open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argos

**Argos** (á forngrísku **Ἄργος**) er borg í Argolis á austanverðum Pelópsskaga í Grikklandi. Þar bjuggu um 22 þúsund manns árið 2011.

Í fornöld var sagt að hetjan Perseifur hefði fæðst í Argos.

## Saga
Í Argos hefur verið borgarstæði í að minnsta kosti sjö þúsund ár. Borgin var öflug á Mýkenutímanum um 1600 – 1100 f.Kr. og í Hómerskviðum, sem eiga sér stað undir lok þess tíma, eru Grikkir oft nefndir Argverjar. Á snemmgrískum tíma (um 800 – 500 f.Kr.) var borgin einn helsti keppinautur Spörtu á Pelópsskaganum en virðing margra annarra grískra borgríkja fyrir henni fór þverrandi þegar Argos lýsti yfir hlutleysi í Persastríðunum.
Marcus Licinius Crassus (aðgreiningarsíða)

**Marcus Licinius Crassus** er nafn nokkurra Rómverja og getur meðal annars átt við:

* **[[Marcus Licinius Crassus]]**, meðlim í fyrra þrístjóraveldinu ásamt Júlíusi Caesar og Gnajusi Pompeiusi Magnusi
* Marcus Licinius Crassus, sonarsonur þrístjórans, sem var ræðismaður árið 30 f.Kr. og vann hersigra í Makedóníu og Þrakíu frá 29 til 27 f.Kr.
* Marcus Licinius Crassus Dives, sem var ræðismaður árið 14 f.Kr.
* Marcus Licinius Crassus Frugi, sonur Crassusar Dives
Bjarnarflag

**Bjarnarflag** er jarðhitasvæði skammt austan Reykjahlíðar við Mývatn. Þar reis 3 MW jarðgufuvirkjun á vegum rekstrarfélags Laxárvirkjunar árið 1969 sem var sú fyrsta á Íslandi og með þeim fyrstu í heiminum. Bjarnarflagsvirkjun, sem er venjulega kölluð Gufustöðin, hefur verið rekin af Landsvirkjun síðan 1983, en þá var Laxárvirkjun sameinuð Landsvirkjun.

Upphaflegur vélbúnaður Gufustöðvarinnar var hverfill af gerðinni British Thomson-Houston, en hann ver fenginn frá sykurverksmiðju í Bretlandi þar sem hann hafði þjónað frá árinu 1934. Árið 2019 var búnaður í Gufustöðinni endurnýjaður, enda var þá gamla vélasamstæðan farin að gefa eftir og orðið hættulegt að vinna við hana. Uppsett afl í Gufustöðinni er 5 MW. 

Áform hafa verið uppi um nýja og mun stærri virkjun við Bjarnarflag sem hefði uppsett afl á bilinu 45 til 90 MW. Orkunni frá þeirri virkjun er ætlað að nýtast við uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Bakka við Húsavík. Mat á umhverfisáhrifum virkjunarinnar hefur þegar farið fram en eftir að Alþingi samþykkti ívilnanir til kísilvers á Bakka í mars 2013 hefur vaknað umræða um að umhverfismatið sé úrelt og taki ekki tillit til nýrrar þekkingar á umhverfisáhrifum jarðvarmavirkjanna. Sérstaklega er óttast um áhrif virkjunarinnar á grunnvatnsstreymi til Mývatns og efnasamsetningu vatnsins sem kunni að raska lífríki vatnsins. Mývatn og Laxá eru eitt þriggja votlendissvæða á Íslandi sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt Ramsar-samningnum.
## Tilvísanir
Robin Stjernberg

**Robin Stjernberg** (f. 22. febrúar 1991) er sænskur söngvari sem keppir í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013 með lagið „You“.

## Tengt efni
* Melodifestivalen.
Fábio Coentrão

**Fábio Alexandre da Silva Coentrão** (fæddur 1988 í Portúgal) er portúgalskur knattspyrnumaður sem spilar með Real Madrid. Áður spilaði hann með SL Benfica. Fábio Coentrão er varnarmaður.
Pepe

**Képler Laveran Lima Ferreira**, þekktastur sem „**Pepe**“, (fæddur 26. febrúar, 1983 í Brasilíu) er portúgalskur knattspyrnumaður sem spilar með FC Porto. Áður spilaði hann með lengi með Real Madrid. Pepe er varnarmaður.
Tangen-málið

**Tangen-málið** var mál sem kom upp árið 1988 vegna fréttaflutnings Ríkisútvarpsins (RÚV) um óeðlileg tengsl forsætisráðherra Íslands við bandaríska erindreka og sendiráðsmenn á árunum 1947-8. 

## Upphaf málsins
Í kvöldfréttum RÚV þann 9. nóvember 1987 sagði Jón Einar Guðjónsson, fréttaritari RÚV í Osló í Noregi, frá rannsóknum Norðmannsins Dag Tangen sem hafði að sögn komist að því við rannsókn á gögnum, sem leynd hafði nýlega verið létt af, að Stefán Jóhann Stefánsson, forsætisráðherra Íslands 1947-9, hefði haft náið samráð við bandarísku alríkisþjónustuna (CIA). Þessar fréttir vöktu talsverða athygli en fljótlega kom í ljós að heimildarmaðurinn norski gat ekki framvísað þeim skjölum sem hann hafði byggt fullyrðingar sínar á. Úr þessu varð allmikill fjölmiðlahvellur og RÚV varð að bera fréttina til baka og biðjast afsökunar. Það dugði ekki til, því Alþingi samþykkti að láta gera úttekt á málinu í heild. Þór Whitehead prófessor í sagnfræði við HÍ var fenginn til verksins og hann komst að þeirri niðurstöðu að fréttastofa RÚV hefði orðið ber að óvönduðum vinnubrögðum. Í framhaldinu var málinu vísað til Siðanefndar Blaðamannafélagsins sem taldi að Fréttastofan hefði brotið siðareglur félagsins og taldi brotið alvarlegt.

## Eftirleikurinn
Tangen-málið dró talsverðan dilk á eftir sér og mikil skrif urðu um það bæði í dagblöðum    og í Dagfara, tímariti Herstöðvaandstæðinga.   Einnig var saminn um það leikþáttur sem fluttur var í Háskólabíói 30. mars 1989. Hann nefndist *Réttvísin gegn RÚV* eftir Jústus, sem var dulnefni höfundarins. Þessi skrif leiddu í ljós að talsverður fótur var fyrir fullyrðingum Dags Tangens um óeðlileg tengsl Stefáns Jóhanns Stefánssonar við erindreka bandaríska sendiráðsins, einkum mann að nafni William C. Trimble, háttsettan sendiráðsmann Bandaríkjanna á Íslandi 1947-1948. Ljóst virðist að leyniskjalið sem Dag Tangen hafði séð en gat ekki fundið eða framvísað var Trimble-skeytið svonefnda, leyniplagg þar sem sendiráðsmaðurinn lýsir m.a. samræðum sínum við Stefán Jóhann Stefánsson forsætisráðherra um hvernig standa skuli að brottrekstri vinstrimanna úr áhrifastöðum í ríkiskerfinu. 

## Tengt efni
* McCarthyismi

## Tengill
* Fréttaflutningur Ríkisútvarpsins um utanríkismál

## Heimildir
Meredith Grey

**Meredith Grey** er skálduð persóna í sjónvarpsþáttaröðinni *[[Grey's Anatomy]]*, sem er sýnd á Stöð 2. Persónan var búin til af skapanda þáttanna Shonda Rhimes og er leikin af Ellen Pompeo. Meredith er aðalpersóna þáttanna, sem var kynnt sem nemi á ímyndaða spítalanum Seattle Grace Hospital þar sem hún útskrifaðist. Hún er núna almennur skurðlæknir á Grey Sloan Memorial Hospital. Meredith er dóttir heimsfræga skurðlæknisins Ellis Grey.

