open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mímir

**Mímir** var guð djúprar visku. Á árdaga bjó hann ásamt ásum í Ásgarði í frið og farsæld. Veraldaraskurinn var stundum einnig nefndur Mímameiður sem sýnir hve Mímir hefur verið mikilsverður og voldugur meðal goðanna. Hann er líka stundum nefndur Hoddmímir (hodd: gull, fjársjóður) til marks um að hann var áður fyrr ekki einungis vitur, heldur einnig frægur smiður sem skóp goðunum mikla fjársjóði.
Afhöggið höfuð hans varð síðarmeir uppspretta gervallar þekkingar allra tíma, fortíðar, nútíðar og framtíðar. 

## Höfuð Mímis

Í Gylfaginningu er sagt frá stríði milli ása og vana. Er þeir sömdu um frið skiptust þeir á gíslum til tryggingar um góða hegðun. Við það settist vaninn Njörður að í Ásgarði ásamt börnum sínum, Frey og Freyju, en tveir æsir þeir Mímir og Hænir fóru til Vanaheims.

Mímir var guð djúprar visku. Hinsvegar grunaði vani að Hænir væri ekki eins vel gefinn þar sem hann kom sér alltaf hjá því að taka ákvarðanir um erfið vandamál. Vanir töldu því að æsir hefðu prettað þá þegar skipst var á gíslum og í bræði sinni hjuggu þeir höfuðið af Mími og sendu það ásum.

Þegar Óðinn fékk höfuðið smurði hann það strax með töfrajurtum og þuldi yfir því galdraþulur til að halda því lifandi. Þannig varð vísdómur Mímis ævinlega tiltækur þegar vanda bar að höndum og á hættustundum ráðgaðist Óðinn við Mími.

## Mímisbrunnur

Ein af rótum Yggdrasils teygir sig til hrímþursa og undir henni er Mímisbrunnur en vatnið í honum á að veita mikla visku um fortíð, nútíð og framtíð. Höfuð Mímis liggur við brunninn og hann drekkur daglega úr brunninum af horninu Gjallarhorni. Þegar Óðinn fór niður að Mímisbrunni í fyrsta skipti vildi hann fá að drekka af vatninu og fá þannig hlutdeild í vísdóm Mímis. Hann fékk leyfi til þess en til þess þurfti hann að fórna öðru auga sínu.

Í Gylfaginningu segir að þegar Ragnarök (heimsendir) hefjist stökkvi Óðinn á bak Sleipni og þeysi eins og stormur til Mímisbrunns til að ráðfæra sig við Mími. En í þetta sinn veitir höfuðið engin svör.

## Heimildir
* Brian Branston. *Goð og garpar úr norrænum sögnum*. 1979. Bókaforlagið Saga, Reykjavík
Papiamento

**Papiamento** er rómanskt tungumál. Það er opinbert tungumál í Hollensku Antillaeyjum og móðurmál 350.000 manns. Papiamento á rætur í portúgölsku, spænsku, og að litlu leyti í hollensku. Til eru þrjár mállýskur papiamentos, þ.e. mállýskurnar sem talaðar eru í Arúbu, Curaçao og Bonnaire, sem eru þrjár eyjar Hollensku Antillaeyja.

## Nokkrar setningar
* **Bon dia** - Góðan daginn
* **Bon tardi** - Gott kvöld
* **Bon nochi** - Góða nótt
* **Bon bini!** - Velkomin/n
* **Kon ta bai?** - Hvað segirðu?
* **Mi ta bon** - Ég hef það bara fínt
* **Danki** - Takk
* **Tur kos ta bon** - Allt er í lagi
* **Si** - Já
* **No** - Nei
* **Kon yama bo?** - Hvað heitirðu?
* **Ami yama...** - Ég heiti...
* **Di unda bo ta?** - Hvaðan ertu?
* **Mi ta bin di Islandia** - Ég er frá Íslandi
* **Te mañan** - Við sjáumst
John Dewey

**John Dewey** (20. október 1859 – 1. júní 1952) var bandarískur heimspekingur, sálfræðingur og uppeldisfrömuður. Ásamt Charles Sanders Peirce og William James lagði hann grunninn að heimspekikenningu um gagnhyggju (pragmatisma). Hann var í fararbroddi í umbótahreyfingu sem kennd var við framstefnu (progressivism). Hann ritstýrði alfræðiriti um vísindi. 

Dewey stundaði nám við Johns Hopkins-háskólann og lauk doktorsprófi árið 1884. Árið 1904 varð hann prófessor í heimspeki við Columbia háskólann.

Dewey stofnaði The New School for Social Research ásamt hagfræðingunum Thorstein Veblen og James Harvey Robinson og Charles Beard.

Dewey var formaður rannsóknarnefndar, sem sýknaði Lev Trotskíj árið 1937 af ákærum sem á hann voru bornar af Stalín.

Dewey reyndi í kenningum sínum að samþætta, gagnrýna og byggja ofan á lýðræðiskenningar Rousseaus og námskenningar Platóns. Hann taldi Rousseau leggja ofuráherslu á einstaklinginn og Platón leggja ofuráherslu á samfélagið sem einstaklingurinn byggi í.

## Helstu verk
* „The Reflex Arc Concept in Psychology“  (1896)
* „My Pedagogic Creed“ (1897)
* „The Postulate of Immediate Empiricism“  (1905)
* „The new psychology“, *Andover Review* 2 (1884) 278-289 http://psychclassics.yorku.ca/Dewey/newpsych.htm
* „The ego as cause“, *Philosophical Review* 3 (1894) 337-341. http://psychclassics.yorku.ca/Dewey/ego.htm
* Democracy and Education
* How We Think (1910)
* Reconstruction in Philosophy (1919)
* Human Nature and Conduct (1922)
* The Public and its Problems (1927)
* The Quest for Certainty (1929)
* Experience and Nature (1929)
* Individualism Old and New (1930)
* Art as Experience (1934)
* A Common Faith (1934)
* Liberalism and Social Action (1935)
* Experience and Education (1938)
* Logic: The Theory of Inquiry (1938)
* Freedom and Culture (1939)
* Knowing and the Known (1949) (With Arthur Bentley)

## Bækur um Dewey
* Boisvert, Raymond. *John Dewey: Rethinking Our Time*. (1997). SUNY Press.
* Crosser, Paul K. *The nihilism of John Dewey*. (1955). Philosophical Library.
* Martin, Jay. *The Education of John Dewey*. (2003). Columbia University Press.
* Rockefeller, Stephen. *John Dewey: Religious Faith and Democratic Humanism*. (1994). Columbia University Press
* Roth, Robert J. *John Dewey and Self-Realization*. (1962). Prentice Hall.
* Ryan, Alan. *John Dewey and the High Time of American Liberalism*. (1995). W.W. Norton.
* Westbrook, Robert B. *John Dewey and American Democracy*. (1991). Cornell University Press.
* Morton White. *The Origin of Dewey's Instrumentalism*. (1943). Columbia University Press.

## Tenglar

* ''Center for Dewey Studies 
* 
* 
* 
* Excerpts from Experience and Nature  (pdf file)
* Impressions of Soviet Russia
* a website dedicated to the transactional view of Dewey and Arthur Bentley 
* Information about John Dewey and F. Mathias Alexander
* Otter Valley Experiential High School -- A Brandon, Vermont high school based on Experiential Learning 
* The Children's School of Oak Park - A Progressive Education elementary school in Oak Park, Illinois 
* City & Country School located in NYC, for children ages 2-13, founded in 1914 by the pioneering educator, Caroline Pratt.
C-14 aldursgreining

C-14 aldursgreining byggist á kolefni 14 (C-14, C14 eða 14C), sem er samsæta kolefnis, sem inniheldur 6 róteindir og 8 nifteindir í kjarna. Þessi kolefnissamsæta er geislavirk og klofnar með beta klofnun og myndar köfnunarefni. C-14 er til staðar í öllu náttúrulegu kolefni í hlutfalli sem er nokkurn veginn 1:1012. Helmingunartíminn er 5730±40 ár, sem samsvarar því að í einu grammi kolefnis úr lifandi lífveru verði um það bil 14 klofnanir á mínútu.

