni vatnsins en ekki úr uppþornuðum setlögum líkt og sambærilegar verksmiðjur erlendis. Jarðhiti (gufa) var síðan notaður til að þurrka kísilgúrinn og hreinsa hann. Þetta var langmesta notkun jarðhita í iðnaði á Íslandi en verksmiðjan framleiddi um 27 þúsund tonn árlega. Oft var deilt um áhrif verksmiðjunnar á lífríkið í Mývatni, meðal annars á silungastofninn í vatninu. Árið 2000 keypti félag í eigu Straums verksmiðjuna af ríkinu og þáverandi samstarfsaðila. Þá lá fyrir að offramleiðsla var á kísilgúr í heiminum og nauðsynlegt að finna nýja undirstöðu fyrir framleiðsluna. Reynt var að koma á framleiðslu á kísildufti með innfluttu kvarsi en það tókst ekki. Kísiliðjan var því lögð niður árið 2004.

## Tilvísanir

## Sjá einnig

* Kísill

## Tenglar
* 
* Baldur Líndal, Kísilgúrvinnsla (Andvari, 1. Tölublað (01.06.1959), Blaðsíða 51)
Staðfestingartilhneiging

**Staðfestingartilhneiging** er sál- og vitsmunafræðihugtak sem haft er um þá hneigð að leitast við að túlka nýjar upplýsingar svo þær staðfesti fyrirfram mótaðar hugmyndir, og að hundsa upplýsingar og útskýringar sem stangast á við fyrri skoðanir.
Arkhangelsk-fylki

**Arkangelskfylki** (rússneska: Арха́нгельская о́бласть, *Arkhangelskaja oblast*) er fylki (oblast) í sambandslýðveldinu Rússlandi. Það nær yfir Frans Jósefsland, eyjarnar Novaja Zemlja og Nenetsíu. Bæði Fligelíhöfði, nyrsti oddi Evrópu, og Sjelaníjahöfði, austasti oddi Evrópu, tilheyra þessu fylki. Höfuðstaður fylkisins og stærsta borgin er Arkhangelsk við Hvítahaf. Severodvínsk er næststærst og er helsta höfn rússneska flotans. Íbúar fylkisins voru um 1,3 milljónir árið 2010. Stærð fylkisins er 587.400 ferkílómetrar.
Astrakhanfylki

**Astrakanfylki** (rússneska: Астраха́нская о́бласть, *Astrakhanskaya oblast*) er fylki (oblast) í Rússlandi. Fylkið er við norðurströnd Kaspíahafs við ósa Volgu þar Astrakankanatið var áður frá 15. öld til 16. aldar þegar Ívan grimmi lagði það undir sig. Höfuðstaður fylkisins er borgin Astrakan. Íbúar voru um ein milljón árið 2002.
Amúrfylki

**Amúrfylki** (rússneska: Аму́рская о́бласть, *Amurskaya oblast*) er fylki í Rússlandi um 8000 km austan við Moskvu á bökkum Amúrfljóts og Sejafljóts við landamæri Kína. Höfuðstaður fylkisins er borgin Blagovestsjenk. Íbúar fylkisins voru tæp 900 þúsund árið 2005. 

## Landstjórar

* 1991 — Albert Krivchenko
* 1993 — Alexander Surat
* 1993 — Vladimir Polevanov
* 1994 — Vladimir Dyachenko
* 1996 — Yuri Lyashko
* 1997 — Anatoly Belonogov
* 2001 — Leonid Korotkov
* 2007 — Nikolay Kolesov
* 2008 — Oleg Kozhemyako
* 2015 — Alexander Kozlov
* 2018 — Vasily Orlov
SMART-reglan

**SMART-reglan** er þekktur leiðarvísir við setningu markmiða en hún segir að öll markmið verði að vera:
Astrakhan

**Astrakhan** (rússneska: *А́страхань*, *Astrakhanj*; tatarska: *Ästerxan*; persneska: حاجی‌ترخان *Haji-Tarkhan*) er borg í suðurhluta evrópska Rússlands. Borgin stendur við ósa Volgu þar sem hún rennur út í Kaspíahaf. Íbúafjöldi er um hálf milljón.

