open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Áramótaskaup 2008

***Áramótaskaupið 2008*** er áramótaskaup sem var sýnt þann 31. desember 2008 um klukkan 22:30 á Ríkissjónvarpinu. Því var leikstýrt af Silju Hauksdóttur en auk hennar voru höfundar þau Hugleikur Dagsson, Ilmur Kristjánsdóttir, Hjálmar Hjálmarsson og Sigurjón Kjartansson, sem einnig var ritstjóri Skaupsins. Með aðalhlutverk fóru Brynhildur Guðjónsdóttir, Guðjón Davíð Karlsson, Halldóra Geirharðsdóttir, Ilmur Kristjánsdóttir, Jóhannes Haukur Jóhannesson, Jón Gnarr, Katla Margrét Þorgeirsdóttir, Kjartan Guðjónsson og Þorsteinn Bachmann.

## Heimildir
Áramótaskaup 2009

**Áramótaskaupið 2009** er áramótaskaup sem var sýnt þann 31. desember 2009, en tökur hófust þann 3. nóvember 2009. Leikstjóri var Gunnar Björn Guðmundsson. 

Skaupið byrjaði á algerri óreiðu á Bessastöðum og í forsetabústaðnum. Fálkaorðan var á flestum og útrásarvíkingunum er lýst sem algjörum kálfum. Lokastef skaupsins var *Skrúðkrimmar* flutt af Páli Óskari, sem þekja á laginu Smooth Criminal eftir Michael Jackson.

## Leikarar
* Þórhallur Sigurðsson
* Sigrún Edda Björgvinsdóttir
* Hanna Mæja Karlsdóttir
* Stefán Jónsson
* Sævar Sigurgeirsson
* Erling Jóhannesson
* Víkingur Kristjánsson
* Gunnar Hansson
* Steinn Ármann Magnússon
* Margrét Backman
* Hjálmar Hjálmarsson
* Örn Árnasson
* Pálmi Gestson
* Anna Svava Knútsdóttir
* Hannes Óli Ágústsson

## Heimildir
Føroysk orðabók

**Føroysk orðabók** – (*Færeysk orðabók*) – er færeysk–færeysk orðabók, sem kom út 1998 í ritstjórn Jóhans Hendrik Winther Poulsen.

Þetta er fyrsta færeyska orðabókin með skýringum á færeysku, og hefur að geyma um það bil 65.700 uppflettiorð og um 70.000 notkunardæmi á tæplega 1.500 blaðsíðum. Þar með er færeyska síðasta lifandi norðurgermanska tungumálið sem hefur eignast ítarlega móðurmáls-orðabók. Vinnan við orðabókina stóð yfir í um 40 ár, ef allur undirbúningur er meðtalinn.

Orðabókin miðast við ríkjandi færeyska málstefnu, það er vandað færeyskt mál. Þess vegna er erlendum tökuorðum sleppt, ef þau eru ekki með fullri vissu orðin hluti af færeyskum orðaforða. 

## Netútgáfa
Frá árinu 2007 hefur orðabókin verið aðgengileg á netinu. Hægt er að leita að uppflettiorðum, en gæta þarf þess að nota færeysku stafina á, ð, í, ó, ú, ý, æ og ø. Hægt er að fella niður bókstafi í upphafi eða enda orðs með því að nota *. Netútgáfan er í meginatriðum eins og prentaða útgáfan.

## Heimild
* Jóhan Hendrik W. Poulsen o.fl.: *Føroysk orðabók*. Føroya Fróðskaparfelag, Tórshavn 1998, ISBN 99918-41-52-0 (óbundin, 1483 bls.), ISBN 99918-41-53-9 (innbundin í 2 bókum), ISBN 99918-41-54-7 (CD-ROM)
* 

## Vefsíður
* ''Føroysk orðabók'' – Leitarvél 
* Orðabókagrunnurin 
* Orðalistar  — Færeysk fræðiorð og nýyrði. 
* Føroysk orðabók – Ritfregn — Íslenska málfræðifélagið og Málvísindastofnun Háskóla Íslands.
Titanic II

**Titanic II** (einnig þekkt sem **Endurreisn Titanics**) var tillöguuppdráttur að skipi. Tillagan kom frá suður afrískum viðskiptamanni, Sarel Gous, sem stofnaði fyrirtækið RMS Titanic Shipping Holdings með það markmið að byggja nákvæma eftirlíkingu af skemmtiferðaskipinu RMS Titanic. Gous hafði komist yfir upprunalegar teikningar af Titanic og hefði skipið verið smíðað væri það 290 metrar á lengd og 33 metrar á breidd. 

## Heimildir
Stokkhúsið

**Stokkhúsið** (danska: Stokhuset) var fangelsi í Kaupmannahöfn, byggt 1677 og var aðalfangelsi borgarinnar um langt skeið, frá 1741 til ársins 1860. Stokkhúsið var helsta fangelsi Íslendinga frá árinu 1741, en áður hafði Brimarhólmur gegnt því hlutverki. Í Stokkhúsinu unnu margir fanganna undir gæslu og þar þótti ill vist og voru fangar þar oft beittir líkamlegum refsingum og öðru harðræði. Var vistin þar talin verri en í Brimarhólmi. Fjölmargir íslenskir sakamenn voru sendir til afplánunar í Stokkhúsið. Fangelsi þetta var svo nefnt vegna þess að þar voru menn settir í stokk.

## Tengt efni
* Rasphúsið

## Tenglar
* ''Fangauppreisnin í Kristjánshöfn''; grein í Morgunblaðinu 1966
Listi yfir CSI:NY (1. þáttaröð)

Fyrsta þáttaröðin af ****** var frumsýnd 22.september 2004 og sýndir voru 23 þættir. 

Í fyrstu þáttaröðinnni af **** fá áhorfendur að kynnast New York CSI með Mac Taylor í fararbroddi. Með honum í CSI liðinu eru: Stella Bonasera aðstoðaryfirmaður CSI liðsins ; Danny Messers sem var handvalinn af Mac í liðið og New York búi í húð og hár; Aiden Burn ákafur CSI rannsóknarmaður; Dr Sheldon Hawkes réttarlæknir og Don Flack NYPD rannsóknarfulltrúi.  

## Aðalleikarar
* Gary Sinise sem Mac Taylor 
* Melina Kanakaredes sem Stella Bonasera 
* Carmine Giovinazzo sem Danny Messer 
* Vanessa Ferlito  sem Aiden Burn
* Hill Harper sem Sheldon Hawkes
* Eddie Cahill sem Donald (Don) Flack Jr.

## Þættir

## Heimild
* 
*
*CSI:NY Wiki  Listi yfir Seríu 1
Santa Catarina (fylki)

**Santa Catarina** er fylki í suður-Brasilíu. Fylkishöfuðborgin og stærsta borgin er Florianópolis. Íbúafjöldi er 8,2 milljónir (2025) og er flatarmál tæpir 96.000 ferkílómetrar.

Í norðri er Parana-fylki, í austri er Atlantshaf, í suðri er Rio Grande do Sul og í vestri er Argentína. Fjalllendi er talsvert
Dill

**Dill** eða **sólselja** (fræðiheiti: *Anethum graveolens*) er einær eða tvíær kryddjurt. Það er eina tegundin í ættkvíslinni *Anethum*. Sem kryddjurt er dill víða notað með fiski og agúrkum, og er aðalefnið í dillsósu. Plantan verður 40–60 cm á hæð, stilkarnir eru hávaxnir og grannir og laufblöðin fínleg og um 10–20 cm að lengd. Laufblöðin á dilli eru svipuð þeim á fennikku. Blómin eru gulhvít í lítlum sveipum 2–9cm að þvermáli. Fræin eru 4–5 mm löng og um 1 mm þykk, svolítið bogin.

Dill á rætur að rekja til Austur-Evrópu.
Hrognkelsi

**Hrognkelsi** (eða **hrokkelsi**) (fræðiheiti *Cyclopterus lumpus*) er nafn á fisktegund sem á íslensku gengur undir kynbundnum nöfnum. Það er **rauðmagi** eða **grásleppa**. Rauðmaginn er hrognkelsahængurinn (karlkyn) og grásleppan hrygna hrognkelsis (kvenkyn). Rauðmaginn elur önn fyrir hrognunum sínum.

