open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grindadráp

**Grindadráp** er veiðiaðferð  sem beitt er við veiðar á grindhvölum (marsvínum) í Færeyjum. Flestir Færeyingar telja grindadráp mikilvægan hluta af menningu sinni. Þessi veiðiaðferð hefur verið notuð að minnsta kosti frá 11. öld.  Hvalveiðiráð Færeyinga hefur eftirlit með veiðunum en ekki Alþjóðahvalveiðiráðið. Um 950 grindhvalir eru veiddir árlega, aðallega að sumarlagi. Veiðarnar, sem kallast á færeysku grindadráp, eru ekki gerðar til að selja hvalaafurðir heldur eru skipulagðar þannig að allir geta tekið þátt. Dýraverndunarsinnar hafa gagnrýnt veiðarnar og segja þær grimmúðugar og ónauðsynlegar.

## Framkvæmd grindadráps
Þegar vart var við torfur grindhvala var hrópað *grindaboð* og sendaboðar voru sendir til allra íbúa á eyjunni. Á sama tíma var kveiktur eldur til að koma boðum um grindina til nágrannaeyja og þar var sama kerfi notað til koma fréttum til allra íbúa á þeim eyjum. Veiðiaðferðin er þannig að það þurfti mjög marga báta og fólk til að króa af og reka grindhvalahjörð að landi. Boð um grindhvalaveiðar nútímans fara fram með nútíma fjarskiptatækni svo sem gegnum farsíma og síma. Veiðimennirnir króa fyrst hvalina af með því að mynda hálfhring með bátum. Bátarnir reka síðan grindhvalahjörðina hægt upp inn í flóa eða fjarðarbotn.

## Grindadráp á Íslandi
Árið 1781 skrifaði Jón Eiríksson grein í tímarit Hins íslenska lærdómslistafélags um marsvínarekstur en þar lýsti hann hnísuveiðum í Middelfart á Fjóni og hvatti Íslendinga til hvalveiða. 

Þann 10. september 1809 stóð Þórður Jónsson hreppstjóri fyrir því að hvalavaða var rekin á land á Akranesi. Magnús Stephensen skrifar að um 1000 hvalir hafi verið drepnir, en taldi þá ekki vera marsvín, heldur af einhverri stærri tegund sem hann þekkti ekki. Þórður fékk dannebrogsorðu fyrir vikið.

Fyrsta grindadráp í Reykjavík var 17. september 1823 en þá voru 450 marsvín rekin á land vestur í hafnarkrikanum þar sem Slippurinn er núna.

Í ágúst 1875 voru rekin á land í Njarðvíkum 207 marsvín og 22 höfrungar.

Þann 15. júlí 1957 var marsvínavaða rekin á land við dráttarbrautina í Njarðvík og voru 105 marsvín drepin. Færeyingar búsettir í Njarðvík stjórnuðu veiðunum og óðu sumir þeirra allt í axlir í sjó fram við að drepa hvalina. Nokkrum árum áður voru hvalir reknir á land á sama stað og skornir þar í fjörunni.

Þann 30. ágúst 1966 fundu sjómenn á tveim trillubátum marsvínavöðu með á annað hundrað dýrum á Sundunum út af Reykjavík og ráku þau til lands. Fleiri trillubátar og hraðbátar bættust í för og eftir tveggja klukkustunda eltingarleik tókst að reka þrjú marsvín á land við Laugarnestanga en þar skipti marsvínavaðan sér í tvo hópa og fór til hafs.

Síðsumars árið 1982 rak stóra marsvínavöðu líklega um og yfir 300 dýr upp að landi við Rif á Snæfellsnesi. Heimamenn komu megninu af vöðunni aftur á haf út en um 40 dýr drápust.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* Öldin okkar 1951-60 bls. 149

## Tenglar
* ''Grindadráp''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1936
Frank Cameron Jackson

**Frank Cameron Jackson** (fæddur 1943) er ástralskur heimspekingur. Hann er prófessor í heimspeki við Australian National University en var einnig forstöðumaður Rannsóknarseturs háskólans í félagsvísindum. Frá 2007 er hann reglulega gistiprófessor við Princeton-háskóla í Bandaríkjunum. Rannsóknir Jacksons eru einkum á sviði hugspeki, þekkingarfræði, frumspeki og siðspeki.

## Helstu ritverk
### Bækur
* (1977) *Perception: A Representative Theory* (Cambridge University Press).
* (1987) *Conditionals*, Basil Blackwell.
* (1996) *The Philosophy of Mind and Cognition* (Basil Blackwell) (ásamt David Braddon-Mitchell).
* (1997) *From Metaphysics to Ethics: A Defense of Conceptual Analysis* (Oxford University Press).
* (1998) *Mind, Method, and Conditionals: Selected Essays* (Routledge).

### Greinar
* (1975) „Grue“, *Journal of Philosophy* LXXI: 113-131.
* (1979) „On Assertion and Indicative Conditionals“, *Philosophical Review* LXXXVIII (4): 565-589.
* (1982) „Epiphenomenal Qualia“, *Philosophical Quarterly* **32** (127): 127-136.
* (1982) „Functionalism and Type-Type Identity Theories“, *Philosophical Studies* **42**: 209-225. (ásamt R. Pargetter og E.W. Prior.)
* (1984) „Weakness of Will“, *Mind* XCIII (369): 1-18.
* (1984) „Petitio and the Purpose of Arguing“, *Pacific Philosophical Quarterly* **65** (1): 26-36.
* (1985) „On the Semantics and Logic of Obligation“, *Mind* XCIV (374): 177-196.
* (1986) „Oughts, Options, and Actualism“, *Philosophical Review* XCV: 233-255 (ásamt R. Pargetter).
* (1986) „What Mary didn't Know“, *Journal of Philosophy* **83** (5): 291-295.
* (1988) „Functionalism and Broad Content“, *Mind* XCVII (387): 381-400 (ásamt Philip Pettit).
* (1990) „In Defence of Folk Psychology“, *Philosophical Studies* **59** (1): 31-54 (ásamt Philip Pettit).
* (1991) „Decision-theoretic Consequentialism and the Nearest and Dearest Objection“, *Ethics* **101** (3): 461-482.
* (1998) „A Problem for Expressivism“, *Analysis* **58** (4): 239-51 (ásamt Philip Pettit).
* (2001) „Conceptual Analysis and Reductive Explanation“, *Philosophical Review* **110** (3): 315-360 (ásamt David J. Chalmers).
* (2003) „Mind and Illusion“, hjá Anthony O'Hear (ritstj.), *Minds and Persons* (Cambridge University Press): 251-271.
Maríuhöfn (Hálsnesi)

**Maríuhöfn á Hálsnesi** var áður höfn og þéttbýli við Laxárvog í Hvalfirði. Við Maríuhöfn er talið að ein fyrsta höfn Íslands hafi verið og þar hafi verið  stærsti kaupstaður landsins fram á 15. öld. Til Maríuhafnar komu skip Skálholtsstóls. Svarti-dauði barst til Íslands með skipi sem lagði upp í Maríuhöfn árið 1402.

Á miðöldum  voru hafskip lítil og ristu grunnt svo auðvelt var að draga þau á land á veturna. Maríuhöfn hefur hentað vel og verið örugg höfn sem  lá vel við samgöngum á helstu staði landsins eins og  Þingvelli, Skálholt og Viðey. Fremst við fjöruna á Hálsnesi eru höfðar og milli þeirra er sjávarkambur sem nefnist Búðasandur. Þar er einnig örnefnið Maríuhöfn. Þar eru rústir fornra búða.
Sjá http://www.flensborg.is/maggi/allursandur.doc 

Menningarhúsið Síbería, Sakha-Jakútía er á Maríuhöfn á Hálsnesi. Kjuregej Alexandra Argunova  byggði húsið og rekur það. Menningarhúsið var vígt 15. júní 2008.

