open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Prabowo Subianto

**Prabowo Subianto Djojohadikusumo** (f. 17. október 1951) er indónesískur stjórnmálamaður, viðskiptamaður og fyrrum hershöfðingi í Indónesíuher sem hefur verið forseti Indónesíu frá árinu 2024. Hann var áður varnarmálaráðherra landsins í ríkisstjórn Joko Widodo forseta frá 2019 til 2024. Prabowo er þriðji hermaðurinn til að sitja á forsetastól í Indónesíu, á eftir Suharto og Susilo Bambang Yudhoyono. Hann er jafnframt elsti maður til að taka við embætti forseta í sögu landsins.

Prabowo Subianto útskrifaðist frá Herskóla Indónesíu árið 1970 og gegndi aðallega þjónustu í sérsveitum hersins (Kopassus) þar til hann var útnefndur í forystu varaliðssveitanna (Kostrad) árið 1998. Síðar sama ár var honum sagt upp og honum bannað að koma til Bandaríkjanna vegna ásakana á hendur honum um mannréttindabrot.

Árið 2008 stofnuðu Prabowo og félagar hans Gerindra-flokkinn. Í forsetakosningunum 2009 bauð Prabowo sig fram til varaforseta í forsetaframboði Megawati Sukarnoputri en náði ekki kjöri. Hann bauð sig fram til forseta árið 2014 en tapaði fyrir Joko Widodo, ríkisstjóra Djakarta. Hann reyndi í fyrstu að fá kosninganiðurstöðunum hnekkt. Hann bauð sig aftur fram án árangurs gegn Joko Widodo árið 2019, með Sandiaga Uno sem varaforsetaefni og með stuðningi Gerindra, Velmegunar- og réttlætisflokksins (PKS), Þjóðarumboðsflokksins (PAN), Lýðræðisflokksins (Demokrat) og Berkarya-flokksins. Þegar Prabowo neitaði að viðurkenna ósigur hleyptu stuðningsmenn hans af stað mótmælum og banvænum uppþotum í Djakarta. Sættir tókust á endanum með Prawobo og Joko Widodo og Prawobo varð varnarmálaráðherra í stjórninni frá 2019 til 2024.

Þann 10. október 2021 tilkynnti Gerindra-flokkurinn að Prabowo yrði frambjóðandi þeirra í forsetakosningum ársins 2024. Prawobo tilkynnti að hann þæði tilnefningu flokksins 12. ágúst 2022. Prabowo lýsti yfir sigri í forsetakosningunum 14. febrúar 2024 þegar útgönguspár spáðu honum sigri í fyrstu umferð. Þann 20. mars staðfesti kjörstjórn niðurstöðurnar og lýsti Prabowo réttkjörinn forseta Indónesíu. Stjórnlagadómstóll Indónesíu staðfesti niðurstöðuna þann 22. apríl 2024. Prabowo sór embættiseið sem 8. forseti Indónesíu þann 20. október 2024.

## Tilvísanir
Patrick Ewing

**Patrick Aloysius Ewing Sr.**  (fæddur 5. ágúst 1962) er jamaískur og bandarískur körfuknattleiksþjálfari og fyrrum leikmaður. Á 17 ára ferli sínum sem atvinnumaður í NBA deildinni er hann þekktastur fyrir veru sína hjá New York Knicks þar sem hann lék í 15 ár en síðustu tvö tímabil sín lék hann með Seattle SuperSonics og Orlando Magic. Ewing er almennt talinn einn af bestu miðherjum í sögu NBA og var lykilleikmaður í velgengni Knicks á tíunda áratugnum er liðið fór tvívegis í úrslit deildarinnar (1994 og 1999).

Áður en hann varð atvinnumaður lék Ewing í fjögur ár fyrir Georgtown háskólann. Þrívegis komst liðið í úrslit NCAA meistarakeppninar og varð einu sinni meistari, árið 1984. Árið 2008 útnefndi ESPN hann 16. besta háskólakörfuboltamann allra tíma.

Ewing var fæddur á Jamaíku en fékk seinna bandarískan ríkisborgararétt og lék með landsliði Bandaríkjanna á tvennum Ólympíuleikum, 1984 og 1992, og vann gull á báðum.

Hann var valinn ellefu sinnum í Stjörnuleik NBA-deildarinnar og í sjö sinnum í lið ársins. Árið 1996 var hann valinn einn af 50 bestu leikmönnum í sögu NBA  og sem einn af 75 bestu leikmönnum í sögu NBA árið 2021.

## Titlar
### Georgetown
*NCAA háskólameistari: 1984

### New York Knicks
*McDonald's meistaramótið: 1990

### Landslið Bandaríkjanna
*Ólympíuleikarnir: 1984, 1992
*Ameríkuleikarnir: 1992

## Tilvísanir
Draumaliðið

**Draumaliðið** (enska: *Dream team*) er viðurnefni sem landslið Bandaríkjanna í körfubolta karla árið 1992 fékk en það var fyrsta bandaríska landsliðið til að tefla fram leikmönnum úr NBA deildinni. Liðið hefur oft verið kallað besta íþróttalið sem nokkurn tíma hefur verið sett saman.

Fyrir Ólympíuleikana tók liðið þátt í Ameríkuleikunum þar sem liðið lagði alla andstæðinga sína örugglega og tryggði sér þáttökurétt á Ólympíuleikunum í Barselóna.

Á Ólympíuleikunum sigraði liðið andstæðinga sína með 44 stigum að meðaltali og vann að lokum gull eftir að hafa sigrað Króatíu í úrslitaleiknum.
## Liðið

## Úrslit

## Tölfræði

## Tilvísanir
VÆB

**Væb** (stílað sem **VÆB**) er íslenskt rafrænt tónlistardúó sem samanstendur af bræðrunum Matthíasi Davíð Matthíassyni (f. 7. desember 2004) og Hálfdáni Helga Matthíassyni (f. 4. júní 2003). Þeir voru fulltrúar Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025 með lagið „Róa“ eftir að hafa unnið Söngvakeppnina 2025. Þeir höfðu áður tekið þátt í Söngvakeppninni 2024 með lagið „Bíómynd“ og lentu í 4. sæti.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Væb tékk* (2022)

### Stuttskífur
* *Væbauer* (með Inga Bauer) (2024)

### Smáskífur
* „Aron Can (Borðar kál)“ (2022)
* „Þetta kallar á drykk“ (2022)
* „Ríðum ríðum“ *<small>(með [[Háski|Háska]] og Rokkkór Íslands)</small>* (2022)
* „Alveg dagsatt“ *<small>(með [[Vilhelm Neto|Villa Neto]], Reyni, og Barnakór Lindakirkju)</small>* (2022)
* „Ofboðslega frægur (Remix)“ *<small>(með [[Ingi Bauer|Inga Bauer]])</small>* (2022)
* „Tölur tala“ *<small>(með [[Herra Hnetusmjör]])</small>* (2023)
* „Sömmer Baby“ (2023)
* „Ég er á leiðinni (Remix)“ (2023)
* „Bíómynd“ (2024)
* „Movie Scene“ (2024)
* „Til hamingju“ (2024)
* „Róa“ (2025)
* „Jaja Ding Dong (Remix)“ (með Inga Bauer)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Vilhelm Neto

**Vilhelm Þór Da Silva Neto** (f. 25. júní 1993) er íslensk-portúgalskur leikari og grínisti. Hann er þekktastur fyrir framkomu sína í Áramótaskaupinu og Hver drap Friðrik Dór''?''. 

