open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Agnar Már Magnússon

**Agnar Már Magnússon** er íslenskur djasstónlistarmaður. Hann hóf tónlistarnám sitt sex ára gamall við Tónlistarskóla Hafnarfjarðar þar sem hann lagði fyrst stund á orgelleik en síðar píanó. Eftir lokapróf frá tónlistarskóla FÍH og Conservatorium van Amsterdam í Hollandi stundaði hann nám hjá Larry Goldings og fleiri einkakennurum í New York. Þar komst Agnar jafnframt í kynni við marga þekkta djasstónlistarmenn og þau kynni leiddu meðal annars til útgáfu fyrsta geisladisks hans sem ber nafnið *01*. *Núll einn* var gefinn út 2001 og honum dreift víða um heim af spænska plötufyrirtækinu Fresh Sound-New Talent. Síðan þá hefur Agnar sent frá sér marga geisladiska sem hafa flestir hlotið tilnefningar til Íslensku tónlistarverðlaunanna 2001. Þeirra á meðal eru *Tónn í tómið*, tónleikaupptaka af píanó-dúett með Ástvaldi Traustasyni; tveir geisladiskar með B3 orgeltríóinu, *Fals og Kör*, geisladiskur með frumsaminni tónlist við leikritið *[[Nítjánhundruð]]*, *Ég um þig* með söngkonunni Kristjönu Stefánsdóttur og síðast ekki síst, *Láð* sem kom út 2007. Agnar Már kallar Láð heimkomu sína og vinnur þar úr íslenskum tónlistararfi en lagið „Daboli“ var valið djasslag ársins á Íslensku tónlistarverðlaununum 2008.

Agnar hefur hlotið verðlaunin „Outstanding Musicianship Award“ frá Berklee-tónlistarháskólanum í Boston og komist í undanúrslit í Alþjóðlegu djass-píanókeppninni Martial Solal í París haustið 2002. Hann hefur útsett lög fyrir geislaplötur og söngleiki, starfað með Stórsveit Reykjavíkur í mörg ár, leikið á tónleikum á Íslandi sem erlendis, verið píanóleikari og annast tónlistarstjórn í leikhúsi.

## Tenglar
* https://www.agnarmagnusson.com/ 
* https://reykjavikjazz.is/listafolk/agnar-mar-magnusson/
Leikfélagið Sýnir

**Leikfélagið Sýnir** er áhugaleikfélag sem starfar á landsvísu. Það var stofnað sumarið 1997 af hópi fólks sem hafði verið á fyrstu námskeiðum Leiklistarskóla Bandalags íslenskra leikfélaga. Stofnendur félagsins voru áhugaleikarar úr leikfélögum vítt og breitt um landið. Þeir sáu tækifæri til þess að halda samstarfinu úr skólanum áfrað og leika á sumrin á svipaðan hátt og þau gerðu innan sinna eigin leikfélaga á veturnar. Nefna á að Leikhópurinn Lotta óx út úr Leikfélaginu Sýnum og hefur stundað leikstarfsemi markaðsgrundvelli undanfarin ár.

Fyrsta verkefni Leikfélagsins Sýna var einþáttungasyrpan Sjö. Fyrsta stóra verkefni félagsins var leikritið Nýir tímar eftir Böðvar Guðmundsson. Frumsýnt var í Kjarnaskógi sumarið 1999 og farið í leikferð um landið og einnig sumarið eftir. Síðan hafa árlega verið settar upp sýningar, ýmist stór verk í fullri lengd eða einþáttungar. Leikfélagið sýnir verk sín á sumrin og jafnan undir berum himni. Farnar hafa verið leikferðir um landið, t.d. var oft komið við í Hánefsstaðareit í Svarfaðardal í tengslum við fiskidaginn mikla á Dalvík. Sumarið 2013 var leikritið Sjö samúræjar sýnt í Elliðaárdal í leikstjórn Guðmundar Erlingssonar. Sýningin verður sýnd á norrænni leiklistarhátíð í júní 2014.

**Verkefnaskrá**:
: 1998. Sjö (einþáttungasyrpa)
: 1999. Nýir tímar
: 2000. Nýir tímar
: 2001. Út í móa (syrpa örleikrita)
: 2002. Mýflugumyndir
: 2003. Draumur á Jónsmessunótt
: 2004. Stútungasaga
: 2005. Myndavélin (syrpa örleikrita)
: 2006. Máfurinn
: 2007. Tveir einþáttungar: Og hefi eg þann sopa sætastan sopið, Hamar
: 2008. Eyjan. (spunaverk)
: 2010.
: 2013. Sjö samúræjar

**Formenn félagsins:**
* Ármann Guðmundsson (1997-2003)
* Guðmundur Lúðvík Þorvaldsson (2003-2004)
* Hrund Ólafsdóttir (2004-2007)
* Jenný Lára Arnórsdóttir (2007- )
* ?
* Ármann Guðmundsson
Viðurlag

**Viðurlag** er fallorð sem er ákvæðisorð með nafnorði. Viðurlag getur verið fast eða laust.

* **Dæmi**
:Hann er myndarlegasti maður, **hár og þrekinn**. 
:Jón kom **gangandi**. 
:Hann vann þetta verk **ungur**. 

Í síðasta dæminu sparast tíðarsetning = hann vann þetta verk, þegar hann var ungur.
Railteam

**Railteam** er bandalag sem samanstendur af sjö evrópskum fyrirtækjum sem reka háhraðalestir. Markmið bandalagsins er samræma brottfarar- og komutíma sína til þess að geta kept við flugfélög um ferðir á milli stórborga í Evrópu. Fyrirtækið stefnir að því að auka farþegafjölda sinn úr 15 milljónum á ári í 25 milljónir á ári, árið 2010.

## Meðlimir og hlutafé

## Tenglar

* Heimasíða Railteam
BG og Ingibjörg - Fyrsta ástin

**Fyrsta ástin** er 45 snúninga (45 r.p.m.) vinyl hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytja BG og Ingibjörg tvö lög. Ingibjörg Guðmundsdóttir syngur.

## Lagalisti
# Fyrsta ástin - *Lag - texti: G. Moustaki - Jóhanna G. Erlingsson*
# Við höfum það gott - *Lag - texti: Baldur geirmundsson - Ingibjörg Guðmundsdóttir*
Styrmir Kárason

**Styrmir Kárason** (einnig nefndur **Styrmir fróði** eða **Styrmir Kárason hinn fróði**) (um 1170 – 20. febrúar 1245) var lögsögumaður, rithöfundur og príor í Viðeyjarklaustri. 

## Æviferill
Óvíst er um ætt Styrmis, en tilgátur um að faðir hans hafi verið Kári Runólfsson ábóti á Þingeyrum, d. 1187 eða 1188. Styrmir hefur líklega verið fæddur á árabilinu 1170–1180. Sigurður Nordal telur að Styrmir hafi að hluta alist upp í Þingeyraklaustri, hlotið menntun þar og dvalist þar fram undir 1220.

Styrmir var prestur að vígslu. Hann var heimilisprestur hjá Snorra Sturlusyni í Reykholti frá því fyrir 1228 til 1235. Hann var lögsögumaður 1210–1214 og 1232–1235. Varð síðan forstöðumaður, eða príor, klaustursins í Viðey 1235–1245. Í ljósi þess að Styrmir var heimilisprestur í Reykholti, þá er líklegt að hann hafi verið aðstoðarmaður Snorra Sturlusonar við ritstörf og bókagerð.

Talið er að fylgikona Styrmis, eða barnsmóðir, hafi verið **Jórunn Einarsdóttir**. Sonur þeirra var Valgarður Styrmisson.

