Irma Adelman

**Dr. Irma Glicman Adelman** (14. mars 1930 – 24. febrúar 2017) var bandarískur hagfræðingur af rúmenskum uppruna og prófessor við Kaliforníuháskóla í Berkeley. Hún er talin meðal áhrifamestu hagfræðinga 20. aldar. Adelman var brautryðjandi í þróunarhagfræði einkum í notkun almennra jafnvægislíkana (CGE) og þverfaglegra aðferða til að greina hagvöxt og tekjudreifingu.

## Æviferill
Irma Adelman fæddist í Chernivtsi, þá í Rúmeníu, og var eina barn foreldra sinna. Fjölskylda hennar var af gyðingaættum; faðir hennar var viðskiptamaður með sósíalískar og síonískar skoðanir og móðir hennar hafði lokið lögfræðinámi en starfaði aldrei sem lögfræðingur. Áhersla foreldra hennar á menntun mótaði snemma viðhorf Adelman til samfélagslegra umbóta. Í barnæsku gekk hún í Notre Dame de Sion, franskan kaþólskan skóla en árið 1939 flutti fjölskyldan til Palestínu vegna vaxandi gyðingahaturs í Evrópu. Þar lauk hún menntaskóla og tók þátt í ísraelska sjálfstæðisstríðinu árið 1948. Ári síðar flutti hún til Bandaríkjanna og hóf grunnnám í viðskiptafræði við Kaliforníuháskólann í Berkeley. Þar kynntist hún Frank Adelman, doktorsnema í eðlisfræði; þau giftust síðar og eignuðust einn son, Alex. Að loknu BA-námi hélt hún í doktorsnám í hagfræði við sama háskóla og lauk því árið 1955, efst í sínum árgangi.

### Akademískur ferill
Að loknu doktorsprófi sinnti Adelman tímabundnum störfum við Kaliforníuháskólann í Berkeley, Mills College og Stanford-háskólann á tíma þegar fastráðningar voru konum erfiðar í akademísku umhverfi. Hún sinnti samtímis ritstörfum, birti fjölmargar greinar og gaf út sína fyrstu bók. Árið 1962 flutti hún til Washington, D.C., hlaut þar dósentstöðu við John Hopkins-háskólann og kynntist Cynthia Taft Morris, sem varð síðar ævilöng vinkona og samstarfskona. Árin 1966 til 1971 var hún prófessor við Northwestern-háskólann í Illinois. Hún fór hún aftur til Washington, D.C. árið 1971 og starfaði um stund hjá Alþjóðabankanum og tók í framhaldinu við prófessorsstöðu við háskólann í Maryland. Árið 1979 sneri hún aftur til Kaliforníuháskólans í Berkeley og tók við prófessorstöðu; þar gegndi hún fjölbreyttum ábyrgðarstörfum innan háskólans þar til hún lét af daglegum störfum árið 1995. Síðan þá hefur hún borið titilinn *Professor of the Graduate School*, prófessor emerita.

## Framlög til hagfræðinnar
Rannsóknir Adelman beindust að því að greina efnahagsþróun í heildstæðu samhengi. Hún taldi hefðbundin líkön of þröng og beitti í staðinn þverfræðilegum aðferðum og almennum jafnvægislíkönum (CGE) sem tengdu saman marga markaði, stofnanir og félagslega þætti, meðal annars menningu. Hún nýtti einnig þáttagreiningu til að greina félagslega og pólitíska þætti í þróunarferlum, sem var nýjung í hagfræði á sínum tíma.

### Hagvöxtur og jöfnuður
Fyrstu rit Adelman beindust að aðferðafræðilegum spurningum. Í klassískri grein frá 1959 um Klein-Goldberger líkanið, sýndu hún og eiginmaður hennar hvernig tilviljunarkennd áföll gætu valdið hagsveiflum í annars stöðugu hagkerfi. Hún þróaði einnig nýja aðferð við útreikning verðvísitalna sem tók mið af gæðum vara í samstarfi við Zvi Griliches. Þannig lögðu þau grunn að hugmyndinni um verðlagningu á grundvelli gæða (*e. [[hedonic pricing]]*) í grein þeirra *On an Index of Quality Change* (1961). Fyrsta bók hennar, *Theories of Economic Growth and Development* (1961), dró saman þróun hagvaxtarkenninga í eitt magnbundið líkan um efnahagsþróun og festi stöðu hennar sem leiðandi fræðimaður í þróunarhagfræði.

Á áttunda áratugnum beindu Adelman og Morris sjónum sínum að tengslum hagvaxtar, ójöfnuðar og pólitískra ferla. Í bókinni *Economic Growth and Social Equity in Developing Countries* (1973) sýndu þær fram á að baráttan gegn fátækt og fjárfesting í mannauði væru ekki aðeins félagsleg markmið heldur lykilforsendur sjálfbærs hagvaxtar.

### Stefnumótun í Suður-Kóreu
Mikilvægt aðferðafræðilegt framlag Adelman var þróun eins fyrsta stórgerða almenna jafnvægislíkansins (CGE), sem hún vann í samstarfi við Sherman Robinson. Líkanið, sem kynnt var í bókinni *Income Distribution Policy in Developing Countries: A Case Study of Korea* (1978), byggði á reynslunni af efnahagsþróun Suður-Kóreu og gerði kleift að prófa mismunandi stefnumótun með hliðsjón af tekjudreifingu og fátækt. Adelman hafði einnig bein áhrif á stefnumótun, ekki síst í Suður-Kóreu. Þar lagði hún til að efnahagsstefna landsins yrði byggð á útflutningsdrifnum og vinnuaflsfrekum vexti, sem tekið var upp í fimm ára áætlun stjórnvalda árið 1967 og átti þátt í hröðum hagvexti landsins.

## Arfleið
Adelman hefur hlotið fjölmargar umfjallanir í helstu yfirlitsritum um hagfræðinga 20. aldar og er reglulega tekin fyrir í ritum um konur í hagfræði; hún telst jafnframt meðal mest tilvitnuðu kvenhagfræðinga síns tíma. Hún er eina konan í bók J. A. Kregel, *Recollections of Eminent Economists* (1989); ein af tveimur konum í bók Mark Blaug, *Great Economists Since Keynes: An Introduction to the Lives & Works of One Hundred Modern Economists* (1985); og ein af fjórum konum í bók Michel Beaud og Gilles Dostaler, *Dictionary of Major Economists* (1995). Hún var heiðruð fyrir framlög sín til efnahagsstefnumótunar í Suður-Kóreu með forsetaviðurkenningunni, Order of the Bronze Tower, sem forsetinn Park Chung-hee afhenti henni árið 1972. Auk þess hlaut hún Berkeley Citation árið 1996, heiðursviðurkenningu sem veitt er fyrir framúrskarandi störf við UC Berkeley. Adelman lést þann 24. febrúar 2017, 86 ára að aldri.

## Tenglar

* Minningarsíða Irmu Adelman á University of California Senate
* Minningargrein um Irmu Adelman á Agricultural & Applied Economics Association
* Grein á The History of Economic Thought Website um Irmu Adelman
* 
* 

## Heimildir