open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aþena (gyðja)

**Aþena** var í grískri goðafræði gyðja viskunar og hernaðarkænsku. Hún var dóttir Seifs og Metisar og var ein af Ólympsguðunum tólf. Fylgigoð hennar er Níke. Helstu einkenni hennar eru herklæði, skjöldur og ugla.

Aþena var grísk gyðja, dóttir Seifs og Metisar, og ein af Ólympsguðunum tólf.  Hún var gyðja visku, herkænsku, vefnaðar og ýmiskonar handverks. Sagan segir að við komu hennar í heiminn hafi Seifur étið Metisu rétt áður en hún átti að fæða Aþenu. Fljótlega eftir það fær Seifur mikinn höfuðverk sem varð til þess að hinir guðirnir gerðu gat á hausinn á honum, þaðan stekkur Aþena út í fullum herklæðum með miklu herópi.

Aþena er verndari grísku borgarinnar Aþenu og hof hennar uppá Akrópólishæð. Hún þurfti að keppa við Póseidon um það hvort þeirra yrði verndari borgarinnar. Sá guð eða gyðja sem gæfi þeim betri gjöf yrði verndari borgarinnar. Póseidon bjó til saltvatnsuppsprettu en Aþena skapaði fyrsta ólífutréð og var valin verndari. Upp frá því urðu Póseidon og Aþena vinir. Engu að síður hjálpuðust þau nokkrum sinnum að. Þau bjuggu til að mynda til stríðsvagn saman. Aþena smíðaði vagninn en Póseidon bjó til hesta úr öldutoppum.

Uglan og ólífutréð eru kennitákn Aþenu, hún átti að sögn að hafa hrifist af hátíðlegu og íbyggnu yfirbragði uglunnar og þess vegna gert hana að sínu kennitákni. Aþena klæddist snákaskreyttri skikkju og skartaði vígalegum hjálmi. Vopn hennar voru spjót og skjöldur.

Óvinir Aþena voru t.d. köngulóin Arakna. Sagan segir að Arakna sem var ekki falleg kona hafi skorað á Aþenu í vefnaðarkeppni. Við þetta reiddist Aþena og breytti Aröknu í könguló. Arakna þessi mun síðan hafa gætt vefs örlaganornanna þriggja.

Nokkrar staðreyndir um Aþenu:
*Á merki Háskóla Íslands er mynd af Aþenu.
*Rómversk hliðstæða hennar er Mínerva.
*Aþena var ein af fáum gyðjum sem sóru að giftast aldrei en hún var þó ástfangin af Ódysseifi og Perseifi. Sem dæmi um aðrar gyðjur sem sóru að giftast aldrei má nefna Artemisi.
*Aþena breytti Medúsu í skrímsli þegar hún kom að henni og Póseidoni á stefnumóti í hofinu hennar í borginni Aþenu.
950

**950** (**CML** í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.

## Fædd

* Eiríkur rauði Þorvaldsson
* Þórarinn Ragabróðir Óleifsson (950 - 969)
* Congalach mac Mael Mithig, (950 – 956)

## Atburðir
* Brennu-Njáls saga hefst um árið **950**
Riðstraumur

**Riðstraumur** er rafstraumur þar sem stefna straumsins breytist reglulega með ákveðinni tíðni, ólíkt jafnstraumi. Þessi gerð af straumi flytur ekki hleðslu frá A til B heldur er frekar sagt að hún flytji spennu því hleðslurnar eru að sveiflast fram og til baka og viðhalda því spennunni á leiðslunni en í jafnstraumi þá flytjast hleðslurnar frá einum stað til annars og minnka því spennuna á milli staða þangað til engin spenna er á milli A og B og því engin rafstraumur.

Í riðstraumsrás sveiflast rafspenna með rafstrauminum og kallast hún því **riðspenna**.

Rafmótstaða í riðstraumsrás nefnist samviðnám eða sýndarviðnám.
960

**960** (**CMLX** í rómverskum tölum) er ár á 10. öldinni.

## Fædd

* Haraldur gráfeldur (960 – 970)
* Sveinn tjúguskegg fæddist um árið 960

## Dáin
* Hákon Aðalsteinsfóstri (933 – 960)

## Atburðir
* Eiríkur rauði Þorvaldsson flæmdist frá Noregi vegna mannvígs og var útlægur gerður
Gunnbjarnarsker

**Gunnbjarnarsker** var land sem Gunnbjörn Úlfsson fann um árið 900. Það er oft talið að það hafi verið Grænland.
Jafnstraumur

**Jafnstraumur** (DC fyrir e. direct current) er rafstraumur þar sem rafhleðsla flyst á milli tveggja póla sem hafa mismunandi spennu ólíkt riðstraumi (AC) þar sem rafhleðslan flyst ekki. Jákvæð hleðsla flyst frá þeim pól sem er með hærri spennu yfir á þann sem er með lægri spennu og öfugt með neikvæða hleðslu. 

Í jafnstraumsrás er rafspenna föst og kallast hún því **jafnspenna**.

Launviðnám í jafnstraumsrás er núll.

Örgjörvar, og því tölvur og skyld tæki, nota alltaf jafnstraum. Hins vegar má og yfirleitt þarf að tengja tölvur (og flest önnur heimilisraftæki) yfirleitt í hefðbundið heimilsrafmagn sem er riðstraumur og þarf því spennubreyti. Hann fylgir yfirleitt með tölvunni, ef um laptop er að ræða, eða er innbygður í sumum tölvum og tekur hún þá eingöngu við riðstraumi. Yfirleit er ekki hægt að stinga í samband og fá jafnstraum, bara riðstraum, t.d. á heimilum, en það er þó hægt sums staðar, t.d. á sumum flugvöllum, og í sumum flugvélum og þá eingöngum boðið umm á jafnstraum fyrir farþega.

Jafnstraumur er yfirleitt notaður á stuttri vegalengdum, eins og í gegnum USB snúrur til að hlaða síma (því rafhlöður og örgjörvar nota alltaf jafnstraum), en á lengri vegalengdum er riðstaumer yfirleitt notaður (t.d. í gegnum orkukerfi frá vatnsvirkun til heimilis, og svo í lengum innanhúss og t.d. yfir í raftæki eins og ryksugu). Riðstraumurinn er notaður á lengri vegalengdunum því hann er þá hagkvæmari (minna tap vegna viðnáms í vírum), en líka vegna þess að framleiðslan á rafmagni byrjar oftast sem riðstraumur (þó ekki t.d. í sólarsellum, sem búa til jafnstraum). En á mjög löngum vegalengdum verður aftur hagkvæmt að nota jafnstraum, og er gert t.d. milli landa, og yrði væntanlega gert ef rafmagn yrði flutt frá Íslandi, eins og hefur verið í umræðu, t.d. til Bretlands.

Rafbílar (og önnur rafknúin farartæki nota alltaf jafnstraum, því allar rafhlöður (og þá líka rafgeymar í eldri bílum) byggja á jafnstraumi, en þó hafa flestir eða allir inntak fyrir heimilis riðstraum til að hlaða þá (og bíllinn sér þá um að breyta). En þeir hafa líka alltaf inntak fyrir mun hærri spennu, fyrir hraðhleðslustöðvar, og það inntak er ýmist fyrir jafnstraum eða riðstraum. Þó svo að til séu jafnstraumsmótorar eru riðstraumsmótorar einfaldari og þeir eru notaðir í rafbílum. Líka eru til mótarar sem taka bæði DC og AC (þ.e. universal motor).
Þjóðhildur Jörundardóttir

**Þjóðhildur Jörundardóttir** (10. og 11. öld) var kona Eiríks rauða. Þau bjuggu á Eiríksstöðum hjá Vatnshorni í Haukadal í Dölum og var Þjóðhildur dóttir Jörundar Úlfssonar og Þorbjargar knarrarbringu.