Á þessu byggist C-14 aldursgreiningin. Þegar lífvera deyr hættir hún að sjálfsögðu að taka til sín kolefni, en það kolefni sem er til staðar klofnar í sífellu og breytist þá hlutfall geislakolsins með tímanum. Með því að mæla það hlutfall geislakols, sem til staðar er má meta hve langt er síðan lífveran, sem hið lífræna sýni er komið frá, lauk ævi sinni. Sé eitthvert mælanlegt magn geislakols til staðar, gefur það til kynna að aldur sýnisins sé mjög lítill í jarðsögulegum skilningi. Til dæmis eru jarðolía og kol of gömul til þess að magn geislakols í þeim sé mælanlegt.
Coldplay

**Coldplay** er bresk rokkhljómsveit, stofnuð árið 1996. Hún hefur gefið út nokkrar breiðskífur sem hafa átt góðu gengi að fagna auk þess sem ýmsar smáskífur þeirra hafa notið vinsælda, með lögum á borð við „Yellow“, „Speed of Sound“ og „Clocks“ sem vann til Grammy-verðlauna árið 2004.

## Meðlimir
* Chris Martin – aðalsöngvari, píanó/hljómborð, gítar
* Johnny Buckland – gítar, munnharpa, bakraddir
* Will Champion – trommur, píanó, bakraddir, gítar
* Guy Berryman – bassi, hljóðgervill, munnharpa, bakraddir
* Phil Harvey – umboðsmaður

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Parachutes]]* (2000)
* *[[A Rush of Blood to the Head]]* (2002)
* *[[X&Y]]* (2005)
* *[[Viva la Vida or Death and All His Friends]]* (2008)
* *[[Mylo Xyloto]]* (2011)
* *[[Ghost Stories]]* (2014)
* *[[A Head Full of Dreams]]* (2015)
* *[[Everyday Life]]* (2019)
* *[[Music of the Spheres]]* (2021)
* *[[Moon Music]]* (2024)

### Stuttskífur
* *Safety* (1998)
* *The Blue Room* (1999)
* *Acoustic* (2000)
* *Trouble – Norwegian Live EP* (2001)
* *Mince Spies* (2001)
* *Remixes* (2003)
* *Prospekt's March* (2008)
* *Every Teardrop Is a Waterfall* (2011)
* *iTunes Festival: London 2011* (2011)
* *Live in Madrid* (2011)
* *A Sky Full of Stars* (2014)
* *Live from Spotify London* (2016)
* *Kaleidoscope EP* (2017)
* *Global Citizen – EP 1* (2018)
* *Coldplay: Reimagined* (2020)
* *Live from Climate Pledge Arena* (2021)
* *Infinity Station Sessions* (2021)
* *Spotify Singles* (2022)

## Athugasemdir

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Ýr (hljómsveit)

**Ýr** var íslensk hljómsveit frá Ísafirði sem starfaði á árunum frá 1974 til 1979. Hún gaf út eina breiðskífu sem hét einfaldlega *[[Ýr (breiðskífa)|Ýr]]*, árið 1975 hjá ÁÁ Records en var fyrst og fremst danshljómsveit. Hún átti smellinn „Kanínan“ sem Sálin hans Jóns míns tók á 9. áratug 20. aldar. Síðar stofnuðu nokkrir meðlimir Ýr hljómsveitina Grafík. 

Meðlimir hljómsveitarinnar voru: Rafn Jónsson trommur, Reynir Guðmundsson söngur, Hálfdán Hauksson bassi og Sigurður Rósi Sigurðsson sólógítar. Rafn starfaði með mörgum hljómsveitum hérlendis, tók upp tónlist og var útgefandi með meiru. Rafn er látinn. Reynir hefur starfað við tónlist sem hliðargrein alla tíð og er nú söngvari hljómsveitarinnar Saga Class. Hálfdán er búsettur í Noregi og Sigurður Rósi er bóndi á Nýja Sjálandi. Hann hefur einnig haldið úti hljómsveit þar í landi.

## Tenglar
* Ýr á tonlist.is
*Ýr á Glatkistunni
* „Ísfirzka hljómsveitin Ýr“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1974
Jonee Jonee

**Jonee Jonee** var íslensk pönk/síðpönkhljómsveit sem var upprunnin í Garðabæ. Hljómsveitin hafði töluverða sérstöðu í tónlistarflóru þess tíma vegna hljóðfæraskipanar þar sem aðeins var leikið á bassa og trommur. 

## Fyrstu árin
Stofnendur Jonee Jonee voru þeir Þorvar Hafsteinsson, Einar Kr. Pálsson og Bergsteinn Björgúlfsson. Hljómsveitin starfaði á árunum frá 1980 til 1982. Einar Kr. Pálsson sagði snemma skilið við hljómsveitina en Heimir Barðason kom í hans stað. Hljómsveitin var mjög virk á þessu tímabili og gaf út eina breiðskífu, *[[Svonatorrek]]*, sem Grammið gaf út árið 1982.

## Rokk í Reykjavík
Jonee Jonee kom fram í kvikmyndinni *[[Rokk í Reykjavík (kvikmynd)|Rokk í Reykjavík]]* og lék þar lögin „Af því að pabbi vildi það“ og „Hver er svo sekur?“.Breiðskífa sveitarinnar,Svonatorrek hafði að geyma 19 lög 1984 kom síðan út smáskífan *[[Blár Azzurro]]*. Árið 1991 var tekið upp nýtt efni með Jonee Jonee ásamt elstu lögunum, en var aldrei gefin út. Þessar upptökur eru enn óútgefnar.

## Hljómsveitarmeðlimir

* Þorvar Hafsteinsson (söngur og saxófónn)
* Einar Kr. Pálsson (rafbassi)
* Bergsteinn Björgúlfsson (trommur)
* Heimir Barðason (rafbassi)

## Tenglar
* „Garðbæingarindíánarnir segja frá“; grein í Vikunni 1982
* Viðtal við Þorvar Hafsteinsson í FS-blaðinu 2004.
* Glatkistan

http://www.youtube.com/results?search_query=Jonee-Jonee&search_type=
Íkaros

:*Íslensk hljómsveit á [[1981-1990|9. áratug]] [[20. öldin|20. aldar]] kallaði sig [[Íkarus (hljómsveit)|Íkarus]].*
**Íkaros** var sonur meistarasmiðsins Dædalosar í grískri goðafræði sem einkum er frægur fyrir að hafa flogið of nálægt sólinni á vængjum sem faðir hans smíðaði með þeim afleiðingum að vaxið sem hélt fjöðrunum saman bráðnaði og hann hrapaði til bana.
Íkarus (hljómsveit)

**Íkarus** var íslensk hljómsveit sem spilaði rokk og var skipuð Tolla Morthens, Megasi, Kormáki Geirharðssyni, Bergþóri Morthens og Braga Ólafssyni. 

## Útgáfa
Hljómsveitin gaf út tvær breiðskífur hjá Gramminu; *[[The Boys from Chicago]]* árið 1983 með smellnum „Krókódílamaðurinn“ þar sem önnur hlið plötunnar var helguð lögum Tolla. Sú síðari *[[Rás 5-20]]*, kom út árið 1984 og innihélt meðal annars smellinn „Svo skal böl bæta“.

## Tenglar

* Glatkistan
Orghestar

**Orghestar** voru íslensk rokkhljómsveit sem spratt upp úr annarri hljómsveit, Kamarorghestum, og var skipuð þeim Benóný Ægissyni, Gesti Guðnasyni , Brynjólfi Stefánssyni og Sigurði Hannessyni og um tíma starfaði Karl Sighvatsson með henni. Hljómsveitin starfaði á árunum 1980 til 1982 og lék á fjölda tónleika og setti m.a. upp rokkóperuna *[[Eggjun Jófríðar Signýjar]]* árið 1981. 1982 gáfu þeir út stuttskífuna *[[Konungar spaghettifrumskógarins]]*. 