Styrmir var kunnur rithöfundur á sinni tíð. Hann er orðaður við eftirtalin verk:
* Styrmisbók Landnámu er glötuð, en Haukur Erlendsson segir í niðurlagi Landnámu sinnar að hann hafi að hluta stuðst við hana, ásamt Sturlubók Landnámu. 
* Lífssaga Ólafs helga eftir Styrmi fróða. Sagan er að mestu glötuð, en nokkrir kaflar úr henni eru varðveittir í Flateyjarbók. Einnig er hugsanlegt að Ólafs saga helga í Flateyjarbók sé að nokkru leyti byggð á bók Styrmis fróða.
* Lagfæringar á Sverris sögu. Í Flateyjarbók er Sverris saga tekin upp eftir bók sem Styrmir fróði skrifaði. Umdeilt er hvaða hlut Styrmir átti í sögunni, hvort hann gerði breytingar á texta sögunnar, eða hvort hann átti þátt í að semja hana, með Karli Jónssyni ábóta. 
* Harðar saga og Hólmverja. Í niðurlagi *Harðar sögu* er vitnað til Styrmis fróða, og telja margir fræðimenn að hann hafi samið eða átt þátt í frumgerð sögunnar.

## Tengt efni
Listi yfir lögsögumenn á Íslandi.

## Heimildir
* Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* IV.
* Sigurður Nordal: Formáli *Flateyjarbókar* II, bls. xii, og III, bls ix, Akranesi 1945. 
* Þorleifur Hauksson: Formáli *Sverris sögu*, bls. liv. *Íslensk fornrit* XXX, Rvík 2007. 
* Þórhallur Vilmundarson: Formáli *Harðar sögu*, bls. xliv-xlvi. *Íslensk fornrit* XIII, Rvík 1991.
Finnafjörður

**Finnafjörður** er stuttur fjörður í Langanesbyggð. Hann er nyrstur þriggja smáfjarða sem ganga inn úr Bakkaflóa og liggur sunnan Gunnólfsvíkurfjalls á Langanesi.

## Stórskipahöfn
Fyrirhugað er að byggja alþjóðlega stórskipahöfn og iðnaðar- og þjónustusvæði í firðinum sem tengi saman Asíu, austurströnd Bandaríkjanna og Evrópu. 

## Tilvísanir
Miðfjörður (Bakkaflóa)

**Miðfjörður** er stuttur fjörður í Langanesbyggð. Hann er einn þriggja smáfjarða sem ganga inn úr Bakkaflóa. Hinir eru Finnafjörður og Bakkafjörður og liggur hann á milli. Töluvert æðarvarp er í Miðfirði.
Bakkafjörður (fjörður)

**Bakkafjörður** er grunnur fjörður í Langanesbyggð. Hann er syðstur þriggja smáfjarða, sem ganga inn úr Bakkaflóa norðvestan Digraness. Samnefnt kauptún stendur við fjörðinn austanverðan en vestan hans stendur kirkjustaðurinn Skeggjastaðir. Upp úr Bakkafirði liggur þjóðvegur 85, Norðausturvegur, suður um Sandvíkurheiði yfir til Vopnafjarðar.
Ólafs saga helga eftir Styrmi fróða

**Ólafs saga helga eftir Styrmi fróða** – eða **Lífssaga Ólafs helga** – var ein af mörgum sögum um Ólaf helga Haraldsson Noregskonung, nú að mestu glötuð. Höfundur hennar var Styrmir Kárason hinn fróði, sem var um tíma heimilisprestur hjá Snorra Sturlusyni í Reykholti. 

Aðalheimildin um *Ólafs sögu Styrmis* er Flateyjarbók. Þegar vinnan við Flateyjarbók var langt komin, hefur Magnús Þórhallsson ritari hennar farið yfir *Lífssögu Ólafs* eftir Styrmi, og séð að þar var nokkurt efni umfram það sem var í *Ólafs sögu helga*, sem áður hafði verið færð inn í Flateyjarbók. Tók hann þá saman viðauka með þessu viðbótarefni, sjá meðfylgjandi tengil. Hugsanlegt er reyndar að Ólafs saga helga í Flateyjarbók sé að nokkru leyti skrifuð eftir Ólafs sögu Styrmis. 

Styrmir hefur byggt sögu sína á fyrri ritum um Ólaf helga, en aukið við efni úr öðrum heimildum eða munnlegri geymd. *Ólafs saga Styrmis* hefur verið viss áfangi í þróun konungasagna, og var e.t.v. rituð á Þingeyrum. 

## Heimildir
* Sigurður Nordal: Formáli að *Flateyjarbók* IV, Akranesi 1945.

## Tenglar
* *Flateyjarbók*, útgefendur Guðbrandur Vigfússon og C. R. Unger, 1860-1868.
** Flateyjarbók, 3. bindi
** Viðauki við Ólafs sögu helga: Kaflar úr Ólafs sögu helga eftir Styrmi fróða
Ordóvisíumtímabilið

**Ordóvisíumtímabilið** er annað af sex tímabilum á fornlífsöld. Það hófst fyrir 488,3 ± 1,7 milljón árum síðan við lok kambríumtímabilsins, en lauk fyrir 443,7 ± 1,5 milljón árum síðan þegar sílúrtímabilið hófst
Héðinsfjörður

**Héðinsfjörður** er tæplega 6 km langur eyðifjörður nyrst á Tröllaskaga, á milli Hestfjalls að vestan og Hvanndalabyrðu að austan. Fyrir botni fjarðarins er ágætt veiðivatn, Héðinsfjarðarvatn, og er útrennsli úr því um Héðinsfjarðarós út í fjörðinn. Við vatnið og inn af því voru áður fáeinir bæir. Næsta byggð til vesturs er í Siglufirði og voru fyrrum fjölfarnar leiðir þangað úr Héðinsfirði um bæði Hestskarð og Hólsskarð. Til austurs var mest farið um Fossabrekkur til Ólafsfjarðar.

Mannskæðasta flugslys á Íslandi varð í Héðinsfirði 29. maí 1947 þegar flugvél Flugfélags Íslands flaug á utanvert Hestfjall. Fórust allir 25 sem í vélinni voru, 21 farþegi og fjögurra manna áhöfn.

Árið 2006 hófst vinna við Héðinsfjarðargöng, sem liggja á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar um Héðinsfjörð og voru þau opnuð 2. október 2010.

## Bæir
*Vík (fór í eyði 1951)
*Grundarkot (fór í eyði 1949)
*Vatnsendi (fór í eyði 1946)
*Ámá (fór í eyði 1927)
*Möðruvellir (fóru í eyði 1903)
Ribsblóðvarta

**Ribsblóðvarta** (fræðiheiti: *Nectria cinnabarina*) eða **rifsvarta** er asksveppur sem vex á dauðum eða hálfdauðum greinum rifsplantna og reyniviðar. Nafn hennar á íslensku er dregið af því að hún leggst einkum á dauðar rifs- og reyniviðargreinar. Ribsblóðvarta finnst á Íslandi og er algeng um allt land.

## Tilvísanir
Hverfisveppur

**Hverfisveppur** eða hverfiskrýfa (fræðiheiti: *Pholiota mutabilis*) er hattsveppur af blínusveppsætt sem vex í klösum, einkum á dauðum trjástubbum í skóglendi. Hatturinn verður 3-6sm í þvermál og stafurinn er langur og mjór með hring. Sveppurinn er ljósbrúnn en neðri hluti stafsins dökkur og flagnaður. Hverfisveppur þykir góður ætisveppur. Aðeins hatturinn er étinn þar sem stafurinn er of seigur. Hins vegar er varasamt að tína þennan svepp vegna þess hve auðvelt er að rugla honum saman við eitraðar tegundir, eins og t.d. hina baneitruðu viðarkveif.

## Tenglar
Dúnurtir

**Dúnurtir** (fræðiheiti: *Epilobium* eða *Chamerion*) er ættkvísl 160-200 blómstrandi blóma af ætt eyrarrósarætt (*Onagraceae*). Jurtirnar eru algengar á tempruðum og *subarctic* svæðum beggja heimskautasvæðanna (en subarctic vísar til þeirra svæða sem hafa meðalhita mánaða 10°C í minnst einn og mest þrjá mánuði á ári).