Þjóðhildur fluttist með Eiríki rauða og föruneyti til Grænlands um árið 985. Þegar kristni barst til Grænlands tók hún kristna trú og lét reisa kirkju, sem nefndist Þjóðhildarkirkja, og hefur haldið nafni hennar á lofti. Eiríkur rauði og Þjóðhildur eignuðust 3 syni: landkönnuðinn Leif Eiríksson, Þorvald og Þorstein.
Magnari

**Magnari** er aðferð eða tæki sem eykur styrk merkis, þannig að aðrir eiginleikar merkisins breytis sem minnst. Merkið er bylgja, t.d. rafstraumur eða ljós og magnarinn eykur þá sveifluvídd, þ.e afl merkisins, án þess að breyta bylgjuforminu að ráði.

*Yfirfærslufall* H línulegs magnara er línulegur virki, skilgreindur með jöfnunni:

Y(&omega;) = H(&omega;)X(&omega;)

þar sem X er *innmerki*, Y *útmerki* og &omega; er horntíðni merkisins. 

Fullkominn magnari myndi aðeins auka afl bylgjunnar, án þess að breyta henni á nokkurn annan hátt og væri því *línulegur*, þ.e. útmerkið yrði því nákvæm eftirmynd af innmerkinu. Enginn raunverulegur magnari er fullkomlega línulegur og hefur því *bjögun*, sem er þó hverfandi tíðnisviði bestu magnaranna. Allir raunverulegir magnarar hafa *suð*, sem er óreglulegt, veikt útmerki Y, þegar innmerki X er núll.

## Helstu kennitölur magnara
* Afl: Er mesta mögulega afl útmerkis. Mælieining: Vatt.
* Aflnotkun: Er afl raforkunnar, sem magnarinn notar í vinnslu: Vatt  
* Bandvídd: Er það tíðnibil, sem mögnun fellur um 3 dB. Mælieining: herts
* Merki-/suðhlutfall (M/S-hlutfall): Er logrinn af hlutfalli afls merkis og afls suðs sinnum 10, þ.e. 10log(*P<sub>merki*/*P<sub>suð*). Mælieining: dB.
* Mögnun: Er logrinn af hlutfalli afls útmerkis og innmerkis margfaldað með 10, þ.e. 10log(*P<sub>út*/*P<sub>inn*).
* Tíðnisvið: Er tíðnibil, sem magnari magnar innmerki með bjögun, sem er innan tiltekinna marka. Mælieining: herts

## Rafeindamagnari
Grundvallareiningar eru: *formagnari*, *aflmagnara*, *sía* og *aflgjafi*. 
Eru flokkaðir í A, B, AB, C eða D, eftir þeirri aðferð sem notuð er við að magna merkið.
Röntgengeislun

**Röntgengeislun** er jónandi rafsegulgeislun með bylgjulengd á bilinu 10 til 0,01 nanómetra. Þessi tegund geislunar er nefnd eftir Wilhelm Conrad Röntgen sem fyrstur rannsakaði hana og uppgötvaði 8. nóvember árið 1895. Ljósmyndir teknar með röntgengeislum eru nefndar röntgenmyndir og eru mikið notaðar við sjúkdómsgreiningu. Á sjúkrahúsum sjá geislafræðingar um röntgenmyndatökur. Röntgentæki sem notuð eru á sjúkrahúsum miðast við styrk geislunar sem er skaðlaus fyrir líkamsvefi, en hægt er að nota öflugri geisla sem smjúga gegnum þétt efni. Slíkir geislar eru til dæmis notaðir við landamæraeftirlit og tollgæslu.

## Tilvísanir
Doktorsritgerð

**Doktorsritgerð** er ítarleg lokaritgerð eða safn nokkurra ritgerða, sem samdar eru af doktorsnema undir handleiðslu prófessors og lagðar fram til doktorsprófs. Doktorsnemi ver loks ritgerð sína í svokallaðri doktorsvörn og hlýtur *doktorsnafnbót* að lokinni árangursríkri doktorsvörn.

## Saga doktorsritgerðarinnar á Íslandi
Björg Þorláksdóttir Blöndal varð þann 17. júní 1926 fyrst íslenskra kvenna til að ljúka doktorsprófi er hún varði doktorsritgerð sína við Sorbonne-háskóla í París. Þann 16. janúar árið 1960 varði kona (Selma Jónsdóttir listfræðingur) doktorsritgerð sína í fyrsta skiptið á Íslandi við Háskóla Íslands.

## Dæmi um doktorsritgerðir
* Kristján Eldjárn lauk doktorsprófi árið 1957 og nefnist ritgerð hans *Kuml og haugfé í heiðnum sið á Íslandi*. Varði hann ritgerð sína þann 19. janúar hið sama ár.
* Frá árunum 1908 til 1910 vann Guðmundur Finnbogason að doktorsritgerð sinni með einum eða öðrum hætti, en ritgerðin hét „*Den sympatiske forstaaelse*“ eða *Samúðarskilningurinn*.
Íslenska Kristskirkjan

**Íslenska Kristskirkjan** er lútherskur fríkirkjusöfnuður stofnaður 4. október 1997. Söfnuðurinn á bakgrunn sinn í samtökunum *[[Ungt fólk með hlutverk]]*, sem störfuðu í 21 ár sem leikmannahreyfing innan þjóðkirkjunnar. Kenningargrundvöllur kirkjunnar er hinn sami og annarra lútherskra safnaða. Íslenska Kristskirkjan er til húsa að Fossaleyni 14 í Grafarvogi.

Meðlimir voru 231 árið 2022.

## Tenglar
* http://www.kristur.is
Íslensk Ameríska

**Íslensk Ameríska verslunarfélagið ehf.** eða **Ísam** er íslensk heildsala sem var stofnuð 15. apríl 1964 af Bert Hanson.

Íslensk Ameríska á nú Mylluna, Ora, Kexverksmiðjuna Frón og Kexsmiðjuna. Auk þess á fyrirtækið hluti í ýmsum fyrirtækjum, s.s. Öskju. 

Hjá Íslensk Ameríska og fyrirtækjum í eigu þess starfa nú um 400 manns.

## Heimildir
* Um Ísam  á vef Ísam
## Tenglar
* Vefur Ísam
Búrgund

**Búrgund** eða **Búrgúndí** (franska: ******) er eitt af 26 héruðum Frakklands. Það dregur nafn sitt af Búrgundum, fornum germönskum þjóðflokki, en hluti þess er hið gamla hertogadæmi Búrgunda. Hið gamla greifadæmi Búrgunda er nú hluti af héraðinu Franche-Comté. Búrgund nútíðar er þannig stærra en hertogadæmið en þó minna en það svæði sem hertogarnir af Búrgund réðu yfir.
Hundraðshöfðingi

**Hundraðshöfðingi** (latína: *centuriō*; gríska: εκατόνταρχος, *hekatontarkos*) var herforingi í rómverska hernum eftir umbætur Maríusar árið 107 f.Kr. Þeir drógu heiti sitt af því að upphaflega var stærð sveitarinnar sem þeir stjórnuðu um hundrað menn, en eftir umbætur Maríusar töldu þær yfirleitt 80 menn. Þetta var minnsta eining í rómverskri herdeild. Innan herdeildarinnar höfðu hundraðshöfðingjarnir ólík ábyrgðarsvið. Flestir hundraðshöfðingjar komu úr röðum plebeia.
Norður- og Austuramt

**Norður- og Austuramt** var íslenskt amt sem varð til 15. maí 1770 þegar Íslandi var skipt niður í tvö ömt. Suður- og Vesturamt og Norður- og Austuramt. Amtið var lagt af árið 1904 þegar Íslendingar fengu heimastjórn.

