open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Machine qui rêve

**Machine qui rêve** (íslenska: *Draumavélin*) er 46. Svals og Vals-bókin og sú fjórtánda eftir þá Tome og Janry. Hún kom út á frummálinu árið 1998 en hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður

Blaðakonan Bitla kemur til fundar við Val og biður hann um aðstoð við að rannsaka dularfulla starfsemi líftæknifyrirtækis. Valur er á leið til Balí og verður því úr að Svalur kemur til aðstoðar. Hann dulbýr sig og gerist sjálfboðaliði í rannsókn hjá fyrirtækinu. Flóttaleg aðstoðarkona laumar til hans skilaboðum um að flýja, rituð aftan á aðgangskort. Svalur læðist inn á rannsóknarstofu og bregður sýnilega.

Næst rankar Svalur við sér minnislaus í polli úti á götu. Hann staulast heim til sín við illan leik, en þar bíða skuggalegir menn sem reyna að skjóta hann. Svalur flýr á fund Bitlu, en aftur er honum veitt fyrirsát. Andlit hans birtist í öllum fjölmiðlum, þar sem hann er sagður háskalegur hryðjuverkamaður á flótta.

Smátt og smátt öðlast Svalur minnið aftur og áttar sig á að lausn gátunnar sé að finna í líftæknifyrirtækinu, þangað sem hann snýr aftur. Í ljós kemur að fyrirtækið hefur á laun stundað það að klóna menn og að flóttamaðurinn í sögunni hafi í raun ekki verið Svalur heldur eftirmynd hans. Hinn raunverulegi Svalur, Bitla, Valur og fulltrúar yfirvalda handtaka forsprakka fyrirtækisins, en aðstoðarkonan flóttalega reynist löggæslumaður í dulargervi.

Rannsóknarstofan er sprengd í loft upp, en Svalur og Bitla hjálpa fyrst hinum klónaða Sval að flýja án þess að nokkur viti. Sögunni lýkur þar sem Bitla og klónaði Svalur eru saman um borð í flutningaskipi á leið í burtu og virðast býsna náin.

## Fróðleiksmolar
* *Machine qui rêve* er sú byltingarkenndasta og jafnframt sú umdeildasta í bókaflokknum. Hún er sú fjórtánda og síðasta eftir Tome og Janry, sem ákváðu að gjörbreyta útliti persónanna og gera þær raunsæislegri. Söguþráðurinn var sálfræðilegri en í fyrri bókum og frásagnaraðferðin nútímalegri, þar sem stokkið var fram og aftur í tíma. Skiptar skoðanir voru um ágæti bókarinnar meðal aðdáenda bókaflokksins og harðar deilur.
* Seinni höfundar Svals og Vals-bókanna hafa ekki vikið að tilvist hins klónaða Svals í verkum sínum.
* Í sögunni kemur fram að raunverulegt nafn Bitlu sé Sophie. Jafnframt er látið að því liggja að Svalur og Valur beri sjálfir önnur nöfn í raun og veru.
* Svalur og Bitla eru nánari vinir í sögunni en í fyrri verkum bókaflokksins.
* Svalur og Valur búa ekki í sömu íbúðinni í sögunni, öfugt við fyrri sögur.
* Gæluíkorninn Pési kemur nálega ekkert við sögu í bókinni.
* Engin sérstök ástæða er gefin fyrir því að líftæknifyrirtækið kóni menn, né útskýrt nákvæmlega hvernig hinum klónaða Sval hafi tekist að sleppa.
Magnús Kjartansson (ráðherra)

**Magnús Kjartansson** (fæddur á Stokkseyri 25. febrúar 1919, dáinn 28. júlí 1981) var íslenskur stjórnmálamaður, heilbrigðis- og tryggingarmála- og iðnaðarráðherra fyrir Alþýðubandalagsins, ritstjóri Þjóðviljans í 24 ár, 1947-71, og rithöfundur. Hann skrifaði einnig í tímaritið Réttur.
 
## Tenglar
* Æviágrip á vef Alþingis
* í minningu Magnúsar Kjartanssonar, Réttur, 2. Hefti - Megintexti (01.04.1981), Blaðsíða 67
Ráðhús Reykjavíkur

**Ráðhús Reykjavíkur** er bygging í miðborg Reykjavíkur við Tjörnina. Borgarstjórn Reykjavíkur fundar í húsinu. Ráðhúsið hýsir einnig skrifstofu borgarstjóra Reykjavíkur auk annarra æðstu embættismenn sveitarfélagsins. Húsið var hannað af Margréti Harðardóttur og Steve Christer hjá Stúdíó Granda. Það var fullbyggt árið 1992 og tekið í notkun árið 1994. 

## Tenglar
*Reykjavík.is - Ráðhús Reykjavíkur
*Nat.is - Ráðhús Reykjavíkur
Mikumi-þjóðgarðurinn

**Mikumi-þjóðgarðurinn** er þjóðgarður í Tansaníu.

Mikumi-þjóðgarðurinn er um 3.230 km² að stærð. Hann var stofnaður 1964.
Jakob 2. Skotakonungur

**Jakob 2.** (16. október 1430 – 3. ágúst 1460) var konungur Skotlands frá því að faðir hans var myrtur 21. febrúar 1437 og til dauðadags. Hann var barn að aldri þegar hann tók við krúnunni og þegar hann lést skildi hann eftir sig ríkiserfingja á barnsaldri. Sömu sögu var að segja um fimm Skotakonunga í röð sem báru Jakobsnafn, frá Jakobi 1. til Jakobs 5.; allir settust í hásætið á barnsaldri og enginn þeirra náði að sjá arftaka sinn verða fullveðja.

Jakob 2. var sonur Jakobs 1. og Jóhönnu Beaufort. Hann var tvíburi en eldri bróðir hans, Alexander, lést skömmu eftir fæðingu. Hann var fæddur með áberandi valbrá í andliti og var því oft kallaður „Fiery Face“ (Eldfés). Hann tók við konungdæminu sex ára að aldri og voru völdin framan af í höndum frænda hans Archibalds, fimmta jarlsins af Douglas, en eftir lát hans 1539 var enginn skoskur aðalsmaður nógu öflugur til að halda einn um stjórnartaumana og nokkrir aðalsmenn skiptu með sér völdum eftir að hafa látið myrða syni jarlsins af Douglas í „svarta kvöldverðinum“ í Edinborgarkastala. 

William, áttunda jarlinum af Douglas, tókst að efla gengi Douglasættarinnar að nýju og árið 1445 tók hann við stjórn landsins og stýrði því þar til Jakob konungur varð myndugur 1449. Fátt breyttist þó við það því Douglas og William Crichton lávarður höfðu öll raunveruleg völd og konungurinn fékk litlu ráðið. Hann sætti sig þó ekki við það, heldur reyndi að ná valdataumunum úr höndum þeirra og fór svo að konungur og menn hans myrtu Douglas í Stirling-kastala 22. febrúar 1452.

Þar með var átökunum þó ekki lokið því Douglas-ættin (Svörtu Douglasarnir) var áfram valdamikil. Jakob konungur reyndi að gera lendur þeirra upptækar en var þvingaður til að skila þeim til níunda jarlsins. Þó fór svo að lokum að konungur og bandamenn hans unnu sigur á Douglas-mönnum í orrustunni við Arkonholm. Eignir þeirra voru gerðar upptækar og jarlinn flúði til Englands. Eftir þetta var konungsvaldið í Skotlandi mun sterkara en það hafði lengst af verið.

Næstu árin hélt Jakob um stjórnartaumana af festu og sýndi mikinn áhuga á málefnum ríkisins, ferðaðist um land sitt og kom á ýmsum nýjungum. Árið 1460 settist hann með her sínum um Roxburgh-kastala, sem Englendingar héldu. Hann hafði mikinn áhuga á notkun fallbyssna í hernaði og keypti fjölmargar slíkar frá Flæmingjalandi. Þann 3. ágúst, þegar hann var sjálfur að fást við að hleypa skoti úr einni fallbyssunni, sprakk hún og konungur lést. Skotar héldu umsátrinu áfram og kastalinn féll í hendur þeirra fáum dögum síðar.

