open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jón Sigurðsson (f. 1946)

:*Þessi grein fjallar um ráðherra Framsóknarflokksins. Fyrir ráðherra Alþýðuflokksins má sjá [[Jón Sigurðsson (f. 1941)]]. Fyrir aðra má sjá [[Jón Sigurðsson|aðgreiningarsíðuna]].*

**Jón Sigurðsson** (fæddur í Kollafirði á Kjalarnesi, 23. ágúst 1946; látinn 10. september 2021) var formaður Framsóknarflokks og iðnaðarráðherra í ríkisstjórn Íslands utan þings. Hann var kjörinn formaður flokksins í kjölfar afsagnar Halldórs Ásgrímssonar sumarið 2006, en sagði svo sjálfur af sér 23. maí 2007 í kjölfar slæmrar útkomu flokksins í Alþingiskosningunum 12. maí 2007 þar sem hann náði ekki kjöri.

## Ævi
Jón útskrifaðist sem stúdent frá Verslunarskóla Íslands og sem sagnfræðingur og íslenskufræðingur með BA frá Háskóla Íslands 1969.  MA (1988) og PhD (1990) í menntunarfræði frá CPU-háskólanum (*Columbia Pacific University*) í Kaliforníu í Bandaríkjunum, og MBA í rekstrarhagfræði (1993) frá National University í San Diego í Kaliforníu.

Jón vann ýmis störf, m.a. kennt við menntaskóla og háskóla, var rektor Samvinnuskólans á Bifröst, sat í stjórnum fyrirtækja, fjölmörgum nefndum og skrifaði bækur. Hann sat sem bankastjóri í Seðlabanka Íslands 2003-2006.

Jón lést úr krabbameini árið 2021.

## Tenglar
* Grein um hinn umdeilda CPU-háskóla af ensku Wikipediu

## Tilvísanir
Bygging

**Bygging** er mannvirki ætlað til íveru, búsetu eða skjóls, hvort sem er til langs tíma eða ekki.
Lucky Strike

**Lucky Strike** eru sígarettur framleiddar af British American Tobacco. Þær eru elsta gerð sígarettna í Bandaríkjunum og voru fyrst settar á markað 1871. Þær eru enn seldar í Bandaríkjunum og víða um heim. Ólíkt öðrum sígarettum er tóbakið í Lucky Strike steikt, en ekki þurrkað.

Sígaretturnar voru markaðsettar með slagorðinu, *L.S./M.F.T.*, sem er skammstöfun fyrir *Lucky Strike Means Fine Tobacco* eða *Lucky Strike þýðir fínt tóbak* á íslensku.
Hús

**Hús** eru vistarverur sem byggðar eru af mönnum. Yfirleitt samanstanda þau af veggjum og þaki, sem vernda þá sem inni eru fyrir veðri, vindum og óboðnum gestum. Oft búa menn í húsum, en einnig geta önnur dýr búið þar, annað hvort vegna þess að húsin voru ætluð þeim (t.d. í dýragörðum) eða þá að þau flytja inn óboðin (t.d. mýs og flugur).

Oft eru hús notuð sem varanlegar vistarverur, eða heimili fyrir fjölskyldu eða annan hóp fólks. Einnig eru hús notuð til vinnu, og eru þá kölluð skrifstofur, verksmiðjur, skólar eða annað, allt eftir því hvers kyns vinna fer fram innan veggja þess húss.

Á hverju húsi eru yfirleitt að minnsta kosti einar dyr til að komast inn og út, auk þess sem gluggar eru oft notaðir til að auka ljósmagn og loftflæði innandyra og gera fólki kleift að sjá út á meðan það dvelst í húsinu. Stundum er garður umhverfis húsið.
Mannvirki

**Mannvirki** er manngert fyrirbæri sem stendur úti við og er í flestum tilfellum ætlað að standa til langs tíma. Til eru margskonar mannvirki með mismunandi hlutverk; Brýr eru byggðar til að komast yfir ár, gil eða vegi og hús eru ætluð t.d. til íveru eða geymslu á einhverju.

Mismunandi byggingarefni eru notuð í mannvirki. Steinsteypa, timbur og stál eru gjarnan notuð, en steypa er algengasta byggingarefnið í þróuðum löndum.

## Tengt efni

* Brú
* Bygging
* Jarðgöng
* Mastur
* Skurður
* Stífla
* Turn
* Vegur
Camel

**Camel** eru alþjóðlegar sígarettur, framleiddar í Bandaríkjunum. Þær voru fyrst settar á markað árið 1913 í Bandaríkjunum af bandaríska sígarettufyrirtækinu RJ Reynolds Tobacco. Markmið fyrirtækisins var að búa til sígarettur sem létt væri að reykja, ólíkt öðrum tegundum á markaðnum. Aðrar sígarettur, eins og Lucky Strike, voru mjög sterkar fyrir fólk. Af þeim sökum urðu Camel sígaretturnar fljótt vinsælar. Tóbakið í Camel sígarettum er blanda af tyrknesku og bandarísku tóbaki. 

Auglýsingar Camel sígaretta vöktu mikinn ágreining þar sem í þeim var notast við teiknimyndir af Joe Camel og markhópurinn var augljóslega ungt fólk. Ágreiningsmálið var að mörg ung börn gátu samsamað sig betur með Joe Camel en Mikka mús eða annarru teiknimyndapersónu.

Camel sígarettur eru enn þann dag í dag á markaðnum og hægt er að kaupa þær með eða án filters.
Byggingarlist

**Byggingarlist** eða **arkitektúr** (úr grísku ἀρχιτέκτων *arkitekton*; „yfirsmiður“) felst í hönnun bygginga og ýmissa annarra mannvirkja. Smærri byggingar eru yfirleitt hannaðar alfarið af arkitektum, en stærri byggingar eru unnar í samvinnu arkitekta, sem einbeita sér að fagurfræði og almennu notagildi og byggingaverkfræðinga og byggingartæknifræðinga sem reikna burðarþol og sinna tæknilegum þáttum. 

Byggingarlist felst í því að skipuleggja, hanna og smíða form, rými og landslag með hliðsjón af hugmyndum um notagildi, tækni, samfélag, umhverfi og fagurfræði. Í byggingarlist eru byggingarefni, tækni, ljós og skuggar meðhöndluð og skipað niður á skapandi hátt. Byggingarlist tekur líka til þátta sem varða byggingarframkvæmdina sjálfa, eins og áætlanagerðar, kostnaðarmats og stjórnunar framkvæmda. Arkitektar skila vinnu sinni í formi teikninga og líkana, grunnmynda, afstöðumynda og áætlana sem skilgreina formgerð og virkni mannvirkis. 

## Tenglar
* ''Arkitektúr og arkitektar''; (inngangur) grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Byggingar áður en maðurinn kom til sögunnar''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983 
* ''Byggingar mannsins í fornöld''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Akritektúr í Litlu-Asíu til forna''; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Akritektúr Forn-Egypta''; 4. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Arkitektúr Forn-Grikkja''; 5.a. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Arkitektúr Forn-Grikkja''; 5.b. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983 
* ''Hugmyndir Leons Kriers um byggingarlist''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
**Byggingarlist á Íslandi**
* ''Íslensk byggingararfleið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
* ''Hvert stefnir húsagerðin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
* ''Saga steinsteyptra húsa á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1993
* ''Að byggja sér veldi; Hugleiðing um húsagerðarlist „nýfrjálsrar“ þjóðar''; grein eftir Eggert Þór Bernharðsson 
* ''Þetta slokknaði allt í stríðsgróðanum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
* ''Leitin að fegurstu húsum á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
* ''Með glöggu gests auga''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996 
* ''Umhverfi og mannvirki''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
Arkitekt

**Arkitekt**, **húsameistari** eða **hússkáld** er einstaklingur sem hlotið hefur menntun í byggingarlist (arkitektúr).
Baskneska

**Baskneska** (baskneska: ***Euskara***) er tungumál sem talað er í Baskalandi. Baskaland er svæði á Norður-Spáni og Suðvestur-Frakklandi. Baskar eru að reyna að verða sjálfstætt ríki en þeir hafa ekki hlotið sjálfstæði frá Spáni og Frakklandi. Menning Baska er frábrugðin menningu Frakka og Spánverja. Til dæmis er baskneska tungumálið eitt sinnar tegundar og líkist hvorki spænsku, frönsku né öðrum rómönskum tungumálum. Baskneska tungumálið tilheyrir ekki neinni tungumálaætt og er því ekki indóevrópskt mál eins og flest tungumál sem töluð eru nálægt Baskalandi. Elstu textar er frá 1500. Mállýskur eru 8 og innihalda mörg tökuorð úr nálægum málum eins og spænsku, frönsku, latínu.

