open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vésteinn Hafsteinsson

**Vésteinn Hafsteinsson** (fæddur 12. desember 1960 á Selfossi) er fyrrum frjálsíþróttamaður og núverandi frjálsíþróttaþjálfari. Hann keppti í kringlukasti á alþjóðamótum frá 1983-1996 og náði hæst 11. sæti.

Vésteinn var valinn þjálfari ársins í Svíþjóð en íþróttamennirnir Daniel Ståhl og Simon Pettersson sem náðu gulli og silfri á Ólympíuleikunum í Tókýó 2021 æfðu undir Vésteini.
Varðskipið Óðinn (1960)

**Varðskipið ''Óðinn*** er fyrrum varðskip sem þjónaði [[Landhelgisgæsla Íslands|Landhelgisgæslu Íslands]] frá 1960 til 2006. Það var þriðja skip landshelgisgæslunar til að bera nafnið. Skipið er í dag [[safnskip]] og staðsett í [[Reykjavíkurhöfn]].

Skipið var sjósett árið 1959 og tekið í notkun af Landhelgisgæslunni í janúar 1960. Sem varðskip þjónaði það í öllum þremur [[Þorskastríðin|Þorskastríðunum]] á milli Íslands og [[Bretland|Bretlands]]. Skipið reyndist einnig vel sem björgunarskip en það dró í kringum 200 skip til lands eða í landvar í kjölfar bilana, eldsvoða eða veiðarfæra í skrúfu. Einnig dró *Óðinn* fjórtán sinnum skip úr strandi. Þrisvar sinnum bjargaði það áhöfnum strandaðra skipa, meðal annars af [[Notts County (skip)|*Notts County*]], og tvisvar bjargaði það áhöfnum sökkvandi skipa.

==Safnskip==
Árið 2008 var skipið gefið Hollvinasamtökum Óðins og fært á [[Sjóminjasafn Reykjavíkur]]. Árið 2014 hófst vinna við að koma skipinu í sjófært ástand og árið 2020 sigldi skipuð úr [[Reykjavíkurhöfn]] í fyrsta sinn í meira en áratug. Árið 2022 fékk skipið aftur haffærisskírteini.

Þann 11. júní 2022, sigldi skipið með [[Guðni Th. Jóhannesson|Guðna Th. Jóhannesson]], forseta Íslands, og [[Suzuki Ryotaro]], [[Sendiráð Japans á Íslandi|sendiherra Japans á Íslandi]], til [[Grindavík|Grindavíkur]] í tilefni [[Sjómannadagurinn|Sjómannadagsins]].

==Á hvíta tjaldinu==
*Óðinn*, ásamt [[Varðskipið Týr (1975)|*Tý'']], voru notaðir sem sviðsmynd í kvikmyndinni Flags of Our Fathers, sem leikstýrt var af Clint Eastwood, þegar hún var tekin upp á Íslandi sumarið 2005.
## Heimildir
Óskar Þór Axelsson

**Óskar Þór Axelsson** (f. 28. júní 1973) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Fyrsta kvikmynd Óskars í fullri lengd er *[[Svartur á leik]]* (2012) sem er byggð á samnefndri skáldsögu eftir Stefán Mána. Önnur kvikmynd Óskars, *[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]* (2017), er byggð á samnefndri skáldsögu eftir Yrsu Sigurðardóttur. Óskar hefur einnig leikstýrt sjónvarpsþáttum, 5 þáttum af Ófærð og fyrstu þáttaröðinni um glæfrakvendið Stellu Blómkvist.

## Kvikmyndir

* *Nylon* (2004) (Stuttmynd)
* *Traveler* (2005) (Stuttmynd)
* *Misty Mountain* (2006) (Stuttmynd)
* *[[Svartur á leik]]* (2012)
* *[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]* (2017)

## Tenglar
*
Jonathan Stroud

**Jonathan Anthony Stroud** (fæddur 27. október 1970) er enskur rithöfundur sem hefur aðallega skrifað fyrir unga lesendur innan bókmenntagreinarinnar fantasíur. Hann er þekktastur fyrir ungmennabókaflokkinn *Bartimaeus*  og *Lockwood &amp; Co.* sem er ætlaður lesendum frá 8 til 12 ára. Verk hans gerast oftast í ímynduðum heimi í London. Þær hafa hlotið athygli fyrir háðsádeilu sína og notkun töfra til að endurspegla þemu stéttabaráttu. Fyrir *Bartimaeus* bókaflokkinn var Jonathan veitt verðlaunin  Grand Prix de l'Imaginaire og Mythopoeic Fantasy Awards. Verk Jonathans hafa einnig verið tilnefnd hjá American Library Association (ALA ) fyrir bækur fyrir börn og ungt fólk. Árið 2020 tilkynnti Netflix að sjónvarpssería byggð á *Lockwood & Co.* væri í bígerð, en tökur hófust í júlí 2021.

## Æviágrip
Jonathan Stroud fæddist árið 1970 í Bedford á Englandi. Hann byrjaði að skrifa mjög ungur.  Jonathan ólst upp í St Albans og þar gekk hann í Wheatfields Junior School og síðar St Albans Boys' School .  Sem ungur drengur naut hann þess að lesa bækur, teikna myndir og skrifa sögur. Hann rekur dálæti sitt á lestri og skrifum til þess að hann glímdi við alvarleg veikindi á aldrinum sjö til níu ára. Bóklesturinn lyfti honum upp í veikindunum og kom í veg fyrir að honum leiddist á sjúkrahúsinu.  Eftir að hann lauk námi í enskum bókmenntum við háskólann í York starfaði hann sem ritstjóri hjá Walker Books útgáfunni í London. Á tíunda áratugnum byrjaði hann að gefa út eigin verk og lesendur voru fljótir að fá ástfengi á honum.

Meðal verka hans er  *Bartímeus-þríleikurinn*, sem hefur hlotið athygli fyrir ádeilu sína og notkun töfra til að kanna þemu stéttabaráttunnar. Með því að segja söguna frá sjónarhóli Bartímeusar, sem er kaldhæðinn og örlítið sjálfhverfur töfraandi, skoðar Stroud staðalmyndir töframanna og þrælaanda.   Bækur í þessum flokki eru*Verndargripurinn frá Samarkand*, *Auga* Gólems, *Ptolemy's Gate* og forleikurinn *The Ring of Solomon.* Þríleikurinn um Bartímeus hefur verið gefinn út víða um heim.

Árið 2013 kom *Lockwood &amp;amp; Co.: The Screaming Staircase* út og hlaut lof gagnrýnenda, þar sem Rick Riordan kallaði Stroud „snilling“.  Önnur bókin, *The Whispering Skull*, kom út í september 2014. Þriðja skáldsagan, sem ber titilinn *The Hollow Boy*, var tilkynnt í keppni á vegum Stroud, þar sem lesendur voru beðnir um að senda inn hugmynd um draug sem væri persóna í þriðju sögunni.  Fjórða bókin, *The Creeping Shadow*, kom út árið 2016 og síðasta bókin í seríunni, *The Empty Grave*, kom út árið 2017. 

Seint á árinu 2020 tilkynnti Netflix *að Lockwood &amp;amp; Co.* bókaflokkur Jonathans Strouds yrði gerð að sjónvarpsþætti framleidd af Nira Park, Rachael Prior og Joe Cornish .  Tökur hófust í júlí 2021 í London. 

Jonathan Stroud býr í St Albans, Hertfordshire, með þremur börnum sínum og eiginkonu sinni Ginu,  sem myndlýsir barnabækur. 

### Önnur verk
God Defend New Zealand

**God Defend New Zealand** (*Guð Vernda Nýja-Sjáland*) er þjóðsöngur Nýja-Sjálands. Frá því á tíunda áratugnum hefur verið hefð fyrir því að syngja fyrsta versið af bæði ensku og maórísku útgáfum lagsins. 

## Textar (enska og maórí)

E Ihowā Atua,
O ngā iwi mātou rā
Āta whakarangona;
Me aroha noa
Kia hua ko te pai;
Kia tau tō atawhai;
Manaakitia mai
Aotearoa
 
God of Nations at Thy feet,
In the bonds of love we meet,
Hear our voices, we entreat,
God defend our free land.
Guard Pacific's triple star
From the shafts of strife and war,
Make her praises heard afar,
God defend New Zealand.


