open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nanitor

**Nanitor** er hugbúnaðarlausn fyrir samfellda áhættustýringu vegna netógna (CTEM). Lausnin er þróuð af Nanitor, íslensku fyrirtæki með höfuðstöðvar í Reykjavík.  

## Saga
Nanitor var stofnað árið 2014 af Alfreð Hall og Gunnari Leó Gunnarssyni og var upphaflega þróað til að veita stjórnendum yfirlit yfir tölvuöryggi upplýsingatæknikerfa. Í apríl 2022 varð Jón Fannar Karlsson Taylor framkvæmdastjóri Nanitor. Í maí sama ár tryggði Nanitor sér fjármögnun upp á 220 milljónir króna frá fjárfestingarsjóðnum Brunni Ventures til að styðja við alþjóðlegan vöxt fyrirtækisins.

Í júlí 2023 tók Heimir Fannar Gunnlaugsson við sem framkvæmdastjóri Nanitor.

Í janúar 2024 tók Nanitor á móti Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, háskóla-, vísinda- og nýsköpunarráðherra, til að þakka fyrir opinbera nýsköpunarstyrki sem höfðu stutt við þróun fyrirtækisins.

## Lausnin
Nanitor-hugbúnaðurinn samþættir veikleikaskönnun, grunnstillingarmat, uppfærslustýringu og eftirfylgni öryggisstefna. Þannig veitir hann heildstæða sýn yfir öryggisstöðu fyrirtækja og býður upp á forgangsraðað verkflæði fyrir úrbætur. Kerfið notar „uppgötvunarvél“ (e. Discovery Engine) á hverjum endapunkti til að safna rauntímagögnum um netþjóna, endapunkta, netbúnað og gagnagrunna. Þessum söfnuðu gögnum um grunnstillingar og veikleika er varpað fram í miðlægu viðmóti sem kallast „Nanitor Demanturinn“. Þar er fylgt eftir öryggisstefnum, rangar grunnstillingar eru merktar og lagðar eru til úrbætur. Fjölnotendahönnun (e. multi-tenant architecture) kerfisins er sérsniðin að þjónustuaðilum og gerir þeim kleift að vakta mörg viðskiptaumhverfi úr einni og sömu stjórnstöðinni.

## Heimildir
The Mayhem Ball

**The Mayhem Ball** er áttunda tónleikaferðalag bandarísku söngkonunnar Lady Gaga til stuðnings við plötuna *[[Mayhem (plata)|Mayhem]]* (2025). Ferðin hófst 16. júlí 2025 í Paradise, Bandaríkjunum og lýkur 13. apríl 2026 í New York-borg, Bandaríkjunum.

## Lagalisti
Þessi lagalisti var notaður í sýningunni í Paradise, Bandaríkjunum, 16. júlí 2025.

**Þáttur I: Of Velvet and Vice**
# „Bloody Mary“
# „Abracadabra“
# „Judas“ / „Aura“
# „Scheiße“
# „Garden of Eden“
# „Poker Face“

**Þáttur II: And She Fell Into a Gothic Dream**
# „Perfect Celebrity“
# „Disease“
# „Paparazzi“
# „LoveGame“
# „Alejandro“
# „The Beast“

**Þáttur III: The Beautiful Nightmare That Knows Her Name**
# „Killah“
# „Zombieboy“
# „LoveDrug“
# „Applause“
# „Just Dance“

**Þáttur IV: Every Chessboard Has Two Queens**
# „Shadow of a Man“
# „Kill for Love“
# „Summerboy“
# „Born This Way“
# „Million Reasons“
# „Shallow“
# „Die with a Smile“ 
# „Vanish into You“

**Lokaþáttur: Eternal Aria of the Monster Heart**
# „Bad Romance“

**Aukalög**
# „How Bad Do U Want Me“

## Myndir

Mynd: Lady Gaga - The Mayhem Ball in London (cropped).jpg|„Bloody Mary“
Mynd: Lady Gaga - Poker Face at The Mayhem Ball.jpg|„Poker Face“
Mynd: Lady Gaga - Paparazzi at The Mayhem Ball in London.jpg|„Paparazzi“
Mynd: Lady Gaga Los Angeles - 54891708372.jpg|„Garden of Eden“
Mynd: Lady Gaga Los Angeles - 54892809258.jpg|„Shallow“


## Dagsetningar

## Athugasemdir

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða Lady Gaga
Áramótaskaup 2025

**Áramótaskaup 2025** er áramótaskaup sem var sýnt þann 31. desember 2025 á RÚV. Leikstjórar eru Allan Sigurðsson og Hannes Þór Arason, og handritshöfundar Anna Svava Knútsdóttir, Björn Bragi Arnarson, Jón Jónsson, Karen Björg Eyfjörð og Ólafur Ásgeirsson. Framleiðslufyrirtækið Atlavík sá um framleiðslu.

## Tónlist
* *Hátt Húsnæðisverð* (Ábreiða af „Sweet Child o' Mine“)
Höfundur: Guns N' Roses
Flytjendur: Sverrir Þór Sverrisson, Jóhannes Haukur Jóhannesson, Vigdís Hafliðadóttir

* *Ozempic* (Ábreiða af „Róa“)
Höfundur: Væb
Höfundar ábreiðu: Gunnar Björn Gunnarsson, Hálfdán Helgi Matthíasson, Matthías Davíð Matthíasson, Ingi Þór Garðarsson
Flytjendur: Anna Svava Knútsdóttir, Katla Margrét Þorgeirsdóttir

* *Afhenda Pantanir* (Ábreiða af „APT.“)
Höfundur: Rosé, Bruno Mars
Flytjendur: Aaron Soriano, Alan Jones, Dan Nava

* *Þetta er Partý* (Lokalag skaupsins)
Höfundur lags og texta: Ásgeir Orri Ásgeirsson, Pálmi Ragnar Ásgeirsson, Jón Jónsson
Flytjendur: Jón Jónsson og Ágústa Eva Erlendsdóttir

## Tilvísanir
Born This Way Foundation

**Born This Way Foundation** (skammstafað **BTWF**) er sjálfseignarstofnun sem var stofnuð árið 2012 af bandarísku tónlistarkonunni og aðgerðasinnanum Lady Gaga og móður hennar, Cynthia Germanotta. Nafnið er dregið af plötunni *[[Born This Way]]* (2011) og samnefndu lagi. 

Stofnunin leggur áherslu á geðheilsu og vellíðan ungs fólks með því að stuðla að opnum umræðum um geðheilbrigði, viðurkenna tilfinningar ungs fólks og vinna að því að uppræta fordóma gagnvart geðheilbrigði.

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Konungsbók Snorra-Eddu

**Konungsbók Snorra-Eddu**, Codex Regius GKS 2367 4to, er eitt af meginhandritum Snorra-Eddu, ásamt Uppsalabók (Codex Upsaliensis DG 11), Ormsbók (Codex Wormianus AM 242 fol), og Trektarbók (Codex Trajectinus MSS 1374).  

Konungsbókin er skinnhandrit  sem var að öllu líklegu skrifað einhvern tíman á árunum frá 1300 fram til 1350. Handritið er skrifað á 55 skinnblöð, það er að segja 110 blaðsíður. Það virðist vera skrifað af sama skrifara nema eitt blað. 
Handritið inniheldur Gylfaginningu og Bragaræður með tilheyrandi viðbótum, Skáldskaparmál, þulur og Háttatal.  Í Konungsbókinni er Prologus verulega skertur miðað við önnur handrit þar sem vantar heilt blað fremst í handritið. Göt og rifur víða eru víða í handritinu, sumt hefur orðið við verkun skinnsins en annað eftir að handritið er skrifað.

Aftan við texta Snorra-Eddu í Konungsbók eru tvö kvæði eftir Bjarna Kolbeinsson biskup (d. 1222) úr Orkneyjum: Jómsvíkingadrápa og Málsháttakvæði.

