open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
L-listinn

**L-listi fullveldissinna** var listi sem hugðist bjóða fram til Alþingis í kosningunum 2009. Fyrir framboðinu fóru Bjarni Harðarson, bóksali á Selfossi og fyrrum þingmaður Framsóknarflokksins, og Þórhallur Heimisson prestur. Ekki var um að ræða stjórnmálaflokk heldur bandalag frjálsra frambjóðenda. 

Listinn dró framboð sitt til baka 3. apríl með vísan í þau ólýðræðislegu kosningalög sem gerði nýjum framboðum erfitt fyrir að komast á þing. L-listinn benti einnig á að sú kúvending sem búist var við að Vinstrihreyfingin - grænt framboð og Sjálfstæðisflokkurinn myndi gera í afstöðu sinni til ESB gekk ekki eftir,  en L-listinn hafði sjálfstæði í Evrópumálum sem eitt sitt stærsta baráttumál.  Hreyfingin mun áfram starfa sem frjáls framboðs- og sjálfstæðishreyfing.

Samkvæmt vef framboðsins töldu frambjóðendur að „fullveldi landsins sé forsenda fyrir endurreisn efnahags og þess að hér geti þrifist lýðræði“ og að þeir hafni „alfarið öllum hugmyndum um ESB aðild“, þar með talið hugmyndum um aðildarviðræður, en hugmyndir hafa verið áberandi hjá öðrum stjórnmálaöflum um að taka upp aðildarviðræður við Evrópusambandið og kjósa um niðurstöðuna, eða kjósa um hvort eigi að fara í aðildarviðræður yfirhöfuð.

Frambjóðendur segjast jafnframt vera „talsmenn hófsamra borgaralegra gilda og hafna öfgum hvort sem er frá hægri eða vinstri“.

Eftir kosningarnar tóku nokkrir aðilar sem höfðu staðið að L-listanum sig saman og stofnuðu Samtök fullveldissinna sem hafa síðan þá mótað stefnuskrá og tekið þátt í stjórnmálastarfsemi af ýmsu tagi. Samtökin voru til að mynda meðal virkra þáttakenda í skipulagningu og framkvæmd undirskriftasöfnunar gegn lögum nr. 13/2011 um ríkisábyrgð vegna svokallaðra Icesave-III samninga og börðust fyrir synjun laganna í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu á vordögum 2011.

## Tilvísanir
Sigfús Sigfússon

**Sigfús Sigfússon** (stundum nefndur **Sigfús Sigfússon frá Eyvindará**) (21. október 1855 – 6. ágúst 1935) var mikilvirkur þjóðsagnaritari og er þekktastur fyrir verk sitt: *[[Íslenskar þjóðsögur og sagnir]]* sem fyrst var gefið út í 16 bindum á árunum 1922 – 1959 og síðan í tíu bindum á árunum 1981 – 1991. Sigfús þótti mjög afkastamikill þjóðsagnasafnari á sínum tíma og barst hróður hans sem slíks víða. 

Sigfús fæddist í Miðhúsum. Hann var sonur hjónanna *Sigfúsar Oddssonar* og *Jóhönnu Þorsteinsdóttur* frá Mjóanesi. Sigfús ólst hins vegar upp á Skeggjastöðum í Fellum en dvaldi tíðum á Eyvindará og kenndi sig jafnan við þann bæ. Sigfús lauk námi frá Möðruvallaskóla 1891 og starfaði síðan um hríð sem kennari á Héraði en fluttist síðan til Seyðisfjarðar þar sem hann bjó og starfaði lengst af ævi sinnar. Það einkenndi andlit hans að hann varð blindur á hægri auga og afmyndaðist augað í hvítt vagl eftir að hann varð nærri úti á Fjarðarheiði. Á efri árum flutti Sigfús til Reykjavíkur og síðustu æviárin dvaldi hann á Elli- og hjúkrunarheimilinu Grund. 

Minnisvarði um Sigfús stendur í landi Miðhúsa, á hæð skammt frá vegamótum Eiða- og Seyðisfjarðarvegar. Hann var afhjúpaður 6. ágúst 1985, en þá voru 50 ár frá andláti Sigfúsar. 

## Tenglar
* ''Sigfús Sigfússon, þjóðsagnasafnari''; af heimasíðu ma.is
Reyklaust púður

**Reyklaust púður** er sprengifimt efni, ljóst á lit, sem notað er sem drifefni í skotvopnum og einnig í alls konar flugeldum. Svart púður er fyrirrennari reyklausa púðursins. Kordít er eldri tegund reyklauss púðurs og er ekki lengur framleitt.
Heimastjórnarsamtökin

**Heimastjórnarsamtökin** voru íslenskur stjórnmálaflokkur stofnaður 10. mars 1991 í aðdraganda  kosninga til Alþingis sama ár. Flokkurinn lagði áherslu á að tryggja sjálfstæði Íslands gagnvart Evrópubandalaginu og stóð gegn samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Jafnframt hvöttu Heimastjórnarsamtökin til aukinnar valddreifingar og að lágmarkslaun væru lögbundin. Formaður framkvæmdastjórnar flokksins var Tómas Gunnarsson.

Heimastjórnarsamtökin voru stofnuð fáeinum vikum fyrir þingkosningar. Aðstandendur framboðsins höfðu verið í viðræðum við ýmsa aðila um kosningabandalag eða sameiginlegt framboð, svo sem  Þjóðarflokkinn,  Flokk mannsins og félaga í Borgaraflokknum. Jafnframt kom til tals að  Samtök um jafnrétti og félagshyggju, sérframboð  Stefáns Valgeirssonar úr  kosningunum 1987 kæmi að framboðinu. Ekkert varð úr þessum áformum, en Stefán Valgeirsson tók þó sæti neðarlega á framboðslista í Norðurlandskjördæmi eystra.

Heimastjórnarsamtökin buðu alls staðar fram á landinu nema í Vestfjarðakjördæmi, en fengu innan við þúsund atkvæði og engan mann kjörinn.

Flokkurinn kærði framkvæmd kosninganna til Alþingis og vísaði meðal annars í að framboðum hefði verið mismunað í fjölmiðlum og áróður hefði verið á kjörstöðum. Kæran bar engan árangur og lognaðist flokkurinn útaf skömmu síðar.
Auður Lilja Erlingsdóttir

**Auður Lilja Erlingsdóttir** (f. 23. ágúst 1979) er íslenskur stjórnmálafræðingur og fyrrum formaður Samtaka hernaðarandstæðinga.

Auður Lilja var virk í starfi Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs og gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir flokkinn, m.a. sem framkvæmdastýra hans árin 2010-2013. Hún var formaður Ungra vinstri grænna árin 2006-2008, í þriðja sæti lista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður í Alþingiskosningunum 2007 og í fjórða sæti í Reykjavíkurkjördæmi norður í Alþingiskosningunum 2009.

Auður Lilja tók tvisvar sæti á Alþingi kjörtímabilið 2007-2009, en kjörtímabilið 2009-2013 var hún sá þingmaður sem næstoftast tók sæti á Alþingi sem varamaður, 7 sinnum.

## Tilvísanir
Sílamáfur

**Sílamáfur** (fræðiheiti *larus fuscus*) er fremur stór máfur. Hann líkist svartbaki en er minni og nettari. Sílamafur er dökkgrár á baki og vængjum en annars staðar hvítur. Ungfuglar eru dökkbrúnflikróttir. Vængbroddar eru mjög dökkir. Fætur eru gulir og er rauður blettur fremst á neðra skolti. Augun eru gul. 

Sílamávur mun hafa byrjað að verpa á Íslandi á þriðja áratug síðustu aldar. Vetrarheimkynni hans eru í Marokkó. 

## Heimild

* Íslenskir fuglar, Iðunn, Reykjavík, 1992 bls. 43
Stjórnmálaflokkurinn

**Stjórnmálaflokkurinn** var íslenskur stjórnmálaflokkur stofnaður í ársbyrjun 1978. Formaður hans og oddviti var Ólafur E. Einarsson.