## Íslensk þýðing

Ó Drottinn Guð,
Yfir allt fólk
Hlusta á okkur,
Taka hönd um okkur,
Líða hitt góðir blómstraðu,
Líða þínir blessanir flæði;
Verndaðu
Nýja-Sjáland
 
Þjóð guð, við tímabil fet,
Í ástar böndin mætast við,
Heyrir okkar raddir, við biðja
Guð vernda okkar frjálst land.
Vörður Kyrrahafs þreföld stjarna,
Frá deilur og stríðs skaft,
Gerir hennar hrós heyrða sítt í burtu,
Guð vernda Nýja-Sjáland.
Örn Marinó Arnarson

**Örn Marinó Arnarson** (f. 16. október 1967) er íslenskur kvikmyndagerðarmaður og kvikmyndaleikstjóri. Helsti samstarfsmaður Arnar er Þorkell S. Harðarson og saman mynda þeir tvíeykið *Markelsbræður*. Fyrsta kvikmynd Arnar í fullri lengd var gamanmyndin *[[Síðasta veiðiferðin]]* (2020) sem var mest sótta íslenska kvikmyndin í kvikmyndahúsum það árið.

## Heimildarmyndir og stutmyndir

* *Ham: Lifandi dauðir* (2001) (Heimildarmynd)
* *Fullt hús* (2003) (Stuttmynd)
* *Pönkið og Fræbbblarnir* (2004) (Heimildarmynd)
* *Vín hússins* (2004) (Heimildarmynd)
* *Fálkasaga* (2010) (Heimildarmynd)
* *Lónbúinn - Kraftaverkasaga* (2012) (Heimildarmynd)
* *Trend Beacons* (2014) (Heimildarmynd)
* *Popp- og rokksaga Íslands* (2015) (Heimildarmynd)
* *Nýjar hendur - Innan seilingar* (2018) (Heimildarmynd)
* *Stolin list* (2019) (Heimildarmynd)

## Leiknar kvikmyndir ásamt Þorkeli S. Harðarsyni

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Marteinn Þórsson

**Marteinn Steinar Þórsson** (f. 16. október 1967) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri, handristhöfundur, klippari, kvikmyndatökumaður og framleiðandi. Hann var tilnefndur til Grand Jury Prize á kvikmyndahátíðinni Sundance Film Festival fyrir frumraun sína, One Point O (í Bandaríkjunum: Paranoia, 1.0), ásamt meðleikstjóra sínum Jeff Renfroe. Síðan þá hefur hann gert kvikmyndirnar Rokland (2011), XL (2013) og Þorpið í bakgarðinum (2021) ásamt stuttmyndum og sjónvarpsþáttaseríunni Pabbahelgar (2019), þar sem hann var leikstjóri með Nönnu Kristínu Magnúsdóttur. Hann hefur verið tilfnefndur til fjölda Eddu verðlauna sem og verðlauna á erlendum kvikmyndahátíðum.

## Kvikmyndir

* *Leitin að Bogomil Font* (1993) (Heimildarmynd)
* *[[One Point O]]* (2004)
* *Prómill* (2010) (Stuttmynd)
* *[[Rokland]]* (2011)
* *[[XL (kvikmynd)|XL]]* (2013)
* *Skál fyrir heimsendi* (2014) (Stuttmynd)
* *[[Þorpið í bakgarðinum]]* (2021)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Anton Sigurðsson

**Anton Ingi Sigurðsson** (f. 31. ágúst 1987) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur

## Kvikmyndir

* *[[Grafir & bein]]* (2014)
* *[[Grimmd]]* (2016)
* *[[Fulli vasar]]* (2018)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Þursabit (hljómplata)

***Þursabit*** er önnur breiðskífa Þursaflokksins.

## Lagalisti

## Meðlimir
*Egill Ólafsson - Söngur & Hljómborð
*Þórður Árnason - Gítar & söngur
*Tómas Tómasson - Bassi, hljómborð & söngur
*Karl Sighvatsson - Hljómborð, orgel & bakraddir
*Ásgeir Óskarsson - Trommur & bakraddir
*Rúnar Vilbergsson - Fagott

## Heimildir
* 
*
Ari Alexander Ergis Magnússon

**Ari Alexander Ergis Magnússon** (f. 30. mars 1968) er íslenskur myndlistamaður, kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Ari útskrifaðist með B.F.A.-gráðu í myndlist frá listaháskólanum *Paris College of Art* (þá *Parsons Paris School of Design*) í París í Frakkland árið 1996. Í kvikmyndum hefur Ari aðallega einbeitt sér að gerð heimildarmynda en árið 2018 kom út hans fyrsta kvikmynd í fullri lengd, *[[Undir halastjörnu]]*.

## Kvikmyndir

* *ERRÓ - norður -suður- austur- vestur* (2000) (Heimildarmynd)
* *Möhöguleikar* (2002) (Heimildarmynd)
* *[[Gargandi snilld]]* (2005) (Heimildarmynd)
* *She Talks Icelandic* (2006) (Stuttmynd)
* *Syndir feðranna* (2007) (Heimildarmynd)
* *Orðið tónlist: Jórunn Viðar* (2008) (Heimildarmynd)
* *Orðið tónlist: Magnús Blöndal Jóhannsson* (2009) (Heimildarmynd)
* *Imagine Peace* (2010) (Heimildarmynd)
* *Lítill geimfari* (2011) (Stuttmynd)
* *Aumingja Ísland: Sturlungaöld um aldir alda* (2016) (Heimildarmynd)
* *[[Undir halastjörnu]]* (2018)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Billie Holiday

**Billie Holiday** (fædd **Eleanora Fagan**; 7. apríl, 1915 – 17. júlí, 1959) var bandarísk djass- og swing-söngkona sem hafði mikil áhrif á djasstónlist á 20. öld. Vinur hennar og samstarfsfélagi, saxófónleikarinn Lester Young hóf að kalla hana **Lady Day** sem festist við hana. Hún skapaði sérstakan söngstíl með óhefðbundnum frösum og takti og varð þekkt fyrir einstaka raddbeitingu og spunahæfileika.

Holiday átti erfiða æsku og hóf feril sinn sem næturklúbbasöngkona í Harlem í New York-borg. Þar uppgötvaði framleiðandinn John Hammond hana og hún gerði útgáfusamning við Brunswick Records árið 1935. Samstarf hennar við Teddy Wilson gat af sér smellinn „What a Little Moonlight Can Do“ sem varð brátt sígilt djasslag. Á 4. og 5. áratug 20. aldar gaf hún út fjölda metsöluplatna hjá Columbia Records og Decca Records meðal annarra. Seint á 5. áratugnum lenti hún ítrekað í kasti við lögin vegna eiturlyfjafíknar. Hún sat í fangelsi um stutt skeið en sneri aftur með metsölutónleika í Carnegie Hall.

Síðustu ár hennar kom hún fram á fjölda tónleika sem seldust upp, en vegna breytinga á rödd hennar fengu plötur hennar blendin viðbrögð, þótt þær seldust vel. Síðasta breiðskífa hennar, *[[Lady in Satin]]*, kom út árið 1958. Holiday lést úr skorpulifur aðeins 44 ára að aldri.

Billie Holiday hlaut fjögur Grammýverðlaun eftir andlát sitt fyrir bestu sögulegu hljómplötuna. Hún hefur verið skráð í Frægðarhöll Grammýverðlaunanna og Frægðarhöll ryþmablússins. Auk þess var hún líka skráð í Frægðarhöll rokksins en ekki sem rokksöngkona, heldur djasssöngkona. Á vef þeirra stendur að Billie Holiday hafi breytt djassinum til frambúðar. Ævi hennar hefur verið gerð skil í nokkrum kvikmyndum. Nýjasta myndin er *[[The United States vs. Billie Holiday]]* frá 2021.

## Tilvísanir
1967 Danmörk á móti Íslandi

**1967 Danmörk á móti Íslandi** var leikur á milli karlalandsliða Danmerkur og Íslendinga í fótbolta í vináttulandsleik á Parken-leikvangi í Kaupmannahöfn, 23. ágúst 1967. Leikurinn er þekktur fyrir að vera mesta tap karlalandsliðs Íslands.