## Tilvísanir
Hver drap Friðrik Dór?

**Hver drap Friðrik Dór?** er íslensk sjónvarpsgamanþáttaröð sem var sjónvarpað af Sjónvarpi Símans og þróað af Snark. Um er að ræða fimm þátta seríu um Vilhelm Neto, sem er að afhjúpa samsærið á bak við meint morð á íslenska söngvaranum, Friðrik Dór.****

## Tilvísanir
World Professional Basketball Tournament

**World Professional Basketball Tournament** var árlegt boðsmót sem haldið var í Chicago frá 1939 til 1948 og var styrkt af dagblaðinu *Chicago Herald American*. Mörg lið komu frá National Basketball League (NBL), en einnig komu lið frá öðrum deildum ásamt bestu sjálfstæðu liðin eins og New York Rens og Harlem Globetrotters. Leikir voru spilaðir á ýmsum stöðum, þar á meðal Chicago Coliseum, International Amphitheater og Chicago Stadium.

NBL-meistararnir unnu yfirleitt mótið, með þremur undantekningum: New York Rens vann fyrsta mótið árið 1939, en Harlem Globetrotters - sem var með mjög sterkt lið á þessum árum - vann næsta ár. Árið 1943 unnu Washington Bears, sem samanstóð af fyrrum leikmönnum Rens, mótið. Fort Wayne Zollner Pistons í NBL vann flest titla (þrjá, frá 1944 til 1946), en Oshkosh All-Stars í NBL lék í flestum úrslitum, eða fimm sinnum en vann mótið þó aðeins einu sinni (árið 1942).

Síðasta mótið var haldið árið 1948, þar sem Minneapolis Lakers sigruðu New York Rens 75-71 í úrslitunum. Árið eftir reyndi dagblaðið *The Indianapolis News* að halda svipað mót, með því að bjóða Wilkes-Barre Barons frá American Basketball League, þremur liðum frá Basketball Association of America (BAA) og NBL og einu liði sem yrði valið skömmum fyrir mót. Þrátt fyrir að forsvarsmenn NBL hafi samþykkt að mæta varð ekkert úr mótinu eftir að forsvarsmenn BAA höfnuðu boðinu.

## Meistarar
*1939 - New York Rens 34–25 Oshkosh All-Stars 
*1940 - Harlem Globetrotters 31–29 Chicago Bruins
*1941 - Detroit Eagles 39–37 Oshkosh All-Stars  
*1942 - Oshkosh All-Stars 43–41 Detroit Eagles  
*1943 - Washington Bears 43–31 Oshkosh All-Stars  
*1944 - Fort Wayne Zollner Pistons 50–33 Brooklyn Eagles  
*1945 - Fort Wayne Zollner Pistons 78–52 Dayton Acmes 
*1946 - Fort Wayne Zollner Pistons 73–57 Oshkosh All-Stars  
*1947 - Indianapolis Kautskys 62–47 Toledo Jeeps 
*1948 - Minneapolis Lakers 75–71 New York Rens

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

* 
* 
* 
*
Þór Þorlákshöfn

**Ungmennafélagið Þór**, betur þekkt sem **Þór Þorlákshöfn**, er fjölgreina íþróttafélag á Þorlákshöfn. Félagið var stofnað árið 1960. Félagið varð Íslandsmeistari í körfuknattleik karla árið 2021.

## Deildir

* Badminton
* Fimleikar
* Frjálsar
* Körfubolti
* Vélhjóladeild

## Tilvísanir
Róa (lag)

„**RÓA**“ er lag eftir íslenska raftónlistardúettinn VÆB. Lagið kom út 17. febrúar 2025 og var samið af Gunnari Birni Gunnarssyni, Hálfdáni Helga Matthíassyni, Inga Þór Garðarssyni og Matthíasi Davíð Matthíassyni. Það var fulltrúi Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025. Það endaði í 25. sæti með 33 stig.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Tónlistamyndband á YouTube
Ari Sigurpálsson

**Ari Sigurpálsson** (fæddur 17. mars 2003) er íslenskur fótboltamaður. Þegar hann var ungur árum spilaði hann með HK. Hann fór í atvinnumennsku hjá ítalska liðinu Bologna aðeins 16 ára. Ari var keyptur af knattspyrnufélaginu Víkingi í Reykjavík árið 2022 og var lykilleikmaður hjá liðinu. Ari náði þeim áfanga að vera markahæstur í Víkingsliðinu í Sambandsdeild Evrópu.

Ari gerði samning við IF Elfsborg árið 2025. 

## Tilvísanir
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna 2023

**Heimsmeistaramótið í knattspyrnu árið 2023** var haldið í Ástralíu og Nýja-Sjálandi dagana 20. júlí til 20. ágúst. Þetta var níunda heimsmeistaramót kvenna og lauk með því að Spánverjar urðu heimsmeistarar í fyrsta sinn.
## Val á gestgjöfum
Níu lönd lýstu áhuga á að halda keppnina: Argentína, Ástralía, Bólivía, Brasilía, Japan, Kólumbía, Nýja-Sjáland, Suður-Kórea (mögulega í samvinnu við Norður-Kóreu og Suður-Afríka, auk þess sem Belgía lýsti á seinni stigum áhuga á gestgjafahlutverkinu. Þegar lýst var eftir umsóknum var fyrirhugað að 24 keppnisþjóðir yrðu á mótinu, en í miðju kafi var ákveðið að stækka keppnina í 32 lið sem kann að hafa orðið til þess að nokkur lönd hættu við.

Þegar leið að atkvæðagreiðslu höfðu Ástralir og Nýsjálendingar ákveðið að sameina framboð sín, Brasilía, Japan og Kólumbía héldu einnig framboðum sínum til streitu. Brasilía og Japan drógu sig þó til baka áður en málið var leitt til lykta í júní 2020. Kólumbía hlaut 13 atkvæði en Eyjaálfulöndin urðu hlutskörpust með 22.
## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### D-riðill

### E-riðill

### F-riðill

### G-riðill

### H-riðill

## Útsláttarkeppnin
### 16-liða úrslit

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

Spánverjar urðu heimsmeistarar í fyrsta sinn, frekar óvænt. Mikið uppnám varð vegna þess að forseti spænska knattspyrnusambandsins faðmaði og smellti kossi á fyrirliða liðs síns að henni forspurðri, sem leiddi síðar til afsagnar hans og málaferla fyrir dómstólum.

## Markahæstu leikmenn
164 mörk voru skoruð í leikjunum 64.
;5 mörk
*  Hinata Miyazawa
;4 mörk
*  Kadidiatou Diani
*  Alexandra Popp
*  Jill Roord
*  Amanda Ilestedt
## Heimildir
* - Heimsmeistaramót kvenna 2023 úrslitagrunnur
*
Heraklíus

**Heraklíus** (gríska: Ἡράκλειος *Herakleios*; latína: *Heraclius*; um 575 – 11. febrúar 641) var keisari Austrómverska ríkisins frá 610 til 641. Leið hans til valda hófst árið 608 þegar faðir hans, Heraklíus eldri, skattlandsstjóri Afríku, leiddi uppreisn gegn Fókasi keisara.

Þegar Heraklíus komst til valda stóðu margar ógnir að ríkinu. Stríð Býsantíum og Sassanída stóð yfir og Grikkir höfðu beðið ósigra í fyrstu orrustunum. Persneski herinn náði alla leið að Bospórus, en Konstantínópel var varin af sterkum varnarmúrum og öflugum sjóher. Skömmu eftir það hófst Heraklíus handa við að endurreisa og endurskipuleggja herinn. Síðar náði hann að hrekja Persa frá Anatólíu og vann afgerandi sigur í orrustunni um Níneve 627. Persakeisara, Kosróes 2., var steypt af stóli. Sonur hans, Kavad 2., lét taka föður sinn af lífi og hóf friðarviðræður þar sem hann samþykkti að draga her sinn frá öllum hernumdum svæðum. Eftir það komst friður á milli ríkjanna.

