open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gasparo Tagliacozzi

**Gaspare Tagliacozzi** (mars 1545 – 7. nóvember 1599) var ítalskur skurðlæknir og brautryðjandi í lýtalækningum. Hann fæddist í Bologna og hóf nám í læknisfræði árið 1565 við Háskólann í Bologna. Árið 1568 hóf hann störf í Spítala dauðans en það var eins konar rannsóknarstofa sem stafrækt var af bræðralagi Dauðans en það félag fékkst við að heimsækja fangelsi og hughreysta þá sem höfðu verið dæmdir til dauða. Tagliacozzo náðu í gegnum þetta bræðalag í lík af föngum til að kryfja. Hann endurbætti verk sikileyska skurðlæknisins Gustavo Branca og sonar hans Antonio og þróaði svonefnda ítalska aðferð við endurgerð á nefjum. Aðalritverk hans er *De Curtorum Chirurgia per Insitionem* frá árinu 1597 en það fjallar um skinnágræðslur.

## Ítalska aðferðin við nefágræðslur
Þessi aðferð er talin fundin upp af skurðlæknunum Gustavo Branca og syni hans Antonio sem bjuggu í Catania í kringum 1400. Gustavo Branca notaði skinnfellingar frá kinnum og nokkrum árum síðar þá notaði sonur hans Antonio Branca skinn frá handleggjum til skinnágræðslu á nef. Verið getur að þessar lýtalækningar hafi borist til Ítalíu úr ritinu Sushruta Samhita sem var þýtt á arabísku á 9. öld og borist þannig til Branca.Þessu ferli var lýst af  Andreas Vesalius (1514 – 1564) sem þó fór rangt með þegar hann ráðlagði að nota vöðva og skinn á handlegg til að laga nefið. Ítalska aðferðin var gagnrýnt fyrir það að sá sem átti að græða nýtt nef á varða að vera í margar vikur með handlegg hertan saman við andlit og samt engin trygging fyrir að aðgerðin heppnaðist.
Hyderabad

**Hyderabad** er höfuðborg og stærsta borg indverska fylkisins Telangana og sú fjórða stærsta á Indlandi; íbúar eru tæplega sjö milljónir og tæpar tíu á borgarsvæðinu . Borgin var stofnuð af Muhammad Quli Qutb Shah árið 1591. Hyderabad var áður þekkt sem miðstöð fyrir perlu- og demantaverslun. Hyderabad er á bökkum Musi árinnar sem er ein stærst hliðará Krishna-fljótsins, þess þriðja stærsta á Indlandi. Borgin ein af matgæðaborgum (e.: gastronomy city) UNESCO og sækir matarhefðir sínar meðal annars til Frakka og Araba. 

Um tveir þriðju íbúa eru hindúar og um einn þriðji múslimar. Telugu, sem er talað af um 60% íbúa og úrdú, sem er talað af um 30% íbúa, eru bæði opinber tungumál í borginni. Telugu er dravídatungumál og úrdú er skylt hindí og einnig viðskiptatungumál í Pakistan.
Palembang

**Palembang** er höfuðstaður héraðsins Suður-Súmötru í Indónesíu. Borgin stendur við Musi-á. Íbúar eru um 1,7 milljónir. Palembang er ein af elstu borgum Indónesíu. Hún var höfuðborg konungsríkisins Srivijaya á miðöldum. Um tíma var borgin sjóræningjahöfn en síðan höfuðborg sjálfstæðs soldánsdæmis. Á 17. öld hóf Hollenska Austur-Indíafélagið verslun við soldánsdæmið sem varð mikilvæg uppspretta fyrir hvítan pipar. Hollendingar lögðu soldánsdæmið undir sig á 19. öld og borgin varð hluti af Hollensku Austur-Indíum.
Pappi

**Pappi** er þykkt og stíft pappírsefni sem er nokkuð grófari en venjulegur pappír. Pappi er ódýr og endingargóður og notast aðallega við gerð umbúða og skilta. Í upphafi var hann líka notaður sem undirlag fyrir teikningar og málningar.

## Tengt efni
* Bylgjupappi
* Pappír
Bas Jan Ader

**Bastiaan Johan Christiaan „Bas Jan“ Ader** (f. 19. apríl 1942 í Winschoten – 1975) var hollenskur listamaður.
Spónastokkur

**Spónastokkur** er tréílát þar sem í voru geymdir hornspænir. Spónastokkur var oft útskorinn.

## Heimildir
* Útskurður (Þjóðminjasafnið) 
* Spónastokkur (Sarpur)
Konungskoman 1907

**Konungskoman 1907** er heimsókn Friðriks 8. konungs til Íslands í júlí 1907. Í föruneyti konungs voru margir danskir mektarmenn, þar á meðal hópur danskra þingmanna. Frá Reykjavík var farið með gestina í vikuferð á hestum um Suðurland og haldin var hátíð á Þingvöllum með nær sex þúsund gestum. Sérstök héraðshátíð Sunnlendinga var haldin við Þjórsárbrú. Konungur og föruneyti fóru að Gullfossi og skáluðu þar á fossbrúninni fyrir framtíð Íslands sem iðnaðarlands en auðlindir Íslands bæði fiskimið, orkulindir og sveitir voru í brennidepli í ferðinni. Mikill undirbúnaður var á Íslandi vegna konungskomunnar. Það voru lagðir nýir vegir og byggðar brýr og reistir skálar. Konungur heimsótti í ferðinni alla landsfjórðunga og kom til Ísafjarðar, Akureyrar og Seyðisfjarðar. Haldinn var ríkisráðsfundur í Reykjavík þar sem konungur samninganefnd um tengsl Íslands og Danmerkur og skyldi unnið að því að í stað stöðulaga kæmu sambandslög. Þau lög komu 1918.

Ljósmyndir frá Konungskomunni 1907

mynd:King´s visit, 1907.jpg
mynd:King´s visit, 1907-2.jpg
mynd:King´s visit, 1907-3.jpg
mynd:Danish king Frederik VIII visit, 1907.jpg
mynd:King´s Visit Frederik VIII, 1907.jpg
mynd:Verslunin Edinborg í Hafnarstræti, skreytt vegna konungskomu - Edinborg store in Hafnarstræti 2-4, decorated in the occasion of the Danish king´s visit, 1907 - (3545740162).jpg


## Heimildir
* Konungskoman og þingmannaförin 1907 (Heimastjorn.is) 
* Ægir, 4. Blað (01.09.1907), Blaðsíða 26
* Austri, 33. tölublað (20.08.1907), Blaðsíða 119
Konungskoman 1956

**Konungskoman 1956** var opinber heimsókn Friðriks 9. Danakonungs til Íslands 10. apríl, 1956, en sú heimsókn var fyrsta heimsókn erlends þjóðhöfðingja til landsins eftir að það varð lýðveldi. Heimsóknin varð til að bæta samskipti landanna sem þá voru viðkvæm vegna handritamálsins og sjálfstæðisyfirlýsingar Íslands árið 1944.

## Heimildir
* Gestur og gestgjafi ritgerð eftir Áslaugu Lovísu Bílddal Gunnarsdóttur
Remix (bók)

**Remix** er bók eftir Lawrence Lessig um menningu netheima og hvernig lesmenning breytist í les- og skrifmenningu. Í bókinni setur höfundur fram hugmyndir um þjóðfélagsleg áhrif Netsins og hvernig það muni hafa áhrif á framleiðslu og neyslu dægurmenningar. 