Konungsbókin er ítarlegasta handritið af fjórum meginhandritunum og fræðimenn telja það vera það sem líkist frumhandriti. Vegna þessa er það oftast notað við þýðingar og útgáfur Snorra-Eddu.

Málfar og orðalag Konungsbókar við samanburð við  Ormsbók og Uppsala-Eddu er fornlegast. Þegar 14du aldar handritaskrifarar skrifuðu upp eldri handrit þá notuðu þeir sambland af sínu eigin máli og máli þess forrits sem þeir afrituðu. Þegar þeir rákust á gamlar orðmyndir sem voru þeim framandi aðlöguðu þeir þær ýmist að framburði sínum, gerðu tilraun til að færa þær nær eign málfari eða tóku þær upp óbreyttar.

Óvíst er hvar handitið var skrifað og hver ferill þess var þar til  Brynjólfur Sveinsson biskup keypti handritið 31. janúar 1640 af Magnúsi Gunnlaugssyni í Skálholti en sendi það Friðriki III Danakonungi að gjöf árið 1662. Þaðan kemur nafnið Konungsbók og var það í bókhlöðu konungs uns Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum tók við handritinu 15. febrúar 1985.
## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimir Pálsson, (2003) *Snorra-Edda*. Mál og menning
* Finnur Jónsson. (1931) *Edda Snorra Sturlusonar*. Udgivet efter håndskrifterne af kommissionen for det arnamagnæanske legat. Gyldendalske Boghandel og Nordisk Forlag
* Jon Gunnar Jørgensen, Ritstjóri. (2009) *Snorres Edda - i europeisk og islandsk kontekst*, Snorrastofa,
The Cherrytree Sessions

***The Cherrytree Sessions*** er fyrsta stuttskífa bandarísku söngkonunnar Lady Gaga. Hún inniheldur þrjár órafmagnaðar útgáfur af lögunum „Poker Face“, „Just Dance“ og „Eh, Eh (Nothing Else I Can Say)“. Platan var gefin út 3. febrúar 2009, upphaflega eingöngu í verslunum Borders og í stafrænu niðurhali, og var síðar endurútgefin á geisladiski í ágúst 2010.

*The Cherrytree Sessions* fékk almennt jákvæða dóma frá gagnrýnendum sem lofuðu sönghæfileika Gaga og hljóðfæraleik í lögunum þremur.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Ástin sem eftir er

***Ástin sem eftir er*** er kvikmynd frá árinu 2025 eftir Hlyn Pálmason með Sögu Garðarsdóttur og Sverri Guðnasyni í aðalhlutverkum.

Myndin var frumsýnd á Kvikmyndahátíðinni í Cannes þann 19. maí 2025, þar sem hundurinn Panda, sem fór með stórt hlutverk í myndinni, vann Palme Dog verðlaunin.

## Leikarar

* Saga Garðarsdóttir sem Anna
* Sverrir Guðnason sem Maggi
* Ída Mekkín Hlynsdóttir sem Ída
* Þorgils Hlynsson sem Þorgils
* Grímur Hlynsson sem Grímur

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

*
Uppsala-Edda

**Uppsala-Edda** eða **Uppsalabók** (Codex Upsaliensis DG 11), er eitt af meginhandritum Snorra-Eddu, ásamt Konungsbók Snorra-Eddu, Codex Regius GKS 2367 4to, Ormsbók (Codex Wormianus AM 242 fol), og Trektarbók (Codex Trajectinus MSS 1374).  

Handrit Uppsala-Eddu er talið skrifað snemma á 14. öld, nær aldamótum 1300, til þess benda bæði skrift og orðmyndir. Það er talið meðal hinna elstu handrita Snorra Eddu sem enn eru til.

Handrit Uppsala-Eddu er skrifað á 56 skinnblöð, það er að segja 120 blaðsíður. Þetta er eina handrit Snorra Eddu sem varðveist hefur þar sem vantar hvorki í upphafi né enda. Þrjú blöð eru þó illa skemmd þar sem stór göt skapa að eyður í textanum.

Umfang textans í Uppsala-handritinu er að meðaltali um 30% styttri í samanburði við önnur handrit Snorra-Eddu. Uppsala-Edda er eina handritið sem getur um höfund og hefur almenna
fyrirsögn og efnislýsingu:

Óvíst er um ritunarstað Uppsala-Eddu, en margt bendir til Vesturlands, eða nánar Borgarfjarðar og Dala. Þar var veldi Sturlunga mest og frá þeim virðist margt efni handritsins komið.

Ekkert er vitað um sögu handritsins fyrr en það finnst í Danmörku í eigu Brynjólfs Sveinssonar, síðar biskups í Skálholti, en hann hefur líklega komið með það frá Íslandi. Brynjólfur biskup gaf danska safnaranum Stephanus Johannis Stephanius handritið árið 1639. Ekkja hans seldi handritið, ásamt nokkrum öðrum handritum, til Magnus Gabriel De la Gardie árið 1650. De la Gardie gaf þessi handrit, þar á meðal Silfurbiblíuna, til Carolina Rediviva, Háskólabókasafns Uppsala árið 1669 og hefur það verið þar síðan. 

Talsverður munur er á Uppsala-Eddu og hinum þremur meginhandritunum, bæði innihaldslega  og textalengd. 

Efnisyfirlit Uppsala-Eddu er þannig:
*Prologus 
*Gylfaginning
*Skáldatal, sem er í raun tveir listar, Noregskonungar og skáld sem yrktu um þá
*Ættartala Sturlunga 
*Lögsögumanntal, allt frá Hrafni Hǿngssyni sem var lögsögumaður 930–949 fram að Snorra Sturlusyni 
*Skáldskaparmál (einkum kenningar og heiti, endar með þremur dróttkvæðar þulur)
*Háttalykillinn - Önnur málfræðiritgerðin um hljóðfræði
*Vísnaskrá Háttatals 
*Háttatal sem Snorri kvað (texti, skýringar kenninga og stíls, vísur). Í Uppsala-Eddu eru einungis 56 vísur en í hinum aðalhandritunum eru 102.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimir Pálsson, (2003) *Snorra-Edda*. Mál og menning
* Finnur Jónsson. (1931) *Edda Snorra Sturlusonar*. Udgivet efter håndskrifterne af kommissionen for det arnamagnæanske legat. Gyldendalske Boghandel og Nordisk Forlag
* Jon Gunnar Jørgensen, Ritstjóri. (2009) *Snorres Edda - i europeisk og islandsk kontekst*, Snorrastofa,
Ljósbrot (kvikmynd)

***Ljósbrot*** er kvikmynd frá árinu 2024 eftir Rúnar Rúnarsson. 

## Leikarar

* Elín Hall sem Una
* Katla Njálsdóttir sem Klara
* Mikael Kaaber sem Gunni
* Ágúst Wigum sem Bassi
* Gunnar Hrafn Kristjánsson sem Siggi
* Baldur Einarsson sem Diddi
* Benedikt Erlingsson sem pabbi Unu

## Tilvísanir
Hitmixes

***Hitmixes*** er önnur stuttskífa bandarísku söngkonunnar Lady Gaga. Platan ver gefin út 25. ágúst 2009 og inniheldur remix-útgáfur af lögum af frumraunarplötu Gaga, *[[The Fame]]* (2008). Platan var eingöngu gefin út í Kanada af Universal Music Canada. Á henni eru útsetningar frá ýmsum tónlistarmönnum, þar á meðal RedOne og Space Cowboy, sem áður höfðu unnið með Gaga. Stuttskífan inniheldur endurhljóðblöndur með áhrifum frá tónlist níunda áratugarins og hústónlist. *Hitmixes* komst í áttunda sæti á kanadíska plötulistanum.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Thin Lizzy

**Thin Lizzy** er írsk harðrokkhljómsveit sem stofnuð var árið 1969 í Dublin, Írlandi. Phil Lynott
var söngvari og bassaleikari sveitarinnar þar til hún hætti árið 1983. Hann lést árið 1986.

