open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sveppagaldrar í Sveppaborg

**Sveppagaldrar í Sveppaborg** (franska: *Il y a un sorcier à Champignac*) er önnur Svals og Vals-bókin og fyrsta sagan í fullri lengd. Höfundur hennar var Franquin. Sagan birtist í teiknimyndablaðinu Sval 1950-51 en kom út á bókarformi árið 1951. Íslensk útgáfa kom út árið 2017 hjá *[[Froskur útgáfa|Froski útgáfu]]*.

## Söguþráður
Svalur og Valur bregða sér í útilegu í námunda við hina friðsælu *Sveppaborg*. Þegar þangað er komið uppgötva þeir að undarlegir hlutir eru á seyði: skepnur bænda hríðhorast eða vaxa með ógnarhraða og fólk fellur í fastasvefn. Oftar en ekki finnast torkennilegir sveppir á vettvangi. Reiði bæjarbúa beinist að sígauna nokkrum, sem er sakaður um að vera göldróttur. Svalur og Valur efast þó um sekt hans.

Í námunda við bæinn er dularfullt setur sérviturs greifa. Greifinn rænir Val og framkvæmir á honum tilraunir. Valur öðlast tímabundna ofurkrafta og frelsar sígaunann úr klóm reiðs múgsins. Sveppagreifinn biðst afsökunar á ónæðinu sem tilraunir hans hafa valdið og lofar að bæta skaðann.

Skömmu síðar lesa Svalur og Valur um aldraðan íþróttamann sem sigri í hverju mótinu á fætur öðru. Grunur þeirra er fljótlega staðfestur: greifinn hefur þróað sveppalyf sem gefur honum ofurkrafta. Með því að keppa á íþróttamótum hyggst hann safna peningum til að standa undir rannsóknum sínum.

Smáglæpamaður kemst á snoðir um töfralyfið. Hann stelur því og gerist stórtækur ræningi með ofurkrafta. Að lokum dvína þó áhrif lyfsins og Svalur og Valur koma honum í hendur lögreglu.

## Fróðleiksmolar
* Þetta er fyrsta bókin þar sem Sveppagreifinn kemur við sögu. Í bókinni er hann ástríðufullur vísindamaður sem hugsar ekkert um afleiðingar gjörða sinna og skeytir lítið um aðra. Persóna hans átti eftir að breytast mikið í næstu bókum.
* Í bókinni skapar Franquin samfélagið Sveppaborg, sem síðar átti eftir að veða vettvangur fjölmargra sagna í bókaflokknum. Ýmsar aukapersónur, s.s. hinn alvörugefni og málglaði borgarstjóri Sveppaborgar eru kynntar til sögunnar.

## Útgáfuupplýsingar
*Sveppagaldrar í Sveppaborg* var gefin út af Froski útgáfu árið 2017. Jean Antoine Posocco, eigandi útgáfunnar, sá um uppsetningu og handskrift. Auður S. Arndal er skráð fyrir íslenskri þýðingu.
Alnus × suginoi

***Alnus × suginoi*** er elriblendingur sem var fyrst lýst af Junichi Sugimoto. Þetta er blendingur Alnus hirsuta × Alnus serrulatoides. Hann finnst í Japan.

## Tilvísanir
Alnus rhombifolia

***Alnus rhombifolia***, er elritegund sem er ættuð frá vestur Norður Ameríku, frá British Columbia og Washington austur til vestur Montana, suðaustur til Sierra Nevada og suður til Kaliforníu.

## Tilvísanir

## Ytri tengla
* Jepson Manual treatment-  ''Alnus rhombifolia''
*USDA: ''Alnus rhombifolia''  - data and range maps 
*''Alnus rhombifolia'' - Photo gallery
Rangeygni

**Rangeygni** er ástand þar sem augun beinast ekki eins þegar litið er á hlut. Rangeygni getur verið stöðug eða komið og farið.

Ef ástandið varir um langan tíma á æskuskeiði getur það valdið skertri sjón á auga. Ef rangeygni kemur skyndilega upp á fullorðinsárum er líklegra að það valdi því að sjá tvöfalt.

Rangeygni getur orsakast af vöðva(bilun), fjarsýni, truflunum í heila, höfuðhöggi eða sýkingum. Að fæðast fyrir tímann eikur líkur á rangeygni, enn fremur heilalömun (cerebral palsy) og ættarsaga. Talað er um innræna eða aðfallandi (esótrópiska) rangeygni, útræna eða fráfallandi (exótrópíska) og lóðrétta eða lóðrétt misfallandi (hípertrófíska) rangeygni. Algengi er um 2%.
Virginia Raggi

**Virginia Elena Raggi** er ítölsk stjórnmálakona og fyrrverandi borgarstjóri Rómar fyrir Fimmstjörnuhreyfinguna.

## Æviágrip
Sósíaldemókratar með Ignazio Marino sem borgarstjóra höfðu farið með völd í borginni. Marino neyddist hinsvegar til að segja af sér vegna kæruleysislegrar notkunar á opinberu fé og fundu sósíaldemókratar því annan til að gegna embætti sem eftir væri kjörtímabils.

Fremur gekk brösuglega fyrir hægriflokkana að ganga til kosninga þetta árið. Gátu þeir ekki sameinast um frambjóðenda og gengu því klofnir til kosninga. Silvio Berlusconi studdi Alfío Marchini en Norðursambandið Giorgiu Meloni. Kosið var í tveimur umferðum og þar sem allir kjósendur hægriflokkana (90 % af stuðningsmönnum Marchini og 99% af stuðningsmönnum Meloni) völdu Raggi fram yfir frambjóðenda sósíaldemókrata var eftirleikurinn auðveldur fyrir Raggi. Eitt af því fyrsta sem Raggi gerði í embætti borgarstjóra var að draga til baka framboð Rómarborgar um að hýsa Ólympíuleikana árið 2024 þar sem hún taldi að borgin yrði sliguð af skuldum ef til þess kæmi.

Árið 2018 fóru fram fjöldamótmæli gegn hnignandi innviðum Rómarborgar undir stjórn Raggi.

Í nóvember árið 2018 var Raggi sýknuð af ákæru um einkavinavæðingu. Hún hafði verið ákærð eftir að hún réð bróður eins nánasta aðstoðarmanns síns til að stýra ferðamannastefnu Rómar.

Raggi bauð sig fram til endurkjörs í borgarstjórnarkosningum Rómar árið 2021 en lenti í fjórða sæti í fyrri umferð kosninganna með aðeins 19% atkvæðanna.

## Tilvísanir
Alexander 1. Rússakeisari

**Alexander 1.** (Александр Павлович eða Aleksandr Pavlovítsj á rússnesku) (23. desember 1777 – 1. desember 1825) var keisari Rússaveldis frá 23. mars 1801 til 1. desember 1825. Hann var jafnframt fyrsti rússneski konungur Póllands frá 1815 til 1825 og fyrsti rússneski stórhertogi Finnlands. Hann var stundum kallaður „Alexander helgi“.

Alexander fæddist í Sankti Pétursborg og var sonur stórhertogans Páls Petrovitsj, sem síðar varð Páll 1. Rússakeisari. Hann settist á keisarastól eftir að faðir hans var myrtur og ríkti yfir Rússlandi á stormasömu tímabili Napóleonsstyrjaldanna. Sem fursti og keisari gældi Alexander oft við frjálslyndishugmyndir í orði en í reynd viðhélt hann einveldi í anda forvera sinna. Á fyrstu árum valdatíðar sinnar kom hann á minniháttar samfélagsumbótum og síðar (1803-04) stórtækum menntamálaumbótum eins og byggingu nýrra háskóla. Áætlanir voru gerðar til að stofna þing og setja stjórnarskrá en þeim var aldrei hrint í framkvæmt.