## Liðin
Ginkgo

***Ginkgo*** er ættkvísl óvenjulegra fræplantna. Þær voru eitt sinn (Júra og Krítartíma) algengar um allan heim. Einungis ein tegund er nú til, og munaði mjög litlu að hún dæi út líka.

## Tilvísanir
Eleni Foureira

**Eleni Foureira** (gríska: Ελένη Φουρέιρα; f. 7. mars 1987 sem **Entela Fureraj**) er grísk söngkona og dansari. Hún byrjaði ferilinn sinn sem meðlimur í gríska tónlistarhópnum *Mystique*, áður en hún hóf ferilinn sinn sem söngvari eftir að hópnum var leyst upp árið 2009.

Hún tók þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva fyrir Kýpur árið 2018 með laginu „Fuego“. Þar endaði hún í öðru sæti með 436 stig sem er besti árangur Kýpur í keppninni.

## Breiðskífur

* *Eleni Foureira* (2010)
* *Ti Poniro Mou Zitas* (2012)
* *Anemos Agapis* (2014)
* *Vasilissa* (2017)
Tannhjól

**Tannhjól** er hjól með skörðum og tönnum til að grípa í annað tannhjól, keðju eða tannstöng í tækjasamstæðu. Gírar eru gerðir úr tannhjólum af mismunandi stærðum eru notaðir til að breyta átakinu sem þarf til að snúa hjóli. Drif í vélum eru gerð úr tannhjólum og keðjum fyrir aflflutning. Drif í reiðhjólum eru algengt dæmi um slíkan búnað. Sum farartæki með beltadrif eru með tannhjól sem snúa stífu belti.
Ólöf Birna Torfadóttir

**Ólöf Birna Torfadóttir** (f. 13. september 1990) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri. Ólöf útskrifaðist af handrits- og leikstjórnarbraut Kvikmyndaskóla Íslands árið 2016. Fyrsta kvikmynd Ólafar í fullri lengd er *[[Hvernig á að vera klassa drusla]]* (2021). Ólöf stofnaði framleiðslufyrirtækið *MyrkvaMyndir* árið 2019.

## Kvikmyndir

* *Gæs* (2015) (Stuttmynd)
* *Emilía í Æviskógi* (2015) (Stuttmynd)
* *Porta* (2015) (Stuttmynd)
* *Byrði sögunnar* (2015) (Heimildarmynd, stuttmynd)
* *Stefanía* (2016) (Stuttmynd)
* *Síðasta sumar* (2016) (Stuttmynd)
* *Millenium lausnir* (2017) (Stuttmynd)
* *Litte rock* (2018) (Stuttmynd)
* *Klofin* (2018) (Stuttmynd)
* *Everything Nice* (2019) (Stuttmynd)
* *[[Hvernig á að vera klassa drusla]]* (2021)
* *Topp 10 möst* (2024)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Hvernig á að vera klassa drusla

***Hvernig á að vera klassa drusla*** er íslensk kvikmynd frá árinu 2021 eftir Ólöfu Birnu Torfadóttur.

## Leikarar

* Ásta Júlía Elíasdóttir
* Ylfa Marín Haraldsdóttir
* Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir
* Þorsteinn Bachmann
* Ólafía Hrönn Jónsdóttir

## Heimildir


## Tenglar

*
Ásthildur Kjartansdóttir

**Ásthildur Kjartansdóttir** (f. 5. október 1950) er íslenskur leikstjóri og handritshöfundur. Fyrsta kvikmynd Ásthildar í fullri lengd, *[[Tryggð]]* (2019), er byggð á skáldsögunni *Tryggðarpantur* eftir Auði Jónsdóttur.

## Kvikmyndir

* *Seppi* (1992) (Stuttmynd)
* *Draumur um draum* (1996) (Heimildarmynd)
* *Palli var einn í heiminum* (1997) (Stuttmynd)
* *Noi, Pam og mennirnir þeirra* (2002) (Heimildarmynd)
* *Róska* (2005) (Heimildarmynd)
* *Þetta kalla ég dans* (2009) (Heimildarmynd)
* *Brynhildur og Kjartan* (2012) (Stuttmynd)
* *[[Tryggð]]* (2019)
* *Ekki einleikið* (2019) (Heimildarmynd)
* Fjallið (2025)  

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Tryggð

***Tryggð*** er íslensk kvikmynd frá 2019 eftir Ásthildi Kjartansdóttur. Myndin er byggð á skáldsögunni *Tryggðarpantur* eftir Auði Jónsdóttur.

## Leikarar

* Elma Lísa Gunnarsdóttir sem Gísella
* Enid Mbabazi sem Abeba
* Raffaella Brizuela Sigurðardóttir sem Maria
* Claire Harpa Kristinsdóttir
* Valur Freyr Einarsson
* Theódór Júlíusson
* Sveinn Ólafur Gunnarsson
* Sólveig Guðmundsdóttir
* Nanna Kristín Magnúsdóttir
* Georg Leite

## Tilvísarnir


## Tenglar

*
Volaða land

***Volaða land*** er kvikmynd eftir Hlyn Pálmason frá árinu 2022. Titill myndarinnar vísar í samnefnt ljóð eftir Matthías Jochumsson.

*Volaða land* er saga af metnaði, trú, fjölskyldu og hefnd undir lok 19. aldar. Danskur prestur ferðast til Íslands með það verkefni að reisa kirkju og ljósmynda fólkið í harðneskjulegri náttúrunni. Presturinn afvegaleiðist er áhugi hans eykst á ungri konu í þorpinu og hrindir það af stað villimannslegum deilum.

## Leikarar

* Elliott Crosset Hove
* Ingvar E. Sigurðsson

## Heimildir


## Tenglar

*
Northern Comfort (kvikmynd)

***Northern Comfort*** er gamanmynd eftir Hafstein Gunnar Sigurðsson frá 2023. Myndin var tekin upp árið 2020 en útgáfu seinkaði vegna Covid-19 faraldursins. Ásamt leikstjóranum skrifuðu Halldór Laxness Halldórsson og Tobias Munthe handritið. Myndin fjallar um fólk með flughræðslu sem er veðurteppt á Íslandi.

Meðal aðalleikara eru Timothy Spall, Lydia Leonard, Björn Hlynur Haraldsson og Sverrir Guðnason.

## Heimildir


## Tenglar

*
Víkingavatn

**Víkingavatn** er grunntstöðuvatn í norðausturhluta landsins, milli Húsavíkur og Ásbyrgis . Víkingavatn er einnig kallað Litla-Mývatn vegna mikils fjölda andategunda og annarra fugla sem þar verpa. Víkingavatn er 2,4 km² að flatarmáli. Það er aðeins 4 m yfir sjávarmáli. Víkingavatn var áður bújörð og var upphaflega í eigu bónda sem hét Víkingur.

## Heimildir
Clara Schumann

**Clara Josephine Schumann** (fædd **Wieck**; 13. september 1819 – 20. maí 1896) var þýskur píanóleikari, tónskáld og píanókennari. Hún var einn þekktasti píanóleikari rómantíska tímabilsins og átti yfir 60 ára feril þar sem hún fékkst við breitt svið verka, frá verkum sem sýndu framúrskarandi fingrafimi að alvarlegri tónverkum. Hún samdi einleiksverk fyrir píanó, píanókonsert (ópus 7), kammertónlist, kórverk og sönglög.

Hún ólst upp í Leipzig þar sem faðir hennar, Friedrich Wieck, var píanóleikari og kennari og móðir hennar, Mariane Bargiel, var píanóleikari, söngkona og píanókennari. Hún var undrabarn sem hlaut þjálfun hjá föður sínum og hóf að koma fram opinberlega frá 11 ára aldri. Hún hélt vel sótta tónleika í París og Vín, meðal annars. Hún giftist tónskáldinu Robert Schumann og átti með honum átta börn. Þau voru nánir vinir Johannes Brahms sem þau hvöttu áfram í tónsmíðum. Clara frumflutti mörg af verkum Brahms og eiginmanns síns opinberlega.