Meredith er sögumaður þáttarins og er miðpunktur flestra þáttana. Meredith er alræmd fyrir það að sjá ekkert svart á hvítu og horfir á heimin í öllum þeim gráu litum sem hann er í og eiginmaður hennar Derek Shepherd er mikil andstæða hennar í þeim málum. 

## Söguþræðir
Meredith Grey er dóttir Ellis Grey heimfrægs almenns skurðlæknis, sem þjáist af Alzheimer. Hún stundaði nám við Dartmouth College. Kvöldið fyrir fyrsta daginn hennar sem nemi á Seattle Grace sefur hún hjá ókunnugum manni, sem hún hittir á bar, og kemst að því daginn eftir að hann er taugaskurðlæknir á spítalanum. Meredith er sett í það að vinna undir Miranda Bailey (Chandra Wilson), og vingast við samnema hennar þá, George O'Malley (T.R. Knight), Izzie Stevens (Katherine Heigl), Cristina Yang (Sandra Oh) og Alex Karev (Justin Chambers). Grey er efins en byrjar á endanum samband með Derek Shepherd og er mjög hissa þegar Addison Montgomery mætir á svæðið, eiginkona Shepherd's.

## Heimildir
*
Vérendrye-rúnasteinninn

**Vérendrye-rúnasteinninn** á að hafa fundist á fjórða áratug átjándu aldar í einum af fyrstu leiðöngrum sem farnir voru inn á landsvæðið vestur af vötnunum miklu í Norður-Ameríku af fransk-kanadíska landkönnuðinum Pierre Gaultier de Varennes et de La Vérendrye. Fundurinn er hvergi nefndur í opinberum skjölum frá leiðöngrum La Vérandrye en árið 1749 ræddi hann við sænskan vísindamann Pehr Kalm um steininn. Allar upplýsingar sem finnast um steininn koma frá skrifum Pehr Kalm.

## Fundur
Samkvæmt skrifum Kalms fann leiðangur Vérendrye-steininn ofan á reistum steini (mögulega kumli). Skrif Kalms segja steinninn vera um það bil 33 cm langan og um 11 cm breiðan. Á steininum á að vera áletrun í óþekktu letri. Menn eru ekki sammála um það í dag hvar steinninn hafi fundist. Hjalmar Holand taldi steinninn hafa fundist í leiðangri árið 1738 á Mandansvæði „við bakka Missouri fljóts“ sem gæti hafa verið í Norður-Dakóta, Bandaríkjunum. Presturinn Antoine Champagne taldi hins vegar að skrif Kalms bentu til þess að leiðangurinn hafi verið á hestbaki og gæti því ekki hafa verið í Norður-Dakóta því engir hestar hefðu verið þar árið 1738. Taldi hann að fyrst fjarlægðin var sögð vera um 900 franskar mílur þá stakk hann upp á stað nálægt Pierre í Suður-Dakóta. Þegar heimamenn voru spurðir þá staðhæfðu þeir að rúnasteinninn og uppreisti steinninn hefðu ávallt verið þarna saman.

## Örlög Steinsins
La Vérendrye sagði Kalm að steintaflan hefði verið send aftur til Québec þar sem jesúítaprestar komust að þeirri niðurstöðu að það væri tatarskt letur á steininum. Þeir hafi svo sent steinninn til innanríkisráðherra Frakklands Jean-Frédéric Phélypeaux, greifa af Maurepas. Ekki eru til neinar lýsingar á steininum eftir þann tíma en því hefur verið fleygt fram að steinninn hafi verið fluttur ásamt öðrum forngripum til kirkju í Rouen og hafi síðar grafist undir rústum kirkjunnar er hún var eyðilögð í Seinni Heimsstyrjöldinni. Sögufélag Minnesota hefur boðið 1000 dollara fundarlaun hverjum þeim sem finnur steininn á ný.

## Hugsanleg saga
Sumir, þá sérstaklega Hjalmar Holand, telja að áletrunin hafi í raun verið norrænar rúnir og að mögulega væru tengsl milli þeirra og Kensington-steinsins, sem á að hafa verið skilinn eftir af blönduðum leiðangri Norðmanna og Svía árið 1362. Hins vegar ríkir ágreiningur um hvort Kensington steinninn sé raunverulega frá norrænum mönnum eða sögufölsun frá nítjándu öld. Holand vildi meina að „tatarska“ letrið (fornt ungverskt letur) og fyrirrennari þess „Orkhon“-letrið (forn tyrkneskt letur) sem var aðgengilegt jesúítaprestum í Québec innihaldi að stórum hluta sömu tákn og norrænar rúnir. Letrin hafa ekki sama uppruna en hægt sé að gera ráð  fyrir að notkunin hafi verið sú sama (áletrun steina) og hafi leitt til svipaðs eða eins útlits stafanna.

## Heimildir
*
Central Park

**Central Park** (eða **Miðgarður**) er almenningsgarður í miðju Manhattan í New York-borg í Bandaríkjunum. Garðurinn var hannaður af landslagsarkitektinum Frederick Law Olmsted og var fyrst opnaður árið 1857.  Garðurinn er rekinn af sjálfseignarstofnuninni, Central Park Conservancy. Hann var skráður sem bandarískt sögulegt kennileiti árið 1966. Innan Central Park er dýragarður, skemmti- og veitingastaðir, vötn og tjarnir, klettar, göngustígar og hjólabrautir og fleira. Hann er 341 hektarar að stærð eða 3,4 km².
ARPANET

**Advanced Research Projects Agency Network** eða **ARPANET** var fyrsta tölvunet heims sem notaðist við pakkabeiningu og síðan samskiptareglurnar TCP/IP. Netið var fyrirrennari Internetsins. Það var upphaflega þróað á vegum rannsóknarstofnunar varnarmálaráðuneytis Bandaríkjanna (ARPA, síðar DARPA) og var ætlað að tengja saman tölvur í háskólum og rannsóknarstofnunum innan Bandaríkjanna. 

Upphaflega hugmyndin að ARPANET kom frá tölvunarfræðingnum J. C. R. Licklider sem hóf störf hjá ARPA árið 1963. Árið 1968 var verkáætlun búin til og þróun þess boðin út. BBN Technologies fékk verkið og þróaði skeytagátt (beini) sem tengdi tölvurnar saman með raðtengjum. Í fyrstu uppsetningu netsins voru fjórar slíkar gáttir settar upp; í Kaliforníuháskóla, Los Angeles, Stanford Research Institute, Kaliforníuháskóla, Santa Barbara og Utah-háskóla. Netið var lýst „virkt“ árið 1975 og samskiptamiðstöð varnarmálaráðuneytisins tók við rekstri þess af ARPA. Eftir að NSFNet var stofnað fyrir net háskóla og rannsóknarstofnana 1985 var ARPANET að mestu lagt niður.
Steinaldin

**Steinaldin** (eða **steinber**) er tegund ávaxtar þar sem aldinkjötið umlykur einn harðan aldinstein, sem geymir fræ. Steinaldin er svonefnt óklofaaldin sem þýðir að aldinið klofnar ekki þegar það er fullþroska. Slík aldin vaxa yfirleitt út frá einu fræblaði þar sem eggleg er undirsætið (kjarnaldin eru undantekning frá þessu).

Helsta einkenni steinaldina er að harður og trénaður steinninn verður til úr egglegi blómsins. Þar sem um er að ræða samaldin, eins og hindber, er hver aldinhluti nefndur smásteinaldin eða hlutsteinaldin. Slíkir ávextir eru oft nefndir ber, þótt grasafræðingar skilgreini ber á annan hátt. Önnur kjötmikil aldin þar sem steinninn myndast úr fræskurninni, eins og avókadó, eru ekki eiginleg steinaldin.