Íslendingar hafa veitt hvortveggja í net, en grásleppunetin eru nokkru stórriðnari en rauðmaganetin, enda grásleppan stærri. Í *[[Brekkukotsannáll|Brekkukotsannál]]* Halldórs Laxness segir á einum stað: „Þeir sem veiða hrokkelsi eru aldrei nefndir rauðmagakallar, en alltaf grásleppukarlar“.

## Þjóðsagan
Til er gömul sögn um það hvernig hrognkelsin hafi orðið til og marglyttan. Og sagan er
á þá leið að einhverju sinni hafi Jesús Kristur verið á gangi með sjó fram. Þá bar svo við að Kristur hrækti í sjóinn „og af því varð rauðmaginn". Sankti Pétur hafði verið í för með meistara sínum að þessu sinni. Og er hann sá að Kristur hrækti í sjóinn þá gerði hann það líka „og af þvi varð grásleppan“. —  Kölski var á flakki um þessar mundir og sá til ferða þeirra Krists og Péturs. Hljóp hann nú niður að sjó og fór i humátt á eftir þeim, því hann fýsti að vita hvaða erindi þeir ættu niður i fjöru og inn með öllum sjó. Og er hann sá að þeir hræktu í sjóinn, þá gerði hann slíkt hið sama. En af þeim hráka varð marglyttan og vita menn ekki til þess að hún sé til nokkurs nýt.

## Hjátrú
Ef hrognkelsi kom á öngul manna var það afleitt og táknaði bráða feigð þess er dró. Það þótti einnig vita á ofsaveður ef grásleppa sást vaða í vatnsborðinu. 

## Tenglar

* ''Hrognkelsi''; grein af Heimaslóð.is

## Heimildir
Perceval eða Sagan um gralinn

**Perceval eða Sagan um gralinn** er frönsk ljóðsaga eftir Chrétien de Troyes, sem var eitt virtasta skáld miðalda og sótti gjarnan yrkisefni til sagna um Arthúr konung og riddara hans. *Perceval* var síðasta verk höfundarins, samið á árabilinu 1180–1191, en hann lést án þess að hafa lokið verkinu. En þrátt fyrir lausa enda er Perceval með bestu riddarasögum miðalda, er raunsærri en flestar þeirra og full góðlátlegrar kímni. 

Í fyrri hlutanum segir frá Perceval, ungum manni sem yfirgefur móður sína til að verða riddari. Í kastala Fiskikonungsins sér hann gralið og spjótið með oddinum sem blæðir úr. Þá verða straumhvörf í lífi hans. 

Í síðari hlutanum er fjallað um ævintýri riddarans Gauvains, og vandræði sem hljótast oft af samskiptum hans við konur. 

*Perceval eða Sagan um gralinn* kom út 2010 í íslenskri þýðingu Ásdísar R. Magnúsdóttur, í ritröðinni Lærdómsrit Bókmenntafélagsins. Þar er verkið þýtt eins og það er í frönskum handritum frá fyrri hluta 13. aldar. 

## Parcevals saga
*Perceval eða Sagan um gralinn*, er eitt þriggja verka Chrétiens sem þýdd voru á norrænu (íslensku) á 13. öld, og kallast þar *[[Parcevals saga]]*. Þýðingin er í lausu máli, og talsvert stytt. Síðari hluti verksins kallast þar *[[Valvers þáttur]]*, eftir riddaranum Valver (Gauvain) sem er þar í aðalhlutverki. 

Aðgengileg útgáfa af *Parcevals sögu* og *Valvers þætti* er í bókinni: *Með kurt og pí. Riddarasögur handa grunnskólum*, Mál og menning, Rvík 1988, bls. 33–137. Baldur Hafstað og Kolbrún Bergþórsdóttir sáu um útgáfuna. 

Hin verkin sem til eru í 13. aldar þýðingu, eru *[[Erex saga]]* og *[[Ívents saga]]*.
Marilyn Manson

**Brian Hugh Warner** betur þekktur sem **Marilyn Manson** (fæddur 5. janúar 1969) er bandarískur tónlistarmaður sem stofnaði hljómsveit undir samnefndu listamannsnafni. Hann hefur einnig leikið í kvikmyndum og málað listaverk.

Manson vakti fyrst áhuga Trent Reznors árið 1994 og tók Reznor upp fyrstu tvær breiðskífur (og fyrstu stuttskífu) plötu hljómsveitarinnar ásamt því að hljómsveitin fór á tónleikaferðalag með Nine Inch Nails, bandi Reznors.

Manson þykir umdeild persóna vegna sviðsframkomu sinnar og telja sumir hann hafa neikvæð áhrif á ungmenni.
Þá hafa konur sakað hann um líkamlegt og kynferðislegt ofbeldi.

## Breiðskífur
*Portrait of an American Family (1994)
*Antichrist Superstar (1996)
*Mechanical Animals (1998)
*Holy Wood (2000)
*The Golden Age of Grotesque (2003)
*Eat Me, Drink Me (2007)
*The High End of Low (2009)
*Born Villain (2012)
*The Pale Emperor (2015)
*Heaven Upside Down (2017)
*We are Chaos (2020)
*One Assassination Under God - Chapter 1 (2024)

## Stuttskífur
*Smells Like Children (1995)
*Remix & Repent (1997)
Sunnudagsbókstafur

**Sunnudagsbókstafur** er einn af stöfunum A, B, C, D, E, F og G. Þessir bókstafir eru settir við dagana 1. til 7. janúar. Sá þeirra sem verður sunnudagur á einhverju tilteknu ári ákvarðar sunnudagsbókstaf ársins. Til dæmis er 6. janúar ársins 2019 sunnudagur og er því sunnudagsbókstafur 2019 F. Hlaupár hafa tvo sunnudagsbókstafi og gildir annar þeirra frá 1. janúar til 28. febrúar en sá síðari frá 29. febrúar til ársloka. Þannig fær árið 2020 tvo sunnudagsbókstafi: E og D.

Sunnudagsbókstafur hvers árs ásamt pöktum eru notaðir til að reikna út páska og aðrar hræranlegar hátíðir hvers árs.
Listi yfir CSI:NY (2. þáttaröð)

Önnur þáttaröðin af ****** var frumsýnd 28. september 2005 og sýndir voru 24 þættir. 

Nýr aðalleikari byrjaði í þætti 3: Anna Belknap sem CSI Lindsay Monroe.

Tveir nýir aukaleikarar bættust við hópinn: Robert Joy sem réttarlæknirinn Sid Hammerback og A.J. Buckley sem rannsóknarstofu sérfræðingurinn Adam Ross.

Leikkonan Venassa Ferlito sem lék Aiden Burn kom aðeins fram í þrem þáttum. 

## Aðalleikarar
* Gary Sinise sem Mac Taylor 
* Melina Kanakaredes sem Stella Bonasera 
* Carmine Giovinazzo sem Danny Messer 
* Vanessa Ferlito  sem Aiden Burn (Þættir 1-2, 23)
* Hill Harper sem Sheldon Hawkes
* Eddie Cahill sem Donald (Don) Flack Jr. 
* Anna Belknap sem Lindsay Monroe (Frá þætti 3-til dags)

## Aukaleikarar
* Robert Joy sem Sid Hammerback
* A.J. Buckley sem Adam Ross

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* CSI:NY Wiki  Listi fyir Seríu 2
Innanríkisráðuneyti Íslands

**Innanríkisráðuneyti Íslands** var eitt af 8 ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands frá 2011 til 2017. Æðsti yfirmaður innanríkisráðuneytis var innanríkisráðherra og æðsti embættismaður þess var ráðuneytisstjóri. 

Ráðuneytið varð til með sameiningu dómsmála- og mannréttindaráðuneytis og samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneytis og tók til starfa 1. janúar 2011. Dómsmálaráðuneytið og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið komu í stað innanríkisráðuneytisins frá 1. maí 2017.

## Ráðherrar

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða
Velferðarráðuneyti Íslands

**Velferðarráðuneyti Íslands** var eitt af níu ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands þar til því var skipt upp í heilbrigðisráðurneyti og félagsmálaráðuneyti árið 2018. Æðstu yfirmenn velferðarráðuneytis voru félags- og jafnréttismálaráðherra og heilbrigðisráðherra. Æðsti embættismaður þess er ráðuneytisstjóri. Ráðuneytið varð til með sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis og tók til starfa 1. janúar 2011.