## Tengill
* Remix: Making Art and Commerce Thrive in the Hybrid Economy, bók eftir Lessig með takmörkuðum Creative Commmons höfundarétti
Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun

**Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun** (líka nefnd **Umhverfisráðstefnan í Ríó**) var stór ráðstefna sem haldin var á vegum Sameinuðu þjóðanna í Rio de Janeiro í Brasilíu 3. til 14. júní árið 1992. Tilgangur ráðstefnunnar var að ræða eiturefni í framleiðslu, sjálfbæra orkukosti og hvernig hægt væri að draga úr loftmengun í borgum og takast á við vaxandi vatnsskort. Ein mikilvæg niðurstaða ráðstefnunnar var Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem leiddi til Kýótóbókunarinnar fimm árum síðar.

Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun (stundum kölluð *Rio+20*) var líka haldin í Rio árið 2012.

## Niðurstöður
Ráðstefnan í Rio leiddi til eftirfarandi samþykkta:
* Ríóyfirlýsingin um umhverfi og þróun
* Framkvæmdaáætlun 21
* Meginreglur fyrir skógrækt

Að auki voru eftirfarandi alþjóðasamningar opnaðir fyrir undirskriftir:
* Samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni
* Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar
* Samningur Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn eyðimerkurmyndun

## Tengt efni
* Umhverfisráðstefna Sameinuðu þjóðanna 1972
* Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun 2012

## Tenglar
*
Rósettusteinninn

**Rósettusteinninn** er steinn þar sem sami texti er letraður á þremur tungumálum. Hann fannst árið 1799 í egypska þorpinu Rosetta og hann varð lykill að því að hægt var að ráða ritmál sem skráð er með híeróglýfum. Áletrunin á steininum er talin vera frá árinu 196 fyrir Krist. Áletrunin er skrifuð með híeróglýfum, fornegypsku og forngrísku. 

## Heimild
*
Sjálfbær orka

**Sjálfbær orka** er orkuöflun sem uppfyllir þarfir samtímans án þess að skerða möguleika jarðarbúa framtíðarinnar til að uppfylla sína orkuþörf. 

Tvær meginstoðir sjálfbærrar orku eru endurnýjanleg orka og bætt orkunýting.
Ríóyfirlýsingin um umhverfi og þróun

**Ríóyfirlýsingin um umhverfi og þróun** (stundum kölluð **Ríóyfirlýsingin** eða **Ríósáttmálinn**) er stutt samþykkt sem var undirrituð á Heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun í Rio de Janeiro árið 1992. Samþykktin setur fram 27 meginreglur til leiðbeiningar um sjálfbæra þróun um allan heim. Í samþykktinni koma fram ýmsar meginreglur sem teljast til þriðju kynslóðar mannréttinda og grænna réttinda. Þar er kveðið á um mengunarbótaregluna (að sá sem mengar beri kostnaðinn af því), varúðarregluna (að náttúran njóti vafans) og umhverfismat. Eins er talað um þátttöku almennings í ákvarðanatöku og baráttu gegn fátækt. Í samþykktinni er líka hnykkt á atriðum eins og fullveldi einstakra ríkja og réttinum til þróunar.

Ríóyfirlýsingin er pólitísk yfirlýsing og ekki lagalega bindandi fyrir þau ríki sem samþykktu hana.

## Tenglar
* UN Documentation Centre Texti Ríóyfirlýsingarinnar á ensku.
Gregoríus 13.

**Gregoríus 13. páfi** (7. janúar 1502 – 10. apríl 1585) hét upphaflega **Ugo Boncompagni** og var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 13. maí 1572 til dauðadags árið 1585. 

Hann er þekktastur fyrir að hafa mælt fyrir um gerð gregoríska tímatalsins sem við hann er kennt og er enn í dag grundvöllur tímatals í fjölmörgum löndum heims, sérstaklega á vesturlöndum og þar á meðal Íslandi.

Á árum sínum á páfastóli lagði Gregoríus rækt við menningarsamskipti sem tengdust embætti hans sem páfa. Hann sendi marga háttsetta klerka og embættismenn til Asíu, fyrst og fremst Japans og Filippseyja.
Sjálfstæði Íslands 1809

**Sjálfstæði Íslands 1809** er bók eftir Helga P. Briem frá árinu 1936. Bókin fjallar um ástandið á Íslandi á tímum Napóleonsstríðanna og Jörundar hundadagakonungs.

## Tengill
*  Sjálfstæði Íslands 1809  í heild sinni á Bækur.is
Fastaráð Sameinuðu þjóðanna um málefni frumbyggja

**Fastaráð Sameinuðu þjóðanna um málefni frumbyggja** er stýrihópur á vegum Sameinuðu þjóðanna sem fjallar um málefni og réttindi frumbyggja. Ráðið hefur ráðgefandi hlutverk innan Sameinuðu þjóðanna. Það var sett á stofn 28. júní árið 2000. Ráðið er skipað sextán sérfræðingum þar sem helmingur er skipaður af ríkisstjórnum aðildarlanda Efnahags- og félagsmálaráðs Sameinuðu þjóðanna og helmingur af samtökum frumbyggja. Ráðið hittist árlega tvær vikur í senn í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York-borg.

## Tengt efni
* Yfirlýsing Sameinuðu þjóðanna um réttindi frumbyggja

## Tenglar
* Vefur ráðsins
Yfirlýsing um réttindi frumbyggja

**Yfirlýsing um réttindi frumbyggja** er réttindayfirlýsing sem var samþykkt af Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 13. september 2007. Yfirlýsingin kveður á um ýmis réttindi frumbyggja eins og réttinn til að varðveita náttúrulegt umhverfi sem þeir byggja afkomu sína á og réttinn til að verja menningararf sinn. Yfirlýsingin fjallar bæði um einstaklingsréttindi og sameiginleg réttindi. Hún setur fram ákveðnar meginreglur eins og sjálfsákvörðunarrétt frumbyggja í eigin málum og skilyrðið um frjálst og fyrirfram upplýst samþykki. 

Yfirlýsingin er ekki lagalega bindandi fyrir þau ríki sem hafa samþykkt hana.

## Tenglar
* Texti yfirlýsingarinnar (á ensku)
Helgi P. Briem

**Helgi Pálsson Briem** (18. júní 1902 - 2. ágúst 1981) var sendiráðsstarfsmaður og og sendiherra.

Hann stundaði hagfræðinám í Oxford, varð skattstjóri í Reykjavík 1929 og var frá 1930 bankastjóri Útvegsbankans. Árið 1932 varð hann fiskifulltrúi Íslands á Spáni. Hann bjó í Barcelona í nokkur ár og fór svo til Þýskalands og vann í þar í sendiráði Danmerkur og var þar þegar síðari heimsstyrjöldin hófst. Kona hans Doris var bresk. Þau fluttu til Portúgals og þaðan til Bandaríkjanna og svo til Svíþjóðar en Helgi varð þar sendiherra til 1956.Í stríðinu  þegar Helgi var staðsettur í Portúgal sá hann um miðlun á sendibréfum milli Íslands og hernuminna landa. Bréfin fóru í gegnum ritskoðun í þeim löndum.

## Heimildir
* Frímerkjablaðiðr nr. 21, 2010
* Minningagrein um Doris Briem
Samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni

**Samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni** er alþjóðasamningur sem fjallar um varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni, sjálfbæra nýtingu hennar og sanngjarna og jafna skiptingu gæða sem verða til við nýtingu erfðaauðlinda. Samningurinn var lagður fyrir á Umhverfisráðstefnunni í Ríó 1992 og tók formlega gildi 29. desember 1993. Útfærsla samningsins fer aðallega fram með aðgerðaáætlunum einstakra ríkja um vernd og nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni. Aðildarlönd eiga auk þess að skila skýrslum um innleiðingu samningsins. 

Árið 2000 var Cartagena-bókunin sem fjallar um líföryggi tekin upp en hún fjallar um mögulegar hættur vegna erfðabreyttra lífvera á grundvelli varúðarreglunnar. Bókunin tók gildi þegar 50 ríki höfðu undirritað hana árið 2004.

Árið 2010 var Nagoya-bókunin sem fjallar um erfðaauðlindir og nýtingu þeirra tekin upp.

