open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Musterisriddarar

**Musterisriddarar** (latína: *Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici*) voru ein þekktasta regla kristinna riddara á miðöldum og voru við lýði í um tvær aldir.

## Upphaf
Reglan var upphaflega stofnuð í Jerúsalem 1118 til að veita pílagrímum sem lagt höfðu leið sína til Landsins helga vernd og voru það nokkrir franskir riddarar sem stóðu fyrir því. Þeir fengu bækistöðvar á Musterishæðinni í Jerúsalem, í Al Aqsa-moskunni, sem þeir kölluðu Musteri Salómons, og fengu nafn sitt af þessu. Kaþólska kirkjan viðurkenndi regluna um 1129 og eftir það varð hún fljótt fjölmenn og valdamikil. Frá 1139 voru Musterisriddarar undanþegnir sköttum, höfðu frelsi til að fara yfir öll landamæri og lutu páfanum einum.

## Hermenn og fjármálamenn
Musterisriddarar voru einhverjir færustu bardagamenn krossferðanna og reistu virki víða um Evrópu og í Landinu helga en þó sinntu tiltölulega fáir þeirra hermennsku, margir meðlimir reglunnar helguðu sig fjármálastarfsemi fremur en hernaði og má segja að hún hafi rekið eins konar alþjóðlegt bankakerfi. Algengt var að aðalsmenn sem héldu af stað í krossferð eða pílagrímsferð fælu reglunni að sjá um eigur sínar á meðan og fengju í heldur skjöl sem þeir gátu notað í Landinu helga til að fá afhent lausafé hjá fulltrúum reglunnar þar. Reglan hafði af þessu mjög góðar tekjur og keypti lönd og eignir víða um Evrópu, stundaði verslun og átti kaupskip. Sagt hefur verið að regla Musterisriddara hafi í raun verið fyrsta alþjóðafyrirtækið.

## Endalok

Tilvera reglunnar var nátengd krossferðunum og þegar kristnir menn misstu fótfestu í Landinu helga dró úr stuðningi við hana. Musterisriddarar misstu síðustu ítök sín þar árið 1291 og urðu þá að færa sig alfarið til Evrópu. Ýmiss konar orðrómur um launhelgar reglunnar komst á kreik og kveikti tortryggni í hennar garð og það notfærði Filippus 4. Frakkakonungur sér en hann var stórskuldugur við regluna. Árið 1307 hóf hann ofsóknir gegn Musterisriddurum í Frakklandi, lét handtaka þá, pynta og brenna á báli. Ofsóknirnar hófust föstudaginn 13. október og er sagt að þangað sé að leita skýringar á því að föstudagurinn 13. er talinn óheilladagur. 

Filippus beitti svo Klemens V páfa þrýstingi og fékk hann til að banna regluna árið 1312, enda ágirntust bæði kóngur og páfi hinar miklu eignir reglunnar. Í framhaldi af því voru Musterisriddarar í öðrum löndum Evrópu ýmist handteknir (en fæstir þó dæmdir), teknir inn í aðrar reglur eða settir á eftirlaun. Því hefur þó líka verið haldið fram að hluti reglunnar hafi farið í felur, flúið til Bretlandseyja og starfað þar sem leyniregla sem hafi smám saman orðið að Frímúrarareglunni.

## Síðasti stórmeistarinn
Æðsti foringi Musterisriddara bar nafnbótina *stórmeistari*. Sá sem valinn var til þess embættis gengdi því til æviloka og margir stórmeistarar leiddu menn sína til orrustu og féllu fyrir óvinahendi.

Síðasti stórmeistarinn var Jacques de Molay, sem var handtekinn 13. október 1307 og píndur til að játa á sig guðlast en dró játningar sínar síðar til baka. Hann var hafður í haldi næstu árin og brenndur á báli í mars 1314. Hann var þá um sjötugt.

## Heimildir
* 
*
Prentvél

**Prentvél** er tæki notað til að flytja blek yfir á yfirborð eins og pappír með aðferðinni sem kallast prentun. Vélin þrýstir prentplötu þar sem blek hefur verið borið á niður á pappír til þess að skapa mynd. Í fyrstu voru prentvélar notaðar aðallega til að prenta texta en í dag eru þær notaðar til alls konar prentunar. Hún er talin einn áhrifamesti uppfinningur annars árþúsunds og í kjölfar hennar fylgdi samskiptabyltingin sem hafði mikil áhríf á skilningi fólks um veröldina.

Fyrsta prentvélin var sett saman af Johani Gutenberg árið 1440 og hún var byggð á skrúfuprentvélum sem voru í notkun á þeim tíma. Gutenberg var gullsmiður en þróaði fullkomið prentunarkerfi sem fór fram úr hverju stigi þáverandi prentunaraðferðar. Til þess að gera það bætti hann við þáverandi tækni og fann upp nýja tækni sjálfur. Hann fann upp stafmót sem gerði hægt að framleiða laust letur í fyrsta sinn. Með lausu letri varð prentunaraðferðin miklu styttri og einfaldari og varð hægt að fjöldaframleiða bækur í fyrsta sinn.

Á tíma endurreisnar gæti dæmigerð prentvél prentað um 3.600 blaðsíður á degi, miðað við um 2.000 blaðsíður með handprentun en aðeins fáeinar með handskrift. Bækur eftir vinsæla rithöfunda eins og Marteinn Lúther og Desiderius Erasmus fengust í þúsundum eintaka í fyrsta sinn. Gutenberg fann upp prentvélina í Mainz í Þýskalandi og þaðan hafði hún borist til tæplega tveggja hundrað evrópskra borga í tólf löndum innan tveggja áratuga. Fyrir 1500 höfðu yfir tuttugu milljónir binda verið prentuð í Vestur-Evrópu með prentvélum en fyrir 16. öldina hafði prentvélin borist víðar og þá höfðu um 150–200 milljónir binda verið prentuð.

Í dag eru nútímalegir prentarar algengir í skólum, vinnustöðum og á heimilum og gera það að verkum að auðvelt er að framleiða fjölfaldað efni.


European Output of Printed Books ca. 1450–1800.png
Printing towns incunabula.svg
Incunabula distribution by region.png
Incunabula distribution by language.png


## Tengt efni
* Prentun
* Prentari
* Steinprentun
* Offsetprentun

## Heimildir
Aron Ralston

**Aron Lee Ralston** (fæddur 27. október 1975) er bandarískur fjallgöngumaður og fyrirlesari. Hann öðlaðist frægð í maí 2003 þegar hann neyddist til að fjarlægja hendina á sér með vasahníf eftir að hafa fests.
Rafskaut

**Tengipunktur**, **skaut**, **póll** eða **raftengi** fyrir samtengingu við önnur raftæki, rafeindatæki og/eða -íhluti. Getur auk tengipunktsins einnig átt við rafleiðandi hlut, sem settur er inn í ólíkt rafleiðandi umhverfi, svo sem rafvökva, jarðveg eða jörð (sbr. jarðskaut).

Gengur undir ýmsum nöfnum:

for->, plús->, já->  ->skaut, eða ->póll; anóða.

bak->, mínus->, nei->  ->skaut eða ->póll; katóða.

## Tengt efni
* For- og bakskaut

## Tilvísun
Skaut

**Skaut** er getur haft merkingarnar:

*Heimskaut eða póll (jarð- eða stjarnfræðilega).
*Segulskaut (jarð-, stjarn- og/eða raffræðilega).
*Rafskaut, raftengi eða póll (raffræðilega).
*Jarðskaut.
Sundhöll Seyðisfjarðar

**Sundhöll Seyðisfjarðar** var byggð árið 1948 og var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni húsameistara ríkisins. Hún var formlega opnuð 8. júlí 1948.