Í Napóleonsstyrjöldunum breytti Alexander afstöðu Rússaveldis til Frakklands fjórum sinnum á milli 1804 til 1812 og fór frá því að vera hlutlaus í garð Napóleons til þess að vera andstæðingur hans, bandamaður og loks andstæðingur á ný. Árið 1805 gekk Alexander til liðs við Breta í þriðja bandalagsstríðinu en eftir herfilegan ósigur gegn Frökkum í orrustunni við Austerlitz gerðist hann bandamaður Napóleons. Hann barðist í minniháttar stríði gegn Bretum frá 1807 til 1812. Lítil sátt var þó á milli Alexanders og Napóleons, sérstaklega þegar kom að Póllandi, og því lauk bandalagi þeirra árið 1810. Alexander vann sinn mesta sigur árið 1812 þegar Rússlandsherför Napóleons mistókst herfilega og leiddi brátt til fullnaðarósigurs Frakkakeisarans. Sem meðlimur í bandalaginu sem sigraði Napóleon öðlaðist Alexander ný landsvæði í Finnlandi og Póllandi. Hann stofnaði „heilaga bandalagið“ til að hafa hemil á þjóðernissinnuðum byltingarhreyfingum í Evrópu sem hann taldi ógna lögmætum kristnum einvöldum. Hann hjálpaði Klemens von Metternich Austurríkiskanslara að kveða niður allar þjóðernis- og frjálslyndishreyfingar.

Á seinni hluta valdatíðar sinnar varð Alexander æ duttlungafyllri, afturhaldssamari og smeykari um að launráð væru brugguð gegn sér. Hann batt enda á margar umbætur sem hann hafði áður staðið fyrir, hreinsaði erlenda kennara úr skólum og gerði námsskrána guðræknari og íhaldssamari. Alexander lést árið 1825 og var þá barnlaus þar sem dætur hans tvær höfðu látist barnungar. Eftir mikla ringulreið tók yngri bróðir hans við og varð Nikulás 1. Rússakeisari.

## Tilvísanir
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018

**Sveitarstjórnarkosningar árið 2018** voru haldnar þann 26. maí 2018. Sveitarfélögin í landinu fóru úr 74 í 72 eftir kosningarnar þar sem að sveitarfélögin Garður og Sandgerði sameinuðust annars vegar og Fjarðabyggð og Breiðdalshreppur hins vegar. Borgarfulltrúum í Reykjavík fjölgaði úr 15 í 23.

## Úrslit

### Reykjavík

### Kópavogur

### Hafnarfjörður

### Garðabær

### Mosfellsbær

### Seltjarnarnes

### Akranes

### Árborg

### Akureyri

### Reykjanesbær

### Tjörneshreppur
Aðeins einn listi var lagður fram í Tjörneshreppi, T-listi Tjörneslistans og taldist hann því sjálfkjörinn samkvæmt tilkynningu frá kjörstjórn Tjörneshrepps. Einnig var sjálfkjörið í Tjörneshreppi í sveitarstjórnarkosningunum 2014.
### Eyja- og Miklaholtshreppur
Fram kom aðeins einn listi í Eyja- og Miklaholtshreppi, listi Betri byggðar, en hann var dregin til baka og verður því persónukjör í hreppnum.

## Tilvísanir

## Tenglar
* kosning.is Dómsmálaráðuneytið - Upplýsingar um framkvæmd sveitarstjórnarkosninganna 26. maí 2018
* Kosningasaga - Upplýsingasíða um kosningar á Íslandi
* Rúv -Sveitarstjórnarkosningar 2018
* Vísir - Kosningar 2018
Júlíbyltingin

**Júlíbyltingin** árið 1830 var önnur stjórnmálabylting Frakklands á eftir frönsku byltingunni árið 1789. Í byltingunni var nýjum konungi, Loðvík Filippusi, komið til valda og nýtt stjórnarfyrirkomulag stofnað undir nafninu „júlíríkið“. Byltingin gerðist á þremur dögum, 27., 28. og 29. júlí, sem kallaðir eru „les Trois Glorieuses“ eða „dýrlegu dagarnir þrír“ á frönsku.

Eftir langar og hatrammar deilur við ráðherra sína og þingmenn reyndi Karl 10. konungur að hrifsa til sín frekari völd með Saint-Cloud-tilskipuninni þann 25. júlí 1830. Viðbrögðin voru slík að æstur múgur breyttist fljótt í allsherjar byltingu lýðveldissinna. Parísarbúar reistu götuvígi og réðust að konungshernum í orrustu sem kostaði um 200 hermenn líf sitt og 800 uppreisnarmenn. Konungurinn og fjölskylda hans flúðu París. Frjálslyndir en konunghollir þingmenn tóku málin í sínar hendur og tókst að viðhalda þingbundnu konungsveldi með því að breyta um konungsætt.

Orléans-ætt, ættkvísl Búrbónaættar, tók því við af gömlu konungsættinni og hertoginn af Orléans var lýstur „konungur Frakka“, en ekki konungur Frakklands eins og forverar sínir, undir nafninu Loðvík Filippus.

## Tilvísanir
Ókapi

**Ókapi** er klaufdýr skylt gíröffum. Kjörsvæði ókapans er norðausturhluti Austur-Kongó í Mið-Afríku. Þótt ókapar líkist sebrahestum mest í útliti er hann náskyldari gíröffum. Ókapar geta náð allt að 1,5 m hæð og 2 – 2,2 m lengd. Þyngd ókapans er frá 200–350 kg en hali hans er 30–42 cm.

Ókapi var ekki greindur sem sérstök dýrategund fyrr en 1900–1901. Áður hafði hann stöku sinnum sést en aðallega aftan frá. Hann er styggur og hafði því þotið burt frá mönnum inn í þéttan skóginn. Örfáar gamlar húðir styrktu menn þeirri trú að ókapinn væri sebradýr sem hefðist við í skógi.

## Útlit
Feldur ókapa er snöggur og gljáandi. Dekkri hlutinn eru dökkrauðr, fjólublár, rauðbrúnn, brúnn eða svartur, allt eftir því hvernig ljósið fellur á hann.

Kýrin er hærri en tarfurinn og 25–50 kg þyngri. Kynin eru lík í útliti, með langan haus og háls, dökka snoppu og bol (sem hallar niður á við frá hálsi), stór eyru sem sitja aftarlega og rendur sem minna á sebradýr aftan á lend og lærum. Ókapinn er líka með hvíta eða gula flekki í andlitinu. 

## Hegðun
Ókapinn fer um þéttan regnskóginn á daginn og étur lauf, mjúka sprota, brum, aldin og aðra plöntuhluta. Hann treystir fyrst og fremst á heyrnina í þéttum skóginum og blæs snöggt þegar hann rekst á aðra ókapa. Keppinautar fara í "hálsaslag" eins og gíraffar, að viðstaddri eðlunarfúsri kú, og gefa frá sér lágar stunur meðan á biðlun stendur. Kýrin gefur til kynna áhuga sinn með sams konar hljóðum og lyktarmerkjum á óðalinu. 

Ókapi vefur langri, svartri griptungu um lauf, brumhnappa og litlar greinar til að draga ætið upp í munninn. Hann snyrtir sig líka með tungunni og móðirin karar kálfinn með henni.