Eftir lát Roberts Schumann hélt hún áfram tónleikum í Evrópu í áratugi, oft með fiðluleikaranum Joseph Joachim og öðru kammertónlistarfólki. Frá 1878 var hún píanókennari Hoch-tónlistarskólans í Frankfurt, þar sem nemendur sóttu til hennar alls staðar að úr heiminum. Hún sá um útgáfu verka Roberts Schumann. Hún lést í Frankfurt, en var grafin í Bonn við hlið eiginmanns síns.

Nokkrar kvikmyndir hafa verið gerðar um ævi Clöru Schumann, allt frá þýsku myndinni *[[Träumerei]]* frá 1944. *[[Geliebte Clara]]* eftir Helmu Sanders-Brahms kom út árið 2008. Mynd hennar, byggð á steinþrykksmynd eftir Anders Staub frá 1835, var á 100 marka seðlinum milli 1989 og 2002. Áhugi á verkum hennar fór vaxandi frá lokum 20. aldar og á 200 ára afmæli hennar árið 2019 komu út nokkrar bækur um hana.
Ginkgoales

***Ginkgoales*** er ættbálkur fræplantna. Einungis ein tegund af einni ættkvísl er nú til, og munaði mjög litlu að hún dæi út líka. Blaðgerð ættbálksins virðist hafa verið óbreytt síðan á miðlífsöld. Útbreiðslan var mjög víð, en á Permtímabilinu voru öll meginlöndin saman í einni heimsálfu: Pangeu.

Musteristrjáabálkur greindist frá köngulpálmum á kolatímabilinu.

## Myndir af steingervingum

 

File:Ginkgo biloba leaf 01.jpg|Blað af musteristré, 6.7&nbsp;cm langt með ummerki um nag skordýra. "Klondike Mountain Formation"  Washingtonríki, Bandaríkjunum, Eósen, Ypresíum, 49 milljón ára gamalt

File:Sphenobaiera digitata.jpg| Blað af Sphenobaiera digitata. Perm

File:Ginkgo biloba MacAbee BC.jpg|*Ginkgo biloba*, steingerft blað frá Eósen í "Tranquille Shale" í MacAbee, Bresku Kólumbíu, Kanada

File:Ginkgo huttoni.jpg|Steingervingur af *Ginkgo huttoni*. 

File:Ginkgo huttoni 1.jpg|Steingervingur af *[[Ginkgoites]] huttoni*

## Tilvísanir
Eyrún Ósk Jónsdóttir

**Eyrún Ósk Jónsdóttir** (f. 21. september 1981) er íslenskt skáld, rithöfundur, leikstjóri. Eyrún útskrifaðist með BA-gráðu í evrópskri leiklist og handritagerð frá Rose Bruford-háskóla (*Rose Bruford College*) í London á Englandi árið 2005. Árið 2007 lauk hún meistaragráðu í fjölmiðlun og þróunarfræðum frá Winchester-háskóla (*Winchester University*) á Englandi. 
Árið 2016 fékk Eyrún Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar fyrir ljóðabókina *Góðfúslegt leyfi til sígarettukaupa*. Árið 2011 kom út kvikmyndin  eftir samnefndri bók Eyrúnar og Helga Sverrissonar en þau leikstýrðu myndinni í sameiningu.

## Ritaskrá og önnur verk

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Gagga Jónsdóttir

**Rannveig Jónsdóttir** (f. 11. september 1978), einnig þekkt sem **Gagga**, er íslensk kvikmyndagerðarkona og kvikmyndaleikstjóri. Gagga hefur starfað í kvikmyndagerð síðan 1998.  Fyrsta kvikmynd Göggu í fullri lengd er *[[Saumaklúbburinn]]* og kom út árið 2021. Gagga er barnabarn nóbelskáldsins Halldórs Laxness og yngri systir rithöfundarins Auðar Jónsdóttur. Gagga er gift leikaranum Þorsteini Bachmann.

## Kvikmyndir

* *[[Saumaklúbburinn]]* (2021)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Boeing B-17 Fljúgandi Virki

**Boeing B-17 Fljúgandi Virki** er fjögurra hreyfla þung sprengjuflugvél sem þróuð var á þriðja áratugnum fyrir flugher Bandaríkjanna (USAAF). B-17 vélin var fyrst og fremst notuð af USAAF í sprengjuherferð í seinni heimsstyrjöldinni gegn þýskum iðnaðar-, hernaðar- og borgaralegum skotmörkum. B-17 vélarnar tóku einnig þátt í Kyrrahafsstríðinu þar sem hún var notuð til að gera árásir gegn japönskum skipaleiðum og flugvöllum.

## Heimildir

## Sjá einnig
*Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944
Tommi togvagn

**Tommi togvagn** (enska: *Thomas & Friends*) er bresk sjónvarpsþáttaröð fyrir börn búin til af Britt Allcroft. Myndin er byggð á bókaflokknum *[[The Railway Series]]* eftir séra Wilbert Awdry og síðar Christopher son hans og fjallar um ævintýri Tomma, talandi eimreiðar, sem býr á hinni skálduðu eyju Sodor með félögum sínum Edvard, Hinrik, Gyrði, Jakobi, Pésa og fleirum. Tommi lendir yfirleitt í vandræðum við að sinna verkum sem henta betur stærri og skynsamari eimreiðum, en gefst aldrei upp á að vera „virkilega gagnleg eimreið“. Fyrsta þáttaröðin var sýnd á ITV árið 1984.

Þættirnir voru gerðir með járnbrautarlíkani á kvarðanum 1:32. Andlit eimreiðanna voru ekki kvikuð heldur breyttu um svip milli klippinga. Einstaka sinnum var notast við stop-motion-hreyfingar eða teiknimyndir. 

Ringo Starr var sögumaður í fyrstu tveimur þáttaröðunum í bresku sjónvarpi. Íslenska útgáfan af þáttaröðinni var talsett af Davíð Þór Jónssyni.
Þvaglát

**Þvaglát** er losun þvags úr þvagblöðru. Það er eins konar útskilnaður. Algengast er að karlmenn pissi standandi en konur pissi sitjandi.

## Sjá einnig
* Þvag
Kælan Mikla

**Kælan Mikla** er íslensk indie-rokk, synthpunk, darkwave og postpunk hljómsveit sem stofnuð var árið 2013 af Laufeyju Soffíu, Margréti Rósu Dóru-Harrysdóttur og Sólveigu Matthildi Kristjánsdóttur. Þær kynntust í MH og tóku þátt í *ljóðaslammi Borgarbókasafnsins* sem leiddi til stofnun Kælunnar Miklu. 
Hljómsveitin sækir innblástur í íslenskar þjóðsögur, þjóðlög, drunga og fantasíur.

Sveitin hefur spilað á hátíðum í Evrópu og Bandaríkjunum og hitað upp fyrir Robert Smith í The Cure, Pixies, Placebo og frönsku post-metal sveitina Alcest.

## Plötur
*Kælan Mikla (2016)
*Mánadans (2017)
*Nótt eftir nótt (2018)
*Undir köldum norðurljósum (2021)

## Tengill
*Heimasíða 

## Tilvísanir
Duncan Laurence

**Duncan de Moor** (f. 11. apríl 1994), betur þekktur sem **Duncan Laurence**, er hollenskur söngvari og lagahöfundur. Hann keppti fyrir Holland í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2019 með laginu „Arcade“ þar sem hann sigraði með 498 stig. „Arcade“ hefur hlotið mikilla vinsælda á streymiveitum og topplistum um allan heim. Fyrir Eurovision, tók Duncan þátt í fimmtu seríu af *The Voice of Holland* þar sem hann varð einn af þátttakendunum í undanúrslitunum.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Small Town Boy* (2020)

### Stuttskífur
* *World on Fire* (2020)

### Smáskífur
* *[[Arcade (lag)|Arcade]]* (2019)
* *Love Don't Hate It* (2019)
* *Someone Else* (2020)
* *Last Night* (2020)
* *Stars* (2021)
* *Wishes Come True* (2021)

## Tilvísanir
Fídjibúar

**Fídjibúar**, líka þekktir sem **iTaukei** eða **frumbyggja Fídjibúar** eru íbúar Fídjí. Aðaltungumál þeirra er fídjíska. 