## Tenglar
* Heimasíða Sundhallar Seyðisfjarðar
Austurríska erfðastríðið

**Austurríska erfðastríðið** var styrjöld eða röð stríða sem háð voru á árunum 1740-1748. Flest lönd Evrópu drógust inn í stríðið en það barst einnig til Norður-Ameríku.

## Orsakir
Stríðið var sagt háð vegna þess að María Teresa af Austurríki tók við völdum þegar Karl 6. faðir hennar lést, en því var mótmælt af ýmsum á þeirri forsendu að konur ættu ekki erfðarétt í ríkjum Habsborgara. Raunveruleg ástæða stríðsins var þó barátta um yfirráð í Evrópu, þar sem Prússar og Frakkar tóku saman höndum til að hnekkja veldi Habsborgara. Á meðal bandamanna Austurríkismanna voru Bretar og Hollendingar en kjörfurstinn af Bæjaralandi studdi Prússa og Frakka. Stríðinu lauk 1748 með friðarsamningum í Aix-la-Chapelle.

Karl 6. dó 1740 og María Teresa varð þá drottning Ungverjalands, Króatíu og Bæheims, erkihertogaynja af Austurríki og hertogaynja af Parma. Í þessum löndum höfðu lengi gilt svonefnd salísk lög, sem kváðu á um að kona gæti ekki erft lendur eða ríki, en Karl 6. hafði gefið út tilskipun árið 1713, þegar hann sá fram á að óvíst væri að honum yrði sonar auðið, þess efnis að kvenkyns afkomendur hans gætu erft ríki hans, og hafði fengið flest þýsku ríkin til að samþykkja þetta. Hins vegar kom aldrei til greina að María Teresa tæki við keisaradæminu af honum. Hugmynd Karls var að eiginmaður hennar, Frans Stefán, yrði kjörinn keisari.

## Stríðið
Friðrik mikli Prússakonungur rauf samkomulagið með innrás í Slésíu 16. desember 1740 og lagði héraðið undir sig. Hann gerði bandalag við Frakka og kjörfurstann af Bæjaralandi, sem kosinn var keisari sem Karl 7. árið 1742, og herir allra ríkjanna réðust til atlögu við Austurríkismenn. Bretar, Hollendingar og fleiri veittu Maríu Teresu stuðning og næstu árin var barist víða í Mið-Evrópu og veitti ýmsum betur. Karl 7. lést snemma árs 1745 og Maríu Teresu tókst að koma því í kring að eiginmaður hennar var kjörinn keisari sem Frans 1. sama ár en stríðið hélt áfram í Evrópu og barst einnig víða um heim þangað sem hin stríðandi ríki áttu nýlendur, svo sem til Karíbahafs, Norður-Ameríku og Indlands.

## Endalok
Stríðinu lauk með friðarsamningum 18. október 1748 og tókst Maríu Teresu að mestu að halda því sem hún hafði haft þegar stríðið hófst en varð þó að sætta sig við hernám Prússa á Slésíu og má segja að það hafi að nokkru orðið kveikjan að Sjö ára stríðinu síðar.

## Heimildir
*
Jantelögin

**Jantelögin** (danska og norska: *Janteloven*, sænska: *Jantelagen*) er hugtak sem notað er á Norðurlöndum og lýsir ákveðnu hugarfari og hegðun sem hópar nota til þess að  viðhalda fylgispekt. Jantelögin eru hugarsmíð dansk-norska rithöfundarins Aksel Sandemose en þau koma fram í skáldsögu hans *[[En flyktning krysser sitt spor]]*. Jantelögin sem eru 10 talsins eru svohljóðandi:

*Þú skalt ekki halda að þú sért eitthvað.
*Þú skalt ekki halda að þú sért jafngóður og við.
*Þú skalt ekki halda að þú sért skynsamari en við.
*Þú skalt ekki ímynda þér að þú sért betri en við.
*Þú skalt ekki halda að þú vitir meira en við.
*Þú skalt ekki halda að þú sért okkur fremri.
*Þú skalt ekki halda að þú getir eitthvað.
*Þú skalt ekki hlæja að okkur.
*Þú skalt ekki halda að nokkur kæri sig um þig.
*Þú skalt ekki halda að þú getir kennt okkur eitthvað.

Bærinn Jante í *En flyktning krysser sitt spor* er byggður á fæðingarstað Sandemose, Nykøbing Mors á Norður-Jótlandi. Sandemose var þó ekki á þeirri skoðun að Jantelögin einskorðuðust við Nykøbing Mors eða Danmörku, þvert á móti taldi hann Jantelögin ekki einskorðast við smábæi og eiga við hvar sem er í heiminum.

## Tilvísanir
Blöndudalur

**Blöndudalur** er dalur í Austur-Húnavatnssýslu, næstaustastur húnvetnsku dalanna, og má segja að hann sé framhald af Langadal og taki við þar sem Svartá sameinast Blöndu úr austri. 

Áin Blanda rennur eftir Blöndudal. Dalurinn er fremur djúpur og þröngur, þótt engin eiginleg fjöll liggi að honum, og þar er lítið um undirlendi en hann er vel gróinn, víða upp á brúnir. Dalurinn skerst langt inn í heiðarnar og er fremri hluti hans óbyggður og telst til afréttarinnar. Heiðin austan Blöndu kallast Eyvindarstaðaheiði en vestan árinnar er Auðkúluheiði. Fremsta drag dalsins kallast Rugludalur, grunnur og grösugur dalur þar sem áður var bærinn Rugludalur. Hann er nú í eyði en hefur lengi verið í eigu hreppsfélagsins, er afgirtur og hefur verið nýttur af nokkrum bæjum í dölunum. Blöndudalur er veðursæll og þar eru margar góðar bújarðir. Af þeim má nefna Höllustaði, Guðlaugsstaði og Löngumýri. Bollastaðir og Eyvindarstaðir er innstu jarðir austan ár og hafa lengi talist til vildisjarða. Hengibrú er á Blöndu í neðanverðum dalnum.

Dalurinn skiptist áður milli tveggja sveitarfélaga, austurhlutinn tilheyrði Bólstaðarhlíðarhreppi en vesturhluti dalsins var í Svínavatnshreppi. Nú er allur dalurinn hluti af Húnavatnshreppi. Kirkjustaður og prestssetur var áður í Blöndudalshólum og áttu bæirnir austan ár og þrír fremstu bæir vestan ár þangað kirkjusókn. Kirkjan var lögð af árið 1880 og prestssetrið fluttist að Bergsstöðum í Svartárdal.

## Heimildir
* 
*
Nýnorræn matargerð

***Nýnorræn matargerð*** er stefna í matargerðarlist sem gengur út á að nýta hefðir og hráefni norrænnar matargerðar til að skapa nýjan, hollan og umhverfisvænan mat. Uppruna nýnorræna eldhússins má rekja til sjónvarpsþáttanna *[[New Scandinavian Cooking]]* sem voru framleiddir af norska fyrirtækinu Tellus Works og sýndir frá 2003. Þáttastjórnendur voru Tina Nordström frá Svíþjóð, Andreas Viestad frá Noregi og Claus Meyer frá Danmörku. Í þáttunum ferðuðust þau til afskekktra staða á Norðurlöndunum og elduðu mat úr staðbundnum hráefnum, berjum, jurtum, fiski og villibráð. Sama ár stofnuðu Claus Meyer og René Redzepi veitingastaðinn Noma í Kaupmannahöfn sem lagði áherslu á árstíðabundið og staðbundið hráefni. Noma stóð fyrir fjölsóttu málþingi um norræna matargerð þetta ár og við það tækifæri var samin „stefnuyfirlýsing nýnorrænnar matargerðar“. Árið 2005 tók Norræna ráðherranefndin stefnuna upp á sína arma. Í stefnunni er lögð áhersla á ferskt, staðbundið hráefni sem er einkennandi fyrir náttúru Norðurlandanna og sem er aflað á umhverfisvænan hátt. Nýnorræna eldhúsið er undir áhrifum frá Slow Food-hreyfingunni, efnafræðilegri matargerð og hugmyndum um hollustu lítið unnins hráefnis og kosti þess að versla á bændamörkuðum.

