open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stjórnleysis-félagshyggja

**Stjórnleysis-félagshyggja** (eða **stjórnleysis-sósíalismi**; e. s*ocial anarchism*), eru ýmis afbrigði stjórnleysisstefnu sem einkennast fyrst og fremst af andstöðu við markaðshagkerfi. Félagshyggjustjórnleysi er fjölmennara meginafbrigði stjórnleysisstefnu, en hitt er stjórnleysis einstaklingshyggja. Stefnan hefur verið tengd róttækum verkalýðsfélögum og ýmsum bændahreyfingum frá upphafi, en hún hefur einnig orðið fyrir áhrifum úr ýmsum öðrum áttum. Ólíkt einstaklingshyggjustjórnleysi hafa félagshyggjustjórnleysingjar sögulega lagt mikla áherslu á nauðsyn félagslegrar byltingar, og telja almennt að ekki sé hægt að ná fram stjórnleysi með hægfara umbótum. Sögulega má segja að þrír meginstraumar hafi ráðið ferð í stefnunni: Stjórnleysis samyrkju-, sameignar- og samtakahyggjur.

## Stjórnleysis-samyrkjustefna
**Stjórnleysis-samyrkjuhyggja** markaði upphaf félagshyggjustjórnleysis, en nafnið fékk hún ekki fyrr en önnur afbrigði höfðu komið fram. Helsti munurinn á samyrkjuhyggjumönnum og sameignarhyggjumönnum felst í því að samyrkjuhyggjumenn telja að einhverskonar umbunarkerfi yrði nauðsynlegt fyrst eftir byltinguna.

## Stjórnleysis-sameignarstefna
**Stjórnleysis-sameignarstefna** byggir á þeirri hugmynd að ekki sé hægt að ákvarða hver „réttmæt“ umbun einstaklings er, og því sé ekki hægt að gera neinn mannamun í skiptingu lífsgæða. Þeir halda því ennfremur fram að nauðsynlegt sé að framfylgja þessari hugmynd strax frá upphafi, enda sé annars hætta á því að ný skiptingarkerfi festist í sessi.

## Stjórnleysis-samtakahyggja

**Stjórnleysis-samtakahyggja**, ólíkt hinum tveimur greinunum, snýst fyrst og fremst um ákveðna aðferðafræði. Áhangendur hennar telja að skipulag framtíðarsamfélagsins verði að endurspeglast í þeim stofnunum og samtökum sem stefna að myndun þess og leggja í því skyni fram ákveðið skipulag á verkalýðsfélögum. Á margan hátt má telja samtakahyggjuna vera arftaka samyrkjuhyggju en þó er ekki erfitt að finna sameignarhyggjumenn sem einnig aðhyllast hugmyndir samtakahyggjunnar.
Þjóðvarnarflokkur Íslands

**Þjóðvarnarflokkur Íslands** var stofnaður í Reykjavík 15. mars 1953. Var flokkurinn óbeint framhald af Þjóðvarnarfélaginu sem starfaði frá 1946 til 1951.

Fremsta baráttumál flokksins var að Ísland segði sig úr Atlantshafsbandalaginu og að bandaríski herinn hyrfi úr landi. Hugmyndafræði flokksins var byggð á þjóðernishyggju og félagshyggju og gagnrýndi meðal annars Sósíalistaflokkinn fyrir fylgni hans við Sovétríkin. Flokkurinn fékk tvo menn kjörna á Alþingi 1953, Gils Guðmundsson og Berg Sigurbjörnsson en missti bæði sætin í kosningunum 1956. Hann fékk hins vegar fulltrúa í sveitarstjórnum í Reykjavík og á Akureyri. 

Við kosningarnar árið 1963 bauð Þjóðvarnarflokkurinn fram í samvinnu við Alþýðubandalagið og komst Gils Guðmundsson þá aftur á þing og sat þar til 1979. Þjóðvarnarflokkurinn hætti flokksstarfsemi árið 1963. Formaður var Valdimar Jóhannsson til 1960 og Bjarni Arason eftir það.

Flokkurinn gaf út vikublaðið Frjáls þjóð sem kom út 1952-1968, seinustu árin á vegum útgáfufélagsins Hugins.
1379

Árið **1379** (**MCCCLXXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Oddgeir Þorsteinsson Skálholtsbiskup sigldi til Noregs og átti ekki afturkvæmt.
* Árni Jónsson, skáld og ábóti í Munkaþverárklaustri, sigldi til Noregs og er ekkert um hann vitað eftir það.
* Þorgils varð ábóti í Munkaþverárklaustri.
* Björn Einarsson Jórsalafari fór í sína fyrstu utanför sem vitað er um.

### Fædd

### Dáin
* Jón Guðmundsson ábóti í Viðeyjarklaustri.
* Ásgrímur Jónsson ábóti í Helgafellsklaustri (eða 1378).

## Erlendis
* 29. maí - Jóhann 1. varð konungur Kastilíu og León eftir lát föður síns.
* Feneyingar og Ottómanar réðust inn í Konstantínópel og gerðu Jóhann 5. Palaíológos aftur að meðkeisarai í Býsans. Andronikos 4. Palaíológos hélt keisaratitlinum en var gerður útlægur til borgarinnar Silivri til æviloka.
* Heimildir greina frá því að árásir Skrælingja á Eystribyggð á Grænlandi hafi byrjað þetta ár.

### Fædd
* 4. október - Hinrik 3., konungur Kastilíu og León (d. 1406).

### Dáin
* 18. febrúar - Albert 2., hertogi af Mecklenburg (f. um 1318).
* 29. maí - Hinrik 2. eða Hinrik af Trastámara, konungur Kastilíu og León (f. 1334).
Samtök frjálslyndra og vinstrimanna

**Samtök frjálslyndra og vinstrimanna** var jafnaðarmannflokkur sem klofnaði úr Alþýðubandalaginu árið 1969. Í alþingiskosningunum 1971 fékk flokkurinn 5 menn kjörna og árið 1974 2 menn kjörna. Samtökin buðu síðast fram við alþingiskosningarnar 1978, en fengu engan mann kjörinn og voru þau lögð niður fljótlega eftir það.

Það var einkum Hannibal Valdimarsson (sem var formaður Alþýðubandalagsins 1956-1968) sem stóð fyrir stofnun hins nýja flokks ásamt Birni Jónssyni. Voru þeir algjörlega mótfallnir því að Alþýðubandalagið yrði gert að formlegum flokki, undir merkjum sósíalisma, í stað kosningabandalags eins og verið hafði. Samtökin voru stofnuð haustið 1969 og voru Hannibal Valdimarsson og Bjarni Guðnason kjörnir formaður og varaformaður.

Kjörnir þingmenn Samtaka frjálslyndra og vinstri manna í kosningunum 1971, voru Hannibal Valdimarsson, Björn Jónsson, Magnús Torfi Ólafsson, Bjarni Guðnason og Karvel Pálmason. Samtökin voru aðili að ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar árið 1971-1974, ásamt Framsóknarflokki og Alþýðubandalagi. Ráðherrar Samtakanna voru Hannibal Valdimarsson (1971-1973), Björn Jónsson (1973-1974) og Magnús Torfi Ólafsson (1971-1974).

Bjarni Guðnason hætti stuðningi við ríkisstjórnina árið 1973 og í maí 1974 sagði Björn Jónsson sig úr ríkisstjórninni og hætti stuðningi við hana ásamt Hannibal Valdimarssyni og Karveli Pálmasyni.  

Kjörnir þingmenn Samtaka frjálslyndra og vinstri manna í kosningunum 1974, voru Magnús Torfi Ólafsson, sem þá var orðinn formaður flokksins og Karvel Pálmason og voru varamenn þeirra þeir Ólafur Ragnar Grímsson og Jón Baldvin Hannibansson.