Ísland undirritaði samninginn 1992 og Alþingi staðfesti hann árið 1994. Ísland hefur ekki undirritað bókanirnar.

## Tenglar
* Vefur samningsins
* Samningurinn á íslensku
Varúðarreglan

**Varúðarreglan** er meginregla sem kveður á um að ef grunur leikur á um að tiltekin framkvæmd eða stefna geti valdið almenningi eða umhverfi tjóni þá skuli skortur á vísindalegri fullvissu um að aðgerðin valdi tjóni ekki koma í veg fyrir fyrirbyggjandi aðgerðir. Sönnunarbyrðin fellur því á þann sem hyggst takast framkvæmdina á hendur og aðilar geta ekki skýlt sér á bak við skort á öruggum rannsóknarniðurstöðum sem skera úr um skaðsemi framkvæmdarinnar. Reglan felur í sér viðurkenningu á þeirri félagslegu ábyrgð að verja almenning og umhverfið fyrir hugsanlegum skaða.

Kveðið er á um varúðarregluna í ýmsum alþjóðasamningum og hún hefur verið lögfest í sumum löndum en útfærsla og túlkun hennar getur verið mjög mismunandi. Það er til dæmis ekki samstaða um það hvort hún eigi að teljast meginregla eða möguleg nálgun. Hún hefur verið gagnrýnd á þeim forsendum að ströng beiting hennar geti staðið í vegi fyrir allri nýsköpun og sumir hafa haldið fram að ströng beiting varúðarreglunnar útiloki varúðarregluna sjálfa.
Joseph Banks

**Sir Joseph Banks**  (24. febrúar 1743 – 19. júní 1820) var breskur grasafræðingur og frumkvöðull á sviði náttúruvísinda. Hann tók þátt í fyrsta leiðangri James Cook. Hann var einn ráðgjafi bresku stjórnarinnar um málefni sem tengdust Íslandi og kom við sögu í byltingunni á Íslandi 1809. Árið 1772 kom hann til Íslands. Hann varð seinna áhrifamikill í Bretlandi og það var fyrir tilstilli hans að Englendingar leyfðu siglingar til Íslands á tímum Napóleonstyrjaldanna. Í leiðangri Sir  Joseph Banks til Íslands 1772 var sænskur prestur Uno von Triol sem skrifaði bók um Ísland sem kom út 1780. Joseph Banks kom því til leiðar að grasafræðingurinn William Hooker var með í leiðangri Samuels Phelps til Íslands 1809 og skrifaði Hooker bók um þá ferð.

## Handrit og bækur frá Íslandi
Á ferð hans um Ísland árið 1772 áskotnaðist Joseph Banks mörg íslensk handrit, mestmegnis ung pappírshandrit) og prentaðar bækur. Við komu sína aftur til Bretlands gaf Joseph British Library þessi gögn og eru þau nú varðveitt þar undir safnmörkunum Add. Ms. 4857–4896. Upplýsingar um innihald handrita er tekið úr 

### Add. Ms. 4857 (1669–1690)
Handritið var skrifað fyrir Magnús Jónsson í Vigri. Inniheldur fornaldarsögur, riddarasögur, ævintýri og þætti.

# Göngu-Hrólfs saga
# Appólóníus saga
# Gjafa-Refs saga
# Sörla saga sterka
# Hálfs saga og Hálfsrekka
# Ölkofra þáttur
# Slysa-Hróa þáttur
# Markólfs saga og Salómóns
# Ísleifs þáttur biskups
# Fertrams saga og Plató
# Ævintýr af einum brögðóttum mylnumanni
# Ívens saga (titill í handriti er Sagann af Artus Konge edur Herra Jvent)
# Ævintýr af greifa Bertram og Rósilíen
# Ævintýr af einum meistara

### Add. Ms. 4858 (18. öld)
Annáll og fornbréf. Áður í eigu Jóns Árnasonar Skálholtsbiskups. Erlends Ólafssonar sýslumanns (1706-1772). Nafnið Þorsteinn Jónsson (óþekktur) kemur einnig fyrir í handritinu.

# Annálar frá 1200 til 1600.
# Gögn um líf og dauða Jóns Arasonar Hólabiskups (d. 1550), þ.m.t. ættartré hans í móðurætt og afsökunarbeiðni Daða Guðmundssonar vegna aftöku Jóns.

* Bankseyja í Norðurhéruðum Kanada er nefnd eftir honum. Einnig ber gráfura (pinus banksiana) nafn hans á latínu.

## Heimildir
William Hooker

**Sir William Jackson Hooker** (6. júlí 1785 – 12. ágúst 1865) var breskur grasafræðingur. Hann var vinur Sir Joseph Banks. Hooker kom í grasafræðileiðangur til Íslands sumarið 1809 en þá fór hann með tólgarkaupmönnum í ferð sem endaði með byltingu á Íslandi. Flestar glósur hans og teikningar úr þeirri för eyðilögðust í eldsvoða á heimsiglingunni en hann skrifaði eftir minni ferðasögu „Journal of a tour in Iceland“ sem var fyrst dreift 1811 og síðan endurprentuð 1813. Í þeirri bók eru ýmsar lýsingar á landsháttum en einnig lýsing á þeim atburðum sem gerðust þetta sumar sem Jörundur hundadagakonungur ríkti á Íslandi og þykir frásögn hans hliðholl Samuel Phelps og Jörundi.

Hann er fyrstur þremenninganna sem komu til Íslands á þessum tíma og létu prenta ferðasögur en hinir voru Mackenzie og Henderson.

## Tengill
* „Úr ferðabók Hookers“, ''Eimreiðin'', 2. hefti (01.04.1927)
Ty Olsson

**Tyler Victor "Ty" Olsson** (fæddur 28. janúar 1974) er kanadískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Battlestar Galactica, The Twilight Saga myndunum og Supernatural.

## Einkalíf
Olsson fæddist í Halifax, Nova Scotia en ólst upp í Ottawa, Ontario. Stundaði hann nám við *Langara College* þaðan sem hann útskrifaðist frá *Studio 58* leiklistarskólanum árið 1997.

Olsson var giftur Leanna Nash en saman áttu þau tvö börn.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Olsson var árið 1998 í The X-Files. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The Net, First Wave, The Crow: Stairway to Heaven, Dark Angel, The Outer Limits, Taken, Kingdom Hospital, Psych og Hell on Wheels.

Á árunum 1999 – 2005 lék Olsson í Dragon Tales sem Ord. Hefur hann einnig leikið nokkrum sinnum í Battlestar Galactica sem mismunandi persónur. 

Olsson hefur verið með stór gestahlutverk í True Justice sem Castillo, sem Benny í Supernatural og sem Kevin Whitehill í Shattered.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Olsson var árið 1988 í *Kidô senshi Gandamu: Gyakushû no Shâ* þar sem hann talaði inn á fyrir persónuna Astonaige Medoz. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Valentine, Dreamcatcher, Agent Cody Banks, X2, Elektra og The Day the Earth Stood Still.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Leiklistarferill Ty Olsson á Supernatural wikisíðunni 
* Leiklistarferill Ty Olsson á Battlestar Galactica wikisíðunni 

## Tenglar
* 
* Leiklistarferill Ty Olsson á Supernatural wikisíðunni 
* Leiklistarferill Ty Olsson á Battlestar Galactica wikisíðunni
Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar

**Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar** er alþjóðasamningur sem lagður var fram á Umhverfisráðstefnunni í Ríó árið 1992 og gekk í gildi tveimur árum síðar. Tilgangur hans er að stöðva aukningu á losun gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum. Í samningnum er aðildarríkjunum 195 skipt niður í 41 iðnvædd og nýiðnvædd ríki, 24 OECD-ríki, þróunarríki og 49 minnst þróuð ríki. Kröfur samningsins eru ólíkar eftir því hver staða hvers ríkis er. Samningurinn kveður ekki á um nein mörk fyrir losun gróðurhúsalofttegunda og ekkert eftirlit með því hvernig ríki framfylgja honum. Hann er fyrst og fremst rammasamningur sem hægt er að byggja aðra alþjóðasamninga („bókanir“) á.