## Tenglar
* Vefur ráðherranefndarinnar um nýnorræna eldhúsið
* Stefnuyfirlýsing nýnorræna eldhússins á vef Norðurlandaráðs
Bakkatjörn

**Bakkatjörn** er tjörn á Seltjarnarnesi. Tjörnin var áður sjávarlón. Í nágrenni tjarnarinnar eru hringir í landslagi.

## Heimild
* Seltjarnarnes (ferlir.is)
Breiðárlón

**Breiðárlón** er lón við rætur Breiðamerkurjökuls. Úr lóninu rennur á til Fjallsárlóns við rætur Fjallsjökuls og þaðan fellur vatn í Fjallsá til sjávar. Breiðárlón myndaðist þegar Breiðamerkurjökull tók að hopa um og fyrir miðja 20. öld. 

## Tenglar
*Áslaug Gylfadóttir Ummyndun gabbrós við Breiðárlón og áhrif hennar á eiginleika þess í rofvarnir
*Snæbjörn Guðmundsson Ummyndun Gabbróinnskots í Breiðárlóni
Botnstjörn

**Botnstjörn** er vatn við enda Ásbyrgis. Við hamfarahlaupin í Jökulsá á Fjöllum myndaðist hylur innst í ásbyrgi og þar er Botnstjörn nú. Tjörnin er árviss varpstaður rauðhöfðaandarinnar og vestan við hana er fýlavarp.

## Heimild
Frostastaðavatn

**Frostastaðavatn** er lón í Landmannafrétti. Það er umkringt af Dómdalshrauni að vestan, Námahrauni að sunnan og Frostaðahrauni að norðan. Stærð vatnsins er 2,6 km² og meðaldýpt þess er fimm metrar. Vatnið tengist tveimur hálendisleiðunum Fjallabaksleið nyrðri (F 208) og Landmannaleið (F 225). Vatnið er vinsæll veiðistaður.
Íslensk kjötsúpa (aðgreining)

**Íslensk kjötsúpa** getur átt við:

* Íslenska kjötsúpu, þjóðlegan íslenskan rétt.
* Hljómplötuna Íslensk kjötsúpa, sem kom út 1979.
* Sjónvarpsþáttinn Íslensk kjötsúpa.
Hagavatn

**Hagavatn** er vatn við rætur Langjökuls. Farvegur úr vatninu er í gegnum Farið, í Sandvatn og áfram um Sandá og Hvítá út í sjó. Brú var byggð við Farið, en í dag má eingöngu sjá leifar hennar. Árið 1939 lækkaði mjög í vatninu og óttast var um það sama árið 1999 við framhlaup Hagafellsjökuls.

14% lands við vatnið er gróið, 7% er moslendi, 4% mólendi og 2% graslendi.Mikið landfok er við vatnið vegna jökulsins sem er á botni vatnsins. Árið 1996 var gefin milljón til stækkunar Hagavatns og árið 2007 var möguleikinn skoðaður með samstarfi nokkra stofnana og fyrirtækja. Orkuveita Reykjavíkur lét kanna hagkvæmni þess að virkja vatnið árið 2007 og gerð var forathugun að virkjun árið 1985.

Ný göngubrú var reist á Farinu undir Einifelli 26. júlí 2006.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Jökulhlaupin úr Hagavatni; Jón Eyþórsson, Viðar janúar 1939, bls. 106&ndash;109.
Lambavatn

**Lambavatn** er vatn í Lambavatnsgígum, rétt norðan við Lakagíga. Lambavatn er innan friðsvæðis Vatnajökulsþjóðgarðs. Óvíst er hvenær Lambavatnsgígar gusu og Lambavatn varð til.

## Heimildir
Íslensk kjötsúpa

**Íslensk kjötsúpa** eða bara **kjötsúpa** er matarmikil súpa úr lambakjöti og grænmeti. Algengast er að í súpunni séu kartöflur, gulrófur, gulrætur og hvítkál en aðrar grænmetistegundir eru einnig notaðar, svo sem laukur og blaðlaukur, og hún er bragðbætt með þurrkuðum súpujurtum og stundum kjötkrafti. Oft eru notuð grjón í súpuna, svo sem hrísgrjón, hafragrjón eða bygggrjón.

Fyrr á öldum var kindakjöt sem borðað var nýtt oftast soðið í súpu sem gjarna var bragðbætt með mjólkursýru. Þá var ekkert grænmeti í súpunni en oftast eitthvert kornmeti, framan af yfirleitt bygg en þegar hafragrjón og hrísgrjón fóru að flytjast til landsins voru þau einnig notuð. Sumstaðar var dálítið af súru skyri sett út í súpuna. Innfluttar súpujurtablöndur komu svo til sögunnar seint á 19. öld og um svipað leyti var farið að nota grænmeti í súpuna, einkum kartöflur og rófur.

Nýtt lamba- og kindakjöt var ekki eina kjötið sem notað var í súpu. Saltkjöt var oft notað og stundum nauta- og kálfakjöt, svo og hrossakjöt. Yfirleitt er notað kjöt af bóg, framhrygg eða bringu, sagað í fremur stóra bita (súpukjöt). 

Kjötsúpa var oft sunnudags- eða veislumatur og stundum jólamatur en nú er hún fremur hversdagsmatur og jafnvel hægt að fá pakkasúpu frá Toro sem kallast *Íslensk kjötsúpa*. Mörgum finnst súpan vera gott dæmi um hefðbundna íslenska matargerð og þegar Íslendingar erlendis eiga að kynna íslenska matargerð fyrir útlendingum elda þeir oft kjötsúpu.

Svipaðar súpur eru þó þekktar víðar, einkum þar sem svipaðar grænmetistegundir eru ræktaðar og sauðfjárrækt er algeng, svo sem í Noregi og Skotlandi og má nefna súpuna *Scotch broth* sem dæmi.

## Heimildir
* 
*
Valhúsahæð

**Valhúsahæð** er hæð á Seltjarnarnesi. Hæsti staðurinn er 31 m. Hæðin var friðlýst árið 1998. Á hæðinni er rákað berg eftir ísaldarjökul. Hæðin ber nafn sitt af húsum sem fyrr á öldum geymdu veiðifálka Danakonungs. Þar má einnig finna minjar sem tengjast hersetu í seinni heimstyrjöldinni.
 
Á hæðinni er Seltjarnarneskirkja, knattspyrnuæfingavöllur og frisbígolfvöllur.

## Eitt og annað
* Ljóðið *Passíusálmur nr. 51* eftir Stein Steinarr hefst þannig: Á Valhúsahæðini / er verið að krossfesta mann. / Og fólkið kaupir sér far / með strætisvagninum / til þess að horfa á hann.