## Tenglar
*Orghestar á Discogs.com
Utangarðsmenn

**Utangarðsmenn** var íslensk pönkhljómsveit sem starfaði árin 1980 til 1981 utan eina stutta endurkomu árið 2000. Hljómsveitin var skipuð Bubba Morthens, Mick Pollock, Danny Pollock, Magnúsi Stefánssyni og Rúnari Erlingssyni. Þeir gáfu út tvær breiðskífur; *[[Geislavirkir]]* (1980) og safnplötuna *[[Í upphafi skyldi endinn skoða]]* (1981) auk tveggja stuttskífna; Ha Ha Ha (Rækju-reggae) (1980) og *[[45RPM]]* (1981) . Hljómsveitin var, ásamt Fræbbblunum, ein vinsælasta pönkhljómsveit landsins um 1980. Árið 2000 kom síðan út safnplatan *[[Utangarðsmenn (breiðskífa)|Utangarðsmenn]]* á vegum Smekkleysu.

## Plötur Utangarðsmanna

### Breiðskífur.
* *[[Geislavirkir]]* - 27. nóvember 1980  

### Smáskífur.
* *[[Ha Ha Ha (Rækju-reggae)]]* - 1. október 1980  
* *[[45 RPM]]* - 27. apríl 1981  

### Tónleikaplötur.

* Utangarðsmenn

### Safnplötur.
* *[[Í upphafi skyldi endinn skoða]]* - 20. október 1981
* *[[Fuglinn er floginn]]* - 10. júlí 2000

## Tenglar
* ''Utangarðsmenn''; af Bubba.is 
* *[https://glatkistan.com/2017/04/01/utangardsmenn/ Glatkistan]*
Lundey

**Lundey** er heiti á þremur eyjum við Ísland:
* Lundey á Skagafirði.
* Lundey á Skjálfanda.
* Lundey á Kollafirði í Faxaflóa.

Annars staðar í heiminum eru eyjar með nöfn sem á íslensku væru **Lundey**:
* Lundey (enska: *Lundy*) í Bristolflóa við Bretland
* Lundey (velska: *Ynys Seiriol*; enska: *Puffin Island*) er óbyggð eyja við Öngulsey í Wales.
* Lundey (írska: *Oileán na gCánóg*; enska: *Puffin Island*) er brött klettaeyja úti fyrir Kerry-sýslu á Írlandi.
* Lundey (enska: *Puffin Island*) er hluti af Greenspond á Nýfundnalandi í Kanada.
* Lundey (enska: *Puffin Island*) er eyja við Alaska í Bandaríkjunum.
Raunhyggja

**Raunhyggja** eða **reynsluhyggja** er viðhorf í þekkingarfræði og vísindaheimspeki sem leggur áherslu á hlutverk reynslu í tilurð þekkingar. 

Upprunalega voru raunhyggjumenn hópur forngrískra lækna en frægastur þeirra er efahyggjumaðurinn Sextos Empeirikos. Á 17. öld var breski heimspekingurinn John Locke helsti upphafsmaður nútíma raunhyggju. Locke hélt því fram að hugurinn væri *[[tabula rasa]]* (latína: bókstaflega „skafin tafla“; „óskrifað blað“) sem reynslan fyllti út. Slík raunhyggja hafnar því að fólk hafi „meðfæddar hugmyndir“ eða að eitthvað sé þekkjanlegt án tilvísunar til reynslu. 

Raunhyggju er oft stillt upp andspænis rökhyggju, sem kveður í grófum dráttum á um að þekking á grundvelli skynseminnar einnar og óháð allri reynslu sé möguleg. Ágreiningur raunhyggju- og rökhyggjumanna var þó flóknari en slík einföldun gefur til kynna enda voru allir helstu málsvarar rökhyggjunnar (René Descartes, Baruch Spinoza og Gottfried Leibniz) einnig málsvarar raunhyggju sem vísindalegrar aðferðar á sínum tíma. Enn fremur taldi Locke, fyrir sitt leyti, að suma þekkingu (til dæmis á tilvist guðs) væri hægt að öðlast gegnum innsæi og skynsemina eina.

Meðal heimspekinga, sem venjulega eru taldir til raunhyggjumanna, eru Epikúros, stóumenn, Francis Bacon, Thomas Hobbes, John Locke, George Berkeley, David Hume, John Stuart Mill og Bertrand Russell.

## Tengt efni
* Efahyggja
* Framhyggja
* Fyrirbærafræði
* Hlutlægni
* Náttúruhyggja
* Raunvísindi
* Reynsluþekking
* Rökfræðileg raunhyggja
* Rökhyggja

## Tenglar
* 
* 
*
Náttúruhyggja

**Náttúruhyggja** getur vísað til:
* Aðferðafræðilegrar náttúruhyggju
* Frumspekilegrar náttúruhyggju
Lúðrasveit Hornafjarðar

**Lúðrasveit [[Hornafjörður|Hornafjarðar]]** er íslensk lúðrasveit starfrækt á Höfn í Hornafirði.

Hún var stofnuð 1975 af Gunnlaugi Þresti Höskuldssyni tónlistarkennara á Hornafirði, var hann og fyrsti stjórnandi Lúðrasveitarinnar. Jóhann Morávek tók við af Gunnlaugi Þresti og stjórnar hann sveitinni enn í dag, auk þess er hann  stjórnandi Karlakórsins Jökuls, skólastjóri og kennari við Tónskóla Austur Skaftafellssýslu.

Lúðrasveitin er fremur virk og kemur fram við ýmis tækifæri á Hornafirði, má þar nefna hátíðarhöld á 17. júní, hátíðarhöld á 1. maí, Jólatónleika  Karlakórsins Jökuls, auk tónleika sveitarinnar. 

Lúðrasveitin hefur undanfarin ár haldið Sumar-Humartónleika í maí, og hefur þeim tónleikum fyrir löngu vaxið fiskur um hrygg og eru þeir nú þekktir viða um land. En þá koma gestir saman gæða sér á humarsúpu og njóta fjölbreytts flutnings sveitarinnar, auk þess sem Skólahljómsveit Tónskólans kemur fram.

Efnisval sveitarinnar er afar fjölbreytt. Allt frá kvikmyndatónlist til klassískra verka. Jóhann hefur verið duglegur við að útsetja fyrir sveitina auk þess sem flutt hafa verið verk eftir hann sjálfan, má þar nefna Hornafjarðarmars sem flestar lúðrasveitir á landinu þekkja og hafa spilað.
Gramm (útgáfa)

**Gramm** (stytting á orðaleiknum „gramm á fóninn“) eða **Grammið** í daglegu tali, var íslensk tónlistarútgáfa í Reykjavík sem einnig rak samnefnda tónlistarverslun í bakhúsi, fyrst við Vesturgötuna og síðan við Laugaveg.

Grammið var stofnað árið 1981 af Ásmundi Jónssyni og Einari Erni Benediktssyni og fyrsta hljómplatan sem þeir gáfu út var stuttskífan *[[Tilf]]*, með Purrki Pillnikk. Grammið gaf út margar af íslensku pönkhljómsveitunum á 9. áratug 20. aldar. Dæmi um hljómsveitir og tónlistarfólk sem Grammið gaf út eru Tappi Tíkarrass, Vonbrigði, Q4U, Jonee Jonee, Þeyr, KUKL, Íkarus, Psychic TV, Svarthvítur draumur, Megas og Bubbi Morthens.

Árið 1987 varð Grammið gjaldþrota. Ásmundur og Einar og nokkrir af þeim sem höfðu tekið þátt í KUKLinu stofnuðu þá tónlistarútgáfuna Smekkleysu sem meðal annars gaf út Sykurmolana.

## Listi yfir útgáfu
Bandalag háskólamanna

**Bandalag háskólamanna** eða **BHM** er bandalag stéttarfélaga, stofnað 23. október 1958. Aðild að bandalaginu eiga ýmis fagfélög þar sem háskólamenntun veitir tiltekin starfsréttindi. 