Friðurinn stóð þó ekki lengi og brátt missti Heraklíus lönd sín aftur, í þetta sinn í hendur Rasídúna í landvinningum múslima. Arabar lögðu Sassanídaríkið undir sig og réðust inn í Rómverska Sýrland árið 636. Þar sigruðu þeir bróður Heraklíusar, Theodór. Á skömmum tíma lögðu Arabar undir sig Mesópótamíu, Armeníu og Egyptaland. Heraklíus brást við með frekari umbótum sem nýttust eftirmönnum hans til að forðast algjöra eyðingu ríkisins.

Heraklíus hóf viðræður við Serba og Króata á Balkanskaga. Hann reyndi að taka á klofningi innan kirkjunnar út af deilum um eðli Jesú með hugmyndinni um mónóþelítísma („einn vilji“) í staðinn fyrir mónófýsítisma („eitt eðli“). Þeirri málamiðlun var að lokum hafnað af öllum deiluaðilum.

## Tilvísanir
Sverdrup

**Sverdrup** (táknað **Sv**) er SI-mælieining sem er einkum notuð í haffræði til að mæla straumstyrk hafstrauma. Eitt Sverdrup samsvarar einni milljón rúmmetra á sekúndu. Það jafngildir því SI-einingunni 1 hektórúmmetri á sekúndu (hm3/s). Mælieiningin dregur nafn sitt af norska haffræðingnum Harald Sverdrup.

Sem dæmi má nefna að Golfstraumurinn er um 30 Sv við Flórída en verður allt að 130 Sv við Nýfundnaland. Suðurhafsstraumurinn er um 125 Sv og er stærsti úthafsstraumurinn.

## Tilvísanir
Hollenska heimsveldið

**Hollenska heimsveldið** eða **hollenska nýlenduveldið** er heiti á nýlendum og verslunarstöðum Hollendinga frá því snemma á 17. öld fram á seinni hluta 20. aldar, þar með talið þeirra sem hollensku verslunarfélögin, Hollenska Austur-Indíafélagið (1602–1799) og Hollenska Vestur-Indíafélagið (1621–1792), stofnuðu. Hollenska lýðveldið tók við stjórn þessara nýlenda undir lok 18. aldar. Á hátindi sínum árið 1652 náði hollenska nýlenduveldið yfir svæði í Norður-Ameríku, Karíbahafi, Suður-Ameríku, Vestur-Afríku, Sunnanverðri Afríku, Indlandi, Srí Lanka, Indónesíu, Japan og Taívan. Gullöld Hollands á 17. öld byggðist á alþjóðlegri verslun þessara félaga og velmegun sem hún skapaði í Hollandi. Uppgangur Breska heimsveldisins og Franska heimsveldisins dró úr valdi Hollendinga á úthöfunum og undir það síðasta voru nánast bara Hollenska Gvæjana (nú Súrínam) og Hollensku Austur-Indíur (nú Indónesía) eftir. Þær fengu sjálfstæði eftir síðari heimsstyrjöld. Það eina sem enn er eftir af hollenska nýlenduveldinu eru hollensku yfirráðasvæðin í Karíbahafi; heimastjórnarsvæðin Arúba, Curaçao og Sint Maarten; og sveitarfélögin Bonaire, Sint Eustatius og Saba.

## Tilvísanir
Púðurveldin

**Púðurveldin** er heiti sem bandarísku sagnfræðingarnir Marshall G. S. Hodgson og William H. McNeill bjuggu til yfir íslömsku stórveldin Mógúlveldið, Safavídaríkið og Tyrkjaveldi, á blómaskeiði þeirra frá 16. öld til 18. aldar. Þetta voru með stærstu og stöðugustu ríkjum heims á árnýöld og ríktu yfir svæði sem náði frá Mið-Evrópu í norðri að Norður-Afríku í suðri, og að Bengal og Arakan í austri. Hodgson og McNeill röktu velgengni þessara ríkja til þess að þau tóku snemma að nota byssupúður í hernaði, bæði fallbyssur og handskotvopn. Þessi nýjung átti þátt í að skapa stöðug miðstýrð konungsríki, þar sem verslun, listir og menning blómstruðu.

Tilgáta þeirra Hodgsons og McNeill hefur verið gagnrýnd frá ýmsum hliðum, meðal annars þeirri að notkun skotvopna virðist ekki hafa verið forsenda uppgangs þessara ríkja. Safavídar héldu til dæmis áfram að notast aðallega við eggvopn í hernaði fram á 18. öld. Aðrar skýringar gætu til dæmis verið samruni ríkis og trúarbragða. Hugtakið er samt enn víða í notkun.

## Tilvísanir
Venus as a Boy

„**Venus as a Boy**“ er lag eftir íslensku söngkonuna Björk. Það var gefið út sem önnur smáskífan af plötunni hennar frá 1993, *[[Debut]]*. Lagið var samið af Björk og upptökustjórn var í höndum Nellee Hooper, sem framleiddi meirihluta plötunnar. Smáskífan var gefin út í ágúst 1993 og er innblásin af strák sem sá allt frá „fegurðarsjónarmiði“.

## Tilvísanir
Frumskrift

**Frumskrift** er heiti á forsögulegum táknmyndum sem virðast merki um boðskipti með táknum (skrift) þótt þau tengist ekki sérstöku ritmáli (tungumáli). Oftast er um að ræða röð myndtákna eða minnistákna. Elsta frumskriftin sem fundist hefur gæti verið yfir 40.000 ára gömul tákn frá fornsteinöld. Vinča-táknin eru frá Suðaustur-Evrópu á nýsteinöld (um 7000 f.o.t.). Með tímanum urðu þau flóknari og fjölbreyttari, en deilt er um hvort líta beri á þau sem dæmi um skrift eða frumskrift.

## Tilvísanir
Atopos

„**Atopos**“ er lag eftir íslensku söngkonuna Björk með Kasimyn úr indónesíska tónlistardúettinum Gabber Modus Operandi. Lagið var gefið út 6. september 2022. Það var samið af Björk og Kasimyn sjálfum og frumflutt á BBC Radio 6 Music.

## Tilvísanir
Indlandshafsverslunin

**Indlandshafsverslunin** eru verslunarleiðir um Indlandshaf sem hafa verið stundaðar reglulega frá bronsöld. Verslunarleiðirnar ná frá Suðaustur-Asíu í austri til Rauðahafs í vestri. Fornleifar benda til þess að þessar verslunarleiðir hafi tengt Egyptaland hið forna við Suður-Asíu frá 2. árþúsundinu f.o.t. Sumir hafa haldið fram tengslum milli Indusdalsmenningarinnar og Austur-Afríku. Ástrónesar hófu reglulegar siglingar á bátum með flotholt til Srí Lanka og Suður-Indlands frá um 1500 f.o.t. Þeir versluðu með kókoshnetur, sandalvið, banana, sykurreyr, negul og múskat. Indlandshafsverslunin var sérstaklega mikilvæg fyrir alþjóðlega kryddverslun. Þessi verslunarleið tengdi líka meginland Kína við Indlandsskaga. Á 3. öld f.o.t. náðu þessar verslunarleiðir austur til Japans. Ástrónesar námu land á Madagaskar einhvern tíma á milli 350 f.o.t. og 550 e.o.t. Á helleníska tímanum voru helstu hafnirnar vestan megin Bereníke í Rauðahafi og Spasinú Karax í Persaflóa. Eftir landvinninga múslima breiddist íslam út á verslunarleiðinni til Svahílístrandarinnar og Indónesíu. Á 15. öld tókst Portúgölum að sigla suður fyrir Afríku og allt til Indlands. Í kjölfarið komu Hollendingar og Englendingar sem stofnuðu nýjar verslunarhafnir og Hollenska Austur-Indíafélagið og Breska Austur-Indíafélagið lögðu verslunina undir sig.