## Heimild
Fróðleikur um friðlýst svæði (Valhúsahæð)
Rugludalur

**Rugludalur** er lítill dalur í Austur-Húnavatnssýslu, í beinu framhaldi af Blöndudal. Nafnið mun dregið af konunni Ruglu sem bjó þar. Við mynni Rugludals beygir Blöndudalur til suðvesturs, og þar kemur áin Blanda fram úr djúpu og hrikalegu gili, Blöndugili. 

Rugludalur er við vesturjaðar Eyvindarstaðaheiðar. Dalurinn er grunnur og grösugur og í mynni hans var áður bærinn Rugludalur sem er nú í eyði og tilheyrir afréttinni. Þar var áður nægur skógur til kolagerðar, en var mjög eyddur 1708. Eftir Rugludal rennur Rugludalskvísl og vestan dalsins er Rugludalsbunga, 562 m y.s. Vestan hennar er Blöndugilið. Rugludalur er á náttúruminjaskrá, ásamt Blöndugili og Vallgili (svæði 412).

Rugludalur tilheyrði áður Bólstaðarhlíðarhreppi en nú er hann hluti af Húnabyggð. 

## Heimildir
* Náttúruminjaskrá o.fl.
Víkingaöld

**Víkingaöld** er tímabil í sögu Norður-Evrópu sem nær frá árinu 793 til 1066. Tímabilið einkenndist af mikilli útrás sæfara frá Norðurlöndum sem bæði stunduðu verslun og strandhögg (ránsferðir) og síðar landnám í mismiklum mæli. Upphaf víkingaaldar er miðað við fyrstu skjalfestu árás víkinga á England, árásinni á Lindisfarne árið 793, og henni lauk með ósigri Haraldar harðráða Noregskonungs á Englandi 1066.    

Víkingar frá því svæði sem síðar varð Danmörk herjuðu mest á strendur Englands, Fríslands og Frakklands, en þeir sem komu frá því svæði er síðar varð Noregur sigldu mest til Skotlands, Orkneyja, Írlands, Færeyja, Íslands og Grænlands. Sænskir víkingar fóru mest í Austurveg, allt suður til Býsans.

Víkingaöldinni er oft skipt í þrjú tímaskeið:
* 793  – 850: Fyrstu árásir víkinga á England.
* 850  – 1000: Landnám norrænna manna, m.a. í Danalögum á Englandi.
* 1000 – 1066: Meiri háttar landvinningar, svo sem þegar Sveinn tjúguskegg lagði undir sig England.

Á fyrri hluta þessa tímabils skiptust Norðurlönd í litlar stjórnsýslueiningar undir stjórn höfðingja eða smákonunga. Um 1000 fara að myndast stærri yfirráðasvæði eða ríki sem síðar festu sig í sessi. 

Víkingaöldin er hluti af miðöldum í Evrópu, en á Norðurlöndum teljast miðaldir hefjast við lok víkingaaldar. 

## Tengt efni

* Bayeux-refillinn
* Víkingaskip
* Landnámsbær
* Orrustan við Stafnfurðubryggju

## Heimildir
*
Stakkholtsgjá

**Stakkholtsgjá** er móbergsgjá í Stakkholti, norðan við Eyjafjallajökul, sunnan við Þórsmörk og vestur af Goðalandi, . Hún er um 2 km löng, allt að 100 m djúp og þrengist innst. Innst í gjánni fellur bergvatnsfoss.

## Heimild
Jóhann Konráðsson og Kristinn Þorsteinsson syngja íslensk alþýðulög

**Jóhann Konráðsson og Kristinn Þorsteinsson syngja íslensk alþýðulög** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1969. Á henni flytja Jóhann Konráðsson og Kristinn Þorsteinsson fimm lög. Undirleik annast Guðrún Kristinsdóttir. Platan er hljóðrituð í mono. Ljósmynd:Gunnlaugur P. Kristinsson. Prentun umslags: Valprent hf. Akureyri.

## Lagalisti
# Ég sé þig aðeins eina - *Lag - texti: Áskell Jónsson - Daníel Kristlnsson*
# Vorfögnuður - *Lag - texti: Jónas Tómasson - Sveinn Gunnlaugsson* 
# Upp á himins bláum boga - *Lag - texti: Ísl. þjóðlag - Benedikt Gröndal*
# Hríslan og lækurinn - *Lag - texti: Ingi T. Lárusson - Páll Ólafsson*
# Ástarsæla - *Lag - texti: Steingr. Hall - Stelngr. Thorsteinsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Wormlust

**Wormlust** (áður **Wolfheart**) er íslensk hljómsveit sem spilar Black metal tónlist.

Hljómsveitin var stofnuð snemma árið 2003 undir nafninu Wolfheart og var fyrsta demoið. Ave Nokturnum gefið stuttu eftir það. Eftir nokkurra ára hlé kom svo út platan Seven Paths undir nýja nafninu, Wormlust. Næst kom út platan Oblvio Appositus og síðan seinast Svarthol.

## Meðlimir
* Hafsteinn Viðar Lyngdal - Tónlist

### Fyrrum meðlimir
* Wann - Söngur

## Útgáfur
* Wormlust [Demo] CD 2006
* Seven Paths [Demo] CD 2009
* Oblivio Appostius (deiliskífa með Haud Mundus), 2009 Total Holocaust Records
* Svarthol [Demo] CD 2010

## Tenglar
* Opinbera Wormlust heimasíðan
* Wormlust á Metal Archives
* https://www.discogs.com/artist/1794768-Wormlust
Blöndugil

**Blöndugil** er um 18 km langt gil eða gljúfur sem Blanda hefur grafið þar sem hún fellur ofan af heiðum ofan í Blöndudal. Gilið skilur á milli Auðkúluheiðar og Eyvindarstaðaheiðar.  

Blöndugil er víða 50–100 m djúpt, sums staðar með standbjörgum og gróðurblettum. Einna hrikalegast er það hjá svonefndum Tindabjörgum, þar sem það er um 150–200 m djúpt. Gróður er víða mikill í gilinu á klettasillum og í hvömmum, og nálægt svonefndum Hosugeira er skógartorfa sem illfært er í. Grettishlaup er í gilinu, þar eru aðeins um 20 m á milli hamrabrúna. Við norðanvert Blöndugil er þvergil, Vallgil, sem gengur til vesturs.

Blöndugil er skammt frá Kjalvegi og er einna styst að suðurhluta þess sunnan við vatnið Galtaból.
Gilið er í Húnavatnshreppi í Austur-Húnavatnssýslu, en áður var það á mörkum tveggja hreppa sem hafa sameinast. 

Blöndugil er á náttúruminjaskrá, ásamt Vallgili og Rugludal (svæði 412).

## Heimildir
* Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson: *Landið þitt Ísland* 1, Rvík, Bókaútgáfan Örn og Örlygur 1984, 93.
* Náttúruminjaskrá o.fl.
Lilja Sigurðardóttir

**Lilja Sigurðardóttir** er íslenskur rithöfundur. Hún er fædd árið 1972. Fyrstu tvær sögur Lilju komu út hjá bókaútgáfunni Bjarti og fjalla um röð dularfullra dauðsfalla sem smám saman taka að tengjast. Seinni sögurnar eru spennusögur og komu út hjá Forlaginu.

Fyrsta leikrit Lilju, *Stóru Börnin*, var sett upp af leikfélaginu Lab Loka í Tjarnarbíó veturinn 2013-2014. Leikritið hlaut Grímuna, íslensku sviðslistaverðlaunin, sem leikrit ársins 2014.