## Tegundir
Á Íslandi finnast eftirfarandi dúnjurtir:

* Lindadúnurt (Epilobium alsinifolium)
* Fjalladúnurt (Epilobium anagallidifolium)
* Sigurskúfur (Chamerion angustifolium)
* Vætudúnurt (Epilobium ciliatum)
* Klappadúnurt (Epilobium collinum)
* Heiðadúnurt (Epilobium hornemannii)
* Ljósadúnurt (Epilobium lactiflorum)
* Eyrarrós (Chamerion latifolium)
* Mýradúnurt (Epilobium palustre)

## Tenglar
* Flóra Íslands - Flóra of Iceland
* Náttúrufræðistofnun Íslands - Plöntuvefsjá
Gjörhygli

**Gjörhygli** eða **sati** (sanskrít: स्मृति *smṛti*) er eitt af aðalhugtökunum í búddískum fræðum og er fólgið í meðvitund um eigin hugsanir, gerðir og langanir. Þar er gengið út frá því að rétt gjörhygli sé leiðin til frelsunar frá hringrás dauða og endurfæðingar. Það er sjöunda atriðið í átta vega leiðinni svonefndu sem er andleg iðkun sadhana og er samkvæmt hefðinni talið auka innsýn og visku.

Búdda setti fram leiðbeiningar um það hvernig á að öðlast gjörhygli fyrir 2500 árum, grunn til að öðlast gjörhygli. Sé gjörhygli beitt á réttan hátt beinir hún athyglinni að því sem er að gerast í andartakinu. Með því að dvelja meira í andartakinu fara iðkendur að sjá bæði innri og ytri þætti raunveruleikans.

## Tengt efni
* Núvitund
Blettatígur

**Blettatígur** (fræðiheiti: *Acinonyx jubatus*) er kattardýr og hraðskreiðasta dýr á jörðu. Hann getur hlaupið stuttan spöl á 115 km hraða á klukkustund enda er líkaminn allur sniðinn að hraðanum. Víðar nasir geta dregið mikið súrefni inn í lungun og loppurnar eru lagaðar að spretthlaupi. Nú lifa flestir blettatígrar í austan- og sunnanverðri Afríku en nokkrir eru í Asíu — í Íran og Pakistan. Þeir hafast við í margs konar umhverfi, allt frá trjálausum gresjum að þéttu kjarri eða jafnvel þurrum auðnum. Blettatígurinn er rándýr og lifir á gasellum.

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
* 
* 
* 
* 
*
Abýdos

**Abýdos** getur átt við tvær borgir í fornöld:
* Grísku borgina Abýdos (Hellusundi) við Hellusund
* Egypsku borgina Abýdos (Egyptalandi) í Efra Egyptalandi
Abýdos (Egyptalandi)

**Abýdos** (arabíska: أبيدوس, gríska: Αβυδος) var ein af elstu borgum Egyptalands. Borgin var höfuðstaður áttunda fylkis Efra Egyptalands. Egypska heitið yfir bæði borgina og fylkið var *3bdw*, „hæð helgidómsins“, þar sem hjarta Ósíríss var varðveitt. Grikkir nefndu borgina *Abýdos* eins og grísku borgina við Hellusund. Borgin var trúarmiðstöð Egypta frá elstu tíð, fyrst guðsins Kemi-Amentiu og síðan Ósíríss. Meðal þekktustu fornminja á staðnum eru Setihofið og Konungalistinn í Abýdos.
Smári (rafeindafræði)

**Smári** eða **transistor** er hálfleiðaratæki sem er aðallega notaður til að magna eða skipta rafboðum. Smárar eru grunneiningar í rökrásum tölva og flestra annarra nútímarafeindatækja. Smárar geta verið stakir en oft koma þeir fyrir frá tugum og upp í marga milljarða saman á sömu flögu. Smárar komu fyrst fram á sjónarsviðið á 3. áratug 20. aldar en ekki var farið að framleiða þá fyrr en eftir síðari heimsstyrjöld til notkunar í útvarpsviðtækjum.

Smárar skiptast í tvær megingerðir; sviðshrifssmára (e. FET, field effect transistor) og tvískeytta smára (e. BJT, bipolar junction transistor).
YB

**Yb** eða **YB** getur átt við eftirfarandi:
* BSC Young Boys, knattspyrnulið í Bern
* Ytterbín, frumefni
Yuan

**Yuan** getur átt við eftirfarandi:
* Kínverskan júan, grunngjaldmiðil í Kína
* Júanveldið (元朝), í Kína
* Júaná (沅江 or 沅水), eina af þverám Yangtze-fljóts
* Yu'an-hérað, í Anhui, Kína
Timburmenn

**Timburmenn** (eða **þynnka**) er almenn vanlíðan eftir drykkju áfengra drykkja, oftast að loknum svefni, en þá eru menn oft með höfuðverk og eru illa fyrir kallaðir, kasta jafnvel upp og margir eru sérlega viðkvæmir fyrir hávaða. Hægt er að draga úr timburmönnum með því að drekka mikið af vatni áður en farið er að sofa. 

Talað er um að *vera grúttimbraður*, ef menn eru sérlega illa haldnir. Að vera *skelþunnur* lýsir ástandi manns sem er farinn að *timbrast upp*. Að *hafa þórshamra í höfðinu* er einnig lýsing á því þegar þynnkan veldur því að það er eins og hjartað slái í höfðinu. 

## Tenglar
* 
* 
* ''Timburmenn brotnir til mergjar''; grein í Morgunblaðinu 1972 
* ''Timburmenn eru þreyta og ofreynsla''; grein í Morgunblaðinu 1977
* ''Þegar timburmennirnir mæta til vinnu''; grein í Vísi 1977
Týsfjóla

**Týsfjóla** (fræðiheiti: *Viola canina*) er fjölært blóm af fjóluætt.

## Lýsing
Krónublöðin eru blá en hvít innst. Bikarblöðin eru odddregi, fræflarnir eru fimm talsins. Laufblöðin eru stilklöng, hárlaus og fíntennt. Týsfjólan kýs að vaxa í mó- og graslendi. Hún er algeng um allt Ísland.

## Tilvísanir
Príor

**Príor** (úr latínu *hinn fyrsti*, *sá fremsti*) var embættistitill í kaþólskri munkaklausturshefð. Upphaflega var það notað í elstu klausturreglunni, Benediktsreglu, um forstoðumann klausturútibús sem var undirmaður ábóta aðalklaustursins. Síðar var hugtakið einnig notað um aðstoðarmann abóta.  Að jafnaði var ábóti æðsti maður klausturs af Benediktsreglu og príor er næstur ábóta að tign.

Í reglu dómeníkana var yfirmaður klaustursins nefndur príor og samsvaraði þar með ábóta.

Í klaustrum af Ágústínusarreglu voru munkarnir prestvígðir, og átti forstöðumaðurinn að vera fremstur meðal jafningja. Var hann kallaður *præpositus* og síðar *príor*. Klaustrin voru þá undir yfirstjórn biskups, sem fór með ábótavaldið, og voru munkarnir þá jafnframt prestar í þjónustu biskupsdæmisins. Þetta átti t.d. við um Möðruvallaklaustur í Hörgárdal, þar fór Hólabiskup með ábótavaldið og hafði *príor* sem umboðsmann sinn á klaustrinu. Að jafnaði var miðað við að príor tæki engar meiriháttar ákvarðanir án samráðs við yfirmann sinn.

Samsvarandi titill í nunnuklaustri var príorissa eða *príorína*, sem var næst undir abbadís að tign, og gat stýrt klaustrinu tímabundið í umboði hennar.

## Heimild
* Gunnar F. Guðmundsson: *Kristni á Íslandi* II; Reykjavík 2000, bls. 212-213.
Foldaskóli

**Foldaskóli** er grunnskóli í Grafarvogi sem tók til starfa árið 1985 í hálfkláruðu húsnæði, en byggingarframkvæmdum lauk árið 1991. Aðsetur skólans eru við Logafold 1, 112 Reykjavík. Nemendur eru rúmlega 450 talsins.

Nemendum fjölgaði hratt og urðu flestir árið 1990 þegar nemendafjöldi fór rétt yfir 1.200 og þá að meðtöldu útibúi í Hamrahverfi. Vorið 2001 var tekin fyrsta skóflustungan að viðbyggingu þar sem komið var fyrir sérgreinastofum auk íþróttahúss. 

Við skólann starfar Skólahljómsveit Grafarvogs. Samstarf um tónlistarkennslu er við Tónlistarskólann í Grafarvogi. Í húsnæði skólans rekur ÍTR frístundaheimilið Regnbogaland og félagsmiðstöðina Fjörgyn. 