## Tilvísanir
Rotting Christ

**Rotting Christ** er grísk svartmálmshljómsveit sem stofnuð var árið 1987 í Aþenu. Bræðurnir Sakis og Themis Tolis eru stofnmeðlimir. Sveitin var meðal fyrstu sveita sem spiluðu svartmálm í Grikklandi og nágrenni.

Rotting Christ hefur blandað grískum þjóðlegum áhrifum inn í tónlist sína, t.d. sekkjapípum. Einnig hafa verið áhrif úr gotnesku þungarokki, iðnaðartónlist og munkasöng. Þemur um goðsagnir, dulspeki og myrkrahöfðingjann hafa verið stef í textum sveitarinnar.

Sveitin hefur vakið umtal og sætt viðurlögum vegna ímyndar sinnar en forsprakki Megadeth, Dave Mustaine, neitaði að spila á grískri tónlistarhátíð ef Rotting Christ fengi að spila. RC afboðuðu komu sína.  Meðlimir sveitarinnar voru handteknir við komuna til Georgíu vegna gruns um hryðjuverkastarfsemi. Að endingu fengu þeir að spila á tónleikum í landinu. 

Rotting Christ hefur spilað í Reykjavík og á Eistnaflugi, Neskaupsstað. Myndbandið við lagið, *Like Father and Son* (2024) var tekið upp á Íslandi. 

Slöngustjarnan, brezinacantha tolis, steingervingur skyldur krossfiskum, var nefnd eftir Tolis-bræðrum. 

## Meðlimir
*Sakis Tolis − Söngur, gítar, hljómborð, bassi (í upptökum) (1987–)
*Themis Tolis − Trommur (1987–present)
*Kostas "Spades" Heliotis − Bassi, bakraddir (2019–)
*Kostis Foukarakis − Gítar, bakraddir (2019–)

## Breiðskífur
*Thy Mighty Contract (1993)
*Non Serviam (1994)
*Triarchy of the Lost Lovers (1996)
*A Dead Poem (1997)
*Sleep of the Angels (1999)
*Khronos (2000)
*Genesis (2002)
*Sanctus Diavolos (2004)
*Theogonia (2007)
*Aealo (2010)
*Κατά τον δαίμονα εαυτού (2013)
*Rituals (2016)
*The Heretics (2019)
*Pro Xristou (2024)

## Stuttskífur
*Passage to Arcturo (1991)

## Tenglar
*Rotting Christ á Allmusic

## Tilvísanir
Fossora

**„Fossora“** er tíunda stúdíóplata íslensku söngkonunnar Björk. Hún var gefin út 30. september 2022 í gegnum One Little Independent Records. Platan var aðallega tekin upp í COVID-19 heimsfaraldrinum og fjallar um einangrun, missi og sorg, aðallega vegna andláts móður hennar, Hildar Rúnu Hauksdóttur, árið 2018. 

## Lagalisti

## Tilvísanir
Dorothy E. Smith

**Dorothy Edith Smith** (6. júlí 1926 – 3. júní 2022) var bresk-kanadískur félagsfræðingur sem er þekktust sem upphafskona sjónarmiðsfemínisma (e: *standpoint feminism*) og etnógrafíu félagslegra tengsla (e: *institutional ethnography*). Kenningar hennar hafa notið mikilla vinsælda í kynjafræði, sálfræði og menntavísindum. Smith fékkst líka við rannsóknir á sviði fjölskyldufélagsfræði, félagsfræði þekkingar og aðferðafræði. Smith lærði mannfræði við London School of Economics og lauk síðan doktorsprófi í félagsfræði við Kaliforníuháskóla í Berkeley árið 1963. Hún kenndi félagsfræði við skólann, en flutti svo til Kanada þar sem hún fékk stöðu við Háskóla Bresku Kólumbíu í Vancouver. Seinna flutti hún til Ontario þar sem hún starfaði við Menntavísindastofnun Ontario fram að starfslokum. Eftir það varð hún aðjúnkt við Victoria-háskóla í Bresku Kólumbíu þar sem hún þróaði kenningu sína um etnógrafíu félagslegra tengsla.

Smith þróaði kenningu sína um sjónarmið á 7. áratugnum. Samkvæmt kenningunni er ríkjandi sjónarmið samfélagsins karllægt. Þar sem það samræmist ekki reynslu kvenna (og annarra minnihlutahópa) þróa þær með sér klofna vitund sem annars vegar miðast við þeirra eigin reynslu og hins vegar við ríkjandi sjónarmið. Smith leit svo á að rannsóknir ættu að hefjast á sjónarmiði rannsakandans sjálfs og að spyrja spurninga út frá sjónarmiði kvenna gæfi nýja innsýn í stofnanir samfélagsins. Mörgum árum síðar þróaði hún etnógrafíu félagslegra tengsla sem aðferðafræði til að rannsaka tengsl sem samhæfa athafnir fólks innan stofnana. Smith lagði áherslu á það hvernig valdatengsl og stéttamunur birtast í daglegum athöfnum.

## Tilvísanir
Pascal Pinon

**Pascal Pinon** er íslenskur tónlistarhópur frá Reykjavík sem samanstendur af tvíburasystrunum Ásthildi og Jófríði Ákadóttur. Nafn hópsins er tilvísun í sirkusleikarann Pasqual Piñón snemma á 20. öld. Tvíburarnir hafa nefnt Tegan and Sara, Björk, Joni Mitchell og Sinéad O'Connor sem áhrifavalda sína.

## Útgefið efni

### Breiðskífur

* *Pascal Pinon* (2009) (sjálf framleidd) 
* *Pascal Pinon* (2010), Morr Music
* *Twosomeness* (2013), Morr Music
* *Sundur* (2016), Morr Music

### Stuttskífur

* *Pascal Pinon* EP (2009) (sjálf framleidd) 
* I wrote a song EP (2010), A Number of Small Things
* Party Wolves EP (2012) Morr Music
* JFDR - White Sun Live. *Part I*: Strings, EP (2018)

## Heimildir
Gyða Valtýsdóttir

**Gyða Valtýsdóttir** (f. 5. janúar 1982) er íslenskur tónlistarmaður og fjölhljóðfæraleikari og handhafi Tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs 2019. Hún var upphaflegur meðlimur í tilraunatónlistarhópnum Múm og hefur gefið út fjórar sólóplötur í fullri lengd, skapað tónlist fyrir kvikmyndir, leikhús og dans. 

## Útgefið efni

* *Serenade Vapour* 7" (2013)
* Epicycle *(2016)*
* Evolution (2018)
* *MIKHEL* (2018)
* Epicycle II (2020)
* *Ox (2021)*

## Tilvísanir
Jófríður Ákadóttir

**Jófríður Ákadóttir** eða **JFDR** (f. 4. ágúst 1994) er íslensk söngkona, lagahöfundur, tónskáld og hljóðfæraleikari. Hún er stofnmeðlimur hljómsveitanna Samaris og Pascal Pinon. Jófríður hefur komið fram og hljóðritað með fjölmörgum öðrum tónlistarmönnum og hefur samið tónlist fyrir kvikmyndir og sjónvarp. Faðir hennar er  tónlistarmaðurinn Áki Ásgeirsson og hún á tvíburasysturina Ásthildi.