Dæmi um steinaldin eru kasjúhneta, kaffi, kókoshneta, mangó, pekanhneta, pistasía, valhneta og öll aldin af trjám af heggætt (*[[Prunus]]*), til dæmis kirsuber, möndlur, ferskjur, plómur og þyrniplómur (sláber).

## Tilvísanir
Paul Allen

**Paul Allen** (f. 21. janúar 1953; d. 15. oktober 2018) var bandarískur fjárfestir og annar stofnenda hugbúnaðarrisans Microsoft, ásamt Bill Gates, árið 1975. Í mars 2012 var hann talinn vera 48. ríkasti maður heims. Fjárfestingar hans og framlög til góðgerðamála fara í gegnum fjárfestingafélag hans Vulcan Inc. Meðal eigna hans má nefna fótboltaliðið Seattle Seahawks, körfuknattleiksliðið Portland Trail Blazers, kvikmyndafyrirtækið Vulcan Productions og risasnekkjuna *[[Octopus (snekkja)|Octopus]]*. Hann stóð á bak við fyrsta einkarekna mannaða geimflugið, SpaceShipOne, árið 2004.
Vilborg Arna Gissurardóttir

**Vilborg Arna Gissurardóttir** (f. 1980) er íslenskur ævintýramaður og pólfari, ferðamálafræðingur að mennt. Hún hóf göngu sína að Suðurpólnum um miðjan nóvember 2012, eins síns liðs, og komst þangað 17. janúar 2013 eftir 60 daga göngu.

Árið 2017 komst Vilborg á hátind Everest-fjalls fyrst íslenskra kvenna.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Vilborgar Örnu
Rauðu kmerarnir

**Rauðu kmerarnir**  (kambódíska *ខ្មែរក្រហម*, *Khmer Krahom*) voru fylgjendur kommúnistaflokks Kampútseu sem hófu vopnaða baráttu gegn ríkisstjón Kambódíu árið 1968. Stuðningur Alþýðuhers Víetnam leiddi til þess að þeir höfðu sigur í borgarastyrjöldinni í Kambódíu 1970-1975. Þeir stofnuðu Lýðveldið Kampútseu sem var alræðisstjórn kommúnista undir forystu aðalritarans Pol Pot. Kommúnistastjórnin hóf róttækar umbætur sem fólust í eignaupptöku og nauðungarflutningum fólks frá borgum til sveita. Menntafólk var kerfisbundið fangelsað og tekið af lífi. Áætlað er að milli 740.000 og 3 milljónir (algengasta talan milli 1,4 og 2,2 milljónir) manna hafi látist, um helmingur með aftökum og helmingur vegna hungurs eða sjúkdóma sem rekja má til aðgerða stjórnarinnar.

Stuðningur Víetnam við stjórn kmeranna dvínaði hratt vegna flóttamannastraumsins frá Kambódíu og átaka við landamærin. Þann 18. apríl 1978 fyrirskipaði Pol Pot fyrirbyggjandi innrás í Víetnam. Kambódíski herinn réðist á bæinn Ba Chúc og framdi þar fjöldamorð á almennum borgurum. Víetnamski herinn hrakti Kambódíumenn úr landinu og réðist í kjölfarið inn í Kambódíu 7. janúar 1979. Rauðu kmerarnir hörfuðu í vesturátt þar sem þeir héldu yfirráðum yfir fjallendi við landamæri Taílands í mörg ár á eftir. Þar lifðu þeir af smygli og stuðningi frá Kína og Taílandi. Um 1999 höfðu þeir flestir náðst eða gefið sig fram.
Ólafur Arnalds

**Ólafur Arnalds** (f. 3. nóvember 1986 í Mosfellsbæ) er íslenskur tónlistarmaður. Tónlistin hans einkennist af strengja- og píanóhljóðum blendnum saman við lúppur og takta í anda raft- og popptónlistar. Árið 2014 hlaut Ólafur BAFTA-verðlaun fyrir tónlistina sem hann gerði fyrir breska dramaþáttinn *[[Broadchurch]]*. Í nóvember árið 2021 var Ólafur tilnefndur til tveggja Grammy-verðlauna fyrir tvö lög af plötunni Some Kind of Peace, sem kom út árið 2020. Ólafur hefur einnig verið tilnefndur til bæði BAFTA og Emmy-verðlauna. 

Árið 2009 stofnaði Ólafur tilraunahljómsveitina Kiasmos með Janus Rasmussen úr Bloodgroup. Fyrsta platan eftir hljómsveitina kom út árið 2014.

## Hljómplötur
* 2007: *Eulogy for Evolution*
* 2008: *Variations of Static* (EP)
* 2009: *Found Songs* (EP)
* 2009: *Dyad 1909* (EP)
* 2010: *...And They Have Escaped the Weight of Darkness*
* 2011: *Living Room Songs* (EP)
* 2013: *For Now I Am  Winter*
* 2018: *Re:member*
* 2020: *Some Kind of Peace*

## Kvikmyndir
*2009: *Dyad 1909*
*2010: *Blinky TM* 
*2010: *Jitters*
*2012: *Another Happy Day*
*2013: *Gimme Shelter*
*2014: *[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]/Life in a Fishbowl*
*2015: *Broadchurch* + "Not Alone" (Single / *Broadchurch*)

## Tengill
*www.olafurarnalds.com
Gullna hordan

**Gullna hordan** (tatarska: Алтын Урда *Altın Urda*; tyrkneska: *Altın Orda* eða *Altın Ordu*, mongólska: Зүчийн улс, *Züchii-in Uls*; rússneska: Золотая Орда, *Solotaja Orda*) var mongólskt og síðar tyrkískt undirkanat innan Mongólaveldisins. Það varð til við landvinninga Batú Kans, sonar Djotsji, sonar Djengiss Khan, í vestri þar sem hann lagði undir sig lönd Volgubúlgara, tyrkneskra þjóðflokka, kúmana og kiptsjaka, og að lokum fyrrum furstadæmi Garðaríkis, um miðja 13. öld. Stórfurstadæmið Moskva og Búlgarska keisaradæmið héldu sjálfstæði sínu en greiddu Gullnu hordunni skatt. Batú Kan reisti höfuðborg sína, Sarai Batú, við Volgu þar sem höfuðborg kasara, Atil, stóð áður.

Um miðja 14. öld tók Gullnu hordunni að hnigna. Svarti dauði og stríð milli erfingja kansins veiktu ríkið og Stórhertogadæmið Litháen og Konungsríkið Pólland gengu á lagið, lögðu undir sig lönd Mongóla og hættu að greiða þeim skatt. Eftir 1420 tók hordan að brotna upp í nokkur kanöt, þar á meðal Krímkanatið og Kasakkanatið. Árið 1476 hætti Ívan 3. af Moskvu að greiða Gullnu hordunni skatt og staðan mikla við Úgrafljót sýndi að yfirráðum Tatara og Mongóla í Rússlandi var í raun lokið. Síðasti kan Gullnu hordunnar lést í fangelsi í Kaunas í Litáen einhvern tíma eftir 1504. Krímkanatið var áfram við lýði þar til Katrín mikla lagði það undir sig 1783 og Kasakkanatið ríkti yfir Kasakstan til 1847, en síðustu kanarnir voru leppar Rússa.

## Heiti
Orðið *horda* er dregið af tyrkíska orðinu *ordu*, sem merkir „valdastöð“ eða „konungshirð“. Heitið barst úr rússnesku í ensku sem *horde*. Á 17. öld fékk enska orðið svo aukamerkinguna „mannfjöldi“ eða „herskari“. Á íslensku hefur heiti Gullnu hordunnar því útlagst á ýmsa vegu, meðal annars sem **Gullni skarinn**, **Gullnu tjaldbúðirnar** og **Gullna hjörðin**.

