open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sepp Herberger

**Sepp Herberger** (28. mars 1897 – 28. apríl 1977) var fyrrverandi þýskur knattspyrnumaður og þjálfari þýska landsliðsins. Hann varð heimsmeistari sem þjálfari á HM í Sviss 1954.

## Æviágrip

Sepp Herberger (*Joseph Herberger*) fæddist 28. mars 1897 í Mannheim. Hann var 14 ára gamall þegar hann byrjaði að æfa með Waldhof Mannheim og var þar framherji. 1914 komst hann í aðalliðið, en ekki var leikið meðan heimstyrjöldin fyrri geisaði. 1921 fór hann í VfR Mannheim og spilaði þar í 5 ár. Hann var ásamt því starfsmaður Deutsche Bank. Á árunum 1921, 1924 og 1925 spilaði hann alls þrjá landsleiki með Þýskalandi. Hann skoraði tvö mörk, bæði í fyrsta leik sínum. 1926 flutti hann til Berlínar og spilaði með Tennis Borussia Berlin í 4 ár. 1930 lagði skóna á hilluna. Hann var þá jafnframt starfsmaður í banka í Berlín. Sama ár útskrifaðist hann úr íþróttaskóla með réttindi til þjálfunar. Hann hóf að þjálfa Tennis Borussia Berlin í tvö ár, en var svo kallaður sem landsliðsþjálfari 1936. Herberger gekk í nasistaflokkinn 1933, en var rekinn þaðan eftir slæmt gengi þýska landsliðsins á Ólympíuleikunum í Berlín 1936. Eftir stríð varð Herberger þjálfari Eintracht Frankfurt í eitt keppnistímabil, en varð landliðsþjálfari á ný 1949 þegar þýska landsliðið hóf keppni aftur eftir stríð. Helsti árangur hans var sigur á heimsmeistaramótinu í knattspyrnu í Sviss 1954. Þýskaland var þá rétt að rétta úr kútnum eftir stríð og voru ekki hátt skrifaðir í knattspyrnuheiminum á þeim tíma. Liðið sigraði Tyrki, en tapaði fyrir Ungverjum 2:7 í riðlakeppninni. Í fjórðungsúrslitum sigraði Þýskaland Júgóslavíu 2:0 og Austurríki 6:1 í undanúrslitum. Úrslitaleikurinn var svo gegn Ungverjum, sem þóttu langtum sigurstranglegri og höfðu unnið Þjóðverja í riðlakeppninni. En Þjóðverjar unnu 3:2 í Bern. Eftir þetta voru leikmenn og þjálfari kallaðir *Hetjurnar frá Bern*. Talað var um sigurinn sem *Undrið í Bern* (*Das Wunder von Bern*). Herberger starfaði sem landsliðsþjálfari til 1964, er hann settist í helgan stein. Það ár var haldinn kveðjuleikur fyrir hann gegn Skotlandi, sem endaði með 2:2 jafntefli. Herberger bað því um annan kveðjuleik og í honum sigruðu Þjóðverjar Finna 4:1 í Helsinki. Sepp Herberger lést 28. apríl 1977 í Weinheim-Hohensachsen.

## Félög sem leikmaður

## Félög sem þjálfari

## Stórmót Herbergers sem þjálfari

## Annað markvert
Sepp Herberger var mikill frímerkjasafnari og hefur mynd af honum birst á nokkrum frímerkjum.

## Heimildir

*
Afríkukeppnin 2010

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 2010** fór fram í Angóla 10. til 31. janúar 2010. Það 27. Afríkukeppnin og lauk með því að Egyptar urðu meistarar í sjöunda sinn.

## Keppnislið
Auk heimamanna unnu fimmtán lið sér keppnisrétt á mótinu í forkeppni, sem jafnframt gegndi hlutverki forkeppni HM 2010 sem fram fór í Suður-Afríku síðar sama ár. Suður-Afríkumönnum mistókst að tryggja sér þátttökurétt á mótinu. Lið Tógó dró sig úr keppni eftir skotárás angólskra skæruliða á ferð sinni til keppni þar sem nokkrir úr landsliðshópnum létust.

## Riðlakeppni
Tvö efstu lið hvers riðils komust áfram í átta-liða úrslit. 

### A riðill
Alsír komst áfram þrátt fyrir óhagstæðara markahlutfall þar sem innbyrðis viðureign þeirra og Malí lauk með sigri Alsír.

### B riðill
Lið Tógó varð fyrir skotárás á leið sinni á mótstað, nokkrir létust og liðið dró sig úr keppni áður en hún hófst.

### C riðill

### D riðill
Gabon, Sambía og Kamerún voru öll með einn sigur og eitt tap í innbyrðis leikjum. Sambía var með markatöluna 4-4 í innbyrðis leikjum og varð því í efsta sæti, Kamerún var með 3-3 í innbyrðis leikjum og Gabon var með 2-2 í innbyrðis leikjum og komst því ekki áfram vegna ónógs fjölda marka.

## Útsláttarkeppni
### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
;5 mörk
*  Gedo
;3 mörk
*  Flávio
*  Ahmed Hassan
*  Asamoah Gyan
*  Seydou Keita
## Heimildir
* RSSSF, Afríkukeppnin 2010 úrslitagrunnur
Hákon 6. Magnússon

**Hákon 6. Magnússon** (1340 – 1380) var konungur Noregs 1355 – 1380 og konungur Svíþjóðar 1362 – 1364. Hann telst vera síðasti konungurinn af gömlu norsku konungsættinni.

Hákon var yngri sonur Magnúsar smeks, konungs Noregs og Svíþjóðar, og konu hans, Blönku drottningar. Hann ólst að mestu leyti upp í Noregi og var hylltur sem konungur landsins 1343 – 1344. Árið 1355, þegar hann var fimmtán ára, tók hann formlega við konungsvöldum en Magnús faðir hans stýrði þó enn um sinn nokkrum héröðum. Eiríkur, eldri bróðir Hákonar, var ríkisarfi Svíþjóðar. Hann gerði uppreisn gegn Magnúsi 1356 og frá 1357 stýrðu þeir feðgar Svíþjóð saman en Eiríkur lést skyndilega 1359. Árið 1362 var Hákon tekinn til konungs í Svíþjóð og stýrðu þeir feðgarnir landinu saman næstu tvö árin en árið 1364 voru báðir settir af og systursonur Magnúsar, Albrekt af Mecklenburg, gerður að konungi. Magnús var skömmu síðar tekinn til fanga og hafður í haldi í Stokkhólmi.

Þeir feðgar nutu þó áfram töluverðs stuðnings í Svíþjóð og héldu kröfunni um yfirráð þar til streitu. Því var sambandið við Svíþjóð mjög ótraust og einkenndist af skærum og stríði. Árið 1371 tókst Hákoni að fá föður sinn leystan úr haldi eftir sex ára varðhald og fór með hann heim til Noregs, þar sem Magnús drukknaði nokkru síðar.

Þegar Hákon var rúmlega tvítugur gekk hann að eiga Margréti dóttur Valdimars atterdags Danakonungs, sem þá var aðeins tíu ára gömul. Þau áttu einn son, Ólaf, sem fæddur var 1370. Þegar Valdimar afi hans dó 1376 var hann valinn arftaki hans og þegar Hákon 6. dó 1380 varð Ólafur einnig konungur Noregs. Hófst þá ríkjasamband Danmerkur og Noregs, sem entist í 434 ár, og jafnframt ríkjasamband Danmerkur og Íslands, sem stóð í 564 ár.

