open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gera hlutina sjálfur

**Gera-hlutina-sjálfur** er íslensk þýðing á enska hugtakinu **do it yourself** eða **DIY**, en enska skammstöfunin DIY hefur eiginlega orðið alþjóðatákn fyrir þessa hugsun og stefnu.

DIY er sú stefna eða aðferð að búa til, breyta eða laga eitthvað án þess að fá aðstoð sérfræðinga né kaupa þjónustu fagaðila. Ástæðurnar geta verið margskonar. Fátækt rekur fólk til þess að nýta sér alla hluti til hins ýtrasta og eins vilja margir spara sér aðkeypta þjónustu. En svo er DIY líka aðgerðastefna meðal margra um meiri sjálfbærni, bæði með því að endurnýta og endurvinna hluti meira, kaupa/gefa notaða hluti, smíða nýja hluti úr gömlu og vera þannig ekki of háður öðrum, hvorki fólki né þjóðfélaginu. 

*Off-the-grid* er hugtak sem er notað um það að aftengja sig frá sameiginlegu veitukerfi, oftast með því að framleiða eigið rafmagn eða eldsneyti en sumir jafnvel segja sig alfarið úr tengslum við alla aðra og þá með því að rækta allan sinn mat, smíða sjálfir sín hús og tæki og svo framvegis. Flestir anarkistar aðhyllast DIY þótt aðferðin sé ópólitísk í eðli sínu.

Meðal aðgerðasinna DIY eru þeir sem aðhyllast einkaútgáfu á tímaritum og tónlist og dreifingu hennar og er sú hugsun mjög ríkjandi í pönkmenningunni. Eins hefur komið fram með tilkomu einkatölvunnar og fleiri einfaldra rafeindatækja hreyfing fólks sem saman vinnur ókeypis að því að þróa forrit, tölvur og tæki óháð sérfræðingum og fyrirtækjum. Má þar nefna alþjóðlegu hreyfinguna Hackerspace og tækja-einingar eins og Arduino og tölvuforrit/stýrikerfi eins og Linux en með þessum hætti geta einstaklingar smíðað sér flóknari tæki til sjálfstýringar (eins og vélmenni sem dæmi) og tæki sem annars þyrfti að kaupa.

Wikipedia sjálf er í rauninni unnin með aðferð DIY að því leyti að margir vinna án aðkeyptrar vinnu sérfræðinga eða þjónustuaðila við það að smíða þann þekkingargrunn sem Wikipedia er.
Crassostrea

***Crassostrea*** er ættkvísl í ostruætt sem inniheldur nokkrar helstu ostrutegundirnar notaðar sem matvæli.

## Tegundir
* ***Crassostrea*** (Sacco 1897)
** †*[[Crassostrea alabamiensis]]* (Lea 1833)
** *[[Crassostrea amasa]]* (Iredale 1939) (syn. *Saccostrea scyphophilla*)
** *Crassostrea angulata* (Lamarck 1819) - Portúgölsk ostra
** *[[Crassostrea ariakensis]]* (Fujita 1913)
** †*[[Crassostrea ashleyi]]* (Hertlein 1943) (syn. *Ostrea arnoldi*)
** *[[Crassostrea belcheri]]* (G.B. Sowerby II 1871)
** *[[Crassostrea bilineata]]* (Röding 1798)
** *[[Crassostrea brasiliana]]* (Lamarck 1819) (syn. *C. brasiliensis*)
** †*[[Crassostrea cahobasensis]]* (Pilsbry and Brown 1910)
** *[[Crassostrea chilensis]]* (Philippi 1845)
** *[[Crassostrea columbiensis]]* (Hanley 1846)
** †*[[Crassostrea contracta]]* (Conrad 1865)
** *[[Crassostrea corteziensis]]* (Hertlein 1951)
** †*[[Crassostrea cucullaris]]* (Lamarck 1819)
** *[[Crassostrea cucullata]]* (Born) (syn. *Saccostrea cucullata*)
** †*[[Crassostrea cuebana]]* (Jung 1974)
** *[[Crassostrea dactylena]]* (Iredale 1939)
** *[[Crassostrea echinata]]* (Quoy & Gaimard 1835) (syn. *Saccostrea echinata*)
** *[[Crassostrea gasar]]* (Dautzenberg 1891)
** †*[[Crassostrea gigantissima]]* (Finch 1824) – Giant fossil oyster
** *Crassostrea gigas* (Thunberg 1793) (syn. *C. angulata*, *C. talienwhanensis*) – Kyrrahafsostra
** *[[Crassostrea glomerata]]* (Gould 1850)
** †*[[Crassostrea gryphoides]]* (Schlotheim 1813)
** †*[[Crassostrea hatcheri]]* (Ihering 1899)
** *[[Crassostrea hongkongensis]]* (Lam & Morton 2003)
** *[[Crassostrea iredalei]]* (Sacco 1932) – Faustino
** †*[[Crassostrea kawauchidensis]]* (Tamura 1977)
** *[[Crassostrea margaritacea]]* (Lamarck 1819) (syn. *Striostrea margaritacea*)
** *[[Crassostrea nippona]]* (Seki 1934)
** *[[Crassostrea paraibanensis]]* (Singarajah 1980)
** †*[[Crassostrea patagonica]]* (d'Orbigny 1842) (syn. *Ostrea ferrarisi*)
** †*[[Crassostrea raincourti]]* (Deshayes 1858)
** *[[Crassostrea rhizophorae]]* (Guilding 1828)
** *[[Crassostrea rivularis]]* (Gould 1861)
** *[[Crassostrea sikamea]]* (Amemiya 1928)
** †*[[Crassostrea titan]]* (Conrad 1853) (syn. *Ostrea prior*, O. andersoni)
** †*[[Crassostrea transitoria]]* (Hupé 1854) (syn. *Ostrea maxima*)
** *[[Crassostrea tulipa]]* (Lamarck 1819)
** *[[Crassostrea virginica]]* (Gmelin 1791)

## Heimildir
Lúxemborgarhöll

**Lúxemborgarhöll** er höll sem stendur í 6. hverfi Parísar í Frakklandi fyrir norðan Lúxemborgargarðinn. Höllin hýsir frönsku öldungadeildina. Vinna við höllina hófst árið 1612 og hún var fullbyggð 1615. Hún var reist fyrir drottninguna Mariu de'Medici sem lét teikna hana eftir Palazzo Pitti í Flórens og kallaði hana „Medici-höllina sína“. Yfirbyggingarmeistari var Salomon de Brosse. Hirðmálari hennar, Peter Paul Rubens, gerði stór málverk fyrir höllina og síðar unnu bæði Nicolas Poussin og Philippe de Champaigne að skreytingu hallarinnar. Höllin var um skeið opin almenningi sem listasafn á síðari hluta 18. aldar. Höllin var meðal annars heimili Maríu Lovísu Elísabetar af Orléans og Napoléons Bonaparte. Milli 1799 og 1815 var henni breytt mikið og hún gerð að þinghúsi frönsku öldungadeildarinnar. Hermann Göring notaði höllina sem höfuðstöðvar í París meðan á hernámi Þjóðverja stóð 1940-1944 og undirmaður hans Hugo Sperrle bjó þar.
Imhotep

**Imhotep** (fornegypska: *Jj m ḥtp* „sá sem kemur með friði“; gríska: Ἰμούθης *Imúþes*) var ráðgjafi faraósins Djoser af þriðju konungsættinni í Egyptalandi hinu forna um 2650-2600 f.Kr. auk þess að vera æðstiprestur Ra. Hann er talinn vera fyrsti arkitekt, verkfræðingur og læknir sögunnar. Hann er einn af fáum almúgamönnum sem voru teknir í guða tölu eftir dauða sinn. Gröf hans hefur ekki fundist en talið er að hún sé í námunda við Sakkara. Talið er að hann hafi hannað Djoserpýramídann sem er fyrsti pýramídinn, en áður voru konungar Egyptalands grafnir í mastöbum.
Konungsfjölskylda

