open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jón Múli Árnason

**Jón Múli Árnason** (31. mars 1921 – 1. apríl 2002) var útvarpsmaður hjá Ríkisútvarpinu í áratugi og sem slíkur ein þekktasta „útvarpsrödd“ síns tíma. Jón Múli gaf út þriggja binda ævisögu sem hét: *[[Þjóðsögur Jóns Múla]]* I, II og III.

Jón Múli fæddist á Vopnafirði. Foreldrar hans voru *Árni Jónsson* í Múla, alþingismaður Sjálfstæðisflokksins, og *Ragnheiður Jónasdóttir* frá Brennu í Reykjavík. Jón Múli varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1940 og stundaði nám við heimspekideild og læknadeild Háskóla Íslands 1941 til 1942. Hann lagði  stund á nám í hljómfræði og trompetleik við Tónlistarskólann í Reykjavík 1945 til 1946 og einnig söngnám á árunum 1951 og 1952. Jón Múli starfaði hjá Ríkisútvarpinu frá 1946 til 1985. Hann var þar fréttamaður, þulur, fulltrúi í tónlistardeild og leiklistardeild, auk þess sem hann sá um dagskrárgerð. Hann var ekki síst þekktur fyrir kynningar sínar á djasstónlist í útvarpinu.  

Jón Múli var virkur félagi í Sósíalistaflokknum og síðar Alþýðubandalaginu. Hann hlaut fangelsisdóm fyrir þátttöku sína í óeirðum á Austurvelli og árás á Alþingishúsið 30. mars 1949, en var náðaður. Hann var um skeið launaður starfsmaður MÍR, Menningartengsla Íslands og Ráðstjórnarríkjanna, eins og hann segir frá í sjálfsævisögu sinni. Fór hann í boðsferðir til Sovétríkjanna og hélt oft uppi vörnum fyrir þau opinberlega. Meðal annars hélt hann því fram 1980 að Sovétmenn hefðu ekki ráðist inn í Afganistan, heldur veitt umbeðna aðstoð „sem betur fer“. Hann sagði 1981 að „fasískur ruslaralýður“ kæmi fram í nafni Samstöðu í Póllandi og fagnaði setningu herlaga. Sagði hann: „Ég vona, að ráðstafanirnar komi ekki of seint til þess að bæta fyrir skemmdarverk fyrrnefnds hyskis og Pólverjar fái að byggja æ fegurra þjóðlíf undir forystu kommúnistaflokks Póllands. Hann lengi lifi.“ Jón Múli var fulltrúi Alþýðubandalagsins í útvarpsráði 1978–1982.  

Jón Múli var einn af stofnendum Lúðrasveitar verkalýðsins árið 1953, lék á kornett með sveitinni í tæpa tvo áratugi og var gerður að heiðursfélaga lúðrasveitarinnar árið 1991. Hann var einnig þekkt tónskáld, samdi meðal annars tónlist við leikritið *[[Deleríum Búbónis]]*, sem bróðir hans, Jónas Árnason, var meðhöfundur að. Árið 1981 gáfu SG - hljómplötur út plötuna Lög Jóns Múla Árnasonar. Er þar safnað saman flestum vinsælustu lögum Jóns Múla en sum þeirra höfðu áður verið gefin út á litlum plötum.

Jón Múli var þríkvæntur. Fyrsta kona hans var Þórunn Scheving Thorsteinsson, og áttu þau eina dóttur, Hólmfríði. Önnur kona hans var Guðrún Jóna Thorsteinsson, og áttu þau tvær dætur, Ragnheiði Gyðu og Oddrúnu Völu. Þriðja kona hans var Ragnheiður Ásta Pétursdóttir, og áttu þau eina dóttur, Sólveigu Önnu Jónsdóttur.  

## Tilvísanir


## Tenglar
* *[https://glatkistan.com/2015/01/19/jon_muli_arnason/ Glatkistan]*
Líkrán

**Líkrán** er það þegar líki er rænt í einhverjum tilgangi, t.d. til að nota það til galdra s.s. uppvakninga eða til að hafa fjármuni út úr fjölskyldu hins látna. Líkrán getur einnig verið það að stela úr líki, s.s. gylltum tönnum.  Líkrán getur farið fram án opnun grafar, enda hægt að stela líki (eða úr líki) áður en það er grafið. Oftast er þó um að ræða lík úr gröfum. Ekki má rugla líkráni saman við grafarráni, þar eð grafarrán er oftast stuldur eða rán á verðmætum úr ríkmannlegri gröf, þó við grafarrán geti auðvitað einnig komið til líkráns. Þessi tvö hugtök eru þó oft á reiki. 

## Líkrán tuttugustu aldar
* Líki rithöfundarins Yukio Mishima var rænt úr gröf sinni árið 1971. 
* Heila Benito Mussolinis var rænt úr grafhýsi hans árið 1976. 
* Charlie Chaplin var rænt úr gröf sinni þann 1. mars 1978. Þar voru pólskir bifvélavirkjar á ferð. Þeir náðust. Chaplin var eftir það settur í þjófheldna gröf á sama stað. 

## Tengt efni
* Grafarrán

## Tilvísanir
Einkamerki

**Einkamerki** er tegund númeraplötu bíls eða annars farartækis þar sem greitt hefur verið fyrir svokallað **einkanúmeri** sem er stafa- eða talnaruna á plötunni; en upphafsstafir eða nöfn eru oft valin.

## Á Íslandi
Einkamerki á íslenskum bifreið og -hjólum og mega vera 2-6 bókstafir eða tölustafir á lengd. Áletrunin má hvorki stangast á við íslenskt málfar né vera líkleg til að særa blygðunarkennd. Einkanúmer voru fyrst gefin út í júní 1996 (fyrstu númerin voru *ÍSLAND* og *RAGNAR*) og frá þeim tíma og til febrúar 2000 hafa 1.652 einkanúmer verið gefin út.

Útgáfa einkamerkja hefur aukist stöðugt en fyrsta árið voru gefin út 97 merki, árið 1999 voru gefin út 752 merki, en fjöldi einkanúmera sem pöntuð frá janúar til september 2008 voru 943 talsins. Gjaldur fyrir rétt einkamerkis er 25.000 kr. en við það leggjast 5.200 kr. fyrir framleiðslukostnað og 500 kr. fyrir skráningu á ökutæki.

Oft ágirnast þjófar einkanúmer, en árið 2003 var þremur einkanúmerum stolið á Akureyri. Samkvæmt umboðsmanni Alþingis telur að Umferðarstofu sé ekki er heimilt að taka gjald fyrir það að endurnýja einkanúmer.

## Ytri tenglar
*Umferðarstofa- Skráningarmerki, Einkamerki
*Umferðarstofa- Listi yfir íslensk einkamerki

## Heimildir
Berkeley (Kaliforníu)

**Berkeley** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Hún er staðsett í norðanverðri Alameda-sýslu, norðan við Oakland á austurströnd San Francisco-flóa. Íbúar Berkeley eru um 118.962 (2023).

Berkeley er þekkt fyrir að vera ein frjálslyndasta borg Bandaríkjanna. Borgin var miðstöð ýmissa baráttuhreyfinga fyrir mannréttindum og málfrelsi á sjöunda áratugnum. Í borginni austanverðri er einn þekktasti háskóli Bandaríkjanna, Kaliforníuháskóli í Berkeley.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Verðandi (2006-2009)

**Verðandi** var íslenskt menningartímarit fyrir framhalds- og háskólanema sem var gefið út af Guðmundi R. Svanssyni. Það var gefið út frá september 2006 til vorsins 2009, en eftir efnahagshrunið var frekari útgáfu frestað. Blaðinu var dreift í öllum framhaldsskólum, háskólum, og í götudreifingu á höfuðborgarsvæðinu á nágrannabyggðalögum. Fyrsti ritstjóri Verðandi var Sindri Freyr Steinsson, og síðari ritstjórar voru Daníel Tryggvi Thors, Kristján Skúli Skúlason og Jón Ingi Stefánsson.
Listasafn Sigurjóns Ólafssonar

**Listasafn Sigurjóns Ólafssonar** (oft kallað **Sigurjónssafn**) er listasafn, yst á Laugarnestanga, yfir verk Sigurjóns Ólafssonar myndhöggvara. Safnið var sjálfseignarstofnun og starfaði eftir skipulagsskrá frá 1989. Birgitta Spur, ekkja Sigurjóns, veitti safninu forstöðu. Með gjafagerningi árið 2012 var safnið með öllum listaverkum og fasteignum á Laugarnestanga gefið til Listasafns Íslands.