Kýrin ber einum kálfi í ágúst-október, eftir 425–491 dags meðgöngu. Hún ver kálfinn fyrir rándýrum en tengsl móður og afkvæmis eru ekki jafnsterk og hjá mörgum öðrum klaufdýrum. Á törfum eru hnúðar á höfðinu sem líkjast stuttum hornum.
Kóralína

:*Fyrir kvikmyndina frá 2009 má sjá [[Kóralína (kvikmynd)]].*
***Kóralína*** (enska: *Coraline*) er skáldsaga fyrir börn eftir Neil Gaiman sem gefin var út af Bloomsbury og Harper Collins árið 2002. Stopmotion-mynd sem byggist á bókinni kom út árið 2009 en henni var leikstýrt af Henry Selick.
Jóhannes skírari

**Jóhannes skírari** var farandtrúboði af gyðingaættum sem var uppi á fyrstu öld e. Kr. Hann er mikilvæg persóna í kristni, íslam og Bahá'í-trú Í öllum þessum trúarbrögðum er hann talinn spámaður og í mörgum kristnum trúarhópum er hann heiðraður sem dýrlingur.

Jóhannes notaði skírn sem megintákn trúarhreyfingarinnar sem hann boðaði. Almennt er talið að Jóhannes hafi skírt Jesús. Sumir fræðimenn telja að Jesús hefi verið fylgimaður eða lærisveinn Jóhannesar. Þessi kenning stangast nokkuð á við orð Jóhannesar sjálfs í trúarritum, en þó er minnst á það í Nýja testamentinu að sumir af fyrstu stuðningsmönnum Jesú hafi verið fylgimenn Jóhannesar þar áður. Sagnfræðingurinn Jósefos Flavíos minnist einnig á Jóhannes í ritum sínum. Sumir fræðimenn halda ennfremur að Jóhannes hafi verið undir áhrifum frá meinlætamanninum Essenes, sem átti von á dómsdegi og framkvæmdi athafnir sem svipaði mjög til skírnar.

Samkvæmt Nýja testamentinu átti Jóhannes von á komu frelsara sem yrði merkari en hann sjálfur. Kristnir menn líta almennt á Jóhannes sem forvera eða forboða Jesú.

Samkvæmt Matteusarguðspjalli Nýja testamentsins var Jóhannes skírari líflátinn að tilskipan Heródesar Antípasar konungs. Um aftöku hans segir:

En Heródes hafði látið taka Jóhannes höndum, fjötra hann og varpa í fangelsi vegna Heródíasar, konu Filippusar bróður síns, því Jóhannes hafði sagt við hann: „Þú mátt ekki eiga hana“. Heródes vildi deyða hann, en óttaðist lýðinn, þar eð menn töldu hann vera spámann.

En á afmælisdegi Heródesar dansaði dóttir Heródíasar dans frammi fyrir gestunum og hreif Heródes svo, að hann sór þess eið að veita henni hvað sem hún bæði um.

Að undirlagi móður sinnar segir hún: „Gef mér hér á fati höfuð Jóhannesar skírara.“

Konungur varð hryggur við, en vegna eiðsins og gesta sinna bauð hann að veita henni þetta. Hann sendi í fangelsið og lét hálshöggva Jóhannes þar. Höfuð hans var borið inn á fati og fengið stúlkunni, en hún færði móður sinni.

Lærisveinar hans komu, tóku líkið og greftruðu, fóru síðan og sögðu Jesú.

Miðað er við að aftaka Jóhannesar skírara hafi farið fram þann 29. ágúst og er sá dagur stundum haldinn heilagur meðal kristinna manna sem höfuðdagur.

## Tilvísanir
Orrustan við Austerlitz

**Orrustan við Austerlitz**, einnig þekkt sem **orrusta keisaranna þriggja** var ein mikilvægasta orrusta Napóleonsstyrjaldanna og er oft talin mesti sigur Napóleons Bónaparte. Þann 2. desember 1805 sigraði franski keisaraherinn fjölmennari herafla Rússa og Austurríkismanna undir stjórn Alexanders 1. Rússakeisara og Frans 2. keisara Heilaga rómverska ríkisins. Orrustan átti sér stað nærri bænum Austerlitz í austurríska keisaradæminu (sem í dag er Slavkov u Brna í Tékklandi). Sigur Frakka við Austerlitz batt snaran enda á þriðja bandalagsstríðið og Austurríkismenn neyddust til að undirrita friðarsáttmála í Pressburg seinna sama mánuð. Orrustan þykir gott dæmi um hernaðarsnilld Napóleons og er nefnd í sömu andrá og fræknir hernaðarsigrar á borð við orrustuna við Cannae og við Gaugamela. 

Frakkar höfðu sigrað einn her Austurríkismanna í herför við Ulm og síðan hertekið Vínarborg í nóvember 1805. Austurríkismenn forðuðust her Frakka þar til liðsauki barst frá Rússum. Napóleon sendi her sinn norður á eftir bandamönnunum en skipaði honum síðan að hörfa til þess að virðast veikari en hann var í raun. Napóleon vildi ólmur lokka bandamenninna til orrustu við her sinn og lét því líta út fyrir að franski herinn væri illa staddur, og hörfaði jafnvel frá Pratzenhlíðum við Austerlitz. Hann staðsetti franska herinn fyrir neðan Pratzenhæðir og gerði hægri væng hersins vísvitandi berskjaldaðan til þess að fá bandamennina til að gera árás þar. Liðsauki frá Vínarborg undir stjórn þriðju herdeildar franska hersins kom hervængnum síðan til varnar á síðustu stundu. Á meðan bandamenn fleygðu mestum sínum herafla án árangurs á hægri væng franska hersins var miðvængur bandamannahersins berskjaldaður og varð fyrir árás frá fjórðu deild franska hersins undir stjórn Soults marskálks. Eftir að hafa gereytt miðvæng bandamannahersins ruddust Frakkar í gegnum báða hliðarvængi óvinanna og ráku bandamennina á flótta. Frakkar tóku þúsundir herfanga.

Þetta afhroð bandamannanna tók allan vind úr Frans keisara og neyddi hann til að gefast upp á hernað sínum gegn Frökkum. Frakkland og Austurríki sömdu strax um vopnahlé og friðarsáttmálinn við Pressburg fylgdi í kjölfarið þann 26. desember. Friðarsáttmálinn lögfesti landvinninga Napóleons í Ítalíu og Bæjaralandi á kostnað Austurríkismanna. Habsborgaraveldið neyddist jafnframt til að greiða 40 milljónir franka í stríðsskaðabætur. Sigurinn við Austerlitz leiddi einnig til stofnunar Rínarbandalagsins sem átti að vera eins konar höggpúði á milli Frakklands og Mið-Evrópu. Hið Heilaga rómverska ríki var því úrelt og var lagt niður árið 1806 eftir að Frans sagði af sér sem keisari þess og varð eingöngu keisari Austurríkis. Sigurinn leiddi þó ekki til langvarandi friðar í Evrópu. Áhyggjur Prússa af síauknum áhrifum Frakka leiddi til fjórða bandalagsstríðsins árið 1806.
 
## Tenglar
* 
## Tilvísanir
Dalaköttur

**Dalaköttur** (fræðiheiti: *Leopardus geofforyi*) er lítið kattardýr sem lifir í sunnanverðri Suður-Ameríku. Dalaköttur er álíka stór og heimilisköttur, eða 42-66 cm að lengd og 2-6 kg að þyngd. Feldurinn er gulbrúnn og silfurgrár með svörtum blettum.

Dalaköttur kann best við sig í runnagróðri, trjám og á graslendi. Hann veiðir í trjám, á jörðu niðri og í vatni, bæði froska og fiska, engu síður en nagdýr, eðlur, fugla og nýbúann gráhéra. Dalaköttur er nú friðaður en var áður mikið veiddur vegna feldsins, þar til sala parduskattarfelda var bönnuð um 1980. Alþjóðaverslun með parduskattafeldi er bönnuð samkvæmt CITES-samningnum.