**Konungsfjölskylda** er fjölskylda ríkjandi konungs eða drottningar. Hugtakið nær stundum einnig yfir stórfjölskyldu viðkomandi þjóðhöfðingja. Á sama hátt er keisarafjölskylda fjölskylda keisara, hertogafjölskylda fjölskylda hertoga o.s.frv. Í mörgum löndum eru allir meðlimir konungsfjölskyldu ávarpaðir á sérstakan hátt, til dæmis með orðunum „yðar hátign“ eða „yðar konunglega hátign“. Stundum er talað um ættingja ríkjandi þjóðhöfðingja sem „kóngafólkið“. Hugtakið getur líka átt við fjölskyldu konunga sem settir hafa verið af. Í júlí 2013 voru 26 fullvalda erfðaeinveldi í heiminum (konungsríki, keisaraveldi, soldánsdæmi, emírsdæmi o.fl.). 

## Tengt efni
* Konungsætt
Gjöf

**Gjöf** er hlutur sem er gefinn öðrum án þess að biðja um eitthvað annað á móti. Hefðina um að gefa gjafir er að finna í mörgum menningum en oft eru til óskrifaðar reglur um hver á að gefa hverjum, hversu mikils verðis gjöfin á að vera, hvernig gjöfin á að vera gefin og móttekin og hvort móttakandinn á að þakka fyrir gjöfina.

Gjafir eru helst gefnar á hátíðum, eins og um jólin eða eid, eða í samband við helgisiði, t.d. á brúðkaupi, skírn eða afmæli.
Konungsætt

**Konungsætt** eða **ættarveldi** er röð ríkjandi konunga og drottninga sem eru talin tilheyra sömu ætt. Í sagnaritun eru konungsættir oft notaðar til að afmarka tímabil í sögu landanna. Dæmi um slíkt eru átjánda konungsættin í sögu Egyptalands, Abbasídar í sögu Mið-Austurlanda og Tjingveldið í sögu Kína. Margar konungsættir settu mark sitt á sögu Evrópu, til dæmis Karlungar, Kapetingar, Búrbónar, Habsborgarar, Stúartættin og Rómanovættin. 

## Tengt efni
* Konungsfjölskylda
Át

**Át** er neysla matar til að uppfylla næringarkröfur lífveru til orku og vaxtar. Dýr og aðrar ófrumbjarga lífverur þurfa að éta til að lifa á. Lífverum skiptist í nokkra flokka eftir því sem þær éta: kjötætur éta önnur dýr, jurtaætur éta jurtir og alætur éta bæðir önnur dýr og jurtir. Sveppir melta matinn sinn fyrir utan líkaminn en dýr melta matinn sinn inn í líkamanum. Át er dagleg athöfn fyrir menn, en þeir *borða* í staðinn fyrir að *éta*.

Mannfólk hefur sérstakar hefðir í sambandi við át. Í mörgum húsum er matsalur eða svæði þar sem borðað er. Notast er við sérstök áhöld, t.d. hníf, gaffal og skeið, eða matarprjóna, auk borðbúnaðar eins og diska og skálar. Á flestum löndum eru líka til veitingahús þannig að fólk geti borðað að heiman þegar það hefur ekki tíma til að elda eða sem samkvæmi. Það er líka borðað á nestisferðum en þá er maturinn búinn til og pakkaður.

Flestir borða tvisvar eða þrisvar á degi. Sumir fá sér snakk milli máltíða en aðrir halda að best sé að borða aðeins þrjár máltíðir á degi. Meðaltalsorkukröfur mannslíkamans er um 1800–2000 hitaeiningar á degi.

## Tengti efni
* Átröskun
* Föstuhald
* Grænmetisæta
* Hungur
* Megrun
* Offita
Pöbb

**Pöbb** (úr ensku *pub*, upprunalega *public house* „almenningshús“) er skemmtistaður sem er undirstöðuatriði breskrar, írskrar, ástralskrar, kanadískrar, suður-afrískrar og nýsjálenskrar menningar. Á mörgum stöðum er pöbb miðpunktur samfélagsins, sérstaklega í þorpum. Höfundurinn Samuel Pepys lýsti pöbbnum sem „hjarta Englands“. Pöbbinn á rætur að rekja til rómverskra ölstofa.

Pöbbinn gegnir öðruvísi samfélagslegu hlutverki en kaffihúsið eða barinn. Flestir pöbbar bjóða upp á úrvali bjóra, vína, brenndra vína og gosdrykka. Flestum pöbbum er stjórnað af brugghúsum þannig að oft er ódýrara að kaupa kranabjór en vín og annað áfengi. Í upphafi voru gluggar pöbba í bæjum að hluta til þaktir til að aðskilja viðskiptavinina frá götufarendum en nú á dögum tíðakst gegnsæir gluggar og léttari skreytingar.

## Tengt efni
* Bar
* Gistikrá
* Krá
* Ölstofa
Lágafellskirkja

**Lágafellskirkja** er kirkja í Mosfellsbæ. Íbúar Lágafellssóknar eru rétt um 8600. Landfræðileg sóknarmörk eru hin sömu og Mosfellsbæjar  en auk þess eiga íbúar á  Kjalarnesi allt að Kollafjarðarkleifum kirkjusókn til Mosfellsbæjar.
Safnskip

**Safnskip** er skip eða bátur sem er varðveitt sem safngripur, ýmist sem hluti af stærra safni eða eitt og sér. Sum safnskip eru varðveitt á landi, ýmist innandyra eða utandyra, eða liggja föst við bryggju eða í votkví. Önnur eru varðveitt í því ástandi að hægt er að sigla þeim og eru þá sérstaklega skráð sem safnskip í skipaskrá. Slík safnskip eru stundum notuð sem skólaskip. Um safnskip á sjó gilda stundum sérstakar reglur um haffæri, farsvið og öryggi farþega.

Til eru hundruð safnskipa um allan heim. Þau eru bæði í eigu opinberra stofnana og félagasamtaka en flest eru hluti af sjóminjasöfnum. Dæmi um safnskip er varðskipið *[[Óðinn III|Óðinn]]* sem liggur við bryggju við sjóminjasafnið Víkina og er opinn gestum.

Árið 2003 tóku samtökin European Maritime Heritage upp Barselónasáttmálann um varðveislu og viðgerðir á sögulegum skipum til notkunar á sjó. Sáttmálinn byggist á Feneyjasáttmálanum og kveður á um nauðsyn rannsókna á sögu skips fyrir viðgerðir, notkun eins upprunalegra efna og hægt er og nákvæma skráningu viðgerða.

Venja er að aðgreina safnskip frá skipaendurgerðum og skipslíkönum, þótt slík skip séu líka oft notuð sem safngripir.