## Svæði eftir fjölda fólks

## Heimildir
Tindabikkja

**Tindabikkja** (Raja radiata) eða tindaskata, gaddaskata, er langsamlega algengasta skötutegundin við Ísland.

Sjálft heitið má finna frá 17. öld og vísar fyrri liðurinn til oddanna sem þessi skata hefur á roðinu. Samsvörun má finna í færeysku (*tindaskøta*) en engum öðrum málum.

Hún verður allt að 90 cm á lengd.
Château de Fénelon

**Château de Fénelon** er franskur kastali staðsettur í bænum Sainte-Mondane í Dordogne, á Nouvelle-Aquitaine svæðinu. Hann var byggður á 12. öld og breytt á 14., 16. og 17. öld.
Erkibiskupinn af Cambrai, François de Salignac de La Mothe-Fénelon dit Fénelon fæddist í kastalanum árið 1651.

## Heimild
Love Guru

**Love Guru** er hliðarsjálf Dodda litla (Þórður Helgi Þórðarson), útvarpsmanns, sem gaf út tónlist frá 2003 til 2007.

## Ferill
Love Guru fæddist í útvarpsþættinum Ding Dong sem Pétur Jóhann stjórnaði og Doddi var tæknimaður fyrir á FM 957 árið 2003. Doddi heyrði lag með Justin Timberlake (Rock your body) og gerði lag úr "beat box" hluta lagsins. Lagið passaði ekki við þáttinn svo Doddi gerði það sjálfur, en þá var Pétur nýbúinn að nefna Dodda "hinn íslenska
Love Guru" eftir að Doddi hafði reynt að herma eftir Barry White í einhverjum þættinum.

Tæknimennirnir Ingólfur Guðni Árnason og Gassi Ólafsson Vídó gerðu tónlistina úr þessum beat box kafla Justins, Þóra Sif tók að sér að syngja viðlagið og úr varð klámvísan *Ástarblossi*. Flestum að óvörum lenti lagið í 3. sæti á Íslenska listanum, með tileyrandi kvörtunum eldri hlustenda Fm 957 um að lagið væri of mikið um kynlífsathafnir.

Vegna fjölda áskoranna var endurhljóðblandað annað lag, "Groove is in the heart" með hljómsveitinni Deee-Lite. Lengri útgáfa af laginu var notuð, klippt niður og Love Guru söng með sama fólki og í fyrsta laginu nema dónaskapurinn var öllu minni. Aftur sló lagið í gegn með rapparanum og fótboltakonuninni Kristínu Ýr.

Love Guru kom þriðja laginu á Íslenska listann, "Hvað viltu gera fyrir mig" áður en hans lang vinsælasta lag var frumflutt. "1 2 Selfoss" var frumsýnt á Hlustenda verðlaunum FM957, þar sem Love Guru var valinn efnilegasti flytjandinn.

### 2007
Árið 2007 var lokadans Love Guru Allstars á Gauki á Stöng þar sem Páll Óskar hitaði upp. Eftir þetta hefur hópurinn aldrei komið saman, Love Guru kom einstaka sinnum fram á mentaskólaböllum næstu þrjú árin en engin tónlist var gefin út.

### Tónlistarhátíðin Kótelettan á Selfossi
Frá árinu 2010 hefur Love Guru komið fram á Kótelettunni á hverju ári en Selfoss hefur alltaf verið heimavöllur Guru.

Árið 2013 kom út lagið *Phatbull*.

2019 kom svo út önnur plata Love Guru, "Dansaðu Fíflið þitt, Dansaðu!" þar sem mátti finna eitthvað af þeim lögum sem komu út frá árinu 2005 til ársins 2016.

Seinna sama ár kom út endurhljóðblandaða platan, "Dansaðu Meira... Fíflið þitt!". Þar má heyra ýmsar úgáfur af mörgum af vinsælustu lögunum 
og einnig endurgerði hann tvö lög, Ástarblossa (Blossi´19) og 1 2 Selfoss sem nú heitir 3 4 Selfoss (Takk fyrir partýið).

2020 gaf Love Guru út lagið "Desire", sem byggir á Bob Marley lagi.

## Heimildir
Acer sieboldianum

**Acer sieboldianum** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Japan. Hann getur orðið um 10 m hár.

## Tilvísanir
Acer crassum

**Acer crassum** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem hefur einungis fundist í Yunnan í Kína. Það getur orðið um 12 m hátt.

## Tilvísanir
Netta Barzilai

**Netta Barzilai** (hebreska: נטע ברזילי; f. 22. janúar 1993), einnig þekkt sem **Netta**, er ísraelsk söngkona og lagasmiður. Eftir að hafa sigrað fimmtu seríu af *HaKokhav HaBa*, fékk hún valið um að keppa fyrir Ísrael í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2018. Þann 12. maí 2018 vann hún keppnina með laginu „Toy“ sem varð fjórði sigur Ísraels.

## Útgefið efni
### Stuttskífur
* *Goody Bag* (2020)
* *The Best of Netta's Office, Vol. 1* (2020)

### Smáskífur
* *[[Toy (lag)|Toy]]* (2018)
* *Bassa Sababa* (2019)
* *Ricki Lake* (2020)
* *Cuckoo* (2020)
* *The Times They Are A-Changin*' (2021)
* *CEO* (2021)
Julien Thiennot

**Julien Thiennot** (líka kallaður **Orteil**) er franskur JavaScript forritari. Hann er best þekktur fyrir að gera Cookie Clicker.
Ethel Smyth

Dame **Ethel Mary Smyth** (22. apríl 1858 – 8. maí 1944) var enskt tónskáld og baráttukona fyrir kosningarétti kvenna. Hún samdi meðal annars sönglög, kórverk, kammerverk og óperur. Meðal þekktustu verka hennar eru *Messa í D* og kórverkið *The Prison*, óperurnar *The Wreckers* og *Der Wald*, og „Kvennamarsinn“, baráttulag fyrir kvennahreyfinguna. Mörg af verkum hennar voru með texta eftir Henry Bennett Brewster.

Smyth hóf tónlistarnám hjá Alexander Ewing þegar hún var 17 ára. Hún fór í frekara tónsmíðanám hjá Carl Reinecke í Tónlistarskólanum í Leipzig, en hætti eftir ár og sótti einkatíma hjá Heinrich von Herzogenberg. Hún gerðist meðlimur í kvenréttindahreyfingu Emmeline Pankhurst, Women's Social and Political Union, árið 1910. Hún var handtekin fyrir mótmælaaðgerðir árið 1912 og sat tvo mánuði í fangelsi. Hún var samt andsnúin stuðningi Pankhurst við þátttöku Breta í stríðinu. Hún átti í mörgum ástarsamböndum, oftast við konur.
Ásgrímur Sverrisson

**Ásgrímur Sverrisson** (f. 19. júní 1964) er íslenskur kvikmyndagerðarmaður, kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Ásgrímur nam leikstjórn í *National Film and Television School* (NFTS) á Englandi og útskrifaðist þaðan árið 1994. Ásgrímur er ritsjóri íslenska kvikmyndavefmiðilsins Klapptrés.

## Ferill

* *Hinir ómótstæðilegu* (1988) (Leikið sjónvarpsefni)
* *Steinarnir tala* (1988) (Heimildarmynd)
* *Sjö sverð á lofti í senn* (1989) (Heimildarmynd)
* *Virkið* (1990) (Stuttmynd)
* *Journey to the Center of the Earth* (1994) (Stuttmynd)
* *[[Villiljós]]* (2001)
* *Samræða* (2006) (Stuttmynd)
* *Reykjavík* (2016)
* *Dagur í lífi þjóðar* (2016) (Heimildarmynd)
* *Jól í lífi þjóðar* (2018) (Heimildarmynd)
* *[[Ísland: bíóland]]* (2021) (Heimildarþáttaröð)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Cookie Clicker

**Cookie Clicker** er smellileikur sem hægt er að spila á vefnum. Leikurinn kom út í 2013 þróaður af Ortiel. Tilgangur leiksins er að safna smákökum og stækka bakaríið.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða Cookie Clicker
Brussel-höfuðborgarsvæðið

**Brussel-höfuðborgarsvæðið** (Franska: *Région de Bruxelles-Capitale*, hollenska: *Brussels Hoofdstedelijk Gewest*) samanstendur af 19 sveitarfélögum, þar á meðal er Brussel höfuðborg Belgíu. Stofnanir Evrópusambandsins og NATÓ eru á svæðinu. Íbúar eru um 1,2 milljónir (2020).
Cooks-eyjabúar

**Cooks-eyjabúar**, einnig þekktir sem **Cooks-eyja Maórar** eða **Rarotongar**, eru fólk frá Cook-eyjum. Aðaltungumál þeirra er Cooks-eyja maóríska. Fleiri Cooks-eyjabúar eru á Nýja-Sjálandi og Ástralíu en á Cooks-eyjum.