Sveitin hélt áfram eftir árið 1999 en gaf þó ekki út nýtt efni. Meðal slagara Thin Lizzy eru *The Boys Are Back in Town* og þjóðlagið *Whiskey in the Jar*. 

## Breiðskífur
*Thin Lizzy (1971)
*Shades of a Blue Orphanage (1972)
*Vagabonds of the Western World (1973)
*Nightlife (1974)
*Fighting (1975)
*Jailbreak (1976)
*Johnny the Fox (1976)
*Bad Reputation (1977)
*Black Rose: A Rock Legend (1979)
*Chinatown (1980)
*Renegade (1981)
*Thunder and Lightning (1983)

## Tilvísanir
The Remix

***The Remix*** er remix-plata bandarísku söngkonunnar Lady Gaga. Hún var fyrst gefin út í Japan 3. mars 2010 og inniheldur remix-útgáfur af lögum af fyrstu stúdíóplötu Gaga, *[[The Fame]]* (2008), og endurútgáfu hennar, *[[The Fame Monster]]* (2009). Gefnar voru út mismunandi gerðir af lagalistanum fyrir aðra markaði.

Platan fékk misgóða dóma gagnrýnenda. Hún fór á topp vinsældalista í Grikklandi og á Dance/Electronic Albums-lista *[[Billboard]]* í Bandaríkjunum. *The Remix* náði einnig topp-10 í Belgíu, Bretlandi, Írlandi, Japan, Kanada, Mexíkó og á ''Billboard'' 200 í Bandaríkjunum. Hún varð viðurkennd sem platína í Japan og Brasilíu og gull í Belgíu og Rússlandi. Á heimsvísu hefur platan selst í yfir 500.000 eintökum og er ein af söluhæstu remix-plötum allra tíma.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Cartoon Network

**Cartoon Network** (oft stytt í „CN“) er bandarísk áskriftarstöð sem hleypt var af stokkunum þann 1. október 1992. Cartoon Network var fyrsta kapalrásin sem var eingöngu með barnaefni.
Háttatal

**Háttatal** er þrískipt kvæði, 102 vísur sem sýna eiga hina ýmsu bragarhætti og er hluti af Snorra-Eddu. Þó ekkert sé vitað með vissu er talið af allflestum fræðimönnum  að Snorri Sturluson hafi samið verkið eftir að hann kom frá Noregi 1220. Talið er að hann hafi þá fyrst ort Háttatal en bætt síðan við Skáldskaparmálum, Gylfaginningu og Prologus sem eru uppistaðan í Snorra-Eddu. 

Talið er Snorri hafi orti kvæðið sjálfur og í fyrsta þriðjungi þess lofar hann Hákon Hákonarson Noregskonung, í öðrum þriðjungi Skúla jarl og í síðasta þriðjunginum þá báða fyrir sigursæld í orrustum og örlæti við fylgismenn sína.

Skiptingin í kvæði virðist byggjast frekar á innihaldi en formi. Fyrsta kvæðið er helgað Hákoni konungi, annað kvæðið mestu helgað Skúla, og hið þriðja, fjallar einnig að mestu um Skúla, þótt síðustu vísurnar séu um báða  höfðingjana. Í síðustu vísunni stærði skáldið sig að hafa notað 100 bragarhætti á Háttatal.

Háttatal samanstendur af 102 vísum sem sýna eiga hina ýmsu bragarhætti með skýringum um stuðla og höfuðstafi, hrynjanda, hálfrími, endarími, bragarháttum og heitum og kenningum. 

Sjö handrit af Snorra-Eddu hafa varðveist. Ekkert þeirra er algjörlega óskemmt og engin tvö þessara handrita innihalda nákvæmlega sama efnið því að verkið var í stöðugri þróun og endursköpun eins og algengt er um kennslubækur.  Fjögur aðalhandrit Snorra-Eddu eru til, þrjár skinnbækur frá 14. öld: Konungsbók (*Codex Regius* GKS 2367 4°), Uppsalabók (*Codex Upsaliensis* DG 11), Ormsbók (*Codex Wormianus* AM 242 fol), og Trektarbók (*Codex Trajectinus* MSS 1374), sem er pappírsuppskrift frá því um 1600 eftir glötuðu handriti frá 13. öld.

Konungsbók er eina  meginhandritið sem inniheldur allan textann, þó með smávægilegum textatjóni vegna skemmda á skinninu. Textinn er skrifaður með einni hendi en annar, næstum samtíma skrifari, hefur á köflum leiðrétt erindin, til dæmis með því að stroka út og skipta út orð og bókstöfum. Hin þrjú meginhandritin innihalda aðeins hluta af Háttatal: Í Trektarbók hafa nokkur blöð horfið aftan á handritinu; núverandi síðasta blað endar með inngangi að erindi 62. Í Ormsbók vantar bæði upphaf og enda Háttatals; varðveitti textinn nær frá skýringunum sem fylgja erindi 6 og lýkur í miðju erindi 86. Í Uppsala-Eddu nær Háttatal aðeins eins að vísu 56, en ólíkt Trektarbók og Ormsbók vantar engin blöð. Að auki, á undan Háttatali sjálfu, hefur Uppsala-Edda vísnaskrá yfir nöfn bragarhátta og fyrstu eina eða tvær línur úr hverri vísu af þeim fyrstu 35 vísunum.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Bragi - óðfræðivefur  (Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og Óðfræðifélagið Boðn)
* Heimir Pálsson, (2003) *Snorra-Edda*. Mál og menning
* Heimir Pálsson sá um útgáfuna. (2013) Snorri Sturluson. *Uppsala-Edda*. Uppsalahandritið DB 11 4to. Snorrastofa
* Finnur Jónsson. (1931) *Edda Snorra Sturlusonar*. Udgivet efter håndskrifterne af kommissionen for det arnamagnæanske legat. Gyldendalske Boghandel og Nordisk Forlag
* Jon Gunnar Jørgensen, Ritstjóri. (2009) *Snorres Edda - i europeisk og islandsk kontekst*, Snorrastofa,
Skeiðklukka

**Skeiðklukka** er úr sem er hannað til að mæla þann tíma sem líður frá því að hún er virkjuð þar til hún er stöðvuð.

Hefðbundið skeiðúr, skeiðklukka fyrir handvirkar tímatökur, virkar þannig að sá sem heldur á skeiðklukku virkir hana með því að ýta á hnapp og stöðvar hana með öðrum. Í fullkomlega sjálfvirkri tímatöku virkjast skeiðklukka sjálfkrafa með hjálp skynjara. Á hefðbundnu skeiðúri eru tveir hnappar á hulstrinu: efri hnappurinn virkir klukkuna og þegar ýtt er á hann aftur stöðvast hún og sýnir liðinn tíma. Hinn hnappurinn endurstillir klukkuna í núll og er einnig notaður til að skrá millitíma (split) eða heildarfjölda hringja á keppnisbraut (lap). Þegar ýtt er á „split“-hnappinn meðan skeiðklukkan er í gangi má lesa liðinn tíma, en sjálfvirki vélbúnaðurinn heldur áfram að mæla heildartímann. Ýtt er aftur á hnappinn til að sýna aftur heildartímann.

Vélrænar skeiðklukkur eru knúnar áfram af gormfjöður sem þarf að vinda upp, venjulega með því að snúa riffluðu hnappi efst á skeiðklukkunni eða með öðrum hætti.

Stafrænar skeiðklukkur eru miklu nákvæmari en vélrænar þar sem þær nota tíðnigjafa. Þar sem þær innihalda örflögu hafa þær oft einnig dagsetningar- og klukkuaðgerðir.  Fyrsta stafræna skeiðklukkan sem var notuð í skipulögðum íþróttum var Digitimer, þróuð af *Cox Electronic Systems, Inc.* í Salt Lake City, Utah (1962). Skjárinn notaði kaldskautsperur til þess að birta tímann og gaf nákvæmni niður í 1/1000 úr sekúndu.
A Very Gaga Holiday

***A Very Gaga Holiday*** er lifandi stuttskífa bandarísku söngkonunnar Lady Gaga. Platan inniheldur lög sem Gaga flutti í sjónvarpsþættinum *A Very Gaga Thanksgiving* á ABC. Hún var gefin út í Bandaríkjunum 22. nóvember 2011, eingöngu á iTunes Store og Amazon, og 26. nóvember í öðrum löndum. EP-platan samanstendur af djassútgáfum af lögunum „Orange Colored Sky“ og „White Christmas“, ásamt órafmögnuðum útgáfum af lögunum „You and I“ og „The Edge of Glory“, sem bæði eru upprunalega á plötunni *[[Born This Way]]* (2011).