## Heimildir
* Kjósarhreppur: Maríuhöfn 
* Menningarhús Sakha-Jakútía vígt við Maríuhöfn
* Myndir frá Maríuhöfn
*  Kort af Hvalfirði sem sýnir m.a. Maríuhöfn
Robert Stalnaker

**Robert Culp Stalnaker** er Laurance S. Rockefeller-prófessor í heimspeki við Tækniháskólann í Massachusetts. Hann fæst einkum við heimspekilegar undirstöður merkingarfræðinnar og málnotkunarfræðinnar, rökfræði, ákvörðunarfræði, frumspeki, þekkingarfræði og hugspeki. Stalnaker hefur reynt að setja fram náttúruhyggju um íbyggni. Hann hefur einnig verið, ásamt Saul Kripke, David Lewis og Alvin Plantinga, einn áhrifamesti hugsuðurinn um merkingarfræði mögulegra heima.

Stalnaker lauk doktorsgráðu frá Princeton-háskóla árið 1965. Hann kenndi heimspeki við Yale-háskóla,  Illinois-háskóla og Cornell-háskóla áður en hann gekk til liðs við heimspekideild MIT seint á 9. áratugnum. Meðal nemenda hans má nefna Jason Stanley, Adam Elga og Deliu Graff Fara. 

## Helstu rit
* *Inquiry* (MIT Press, 1987).
* *Context and Content: Essays on Intentionality in Speech and Thought* (Oxford University Press, 1999).
* *Ways a World Might Be: Metaphysical and Anti-Metaphysical Essays* (Oxford University Press, 2003).
Laxárvogur

**Laxárvogur** eða Laxvogur  er vogur þar sem Laxá í Kjós gengur út í sjó. Þar eru víðáttumiklar leirur og fjölbreytt lífríki og eitt frjósamasta grunnsævi við sunnanverðan Faxaflóa. Norðan megin í voginum er Maríuhöfn sem var verslunarstaður á miðöldum. Áður fyrr var algengt að sjómenn færu í Laxárvog að sækja krækling í beitu. 

## Tilvísanir
Álftavatn

**Álftavatn** er við Laugaveginn, gönguleiðina á milli Landmannalauga og Þórsmerkur. Við Áltavatn er skáli Ferðafélags Íslands. Húsin við Álftavatn voru reist árið 1979 og rúma 58 manns.
Kristín Steinsdóttir

**Kristín Steinsdóttir** (fædd 11. mars 1946) er íslenskur rithöfundur. Hún hefur aðallega skrifað bækur fyrir börn og unglinga og þýtt barnabækur úr þýsku. Einnig hefur hún samið leikrit og skáldsögur fyrir fullorðna.

Kristín fæddist og ólst upp á Seyðisfirði. Hún er stúdent frá Menntaskólanum frá Akureyri árið 1967 og lauk kennaraprófi frá Kennaraskóla Íslands 1968. Hún lauk síðar B.A. prófi í dönsku og þýsku frá Háskóla Íslands. Kristín kenndi við gagnfræðadeild Réttarholtsskóla í þrjú ár og fór svo til náms í Danmörku í dönsku og dönskum bókmenntum. Árin 1972 til 1978 var hún búsett í Göttingen í Þýskaland og árið 1978 í Noregi og flutti til Íslands árið 1979 og bjó lengst af á Akranesi. 

Kristín kenndi við Brekkubæjarskóla og síðar við Fjölbrautaskóla Vesturlands en sneri sér alfarið að ritstörfum árið 1988. Kristín var í stjórn Rithöfundasambands Íslands árin 1993-2001 og formaður stjórnar Samtaka íslenskra barna- og unglingabókahöfunda (SÍUNG) árin 1999 – 2003.

Kristín hefur samið fjölda barnabóka og einnig skáldsögur fyrir fullorðna. Kristín hlaut meðal annars Menningarverðlaun DV í bókmenntum fyrir skáldsöguna *Ljósa* og Fjöruverðlaunin 2011. Skáldsagan *Á eigin vegum* var tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs 2008. Kristín hefur einnig hlotið viðurkenningar fyrir barnabækur sínar, meðal annars Íslensku barnabókaverðlaunin fyrir fyrstu bók sína, *Franskbrauð með sultu*, og Barnabókaverðlaun fræðsluráðs Reykjavíkur og Norrænu barnabókaverðlaunin fyrir bókina *Engill í Vesturbænum*. Hún hefur einnig samið leikrit og sögur í samstarfi við systur sína, Iðunni Steinsdóttur rithöfund.

Kristín var sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2013 fyrir framlag sitt til íslenskra bókmennta 

## Bækur eftir Kristínu
** 1987 - *Franskbrauð með sultu*
** 1988 - *Fallin spýta* 
** 1989 - *Stjörnur og strákapör*  
** 1991 - *Fjólubláir dagar*
** 1992 - *Draugar vilja ekki dósagos*
** 1994 - *Draugur í sjöunda himni*
** 1994 - *Ármann og Blíða*
** 1995 - *Abrakadabra*
** 1997 - *Vestur í bláinn*
**1998 - *Ormurinn*
** 1999 - *Kleinur og kaffi*
** 2000 - *Krossgötur*
** 2002 - *Engill í Vesturbænum*
** 2004 - *Vítahringur: Helgusona saga*
** 2004 - *Sólin sest að morgni*
** 2005 - *Rissa vill ekki fljúga*
** 2006 - *Á eigin vegum*
** 2006 - *Hver étur ísbirni?*
** 2009 - *Hetjur*
** 2010 - *Ljósa*
** 2012 - *Bjarna-Dísa*
** 2014 - *Vonarlandið*
** 2017 - *Ekki vera sár*
** 2020 - *Yfir bænum heima*

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
 
## Heimildir
* Bókmenntavefurinn:Kristín Steinsdóttir
* BarnUng: Kristín Steinsdóttir 
* Leikskáldavefurinn: Kristín Steinsdóttir
*Ruv.is: Níu voru sæmdir fálkaorðu
Laugahraun

**Laugahraun** er  eitt allmargra hrafntinnu- og líparíthrauna sem runnið hafa eftir ísöld á Torfajökulssvæðinu. Laugahraun er frá því um 1477 og varð til í gosi sem tengist kvikuhólfinu undir Bárðarbungu, en hraun mun hafa runnið þaðan um Veiðivatnasprunguna og allt til Torfajökulssvæðisins áður en það kom upp á yfirborðið. Gossprunga Laugahrauns klýfur Brennisteinsöldu.

Skáli Ferðafélags Íslands í Landmannalaugum stendur við jaðar Laugahrauns.

## Heimildir

*
Gambri

**Gambri** er áfengur drykkur sem er oftast bruggaður í heimahúsum og er gerður úr vatni, geri og sykri og er gul­leitur með allt að 20% alkóhólinnihaldi.  Samkvæmt 2. gr. áfengislaga er gambri vökvi með meira en 1¼% af vínanda að rúmmáli, en landi er sterkur drykkur með 31% - 55 % alkohólinnihaldi. Sumir lýsa gambranum sem heimabrugguðu áfengu öli, ósoðnu. 

Gambri er kenndur við Gambrinus, hinn goðsögulega konung Flæmingja, sem er óopinber verndardýrlingur bjórs og bjórbruggunar. 

## Tengt efni
* Heimabrugg
* Landi

## Tilvísanir
Flæmingjar (þjóðflokkur)

**Flæmingjar** (eða **Flandrarar**) er þjóðflokkur manna sem er kenndur við heimkynni sín, Flæmingjaland eða öðru nafni **Flandern** í Belgíu. Þeir tala flæmsku.
Landi

**Landi** er heimabruggaður brenndur áfengur drykkur, sem er glær og litlaus með allt frá 31% - 55 % alkóhólinnihaldi.

## Tengt efni
* Gambri
* Heimabrugg
Lyngdalsheiði

**Lyngdalsheiði** er heiði milli Laugarvatns og Þingvalla. Vegur var lagður norðan við Lyngdalsheiði um Gjábakkahraun og um Reyðarhraun árið 1907 fyrir komu Friðriks 8. Danakonungs og var sá vegur einu sinni kallaður Kóngsvegur. Skammt frá veginum eru nokkrir hellar, meðal þeirra eru Laugarvatnshellir, Gjábakkahellir, Vegkantshellir, Tintron, Lambhellir og Tvíbotni. 