Borgin stendur í frjósömum árósum Volgu þar sem mikið er um styrju og framandi jurtir. Nálægt þessum stað stóðu höfuðborgir Astrakankanatsins Xacitarxan og ríkis Kasara, Atil, á miðöldum. 1556 lagði Ívan grimmi kanatið undir sig og reisti nýtt hallarvirki (*kreml*) á brattri hæð með útsýni yfir Volgu. Á 17. öld var borgin hlið Rússlands að Austurlöndum og kaupmenn frá Armeníu, Persíu, Indlandi og Kívakanatinu settust þar að.
Belgorodfylki

**Belgorodfylki** (rússneska: Белгоро́дская о́бласть, *Belgorodskaja oblast*) er fylki (oblast) í Rússlandi. Fylkið er í suðvesturhluta Rússlands við landamærin að Úkraínu. Höfuðstaður fylkisins er Belgorod. Íbúafjöldi var ein og hálf milljón árið 2010. 

Í Stríði Rússlands og Úkraínu hafa verið gerðar árásir á Belgorod af hendi Úkraínumanna. Úkraínskir hermenn hafa einnig ráðist þar inn.

## Tilvísanir
Súðin

***Súðin*** var strandferðarskip við Íslandsstrendur um miðja 20. öld. *Súðin* varð fyrir loftárás þýskrar orrustuflugvélar á Skjálfandaflóa þann 16. júní 1943. Tveir menn létust í árásinni. 

Skipið var keypt fyrir Skipaútgerð ríkisins árið 1930 frá Gautaborg og kom til landsins 18. maí það ár. *Súðin* var smíðuð í Þýskalandi árið 1895 og hafði áður heitið *Cambria* og *Goethe*. Hún var 811 tonn og  að lengd. Eftir breytingar sem ríkið lét gera á skipinu gat það flutt 64 farþega, 24 á fyrsta farrými og 40 á öðru farrými. 

Fyrstu árin eftir stríð eignaðist útgerðin skipin *Þyril* (frá setuliðinu) og *[[Herðubreið (skip)|Herðubreið]]* og *[[Skjaldbreiður (skip)|Skjaldbreið]]* sem keypt voru frá Englandi. 1949 var því gamla *Súðin* seld. Hún var gerð út sem fiskiskip á Grænlandsmiðum eitt sumar en síðan sigldu eigendur hennar henni til Seylon þar sem hún var seld 1952. 

## Tenglar
* ''Loftárás á Súðina með sprengjum og skothríð''; grein í Morgunblaðinu 1943
* ''Með 143 sár''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962
Beinn kostnaður

**Beinn kostnaður** er allur sá kostnaður nefndur sem rekja má beint til framleiðslu ákveðinnar vöru (Dæmi: *Laun og hráefni*). Beinn kostnaður er ávallt notaður í ákveðnu hlutfalli við fjölda framleiddra eininga af vörunni.

## Tengt efni
* Breytilegur kostnaður
Hjaðningar

**Hjaðningar** (eða **Héðningar**) voru Héðinn konungur og lið hans sem kemur fyrir í Snorra-Eddu. Hjaðningavíg var fyrst haft um stríð Héðins og manna hans, og átti að vara að eilífu. Nú er hjaðningavíg haft um látlausan bardaga og oft haft um þá sem ættu síst að vera að berjast. 

Þannig er kaflinn í Snorra-Eddu:

## Tilvísanir
Fleslandflugvöllur

**Fleslandflugvöllur** (IATA: BGO, ICAO: **ENBR**) (norska: *Bergen lufthavn, Flesland*) er flugvöllurinn í Björgvin í Noregi.
Léttlestakerfi Björgvinjar fer frá miðbænum og til flugvallarins og einnig flugrúta.
Hnyð

**Hnyð** (fræðiheiti: *Ichthyophonus hoferi*, einnig nefnt **iktíófónus** á íslensku) er sveppur sem vex aðallega í sjávarfiskum, t.d. síld og er hann talinn eiga hlut að hruni síldarstofnins við Noregsstrendur 1991-1993. Í nóvember 2008 fannst þessi sveppur í síld sem veiddist á Breiðafirði.

## Heimildir

*Frétt ríkisútvarpsins um hnyð í síld við Breiðafjörð
*Vefur Háskólans að Hólum
Jerúsalemskirsuber

**Jerúsalemskirsuber** (fræðiheiti: *Solanum pseudocapsicum*) er runni af náttskuggaætt og er víða notaður sem skrautjurt. Í Ástralíu er runni þessi þó víða flokkaður sem illgresi. „Kirsuber“ runnans eru eitruð mönnum og flestum dýrum. 

