open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bjólfskviða

**Bjólfskviða**, sem á ensku heitir *Beowulf*, er engilsaxneskt eða fornenskt miðaldakvæði sem segir af hetjunni og stríðsmanninum Bjólfi og viðureign hans við risann Grendil, móður *Grendils* og síðar við dreka, þegar hann er orðinn konungur í Gautlandi. Bjólfskviða var skrifuð á Englandi en sögusviðið er Skandinavía á 8. eða 9. öld. Kviðan er söguljóð um atburði og hetjur fortíðar. Bjólfskviða er eitt af höfuðritum fornenskrar tungu, en höfundur er ókunnur.

Ástæðan fyrir því að danskar og norrænar sagnir eru í þessu fornenska handriti, er sú að danskir og norskir menn höfðu hertekið og numið land víða á Englandi, einkum í Danalögum, og hafa sagnirnar borist með þeim. Að lokum náðu Danakonungar Englandi á sitt vald, Sveinn tjúguskegg 1013–1014 og Knútur ríki 1016–1035.  

Kvæðið er 3183 línur og hefur aðeins varðveist í einu handriti, sem talið er frá því um 1000. Handritið er í safni Robert Bruce Cottons í British Library og ber nafnið *Cotton Vitellius A XV*, eða *Nowell Codex*, eða einfaldlega *Handrit Bjólfskviðu* þó að fleiri ritverk séu í því. Árið 1731 lenti handritið í eldsvoða og sviðnaði og skemmdist, sem varð til þess að á 18. og 19. öld molnaði utan af spássíunum svo að nú vantar víða bókstafi og orð eða þau eru ólæsileg.

Grímur Jónsson Thorkelín skrifaði fyrstur upp handritið um 1787, þegar hann vann að sagnfræðirannsóknum á Englandi fyrir dönsk stjórnvöld; hann gaf Bjólfskviðu svo út 1815. Grímur hafði tvö eftirrit með sér til Danmerkur, annað gerði hann sjálfur, en hitt eftirritið fékk hann starfsmann British Museum til að gera, líklega James Matthews. Vegna síðari skemmda á frumhandritinu er uppskrift Thorkelíns mikilvæg fyrir þá sem rannsaka Bjólfskviðu. 

Halldóra B. Björnsson hefur þýtt Bjólfskviðu á íslensku, og kom kviðan út hjá Fjölva árið 1983. Í þýðingunni reynir Halldóra að fylgja bragarhætti fornenska textans, sem er náskyldur fornyrðislagi.

Kvikmyndin Bjólfskviða byggir á miðaldakvæðinu. Kvikmyndin var tekin upp á Íslandi árið 2006.

## Heimild

## Tenglar
* Íslensk þýðing Halldóru B. Björnsson á Bjólfskviðu (Fjölvi, 1983) 
* ''Allt annar handleggur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
### Erlendir tenglar
* Samanburður á nokkrum enskum þýðingum 
* Heimildasafn um rannsóknir á Bjólfskviðu - University of Nevada
* Heimildasafn um Bjólfskviðu og skyld efni
* Handrit Bjólfskviðu – Gögn sem hægt er að fá frá The British Library's Online Gallery 
* Bjólfskviða  Enskur texti og hljóðupptaka.
* Bjólfskviða – Enskur efnisútdráttur 
* Bjólfskviða – Söguþráður kviðunnar (á ensku)  – Literapedia 
* Texti ''Beowulf'' í forn ensku
Dorota Rabczewska

**Doda** (fædd **Dorota Aqualiteja Rabczewska** 15. febrúar 1984) er poppsöngkona frá Ciechanów á Pólland. Hún er þekktust fyrir lög á borð við „Znak Pokoju“, „2 Bajki“, „Szansa“, „Katharsis“, „Nie daj się og „Bad Girls“.

## Útgefið efni
### Hljómplötur
#### Album Með Liðinu "Virgin"
* 2002: *Virgin*
* 2004: *Bimbo*
* 2005: *Ficca*
* 2016: *Choni*
#### Sóló Album
* 2007: *Diamond Bitch*
* 2008: *Diamond Bitch - Reedition*
* 2011: *The Seven Temptations*
* 2019: *Dorota*
* 2022: *Aquaria*

### Smáskífur
#### með liðinu "Virgin"
* 2002: To Ty
* 2002: Mam Tylko Ciebie
* 2004: Dżaga
* 2004: Kolejny Raz
* 2005: Nie Zawiedź Mnie
* 2005: Znak Pokoju
* 2005: 2 bajki
* 2006: Szansa
* 2016: Niebezpieczna Kobieta
* 2016: Kopiuj Wklej
* 2017: Sens
* 2018: Milość Na Etat
#### Sóló
* 2007 To jest to
* 2008 Nie daj się
* 2009 Rany
* 2009 Dziękuję
* 2010 Bad Girls
* 2011 XXX
* 2012 Kac Wawa
* 2012 Twa Energia (& Dżaga)
* 2012 Fuck it
* 2013 Electrode
* 2013 Wkręceni (High life)
* 2014 Riotka 
* 2015 Not over you
* 2015 Nie pytaj mnie
## Kvikmyndir
* *Asterix i wikingowi* (2006) - dubbing
* *Serce na dłoni* (2008)
* *Daleko od noszy. Reanimacja* (2017) - Anielka 
* *Pitbull 3* (2018)

## Programs Tv
* *Bar* (2002, 2004) 
* *Shibuya* (2006) 
* *Jazda z Dodą* (2007) 
* *Gwiazdy tańczą na lodzie* (2007–2009) 
* *Tylko nas dwoje* (2010)
## Tour
* Diamond Tour (2007–2010)
* Rock'n'Roll Palace Tour (2010–2011)
* The Seven Temptations Tour (2011–2013)
* Fly High Tour (2013–2015)
* Anty tour(2014–)
* Riotka Tour (2015–)

## Tenglar
* Opinber vefsíða Doda
Grendill

**Grendill** er sögupersóna í Bjólfskviðu. Hann var einn af þeim þremur sem Bjólfur glímdi við, hinir voru móðir Grendils og dreki.
Munntóbak

**Munntóbak** (**skro**, **rulla** eða **skrotóbak** og stundum **presstóbak**) er tóbak sem er tuggið og var algengt hér áður fyrr og mikið notað á sjó. Núorðið er orðið munntóbak þó oftast haft um fínskorið blautt tóbak sem sett er undir vörina, og sé það keypt tilbúið (frá Svíþjóð) er það oftast nefnt snus eða snustóbak. Það er bannað á Íslandi en menn hafa notast við íslenskt neftóbak og sett það í vörina.

## Neftóbak í vörina
Á Íslandi er neftóbak oftar en ekki tekið í vörina. Það er hvortveggja selt í grunnum dósum og gráum hornum úr plasti. Enn hefur ekki verið sannað að íslenskt neftóbabak tekið í vörina valdi munnkrabbameini eða tannholdssýkingum.

Að fá sér í vörina er oft kallað „að fá sér lummu“ eða „fá sér bagg“ og er sögnin „að bagga“ einnig höfð um hið sama. Þessi athöfn hefur jafnvel verið nefnd að „fá sér i forstofuna“, „troða mold í bergið“ eða „troða í stellið á sér“.

## Tengt efni
* Neftóbak
* Snus
Barbari

**Barbari** er orð sem er haft um siðleysingja eða rusta. Orðið barbarar í fleirtölu er haft um hálfsiðaðar þjóðflokka (eða þjóðir) sem ekki hafa enn komist á svokallað siðmenningarskeið, þ.e. að mati þess sem notar orðið. 

