open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þórður Kolbeinsson

**Þórður Kolbeinsson** (f. um 974) var íslenskt skáld. Um hann er mest fjallað í *[[Bjarnar saga hítdælakappa|Bjarnar sögu hítdælakappa]]* og er Þórði þar ekki borin vel sagan enda átti hann í átökum við hetju sögunnar, Björn hítdælakappa. Lyktaði þeirra viðskiptum þannig að Þórður vó Björn. Kona Þórðar var Oddný eykyndill Þorkelsdóttir og var hún áður heitin Birni. Í sögunni eru margar lausavísur eignaðar Þórði. Sú síðasta er um Oddnýju eykyndil og er í henni „ángurblíða og raunatónn“ samkvæmt Finni Jónssyni:

:Móðr verðk mitt hross leiða,
:mjúk verðra fǫr sjúkrar,
:(reið esa fljót) und Fríði
:fjargvefjar dag margan;
:þvít (hjǫrborgar) hvergi
:Hlǫkk unði sér dǫkkvar
:(mikit stríð vas þat -Móða
:merki-) skins fyr verkjum.

Samkvæmt Skáldatali orti Þórður um allnokkra norræna höfðingja: Eirík jarl Hákonarson, Ólaf helga Noregskonung, Magnús góða Noregskonung og Svein Úlfsson Danakonung. Þórður hefði þó þurft að verða nokkuð langlífur til að yrkja um Svein Úlfsson og kann að vera að hér sé ruglingur á ferð og hið rétta sé að hann hafi í raun ort um Svein tjúguskegg.

Hirðkvæði Þórðar eru að mestu glötuð nema að talsvert er varðveitt af *Eiríksdrápu* en í hana er vitnað í konungasögum, þar á meðal *[[Heimskringla|Heimskringlu]]*, *[[Fagurskinna|Fagurskinnu]]* og *[[Knýtlinga saga|Knýtlinga sögu]]*. Í kvæðinu er meðal annars fjallað um orrustuna við Hjörungavog, útlegð Eiríks í Svíþjóð við hirð Ólafs sænska, Svöldarbardaga og hernað Eiríks á Englandi með Knúti ríka. Þar er meðal annars sagt frá viðureign Eiríks við Úlfkel snilling við Lundúnaborg:

:Gollkennir lét gunni
:grœðis hests fyr vestan
:(Þundr vá leyfðr til landa)
:Lundún saman bundit.
:Fekk, &mdash; regn Þorins rekka
:rann &mdash; of þingamǫnnum,
:ýglig hǫgg, þars eggjar,
:Ulfkell, bláar skulfu.

Finnur Jónsson sagði að Eiríksdrápa væri "vel ort og liðlega, kenníngar ekki sjerlega margar og ekki tilkomumiklar".

Arnór Þórðarson jarlaskáld var sonur Þórðar.

## Tilvísanir

## Heimildir

* Carroll, Jayne. 2012. "Þórðr Kolbeinsson". *Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages* I: 486&ndash;513. Turnhout: Brepols.
* Finnur Jónsson. 1904&ndash;1905. *Bókmentasaga Íslendínga fram undir siðbót*. Kaupmannahöfn: Hið íslenska bókmentafjelag.
* Finnur Jónsson. 1912&ndash;1915. *Den norsk-islandske skjaldedigtning*. B I. Kaupmannahöfn.
ELIZA

**ELIZA** er   gervigreindarforrit á sviði tungutækni og málskilnings  sem hannað var 1964 til 1966 við gervigreindarmiðstöð MIT af Joseph Weizenbaum.

Forritinu var ætlað að sýna yfirborðleg samskipti milli manns og tölvu þannig að Eliza hermdi eftir samtali með að nota mynstur og orðaskipti til að láta líta út fyrir að forritið skildi samtalið. Í forritinu voru skriftur með fyrirmælum um hvernig ætti að bregðast við. Forritið var upphaflega skrifað í SLIP forritunarmálinu en í því gat ELIZA tekið við gögnum frá notanda og unnið úr þeim og tekið þátt í orðræðu.
ELIZA var eitt af fyrstu spjallmennunum og eitt af fyrstu forritum sem var fært um að reyna við Turing-prófið.