Frá 2021 hefur fjölskylda Sigurjóns rekið safnið.

## Heimildir
* Listasafn Sigurjóns Ólafssonar
* Skýrsla Ríkisendurskoðunar 2016 um Listasafn Sigurjóns Ólafssonar
Lamborghini

**Automobili Lamborghini S.p.A.**, oftast nefnt **Lamborghini**, er ítalskt merki og bifreiðaframleiðandi, stofnaður 1963, af Ferruccio Lamborghini (til að keppa við Ferrari, sem nú er í eigu þýska bifreiðaframleiðandans Volkswagen (í gegnum undirfyrirtækið Audi AG) sem svo er í meirihlutaeigu Porsche fjölskyldunnar. Lamborghini framleiðir hraðskreiða sportbíla (og SUV bíla) en meðal bifreiða sem Lamborghini hefur smíðað má nefna:
* Gallardo
* Diablo
* Murcielago
* Reventon
* Miura
* Countach
* Huracan
* Aventador

Hámarkshraði þeirra er um 310–340 km/klst og jafnvel allt að 390&nbsp;km/klst.
Sinh

**Sinh** getur átt við:
*sinh - breiðbogasínus, kemur frá **''sin**us **h**yperbolicus'' 
*Sinh - íslenskt mannanafn
Laufás

**Laufás** getur átt við eftirfarandi:
* Laufás, hverfishluta í Reykjavík
* Laufás, hús við Laufásveg í Reykjavík
* Laufás, kirkjustað í Grýtubakkahreppi

## Tengt efni
* Laufásvegur
* Laufáskirkja
Þverganga

**Þverganga**, innan stjörnufræði, kallast sá atburður þegar geimfyrirbæri ber við annað slíkt, þ.a. annað þeirra skyggir á hitt, að hluta til eða alveg, frá athuganda séð. Í sólkerfinu er talað um þvergöngu þegar reikistjarna eða tungl gengur fyrir annað slíkt eða sólina. Frá jörðu sjást stöku sinnum þvergöngur Merkúrs og Venusar, þegar þeir ganga milli jarðar og sólar, þ.a. skuggar þeirra falla á jörðu. 

## Nýlegar þvergöngu Merkúrs
* 7. maí 2003
* 6. nóvember 2006

## Nýlegar þvergöngur Venusar
* 8. júní 2004
* 5. til 6. júní 2012

## Tengt efni
* ''Stjörnufræðivefurinn: Þverganga Venusar 2012''
Árni Þórarinsson

**Árni Þórarinsson** getur átt við:
* Árna Þórarinsson Hólabiskup (1741-1787).
* Árna Þórarinsson blaðamann og rithöfund (f. 1950).
Árni Þórarinsson (rithöfundur)

**Árni Þórarinsson** (f. 1. ágúst 1950) er íslenskur blaðamaður og rithöfundur sem er þekktastur fyrir kvikmynda- og tónlistargagnrýni sína í Morgunblaðinu og á síðari árum glæpasögur sínar. Árni skrifaði handrit að einum þætti þáttaraðarinnar *[[Pressan (sjónvarpsþættir)|Pressan]]* sem var sýnd á Stöð 2 vorið 2008.

Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1970 og lauk BA prófi í samanburðarbókmenntum frá University of East Anglia í Norwich á Englandi árið 1973.

## Verk
* 1994 - *Krummi: Hrafns saga Gunnlaugssonar* - Viðtalsbók um Hrafn Gunnlaugsson.
* 1998 - *Nóttin hefur þúsund augu* - Fyrsta bókin um Einar blaðamann
* 2000 - *[[Leyndardómar Reykjavíkur 2000]]* - Meðhöfundur
* 2000 - *Hvíta kanínan* - Önnur bókin um Einar blaðamann
* 2001 - *Blátt tungl* - Þriðja bókin um Einar blaðamann
* 2002 - *Í upphafi var morðið* - Skrifuð með Páli Kristni Pálssyni
* 2005 - *Tími nornarinnar* - Fjórða bókin um Einar blaðamann
* 2006 - *Farþeginn* - Skrifuð með Páli Kristni Pálssyni
* 2007 - *Dauði trúðsins* - Fimmta bókin um Einar blaðamann. Samnefnt útvarpsleikrit eftir Hjálmar Hjálmarsson var flutt í Ríkisútvarpinu sumarið 2008
* 2008 - *Sjöundi sonurinn* - Sjötta bókin um Einar blaðamann
*2010 - *Morgunengill*  - Sjöunda bókin um Einar blaðamann
*2012 - *Ár kattarins -* Áttunda bókin um Einar blaðamann
*2013 - *Glæpurinn: Ástarsaga*
*2016 - *13 dagar*

## Tenglar
* Um Árna Þórarinsson á Bókmenntavefnum

## Tilvísanir
Guðrún Lárusdóttir

**Guðrún Lárusdóttir** (fædd 8. janúar 1880 á Valþjófsstað í Fljótsdal, dáin 20. ágúst 1938) var íslenskur rithöfundur, bæjarfulltrúi í Reykjavík 1912 – 1918 og þingkona tvö kjörtímabil, fyrst óflokksbundin árin 1930 – 1934 og svo fyrir Sjálfstæðisflokkinn árin 1934 – 1938. Guðrún var önnur íslenska konan til þess að vera kosin á Alþingi (hin fyrri var Ingibjörg H. Bjarnason) en sú fyrsta til þess að vera kosin fyrir Sjálfstæðisflokkinn.

Guðrún lét lífið í bílslysi við brú á Tungufljóti þar sem hún var á ferð með eiginmanni sínum Sigurbirni, guðfræðingi og kennara, tveimur dætrum, Guðrúnu Valgerði og Sigrúnu Kristínu og einkabílstjóra þegar bílinn fór út af veginum og út í ána. Bílstjórinn og Sigurbjörn björguðust en dætur hennar drukknuðu með henni. Þetta var eitt fyrsta alvarlega bílslysið sem átti sér stað á Íslandi.

## Ævi
Faðir Guðrúnar var Lárus Halldórsson, þingmaður og prestur. Móðir hennar var Kirstín Katrín Pétursdóttir Guðjohnsen, húsmóðir en faðir hennar Pétur Guðjohnsen var einnig þingmaður. Guðrún var þriðja systkynið í hópi sex og árið 1885 fluttist fjölskyldan til Reyðarfjarðar þar sem Lárus faðir hennar gerðist prestur fríkirkjusafnaðarins. Guðrún gekk ekki í skóla heldur hlaut menntun í heimahúsi. Rétt fyrir aldamótin, 1899 fluttist fjölskylda hennar svo til Reykjavíkur. Árið 1902 giftist Guðrún Sigurbirni Ástvaldi Gíslasyni, presti og stofnanda elliheimilisins Grundar. Guðrún var húsfreyja í Ási á Sólvöllum í Reykjavík frá 1906 til æviloka. Hún og Sigurbjörn eignuðust alls tíu börn en helmingur þeirra dóu ung og barnlaus.

Guðrún sat í bæjarstjórn Reykjavíkur árin 1912 – 1918 og var í skólanefnd. Hún var fátækrafulltrúi í Reykjavík 1912 – 1923 og svo aftur 1930 – 1938. Hún var mjög virk í ýmsu félagsstarfi, hún var í stjórn KFUK frá 1922, þar af formaður 1928 – 1938 og í stjórn Barnavinafélagsins Sumargjafar. Þá var hún formaður Kristniboðsfélags kvenna í Reykjavík frá 1926, sömuleiðis til æviloka. Hún kom að stofnun Húsmæðrafélags Reykjavíkur og var fyrsti formaður þess 1935 – 1938.