## Tenglar
* Historic Naval Fleet Association - Bandarísk samtök um safnaskip
* European Maritime Heritage  - Evrópsk samtök um rekstur safnskipa.
Skólaskip

**Skólaskip** er skip sem notað er til að kenna sjómennsku og mennta og þjálfa sjómenn og sjóliða í sjóher. Flestar stærstu seglskútur heims sem enn eru í notkun eru notaðar sem skólaskip. Dæmi um það eru skipin *[[Amerigo Vespucci (seglskip)|Amerigo Vespucci]]*, *[[Gorck Fock II]]* og *[[USCGC Eagle|Eagle]]*.
Árabátur

**Árabátur** er bátur sem er aðallega knúinn áfram með árum í róðri, þótt sumir þeirra kunni einnig að bera segl. Árabátur er oftast með þóftur til að sitja á og keipa þar sem árarnar liggja við borðstokkinn. Hefðbundnir norrænir árabátar eru flokkaðir eftir stærð í tvíæringa, feræringa, sexæringa, áttæringa, teinæringa og tólfæringa. Heitið segir til um fjölda þófturúma en þarf ekki að passa við raunverulegan fjölda ára. Talað er um fjórróinn, sexróinn, áttróinn o.s.frv. bát sem þá segir til um fjölda ára.

Árabátar eru aðgreindir frá kanóum og kajökum, þótt þessir bátar séu líka knúnir árum.
Þófta

**Þófta** er tréborð sem liggur þversum milli borðstokka í árabát og er notað sem sæti. Bilið milli þófta heitir þófturúm. Þóftur í íslenskum sexæringi hétu skutþófta aftast, austurrúmsþófta, miðskipsþófta og hálsþófta fremst. Til var líka að næstfremsta þófta héti andófsþófta eða barkaþófta og fremsta þófta frammíþófta. Aftasta þóftan gat heitið biti eða formannssæti. Undir miðri þóftu var stundum styrktarbiti sem hét snælda. Þar sem þóftan mætir borðstokknum var oft festing ofan við hana sem nefndist kollharður.
Sakkara

**Sakkara** (arabíska: سقارة‎) er forn grafreitur í Egyptalandi í Nílarósum. Sakkara var grafsvæði borgarinnar Memfis sem var höfuðborg Gamla ríkisins. Þar er meðal annars að finna elsta pýramídann, Djoserpýramídann. Eftir að Gamla ríkið leið undir lok var grafreiturinn áfram notaður af fyrirfólki fram undir lok síðtímabilsins.
Skekkjumörk

**Skekkjumörk** eru tölfræðileg bil sem gefa til kynna mögulegar rangfærslur í niðurstöðum spálíkana byggt á úrtökum úr þýðum. Mælieiningin getur verið margvísleg allt frá fjölda dýra í stofni og yfir í peningamagn í umferð í tilteknu hagkerfi og allt þar á milli. Niðurstöður skoðanakannana eru oftast birtar með fyrivara um skekkjumörk.

Sé til dæmis framkvæmd skoðanakönnun um fylgi stjórnmálaflokka þar sem fram kemur að stjórnmálaflokkur X hafi 34,5% fylgi en að skekkjumörkin séu 3% má draga þá ályktun að líklegast sé að fylgi flokksins sé einhvers staðar á bilinu 31,5%-37,5%.

## Tengt efni
* Normaldreifing
Doom

**Doom** er tölvuleikur frá 1993 gefinn út af Id Software. Leikurinn einkennist af vísindaskáldsagna- og hrollvekjuþema og er fyrstu persónu skotleikur. Doom varð vinsæll tölvuleikur og hafði mikið áhrif og ruddi braut fyrir fyrstu persónu skotleiki. Leikurinn skiptist í níu lotur. Leikurinn The Ultimate Doom sem er uppfærð útgáfa af Doom kom svo út árið 1995. Árið 1997 var Doom gefinn út undir opnu höfundarleyfi.
Digurgirni

**Digurgirni** (*Intestinum crassum*) breitt hugtak yfir neðsta hluta meltingarvegs. Til digurgirnis teljast botnristill, botnlangi, ristill, endaþarmur og endaþarmsop. 

## Heimildir
Botnristill

**Botnristill** (fræðiheiti: *Caecum*) er fyrsti hluti digurgirnis. Botnlanginn gengur niður úr botnristlinum, en upp úr honum gengur risristill, fyrsti hluti hins eiginlega ristils. 

## Heimildir
Intel 4004

**Intel 4004** var 4 bita örgjörvi sem Intel setti á markað 15. nóvember 1971. Intel 4004 var þriðji örgjörvinn þar sem allt miðverk tölvu sat á einni samrás, á eftir MP944 og TMS 1000, og sá fyrsti sem fór á almennan markað. Örgjörvinn var fyrst notaður í reiknivélina 141-PF frá Busicom.
Falköping

**Falköping** er borg í sveitarfélaginu *Falköpings kommun* í Västra Götalandi í Svíþjóð. Íbúar eru 16.350 (2010). Sveitarfélagið hefur 31.923 íbúa (2013).

## Tilvísanir


## Tenglar
* www.falkoping.se
Setning Slutskys

Í tölfræði er **setning Slutskys** notuð í ogun við höfuðsetningu tölfræðinnar.

## Setningin
Ef {*X**n*} stefnir á X í dreifingu og {*Y**n*} stefnir á a í líkindum, þar sem a er fasti þá gildir:
* X_nY_n \ \xrightarrow{d}\ aX ;
* X_n + Y_n \ \xrightarrow{d}\ X + a ;

## Heimildir
* Casella, G. og D. Berger. *Statistical Inference* 2. útg. (Duxbury, 2002).
Klaufi Hafþórsson

**Klaufi Hafþórsson** er ein af helstu söguhetjum Svarfdæla sögu. Hann var dóttursonur Þorsteins svarfaðar landnámsmanns á Grund í Svarfaðardal. Móðir hans var Guðrún Þorsteinsdóttir en faðir Hafþórr víkingur. Klaufi var ójafnaðarmaður mikill og berserkur og skáldmæltur. Kona hans var Yngveldur fagurkinn en hún giftist honum nauðug. Þau bjuggu í Klaufanesi í Svarfaðardal. Bræður Yngveldar, þeir Þorleifur jarlsskáld og Ólafur völubrjótur vógu Klaufa að undirlagi Yngveldar. Í Svarfdælu eru nokkrar vísur eftir Klaufa. Þekktust er vísan sem hann orti um ást sína til Yngveldar og hefst á orðunum *Mál er í meyjar hvílu*.

Ættfærslan hér að ofan er eftir Landnámu. Í Svarfdælasögu er sagt að foreldrar Klaufa hafi verið Snækollur Ljótsson og Þórarna systir Þorsteins svarfaðar.

## Tenglar
* Svarfdæla saga; af heimasíðu Snerpu
Árfjarðarbátur

**Árfjarðarbátur** eða **Lófótungur** er hefðbundin norsk bátsgerð frá Árfirði í Fosen í Suður-Þrændalögum. Þessir bátar voru smíðaðir úr söguðum viði (yfirleitt greni) eftir tilkomu sögunarmylla við lok 18. aldar. Þeir eru náskyldir Nordlandsbátum, með hátt og bratt stefni, eitt mastur með háu trapisulaga þversegli og toppsegli. Í skutnum var lítið skýli sem hægt var að taka af. Stærstu bátarnir af þessari gerð (sex- og áttrónir) voru notaðir til fiskveiða við Lófóten. Þeir komu líka við sögu línuveiða undan Austfjörðum þar sem Íslendingar keyptu þá af Norðmönnum og gerðu út fram yfir aldamótin 1900. 

Árfjarðarbátar eru til í nokkrum stærðum. Sá minnsti er feræringur (*færing*), 12- á lengd, en sá stærsti er sex- eða áttróinn teinæringur (*fembøring*),  á lengd. 