## Heimild

* Hellarnir á Lyngdalsheiði
Steinbær

**Steinbær** er sérreykvísk húsagerð frá tímabilinu 1870 til 1905. Steinbæir tóku við af torfbæjum og voru byggðir samkvæmt hefð og fyrirkomulagi torfbæja en ekki eftir fyrirfram ákveðnum teikningum. Í Reykjavík voru byggðir um 170 steinbæir  og standa rúmlega 20 enn. 

## Steinbæir í Reykjavík
* Götuhús - við Vesturgötu 50 A, byggt 1894.
* Heilmannsbær - Bjargarstígur 17, byggður á árunum 1879 til 1885
* Hrísateigur 6 (áður Kirkjuland í Kirkjumýri), byggður 1912
* Litlibær - frá 1893, stendur á baklóð við Tómasarhaga
* Sigurbjargarbær - (eða Miðgrund) talinn byggður 1893, Bergstaðastræti 22. 
* Stórasel - tvöfaldur steinbær, Holtsgötu 41b. 
* Stöðlakot - Bókhlöðustígur 6, líklega byggt 1872

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Steinbæir - eina reykvíska húsagerðin''; grein í Morgunblaðinu 1996
* ''Steinbæir eru sér-reykvísk húsagerð''; grein í Morgunblaðinu 1996 
* ''Hlaðin hús''; grein í Morgunblaðinu 1994
* ''Saga húsanna í bænum (Oddgeirsbær)''; grein í Morgunblaðinu 1994
* ''Steinbæirnir''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1952
* ''Úr bændabyggðum (húsakynni)''; grein í Morgunblaðinu 1925
Bjargarstígur

**Bjargarstígur** er gata í Þingholtunum í Reykjavík á milli Óðinsgötu og Grundarstígs. Bjargarstígur tekur við af Freyjugötu og nær að Skálholtsstíg.

Bjargarstígur er með eldri götum í Reykjavík. Gatan kemur fyrst fyrir í manntali 1903. Heiti götunnar er ýmist talið frá Sigurbjörgu Sigurðardóttur sem bjó á Bergstaðastræti 22 eða að gatan hafi upprunalega heitið Bjarga-stígur og þá vísað til þess að það var grjótnám í neðanverðu Skólavörðuholti. Hús Sigurbjargar er steinbær sem stendur á horninu á Bjargarstíg og Bergstaðastræti.

## Hús við Bjargarstíg
* Bjargarstígur 3 er tvílyft bárujárnsklætt timburhús sem byggt var árið 1898 og var fyrsti eigandi þess Magnús Guðmundsson skósmiður.

* Bjargarstígur 5 er einfalt sveitserhús sem byggt var 1912.

* Bjargarstígur 7 er steinsteypt tvílyft hús sem byggt var 1922. Fyrsti eigandi þess var Jón Magnússonbeykir.

* Bjargarstígur 15 er timburhús byggt af Guðrúnu Þorsteinsson Heilmann og Jóni Þorsteinssyni kaupmanni. Sölubúð var í húsinu þegar það var fyrst virt en engin verslun er þar árið 1917. Verslun var hins vegar í kjallara hússins á árunum 1942 til 1957. 

* Bjargarstígur 17 eða Heilmannsbær er steinbær byggður á árunum 1879 til 1885. Fyrsti eigandi þess var Jóhann V. Heilmann.

## Heimild

* Minjasafn Reykjavíkur - Húsakönnun 2004
Bergstaðastræti 22

**Bergstaðastræti 22** er gamall steinbær í Reykjavík. Bærinn er einnig nefndur *Miðgrund* og *Sigurbjargarbær*. Bærinn stendur á horni Bergstaðastrætis og Bjargarstígs. Byggingarár bæjarins er talið 1893 og fyrsti eigandi var Sigurbjörg Sigurðardóttir ekkja. Gatan Bjargarstígur heitir eftir Sigurbjörgu.

Framkvæmdir við Sigurbjargarbæ í júli 2008 urðu fjölmiðlaefni og snerist umræðan um það hvort verið væri að endurbyggja friðað hús án tilskilinna leyfa.

## Tilvísanir


## Heimild
* Minjasafn Reykjavíkur - Húsakönnun 2004
Riddarabókmenntir

**Riddarabókmenntir** eru rómantískar skáldsögur og kappakvæði, af ævintýrum og ástum riddara, sem voru skrifaðar á síð-miðöldum. 

Riddarabókmenntir einkennast af frásögnum af hirðlífi, fatfríðum köppum, svakalegum bardögum og yfirnáttúrulegum hetjudáðum. Hugprýði, drengskapur, háttvísi, hreysti, kurteisi og rómantík eru áberandi í sögunum og sönn kristileg hegðun er mikilvæg. Skýr skil eru gerð á milli góðs og ills og eru það oft kristnir menn sem eru hetjurnar og þeir slæmu heiðnir, frá þjóðunum í suðri og norðri. Hetjunum er lýst á afar jákvæðan hátt, bæði persónuleika og útliti, og hvergi sparað við þá. 

Erlendu kappakvæðin (eða riddarasöngvarnir) voru yfirleitt í bundnu máli, en voru þýdd í óbundið mál í Noregi, sjá riddarasögur. Þaðan bárust þær svo til Íslands um 1250. Urðu riddarasögurnar brátt vinsæl bókmenntagrein hér á landi og þýddu íslenskir rithöfundar fleiri slíkar sögur. Sumar sögurnar eru í ljóðrænum stíl eins og frumtextinn. Íslenskir rithöfundar sömdu einnig margar nýjar riddarasögur í svipuðum stíl. Höfundar sagnanna eru óþekktir og ekki er vitað hverjir þýddu þær.

## Tengt efni
* Riddarasögur
* Kappakvæði
Þrístapar

**Þrístapar** eru  þrír samliggjandi smáhólar sem eru hluti af Vatnsdalshólum. Þar fór fram síðasta aftaka á Íslandi 12. janúar 1830 en þá voru hálshöggvin Friðrik Sigurðsson og Agnes Magnúsdóttir fyrir morð á Natani Ketilssyni og Pétri Jónssyni.

Morðið, aftakan og örlagasaga Friðriks, Agnesar og Natans hafa verið yrkisefni í íslenskri skáldsögu og íslenskri kvikmynd. Þorgeir Þorgeirson skrifaði skáldsöguna Yfirvaldið og mun sú saga styðjast við heimildir. Kvikmyndin Agnes sem Egill Eðvarðsson leikstýrði árið 1996 er byggð á þessum atburðum en víkur mjög frá þekktum staðreyndum.

## Heimild
* 
* Íslandsvefurinn
Heilmannsbær

**Heilmannsbær** er steinbær á Bjargarstíg 17 í Þingholtinu í Reykjavík. Bærinn er byggður á árunum 1879 til 1885. Fyrsti eigandi hússins var Jóhann V. Heilmann. 

## Tengill
* Bjargarstígur 17 á jonogsigridur.blog.is
Kambgarn

**Kambgarn** er band spunnið úr ull sem áður hefur verið kembd, teygð og kömbuð þannig að aðeins eru eftir í henni löng, slétt samhliða ullarhár. Kambgarnið er sléttara og jafnara en venjulegt ullargarn, enda hafa stystu hárin verið kembd úr ullinni.

## Tenglar
* ''Kambgarnsiðnaður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952
Alþingisgarðurinn

**Alþingisgarðurinn** er skrúðgarður bak við Alþingishúsið. Garðurinn er með fyrstu skipulögðu skrúðgörðum á Íslandi.  Hann var samþykktur árið 1893 og ári síðar var framkvæmdum að mestu lokið. 

Alþingisgarðurinn var að miklu leyti handaverk Tryggva Gunnarssonar og þar kaus hann sér legstað.

Garðurinn var friðlýstur árið 2024.