## Svæði eftir fjölda fólks

## Heimilidir
Salvador Sobral

**Salvador Thiam Vilar Braamcamp Sobral** (f. 28. desember 1989) er portúgalskur söngvari. Hann sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017 með laginu „Amar pelos dois“ sem var skrifað af systur hans, Luísa Sobral. Það var fyrsti sigur Portúgals síðan að landið hóf þátttöku sína 53 árum áður, árið 1964. Salvador setti metið í að fá flest stig undir núverandi kosningakerfinu, eða samtals 758 stig.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Excuse Me* (2016)
* *Excuse Me (Ao Vivo)* (2017)
* *Paris, Lisboa* (2019)
* *bpm* (2021)

## Tilvísanir
Stafn í Skíðadal

**Stafn** var innsta bújörð í Skíðadal. Bæjarins er fyrst getið í máldaga Vallakirkju frá 1318 og síðan öðru hvoru í gögnum kirkjunnar fram á síðari hluta 16. aldar. Þá virðist jörðin farin í eyði að minnsta kosti um hríð. Munnmæli herma þó að búið hafi verið í Stafni seint á 17. öld og síðasti bóndinn hafi heitið Steinólfur. Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín frá 1712 segir að Stafn sé fornt eyðiból og að þar séu greinileg ummerki bygginga en um dýrleika jarðarinnar sé ekki vitað. Land hennar var þá nýtt sem afrétt fyrir lömb og geldfé og einnig grasatekju. Bærinn stóð við ármót Skíðadalsár og Vesturárdalsár. Næsti bær var Sveinsstaðir sem stóð um tveimur kílómetrum utar í dalnum.

Heimildir:
* Árna Magnússon og Páll Vídalín. Jarðabók.
* Stefán Aðalsteinsson 1976. Svarfdælingar. Fyrra bindi. Iðunn, Reykjavík.
Sveinsstaðir í Skíðadal

**Sveinsstaðir** voru lengi innsti bær í Skíðadal. Aðeins Stafn var innar en sú jörð var í stopulli byggð. Jörðin tilheyrði Vallakirkju. Bærinn er fyrst nefndur í heimildum frá 1461 en er vafalaust miklu eldri. Sveinsstaðir fóru í eyði 1906. Sveinsstaðaafrétt heitir eftir bænum. Innan við bæinn er Sveinsstaðaá, lítil á sem kemur úr Sveinsstaðaskál í Krosshólsfjalli og fellur í Skíðadalsá. Handan hennar gnæfir Almenningsfjall en innar eru Stafnstungur og Stafnstungnafjall.

## Heimild
Stefán Aðalsteinsson 1906. Svarfdælingar. Fyrra bindi. Iðunn, Reykjavík.
Jamala

**Súsana Alímívna Dzjamaladínova** (f. 27. ágúst 1983), betur þekkt undir sviðsnafninu **Jamala**, er úkraínsk söngkona, leikkona og lagahöfundur. Hún tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2016 fyrir Úkraínu með laginu „1944“. Árin 2017, 2018 og 2019 var hún í dómnefnd Vidbir, undankeppni Eurovision í Úkraínu.

Jamala er Krímtatari og í laginu „1944“ fjallaði hún um nauðungarflutninga Krímtatara frá Krímskaga sem skipaðir voru af stjórn Stalíns árið 1944. Lagið olli nokkrum deilum þar sem Rússar töldu það vera dæmi um pólitískan áróður sem samræmdist ekki reglum Eurovision. Lagið var víða talið fela í sér gagnrýni á nýafstaðna atburði, nánar tiltekið innlimun Rússa á Krímskaga árið 2014.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
#### Stúdíó
* *For Every Heart* (2011)
* *All or Nothing* (2013)
* *Подих (Podykh)* (2015)
* *1944* (2016)
* *Крила (Kryla)* (2018)
* *Ми (My)* (2021)
#### Beint
* *For every heart. Live at Arena Concert Plaza* (2012)
#### Samantekt
* *10* (2019)
* *Свої (Svoi)* (2020)
#### Remix
* *Solo* (2019)

### Stuttskífur
* *Thank You* (2014)
* *1944* (2016)
* *5:45* (2021)

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Stafrænt valkall

**Stafrænt valkall** (enska: *digital selective calling* eða **DSC**) er staðall fyrir útsendingu fyrirfram skilgreindra skilaboða með talstöð á miðbylgjutíðni (MF), hátíðni (HF) eða metrabylgju (VHF). Stafrænt valkall er hluti af GMDSS-staðlinum um öryggisfjarskipti á sjó.

Tæki sem senda út stafrænt valkall eru með MMSI-einkennisnúmer skipsins í minni og geta auk þess tengst GPS-nema til að senda út sjálfvirka staðarákvörðun. Með stafrænu valkalli er hægt að senda og áframsenda neyðarkall með einföldum og stöðluðum hætti. Margar talstöðvar eru í dag með sérstakan hnapp (yfirleitt rauðan hnapp með stöfunum „DSC“) sem hægt er að halda inni til að senda út stafrænt neyðarkall með einkennisnúmeri og staðarákvörðun.
Sigurður Anton Friðþjófsson

**Sigurður Anton Friðþjófsson** (f. 21. júní 1991) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Kvikmyndir Sigurðar Antons eiga það sameiginlegt að fjalla um ungt fólk í Reykjavík.

## Kvikmyndir

* *[[Ísabella (kvikmynd)|Ísabella]] (2014)
* *Webcam* (2015)
* *Snjór og Salóme* (2017)
* *Mentor* (2020)
* *Þar sem vondir verða að vera (2022)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Davíð Óskar Ólafsson

**Davíð Óskar Ólafsson** (f. 16. desember 1982) er íslenskur kvikmyndaframleiðandi, kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Davíð er sonur klipparans Valdísar Óskarsdóttur. Davíð er menntaður í kvikmyndaframleiðslu frá Evrópska kvikmyndaháskólanum ().

## Verk í leikstjórn Davíðs

* *Góða ferð* (2009) (stuttmynd)
* *Litlir hlutir* (2011) (stuttmynd)
* *[[Bakk]]* (2015)
* Brot (2019) (þáttaröð)
* Trom (2021) (færeysk þáttaröð)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Peter Madsen (teiknari)

**Peter Madsen** (f. 12. maí 1958) er danskur teiknari og myndasöguhöfundur. Hann er kunnastur fyrir sagnfalokk sinn Goðheima, sem hann skapaði seint á áttunda áratugnum í samvinnu við Henning Kure og Hans Rancke. Madsen var þá rétt um tvítugt.

## Ferill
Madsen fæddist í Árósum en fjölskylda hans var á sífelldu flakki mestöll uppvaxtarár hans. Árið 1973, þegar Madsen var aðeins 15 ára gamall, birtust fyrstu myndasögur hans á prenti í *Seriemagasinet*. Næstu árin teiknaði hann sögur fyrir ýmis áhugamannamyndasögublöð. Hann hóf nám í læknisfræði en hvarf frá því eftir að teikniferillinn hófst fyrir alvöru.

Árið 1977 hafði forlagið *Interpresse* frumkvæði að því að leiða saman þá Madsen, Henning Kure og Hans Rancke. Markmiðið var að skapa myndasagnaflokk um víkinga og norræna goðafræði sem veitt gæti þýddum frönskum og belgískum myndasögum samkeppni. Fyrsta Goðheimabókin (danska: *Valhalla*) kom út árið 1979 og sló þegar í gegn. Alls urðu bækurnar fimmtán talsins. Sú síðasta kom út 2009.