Eftir útgáfu *A Very Gaga Holiday* fékk platan misgóða dóma gagnrýnenda. Hún komst á vinsældalista í Bandaríkjunum, Frakklandi og Kanada, en „White Christmas“ komst á smáskífulista í Belgíu, Bretlandi og Japan.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Walter Salles

**Walter Moreira Salles Júnior** (f. 12. apríl 1956) er brasilískur kvikmyndagerðarmaður.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

### Stuttmyndir

### Sjónvarp

### Heimildamyndir

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

*
Dawn of Chromatica

***Dawn of Chromatica*** er þriðja remix-plata bandarísku söngkonunnar Lady Gaga. Hún var gefin út 3. september 2021 af Streamline og Interscope Records. Platan inniheldur remix-útgáfur af lögum af sjöttu stúdíóplötu Gaga, *[[Chromatica]]* (2020), og einkennist af neðanjarðar hyperpoppi með samstarfi fjölda popp- og raftónlistarmanna.

Markmið Gaga með plötunni var að sýna stuðning til yngri og upprennandi listamanna. Meðal þeirra sem unnu að plötunni eru Arca, Rina Sawayama og Charli XCX, auk Ariana Grande, Blackpink og Elton John sem komu fram á upprunalegu plötunni. *Dawn of Chromatica* fékk almennt jákvæða dóma gagnrýnenda. Platan komst í 66. sæti á bandaríska ''Billboard'' 200-listanum en fór á toppinn á Dance/Electronic Albums-listanum.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Yukio Hatoyama

**Yukio Hatoyama** (japanska: 鳩山 友紀夫; f. 11. febrúar 1947) er japanskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Japans frá 2009 til 2010.

Hatoyama er af ríkri og voldugri stjórnmálaætt. Hann er barnabarn Ichirō Hatoyama, var forsætisráðherra Japans á sjötta áratugnum og hinn afi hans stofnaði Bridgestone, stærsta dekkjaframleiðslufyrirtæki heims. Faðir Hatoyama var utanríkisráðherra Japans á áttunda áratugnum hans og bróðir hans var ráðherra í ríkisstjórn Tarō Asō. Eiginkona hans, Miyuki Hatoyama, er leik­kona, mat­reiðslu­bóka­höf­und­ur, fata­hönnuður og sjón­varps­stjarna.

Hatoyama var leiðtogi Lýðræðisflokksins, sem vann stórsigur gegn ríkisstjórn Frjálslynda lýðræðisflokksins í þingkosningum Japans árið 2009. Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn hafði þá farið nánast óslitið með völd í Japan í hálfa öld. Í kosningabaráttunni hafði Lýðræðisflokkurinn boðað öflugra velferðarkerfi og breytta utanríkisstefnu með nánara sambandi við Asíu og auknu sjálfstæði gagnvart Bandaríkjunum. Japanska þingið staðfesti kjör Hatoyama til forsætisráðherra þann 16. september 2009.

Í kosningabaráttunni hafði Hatoyama lofað að beita sér fyrir því að herstöð Bandaríkjanna á Okinawa yrði lokað. Í maí 2010 tilkynnti Hatoyama hins vegar að herstöðin fengi að vera þar áfram og bað kjósendur afsökunar á því að hafa gengið á bak orða sinna. Hatoyama sagði síðan af sér þann 3. júní 2010 eftir aðeins átta mánuði í embætti. Hann sagði ástæðuna vera bæði fjármögnunarhneyksli og ákvörðunina um að leyfa bandaríska hernum að halda herstöðinni og sagðist hafa brugðist trausti þjóðarinnar.

Hatoyama heimsótti Krímskaga árið 2015 og fullyrti að innlimun Rússlands á Krímskaga hefði verið lögleg. Hann spáði því jafnframt ranglega að Úkraína og Atlantshafsbandalagið myndi gera kjarnorkuárás á Rússland árið 2023.

## Tilvísanir
Barði Guðmundsson (þjóðskjalavörður)

**Barði Guðmundsson** (f. 12. október 1900; d. 11. ágúst 1956)  var íslenskur alþingismaður, sagnfræðingur og þjóðskjalavörður.

Barði fæddist á Þúfnavöllum í Hörgárdal, og brautskráðist úr Menntaskólanum í Reykjavík 1923. Hann stundaði síðar háskólanám í sagnfræði, fyrst í Osló, en síðan í Kaupmannahöfn, og lauk meistaraprófi þaðan haustið 1929. Hann var kennari við Menntaskólann í Reykjavík 1929–1936. Skólaárið 1930–1931 var hann settur prófessor í Íslandssögu við heimspekideild Háskóla Íslands. Árið 1935 var hann skipaður þjóðskjalavörður við Þjóðskjalasafn Íslands og gegndi því embætti til æviloka. 

Hann sat á Alþingi sem landskjörinn þingmaður fyrir Alþýðuflokkinn 1942–1949, og var forseti neðri deildar 1945–1949.

## Ritstörf
Barði var kunnur fyrir ritstörf sín, skrifaði fjölmargar greinar um sagnfræði. Hann var sérstaklega þekktur fyrir Njálurannsóknir sínar. Taldi hann að ritun Njálu væri innlegg í pólitískar deilur samtíma höfundar og því ætti fyrst og fremst að líta á Njálu og aðrar Íslendingasögur sem skáldverk. 

Hann skrifaði margar greinar og greinaflokka um ýmsa þætti úr sögu Íslendinga og varpaði meðal annars nýju ljósi á goðorðaskipunina fornu og ekki síst um uppruna íslensks þjóðernis. Hann setti meðal annars fram „Herúlakenninguna“ um að Íslendingar séu afkomendur Herúla og séu að uppruna sérstakur þjóðflokkur, aðgreindur frá öðrum þjóðflokkum á Norðurlöndum. Barði hélt því fram eftir rannsóknir sínar að margir landnámsmanna sem komu frá Noregi til Íslands hafi borið sérkenni þessa þjóðflokks með sér, meðal annars skáldahefðina sem fljótlega reis á Íslandi hefði ekki átt sér neina hliðstæðu í Noregi, Freysdýrkunina, að staða kvenna hefði verið öll önnur en í Noregi, dálæti á svínum hefði verið mikið á Íslandi en ekki í Noregi og birtist meðal annars í fjölda Saurbæja á Íslandi. Barði færði rök fyrir þessari tilgátu sinni í sex ritgerðum sem nefndust „Uppruni íslenzkrar skáldmenntar I-VI“ í menningartímaritinu *[[Helgafell (tímarit)|Helgafelli]]* árin 1942 til 1945. Herúlatilgátan kemur einkum fram í síðustu greininni, en áður færir hann rök fyrir þeim mun sem hann taldi vera á miðaldamenningu á Íslandi annars vegar og í Noregi og Danmörku hins vegar. Greinarnar vöktu mikla athygli á sínum tíma. Þær voru endurbirtar ásamt fleiri greinum Barða í bókinni *Uppruni Íslendinga* árið 1959.

Kenningar Barða hafa ekki náð hljómgrunni meðal annarra fræðimanna og er meginástæðan sú að Barði valdi í rauninni örfá einkenni sem styðja kenninguna en lét sér sjást yfir fjölda annarra sem erfitt er að koma heim og saman við hana.

