open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loftur Guðmundsson

**Loftur Guðmundsson** (18. ágúst 1892 - 4. janúar 1952) var íslenskur ljósmyndari og kvikmyndagerðarmaður. Loftur fæddist í Hvammsvík í Kjós. Foreldrar hans voru Guðmundur Guðmundsson, bóndi og síðar verslunarmaður í Reykjavík, og Jakobína Jakobsdóttir. Loftur var tvíkvæntur, fyrri kona hans var Stefanía Elín Grímsdóttir og eignuðust þau fjögur börn. Eftir að hún lést bjó hann með Guðríði Sveinsdóttur. Loftur fluttist til Danmerkur 1921 og stundaði nám í orgelleik og lærði ljósmyndun og framhaldsnám hjá Peter Elfelt í Kaupmannahöfn 1925. Samhliða ljósmyndanáminu kynnti hann sér kvikmyndagerð og árið 1945 hélt hann til Bandaríkjanna til þess að kynna sér kvikmyndagerð frekar. Loftur var einn helsti ljósmyndari Reykjavíkur á öðrum fjórðungi tuttugustu aldar. Hann var fyrst og fremst portrettljósmyndari en tók einnig myndir fyrir Leikfélag Reykjavíkur um árabil, auk þess nokkuð af atburða- og staðarmyndum á fyrstu starfsárum sínum.  

Loftur stofnaði verslun ásamt öðrum og rak hana þar til hann tók við rekstri gosdrykkjagerðarinnar Sanitas árið 1913 af bróður sínum Gísla gerlafræðingi. Árið 1924 seldi hann hlut sinn og ári seinna stofnaði hann ljósmyndastofu í Nýja bíói í Lækjargötu í Reykjavík. Hún var starfrækt þar til 1943 en flutti þá að Bárugötu 5. Hann rak hana til dánardags en niðjar hans tóku við og ráku til ársins 1996. Loftur varð konunglegur sænskur hirðljósmyndari árið 1928 fyrir myndir sem hann sendi sænska konunginum að gjöf. Þá hlaut hann viðurkenningu frá Jupiterlicht-verksmiðjunni í Þýskalandi fyrir uppfinningu á sérstaklega heppilegri notkun á ljósmyndalömpum. 

Loftur var einn af stofnendum Knattspyrnufélagsins Vals og lék með félaginu við góðan orðstír. Þá var Loftur jafnframt fyrsti formaður Vals, en hann var formaður félagsins árin 1911-1914.   

Hann var einn af brautryðjendum íslenskrar kvikmyndagerðar, en fyrsta mynd hans var stuttmyndin *[[Ævintýri Jóns og Gvendar]]* sem var sýnd árið 1923. Næstu árin gerði hann nokkrar heimildarmyndir, en árið 1949 var frumsýnd eftir hann fyrsta íslenska talmyndin í fullri lengd, *[[Milli fjalls og fjöru]]*. Árið 1951 gerði hann svo *[[Niðursetningurinn|Niðursetninginn]]* sem var síðasta kvikmynd hans. Loftur skrifaði sjálfur handrit kvikmynda sinna.  

Árið 2002 gaf Þjóðminjasafn Íslands út bókina *Enginn getur lifað án Lofts*. Bókin hefur að geyma þrjár greinar um Loft, ævi hans og störf, eftir Erlend Sveinsson, Ingu Láru Baldvinsdóttur og Margréti Elísabetu Ólafsdóttur. Titillinn vísar til auglýsingar frá Lofti Guðmundssyni sem birtist árið 1945.

## Tilvísanir
Niðursetningurinn

***Niðursetningurinn*** er kvikmynd eftir Loft Guðmundsson frá árinu 1951. Brynjólfur Jóhannesson leikur aðalhlutverkið og leikstýrir myndinni.

Með önnur hlutverk í myndinni fóru meðal annars (í stafrófsröð): Jón Aðils, Bessi Bjarnason, Hanna Guðmundsdóttir, Valur Gíslason, Jón Leós, Bryndís Pétursdóttir og Haraldur Á. Sigurðsson.
Hringurinn (kvikmynd)

***Hringurinn*** er tilraunakvikmynd eftir Friðrik Þór Friðriksson. Í myndinni keyrir myndatökumaður Hringveginn (Þjóðveg 1) í kringum Ísland með myndavél á þaki bílsins. Myndavélin tekur svo einn ramma á hverjum 12 metrum. Þegar myndin er svo sýnd á 24 römmum á sekúndu samsvarar það því að ferðast á hljóðhraða. Hringferðin tekur um 80 mínútur.
Sóley (kvikmynd)

***Sóley*** er íslensk kvikmynd eftir Rósku og Manrico Pavolettoni frá árinu 1982. Myndin fjallar um ungan mann sem leitar að strokuhestum á hálendi Íslands með aðstoð álfamærinnar Sóleyjar.

Árið 2019 hófu Þorbjörg Jónsdóttir og Lee Lorenzo Lynch söfnun fyrir stafrænni endurgerð myndarinnar út frá sýningareintaki í eigu Kvikmyndasafns Íslands. Myndin var tekin á 16 mm filmu, en frumeintakið er týnt.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Sóley á vef Kvikmyndamiðstöðvar
Rauða skikkjan

***Rauða skikkjan*** var kvikmynd framleidd árið 1967 í sameiningu af Svíum, Dönum og Íslendingum. Hún var tekin á Íslandi og er í lit. Flestir leikarar myndarinnar voru sænskir eða danskir, en þrír Íslendingar fóru þó með hlutverk í henni, þeir Borgar Garðarsson, Gísli Alfreðsson og Flosi Ólafsson. Sagan var byggð á sögu úr 7. bók *[[Gesta Danorum]]* eftir Saxo Grammaticus.
Miðnesheiði (aðgreining)

**Miðnesheiði** getur átt við eftirfarandi:
* Kvikmyndina *[[Miðnesheiði (kvikmynd)|Miðnesheiði]]*
* *[[Miðnesheiði (heiði)|Miðnesheiði]]* á milli Sandgerðis og Keflavíkur
Virginia Woolf

**Virginia Woolf** (25. janúar 1882 – 28. mars 1941) var breskur rithöfundur, gagnrýnandi og feministi. Hún er í hópi áhrifamestu skáldsagnahöfunda á 20. öld. Auk þess sem verk hennar höfðu mikil áhrif á kvennabaráttu 20. aldar, var Virginia brautryðjandi nýrra aðferða við skáldsagnaritun með notkun hugflæðis og innra eintals. Hún skrifaði um hversdagslega atburði, lagði ekki áherslu á flóknar fléttur eða djúpa persónusköpun heldur á tilfinningalíf og hugmyndir söguhetjanna. Þar takmarkaði hún sig ekki við eina söguhetju heldur ferðaðist úr hugarfylgsnum einnar persónu til annarrar, *The Waves* er líklega besta dæmi þess. Þekktasta bók Virginiu er þó eflaust skáldsagan *To the Lighthouse* frá 1927. Nokkrar kvikmyndir hafa verið gerðar um líf skáldkonunnar, nú síðast *The Hours* (2002) með Nicole Kidman í hlutverki Virginiu.

Virginia Woolf giftist Leonard Woolf, gagnrýnanda, árið 1912. Saman stofnuðu þau Hogarth Press árið 1917. Heimili þeirra var samkomustaður fjölda listamanna, skálda og gagnrýnenda, og kallaðist sá hópur Bloomsbury-hópurinn.

Árin 1895 og 1915 fékk hún taugaáföll, en hún átti við geðræn vandamál að stríða.

Virginia framdi sjálfsmorð þann 28. mars 1941 með því að drekkja sér. Eiginmaður hennar, Leonard, ritstýrði flestum verka hennar sem gefin voru út eftir andlát hennar.

## Verk eftir Virginiu sem komið hafa út á íslensku
* 1983 - Sérherbergi - (*A Room of One's Own -* útg. 1929). Þýðandi: Helga Kress.
*2014 - Út í vitann - (*To the Lighthouse -* útg. 1927). Þýðandi: Herdís Hreiðarsdóttir.
*2017 - Orlandó - (*Orlando: A Biography* - útg. 1928). Þýðandi: Soffía Auður Birgisdóttir.
*2017 - Mrs. Dalloway - (*Mrs. Dalloway* - útg. 1925). Þýðandi: Atli Magnússon.