Bækur Lilju eru eftirfarandi

Spor, 2009

Fyrirgefning, 2010

Gildran, 2015 (Reykjavík Noir 1)

Netið, 2016 (Reykjavík Noir 2)

Búrið, 2017 (Reykjavík Noir 3)

Svik, 2018 

Helköld sól, 2019

Blóðrauður sjór, 2020

Náhvít jörð, 2021

Drepsvart hraun, 2022

Dauðadjúp sprunga, haust 2023
Stirling

**Stirling** (gelíska: *Sruighlea*, skoska: *Stirlin*) er borg í Skotlandi og höfuðstaður Stirling sveitarfélagsins. Í miðborg Stirlingar er vígi og gamall bær sem byggður var upp á miðöldum. Hún liggur við ána Forth. Árið 2017 voru íbúar Stirling um 38.000 manns og íbúar borgarsvæðisins tæp 50.000 manns. Vegna þess er hún smæsta borgin í Skotlandi og meira að segja eru nokkrir bæir í landinu stærri en Stirling.

Þegar Konungsríkið Skotland var til var Stirling einn höfuðvíga þess og Davíð 1. Skotlandskonungur gerði hana að konunglegri borg árið 1130. Árið 2002 var Stirling gerð að opinberri borg af Elísabet 2.
Strandhögg

**Strandhögg** er skyndiárás af sjó á land, yfirleitt til að ræna kvikfé eða öðrum verðmætum og valda usla (tjóni). Strandhögg var áberandi í hernaðartækni víkinga. Reyndu þeir að koma á óvart, ná miklum feng á skömmum tíma og hverfa svo á brott áður en heimamenn næðu að safna liði. 

Stundum var orðið *strandhögg* notað um ránsfenginn sjálfan, til dæmis kvikfé sem rekið hafði verið til strandar og var yfirleitt slátrað þar, a.m.k. að hluta, og sett um borð í skipin sem vistir fyrir leiðangursmenn. Einnig gat verið um margs konar varning að ræða sem auðvelt var að flytja með sér og koma í verð. Á fyrri hluta víkingaaldar tóku þeir stundum fólk til að selja á þrælamörkuðum, bæði konur og karla.

Orðið er ennþá notað í íslensku, um athafnamenn eins og svokallaða útrásarvíkinga.
Myrká (aðgreining)

**Myrká** getur átt við um:
* Myrká, glæpasögu eftir Arnald Indriðason
* Myrká, á í Hörgárdal
* Myrkárdal, dal í Eyjarfjarðarsýslu
* Þjóðsöguna um djáknann á Myrká.
* Myrká, á í Borgarfirði
* Myrká, á sem rennur um Myrkárgil undir Eyjafjöllum
* Myrká (hljómsveit)
Gísli Jónsson

**Gísli Jónsson** er íslenskt mannanafn sem getur átt við:

*Gísla Jónsson (1515-1587), Skálholtsbiskup.
*Gísla Jónsson (1889-1970), stjórnmálamaður.
*Gísla Jónsson (1925-2001), íslenskufræðing og kennara.
Egypska byltingin 2011

**Egypska byltingin 2011** (arabíska: .الثورة المصرية سنة ٢٠١١‎ *al-Thawrah al-Miṣriyyah sanat 2011*) hófst í Egyptalandi þann 25. janúar 2011 þegar byrjað var að mótmæla og uppþot urðu í Alexandríu, Kaíró og öðrum stórum borgum. Mótmælin komu í kjölfar mótmæla í Túnis og henni fylgdu mótmæli og uppþot í öðrum löndum í Norður-Afríku og Mið-Austurlöndum. Milljónir mótmælenda kröfðust afsagnar forsetans Hosni Mubaraks. Þann 11. febrúar sagði Mubarak af sér og við það urðu mikil fagnaðarlæti á götunum.

Þann 21. febrúar fór forsætisráðherra Bretlands, David Cameron í heimsókn til Kaíró. Hann var fyrsti erlendi þjóðarleiðtoginn til að heimsækja landið eftir að Mubarak sagði af sér.

## Heimildir
Lawrence Lessig

**Lawrence Lessig** (f. 3. júní 1961) er bandarískur lögfræðingur, heimspekingur og pólitískur aðgerðasinni. Hann er framkvæmdastjóri Siðfræðistofnunar Edmond J. Safra við Harvardháskóla og lagaprófessor sömuleiðis. Lessig er mikill baráttumaður um að létta á hömlum höfundalaga og hefur skrifað nokkrar bækur um það sem hann kallar „frjálsa menningu”. Hann situr í stjórn fjölda samtaka: Creative Commons, Software Freedom Law Center, ráðgefandi stjórnarmeðlimur við Sunlightstofnunina og fyrrverandi stjórnarmeðlimur Electronic Frontier Foundation. Hann hefur sagst vera hættur að vinna að málefnum tengdum höfundarétti og ætla að snúa sér í meiri mæli að spillingu í bandarísum stjórnmálum.

## Tengt efni
* Hreyfing um frjálsa menningu
* Creative Commons

## Tenglar
* Heimasíða Lessigs
* Change Congress, verkefni sem Lessig stofnaði til
* Fyrirlestur Lessigs um frjálsan höfundarétt frá árinu 2002
* The Future of Ideas, bók eftir Lessig með takmörkuðum Creative Commons höfundarétti
* Culture, bók eftir Lessig með takmörkuðum Creative Commons höfundarétti
* Code: Version 2.0 , bók eftir Lessig með takmörkuðum Creative Commons höfundarétti
* Remix: Making Art and Commerce Thrive in the Hybrid Economy, bók eftir Lessig með takmörkuðum Creative Commons höfundarétti
Notts County (skip)

**Notts County** var breskur síðutogari sem strandaði á Snæfjallaströnd í hamfaraveðrinu í Ísafjarðardjúpi þann 4. febrúar 1968. 18 af 19 manna áhöfn skipsins var bjargað af varðskipsmönnum á varðskipinu ''Óðni''. Sama dag fórust í Ísafjarðardjúpi breski togarinn ''Ross Cleveland'' og ''Heiðrún'' II frá Bolungarvík með þeim afleiðingum af 24 fórust en einn bjargaðist.

Flakið af *Notts County* var seinna dregið á land við Suðurtanga á Ísafirði.

Árið 2019 færði áhafnarmeðlimurinn John Stanley Mutch Byggðarsafni Vestfjarða að gjöf minningarskjöld sem hann saumaði út til minningar um Robert Bowie, áhafnarmeðliminn sem fórst í slysinu, ásamt flugmiðanum heim og mynd af togaranaum á strandstað.

## Tilvísanir
Vertu til er vorið kallar á þig

**Vertu til er vorið kallar á þig** er íslenskur söngtexti saminn af Tryggva Þorsteinssyni. Lagið er eftir Rússann Matvei Isaakovich Blanter. 

## Íslenskur texti
Vertu til er vorið kallar á þig,
vertu til að leggja hönd á plóg.
Komdu út því að sólskinið vill sjá þig
sveifla haka', og rækta nýjan skóg.