## Orðsifjar
Orðið barbari er úr grísku: βάρβαρος (bárbaros). Orðið er hljóðlíking og vísar til þess þegar einhver heyrir tungumál talað, skilur það ekki og orðin renna saman í endurtekin hljóð, en í forngrískum eyrum varð slíkt tal að: *bar bar*. Á íslensku er *bla bla* samskonar orð, þ.e.a.s. er hljóðlíking á samhengislausu blaðri.
Málfrelsi

**Málfrelsi** eða **tjáningarfrelsi** eru þau mannréttindi að geta tjáð skoðanir án ritskoðunar eða þvingana. Málfrelsi er formlega tryggt í stjórnarskrá Íslands og í fjölmörgum alþjóðasáttmálum, þ.m.t. í 19. grein Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og 10. grein Mannréttindasáttmála Evrópu. Yfirleitt er fjallað um málfrelsi og tjáningarfrelsi sem sama hlut þar sem málfrelsi er ekki talið eiga aðeins við munnlega eða skriflega tjáningu heldur og alla miðla, t.d. myndlist.

Deilur um málfrelsi snúast oft um rétt manna til að tjá skoðanir sem aðrir telja skaða sig eða sína hagsmuni. Á Vísindavefnum kemur fram að „[m]annréttindi eins og málfrelsi og ferðafrelsi eru yfirleitt skilin svo að réttur hvers og eins takmarkist af réttindum hinna. Við búum við ferðafrelsi en við megum samt ekki fara bókstaflega hvert sem er, til dæmis megum við ekki ganga inn í annarra hús án leyfis og þótt okkur leyfist að aka hvert á land sem er megum við ekki aka á annað fólk. Réttur okkar til að ferðast frjálst um allar trissur takmarkast af rétti annarra til að hafa frið fyrir átroðningi. Á sama hátt takmarkast málfrelsið af rétti annarra til að njóta sannmælis.“

## Tengt efni

Þorgeir Þorgeirson gegn íslenska ríkinu

## Neðanmálsgreinar
Bush

**Bush** getur átt við:
*George W. Bush (1946-), 43. Bandaríkjaforseta
*George H. W. Bush (1924-2018), 41. forseti Bandaríkjanna og faðir George W. Bush
Schiller

**Schiller** getur átt við:
* Friedrich Schiller (1759–1805), þýskur rithöfundur
* Julius Schiller (1580 – 1627), þýskur stjörnufræðingur
Friedrich Schiller

**Johann Christoph Friedrich von Schiller** oftast nefndur **Friedrich Schiller** (fæddur 10. nóvember 1759 í Marbach am Neckar, dáinn 9. maí 1805 í Weimar) var þýskur rithöfundur.
Lilienfeld

**Lilienfeld** er bær í Niederösterreich í Austurríki og er höfuðstaður samnefnds hrepps. Áætlaður íbúafjöldi er 2.897 manns (1. janúar 2015).

Bærinn er þekktur fyrir klaustrið sem þar liggur. Í gegn um bæinn liggur Via Sacra en það var einn af aðalvegum Rómaveldis forðum og liggur til Rómar. Stór hluti vegarins í Austurríki var þó hluti af heilagri ferð krossfara, en hún var frá Vínarborg til Mariazell.

## Tenglar
* Lilienfeld
Rabarbari

**Rabarbari** (eða **tröllasúra**) (fræðiheiti: *Rheum rhabarbarum* eða *Rheum x hybridum*) er garðplöntutegund af súruætt. Stöngull rabarbarans er rauðleitur, stökkur og getur orðið jafn breiður og barnshandleggur. Blaðið upp af stilknum er mikið og breitt og grófgert og er stundum nefnt *rabarbarablaðka*.  Til eru ýms afbrigði af rabarbara; algengust eru: Linnæus og Victoria. 

Stilkur rabarbarans er mikið notaður í sultugerð, rabarbarasúpu og stundum einnig í saft- og víngerð. Neðsti hluti stilksins er hvítur og er oft soðinn niður . Sá hluti rabarbarans nefnist *rabarbarapera* vegna þess að hann líkist mjög flysjaðri peru, þ.e.a.s. sé búið að skera hann frá leggnum. 

Stilkur rabarbarans inniheldur talsvert magn af oxalsýru sem gerir hann súran. Oxalsýran í rabarbara er í það miklum styrk að hún getur haft óæskileg áhrif á nýrnastarfsemi og ætti að minnsta kosti ekki að neyta mikils af honum.  Mikil neysla rabarbara getur einnig eytt glerungi tanna. 

## Orðsifjar
Orðið rabarbari er komið úr grísku: *rha barbaron*. Orðið *rha* er fornt skýþiskt nafn á ánni Volgu og *barbaron* þýðir erlendur.  Rabarbari var til forna ræktaður í Kína og Tíbet og var löngum fluttur til Evrópu frá Rússlandi. 

## Tengt efni
* Túnsúra

## Tilvísanir


## Tenglar
* „Rabarbari og fennel“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1980 
* „Rabarbari - Sulta og ábætiskökur“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1997 
* „Rabarbari og annað gott“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1981
Vermaland

**Vermaland** (sænska: *Värmland*) er hérað í Mið-Svíþjóð til vesturs og liggur upp að landamærum Noregs.

Selma Lagerlöf bjó í Vermalandi á bæ sínum *[[Mårbacka]],* en hún var fædd í héraðinu. Þetta gamla heimili hennar er núna safn. 

Vermaland var hluti af Noregi en núna tilheyrir svæðið Svíþjóð. Egill Skalla-Grímsson fór í mikla ævintýraför til Vermalands þar sem hann þurfti að beita göldrum.
Sjálfsbjörg

**Sjálfsbjörg landssamband hreyfihamlaðra** er hagsmunasamtök hreyfihamlaðra á Íslandi. Út um allt land eru Sjálfsbjargarfélög sem eru aðilar í landssambandinu. Í 3. grein laga þeirra segir að hlutverk þeirra sé m.a.; „að vinna að fullkominni þátttöku og jafnrétti hreyfihamlaðra og annarra fatlaðra, á öllum sviðum þjóðlífsins, með því að hafa áhrif á ríkis- og sveitarstjórnir, hagsmunasamtök og einstaklinga og með því að vekja áhuga almennings á málefnum þeirra með útgáfu og kynningarstarfsemi.“ Sjálfsbjörg landssamband hreyfihamlaðra rekur Hjálpartækjaleigu Sjálfsbjargar. 

## Saga
Fyrsta Sjálfsbjargarfélagið var stofnað á Siglufirði þann 9. júní 1958 og á sama ári voru stofnuð félög í Reykjavík, á Ísafirði, Akureyri og í Árnessýslu. Landssamband Sjálfsbjargar var svo stofnað ári seinna, 4. júní 1959 og sama ár bætast við félög í Bolungarvík og í Vestmannaeyjum. Árið 1960 á Húsavík, 1961 á Suðurnesjum og 1962 á Sauðárkróki.

Öryrkjabandalag Íslands (ÖBÍ) var stofnað árið 1961 en Ólöf Ríkarðsdóttir, ritari Sjálfsbjargar hafði frumkvæði að því. Í dag er Sjálfsbjörg aðildarfélag ÖBÍ. Árið 1963 hóf Sjálfsbjörg samstarf við norræn systursamtök í gegnum *Nordisk Handikap Förbund*. Sama ár gefa aðildarfélögin Sjálfsbjörgu fundarhamar úr fílabeini eftir Ríkarð Jónsson, myndhöggvara. Ríkarður samdi vísubrot sem síðan þá hefur verið einkunnarorð samtakanna „Alltaf beita upp í vindinn, eygja, klífa hæsta tindinn“.

Árið 1970 voru Sjálfsbjargarfélög stofnuð í Stykkishólmi, á Akranesi árið 1970 og árið 1974 í Neskaupstað. Sjálfsbjörg kom að stofnun Íþróttafélags fatlaðra í Reykjavík ásamt ÍSÍ árið 1974. Árið 1976 kom Sjálfsbjörg að stofnun Hjálpartækjabankans sem var seldur Össuri hf. árið 1995. Sjálfsbjörg skipulagði „jafnréttisgöngu“ fatlaðra 1978 í tilefni árs fatlaðra og um 10 þúsund manns mæta á baráttufund til að sýna stuðning við fatlaða.