## Tilvísanir
Nóbelsverðlaunin í hagfræði

**Hagfræðiverðlaun seðlabanka Svíþjóðar til minningar Alfreds Nobels** eru verðlaun sem seðlabanki Svíþjóðar stofnaði til 1968 og voru fyrst veitt 1969 af konunglegu sænsku vísindaakademíunni til að heiðra þá, sem þótt hafa lagt mikið til og skarað fram úr á sviði hagfræði. Þau eru óformlega nefnd nóbelsverðlaunin í hagfræði og eru veitt samtímis hinum eiginlegu nóbelsverðlaunum.

## Listi yfir verðlaunahafa
* 1969 - Ragnar Anton Kittil Frisch, Jan Tinbergen
* 1970 - Paul Samuelson
* 1971 - Simon Kuznets
* 1972 - John Hicks, Kenneth Arrow
* 1973 - Wassily Leontief
* 1974 - Gunnar Myrdal, Friedrich Hayek
* 1975 - Leoníd Kantorovítsj, Tjalling Koopmans
* 1976 - Milton Friedman
* 1977 - Bertil Ohlin, James Meade
* 1978 - Herbert Simon
* 1979 - Theodore Schultz, Arthur Lewis
* 1980 - Lawrence Klein
* 1981 - James Tobin
* 1982 - George Stigler
* 1983 - Gerard Debreu
* 1984 - Richard Stone
* 1985 - Franco Modigliani
* 1986 - James Buchanan yngri
* 1987 - Robert Solow
* 1988 - Maurice Allais
* 1989 - Trygve Haavelmo
* 1990 - Harry Markowitz, Merton Miller, William Sharpe
* 1991 - Ronald Coase
* 1992 - Gary Becker
* 1993 - Robert Fogel, Douglass North
* 1994 - Reinhard Selten, John Forbes Nash, John Harsanyi
* 1995 - Robert Lucas Jr
* 1996 - James Mirrlees, William Vickrey
* 1997 - Robert Merton, Myron Scholes
* 1998 - Amartya Sen
* 1999 - Robert Mundell
* 2000 - James Heckman, Daniel McFadden
* 2001 - George A. Akerlof, Michael Spence, Joseph E. Stiglitz
* 2002 - Daniel Kahneman, Vernon L. Smith
* 2003 - Robert F. Engle, Clive W. J. Granger
* 2004 - Finn E. Kydland, Edward C. Prescott
* 2005 - Robert J. Aumann, Thomas Schelling
* 2006 - Edmund Phelps
* 2007 - Leonid Hurwicz, Eric Maskin og Roger Myerson
* 2008 - Paul Krugman
* 2009 - Elinor Ostrom, Oliver E. Williamson
* 2010 - Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen og Christopher A. Pissarides
* 2011 - Thomas J. Sargent og Christopher A. Sims
* 2012 - Alvin Roth og Lloyd Shapley
* 2013 - Eugene Fama, Robert J. Shiller og Lars Peter Hansen
* 2014 - Jean Tirole
* 2015 - Oliver Hart
* 2016 - Bengt Holmström
* 2017 - Richard Thaler
* 2018 - William Nordhaus og Paul Romer
* 2019 - Abhijit Banerjee, Esther Duflo og Michael Kremer
* 2020 - Paul Milgrom og Robert Wilson
* 2021 - David Card, Joshua Angrist og Guido Imbens
* 2022 - Ben Bernanke, Douglas Diamond og Philip Dybvig
* 2023 - Claudia Goldin
* 2024 - Daron Acemoglu, Simon Johnson og James A. Robinson
* 2025 - Joel Mokyr, Philippe Aghion og Peter Howitt

## Tenglar
* Verðlaunahafar
Yann Martel

**Yann Martel** (f. 25. júní 1963) er kanadískur rithöfundur. Faðir Yanns Martels starfaði sem kennari og síðar sem diplómati á meðan Yann ólst upp. Störf föður hans höfðu í för með sér að fjölskyldan var stöðugt að flytja heimshorna á milli og þau bjuggu meðal annars í Alaska, Frakklandi, Mexíkó, Kosta Ríka og í kanadísku héruðunum Ontario og Bresku Kólumbíu.

Á fullorðinsárum sínum hélt hann Yann áfram að ferðast um heiminn, og dvaldi meðal annars í Íran, Tyrklandi og Indlandi. Að loknu heimspekinámi við Trent háskólann í Peterborough í Ontario, ákvað hann að leggja fyrir sig ritstörf. Dvöl hans í hinum ýmsu menningarheimum hefur haft áhrif á skrif hans, eins og glögglega má sjá í Sögunni af Pí sem aflaði honum hinna virtu Booker-bókmenntaverðlauna árið 2002. Þegar hann undirbjó sig fyrir að skrifa Söguna um Pí, varði Yann Martel sex mánuðum við að heimsækja moskur, musteri, kirkjur og dýragarða í Indlandi. Að því loknu varði hann heilu ári við lestur trúarlegra texta og sagna af skipbrotsmönnum. Eftir þessar rannsóknir tók það hann tvö ár í viðbót að skrifa bókina.

Aðspurður segist Yann Martel nú búa í Montréal í Québec-héraði í Kanada, vegna þess að þar lenti flugvélin. Hann kann illa við að vera bundinn einhverju og á því litlar eignir og þegar hann skorti fé áður fyrr tók hann hver þau störf sem veittu honum færi á að ferðast og skrifa.

## Bækur eftir höfundinn
* Life of Pi - (2001)
** Á íslensku: *Sagan af Pí (Bjartur, 2003) - (Þýð. Jón Hallur Stefánsson)*
* Self - (1996)
* Facts Behind the Helsinki Roccamatios (smásagnasafn) - (1993)

## Bókmenntaverðlaun
* Vann Booker-bókmenntaverðlaunin árið 2002.
* Vann Hugh MacLennan-bókmenntaverðlaunin árið 2001.
* Tilnefndur til Governor General-bókmenntaverðlaunanna árið 2001.
* Tilnefndur til kanadísku Chapters/Books verðlaunanna fyrir fyrstu skáldsögu höfundar.
* Vann Journey-verðlaunin.
Landfræði

**Landfræði** eða **landafræði** er fræðigrein sem fæst við samspil náttúru og mannlífs á jörðinni. Sjónarhorn landfræðingsins getur verið gervöll jörðin, tiltekin svæði eða einstakir staðir. Fagið er mjög fjölbreytt og tekur bæði til félags- og náttúruvísinda.

Náttúrulandfræði fæst við ytri ásýnd landsins, svo sem landmótun, jarðveg, gróður og veðurfar.

Mannvistarlandfræði fæst við líf fólks á jörðinni frá mörgum sjónarhornum. Hún tekur til menningar, efnahagslífs og annarra samfélagslegra þátta.

Náttúru- og mannvistarlandfræði eiga sér snertiflöt í umhverfismálum, þar sem nýting náttúruauðlinda og áhrif mannlegra athafna á náttúruna eru í brennidepli. Á þessu ört vaxandi sviði hefur landfræðin ýmislegt til málanna að leggja.

Kortlagning og greining lands og landupplýsinga hefur alltaf skipað veglegan sess í greininni og eru tölvuvædd landupplýsingakerfi, byggð á sérstökum aðferðum landfræðinga, orðin mikilvæg á mörgum sviðum þjóðfélagsins.

Greinin á sér afar langa sögu og hið alþjóðlega fræðiheiti hennar, **geógrafía**, sem komið er úr grísku (γεωγραφία). Það þýðir einfaldlega "skrif um jörðina".

## Tengt efni
* Landmælingar
* Landslag
* Staðfræði
Keflavík

**Keflavík** er bær austan megin á Miðnesi á Reykjanesskaga og heyrir undir sveitarfélagið Reykjanesbæ. Keflavík er helst þekkt fyrir herstöðina á Miðnesheiði, eina alþjóðaflugvöllinn á Íslandi, Keflavíkurflugvöll og blómlegt tónlistarlíf á seinni hluta 20. aldar.