## Amtmenn í Norður- og Austuramti

* Ólafur Stephensen (1770-1783)
* Stefán Þórarinsson (1783-1824)
* Grímur Jónsson (1824-1833)
* Bjarni Thorarensen (1833-1841)
* Grímur Jónsson (1841-1850)
* Pétur Havsteen (1850-1871)
* Kristján Kristjánsson (1871-1881)
* Júlíus Havsteen (1881-1894)
* Páll Briem (1894-1904)

## Heimildir
* *Íslenska alfræðiorðabókin*, 1. bindi, ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst., 1990.
Þjóðargrafreiturinn

**Þjóðargrafreiturinn** er stór hringlaga upphækkaður (hlaðinn) grafreitur á Þingvöllum, austan megin við Þingvallakirkju. Staðurinn var gerður og vígður 27. janúar 1940 í tilefni af útför Einars Benediktssonar skálds. Frumkvæði að stofnun grafreitsins kom frá Þingvallanefnd og formanni hennar, Jónasi Jónssyni frá Hriflu sem sagði í blaðagrein 1947 að hann ætti að verða „Westminster Abbey Íslands“. Í vígsluræðu sagði Gísli Skúlason, prófastur á Eyrarbakka m.a.:

Þann 16. nóvember 1946 voru svo bein Jónasar Hallgrímssonar grafin í reitnum að frumkvæði Þingvallanefndar og Jónasar frá Hriflu. Síðan þá hefur enginn verið grafinn í grafreitnum og hugmyndin um „þjóðargrafreit“ því í raun orðið að engu þótt ýmsir hafi orðið til þess að stinga upp á breyttri sýn á hlutverk grafreitsins. Hugsanlega hefur vandræðagangurinn í kringum Beinamálið og aðkoma Jónasar frá Hriflu orðið til þess að skapa honum visst óorð.

Haustið 1959 ritaði Félag íslenskra myndlistarmanna Þingvallanefnd bréf þar sem lagt var til að höggmyndin *Víkingurinn* eftir Sigurjón Ólafsson yrði sett upp í grafreitnum til minningar um ónefnd skáld og höfunda fornsagnanna. Það var ekki gert.

Í ágúst 2007 sýndi Ragnar Kjartansson, myndlistarmaður, ljósmyndaverkið *Morgunn á Þingvöllum* á sýningu í Ketilshúsinu á Akureyri þar sem þrjár fyrirsætur sitja fyrir í bikiní á steininum yfir beinum Jónasar. Verkið vakti þó fyrst almenna athygli þegar það var notað sem mynd á plötuumslagi á breiðskífu Megasar og Senuþjófanna *[[Hold er mold]]*.

Eftir lát bandaríska skákmeistarans Bobby Fischer í janúar 2008 kom upp sú hugmynd hjá stuðningsmannahópi hans að hann yrði grafinn í Þjóðargrafreitnum. Í tengslum við þá umræðu skrifaði Björn Bjarnason, dómsmálaráðherra, á heimasíðu sinni „Frá því ég varð formaður Þingvallanefndar árið 1992 hefur ekki verið rætt, hvort taka eigi nýja gröf í þjóðargrafreitnum. Ríkir þegjandi samkomulag um, að grafreiturinn fái að hvíla í friði.“

## Heimildir
Þórarinn Kr. Eldjárn

**Þórarinn Kristjánsson Eldjárn** (f. 26. maí 1886, d. 4. ágúst 1968) bóndi og hreppstjóri á Tjörn í Svarfaðardal. Hann var sonur séra Kristjáns Eldjárns Þórarinssonar prests á Tjörn og Petrínu Soffíu Hjörleifsdóttur. Þórarinn ólst upp á Tjörn en varð gagnfræðingur frá Akureyri 1905 og nam síðan við lýðháskólann á Voss í Noregi veturinn 1907-1908. Hann sótti kennaranámskeið við Kennaraskóla Íslands 1909. Var síðan kennari og skólastjóri í Svarfaðardal 1909-1955. Hann tók við búi af föður sínum á Tjörn 1913 og bjó þar til 1959, síðustu árin í sambýli við Hjört son sinn, sem síðan tók við allri jörðinni. 

Kona Þórarins var Sigrún Sigurhjartardóttir (f. 2. ágúst 1888, d. 5. febrúar 1959). Hún var dóttir Sigurhjartar Jóhannessonar bónda á Urðum í Svarfaðardal og fyrri konu hans Soffíu Jónsdóttur en hún var ættuð frá Litlulaugum í Reykjadal í Suður-Þingeyjarsýslu.

Þórarinn og Sigrún áttu fjögur börn sem upp komust:
*Þorbjörg (f. 6. mars 1914), húsfreyja í Reykjavík
*Kristján Eldjárn (f. 6. desember 1916, d. 14. september 1982), þjóðminjavörður og forseti Íslands
*Hjörtur Friðrik (f. 24. febrúar 1920, d. 1. apríl 1996), bóndi á Tjörn
*Petrína Soffía (f. 17. febrúar 1922 d. 9. júlí 2003), húsfreyja á Akureyri

Þórarinn sinnti félagsmálum allmikið. 
*Var í stjórn Ungmennafélags Svarfdæla 1909-1927
*Í hreppsnefnd Svarfaðardalshrepps 1919-1925 og 1934-1938
*Hreppsstjóri 1929-1968
*Sýslunefndarmaður 1924-1966
*Í Stjórn og fulltrúaráði Sparísjóðs Svarfdæla frá 1921
*Í stjórn KEA 1938-1958
*Stjórnarformaður KEA 1947-1958
Í fulltrúaráði Samvinnutrygginga og Andvöku 1947-1960

## Heimildir
* 
*
Múspellsheimur

**Múspellsheimur** eða **Múspell** er í norrænni goðafræði hinn heiti frumheimur fyrir sunnan Ginnungagap. Múspellsheimur var suðurhluti eldheims, þar bjuggu eldjötnar, hinir svonefndu *múspells synir* (eða *múspells lýður*), sem eru samherjar Surts í Ragnarökum.

Samkvæmt Snorra-Eddu var Múspellsheimur til löngu áður en jörðin var sköpuð, og var heimur ljóss og hita, gerður í suðurhelmingi Ginnungagaps. Leiðin þangað var vörðuð eldi og hana komst enginn nema sá sem var af þeim heimi. Þar sat jötuninn Surtur til landvarnar og hafði logandi sverð í hendi.
Boulogne-sur-Mer

**Boulogne-sur-Mer** er borg í norðurhluta Frakklands í umdæminu Pas-de-Calais. Íbúar eru um 43 þúsund (2012) en um 135 þúsund búa í borginni og næsta nágrenni. Upphaflega hét borgin *Bononia* (líkt og ítalska borgin Bologna) og fékk nafn sitt af keltneska orðinu *bona* sem merkir „byggð“ eða „bær“. Borgin var aðalhöfnin sem tengdi Bretland við meginlandið á tímum Rómaveldis.
Hjartaáfall

**Hjartaáfall** eða **hjartaslag** er alvarlegt sjúkdómsástand hjartans, sem getur valdið dauða. Verður vegna þess að hjartavöðvi fær ekki nægjanlega mikið blóð og lýsir sér m.a. með brjóstverk, mæði og yfirliði. Helsta orsök hjartaáfalls er þrenging í kransæð (kransæðastífla) og er þá ósjaldan um blóðsega að ræða.
## Einkenni hjartaáfalls
* Brjóstverkur
* Mæði
* Yfirlið
* Verkur sem leiðir út í handlegg.
Teygni

**Teygni** eða **verðteygni** er mælikvarði á það hvaða áhrif verðbreytingar á vöru eða þjónustu hafa á eftirspurn eftir henni.

Teygni vara eða þjónustu er mismunandi. Almennt er talið að teygni nauðsynjavara sé lítil, þ.e. verðbreyting hefur lítil áhrif á eftispurn, en teygni vara sem almenningur getur frekar neitað sér um sé meiri. Þ.a.l. er teygni er sögð mikil ef lítil verðbreyting hefur mikil áhrif á eftirspurn.

\frac{\theta eftirspurn}{\theta verd}=teygni

Ef teygni er minni en 1 er hún sögð lítil, en ef hún er 1 eða hærri er hún sögð mikil.

## Dæmi
Verð á bensíni hjá Shell á Íslandi lækkar úr 124 kr á lítrann og í 123 kr á lítrann.

\frac{123}{124}=0,992=\theta verd

Þar sem bensín er flokað sem nauðsynjavara má álykta að eftirspurnin breytist ekki.

\frac{obreytt eftirspurn}{obreytt eftirspurn}=1=\theta eftirspurn

Teygnin er nær engin.