## Tilvísanir
Hallargarðurinn

**Hallargarðurinn** er skrúðgarður við Fríkirkjuveg í Reykjavík. Hann er fyrir framan Listasafn Íslands, hús Kvennaskólans í Reykjavík og hús Thors Jensen við Fríkirkjuveg 11. Garðurinn var hannaður af landslagsarkitektinum Jóni H. Björnssyni árin 1953-4, að undirlagi Gunnars Thoroddsen, borgarstjóra.
Lækjargata 14a

**Lækjargata 14a** (eða **Gamli Iðnskólinn**) er timburhús á horni Lækjargötu og Vonarstrætis við hliðina á Iðnó. Það er sambyggt Lækjargötu 14b. Í húsinu er safnaðarheimili Dómkirkjunnar í Reykjavík.

Gagnfræðaskóli Vesturbæjar (Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti) var um tíma í húsinu og þar voru landsprófsdeildir fyrir unglinga úr mörgum hverfum Reykjavíkur.

## Byggingarsaga
Iðnaðarmannafélagið í Reykjavík lét reisa norðurhluta hússins fyrir iðnskóla - og eigin starfsemi. Suðurhlutann lét Búnaðarfélag Íslands reisa. Iðnskólinn í Reykjavík hafði aðsetur í húsinu frá 1906-1955. 

## Tengt efni
* Lækjargata 14b
* Iðnó
Gagnfræðaskóli verknáms

**Gagnfræðaskóli verknáms** var 2 ára gagnfræðaskóli sem var lengst af til húsa í Brautarholti 18. Verknámið tók við þegar lokið var unglingaprófi og veitti sömu réttindi og gagnfræðapróf úr bóknámsdeildum. Skólinn starfaði frá 1950, fyrst Hringbraut 121 og í Austurbæjarbíói.

Skólinn skiptist í fimm deildir, fyrir stúlkur var saumadeild og hússtjórnardeild og fyrir pilta var trésmíðadeild, járnsmíða- og vélvirkjun|vélvirkjadeild og sjóvinnudeild.

Byggt var nýtt skólahúsnæði fyrir Gagnfræðaskóli verknáms  við Ármúla en það húsnæði var sérstaklega hannað fyrir verknám. Ármúlaskólinn varð hins vegar að venjulegum grunnskóla og síðar voru Lindargötuskólinn að hluta til og framhaldsdeild Laugalækjarskóla flutt þangað. Skólanum var breytt í framhaldsskóla árið 1979. Formlega var svo Fjölbrautaskólinn við Ármúla stofnaður haustið 1981.

## Heimild
* Mbl. 7. febrúar 1962 Námfúsar hendur í verknámi
Sveitserstíll

**Sveitserstíll** er norðurevrópskur byggingarstíll sem var ríkjandi við gerð timburhúsa frá um 1840 til um 1935. Stíllinn dregur nafn sitt af því að fyrirmyndir hans voru timburhús í Alpafjöllum, í Sviss og Þýskalandi.

Talað er um „sveitserhús“ þegar viðkomandi bygging er byggð í þessum stíl, en einnig er talað um „sveitserglugga“ þegar slíkt á uppruna sinn í hinum norska sveitser. 

Sveitserstíllinn barst til Íslands með norskum hval- og síldarútvegsmönnum á síðasta áratug 19. aldar. Á Íslandi varð til svokallaður „bárujárnssveitser“ þar sem húsin voru klædd með bárujárni.

## Tilvísanir
Thor Thors

**Thor Thors** (26. nóvember 1903 – 11. janúar 1965) var íslenskur lögfræðingur, sendiherra í Bandaríkjunum og fyrsti fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Faðir hans var Thor Jensen, umsvifamikill athafnamaður, og meðal systkina hans var Ólafur Thors.

## Ævi
Thor lauk stúdentsprófi við Menntaskólann í Reykjavík og gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar árið 1921. Hann lauk lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands. Hann stundaði framhaldsnám í hagfræði í Cambridge og París áður en hann réðist til starfa sem framkvæmdastjóri útgerðarfélagsins Kveldúlfs hf., fjölskyldufyrirtækisins, um sjö ára tímabil, 1927—34. Frá 1933 til 41 var hann þingmaður Snæfellinga fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Hann var forstjóri Sölusambands íslenskra fiskframleiðenda 1934—40. Skipaður sendiherra Íslendinga í Bandaríkjunum árið 1940.

## Neðanmálsgreinar


## Tengill
* Æviágrip á vefsíðu Alþingis
Tyggigúmmí

**Tyggigúmmí** (eða **jórturgúmmí**, **tyggjó**) er sérstök tegund sælgætis sem er ætlað til að tyggja lengi, og er tuggið án þess að því sé kyngt. Tyggigúmmi innihalda jafnan einhvers konar gúmmí, mýkingarefni, sætuefni og bragðefni. Það gúmmi sem notað er í tyggjó er eitthvert næringarsnautt, ómeltanlegt efni sem leysist ekki upp í vatni. Til forna var það trjákvoða en núna er það vanalega gervigúmmí.

## Orð höfð um tyggigúmmí á íslensku
Tyggigúmmí hefur stundum einnig verið nefnt **togleðurstugga**  á íslensku eða **jórturleður** . Og í íslensku slangri hefur tyggigúmmí stundum verið nefnt **mellufóður**. Innflutningur á tyggigúmmí var bannaður á árunum eftir seinni heimsstyrjöld, og var þá ein helsta smyglvaran frá Bandaríkjunum ásamt nýlonsokkum. Á þeim árum var tyggigúmmí kallað *gúm* af æsku landsins. 

## Tilvitnanir

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Gagnfræðaskólinn við Lindargötu

**Gagnfræðaskólinn við Lindargötu** eða **Lindargötuskólinn** var framhaldsskóli í Reykjavík við Lindargötu í Reykjavík eftir að Gagnfræðaskóli Reykjavíkur flutti þaðan 1949. Lindargötuskólinn var undanfari fjölbrautaskóla en árið 1969 var stofnað til framhaldsnáms við Gagnfræðaskólann við Lindargötu fyrir nemendur sem ekki uppfylltu inntökuskilyrði menntaskólanna. Á þessum tíma þurftu nemendur að ljúka landsprófi miðskóla til að komast inn í menntaskóla.

Í Lindargötuskólanum var boðið upp á tveggja ára framhaldsdeildir (5. og 6. bekk)  að loknu gagnfræðaprófi í fjórum deildum,  það er verslunarnám, hjúkrunarbraut, eðlisfræðibraut og uppeldisbraut. Haustið 1977 fluttust heilbrigðis- og uppeldissvið Lindargötuskólans í Ármúlaskóla og runnu saman við skóla sem síðar varð Fjölbrautaskólinn við Ármúla. 

Áður en hann kom til var þar starfandi Franski spítalinn í Reykjavík. Lindargötuskólinn varð síðan að Tónmenntaskóla Reykjavíkur. 

Hafsteinn Þór Stefánsson var skólastjóri við Gagnfræðaskólann við Lindargötu frá 1972 til 1977.

## Tengt efni
* Gagnfræðaskóli Reykjavíkur (Ingimarsskólinn)
Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti

**Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti** var gagnfræðaskóli í Reykjavík. Þar voru um tíma fjölmennar landsprófdeildir.

Þegar skólahverfum Reykjavíkur var breytt árið 1969 voru skólarnir í miðbænum: Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti og Miðbæjarskólinn lagðir niður. 

## Tilvísanir


## Heimild
* Mbl. 10. ágúst 1969
Nýklassískur stíll

**Nýklassískur stíll** er byggingarstíll sem reis upp úr nýklassiskrí hreyfingu sem hófst um miðja 19. öld, að hluta sem andsvar við rókokkó stíl. Danir kalla þennan stíl síðklassískan. Alþingishúsið, Dómkirkjan, Iðnó eru hús í nýklassískum byggingarstíl.
Land Eiríks rauða

**Land Eiríks rauða** (norska: *Eirik Raudes Land*) var landsvæði á austurströnd Grænlands sem Norðmenn gerðu tilkall til og hernámu frá 27. júní 1931 til 5. apríl 1933. Hernámið kom í kjölfar Grænlandsdeilunnar milli Danmerkur og Noregs um yfirráð Dana yfir Grænlandi, en Norðmenn vildu meina að þeir gætu gert tilkall til strandlengju Austur-Grænlands þar sem landið hefði verið einskismannsland þegar þeir hófu landkönnun og byggingu veiðistöðva þar undir lok 19. aldar. 