## Ritverk
* Ljós og skuggar I-III, 1903-5
* Sólargeislinn hans, 1905 og aukin 1938
* Fermingargjöfin, 1906
* Sönn jólagleði, 1912
* Á heimleið, 1913 (dönsk þýðing 1916), í leikformi Lárusar Sigurbjörnssonar 1939
* Sigur , 1917
* Tvær smásögur, 1918 (færeysk þýðing 1957)
* Brúðargjöfin, 1922
* Fátækt, Þess bera menn sár I-III, 1932-35
* Systurnar, 1938
* Ritsafn I-IV (skáldsögur fyrir unglinga, erindi og hugvekjur, alls yfir 1600 bls., en þó ekki með öllum verkum hennar), 1949.
* Þess bera menn sár 

### Þýðingar
* Spádómar frelsarans, 1900
* Tómas frændi eftir H.B. Stowe, 1901
* hluti af Sögum eftir Topelius, 1919
* Móðir og barn (endursamin), 1932.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Guðrún Lárusdóttir - Hugsjónarkona, þingmaður og rithöfundur
* Æviágrip á vef Alþingis
* Guðrún Lárusdóttir (1880 – 1938) af vef Kvennasögusafns Íslands
* „Frú Guðrún Lárusdóttir og tvær dætur hennar drukna í Tungufljóti“, frétt í *Morgunblaðinu* 21. ágúst 1938
Ólympíuleikar fólks með þroskahömlun

**Ólympíuleikar fólks með þroskahömlun** eða **Heimsleikar seinfærra og þroskahamlaðra** eru alþjóðlegt íþróttamót fólks með þroskahömlun sem er haldið fjórða hvert ár.

Ólympíuleikarnir voru fyrst haldnir 20. júlí í Chicago árið 1968 af samtökunum *[[Special Olympics]]* sem Anne McGlone Burke, íþróttakennari, stofnaði með stuðningi Eunice Kennedy Shriver, systur Bandaríkjaforseta.
Hverfuætt (fiskar)

**Hverfuætt** (fræðiheiti: *Scophthalmidae*) er ætt fiska af ættbálki flatfiska. Tegundir af hverfuætt eiga heimkynni sín í ísöltum sjávarhöfum Norður-Atlantshafsins en líka í Miðjarðar- og Svartahafi. Ættin telur níu tegundir og er stunduð veiði á nokkrum þeirra.

Við Ísland hafa fundist fjórar tegundir fiska af hverfuætt, sandhverfa, stórkjafta, slétthverfa og litli flóki.

## Tilvísanir
Handhverfa

**Handhverfa** er í efnafræði efni sem hafa sömu frumefnasamsetningu en mismunandi byggingarformúlu, og eru í raun spegilmyndir hvort af öðru.
Ólafsfjarðarmúli

**Ólafsfjarðarmúli** er fjallið sem skilur Ólafsfjörð frá Eyjafirði. Í daglegu tali er hann oftast nefndur Múlinn en upprunalegt heiti hans er Vámúli. Ysti hnjúkurinn er nefndur Múlakolla (um 960 m y.s.). 

## Samgöngur
Menn hafa um aldir lagt leið sína fyrir Múlann um tæpar götur þar sem erfiðir farartálmar voru í veginum svo sem Stóragjá, Tófugjá og Flagið. Upp úr 1960 var gerður bílfær vegur fyrir Múlann og þar með komst Ólafsfjörður í bílsamband við aðrar byggðir Eyjafjarðar. Yst í Múlanum lá vegurinn í 230 m hæð yfir þverhníptum björgum. Þar er Planið svokallaða, góður útsýnisstaður þaðan sem sést yfir Ólafsfjörð, inn Eyjafjörð, út til Grímseyjar og langt norður í Ballarhaf. Á fáum stöðum nýtur miðnætursól sín betur en séð frá Planinu. Vegurinn þótti hálfgerð glæfraleið eins og göturnar gömlu. Árið 1991 voru vígð jarðgöng gegn um Múlann, Ólafsfjarðargöng, þá lagðist vegurinn fyrir Múlann af en er nú notaður sem gönguleið.

## Mígindi
Rétt áður en komið er að Ólafsfjarðargöngum Dalvíkurmegin er ekið yfir stóran læk sem kemur í smáfossum niður hlíðina og fellur síðan í sjó, fram af háum hömrum í fallegum fossi. Sjávarbjörgin á þessum slóðum og landið upp af þeim kallast Mígindi en fossinn Mígandi eða Mígindisfoss. (Sumir segja Mígildi og Mígildisfoss). Mígindisfoss er áberandi kennileiti bæði af sjó og landi. Hann er talinn vera einn hæsti foss í Eyjafjarðarsýslu og er yfir 100 m hár. Mígandi er nefndur í Landnámu en ekki verður séð þar hvort átt er við fossinn eða björgin. Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns er getið um eyðikot yst á Upsaströnd sem hét Mígindi.

## Ólafsfjarðarmúli í bókmenntum
Í sjávarhömrum Múlans hjá Tófugjá er Hálfdanarhurð sem þjóðsagan segir að sé fyrir helli miklum þar sem tröll búa. Hurðin er berggangur úr brúnleitu basalti og sker sig vel frá dökkum klettunum í kring. Um Ólafsfjarðarmúla kvað Jón Helgason í kvæðinu „Áföngum“: „Ærið er bratt við Ólafsfjörð [...]“.

## Heimildir
Kristmundur Bjarnason 1978. Saga Dalvíkur I
Avant

**Avant** var íslenskt fjármögnunarfyrirtæki á sviði öku- og atvinnutækja. Það var stofnað af tryggingarfélaginu Sjóvá og varð svo dótturfélag Askar Capital. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins var Magnús Gunnarsson og Benedikt Árnason formaður stjórnar. Árið 2011 sameinaðist það Landsbankanum.
Einföld hreintóna sveifla

**Einföld hreintóna sveifla** er hreyfing sem er hvorki knúin né dempuð. Hreyfingin er lotubundin og endurtekur sig á ákveðnum bilnum á ákveðinn hátt. 

## Ytri tenglar
*Javaforrit sem líkir eftir sveiflu gorms
Pýtonslanga

**Pýtonslanga** er ættkvísl óeitraðra pythonidae-slangna sem fyrirfinnst í Afríku og í Asíu. Eins og er eru aðeins 7 tegundir þekktar.

## Heimildir
Stigveldi

**Stigveldi** eða **stigskipun** er stigskipt kerfi (manna, dýra, hluta eða hugtaka) þar sem hverri einstakri einingu eða einstaklingi er skipað á ákveðið þrep samkvæmt tilteknum greinimörkum. Dæmi um stigveldi er t.d. í norrænni goðafræði þar sem einn ásinn er æðstur, síðan breikkar píramídinn niður og neðst eru fjölmörg goð sem aðeins eru nefnd á nafn, þ.e. hafa minni þýðingu. Uppröðunin er stundum nefnd *stigveldisröðun*. Stigveldi er talið til mikilvægra einkenna á nútímalegu skrifræði.
Hafmey

**Hafmey**  er þjóðsagnavera sem er í líki kvenmanns ofan mittis en með hreistraðan sporð eins og fiskur neðan og er sögð lifa í hafinu. Karlkyns hafbúi nefnist marbendill.

Hafmeyjar og hafmenn (einu orði nefnd hafbúar) hafa verið viðloðandi þjóðsagnir mannkyns mun lengur en elstu menn muna. Það er fyrst í grískum bókmenntum sem minnst er á hafbúa. Rómverska skáldið Óvidíus segir að hafmeyjar hafi orðið til þegar galeiður Trójumanna brunnu í stríði og timbrið af þeim breyttist í hold og blóð hinna grænleitu dætra sjávar. Það er þó ekki eina kenningin um upphaf hafbúanna. Írar halda því fram að hafmeyjar séu gamlar og útskúfaðar kerlingar úr bænum St. Patricks. Samkvæmt þjóðsögum frá Líflandi eru hafmeyjar ungbörn sem drukknuðu og voru dæmd til að lifa í djúpi Rauðahafsins. Margir rugla saman hafmeyjum og sírenum þar sem hafmeyjar eru líka frægar fyrir söng sinn. Hafmeyjar lifa oft einnig í fljótum. Fræg er vatnamærin Lórelei, sem ærir ferjumenn á Rín með söng sínum. Þegar útliti hafmeyja er lýst eru þær vanalega mjög fagrar. 