## Heimild
*
Rúnakeflið frá Narsaq

*Aðalgrein: [[Norrænir Grænlendingar]]*

**Rúnakeflið frá Narsaq** er furuspýta rist með rúnum frá því um 1000. Spýtan uppgötvaðist í Narsaq á Grænlandi 1953 og þótti þegar merkilegur fundur því að þetta var í fyrsta skipti sem rúnaáletrun frá víkingaöld uppgötvaðist á Grænlandi. Á spýtunni eru tvær setningar en textinn er tvíræður og vandtúlkaður. Jón Helgason taldi að fyrri setningin væri *Sá sá sá es á sá sat* og merkti eitthvað á borð við "sá sem sat á keraldi sá kerald". Erik Moltke taldi hins vegar að lesa bæri "Á sæ, sæ, sæ es Ása sát" og taldi merkja að guðirnir (Æsir) gerðu sæfarendum fyrirsát. Seinni setningin virðist vera "Bibrau heitir mær sú es sitr á 'bláni'" og hafa menn skilið þetta svo að 'bláinn' sé himinn en nafnið "Bibrau" er vandtúlkað. Á eina hlið spýtunnar er rist heilt rúnastafróf (fuþark) og á enn eina eru skipulega framsett tákn sem ekki hafa verið túlkuð en minna á launrúnir.

## Heimildir

* 

* 

* 

*

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

*
Trois-Rivières

**Trois-Rivières** (franska fyrir *Þrjú fljót*) er borg í Quebec, Kanada. Hún liggur á mótum Saint Lawrence-fljóts og Saint-Maurice fljóts en nafn borginnar vísar þó í þrjár kvíslar Saint Maurice fljóts. Íbúar eru um 135.000 (2016).

Frakkar numu þar land árið 1634 og var staðurinn annar landnemastaður Nýja-Frakklands á eftir Quebec-borg.
Íbúar borgarinnar eru kallaðir *Trifluviens*.

## Heimild
Gatineau

**Gatineau** er borg í vestur-Quebec í Kanada. Borgin er gegnt Ottawa en Ottawa-fljót skilur að borgirnar.
Íbúafjöldi borgarinnar er um 276.000 (2016). Gatineau fékk nafn sitt árið 2002 en þá sameinuðust 5 sveitarfélög:
*Aylmer
*Buckingham
*Hull
*Gatineau
*Masson-Angers

Hull er elsti þéttbýlisstaðurinn.

## Heimild
Rottufangarinn í Hamel

**Rottufangarinn í Hamel** (*Rattenfänger von Hameln*) er meðal þekktustu þjóðsagna í Þýskalandi. Rottufangarinn er nafn kennt við aðalpersónu þjóðsögunar, óþekktan flautuleikara sem hefur ekkert raunverulegt nafn.  Þjóðsagan á rætur sínar allt að miðöldum og segir frá dulafullum manni með flautu sem birtist í borginni Hamel á meðan gríðarleg rottuplága stóð yfir í borginni. Flautuleikarinn virtist eiga töfraflautu sem hann bauðst til að nota til að losa borgarbúa við rotturnar gegn gjaldi, sem hann svo gerði. En þegar borgarbúar neituðu svo að greiða honum gjaldið endaði það með skelfilegum afleiðingum fyrir þá alla. Þjóðsaga þessi er enn lifandi í borginni, sem sjálf er oft kölluð *Rottufangaraborgin Hameln* (Rattenfängerstadt). Nær öll ferðamennska í borginni snýst um rottur. Myndir af rottum finnast alls staðar í miðborginni, greyptar í gangstéttarhellur, sem brauðform í verslunum og spýturottur eru út um allt í verslunargluggum.
Marilyn French

**Marilyn French** (21. nóvember 1929 - 2. maí 2009) var bandarískur rithöfundur og róttækur feministi. Þekktasta verk hennar er án efa skáldsagan *The Women's Room* sem kom út árið 1977 og í íslenskri þýðingu Elísabetar Gunnarsdóttur undir heitinu *Kvennaklósettið* nokkrum árum síðar. 