\frac{1}{0,992}=0,8\%

## Tilvísanir
* Um verðteygni af vef Investopedia – skoðað 21. janúar 2008.
Doktor

**Doktor**, skammstafað **dr.** eða **Dr.**, er nafnbót, sem nemandi á háskólastigi hlýtur eftir að viðkomandi hefur lokið við og varið doktorsritgerð sína. Nemandi er þá sæmdur doktorsgráðu. Orðið *doktor* á einnig við þann, sem hlotið hefur doktorsnafnbót.
Mosfell (Grímsnesi)

**Mosfell** er fell sunnan Apavatns og rétt norðan Skálholts. Sunnan undir Mosfellinu er kirkjustaðurinn Mosfell en þar bjó Ketilbjörn gamli sem nam Grímsnesið allt. Hann átti ógrynni silfurs. Synir hans vildu ekki hlíða skipunum karls, svo hann tók tvo uxa og létt þá draga silfrið upp á fjallið. Þar lét hann ambátt og þræl grafa silfrið og fela. Ketilbjörn drap svo þau bæði svo engin er til frásagnar um hvar silfrið mikla er að finna.

Á Mosfelli er timburkirkja, Mosfellskirkja, sem var reist 1848. Hún er friðuð og á ýmsa góða gripi.
Hlöðufell

**Hlöðufell** er rismikill móbergsstapi í Árnessýslu, 1.188 metra að hæð. Hlöðufell er norðan Laugarvatns og sunnan Langjökuls. Norðan í Hlöðufellinu er sísnævi. Toppurinn er hömrum girtur og víða ekki aðgengilegur.

Suðvestan undir Hlöðufellinu eru Hlöðuvellir og þar er skáli Ferðafélags Íslands. Upp af húsinu er hamragil og þar um er ein af fáum gönguleiðum sem er fær á Hlöðufellið. Af Hlöðufellinu er mjög gott útsýni til allra átta. Austan við Hlöðufellið er hellirinn Jörundur en hann var friðlýstur 1985. Sunnan undir Hlöðufellinu er Rótarsandur og þar á Brúará upptök sín. Er það sérstök náttúrusmíð þar sem vatnið fossar út úr gljúfurveggjunum.
Piltur og stúlka

**Piltur og stúlka: dálítil frásaga** var brautryðjendaskáldsaga eftir Jón Thoroddsen eldri. Hún er rómantísk og raunsönn saga sem gerist á 19. öld. Hún er oft talin fyrsta íslenska skáldsagan sem var gefin út á Íslandi, en hún kom út árið 1850. Aðalpersónurnar eru Sigríður og Indriði. Sigríður kemur frá ríkri fjölskyldu, en Indriði kemur frá fátækri fjölskyldu og vegna þess hafa þau erfiðan tíma með sambandið þeirra í sögunni.

## Sagan
### Persónur
*Gróa á Leiti - Slúðurkerling
Sigríður

Indriði

Guðrún

Möller

Ormur

Ingveldur
*Bárður á Búrfelli - Nánösin

## Leikrit

Afabarn Jóns Thoroddsens, tónskáldið Emil Thoroddsen færði þessa sögu í leikbúning og samdi tónlist við verkið (eins og lagið við Sortna þú ský).

## Tenglar

*Bókin í heild sinni.
PS

**PS**, **Ps** eða **.ps** getur átt við:

## Bókmenntir
* Piltur og stúlka - íslensk bók eftir Jón Thoroddsen eldri sem kom út árið 1850

## Tölvur
* .ps - lén Heimastjórnarsvæðis Palestínumanna.
* Adobe Photoshop, ljósmyndaforrit
* PostScript
* PlayStation (PlayStation 2, PlayStation 3)

## Annað
* , latnesk skammstöfun fyrir *post scriptum* sem þýðir „eftir skrifuðu“ eða „eftir því sem skrifað er“
Blindsker

**Blindsker** getur átt við:

* **[[Sker]]** sem er undir sjávarmáli
* **[[Blindsker (lag)|Samnefnt lag]]** með hljómsveitinni Das Kapital, sungið af Bubba Morthens
* **[[Blindsker (heimildarmynd)|Samnefnda heimildarmynd]]** um líf Bubba Morthens
***[[Blindsker (Safnplata)|Blindsker]]** með lögum af samnefndri heimildarmynd um líf Bubba Morthens
Spaði (verkfæri)

**Spaði** er garðverkfæri sem svipar til skóflu sem ætlað er til að grafa upp og fjarlægja jarðveg.
Mosfellskirkja (Grímsnesi)

**Mosfellskirkja** er kirkja að Mosfelli í Grímsnes- og Grafningshreppi. Hún var byggð árið 1848 og endurvígð 15. júlí 1979 eftir endurbætur. Í kirkjunni er predikunarstóll eftir Ámunda Jónsson en ýmis listaverk í kirkjunni eru eftir Ófeig í Heiðarbæ.

Útkirkjur voru í Miðdal, á Stóru-Borg, að Búrfelli og á Úlfljótsvatni.

## Tenglar
*Mosfellskirkja á kirkjukort.net
Skrúfa Arkímedesar

**Skrúfa Arkímedesar** er dæla, sem notuð er til að flytja vatn í áveituskurði. Þetta er ein af fjölmörgum uppfinningum, sem eignaðar eru Arkímedesi. Nú á dögum er skrúfa Arkímedesar venjulega nefnd *snigilskrúfa,* þ.e.a.s. þegar þessi tækni er notuð í iðnaði.
Snigilbor

**Snigilbor** er gormlaga bor notaður til að grafa upp fast efni eða vökva (sjá skrúfu Arkímedesar)
El Cid

**Rodrigo** (eða **Ruy**) **Diaz de Vivar** (um 1044 – 10. júlí 1099), kunnastur sem **El Cid Campeador**, var kastilískur aðalsmaður og pólitískur leiðtogi. 

Hann hóf þátttöku í endurheimt Spánar við hlið Sanchos 2. konungs Kastilíu og síðan Alfons 4. en sá síðarnefndi dæmdi hann í útlegð 1080 fyrir að hafa ráðist inn í Granada án leyfis. Hann gekk þá í þjónustu konungsins af Saragossa, Al-Mu'tamin. 1087 gekk hann aftur í þjónustu Alfons og og lagði síðar borgina Valensíu undir sig með her sem í voru bæði Márar og kristnir menn. 

Dóttursonur El Cid, García Ramírez, endurreisti konungsríkið Navarra árið 1134 og varð konungur þar.
Almennt ár

**Almennt ár** er 365 daga almanaksár. Í almennara skilningi er það ár án innskots daga eða vikna.

Í gregoríska tímatalinu koma reglulega hlaupár en flest ár eru almenn ár.
Mosfellskirkja

**Mosfellskirkja** getur átt við eftirfarandi:
* Mosfellskirkju í Mosfellsdal
* Mosfellskirkju í Grímsnesi
John og Lorena Bobbitt

**John Wayne Bobbitt** (fæddur 23. mars 1967) og **Lorena Leonor Bobbitt** (fædd **Gallo** 1970) voru hjón sem komust í fréttirnar árið 1993 vegna þess að Lorena hafði tekið sig til og skorið getnaðarliminn undan John Wayne með búrsaxi.

## Tenglar
* ''Bobbitt saklaus''; greinarkorn í Morgunblaðinu 1993
* ''Ofbeldisseggur eða fórnarlamb''; greinarkorn í Morgunblaðinu 1994 
* ''John Wayne Bobbitt heiðraður''; greinarkorn í Morgunblaðinu 1995 
* ''Vandræðaseggurinn Bobbitt''; greinarkorn í Morgunblaðinu 1994
Samviðnám

**Samviðnám** er rafmótstaða í rafrás sem ber riðstraum. SI-mælieining er óm. Í riðstraumsrás er fasamunur á rafstraumi og -spennu eins og má sjá á sveiflusjá. Graf af straumi- og spennu sýnir að ferlar þeirra falla ekki saman eins og þeir munu gera ef rásin bæri jafnstraum. Á myndinni hér til hægri má sjá að sú efri er með strauminn örlítið á undan spennunni en sú neðri sýnir straum örlítið á eftir spennunni. 

Stærðfræðilega má tákna samviðnám \scriptstyle{\tilde{Z}} með eftirfarandi jöfnu:

:\tilde{Z} = Z e^{j\theta} \quad,

þar sem \scriptstyle{Z} er spennuútslag (toppspenna), \scriptstyle{\theta} er fasamunurinn og *j* þvertala. 