Bærinn dregur nafn sitt af samnefndri vík, sem liggur á milli Hólmsbergs að norðan og Vatnsness að sunnan og gengur til vesturs inn úr Stakksfirði.  Víkin er opin á móti austri og þótti aldrei gott skipalægi. Hún var samt grundvöllur þeirrar verslunar sem þar þróaðist frá 17. öld og varð grundvöllur bæjarins. 

## Saga
Samkvæmt Landnámu var Steinunn gamla, landnámskona, fyrsti eigandi lands á Suðurnesjum, þar með talið Keflavík. Keflavíkur er fyrst getið í rituðum heimildum um 1270. Keflavíkurjörðin heyrði undir Rosmhvalaneshrepp frá fornu fari. Fram eftir 15. öld stunduðu Englendingar veiðar í kringum Suðurnes og hafa sjálfsagt komið á land í Keflavík. Árið 1579 gaf Danakonungur út fyrsta verslunarleyfið til Hansakaupmanna að þeir mættu versla í Keflavík. Frá og með 1602 hefst einokunarverslun Dana.

Elstu heimildir um byggð í Keflavík eru frá 1627. Fyrsti bóndinn sem nafngreindur er í Keflavík var Grímur Bergsson, fyrrverandi sýslumaður í Kjósarsýslu og lögréttumaður á Suðurnesjum sem samkvæmt Setbergsannál dó við störf sín árið 1649. Þar settist Hallgrímur Pétursson  að árið 1637 ásamt konu sinni Guðríði Símonardóttur þar sem þau bjuggu til ársins 1641 þegar þau fluttu á Hvalnes. Miðað er við að byggð hafi fyrst farið að þéttast í kjölfar þess að Holger Jacobaeus var skipaður kaupmaður í Keflavík árið 1772 á vegum Almennna verslunarfélagsins sem fór með einokun á verslun á Íslandi.

Með vexti kauptúnsins á seinni hluta 19. aldar reyndist landrými of lítið fyrir byggðina. 1891 var löggilt stækkun á verslunarlóðinni til suðurs, í landi Njarðvíkurhrepps, sem stofnaður hafði verið tveimur árum áður. Keflavík var þannig í tveimur hreppum samtímis og hélst svo til ársins 1908.

Hinn 15. júní 1908 var Rosmhvalaneshreppi skipt upp. Varð nyrðri hlutinn að Gerðahreppi en Keflavíkurjörðin í suðri var sameinuð Njarðvíkurhreppi undir heitinu *[[Keflavíkurhreppur]]*. Njarðvíkurhreppur klauf sig aftur frá hreppnum 1. janúar 1942. Í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar fjölgaði hratt í Keflavík enda var mikið um uppgrip og vinnu að fá í kring um Keflavíkurstöðina og Keflavíkurflugvöll.

Keflavík fékk kaupstaðarréttindi 22. mars 1949. Hinn 11. júní 1994 sameinaðist Keflavík Njarðvíkurkaupstað og Hafnahreppi undir nafninu *Reykjanesbær*.

## Athugasemdir

## Tilvísanir

## Tenglar

* Keflavík á fyrri öldum, Skúli Magnússon
* Drög að sögu Keflavíkur, Skúli Magnússon (framhald í nokkrum tölublöðum)
* Tvær aldir í Keflavík, grein eftir Dr. Fríðu Sigurðsson í Tímanum 1972
* 
*  ''Fyrstu ár Keflavíkur'', Faxi, 5. tölublað (01.05.1947), Blaðsíða 1
* Áhrif og umsvif í Keflavík : Úr sögu Duus-veldisins , bls 5 Faxi, 2. tbl. 2007
Fornleifafræði

**Fornleifafræði** er fræðigrein, sem fjallar um manninn út frá margvíslegum hliðum, t.a.m. út frá beinum (dýra- og manna), gripum (þ.m.t. byggingum), landslagi, ljosmyndum, kortum og öðrum skjölum. Helstu aðferðir fornleifafræðinga er fornleifaskráning og fornleifauppgröftur. Fornleifafræðingar fást við rannsóknir á ólíkum tímum, t.d. forsögulegum, miðöldum, og á minjum nútímasamfélaga.

## Saga fornleifafræði á Íslandi

### Fram til 1850
Á meginlandi Evrópu fór áhugi á fornminjum vaxandi samhliða hugmyndum um ríkisvald á 16. og 17. öld. Nýstofnuð ríki þurftu að geta sýnt fram á að ríkisbúar sínir ættu sameiginlega fortíð og upprunasögu; vegna þess beindist áhugi fólks að slíkum gripum og minjastöðum. Álíka var að gerast á Íslandi þar sem fornfræðingar heimsóttu merkilega sögustaði sem nefndir voru í íslendingasögum.

Fyrsta heildarskráning fornleifa á Íslandi var á vegum dönsku fornleifanefndarinnar á árunum milli 1817 og 1823. Konungur Danmerkur sendi skipunarbréf árið 1807 um að skrá fornleifar í Danmörku og áttu skrásetjarar að vera sóknarprestur sem mundu skrifa ritgerð um fornleifar í sinni sókn. Prestar áttu að líta sérstaklega til staðbunda minja um fornsögur og elstu leifar stjórnvalds, t.d. dómhringi og þingstaði.

## Tengt efni
* Fornleifar
* Neðansjávarfornleifafræði
* Greinar um fornleifauppgröft á Íslandi

## Frekara lesefni
* Adolf Friðriksson. (1994). *Sagas and Popular Antiquarianism in Icelandic Archaeology.* Aldershot: Avebury.
* Birna Lárusdóttir (ritstj.). (2013). *Mannvist: Sýnisbók íslenskra fornleifa*. Reykjavík: Opna.
* Steinunn Kristjánsdóttir. (2010). *Sagan af klaustrinu á Skriðu.* Reykjavík: Þjóðminjasafn Íslands.
* Orri Vésteinsson, Gavin Lucas, Kristborg Þórsdóttir og Ragnheiður Gló Gylfadóttir (ritstj.). (2011). *Upp á yfirborðið: Nýjar rannsóknir í íslenskri fornleifafræði*. Reykjavík: Fornleifastofnun Íslands.

## Heimildaskrá
* Thomas, J. (2004). *Archaeology and Modernity*. New York: Routledge.

## Tenglar
* 
* 
*
Stúka

**Stúka** getur átt við um:
* Líffærið stúku í mannsheilanum.
* Þýsku herflugvélina Junkers Ju 87 sem var kölluð stúka (stytting á *Sturzkampfflugzeug*).
* Yfirbyggða áhorfendapalla á leikvangi.
* Lokað áhorfendaherbergi nálægt sviðinu í leikhúsi.
* Einstakar greinar bræðrafélags eins og Góðtemplarareglunnar, Oddfellowreglunnar og Frímúrarareglunnar.
Gdańsk

**Gdańsk** (Þýska: *Danzig*, Latína: *Gedanum*) er 6. stærsta borg Póllands og höfuðborg Pommern sýslu.

* Flatarmál: 262 km&sup2;
* Mannfjöldi: 460 524

## Fólk
* Świętopełk (1191-1266)
* Jan Dantyszek (1485-1548)
* Abraham van den Blocke (1572-1628)
* Izaak van den Blocke (1572-1626)
* Jeremiasz Falck (1610-1667) 
* Jerzy Strakowski (1614-1675)
* Jan Heweliusz (1611-1687)
* Gabriel Daniel Fahrenheit (1686-1736) 
* Daniel Gralath (1708-1767)
* Daniel Chodowiecki (1726-1801)
* Adam Kazimierz Czartoryski, (1734-1823)
* Jan Uphagen (1731-1802)
* Krzysztof Celestyn Mrongovius (1764-1855)
* Arthur Schopenhauer (1788-1860)
* Lech Bądkowski (1920-1984)
* Günter Grass (1927-2015)
* Lech Wałęsa (1943)
* Krzysztof Kolberger (1950)
* Jan de Weryha-Wysoczański (1950)
* Jerzy Owsiak (1953)
* Donald Tusk (1957)
* Paweł Huelle (1957)
* Zbigniew Wąsiel (1966)
* Dariusz Michalczewski (1968)

## Tenglar
* www.gdansk.pl
Eðlisfræðilögmál

**Eðlisfræðilögmál** er stærðfræðilegt samhengi á milli mælanlegrar stærðar og þeirra þátta sem hluturinn, sem á að mæla, er háður. Þetta er grundvallarhugtak í eðlisfræðinni.