## Rússneskur texti
Lagið var samið árið 1938 af Rússanum Matvei Isaakovich Blanter og hinn upprunalegi texti var saminn af Mikhail Isakovsky. Ungar skólastúlkur frumfluttu lagið árið 1941 í Moskvu sem kveðju til rússneskra hermanna sem voru á leið á vígstöðvar seinni heimstyrjaldarinnar.
Friedrich Wöhler

**Friedrich Wöhler** (fæddur 31. júlí 1800 í Frankfurt, dáinn 23. september 1882 í Göttingen) var þýskur efnafræðingur. Hann er þekktastur fyrir að hafa fyrstur manna búið til þvagefni úr ólífrænum efnasamböndum með efnasmíðaferli sem við hann er kennt (*Wöhler-smíð*), en var einnig þekktur fyrir ýmsar rannsóknir aðrar, svo sem einangrun áls og fleiri frumenfna, rannsóknir á málmoxíðum og merkt samstarf hans og Justusar von Liebig á olíum úr beiskum möndlum.
Persónuleikaröskun

**Persónuleikaröskun** er tegund geðraskana og geðsjúkdóma. Þær eru einkenni í atferli einstaklings sem koma niður á öðrum. Maður með slíka röskun nær illa að laga sig að siðum samfélagsins en er þó í eðlilegum veruleikatengslum og hefur rökræna hugsun. Matsatriði er hvar mörk eru á persónuleikaröskun og venjulegu fólki. Líklega er röskunin öfgakennd einkenni hjá fólki. Þær eru gagnlegar til að skilgreina hegðunarmynstur en ekki muninn á heilbrigði einstaklinga.

## Persónuleikaraskanir á Íslandi
Tíðni persónuleikaraskana á Stór-Reykjavíkursvæðinu er 11%, samkvæmt rannsókn á 805 manna úrtaki árið 2009. 

## Dæmi um presónuleikaraskanir
*Jaðarpersónuleikaröskun (e. borderline personality disorder)
*Aðsóknarpersónuleikaröskun (e. paranoid personality disorder)
*Andfélagsleg persónuleikröskun (e. antisocial personality disorder)
*Sjálfsdýrkandi persónuleikaröskun (e. narcissistic personality disorder)
*Árátta og þráhyggja (e. obsessive and compulsive personality disorder)
*Hliðrunarpersónuleikaröskun (e. avoidant personality disorder) 
*Kleyfhuga persónuleikaröskun (e. schizoid personality disorder)
*Geðhrifa persónuleikaröskun (e. histrionic personality disorder)
*Hæðis persónuleikaröskun (e. dependent personality disorder)
*Geðklofalík persónuleikaröskun (e. schizotypal personality disorder)

## Tenglar
*- Áttavitinn, Aðsóknarpersónuleikaröskun 
*Áttavitinn, Andfélagsleg persónuleikaröskun 
*Áttavitinn, narsissismi 
*Áttavitinn, geðhrifa persónuleikaröskun 
*Doktor.is, hliðarpersónuleiki
*Hun.is - Hvað er persónuleikaröskun?

## Heimildir
Siðblinda

**Siðblinda** (e. *psychopathy* eða *sociopathy*) er alvarleg persónuleikaröskun sem einkennist af skorti á samkennd, grunnu tilfinningalífi, sjálfhverfu og blekkingum. Siðblindir einstaklingar (stundum nefndir *síkkópatar*) eru gjarnan lygasjúkir, þá skortir samvisku og leiðast gjarnan út í glæpi, jafnt ofbeldisglæpi sem og svokallaða hvítflibbaglæpi. Siðblinda er ólæknandi. Einstaklingar með slíka röskun geta ekki átt í eðlilegu sambandi við aðra. Þeir eru kaldlyndir og sýnt hefur verið fram á tengsl á milli siðblindu og ofbeldis. Til að mynda eru 20% fanga siðblindir einstaklingar.

Rót siðblindu er er umdeild en stundum talin liggja hjá foreldrum og eiga rætur í uppeldi og mótun siðgæðisvitundar og sjálfsvitundar. Einstaklingur sem verður fyrir ströngum og ósveigjanlegum kröfum þroskar ekki eigin samvisku. Eins nær einstaklingur ekki þroska þar sem veikar fyrirmyndir eru til staðar sem gefa ekki nægilega leiðsögn. Útkoman verður sjálfmiðaður og tillitslaus einstaklingur, sem í flestum tilfellum fellur fyrir þrenns konar hvötum. Þessar hvatir eru kynlíf, peningar og völd

## Tengt efni
* Siðferði

## Heimildir
* Nanna Briem, „Siðblinda ritstjórnargrein“, *Læknablaðið* 96 (6): 2010.
* Gylfi Ásmundsson, „Af hverju stafar siðblinda?“, *Morgunblaðið* 13. júní 1998.
* Harpa Hreinsdóttir, „Siðblinda eða geðvilla“, *Vefur um siðblindu/geðvillu* 31. desember 2011.
Kór Barnaskóla Akureyrar (1974)

**Kór Barnaskóla Akureyrar** er 33 snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1974. Á henni flytja Kór Barnaskóla Akureyrar undir stjórn Birgis Helgasonar; Árstíðirnar, söngleik eftir Jóhannes úr Kötlum við tónlist eftir Birgi Helgason og Siggi og Logi sem er saga í ljóðum, samin eftir erlendri fyrirmynd af Margréti Jónsdóttur við tónlist eftir Sigfús Halldórsson. Myndir á framhlið Jóhanna Baldvinsdóttir 12 ára - Gerður Róbertsdóttir 12 ára. Leikstjórn: Jóhann Ögmundsson. Pressun: EMI A/S Danmörku. Ljósmynd: Norðurmynd: Upptaka Tónaútgáfan: Tæknimenn: Ásmundur Kjartansson og Pálmi Stefánsson. Prentun Valprent. Plata þessi er gefin út i tilefni af 75 ára afmæli Barnablaðsins ÆSKUNNAR.

## Lagalisti
**Árstíðirnar** - *Lag - texti: Jóhannes úr Kötlum*
:Sumarið: Björg Gísladóttir 
:Haustið: Anna Halla Emilsdóttir 
:Veturinn: Ingibjörg Árnadóttir 
:Vorið: Svanbjörg Sverrisdóttir 

Undirleik annast Ingimar Eydal og börn úr Barnaskóla Akureyrar.

Árstíðirnar komu fyrst út í Unga Íslandi 1930. Ljóða- leikur þessi varð strax vinsæll. Jóhannes var einnig skáld barna sem hinna fullorðnu.
Leikurinn hefst á því, að nokkur börn eru að leika sér. En þau eru ekki ánægð með þá leiki, sem þau kunna. Þá dettur þeim í hug, að skapa nýjan leik. Þau velja árstíðirnar; sumar, haust, vetur og vor; gera þær að persónum og leika þær. Fyrst kemur sumarið inn á sviðið í grænum hjúp. Börnin fagna því, og tala við það um unað þess og yndi. Sumarið svarar spurningum þeirra, og uppfyllir óskirnar með góðvild sinni. Þá kemur haust í móleitum klæðum. En þó það boði skugga og kul, á það líka nokkur gæði. Það færir börnunum lömbin þeirra af fjalli; það gefur þeim horn, til að hafa fyrir fé í leik. Næstur er Vetur. Dimmur er hann og kaldur. Einnig hann á nokkuð til ágætis sér. Blessuð jólin, og skíðafannir og skautasvell. En loks kemur vorið, með hjartað fullt af sunnanblæ. Það tjáir gleði sína við endurfundina við börnin, og þau fagna því. Vorinu, sem uppfyllir alla drauma, og vekur lífið af svefni vetrarins.

**Siggi og Logi** - *Lag - texti: Erlent - Margrét Jónsdóttir* 
:Siggi: Ingibjörg Aradóttir
:Logi: Jóhann Ögmundsson

Undirleik annast Ingimar Eydal og börn úr Barnaskóla Akureyrar.