Samviðnám má einnig skrifa þannig:

:\tilde{Z} = R + j\Chi \quad,

þar sem raunhlutinn er \scriptstyle{R} er raunviðnám og þverhlutinn launviðnám \scriptstyle{\Chi}. Fasamunurinn stýrist þannig í raun af launviðnáminu, sem er núll þegar um jafnstraum er að ræða.
The New York Times

***The New York Times*** er dagblað gefið út í New York-borg í Bandaríkjunum og dreift um allan heim. Blaðið er í eigu **The New York Times Company** sem gefur út fimmtán önnur dagblöð, þar á meðal *[[International Herald Tribune]]* og *[[The Boston Globe]]*. Blaðið er stærsta borgarblað Bandaríkjanna. Það var stofnað 18. september 1851 og hét þá *New-York Daily Times* en skipti yfir í núverandi nafn sex árum síðar.
Span

**Span** eða **sjálfspan** er hlutfallið á milli segulflæðis og þess rafstraums sem myndar segulflæðið. Þegar straumur *I* er í lokaðri rafrás og fer í hringi (eins og í spanspólu) þá spanar straumurinn upp segulflæði \Phi innan hringsins og spanið, táknað með *L* er þá

:L= \frac{\Phi}{I}.

SI-mælieining er henry, skammstöfuð, *H*.
Kókómjólk

**Kókómjólk** er íslenskur mjólkurdrykkur með kakóbragði framleiddur af mjólkursamsölunni. *Klói* er kötturinn utan á fernunum og slagorð hans er *þú færð kraft úr kókómjólk*. 9 sjónvarps auglýsngar voru hannaðar.

## Innihald

* Léttmjólk
* Sykur
* Kakó
* Bragðefni
* Bindiefni (karragenan)

## Heimild
* Bakhlið 1. líters kókómjólk, skoðuð 21. janúar 2008

## Tengill
* Vefsíða Kókómjólk
Guernsey (aðgreining)

**Guernsey** getur átt við eftirfarandi:

* Guernsey, eina af eyjunum á Ermarsund
* Guernsey-nautgripakynið
* Golden Guernsey, geitakyn

## Staðir
* Guernsey (Saskatchewan), í Kanada
* Guernsey (Iowa), Bandaríkjunum
* Guernsey (Wyoming), Bandaríkjunum
* Guernsey County í Ohio-ríki í Bandaríkjunum
Francis Joyon

**Francis Joyon** (f. 28. maí 1956) er franskur siglingamaður sem átti metið í siglingu einmenningsbáts kringum hnöttinn. Metið setti hann með því að sigla á 100 feta þríbytnunni *[[IDEC II]]* umhverfis jörðina frá 23. nóvember 2007 til 20. janúar 2008 eða á 57 dögum, 13 klukkustundum, 34 mínútum og 6 sekúndum. Hann bætti þannig fyrra met Ellen MacArthur um þrettán daga. Joyon hafði áður sett metið (sem Ellen bætti) árið 2004 með 90 feta þríbytnunni *[[IDEC]]*, en sú hringferð tók 72 daga og 22 tíma. Thomas Coville sló metið árið 2016.

## Tenglar
* Vefur IDEC
Ellen MacArthur

**Ellen MacArthur** (f. 8. júlí 1976) er ensk siglingakona frá þorpinu Whatstandwell í Derbyshire. Hún er þekktust fyrir að hafa sett met í siglingu einsömul umhverfis jörðina 7. febrúar 2005 á 71 degi, 14 tímum, 18 mínútum og 33 sekúndum á 75 feta þríbytnunni *[[B&Q/Castorama]]*. Hún bætti þannig fyrra met Francis Joyon frá árinu áður um einn dag og átta og hálfan tíma. Joyon sló síðan met hennar aftur árið 2008. 

Ellen á núverandi heimsmet í siglingu einsömul yfir Atlantshafið frá austri til vesturs á kjölbát frá því hún sigldi *Kingfisher* frá Plymouth til Newport á Rhode Island á 14 dögum, 23 tímum og 11 mínútum. Hún á líka núverandi kvennamet í siglingu yfir Atlantshafið frá vestri til austurs með því að sigla *B&Q/Castorama* frá Ambrose Light í New York-flóa til Lizard Point í Cornwall á 7 dögum, 3 tímum og 50 mínútum. Hún er sú kona sem hefur náð bestum árangri í Vendée Globe-keppninni þar sem hún hafnaði í öðru sæti árið 2001.

Árið 2009 tilkynnti hún að hún væri hætt þátttöku í siglingakeppnum. Árið eftir stofnaði hún góðgerðastofnunina Ellen MacArthur Foundation sem vinnur að þróun hringhagkerfis.
Guernsey (nautgripakyn)

**Guernsey** er nautgripakyn ættað frá eynni Guernsey á Ermarsundi. Kynið var ræktað til mjólkurframleiðslu og allir gripir eru rauðir og rauðskjöldóttir.

## Mjólk
Guernsey-mjólk er þekkt um heim allan. Hún inniheldur mikið af beta karóteni og er því gulari á litinn en önnur mjólk. Talið er að betakaróten í mjólk minnki líkur á sumum tegundum krabbamein.  Fituhlutfall mjólkurinn er um 5% en hún inniheldur einnig mikið prótein, eða 3,7% að jafnaði. Meðal ársnyt Guernsey-kúa er um 6.000 lítrar á árskú.

## Uppruni
Eins og nafnið gefur til kynna var Guernsey ræktað á Ermarsundseynni Guernsey. Kynið er talið eiga ættir sínar að rekja til Frakklands, sérstaklega Isigny- og Froment du Léon-kynjanna. Guernsey var fyrst á skráð sem eigið kyn upp úr 1700 og árið 1789 voru sett lög sem bönnuðu innflutning annarra kynja en það var gert til að varðveita sérstöðu Guernsey. Þrátt fyrir þetta voru nokkrir gripir frá Alderney teknir inn í stofninn.

Útflutningur á lífgripum og sæði var hluti af tekjum eyjaskeggja og á fyrri hluta 21. aldar voru stórar hjarðir fluttar til Bandaríkjanna. Í dag er kynið vel þekkt á Bretlands-eyjum, Bandaríkjunum, Kanada og víðar.

## Stærð
Kýrin vegar um 450-500 kg á fæti, sem er nokkuð þyngra en Jersey-kýr gera. Nautin vega um 600-700 kg. Guernsey-kýr eru rómaðar í mjólkurframleiðslu meðal annars vegna þess hve mikið þær mjólka, vegna lágs hlutfalls burðarvandamála og endingar.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
* The American Guernsey Association
* English Guernsey Cattle Society 
* The World Guernsey Cattle Federation
Sæfari

**Sæfari** getur átt við:

* Sæfarann, bók eftir Jules Verne. 
* Sæfara, félag áhugamanna um sjóíþróttir  á Ísafirði.
Snarfari

**Snarfari, félag sportbátaeigenda í Reykjavík** er siglingafélag í Reykjavík með aðstöðu í Elliðavogi. Það var stofnað 18. september 1975.

## Tenglar
* Vefur Snarfara
Siglingaklúbburinn Þytur

**Siglingaklúbburinn Þytur** er siglingafélag í Hafnarfirði með aðstöðu í Hafnarfjarðarhöfn. Félagið var stofnað 19. apríl 1975 af nokkrum hafnfirskum áhugamönnum um siglingar og er í eigu félagsmanna klúbbsins.

## Saga
Aðdragandinn að stofnun klúbbsins var sá að árið 1971 hafði sjóskátaklúbbur á vegum skátafélagsins Hraunbúa tekið til starfa, auk þess sem æskulýðsráð Hafnarfjarðar hleypti af stokkunum siglingaklúbbi fyrir unglinga á sama tíma. Þessir klúbbar störfuðu áfram og urðu síðan uppistaðan í Siglingaklúbbnum Þyt, sem er alhliða siglingaklúbbur fyrir alla aldurshópa. 