Eðlisfræðilögmál eru yfirleitt sannreynd med tilraunum. Tilraunir hafa alltaf einhverja óvissu í sér og því er hægt ad segja að eðlisfræðilögmál séu nálganir á því sem mælt er vegna þess að líkanið, sem er byggt út frá tilraununum, lýsir mæliniðurstöðum innan einhverja skekkjumarka. 

Fræg eðlisfræðilögmál eru t.d. lögmál Newtons og jöfnur Maxwells.
Eskifjörður

**Eskifjörður** er bær á norðurströnd samnefnds fjarðar sem liggur út frá Reyðarfirði norðanverðum. Íbúar Eskifjarðar voru 1.089 þann 1. janúar 2024 og hefur íbúafjöldi haldist nokkuð stöðugur síðustu árin.

Eskifjörður var verslunarstaður fyrr á öldum og var einn hinna sex staða á Íslandi, sem fengu kaupstaðarréttindi árið 1786 við afnám einokunarverslunarinnar, en missti þau aftur síðar. Árið 1798 reisti danska verslunarfyrirtækið Örum og Wulff verslunarhús í Útkaupstað, sem svo er kallaður, og hóf þar verslun. Það var þó ekki fyrr en Norðmenn hófu síldveiðar við Ísland á síðari hluta 19. aldar sem íbúum tók að fjölga verulega og árið 1902 voru íbúarnir orðnir 228.

Aðalatvinnuvegur íbúa Eskifjarðar er sjávarútvegur og fiskvinnsla en verslun og þjónusta eru einnig mikilvægar atvinnugreinar. Á Eskifirði er Sjóminjasafn Austurlands í gömlu húsi sem Örum og Wulff byggðu um 1816 og þar má sjá minjar um sjósókn á Austfjörðum og byggðasögu og atvinnulíf á Eskifirði. Aðsetur sýslumannsembættis Suður-Múlasýslu var flutt til Eskifjarðar 1853 og þar er miðstöð löggæslu á Austurlandi. 

Byggðin var gerð að sérstökum hreppi, *Eskifjarðarhreppi*, árið 1907 en hafði fram að því tilheyrt Reyðarfjarðarhreppi. Hreppurinn fékk kaupstaðarréttindi á ný 22. apríl 1974. Hinn 1. janúar 1988 sameinaðist Helgustaðahreppur Eskifirði. Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Eskifjarðarkaupstaður Reyðarfjarðarhreppi á ný og Neskaupstað að auki undir nafninu *[[Fjarðabyggð]]*.

Á Eskifirði er Steinasafn Sigurborgar og Sörens og Lúðrasveit Eskifjarðar og Reyðarfjarðar.

## Heimildir
* 

Á árunum 1971 til 1986 kom úr fimm binda ritverk Einars Braga skálds, sem kallast Eskja.

## Tilvísanir

## Tenglar

* www.eskifjordur.is - Upplýsingasíða um sögu Eskifjarðar
* www.eskifjordur.com  - Upplýsingasíða um allt í kringum Eskifjörð
* www.facebook.com/eskifjordur - Eskifjörður á Facebook.
Búðardalur

**Búðardalur** er þorp í Dölum, við botn Hvammsfjarðar. Þorpið er nú hluti af sveitarfélaginu Dalabyggð og er stjórnsýslumiðstöð þess. Íbúar Búðardals voru 247 árið 2024.

## Söguágrip
Í Laxdælasögu er Búðardalur nefndur og sagt frá því að Höskuldur Dala-Kollsson lenti skipi sínu fyrir innan Laxárós þegar hann kom úr Noregsferð og hafði ambáttina Melkorku með sér: „Höskuldur lenti í Laxárósi, lætur þar bera farm af skipi sínu en setja upp skipið fyrir innan Laxá og gerir þar hróf að og sér þar tóftina sem hann lét gera hrófið. Þar tjaldaði hann búðir og er það kallaður Búðardalur. Síðan lét Höskuldur flytja heim viðinn og var það hægt því að eigi var löng leið.“

Verslun hófst í Búðardal árið 1899 er Bogi Sigurðsson, kaupmaður, byggði þar fyrsta húsið, sem var bæði íbúðar- og verslunarhús. Þetta hús var síðar flutt á Selfoss og stendur þar enn. Um aldamótin hóf Kaupfélag Hvammsfjarðar verslunarrekstur í Búðardal og var þar nær allsráðandi uns það varð gjaldþrota 1989. 

## Þjónusta, menning og afþreying
Búðardalur er þjónustukjarni fyrir Dalina og þar er meðal annars mjólkurstöð MS, verslanir, bílaverkstæði, pósthús, apótek og önnur þjónusta fyrir heimamenn og ferðamenn. Þar er Auðarskóli, sameinaður leik- og grunnskóli fyrir Dalabyggð, og dvalarheimilið Silfurtún. Í Búðardal er heilsugæslustöð og læknar. Engin kirkja er í þorpinu en sóknarkirkjan er Hjarðarholtskirkja. Hins vegar er prestssetrið í Búðardal.

Árið 2026 voru opnuð íþróttahús og sundlaug í bænum. 

Vínlandssetrið er við höfnina í Búðardal. Það er safn um Vínlandsferðir Íslendinga. Eiríksstaðir, bóndabær Eiríks rauða, er ekki langt frá Búðardal. Þar bjó Eiríkur áður en hann fór til Grænlands. Skammt utan við þorpið eru Höskuldsstaðir, þar sem Höskuldur Dala-Kollsson bjó og einnig Hjarðarholt, þar sem Ólafur pái bjó. Hallgerður langbrók og Ólafur pái voru börn Höskuldar á Höskuldsstöðum. 

Á Eiríksstöðum er tilgátubær sem er opinn ferðamönnum. Ein merkasta landnámskonan, Auður djúpúðga Ketilsdóttir, nam land við Hvammsfjörð. Hún byggði bæ sinn í Hvammi og er jarðsett þar í fjörunni. Síðar meir reis í Hvammi mikil ætt, Sturlungar, sem kennd er við Sturla Þórðarson í Hvammi. Enn er búið í Hvammi og er þar búskapur og Hvammskirkja sem byggð var 1883-1884.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Dalabyggðar
* Heimasíða Auðarskóla
*Eiríksstaðir
*Vínlandssetrið
José Saramago

**José Saramago** (16. nóvember 1922 – 18. júní 2010) var portúgalskur rithöfundur, fæddur í Azinhaga. José Saramago var búsettur á Kanaríeyjum. Hann vann sem vélvirki, blaðamaður, ritstjóri og þýðandi áður en hann ávann sér nafn með sögunni Memorial do Convento, sem í enskri þýðingu var nefnd: Baltasar og Blimunda.