Undir velferðarráðuneytinu störfuðu tveir ráðherrar, félags- og jafnréttismálaráðherra og heilbrigðisráðherra.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða
Ölkofra þáttur

**Ölkofra þáttur** er stutt gamansöm frásögn sem telst til Íslendingaþátta. Ölkofra þáttur segir frá Þórhalli sem bjó í Bláskógum á Þórhallsstöðum og var samkvæmt sögunni lítill og ljótur. Hann „hafði þá iðju að gera öl á þingum til fjár“ og hafði jafnan kofra á höfði sem er kollótt húfa. Sökum þess kölluðu þingmenn hann Ölkofra. Þátturinn segir helst frá því þegar Ölkofri (Þórhallur) kveikir fyrir slysni í Goðaskógi og veldur miklu tjóni og öll eftirmál þeirrar gjörðar. Ölkofra þáttur er talinn allforn. 

## Slysaíkveikjan

## Líkindi
Broddi Bjarnason var mágur Þorsteins Síðu-Hallssonar. Hann vildi aðstoða Ölkofra þegar honum reyndist erfitt að fá menn til liðs við sig eftir skógarbrunann. Skipti þeirra Brodda og goðanna eru nauðalík því sem segir í Bandamanna sögu um viðskipti Egils Skúlasonar við þá höfðingjana sem sú saga segir frá, og hefur þátturinn tekið eftir Bandamannasögu, enda þótt þátturinn eigi að gerast um 1025 eða mannsaldri fyrr en Bandamannasaga.

## Tenglar
* Ölkofra saga (úr vefsafni)
Plöntuefni

**Plöntuefni** eða **jurtaefni** eru efnasambönd sem koma fyrir náttúrulega í jurtaríkinu. Dæmi um plöntuefni eru betakarótín sem er appelsínugult litarefni og mikilvægt A-próvítamín, og oxalsýra sem kemur fyrir meðal annars í hundasúrum og rabbarbara. Algengast er að nota þetta hugtak um ýmis efni sem eru ekki skilgreind sem nauðsynleg næringarefni en eru samt talin geta haft áhrif á heilsu fólks. Mjög mörg lyf eru plöntuefni eða unnin beint úr þeim. Dæmi um það er hjartalyfið digitalis. Einnig eru ýmis fíkniefni þannig til komin, svo sem ópíum og hass.
Díkarboxýlsýra

**Díkarboxýlsýrur** eru lífræn efnasambönd með tvo karboxýlsýruvirknihópa. Sameindaformúla díkarboxýlsýra er oft rituð sem samhverfa **HOOC-R-COOH** þar sem **R** getur verið ýmist alkýl-, alkenýl-, alkýnýl- eða arýl-hópur. 

Dæmi um díkarboxýlsýrur eru oxalsýra (HOOC-COOH), malónsýra (HOOC-(CH2)-COOH), rafsýra (HOOC-(CH2)2-COOH), glútarsýra (HOOC-(CH2)3-COOH), adipínsýra (HOOC-(CH2)4-COOH) og þalsýra (C6H4(COOH)2).
Lífrænt efnasamband

**Lífræn efnasambönd** eru í lífrænni efnafræði efnasamband kolefnis. Ástæður þess að kolefnissambönd eru kölluð „lífræn“ eru fyrst og fremst sögulegar og stafa af því að þessi efnasambönd var aðeins hægt að fá úr afurðum lífvera en ekki búa þau til á tilraunastofu. Þegar Friedrich Wöhler tókst að búa til þvagefni 1828 varð þessi afmörkun því marklaus. Hugtakið er samt sem áður enn notað til að lýsa efnasamböndum sem innihalda mikið magn kolefnis.

Lífræn efnafræði fæst við rannsóknir á lífrænum efnasamböndum, lífrænum efnahvörfum og aðferðum lífrænnar efnasmíði.
Krímgotneska

**Krímgotneska** er austurgermanskt mál sem þróaðist út frá gotnesku og var talað á Krímskaga (nú hluti af Úkraínu) fram að lokum 17. aldar. 

Á Krímskaga og viðar í Suður-Rússlandi, milli Dnjepur og Dónár, hafa fundist margar minjar eftir Krímgota í fornum gröfum, einkum frá því um 200 e. Kr.
Radziechowy

**Radziechowy** er þorp í umdæminu Gmina Radziechowy-Wieprz innan Żywiec County, Silesian Voivodship, í Suður-Póllandi. Það liggur um það bil átta kílómetra (5 mílur) suðvestur af Żywiec og 68 kílómetra (42 mílur) suður af höfuðborgarsvæði Katowice.

Íbúafjöldinn er um það bil 5.000.
Frumefni í flokki 10

**Frumefni í flokki 10** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, nikkel, palladín, platína og darmstadtín sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Þrír fyrrnefndu málmarnir eru silfurgljáandi, tæringarþolnir og mótanlegir. Vegna þessara eiginleika er algengt að nota þá í skartgripi. Þeir eru líka notaðir í málmblendi, sem hvatar í efnahvörfum og í rafeindaíhluti. 



File:Nickel_electrolytic_and_1cm3_cube.jpg|Rafgreint nikkel
File:Palladium.jpg|Palladínkristall
File:Platinum2.jpg|Platínukristallar
Listi yfir CSI:NY (4. þáttaröð)

Fjórða þáttaröðin af ****** var frumsýnd 26.september 2007 og sýndir voru 21 þættir. 

Aðeins 14 þættir voru gerðir áður en verkfall handritshöfunda byrjaði. Sjö þáttum var bætt við eftir að verkfallið kláraðist sem gerði þáttröðina að 21 þætti.

## Aðalleikarar
* Gary Sinise sem Mac Taylor 
* Melina Kanakaredes sem Stella Bonasera 
* Carmine Giovinazzo sem Danny Messer 
* Hill Harper sem Sheldon Hawkes
* Eddie Cahill sem Donald (Don) Flack Jr. 
* Anna Belknap sem Lindsay Monroe 

## Aukaleikarar
* Robert Joy sem Sid Hammerback
* A.J. Buckley sem Adam Ross
* Emmanuelle Vaugier sem Jessica Angell
* Claire Forlani sem Peyton Driscoll (talaði inn á í þætti 4)

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Billy Zane

**William George Zane, Jr.** (fæddur 24. febrúar 1966), betur þekktur sem **Billy Zane**, er bandarískur leikari, kvikmyndaframleiðandi og leikstjóri. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sín sem Cal Hockley í myndinni Titanic frá árinu 1997 og sem draugurinn í myndinni The Phantom.
Kathy Bates

**Kathleen Doyle Bates** (fædd þann 28. júní árið 1948) betur þekkt sem **Kathy Bates** er bandarísk kvikmyndaleikkona og leikstjóri. Hún varð fræg árið 1990 þegar hún vann óskarsverðlaunin fyrir leik sinn í myndinni *[[Misery]]* sem var byggð á samnefndri bók eftir Stephen King. Hún er einnig þekkt fyrir leik sinn sem Molly Brown í kvikmynd James Camerons *[[Titanic (1997 kvikmynd)|Titanic]]*. Hún hefur einnig leikstýrt sjónvarpsþáttum en aldrei stórri kvikmynd.
Sigurður Bjóla

**Sigurður Bjóla Garðarsson** (f. 1952) er íslenskt tónskáld og tónlistarmaður. Hann var söngvari og lagasmiður í Spilverki þjóðanna, Hrekkjusvínum og um tíma liðsmaður í Stuðmönnum. Hann samdi textan við lagið Nútíminn eftir Egil Ólafsson í flutningi Þursaflokksins.
Frances Fisher

**Frances Fisher** (fædd þann 11. maí árið 1952) er bandarísk leikkona. Hún er þekkt fyrir leik sinn í kvikmyndum eins og Unforgiven frá árinu 1992 þar sem hún lék Strawberry Alice, höfuðvændiskonu í myndinni sem Clint Eastwood leikstýrði. Hún er líka fræg fyrir leik sinn sem móðir Rose (leikin af Kate Winslet) í myndinni Titanic frá árinu 1997. Báðar þessar kvikmyndir unnu óskarsverðlaun sem besta kvikmynd síns árs.
Gloria Stuart

**Gloria Stuart** (4. júlí 1910 – 26. september 2010) var bandarísk leikkona. Hollywood-ferill hennar entist í yfir áttatíu ár og á því tímaskeiði lék hún á sviði, í kvikmyndum og sjónvarpi. Helstu hlutverk hennar eru Flora Cranley í The Invisible Man og hin hundrað ára gamla Rose í mynd James Camerons *[[Titanic (1997 kvikmynd)|Titanic]]* frá árinu 1997.
Ripp, Rapp og Rupp

**Ripp, Rapp og Rupp** eru teiknimyndapersónur og frændur Andrésar Andar í samnefndri teiknmyndaseríu. Ripp er með rauða húfu, Rapp með bláa og Rupp með græna. Bræðurnir þrír eru jafnhæfir í öllu, hvort sem um er að ræða að gáfnafari, leikhæfni í tölvuleikjum, og eru allir jafnir að hæð og þyngd. Þeir eru Grænjaxlar, sem eru einhvers skonar skátaflokkur, og skátaforinginn þeirra er Magnús og hefur viðurnefnið *mikli*.