## Heimildir
*
Ófeigs þáttur

**Ófeigs þáttur** er stuttur þáttur sem segir frá Ófeigi Járngerðarsyni og er hluti C-gerðar Ljósvetninga sögu. Faðir Ófeigs var Önundur Hrólfsson. Hrólfur var sonur Helga magra.
Geirmundur heljarskinn Hjörsson

**Geirmundur heljarskinn** var íslenskur landnámsmaður sem nam land við innanverðan Breiðafjörð og bjó á Skarðsströnd en þótti landnám sitt þar of lítið svo að hann nam einnig land á Hornströndum og hafði þar fjögur bú.

Geirmundur er í Landnámabók sagður ættgöfgastur allra landnámsmanna, sonur Hjörs Hörðakonungs. Hjör hafði herjað á Bjarmaland og tekið að herfangi Ljúfvinu dóttur Bjarmakonungs. Á meðan konungur var í herför ól hún honum tvo syni sem fengu nöfnin Geirmundur og Hámundur. Þegar þeir fæddust voru þeir dökkir yfirlitum og húðin öll hrukkótt, og voru þeir því kallaðir heljarskinn.

Geirmundur átti ríki á Rogalandi en herjaði í vesturvíking. Þegar hann kom heim eftir langa fjarveru hafði Haraldur hárfagri unnið sigur á mótstöðumönnum sínum í Hafursfjarðarorrustu og lagt undir sig allt Rogaland. Sá þá Geirmundur, sem þá var orðinn roskinn, þann kost vænstan að fara á brott og leitaði til Íslands. Með honum fóru þeir Úlfur skjálgi Högnason frændi hans og Steinólfur lági Hrólfsson. Þeir voru hver á sínu skipi en höfðu samflot, sigldu inn á Breiðafjörð og lögðu skipum sínum við Elliðaey í Breiðafirði . Þar fréttu þeir að land væri numið fyrir sunnan fjörð en nóg land væri inni í firðinum og á norðurströndinni. Geirmundur hélt þá inn að Skarðsströnd og nam land þar, Steinólfur nam Saurbæ allan, en Úlfur Reykjanes.

Geirmundur var fyrsta veturinn í Búðardal og byggði svo bæ á Geirmundarstöðum undir Skarði, en hann eða afkomendur hans fluttu sig síðan að Skarði á Skarðsströnd, skammt frá Geirmundarstöðum. Hann rak stórbú og hafði að sögn Landnámu áttatíu frjálsborna menn með sér. Honum þótti þröngt um sig svo að hann fór vestur á Hornstrandir og nam þar land frá Rit að vestan til Horns og þaðan austur til Straumness. Þar átti hann fjögur bú. Eitt þeirra var í Barðsvík. Því stýrði Atli þræll hans og hafði undir sér fjórtán þræla. Vébjörn Végeirsson Sygnakappi braut skip sitt þar í grennd og björguðust skipbrotsmenn nauðulega. Atli tók við þeim til veturvistar og vildi enga greiðslu taka fyrir því Geirmund vantaði ekki mat. Þegar þeir Geirmundur hittust næst spurði Geirmundur Atla hvers vegna hann væri svo djarfur en Atli sagði að það yrði uppi meðan Ísland væri byggt hve mikils háttar sá maður væri þegar einn þræll þyrði að gera slíkt án hans leyfis. Geirmundi þótti mikið til um svarið og gaf Atla frelsi og einnig búið sem hann hafði varðveitt.

Geirmundur var kvæntur Herríði Gautsdóttur Gautrekssonar. Dóttir þeirra Ýr var gift Katli gufu Örlygssyni. Lítt deildi Geirmundur við aðra menn hérlanda. Eitt sinn deildi hann þó við Kjallak á Kjallaksstöðum um eignarhald á landi við Fábeinsá sem báðir vildu.

## Heimildir
*
Úlfur skjálgi Högnason

**Úlfur skjálgi Högnason** var íslenskur landnámsmaður sem nam Reykjanes milli Þorskafjarðar og Hafrafells. Hann er í Landnámu sagður einn af ættgöfgustu landnámsmönnum í Vestfirðingafjórðungi; hann var af ætt Hörðakonunga, frændi Geirmundar heljarskinns og kom í samfloti með honum til Íslands. Þeir komu í Breiðafjörð og lögðu skipum sínum við Elliðaey. Þar fréttu þeir að sunnan fjarðar væri allt land numið. Geirmundur hélt þá inn að Skarðsströnd og nam þar land en Úlfur skjálgi til norðurs og nam Reykjanes. Úlfur átti Björgu dóttur Eyvindar austmanns systur Helga magra.

Einn sona Úlfs var Jörundur, faðir Þjóðhildar, konu Eiríks rauða og móður Leifs heppna. Kona Jörundar var dóttir Gils er nam Gilsfjörð.

Annar var Atli rauði er átti Þorbjörqu dóttur Steinólfs lága. Sonur þeirra var Már á hólum er átti Þórkötlu dóttur Hergils hnappras. Sonur þeirra Ari er sigldi til Hvítramannalands sem var sunnan Vínlands.

Faðir Högna var Óblauður Ótryggsson. Faðir Ótryggs var Hjörleifur Hörðakonungur. Kona Hjörleifs var Æsa hin ljósa. Hálfbróðir Ótryggs samfeðra var Hálfur faðir Hjörrs faðir Geirmundar og Hámundar. Móðir Hálfs var Hildur hin mjóa dóttir Högna í Njarðey.

## Heimildir
*
Höfuðskepna

**Höfuðskepna** er ein af hinni fornu fjórskiptingu á efnum jarðar. Oftast er talað um **Höfuðskepnurnar fjórar** eða **frumefnin fjögur** sem voru talin vera  jörð, vatn, loft og eldur. Empedókles var fyrstur til að halda því fram að eldur, loft, vatn og jörð væru þær fjórar höfuðskepnur sem allt annað sé gert úr en hann nefndi þær rætur. Þessa kenningu tóku Platón og Aristóteles upp eftir honum og miðaldakirkjan eftir þeim. Samkvæmt heimsmynd Aristótelesar var til *fimmta höfuðskepnan* en það var eisa (*eter*). 

Í erlendum málum er oftast notað orðið „element“, sem merkir *frumefni* eða *grunnefni*. Orðið „höfuðskepna“ vísar til þess að veröldin sé *sköpuð* úr þessum fjórum *höfuð*-efnum (aðalefnum).
Skinna-Björn Skeggjason

**Skinna-Björn Skeggjason** var íslenskur landnámsmaður sem nam Miðfjörð og Línakradal í Vestur-Húnavatnssýslu. Björn var kaupmaður í Noregi, verslaði með skinn og fór kaupferðir til Hólmgarðs (Novgorod). En þegar honum fór að leiðast kaupmennskan fór hann til Íslands og nam þar land, að því er segir í Landnámu.

Sonur hans var Miðfjarðar-Skeggi, garpur mikill sem nefndur er til sögu í ýmsum Íslendingasögum, meðal annars Njálu. 

## Heimild
*
Oliver Kahn

**Oliver Rolf Kahn** (15. júní 1969 í Karlsruhe) er þýskur fyrrum knattspyrnumaður og markmaður sem spilaði lengst af á ferli sínum með Bayern München. Þrisvar var hann kjörinn besti markmaður heims, fjórum sinnum besti markmaður Evrópu og tvisvar knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi.

Hann varð síðar stjórnarformaður í Bayern München. 