## Fjölskylda og menntun
Marilyn fæddist í Brooklyn í Bandaríkjunum og foreldrar hennar voru E. Charles Edwards verkfræðingur og Isabel Hazz Edwards sem starfaði í verslun. Á sínum yngri árum var Marilyn blaðamaður og ritaði greinar í fréttabréf hverfisins þar sem hún bjó. Hún spilaði einnig á píanó og átti sér draum um að verða tónskáld. Hún lauk BA-gráðu í heimspeki og enskum bókmenntun árið 1951 frá Hofstra University og MA-gráðu í ensku frá sama skóla árið 1964. Hún hóf síðar doktorsnám við Harvard háskóla í Bandaríkjunum og hlaut doktorsgráðu þaðan árið 1972.

Árið 1950 giftist Marilyn laganemanum Robert M. French Jr. og eignuðust þau tvö börn. Hjónin skildu árið 1967.

## Ritstörf
Verk Marilyn French fjalla um stöðu kvenna en Marilyn taldi kúgun kvenna afleiðingu af karlægum heimi. Eitt verka hennar, *Beyond Power: On Women, Men and Morals* (1985), er nokkurs konar söguleg athugun á áhrifum feðraveldisins. „Markmið mitt í lífinu er að breyta öllu félagslegu og efnahagslegu skipulagi vestrænnar siðmenningar og gera veröldina femínískari“ lýsti hún eitt sinni yfir.

Fyrsta og þekktasta skáldsaga Marilyn var *Kvennaklósettið* (1977) sem seldist í meira en 20 milljónum eintaka og var þýdd á 20 tungumál. Sagan segir frá lífi millistéttarkonunnar Miru og vinkvenna hennar á sjötta og sjöunda áratug síðustu aldar, þar á meðal Val sem er róttækur femínisti. Sagan lýsir smáatriðum í lífi kvenna á þessum tíma og femínistahreyfingu þessa tímabils í Bandaríkjunum. Bókin vakti mikið umtal þegar hún kom út og í henni þóttu koma fram róttæk viðhorf. Í bókinni er m.a. haft eftir sögupersónunni Val: „allir menn eru nauðgarar, og það er allt sem þeir eru. Þeir nauðga okkur með augum sínum, lögum sínum og siðum.“ Náin vinkona Marilyn, feministinn Gloria Steinem, taldi áhrif bókarinnar á réttindabaráttu kvenna jafnast á við þau áhrif sem skáldsaga Ralph Ellison *Invisible Man* (1952) hafði á réttindabaráttu svartra 25 árum fyrr.

Af þekktum verkum hennar sem komu út síðar á ferlinum var *From Eve to Dawn: A History of Women*. Bókin kom út í hollenskri þýðingu árið 1995 en var ekki gefin út í enskri þýðingu fyrr en 2002 og 2003. Florence Howe útgefandi bókarinnar sagði að með verkum Marilynar hefðu konur í fyrsta sinn eignast sögu og að  heimurinn hafi breyst og Marilyn hafi hjálpaði til við að breyta honum.

Marilyn greindist með krabbamein í vélinda árið 1992 og byggðist bók hennar *A Season in Hell: A Memoir (1998)* á reynslu hennar af veikindunum*.* Hún sigraðist á krabbameininu en lést af völdum hjartaáfalls árið 2009, þá 79 ára gömul. 

## Heimild
Fyrirmynd greinarinnar var „*Marilyn French*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Skoðað 17. september 2019.
Söguaðferð

**Söguaðferð** er aðferð í kennslu sem byggist á að sett er á svið eða mótuð atburðarás með virkri þátttöku nemenda. Nemendur móta persónur og setja sig í þeirra spor. Saga sem getur verið úr raunveruleika eða ævintýri er sviðsett og unnið með hana á ýmsan hátt, oft þannig að viðfangsefni er samþætt mörgum námsgreinum.

Söguaðferðin var upphaflega þróuð í Skotlandi í   skoskum kennaraskóla, Jordanhill College í kjölfar skýrslu sem kom út árið 1965 um grunnskólanám í Skotlandi og þörf á breytingum.

