open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gagnagrind

**Gagnagrind** eða **gagnaskipan** (e. data structure) er, í tölvunarfræði, aðferð til þess að geyma gögn í tölvu þannig að hægt sé að nálgast þau á skilvirkan hátt. Oft getur vel valin gagnagrind gert það að verkum að hægt sé að nota mjög hraðvirk reiknirit sem henta verkefninu sem er fyrir hendi. Valið á gagnagrind hefst jafnan á vali á almennri gagnagrind, svo sem fylki, lista, hlaða eða hrúgu. Gagnagrindur eru útfærðar með þeim grunntýpum, tilvísunum og aðgerðum sem forritunarmálið býður upp á.

Mismunandi gerðir gagnagrinda eru nytsamleg við lausnir á mismunandi vandamálum. Þannig eru B-tré sérlega hentug í gagnagrunnum, meðan FIFO eru hentugri í einföldum einátta boðskiptum.

## Tilvísanir


## Sjá einnig
* Varanleg gagnagrind
Georg Friedrich Händel

**Georg Friedrich Händel** (23. febrúar 1685 – 14. apríl 1759) var þýskt/enskt tónskáld, fiðlu- og orgelleikari. Hann fæddist í Halle í Þýskalandi, en faðir hans var hárskeri og skurðlæknir. Hann hlaut góða menntun og reyndi fyrir sér í lögfræðinámi áður en hann sneri sér alfarið að tónlistinni. Hann lærði bæði orgel- og fiðluleik, en það voru vinsælustu hljóðfæri þess tíma.

Händel hóf starfsferil sinn sem organisti við kalvinska dómkirkju í Halle, en strax árið eftir komst hann að sem fiðluleikari við óperuna í Hamborg. Þar spilaði hann einnig á sembal. Það var í Hamborg sem fyrsta ópera Händels, *Almira*, var frumsýnd árið 1705. Hann ferðaðist síðan og starfaði á Ítalíu og setti meðal annars upp óperuna *Agrippínu* í Feneyjum. Verk hans hlutu góða dóma og varð hann brátt þekktur um alla álfuna. Árið 1710 var hann ráðinn hljómsveitarmeistari hjá Georg kjörfusta af Hannover og seinna, þegar furstinn varð Georg 1. Englandskonungur, starfaði hann hjá honum sem hirðtónlistarstjóri og einkakennari dætra hans. Samhliða starfinu í Hannover byrjaði Händel að semja og setja upp óperur í London og eyddi því sem eftir var af starfsævinni þar í borg. 

Händel var afkastamikið tónskáld og samdi fjölbreytta tónlist. Eftir hann liggja 40 óperur, einleiksverk fyrir óbó og orgel og nokkrar óratoríur. Verk hans eru dæmi um hvernig veraldleg og trúarleg tónverk urðu sífellt tengdari á þessum tíma.
Straight edge

***Straight edge*** er menningarkimi sem spratt upp frá pönkurum, fylgjendur neyta ekki áfengis, tóbaks, eða annarra fíkniefna. Einnig er mjög algengt að þeir sem aðhyllast *straight edge* lífsstílinn séu grænmetisætur og stundi ekki kynlíf nema í ástarsambandi. Hugtakið hefur verið útsett á íslensku sem **hreinn lífsstíll**.

Stundum eru skammstafanir á borð við „sXe“ og „SxE“ notaðar auk bókstafsins X sem tákn fyrir *straight edge*. Nokkuð algengt er að þeir sem eru *straight edge* húðflúri á sig X.

Talið er að upphaf þess að X var notað sem tákn fyrir *straigt edge* megi rekja til þess að á tónleikum þar sem áfengi var selt voru hendur einstaklinga undir lögaldri merktar með X-i svo að auðveldara væri fyrir dyraverði að henda krökkum undir lögaldri út ef þau færu að neyta áfengis. Svo fór fólk með lögaldur að skrifa (og jafnvel húðflúra) X á höndina á sér til að gefa til kynna að það neyti ekki áfengis.

Nafnið Straight Edge kemur úr lagi eftir pönk-hljómsveitina Minor Threat. Lagið sem heitir Straight Edge fjallar um það að drekka ekki né neyta eyturlyfja.
António Lobo Antunes

**António Lobo Antunes** (1. september 1942) er einn vinsælasti rithöfundur Portúgala.

António Lobo Antunes fæddist í Lissabon og gaf út fyrstu skáldsöguna sína árið 1979 og kallaðist hún Fílaminni (Memória de Elefante). Hann hefur nokkrum sinnum verið orðaður við Bókmenntaverðlaun Nóbels.

## Verk
*Memória de Elefante (1979)
*Os Cus de Judas (1979)
*A Explicação dos Pássaros (1981)
*Conhecimento do Inferno (1981)
*Fado Alexandrino (1983)
*Auto dos Danados (1985)
*As Naus (1988)
*Tratado das Paixões da Alma (1990)
*A Ordem Natural das Coisas (1992)
*A Morte de Carlos Gardel (1994)
*Crónicas (1995)
*Manual dos Inquisidores (1996)
*O Esplendor de Portugal (1997)
*Livro de Crónicas (1998)
*Olhares 1951-1998 (1999) (co autoria de Eduardo Gageiro)
*Exortação aos Crocodilos (1999)
*Não Entres Tão Depressa Nessa Noite Escura (2000)
*Que farei quando tudo arde? (2001)
*Segundo Livro de Crónicas (2002)
*Letrinhas das Cantigas (edição limitada, 2002)
*Boa Tarde às Coisas Aqui em Baixo (2003)
*Eu Hei-de Amar Uma Pedra (2004)
*História do Hidroavião (conto, reedição 2005)
*D'este viver aqui neste papel descripto: cartas de guerra ("Cartas da Guerra", 2005)
*Terceiro Livro de Crónicas (2006)
*Ontem Não Te Vi Em Babilónia (2006)
*O Meu Nome é Legião (2007)
*O Arquipélago da Insónia (2008)
Rui Costa

**Rui Manuel César Costa** (fæddur 29. mars, 1972 í Lissabon), vanalega aðeins kallaður **Rui Costa** (framburður: /ʁuj 'kɔʃ.tɐ/) er portúgalskur fyrrum knattspyrnumaður og núverandi stjórnarformaður portúgalska liðsins S.L. Benfica. Hann lék vanalega stöðu sóknarglaðs miðjumanns.
Örvhentur

**Örvhentir** eru þeir nefndir sem nota vinstri höndina sem aðalhönd, öfugt við rétthenta sem nota hægri höndina. Um 13% jarðarbúa eru örvhentir. Rannsóknir hafa sýnt að örvhentir hafa betra minni en rétthentir, en að hinir síðarnefndu eru rökrænni í hugsun. Þetta hefur með sérhæfingu heilahvelana að gera. 

Sökum þess hve hlutfallslega fáir eru örvhentir eru flest verkfæri ætluð rétthendum, en þó eru til verslanir sem sérhæfa sig í hlutum fyrir örvhenta.

## Þekktir örvhentir einstaklingar
Margir frægir einstaklingar hafa verið og eru örvhentir.

### Tónlistarmenn
* Jimi Hendrix
* Kurt Cobain
* Noel Gallagher
* Tony Iommi
* Robert Plant
* Ringo Starr
* Paul McCartney
* Freddie Mercury 
* Emilíana Torrini

### Myndlistarmenn
* Michelangelo
* Leonardo Da Vinci

### Leikarar
* Tim Allen
* Matthew Broderick
* Charlie Chaplin
* Tom Cruise
* Robert De Niro
* Julia Roberts

### Bandaríkjaforsetar
* James A. Garfield
* Herbert Hoover
* Harry S. Truman
* Gerald Ford
* Ronald Reagan
* George H. W. Bush
* Bill Clinton
* Barack Obama

### Aðrir
* Jóhanna af Örk
* Ramses II
* Alexander mikli
* Napoléon Bonaparte
* Julius Caesar
* Fidel Castro
* Jay Leno
* Jack-the-Ripper
* Matt Groening
* Bart Simpson

## Heimildir

* Famous Left Handers 
* Minni
Vinstri

**Vinstri** getur átt við:
*Átt, andstaðan við hægri, sjá: Vinstri og hægri.
*Vinstristefna í stjórnmálum.
Hægri

**Hægri** getur átt við:
*Átt, andstaðan við vinstri, sjá: Vinstri og hægri.
*Hægristefna í stjórnmálum.
Vinstristefna

**Vinstristefna** í stjórnmálum er hugtak sem gjarnan er notað um sameignarstefnu (kommúnisma), jafnaðarstefnu eða frjálslynda jafnaðarstefnu og skilgreint sem andstæða hægristefnu.

