open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Betsson

**Betson Malta Ltd.** er veðmálasíða með höfuðstöðvar á Möltu. Síðan býður upp á póker, spilasal, skafmiða og íþróttaveðmál. Síðan er stafrækt á ensku, sænsku, finnsku, þýsku, tyrknesku, íslensku, dönsku, norsku, tékknesku, spænsku, frönsku, grísku, ítölsku, serbnesku og hollensku.

Fyrirtækið hóf rekstur í ársbyrjun 2001 og fékk veðmálaleyfi í London í apríl 2002. Í næsta mánuði opnaði vefurinn á ensku og sænsku. Í kjölfarið varð vefsíðan ein af þem fyrstu til að bjóða upp á veðmál á meðan leikjum stendur. Næstu árin opnaði síðan á finnsku, þýsku, norsku, tékknesku, tyrknesku, íslensku og dönsku. Á þessum tíma kynnti Betson til sögunar spilavíti og pókerborð, en það síðara var opnað í samvinnu við fyrirtækið Ongame.

Í apríl 2005 varð Betson dótturfyrirtæki Cherry Företagen AB sem er skráð á kauphöllinni í Stokkhólmi. Ári síðar 2006 hafði vefurinn rúmlega 400.000 viðskiptavini og sama ár var skafmiðanum Trio hleypt af stokknum. Aðalskrifstofa fyrirtækisins fluttist frá London til Möltu og í júní var síðan valin besta íþróttaveðmálasíða í heimi af tímaritinu Internetworld.
 
Í apríl 2007 hóf Betsson að bjóða uppá leiki í beinni í Net-lengjunni. Betsson fór enn víðar til Frakklands, Grikklands, Ítalíu og Spánar. 

Á veturmánuðum 2008 fór fjöldi viðskiptavina Betsson upp fyrir eina milljón!

Í janúar 2008 hélt Betsson til Suður-Ameríku í fyrsta skipti til Perú. Serbía fylgdi í kjölfarið og Holland kom nokkru síðar.

Tímamótum var náð í maí 2008 þegar Betsson opnaði veðstofu í Stokkhólmi með lög Evrópusambandsins sér að baki í trássi við veðmálaeinokun sænska ríkisins.
Fimmta lýðveldið

**Fimmta lýðveldið** getur átt við um:
* Fimmta franska lýðveldið (1958 - )
* Fimmta filippseyska lýðveldið (1986 - )
* Fimmta suðurkóreska lýðveldið (1979 - 1987)
Helgi Már Magnússon

**Helgi Már Magnússon** (fæddur 27. ágúst 1982) er íslenskur fyrrum körfuknattleiksmaður sem lék síðast í efstu deild hjá KR tímabilið 2015-2016. Hann spilaði sín fyrstu tímabil, frá 1998-2002 með KR en hélt síðan til Bandaríkjanna og spilaði með Westminster menntaskólanum í Flórída og Catawba háskólanum.

## Landsliðsferill
Helgi lék 95 leiki með íslenska körfunattleikslandsliðinu, meðal annars á EM 2015.

## Heimildir

## Tölfræði
*Tölfræði úr Úrvalsdeild 1998-2002 á kki.is
*Tölfræði 2011-2016 á realgm.com
Brand Nubian

**Brand Nubian** er hip hop-hópur frá New Rochelle í New York fylki í Bandaríkjunum.

## Lög
* Brand Nubian (1989)
* Wake Up
* All For One
* Slow Down
* Punks Jump Up to Get Beat Down
* Allah U Akbar
* Love Me or Leave Me Alone
* Word is Bond
* Hold On
* A Child is Born (1997)
* The Return
* Don't Let it Go to Your Head
* Let's Dance
* Rockin' It (2000)
* Walking on a Cloud (2003)
* Whatever Happened...?
* Who Wanna Be a Star? (It's Brand Nu Baby!)
* Young Son (2004)
Grafningur

**Grafningur** er heiti á sveitinni vestan Þingvallavatns og Sogsins. Grafningur er löng og mjó hlíð og lítil dalverpi undir Grafningsfjöllum, Hengli og Ingólfsfjalli.

Grafningsvegur er þjóðvegur sem liggur í tæplega 40 km eftir Grafningi. Hann skiptist í tvennt við Ljósafossvirkjun: sunnan megin er Grafningsvegur neðri (nr. 350) og norðan megin Grafningsvegur efri (nr. 360). Lokið var við lagningu bundins slitlags á Grafningsveg árið 2025.

## Tilvísanir
Klaus Ebner

**Klaus Ebner** (fæddur 8. ágúst 1964 í Vín) er austurrískur rithöfundur.

## Ritstörf
* *Vermells*; SetzeVents Editorial, Urús 2009, ISBN 978-84-92555-10-9
* *Hominide*; FZA Verlag, Vín 2008, ISBN ISBN 978-3-9502299-7-4
* *Auf der Kippe*; Arovell Verlag, Gosau 2008, ISBN 978-3-902547-67-5
* *Lose*; Edition Nove, Neckenmarkt 2007, ISBN 978-3-85251-197-9

## Verðlaun
* 2008 Arbeitsstipendium der Österreichischen Bundesregierung
* 2007 Wiener Werkstattpreis 2007
* 2007 Reisestipendium für Literatur der Österreichischen Bundesregierung
* 2007 »Menzione« Premio Internazionale di Poesia Nosside (Reggio Calabria)
* 2005 Feldkircher Lyrikpreis (4.)
* 2004 »Menció« La Catalana de Lletres 2004 (Barselóna)
* 1982 Erster Österreichischer Jugendpreis (Vín)

## Tenglar
* Heimasíða Klaus Ebner
* Literaturhaus Wien - rithöfundar Klaus Ebner
Edik

**Edik** (kallað „örvínan“ í miðaldaheimildum) er ediksýra blönduð vatni og aðallega höfð til matargerðar, en áður fyrr einnig notuð til lækninga. Edik hefur líka verið notað sem áhrifaríkt hreinsiefni. Edik verður langoftast til við gerjun vínanda. Gerjunin er af völdum ediksýrugerla, um 10 ættkvísla baktería af ættinni *[[Acetobacteraceae]]*. Eftir því hver uppistaðan er í gerjuninni er talað um ávaxtaedik, vín- eða maltedik. Edik er til dæmis notað í tómatsósu, majónes og við framleiðslu osta. 

Til eru ýmsar gerðir ediks, eins og ávaxtaedik (edik blandað ávöxtum), balsamedik, hrísgrjónaedik, jurtaedik, eplaedik, maltedik (áður fyrr nefnt öledik) og vínedik.

## Tenglar
* ''Edik má nota í matargerð, til hreingerninga og jafnvel lækninga''; grein í Morgunblaðinu 1993
Tvíundaklukka

**Tvíundaklukka** (eða **tvítöluklukka**) er klukka sem sýnir hefðbundinn sextugatíma í tvítölusniði. Upprunalega sýndu þær *hvern tugastaf* úr sextugatímanum sem tvíundagildi, en í dag eru sannar tvíundaklukkur einnig til.

## Tvítölukóðaðar tíundaklukkur

Frá og með 2008 eru flestar seldar tvíundaklukkur hannaðar af Anelace Inc., og nota sex raðir af ljóstvistrum til að tákna núll og einn. Hver dálkur táknar einn tugastaf og kallast það snið tvítölukóðaður tugastafur. Botninn á hverjum dálk táknar 1 (eða 20), þar sem að hver röð fyrir ofan táknar hærra veldi af tveimur, upp að 23 (eða 8). Til að lesa hvern tölustaf fyrir sig í tímanum, bætir maður gildunum sem hver upplýstur ljóstvistur táknar, og les koll af kolli frá vinstri til hægri. Fyrstu tveir dálkarnir tákna klukkutíman, næstu tveir tákna mínúturnar og síðustu tveir tákna sekúndurnar. Þar sem að núlltáknaðir tölustafir eru ekki upplýstir er þessi klukka ekki nothæf í myrkri.

Til að lesa tvíundakóðaða tugaklukku bætir maður gildunum sem hver dálkur táknar með ljóstvistum saman og fær út sex tugastafi. Svona fær maður út tvo tugastafi sem tákna klukkutíma, mínútur og sekúndur.