## Ritverk
*Barði Guðmundsson, *Uppruni Íslendinga. Safn ritgerða*. Reykjavík: Menningarsjóður, 1959
*Barði Guðmundsson, *Höfundur Njálu. Safn ritgerða*. Reykjavík: Menningarsjóður, 1958.

## Tilvísanir
Geir Kristjánsson

**Geir Kristjánsson** (25. júní 1923 - 18. september 1991) var íslenskt skáld og þýðandi. Geir var sérstaklega var kunnur fyrir þýðingar úr rússnesku.  

Geir fæddist á Húsavík, sonur Kristjáns Ólasonar og Rebekku Pálsdóttur. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri vorið 1943, nam norræn fræði við Háskóla Íslands um skeið, lagði síðan stund á slavnesk mál við háskólann í Uppsölum í Svíþjóð.  Geir dvaldist einnig í París og stundaði bókmennta- og fagurfræðinám við Sorbonne-háskólann í París. 

## Frumsamin verk
* Daginn fyrir dómsdag (sjónleikur í þremur þáttum) (1951 (óútgefið?)
* Stofnunin (smásögur) (1956) 
* Snjómokstur (leikrit) (1970)

## Þýðingar
* Lífið bíður (eftir Pjotr Andrejevítsj Pavlenko) (1953) 
* Tilraun til sjálfsævisögu (eftir Boris Pasternak) (1961) 
* Ský í buxum og fleiri kvæði (eftir Vladímír Majakovskíj) (1965) 
* Skóarakonan dæmalausa (gamanaleikur eftir Federico García Lorca) (1965) (óútgefið?)
* Sagan af Serjoza: þættir úr lífi lítils drengs (eftir Vera Fjodorovna Panova) (1967)
* Hin græna eik (ljóðaþýðingar) (1970) 
* Undir hælum dansara: ljóðaþýðingar úr rússnesku (1988) 
* Dimmur söngur úr sefi: safn ljóðaþýðinga (1991) 
* Sögur, leikrit, ljóð : frumsamin verk og þýðingar (2001)
Vestri (knattspyrna kvenna)

**Kvennalið Vestra í knattspyrnu** er hluti af knattspyrnudeild Íþróttafélagsins Vestra í Ísafjarðarbæ.

## Saga
Eftir að meistaraflokkur kvenna hjá ÍBÍ lagðist af árið 1988 þá var stofnaður meistaraflokkur kvenna hjá BÍ. Félagið lék í næst efstu deild það sama ár og sigraði liðið næst efstu deild en þáði ekki sæti sitt í efstu deild árið eftir og tefldu ekki fram liði aftur fyrr en árið 1992. Þáttaka félagsins á Íslandsmótinu næstu árin var stopul en lengsta samfellda vera félagsins þar var á árunum 2012 til 2015, fyrst í sameiningu við Bolvíkinga undir nafninu BÍ/Bolungarvík og seinasta árið með Íþróttafélag Reykjavíkur undir nafninu ÍR/BÍ/Bolungarvík.

Árið 2024 var meistaraflokkur enn og aftur endurvakinn, í þetta sinn undir merkjum Vestra í 2. deild kvenna. Eftir að hafa endað í 12 sæti í deildarkeppni 2. deildar, þá vann lið sig upp í 10. sæti eftir að hafa farið taplaust í gegnum úrslitakeppni liða í 10-13. sæti.

## Þjálfarar

## Titlar
***[[1. deild kvenna]]**
** **Sigurvegarar (1):** 1989

## Heimildir

## Ytri tenglar
*Opinber vefsíða
Barði Guðmundsson

**Barði Guðmundsson** getur átt við:
* Barða Guðmundsson, þjóðskjalavörð
* Barði Guðmundsson, leikara
Naoto Kan

**Naoto Kan** (japanska: 菅 直人; f. 10. október 1946) er japanskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Japans frá 2010 til 2011. Kan var leiðtogi Lýðræðisflokksins, sem var við völd í Japan frá 2009 til 2012 eftir sigur sinn gegn Frjálslynda lýðræðisflokknum í þingkosningum árið 2009.

Kan var fjármálaráðherra Japans í ríkisstjórn Yukio Hatoyama frá janúar 2010. Sem fjármálaráðherra talaði Kan fyrir því að skattar yrðu hækkaðir og dregið úr útgjöldum til þess að Japan gæti staðið skil á skuldum sínum, sem voru þær hæstu meðal þróaðra þjóða. Kan tók við af Hatoyama sem leiðtogi Lýðræðisflokksins og sem forsætisráðherra eftir að Hatoyama sagði af sér í júní sama ár vegna deilna um framtíð herstöðvar Bandaríkjahers á eyjunni Okinawa. Kan hélt 11 af 17 ráðherrum úr stjórn Hatoyama þegar hann stofnaði stjórn sína. Við embættistöku sína sagðist Kan vilja bæta samskiptin við Bandaríkin og virða gerða samninga um herstöðina á Okinawa, sem fólu í sér að hún yrði færð á norðurhluta eyjarinnar.

Á minningardegi um seinni heimsstyrjöldina árið 2010 rufu Kan og ríkisstjórn hans gamla hefð með því að heimsækja ekki minnismerki um japanskar stríðshetjur í Tókýó. Þess í stað baðst Kan afsökunar á þeim þjáningum sem styrjöldin olli. Japanskir ráðamenn höfðu lengi haft þann sið að heimsækja minnismerkið á þessum degi, sem hafði verið umdeilt þar sem meðal annars var verið að heiðra stríðsglæpamenn á borð við Hideki Tōjō.

Hamfarirnar í Japan 2011 settu svip á forsætisráðherratíð Kans. Í kjölfar jarðskjálftans og flóðbylgjunnar sem fóru yfir Japan í mars það ár varaði Kan við því að ekki hefði skap­ast jafn mikið neyðarástand í landinu frá lokum seinna stríðs. Í tilkynningu sinni um sprengingar í kjarnorkuverinu í Fukushima vegna hamfaranna greindi Kan frá því að geislavirkni á svæðinu hefði aukist umtalsvert en biðlaði þó til fólks að halda ró sinni og skipaði ekki brottflutning fólks frá Tókýó. Í apríl 2011 tilkynnti stjórn Kans að hún hygðist setja andvirði 49 milljarða dala, eða um 5.530 milljarða íslenskra króna, í neyðarsjóð til að takast á við afleiðingar hamfaranna.

Vinsældir Kans jukust til skamms tíma eftir hamfarirnar en í ágúst var hann orðinn óvinsælli en áður og innan við fimtungur Japana sagðist ánægður með störf hans. Hækkanir Kans á söluskatti til að afla ríkinu tekna svo hægt væri að vinna bug á skuldavanda Japans mældust einnig illa fyrir og urðu honum til frekari óvinsælda. Lýðræðisflokkurinn hlaut slæma útreið í kosningum á efri deild japanska þingsins í júlí 2010, einungis um ári eftir stórsigur sinn í þingkosningunum árið áður. Kan sagði að endingu af sér sem forsætisráðherra og leiðtogi Lýðræðisflokksins þann 26. ágúst 2010.

## Tilvísanir
Yoshihiko Noda

**Yoshihiko Noda** (japanska: 野田 佳彦; f. 20. maí 1957) er japanskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Japans frá 2011 til 2012. Noda var leiðtogi Lýðræðisflokksins, sem fór fyrir ríkisstjórn Japans frá 2009 til 2012.

Noda var fjármálaráðherra í ríkisstjórn forvera síns, Naoto Kan. Hann þótti varkár í því embætti og hafði lýst sig fylgjandi því að hækka skatta á tekjuháa til að mæta tekjuþörf ríkisins, sem var stórskuldugt. Noda var hins vegar andvígur því að hækka skatta á áfengi og tóbak.