Kona Jakobs 2., gift 3. júlí 1449, var María af Guilders. Þrír synir þeirra og tvær dætur komust til fullorðinsára; elstur sonanna var Jakob 3., sem var átta eða níu ára þegar faðir hans lést. Móðir hans var ríkisstjóri fyrstu árin en dó 1463.

## Heimildir
*
Nutella

**Nutella** er smurálegg úr heslihnetum framleitt af ítalska matvörufyrirtækinu Ferrero. Nutella kom fyrst á markaðinn árið 1963 og var byggt á öðru súkkulaðiáleggi sem fyrirtækið setti á markað árið 1944. Nutella samanstendur af sykri, jurtaolíu, ristuðum heslihnetum, kakódufti, mjólkurdufti, bindiefni og vanillu. Nutella er mjög vinsælt í Evrópu en töluvert minna í Norður-Ameríka. Í dag fæst það í yfir 75 löndum.

Nutella er oft smurt á ristað brauð sem morgunverður eða borið fram með pönnukökum. Í sumum löndum eru skyndibitastaðir sem selja aðeins mat byggðan á Nutella, til dæmis ís og pítsu með Nutella.

## Tengt efni
* Hnetusmjör

## Heimildir
Angel M. Wainwright

**Angel M. Wainright** er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í The Unit og General Hospital.

## Einkalíf
Wainright fæddist í Bandaríkjunum. 

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Wainright var árið 1994 í  og hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The Wire og Strong Medicine. Árið 2007 þá var henni boðið hlutverk í General Hospital sem Regina Thompson, sem hún lék til ársins 2008. Wainright var með stórt gestahlutverk í The Unit sem Betsy Blane, sem hún lék frá 2006-2009. 

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Angel M. Wainright á TVGuide síðunni
* Angel M. Wainright á TV.com síðunni
Hnetusmjör

**Hnetusmjör** er smurálegg sem gert er úr ristuðum jarðhnetum en við þær er bætt olíu, sykri og salti svo að blandan verði að mauki. Hnetusmjör er yfirleitt smurt á samlokur en stundum ásamt sultu. Helstu framleiðslulönd hnetusmjörs eru Bandaríkin og Kína en þess er neytt oftast í Norður-Ameríku, Bretlandi, Hollandi og sumsstaðar í Asíu, sérstaklega á Filippseyjum og í Indónesíu.

Hnetusmjör fæst í tveimur aðaltegundum: sléttu og grófu. Í tilbúnu hnetusmjöri er jurtaolía stundum notuð í stað fyrir jarðhnetuolíu vegna kostnaðar.

Hnetusmjör er notað í meðal annars vestur-afrískri matreiðslu út í pottrétti og súpur til að gefa þeim sérstakt bragð.

## Tengt efni
* Nutella
Nicole Steinwedell

**Nicole Steinwedell** er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sitt í The Unit.

## Einkalíf
Steinwedell fæddist í Pensecola, Flórída en ólst upp í San Diego, Kaliforníu. Stundaði nám í sögu og leikhúsi við Northwestern-háskólann í Evanston, Illinois.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Steinwedell var árið 2003 í Dawson´s Creek. Hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *Modern Men*, *White Collar* og Two and a Half Men. Árið 2008 þá var henni boðið hlutverk í The Unit sem Bridget Sullivan, sem hún lék til ársins 2009.

## Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Steinwedell var árið 2006 í *Escape* og hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við *He´s Just Not That Into You*, *Paris Connections* og *A Single Man*.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Ævisaga Nicole Steinwedell 

## Tenglar
* 
* Ævisaga Nicole Steinwedell
Vatnsdeig

**Vatnsdeig** er létt deig sem notað er í ýmsar kökur og bollur, oftast sætar. Deigið inniheldur yfirleitt aðeins smjör, vatn, hveiti og egg og stundum örlítið af salti og/eða sykri. Engin lyftiefni eru í deiginu þótt það sem er bakað úr því lyfti sér yfirleitt mjög vel. Lyftingin verður vegna þess að þegar deigið, sem hefur hátt vökvainnihald, er sett í heitan ofn myndast gufa inni í því sem þenur það út svo að það lyftist. 

Á Íslandi er deigið oftast notað í vatnsdeigsbollur sem einkum eru bakaðar á bolludaginn en það er einnig notað í ýmsar klassískar franskar kökur og smákökur eins og *croquembouches* og *éclairs*, svo og í ósætar bollur eins og *gougères*, sem stundum eru fylltar með ostakremi eða öðru ósætu áleggi en einnig borðaðar einar sér, til dæmis með víni. Sætar vatnsdeigsbollur eru alltaf fylltar, til dæmis með sultu og þeyttum rjóma eða einhverju kremi eða ís. Oft eru þær einnig þaktar með súkkulaði eða glassúr.

Algengast er að baka vatnsdeigsbollur og annað sem gert er úr vatnsdeigi í ofni en einnig má djúpsteikja það, til dæmis *churros*, sem eru vatnsdeigslengjur sem sprautað er úr kökusprautu með stjörnustút og síðan steiktar í olíu og bornar fram með heitum súkkulaðidrykk eða kaffi.

Sagt er að ítalskur bakari að nafni Panterelli, búsettur í París, hafi fundið upp vatnsdeigsbakstur árið 1540. Svo mikið er víst að kökur og bollur úr vatnsdeigi hafa löngum verið vinsælar í Frakklandi og þar urðu til ýmsar klassískar vatnsdeigskökur.

## Tengt efni
* Bolludagur

## Heimildir
* 
*
Grandaskóli

Grandaskóli er grunnskóli sem hóf störf haustið 1986. Skólinn er staðsettur við Keilugranda í Vesturbæ Reykjavíkur. Í Grandaskóla stunda nemendur í 1. - 7. bekk nám en eftir 7. bekk fara flestir nemendur í Hagaskóla. Um 35 kennarar/leiðbeinendur og 17 aðrir starfsmenn starfa við skólann. 

Í Grandaskóla er rík hefði fyrir öflugri tónmenntakennslu og list- og verkgreinakennslu. 

Skóla- og frístundasvið rekur frístundaheimilið Undraland fyrir nemendur í 1. - 2. bekk í húsnæði skólans. Frostheimar er sameiginlegt frístundaheimili fyrir nemendur í 3. - 4. bekk í Vesturbænum og félagsmiðstöðin Frosti starfar fyrir nemendur Vesturbæjar sem eru í 5. - 10. bekk.
Síldarmannagarðar

**Síldarmannagarðar** voru garðar í Grafarvogi sem hlaðnir voru út í voginn. Milli þeirra var þröngt op og hlið. Þegar síldargöngur voru gekk síldin  inn fyrir garðana á flóði og var þá opinu lokað með hliði og síldin hirt.

## Heimild
* Jón Þ. Þór, ''Saga Sjávarútvegs á Íslandi'' 1. bindi. Akureyri: Bókaútgáfan Hólar, 2002
Tembó Tabú

**Tembó Tabú** (franska: *Tembo Tabou*) er 24. bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Franquin í samvinnu við Jean Roba og Greg sem einnig er skráður fyrir handritinu.

Hún kom út á frummálinu árið 1974, en gefin út á íslensku 1978 og er þriðja í röðinni í íslenska bókaflokknum.

## Söguþráður
Svalur og Valur eru á ferð um myrkviði Afríku til fundar við bandaríska rithöfundinn *Gurgling Thirstywell*, þegar þeir sjá sér til mikillar undrunar rauða fíla. Fílarnir hafa traðkað niður búðir rithöfundarins, sem sjálfur er á bak og burt. Í ljós kemur að fílarnir hafa verið málaðir, líklega til að flæma burt ferðamenn.