Meginstefnumál Stjórnmálaflokksins voru þrenn. Í fyrsta lagi að breyta stjórnarskránni til að aðskilja löggjafarvald og framkvæmdavald. Í öðru lagi að einfalda skattkerfið. Og í þriðja lagi að leggja aðstöðugjald á herstöðina á Miðnesheiði í anda aronskunnar.

Stjórnmálaflokkurinn bauð fram í Reykjavíkurkjördæmi og Reykjaneskjördæmi í Alþingiskosningunum 1978 en hafði ekki erindi sem erfiði, fékk tæp 500 atkvæði eða um 0,4%. Flokkurinn lognaðist út af skömmu síðar.
Svartbakur

]]

**Svartbakur** (fræðiheiti * *, sem þýðir á latínu „hafmáfur“ eða „sjávarmáfur“) er stærstur máfa og er oft nefndur **veiðibjalla**. Hann er svartur og hvítur á lit, goggur hans er gulur og sterklegur og rauður blettur finnst fremst í neðri skolti. Fætur svartbaksins eru ljósbeikir og augu hans ljós.

Svartbakur getur vegið rúm 2 kg og vænghafið getur orðið allt að 1,5 metrar. Hann verpir snemma á vorin í dyngju á jafnsléttu og eru eggin að meðaltali þrjú talsins, og tekur það þau um fjórar vikur að klekjast út. Svartbakur verður kynþroska við 4-5 ára aldur.

Svartbakur er staðfugl á Íslandi og hafði fjölgað mjög á Íslandi vegna aðgangs að lífrænum úrgangi sem kom aðallega frá sjávarútveginum. Stofnstærð var talin í kringum 20 þúsund varppör árið 2000 en hefur fækkað mikið síðan. Árið 2016 var stofninn talinn kominn niður í 6-8.000 pör. Svartbaksstofninn á Íslandi er því talinn í hættu og er fuglinn friðaður.

## Heiti
Svartbakurinn sem stundum er kallaður „veiðibjalla“ eða „bjalla“ er stundum líka nefndur „kaflabringur“, „kaflabrinki“ og „skári“.

## Tilvísanir

## Heimild
* *Íslenskir fuglar* (Reykjavík: Iðunn, 1992): bls. 48.
Njóla

**Njóla** getur átt við:
***, íslenskt skáldaheiti yfir „nótt“
*Njóla, íslenskt nafn
*Njóla, heimspekirit eftir Björn Gunnlaugsson
Fótstig

**Fótstig** (**pedall**, **pedali** eða **fetill**) er spaði sem stigið er á t.d. á reiðhjóli til að knýja hjólið áfram eða er stiginn þegar hemlað er (sbr. t.d. bremsupedali). Fótstig er einnig að finna á mörgum orgelum, stundum til að pumpa í þau hljóm, en sérstaklega undir þeim sem leikið er á með fótunum. Stundum er slíkt fótstig einnig nefnt *fótrim*, sérstaklega ef slíkur spaði stýrir tónhæð, endurómi eða hljómblæ hljóðfæris (sbr. píanó). 

Fótstig má einnig finna á dýrabogum, eins og segir í bók Theódórs Gunnlaugssonar: *Á refaslóðum*.
: *[Boginn er tekinn og] spenntur á vinstra kné sér þannig, að *'fótstigið*' veit að manni en viðhaldið, sem leggst yfir annan arm bogans hangir niður utan á honum.* 
Fótstigið í dýrabogum er gikkurinn sem lokar honum, þ.e.a.s. þegar dýrið stígur á fótstigið þá hrekkur boginn saman. 

Á rokk nefnist fótstigið *fótafjöl* eða *dútré*. 

## Tengt efni
* Handsveif
Borð

**Borð** kallast húsgagn sem samanstendur af plötu sem er haldið uppi af borðfótum. Platan á svo að geta borið hluti eins og mat eða borðbúnað, til að auðvelda fólki að nálgast þá þegar setið er á stól.

Borð eru búin til úr tré eða öðrum efnivið, svo sem stáli, gleri, eða plasti.
Guðfríður Lilja Grétarsdóttir

**Guðfríður Lilja Grétarsdóttir** (f. 1972) er fyrrum íslenskur stjórnmálamaður sem sat á Alþingi frá 2009 til 2012 fyrir Vinstri græn. 

Guðfríður Lilja varð ung kunnur skákmaður og varð 13 ára íslandsmeistari kvenna í skák. Hún varð fyrst kvenna til að gegna formennsku í Skáksambandi Íslands og Skáksambandi Norðurlanda.

Hún er með BA-gráðu í sagnfræði frá Harvard og meistaragráðu í heimspeki frá Cambridge í Englandi.

Hún hóf afskipti af stjórnmálum fyrir Alþingiskosningarnar 2007 og tók þátt í forvali Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs sem haldið var sameiginlega fyrir 
allt höfuðborgarsvæðið. Þar hafnaði hún í fjórða sæti og tók í kjölfarið annað sætið á lista flokksins í Suðvesturkjördæmi. Guðfríður Lilja var varaþingmaður 2007-2009 og gegndi á sama tíma starfi framkvæmdastjóra þingflokksins.

Í febrúar 2009 tilkynnti Guðfríður Lilja um framboð sitt í forvali Vinstri grænna fyrir Alþingiskosningarnar 2009, þar sem hún stefnir á efsta sæti í suðvesturkjördæmi. Við sama tækifæri tilkynnti Ögmundur Jónasson, þingmaður flokksins í kjördæminu, að hann styddi Guðfríði Lilju í toppsætið og stefndi sjálfur á annað sæti.

Guðfríður náði kjöri á þing í alþingiskosningunum 2009 og var þingflokksformaður VG til 2011. Hún sagði skilið við stjórnmálin í árslok 2012 og sagði af sér þingmennsku.

Maki Guðfríðar Lilju er Steinunn H. Blöndal, hjúkrunarfræðingur og eiga þær saman þrjú börn.

## Tilvísanir
St. Pancras-lestarstöðin

**St Pancras-lestarstöðin** er stór lestarstöð í St Pancras-svæðinu í miðborg Lundúna, rétt hjá Bókasafni Bretlands og King’s Cross-lestarstöðinni. Hún var tekin í notkun árið 1868 af Midland Railway. Stöðin tengist Ermasundsgöngunum, þar með Frakklandi og einnig neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar. Stöðin er einnig þekkt vegna byggingarlistar sinnar.
Legkökuát

**Legkökuát** eða **fylgjuát** kallst það þegar spendýr éta fylgjuna sem fylgir afkvæmum þerra eftir að hafa gotið.
Prófkjör Sjálfstæðisflokksins 2009

Þetta er listi yfir þá frambjóðendur sem taka þátt í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins til Alþingiskosninga 2009.

## Reykjavíkurkjördæmi

## Norðausturkjördæmi

## Norðvesturkjördæmi

## Suðvesturkjördæmi

## Suðurkjördæmi
Brad Friedel

**Brad Friedel** (fæddur 18. maí 1971) er bandarískur markmaður í knattspyrnu sem leikur með Aston Villa á Englandi.
Hugmyndaráðuneytið

**Hugmyndaráðuneytið** var íslenskt samfélagsverkefni sem byggði á sjálfboðavinnu og tók til starfa 10. janúar 2009. Hugmyndaráðuneytið stóð fyrir reglulegum hópfundum þar sem frumkvöðlar, hugsuðir og fagmenn frá ólíkum sviðum atvinnulífins, háskólunum og stjórnsýslunni hittust og skiptust á hugmyndum, reynslusögum, hlusta á fyrirlestra, mynda tengsl og veita hver öðrum stuðning til framkvæmda. 