## Leikferill

Aðeins sex ára gekk Kahn til liðs við Karlsruher FC og var þá útileikmaður. En brátt gerðist hann markmaður og hefur staðið milli stanganna allar götur síðan. Árið 1987 fékk Kahn í fyrsta sinn að spreyta sig með aðalliðinu í Bundesligunni. Það var þó ekki fyrr en 1990 að hann var orðinn fastamaður í byrjunarliðinu. Árið 1993 var Kahn í fyrsta sinn valinn í þýska landsliðið en sat þó á bekknum. Árið 1994 var Kahn keyptur til Bayern München fyrir 4,6 milljónir þýskra marka en þar var metupphæð í Þýskalandi fyrir markvörð. Ári síðar, 1995, fékk Kahn í fyrsta sinn að spreyta sig í markinu hjá landsliðinu, eftir að hafa setið á varamannabekknum þar í tvö ár. Landsliðið sigraði þá Sviss 2:1. Hins vegar var Andreas Köpke enn aðalmarkmaður landsliðins, þar til hann lagði skóna á hilluna 1998. Þá fyrst tók Kahn við sem aðalmarkmaður. Árið 1996 vann Kahn sinn fyrsta titil er Bayern München sigraði í Evrópukeppni bikarhafa. Ári síðar varð Kahn í fyrsta sinn þýskur meistari en alls náði hann þeim áfanga átta sinnum. Árið 2002 varð hann fyrirliði þýska landsliðsins en hann tók við þeirri stöðu af Oliver Bierhoff og skilaði henni tveimur árum síðar til Michael Ballack. Fyrsta stórmót Kahns var Evrópumótið í Englandi 1996, en þá sat hann allan tímann á bekknum. Fyrsta stórmótið þar sem hann spilaði með var Evrópumótið í Þýskalandi 2000. Þar náðu Þjóðverjar hins vegar ekki að komast upp úr riðlakeppninni. Kahn hefur leikið 557 leiki í Bundesligunni, sem er met hjá markmanni. Hann á einnig metið í að halda marki sínu hreinu samfleytt eða í 19 leiki í röð. 17. maí 2008 lék hann sinn síðasta leik í Bundesligunni (gegn Hertha Berlin). Þann 27. maí sama ár lék hann svo síðasta leik sinn í atvinnuknattspyrnu er Bayern München sigraði Mohun Bagan AC á Indlandi 3:0. Kveðjuleikur fyrir Kahn fór fram 2. september 2008 milli Bayern München og þýska landsliðsins. Leikurinn endaði 1:1.

## Félagslið Kahns

## Stórmót Kahns

## Titlar

## Heiðranir
* Besti markmaður Bundesligunnar: 1994, 1997, 1998, 1999, 2001
* Besti markmaður heims: 1999, 2001, 2002
* Besti markmaður Evrópu: 1999, 2000, 2001, 2002
* Knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi: 2000, 2001
* Besti leikmaður á HM 2002 (eini markmaður sem það hefur afrekað)
* Annað sætið sem besti knattspyrnumaður heims 2002 (á eftir Ronaldo)

## Annað markvert
Þann 18. september 1999 skall Oliver Kahn svo harkalega saman við félaga sinn Samuel Kuffour að hann rotaðist og var meðvitundarlaus í nokkrar mínútur. Þegar hann rankaði við sér reyndi hann að halda leik áfram en varð að fara út af á 55. mínútu vegna vanlíðunar.

## Heimildir

*
Oliver Bierhoff

**Oliver Bierhoff** (1. maí 1968 í Karlsruhe) er þýskur knattspyrnumaður og markaskorari. Hann spilaði 70 landsleiki fyrir Þýskaland og skoraði alls 37 mörk. Hann er fyrsti knattspyrnumaðurinn sem skoraði „gullna markið“ í framlengingu á stórmóti.

## Leikferill
Oliver Bierhoff fæddist í Karlsruhe en fluttist á unga aldri til Essen. Fimm ára byrjaði hann að æfa með Essener SG 99/06 en 1978 skipti svo yfir í unglingalið Schwarz-Weiss Essen. Þar spilaði hann saman með Jens Lehmann, sem seinna varð landsliðsmarkvörður. Árið 1985 flutti Bierhoff til Krefeld og spilaði með unglingaliði Bayer Uerdingen. Ári síðar komst hann í aðalliðið, en náði sér ekki sem skildi sem sóknarmaður. Hann spilaði næstu árin með ýmsum félögum, svo sem HSV, Borussia Mönchengladbach og Austria Salzburg en það var ekki fyrr en á Ítalíu sem hann sló í gegn. Árið 1991 spilaði hann með Ascoli og skoraði 48 mörk á fjórum leiktíðum. 1995 skipti hann yfir í Udinese Calcio. Á þremur árum skoraði hann 57 mörk og varð eftirsótt stjarna. Ári síðar var hann svo valin í þýska landsliðið og spilaði sinn fyrsta leik gegn Portúgal í febrúar 1996 (sem Þjóðverjar unnu 2:1). Það ár tók hann þátt í sínu fyrsta stórmóti, EM 1996 í Englandi. Í úrslitaleiknum gegn Tékklandi afrekaði hann það að skora fyrsta „gullmarkið“ (Golden Goal) og varð þar með Evrópumeistari. Það var eini meistaratitillinn sem Bierhoff hlaut á ferli sínum. 1998 var hann keyptur til AC Milan og spilaði þar í þrjú ár. Eftir fyrsta árið sitt þar var hann kjörinn knattspyrnumaður ársins í Þýskalandi. Á EM í Hollandi og Belgíu árið 2000 var hann fyrirliði þýska landsliðsins. Eftir það reyndi hann fyrir sér í Frakklandi og lék eitt tímabil með AS Monaco, en sneri aftur til Ítalíu 2002, þar sem hann lék sína síðustu leiktíð fyrir Chievo Verona. Eftir að hafa lagt skóna á hilluna var Bierhoff til skamms tíma knattspyrnuþulur í sjónvarpi. 2004 var hann ráðinn sem framkvæmdastjóri þýska landsliðsins og starfaði sem slíkur í þjálfaratíð Jürgen Klinsmann og Joachim Löw (Jogi Löw).

## Félög Bierhoffs

## Stórmót Bierhoffs

## Annað markvert
* Oliver Bierhoff er með gráðu í viðskiptafræðum frá Háskólanum í Hagen.
* 22. júní 2001 kvæntist Bierhoff Clöru Szalantzy. Þau eiga eina dóttur.

## Heimildir
*
Rotþró

**Rotþró** er tankur eða röð tanka sem hægja á flæði skólps og minnka magn fastra efna í skólpinu þar sem gegnumstreymi er ekki beint í gegnum tankinn. Óuppleyst efni skiljast frá vatninu á þann hátt að þyngri efnin setjast á botninn en fita og önnur léttari efni fljóta upp. Þannig myndast flotlag og botnlag.

Hlutverk rotþróar er að fella út föst efni, fleyta upp fitu, að stuðla að loftfirrtu niðurbroti á lífrænum efnum og að geyma botnfall (seyru). Skólpvatn rennur út úr þrónni og út í siturlögnina.

Lífræn efni, verða eftir í rotþrónni og byrja að rotna vegna örvera sem eru til staðar og brjóta efnin niður við loftfirrðar aðstæður á botni rotþróarinnar. Um fullkomna eyðingu er þó aldrei að ræða og með tímanum safnast fyrir í þrónni föst efni, svokölluð seyra, sem rotnar ekki. Í köldu loftslagi, eins og er á Íslandi, er hætt við að þessi lífrænu efni rotni hægar og uppsöfnun á seyru verði meiri. Ýmis þvotta- og hreinsiefni, einkum sótthreinsiefni, sem berast í rotþrær með frárennsli, geta dregið úr gerjun og rotnun, sérstaklega ef um óæskilegt magn af efnum er að ræða.

Neðst í rotþróm er botnlag eða seyra sem inniheldur þau efni sem falla til botns og þar fer mesta rotnunin fram. Efsta lagið er fljótandi yfirborðsskán eða froða sem í eru ýmis léttari efni, til dæmis fita og einnig smáagnir. Í flestum tilvikum harðnar yfirborðsskánin og því er nauðsynlegt að skólpinntakið sé fyrir neðan skánina. Á milli yfirborðsskánarinnar og botnlags er skólpvatnið sem berst milli hólfa í rotþrónni og síðan út úr þrónni og í siturlögnina.