Félagarnir komast í kynni við vinalega en einfalda svarta skógardverga. Þrjótar, þeir hinir sömu og máluðu fílana rauðar, þvinga þjóðflokkinn til að leita að gulli fyrir sig. Svalur og Valur sannfæra skógardvergana um að veita þeim mótspyrnu. Þrjótarnir fanga þá félagana og gormdýrið og hyggjast nota þá sem fóður fyrir kjötætuplöntur sem þeir rækta til að hræða dvergana til hlýðni. Vinirnir sleppa og finna Thirstywell sem hafði verið haldið föngnum. Skógardvergarnir grípa til vopna og skúrkarnir eru yfirbugaðir.

## Fróðleiksmolar
* Franquin skrifaði söguna árið 1959 á milli *[[Sjávarborgin|Sjávarborgarinnar]]* og *[[Neyðarkall frá Bretzelborg|Neyðarkalls frá Bretzelborg]]*. Sagan birtist hins vegar ekki upphaflega í tímaritinu Sval, heldur í dagblaðinu *Le Parisien libéré* (síðar *Le Parisien*). Árið 1968 var hún prentuð í tímaritinu Sval og kom loks út á bók árið 1974, en þá höfðu þegar komið úr fjórar bækur eftir Jean-Claude Fournier um ævintýri félaganna. Hún er því stundum ranglega talin síðasta Svals og Vals-saga Franquins.
* Franskri útgáfu bókarinnar fylgir stutt saga um viðureign Gorms við óprúttinn veiðimann.
* Sænskur útgefandi bókaflokksins hætti við að gefa út Tembó Tabú af ótta við að myndirnar af skógardvergunum væru taldar einkennast af kynþáttafordómum.

## Íslensk útgáfa
Tembó Tabú var gefin út af Iðunni árið 1978 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var þriðja íslenska Svals og Valsbókin.
Borgarbókasafn Reykjavíkur

**Borgarbókasafn Reykjavíkur** er almenningsbókasafn Reykvíkinga. Safnið var stofnað árið 1919 en hóf starfsemi 1923. Í safninu eru um 500.000 bækur og tímarit auk geisladiska, myndbanda og margmiðlunarefnis. Aðalsafnið er í Grófarhúsinu í Tryggvagötu en þar eru einnig til húsa Borgarskjalasafn Reykjavíkur og Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Safnið rekur vefinn bokmenntir.is.

Útlánsstaðir safnsins eru átta:
* Borgarbókasafnið Grófinni, Tryggvagötu 15
* Borgarbókasafnið Árbæ, Hraunbæ 119
* Borgarbókasafnið Spönginni, Spönginni 41
* Borgarbókasafnið Gerðubergi, Gerðubergi 3-5
* Borgarbókasafnið Kringlunni, Kringlunni við Listabraut
* Borgarbókasafnið Sólheimum, Sólheimum 27
* Borgarbókasafnið Úlfarsárdal, Úlfarsbraut 122-124
* Borgarbókasafnið Klébergi, Kollagrund 2-6

Frá 1968 til 2022 fór bókabíll (sérinnréttaður strætisvagn) um þau hverfi þar sem ekki var útlánastaður.

## Heimild
* Vefur Borgarbókasafnsins
* Bókmenntavefur Borgarbókasafnsins
Jakobínar

**Jakobínar** voru frönsk róttæk stjórnmálahreyfing sem leiddi frönsku byltinguna og var einráð í Frakklandi 1793-94. Meðal leiðtoga jakobína voru Jean-Paul Marat, Georges-Jacques Danton , Camille Desmoulins  og Maximilien Robespierre. 

## Heimild
Gírondínar

**Gírondínar** voru hópur franskra byltingarmanna sem tóku þátt í frönsku byltingunni og byltingarstjórninni og tóku þátt í lögjafarþingi. Gírondínar voru nefndir eftir héraðinu Gironde í Frakklandi. Þeir  hittust í fundarsal hjá Madame Roland en einn fremsti leiðtogi þeirra  var Jacques Pierre Brissot og eru gírondínar oft kenndir við hann og kallaðir brissotínar. Í byltingarstjórninni misstu þeir völdin til Fjallbúa. Árið 1793 voru margir foringjar þeirra teknir af lífi.

## Heimild
*
Kvennagangan til Versala

**Kvennagangan til Versala** eða Brauðgangan er einn af fyrstu atburðum frönsku byltingarinnar. Gangan hófst meðal kvenna á mörkuðum Parísar en að morgni 5. október 1789 lá við uppþotum í borginni vegna hækkandi verðlags og skorts á nauðsynjum eins og brauði.

## Heimild
*
Seðlabanki

**Seðlabanki** er banki sem stjórnar gjaldmiðli og peningamálastefnu ríkis eða hóps ríkja sem eru í myntbandalagi. Seðlabankar sjá líka um bankakerfi ríkisins og hafa einkarétt á að prenta peningaseðla. Sem dæmi má nefna Seðlabanka Íslands og Seðlabanka Evrópu, sá síðarnefndi sér um peningamálastefnu evrusvæðisins.

Seðlabanki stjórnar peningamálastefnu með því að breyta stýrivöxtum eða gegna hlutverki lánveitanda til þrautavara, það er að segja seðlabankinn veitir banka lán á meðan kreppa stendur eða ef bankinn er að verða gjaldþrota. Sumir seðalbankar hafa líka efirlitsvöld til að koma í veg fyrir að bankar og aðrar fjármálastofnanir hagi sér á kærulausan eða kolrangan hátt. Í flestum þróuðum löndum vinna seðlabankar utan við stjórnmál.

Seðlabanki Svíþjóðar er elsti seðlabankinn í heimi en hann var stofnaður árið 1668. Annar elsti er Englandsbanki sem stofnaður var árið 1694.
Tracktor Bowling

**Tracktor Bowling** er rússnesk þungarokkhljómsveit stofnuð í Moskvu árið 1996.

Meðlimir hennar eru *[[Lusine Gevorkyan]]* (söngkona), *Alexander Kondratiev* (gítarleikari og söngvari), *Andrei Ponasutkin* (bassagítar), *Vitaly Demidenko* (bassagítar) og *Alexei Nasarchuk* (trommur).

Fyrsta plata hennar, *Naprolom*, kom út 2002. Þessi hljómsveit er ein frægasta þungarokkhljómsveit Rússlands.

## Útgefið efni
* *[[Naprolom]]* [Напролом] (2002)
* *[[Cherta]]* [Черта] (2005)
* *[[Shagi po steklu]]* [Шаги по стеклу] (2006)
* *[[Tracktor Bowling (breiðskífa)|Tracktor Bowling]]* (2010)

## Tenglar
* Heimasíða
Lúsíne Gevorkjan

**Lusine Gevorkyan** (f. 21. febrúar 1983; armenska: Լուսինե Գեւորգյան; rússneska: Лусинэ Геворкян) er söngkona rússnesku nýþungarokksveitarinnar Tracktor Bowling og jaðarrokksveitarinnar Louna.

## Tilvísanir
Parícutin

**Parícutin** er eldfjall í Mexíkó í fylkinu Michoacán. Það er 2.800 metra hátt og gaus síðast árið 1943-1952.
Peningaseðill

**Peningaseðill** er greiðslumáti. Seðlar eru, ásamt myntum, taldir reiðufé. Þetta þýðir að þeir geta meðal annars verið notaðir við kaup og sölu án þess að vera innleystir fyrst og að þeir eru ópersónulegir.

Upprunalega réðst gildi peninga af efninu sem þeir voru gerðir úr, fyrst og fremst gulli eða silfri, og svo magninu af því. Vegna þess að bæði var óþægilegt og óöruggt að fara með eðalmálm alls staðar og vegna þess að stundum var skortur á eðalmálmi til myntsláttar voru ábyrgðarbréf notuð í stað mynta, sem var oftast loforð fyrir hönd skuldarans að útborga ákveðið magn af eðalmálmi sem geymdur var á ákveðnum stað.