## Ættfræði
Systir Jóakims Aðalandar, Hortensía Aðalönd, giftist Ragnmusi Önd og þau eignuðust börnin Dellu Önd (systur Andrésar) og Andrés Önd. Svo Giftist Della einhverjum sem hefur hingað til verið ónefndur og eignaðist með honum Ripp, Rapp og Rupp.
Karl Ísfeld

**Karl Ísfeld** (8. nóvember 1906 – 27. september 1960) var blaðamaður, rithöfundur og mikilvirkur þýðandi. Þekktustu þýðingar eru goðsagnakvæðin finnsku, *[[Kalevala]]*, en auk þess þýddi hann: *[[Kátir voru karlar]]* og *[[Ægisgata (skáldsaga)|Ægisgata]]* eftir John Steinbeck og *[[Ævintýri góða dátans Svejks í heimsstyrjöldinni]]* eftir Jaroslav Hasek. Ljóðabók hans, *[[Svartar morgunfrúr]]*, kom út árið 1946. 

Karl Ísfeld var af þingeysku bergi brotinn, fæddur á Sandi í Aðaldal, systursonur skáldanna Sigurjóns  og  Guðmundar  Friðjónssona.  Móðir hans var Áslaug Friðjónsdóttir en faðir hans var Níels Lilhendahl, kaupmaður á Akureyri. Karl ólst upp víðar en á einum stað í Þingeyjarsýslu og Eyjafirði en settist tæplega tvítugur í fyrsta bekk Gagnfræðaskólans á Akureyri, sem varð menntaskóli á námsárum hans. Hann lauk stúdentsprófi frá MA árið 1932. Þá settist hann í norrænudeild háskólans; stundaði nám í þrjú ár, en lauk ekki prófi. Þá voru krepputímar á Íslandi og mörgum þröngur stakkur skorinn. Karl Ísfeld sneri sér þá að blaðamennsku, og varð hún aðalstarf hans upp frá því.  

Karl Ísfeld var einn mikilvirkasti þýðandi óbundins máls á sínum tíma. Hann þýddi bækur af ýmsu tagi, frá reyfurum og til fremstu verka heimsbókmenntanna. Prentaðar þýðingar hans munu vera að minnsta kosti 30 en auk þess nokkrar óprentaðar. Merkustu ritin, sem fóru gegnum hendur hans til íslenskra lesenda, eru goðsagnakvæðin finnsku, *[[Kalevala]]*, mesta stórvirkið, sem Karl réðst í, tvö seinni bindin af Önnu Kareninu, *[[Sagan um San Michele]]*, eftir Axel Munthe (þýdd ásamt Haraldi Sigurðssyni), bækur John Steinbecks, *Kátir voru karlar* og *Ægisgata* og *Ævintýri góða dátans Svejks í heimsstyrjöldinni* eftir Jaroslav Hasek. 

## Tenglar
* ''Í minningu Karls Ísfeld''; grein í Alþýðublaðinu 1960
Elísabet Ronaldsdóttir

**Elísabet Ronaldsdóttir** (f. 1965) er íslenskur kvikmyndagerðarmaður, menntuð í Englandi. Hún hefur starfað innan kvikmynda- og sjónvarpsgeirans í yfir 20 ár, einkum við klippingu. . Hún hlaut Edduverðlaunin 2008 fyrir klippingu kvikmyndarinnar *[[Reykjavík - Rotterdam]]*. Elísabet klippti einnig Brúðgumann, Bræðrabyltu, Duggholufólkið, Mýrina og Blóðbönd.

Hún hefur klippt þekktar myndir eins og  Deadpool 2 (2018), Kate (2021) and Bullet Train (2022).

Elísabet var einn af stofnendum KIKS, Félags kvenna í kvikmyndum og sjónvarpi og var formaður fyrstu tvö árin. Hún hefur setið í stjórn SÍK, Samtaka íslenskra kvikmyndaframleiðanda og verið formaður IKSA, Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar.. 

## Tilvísanir
Akurskóli

**Akurskóli** er íslenskur grunnskóli, staðsettur í Innri-Njarðvík í Reykjanesbæ við Tjarnarbraut 5. Í skólanum eru tæplega 500 nemendur. Jónína Ágústsdóttir var fyrsti skólastjóri Akurskóla (2005-2012). Núverandi skólastjóri Akurskóla er Sigurbjörg Róbertsdóttir (2012-).

Þann 9. nóvember 2005 var fyrsti áfangi Akurskóla í Reykjanesbæ vígður. Fyrsta skóflustunga að byggingunni var tekin 20. mars 2004. Skólinn heitir eftir eldri skóla á svipuðum slóðum. Sá Akurskóli var byggður árið 1891 en þar var síðast kennt árið 1906. Barnakennarinn í Njarðvík frá 1894 til ársins 1900 hét Árni Pálsson í Narfakoti.

## Tenglar
* Heimasíða skólans
Jon Landau

**Jon Landau** (fæddur þann 23. júlí 1960, látinn 5. júlí 2024.) var bandarískur kvikmyndaframleiðandi. Hann vann mikið með James Cameron og var tilnefndur til tveggja óskarsverðlauna. Landau fæddist í New York-borg þeim Edie og Ely A. Landau sem voru einnig í kvikmyndaiðnaðinum. Hann er þekktastur fyrir að hafa framleitt kvikmyndina Titanic sem hann vann óskarsverðlaun fyrir og einnig fyrir Avatar.
MiRNA

**microRNA** eða **miRNA** eru stuttar RNA-sameindir sem hafa áhrif á stöðugleika mRNA eða þýðingu þeirra. Þetta gerist með þáttapörun á milli miRNA og svæða innan mRNA sameinda, oftast en ekki alltaf, á 3'-enda umritsins. Fyrsta miRNAið, let-7, var uppgötvað af Andrew Fire og Craig Mello í rannsóknum þeirra á þroskun þráðormsins *Caenorhabditis elegans*. Þeir hlutu nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði árið 2006 fyrir uppgötvun sína.

## Verkfæri til að finna og rannsaka miRNA
* Targetscan Hér má slá inn ákveðnu geni (t.d. hunchback) og ákveðnu miRNA (t.d. dme-mir-8).
* MicroRNA.org  Hér má leita að ákveðnu geni og einnig skima eftir öllum skotmörkum tiltekinna miRNA-sameinda.
Soratal

**Soratal** (fræðiheiti: *Coprolalia*) er ástand þar sem einstaklingur hreytir út úr sér dónalegum og ruddalegum orðum án þess að hafa stjórn á því. Soratal kemur fram hjá  um 10% þeirra sem greindir hafa verið með Tourette-heilkenni.
Fjölklórað díbensódíoxín

**Fjölklórað díbensódíoxín**, almennt kallað **díoxín**, er hópur þrávirkra lífrænna fjölhalógenaðra efnasambanda með grind myndaða úr díbensódíoxíni. Díoxín eru mengunarvaldar í iðnvæddum samfélögum. Þau eru fitusækin og safnast því upp í lífverum og geta valdið fæðingargöllum, stökkbreytingum og krabbameini. Díoxínsambönd eru mjög stöðug og brotna hægt eða ekki niður í náttúrunni. Þau eru tregbrennanleg og eru því oft notuð sem eldhemjandi efni.