Aðildarfélög BHM eru:
* Dýralæknafélag Íslands
* Félag akademískra starfsmanna við Háskólann í Reykjavík
* Félag geislafræðinga
* Félag háskólakennara
* Félag háskólakennara á Akureyri
* Félag háskólamenntaðra starfsmanna stjórnarráðsins
* Félag íslenskra hljómlistarmanna
* Félag íslenskra listamanna í sviðslistum og kvikmyndum
* Félag íslenskra náttúrufræðinga
* Félag leikstjóra á Íslandi
* Félag lífeindafræðinga
* Félag prófessora við ríkisháskóla
* Félag sjúkraþjálfara
* Félagsráðgjafafélag Íslands
* Iðjuþjálfafélag Íslands
* Kjarafélag viðskiptafræðinga og hagfræðingar
* Ljósmæðrafélag Íslands
* Prestafélag Íslands
* Rithöfundasamband Íslands
* Sálfræðingafélag Íslands
* Stéttarfélag lögfræðinga
* Tannlæknafélag Íslands
* Viska
* Þroskaþjálfafélag Íslands

## Tengill
* Heimasíða BHM
Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga

**Samband íslenskra berkla- og brjóstholssjúklinga** eða **SÍBS** eru samtök sem upphaflega voru stofnuð sem **Samband íslenskra berklasjúklinga** af berklasjúklingum á Vífilsstöðum 24. október 1938 til að aðstoða berklasjúklinga við að aðlagast aftur eðlilegu lífi eftir langlegu á sjúkrahúsum og heilsuhælum. Með fækkun berklasjúklinga var ákveðið að opna félagið fyrir fólki með aðra brjóstholssjúkdóma og 1974 var nafninu breytt til samræmis. Félagið rekur endurhæfingu, vinnustofur og dagvist fyrir aldraða og minnissjúka á Reykjalundi, Múlalundi og fleiri stöðum.

Frá upphafi hefur SÍBS verið fjármagnað með frjálsum framlögum, merkjasölu og happdrætti SÍBS.

## Tenglar
* Vefur SÍBS
Andorra la Vella

**Andorra la Vella** er höfuðborg Andorra, staðsett í austurhluta Pýreneafjallanna milli Frakklands og Spánar. Áætlaður fólksfjöldi er 20.719 (2023).

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Frumspekileg náttúruhyggja

**Frumspekileg náttúruhyggja** er það heimspekilega viðhorf að náttúran sé allt sem til er og ekkert yfirnáttúrulegt sé til. Í heimspeki er þetta viðhorf stundum nefnt verufræðileg náttúruhyggja eða einfaldlega náttúruhyggja, en stundum heimspekileg náttúruhyggja til aðgreiningar frá aðferðafræðilegri náttúruhyggju.

## Skilgreining
Frumspekileg náttúruhyggja er oftast greind að frá *[[Aðferðafræðileg náttúruhyggja|aðferðafræðilegri náttúruhyggju]]* sem vísar til hinnar löngu hefðar vísindalegrar aðferðar í vísindum, sem gengur út frá því að atburði í náttúrunni sé einungis hægt að útskýra með tilvísun til náttúrunnar, án þess að gera ráð fyrir tilvist einhvers yfirnáttúrulegs, og líta því gjarnan svo á að yfirnáttúrulegar skýringar á slíkum atburðum séu utan sviðs vísindanna. Frumspeki er sú grein heimspekinnar sem fæst við spurningar um hvort og í hvaða skilningi eitthvað er til. Frumspekileg náttúruhyggja er því viðhorf um hvað sé til, það er að segja heimur náttúrunnar; hún er það viðhorf að hið yfirnáttúrulega sé ekki til og felur því í sér guðleysi eða sterkt trúleysi. Aðferðafræði er á hinn bóginn einungis tæki til þess að gera eitthvað, í þessu tilviki - það er að segja, í vísindum - til að afla þekkingar. Frumspekileg náttúruhyggja er því það viðhorf að náttúran sé það eina sem til er en aðferðafræðileg náttúruhyggja felur í sér þá skoðun að af einhverjum sökum einungis sé hægt að rannsaka heim náttúrunnar, hvort sem svokallaðir yfirnáttúrulegir hlutir séu til eða ekki.

Líklega eru allir málsvarar frumspekilegrar náttúruhyggju hallir undir aðferðafræðilega náttúruhyggju (þótt vissulega sé mögulegt að telja - mótsagnarlaust - að ekkert yfirnáttúrulegt sé til en fallast samt á að gera ekki ráð fyrir náttúruhyggju sem vísindalegri aðferð). Hins vegar er ekki eins víst að allir málsvarar aðferðafræðilegrar náttúruhyggju séu einnig málsvarar frumspekilegrar náttúruhyggju.

## Afbrigði af frumspekilegri náttúruhyggju
Til eru mörg afbrigði af frumspekilegri náttúruhyggju en öll afbrigðin fela í sér að ef frumspekileg náttúruhyggja er sönn, þá eigi hvaðeina sem er hugrænt sér náttúrulegar orsakir.

## Tengt efni
* Aðferðafræðileg náttúruhyggja
* Efnishyggja
* Guðleysi
* Raunhyggja
Jerevan

**Jerevan** (armenska: ) er höfuðborg og stærsta borg Armeníu. Fólksfjöldi árið 2022 var 1.086.677.

## Tilvísanir
Keflavíkurflugvöllur

**Keflavíkurflugvöllur** (IATA: **KEF**, ICAO: **BIKF**) er stærsti flugvöllur Íslands. Hann stendur á Miðnesheiði á Reykjanesskaga.

## Saga vallarins
Upphaflega var flugvöllurinn lagður af Bandaríkjaher í seinni heimsstyrjöldinni og opnaður 23. mars 1943. Bandaríkjamenn nefndu hann *Meeks Field* í höfuðið á ungum flugmanni, George Meeks að nafni, sem fórst á Reykjavíkurflugvelli og var fyrsti Bandaríkjamaðurinn sem lést á Íslandi í styrjöldinni. Að styrjöldinni lokinni var flugvöllurinn og bækistöðin sem við hann stóð afhentur Íslendingum til eignar og var hann þá nefndur Keflavíkurflugvöllur eftir stærstu nágrannabyggð hans í Keflavík. Flugvellirnir við Keflavík voru reyndar tveir, Meeks og Pattersonflugvöllur ofan Njarðvíkurfitja, sem þjónaði orrustuflugsveit Bandaríkjahers til stríðsloka. Pattersonflugvöllur hefur stundum verið nefndur Njarðvíkurflugvöllur í daglegu tali en hann var ekki notaður eftir stríðslok. Keflavíkurflugvöllur var rekinn af bandarísku verktakafyrirtæki til ársins 1951 er Bandaríkjaher kom aftur til landsins samkvæmt varnarsamningi Íslands og Bandaríkjanna sem gerður var að tilstuðlan Norður-Atlantshafsbandalagsins NATO. 

Bandaríkjaher (varnarliðið á Íslandi) reisti bækistöð sína við Keflavíkurflugvöll sem í daglegu tali er nefnd Keflavíkurstöðin. Þar var afgirtur bær sem hýsti allt að 5700 hermenn, starfsfólk og fjölskyldur þeirra allt til ársins 2006 þegar herstöðin var lögð niður. Í dag er herstöðin hverfi í Reykjanesbæ og gengur undir nafninu Ásbrú.

Fyrstu áratugina stóð flugstöðin fyrir flugvöllinn inni á varnarsvæði herstöðvarinnar en árið 1987 opnaði ný flugstöð, Flugstöð Leifs Eiríkssonar, norðan við flugvöllinn og þjónar hún allri farþegaumferð um völlinn.

Á flugvellinum hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð Veðurstofunnar síðan 1952.

## Tölfræði




## Tilvísanir

## Tengt efni
* Flugstöð Leifs Eiríkssonar

## Tengill
* Keflavíkurflugvöllur - 70 ára sunnudaginn 24. mars 2012
Bartolomeu Dias

**Bartolomeu Dias** (f. 1450, d. 29. maí 1500) var portúgalskur landkönnuður og fyrstur Evrópumanna til að sigla fyrir Góðrarvonarhöfða í maí árið 1488. Dias var falið að finna sjóleiðina til Asíu af konungi Portúgals í þeim tilgangi að koma á nýjum verslunarleiðum til Asíu.