## Tilvísun
Miðstéttarvæðing

**Miðstéttarvæðing** (**millistéttarvæðing** eða **öðlun**) (enska: *gentrification* í raun: „umbreyting til heldrimanna“ (*gentry*: lágaðall, heldra fólk))  er hugtak sem tengist uppbyggingarsögu borgarhverfa og tengist þar af leiðandi borgarskipulagningu. Miðstéttarvæðing er þegar ríkara fólk flytur inn í fátækari hverfi og hækka þar með fermetraverðið. Af þessum ástæðum hefur miðstéttarvæðing stundum verið kölluð „uppavæðing“ í hálfkæringi.
Joanne (plata)

***Joanne*** er fimmta stúdíóplata bandarísku söngkonunnar Lady Gaga. Platan var gefin út 21. október 2016 af Streamline og Interscope Records. Gaga, Mark Ronson og BloodPop sáu um upptökustjórn auk ýmsa annara, eins og Kevin Parker, Emile Haynie, Jeff Bhasker og Josh Homme. Tónlistarstefna *Joanne* er lágstemmd, danspopp, soft rock og Americana tónlist með kántrí eiginleikum og leggur áherslu á söng Gaga. Textasmíðin text á við viðfangsefni eins og fjölskyldu og tilfinningar lífsins, en andlát frænku hennar, Joanne Stefani Germanotta, hafði djúpstæð áhrif á plötuna. Reynsla Gaga við að leika í sjónvarpsþáttunum American Horror Story hafði einnig áhrif á sköpunarferlið. 

*Joanne* varð fjórða plata Gaga í röð til að fara beint í efsta sæti bandaríska ''Billboard'' 200 vinsældarlistans og komst á topp tíu lista í yfir 25 löndum og fékk söluviðurkenningu í sumum þeirra. Af plötunni komu þrjár smáskífur, „Perfect Illusion“, „Million Reasons“ og titillagið „Joanne“. „Perfect Illusion“ var gefin út sem aðalsmáskífa plötunnar 9. september 2016 og fór beint á toppinn í Frakklandi, en önnur smáskífan, „Million Reasons“, náði fjórða sæti í Bandaríkjunum. Píanóútgáfa af titillaginu var gefin út fyrir útvarp í nokkrum löndum sem þriðja smáskífa plötunnar. 

Platan fékk almennt góða dóma frá tónlistargagnrýnendum, sem lofuðu tónlistarstjórn, söng, upptökustjórn og textasmíð Gaga, en fékk tvíræð viðbrögð fyrir skort á samheldni. *Joanne* var tilnefnd sem besta poppsöngplatan á 60. Grammy-verðlaunahátíðinni. Smáskífurnar „Million Reasons“ og „Joanne“ voru báðar tilnefndar fyrir Best Pop Solo Performance sitthvort árið, en sú síðarnefnda vann þau verðlaun. 

Útgáfa og kynning plötunnar hafði í för með sér ákveðna mýkingu á ímynd Gaga, sem fékk á sig aukna ásýnd sem söngvaskáld. Í kynningu plötunnar var hún oft klædd bleikum kúrekahatti með breiðum brúnum, eins og sést á kápu plötunnar, fötum úr gallaefni og pastellitum sem kalla fram stemningu áttunda áratugarins.

Hún kynnti plötuna með Dive Bar Tour, kynningartónleikum á börum í Bandaríkjunum, og Joanne World Tour, sem hófust í ágúst 2017 og lauk í febrúar 2018. Gaga kom einnig fram í sjónvvarpi, en hún var aðalflytjandi í bæði hálfleikssýningu á 51. Super Bowl, úrslitaleik NFL deildarinnar í amerískum fótbolta og á Coachella tónlistarhátíðinni 2017. Sama ár gaf hún út heimildarmyndina ** sem sýnir framleiðslu plötunnar og undirbúning fyrir flutning hennar á Super Bowl.

## Lagalisti

## Heimildir
Fyrirmynd greinarinnar var „*[[:en:Joanne_(album)|Joanne (album)]]*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 29. apríl 2023.
Louis Bonaparte

**Louis Napoléon Bonaparte** (fæddur **Luigi Bonaparte**; 2. september 1778 – 25. júlí 1846) var yngri bróðir Napóleons Bónaparte og var konungur Hollands frá 1806 til 1810 með stuðning bróður síns. Sem slíkur var hann þekktur sem **Louis 1.** (**Lodewijk 1.** á hollensku; **Loðvík 1.** á íslensku).

Louis var fimmta barn og fjórði sonur Carlo Buonaparte og Letiziu Ramolino sem komst á legg. Hann fæddist á Korsíku líkt og systkini sín, en Frakkar höfðu lagt eyjuna undir sig tæpum áratug áður en Louis fæddist. Louis fylgdi eldri bræðrum sínum í franska herinn og naut stuðnings Napóleons. Árið 1802 kvæntist hann stjúpfrænku sinni, Hortense de Beauharnais, dóttur Jósefínu keisaraynju, konu Napóleons.

Árið 1806 stofnaði Napóleon konungsríkið Holland í stað batavíska lýðveldisins og gerði Louis að konungi nýja ríkisins. Napóleon ætlaðist ekki til þess að Holland yrði meira en leppríki en Louis vildi ólmur vera eins sjálfstæður og mögulegt var og varð reyndar mjög vinsæll meðal nýrra þegna sinna. Napóleon varð brátt leiður á óstýrilæti bróður síns og innlimaði Holland því aftur inn í franska keisaradæmið árið 1810. Louis flýði til Austurríkis í útlegð og bjó þar til æviloka. Sonur hans varð síðar keisari síðara franska keisaradæmisins undir nafninu Napóleon III.

## Heimild
*
Joseph Bonaparte

**Joseph Bonaparte**  (fæddur undir nafninu **Giuseppe Buonaparte**; 7. janúar 1768 – 28. júlí 1844) var franskur stjórnmálamaður, ríkiserindreki og aðalsmaður sem var eldri bróðir Napóleons Bónaparte Frakkakeisara. Joseph var meðlimur í öldungaráði fyrsta franska lýðveldisins og sem slíkur hjálpaði hann bróður sínum að fremja valdarán þann 9. nóvember 1799. Að launum varð Joseph valdsmaður í ríkisstjórnum Napóleons, fyrst sem konungur Napólí og Sikileyjar (1806–1808) og síðar sem konungur Spánar (1808–1813) undir nafninu **José I**. 

Eftir að Napóleon féll frá völdum tók Joseph sér titilinn greifi af Survilliers. Hann flúði til Bandaríkjanna, gerðist þar fasteignasali og var tekinn inn í tölu bandaríska heimspekingafélagsins. Hann varð einnig fyrstur manna til að flytja inn hóp franskra ballettdansara til Bandaríkjanna. Hann reyndi árið 1830 að snúa aftur til Frakklands en var meinað landvistarleyfi. Hann settist að í Englandi í nokkur ár en flutti að endingu til Ítalíu og lést þar árið 1844.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Porterhouse

**Porterhouse** er íslensk hljómsveit/studióverkefni. stofnandi Porterhouse er Finnur Bjarki, laga og textahöfundur og með honum voru þau Þorbjörg Tryggva söngkona og Hilmar Tryggvi söngvari og gítarleikari um tíma.
Meðal annars þegar gefinn var út geislaplatan Spinal Chords árið 2010 til styrktar Mænuskaðastofnunar Íslands. 

Fjöldi þekktra tónlistarmanna kom fram á þessari plötu m.a. söngararnir Eyþór Ingi, Pétur Örn Guðmundsson, Einar Ágúst, Shay Dillon. Stjórn upptöku og hljóðblöndun var í höndum Örlygs Smára og mastering af Bjarni Braga. 