Díoxín myndast sem aukaafurð í framleiðslu lífrænna klóríða, við brennslu efna sem innihalda klóríð eins og til dæmis fjölvínýlklóríðs (PVC), klórdíoxíðs sem notað er við bleikingu á pappír og eins við náttúrlegar aðstæður eins og í eldgosum og skógareldum. Mikið díoxín myndast við brennslu sjúkrahússsorps. Fjölmörg dæmi eru um díoxínmengun af völdum iðnframleiðslu allt frá 19. öld. Rannsóknir sýna að magn díoxíns er meira í fólki á iðnvæddum svæðum. 

Stokkhólmssamningurinn um þrávirk lífræn efni kveður á um að aðildarríki samningsins geri allt sem hægt er til að draga úr notkun slíkra efna og útrýma uppsprettum þeirra. Ísland fullgilti samninginn árið 2002.
Þórólfur smjör Þorsteinsson

**Þórólfur smjör Þorsteinsson** var norskur víkingur sem kom til Íslands með Hrafna-Flóka ásamt Herjólfi. Þeir dvöldust fyrst í Vatnsfirði og bjuggust þar um. Þá var fjörðurinn fullur af fiski og gáðu þeir ekki fyrir veiðum að afla heyja um sumarið, svo að kvikfé þeirra dó um veturinn. Vorið var heldur kalt. Gekk þá Flóki upp á fjall eitt hátt til að skyggnast um. Sá hann norður yfir fjöllin fjörð einn fullan af ísum og kallaði því landið Ísland. Annan vetur var Flóki í Borgarfirði og hélt svo aftur til Noregs. Lét Hrafna-Flóki illa af förinni þegar heim kom til Noregs, en Herjólfur sagði kost og löst af landinu, en Þórólfur lofaði mjög landið og kvað þar drjúpa smjör af hverju strái og „því var hann kallaður Þórólfur smjör“. 

## Ætt
* Sonur Þórólfs var Auðun „rotinn“ Þórólfsson, landnámsmaður í Saurbæ í Eyjafirði.
* Faðir Þórólfs var Þorsteinn „skrofa“ Grímsson, sonur Gríms Kamban, fyrsta landnámsmanns Færeyja.
Sjávarsalt

**Sjávarsalt** er borðsalt sem framleitt er með því að láta sjó gufa upp og fella þannig út saltkristallana. Salt er aðallega notað til geymslu matvæla, í matargerð og við framleiðslu snyrtivara. Í sjávarsalti eru önnur steinefni og sölt sem gefa því annað bragð en er af borðsalti, sem er yfirleitt hreint natríumklóríð sem framleitt hefur verið úr steinsalti, sem unnið er úr jörðu. Sjávarsalt er yfirleitt dýrara en borðsalt og er notað til dæmis sem krydd á hágæða kartöfluflögur.

Sjávarsalt er framleitt á eftirfarandi svæðum:
* Caymaneyjar
* Kólumbía
* Grikkland
* Frakkland
* Írland
* Ítalía (Sikiley, Apúlía)
* Suður-Kórea
* Bretland (Maldon, Essex)
* Bandaríkin (Hawaii, Maine, Utah, San Francisco-flói, Þorskhöfði)
* Kanada (Nýja-Skotland, Breska Kólumbía) 
* Filippseyjar 
* Ísrael (Dauðahaf) 
* Japan 
* Mexíkó (Guerrero Negro, Baja California Sur)

## Samsetning
Sjávarsalt samanstendur af eftirfarandi jónum:

## Tengt efni
* Natríumklóríð
* Borðsalt
* Steinsalt
* Baðsalt
Auglýsingastofa

**Auglýsingastofa** er fyrirtæki sem vinnur að framleiðslu auglýsinga, hönnun einkennismerkja, gerir markaðsáætlanir, og sér jafnvel um almannatengsl, viðburðarstjórnun og ráðgjöf. Auglýsingastofur virka stundum sem stoðdeildir við markaðsdeildir stærri fyrirtækja.
Philip K. Dick

**Philip Kindred Dick** (16. desember 1928 – 2. mars 1982) var bandarískur rithöfundur sem þekktur er fyrir vísindaskáldsögur sínar. Þó nokkrar kvikmyndir hafa verið gerðar eftir sögum Dicks og má þar á meðal nefna *[[Blade Runner]]* sem byggð var á bókinni *[[Do Androids Dream of Electric Sheep?]]* og *[[A Scanner Darkly (kvikmynd)|A Scanner Darkly]]* sem byggð var á samnefndri bók. Kvikmyndin *[[Minority Report]]* var byggð á smásögu eftir Dick.

## Skáldsögur
Eftirfarandi er listi yfir skáldsögur eftir Dick.

* 1955: *Solar Lottery*
* 1956: *The World Jones Made*
* 1956: *The Man Who Japed*
* 1957: *Eye in the Sky*
* 1957: *The Cosmic Puppets*
* 1959: *Time Out of Joint*
* 1960: *Dr. Futurity*
* 1960: *Vulcan's Hammer*
* 1962: *The Man in the High Castle*
* 1963: *The Game-Players of Titan*
* 1964: *The Penultimate Truth*
* 1964: *Martian Time-Slip*
* 1964: *The Simulacra*
* 1964: *Clans of the Alphane Moon*
* 1965: *The Three Stigmata of Palmer Eldritch*
* 1965: *Dr. Bloodmoney, or How We Got Along after the Bomb*
* 1966: *Now Wait for Last Year*
* 1966: *The Crack in Space*
* 1966: *The Unteleported Man*
* 1967: *The Zap Gun*
* 1967: *Counter-Clock World*
* 1967: *The Ganymede Takeover* (ásamt Ray Nelson)
* 1968: *[[Do Androids Dream of Electric Sheep?]]*
* 1969: *Galactic Pot-Healer*
* 1969: *Ubik*
* 1970: *A Maze of Death*
* 1970: *Our Friends from Frolix 8*
* 1972: *We Can Build You*
* 1974: *[[Flow My Tears, the Policeman Said]]*
* 1975: *Confessions of a Crap Artist*
* 1976: *Deus Irae* (ásamt Roger Zelazny)
* 1977: *[[A Scanner Darkly]]*
* 1981: *VALIS*
* 1981: *The Divine Invasion*
* 1982: *The Transmigration of Timothy Archer*
* 1984: *The Man Whose Teeth Were All Exactly Alike*
* 1985: *Radio Free Albemuth*
* 1985: *Puttering About in a Small Land*
* 1985: *In Milton Lumky Territory*
* 1986: *Humpty Dumpty in Oakland*
* 1987: *Mary and the Giant*
* 1988: *The Broken Bubble*
* 1988: *Nick and the Glimmung*
* 1994: *Gather Yourselves Together* (skrifuð árið 1950)
* 2004: *Lies, Inc.* (skrifuð árið 1964)
* 2007: *Voices From the Street* (skrifuð árið 1953)

## Tilvísanir


## Tenglar

* Opinber heimasíða
Hyndluljóð

**Hyndluljóð** er gamalt kvæði sem stundum er flokkað sem Eddukvæði. Það er aðeins að finna í heild sinni í Flateyjarbók en sum erindi eru í Snorra-Eddu, en þar eru þau sögð vera hluti af *[[Völuspá hin skamma|Völuspá hinni skömmu]]*. Verkið er talið frá 12. öld. 

Hyndluljóð fjallar um Freyju sem fer að hitta tröllkonuna Hyndlu til að biðja hana um að koma með sér til Valhallar. Þær halda svo þangað. Freyja ríður Hildisvína og Hyndla úlfi. Ástæða ferðarinnar er sú að Freyja vill að Hyndla telji upp niðja Óttars fyrir goðunum svo hann geti komið höndum yfir arf sinn.

## Tenglar
* Hyndluljóð; af Heimskringlu.no
Helga Bachmann

**Helga Bachmann** (24. júlí 1931 – 7. janúar 2011) var íslensk leikkona á sviði og í kvikmyndum. Þær kvikmyndir sem hún er þekktust fyrir eru meðal annars *[[Í skugga hrafnsins]]* og *[[Atómstöðin (kvikmynd)|Atómstöðin]]*. Helga var sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1986. Hún var gift Helga Skúlasyni leikara og áttu þau þrjú börn en fyrir átti Helga eina dóttur.