Heitið sem Gullna hordan notaði yfir sjálfa sig var *Ulug Ulus*, sem merkir „ríkið mikla.“

## Tilvísanir
DJ Qualls

**DJ Qualls** (fæddur Donald Joseph Qualls  10. júní 1978 ) er bandarískur leikari og grínisti sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Road Trip, The New Guy og Memphis Beat.

## Einkalíf
Qualls fæddist í Nashville, Tennessee en ólst upp í Manchester, Tennessee. Qualls var greindur með *Hodgkin's lymphoma* krabbameinið þegar hann var fjórtán ára og eftir tveggja ára meðferð, er krabbameinið í hléum. 

Qualls stundaði nám við King's College London þar sem hann lærði ensku og bókmenntir. Eftir námið sneri Qualls aftur til Tennesse þar sem stundaði nám við *Belmont háskólann* í Nashville. Á meðan hann var í námi þá tók hann upp leiklistina og byrjaði að koma fram í hverfisleikhúsum.

## Ferill
### Tónlistarmyndbönd
Qualls kom fram í tónlistarmyndböndunum „Boys“ með Britney Spears og „I'm Just a Kid“ með Simple Plan. 

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Qualls var árið 1998 í sjónvarpsmyndinni *Mama Flora´s Family*. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Criminal Minds, Monk, Numb3rs, Breaking Bad, Supernatural og Lost.

Qualls lék í persónuna Davey Sutton í Memphis Beat frá  2010-2011. 

Qualls leikur núna í Legit sem Billy Nugent en fyrsti þátturinn var frumsýndur í janúar 2013.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Qualls var árið 1995 í *Senior Trip*.  Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Cherry Falls, Lone Star State of Mind, The Core, Delta Farce, All About Steve og Amigo.

Árið 2000 þá var Qualls boðið eitt af aðalhlutverkunum í Road Trip þar sem hann lék Kyle Edwards. Lék hann síðan aðalhlutverkið í grínmyndinni The New Guy þar sem hann lék á móti Eliza Dushku og Zooey Deschanel.  

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
;Black Reel-verðlaunin
* 2006: Tilnefndur sem besti leikhópur fyrir Hustle & Flow.

;Screen Actors Guild-verðlaunin
* 2004: Tilnefndur sem besti leikhópur fyrir Hustle & Flow.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
*
Primierodalur

**Primierodalur** (Ítalska: Valle di Primiero; Þýska: Primörtal; Primieríska: Primiér) er dalur í  Trentínó-Suður-Týról, á Norður-Ítalíu.

## Sveitarfélög Primierodals
* Imèr
* Mezzano
* Fiera di Primiero
* Transacqua
* Tonadico
* Siror
* Canal San Bovo
* Sagron Mis
Olíufjallið

**Olíufjallið** er hæðarás sem áður fyrr var austur af Jerúsalem en er nú hluti af borginni. Það tekur nafn sitt af olívutrjám sem þar eru. Olíufjallið stendur í Jósafatsdal, öðru nafni Kedrondal, en þar rann áður Kedronlækur. Fjallið er oft nefnt í Gamla og Nýja testamentinu. Við rætur þess er  olívugarðurinn Getsemane þar sem Kristur var handtekinn. Og samkvæmt Postulasögunni  steig Kristur upp til himna af fjallinu 40 dögum eftir að hann reis upp frá dauðum. 

Uppi á fjallinu er Uppstigningarkirkjan. Hún er nú ekki annað en hringreistur garður undir beru lofti, en inni í honum miðjum er lítið byrgi með hvolfþaki yfir sem nefnd er Uppstigningarkapellan (heb. קפלת העלייה‎). Í henni miðri er feld marmarahella og marmarasteinar í kring. Í helluna er markað spor eftir hægra fót en þar á Jesús að hafa spyrnt þegar hann steig upp til himins.
Suðurhlíðarskóli

**Suðurhlíðarskóli** er Kristinn einkarekin grunnskóli í Reykjavík rekinn af Aðventistum. Skólinn er frá fyrsta til tíunda bekkjar og veitir menntun samkvæmt aðalnámskrá en auk þess leggur skólinn áherslu ýmisskonar viðbótarþjónustu.

## Nokkur sérkenni skólans
:Kristinn skóli
:Í mesta lagi 16 nemendur í hverjum hópi
:Hver dagur byrjar kl. 8:30 með morgunbæn. Einu sinni í viku hittast allir saman í morgunbæn á sal og foreldrum er velkomið að taka þátt.

## Tenglar
* Heimasíða skólans
Undankeppni fyrir EM í handknattleik karla 2014

Í þessari grein sérðu lista yfir leiki og riðla í undankeppni fyrir Evrópumeistaramótið í handknattleik karla í Danmörku 2014.
Þessi grein er þýdd af ensku Wikipediu.

## Riðlar í undankeppninni
Það er spilað í sjö riðlum fjögur lið í hverjum riðli, byrjaði í október 2012
### Riðill 1

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Riðill 2

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Riðill 3

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Riðill 4

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Riðill 5

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Riðill 6

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

### Riðill 7

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----

----
Jurtasvif

**Jurtasvif** (plöntusvif), oft einnig kallað **svifþörungar**, eru einfrumungar og eru bara brot úr millimetra í þvermál. Plöntusvif stunda ljóstillífun en til þess að ljóstillífa þurfa plöntusvifin sólarljós og lifa þau því á yfirborðslögum sjávar. Ásamt sólarljósi þurfa plöntusvif önnur ólífræn efni eins og köfnunarefni, fosfór, brennistein og fleiri efni sem þau síðan breyta í prótein, fitur og kolvetni.

Helstu hópar plöntusvifs eru kísilþörungar, skoruþörungar og kalksvifþörungar. Þrátt fyrir hvað þau eru agnar smá eru þau samt sem áður mikilvægustu lífverur sjávarins.

Þau eru grunnur að fæðukeðju sjávarins en plöntusvif er eina fæða minnstu svifdýranna, sem eru síðan fæða stærri svifdýra og fiskilirfa sem síðan eru fæða stærri dýra.

Plöntusvif eiga auk þess stóran þátt í súrefnisframleiðslu jarðarinnar en helmingur súrefnisins sem við öndum að okkur kemur frá þeim ásamt því að sjórinn tekur um 50% af koldíoxinu sem við framleiðum.
 
Plöntusvif innihalda mikið af omega-3 fitusýrum en þær eru um helmingur þyngdar þeirra. Vegna þess hve mikið af vítamínum og steinefnum plöntusvif hafa eru þau orðin vinsæl í fæðubótarefni og eru oft kölluð „ofurfæða 21. aldarinnar“.

Plöntusvif geta samt sem áður haft skaðleg áhrif á lífríki sjávarins. Þegar skilyrði eru rétt fjölgar plöntusvifi gífurlega og mynda það sem kallast þörungablómi en þá geta verið þúsundir svifa í hverjum lítra. Á nóttunni nota þau súrefnið í sjónum til að lifa en þá verður oft of lítið súrefni eftir fyrir aðrar lífverur sjávarins sem þá annaðhvort deyja eða fara af svæðinu. Þegar þörungarblómi síðan hættir og plöntusvifið fellur til botns er það étið af bakteríum sem eyða öllu súrefninu í vatninu og þá kafna öll önnur dýr og það myndast svokallað „dead zone“.

## Tilvísanir
Einar Gerhardsen

**Einar Henry Gerhardsen** (f. 10. maí 1897, d. 19. september 1987) var forsætisráðherra Noregs á árunum 1945 – 1951, 1955 – 1963 og 1963 – 1965 eftir seinni heimsstyrjöld, samanlagt í sautján ár. Honum er að nokkru leyti eignaður heiðurinn að enduruppbyggingu Noregs eftir stríð og er stundum nefndur *Landsfaðirinn* (n. *Landsfaderen*).