Elstu þekktu peningaseðlarnir voru gefnir út í Kína á 7. öld. Fyrir þetta voru ábyrgðarbréf líka notuð, en þessi voru persónuleg en það ekki var alltaf hægt að nota þau sem beinan greiðlsumáta. Síðar urðu peningaseðlar ópersónulegir þannig að þeir gætu notast sem greiðslumáti á ákveðnu svæði eða hjá ákveðnum banka.

Bæði einkabankar og opinberir bankar geta gefið út peningaseðla samkvæmt ákveðnum reglum. Samt sem áður eru peningaseðlar oftast gefnir út af seðlabönkum eins og Seðlabanka Íslands og Englandsbanka en seðlarnir sjálfir gilda hjá öllum bönkum og fyrirtækjum í landinu. Stundum eru peningaseðlar ekki prentaðir í landinu þar sem þeir eru notaðir, til dæmis eru íslenskir peningaseðlar prentaðir á Bretlandi.

Á flestum peningaseðlum eru ýmsir öryggisþættir eins og vatnsmerki og útfjólublátt blek, sem ætlaðir eru að forðast fölsun.

## Tengt efni
* Mynt
* Íslensk króna
* Íslenskir peningaseðlar

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Greiðslumáti

**Greiðslumáti** eða **greiðsluaðferð** á við þá aðferð sem notuð er til að millifæra ákveðna upphæð peninga frá einum aðila til annars. Helstu greiðslumátar í dag eru reiðufé, það er að segja peningaseðlar og myntir, og greiðslukort, annaðhvort debet- eða kreditkort. Í sumum löndum eru ávísanir enn þá víða í notkun, sem dæmi má nefna Bandaríkjum og Frakklandi. 

Önnur dæmi um greiðslumáta eru verðbréf, skuldabréf, framleiðsluaðferðir (t.d. framleiðsuvélar, verksmiðjur, skip), fasteignir (byggingar og lóðir), hráefni, eðalsteinar eins og demantar og eðalmálmar eins og gull og silfur.

## Tengt efni
* Gjaldmiðill
* Peningaseðill
* Mynt
Mílanó meistaramót FSÍ 2011

Mílanó meistaramót í áhaldafimleikum var haldið 26.mars 2011 af Glímufélaginu Ármann í laugarbóli laugardal.  Keppt var til verðlauna í fjölþraut og á einstökum áhöldum í frjálsum æfingum.

## Úrslit

### Kvennaflokkur 16 ára og eldri

#### Unglingaflokkur 13-15 ára

### Stúlknaflokkur 12 ára og yngri

### Karlaflokkur 19 ára og eldri

#### Unglingaflokkur kk 15-18 ára

#### Drengjaflokkur 12-14 ára

## Tilvísanir
Ræningjaflöt

**Ræningjaflöt** er í botni Lyngfellisdals. þar segja sumir að sjóræningjarnir í Tyrkjaráninu 16. júní 1627, hafi þurrkað vopn sín og klæði, áður en haldið var til byggða. Flötin var mikið notuð til knattspyrnu- og handknattleiksæfinga á síðustu öld, áður en hinir eiginlegu grasvellir komu til sögunnar.

## Tenglar
* Heimaslóð
Lyngfellisdalur

**Lyngfellisdalur** er dalur í sunnanverðu Sæfjalli rétt norður af Kervíkurfjalli á Heimaey í Vestmannaeyjum. Dalurinn liggur hátt ofan sjávarmáls. 

## Tenglar
* Heimaslóð
Barbarístríðin

**Barbarístríðin** svokölluðu voru stríðsátök á milli Bandaríkjanna og sjóræningja í Barbaríinu í Norður-Afríku snemma á 19. öld. Á þeim tíma skiptist Barbaríið í Trípólí (Líbýu) og Alsír, sem voru í raun sjálfstæð furstadæmi þótt þau tilheyrðu Ottómanaveldinu að nafninu til, og  soldánsdæmið Marokkó.
Ástæðan fyrir stríðsátökunum var að sjóræningjarnir vildu að kaupskipin borguðu þeim skatt þegar þau sigldu um Miðjarðarhafið. Ef þau greiddu ekki skattinn réðust sjóræningjarnir á skipin og tóku vörur í staðinn og oft tóku þeir áhöfnina til fanga fyrir lausnargjald. Bandaríski sjóherinn réðust á víggirtar borgir sjóræningjanna og heimtuðu að reglur þeirra um greiðslur yrðu dregnar til baka.

## Saga
Barbarísjóræningjar höfðu um langt skeið, allt síðan snemma á 17. öld, ráðist á bresk og önnur evrópsk kaupskip á siglingu meðfram austurströnd Afríku. Þeir tóku fjölda manns til fanga og þurftu fjölskyldur þeirra og söfnuðir iðulega að efna til samskota til að greiða lausnargjald þeirra. Furstadæmin í Barbaríinu kröfðu kaupskip um eins konar verndargjald til að tryggja að ekki yrði ráðist yrði á þau. 

Sjóræningjar réðust á bandarísk skip á meðan frelsisstríð Bandaríkjanna stóð yfir en þann 20. desember 1777, tilkynnti marokkóski soldáninn Mohammed 3. að bandarísk kaupskip yrðu undir vernd soldánsins og gætu því notið þess að sigla óáreitt um Miðjarðarhafið og meðfram ströndinni. Þessi marokkósk-bandaríski vináttusamningur er elsta milliríkjasamkomulag Bandaríkjanna sem enn er órofið. Öðru máli gegndi um sjóræningja frá Alsír og Trípóli, þeir hertóku bandarísk skip og fór svo að Bandaríkjamenn neyddust til að gera samkomulag í mars 1785 um greiðslu hárrar upphæðar í verndargjald og lausnargjald fyrir bandaríska fanga sem teknir höfðu verið.

Þegar Thomas Jefferson varð forseti Bandaríkjanna 1801 krafðist pasjann í Trípólí þess að nýja stjórnin greiddi 225 þúsund dollara í verndargjald. Jefferson neitaði og pasjann sagði Bandaríkjunum stríð á hendur 10. maí 1801. Jefferson sendi herskip til Miðjarðarhafsins og setti hafnbann á Trípólí. Til átaka kom á sjó nokkrum sinnum og í apríl 1805 lögðu fáeinir bandarískir landgönguliðar ásamt 500 egypskum málaliðum bæinn Darna í Líbíu undir sig. Það var í fyrsta sinn sem hermenn reistu bandarískan fána á erlendri grund. Til þess atburðar má rekja það að í baráttusöng bandaríska landgönguliðsins er sungið um strendur Trípólí. Fljótlega eftir það var samið um frið og greiddu Bandaríkjamenn fjárupphæð fyrir nokkra landa sína sem voru í haldi Trípólímanna.

Nokkrum árum síðar fóru Barbarísjóræningjar aftur að láta á sér kræla og ræna bandarísk kaupskip en það var ekki fyrr en 1815 sem Bandaríkjamenn sendu herskip á vettvang og hófst þá seinna Barbarístríðið. Það stóð stutt; bandarísku skipin gersigruðu flota Barbarísins og skrifað var undir vopnahléssamning 3. júlí 1815. 

## Heimildir
* 
*
Þorbjörg Ágústsdóttir

**Þorbjörg Ágústsdóttir** (f. 14. mars 1981) er íslensk skylmingakona og jarðeðlisfræðingur sem keppir fyrir Skylmingafélag Reykjavíkur. Þorbjörg keppir í skylmingum með höggsverði og hefur sjö sinnum orðið Norðurlandameistari kvenna í þeirri grein. Hún er einnig margfaldur Íslandsmeistari í íþrótt sinni og hefur náð góðum árangri á mörgum sterkum skylmingamótum víða um heim.