## Tenglar
* Vefsíða Hugmyndaráðuneytisins 

## Heimildir
*
Beitiás

:*Beitiás er líka stundum notað yfir [[bóma|bómu]].*

**Beitiás** er stillanleg laus rá til að halda kulborðshorni (hálsi) á skautasegli úti. Annar endi beitiássins er festur neðarlega á mastrið og hinn endinn í hálsinn. Með því móti er hægt að stilla bæði kulborðshornið (hálsinn) og bakborðshornið (klóna). Þegar beitiás er ekki til staðar þarf hins vegar að festa hálsinn við borðstokkinn að framanverðu þegar sigldur er hliðarvindur eða beitivindur. 

Á nútímaseglskipum með langsegl er beitiás notaður til að halda kulborðsskauti belgsegls úti.
Loggortusegl

**Loggortusegl** er ferhyrnt rásegl þar sem ráin er fest við sigluna nær öðrum enda hennar og hinn endinn hífður upp. Loggortusegl er að sumu leyti eins og ferhyrnd útgáfa af latnesku segli. Þessi seglagerð var algengust í Norður-Frakklandi þar sem hún var notuð á loggortum, ein- eða tvímastra seglskipum sem voru aðallega notuð til fiskveiða. Toppsegl á skonnortum eru líka stundum loggortusegl.
Latínsegl

**Latínsegl**, **latínarsegl** eða **latneskt segl** (úr ítölsku: *a la trina* „þríhyrnt“) er þríhyrnt rásegl sem er strengt neðan á langa rá sem hangir skáhallt á mastrinu. Þessi tegund segla kom fram á sjónarsviðið í Miðjarðarhafinu í fornöld en varð síðar algengust á skipum Araba á Miðjarðarhafi og Indlandshafi þar sem hún er einkennandi fyrir dá og felúkkur. Ein algeng tegund kæna, Sunfish, er með latínsegl.

## Heimildir og ítarefni

* I. C. Campbell, "The Lateen Sail in World History" , *Journal of World History*, **6**.1 (1995), 1–23
Turtildúfa

**Turtildúfa** (fræðiheiti: *Streptopelia turtur*) er fugl af dúfnaætt og er  flækingur á Íslandi.

## Eitt og annað
* Ástfangið par er oft nefnt turtildúfur í gamansömum tón.

## Tilvísanir
Útópía

**Útópía** eða **staðleysa** er ímyndaður staður sem á að vera betri í samanburð við nútíðina. Orðið *útópía* kom fyrst fyrir sem titill á bók eftir Thomas More sem bjó orðið til úr grísku orðunum  οὐ („ekki“) og τόπος („staður“). Í bók sinni lýsti More ímyndaðri sælueyju í því skyni að gagnrýna stjórnarfarslegt og félagslegt ástand sinnar samtíðar. Andstæða útópíu er dystópía, sem lýsir stað sem er verri en nútíðin.
Bergshús

**Bergshús** er lágt timburhús sem áður stóð við Skólavörðustíg 10, nánar til tekið á neðra horni Bergstaðastrætis, vinstra megin götunnar  á gatnamótum Skólavörðustígs. Ofan við Bergshús var Kjaftaklöpp. Þórbergur Þórðarson bjó í Bergshúsi og er húsið vettvangur margra frásagna í bókinni *[[Ofvitinn]]*. Hugmyndir voru um að flytja húsið upp á Árbæjarsafn  en ekkert varð úr þeim áætlunum.

Alexíus Árnason lögregluþjónn reisti húsið í kringum 1865. Húsið var kennt við Berg Þorleifsson söðlasmið sem átti það í næstum hálfa öld, frá því um 1885 og var Þórbergur leigjandi hjá honum. Eiríkur Ólafsson frá Brúnum bjó um tíma í húsinu og einnig Jóhann Gunnar Sigurðsson skáld.

Bergshús var íbúðarhús fram til um 1960 en frá þeim tíma var rekin verslun í húsinu. Síðast var þar rekin leikfangaverslun. 

## Heimildir
* Guðjón Friðriksson, *Indæla Reykjavík*: bls. 128.
* Páll Líndal, *Mannlífið við Sund* 3. bindi
* Bergshús IV 

## Tilvísanir


## Tenglar
* „Undir súð í Bergshús“; grein í Tímanum 1988
* „Bergshús“; grein í Þjóðviljanum 1983
Stormsegl

**Stormsegl** er lítið þríhyrnt langsegl sem er sett upp þegar hvasst er til að halda skipinu upp í vindinn og auka stöðugleika þess til hliðanna. Stormsegl eru ekki hönnuð til að knýja skipið áfram, jafnvel þótt mönnum hafi tekist að beita stormseglum sér til bjargar á vélarvana bátum. Stormsegl eru gjarnan í áberandi rauðum eða appelsínugulum lit úr styrktum gúmmídúk eða öðru sterku efni.

Á seglskipum er stormseglið ýmis fest á stórsigluna í stað stórseglsins eða hengt á framstagið. Á vélbátum er það yfirleitt fest á mastur nálægt stefninu.
Ofvitinn

**Ofvitinn** er sjáfsævisaga Þórbergs Þórðarsonar sem kom fyrst út árið 1940.

## Tengill
* Kennsluleiðbeiningar með Ofvitanum (Soffía Auður Birgisdóttir
Gennaker

**Gennaker** er ósamhverft belgsegl sem er sett upp þegar siglt er undan vindi. Nafnið er dregið af því að það er eins konar millistig milli belgsegls (*spinnakers*) og genúasegls. Gennaker er festur að ofan í mastrið og fremra horn hans að neðan í stefnið eða í bugspjót að framan. Aftara hornið leikur svo laust. 

Gennaker hefur meiri seglflöt en genúasegl en minni en hefðbundið belgsegl. Hann nær hins vegar víðara horni vindáttar en hefðbundið belgsegl. Gennaker virkar þannig vel í hliðarvindi meðan belgsegl hentar aðeins til að sigla lens eða bitahöfuðsbyr. Gennaker er líka auðveldari í notkun en hefðbundið belgsegl þar sem fremra horn hans er alltaf fast. Þegar á að venda með gennaker er aftara hornið tekið fram fyrir framstagið og strengt aftur hinum megin.
Langsegl

**Langsegl** er segl sem liggur langsum eftir skipinu fremur en þvert á það (sbr. þversegl). Langsegl eru meðal annars öll stagsegl, bermúdasegl, gaffalsegl, loggortusegl, spritsegl og latnesk segl. Slík segl henta betur þegar siglt er upp í vindinn (krussað eða slagað) en þegar siglt er undan vindi. Nútíma kappsiglingaskútur (bermúdaslúppur) notast því við belgsegl til að nýta vindinn betur þegar haldið er undan. 

Bermúdasegl og gaffalsegl eru fest að neðan á bómu sem sveiflast til þegar vent er. 

Dæmi um skip sem aðeins eru búin langseglum eru t.d. slúppa (einmastra), gaflkæna (tvímastra) og skonnorta (fjölmastra). Barkskip eru að hluta með langsegl og að hluta með þversegl.
Stórsegl

**Stórsegl** seglskips er stærsta seglið á stórsiglu þess. Á skipi með þverseglum er stórseglið venjulega stærsta og neðsta seglið á stórsiglunni. Á skipi með langseglum er stórseglið neðsta og stærsta seglið sem fest er aftan við stórsigluna á bómu að neðan. 