## Tengill
*www.porterhouse.is
Maratí

**Maratí** (मराठी *Marāṭhī*) telst til suðvesturgreinar indó-arískra mála. Talað af um 50 milljónum, einkum í Maharastra. Helsta mállýska *konkaní*. Ritað með devanagarí-stafrófi. Elstu textar frá 12. öld.

Maratí er opinbert tungumál í fylkjunum Maharashtra og Góa á Vestur-Indlandi, og er eitt 22 opinberra mála Indlands. Talendur málsins voru 73 milljónir frá og með 2001, og er 19. stærsta málið í heimi eftir fjölda talenda. Maratí er fjórða stærsta innfædda málið á Indlandi. Bókmenntasögu maratí má rekja til 900 f.Kr. og er hún lengst allra lifandi indóarískra mála. Það eru tvær aðalmállýskur marathí: staðalmarathí og varhadí. Maratí er náskylt öðrum málum svo sem khandeshí, dangí, vadvalí og samavedí. Árið 2015 var unnið að þýðingu á Brennu-Njáls sögu úr ensku á Maratí.
Bhubaneshwar

**Bhubaneswar** er höfuðborg Odisha-fylkis á Indlandi. Er stærsta borg Odisha og miðstöð trúarbragða og efnahagslífs á austur Indlandi. Bhubaneswar kom í stað Cuttack sem höfuðborg 19. ágúst 1949, 2 árum eftir að Indland tók sjálfstæði frá Bretum.

Borgin var hönnuð af þíska arkitektinum Otto Königsberger árið 1946. Ásamt Jamshedpur og Chandigarh, var hún ein af fyrst borgunum á Indlandi til að vera hönnuð frá grunni.
Laoska

**Laoska** eða **lao** er tónamál sem flokkast til taí-mála. Laoska er ríkismál í Laos og er einnig talað í austurhluta Tælands. Málhafar eru um 9 milljónir.

Málið er ritað með sérstöku stafrófi, sem runnið er frá búrmísku stafrófi. Það er einkvæðismál og tónamál en hvort tveggja einkennir taí-mál.
Eldgosið á Krakatá 1883

**Eldgosið á Krakatá árið 1883** er eitt stærsta sprengigos sem hefur átt sér stað undanförnum öldum. Krakatá er eyja í Sunda-sundi, hafsvæði sem núna tilheyrir Indónesíu. Eldsumbrotin hófust 20. maí og stóðu þar til 21. október. Náði gosið hámarki síðla morguns 27. ágúst en þá hafði yfir 70% af eyjunni og nærliggjandi eyjaklasa eyðilagst og fallið saman inn í sigketil. Jarðhræringar héldu áfram þangað til í febrúar 1884. Talið er að í það minnsta 36.417 hafi látist af völdum eldgossins og flóðbylgju sem kom í kjölfar þess.

## Tenglar
* Krakatau, Indonesia (1883)  upplýsingar frá San Diego State University um eldgosið 1883.
* Krakatoa Volcano: The Son Also Rises—Fylgiefni með  NPR sýningu.
* On-line images of some of Ashcroft's sunset sketches.
* The Java Disaster (1883) by Capt. W. J. Watson
* The great tsunami of August 26, 1883 from the explosion of the Krakatau valcaon (Krakatoa) in Indonesia – George Pararas-Carayannis
Watchmen

***Watchmen*** er myndasaga sköpuð af Alan Moore höfundi og Dave Gibbons teiknara. Litirnir voru eftir John Higgins.
Dave Gibbons

**Dave Gibbons** er breskur myndasöguhöfundur, sem hefur teiknað myndasögur síðan 1973. Hann er þekktastur fyrir að teikna Harlem Heroes, Dan Dare og á þátt í sköpun Rogue Troopers og Watchmen.
The Sandman

**The Sandman** er myndasögusería skrifuð af Neil Gaiman. Serían er meðal annars teiknuð af Sam Keith og Mike Dringenberg. Upprunalega serían innihélt 78 tölublöð sem komu út á árunum 1989 til 1996.
Pétur Pan

**Pétur Pan** er skáldsagnapersóna úr verkum skoska rithöfundarins J. M. Barrie. Pétur er hrekkjóttur og óstýrilátur ungur drengur sem getur flogið og fullorðnast aldrei. Hann býr í eilífri æsku sinni á galdraeyjunni Hvergilandi þar sem hann er leiðtogi „týndu strákanna“ og lendir í ævintýrum ásamt álfum, sjóræningjum, hafmeyjum, Indíánum og stundum venjulegum börnum úr heiminum utan við Hvergiland. 

Pétur Pan er heimsfræg persóna og breskt menningartákn. Auk þess að hafa birst í tveimur verkum eftir Barrie hefur hann birst í fjölda annarra sagnamiðla, m. a. í vinsælli Disney-teiknimynd frá árinu 1953.

## Uppruni
J. M. Barrie notaði Pétur fyrst í bókinni *The Little White Bird* (1902), þar sem hann birtist sem sjö daga gamalt barn í kaflanum *Peter Pan in Kensington Gardens*. Eftir að persónan náði vinsældum voru kaflarnir með Pétri gefnir út á ný sem barnabók ásamt myndskreytingum eftir Arthur Rackham. Pétur varð frægur sem titilpersóna leikritsins *Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up* sem var frumsýnt þann 27. desember árið 1904 í London. Barrie skrifaði síðar skáldsögu eftir söguþræði leikritsins og gaf út árið 1911 með titlinum ''Peter and Wendy.

Barrie byggði Pétur á eldri bróður sínum, David, sem hafði látist í slysi aðeins þrettán ára gamall. Barrie og móðir hans ímynduðu sér að David yrði strákur að eilífu.

## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Svartur föstudagur

**Svartur föstudagur** (úr ensku *Black Friday*, einnig nefndur **svartur fössari** á íslensku) er fjórði föstudagur í nóvember á hverju ári en í mörgum löndum er hann talinn fyrsti dagur jólaverslunartímans. Margar verslanir bjóða upp á afslátt og lengja opnunartíma sinn þann dag.

Hina „svörtu“ nafngift má rekja til þess að þann dag breyttust bókhaldstölur verslana úr rauðum (neikvæðar) í svartar (jákvæðar). 

Svartur föstudagur er haldinn daginn eftir þakkagjörðarhátíðina í Bandaríkjunum, en þaðan má rekja hefðina til ársins 1932. Þar er svartur föstudagur  talinn tekjuhæsti dagur ársins í mörgum verslunum.

Svartan föstudag er nú að finna í mörgum löndum, þar á meðal Kanada, Bretlandi, Þýskalandi, á Íslandi og víðar. Þessi hefð ruddi sér fyrst rúms á Íslandi árið 2013 þegar Húsgagnahöllin bauð uppá afslátt á Svörtum föstudegi. Árið eftir fylgdu fleiri verslanir og þeim fer fjölgandi með ári hverju. 

Á þessum degi eru verslanir með mikinn fjölda af vörum á afslætti. Algengt er að afsláttur sé mikill og takmarkað magn af vörum svo það þarf að hafa hraðar hendur. Oft hafa brotist út slagsmál því að spennan og æsingurinn er svo mikill að ná þeim vörum sem verið er að sækjast eftir. Árið 2006 slösuðust 98 manns og 7 dauðsföll tengd þessum degi voru tilkynnt í Bandaríkjunum. Dæmi eru um að fólk tjaldi jafnvel fyrir utan verslanir daginn áður til að komast inn um leið og hún opnar og geti þá tryggt sér þær vörur sem þau vilja.

## Tilvísanir
Þakkargjörð

**Þakkargjörð** er hátíð sem haldin er í Bandaríkjunum, Kanada, á nokkrum Karíbahafseyjum og í Líberíu. Hátíðinni var upprunalega ætlað að vera tækifæri til að þakka fyrir uppskeru ársins sem var að líða. 

