Eignarfall

**Eignarfall**  er fall sem fallorð geta staðið í. Ýmsar forsetningar stýra eignarfalli og í sumum málum stýra ýmsar sagnir eignarfalli. Einnig getur eignarfallið staðið með öðru fallorði og gefið til kynna ákveðin tengsl þess, sem orðið í eignarfalli stendur fyrir, og þess, sem stýrandi orð stendur fyrir.

Eignarfall getur m.a. gefið til kynna:
* uppruna („menn *Rómar*“, þ.e. menn frá Róm)
* einkenni („maður *margra orða*“)
* stærð („*tveggja metra* langur“)
* heild sem stýrandi orð er hluti af („helmingur *þjóðarinnar*“)
* eign („bók *Halldórs*“)
* geranda sagnarmerkingar stýrandi orðs („dómur *Jóns*“, þ.e. Jón dæmir)
* andlag sagnarmerkingar stýrandi orðs („sýknun *Guðmundar*“, þ.e. Guðmundur var sýknaður)
* tíma („*kvölds og morgna*“)

Mörg tungumál hafa eignarfall, þeirra á meðal: arabíska, enska, finnska, georgíska, gríska, hollenska, írska, íslenska, latína, litháíska, pólska, rússneska, sanskrít, og þýska.

## Eignarfall  í íslensku

Eignarfall er eitt af fjórum föllum í íslensku. Auk þess að vera notað með forsetningum, eins og „til“, og með örfáum sögnum, eins og „sakna“, getur aukafallsliður í eignarfalli verið notaður á eftirfarandi hátt í íslensku:
* *Eiginlegt eignarfall*: Gefur til kynna eiganda. Dæmi: „*Þetta er bók *'Guðmundar***“.
* ''Eignarfall heildarinnar'': Gefur til kynna heildina sem stýrandi orð er hluti af. Dæmi: „''Margir '''þingmannanna***“.
* *Leiðareignarfall*: eignarfall án sérstakt fallvalds sem vísar til ferðarinnar eða leiðarinnar sem farin er, t.d. „fara **leiðar sinnar**“. 
* *Tímaeignarfall*: Gefur til kynna hvenær eitthvað gerist. Dæmi: „*Drengurinn les ljóð *'kvölds** og **morgna**''“.
* ''Útskýringar- eða skilgreiningareignarfall'' (''genetivus definitivus''): Er eignarfall sem skilgreinir eða útskýrir. Dæmi: **Gjallarhorn**. Eignarfallið ''Gjallar-'' er hér ekki fall eignarinnar. Þetta merkir ekki: hornin hennar Gjallar. Gjallarhorn er þá hornið sem er eða heitir Gjöll, hin háværa, enda Gjallarhorn lúður. Þetta sama skilgreinandi eignarfall er trúlega að finna í **Fenrisúlfur** (úlfurinn Fenrir) og í nútímamáli er það í nokkrum samsetningum, svo sem **Ísafjarðarkaupstaður** og **Akureyrarbær*'.

=== Sjá einnig ===
* [[Eignarfallseinkunn]]
* [[Eignarfallsflótti]]
* [[Eignarfallsfrumlag]]

== Eignarfall í forngrísku ==
Eignarfall í forngrísku getur m.a. verið notað á eftirfarandi hátt:

* *Genitivus subiectivus*: Eignarfall gerandans; gefur til kynna geranda sagnarmerkingar stýrandi orðs.
* *Genitivus obiectivus*: Andlagseignarfall; gefur til kynna andlag sagnarmerkingar stýrandi orðs.
* *Genitivus possessivus*: Eiginlegt eignarfall; gefur til kynna eiganda.
* *Genitivus partitivus*: Eignarfall heildarinnar; gefur til kynna heildina sem stýrandi orð er hluti af.
* *Genitivus descriptivus*: Eignarfall lýsingarinnar; lýsir nánar stýrandi orði.
* *Genitivus qualitatis*: Eignarfall einkennis; gefur til kynna eiginleika sem stýrandi orð hefur.
* *Genitivus definitivus*: Eignarfall skilgreiningarinnar; getur staðið með stýrandi orði til að skilgreina nánar.
* *Genitivus pretii*: Eignarfall verðleikans; gefur til kynna hvers virði eitthvað er.
* *Genitivus temporis*: Tímaeignarfall; gefur til kynna innan hvaða tíma eitthvað á sér stað.
* *Genitivus separativus*: Eignarfall aðskilnaðarins; gefur til kynna aðskilnað einkum með sögnum sem merkja að hætta, sleppa, mistakast, skorta, þarfnast og vera fjarri.
* *Genitivus comparativus*: Eingarfall samanburðarins. Gefur til kynna eitthvað sem eitthvað annað er borið saman við.
* *Genitivus causae*: Eignarfall orsakarinnar; gefur til kynna orsök einhvers.
* *Genitivus absolutus*: Sjálfstætt eignarfall; nafnorð og lýsingarorð eða lýsingarháttur geta staðið í eingarfalli, málfræðilega ótengt restinni af setningunni og gefið til kynna tíma, skilyrði, orsök, eða viðurkenningu.

== Eignarfall í latínu ==


* *Genitivus subiectivus*: Eignarfall gerandans; gefur til kynna geranda sagnarmerkingar stýrandi orðs. Dæmi *Amor dei* („ást guðs“, þ.e. það er guð sem elskar).
* *Genitivus obiectivus*: Andlagseignarfall; gefur til kynna andlag sagnarmerkingar stýrandi orðs. Dæmi: *Amor dei* (orðrétt: „ást guðs“, þ.e. „guðsást“; þ.e.a.s. það er guð sem er elskaður).
* *Genitivus possessivus*: Eiginlegt eignarfall; gefur til kynna eiganda. Dæmi: *Domus Caesaris* („hús Caesars“).
* *Genitivus partitivus*: Eignarfall heildarinnar; gefur til kynna heildina sem stýrandi orð er hluti af. Dæmi *Multi Romanorum* („margir Rómverjanna“).
* *Genitivus originis*: Eignarfall upprunans; gefur til kynna uppruna einhvers. Dæmi: *Marci filius* („sonur Marcusar“).
* *Genitivus descriptivus*: Eignarfall lýsingarinnar; lýsir nánar stýrandi orði. Dæmi: *Femina magnae prudentiae* („kona mikillar skynsemi“).
* *Genitivus qualitatis*: Eignarfall einkennis; gefur til kynna eiginleika sem stýrandi orð hefur. Dæmi *talentum auri* („talenta úr gulli“).
* *Genitivus definitivus*: Eignarfall skilgreiningarinnar; getur staðið með stýrandi orði til að skilgreina nánar. Dæmi: *Ars scribendi* („listin að skrifa“, eða bókstaflega „list þess að skrifa“).
* *Genitivus pretii*: Eignarfall verðleikans; gefur til kynna hvers virði eitthvað er. Dæmi: *Oratio nullius momenti'' („Ræða einskis virði“).