open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soffía af Minsk

**Soffía af Minsk** (um 1140 – 1198) var hertogadóttir frá Minsk (nú í Hvíta-Rússlandi) og drottning Danmerkur 1157-1182 og seinna greifynja af Thüringen.

Soffía var dóttir Ríkissu af Póllandi og Volodars fursta af Minsk, sem var annar í röðinni af eiginmönnum Ríkissu. Sá fyrsti var Magnús sterki, krónprins Danmerkur (d. 1134). Eftir að hjónabandi Ríkissu og Volodars var slitið um 1145 fór hún til Svíþjóðar með Soffíu og giftist þar Sörkvi Svíakonungi (d. 1156). Soffía ólst því upp við sænsku hirðina. Hún var sögð afar fögur en metnaðargjörn og stjórnsöm.

Hálfbróðir Soffíu, sonur Ríkissu, var Knútur Magnússon, sem framan af var undirkonungur Sveins Eiríkssonar Grathe en árið 1154 gerði hann samkomulag við Valdimar son Knúts lávarðs, sem áður hafði stutt Svein, um að þeir skyldu verða konungar saman og hrekja Svein úr landi. Hluti af samkomulaginu var að Valdimar skyldi fá Soffíu fyrir konu og fá í heimanmund með henni einn áttunda af eignum Knúts. Þau giftust þó ekki strax vegna þess hve ung Soffía var. Árið 1157 sneri Sveinn aftur og samkomulag var gert um að þeir yrðu allir þrír konungar. Sveinn ginnti meðkonunga til sín skömmu síðar og drap Knút en Valdimar mágur hans komst undan, særður þó, og felldi svo Svein í bardaga um haustið og varð þá einn konungur. Um sama leyti giftist hann Soffíu.

Soffía og Valdimar mikli áttu átta börn sem upp komust, þar á meðal konungana Knút 6. og Valdimar sigursæla og dæturnar Ríkissu, sem giftist Eiríki Knútssyni Svíakonungi, og Ingibjörgu, sem giftist Filippusi 2. Frakkakonungi.

Samkvæmt þjóðkvæðum var Soffía grimmlynd og hefnigjörn og lét meðal annars brenna Tófu, frillu Valdimars, inni. Ekkert er þó vitað um sannleiksgildi þeirra sagna. Valdimar dó árið 1182 og um það bil tveimur árum seinna giftist hún Lúðvík greifa af Thüringen. Hann sagði þó skilið við hana stuttu síðar og sendi hana aftur til Danmerkur og þótti hún hafa gert mikla sneypuför. Soffía dó í Danmörku og er grafin í Ringsted hjá Valdimar fyrri manni sínum.

## Heimildir
* 
*
Frank Gehry

**Frank Gehry** (f. 28. febrúar 1929, d. 5. desember 2025) var kanadísk-bandarískur arkitekt. Á meðal verka Gehrys má nefna Guggenheim-safnið í Bilbao og Walt Disney-tónleikahúsið í Los Angeles.

Gehry hlaut Pritzker-verðlaunin árið 1989.

## Tenglar

* Gehry Partners
Norman Foster

**Norman Foster** (f. 1. júní 1935) er breskur arkitekt. Á meðal verka Fosters má nefna 30 St Mary Axe í London og höfuðstöðvar Commerzbank í Frankfurt.

Foster hlaut Pritzker-verðlaunin árið 1999.

## Tenglar
* Foster + Partners
Rem Koolhaas

**Rem Koolhaas** (f. 17. nóvember 1944) er hollenskur arkitekt. Á meðal verka eftir Koolhaas má nefna hollenska sendiráðið í Berlín og Casa da Música í Porto.

Koolhaas hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2000.

## Tenglar

* Office for Metropolitan Architecture
Margrét Eiríksdóttir Noregsdrottning

**Margrét Eiríksdóttir** (dáin 1209) var sænsk konungsdóttir og drottning Noregs frá 1185 til 1202, kona Sverris Sigurðssonar Noregskonungs.

Margrét var dóttir Eiríks helga Svíakonungs og Kristínar Björnsdóttur konu hans. Hún giftist Sverri konungi árið 1185. Ekki er vitað hve gömul hún var þá en hún hefur ekki verið fædd seinna en 1160 því það ár dó faðir hennar. Þau Sverrir eignuðust aðeins eina dóttur, Kristínu. Drottningarinnar er sjaldan getið í sögu Sverris konungs en ýjað er að því að hún hafi verið grunuð um græsku.

Þegar Sverrir dó 9. mars árið 1202 fór Margrét til Vestur-Gautlands, þar sem hún átti miklar eignir, en varð að skilja Kristínu dóttur sína eftir þvert gegn vilja sínum. Hún sneri aftur rétt fyrir áramótin 1203-1204. Á nýársdag dó Hákon konungur Sverrisson, stjúpsonur hennar, og þótti ýmislegt benda til þess að honum hefði verið byrlað eitur. Margrét var grunuð um verknaðinn og reyndi hún að sanna sakleysi sitt með járnburði. Hún bar þó glóandi járnið ekki sjálf, heldur lét einn þjóna sinna gera það fyrir sína hönd. En það fór ekki vel því maðurinn brenndist illa, sem var talið sönnun um sekt. Manngreyinu var drekkt en Margrét drottning flúði í skyndingu til Svíþjóðar.

Í Sverris sögu og Böglunga sögum andar mjög köldu til Margrétar drottningar og Kristínar Níelsdóttur, systurdóttur hennar, sem var með drottningu og gekk síðar að eiga Hákon jarl galinn. Margrét er talin sek um að hafa eitrað fyrir Hákon konung og sömuleiðis var Kristín grunuð um að hafa átt þátt í dauða barnakonungsins Guttorms Sigurðssonar síðar sama ár.

Margrét kom þó aftur til Noregs síðar og var viðstödd árið 1209 þegar Kristín dóttir hennar giftist Filippusi Símonarsyni, konungsefni baglanna og systursyni Nikulásar biskups Árnasonar, helsta foringja bagla og erkióvini Sverris manns hennar. Þá hafði Noregi í raun verið skipt í þrennt og samið um að Filippus skyldi ráða Upplöndum og hluta af Víkinni en fengi ekki konungsnafn; aftur á móti fékk hann Kristínu, einkabarn Sverris konungs, fyrir konu. Margrét veiktist skömmu eftir brúðkaupið og dó innan fárra vikna.

## Heimildir
* 
*
Jean Nouvel

**Jean Nouvel** (f. 12. agust 1945) er franskur arkitekt. Á meðal verka hans má nefna Torre Agbar í Barselóna og Guthrie-leikhúsið í Minneapolis.

Nouvel hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2008.

## Tenglar

* Heimasíða
Jørn Utzon

**Jørn Utzon** (9. apríl 1918 – 29. nóvember 2008) var danskur arkitekt. Hans þekktasta verk er án efa óperuhúsið í Sydney en það var skráð á heimsminjaskrá UNESCO árið 2007.

Utzon hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2003.

## Tilvísanir
Hinir postullegu feður

**Hinir postullegu feður** – *Hinir postullegu kennifeður* eða *Postullegir feður* (latína: *patres apostolici*) – er hugtak sem notað er um nokkra kristna rithöfunda frá tímabilinu um 90 til 150 e.Kr. Þeir eru taldir hafa staðið nærri stofnendum hinna fyrstu kristnu safnaða. — (Dæmi eru um að talað sé um *postulafeður*, sem getur verið villandi hugtak).

Að frátöldum ritum Nýja testamentisins, eru bréf postullegu feðranna elstu heimildir um hina fornu kristnu söfnuði. Þeim má ekki rugla saman við rit Biblíunnar (Nýja testamentisins) og ekki heldur Apókrýf rit Nýja testamentisins.