## Útgefið efni

### Breiðskífur

* *Brasil* (2017)
* *New Dreams* (2020)
* Museum (2023) 

**Stuttskífur**

* *JFDR - White Sun Live. Part I: Strings* (2018) 
* Gravity (2018) 
* Dream On (2020)
Sassari

**Sassari** er borg á Sardiníu. Sassari er önnur stærsta borg eyjunnar, á eftir Cagliari, með 127.000 íbúa og um 260.000 íbúa á stórborgarsvæðinu. Borgin var stofnuð á 12. öld, en þar er að finna leifar af mannabyggð allt frá nýsteinöld.

## Tilvísanir
Rannsóknastofnun iðnaðarins

**Rannsóknastofnun iðnaðarins** var rannsóknastofnun sem komið var á 1965 þegar atvinnunefnd Háskóla Íslands var skipt í fimm rannsóknastofnanir. Rannsóknastofnun iðnaðarins fékkst við efnafræði- og gerlafræðirannsóknir, og rannsóknir á sviði véla og tækni. Stofnunin heyrði undir Rannsóknaráð Íslands og iðnaðarráðuneyti Íslands. Árið 1971 flutti stofnunin í nýtt húsnæði í Keldnaholti.

Árið 1978 var Rannsóknastofnun iðnaðarins sameinuð Iðnþróunarstofnun og Iðnaðarmálastofnun í Iðntæknistofnun sem tók við húsnæðinu í Keldnaholti. Árið 2007 var Iðntæknistofnun sameinuð Rannsóknastofnun landbúnaðarins og varð Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Nýsköpunarmiðstöðin var síðan lögð niður árið 2021.

## Tilvísanir
Skyclad

**Skyclad** er ensk þungarokkshljómsveit sem stofnuð var árið 1990 í Newcastle upon Tyne. Sveitin telst frumkvöðull í þjóðlagaþungarokki.

Fyrstu plötur Skyclad voru með þrassmetal-áhrifum en síðar fór sveitin að gera tilraunir með aðra stíla.

Þar til 2001 var Martin Walkyier söngvari og textasmiður sveitarinnar en platan *Folkémon* var síðasta verk hans með sveitinni. Fyrrum upptökustjóri sveitarinnar, Kevin Ridley, gekk til liðs við Skyclad, fyrst sem gítarleikari, en tók svo við söngskyldum.

## Meðlimir
*Steve Ramsey – gítar (1990–)
*Graeme "Bean" English – bassi (1990–)
*Dave Pugh – gítar (1992–1995, 2014–)
*Georgina Biddle – víóla, fiðla, hljómborð (1994–)
*Kevin Ridley – gítar (1998–), söngur (2001–)
*Arron Walton – trommur (2001–)
### Fyrrum meðlimir
*Martin Walkyier – söngur (1990–2001)
*Keith Baxter – trommur (1990–1995; dó 2008)
*Fritha Jenkins – fiðla, hljómborð (1992–1993)
*Catherine Howell – fiðla, hljómborð  (1994)
*Paul A.T. Kinson – trommur (1996–1997)
*Jay Graham – trommur (1998–2001)

## Útgáfur
### Breiðskífur
*The Wayward Sons of Mother Earth (1991)
*A Burnt Offering for the Bone Idol (1992)
*Jonah's Ark (1993)
*Prince of the Poverty Line (1994)
*The Silent Whales of Lunar Sea (1995)
*Irrational Anthems (1996)
*Oui Avant-Garde á Chance (1996)
*The Answer Machine? (1997)
*Vintage Whine (1999)
*Folkémon (2000)
*A Semblance of Normality (2004)
*In the... All Together (2009)
*Forward into the Past (2017)

### Stuttskífur
*Tracks from the Wilderness EP (1992)
*"Thinking Allowed?" (1993) 
*Outrageous Fourtunes limited edition EP (1998)
*Classix Shape limited edition EP (1999)
*"Swords of a Thousand Men" (2001)
*Jig-a-Jig limited edition EP (2006)

## Tenglar
*Skyclad á Allmusic
Edduverðlaunin 2025

**Edduverðlaunin 2025** eru 26. afhending Edduverðlauna Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar fyrir kvikmyndir. Verðlaunahátíðin verður haldin 26. mars 2025 og verður í beinni útsendingu á RÚV. Hjónin Egill Ólafsson og Tinna Gunnlaugsdóttir fengu heiðursverðlaun ÍKSA fyrir þeirra framlag til íslenskrar kvikmyndalistar.

## Tilnefningar

### Kvikmynd ársins

### Leikkona ársins í aðalhlutverki

### Leikkona ársins í aukahlutverki

### Leikari ársins í aðalhlutverki

### Leikari ársins í aukahlutverki

### Barna- og unglingamynd ársins

### Heimildamynd ársins

### Heimildastuttmynd ársins

### Stuttmynd ársins

### Leikstjóri ársins

## Tilvísanir
Þórunn Þórðardóttir HF 300

**''Þórunn Þórðardóttir HF'' 300** er haf­rann­sókna­skip Hafrannsóknastofnunar Íslands. Það leysir af hólmi Bjarna Sæ­munds­son HF 30 sem þjónaði sem haf­rann­sókna­skip frá 1970.

Skipið var smíðað á Spáni og sjósett í janúar 2024. Það gekkst undir siglinga- og búnaðarprófanir í nóvember 2024.

Skipið er nefnt eftir Þórunni Þórðardóttur, sjávarlíffræðingi, sem var frumkvöðull í rannsóknum á svifþörungum og frumframleiðni í hafinu við Ísland.

## Tilvísanir
Mary Wortley Montagu

Lafði **Mary Wortley Montagu**, fædd Pierrepont (15. maí 1689 – 21. ágúst 1762), var ensk hefðarkona, rithöfundur, skáld og baráttukona fyrir ónæmissetningum í Bretlandi, mörgum áratugum á undan Edward Jenner. Hún var af breskum háaðli og fæddist í Nottinghamskíri þar sem hún hlaut litla formlega menntun. Hún giftist Edward Wortley Montagu árið 1712. Árið 1715 smitaðist hún af bólusótt eftir að hún fluttist til eiginmanns síns í London. Þremur árum áður hafði bróðir hennar látist úr sjúkdómnum. Hún lifði af en andlit hennar bar greinileg merki sjúkdómsins.

Árið 1716 var Edward skipaður sendiherra Breta við hirð Tyrkjasoldáns í Konstantínópel. Lafði Mary skrifaði bæði bréf og dagbækur frá ferðum þeirra þangað og dvölinni í Tyrkjaveldi. Þar varð hún vitni að aðferð við ónæmissetningu sem fólst í því að taka vessa úr bólu sjúklings með bólusótt og smita aðra með honum með nál. Þau sem smituðust með þessari aðferð fengu miklu vægari sjúkdómseinkenni og varanlegt ónæmi í kjölfarið. Í kjölfarið tók hún ákvörðun um að nota þessa aðferð á son þeirra Edwards, Edward Wortley Montagu yngri. Skömmu eftir að þau sneru aftur til Englands eftir tvö ár í Tyrkjaveldi gekk nýr bólusóttarfaraldur yfir Bretlandseyjar. Þá hóf hún að auglýsa þessa aðferð og lét ónæmissetja dóttur sína opinberlega. Hún sannfærði Karólínu af Ansbach, prinsessu af Wales, um að nota þessa aðferð á dætur sínar, eftir prófanir á föngum og munaðarleysingjum. Þessi aðferð var harðlega gagnrýnd af Torýum sem þá voru í stjórnarandstöðu og lafði Mary var sökuð um að auglýsa alþýðulækningar úr kerlingabókum frumstæðra þjóða.