Árið 1981 var stofnað Sjálfsbjargarfélag í Austur-Húnavatnssýslu, árið 1984 á Höfn í Hornafirði og á Vopnafirði árið 1991. Þá voru félögin innan landssambandsins orðin 16. Árið 1993 tók hópur manna sig saman og stofnaði „Hollvini Sjálfsbjargar“, samtök einstaklinga sem leggur reglulega fram fasta upphæð til styrktar samtökunum. Árið 1996 gerðist Félag heilablóðfallsskaðaðra aðili að Sjálfsbjörg.

## Heimild
* Nokkrar staðreyndir úr sögu Sjálfsbjargar (1958 – 2005)

## Tengill
* Vefsíða Sjálfsbjargar landssambands hreyfihamlaðra
* Vefsíða Hjálpartækjaleigu Sjálfsbjargar
Skugga-Sveinn

**Skugga-Sveinn** (en hét upphaflega **Útilegumennirnir**) er leikrit eftir Matthías Jochumsson. Skugga-Sveinn var samið í jólaleyfinu 1861, en Matthías var þá í 5. bekk Latínuskólans og fluttu skólapiltar leikritið í febrúar 1862. 

Skugga-Sveinn var fyrsta leikrit Matthíasar. Hann sagði um tilorðningu þess:
:Ég bjó til eða sullaði eða skrúfaði saman leikrit í jólafríinu. Það heitir Útilegumennirnir og er í 4 þáttum með ljóðmælarusli, hér og þar. Mér leiddist þessi danska „kommidia“ sem griðkonur hérna segja, og tók mig því til, og þó þetta rit mitt í raun og veru sé ómerkilegt, gjörði það þó hvínandi lukku; ég var æptur fram á scenuna, og klappaði pöbullinn yfir mér, svo ég varð áttavilltur. 

## Sviðsetningar
Árið 2020 setti Þjóðleikhúsið upp *Skugga-Svein*. Leiktjóri var Benedikt Erlingsson og með titilhlutverk fór Ólafía Hrönn Jónsdóttir.

Árið 2022 setti Leikfélag Akureyrar upp *Skugga-Svein* í nýstárlegri útgáfu. Leikstjóri var Marta Nordal og með titilhlutverk fór Jón Gnarr.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Útilegumennirnir leikur í 5 þáttum frá 1864
* ''Uppgerðarlaus og óloginn frumkraftur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1984
* ''Skugga-Sveinn á leiksviði Akureyringa''; grein í Morgunblaðinu 1954
* ''Skugga-Sveinn'' (útg. 1898) á Bækur.is
Jón Eiríksson

**Jón Eiríksson** (31. ágúst 1728 – 29. mars 1787) var lögfræðingur og konferensráð í Kaupmannahöfn. Jón kvæntist *Christine Maria Lundgaard* árið 1761. Þau áttu 10 börn og komust 7 þeirra til fullorðinsára.

Jón Eiríksson fæddist á Skálafelli í Suðursveit og stundaði nám í Skálholtsskóla en þar hafði Ludvig Harboe biskup  mikið dálæti á honum.  Jón fór síðar með honum til Kaupmannahafnar og þaðan til foreldra biskups í Slésvík. Árið 1746 fór Jón aftur með honum til Kaupmannahafnar og þaðan til Niðaróss þar sem Harboe tók við biskupsembætti. Jón settist þar í skóla og var þar til 1748. Þá fór hann til náms í Kaupmannahafnarháskóla, og þar fékk hann svokallað Regéns og er þess getið að hann hafi þá nálega verið búinn að týna niður íslensku. Íslendingar álösuðu honum fyrir það og mun hann því hafa reynt að lesa allt sem hann komst yfir á íslensku og fengið aðgang að handritasafni Árna Magnússonar á bókasal háskólans. Hann tók lærdómspróf 1749. 

Árið 1750 bað jústitsráð Bolle Willum Luxdorph Harboe biskup að útvega sér íslenskan stúdent sem gæti komið sér niður í hinni gömlu tungu Norðurlanda og benti hann á Jón. Fyrir áeggjan Luxdorph hóf Jón að læra lög og fékk opinbert skírteini í lögvísi 22. ágúst 1758. Árið 1759 fékk hann prófessorstöðu við Háskólann í Sórey og var þar í 12 ár. Hann varð félagi í hinu konunglega norska vísindafélagi 1769, en árið 1771 var hann kallaður til starfa í hinu nýstofnaða norska kammeri og mun það hafa verið að undirlagi Moltkes greifa. Síðar fluttist Jón með honum inn í Tollkammerið. Árið 1772 varð Jón félagi í Árnamagnæanisku Fornfræðanefndinni, og Etatsráð í Rentukammerinu árið 1777. 

Jón varð forseti í Hinu íslenska Lærdómslistafélagi árið 1779. Hann fékk konferensráðsnafnbót árið 1781 og varð um svipað leyti bókavörður við konunglega bókasafnið í Kaupmannahöfn.

Árið 1785 var hann í nefnd sem átti að gera uppástungur um bætt ástand á Íslandi, verslunarfrelsi og sölu á eignum Skálholtsstóls og Skálholtsskóla og flutning biskupsdæmisins til Reykjavíkur, og árið eftir, 1786, var hann í nefnd sem athugaði kjör bænda í Danmörku. 

Jón var vinur biskupanna Finns Jónssonar og Hannesar Finnssonar og landfógetans Skúla Magnússonar.

Jón yfirkeyrði sig á vinnu og framdi að síðustu sjálfsmorð með því að stökkva af Löngubrú milli Kaupmannahafnar og Amager og drukknaði.

## Tengt efni
* Landsnefndin fyrri

## Heimildir
* Ævisaga Jóns konferenzráðs Eyríkssonar eftir Sveinn Pálsson - 1828 (bækur.is)
* Ævisaga Jóns konferenzráðs Eyríkssonar eftir Sveinn Pálsson - 1828
* Dansk biografisk Lexikon / IV. Bind.

## Tenglar
* ''Jón Eiríksson konferenzráð''; grein í DV 2000
* ''Frá Jóni Eiríkssyni, konferensráði''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964
Olivia Newton-John

**Olivia Newton-John** (fædd 26. september 1948 í Cambridge á Englandi, hún lést í Kaliforníu 8. ágúst 2022) var áströlsk söng- og leikkona. Fjölskyldan flutti til Melbourne árið 1954. Ung að aldri sýndi Olivia mikinn áhuga á söng og strax 12 ára að aldri sigraði hún söngvakeppni sem haldin var í skólanum hennar. 17 ára gömul kom hún fram í kvikmyndinn *Funny Things Happen Down Under* og söng þar lagið *Christmas Time Down Under*. Árið 1977 lék hún svo í dans og söngvamyndinni *[[Grease]]* en þar lék hún á móti John Travolta.

Olivia lést árið 2022 en hún hafði glímt við brjóstakrabbamein. 

## Tilvísanir
Bolle Willum Luxdorph

**Bolle Willum Luxdorph** (24. júlí 1716 – 13. ágúst 1788) var danskur sagnfræðingur, ljóðskáld og embættismaður. 

Luxdorph hélt aðstoðarmenn (amanuensis) til að aðstoða sig í fræðunum og var Jón Eiríksson einn þeirra. Árið 1750 bað Luxdorph Ludvig Harboe biskup að útvega sér íslenskan stúdent sem gæti komið sér niður í hina gömlu tungu Norðurlanda og benti Harboe á Jón sem starfaði fyrir Luxdorph í mörg ár. Luxdorph var virkur félagi í Arnemagnæanske nefndinni sem gaf út mörg íslensk rit.

Hann var ákafur bókasafnari og í bókasafni hans voru um 15 þúsund bækur og 500 handrit. Hann skrifaði dagbækur á árunum 1745-1748 og 1757-1788. Luxdorph skrifaði um hin fjölbreytilegustu málefni og þykja dagbækur hans góð heimild um daglegt og opinbert líf á síðasta helmingi 18. aldar. Luxdorph hafði ekki í huga að dagbækurnar kæmu út eftir sinn dag heldur hélt þær til minnis. 