## Sönn tvíundaklukka

Nýjasta útgáfa Anelace Inc. á tvíundaklukkum notast við sönn tvíundagildi til að tákna tímann (eina tölu fyrir klukkutíma, mínútur og sekúndur) frekar en sex tölustafi fyrir tugastafina í hverju tímalið. Tölur eru síðan sýndar lárétt.

Sýnidæmið fyrir ofan sýnir þrjá tvíundatöludálka, einn fyrir hvern tímalið (klukkutíma, mínútur og sekúndur) í hefðbundna tímakerfinu.

## Tengt efni

* Sextándatölutími

## Heimildir
*
Steinríkur alvaski

**Steinríkur alvaski** er sögupersóna í bókaflokknum um Ástrík og víðfræg afrek hans. Besti vinur hans er og félagi er Ástríkur gallvaski. Einnig á Steinríkur hundinn Krílrík (eða Smárík eins og hann er nefndur í bókum útgefnum af öðrum en Fjölva).

## Saga og einkenni
Steinríkur hefur verið hluti af sagnaheimi Ástríkssagnanna allt frá fyrstu bók: Ástríkur gallvaski frá árinu 1959. Milli hans og Ástríks er sérstök og órjúfanleg vinátta þrátt fyrir að þeir félagarnir séu um margt ólíkir. Eitt helsta einkenni Steinríks eru ógnarkraftar, sem dvína ekki öfugt við aðra íbúa Gaulverjaþorpsins. Skýringin er sú að Steinríkur féll á barnsaldri ofan í galdrapott Sjóðríks með kjarnadrykknum. Steinríkur þráir heitt að fá að gæða sér á töfradrykk þessum, en að mati Sjóðríks er það ekki óhætt.

Auk þess að búa yfir ofurkröftum er Steinríkur stórbyggður og nokkuð feitlaginn. Sjálfur þrætir hann fyrir að vera feitur og verður það margoft uppspretta brandara í sögunum. Þótt Steinríkur sé að mestu rólyndur, skiptir hann skjótt skapi ef einhver finnur að holdarfari hans.

Steinríkur er átvagl og er eftirlætisfæða hans heilsteikt villisvín. Helsta atvinnugrein hans er að höggva út bautasteina og sést hann oft bera tröllauknar steinklappir á bakinu, jafnvel heilu og hálfu sögurnar. Hans mesta skemmtun er að berja á rómverskum hermönnum, en máttleysi þeirra kemur honum sífellt í opna skjöldu. Uppáhalds orðatiltæki hans er: „Rómverjar eru klikk!“

Líkt og Ástríkur vinur hans, er Steinríkur piparsveinn. Hann er þó ástfanginn af Smáfríði, ungri konu úr þorpinu, sem kemur nokkrum sinnum við sögu í bókaflokknum.
Nesjavallavirkjun

**Nesjavallavirkjun** er 120 MW jarðvarmavirkjun í eigu Orkuveitu Reykjavíkur. Framkvæmdir hófust árið 1987 en orkuverið var formlega tekið í notkun 29. september 1990.

## Heimildir

* OR: Nesjavallavirkjun
* Kennsluefni um Nesjavallavirkjun
Aðfella

**Aðfella** (sjaldnar **ósnertill**) er bein lína, sem er þannig að fjarlægð ferilsins og aðfellunnar verður sífellt minni því lengra sem farið er eftir ferlinum frá einhverjum punkti á honum og má þá segja að ferillinn „halli sér“ stöðugt betur að aðfellunni þegar farið er fjær punktinum. 

Til eru þrjár tegundir aðfellna fyrir ferla með föll *y = f(x)*: *lóðfella*, lóðrétt aðfella þar sem fallið vaxi óendanlega mikið við lóðfelluna; *láfella*, lárétt aðfella sem ferillinn nálgast þegar *x* nálgast *+∞* eða −∞ og *skáfella*, þar sem aðfellan er hvorki samhliða x- né y-ásnum.

## Tengt efni
* Markgildi
* Þéttipunktur

## Tilvísanir
Ummál

**Ummál** hlutar er lengd lokaðs ferils, sem umlykur hlutinn. Talan pí er hlutfall ummáls og þvermáls hrings.

Ummál hrings er reiknað þannig:  
:U=\pi\cdot{d}.\,\!

eða,

:U=2\pi\cdot{r}=\pi\cdot{2r}

þar sem er *r* geislinn og er *d* þvermálið hringsins.
Vorrúlla

**Vorrúllur** er matartegund, deigþynna vafin upp í rúllu og fyllt með einhverju hráefni, oftast smátt skornu eða hökkuðu kjöti og/eða söxuðu grænmeti. 

Vorrúllurnar eru oftast djúpsteiktar en stundum er hráefnið einfaldlega vafið í uppbleyttan hríspappír og rúllurnar bornar fram kaldar. Hvort sem þær eru heitar eða kaldar eru þær bornar fram með ídýfu. 

Vorrúllur þekkjast hjá mörgum Asíuþjóðum en eru algengastar í Kína, Víetnam, Indónesíu og á Filippseyjum. Þar eru þær oftast forréttur eða smáréttur en á Vesturlöndum eru þær oft hafðar sem aðalréttur.
Fossá

**Fossá** er á sem rennur í Gnúpverjahreppi, fossarnir Háifoss, Granni og Hjálparfoss eru í ánni.
Dafnis og Klói

**Dafnis og Klói** (gríska: Δάφνις και Χλόη, *Dafnis kai Khlóe*) er saga eftir forngríska höfundinn Longos, sú eina sem varðveist hefur eftir hann. Sagan gerist  á 2. öld e.Kr. á eyjunni Lesbey. Þetta er hirðingja- og ástarsaga titilpersónanna, en er um leið einnig sögð lýsa launhelgum Díonýsosar. Hinn íslenski þýðandi verksins Friðrik Þórðarson minnist á þetta í eftirmála þýðingar sinnar: *Það er eftirlætisíþrótt grískra höfunda að tala allt í líkingum [..]; undir yfirborði sögunnar grillir einhver dulin fræði sem sérstaka kunnandi þarf til að skilja. [..] Sagan af Dafnis og Klói virðist vera samin handa safnaðarmönnum í launhelgum Díonýsusar; þetta má ráða sumpart af orðfæri sumpart af atburðum sögunnar*. 

## Tenglar
* ''Sagan af Dafnis og Klói''; grein í Morgunblaðinu 1966
Geir Jón Þórisson

**Geir Jón Þórisson** (fæddur 24. apríl 1952) er fyrrverandi yfirlögregluþjónn í Reykjavík. Hann sat einnig á Alþingi sem varaþingmaður Suðurkjördæmis febrúar-mars 2014, apríl-maí 2015 og ágúst-september 2016 fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

## Æviágrip
Geir Jón er sonur Þóris Geirmundarsonar og Kristrúnar Skúladóttur. Eiginkona Geirs Jóns er Guðrún Ingveldur (Inga) Traustadóttir. Börn þeirra Geirs Jóns og Ingu eru Þórir Rúnar (f. 1978), Narfi Ísak (f. 1981), Símon Geir (f. 1984) og Ragnheiður Lind (f. 1987). Geir Jón á 12 barnabörn.

Geir Jón er fæddur í Reykjavík en flytur til Vestmannaeyja 1974 og bjó þar til 1992 þegar hann flytur með fjölskyldu sína til Reykjavíkur. Eftir starfslok hjá Lögreglunni í Reykjavík flytur Geir Jón aftur til Vestmannaeyja ásamt eiginkonu sinni. Hann söng í kirkjukór Landakirkju um tíma og lék einnig körfubolta með ÍV.  Geir Jón er um 200 sentímetrar á hæð. 

## Menntun
Geir Jón er menntaður vélvirki frá Iðnskólanum í Reykjavík, lögreglumaður frá Lögregluskóla ríkisins og með stjórnarmenntun frá Endurmenntastofnun Háskóla Íslands. 