Deilan var tekin fyrir af Alþjóðadómstólnum í Haag sem dæmdi Danmörku í vil. Noregur sætti sig við dóminn og lét landsvæðið eftir. Eftir það skírðu Danir svæðið „Land Kristjáns 10.“. Það er nú hluti af Þjóðgarði Grænlands.
Dragá

**Dragá** er bergvatnsá, sem myndast smám saman þegar yfirborðsvatn í lækjarsytrum leitar sameiginlegs farvegs. 

Hiti og vatnsmagn dragáa eru ójöfn og sveiflukennd frá einum tíma til annars og fer það eftir veðráttu. Í rigningartíð og í leysingum eru árnar vatnsmiklar og verða þá stundum mórauðar af framburði. Í þurrkatíð dragast þær saman, rennslið er þá lítið og vatnið er tært. Í hlýindum hitna þær fljótt og verða oft 10-20 gráðu heitar. Í kulda og frostum kólnar vatnið og þær leggur, þ.e. ís myndast á þeim. Ógrónar áreyrar eru víða meðfram dragám og úti í þeim, flóð og vatnavextir koma í veg fyrir að gróður festi þar rætur. Dragár eru einkennandi fyrir blágrýtismyndun Íslands, en finnast ekki í gosbeltum landsins. Dæmi um dragár eru Fnjóská, Andakílsá, Kálfá í Hreppum og Selfljót á Héraði. 

## Sjá einnig
* Jökulá
* Lindá

## Heimild
* Guðmundur Kjartansson 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. Náttúrufræðingurinn 15, 113-126.
Fjölbrautaskólinn við Ármúla

**Fjölbrautaskólinn við Ármúla (FÁ)** er framhaldsskóli í Reykjavík. Húsnæði skólans við Ármúla var upphaflega reist fyrir Gagnfræðaskóla verknáms en var almennur grunnskóli fyrir Háaleitis- og Bústaðahverfi til 1979. Haustið 1977 voru fluttar í skólann framhaldsdeildir gagnfræðaskóla úr Lindargötuskóla  heilbrigðis- og uppeldissvið og árið 1979 voru fluttar í skólann verslunardeildir sem verið höfðu í Laugalækjarskóla.  Grunnskólinn var sameinaður  Álftamýrarskólanum. Ármúlaskóli hefur því verið framhaldsskóli síðan 1979, en formlega var Fjölbrautaskólinn við Ármúla stofnaður haustið 1981.

## Tenglar

* Fjölbrautaskólinn við Ármúla
Tónmenntaskóli Reykjavíkur

**Tónmenntaskóli Reykjavíkur** (sem áður hét **Barnamúsíkskólinn**) er skóli sem sérhæfir sig í hljóðfærakennslu fyrir ungmenni. Hann var stofnaður árið 1952 og er til húsa þar sem Lindargötuskólinn og Franski spítalinn í Reykjavík voru áður. 

## Tenglar
* ''Tónmenntaskóli Reykjavíkur 40 ára''; grein í Morgunblaðinu 1992
Landslagsþáttur

**Landslagsþáttur** er hver sá hluti náttúrunnar eða landslags sem á sér afmarkaða skilgreiningu innan tungunnar, t.d. fjall, á eða stöðuvatn. Landslagsþættir eru m.ö.o. þeir þættir sem saman mynda yfirborð landsvæðis og tungumálið eða fræðin hafa afmarkað í hugtaki.

## Tengt efni

* Vatnshlot, sem er afmarkandi skilgreining á vatni.
Rafstöðin við Elliðaár

**Rafstöðin við Elliðaár**  er stöðvarhús við 3 MW virkjun í Elliðaám í Reykjavík. Virkjunin var tekin í notkun sumarið 1921 og var raforkan framleidd með tveimur vélum og flutt eftir háspennuraflínu að aðveitustöð á Skólavörðuholti. Í rafstöðinni má sjá tækjabúnað sem er sá elsti sinnar tegundar á landinu sem enn er í notkun.

Frímann B. Arngrímsson var fyrstur til að hvetja til að virkjað yrði í Elliðaám. Bæjarstjórn Reykjavíkur samþykkti  byggingu rafstöðvar 26. september 1918 en þá voru verkfræðingarnir  Guðmundur Hlíðdal og Jón Þorláksson búnir að leggja fram tillögur um virkjanir þar.

Undirbúningur að virkjuninni hófst árið 1916, framkvæmdir hófust í september sama árs og stöðin var gangsett þann 27. júní 1921. Til undirbúnings virkjunarinnar voru fengnir norskir verkfræðingar og arkitekt stöðvarinnar var Aage Broager-Christiansen.

## Heimildir
Grand Hótel Reykjavík

**Grand Hótel Reykjavík** er hótel við Sigtún í Reykjavík. Við hótelið er 14 hæða turn sem byggður var 2007 og tengdur er við hótelið með glerbyggingu.
Hvítblæði

**Hvítblæði** er flokkur krabbameina sem eiga vanalega upptök sín í beinmergnum. Í blóðinu finnst svo mikið af óeðlilegum og vanþroskuðum hvítum blóðfrumum. Einkenni eru vanalega blæðing, marblettir, þreytutilfinning, hiti, og veikindagirni, og sjá má að öll þessi einkenni tengjast því að maður er ekki með nægilegt magn af eðlilegum blóðfrumum. Hvítblæði má greina með blóðprufu eða beinmergsástungu.

Beinar orsakir hvítblæðis eru ekki þekktar, en talið er að sjúkdóminn megi rekja til samblöndu  erfða- og umhverfisþátta. Áhættuþættir eru meðal annars reykingar, jónandi geislun, ákveðin efni eins og bensen, fyrri saga um krabbameinsmeðferð, og Downs-heilkenni.

Til eru margar mismunandi gerðir, helstu gerðirnar eru:

* Brátt eitilfrumuhvítblæði
* Hægfara eitilfrumuhvítblæði
* Brátt mergfrumuhvítblæði 
* Hægfara mergfrumuhvítblæði

## Tenglar
* 
* 
* 

## Tilvísanir
Kvenréttindadagurinn

**Kvenréttindadagurinn**, einnig nefndur **19. júní**, er hátíðis- og baráttudagur kvenna á Íslandi þar sem því er fagnað að 19. júní 1915 fengu konur á Íslandi, 40 ára og eldri, kosningarétt og kjörgengi til Alþingis þegar þáverandi Danakonungur, Kristján X, samþykkti nýja stjórnarskrá fyrir Ísland. Barátta þess efnis hafði staðið frá árinu 1885 þó fyrsta opinbera krafan um kosningarétt kvenna hafi ekki komið fram fyrr en árið 1895. 

Alþingi hafði þegar árið 1911 samþykkt lög um kosningarétt kvenna, en þau lög hlutu ekki náð fyrir augum Danakonungs og öðluðust því ekki gildi. Það gerðist ekki fyrr en 1915 og þá með framangreindum aldurskilyrðum en engin önnur þjóð setti sambærileg aldursskilyrði fyrir kosningarétti kvenna. 

Með sambandslagasamningi Dana og Íslendinga árið 1918 sem kvað á um jafnan rétt íslenskra og danskra ríkisborgara var þetta 40 ára aldursákvæði numið úr lögum og konur fengu þar með jafnan kosningarétt á við karla. En danskar konur höfðu fengið fullan kosningarétt til jafns á við karla, án aldursskilyrða, sama ár og þær íslensku þann 5. júní 1915.