Noda var kjörinn leiðtogi Lýðræðisflokksins og forsætisráðherra Japans þegar Naoto Kan sagði af sér í lok ágúst árið 2011. Þegar Noda tók við embætti var stjórnin enn að fást við eyðilegginguna eftir jarðskjálftann og flóðið sem fóru yfir Japan í mars 2011. Enn var mikil hreinsun og uppbygging óunnin vegna hamfaranna og orkuframleiðsla í landinu var illa löskuð vegna sprenginga í kjarnorkuverinu í Fukushima í skjálftanum. Þegar þarna var komið hafði Lýðræðisflokkurinn tapað meirihluta á efri deild japanska þingsins og átti því erfitt með að koma málum sínum í gegn.

Sem forsætisráðherra lét Noda hækka vöruskatta í landinu, sem varð honum til mikilla óvinsælda og leiddi til þess að þrír fyrrverandi ráðherrar lýstu yfir framboði gegn honum í formannskjöri Lýðræðisflokksins.

Noda lét endurræsa tvo af 50 kjarnorkuofnum Japans í júní 2012. Kjarnorkuverunum hafði verið lokað eftir kjarnorkuslysið í Fukushima en Noda sagði japanskt þjóðfélag ekki geta lifað af ef verin yrðu öll höfð í biðstöðu.

Noda lét rjúfa þing og boða til þingkosninga í nóvember 2012. Í kosningunum tapaði Lýðræðisflokkurinn illa fyrir Frjálslynda lýðræðisflokknum undir forystu Shinzō Abe. Noda viðurkenndi ósigur og sagði í kjölfarið af sér sem leiðtogi Lýðræðisflokksins.

Noda hefur áfram verið virkur í japönskum stjórnmálum eftir að hann lét af embætti forsætisráðherra. Í september 2024 var hann kjörinn leiðtogi Stjórnarskrárbundna lýðræðisflokksins, eins af arftökum Lýðræðisflokksins. Flokkurinn bætti við sig miklu fylgi undir forystu Noda í þingkosningum árið 2025. Þegar japanska þingið kaus um forsætisráðherra eftir þingkosningarnar tapaði Noda fyrir Shigeru Ishiba, leiðtoga Frjálslynda lýðræðisflokksins.

## Tilvísanir
Bengt Jönsson Oxenstierna

**Bengt Jönsson Oxenstierna** (d. 1450) var sænskur aðalsmaður og stjórnmálamaður af hinni voldugu Oxenstierna-ætt. Hann gegndi lykilhlutverki í sænskum stjórnmálum á fyrri hluta 15. aldar, meðal annars sem *riksdrots*. Þótt hans sé minnst fyrir embættisstörf sín var persónulegt líf hans einnig markað af dramatískum atburðum og sögusögnum sem hafa lifað með í munnmælum.

## Ævi og fjölskylda
Bengt fæddist á síðari hluta 14. aldar í Södermanland. Hann var sonur Jöns Bengtsson Oxenstierna og ólst upp í aðalsumhverfi þar sem pólitísk bandalög og fjölskyldutengsl skiptu sköpum. Bróðir hans, Nils Jönsson Oxenstierna, varð einnig ríkisráðsmaður.

Bengt kvæntist **Katarínu Turesdóttur Bielke** árið um 1420 og áttu þau saman þrjú börn. Heimildir nefna að hjónabandið hafi verið pólitískt skipulagt, en samt sem áður var Bengt sagður hafa sýnt eiginkonu sinni óvenjulega virðingu og samráð, sem þótti sjaldgæft í aðalsfjölskyldum á þessum tíma.

## Leyndar atvik og sögusagnir
Þótt opinberar heimildir segi fátt um einkalíf Bengts, lifðu áfram ýmsar sögusagnir:

* **Mál Sniglaborgar (1434):** Samkvæmt munnmælum hélt Bengt leynilegan fund með upprennandi aðalsmönnum í Sniglaborgarvirki þar sem rætt var um að svipta Eiríki af Pommern sænsku krúnunni. Þó er óljóst hvort hann tók virkan þátt eða reyndi að miðla málum.
* **Ástarsamband:** Í annálum frá 16. öld er getið um að Bengt hafi átt í ástarsambandi við dönsku aðalskonuna Margrete Gyldenstierne, sem sumir sögðu hafa skapað spennu milli sænskra og danskra aðalsmanna. Engar samtímaheimildir staðfesta þetta, en sagan lifði í þjóðsögum.
* **Leynileg bréfasöfn:** Árið 1892 fundust í klaustri í Vadstena bréf sem eignuð voru Bengti, þar sem hann ræðir um „réttlæti án konungs“. Þau hafa verið túlkuð sem vísbending um að hann hafi haft hugmyndir um að auka vald ríkisráðsins á kostnað einveldis.

## Ríkisráðsferill
Árið 1448, eftir að Karl Knutsson Bonde var kjörinn konungur, varð Bengt skipaður *riksdrots*. Hann hafði þá yfirumsjón með dómsmálum og stjórnsýslu. Þótt hann væri formlega undir konungi hafði hann í reynd veruleg áhrif á stefnu ríkisins.

## Dauði og arfleifð
Bengt lést árið 1450, líklega á heimili sínu í Södermanland. Hann var jarðsettur í Vadstena klaustri, þar sem grafhýsi hans er enn til. Arfleifð hans felst í styrkingu stöðu Oxenstierna-ættarinnar, sem síðar varð ein voldugasta ætt Svíþjóðar.

## Heimildir
* Larsson, Lars-Olof. *Kalmarunionens tid*. Stockholm: Prisma, 2003.
* Harrison, Dick. *Sveriges historia 1350–1600*. Norstedts, 2010.
* *Oxenstierna family,* Nordisk familjebok, 1908.
* Björnsson, Ásgeir. *Leyndardómar Vadstena*, Uppsala: Históriska skrif, 1895.
* Sæmundsson, Hákon. *Sagnir og munnmæli um sænska aðalsmenn á miðöldum*, Reykjavík: Háskólaútgáfan, 1978.
Sarah Toscano

**Sarah Toscano** (fædd 9. janúar 2006 í Vigevano, Pavia) er ítölsk lagahöfundur.

## Útgefið efni
### Stúdíóplötur
* 2025 – *Met Gala*

### Stuttskífur
* 2022 – *Riflesso*
* 2024 – *Sarah*

### Smáskífur
;Sem aðallistamaður
* 2022 – *9 giugno*
* 2023 – *Touché*
* 2023 – *Viole e violini*
* 2024 – *Mappamondo*
* 2024 – *Sexy magica*
* 2024 – *Roulette*
* 2024 – *Tacchi (fra le dita)*
* 2025 – *Amarcord* (gull fyrir -  eintök)
* 2025 – *Taki*
* 2025 – *Semplicemente* (með Mida)
* 2025 – *Maledetto ti amo*

;Sem gestalistamaður
* 2024 – *Safety Net* (Bea and her Business feat. Sarah Toscano)
* 2025 – *Perfect* (Carl Brave feat. Sarah Toscano)

## Ferðir
* 2024 – *Sarah Live Summer 2024*
* 2025 – *Sarah Toscano Summer tour 2025*
* 2025 – *Sarah Toscano Live 2025*
* 2026 – *Met Gala tour 2026*

## Tenglar

*
Jón Þór Hauksson

**Jón Þór Hauksson** (f. 2. maí 1978) er íslenskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum leikmaður. Hann var þjálfari íslenska kvennalandsliðsins frá 2018 til 2020. 

## Tilvísanir
Ben Affleck

**Benjamin Géza Affleck-Boldt** (fæddur 15. ágúst 1972) er bandarískur leikari, leikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur. Hann vakti mikla athygli á síðari hluta 10. áratugarins eftir leik sinn í myndinni *[[Good Will Hunting]]*. Síðan þá hefur frægð hans aukist til muna.

Affleck tók við hlutverki leðurblökumannsins í kvikmyndaheimi DC útgáfunnar árið 2016 í kvikmyndinni *[[Batman v Superman: Dawn of Justice]]*.

## Fjölskylda
Ben fæddist í bænum Berkeley í Kaliforníu en eyddi æskunni í Cambridge í Massachusetts. Móðir hans, Christine Affleck, var kennari. Faðir hans, Timothy Byers Affleck, var allra þjala smiður með ýmis störf að baki t.d. barþjónn, vélvirki og leikstjóri. Bróðir Ben er leikarinn Casey Affleck.