## Tengill
*
George Copland

**George Copland** (f. 1. ágúst 1873 - ?) var skoskur kaupmaður sem kom til Íslands einhvern tímann stuttu fyrir aldamótin 1901 og stundaði viðskipti þar um árabil. Meðal annars átti hann í jörðinni Keflavík á fyrri hluta þriðja áratugarins. Hann giftist íslenskri konu og eignaðist tvö börn.

## Tenglar
* Efnahagsbrot og valdatafl. Athafnamenn á Íslandi á fyrri hluta 20. aldar, meistararitgerð í sagnfræði þar sem fjallað er um viðskiptaferil Coplands
* „Copland-fólk“
Hrægammasjóður

**Hrægammasjóður** er vogunarsjóður, yfirleitt óskráð félag, sem sérhæfir sig í fjárfestingum í skuldum fyrirtækja eða annars konar aðila sem standa höllum fæti og stefna í gjaldþrot eða hafa þegar lýst yfir gjaldþroti. Slíkur sjóður kaupir skuldirnar með miklum afslætti af nafnvirði krafnanna og veðjar þannig á að í fyllingu tímans muni meira innheimtast af kröfunni en sem nemur kaupverði hennar.

## Heimildir
*
Sölpur

**Sölpur** (fræðiheiti: *Salpidae*) eru sviflífverur sem tilheyra flokki möttuldýra. Möttuldýr eru ein af undirfylkingum seildýra og eru sjávarhryggleysingjar.

## Útlit og lifnaðarhættir
Sölpur eru gegnsæjar tunnulaga lífverur, líkami þeirra er opinn í báða enda, margar hverjar lýsa og eru tegundir salpa fjölmargar. Lifa þær bæði í samfélagi þar sem þær eru tengdar saman í keðju, en geta líka lifað einar. Tjáskiptamáti þeirra sín á milli er í formi rafboða. Sölpur eru mjög fljótar að fjölga sér við réttar aðstæður. Getur stærð þeirra verið frá nokkrum millimetrum uppí nokkra sentímetra og geta sölpukeðjurnar orðið allt að fimm metrar á lengd. Þær hreyfast úr stað með því að soga til sín sjóinn og nærast í leiðinni en soga þær fæðuna í gegnum holan líkama sinn þar sem slímnet sér til þess að smásæjar plöntur og dýrasvif sitji eftir. Svo má segja að þær færist ekki úr stað öðruvísi en að næra sig og næra sig ekki öðru vísi en að færast úr stað, það getur orðið vandamál þegar sölpur eru í litlu hlutfalli á móti næringunni sem til staðar er í sjónum.

## Útbreiðsla
Þær má finna víða en eru algengastar á suðurhveli jarðar. Sjómenn tala um sultu þegar þeir fá sölpur í veiðarfærin. Þær nærast helst á plöntusvifi og þegar plöntusvif er í hámarki þá geta þær einfaldlega ofmettast og sökkva þá til botns og drepast. Á þeim svæðum sem sölpur lifa er því algeng sjón við strendur þegar plöntusvif er í hámarki að sjá hvernig sölpuhræin hafa safnast saman í sjávarmálinu. Hér fyrir neðan má sjá hvernig sölpukeðjurnar líta út. Það þykir tilkomumikil sjón að sjá þær liðast um í sjónum í löngum keðjum.

## Tilvísanir


## Heimildir
Mebendasól

**Mebendasól** er ormalyf þróað af belgíska lyfjafyrirtækinu Janssen Pharmaceutica og markaðssett undir heitunum Vermox, Ovex og Antiox. 

## Tenglar
* Um Vermox í Lyfjahandbókinni
PlayStation 4

**PlayStation 4** einnig þekkt sem **PS4**, er leikjatölva frá Sony Computer Entertainment. Playstation 4 var kynnt á blaðamannafundi þann 20. febrúar 2013 sem arftaki Playstation 3. PS4 er fyrsta vélin frá Sony sem býður upp á 64-bita tækni sem er þekkt víða í tölvum nútímans. Playstation 4 er mun hraðvirkari en PS3 en til samanburðar þá er sextán sinnum meira vinnsluminni í PS4 heldur en í PS3, þar að auki er nýja vinnsluminnið töluvert hraðvirkara GDDR5 minni. Einnig má nefna að Blu-Ray drifið er nú hraðvirkara auk þess sem nýr örgjörvi frá AMD (sérhannaður AMD Jaguar átta-kjarna) er notaður í nýju PS4. Sony ætlar að gefa út Playstation App sem virkar þannig að hægt verður að nota snjallsíma og spjaldtölvur (til dæmis iPad) til þess að spila Playstation 4-leiki í gegnum hefðbundna nettengingu. Þetta er mögulegt vegna samstarfs Sony og Gaikai sem er fyrirtæki sem sérhæfir sig í skýjaþjónustu fyrir tölvuleiki (cloud-based gaming sharing service) en með tilkomu Playstation 4 er meðal annars hægt að deila því sem þú ert að spila með heiminum og jafnvel geturðu látið vin þinn taka við leiknum þrátt fyrir að hann sé staddur í öðru landi.

PlayStation 5 var arftaki þessarar leikjatölvu og kom út í desember 2020.

## Tilvísanir
Bacillus cereus

**Bacillus cereus** er baktería af ættkvíslinni Bacillus en 50 tegundir tilheyra þeirri ættkvísl. Hún er Gram-jákvæð, staflaga og grómyndandi baktería sem getur valdið matareitrun.
 
## Hvar finnst Bacillus cereus

Uppruni bakteríunnar er jarðvegur, ryk og vatn. Hún getur fundist í meltingarvegi bæði hjá mönnum og dýrum. Dæmi um matvörur, sem bakterían getur fundist í, eru þurrkuð matvæli, mjólk og tilbúnir kjötréttir.

## Vaxtarskilyrði
B.cereus fjölgar sér best við súrefni en hún getur einnig fjölgað sér við loftfirrðar aðstæður.

Koldíoxíð kemur í veg fyrir vöxt bakteríunnar þannig að loftskiptar umbúðir ættu að geta komið í veg fyrir bakteríuna í matvælum. Hitastigsbilið sem B.cereus fjölgar sér við er frá 4°C upp í 48°C. Gró bakteríunnar eru mjög hitaþolin og geta lifað hitun af. Hámarkssaltstyrkur sem bakterían sjálf þolir er 10% og lágmarkssýrustig er 4,0. 

## Eitrun og einkenni
Bacillus cereus getur valdið tveimur ólíkum tegundum að matareitrunum þar sem hún getur myndað tvö mismunandi eiturefni. Algengara eiturefnið veldur niðurgangi og magaverkjum. Einkennin koma fram tólf tímum eftir neyslu og geta varað í hálfan dag. Hitt eiturefnið veldur ógleði og uppköstum. Einkennin koma skjótt fram, yfirleitt 1-5 klukkutímum eftir neyslu og geta varað í 1-2 daga. Síðarnefnda eitrunin er oft tengd steiktum eða soðnum hrísgrjónum sem ekki hafa verið kæld nógu snögglega. Eiturefnin hafa mismikla mótstöðu gagnvart hita. Eiturefnið sem veldur niðurgangi eyðileggst við upphitun upp í 55-60°C í 5 mínútur en eiturefnið sem veldur uppköstum getur þolað upphitun upp í 80°C í meira en 15 mínútur. 

## Almennar ráðleggingar
* Hröð og góð kæling á elduðum matvælum. 
* Gæta þess vandlega að halda heitum réttum ofan við 60°C 
* Hita matarafganga nægilega vel upp. (75°C) 
* Þvo hendur oft og viðhalda almennu hreinlæti.