Varaþingmenn Samtakanna kjörtímabilið 1974-1978, voru Ólafur Ragnar Grímsson og Jón Baldvin Hannibalsson eins og fyrr sagði. 1974 til 1976 var Ólafur Ragnar Grímsson formaður framkvæmdastjórnar Samtaka frjálslyndra og vinstrimanna, sem þá voru í reynd nánast liðin undir lok. Hann bauð sig fram í Austurlandskjördæmi á vegum samtakanna í Alþingiskosningunum 1974 en náði ekki kjöri, en kom tvisvar inn á Alþingi sem varaþingmaður, 1974 og 1975. Jón Baldvin Hannibalsson kom einu sinni inn á Alþingi sem varaþingmaður fyrir Samtökin árið 1975 
## Tilvísanir
Merapifjall (Java)

**Merapifjall** er keilulaga eldfjall á eynni Jövu í Indónesíu.  Það er virkast allra eldfjalla í Indónesíu og hefur gosið 68 sinnum síðan 1568.  Nafnið þýðir í raun Eldfjall.  Það er afar nálægt borginni Yogyakarta og þúsundir búa í hlíðum þess í allt að 1.700 metra hæð yfir sjávarmáli en fjallið er um 3.000 m hátt.
Borgaraleg óhlýðni

**Borgaraleg óhlýðni** (**[[enska]]** *Civil Disobedience* nefnd eftir samnefndu riti) felst í því að fara ekki eftir ákveðnum lögum, kröfum eða skipunum stjórnvalda eða yfirvalda án þess að beita líkamlegu ofbeldi en ávalt gangast við sök sinni ef hún er einhver. Bandaríski rithöfundurinn Henry David Thoreau ruddi braut nútíma hugmynda um borgaralega óhlýðni í ritgerð sinni „Resistance to Civil Government — Civil Disobedience“ árið 1849.

Borgaraleg óhlýðni hefur verið notuð í mótmælaskyni svo sem gegn breskri heimsvaldastefnu á Indlandi, aðskilnaðarstefnu í Suður-Afríku og í Evrópu gegn nasistum. Frægustu einstaklingarnir sem beitt hafa þessum aðferðum eru líklegast Mahatma Gandhi og Martin Luther King. Borgaralega óhlýðni hefur verið ein af megin mótmælaaðferðum stjórnleysingja og annarra aðgerðarsinna seinni árin tildæmis í mótmælum víða um heim gegn hnattvæðingu og stofnunum eins og Alþjóðaviðskiptastofnuninni og Alþjóðabankanaum.

## Tenglar
*
Heklugos árið 1947

**Heklugos árið [[1947]]** hófst um 6:40 um morguninn 29. mars eftir 102 ára goshlé. Gosið stóð í um 13 mánuði og er talið vera það stærsta á Íslandi á 20. öld. Það var sambærilegt við, eða örlítið minna en Heklugos árið 1510. Gosmökkurinn náði fljótt í um 30 kílómetra hæð. Hraun rann niður fjallið og bræðsluvatn olli miklu flóði í Ytri-Rangá. 

Fyrstu daga goss­ins voru marg­ir gíg­ar virk­ir á um 5 km langri sprungu en síðar urðu tveir aðal­g­íg­ar virk­ir á há­tindi fjalls­ins, kallaðir Axl­argíg­ur og Topp­gíg­ur.

Jarðfræðingar fóru fyrsta daginn til að kanna gosið. Meðal þeirra voru Sigurður Þórarinsson, Steinþór Sigurðsson og Jóhannes Áskelsson. Komið var upp athugunarstöðvum við Næfurholt og Galtalæk. Steinþór lést um haustið þegar hann var við kvikmyndun á hraunjaðrinum þegar hann fékk á sig stein ofan úr honum.

Tjón af ösku­fall­i varð lítið. Nokkrir sentimetrar af ösku lagðist yfir næstu bæi en rigningarsamt sumar skolaði henni burt. Gjóska úr gosinu féll í Álandseyjaklasanum í Eystrasalti og í Finnlandi. Einnig féll gjóska á skip suður af Íslandi, en virðist ekki hafa fallið á Bretlandseyjar. 

Tekið var eftir að gaspoll­ar mynduðust í lægðum í landslaginu og höfðu skepn­ur kafnað í þeim: Kindur, fuglar og tófur. 

Gosinu lauk seint í apríl 1948.  Nýtt hraun þakti þá 48 ferkílómetra. 

## Tenglar
* Heklugosið 1947, grein í Eimreiðinni 1. apríl 1947
* Tephrabase.org

## Tilvísanir
Heklugos árið 1206

**Heklugos árið [[1206]]** var kísilríkt blandgos. Ekki eru til neinar heimildir um gjóskufall utan Íslands. Gjóskan barst í norðaustur yfir óbyggð svæði.

## Heimild
* Tephrabase
Heklugos árið 1389

**Heklugos árið [[1389]]** var kísilríkt blandgos. Ekki eru til heimildir um gjóskufall utan Íslands. Gosið varð líklega á seinni hluta ársins 1389 og gjóskan barst aðallega í suðaustur. Norðurhraun rann. Kirkjustaðurinn Skarð hið eystra, Tjaldastaðir og e.t.v. fleiri bæir hurfu undir hraun.

## Heimild
* Tephrabase
Heklugos árið 1510

**Heklugos árið [[1510]]** er mjög sambærilegt við Heklugos árið 1947. Sprengikrafturinn var þó líklega meiri í þessu gosi. Gjóskan barst til suðausturs. Mikið tjón varð á Suðurlandi en gosið var í júlí um hásumar.  Kísilinnihald gosefna er um 62% (wt SiO2) og er jarðefnafræðileg samsetning gjóskunnar nánast alveg eins og gjóskunnar frá gosinu árið 1947. Gjóska frá þessu gosi hefur fundist bæði í Skotlandi og á Írlandi. 

## Heimild
* Tephrabase

## Tilvísanir
Heklugos árið 1222

**Heklugos árið [[1222]]** var kísilríkt blandgos. Ekki eru til heimildir um gjóskufall utan Íslands. Lítið er vitað um gosið, fyrir utan hvenær það hófst.

## Heimild
* Tephrabase
Heklugos árið 1341

**Heklugos árið [[1341]]** var kísilríkt blandgos. Ekki eru til heimildir um gjóskufall utan Íslands. Þrátt fyrir að gosið hafi verið minniháttar, barst gjóska engu að síður í vestur og suðvestur yfir byggð. Mikill skepnufellir virðist hafa orðið af völdum flúoreitrunar.

## Heimild
* Tephrabase
Krossviður

**Krossviður** er unninn viður sem búinn er til með því að líma saman lög af viðarspæni. Krossviður er plötuefni og er mikið notaður í byggingariðnaði og við hvers kyns smíðar. Stundum er hann framleiddur þannig að lög úr harðari og mýkri viði skiptast á og krossviður er yfirleitt framleiddur úr mýkri viðartegundum en ekki úr harðviði. Viðarspænirnir eru lagðir í kross þannig að æðarnar snúa alltaf hornrétt (90°) á næsta lag á undan og eftir. Lögin eru síðan pressuð saman við hita og límd saman með sterku lími. Krossviður er mjög stöðugur viður sem hvorki verpist né rýrnar vegna þess að æðarnar liggja í kross og toga þannig í allar áttir.

Krossviður er mikið notaður þar sem þörf er á léttu og sveigjanlegu byggingarefni sem auðvelt er að vinna hratt og auðvelt er að endurnýta. Hann er þannig notaður t.d. við bátasmíðar (þá með vatnsheldu lími) og leikmyndagerð, svo eitthvað sé nefnt.
John Dowland

**John Dowland** (1563 – 20. febrúar 1626) var enskt tónskáld, söngvari og lútuleikari við upphaf barokktímabilsins. Í dag er hann þekktastur fyrir lagið „Flow My Tears“. 

Lítið er vitað um fyrri hluta ævi Dowlands annað en það að hann fæddist annaðhvort í London eða Dublin. Vitað er að hann fór til Parísar árið 1580 þar sem hann vann fyrir breska sendiherrann við frönsku hirðina. Þar snerist hann til rómversk-kaþólskrar trúar og sagði hann að þau trúskipti hefðu leitt til þess að hann fékk ekki vinnu við hirð mótmælandans Elísabetar I. Hann sagði þó engum af hinum nýju trúarbrögðum sínum. Í staðinn vann hann í mörg ár fyrir Kristján IV Danakonung. 