## Störf
Geir Jón starfaði sem verslunarstjóri í vélaverslun Magna í Vestmannaeyjum til ársins 1976 þegar hann byrjar sem sumarstarfsmaður hjá lögreglunni í Vestmannaeyjum og starfaði hann þar til ársins 1992 þegar hann hefur störf hjá lögreglunni í Reykjavík, þar starfaði hann til ársins 2012. Jón Geir var starfandi sem yfirlögregluþjónn í Reykjavík þegar búsáhaldabyltingin reið yfir og lét af störfum stuttu eftir það, en hann sá um gerð skýrslu sem hét „Samantekt á skipulagi lögreglu við mótmælin 2008-2011“. Geir Jón tók lengi virkan þátt í starfi Hvítasunnukirkjunnar. Árið 2013 bauð Geir Jón sig fram til Alþingis fyrir Suðurkjördæmi, fyrir Sjálfstæðisflokkinn en náði ekki inn á þing. Hann hins vegar sat á Alþingi sem varaþingmaður Suðurkjördæmis febrúar-mars 2014, apríl-maí 2015 og ágúst-september 2016. 

### Leikferill
Geir Jón hefur leikið í tveimur kvikmyndum þ.e. ''Borgríki'' (2011) þar sem hann lék yfirlögregluþjón og ''Algjör Sveppi og leitin að Villa'' (2009) þar sem hann lék sig sjálfan. Einnig lék hann í einum þætti af ''Óla á Hrauni'' (2008) en þar lék hann einnig sig sjálfan. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* Flickr hópur með myndum úr starfi hans
Panamaborg

**Panamaborg** er höfuðborg og stærsta borg Panama, með yfir 700.000 íbúa. Hún stendur við enda Panamaskurðarins Kyrrahafsmegin. 

Borgin var stofnuð af Pedro Arias de Ávila 15. ágúst 1519 sem miðstöð fyrir landvinninga Spánverja í Perú og tengihöfn fyrir gull- og silfurflutninga frá vesturströnd Suður-Ameríku til Evrópu.
Perfect Symmetry

***Perfect Symmetry*** er þriðja stúdíóplata bresku hljómsveitarinnar Keane sem kom út 13. október 2008 á Bretlandi. Heitið hljómplötu var gefið út 31. júlí 2008. Stíllinn hljómplötunni er mjög ólíkur fyrsta tveimur hljómplötum Keane.

## Laglisti
Öll lög eru skrifuð af Tim Rice-Oxley, Tom Chaplin og Richard Hughes að frátöldum það er skrifað að öðru leyti.
# *[[Spiralling]]* (Chaplin/Hughes/Rice-Oxley/Quin) – 4:19
# *[[The Lovers Are Losing]]* – 5:04
# *Better Than This* – 4:04
# *You Haven't Told Me Anything* – 3:47
# *Perfect Symmetry* – 5:12
# *You Don't See Me* – 4:03
# *Again And Again* – 3:50
# *Playing Along* – 5:35
# *Pretend That You're Alone* – 3:47
# *Black Burning Heart* – 5:23
# *Love Is the End* – 5:40
# *My Shadow*
Louvre

**Louvre-minjasafnið** (franska: *Musée de Louvre*) er listasafn í París í Frakklandi. Það er mest heimsótta listasafn í heimi, sögufrægt minnismerki og þjóðminjasafn Frakklands. Það er landamerki miðsvæðis á hægri austurbakka Signu. Þar eru næstum 35.000 smíðisgripir frá 7.000 f.Kr. til 19. aldarinnar.

Minjasafnið er í Louvre-höllinni (*Palais du Louvre*), sem er virki byggt á 12. öldinni af Filippusi 2., rústir virkisins eru enn sýnilegar. Smám saman þróaðist mannvirkið í að verða að höll. Árið 1674 ákvað Loðvík 14. að búa í Versölum og var þá konunglegt safn sýnt þarna. Í frönsku byltingunni tilkynnti Þjóðsamkoman að Louvre-byggingin ætti vera notuð sem minjasafn.

Minjasafnið opnaði þann 10. ágúst 1793 með 537 málverk að mestu leyti frá eignum kirkjunnar eða kóngafólksins. Árið 1796 var minjasafnið lokað til 1801 vegna byggingarvandamála. Þegar Napóleon var við stjórnvöl jókst stærð safnsins og var það kallað *Musée Napoléon*. Eftir að Napóleon fór halloka í Waterloo var mikið af safngripunum skilað til upprunalegu eigendanna. Á ríkisárunum Loðvíkar 18. og Karls 10. var bætt við það og fékk minjasafnið 20.000 smíðisgripi á tíma síðara keisaradæmis Frakklands. 

Safnið hefur að geyma rúmlega 500 listaverk og þar af er eitt best þekkta myndlistaverk heims, Móna Lísa, en það eftir endurreisnarmanninn fræga Leonardo da Vinci.
Einingarvigur

**Einingarvigur** eða **einingarvektor** er í stærðfræði vigur í stöðluðu vigurrúmi sem hefur lengdina *1*. 

Einingarvigur er oft táknaður með lágstaf með „hatti“ ofan á (sjá {\hat{\imath}}). Einingarvigur með stefnuhornið v er táknaður með \overline {e}_v  og hefur hnitin \begin{pmatrix} cos(v) \\ sin(v)\end{pmatrix}  .

Einingarvigur í stefnu x-ássins er oft táknaður með \overline {i} eða **i** og einingarvigur í stefnu y-ássins með  \overline {j} eða **j**. 

Einingavigur {\hat{\imath}} sem hefur sömu stefnu og \overline {i} má finna með því að finna andhverfu lengdar vigursins \overline {i} og margfalda með upprunalega vigrinum. 

**Dæmi:** \overline {i} = [6, 6, 3]' = \begin{pmatrix} 6 \\ 6 \\ 3 \end{pmatrix} þ.a. lengd \overline {i} = \sqrt {36 + 36 + 9} = 9. Andhverfa 9 er 1/9 þannig að {\hat{\imath}} = 1/9 * [6, 6, 3]' = 1/9 * \begin{pmatrix} 6 \\ 6 \\ 3 \end{pmatrix} = [2/3, 2/3, 1/3]' = \begin{pmatrix} 2/3 \\ 2/3 \\ 1/3 \end{pmatrix}

## Tengt efni
*Kartesískt hnitakerfi
*Stefnusvið/Einingarvigursvið
Staðlað vigurrúm

**Staðlað vigurrúm**, einnig kallað **staðlað línulegt rúm**, er vigurrúm ásamt staðli. Tvenndin (*V*, || ⋅ ||) nefnist staðlað vigurrúm, þar sem *V* er vigurrúm og || ⋅ ||:*V* → **R**+ staðall, sem uppfylla:
# ||*a***v**|| = |*a*| ||**v**|| fyrir öll **v** ∈ *V* og *a* ∈ **R** eða *a* ∈ **C**,
# ||**v**|| = 0 ⇔ **v** = 0 (núllvigurinn) fyrir öll **v** ∈ *V*,
# ||**v** + **w**|| ≤ ||**v**|| + ||**w**|| fyrir öll **v**, **w** ∈ *V* (þríhyrningsójafna).

Sérhvert staðlað vigurrúm (*V*, || ⋅ ||) verður að firðrúmi (*V*, *d*) með firðina 
: *d*(*x*, *y*) = ||*x* - *y*||.
Staðlað vigurrúm kallast Banach-rúm, ef það er fullkomið í firðinni *d*.
Kirlian-ljósmyndun

**Kirlian-ljósmyndun** er ljósmyndatækni sem byggist á því að leggja lifandi „hluti“ ofan á ljósmyndafilmu og beina háspennuriðstraum að þeim svo að kringum þá myndast reglulegt ljósblik sem virðist geisla út frá yfirborði þeirra. Tæknin uppgötvaðist fyrir tilviljun árið 1939.

Það var rússneski rafmagnsfræðingurinn Semyon Kirlian sem uppgötvaði þessa ljósmyndatækni í lok 19. aldar, nánast fyrir tilviljun. Reyndar hafði tékkneski vísindamaðurinn Nikola Tesla fengist við svipaðar rannsóknir. Hann tengdi geysiöflug háspennutæki við dauða hluti og fólk þannig að geislandi blik myndaðist í kring um það. Enginn hefur þorað að endurtaka þessar tilraunir Tesla á fólki, og féllu þessar aðferðir hans næstum í gleymsku að honum látnum. 