## Tilvísanir
Runnasteppa

**Runnasteppa** er gróðurbelti þar sem úrkoma er minni en svo að grös þrífist með góðu móti. Runnasteppan einkennist af strjálum, oft þyrnóttum runnum, þykkblöðungum og kaktusum. Þær eru víða í heiminum og þekja stór svæði, t.d. á jöðrum eyðimarka í Asíu, Afríku og Ástralíu, auk svæða í SV-Bandaríkjunum, Mexíkó og Argentínu. 

## Önnur gróðurbelti
*Barrskógar
*Eyðimörk
*Gresja
*Laufskógar
*Makíkjarr
*Regnskógar
*Sígrænir laufskógar

## Tengt efni
*Lífbelti
Kildinsamíska

**Kildinsamíska** (kildinsamíska: **самь кӣлл** *sam' kíl*) er finnsk-úgrískt og samískt tungumál sem er talað í Rússlandi í Kólaskaga sem liggur í norðvestur Rússlandi.  Kildinsamíska er aðallega töluð í borginni Lovozero, sem er höfuðborg rússneska Lapplands. Í Lovozero kallar fólkið kildinsamísku einfaldlega „samísku“ eða „samíska tungumálið“. Um þessar mundir eiga aðeins 753 manns kildinsamísku að móðurmáli, en fleiri kunna tungumálið sem annað tungumál (og móðurmálið þá rússneska).

Kildinsamíska er eitt af þremum austursamískum tungumálum sem er skrifað í kýrillíska stafrófinu. Hún hefur líka bókstafi sem eru bara notaðir í kildinsamísku, til dæmis bókstafurinn „Ҍ ҍ“

## Stafróf

## Málnotkun
### Orðasambönd

### Töluorð

### Málfræði

#### Föll

#### Fornöfn
Þessi listi er af fornöfnum í nefnifalli. Fornöfn í kildinsamísku eru mjög svípuð fornöfnum í öðrum samískum tungumálum.

## Sjá einnig
* Norðursamíska
* Samaland
* Samíska

## Heimildir


## Tenglar
* Norðursamíska álitsgerðin (á ensku)
* Ljóð í kildinsamísku
Dáraaldin

**Dáraaldin** er ávöxtur trjáa af ættkvíslinni *Durio* sem vaxa í Suðaustur-Asíu. Ávöxturinn þekkist á stærðinni, einstakri lykt og þyrnóttu hýði. Hann getur orðið allt að 30 sm að lengd og vegur eitt til þrjú kíló. Af þrjátíu tegundum trjáa í ættkvíslinni *Durio* gefa níu af sér æta ávexti.
Durian

**Durian** var fellibylur sem olli miklu tjóni á Filippseyjum 30. nóvember til 3. desember árið 2006. Hann myndaðist 24. nóvember í Vestur-Kyrrahafi og eyddist 5. desember yfir Víetnam. Þar sem eldfjallið Mayon hafði gosið skömmu áður olli fellibylurinn aurskriðum. Að minnsta kosti 720 manns létust, en tala látinna er ekki vituð þar sem ekki hefur verið grafið í stærstu aurskriðurnar umhverfis eldfjallið. 98 létust í Víetnam vegna fellibylsins.
Impregilo

**Impregilo** er ítalskt bygginga- og verkfræðifyrirtæki með höfuðstöðvar í Sesto San Giovanni hjá Mílanó. Fyrirtækið var stofnað árið 1959 með sameiningu fyrirtækjanna Cogefar-Impresit S.p.A., Girola S.p.A. og Lodigiani S.p.A.. Það hefur vaxið með sameiningum við önnur fyrirtæki og er nú stærsta verktakafyrirtækið í sinni grein á Ítalíu. Það hefur fengist við fjölda stórra verkefna um allan heim. Dæmi um stór verkefni sem fyrirtækið hefur komið að eru Karíbastíflan í Simbabve (Impresit) 1959, Dez-stíflan í Íran 1963, Lesótóvatnaflutningaverkefnið 1998 og Nathpa Jhakri-vatnsafnsvirkjanaverkefnið á Indlandi 2003. Impregilo er aðalverktaki við byggingu Kárahnjúkavirkjunar sem lauk árið 2009.
Tvíkynhneigð

**Tvíkynhneigð** er kynhneigð sem felst í því að laðast að konum og körlum, eða fleiri kynjum. Hugtakið á oftast við um fólk sem laðast að konum og körlum en það getur einnig náð til þeirra sem laðast að öðrum eða fleiri kynjum en konum og körlum, svo sem einstaklingum sem skilgreina sig utan kynjatvíhyggjunnar. Algengur misskilningur varðandi tvíkynhneigð er að einstaklingar sem laðast að fleiri en einu kyni laðist jafnt að öllum kynjum. Þetta getur vissulega átt við suma tvíkynhneigða einstaklinga en margir tvíkynhneigðir einstaklingar upplifa meiri eða tíðari hrifningu af einu kyni umfram annað, en halda engu að síður tvíkynhneigð sinni. 