## Heimild
Harry Houdini

**Harry Houdini** (24. mars 1874 — 31. október 1926) var ungversk-bandarískur töframaður, undankomusérfræðingur, baráttumaður gegn miðlum og fleira. Hann fæddist í Ungverjalandi sem Erik Weisz en breytti nafninu í Erich Weiss er hann fluttist til Bandaríkjanna. Nafnið Harry Houdini var aðeins sviðsnafn hans.
Hið íslenska lærdómslistafélag

**Hið íslenska lærdómslistafélag** var félag sem stofnað var árið 1779 af 12 íslenskum námsmönnum í Kaupmannahöfn. Jón Eiríksson var lífið og sálin í starfsemi þess. Félagið skyldi varðveita norræna tungu. Það var sameinað Hinu íslenska bókmenntafélagi 1818.

## Heimildir
* 

* Rit þess (konunglega) íslenzka Lærdómslistafélags    (1781-1798)
Norðurlandasamningur um almannatryggingar

**Norðurlandasamningur um almannatryggingar** er samningur sem stjórnvöld Norðurlandanna undirrituðu þann 18. ágúst 2003 um almannatryggingar sem tekur við af fyrrum samkomulagi um almannatryggingar frá 15. júní 1992. Sá samningur kom í stað fyrra samkomulags um almannatryggingar frá 5. mars 1981 og norræns samkomulags frá 12. nóvember 1985 um atvinnuleysisbætur. 

Samkomulagið tók gildi 1. september 2004. 

Samkomulagið sníður samstarf Norðurlanda varðandi félagslegar bætur að samkomulaginu um samstarfssvæði Evrópska efnahagssvæðisins frá 2. maí 1992. Jafnframt kveður samkomulagið á um vissar norrænar sérreglur. 

Samkomulagið nær yfir þau atriði í almannatryggingakerfi Norðurlanda, sem fela í sér félagslegar bætur í sambandi við foreldrarétt, börn, öldrun, fötlun, atvinnuleysi, vinnuslys, veikindi og dauðsfall. 

Samkomulagið kveður í aðalatriðum á um samstarf milli Norðurlanda á sviði félagslegra bóta. Þannig njóta norrænir ríkisborgarar, sem dvelja í öðru norrænu landi sömu almannatrygginga og þegnar viðkomandi lands.
Die Toten Hosen

**Die Toten Hosen** (*Dauðu buxurnar*) er þýsk pönkhljómsveit frá Düsseldorf sem var stofnuð árið 1982. Stofnendur hennar voru: Andreas Frege eða Campino, eins og hann kallar sig, Andreas von Holst, Andreas Meurer, Michael Breitkopf, Trini Trimpop og Walter November. Frá því hljómsveitin var stofnuð hefður hún gefið út ellefu plötur. Die Toten Hosen spila blöndu af rokki og pönki

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Hugo Grotius

**Hugo Grotius** eða **Huig de Groot** eða **Hugo de Groot** (10. apríl 1583 – 28. ágúst 1645) var hollenskur lögfræðingur. Hann lagði ásamt Francisco de Vitoria grunn að alþjóðarétti sem byggist á náttúrurétti. Hann var einnig heimspekingur, leikskáld og ljóðskáld.

Grotius fæddist í Delft á tímum áttatíu ára stríðsins. Faðir hans var menntamaður og veitti syni sínum góða menntun í anda húmanismans og hugmynda Aristótelesar. Hann var undrabarn og komst inn í háskólann í Leiden þegar hann var aðeins ellefu ára gamall. Grotius útskrifaðist úr háskólanum 1598 og var þá boðið að fara með í opinbera sendiför til Frakklands. Þegar hinn fimmtán ára gamli Grotius fékk áheyrn hjá konungi þá hreifst Hinrik 4. Frakkakonungur mjög af gáfum hans og bað um að undrinu frá Hollandi skyldi haldið eftir í Frakklandi. Grotius dvaldi í Frakklandi um hríð en sneri til Hollands og varð lögfræðingur í Haag árið 1599 og síðan opinber sagnaritari hollenska ríkisins árið 1601. Hann hóf fyrst að skrifa skipulega um alþjóðalög árið 1604 þegar hann blandaðist í mál sem tengdust töku holleskra kaupmanna á portúgölsku skipi í Singapúrflóa.

## ''De Indis'' og ''Mare Liberum''

Hollendingar stóðu í stríði við Spánverja og Portúgali þegar hlaðið kaupskip *Santa Catarina* var hertekið af kapteininum Jacob van Heemskerk árið 1603.

## Heimild
* 

## Tenglar

* 
* Æviágrip úr Encyclopaedia Britannica, 1911
* 
* Ítarleg skrá um rit Grotiusar sem finna má í Peace Palace Library, Haag 
* Heimildasíða um Grotius, með öðrum tenglum 

### Textar á vefnum
* Hugo Grotius, ''On the Laws of War and Peace''  (stytt útgáfa)
* Hugo Grotius, ''The Rights of War and Peace''  (óstytt útgáfa)
* Hugo Grotius, ''De Jure Belli ac Pacis – Um lög stríðs og friðar'' (Fyrsta útgáfa á latínu, 1625) Frá gagnaveitu Bibliotheque Nationale í París
* 
* Logicarum disputationum quarta de postpraedicamentis Dispútasía (26. apríl 1597) eftir Hugo Grotius, þá 14 ára, í Háskólanum í Leiden
* Physicarum disputationum septima de infinito, loco et vacuo Önnur dispútasía (27. september 1597) eftir Hugo Grotius, þá 14 ára, í Háskólanum í Leiden
* Preparing ''Mare Liberum'' for the Press – eftir Martine Julia van Ittersum
Náttúruréttur

**Náttúruréttur** (á latínu: *lex naturalis*) er kenning um að það séu til lög sem ráðist af náttúrunni og gildi alls staðar. 

Náttúruréttur er hefð í hugmyndasögu Vesturlanda alveg frá fornöld, hjá Aristótelesi og stóuspekingum, á miðöldum hjá heilögum Tómasi frá Akvínó, og framan af nýöld hjá Hugo Grotiusi og John Locke. Frá því um 1800 hafa þessar hugmyndir vikið smám saman og gætir þeirra varla í íslenskri lögfræði á 20. öld.

Áhrifa náttúruréttar gætti áður fyrr á Íslandi og má sjá þess dæmi í óprentuðum fyrirlestrum Jóns skólameistara Þorkelssonar úr Skálholtsskóla og í Tyro Jurís Sveins lögmanns Sölvasonar.

## Heimild
* Aðhylltist Magnús Stephensen náttúrurétt?

## Tenglar
* „Um náttúrurétt“; grein í Tímariti lögfræðinga  1995
**erlendir**
* 
* 
* 
* 
* Natural Law explained, evaluated and applied  A clear introduction to Natural Law
* ''Catholic Encyclopedia'' – "Natural Law"
* Daniel Z. Epstein "Law's 'I'" 2007. 
* McElroy, Wendy ''The Non-Absurdity of Natural Law'', The Freeman, February 1998, Vol. 48, No. 2, bls.108-111
Bjarnarey (Svalbarða)

**Bjarnarey** (norska: **Bjørnøya**) er syðsta eyjan í eyjaklasanum við Svalbarða. Eyjan er í vesturhluta Barentshafs. Hollensku landkönnuðurnir Willem Barents og Jacob van Heemskerk fundu Bjarnarey þann 10. júníárið 1596. Eyjan er nefnd eftir ísbirni sem þeir sáu á sundi nálægt eyjunni. Bjarnarey hefur hernaðarlega þýðingu og reyndu mörg ríki að fá eyjuna undir yfirráðasvæði sitt. Eyjan komst undir yfirráð Noregs árið 1920. 

Í eyjunni hefur verið námavinnsla og þar voru stundaðar fiskveiðar og hvalveiðar. Eyjan var notuð sem bækistöð fyrir hval-, rostungs- og selveiðar og þar var góð eggjatekja. Búseta þar hefur hins vegar ekki varað nema nokkur ár í einu og er eyjan nú óbyggð fyrir utan veðurathugunarstöð sem þar er. Eyjan var friðlýst sem náttúruverndarsvæði árið 2002.