## Tenglar
* Söguaðferðin (Reykjavíkurborg) 
* Komdu og skoðaðu (Námsgagnastofnun 2003)
* storyline-scotland.com
* storyline.org

## Tilvísanir
Óskar Guðmundsson (skáldsagnahöfundur)

**Óskar Guðmundsson** (f. 28. mars 1965) er íslenskur rithöfundur. Hann hefur gefið út þrjár skáldsögur. Sú fyrsta, *Hilma*, kom út árið 2015. Hún hlaut íslensku glæpasagnaverðlaunin Blóðdropann árið 2016 sem besta íslenska glæpasagan 2015 og var valin sem framlag Íslands til norrænu glæpasagnaverðlaunanna Glerlykilsins. Sagafilm keypti réttinn að *Hilmu* til framleiðslu sjónvarpsþátta. *Blóðengill* kom út árið 2018 og er sjálfstætt framhald af *Hilmu*. Þriðja skáldsagan, Boðorðin kom út 2019. 

Árið 2021 skrifaði Óskar undir útgáfusamning við Storytel. Hann skrifaði skáldsöguna Dansarinn, sem kemur út í nóvember 2021.

## Tengill
Óskar Guðmundsson - Heimasíða 

## Tilvísanir
Óskar Guðmundsson

'''Óskar Guðmundsson getur átt við:

*Óskar Guðmundsson (f. 1950), rithöfund sagnfræðilegra verka.
*Óskar Guðmundsson (f. 1965), skáldsagnahöfund.
Kelowna

**Kelowna** er borg í suður- Bresku-Kólumbíu í Kanada. Hún er stærsta borg fylkisins sem er inni í landi með 142.000 íbúa (2020) og liggur við Okanagan-vatn og Okanagan-dal. Stórborgarsvæðið hefur yfir 220.000 íbúa. Nafn borgarinnar kemur frá Okanagan-frumbyggjum og þýðir brúnbjörn. Meðalhiti Kelowna eru 14.3 °C sem er einn hæsti meðalhiti Kanada.
Alþjóðaflugvöllur er nálægt borginni. 

## Heimild
Kamloops

**Kamloops**  er borg í suður-Bresku-Kólumbíu í Kanada. Íbúar eru um 100.000 (2019).
Vegna regnskugga frá fjöllum er loftslag þar þurrt. Borgin stendur við tvær kvíslar Thompson-fljóts en nafnið Kamloops kemur úr máli Shuswap-frumbyggja og þýðir *þar sem fljót mætast*.

Í maí 2021 fundust grafir 215 frumbyggjabarna sem voru í Kamloops Indian residential school. En börn af þeim uppruna voru tekin frá foreldrum sínum í Kanada til að aðlaga þau að evrópskri innflytjendamenningu; þau látin læra ensku eða frönsku og beitt ofbeldi.

## Heimild
Regnskuggi

**Regnskuggi** er veðurfræðilegt fyrirbæri sem verður til þegar svæði hlémegin við fjöll er þurrara en ella; þ.e. hlíðin áveðurs fær megnið af rakanum/regninu. Dæmi um svæði með regnskugga er Tíbeska hásléttan og Atacama-eyðimörkin.

Á Íslandi eru einnig svæði sem standa í regnskugga, til dæmis Snæfellsöræfi og Brúaröræfi norðan Vatnajökuls.

## Tilvísanir
Fjallaskóf

**Fjallaskóf** (fræðiheiti: *Peltigera rufescens*) er flétta af engjaskófarætt. Fjallaskóf er útbreidd um allt land, bæði á láglendi og hálendi.

Fjallaskóf er með algengustu fléttum sem vaxa innan um hélumosa, í lyngmóum á hálendi, starmóum og rekjuvist.

## Samlífi
Fjallaskóf er þekktur hýsill fyrir að minnsta kosti fjórar tegundir smásveppa á Íslandi: *[[Arthonia fuscopurpurea]]*, *[[Corticifraga peltigerae]]*, *[[Illosporium carneum]]*, *[[Stigmidium peltideae]]*.