Fyrsta sumarið fór starfsemin fram í Hafnafjarðarhöfn, við slæmar aðstæður, en að ósk bæjaryfirvalda í Hafnarfirði og Garðabæ var síðan komið upp sameiginlegri aðstöðu fyrir Þyt og Siglingaklúbbinn Vog í Garðabæ, í Arnarvogi. Fyrstu árin snerist starfsemin að mestu um framkvæmdir í Arnarvogi og lögðu klúbbfélagar fram mikla vinnu við bátasmíðar og viðgerðir á bátum. Þau sumur sem klúbburinn starfaði í Arnarvogi var haldið uppi öflugu barnastarfi bæði fyrir félagsmenn og æskulýðshópa frá vinnuskólum og íþróttanámskeiðum bæjanna. Einnig var efnt til siglingasýninga og tóku klúbbfélagar einnig þátt í ýmsum mótum. 

Árið 1979 hafði dofnað mjög yfir áhuga Hafnfirðinga á að stunda siglingar á Arnarvogi og samþykkti stjórn Þyts þá um haustið að segja upp samstarfssamningnum við Vog og óska eftir að eignum klúbbanna yrði skipt. Eftir að eignaskiptin höfðu farið fram vorið 1980 flutti Þytur starfsemi sína til Hafnarfjarðar, í hús hafnarstjórnar við Óseyrarbraut, þar sem reist var 480 fermetra girðing við sjóinn og hófst starfsemin þar í júní 1980. Mikið líf færðist nú í starfsemi klúbbsins og fjölgaði félagsmönnum til muna. Þarna starfaði klúbburinn svo næstu árin þar til hann varð að víkja vegna hafnarframkvæmda, en fékk enga aðstöðu í staðinn. Aðstöðuleysið var aljört í nokkur ár og reyndu félagar eftir megni að nýta sér erfiðar aðstæður í smábátahöfninni til siglinga. 

Á 20 ára afmæli félagsins árið 1995 fékk félagið vilyrði frá bæjaryfirvöldum um lóð sunnan við Drafnarslipp og hófust framkvæmdir þar vorið 1998. Þar var byggt um 350 fermetra húsnæði, sem er bæði bátaskýli og félagsaðstaða, auk þess sem gert er ráð fyrir bryggju og uppsátri í höfninni í tengslum við húsnæðið. Húsið var tekið í notkun árið 1999, en er ekki fullbúið. Rekstur húsnæðis er í höndum Þyts, með rekstrarsaming við Hafnarfjarðarbæ.

## Tenglar
* Vefur Þyts
* Vefur Siglingasambands Íslands
* Vefur Hafnarfjarðar
Nökkvi

**Nökkvi** getur verið:
* Gamalt heiti yfir bát
* Nafnið Nökkvi
* Siglingafélagið Nökkvi á Akureyri
* Lindýr af nökkvaætt.

## Tengt efni
*Svifnökkvi

## Tengill
Nökkvi (félag)

**Nökkvi - Félag siglingarmanna á Akureyri** er siglingafélag á Akureyri. Það var stofnað 11. september 1963 og hét þá *Sjóferðafélag Akureyrar*. 

## Tenglar
* Vefur Nökkva
Áttuhnútur

**Áttuhnútur** eða **flæmskur hnútur** er hnútur sem er mikilvægur bæði í siglingum og klettaklifri.
Hnútur (aðgreining)

**Hnútur** átt við eftirfarandi:

* **[[Hnútur]]**: bragð á snæri eða kaðli
* Mælieininguna **[[hnútur (mælieining)|hnút]]**
Kjölbátasamband Íslands

**Kjölbátasamband Íslands** er félag eigenda seglskúta á Íslandi. Það var stofnað árið 1982 til að sinna hagsmunamálum kjölbátaeigenda og vinna að útbreiðslu siglingaíþróttarinnar. Félagið hefur haldið reglulega fræðslufundi um ýmis mál er varða siglingar á seglskútum og staðið fyrir Ljósanæturkeppninni frá 2006 en þá er siglt frá Reykjavík til Reykjanesbæjar daginn fyrir Ljósanótt.

## Tenglar
* Vefur Kjölbátasambandsins
Siglingasamband Íslands

**Siglingasamband Íslands** (skammstafað **SÍL**) er samband siglingafélaga á Íslandi stofnað 25. október árið 1973 af siglingafélögunum í Reykjavík, Kópavogi og á Akureyri. Sambandið er aðili að Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands, Alþjóða siglingasambandinu, Alþjóðakajaksambandinu, Alþjóðaróðrasambandinu og Evrópusamtökum skemmtibátaeigenda. Sambandið hefur yfirumsjón með landsmótum í siglingum, sem eru um tólf talsins á hverju ári, eftirlit með reglum um mótahald og keppnisreglum og útvegun forgjafar fyrir blandaðar siglingakeppnir. 

Siglingasambandið heldur árlegt siglingaþing þar sem fulltrúar félaganna koma saman og ákveða reglur um mót og stigagjöf, mótaskrá næsta sumars o.fl.

## Aðildarfélög

* Siglingafélag Reykjavíkur, Brokey
* Siglingaklúbburinn Drangey, Sauðárkróki
* Kayakklúbburinn, Reykjavík
* Kayakklúbburinn Kai, Neskaupstað
* Siglingafélagið Nökkvi, Akureyri
* Siglingafélagið Sigurfari, Akranesi
* Ungmennafélagið Snæfell, Stykkishólmi
* Siglingafélagið Sæfari, Ísafirði
* Íþróttafélagið Völsungur, Húsavík
* Siglingafélagið Ýmir, Kópavogi
* Siglingaklúbburinn Þytur, Hafnarfirði

## Tenglar
* Vefur SÍL

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* 
*
Þríbytna

**Þríbytna** er skip með skrokk í miðju og tvö flotholt á útleggjurum sem styðja við hann sitt hvorum megin. Hönnunin er byggð á pólýnesískum kanóum. Miðað við hefðbundin seglskip ristir þríbytnan grynnra, ryður minna frá sér og getur borið stærri segl vegna aukins stöðugleika. Algengara er að þríbytnur stingist á endann en að þær fari á hliðina. Þríbytna getur því siglt í grynnra vatni og meiri vindi en hefðbundin skúta. Á móti kemur að þríbytnur eru óþjálli í vendingum.
Kjölfesta

**Kjölfesta** eða **ballest** er notuð í skipum til að skapa mótvægi við hliðarátakið sem kemur á skipsskrokkinn. Ef ónóg kjölfesta er í skipinu hættir því til að halla svo hætta er á að því hvolfi. Kjölfestan er yfirleitt úr ódýrum efnum, steinum, múrsteinum eða stálblokkum, sem eru fjarlægð þegar skipið er fermt. Í nútímaflutningaskipum eru kjölfestutankar fylltir með vatni til að skapa kjölfestu.
Sígildar sögur með myndum

**Sígildar sögur með myndum** (en oftast stytt í **Sígildar sögur**) voru myndasögutímarit byggðar á hinum ýmsu heimsbókmenntum Vesturlanda. Einnig voru aðrar frægar sögur gefnar út með sama hætti. Nokkur tölublöð úr ritröðinni voru þýdd á íslensku. Fyrst voru gefin út 26 tölublöð árið 1956-1957, síðan 23 tölublöð á árunum 1987-1989.

Ritröðin hófst árið 1941 hjá útgefandanum Elliot Publishing. Sögurnar hafa síðan verið gefnar út hjá ýmsum útgáfufyrirtækjum. Fyrirtækið First Comics gaf þær út í byrjun tíunda áratugarins, Jack Lake Productions árið 2003 og síðast Papercutz árið 2007. 