Hann flutti aftur til Englands árið 1606 og árið 1612 fékk hann vinnu við hirð Jakobs I sem lútuleikari. Hann lést í London. 

Mest af tónlist Dowlands var fyrir hans eigið hljóðfæri, lútuna. Þar á meðal eru nokkrar bækur af verkum fyrir einleikslútu, lútusöngvar (fyrir lútu og einn söngvara), keðjulög með undirleik lútu og nokkur verk fyrir lútu og víól.
Masónít

**Masónít** (eftir vörumerkinu *Masonite*) er unninn viður sem framleiddur er með aðferð Masons, sem er aðferð til að tæta við með gufu þannig að úr verði langar viðartrefjar. Aðferðina fann William H. Mason, yfirverkfræðingur hjá Thomas Alva Edison, upp þegar hann var að leita leiða til að framleiða pappír úr viðarkurli. Viðartrefjarnar eru pressaðar saman í plötur við hita. Ekkert lím er notað þar sem plöturnar límast saman með náttúrulegu tréni úr viðnum. Vegna þess hversu langar trefjarnar eru þola masónítplötur vel að svigna og þola einnig vel tog. Masónít er mjög stöðugt („dautt“) efni og verpist hvorki né rýrnar með tímanum.

Masónít var fundið upp árið 1924 og fjöldaframleiðsla hófst 1929. Framan af 20. öldinni var það mikið notað í klæðningar á veggi og loft innanhúss, í báta o.s.frv. en vinsældir þess hafa dvínað mjög á síðustu áratugum um leið og önnur efni, eins og t.d. MDF hafa rutt sér til rúms. Masónít er þó enn notað til að smíða líkön og einnig notar myndlistarfólk það, svo eitthvað sé nefnt.
Stjórnleysis-einstaklingshyggja

**Stjórnleysis-einstaklingshyggja** (*e. individualist anarchism*) er hugtak yfir ýmis afbrigði stjórnleysisstefnu sem leggja höfuðáherslu á frelsi einstaklingsins og ganga út frá því að hagsmunum hans sé betur borgið með lágmarkaðri samvinnu við aðra, til dæmis styðja þeir ekki hugmyndir eins og samyrkjubú sem dæmi, heldur gera frekar ráð fyrir samfélagi sjálfstæðra atvinnurekenda þar sem einstaklingurinn og/eða hann og fjölskilda hanns, án þess þó að nýta aðkeypta vinnu annarra nema í undantekninga tilfellum, myndi grunneiningu samfélagsins. Einnig gera þeir ráð fyrir séreign ólíkt flestum öðrum stjórnleysingjum, en þessi séreign er þó bundin við heimili og atvinnurekstur hvers einstaklings. Einstaklingssinnaðir stjórnleysingjar styðja flestir markaðshagkerfi, þó það sé ekki algilt. Ennfremur hafa þeir almennt aðhyllst hægfara umbætur sem heppilegustu leiðina að framtíðarsamfélaginu.

Upphaf einstaklingshyggjustjórnleysis má rekja til Pierre-Joseph Proudhon, en samvinnuhyggja hans byggir upp margar af þeim hugmyndum sem síðari tíma einstaklingshyggjustjórnleysingjar héldu fram. Max Stirner og Josiah Warren höfðu einnig mikil áhrif þótt þeir titluðu sig ekki stjórnleysingja.

Hreifingin þróaðist fyrst og fremst í Bandaríkjunum á seinnihluta nítjándualdar á meðan félagshyggju stjórnleysi var meira ríkjandi í Evrópu. Þar þróuðu menn á borð við Lysander Spooner og Benjamin Tucker hugmyndir Proudhon áfram og héldu inni atriðum á borð við markaðshyggju og umbótastefnu og gerðu ráð fyrir samfélagi sjálfstæðra atvinnurekenda líkt og Proudhon og Warren gerðu, meðan ein grunnhugmynd félagshyggju stjórnleysis hefur almennt verið sameign.
Drög að sjálfsmorði

***Drög að sjálfsmorði*** er tónleikaplata sem Megas gaf út árið 1979. Þegar hann ákvað að taka upp Drög að sjálfsmorði, sem átti að fylgja „konseptalbúmaelítunni“ á þeim tíma var ekki til nægt fjármagn til að taka hana upp í stúdíói og þess vegna var hún hljóðrituð á tvennum tónleikum, sem haldnir voru í MH 5.nóv 1978 við góðar undirtektir.

Hljóðfæraleikarar á plötunni fyrir utan Megas eru Björgvin Gíslason, Guðmundur Ingólfsson, Lárus Grímsson, Pálmi Gunnarsson og Sigurður Karlsson. Hljóðblöndun í sal annaðist Magnús Kjartansson. 

Eftir DAS hvarf Megas í nokkurn tíma og uppi voru sögusagnir um að hann hefði stytt sér aldur.
Joe Jackson

**Joe Jackson** (f. 11. ágúst 1954) er breskur tónlistarmaður sem einkum er þekktur fyrir smellina „Is She Really Going Out With Him?“ frá 1979, „Stepping Out“ 1982, „Breaking Us In Two“ 1983 og „You Can't Get What You Want (Till You Know What You Want)“ 1984. Hann sló fyrst í gegn með breiðskífunni *Look Sharp!* sem kom út 1979. Hann hefur síðustu ár verið ötull baráttumaður gegn reykingabönnum bæði í Bretlandi og Bandaríkjunum.
Scisma

**Scisma** var ítölsk hljómsveit sem starfaði á árunum frá 1993 til 2000. Hljómsveitin flutti aðallega tilraunakennt rokk undir djassáhrifum. Textar hljómsveitarinnar voru þekktir fyrir að blanda enskum orðum óhikað inn í þar sem þau gátu passað (t.d. vegna ríms). Stofnendur hljómsveitarinnar voru Paolo Benvegnù (söngur), Michela Manfroi (píanó), Giorgia Poli (bassi), Diego De Marco (gítar), Danilo Gallo (trommur) og Antonella Ianniello (hljómborð). 1994 bættist söngkonan Sara Mazo í hópinn. Hljómsveitin leysti sjálfa sig upp árið 2000 en kom síðast fram í Flórens árið 2003. 

Hljómsveitin gaf fyrst sjálf út sjö laga hljómsnælduna *Pezzetti di Carta* (1993) og síðan 1995 hljómdiskinn *Bombardano Cortina*. Eftir það gerði hún samning við EMI og gaf út diskinn *Rosemary Plexiglas* 1997 sem náði nokkrum vinsældum. 1999 kom út *Armstrong* með smellinum „Tungsteno“ og að síðustu það sama ár *L'innocenza*.
Mont-Saint-Michel

**Mont Saint Michel**  (*Mont Saint Miché á normönnsku, Mont Saint-Michel á frönsku)* er lítil klettótt örfiriseyja í Normandí sem hýsir þorp og fræga klausturkirkju. Normannar byggðu Mont Saint Michel úr steini frá Chausey og Caen í Normandí. Undir flestum byggingum leynast lög af fornum kirkjum sem byggðar voru frá 10. öld til 16. aldar og oft hver ofan á aðra, þannig að saga hennar og kristninnar er æði löng. Arkítektúrinn er blanda af rómönskum og gotneskum stíl Normanna i gegnum aldirnar.  Á spíru aðalkirkjunnar trónir gullstytta af Míkael erkiengli, sem er verndardýrlingur Normanna, en hún er alls 155 metra yfir sjávarmáli. Styttan var hönnuð af listamanninum Emmanuel Frémie.
Jónas H. Haralz

**Jónas H. Haralz** (fæddur 6. október 1919, dáinn 13. febrúar 2012) var íslenskur hagfræðingur og bankastjóri Landsbankans frá 1969-1988. 