Þriggja hólfa rotþrær gera mun meira gagn en þrær sem eru með færri hólfum. Þriggja hólfa rotþrær eru því nauðsynlegar á Íslandi en fleiri en þrjú hólf eru óþörf.

Í þriggja hólfa rotþróm lengist tíminn sem skólpið er í rotþrónni og við það fæst betri botnfelling á föstum efnum. Einnig veldur innstreymi í þróna minna umróti og truflun í seinni hólfunum þar sem fínni og léttari agnir skiljast frá. Þyngstu agnirnar falla til botns í fyrsta hólfi, það er meðal annars ástæðan fyrir því að fyrsta hólf er haft helmingi stærra að rúmmáli en hin tvö hólfin.

## Tengill
*Er hægt að hraða niðurbroti í rotþróm og draga úr lykt? - Vísindavefurinn

## Heimildir
Siturlögn

**Siturlögn** er fráveiturör með götum á botninum, þetta rör er hannað til að taka við skólpvatni frá rotþró. Siturlögn er götuð þannig að næst rotþrónni eru götin færri, en fleiri eftir því sem lengra dregur. Götin eru á botni rörsins og allt upp að miðju.

Siturlögn er lögð með um 2‰ halla á hvern lengdarmetra, til að fá sem jafnast rennsli í lögninni og jafna dreifingu út í lokaða enda hennar. Loftræsta þarf siturlögnina og koma henni þannig fyrir að hvorki hún né malarbeðið undir frjósi á meðan á notkun stendur.

Siturlögn er lögð efst í malarbeð með kornastærð 16–25 mm, sem er að minnsta kosti 30 cm þykkt, en það á að nægja til þess að gera skaðlegar örverur úr skólpvatninu óvirkar.

Lengd siturlagnar getur verið mjög breytileg eftir gerð jarðvegs og vatnsnotkun á hverjum stað. Sé jarðvegur þéttur í sér ætti siturlögn fyrir íbúðarhús að vera 30–40 m en 15–20 m fyrir sumarbústað. Ekki er þó mælt með því að hvert rör í lögninni sé lengra en 20 metrar, þá skal frekar leggja rörin samsíða.

## Heimildir
Búðardalur (Skarðsströnd)

**Búðardalur** er bær og áður kirkjustaður á Skarðsströnd í Dalasýslu og er oft ruglað saman við kauptúnið Búðardal við Hvammsfjörð, sem einnig er í Dalasýslu.

Búðardals er getið í Landnámu og sagt að þar hafi Geirmundur heljarskinn dvalið fyrsta vetur sinn á Íslandi, áður en hann byggði bæ sinn á Geirmundarstöðum. Kirkja var í Búðardal frá fornu fari en var lögð niður 1849.

Búðardalur er landmikil jörð og var raunar enn landmeiri áður því þá tilheyrðu Akureyjar jörðinni. Þar bjuggu margir stórbændur og er þeirra þekktastur Magnús Ketilsson sýslumaður, sem þar bjó á 18. öld og stundaði þar mikla tilraunastarfsemi í ræktun og jarðyrkju. Hann lét meðal annars byggja mikið salerni á bænum, en þau voru þá mjög fátíð á Íslandi, fyrst og fremst til þess að drýgja áburðinn á túnin. Hann skrifaði líka og gaf út fjölda bóka og annarra rita sem prentuð voru í Hrappsey. Dóttursonur Magnúsar var séra Friðrik Eggerz, oftast kenndur við Akureyjar þar sem hann bjó lengst, en hann bjó þó um tíma í Búðardal og var jarðaður þar.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
*
Waluigi

**Waluigi** er tölvuleikjapersóna sem var sköpuð af Shigeru Miyamoto fyrir Nintendo tölvuleikjafyrirtækið.

## Tengt efni
*Luigi
*Nintendo
Bret Michaels

**Bret Michaels** (fæddur **Bret Michael Sylchak** 15. mars 1963) er bandarískur tónlistarmaður og lagahöfundur. Hann var helst þekktur sem stofnandi og meðlimur Poison.
Brett Michaels kom fram í Bachelor Pad þáttaröðinni og söng þar lagið Every rose has it's thorn.
Hrafn Brandsson (eldri)

**Hrafn Brandsson** (eða **Rafn Brandsson**) eldri (um 1432 – 1483) var íslenskur höfðingi á 15. öld, lögmaður norðan og vestan frá 1479 til dauðadags. Hann bjó á Skriðu (Rauðuskriðu) í Reykjadal.
 
Hrafn var sonur Brands ríka Halldórssonar bónda á Barði í Fljótum og konu hans Rögnu, dóttur Hrafns Guðmundssonar lögmanns í Rauðuskriðu. Hrafn átti í illvígum deilum við Ólaf Rögnvaldsson biskup um margs konar mál. Hann dróst inn í svonefnd Hvassafellsmál, þegar Bjarni Ólason bóndi á Hvassafelli var sakaður um sifjaspell með Randíði, barnungri dóttur sinni. Randíður flúði á náðir Hrafns sem var náfrændi hennar. Ólafur biskup bannfærði hann fyrir að skýla henni. Hrafn var enn í banni þegar hann dó. Það þóttu ægileg örlög að deyja í banni, svo að ættingjar gáfu yfirleitt kirkjunni stórfé til sáluhjálpar hinum látna.

Kona Hrafns var Margrét, dóttir Eyjólfs Arnfinnssonar (um 1395 — 1475) riddara á Urðum í Svarfaðardal og víðar, og konu hans Snælaugar Guðnadóttur frá Hóli í Bolungarvík. Dóttir þeirra var Solveig Hrafnsdóttir abbadís á Reynistað en sonur þeirra var Brandur Hrafnsson, lengi prestur á Hofi í Vopnafirði en síðast príor í Skriðuklaustri. Synir hans voru Snjólfur bóndi í Ási í Fellum, Árni bóndi á Bustarfelli í Vopnafirði og ættfaðir Bustarfellsættar, og Hrafn Brandsson yngri, lögmaður.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* Einar Bjarnason *Íslenskir Ættstuðlar I - III*, Reykjavík 1969 - 1972.
Hrafn Brandsson (yngri)

**Hrafn Brandsson** (**Rafn Brandsson**) yngri (um 1500 – 1528) var íslenskur höfðingi á 16. öld, sýslumaður og síðan lögmaður. Hann var tengdasonur Jóns Arasonar biskups.

Hrafn var sonur Brands Rafnssonar (um 1470 – um 1557), sem lengi var prestur á Hofi í Vopnafirði en síðast príor á Skriðuklaustri. Hann var vellauðugur og varð ungur að árum sýslumaður Skagfirðinga. Hann var náinn samstarfsmaður Jóns Arasonar og gekk að eiga Þórunni dóttur hans árið 1526; hún var þá aðeins 14-15 ára að aldri. Hrafn bjó fyrst á Hofi á Höfðaströnd. Árið 1527 náði hann með aðstoð tengdaföður síns lögmannsembættinu af Teiti Þorleifssyni ríka í Glaumbæ og tókst að hrekja hann burt úr Skagafirði. Honum tókst einnig að fá fé Teits dæmt undir konung en náði meirihlutanum af því sjálfur og settist að í Glaumbæ.

Hann naut þessa þó ekki lengi því að árið eftir varð hann ósáttur við Filippus svein sinn í drykkjuveislu í Glaumbæ, manaði hann til einvígis við sig á bæjarhlaðinu og hlaut þar svöðusár sem dró hann til dauða fáeinum dögum síðar. Vildu margir kenna bölbænum Teits um dauða hans. Jón Arason náði svo undir sig mestöllum þeim eignum sem Teitur hafði átt.