Hér segir frá Sigga litla, sem liggur stúrinn í rúmi sínu, því hann er með magapínu. Kannske hefur hann einhvern tíma farið ógætilega með eldspýtur. Nema hvað? Honum finnst hann hafa kveikt á einni. Og þá kemur Logi. (Eldurinn er hér persónugerður „Logi"). Og Logi tekur að háma í sig allt, sem inni er. Gluggatjöldin, húsgögnin, bækurnar og síðast húsið. Siggi reynir að biðja hann að hætta, en til hvers er það? Mamma og pabbi eru ekki heima. Siggi er hræddur og sakbitinn. Hann hendir sér síðast út um gluggann og meiðir sig. En húsið brennur. En Guði sé lof. Hann vaknar. Þetta var aðeins vondur draumur. Martröð. Húsið stendur óskemmt með öllu innbúi. Mamma og pabbi koma heim og hugga drenginn sinn. Allt er gott aftur. En Siggi hefur kynnst loga. Hann veit nú, að „hættulegur eldur er". Og hann heitir foreldrum sínum af öllu hjarta: „Loga aldrei leik ég að, lofa skal og efna það".
....Lifun

**Lifun** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1971. Á henni flytur hljómsveitin Trúbrot verkið „lifun“. Platan er hljóðrituð í stereó. Upptaka: Morgan Studios, Sound Techniques, London. Upptöku stjórnuðu: Trúbrot og Gerry Boys. Aðstoðarmenn: Peter Flanagan, Ágúst Ágústsson, John Mc Lintock. Bílstjóri: Bualu Kasahiwgu. Útlit: Baldvin Halldórsson. Ljósmynd: Kristján Magnússon.

## Lagalisti
# I. Forleikur - *Lag - texti: Gunnar Jökull - Trúbrot* 
# Hush A Bye - *Lag - texti: Gunnar Þórðarson - Trúbrot*
# To Be Grateful - *Lag - texti: Magnús Kjartansson* 
# School Complex - *Lag - texti: Trúbrot* 
# Tangerine Girl - *Lag - texti: Trúbrot* 
# Am I Really Livin? - *Lag - texti: Gunnar Þórðarson - Rúnar Júlíusson*
# II. Forleikur - *Lag - texti: Trúbrot*
# What We Belive In - *Lag - texti: Trúbrot* 
# Is There Hope For Tomorrow - *Lag - texti: Magnús Kjartansson - Gunnar Þórðarson - Rúnar Júlíusson*
# Just Another Face - *Lag - texti: Gunnar Þórðarson - Rúnar Júlíusson - Gunnar Jökull*
# Old Man - *Lag - texti: Gunnar Þórðarson - Trúbrot* 
# Death And Finale - *Lag - texti: Karl Sighvatsson - Trúbrot*
Make

**make** er hjálparforrit sem smíðar keyranleg forrit og forritasöfn úr frumkóða með því að lesa **make-skrár** (*makefiles*) sem segja til um hvernig unnið er að smíðinni. Þó sjálfvirkri smíði hafi vaxið fiskur um hrygg á síðustu árum er make enn mikið notað, sér í lagi á Unix og Linux.

## Tengt efni
* CMake
* Fastmake
* GNU Automake
Þriðji heimurinn

**Þriðji heimurinn** (eða **3. heimurinn**) er hugtak, sem er oft notað um fátæk lönd á suðurhveli jarðar. Hugtakið kom upp á Vesturlöndum í kalda stríðinu (1952), þar sem *Fyrsti heimurinn* var Vesturlönd, og *Annar heimurinn* var Austantjaldslöndin. Þriðji heimurinn var þá löndin sem hvorki voru í bandalagi með austri eða vestri í upphafi kalda stríðsins.  
Franski félagsfræðingurinn Alfred Sauvy (1898–1990) er upphafsmaður hugtaksins. Hann skrifaði greinina „Þrír heimar, ein jörð“ í blaðið *L'Observateur* 14. ágúst 1952, þar sem hann líkti „þriðja heiminum“ við „þriðju stétt“ í samfélaginu.

Eftir að járntjaldið féll hafa þessi hugtök að miklu leyti glatað merkingu sinni. *Þriðji heimurinn* er samt enn almennt notað hugtak um fátæku löndin í suðri, þó að upphaflega hafi skilgreiningin verið stjórnmálaleg. Annars er mikill munur á stöðu þessara ríkja og eru sum þeirra á miklu framfaraskeiði. Því orkar tvímælis að setja þau í einn flokk. 

Í seinni tíð hafa alþjóðastofnanir sem fást við þróunaraðstoð sett allra fátækustu ríkin eða þjóðabrotin í sérstakan flokk, og er hugtakið *[[Fjórði heimurinn]]* stundum notað um þau. 

## Heimild
* 

## Tenglar
* ''Vísindavefurinn:'' Er rétt að nota hugtakið þriðji heimurinn? 
* ''Vísindavefurinn:'' Hve margir íbúar eru í þriðja heiminum? 
* ''Vísindavefurinn:'' Hver er talin vera helsta orsök þess að þriðja heims ríki nái ekki að rífa sig upp úr fátæktinni?
Kór Barnaskóla Akureyrar (1973)

**Kór Barnaskóla Akureyrar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1973. Á henni flytur Kór Barnaskóla Akureyrar fjögur lög. Platan er hljóðrituð í stereo. Söngstjóri: Birgir Helgason. Undirleik annast: Ingimar Eydal píanó, Árni Friðriksson trommur, Finnur Eydal klarinett, Pálmi Stefánsson bassa. Upptaka: Pétur Steingrímsson. Pressun: E M I a/s. Ljósmynd: Ásgrímur. Prentun: Valprent.

## Lagalisti
# Á Sunnudagsmorgna - *Lag - texti: Norskt Þjóðlag - Tryggvi Þorsteinsson* - Einsöngur: Ingibjörg Aradóttir
# Enn er komið yndælt vor - *Lag - texti: Þýskt lag - Tryggvi Þorsteinsson* 
# Stebbi - *Lag - texti: Birgir Helgason - Tryggvi Þorsteinsson* - Einsöngur: Svanbjörg Sverrisdóttir
# Ef gangan er erfið - *Lag - texti: H. Sjödén - Tryggvi Þorsteinsson*
# Vor í dalnum - *Lag - texti: Birgir Helgason - Rósberg G. Snædal*
# Ég svíf út í vorið - *Lag - texti: Birgir Helgason - Einar Kristjánsson* - Einsöngur: Anna Halla Emilsdóttir
# Það glampar á fannir - *Lag - texti: Birgir Helgason - Tryggvi Þorsteinsson*
Erla Stefánsdóttir (1971)

**Erla Stefánsdóttir** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1971. Á henni flytur Erla Stefánsdóttir fjögur lög. Platan er hljóðrituð í mono. Ljósmynd og hönnun: Hallgrímur Tryggvason. Prentun umslags: Valprent hf. Akureyri.

## Lagalisti
# Mér líður betur - *Lag - texti: Mann Wile - Magnús Benediktsson*
# Hver er sælli en fleygur fugl - *Lag - texti: John Cameron - Birgir Marinósson* 
# Draumaskógur - *Lag - texti: Schwandt, Kahm, Anfree - Kristján frá Djúpalæk*
# Góða nótt - *Lag - texti: Franskt þjóðlag - Egill Bjarnason*
Guðmundur Haukur (plata)

**Guðmundur Haukur** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1972. Á henni flytur Guðmundur Haukur þrjú lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: PYE Recording Studios, Morgan Studios og Sound Techniques, London. Hljóðtæknimenn: Jerry Boys og Allan Florence.