Heitið *hinir postullegu feður* kom upp skömmu fyrir 1700 þegar ritin voru fyrst gefin út saman (1672), þó án Bréfs Díógnetusar og Didache – hið síðarnefnda fannst fyrst 1873.

Í frumkristninni er talað um postulatímabilið, sem nær fram til um 90 e. Kr. Síðan tekur við tímabil postullegu feðranna, 90–150 e.Kr., og þar á eftir tímabil kirkjufeðranna (*patres ecclesiastici*). Postullegu feðurnir voru lærisveinar postula Krists og héldu starfi þeirra áfram við að útbreiða kristindóminn, og einkennast rit þeirra af barnslegri trú. Á tímabili kirkjufeðranna tók hins vegar við umfangsmikil guðfræðileg og heimspekileg rökræða og fræðilegar deilur. 

## Listi yfir ritin
Fjölmörg rit hafa verið eignuð kennifeðrunum, en samkomulag er um þessi – (skammstafanir í sviga):

* Tólfpostulakenningin eða Didache – (Did.)
* 1. Klemensarbréf – (1.Klem.)
* 2. Klemensarbréf – (2.Klem.)
* Bréf Ignatíusar:
** Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Efesus – (Ign.Ef.)
** Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Magnesíu – (Ign.Magn.)
** Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Tralles – (Ign.Trall.)
** Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Róm – (Ign.Róm)
** Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Fíladelfíu – (Ign.Fílad.)
** Bréf Ignatíusar til safnaðarins í Smyrnu – (Ign.Smyrn.)
** Bréf Ignatíusar til Pólýkarposar – (Ign.Pólýk.)
* Bréf Pólýkarposar til safnaðarins í Filippí – (Pólýk.)
** Píslarvætti Pólýkarposar – 
* Bréf Barnabasar – (Barn.)
* Bréf Díógnetusar – (Díógn.)
* Hirðirinn, eftir Hermas – (Herm.)

## Heimildir
* Lisbet Kjær Müller og Mogens Müller: *Bókin um Biblíuna*, Forlagið, Rvík 2008. Ingunn Ásdísardóttir þýddi.
* 

## Tenglar
* Hverjir eru kirkjufeður?  — Vísindavefurinn.
Ellisif af Kænugarði

**Ellisif af Kænugarði** (1025 – um 1067) eða **Jelísaveta Jaroslavna** var  furstadóttir frá Garðaríki og drottning Noregs 1046-1066 sem eiginkona Haraldar harðráða.

Jelísaveta var dóttir Jarisleifs 1. fursta af Kænugarði og Ingigerðar Ólafsdóttur af Svíþjóð, dóttur Ólafs skotkonungs. Systur hennar voru Anna, drottning Frakklands, Anastasía, drottning Ungverjalands, og Agata, kona Játvarðar útlaga. Veturinn 1043-1044 giftist hún Haraldi Sigurðssyni, hálfbróður Ólafs digra Noregskonungs, sem þá var í þjónustu föður hennar. 

Árið 1045 fóru þau svo til Noregs, þar sem Magnús bróðursonur Haraldar var þá tekinn við konungdómi. Haraldur gerði kröfu til þess að verða meðkonungur hans og þar sem hann átti gnótt fjár tókst honum að kaupa sér fylgi höfðingja og verða konungur og Jelísaveta varð þá drottning og var kölluð Ellisif. Magnús góði dó ári síðar og varð Haraldur þá einn konungur. Ellisif var hins vegar ekki eina drottningin því að Haraldur tók sér aðra konu, Þóru Þorbergsdóttur, og er þess ekki getið í heimildum að neinar athugasemdir hafi verið gerðar við það fyrirkomulag.

Þegar Haraldur réðist inn í England 1066 fór Ellisif með og einnig dætur þeirra, María og Ingigerður. Haraldur féll þar í orrustunni við Stafnfurðubryggju og er sagt að Maríu dóttur hans hafi orðið svo mikið um fréttina að hún hafi dáið. Ellisif fór með Ingigerði dóttur sína aftur til Noregs með þeim sem eftir lifðu úr herliðinu. Hún var eftir það í skjóli Ólafs kyrra, sonar Haraldar og Þóru, en lifði líklega ekki lengi, dó trúlega 1067. Ingigerður dóttir hennar giftist fyrst Ólafi hungri Danakonungi og síðan Filippusi Svíakonungi.

## Heimildir
* 
*
Reykjadalur (Þingeyjarsýslu)

**Reykjadalur** er dalur í Suður-Þingeyjarsýslu, inn af Aðaldal. Fljótsheiði liggur að dalnum að vestan en austan við hann er Laxárdalsheiði, sem skilur milli Reykjadals og Laxárdals, og síðan Mývatnsheiði.

Dalurinn er vel gróinn og nokkuð þéttbýll. Þar hefur ekki runnið hraun eins og í dölunum í nágrenninu. Um hann fellur Reykjadalsá og rennur í Vestmannsvatn, sem er í mynni dalsins. Úr því rennur svo Eyvindarlækur í Laxá í Aðaldal.

Í Reykjadal er skólasetrið Laugar í landi Litlu-Lauga og þar er dálítið þorp með ýmiss konar þjónustu, svo sem verslun og veitingastað, hótel og ferðaþjónustu. Þar er einnig lögleg keppnis sundlaug, heitur pottur og mjög góð íþróttaðastaða. Þar er líka Framhaldsskólinn á Laugum, heimavistarskóli þar sem rúmlega 100 nemendur stunda nám. Félagsheimili sveitarinnar er á Breiðumýri, þar skammt fyrir norðan. Við Vestmannsvatn hafa lengi verið starfræktar sumarbúðir á vegum þjóðkirkjunnar.

Reykjadalur er nú í Þingeyjarsveit en var áður sérstakt sveitarfélag, Reykdælahreppur. Þar áður voru Reykjadalur og Aðaldalur einn hreppur, Helgastaðahreppur. Kirkja sveitarinnar er á Einarsstöðum og áður var einnig kirkja á Helgastöðum.
Fljótsheiði

**Fljótsheiði** er víðáttumikið heiðaflæmi í Suður-Þingeyjarsýslu, á milli Bárðardals að vestan og Aðaldals og Reykjadals og síðan Mývatnsheiðar að austan. Hringvegurinn liggur yfir heiðina, frá Fosshóli í Bárðardal að Breiðumýri í Reykjaldal.

Heiðin er láglend og víðast vel gróin, nokkuð mýrlend, einkum að norðanverðu, en sunnan til á heiðinni er sumstaðar nokkur uppblástur. Allmargir bæir voru áður í heiðinni og dölum sem inn í hana ganga. Flestir þeirra byggðust upp á 19. öld, oft þar sem áður höfðu verið sel frá bæjunum niðri í dölunum. Sumir bæjanna voru í byggð fram á 20. öld en þeir eru nú allir komnir í eyði.
Skauthnitakerfi

**Skauthnitakerfi** eða *pólhnitakerfi* er tvívítt hnitakerfi þar sem staðsetning er gefinn með fjarlægð frá föstum punkti og horni í ákveðna stefnu. Fasti punkturinn nefnist póll eða skaut hnitakerfisins (sambærilegt upphafspunkti kartesískts-hnitakerfis), láréttur hægri geisli frá skautpunkti nefnist skautás. Fjarlægð punkts frá skautpunkti nefnist **geislahnit** og hornið **hornhnit**.
Persastríð

**Persastríð** voru átök milli Forngrikkja annars vegar og Persa hins vegar á 5. öld f.Kr. Meginheimildin um Persastríðin er rit forngríska sagnaritarans Heródótosar. Venja er að miða upphaf stríðsins við innrás Persa í Grikkland árið 490 f.Kr. og endalok þess við ósigur Persa í orrustunum við Plataju og Mýkale árið 479 f.Kr. en einnig er stundum miðað við Frið Kallíasar árið 449 f.Kr. Upptök stríðsins má rekja til uppreisnar grísku borgríkjanna í Jóníu gegn Persíu árið 499 f.Kr.