Tveir endurgerðir Árfjarðarbátar eru til á Íslandi, í Reykjavík og á Húsavík. Þeir voru gjöf frá Noregi í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar 1974. Þeir munu vera fyrstu endurgerðu teinæringarnir af þessari gerð en síðan þá hafa nokkrir slíkir verið smíðaðir í Noregi.
Konungslögin

**Konungslögin** (danska: *Kongeloven*; latína: *Lex Regia*) voru lög sem Friðrik 3. Danakonungur undirritaði 14. nóvember 1665. Lögin voru hinn lagalegi grundvöllur einveldisins sem konungur hafði áður komið á með erfðahyllingu stéttaþings árið 1660. Hann nýtti sér það ósætti sem var milli aðalsins, borgara og presta í kjölfar Karls Gústafsstríðsins 1657-1660 til að ógilda hina ströngu handfestingu sem hann hafði neyðst til að undirrita þegar hann komst til valda. Þar með tókst honum að brjóta vald danska ríkisráðsins á bak aftur. Konungslögin voru samin af Peder Schumacher. Fáir vissu af lögunum fyrr en þau voru lesin upp í heyranda hljóði við krýningu Kristjáns 5. árið 1670. Lögin voru fyrst prentuð árið 1709. Konungslögin voru aldrei formlega staðfest á Íslandi og Jón Sigurðsson taldi þau því aldrei hafa gilt á Íslandi en með erfðahyllingunni í Kópavogi 1662 undirrituðu fulltrúar Íslendinga eið að einveldinu.

Konungslögin, og þar með einveldið, voru í meginatriðum afnumin með dönsku stjórnarskránni 1849 en kaflinn um ríkiserfðir var þó í gildi þar til ný lög um það voru sett 1851. Danska stjórnarskráin var aldrei lögtekin á Íslandi þar sem Þjóðfundurinn 1851 hafnaði henni. Með stöðulögunum 1871 var einveldið því fyrst formlega afnumið á Íslandi.

## Tenglar
* Texti konungslaganna á Danmarkshistorien.dk
Ögmundarbrík

**Ögmundarbrík** er altarisbrík sem var í Skálholti. Hún er kennd við Ögmund Pálsson, síðasta kaþólska biskupinn í Skálholti. Hennar er fyrst getið í sambandi við dómkirkjubrunann í Skálholti 1527 en þá segir sagan að tvær konur hafi borið hana úr kirkjunni. Í Hóladómkirkju var önnur nafnfræg brík Hólabrík en hún hefur varðveist á meðan Ögmundarbrík týndist. Ekki er mikið eftir af bríkinni en leyfar þess eru geymdar í Þjóðminnjasafni Íslands.

Með konungstilskipun árið 1785 var biskupssetur lagt niður í Skálholti og flutt til Reykjavíkur. Þegar Dómkirkjan í Reykjavík var að verða fullgerð 1795-1796 þá lét sýslumaður í Árnessýslu flytja bríkina til Eyrarbakka og skrifaði Níels Lambertsen kaupmanni  þar og fól honum að taka við bríkinni og geyma hana vandlega þangað til hægt yrði að flytja hana til Reykjavíkur. Vandað var til flutningsins að Eyrarbakka, bríkinni pakkað niður með ull og smíðaður sérstakur járnsleginn sleði fyrir fjóra dráttarhesta. Bríkin komst aldrei lengra. Munnmæli eru í Árnessýslu að bríkin hafi legið þar í hirðuleysi og sparkast öll sundur. Nefnd í Kaupmannahöfn sem í sitja Finnur Magnússon og Birgir Thorlacius berst til kynna hvernig farið hefur verið með bríkina og skrifar íslenskum stiftsyfirvöldum sem þá voru Moltke stiftamtmaður og Geir Vídalín biskup 31. mars 1817. Sigurður Sívertsen gerir nákvæma lýsingu á ástandi bríkarinnar sem var slakt. En nefndin óskar eftir að fá leifarnar af bríkinni sendar til Kaupmannahafnar og báðu stiftsyfirvöldin Lambertsen kaupmann að láta smíða kassa og pakka niður myndunum og flytja á skipi sínu. Lambertsen neitar að búa um leifarnar af bríkinni en segist munu flytja ef hann fengi þær innpakkaðar.

## Tengt efni
* Hólabrík

## Heimildir
* Bríkin mikla frá Skálholti.
* Varðveittar leifar úr Ögmundarbrík
Þjóðbókasafn Ísraels

**Þjóðbókasafn Ísraels** (hebreska: *הספרייה הלאומית*) er þjóðbókasafnið í Ísrael. Í safninu eru yfir 5 milljónir bækur en það er staðsett í Hebreska háskólanum í Jerúsalem. 

## Tenglar

* Þjóðbókasafn Ísraels
Flughræðsla

**Flughræðsla** er ótti við að vera í flugvél, eða öðru svipuðu farartæki eins og þyrlu, meðan á flugi stendur. Flughræðsla getur komið fram sem sérstök fælni eða verið tengd öðrum fælnum eins og innilokunarfælni eða lofthræðslu. Flughræðsla getur líka stafað af víðáttufælni. Flughræðsla telst einkenni frekar en sjúkdómur en orsakir hennar eru mismunandi.
Sinnep

**Sinnep** er bragðbætir úr mustarðskornum. Kornunum er bætt við vatn, salt, sítrónusafa eða aðra vökva, og stundum ýmisleg bragðefni, til að mynda þykkni sem getur verið gult eða brúnt á litinn. Mismunandi meðhöndlun kornanna gefur mismunandi áfurð og bragð. Mustarðskornin má annaðhvort nota heil, möluð, sprungin eða marin.

Oft er sinnep parað saman með kjöti eða osti og er vinsælt í samlokur, salöt, hamborgara og með pylsum. Sinnep er líka notað sem hráefni í dressingar, gljáa, sósur, súpur og maríneringar. Sem þykkni og korn er sinnep notað víða í Indlandi, Miðjarðarhafslöndum, Norður-Evrópu og Suðaustur-Evrópu, Asíu, Ameríku og Afríku, sem þýðir að það er eitt vinsælasta kryddið í heimi.
Dressing

**Dressing** eða **salatsósa** er sósa sem er notuð í salöt og líka í hamborgara. Til eru ýmiss konar dressingar en þær skiptast í þrjá flokki: ediksdressingar, rjómakenndar dressingar og eldaðar dressingar. Ediksdressingar innihalda einhvers kona olíu og edik ásamt kryddum, salti, pipari, sykri og öðrum bragðefnum. Rjómakenndar dressingar innihalda oftast majónes en getur líka innihaldið jógúrt, sýrðan rjóma, crème fraîche eða mjólk sem aðalhráefni. Eldaðar dressingar eru svipaðar rjómakenndum dressingum en eru þykknaðar með eggjarauðum í staðinn fyrir majónes eða mjólkurafurð.

## Tegundir
* Gráðaostadressing
* Caesar-dressing
* Ranch-dressing
* Vinaigrette
* Þúsundeyjasósa
Marínering

**Marínering** er yfirleitt súr kryddbættur vökvi sem matvæli eru sett í áður en þau eru elduð. Maríneringar eru venjulega byggðar á sýru eins og ediki, sítrónusafa eða víni, en má líka byggja á ávöxtum eins og ananas, papaja eða kíví. Auk þess geta maríneringar innihaldið olíu og krydd til að bæta bragðið. Maríneringar eru oft notaðar til að mýkja seigt kjöt en það getur legið í maríneringunni í allt frá nokkrum sekúndum til nokkurra daga. 

Sýran í maríneringu veldur því að vefurinn í kjötinu byrjar að brotna niður og því sýgur það inn meiri vökva. Mikilvægt er að setja ekki of mikla sýru í maríneringuna því það getur haft neikvæð áhrif á bragðið. Í góðri maríneringu eru sýra, olía og krydd í jafnvægi. Ef hrátt marínerað kjöt er frosið getur yfirborð kjötsins brotnað niður sem veldur því að það verður maukkennt við eldun.