Þórunn og Hrafn áttu einn son sem dó barnungur. Þórunn giftist síðar Ísleifi Sigurðssyni sýslumanni á Grund í Eyjafirði og seinast Þorsteini Guðmundssyni á Grund.

## Tilvísanir
* 
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Ingimar Oddsson

**Ingimar Oddsson** (f. 8. október 1968) er íslenskur tónlistarmaður, rithöfundur, leikari, myndlistarmaður og meðferðar- og uppeldisfulltrúi.

## Ferill
Ingimar ólst upp í sex systkina hópi. Sem barn bjó hann í Reykjavík en árið 1977 flutti hann til Bíldudals við Arnarfjörð og síðan til Skagastrandar tæpu ári síðar. Sextán ára flutti hann til Akureyrar og hóf nám við M.A. Tvítugur flutti hann svo aftur til Reykjavíkur. Hann gekk í Alþýðubandalagið sextán ára og var þar virkur ungliði um skeið.

Ingimar er menntaður í margmiðlun og samskiptum (Multimedia and intercultural communication) frá Tækniháskólanum í Árósum og lagði einnig stund á söngnám við Söngskólann í Reykjavík. Hann hefur unnið margskonar störf um ævina en lengst af hefur hann starfað við sértæka þjónustu við fatlaða og sem persónulegur ráðgjafi barna og unglinga á vegum félagsþjónustu á höfuðborgarsvæðinu auk þess að sinna alls kyns verkefnum fyrir skóla og einstaklinga tengdum velferð barna og unglinga.

## Listir og menning
Ingimar hefur sungið í söngleikjum, meðal annars með Íslensku óperunni. Hann samdi leikverkið Lindindin rokkópera og setti það upp í Íslensku óperunni árið 1995. Árin 1995-1998 var hann formaður leikfélagsins Theater.
Ingimar hefur sungið með hljómsveitunum Reykjavíkur quintet, Lærisveinar Fagins og Jó-jó frá Skagaströnd, sem sigraði í Músiktilraunum árið 1988. Árið 2009 gaf Ingimar út diskinn *Out of the mist* sem inniheldur frumsamda raftónlist og einnig hafa komið út átta lög á safnplötum sem hann hefur samið eða sungið. Hann hefur líka unnið að tónlist fyrir tölvuleiki.

Ingimar hefur sett upp tvær myndlistarsýningar og gefið út þrjár bækur: *Sautján salernissögur og ljóð* (1996), *Leiðtoginn* (2003, ljóðabók) og *Salernissögur fyrir lengra komna* (2007). 

## Tenglar
* Ingimar - greinaskrif 
* Ingimar - tónlistarsíða
Sæta

**Sæta** er eitt bragðskynanna fimm og er oft talin vera ánægjuleg upplifun. Matvörur sem innihalda mikið kolvetni eða sykur eru þær helstu tengdar sætu, en það eru líka til náttúruleg og tilbúin efnasambönd sem geta verið notuð í litlu magni til að gefa matvöru sætt bragð, það er að segja sætuefni. Til eru líka önnur efnasambönd sem breyta skynjun sætunnar.

## Heimildir
Guðni Jónsson

**Guðni Jónsson** (22. júlí 1901 – 4. mars 1974) var íslenskur sagnfræðingur, doktor í sagnfræði og prófessor við Háskóla Íslands.

Guðni fæddist á Gamla-Hrauni á Eyrarbakka, sonur fátækra hjóna sem áttu 17 börn alls. Hann ólst upp í Leirubakka á Landi til tólf ára aldurs, fór þá að vinna og reri seinna tvær vertíðir en tókst svo að brjótast til mennta, gekk í kvöldskóla í Reykjavík, lauk gagnfræðaprófi frá Flensborg 1921 og stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1924. Hann gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar, nemendafélags MR, árið 1923. Hann stundaði síðan háskólanám, fyrst í guðfræði en hóf síðan nám við norrænudeild Háskólans og kenndi með námi. Hann varð magister í íslenskum fræðum 1930 og fjallaði meistaraprófsritgerð hans um Landnámu, samanburð Landnámuhandrita innbyrðis og við aðrar heimildir. 

Guðni kenndi við Gagnfræðaskóla Reykvíkinga 1928-1945 en varð þá skólastjóri sama skóla. Hann var mikilvirkur fræðimaður, einkum á sviði ættfræði og sagnfræði, og skrifaði fjölda rita, þar á meðal doktorsritgerð sína, *Bólstaðir og búendur í Stokkseyrarhreppi*, sem út kom 1952 og hann varði svo ári síðar. Einnig samdi hann ritin *Bergsætt*, *Sögu Hraunshverfis á Eyrarbakka*, *Stokkseyringa sögu* og fleiri rit. Hann annaðist einnig útgáfur fjölda fornrita, meðal annars *[[Íslendingasögur|Íslendingasagna]] I-XII*, sem út komu 1946-1947, *[[Fornaldarsögur Norðurlanda|Fornaldarsagna Norðurlanda]]* og margra annarra rita. Einnig annaðist hann útgáfu á ritum Brynjúlfs Jónssonar frá Minna-Núpi og fleiri alþýðufræðimanna og gaf út *Íslenska sagnaþætti og þjóðsögur I-XII*.

Guðni varð prófessor í sagnfræði 1957 og gegndi þeirri stöðu til 1967 en þá fékk hann heilablóðfall. Hann dó 4. mars 1974.

Fyrri kona hans var Jónína Margrét Pálsdóttir. Hún dó 1936 og tveimur árum síðar kvæntist hann Sigríði Hjördísi Einarsdóttur. 

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans

**Alþjóðaráð Rauða krossins og Rauða hálfmánans** er sjálfstæð stofnun með aðsetur í Genf í Sviss. Allt frá stofnun þess árið 1863 hefur meginhlutverk þess verið að hafa frumkvæði að hjálparstarfi á vígvelli. Alþjóðaráðið lætur þá einkum til sín taka sem ekki geta talist beinir þátttakendur í átökunum.

Samkvæmt Genfarsamningunum fjórum frá árinu 1949 er ráðinu falið að fylgjast með að samningarnir séu virtir af þeim ríkisstjórnum sem hafa undirritað þá og eiga þátt í átökum. Það eru því einkum særðir og sjúkir hermenn, stríðsfangar og almennir borgarar sem njóta verndar þess.

Starfsmenn Alþjóðaráðsins heimsækja stríðsfanga og fangelsi þar sem grunur leikur á að mannréttindabrot séu framin. Þessar heimsóknir eru stundum eina líftrygging fanganna því starfsmenn ráðsins skrá upplýsingar um þá og koma boðum á milli þeirra og fjölskyldna þeirra ef mögulegt er. Erfiðara reynist því en áður að láta fanga „hverfa“ í fangelsinu.

Alþjóðaráðið starfrækir einnig leitarþjónustu sem hefur það að markmiði að sameina aftur fjölskyldur og ættingja sem hafa orðið viðskila vegna átakanna. Nöfn fjölskyldumeðlima eru skráð í gagnabanka Alþjóðaráðsins sem vinnur svo að því að leita uppi aðra meðlimi fjölskyldunnar. Á síðasta ári fundu um 25 þúsund einstaklingar ættingja sína aftur með þessum hætti.