Siglingaleiðin gerði Portúgölum það kleift að skipta beint við Indland og Asíu án þess að þurfa að fara landleiðina yfir Mið-Austurlönd og sluppu þeir því við milliliði. Afleiðing fundarins var hnignun Mið-Austurlanda og Miðjarðarhafslanda sem verslunarvelda.

Árið 1497 fylgdi Bartolomeu Dias Vasco da Gama á leið hans til Indlands. Einnig fylgdi hann Pedro Álvares Cabral þegar sá síðarnefndi fann Brasilíu árið 1500.

Bartolomeu Dias lést í stormi utan við Góðrarvonarhöfða.
Reykjalundur

**Reykjalundur** er endurhæfingarmiðstöð sem rekin er af SÍBS í Mosfellssveit. Sambandið hóf að leita eftir því að fá aðstöðu þar sem félagsmenn gætu aðlagast fullri þátttöku á vinnumarkaði eftir langlegu á sjúkrahúsum og heilsuhælum. Árið 1944 keypti sambandið jörðina Syðri-Reyki þar sem voru bæði braggar eftir hernámsliðið og jarðhiti. Fyrst fór starfsemi félagsins fram í bröggunum, en 1949 var tekin í notkun ný aðalbygging. Þegar berklasjúklingum tók að fækka var starfseminni breytt í alhliða endurhæfingarmiðstöð.

## Tengill
* Vefur Reykjalundar
Flugbraut

**Flugbraut** er afmörkuð slétt braut þar sem flugvélar taka á loft og lenda. Flugbrautir geta haft sérútbúið yfirborð (t.d. malbikað eða steypt) eða verið frá náttúrunnar hendi. Þar sem öruggast er að taka á loft og lenda í beinum mótvindi eru flugbrautir gjarnan lagðar eftir þeirri vindátt sem er ríkjandi á svæðinu.
Bjarni Thorsteinsson

**Bjarni Thorsteinsson** (f. 31. mars 1781, d. 3. nóvember 1876) var amtmaður í Vesturamti á árunum 1821-1849. 

Bjarni var fæddur á Sauðhúsnesi í Álftaveri, sonur Þorsteins Steingrímssonar bónda, síðast í Kerlingardal, og fyrri konu hans Guðríðar Bjarnadóttur. Hann lauk stúdentsprófi úr Hólavallarskóla árið 1800 og sigldi síðan til Kaupmannahafnar og lauk lögfræðiprófi við Hafnarháskóla árið 1807. Hann starfaði svo í ýmsum stjórnarskrifstofum í Kaupmannahöfn en árið 1821 var hann skipaður amtmaður í vesturamtinu og settist að á Arnarstapa á Snæfellsnesi. Þar sat hann til 1849, þegar hann fékk lausn frá störfum og flutti til Reykjavíkur. Hann var jafnframt settur stiftamtmaður og amtmaður í Suðuramti 1823-1824 og 1825-1826.

Hann hafnaði þeirri hugmynd að Ísland skyldi fá innlent stéttaþing þegar sú hugmynd kom fyrst fram um 1831. Hann varð síðar í embættismannanefnd sem undirbjó endurreisn Alþingis og var fyrsti forseti þingsins þegar það var endurreist 1844. Hann var konungkjörinn alþingismaður 1845-1846. Bjarni stofnaði einnig Hið íslenska bókmenntafélag ásamt öðrum og var forseti Kaupmannahafnardeildar þess 1816-1819 og 1820-1821. Hann stundaði ýmis ritstörf og skrifaði meðal annars ævisögu sína, sem birtist í Tímariti Bókmenntafélagsins 1903.

Kona Bjarna (g. 22. júlí 1821) var Þórunn Hannesdóttir, dóttir Hannesar Finnssonar biskups og seinni konu hans, Valgerðar Jónsdóttur. Synir þeirra voru Finnur, Árni Thorsteinsson landfógeti og Steingrímur Thorsteinsson skáld og rektor.

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
* Æfisaga amtmanns Bjarna Thorsteinssonar – Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags,(01.01.1903), Bls. 109-193
Admiral Graf Spee

***Admiral Graf Spee*** var þýskt *panzerschiff* eða þungvopnað beitiskip sem Þjóðverjar notuðu í upphafi Seinni heimsstyrjaldarinnar. Graf Spee var búið afar stórum byssum miðað við stærð (28 sentímetra byssum). Ástæðan fyrir lítilli stærð þess voru þær takmarkanir sem settar voru á hergagnaframleiðslu Þjóðverja í Versalasamningnum, en samkvæmt þeim máttu þýsk herskip hvorki fara yfir 10.000 tonn né vera búin stærri byssum en 280 millímetra. Af þessum sökum kölluðu Bretar skipið, ásamt tveimur systurskipum þess, Deutschland (síðar endurnefnt Lützow) og Admiral Scheer, *pocket battleships*. Graf Spee er eitt frægasta orrustuskip Þjóðverja, ásamt Bismarck.

Skipinu var hleypt af stokkunum árið 1934 og nefnt eftir aðmírálnum Graf Maximilian von Spee sem lést ásamt tveimur sonum sínum í fyrstu orrustunni um Falklandseyjar þann 8. desember 1914. Það var jafnframt annað þýska skipið til að vera nefnt eftir honum, það fyrsta SMS Graf Spee sem var smíðað í Fyrri heimsstyrjöldinni en aldrei notað.
Héðinn Valdimarsson

**Héðinn Valdimarsson** (26. maí 1892 – 12. september 1948) var íslenskur stjórnmálamaður og verkalýðsforingi.

Héðinn var sonur Valdimars Ásmundssonar, ritstjóra, og Bríetar Bjarnhéðinsdóttur, kvenréttindafrömuðar og bæjarfulltrúa. Systir hans var Laufey Valdimarsdóttir.  

Héðinn gekk í Menntaskólann í Reykjavík og lauk svo hagfræðinámi við Kaupmannahafnarháskóla 1917. Eftir að Héðinn sneri heim vann hann hjá Landsverslun í níu ár. Héðinn stofnaði og rak Tóbaksverslun Íslands hf. (1926-29) og Olíuverzlun Íslands hf. (1927). Hann var þingmaður fyrir Alþýðuflokkinn en átti síðar þátt í stofnun Sameiningarflokks alþýðu - Sósíalistaflokksins 1938 ásamt Kommúnistaflokknum. Hann var formaður flokksins 1938–1939. Héðinn tók afstöðu gegn innrás Sovétríkjanna inn í Finnland haustið 1939 en lýðræðissinnaðir sósíalistar í flokknum undir forystu Héðins urðu undir í atkvæðagreiðslu um að fordæma innrás Sovétmanna. Hann sagði sig þess vegna úr Sameiningarflokki alþýðu – Sósíalistaflokknum. 

Héðinn sat á Alþingi frá 1926-1942. 

Héðinn var formaður Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í fjögur skipti eða í samtals 13 ár á árabilinu 1922-1941 og formaður Byggingafélags verkamanna (nafni félagsins var síðar breytt í Byggingafélag alþýðu en heitir nú Húsfélag alþýðu) um árabil og var einn helsti hvatamaður að byggingu verkamannabústaða í Reykjavík. Hann lagði fram frumvarp til laga um verkamannabústaði árið 1933. Byggingafélag alþýðu lét gera styttu af Héðni og var hún reist á Hringbraut í Reykjavík í nánd við verkamannabústaðina. Sigurjón Ólafsson myndhöggvari var höfundur styttunnar og var hún sett upp í október árið 1955. 

## Tilvísanir
Stuttnefja

**Stuttnefja** (fræðiheiti: *Uria lomvia*) er strandfugl af svartfuglaætt og nokkuð lík langvíu. Hún er svört á höfði og baki en hvít að neðanverðu. Á veturna fær hún hvíta vanga. Goggurinn er svartur, oddhvass og með hvítri rönd á jaðri efra skolts. Fætur eru svartir og augun svört. Stuttnefjan verpir á líkum stöðum og langvían, en ólíkt henni (sem verpir á berar syllur og bríkur) er dálítil jarðvegur eða leir og sandur í eggstæðinu hjá stuttnefjunni. Þær eru líka yfirleitt fáar saman. Mesti þéttleiki stuttnefju í varpi hefur þó mælst 37 fuglar á fermetra. Stuttnefjuna má helst finna í stórum hópum í Látrabjargi, Hælavík og Hornabjargi. Lítið er vitað um ferðir hennar á veturnar en flestar langvíur eru hér frá byrjun apríl og fram til byrjun ágúst.