Hrátt kjöt eða fiskur getur innihaldið skaðlega gerla sem geta spillt maríneringunni. Það á að marínera kjöt í ísskápnum til að hindra fjölgun gerla. Marínering sem hefur komist í snertingu við hrátt kjöt eða fisk á ekki að nota nema það sé soðið strax fyrir neyslu. Ílátið sem er notað til maríneringar á að vera úr plasti því málmur eða keramík geta brugðist við sýrunni í maríneringunni.
Sagan af Dimmalimm

**Sagan af Dimmalimm** er myndskreytt ævintýri eftir Mugg (Guðmund Pétursson Thorsteinsson). Hann samdi bókina og teiknaði handa systurdóttur sinni Helgu Egilson árið 1921 en hann var þá á leið milli Ítalíu og Íslands með flutningaskipi. Sagan var gefin út og varð vinsæl barnabók. Dimmalimm hefur einnig verið sett upp sem leikrit og sem ballett. Jóhannes úr Kötlum samdi ljóðin Guðsbarnaljóð um Mugg og Atli Heimir Sveinsson samdi tónlist við leikritið um Dimmalimm.  

## Efni sögunnar
Í sögubyrjun leikur kóngsdóttirin Dimmalimm sér við vatn í garði við konungshöll. Á vatninu synda fjórir svanir sem hún gefur brauð og góðgæti. Einn daginn fær hún leyfi til að fara út úr garðinum er þá forvitin að sjá hvað er öðruvísi fyrir utan. Hún sér umhverfi þar sem eru engin tré og engin hús en grænar grundir og blá fjöll. Hún kemur að vatni þar sem er stór hvítur svanur sem henni þykir strax afar vænt um. Hún vitjar svansins á hverjum degi og hann kemur úr vatninu og þau sitja saman. Einn daginn  finnur hún svaninn dáinn. Dimmalimm syrgir hann og grætur löngum stundum við vatnið. Til hennar kemur kóngssonurinn Pétur og huggar hana og segir henni að hann hafi verið svanurinn og þá  í álögum sem galdranorn lagði á hann og sem  hann losnaði ekki úr fyrr en hann hitti þæga og góða stúlku sem þótti vænt um hann. Dimmalimm og Pétur giftast og verða kóngur og drottning.

## Heimildir
* Sagan af Dimmalimm (Baekur.is, skönnuð útgáfa frá 1942) 
* Sjáðu, sjáðu svanur! Skógurinn er að skemmta sér (Morgunblaðið, 13. tölublað (17.01.1970) Blaðsíða 16)
* Dimmalimm (Myndband og texti með söng um Dimmalimm
Sundhöllin á Ísafirði

**Sundhöllin á Ísafirði** er innisundlaug sem áföstu íþróttahúsi við Austurveg á Ísafirði, teiknuð af Guðjóni Samúelssyni. Sundhöllin var vígð 1. febrúar 1946 og er 16 metra löng. Leikfimisalur, félagsmiðstöð fyrir unglinga og dægradvöl fyrir grunnskólabörn á vegum Grunnskólans á Ísafirði eru einnig í húsinu. Fyrir utan bygginguna eru tvær styttur eftir Martinus Simson af karli og konu í sundfötum. Sá kafli Austurvegs sem er við sundhöllina er skólalóð grunnskólans og er Austurvegur því göngugata á þeim kafla.  

## Aðdragandi byggingar
Áhugi fyrir að reisa veglega sundhöll vaknaði árið 1930. Fram að því hafði sundkennsla farið fram í Reykjanesi við Djúp og í Pollinum á Ísafirði. Langt var inn í Reykjanes og sundiðkun í sjó nýttist ekki nema um hásumarið. Árið 1936 komst skriður á málið þegar nefnd var kosin á fundi bæjarstjórnar. Nefndin ákvað á fundi sínum í október það ár að sundhöll skyldi rísa á Riistúni við Austurveg þar sem til stóð að reisa leikfimishús. Málið þokaðist þó hægt þangað til byggingarnefndin var stækkuð árið 1941. Framkvæmdir hófust haustið 1943. Guðjón Samúelsson húsameistari ríkisins teiknaði húsið en Ragnar Bárðarson var byggingameistari. Sundhöllin var vígð við hátíðlega athöfn 1. febrúar 1946. Laugin var mikið notuð og fyrstu þrjá dagana sem hún var opin sóttu hana 758 gestir.

Leikfimisalurinn í hinni álmu hússins er 11×24 metrar að stærð og á efri hæð tengibyggingar milli álmanna tveggja var Bókasafn Ísafjarðar til húsa. 

## Notkun hússins
Frá opnun hefur sundlaugin nýst fyrir skólasund allra bekkja Grunnskólans á Ísafirði. Sunddeild Vestra hafði laugina sem sína aðalæfingalaug en æfingar félagsins hættu árið 2016.  

Leikfimisalurinn hefur verið notaður til íþróttaiðkunar almennings og skólabarna. Notkun hans minnkaði þó nokkuð þegar íþróttahúsið á Torfnesi var opnað í september 1993. 

Á efri hæð hússins var Bókasafn Ísafjarðar starfrækt allt þar til það var flutt í Safnahúsið í Gamla sjúkrahúsinu árið 2003. Vegna skorts á leikskólaplássi var á árunum 2013–15 leikskóladeild starfrækt á efri hæð sundhallarinnar. Þar voru fimm ára börn frá leikskólunum Eyrarskjóli og Sólborg sameinuð á deild sem kölluð var Eyrarsól. Deildinni var lokað en ný deild fyrir fimm ára börn opnuð í kjallara tónlistarskólans við hliðina undir nafninu Tangi. Nú er á efri hæðinni rekin dægradvöl á vegum Grunnskólans á Ísafirði, þar sem börn geta dvalið eftir að stundarskrá lýkur til klukkan 16 á daginn. 

Í kjallara hússins hefur félagsmiðstöðin Djúpið verið rekin um nokkurt skeið. 

## Sjá einnig
Sundhöll Ísafjarðar á vef Ísafjarðarbæjar 

Félagsmiðstöðin Djúpið

## Tilvísanir
Sjömílnaskór

**Sjömílnaskór** eru töfraskór sem geta flutt þann sem er í skónum um sjö mílur í hverju skrefi. Minnið er þekkt úr mörgum ævintýrum.

## Heimild
*
Gösta Berlings saga

**Gösta Berlings saga** er skáldsaga eftir rithöfundinn  Selmu Lagerlöf. Sagan gerist á bökkum vatnsins Fryken (sem heitir Löven í sögunni) í Vermalandi. Í sögunni notar höfundur úlfa, snjó, yfirnáttúrulegar verur og skrýtið hefðarfólk til að lýsa Vermalandi í kringum 1820 á hátt sem líkja má við töfraraunsæi. Fyrsta setning sögunnar „Loksins var presturinn í prédikunarstólnum“ er þekkt í sænskum bókmenntum.

## Tengill
* Gösta Berlings saga, Samtíðin, 2. Tölublað (01.03.1941), Blaðsíða 12
Töfraraunsæi

**Töfraraunsæi** var upphaflega notað um stefnu í myndlist upp úr 1920 en síðar einnig til að lýsa sögum höfunda eins  Jorge Luis Borges , Gabriel Garcia Marquez, Günter Grass og John Fowles en þeir flétta saman raunsæislýsingum á hversdagslegum atburðum og smáatriðum við draumkennda veröld sem sækir til goðsagna eða ævintýra.
Chris Colfer

**Christopher Paul** „**Chris**“ **Colfer** (fæddur 27. maí 1990) er bandarískur leikari, söngvari og rithöfundur. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Kurt Hummel í sjónvarpsþáttunum Glee en Colfer hefur hlotið mörg verðlaun fyrir túlkun sína á Kurt þar á meðal Golden Globe verðlaunin árið 2011 og þrenn People's Choice Awards verðlaun árin 2013, 2014 og 2015.