## Nokkrar setningar og orð
* **Bai** = Já
* **Ez** = Nei
* **Kaixo!** = Halló!
* **Agur!** = Bless
* **Ikusi arte** = Við sjáumst!
* **Eskerrik asko!** = Takk
* **Egun on** = Góðan dag(inn)
* **Arratsalde on** = Gott kvöld
* **Gabon** = Góða nótt
* **Mesedez** = Gjörðu svo vel
* **Barkatu** = Afsakið, fyrirgefðu
* **Zer Moduz** = Hvað segirðu?
* **Zorionak** = til hamingju
* **Zu** = þú
* **Ilargia** = tungl
* **Argia** = ljós
* **Neska** = stelpa
* **Mutil** = strákur
* **Oso ondo** = mjög gott/vel

## Sjá einnig

* Basknesk-íslenskt blendingsmál

## Tenglar
* Útvarp á Basknesku 
* Vísindavefurinn: Hvaðan kemur baskneska?
Dýnamó Höfn

**Dýnamó Höfn** er knattspyrnulið frá Höfn í Hornafirði sem hefur keppt í utandeild Austurlands, Malarvinnslubikarnum.

## Saga
Liðið var stofnað um mitt sumar 2004, en þá stóð til að keppa í litlu móti á Borgarfirði eystri sem kallast Álfasteinsspark. Heimavöllur Dýnamó, eins og það er oftast kallað, er Mánagarður í Nesjum. Eysteinn Sindri Elvarsson hefur þjálfað liðið frá upphafi með aðstoð Andra Indriðasonar.

Dýnamó hefur tekið þátt í Malarvinnslubikarnum síðan sumarið 2005 en þá lenti liðið í miklum hrakningum og náði ekki í stig fyrr en í næstsíðustu umferðinni, þegar liðið gerði markalaust jafntefli við U.M.F. Þórshöfn.

Sumarið 2006 gekk mun betur hjá liðinu. Þremur sigrum var landað og þremur jafnteflum. Endaði liðið þá með 12 stig.

Sumarið 2007 var svipað og árið áður, nokkur félagsmet voru sett, þar má nefna tvo 10 marka sigra og stærsta útisigurinn frá upphafi.  Liðið endaði þá í 5. sæti deildarinnar og fékk 13 stig, sem er bæting frá síðasta sumri.

Sumarið 2008 má segja að hafi verið algjört klúður frá upphafi til enda.  Liðinu tókst þó í fyrsta sinn að leggja BN'96 að velli, 3-2, en gleðin varð þó skammvinn því þegar þrír dagar voru eftir af mótinu, átti Dýnamó ennþá eftir að leika fimm leiki og brá stjórnin á það ráð að segja sig úr keppninni.  Dýnamó taldist þar af leiðandi hafa tapað öllum sínum leikjum með markatölunni 0-3.
Eftir tímabilið 2008 virðist framtíð félagsins vera í uppnámi, en hver veit nema einhver taki sig til og hefji félagið aftur upp til vegs og virðingar.

## Tölfræði
* Stærsti deildarsigur: 14-4 gegn KF. Fjarðaál 27. ágúst 2007
* Stærsti heimasigur: 14-4 gegn KF. Fjarðaál 27. ágúst 2007
* Stærsti útisigur: 1-5 gegn 06. Apríl 15. júlí 2007
* Stærsta tap: 1-11 gegn K.E. 2005
* Flest deildarmörk: 16, Ingi Steinn Þorsteinsson
* Flest deildarmörk á einu tímabili: 11, Ingi Steinn Þorsteinsson Malarvinnslubikarinn, 2007
* Flest mörk á einu tímabili: 11, Ingi Steinn Þorsteinsson
* Flest mörk skoruð í einum leik: 5, Ingi Steinn Þorsteinsson gegn Vetrarbruna 27. júní 2007
* Flest mörk skoruð á tímabili (lið): 30, 2007
* Flest stig á tímabili: 13 - 8 leikir 2007

## Heimildir


## Tenglar
* Heimasíða Dýnamó Hafnar
Bronsöld

**Bronsöld** er það tímabil í þróun siðmenningarinnar þegar æðsta stig málmvinnslu var tækni til að bræða kopar og tin úr náttúrulegum úrfellingum í málmgrýti og blanda þessum tveimur málmum síðan saman til að mynda brons. Bronsöld er eitt af þremur forsögulegum tímabilum og kemur á eftir nýsteinöld og er á undan járnöld. Þessi tímabil vísa til tækniþróunar, einkum getunnar til að búa til verkfæri, og ná því yfir mismunandi tímabil á mismunandi stöðum. 

Elstu dæmi um bronsvinnslu er að finna í Austurlöndum nær um 3500 f.Kr. Í Kína er almennt talið að bronsöld hefjist um 2100 f.Kr., í Mið-Evrópu um 1800 f.Kr. og á Norðurlöndunum um 1500 f.Kr. Í Suður-Ameríku hófst bronsöld um 900 f.Kr. Sums staðar í Afríku sunnan Sahara tók járnöld strax við af steinöld.
Narsaq

**Narsaq** er á Suður-Grænlandi í sveitarfélaginu Kujalleq og þar voru íbúar um 1500 (2013). Bærinn Narsaq er á tanga sem aðskilur Tunulliarfik fjörð (fjörðurinn heitir á dönsku Skovfjorden, en var nefndur Eiríksfjörður af Grænlendingum til forna) og nyrðri Sermilik fjörð (á dönsku: Bredefjord) á um það bil á 61°N. Orðið Narsaq má þýða úr grænlensku sem "sléttan" og er það réttnefni þar sem bærinn stendur á víðáttumiklu flatlendi undir bröttum fjallshlíðum. Flestir búa í sjálfum þéttbýliskjarnanum Narsaq en hinir í byggðakjörnunum þremur í nágrenni hans, Qassiarsuk, Igaliku og Narsarsuaq. Í Narsarsuaq er aðalflugvöllur suðurhluta Grænlands. Íbúum hefur fækkað frá því um aldamót þegar þeir nálguðust 1800. Í Narsaq var áður bandarísk  herstöð og var flugvöllurinn byggður til millilendinga í seinni heimsstyrjöldinni. Frá 1959 hefur flugvöllurinn verið notaður til almenningsflugs. Air Greenland flýgur daglega milli Kaupmannahafnar og Narsarsuaq og einnig innanlands á Grænlandi. Þar að auki flýgur Flugfélag Íslands á sumrin til Narsarsuaq frá Reykjavík.

Bærinn er tiltölulega ungur,  fékk kaupstaðarréttindi 1959 en var upphaflega verslunarstaður, stofnaður 1830. Aðalatvinnurekstur í bænum er fiskvinnsla, einkum rækjur og krabbar. Tiltölulega frjósamt land er grundvöllur annars helsta atvinnurekstrarins í sveitarfélaginu, sauðfjárræktar. Þar eru 31 af 53 beitarsvæðum á Grænlandi. Ferðamennska er vaxandi atvinnugrein í sveitarfélaginu og nýtur hún góðs af flugvellinum, áhugaverðum gönguleiðum og möguleikum til stangveiði.