Fáni tvíkynhneigðra er bleikur að ofan, fjólublár í miðjunni og blár að neðan. Bleiki liturinn merkir að laðast að því sem er ekki andstæða kynið, fjólublái merkir margkynhneigð og blái liturinn merkir að laðast að andstæða kyninu. Svo eru líka tákn sem merkja tvíkynhneigð, eins og þríhyrningarnir tveir og tunglin tvö. Þríhyrningarnir tveir er tvíkynhneigða útgáfan af bleika þríhyrningnum, sem merkir samkynhneigð. Ekki er samt oft notað þríhyrningamerkið vegna uppruna táknsins. Tunglin tvö eru eitt af þekktustu táknunum sem merkja tvíkynhneigð, merkið var skapað árið 1998 af Vivian Wagner í þeim tilgangi að vera notað í staðinn fyrir þríhyrningana.

## Tengt efni
* Gagnkynhneigð
* Samkynhneigð
* Kynhneigð
* Samtökin 78

## Tilvísanir
Jökulsá á Dal

**Jökulsá á Dal** eða **Jökulsá á Brú**, einnig nefnd **Jökla**, er lengsta á á Austurlandi. Áin er dæmigerð jökulá og á upptök sín í Brúarjökli og fellur um Jökuldal. Miklar rennslissveiflur eru í ánni eins og títt er í jökulám og jafnframt er hún mjög gruggug vegna framburðar. Jökla hefur grafið mikil gljúfur í farvegi sínum, Hafrahvammagljúfur og Dimmugljúfur. Margar þverár falla til Jöklu. Þær helstu eru Kringilsá, Sauðá, Reykjará, Hrafnkela, Gilsá, Hnefilsdalsá, Laxá og Kaldá. Jökla og Lagarfljót falla í Héraðsflóa um sameiginlegan ós á Héraðssandi. 

Jökulsá á Dal er virkjuð með Kárahnjúkavirkjun. Eftir að virkjunin tók til starfa fer megnið af jökulvatni árinnar um jarðgöng til Fljótsdals og skilar sér til sjávar um Lagarfljót. Neðan Kárahnjúkastíflu er Jökulsá því tær bergvatnsá mestan hluta árs en hún getur þó breyst í ólgandi jökulá þegar uppistöðulónið (Hálslón) er fullt og vatn fossar um yfirföll stíflunnar.

## Tengt efni
* Jökulsá á Fjöllum
* Jökulsá í Fljótsdal
* Jökulsá í Lóni 

## Tengill
* NAT.is - Jökulsá á Brú
Vatnsaflsvirkjun

**Vatnsaflsvirkjun** er rafstöð þar sem rafmagn er framleitt með virkjun vatnsafls, þ.e. með því að nota skriðþunga eða fallþunga vatns í fljóti, á eða læk. Virkjun fallvatna er algengasta aðferðin við að framleiða endurnýjanlega orku í heiminum. Áætlað er að heimsframleiðsla rafmagns í vatnsaflsvirkjunum hafi verið 715.000 MWe árið 2005 sem jafngildir 19% af raforkuframleiðslu heimsins og 63% af framleiðslu endurnýjanlegrar orku.

## Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi
Fossafélagið Títan var stofnað 1914 og leyst upp árið 1951. Íslenska ríkið keypti vatnsréttindi þess og lagði til Landsvirkjunar þegar það félag var stofnað þann 1. júlí árið 1965. Landsvirkjun var stofnuð einkum til að byggja og reka raforkuver sem gæti selt raforku til stóriðju og séð markaðnum fyrir raforku á hagkvæmu verði. 

Fyrst var ráðist í að byggja Búrfellsvirkjun í júní 1966. Fyrirtækið Alusuisse (í dag Rio Tinto Alcan) byggði og rak Álverið í Straumsvík og átti Búrfellsvirkjun að sjá því fyrir rafmagni. Á fyrstu árum fyrirtækisins voru byggðar þrjár virkjanir í Þjórsá og Tungnaá. Þegar byggingu Búrfellsvirkjunar lauk árið 1972 var byggð Sigölduvirkjun og síðar Hrauneyjafossvirkjun sem hóf rekstur 1981. Bygging virkjananna tveggja fór fram í kapphlaupi við tímann þar sem orkuskortur hafði skapast í landinu vegna veðurfars og aukinnar eftirspurnar.