Nútíma bermúdaslúppur notast við eitt þríhyrnt bermúdasegl sem stórsegl aftan við mastrið og fokku eða genúafokku framan við það. Rúllustórsegl er fest við sérstakan búnað sem gerir mögulegt að rúlla seglinu upp inni í bómunni eða mastrinu.
Hrökkbrauð

**Hrökkbrauð** (eða **hleifabrauð**) er þunnt, stökkt og gerlaust brauð sem er upprunnið á Norðurlöndum. Hrökkbrauð er oftast úr (rúg)mjöli og vatni og er bakað á plötu. Upprunalega var hrökkbrauð úr rúgmjöli eingöngu, en núorðið er stundum blandað hveiti saman við. Hrökkbrauð er hvortveggja framleitt hringlaga og með gat í miðjunni, til að hægt sé að hengja það upp á búrslár, en einnig í ferköntuðum einingum. Á Norðurlandi er hrökkbrauð stundum kallað **hrökkkex**.
Reiki

**Reiki** er aðferð sem á að hafa lækningarmátt. Notast er við handayfirlagningu og orkustöðvaopnun. Enn hefur ekki verið sýnt fram á lækningarlegt gildi reiki með óyggjandi vísindalegum hætti og því er reiki talið til gervivísinda|.
Afturstag

**Afturstag** er hluti af fastreiða skips og liggur frá húni siglu að þverbita í skutnum. Afturstagið myndar mótvægi við framstagið og er mikilvægt til að stilla sveigju á mastrinu og þar með lag stórseglsins og framseglsins. Afturstagið er ekki nauðsynlegt til að halda stórsiglunni uppi þar sem skrúðið og framstagið nægja til þess. Það er fyrst og fremst ætlað til að stilla sveigjuna á mastrinu. Meiri sveigja dregur úr belg stórseglsins sem eykur beitingarhæfni en dregur jafnframt úr krafti.
Eva Joly

**Eva Joly** (fædd **Eva Gro Farseth**) (5. desember 1943) er norsk-franskur dómari, rannsóknardómari og evrópuþingmaður sem hefur sérhæft sig í baráttu gegn fjármálaspillingu. Árið 1994 varð hún yfirrannsóknardómari (*juge d’instruction*) þegar hún varð lykilmaður í stærsta spillingarmáli sem upp hefur komið í Frakklandi þegar olíufélagið Elf Aquitaine var grunað um misferli. Rannsóknir hennar leiddu til dóms og sakfellingar yfir fjölda háttsettra embættis- og stjórnmálamanna.   Þræðir þessa máls lágu víða, m.a. til Þýskalands þar sem nafn Helmut Kohl tengdist vafasömum viðskiptum og meintum mútugreiðslum. 

Hún fluttist 18 ára gömul til Frakklands, starfaði sem au pair og lærði lögfræði í kvöldskóla og sérhæfði sig í fjármálalögfræði. 

Þann 10. mars 2009 var Eva ráðin sem sérstakur ráðgjafi íslensku ríkisstjórnarinnar í kjölfar bankahrunsins 2008. Hún hafði gagnrýnt fámenni þess rannsóknarhóps sem rannsaka á bankahrunið, og skort á fagmönnum í alþjóðlegri fjármálaspillingu. Eva Joly starfaði sem ráðgjafi í 18 mánuði áður en hún hætti til að einbeita sér að forsetaframboði sínu í Frakklandi.

Í fyrri umferð frönsku forsetakosninganna árið 2012 hlaut Eva Joly einungis 2,31% atkvæða. Í síðari umferð studdi hún frambjóðanda flokks sósíalista François Hollande.

## Tengt efni
* Sérstakur saksóknari

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Eva Joly hetja fólksins''; af ruv.is
* ''Krafist þungra refsinga yfir sakborningum''; grein í Morgunblaðinu 2001
* ''Eva Joly hreinsar út á Íslandi''; af Mbl.is
* ''Eva Joly hefur kynnt sér Baugsmálið: Vægur dómur. Saksóknarinn hafði rétt fyrir sér''; af Eyjunni.is 
* ''Eva Joly býður Íslendingum franska hjálp''; af Smugunni.is
* ''Gagnrýnir laun Evu Joly''; af Vísi.is
* ''Ég gerði samning við þjóðina''; af DV.is
* ''Fréttaskýring Ísland – það sem læra má af efnahagshruninu''; af mbl.is
* ''Eva Joly: Hrunið umfangsmeira en Elf-málið. Ekki von á ákærum fyrr en í lok næsta árs''; grein af Eyjunni.is 14.11 2009 
;Erlendir tenglar
* ''True Crime: The Scent of French Scandal''; af legalaffairs.org
Fagurtúkani

**Fagurtúkani** (fræðiheiti: *Ramphastos dicolorus*) er fugl sem er aðallega að finna í Suður- og Austur-Brasilíu, austurhluta Paragvæ og norð-austasta hluta Argentínu. Hann á sér aðallega óðul í Atlantshafsfrumskóginum (spænska: *Mata Atlántica*).
Vanhankaupunginselkä

**Vanhankaupunginselkä** (sænska: *Gammelstadsfjärden*) er mýrlendur flói rétt hjá Helsinki í Finnlandi. Flóinn er náttúruverndarsvæði ásamt hluta umdæmisins Viikki.
All Out of Luck

„**All Out of Luck**“ er lag frá breiðskífu Selmu Björnsdóttur, *[[I Am]]* sem hún söng í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið . Hún lenti í öðru sæti með 146 stig, en Charlotte Nilson fulltrúi ar sigraði með laginu „Take Me To Your Heaven“. Lagið varð vinsælt um alla Evrópu og seldist í yfir sex þúsund eintökum á Íslandi og var tekjuhæsta smáskífa á landinu í fimmtán ár.   

## Tilvísanir
Hraðeind

**Hraðeind** eða **tachyon-eind** (enska: **tachyon** frá grísku , *takhyónion*, úr , *takhýs*, „hraður“) kallast fræðilegar öreindir sem fara hraðar en ljósið. Ástæðan fyrir því að tilvist þeirra er ekki í ósamræmi við afstæðiskenninguna er sú að afstæðiskenningin segir að enginn hlutur með massa geti ferðast um á ljóshraða en möguleiki sé að hlutur ferðist með hraða hærri en ljóshraði en verði þá alltaf á hærri hraða en ljóshraði, þ.e. ekki er hægt að hægja á hraðeind niður fyrir ljóshraða.

## Heimildir


## Ytri tenglar
* 
* 
*
Manndráp

**Manndráp** er lögfræðilegt orð fyrir dráp manns sem er talið vera minna vítavert en morð. Lögin aðgreina gráðu glæparefsinæmis með brotavilja (lat. *mens rea*). Til að fremja morð þarf hugarástandið að vera illgirnilegt, en til að fremja manndráp má benda til ólíkra aðstæðna.
Skorradalur

**Skorradalur** er syðstur af Borgarfjarðardölum og liggur milli Skarðsheiðar, Dragafells og Botnsheiðar að sunnan og Skorradalsháls að norðan. Norðan við hálsinn er Lundarreykjadalur, sem tilheyrir Borgarfjarðarsveit, og fylgja mörkin milli sveitarfélaganna vatnaskilum á hálsinum. Dalurinn er um 25 km á lengd en Skorradalsvatn þekur mestallan dalbotninn; það er rúmlega 16 km langt og 14,7 ferkílómetrar. Í því er silungsveiði. Andakílsá rennur úr vatninu.

Byggðin í dalnum var aðallega norðan vatnsins og svo austan og vestan við það, þótt fáeinir bæir væru líka sunnan við vatnið. Nú eru margir bæjanna komnir í eyði en þess í stað er töluvert mikil sumarbústaðabyggð í dalnum  og gert ráð fyrir aukningu hennar. Í dalnum hefur verið stunduð skógrækt frá því um miðja 20. öld og eru hlíðar hans víða skógi vaxnar. Stálpastaðaskógur er mikill skógur við norðurhluta vatnsins. Vatnshornsskógur er upprunalegur birkiskógur við suðausturhluta vatnsins sem friðlýstur var árið 2009.  Votlendi við Fitjaá við austurenda vatnsins var friðlýst árið 2021. 

Skorradalur er sjálfstætt sveitarfélag, Skorradalshreppur. Þar var 75 íbúi 1. janúar 2023.