## Neðanmálsgreinar


## Tengt efni
### Fólk
* Dareios I
* Mardóníos
* Míltíades
* Xerxes I
* Þemistókles

### Atburðir
* Friður Kallíasar
* Orrustan við Laugaskörð
* Orrustan við Maraþon
* Orrustan við Mýkale
* Orrustan við Plataju
* Orrustan við Salamis
* Uppreisnin í Jóníu

## Tenglar
*
Heiðveig af Slésvík

Heiðveig af Slésvík (d. 1374) eða **Helvig** var hertogadóttir frá Slésvík og drottning Danmerkur frá 1340 til dauðadags.

Hún var dóttir Eiríks 2. hertoga af Slésvík og Aðalheiðar Hinriksdóttur af Holtsetalandi-Rendsborg. Bróðir hennar var Valdimar 3., sem var konungur Danmerkur 1326-1329, þegar hann var unglingur, en var síðar lengi hertogi af Slésvík og hjálpaði Valdimar atterdag að endurreisa konungdæmið í Danmörku og verða konungur árið 1340. Sama ár giftist Valdimar konungur Heiðveigu, systur Valdimars hertoga, og fékk með henni fjórðung af Norður-Jótlandi í heimanmund. 

Þau eignuðust saman sex börn og lifðu þrjú til fullorðinsára. Konungshjónin sökuðu þó hvort annað um ótryggð og Heiðveig flutti frá Valdimar í sinn eigin kastala og hafði þar sína eigin hirð. Valdimar hóf svo sambúð með frillu sinni, Tófu, og var drottningunni þá nóg boðið, svo að hún tók sér aðsetur í Esrum-klaustri 1355 og dvaldist þar til dauðadags. Hún er grafin í klausturkirkjunni. 

Kristófer, sonur þeirra, dó 1363 af sárum sem hann hlaut í stríði Valdimars við Hansasambandið. Ingibjörg, dóttir þeirra, giftist Hinrik hertoga af Mecklenburg og átti með honum soninn Albrecht en dó 1370. Þá var yngsta dóttirin, Margrét, ein eftir. Hún giftist Hákoni 6. Noregskonungi og átti með honum soninn Ólaf, sem erfði dönsku krúnuna eftir afa sinn.

## Heimildir
* 
*
Vikas Swarup

**Vikas Swarup** er rithöfundur. Hann skrifaði bækurnar *[[Viltu vinna milljarð]]* (e. *Q & A*, kvikmynduð undir heitinu Slumdog Millionaire) og Sex grunaðir (e. Six suspects).
Evfemía af Pommern

**Evfemía af Pommern** (1285 – 26. júlí 1330) var hertogadóttir frá Pommern, sem var drottning Danmerkur 1320-1326 og aftur frá 1329 þar til hún lést ári síðar.

Evfemía var dóttir Bogislavs 4., hertoga af Pommern, og seinni konu hans, Margrétar af Rügen. Hún giftist Kristófer, næstelsta syni Eiriks klippings Danakonungs, líklega skömmu eftir 1300, og eignaðist með honum eina dóttur og þrjá syni sem upp komust. Hjónabandið var án efa sprottið af pólitískum rótum og ætlað að styrkja tengsl Danmerkur við Pommern.

Þegar Eiríkur menved, bróðir Kristófers, dó í nóvember 1319 og átti ekki börn á lífi var ekki sjálfgefið að Kristófer erfði krúnuna en árið 1320 samþykktu danskir ráðamenn þó að gera hann að konungi og Evfemía varð þá drottning. Sama ár fæddi hún yngsta son sinn, Valdimar. Árið 1326 var Kristófer steypt af stóli og fjölskyldan fór í útlegð. Kristófer var þó aftur tekinn til konungs 1329 en hafði engin raunveruleg völd. Evfemía dó árið 1330 er grafin í klausturkirkjunni í Sórey.

## Heimildir
*
Múli (Aðaldal)

**Múli** áður **Fellsmúli** er gamalt stórbýli, kirkjustaður og lengi prestssetur í Aðaldal í Suður-Þingeyjarsýslu og stendur fremst á hálsi sem teygir sig niður í breiðan dalbotninn. 

Stjörnu-Oddi Helgason var vinnumaður í Múla á 12. öld og skoðaði gang himintungla, bæði þar og í Flatey á Skjálfanda.

Múli þótti mjög gott brauð fyrr á tíð og var prestakallið því eftirsótt og þar voru margir þekktir prestar. Einn þeirra var Barna-Sveinbjörn Þórðarson, sem uppi var á 15. öld og var sagður hafa eignast 50 börn.  Einnig má nefna Einar Þorsteinsson, síðar biskup, og Þorleif Skaftason. Skúli Magnússon fógeti lærði til stúdentsprófs í Múla hjá séra Þorleifi, sem varð stjúpfaðir hans.

Jón Jónsson alþingismaður (1855-1912) bjó lengi í Múla. Árni sonur hans, sem einnig var þingmaður, var jafnan kenndur við bæinn. Synir hans voru þeir Jónas og Jón Múli Árnasynir.

Kirkja var í Múla til 1890 en þá var hún lögð af og um leið var prestakallið lagt undir Grenjaðarstað. Síðasti prestur í Múla var séra Benedikt Kristjánsson. Kirkjan var rifin og úr timbrinu var reist íbúðarhús á Halldórsstöðum í Laxárdal, sem enn stendur.
Ingibjörg Magnúsdóttir af Svíþjóð

**Ingibjörg Magnúsdóttir** (1277 – 5. apríl eða 15. ágúst 1319) var sænsk konungsdóttir og drottning Danmerkur frá 1296 til dauðadags. Hún er stundum kölluð **Ingibjörg Danabót** í dönskum heimildum.

Ingibjörg var dóttir Magnúsar hlöðuláss Svíakonungs og konu hans, Helveg af Slésvík. Gengið var frá trúlofun hennar og Eiríks menveds Danakonungs árið 1288, þegar hún var ellefu ára og hann fjórtán, en þau giftust ekki fyrr en 1296 í Helsingjaborg. Þau voru of skyld til að mega giftast og fengu undanþágu hjá páfa en þó raunar ekki fyrr en eftir brúðkaupip. Tveimur árum seinna giftist Birgir Svíakonungur, bróðir Ingibjargar, Mörtu systur Eiríks. Eiríkur og Birgir voru bandamenn og þegar Birgir og Marta urðu landflótta 1318 leituðu þau hælis í Danmörku.

Ingibjörgu er svo lýst að hún hafi verið fögur og blíðlynd og vinsæl hjá þegnunum en ekki er talið að hún hafi haft nein afskipti af stjórn ríkisins. Ekki er hægt að segja að hún hafi búið við barnalán; hún eignaðist átta syni og missti sex sinnum fóstur eða ól andvana börn. Allir synir hennar dóu í vöggu. Þó segir þjóðsagan að árið 1318 hafi Ingibjörg drottning alið son sem virtist ætla að lifa. Þegar hann var fjórtán vikna vildi hún sýna þegnunum að hún hefði eignast langþráð lifandi barn, fór með hann í ökuferð í vagni sínum og lyfti honum að sögn upp til að hann sæist betur en missti takið á honum svo að hann féll í götuna, hálsbrotnaði og dó. Aðrar heimildir segja þó að hann hafi einfaldlega fallið úr vagninum.