## Tilvísanir
Manuel Noriega

**Manuel Noriega** (11. febrúar 1934 – 29. maí 2017) var stjórnmálamaður og hermaður frá Panama. Hann var landstjóri Panamahers frá 1983 til 1989. Hann komst til valda með stuðningi CIA og nýtti stöðu sína til eiturlyfjasmygls fyrir Medellín-eiturlyfjahringinn í Kólumbíu og peningaþvætti. Kosningasvindl, morð á pólitískum andstæðingum og harka í viðskiptum við mótmælendur urðu til þess að stuðningur Bandaríkjanna við Noriega minnkaði og 1989 var ákveðið að beita landið viðskiptaþvingunum. Þetta leiddi til átaka milli vopnaðra hópa og bandarískra hermanna og starfsliðs við Panamaskurðinn sem urðu til þess að Bandaríkjaher gerði innrás 20. desember 1989. Fimm dögum síðar leitaði Noriega hælis í sendiráði Vatíkansins í Panamaborg. Eftir tíu daga umsátur Bandaríkjahers um sendiráðið gafst hann upp. Þann 3. janúar 1990 var hann tekinn höndum og fluttur til Bandaríkjanna sem stríðsfangi. Í september 1992 var hann dæmdur í 40 ára fangelsi fyrir eiturlyfjasmygl, fjárkúgun og peningaþvætti. Rétturinn neitaði að leyfa honum að lýsa störfum sínum fyrir CIA þar sem þær upplýsingar væru leynilegar og uppljóstrun um þessi verkefni væri andstæð hagsmunum Bandaríkjanna. 

Fangelsisdómurinn yfir Noriega var styttur í 30 ár. Hann fékk lausn fyrir góða hegðun eftir 17 ára fangavist 9. september 2007 og var þá framseldur í hendur Frakka sem héldu honum í fangelsi í París fyrir peningaþvætti vegna kaupa á íbúðum í borginni. Áður hafði Noriega fengið heiðursmerki Franska heiðursvarðarins 1987. Í desember 2011 var hann svo framseldur til Panama. Hann lést í fangavist þar árið 2017.

## Tilvísanir
Ibrahim Baré Maïnassara

**Ibrahim Baré Maïnassara** ofursti (9. maí, 1949 – 9. apríl, 1999) var forseti Níger í kjölfar valdaránsins 1996 þar til hann var ráðinn af dögum í valdaráninu 1999. Hann varð yfirmaður heraflans 1995 og framdi valdarán 27. janúar 1996 eftir að átök milli forsetans Mahamane Ousmane og forsætisráðherrans Hama Amadou höfðu lamað stjórn landsins. Í valdatíð hans var ný stjórnarskrá samþykkti í þjóðaratkvæðagreiðslu og forsetakosningar boðaðar í júlí 1996 sem hann vann með 52% atkvæða, en kosningarnar voru almennt taldar svindl. Í sveitarstjórnarkosningum 1999 vann stjórnarandstaðan meirihluta en hæstiréttur ógilti úrslitin á mörgum stöðum og fyrirskipaði endurkosningu. Þetta leiddi til víðtækra mótmæla. Þann 9. apríl 1999 var Maïnassara skotinn þar sem hann var að stíga um borð í þyrlu á herflugvelli. Hugsanlega hafa banamenn hans verið úr lífverði forsetans. Daouda Malam Wanké majór tók við forsetaembætti.
1045

Árið **1045** (**MXLV** í rómverskum tölum) var 45. ár 11. aldar samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

* 20. janúar - Giovanni dei Crescenzi–Ottaviani varð Silvester 3. páfi.
* 23. janúar - Játvarður góði gekk að eiga Edit af Wessex og hóf byggingu Westminster Abbey.
* 5. febrúar - Go-Reizei varð Japanskeisari eftir afsögn Go-Suzaku.
* 10. mars - Silvester 3. páfi var settur af og Benedikt 9. tók aftur við embætti.
* 5. maí - Giovanni dei Graziani varð Gregoríus 6. páfi eftir afsögn Benedikts 9.
* Bì Shēng fann upp prentun með færanlegu letri í Kína.
* Lingxiao-pagóðan var reist í núverandi mynd.
* Hætt var við Qingli-umbæturnar í Kína Songveldisins vegna andstöðu íhaldssamra embættismanna.
* Hinrik 3. keisari veitti Schaffhausen borgarréttindi.

## Fædd
* Stefán af Blois, franskur greifi (d. 1102).
* Huang Tingjian, kínverskur listamaður (d. 1105).

## Dáin
* 7. febrúar - Go-Suzaku Japanskeisari (f. 1009).
* Radbot af Klettgau, þýskur greifi (f. 985).
1041-1050

**1041-1050** var 5. áratugur 11. aldar.

## Atburðir
* Orrustan við Olivento: Normannar og langbarðar undir forystu Vilhjálms járnarms sigruðu væringja frá Býsantíum undir forystu Mikaels Dúkeianos og Haraldar harðráða (1041).
* Játvarður góði varð Englandskonungur eftir lát hálfbróður síns Hörða-Knúts (1042).
* Zóe keisaraynja tók völdin í Býsantíum (1042).
* Almoravídar gerðu innrás í Marokkó (1042).
* Vilhjálmur hertogi af Normandí vann sigur á uppreisnarbarónum normanna með aðstoð Hinriks 1. Frakkakonungs í orrustunni við Val-ès-Dunes (1047).
Skaröxi

**Skaröxi** er handverkfæri sem líkist hefðbundinni öxi, nema með íbjúgu blaði sem snýr þvert á skaftið líkt og hefðbundnu axarblaði hafi verið snúið um 90 gráður.
Ólafur Halldórsson (f. 1920)

**Ólafur Halldórsson** (18. apríl 1920 – 4. apríl 2013) var íslenskur handritasérfræðingur og doktor í íslenskum fræðum.

Ólafur var fæddur að Króki í Gaulverjabæjarhreppi (nú Flóahreppi), sonur Halldórs Bjarnasonar og Lilju Ólafsdóttur, sem þar bjuggu. Hann lauk stúdentsprófi frá MA árið 1946 og cand. mag.-prófi í íslenskum fræðum frá Háskóla Íslands 1952. Hann hélt svo til Kaupmannahafnar þar sem hann sérmenntaði sig í handritalestri hjá Jóni Helgasyni prófessor og starfaði sem lektor við Kaupmannahafnarháskóla. Doktorsprófi lauk hann frá Háskóla Íslands 1980 og nefndist doktorsritgerð hans *Grænland í miðaldaritum*.

Ólafur fluttist til Íslands árið 1963 og starfaði við handritarannsóknir hjá Handritastofnun Íslands, frá 1969 Stofnun Árna Magnússonar, allt til sjötugs. Eftir það starfaði hann sjálfstætt og hafði lesaðstöðu hjá stofnuninni. Hann vann um áratugaskeið að rannsóknum á handritum, textum og útgáfum á fornsögum. Ólafur var kjörinn félagi í Vísindafélagi Íslendinga árið 1975, og árið 2010 var hann heiðraður á færeyskri menningarhátíð í Reykjavík fyrir starf sitt í þágu menningartengsla Færeyinga og Íslendinga. Sama ár hélt Stofnun Árna Magnússonar málþing honum til heiðurs.

Kona Ólafs var Aðalbjörg Vilfríður Karlsdóttir (29. ágúst 1925 – 3. mars 1998) frá Húsavík.

## Heimild

*  Morgunblaðið, 8. apríl 2013.
672

Árið **672** (**DCLXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 11. apríl - Adeódatus 2. varð páfi.
* 21. ágúst - Kōbun Japanskeisari framdi sjálfsmorð og frændi hans, Temmu, tók við embættinu.
* Wamba varð konungur Hispaníu og Septimaníu.