## Heimildir
* 
*
Chichester

**Chichester** er borg í Vestur-Sussex í Suðaustur-Englandi. Í borginni búa um 27.000 manns (2011) og þar er dómkirkja. Borgin var stofnuð á tímum Rómverja og á sér því langa sögu. Hún varð mikilvæg síðar þegar Engilsaxar höfðu stjórn yfir landinu. Dómkirkjan var byggð á 12. öld og í borginni eru nokkrar elstu kirkjur og byggingar í Stóra-Bretlandi.
James D. Watson

**James Dewey Watson** (fæddur 6. apríl 1928, d. 6. nóvember 2025) var bandarískur sameindalíffræðingur, erfðafræðingur og dýrafræðingur. Hann er frægastur fyrir að hafa uppgötvað byggingu DNA-sameindarinnar árið 1953 ásamt Francis Crick og Rosalind Franklin. Watson, Crick og Maurice Wilkins hlutu Nóbelsverðlaunin árið 1962 „fyrir uppgötvanir þeirra í tengslum við sameindagerð kjarnsýra og þýðingu hennar fyrir skipti upplýsinga í lifandi efni“. Eftir rannsóknir við Háskólann í Chicago og Háskólann í Indiana vann hann hjá Cavendish-rannsóknarstofunni við Cambridge-háskóla. Þar kynntist hann samstarfsmanni sínum, Francis Crick.

Árið 1956 varð hann rannsóknarmaður við líffræðideild Harvard-háskóla, en þar vann hann til 1976 við rannsóknir á sviði sameindalíffræði. Frá 1988 til 1992 átti Watson í samstarfi við National Institutes of Health og tók þátt í stofnun Human Genome Project. Watson hefur skrifað mörg vísindarit, þar á meðal *The Molecular Biology of the Gene* (1965) og vinsælu bókina *[[The Double Helix]]* (1968) um uppgötvun byggingar DNA-sameindarinnar.

Frá árinu 1968 var hann forstjóri rannsóknarstofnunar Cold Spring Harbor Laboratory (CSHL) á Long Island í New York-fylki þar sem hann bætti bæði fjármögnun hennar og rannsóknir. Þar einbeitti hann sér að rannsóknum á krabbameini. Árið 1994 varð hann formaður stofnunarinnar og gegndi þeirri stöðu í tíu ár. Hann varð síðar heiðursrektor hjá stofnuninni en sagði af sér árið 2007 vegna umdeilds viðtals þar sem hann hélt fram tengslum kynþátta og greindar.

Watson lést árið 2025, 97 ára gamall.

## Tenglar
*Hver var James Dewey Watson og hvert var hans framlag til erfðafræðinnar? - Vísindavefurinn

## Heimildir
* 
## Tilvísanir
Stephen Harper

**Stephen Joseph Harper** (f. 30. apríl 1959) er kanadískur stjórnmálamaður, fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Íhaldsflokksins. Hann varð forsætisráðherra eftir að flokkur hans myndaði minnihlutastjórn eftir þingkosningarnar 2006.

Harper fæddist í Toronto og er elstur þriggja systkina. Hann skráði sig í háskólanám við Háskólann í Torronto en hætti eftir tvo mánuði. Síðar flutti hann til borgarinnar Edmonton í fylkinu Alberta og hélt háskólanámi sínu áfram við Háskólann í Calgary þar sem hann lauk BA-gráðu í hagfræði og útskrifaðist 1993 með mastersgráðu í sömu grein.

Hann bauð sig fyrst fram til þingsetu á kanadíska þinginu í þingkosningunum 1988 þegar hann bauð sig fram í kjördæminu Vestur Calgary en náði ekki kjöri. Hann komst fyrst á þing 1993.

## Tilvísanir
Light Years

***Light Years*** er sjöunda breiðskífa áströlsku söngkonunnar Kylie Minogue. Hún var gefin út þann 25. september 2000 af Parlophone. Breiðskífan náði fyrsta sæti í Ástralíu og var staðfest fjórföld platína. Hún náði áttunda sæti í Nýja Sjálandi og öðru sæti í Bretlandi.

## Lagalisti

## Tenglar
* Opinber vefsíða Kylie Minogue
Noemi

**Veronica Scopelliti** (fædd 25. janúar 1982 í Róm), þekktust sem **Noemi**, er ítölsk söngkona.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 2009 - *Sulla mia pelle* (2 platína fyrir - 140.000 eintök)
* 2011 - *RossoNoemi* (gull fyrir - 50.000 eintök)

### Stuttskífur
* 2009 - *Noemi* (gull fyrir - 50.000 eintök)

### Smáskífur

* 2009 - *Briciole* (gull fyrir - 15.000 eintök)
* 2009 - *L'amore si odia* (Noemi og Fiorella Mannoia) (2 platína fyrir - 60.000 eintök)
* 2010 - *Per tutta la vita* (platína fyrir - 30.000 eintök)
* 2010 - *Vertigini*
* 2011 - *Vuoto a perdere* (platína fyrir - 30.000 eintök)
* 2011 - *Odio tutti i cantanti*
* 2011 - *Poi inventi il modo*
* 2012 - *Sono solo parole* (platína fyrir - 30.000 eintök)

## Sanremo-tónlistarhátíðinni
* 2010 - *Per tutta la vita*: Fjórða (4)
* 2012 - *Sono solo parole*: Þriðja (3)

## Tenglar

* noemiofficial.it
* arcadinoemi.it
GAIS

**GAIS** er sænskt knattspyrnufélag frá Gautaborg. Félagið er gjarnan kallað „Makrillarna“ sem þýðir Makrílarnir á íslensku og vísar það búnínga félagsins, sem þykja minna á liti fisksins sem líka er með grænar og svartar rendur.

## Tenglar
Smithsonian-dýragarðurinn

**Smithsonian-dýragarðurinn** (eða **Smithson-dýragarðurinn**) er dýragarður í Washington í Bandaríkjunum. Dýragarðurinn tilheyrir Smithsonian-stofnuninni.
Ræningjatangi

**Ræningjatangi**  er tangi á Heimaey í Vestmannaeyjum. Tanginn er nefndur eftir sjóræningjum sem komu til eyjanna í Tyrkjaráninu 1627 en talið er að ræningjarnir hafi þar komið á land. Þeir munu ekki hafa siglt inn á höfnina því að þar voru mannaðar fallbyssur á Skansinum.

Ólafur Egilsson segir í *[[Reisubók Ólafs Egilssonar|Reisubók]]* sinni að íslenskur maður að nafni Þorsteinn, sem verið hafi á enskri duggu sem ræningjarnir hertóku á leið sinni frá Austfjörðum, hafi vísað þeim til landgöngu á Ræningjatanga.

## Heimild
*  heimaslóð.is
Búgínska

**Búgínska** er ástrónesískt tungumál talað af 3 – 4 milljónum á Súlavesí í Indónesíu. Málið er ritað bæði með latínuletri og sérstöku búgínsku stafrófi af indverskum uppruna.
Búrjatíska

**Búrjatíska** er mongólskt tungumál sem er talað af um 350.000 manns í Búrjat í Suður-Síberíu, austur, suður og vestur af Bajkalvatni. Það er ritað með kýrillísku stafrófi.
Tierpark Hagenbeck

**Tierpark Hagenbeck** (eða **Dýragarður Hagenbecks**) er dýragarður í Hamborg í Þýskalandi, frá upphafi 20. aldar.

## Tenglar
* „Dýragarður Hagenbecks“; grein í Vísi 1920
Fáni Rússlands

**Fáni Rússlands** er þjóðfáni Rússlands, hans er fyrst getið 1688 á skipaflota Rússa en varð opinber fáni 1896 við krýningu Nikulásar annars.
Estella Svíaprinsessa

**Estella**, fullu nafni **Estelle Silvia Ewa Mary**, (f. 23. febrúar 2012 á Karólínska sjúkrahúsinu í Solna í Svíþjóð) er sænsk erfðaprinsessa og hertogaynja af Austur-Gautlandi. Hún er dóttir Viktoríu krónprinsessu og Daníels prins. Estella er fyrsta barn þeirra og er önnur í erfðaröðinni að sænsku krúnunni, á eftir móður sinni. Estella á einn yngri bróður Óskar.
Gústaf 5.