Í dag eru margar vatnsaflsstöðvar á Íslandi, af þeim eru nokkrar staðsettar á suðvestur hluta landsins. Þessar virkjanir eru Hrauneyjafossvirkjun, Sigöldustöð, Vatnsfellsstöð, Sultartangastöð og Búrfellsstöð auk Sogsvirkjana.

## Ítarefni
* 
*
Hálendi Íslands

**Hálendi Íslands** er hugtak sem notað er yfir hálendi á Íslandi, þ.e. svæði sem eru í meira en 500 metra hæð yfir sjávarmáli. Venjulega á hugtakið einkum við um tvö afmörkuð hálendi:

* Miðhálendið
* Vestfjarðahálendið
Medellín

**Medellín** er önnur stærsta borg Kólumbíu. Hún stendur í Aburrádal í norðurenda Andesfjalla. Íbúarnir í borginni eru 2,4 milljónir.
Alhambra

**Alhambra** (úr arabísku: الْحَمْرَاء = Al-Ħamrā', bókst. „það rauða“; fullt nafn var الْقَلْعَةُ ٱلْحَمْرَاءُ = al-Qal'at al-Ħamrā' = „rauða virkið“) er höll og virki sem márískir furstar Granada á Suður-Spáni (*[[Al-Andalus]]*) reistu á 14. öld. Höllin er eitt frægasta dæmið um íslamska byggingarlist á Spáni. Innan Alhambra lét Karl 5. reisa höll sína árið 1527. 

Höllin er á heimsminjaskrá UNESCO.
Heittrúarstefna

**Heittrúarstefna** eða **píetismi** var trúarhreyfing innan lútherstrúar á 18. öld. Heittrúarstefnan blandaði áherslu kalvínisma og hreintrúarstefnu á trúrækni einstaklingsins við lútherska rétttrúnaðinn. Uppruni hreyfingarinnar er rakinn til kenninga þýska guðfræðingsins Philipp Jakob Spener sem var á þeirri skoðun að ofuráhersla á lútherskan rétttrúnað kæfði kristilegt líferni. 1675 gaf hann út ritið *Pia desideria* þar sem hann setti fram helstu hugmyndir sínar um endurreisn hinnar lifandi kirkju. 

Heittrúarstefnan náði hámarki sínu um miðja 18. öld og átti þátt í því (með áherslu sinni á reynslu einstaklingsins) að skapa grundvöll upplýsingarinnar sem hún var þó í andstöðu við. Heittrúarstefnan hafði áhrif á stofnun Schwarzenau-bræðralagsins og meþódistakirkjunnar á 18. öld.

Áhrifa heittrúarstefnunnar á Íslandi gætti einkum eftir umbætur Harboes um miðja 18. öld, en *[[Vídalínspostilla]]* Jóns Vídalíns biskups sem kom út 1718-20 var undir nokkrum áhrifum frá stefnunni. Tilskipun um ferminguna frá árinu 1741 er einna merkust þeirra umbóta en sú tilskipun kvað á um að ferming yrði almenn skylda og uppfræða ætti börn í trúnni svo þau gætu endurnýjað skírnarheit sitt.

## Tilvísanir


## Heimild
* Kristni á Íslandi, III bindi bls. 302-305
Hannes Smárason

**Hannes Þór Smárason** (f. 25. nóvember 1967) er íslenskur ríkisborgari og fyrrverandi forstjóri FL Group. Hannes var nokkuð atkvæðamikill er hann leiddi fjárfestingastarf FL Group en sú vegferð endaði með miklu tapi. Sem slíkur var hann gjarnan settur í flokk íslenskra útrásarvíkinga, menn sem fjárfestu mikið erlendis. Hann varð vellauðugur en tapaði miklu í bankahruninu haustið 2008.

## Ævi
Hannes lauk B.Sc.-gráðu í vélaverkfræði og stjórnun við MIT háskólann í Massachusetts og lauk síðan M.B.A.-gráðu frá MIT Sloan School of Management.