## Dáin
* 7. janúar - Tenji Japanskeisari (f. 626).
* 27. janúar - Vítalíanus páfi.
* Recceswinth, konungur vísigota.
Sníkjulíf

**Sníkjulífi** er í vistfræði ein gerð samlífis, hinar eru samhjálp og gistilífi. Sníkjulífi er samlífi tveggja tegunda lífvera, þar sem önnur (sníkillinn) lifir á eða í hinni (hýslinum). Sníkjulífi er því óhagstætt annarri lífverunni en hagstætt hinni.

Sníkjudýrin eru oftast mun minna en hýsillinn og eru þau gjarnan flokkuð í ytri og innri sníkjudýr. Dæmi um ytri sníkjudýr eru lýs og blóðmaurar sem sjúga vessa og blóð úr hýslum sínum. Dæmi um innri sníkjudýr eru ýmsar tegundir frumdýra og flatormar sem lifa í þörmum hryggdýra og fá þar skjól og næringu. Ástandið getur orðið það alvarlegt að hýsillinn líður næringarskort.

## Heimildir
Bogkrabbi

**Bogkrabbi** (fræðiheiti: *Carcinus maenas*), einnig kallaður **Strandkrabbi**, er krabbi af ættbálki skjaldkrabba. Krabbinn á 50 krónu myntinni er bogkrabbi. 

## Útbreiðsla

Náttúruleg heimkynni hanns eru við strendur Norðaustur-Atlantshafs og Eystrasalts og niður til Norður-Afríku, Marokkó og Máritaníu, einnig lifir hann í kringum eyjar eins og Ísland. En hann er jafnframt á lista yfir 100 hættulegustu aðkomudýr sem geta náð fótfestu í öðrum löndum og hefur numið land á svipuðum búsvæðum í til dæmis Ástralíu, Suður-Afríku, Suður-Ameríku og Kyrrahafsströnd Norður-Ameríku. Útbreiðsla hanns hefur átt sér stað með ýmsum hætti, hann hefur borist með kjölvatni skipa, ýmsum pakkningum, hráefni til fiskeldis og ýmsum öðrum fljótandi búnaði.

## Útlit
Bogkrabbar, líkt og aðrir skjaldkrabbar, eru með tíu fætur en fremsta parið er ummyndað í gripklær og öftustu sex fæturnir eru frekar flatir og með þeim geta skjaldkrabbar synt einir af kröbbum. Þeir geta orðið um sex sentimetrar á lengd og níu sentimetrar á breidd. Oftast eru þeir dökkgrænir eða gráir en einnig brúnir, grænleitir og gulir og elstu dýrinn einnig appelsínugul. Einkum ung dýr eru einnig oft með hvítar skellur. Það má greina bogkrabba frá öðrum kröbbum á því að þeir hafa fimm gadda á hvorri hlið skeljarinnar að framanverðu og þrjá hnúða milli augnanna.

## Lifnaðarhættir
Bogkrabbar halda sig við strendur og finnast allt frá fimm til sextíu metra dýpi þó algengast sé að þeir séu á tíu metra dýpi. Þeir færa sig til eftir sjáfarföllum, ofar í fjöruna á flóði og neðar á fjöru. Þeir kunna best við sig í þaragróðri, grjóti, sandi og á leirum. Þeir nota grjótið til að fela sig en einnig geta þeir grafið sig hálfa ofan í sandbotn. Þeir þola miklar hitabreytingar sem hefur auðveldað þeim að aðlagast nýjum heimkinnum en þeir þola allt frá 0° til 33° á selsíus. Sama á við um seltu og súrefni. Þeir þola seltu frá 54 ppt niður í 4 ppt og geta lifað á þurru landi allt upp undir fimm daga og eykst þol þeirra fyrir hita við það að vera ekki í vatni.

## Fæða
Bogakrabbar lifa á mjög fjölbreyttri fæðu. Mest þó á plöntum og dýrum með mjúka skel meðann hann er að vaxa úr grasi en þegar hann er orðinn stærri ræðst hann á önnur krabbadýr, skrápdýr og aðra hryggleysingja en þó leggst hann mest á samlokur. Tegundin flokkast sem "kannibalísk", borðar ósjaldan eintaklinga sömu tegundar, þá venulega stærri krabbar sem geta ráðið við þá minni. Þessi fjölbreytni í fæðuvali hefur líka auðveldað þeim að dreifa sér svona víða.

## Veiðar
Í Evrópu hefur bogkrabbinn verið veiddur lengi og er þá einna helst sóst eftir svokölluðum mjúkskelja krabba en það eru þeir krabbar sem nýbúnir eru að losa sig við gamla skel en sú nýja er ekki almennilega hörðnuð. Einkum eru það Spánverjar og Portúgalir sem neyta hanns en veiðarsvæðin eru allt frá Skotlandi, Frakklandi og Portúgal og hefur heimsaflinn farið jafnvel yfir 1000 tonn á ári.

## Tilvísanir


## Heimildir
Aaron Swartz

**Aaron Hillel Swartz** (8. nóvember 1986 – 11. janúar 2013) var bandarískur forritari, rithöfundur, andófsmaður og aðgerðarsinni varðandi málefni Internetsins. Hann tók þátt í að þróa RSS sniðið fyrir vefstrauma og Creative Commons, vefumhverfið web.py og félagsnetið Reddit. Árið  2010 varð hann félagi í rannsóknarteymi við Harvard-háskóla sem stýrt var af Lawrence Lessig. Hann stofnaði nethópinn Demand Progress, sem þekktur er fyrir átakið Stop Online Piracy Act.

Swartz var handtekinn af lögreglu við MIT háskólann þann 6. janúar 2011 fyrir að hafa hlaðið niður vísindagreinum frá gagnagrunninum JSTOR.
Micrococcus

**Micrococcus** er ættkvísl baktería innan ættarinnar *[[micrococcaceae]]*. Til eru um 47 tegundir í ættkvíslinni Micrococcus og eru þær almennt taldar skaðlausar. 

Micrococcus getur lifað í mjög fjölbreittu umhverfi, þar á meðal húð manna og dýra, vatni, ryki og jarðvegi. Bakteríurnar eru Gram-jákvæðar, eru á bilinu 0,5-3 míkrómetrar á þvermál og finnast yfirleitt í óreglulegum klösum eða pörum, hreyfa sig yfirleitt ekki og mynda ekki gró. Þær eru oxidase og catalase jákvæðar en indól og sítrat neikvæðar. Micrococcus hefur umtalsverðann frumuvegg, sem getur falið í sér allt að 50% af frumumassanum. 

## Tilvísanir
Mezzano

**Mezzano** (þýska: *Matzan im Taufers* eða *Mittersdorf*; Primieríska:*Meðàn*) er sveitarfélag í Trentínó-Suður-Týról, á Norður-Ítalíu. Það er staðsett í Primierodal við Imèri.
Orrustan við Issos

**Orrustan við Issos** í suðurhluta Anatólíu var háð 5. nóvember árið 333 f.o.t. milli makedónísks innrásarhers undir stjórn Alexanders mikla og hers Dareiosar III Persakonungs. Her Alexanders hafði sigur í orrustunni og var annar stórsigur hans í innrásinni en áður hafði hann sigrað í orrustunni við Granikos árið áður. Í kjölfarið á orrustunni við Issos var suðurhluti Litlu Asíu á valdi Alexanders.

Talið er að í her Alexanders hafi verið um 40 þúsund manns en um 85 til 100 þúsund manns í her Dareiosar. Alexander er talinn hafa misst um sjö þúsund sinna manna en Dareios um tuttugu þúsund.
Kórinþa til forna

**Kórinþa** eða **Korinta** (á forngrísku: , **), var forngrískt borgríki á Kórinþueiði, sem tengir Pelópsskaga við meginland Grikklands, nokkurn veginn miðja vegu milli Aþenu og Spörtu. Í dag stendur nútímaborgin Kórinþa um 5 km norðaustan við borgarstæði borgríkisins forna.