## Íslenskar þýðingar

### Íslenskar þýðingar gefnar út 1956-1957
# *[[Lísa í Undralandi]]*
# *[[Ferðin til tunglsins]]*
# *[[Ævintýrið um Kit Carson]]*
# *[[Hamlet]]*
# *[[Daníel Boone]]*
# *[[Innrásin frá Mars|Innrásin frá Marz]]*
# *[[Lifandi bráð]]*
# *[[William Tell]]*
# *[[Uppreisnin á Bounty]]*
# *[[David Livingstone|Leitin að Livingstone]]*
# *[[Mærin frá Orléans|Mærin frá Orleans]]*
# *[[Davy Crockett]]*
# *[[Ilíonskviða|Ilionskviða]]*
# *[[Rauði ræninginn]]*
# *[[Buffalo Bill]]*
# *[[Verndargripurinn]]*
# *[[Moby Dick]]*
# *[[Prinsinn og betlarinn]]*
# *[[Stikilberja-Finnur|Stikilsberja Finnur]]*
# *[[Sæfarinn|Æfintýri í undirdjúpum]]*
# *[[Undraeyjan]]*
# *[[Makbeð|Macbeth]]*
# *[[Gulleyjan]]*
# *[[Riddarar hringborðsins]]*
# *[[Ódysseifskviða|Odysseifskviða]]*
# *[[Námur Salómons konungs|Námur Salomons konungs]]*

### Íslenskar þýðingar gefnar út 1987-1989
# *[[Lísa í Undralandi]]* 
# *[[Davy Crockett]]*
# *[[Prinsinn og Betlarinn]]* 
# *[[Innrásin frá Mars]]*
# *[[Ævintýrið um Kit Carson]]*
# *[[William Tell]]*
# *[[Ilíonskviða]]* 
# *[[David Livingstone|Leitin að Livingstone]]* 
# *[[Mærin frá Orléans|Mærin frá Orleans]]*
# *[[Odysseifskviða]]* 
# *[[Sæfarinn|Ævintýri í undirdjúpum]]*
# *[[Skytturnar þrjár]]* 
# *[[Stikilsberja-Finnur]]*
# *[[Riddarar hringborðsins]]*
# *[[Undraeyjan]]*
# *[[Lóðsinn]]*
# *[[Námur Salomons Konungs]]* 
# *[[Gulleyjan]]* 
# *[[Lifandi bráð]]* 
# *[[Makbeð|Macbeth]]*
# *[[Rauði ræninginn]]* 
# *[[Ferðin til tunglsins]]*
# *[[Hamlet]]*
Listi yfir hnúta

**Listi yfir hnúta**:

* Apahönd (Monkey's fist)
* Ástarhnútur
* Áttuhnútur (Figure-of-eight loop)
* Axlabandahnútur
* Demantshnútur
* Dick Turpin hnútur
* Fánahnútur
* Fiskimannahnútur
* Hálfbragð
* Handlækningahnútur
* Hestahnútur (einnig nefndur *snarvölur*) 
* Keðjuhnútur
* Línuhnútur (*lóðahnútur*)
* Lykkjuhnútur
* Mullbinding
* Netahnútur
* Pelastikk
* Pokahnútur (einnig nefndur *skjóðuhnútur*) 
* Reipihnútur
* Réttur hnútur
* Slönguhnútur
* Spænskt pelastikk
* Stokkbragð
* Styttihnútur
* Topphnútur
* Tvöföld rennilykkja
* Tyrkjahnútur
* Tyrkneskur pokahnútur

## Heimild
* Hnútar í hugmyndabanka skáta
Þytur

**Þytur** getur átt við eftirfarandi:
* Siglingaklúbbinn Þyt í Hafnarfirði
* Hestamannafélagið Þyt í Húnaþingi
* Flugmódelfélagið Þyt í Reykjavík.
Brynjulf Bergslien

**Brynjulf Larsen Bergslien** (11. nóvember 1830 í Voss, 18. september 1898) var norskur myndhöggvari og bróðir málarans Knut Bergslien. Þekktasta verk Brynjulf Bergslien er styttan af Karli Jóhanni við Hallargarðinn í Osló. Fleiri styttur eftir hann prýða höfuðborg Noregs, m.a. styttur af ljóðskáldinu Henrik Wergeland í Studenterlunden-garðinum, leikaranum Johannes Brun við Bankplassen og Peter Chr. Asbjørnsen við St. Hanshaugen-garðinum.

Meðal nemenda Bergslien voru myndhöggvararnir Wilhelm Robert Rasmussen (1879-1965) og Gustav Vigeland (1869-1943). 

Hann var jarðsettur í Vår Frelsers Gravlund í Osló.

Árið 1901 var gata í Homansbyen-hverfinu í Osló skírð eftir honum, Bergsliens gate.

Brynjulf þekkti Jón Sigurðsson og gerði brjóstmynd af honum.

## Tenglar

* Om Bergslien som Drøbak-kunstner (á norsku)
* Drammensbidler om Bergslien (á norsku) 
* Leksikonartikkel i ''Salmonsens konversationsleksikon'' fra 1915-1930 (á dönsku)
Listi yfir leiki barna

Þetta er listi yfir **leiki barna** sem eru algengir á Íslandi í stafrófsröð:

## Leikir barna
* 1, 2, 3, 4, 5 Dimmalimm
* 10 skref blindandi
* bimbi-rimbi-rimm-bamm
* brennibolti (oftast nefndur *brennó*)
* eitur í flösku
* eltingaleikur
* fallin spýta
* fram, fram fylking
* fuglafit
* grýluleikur
* hark
* hlaupa í skarðið
* hollí hú
* höfrungahlaup
* klukk (einnig er til *japanskt klukk*) 
* kúreka- og indíánaleikur 
* kýlubolti (einnig nefndur *kýló* eða *slagbolti*)
* köttur og mús
* mamma mamma má ég
* myndastyttuleikur (öðru nafni *stoppdans*)
* parís (öðru nafni *paradísarleikur*)
* pokahlaup
* reipitog
* síðastaleikur
* skollaleikur (einnig nefndur *blindingsleikur*)
* skotbolti
* snúsnú
* sóló
* standandi tröll
* sto (einnig nefndur *stoð-frí*; önnur útgáfa af sto er nefndur *hlaupasto*)
* stórfiskaleikur
* útilegumannaleikur
* teygjutvist
* verpa eggjum (með skopparabolta)
* yfir

### Fornir eða horfnir leikir
* birnuleikur
* ekkjuleikur
* járna pertu
* nefbrynja
* refur á veiðum
* saltabrauðsleikur (einnig nefndur *saltabrauð* eða *ein króna*)
* skipagjöf
* skjaldborgarleikur
* skógarkarlsleikur
* sópandi
* togunarleikur

## Spilaleikir
* manni 
* ólsen ólsen
* rommí
* spilagaldur
* svarti Pétur
* veiðimaður

### Fornir eða horfnir spilaleikir
* alkort
Höfrungahlaup

**Höfrungahlaup** er leikur sem fer þannig fram að tveir eða fleiri standa hálfbognir, og sá aftasti stekkur yfir þá hverjum á fætur öðrum. Hann leggur báða lófa á bak þess sem er fyrir framan hann og stekkur yfir (með fæturna útglennta) og þannig koll af kolli þar til hann er fremstur. Þá hallar hann sig fram og beygir sig í hnjánum og sá sem er aftastur tekur sig til og stekkur yfir alla sem taka þátt og þannig koll af kolli. 

## Að brjóta hval
Helgi Hálfdanarson hélt því fram að það „að brjóta hval“ væri forn leikur sem væri svipaður þeim sem nú er nefndur höfrungahlaup. Í bréfi til Gísla Jónssonar, þar sem hann reynir að útskýra línur í „Hulduljóði“ eftir Jónas Hallgrímsson, segir hann: 
:Alþekktur barnaleikur kallast höfrungahlaup. Þar eltir og stekkur hver fram yfir annan í svo langri röð sem verkast vill. Ýmsir töldu líklegast, að þessi leikur eða annar honum svipaður hafi kallazt *að brjóta hval*, enda sé það heiti hugsanlega dregið af bókstaflegri merkingu orðsins hvalbrot, líkt því að leikur nefnist höfrungahlaup eftir hreyfingum sem þykja minna á hvali (höfrunga). Í ljóðinu væri þá sjávaröldum, sem velta hver um aðra upp í brot á sandi, líkt við börn í slíkum leik.

Ljóðlínurnar í Hulduljóði sem vísað er til eru þessar:
:Hvað er í heimi, Hulda, líf og andi, 
:hugsanir drottins sálum fjær og nær, 
:þar sem að bárur brjóta hval á sandi, 
:í brekku, þar sem fjallaljósið grær, 
:þar sem að háleit hugmynd leið sér brýtur. 
:Hann vissi það, er andi vor nú lítur.