Hannes sat í stjórn Flugleiða frá árinu 2004 og starfaði sem stjórnarformaður þar til í október 2005 þegar hann var ráðinn forstjóri FL Group. Undir hans stjórn urðu Flugleiðir að alþjóðlegu fjárfestingafyrirtæki. Áður gegndi hann stöðu aðstoðarforstjóra Íslenskrar erfðagreiningar og var kjörinn í aðalstjórn Kers hf. þann 27. nóvember 2002. Hann vann hjá McKinsey & Co. í Boston frá 1992 og út 1996 sem ráðgjafi. 

Sem forstjóri FL Group stóð Hannes að einni hagstæðustu fjárfestingu íslenskra viðskipta að mati viðskiptablaðs Morgunblaðsins en árið 2006 skilaði fjárfesting félagsins í easyJet lággjalda flugfélaginu 12 milljarða króna í innleystum hagnaði. Hannes lét af starfi forstjóra FL Group hinn 4. desember 2007 eftir viðamiklar breytingar á eignarhaldi félagsins í kjölfar lækkandi gengi skráðra félaga, sem fjárfestingarfélagið hafði tekið stöðu í. Sérstaklega var þar horft til fjárfestingar i AMR, eignarhaldsfélagi bandaríska flugfélagsins American Airlines, sem mjög hafði fjarað undan, en FL Group tapaði um 15 milljörðum króna á henni. Þá kom einnig fram gagnrýni í fjölmiðlum á rekstrarkostnað félagsins, en undir þann lið var meðal annars bókfærður kostnaður við starfslokasamninga og lífeyrisgreiðslur til fyrrverandi lykilstjórnenda félagsins og fyrirrennara þess, Flugleiða. Á árinu 2007 nam launakostnaður fyrirtækisins 701 milljón króna sem deildist á 40 starfsmenn. Laun Hannesar á árinu 2007 voru 139,5 milljónir króna en starfslokasamingur hans nam 90 milljónum króna. Stærstur hlutur rekstrarkostnaðarins var þó útskýrður sem sérfræðikostnaður vegna yfirtökutilrauna og annara verkefna sem ekki komust til framkvæmda.

Hannes hefur síðar sagt að hann sæi eftir ákvörðunum sem teknar voru í stjórnartíð hans, til dæmis að FL Group hafi vaxið of hratt og minnkað of hægt.

### Málsókn Glitnis banka
Þann 11. maí 2010 var málsókn Glitnis banka á hendur Jóni Ásgeiri Jóhannessyni, Þorsteini Jónssyni, Jóni Sigurðssyni, Lárusi Welding, Pálma Haraldssyni, Hannesi Smárasyni og Ingibjörgu Stefaníu Pálmadóttur þingfest fyrir rétti í New York-fylki, þar sem þau voru ákærð fyrir meint fjársvik af bankanum sem nam meira en tveimur milljörðum dala.. Það mál var síðar fellt niður þann 4. janúar 2012 með tveimur skilyrðum. Í fyrsta lagi að allir einstaklingarnir viðurkenndu lögsögu íslensks dómstóls og í öðru lagi að þeir myndu ekki mótmæla því að dómur á Íslandi yrði aðfararhæfur í New York. Hinir stefndu hyggjast sækja skaðabætur á hendi Glitni banka.

## Neðanmálsgreinar
Jökulsá

Margar jökulár á Íslandi bera nafnið **Jökulsá** og einnig bæir: 
* Jökulsá í Borgarfirði eystri, á og bær
* Jökulsá á Breiðamerkursandi
* Jökulsá á Dal (Jökla); einnig nefnd Jökulsá á Brú
* Jökulsá í Fáskrúðsfirði lítil á eða stór lækur hjá bænum Tungu
* Jökulsá á Fjöllum
* Jökulsá á Flateyjardal, lítil á og eyðibýli
* Jökulsá í Fljótsdal
* Jökulsá í Lóni
* Jökulsá á Sólheimasandi

## Sjá einnig
* Austari-Jökulsá
* Vestari-Jökulsá
Kristmennska

**Kristmennska**  er ein tegund af mismæli, sem lýsir sér aðallega í því að menn gera stafavíxl á milli orða. Dæmi: maður nokkur ætlar að fá að tala við *Úlfar á Ingveldarstöðum* en biður þess í stað um *Ingvar á Úlfaldarstöðum*. Orðið er kennt við Kristmann nokkurn Þorkelsson sem vann í Íshúsinu í Eyjum. Hann var þekktur fyrir mismæli sín. 