Á Kórinþueiðinu virðist hafa verið byggð á nýsteinöld, allt frá um 6500 f.kr. fram á fyrri hluta bronsaldar. Á Mýkenutímanum (um 1600 til 11 f.Kr.) virðist sem byggðin hafi verið yfirgefin, en dórískumælandi Grikkir virðast hafa reist þar borg að nýju um 900 f.Kr. Á klassískum tíma var Kórinþa ein af leiðandi borgum Grikklands, ásamt Aþenu, Spörtu og Þebu.
Primieríska

**Primieríska** (*Dialèto Primieròt*; Ítalska: *Dialetto primierotto*) er mállýska talað í Primierodal, á Austur-Trentínó-Suður-Týról. Orðaforðinn er að miklu leyti úr þýsku og latínu.

## Heimildir


## Uppruna
* (*ítalskur*) *Dizionario primierotto*, Livio Tissot, 1996.
* (*ítalskur*) *Primiero - Storia e attualità*, margir höfundar, 1956.
Google Play

**Google Play** (áður **Android Market** til 2012) er netmarkaður fyrir Android-forrit og fleira í eigu Google. Þjónustan gerir notendum kleift að skoða og hlaða niður forritum, tónlist, bókum, kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og tímaritum sem eru gefin út í gegnum Google. Notendur geta einnig keypt raftæki á borð við spjaldtölvur og snjallsíma á Google Play.

Mörg forrit sem eru í boði á Google Play eru ókeypis. Þau má sækja beint til Android eða á Google TV-tæki í gegnum sérhæfð farsímaforrit, eða með því að niðurhala á tæki með Android-stýrikerfi. Þessi forrit geta verið hönnuð út frá vélbúnaðareiginleikum tækja notendaq, svo sem hreyfingarskynjara (fyrir hreyfingarháða leiki) eða andlitsmyndavél (myndavél sem snýr að andliti þínu) fyrir myndsímtal.

## Tenglar

* Android Market
* Android Developers Blog: Android Market
* Android Developers
Rósa Björk Brynjólfsdóttir

**Rósa Björk Brynjólfsdóttir** (f. 9. febrúar 1975) er íslensk fjölmiðlakona, stjórnmálakona og núverandi formaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs. Hún er fyrrum þingmaður Vinstri grænna og sat jafnframt til skamms tíma á þingi fyrir Samfylkinguna. 

Rósa hefur starfað við fjölmiðla frá árinu 1999 og sem fjölmiðlafulltrúi fjármálaráðuneytisins á árunum 2010 til 2015. Rósa skipaði 2. sæti á lista Vinstri grænna í Suðvesturkjördæmi í Alþingiskosningum 2013 og var varaþingmaður á því kjörtímabili frá 2013. Haustið 2016 varð hún oddviti lista flokksins í Suðvesturkjördæmi og var kosin á þing í Alþingiskosningunum 2016.  

Rósa er með BA-gráðu í frönsku og fjölmiðlafræði frá Háskóla Íslands og Université de Stendhal í Frakklandi.

Rósa æfði knattspyrnu með Breiðabliki og var í U17 landsliði kvenna 1990-1991. 

Hún á þrjú börn og er í sambúð með Kristjáni Guy Burgess, sem var aðstoðarmaður Össurar Skarphéðinssonar utanríkisráðherra árin 2009-2013.

Rósa Björk sagði sig úr þingflokki Vinstri grænna þann 17. september árið 2020 vegna óánægju með stefnu stjórnar Katrínar Jakobsdóttur í málefnum flóttamanna og hælisleitenda. Í desember sama ár gekk hún til liðs við Samfylkinguna. Hún náði ekki á þing fyrir flokkinn í alþingiskosningunum 2021 og gengi því varaþingmennsku fyrir Samfylkinguna frá 2021 til 2023.

Fyrir alþingiskosningarnar 2024 gekk hún aftur til liðs við Vinstri græna og fór á lista þeirra en náði ekki kjöri. Rósa var kjörin formaður Vinstri grænna þann 8. mars árið 2026.

## Tenglar
* Upplýsingar um þingstörf Rósu á vef Alþingis.
* Upplýsingar um Rósu á vef Vinstri grænna . 
* Mótalisti Rósu hjá KSÍ .
* „Rósa Björk og Kristján eignuðust stúlku,“ mbl.is, 17. ágúst 2013
* Vinstri flokkarnir „í eina sæng,“ ruv.is, 23. september 2015.

## Tilvísanir
Djurgårdens IF

**Djurgårdens idrottsförening** eða ***DIF*** eins og þeir heita fullu nafni er sænskt knattspyrnufélag frá Stokkhólmi, félagið er eitt af þremur mest studdu félögum Svíþjóðar, ásamt AIK og IFK Göteborg. Liðið deilir vellinum Tele2 Arena með Hammarby IF sem opnaði 2013.

## Íslenskir leikmenn sem spilað hafa með félaginu
*Kári Árnason
*Sölvi Geir Ottesen
## Tenglar
Djurgårdsandan

**Djurgårdsandan** er félag í eigu knattspyrnufélagsins Djurgårdens IF sem sér um samfélagslega ábyrgð félagsins. Félagið var stofnað árið 2006.

Á knattspyrnutímabilinu 2013 í sænsku úrvalsdeildinni (*Allsvenskan*) verður merki Djurgårdsandan á búningum Djurgårdens IF.

## Tenglar
* Heimasíða Djurgårdsandan
Marrakesssamningurinn

**Marrakesssamningurinn** eða **Marrakessyfirlýsingin** markar endalok Úrúgvæumferðarinnar í GATT-viðræðunum og upphaf Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Hann var undirritaður í Marrakess í Marokkó, 15. apríl 1994. Í samningnum voru um 20 samningar í fjórum viðaukum sem fjölluðu um einstök svið viðskipta, þar á meðal þjónustuviðskipti, hollustuhætti og heilbrigði dýra og plantna, hugverkarétt og tæknilegar viðskiptahindranir. Í Marrakesssamningnum eru þessir ólíku samningar settir fram sem einn samningur þannig að til að verða aðili að einum þarf að gerast aðili að öllum. Í samningum var líka kveðið á um lagalega bindandi lausn deilumála. 

## Tenglar
* Samningurinn á vef Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar
* Óopinbert kort yfir samninginn á vef WTO Cell Punjab
Úrúgvælotan

**Úrúgvælotan** var áttunda samningalota GATT-viðræðnanna. Hún stóð frá 1986 til 1994 og lyktaði með undirritun Marrakesssamningsins og stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Umboð þessarar samningalotu snerist um að ræða ný svið sem áður höfðu verið talin of erfið til að semja um, s.s. landbúnað og textílvöru, eða höfðu ekki komið til álita fyrr, s.s. þjónustuviðskipti, hugverkarétt og fjárfestingastefnu. Meginmarkmið viðræðnanna voru að draga úr opinberum stuðningi við landbúnað, draga úr hömlum á erlenda fjárfestingu, opna fyrir alþjóðleg þjónustuviðskipti einkum á sviði banka- og tryggingaþjónustu og koma á alþjóðlegum staðli fyrir hugverkarétt. Samningurinn gekk í gildi 1. janúar 1995 en aðildarlöndin höfðu frest til að útfæra hann til 2000. 

Samningalotan hófst í Punta del Este í Úrúgvæ í september 1986. Samningaviðræður héldu áfram í Genf, Brussel, Washington DC og Tókýó og lauk með undirritun samninga í Marrakess í Marokkó 15. apríl 1994.

Næsta umferð viðræðnanna var Dóhaumferðin sem hófst árið 2001 og er enn ólokið. Henni var meðal annars ætlað að taka fyrir ójafnvægi milli þróaðra ríkja og þróunarríkja sem margir gagnrýnendur töldu leiða af Marrakesssamningnum.