## Jarðir í Skorradal
### í byggð
* Fitjar, kirkjustaður innst í dalnum.
* Bakkakot
* Stóra Drageyri
* Hvammur
* Vatnsendi
* Háafell
* Grund, stórbýli þar sem sama ættin hefur búið frá 1835.
*  Mófellsstaðir
*  Mófellsstaðakot
* Hálsar

### í eyði
* Vatnshorn
* Sarpur
* Dagverðarnes
* Hagi
* Litla Drageyri

## Tilvísanir
Jan Pieterszoon Sweelinck

**Jan Pieterszoon Sweelinck** (f. apríl eða maí 1562, d. 16. október 1621) var hollenskur organisti, tónskáld og kennari. Ævi hans og verk spanna tímabilið frá lok Endurreisnar til barokktónlistar. Hann var fæddur í Deventer í Hollandi og var elsti sonur organistans Peter Swybbertszoon og konu hans Elske Jansdochter Sweeling dóttur skurðlæknis.

Hann er talinn fyrsti tónsmiðurinn til þess að semja orgelfúgu sem hefst á laglínu í einni rödd sem við bætast aðrar raddir smám saman þar til margra radda fúgu er náð með hápunkti og afleiðingu. Hugmynd sem síðar varð fullkomnuð og margnotuð á barrokktímanum af J.S. Bach.
Punktur

**Punktur** ( . ) er greinarmerki sem er oftast notað til að tákna lok setningar eða málsgreinar í tungumálum. Það er til dæmis notað við endann á þessari setningu. Punktur er einnig notaður í skammstöfunum. Sem dæmi skammstöfun millinafna fólks eins og Geir H. Haarde, þar sem H. stendur fyrir Hilmar.

Unicode og US-ASCII stafir nr. 46 eða `2E<sub>16</sub>` (`0x2E`) vísa til punkts.
Kristþyrnir

**Kristþyrnir** eða **jólaviður** (fræðiheiti: *Ilex aquifolium*) er tré eða runni af kristþyrnaætt, sem vex einkum í Evrópu og NV-Afríku en ræktað mun víðar. Það er sígrænt og getur orðið allt að 10 m að hæð. Blöðin eru leðurkennd og dökkgræn að ofan með hvassa þyrni á bylgjuðum jaðrinum. Blóm eru hvít og ilmandi, en berin dimmrauð og lítið eitt eitruð mönnum, valda t.d. uppköstum og niðurgangi sé þeirra neytt.

Tegundin hefur verið ræktuð á Íslandi og náð yfir 2 metra.

## Tenglar
*Kjarnaskógur.is - Kristþyrnir 
* ''Kristþyrnir, Ilex aquifolium''; grein í Morgunblaðinu 1988

## Heimild
George Pólya

**George Pólya** (13. desember  1887 – 7. september 1985) var ungverskur stærðfræðingur. Hann er sérstaklega þekktur fyrir þrautalausnir og kenndi kennurum hvernig hvetja mætti nemendur til að leysa þrautir og skipuleggja vinnu sína.

## Heimild
* Rökþrautir - kennsluleiðbeiningar
Lofnarblóm

**Lofnarblóm** eða **lavender** (fræðiheiti: *Lavandula*) er ættkvísl ilmblóma og lækningajurta af varablómaætt. Jurtirnar eru upprunnar við Miðjarðarhaf og eru notaðar til að búa til lofnarilmvatn.

## Tilvísun
Sæmundur fróði Sigfússon

**Sæmundur fróði Sigfússon** (1056 – 22. maí 1133) var goðorðsmaður og prestur í Odda á Rangárvöllum. Hann er hvað frægastur meðal almennings fyrir að hafa verið í Svartaskóla og fyrir að hafa klekkt á skrattanum oftar en einu sinni, og á t.d. samkvæmt þjóðsögum að hafa komið ríðandi frá meginlandi Evrópu á baki kölska sem var þá í selslíki.

Vegna lærdóms Sæmundar hefur það orð snemma farið af honum að hann væri fjölkunnugur og hafa orðið til ýmsar þjóðsögur um galdrakunnáttu hans og viðskipti við Kölska.

Hann stóð að lögtöku tíundar á Íslandi á árunum 1096 til 1097 ásamt Gissuri Ísleifssyni biskupi og Markúsi Skeggjasyni lögsögumanni og að hans ráði settu biskuparnir Þorlákur Runólfsson og Ketill Þorsteinsson kristnirétt hinn eldri 1123.

## Fjölskylduhagir
Faðir Sæmundar var Sigfús prestur í Odda, Loðmundarson, Svartssonar, Úlfssonar aurgoða. Úlfur var sonur Jörundar Hrafnssonar landnámsmanns á Svertingsstöðum, sonar Hrafns heimska Valgarðssonar. Móðir Sæmundar var Þórey dóttir Eyjólfs halta, sonar Guðmundar ríka Eyjólfssonar.

## Menntun
Oft er sagt að Sæmundur hafi verið fyrstur Íslendinga til að stunda nám í Frakklandi en þess ber að geta að á þessum tíma var landsvæðið sunnan við Saxland og austan við Rín oft kallað Franconia og má vera að hann hafi lært þar. Enginn eiginlegur háskóli var þó til í Evrópu á þessum tíma svo að Sæmundur hefur líklega stundað nám við klausturskóla eða á einhverju biskups- eða fræðasetri. Svo mikið er víst að hann fór ungur utan til náms og var þar lengi. Hann kom líklega heim einhverntíma á árunum 1076-1078.

Sæmundur settist að í Odda eftir heimkomuna, vígðist til prests og lét reisa kirkju helgaða heilögum Nikulási. Hann hélt skóla í Odda og var talinn einn lærðasti maður síns tíma. 

## Sagnaritun
Sæmundur fróði Sigfússon var fyrstur manna til þess að rita sögur Noregskonunga. Hann skrifaði og mörg önnur söguleg efni. Rit hans eru öll glötuð en líklega voru þau rituð á latínu. Þá var hann einnig einn ritbeiðenda að Íslendingabók Ara fróða og Ari bar bókina undir hann þegar hann var búinn að skrifa hana. Oddur Snorrason munkur vísar einnig í rit Sæmundar í Ólafs sögu Tryggvasonar og einnig er vísað í hann í Landnámabók. 

## Heimildir
* Sverrir Jakobsson. „Hvar var Svartiskóli sem Sæmundur fróði sótti?“. Vísindavefurinn 18.2.2002. http://visindavefur.is/?id=2122. (Skoðað 9.1.2011).
* 
* 

## Tenglar
* 
* ''Sæmundur fróði''; af Snerpu.is
* „Sæmundur fróði var aldrei í Sorbonne“; grein í Fálkanum 1962
Ópíum

**Ópíum** er deyfi- eða kvalastillandi lyf unnið úr ópíumvalmúa eða draumsóley. Ópíum inniheldur morfín og kódín.
Draumalandið (kvikmynd)

***Draumalandið*** er íslensk heimildarmynd sem byggð er á samnefndri bók Andra Snæs Magnússonar. Myndin fjallar um stóriðju á Íslandi og sér í lagi hina umdeildu Kárahnjúkavirkjun.

## Sjá einnig
* Alcoa
* Álver
* Impregilo
* Landsvirkjun
* Vatnsaflsvirkjun
* Kárahnjúkavirkjun

## Tenglar

* Heimasíða myndarinnar
* Sýnishorn af mbl.is
Græna byltingin (Reykjavík)

**Græna byltingin** var almennt heiti á framkvæmdaáætlun Reykjavíkur um umhverfi og útivist sem átti að gilda frá 1974 til 1983. Græna byltingin var sérstakt kosningamál Sjálfstæðismanna fyrir sveitarstjórnarkosningar 1974 og var hrint í framkvæmd þar sem þeir héldu meirihluta sínum. Græna byltingin gekk út á að rækta upp opin svæði í borginni, gera átak í hreinsun og frágangi á minni spildum inni í hverfunum og leggja hjólreiða- og gangbrautir. Nafnið var ekki sótt í grænu byltinguna sem gekk út á að auka matvælaframleiðslu í heiminum með þróun í landbúnaði heldur var vísun í svokallaða „svarta byltingu“ þegar vegir í borginni voru malbikaðir á 6. og 7. áratugnum. 