Til eru margar sögur af honum og er þetta ein þeirra:

:*Eitt sinn kom skip til Eyja með vörur til Ísfélagsins. Um það leyti, sem uppskipun átti að hefjast, fór rafmagnið. Kristmann snaraðist þá í símann og hringdi í rafveituna og mælti: „Þetta er Ísmann í Kristhúsinu. Það er komið skip með ol og kolíu og ekkert hægt að gera fyrir dimmuleysi“.* 

Vegna þessa var hann oft nefndur Ísmann í Kristhúsinu. Talað er um að *kristmenna* þegar menn brengla setningar með þessum hætti. 

## Tilvísanir
Víðmynd

**Víðmynd** er tvívíð mynd (ljósmynd eða málverk) sem sýnir efni sitt með mjög breiðu eða ílöngu sjónarhorn. Víðmynd sem sýnir sjónarhorn einhvers í heilan hring (360°) er stundum kölluð **hringmynd**.

## Tilvísanir
Kortagerð

**Kortagerð** kallast sú fræði að líkja eftir jörðinni á flötu yfirborði, sem kallast kort. Kortagerð sameinar vísindi, fagurfræði og tæknilega kunnáttu til að skapa auðlesanlegt kort svo hægt sé að nálgast þær upplýsingar sem á því eru auðveldlega. Sá sem vinnur við kortagerð kallast **kortagerðarmaður**.
Marbendill

**Marbendill** (**marmennill**, **hafmaður** eða **sæbúi**)  er þjóðsagnatengd furðuvera sem býr við eða í sjó. 

Samkvæmt þjóðsögum er marbendillinn karlkyns útgáfa af hafmeyju. Þekktasta frásögn sem segir af marbendli mun vera þjóðsagan „Frá Marbendli“ en þar kemur fram að marbendlar sjái í gegnum tilfinningar fólks og dýra. Einnig eiga þeir að geta séð í gegnum hluti sem bera falin verðmæti. Ekki er getið um marbendla sem hafi unnið fólki mein fyrir að hafa veitt þá eða fundið.
Jakob Benediktsson

**Sigurður Jakob Benediktsson** (20. júlí 1907 - 23. janúar 1999) var forstöðumaður Orðabókar Háskólans, ritstjóri Tímarits Máls og menningar og meðritstjóri af Íslands hálfu fyrir *Kulturhistorisk Leksikon*. Hann gaf einnig út fjölda rita, þeirra á meðal Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns, VII, X og XI bindi. Hann skrifaði einnig mikið sjálfur og munu titlar rita hans vera á sjöunda hundrað. Jakob þýddi einnig fjölmörg verka Halldórs Laxness á dönsku og naut við það verk aðstoðar konu sinnar Grethe Benediktsson (fædd Kyhl)sem var dönsk, fornleifafræðingur að mennt. 

Jakob var kjörinn heiðursfélagi Sagnfræðingafélags Íslands 1994. 

## Tenglar
* ''Jakob Benediktsson''; minningargreinar í Morgunblaðinu 1999
Augngrugg

**Augngrugg** eða **flotögn** kallast augnfyrirbrigði sem orsakast af botnfalli eða seti af ýmsu tagi í augnhlaupi augans, en það er vanalega gegnsætt.

## Heimildir


## Ytri tenglar
*
*Klínískar leiðbeiningar um ranibizúmab
Svefnsýki

**Svefnsýki** er örsníkjudýrs-smitsjúkdómur sem fyrirfinnst í dýrum og mönnum, en hann hefur breiðst mikið út í hitabeltissvæðum Afríku. Hin afríska tsetse-fluga dreifir skjúkdómnum. Hafa ýmsar dýrategundir þróað mun sterkari ónæmiskerfisvarnir gegn sjúkdómnum heldur en menn og er sjúkdómurin jafnan bannvænn án meðhöndlunar hjá mannfólkinu.

## Einkenni
Einkenni sjúkdómssins eru hiti, útbrot, þreyta, aukin svefnþörf, svefndá, skjálfti og þyngdartap.

## Heimildir


## Tenglar
*
Sími (líffræði)

**Síminn** (eða **taugasími)** er lengsti taugaþráðurinn sem gengur út úr bol frumu. Síminn og aðrir taugaþræðir flytja boð um líkamann.

Orðið sími kemur frá forn íslenska orðinu sími sem þýðir þráður eða strengur.