## Helstu verk
* 1947 - Terra do Pecado - Jörð syndaranna
* 1966 - Os Poemas Possíveis - Möguleg ljóð
* 1970 - Provavelmente Alegria
* 1971 - Deste Mundo e do Outro - Þessi heimur og hinn
* 1973 - A Bagagem do Viajante - Farangur ferðalaganna
* 1974 - As Opiniões que o DL teve
* 1975 - O Ano de 1993 - Árið 1993
* 1976 - Os Apontamentos
* 1977 - Manual de Pintura e Caligrafia - Handbók um málverk og skrautritun
* 1978 - Objecto Quase - Hálfhlutir
* 1981 - Viagem a Portugal - Ferð til Portúgals
* 1982 - Memorial do Convento - Minningar frá klaustrinu (einnig: Baltasar og Blimunda)
* 1984 - Ano da Morte de Ricardo Reis - Árið sem Ricardo Reis lést 
* 1986 - Jangada de Pedra - Steinflekinn
* 1989 - História do Cerco de Lisboa - Sagan af umsátrinu um Lissabon
* 1991 - Evangelho Segundo Jesus Cristo - Guðspjall Jesús Krists
* 1995 - Ensaio sobre a Cegueira Blindness - Ritgerð um blindu (Blinda)
* 1997 - Todos os Nomes - Öll nöfnin
* 1999 - Conto da Ilha Desconhecida - Saga af óþekktu eyjunni 
* 2001 - Caverna - Hellir
* 2003 - Homem Duplicado - Tvífarinn
* 2004 - Ensaio sobre a Lucidez - Ritgerð um skýrleika
* 2005 - Don Giovanni ou o Dissoluto Absolvido
* 2005 - As Intermitências da Morte
Günter Grass

**Günter Grass** (fæddur í Danzig 16. október 1927 - dáinn 13. apríl 2015) var þýskur rithöfundur, myndlistarmaður og uppgjafahermaður. Hlaut nóbelsverðlaun í bókmenntum 1999. Var meðlimur í Hitlersæskunni og síðar Waffen-SS og barðist með 10 SS-skriðdrekasveit (*Frundsberg*) í seinni heimsstyrjöld þar til hann var tekinn til fanga af bandamönnum.

## Helstu verk
* Danziger Trilogie
* Die Blechtrommel (1959) *([[Blikktromman]])*
* Katz und Maus (1961) *([[Köttur og mús]])*
* Hundejahre (1963) 
* Örtlich betäubt (1969) 
* Aus dem Tagebuch einer Schnecke (1972) 
* Der Butt (1979) 
* Das Treffen in Telgte (1979) 
* Kopfgeburten oder Die Deutschen sterben aus (1980) 
* Die Rättin (1986) 
* Zunge zeigen. Ein Tagebuch in Zeichnungen (1988) 
* Unkenrufe (1992) 
* Ein weites Feld (1995) 
* Mein Jahrhundert (1999) 
* Im Krebsgang (2002)* ([[Krabbagangur]])*
Toni Morrison

**Toni Morrison** (18. febrúar 1931 – 5. ágúst 2019) var bandarískur rithöfundur og handhafi Bókmenntaverðlauna Nóbels. Verk hennar snúast að mestu um samfélag blökkumanna í Bandaríkjunum.

Bók hennar *[[Ástkær]]* vann Pulitzer verðlaunin árið 1988 og *[[Söngur Salómons]]* vann til National Books Critic Avards.

## Helstu verk
**The Bluest Eye* (1970) 
**Sula* (1973) 
**Song of Solomon* (1977) (gefin út á íslensku undir nafninu *[[Söngur Salómons]]*)
**Tar Baby (1981) 
**Beloved* (1987) (gefin út á íslensku undir nafninu *Ástkær*)
**Jazz* (1992) 
**Playing in the Dark* (1993) 
**Paradise* (1999) 
**Love'' (2003)
Joseph Brodsky

**Joseph Brodsky** (eða **Jósef Brodsky**) (24. maí 1940 - 28. janúar 1996) fæddur **Íosíf Aleksandrovítsj Brodskíj** eða **Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский**, var rússneskt skáld, leikrita- og ritgerðarhöfundur. Joseph Brodsky fæddist í Leningrad (nú Sankti Pétursborg) í Rússlandi en fluttist til Bandaríkjanna eftir að hafa verið gerður útlægur úr Sovétríkjunum. Hann öðlaðist bandarískan ríkisborgararétt 1977. Hann fékk aldrei að hitta foreldra sína aftur, og tileinkaði þeim ritgerðarsafnið *Less Than One*.

Joseph Brodsky fékk Nóbelsverðlaun í bókmenntum árið 1987. Hann er grafinn í Feneyjum.

## Tenglar
* ''Gæddi rússneskan skáldskap nýju lífi''; grein í Morgunblaðinu 1996
* ''Réttarhöldin yfir Iosif Brodsky''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964
* ''Réttarhöldin yfir Iosif Brodsky''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964
* ''Ósýnileg hetja og hetjulegur prins''; grein í DV 1996
* ''Að orðin hafi merkingu''; grein í Morgunblaðinu 1978
Kjörorð

**Kjörorð** er setning sem hópur hefur valið sér til að sameinast um. Dæmi um þetta er kjörorð skyttnanna í bókinni *[[Skytturnar þrjár]]* eftir Alexandre Dumas: *„Allir fyrir einn, einn fyrir alla!“*.
Tony Blair (hljómsveit)

**Tony Blair** var íslensk pönkhljómsveit. 

## Meðlimir
* Páll Hilmarsson (söngur)
* Hilmar Hilmarsson (gítar)
* Haraldur Ingi Þorleifsson (bassi)
* Guðmundur Björnsson (trommur)
Ahmed Yassin

**Sjeik Ahmed Yassin** (1937 — 22. mars, 2004) var leiðtogi Hamas samtakanna þangað til hann var drepinn af ísraelska hernum. Talsmenn Ísraelsstjórnar sögðu að aftakan væri refsing fyrir allan þann fjölda sjálfsmorðsárása á ísraelska borgara, sem Hamas hefur staðið fyrir. Stuðningsmenn Ahmeds Jassins, auk fjölmargra annarra, fordæmdu aftökuna.

Ahmed Yassin stofnaði Hamas ásamt Abdel Aziz al-Rantissi árið 1987. Upphaflega voru samtökin kölluð Palestínuvængur Bræðralags Múslima. Ísraelsríki, Bandaríkin, Evrópusambandið og fleiri lönd hafa skilgreint samtökin sem hryðjuverkasamtök. Auk þess að vera sjóndapur svo jaðraði við blindu var hann lamaður fyrir neðan mitti og bundinn við hjólastól vegna íþróttaóhapps sem henti hann á hans yngri árum.
Jón Gústafsson

**Jón Einarsson Gústafsson** (f. 29. júlí  1963) var vinsæll þáttastjórnandi á níunda áratugnum, þar sem hann kom að stjórn margra sjónvarps- og útvarpsþátta sem einkum voru ætlaðir ungu fólki. Má þar nefna: Rokkarnir geta ekki þagnað, Unglingarnir í frumskóginum og spurningakeppnina Gettu betur þegar hún var fyrst haldin árið 1986. Síðar stýrði hann spurningaþættinum SPK fyrir yngri keppendur.

Hann hafði lært kvikmyndagerð við Manchester Polytechnic, og leikstjórn fyrir kvikmyndir og leikhús við CalArts, þar sem leiðbeinandi hans var Alexander Mackendrick, leikstjóri við Ealing Studios. Hann leikstýrði kanadísku heimildarmyndinni *[[Reiði guðanna]]* (2006), þar sem Gerard Butler, Wendy Ord, Sarah Polley, Paul Stephens og Sturla Gunnarsson fóru með hlutverk. Það var önnur mynd hans fyrir CBC Newsworld, fréttastöð kanadíska ríkissjónvarpsins, en fyrsta myndin sem hann gerði fyrir þau var *The Importance of Being Icelandic*. Annað sem hann fékkst við meðan hann bjó í Kanada var meðal annars kvikmyndin *Kanadiana* (2002) og tónlistarmyndband við lagið *Brighter Hell* fyrir kanadísku rokksveitina *The Watchmen*. Hann framleiddi verðlaunastuttmyndina *In a Heartbeat* (2010), sem leikstýrð var af Karolinu Lewicka, á vegum framleiðslufyrirtækis hans, Artio Films. Jón var leikstjóri og framleiðandi kvikmyndarinnar Skuggahverfið (2020) ásamt Karolinu Lewicka.

## Kvikmyndir
* *The Importance of Being Icelandic * (1998)
* *Kanadiana* (2002)
* *[[Reiði guðanna]]* (2006)
* *[[Skuggahverfið (kvikmynd)|Skuggahverfið]]* (2020)

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
* Glatkistan
Sveinn H. Guðmarsson

**Sveinn H. Guðmarsson** (fæddur 1974) er íslenskur fjölmiðlamaður og núverandi upplýsingafulltrúi utanríkisráðuneytisins. Hann er með BA-próf í guðfræði frá Háskóla Íslands og MSc í alþjóðastjórnmálum frá Edinborgarháskóla.