Kirlian hóf fyrst rannsóknir á dauðum hlutum, en það vakti strax athygli Kirlians að lifandi hlutir, s.s. laufblöð og figur höfðu allt öðruvísi blik en dauðir hlutir - blik þeirra hafði miklu flóknara mynstur og í því komu fram allir regnbogans litir, í stað þess bláleita bjarma sem stafaði af dauðum hlutum. 

Eftir að hafa rannsakað þetta um nokkurn tíma rak Kirlian sig á nokkuð einkennilegt, sem átti eftir að hafa afdrifarík áhrif á rannsóknir hans. Einn daginn var hann að mynda hendur sínar með tækinu en allar tilraunir hans mistókust því lítið sem ekkert blik kom fram á filmunni. Hann fékk þá konu sína til að framkvæma tilraunirnar í sinn stað, og brá þá svo undarlega við að allar myndirnar heppnuðust ágætlega hjá henni. Skömmu síðar veiktist Kirlian hastarlega og datt þá í hug að hugsanlega hyrfi blikið eða minnkaði þegar líkaminn væri sjúkur, og væri það skýringin á því að allar tilraunir hefðu mistekist hjá honum áður en hann veiktist, en kona hans fékk fram venjulegar myndir í sömu tækjum. Það furðulega er að sjúkdómar virðast koma fram á Kirlian-myndum, þannig að það dregur úr blikinu og það breytist ef viðkomandi er veikur . 

## Tenglar
* ''Merkar rannsóknir á útgeislun''; grein í Morgunblaðinu 1962
Vígahnöttur

**Vígahnöttur** er glóandi loftsteinn sem skilur eftir sig rák í loftinu, en var áður fyrr einnig haft um hinar ýmsu furðusýnir á lofti (loftsjónir). Varast ber að rugla vígahnetti saman við urðarmána

Í bók Jóns Eyþórssonar *Veðurfræði*, sem kom út árið 1955, stendur: „Vígabrandar og vígahnettir eru glóandi loftsteinar (stjörnuhröp) og síur úr þeim, sem falla til jarðar“. Vígahnettir svipar því til stjörnuhrapa, að því undanskildu að þeir loga og skilja eftir sig rák. Í *[[Tímarit handa alþýðu um veðurfræði|Tímariti handa alþýðu um veðurfræði]]*, er lýsing á vígahnetti: 

:*Vígahnöttur. Árið [[1930]] á heiðskírum júnídegi laust eftir hádegi, sér margt fólk óvanlega bjart stjörnuhrap koma úr háloftinu niður himingeiminn, og hvarf kjarni þess niður á bak við fjall, sem kallað er Stóll. Ljósrák stjörnuhrapsins varaði alllengi á himninum, þar til hún smádofnaði og breyttist í svarta rák, sem varaði lengur, þar til hún hvarf. Fyrirbrigði þetta varaði allt að ½ tíma, gafst því fólkinu góður tími til þess að virða það fyrir sér í sólskininu.* 

Vígahnettir koma einnig fyrir í þjóðsögunum, eins og t.d. í *Íslenzkum þjóðsögum og sögnum*, eftir Sigfús Sigfússon, sem kom út á árunum 1922-1959. Þar segir: „Vígahnetti kalla menn ljósakúlur þær eða eldhnetti, sem hafa sýnzt oft berast langar leiðir áfram um himingeiminn“.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Loftsteinar og vígahnettir
Skór

**Skór** er fótabúnaður sem eru gerðir til að hlífa fótunum. Skór eru t.d. notaðir til auðvelda mönnum að ganga milli staða eða til að athafna sig við vinnu. Venjulegir skór eru gerðir úr sóla, en svo nefnist skóbotninn eða sá hluti á skó sem gengið er á. *Yfirleðrið*, sem einnig er nefnt *ristarleður*, er sá hluti sem klæðir ristina og svo er það hællinn sem er sá hluti sem lykur um hælinn. Hæll (sbr. t.d. kínahæll eða klossahæll) er einnig sú þykka (gúmmí)eining sem stendur niður af sólanum. Á skóristinni eru oft þræddar reimar gegnum kósa sem er í ristarflipunum, en reimarnar eru til að herða skóinn að fætinum svo að skórinn sitji betur á honum og þannig að ekki sé *stigið upp úr* skónum. Einnig eru til reimalausir skór eða skór með frönskum rennilás. 

## Skótegundir
* Gaddaskór
* Inniskór
* Íslenskir skór - skór úr óunnu skinni. 
* Sandalar
* Stígvél
* Strigaskór
* Tréskór - einnig nefndir *klossar*. 
* Snjóþrúgur - einnig nefndar *snjóskór*. 

## Tenglar

* ''Íslenskir skór''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
* ''Íslenskur handa- og fótabúnaður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000
Króksnjáldri

**Krókshjáldri** (fræðiheiti *Mesoplodon densirostris*) er tannhvalur og ein af 14 tegundum í ættkvíslinni snjáldrar (*Mesoplodon*). Þeir eru hluti af ættinni svínhveli (*Ziphiidae*). Afar lítið er vitað um þessa hvalategund og er helsta vitneskja fengin af dauðum dýrum sem rekið hefa á land.

## Lýsing
Króksnjáldur minnir mjög á aðra svínhvali í líkamsbyggingu og er ekki auðvelt að aðgreina þá á sjó úti. Búkurinn er sívalur, afturuggi lítill og einnig bægslin og sporðblakan án skoru. Tarfar og kýr eru nokkuð jafnlöng, um 4,7 metrar, en kýrin er heldur þyngri og vegur um eitt tonn en tarfurinn um 800 kg. Auðveldast er að greina króksnjáldra frá öðrum svínhvölum á höfuðlaginu. Þeir hafa lágt enni, mjótt og miðlungslangt snjáldur. Munnurinn sveigist í boga upp frá miðju og aftur að munnvikum. Þetta stafar af lögun kjálkabeinsins, fremri hluti þess er lágt en um miðju kjálkans hækkar hann snögglega. Tarfarnir hafa eitt par af tönnum í neðri kjálka og koma þær upp úr kjálkaboganum þar sem hann er hæstur. Fullorðnir tarfar eru oft þaktir tannaförðum aðallega framan og ofan á höfði og stafa þau sennilega af bardögum tarfanna. Hvalirnir eru gráir eða blágráir nema á kviði þar sem þeir eru hvítir eða ljósgráir. Algengt er að hvalirnir hafi hvít eða ljósgrá ör sennilega eftir hákarla eða sníkjudýr.

## Útbreiðsla og hegðun
Ekkert er vitað um fjölda króksnjáldra enda sjást þeir sjaldan á hafi úti og reka sjaldan á land. Þessi hvalategund hefur þó mikla útbreiðslu umhverfið jörðina á tempruðum og hitabeltishöfum. Þeir fylgja þó einstaka sinnum með Golfstraumnum og hafa þess vegna fundist við Ísland. 

Króksnjáldrar virðast oftast fara um í litlum hópum um 3 til 7 dýr. Þeir virðast aðallega éta smokkfiska. 

Veiðar hafa aldrei verið stundaðar á króksnjáldrum nema í samband við aðrar hvalaveiðar og einstaka dýr hafa náðst í net við fiskveiðar.

## Neðanmáls


## Heimildir
* *Íslensk spendýr*, ritsjóri Páll Hersteinsson, Vaka-Helgafell 2005, ISBN 9979-2-1721-9

## Tenglar

* ARKive - images and movies of the Blainville's beaked whale ''(Mesoplodon densirostris)'' 
* Factsheets - Blainville's Beaked Whale
* Cetaceans of the World 
* CMS 
* Hawaii's Beaked Whales 
* Whale & Dolphin Conservation Society (WDCS)
Glitnir (norræn goðafræði)

**Glitnir** er í norrænni goðafræði hinn silfri þakti bústaður ássins Forseta. Glitnir þýðir í raun „hinn glansandi“, því auk þess að vera þakinn silfri er bústaðurinn sagður borinn uppi af súlum, veggjum og bitum úr gulli. 