## Hátíðarhöldin 1915

Kvenréttindafélagið og Hið íslenska kvenfélag efndu til hátíðar þegar Alþingi var sett þann 7. júlí. Austurvöllur var skreyttur hinum nýja íslenska fána og 200 smámeyjar fóru fyrir skrúðgöngu í gegnum miðbæinn. Alþingi fékk skrautritað ávarp  og þingmenn hrópaðu húrra fyrir konum. Kvennakór söng á Austurvelli, Bríet Bjarnhéðinsdóttir og Ingibjörg H. Bjarnason héldu ræður. Ingibjörg tilkynnti í ræðu sinni að næsta baráttumál kvenna muni verða stofnun landsspítala.

Femínistar á Íslandi hafa frá  árinu 2003 hvatt til þess að dagsins yrði minnst með því að bera eitthvað bleikt og notað kjörorðið *Málum bæinn bleikan*. Kvenréttindafélag Íslands gefur út tímaritið 19 júní sem kemur út þennan dag og stendur fyrir hátíðardagskrá á Hallveigarstöðum.

## Sjá einnig
* Kvennafrídagurinn 1975
* Kvennafrídagurinn síðari 2005

## Heimildir
* Sérstaða Íslands - 40 ára aldursákvæðið  Kvennasögusafnið.is (skoðað 24.11.2019)
Skólavarðan

**Skólavarðan** getur átt við um:
* Skólavörðuna í Skálholti
* Skólavörðuna í Reykjavík sem stóð á Skólavörðuholti frá 1793 til 1931
* Skólavörðuna, tímarit Kennarasambands Íslands frá 2001
Skólavarðan (Skálholti)

**Skólavarðan** í Skálholti er ferhyrndur turn hlaðinn úr ótilhöggnu grjóti. Talið er að hún hafi fyrst verið hlaðin sem varðturn á 13. eða 14. öld. Hún varð síðar aðalfundarstaður skólapilta í Skálholti. Þá var hefð fyrir því að piltar sem komu til skólans að hausti hittust við vörðuna og þar fóru fram vígsluathafnir fyrir nýnema. Enn má sjá leifar af Skólavörðunni í Skálholti. Rétt fyrir aldamótin síðustu, líklega 1997 var hún hlaðin upp.

Skömmu eftir að skólinn var fluttur frá Skálholti til Reykjavíkur 1786 hlóðu skólapiltar nýja skólavörðu á Skólavörðuholti í Reykjavík.
Skólavarðan (Reykjavík)

**Skólavarðan** var ferhyrndur steinturn sem stóð á Skólavörðuholti í Reykjavík þar sem nú er styttan af Leifi Eiríkssyni við enda Skólavörðustígs. Upphaflega hlóðu skólapiltar í Hólavallarskóla vörðuna úr ótilhöggnu grjóti árið 1793 en þá voru sjö ár síðan skólinn var fluttur frá Skálholti þar sem upphaflega Skólavarðan hafði staðið öldum saman og verið aðalfundarstaður þeirra þar. Þessi fyrsta skólavarða hrundi nokkrum árum síðar vegna hirðuleysis. 

Árið 1834 lét Lorentz Angel Krieger, stiftamtmaður, hlaða nýja skólavörðu á sama stað úr tilhöggnu grjóti. Þessi skólavarða var tvílyftur steinturn með gluggum á efri hæð og ofan á hana var bætt tréverki og þaki. Hún var um tíma nefnd *Kriegersminde*. Mannvirki þetta var gert af vanefnum. Timbrið fúnaði og hrundi þá fljótt úr vörðunni sem komin var í rústir árið 1860. Þá var hafist handa við endurbyggingu en sú viðgerð var ófullnægjandi og hrundi varðan enn á ný. Árið 1868 fékk Árni Thorsteinson bæjarfógeti steinsmiðinn Sverri Runólfsson til að hlaða Skólavörðuna að nýju, en að þessu sinni með mun vandaðri hætti og betri efnum. Mun bæjarfógeti hafa greitt mestallan kostnað úr eigin vasa.

Skólavarðan stóð til vorsins 1932 þegar hún var rifin til að rýma fyrir styttu af Leifi Eiríkssyni sem Bandaríkjamenn gáfu Íslendingum í tilefni af Alþingishátíðinni tveimur árum áður og stendur þar nú.

Hluti af grjóti Skólavörðunnar hefur varðveist og er nú varðveittur á Árbæjarsafni og hefur öðru hvoru komið til tals að nýta það til að endurreisa vörðuna í einhverri mynd.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* ''Skólavarðan''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
* ''Fyr og nú''; grein í Brautinni, 37. tbl. 1929
Soulja Boy

**DeAndre Cortez Way** (fæddur 28. júlí 1990 í Chicago), þekktastur undir listamannsnafninu **Soulja Boy Tell'Em** eða hreinlega **Soulja Boy**, er bandarískur rappari. Lag hans, *Crank that (Soulja Boy)*, komst á topp ''Billboard'' Hot 100 smáskífulistans í september 2007.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Unsigned & Still Major: Da Album Before da Album]]* (2007)
* *[[souljaboytellem.com]]* (2007); komst í platínusölu og endaði í 4. sæti *Top R&B/Hip-Hop Albums*
* *iSouljaBoy* (kemur 2008)

### Smáskífur

## Heimildir
Eiríks saga rauða

**Eiríks saga rauða** er Íslendingasaga sem fjallar um landnám og landkönnun norrænna manna í Norður-Ameríku. Sagan (ásamt Grænlendinga sögu) er einstæð heimild um þennan þátt í landafundasögunni. 

Eiríkssaga segir frá því hvernig Eiríkur var flæmdur frá Íslandi, landnámi hans á Grænlandi, og hvernig sonur hans Leifur heppni fann Vínland þegar skip hans rak af leið. Líklegast er talið að Leifur heppni hafi komið þar sem nú er Nýfundnaland og þannig verið fyrstur Evrópumanna til að kanna Ameríku, fimm öldum fyrir ferðir Kristófers Kólumbusar.

Eiríkssaga er varðveitt í tveimur handritum, Hauksbók frá byrjun 14. aldar og Skálholtsbók rituð skömmu fyrir miðja 15. öld. Talið er að Skálholtsbók sé líkari frumgerð sögunnar, sem er talin hafa verið rituð á 13. öld.

Eiríks saga og Grænlendinga saga eru ósamkvæða um suma hluti. Þannig finnur Leifur 'Vínland' á leið frá Skotlandi til Grænlands samkvæmt Eiríkssögu, en samkvæmt  Grænlendinga sögu er það Bjarni Herjólfsson sem finnur Vínland, en Leifur fylgir síðan í fótspor hans. 

Samkvæmt Eiríks sögu hafði Leifur tekið kristna trú í Noregi þar sem hann var hjá konungi. Konungur vildi ekki hafa heiðna menn í hirð sinni og var hann þess vegna skírður. Konungur bað hann að boða kristinn sið á Grænlandi, en hann færðist undan og sagðist ekki bestur manna til þess en konungur sagði hann tilvalinn. Leifur hafði upphaflega ætlað frá Noregi til Íslands en rak til Skotlands. Þar varð hann veðurtepptur og kynntist konu nokkurri og gerði hana barnshafandi. Að lokum sigldi hann frá Skotlandi „þó eigi blési allhagstætt“ því eigi vildi hann ellidauður þar verða. Bar hann þá enn af leið og fann Vínland.

## Tengt efni
* Grænlendinga saga

## Tenglar
* Eiríks saga rauða á norrænu frá heimskringla.no
* Texti Eiríkssögu á íslensku, norsku og ensku 
* Stafréttur texti Eiríkssögu samkvæmt Hauksbók
* Eiríkssaga með nútíma stafsetningu
* Af Vísindavefnum: A treatment of the nationality of Leifr Eiríksson 
* Um „einfætinga“ í Eiríks sögu og fleiri heimildum (á ensku)
* The Norse Discovery of America
* Kennsluefni um Eiríks sögu rauða og Grænlendingasögu Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010
* Vestur til Vínlands Vefur nemenda FVA um Eiríks sögu og Grænlendingasögu, 2000
Gamli kvennaskólinn

**Gamli kvennaskólinn** er húsið Thorvaldssensstræti 2 við Austurvöll í Reykjavík. Þar var Kvennaskólinn í Reykjavík til húsa fyrstu áratugina sem hann starfaði en síðan hefur húsið meðal annars verið nýtt sem skrifstofuhús og til samkomuhalds.