Árið 1986 var gerð teiknimyndin *[[Valhalla (teiknimynd)|Valhalla]]* sem byggði á bókunum. Um tröllaukið verkefni var að ræða á danskan mælikvarða. Ýmis vandamál komu upp við gerð myndarinnar sem fékk þó prýðilega dóma.

Samhliða og eftir að gerð Goðheimasagnanna lauk, kom Madsen að fjölda annarra myndasagna. Má þar nefna sjálfsævisögulegt verk um reynslu hans sem læknanemi og um aldamótin spreytti hann sig á sögum úr Biblíunni. Þær bækur hafa þó mun alvarlegri undirtón en Goðheimasögurnar.
Peter Madsen

**Peter Madsen** getur átt við um:
* Peter Madsen (f. 1958), danskan teiknara.
* Peter Madsen (f. 1971), danskan uppfinningamann og dæmdan morðingja.
Börkur Sigþórsson

**Börkur Sigþórsson** (f. 8. febrúar 1978) er íslenskur leikstjóri og handritshöfundur. Börkur hóf sinn feril við ljósmyndun en starfaði því næst við gerð tónlistarmyndbanda og auglýsinga í Bretlandi. Í framhaldi af því færði Börkur sig yfir í leikstjórn á leiknu efni.

## Verk

* 2008 - *Support* (Stuttmynd)
* 2011 - *Skaði* (Stuttmynd)
* 2015 - *[[Ófærð]]* (fyrsta þáttaröð)
* 2018 - *[[Vargur]]* (kvikmynd)
* 2018 - *[[Ófærð]]* (önnur þáttaröð)
* 2019 - *Baptiste* (fyrsta þáttaröð)
* 2021 - *[[Katla (sjónvarpsþættir)|Katla]]* (fyrsta þáttaröð)
* 2021 - *[[Ófærð]]* (þriðja þáttaröð)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Erlingur Óttar Thoroddsen

**Erlingur Óttar Thoroddsen** (f. 27. apríl 1984) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Erlingur Óttar útskrifaðist með MFA-gráðu í kvikmyndaleikstjórn frá Columbia-háskóla (*Columbia University*) í New York árið 2013. Erlingur er alinn upp á Álftanesi á höfuðborgarsvæðinu.

Fyrstu þrjár kvikmyndir Erlings í fullri lengd eru hrollvekjur og hefur hann sagt það sýna uppáhalds tegund kvikmynda. Árið 2023 kom út í leikstjórn Erlings kvikmyndin *Kuldi* sem gerð er eftir samnefndri bók Yrsu Sigurðardóttur.

## Kvikmyndaskrá

* *Child Eater* (2016)
* *[[Rökkur]]* (2017)
* *[[Kuldi (kvikmynd)|Kuldi]]* (2023)
* *The Piper* (2023)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Jón Atli Jónasson

**Jón Atli Jónasson** (f. 15. desember 1972) er íslenskt leikskáld og handritshöfundur. Jón Atli er einn af stofnendum Mindgroup sem eru evrópsk regnhlífasamtök leikhúsfólks sem vinna að tilraunakenndri leiklist. Jón Atli var fyrsta leikritaskáldið til þess að fá styrk úr Minningarsjóði frú Stefaníu Guðmundsdóttur.

## Verk

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Meat Loaf

**Michael Lee Aday** (fæddur **Marvin Lee Aday**; september 27, 1947 í Dallas– dáinn í Nashville janúar 20, 2022), þekktur undir sviðsnafninu **Meat Loaf**,  var bandarískur söngvari og leikari. Hann var þekktur fyrir leikræna tilburði sína og kraftmikla rödd. Á tónlistarsviðinu gat hann sér frægðar fyrir Bat Out of Hell-þríleikinn — *Bat Out of Hell (1977)*, *Bat Out of Hell II: Back into Hell (1993)* og *Bat Out of Hell III: The Monster Is Loose (2006) * sem hann samdi með vini sínum Jim Steinman. Hann vann Grammy-verðlaun fyrir lagið *I'd Do Anything for Love* árið 1993. Á kvikmyndasviðinu var hann með eftirminnileg hlutverk í The Rocky Horror Picture Show (1975) og Fight Club (1999). Aday lést árið 2022 vegna fylgikvilla COVID-19. Önnur dætra hans, Pearl, er gift gítaleikara Anthrax.

## Plötur
*Bat Out of Hell (1977)
*Dead Ringer (1981)
*Midnight at the Lost and Found (1983)
*Bad Attitude (1984)
*Blind Before I Stop (1986)
*Bat Out of Hell II: Back into Hell (1993)
*Welcome to the Neighbourhood (1995)
*Couldn't Have Said It Better (2003)
*Bat Out of Hell III: The Monster Is Loose (2006)
*Hang Cool Teddy Bear (2010)
*Hell in a Handbasket (2011)
*Braver Than We Are (2016)
Grace Jones

**Grace Beverly Jones** (fædd 19. maí 1948) er jamaísk-bandarísk fyrirsæta, söngkona, lagahöfundur og leikkona. Árið 1999 var hún í 80. sæti á lista sjónvarpsstöðvarinnar VH1 yfir „100 mestu konur rokksins“ og árið 2008 hlaut hún idol-verðlaunin á Q Awards í Bretlandi. Jones hafði mikil áhrif á klæðskiptimenningu 9. áratugarins og hefur verið nefnd sem innblástur af fjölda listamanna á borð við Annie Lennox, Lady Gaga, Rihanna, Solange, Lorde, Róisín Murphy, Brazilian Girls, Nile Rodgers, Santigold og Basement Jaxx. Árið 2016 útnefndi tímaritið *[[Billboard (tímarit)|Billboard]]* hana 40. vinsælasta danstónlistarmann allra tíma.

Jones fæddist á Jamaíku, en flutti með fjölskyldu sinni til Syracuse í New York-fylki þegar hún var 13 ára. Hún hóf feril sem fyrirsæta í New York og vann síðan lengi í París fyrir tískufyrirtæki á borð við Yves St. Laurent og Kenzo og myndir af henni birtust á forsíðum *[[Elle (tímarit)|Elle]]* og *[[Vogue (tímarit)|Vogue]]*. Hún vann meðal annars með ljósmyndurunum Jean-Paul Goude, Helmut Newton, Guy Bourdin og Hans Feurer, og varð vel þekkt fyrir einkennandi tvíkynja útlit og sterka andlitsdrætti.

Árið 1977 hóf Jones tónlistarferil með samningi við Island Records. Hún varð ein af stjörnum diskótónlistarsenunnar í kringum klúbbinn Studio 54 í New York-borg. Snemma á 9. áratugnum flutti hún sig yfir í nýbylgjutónlist, með áhrifum frá reggíi, fönki, póstpönki og popptónlist, oft í samstarfi við grafíska hönnuðinn Jean-Paul Goude og jamaíska döbbdúettinn Sly & Robbie. Vinsælustu breiðskífur hennar eru *[[Warm Leatherette]]* (1980), *[[Nightclubbing (Grace Jones)|Nightclubbing]]* (1981) og *[[Slave to the Rhythm (breiðskífa)|Slave to the Rhythm]]* (1985). Hún náði á topp 40 á breska smáskífulistanum með lögin „Pull Up to the Bumper“, „I've Seen That Face Before“, „Private Life“ og „Slave to the Rhythm“. Árið 1982 gaf hún út safn tónlistarmyndbanda, *[[A One Man Show]]*, í leikstjórn Goude.

Jones kom fram í nokkrum bandarískum B-myndum á 8. og 9. áratugnum. Árið 1984 lék hún í sinni fyrstu stórmynd, sem Zula í ævintýramyndinni *[[Conan the Destroyer]]* ásamt Arnold Schwarzenegger og Söruh Douglas. Í kjölfarið lék hún háskakvendið May Day í James Bond-myndinni *[[Víg í sjónmáli]]* (*A View to a Kill*) 1985. Árið 1986 lék hún vampíru í *[[Vamp (kvikmynd)|Vamp]]* og bæði lék og átti lag í Eddie Murphy-myndinni *[[Boomerang (kvikmynd frá 1992)|Boomerang]]* frá 1992. Hún lék ásamt Tim Curry í myndinni *[[Wolf Girl]]* árið 2001. Hún hlaut tilnefningu til Saturn-verðlaunanna fyrir leik sinn í *Conan*, *Víg í sjónmáli* og *Vamp*.