Svo segir í Grímnismálum: 

:Glitnir er inn tíundi, 
:hann er gulli studdr 
:ok silfri þakðr it sama; 
:en þar Forseti 
:byggir flestan dag 
:ok svæfer allar sakir. 

Glitnir kemur einnig fyrir sem hestsheiti í þulum.
Múrsvölungur

**Múrsvölungur** (eða **turnsvala**) (fræðiheiti: *apus apus*) er hraðfleygur fugl af svölungaætt (*Apodidae*). Hann líkist svölum í útliti, en er auðgreindur frá þeim á löngum vængjum, stuttu klofnu stéli, sótsvörtum lit og hvítri kverk. Múrsvölungurinn sést sjaldan nema á flugi.

Múrsvölungar eru sjaldséðir flækingar á Íslandi.

## Tenglar
* ''Múrsvölungar í Reykjavík''; grein í Morgunblaðinu 1980 

## Tilvísanir
Landnám

**Landnám** á sér stað þegar ein eða fleiri tegundir setjast að á nýju svæði. Hugtakið átti upphaflega aðeins við um menn, en hefur frá því á 19. öld líka verið notað til að lýsa útbreiðslu dýra, gerla og plantna. Þegar hugtakið á við menn er átt við athafnir landnema, stofnun verslunarstaða og nýlendna, en nýlendustefna lýsir yfirráðum landnema yfir landsvæði þar sem aðrir bjuggu fyrir.

## Tengt efni
* Landnám Íslands
* Landnámsmaður
* Landnemi
Kleggjar

**Kleggjar** (eða **hestaflugur**) (fræðiheiti: *Tabanidae*) er ætt flugna af ættbálki tvívængja. Til eru um 4000 tegundir af kleggjum í heiminum. Kvendýrin eru blóðsugur og leggjast á spendýr, til dæmis hesta og menn og bit þeirra geta verið sársaukafull, sérstaklega af völdum stærri tegunda kleggja. Sársaukinn er að hluta til af því að kleggjar skera nógu stórt gat á húðina til þess að geta lapið upp blóðið sem rennur út í stað þess að drekka blóðið gegnum húðina. Oft bólgnar húðin í kringum bitið, ekki ósvipað biti mýflugunnar. Kleggjar geta borið ýmiss konar smit, meðal annars miltisbrand en það er óalgengt á norrænum slóðum. 

Talað er um kleggja í Physiologus, fornu handriti norrænu, og þar segir: 
:*Akur sá er í Babýlon, þá er hann frævist þá leggjast í akurinn flugur þær er kallast af alþýðu kleggjar. Þær eta úr frækornið og spilla svo ávextinum. En þær marka villumenn þá er láta sem rétt kenni en það er þó rangt og þarf við þeim að sjá*. 

## Tilvísanir
Henry George

**Henry George** (2. september 1839, 29. október 1897) var sjálfmenntaður bandarískur hagfræðingur sem er frægur fyrir að hafa lagt fram hugmynd sína um stakan skatt á jarðeignir. Heimspeki- og hagfræðilega hugmyndafræðin georgismi, sem áréttar að maðurinn eigi eigin framleiðslu en allir eigi sameiginlega náttúruleg gæði, er kennd við hann. George gaf út bókina *[[Framfarir og fátækt]]* árið 1879 og naut hún mikilla vinsælda, í Bandaríkjunum seldust þrjár milljónir eintaka.

## Georgismi

George bjó í Kaliforníu í San Francisco um miðja 19. öldina og varð vitni að því að verð á jörðum í kringum borgina jókst í takt við fólksfjöldann eftir því sem borgarmörkin þöndust út. Hann hafði einnig tekið eftir því að þegar járnbrautateinar voru lagðir yfir Bandaríkin þver og endilöng jókst verð landsins sem leggja átti teinana yfir. Honum þótti þetta óréttlátt, að menn fengju að njóta góðs af einhverju sem þeir hefðu í sjálfu sér ekki unnið til. Því lagði hann til að lagður yrði jarðrentuskattur á hagnað af sölu gæða jarðarinnar sem yrði svo dreift jafnt til allra þegna. Afleggja mætti alla aðra skatta og yrði ríkið fjármagnað með þessum hætti.

## Áhrif á Íslandi
Á Íslandi urðu Benedikt Jónsson á Auðnum og Jónas Jónsson frá Hriflu fyrir miklum áhrifum frá George. Árið 1915 hófst útgáfa tímaritsins Rétts, sem að komu fylgismenn Georges.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Henry George stofnunin
* Henry George samtökin í Bretlandi 
* Henry George samtökin í Bandaríkjunum 
* Henry George Papers, New York Public Library
* Biography of Henry George. Library of Economics and Liberty (Econlib)
* Progress and Poverty, by Henry George, complete, free, definitive edition (1912, first published 1879), Library of Economics and Liberty (Econlib)
* Protection or Free Trade, by Henry George, complete, free, definitive edition (1905, first published 1886), Library of Economics and Liberty (Econlib)
Marta María Jónasdóttir

**Marta María Jónasdóttir** er íslenskur rithöfundur og blaðamaður. Í samvinnu við Þóru Sigurðardóttir hefur hún samið tvær bækur: unglingabókina *[[Djöflatertan|Djöflatertuna]]* árið 2005 og *Ef þú bara vissir...* árið 2007.
Higgs-bóseind

**Higgs-bóseind** eða **bóseind Higgs** (stundum í hálfkæringi *„Guðseindin“*) er bóseind, með spuna núll, sem gegnir lykilhlutverki í Staðallíkaninu. Hugmyndir um tilvist bóseindarinnar voru fyrst settar fram 1964, m.a. af breska eðlisfræðingnum Peter Ward Higgs (f. 1929, d. 2024), sem hún er kennd við. Þann 4. júlí 2012 tilkynntu vísindamenn við CERN að fundist hefði marktækar vísbendingar um Higgs-lega eind við CMS og ATLAS rannsóknastöðvarnar stóra-sterkeindahraðlsins.

## Heimildir
* [''Viðtal við Peter Higgs í [The Guardian]'']
* Fréttatilkynning CERN varðandi fund Higgseindarinnar 
## Tenglar
*
Frásögn

**Frásögn** eða **[[saga]]** er ræða af tiltekinni gerð (rituð, töluð, myndir, eða dans t.d.) þar sem skálduð eða raunveruleg atburðarás er sett fram með samfelldum hætti í skipulegri röð. *Saga* (þ.e. ein merking þess orðs) og frásögn eru oft samheiti en stundum er orðið „frásögn“ notað í þrengri merkingu um söguþráð eða framvindu sögunnar, en ekki lýsingar. Frásagnarfræði fæst við rannsóknir á frásögnum í þessum þrönga skilningi. Þetta fræðasvið spratt úr strúktúralismanum eftir miðja 20. öld og nýtir sér talsvert hugtök mælskufræði.

Frásagnir eru mikilvægur hluti menningar. Sú aðferð að tjá sig í frásögn er sammannleg og kemur fyrir í alls kyns samskiptum og eins í hugrænum og sálrænum ferlum eins og mótun sjálfsmyndar, minninga og merkingar.
Jean Cocteau

**Jean Maurice Eugène Clément Cocteau** (5. júlí 1889 í Maisons-Laffitte í Frakklandi – 11. október 1963 í Milly-la-Forêt í Frakkland) var franskt ljóðskáld, listmálari og kvikmyndaleikstjóri.
Bóseind

**Bóseind** (fyrrum kölluð *bósóna*) er öreind með heiltöluspuna, sem hlítir Bose-Einstein-dreifingu. Kraftmiðlarar í staðllíkaninu, þ.e. ljóseind, þyngdareind og vigureindir, eru bóseindir. Árið 1964 var sett fram tilgáta um Higgs-bóseindina, til að skýra massa öreinda, en 4. júlí 2012 tilkynntu vísindamenn við CERN að fundist hefði marktækar vísbendingar um Higgs-lega eind hjá stóra sterkeindahraðlinum. Fermíeindir hafa hálftöluspuna.
Kreppa

:*[[Kreppa (á)|Kreppa]] er einnig á sem rennur úr [[Brúarjökull|Brúarjökli]].*
**Kreppa** er hugtak sem haft er um verulega örðugleika í efnahagsmálum, með atvinnuleysi og sölutregðu fyrirtækja. Aðaleinkenni kreppu er ógurlegt verðfall á gjaldmiðlum, fjöldauppsagnir og greiðsluerfiðleikar fyrirtækja og almennings. *Kreppuboði* er það nefnt sem veit á samdráttarskeið, þ.e. er fyrirboði kreppu. 