Sama ár og „græna byltingin“ hófst var hleypt af stokkunum „blárri byltingu“ með stofnun veiði- og fiskiræktarráðs Reykjavíkurborgar sem átti að efla lax- og silungsrækt í ám og vötnum sem borgin átti ítök í. Tilgangurinn var meðal annars að auka möguleika borgarbúa til að njóta veiði í þessum vötnum og útivistar við þau. Ráðið starfaði til 1983 þegar verkefni þess voru flutt til umhverfismálaráðs.

Hluti af hugmyndunum sem tengdust grænu byltingunni var bætt aðstaða fyrir sportbáta og var upphaflega gerð sú tillaga að hafa vélbátahöfn norðan megin við Geldinganes en seglbátahöfn sunnan megin. Þá var þegar lítil smábátahöfn í Elliðavogi sem var mjög gagnrýnd vegna nálægðar við ósa Elliðaáa. Ekkert varð af þessum fyrirætlunum, en 1978 samþykkti borgarstjórn smábátahöfn vestan megin í Elliðavogi þar sem félagið Snarfari kom sér upp aðstöðu.

Framkvæmdum sem kenndar voru við grænu byltinguna var ítarlega lýst í Morgunblaðinu. Flokkarnir í minnihluta gagnrýndu grænu byltinguna oft, meðal annars á þeim forsendum að hún stangaðist á við gildandi aðalskipulag, að þar hefði fátt komið til framkvæmda, að hún væri of dýr fyrir borgarsjóð og að grænu svæðin stæðu í vegi fyrir úthlutun atvinnuhúsnæðis til iðnfyrirtækja sem flyttust umvörpum til nágrannasveitarfélaga. Eins var áætlunin gagnrýnd fyrir að festa í sessi stór óbyggð svæði milli hverfa og vinna þannig gegn þéttingu byggðar.

Eftir sveitarstjórnarkosningar 1978 lentu Sjálfstæðismenn í minnihluta og hætt var að tala um grænu byltinguna. Sama ár kom út samnefnt lag á plötunni *Ísland* með Spilverki þjóðanna þar sem segir meðal annars: „Margar eru nefndirnar/en hvurnig er með efndirnar/sem sumir lofuðu sumum?“ sem endurómaði þá skoðun að minna hefði orðið úr grænu byltingunni en lofað hafði verið í upphafi.

Í aðdraganda sveitarstjórnarkosninganna 1982 sagði borgarstjóraefni Sjálfstæðismanna, Davíð Oddsson, að stefna flokksins í umhverfismálum væri óbreytt frá því sem áður hefði verið og þá kölluð „græna byltingin“.

## Tenglar
* Borgarstjórnarkosningar 1974 og „græna byltingin“ á skjaladagur.is
Humlar

**Humlar** eru blóm humaljurtarinnar og eru aðallega notaðir í bjórgerð til að gefa biturt bragð og til að vinna á móti skemmdum. Þar að auki gefa þeir bjórnum bragð og ilm sem minnir á blóm eða ávexti.
Fossárdalur (Berufirði)

**Fossárdalur** er dalur sem gengur upp af Berufirði. Dalurinn er prýddur háum hamraveggjum allt um kring. Dalurinn dregur nafn sitt af Fossá sem fellur út eftir í dalnum í fleiri en 30 fossum, mismunandi að stærð.

Árið 1703 varð aðeins eitt býli í dalnum, býlið Fossárdalur en nafninu var breytt eftir 1866 í Eyjólfsstaði. Frá miðri 19. öld hafa talist þrjár jarðir í dalnum en þær eru Eiríksstaðir, Eyjólfsstaðir og Víðines. Býlið Víðines var byggt upp úr beitarhúsum frá Eyjólfsstöðum um 1845. Árið 1910 fara Eiríksstaðir í eyði og árið 1944 fer Víðines í eyði.


Mynd:B%C3%A6jarsta%C3%B0_Gamli_V%C3%AD%C3%B0ines_kominn_%C3%AD_ey%C3%B0i.jpg | Rústir af bænum Víðinesi í forgrunni
Mynd:Víðines_bæjarstað.jpg | Rústir af bænum Víðinesi
Mynd:Minnisvarði um Reimar og Stefaníu í Víðinesi.jpg | Minnisvarði um síðustu ábúendur í Víðinesi Reimar og Stefaníu

Í dalnum er nú einn sveitabær sem heitir Fossárdalur en dalnum er skipt upp í þrjár jarðir. Það eru Eiríksstaðir eftir bæ sem að var syðramegin í dalnum, Eyjólfsstaðir eftir síðasta bæ sem fór í eyði þegar bændurnir byggðu sér nýtt íbúðarhús og kölluðu það Fossárdalsbæinn sem er um 600 m innar í dalnum heldur en Eyjólfsstaðir. Síðast er það svo Víðines sem að heitir eftir bæ sem fór í eyði árið 1944. Ummerki hafa fundist um allt að 14 býli í dalnum sem hafa verið fyrir Svarta dauða.

## Heimild
* Fossárvík í Berufirði : aðalskráning fornleifa á Eyjólfsstöðum og Eiríksstöðum og fornleifaskráning vegna deiliskipulagsreits við neðsta hluta Fossár
Charlotte's Web

**Charlotte's Web** getur átt við:
* *[[Vefur Karlottu|Vef Karlottu]]*, skáldsögu
* *[[Vefur Karlottu (kvikmynd frá 1973)|Vef Karlottu]]*, teiknimynd
* *[[Vefur Karlottu 2: Ævintýri Wilburs|Vef Karlottu 2: Ævintýri Wilburs]]*, framhaldsmynd í teiknimynd
Gosi (kvikmynd frá 1940)

***Gosi*** (enska: *Pinocchio*) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Productions. Myndin er byggir á samnefndri skáldsögu ítalska höfundarins Carlo Collodi. Myndin var frumsýnd þann 7. febrúar 1940.

Kvikmyndin var önnur kvikmynd Disney-kvikmyndaversins í fullri lengd. Leikstjórar myndarinnar voru þeir Ben Sharpsteen, Hamilton Luske, Norman Ferguson, T. Hee, Wilfred Jackson, Jack Kinney og Bill Roberts. Framleiðandinn var Walt Disney. Handritshöfundar voru Aurelius Battaglia, William Cottrell, Otto Englander, Erdman Penner, Joseph Sabo, Ted Sears og Webb Smith. Tónlistin í myndinni er eftir Leigh Harline og Ned Washington.

## Íslensk talsetning

### Aðrar raddir

### Lög í myndinni

## Tilvísanir


## Tengill
* 
*
Gosi

***Gosi*** (ítalska: *Pinocchio*) er skáldsaga eftir ítalska rithöfundinn Carlo Collodi. Á frummálinu var hún fyrst gefin út árið 1883. 

## Tengt efni
* Gosi (kvikmynd frá 1940)
Bambi

**Bambi** getur átt við:
* Bambi, íslenskt mannanafn
* **, austurríska skáldsögu
** *[[Bambi (kvikmynd)|Bambi]]*, Disney-kvikmynd sem byggir á skáldsögunni
*** *[[Bambi 2]]*, framhaldsmynd kvikmyndarinnar 
**** Bambi, aðalpersónuna í kvikmyndinni
Hestfjall (Árnessýslu)

**Hestfjall** er 371 metra hátt fjall í Grímsnesi í Árnessýslu. Það stendur við Hvítá á mótum Grímsnes- og Grafningshrepps og Skeiða- og Gnúpverjahrepps. Það er eitt af einkennisfjöllunum í miðri sýslunni. Norðan við fjallið er stöðuvatnið Hestvatn.

Hestfjall er eldfjall frá ísöld. Það hefur grágrýtisþekju ofan á bólstrabergi. Hæst er fjallið að norðanverðu þar sem heita Hesteyru.