## Heimildir
Reykjavíkurdætur

**Reykjavíkurdætur** er íslenskur listahópur sem eingöngu er skipaður konum. Hópurinn var stofnaður árið 2013 og hefur komið fram á fjölda tónlistarhátíða erlendis og einnig hlotið viðurkenningar og verðlaun á erlendum vettvangi. 

Reykjavíkurdætur tóku til starfa árið 2013 en þær Þuríður Blær Jóhannsdóttir og Kolfinna Nikulásdóttir höfðu frumkvæði að því að fá til liðs við sig konur sem voru áhugasamar um rapp. Þær hófu að koma fram á rappkonukvöldum á skemmtistöðum í Reykjavík og upp frá því varð sveitin til. Í sveitinni eru nú 11 konur en yfirleitt eru þær átta saman á sviði hverju sinni.

Fyrsta plata sveitarinnar *RVK DTR* kom út árið 2013 og var hún fjármögnuð í gegnum hópfjármögnun á Karolina Fund.

Textar Reykjavíkurdætra vísa til mismunandi þátta mannlífsins og hafa gjarnan pólitískar skírskotanir og taka á viðfangsefnum eins líkamsskömm, kynjamisrétti og valdeflingu kvenna. Flestir textarnir eru á íslensku en einnig hafa þær tekið upp nokkur lög á ensku. 

Reykjavíkurdætur sömdu lagið *Drusla* fyrir Druslugönguna á Íslandi árið 2014 og árið 2017 var verk þeirra *RVKDTR - The Show* sett á svið í Borgarleikhúsinu.

Árið 2019 hlutu Reykjavíkurdætur MMETA verðlaunin (Music Moves Europe Talent Awards) á Eurosonic tónlistarhátíðinni í Groningen í Hollandi. Á Degi íslenskrar tungu í nóvember árið 2019 var Reykjavíkurdætrum veitt sérstök viðurkenning er verðlaun Jónasar Hallgrímssonar voru veitt. Ráðgjafanefnd verðlaunanna taldi Reykjavíkurdætur „hafa verið valdeflandi fyrirmyndir sem hafi sýnt að hægt er að fella margbrotinn reynsluheim ungra Íslendinga í orð.“   

## Tilvísanir
Prince George

**Prince George** er stærsta borg í norður Bresku Kólumbíu, Kanada með tæpa 80.000 íbúa (2019). Hún liggur við mót Fraser- og Nechako-fljótanna.

Simon Fraser, landkönnuður, stofnaði þar verslunarstað fyrir skinn árið 1807 og nefndi hann eftir  Georg 3. bretakonungi. Árið 1914 voru lestarteinar fulllagðir að Prince George. Eftir seinni heimsstyrjöld varð timburiðnaður mikilvægur staðnum.

## Heimild
Snæfellsöræfi

**Snæfellsöræfi** er svæði hásléttna og móbergsfella í 600-900 m hæð umhverfis Snæfell. Þau skiptast í Vesturöræfi, Snæfell, Undir fellum og Múli. Úrkoma er lítil á svæðinu og dæmi um regnskugga. Á Snæfellsöræfum eru mikilvægir sumarhagar hreindýra og heiðagæsa á Austurlandi. Meðal þekktra náttúrusvæða eru Kringilsárrani og Eyjabakkar.

## Tenglar
Vatnajökulsþjóðgarður - Snæfellsöræfi
Kringilsárrani

**Kringilsárrani**  er háslétta í 625-700 m hæð á austur-Miðhálendinu. Hún er innsti hluti Brúaröræfa og afmarkast af Brúarjökli, Hálslóni og Kringilsá. Stærð eru tæpir 6400 hektarar. Svæðið er gróið og eru þar tjarnir og votlendi. Það ber merki af hopi jökulsins og eru þar sérkennilegir hraukar. Svæðið var friðlýst árið 1975. Þó hefur Hálslón brotið af svæðinu og varnargarðar hafa verið reistir. Hreindýr og heiðagæsir halda þar til. Veiðar eru bannaðar. Friðlandið er í umsjá Vatnajökulsþjóðgarðs.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Vatnajökulsþjóðgarður - Um Kringilsárrana 
*Umhverfisstofnun - Kringilsárrani
Dverghamrar

**Dverghamrar** eru stuðlabergshamrar úr blágrýti austur af Kirkjubæjarklaustri , rétt sunnan við Foss á Síðu. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Dverghamrar, kort af friðlýsta svæðinu
* Dverghamrar (ust.is)
Foss á Síðu

**Foss á Síðu** er foss í sveitinni Síðu norðaustur af  Kirkjubæjarklaustri. Hann rennur úr vatninu Þórutjörn og niður hamra. Sveitabærinn Foss er fyrir neðan fossinn.