## Bankar og kreppa
Bankar skreppa saman og sumir hrynja til falls í kreppum, sérstaklega þeir sem hafa verið áhættusæknir eða eru illa reknir. Ein skilgreiningin (*Demirguc-Kunt og Detragiache*, 1998) sem lítur til kreppuboða segir að fjármálakreppa er þegar: 
#Hlutfall varúðarfærðra eigna af heildareignum banka sé umfram 10%. 
#Björgunaraðgerðir kosti meira en 2% af landsframleiðslu. 
#Vandamál fjármálakerfisins leiði til þess að verulegur hluti bankanna sé þjóðnýttur. 
#Umfangsmikil áhlaup á banka, þ.e. innlausnafár, eða gripið er til neyðaraðgerða, svo sem innlánsfrystingar eða ábyrgðaryfirlýsinga til að bregðast við vandanum. 

## Tengt efni
* Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2011
* Kreppan mikla
* Heimskreppa

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Island.is''; Upplýsingar vegna efnahagskreppu á Íslandi 2008-2009
* ''Kreppa - mikil óvissa framundan''; grein í Morgunblaðinu 1988
* ''Kreppan á Akureyri''; grein í Morgunblaðinu 1975
Skátagil

**Skátagil** er gil á Akureyri. Í því voru tvö hús. Er nú búið að rífa annað húsið.

## Hús
* Hafnarstræti 107b
* Hafnarstræti 103 (rifið)
Saint-John Perse

**Saint-John Perse** (dulnefni *Alexis Léger*, einnig *Alexis Saint-Léger Léger*) (31. maí 1887 – 20. september 1975) var franskt skáld og ríkiserindreki. Perse er einna frægastur fyrir verk sitt *Anabase* (*Austurför*), sem kom út árið 1924 en einnig: *Exile* (Útlegð) (1942) og *Vents* (Vinda) (1946). Verkið Útlegð (Exile) kom út á íslensku árið 1992 í þýðingu Sigfúsar Daðasonar. Perse hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1960. 

## Verk Saint-John Perse
* *Éloges* (1911)
* *Anabase* (1924)
* *Exil* (1942)
* *Pluies* et *Poème à l'étrangère* (1943)
* *Neiges* (1944)
* *Vents* (1946)
* *Amers* (1957)
* *Chronique* (1960)
* *Poésie* (1961)
* *Oiseaux* (1963)
* *Chant pour un équinoxe* (1971)
* *Nocturne* (1973)
* *Sécheresse* (1974)
* *Œuvres complètes* (1982)

## Tenglar
* ''Vindar og aska''; grein í Morgunblaðinu 1975
* ''Bókmenntaverðlaun Nóbels''; grein í Morgunblaðinu 1960
Vatnsmýrarvegur

**Vatnsmýrarvegur** er vegur í Reykjavík sem nær frá Hringbraut í suðri að Gömlu hringbraut í norðri. Helsta kennileitið við Vatnsmýrarveg er umferðamiðstöðin BSÍ. Við hann er einnig bílaleiga og bensínstöð en þar var áður tjaldsvæði, blómabúð og íbúðarhús.

## Hús
* Vatnsmýrarvegur 39, íbúðarhús byggt 1931, Rifið um 2003.
* Vatnsmýrarvegur 37; búð, hætt
* Vatnsmýrarvegur 36, íbúðarhús nefnt Reykholt, Flutt eða rifið í kringum 2005.
* Vatnsmýrarvegur 35, Gamalt íbúðarhús rifið um 2003.
* Vatnsmýrarvegur 22, íbúðarhús sem hét Bólstaður, byggt 1924. Rifið 2010.
* Vatnsmýrarvegur 20, leikskóli, og gróðrastöðin Alaska, Bæði hætt.
* Vatnsmýrarvegur 16
* Vatnsmýrarvegur 10 BSÍ
* Vatnsmýrarvegur 10, íbúðarhús, líklega búið að rífa, tjaldsvæði og bílaleiga allt hætt
Skjávarpið (sjónvarpsstöð)

**Skjávarpið** var upplýsinga- og auglýsingamiðill Hornfirðinga sem sendi út hverskonar upplýsingar um viðburði, fréttir, auglýsingar og bæjarstjórnarfundi. Sent var út bæði í sjónvarp og net.

Skjár 1 eignaðist Skjávarpið árið 2001.

## Tilvísanir
Sveinbjörn Ásgeir Egilson

**Sveinbjörn Ásgeir Egilson** (1863 – 25. október 1946) var sjómaður, rithöfundur og ritsjóri sjómannablaðsins *[[Ægir (tímarit)|Ægis]]* í 23 ár. Hann var sonur Þorsteins Sveinbjarnarsonar Egilson og fyrri eiginkonu hans, Arndísar Ásgeirsdóttur. Sveinbjörn var giftur Elínu Egilson.

Í danska blaðinu *[[Börsen]]* birtist árið 1937 löng grein um Sveinbjörn í tilefni af því að hann hafði látið af ritstjórn *Ægis*. Sagði í greininni, að í þau 23 ár, sem hann var ritstjóri hafi hann sýnt framúrskarandi hæfileika til þess að gera lesendum sínum ljóst, hvað verða megi til þess að efla hag og framþróun fiskimálanna.

## Verk Sveinbjarnar
* *[[Leiðarvísir í sjómensku]]* - (1906)
* *[[Handbók fyrir íslenzka sjómenn]] * - (1925)
* *[[Vasabók sjómanna]]* - (1931)
* *[[Sjóferðasögur]]* -  (1934)
* *[[Ferðaminningar: frásögur frá sjóferðum víða um heim]]* - (1922 og aftur 1949)

## Tilvísanir


## Tenglar
* „75 ára sjógarpur“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1938
Fráfærur

**Fráfærur** kallaðist það þegar ær og lömb voru aðskilin á vorin til þess að unnt væri að nytja mjólkina. Þær voru tíðkaðar á hverjum bæ á Íslandi um margar aldir. Lömbin voru kefld þannig að þau náðu ekki að sjúga mæður sínar en þó meira um að stíað væri, lömbin lokuð inni þangað til fært var frá.

Fráfærnatími var um Jónsmessu til forna en mánuðurinn á undan var  svonefnd stekktíð, en þá voru lömbin enn með mæðrum sínum en sett í lambakró á stekknum á kvöldin og höfð þar um nóttina en ærnar gengu lausar á meðan og voru svo mjólkaðar að morgni, áður en lömbunum var hleypt út. Þetta var líka kallað að stía lömbin og stóð yfirleitt í um tvær vikur. Allan geldfénað var skylda að reka á afrétt, eingöngu mátti málnytupeningur (ær sem eru mjólkaðar) vera heima eða í seljum á sumrin. Í Jónsbók var ákvæði um að geldur peningur skyldi vera farinn úr heimahögum þegar tveir mánuðir væru liðnir af sumri og ekki mátti reka fé aftur heim fyrir tvímánuð (síðustu viku í ágúst) en í réttarbót Eiríks konungs Magnússonar frá 1294 var því breytt þannig að hreppsstjórnarmenn ákváðu hvenær fé yrði rekið á fjall og heim eftir því sem hentaði. 