Svipaðar hátíðir er að finna í Þýskalandi og Japan. Þakkargjörð er haldin á öðrum mánudegi í október í Kanada en á fjórða fimmtudegi í nóvember í Bandaríkjunum. 

Þakkargjörðarhefðir eru mismunandi eftir löndum, en oft heimsækir fólk fjölskyldu sína og borðar sérstakan þakkargjörðarmat.
Dunning–Kruger-áhrif

**Dunning–Kruger-áhrifin** eru tegund hugrænnar skekkju þar sem fólk ýmist vanmetur eða ofmetur færni sína. Þetta ranga mat stafar af bjagaðri sjálfsmynd fólks er leiðir til þess að það greinir síður eigin vanhæfni, og getur fólk á öllum greindarskalanum verið undir þessum áhrifum.

Félagssálfræðingarnir David Dunning og Justin Kruger hafa rannsakað og nefnt áhrifin.

## Sjá einnig
* Hybris
Úmbúndú

**Úmbúndú** er bantúmál talað af um 2 milljónum í Angóla.  Það er mest notaða tungumál Angóla sem kemur ekki frá innflytjendum og er talað af Ovimbundumönnum sem er um þriðjungur af íbúum landsins.
Údmúrt

**Údmúrt** (*удмурт кыл*, *udmurt kyl*; áður **vótjak**) telst til úralskrar greinar finnsk-úgrískra mála. Údmúrt er mál Údmúrta sem búa flestir í Údmúrtíu, þar sem údmúrt er opinbert tungumál ásamt rússnesku. Mælendafjöldi um 340.000. Málið er ritað með kýrillisku stafrófi.

10–30 % orðaforðans eru tökuorð úr tatarísku og rússnesku.
Stjörnustríð: Klónastríðin

***Stjörnustríð: Klónastríðin*** (*Star Wars: The Clone Wars*) er teiknimynd frá 2008 í Stjörnustríðs-seríunni, en henni var leikstýrt af Dave Filoni. Saga myndarinnar á sér stað á milli tíma *[[Stjörnustríð: Annar hluti — árás Klónanna|Stjörnustríðs: Annars hluta: árásar Klónanna]]* (2002) og *[[Stjörnustríð: Þriðji hluti — Hefnd Sithsins|Stjörnustríðs: Þriðja hluta - Hefndar Sithsins]]* (2005).

## Leikarar
Fennísk tungumál

**Fennísk tungumál** eru grein úralskra mála sem töluð eru á svæðinu í kringum Eystrasalt, helst í Finnlandi og Eistlandi. Málhafar fennískra mála eru um það bil 7 milljónir.

Fennísk mál eru átta samtals. Stærstu tvö málin eru finnska og eistneska en þau eru opinber mál í þeim löndum þar sem þau eru töluð. Meðal hinna fennísku málanna eru ingríska og votíska, sem töluð eru í Ingríu við Kirjálabotn, líflenska sem töluð var einu sinni um sundið við Riga. Í norðaustri eru kirjálska, lúdíska og vepsíska talaðar.

Smærri málin í fennísku greininni eru í útrýmingarhættu. Síðasti málhafi líflensku lést árið 2013 en aðeins tylft málhafa votísku er enn á lífi.
Lester B. Pearson

**Lester Bowles „Mike“ Pearson** (23. apríl 1897 – 27. desember 1972) var kanadískur fræðimaður, stjórnmálamaður og ríkiserindreki sem vann friðarverðlaun Nóbels árið 1957 fyrir að skipuleggja inngrip Sameinuðu þjóðanna í Súesdeiluna. Hann var forsætisráðherra Kanada frá árinu 1963 til 1968 fyrir tvær minnihlutastjórnir Frjálslynda flokksins í röð.

Á meðan Pearson var forsætisráðherra innleiddu ríkisstjórnir hans víðtækari heilbrigðisþjónustu, námslán, eftirlaun og tóku upp kanadíska fánann og kanadísku ríkisorðuna. Ríkisstjórnir hans sameinuðu einnig herafla Kanada. Pearson hélt Kanada utan við Víetnamstríðið og setti á fót nefnd um fjöltyngi og fjölmenningu. Árið 1967 afnam ríkisstjórn hans í reynd dauðarefsingu með því að einskorða hana við fáeina glæpi sem voru síðan lagðir niður árið 1976. Vegna þessara afreka og verka sinna með Sameinuðu þjóðunum og alþjóðastjórnmálum er Pearson gjarnan talinn einn áhrifamesti Kanadamaður 20. aldarinnar og einn besti forsætisráðherra Kanada.

## Tilvísanir
Samójedísk tungumál

**Samójedísk tungumál** eru ætt úralskra mála sem töluð eru báðum megin Úralfjalla nyrðst í Evrasíu. Málhafar samójedískra mála eru um það bil 35.000. Helst mála á norðurgreininni er nenets sem talað er af um 30.000 manns einkum á Jamalskaga.

Stærst suðurmálanna er selkúp sem er talað af 4–5.000 manns við Ob-flóa.
Mansí

**Mansí** (áður kallað *vógúl*) er úralskt mál á úgrísku greininni talað af nokkur þúsund manns í Omsk-fylki í Vestur-Síberíu. Þótt mælendur séu fáir, um það bil 940 (2010), eru mállýskur samt nokkrar. Elsti textinn á mansí er þýðing á Nýja testamentinu frá 1868.

## Heimild
Whataburger

**Whataburger** er bandarísk skyndibitakeðja sem sérhæfir í hamborgurum. Hún var fyrst opnuð árið 1950 í borginni Corpus Christi, Texas.

## Tilvísanir
Johann Martin Schleyer

**Johann Martin Schleyer** (18. júlí 1831 Oberlauda – 16. ágúst 1912 Konstanz) var þýskur kaþólskur prestur, einkum þekktur fyrir að hafa búið til volapük.
Volgaísk mál

**Volgaísk mál** eða **volgísk mál** eru undirflokkur finnskra-úgrískra mála. Til þessa flokks teljast marí, mordva, tjeremis og mordvínska. Volgaísk mál eru töluð á svonefndu Volgasvæði suðvestur af Úralfjöllum.
Evenkí

**Evenkí** er stærst mansjú-túngískra mála og talað af nokkrum þúsundum í norðurhluta Mið-Síberíu. Evenkí er þjóðtunga Evenka. Málið hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá rússnesku en árið 2002 töluðu 92,7% Evenka rússnesku. Evenkí er talið vera í bráðri útrýmingarhættu.

Nokkur ritkerfi hafa verið notuð til að rita evenkí. Árið 1931 urðu Sovétmenn fyrstir til að skrifa evenkí niður, í upphafi með latnesku stafrófi, en þeir skiptu yfir í kýrillískt stafróf árið 1937. Í Kína er evenkí ritað með mongólsku stafrófi.
Mansjú-túngísk tungumál

**Mansjú-túngísk tungumál** eru ætt tungumála sem töluð eru á víðu svæði í norðausturhluta Síberíu. Mörg þeirra eru í útrýmingarhættu og óvissa er um framtíð málættarinnar. Málhafar mansjú-tungískra mála eru um það bil 75.000. 

Evenkí á sér flesta mælendur, eða um 30.000. Til ættarinnar teljast einnig lamút, nanaí og mansjú, auk mállýskna.
Kanúrí

**Kanúrí** er Sahara-mál talað af 3 milljónum manna, aðallega í norðausturhluta Nígeríu. Enn fremur nokkuð í suðausturhluta Níger og Tjad.
Saharamál

**Saharamál** eru lítil tungumálaætt innan nílósahara málaættarinnar. Kanúrí er með mestan mælendafjölda. Önnur mál í þessari ætt sem nefna má eru tebú og zaghava.
Mansjú

**Mansjú** (
ᠮᠠᠨᠵᡠ
ᡤᡳᠰᡠᠨ *manju gisun*) er mansjú-túngískt mál í bráðri útrýmingarhættu sem talað er í Mansjúríu í Austur-Kína.