Aðilar samningsins hafa hist árlega frá 1995 til að meta árangur baráttunnar gegn loftslagsbreytingum. Þessi fundur heitir Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna. Árið 1997 var Kýótóbókunin gerð en hún skuldbindur þróuð ríki til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Árið 2020 tóku markmið Parísarsamkomulagsins við af Kýótóbókuninni.

## Tenglar
* Vefur samningsins
Leiðtogafundur um sjálfbæra þróun

**Leiðtogafundur um sjálfbæra þróun** var ráðstefna nokkurra stjórnmálaleiðtoga og fólks úr atvinnulífinu haldin að undirlagi Sameinuðu þjóðanna í Jóhannesarborg, Suður-Afríku, frá 26. ágúst til 2. september árið 2002. Ráðstefnan er stundum kölluð *Rio+10* þar sem hún kemur í kjölfar Umhverfisráðstefnunnar í Ríó 1992. Áhersla var á hlutverk fyrirtækja og félagasamtaka við að mæta þeim markmiðum sem sett voru fram í Dagskrá 21. Meginniðurstaða ráðstefnunnar var Jóhannesarborgaryfirlýsingin.
Václav Havel

**Václav Havel** (5. október 1936 – 18. desember 2011) var tékkneskur leikritahöfundur, rithöfundur, skáld, andófsmaður og stjórnmálamaður. Havel var níundi og síðasti forseti Tékkóslóvakíu (1989–1992) og fyrsti forseti Tékklands (1993–2003). Hann samdi yfir 20 leikrit og fjölda annarra verka sem þýdd hafa verið á fjölmörg tungumál. Fyrsta verk samdi hann 1963 og nefnist *Garðveislan*. 

Í Flauelsbyltingunni í nóvember 1989 voru mikil mótmæli í Prag. Þann 24. nóvember fór fram gríðarlega fjölmennur mótmælafundur á Wenzeltorginu þar sem Václav Havel talaði til fólksins og krafðist afsagnar kommúnistastjórnarinnar. Innan tveggja vikna var farið að rífa niður járntjaldið í landinu. Þann 10. desember fóru stjórnarskiptin fram í þinghúsinu í Prag. Áður en árið var liðið var Alexander Dubček orðinn þingforseti og Václav Havel ríkisforseti.

Nokkur leikrita Havels hafa verið flutt í íslensku útvarpi. Árið 1969 var leikrit hans *Verndarengillinn* flutt. Það leikrit gerist á einu kvöldi á heimili hjóna sem hafa lagt kapp á að gera upp stofu sína og fá kunningja sinn í heimsókn og sýna honum hve vel þau hafa komið sér fyrir. Árið 1980 var leikritið *Opnunin* flutt, árið 1981 var leikritið *Mótmæli* flutt. Mótmæli fjallar um tvo rithöfunda, Stanek og Vanek, og er sá fyrrnefndi í náðinni en Vanek er nýsloppinn úr fangelsi sem andófsmaður. árið 1984 var *Viðtalið* flutt. Viðtalið fjallar um rithöfund sem settur hefur verið á svartan lista og sendur í erfiðisvinnu í brugghúsi. Forstjóri brugghússins kallar hann á sinn fund og það kemur fram að hann telur hlutskipti sitt líka slæmt. Þjóðleikhúsið setti upp hátíðasýningu 1990 með leikriti Havels *Endurbyggingin*. Það leikrit samdi Havel árið 1987 en sögusvið þess er í miðaldakastala í nútíma þar sem starfsfólk teikni- og skipulagsstöðvar á að undirbúa endurskipulagningu og rif húsa, einkum gamals þorps sem er kringum kastalann.

## Heimildir
*
Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun

**Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun** var alþjóðleg ráðstefna um sjálfbæra þróun haldin á vegum Sameinuðu þjóðanna í Rio de Janeiro, Brasilíu, 13.-22. júní 2012. Hún er stundum kölluð *Rio+20* þar sem hún fylgir í kjölfar Umhverfisráðstefnunnar í Ríó 1992. Meginniðurstaða ráðstefnunnar var 49 síðna pólitísk yfirlýsing, *[[Framtíðin sem við viljum]]*. Litrík mótmæli settu svip sinn á ráðstefnuna þar sem mikill fjöldi umhverfissamtaka og annarra baráttuhópa kom saman í borginni til að fordæma getuleysi ráðstefnunnar til að takast á við misnotkun jarðarinnar, skógeyðingu og réttleysi frumbyggja.

## Tengt efni
* Umhverfisráðstefna Sameinuðu þjóðanna 1972
* Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun 1992

## Tenglar
* Vefgátt ráðstefnunnar 
* Framtíðin sem við viljum
Samningur Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn eyðimerkurmyndun

**Samningur Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir gegn eyðimerkurmyndun í löndum sem upplifa alvarlega þurrka og/eða eyðimerkurmyndun, sérstaklega í Afríku** er alþjóðasamningur. Samningurinn var saminn upp úr Dagskrá 21 sem var samþykkt á Umhverfisráðstefnunni í Ríó 1992. Hann var lagður fram 1994 og tók gildi 1996. 194 lönd eru aðilar að samningnum. Tilgangur samningsins er að berjast gegn eyðimerkurmyndun og draga úr áhrifum þurrka með aðgerðaáætlunum einstakra ríkja studdum af samstarfsríkjum. Eitt land, Kanada, dró undirskrift sína til baka og gagnrýndi lítinn árangur samningsins þrátt fyrir mikinn kostnað við hann. Eftir stjórnarskipti gerðist Kanada aftur aðili að samningnum árið 2016.

## Tenglar
* Vefur samningsins

## Tilvísanir
Meginreglur fyrir skógrækt

**Meginreglur fyrir skógrækt** er samþykkt um skógrækt sem gerð var á Umhverfisráðstefnunni í Ríó árið 1992. Samþykktin er ekki lagalega bindandi. Hún inniheldur nokkur tilmæli sem varða verndun skóga og sjálfbæra þróun skógræktar. Skjalið er niðurstaða samkomulags milli þróaðra og þróunarríkja á ráðstefnunni þar sem þau síðarnefndu kröfðust fjárstuðnings frá þeim fyrrnefndu fyrir að vernda skóga en þau fyrrnefndu neituðu. 

## Tenglar
* Texti samþykktarinnar
Olís deildin

**Olís deildin** eða **Olís deild** getur átt við:
* Olís deild karla Úrvalsdeild karla í handknattleik stofnuð 1939
* Olís deild kvenna Úrvalsdeild kvenna í handknattleik stofnuð 1939
Hokus Pokus Einar Áskell

***Hokus Pokus Einar Áskell*** (*Hokus pokus Albert Åberg*) er Norsk teiknimynd í leikstjórn Torill Kove um Albert Åberg, barnabókapersónu sem sænski rithöfundurinn og teiknarinn Gunilla Bergström skóp og hefur á Íslensku verið þýddur Einar Áskell.

## Tenglar
*
2. deild karla í handknattleik

**2. deild karla í handknattleik** er þriða deildin í Íslandsmótinu í handknattleik, deildin var stofnuð árið 1972. 
Deildin hét *3. deild karla*. Ef deildin væri aftur sett á laggirnar væri nafn hennar í dag **2. deild karla**. 
Deildin hefur ekki verið starfrækt síðan tímabilið 1998-1999

## Meistarasaga
Eftirfarandi lið hafa unnið sér þátttökurétt í 1. deild karla eftir að hafa lent í tveimur efstu sætunum. 