Hjónin Þóra Melsteð og Páll Melsteð stofnuðu Kvennaskólann 1874 en skólahúsið var líka heimili þeirra. Þóra hafði kennt við skóla fyrir stúlkur í Reykjavík sem systir hennar Ágústa stóð fyrir 1851-1853 í Dillonshúsi við Suðurgötu. Þóra veitti Kvennaskólanum forstöðu frá 1874-1906 en þá tók við stjórninni Ingibjörg H. Bjarnason. Fyrstu árin starfaði skólinn í íbúðarhúsi þeirra, sem Páll hafði keypt árið 1846 og stóð við Austurvöll. Þóra og Páll söfnuðu fé til að byggja og reka skólann hér á landi og í Danmörku. 

Húsið sem enn stendur byggðu þau á grunni hins gamla árið 1878. Það er tvílyft timburhús á hlöðnum kjallara og hraunhellum og holtagrjóti hlaðið í grindina. Tréverkið í húsið var líklega keypt tilsniðið frá Svíþjóð en kalkið var fengið í Esjunni. Helgi Helgason byggingameistari teiknaði húsið og sá um smíði þess. Kvennaskólinn var þarna til húsa þangað til skólinn flutti í nýbyggt hús við Fríkirkjuveg árið 1909.

Hallgrímur Benediktsson keypti húsið 1915 og bjó á efri hæðinni en hafði skrifstofur fyrirtækis síns, H. Ben & Co, á neðri hæð. Árið 1941 eignaðist Sjálfstæðisflokkurinn húsið og var því þá breytt mjög mikið. Meðal annars var reist einnar hæðar steinsteypt viðbygging vestan við það og það var allt múrhúðað að utan og ytra útliti þess gjörbreytt. Sjálfstæðisflokkurinn hafði starfsemi sína í húsinu þar til hann flutti í Valhöll við Háaleitisbraut og var það þá oftast nefnt *Sjálfstæðishúsið* og seinna *Gamla sjálfstæðishúsið*. Sigmar Pétursson tók húsið á leigu 1963 og rak þar um skeið veitingahúsið Sigtún en árið 1969 eignaðist Póstur og sími húsið og hafði þar mötuneyti sitt.

Árið 1997 var hafist handa við gagngerar endurbætur á húsinu og var það þá fært til upphaflegs útlits að utan. Þar er nú skemmtistaðurinn Nasa.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Kvennaskólinn í Reykjavík

## Heimildir
* Kvennasögusafn
* ''Húsið að Thorvaldssensstræti 2 gert upp''; grein í Morgunblaðinu 1997
* ''Kvennaskólinn nýi vígður''; grein í Ísafold 1909
* Thorvaldsenstræti 2 - Kvennaskólinn; grein í Degi 2000
Brennisteinsalda

**Brennisteinsalda** er eldfjall á Suðurlandi. Hæð fjallsins er 855 metrar. Það er nálægt Landmannalaugum og ekki langt frá Heklu.

Brennisteinsalda er afar litskrúðugt fjall. Brennisteinn litar hlíðarnar, en fjallið er líka grænt af mosa. Hraun og aska lita það svart og blátt og rauð litbrigði koma vegna járns í jarðvegi. Gönguleiðin Laugavegurinn liggur upp með fjallinu. Fyrir framan fjallið er hrafntinnuhraunið Laugahraun, en gossprunga þess klýfur Brennisteinsöldu.
Hjördis Petterson

**Hjördis Olga Maria Pettersson** (fædd 17. október 1908 í Visby á Gotlandi, látin 27. maí 1988 i Stokkhólmi) var sænsk leikkona sem lék í meira en 140 kvikmyndum. 

Petterson lærði við Dramaten-leiklistarskólann frá 1927 til 1930. Hún kom fyrst fram opinberlega árið 1930 í Folkteatern í Gautaborg í farsanum *Gröna Hissen*. Hún lék einnig við Göteborgs Stadsteater en sneri svo aftur að Dramaten og vann þar í lotum fram til 1985. Hún lék stór hlutverk í *[[Gösta Berlings saga]]* (1936), *[[Túskildingsóperan|Túskildingsóperunni]]* (1969) og *[[Spöksonaten]]* (1973). Þá kenndi hún einnig við Dramaten.

## Tengill
* Hjördis Petterson  í IMDB
Ford T

**Ford T** eða **Ford Model T** var bifreið sem Ford Motor Company framleiddi á árunum 1908 til 1927. Hann var fyrsti fjöldaframleiddi bíllinn og átti með því að vera ódýr þannig að sem flestir hefði efni á honum. Hann var jafnframt fyrsti bíllinn, árið 1914, sem var settur saman á flæðilínu, en áður höfðu bílar verið settir saman án línulegs samsetningarkerfis. Fram til ársins 1924 voru bílarnir allir svartir en með tilkomu sellulósalakksins varð aukið framboð á litum.

## Bygging

Ford T var einfaldur bíll með plötuklæddan yfirvagn sem var klæddur með ódýrri eftirlíkingu af leðri sem minnir nokkuð á Gervileður nútímans. Bæði grind og öxlar voru úr krómvanadínstáli sem var framleitt í stálverksmiðjum fyrirtækisins. Þannig var Ford T um 700 kg að eiginþyngd á meðan samkeppnisaðilar voru um 300 kg þyngri, eða um 1 tonn.

### Vél
Ford T hafði 2,9-lítra 4-strokka vél. Hún skilaði um 20 hestöflum og var hámarkshraði bílsins 60 km/klst. Vélin eyddi um 11,1 til 18,7 lítrum á hundraðið.

Þó svo að Ford T væri vatnskældur var ekki vatnsdæla í bílnum nema fyrstu gerðunum. Hún var tekin út til að lækka framleiðslukostnað. Í staðinn kom hringrennsli sem byggði á misjafnri þéttni vatns eftir hitastigi. Þannig steig heitt vatn efst í vatnskassann þar sem það kólnaði og rann niður á vélina á nýjan leik og kældi hana. Þetta hringrennsli hélt áfram svo lengi sem vélin var í gangi.

### Gírkassi og drifrás

Bíllinn var afturdrifinn með þrjá gíra: tvo áfram og einn afturábak. Gírkassanum var stýrt með þremur fetlum (pedölum) og stöng til vinstri við ökumann. Þá var handolíugjöf við hlið stýrisins. Gírkassinn var úr vandadínstáli og í olíubaði. Ford T hafði enga kúplingu eins og þekkist nútildags. Þess í stað var skipt um gír með fetlunum þremur; frá vinstri talið var hár- og lágur gír, afturábak og bremsa. Stöngin til vinstri sá um að aftengja gírkassann frá kasthjóli, til að koma honum í hlutlausan, og sem handbremsa sem hafði bara áhrif á afturhjólin. Bremsan virkaði ekki á hjólin heldur á gírkassann.

### Fjöðrun og hjól
Það voru ekki höggdeyfar í bílnum og hann var því dálitið hastur á malarvegum þess tíma. Í staðinn var gormur á hverju hjóli og tók fjöðrunin þá til hvers öxuls fyrir sig. Sjálfstæð fjöðrun, þar sem hvert hjól fjaðrar óháð öðrum, var því ekki til staðar. Framöxullinn var heilhamraður úr vanadínstáli.

## Neðanmálsgreinar
Úlfhams saga

**Úlfhams saga** er fornaldarsaga, sem segir frá Hálfdani vargstakki Gautakonungi og Úlfhami syni hans og átökum þeirra feðga við menn og vættir. Sagan er varðveitt í gömlum rímum, auk þriggja lausamálstexta frá 17., 18. og 19. öld, sem allar byggja beint eða óbeint á efni rímnanna.