Foreldrar Jónasar voru Haraldur Níelsson prófessor og Aðalbjörg Sigurðardóttir kennari og kvenréttindakona. Jónas lauk stúdentsprófi frá Menntaskólann í Reykjavík 1938, stundaði nám í efnaverkfræði við Konunglega tækniháskólann í Stokkhólmi 1938- 1940, nám í hagfræði, tölfræði, stjórnmálafræði og heimspeki við Stokkhólmsháskóla 1940-'45 og lauk MA-prófum í þeim greinum 1944. 

Jónas hefur verið sæmdur stórriddarakrossi íslensku Fálkaorðunnar, norsku Olavs-orðunni, sænsku Nordstjãrnan-orðunni og sæmdur heiðursdoktorstitli í hagfræði við Viðskiptadeild Háskóla Íslands þann 25. júní 1988.

Eftir Jónas liggur mikill fjöldi greina og álitsgerða um hagfræði, atvinnumál og stjórnmál. Hann var virkur þátttakandi í alþjóðlegu samstarfi og auk þess að starfa sem bankastjóri. Jónas var þekktur fyrir að vera aðalhönnuður efnahagsaðgerða Viðreisnarstjórnarinnar svokölluðu.

## Tenglar
* Andlát: Jónas H. Haralz, fyrrv. bankastjóri
* Æviágrip Jónasar Haralz DV
Birgir Baldursson

**Birgir Baldursson** (fæddur 2. október 1963) er íslenskur trommuleikari. Hann hefur leikið í fjölmörgum hljómsveitum og á ótal plötum.  Birgir varð þekktur sem trommari í hljómsveitunum SH draum og Bless. Síðan spilaði hann í nokkur ár með Sálinni hans Jóns míns en átti ekki samleið með þeirri hljómsveit.  Birgir hefur þar að auki trommað með Unun, Ragnheiði Gröndal, Kombóinu, Heiðu og Heiðingjunum, Bubba Morthens, Mannakornum, Todmobile og Megasi svo einhverjir séu nefndir.

Birgir hefur einnig látið að sér kveða í þjóðmálaumræðunni.  Hann er heitur trúleysingi og stjórnarmaður í Vantrú.
Boyzone

**Boyzone** var írsk strákahljómsveit sem var stofnuð árið 1993. Sveitin lagði upp laupana árið 2000. Hljómsveitarmeðlimir voru þeir Ronan Keating, Stephen Gately, Keith Duffy, Shane Lynch og Mikey Graham. Boyzone var einkar vinsæl á Bretlandi en einnig víðar í Evrópu.

Hljómsveitin var stofnuð 18. nóvember 1993 og kom fyrst fram í sjónvarpsþættinum *Late night show* í írska ríkissjónvarpinu. Flest vinsælu lög sveitarinnar voru endurgerðar útgáfur annarra tónlistarmanna, s.s. Bee Gees og Cat Stevens.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Said and Done* (1995) **#1** UK
* *A Different Beat* (1996) **#1** UK
* *Where We Belong* (1998) **#1** UK, #167 US
* *By Request—The Hits* (1999) **#1** UK
* *The Ultimate Love Song Collection* (2001) #6 UK
* *Key to My Life: The Collection ([[2006]]) # -

=== Smáskífur ===
* 1994 "Love Me for a Reason" #2 UK
* 1995 "Key to My Life" #3 UK
* 1995 "So Good" #3 UK
* 1995 "Father and Son " #2 UK
* 1996 "Coming Home Now" #4 UK
* 1996 "Words" *'#1** UK
* 1996 "A Different Beat" **#1** UK
* 1997 "Isn't It a Wonder" #2 UK
* 1997 "Picture of You" #2 UK
* 1997 "Baby Can I Hold You/Shooting Star" #2 UK
* 1997 "Mystical Experience" #4 US Hot Latin Tracks
* 1998 "All That I Need" **#1** UK
* 1998 "No Matter What" **#1** UK, #2 AUS, #12 US Adult Contemporary Chart
* 1998 "I Love the Way You Love Me" #2 UK
* 1999 "When the Going Gets Tough" **#1** UK
* 1999 "You Needed Me" **#1''' UK
* 1999 "Everyday I Love You" #3 UK

## Tengill
* Opinber vefsíða Boysone
Mjólkursýra

**Mjólkursýra** () er lífræn sýra sem myndast í vöðvum eða rauðum blóðkornum. Hún verður til við *ófullkomið niðurbrot* glúkósa í vöðvum sem á sér stað vegna skorts á súrefni og berst út í blóðrásina og þaðan til lifrarinnar sem breytir mjólkursýrunni aftur í þrúgusykur og sendir aftur út í blóðrásina og þaðan til vöðvanna. Ferli þetta nefnist mjólkursýruhringurinn. Einnig geta mjólkursýrubakteríur framleitt mjólkursýru með gerjun.

Þegar vöðvar eru undir miklu álagi og lungun ná ekki að sjá þeim fyrir nægilegu súrefni þá verður ófullkomið niðurbrot á glúkósa ráðandi vegna þess að það krefst minna magns súrefnis en fullkomið niðurbrot á glúkósa. Lengi vel var talið að söfnun mjólkursýru í vöðvum væri valdur að harðsperrum en það hefur verið sýnt fram á að svo er ekki og að harðsperrur myndist við slit á vöðvum.

## Heimild
* 
*
Svarta sveitin

**Svarta sveitin** (e. *Black bloc*) er ótilgreindur hópur manna sem aðhyllist aðferðarfræði sem hefur verið notuð í mótmælum undanfarna tvo áratugi eða svo. Almennt er talið að þessir hópar samanstandi mestmegnis af stjórnleysingjum, en þar sem markmiðið er að torvelda lögreglu að þekkja þátttakendur er erfitt að fullyrða hverjir séu þar á ferð. Enginn fastur hópur eða stofnun stendur fyrir svörtu sveitinni, heldur taka þeir þátt sem vilja. Fyrir kemur að fleiri en ein svört sveit sé starfandi í mótmælum.

Aðferðir sveitanna miða að því að torvelda lögreglu að koma höndum yfir þátttakendurna og að þekkja þá aftur. Í því skyni er klæðnaður svipaður, alsvartur, notast við grímur og í sumum tilvikum skyggð gleraugu.
The Damned

**The Damned** er pönkhljómsveit frá Croydon á Englandi. Hljómsveitin var stofnuð árið 1976 og varð fyrsta breska pönkhljómsveitin til að gefa út smáskífu og breiðskífu og fara í hljómleikaferð um Bandaríkin. Upphaflega voru meðlimir hljómsveitarinnar fjórir; Dave Vanian (David Lett), Captain Sensible (Raymond Burns), Rat Scabies (Chris Millar) og Brian James (Brian Robertson). Þrír þeirra höfðu áður verið í Masters of the Backside ásamt Chrissie Hynde og David Zero en sú hljómsveit var eitt af hugarfóstrum Malcolm McLarens sem síðar varð framkvæmdastjóri Sex Pistols. The Damned hefur síðan oft skipt um mannskap, en söngvarinn Dave Vanian er sá eini sem verið hefur með frá upphafi. 

The Damned spiluðu fyrst fyrir áheyrendur sem upphitunarhljómsveit fyrir Sex Pistols á 100 Club í London 6. júlí 1976 og gáfu út smáskífuna *[[New Rose]]* 22. október hjá Stiff Records.
Kahimi Karie

**Mari Hiki** (japanska (比企真理 ), betur þekkt undir sviðsnafni sínu, **Kahimi Karie** (カヒミ・カリィ) (f. 15. mars 1968) er japönsk Shibuya-kei söngkona. Hún er einkum þekkt fyrir barnslega, hvíslandi rödd sína.
Þórarinn Tyrfingsson

**Þórarinn Tyrfingsson** (fæddur 1947) var formaður ''Samtaka áhugafólks um áfengis- og vímuefnavandann'' (SÁÁ) frá 1988 til 2011 og var yfirlæknir allra meðferðarstofnanna sem samtökin ráku frá 1984 til 2017, á Vogi.