Nafnið er dregið af því að í frönsku byltingunni sátu frjálslyndir fulltrúar þriðju stéttarinnar (bænda, borgara, verkamanna) yfirleitt vinstra meginn við forsetastólinn á stéttaþingum samkvæmt venju sem hófst 1789. Aðallinn sem tilheyrði annarri stéttinni sat yfirleitt hægra meginn. Það er ennþá hefðin í franska löggjafarþinginu (Assemblée Nationale) að þingmenn sitji vinstra eða hægra meginn í salnum í samræmi við pólitíska stefnu sína.

Merkingin hefur breyst nokkuð í tímans rás, upprunalegu vinstri-mennirnir á franska stéttaþinginu voru vel efnaðir borgarar sem að studdu frjálst markaðshagkerfi og lágmarksríkisafskipti, gildi sem að á okkar dögum þykja fremur hægrisinnuð. Andstæðingar þeirra á hægri kantinum voru þá íhaldsmenn og konungssinnar sem studdu óbreytt ástand en einnig lentu þeir í andstöðu við vaxandi samtök verkamanna og launafólks sem höfðu aðrar áherslur.
Guillaume de Machaut

**Guillaume de Machaut** (u.þ.b. 1300 - 1377) var franskt tónskáld og ljóðskáld á miðöldum. Hann var einn þeirra seinustu í langri hefð skálda sem bæði sömdu ljóð og tónlist við þau. Innan tónlistar telst hann eitt mikilvægasta tónskáld Ars Nova stefnunnar. Hann átti mikilvægan þátt í þróun mótettunnar og einnig veraldlegum sönglögum (svo sem lai, virelai og ballöðu). Hann var líka sá fyrsti sem vitað er um að hafi samið alla hluti hefðbundinnar messu (áður voru mismunandi messuþættir samdir af mismunandi tónskáldum), en hún heitir Messe de Nostre Dame.
Sígaretta

**Sígaretta** eða **vindlingur** er skorið tóbak sem er vafið inn í pappír og reykt. Nú til dags er mjög algengt að sígarettur hafi síu í munnstykkinu. Sígarettur innihalda nikótín sem er ávanabindandi auk tjöru og fjölda annarra skaðlegra efna. Talið er að árlega megi rekja dauða fjölda fólks beint til sígarettureykinga. 

Talið er að spænskir fátæklingar hafi fundið sígarettuna upp á 18. öld þar eð þeir muldu niður stubbana af vindlum sem efnaðra fólk henti á götuna, vöfðu mylsnunni inn í pappír og reyktu.

Á 19. öld var farið að bæta örlítilli tjöru í pappírinn sem sígarettur eru vafðar úr. Það var gert til þess að bruninn yrði hægari og jafnari, en eykur óhollustu sígarettunnar til muna.

## Tengt efni
* Tóbaksreykingar

## Tenglar
*
Pérotin

**Pérotin** (uppi í kring um aldamótin 1200) var tónskáld á miðöldum, líklega franskur, sem tilheyrði Notre Dame skólanum í fjölröddun. Ásamt Léonin er hann frægasti meðlimur þess skóla. Þrátt fyrir það hefur ekki verið hægt að færa sönnur á að Pérotin hafi starfað við Notre Dame dómkirkjuna í París. Bókin Magnus Liber inniheldur eitthvað af verkum eftir hann, en hú inniheldur einnig verk Léonins. Hann er, líkt og Léonin, þekktur nær eingöngu af ritum Anonymous IV.
Hægristefna

**Hægristefna** í stjórnmálum er hugtak sem gjarnan er notað um íhaldsstefnu eða frjálshyggju eða þá að það er einfaldlega skilgreint sem andstaða vinstristefnu. Alræðishyggja og þjóðernishyggja eru stundum talin falla undir hægristefnu eða öfgahægristefnu (sjá fasismi) en stundum vinstristefnu.

Nafnið er dregið af sætaskipun á stéttaþingum í Frakklandi í frönsku byltingunni þar sem konungssinnar sátu hægra megin við forsetastólinn.

Hinir upphaflegu hægri menn voru íhaldsmenn sem að vildu halda í óbreytt ástand á meðan vinstri menn voru róttækir og vildu breytingar. Síðan þá hefur merkingin breyst töluvert og nú er frjálshyggja gjarnan talin til hægristefnu sem er nú oftar skilgreind sem andstæðan við sameignarstefnu eða jafnaðarstefnu á vinstri vængnum. Margir líta þó svo á að hinn einfaldi hægri-vinstri mælikvarði sé ekki fullnægjandi til að gera greinarmun á ólíkum stjórnmálastefnum í nútímanum.
Philippe de Vitry

**Philippe de Vitry** (31. október 1291 – 9. júní 1361) var franskt tónskáld, tónfræðingur og ljóðskáld. Hann var einn helsti tónfræðingur Ars Nova tímabilsins og fann hann upp það heiti. Vitað er að hann var frá París og lærði mjög líklega við Parísarháskóla. Hann var við hirðir nokkurra Frakkakonunga og vann líka um tíma við andpáfahirðina í Avignon. Þar að auki varð hann biskup seint á ævinni. Vitry er oft talinn hafa þróað ísóryþma og var einnig mjög nýungagjarn í nótnaritun, einkum hvað varðar hryn.
Sverrir Hermannsson

**Sverrir Hermannsson** (f. 26. febrúar 1930, dáinn 12. mars 2018) var alþingismaður og ráðherra fyrir Sjálfstæðisflokkinn og síðar þingmaður fyrir Frjálslynda flokkinn, sem hann stofnaði eftir að hann sagði sig úr Sjálfstæðisflokknum. Sverrir var þekktur fyrir skrautlegt málfar. Hann var faðir Margrétar Sverrisdóttur og tók 20. sæti á lista Íslandshreyfingarinnar fyrir Norðausturkjördæmi í Alþingiskosningunum árið 2007.

## Ætt
Sverrir fæddist á Svalbarði í Ögurvík við Ísafjarðardjúp. Foreldrar hans voru Hermann Hermannsson útvegsbóndi þar og kona hans Salóme Rannveig Gunnarsdóttir. Sverrir kvæntist þann 27. desember 1953 Gretu Lind Kristjánsdóttur (f. 25. júlí 1931, d. 20. nóvember 2009). Þau eignuðust fjórar dætur og einn son auk einnar fósturdóttur.

## Menntun
Sverrir lauk stúdentsprófi frá MA árið 1951. Hann útskrifaðist svo með viðskiptafræðipróf frá HÍ 1955. Veturinn 1954-1955 sat hann í stúdentaráði ásamt því að vera formaður Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta. Sverrir var síðan formaður Stúdentafélags Reykjavíkur 1957-1958.

## Starfsferill og félagsstörf
Sverrir starfaði víða. Helst ber að nefna að hann var formaður og framkvæmdastjóri Landssambands íslenskra verslunarmanna frá stofnun þess 1957 til 1972 og forstjóri Framkvæmdastofnunar ríkisins 1975-1983. Eftir að Sverrir hætti á þingi 1988 varð hann bankastjóri Landsbanka Íslands og gegndi því starfi til 1998.