Mansjú var mál Mansjúa á fyrri tíð en veldi þeirra var mest eftir að þeir lögðu Kína undir sig á 17. öld. Keisaraætt Mansjúa, Qingættin, ríkti í Kína til 1912. Í rúmar tvær aldir var mansjúmálið opinbert mál í Kína og mikilvægt samskiptamál milli Kína og umheimsins. Allir embættismenn urðu að gangast undir próf í mansjú og allar keisaralegar tilskipanir og opinber skjöl voru rituð bæði á mansjú og kínversku.
Á þessu tímabili voru mörg klassísk kínversk rit þýdd á mansjú og hafa þær þýðingar komið evrópskum fræðimönnum að gagni við túlkun fornra kínverskra rita.

Á 19. öld hnignaði málinu ört vegna áhrifa frá kínversku og kínverskri menningu þannig að nú er það talað af aðeins fáeinum mönnum í Norðaustur-Kína. Talið er að aðeins 18 málhafar mansjú séu enn á lífi en þeir eru allir áttræðir.

Viðskeyti eru mikið notuð til orðbyggingar en sérhljóðasamræmi er ekki eins áberandi og til dæmis í mongólsku. Mansjú er ritað með sérstöku stafrófi sem lagað var eftir mongólsku stafrófi á 17. öld og á ekkert skylt við kínverska skrift.

## Heimildir
Mende

**Mende** (*Mɛnde yia*) er nígerkongómál talað í Síerra Leóne og hluta Líberíu. Málhafar þess eru rúmlega 1 milljón manns.
Malinke

**Malinke** (einnig þekkt sem **malinka**, **mandinke**, **mandingo** eða **maninka**) er nígerkongótungumál talað af 3 milljónum í Senegal, Gínea, Malí og nokkrum öðrum svæðum í Vestur-Afríku. Malinke flokkast til mande-mála níger-kongómála.
Messapíska

**Messapíska** er útdautt indóevrópskt fornmál sem talað var í Apúlíu á Suðaustur-Ítalíu. Málið hefur varðveist í 300 áletrunum sem rekja má til 6. til 1. aldar f.Kr.

Talið er að messapíska hafi verið skyld illírísku. Messapíska dó út eftir komu Rómverja í Apúlíu.
Illýríska

**Illíríska** er lítið þekkt útdautt indóevrópskt mál sem talað var í Illýría vestur á Balkanskaga að fornu. 

Litlar sem engar heimildir eru til um illírísku en hægt hafa verið að álykta einhverjar hljóðbreytingar frá frumindóevrópsku með því sem vitað er um málið. Engar illírískar bókmenntir hafa varðveist nema messapískar áletranir en deilt er um hvort þær teljist illírískar. Ekki er vitað hverjum öðrum indóevrópskum málum illíríska er skyld og þess vegna hefur hún verið flokkuð í sína eigin grein.
Paleósíberísk tungumál

**Paleósíberísk tungumál** er orð sem notað er í málvísindum til að flokka saman hóp lítilla tungumálaætta og óskyldra stakmála sem töluð eru í Norðaustur-Síberíu og Austur-Rússlandi. Paleósíberísk mál eru ekki skyld en þau eru flokkuð saman því talið er að þau hafa verið töluð á þessu svæði áður en mál eins og tyrkísk mál og rússneska bárust þangað.

Helst þessara mála er tjúktíska sem á sér um 12.000 málhafa yst í Norðaustur-Síberíu þar sem skemmst er til Alaska. Skylt tjúktísku er korjak, talað af um 6.000 á innri hluta Kamsjatkaskaga. Á svipuðum slóðum er að finna þriðja málið í þessum flokki, ítelmen, sem nú á sér aðeins um 500 málhafa.

Óskyldu málin sem þó eru sett í þennan hóp eru gjiljak, ket og júkagír.
Júkagír

**Júkagír** er ætt tveggja náskýldra paleósíberískra mála töluð í kringum Kolyma-fljót í Austur-Rússlandi. Samkvæmt manntalinu 2002 töluðu 604 manns þessi tvö mál en talið er að fjöldi málhafa hafi verið ofmetinn enda sýna gögn frá 2009 að málhafar málanna tveggja eru í kringum 75 manns. Ættin er því talin í bráðri útrýmingarhættu.
Magadanfylki

**Magadanfylki** (rússneska: *Аму́рская о́бласть*) er fylki í Rússlandi. Fylkið er tæplega 150.000 km² að flatarmáli en íbúar þess voru rúmlega 830 þúsund árið 2010.
Ótómangveísk tungumál

**Ótómangveísk tungumál** eru hópur amerískra frumbyggjamála sem töluð eru á litlu svæði í Oaxaca-héraði í Mexíkó. Helst þeirra eru ótómí, mixtek og zapotek sem sérhvert er talað af um kvartmilljón. Lifandi mál þessa málaflokks tilheira öll ótó-greininni. Mangve-málin sem öll eru úr tölu dottin náðu lengra  til suðurs til Níkaragúa og Kosta Ríka.
Þjóðleikhúskjallarinn

**Þjóðleikhúskjallarinn** er skemmtistaður í kjallara Þjóðleikhússins við Hverfisgötu í Reykjavík. Kjallarinn var fyrst opnaður fyrir kaffisölu á sýningarkvöldum á frumsýningu óperunnar *[[Rigoletto]]* 3. júní árið 1951. Fljótlega varð staðurinn vinsæll fyrir alls kyns sýningar, uppákomur, fundi, ráðstefnur og mannamót. Frá því skömmu eftir 1970 fram á miðjan 10. áratug 20. aldar var þar rekinn vinsæll dans- og tónleikastaður. 

Búsáhaldabyltingin náði hápunkti sínum með mótmælasamkomu fyrir utan Þjóðleikhúskjallarann kvöldið 22. janúar 2009 þegar Samfylkingarfélagið í Reykjavík hélt þar fund. Á fundinum var samþykkt ályktun um að flokkurinn ætti að slíta stjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Fjórum dögum síðar ákváðu Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og Geir H. Haarde að slíta stjórnarsamstarfinu.
Hússtjórnarskóli Reykjavíkur

**Hússtjórnarskólinn í Reykjavík**, áður **Húsmæðraskólinn í Reykjavík**, er hússtjórnarskóli staðsettur í glæsilegu húsi við Sólvallagötu 12 í Vesturbæ Reykjavíkur sem var byggt árið 1921 af Jónatan Þorsteinssyni. Bandalag kvenna í Reykjavík keypti húsnæðið undir skólann sem hóf starfsemi þar 7. febrúar 1942. Skólinn hefur starfað óslitið síðan ýmist sem heilsársskóli eða í annarri mynd. Árið 1975 breyttist Húsmæðraskólinn í Reykjavík í Hússtjórnarskólann í Reykjavík og var þá gerður að ríkisskóla. Námið var stytt í eina önn en einnig var farið að bjóða upp á dag- og kvöldnámskeið. Árið 1998 var skólinn svo gerður að sjálfseignarstofnun sem rekin er með framlagi frá ríkissjóði.
Skólastjóri frá árinu 2022 er Marta María Arnarsdóttir en hún tók við af Margréti Sigfúsdóttur.