*úsk = úrslitakeppni
*hélt sæti = lið úr 1. deild vann umspilið um sæti í deildinni
*umspil = lið úr deildinni kom sér upp með sigri í umspili
*úsr = keppt var í úrslitariðli

## Tölfræði

### Sigursælustu lið deildarinnar
Hjólsög

**Hjólsög** er vélknúin sög þar sem sagað er með sagarblaði eða disk með tönnum sem snýst í hringi.
Baldýring

**Baldýring** er útsaumsgerð þar sem saumað er með gull- og silfursaumi. Orðið baldýring kemur fyrir í vísitasíu árið 1659 og var í fyrstu notað almennt um útsaum en síðar virðist farið að nota orðið fyrir eina gerð af útsaum. Baldýring er notuð á hátíðarbúningum kvenna  og var á kraga og treyjubörmum faldbúnings og á bryddingum á treyjuermum skautbúnings. Baldýring var  einnig á upphlutum og skírnarhúfum. Einnig tíðkuðust baldýruð belti og peysufataslifsi og kragar og uppslög á embættismannabúningum voru baldýruð. Einnig var baldýring notuð í kirkjulist eins og í messuskrúða. Baldýrað var annað hvort með gylltu eða hvítu málmgarni en stundum með hvoru tveggja. 

Þegar er baldtýrað er saumað með tveimur þráðum, gylltum eða silfruðum vírþræði sem strekktur er yfir mynstur á réttunni og svo tvinna sem sem notaður er til að festa vírinn niður frá röngunni. Mynstur eru oftast blómamynstur og eru þá blöðin skorin úr pergamenti eða einhverju stífu efni og það lagt á undirlagið sem oftast er flauel sem svo aftur liggur á stífu undirlagi. Á milli blaða eru svo lagðar snúrur oft úr vírþræði og pallíettur og kantalíur. 

## Heimildir
* Elsa E. Guðjónsson.  Íslenskur útsaumur.  Kópavogur, 2003:  bls. 51 - 53.
* Baldýra - Orð vikunnar hjá Orðabók háskólans
Skautbúningur

**Skautbúningur** er íslenskur þjóðbúningur og kvenbúningur sem Sigurður Guðmundsson málari hannaði á árunum 1858 – 1860. Hann dregur nafn af skautafaldinum sem er oftast nefndur faldur.

Búningurinn var úr svörtu klæði, aðskorin treyja með löngum þröngum ermum. Pilsið var sítt og fellt allan hringinn en fellingar þéttari að aftan en framan. Hvít blúnda var í hálsmáli og framan á ermum. Treyjan var krækt saman neðst en tekin saman með nælu við hálsmál en höfð opin yfir barmi og undir var útsaumað eða blúndulagt peysubrjóst. Flauelsborðar í hálsmáli og framan ermum voru með gull- eða silfurbaldýruðum blómsveigum og neðan á pilsið var saumaður blómabekkur í sams konar blómum. Á höfði var hvítur faldur og yfir honum faldblæja og um faldinn var gyllt koffur. Um mittið var stokkabelti.

Árið 1857 kom út löng gagnrýnin ritgerð um íslenska kvenbúninga eftir Sigurð Guðmundsson málara  þar sem hann setti hann þar fram tillögur um breytingar á eldra hátíðabúningi kvenna, faldbúningnum. Greinin hafði mikil áhrif og var fyrsti skautbúningurinn brúðarbúningur í Reykjavík árið 1859 og þann 19. júní 1860 kom Sigurlaug Gunnarsdóttir í Skagafirði fram í skautbúningi.

## Heimildir
* Skautbúningur
*  Gersemar og þarfaþing (Texti eftir Elsu E. Guðjónsson)  
* Skautbúningur Alexantrínu drottningar, Hlín, 1. Tölublað (01.01.1967), Blaðsíða 206
Refilsaumur

**Refilsaumur** er forn útsaumsaðferð. Bayeux-refillinn er saumaður með refilsaumi. Hann er saumaður með áteiknuðum mynstrum. Varðveist hafa altarisklæði frá miðöldum með refilsaum.  Refilsaumur er unninn í tveimur áföngum, fyrst er saumaður flatsaumur og svo saumaðir þræðir þvert yfir hann með ákveðnu millibili og þeir festir niður með litlum sporum.
Orrustan við Tours

**Orrustan við Tours** var orrusta milli herja Franka og Ommejada á hæð milli Poitiers og Tours í miðju Frakklandi í október árið 732. Frankaherinn var undir stjórn ástrasíska hallarbrytans Karls hamars en her múslima undir stjórn Abdul Rahman Al Ghafiqi landstjóra í al-Andalus. Frankaherinn var eingöngu skipaður fótgönguliðum en þar sem Abdul Rahman hafði ekki gert ráð fyrir öflugum her úr norðri tókst Karli að skipa her sínum á skógi vaxinni hæð milli innrásarhersins og Tours sem þeir hugðust ræna. Þannig varð illmögulegt fyrir þungvopnað riddaralið múslima að hleypa inn í Frankaherinn. Í einu áhlaupinu var Abdul Rahman drepinn og þegar fréttist að útsendarar Karls væru að ræna ránsfeng riddaranna og frelsa þræla þeirra í tjaldbúðunum flýttu margir þeirra sér úr bardaganum sem fljótt breyttist í allsherjarundanhald. Nóttina eftir flúði Ommejada-herinn með þann ránsfeng sem þeir gátu borið aftur til Spánar. Ekki er vitað hve stórir herirnir voru en flestir nútímasagnfræðingar telja að Ommejada-herinn hafi verið mun stærri en Frankaherinn þótt ekki sé vitað hversu mikið stærri. 

Kristnir sagnaritarar frá síðari öldum og allt fram á 20. öld hafa gjarnan viljað túlka orrustuna við Tours sem vatnaskil í sögu Evrópu þar sem framrás íslam inn í Evrópu hafi verið stöðvuð. Víst er að Karl hamar lagði í orrustunni grunninn að veldi Karlunga og Karlungaveldið hafði síðan mikil áhrif á framtíð vesturhluta álfunnar. Viðurnefnið „hamar“ (*Martellus*) fékk hann fyrst í ritum 9. aldar sagnaritara. 

Næstu ár reyndu Ommejadar aftur að gera innrás í Suður-Frakkland en voru ávallt stöðvaðir af herjum Franka. Eftir það kom ósætti og átök milli ráðamanna í al-Andalus í veg fyrir frekari innrásir.

## Tenglar

* Ian Meadows, "The Arabs in Occitania" : samhengi átakanna frá sjónarhóli araba.
* Poke's edition of Creasy's ''15 Most Important Battles Ever Fought'' *According to Edward Shepherd Creasy* Chapter VII. The Battle Of Tours, A.D. 732.
* Medieval Sourcebook: Arabs, Franks, and the Battle of Tours, 732: Three Accounts 
* Medieval Sourcebook: Anon Arab Chronicler: The Battle of Poitiers, 732 
* History of Europe: The Battle of Tours
Ommejadar

**Ommejadar** (arabíska: الخلافة الأموية‎, umr. *Al-Ḫilāfa al-ʾumawiyya*), einnig ritað **Ómajadar** eða **Úmmajadar**, var annað í röð þeirra fjögurra kalífadæma sem voru stofnuð eftir lát Múhameðs. Það dregur nafn sitt af ætt Umayya (arabíska: الأمويون‎, *al-ʾUmawiyyūn*, eða بنو أمية, *Banū ʾUmayya*, „synir Umayya“) af Quraysh-ættbálknum frá borginni Mekka. Fyrsti kalífinn af þessari ætt var Uthman ibn Affan sem ríkti frá 644 til 655 en ættarveldið stofnaði Muawiya ibn Abi Sufyan í kjölfar Fyrstu íslömsku borgarastyrjaldarinnar árið 661. Hann var landstjóri í Sýrlandi og gerði Damaskus að höfuðborg kalífadæmisins. Ommejadar héldu landvinningum múslima áfram og lögðu Kákasus, Transoxíönu, Sindh, Magreb og Íberíu undir sig. Á hátindi sínum náði kalífadæmið yfir 15 milljónir ferkílómetra. Það var stærsta heimsveldi mannkynssögunnar fram að þeim tíma og það fimmta stærsta allra tíma. 