## Stjórnmálastarf
Ungur gekk Sverrir í Sjálfstæðisflokkinn og settist fyrst á þing í apríl 1964 sem varaþingmaður Austurlands. Hann náði svo kjöri sem þingmaður Austurlandskjördæmis í kosningunum 1971 og hélt þingsætinu til 1988 þegar hann hvarf til starfa í Landsbankanum. Sverrir var oft áberandi á þingi og var forseti neðri deildar 1979-1983. Hápunktinum á sínum ferli innan Sjálfstæðisflokksins náði Sverrir í fyrri ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar þar sem hann var ráðherra. Hann var iðnaðarráðherra frá 26. maí 1983 - 16. okt. 1985 en eftir að Þorsteinn Pálsson kom inn í stjórnina var hann menntamálaráðherra til 28. apríl 1987 (gegndi samt störfum til 8. júlí). Sverrir sat í Norðurlandaráði 1975-1983 og aftur 1987-1988.

Stuttu eftir að hann hætti sem bankastjóri stofnaði Sverrir ásamt stuðningsmönnum sínum Frjálslynda flokkinn og var formaður flokksins frá upphafi til ársins 2003. Hann sat svo á þingi 1999-2003 fyrir Reykvíkinga og var aldursforseti á Alþingi það kjörtímabil.

## Heimildir
* 
* Viðtal í Morgunblaðinu 1998
Eysteinn Jónsson

**Eysteinn Jónsson** (fæddur 13. nóvember 1906, dáinn 11. ágúst 1993) var einn af áhrifamestu stjórnmálamönnum Íslands á 20. öld. Hann hóf stjórnmálaferil sinn mjög ungur, aðeins 27 ára gamall, þegar hann tók fyrst setu á Alþingi. Hann var einn af leiðtogum Framsóknarflokksins alla tíð og eindreginn jafnaðarmaður og stuðningsmaður samvinnuhreyfingarinnar. 

## Fjölskylda
Eysteinn var sonur Jóns Finnssonar prests og Sigríðar Hansínu Hansdóttur. Hann var kvæntur Solveigu Eyjólfsdóttur (fædd 2. nóvember 1911, dáin 29. júní 1995). Þau áttu saman börnin Sigríði (fædd 1933), Eyjólf (fæddur 1935), Jón (fæddur 1937), Þorberg (fæddur 1940), Ólöfu Steinunni (fædd 1947) og Finn (fæddur 1952).

## Menntun
Eysteinn tók Samvinnuskólapróf 1927. Framhaldsnám í Englandi 1929.

## Stjórnmál
Eysteinn var kosinn alþingismaður tæplega 27 ára og sat á þingi fyrir Framsóknarflokkinn nær samfellt í 40 ár (1933-1974), sem þingmaður Suður-Múlasýslu til 1959 og eftir það var hann þingmaður Austurlandskjördæmis. Hann var ráðherra árin 1934-1942 og 1947-1958, lengst af sem fjármálaráðherra. Þegar hann gerðist ráðherra í fyrsta sinn 1934 var hann einungis 27 ára gamall og því yngsti maðurinn til þess að setjast í ríkisstjórn fyrr og síðar. Þingferli lauk hann sem forseti Sameinaðs þings 1971-1974. Eysteinn var alla tíð einn af helstu forystumönnum Framsóknarflokksins, fór fyrir þingflokknum 1934 og 1943-1969 og var formaður flokksins á árunum 1962-1968.

## Ritstörf
Eysteinn samdi ýmsa bæklinga og fjölda greina um stjórnmál og þar að auki um náttúruverndar- og útivistarmál. Úrval þeirra birtist í ritsafninu Sókn og vörn (1977). 

Vilhjálmur Hjálmarsson ritaði Ævisögu Eysteins Jónssonar í þrem bindum (1983—1985).

## Heimildir
* Æviágrip: Eysteinn Jónsson. Skoðað þann 11. maí 2006.
Rán

**Rán** hefur ýmsar merkingar:
*Rán er ein tegund auðgunarbrots.
*Rán getur þýtt alda.
*Rán er kvenmannsnafn og merkir alda.
*Rán er sjávargyðja í norrænni goðafræði.
Rán (glæpur)

**Rán** er afbrot sem einfaldlega felst í því að taka ófrjálsri hendi annara manna eigur.

Aðrir glæpir eru kenndir við rán en eru yfirleitt meðhöndlaðir sérstaklega í lögum. Til dæmis mannrán, sjórán eða flugrán.

Í hegningarlögum Íslands eru rán álitin alvarlegust auðgunarbrota og hægt er að dæma menn til allt að 16 ára fangelsisvistar í sérstaklega alvarlegum tilvikum skv. 252 gr.

5 stærstu rán sögunar. Talning þessi inniber ekki skipuleg langtíma svindl svo sem Maddoff-svindlið.

## Heimildir
William Byrd

**William Byrd** (1540 - 4. júlí 1623) var enskt endurreisnartónskáld. Ævi hans teygir sig í raun inn á Barokk tímabilið, en þrátt fyrir að hljómborðstónlist hans hafi í raun markað upphaf Barokkstílsins í orgel- og harpsíkordtónlist, samdi hann ekki í hinum nýja stíl. Hann er meðal annars merkilegur fyrir tengsl sín við rómversk-kaþólsku þrátt fyrir að hafa unnið við hirð mótmælandans Elísabetar I. Hann samdi tónlist fyrir hefðbundin kaþólsk tilefni, þar á meðal þrjár messur. Þar að auki samdi hann þó mikið af veraldlegri tónlist og var hann talinn meistari madrígala.
Johann Strauss II

**Johann Strauss II** (25. október 1825 – 3. júní 1899) var austurrískt tónskáld á rómantíska tímabilinu. Hann var þekktastur fyrir valsana sína, stundum nefndur konungur þeirra. Faðir hans, Johann Strauss I, var líka tónskáld og einnig bræður hans Josef Strauss og Eduard Strauss. Johann Strauss II varð þó þekktasta tónskáld ættarinnar og átti mikinn þátt í að gera valsa jafn vinsæla í Vínarborg og raun bar vitni.
Guillaume Dufay

**Guillaume Dufay** (einnig skrifað **Du Fay** eða **Du Fayt**) (5. ágúst 1397 - 27. nóvember 1474) var fransk- flæmskt tónskáld og tónfræðingur snemma á endurreisnartímabilinu. Hann var eitt áhrifamesta tónskáld Evrópu á miðri 15. öld. Hann samdi tónlist af öllum helstu gerðum síns tíma, bæði trúarlega og veraldlega.
Orlande de Lassus

**Orlande de Lassus**, (einnig kallaður **Orlando Lassus**, **Orlando di Lasso**, **Roland de Lassus** eða **Roland Delattre**) (1532 (mögulega 1530) – 14. júní 1594) var fransk- flæmskt tónskáld á síðari hluta endurreisnartímans. Ásamt Palestrina er hann í dag talinn helsti fulltrúi pólýfóníu niðurlenska skólans. Hann var frægasta og áhrifamesta tónskáld Evrópu við lok 16. aldar. Lassus skrifaði yfir 2000 verk af öllum gerðum fyrir rödd sem til voru á hans tíma. Þar á meðal eru 530 mótettur, 175 ítalskir madrígalar og villanellur, 150 franskir chansons og 90 þýsk lieder. Hann samdi ekkert, svo vitað sé, fyrir hljóðfæri, sem er merkilegt í ljósi þess hversu mikið hann samdi og að hljóðfæratónlist var að vinna sér æ fastari sess á þeim tíma sem hann var að semja tónlist.
Vindur

**Vindur** er loft á hreyfingu í lofthjúpi. Orsök vinda er þrýstistigull, svigkraftur eða ójöfn hitun lofts við yfirborð. Þegar sólin hitar upp loft við yfirborðið, þá léttist það og stígur upp og verður þá til lágþrýstisvæði. Þegar hlýja loftið stígur dregur það með sér kaldara loft í neðri loftlögum og vindur myndast. Háþrýstisvæði verður til þar sem loft kólnar mjög (til dæmis algengt yfir Grænlandsjökli) og leitar því niður vegna þyngdar sinnar. Loft streymir út á við frá háþrýstisvæðinu. Á norðurhveli jarðar blása vindar réttsælis umhverfis hæð en rangsælis umhverfis lægð. Þessu er öfugt farið á suðurhveli jarðar. Þess vegna er norðanátt á Íslandi ef hæð er yfir Grænlandi og lægð er á sama tíma fyrir austan Ísland, svo að dæmi sé tekið. Að sama skapi skapast austanátt ef lægð er fyrir sunnan landið, en hæð fyrir norðan það. 