Sveinn var dómari í Gettu betur árið 2003, en var áður í sigurliði Menntaskólans í Reykjavík í sömu keppni árin 1993 og 1994. Hann var inspector scholae (formaður nemendafélags) MR veturinn 1993-1994. Þá leiddi hann lista Vöku í kosningum til Stúdentaráðs 1995.

Hann hefur starfað sem dagskrárgerðarmaður á Rás 2 og í Sjónvarpinu, við blaðamennsku á Fréttablaðinu, sem fréttamaður á Stöð 2, ritstjóri *[[Iceland Review]]* og flugtímarisins *[[Atlantica]]*. Hann starfaði sem fréttaritari RÚV í Lundúnum til ársins 2009 og árið 2010 starfaði Sveinn sem upplýsingafulltrúi Unicef í Jemen. Hann var fréttamaður á RÚV þar til hann hóf störf sem upplýsingafulltrúi hjá Landhelgisgæslunni í lok árs 2016. Árið 2018 var hann ráðinn upplýsingafulltrúi utanríkisráðuneytisins. 

Á Rás 2 var Sveinn meðal annars umsjónarmaður hinnar árvissu Spurningakeppni fjölmiðlanna. Þá hefur hann sinnt dómargæslu og samið spurningar fyrir sjónvarpsþáttinn Útsvar á RÚV. 

Sveinn býr á Seltjarnarnesi þar sem hann er uppalinn.
Hlemmur

**Hlemmur** er yfirbyggt torg sem stendur efst á Hverfisgötu, gegnt aðallögreglustöð borgarinnar. Þar er nú mathöllin Hlemmur - Mathöll. Nafnið Hlemmur vísar til brúarstubbs sem þar var yfir lækinn Rauðará, sem Rauðarárstígur í Reykjavík er kenndur við.

Komið var upp vatnsþró á Hlemmtorgi, til að brynna hestum, skömmu eftir stofnun Vatnsveitu Reykjavíkur. Árið 2005 var höggmyndin „Klyfjahesturinn“ eftir Sigurjón Ólafsson, sem stóð áður við Sogamýri, sett niður rétt við Hlemm til minnis um þetta.

Á fyrri hluta tuttugustu aldar stóð Gasstöð Reykjavíkur við Hlemm. Hana hefur Megas sungið um. Einnig kemur Gasstöðin við sögu í skáldsögu Arnaldar Indriðasonar, *Grafarþögn*. Þar sem torgið er nú stóðu meðal annars bensínstöð og leigubílastöð Hreyfils áður en núverandi bygging var reist.

Árið 1978 var byggingin á Hlemmi reist sem ein af aðalskiptistöðvum Strætisvagna Reykjavíkur eftir teikningu Gunnars Hanssonar arkitekts. Þar voru mörg þjónustufyrirtæki til húsa: sjoppa, bakarí og ljósmyndastofa meðal annars; auk afgreiðslu Strætisvagna Reykjavíkur. Skiptistöðin var um árabil eins konar afdrep útigangsfólks í Reykjavík. Kvikmyndin *[[Hlemmur (kvikmynd)|Hlemmur]]* frá 2003 fjallar um það. Frá 1980-1984 var Hlemmur auk þess ein aðalfélagsmiðstöð ungra upprennandi pönkara sem komu saman á hverjum degi og héngu þar saman. Á þeim tíma var töluvert um afþreyingarstarfsemi í kringum Hlemm, svo sem skyndibitastaðir, spilasalir og vídeóleigur. 

Árið 2017 kom fram sú hugmynd að BSÍ tæki við af Hlemmi sem samgöngumiðstöð fyrir höfuðborgarsvæðið. Sama ár var Hlemmur - Mathöll opnuð þar eftir miklar endurbætur á húsnæðinu. Árið 2019 var kynnt nýtt deiliskipulag fyrir Hlemm og nærliggjandi svæði þar ákveðið var að stækka torgið austan við Hlemm (Hlemmtorg) og leiða umferð frá Suðurlandsbraut þar norðan við.   

Umferð Strætó hættir á Hlemmi vorið 2024. Ákveðið var að engin sambærileg miðlæg stoppistöð tæki við. 

## Tilvísanir og heimildir
Vatnsveita Reykjavíkur

**Vatnsveita Reykjavíkur** tók til starfa árið 1909. Lengst af voru aðalvatnsból Vatnsveitunnar í Gvendarbrunnum.

Vatnsveita Reykjavíkur er nú hluti Orkuveitu Reykjavíkur sem er í meirihlutaeigu Reykjavíkurborgar.

## Tengill
* Gvendarbrunnar: Vatnsveita Reykjavíkur var stærsta fyrirtæki landsins á sinni tíð, grein eftir Árna Óla í Lesbók Morgunblaðsins 4. apríl 1965
Skúlagata

**Skúlagata** er gata í Reykjavík kennd við Skúla Magnússon landfógeta. Hún náði áður milli Höfðatúns og Ingólfsstrætis, en eftir 2012 hefur vegurinn frá Snorrabraut að Höfðatúni heitið Bríetartún. Eldra heiti Skúlagötu er „Vindheimagata“, sem vísar til torfbæjarins Vindheima sem stóð við norðvesturenda  Klapparstígs, en þangað náði gatan til 1914 þegar hún var lengd til vesturs við lagningu járnbrautar frá Öskjuhlíð að Reykjavíkurhöfn. Árið 1918 var ákveðið að nefna götuna Skúlagötu.

Ríkisútvarpið var með starfsemi sína að Skúlagötu 4 frá 1959-1987, þegar starfsemi þess var flutt í Efstaleiti. Þar eru nú til húsa Sjávarútvegsráðuneytið, Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins.

Hluti Skúlagötu, frá Snorrabraut að Höfðatúni fékk árið 2012 heitið Bríetartún eftir Bríeti Bjarnhéðinsdóttur. Skúlagata er einnig staðsett í Borgarnesi.
Hegningarhúsið

**Hegningarhúsið** við Skólavörðustíg 9 (oft kallað **Nían** eða **Hegnó** og hér áður fyrr **tugthúsið**, **fangahúsið** eða **Steinninn**) var fangelsi rekið af Fangelsismálastofnun. Síðast var það notað sem móttökufangelsi, þar sem fangar dvöldu í stutta stund þegar þeir hófu afplánun dóma. Þann 1. júní 2016 var starfsemi hegningarhússins hætt.

## Saga
Hegningarhúsið er hlaðið steinhús reist árið 1872 af Páli Eyjólfssyni gullsmið. Húsið var friðað 18. ágúst árið 1978 samkvæmt 1. málsgrein 26. og 27. greinar þjóðminjalaga nr. 52/1969 og tekur friðunin til ytra borðs þess ásamt álmum til beggja hliða og anddyri með stiga. Hæstiréttur var þar til húsa á árunum 1920 – 1949.

Í hegningarhúsinu voru sextán fangaklefar, litlir og þröngir og loftræsting léleg. Fangaklefarnir voru auk þess án salernis og handlaugar. Á efri hæð voru skrifstofur og salur sem áður hýsti bæjarþingsstofuna, Landsyfirrétt og síðar Hæstarétt þar til hann flutti í nýbyggingu við Lindargötu árið 1947.

Árið 2020 hófust endurbætur á húsinu og stefnt er að opna það fyrir almenningi. 

## Eitt og annað
*Orðin *steinn* eða *grjót* í merkingunni fangelsi, og sem oftast eru höfð með greini: **steininn** eða **grjótið** eru tilkomin vegna Hegningarhúsins á Skólavörðustíg, enda hlaðið hús úr íslensku hraungrýti. 
*Hin ímyndaða áhöfn á Mb. Rosanum var stungið inn í Níuna (þ.e.a.s. Hegningarhúsið), eins segir í samnefndu lagi á plötu Bubba Morthens, Ísbjarnarblús. 