**Gústaf 5.** (**Oscar Gustaf Adolf**, fæddur 16. júní 1858, dáinn 29. október 1950) var konungur Svíþjóðar frá 8. desember 1907 til dauðadags. Hann var af Bernadotte-ætt, sonur Óskars 2. Svíakonungs og Soffíu af Nassau. Hann var 92 ára þegar hann lést og er sá konungur Svíþjóðar sem langlífastur hefur orðið og ríkti þriðja lengst, á eftir Magnúsi Eiríkssyni smek og sonarsonarsyni sínum, Karli 16. Gústaf.

Faðir hans tók við ríkjum árið 1872 og varð Gústaf þá krónprins Svíþjóðar og Noregs en Noregur fékk sjálfstæði tveimur árum áður en hann tók við krúnunni og varð hann því aldrei Noregskonungur. Hann var íhaldssamur í skoðunum og vildi halda fast í völd krúnunnar. Árið 1914 þvingaði hann ríkisstjórn Frjálslynda flokksins til að segja af sér og skipaði sjálfur menn í utanþingsstjórn en eftir kosningarnar 1917 neyddist hann til að fela formanni Frjálslynda flokksins stjórnarmyndun og láta af tilraunum til að hafa áhrif á stjórnun ríkisins. Hann var talinn hallur undir nasista og Þýskaland á fjórða áratugnum en reyndi að fá Hitler til að draga úr Gyðingaofsóknum.

## Fjölskylda
Gústaf giftist þann 20. september 1881 Viktoríu prinsessu af Baden, dóttur Friðriks 1. stórhertoga. Hún var afkomandi Gústafs 4. Adólfs Svíakonungs og með hjónabandi þeirra sameinuðust gamla Vasaættin og hin nýja konungsætt, Bernadotte. Hjónaband þeirra mun ekki hafa verið sérlega hamingjusamt, enda er Gústaf talinn hafa verið sam- eða tvíkynhneigður. Þau eignuðust þó þrjá syni:

* Gústaf 6. Adólf (1882-1973).
* Vilhelm prins, hertogi af Södermanland (1884-1965).
* Eiríkur prins (1889-1918). Hann var flogaveikur og lítillega þroskaskertur.

## Heimildir
*
Silvía Svíadrottning

**Silvía** (fædd **Silvia Renate Sommerlath** 23. desember 1943 í Heidelberg í Baden-Württemberg í Þýskalandi) er drottning Svíþjóðar, kona Karls 16. Gústafs Svíakonungs.

Foreldrar Silvíu voru Walther Sommerlath, Þjóðverji fæddur í Brasilíu, og kona hans Alice Soares de Toledo, sem var brasilísk. Fjölskyldan bjó í São Paulo í Brasilíu 1947 – 1957. en flutti þá aftur til Heidelberg. Silvía lagði stund á tungumála- og túlkanám og auk sænsku og þýsku talar hún frönsku, spænsku, portúgölsku, ensku og sænskt táknmál. Hún kynntist Karli Gústaf á Ólympíuleikunum í München 1972, þar sem hún var túlkur. Þau gengu í hjónaband 19. júní 1976 og eiga börnin Viktoríu, Karl Filippus og Magdalenu.
Halldór Jónsson hertekni

**Halldór Jónsson** (1586 – 9. mars 1648), kallaður **Halldór hertekni**, var íslenskur bóndi og lögréttumaður sem hertekinn var í Tyrkjaráninu og fluttur til Marokkó en sneri aftur heim og var í röð merkari bænda á sinni tíð.

Halldór var sonur séra Jóns Jónssonar prests á Stað í Grindavík og konu hans Guðrúnar Hjálmsdóttur. Hann var hertekinn af sjóræningjum úr Barbaríinu undir stjórn Murat Reis á Járngerðarstöðum í Grindavík 20. júní 1627. Á Járngerðarstöðum bjó einnig systir Halldórs, Guðrún Jónsdóttir, ásamt manni sínum Jóni Guðlaugssyni og tveimur sonum þeirra, Jóni stúdent og Helga. Þau voru öll tekin en Jón bóndi var skilinn eftir í fjörunni því hann var orðinn aldraður og ræningjunum þótti ekki taka því að hafa hann með. Einnig voru tveir bræður þeirra Halldórs og Guðrúnar teknir.

Fjölskyldan var flutt til Salé í Marokkó ásamt öðrum sem teknir voru í Grindavík en það voru alls tólf Íslendingar og þrír Danir, og þar voru þau seld í ánauð. Halldór og Guðrún systir hans voru ekki lengi í Barbaríinu og er sagt að hollenskur maður hafi greitt lausnargjald fyrir þau. Systkinin komust til Danmerkur 1628 og komu heim til Íslands með vorskipum sama ár, en bræður þeirra og synir Guðrúnar urðu eftir. Bræðurnir Helgi og Jón skrifuðu foreldrum sínum bréf 1630 og voru þá þrælar. Helgi var keyptur laus 1636 og sneri heim en Jón kom ekki aftur.

Halldór hertekni, sem var að sögn fatlaður eftir misþyrmingar ræningjanna, skrifaði frásögn af ráninu og herleiðingunni. Hún var í fórum Árna Magnússonar og brann í eldinum í Kaupmannahöfn 1728 en áður hafði Björn Jónsson á Skarðsá notað hana í frásögn sinni af Tyrkjaráninu og er því efni hennar varðveitt. 

Halldór kvæntist Guðbjörgu Oddsdóttur og bjuggu þau á Hvaleyri við Hafnarfjörð. Hann var mektarbóndi, var orðinn lögréttumaður árið 1637 og gegndi því embætti til dauðadags. Frá þeim hjónum eru komnar miklar ættir.

Legsteinn Halldórs hertekna er í Garðakirkjugarði á Álftanesi og hljóðar grafskriftin svo: „Hjer under hvíler greptraður erlegur, krossreindur og rjett-trúaðurr maður, Halldór Jónsson, samtt hans sonarson. Ifirunnu i Christo, eru sigursins hluttakande orðner og deia ekki meir. Vegferðardagar 62 ár. Sofnaðe í guðe anno 1648, 9. Marci.“

## Heimildir
* 
* 
*
Beruvík

**Beruvík**, einnig verið kölluð **Bervík** af heimafólki, er vík á vestanverðu Snæfellsnesi. Þar var áður útræði en lendingin var hættuleg, oft brimasamt og sæta varð sjávarföllum þegar róið var um sker og grynningar.

Búið var á fjórum bæjum fram á miðja 20. öld. Bæjunum Nýjabúð, Hella, Helludalur og Garðar. Enn má sjá rústir eftir búsetuna svo sem hlaðna garða, steypta veggi og fjárbað og er þar einnig hlaðin fjárrétt við klettinn Klofning.

## Sögur og sagnir
Ofan þjóðvegarins eru friðlýstar fornleifar af bæjarrúst og túngirðingu. Sagt er að þar hafi Sléttuvellir, landnámsbær Beru verið, sem víkin er kennd við. Suður af Beruvík eru minjar kotbýlisins Litlalóns og nokkru sunnar bæjarins Hólahóla sem var áður höfuðból meðan útræði var enn frá Dritvík og átti sá bær Dritvík.

Hólahólar lagðist í eyði 1880 og síðan hefur huldufólk ráðið þar ríkjum æ síðan að sagt er. Skyggnir menn telja sig verða vara við mikla byggð huldufólks og eru til um sögur. Þannig hafa sumir sem brugðið hafa þar á leik heyrt og fundið mikið lófatak og klapp ofan úr hlíðum Berudals og því meira sem mennskir eru þar færri. Getgátur eru um að saman fari núverandi Hólahólar og eldri nafngift, Aðalþegnshólar er segir frá í Bárðar sögu Snæfellsás.