Í veðurskeytum er gefinn vindhraði, oftast mældur í metrum á sekúndu (m/s) eða hnútum (kn), sem eru mikið notaðir í sjómennsku og flugi og vindátt, sem gefin er í bogagráðum. Beaufortkvarðinn er þó enn mikið notaður til að gefa vindhraða. Ýmis heiti vinds hafa verið tengd við vindstig á Beufort-kvarðanum, eins og „rok“ (10 vindstig), „kaldi“ (5 vindstig) og „gola“ (3 vindstig).

Veðurstofa Íslands, ásamt öðrum, mælir og skráir vinda á og umhverfis Ísland.
Johannes Ockeghem

**Johannes Ockeghem** (u.þ.b. 1410 í Saint-Ghislain, Belgíu - 6. febrúar 1497, í Tours, Frakklandi) var tónskáld á endurreisnartímanum og leiðandi í annari kynslóð niðurlenska skólans. Hann er stundum sagður vera mikilvægasta tónskáldið á milli Guillaume Dufay og Josquin Des Prez. Ekki hafa varðveist mörg af verkum hans. Þekktar eru 14 messur og ein sálumessa, 9 mótettur, 1 söngmótetta og 21 chansons. Hann var engu að síður þekktur á sínum tíma um gervalla Evrópu fyrir tilfinningaþrungna tónlist sína.
## Tóndæmi
Josquin Des Prez

**Josquin Des Prez** (u.þ.b. 1450 til 1455 - 27. ágúst 1521) var fransk- flæmskt tónskáld á endurreisnartímanum. Hann var frægasta evrópska tónskáldið á milli Guillaume Dufay og Palestrina og er vanalega talinn mikilvægur í tengslum við niðurlenska skólann. Vinsældir hans stöfuðu ekki aðeins af því að hann var eitt mest menntaða, hæfileikaríkasta og frumlegasta tónskáld síns tíma, en vegna þess hversu hæfileikaríkur hann var í því að sameina hinar ýmsu vinsælu tónsmíðaaðferðir síns tíma. Hann samdi aðallega trúarlega tónlist, en þó nokkuð af chansonum sem sumir eru enn sungnir reglulega í dag.
Phil Selway

**Philip „Phil" James Selway** (fæddur 23. maí, 1967 í Abingdon, Oxfordshire, Englandi) er trommari hljómsveitarinnar Radiohead. Hárnákvæm taktfesta hans og fjölbreytni í trommuleik hefur gefið hljómsveitinni sinn einstaka hljómblæ. 

Philip er ári eldri en hinir meðlimir hljómsveitarinnar að frátöldum Jonny Greenwood sem er fjórum árum yngri en Phil. Philip, eða Phil eins og hann er oftast kallaður, gekk í sveitina eftir að frumstæð trommuvél þeirra bilaði og þeir höfðu ekki efni á nýrri. Áður en Radiohead nutu velgengni lærði Phil ensku og sögu við Liverpool Polytechnic. Hann hafði farið á hljómleikaferðalög með ýmsum tónlistarmönnum og unnið sem enskukennari að auki. Phil á eiginkonu, Kate, og þrjá syni: Leo, Jamie og Patrick (sem Kid A, Amnesiac og Hail to the Thief voru tileinkaðir í sömu röð)

## Verkefni utan hljómsveitarinnar
Ólíkt félögum hans í Radiohead, Thom Yorke og Jonny Greenwood, hefur Phil ekki unnið mikið við tónlist utan hljómsveitarinnar. Samt sem áður hefur hann á undanförnum árum orðið virkari í samvinnu við aðra listamenn. Hann hefur verið í samstarfi við The Samaritans sem styrktarmaður og félagi í mörg ár. Phil hefur einnig komið fram með Dive Dive í mars 2005 og leikið í kvikmyndinni Harry Potter and the Goblet of Fire sem meðlimur í hljómsveitinni The Wyrd Sisters ásamt félaga sínum í Radiohead Jonny Greenwood og Jarvis Cocker söngvara Pulp

## Tenglar
* Radiohead.com
* The Phillovers - aðdáendaklúbbur Phil Selway
Rumiko Takahashi

**Rumiko Takahashi** (f. 1957) er japönsk mangaka og er hún höfundur þekktra myndasagna eins og *[[Urusei Yatsura]]*, *[[Maison Ikkoku]]*, *[[Mermaid Saga]]*, *[[Ranma 1/2]]*, *[[One Pound Gospel]]* og *[[Inu Yasha]]*.

Hún er fædd 10. október 1957 í Niigata. Þegar hún var 18 ára gömul teknaði hún fyrstu myndasögu sína *[[Kyojin no Hoshi]]*. 1978 til 1987 birtist *Urusei Yatsura* reglulega í blaðinu *[[Shonen Sunday]]*. Nokkrum árum síðar var gerð teiknimyndaröð úr þeirri sögu. 1987 byrjaði hún að teikna *Ranma 1/2* og varð hún þekkt um allan heim út af þessum Manga. Á Íslandi er hún þekktust fyrir verkin *Ranma 1/2* og *Inu Yasha*. Úr þeim og einnig nokkrum öðrum sögum hennar voru gerðir teiknimyndaþættir sem voru sýndir úti um allan heim. *Rumiko Takahashi* er nú ein af ríkustum persónum Japans.
Fáni Danmerkur

**Þjóðfáni Dana**, kallaður **Dannebrog**, og fyrrverandi fáni nýlenda Íslendinga (aldrei varð opinber fáni Íslands), er rauður fáni með hvítum krossi sem nær út í jaðra fánans.

Hönnun krossfána Dana var síðar höfð að leiðarljósi þegar fánar Svíþjóðar, Noregs, Finlands og Íslands voru hannaðir. Á tíma Kalmarsambandsins var danski fáninn einnig fáni Noregs allt fram til 1821 með smávægilegum breytingum og fáni Íslands allt fram til 1913 þegar Íslendingar vildu fá nýjan fána, helst bláan með hvítum krossi, sem kallaður hefur verið Hvítbláinn. Núverandi fáni Íslands var hannaður um 1800. öld en nýr íslenskur fáni var samt ekki samþykktur opinberlega fyrr en 19. júní árið 1915. Danski fáninn er elstur allra þjóðfána sem nú eru í notkun. Saga hans er rakin allt aftur til 14. aldar. Litirnir á danska fánanum tákna eld og frið.

## Sjá einnig
* Dannebrogsorðan
Vinna (aðgreining)

**Vinna** getur átt við eftirfarandi:
* Vinna eða starf sem einstaklingur fæst við sér til lífsviðurværis.
* Atvinna eða samningsbundin launavinna.
* Aflfræðileg vinna, orkubreyting þegar hlutur færist vegna krafta.
* Varmafræðileg vinna, eða varmi.
A

**A** (borið fram **a**) er fyrsti bókstafur fönikísks stafrófsins svo og flestra afkomenda þess, til að mynda þess latneska. A var þó ekki sérhljóði eins og í hinu víðnotaða latneska stafrófi, heldur tákn fyrir öndun. Þegar Grikkir tóku upp skrifmál breyttist þetta því að hljóðið hentaði ekki hljóðum grískrar tungu.

Bókstafurinn A þróaðist líklegast út frá híeróglýfum Egypta eða frum-semíska stafrófinu.