Samkvæmt þjóðsögu liggja göng undir Hestfjall og í þeim felur sig skrímsli sem stundum sést úti í miðri Hvítá. Ef skrímsli þetta skríður burt úr göngum sínum fellur Hvítá um göngin og þornar þá farvegurinn fyrir neðan þau.
Hestfjall (Önundarfirði)

**Hestfjall** (einnig kallað **Hestur**) er 702 metra hátt fjall í botni Önundarfjarðar. Að fjallinu liggja tveir dalir; Korpudalur að norðan og Hestdalur að sunnan. Undir fjallinu er bærinn Hestur sem getið var í Gísla sögu Súrssonar (hét áður Undir Hesti).
Hestfjall (Borgarfirði)

**Hestfjall** er 221 metra hátt fjall í Andakíl og endinn á Skorradalshálsi milli Skorradals og Lundarreykjadal. Norðvesturhlíðin er mjög brött og í henni er einkennandi berggangur.
Hestfjall

**Hestfjall** getur átt við eftirfarandi:
* Hestfjall í Árnessýslu
* Hestfjall í Borgarfirði
* Hestfjall við Héðinsfjörð á Tröllaskaga
* Hestfjall í Önundarfirði
Manitoba

**Manitoba** er eitt af fylkjum Kanada. Höfuðborg Manitoba er Winnipeg og fólksfjöldi árið 2008 var 1.207.959.
## Landafræði og náttúrufar
Manitoba er 649.950 ferkílómetrar að stærð. Það á landamæri að Ontario í austri, Saskatchewan og Nunavut í norðri og bandarísku fylkjunum Norður-Dakóta og Minnesota í suðri. Suðurhluti Manitoba er hluti af Sléttunum miklu. Hudsonflói er í norðausturhluta fylkisins. Winnipegvatn er gríðarstórt vatn í miðju fylkisins. Baldy Mountain er hæsti punktur fylkisins, 832 metrar yfir sjávarmáli.
Um 12% ræktarlands Kanada eru í Manitoba.

Skógar þekja nærri helming fylkisins og helstu trjátegundir eru fura, greni, ösp, lerki og birki. Norður við Hudsonflóa er freðmýri. Ýmsar tegundir spendýra finnast í fylkinu, þ.á.m. elgir, önnur hjartardýr og úlfar. Ísbirnir lifa við strendur Hudsonflóa í Norður-Manitoba.
## Söguágrip
Frumbyggjar höfðu búið á svæðinu sem nú kallast Manitoba í árþúsundir. Á 17. öld komu Evrópubúar og hófu að versla með skinn. Hudsonflóafélagið (Hudson Bay Company) var mikilvirkt í þeirri verslun. Árið 1870 varð fylkið Manitoba til en áður hafði landsvæði þess tilheyrt svæðum eins og Rupertslandi og fylkinu Keewatin sem lagt var niður. 

Á síðari hluta 19. aldar og í byrjun 20. aldar fluttust Íslendingar búferlum til Manitoba og stofnuðu Nýja Ísland. Gimli var álitinn höfuðstaður þess.

## Samfélag
Um 90% fólksfjöldans búa í syðsta hluta fylkisins sem er að öðru leyti strjálbýlt. 

## Tenglar
* ''Kort af Manitoba'' (á hinni hlið þess eru ýmsar upplýsingar um Manitoba); birtist í Landnemanum 1892
* ''Íslendingadagurinn haldinn í 60. sinn í Manitoba''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949
* ''Manitoba í ljóðum vestur-íslenzkra skálda''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
* Íslendingar á leið til Kanada - mbl.is
*
Hestvatn

**Hestvatn** er 6 km² stórt stöðuvatn í Grímsnesi, norðan Hestfjalls. Það er allt að 60 metra djúpt og nær um 12 metra niður fyrir sjávarmál. Vatnið mun hafa myndast fyrir um 10.000 árum, þegar ísaldarjökullinn hörfaði, og eru sjávarsetlög á botni þess.

Afrennsli úr Hestvatni er um *Slauku*, sem áður hét Hestlækur, út í Hvítá. Þegar mikið er í Hvítá getur hún runnið í vatnið svo vatnsyfirborð þess hækkar.

Í Hestvatni er silungsveiði.
Andakíll

**Andakíll** kallast landsvæðið frá Hafnarskógi að Grímsá norðan Skarðsheiðar við sunnanverðan Borgarfjörð. Láglendi Andakíls er mýrlent með bröttum fjöllum ofar. Tveir dalir liggja að Andakíl; Skorradalur og Lundarreykjadalur. Um sveitina rennur svo laxveiðiáin Andakílsá en í henni er Andakílsárvirkjun sem tekin var í notkun árið 1947.

Nær Hvítá eru flæðiengjar og víða má sjá gamla sjávarbakka eftir hærri sjávarstöðu.

Andakíll tilheyrir í dag Borgarbyggð en var áður sér hreppur; Andakílshreppur. Í Andakíl er þéttbýlisstaðurinn Hvanneyri.

## Nafnið Andakíll
Andakíll og Andakílsá heita eftir öndunum sem Grímur háleyski sá þegar hann gekk fyrst upp með ánni.  Svo segir í Egils sögu: 
:*Grími hinum háleyska gaf hann bústað fyrir sunnan Borgarfjörð, þar er kallað var á Hvanneyri; þar skammt út frá skarst inn vík ein eigi mikil; fundu þeir þar andir margar og kölluðu Andakíl, en Andakílsá, er þar féll til sjóvar. Upp frá á þeirri til þeirrar ár, er kölluð var Grímsá, þar í milli átti Grímur land*. 

Andakílsá er vatnsmikil bergvatnsá sem á upptök sín í Skorradalsvatni og fellur til sjávar við ósa Hvítár við Borgarfjarðarbrú.  Kíll þýðir djúpur, lygn lækur sem líður hægt fram, en hefur einnig aukamerkingarnar síki, lón eða grasivaxin lægð með blautum jarðvegi í botni. 

Andakíll er líka nafn á vík sunnan við Hvanneyri.

## Tilvísanir
Gajukenningin

**Gajukenningin** (eða **gaiakenningin**) er sú kenning sem heldur því fram að lífverur jarðar stjórni efnasamsetningu lofthjúpsins, steinhvolfsins og vatnshvolfsins. Nafnið á kenningunni vísar til grísku gyðjunnar Gaju (Gaiu). Kenningin kom fyrst fram í skrifum James Lovelock árið 1979 sem fékk þessa hugmynd er hann starfaði við athuganir á reikistjörnum hjá NASA. Upphaflega var þetta óvísindaleg tilgáta en í seinni tíð hefur hún verið tekin alvarleg og reynt hefur verið að sannreyna hana með tilraunum.

## Tenglar
*
Hagall

**Hagall** er rún sem samsvarar nútíma h-i. Hagall er líka nafn á galdrastafi. 

:Hagall er kaldakorn 
:ok krapadrífa
:ok snáka sótt.
:grando hildingr. 

## Tenglar
* ''Hagall''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2003
Kumari

**Kumari** er lifandi gyðja í Nepal. Stúlka úr búddista-fjölskyldu af höfuðborgarsvæðinu, sem talin er vera endurholdgun á gyðjunni Taleju, er tekin í guðatölu eftir að hafa þreytt nokkur próf. Í kringum 4-5 ára aldur þurfa stúlkurnar að þreyta próf og þar má til dæmis nefna að vera óhræddar lokaðar einar inni í herbergi með öskrandi djöflum og hausum af dauðum dýrum. Stúlkurnar bera titilinn þar til að fyrstu blæðingum þeirra kemur en nafnið „kumari“ þýðir einfaldlega „hrein mey“.
Snjómaður

**Snjómaðurinn** (eða **snjómaðurinn ógurlegi**) er  goðsagnakennd vera. Sögur allt frá 15. öld herma að til sé loðin vera sem gengur upprétt í Himalayafjöllunum. Af heimamönnum er þessa vera kölluð *yeti*. Fjöldinn allur af leiðangrum hefur verið farinn til að annaðhvort sanna eða afsanna tilvist hans. Enn sem komið er hefur enginn getað komið með áþreifanlegar sannanir fyrir tilvist hans en goðsögnin lifir enn góðu lífi.
Katalónska húsið á Íslandi

**Katalónska húsið á Íslandi** var stofnað í Reykjavík á Íslandi þann 10. júlí 2008 og heitir á katalónsku Casal Català a Islàndia. Þann 18. nóvember 2008 var félagið viðurkennt opinberlega af katalónsku héraðsstjórninni sem katalónskt félag starfrækt erlendis.