Samstarf við landsfélög Rauða krossins og Rauða hálfmánans er mikilvægur þáttur í starfsemi ráðsins og oft leggja þau ráðinu til mannskap til ákveðinna verkefna. Þannig hefur fjöldi íslenskra sendifulltrúa farið utan og starfað á vettvangi undir merkjum þess og Rauða kross Íslands.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Alþjóðaráðs Rauða krossins og Rauða hálfmánans
Nash-jafnvægi

**Nash-jafnvægi** (e. *Nash equilibrium*) er í leikjafræði lausnarregla — búin til af og nefnd í höfuðið á John Forbes Nash — sem vísar til þess jafnvægis sem skapast þar sem tveir eða fleiri leikmenn eru til staðar, þegar hver leikmaður velur leikáætlun sem kemur honum best þegar hann veit hvaða áætlanir allir hinir leikmennirnir hafa valið. Nash-jafnvægi er þá til staðar þegar allir leikmenn vita hvað hinir ætla að gera, og enginn hagnast af því að breyta sinni áætlun.

## Sjá einnig
* Bayes-Nash jafnvægi
* Cournot-Nash jafnvægi

## Heimildir


## Ytri tenglar
*
Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans

**Alþjóðasamband Rauða krossins og Rauða hálfmánans** er samstarfsfélag landsfélaga Rauða krossins og Rauða hálfmánans með aðsetur í Genf í Sviss. Það var stofnað árið 1919. 

Alþjóðasambandið er ekki sjálfstæð stofnun heldur samstarfsfélag landsfélaga Rauða krossins og Rauða hálfmánans með aðsetur í Genf. Það var stofnað árið 1919 og hefur það að markmiði að stunda hjálparstarf sem ekki er nauðsynlega bundið átakasvæðum. Helstu verkefni þess hafa verið aðstoð á náttúruhamfarasvæðum auk fyrirbyggjandi fræðslu meðal annars um heilsuvernd víða um heim.

Þróunar- og uppbyggingarstarf er einnig mikilvægur þáttur í starfsemi Alþjóðasambandsins. Komi til náttúruhamfara eða annarra stórra áfalla getur þurft að koma viðkomandi landi til aðstoðar í kjölfar þess. Slík aðstoð getur varað í langan tíma, mörg ár jafnvel, og miðar að því að gera íbúunum kleift að takast á við lífið á nýjan leik. Starfsmenn Alþjóðasambandsins sinna þessu verkefni í samvinnu við heimamenn og viðkomandi landsfélag.

Alþjóðasambandið er í nánum tengslum við landsfélög hreyfingarinnar og lýtur stjórn þeirra en landsfélögin tilnefna fulltrúa á allsherjarfund sem haldinn er árlega. Alþjóðasambandið lætur til sín taka í uppbyggingu nýrra landsfélaga og styður við starfsemi þeirra sem fyrir eru.

Íslenskir sendifulltrúar hafa tekið þátt í starfi Alþjóðasambandins til margra ára og starfað á þess vegum á erlendum vettvangi.

## Tenglar
* Heimasíða Alþjóðasambands Rauða krossins og Rauða hálfmánans
Laufás við Laufásveg

**Laufás við Laufásveg** er gamalt biskupssetur og sveitabýli við Tjörnina í Reykjavík. Íbúðarhúsið er bárujárnsklætt timburhús, byggt árið 1896, sem stendur við Laufásveg (nr. 48) í Reykjavík, og dregur gatan nafn sitt af húsinu. Það var byggt af Þórhalli Bjarnarsyni biskupi Íslands (1855-1916) og Valgerði Jónsdóttur eiginkonu hans (1863-1913), og nefndu þau það eftir Laufási við Eyjafjörð, þar sem Þórhallur var fæddur. Afkomendur Þórhalls og Valgerðar búa enn í húsinu.

Laufás við Laufásveg er elsta bóndabýlið í Reykjavík sem enn stendur. Þar má enn sjá leifar af gamalli tíð, til að mynda fornar garðhleðslur og hestastein.

Fyrrum ábúendur í Laufási, ásamt Þórhalli og Valgerði, voru þau Ásgeir Ásgeirsson forseti Íslands og kona hans Dóra Þórhallsdóttir forsetafrú, dóttir Þórhalls og Valgerðar. Þá bjó Tryggvi Þórhallsson forsætisráðherra fyrir Framsóknarflokkinn og frú Anna Guðrún Klemensdóttir kona hans í Laufási með hléum. Tryggvi var elstur barna Þórhalls og Valgerðar.
Vatnsgufa

**Vatnsgufa**, oftast kölluð **gufa**, en áður fyrr **eimur**, er lyktarlaus og litlaus lofttegund, þekktust á fljótandi formi sem vatn. Vatnsgufa er gríðarlega mikilvæg fyrir jörðina (sjá: Hringrás vatns og veður) og er einnig öflug gróðurhúsalofttegund. Vatnsgufa er mikið notuð í iðnaði, áður fyrr einkum í gufuvélum, en nú oftast í gufuhverflum raforkuvera, til sótthreinsunar, gufubaða og fleira.

## Tengt efni
* Gufuaflsvirkjun
* Gufuhvolf
* Gufuskip
384

Árið **384** (**CCCLXXXIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

### Eftir staðsetningu
#### Róm
* Stilicho giftist Serenu frænku Þeódósíusar I.

### Eftir þema
#### Trúarbrögð
* 17. desember - Siricius tekur við af Damasusi I sem 38. páfinn.
* Prestastefna er haldin í Bordeaux.

## Fædd
* 9. september - Honorius, Rómarkeisari.
* Maria, dóttir Stilichos.
* Chu Lingyuan, keisaraynja.
* Sengzhao, kínverskur heimspekingur.
* Wang Shen'ai, keisaraynja.

## Dáin
* Geungusu, konungur Baekje
* Chu Suanzi, kaisaraynja.
* Huan Chong, hershöfðingi.
* Murong Hong, stofnandi Vestur-Yan.
Þórunn Jónsdóttir á Grund

**Þórunn Jónsdóttir** (um 1511 – 13. desember 1593) var íslensk kona á 16. öld, mikill kvenskörungur og stórauðug. Hún bjó lengst af á Grund í Eyjafirði og er oftast kennd við þann bæ.

Þórunn var dóttir Jóns Arasonar Hólabiskups og fylgikonu hans, Helgu Sigurðardóttir. Árið 1522 ættleiddi Jón Arason fjögur af sex börnum þeirra, Ara, Björn, Magnús og Þórunni, og skyldi hún hafa jafnan arfahlut og bræður hennar, en venjulega var arfur kvenna helmingur af hlut bræðra þeirra. Tvö systkinanna, Helgu og Sigurð, ættleiddi Jón hins vegar ekki. 

Þórunn giftist fyrst árið 1526 og hefur þá líklega verið 14-15 ára að aldri (raunar ber heimildum um aldur hennar ekki alveg saman en hún var fædd á árunum 1509-1512). Maður hennar var Hrafn Brandsson yngri og fékk hún í heimanmund 360 hundruð í jörðum og 60 hundruð í lausafé en Hrafn lagði til helmingi meira og voru þau því stórauðug. Hrafn var handgenginn Jóni tengdaföður sínum, sem tókst að fá hann gerðan að lögmanni. Síðan hröktu þeir Teit ríka Þorleifsson frá Glaumbæ og settust þau Hrafn og Þórunn þar að en ári síðar beið Hrafn bana er hann háði drukkinn einvígi við svein sinn. Þau áttu saman eitt barn sem dó ungt.

Árið 1533 giftist Þórunn öðru sinni Ísleifi Sigurðssyni sýslumanni og bjuggu þau stórbúi á Grund í Eyjafirði. Ísleifur dó 1548 eða 1549 og áttu þau engin börn. Þórunn var því ekkja þegar faðir hennar og bræður voru teknir af lífi í Skálholti haustið 1550. Sagt er að þegar norðlenskir vermenn héldu á Suðurnes í janúar 1551 og drápu þar Kristján skrifara og fleiri, þá hafi Þórunn á Grund búið þá út og sagt þeim að drepa alla Dani sem þeir fengju færi á. Hún var mjög handgengin föður sínum og þótti lík honum og er sagt að þegar Jón biskup var leiddur á höggstokkinn hafi hann beðið fyrir kveðju til Þórunnar sonar síns og séra Sigurðar dóttur sinnar.