Eftir lát fyrsta kalífans 680 braust Önnur íslamska borgarastyrjöldin út. Henni lauk þegar Abd al-Malik ibn Marwan náði völdum og tókst að sigra alla keppinauta sína eftir tólf ára átök. Berbauppreisnin 740-743 og Þriðja íslamska borgarastyrjöldin 744-747 veiktu ríkið og árið 750 gerðu Abbasídar uppreisn og steyptu Ommejödum af stóli. Ein grein ættarinnar flúði til al-Andalús í Evrópu þar sem hún stofnaði löngu síðar Kalífadæmið í Córdoba.
Útsaumur

**Útsaumur** eða **ísaumur** er handavinna þar sem ofið efni eða annars konar efni er skreytt með nál og þræði eða garni. Í útsaumi eru einnig notaður önnur efni eins og málmþræðir, perlur, kúlur, fjaðrir og pallíettur. Útsaumur oft notaður á húfur og hatta, ábreiður og veggteppi, treyjur og pils, sokka og skyrtur. 

Meðal forna útsaumstegunda eru refilsaumur, skattering, blómstursaumur, fléttuspor (gamli krosssaumurinn,) augnsaumur, glitsaumur og skakkaglit.

Í námskrá fyrir grunnskóla frá 1977 eru þessar útsaumstegundir nefndar: krosssaumur, þræðispor, frjálst spor, afturstingur, leggsaumur, lykkjuspor, tunguspor og krókspor.
Oddvør Johansen

**Oddvør Johansen** (fædd 30. október 1941) er færeyskur rithöfundur.

## Verk
* 1982: Lívsins summar (skáldsaga)
** 1985 – danska: Livets sommer
** 1985 – sænska: Livets sommar
* 1983: Hundalív í Grindavági (barnabók)
* 1988: Skip í eygsjón (barnabók)
* 1990: Bella Katrina (smásaga)
* 1993: Ein mamma er ein mamma (skáldsaga)
* 1995: Á káta horninum (smásaga)
* 1998: Í morgin er aftur ein dagur (skáldsaga, tilnefnd til Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs í 2001)
* 2001: Tá ið eg havi málað summarhúsið (skáldsaga)
* 2004: Sebastians hús (skáldsaga)
** 2005 – íslenska: Sebastianshús
* 2006: Úr køksvindeyganum (ritgerðir og smásögur)
* 2015: Svanarnir syngja (ritgerðir og smásögur)

## Verðlaun og viðurkenningar

* 1983 *Bókmenntaverðlaun M.A. Jacobsens* fyrir *Lívsins Summar*. 
* 1988 *Færeyska barnabókaverðlaun* fyrir *Skip í Eygsjón*
* 2001 Tilnefnd til *[[Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs]]*
* 2002 *Bókmenntaverðlaun M. A. Jacobsens* fyrir *Tá ið eg havi málað summarhúsið*.

## Heimildir
Augnsaumur

**Augnsaumur** er útsaumsgerð  sem er þannig að hvert spor myndar auga. Efnið sem saumað er í verður að vera svo gisið að þræðirnir ýtist saman og það myndist kringlótt op. Augnsaumur er saumaður eftir reitamynstri og algengast að reitur nái yfir fjóra þræði. Í tígullaga augnsaumi er auga oftast úr tólf sporum.
Fléttuspor

**Fléttuspor** eða fléttusaumur er gömul gerð af útsaumi sem líkist krosssaumi en er þannig að skásporum til beggja hliða er stinguð niður báðurm í sama farið inn af miðjunni. Sporin eru jafnhá venjulegum krosssaumsporum en til skiptis jafnbreið eða helmingi breiðari.

## Heimildir
* Þóra Pétursdóttir, Jarþrúður Jónsdóttir, Þóra Jónsdóttir,Leiðarvísir til að nema ýmsar kvennlegar hannyrðir.  Reykjavík, 1886
* Elsa Guðjónsson, Íslenzk útsaumsheiti og útsaumsgerðir á miðöldum, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, (01.01.1972)
Sprang

**Sprang** eða sprangsaumur er forn útsaumsaðferð. Sprang virðist hafa verið notað um verk unnin með ísaumuðu neti sem og með úrrakssaum. Sprang var ýmist unnið í net sem var hnýtt og kallaðist þá riðsprang eða í grunn sem saumað var í grunn sem svo efnisþræðir voru dregnir úr.

Orðið sprang kemur í íslenskum miðaldaheimildum oftast fyrir í sambandi við kirkjuklæði og kemur orðið sprangdúkur frá 1394 og í sögu frá svipuðum tíma er talað um sprang í þessari setningu: "þa skal bera til synis þat klokazta smaþing, sem huers hiakona hefir sprangat"
Á 17. öld hefur sprang verið notað um saum í hnýtt net en allt bendir til þess að með tímanum hafi merking orðsins orðið víðtækari og það átt við hvers konar opinn saum, bæði ísaumað net og útdregna og útklippta grunna.

Ekki eru til íslenskar heimildir um þá fléttunartækni sem nefnd er sprang á Norðurlandamálum og felst í að ríða net og sauma þannig að það sé teygjanlegt. Slík net hafa verið notuð allt frá bronsöld sem hárnet.

## Heimildir
* Tíminn, 39. Tölublað (17.02.1966), Blaðsíða 9
Glitsaumur

**Glitsaumur** er útsaumsspor. Hann var mikið notaður í rúmtjöld og rekkjurefla á 17. og 18. öld. Saumað var í hvítt hörléreft með ullarbandi í mörgum litum. Saumað er í efnið eftir reitamynstri t.d. saumað yfir fjóra þræði en svo þráður hafður á milli spora.

## Tengill
* Glitsaumur, skýringarmynd
Skakkaglit

**Skakkaglit** er gömul gerð af útsaumi sem talin er eldri gerð af glitsaumi. Saumað er út í einskeft grunnefni eftir reitamynstri en mynstrið skekkist um einn þráð við hvert spor.
Blómstursaumur

**Blómstursaumur** er útsaumsgerð. Á 18. öld varð tíska að sauma blómsturbekki neðst í pils, svuntur og samfellur. Um miðja 19. öld verða blómstursaumaðar sessur vinsælar. Blómstursaumur er frjáls útsaumur en með blómamynstrum. Útsaumssporið er eins og varpleggur en nálsporið er klofið af þræðinum.

## Tengill
* Fíngerð fegurð í sporum kvenna (Kristín Schmidhauser Jónsdóttir, febrúar 2014)
Berglind Björnsdóttir

**Berglind Björnsdóttir** (f. 1968) er ljósmyndari.

## Menntun
Berglind er fædd og uppalin á Íslandi en hefur einnig búið í Flórída í Bandaríkjum. Hún hóf tveggja ára nám í ljósmyndun við Brevard Community College í Flórída árið 1990. Árið 1992 fluttist Berglind til Arizona þar sem hún hóf B.A. nám í ljósmyndum við Arizona State University og útskrifaðist þaðan 1994. Eftir 10 ára hlé frá námi hóf Berglind nám við Kvikmyndaskóla Íslands, árið 2004.

## Verk og sýningar
Fyrsta einkasýning Berglindar var árið 2000 á Hárlist.is í Reykjavík. Sama ár hélt hún aðra sýningu í Gallery Alexie í listahverfinu Chelsea-hverfinu í New York. Aðrar sýningar Berglindar sem eru m.a. 2001 Space Odyssey sem var haldin í Listhúsi Ófeigs árið 2001, Trufluð tilvera í Gallerí Skugga árið 2002 og Hringrás í Hafnarhúsinu árið 2003.