Þegar lömbin voru um það bil sex vikna voru þau svo rekin á fjall eða í haga fjarri ánum og látin sjá um sig sjálf en ærnar hafðar heima og mjólkaðar kvölds og morgna. Smalinn sat yfir þeim, að minnsta kosti á daginn. Ær sem fært hafði verið frá og voru mjólkaðar kölluðust kvíaaær. Stundum var setið yfir lömbunum fyrstu vikuna og voru þau þá oft höfð í hafti svo auðveldara væri að halda þeim saman. Sauðamjólkin var mikið notuð til skyrgerðar, ein sér eða blönduð kúamjólk, en einnig var gert úr henni smjör og ostar.

Fráfærur tíðkuðust fram á 20. öldina en lögðust víðast hvar af á árunum 1915-1940, meðal annars vegna mikillar verðhækkunar á lambakjöti á stríðsárunum fyrri, svo að það borgaði sig betur að láta lömbin njóta mjólkurinnar en mjólka ærnar. Síðast var fært frá svo vitað sé á Kirkjubóli í Bjarnardal í Önundarfirði sumarið 1951 eða 1952. Síðasti fráfærusmalinn á Íslandi var Kristján Bersi Ólafsson, síðar blaðamaður, ritstjóri, kennari og skólameistari í Flensborg. Fráfærur á Kirkjubóli má sjá í Vestfjarðamynd Guðlaugs Rósinkrans, sem Kjartan Ó. Bjarnason tók sennilega um 1950. Kvikmynd Ósvaldar Knudsens, Fráfærur, er tekin á Kirkjubóli. Myndin var frumsýnd 1958, en tekin upp fyrr, líklega 1955. Þær fráfærur voru leiknar fyrir kvikmyndagerðarmanninn.

Nú er líka talað um fráfærur þegar átt er við aðskilnað afkvæmis og móður, t.d. gríss frá gyltu. 
## Tilvísanir
Brjóstaskora

**Brjóstaskora** nefnist skarðið sem myndast á milli brjósta kvenna þegar brjóstin eru hálfdulin í fleygnum bol eða kjól. 

## Tengt efni
* Brjóstablæti
* Brjóstaskorustækkun
* Brjóstmök
* Rassaskora

## Tenglar
Naflaló

**Naflaló** eða **naflakusk** er kuskhnoðri í nafla manns sem samanstendur aðallega af stökum trefjum úr fatnaði ásamt svolitlu af dauðum húðfrumum og líkamshárum. Naflaló myndast sjaldnar hjá konum en körlum, enda eru þær með fíngerðari og styttri líkamshár en þeir.

## Tenglar
* ''Hvað er naflaló og hvernig myndast hún í nöflum fólks?''; af Vísindavefnum
Tímaskekkja

**Tímaskekkja** (einnig **anakrónismi** úr grísku „ana“ „*ανά*“, „upp, aftur á bak“, og „khronos“ „*χρόνος*“, „tími“) á við fyrirbæri sem  við þann tíma sem það er í. Hugtakið getur vísað til hlutar, orðatiltækis, tækni, heimspeki, tónlistar, efnis, siðar eða annars sem er nógu tengt tilteknum tíma til að virðast rangt utan hans.

## Dæmi um tímaskekkjur
* Pedallinn *[[una corde]]* („einn strengur“) hliðrar nótnaborði flygils til hægri á meðan á hann er ýtt, en í klassískum píanóum var hins vegar hægt að velja á hve marga strengi píanóið sló (einn eða tvo) og kemur heitið þaðan. Heitir er þá tímaskekkja þar sem á nútímapíanóum slær hamarinn á tvo strengi, í stað eins.

## Heimildir
Bolli

**Bolli** getur átt við eftirfarandi:
* Mannsnafnið Bolla
* Bolla til að drekka úr
* Mælieininguna bolla
Önundarfjörður

**Önundarfjörður** er um 20 km djúpur fjörður milli Dýrafjarðar og Súgandafjarðar á norðanverðum Vestfjörðum. Þorpið Flateyri stendur miðja vegu á nyrðri strönd fjarðarins. Í Önundarfirði eru m.a. Holtsfjara, Reykháfurinn á Hvilftarströnd og Ingjaldssandur. 

Við botn fjarðarins stendur Hestfjall. Sitt hvorum megin við Hestfjall eru dalirnir Hestdalur og Korpudalur. Heiðin sem ekin er milli Önundarfjarðar og Dýrafjarðar heitir Gemlufallsheiði. Samkvæmt *Landnámu* var Önundur Víkingsson þar fyrstur maður að búa (bróðir Þórðar í Alviðru).
Sakka

**Sakka** er býli í Svarfaðardal. Bærinn er í Vallasókn austan megin Svarfaðardalsár en handan árinnar er kirkjustaðurinn Tjörn. Upp af Sökku rís Vallafjall um 1000 m hátt. Sakka er góð bújörð og hefur löngum verið vel setin. Túnin eru í brekkunum upp af þjóðveginum og ágæt engjalönd neðan vegar á bökkum Svarfaðardalsár. Þar er Friðland Svarfdæla og Ingólfshöfði sem rís upp af flatlendinu og þar eru Lambhagi og Saurbæjartjörn.

Sakka er að öllum líkindum landnámsjörð og nafn bæjarins kemur fyrir í fornum sögum. s.s. Guðmundar sögu dýra og í Prestssögu Guðmundar góða Arasonar. Þar bjó Arnþrúður Fróðadóttir og synir hennar á Sturlungaöld en hún var frænka Guðmundar góða og fékk hann til að verða prestur á Völlum. Árið 1703 voru ábúendur jarðarinnar 7: ekkjan Kristrún Þorsteinsdóttir (38), tvær dætur, tveir vinnumenn og tvær vinnukonur.

Sökkubændur á 20. öld
:Gunnlaugur Gíslason og Rósa Þorgilsdóttir
:Þorgils Gunnlaugsson og Olga Steingrímsdóttir
:Gunnsteinn Þorgilsson og Dagbjört Hrönn Jónsdóttir

## Heimild
*
The Ocean Race

**The Ocean Race** (áður **Volvo Ocean Race**, og þar áður **[[Whitbread]] Round the World Race**) er alþjóðleg siglingakeppni umhverfis jörðina sem yfirleitt er haldin á þriggja ára fresti. Árið 2001 var hún nefnd eftir þáverandi aðalstyrktaraðila keppninnar, Volvo, en 2019 var nafninu breytt í The Ocean Race.

Keppnin hefst í einhverri höfn í Evrópu að hausti og fer í gegnum 9-10 leggi auk styttri keppna í höfnum áfangastaða. Síðasta keppni hófst í Alicante 19. október 2014. Samanlögð siglingaleiðin var 38.739 sjómílur en keppninni lauk 27. júní 2015.

Keppnin var fyrst ræst 8. september 1973. Upphaflega var keppnin blönduð með ýmsum bátsgerðum, en frá 1997 var þátttaka bundin við báta af sérsniðna flokknum Whitbread 60 og frá 2005 Volvo Open 70. Fyrir keppnina 2008 voru aðeins gerðar minniháttar breytingar á hönnunarreglum. Fyrir keppnina 2014 var svo kynnt ný gerð, Volvo Ocean 65, og að allir myndu keppa á eins bát, en áður sá hvert lið um smíði bátsins samkvæmt hönnunarstaðli. Hugmyndin var að draga úr kostnaði við þátttöku í keppninni og auka öryggi.

## Úrslit

## Tenglar
* Vefur keppninnar
Gunnar Þorsteinsson

**Gunnar Þorsteinsson**, oft kallaður **Gunnar í Krossinum**, var forstöðumaður trúfélagsins Krossins í Kópavogi frá 1979 til 2010. Eiginkona Gunnars var athafnakonan Jónína Ben en hún lést árið 2020. Þá hafði Jónína reynt að fá skilnað í tvö ár.

Gunnar stofnaði Krossinn árið 1979, áður tilheyrði hann Hvítasunnukirkjunni. Krossinn er líka hvítasunnusöfnuður, sem er nýleg útgáfa af mótmælendatrúnni sem leggur áherslu á persónulegt samband við guð, og hefur því stundum verið kallaður sértrúarsöfnuður. Gunnar vék úr stöðu sem forstöðumaður trúfélagsins árið 2010 eftir að hafa verið sakaður um kynferðisbrot. Söfnuðurinn gengur í dag undir nafninu Smárakirkja.