Þórunn giftist í þriðja sinn 1551 Þorsteini Guðmundssyni frá Felli í Kollafirði og var hann sonur Guðmundar Andréssonar Guðmundssonar ríka Arasonar á Reykhólum. Hann var kvennagull mikið og þegar Þórunn var ekkja eftir Hrafn lögmann vildi hún giftast Þorsteini, sem þá var biskupssvein á Hólum, en fékk það ekki og var hann hrakinn þaðan. Þau giftust svo um leið og faðir Þórunnar og bræður voru horfnir af sjónarsviðinu. Þau voru einnig barnlaus en Þorsteinn hafði átt börn með nokkrum konum. Hann dó um 1570 og er sagt að nokkru síðar hafi Þórunn viljað giftast í fjórða sinn, ungum presti, en Sigurði bróður hennar hafi tekist að koma í veg fyrir það.

Á efri árum gaf Þórunn mikið af eignum sínum, bæði til skyldra og óskyldra, meira en hún mátti lögum samkvæmt. Meðal annars gaf hún börnum Þorsteins töluvert fé. Á Alþingi 1591 kröfðust bróðursynir hennar, Jón og Magnús Björnssynir, þess að hún væri svipt fjárforræði, þar sem hún væri komin yfir áttrætt, sjónlítil og veik, og var það gert en henni þó tryggt öruggt framfæri og góð þjónusta. Þessu undi hún illa og þótti mjög skapstygg og erfið viðfangs síðustu tvö árin, en hún dó 1593 hjá Magnúsi bróðursyni sínum.

## Heimildir
* 
*
Ari Jónsson lögmaður

**Ari Jónsson** (um 1508 – 7. nóvember 1550) var lögmaður á 16. öld og bjó á Möðrufelli í Eyjafirði. Hann var sonur Jóns Arasonar biskups og Helgu Sigurðardóttur fylgikonu hans og var hálshöggvinn ásamt föður sínum og bróður.

Sagt er að Ari hafi verið fyrir bræðrum sínum að skörungsskap, greindur og vel lærður, örlátur og vinsæll en harður í horn að taka, stórlyndur og skapmikill. Faðir hans hafði mætur á honum og sagt er að öllum óvildarmönnum hans hafi líkað vel við hann en illa við Björn bróður hans. Ari er fyrst nefndur við dómarastörf 1528 og hefur þá líklega verið orðinn tvítugur en samkvæmt ákvæðum Jónsbókar þurftu menn að hafa náð þeim aldri til að mega sitja í dómi. 

Ári síðar var hann kjörinn lögmaður að undirlagi föður síns en þó ekki mótstöðulaust, vegna þess hve ungur hann var, og skrifuðu Ögmundur biskup, Diðrik hirðstjóri, Erlendur lögmaður og fleiri konungi og báðu hann að samþykkja Þorleif Pálsson í embættið, því Ari væri of ungur. Ekkert mark var tekið á þeim bréfum og Ari gegndi lögmannsstörfum næstu tvo áratugi og studdi föður sinn með ráðum og dáð. Þó er sagt að hann hafi latt föður sinn til stórræða en Björn hafi aftur á móti hvatt hann. 

Vorið 1541, þegar Ari og Jón voru á leið á Alþingi, fréttu þeir af komu Kristófers Hvítfelds og handtöku Ögmundar biskups. Sneru þeir þá við og komu ekki til þings og Ari skrifaði þinginu opið bréf og sagði af sér embættinu, en Þorleifur Pálsson tók við. Nokkrum árum síðar reyndu þeir feðgar að ná lögmannsembættinu aftur fyrir Ara en tókst það ekki.

Haustið 1549, eftir að Gissur Einarsson biskup var látinn og Marteinn Einarsson tekinn við, ákvað Jón biskup að láta til skarar skríða gegn andstæðingum sínum og sendi þá Ara og Björn suður. Handtóku þeir Martein og annan mann til og færðu þá norður. Ari hafði Martein biskup hjá sér á Möðrufelli í góðu yfirlæti.

Vorið eftir riðu biskup og synir hans til Alþingis með fjölmennt lið og létu dólgslega við Dani sem þar voru, meðal annars sló Ari hirðstjórann, Lauritz Mule, í andlitið með fullum poka af silfurpeningum. Þeir fóru svo í Skálholt og einnig í Viðeyjar- og Helgafellsklaustur og endurreistu þau. Um haustið riðu þeir svo vestur í Dali og ætluðu að ráða niðurlögum Daða í Snóksdal. Þeir komu að Sauðafelli þar sem Daði átti bú og biðu þar um tíma en á meðan safnaði Daði liði og tókst að króa feðgana af í kirkjugarðinum á Sauðafelli og handtaka þá. Þeir voru svo fluttir í Skálholt og höggnir þar 7. nóvember.

Kona Ara var Halldóra Þorleifsdóttir, sem var dóttir Þorleifs Grímssonar sýslumanns á Möðruvöllum í Eyjafirði og konu hans Sigríðar Sturludóttur. Dætur þeirra voru Helga, kona Staðarhóls-Páls Jónssonar, sýslumanns á Staðarhóli og Reykhólum, og Þóra, kona Sigurðar Þorbergssonar lögréttumanns á Möðruvöllum. Fylgikona Ara um tíma var Þórunn ríka Jónsdóttir og áttu þau eina dóttur sem dó ung.

Ari var sagður listfengur og þess hefur verið getið til að hann hafi jafnvel sjálfur smíðað Grundarstólinn sem kenndur er við hann.

## Tengill
* 

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Fribourg (Sviss)

**Freiburg**, á frönsku **Fribourg**, er höfuðstaður í kantónunni Fribourg/Freiburg í Sviss. Borgin var stofnuð árið 1157 af Berchtold IV von Zähringen.
Titus Oates

**Titus Oates** (15. september 1649 – 12./13. júlí 1705) var enskur meinsærismaður sem bjó til söguna um páfasamsærið, meint samsæri gegn Karli 2. konungi árið 1678. Til að byrja með var sögunni trúað og Oates fékk það verkefni að handtaka jesúíta sem hann sakaði um þátttöku í samsærinu, en eftir þrjú ár og fimmtán aftökur snerist almenningsálitið gegn honum. Hann hélt þó áfram að ásaka menn, jafnvel konunginn sjálfan, og var á endanum fangelsaður fyrir að efna til múgæsingar. Þegar Jakob 2. komst til valda lét hann setja Oates í gapastokk, hýða hann og stinga í fangelsi þar sem hann var geymdur næstu þrjú árin. Þegar Vilhjálmur 3. komst til valda var Oates náðaður og fékk lífeyri frá krúnunni.
Hlöðskviða

**Hlöðskviða** er stundum talin eitt af Eddukvæðum en hún er varðveitt í bútum í *[[Hervarar saga og Heiðreks|Hervarar sögu og Heiðreks]]* og mun þar vera um að ræða brot af lengra kvæði. Hlöðskviða segir frá styrjöld Gota og Húna. Fyrsta erindið telur upp konunga þjóðflokkanna og er Húnakonungur þar nefndur Humli.