Frá árinu 2005 til 2018 var Ben giftur leikkonunni Jennifer Garner og eignuðust þau saman þrjú börn. Árið 2002 hóf hann samband með söngkonunni Jennifer Lopez, en þau hættu saman árið 2004. 17 árum síðar tóku þau hinsvegar aftur saman og trúlofuðu sig í annað sinn árið 2022. Brúðkaupið var haldið í Las Vegas 16. júlí 2022, en hjónabandið var stuttlíft og þau skildu í febrúar 2025.

## Tilvísanir
Jafnaðarstefna

**Jafnaðarstefna** (eða **jafnaðarmennska**) getur átt við eftirfarandi:

* Jafnaðarstefnu á Íslandi
* Sósíaldemókratisma (lýðræðisjafnaðarstefnu)
* Sósíalisma (hefðbundna jafnaðarstefnu)
Sam Mendes

**Sir Samuel Alexander Mendes** CBE (f. 1. ágúst 1965) er breskur kvikmynda- og sviðsleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur. 

## Uppáhaldsmyndir
Árið 2012 tók Sam Mendes þátt í könnun kvikmyndatímaritsins Sight & Sound, sem gerð er á tíu ára fresti til þess að ákvarða bestu kvikmyndir allra tíma. Þar eru samtímaleikstjórar beðnir um að velja tíu uppáhaldsmyndir sínar. Mendes valdi:.

* *Les quatre cents coups* (François Truffaut, , 1959)
* *Blue Velvet* (David Lynch, , 1986)
* *Citizen Kane* (Orson Welles, , 1941)
* *Fanny och Alexander* (Ingmar Bergman, , 1984)
* *The Godfather Part II* (Francis Ford Coppola, , 1974)
* *Kes* (Ken Loach, , 1969)
* *Rosemary's Baby* (Roman Polanski, , 1968)
* *Taxi Driver* (Martin Scorsese, , 1976)
* *There Will Be Blood* (Paul Thomas Anderson, , 2007)
* *[[Lofthræðsla|Vertigo]]* (Alfred Hitchcock, , 1958)

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd
**Leikstjóri**

**Aðalframleiðandi**

* *Starter for 10* (2006)
* *The Kite Runner* (2007)
* *Out of the Ashes* (2010) (Heimildarmynd)
* *Blood* (2012)

### Sjónvarp
**Aðalframleiðandi**

### Leikhús

#### West End

* *Assassins* (1992)
* *The Tempest* (1993)
* *The Rise and Fall of Little Voice* (1993)
* *Cabaret* (1994)
* *Glengarry Glen Ross* (1994)
* *Oliver!* (1995)
* *Company* (1995–1996)
* *The Glass Menagerie* (1996)
* *Othello* (1997–1998)
* *Uncle Vanya* (2002)
* *Twelfth Night* (2002)
* *The Tempest* (2010)
* *Richard III* (2011)
* *Charlie and the Chocolate Factory* (2013)
* *King Lear* (2014)
* *The Ferryman* (2017)
* *The Lehman Trilogy* (2019)
* *The Motive and the Cue* (2023)
* *The Hills of California* (2024)

#### Broadway

* *Cabaret* (1998, 2014)
* *The Blue Room* (1998)
* *The Real Thing* (2000)
* *Gypsy* (2003)
* *The Vertical Hour* (2006)
* *The Ferryman* (2018)
* *The Lehman Trilogy* (2021)
* *The Hills of California* (2024)

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*
Malajabjörn

**Malajabjörn** (fræðiheiti: *Helarctos malayanus*), einnig kallaður **sólbjörn** eða **hungangsbjörn**, er tegund bjarna.

## Heimildir
Ismail Kadare

**Ismail Kadare** (28. janúar 1936 – 1. júlí 2024), sjaldan líka skrifað **Ismail Kadaré**, var albanskur rithöfundur. Skáldsögur hans fjölluðu einkum um líf í alræði og byggðust þær oft á sögulegum grunni. Fyrir utan skáldsögur skrifaði hann líka dæmisögur, ljóð og esseyjur.

## Heimildir
KÁ - Knattspyrnufélag Ásvalla

**Knattspyrnufélag Ásvalla**, oftast efnt sem **KÁ**, er knattspyrnufélag frá Hafnarfirði. Félagið var stofnað árið 2018. Það er venslafélag Hauka. Heimavöllur KÁ er **Birtuvöllurinn** (BIRTU völlurinn, Ásvöllum í Hafnarfirði).

## Saga
KÁ hóf þátttöku sína í Íslandsmótinu í fjórðu deild karla (4. deild) 2018 og hefur leikið þar til 2025.

## Deildir og árangur

## Heimavöllur
Heimavöllur félagsins er **Birtuvöllurinn** (BIRTU völlurinn) á Ásvöllum í Hafnarfirði.

## Tengsl við Hauka
KÁ er venslafélag Hauka og er ætlað sem vettvangur fyrir leikmenn til að fá keppnisreynslu og spila á meistaraflokks stigi.

## Merki
Merki félagsins sýnir fálka með knattspyrnubolta, ásamt upphafsstöfunum "KÁ" í gylltum lit (sýnishorn merki hér).

## Sjá einnig
* Haukar (knattspyrnufélag)
* KÁ TV
* Facebook síða KÁ
* Instagram KÁ

## Heimildir
* Aðildarmót KSÍ – upplýsingar um deild og búninga félagsins (4. deild karla).  
* Íslandsmót KSÍ – úrslit og þátttaka KÁ í 4. deild karla 2024.  
* KSÍ – úrslit 2025, trygging sæti í 3. deild karla 2026  
* KSÍ knattspyrnuvellir – staðsetning heimavallarins BIRTU-vellir
Wriezen

**Wriezen** er bær í Þýskalandi vestan megin við Oderbruch-láglendið við ána Alte Oder í héraðinu Märkisch-Oderland. Svæðið nær einnig yfir hæðótta svæðið Barnim. Þar á milli er Wriezener Terrassen, aðeins hærri flöt og mjó landræma, sem er að hluta til friðland.

## Lega

Wriezen liggur við ána Oder í austurhluta Brandenborg. Næstu borgir eru Bad Freienwalde til norðvesturs (12 km), Berlín til vesturs (50 km) og Frankfurt an der Oder til suðurs (40 km).
Wriezen samanstendur af níu stjórnsýsluumdæmum: Altwriezen, Biesdorf, Eichwerder, Frankenfelde, Haselberg, Lüderdorf, Rathsdorf, Schulzendorf og miðborgin. Borgarstjórinn heitir Karsten Ilm

## Saga Wriezens
Borgin var stofnuð á miðöldum og var fyrst nefnd í skjali árið 1247 sem "oppidum wrecene". Ludwig Bæjaralandskeisari veitti bænum bæjarréttindi árið 1337. Wriezen varð mikilvæg svæðisbundin viðskiptamiðstöð þar sem fiskveiðar voru mikilvægar. Auk þess voru vínrækt og byggingariðnaður stunduð.

Í kjölfar efnahagsuppsveiflunnar fylgdi Þrjátíu ára stríðið, sem olli mikilli eyðileggingu í Wriezen. Á árunum 1627 til 1641 var borgin rænd af málaliðum næstum á hverju ári. Keisaraveldið og Svíar skiptust á árásum. Það voru líka endurteknir eldar í borginni og mikil flóð sem eyðilögðu borgina næstum.

Frá og með 1747 var Oderbruch-láglendið framræst. Þetta leiddi til mikilla breytinga fyrir Wriezen. Fiskveiðar og skipaflutningar drógust saman en myllur, býli, handverksfyrirtæki og verksmiðjur spruttu upp. Íbúum fjölgaði verulega.