## Tengill
PRINCE2

**PRINCE2** eða **PRojects IN a Controlled Environment** er aðferðafræði fyrir verkefnastjórnun. Aðferðin byggir á aðferðafræðinni PRINCE sem upphaflega var þróuð árið 1989 af tölvumiðstöð breska ríkisins CCTA. Upphaflega var PRINCE ætlað að vera stöðluð aðferðafræði við stjórnun verkefna á sviði upplýsingatækni en fljótlega var farið að nota hana fyrir önnur verkefni líka. PRINCE2 kom síðan út árið 1996 sem almenn verkefnastjórnunaraðferð. PRINCE2 er skráð vörumerki í eigu innkaupastofnunar breska ríkisins, Office of Government Commerce (OGC).
Fræhirsla

**Fræhirsla** (eða **fræleg**) er aldin, þ.e. umbreytt eggleg með þroskuðum fræjum. Hólf í fræhirslu nefnast *legrými*. 

## Tengt efni
* Ávöxtur
Gerðaskóli

**Gerðaskóli** er grunnskólinn í Garði. Hann var stofnaður 1872 og er þriðji elsti starfandi grunnskóli á landinu. Séra Sigurður B. Sívertsen, prestur á Útskálum var sá sem átti frumkvæðið að byggingu skólans. Í Gerðaskóla eru um 250 nemendur, um 50 kennarar og starfsfólk.

## Tenglar
*Heimasíða Gerðaskóla
Charlotte Hornets

**Charlotte Hornets** er atvinnumannalið í körfubolta frá Charlotte, Norður-Karólínu. Liðið spilar í NBA-deildinni í Bandaríkjunum. Það var stofnað árið 1988.

## Þekktir leikmenn
*Alonzo Mourning
*Baron Davis
*Glen Rice
*LaMelo Ball
*Larry Johnson
*Muggsy Bogues
*Robert Parish
*Tyson Chandler
*Vlade Divac

## Tilvísanir
World Match Racing Tour

**World Match Racing Tour** er siglingakeppnisröð þar sem keppt er í tvíliðakeppni eftir sömu reglum og í Ameríkubikarnum. Keppnisröðin er samsett úr níu keppnum sem fara fram um allan heim á mismunandi tímum. Keppnistímabilið nær nánast yfir allt árið. Hver keppni tekur fimm daga og reynt er að keppa á stuttum leggjum nálægt ströndinni til að áhorfendur fái notið sem best. Keppnisstjórn á hverjum stað sér þátttakendum fyrir eins bátum sem eru  á lengd fyrir 4-6 manna áhafnir. Lokakeppnin er Monsúnbikarinn sem haldin er í Malasíu.

Keppnin var fyrst haldin árið 2000. 2008 var keppnin ISAF World Match Racing sameinuð þessari keppni um leið og WMRT hlaut sérstaka viðurkenningu Alþjóða siglingasambandsins.
Tvíliðakeppni

**Tvíliðakeppni** er íþróttakeppni þar sem tvö lið etja kappi (heyja einvígi) í hverri umferð. Hugtakið er aðallega notað um siglingakeppnir og ýmsar útgáfur af tennis þar sem þetta keppnisform er algengt. 

Þekktasta tvíliðakeppnin í siglingum er Ameríkubikarinn sem er áskorendakeppni milli tveggja siglingafélaga.
Rekankeri

**Rekankeri** er ankeri sem ekki er fest í botn heldur myndar mótstöðu í vatninu og dregur þannig úr ferð bátsins. Oftast er slíku ankeri beitt til að hægja á reki eða ef hægja þarf á ferð bátsins. Rekankeri getur verið gert úr öllu því sem myndar mótstöðu í vatni, en algengt er að það sé úr dúk eða poka sem festur er við tógina á hornunum.
Leggja til drifs

Að **leggja til drifs** er aðferð við að hægja á eða stöðva seglbát og festa stefnu hans þannig að ekki þurfi að halda við stýrið. Þetta er oft notað þegar menn bíða af sér vont veður eða til að taka hlé á siglingu, t.d. þegar einn er í áhöfn. Þetta er gert með því að stýra bátnum upp í vindinn, festa framseglið upp við mastrið með því að festa bæði skautin, festa stýrið hlémegin og láta stórseglið blakta. Í þessari stöðu hreyfist báturinn lítið eða ekkert áfram og situr fastur með stefnið upp í vindinn.
FSN

**FSN** getur átt við:
*Fjölbrautaskóli Snæfellinga
* Forest Star Networks
* Fox Sports Net
* FoxSportsNews
* Full Service Network
* Full Service Network
* FSN Broadband
* *Fronte Sociale Nazionale*
* *Frontul Salvării Naţionale*