## Tenglar

### Bækur
* Bear Island: The story of an isolated arctic island - exploration, people, culture and nature eftir Dag Kjelldahl

### Almennar upplýsingar
* Report to the Storting (1999-2000) on Svalbard

### Kort og myndir:
* Bear Island nature reserve (JPEG image)  Um Svalbarða frá norskum yfirvöldum
* Kort af norðaustur hluta Bjarnareyjar (PDF)  sýnir staðsetningu veðurathugunarstöðvar efst
* Kort af syðri hluta Bjarnareyjar (PDF) 
* Kort sem sýnir staðsetningu Bjarnareyjar miðað við Svalbarða 
* Strategic Arctic outpost &ndash; pictorial introduction to Bear Island, frá norska dagblaðinu Aftenposten 6. september 2005

### Landafræði,loftslag og jarðfræði:
* Geology of Bear Island, Norway  &ndash; by Dr. Harmon D. Maher Jr., Dept of Geography and Geology, University of Nebraska at Omaha
* Bjørnøya and the island's meteorological station  &ndash; by the Norwegian Meteorological Institute
* Monthly temperature, precipitation normals 1961&ndash;1990  &ndash; upper table: temperature (°C); lower table: precipitation (mm)
* Sea ice charts of the Bjørnøya area  &ndash; updated daily on weekdays

### Saga:
* "Meteorological operations in the Arctic 1940&ndash;1945"  &ndash; by Franz Selinger; on WWII German Arctic meteorology services, incl. *TAAGET* station, Bjørnøya

### Nýlegir atburðir:
* Two Russian vessels arrested at Bear Island for violation of fishing regulations
Zeppelin-loftfar

**Zeppelin** er tegund af loftfari sem nefnt er eftir Ferdinand von Zeppelin greifa sem var brautryðjandi í þróun loftfara í byrjun 20. aldar. Hugmyndir Zeppelin mótuðust fyrst árið 1874 og þróaðar í smáatriðum árið 1893. Einkaleyfi fyrir hönnuninni voru gefin út í Þýskalandi árið 1895 og í Bandaríkjunum árið 1899. Þessi loftskip voru svo vel hönnuð að heitið *zeppelin* var notað sem samheiti fyrir öll slík loftför. Zeppelin loftförin voru fyrst notuð árið 1910 af Deutsche Luftschifffahrts-Aktiengesellschaft (DELAG) sem var þýskt flugfélag og fyrsta flugfélagið sem starfrækti áætlunarflug með farþega fyrir fyrri heimstyrjöldina. Um mitt árið 1914 hafði DELAG flutt yfir 10.000 farþega í meira en 1500 ferðum. Þegar stríðið braust út þá notaði þýski herinn Zeppelin loftförin til loftárása og eftirlitsflugs og drápu yfir 500 manns í sprengjuárásum á Bretland.

Ósigur Þjóðverja í fyrri heimstyrjöldinni dró um tíma úr rekstri loftfara. Þrátt fyrir að DELAG hafði komið á daglegum áætlanaferðum á milli Berlínar, München og Friedrichshafen árið 1919 þurfti að gefa skipin sem notuð voru upp á bátinn vegna skilmála Versalasamningsins, sem bannaði Þjóðverjum einnig að smíða stór loftför. Ein undanþága var gefin til þess að smíða eitt loftfar fyrir bandaríska flotann, sem bjargaði fyrirtækinu frá því að hverfa. Árið 1926 var banni á smíði loftfara aflétt og með aðstoð frá fjárframlögum almennings var hafist handa við að smíða  LZ 127 ''Graf Zeppelin''*. Þetta kom fyrirtækinu aftur í gang og á fjórða áratugi aldarinnar flugu Graf Zeppelin* og hið stærra LZ 129 ''Hindenburg'' reglulega yfir hafið milli Þýskalands og bæði Norður- og Suður-Ameríku. Toppurinn á Empire State byggingunni, sem hannaður var í Art Deco stíl var upprunalega hannaður sem viðleguturn fyrir Zeppelin og fleiri loftför en hraðir vindar gerðu það ómögulegt og hætt var við þá áætlun. Hindenburg loftfarið brann árið  1937 og var það ein ástæða hnignunar Zeppelin loftfara ásamt stjórnmálalegum og efnahagslegum vandamálum.

## Helstu einkenni
Helstu einkenni hönnunar Zeppelin var efnisklæddur málmrammi búinn til úr hringjum sem lágu þversum og styrktarbitum sem lágu langsum sem inn í voru margir loftpúðar. Kostur þessarar hönnunar var sá að þessi skip gátu orðið mun stærri en mjúk loftför, sem reiddu sig á örlítinn yfirþrýsting í blöðrunni til þess að halda lögun sinni. Rammi flestra Zeppelin-faranna var búinn til úr dúráli.

## Heimildir

* 
* ''Hindenburg-slysið og afdrif loftskipanna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973
Húsabakki í Svarfaðardal

**Húsabakki** er hinn gamli barna- og unglingaskóli Svarfaðardalshrepps, nú Dalvíkurbyggð. Þetta var heimavistarskóli sem hóf göngu sína 1955 en var lagður af eftir miklar deilur 2004. 
Félagsheimilið og íþróttahúsið Rimar eru á sama stað og voru hluti af skólabyggingunum. Þarna var einnig til húsa bókasafn sveitarinnar. Skólabyggingarnar standa á brattri brekkubrún við jaðar Friðlands Svarfdæla neðan þjóðvegarins sunnan við Tjörn. Á síðustu árum hefur verið ýmis konar starfsemi á staðnum, samkomuhald, gistiþjónusta, aðstaða fyrir fundi, ráðstefnur, námskeið og fleira. Bandalag íslenskra leikfélaga hélt þar leiklistarskóla á hverju sumri frá 1997-2009.

Um sögu skólahalds á Húsabakka, nemendur og kennara  má lesa í bókinni Svarfdælasýsl eftir Óskar Þór og Atla Rúnar Halldórssyni frá Jarðbrú.

* Náttúrusetrið Húsabakka 
* Húsabakki ehf.
Hof

**Hof** getur átt við:

* Hof (guðshús)

Fyrirtæki, stofnanir eða byggingar:

* Hof (barnaheimili)
* Hof (fasteignasala)
* Hof (gistiheimili)
* Menningarhúsið Hof á Akureyri

**Bæir**:

* Hof í Álftafirði – kirkjustaður
* Hof í Hjaltadal
* Hof á Höfðaströnd – kirkjustaður
* Hof í Hörgárdal
* Hof á Kjalarnesi
* Hof í Norðfirði, Fjarðabyggð
* Hof á Skagaströnd - kirkjustaður
* Hof í Svarfaðardal
* Hof í Vatnsdal
* Hof í Vesturdal í Skagafirði
* Hof í Vopnafirði – kirkjustaður
* Hof í Öræfum – kirkjustaður

**Í útlöndum**:

* Hof - Borg í Bæjaralandi í Þýskalandi
Allsherjarregla

**Allsherjarregla** er lagalegt hugtak sem segir að halda skuli uppi lögum og reglum í samfélaginu eftir því sem teljist nauðsynlegt.

## Tilvísanir
Heinrich von Kleist

**Bernd Heinrich Wilhelm von Kleist** (oftast nefndur **Heinrich von Kleist**; fæddur 18. október eða 10. október 1777 í Frankfurt an der Oder, dáinn 21. nóvember 1811 við Kleiner Wannsee í Berlín) var þýskur rithöfundur.
Kleist

**Kleist** getur átt við:

*Heinrich von Kleist (1777–1811), þýskan rithöfund
*Ingo Kleist (* 1938), þýskan stjórnmálamann
Dispútasía

**Dispútasía** (úr latínu *disputare*, að rökræða eða útlista) er opinber rökræða, þar sem háskólamaður (kennari eða nemandi) setur fram fullyrðingu eða ritgerð, sem hann ætlar að verja, en andmælendur gagnrýna harðlega.