## Leikritið Úlfhams saga
Leikritið *Úlfhams saga* er byggt á *Vargstökum* eða *Úlfhams rímum* sem eru taldar frá 14. öld, og urðu aðgengilegar með doktorsritgerð Aðalheiðar Guðmundsdóttur. María Ellingsen átti hugmyndina að verkinu og setti saman hóp listamanna til þess að setja það upp: Eivöru Pálsdóttur frá Færeyjum, Reijo Kela dansara frá Finnlandi, Snorra Frey Hilmarsson leikmyndateiknara, Grétu Maríu Bergsdóttur dramatúrg og Andra Snæ Magnason rithöfund, sem samdi leiktextann. Leikritið var sýnt í Hafnarfjarðarleikhúsinu árið 2004, og naut töluverðra vinsælda.

## Heimildir
* Aðalheiður Guðmundsdóttir (útg.): *Úlfhams saga*. Reykjavík 2001. Doktorsritgerð. Stofnun Árna Magnússonar, Rit 53. ISBN 9979-819-77-4 https://uni.hi.is/adalh/b%C3%A6kurrit/ulfhams-saga-2/
* Vefsíða Árnastofnunar

## Tenglar
* Um útgáfuna á Úlfhams sögu  — Af vefsíðu Árnastofnunar.
* Um leikritið Úlfhams sögu
Útilegumaður

**Útilegumaður** nefndist sá maður, sem bjó í óbyggðum til fjalla. Frægasti útilegumaður Íslands er Fjalla-Eyvindur. Útilegumenn voru taldir sauðaþjófar. Margar þjóðsögur eru til um útilegumenn og var þeim kennt um ef fé heimtist illa af fjalli. Útilegumenn voru oft útlagar sem höfðu gerst brotlegir við lög og lögðust út á heiðar til að flýja yfirvöld. 

Sumir trúðu á einhvers konar samfélög útilegumanna og má nefna að Jón lærði Guðmundsson skrifaði bókina *Um hulin pláz og yfirskyggða dali á Íslandi*.

Sagnir um útilegumenn urðu yrkisefni margra skálda og listamanna. Útilegumennirnir (Skugga-Sveinn)  eftir  Matthías Jochumsson var fyrst sett á svið í Reykjavík árið 1862 og varð mjög vinsælt. Jóhann Sigurjónsson skrifaði vinsælt leikrit um Fjalla-Eyvind og Höllu.

Jón „Franz“ Jónsson (f. um 1776) frá Arnarstapa á Snæfellsnesi rak síðan endapunktinn á sögu útilegumanna á Íslandi og er jafnan talinn síðasti útilegumaðurinn. Gerðist hann sekur um þjófnað en slapp úr fangelsi þar sem hann var geymdur nálægt Ólafsvík og hélt austur og dvaldist í littlum helli nálægt Reykjavatni norðan Langjökuls, en ólíkt Fjalla-Eyvindi náðist hann og þurfti að dúsa 20 ár á Brimarhólmi, kom eftir það heim og lifði nokkur ár á Snæfellsnesi.

## Tenglar
* Útilegumenn 
* Útilegumennirnir eftir Matthías Jochumsson frumsýndir á Gildaskálanum í Reykjavík
* Útilegumenn í Ódáðahrauni
Knattspyrnufélag Breiðholts

**Knattspyrnufélag Breiðholts** er reykvískt knattspyrnufélag sem stofnað var þann 17. janúar 2007. Það þjónar sem vara- og venslalið Leiknis. Það hóf leik í D-deild Íslandsmótsins þegar á stofnárinu en féll niður í E-deild þegar hún var stofnuð 2013 og hefur verið þar síðan. Sumarið 2012 náði það sínum besta árangri í bikarkeppni KSÍ sumarið 2012, þegar liðið komst alla leið í 16-liða úrslit eftir nauman sigur á KFS í fyrri umferð.

Formaður KB (árið 2020) er Þórður Einarsson en Elvar Geir Magnússon er titlaður forseti félagsins. 

Þjálfari meistaraflokks (árið 2021) er Örn Þór Karlsson.
Kaffibætir

**Kaffibætir** (áður kallaður **export**, komið af vöruheitinu *Export*, sem var ein tegund kaffibætis)  er þurrkuð, ristuð og mulin sikkorírót (*jólasalat*), sem fyrrum var notuð til að drýgja kaffi. Rótinni var blandað saman við malað kaffi, stundum allt að því til helminga. Talað var um baunakaffi ef kaffið var eingöngu úr kaffi og án kaffibætis.
## Tengt efni
* Neskaffi

## Tilvísanir
Verslun Guðsteins Eyjólfssonar

**Verslun Guðsteins Eyjólfssonar** er herrafataverslun á Laugavegi 34 í Reykjavík. 

Verslunin var stofnuð í bakhúsi við Grettisgötu í Reykjavík árið 1918. Stofnandi hennar var Guðsteinn Eyjólfsson (1890-1972) klæðskeri og rak hann saumastofu samhliða versluninni og saumaði sjálfur fatnaðinn sem þar var seldur.

Árið 1922 keypti Guðsteinn einlyft hús að Laugavegi 34 og flutti fyrirtæki sitt þangað. Nokkrum árum síðar var húsið rifið og nýtt hús byggt á lóðinni. Húsið var risið árið 1929 og fluttist verslunin í nýju bygginguna í desember sama ár og hefur starfað þar óslitið síðan.

Innflutningshöft settu lengi vel svip sinn á verslunarreksturinn og leiddu til þess að Guðsteinn setti skyrtugerð á laggirnar árið 1937 og prjónastofu árið 1950. Skyrtur og peysur voru framleiddar í versluninni allt fram á áttunda áratug síðustu aldar.

Verslunin var í eigu afkomenda Guðsteins allt til ársins 2016 er nýir eigendur tóku við rekstri hennar.

## Tilvísanir
Mæðragarðurinn

**Mæðragarðurinn** er garður í Lækjargötu í Reykjavík. Hann var gerður árið 1925 og var aðallega ætlaður mæðrum með ung börn. Garðurinn afmarkast af Lækjargötu í vestri, Bókhlöðustíg í norðri, lóð vestan við Laufásveg í austri og Miðbæjarskólanum í suðri. Þetta svæði tilheyrði áður Skálholtskoti sem var ein af hjáleigum Víkur. Bærinn Skálholtskot stóð á svæði milli húsa númer 13 og 17 við Laufásveg. Laufásvegur var upphaflega slóði að Skálholtskoti. 

Styttan Móðurást eftir Nínu Sæmundsson var sett upp í Mæðragarðinum árið 1928. Þetta var fyrsta stytta á opinberum vettvangi sem ekki var minnismerki heldur listaverk. Móðurást stendur þar sem brunnurinn Skálholtslind eða Skálholtsbrunnur var áður. Mæðragarðurinn dregur nafn sitt af styttunni Móðurást en þarna var áður  barnaleikvöllur sem kallaður var Útnorðurvöllur.

Árið 1950 var Lækjargata breikkuð og þá var garðurinn minnkaður mikið.

## Heimildir
* Húsakönnun - Mæðragarðurinn og Tjörnin í Reykjavík, Minjasafn Reykjavíkur Skýrsla nr. 108
* Ljósmynd frá 1956 sem sýnir Söluturninn og spennistöðina við Arnarhól
* Mæðragarðurinn 
* Dregur nafn sitt af Móðurást, Morgunblaðið, 156. tölublað (06.07.2002), Blaðsíða 12
Súrmjólk

**Súrmjólk** er mjólkurafurð. Er hún nýmjólk sem hefur verið gerilsneydd, fitusprengd og sýrð með mjólkursýrugerlum. Súrmjólkin hefur komið fram í íslenskri menningu eins og í lagi Bjartmars Guðlaugssonar „Súrmjólk í hádeginu og cheerios á kvöldin“.

## Tengt efni
*Skyr
*Ab-mjólk
## Tenglar

*Umfjöllun um súrmjólk á vef Mjólkursamsölunnar
*Upptalning á tegundum súrmjólka  á vef Mjólkursamsölunnar