Íslenskar þjóðsögur geta líka um hafmeyjar. Þær koma oft fyrir í líki kvenna sem geta afklæðst selsham og horfið í hann aftur. 

## Samheiti
Hafmey á sér mörg samheiti á íslensku. Þau ertu til dæmis: *hafgúa*, *hafgúfa*, *hafgýgur* , *hafmeyja*, *hafmær* og *mardöll*  (aðeins til í eintölu), *margýgja*, *margýgur*, *meyfiskur* og *sækona*. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Marbendill
* Nykur
* Sæskrímsli
* Þjóðsagnaskepnur
Vesturbæjarlaug

**Vesturbæjarlaug** er almenningssundlaug í vesturbæ Reykjavíkur. Hún var tekin í notkun 25. nóvember 1961, en gerðar hafa verið endurbætur 1976 og árið 2014 opnaði stór heitipottur með nuddstútum og iljanuddi. Barnalaugin er samtengd aðallauginni sem er 25 m. á lengd. Þrír smærri heitir pottar eru með mismunandi hitastig og einn kaldur pottur. Þar er einnig gufubað. Í Vesturbæjarlaug læra grunnskólabörn úr Melaskóla, Vesturbæjarskóla, Landakotsskóla og Grandaskóla sund. Sunddeild KR notar laugina líka fyrir sundnámskeið og sundæfingar.

Vesturbæjarlaugin þótti um margt nýstárleg þegar hún var opnuð. Hönnun hennar miðaðist við alls kyns afnot önnur en sund, með barnalaug, sólbaðssvæði og heitum pottum. Anddyri hússins var skreytt með veggmyndum eftir Barböru Árnason og þar var stórt fiskabúr með suðrænum skrautfiskum. Fyrst eftir opnun voru haldnar vinsælar tískusýningar á laugarbökkunum þar sem fyrirsætur komu fram í sundfötum.

Vesturbæjarlaug var fyrsta sundlaugin á Íslandi sem bauð upp á heita potta, sem arkitektinn Gísli Halldórsson hannaði og byggði á Snorralaug í Reykholti. Pottar af þessari gerð voru upphaflega kallaðir „snorralaugar“. Þeir urðu það vinsælir að þeim var bætt við eldri laugar og voru hluti af hönnun nýrra lauga á Íslandi um áratugaskeið.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Reykjavíkurborgar - Vesturbæjarlaug
* sundlaug.is - Vesturbæjarlaug
Flotmeisa

**Flotmeisa** (fræðiheiti: *Parus major*) er fugl sem telst til meisuættarinnar (*Paridae*) og er flækingur á Íslandi.

## Heimildir
Kolsýra

**Kolsýra** er sýra með efnaformúluna H2CO3. Orðið *kolsýra* er stundum haft um blöndu koltvísýrings og vatns, t.d. gosdrykkur, sem jafnframt inniheldur ögn af H2CO3. 

Kolsýran myndast þannig í vatni:

CO2 + H2O ⇔ H+ + HCO3- ⇔ H2CO3.

## Tengt efni
* Koltvísýringur
* Súrnun sjávar
* Ölkelda
Kolbogalampi

**Kolbogalampi** (**kolbogaljós** eða **bogalampi**) er rafmagnsljós sem kom fram í upphafsskrefum þróunarinnar á glóðarperunni. Ljósið framkallaðist í boga milli tveggja skauta. Englendingurinn sir Humphrey Davy smíðaði fyrsta kolbogaljósið árið 1801.

## Tilvísanir
Núpsdalur

**Núpsdalur** er dalur í Miðfirði. Um hann rennur Núpsá.

## Bæir
*Efri-Núpur
*Neðri-Núpur
*Torfastaðir
*Barkarstaðir
*Barkarstaðasel (í eyði)
*Litli Bakki (í eyði)
*Litli Hvammur (í eyði)
*Fosskot (í eyði)
*Þverá (í eyði)
*Núpsdalstunga .
*Haugur
Austurárdalur

**Austurárdalur** er austastur dalanna þriggja sem liggja inn af Miðfirði í Vestur-Húnavatnssýslu. Í honum voru fimm bæir sem allir eru nú komnir í eyði nema einn, Skárastaðir. Íbúðarhúsinu í Hnausakoti er þó haldið við.

Aðalökuleiðin að norðan inn á Arnarvatnsheiði liggur upp úr Austurárdal. Gömul reiðleið er upp úr Austurárdal og yfir Austurárdalsháls að Efra-Núpi í Núpsdal. Hún er kölluð *Lombervegur* og mun það vera vegna þess að bændurnir á Aðalbóli í Austurárdal og Efra-Núpi, sem báðir hétu Benedikt, voru vinir og ákafir lomberspilarar og fóru stystu leið milli bæjanna þegar þeir vildu sitja næturlangt að lomberspili. Einnig er reiðleið úr Austurárdal yfir í Fitjárdal.

## Bæir
### Í byggð
*Skárastaðir (enginn búskapur)

### Í eyði
*Hnausakot (fór í eyði 1968) - íbúðarhúsi haldið við
*Aðalból (fór í eyði 1972)
*Aðalbreið
*Bjargarstaðir
Mörg eru dags augu

***Mörg eru dags augu*** er heimildarmynd um samspil mannlífs og náttúru í Vestureyjum á Breiðafirði. Myndin var frumsýnd 1980 og er 75 mínútur í sýningu.

Höfundar myndarinnar eru Óli Örn Andreassen kvikmyndagerðarmaður og Guðmundur Páll Ólafsson rithöfundur og líffræðingur. *Mörg eru dags augu* var ein af þeim kvikmyndum sem fengu styrk við fyrstu úthlutun úr Kvikmyndasjóði Íslands árið 1979. Hún var frumsýnd 14. júní 1980 í Regnboganum ásamt *[[Þrymskviða (teiknimynd)|Þrymskviðu]]* sem er 17 mínútna löng teiknimynd eftir Sigurð Örn Brynjólfsson.
Langidalur (Vestfjörðum)

**Langidalur** er dalur sem gengur út frá Ísafirði í botni Ísafjarðardjúps á Vestfjörðum. Djúpvegur (nr. 61) liggur um dalinn upp á Steingrímsfjarðarheiði. Þar voru áður margir bæir en nú aðeins einn í byggð.

## Bæir

### Í byggð
*Kirkjuból

### Í eyði
*Tunga
*Arngerðareyri (fór í eyði 1966)
*Brekka
*Neðri Bakki
*Fremri Bakki
*Bakkasel (fór í eyði 1939)
*Efraból 
*Gunnvararstaðir
*Skeggjastaðir
Ölkelda (Staðarsveit)

**Ölkelda** er bær innan við Staðará í Staðarsveit Snæfellsbæ, um 13 km vestan við Vegamót, þar sem beygt er til Stykkishólms. Við bæinn er ósnortin ölkelda sem hann dregur nafn sitt af og er ölkeldan vinsæll áningarstaður ferðafólks, þar sem koldíoxíð (CO2) kemur upp með grunnvatninu svo af verður bragðgott ölkelduvatn. Umhverfis sjálfa ölkelduna eru hlaðnir veggir, um 1 m á hæð, sem þar voru hlaðnir fyrir nokkrum áratugum síðan og er ölkeldan á náttúruminjaskrá. Frá bænum Ölkeldu liggur vegur til norðvesturs upp að fjallgarðinum og má þaðan komast upp á Gráborg (930 m).
## Heimildir
Ölkelda (uppspretta)

**Ölkelda** (úr *[[öl]]* + ** sem þýðir í fornnorsku „uppspretta“ eða „lind“) er uppspretta vatns sem inniheldur koltvísýring, en hann á uppruna sinn í storknandi kviku í iðrum jarðar.