## Tilvísanir
Antósýanefni

**Antósýanefni** (úr grísku: *ἀνθός* (*anþos*) = „blóm“ + *κυανός* (*kyanos*) = „blár“) eru flokkur vatnsleysanlegra litarefna sem eru ýmist rauð, vínrauð, fjólublá eða blá eftir sýrustigi. Þau gefa til dæmis rauða litinn í rauðkál og rauðlauk. Antósýanefni eru plöntuefni (flavonóíð) sem myndast í frymisbólum með fenýlprólpanóíðferli. Þau eru að mestu bragð- og lyktarlaus en gefa milda barkandi tilfinningu. Antósýanefni koma fyrir í öllum vefjum háplantna, rótum, laufi, stilkum, blómum og aldinum.
Magic Johnson

**Earvin "Magic" Johnson Jr. ** (fæddur 14. ágúst 1959) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann er álitinn einn besti leikstjórnandi allra tíma.

Johnson spilaði 13 ár með Los Angeles Lakers en lagði skóna á hilluna í nóvember 1991 eftir að hafa greinst með HIV veiruna. Hann tók þó þátt í stjörnuleik NBA árið 1992 sem og að spila með landsliði Bandaríkjanna, Draumaliðinu svokallaða, á Ameríkuleikunum og Ólympíuleikunum það sama ár. Hann hugðist leika aftur með Lakers tímabilið 1992-1993 en hætti við nokkrum dögum áður en tímabilið hófst vegna mótmæla leikmanna í NBA-deildinni. Hann þjálfaði Lakers stuttlega árið 1994 og sneri aftur sem leikmaður tímabilið 1995-1996, þá 36 ára og spilaði 32 leiki. Um aldamótin fór hann til Svíþjóðar og Danmerkur og spilaði aðeins þar. Frá 2017-2019 var hann framkvæmdastjóri körfuboltasviðs Lakers (enska: President of basketball operations) en sagði af sér vegna slaks gengis liðsins. Johnson sneri sér einnig að viðskiptum eftir ferilinn og á nokkur fyrirtæki.

## Afrek
### Titlar með félagsliði
*5× NBA meistaratitlar (1980, 1982, 1985, 1987, 1988)
*McDonald's meistaramótið (1991)
*NCAA háskólameistari (1979)

### Titlar með landsliði
*Ólympíugull (1992)
*FIBA Ameríkumeistari (1992)

### Viðurkenningar
*3× besti leikmaður deildarkeppni NBA (1987, 1989, 1990)
*3× besti leikmaður úrslitakeppni NBA (1980, 1982, 1987)
*4× stoðsendingakóngur deildarinnar (1983, 1984, 1986, 1987)
*12× valinn í stjörnuleik NBA
*2× valinn besti leikmaður stjörnuleiksins
*Best leikmaður McDonald's meistaramótsins (1991)
*Úrvalslið McDonald's meistaramótsins (1991)

## Tilvísanir
Ellen Pompeo

**Ellen Kathleen Pompeo** (fædd 10. nóvember 1969) er bandarísk leikkona, þekktust fyrir tiltilhlutverkið Meredith Grey í læknadramanu *[[Grey's Anatomy]]* á ABC.
Jessica Capshaw

**Jessica Brooke Capshaw** (fædd 9. ágúst 1976) er bandarísk leikkona. Hún er þekkt fyrir hlutverk sitt sem Jamie Stringer í lögfræðidramanu *[[The Practice]]* og einnig hlutverk sem Dr. Arizona Robbins í *[[Grey's Anatomy]]*.

## Einkalíf
Jessica var fædd í Columbia, Missouri, er dóttir leikkonurnar Kate Capshaw. Hún er stjúpdóttir Steven Spielberg.

## Tilvísanir
Yngvi Þ. Eysteinsson

**Yngvi Þórir Eysteinsson** (fæddur 2. nóvember 1987) er íslenskur útvarpsmaður og plötusnúður. Hann hefur starfað í fjölmiðlum frá árinu 2005. Fyrst á útvarpsstöðinni Flass 104,5 og svo á útvarpsstöðinni FM 957.
Frank Herbert

**Frank Herbert** (8. október 1920 – 11. febrúar 1986) var bandarískur rithöfundur, þekktur fyrir ''Dune''-bækurnar sem komu út á árunum 1965 – 1985. Fyrsta bókin *[[Dúna (skáldsaga)|Dúna]]* hlaut bæði Hugo-verðlaunin og Nebula-verðlaunin fyrir bestu skáldsögu. Kvikmyndin *[[Dune (kvikmynd frá 1984)|Dune]]*, sem byggð er á fyrstu bókinni, kom síðan út árið 1984 í leikstjórn David Lynch. 

## Tilvísanir
Dýjafjallshnjúkur

**Dýjafjallshnjúkur** er hæsti hnjúkur í fjallahringnum kring um Svarfaðardal og Skíðadal og jafnframt hæsta fjall á Tröllaskaga norðan Öxnadals, 1445 m hátt. Hnjúkurinn er nr. 28 á lista yfir hæstu tinda á Íslandi og er einn af þeim fáu tindum utan jökla á landinu sem ná 1400 m hæð. Dýjafjallið, sem hnjúkurinn heitir eftir, er allt fjallið sem liggur að Klængshólsdal að austan og nær yfir Kvarnárdalsöxl, Kvarnárdalshnjúk og Dýjafjallshnjúk. Það er að mestu hlaðið upp úr basaltlögum með setlögum inn á milli. Hnjúkurinn er flatur að ofan eins og margir háhnjúkar á þessum slóðum. Tiltölulega gott er að ganga á hnjúkinn en fjallgangan tekur þó drjúgan tíma. Um ýmsar leiðir er að ræða bæði úr Hörgárdal og Skíðadal en algengasta gönguleiðin er upp frá Klængshóli í Skíðadal. Þar er gengið upp hlíðina og farið inn á Klængshólsdal. Á miðjum dal er síðan haldið á fjallið sjálft upp bratta en torfærulausa hlíð. Af Dýjafjallshnjúk er mikil útsýn yfir Tröllaskaga og Eyjafjörð en einnig sést allt vestur á Strandir og austur um Þingeyjarsýslur og Ódáðahraun.
Dýjafjallshnjúkur er að mestu gerður úr blágrýtislögum en á milli þeirra eru víða allþykk setlög. Bergið er 9-10 milljón ára gamalt og frá míósen tímabilinu á tertíer. 

## Heimildir
:Bjarni E. Guðleifsson 1990. Óbyggðaleiðir umhverfis Þorvaldsdal og Hörgárdal. Árbók FÍ 1990 bls. 93-121
:Bjarni E. Guðleifsson 2011. Svarfaðardalsfjöll. Genginn fjallahringurinn umhverfis Svarfaðardal. Bókaútgáfan Hólar, 191 bls.
Páfastóll

**Páfastóll** (latína **Sancta Sedes**, bókst. „hið heilaga sæti“) er biskupsdæmi innan kaþólsku kirkjunnar sem tekur til Rómaborgar, en biskup þess starfar og mælir einnig sem æðsta vald kaþólskra. Biskup hins helga stóls er páfi en ekki má rugla Vatíkaninu saman við páfastól þar eð Vatíkanið er aðskilin stjórnareining. Allir alþjóðasamningar sem gerðir eru við kaþólsku kirkjuna eru gerðir við páfastól, en ekki stjórn Vatíkansins. 