## Tilvísanir
Vika bókarinnar

**Vika bókarinnar** er vikulöng dagskrá á Íslandi sem er sérstaklega helguð bókinni og er haldin í kringum alþjóðlegan dag bókarinnar (UNESCO) á dánarafmæli Williams Shakespeare og Miguel de Cervantes 23. apríl ár hvert og sumardaginn fyrsta sem ber upp á bilinu 19. - 25. apríl. 

Félag starfsfólks bókaverslana veitir verðlaunin Lóð á vogarskál íslenskra bókmennta í viku bókarinnar ár hvert.
Lóð á vogarskál íslenskra bókmennta

**Lóð á vogarskál íslenskra bókmennta** eru sérstök viðurkenning sem Félag starfsfólks í bókabúðum veitir árlega einum aðila fyrir framlag til íslenskra bókmennta. Verðlaunin eru veitt í Viku bókarinnar.

## Verðlaunahafar
* 2005 - Bragi Kristjónsson
* 2004 - Þorsteinn frá Hamri
* 2003 - Guðmundur Páll Ólafsson
* 2002 - Guðrún Helgadóttir
* 2001 - Þórarinn Eldjárn
Stjórnleysis-samtakahyggja

**Stjórnleysis-samtakahyggja** (e. *anarkó-syndikalismi*) er sú grein stjórnleysisstefnunnar sem leggur megináherslu á að verkafólk taki yfir vinnustaði sína og stýri þeim sjálft. Til að ná þessu markmiði leggur samtakahyggjan höfuð áherslu á samstöðu verkafólks, styrk verkalýðsfélaga og nauðsyn beinna aðgerða. Þau taka þátt í verkalýðsfélögum í því skyni að gera úr þeim öfluga byltingarhreyfingu sem myndi síðan mynda grunninn að samfélagsskipulaginu eftir byltingu. Stjórnleysis-samtakahyggjufólk lítur á verkalýðshreyfinguna sem megintæki öreigastéttarinnar og telja að með allsherjarverkfalli hennar megi kollvarpa kapítalismanum sem er eitt megin markmið þeirra.

Verkalýðsfélög með samtakahyggju að leiðarljósi hafa náð allnokkrum árangri meðal annars á Spáni, Frakklandi og Rómönsku-Ameríku. Uppbygging þeirra er nokkuð frábrugðin hefðbundnum verkalýðsfélögum sem skýrist af ofangreindum hugmyndum. Til að mynda gera þau ekki greinarmun eftir starfsgreinum; allir verkamenn á tilteknum vinnustað tilheyra sama verkalýðsfélaginu og taka sameiginlegar ákvarðanir. Ákvarðanir teknar þannig eru ennfremur ekki háðar samþykki neinna yfirmanna; efri lög samtakanna hafa ekki skipanavald yfir þeim neðri. Þannig er samtakahyggja form ráðstjórnar. Hver vinnustaður sendir svo málsvara á fundi fleiri vinnustaða – til dæmis fundi mismunandi hluta einnar verksmiðju, allra fyrirtækja í bæjarfélagi eða allra félaga í sama iðnaði.

Samtakasinnar telja að gagnslaust sé að nota óbeinar aðgerðir, eins og kjör þingfulltrúa eða samningaviðræður einar saman, til að bæta kjör verkamanna; heldur sé nauðsynlegt að beita öllum tiltækum aðferðum, sérstaklega verkföllum og öðrum beinum aðgerðum.
Full Force Galesburg

***Full Force Galesburg*** er hljómplata með hljómsveitinni The Mountain Goats. Platan inniheldur lög samin og spiluð af John Darnielle. Flest lögin eru flutt af John sem syngur og spilar á gítar og eru þau tekin upp á hljóðsnælduupptökutæki. Þó eru tvö lög sem má heyra fiðlutóna og einnig hjálpar Peter Hughes, úr Nothing Painted Blue, til í nokkrum lögum.    
                                                                     
## Lagalisti
# „New Britain“ (2:36)
# „Snow Owl“ (2:17)
# „West Country Dream“ (2:03)
# „Masher“ (3:21)
# „Chinese House Flowers“ (2:57)
# „Ontario“ (2:30)
# „Down Here“ (1:35)
# „Twin Human Highway Flares“ (2:42)
# „Weekend in Western Illinois“ (2:43)
# „US Mill“ (2:27)
# „Song For the Julian Calendar“ (2:17)
# „Maize Stalk Drinking Blood“ (2:26)
# „Evening in Stalingrad“ (2:31)
# „Minnesota“ (3:57)
# „Original Air-Blue Gown“ (2:51)
# „It's All Here in Brownsville“ (1:53)

## Tengill
*Allir textarnir á plötunni
John Darnielle

**John Darnielle** (fæddur 16. mars 1967 í Bloomington, Indiana) er bandarískur tónlistarmaður og meðlimur The Mountain Goats.

## Tónlist
John Darnielle er best þekktur sem leiðtogi hljómsveitarinnar The Mountain Goats og er hann oft á tíðum eini meðlimur þeirrar hljómsveitar. Hann spilar á gítar, syngur og semur öll lög og texta hljómsveitarinnar. Hann er vel þekktur fyrir lágstemmdar upptökuaðferðir (sem heyrist vel á plötunni *[[Full Force Galesburg]]*) sem felast í því að hann kýs helst að taka upp lögin á hljóðsnælduupptökutæki, þó hefur hann færst nær upptökuveri síðustu ár. Nýjasta platan hans, *[[The Sunset Tree]]*, var tekin upp algjörlega í upptökuveri.

## Tenglar

* Vefrit Johns
* The Mountain Goats
Þekktir nemendur Menntaskólans í Reykjavík

Þetta er listi yfir **þekkta nemendur [[Menntaskólinn í Reykjavík|Menntaskólans í Reykjavík]]**. 

## Raðað eftir starfi
### Athafnamenn
*Hallgrímur Geirsson
*Ólafur B. Thors
*Kári Stefánsson
*Kolfinna Baldvinsdóttir
*Tinna Gunnlaugsdóttir
*Valtýr Blöndal
*Hannes Smárason
*Einar Sveinsson
*Jóhannes Nordal

### Fréttamenn
*Árni Snævarr
*Ómar Ragnarsson
*Helgi H. Jónsson

### Fræðimenn
*Jónatan Þórmundsson
*Þorvaldur Gylfason
*Hannes Hólmsteinn Gissurarson
*Ari Trausti Guðmundsson
*Gylfi Magnússon

### Hæstaréttardómarar
*Guðrún Erlendsdóttir
*Árni Kolbeinsson
*Garðar Gíslason
*Gunnlaugur Claessen
*Ingibjörg Benediktsdóttir
*Jón Steinar Gunnlaugsson
*Ólafur Þorvaldsson

### Íþróttamenn
*Árni Indriðason
*Björn Þorfinnsson (forseti Skáksambands Íslands 2008- )
*Bragi Halldórsson
*Magnús Scheving
*Ólafur Stefánsson
*Katrín Jónsdóttir (fyrirliði meistaraflokks Vals 2006)
*Dóra Stefánsdóttir (knattspyrnukona í Malmö)

### Leikarar
*Baltasar Kormákur Baltasarsson
*Hilmir Snær Guðnason
*Stefán Gunnlaugur Jónsson
*Þorsteinn Guðmundsson
*Þórhallur Sigurðsson
*Þorsteinn Ö. Stephensen
*Brynhildur Guðjónsdóttir

### Leikstjórar
*Hilmir Jónsson
*Hilmar H. Oddsson
*Hrafn Gunnlaugsson
*Valur Einarsson

### Læknar
*Guðmundur Björnsson
*Guðmundur Hannesson
*Guðmundur Magnússon
*Jónas Kristjánsson
*Niels Ryberg Finsen
*Níels Dungal
*Páll Kolka
*Snorri Hallgrímsson
*Þórður Sveinsson