## Stofnun
Félagið var stofnað af Xavier Rodríguez.  Hann skrifaði samþykktir félagsins og leituðu að stofnmeðlimum, bæði katalónskum og öðrum áhugamönnum um Katalóníu. Og með þessu var fyrsta Katalónska félagið stofnað á Íslandi.

## Tilgangur
Aðal tilgangur félagsins er að kynna bæði tungumál og menningu Katalóníu á Íslandi. En frá stofnun félagsins hefur helsta markmið þess verið að Katalónar og aðrir áhugamenn um Katalóníu á Íslandi hittist og njóti katalónskrar menningar og samskipta hvert við annað.

## Félagar
Nú eru 19 félagar skráðir í félagið og eru það bæði Katalónar, Íslendingar og fólk frá öðrum héruðum Spánar. Katalónska húsið er opið fólki frá öllum menningarheimum, trúarbrögðum og þjóðernum.
Svart púður

**Svart púður** er sprengiefni, fyrrum notað sem byssupúður í framhlaðninga og fallbyssur, búið til úr blöndu af saltpétri, viðarkolum og brennisteini í eftirfarandi hlutföllum:

* saltpétur 75%
* viðarkol 15%
* brennisteinn 10%
 
Brunahraði fer einkum eftir kornastærð, hlutföllum og gerð viðarkola. Reyklaust púður hefur tekið við af svartpúðri, sem drifefni fyrir skotvopn.
Eldflauganammi

**Eldflauganammi** (enska: *rocket candy* eða *r candy*) er efni sem er notað fyrir minni eldflaugar til þess að skjóta þeim á loft. Eldflauganammi er drifefni úr saltpétri, sykri, sírópi, vatni og er það soðið saman í potti í tvo klukkutíma.
Evhemerismi á miðöldum

**Miðalda-evhemerismi** er útfærsla af klassískum evhemerisma.  

Þegar kristin trú varð hin ríkjandi trú á norðurlöndum fékk hin norræna kirkja að halda áfram því verki sem hófst í Rómaveldi hinu forna. Í krstinni trú eru skilin skýr á milli trúarbragðanna og iðkunar þeirra annars vegar og galdra hins vegar. Þetta eru skil sem ekki eru til staðar í heiðni. Þessi rétttrúnaðarsýn kirkjunnar á heiðin trúarbrögð er það sem að innan rannsóknarsögunnar kallast evhemerismi. 

Hin miðalda kristna kirkja skýrði heiðin trúarbrögð út frá þessari kenningu. Kenningin inniheldur í raun tvær ólíkar útskýringar á heiðnum trúarbrögðum sem í þessari kristnu miðalda útgáfu hafa hér runnið saman í eina. 

Í fyrsta lagi er litið á guðina sem raunverulegar manneskjur. Manneskjur sem að annaðhvort sjálfar hafa gefið sig út fyrir að vera guðir í lifanda lífi og krafist þess að vera tilbeðnir sem slíkir eða þá að tilbeiðsla þeirra hefur hafist eftir dauða þeirra. Oft er talið að þetta hafi verið þekktir menn í sínu samfélgi, til dæmis kóngar eða stríðshetjur. Til tilbeiðslunar heyrði að gera styttur af þessum guðum sínum. 

Í öðru lagi hljóta þessar manneskjur að hafa verið í sambandi við djöfla til að öðlast þann mátt sem til krefst til að láta tilbiðja sig sem guð. 

Þessar tvær útskýringar á heiðnum trúarbrögðum renna saman í eitt í evhemerisma miðalda á efirfarandi hátt: Þegar manneskjan dó sem að tilbeðin var sem guð í lifnda lífi, tók djöfulinn sem hún hafði gert samning við sér bólfestu í styttunni sem að tilbeiðendur hennar höfðu gert af henni. Á þennan hátt fór fólk að tilbiðja djöfla þegar það ætlaði að tilbiðja látna forfeður eða konunga.  

Þetta var útskýring miðalda kirkjunnar á heiðni og vitaskuld var hún heimfærð á hina norrænu guði. Samkvæmt evhemerisma miðalda eru heiðnu guðirnir því djöflar og trúin á þá þar með villutrú.

## Heimildir
* Holtsmark, Anne, *Studier í Snorres mytologi*, Universitetsforlaget, (Oslo 1964).
* Sawyer, Birgit, Sawyer, Peter, *Medieval Scandinavia From conversion to reformation, c.a. 800-1500*, The nordic series volume 17, University of Minnesota press (Minneapolis 1993).
Evhemerismi

**Evhemerismi** er sú kenning að goðsagnir eigi sér rætur í sögulegum atburðum. Kenningin er nefnd eftir gríska rithöfundinum Evhemerosi sem var uppi seint á 4. öld f.Kr. Dæmi um evhemerisma er þegar sagt er að æsir hafi verið „menn frá Asíu". 

## Tengt efni
* Evhemerismi á miðöldum
* Pródíkos
* Xenófanes
Hörgulsjúkdómur

**Hörgulsjúkdómar** (eða **hörgulkvillar**) (fræðiheiti: *avitaminosis*) eru þeir sjúkdómar nefndir einu nafni sem orsakast af skorti á næringarefnum (vítamínskorti). Hörgulsjúkdómar stafa oftast af langvarandi neyslu á fæði sem inniheldur of lítið af einu eða fleiri næringarefnum. Dæmi: skyrbjúgur (C-vítamínskortur). Fyrrum voru hörgulsjúkdómar oft greindir sem smitsjúkdómar. 

Af skýrslum frá þróunarríkjum má ráða að tugir milljóna manna deyi ár hvert af hungri og hörgulsjúkdómum og vegna ófullnægjandi læknisþjónustu.
Gossprunga

**Gossprunga**, **sprungurein** eða **sprungusveimur** er eldstöð þar sem hópur af litlum sprungum koma allar út frá sömu móðurkvikunni og liggja í tvær áttir.

## Tilvísanir
Eldstöðvakerfi

**Eldstöðvakerfi** er sprungurein með gossprungum, siggengjum og sigdölum og oftast með megineldstöð um miðbikið, sem þiggur kviku frá sömu kvikuuppsprettu.

Ef eldvirkni, sprungur, brotalínur, siggengi, og sigdalir á gosbeltunum eru skoðuð í samhengi kemur í ljós að þau mynda aflöngu belti sem raða sér eftir skástígu kerfi eftir gosbeltunum. Þessi aflöngu belti hafa verið nefnd sprungureinar. 

Í miðju sprungureina virðist virknin vera mest og hafa í mörgum þeirra hlaðist upp mikil eldfjöll. Slík eldfjöll eru nefnd megineldstöð og undir þeim eru svokölluð  kvikuhólf.
 
Askja getur myndast í kjölfar mikils sprengigoss þar sem þakið yfir kvikuhólfinu brestur og hringlaga landsig verður í megineldstöðinni.  
Fyrst myndast sprungurein, síðan kvikuhólf, megineldstöð. 

Ísland sem eldstöðvasvæði inniheldur u.þ.b. 30 eldstöðvarkerfin og er talið vera eitt af því stærsta eldstöðvasvæði í heiminum. Aðalástæðan fyrir því er möttulstrókurinn sem kemur upp undir Vatnajökli.