Ingibjörg gekk þá í klaustur í Hróarskeldu og dó þar ári síðar. Sumir segja að Eiríkur konungur hafi reiðst henni svo þegar sonurinn dó að hann hafi sent hana í klaustrið en önnur sögn segir að hún hafi verið harmi slegin bæði vegna barnamissisins og vegna bræðra sinna, hertoganna Eiríks og Valdimars, sem Birgir konungur bróðir þeirra hafði svelt í hel eða látið drepa. Hvað sem því líður dó Ingibjörg vorið eða sumarið 1319. Eiríkur konungur dó svo í nóvember sama ár.

## Heimildir
* 
*
Návígi

**Návígi** er viðtalsþáttur sem sýndur er vikulega í Sjónvarpinu. Umsjónarmaður þáttarins er Þórhallur Gunnarsson.

## Þættir

### 2010

## Tenglar

* Heimasíða
Pepsideild karla í knattspyrnu 2011

Árið 2011 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 100. skipti. Þór kom upp eftir átta ára fjarveru ásamt Víkingum, sem höfðu fallið 2007 á meðan Breiðablik reyndi að verja sinn fyrsta titil.

KR-ingar unnu sinn 25. Íslandsmeistaratitil og hafa með því unnið fjórðung allra Íslandsmeistaratitla frá upphafi. Þetta þýddi að KR-ingar hömpuðu titlinum á 100. Íslandsmótinu, en fyrir höfðu þeir hrósað sigri á 1. og 50. Íslandsmótinu. Báðir nýliðarnir féllu, en það var í annað skiptið í röð sem það gerðist.

## Staðan í deildinni
*Staðan eftir 22. umferð, 1. óktóber 2011*

## Spáin

Líkt og fyrri tímabil spáðu þjálfarar og fyrirliðar liðanna fyrir um lokastöðu Íslandsmótið.

## Töfluyfirlit

|}
 

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild karla
*  Víkingur R.
*  Þór A.
#### Niður í 1. deild karla
*  Haukar
*  Selfoss
### Félagabreytingar í loktímabils
#### Upp í Pepsideild karla
*  ÍA
*  Selfoss

#### Niður í 1. deild karla
*  Víkingur R.
*  Þór

## Markahæstu menn
*Staðan eftir 22. umferðir, 1. óktóber 2011*.

## Fróðleikur
*Í síðasta leik ÍBV á tímabilinu hefði Tryggvi Guðmundsson getað bætt markamet Inga Björns Albertssonar, 126 mörk í efstu deild, og fékk til þess 2 vítaspyrnur í leik gegn Grindavík. Hann klúðraði þeim báðum.
*FH lauk keppni með nákvæmlega jafn marga sigra, jafn mörg jafntefli, jafn mörg töp, jafn mörg mörk skoruð, jafn mörg mörk fengin, sömu markatölu og sömu stig og ári áður, 2010.
*Þórsarar spiluðu í annað skipti í Úrvalsdeildinni frá 1995. Í bæði skiptin féllu þeir og KR-ingar urðu meistarar.
*Í fyrsta skipti í 43 ár afhenti formaður KSÍ félagi sínu bikarinn. Árið 1968 afhenti Björgvin Schram, KR-ingum (og syni sínum) bikarinn, og 2011 afhenti Geir Þorsteinsson, Bjarna Guðjónssyni KR-ingi, bikarinn.
Heimanmundur

**Heimanmundur** eða **heimanfylgja** er verðmæti (peningar, munir, jarðeignir eða annað) sem kona færir við giftingu með sér inn í hjónabandið.

Heimanmundur var alsiða frá ómunatíð og fram á 19. og 20. öld á Vesturlöndum og tíðkast enn víða um heim. Í sumum þjóðfélögum er þessu þó öfugt farið, þar borgar brúðguminn foreldrum brúðarinnar brúðarverð.

Í mörgum þjóðfélögum var litið á heimanmund sem fyrirframgreiddan arf sem átti að hjálpa ungu hjónunum að stofna heimili. Fyrr á öldum réð eiginmaðurinn yfirleitt yfir þeim heimanmundi sem konan hafði fært í búið, eins og öðrum eignum, þótt hann teldist sameign. Þó gilti yfirleitt sú regla að ef hjónabandinu var slitið með skilnaði eða ógildingu átti hann að skila heimanmundinum og ef hjónin dóu barnlaus gekk heimanmundurinn gjarna aftur til ættingja konunnar.

Í konungs- og aðalsfjölskyldum Evrópu fyrr á öldum var heimanmundurinn oft víðáttumiklar jarðeignir, jafnvel heil héruð eða landshlutar. Hjá almenningi var vitaskuld um minni verðmæti að ræða og þá fólst hluti heimanfylgjunnar oft í vefnaðarvöru og öðrum munum sem brúðurin hafði unnið og safnað allt frá barnsaldri í brúðarkistuna sína eða brúðarskápinn.

Morgungjöf eða *tilgjöf* er aftur á móti verðmæti sem brúðguminn lagði fram og gaf brúðinni. Morgungjöfin var séreign hennar og átti að tryggja framfærslu hennar ef hann félli frá. Eiginmaðurinn mátti ekki ráðstafa morgungjöfinni.

## Heimildir
*
Lögurinn

**Lögurinn** getur átt við:

* Löginn, stöðuvatn á Fljótsdalshéraði.
* Löginn, stöðuvatn í Svíþjóð.
Codex Claromontanus

**Codex Claromontanus** (Skammstafað **D** (Wettstein), **06** (Gregory) eða **δ 1026** (Von Soden), 12 (Beuron)) er með handrit af Nýja testamentinu. Það er skrifað með hástöfum á forngrísku og var unnið á 6. öld e.Kr. Handritið er geymt í Bibliothèque nationale de France (Gr. 107) í París.

Í handritinu eru textar Bréfa Páls postula. Handritið er nú 533 blöð (24,5 x 19,5 cm).

Textinn er í 1 dálki, 21 línur á hverri síðu.

## Tengt efni
* Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins

## Tilvísanir

## Tenglar
* Bruce M. Metzger, Bart D. Ehrman, *The Text Of The New Testament: Its Transmission, Corruption and Restoration*, Oxford University Press, 2005, pp. 70-73.
* Trobisch, David, ''The Oldest Extant Editions of the Letters of Paul'' 1999  (e-text online). 
* Berschin, Walter, "Greek Manuscripts in Western Libraries" ch. 6 of *Greek Letters and the Latin Middle Ages: From Jerome to Nicholas of Cusa*: diglot mss in the West.
* Caspar René Gregory, "Textkritik des Neuen Testaments", Leipzig 1900, vol. 1, pp.&nbsp;105–109.
* R. Waltz, Codex Claromontanus D (06): at the *Encyclopedia of Textual Criticism*
* ''Fac-similés de manuscrits grecs, latins et français du 5e au 14e siècle, exposés dans la Galerie Mazarine'' (Paris 1900), Plates III, IV.
Helga Sigurðardóttir (f. um 1485)

**Helga Sigurðardóttir** (f. um 1485) var íslensk hefðarkona á 16. öld, fylgikona Jóns Arasonar biskups.

Helga var dóttir Sigurðar Sveinbjarnarsonar, sem var prestur og officialis í Múla í Aðaldal, sonur Barna-Sveinbjarnar Þórðarsonar prests í Múla. Móðir hennar er óþekkt en bróðir hennar var Laga-Auðunn Sigurðsson, bóndi og lögréttumaður á Héðinshöfða og í Garði í Aðaldal.

Helga átti fyrst barn með Ólafi Daðasyni, staðarhaldara á Helgastöðum í Reykjadal og var það Þóra, sem giftist Tómasi Eiríkssyni ráðsmanni á Hólum og síðar presti á Mælifelli í Skagafirði og seinast ábóta á Munkaþverá. 

Helga gerðist síðan fylgikona Jóns Arasonar, sem fyrst var prestur á Helgastöðum og síðan á Hrafnagili, þá Hólaráðsmaður og loks biskup á Hólum. Þau áttu að minnsta kosti níu börn saman en sex komust upp, Magnús, Björn, Helga, Ari, Þórunn og Sigurður.