### Prestar
*Sigurbjörn Einarsson

### Rithöfundar og skáld
*Dagur Sigurðarson
*Davíð Stefánsson
*Halldór Laxness
*Matthías Jochumsson
*Pétur Gunnarsson
*Sigurður Nordal
*Tómas Guðmundsson
*Yrsa Sigurðardóttir
* Þorgeir Þorgeirson
*Þórbergur Þórðarson
*Þórarinn Eldjárn

### Stjórnmálamenn
*Arnbjörg Sveinsdóttir
*Auður Auðuns
*Ágúst Ólafur Ágústsson
*Ásgeir Ásgeirsson
*Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir
*Benedikt Sveinsson
*Birgir Ármannsson
*Birgir Ísleifur Gunnarsson
*Bjarni Benediktsson fyrrverandi forsætisráðherra
*Bjarni Benediktsson þingmaður
*Björn Bjarnason
*Dagur B. Eggertsson
*Davíð Oddsson
*Einar Olgeirsson
*Friðrik Sophusson
*Geir H. Haarde
*Geir Hallgrímsson
*Gunnar Birgisson
*Gunnar Thoroddsen
*Guðrún Helgadóttir
*Hannes Hafstein
*Jón Baldvin Hannibalsson
*Jón Helgason
*Katrín Fjeldsted
*Kristinn Halldór Gunnarsson
*Magnús Guðmundsson
*Markús Örn Antonsson
*Mörður Árnason
*Ólafur Ragnar Grímsson
*Ólafur Thors
*Pétur H. Blöndal
*Siv Friðleifsdóttir
*Sólveig Pétursdóttir
*Steingrímur Hermannsson
*Una Margrét Lyngdal Reynisdóttir
*Valtýr Guðmundsson
*Vigdís Finnbogadóttir
*Vilmundur Gylfason
*Ögmundur Jónasson
*Össur Skarphéðinsson

### Tónlistarmenn
*Ágúst Beinteinn Árnason
*Megas
*Barði Jóhannsson
*Daníel Ágúst Haraldsson
*Eyþór Gunnarsson
*Orri Dýrason
*Sigrún Hjálmtýsdóttir (Diddú)
*Sölvi Blöndal
Fighting Shit

**Fighting Shit** var íslensk hljómsveit sem spilaði hratt harðkjarnapönk. Hljómsveitin var stofnuð árið 2003 og spilaði hún fyrst um sinn svokallað thrashcore en hefur með tímanum þróast út í að spila framsæknari harðkjarna. 

## Saga sveitarinnar
Árið 2003 langaði þá Kolbein Þór Þorgeirsson og Þóri Georg Jónsson að stofna harðkjarnahljómsveit sem spilaði hraðan og hráan harðkjarna. Fyrst um sinn deildu þeir húsnæði með íslensku pönk-sveitinni Innvortis og spilaði Þórir á trommur og Kolbeinn söng. Þeir fengu til liðs við sig Loft Einarsson á gítar, Ólaf Arnalds trommuleikara og loks Inga Erni Árnason, bassaleikara. 

Nafn sveitarinnar varð til í gríni en hefur haldist frá fyrsta degi. Liðsmenn sveitarinnar segja það þó nokkuð táknrænt á vissan hátt þar sem við „berjumst öll við skít á hverjum degi“. 

Þeir spiluðu sína fyrstu tónleika í Undirheimum FB með bandarísku harðkjarnasveitinni Stretch Arm Strong. Þar fluttu þeir lög af fyrstu plötu sinni, sem bar heitið Tuned For Thrash. Hún kom út árið 2003 og var gefin út af Hryðjuverk Records. Platan þótti hröð og lögin sutt, en stutt lög eru ofteinkennandi fyrir thrashcore tónlistarstefnuna.

Árið 2004 gáfu þeir svo út deiliskífu með metal-sveitinni Brothers Majere og bar hún titilinn Thrash vs. Metal.

Árið 2005 gáfu þeir svo út aðra deiliskífu með bresku sveitinni Dead After School og bar hún heitið Bothered. Á henni þóttu lögin nokkuð melódískari og framsæknari en áður. Skífan var gefin út af breska útgáfufyrirtækinu Cat N' Cakey Records.

Um vorið 2006 kom svo út það verk sem þykir framsæknast hingað til, „Forgotten Daughters, Abandoned Sons“. Sú pl ata var einnig gefin út af Cat N' Cakey Records. 

## Útgefið efni
*Tuned for Thrash (2003)
*Thrash vs. Metal (ásamt Brothers Majere, 2004)
*Bothered (ásamt Dead After School, 2005)
*Forgotten Daughters, Abandoned Sons (2006)

## Meðlimir
*Kolbeinn Þór Þorgeirsson, söngur
*Þórir Georg Jónsson, gítar
*Loftur Einarsson, gítar
*Ingi Ernir Árnason, bassi
*Ólafur Arnalds, trommur

## Heimild
*

## Tenglar
*Fighting Shit á rokk.is
Wulffmorgenthaler

**Wulffmorgenthaler** eru myndasögur sem birtst hafa á Netinu eftir Danina Anders Morgenthaler (myndir) og Mikael Wulff (texti). Myndasagan hóf göngu sína á hönnunargáttinni k10k.net en færði sig fljótlega yfir á eigið lén. Hún hefur einnig birst í danska tímaritinu Kaskelot og dagblaðinu Politiken.

Myndasagan hefur sérstakan stíl sem minnir eilítið á *[[Far Side]]* eftir Gary Larson og notar, líkt og Larson, mennsk dýr. Hver saga er sögð í einum ramma. Húmorinn er oft bæði kaldhæðinn og ofbeldisfullur. 

## Sjónvarpsþættirnir
Vorið 2005 voru svo framleiddir sjónvarpsþættir með sama nafni af Zentropa, framleiðslufyrirtæki Lars von Trier, fyrir Danska ríkisútvarpið (DR2) þar sem höfundar myndasögunnar sitja í leikmynd sem minnir á barnaþætti og fá til sín þekktar persónur úr myndasögunni eins og íkornann Magrit og bláa flóðhestinn Dolph. Inn á milli eru svo föst innslög um fornleifafræðingana Ansgar og Loke, spurningaþáttinn Vupti úr safni sjónvarpsins, Túkandrenginn sem er 28% fugl og skólaljósmyndarann Bent.

Um haustið var framleidd ný þáttaröð, Dolph og Wulff, sem í þetta sinn snerist aðallega um flóðhestinn og Wulff sem búa til þemaþætti um hluti eins og skemmtanabransann og dönsk stjórnmál. Þessari þáttaröð var síðan fylgt eftir með Dolph og Wulff og venner vorið 2006 þar sem uppsetningin er spjallþáttur í sjónvarpssal og þar sem fleiri dýr úr myndasögunni birtast.

## Tenglar
* Wulffmorgenthaler
* k10k.net
Francisco Pizarro

**Francisco Pizarro y González** (16. mars 1478 – 26. júní 1541) var spænskur landvinningamaður sem lagði undir sig Inkaveldið og stofnandi borgarinnar Líma í Perú. Hann var frændi Hernán Cortés, fæddist í Trujillo á Spáni og ferðaðist fyrst til Vestur-Indía árið 1502. 1513 fylgdi hann Vasco Núñez de Balboa yfir Panamaeiðið að strönd Kyrrahafsins. Í Panama gerðist hann nautgripabóndi. 

## Fyrstu leiðangrarnir til Perú
1524 frétti hann frá landkönnuðinum Pascual de Andagoya af stóru landi til suðurs sem héti Birú þar sem væri gnægð gulls. 1524 hélt hann með 80 menn í fyrstu landvinningaferð sína með skipi suður eftir ströndinni í félagi við hermann að nafni Diego de Almagro. Skipið náði ekki suður fyrir það sem nú heitir Kólumbía og þeir lentu í slæmu veðri og matarskorti þannig að Pizarro ákvað að snúa heim að svo búnu. 1526 hélt hann í sína aðra ferð og náði þá suður að strönd Perú (við Tumbez) þar sem hann hitti fyrir íbúana og sá lamadýr í fyrsta skipti. Frá íbúunum heyrðu þeir af voldugum konungi í suðri en héldu heim við svo búið. Nýr landstjóri í Panama bannaði þá frekari landkönnun til suðurs þannig að Pizarro hélt til Spánar 1528. Þar hitti hann Karl V sem studdi hann og Ísabella drottning lét hann fá skjal sem heimilaði honum að leggja Perú undir sig.