Stuttnefjan átti sér ólík heiti eftir landshlutum. Í Látrabjargi var hún kölluð *nefskeri* og í Papey *stuttvíi*, í Skrúð *drunnnefja* og á Langanesi *klumba*. 

## Tilvísanir
Langvía

**Langvía** (fræðiheiti *Uria aalge*) er strandfugl af svartfuglaætt. Hún er svartbrún á hausnum og bakinu. Á sumrin eru hún hvít að neðan en á veturnar er hún með hvíta vanga. Til eru tvö litaafbrigði. Annað er með hvítan hring um augun og hvíta línu úr hringnum („hringvía“) en hjá hinu afbrigðinu er ekki hringur um augun. Goggurinn er mjór, svartur og oddhvass og augun svört. Langvía eru mjög lík stuttnefju og erfitt getur verið að greina á milli þeirra. Flestar langvíur eru hér í mars og fram í ágúst. Langvían verpir á berum syllum og bríkum. Varp hennar getur verið mjög þétt, eða allt að 70 fuglar á fermetra. Merkilegt við langvíuna er að ungarnir eru aðeins þriggja vikna þegar þeim er kastað úr hreiðrinu af foreldrunum og fyrst um sinn hjálpar karlfuglinn unganum að læra að veiða.

## Tilvísanir
Álka

**Álka** (fræðiheiti: *Alca torda*) er strandfugl af svartfuglaætt. Latneskt heiti fuglsins er komið frá Linnaeusi og er fyrra orðið tekið úr norsku en það síðara úr sænskri mállýsku og vísa bæði til fuglsins sjálfs.

## Útlit
Álkan er nánasti lifandi ættingi hins útdauða geirfugls. Álkan verður ófleyg um tíma eftir að hafa verpt eggjum, líkast til sökum skyldleika síns við geirfuglinn. Hún er mun minni en geirfuglinn var, um 45 cm að jafnaði frá hvirfli til ilja. 
Hún er svört á bakinu og höfðinu en hvít á maganum. Á nefinu hefur hún hvíta mjóa rönd. Í sumarbúningi er framháls og vangi hvítur og augntaumurinn hverfur. Goggurinn er hár og flatur til hliðanna. Hún er hér á landi frá því í enda febrúar og fram í byrjun ágúst þó hluti stofnsins haldi sig hér allt árið.

## Lifnaðarhættir

Álkan gerir sér hreiður í urðum, glufum og skútum. Langstærsta álkubyggðin á Íslandi er undir Látrabjargi og meirihluti allra álka í heiminum finnst á Íslandi.

## Tilvísanir
Sómi (fyrirtæki)

**Sómi** er fyrirtæki, sem framleiðir alls konar samlokur, hamborgara, langlokur, pasta, salöt, pizzur og fleiri tilbúna rétti. Einnig býður Sómi upp á nokkrar gerðir veislubakka. Hjá fyrirtækinu starfa um 80 starfsmenn. Vörur Sóma eru fáanlegar um allt land í öllum helstu bensínstöðvum og matvöruverslunum.

## Sagan
Sómi var stofnað árið 1978 af Bjarna Sveinssyni. Fyrst um sinn var fyrirtækið til húsa í Kópavogi en síðar flutti fyrirtækið í Garðabæinn þar sem það er til húsa núna. Árið 1993 keyptu tveir aðrir hlut í fyrirtækinu, Arnþór Pálsson og Alfreð Hjaltalín. Árið 2003 seldi Bjarni Sveinsson sinn hluta í fyrirtækinu og hinir hluthafanir keyptu hans hlut. Vorið 2006 keypti Sómi næststærsta samlokufyrirtæki landsins Júmbó. Fyrirtækið samanstendur nú af tveimur einingum, Sómasamlokum og Júmbósamlokum, sem báðar framleiða undir merkjum Sóma og Júmbó matvæli fyrir heimamarkað.

## Tenglar
*Heimasíða Sóma
*Heimasíða Júmbó
Pípunefir

**Pípunefir** (fræðiheiti: *Procellariiformes*) eru ættbálkur sjófugla sem eiga það sameiginlegt að nasir þeirra eru geymdar inni í einni eða tveimur pípum á goggnum sem er samsettur úr mörgum plötum. Flestir fuglar af þessum ættbálki eru hvítir og gráir eða svartir að lit með sundfit á fótum og nær enga afturkló og granna og langa vængi. Flestir halda sig mestan tíma á opnu hafi. 

## Flokkun
Pípunefir telja 93 tegundir sem skiptast í fjórar ættir:
* Fýlingaætt
* Trosar
* Sæsvöluætt
* Svölukafarar
Verkamannabústaðir

**Verkamannabústaðir** eru félagslegt húsnæði sem venjulega eru reistir af stjórnvöldum (ríki eða sveitarfélögum) eða stéttarfélögum með styrk frá stjórnvöldum. Tilgangur þess er að gefa tekjulægri stéttum tækifæri til að komast í húsnæði með lágum greiðslum.

Fyrstu verkamannabústaðirnir sem reistir voru á Íslandi voru 70 íbúðir við Hringbraut í Reykjavík. Verkamannabústaðirnir við Hringbraut  voru reistir af Byggingafélagi alþýðu eftir teikningum Guðjóns Samúelssonar 1931.

## Tengt efni
* Félagslegt húsnæði
* Byggingarfélag
Der Spiegel

**Der  Spiegel** er þýskt vikulegt fréttarit. Ritsjórn blaðsins situr í Hamborg. Spiegel er gefið út af Spiegel Verlag, sem er í eigu afkomenda stofnanda þess, starfsmanna og eins dótturfyrirtækis Bertelsmannsamsteypunnar.
Upplag ritsins er um 1,1 milljón eintök á viku. Ritið sjálft fullyrðir, að það sé áhrifaríkasta fréttarit Þýskalands.
Hringbraut

:*Fyrir sjónvarpsstöðina, sjá [[Hringbraut (sjónvarpsstöð)]].*

**Hringbraut** er ein af aðalumferðargötum Reykjavíkur og gegnir mikilvægu hlutverki í umferðarkerfi borgarinnar. Hún liggur frá hringtorginu fyrir framan JL-húsið á Granda að mislægum gatnamótum við Snorrabraut, en þar tekur við götunafnið Miklabraut. Hringbraut sker Vesturbænum í tvennt allt að hringtorginu á Melunum og afmarkar  Miðborgina í vestri frá Vatnsmýrinni í austri.

Við Hringbraut standa fjölmargar mikilvægar byggingar og stofnanir, þar á meðal Þjóðminjasafn Íslands, Landspítalinn og Umferðarmiðstöð Reykjavíkur. Gatan gegnir því lykilhlutverki bæði í samgöngum og sem miðstöð opinberra þjónustustofnana.

Hringbraut var lögð til að létta á umferð í miðborg Reykjavíkur og tengja saman helstu umferðaleiðir. Í upphafi var núverandi Snorrabraut hluti af Hringbraut, og myndaði gatan þannig hálfhring utan um meginbyggð Reykjavíkur, þar af nafn hennar. Með tímanum hefur umferð aukist mikið, sérstaklega vegna vaxandi borgarmyndunar og fjölgunar bíla, og gatnakerfið hefur verið endurbætt með mislægum gatnamótum til að bæta flæði og öryggi.