Vorið 1551, eftir að Jón var höggvinn í Skálholti ásamt þeim Birni og Ara, komu dönsk herskip til landsins og tóku land á Oddeyri. Var þeim ætlað að bæla niður alla mótspyrnu og taka meðal annars Hólastól í sína umsjá. Þegar fregnir af ferðum þeirra bárust til Hóla fór Helga í felur. Hún leyndist fyrst á Vindárdal í Blönduhlíðarfjöllum í mosalituðu tjaldi en það var svo talið of nærri Hólum og var tjaldið þá flutt í hlíðar Glóðafeykis í Blönduhlíð og þar var Helga að sögn lungann úr sumrinu ásamt Guðrúnu Magnúsdóttur, sonardóttur sinni.

Helga virðist hafa verið mikil hannyrðakona og í kvæði eftir Ólaf Tómasson dótturson hennar segir hann að Helga hafi verið rómuð bæði fyrir fegurð og hannyrðir:

::... sú Helga heita réð;
::af flestum kvinnum frægðir bar,
::fegurð og handnirð með,
::á Ísa láð þá öngri var
::auðgrund meira léð.

Í samningi sem Helga gerði árið 1526 við Hólastól um próventu sína segir meðal annars að Helga skuli vinna að hannyrðum fyrir Hóladómkirkju á hverju ári meðan hún sé til fær.

## Heimildir
*
Þriðji geirinn

**Þriðji geirinn** (líka kallaður **hagnaðarlausi geirinn** eða **félagshagkerfið**) er starfsemi sem hvorki tilheyrir opinbera geiranum né einkageiranum. Þetta á einkum við starfsemi félagasamtaka og sjálfseignarstofnana en getur í sumum tilvikum átt við um hlutafélög. Einkenni á stórum hluta þriðja geirans er sjálfboðavinna og að starfsemi innan hans er hvorki hagnaðarsækin eins og einkafyrirtæki né hagnaðardreifandi eins og opinber stofnun. Starfsemi þriðja geirans er þannig einkarekin en snýst um að skapa vörur og þjónustu sem teljast til almannagæða. Starfsemi innan þriðja geirans er flokkuð samkvæmt INCPO-staðli Sameinuðu þjóðanna í menningar- og listastarfsemi, menntastofnanir, rannsókna- og þróunarstarfsemi, heilbrigðisþjónustu, félagslega þjónustu, húsnæðisfélög, og góðgerðasamtök og líknarfélög. Starfsemi innan þriðja geirans er oft fjármögnuð með frjálsum framlögum, en líka opinberum og alþjóðlegum styrkjum. 

Gagnrýni á þriðja geirann felst meðal annars í því að hann auki valdsvið ríkjandi afla með því að færa það niður í grasrótina og að hann stofnanavæði andspyrnu. Bent hefur verið á að vöxtur þriðja geirans í þróunarlöndum tengist því að ríkisvaldið sker niður félagslega þjónustu í nafni frjálshyggju í efnahagsstjórn ríkjanna. Þriðji geirinn sé eins konar staðgengill fyrir ríkisvaldið og merki um hnignun velferðarhugsjónarinnar. Eins hefur þriðji geirinn verið gagnrýndur fyrir ógagnsæi, bæði í ákvarðanatöku og meðferð fjármuna, og skort á lýðræði.

Á Íslandi voru samvinnufélög áberandi fulltrúi þriðja geirans á 20. öld en þeim hefur farið ört fækkandi síðustu 20 ár. Á móti hefur félagsaðild almennings aukist verulega og sjálfseignarstofnunum fjölgað á sama tíma. 

## Heimildir

* Ívar Jónsson (2006), *Félagshagkerfið á Íslandi*, Háskólinn á Bifröst (http://www.felagshyggja.net/Felagar/FH.pdf).
* Negri, Antonio og Hardt, Michael (2000), *Empire*, London/Cambridge, Mass., Harvard University Press (http://www.angelfire.com/cantina/negri/HAREMI_printable.pdf).
Bárðardalur

**Bárðardalur** er dalur í Suður-Þingeyjarsýslu. Hann er einhver lengsti byggði dalur á Íslandi, teygir sig um 45 kílómetra til suðurs, inn að mörkum Sprengisands og Ódáðahrauns. 

Dalurinn er sagður heita eftir landnámsmanninum Bárði Heyangurs-Bjarnarsyni, sem nam þar land að sögn Landnámabókar og bjó á Lundarbrekku en líkaði ekki vistin og hélt suður á land um Bárðargötu og nam land í Fljótshverfi.

Skjálfandafljót rennur eftir endilöngum dalnum, sem er fremur mjór. Vestan hans eru fjöll, yfirleitt 600-700 metra há, sem skilja á milli hans og Fnjóskadals, en austan dalsins er Fljótsheiði, sem er lægri, einkum norðan til. Hlíðarnar eru víðast hvar nokkuð brattar en ágætlega grónar og klettalausar. Dalbotninn er nokkuð sléttur og þakinn grónu hrauni, Bárðardalshrauni, sem er talið um 9000 ára gamalt. Dalurinn er víðast hvar þurrlendur og sumstaðar er töluverður skógur í hlíðunum. Nokkrir fagrir fossar eru í fljótinu; þekktastir þeirra eru Goðafoss og Aldeyjarfoss en einnig má nefna Hrafnabjargafoss, Barnafoss og Ullarfoss.

Allmargir bæir eru í dalnum, báðum megin fljótsins, og eru þeir flestir enn í byggð. Bæirnir standa nokkuð strjált og eru bæjarleiðir víða langar en um 40 kílómetrar eru frá fremstu bæjum til þess innsta, Svartárkots, sem er í jaðri Ódáðahrauns. Innsti bærinn að vestan er Mýri og þaðan liggur vegurinn upp á Sprengisand. Um Bárðardal orti skáldkonan og förukonan Látra-Björg:

::Bárðardalur er besta sveit,
::þó bæja sé langt í milli.
::Þegið hef eg í þessum reit
::þyngsta magafylli.

Bárðardalur tilheyrði eitt sinn Ljósavatnshreppi en varð sjálfstæður hreppur, Bárðdælahreppur, árið 1907. Árið 2002 sameinuðust svo Bárðdælahreppur, Hálshreppur, Ljósavatnshreppur og Reykdælahreppur í eitt sveitarfélag, Þingeyjarsveit.
Mark Zuckerberg

**Mark Elliot Zuckerberg** (fæddur 14. maí 1984) er bandarískur frumkvöðull. Zuckerberg er þekktastur fyrir það að hafa verið einn af stofnendum samfélagsmiðilsins Facebook þegar hann var nemandi við Harvard-háskóla árið 2004. Facebook var upprunnalega hugsað fyrir háskólanemendur en með tímanum stækkaði miðillinn og var gerður aðgengilegur öllum með internetaðgang.
Ljósavatnsskarð

**Ljósavatnsskarð** er dalur í Suður-Þingeyjarsýslu sem liggur á milli Fnjóskadals að vestan og Köldukinnar og Bárðardals að austan. Norðan við dalinn eru Kinnarfjöll og Fornastaðafjall en sunnan við hann Ljósavatnsfjall og Birningsstaðafjall.

Í austanverðu Ljósavatnsskarði er allstórt stöðuvatn sem heitir Ljósavatn og úr því rennur Djúpá til Skjálfandafljóts. Talið er að einhverntíma hafi Skjálfandafljót runnið um skarðið til vesturs í Fnjóskadal. Nú rennur Þingmannalækur úr vestanverðu skarðinu til Fnjóskár.