## Sigur á Inkaveldinu
Með bréfið upp á vasann hélt Pizarro til Trujillo og fékk bræður sína í lið með sér. Hann sigldi síðan til Nýja heimsins með þrjú skip og 180 menn. 1532 lagði hann að strönd Perú en lenti þá í átökum við innfædda í orrustunni við Puná þar sem þrír af mönnum hans létu lífið. Hernando de Soto, annar landvinningamaður, hélt þá í leiðangur inn í landið og sneri aftur með boð frá Inkanum Atahualpa. Pizarro og menn hans gengu þá í tvo mánuði til að hitta Inkann í Cajamarca. Þegar þangað var komið neitaði Inkinn þeim um leyfi til að vera í landinu þannig að til bardaga kom. Í orrustunni við Cajamarca 16. nóvember 1532 sigruðu Spánverjar her Inkans, tóku heiðursvörð hans af lífi og hann sjálfan til fanga. Pizarro lét síðan dæma hann til dauða fyrir að hafa myrt bróður sinn Hvaskar og gert samsæri gegn Pizarro. Hann var tekinn af lífi með kyrkingu 29. ágúst 1533.

## Endalok Pizarros
Ári síðar lagði Pizarro undir sig Cusco, höfuðborg Inkaveldisins. Þrátt fyrir að lýsa yfir aðdáun sinni á fegurð borgarinnar ákvað hann að stofna nýja höfuðborg, Líma, við ströndina. Deilur milli Pizarro-bræðra og Almagros um mörk yfirráða þeirra leiddu til orrustunnar í Las Salinas 1538 þar sem Almagro var sigraður og síðan tekinn af lífi. Synir og stuðningsmenn hans skipulögðu síðan samsæri gegn Pizarro og myrtu hann 26. júní 1541.

## Tengt efni
* Inkaveldið
* Saga Perú
Buckminster Fuller

**Richard Buckminster Fuller** (12. júlí 1895 – 1. júlí 1983) var bandarískur arkitekt og uppfinningamaður sem er meðal annars þekktur fyrir kúluhúsið, eina mannvirkið sem eykur styrk sinn eftir því sem það er stærra.
Marcel Proust

**Valentin-Louis-Georges-Eugène-Marcel Proust** (10. júlí 1871 – 18. nóvember 1922) var franskur rithöfundur. Meginverk hans er *[[Í leit að glötuðum tíma]]* (*À la recherche du temps perdu*) sem eru sjö skáldsögur upp á samtals 3.200 síður. Verkið nær yfir lokaskeið gullaldar frönsku borgarastéttarinnar, *[[La belle époque]]*, um og eftir aldamótin 1900. Hann var undir sterkum áhrifum frá Leó Tolstoj og er oft líkt við Thomas Mann.

## Ritverk
* *Portraits de femmes*
* 1896 *Les plaisirs et les jours*
* 1913-1927 *À la recherche du temps perdu* 
** 1913 *Du côté de chez Swann* (*[[Í leit að glötuðum tíma: leiðin til Swann]]*, ísl. þýð. Pétur Gunnarsson)
** 1918 *À l'ombre des jeunes filles en fleur*
** 1920 *Le côté de Guermantes*
** 1922 *Sodome et Gomorrhe*
** 1923 *La prisonnière*
** 1925 *Albertine disparue* (upphaflega *La fugitive*)
** 1927 *Le temps retrouvé*
* 1919 *Pastiches et mélanges*
* 1954 *Contre Sainte-Beuve*
* 1954 *Jean Santeuil* (ókláruð)

## Tengill

* ''Marcel Proust''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
The Daily Princetonian

***The Daily Princetonian*** er dagblað rekið af nemendum Princeton-háskóla. Blaðið kemur út fimm daga vikunnar meðan þegar kennt er en þrjá daga í viku á upplestrartímanum í janúar og maí.

*The Daily Princetonian*, oft kallað *The Prince*, var annað háskólablaðið í Bandaríkjunum til að koma út daglega. Blaðið var stofnað árið 1876 og kom þá út á tveggja vikna fresti með nafninu *The Princetonian*. Nafni blaðsins var breytt í *The Daily Princetonian* árið 1892. Á blaðinu starfa nú um 100 nemendur. Lesendur blaðsins eru um 8000 og árleg velta blaðsins er um $400.000.

## Neðanmálsgreinar


## Heimild
* 

## Tengill
* The Daily Princetonian á vefnum
Pergamon

**Pergamon** (gríska: Πέργαμος, í dag Bergama í Tyrklandi) var forngrísk borg í norðvestur Anatólíu, um 26 km frá Eyjahafi, við útnesinu norðan við ána Kaíkos (í dag Bakırçay), sem varð mikilvægt konungdæmi á helleníska tímanum undir stjórn Attalída 282-129 f.Kr..

Attalídar, niðjar Attalosar, föður Fíletærosar, sem komst til valda árið 282 f.Kr., voru meðal dyggustu bandamanna Rómverja af hellenísku konungdæmunum. Undir stjórn Attalosar I studdi Pergamon Róm gegn Filipposi V af Makedóníu í fyrsta og öðru makedóníska stríðinu og aftur undir stjórn Evmenesar II gegn Perseifi af Makedóníu í þriðja makedóníska stríðinu. Fyrir stuðning sinn gegn Selevkídum fengu Attalídar að launum öll fyrrum yfrráðasvæði Selevkída í Litlu Asíu.

Attalídar ríktu af skynsemi og örlæti. Mörg skjöl eru varðveitt sem sýna hvernig Attalídar studdu við vöxt bæja með því að senda hæfa |handverksmenn og með skattaívilnun. Þeir leyfðu grísku borgunum á yfirráðasvæði sínu að halda sjálfstæði sínu í orði kveðnu og sendu gjafir til menningarborga Grikklands, svo sem Delfí, Delos og Aþenu. Þeir unnu sigur á innrásarher kelta. Háborg Pergamonborgar var skipulögð eftir fyrirmynd háborgar Aþenu, Akrópólis-hæð. Altarið mikla frá Pergamon er nú varðveitt á Pergamon safninu í Berlín.

Í Pergamon var næstbesta bókasafn fornaldar, á eftir bókasafninu í Alexandríu. Þegar Ptólemajar hætti að flytja út papyrus, að hluta vegna samkeppni og að hluta vegna skorts, fundu Pergamonbúar upp nýja aðferð til að varðveita rit, á skinni sem nefndist *pergaminus*. Þetta var kálfskinn, forveri skinnhandrita miðalda og pappírs.

Þegar Attalos III lést án erfingja árið 133 f.Kr. arfleiddi hann Rómverja að öllu konungdæminu til þess að koma í veg fyrir að borgarastríð brytist út. 

Skammt frá borginni var helgidómur Asklepíosar lækningaguðsins. Þangað kom fólk sem átti við heilsufarsvandamál að stríða og baðaði sig í vatni úr helgri lind. Sagt var að Asklepíos vitjaði sjúklinganna í draumi og segði þeim hvernig þeir skyldu vinna bug á meinsemdum sínum. Fornleifafræðingar hafa fundið fjölmargar gjafir frá gestum staðarins, svo sem litlar leirstyttur af líkamshlutum, sem vafalaust táknuðu það sem hafði læknast. 

Á 1. öld e.Kr. var kirkjan í Pergamon ein af sjö kirkjum kristninnar sem eru ávarpaðar í *[[Opinberunarbók Jóhannesar]]* (*Op. Jóh.* 1:11).