Skólastjórar skólans eru Arnfinnur Jónsson (1985-1992), Ragnar Gíslason (1992-2002), Kristinn Breiðfjörð (2002-2016), Ágúst Ólason (2015-2017), Bára Jóhannsdóttir (2017-2019) og Kristrún Guðjónsdóttir (2019-)

## Tilvísanir
Brandur

**Brandur** eða **brandur** getur átt við:
*Brandur - íslenskt mannanafn
*Brandur - eyja sem liggur sunnan við Álsey
*Annað orð yfir sverð
Bóma

**Bóma** (eða **beitiás**) er rá sem er hluti af reiðabúnaði skipa með seglin langsum (bermúdasegl og gaffalsegl). Bóman er neðan á stórseglinu  og er notuð til að stjórna horni seglflatarins þegar segli er beitt eftir vindi og eins til að móta seglið eftir því hvernig ætlast er til þess að það taki vindinn í sig. 

Framendi bómunnar er festur aftan á mastrið neðanvert á sigurnagla sem heitir „háls“ þannig að bóman getur sveiflast frjálst til hliðanna og upp og niður. Við hinn endann á bómunni er stórskautið fest, yfirleitt með lítilli blökk. Horni bómunnar miðað við bátinn er stjórnað með því að strekkja eða slaka á stórskautinu. 

Ein af hættunum við það að kúvenda á seglskútum (þegar siglt er lens með vindinn beint aftan á bátinn) er sú að bóman sveiflast frá mesta horni öðrum megin að mesta horni hinum megin, stundum á miklum hraða. Við þetta geta orðið slys ef áhafnarmeðlimir á þilfari fá bómuna í sig auk þess sem getur komið hættulegur slynkur á mastrið. Á stærri skipum er stuðtalía sem heldur bómunni fastri kulborðsmegin. Þegar vent er þarf að flytja stuðtalíuna á milli borða.
Kvikmyndagerð

**Kvikmyndagerð** er sú list að búa til kvikmynd og kallast sá aðili kvikmyndagerðarmaður. Það hlutverk felur í sér m.a. að skrifa, taka upp, klippa og  leikstýra kvikmynd.
Uppköst

**Uppköst** (**uppgangur**, **uppsölur** eða **uppsala**) er það þegar maður selur upp, innihald maga kemur upp í gegnum vélinda og út um munn og jafnvel nef. Uppköst eru oft fylgifiskur veikinda (s.s. flensu en einnig alvarlegri sjúkdóma), eitrunar, þungunar eða timburmanna.

Oftast er talað um að menn *æli*, *kasti upp* eða *gubbi*.
Þrenningarfjóla

**Þrenningarfjóla** (eða **þrenningargras**) (fræðiheiti: *Viola tricolor*) er einært eða fjölært blóm af fjóluætt sem ber þrílit blóm; fjólublá, gul og hvít.

Á Íslandi finnst hún víða um land en þó aðallega norðan og vestanlands. 
Hún hefur fundist í 730 metra hæð á miðhálendinu. Hún sáir sér út í sanda og möl. 
## Lýsing
Blómin lúta eilítið og eru 1,5 til 2,5 sentimetrar á lengd. Þau eru hvítleit eða gul í miðju og hafa dökkar æðar. Bikarinn er dökkgrænn eða næstum svartur. Í hverju blómi eru 5 fræflar.

Efstu laufblöðin eru öfugegglaga en neðstu eru svo gott sem kringlótt. Blómið nær 10 til 20 sentimetra hæð og vex það gjarnan í þurrum melbrekkum og á söndum.

## Lækningajurt
Þrenningarfjóla hefur t.d. verið notuð til að lækna astma, húðsjúkdóma og við flogaveiki.

## Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (*Pleospora herbarum*) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á þrenningarfjólu.

## Myndir

Image:Viola_tricolor_LC0041.jpg| *Viola tricolor*
Image:Wildes stiefmuetterchen.JPG|*Viola tricolor*var. *tricolor*
Image:Viola_tricolor_whole.jpg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek trójbarwny Viola tricolor var. maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*
Image:Viola_tricolor.jpg|*Viola tricolor*
Image:Viola tricolor 2006.jpg|*Viola tricolor*
Image:Styvmorsviol.jpg|*Viola tricolor*
Image:viola_tricolor.jpeg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek ogrodowy wisnia6522.jpg
File:Viola tricolor maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*


## Tilvísanir
David Guetta

**David Guetta** (f. 7. nóvember 1967 í París) er franskur plötusnúður. Hann komst á topp vinsældalista árið 2005 með lagið „The World Is Mine“. Hann er einnig þekktur fyrir lög á borð við „Love Don't Let Me Go“ og „Love Is Gone“ af plötunni *Pop Life* sem kom út árið 2007.

## Útgefið efni

### Breiðskífur
* *Just a Little More Love* (2002)
* *Guetta Blaster* (2004)
* *Pop Life* (2007)
* *One Love* (2009)
* *Nothing but the Beat* (2011)
* *Listen* (2014)
* *7* (2018)

### Endurútgáfur
* *One More Love* (2010)
* *Nothing but the Beat 2.0* (2012)
* *Nothing but the Beat: Ultimate* (2012)
* *Listen Again* (2015)

### Smáskífur
* „Just A Little More Love“ (2001; ásamt Chris Willis)
* „Love Don't Let Me Go“ (2002; ásamt Chris Willis)
* „People Come, People Go“ (2002)
* „Give Me Something“ (2003)
* „Money“ (2004)
* „Stay“ (2004)
* „The World Is Mine“ (2005)
* „In Love With Myself“ (2005)
* „Time“ (2006)
* „Get Up“ (2006)
* „Love Don't Let Me Go / Walking Away“ (2006; ásamt The Egg)
* „Love Is Gone“ (2007; ásamt Chris Willis og Joachim Garraud)
* „Baby When The Light“ (2007; ásamt Cozi og Steve Angello)
* „Delirious“ (2008; ásamt Tara McDonald)
* „Tomorrow Can Wait“ (2008; ásamt Tocadisco og Chris Willis)
* „Everytime We Touch“ (2009; ásamt Chris Willis, Steve Angello og Sebastian Ingrosso)
* „When Love Takes Over“ (2009; ásamt Kelly Rowland)
* „Sexy Bitch / Sexy Chick“ (2009; ásamt Akon)
* „One Love“ (2009; ásamt Estelle)
* „Memories“ (2009; ásamt Kid Cudi)

## Tilvísanir

## Tengill
*
Baldur (aðgreining)

**Baldur** getur átt við eftirfarandi:

Í trúarbrögðum:
*Baldur, goð í norrænni goðafræði

Tengt Íslandi:
*Baldur, íslenskt mannanafn
*Baldur, ferja

Orð:
**baldur*, lýsingarorð (skylt orðinu *baldinn*) sem merkir ‚hraustur‘ eða ‚djarfur‘
**baldur*, nafnorð sem merkir ‚höfðingi‘ eða ‚fyrirmaður‘, en nafn goðsins Baldurs kom frá því
**baldur*, nafnorð sem merkir ‚baggi‘ og ‚byrði‘ eins og í orðatiltækinu „hver hefur sinn *baldur* að bera“
**baldur*, nafnorð sem mögulega merkir ‚koll‘ (eða ‚hroka‘ samkvæmt Jóni Ólafssyni) í frasanum „að reka bíldinn ofan í *baldinn*“
**-baldur*, viðskeyti notað í orðum eins og ‚sinabaldur‘, ‚uggabaldur‘, ‚hólbaldur‘ eða ‚sjónabaldur‘

Breiðskífur:
*Baldur (breiðskífa) eftir Skálmöld

## Tengt efni
*Baldi (ef til vill upphaflega stytting á nafninu Baldur)
*Baldvin
Johanna Maria Skylv-Hansen

**Johanna Maria Skylv-Hansen** (f.17. febrúar í Nólsoy 1877 d. 2. febrúar 1974 í Þórshöfn, Færeyjum) var færeyskur rithöfundur.

## Bækur

* 1950 - Gamlar gøtur I
* 1967 - Gamlar gøtur II
* 1970 - Gamlar gøtur III
* 1973 - Gamlar gøtur IV

## Verðlaun

* 1967 - Bókmenntaverðlaun M.A. Jacobsens fyrir *Gamlar gøtur II*.
Íverufall

**Íverufall** (*inessivus*, úr latínu  „ég er í, ég tilheyri“) er fall sem fallorð geta staðið í í sumum tungumálum. Þetta fall er eitt af staðarföllunum í basknesku, finnsku, eistnesku og ungversku.