## Ítarefni
*Ferðamálaskrifstofa Narsaq 
*Ljósmyndir frá Narsaq
Fenerbahçe

**Fenerbahçe** er tyrkneskt knattspyrnulið.

## Titlar
**Meistarar (19)*: 1959, 1960–61, 1963–64, 1964–65, 1967–68, 1969–70, 1973–74, 1974–75, 1977–78, 1982–83, 1984–85, 1988–89, 1995–96, 2000–01, 2003–04, 2004–05, 2006–07, 2010–11, 2013–14
**Kup (6)*: 1967–68, 1973–74, 1978–79, 1982–83, 2011–12, 2012–13
**Superkup (9):* 1968, 1973, 1975, 1984, 1985, 1990, 2007, 2009, 2014

## Árangur

## Leikmenn
Uppfært: 23. maí 2022.

## Tilvísanir

## Tenglar
* fenerbahce.org
* facebook
* SOCCERWAY
* SOFASCORE
Ammassalik

**Ammassalik** (áður *Kong Oscars Ø*) er eyja og þéttbýlissvæði á austurströnd Grænlands. Áður voru Ammassalik og nærliggjandi eyjar í sérstöku sveitarfélagi, en nú eru þau hluti af sveitarfélaginu Sermersooq. Árið 2005 voru samanlagt 3018 íbúar í sveitarfélaginu Ammassalik: 1852 í aðalbyggðinni Tasiilaq og 1166 í fimm minni nágrannabyggðum; Kuummiit, Kulusuk, Tineteqilaaq, Sermiligaaq og Isortoq. Ammassalik er 772 km2 að stærð og stendur við mynni Ammasalikfjarðar.

Air Greenland flýgur oft í viku til Kulusuk frá Kangerlussuaq og  Nerlerit Inaat. Icelandair flýgur einnig frá Reykjavík til Kulusuk. 

Í Tasiilaq er Ammassalik-safnið til húsa í gömlu kirkjubyggingunni. Það var opnað 1990 og geymir minjar um mannlíf á Austur-Grænlandi.
Hellisheiðarvirkjun

**Hellisheiðarvirkjun** er jarðvarmavirkjun á sunnanverðu Hengilssvæðinu. Virkjað er með því að bora um 30 borholur, að jafnaði 2000 metra djúpar. Úr holunum streymir jarðhitavökvi, sem er blanda af gufu og vatni. Þessum vökva er safnað í skiljustöð. Þaðan fara svo gufa og vatn eftir tveimur aðskildum aðveituæðum í stöðvarhús virkjunarinnar. Það er tvískipt, annars vegar rafstöð og hins vegar varmastöð.

Gufan knýr túrbínur til raforkuframleiðslu og fer rafmagnið inn á dreifikerfi Landsnets. Upphaflega var farið í virkjunina í tengslum við samning við álver Norðuráls á Grundartanga um kaup á raforku hennar. Framleiðsla rafmagns í Hellisheiðarvirkjun hófst 1. október 2006. Virkjunin var stækkuð í 213 MW uppsett afl í nóvember 2008, en áætlað er að afl hennar verði 300 MW í rafmagni.

Heita vatnið verður leitt í varmastöð þar sem það verður notað til að hita upp kalt ferskvatn. Upphitaða vatnið verður leitt í leiðslum neðanjarðar til höfuðborgarsvæðisins. Varmastöðin var gangsett árið 2009.

Orkuveita Reykjavíkur er eigandi og ábyrgðaraðili Heillisheiðarvirkjunar.

Virkjunin hefur valdið brennisteinsvetnismengun yfir heilsuverndarmörkum á Höfuðborgarsvæðinu. 

## Heimildir
* Orkuveita Reykjavíkur Hellisheiðarvirkjun
* Morgunblaðið 14. mars, 2005 Orka úr iðrum Hellisheiðar virkjuð
* Suðurland.is Eiturefnaslys í nótt
* Vefur Ríkisútvarpsins 15. nóv. 2008
* Morgunblaðið 3. október, 2006 Framleiðsla hafin á Hellisheiði
* Morgunblaðið 26. júlí, 2006 Lést í vinnuslysi við Hellisheiðarvirkjun
* Morgunblaðið 28. mars, 2006 Vinnuslys við Hellisheiðarvirkjun
* Morgunblaðið 19. nóvember, 2005 Tvö slys við Hellisheiðarvirkjun

## Tenglar
*  Sveinborg Hlíf Gunnarsdóttir: Jarðfræði og ummyndun í nágrenni Reykjafells á Hellisheiði. MS ritgerð. Leiðbeinendur Björn S. Harðarson, etal. Jarðvísindadeild Verkfræði- og náttúruvísindasvið Háskóli Íslands. (2012) (PDF)

## Tilvísanir
Tasiilaq

**Tasiilaq** er stærsti þéttbýlisstaður á Austur-Grænlandi. Íbúafjöldi var árið 2013 um 2017 manns. Tasiilaq er aðalþéttbýliskjarni í byggðarlaginu Ammassalik og annað tveggja þorpa á 3000 km langri austurströnd Grænlands. Þorpið var áður nefnt Ammassalik en það nafn er nú einungis notað um byggðarlagið allt. Á grænlensku þýðir nafnið „þorpið við fjörðinn sem er eins og stöðuvatn“.

Þorpið er mjög einangrað, yfir veturinn er einungis hægt að komast þangað með þyrlu, hundasleða eða snjósleða. Frá júlí fram í nóvember kemur farskip um það bil fjórum sinnum með nauðsynjar. 

Tasiilaq ber enn merki upphaflegrar menningar og lífskjara. Íbúar lifa einkum af veiðum og þjónustu. Rúm hundrað ár eru frá því að fyrstu Evrópumennirnir komu á svæðið, byggðu hús og stofnuðu þorpið. 

Fólk hefur nýlega flust frá smærri, nálægum byggðum til Tasiilaq og hefur sú fjölgun valdið atvinnuleysi (sem var um 30% árið 2016) og húsnæðisskorti.

Flugfélag Íslands flýgur frá Reykjavík til Kulusuk allt árið. Frá Kulusuk er um það bil 15 mínútna þyrluflug til Tasiilaq. 

## Tenglar
*Vefsvæði sveitarfélagsins 
*Ljósmyndir frá Ammassalik sveitarfélaginu 
*Gamlar ljósmyndir 

## Tilvísanir
Ittoqqortoormiit

**Ittoqqortoormiit** (áður *Scoresbysund* á dönsku, ritað í einu orði til aðgreiningar frá firðinum *Scoresby Sund*) er þorp á Austur-Grænlandi í sveitarfélaginu Sermersooq með um 345 íbúa (2020). Þorpið er norðan við mynni fjarðarins *Kangertittivaq* sem á íslensku nefnist Scoresbysund.

Ittoqqortoormiit er mjög einangrað byggðarlag og aðeins er hægt að komast þangað sjóleiðina frá öðrum stöðum á Grænlandi yfir hásumartímann en annars einungis með þyrlu. Nerlerit Inaat-flugvöllur er 38 km frá þorpinu og er hægt að komast þaðan til þorpsins með þyrlu á vetrum en bát á sumrin. Ittoqqortoormiit liggur að Þjóðgarði Grænlands sem er stærsti þjóðgarður heims og nær yfir 972.000 km². Lítið er um jarðhita á Grænlandi en heitasta laug landsins er í grennd við Tóbínhöfða, einungis 5 km frá Ittoqqortoormiit. Bærinn er í vinabæjartengslum við Dalvík.