## Tilvísanir
Hjaltastaðir (Skíðadal)

**Hjaltastaðir** eru gömul bújörð í Skíðadal austan ár nokkru innan við Syðrahvarf. Bæjarstæðið var á fallegum stað við rætur Hvarfsfjalls utan við Sæluá. Nafn bæjarins sést fyrst 1447 í skrá yfir jarðir Möðruvallaklausturs. Eins og aðrar klaustureignir lenti jörðin í höndum Danakonungs við siðaskipti og síðar varð hún þjóðjörð. Hjaltastaðir fóru í eyði 1962.

## Heimild
* Stefán Aðalsteinsson 1976. Svarfdælingar. Fyrra bindi. Iðunn, Reykjavík.
Þórður Tómasson

**Þórður Tómasson** (f. 28. apríl 1921- d. 27. janúar 2022) var íslenskur safnvörður. Þórður var frumkvöðull við stofnun Byggðasafnsins í Skógum undir Eyjafjöllum og var safnvörður þess um áratuga skeið. Þórður skrifaði fjölda bóka um þjóðfræði. Hann var gerður að heiðursdoktor við heimspekideild Háskóla Íslands árið 2001. Hundrað ára gaf hann út síðustu bók sína, Stóruborg.

## Tenglar
Þórður í Skógum látinn - RÚV
Nina Simone

**Eunice Kathleen Waymon** (21. febrúar, 1933 – 21. apríl, 2003), þekkt undir listamannsnafninu **Nina Simone**, var bandarísk söngkona, lagahöfundur, tónskáld, útsetjari og baráttukona. Sem tónlistarkona fékkst hún við mikinn fjölda tónlistartegunda, þar á meðal klassíska tónlist, djass, blús, þjóðlagatónlist, rytmablús, gospeltónlist og popptónlist.

Hún var sjötta í röðinni af átta börnum fátækrar fjölskyldu frá Tryon í Norður-Karólínu. Upphaflega ætlaði hún sér að verða konsertpíanisti. Með hjálp stuðningsfólks frá heimabæ hennar skráði hún sig í Juilliard-skólann í New York-borg. Síðan sótti hún um inngöngu í Curtis Institute of Music í Philadelphia, en komst ekki inn þrátt fyrir vel heppnaða áheyrnarprufu. Hún vildi meina að það hefði verið vegna kynþáttahaturs. Stofnunin veitti henni heiðursgráðu árið 2003, nokkrum dögum áður en hún dó.

Simone hóf að vinna fyrir sér með því að leika á píanó í næturklúbbi í Atlantic City. Hún tók upp nafnið Nina Simone til að fjölskylda hennar kæmist ekki að því að hún væri kokkteilpíanisti. Í næturklúbbnum hóf hún að syngja við eigin undirleik og hóf þannig feril sem djasssöngkona. Hún gaf út fyrstu breiðskífu sína, *Little Girl Blue*, árið 1958 með lögunum „I Loves You, Porgy“ og „My Baby Just Cares for Me“. Alls gaf hún út yfir 40 breiðskífur til 1974. Hún blandaði saman klassískri tónlist, sérstaklega Johann Sebastian Bach, við gospeltónlist og popp, með mjúkum og tjáningarríkum djasssöng í auðþekkjanlegri kontraaltrödd. Meðal annarra þekktra laga sem hún flutti eru „Don't Let Me Be Misunderstood“, „Wild Is the Wind“, „Ne me quitte pas“ og „Sinnerman“.

Simone var virkur þátttakandi í mannréttindabaráttu blökkumanna í Bandaríkjunum á 7. og 8. áratugnum og bæði talaði og söng á mótmælaviðburðum eins og í göngunum frá Selma til Montgomery árið 1965. Líkt og nágranni hennar, Malcolm X, var hún á þeirri skoðun að vopnuð bylting væri nauðsynleg, fremur en hægfara breytingar. Hún glímdi við geðhvarfasýki og var þekkt fyrir skapofsaköst sín. Árið 2010 setti tímaritið *[[Rolling Stone]]* hana í 29. sæti yfir bestu söngvara allra tíma.

## Tilvísanir
Tina Turner

**Tina Turner** (fædd **Anna Mae Bullock**; 26. nóvember 1939 – 24. maí 2023) var bandarísk söngkona, lagahöfundur og leikkona, sem oft hefur verið nefnd „drottning rokksins“. Hún náði fyrst frægð sem hluti af Ike & Tina Turner Revue áður en hún hóf vel heppnaðan sólóferil.

Tina Turner hóf söngferilinn með hljómsveit Ikes Turner, Kings of Rhythm, árið 1957. Hún söng með þeim lagið „Boxtop“ sem „Little Ann“. Árið 1960 var hún kynnt sem Tina Turner þegar smellurinn „A Fool in Love“ kom út. Ike & Tina Turner urðu einn af frægustu tónleikadúettum sögunnar. Þau gerðu fjölda vinsælla laga á borð við „It's Gonna Work Out Fine“, „River Deep – Mountain High“, „Proud Mary“ (Creedence Clearwater Revival-ábreiða) og „Nutbush City Limits“. Þau hættu samstarfinu árið 1976.

Á 9. áratugnum hleypti Tina Turner af stokkunum einni best heppnuðu endurkomu tónlistarsögunnar. Árið 1984 gaf hún út metsöluplötuna *Private Dancer* með smellinum „What's Love Got to Do with It“ sem hlaut Grammýverðlaun sem plata ársins og varð fyrsta og eina lag hennar sem náði 1. sæti á ''Billboard''-listanum. Hún var 44 ára gömul og elsta sólótónlistarkona sem hafði náð í efsta sæti listans. Velgengni hennar hélt áfram með lögunum „Better Be Good to Me“, „Private Dancer“, „We Don't Need Another Hero“, „Typical Male“, „The Best“, „I Don't Wanna Fight“ og „Goldeneye“. Árið 1988 hélt hún í tónleikaferðina Break Every Rule World Tour og setti heimsmet í aðsókn á tónleika með sólótónlistarmanni (180.000 áhorfendur). Hún lék í kvikmyndunum *[[Tommy (kvikmynd frá 1975)|Tommy]]* (1975), *[[Mad Max Beyond Thunderdome]]* (1985) og *[[Last Action Hero]]* (1993). Árið 1993 kom ævisögulega kvikmyndin *[[What's Love Got to Do with It (kvikmynd)|What's Love Got to Do with It]]* sem byggðist á ævisögu hennar, *[[I, Tina: My Life Story]]* út. Árið 2009 dró hún sig í hlé eftir tónleikaröðina Tina!: 50th Anniversary Tour sem er 15. söluhæsta tónleikaröð 21. aldar. Árið 2018 var söngvamyndin *[[Tina (söngvamynd)|Tina]]* gerð um hana.

Tina Turner seldi yfir 100 milljón plötur um allan heim. Hún var einn af söluhæstu tónlistarmönnum allra tíma. Hún hlaut 12 sinnum Grammýverðlaun, þar á meðal átta samkeppnisverðlaun, þrjú heiðursverðlaun og Grammy Lifetime Achievement Award. Hún var fyrsti svarti listamaðurinn og fyrsta konan sem birtist á forsíðu tímaritsins *[[Rolling Stone]]*. Tímaritið setti hana á lista yfir 100 mestu tónlistarmenn allra tíma og 100 mestu söngvara allra tíma.

Hún á stjörnu á Hollywood Walk of Fame og St. Louis Walk of Fame og var tvisvar tekin inn í Frægðarhöll rokksins, fyrst með Ike Turner árið 1991 og sem sólólistakona árið 2021. Hún fékk heiðursverðlaun Kennedy Center og Women of the Year-verðlaunin.

## Tilvísanir