## Notkun eftir tungumálum
### Eistneska
Í eistnesku er íverufall sýnt með endingunni *-s*.

### Finnska
Íverufall er eitt af sex staðarföllum í finnsku. Önnur staðarföll í finnsku eru úrferðarfall, íferðarfall, nærverufall, sviptifall og tilgangsfall. Í finnsku er íverufall táknað með endingunni *-ssa* eða *-ssä*, eins og kemur fram í þessum dæmum: 

### Ungverska
Í ungversku er íverufall sýnt með endingunni *-ben* en getur þó skipt um sérhljóða enda sérhljóðasamræmi í orðum mjög algengt líkt og í skyldum málum.

## Tengt efni
* Nærverufall
Græn skjaldbaka

**Græn skjaldbaka**  (tvínefni: *Chelonia mydas*) einnig þekkt sem Súpuskjaldbaka, er stór skjaldbaka af ætt sæskjaldbakna og eina tegundin í ættkvíslinni *Chelonia*. Hún lifir í sjó í hitabeltinu víða um heim. Tveir aðskildir stofnar eru í Kyrrahafi annars vegar og Atlantshafi hins vegar. Grænskjaldbökur eru tegund í útrýmingarhættu.
Auður Eir Vilhjálmsdóttir

**Auður Eir Vilhjálmsdóttir** (f. 21. apríl 1937) er íslenskur prestur og fyrsta konan á Íslandi sem hlaut prestvígslu í Þjóðkirkjunni. 

Auður Eir fæddist í Reykjavík og foreldrar hennar voru Inga Árnadóttir (1903-1995) húsmóðir og Vilhjálmur Þ. Gíslason (1897-1982) útvarpsstjóri. Maður Auðar er Þórður Örn Sigurðsson (f. 1935) og eiga þau fjórar dætur. 

## Menntun og starfsferill
Hún lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1956 og embættisprófi í guðfræði frá Háskóla Íslands árið 1962. Séra Auður Eir hlaut prestvígslu 29. september árið 1974, fyrst kvenna á Íslandi. Hún tók formlega við embætti 1. október og fór fyrst til þjónustu á Suðureyri við Súgandafjörð en frá 1978-1998 var hún sóknarprestur í Kirkjuhvolsprestakalli í Rangaárvallasýslu og starfaði svo síðar sem sérþjónustuprestur í Reykjavík. Auður Eir var í framboði til embættis biskups Íslands árið 1997 en náði ekki kjöri. Árið 1993 stofnaði Auður Eir Kvennakirkjuna sem var sjálfstæður hópur innan Þjóðkirkjunnar.

Auður Eir starfaði sem lögreglukona með námi og var starfsmaður á skólaheimilinu á Bjargi á Seltjarnarnesi. Hlutverk hennar á Bjargi varð síðar afar umdeilt en nokkrar stúlkur sem dvöldu á heimilinu sökuðu starfskonur um harðræði og ofbeldi. Auður fékk viðurkenningu Jafnréttisráðs árið 2000 en síðar komst í hámæli meint harðræði hennar á skólaheimilinu. Aðspurð um hlutverk sitt í harðræðinu svaraði hún að svarið kæmi síðar. Fjölmiðlar hafa ekki fylgt því eftir og fengið svar við því hvenær væri von á svari.

Auður Eir hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2005. 

## Tilvísanir
Plútó (dvergreikistjarna)

**Plútó** (tákn:  og ) er dvergreikistjarna í Kuiperbeltinu, 2300 km í þvermál. Minnsta fjarlægð Plútós frá jörðu er um 4290 milljón kílómetrar og sú mesta um 7530.  Bandaríski stjörnufræðingurinn Clyde Tombaugh (1906-1997) uppgötvaði Plútó árið 1930 en nafnið valdi hann eftir uppástungu 11 ára stúlku, Venetiu Burney (fædd Venetia Phair). 

Sporbaugur Plútós um sólu liggur ekki í sömu sléttu og sporbaugar reikistjarnanna heldur hallar honum um 17 gráður miðað við sléttu þeirra.  Ennfremur er sporbaugurinn óvenju ílangur og liggur að hluta fyrir innan sporbaug Neptúnusar.  

Árið 1988 uppgötvuðu vísindamenn hjá NASA að birta Plútós dofnaði lítils háttar þegar hann bar í stjörnu, en það var talið sanna að Plútó hefði lofthjúp.

Plútó var lengi talin níunda reikistjarna sólkerfisins, eða frá 1930 til 24. ágúst 2006, þegar samþykkt var eftir heitar umræður á þingi Alþjóðasambands stjörnufræðinga að telja Plútó ekki lengur reikistjörnu, heldur *dvergreikistjörnu*. Ástæðan var m.a. sú að Plútó er aðeins einn af þúsundum þekktra geimfyrirbæra í Kuiperbeltinu og sum eru líklega stærri en hann. Einnig er sporbaugur Plútós talsvert frábrugðinn sporbaugum reikistjarnanna. Eitt ár á Plútó samsvarar um það bil 248 árum á jörðinni. 

## Fylgihnettir
Plútó hefur fimm fylgihnetti, þau nefnast Karon, Nix, Hýdra, Kerberos og Styx. 

### Karon
Yfirborð Karons er annars eðlis en yfirborð Plútós. Það hefur annan lit og er þakið frosnu vatni en ekki metani. Stjörnufræðingar hafa lengi reynt að finna hvernig Karon varð til. Ein kenning er að Karon hafi orðið til við árekstur, líkt og tungl Jarðar. Þvermál Karons við miðbaug er um 1,15 km sem 50% af þvermáli Plútós. Munurinn á milli stærðar og massa Karons og Plútó er mjög lítill miðað við aðra hnetti með tungl. Karon er 900 km í þvermál og snúningstími hans um Plútó er sex sólarhringar. 

### Nix og Hýdra
Tilkynnt var um fund á tveimur tunglum með sporbraut í kringum Plútó þann 31. október 2005. Nix og Hýdra fundust á myndum sem teknar í maí 2005. Tunglin voru þá kölluð S/2005 P1 og S/2005 P2 þangað til þau voru nefnd Nix og Hýdra árið 2006. Bæði tunglin eru um 40 km á breidd. 

### Kerberos
Stjörnufræðingar tilkynntu 20. júlí 2011 að fundist hefði nýtt fylgitungl á sporbraut um Plútó. Það fannst á myndum frá 3. júlí og 18. júlí sem voru teknar með Hubble-geimsjónaukanum af NASA og ESA. Tunglið er við miðbaug aðeins 12 km að þvermáli. Árið 2013 fékk tunglið nafnið Kerberos. 

### Styx
Tilkynnt var um fund fimmta fylgitungls Plútó 11. júlí 2012. NASA og ESA fundu tunglið á myndum Hubble-geimsjónaukans. Lögun tunglsins er mjög óregluleg, 5 × 7 km á breidd. Tunglið fékk nafnið Styx í júlí 2013.

## Heimildir
* 
* Mitton, Jacqueline og Mitton, Simon. 2000. *Stjörnufræði fyrir byrjendur.* Mál og Menning, Reykjavík.
* 
* 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Ítarlegar upplýsingar um Plútó á Stjörnufræðivefnum 
* Ítarlegar upplýsingar um Karon á Stjörnufræðivefnum 
* Ítarlegar upplýsingar um Nix og Hýdra á Stjörnufræðivefnum
* Ítarlegar upplýsingar um New Horizons á Stjörnufræðivefnum 
* 
* 
* 
* ''Plútó - Nýja reikistjarnan og allar hinar''; grein í Heimskringlu 1932
Ate

**Ate** (forngríska: *Ἄτη*) er gyðja mistaka og eyðileggingar í grískri goðafræði, dóttir Seifs eða Eris. Í Ilíonskviðu er hún elsta dóttir Seifs.