## Tengt efni
*Fangelsismálastofnun ríkisins
*Listi yfir fangelsi á Íslandi

## Tilvísanir


## Tenglar
*Upplýsingar um Hegningarhúsið á heimasíðu Fangelsismálastofnunnar 
*''Hegningarhúsið stenst ekki undanþáguskilyrði''; af Vísi.is 
*''Fyrsti fanginn kom í Hegningarhúsið fyrir 80 árum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955 
*''Kaflar úr sögu Hegningarhússins í Reykjavík''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1936 
*''Kaflar úr sögu Hegningarhússins í Reykjavík''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1936
*''Hegningarhúsið''; úr grein í Eimreiðinni 1900
Rauðarárstígur

**Rauðarárstígur** er gata í Reykjavík milli Miklubrautar og Skúlagötu, austan Norðurmýrar, kennd við lækinn Rauðará, sem nú rennur í ræsi undir götunni. Yfir Rauðará lá áður brúarstubburinn Hlemmur.

Við götuna eru starfræktar ýmsar verslanir og þjónustufyrirtæki. Má þar nefna ísbúðina Herdísi, þar sem áður var söluturninn Draumurinn, söluturninn Svarta svaninn, Gallerý Fold, veitingastaðinn Resto og steikhúsið Rauðará.
Hrefnugata

**Hrefnugata** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, á milli Gunnarsbrautar og Rauðarárstígs en samsíða Kjartansgötu og Flókagötu. Gatan er nefnd eftir Hrefnu Ásgeirsdóttur, konu Kjartans Ólafssonar í Laxdælu.
Guðrúnargata

**Guðrúnargata** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, milli Gunnarsbrautar og Rauðarárstígs, en samsíða Bollagötu og Kjartansgötu. Gatan er nefnd eftir Guðrúnu Ósvífursdóttur í Laxdælu.

## Heimildir
Gasstöð Reykjavíkur

**Gasstöð Reykjavíkur** var gasveita við Hlemm í Reykjavík sem var starfrækt frá 1910 til 1956. Hún framleiddi gas til eldunar og lýsingar úr innfluttum kolum. Þegar gasinu hafði verið náð úr kolunum með upphitun, varð til kox, sem Gasstöðin seldi. Gasið var síðan notað til lýsingar og eldunar og koxið til brennslu og upphitunar. Eftir stofnun Rafmagnsveitu Reykjavíkur árið 1921 var gasið nær einvörðungu nýtt til eldamennsku.

## Brauðgerðarhúsið í Gasstöðinni
Vorið 1918 var lokið við að koma upp bökunarofni í Gasstöðinni. Var hann settur ofan á annan gasgerðarofninn, og með þeim hætti var hægt að nota hitann frá honum, sem annars fór til ónýtis. Tilraun þessi þótti sýna það, að þarna væri fundinn hitagjafi, sem ekki hefði verið nýttur, og hann mundi duga til að baka við hann brauð. Um það bil er Fyrri heimsstyrjöldinni lauk, störfuðu fjórir bakarar í þessari nýstárlega brauðgerðarhúsi, en forstöðumaður þess var Kristján Hall. Var í ráði að setja þar upp annan bakaraofn, en af því varð ekki. Kristján Hall lést næsta haust úr spönsku veikinni, og nokkuð eftir lát hans hætti brauðbakstur í Gasstöðinni. 

## Eitt og annað
* Tónlistarmaðurinn Megas söng um gasstöðina í lagi sínu „*Gamla gasstöðin við [[Hlemmur|Hlemm]]*“.
* Gasstöðin kemur við sögu í skáldverkinu „*Grafarþögn*“ eftir Arnald Indriðason.

## Tenglar
* ''Gasið og gasstöðin. - Samtal við Pál Einarsson borgarstjóra o.fl.'' , Ísafold 27. ágúst 1910
* ''Gasstöðin kveður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1958
* Hlemmur (ferlir.is)
Bollagata

**Bollagata** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, milli Auðarstrætis og Rauðarárstígs en samsíða Guðrúnargötu og Miklubraut. Gatan er nefnd eftir Bolla Þorleikssyni, eiginmanni Guðrúnar Ósvífursdóttur í Laxdælu.
Auðarstræti

**Auðarstræti** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, milli Bollagötu og Flókagötu en samsíða Gunnarsbraut og Miklubraut. Gatan er nefnd eftir Auði djúpúðgu landnámskonu.

## Heimildir
Gunnarsbraut

**Gunnarsbraut** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, milli Bollagötu og Njálsgötu en samsíða Auðarstræti. Er nefnd eftir Gunnari Hámundarsyni á Hlíðarenda í Fljótshlíð, sem frá er sagt í Brennu-Njáls sögu.

## Heimildir
Karli (þræll)

**Karli** var annar af tveimur nafngreindum þrælum Ingólfs Arnarsonar landnámsmanns. Að sögn Landnámabókar fundu hann og Vífill öndvegissúlur Ingólfs við Arnarhvol í Reykjavík. Mun Karli þá hafa látið svo um mælt: „Til ills forum vér um góð héruð, er vér skulum byggja útnes þetta.“

Samkvæmt Landnámu hljópst Karli á brott frá húsbónda sínum ásamt ambátt, en þau fundust síðar að Reykjum í Ölfusi.

Karlagata í Reykjavík dregur nafn sitt af honum.
Karlagata

**Karlagata** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, milli Snorrabrautar og Rauðarárstígs, en samsíða Skarphéðinsgötu og Vífilsgötu. Gatan er nefnd eftir Karla, þræl landnámsmannsins Ingólfs Arnarsonar.
Skeggjagata

**Skeggjagata** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, á milli Snorrabrautar og Rauðarárstígs, en samsíða Flókagötu og Mánagötu. Gatan er nefnd eftir landnámsmanninum Þórði skeggja.

## Heimildir
Miklabraut

**Miklabraut** er gata í Reykjavík sem nær eftir endilöngu Seltjarnarnesi frá austri til vesturs. Austurendi götunnar er við gatnamót Reykjanesbraut/Sæbraut en þar skiptir Miklabraut um heiti og kallast þá Vesturlandsvegur. Vesturendinn er við gatnamót Snorrabrautar en þar skiptir Miklabraut einnig um heiti og kallast Hringbraut vestan gatnamótanna.

Miklabraut er ein stærsta umferðaræð höfuðborgarsvæðisins en hún tengir íbúðahverfin í austurhluta borgarinnar við atvinnusvæði í vestari hlutanum. Miklabraut er lengst af 6 akreina breið og í nokkurri fjarlægð frá húsum en þegar vestar dregur þrengir að henni og þar standa íbúðarhús nálægt henni. Mislæg gatnamót eru við Skeiðarvog og Reykjanesbraut/Sæbraut en önnur gatnamót eru ljósastýrð.

Miklabrautin liggur við Kringluna og Faxafen.

## Tengill
* Einar B. Pálsson, Miklabraut í Reykjavík, Tímarit Verkfræðingafélags Íslands, 3. tölublað (01.06.1959), Bls 33
Þórður skeggi Hrappsson

**Þórður skeggi Hrappsson** (fæddur um 839) nam að sögn Landnámabókar land milli Leirvogsár og Úlfarsár (Korpu), en hann hélt til Íslands að ráði Ingólfs Arnarsonar. Bú hans var að Skeggjastöðum.

Þórður skeggi var sonur Hrapps Bjarnarsonar bunu. Þórður átti Vilborgu Ósvaldsdóttur, eldri dóttir þeirra hét Helga en hennar maður var Ketilbjörn hinn gamli. Yngri dóttirin hét Þuríður.

Skeggjagata í Reykjavík er nefnd eftir honum.
Nóbelsverðlaunin

**Nóbelsverðlaunin** eru veitt árlega til einstaklinga eða samtaka sem hafa veitt framúrskarandi framlög til samfélagsins, hvort sem er í gegnum rannsóknir, listsköpun eða öðru. Litið er á þessi verðlaun sem æðstu viðurkenningu sem fólk getur fengið fyrir framlög til mannkynsins.

Verðlaunin voru sett á fót sem hinsta ósk hins sænska Alfred Nobels (1833-1896), sem fann upp dýnamítið. Hann var hneykslaður á því hvernig uppfinning hans var notuð til illra verka og vildi að verðlaunin færu til þeirra sem gerðu heiminn að betri stað til að lifa í.