## Sögubrot
Rústir og aðrar minjar vitna um að nálægt Ittoqqortoormiit hefur fólk haft búsetu um langan tíma þó hún hafi ekki verið órofin. Grænlenska nafnið, Ittoqqortoormiit, þýðir „Stóra húsið“. 

Þorpið Ittoqqortoormiit var stofnað 1925 að undirlagi dönsku ríkisstjórnarinnar. Voru þá 70 manns fluttir, sumir viljugir en aðrir nauðugir, frá Tasiilaq (Ammassalik) þangað sem þorpið var stofnað. Ástæðan var sú að norska ríkið undir forystu Quislings var farið að sýna Norðaustur-Grænlandi mikinn áhuga og hélt því fram að danska ríkið hefði einungis rétt til þeirra svæða á Grænlandi sem væru í byggð. Skipið sem flutti fyrstu landnemana kom við á Ísafirði og vakti mikla athygli þar. Hinum nýju íbúum Ittoqqortoormiit líkaði þó fljótlega vistin vel því þarna voru góð veiðisvæði, mikið af sel, rostungum, náhvölum, ísbjörnum og refum.

## Heimildir
Önnur konungsættin

**Önnur konungsættin** er listi yfir þá konunga sem ríktu yfir sameinuðu Egyptalandi frá því um 2890 f.Kr. til um það bil 2630 f.Kr. Fyrsta og önnur konungsættin eru venjulega taldar saman sem Elstu konungsættirnar.

Höfuðborg ríkisins var í Tinis, samkvæmt sagnaritaranum Maneþon, en grafir fyrstu konunganna hafa fundist í Sakkara sem kann að benda til þess að stjórnsýslumiðstöðin hafi verið flutt til Memfis. Lítið er vitað um þessa konungsætt og konungalistar eru brotakenndir. Palermósteinninn nefnir aðeins stutt tímabil undir stjórn Raneb og Nynetjer.

Næstu tveir konungar eru óljósir; Kannski eru þetta Hórusnafn eða Nebtynafn *og* skírnarnöfn þessara einstaklinga eða þá að um tvo ólíka einstaklinga er að ræða og hugsanlega eru þetta þjóðsagnanöfn. Vinstra megin eru þeir konungar sem egyptalandsfræðingar setja hér venjulega og til hægri er listi Maneþons:

Samkomulag er þó um síðasta konunginn:
Narsarsuaq

**Narsarsuaq** (eldri ritháttur er Narssarssuaq) er bær á Suður-Grænlandi. Orðið er grænlenska og þýðir „stóra sléttan“. Hér var ein helsta þungamiðja byggðar í Eystribyggð Grænlendinga hinna fornu, enda Brattahlíð rétt hjá, hinum megin fjarðarins.  Íbúar eru um 160 (2010).

Árið 1941 byggði Bandaríkjaher flugstöð sem kölluð var **Bluie West One**, og var hún mikilvægur hlekkur í flutningum frá Ameríku til Evrópu í seinni heimsstyrjöldinni. Samkomulag varð milli Danmerkur og Bandaríkjanna 1951 um sameiginlegan rekstur. Haldið var áfram að stækka flugstöðina þangað til Thule-flugstöðin var byggð á Norður-Grænlandi en hún var mun stærri og fullkomnari. Flugstöðin í Narsarsuaq var lögð niður 1958 en opnuð að nýju 1959 og þá einungis sem almenningsflugvöllur. Air Greenland flýgur daglega áætlunarflug milli Kaupmannahafnar og Narsarsuaq og einnig innanlands á Grænlandi. Þar að auki flýgur Flugfélag Íslands á sumrin til Narsarsuaq frá Reykjavík.

## Ítarefni
* Flugvöllurinn í Narsarsuaq 
* Vefur um Bluie West One
Elstu konungsættirnar

**Elstu konungsættirnar** eru fyrstu konungarnir sem ríktu yfir sameinuðu Egyptalandi. Tímabilið nær yfir fyrstu tvær konungsættirnar sem ríktu um það bil frá 31. öld f.Kr. til 27. aldar f.Kr. þar til Gamla ríkið hófst. Tímabilið einkennist af styrkingu og þróun miðstjórnarvalds.

Samkvæmt Forn-Egyptum sjálfum komu þeir upprunalega frá landi sem hét Púnt og egyptalandsfræðingar vilja staðsetja þar sem nú er Erítrea eða Súdan. Þeir kölluðu sig þjóð landanna tveggja með tilvísun til Efra Egyptalands og Neðra Egyptalands. 

Samkvæmt sagnaritaranum Maneþon var fyrsti konungurinn Menes, en elsti konungur fyrstu komungsættarinnar sem heimildir greina frá er Hor-Aha. Einnig er til steinspjald sem ber nafn Narmers (síðasta fornkonungsins fyrir sameiningu landanna) sem virðist segja frá því þegar hann sameinar löndin tvö, og því vilja sumir gera hann að fyrsta konungi fyrstu konungsættarinnar.

Á tímum elstu konungsættanna fóru konungar að reisa sér íburðarmikil grafhýsi, mastöbur, úr óbrenndum leirhleðslum, sem voru undanfarar þrepapýramídanna. Stjórnsýslumiðstöðvar miðstjórnarvaldsins og héraðsstjóra hafa verið opnir hofgarðar úr viði eða sandsteini.
Astana

**Astana** er höfuðborg Kasakstan. Íbúafjöldi borgarinnar var árið 2025 áætlaður 1,6 milljónir.

Borgin var nefnd **Nur-Sultan** í mars árið 2019 í höfuðið á forseta landsins til um þrjátíu ára, Nursultan Nazarbajev. Nafnbreytingin tók gildi daginn eftir að Nazarbajev sagði af sér sem forseti. Nafni borgarinnar var aftur breytt í Astana í september árið 2022. 

Heimssýningin Expo 2017 var haldin í borginni.

## Tilvísanir
Bangví

**Bangví** (sango: *Bangî*) er stærsta borg og höfuðborg Mið-Afríkulýðveldisins. Íbúafjöldi borgarinnar er rúmlega 800.000 (2021) en tæplega 1,5 milljónir búa á höfuðborgarsvæðinu. Borgin var stofnuð af Frökkum árið 1889 og dregur nafn sitt af Ubangi-fljóti (*Oubangui* á frönsku), en borgin stendur á norðurbakka fljótsins. Nafn fljótsins er dregið af bangíska orðinu yfir flúðirnar sem eru í fljótinu á þessum stað og hindra bátaumferð. Bangui M'Poko-alþjóðaflugvöllurinn er 7 km norðvestan við borgina.

## Tilvísanir
Dóúala

**Dóúala** er stærsta borg Kamerún með yfir 2 milljónir íbúa í borginni sjálfri samkvæmt manntali árið 2005 en um 6 milljónir á höfuðborgarsvæðinu samkvæmt áætlun 2015.  Borgin liggur á austurbakka Wouri fljótsins sem er skipgeng um 64 km upp eftir ánni. Portúgalar komu á svæðið í lok 15. aldar og um miðja 17. öldina var farið að myndast þéttbýli á svæðinu og á 18. öld varð hún miðstöð þrælaverslunar á svæðinu.  

Dóúala er á um 4° norðlægrar breiddar og 9° austlægrar lengdar. Hitafar er nokkuð stöðugt eða um 25-30°C. Tungumál flestra íbúa er duala en um 70% kunna frönsku. 

Dóúala er miðstöð inn- og útflutnings fyrir svæðið. Þar er stærsta höfn Mið-Afríku og einnig stór flugvöllur. Umhverfis borgina er einnig gott landbúnaðarland og olíulindir.