## Tilvísanir


## Sjá einnig
* Listi yfir leiki barna
Gleðiganga

**Gleðiganga** er réttindaganga hinsegin fólks og er haldin í borgum víðsvegar um heim, þó ekki alltaf á sama tíma. 

Á Íslandi hefur hún verið gengin í Reykjavík í ágústmánuði frá árinu 2000 sem hluti af Hinsegin dögum sem haldnir eru á sama tíma. Gleðigangan er að jafnaði gengin fyrsta laugardag eftir frídag verslunarmanna.

## Tenglar
* Vefur Hinsegin dagar á Íslandi (skoðað 05.01.2118)
* Samtök hinsegin fólks á Íslandi (skoðað 05.01.2118)
Vatnspelastikk

**Vatnspelastikk** (enska: **water bowline**) er lykkjuhnútur sem ætlaður er til notkunar við blautar aðstæður þar sem aðrir hnútar kunna að renna eða festast. Hann er afbrigði af pelastikki og hnýttur eins fyrir utan byrjunarlykkjuna.

## Tengill
*Water bowline knot
Fallin spýta

**Fallin spýta** er leikur barna sem fer þannig fram að einn úr hópnum er valinn til að bíða hjá spýtu sem er stillt upp við vegg eða eitthvað annað. Hann byrjar á því að telja upp að tuttugu. Allir aðrir þátttakendur hlaupa í burtu og fela sig. Markmiðið er að finna alla sem földu sig. Ef hann sér einhvern, hleypur hann að spýtunni og kallar „fallin spýta fyrir Jóni/Gunnu, einn, tveir, þrír“ og er þá viðkomandi úr leik. Þeir sem földu sig reyna aftur á móti að komast að spýtunni á undan þeim sem leitar og ef einhverjum tekst það kastar hann spýtunni upp í loftið og kallar: „fallin spýta fyrir öllum“ og með því frelsar hann alla.

Þessi leikur er til víða um heim og er kenndur við þann hlut sem notaður er sem viðmið, sem getur verið til dæmis dós (Bretland), krukka (Svíþjóð) eða kassi (Noregur).

## Tilvísanir

## Sjá einnig
* Listi yfir leiki barna
Hnútur

**Hnútur** er aðferð til að festa eða tryggja línulaga efni, t.d. reipi eða spotta með því að flétta það saman eftir ákveðnu mynstri.

Hnútar eru líka lengdareining, þar sem orðið er dregið af talningu hnúta á reipi, sem samsvarar einni sjómílu á klukkustund.

## Tengt efni
* Listi yfir hnúta
* Hnútafræði, undirgrein stærðfræðinnar sem felst í skoðun á hnútum
Óshlíðarvegur

**Óshlíðarvegur** var vegur á milli Hnífsdals og Bolungarvíkur, sem var oft varasamur í hálku eða á vetrum. Sífelld hætta var á grjóthruni allan ársins hring og á vetrum gátu fallið þar snjóflóð. Óshlíðarvegur var opnaður 1949 og fyrstu bifreið um veginn keyrði Sigurður Bjarnason alþingismaður en farþegar hans voru Hannibal Valdimarsson og Einar Guðfinnsson meðal annarra. Óshlíðarvegur var einn af Ó-vegum á Íslandi. Óshlíðarvegur hefur nú verið aflagður og vegatenging milli Hnífsdals og Bolungarvíkur er í gegnum Bolungarvíkurgöng .

Mörg slys hafa orðið á Óshlíðarveginum. Þann 8. júlí 1951 biðu tveir íþróttamenn bana og aðrir tveir slösuðust mikið er bjarg lenti á 30 manna rútu sem þeir voru í.

Mynd:Ófæra nach Bolungarvík 4.JPG|Gamli Óshlíðarvegurinn.
Mynd:Óshlíð nach Bolungarvík 1.JPG|Gamli Óshlíðarvegurinn 2.


## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Óshlíðarvegur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
* ''Óshlíðarvegur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952
Félag íslenskra rafvirkja

**Félag íslenskra rafvirkja** er stéttarfélag rafvirkja, rafvélavirkja og rafveituvirkja. Félagið er stærsta aðildarfélag Rafiðnaðarsambands Íslands, með 1.700 félagsmenn. Félagið var stofnað 4. júní 1926. Það var við stofnun stéttarfélag rafvirkja í Reykjavík og hét „Rafmagnsvirkjafélag Reykjavíkur“. Hallgrímur Bachmann ljósameistari Leikfélags Reykjavíkur var fyrsti formaður félagsins.

Á aðalfundi félagsins 1943 er nafni félagsins breytt í Félag íslenskra rafvirkja (FÍR), þar sem félagssvæði þess var orðið landið allt. FÍR var aðalstofnaðili Rafiðnaðarsambands Íslands.
Guðmundur Gunnarsson

**Guðmundur Gunnarsson** (f. í Reykjavík 29. október 1945) er fyrrverandi formaður Rafiðnsamband Íslands (RSÍ).

Foreldrar Guðmundar eru Gunnar Guðmundsson rafvirkjameistari og Hallfríður Guðmundsdóttir. Guðmundur tók sveinspróf í rafvirkjun 1966. Hann brautskráðist sem rafiðnfræðingur frá Tækniskóla Íslands 1969. Guðmundur hóf kennslu við Kennaraháskóla Íslands 1978 og var formaður Rafiðnaðarsambands Íslands frá 1993. Hann var varaborgarstjórnarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík 1994 – 1998, miðstjórnarmaður í Alþýðusambandi Íslands frá 1994 og formaður í Norræna rafiðnaðarsambandinu 1994 – 1996 og 2004 – 2006.

Guðmundur hefur samið fjölda kennslubóka fyrir rafiðnaðarmenn í stýringum auk margs konar annarra ritstarfa. Hann er faðir Bjarkar Guðmundsdóttur tónlistarmanns.
Úr (aðgreining)

**Úr** getur átt við:

* Sudda (súld) 
* Tegund af klukku 
* „úr“ er líka íslensk forsetning sem stýrir þágufalli og táknar hreyfingu frá einhverju eða einhverjum stað. Hún getur líka gefið til kynna að ákveðin manneskja komi frá einhverjum stað (t.d. Jóhannes úr Kötlum, Jón úr Vör). Oft er sagt að eitthvað sé „út úr kú“ þegar það er fáránlegt.
* Rúnina „úr“
* Úr, forna borg í Mesópótamíu
* Úruxa 

## Sjá einnig

* Úrsmiður
Ver

**Ver** getur átt við:

* Mannsnafnið Ver
* Ver í merkingunni eiginmaður eða karlmaður
* Ver í merkingunni sjór
* Ver í merkingunni veiðistöð
* Ver í merkingunni eggver, sem er (friðaður) varpstaður
* Ver í merkingunni sængurver (og koddaver), þ.e. eitthvað til hlífðar, eins og t.d. reiðver
* Eða síðari liðurinn á samkomustöðum, verslunum, verksmiðjum, staðarnöfnum, sbr. t.d. Húnaver, Austurver og kvikmyndaver
* Ver sem stuttnefni fyrir sveitina Álftaver
Sólarkross

**Sólarkross** er jafnarma kross sem er inn í miðjum hring og er með elstu krossum sem til eru. Finna má ýmsar útgáfur af honum allt frá nýsteinöld.
Hjarðkvæði

***Hjarðkvæði*** (á latínu ***Bucolica***, einnig þekkt sem ***Eclogae***) er fyrsta ljóðabók rómverska skáldsins Virgils. Kvæðin voru samin á árunum 42-39 f.Kr. Í bókinni eru alls tíu kvæði og eru samtals 829 ljóðlínur undir sexliðahætti. *Hjarðkvæðin* eru sveitasælukveðskapur að hætti gríska skáldsins Þeókrítosar. 

## Heimildir og frekari fróðleikur
* Clausen, Wendell (ritstj.), *Virgil: Eclogues* (Oxford: Clarendon Press, 1994) ISBN 0198150350
* Coleman, Robert (ritstj.), *Vergil: Eclogues* (Cambridge: Cambridge University Press, 1977) ISBN 0521291070
* Van Sickle, John B., *The Design of Virgil's Bucolics* (London: Duckworth, 2004) ISBN 1853996769