Hún hefur tvisvar tekið þátt í samsýningum í Gerðarsafninu í Kópavogi, einnig á Ljósmyndasafni Íslands. Árið 2010 fékk Berglind styrk úr Menningarsjóði Magnúsar Ólafssonar til að gera ljósmyndabók um íslenskar konur, *Modern Icelandic Woman*. Berglind ferðaðist um allt land og tók myndir af íslenskum konum allt frá 18 að 88 ára aldri. Konurnar voru myndaðar heima hjá sér eða á stað sem tengist þeim á einhvern hátt.. Bókin vakti nokkra athugli og var afraksturinn kynntur í Ljósmyndasafni Reykjavíkur með sýningunni Kona árið 2012.

## Tilvitnanir
# Ljósmyndasafn Reykjavíkur. 2012. Berglind Björnsdóttir - Kona. Sótt 10. október 2013 af http://www.ljosmyndasafnreykjavikur.is/kona/
# BB Photo. 2013. About. Sótt þann 10. október af http://www.berglindbjorns.com/about
# Artótek - Listhlaða í Borgarbókasafninu. 2013. Berglind Björnsdóttir. Sótt 10. október af http://www.artotek.is/artotek/Listamadur/101 
# BB Photo. 2013. Resume of Berglind Björnsdóttir. Sótt þann 10. október af http://internet.is/bbphoto/cv.html
Hnakkur

**Hnakkur** eða **söðull**  er  ein tegund reiðtygja.

Algengast var alveg fram á 19. öld að áreiði almennings væri svokallaðir reiðþófar en það voru dýnur úr ullarþæfu. Myndverk frá miðöldum sýna skreytta söðla sem líta út eins og djúpir stólar. Þeir söðlar voru sennilega kallaðir standsöðlar en einkenni þeirra voru háar bríkur að framan og aftan. Þeir voru málaðir eða  látúnsbúnir og voru þá kallaðir látúnssöðlar eða hellusöðlar. Konur riðu í sveifarsöðli en þar var eins konar stóll, breið sveif milli hárra bríka og fótaþjöl fyrir báða fætur. Á 17. öld urðu karlmannssöðlar þægilegri, í stað standsöðla komu bryggjusöðlar eða bryggjuhnakkar með lægri brúnum. Með iðnlærðum söðlasmiðum á miðri 19. öld  komu nýjar gerðir af hnökkum og kvensöðlum, bríkur hurfu og dýnan var stoppuð með togi eða hrosshári og fest undir söðul og hnakk.  Við lok 19. aldar urðu enskir klakksöðlar útbreiddir en í slíkum söðli sátu konur á ská og gátu stýrt hestinum.  

## Tilvísanir
Ístöð

**Ístöð** eru sérstakar gjarðir sem  tengdir við hnakka  og ætlaðar til að setja fætur í þegar riðið er á hestbaki. Elstu ístöð frá Norðurlöndum eru frá 8. öld en þau voru þekkt í Asíu á 6. öld. Ístöð komu sér vel í hernaði, þá gátu riddarar hreyft sig frjálslegar á hestbaki. 

## Heimild
* Gömul reiðver
Krosssaumur

**Krosssaumur** er útsaumsspor þar sem saumað er í kross. Eldri gerð af krosssaum er fléttusaumur.
Salentó

**Salentó** eða **Salentó-skagi** er undir-skagi Ítalíuskaga, það er að segja hæll Ítalíu. Salentó tilheyrir fylkinu Apúlía.
Salentó var áður fyrr nefnt Messapía, Kalabría (sem nú er haft yfir syðsta fylkið á vestur-ströndinni) og Salentína.
Sólrún Michelsen

**Sólrún Michelsen** (fædd 1948) er færeyskur rithöfundur.

## Verk
*1992 *Jól hjá Onnu og Jákupi* – í Mín jólabók
*1994 *Argjafrensar* (barnabók)
*1996 *Útiløgukattar* (barnabók)
*1996 *Øðrvísi stuttsøga* - Birting
*1997 *Emma* – í Mín jólabók
*1998 *Mítt gamla land* (ljóð) - Birting
*1998 *Tann fyrsta flykran*, *Eg kenni eina vættur* - í Mín jólabók
*1999 *Hin útvaldi* (ævintýrskáldsaga)
*1999 *Barnajól*, *Magga* - Mín jólabók
*2000 *Maya* (smásöga) - Birting
*2000 *Gásasteggin*, Postboð - Mín jólabók
*2001 *Fuglakongurin*, Hinumegin vindeyga í Míni jólabók
*2002 *Angi av deyða* (smásöga), Birting
*2002 *Geislasteinar* (ævintýrskaldsøga)
*2003 *Við vindeygað* (ljóð) - Birting
*2003 *Loppugras* (barnaljóð)
*2003 *Tann fyrsta flykran fall í dag*, *Ein dag eg lá á bønum* í Mín jólabók
*2004 *Maðurin úr Grauballe* (smásöga) - Birting
*2005 *Sápubløðran* í Mín jólabók
*2006 *Óvitar* í Spøkilsið sum flenti
*2006 *Summi renna í stuttum brókum* í Vencil 1
*2007 *Gjøgnum skygnið* stuttsøga í Vencil 3
*2007 *Jólagávan* í Mín jólabók
*2007 *Tema við slankum* (skáldsöga)
*2009 *Hin blái eingilin* (smásöga) í Vencil 6 
*2009 *Kantatusálmur* í Vencili 7
*2009 *Í opnu hurðini* (ljóð)
*2009 *Sjúrður og dvørgamoy* (smásöga, í "Mín jólabók")
*2010 *Sjúrður og drekin* (smásöga, í "Mín jólabók")
*2011 *Rottan* (smásögur)
*2013 *Torkils Døtur* (barnabók)
*2013 *Hinumegin er mars* (skáldsaga)

## Verðlaun og viðurkenningar
*2002 Færeysku barnabókaverðlaunin (Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs)
*2004 Tilnefnd Barna og unglingaverðlaun Vestnorræna ráðsins fyrir *Loppugras*
*2008 Bókmenntaverðlaun M. A. Jacobsens (Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens)

## Heimildir
Eyþór Arnalds

**Eyþór Laxdal Arnalds** (24. nóvember 1964) er íslenskur stjórnmálamaður, tónlistarmaður og stjórnandi í viðskiptalífinu. Eyþór hóf ungur að spila á hljóðfæri og leika í leikhúsum. Eyþór hefur spannað klassíska, minimalíska og popptónlist á Íslandi og víðar. Hann var forstjóri Strokks Energy, Íslandssíma (nú Vodafone á Íslandi), framkvæmdastjóri hjá OZ og Enpocket sem bæði voru keypt af Nokia. 

## Tónlist
Eyþór lærði tónsmíðar hjá Atla Heimi Sveinssyni og Louis Andriessen. Hann stundaði sellónám hjá Gunnari Kvaran og framhaldsnám hjá Frances Marie Uitti. Hann hefur samið tónlist fyrir leikhús, dansverk, kvikmyndir og sinfóníuhljómsveitir. Hann var í pönkhljómsveitinni Tappi tíkarrass með Björk og fleirum. Síðar stofnaði hann rokk/popp-sveitina Todmobile með Þorvaldi Bjarna Þorvaldssyni og Andreu Gylfadóttur.

## Stjórnmál
Eyþór hefur setið í borgarstjórn Reykjavíkur, stjórn Orkuveitu Reykjavíkur, verið formaður Þjóðleikhússráðs auk fjölmargra annara trúnaðarstarfa.  

Hann hefur verið kjörræðismaður Botswana á Íslandi frá 1998.  