## Heimildir
Asúnsjón

**Asúnsjón** (spænska: *Asunción*) er stærsta borg og höfuðborg Paragvæ. Íbúafjöldi borgarinnar er 462.241 manns (2022).

## Tilvísanir
Bandar Seri Begawan

**Bandar Seri Begawan** (jawi: ) er höfuðborg Brúnei. Íbúafjöldinn er um 50.000 samkvæmt tölum frá árinu 2015. Heiti bæjarins er leitt af Bandar, sem merkir - höfn, og Seri Begawan leitt af - Sri Bhagwan, sem þýðir - sú blessaða.

## Tilvísanir
Tomrefjord

**Tomrefjord** er fjörður sem liggur við vesturströnd mið-Noregs í fylkinu Møre og Romsdal. Bærinn í firðinum heitir Tomra en er gengur venjulega undir sama nafni og fjörðurinn sem hann liggur í. Íbúar eru um 1200 (2013)

Stærsta fyrirtæki bæjarins er skipasmíðastöðin Aker Yards AS Langstein þar sem um 600 manns vinna en einnig er bærinn heimabær Bjørn Rune Gjelsten sem er einn af ríkustu mönnum landsins.

Sunnan við Tomrefjord liggur Ålesund og norðan við hann er bær rósanna: Molde

## Tenglar
* Tomrefjord IL; íþróttafélag bæjarins 
* Lúðrasveit bæjarins
Kulusuk

**Kulusuk** (áður *Kap Dan*) er byggðakjarni á samnefndri eyju í sveitarfélaginu Sermersooq á Austur-Grænlandi. Íbúafjöldi er um 350. Á Kulusuk-eyju er einnig Kulusuk-flugvöllur sem er eini alþjóðlegi flugvöllurinn á Austur-Grænlandi. Yfir sumartímann flýgur Flugfélag Íslands til Kulusuk frá Reykjavík. Reglulegt áætlunarflug á vegum Air Greenland er allt árið um kring frá Nuuk. Frá flugvellinum er um 10 mínútna flug með þyrlu til Tasiilaq.
Frá 1959 til 1991 var rekin bandarísk ratsjárstöð í Kulusuk. 

Grænlenska nafnið Kulusuk þýðir „bringa teistunnar“.
Jökulsá (Breiðamerkursandi)

**Jökulsá** er jökulá í Austur-Skaftafellssýslu, vatnsmikil (meðalrennsli 250-300 m³/s) en mjög stutt, aðeins um 500 metra löng. Hún rennur úr lóni, Jökulsárlóni, við sporð Breiðamerkurjökuls, sem er skriðjökull suður úr Vatnajökli. Áin er á miðjum Breiðamerkursandi, á milli Öræfasveitar og Suðursveitar.

Jökulsá rann áður beint undan jöklinum, 1-1,5 km til sjávar, en um 1935 fór lónið að myndast við jökulröndina og upp úr 1950 fór það að stækka ört samfara því sem jökullinn hopaði vegna bráðnunar. Um leið hefur áin styst vegna brimrofs við ströndina og ef sú þróun heldur áfram má búast við að áin hverfi innan tíðar og lónið fyllist af sjó, en raunar gætir þegar sjávarfalla í því. Mun þá myndast þar fjörður inn að jökulröndinni. Reynt hefur verið að vinna gegn þessu með því að leitast við að hindra landbrot og hækka vatnsstöðu lónsins.

Áin var brúuð á árunum 1966-1967 og er brúin 108 metrar á lengd. Ferja var á ánni frá 1932 en áður var hún mjög erfið yfirferðar, bæði vegna straumhörku og jakaburðar, og oft ófær með öllu og drukknuðu margir þegar þeir reyndu að komast yfir hana. Ef ekki var hægt að ríða yfir ána, til dæmis þegar hún féll í einum straumhörðum ál fram í sjó en ekki í mörgum kvíslum, var oft gripið til þess að fara yfir jökulinn fyrir ofan upptök hennar en það var hættuspil þar sem hann var oft mjög sprunginn. Farið var að merkja leið yfir jökulinn um 1870.

## Heimildir
*
Eiffelturninn

**Eiffelturninn** er járnturn á Champ de Mars í París á vinstri bakka árinnar Signu. Er hæsta bygging í París og eitt af þekktustu kennileitum í heiminum. Turninn er nefndur eftir hönnuðinum, Gustave Eiffel og er frægur ferðamannastaður. Eiffelturninn var byggður fyrir heimsýninguna í París árið 1889 og er 324 metrar að hæð og vegur 7300 tonn. Mögulegt er að ganga hluta leiðarinnar upp í turninn eða 1660 þrep en taka verður lyftur til þess að komast á toppinn.

Í frétt í vestur-íslenska vikublaðinu *[[Lögberg (tímarit)|Lögbergi]]* var sagt frá því árið 1911 að Frakkar væri að hugsa um að nota Eiffelturninn sem haglhlíf fyrir Parísarborg:

:*Með því að senda út frá turninum rafmagnsstraum er ætlast til að verja megi borgina á tuttugu mílna löngu sviði allt umhverfis fyrir hagli, rétt eins og sólhlíf hlífir manni við sólargeislunum það sem hún nær til*.

## Tilvísanir
Nanortalik

**Nanortalik** er tíunda stærsta þorp á Grænlandi, á eyju sem einnig er nefnd Nanortalik, um 100 kílómetrum norðvestan við Hvarf, syðsta odda Grænlands. Nafnið Nanortalik þýðir „ísbjarnarstaður“.

Nanortalik var áður sérstakt sveitarfélag, en er nú hluti af sveitarfélaginu Kujalleq á suðurhorni Grænlands. Íbúar bæjarins voru um 1.300  (2013) en ásamt öðrum byggðum í grenndinni voru íbúar sveitarfélagsins 2.389. Flestir þeirra búa í Narsarmijit, Alluitsup Paa, Tasiusaq, Aappilattoq og Ammassivik.

Aðalatvinnugreinar eru smábátaútgerð, sela- og svartfuglaveiði og ferðaþjónusta. Gullnáma var opnuð árið 2004 um 30 km norðan við aðalþorpið. Um nokkurra áratuga skeið var einnig rekinn grafítnáma í nágrenni þorpsins.

## Saga
Stór hluti Eystribyggðar Grænlendinga hinna fornu var á Nanortalik-svæðinu. Þar var meðal annars bærinn Herjólfsnes og stór hluti Vatnahverfis. Núverandi byggðakjarni fór að myndast um 1770. Árið 1797 var settur upp verslunarstaður sem var útibú frá Julianehåb.

## Gróðurfar og dýralíf
Grænland er nær alveg skóglaust en í Qinngua-dalnum um 40 km norðan við Nanortalik-þorpið er eina svæðið sem kalla mætti skóg. Þar vex rjúpuvíðir og birki upp í margra metra hæð. Mikil gróðursæld er í dalnum og þar hafa fundist um 300 plöntutegundir. 

Þrátt fyrir nafnið eru ísbirnir sjaldgæfir. Þá rekur einstaka sinnum á ísjökum frá Austur-Grænlandi á tímabilinu frá janúar til júní. Mikið er um svartfugl til sjávar og rjúpur inn til lands auk arna, fálka og snæuglu. Selir eru algengir með ströndum og langt inn með fjörðum.

## Tenglar
* Opinber vefur Nanortalik  
* Ferðaskrifstofa Nanortalik  
*Leiðalýsingar og aðrar upplýsingar fyrir göngufólk á Nanortaliksvæðinu
Aappilattoq

**Aappilattoq** er heiti tveggja þorpa á Grænlandi. Annað þeirra er á Suður-Grænlandi, á 60°08′ N 44°18′ V, um 50 km frá Hvarfi og búa þar um 160 manns. Hitt þorpið er á Vestur-Grænlandi á 72°53'N 55°35'V. 