Hann hefur gefið út bækur um Biblíuna og ádeilur á votta Jehóva. Hann var þekktur fyrir andstöðu sína við samkynhneigð.

## Tilvísanir
Jónína Kristín Berg

**Jónína Kristín Berg** (f. 3. september 1962) er Þórsnesgoði Ásatrúarfélagsins og staðgengill allsherjargoða. Hún var settur allsherjargoði frá 2002-2003.

## Heimild
* Vefur Ásatrúarfélagsins: Allsherjargoðar frá upphafi
Hilmar Örn Hilmarsson

**Hilmar Örn Hilmarsson** er (f. 23. apríl 1958) er tónlistarmaður og tónskáld og hefur m.a. gert tónlist við fjölda íslenskra kvikmynda. Hann er einnig allsherjargoði Ásatrúarfélagsins og hefur gegnt því embætti frá árinu 2003.

## Heimild
* Vefur Ásatrúarfélagsins: Allsherjargoðar frá upphafi
Vogunarsjóður

**Vogunarsjóður** er oftast haft um sjóð sem notar lántöku eða svokallaða skortstöðu í tilteknum eignum til að afla fjár til kaupa á öðrum eignum. Vogunarsjóðir eru lokaðir fjárfestingarsjóðir sem, ólíkt hinum hefðbundnu verðbréfasjóðum, hafa heimildir til að beita margvíslegum fjárfestingar­aðferðum við að ná hámarksávöxtun að teknu tilliti til áhættunnar sem sjóðsfélagar eru tilbúnir að taka. 

Þann 23. mars 2008 var grein í breska blaðinu Sunday Telegraph, sem sagði frá því, að íslensk stjórnvöld gerðu allt til að koma í veg fyrir hrun efnahagslífsins, og héldu því fram að Ísland hefði orðið illa fyrir barðinu á lausafjárkreppunni, sem þá var að koma í ljós, og haft eftir ónafngreindum sérfræðingi að landið væri meðhöndlað eins og það væri *eitraður vogunarsjóður*. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Hvað er vogunarsjóður?''; af Vísindavefnum 
* ''Hvað er vogunarsjóður?''; af Kauphting.is
* ''Orðskýring: Vogunarsjóður''; af Vísi.is
Jörmundur Ingi Hansen

**Jörmundur Ingi Hansen** (f. 14. ágúst 1940) er fyrrum allsherjargoði Ásatrúarfélagsins og núverandi forstöðumaður Reykjavíkurgoðorðs.

## Heimild
* Vefur Ásatrúarfélagsins: Allsherjargoðar frá upphafi
Silfur Egils

**Silfur Egils** seinna **Silfrið** er pólitískur íslenskur umræðuþáttur, sem Egill Helgason stýrði frá upphafi. Þátturinn hófst árið 2000 og vann til verðlauna sem sjónvarpsþáttur ársins á Edduverðlaununum árið 2000.

Þátturinn hætti árið 2013  en við tók þátturinn *Silfrið* árið 2017, þar sem Egill skipti umsjón með Fanneyju Birnu Jónsdóttur, blaðamanni. 

## Tilvísanir
Sigurður Hákonarson

**Sigurður Hákonarson ** (norska: **Sigurd Håkonsson**) (um 895 – 962) var Hlaðajarl, þ.e. jarl yfir Þrændalögum og Hálogalandi, og því einn valdamesti maður Noregs á sinni tíð. Hann var sonur Hákonar Grjótgarðssonar. 

Eftir því sem segir í Heimskringlu fór Þóra Morstrarstöng, frilla Haraldar hárfagra, með Sigurði á skipi og ætlaði til Haraldar, en hún var þá þunguð. Hún ól son á leiðinni og gaf Sigurður honum nafnið Hákon eftir föður sinum. Drengurinn var síðar sendur í fóstur til Aðalsteins Englandskonungs en sneri aftur þegar hann var um tvítugt, var tekinn til konungs og kallaður Hákon Aðalsteinsfóstri. Sigurður var einn helsti ráðgjafi hans og fylgdi honum vel að málum en setti sig þó á móti tilraunum Hákonar til að kristna Norðmenn, enda fór svo að Hákon varð að kasta trúnni til að halda völdum.

Hákon Aðalsteinsfóstri féll fyrir Gunnhildarsonum frændum sínum 960 eða 961. Sigurður var svo brenndur inni á Ögló í Stjóradal haustið 962, þegar Haraldur gráfeldur Noregskonungur, sonur Eiríks blóðöxar, reyndi að sameina Noreg á ný. 

Kona Sigurðar var Bergljót, dóttir Þóris þegjandi jarls af Mæri og konu hans Álofar árbótar, sem sögð er hafa verið dóttir Haraldar hárfagra. Sonur þeirra var Hákon, sem tók við jarldæminu eftir föður sinn.

Kormákur Ögmundarson var hirðskáld Sigurðar jarls, og eru brot úr *[[Sigurðardrápa|Sigurðardrápu]]* eftir hann varðveitt í *[[Skáldskaparmál]]um* Snorra-Eddu og *[[Heimskringla|Heimskringlu]].*
Reykjavíkurgoðorð

**Reykjavíkurgoðorð** er íslenskt trúfélag sem var skráð þann 3. apríl 2006 og hefur 35 skráða meðlimi (miðað við 1. desember 2022). Forstöðumaður þess er Jörmundur Ingi Hansen, fyrrum allsherjargoði Ásatrúarfélagsins.

## Heimild
* Hagstofa Íslands -> Mannfjöldi -> Trúfélög
Heimakirkja

**Heimakirkja** er íslenskt trúfélag. Hún var skráð sem slík þann 29. mars 2005 og í henni eru 59 meðlimir (m.v. [1. desember [2022). Forstöðumaður Heimakirkjunnar er Eiríkur Sigurbjörnsson, sá sami og rekur sjónvarpsstöðina Omega.

## Heimild
* Hagstofa Íslands -> Mannfjöldi -> Trúfélög 

## Tilvísanir


## Tenglar
Heimasíða Heimakirkju á Vefsafn.is
Vaxtamunur

**Vaxtamunur** er munurinn á útlánsvöxtum og innlánsvöxtum banka. Það er að segja vaxtamunur jafngildir útlánsvöxtum að frádregnum innlánsvöxtum.
Vextir

**Vextir** (áður fyrr **renta**) er það gjald sem greitt er fyrir lán á fjármagni, m.ö.o. leiga sem greidd er fyrir fjármagn. *Innlánsvextir* eru þeir vextir sem fjármálastofnun greiðir af innlánum, þ.e. greiðir þeim sem leggur inn fyrir afnot af fjármagninu, en *útlánsvextir* þeir vextir sem lántakandi greiðir af útlánum, þ.e. fyrir að hafa fengið féð að láni. Á Íslandi gilda sérstök lög um vexti og verðtryggingu, nr. 38/2001.

Árið 1997, gerði Seðlabanki Íslands úttekt á vöxtum á lánsfé til lítilla og meðalstórra fyrirtækja, og kom þá í ljós að vextir voru hæstir á Íslandi af þeim átta samkeppnislöndum sem miðað var við. Þannig voru t.d. vextir af óverðtryggðum lánum hér á landi 11,3%, í Bandaríkjunum 9,6%, Englandi 8,6%, 7,3% í Danmörku, 6,2% í Finnlandi, 5,7% í Noregi en lægstir í Japan, 3%. Niðurstaðan var sú að íslenskir vextir reyndust vera meira en þrisvar sinnum hærri en japanskir vextir og næstum helmingi hærri en í Noregi, en annars 2-3% hærri en annarra þjóða.  

## Tenglar
* Lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001
* Seðlabanki Íslands: Vextir. 

## Tengt efni
* Grunnvextir
* Vaxtaálag
* Heildarvextir
* Breytilegir vextir
* Almennir vextir
* Dráttarvextir
* Vaxtavextir
* Nafnvextir
* Raunvextir
* Forvextir
* Ársvextir
* Verðbætur
* Virkir vextir
* Vaxtatímabil
* Vaxtaendurskoðun
* Vaxtagreiðsluþak

## Tilvísanir