Fyrstu verðlaunin voru afhent við athöfn árið 1901, í gamla konunglega músíkskólanum í Stokkhólmi og voru veitt í greinunum bókmenntir, eðlisfræði, efnafræði og læknisfræði. 

Verðlaunin eru afhent 10. desember (dagurinn sem Nobel dó) hvers árs en oftast er tilkynnt hverjir verðlaunahafarnir eru í október.

Í dag eru veitt verðlaun í eftirfarandi flokkum:

* Bókmenntum
* Efnafræði
* Eðlisfræði
* Friðarverðlaunin
* Læknisfræði

## Íslenskir nóbelsverðlaunahafar
* Niels Ryberg Finsen árið 1903, læknisfræði
* Halldór Laxness árið 1955, bókmenntaverðlaun

## Heimildir
Mánagata

**Mánagata** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, á milli Snorrabrautar og Skarphéðinsgötu, en samsíða Vífilsgötu og Skeggjagötu. Gatan er nefnd eftir Þorkatli mána, sonarsyni landnámsmannsins Ingólfs Arnarsonar.

## Heimildir
Kjartansgata

**Kjartansgata** er gata í Norðurmýri í Reykjavík, á milli Gunnarsbrautar og Rauðarárstígs en samsíða Hrefnugötu og Guðrúnargötu. Gatan er nefnd eftir Kjartani Ólafssyni, syni Ólafs pá og dóttursyni Egils Skallagrímssonar. Frá Kjartani er sagt í Laxdælu.
Þorkell máni

**Þorkell Þorsteinsson**, kallaður **Þorkell máni** var lögsögumaður á Alþingi á árunum 970–984. Frá 945 hafði hann jafnframt verið allsherjargoði. Þorkell var sonur Þorsteins Ingólfssonar og Þóru Hrólfsdóttur. Afi hans var landnámsmaðurinn Ingólfur Arnarson. Mánagata í Reykjavík er nefnd eftir honum.

Í Landnámabók (Sturlubók) segir um Þorkel að hann hafi verið "einn heiðinna manna ... best ... siðaður, að því er menn viti dæmi til. Hann lét sig bera í sólargeisla í banasótt sinni og fal sig á hendi þeim guði, er sólina hafði skapað; hafði hann og lifað svo hreinliga sem þeir kristnir menn, er best eru siðaðir."

Synir Þorkels voru Þorsteinn og Þormóður. Sá síðarnefndi var allsherjargoði er kristni var lögtekin á Íslandi um árið 1000. 

## Heimildir
Vífill (þræll)

**Vífill** var annar af tveimur nafngreindum þrælum Ingólfs Arnarsonar landnámsmanns. Að sögn Landnámabókar fundu þrælarnir Karli og Vífill öndvegissúlur Ingólfs við Arnarhvol í Reykjavík.

Samkvæmt Landnámu hlaut Vífill síðar frelsi og setti niður bú sitt að Vífilsstöðum

Vífilsgata í Reykjavík, Vífilsfell og Vífill (skátafélag) draga einnig nafn sitt af þrælnum Vífli.
Skarphéðinsgata

**Skarphéðinsgata** er gata í Norðurmýri, Reykjavík, sem liggur í vinkil milli Snorrabrautar og Skeggjagötu. Nafn götunnar er dregið af Skarphéðni Njálssyni, sem frá er sagt í Brennu-Njáls sögu.

## Heimildir
Flókagata

**Flókagata** er gata í Norðurmýri og Hlíðahverfi í Reykjavík, hún liggur frá Snorrabraut í vestri til Stakkahlíðar í austri. Nafn hennar er dregið af landnámsmanninum Hrafna-Flóka Vilgerðasyni.

Sunnan við Flókagötu er útivistarsvæðið Miklatún og inngangurinn í listasafnið Kjarvalsstaði.

## Heimildir
Grettisgata

**Grettisgata** er gata í Austurbænum og Norðurmýri í Reykjavík. Liggur frá Vegamótastíg í vestri til Rauðarárstígs í austri. Hún tók að byggjast á síðustu árum 19. aldar og er nefnd eftir fornkappanum Gretti Ásmundarsyni. Við götuna eru um 100 hús, flest íbúðarhús.
Njálsgata

**Njálsgata** er gata í miðbæ Reykjavíkur, nánar tiltekið í Austurbænum og Norðurmýrinni. Hún teygir sig frá Klapparstíg í vestri og að Rauðarárstíg í austri. Fyrir neðan Njálsgötu er Grettisgata, og fyrir ofan hana er Bergþórugata, sem nær þó ekki nema að Frakkastíg. Njálsgata tók að byggjast í upphafi 20. aldar og er nefnd eftir Njáli Þorgeirssyni sem sagt er frá í Njálu.

## Eitt og annað
* Milli Njálsgötu og Bergþórugötu var lítill stígur sem nefndist í daglegu tali *Öskustígur*. 
* Ölgerðin Egill Skallagrímsson rak um áratugaskeið ölsuðuhús við Njálsgötu. Þar var meðal annars bruggaður Pilsner og bjór (Polar Beer).
* Njálsgata kemur talsvert við sögu í unglingabókinni „Baneitrað samband á Njálsgötunni“ eftir Auði Haralds.
* Finnbogi Hermannsson ólst upp við Njálsgötu á árunum eftir stríð. Hann lýsir mannlífinu þar í endurminningabókum sínum „Í húsi afa míns“ og „Í fótspor afa míns“ frá 2008 og 2009.
* Friðarhús, félagsheimili Samtaka hernaðarandstæðinga, er starfrækt að Njálsgötu 87.

## Tenglar
* ''Njálsgata 37''; grein í Tímanum 1996
Borgarholtsskóli

**Borgarholtsskóli** er framhaldsskóli við Mosaveg í Grafarvogi í Reykjavík. Stofnað var til hans með samningi íslenska ríkisins, Reykjavíkurborgar og Mosfellsbæjar. Var frá upphafi miðað við að skólinn hýsti um 1000 nemendur í starfs– og bóknámi.

Í Borgarholtsskóla eru sérhæfðar starfsnámsbrautir, svo sem á sviði málm– og bíliðna.

## Gettu betur

Skólinn keppti til úrslita í spurningakeppni framhaldsskóla árin 2001, 2004, 2005, 2014 og 2020.

Í úrslitum 2001 töpuðu þeir gegn MR í bráðabana, í úrslitunum 2004 þurftu þeir einnig að lúta lægri haldi í bráðabana þar sem Verzlunarskóli Íslands bar sigur úr býtum. Árið 2005 unnu þeir MA í úrslitum, sem tryggði Borgarholtsskóla sinn fyrsta Gettu Betur titil og árið 2014 töpuðu þeir svo gegn MH í úrslitum. Árið 2020 mun skólinn keppa við MR. 

Í liði skólans árið 2001 voru Hilmar Már Gunnarsson, Sæmundur Ari Halldórsson og Páll Guðmundsson. Árið 2004 og 2005 voru það þeir Baldvin Már Baldvinsson, Björgólfur Guðni Guðbjörnsson og Steinþór Helgi Arnsteinsson. Árið 2014 voru það svo þeir Arnór Steinn Ívarsson, Daníel Óli Ólafsson og Ingi Erlingsson. Árið 2020 voru þau Fanney Ósk Einarsdóttir, Magnús Hrafn Einarsson og Viktor Hugi Jónsson.

## MORFÍS

Skólanum hefur einnig vegnað vel í MORFÍS, Mælsku og rökræðukeppni framhaldsskólanna á Íslandi, og árið 2004 komst skólinn í undanúrslit. Það ár var hann hins vegar sleginn út af þáverandi og núverandi þreföldum MORFÍS meisturum - Verzlunarskóla Íslands, lið hans var skipað af Þórunni Elísabet Bogadóttur, Davíð Gill Jónssyni, Birni Braga Arnarssyni og Óttari Snædal. Björn Þór Jóhannson, Friðjón Mar Sveinbjörnsson og Jóhann Fjalar Skaptason skipuðu MORFÍS lið Borgarholtsskóla.

## Tilvitnanir

## Tengill
* Vefur Borgarholtsskóla