## Heimildir um lifnaðarhæti
Útgerðarmaðurinn og rithöfundurinn Karvel Ögmundsson ólst upp í Beruvík. Hann skrifaði bækurnar Sjómannsævi 1 til 3 og er í fyrsta bindinu sagt frá uppvexti hans og er það besta heimildin sem til er um lífið í Beruvík í upphafi 20. aldar. 

## Hvalreki
Í lok mars árið 2012 rak búrhval á land í Beruvík. Hvalurinn var heillegur og allar tennur í honum. Daginn eftir að fréttist af hvalnum var búið að saga fremri hluta kjálkans af og síðar sama dag var búið að taka allan kjálkann.

## Heimildir
* Ferðafélag Íslands, *Árbók 1982.* (Ísafoldarprentsmiðja hf. 1982)
* Fornleifaskrá
Svalur í Moskvu

**Svalur í Moskvu** (franska: *Spirou à Moscou*) er 42. Svals og Vals-bókin og sú tíunda eftir þá Tome og Janry. Bókin kom út á frummálinu árið 1990 en í íslenskri þýðingu ári síðar.

## Söguþráður
Svalur og Valur eru á leið til sólarlanda þegar franska leyniþjónustan rænir þeim á flugvellinum og flýgur með þá til Moskvu. Þar er þeim ætlað að hjálpa sovésku leyniþjónustunni KGB í baráttu sinni við hinn dularfulla glæpaforingja *Tanaziof*, sem KGB telur að Svalur og Valur hafi áður átt í höggi við. Þjónusta félaganna er hugsuð í skiptum fyrir tvö vestræn ungmenni sem handtekin voru fyrir að smygla sér til Sovétríkjanna.

Þeir Svalur og Valur hafa engan áhuga á verkefninu og halda í franska sendiráðið, þar verða þeir vitni að ránsferð *Tanaziofs* og manna hans. *Tanaziof* reynist vera Sammi, frændi Vals. Hann þykist vera rússneskur prins sem boðar valdarán og hótar að ræna múmíu Leníns.

Svalur, Valur og *Lafidmerev* fulltrúi KGB hyggjast sitja fyrir Samma og þrjótum hans, en með hjálp leyniganga tekst skúrkunum þó að stela múmíu Leníns og krefjast lausnargjalds. Þeir gera sér ekki grein fyrir að múmían í sýningarskápnum er ekki hinn raunverulegi Lenín heldur tvífari hans og mörg önnur eintök sé að finna.

Eftir æsilegan eltingaleik kemst Sammi undan en Svalur og Valur eru sendir aftur til Frakklands og hylltir sem hetjur fyrir framlag sitt til Sovétríkjanna.

## Fróðleiksmolar
* Sagan kom út um það leyti sem Kalda stríðinu mátti heita lokið og Sovétríkin riðuðu til falls, en felur þó í sér ýmsar vísanir í staðalmyndir um Sovétríkin frá tímum Kalda stríðsins.
* Bókstafirnir N og R eru prentaðir með spegilskrift í talblöðrum rússneskra persóna bókarinnar.
* Aðstoðarmanni Samma frænda, Rússanum Níkíta, virðist hafa verið drekkt í ánni Volgu í lok bókarinnar. Hann snýr þó aftur sprelllifandi í bókinni *[[L'homme qui ne voulait pas mourir]]*.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar á vegum Iðunnar árið 1991. Þetta var 28. bókin í íslensku ritröðinni.
Gústaf Adólf erfðaprins

**Gústaf Adólf** (*Gustaf Adolf Oscar Fredrik Arthur Edmund Bernadotte*, 22. apríl 1906 – 26. janúar 1947) var erfðaprins Svíþjóðar og hertogi af Vesturbotni, faðir Karls 16. Gústafs Svíakonungs. Hann fórst í flugslysi við Kastrupflugvöll á heimleið frá Amsterdam; flugvél sem hann var farþegi í steyptist til jarðar í flugtaki og allir sem um borð voru, 22 talsins, létu lífið.

Gústaf Adólf var elsti sonur Gústafs 6. Adólfs og fyrri konu hans, Margrétar. Hann varð aldrei krónprins þar sem afi hans, Gústaf 5., var enn á lífi er hann lést. Kona Gústafs Adólfs erfðaprins var Sibylla af Sachsen-Coburg-Gotha. Þau eignuðust fjórar dætur, Margréti (f. 1934), Birgittu (1937-2024), Désirée (f. 1938) og Kristínu (f. 1943) en einkasonurinn, Karl Gústaf, var aðeins níu mánaða er faðir hans fórst.
Viktoría krónprinsessa

**Viktoría** (**Victoria Ingrid Alice Desirée**), hertogaynja af Vestur-Gautlandi (f. 14. júlí 1977) er krónprinsessa Svíþjóðar, dóttir Karls 16. Gústafs Svíakonungs og Silvíu drottningar.

Þegar hún fæddist voru lög um ríkiserfðir með þeim hætti í Svíþjóð að synir gengu fyrir dætrum, óháð aldri, og því varð bróðir hennar, Karl Filippus, krónprins við fæðingu 1979. Þann 1. janúar 1980 var lögunum breytt þannig að elsta barn erfir ríkið, óháð kyni, og varð Viktoría þá krónprinsessa.

Viktoría giftist Daniel Westling 19. júní 2010 eftir langt tilhugalíf en þau kynntust þegar hann var einkaþjálfari hennar. Hann hlaut við giftinguna titilinn Daníel prins og var gerður hertogi af Vestur-Gautlandi. Þau eiga tvö börn Estellu (f. 2012) og Óskar (f. 2016).
Borgarskipulag

**Borgarskipulag** á við meðvitaða stjórn og skipulag á útþenslu borgar eða þéttbýlis. Slík borgarskipulagning spannar allt frá hönnun torga og gatna til skipulagningar heillar borgar. Hún felur í sér meðal annars arkitektúr, uppbyggingu samgöngu- og fjarskiptakerfa, greiningu umhverfis, loftslags og landslags, og mannlega þætti.

Fyrsta fræðiritið á íslensku um skipulagsmál, *Um skipulag bæja,*  var skrifuð af Guðmundi Hannessyni lækni og gefið út 1916. Bókin var endurútgefin árið 2017 ásamt aldarspegli, fimm ritgerðum um verk Hannesar.  

Á Íslandi er skipulag gert í samræmi við skipulagslög sem taka bæði til þéttbýlis og dreifbýlis auk óbyggða. Skipulagsstigin eru eftirfarandi:

# Landsskipulag
#Svæðisskipulag
# Aðalskipulag
# Deiliskipulag
Matthías Þórðarson

**Matthías Þórðarson** getur átt við:

* Matthías Þórðarson útgerðarmann og ritstjóra (1872-1959).
* Matthías Þórðarson þjóðminjavörð (1877-1961).
Óskar 2. Svíakonungur

**Óskar 2.** (**Oscar Fredric**, 21. janúar 1829 – 8. desember 1907) var konungur Svíþjóðar frá 1872 til dauðadags, konungur Noregs frá 1872 til 1905 og hertogi af Austur-Gautlandi.

Óskar var þriðji sonur Óskars 1. Svíakonungs og konu hans Jósefínu af Leuchtenberg. Hann var því ekki alinn upp til ríkiserfða, heldur gekk hann í sjóherinn og varð sjóliðsforingi og skrifaði bækur um sjóhernað, auk þess sem hann samdi ljóð og gaf út ljóðabók og fleiri rit. Hann stundaði einnig nám í stærðfræði við Uppsalaháskóla og var heiðursfélagi í sænsku vísindaakademíunni.