Orðið getur átt við þær gerðir fornhetja sem verða þeim að falli (yfirleitt vegna hybris).
Guðlast

**Guðlast** eða **goðgá** er níð sem beinist að goðmagni eða goðmögnum. Guðlast var bannað á Íslandi með lögum en þau lög voru afnumin árið 2015. 

Um fjórðungur landa og svæða heims var með refsingar við guðlasti árið 2014, samkvæmt Pew research center.

Í 13 löndum er dauðarefsing við lýði sem viðurlög við guðlasti árið 2022: Afganistan, Brúnei, Íran, Malasía, Maldívur, Máritanía, Nígería, Pakistan, Katar, Sádi Arabia, Sómalía, Sameinuðu Arabísku furstadæmin, og Jemen. 

## Tengt efni
* Guðlast á Íslandi
Ábóti

**Ábóti** er yfirmaður í kristnu munkaklaustri. Heitið er dregið af arameíska orðinu *abba* sem þýðir faðir. Ábótinn er valin af munkum klaustursins og er vígður til embættisins. 

Upphaflega var ábóti heiðurstitill sem gefinn var öllum eldri munkum. Frá 5 öld kemst ný regla á klausturstarfsemina og yfirmenn klaustranna fá þá aukin völd og geta krafist algjörrar hlýðni af munkunum. Frá þeim tíma er titill yfirmannanna ábóti. Það er þó ekki fyrr en á 6 öld sem þess er krafist að ábótar séu prestvígðir. Sjöunda ökumeníska kirkjuþingið (í Nicæa, 787) veitti þeim rétt að vígja munka sem *lesara* innan klausturs síns, en það var ein af hinum lægri kirkjulegu vígslum. Ábóti er ætíð undirmaður biskups.

## Tilvísanir
Urriðafoss

**Urriðafoss** er neðsti foss í Þjórsá. Fossinn steypist fram af misgengisstalli í Hreppamynduninni. Urriðafoss er einn vatnsmesti foss landsins og er meðalrennsli Þjórsár við Urriðafoss um 360 rúmmetrar á sekúndu (m³/s). Einungis Ölfusá er vatnsmeiri. Fallhæð fossins er 6 metrar þar sem hann er hæstur. Á vetrum getur myndast allt að 20 metra þykk íshrönn við fossinn, svokölluð *Urriðafosshrönn*.

## Virkjunaráform

Á fyrri hluta 20. aldar stofnaði Einar Benediktsson Fossafélagið Títan með það að markmiði virkja Urriðafoss og leggja þangað járnbraut frá Reykjavík. Árið 1927 fékk Títan leyfi til að reisa 160.000 hestafla aflstöð við Urriðafoss en ekkert varð úr framkvæmdum.

Landsvirkjun áformar að reisa Urriðafossvirkjun við fossinn. Vatni verður þá veitt í jarðgöngum austan við Urriðafoss og mun fossinn nánast hverfa.

Samkvæmt áætlunum verður virkjun við Urriðafoss 125 MW að afli og orkugeta hennar um 930 GWst/ári. Áformað er að mynda inntakslón með stíflu í Þjórsá við Heiðartanga og stíflugörðum.

## Aðrir fossar í Þjórsá

Margir aðrir fossar eru í Þjórsá og flestir hærri en Urriðafoss, þótt hann sé þeirra vatnsmestur.
* Hestfoss
* Búðafoss 7 m
* Þjófafoss 11 m
* Tröllkonuhlaup (Tröllkonufoss)
* Gljúfurleitarfoss 28 m
* Dynkur (Búðarhálsfoss) 38 m (samanlögð fallhæð)
* Hvanngiljafoss (Kjálkaversfoss) 7 m

## Heimildir

* 
* Nýjar virkjanir í Þjórsá, upplýsingavefur Landsvirkjunar
* Upplýsingaskilti við Urriðafoss
* Urriðafossvirkjun (Landsvirkjun)
* Sigurður Þórarinsson 1978: Fossar á Íslandi. Náttúruverndarráð
Da Nang-flugvöllur

**Da Nang-flugvöllur** er flugvöllur í Da Nang í Víetnam.

## Flugfélög og áfangastaðir
* Asiana Airlines (Seoul-Incheon)
* Far Eastern Air Transport (Taipei-Taiwan Taoyuan)
* Pacific Airlines (Ho Chi Minh City)
* PBair (Bangkok-Suvarnabhumi)
* SilkAir (Singapúr)
* Vietnam Airlines (Buon Ma Thuot, Hanoi, Ho Chi Minh City, Nha Trang, Pleiku, Qui Nhon)

## Heimildir
Fossafélagið Títan

**Fossafélagið Títan** (eða á dönsku  **Aktieselskabet Titan**) var félag sem Einar Benediktsson skáld stofnaði árið 1914 ásamt fleiri aðilum til að virkja Þjórsá og fleiri íslensk fallvötn. Á árunum 1914 til 1919 aflaði félagið sér hlutafjár og vatnsréttinda með samningum við jarðeigendur og stóð fyrir rannsóknum. Norski vélfræðingurinn Gotfred Sætersmoen kom til Íslands á vegum félagsins og árin 1915 -1917 rannsakaði hann Þjórsársvæðið. Félagið gaf út bókina „Vandkraften i Thjorsá elv, Island“ árið 1918 og fjallaði hún um niðurstöður rannsókna á Þjórsársvæðinu og virkjunaráform félagsins. Fossafélagið Títan áformaði að virkja Búrfell og Urriðafoss. Alþingi hafði sett á stofn fossnefnd til að gera tillögu um framtíðarstefnu í virkjanamálum og vonuðust stjórnendur Fossafélagsins eftir því að sú nefnd yrði þeim hliðholl.

Árið 1918 var Einar Benediktsson og Fossafélagið Títan búnir að kaupa upp flest vatnsréttindi í afréttum hreppa í uppsveitum Árnessýslu. Landsstjórnin sendi þá símskeyti til allra sýslumanna og  benti á að vatnsréttindi væru almenningseign og að  svokölluð fossnefnd teldi alla þá sölusamninga sem hreppar hefðu gert um vatns- og landsréttindi í afréttum ólögmæta.

Árið 1927 fékk félagið leyfi til að reisa 160.000 hestafla aflstöð við Urriðafoss en ekkert varð úr framkvæmdum.
Fossafélagið  Títan keypti hálfa jörðina Skildinganes í því augnamiði að koma þar upp hafnaraðstöðu.

## Eftirmálar af vatnsréttindakaupum
Fossafélagið Títan var leyst upp árið 1951 og árið 1952 keypti íslenska ríkið öll réttindi og greiddi 600 þúsund norskar krónur og 200 þúsund íslenskar krónur fyrir vatnsréttindin. Þessi vatnsréttindi voru svo lögð af Ríkissjóði til Landsvirkjunar árið 1965. Hins vegar er í úrskurði Óbyggðanefndar um eignarréttindi á Gnúpverjaafrétti frá 21. mars 2003 komist að þeirri niðurstöðu að framsal vatnsréttinda í byrjun aldarinnar hafi byggst á vanheimild og hafi því Gnúpverjahreppur ekki átt vatnsréttindin þegar þau voru seld til Títans því þau hafi verið í eigu ríkisins.

## Heimildir
* Nýjar virkjanir í Þjórsá - Fossafélagið Títan 
* hlutabréf í fossafélaginu Títan á uppboði í Noregi
* Mbl. 2. apríl 2002: Á Landsvirkjun að greiða auðlindagjald?
* Mbl. 12. desember 2002: Áttu ekki réttindin sem þeir seldu
* Mbl. 22. ágúst 1998 Draumurinn um eimreið 
* Raunhæf áform eða loftsýn? Vísbending, 50. tölublað (17.12.1999), Blaðsíða 8
* Guðjón Friðriksson: Einar Benediktsson. Ævisaga II og III, 1999 og 2000.
Rauðavatn

**Rauðavatn** er stöðuvatn í nágrenni Reykjavíkur, nánar tiltekið norðan Elliðavatns. Við Rauðavatn voru fyrstu skref skógræktar á Íslandi tekin í upphafi 20. aldar, en skógrækt fór þá einnig fram á Grund í Eyjafirði, á Hallormsstað og á Þingvöllum. Rauðavatn var vettvangur Skógræktarfélags Reykjavíkur. 