## Ýmsar merkingar bókstafsins
* Í eðlisfræði,
** A er tákn fyrir amper.
* Í stjörnufræði,
** A stendur fyrir uppgötvanir gerðar á bilinu 1.-15. janúar, þ.e.a.s. bráðabirgðanöfn loftsteina og halastjarna eru samsett úr tölum og bókstöfum sem gefa til kynna hvenær þær fundust.
** *a* er oft notað til að tákna hálfan langás sporbrautar.
* Í lífefnafræði er A notað sem tákn fyrir alanín og adenósín.
* A er tákn fyrir stærð brjóstahaldara.
* A getur verið skammstöfun fyrir mánuðinn apríl.
* Í tónlist er A nóta.
* Í tölvunarfræði,
** &lt;a&gt; er merkið fyrir tengla í HTML.
* A er notað til sem einkunn, t.d. í skólum, þar sem A er hæsta einkunnin og F sú lægsta.
* A er notað til að tákna venjulega stærð rafhlaðna.
* A var 13. breiðskífa Jethro Tull.
Megumi Tachikawa

**Megumi Tachikawa** (japanska: 立川 恵 *Tachikawa Megumi*, fædd 22. febrúar) er mangaka sem þekkt er fyrir myndasögur eins og *[[Saint Tail]]*, *[[Dream Saga]]* og *[[Mink|Cyber Idol Mink]]*. Fyrsta birta verk hennar var sagan *[[16-sai no Tiara]]*, árið 1992.

## Verk
* *[[16-sai no Tiara]]* (16歳のティアラ)
* *[[Hot Typhoon]]* (熱烈台風娘, lesið ホットタイフーン *Hotto Taifūn*)
* *[[Yumekui Annainin]]* (夢食案内人)
* *[[Saint Tail]]* (怪盗セイント・テール *Kaitō Saint Tail*)
* *[[Dream Saga]]* (夢幻伝説 タカマガハラ *Mugen Densetsu Takamagahara*, Undirtitill: *Dream Saga*)
* *[[Mink]]* (電脳少女☆Mink *Dennō Shōjo Mink*)
Stöðuvatn

**Stöðuvatn** eða einfaldlega **vatn** (oft notað í fleirtöluforminu *vötn*) er samansafn vatns í landslagi sem algjörlega er umkringt af landi. Flest stöðuvötn í heiminum innihalda ósalt vatn (ferskvatn). Jafnan er jafnvægi milli inn- og úrrennslis þó svo hæð yfirborðs geti sveiflast til t.d. eftir árferði. Inn- og úrrennsli er oftast í formi lækja eða áa. Stundum getur þó runnið í og úr vötnum neðanjarðar. 

Ef vatn nær mikilli stærð er talað um innhaf.

## Vötn á Íslandi

Stærri vötn á Íslandi eru til dæmis;
* Hálslón - uppistöðulón Kárahnjúkavirkjunar.
* Hvalvatn 
* Hvítárvatn
* Jökulsárlón
* Kleifarvatn
* Langisjór
* Laugarvatn
* Mývatn
* Þingvallavatn - stærsta náttúrulega vatn á Íslandi
* Þórisvatn - nú stærsta vatn á Íslandi, stækkaði er það varð uppistöðulón nokkurra virkjana á Þjórsársvæðinu.
* Öskjuvatn

## Stærstu vötn eftir heimsálfum

* **Afríka** - Viktoríuvatn, sem einnig er stærsta ferskvatn í heiminum, en það er eitt af Stóru vötnunum í Afríku.
* **Antartíka** - Vostokvatn (undir jökli)
* **Asía** - Kaspíahaf, einnig stærsta vatn í heiminum, en það er salt.
* **Ástralía** - Eyrevatn
* **Evrópa** - Ladogavatn, í norðvesturhluta Rússlands.
* **Norður-Ameríka** - Miklavatn
* **Suður-Ameríka** - Titikakavatn á landamærum Perú og Bólivíu, en það er einnig hæsta (3821 m.y.s.) vatn í heiminum sem fært er skipum.
Massamiðja

**Massamiðja** eða **þyngdarpunktur** er sá punktur í agnakerfi, sem hegðar sér að ýmsu leyti eins og miðja heilsteypts massa. Massamiðjan ræðst af massa og staðsetningu agna í kerfinu og lögun kerfisins.

## Skilgreining
Massmiðja \mathbf{R} agnakerfis er skilgreind sem vegið meðaltal margfeldis staðsetningar \mathbf{r}_i og massa, m_i:
:\mathbf{R} = { \sum m_i \mathbf{r}_i \over \sum m_i }.

Ef massadreifing er samfelld með massaþéttleika \rho(\mathbf{r}) og heildarmassa M, þá fæst:
: 
\mathbf R
=\frac{\int\rho(\mathbf{r})\, \mathbf{r} \ dV}{\int\rho(\mathbf{r})\ dV}
=\frac 1M \int\rho(\mathbf{r})\, \mathbf{r} \ dV =
\frac 1M \int \mathbf{r} \; dm ,

þar sem notast var við breytuskiptin *dm* = ρ *dV* í síðast heildinu.
Glæpur

**Glæpur** eða **afbrot** er refsivert brot á lögum þess lands, sem brotið er framið í. Fólk sem fremur alvarlega glæpi eða gerist ítrekað brotlegt er oft kallað afbrotamenn eða glæpamenn. Afbrot eða glæpur er ekki skilgreint í refsirétti með öðrum hætti en sem lögbrot sem refsing liggur við. Algeng skilgreining er að glæpur eða afbrot er það sem er skilgreint sem slíkt í lögum. Önnur skilgreining er að glæpur sé lögbrot sem skaðar ekki aðeins einstakling heldur samfélagið í heild sinni, þjóðfélagið eða ríkið (opinber misgerð). Almennt er talið að verknaði (*[[actus reus]]*) þurfi að fylgja ásetningur (*[[mens rea]]*) til að hann teljist glæpsamlegur.

Ákveðnar tegundir misgerða, til dæmis morð, nauðgun eða þjófnaður, eru almennt skilgreind sem glæpir um allan heim. Í sumum löndum eru tegundir glæpa taldar upp í hegningarlögum. 

Ríkið hefur heimild til að takmarka frelsi fólks sem fremur glæpi. Í nútímasamfélögum felst meðferð sakamála í glæparannsókn og getur lokið með réttarhöldum. Ef hinn brotlegi er dæmdur sekur getur hann hlotið dóm sem felur í sér refsingu á borð við samfélagsþjónustu, fangavist, eða dauðarefsingu í sumum löndum.

## Tilvísun
Urusei Yatsura

**Urusei Yatsura** (jap. うる星やつら eða *Lum: Urusei Yatsura* og *The Return of Lum: Urusei Yatsura)* er manga eftir Rumiko Takahashi. Það kom út árið1978-1987. Það var einnig gerð anime-sería byggð á myndasögunni sem var sýnd á árunum 1981-1986. Einnig voru gerðir nokkrir tölvuleikir milli 1987 og 2005.