Árið 2012 skrifaði Colfer handritið og lék aðalhlutverkið í kvikmyndinni Struck by lightning sem var frumsýnd á Tribeca Film Festival. 
Colfer er einnig metsöluhöfundur barnabókaflokksins The Land of Stories en komnar eru út fjórar bækur í flokknum sem eru The Land of Stories: The Wishing Spell, The Land of Stories: The Enchantress Returns, The Land of Stories: A Grimm Warning og The Land of Stories: Beyond the Kingdoms. Fimmta bókin The Land of Stories: An Author's Odyssey kemur út í júlí, 2016. 

Í apríl 2011 var Colfer á lista Time magazine yfir 100 áhrifamesta fólk í heimi. 

## Leiklistarferill

### Kvikmyndir

### Sjónvarpsþættir

## Bækur
**The Land of Stories*
***The Land of Stories: The Wishing Spell* (2012)
***The Land of Stories: The Enchantress Returns* (2013)
***The Land of Stories: A Grimm Warning* (2014)
***The Land of Stories: Beyond the Kingdom* (2015)
***The Land of Stories: An Authors Odyssey* (2016)
**Struck by Lighting: The Carson Phillips Journal* (2012)
**The Curvy Tree (myndabók)* (2015)
**The Mother Goose Diaries* (2015)
**Queen Red Riding Hood's Guide to Royalty* (2015)

## Tenglar
* 

## Heimildir
Skilagjald (umbúðir)

**Skilagjald** er sú upphæð sem er borguð þeim sem skilar einnota umbúðum til baka. Dæmi um umbúðir sem má innheimta skilagjöld fyrir eru áldósir og flöskur. Kerfið virkar þannig að maður borgar innstæðu þegar varan er keypt sem maður fær svo til baka þegar umbúðunum er skilað. Skilagjaldskerfi eru notuð meðal annars til að stuðla að endurnotkun og endurvinnslu umbúða og draga úr rusli á götunum. Fyrir margt fátækt fólk eru skilagjöld mikilvæg tekjuöflunarleið. Skilagjöld eru mismunandi eftir löndum en á Íslandi er það 18 krónur (2023).
Töfrasverðið

***Töfrasverðið*** (enska: *Quest for Camelot*) er bandarísk teiknimynd frá árinu 1998.
## Talsetning

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Skilagjald

**Skilagjald** getur átt við:
* Skilagjald (umbúðir), gjald sem er innheimt við skil á umbúðum
* Skilagjald (bíll), gjald sem er borgað fyrir bíl sem er skilað til endurvinnslu
Síðan skein sól

**Síðan skein sól** eða **SSSól** er íslensk hljómsveit stofnuð árið 1987 af Helga Björnssyni, Eyjólfi Jóhannssyni og Jakobi Smára Magnússyni. Meðal slagara eru *Vertu þú sjálfur, Geta pabbar ekki grátið* og  *Húsið og ég* (*Mér finnst rigningin góð*).

## Skífur
*1988: Síðan Skein Sól
*1989: Ég stend á skýi
*1990: Halló ég elska þig
*1991: Klikkað
*1992: Toppurinn
*1993: SSSól
*1994: Blóð
*1999: 88-99

## Tenglar
Síðan skein sól á Glatkistunni
BASICS-verkefnið

**BASICS** var verkefni innan *Grundtvig* fullorðinsfræðsluáætlunar Evrópusambandsins sem lauk í október 2013. Markmið þess var að þróa þekkta kennsluaðferð, sem heitir *biblíódrama* en þýtt hefur verið sem *sagnaspuni* á íslensku, til notkunar í millimenningarlegri (e. *interculture*) og þvertrúarlegri  (e. *interfaith*) kennslu með það fyrir augum að auka gagnkvæman skilning fólks af ólíkum uppruna í Evrópu og reyndar um allan heim. 

Í hvítbók Evrópusambandsins um millimenningu segir að aðeins með umræðu sé hægt að fá fólk til að sameinast í fjölbreytileika sínum og út frá því var gengið í BASICS-verkefninu. Þróaðar voru aðferðir byggðar á sagnamennsku til að fá fólk til að tjá sig um hefðir sínar og lífsgildi og hlusta á aðra segja frá. Þannig myndast gagnkvæmt traust og skilningur í hópunum.  

## Þátttakendur
Þátttakendur í verkefninu voru frá eftirtöldum stofnunum Reykjavikur Akademían (Ísland), The Bielsko Artistic Association Grodzki Theatre (Póllandi), Church Forum Foundation] (Úngverjalandi), Kocaeli University Institute of Health Sciences (Tyrklandi), EST Education Centre (Póllandi) og The Elijah Interfaith Institute (Ísrael). 

## Biblíódrama - sagnaspuni

**Bibliodrama** er samheiti yfir nokkrar aðferðir sem notaðar hafa verið til að sameina sögur einstaklinga og sögur sem geyma arf menningarheilda svo sem helgisagna og ævintýra í þeim tilgangi að hjálpa fólki að skilja betur rætur sínar, hefðir og lífsgildi. Ein aðferð biblíódrama er biblíólog.  Nafnið sagnaspuni er að festast í sessi sem íslensk þýðing orðsins bibliodrama en orðhlutinn biblio- vísar til sagna eða bóka og gríska orðið drama þýðir að framkvæma.

Í lok verkefnisins var gefin út handbók og geisladiskur fyrir kennara á fimm tungumálum meðal annars íslensku. Efnið má nálgast á vefsíðu verkefnisins hjá Reykjavíkur Akademíunni.

## Tenglar
* Basics-verkefnið á vef Reykjavíkur Akademíunar
Creative Commons

**Creative Commons (CC)** er stofnun sem stofnuð var árið 2001 af Lawrence Lessig og helguð er útbreiðslu á skapandi verkum sem aðrir geta löglega bætt við og breytt. Stofnunin  hefur höfuðstöðvar í  Mountain View í Kaliforníu í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Hún hefur gefið út nokkrar tegundir af höfundarréttarleyfum sem þekkt eru sem Creative Commons leyfi. Það kostar ekkert að nota þessi leyfi. Þau gera höfundum kleift að miðla hvaða réttindi þeir áskilja sér og hvaða réttindum þeir afsala sér til að auðvelda notkun á efni sínu til notenda og þeirra sem endursmíða úr öðrum verkum. Notuð eru myndræn tákn fyrir þessi höfundarleyfi sem útskýra kosti hvers leyfis. Creative Commons leyfi koma ekki í staðinn fyrir höfundarrétt heldur eru byggð ofan á höfundarrétt.

## Tenglar
* Vefur Creative Commons á Íslandi 
* Opið menntaefni

## Heimildir
Vefur Creative Commons á Íslandi
Zuzzurro

**Andrea Cipriano Brambilla** (1946 – 2013), þekktur sem **Zuzzurro**, var ítalskur leikari og gamanleikari. Meðal annar var hann þekktur sem annar helmingur gríntvíeykisins, *Zuzzurro & Gaspare* sem hann myndaði ásamt bróður sínum Gaspare.

## Tenglar
*
Ken Jeong

**Kendrick Kang-Joh** „**Ken**“ **Jeong** (fæddur 13. júlí 1969) er bandarískur leikari og gamanleikari. Hann hefur m.a. leikið Leslie Chow í myndunum The Hangover 1,2 og 3 (2009-2013).