## Tenglar
* ''Fjallafururnar við Rauðavatn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1932
*
Thorarensen

**Thorarensen** er eitt algengasta íslenska ættarnafnið. Nafnið er komið frá Þórarni Jónssyni (1719-1767) sýslumanni á Grund í Eyjafirði.

## Þekktir nafnberar
*Bjarni Thorarensen skáld
*Björg Thorarensen lagaprófessor
*Jakob Thorarensen skáld
*Jón Thorarensen fv. prestur í Neskirkju
*Þorsteinn Thorarensen lögfræðingur og bókaútgefandi

## Tilvísanir
Hansen

**Hansen** er þriðja algengasta ættarnafnið á Íslandi.

## Nafnberar
*Friðrik Hansen
*Jógvan Hansen (Færeyingur)
Möller

**Möller** er fimmta algengasta ættarnafnið á Íslandi.

## Þekktir nafnhafar
*Kristján L. Möller
*Ásta Möller
Thoroddsen

**Thoroddsen** er sjötta algengasta ættarnafnið á Íslandi. Þórður, sonur Þórodds Þóroddssonar á Vatnseyri, kallaði sig fyrstur ættarnafninu Thoroddsen. Hann bjó á Reykhólum um 1800, og var giftur Þóreyju Gunnlaugsdóttir.

## Þekktir nafnhafar
*Arnar Eggert Thoroddsen aðjunkt og tónlistargagnrýnandi
*Ásdís Thoroddsen kvikmyndagerðarkona og leikstjóri
*Ásta Björt Thoroddsen tannlæknir
*Björn Thoroddsen tónlistarmaður
*Curver Thoroddsen tónlistarmaður
*Dagur Sigurðarson Thoroddsen skáld og myndlistarmaður
*Drífa Thoroddsen myndlistarkona
*Einar Thoroddsen skipstjóri og yfirhafnsögumaður
*Einar Thoroddsen læknir og þýðandi
*Emil Thoroddsen tónskáld, píanóleikari, leikskáld og listmálari
*Erlingur Óttar Thoroddsen kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur
*Gísli Thoroddsen matreiðslumeistari
*Guðbjörg Thoroddsen leikkona 
*Guðmundur Thoroddsen yfirlæknir og prófessor
*Guðmundur (Skúlason) Thoroddsen myndlistarmaður
*Guðmundur (Þrándarson) Thoroddsen myndlistarmaður
*Gunnar Thoroddsen forsætisráðherra
*Halldóra Kristín Thoroddsen skáld, rithöfundur og myndlistarkona
*Hrafn Thoroddsen tónlistarmaður
*Jón Thoroddsen eldri sýslumaður og skáld 
*Jón Thoroddsen yngri lögfræðingur, skáld og rithöfundur 
*Jón Sigurður Thoroddsen myndlistarmaður 
*Jón (Skúlason) Thoroddsen heimspeki- og myndlistarkennari 
*Katrín Thoroddsen héraðslæknir, bæjarfulltrúi og alþingismaður
*Kristín Thoroddsen bæjarfulltrúi og varaþingmaður
*Kristín Ólína Thoroddsen yfirhjúkrunarkona, forstöðukona og skólastýra
*Magdalena Thoroddsen blaðakona
*Magnús Thoroddsen hæstaréttarlögmaður
* Sigurður Thoroddsen landsverkfræðingur og yfirkennari
* Sigurður Skúlason Thoroddsen verkfræðingur, alþingismaður og myndlistarmaður
*Skúli Thoroddsen eldri sýslumaður, bæjarfógeti, alþingismaður, ritstjóri og kaupmaður 
*Skúli Thoroddsen yngri yfirdómslögmaður og alþingismaður 
*Skúli Thoroddsen augnlæknir
*Skúli (Bollason) Thoroddsen lögfræðingur og rithöfundur
*Solveig Thoroddsen myndlistarkona
*Sólveig Thoroddsen hörpuleikari
*Theódóra Thoroddsen skáld og rithöfundur
*Þeódóra A. Thoroddsen doktor í geðlæknisfræði og taugavísindakona
*Þorvaldur Thoroddsen jarðfræðingur, landfræðingur og náttúrufræðingur
*Þórður J. Thoroddsen læknir, alþingismaður, bæjarfulltrúi og féhirðir
*Þrándur Thoroddsen kvikmyndagerðarmaður, myndlistarmaður og þýðandi
Sydney White

***Sydney White*** er bandarísk gamanmynd leikstýrð af Joe Nussbaum frá árinu 2007 með Amöndu Bynes, Söru Paxton og Matt Long í aðalhlutverki og er byggð á sögunni um ''Mjallhvíti og dvergana sjö''.
Piparúði

**Piparúði** er varnarúði sem veldur tárarennsli, þ.e. efnablanda sem veldur kláða í augum, særindum og jafnvel tímabundinni blindu. Lögregluþjónar nota hann víða — t.d. til að drepa óeirðarseggjum á dreif og til að koma í veg fyrir múgsöfnun. Piparúðinn er sumstaðar notaður til sjálfsvarnar og þar á meðal til að verjast mannýgum hundum eða öðrum illvígum skepnum. 

## Tengt efni
* Táragas

## Ytri tenglar
*
Vörubíll

**Vörubíll** er stórt farartæki notað til að flytja vörur, efni eða útbúnaði. Í mörgum löndum er þörf á sérstöku ökuskírteini til að aka vörubílum.
Almenningssamgöngur

**Almenningssamgöngur** er hugtak í samgöngumálum sem á við um þær almenningsþjónustur sem almenningur borgar fargjald fyrir til að nota. Almennisamgöngur eru í raun hver sá ferðamáti sem ætlaður er almenningi en ekki til einkanota. Dæmi um slíkt eru áætlunarbifreiðar og lestarþjónustur, flugvélar, ferjur og leigubílar. Almenningsamgöngur fylgja yfirleitt tímaáætlun og fara fastar leiðir.
Saga tölvuleikjavéla (fyrsta kynslóð)

**Fyrsta kynslóð tölvuleikjavéla** stóð yfir frá 1972 til 1977. Leikjatölvurnar voru Magnavox Odyssey, Magnavox Odyssey 100, Magnavox Odyssey 200, Wonder Wizard 7702, Pong og Coleco Telstar.

## Samanburður
Setlagafræði

**Setlagafræði** er sú undirgrein jarðfræðinnar, sem fjallar um set í víðu samhengi, t.d. veðrun og rof, flutning sets og setmyndun í mismunandi setmyndunarumhverfum. Hún er að miklu leyti tengd jarðlagafræði. Þeir sem leggja stund á setlagafræði kallast **setlagafræðingar**.

Til setlagafræðinnar teljast rannsóknir á sandi, leðju (silti), leir og þeim ferlum sem leiða til setmyndunar þessara efna. Setlagafræðingar beita skilningi sínum á þeim ferlum sem þeir sjá í dag og túlka jarðsöguna með því að rannsaka setberg og setmyndanir.

Setberg þekur meirihluta af yfirborði jarðar. Í því er að finna stóran hluta af sögu jarðar og það varðveitir alla steingervinga. Setlagafræðin er nátengd jarðlagafræði, fræðigreininni sem fæst við eðlisfræðileg og tímafræðileg tengsl á milli berglaga eða jarðlaga.

Sú jarðfræðilega forsenda að nútíminn sé lykilinn að fortíðinni er grunnurinn að því að ákvarða hvernig setmyndun átti sér stað í gegnum jarðsöguna. Með því að bera saman svipuð einkenni nútíma setmyndana við eldri setmyndanir (t.d. sandskafla sem myndast í dag við sandskafla sem mynduðust í fjarlægri fortíð og varðveittust í fornum sandsteini) geta
jarðfræðingar byggt upp líkön af setmyndun í fornumhverfi.
Savanna tríóið - Savanna tríóið 1968

**Savanna tríóið - Savanna tríóið **  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1968. 
Á henni flytur Savanna tríóið þjóðleg lög. Kápumynd Jón Guðmundsson. 