Dalurinn (eða skarðið) er djúpur og breiður, nokkuð vel gróinn og hlíðar víða kjarri vaxnar. Allmikill skógur, Sigríðarstaðaskógur, er í norðanverðum dalnum. Í Ljósavatnsskarði eru allnokkrir bæir, þar á meðal kirkjustaðurinn Ljósavatn og Stórutjarnir, en þar er grunnskóli og sundlaug.
Ljósavatn (bær)

**Ljósavatn** er sveitabær og kirkjustaður í Ljósavatnsskarði í Suður-Þingeyjarsýslu, skammt frá samnefndu stöðuvatni. Bærinn er í austanverðu mynni skarðsins, þar sem það mætir Bárðardal.

Þekktasti ábúandi Ljósavatns er Þorgeir Ljósvetningagoði, lögsögumaður og höfðingi, sem þar bjó um árið 1000 og var sonarsonur Þóris Grímssonar, landnámsmanns í Ljósavatnsskarði. Þegar kristnir menn og heiðnir deildu á Alþingi árið 1000 var Þorgeiri falið að skera úr deilunni og úrskurðaði hann, eftir að hafa legið undir feldi, að allir landsmenn skyldu taka skírn og gerast kristnir. Þjóðsagan segir að sjálfur hafi hann varpað goðalíkneskjum sínum í Goðafoss þegar heim kom.

Kirkja var á Ljósavatni frá fornu fari, helguð heilögum Nikulási í kaþólskum sið. Hún var bændakirkja í 900 ár en var afhent söfnuðinum 1914. Árið 2000 var reist ný kirkja á Ljósavatni, Þorgeirskirkja, til minningar um 1000 ára afmæli kristnitökunnar, og er hún helguð Þorgeiri Ljósvetningagoða. Eldri kirkja er á staðnum, reist á árunum 1892-1893.

## Heimildir
* 
* 
*
Fnjóská

**Fnjóská** er vatnsmikil dragá sem rennur norður endilangan Fnjóskadal og um Dalsmynni í Eyjafjörð, skammt frá Laufási. Hún er um 117 kílómetrar að lengd og telst vera níunda lengsta á landsins. Fyrr á tíð - á síðasta sumartímabili ísaldar - mun hún hafa fallið um Flateyjardalsheiði og til sjávar í Skjálfandaflóa. Þá hefur hún verið lengsta á Íslands. Enn má sjá gljúfur hennar á heiðinni.

Upptök árinnar eru í Bleiksmýrardrögum á Sprengisandi, inn af Bleiksmýrardal, sem er vestastur og lengstur dalanna þriggja sem liggja til suðurs inn af Fnjóskadal. Í botni Fnjóskadals rennur Bakkaá í hana en hún verður til skömmu innar þegar Hjaltadalsá og Timburvalladalsá, sem koma úr hinum dölunum tveimur, falla saman. Umhverfi árinnar þykir víða fallegt en hún rennur meðal annars um Vaglaskóg. Allnokkur lax- og silungsveiði er í ánni.

Elsta Fnjóskárbrúin var reist árið 1908 og var það fyrsta brú sem gerð var á Íslandi úr járnbentri steinsteypu og auk þess lengsta steinsteypubogabrú á Norðurlöndum á þeim tíma.

## Heimildir
* 
*
Holtastaðir

**Holtastaðir** er gamalt höfuðból og kirkjustaður í Langadal í Austur-Húnavatnssýslu og landnámsjörð Holta Ísröðarsonar, sem nam Langadal ofan frá Móbergi.

Jón Arason biskup eignaðist Holtastaði á 16. öld og þar bjuggu afkomendur hans í rúmar tvær aldir, fyrstur þeirra Jón Björnsson sýslumaður, elsti sonur séra Björns Jónssonar. Nú hefur sama ættin búið á Holtastöðum frá 1863.

Kirkja hefur verið á Holtastöðum frá fornu fari og var hún í bændaeign allt til 1942, þegar hún var afhent söfnuðinum. Núverandi kirkja var reist árið 1892 og vígð 1893. Þar er meðal annars kaleikur sem Jón Björnsson gaf kirkjunni á 16. öld. Úr kirkjunni er *Holtastaðaljónið* svokallaða, vatnskanna í ljónslíki sem nú er á Þjóðminjasafninu.

Það var Jósafat Jónatansson bóndi á Holtastöðum sem lét byggja kirkjuna og var hún vígð á fermingardegi sonar hans Jónatans J. Líndal.

## Heimildir
*
Jon Stewart

**Jon Stewart** (fæddur **Jonathan Stuart Leibowitz**; 28. nóvember 1962) er grínisti, leikari og sjónvarpsþáttastjórnandi, þekktur sem þáttastjórnandi bandaríska háðsádeiluþáttarins The Daily Show.

## Uppruni
Jon Stewart fæddist í New York-borg og ólst upp í New Jersey þar sem hann gekk í Lawrence High School, fjölskylda hans eru gyðingar. Síðar sótti hann nám í The College of William and Mary í Williamsburg í Virginíufylki. Í dag er hann giftur Tracey McShane og eiga þau tvö börn.

## Ferill
Stewart flutti til New York árið 1986 til þess að reyna fyrir sér í uppistandi. Ári síðar steig hann á svið í klúbbnum The Bitter End þar sem hann hóf feril sinn. Stewart tók við sem kynnir þáttarins The Daily Show á Comedy Central í upphafi árs 1999 en Stewart er einnig höfundur og meðframleiðandi þáttarins. Stewart hefur einnig leikið í grínmyndum á borð við *[[Evan Almighty]]* þar sem hann kemur fram sem hann sjálfur og verið gestaleikari í grínþáttum á borð við *[[The Nanny]]*, *[[Spin City]]* og *[[American Dad]]*. Hann hefur gefið út tvær bækur, *Naked Pictures of Famous People* árið 1998 og *America (The Book): A Citizen´s Guide to Democracy Inaction* árið 2004. Seinni bókin er skrifuð af rithöfundum The Daily Show og er háðsádeila á bandarískt stjórnskipulag þar sem stofnanir þess eru krufðar á kaldhæðinn hátt.

## Pólitísk staða
Þegar Stewart tók við sem þáttastjórnandi The Daily Show breytti hann áherslum þáttarins úr hversdagslegum umfjöllunum um frægt fólk yfir í hnitmiðaða pólitíska ádeilu. Hann bað starfsmenn sína um að skrifa út frá sínum eigin pólitísku sjónarmiðum og leyfa ástríðu um málefnin að koma fram á gamansaman hátt. Þeir kalla þáttinn plat fréttaþátt sem dragi helstu ádeilur sínar úr nýliðnum fréttum um stjórnmál og stjórnmálamenn ásamt gagnrýni á fjölmiðla.

Adam Clymer hefur haldið því fram að The Daily Show hygli demókrötum á kostnað repúblikana. Stewart segir ástæðu þess að repúblikanaflokkurinn virðist oftar eiga undir högg að sækja í þáttunum sé vegna þess hversu flokkurinn sé sterkur fyrir og álítur að þeir séu því betra skotmark, demókrataflokkurinn hafi veika stöðu til áhrifa í þjóðfélaginu, það skili því litlu að gagnrýna þá sem hafi lítil áhrif. The Daily Show hefur hins vegar styrkt demókratann Anthony Weiner til framboðs í fulltrúadeild Bandaríkjaþings.

Þátturinn hefur verið gagnrýndur fyrir að gera ungt fólk sjálfumglatt og láta það fari á mis við háleitari markmið stjórnmálanna. Þessu er svarað með því að segja að aðal markmið þáttanna sé að skemmta fólki og fyrst og fremst eigi að líta á þáttinn sem grín.