Hringbraut er mikilvægt flutningsæð, bæði fyrir almenningssamgöngur, einkabíla og vöruflutninga, og tengir ýmsa hluta borgarinnar á skilvirkan hátt. Þrátt fyrir breytt hlutverk hefur gatan haldið nafninu sem minnir á upphaflegt hringlaga skipulag hennar
Belmar

**Belmar** er lítill bær í New Jersey í Bandaríkjunum. Belmar liggur á ströndinni og er mjög alþjóðlegur á sumrin þegar margt fólk frá New York kemur þangað með járnbrautarlestum og gistir í sumarhúsum þar. Mannfjöldi í Belmar er 6.045 á veturna en á sumrin búa yfir 80.000 manns í bænum. 

Rétt utan Belmar er járnbrautarstöð og apótek er í miðbænum. Á Main Street, Leið 71, eru margar verslanir. Margt fólk ferðast á milli Belmar og New York með járnbrautarlestum. Margir búa á milli strandarinnar og Main Street, en það er vegur sem er rétt hjá strandgötunni, sem heitir Ocean Avenue. Þar eru dýrar fasteignir. Þar eru líka veitingahús með japönskum, ítölskum og írskum mat og þar er selt Dunkin Donuts og ís.

Belmar er góður sumardvalarstaður en það er svolítið kalt og stormasamt þar á veturna.
Ævisaga

**Ævisaga** er bókmenntagrein þar sem sagt er frá lífshlaupi einstaklings eða einstaklinga. Yfirleitt á hugtakið ekki við um skáldsögur, þótt búið hafi verið til hugtakið skáldævisaga um ævisögur sem eru á mörkum skáldskapar og æviminninga eins og í bókum Þórbergs Þórðarsonar. Ólíkt ferilskrá er ævisaga yfirleitt dýpri greining á persónueinkennum og byggist oft upp á reynslusögum og ólíkt dagbókum fjalla ævisögur yfirleitt um tíma sem er löngu liðinn. 

Þegar höfundur er sjálfur aðalpersóna ævisögunnar er talað um sjálfsævisögur eða æviminningar.

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Oświęcim

**Oświęcim** (á þýsku: Auschwitz) er bær í Suður-Póllandi með 43.000 íbúða (tölur frá 2001). Bærinn er staðsettur um 50 kílómetra vestur af Kraká.

Þýskt nafn bæjarins, Auschwitz, er ennþá notað þegar vísað er til fangabúða nasista í seinni heimsstyrjöldinni.
Brokey

: *[[Siglingafélag Reykjavíkur, Brokey|Siglingafélag Reykjavíkur]] kennir sig líka við Brokey.*

**Brokey** er stærsta eyjan í Breiðafirði og er í mynni Hvammsfjarðar; hún er sunnan Öxneyjar og norðan Ólafseyjar. Stærð hennar er 3,7 km² og hæsti punktur 34 m yfir sjávarmáli. Brokey er um 1 km á breidd og 3,5 - 4,0 km á lengd. Brokey er fimmta stærsta aukalega eyjan við Ísland eftir Heimaey, Hrísey, Hjörsey og Grímsey. Eyjan minnir frekar á fast land, sökum nálægðar við aðrar eyjar. Í Brokey og eyjunum í kring er mikill munur á flóði og fjöru, og getur t.d. verið ófært á bát milli eyjanna vegna þessa. Brokey tengist 5-6 öðrum eyjum á háfjöru þ.á m. Öxney. Stór mýrarflói er á eyjunni og þar er mikið fuglalíf. 

Í Brokey hefur lengi verið byggð. Fyrstur til að byggja eynna var Eiríkur rauði. Hann var þar þó aðeins einn vetur áður en hann færði sig yfir í Öxney. Meðal annara frægra íbúa mætti nefna Jón Pétursson fálkafangara (1584-1667), en hann hóf að nýta og hreinsa æðardún og var frumkvöðull á því sviði. Nýungar hans fólust í því sem nefnt hefur verið bökun dúns og hrælun á dúngrindum. Í Brokey var allmerkileg sjávarfallamylla sem Vigfús Hjaltalín reisti. Myllan var staðsett við brú sem tengir Brokey við Norðurey, en núna stendur þó aðeins hús myllunar eftir. Búið var í eyjunni til 1980 en þá lagðist heilsársbúskapur af.  Brokey og hinar fjölmörgu eyjar sem henni fylgja eru nýttar af eigendum til æðardún- og Svartbakseggjatöku og þar er fé haft til beitar.
Lokalausnin

**Lokalausnin við gyðingavandamálinu** (á þýsku: *Endlösung der Judenfrage*) vísar til áætlunar nasista um að útrýma gyðingum í Evrópu meðan á seinni heimsstyrjöldinni stóð. Hugtakið var smíðað af Adolf Eichmann, háttsettum nasista sem sá um framkvæmd þjóðarmorðsins auk Hitlers. Eftir seinni heimsstyrjöldina var hann handtekinn, dreginn fyrir dóm og tekinn af lífi í Ísrael árið 1962.
Siglingafélag Reykjavíkur, Brokey

**Siglingafélag Reykjavíkur, Brokey** er félag áhugafólks um siglingar í Reykjavík. Félagið stendur fyrir vikulegum siglingakeppnum á Kollafirði á hverjum þriðjudegi yfir sumartímann. Að auki heldur félagið námskeið í kjölbáta- og kænusiglingum fyrir börn og fullorðna á hverju ári. Ólympískir kappróðrar hafa líka verið stundaðir innan félagsins.

## Saga
Félagið var stofnað 7. febrúar 1971 af nokkrum áhugamönnum um siglingar. Félagið átti að vera vettvangur fyrir kænusiglingar þeirra sem vaxnir væru upp úr Siglunesi, sem er siglingaklúbbur innan ÍTR stofnaður árið 1962. Sama ár og Brokey var stofnuð, var Siglingafélagið Ýmir stofnað í Kópavogi hinum megin við Fossvoginn.

Brokey kom sér fljótlega upp aðstöðu fyrir kænu- og seglbrettasiglingar í gamla flugvallarhótelinu „Hotel Ritz“ (áður Transit Camp) í Nauthólsvík. 1977 eignaðist félagið fyrsta félagsbátinn, Wayfarer-kænu, með stuðningi Íþróttabandalags Reykjavíkur. 1987 voru settar upp sérdeildir fyrir kjölbátasiglingar, kænusiglingar og seglbrettasiglingar og upp úr 1990 var kappróðradeild stofnuð innan Brokeyjar.

Lengi vantaði hentuga aðstöðu fyrir stærri kjölbáta en 1989 var sett upp flotbryggja við Ingólfsgarð í Reykjavíkurhöfn og 1994 var tekin í notkun félagsaðstaða í skemmum við Austurbugt. 2006 var skemman síðan rifin vegna framkvæmda við Tónlistar- og ráðstefnuhús í Reykjavík. Síðan þá hefur félagið haft félagsaðstöðu í bráðabirgðahúsnæði á Ingólfsgarði auk aðstöðunnar í Nauthólsvík.

### Formenn

* Vilmar Petersen 1971
* Árni Friðriksson 1971-1972
* Ragnar Guðmundsson 1972-1974
* Ari Bergmann 1974-1976
* Sigurður Einarsson 1976-1978
* Róbert Pétursson 1978-1979
* Jónas Blöndal 1979-1981
* Sigurður Arason 1981-1983

* Jóhann Hallvarðsson 1983-1990
* Örn Hjaltalín 1990-1994
* Jón Skaptason 1994-2001
* Jón Rafn Sigurðsson 2001-2003
* Ólafur Njáll Sigurðsson 2003-2006
* Kristján Skúli Sigurgeirsson 2006-2013
* Áki Ásgeirsson 2013-2015
* Ólafur Már Ólafsson 2015-2017

* Arnar Freyr Jónsson 2017-2018
* Áki Ásgeirsson 2018-2019
* Ólafur Már Ólafsson 2019-2023
* Helena Óladóttir 2023-2024
*Gunnar Sigurðsson 2024-

## Mótahald
Siglingafélögin á Íslandi skipta með sér flestum siglingamótum sumarsins en Brokey hefur oftast haft með höndum a.m.k. „Sjómannadagsmót“ á Hátíð hafsins, „Þjóðhátíðarmót“ 17. júní í Reykjavík, „Faxaflóamót“ frá Reykjavík til Akraness og (síðasta ár) „Ljósanæturkeppni“ frá Reykjavík til Keflavíkur auk annarra móta. Félagið heldur líka Reykjavíkurmótið, röð æfingakeppna á hverjum fimmtudegi allt sumarið.