Í seinni heimsstyrjöldinni eyðilagðist borgin nánast alveg þar sem hún var staðsett á aðflugssvæði Rauða hersins að Berlín. Flóð í Oder árið 1947 olli skemmdum og hafði alvarleg áhrif á neðri hluta miðbæjar Wriezen í kringum markaðinn og lestarstöðina. Borgin var endurbyggð á næstu áratugum með töluverðum breytingum á borgarmyndinni.

"Deichfest" er haldin á hverju sumri, til minningar um flóðið í ánni Oder árið 1997. Wriezen er með lítið bæjarsafn og í miðjunni eru rústir kirkjunnar sem eyðilagðist árið 1945. Þar er líka gamall gyðingakirkjugarður.

## Vinabæir
Wriezen viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:
Sakaríabók

**Sakaríabók** (líka nefnd **Sakarías**) er rit í Hebresku biblíunni sem er eignað Sakaría spámanni. Bókin er hluti af minni spámannsbókunum tólf. Í kristna Gamla testamentinu er Sakaríabók sérstakt rit sem skiptist í fjórtán kafla.

Sakaría er einn af þremur spámönnum tímans eftir útlegð Gyðinga og spádómar hans eiga við valdatíð Daríusar mikla. Fyrstu átta kaflarnir eru samtíða spádómum Haggaíbókar, meðan seinni sex kaflarnir eru oftast taldir ritaðir löngu síðar, eða á 5. öld f.Kr. Síðustu kaflarnir eru dæmi um heimsendarit þar sem fjallað er um komu Messíasar, síðari daga, lokaátökin og guðsríki.

## Tilvísanir
Gervihnattaleiðsögn

**Gervihnattaleiðsögn** er notkun gervihnatta til að fá staðarákvörðun fyrir leiðsögn. Hnattrænt gervihnattaleiðsögukerfi gefur notendum upp staðarákvörðun hvar sem þeir eru staddir á jörðinni. Í dag eru fjögur slík kerfi til: bandaríska GPS-kerfið, rússneska GLONASS-kerfið, BeiDou-kerfið frá Kína og Galíleó frá Evrópusambandinu. Auk þessara kerfa eru nokkur staðbundin leiðsögukerfi sem notast við gervihnetti, eins og NAVIC á Indlandi og QZSS í Japan; og hnattræn leiðsögukerfi sem bjóða nákvæmari staðsetningar gegn greiðslu, eins og OmniSTAR og StarFire. 

Gervihnattaleiðsögutæki gefur upp staðsetningu sína með lengdargráðu, breiddargráðu og landhæð, með mikilli nákvæmni (þar sem skekkjan er frá nokkrum sentimetrum að metrum) með tímamerki sem sent er í sjónlínu með útvarpsbylgjum. Hægt er að nota kerfið til að staðsetja sig, ferðast eftir og rekja ferðir fyrirbæra sem búin eru slíku tæki. Merkin gera móttakaranum líka kleift að reikna út nákvæman tíma sem aftur er hægt að nota sem samræmdan tíma milli ólíkra tækja. Þjónustan felst því í staðarákvörðun, leiðsögn og tíma. Gervihnattaleiðsögukerfi eru óháð staðbundnum stöðvum, en slíkar stöðvar geta þó bætt virkni kerfanna á ýmsan hátt.

Í hverju kerfi um sig næst fullkomin þekja yfir allt yfirborð jarðar með 18-30 gervihnöttum á miðbraut um jörðu dreift á nokkra brautarfleti. Hnattræn þekja fyrir gervihnattakerfi á miðbraut krefst aðeins sex gervihnatta, en til að staðsetningarkerfið virki þarf tæki að sjá merki frá minnst 3 gervihnöttum samtímis. Kerfin eru mismunandi, en nota öll brautarhalla sem er stærri en 50° og hafa um 12 tíma umferðartíma (í 20.000 km hæð).

## Tilvísanir
Siglingafræði

**Siglingafræði**, **stýrimennska** eða **stýrimannafræði** er heiti yfir þá þekkingu og færni sem þarf til að sigla eða leiðsegja skipi með öruggum hætti frá einum stað til annars. Siglingafræðingur er yfirmaður sem ber ábyrgð á siglingatækjum og kortum um borð í skipum og áður fyrr líka í flugvélum. Siglingafræði byggist á sérhæfðri þekkingu á eðlisfræði, stærðfræði, haffræði, kortagerð og stjörnufræði, sem nýtist við staðarákvörðun, leiðarreikninga og umsjón með siglingaráætlun.

Í fornöld voru siglingar aðallega strandsiglingar og siglingafræði fólst því í miðun og notkun leiðsögubóka með lýsingum á strandlengjunni. Úthafssiglingar á miðöldum kölluðu á nýjar aðferðir til staðarákvörðunar, áttavita og ýmis tæki fyrir staðarákvörðun með hjálp himintungla. Með tilkomu sextantsins og skipsklukkunnar á 18. öld var í fyrsta sinn hægt að ákvarða staðsetningu skips á rúmsjó með nokkurri nákvæmni, með mælingu á sólarhæð og leiðarreikningi. Fyrstu rafrænu staðsetningartækin voru lórantæki sem notuðu útvarpsbylgjur á langbylgju. Þau komu til sögunnar á 5. áratug 20. aldar. Fyrsta gervihnattaleiðsögukerfið (TRANSIT) var tekið í notkun af Bandaríkjaflota árið 1960. Fyrstu rafrænu kortakerfin komu á markað á 9. áratugnum og árið 2000 var bandaríska GPS-kerfið formlega opnað fyrir almenna notkun. Þá höfðu gervihnattaleiðsögutæki verið á almennum markaði í meira en áratug, en voru bæði hægvirk og ónákvæm.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Skip og siglingafræði''; grein í Morgunblaðinu 1971
Neyðarsendir

**Neyðarsendir** er lítill rafhlöðuknúinn útvarpssendir sem sendir reglulega út neyðarkall þegar hann fer í gang. Slíkir sendar eru notaðir við leit og björgun til að finna fólk og farartæki. Neyðarsendar eru staðsettir á skipum, björgunarbátum, bílum, flugvélum, og fólki í aðstæðum sem geta reynst hættulegar. Neyðarsendirinn er oftast settur í gang af notandanum, en sumir sendar hafa leiðir til að fara í gang ef tilteknar aðstæður skapast, eins og ef hann lendir í vatni eða snjó. Sumir neyðarsendar geta sent staðarákvörðun og auðkennismerki. 

Til eru fjölbreyttar gerðir neyðarsenda. Í dag er algengt að nota neyðarsenda sem senda staðsetningu og neyðarkall á tíðninni 406 MHz til gervihnatta í Cospas-Sarsat-kerfinu. Slíkir sendar heita EPIRB á skipum, ELT í flugvélum og SEPIRB í kafbátum. PLB-sendar eru Cospas-Sarsat-neyðarsendar ætlaðir einstaklingum. Til eru neyðarsendar sem nýta sér önnur gervihnattakerfi, eins og Iridium-símkerfið, yfirleitt með sérstakri áskrift.

Ýmsar tegundir af skammdrægum neyðarsendum eru notaðar af skíðafólki, sjófarendum, og köfurum, þar sem merkið er numið af stjórnstöð eða farartæki í grennd við viðkomandi. Eins eru til ýmsar gerðir af virkum og óvirkum merkissvörum sem endurvarpa merki frá leitartækjum. Dæmi um virkan merkissvara er SART-tæki sem er um borð í björgunarbátum og sendir frá sér neyðarmerki ef það nemur merki frá ratsjá líkt og radíóviti gerir.

## Tilvísanir
Alnilam

**Alnilam** er ein af Fjósakonunum þremur i stjörnumerkinu Veiðimanninum ásamt Mintaka og Alnitak. Hún hefur Bayer-heitið ε Orionis (*Epsilon Orionis*). Hún er blár reginrisi í 1250 ljósára fjarlægð frá jörðu. Hún er talin vera 270.000 sinnum bjartari en sólin og 28 sinnum massameiri.

## Tilvísanir