## Lagalisti
#Eitt sinn var ég ógiftur - *Lag - texti: Þórir Baldursson — Sigurður Þórarinsson*
#Barn - *Lag - texti: Ragnar Bjarnason — Steinn Steinarr* 
#Suliram (Vögguljóð) - *Lag - texti: Indónesískt þjóðlag— Jón Örn Marinósson*
#Gestur - *Lag - texti: Þórir  Baldursson — Davíð Stefánsson*
#Teitur tinari - *Lag - texti: Írskt þjóðlag — Jón Örn Marinósson*
#Einn ég fer um auða slóð - *Lag - texti: T. Paxton — Hinrik Bjarnason*
#Vindur blés - *Lag - texti: I. Tyson — Hinrik Bjarnason*
#Nikkólína - *Lag - texti: Erlent alþýðulag — Ingimundur*
#Á Dökkumiðum - *Lag - texti: Þórir  Baldursson — Davíð Stefánsson*
#Yfir græði og grundum - *Lag - texti: Franskt þjóðlag — Sigurður Þórarinsson*
#Bílavísur - *Lag - texti: Erlent alþýðulag — Ingimundur*

## Um lögin

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Saga tölvuleikjavéla (önnur kynslóð)

**Önnur kynslóð tölvuleikjavéla** hófst árið 1976 með Fairchild Channel F tölvunni. Atari 2600 var vinsælasta tölvan á meðan á annarri kynslóð stóð eða til ársins 1984. Aðrar vinsælar tölvur voru Intellivision, Odyssey 2 og ColecoVision. Árið 2004 hafði Atari 2600 selst í 30 milljónum eintaka.

## Myndir af leikjatölvum

Image:Nintendo tvgame 6.jpg|Nintendo Color TV Game (1977-1979)

Image:Atari2600a.JPG|Atari 2600 (1977-1992)

Image:Videopac-pete-screen-800px.jpg|Magnavox Odyssey² (1978-1984)

Image:Intellivision - gi 1326971.jpg|Mattel Intellivision (1980-1991)

Image:Atari_5200_SuperSystem_White_BG.jpg|Atari 5200 (1982-1984)
|Milton Bradley Vectrex (1982-1984)
Image:EmersonArcadia2001.png|Emerson Arcadia 2001 (1982-1983)
Image:ColecoVision.jpg|ColecoVision (1982-1984)
Image:Sega SG-1000 Bock.jpg|Sega SG-1000 (1983-1985)
Image:Microvision2.jpg|Milton Bradley Microvision (1979-1981)


## Frægir tölvuleikir sem komu út á þessum tíma
Veðrun

**Veðrun** er ferlið þegar berg grotnar niður. Veðrun skiptist í þrjá flokka, aflræna veðrun, lífræna veðrun og efnaveðrun. Mismunandi tegundir veðrunar hjálpast að við niðurbrot bergs, þar sem aflveðrun og lífræn veðrun eykur það yfirborð bergs, sem efnaveðrun getur unnið á. Við veðrun rúnnast setkorn þar sem veðrunin vinnur best á hornum bergkorna en verst á flötum.

## Aflræn veðrun

Aflræn veðrun er aflrænt niðurbrot bergs fyrir tilstilli útrænna afla, svo sem vinds, vatns og sólar. Til hennar telst meðal annars frostveðrun, hitaþensla og fargléttir. 

### Frostveðrun
Frostveðrun á sér stað þar sem hitasveiflur milli frosts og þíðu eru algengar, svo sem á Íslandi. Vatn seytlar í sprungur í bergi þar sem það þenst út við að frjósa. Útþensla vatnsins sprengir bergið, sprungurnar stækka og vatnið nær að seytla lengra inn áður en það frýs aftur.

### Hitaþensla
Hitaþensla á sér stað þar sem hitasveifla sólarhringsins er mikil, t.d. í eyðimörkum. Þegar berg hitnar þenst það út en við kólnun dregst það saman. Sífelld útþensla og samdráttur veldur álagi á steindir bergsins og það flagnar.

### Fargléttir
Fargléttir verður þegar þegar þrýstingur á bergi minnkar, t.d. vegna rofs efri berglaga. Við þrýstingsminnkunina þenst bergið út og flagnar í þynnur samsíða yfirborði.

## Lífræn veðrun
Lífræn veðrun verður vegna virkni lífvera. Má þar nefna rótarfleygun, sem á sér stað þar sem rætur plantna troða sér inn í bergsprungur og víkka þær. Einnig geta sveppir, fléttur og örverur grafið sig inn í berg eða innbyrt það.

## Efnaveðrun
Efnaveðrun á sér stað þegar berg grotnar við efnahvörf. Þá hvarfast berg við utanaðkomandi efni, svo sem gastegundir, vatn eða vatnslausnir. Við það breytist efnasamsetning steinda í berginu. Auðleysanlegastar eru þær steindir, sem kristallast við hátt hitastig, svo sem ólívín og pýroxen, en efnaveðrun vinnur síst á steindum, sem kristallast við lágt hitastig, eins og kvars. Efnaveðrun er afar mikilvirk á Íslandi. Ástæður þess eru meðal annars gljúp berglög, mikil úrkoma og jarðhiti, sem hraðar efnahvörfum, og að íslenskt berg er tiltölulega auðleysanlegt. Til efnaveðrunar teljast meðal annars uppleysing, vötnun og oxun.

### Uppleysing
Uppleysing gerist þegar súrt vatn rennur um sprungur í bergi og leysir upp efni í steindum þess. Saltsteinn og kalsít leysast auðveldlega upp í súrri lausn.

### Vötnun
Vötnun verður þegar síliköt, svo sem ólivín og orþóklas, leysast upp í jónuðu vatni og mynda leirsteindir (kaólinít).

### Oxun
Oxun gerist þegar súrefni gengur í samband við efni í bergi. Algengast er að tvígilt járn oxist yfir í þrígilt en við það fær berg appelsínugulan eða rauðleitan blæ.
Rof

**Rof** er flutningur setkorna og annarra uppleystra efna með roföflum frá veðrunarstað til setmyndunarstaðar. Til rofafla teljast meðal annars jöklar, vatnsföll, vindar og hafstraumar. Þyngdarkraftur jarðar skipar stóran sess í rofi, bæði sem hluti af fyrrnefndum roföflum en einnig sem eðjuflóðavaldur. Rof er einn stærsti þáttur landmótunar þar sem bergmylsnan, sem roföflin flytja, sverfur undirliggjandi berg.

Flutningsmáti sets í straumefnum, svo sem vindi og vatnsföllum, er með tvenns konar hætti. Annars vegar er um að ræða botnskrið stærri korna þar sem þau annað hvort skríða eða hoppa eftir botninum. Hins vegar er aursvif smærri korna í svo kallaðri grugglausn. Hvort setkorn ferðast með botnskriði eða aursvifi fer eftir kornastærð og straumhraða.
Apúlía

**Apúlía** (ítalska: *Puglia*) er hérað á Ítalíu. Höfuðborgin er Bari. Héraðið er staðsett í suðurhluta skaga landsins, sem liggur að Adríahafi í austri, Jónahafi í suðaustri og Otrantósundi og Taranto-flóa í suðri. Svæðið er 19.345 ferkílómetrar og íbúar þess eru um 3,9 milljónir manna.

Héraðið á landamæri að ítölsku héruðunum Mólíse í norðri, Kampaníu í vestri og Basilíkata í suðvestri.

Svæðið heitir *Púl* eða *Púlsland* (og Bari heitir *Bár*) í íslenskum fornritum (t.d. af Nikulási Bergþórssyni).

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
* Lorenzo Lozzi Gallo, *Apulia in Medieval Scandinavian Literature*, in *Plurimondi*, 2011, 7-34
* Tommaso Marani: ''Leiðarvísir. Its Genre and Sources, with Particular Reference to the Description of Rome.'' 2012, Durham.
* Interactive map of all locations mentioned in Leiðarvísir (Marani, 2011)
Basilíkata

**Basilíkata** (ítalska: **Basilicata**) er hérað á Ítalíu. Íbúar héraðsins eru um 530 þúsund (2024). Höfuðborgin er Potenza.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Lígúría

**Lígúría** (ítalska: *Liguria*) er hérað á Ítalíu. Lígúría deilist niður í 4 undirhéruð og 234 bæjarfélög. Íbúafjöldinn er um 1,5 milljón (2024). Höfuðborgin er Genúa.

## Tilvísanir

## Tenglar
*