## Persónur
* **Ataru Moroboshi** (jap. 諸星あたる) er aðalpersónan og rosaperri. Hann er mjög óheppinn því hann fæddist á föstudaginn þrettánda. Geimvera með nafninu Lum er ástfangin af honum og eltir hann hvert sem hann fer. Hann elskar hana en viðurkennir það aldrei. Í stað þess eltir hann aðrar stelpur eins og Shinobu og Sakura.
* **Lum Invader** (jap. ラム) er geimveruprinsessa, sem getur flogið og gefið eldingar frá sér. Hún er ástfangin af Ataru þó að hann sé á eftir öðrum stelpum. Hún reiðist mjög fljótt og er hættulegt að vera nálægt henni þegar það gerist.
* **Shinobu Miyake** (jap. 三宅しのぶ) er í sama bekk og Ataru. Hann er skotinn í henni en hún elskar Mendou. Þegar hún reiðist fjúka borð og aðrir stórir hlutir í gegnum stofuna.
* **Shuutaro Mendou** (jap. 面堂終太郎) á mjög ríka fjölskyldu. Hann er einnig í sama bekk og Ataru og Shinobu. Ávallt eru margar stelpur skotnar í honum og er Shinobu engin undantekning. En hann hefur bara áhuga á Lum. Mendou er hryllilega hræddur við myrkrið nema þegar falleg stelpa er að horfa á hann.
* **Jariten** (jap. ジャリテン) eða *Ten* er litli frændi Lumar. Hann getur líka flogið og hann spúir eld. Hann býr hjá Ataru og Lum og reynir stöðugt að sannfæra Lum að gefast upp á Ataru því að hann er óverðugur.
* **Sakuranbo** (jap. 錯乱坊) eða *Cherry* er eldgamall búddamunkur sem birtist alltaf þegar síst er búist við honum. Cherry reynir að verja Ataru frá óheppni sinni gegn vilja hanns. Hann hefur ótrulega matarlist og notar öll tækifæri til að fá ókeypis mat.
* **Sakura** (jap. サクラ) er frænka Cherrys. Hún er skólalæknir í skóla Atarus og hún er einnig Miko í shinto musteri. Ataru og margir aðrir strákar skólans eru skotnir í henni því að hún er ung og falleg kona. Eins og frændi hennar er hún með mikinn andlegan kraft og góða matarlist.

## Söguþráðurinn
Sagan fjallar aðallega um Ataru og Lum og fullt af óhöppum. Ataru bað Lum óvart að giftast sér og varð hún þá ástfangin af honum. En hann missti áhuga á henni og hélt áfram að elta aðrar stelpur. En Lum varð mjög afbrigðissöm og refsar honum með eldingum. Nú býr Lum hjá fjölskyldu hans Atarus og Ten býr einnig hjá þeim. Þeir Ataru og Ten rífast stöðugt og leggja herbergið hans í rúst. Þegar Mendou, ríkasti strákur Japans, kemur fyrst í skólann fær hann óvart borð í hausinn, kastað af Shinobu sem var í reiðiskasti og verður hún strax skotin í honum. En hann hefur bara áhuga á Lum. Hann og Ataru verða mestu fjandmenni vegna ástar Mendou til Lumar og ást hennar til Ataru. Allt verður enn flóknara þegar fleiri persónur bætast við. Sagan er byggð á mörgum litlum smásögum með litlu samhengi. Í þeim birtast oft skrýtnar geimverur og ógnarlegar ófreskjur. *Urusei Yatsura* fjallar í stuttu máli um ást, óheppni, furðulegar verur og ómögulega atburði.
Friðrik V

**Friðrik V** getur átt um:
* Friðrik V konung Danmerkur 1746-1766.
* „Vetrarkonunginn“ Friðrik V kjörfursta í Pfalz í Þýskalandi 1610-1622 og konung Bæheims 1619-1620.
* Friðrik V, veitingastaður á Akureyri.
G.E. Moore

**George Edward Moore**, venjulega þekktur sem **G.E. Moore**, (4. nóvember 1873 – 24. október 1958) var áhrifamikill enskur heimspekingur sem var menntaður og kenndi síðar við Cambridge-háskóla. Hann var, ásamt Bertrand Russell, Ludwig Wittgenstein og (á undan þeim) Gottlob Frege, einn af upphafsmönnum rökgreiningarheimspekinnar.

Moore er þekktastur fyrir vörn sína fyrir heilbrigðri skynsemi, fyrir siðfræði sína, og fyrir þverstæðu sem nefnd er eftir honum. Margir heimspekingar dáðust að honum og hann hafði þónokkur áhrif en er nú á dögum lítt þekktur utan fræðilegrar heimspeki. Ritgerðir Moores eru rómaðar fyrir skýrleika. Meðal frægustu rita hans eru bókin *[[Lögmál siðfræðinnar]]* (*Principia Ethica*) og ritgerðirnar „Afsönnun hughyggjunnar“ („The Refutation of Idealism“), „Til varnar heilbrigðri skynsemi“ („A Defence of Common Sense“) og „Sönnun á tilvist hins ytra heims“ („A Proof of the External World“).

G.E. Moore lést 24. október 1958. Skáldið Nicholas Moore og tónskáldið Timothy Moore voru synir hans. Moore var mikilvægur meðlimur í leynisamtökunum Cambridge-postulunum.

## Heimild
* 

## Frekari fróðleikur
* Levy, Paul, *Moore: G.E. Moore and the Cambridge Apostles* (1979).

## Tenglar
* 
* 
* 

## Tengt efni
* Heimspeki heilbrigðrar skynsemi
* Bertrand Russell
Sonic Youth

**Sonic Youth** er rokk-hljómsveit frá New York-borg í New York-fylki í Bandaríkjunum. Sonic Youth byrjaði að spila árið 1981.

## Meðlimir
* Thurston Moore - Gítar og Söngur
* Lee Ranaldo - Gítar og Söngur
* Kim Gordon - Bassi og Söngur
* Steve Shelley - Trommur

### Fyrrum meðlimir
* Bob Bert - Trommur
* Richard Edson - Trommur
* Jim O'Rourke - Gítar
* Jim Sclavunos - Trommur

## Útgefið efni
* Sonic Youth EP, 1982
* *[[Confusion Is Sex]]* (1983) 
* *[[Bad Moon Rising]]* (1985)
* *[[Made in USA]]* (1986)
* *[[EVOL]]* (1986)
* *[[Sister]]* (1987)
* *[[Daydream Nation]]* (1988)
* *[[Goo]]* (1990)
* *[[Dirty]]* (1992)
* *[[Experimental Jet Set, Trash & No Star]]* (1994)
* *[[Washing Machine]]* (1995)
* *[[Live in Holland 12/27/83]]* (1995)
* *[[A Thousand Leaves]]* (1998)
* *[[Goodbye 20th Century]]* (1999)
* *[[NYC Ghosts & Flowers]]* (2000)
* *[[SYR 5]]* (2000)
* *[[SYR 6]]* (2002)
* *[[Murray Street]]* (2002)
* *[[Dirty Deluxe Edition]]* (2003)
* *[[Live at the Royal Albert Hall]]* (2003)
* *[[Sonic Nurse]]* (2004)
* *[[Rather Ripped]]* (2006)
* *[[The Eternal]]* (2009)
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006

**Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006** voru haldnar 27. maí 2006 en framboðsfrestur rann út 6. maí. Kosið var til sveitarstjórnar í 79 sveitarfélögum, þar af 60 með listakosningu og 19 með óbundinni kosningu. Sjálfkjörið var í tveimur sveitarfélögum, Breiðdalshreppi og Tjörneshreppi, þar sem einungis einn listi bauð fram á hvorum stað.

Óbundin kosning fór fram í sveitarfélögunum Skorradalshreppi, Helgafellssveit, Eyja- og Miklaholtshreppi, Reykhólahreppi, Súðavíkurhreppi, Árneshreppi, Kaldrananeshreppi, Skagabyggð, Akrahreppi, Grímseyjarhreppi, Hörgárbyggð, Svalbarðsstrandarhreppi, Grýtubakkahreppi, Skútustaðahreppi og Svalbarðshreppi, þannig að í þessum sveitarfélögum voru allir kjósendur í framboði sem ekki höfðu skorast undan endurkjöri, en það geta þeir einir, sem sátu í sveitarstjórn á síðasta kjörtímabili.

216.191 manns voru á kjörskrá fyrir kosningarnar, eða 5,5% fleiri en í kosningunum 2002, þar af voru 4.468 erlendir ríkisborgarar. 

Kosningarnar voru athyglisverðar að því leyti að landsmálaflokkarnir buðu nú fram undir eigin nafni á fleiri stöðum en áður. Í Reykjavík buðu Vinstri hreyfingin - grænt framboð, Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin nú fram sitt í hvoru lagi, en höfðu áður boðið þrisvar fram saman undir merkjum Reykjavíkurlista. Af landsmálaflokkunum voru það einkum Vinstri-grænir og Frjálslyndi flokkurinn sem bættu nokkuð við sig fylgi og fengu fulltrúa á stöðum þar sem þeir höfðu engan fyrir. 