Páfastóll varð til á fyrstu öldum kristninnar. Vatíkanið aftur á móti varð ekki til sem stjórnareining fyrr en með Lateran-samningnum við stjórn Benitos Mussolinis árið 1929. Sem biskup Rómaborgar starfar þó páfinn einnig sem æðsta vald yfir Vatíkaninu, hinu geistlega borgríki.
Svarfaðardalsá

**Svarfaðardalsá** kemur úr Svarfaðardal og fellur til sjávar við utanverðan Eyjafjörð, rétt innan við Dalvík. Áin er dragá en blönduð jökulvatni frá hinum mörgu smájöklum sem víða eru í afdölum Svarfaðardals og Skíðadals. Fjölmargar ár falla til Svarfaðardalsár. Stærsta þveráin er Skíðadalsá. Innstu upptök árinnar eru á Heljardalsheiði, í inndölum Skíðadals og í Gljúfurárjökli. Rennsli hennar er mjög breytilegt eftir árstíma og tíðarfari eins og títt er um dragár. Í þurrkatíð síðsumars og í löngum frostaköflum á vetrum getur hún orðið vatnslítil en í vætutíð og einkum í vorleysingum verður hún foráttumikil og flæðir þá yfir allan dalbotn Svarfaðardals. Engir fossar eru í Svarfaðardalsá og raunar ekki Skíðadalsá heldur en fallegir fossar eru í nokkrum af þveránum svo sem Goðafoss (aðgreining) í Hofsá, Holárfoss og Steindyrafoss í Þverá niður. Nokkrar brýr eru á ánni. Árgerðisbrúin er á veginum til Dalvíkur, Hreiðarsstaðabrúin er nokkru innan við ármótin við Skíðadalsá og þar skammt frá er aðalbrúin á Skíðadalsá sjálfri. Svarfaðardalsá er ekki mikil veiðiá en þó hefur hún verið ræktuð upp á síðari áratugum þannig að lagnir veiðimenn geta haft talsvert upp úr krafsinu.
GenBank

**GenBank** er genabanki sem var opnaður árið 1982 eftir nokkura ára undirbúning. Gagnagrunnurinn inniheldur DNA-raðir, RNA-raðir og prótínraðir. GenBank er haldið úti af Miðstöð um lífupplýsinga við Heilbrigðistofnun Bandaríkjanna (NCBI). Vísindamenn senda inn í bankann upplýsingar um gen sem þeir einangra eða prótín sem þeir skilgreina. Í sumum tilfellum er um vel skilgreind gen að ræða, en einnig er mikið af gögnum úr stórtækari skimunum, t.d. raðgreiningu á öllu cDNA í tiltekinni frumugerð.

Vöxtur GenBank hefur verið gríðarlegur. Þann 15. ágúst 2010 voru 122,941,883 gen/raðir í GenBank (útgáfa GenBank 179.0).
Philippus arabi

**Marcus Julius Philippus** (um 204 – september 249), þekktur sem **Philippus arabi** eða **Filipus arabi**, var keisari Rómaveldis frá 244 til 249.

Philippus varð yfirmaður í lífvarðasveit Gordianusar 3., keisara, árið 243, en bróðir Philippusar, Priscus, var þá þegar orðinn yfirmaður í lífvarðasveitinni. Gordianus var drepinn árið 244, eftir ósigur í bardaga gegn Pörþum, og er hugsanlegt að bræðurnir hafi átt þátt í morðinu. Philippus var í kjölfarið hylltur sem keisari. Hann samdi fljótlega um frið við Parþa og hélt til Rómar. Priscus, bróðir hans, hafði átt markverðari feril en Philippus en ekki er vitað hvers vegna gengið var framhjá honum varðandi keisaratignina. Philippus skipaði Priscus þó fljótlega sem *rector Orientis* og varð hann þá æðsti yfirmaður í austurhluta heimsveldisins.

Philippus þurfti að verjast miklum árásum germana við Dóná, í nokkur ár, þar til hann lýsti loks yfir sigri árið 248, þó að engin endanleg niðurstaða hafi náðst í stríðinu. Sama ár hélt Philippus upp á 1000 ára afmæli Rómarborgar með miklum hátíðarhöldum. Samkvæmt goðsögn hafði Rómúlus stofnað borgina 1000 árum áður, eða þann 21.Apríl 753 f.k.. Því hefur verið haldið fram að Philippus hafi verið fyrsti kristni Rómarkeisarinn í *"Historia Augusta"*, en heimildir fyrir því eru þó mjög takmarkaðar og óáreiðanlegar.  Herdeildirnar við Dóná voru ekki ánægðar með það hvernig stríðinu gegn germönum hafði lokið og því var stuðningur þeirra við keisarann ótryggur. Philippus sendi Decius, hershöfðingja á svæðið til þess að lægja öldurnar en það skilaði ekki tilætluðum árangri, því árið 249 var Decius hylltur sem keisari af hermönnum á svæðinu. Philippus og Decius mættust í bardaga sama ár og hafði Decius betur. Philippus var annaðhvort felldur í bardaganum eða drepinn af eigin hermönnum.

## Heimildir
* Meckler, Michael L., „Philip the Arab and Rival Claimants of the later 240s  .“ *De Imperatoribus Romanis* (1999).
* Scarre, Chris, *Chronicle of the Roman Emperors, the Reign–by–Reign Record of the Rulers of Imperial Rome* (London: Thames & Hudson, 1995).
Lömbin þagna (kvikmynd)

***Lömbin þagna*** (enska: ***The Silence of the Lambs***) er bandarísk spennumynd byggð á samnefndri skáldsögu eftir Thomas Harris. Leikararnir Anthony Hopkins og Jodie Foster unnu verðlaun fyrir leik sinn í kvikmyndinni.

## Tilvísanir
Ross Cleveland (skip)

**Ross Cleveland** var breskur síðutogari frá Hull í Bretlandi sem fórst í hamfaraveðrinu í Ísafjarðardjúpi þann 5. febrúar árið 1968 með þeim afleiðingum að 19 manns fórust. Ísing gerði það að verkum að skipið lagðist á hliðina og sökk út af Arnarnesi við Skutulsfjörð. Rétt áður en skipið sökk náði skipstjórinn að senda hinstu kveðju frá skipinu.
 

Þrír úr áhöfn komust í björgunarbát en einungis einn þeirra, Harry Eddom, var á lífi þegar bátinn rak á land í Seyðisfirði. Mikið fjölmiðlafár varð hjá breskum dagblöðum þegar fréttist af björgun hans og lenti Úlfur Gunnarsson, yfirlæknir á sjúkrahúsinu á Ísafirði, í handalögmálum við blaðamenn þegar þeir reyndu að brjóta sér leið inn á sjúkrahúsið þar sem Eddom lá.

*Ross Cleveland* var þriðji togarinn frá Hull sem fórst á innan við mánuði, en *St Romanus* hvarf í kringum 11. janúar og *Kingston Peridot* fórst út af Vestfjörðum þann 27. janúar. Slysin þrjú sem kostuðu 58 mannslíf eru þekkt í Bretlandi sem *Hull triple trawler tragedy* og leiddu til víðtækra breytinga í öryggismálum breskra sjómanna.

Sama dag fórst íslenski vélbáturinn ''Heiðrún'' II í Ísafjarðardjúpi og togarinn ''Notts County'' strandaði við Snæfjallaströnd. Sex manna áhöfn *Heiðrúnar* II fórst en varðskipið ''Óðinn'' bjargaði 18 af 19 manna áhöfn *Notts County*.

## Áhöfn
*Philip Gay - 41 árs, skipstjóri
*Alan Harper - 24 ára
*Barry Rogers - 18 ára, komst um borð í björgunarbát en lést áður en hann náði til lands.
*Bill Howrigg - Var settur veikur í land á Ísafirði í lok janúar og var ekki með skipinu þegar það sökk.
*Dennis Mayes - 42 ára
*Douglas Hairsine - 45 ára
*Frederick Sawdon - 50 ára
*George Keal - 63 ára
*George Ketley
*Harry Eddom - Eini áhafnarmeðlimurinn sem komst af úr slysinu. Var dreginn um borð í björgunarbát af Barry Rogers og Walter Hewitt.
*James McCracken - 17 ára
*Keith Hookem - 17 ára
*Kenneth Brandtman
*Maurice Pettman - 30 ára
*Maurice Swain - 22 ára
*Michael Barnes - 15 ára
*Michael Morris - 21 árs
*Rowland Thomson
*Trevor Thomson - 18 ára
*Walter Hewitt - 30 ára, komst um borð í björgunarbát en lést áður en hann náði til lands.

## Tilvísanir
Safnahúsið á Húsavík

**Safnahúsið á Húsavík** er hús Menningarmiðstöðvar Þingeyinga og stendur við Stóragarð 17 á Húsavík. Fyrsta skóflustunga að húsinu var tekin árið 1967 og húsið var formlega tekið í notkun 1980. Safnahúsið á Húsavík / Menningarmiðstöð Þingeyinga er sjálfseignarstofnun sem starfar á vegum þingeyskra sveitarfélaga. 