Þegar Óskar 1. dó 8. júlí 1859 og Karl 15., elsti sonur hans, tók við varð Óskar ríkisarfi því bróðir hans átti ekki son á lífi. Hann átti að vísu eina dóttur, Lovísu, en konur áttu ekki erfðarétt í Svíþjóð samkvæmt stjórnarskránni frá 1809. Næstelsti bróðir þeirra, Gústaf prins, hafði dáið barnlaus. Óskar átti sjálfur son og ríkiserfðirnar voru þvi tryggðar, svo að ekkert varð úr hugmyndum um að breyta stjórnarskránni og gera Lovísu arfgenga.

Óskar 2. tók því við ríkjum þegar bróðir hans lést 18. september 1872. Hann hafði mikinn áhuga á utanríkismálum og var mikill aðdáandi Otto von Bismarck kanslara Þýskalands. Hann reyndi að koma á bandalagi Skandinavíu, Þýskalands og Ítalíu og hugsanlega einnig Bretlands. Stærsti ósigur hans var sambandsslitin við Noreg 1905 en hann reyndi mikið til að viðhalda konungssambandinu, heimsótti Noreg árlega eða oft á ári og talaði norsku reiprennandi.

## Fjölskylda
Óskar giftist Soffíu af Nassau 6. júní 1857. Synir þeirra voru:

* Gústaf 5. (1858-1950), konungur Svíþjóðar.
* Oscar Bernadotte (1859-1953), sem þurfti að afsala sér konunglegum titlum og erfðatilkalli vegna hjónabands síns. Hann var faðir sænska diplómatans Folke Bernadotte.
* Karl prins (1861-1951), hertogi af Vestur-Gautlandi.
* Eugen prins (1865-1947), hertogi af Närke.

## Heimildir
*
Karl 15. Svíakonungur

**Karl 15.** (*Carl Ludvig Eugen*, 3. maí 1826 – 18. september 1872) var konungur Svíþjóðar og Noregs frá 8. júlí 1859 til dauðadags en hafði verið ríkisstjóri frá 25. september 1857 vegna veikinda föður síns.

Karl var elsti sonur Óskars 1. Svíakonungs og Jósefínu drottningar. Hann hafði mikinn áhuga á norrænni samvinnu og samstarfi og var náinn vinur Friðriks 7. Danakonungs. Hann var mjög umbótasinnaður og studdi margvísleg framfaramál, meðal annars á sviði stjórnmála, trúfrelsis, refsilöggjafar og samgangna. Á stjórnartíð hans fengu konur kosningarétt til sveitastjórna og árið 1858 stóð hann að lagasetningu sem veitti ógiftum, fullorðnum konum fullt sjálfræði, þó fyrst í stað aðeins ef þær sóttu um það. Systir hans, Evgenía prinsessa, varð að líkindum fyrst sænskra kvenna til að njóta þeirra réttinda.

Karl var mikill áhugamaður um bókmenntir og listir, orti sjálfur ljóð og gaf út ljóðabækur. Einnig var hann listmálari og voru verk hans sýnd á sýningum sænsku listaakademíunnar. Hann var mjög skapmikill og þótti oft hryssingslegur í framkomu, kærulaus og raupsamur, en var þrátt fyrir það mjög vinsæll meðal þegna sinna.

## Fjölskylda
Karl giftist Lovísu af Hollandi 19. júní 1850. Hjónaband þeirra var ekki hamingjusamt, enda voru þau mjög ólík. Konungurinn var líka afar kvensamur og átti fjölmargar hjákonur. Börn þeirra voru:

* Lovísa Danadrottning (1851-1926), kona Friðriks 8.
* Karl (1852-1854).

Eftir fæðingu Karls prins var ljóst að Lovísa krónprinsessa gæti ekki alið fleiri börn og þegar prinsinn dó á öðru ári reyndi Karl konungur mikið að fá þingið til að breyta stjórnarskránni þannig að konur gætu erft ríkið en það tókst ekki. Þegar hann dó var það því Óskar bróðir hans sem tók við völdum. Tveir dóttursynir hans urðu þó konungar, þeir Kristján 10. Danakonungur og Hákon 5. Noregskonungur.

## Heimildir
*
Wes Chatham

**Wes Chatham** (fæddur John Wesley Chatham ) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í The Unit og Barbershop.

## Einkalíf
Chatham fæddist í Atlanta, Georgíu en ólst upp fyrstu tíu árin í Savannah borg, Georgíu. Þegar Chatham var 17 ára þá skráði hann sig í bandaríska sjóherinn.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Chatham var árið 2005 í Barbershop. Árið 2009 þá var honum boðið stórt gestahlutverk í The Unit sem Sam McBride í loka þáttaröðinni.

## Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Chatham var árið 2003 í *The Fighting Temptations* og hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við *W*, *Husk* og The Help.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Viðtal við Wes Chatham árið 2009 í Savannah Morning News 

## Tenglar
*
Gotneskt þungarokk

**Gotneskt þungarokk ** (e. *gothic metal*) er ein af undirstefnum þungarokks og er talið hafa orðið vinsælt árið 1991 þegar enska sveitin Paradise Lost gaf út plötuna sína *Gothic*. Gotneska þungarokkið er stefna skyld hefðbundinni gotneskri tónlist. Yrkisefnið sem notast er við í er oftast trúarbrögð, goðsagnir, hrollvekja, sársauki og vonleysi, dauði og þunglyndi. Samt einkennast þessi þemu stundum af rómantík og tilfinningaríkri ást.

Stefnum eins og dómsdagsmálmi hefur verið blandað saman við gotneskt þungarokk.

## Þungarokksbönd með gotneskan þungarokksstíl á einu eða öðru tímaskeiði
*After Forever (Hol)
*Anathema (Eng)
*Cradle of Filth (Eng)
*Draconian (Sví)
*Entwine
*HIM (Fin)
*Katatonia (Sví)
*Kontinuum (Ísl)
*Moonspell (Por)
*Lacuna Coil (Ít)
*Lake of Tears
*Lullacry (Fin)
*My Dying Bride (Eng)
*Nightwish (Fi)
*Paradise Lost (Eng)
*Poisonblack (Fin)
*Rotting Christ (Gri)
*Sentenced (Fin)
*Sirenia (Nor)
*Type O Negative
*Theatres des Vampires
*Theatre of Tragedy (Nor)
*Tristania (Nor)
*Tiamat (Sví)
*The 69 Eyes
*Therion (Sví)
*Within Temptation (Hol)
Birtíngur útgáfufélag

**Birtíngur útgáfufélag** ehf. er íslenskt útgáfufélag sem gefur út tímarit.

Eigendur Birtíngs eru SMD ehf. sem á 75% hlut (eigandi SMD er Austursel ehf. sem er 100% í eigu Hreins Loftssonar), 12,5% eru í eigu Prospectus ehf. (sem er 100% í eigu Matthíasar Björnssonar) og 12,5% eru í eigu Karls Steinar Óskarssonar. Hreinn Loftsson er stjórnarformaður Birtíngs og útgefandi, Karl Steinar Óskarsson er framkvæmdastjóri og Matthías Björnsson er fjármálastjóri. 

## Tímarit

*Gestgjafinn
*Heilsan
*Hús og híbýli
*Júlía
*Mannlíf
*Nýtt líf
*Sagan öll
*Séð og heyrt
*Vikan

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða
Vefpressan

**Vefpressan** var íslenskt fyrirtæki sem átti vefmiðlana pressan.is, eyjan.is og bleikt.is. Það varð gjaldþrota 2018.

Stærstu eigendur Vefpressunar voru Björn Ingi Hrafnsson sem átti 18,58% hlut, Vátryggingafélag Íslands sem átti 18,39% hlut, Arnar Ægisson sem átti 14,21% hlut, AB 10 ehf. sem átti 13,92% hlut, Salt Investments ehf. sem átti 12,97% hlut og AB 11 ehf. sem átti 14,44% hlut.

## Tilvísanir