Á seinni árum skrifaðist hún á við skáldið Alexander Pope, en hann snerist gegn henni og réðist harkalega á hana í kvæðinu *[[Dunciad]]* 1728. Árið 1741 hélt hún í ferðalag um Evrópu án eiginmanns síns og settist loks að í Feneyjum. Edward lést árið 1761. Þá sneri hún aftur til Englands í gegnum Holland (þar sem Frakkland átti í stríði við Breta). Þar hitti hún dóttur sína og barnabörn áður en hún dó í ágúst 1762, líklega úr krabbameini. Eftir lát hennar lét dóttir hennar brenna dagbækur hennar af ótta við hneyksli, en áður hafði hún skilið handrit að uppkasti með dagbókarfærslum og afritum af bréfum eftir hjá enskum presti í Rotterdam. Þetta handrit kom síðar út sem *Turkish Embassy Letters* og vakti mikla athygli. 

## Tilvísanir
Lónsbakki

**Lónsbakki** er þéttbýliskjarni í Hörgársveit, nálægt bæjarmörkum Akureyrar. Íbúafjöldinn var 305 árið 2024.

## Tilvísanir
Feitur fimmtudagur

**Feitur fimmtudagur** er hátíðisdagur víða í kristnum löndum. Þetta er síðasti fimmtudagur fyrir lönguföstu. Líkt og aðrir dagar í föstuinngangi er þetta tækifæri til að borða vel af þeim mat sem bannaður er á föstunni fram að páskum. Víða er feitur fimmtudagur tengdur við djúpsteikt brauð, eins og pólskar Pączki-bollur, norrænar kleinur, eða austurevrópskar favorki, ítalskar *chiacchiere* o.s.frv.

## Tilvísanir
Julia Kristeva

**Julia Kristeva** (fædd 24. júní 1941) er franskur heimspekingur, bókmenntafræðingur og táknfræðingur. Hún fæddist í Sliven í Búlgaríu en hefur búið og starfað í Frakklandi frá 7. áratug 20. aldar þar sem hún er einn af helstu höfundum póststrúktúralismans. Hún lærði við nokkra franska háskóla, meðal annars hjá Lucien Goldmann og Roland Barthes. Árið 1967 giftist hún rithöfundinum Philippe Sollers sem var einn af stofnendum bókmenntatímaritsins *[[Tel Quel]]*. Hún lærði sálgreiningu á 8. áratugnum og notar hana víða í verkum sínum, einkum þeim sem fjalla um tilurð sjálfsins. Verk hennar spanna vítt svið frá bókmenntafræði og heimspeki yfir í menningarfræði, sálfræði, kynjafræði og listfræði. Lykilhugtök í verkum hennar eru textatengsl, úrkast, hið táknlæga og kóra.

Kristeva er oft talin ein af forvígiskonum franska femínismans ásamt Simone de Beauvoir, Hélène Cixous og Luce Irigaray með áherslu á líkamann og tungumálið, þótt afstaða hennar til femínismans hafi líka sætt gagnrýni. Hún hefur gagnrýnt sjálfsmyndarpólitík fyrir að taka hópvitund fram yfir sjálfsvitund, sem hún tengir við alræði.

## Tilvísanir
Iðnaðarþungarokk

**Iðnaðarþungarokk** (e. *industrial metal*) er þungarokksstíll sem blandar þungarokki og iðnaðartónlist og einkennist af endurteknum gítarriffum, sömplum, hljóðgervlum og stundum bjöguðum röddum.

Meðal þekktra sveita eru Ministry, Nine Inch Nails, Fear Factory, Rammstein og Godflesh. Stefnan þróaðist í lok 9. áratugar 20. aldar.

## Dæmi um aðrar iðnaðarmetalsveitir
*2wo (með Rob Halford)
*Clawfinger
*Kreator (plötur á 10. áratug)
*Marilyn Manson
*Megaherz
*Misery Loves Co.
*Mnemic
*Pain
*White Zombie og Rob Zombie
*Samael
*Static-X
*Strapping Young Lad (með Devin Townsend)
*Turmion Kätilöt

## Tengill
* Allmusic um industrial metal
Hericium abietis

*Hericium abietis* er ætisveppur af broddkóralsbálki. Hann ásamt nokkrum öðrum í ættkvíslinni eru taldir góðir matsveppir. Sveppurinn vex yfirleitt á dauðum eða deyjandi barrtrjám, yfirleitt degli. Útbreiðslan er í N-Ameríku.

 
## Tilvísanir
Tjarnabyggð

**Tjarnabyggð** er byggð í sveitarfélaginu Árborg, staðsett á milli Selfoss og Eyrarbakka. Íbúar voru 191 árið 2024. Uppbygging hófst árið 2006.

## Tilvísanir
Íslensku tónlistarverðlaunin 2025

**Íslensku tónlistarverðlaunin 2025** eru afhending Íslensku tónlistarverðlaunanna fyrir árið 2024.

## Tilnefningar

### Söngur ársins

### Flytjendur ársins

### Lög og tónverk ársins

### Plötur ársins

### Tónlistarmyndband ársins

### Texti ársins

### Upptökustjórn ársins

## Tilvísanir
Nesjahverfi (Hornafirði)

**Nesjahverfi** er byggð í Nesjum í sveitarfélaginu Hornafirði. Íbúafjöldinn var 102 árið 2024.

## Tilvísanir
Innnes

**Innnes** er byggð í Hvalfjarðarsveit við bæjarmörk Akraness. Íbúafjöldinn var 178 árið 2026.

## Tilvísanir
Skólakeila

**Skólakeila** eða **sykurkeila** (þýska: *Schultüte* eða *Zuckertüte*) er stórt keilulaga ílát úr pappír, pappa eða plasti. Í þýskumælandi hlutum Þýskalands, Austurríkis og Sviss, og hjá þýskumælandi íbúum Belgíu, Tékklands og sumum hlutum Póllands (Stóra-Póllandi og Slesíu) fá börn skólakeilur fyrir fyrsta skóladaginn í fyrsta bekk, frá foreldrum eða ömmum og öfum. Skólakeilurnar innihalda leikföng, súkkulaði, sælgæti, skóladót og margt annað.

## Saga
Heimildir um þann sið að gefa börnum skólakeilu á fyrsta skóladegi, eru aðallega frá Saxlandi og Þýringalandi frá 18. öld. 

Elsta tilvísun í þennan sið kemur úr sjálfsævisögu sonar prestsins Karls Gottlieb Bretschneider, sem innritaðist í Gersdorf-skólann nálægt Hohenstein-Ernstthal í Saxlandi árið 1781 eða 1782. Hann skrifaði að hann hafi fengið „Zuckertüte“ frá skólameistaranum. Tuttugu árum síðar segir Johann Daniel Elster að hann hafi byrjað í skóla í Elstering og fengið stóra skólakeilu frá kantornum „samkvæmt gömlum sið“.

## Tilvísanir
Náttúruverndarstofnun

**Náttúruverndarstofnun** er ríkisstofnun sem starfar samkvæmt sérstökum lögum nr. 111/2024. Stofnunin fer með stjórnsýslu og eftirlit sem og önnur verkefni á sviði náttúruverndar, líffræðilegrar fjölbreytni og sjálfbærrar þróunar, friðlýstra svæða, þ.m.t. þjóðgarða, verndar villtra fugla og spendýra og veiðistjórnunar.

## Saga
18. mars 2024 lagði Guðlaugur Þór Þórðarson umhverfisráðherra frumvarp um nýja stofnun, Náttúruverndarstofnun sem sameinaði verkefni tveggja stofnana:
* Umhverfisstofnun (sá hluti sem tengdist náttúruvernd og lífríki)
* Vatnajökulsþjóðgarður

Frumvarpið var samþykkt þann 22. júní 2024 á Alþingi. Stofnunin hóf störf 1. janúar 2025.