## Tenglar
*
Bamse i Trollskogen

***Bamse í Trollskogen*** er sænsk teiknimynd frá árinu 1992 byggð á barnasögunum um björninn *Bamse*.
Manntalsfiskur

**Manntalsfiskur** var gjald  eða skattur í fornu skattkerfi og  bar aðkomumönnum í Gullbringusýslu og á Snæfellsnesi  að greiða það gjald til sýslumanns. Í forna skattkerfinu voru þessi gjöld: gjaftollur, konungsskattur, lögmannstollur, manntalsfiskur og tíund en árið 1877 var sett ný skattalöggjöf og þessi gjöld numin úr gildi og í stað þeirra lagður skattur á ábúð og afnot jarða og á lausafé.

## Heimild

* Skattar og gjöld til landssjóðs,Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags (01.06.1880), Blaðsíða 137
Sjangri-La

**Sjangri-La** er skáldað ríki búddamunka í földum dal í Kúnlúnfjöllum. Dalnum er lýst í skáldsögu James Hilton, *Horfin sjónarmið* (e. *Lost horizon*) frá 1933. Íbúar Sjangri-La lifa miklu lengur en aðrir. 

Fyrirmyndir Hiltons hafa verið taldar búddíska goðsagan um Sjambhala, Hunza-dalur í norðurhluta Pakistan og menning íbúa norðvesturhluta Júnnanhéraðs í Kína.
John Fowles

**John Fowles** var breskur rithöfundur. Hann samdi meðal annars skáldsögurnar Kona franska lautinantsins og The Magus.
Creative Commons-leyfi

**Creative Commons (CC)-leyfi** eru  eitt af nokkrum almennum notendaleyfum sem gera kleift að dreifa á frjálsan hátt efni sem annars væri höfundarréttarvarið. CC-leyfi gera höfundi kleift að aðlaga höfundarrétt sinn að þeirri notkun sem þeir leyfa á efni sínu (t.d. gefa frjálsa notkun sem er ekki í viðskiptatilgangi) og verndar fólk sem notar eða endurdreifir höfundaverkum annarra þannig að það þarf ekki að hafa áhyggjur af því að brjóta höfundarréttarlög svo fremi sem það fari eftir þeim skilmálum sem höfundarréttarleyfi kveður á um.

## Leyfin fjögur

### Höfundar getið (BY – Attribution)
BY-skilyrði er gert til að tryggja að allir viti hvaðan verkið kemur. Gerð er sú krafi í öllum Creative Commons að höfundar sé getið þegar verk er notað.

Ef þessari kröfu sleppt er verið að hleypa verkinu út til almennings, líkt og höfundarrétturinn væri runninn út.

### Ekki í hagnaðarskyni (NC – Non-commercial)
Þessi takmörkun þýðir í raun að þeir sem ætla að nota verkið megi ekki græða fjárhagslega af því. Sem þýðir að skapari verksins mátti græða á því, nema annað sé tekið fram (með sérstöku leyfi). Til eru þrjár útgáfur af þessu tákni. 1. er með svokölluðu dollaratákni ($). 2. er með evrutákni (€). 3. er með yenatákni (¥). Merkin eru jafngild og er það í höndum höfundar að velja hvað hann notar.

### Engar afleiður (ND – No derivatives)
Takmörkunin snýr að því að ekki megi búa til ný verk sem byggja á verkum viðkomandi höfundar nema tilskilin leyfi liggja fyrir. T.a.m. má ekki nota lag í kvikimynd né endurblanda það, þó mætti deila því áfram í óbreyttri mynd. Er þessi takmörkun oft talin sú þyngsta og mest íþyngjandi takmörkunin. Það felst aðallega í því að ekki er með öllu ljóst hvað þetta felur í sér. Dæmi: Að taka bók og bæta við hana nýjum kafla er ákveðin afleið, og einnig að víxla nöfnum aðalpersónanna. En er hægt að kalla það að prenta bókina á glanspappír eða færa lag af MP3 formi yfir á Ogg Vorbis form afleið? Í svona vafamálum er skynsemin oftast nær látin ráða för, en eðlilegast er að hafa samband við höfundinn ef vafi er á réttindum.

### Deilist áfram (SA – Share alike)
Deilist áfram gefur til kynna að þeir sem búa til afleidd verk af viðkomandi höfundi eru skyldugir til að deila því áfram undir sömu skilmálum. Þannig tryggir viðkomandi höfundur að verk hans verði frjálst áfram. Þetta hefur oft verið kallað ,,copyleft" og er forsenda þess að skapandi almenningur verði til. Upprunalega hugmyndin kom frá Richard Stallman sem var stofnandi frjálshugbúnaðarhreyfingarinnar.

### Leyfin
Útfrá þessum takmörkunum er mögulegt að búa til sex mismunandi leyfi.
* BY
* BY-SA
* BY-NC
* BY-ND
* BY-NC-SA
* BY-NC-ND

Einnig er til leyfið CC0 sem á eru engin takmörk og er það sambærilegt við almenning.

## Heimildir
Hin fjögur CC leyfi í Íslenskri þýðingu á vefsíðu Creative Commons á Íslandi 

## Tengt efni
* Creative Commons
* Frjálst efni
* Opið menntaefni
Íste

**Íste** er kalt te, yfirleitt blandað sætuefni og borið fram með ísmolum. Sætuefnið getur verið sykur eða ávaxtasíróp. Stundum er íste búið til með því að láta telaufin liggja í vatni í langan tíma í stað þess að sjóða þau og kæla síðan.
Sæþjóðirnar

**Sæþjóðirnar** eru taldar hafa verið bandalag sjóræningja í Miðjarðarhafi undir lok bronsaldar. Sæþjóðirnar gætu hafa komið frá vesturhluta Litlu-Asíu eða Suður-Evrópu, sérstaklega Eyjahafi. Sæþjóðirnar réðust á ríkin fyrir botni Miðjarðarhafs frá 14. til 11. aldar f.Kr. Þær koma aðallega fyrir í fornegypskum heimildum frá 19. og 20. konungsættinni (um 1291 f.Kr. til 1077 f.Kr.). Sumir höfundar tengja sæþjóðirnar við Bronsaldarhrunið þegar ríki Hittíta, Mýkenumenningin á Grikklandi, Nýja ríkið í Egyptalandi og borgin Úgarít féllu öll á svipuðum tíma. Fornleifarannsóknir benda til þess að nær allar borgir fyrir botni Miðjarðarhafs hafi verið eyðilagðar og svo yfirgefnar frá því um 1200 f.Kr. til um 1150 f.Kr. 