## Titlar
### Íslandsmeistarar í kjölbátasiglingum
1982 (*Assa*) · 1984 (*Assa*) · 2001 (*Besta*) · 2005 (*Besta*) · 2006 (*Besta*) · 2007 (*Besta*) · 2008 (*Dögun*) · 2009 (*Dögun*) · 2010 (*Dögun*) · 2011 (*Dögun*) · 2012 (*Dögun*) · 2013 (*Dögun*) · 2014 (*Dögun*)

## Tenglar
* Vefur Siglingafélags Reykjavíkur, Brokeyjar
Zyklon B

**Zyklon B** var vöruheiti á skordýraeitri sem innihélt blásýru (HCN). Þekktast er Zyklon B fyrir að hafa verið notað í gasklefum í útrýmingarbúðum nasista í Póllandi og víðar.
Framleiðendur eitursins voru efnafyrirtækin Dessauer Werken für Zucker-Raffinerie í Dessau í Þýskalandi og Kaliwerke í Kolin í Tékklandi.
Zyklon B var notað í stórum stíl til að aflúsa fatnað og annað í fangabúðum Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni en líka í gasklefum í búðunum til að taka fólk af lífi.
Myspace

**MySpace** er netsamfélag þar sem skráðir notendur mynda tengslanet gegnum vinahópa, persónulýsingar, blogg, myndir, tónlist og myndbönd. Hægt er að leita innan Myspace og hægt er að senda tölvupóst milli notenda. Myspace hefur verið í eigu fjölmiðlasamsteypunnar News Corporation frá júlí 2005.

Myspace.com var skráð lén árið 1998 en netsamfélagið tók á sig mynd eins í júlí 2003 og var stofnað af Tom Anderson, Chris DeWolfe og hópi forritara. 

## Persónulýsingar
Persónulýsingar (profiles) á Myspace eru upplýsingar um notandann og áhugamál hans og hverja hann vill hitta. Notandi getur hlaðið inn myndum og valið eina þeirra sem einkennismynd fyrir sig. Notendur geta einnig hlaðið inn stuttum myndskeiðum sem hægt er að spila í Flash spilara. Notendur geta ráðið útliti á síðum sínum með því að nota HTML/XHTML kóða og CSS stílskjöl. Algengt er að notendur velji sér tilbúið snið og lími á síðurnar forritsbúta sem spila tónlist og/eða myndskeið. Einfalt er að bæta við persónulýsingar tónlist úr tónlistarkerfi Myspace.

## Vinalistar
Hægt er að sjá hve margir vinir eru skráðir og skoða yfirlit yfir alla vini. Vinir geta skráð inn skilaboð/athugasemdir sem allir geta lesið. Hægt er að senda út fréttabréf (bulletin) til allra á vinalista. Þessi fréttabréf eru eyðilögð eftir tíu daga. Notendur geta stofnað hópa sem hafa sameiginlega vefsíðu og skilaboðakerfi.

## Öryggi
Dæmi eru um að með efni á Myspace hafi verið dreift njósnabúnaði(spyware). Upplýsingum sem notendur gefa á Myspace er iðulega safnað af aðilum sem reyna að selja notendum vörur eða þjónustu. Talið er að stærstur hluti notenda Myspace sé ungt fólk. Myspace er ætlað notendum frá 14 ára aldri og upplýsingar um aldur koma frá notendunum sjálfum. Algengt er að skólastofnanir í Bandaríkjunum leyfi ekki aðgang að Myspace og sérstök lög sem skylda skólastofnanir og bókasöfn sem njóta opinberra styrkja til að koma í veg fyrir að börn taki án eftirlits þátt í netsamfélögum eins og Myspace (DOPA - Deleting Online Predators Act of 2006) eru nú fyrir bandaríska þinginu.

## Tónlist
Tónlistarmenn og hljómsveitir notuðu myspace til að ná til áheyrenda. Myspace lokaði um tíma fyrir aðgang að Youtube myndböndum. 

## Tenglar

* MySpace.com 
* Tom Anderson - MySpace síða hjá stofnanda Myspace
Adolf Eichmann

**Adolf Otto Eichmann** (þekktur sem Adolf Eichmann; 19. mars 1906 – 31. maí 1962) var háttsettur foringi í SS-sveitunum (SS-Obersturmbannführer eða ofursti) og Nasistaflokki Þýskalands í seinni heimsstyrjöldinni.
Hann var einn af helstu skipuleggjendum Helfararinnar.

Nasistar réðust inn í Sovétríkin í júní árið 1941 og hófust handa við að útrýma gyðingum á hernumdu svæðunum. Eichmann safnaði upplýsingum fyrir Reinhard Heydrich og var viðstaddur Wannsee-ráðstefnuna þann 20. janúar 1942 ásamt öðrum skipuleggjendum „lokalausnar“ nasistanna við „gyðingavandanum“. Vegna skipulagshæfileika Eichmanns fól Heydrich honum að sjá um nauðungarflutninga gyðinga í gettó og síðar í útrýmingarbúðir Austur-Evrópu þar sem þeir voru drepnir með eiturgasi. Þjóðverjar réðust inn í Ungverjaland í mars árið 1944 og Eichmann skipulagði nauðungarflutninga stórs hluta ungverska gyðingasamfélagsins. Gyðingarnir voru flestir fluttir til Auschwitz-fangabúðanna þar sem mikill meirihluti gyðinganna var drepinn við komu þeirra. Þegar nauðungarflutningunum var hætt í júlí árið 1944 höfðu 437.000 af 725.000 gyðingum Ungverjalands látið lífið. Undir lok stríðsins sagði Eichmann að hann myndi „stökkva í gröfina hlæjandi því tilhugsunin um að hafa líf fimm milljóna á samviskunni veitti [honum] mikla ánægju“.

Eftir að Þýskaland var sigrað árið 1945 flúði Eichmann til Austurríkis og bjó þar til ársins 1950, en þá flutti hann til Argentínu með fölsuðum skilríkjum. Hann var numinn brott af leyniþjónustu Ísraela, Mossad, árið 1960 og fluttur til Ísraels. Þar var hann ákærður fyrir glæpi gegn mannúð, sakfelldur og hengdur.

Hannah Arendt skrifaði um réttarhöldin yfir Eichmann og samdi bókina *Eichmann in Jerusalem: The Banality of Evil* um þau. Arendt þótti lítið til persónuleika Eichmanns koma og fannst sláandi hve hversdagslegur hann væri í útliti og fasi. Undirtitill bókarinnar, „hversdagsleiki hins illa“, vísaði til kenningar Arendt um að venjulegt og hversdagslegt fólk væri fært um að vinna mikil vonskuverk og þyrfti ekki að vera hatursfullt eða illgjarnt til þess.

## Tilvísanir
Harður diskur

**Harður diskur** er geymslumiðill sem er mikið notaður í tölvum og öðrum stafrænum búnaði. Hann samanstendur af einni eða fleiri hörðum gler eða álskífum sem húðaðar hafa verið með efni sem inniheldur járnoxíð eða aðrar málmagnir sem eru næmar fyrir breytingum á segulsviði. Gögn eru skrifuð á harða diskinn með því að mynda segulsvið við yfirborð skífunnar, og síðan lesin aftur af honum með því að mæla segulmögnun skífunnar. Til að vernda viðkvæmt yfirborð skífunnar er hún sett í harðar umbúðir, yfirleitt úr málmi. Disklingar eru svipaðir hörðum diskum, en skífan er gerð úr mýkra efni og hlífðarskelin mun viðaminni. Harðir diskar hafa einnig verið kallaðir fastir diskar og fastaminni.

Harðir diskar eru stundum tengdir við tölvur með nettengingum eins og FDDI eða Ethernet, algengara er þó að notaðar séu tengibrautir sérstaklega hannaðar til að tengja diska eins og ST506, IBM IDE, ESDI, ATA eða SCSI.