### Forstjórar
* Sigrún Ágústsdóttir 2024-

## Tenglar
* Náttúruverndarstofnun
* Lög 2024 nr. 111 um Náttúruverndarstofnun

## Tilvísanir
Björn Helgason

**Björn Helgason** (fæddur 24. september 1935) er íslenskur fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði sem miðjumaður og framherji. Hann var meðlimur íslenska landsliðsins á árunum 1959 til 1963.

## Ferill með landsliði
Eftir góða frammistöðu með ÍBÍ var Björn valinn til að spila í vináttuleik gegn íslenska landsliðinu árið 1958. Hann heillaði áhorfendur með frammistöðu sinni, þar á meðal Albert Guðmundsson, fyrrverandi leikmaður Arsenal og AC Mílanó, sem mælti með honum fyrir landsliðið.

Sumarið 1959 var Björn valinn í landsliðið fyrir heimaleiki gegn Noregi og Danmörku í undankeppni Sumarólympíuleikanna 1960 en spilaði ekki. Þann 29. júlí 1959 lék Björn fyrir Ísland gegn Færeyjar og skoraði tvisvar í 5-2 sigri Íslands. Þar sem Ísland var án nokkurra af sínum helstu leikmönnum sínum, taldi KSÍ leikinn ekki sem fullgildan landsleik þó að Færeyska knattspyrnusambandið gerði það. Í ágúst það sama ár var Björn aftur valinn í liðið fyrir leiki gegn Noregi og Danmörku á undanleikunum fyrir Ólympíuleikana. Hann var ónotaður varamaður í 1-1 jafntefli Íslands gegn Danmörku en byrjaði í 1-2 tap Íslands gegn Noregi.

Eftir að hafa hjálpað ÍBÍ að vinna næst efstu deild árið 1961 var Björn aftur valinn í landsliðið fyrir vináttuleik sinn gegn Enska landsliðinu, sem samanstóð einungis af áhugamönnum, þann 16. september sama ár. Hann missti af 0-1 tapi Íslands eftir að hafa fengið heilahristing á æfingu fyrir leikinn.

Þann 7. september 1963 lék Björn í 0-6 tapi gegn Englandi í undankeppni fyrir Sumarólympíuleikana 1964.

## Titlar
* 2. deild karla:1 1961
* 3. deild karla:2 1973

1 Hét 2. deild karla þar til árið 1997 þegar nafnið var breytt í 1. deild karla.
2 Hét 3. deild karla þar til árið 1997 þegar nafnið var breytt í 2. deild karla.

## Fjölskylda
Björn er faðir íslenska söngvarans og leikarans Helga Björnssonar.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Björn Helgason á ksi.is
Íslensku tónlistarverðlaunin 2024

**Íslensku tónlistarverðlaunin 2024** voru afhending Íslensku tónlistarverðlaunanna fyrir árið 2023.

## Sigurvegarar og tilnefningar

### Plata ársins - kvikmynda- og leikhústónlist

### Plata ársins - önnur tónlist

### Plata ársins - djasstónlist

### Plata ársins - popp, rokk, hipphopp og raftónlist

### Plata ársins - sígild og samtímatónlist

### Flytjandi ársins

### Tónlistarmyndband ársins

### Tónlistarviðburður ársins

### Upptökustjórn ársins

### Söngur ársins

### Texti ársins

### Tónverk ársins - djasstónlist

### Tónverk ársins - sígild og samtímatónlist

### Lag ársins - önnur tónlist

### Lag ársins - popp, rokk, hipphopp og raftónlist

### Bjartasta vonin
Kári Egilsson

### Heiðursverðlaun
Hörður Áskelsson

## Tilvísanir
Hericium botryoides

*Hericium botryoides* er sveppur af broddkóralsbálki. Sveppurinn vex á *[[Quercus myrsinifolia]]*. Útbreiðslan er í Japan

 
## Tilvísanir
Árbæjarhverfi (Ölfusi)

**Árbæjarhverfi** er byggð í sveitarfélaginu Ölfusi við bæjarmörk Selfoss. Íbúafjöldinn var 59 árið 2024.

## Tilvísanir
Hericium cirrhatum

*Hericium cirrhatum* er ætisveppur af broddkóralsbálki. Hann ásamt nokkrum öðrum í ættkvíslinni eru taldir góðir matsveppir. Sveppurinn vex yfirleitt á dauðum eða deyjandi lauftrjám, t.d. beyki, hlyn og birki. Útbreiðslan er í S-Bretlandi og hugsanlega í M-Evrópu.
 
## Tilvísanir
Hericium bharengense

*Hericium bharengense* er ætisveppur af broddkóralsbálki.  Útbreiðslan er í Kamerún.

 
## Tilvísanir
Mohenjo-daro

**Mohenjo-daro** (sindí: موهن جو دڙو, bókst. „hóll hinna dauðu“; úrdú: موئن جو دڑو) er minjastaður í Larkana-umdæmi í Sindh, Pakistan. Byggð var á svæðinu frá um 2500 f.o.t. Þetta var ein stærsta borg Indusdalsmenningarinnar og eitt af elstu siðmenningarsamfélögum heims, samtíða Egyptalandi hinu forna, Mesópótamíu, Mínóísku menningunni og Norte Chico-menningunni.

Áætlað er að íbúar hafi verið minnst 40.000. Borgin blómstraði í nokkrar aldir, en um 1700 var hún yfirgefin, ásamt öðrum stórum borgum Indusdalsins.

Minjarnar uppgötvuðust á 3. áratug 20. aldar. Stór fornleifauppgröftur hefur síðan farið fram í miðju borgarinnar sem var sett á Heimsminjaskrá UNESCO árið 1980. Mohenjo-daro var fyrsti staðurinn í Suður-Asíu sem var skráður á listann.

## Tilvísanir
Ólöf Arnalds

**Ólöf Arnalds** (f. 4. janúar 1980) er íslensk söngkona og lagahöfundur sem hefur verið virk í íslensku tónlistarlífi. Hún var á tónleikaferðalagi í Múm í fimm ár frá 2003 áður en hún hóf sólóferil sinn og hefur gefið út nokkrar plötur. Hún hefur verið í samstarfi við hljómsveitir og listamenn eins og Björk, Stórsveit Nix Noltes, Mugison, Slowblow og Skúla Sverrisson.

## Útgefið efni

### Breiðskífur
* *[[Við og Við]]* (2007) 
* *[[Innundir skinni]]* (2010) 
* Sudden Elevation (2013) 
* Palme (2014) 

### Stuttskífur
* Ólöf Sings (2011) 
* The *Matador EP* (2013) 

## Tilvísanir
Vagga siðmenningar

**Vagga siðmenningar** er hugtak sem er stundum notað yfir siðmenningarsamfélög sem þróuðust sjálfstætt og ótengd öðrum. Með siðmenningarsamfélagi er átt við flókið samfélag sem einkennist af myndun ríkisvalds, félagslegri lagskiptingu, þéttbýlisvæðingu og notkun táknkerfa fyrir skráningu upplýsinga.

Almennt er talað um sex slíkar vöggur siðmenningar: Mesópótamíu, Egyptaland hið forna, Indusdalsmenninguna, Xia-veldið í Kína, Caral-Supe-menninguna í Suður-Ameríku og Olmeka í Mið-Ameríku.

## Tilvísanir
Vintersorg

**Vintersorg** er sænsk þjóðlagaþungarokkssveit frá Skellefteå sem stofnuð var árið 1994 undir nafninu Vargatron. Nafnið Vintersorg kemur úr sögu Margit Sandemo um Ísfólkið.