Ekki er vitað með vissu hverjar sæþjóðirnar voru og ýmsar kenningar þar um. Í egypskum heimildum eru nefndir *Ekwesh* (hugsanlega Akkear Forn-Grikkir), *Teresh* (mögulega Tyrrhenar, hugsanlegir forfeður Etrúra), *Denyen* (sem sumir telja hina grísku Danáa), *Lukka* (sem hugsanlega stofnuðu ríkið Lykíu í Litlu-Asíu), *'Sherden* (hugsanlega íbúar Sardiníu), *Shekelesh* (hugsanlega íbúar Sikileyjar), *Peleset* (almennt taldir Filistear) og *Tekrur* (hugsanlega hinir grísku Tevkrar) frá Krít.
Kanansland

**Kanansland** (norðvestursemíska: *knaʿn*; föníska: 𐤊𐤍𐤏𐤍; biblíuhebreska: כנען / *knaʿn*; masóretíska: כְּנָעַן / *Kənáʿan*) var landsvæði semískumælandi þjóða fyrir botni Miðjarðarhafs og samsvarar því sem í dag heitir Austurlönd nær, það er Palestína, Ísrael, Líbanon, Jórdanía og Sýrland. Svæðið varð mikilvægt á Amarnatímabili síðbronsaldar þegar þar komu saman áhrifasvæði stórvelda á borð við Hittíta, Forn-Egypta og Assyríu. Nafnið Kanan kemur oft fyrir í heimildum frá 4. árþúsundinu f.Kr. en Kananítar settust að á svæðinu á 8. árþúsundinu f.Kr. Þegar járnöld gekk í garð fyrir 1000 f.Kr. skiptist Kanansland milli Föníka, Ammoníta, Móabíta, Ísraelsmanna og Filistea en nafnið lifði áfram allt þar til Grikkir og Rómverjar lögðu svæðið undir sig.
Háls

**Háls** er sá hluti líkamans sem tengir höfuðið við búkinn. Hálsinn er efsti hluti hryggjarins og samanstendur af framhálsinum og hnakkanum. Hann heldur höfuðkúpunni uppi, sem situr ofan á honum.

Í hálsinum er kokið og barkakýlið að finna.
Bóndabaunir

**Bóndabaunir** (**hestabaunir** eða **velskar baunir** ) (fræðiheiti: *Vicia faba*) er planta af ertublómaætt. 

Bóndabaunir eru ræktaðar vegna baunana sem eru bæði notaðar til manneldis og dýrafóðurs.

Bændabaunir - Vicia faba - eru þrír nokkuð mismunandi hópar - og mörg ræktunaryrki í hverjum hóp.

1) Vicia faba Fava-hópurinn = bændabaunir, stórar og matramiklar, nýrnalaga baunir. Mest ræktaðar til manneldis. Þrífast vel hér sunnanlands sé þeim sáð í lok apríl eða í byrjun maí. Spíra betur ef mold er köld. Þroskast vel - uppskera í ágúst og frameftir, mörg ágætis yrki - 'Express' til dæmis - fyrir íslenskar aðstæður.

2) V. faba Equina-hópurinn = hrossabaunir, mikið kál, smærri baunir - þroskast seint. Fyrst og fremst ræktaðar sem fóðurjurt.

3. V. faba Minuta-hópurinn = akurbaunir, smágerðari. Kálið - og baunabelgirnir - notað sem grænmeti. Baunirnar smáar, þroskast seint. Mest ræktaðar til jarðvinnslu og sem fóðurjurt. Gjarna varðveittar sem "vothey" til vetrarfóðurs. ...
Parkinsonsveiki

**Parkinsonsveiki** eða **Parkinsonssjúkdómur** er taugasjúkdómur sem kemur fram sem stífleiki í vöðvum, skjálfta og skertri hreyfigetu hjá fólki og er algengasti taugasjúkdómurinn sem legst á eldra fólk. Sjúkdómurinn er kenndur við enska lækninn James Parkinson sem uppgötvaði hann árið 1817. 

Hrörnun verður í miðtaugakerfi aðallega á þær taugafrumur í heilanum sem stjórna hreyfingum. Þessar taugafrumur mynda taugaboðefnið dópamín sem flytur boð frá einni taugafrumu til annarrar. Einkenni sjúkdómsins koma hægt og sígandi á mörgum árum og fyrstu einkennin eru oft þau að viðkomandi dregur aðeins annan fótinn við gang, er stirður í útlimum eða hefur vægan handskjálfta. 

Þegar sjúkdómurinn versnar eru einkennin oft: Svipbrigðalaust andlit, augnlokum er sjaldan deplað, munnur er oft svolítið opinn og munnvatnsmyndun aukin, útlimir eru stífir og sjúklingurinn stendur álútur, margir eiga erfitt með gang og ganga með stuttum óöruggum skrefum og sumir hafa handskjálfta. Skjálfti versnar við spennu og þreytu en hverfur í svefni. Sérstakt form af handskjálfta við Parkinsonsveiki er að þumli og vísifingri er stöðugt nuddað saman.

Parkinsonsveiki getur komið á öllum aldri en byrjar sjaldan fyrir fertugt og meðalaldur þegar fólk veikist er talinn vera um 60 ár. Þeir sem veikjast geta þó átt framundan fjöldamörg góð ár áður en sjúkdómurinn fer að há þeim að nokkru marki. Talið er að um 1% fólks 65 ára og eldri sé með Parkinsonsveiki. 
Ekki er vitað hvað veldur sjúkdómnum en hann orsakast af því að fram kemur skortur á boðefninu dópamín í heilanum. Sjúkdómurinn er ólæknandi en með lyfjum má halda honum niðri nokkuð lengi (einkum levódópa sem eykur framboð dópamíns) og eins er farið með góðum árangri að setja rafskaut á þá staði í heilanum sem sjúkdómurinn á upptök sín. Á Íslandi fær um það bil einn af hverjum fimm þúsund fá Parkinsonsveiki árlega.

## Heimildir
*  (Skoðað 28.11.2013).
* „Parkinsonsveiki“, grein á Doktor.is.  (Skoðað 28.11.2013).
## Tilvísanir
AgentCoOfficial

**AgentCoOfficial** eða **Maxn3y**, er gælunafn tölvuþrjóts sem braust inn í tölvukerfi Vodafone Ísland og náði miklu af trúnaðargögnum viðskiptavina þess og lak þeim á internetið. 

Talið er að aðgangsbrotið sé það alvarlegasta sem gert hefur verið á íslenskt fyrirtæki. Um 80 þúsund skjölum sem innihéldu persónuupplýsingar svo sem kennitölur og símanúmer, lykilorð og innihald smáskilaboða viðskiptavina fyrirtækisins voru meðal þess sem lekið var út á netið.

## Tilvísanir
Janel Moloney

**Janel Moloney** (fædd Janel Wallace Moloney 3. október 1969) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sitt sem Donna Moss í The West Wing.

## Einkalíf
Moloney fæddist og ólst upp í Woodland Hills, Los Angeles. Hún stundaði leiklist við *State University of New York* skólann í Purchase, New York-fylki. . 

Moloney er gift tónskáldinu Marcelo Zarvos og eiga þau eitt barn.

## Ferill
### Leikhús
Fyrsta leikhúshlutverk Moloney var árið 2007 í *100 Saints You Should Know*. Lék hún síðan í *Love, Loss, and What I Wore* árið 2011 .

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Moloney var árið 1987 í Roomies. Hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The Adventures of Brisco County Jr., ER, House, Life on Mars og The Good Wife.

Moloney lék yfiraðstoðarmanninn og síðan starfsmannastjórann Donna Moss í dramaþættinum The West Wing frá 1999-2006. 

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Moloney var árið 1993 í Dream Lover. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við Wild Bill, Desperate Measures, Just Pray og Concussion.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Leikhús

**Love, Loss, and What I Wore* (2011) –  ónefnt hlutverk (Westside Theatre (Downstairs)).
**100 Saints You Should Know* (18. september 2007 – 30. september 2007) – Theresa (Playwrights Horizons).

## Verðlaun og tilnefningar
### Emmy-verðlaunin
*2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu fyrir The West Wing.
*2002: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu fyrir The West Wing.

### [[Screen Actors Guild-verðlaun|Screen Actors Guild]]-verðlaunin
*2006: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
*2005: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
*2004: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
*2003: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
*2002: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríur fyrir The West Wing.
*2001: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Leikhúsferill Janel Moloney á The Internet Off-Broadway Database síðunni 

## Tenglar
* 
* Leikhúsferill Janel Moloney á The Internet Off-Broadway Database síðunni