## Tenglar

* The Collage of William and Mary
* The Bitter End
* Comedy central
Arnold Schwarzenegger

**Arnold Alois Schwarzenegger** (f. 30. júlí 1947) er bandarískur stjórnmálamaður, leikari og fyrrverandi heimsmeistari í vaxtarrækt. Hann er fyrrum fylkisstjóri Kaliforníu

Schwarzenegger er fæddur og uppalin í Thal í Austurríki. Aðeins 20 ára gamall var hann fyrsti maðurinn til þess að vinna vaxtarræktartitilinn Hr. Alheimur og vann hann alls 12 titla á sínum vaxtarræktarferli. Árið 1968 flutti hann til Bandaríkjanna með það markmið að slá í gegn í Hollywood og rættist úr þeim draumi hans árið 1970 þegar hann lék í kvikmyndinni *[[Hercules in New York]]* og reis frægðarsól hans hæst með kvikmyndinni *[[Tortímandinn 2: Dómsdagur|Terminator 2: Judgement Day]]*.

Árið 1986 giftist hann fréttakonunni Maria Shriver og eiga þau saman fjögur börn.

## Pólitískur ferill

Árið 1983 hlaut hann bandarískan ríkisborgararétt og hefur nú bæði bandarískan og austurrískan ríkisborgararétt. Árið 2003 tilkynnti hann framboð sitt til ríkisstjóra Kaliforníu í viðtali við Jay Leno. Hann bauð sig fram fyrir hönd repúblikana en þykir þó heldur frjálslyndur af repúblikana að vera. Seinna það ár vann hann öruggan sigur í kosningunum með rúmlega 48% atkvæða. Hann var endurkjörinn í embætti árið 2006 og gegndi því til ársins 2011.

Hans helstu baráttumál hafa verið heilsu- og líkamsræktarmálefni, en einnig hefur hann lagt mikla áherslu á að koma fjármálum Kaliforníu á rétta braut, en þetta fjölmennasta ríki Bandaríkjanna hefur staðið frammi fyrir gríðarlegum fjárlagahalla undanfarin ár.

## Heimildir
Margrét Sambiria

**Margrét Sambiria** (d. í desember 1282), einnig kölluð **Margrét hestasprengir** (danska: *Margrete Sprænghest*) og **Svarta-Gréta** var furstadóttir frá Pommern og drottning Danmerkur frá 1252-1259.

Margrét var dóttir Sambors fursta af Pommern og Mechtild af Mecklenburg, konu hans. Hún giftist Kristófer, yngsta syni Valdimars sigursæla og Berengaríu af Portúgal, árið 1248. Árið 1252 var Abel Danakonungur, bróðir Kristófers, drepinn og Kristófer tókst að fá sig kjörinn konung þótt Abel ætti syni á lífi, Þau Kristófer og Margrét voru því krýnd konungur og drottning Danmerkur en þetta var upphafið á langri togstreitu milli afkomenda þeirra og Abelsættarinnar.

Kristófer dó 29. maí 1259 og tíu ára sonur þeirra, Eiríkur, varð konungur. Margrét var forráðamaður hans til 1264 en átti í stöðugum deilum bæði við Jakob Erlandsen erkibiskup, Eirík Abelsson hertoga af Slésvík og holsteinsku greifana. Biskupinn studdi kröfu Abelsættarinnar til ríkiserfða og hótaði að bannsyngja alla biskupa sem tekið höfðu þátt í að krýna hinn unga konung. Hann varð þó að láta í minni pokann og flúði land. Þá taldi Margrét sig nægilega sterka til að takast á við Eirík Abelsson í Slésvík en þá komu holsteinsku greifarnir honum til hjálpar. Margrét og Eiríkur biðu ósigur í orrustunni á Lóheiði sunnan Danavirkis 1261 og voru tekin til fanga.

Margrét var höfð í haldi í Hamborg en slapp þó með hjálp Alberts hertoga af Brúnsvík og tókst að ná syni sínum til sín og koma honum aftur í hásætið. Talið er að hún hafi haft mikil völd, líka eftir að sonur hennar varð fullveðja. Hún er talin hafa verið hæfur og upplýstur stjórnandi, dugmikil og viljasterk og er talið að auknefnið „sprænghest“ vísi til þess þótt einnig sé til sú þjóðsaga að hún hafi sprengt hest þegar hún reyndi að komast undan óvinum á flótta.

Auk Eiríks komust tvær dætur þeirra Kristófers upp. Erfðadeilan við Abelsættina varð til þess að árið 1263, áður en Eiríkur giftist og átti börn, skrifaði Margrét Úrban IV páfa bréf og bað hann að heimila að konur mættu erfa dönsku krúnuna. Með því vildi hún reyna að tryggja að dætur hennar gætu erft ríkið ef Eiríkur dæi. Páfi hreyfði engum mótmælum en ekki reyndi á þetta því Eiríkur eignaðist síðar nokkra syni.

Margrét dó í desember 1282 og er grafin í klausturkirkjunni í Bad Doberan í Mecklenburg.

## Heimildir
* 
*
Mechthilde af Holtsetalandi

**Mechthilde** (1220 eða 1225 – 1288) eða **Matthildur** var greifadóttir frá Holtsetalandi, drottning Danmerkur 1250-1252 og síðan ríkisstjórafrú í Svíþjóð.

Mechthilde var dóttir Adólfs 4. greifa af Holtsetalandi og Heiðveigar af Lippe. Hún giftist Abel, syni Valdimars sigursæla Danakonungs, í Slésvík 25. apríl 1237. Abel varð konungur Danmerkur árið 1250, eftir morðið á Eiríki plógpeningi bróður hans, og þau voru krýnd í Hróarskeldu 1. nóvember sama ár. Þau áttu eina dóttur, Soffíu, og þrjá syni, Valdimar hertoga af Slésvík, Eirík hertoga af Slésvík og Abel, sem fæddist eftir lát föður síns.

Abel var myrtur 1252 og Mechthilde var þá gert að yfirgefa Danmörku og ganga í klaustur. Henni tókst að ná Valdimar syni sínum úr höndum erkibiskupsins af Köln, sem hafði haft hann í varðhaldi, og barðist fyrir því að synir hennar erfðu hertogadæmið Slésvík. Hún gerði bandalag við Jakob Erlandsen, erkibiskup í Lundi, og árið 1261 rauf hún klausturheit sín og giftist sænska ríkisstjóranum, Birgi jarli. Þau áttu engin börn saman. Hann dó 1266 og Mechthilde flutti þá til Kílar, þar sem hún dvaldi til æviloka.

Mechthilde var óvinsæl í Danmörku, ekki síst vegna þess að fyrir tilstilli hennar komust bræður hennar, greifarnir af Holstein, yfir víðar lendur á Suður-Jótlandi. Hún var meðal annars kölluð dóttir Djöfulsins og sökuð um að hafa eyðilagt bréf frá páfanum og keisaranum til Valdimars sigursæla tengdaföður síns.

## Heimildir
*
Jutta af Saxlandi

**Jutta** eða **Júdit af Saxlandi** var drottning Danmerkur frá 1242 til 1250, en þá var maður hennar, Eiríkur plógpeningur, myrtur. Síðar var hún greifafrú í Þýskalandi.

Jutta var dóttir Alberts 1., hertoga af Saxlandi og fyrstu konu hans, Agnesar dóttur Leópolds 6. af Austurríki. Hún giftist Eiríki, elsta syni Valdimars sigursæla Danakonungs, árið 1239 og varð drottning þegar hann tók við ríki eftir föður sinn 1242. Fátt er vitað um ævi hennar en eftir morð Eiríks giftist hún Burchard 8. greifa af Querfurt-Rosenburg.

Jutta og Eiríkur áttu tvo syni sem dóu ungir og fjórar dætur, Soffíu, sem giftist Valdimar Birgissyni Svíakonungi, Ingibjörgu, sem giftist Magnúsi lagabæti Noregskonungi, og Juttu og Agnesi, sem báðar urðu nunnur og síðar abbadísir í klaustri heilagrar Agnetu í Hróarskeldu.