Andreas Hedlund, forsprakki sveitarinnar blandaði svartmálmi við þjóðlagamelódíur og texta ásamt hreinum söngi. Síðar fór hann í meiri tilraunamennsku (framsækinn málmur) og í þemu stjörnufræði, líffræði og eðlisfræði ásamt því að syngja á ensku. Á síðari árum sneri hann aftur í þjóðlegri áhrif. 

Hedlund hefur einnig verið í hljómsveitum eins og Otyg, Borknagar, Havayoth, Fission, Cronian og Waterclime.

## Meðlimir
*Andreas "Vintersorg" Hedlund – söngur, gítar, hljómborð og  
*Mattias Marklund – gítar
*Simon Lundström - bassi, bakraddir

## Útgáfur
*Hedniskhjärtad (EP, 1998) 
*Till fjälls (1998)
*Ödemarkens son (1999) 
*Cosmic Genesis (2000)
*Visions from the Spiral Generator (2002)
*The Focusing Blur (2004)
*Solens rötter (2007) 
*Jordpuls (2011) 
*Orkan (2012) 
*Naturbål (2014) 
*Till fjälls: Del II (2017) 
*Vattenkrafternas spel (2025) 

## Tenglar
*Vintersorg á Metal Archives

## Tilvísanir
Jón Otti Ólafsson

**Jón Otti Ólafsson** (10. júlí 1941 - 28. febrúar 2025) var íslenskur prentari og körfuknattleiksdómari. Hann hlaut dóm­ara­rétt­indi í körfuknatt­leik árið 1961 og dæmdi rúm­lega 1.600 leiki á sín­um ferli. Hann hlaut gull­merki KKÍ og var val­inn dóm­ari 20. ald­ar­inn­ar árið 2001 af Körfuknattleikssambandi Íslands.

Jón Otti hóf að leika körfu­bolta á Laug­ar­vatni árið 1956 og lék seinna um 200 leiki í meist­ara­flokki með KR.

## Tilvísanir
Óskarsverðlaun fyrir bestu teiknimynd

**Óskarsverðlaun fyrir bestu teiknimynd** (e. *Academy Award for Best Animated Feature*) eru ein af verðlaunum Óskarsverðlaunanna sem veitt eru árlega af Bandarísku kvikmyndaakademíunni. Verðlaunin voru fyrst veitt árið 2002 fyrir teiknimyndir sem komu út árið 2001.

## Sigurvegarar og tilnefningar

### 2001-2009

### 2010-2019

### 2020-

## Tilvísanir
Air Atlanta

**Air Atlanta** er flugfélag og stórt leiguflugfélag (*Aircraft Crew Maintenance Insurance*) eða ACMI, með höfuðstöðvar í Kópavogi. Aðalstöð þess er á Keflavíkurflugvelli.

## Saga
Fyrirtækið var stofnað 10. febrúar 1986 af Arngrími Jóhannssyni og Þóru Guðmundsdóttur. Árið 2021 opnaði Air Atlanta Icelandic evrópskt dótturfyrirtæki sitt Air Atlanta Europe, með aðsetur á Möltu, til að reka Boeing 777 farþegaflugvélar. Árið 2025 mun íslenska fyrirtækið samþætta sína fyrstu Boeing 777.

## Floti
Flugfloti Air Atlanta Icelandic samanstendur af 9 flugvélum í febrúar 2025 :
* 8 Boeing 747-400F
* 1 Boeing 777-200ER

## Tenglar
* Opinber vefsíða Air Atlanta

## Tilvísanir
Caral-Supe-menningin

**Caral-Supe-menningin**, líka þekkt sem **Norte Chico-menningin**, var forkólumbískt siðmenningarsamfélag um miðbik núverandi Perú. Blómaskeið Caral-Supe-menningarinnar var milli 4. og 2. árþúsundsins f.o.t. Elsta borgin, Huaricanga, var stofnuð um 3500 f.o.t. Frá 3100 f.o.t. má sjá merki um umfangsmikla byggð og stór mannvirki. Um 1800 f.o.t. hófst hnignunartímabil. Caral-Supe-menningin er elsta þekkta siðmenningarsamfélag Ameríku og ein af sex vöggum siðmenningar.

## Tilvísanir
Klassísk glíma

**Klassísk glíma** er bardagalist, bardagaíþrótt og afþreyingarform sem felur í sér að glíma við andstæðing og stefnir að því að ná forskoti með mismunandi köstum eða tækni, innan gefinnar reglugerðar. Glíma felur í sér mismunandi tök. Margar mismunandi glímuaðferðir hafa verið notaðar í bardagalistum, bardagaíþróttum og herþjálfun.

Glíma hefur mismunandi gerðir, vinsælast er fagleg glíma, sem er íþróttasýning. Fyrst var keppt í glímu á Ólympíuleikunum til forna sem grein á 18. Ólympíuleikunum árið 708 f.Kr. Það eru til fjöldi stíla með mismunandi reglum, með bæði sögulegum og nútíma stílum. Hugtakið "wrestling" í nútíma ensku er upprunalega frá gamla enska heitinu *wræstlunge*.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Kjánahlunkur

**Kjánahlunkur** (eða **vitlausi jói**) (fræðiheiti: *Nystalus chacuru*) er fugl af letifuglaætt (Bucconidae). Fuglinn er að finna í frumskógum Suður-Ameríku, svo sem Argentínu, Bólivíu, Brasilíu, Paragvæ og Perú. Hann heldur sig aðallega í hitabeltisskógum og heittembruðu skóglendi, regnskógum, árskógum og hitabeltisgresjum.
Litróf

**Litróf** er hluti rafsegulrófsins sem mannsaugað getur séð. Rafsegulgeislun á þessu bylgjulengdasviði er kallað *[[Ljós|sýnilegt ljós]]* (eða einfaldlega ljós). **Ljósrófið** er stundum talið vera það sama og sýnilega litrófið, en sumir höfundar skilgreina hugtakið víðar, til að innifela útfjólubláa og innrauða hluta rafsegulrófsins, sem sameiginlega kallast *ljósgeislun*. 

Dæmigert mannsauga bregst við bylgjulengdum frá 380 til 750 nanómetrum. Hvað tíðni varðar, þá er þetta samsvarandi við hlutann 400–790&nbsp;terahertz. Þessi mörk eru ekki með skýra afmörkun og geta verið mismunandi eftir einstaklingum. Við bestu aðstæður geta þessi mörk mannlegrar skynjunar náð upp í 310&nbsp;nm (útfjólublátt) og 1100&nbsp;nm (næstum innrautt).

Litrófið inniheldur ekki alla þá liti sem sjónfæri mannsins getur greint. *Ómettaðir litir* eins og bleikur, eða fjólublá afbrigði eins og vínrauður, til dæmis, vantar því að þá er aðeins hægt að búa til með blöndu bylgjulengda. Litir sem innihalda aðeins eina bylgjulengd eru einnig kallaðir *hreinir litir* eða litrófslitir.

Sýnilegar bylgjulengdir fara að mestu ótruflaðar í gegnum lofthjúp jarðar um „sjónglugga“ svæði rafsegulrófsins. Dæmi um þetta fyrirbæri er þegar hreint loft dreifir bláu ljósi meira en rauðu og virðist því hádegishiminninn blár (fyrir utan svæðið í kringum sólina sem virðist hvítt vegna þess að ljósið þar dreifist ekki eins mikið). Nærinnrautt (NIR) liggur rétt utan við sjón manna, ásamt meðallengdarbylgjulengd (MWIR) og langbylgjulengd eða fjarinnrauðum (LWIR), þó önnur dýr gætu skynjað þá.

## Heimildir
*