## Eftir staðsetningu
Ölkeldur finnast um allan heim, og eru þær sumar heilsulindir.
### Á Íslandi
Flestar íslenskar ölkeldur er að finna á Snæfellsnesi, en einnig eru ölkeldur á Ölkelduhálsi í Hengli og við Leirá í Borgarfirði.

## Í ritverkum
Minnst er á ölkeldur á Snæfellsnesi í Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar sem var gefin út árið 1772 og er þeim lýst sem:

Er þar líka sagt að ölkeldur bæti Snæfellsnesi það að hafa ekki heitt vatn. Reyndu þeir að flytja smá ölkelduvatn með sér til Kaupmannahafnar, en það skemmdist á leiðinni.

## Heimildir
Sölvadalur

**Sölvadalur** er dalur innst í Eyjafirði, næsti dalur fyrir austan Eyjafjarðardal. Þar voru mest 9 bæir í byggð en eru nú (2013) allir komnir í eyði nema Þormóðsstaðir og Eyvindarstaðir. Sölvadalur gengur til suðausturs út úr Eyjafjarðardal við bæinn Gnúpufell. Sagt er að dalurinn dragi nafn sitt af gelti einum sem Helgi magri setti á land við Galthamar ásamt gyltu og fann síðan þremur vetrum síðar í Sölvadal og voru þar þá sjö tugir svína. Dalurinn er um 25 km langur og nokkuð víður yst.

Aldrei var rafmagn frá landsveitum lagt í Sölvadal. Heimamenn komu sér upp heimarafstöðvum sem voru hin mesta meistarasmíð en oft máttu bændur berjast við válynd veður og hættulegar aðstæður þegar bilun varð í rafstöðinni og þá oftast þegar aðstæður voru verulega slæmar vegna veðurs og ísa.

Dalurinn væri ætíð harðbýll og hættulegur einkum vegna skriðufalla. Miklar skriður féllu að austanverðu árið 1934 og hjá Björk féll mikið skriða 1866. Snjóflóð drap fé á Draflastöðum 1877 og áður eru nefnd skriðuföll um 1950.  Ægilegt snjóflóð féll á Ánastaði 1871 og var það um 540 faðma breitt. Það braut hús, banaði fé en mannbjörg varð með naumindum. Allir bæir austan Núpár voru komnir í eyði um og fyrir 1930.

## Í byggð
* Þormóðsstaðir (enginn búskapur)
* Eyvindarstaðir (kominn í byggð 2011)

## Eyðibýli
### Fóru í eyði á árunum 1907 - 1935
* Björk (fór í eyði 1935)
* Finnastaðir (fór í eyði 1934)
* Kerhóll (fór í eyði 1930)
* Þormóðsstaðasel (fór í eyði 1907)
### Fóru í eyði á árunum 1954 - 1960
* Ánastaðir (fór í eyði 1954). Ægilegt snjóflóð féll á Ánastaði 1871 og var það um 540 faðma breitt.
* Seljahlíð (fór í eyði 1960). Seljahlíð var ysti bær að vestan. Íbúðarhúsið stendur enn (2013) og það síðasta var braggi af skemmtilegri gerð. Bærinn stendur rétt við veginn inn dalinn og auðvelt að kíkja þar við og fá tilfinningu fyrir lífi fólks í dölum upp á fyrri hluta síðustu aldar.

### Fóru í eyði eftir 1995
* Draflastaðir (öll hús rifin nema eitt útihús á árunum 2005 - 2010.) Árið 1949 féllu miklar skriður í dalnum og mátti þá litlu muna að bærinn færu í þá skriðu en hún féll sitt hvoru megin við íbúðarhúsið.
ISO 8601

**ISO 8601** er staðall frá alþjóðlegu staðlastofnuninni ISO sem fjallar um hvernig tákna skuli
dagsetningar, tíma innan dags, dagsetningu með tíma og tímabil.

Staðalinn er hægt að nota alls staðar sem máli skiptir að koma dagsetningu á framfæri án þess að það fari milli mála hvað er átt við, t. d. í tölvusamskiptum eða vöruframleiðslu, hvort sem um tölvutækar, prentaðar eða skrifaðar upplýsingar er að ræða.

Mörg ríki styðjast við staðalinn í meira eða minni mæli, ekki síst í Evrópu.

Dæmi um gildar ISO 8601 dagsetningar, með og án tíma:
* 2008-09-25
* 20080925
* 2008-09 (þ.e. september, en 200809 er hins vegar ógilt enda má misskilja það!)
* 2008-**W**09 (þ.e. vika 9)
* 2008W09 (þ.e. vika 9)
* 2008-W09-1 (þ.e. fyrsti dagur viku 9, mánudagur)
* 2008W091 (þ.e. fyrsti dagur viku 9, mánudagur)
* 2008-009 (þ.e. dagur 9)
* 2008009 (þ.e. dagur 9)
* 2008-09-25 18:05 (staðbundinn tími)
* 2008-09-25**T**1805
* 2008-09-25T1805**Z** (með tímabeltinu UTC, sem á við um Ísland)

Ártal er ávallt skrifað sem fjórir tölustafir, og núll (0) er notað til að fá rétta lengd á númeri mánaðar, dags og viku.

Auk þess tiltekur staðallinn að vikan hefjist á mánudegi (sem er jafnframt fyrsti dagur vinnuviku), hvernig vikunúmer skulu reiknuð og fleira.

## Staðan á Íslandi
Íslenskur staðall IST EN 28601:1992 tekur e.t.v. á þessum málum hér á landi, en óljóst er hver raunveruleg staða staðalsins er.

Dagatöl á Íslandi, prentuð og á vefnum, hefjast þannig ýmist á mánudegi eða sunnudegi. Þetta getur valdið ruglingi, sérstaklega ef vikunúmerin koma fram. Orsök misræmisins er kristin hefð, en einnig má ætla að það gæti áhrifa frá hugbúnaði upprunnum í Bandaríkjunum.

## Sjá einnig
* Enska wikipedia-greinin um ISO 8601
* Snið daga og tíma ýmissa landa
* 
* Almanak Háskólans: Vikunúmer og fyrsti dagur viku
Burðarþolsfræði

``

**Burðarþolsfræði (einnig kölluð stöðufræði**) er grein innan vélfræði og verkfræði sem fjallar um byrð (krafta, snúningsátak eða hreyfingu) hlutar í jafnvægi.

## Tengt efni
* Hreyfifræði
* Sígild aflfræði
* Þverkraftur
Hvítsmári

**Hvítsmári** (eða **hrútafífill** og börn nefna stundum **sápublóm**) (fræðiheiti: *Trifolium repens*) er lágvaxin, fjölær jurt af ertublómaætt. Heimkynni hvítsmára eru Evrópa, Norður-Afríka og Vestur-Asía. Hvítsmári hefur verið fluttur víða annars staðar því hann er ágæt beitarjurt og hann er algengur á grassvæðum í Norður-Ameríku. Hvítsmári er niturbindandi eins og margar belgjurtir og skríður út til jaðranna og byggir jarðveginn upp. Oft má sjá grasvöxt inn í smárahringjunum.

Hvítsmári er notaður í kynbótaverkefnum þar sem honum er víxlað við aðrar tegundir.

## Ræktun og nytjar

### Beitarjurt
Hvítsmári er talinn ein mikilvægasta beitarjurtin af ertublómaætt á tempruðum svæðum.  Niturbinding (allt að 545kg N  á hektara á ári, þó yfirleitt mun minna, þ.e. um 110 til 170 kg N N  á hektara á ári) í gerlahnúðum hvítsmára dregur úr eða eyðir þörf á nituráburði til að viðhalda frjósemi á beitarlöndum.  Hvítsmári er oft notaður í blöndum með beitargrösum, svo sem vallarrýgresi(*Lolium perenne*),  Slíkar blöndur auka afurðir búfjár og minnka hættuna á því að það fái þembu sem kemur helst fyrir í hreinræktun. Slíkar blöndur koma einnig í veg fyrir vandamál sem eru tengd við "cyanogenic glycoside" (linamarin og lotaustralin) upptöku á hreinum eða nær hreinum ökrum sumra hvítsmára afbrigða. Hinsvegar, vandamál koma ekkert endilega í einræktun hvítsmára, og yfirburða framleiðsla jórturdýra næst stundum á einræktun hvítsmára. 