Menningarmiðstöð Þingeyinga annast: 
Byggðasafn Suður-Þingeyinga, sjóminjasafn, Grenjaðarstað — (sumarsýning), Byggðasafn Norður-Þingeyinga, Snartarstöðum — (sumarsýning), Héraðsskjalasafn Þingeyinga, Ljósmyndasafn Þingeyinga, Náttúrugripasafn Þingeyinga, Myndlistarsafn Þingeyinga, útgáfu Árbók Þingeyinga og önnur útgáfa (Safni, kort, póstkort og fleira).

Á miðhæð Safnahússins er sýningin Mannlíf og Náttúra — 100 ár í Þingeyjarsýslum. Í sýningunni er fléttað saman náttúrugripum og munum úr byggðasafni Þingeyinga svo úr verður einkar athyglisverð sýning þar sem gestir upplifa sterkt samspil manns og náttúru í Þingeyjarsýslum á tímabilinu 1850 til 1950.  

Á jarðhæð er Sjóminjasafnið sem var opnað í apríl 2002. Sýningin gefur glögga mynd af þróun útgerðar og bátasmíði í Þingeyjarsýslum allt frá árabátaöldinni fram til vélbátaútgerðar. 

Að auki eru tveir sýningarsalir í húsinu. 

Í Safnahúsinu á Húsavík er einnig bókasafn Norðurþings, Héraðsskjalasafn Þingeyinga, Ljósmyndasafn Þingeyinga, Myndlistarsafn Þingeyinga og geymslur safngripa. 

## Tenglar
* Vefur Safnahússins á Húsavík
Bryndís Hlöðversdóttir

**Bryndís Hlöðversdóttir** (fædd 8. október 1960) er íslenskur lögfræðingur og fyrrverandi ríkissáttasemjari. Bryndís sat á Alþingi frá 1995 til 2005 fyrir Alþýðubandalagið og síðar Samfylkinguna.

Bryndís lauk stúdentsprófi frá Flensborgarskólanum í Hafnarfirði árið 1982 og útskrifaðist sem lögfræðingur frá Háskóla Íslands árið 1992. Bryndís starfaði við ýmis skrifstofustörf í Reykjavík frá 1982-1987, starfaði í dómsmálaráðuneytinu frá 1990-1992. Var lögfræðingur Alþýðusambands Íslands (ASÍ) frá 1992-1995, alþingismaður fyrir Alþýðubandalagið frá 1995-1999 og síðar fyrir Samfylkinguna frá 1999-2005. Starfaði við Háskólann á Bifröst frá 2004-2013, fyrst sem stundakennari á árunum 2004-2005 en síðar deildarforseti lagadeildar frá 2005–2011, aðstoðarrektor frá 2006-2011 og rektor frá 2011–2013. Starfsmannastjóri Landspítala frá 2013–2015 og hefur gegnt embætti ríkissáttasemjara frá 2015. 

Bryndís sat í stjórn Kvenréttindafélags Íslands frá 1992-1997 og var formaður félagsins frá 1995-1997. Hún var í stjórn Ábyrgðarsjóðs launa 1993-1995, var stjórnarformaður Orkuveitu Reykjavíkur frá 2007-2008, stjórnarformaður Landsvirkjunar frá 2009-2014 og stjórnarformaður Lífeyrissjóðs verzlunarmanna um nokkurra mánaða skeið árið 2013.

## Heimildir
Árbók Þingeyinga

**Árbók Þingeyinga** er útbreiddasta átthagarit á Íslandi og hefur verið gefið út árlega síðan 1958. Í bókinni eru birtar greinar á borð við sögur, ljóð og annálar. Hún er heimild um líf og störf fólks í Þingeyjarsýslum.

Upphafsmaður bókarinnar var Jóhann Skaptason, þáverandi sýslumaður Þingeyinga. Þingeyjasýslunar báðar og Húsavík stóðu að útgáfu hennar.

## Heimild
* Árbók Þingeyinga  Safnahúsið á Húsavík
Opinber stjórnsýsla

**Opinber stjórnsýsla**, eða bara **stjórnsýsla** til hægðarauka, nefnist mótun og framkvæmd stefnu ríkisvaldsins. Í ríkjum þar sem ríkisvaldinu er skipt er átt við störf framkvæmdarvaldsins. Með opinberri stjórnsýslu er þá ekki átt við störf löggjafarvaldsins eða dómsvaldsins. Framkvæmdarvaldið skiptist gjarnan í tvö eða fleiri stjórnsýslustig, eins og ríki og sveitarfélög. Þannig snýst opinber stjórnsýsla að miklu leyti um rekstur og starfsemi opinberra stofnana þar sem opinberir starfsmenn starfa. Sem undigrein lögfræðinnar nefnist stjórnsýsla stjórnsýsluréttur.

Víða hafa stjórnsýslulög verið sett. Fyrstir til þess að setja almenn lög um stjórnsýslu voru Austurríkismenn árið 1925. Í Noregi voru sett almenn stjórnsýslulög árið 1967. Í Svíþjóð voru fyrst sett stjórnsýslulög árið 1971. Í Finnlandi voru sett stjórnsýslulög árið 1982 og tóku þau gildi 1. janúar 1983. Í Danmörku voru svo loks á árinu 1985 sett stjórnsýslulög sem gildi tóku 1. janúar 1987. Á Íslandi voru stjórnsýslulög fyrst sett árið 1993 og tóku þau gildi 1994. Í slíkum stjórnsýslulögum er jafnan að finna almennar stjórnsýslureglur, meðal þeirra helstu má nefna:
* sanngjörn málsmeðferð
* leiðbeiningarskylda stjórnvalda
* sérstakt hæfi
* andmælarétt
* meðalhófsregluna
* rannsóknarreglan
* jafnræðisreglan

## Tilvísanir


## Tengill
* Starfsskilyrði stjórnvalda - Skýrsla nefndar um starfsskilyrði stjórnvalda, eftirlit með starfsemi þeirra og viðurlög við réttarbrotum í stjórnsýslu Forsætisráðuneytið, 1999
* Opinber stjórnsýsla – nokkur grundvallaratriði , Sigurður Þórðarson, ríkisendurskoðandi. Erindi flutt 2005.
* Skemman: Verk með efnisorðið 'Opinber stjórnsýsla'
* Skemman: Verk með efnisorðið 'Stjórnsýsluréttur'
* Alþingi: Stjórnsýslulög - 1993 nr. 37 30. apríl
* 
*
H. P. Lovecraft

**Howard Pillips Lovecraft** (20. ágúst 1890 – 15. mars 1937) var bandarískur rithöfundur. Lovecraft er þekktur fyrir hryllingssögur sínar sem gerast margar í goðsagnaheimi sem kenndur er við Cthulhu, goðsagnaveru sem gegnir lykilhlutverki í sögum Lovecrafts. Sögur Lovecrafts gerast í skáldaðri útgáfu af Nýja Englandi, en hann fæddist í Providence á Rhode Island og bjó þar stóran hluta ævi sinnar.
Sandey

**Sandey** getur átt við:
*Sandey í Færeyjum.
* Sandey í Suðureyjum. 
* Sandey í Þingvallavatni.
Meyjarsæti

**Meyjarsæti** er fell við Sandklufuvatn sem er 237 metra hátt. Sunnan við Meyjarsæti er Hofmannaflöt sem er sléttur völlur austan Ármannsfells og norðan Þingvalla.
Linda Pétursdóttir

**Linda Pétursdóttir** (f. 27. desember 1969) er íslensk fegurðardrottning, fyrirsæta og fyrrum eigandi heilsuhúsins Baðhússins í Reykjavík (1994-2015).  Linda varð hvoru tveggja Ungfrú Ísland og Ungfrú heimur árið 1988.

Foreldrar hennar eru Pétur Olgeirsson skipstjóri og Ása Hólmgeirsdóttir. Hún á tvö systkini og er miðbarn. Linda ólst upp á Húsavík til 10 ára aldurs en flutti þaðan til Vopnafjarðar. Árið 2003 kom út ævisaga hennar sem hún reit ásamt Reyni Traustasyni. Bókin bar nafnið *[[Linda ljós & skuggar]]* og í henni sagði hún frá lífi sínu, kærustum og baráttunni við bakkus.