## Niðurstöður eftir listum

## Niðurstöður eftir sveitarfélögum

### Höfuðborgarsvæðið

### Suðurnes

### Vesturland

### Vestfirðir

### Norðurland vestra

### Norðurland eystra

### Austurland

### Suðurland

## Heimildir
# Hagtíðindi 2005:1  (ýmis tölfræði um sveitarstjórnarkosningarnar 2002)


## Tenglar
* Kosningavefur félagsmálaráðuneytisins 
* Kosningavefur RÚV
* Kosningavefur Vísis.is
*   Kosningasaga
Limp Bizkit

**Limp Bizkit** er bandarísk rapp/rokk hljómsveit. Hljómsveitin var mynduð 1995 og meðlimir hennar voru kjarnameðlimir Fred Durst söngvari, Wes Borland gítarleikari, Sam Rivers bassaleikari, John Otto trommari og DJ Letal. 

Árið 2025 lést bassaleikarinn, Sam Rivers.

## Útgefið efni
* 1997: *Three Dollar Bills, Y'all$*
* 1999: *Significant Other*
* 2000: *Chocolate Starfish and the Hot Dog Flavored Water*
* 2001: *New Old Songs*
* 2003: *Results May Vary*
* 2005: *The Unquestionable Truth (Part 1)*
* 2005: *Greatest HitX*
* 2008: *Collected*
* 2008: *Rock im Park 2013*
* 2011: *Gold Cobra*
* 2021: *Still Sucks* 

## Tenglar
* Heimasíða hljómsveitarinnar 

## Tilvísanir
Haf

**Haf** eða **sjór** er samfelld vatnslausn, sem þekur um 71% af yfirborði jarðar. Selta sjávar er um 3,5%, mestmegnis vegna salts (natríumklóríðs). Talið er að allt líf hafi hafist í vatni en sumar lífverur byrjuðu síðar að færa sig upp á yfirborðið og af þeim er talið að líf á yfirborðinu sé komið. Sjór er samt ennþá heimkynni allflestra lífvera á jörðinni en þar má t.d. finna spendýr svo sem hvali og seli og aragrúa fiska og margt fleira. Um 60-70% súrefnis verður til fyrir tilstilli ljóstillífunar í plöntusvifi og þara sem finna má í hafinu.

Sjórinn hagar sér að mörgu leyti eins og andrúmsloft jarðar, hreyfingar og breytingar í loftslagi og höfum eru afar tengd. Vindar valda hreyfingu á hafinu og í þeim myndast hafstraumar. Öldurnar sem myndast vegna þessara hreyfinga spila stóran þátt í mótun jarðar, þ.e. þegar öldur brotna á ströndum brjóta þær niður berg o.s.frv. Veðurbreytingar eru meiri og ofsafengnari yfir hafi en á landi þar sem hitabreytingar eru örari. Annað afl sem hefur mikil áhrif á höfin er aðdráttarafl tungls og sólar, en áhrif þess veldur svokölluðum sjávarföllum.

Sjónum er venjulega skipt í fimm úthöf, þ.e. Atlantshaf, Kyrrahaf, Indlandshaf, Norður-Íshaf og Suður-Íshaf en þau skiptast síðan í minni flóa og höf. Þar sem höfin mæta eyjaklösum og meginlöndum verða til jaðarhöf og innhöf. Minni hlutar hafs þar sem það mætir landi eru kallaðir sjór, sund, vík, vogur, flói og fjörður. Manngerðir skipaskurðir, eins og Súesskurðurinn og Panamaskurðurinn, eru gerðir til að tengja saman hafsvæði. Dauðahaf og Kaspíahaf eru dæmi um meiriháttar stöðuvötn, sem kallast höf, þó þau séu það í raun ekki. 

Ísland liggur á mörkum þriggja hafa: Grænlandshafs, Íslandshafs og Noregshafs.

## Tengt efni
* Á (landslagsþáttur)
* Jarðfræði
* Súrnun sjávar

## Tenglar
*
Framtíð

:*Þessi grein fjallar um framtíðina í almennum skilningi. Til að sjá málfræðihugtakið má skoða [[Framtíð (málfræði)|framtíð í málfræði]].*
**Framtíðin** er hugtak sem haft er um ókomna tíð, það sem gerist í framtíðinni á eftir að gerast. Í þessum skilningi er framtíðin andstæða fortíðarinnar og nútíðarinnar.

## Tengt efni
* Eilífðarhyggja
* Nútíðarhyggja
* Tíð
* Tími
Tilleiðsla

**Tilleiðsla** eða **aðleiðsla** er röksemdafærsla þar sem alhæft er út frá takmörkuðum vitnisburði. Í tilleiðslu styðja forsendurnar niðurstöðuna en tryggja hana ekki. 

## Dæmi um tilleiðslu
Eftirfarandi er dæmi um tilleiðslu:

: Allar krákur sem hafa sést eru svartar.
: Þar af leiðandi
: eru allar krákur svartar.''

Dæmið sýnir glögglega eðli tilleiðslu: dregin er almenn ályktun út frá hinu einstaka. En þar sem ályktað er út fyrir forsendurnar er niðurstaðan ekki örugg. Ef við erum ekki viss um að hafa séð hverja einustu kráku í heiminum – sem er ómögulegt í framkvæmd – þá er alltaf mögulegt að til sé ein sem er öðruvísi á litinn. (Það mætti bæta því við skilgreiningu á kráku að hún sé svört; en ef tveir „krákulegir“ fuglar væru nákvæmlega eins fyrir utan litinn, þá myndum við segja að önnur krákan væri svört en hin væri nýtt og sjaldgæft afbrigði t.d. blárrar kráku – við myndum samt sem áður segja að hvort tveggja væri afbrigði kráku.)

## Heimild
*

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Afleiðsla
* Fráleiðsla
* Hrekjanleiki
* Rökfræði
* Vísindaheimspeki

## Tenglar
*
*
*
Vera og neind: fyrirbærafræðileg ritgerð um verufræði

***Vera og neind: fyrirbærafræðileg ritgerð um verufræði*** (*L'être et le néant*) (1943) er bók um heimspeki eftir franska heimspekinginn Jean-Paul Sartre. Hún er talin marka tímamót í sögu tilvistarspekinnar á 20. öld. Megintilgangur bókarinnar er að skilgreina meðvitund sem forskilvitlegt fyrirbæri. Í bókinni leitaðist Sartre einnig við að hrekja hina frægu fullyrðingu George Berkeley ''esse est percipi eða „að vera er að vera skynjaður“.

## Tengt efni
*Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar

## Heimild
*
Robert A. Kaster

**Robert A. Kaster** (fæddur 6. febrúar 1948 í New York borg) er bandarískur fornfræðingur, prófessor í fornfræði og „Kennedy foundation professor“ í latínu og latneskum bókmenntum við Princeton-háskóla.

## Menntun og störf
Kaster lauk A.B. gráðu í fornfræði frá Dartmouth College árið 1969. Hann stundaði framhaldsnám í fornfræði við Harvard-háskóla og lauk þaðan M.A. gráðu árið 1971 og doktorsgráðu árið 1975. Doktorsritgerð Kasters fjallaði um handritageymd *[[Eneasarkviða|Eneasarkviðu]]* Virgils á 9. öld.

Kaster kenndi klassísk fræði við Harvard-háskóla árin 1972-73 og við Colby College árin 1973-74. Árið 1975 varð hann assistant professor (lektor) við University of Chicago. Hann varð associate professor (dósent) 1982 og prófessor árið 1989. Hann kenndi við háskólann í Chicago til ársins 1997, síðasta árið sem „Avalon Foundation Distinguished Service Professor in the Humanities“. Árið 1997 varð Kaster prófessor í fornfræði og „Kennedy Foundation Professor“ í latínu og latneskum bókmenntum við Princeton-háskóla.