Image:Aappilattoq_mountains_1.JPG|Fjall í grennd við Aappilattoq á Suður-Grænlandi. Fjöllin rísa í nær  2000 metra hæð.
Image:Aappilattoq_mountains_2.JPG|Brattir klettaveggir einkenna landslagið við Aappilattoq á Suður-Grænlandi.
Skoðun

**Skoðun** er í heimspeki venjulega skilgreind sem sannfæring án sannreynslu eða staðfestingar, þ.e. þegar maður heldur að eitthvað sé satt án þess að vita það. Skoðun, í þessum skilningi, er þess vegna íbyggið viðhorf, þar sem hún er fólgin í því viðhorfi til tiltekinnar staðhæfingar að staðhæfingin sé sönn.

## Skoðun í þekkingarfræði
Af því að skoðun er venjulega sögð vera það að halda að eitthvað sé satt *án þess að vita það*, er stundum litið svo á að þegar maður veit eitthvað, þá sé það ekki skoðun manns. Þetta kann hins vegar að vera villandi því þetta gefur til kynna að skoðun og þekking séu ósamrýmanlegar. Til að komast hjá þessu mætti segja að þegar maður veit eitthvað, þá sé það ekki *einungis* skoðun manns.

Í þekkingarfræði er skoðun yfirleitt talin liggja til grundvallar þekkingu og er þá þekking skilgreind sem sönn, rökstudd skoðun. Það er að segja, maður veit að P (þar sem P stendur fyrir hvaða staðhæfingu sem vera skal) ef:
*maður hefur þá skoðun að P
*það er satt að P
*maður hefur fullnægjandi ástæðu til að halda að P

Skoðun er því ekki frábrugðin þekkingu hvað viðfang eða inntak varðar heldur er munurinn fólginn í réttlætingu og óhagganleika. Skoðun getur verið vel eða illa rökstudd og getur verið sönn eða ósönn en réttnefnd þekking getur ekki verið ósönn, heldur er hún sönn skoðun sem maður hefur fullnægjandi ástæður fyrir; á hinn bóginn er það sem maður veit einnig skoðun manns samkvæmt hinni hefðbundnu skilgreiningu þekkingar.

Til að varpa ljósi á þetta má hugsa sér tvo menn sem báðir telja að það sé rigning úti. Segja má að báðir hafi þá *skoðun* að það sé rigning úti. En annar þeirra telur að það sé rigning úti vegna þess að fyrr um daginn var þungskýjað og leit út fyrir að það myndi ef til vill rigna; hann hefur aftur á móti ekki athugað málið. Hinn telur að það sé rigning úti af því að hann sá það út um gluggann. Í þessu tilviki hafa báðir þá skoðun að það sé rigning úti (af því að báðir telja að það sé rigning úti) og það er í báðum tilvikum satt. En sá síðarnefndi hefur fengið staðfestingu á að það rigni, því hann sá það út um gluggann; sá fyrrnefndi hefur hins vegar ekki sannreynt að það sé rigning úti og *veit* því ekki að það sé rigning úti þótt hann haldi það og það sé satt. Það sem annar maðurinn heldur að sé satt, það veit hinn. Viðfang þekkingar hins síðarnefnda og skoðunar hins fyrrnefnda - nefnilega staðhæfingin að það sé rigning úti - er það sama; og inntakið - að staðhæfingin sé sönn - er einnig það sama. Munurinn er fólginn í réttlætingunni.

## Skoðun í hversdagsmáli
Í hversdagsmáli er orðið „skoðun“ stundum skilið öðrum, víðari skilningi þar sem skoðun er ekki síður talin vera persónulegt mat eða viðhorf sem er hvorki satt eða ósatt.

## Tengt efni
*Íbyggið viðhorf
*Sannleikur
*Þekking

## Tenglar
*
*
Bera

**Bera** getur átt við:

* Bera (nafn)
* Bera (Spánn)
* Bera landnámskona á Sléttuvöllum í Beruvík, Snæfellsnesi.
Landstjóri

**Landstjóri** er embættismaður (venjulega hluti framkvæmdavaldsins) í stjórn nýlendu eða yfirráðasvæðis sem ekki nýtur fulls sjálfstæðis. Landstjóri heyrir venjulega undir þjóðhöfðingja ríkisins og er fulltrúi hans.
Hérað

**Hérað** er landfræðilegt svæði innan lands sem bæði getur verið formlega og óformlega skilgreint. Formlega getur hérað verið stjórnsýslueining sem þá er yfirleitt næsta stjórnsýslustig fyrir ofan sýslu.

Hérað hefur venjulega greinilega ríkjandi höfuðborg, til dæmis Szczecin í Vestur-Pommern (Pólland), stundum er fleiri aðalborgir af svæðinu - dæmis borgaklasi með Ruhr-héraðið í Norðurrín-Vestfalía (Þýskaland).
Jötunn

**Jötunn** og **þurs** eru í norrænni goðafræði heiti á fjandsamlegum risum sem búa í Útgarði og Jötunheimum á mörkum jarðar. Þeir eru afkomendur risans Ýmis sem fæddist í Ginnungagapi. Þeir urðu til í sömu mund og alheimur skapaðist og áður en jörðin varð til. Þegar kýrin Auðhumla sleikti saltsteina í upphafi alda urðu til jötnar sem goðin síðan settu í Niflheima.

## Orðsifjar
Orðið *jötunn* klofnaði með u-klofningu út frá orðinu *etunaR*, mögulega tökuorð úr finnsku orðunum *etana*, *etona* (sem þýðir „snigill“, „ormur“ eða „illmenni“), úr prótó-germanska orðinu *etuna- („mannæta“, „átvagl“) með sömu rót og enska orðið *eat* („borða“ eða „éta“) og íslensku orðin *át*, *éta*, *jata*, *jötna* og *æti*. Samstofna færeyska orðinu *jøtun*, nýnorska orðinu *jutul*, *jøtul*, *jotun*, *jotne*; nýsænska orðinu *jätte*, fornsænska orðinu *iætun*, nýdanska orðinu *jætte*, forndanska orðið iæ*tæn*, fornenska orðið *eoten* sem hefur sömu merkingu; gamla lágþýska orðinu *eteninne* (galdranorn).

## Heimildir
Myndlist

**Myndlist** er samheiti yfir þær fjölmörgu og fjölbreyttu listgreinar sem byggjast fyrst og fremst á sjónrænni framsetningu. Hefðbundnar greinar myndlistar eru málaralist, teikning, prentlist og höggmyndalist. Nýjar listgreinar eins og klippimyndir, innsetningar, gjörningalist, tölvulist og vídeólist teljast til myndlistar og graff er stundum talið til myndlistar. Myndlist telst til sjónlista, ásamt kvikmyndagerð, ljósmyndun, byggingarlist og nytjalist á borð við iðnhönnun, grafíska hönnun, fatahönnun, innanhússarkitektúr og skreytilist.

Myndlist er aðgreind frá sviðslistum, orðlistum, tónlist og matargerðarlist, þótt skilin séu langt frá því að vera skýr.

## Tengt efni
* Málverk

## Tenglar
* ''Elstu nafngreindu myndlistarmenn Íslendinga''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999
* ''Margt er skrýtið í kýrhaus listasögunnar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
* ''Gullöldin í norrænni myndlist''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
* ''Um hvað fuglarnir að syngja''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968 
* ''Ljóðræn hláka eftir reglustikuskeiðið''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
* ''Ekki er víst að góð mynd sé fögur''; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
**Enskir tenglar**:
* Oxford Art Online upplýsingaveita um myndlist.
Skipting (flokkunarfræði)

**Skipting** er flokkur í vísindalegri flokkun jurta sem jafngildir fylkingu hjá dýrum. Þótt orðið Division hafi verið notað um fylkingar plantna og til ársins 1993 um fylkingar sveppa á erlendum málum þá hefur fylking verið notuð á íslensku um þetta stig hjá dýrum, plöntum og sveppum.
Framhaldsskólinn í Austur-Skaftafellssýslu

**Framhaldsskólinn í Austur-Skaftafellssýslu** er staðsettur á Höfn í Hornafirði. Hann var stofnaður árið 1987 af ríkinu og sveitarfélögum í Austur-Skaftafellssýslu. Fyrstu 15 árin fékk FAS, eins og hann er yfirleitt kallaður, inni í húsi Nesjaskóla í Nesjahreppi en fluttist síðan í Nýheima á Höfn í Hornafirði haustið 2002, eftir að Nesjahreppur sameinaðist Höfn.