## Heimildir
* 
* Hansen, Esther V., *The Attalids of Pergamon*. (Ithaca, New York: Cornell University Press, 1971). ISBN 0-8014-0615-3.

## Tenglar
* ''Encyclopaedia of Turkey'' „Ancient Pergamum“ 
* Rosa Valderrama, „Pergamum“: sögulegt yfirlit
* Listmunir frá Pergamon 
* Myndasyrpa af gömlu og nýju Pergammon, m.a. af safninu
* Myndir frá Pergamon
Elvis Presley

**Elvis Aaron Presley** (8. janúar 1935 – 16. ágúst 1977) var bandarískur tónlistarmaður sem naut mikilla vinsælda á 20. öld. Hann var líka þekktur sem The King, King of Rock and Roll, Elvis the Pelvis og The Hillbilly Cat. Meðal laga hans eru „In The Ghetto“, „Jailhouse Rock“ og „Blue Suede Shoes“. Prestley náði fyrst miklum vinsældum með smáskífunni „Heartbreak Hotel“ sem gefin var út árið 1956. Hann var frumkvöðull í rokkabillí sem blandaði m.a. kántrí og blús. Elvis fann innblástur í gospel og blús svartra Ameríkana. Mjaðmahnykkir við tónlist sem var innblásin af svörtum vakti hneykslun hjá sumum landa hans.

Elvis Presley var kallaður til herskyldu í bandaríska hernum árið 1958 fram til 1960 og dvaldi í Þýskalandi megnið af þeim tíma. Þar kynntist hann Priscilla Wagner (síðar Priscilla Presley) og giftu þau sig 1. maí árið 1967 og eignuðust 1968 dótturina Lisu Marie Presley (d. 2023). Priscilla Presley og Elvis Presley skildu árið 1972. 

Presley lést árið 1977, 42 ára að aldri, en hann hafði árum saman misnotað róandi lyf. Heimili hans Graceland var opnað fyrir almenningi árið 1982. Það eru uppi samsæriskenningar um að Elvis hefði sviðsett dauða sinn en þær kenningar þykja afar langsóttar. Hefði hann raunverulega sviðsett dauða sinn þá er samt sem áður afar ólíklegt að hann væri enn á lífi.  

## Breiðskífur
* *Elvis Presley* (1956)
* *Elvis* (1956)
* *Elvis' Christmas Album* (1957)
* *Elvis Is Back!* (1960)
* *His Hand in Mine* (1960)
* *Something for Everybody* (1961)
* *Pot Luck* (1962)
* *Elvis for Everyone!* (1965)
* *How Great Thou Art* (1967)
* *From Elvis in Memphis* (1969)
* *From Memphis to Vegas* / *From Vegas to Memphis* (1969)
* *That's the Way It Is* (1970)
* *Elvis Country (I'm 10,000 Years Old)* (1971)
* *Love Letters from Elvis* (1971)
* *Elvis sings The Wonderful World of Christmas* (1971)
* *Elvis Now* (1972)
* *He Touched Me* (1972)
* *Elvis* (1973) (The "Fool" Album)
* *Raised on Rock* / *For Ol' Times Sake* (1973)
* *Good Times* (1974)
* *Promised Land* (1975)
* *Today* (1975)
* *From Elvis Presley Boulevard, Memphis, Tennessee* (1976)
* *Moody Blue* (1977) 

## Kvikmyndatónlist
* *Loving You* (1957)
* *King Creole* (1958)
* *G.I. Blues* (1960)
* *Blue Hawaii* (1961)
* *Girls! Girls! Girls!* (1962)
* *It Happened at the World's Fair* (1963)
* *Fun in Acapulco* (1963)
* *Kissin' Cousins* (1964)
* *Roustabout* (1964)
* *Girl Happy* (1965)
* *Harum Scarum* (1965)
* *Frankie and Johnny* (1966)
* *Paradise, Hawaiian Style* (1966)
* *Spinout* (1966)
* *Double Trouble* (1967)
* *Clambake* (1967)
* *Speedway* (1968)

## Tilvísanir
Fönix

**Fönix** er goðsagnavera, nánar tiltekið rauður og gullinn fugl sem endar lífdaga sína með því að brenna sjálfan sig á bálkesti til þess að endurfæðast. Hann var álitinn heilagur. Goðsögnin er líklegast upprunnin frá Egyptalandi en hefur síðan þá orðið hluti af goðafræðum annarra menninga.

## Sögur með fönix
* Harry Potter
Sjálfsmark

**Sjálfsmark** eða **sjálfskarfa** er notað um það þegar leikmenn í íþróttum svo sem körfubolta, fótbolta, handbolta eða öðrum íþróttum þar sem á að skora mörk; skora röng mörk og gefa andstæðingum sínum stig.
Eragon

***Eragon*** er fyrsta skáldsagan í bókaflokknum *Arfleifðin* eftir bandaríska fantasíuhöfundinn Christopher Paolini. Hann hóf að semja bókina eftir að hann útskrifaðist úr grunnskóla, 15 ára gamall. Foreldrar hans ákváðu að gefa bókina út sem sjálfsútgáfu árið 2001, en 2003 var hún endurútgefin af bókaforlaginu Alfred A. Knopf. Árið 2005 kom út framhaldsbók, *Öldungurinn*, og síðan *Brísingur* (2008) og síðast *Eragon arfleifðin* (2011). 

Bókin fjallar um 16 ára drekariddara frá landinu Algesíu. Hann veit ekki hverjir foreldrar sínir eru. Hann var alinn upp hjá móðurbróður sínum, Garrow, og fjölskyldu hans. Þegar Eragon er eitt sinn að veiða uppi á Hrygg finnur hann fallegan bláan stein sem hann tekur með sér heim. Hann reynir að selja steininn en það gengur illa, sérstaklega vegna þess að fólkið í þorpinu hans, Carvahall, er ekki mjög hrifið af Hrygg. Síðan kemur í ljós að steinninn fagri er drekaegg og úr honum klekst dreki sem Eragon nefnir Safíru. Eragon elur hann upp með leynd en þegar útsendarar Veldisins fara á stjá og drepa Garrow neyðist Eragon til að flýja ásamt drekanum sínum og sagnaþulinum Brom. Eragon er hugrakkur og heiðarlegur, stundum svolítið seinheppinn og ef hann nyti ekki aðstoðar Brom og Safíru mætti hann sín lítils gegn illa konunginum Galbatorix.

Bókin var þriðja mest selda barnabók í harðspjaldaútgáfu 2003 og önnur mest selda kiljan árið 2005. Kvikmynd byggð á bókinni var frumsýnd í desember árið 2006. Guðni Kolbeinsson þýddi bækurnar á íslensku. Þær komu út hjá JPV Forlagi 2005 til 2012.
Pokémon

, á íslensku oft skrifað **Pókemon**, er fyrirbæri skapað af Satoshi Tajiri árið 1995 sem tölvuleikjarisinn Nintendo hefur einkaumboð á. Frá því að það var upphaflega gefið út á Game Boy hefur Pokémon-fyrirbærið orðið næst velgengnasta tölvuleikjasería í heimi á eftir Maríó-seríunni. Síðar hafa verið búnir til anime-þættir, manga-bækur, safnspil, leikföng, bækur og margt annað úpp úr Pokémon-seríunni.

## Um Pokémona
Pokémonarnir sjálfir eru verur sem líkjast ýmsum raunverulegum dýrum. Upprunalegu Pokémonarnir voru 151 talsins en eru þeir núna 809. Í Pokémon-heiminum eru til pokéboltar sem eru holar kúlur sem hægt er að opna og kalla Pokémoninn þangað inn. Þeir eru síðan látnir berjast af mennskum pokémon-þjálfurum. Flestir Pokémonar geta þróast milli stiga líkt og mörg dýr (eins og lirfa verður að púpu sem verður svo að fiðrildi), en flestir þeirra geta þróast af einu stigi yfir á annað (t.d. Caterpie - Metapod - Butterfree) og breytast í útliti og fá nýja krafta á hverju stigi.

## Tilvísanir