Á fyrri öldum voru slíkar dispútasíur mikið notaðar til þess að komast að niðurstöðu og gera upp á milli ólíkra skoðana. Þær voru einnig notaðar sem æfingar við æðri skóla, bæði í latínu, sem þá var alþjóðamál lærðra manna, og einnig í mælsku og snjallri röksemdafærslu. Þannig áttu háskólakennarar (prófessorar) að rökræða reglulega um viðfangsefni innan fræðigreinar sinnar, og voru slíkar andlegar skylmingar í hávegum hafðar. Þær voru umtalsverður þáttur í hugmyndagrósku innan háskólanna, og voru taldar fræðileg hliðstæða burtreiða riddara og aðalsmanna. Slíkt þótti eðlileg rannsóknaraðferð á þeim tíma, en leiddi oft til dýrkunar á málskrúði og mælskubrögðum, í stað vísindalegra rannsókna í nútímaskilningi. 

Þessi aðferð tíðast enn við doktorsvörn í háskólum okkar tíma. Sá sem ætlar að afla sér lærdómsgráðu í ákveðinni fræðigrein, og fullnægir skilyrðum til slíks, sendir doktorsritgerð til viðkomandi háskóladeildar. Ef ritgerðin er talin hæf til varnar, fer fram opinber doktorsvörn. Þar eru tilnefndir tveir opinberir andmælendur, en einnig geta komið athugasemdir frá áheyrendum úr sal (*ex auditorio*) . Andmælendurnir „gagnrýna“ ritgerðina, en doktorsefnið ver sig eftir mætti. Nú orðið er vörnin aðeins formsatriði, því að ritgerð er ekki lögð fram til varnar fyrr en bætt hefur verið úr ágöllum hennar. 

Orðið „dispútasía“ er einnig notað um ritgerðina sjálfa, sem lögð var fram. Hún var jafnan á latínu og oft prentuð. Dispútasíur á fyrri öldum voru yfirleitt ekki sambærilegar við doktorsritgerðir nútímans, þær voru mun veigaminni, bæði að innihaldi og umfangi, og oft ekki miklar rannsóknir sem lágu að baki þeim.

Orðið „dispútasía“ er ekki notað um nútíma doktorsritgerðir.

## Heimild
*
Landfógeti

**Landfógeti** var embættismaður sem sá um  fjármál Danakonungs á Íslandi. Embætti landfógeta var tekið upp árið 1683 þegar embætti höfuðsmanns á Íslandi var lagt niður. Landfógeti var gjaldkeri jarðarbókarsjóðs, innheimti skatta í Gullbringusýslu og var lögreglustjóri í Reykjavík. 

Landfógeti átti að hafa eftirlit með eignum konungs á Íslandi, skattheimtu og öðrum greiðslum, og sjá um fiskiútveg konungs á Suðurnesjum. Hann átti og að líta eftir því að verslunarlöggjöfinni væri hlýtt. Sá sem fyrst gegndi þessu starfi hét Kristófer Heidemann. 

## Tengt efni
* Listi yfir landfógeta á Íslandi
Bifhjól

**Bifhjól** er vélknúið farartæki, yfirleitt á tveimur hjólum, þó sum hafi þrjú hjól. Mótorhjól nefnast þau bifhjól sem mest vélarafl hafa, en *létt bifhjól* eru með minna rúmtak en 50 cm3. Á Íslandi þarf ökuréttindi á öll bifhjól.

## Sjá einnig
* Fjórhjól
* Skellinaðra
* Vespa
Stuðlaberg

**Stuðlaberg** er storkuberg, einkum blágrýti, sem við kólnunina hefur dregist saman í stuðla sem oftast eru lóðréttir. Stuðlaberg er oftast sexstrenda en einnig þekkjast önnur form svo sem sjö-, fimm- og ferstrendingar.

## Dæmi um stuðlaberg
* Dverghamrar og Kirkjugólfið, Kirkjubæjarklaustur
* Hljóðaklettar, Jökulsárgljúfur
* Aldeyjarfoss, Þingeyjarsveit
* Litlanesfoss, Fljótsdalshreppur
* Kálfshamarsvík, Austur-Húnavatnssýsla
* Reynisfjara, Vík í Mýrdal
* Hellnahraun, Arnarstapa
* Svartifoss, Skaftafell
* Gerðuberg, Snæfellsnes
* Stuðlagil, Jökuldal

## Tenglar
*
Gröf

**Gröf** er bæði almennt nafnorð og örnefni. Margar bæir á Íslandi bera nafnið *Gröf*. 
* gröf, almennt nafnorð, kvenkyn, sterk beyging
* gröf er einhvers konar gryfja eða hola sem grafin hefur verið í jörð
* gröf (legstaður) hinsta hvíla látins manns (eða dýrs)
* Gröf á Höfðaströnd
* Gröf í Öræfum
* Gröf í Svarfaðardal
* Gröf óþekkta hermannsins (Varsjá) 

## Sjá einnig
* Stóragröf eða Stóra-Gröf
* Litlagröf eða Litla-Gröf
Grafhýsi

**Grafhýsi** er hús, jarðhús eða húshluti (t.d. grafarveggur) til að varðveita jarðneskar leifar framliðinna. Algengustu grafhýsin eru svonefndar *leghallir* (eða *líkhallir*), sem á mörgum tungum nefnist *Mausoleum*.  Leghallir kristinna manna eru oft einnig nokkurskonar kapellur. 

## Tengt efni
* Bálfarargröf
* Beinabúr
* Býkúpugröf
* Dys
* Gröf
* Grafreitur
* Haugur
* Jötundys
* Kuml
Býkúpugröf

**Býkúpugröf** er neðanjarðargrafhýsi með hvelfingu sem þrengist því ofar sem dregur, og minnir því nokkuð á býkúpu. Býkúpugrafir voru hlaðnar úr leirmúrsteinum eða grjóti, og tíðkuðust í fornum menningarsamfélögum við Miðjarðarhaf og Suðvestur-Asíu.
Hugmyndafræði

Hugtakið **hugmyndafræði** er frá því um 1800 og merkti upphaflega heildstæða lýsingu á samfélaginu ásamt hugmyndum um hvernig skyldi breyta því til hins betra. Merking orðsins hefur víkkað síðan og það færst nær því að merkja hvern þann hugsunarhátt sem einkennir einhvern hóp eða menningarsamfélag. Enn er orðið þó sér í lagi notað um félagspólitíska stefnuskrá hóps eða hreyfingar.

Hugtakið var fyrst sett fram af franska heimspekingnum Antoine Louis Claude Destutt, comte de Tracy (20. júlí 1754 – 9. mars 1836). Destutt vann að rannsóknum á „vísindum hugmynda“ og beindi sjónum sínum að rannsókninni sjálfri en ekki viðfangsefni hennar. Hann greindi fræðigreinina í þrennt, þ.e. hugmyndafræði, framsetningu hugmynda og afleiddum niðurstöðum hugmynda. 

Hugtakið kom fram á miklum umbreytingatíma í Evrópu á dögum frönsku byltingarinnar mikilli grósku í heimspeki- og stjórnmálaumræðu. Í upphafi var hugtakið einungis notað í þjóðfélagsumræðu í þeirri merkingu sem ofan greinir.

Í seinni tíð hefur merkingin orðið víðari og síðustu ár hefur hugtakið verið ofnotað og þannig fengið merkinguna að hugmyndafræði sé lýsing á markmiðum, forsendum þeirra og hvernig viðkomandi hyggist ná þeim markmiðum og getur átt við nánast hvað sem er. Þannig er talað um „hugmyndafræði“ leikskólans Naustatjarnar, hugmyndafræði Tónagulls, tónlistarskóla fyrir börn og þannig mætti áfram telja.

## Neðanmálsgreinar
Kasper Hvidt

**Kasper Hvidt** (fæddur 6. febrúar árið 1976 í Kaupmannahöfn í Danmörku) er danskur handboltamaður sem spilar með spænska félaginu FC Barcelona.
Kasper er markmaður, meðal þeirra allra bestu i heiminum og var útnefndur sem besti markmaðurinn við lok EM í handbolta árið 2008. Kasper spilar með danska landsliðinu og hefur í mörg skipti unnið að því að tryggja liðinu góð úrslit meðal annars á EM í Sviss árið 2006,HM í Þýskalandi árið 2007 og EM í Noregi árið 2008 þar sem hann var með 40% markvörslu og spilaði 471 mínútu af 480 í leikjum liðsins á mótinu. Kasper er núverandi fyrirliði liðsins en hann komst fyrst í landsliðið árið 1996 og hefur spilað 170 landsleiki.