Dagskólanemendur eru um 100 og hefur sú tala hækkað jafnt og þétt síðustu ár. Skólinn er í samstarfi við aðra framhaldsskóla á Austurlandi samkvæmt sérstökum samstarfssamningi. Markmið þessa samnings er að bæta aðgengi nemenda að eins fjölbreyttu námsframboði og kostur er ásamt fleiru. Framhaldsskólinn í Austur-Skaftafellssýslu er aðili að Fræðsluneti Austurlands sem hefur það markmið að bæta aðgengi íbúa fjórðungsins að háskólanámi og símenntun.

## Tengill
* Heimasíða Framhaldsskólans í Austur-Skaftafellssýslu
Ríkiserindrekstur

**Ríkiserindrekstur** er sá starfi að fara með alþjóðasamskipti eins og samningaviðræður milli ríkja. Venjulega fer ríkiserindrekstur fram þannig að sérstakir alþjóðafulltrúar koma saman á alþjóðavettvangi og eiga viðræður um stríð og frið, menningarsamskipti og milliríkjaviðskipti. Ríkiserindrekstur er venjulega lykilatriði þegar gerðir eru alþjóðasamningar.

## Tengt efni
* Utanríkisstefna
* Utanríkisþjónusta
Baun

**Baun** eða **erta** er almennt heiti á fræjum jurta af ertublómaætt sem þroskast inni í belgjum. Þessar jurtir eru þekktar fyrir að binda nitur úr andrúmsloftinu sem kemur til af samlífi með bakteríum sem finnast í rótarhnúðum þeirra. Vegna þessa hafa baunir hátt próteininnihald sem gerir þær að eftirsóttum matjurtum.
Praia

**Praia** (portúgalska fyrir strönd) er höfuðborg Grænhöfðaeyja. Íbúafjöldi var um 151.000 árið 2015. Borgin er staðsett syðst á eyjunni Santiago.

## Tilvísanir
Kínverska tímatalið

**Kínverska tímatalið** er sólbundið tungltímatal (sem tekur mið af gangi bæði sólar og tungls). Í dag er notast við gregoríska tímatalið í Kína en kínverska tímatalið er enn notað til að staðsetja hátíðir eins og tunglhátíðina og áramót. Það er einnig notað til að staðsetja daga sem þykja heppilegir til að gifta sig t.d. eða opna nýja byggingu. Af því að mánuður í kínverska tímatalinu fylgir gangi tunglsins segir það nokkuð um tunglkvartil.

Í kínverska tímatalinu hafa líka árin dýraheiti sem ganga í tólf ára hring; Árin eru þannig (í þeirri röð) ár rottunnar, nautsins, tígursins, kanínunnar, drekans, slöngunnar, hestsins, kindarinnar (eða geitarinnar), apans, hanans, hundsins og svínsins. 29. janúar 2006 hófst þannig ár hundsins og á kínversku áramótunum 2007 hófst ár svínsins.
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau** (16. febrúar 1848 í Trévières – 16. febrúar 1917 í París) var franskur höfundur. 

Octave Mirbeau var mikill menntamaður og maður margra skoðana um stjórnmál, (stjórnleysisinni) sem barðist alla ævi fyrir réttlæti, sérstaklega varðandi Dreyfusmálið. Sem listagagnrýnandi lofsöng hann listamenn eins og Claude Monet, Auguste Rodin, Camille Pissarro, Vincent van Gogh, Paul Cézanne og stuðlaði meira en margir aðrir að viðurkenningu þeirra. 

Sem skáldsagnahöfundur sló hann í gegn með *Le Jardin des Supplices* (1899) og *Le Journal d’une Femme de Chambre* (1900). Á leikhússviðinu varð hann heimsfrægur með *Les affaires sont les affaires* (1903).

## Þekktustu verk

### Skáldsögur
* *Le Calvaire* (1886).
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch*(1890).
* *Dans le ciel* (1893-1989).
* *Le Jardin des supplices* (*Pyndingagarðurinn*) (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les 21 jours d'un neurasthénique* (1901).
* *La 628-E8* (1907).
* *Dingo* (1913).
* *Un gentilhomme* (1920)

### Leikrit
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités* (1904).
* *Le Foyer* (1908).
* *Les Dialogues tristes* (2007).

### Önnur ritverk
* *Lettres de l'Inde* (1991).
* *L'Affaire Dreyfus* (1991).
* *Combats esthétiques* (1993).
* *Combats littéraires* (2005).
* *Correspondance générale* (2003-2006-2009).

## Heimildir

*  Pierre Michel - Jean-François Nivet, *Octave Mirbeau, l'imprécateur au cœur fidèle*, Séguier, 1990.
*  Pierre Michel,  ''Les Combats d'Octave Mirbeau'', Besançon, 1995 .
*  Samuel Lair, *Mirbeau et le mythe de la Nature*, Presses universitaires de Rennes, 2004.
*  Robert Ziegler, *The Nothing Machine - The fictions of Octave Mirbeau*, Rodopi, 2007.
*   Anita Staron, *L'Art romanesque d'Octave Mirbeau — Thèmes et techniques*, Wydawnictwo Uniwersytetu Lodzkiego, 2014.
*  *Cahiers Octave Mirbeau*, n° 1-21, 1994-2014.

## Tenglar

* Société Octave Mirbeau.
* ''Dictionnaire Octave Mirbeau''.
* Pierre Michel, ''Bibliographie d'Octave Mirbeau'' .
Teheran

**Teheran** (persneska:  *Tehrān*) er höfuðborg Íran og Teheransýslu. Um 9,8 milljónir búa í borginni sjálfri og 14,4 milljónir á stórborgarsvæðinu. Teheran er líka fjölmennasta borg Íran og Vestur-Asíu, og með annað stærsta stórborgarsvæði í Mið-Austurlöndum, á eftir Kaíró. Á heimsvísu er Teheran í 24. sæti yfir fjölmennustu þéttbýlissvæði. Teheran er þekkt fyrir hraða útþenslu og nýstárlegan arkitektúr, eins og Milad-turninn og Fereshteh Pasargad-hótelið sem arkitektinn Zaha Hadid hannaði.

Í fornöld stóð medíska borgin Hrages á hluta þess svæðis sem Teheran nær nú yfir. Sú borg var lögð í rúst nokkrum sinnum, í kjölfar innrása Araba, Tyrkja og Mongóla. Ray er nú úthverfi í Teheran.

Teheran var fyrst gerð að höfuðborg í valdatíð Agha Mohammad Khan árið 1786 vegna nálægðar við lönd undir írönskum yfirráðum í Kákasus sem þá voru bitbein Persa og Rússa í stríðum Rússa og Írana. Höfuðborg Persíu hefur oft verið flutt til í tengslum við átök ættarvelda. Teheran er 32. höfuðborg Persíu. Víðtækt niðurrif og enduruppbygging hófst á 3. áratug 20. aldar og alla 20. öld voru miklir fólksflutningar til borgarinnar. 