### Grænn áburður og þekja

Hvítsmári á vel við með öðrum beitarjurtum, korni, og á milli raða með grænmeti. Hvítsmári þolir að sleginn stutt eða mikið beittur, og hann þrífst í margskonar jarðvegi og mismunandi sýrustigi (þó að hann þrífist best í leirkenndum jarðvegi). Sem belgjurt og harðgerð planta, er hann talinn nytsamlegur hluti náttúrulegs og ræktaðs beitilands og lóðahirðu vegna hæfileika síns til að binda nitur og kæfa illgresi (mosa). Náttúruleg niturbinding vinnur gegn næringartapi og viðheldur jarðvegsheilbrigði sem dragur úr mörgum lóðavandamálum sem myndu aukast við notkun tilbúnis áburðar. Af þessum ástæðum er hann oft notaður sem grænn áburður og "cover crop".

### Til matar

Auk þess að vera frábær beitarplanta fyrir búfé, eru smárar verðmæt neyðarfæða: próteinríkir, algengir, og í miklu magni. Ferskar plönturnar hafa verið nýttar um aldir sem viðbót við salöt. Þær eru ekki auðmeltanlegar fyrir manneskjur hráar, hinsvegar er það auðleyst með því að sjóða þær í 5 til 10 mínútur.  Á Íslandi var hann soðinn í mjólk eða saxaður í salat ("kál").

*T. repens*  er einnig álitinn lækningajurt í Indlandi gegn innyflaormum og rannsóknir í tilraunaglösum "in vivo" staðfesti að sprotar af *T. repens* hafa umtalsverða virkni gegn sníkjudýrum. 

## Heimildir

## Tenglar

* ''Trifolium repens''; af Lystigarður.akureyri.is 
* Flóra Íslands: Hvítsmári
Skammferðarhalastjörnur

**Skammferðahalastjörnur** sem eru halastjörnur með „stuttan umferðartíma“ (innan við 200 ár) sem koma flestar frá Kuipersbeltinu. Þær eru búnar að hringsóla ótal sinnum umhverfis sólina hafa jafnframt losað sig við megnið af því efni sem lá áður frekar laust á yfirborðinu. Virknin á þeim stjörnum er að miklu leyti bundin við stróka sem stíga upp frá sprungum og glufum í yfirborðinu. Yfirborð þessara halastjarna er tiltölulega dökkt því dökkt ryk (m.a. kolefnissambönd) situr eftir þegar ísinn í ystu lögunum hefur gufað upp.

## Tenglar
* Ítarlegar upplýsingar um halastjörnur á Stjörnufræðivefnum
Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2008

**Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2008** var leikinn þann 4. október 2008 á Laugadalssvelli. KR-ingar kepptu á móti Fjölnismönnum. Þetta var í annað skipti á jafn mörgum árum sem Fjölnismenn komust í bikarúrslit og í annað skipti á þremur árum sem KR-ingar komust í bikarúrslit. KR-ingar unnu sinn 11. bikar eftir að Kristján Hauksson skoraði sjálfsmark undir lok venjulegs leiktíma.

## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur

*Fyrsta sjálfsmarkið í bikarkeppninni frá því árið 1964 var skorað, en það ár skoruðu Skagamenn tvö sjálfsmörk í leik gegn KR.

## Tengt efni
* VISA-bikar karla 2008
Nettó kraftur

**Nettó kraftur** (**F**net = **F**1 + **F**2 + …) er vigur sem samanstendur af tveimur eða fleiri kröftum { **F**1, **F**2, … } sem verka á einn hlut. Nettó krafturinn er reiknaður með því að leggja saman þá vigra sem verka á hlutinn. Nettó kraft má einnig skilgreina sem sá heildarkraftur sem verkar á hlut þegar búið er að leggja alla krafta saman.
Ungmennafélagið Afturelding

**Ungmennafélagið Afturelding** er íþróttafélag í Mosfellsbæ, stofnað 11. apríl 1909. Íþróttadeildir félagsins eru badminton, frjálsar, karate, körfubolti, taekwondo, tennis og knattspyrna. Karlalið og kvennalið félagsins leika í 1. deild í knattspyrnu.

## Knattspyrna
Knattspyrnuliðið Afturelding spilar heimaleiki sína á Varmárvelli í Mosfellsbæ en um er að ræða gervigrasvöll. Á árum áður spilaði liðið á grasvellinum á Varmárvelli.   

Afturelding vann 2. deild karla árið 2018 og endaði í 8. sæti í 1. deild árið 2019. Liðið komst í efstu deild karla árið 2024 eftir úrslitaleik við Keflavík.

Leikjahæsti leikmaður félagsins er Wentzel Steinarr Ragnarsson Kamban.
Stafliður

**Stafliður** er hluti einhvers, t.d. ritaðs máls sem skipt er og merkt með bókstöfum a), b), c), o.s.frv.. Stafliðir er t.d. mikið notað sem undirkaflar lagagreina, t.d. eins og þegar eitthvað er sagt svo eða svo samkvæmt stjórnarskránni 34. gr. 1. staflið. Eða í viðskiptum, sbr.: að skuld einhvers skuli greidd svo eða svo eins og fram kemur undir tölulið XI. staflið a.
Þverkraftur

**Þverkraftur** (einnig **normal-kraftur**) er kraftur í eðlisfræði táknaður með  F_n\  (og stundum *N* eða *n*) en hann er hornréttur á það yfirborð sem hann snertir. Hann er þáttur snertikrafts yfirborðs t.d. gólfs eða veggs. 

## Tengt efni

* Núningskraftur
* Skábraut
Tregða

**Tregða** í eðlisfræði kallast þol eða andóf hluta gegn breytingu í hreyfingu, hvort sem um er að ræða breytingu á hraða eða stefnu. Tregða er eitt af grundvallar hugtökum sígildrar eðlisfræði eins og hún er skilgreind í 1. lögmáli Newtons, sem segir að hreyfing hlutar haldist óbreytt að því gefnu að á hann verki engir ytri kraftar.

## Tengt efni
* Hverfiþungi
* Kraftur
* Núningskraftur
* Skriðþungi

## Tenglar
* Tregða (hreyfimynd) 
* ''Jean Buridan'' Stanford Encyclopaedia of Philosophy 
* Formúla tregðu
Tarō Asō

**Tarō Asō** (麻生 太郎 *Asō Tarō*, f. 20. september 1940) var 92. forsætisráðherra Japans (2008 - 2009) og fyrrverandi formaður Frjálslynda lýðræðisflokksins. Asō hefur verið á japanska þinginu frá árinu 1979. Hann er ennfremur fyrsti kaþólski forsætisráðherra Japans.

Hann var kunnur íþróttamaður á yngri árum og keppti í skotfimi á Ólympíuleikunum 1976.

## Tengill
* Opinber vefsíða forsætisráðherra Japans (enska)
Thora Friðriksson

Frk. **Thora Friðriksson** (fullt nafn: **Thora Frederikke Halldórsdóttir Friðriksson**) (22. maí 1866 – 18. apríl 1958) var rithöfundur minningarbóka og höfundur einna fyrstu kennslubókar í frönsku á íslensku. Hún var einnig einn af helstu hvatamönnum að stofnun Alliance française á Íslandi 1911 og lengi heiðursforseti þess. Hún var sæmd heiðursmerkjum Frakklandsstjórnar, þ.e. *Officier d'Académie* (1909), *Officier de l'Instruction publique* (1926) og *Chevalier de la Légion d'honneur* (1928). Hún var einnig aðsópsmikil í bæjarmálum Reykvíkinga og kvennadeild Slysavarnarfélags Íslands. 

Hún var dóttir Halldórs Kr. Friðrikssonar yfirkennara og konu hans Charlotte Karoline f. Degen, danskrar ættar, sem andaðist á Íslandi 1911.