Upphaflega spilaði Kasper Hvidt með BK Ydun í Frederiksberg, seinna FIF. Síðasta liðið sem hann spilaði með í Danmörku áður hann fór til Spánar var Ajax. Síðan árið 1997 hefur hann spilað með mismunandi spænskum liðum. Smá saman, eftir því sem hann hefur orðið betri hefur hann skipt til stærri liða, hann spilaði árin 2004-2006 með Portland San Antonio, sem er talið eitt af bestu liðum heims. Þar var hann meðal annars liðsfélagi Lars Jørgensen og Króatans, Ivano Balić. Árið 2007 skipti Kasper til annars topliðs á Spáni, FC Barcelona.

Með sínum virka handboltaferli hefur Kasper Hvidt einnig verið þáttakandi í skipulögðu íþróttastarfi. Hann situr í team Danmark sem hugar að skipulagningu úrvalsíþrótta í Danmörku, virkri nefnd danska íþróttasambandsins (DIF) á tímabilinu 2005-2008 og í stjórn félags handboltamanna (Håndboldspillerforening).
Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn

**Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn** er skemmtigarður og dýragarður í Laugardal í Reykjavík. Hann er staðsettur við hliðina á Grasagarði Reykjavíkur.

Húsdýragarðurinn var opnaður þann 19. maí 1990. Fjölskyldugarðurinn var svo tekinn í notkun 4. júní 1993 og þá tók hinn sameinaði  Fjölskyldu- og húsdýragarður til starfa.

## Myndir

Fjölskyldu og húsdýragarðurinn 0395.jpg
Fjölskyldu og húsdýragarðurinn 0104.jpg
Fjölskyldu og húsdýragarðurinn 0663.jpg
Fjölskyldu og húsdýragarðurinn 0155.jpg


## Heimildir
* www.mu.is
Hermannaveiki

**Hermannaveiki** er smitsjúkdómur sem orsakast af bakteríunni *[[Legionella pneumophila]]* og kemur fram sem bráð lungnabólga. Bakterían veldur einnig kíghósta.
## Saga
Veikinni var fyrst lýst í Philadelphiu í júlí 1976 vegna faraldurs á ársfundi American Legion -- samtaka fyrrverandi hermanna. Orsök faraldursins var bakteríusmit í loftræstikerfi hótelsins þar sem ársfundurinn var haldinn. Alls smituðust um 221 og létust 34; bæði vegfarendur í nágrenni hótelsins sem og fundargestir. Útbreiðsla veikinnar hófst þó á 6. áratugnum þegar kælikerfi urðu algeng.

## Einkenni
Hermannaveiki smitast ekki frá manni til manns heldur kemur úr umhverfinu. Bakteríurnar þrífast best í vatni á bilinu 35 til 40°C eða vatnsgufu á álíka bili. Helstu einkenni sjúklinga er hiti, hósti (ýmist þurr eða með slími), vöðvaverkir, höfuðverkur, niðurgangur og lystarleysi. Blóðpróf gefa til kynna lækkaða nýrnastarfsemi. Meðgöngutími, frá smiti til einkenna, er gjarnan 2 til 10 dagar en getur einnig verið styttri. Til að útiloka hermannaveiki frá lungnabólgu eru tekin strokpróf og sett í ræktun.

## Meðhöndlun
Hermannaveiki er meðhöndluð með sýklalyfjum. Á fyrstu árunum eftir að veikin breiddist fyrst út létust margir en nú hefur hlutfallið fallið niður fyrir 5% smitaðra ef meðhöndlun er hafin fljótlega frá smiti.

## Tengill
* Landlæknisembættið - Legionella
Krupp

**Krupp** er 400 ára fjölskylduveldi frá Essen í Þýskalandi. Krupp fjölskyldan er þekkt fyrir stál- og vopnaframleiðslu. Á síðari árum nefndist fjölskyldufyrirtækið: **Friedrich Krupp AG Hoesch-Krupp** en það fyrirtæki sameinaðist síðan Thyssen AG árið 1999 og varð að samsteypunni ThyssenKrupp AG. Krupp er notað sem orðatiltæki í Þýskalandi um afbragðsgott stál og sagt er *Hart wie Kruppstahl* (hart eins og Kruppstál).

Fjölskyldufyrirtækið var stofnað árið 1811 í Essen.  Í fyrstu var fyrirtækið þekktast fyrir málmsteypu sína í Ruhrhéraðinu og vopnaframleiðslu bæði fyrir innanlandsmarkað í Þýskalandi en einnig til annarra landa. Í fyrri heimstyrjöldinni seldi Krupp vopn til beggja stríðandi fylkinga. Krupp tók fljótt upp samstarf við  Adolf Hitler og vann að hervæðingu Þýskalands á millistríðsárunum.

Eftir seinni heimstyrjöldina voru Krupp stjórnendur ásakaðir um stríðsglæpi í Nürnberg réttarhöldunum og um þrælahald og var Alfried Krupp dæmdur í 12 ára fangelsi. Hann var látinn laus eftir þrjú ár.

## Heimild
ThyssenKrupp

**ThyssenKrupp** er stór þýsk samsteypa iðnfyrirtækja með meira en 200 þúsund starfsmenn. Innan samsteypunnar eru 670 fyrirtæki víðs vegar um heim. ThyssenKrupp er eitt af stærstu stálframleiðslufyrirtækjum í heimi. ThyssenKrupp vart til þegar fyrirtæki Friedrich Krupp AG Hoesch-Krupp fyrirtækið sameinaðist Thyssen AG árið 1999.
Sendiráð Íslands

**Sendiráð Íslands** eru starfsstöðvar utanríkisþjónustu Íslands erlendis. Innan sendiráða starfa stjórnarerindrekar sem vinna eiga að hagsmunum Íslands eða Íslendinga í löndum sem Ísland á í formlegu stjórnmálasambandi við. Sendifulltrúar Íslands eru sendiherrar, ræðismenn (þar sem ekki eru sendiráð), fastanefndir og aðrir starfsmenn utanríkisþjónustunnar erlendis.

Ísland hefur mjög fá sendiráð. Landið hefur hins vegar aðalræðismann í Winnipeg (höfuðborg og stærstu borg Manitoba í Kanada). Ísland var fyrsta ríkið sem opnaði ræðismannsskrifstofu í Þórshöfn í Færeyjum.

## Sendiráð Íslands
### Afríka
*
** Lilongwe (sendiráð/skrifstofa ÞSSÍ) 
*
** Freetown (sendiráð)
*
** Kampala (sendiráð/skrifstofa ÞSSÍ)

### Asía
*
** Nýja Delí (sendiráð)
*
** Tókíó (sendiráð)
* 
** Peking (sendiráð)

### Evrópa
*
** Vín (sendiráð)
*
** Brussel (sendiráð)
*
** London (sendiráð)
*
** Kaupmannahöfn (sendiráð)
** Nuuk (aðalræðismaður)
** Tórshavn (aðalræðismaður)
*
** Helsinki (sendiráð)
*
** París (sendiráð)
*
** Róm (sendiráð)
*
** Osló (sendiráð)
*
** Varsjá (sendiráð))
*
** Madríd (sendiráð))
*
** Genf (sendiráð) 
*
** Stokkhólmur (sendiráð)
*
** Berlín (sendiráð)

### N-Ameríka
*
** Washington, D.C. (sendiráð)
*
** Ottawa (sendiráð)
** Winnipeg (aðalræðismaður)

### Fastanefndir
* Brussel (fastanefnd við Atlantshafsbandalagið og Evrópusambandið)
* Genf (fastanefnd við Sameinuðu þjóðirnar)
* New York (fastanefnd við Sameinuðu þjóðirnar)
* París (fastanefnd við Efnahags- og framfarastofnunin og Mennta-, vísinda- og menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna)
* Róm (fastanefnd við International Fund for Agricultural Development, Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna og WFP)
* Vín (fastanefnd við Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu og Sameinuðu þjóðirnar)