Kaster hefur hlotið margvísleg verðlaun fyrir störf sín, m.a. John Simon Guggenheim Memorial Foundation Fellowship 1991-92 og Charles J. Goodwin Award of Merit (veitt af American Philological Association) 1991 fyrir bók sína *Guardians of Language*.

## Helstu rit
* *Guardians of Language: The Grammarian and Society in Late Antiquity* (Berkeley: University of California Press, 1988).
* *The Tradition of the Text of the “Aeneid” in the Ninth Century* (New York: Garland Publishing Inc., 1990).
* *Studies on the Text of Suetonius “De Grammaticis et Rhetoribus”* (Atlanta: Scholars Press, 1992).
* *Emotion, Restraint, and Community in Ancient Rome* (New York: Oxford University Press, 2005).
* *Marcus Tullius Cicero: “Speech on Behalf of Publius Sestius”* þýðing með inngangi og skýringum. (Oxford: Oxford University Press, 2006).

## Heimild
Heklugos árið 1104

**Eldgosið í [[Hekla|Heklu]]** árið 1104 er stærsta gos í Heklu á sögulegum tíma og var gjóskumyndunin um 2 km³. Ekkert hraun kom upp í gosinu. Gosið er annað stærsta öskugos á Íslandi á sögulegum tíma, á eftir gosinu í Öræfajökli árið 1362. Gosið er einnig það kísilríkasta af öllum sögulegum gosum í Heklu. Býli í um 70 km fjarlægð frá gosupptökum gjöreyðilögðust, en erfitt hefur reynst að leggja nákvæmt mat á hversu mikil eyðileggingin var af völdum gossins. Gjóskugeirinn frá gosinu barst til norðurs. Byggð í Þjórsárdal í námunda við Heklu fór í eyði. Einnig fóru bæir í Hrunamannahreppi í eyði.

## Heimild
* Hvað getið þið sagt mér um Heklugosið 1104? -Vísindavefurinn
* Tephrabase
Heklugos árið 1693

**Heklugos árið [[1693]]** var kísilríkt blandgos. Engar heimildir eru til um gjóskufall utan Íslands. Gosið stóð yfir í 7 eða 10,5 mánuði. Upphafsfasinn, sem stóð yfir í u.þ.b. 1 klst. framleiddi mest af gjóskunni (90%) sem myndaðist í gosinu. Gjóskan barst að mestu leyti í VNV. Gjóskufallið olli víða tjóni á fiski, búfénaði og fuglum, sem drápust í kjölfar flúoreitrunar.

## Heimild
* Tephrabase
Heklugos árið 1300

**Heklugos árið [[1300]]** var kísilríkt blandgos. Engar heimildir eru til um gjóskufall utan Íslands. Gosið var það næststærsta á sögulegum tíma og var upphafsfasinn mjög sprengivirkur (plínískur). Gjóska barst til norðurs og olli miklum skemmdum ásamt harðindum um veturinn sem kom í kjölfarið. Gosið stóð yfir í um 12 mánuði. 

Gosið hafði áhrif á fólk og búsetu. Í Fjölni árið 1839 er áhrifum svo lýst: 

:„Um heklugosið 1300 kveður þar svo að orði, eptir Flateyarannál og annálabók Skúla fógeta: Að eldsuppkoman hafi verið með svo miklu afli, að fjallið hafi rifnað, svo sjást muni á meðan Ísland byggist. Í þeim eldi ljéku laus stór björg sem kol fyrir afli, svo af samkomu þeírra urðu brestir svo stórir, að  heyrði norður um land og víða annar staðar. Þaðan sló  vikri svo miklum á bæinn í Næfurholti, að brann þak af  húsum; vindur var af landsuðri, sá er bar norður yfir  land sand svo þykkan, að milli Vatnsskarðs og Axarfjarðarheíðar var myrkur so mikið, að enginn maður  vissi hvurt var nótt eður dagur úti, meðan niður rigndi  sandinum á jörðina og huldi hana alla. Í Borgar- og  Breiðafjarðardölum varð hann víða kvartils þykkur. Annað dag eptir fauk svo sandurinn, að trautt mátti finna leíð  sína á sumum stöðum. Þá 2 daga þorðu menn ekki á  sjó að róa vegna myrkurs fyrir norðan land; þetta gjörðist III. idus Julii (13. júlí).“ 

## Heimild
* Tephrabase

## Tilvísanir
Heklugos árið 1766

**Heklgosið árið [[1766]]** var kísílríkt blandgos. Engar heimildir eru til um gjóskufall utan Íslands. Gosið var það lengsta í Heklu á sögulegum tíma og var upphafsfasi gossins mjög sprengivirkur (plínískur), með mikill gjóskuframleiðslu fyrstu 5-6 klukkustundirnar. Gjóskan barst að mestu leyti í norður. Þrátt fyrir tjón af völdum gjóskufalls, varð það ekki eins mikið og í Heklugosinu árið 1693, þar sem að gjóskugeirinn lá austan við byggð svæði á sunnanverðu Íslandi. Mikil hraunframleiðsla var í gosinu (1,3 km3) og sú mesta í Heklu á sögulegum tíma. Hraun rann aðallega suður og austur.  Aðeins í gosinu í Lakagígum árið 1783 var meiri hraunframleiðsla. Gosið stóð yfir, en fór dvínandi, frá lok ágúst 1767 og fram í mars 1768.

## Heimild
* Tephrabase

## Tilvísanir
Heklugos árið 1158

**Heklugosið árið [[1158]]** er annað gos í Heklu á sögulegum tíma, en það fyrsta þar sem hraunframleiðsla á sér stað. Gjóskulagið sem myndaðist við gosið er einungis nýlega þekkt og er stefna gjóskugeirans í norðaustur. Í gosinu er áætlað að myndast hafi 0,33 km³ af gjósku (reiknað sem nýfallinn gjóska). Jarðefnafræðileg samsetning gjóskunnar er talsvert frábrugðin gjóskunni frá gosinu árið 1104 en kísilinnihaldið er um 67-68%. 

## Heimild
* Tephrabase
Foss

**Foss** er landslagsþáttur sem myndast þegar á, lækur eða fljót rennur fram af stalli, sem getur t. d. verið fjallsbrún, bergstallur eða klöpp og fellur niður í t.d. gljúfur, gil eða dal eða á undirlendi.

## Myndir af þekktum fossum

Mynd:Fjallfoss-Westfjords-Iceland-20030530.jpg|Dynjandi á Íslandi
Image:Iceland_Godafoss 1972.jpg|Goðafoss á Íslandi
Image:Iceland Dettifoss 1972-4.jpg|Dettifoss á Íslandi
Mynd:SvartifossSummer.jpg|Svartifoss á Íslandi
Mynd:GullfossOverview.jpg|Fossinn Gullfoss myndast þegar Hvítá í Árnessýslu rennur niður í Hvítárgljúfur.
Image:Angel falls.jpg|Englafossar, Venesúela
Image:Base_of_Tower_Fall_with_rainbow.JPG|Turnfoss í Yellowstone National Park, BNA
Image:Wailua_Falls_Hawii.JPG|Wailua-fossar á Hawaii, BNA
Image:National botanical gardens09.jpg|Manngerður foss í Australian National Botanic görðunum í Canberra, Ástralíu
Image:Waterfall_near_Brienzersee.JPG|Foss nálægt Brienzersee í Sviss
Image:DSCN4390 americanfalls e.jpg|Niagarafossar, á landamærum Kanada og BNA
Image:austrian.waterfall.at.krimml.arp.jpg|Lítill partur Krimml-fossa, Austurríki. Stærðin sést best borið saman við fólkið til hægri.
Image:Glandieu Falls France.jpg|Glandieufoss á Frakklandi
Bjarg

**Bjarg** getur átt við eftirfarandi:
* Millinafnið Bjarg.
* Landslagsþátturinn bjarg.
* Bærinn Bjarg í Miðfirði.
* Stúlknaheimilið Bjarg á Seltjarnarnesi