Í Teheran er að finna ýmsa sögulega staði, eins og hallirnar Golestan, Sa'dabad og Niavaran, þar sem tvö síðustu ættarveldi keisaradæmisins höfðust við. Meðal einkennisbygginga í borginni eru Azadi-turn, reistur 1971, í valdatíð Mohammad Reza Shah, í tilefni af 2.500 ára afmæli keisaraveldisins; Milad-turn, sjötti hæsti turn heims; og Tabiat-brú sem var opnuð 2014.

Flestir íbúar borgarinnar eru Persar sem tala persnesku sem móðurmál, en þar búa líka stórir hópar með önnur móðurmál sem tala persnesku sem annað mál. Um 99% íbúa borgarinnar tala og skilja persnesku.

Í Teheran eru alþjóðaflugvöllur (Khomeini-flugvöllur), innanlandsflugvöllur (Mehrabad-flugvöllur), Teheranlestarstöðin, Neðanjarðarlestarkerfi Teheran, hraðvagnakerfi, sporvagnar og umfangsmikið hraðbrautarnet.

Helstu vandamál sem borgin glímir við eru loftmengun og hætta á jarðskjálftum. Vegna þessa hefur komið til tals að flytja höfuðborgina annað. Árið 2016 var Teheran metin í 203. sæti yfir borgir eftir lífsgæðum. Sama ár var borgin líka í topp 10 yfir mest vaxandi ferðamannastaði.

## Tilvísanir
Hneta

**Hneta** er þurr ávöxtur (*þurraldin*) með eitt fræ (sjaldnar tvö) þar sem veggir fræhylkisins verða harðir þegar það nær fullum þroska og fræið er laust frá fræhylkinu. Hnetur flokkast sem *þurraldin* vegna þess að þær hafa þurrt fræleg. Þær innihalda mikið af olíu og eru því eftirsóttur matur og orkugjafi.

Hnetuofnæmi er fremur algengt og oft mjög alvarlegt vandamál vegna þess hve hnetuafurðir eru víða notaðar.
Tegund í útrýmingarhættu

**Tegund í útrýmingarhættu** er hópur lífvera, venjulega flokkunarfræðileg tegund, sem vegna lítils fjölda eða breytinga á búsvæðum á hættu að vera útdauða, þ.e. hverfa af yfirborði jarðar. Í mörgum löndum heims eru sérstök lög sem kveða á um sérstaka vernd fyrir slíkar tegundir eða búsvæði þeirra; til dæmis lög sem banna veiðar, takmarka landnýtingu eða afmarka verndarsvæði. Einungis nokkrar af þessum tegundum komast á lista yfir tegundir í útrýmingarhættu en flestar þeirra deyja einfaldlega út án þess að nokkur taki eftir því.

Tegundir hafa reglulega þróast og dáið út frá upphafi lífs. Helsta áhyggjuefnið nú er aukin tíðni útdauða á síðustu 150 árum eða svo, þ.e. eftir iðnbyltinguna og fólksfjölgun samfara henni, sem á sér enga hliðstæðu í þróunarsögunni. Ef líffræðilegur fjölbreytileiki heldur áfram að minnka með slíkum hraða (eða auknum hraða, eins og virðist vera raunin) gætu milljónir tegunda dáið út á næsta áratug. Þótt jafnan veki mesta athygli þegar stór spendýr eða fuglar eru í útrýmingarhættu, þá stafar mesta hættan af röskun á stöðugleika heilla vistkerfa þegar lykiltegundir hverfa á einhverjum stigum fæðukeðjunnar.

Dæmi um dýr sem finnast við Ísland og eru í útrýmingarhættu eru sandreyður, steypireyður, langreyður, íslandssléttbakur, lúða, gítarfiskur og vínlandskarfi. 

## Ástand stofns
Ástand stofns gefur vísbendingu um líkurnar á því að tegund haldi áfram tilveru sinni. Mörg atriði eru tekin með í reikninginn þegar reynt er að meta ástand stofna; ekki aðeins fjöldi einstaklinga á tilteknum tíma, heldur einnig breytingar á stofnstærð í tíma, æxlunartíðni, þekktar ógnir og svo framvegis. 189 lönd (þar á meðal Ísland) hafa undirritað samning um líffræðilegan fjölbreytileika sem felur í sér að hvert land búi til aðgerðaáætlun um líffræðilegan fjölbreytileika til að vernda og byggja upp stofna í útrýmingarhættu.

Þekktasti listinn yfir ástand stofna frá verndarsjónarmiði er rauði listi IUCN. IUCN heldur utanum gagnagrunn yfir mat á stofnstærð yfir 60 þúsund tegunda, en af þeim er um þriðjungur talinn vera í útrýmingarhættu.

## Myndasafn

Mynd:Urocyon littoralis full figure.jpg|Eyjarefur
Mynd:Sea otter cropped.jpg|Sæotur
Mynd:California-condor.jpg|Kaliforníukondór
Mynd:Caretta caretta01.jpg|Sæskjaldbaka
Mynd:Arowana.jpg|Asíu-arowana
Mynd:Sibirischer tiger de edit02.jpg|Síberíutígur
Mynd:Susa_group,_mountain_gorilla.jpg|Fjallagórilla
Mynd:LMazzuca Fin Whale.jpg|Langreyður
Þjóðminjasafn Íslands

**Þjóðminjasafn Íslands**  er miðstöð þjóðminjavörslu og rannsókna á menningarsögulegum minjum á Íslandi. Á vegum safnsins er sýning í safnhúsinu við Suðurgötu á menningarsögu Íslendinga frá landnámi til vorra daga og þar eru sýndir allir merkustu gripir safnsins.

Þjóðminjasafnið var stofnað með stofnun Forngripasafnsins árið 1863 en þá var  stiftsyfirvöldum í umboði íslensku þjóðarinnar fært nokkurt safn forngripa að gjöf með því skilyrði að stofnað yrði íslenskt forngripasafn.Margir fornmunir höfðu þá verið fluttir frá Íslandi og voru í erlendum söfnum eða í eigu einstaklinga. Sigurður Guðmundsson málari var einn aðalhvatamaður að stofnun safnsins. Þjóðminjavörður er Harpa Þórsdóttir, fornleifafræðingur.

Safnið geymir Þórslíkneskið sem þykir vera með merkari gripum safnsins.

## Húsnæði safnsins

Fyrstu árin var Forngripasafnið á lofti Dómkirkjunnar, síðan var það í tukthúsinu  við Skólavörðustíg, svo í Landsbankahúsinu við Austurstræti og síðan í Alþingishúsinu. Árið 1908 var safnið  flutt í sérbyggt safnahús á efstu hæð Safnahússins við Hverfisgötu og var þar til 1950 en þá var Þjóðminjasafnið opnað í eigin húsakynnum við Suðurgötu. 


Image:Domkirkjan-Reykjavík-Iceland-20030526.jpg|Dómkirkjan í Reykjavík
Image:Iceland-Reykjavik-Skolavordustigur-Prison-2.jpg|Tukthúsið við Skólavörðustíg
|Landsbankahúsið í Austurstræti
Image:Alþingi.JPG|Alþingishúsið
Image:Þjóðmenningarhús01.jpg|Safnahúsið við Hverfisgötu
Image:Iceland-Reykjavik-National-Museum-1.jpg|Þjóðminjasafnshúsið við Suðurgötu


## Tengt efni
* Forngripasafnið
* Fornleifar
* Fornleifafræði
* Hið íslenska fornleifafélag
* Fornminjanefndin
* Árbækur Fornfræðafélagsins

## Heimildir
* Þjóðminjasafnið - Svona var það 

## Tenglar
* Þjóðminjasafn Íslands
* Þjóðminjalög
* ''Þjóðminjasafn Íslands 1863-1973''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973 
* ''Skemman í Þjóðminjasafninu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1954
* ''Dýrgripir í Þjóðminjasafni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952

## Tilvísanir