## Gallerí

File:Ambassade des pays nordiques (Berlin) (6298294868).jpg|Íslenska sendiráðið í Berlín
File:Embassy of Iceland (Helsinki).jpg|Íslenska sendiráðið í Helsinki
File:Embassy of Iceland in Kampala, Uganda.jpg|Íslenska sendiráðið í Kampala
File:Kbh Nordisches Kulturzentrum 1.jpg|Íslenska sendiráðið í Kaupmannahöfn
File:The Danish Embassy, London.jpg|Íslenska sendiráðið í London
File:Icelandic embassy Madrid.jpg|Íslenska sendiráðið í Madríd 
File:Stortingsgata 30 - 2009-06-20 at 16-39-58.jpg|Íslenska sendiráðið í Osló
File:52 avenue Victor Hugo.JPG|Íslenska sendiráðið í París
File:Icelands embassy in Stockholm.jpg|Íslenska sendiráðið í Stokkhólmi
File:アイスランド大使館全景.jpg|Íslenska sendiráðið í Tókíó
File:Wien, Generalkonsulat Island.jpg|Íslenska sendiráðið í Vín
File:House of Sweden - Washington, D.C.jpg|Íslenska sendiráðið í Washington, DC


## Tengt efni
* Alþjóðatengsl Íslands
* Sendiráð

## Tilvísanir

## Tenglar
* Utanríkisráðherrar á Íslandi
Flosi Einarsson

**Flosi Einarsson** (fæddur árið 1961) er íslenskur tónlistarmaður. Hann  stundaði nám við Tónlistarskólann á Akranesi í æsku og byrjaði á því að læra á klarinett en píanóið tók við er unglingsárin færðust yfir. Flosi byrjaði snemma á því að leika í hljómsveitum en lengst af lék hann með hljómsveitinni Tíbrá frá Akranesi.  

Hann stundaði nám við Kennaraháskóla Íslands (1983-1986) og seinna nam hann við Tónlistarskólann í Reykjavík (1999-2000). Frá því Flosi lauk námi hefur hann kennt við Grundaskóla á Akranesi. Einnig hefur hann kennt við Kennaraháskóla Íslands síðan 2005. Árið 2001 og 2002 stundaði Flosi nám við Berklee College of Music í Boston og lagði þar stund á djasspíanóleik auk þess sem hann tók áfanga er tengdust kvikmyndatónlist. 

Í gegnum árin hefur Flosi spilað með ýmsum tónlistarmönnum, einsöngvurum og kórum. Í Grundaskóla á Akranesi hefur Flosi einnig lagt mikla rækt við söngleikjastarf og samið og sett upp  ásamt fleirum fjóra söngleiki. Þar er um að ræða Frelsi (2002), Hungangsflugur og Villiketti (2005), Draumaleit (2007) og Vítahringur (2008). Í tengslum við áðurnefnda söngleiki útsetti Flosi og tók upp alla tónlist sem jafnframt var gefin út á geisladiskum

Einnig hefur Flosi starfað sem tónlistarstjóri í fjöldamörgum söngleikjum fyrir Fjölbrautaskóla Vesturlands og Skagaleikflokkinn.
Jákvæð sálfræði

**Jákvæð sálfræði** er ný fræðigrein grein sem beinir sjónum að heilbrigði, hamingju og því sem gerir venjulegt líf innihaldsríkara, frekar en að fást við sjúkdóma og vandamál . Sérfræðingar sem aðhyllast jákvæða sálfræði leitast við að greina hugsun, hegðun og lífsstíl þeirra sem eru hamingjusamir og gengur vel í lífinu almennt og á einstökum sviðum þess.  Jákvæða sálfræðin kynnir í raun nýjar áherslur og nýja orðræðu inná hefðbundin fræðasvið eins og heilbrigðisvísindi, stjónunarfræði, uppeldis- og menntunarfræði, íþróttafræði og lýðheilsufræði. Sérfræðingar sem aðhyllast jákvæða sálfræði leitast við að greina hugsun, hegðun og lífsstíl þeirra sem eru hamingjusamir og gengur vel í lífinu og á einstökum sviðum lífsins. Martin Seligman er álitinn vera faðir jákvæðrar sálfræði.

## Tenglar
* Jákvæð sálfræði
* Christopher Peterson, ''What Is Positive Psychology, and What Is It Not?''
* ''The 5 Founding Fathers and A History of Positive Psychology''
* ''The Father of Positive Psychology and His Two Theories of Happiness''
* University of Pennsylvania, Authentic Happiness, vefsetur Martin Seligman
Martin Seligman

**Martin E.P. Seligman** (fæddur í Albany í New York-ríki 12. ágúst 1942) er bandarískur sálfræðingur og rithöfundur, hann er þekktur fyrir kenningu sína um lært hjálparleysi og nýlega fyrir framlag sitt á sviði jákvæðrar sálfræði.
Beyki

**Beyki** (áður einnig kallað **bæki**) (fræðiheiti: *Fagus*) er ættkvísl skammærra trjáa af beykiætt sem finnst í tempraða beltinu í Evrópu og Norður-Ameríku. Beykitré geta orðið allt að 35 m há. Þau eru með egglaga, heilrend laufblöð sem hafa lítið eitt bugðótta jaðra, blóm í hnoðum og eru með sléttan, gráleitan börk. Beykiviður er auðunninn og notaður m.a. í húsgögn o.fl. Beyki þrífst illa á Íslandi, en myndaði þó fræ nýlega−það var haustið 2007 í garðinum Hellisgerði í Hafnarfirði; trén voru um 80 ára gömul.

Í *Bygging og líf plantna. Grasafræði*, eftir Helgi Jónsson, segir: Beykið skyggir meira og þolir skuggann betur, og er því skuggatré en eikin er ljóstré. 

## Eitt og annað
* Orðið  á sér aðrar myndir sem eru: *beykistöð* eða *beykistaða*. Sumir telja að orðið hafi verið haft um birgðarstöð beykis í fyrstu. Orðsifjaorðabók Ásgeirs Blöndals Magnússonar bætir þó við: vafasamt [er þó að orðið] sé dregið af viðarheitinu. 
* Varast ber að rugla saman beyki og beyki (nf. beykir) sem þýðir tunnusmiður.
* *Ölbæki* er ölker úr beykitré.

## Tengt efni
* Blóðbeyki
* Skógarbeyki

## Tilvísanir
 

## Tenglar

* ''Beyki - blóðbeyki''; grein í Morgunblaðinu 1980
Hringmyrkvi

**Hringmyrkvi** er sólmyrkvi sem verður þegar tunglið skyggir fyrir sólkringluna miðja en ekki jaðar hennar, séð frá athugunarstað. Almyrkvi verður ef tunglið hylur alla sólarkringluna, en deildarmyrkvi ef tunglið skyggir aðeins á sneið af sólinni.

## Tengt efni
* Almyrkvi
* Deildarmyrkvi
Laura Prepon

**Laura Prepon** (fædd 7. mars 1980) er bandarísk leikkona og þekktust fyrir hlutverk sitt sem „Donna“ í *[[That '70s Show]]*.
Hello Kitty

er japönsk skáldsagnapersóna með enskt heiti og útleggst á íslensku sem „Halló kisa“. Hello Kitty er ein þekktasta persóna japanska fyrirtækisins Sanrio. Hún var sköpuð árið 1974 af Sanrio fyrirtækinu í Tokyo í Japan og er núna orðin heimsfrægt vörumerki.

## Tengt efni
* Kawaii

## Tenglar
**erlendir**

* Hin opinbera heimasíða Hello Kitty
* Hin opinbera heimasíða Hello Kitty Samfélagsins 
* Opinber prófíll  á japönsku
* Hin enska heimasíða fyrir Hello Kitty Online