## Námið
Hlutverk og markmið náms við Hússtjórnarskólann í Reykjavík er að mennta nemendur í hússtjórnargreinum sem mun nýtast þeim í daglegu lífi. Skólinn er einnar annar heilstætt nám sem veitir nemendum sérhæfða kennslu í hússtjórnargreinum. Í skólanum eru kennd helstu undirstöðu atriði í hekli, prjóni, fatasaumi, útsaumi, vefnaði, matreiðslu, vörufræði, næringarfræði, þvotti og ræstingu og lífsleikni. Námsmat byggir einkum á verkefnum nemenda sem lögð eru fyrir prófdómara. Önnin skiptist í tvö holl þar sem nemendum er skipt í tvo hópa eftir því hvort þeir hefja námið í matreiðslu eða fatasaumi. Í lok hvers holls er síðan haldið svokallað foreldraboð þar sem nemendur í matreiðslu undirbúa og bjóða fjölskyldu og vinum í stórfenglega veislu þar sem handavinna nemenda er einnig lögð til sýnis.

Í lok hverrar annar heldur skólinn opið hús þar sem gestir og gangandi geta að skoða afrakstur nemenda og bragðað á dýrindis kökum og bakkelsi sem nemendur hafa matreitt. 

## Félagslíf
Í upphafi hverrar annar kjósa nemendur tvo fulltrúa í stjórn nemendafélagsins. Þessir tveir fulltrúar halda utan um ýmsa viðburði utan skóla svo sem leikhúsferðir, prjónakvöld o.fl.

## Vinnu- og námsferðir
Á hverri önn er farin heilsdagsferð um Suðurland. Þar eru staðir eins og Þingvellir, Skálholt og Sólheimar meðal annars heimsóttir og nemendum kynnt saga þessarra þekktu staða. 
Nemendur á haustönn fara í heildags berjaferð þar sem týnd eru bláber, krækiber og hrútaber sem eru nýtt til sultu- og saftgerðar síðar á önninni. 
Skólinn býður einnig upp á bæjarferð um miðbæ Reykjavíkur þar sem nemendum er kynntur gamli bærinn og saga húsa, listaverka og merkra staða í miðbænum. 
Farið er með nemendur í Ístex ullarverksmiðjuna á Álafossi þar sem þeim er sýnt ferlið við vinnslu íslensku ullarinnar.
Gjiljak

**Gjiljak**, ennfremur stundum nefnt **nivk** eða **nivkí**, er tungumál talað af aðeins um fjögur þúsund manns á Norður-Sakhalín og umhverfis mynni Amúr-fljóts í Ytri-Mansjúríu. Það er talið til paleósíberískra mála, en tengsl þess við önnur þau eru þó ekki skýr.
Gondí

**Gondí** (*Gōndi*) er dravídamál talað af um það bil 2 milljón Gondum, aðallega í Madhya Pradesh, Gújarat, Telangana, Maharashtra, Chhattisgarh og Andhra Pradesh á Indlandi. Þótt gondí sé ættfeðramál Gonda talar aðeins helmingur þeirra málið. Gondí á sér langa bókmenntasögu.
Stjörnustríð: Annar hluti — Árás klónanna

***Stjörnustríð: Annar hluti — Árása klónanna*** (*Attack Of The Clones*  ensku) er kvikmynd frá 2002 leikstýrð af George Lucas. Hún er önnur kvikmyndin í Stjörnustríðs-röðnni en sú fimmta sem komin er út, og er með aðalleikurunum: Ewan McGregor, Hayden Christensen, Natalie Portman, Christopher Lee, Frank Oz, Samuel L. Jackson, Ian McDiarmid, Temuera Morrison, Jimmy Smits og Daniel Logan

## Tenglar
*
Sumarbústaður

**Sumarbústaður** eða **sumarhús** er hús sem notað er til afþreyingar, oftast á sumrin. Sumarbústaði er oft að finna í þyrpingum í sveitinni. Sumarbústaðir geta verið einfaldir, t.d. kofi með rúmum og eldunaraðstöðu, eða eins og heimahús með baðherbergi, fullkomnu eldhúsi o.fl. Sumarbústaðir eru vinsælir á Norðurlöndum og eru oft einhvers konar timburhús, en þeir geta líka verið steyptir. 

## Á Íslandi
Sumarbústaðir voru um 13.000 á Íslandi árið 2018. Vinsælir staðir eru til að mynda Grímsnes og Skorradalur.

## Tengt efni
* Kofi
* Neyðarskýli

## Tilvísanir
Sorpa

**Sorpa** er byggðasamlag í eigu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu sem sér um hirðingu, móttöku og förgun sorps.

## Saga
Átta sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu; Reykjavík, Kópavogur, Garðabær, Mosfellsbær, Seltjarnarnes, Bessastaðahreppur og Kjalarneshreppur, tóku sig saman og stofnuðu fyrirtækið „Sorpeyðingu höfuðborgarsvæðisins“ árið 1988. Fljótt festist gælunafnið „Sorpa“ við það. Móttökustöð var opnuð í Gufunesi árið 1991 og nýr 40 hektara urðunarstaður í Álfsnesi (Kjalarnesi) tekinn í notkun. Áður höfðu sorphaugar verið reknir í Gufunesi, og enn áður á Eiðisgranda og víðar á höfuðborgarsvæðinu. Stofnkostnaður var 600 milljónir króna (1,9 milljarðar króna á verðlagi ársins 2019).

Árið 2000 sendi Sorpa tæp 30% af þeim úrgangi sem þeim barst í endurvinnslu og urðaði 70%. Árið 2022 var endurnýtingarhlutfallið komið í 64%.

Árið 2017 rak Sorpa 6 endurvinnslustöðvar á höfuðborgarsvæðinu, móttökustöð í Gufunesi, auk fjölda grenndargáma í hverfunum þar sem tekið er við flokkuðu sorpi.

Árið 1996 hóf Sorpa að safna metangasi frá urðunarstaðnum í Álfsnesi og 2021 var GAJA, gas- og jarðgerðarstöð opnuð á Álfsnesi. Stöðin tekur við lífrænu sorpi til moltugerðar og framleiðir metan. Stöðin var harðlega gagnrýnd fyrir að fara 1,5 milljörðum fram úr kostnaðaráætlun og var framkvæmdastjóra fyrirtækisins vikið frá störfum vegna þess.

## Góði hirðirinn
Um 1993 hófu starfsmenn Sorpu að koma heillegum húsgögnum til hjálparþurfi gegnum hjálparsamtök og 1995 var opnaður nytjamarkaður sem fékk nafnið „Góði hirðirinn“ árið 1999. Árið 2018 var Efnismiðlun Sorpu opnuð við Sævarhöfða. Þar er að finna heillegt byggingarefni og stærri nytjahluti eins og flísar, sturtuklefa, reiðhjól og fleira.

Góða hirðinum berast daglega 5 gámar af nytjahlutum, þar af eru tveir sem sendir eru til baka til förgunar eða endurvinnslu.

## Tilvísanir
Egidio Miragoli

**Egidio Miragoli** (f. 20. júlí, 1955) er biskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar í Mondovì á Ítalíu. Hann var skírður í Kirkju heilagrar þrenningar og Bassianusar í Gradella. Hann var skipaður prestur árið 1979 og frá 1994 til 2017 starfaði hann sem sóknarprestur í kirkjunni Santa Francesca Cabrini i Lodi. Þann 29. september 2017 var hann síðan settur biskup í Mondovì, og tók við af Luciano Pacomio.

## Bækur
* *Il sacramento della penitenza. Il ministero del confessore: indicazioni canoniche e pastorali*, ritstjóri. Mílanó, Àncora Editrice, 1999, ISBN 88-7610-764-9
* *Il Consiglio pastorale diocesano secondo il Concilio e la sua attuazione nelle diocesi lombarde*, lokaritgerð, Róm, Pontificia università gregoriana, 2000, ISBN 88-7652-855-5

## Tilvísanir

## Tenglar
* Biskupsdæmið í Mondovì