## Bækur Thoru
* *Skólamaðurinn heima* -  [frásögn af Halldóri Kr. Friðrikssyni yfirkennara, föður hennar] - útg. 1950
* *Dr. Jean Baptiste Charcot* - útg. 1947
* *Dr. Grímur Thomsen* - útg. 1944
* *Kennslubók í frönsku: handa börnum* - útg. 1934
* *Lítil kennslubók í dönsku handa barnaskólum* - útg. 1900 
* *Stutt landafræði handa byrjendum* - útg. 1897

## Tilvísanir
Ögn

:*Þessi grein fjallar um eðlisfræðilega hugtakið. Um íslenska kvenmannsnafnið, sjá [[Ögn (nafn)]].
*'Ögn** eða **eind*' er í [[eðlisfræði]] smár hlutur sem getur haft nokkra [[eðlisþáttur|eðlisþætti]] eins og til dæmis [[rúmmál]] eða [[massi|massa]]. Það sem má kalla ögn ræðst af aðstæðunum, það er að segja ef hlutur er lítill eða ómerkilegur miðaður við aðra, eða ef einkenni og uppbygging hlutsins skipta ekki máli, þá má kalla hann ögn. Til dæmis geta [[sandur|sand]]korn á strönd verið talin agnir út af því að smæð eins sandkorns (sirka 1 mm) er óveruleg miðuð við stærð strandarinnar og einkenni einstaka sandkorna skipta ekki mál þegar um er að ræða ströndina. Hins vegar myndi sandkorn ekki vera kallað ögn ef það er miðað við t.d. [[frumeind]]. Ögn getur haft [[rafhleðsla|rafhleðslu]] og kallast þá *hlaðin ögn''.

Fræðigrein sem fjallar um agnir heitir agnaeðlisfræði.
Fjárfestingarbanki atvinnulífsins

**Fjárfestingarbanki atvinnulífsins** (**FBA**) var banki sem varð til úr Fiskveiðisjóði Íslands, Iðnlánasjóði, Útflutningslánasjóði og Iðnþróunarsjóði. Bankinn var stofnaður 1. janúar 1998. Forstjóri bankans var Bjarni Ármannsson. 

Þann 15. maí árið 2000 sameinaðist FBA Íslandsbanka og til varð Íslandsbanki-FBA hf. 

## Tenglar
* ''Fjárfestingarbanki avinnulífsins stofnaður''; grein í Morgunblaðinu 1997
* ''Sameining Íslandsbanka og FBA samþykkt af hluthöfum''; grein í Morgunblaðinu 2000
* ''Hvað er FBA?''; grein í Morgunblaðinu 1998
Kátir voru karlar á kútter Haraldi

***Kátir voru karlar á kútter Haraldi*** er vinsælt sönglag. Lagið er samið um kútter sem gerði út frá Akranesi. Sá kútter var upphaflega frá Hull, og hét þá *William Boys*. Sveinbjörn Egilsson skipstjóri, og síðar ritsjóri Ægis, var sendur út á fyrri hluta 20. aldar að kaupa og sækja kútter sem hét *Lusty* fyrir Geir Zoëga útgerðarmann. En  Lusty var á veiðum þegar Sveinbjörn kom út, en kútterinn *William Boys* var tilbúinn til sölu. Sveinbjörn keypti skipið og sigldi því heim. Geir varð vondur er þeir komu heim með vitlaust skip og vildi ekki eiga það. Hann seldi það því Böðvari Þorvaldssyni á Akranesi og hann skírði það Harald. Það reyndist hið allra besta skip. Síðar átti það Geir Sigurðsson, en hann er einmitt höfundur textans. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* Kátir voru karlar á kútter Haraldi
Hreppsnefndarkosningar á Akranesi

## 1938

Sveitarstjórnarkosningarnar 1938 fóru fram 30. janúar. Þetta voru síðustu hreppsnefndarkosningarnar á Akranesi þar sem það hlaut kaupstaðarréttindi 1942 og því var næst kosið til bæjarstjórnar.


## Heimildir
* 
*
Haraldur

**Haraldur** getur átt við:

## Fólk
* Harald 2. Danakonung
* Harald 5. Noregskonung	
* Harald Björnsson, íslenskan leikara
* Harald blátönn Danakonung
* Harald Hamar Thorsteinsson, íslenskan rithöfund	
* Harald Ringsted, íslenskan tónlistarmann
* Harald Sigurðsson, íslenskan jarðfræðing

## Annað
* Harald, íslenskt karlmannsnafn
* *Harald*, kútter bátur (sjá einnig kátir voru karlar á kútter Haraldi)
Konungskoman 1921

**Konungskoman 1921**  er íslensk heimildarkvikmynd í 4 þáttum. Kvikmyndina tók Magnús Ólafsson og Peter Petersen (*Bíópetersen*). Hún var útbúin hjá Nord Film Co. í Kaupmannahöfn. Kvikmyndin fjallar um komu konungshjónana hingað til lands og sona þeirra: Friðrik ríkisarfa og Knud prins. 
: 1. hluti - Viðtakan í Reykjavík. 
: 2. hluti - Hátíðahöldin á Þingvöllum
: 3. hluti - Ferðalagið frá Þingvöllum að Ölfusá. 
: 4. hluti - Á heimleið til Reykjavíkur og burtför konungsfjölskyldunnar. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Konungskoman 1921''; auglýsing í Morgunblaðinu 1921
Sviðslistir

**Sviðslistir** eru listir þar sem listamaðurinn notar rödd, eigin líkama, hljóðfæri, búninga, brúður og aðra leikmuni til listsköpunar. Íslenska hugtakið (og sambærilegt hugtak á ýmsum öðrum tungumálum) vísar til þess að slíkar listgreinar fara oft fram í rauntíma á leiksviði fyrir framan áhorfendur, en ýmis önnur mál kenna þessar listgreinar við flutninginn sem í þeim felst. Þótt sviðslistir fari oft fram á leiksviði eru greinar þeirra sem aðallega fara fram á götum úti, í sirkustjöldum, bænahúsum, galleríum eða á börum; og þótt sviðslistir séu oft rauntímalist koma sömu listgreinar við sögu í kvikmyndagerð, tónlistarútgáfu, myndbandagerð, útvarpsleikhúsi og sjónvarpsleikhúsi.

Helstu greinar sviðslista eru leiklist, dans og tónlist; en til eru fjölmargar listgreinar sem falla til hliðar við þær, eins og brúðuleikhús, spunalist, uppistand, eftirhermur, sirkuslistir, kabarett, revía, drag, búrleska, listdans á skautum, lúðrasveitir, klappstýrur, gjörningalist, töfrabrögð, búktal, sagnamennska, messugjörð og ljóðaupplestur. Leikstjórar, leikskáld, danshöfundar tónlistarstjórar, hljómsveitarstjórar, tónskáld, sviðshöfundar, handritshöfundar og framleiðendur koma stundum að uppsetningu sviðslistaverka. Hluti sviðslista eru greinar sem ganga út á hönnun leikmynda, leiklýsingar, hljóðmyndar, búninga og förðunar, auk tæknigreina sem tengjast sviðsetningu.

## Tegundir sviðslista
### Óperur

Í óperu blandar listamaðurinn saman munnlegri tjáningu, leik, söng. Í flestum óperum að þá eru tvær eða fleiri aðalpersónur þar sem þau eða þeir eða þær eru að leika og syngja um eitthvað sem er að gerast. Oftast eru óperur flokkaðar sem söngleikir en að vissu leyti eru þær ekki söngleikir. Óperur tjá og túlka tónverk og skala eftir tónlistarhöfund, þar sem tónlist er blandað ofan í leikverkið. 

### Leiklist

Leikrit er mjög svipuð óperum nema að handrit kemur í stað tónverks og mælt mál í stað söngs. Upphaflega voru þó leikrit í bundnu máli og sungin í Grikklandi hinu forna. Listamaðurinn segir frá sögu eða sönnum atburði eða jafnvel sýnir rannsóknir. 