Hann var oddviti Sjálfstæðismanna í Árborg og formaður bæjarráðs frá 2010-2014 eftir að D-listinn vann yfir 50% atkvæða og hreinan meirihluta. 

Eyþór var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningunum árið 2018. Í kosningunum fékk Sjálfstæðisflokkurinn 30,8 prósent atkvæða, mest allra flokka, en tókst þó ekki að mynda meirihluta. Eyþór sat því í minnihluta sem borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík kjörtímabilið 2018-2022.

Eyþór hafði hug á að bjóða sig aftur fram í oddvitasæti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningum árið 2022 en þann 21. desember 2021 lýsti hann því yfir að hann hygðist draga framboð sitt til baka.
´
## Viðskipti
Eyþór hefur verið frumkvöðull í nýsköpunarfyrirtækjum. Hann starfaði hjá OZ og Enpocket, var forstjóri Íslandssíma (nú Vodafone á Íslandi), stofnaði Strokk Energy og stóð að uppbyggingu Becromal, Special Tours og annara fyrirtækja á Íslandi. Hann hefur komið að rekstri fjölda fyrirtækja á Íslandi og erlendis. Hann er hluthafi í Þórsmörk, móðurfélagi Árvakurs útgefanda Morgunblaðsins með um 10% hlut. Eyþór hefur verið einn stærsti hluteigandinn í *[[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]]* frá árinu 2017. Hann keypti hlut sinn í *Morgunblaðinu* árið 2017 af sjávarútvegsfélaginu Samherja með 225 milljón króna seljendaláni sem félag Samherja veitti honum. Lánið hefur síðan að mestu verið afskrifað. 
## Tilvísanir
Poul F. Joensen

**Poul F. Joensen** (fæddur 18. nóvember 1898 – 27. júní 1970) var færeyskur rithöfundur og ljóðskáld. 

## Verk
* 1924 *Gaman og álvara*; ljóð
* 1942 *Millum heims og heljar*; ljóð
* 1955 *Lívsins kvæði*; ljóð 
* 1963 *Seggjasøgur úr Sumba I*
* 1967 *Ramar risti hann rúnirnar*; ljóð
* 1988 *Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F*. (LP - Hanus G. Johansen)
* 2012 *Heilsan Pól F*. - ritstjóri: Jonhard Mikkelsen, Sprotin, *Millum heims og heljar*, *Lívsins kvæði*, *Ramar risti hann rúnirnar* (556 síður)

## Verðlaun og viðurkenningar
* 1963 Bókmenntaverðlaun M.A. Jacobsens

## Heimildir
Pallíetta

**Pallíetta**  er lítil þunn skífa úr málmi eða málmlituðu plasti sem fest er á klæðnað eða ofin efni til skrauts. Pallíettur endurkasta ljósi og klæðin glitra. Föt skreytt pallíettum eru notuð til hátíðabrigða og í skemmtanaiðnaði svo sem af sýningarfólki í fjölleikahúsum. Pallíettur eru líka notaðar í ýmsa hluti á heimili og í skartgripi.
Kvensöðull

**Kvensöðull** er sérstök tegund af hnakk eða söðli sem ætlaður var konum sem ferðuðust á hestbaki. Kvensöðlar voru þannig að konan sem reið hestinum sat ekki klofvega heldur út á hlið,oftast til vinstri. Tíska í kvensöðlum fylgdi  eftir tísku í venjulegum söðlum og hnökkum. Á íslenskum miðaldamálverkum má sjá standsöðla en það eru söðlar sem líkjast djúpum stólum með bríkum að framan og aftan. Konur  riðu þá í sveifarsöðli en þar var eins konar stóll, breið sveif milli hárra bríka og fótaþjöl fyrir báða fætur. Slíkir söðlar voru oft mikil listasmíð. Þess er getið að Guðbrandur Þorláksson biskup gaf konu sinni Halldóru Árnadóttur söðul í morgungjöf árið 1572. Hellusöðull var glæsilegasta afbrigði af sveifarsöðlum en það var söðull sem var allur klæddur látúni með skreytingum. Sveifarsöðlar voru algengir fram á miðja 19. öld en þegar iðnlærðir söðlasmiðir taka við söðlasmíð þá breytast söðlar í hnakka að evrópskri fyrirmynd. Kvensöðlar breytast einnig mikið og þá þannig að söðulsveifin er mjókkuð og klædd leðri og er mun neðar en á hinum fornu sveifarsöðlum og er nú kölluð söðulbogi. Bríkurnar hverfa og í staðinn kemur skraut að aftan sem söðulbogi kom úr en hann var svo festur við söðulnef að framan. Dýnan var stoppuð með togi eða hrosshárum og fest undir söðulinn. Við lok 19. aldar varð enskur klakksöðull alsráðandi en í slíkum söðli er klakkur við söðulnef til að hvíla annan fótinn á. Kona í slíkum söðli gat þá snúið sér og stýrt hestinum betur. Slíkan klakksöðul notuðu margar konur fram yfir 1930 en einnig var algengt upp úr aldamótum 1900 að konur notuðu venjulega hnakka.

## Heimild
* Gömul reiðver
Kirkjubólskirkja

**Kirkjubólskirkja** er útkirkja frá Holti og var helguð Maríu guðsmóður og Þorláki biskupi helga fyrir siðaskipti. Núverandi kirkja  er timburkirkja sem byggð var 1886 og endurbyggð í upphaflegri mynd 1978. Kirkjan  á kaleik og patínu frá 1792 og skírnarsá úr kopar.
Skinnklæði

**Skinnklæði** eru föt gerð út skinni dýra. Skinnklæði voru einkun ætluð sem hlífðarföt við sjósókn á opnum bátum. Þau voru þannig unnin að gærur af sauðfé voru rakaðar og urðu þá að ull og skinnum. Skinnin voru skafin og þurrkuð og þegar þau voru þurr voru þau oftast lituð. Þau voru lituð í sortulyngs- eða birkibarkarseyði eða eirlituð á þann hátt að eir helst í þunnum plötum var látinn liggja um tíma í hlýjum legi og leysast þar upp. Skinnin voru lituð í leginum og þurrkuð. Um 1880 var farið að nota blástein til litunar. Þegar skinn voru þurr voru þau hengd upp í eldhúsi og geymd við hæfilegan reyk þangað til þau voru notuð.

Aðalskinnklæðin voru stakkur og brók.  Til voru þrenns konar stakkar og þrenns konar brækur.
Hempuskinnstakkur var gerður úr  fjórum ærskinnum og fór eitt skinn í sitt hvora ermi  og eitt í framstykki og eitt í afturstykki eða boðanga. Laskaskinnstakkur var eins nema hvað varðar ermar voru minni. Vatnsfaraskinnstakkur var þannig að  á öxlum á ermum voru saumaðar blöðkur og oft var hafður á þeim kragi. Í brók var fór að minnsta kosti eitt sauðskinn í hvora skálm  og í bakhlutann var haft eitt kálfsskinn. Skinnin voru höfð þannig að hálsinn sneri niður. Í botn hverrar skálmar  í venjulegri brók voru saumaðir leðurskór. Brók með leppasólum var svo  þannig að í skálmabotna voru saumaðir illeppar en það voru löguð skinnstykki, sólarnir. Brók með kjöl eða kjölbrók var hvorki með skó eða sóla heldur voru skálmarbotnarnir saumaðir saman undir iljum. Þá þurfti að vera í sjósokkum utan yfir. Sjóskór voru úr sútuðu nautsleðri. þeir urðu mjög hálir.

## Heimildir
* Skinnklæði, Eimreiðin, 2. Hefti (01.04.1929), Blaðsíða 140
* Um verkun þeirra skinna sem í skinnklæði eiga að hafast, Bóndi, 3. tbl. (28.02.1851), Blaðsíða 38