: „Ár kváðu Humla
: Húnum ráða
: Gissur Gautum
: Gotum Angantýr
: Valdar Dönum
: en Völum Kjár.
: Alrekur inn frækni
: enskri þjóðu.“

Heiðrekur Gotakonungur átti tvo syni, Angantý, sem var skilgetinn og erfði ríkið og Hlöð, sem hann hafði átt með dóttur Humla Húnakonungs og hafði alist upp í ríki Húna. Hlöður krafðist þess að fá hálft ríkið í arf eftir föður þeirra en Angantýr neitaði en bauð honum þriðjung. Hlöður móðgaðist og varð það tilefni styrjaldarinnar. 

Hervör systir Angantýs konungs og hálfsystir Hlöðs stýrði landvörnum Gota og féll hún í fyrstu orrustunni, skammt frá skóginum Myrkviði. Angantýr kom þá með her sinn gegn liði Húna, sem þeir Hlöður og Humli konungur stýrðu, og voru hún í fyrstu tvöfalt fleiri en stöðugt bættist í lið Gota og eftir átta daga orrustu brast flótti í lið Húna, en þá voru bæði Hlöður og Humli fallnir. Þá kvað Angantýr, þegar hann fann Hlöð bróður sinn dauðan:

: „Bauð eg þér bróðir
: basmir óskertar,
: fé og fjöld meiðma,
: sem þig fremst tíddi
: nú hefir þú hvorki
: hildar að gjöldum
: ljósa bauga
: né land ekki

: Bölvað er okkur, bróður,
: bani em og þinn orðinn;
: það mun enn uppi;
: illur dómur norna“

## Tenglar
* ''Hlöðskviða''; af Heimskringlu.no
Rauða kauphúsið í Freiburg

**Rauða kauphúsið í Freiburg** (*Historisches Kaufhaus*) stendur gegnt Maríukirkjunni í miðborg Freiburg og þykir eitt allra fallegasta hús borgarinnar. Húsið er eldrautt og mjög áberandi á markaðstorginu.

## Söguágrip
Ekki er nákvæmlega vitað hvenær húsið var reist en það mun hafa verið á 14. öld. Húsið kemur fyrst við skjöl 1378 og var þá verslunarhús og tollhús. 1520 var húsið stækkað í átt að Maríukirkjunni og fékk þá hina fögru framhlið. Framkvæmdir stóðu til 1532. Árið 1550 fékk húsið svalirnar sem eru undir styttunum stóru. Stytturnar eru af Maximilian I keisara, Filippus konung hinn fagra, Karl V keisara og Ferdinand I keisara. Að innan er keisarasalurinn stærsti salur hússins, en hann er nefndur eftir Vilhjálmi I Þýskalandskeisara. Bæði að utan og innan er húsið hið glæsilegasta. Eftir fallbyssuárás Frakka 1744 stórskemmdist húsið og varð að gera það upp. 1946-51 var húsið notað sem þinghús, enda var Freiburg þá höfuðborg Baden, þ.e. franska hernámssvæðisins. Árið 1951 var Baden-Württemberg stofnað sem sambandsland Þýskalands og höfuðborgin færð til Stuttgart. Síðustu breytingar á húsinu voru gerðar 1988. Húsið er í dag notað fyrir sérstaka viðburði.

## Heimildir
*
Marteinshliðið

Marteinshliðið (þýska: *Martinstor*)  er gamalt borgarhlið frá miðöldum í Freiburg í Þýskalandi, eitt af tveimur sem enn standa í borginni.

## Saga Marteinshliðsins
Ekki er nákvæmlega vitað hvenær Marteinshliðið var reist, en aldursgreiningar hafa gefið upp ártalið 1202. Árið 1238 kemur hliðið fyrst við skjöl og hét þá *Porta Sancti Martini* (*Hlið heilags Marteins*). Hliðið var suðurútgangur úr borginni. Þar lá þjóðvegurinn til Basel. Á miðöldum var hliðið einnig notað sem fangelsi. Á 17. öld fékk norðurhlið hliðsins stóra veggmynd af heilögum Marteini og hefur það nokkrum sinnum verið lagfært, enda opið fyrir veðri og vindum. Stærstu breytingar á hliðinu voru gerðar 1901. Sökum þess að verslanahús beggja vegna hliðsins voru orðin svo há, var ákveðið að stækka hliðið. Það var þá hækkað í 60 metra og núverandi þak sett á. Auk þess var annað gat gert á hliðið til að rýmka fyrir vaxandi umferð. Það er opið fyrir bílaumferð. Þar keyra einnig sporvagnar í gegn. Hliðið slapp að mestu við skemmdir í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari og þurfti ekki mikilla viðgerða við. Myndin af heilögum Marteini var fjarlægð 1968/69 og voru það síðustu breytingar sem gerðar hafa verið á hliðinu. Marteinshliðið þykir eitt fegursta borgarhlið Þýskalands.

## Heimildir
Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta

**Tryggingarsjóður innstæðueigenda og fjárfesta** (eða **TIF**) er sjálfseignastofnun sem veitir innistæðueigendum „í viðskiptabönkum og sparisjóðum og viðskiptavinum fyrirtækja sem nýta sér heimildir laga til að stunda viðskipti með verðbréf lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis í samræmi við ákvæði laganna.“ Tryggingarsjóður er undir eftirliti Fjármálaeftirlitsins.

Markmið með lögum um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta er að veita viðskiptavinum lánastofnana og fyrirtækja í verðbréfaþjónustu lágmarksvernd gegn greiðsluerfiðleikum viðkomandi fyrirtækis. Samkvæmt lögum um sjóðinn skal heildareign innstæðudeildar nema að minnsta kosti 1% af meðaltali tryggðra innstæðna í viðskiptabönkum og sparisjóðum og heildareign verðbréfadeildar nema að minnsta kosti 100 m.kr. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða sjóðsins
* ''Svar viðskiptaráðherra um Tryggingarsjóð innstæðueigenda og fjárfesta''; af Alþingi.is
Lagarfljótsormurinn

**Lagarfljótsormurinn** er vatnaskrímsli sem talið er, samkvæmt þjóðsögum, að lifi í Lagarfljóti. Ormsins er fyrst getið í annálum árið 1345 og má lesa um hann í þjóðsagnasafni Jóns Árnasonar. Segir sagan að ormurinn hafi í fyrstu verið lítill lyngormur, sem settur var á gullhring. Þannig átti gullið að vaxa. Þegar eigandi hringsins kom að nokkru síðar sá hún sér til mikillar skelfingar að ormurinn hafði stækkað gríðarlega en hringurinn ekki. Kastaði hún þá hringnum og orminum í Lagarfljót þar sem ormurinn hélt áfram að vaxa.

Í vatni eins og Lagarfljóti geta plöntuleifar sem hafa safnast saman og rotnað á vatnsbotninum myndað mýrargas og gosið upp í dökkum, bogamynduðum strók. Það er svipað fyrirbrigði og hrævareldar yfir mýrum. Það, ásamt því að í vatninu eru klapparhryggir sem vatn brýtur á kann að útskýra sögur um Lagarfljótsorminn.

## Kenningar og atvik
Sumir sagnfræðingar hafa haldið því fram að möguleiki sé á því að tegund ormsins hafi einhverntímann verið til, en að í dag sé hún þá líklegast útdauð.

Huginn Þór Grétarsson gaf út bók árið 2010 sem að innihélt mynd af fyrirbæri sem að hans sögn gæti hafa verið lagarfljótsormurinn.

Í myndbandi sem að RÚV.is birti árið 2012 sýnir langt sérkennilegt fyrirbæri hlykkjast undir ísilögðu ánni að Lagarfljóti. Hisvegar þá kom fram í fréttinni að möguleiki væri á að fyrirbærið hafi verið plastnetaflækja. Í kjölfarið skipaði Fljótsdalshérað nefnd til þess að komast að niðurstöðu um myndbandið.

## Tilvísanir