## Heimildir
*
Berengaría af Portúgal

**Berengaría af Portúgal** (um 1195 – 1221), kölluð **Beingerður** (*Bengjerd*) í Danmörku, var portúgölsk konungsdóttir og drottning Danmerkur frá 1214 til dauðadags.

Berengaría var tíunda í röðinni af ellefu börnum Sanchos 1., konungs Portúgals, og Dulce af Aragóníu. Hún kom til frönsku hirðarinnar ásamt bróður sínum, Ferrante, árið 1211 og kynntist þar Ingibjörgu drottningu, konu Filippusar 2. Frakkakonungs og systur Valdimars sigursæla Danakonungs, og kynnti hún Berengaríu fyrir Valdimar. Dagmar, fyrri kona hans, dó af barnsförum 1212 eða 1213 og í þjóðkvæði segir að hún hafi á banabeði beðið Valdimar að gifast annarri stúlku, ekki „fallega blóminu“ Berengaríu, en miklar sögur fara af fegurð hennar. Engar heimildir aðrar styðja frásagnir kvæðisins og Valdimar og Berengaría giftust 1214.

Dagmar hafði verið afar vinsæl meðal þegnanna. Berengaría var andstæða hennar, dökk yfirlitum og sögð harðlynd og drambsöm. Hún var því óvinsæl í Danmörku og margir kenndu henni um háa skatta sem Valdimar lagði á þegnana en þeir runnu þó aðallega til stríðsreksturs hans. Berengaría reyndi þó að afla sér vinsælda, meðal annars með því að gefa kirkjum og klaustrum gjafir.

Berengaría eignaðist fjögur börn sem upp komust á árunum 1216-1219 en dó svo af barnsförum árið 1221. Hún var móðir þriggja Danakonunga, Eiríks plógpenings, Abels og Kristófers 1., auk dótturinnar Soffíu, sem giftist Jóhanni markgreifa af Brandenburg. Hún er grafin í kirkju heilgas Bendts í Ringsted við hlið manns síns en Dagmar drottning hvílir við hina hlið hans. Gröf Berengaríu var opnuð 1855 og fannst þá meðal annars þykk og mikil hárflétta.

## Heimildir
* 
*
Dagmar af Bæheimi

Dagmar af Bæheimi (um 1186 – 1212/1213), sem hét réttu nafnið **Markéta** (Margrét) var konungsdóttir frá Bæheimi og drottning Danmerkur frá 1205 til dauðadags.

Markéta var dóttir Ottokars 1. hertoga og síðar konungs af Bæheimi, og fyrri konu hans, Aðalheiðar af Miessen. Hún giftist Valdimar sigursæla Danakonungi um 1205 í Lübeck og var eftir það nefnd Dagmar. Drottningin varð fljótt mjög vinsæl í Danmörku og fékk orð á sig fyrir góðmennsku. Hún var ljóshærð og norræn í útliti, þveröfugt við Berengaríu af Portúgal, seinni konu Valdimars, sem var mjög dökk yfirlitum að sögn.

Árið 1209 eignaðist Dagmar soninn Valdimar en 1212 eða 1213 dó hún, líklega af barnsförum. Í gömlu þjóðkvæði segir að hún hafi beðið Valdimar mann sinn að giftast ekki Berengaríu, heldur annarri konu, en trúlega má rekja þá sögn til óvinsælda Berengaríu, sem Valdimar giftist svo 1214. Drottningarnar eru grafnar sín hvoru megin við Valdimar í kirkju heilags Bendts í Ringsted.

Valdimar sonur þeirra var útnefndur meðkonungur föður síns árið 1218 en hann varð fyrir slysaskoti á veiðum árið 1231 og lést. Það voru því synir Berengaríu sem erfðu ríkið, hver á eftir öðrum.

## Heimildir
* 
*
Listi yfir leyniþjónustur

Þetta er **listi yfir leyniþjónustur** eftir löndum.

## Bandaríkin
* Bandaríska alríkislögreglan (*Federal Bureau of Investigation*, *FBI*)
* Central Intelligence Agency (CIA)

## Bretland
* Breska leyniþjónustan (*Secret Intelligence Service*, *SIS*, *MI6*)
* Breska öryggisþjónustan (*Security Service*, *MI5*)
* Government Communications Headquarters (GCHQ)
* Counter Terrorism Command í Scotland Yard (CTC, *SO15*)

## Ísland
* Greiningardeild Ríkislögreglustjóra (GRLS)
* Greiningardeild Varnarmálastofnunar Íslands (GVMSÍ)
* Skattrannsóknarstjóri Ríkisins

## Ísrael
* Mossad
Heimir Steinsson

Sr. **Heimir Steinsson** (1. júlí 1937 – 15. maí 2000) var prestur, skólastjóri, þjóðgarðsvörður á Þingvöllum og útvarpsstjóri á Rúv um árabil.

## Tenglar
* ''Heimir Steinsson''; minningargreinar í Morgunblaðinu 2000
Berglind Björg Þorvaldsdóttir

**Berglind Björg Þorvaldsdóttir** (f. 18. janúar 1992) er íslensk knattspyrnukona, fædd og uppalin í Vestmannaeyjum. Hún leikur nú með Breiðabliki.

Hún varð markahæsti leikmaður undir 19 ára landsliðsins frá upphafi eftir tvö mörk í 4-0 sigri liðsins á Úkraínu. Hún hefur lengst af spilað með Breiðabliki á Íslandi og varð markahæsti leikmaður liðsins frá upphafi árið 2025. 

## Tilvísanir


## Heimild
* Leikmaður Berglind Björg Þorvaldsdóttir KSÍ.
* 
*
Dagný Brynjarsdóttir

**Dagný Brynjarsdóttir** (f. 10. ágúst 1991) er íslensk knattspyrnukona, fædd og uppalin á Hellu. Hún leikur nú með West Ham Women. Dagný var valinn efnilegasti leikmaðurinn í Pepsi deild kvenna, í júlí 2010.

Hún var fyrirliði undir 17 ára og 19 ára landsliðsins. Hún var valin íþróttamaður ársins í Rangárþingi ytra árið 2010, en hún er einmitt fædd í þeirri sýslu. Hennar fyrsti leikur með íslenska kvennalandsliðinu var gegn Bandaríkjunum í Algarve-bikarnum.

Dagný var valin leikmaður tímabilsins 2022-2023 hjá West Ham.
## Tilvísanir
Hallbera Guðný Gísladóttir

**Hallbera Guðný Gísladóttir **  (f. 14. september 1986) er íslensk knattspyrnukona, fædd og uppalin á Akranesi. Hún leikur nú með Val í Pepsi-deildinni. Hallbera var valinn leikmaður 10. umferðar, ársins 2010.

## Tilvísanir
Harpa Þorsteinsdóttir

**Harpa Þorsteinsdóttir ì**  (f. 27. júní 1986) er íslensk fyrrum knattspyrnukona, fædd og uppalin í Garðabæ. Harpa spilaði sem framherji og á ferli sínum lék hún með Stjörnunni og Breiðabliki sem og fyrir íslenska landsliðið. Hún var markahæst í undankeppni Meistaradeildar Evrópu árið 2010.

## Tilvísanir


## Tenglar
Málfríður Erna Sigurðardóttir

**Málfríður Erna Sigurðardóttir **  (f. 30. maí 1984) er íslensk knattspyrnukona, fædd og uppalin í Reykjavík. Hún leikur nú með Val. Málfríður var í barnsburðarleyfi árið 2009, og leik að þeim sökum ekkert á sama tímabili. . Hún gerði eitt af átta mörkum Vals, í 8-1 sigri félagsinns gegn Cardiff, á árinu 2008.

## Tilvísanir