### Söngleikir

söngleikir er nánast það sama og leikrit í smáatriðum, segja sögu eða lýsa sönnum atburði eða eitthvað annað sem listamanninum dettur í hug. Nema í söngleik er tjáð eins og í óperu, með tónlist söng og alls kyns brellum. Það sem er náskylt söngleik eru tónleikar nema að á milli laga í söngleik bætist við leikur og einhverju er komið fram. Munurinn á söngleik og óperu er sá að í söngleik er samið handrit og skrifaður er annaðhvort gamanleikur, drama eða hryllingur. Tökum sem dæmi ef gamaleikur er saminn er frekar valin lífleg og skemmtileg tónlist sem fer vel i eyru allra. En aftur á móti í óperu er fengið tónskáld og fær hann að semja heilt tónverk (óperu). Þegar tónverkið er tilbúið er samið handrit eftir tónverkinu; ef lagið er dapurt á sér stað dapur atburður í óperunni.

* Dans/freestyle/nútímadans 
* Ballett 
* Kabarett 
* Sinfónía/konsert 
* Uppistand 
* Gamanleikir 
* Gjörningar
Grund (Eyjafjarðarsveit)

**Grund** er sögufrægur staður í Eyjafirði, nokkrum kílómetrum fyrir sunnan Hrafnagil. Bærinn var höfuðból um aldir og þekkt fyrir mikil landgæði. Við Grund stendur ein af merkilegri sveitakirkjum landsins, Grundarkirkja, en hana lét Magnús Sigurðsson (*Magnús á Grund*) reisa árið 1905. Á Grund greindist hringskyrfi í búfé árið 1966. 

## Tengt efni
* Grundarbardagi

## Tenglar
* ''Gullið í Grundarlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
Kvikmyndahátíð í Reykjavík

**Kvikmyndahátíð í Reykjavík**, áður **Kvikmyndahátíð Listahátíðar í Reykjavík**, er kvikmyndahátíð sem haldin er í Reykjavík. 

Fyrsta kvikmyndahátíðin var haldin í tengslum við Listahátíð í Reykjavík 2.-12. febrúar 1978 í kjölfar umræðu innan Bandalags listamanna þar sem kvikmyndagerðarfólki þótt sinn hlutur hafa verið rýr á fyrri listahátíðum. Framkvæmdastjóri listahátíðar var þá Davíð Oddsson en framkvæmdastjóri kvikmyndahátíðarinnar var Friðrik Þór Friðriksson. Heiðursgestur var Wim Wenders og fóru flestar sýningar fram í Háskólabíói, en nokkrar í Tjarnarbíói.

Kvikmyndahátíðin var síðan haldin annað hvert ár, sama ár og Listahátíð, en í upphafi 10. áratugarins minnkaði aðsókn ört og hrundi árið 1993 frá því sem áður hafði verið. Þá var rætt um að breyta fyrirkomulagi hátíðarinnar. Engin hátíð var haldin 1995 en 1996 var hátíðin endurreist sem Kvikmyndahátíð Reykjavíkur ótengd Listahátíð og haldin af Félagi kvikmyndagerðarmanna. Hátíðin var haldin árlega eftir það en lognaðist út af eftir 2001. 

## Tengt efni
Alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík (RIFF) hefur verið haldin í Reykjavík frá 2004.
Svínhvalir

**Svínhvalir** (fræðiheiti: *Ziphiidae*), einnig kallaðir **nefjungar**, **nefjuhvalir** eða **nefhvalir**, eru hvalategundir af undirættbálki tannhvala (fræðiheiti: *Odontoceti*). Þeir eru mun stærri en höfrungar en hafa lítið verið rannsakaðir. Þeir halda oftast til á reginhafi þar sem er mikið dýpi. 

Innan þessarar ættar eru þekktar 21 tegund en ekki er ólíklegt að fleiri eigi eftir að finnast. Þær eru flokkaðar saman í fimm ættir (sumir líffræðingar telja þær sex). Dæmi um svínhvali við strendur Íslands eru andarnefja, gáshnallur, króksnjáldri, norðursnjáldri.

## Lýsing
Afar lítið er vitað um vistfræði svínhvala og nokkrar tegundir eru einungis þekktar af beinafundum. Nokkrar tegundir hafa fyrst á síðustu áratugum fengið vísindalega umfjöllun. Allar tegundirnar nota óvenjulegar aðferðir við fæðuöflun. Í stað þess að festa ætið með því að bíta í það nota svínhvalir sogaðferð. Þessir hvalir hafa sérkennilega langa kjálka en trýnið minnir á andagogg.
Tennur hafa því sem næst horfið í þróun þessara tegunda, þær fá einungis tennur í neðri kjálka og hjá nokkrum tegundum eru það einungis karldýrin sem fá tennur, nokkrar tegundir fá eins konar vígtennur sem stingast út úr kjaftinum og minna á tennur villisvína.

Allt eftir tegundum eru svínhvalir 3,5 til 13 metra á lengd og frá einu til fimmtán tonn á þyngd.

## Útbreiðsla og hegðun
Svínhvali má finna um öll úthöf en eru sjaldgæfir upp við strendur. Þeir eru þekktir fyrir að geta kafað niður á mikið dýpi. Þann 17. október 2006 mældist gáshnallur sem kafaði niður á 1 899 metra dýpi. Hugsanlega geta þeir farið enn dýpra. Oftast kafa þeir í 20 til 30 mínútur en köf í allt að 85 mínútur hafa skráðst. 
Við Ísland er andarnefjan (fræðiheiti: *Hyperoodon ampullatus*) algengust af svínhvölum. Aðrar tegundir sem finna má í kringum landið eru gáshnallur (fræðiheiti: *Ziphius cavirostris*), króksnjáldri (fræðiheiti: *Mesoplodon densirostris*) og norðursnjáldri (fræðiheiti: *Mesoplodon bidens*). 

## Tilvísanir

## Heimildir
* Páll Hersteinsson (ritstj.), *Íslensk spendýr* (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2005). ISBN 9979-2-1721-9
Félag kvikmyndagerðarmanna

**Félag kvikmyndagerðarmanna** er félag kvikmyndagerðarfólks á Íslandi og á aðild að Bandalagi íslenskra listamanna fyrir hönd þeirra, annarra en kvikmyndaleikstjóra sem eru í Samtökum kvikmyndaleikstjóra. Félagið var stofnað 25. maí 1966 meðal annars í þeim tilgangi að vera samningsaðili kvikmyndagerðarmanna við hið nýstofnaða Ríkissjónvarp. Félagið gaf út tímaritið *[[Land og synir (tímarit)|Land og syni]]* frá 1995 en Íslenska kvikmynda- og sjónvarpsakademían hefur nú tekið við útgáfu þess og samnefnds vefrits. 

## Tenglar
* Vefur Félags kvikmyndagerðarmanna
* Land & synir - vefrit
Stuttmyndadagar í Reykjavík

**Stuttmyndadagar í Reykjavík** er kvikmyndahátíð sem var haldin árlega í Reykjavík frá 1992 til 2002 og var endurreist vorið 2008. Hátíðin var upphaflega haldin af Kvikmyndafélagi Íslands, fyrirtæki Júlíusar Kemp og Jóhanns Sigmarssonar. Myndirnar voru sýndar á Hótel Borg 27. til 29. apríl 1992. Meðal fyrstu myndanna sem sýndar voru var *[[Sjúgðu mig Nína]]* eftir Óskar Jónasson og *[[Spurning um svar]]* eftir Sævar Guðmundsson og Filmumenn. 1993 var hátíðinni breytt í keppni þar sem veitt voru verðlaun fyrir bestu myndina. 40 myndir bárust það ár og fyrstu verðlaun hreppti stuttmyndin *Athyglissýki* eftir Reyni Lyngdal og Arnar Jónasson. Meðal verðlaunahafa í gegnum tíðina má nefna Róbert Douglas, Ragnar Bragason og fleiri sem hafa verið áberandi í gerð kvikmynda í fullri lengd.

Árið 2008, eða sama ár og keppnin var endurreist var haldin í fyrsta skipti kvikmyndahátíðin Reykjavík Shorts & Docs þar sem veitt voru verðlaunin Silfurrefurinn fyrir bestu stuttmyndina annars vegar og bestu heimildarmyndina hins vegar.

## Tenglar
* Vefur Stuttmyndadaga