## Lagalisti
# Mynd - *Lag - texti: Mitchell - Guðmundur Haukur*
# Allt er horfið með þér - *Lag - texti: Leander - Guðmundur Haukur* 
# Nú kem ég heim - *Lag - texti: L. Reed, B. Mason - Guðmundur Haukur*
ESA

**ESA** getur átt við: 

* Bandaríska skordýrafræðifélagið (*Entomological Society of America*)
* Bandaríska vistfræðifélagið (*Ecological Society of America*)
* Eftirlitsstofnun EFTA
* Entertainment Software Association
* Evrópsku félagsfræðisamtökin (*European Sociological Association*)
* Geimferðastofnun Evrópu (*European Space Agency*)
Lítið eitt (plata)

**Lítið eitt** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1972. Á henni flytur tríóið Lítið eitt fjögur lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið Reykjavík. Hljóðtæknimaður: Pétur Steingrímsson. Stjórn upptöku: Pálmi Stefánsson, Jón Ármannsson og Lítið eitt. Pressun: Philips, London. Ljósmyndir og útlit: Baldvin Halldórsson.

## Lagalisti
# Syngdu með - *Lag - texti: Theodorakis - Lítill trítill*
# Ástarsaga - *Lag - texti: Champbell, Newmann - V. Óskarsson* 
# Við gluggann - *Lag - texti: Gunnar Gunnarsson - Lítill trítill*
# Endur fyrir löngu - *Lag - texti: Enskt þjóðlag - Lítill trítill*
Hljómsveitin Ljósbrá (plata)

**Hljómsveitin Ljósbrá** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1973. Á henni flytur Hljómsveitin Ljósbrá tvö lög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Pétur Steingrímsson. Ljósmynd: Ásgrímur. Prentun:Valprent h.f., Akureyri

## Lagalisti
# Til suðurlanda - *Lag - texti: Gylfi Ægisson*
# Angur - *Lag - texti: Brynleifur Hallsson - Ká*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Eldhúskappræðurnar

**Eldhúskappræðurnar** voru nokkur óundirbúin orðaskipti (gegnum túlka) milli Richard Nixon varaforseta Bandaríkjanna, og Níkíta Khrústsjov aðalritara Sovéska kommúnistaflokksins við opnun Bandarísku sýningarinnar í Moskvu 24. júlí 1959. Á sýningunni var meðal annars hægt að skoða „bandarískt nútímaheimili“ búið öllum nýjustu heimilistækjum sem Nixon hélt fram í opnunarræðu að allir Bandaríkjamenn hefðu efni á að eignast. Khrústsjov svaraði að í Sovétríkjunum væri lögð áhersla á hluti sem skiptu máli fremur en munað. Orðaskiptin fóru fram á ýmsum stöðum á sýningunni en mest þó í sýningareldhúsinu. Báðir reyndu að rökstyðja kosti síns ríkis og urðu á endanum sammála um þörf fyrir opnari samskipti milli risaveldanna. Þetta var fyrsti fundur háttsettra ráðamanna ríkjanna frá leiðtogafundinum í Genf 1955.

Kappræðurnar voru sýndar í sjónvarpi bæði í Bandaríkjunum og Sovétríkjunum. Niðurstaða þeirra var að vinsældir Nixons jukust heima fyrir. Þær áttu þannig sinn þátt í því að hann var valinn forsetaefni Repúblikanaflokksins árið eftir.  

## Tenglar
*Upptaka af kappræðunum 1. hluti og 2. hluti á YouTube.
Ævintýri (1969)

**Ævintýri** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1969. Á henni flytur hljómsveitin Ævintýri tvö lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið, Pétur Steingrímsson. Útsetning: Ævintýri og Þórir Baldursson. Pressun PYE. Ljósmynd: Óli Páll. Prentun: Litbrá Offset.

## Lagalisti
# Frelsarinn - *Lag - texti: R. Wagner - Jóhanna Erlingsson*
# Ævintýri - *Lag - texti: W. Champell - Ómar Ragnarsson*
Hljómsveit Ingimars Eydal (1973)

**Hljómsveit Ingimars Eydal** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1973. Á henni flytur Hljómsveit Ingimars Eydal tvö lög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Pétur Steingrímsson. Pressun: EMI a/s. Ljósmynd: Myndver. Prentun: Valprent h.f., Akureyri

## Lagalisti
# Spánardraumur - *Lag - texti: Cortes, Rozenstraten, Gomez - Einar Haraldsson*
# Líttu inn - *Lag - texti: P. Kolevijn - Einar Haraldsson* 

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Harpa Gunnarsdóttir (plata)

**Harpa Gunnarsdóttir** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1975. Á henni flytur Harpa Gunnarsdóttir fjögur lög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Tónaútgáfan. Pressun: Soundtek. Ljósmynd: Norðurmynd. Prentun: Valprent h.f., Akureyri

## Lagalisti
# Ef allir væru eins - *Lag - texti: Danskt barnalag - Birgir Marinósson*
# Það var einn sólríkan dag - *Lag - texti: Schroeder, Wayne - Birgir Marinósson* 
# Ég syng hæ og hó - *Lag - texti: Roberts, Spencer - Birgir Marinósson* 
# Elsku kisa mín - *Lag - texti: [[Lennon–McCartney]] - Birgir Marinósson* 

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Hljómsveit Geirmundar Valtýssonar (1981)

**Hljómsveit Geirmundar Valtýssonar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1981. Á henni flytur Hljómsveit Geirmundar Valtýssonar tvö lög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Hljóðriti. Upptökumaður: Sigurður Bjóla. Pressun: Alfa. Ljósmynd: Stefán Peterson. Prentun: Valprent h.f., Akureyri

## Lagalisti
# Sumarfrí - *Lag - texti: Geirmundur Valtýsson - Geirmundur Valtýsson/Hörður Ólafsson*
# Ferðalag - *Lag - texti: Hörður Ólafsson*
Filippo Inzaghi

**Filippo Inzaghi** (fæddur 9. ágúst 1973) er fyrrum ítalskur knattspyrnumaður sem spilaði með t.d. AC Milan og Juventus.
Hailee Steinfeld

**Hailee Steinfeld** (fædd 11. desember 1996) er bandarísk leikkona. Hún er frægust fyrir leik sinn í kvikmyndinni True Grit sem að hún var tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta leikkona í aukahlutverki árið 2011.
Abigail Breslin

**Abigail Kathleen Breslin** (fædd 14. apríl 1996) er bandarísk leikkona og unglingastjarna. Hún er ein yngsta leikkona sem að hefur verið tilnefnd til Óskarsverðlauna. 

Breslin hóf feril sinn sem leikkona þegar hún var þriggja ára gömul í sjónvarpsauglýsingum. Hún var aðeins fimm ára gömul þegar hún fékk stórt hlutverk í kvikmyndinni Signs. Hún hefur einnig leikið í kvikmyndunum Little Miss Sunshine, Nim's Island, Definitely, Maybe, My Sister's Keeper, og Zombieland.
Frasier

***Frasier*** er bandarísk sjónvarpssería sem var sýnd á NBC-stöðinni í Bandaríkjunum í ellefu ár, frá 1993 til 2004. Þátturinn var skapaður og framleiddur af David Angell, Peter Casey, og David Lee í samvinnu við Gramnet og Paramount Network Television.

Frasier er hliðarþáttur vinsælu sjónvarpsþáttanna Cheers, en Frasier Crane var persóna í þeim þáttum áður en þeir liðu undir lok. Kelsey Grammer fer með aðalhlutverk í þáttunum sem sálfræðingurinn Frasier. David Hyde Pierce, John Mahoney, Jane Leeves, og Peri Gilpin fara einnig með hlutverk. Frasier er ein farsælasta hliðarsería allra tíma.