## Tenglar
*Klaustur.is - Foss á Síðu
Ari Eldjárn

**Ari Eldjárn** (fæddur 5. september 1981) er íslenskur uppistandari. Hann er meðlimur í grínhópnum Mið-Ísland og hefur komið fram í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum. Þá hefur hann tekið þátt í handriti Áramótaskaupsins, verið með sitt eigið árlega uppistand *Áramótaskop*. Hann flutti uppistand með Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ari var í þáttunum Drekasvæðið sem sýndir voru á RÚV árið 2015.  

Ari hefur farið utan með uppistand; verið með sýninguna *Eagle Fire Iron* á Fringe hátíðinni í Edinborg og *Pardon My Icelandic* og ferðast meðal annars til Ástralíu og Finnlands. Árið 2020 var Pardon my Icelandic sýnt á Netflix.
 
Ari hlaut Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar árið 2024 fyrir framlag til íslenskrar tungu.

Þættirnir *Stjörnubíó* voru sýndir á Rúv árið 2026 en þar fjallaði Ari um nokkrar frægar íslenskar kvikmyndir, m.a. Hrafninn flýgur, Stellu í orlofi og Engla alheimsins. 

Ari er sonur Þórarins Eldjárns rithöfunds og Unnar Ólafsdóttur veðurfræðings. Hann á 2 dætur.

## Tenglar
*Ari Eldjárn á Twitter
*Ísland er svo mikil paradís- Rúv

## Tilvísanir
Halldóra Briem

**Halldóra Valgerður Briem** **Ek** (13. febrúar 1913 - 21. október 1993) var íslenskur arkítekt sem starfaði í Svíþjóð. Halldóra var fyrsta íslenska konan sem lauk námi í arkítektúr. 

Halldóra fæddist að Hrafnagili í Eyjafirði og voru foreldrar hennar séra Þorsteinn Briem prófastur á Akranesi og ráðherra og fyrri kona hans Valgerðar Lárusdóttur en hún lést þegar Halldóra var ellefu ára. Halldóra og sænski læknirinn Jan Ek gengu í hjónaband árið 1941 og eignaðist þau fimm börn. Jan lést árið 1963. 

Halldóra lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1935 og námi í arkítektúr frá Kungliga Tekniska Högskolan í Stokkhólmi árið 1940. Hún hóf störf sem arkítekt hjá sænsku samvinnuhreyfinginni árið 1941 og starfaði þar til ársins 1943. Hún starfaði um tíma sjálfstætt sem arkítekt en árið 1949 hóf hún störf hjá Svenska rikisbyggen og starfaði þar til ársins 1960 er hún hóf störf hjá húsameistara sænska ríkisins. Á ferli sínum hannaði Halldóra fjölda bygginga í Svíþjóð m.a, fjölbýlishús, barnaheimili, félagsheimili og hjúkrunarheimili. 

Ævisaga Halldóru kom út árið 1994 undir heitinu *Saga Halldóru Briem: Kveðja frá annarri strönd.* Steinunn Jóhannesdóttir rithöfundur ritaði bókina.

## Tilvísanir
Fagrifoss

**Fagrifoss** er foss sem er í óbyggðum 25 km norðvestur af Kirkjubæjarklaustri. Hann liggur skammt frá veginum sem fer að Lakagígum.
Mígandi

**Mígandi** eða **Mígindisfoss** er foss í Eyjafirði, rétt suður af Múlagöngum í Ólafsfjarðarmúla.
Fossinn er ekki vatnsmikill. Hann er í allstórum læk sem kemur í smáfossum niður hlíðina og steypist síðan niður í fjöru fram af háum hömrum. Sjávarbjörgin á þessum slóðum og landið upp af þeim kallast Mígindi, sumir segja Mígildi og kalla fossinn Mígildisfoss. Fossinn Mígandi er áberandi kennileiti bæði af sjó og landi. Hann er talinn vera einn hæsti foss í Eyjafjarðarsýslu og er yfir 100 m hár. Þegar vindur stendur á land getur hann blásið undir fossbununa þannig að hún feykist í loft upp. Mígandi er nefndur í Landnámu en ekki verður séð þar hvort átt er við fossinn eða björgin. 

Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns er getið um eyðikot yst á Upsaströnd sem hét Mígindi.
Beji Caid Essebsi

**Mohamed Beji Caid Essebsi** (29. nóvember 1926 – 25. júlí 2019) var túniskur stjórnmálamaður sem var forseti Túnis frá 31. desember 2014 þar til hann lést þann 25. júlí árið 2019. Hann hafði áður verið utanríkisráðherra landsins frá 1981 til 1986 og forsætisráðherra frá febrúar til desember árið 2011.

Essebsi hafði verið virkur í túniskum stjórnmálum í um sex áratugi áður en hann varð leiðtogi landsins í kjölfar lýðræðisvæðingar þess eftir túnisku byltinguna árið 2011. Essebsi var stofnandi stjórnmálaflokksins Nidaa Tounes, sem vann flest sæti í þingkosningum sem haldnar voru í landinu árið 2014. Í desember sama ár vann Essebsi fyrstu forsetakosningarnar sem haldnar voru eftir byltinguna og varð þar með fyrsti lýðræðislega kjörni forseti landsins. Essebsi hlaut um 55 prósent atkvæða á móti sitjandi forseta landsins, Moncef Marzouki.

## Tilvísanir
Malmö FF

**Malmö FF** er sænskt knattspyrnulið frá Malmö á Skáni. Heimavöllur félagsins er Stadion Swedbank Arena. 

Malmö FF hefur unnið sænsku deildina oftast allra liða eða alls 24 sinnum, liðið hefur einnig náð nokkuð langt í bæði Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu og Meistaradeild Evrópu. Frægasti árangur þeirra ljósbláu er sennilega þegar þeim tókst, þvert á spár sparkspekinga að koma sér í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu árið 1979, þar sem þeir töpuðu fyrir sterku liði Nottingham Forest F.C., sem þá var undir stjórn hins virta knattspyrnustjóra Brian Clough. Með liðinu hafa leikið nokkur stór nöfn og má þar m.a nefna Jari Litmanen, Zlatan Ibrahimović og Markus Rosenberg.

### Íslenskir leikmenn
*Arnór Ingvi Traustason
*Viðar Örn Kjartansson
*Kári Árnason
*Daníel Tristan Guðjohnsen

## Titlar

***[[Sænska úrvalsdeildin|Sænskir Meistarar]]**: **24** (1943–44, 1948–49, 1949–50, 1950–51, 1952–53, 1965, 1967, 1970, 1971, 1974, 1975, 1977, 1986, 1988, 2004, 2010, 2013, 2014, 2016, 2017, 2020, 2021, 2023, 2024)
***Sænskir Bikarmeistarar** **16** (1944, 1946, 1947, 1951, 1953, 1967, 1973, 1974, 1975, 1978, 1980, 1984, 1986, 1989, 2022 og 2024

## Tenglar
* Malmö FF
* UEFA
Móagrýta

**Móagrýta** (fræðiheiti: *Solorina octospora*) er fléttutegund af ættkvísl grýtna. Hún er ein fimm tegundum grýtna sem vaxa á Íslandi. Móagrýta er í útrýmingarhættu (EN) á Íslandi.

## Útlit og greining
Móagrýta er mjög sjaldgæf, að minnsta kosti á Ísland. Í útliti er móagrýta nánast eins og skútagrýta. Helsti munurinn er að móagrýta hefur átta gró í hverjum aski en skútagrýta hefur fjögur stærri gró. Annar munur milli tegundanna tveggja er að móagrýta hefur aðra þalsvörun en skútagrýta.

## Efnafræði
Móagrýta inniheldur methýlgýrofórat í miðlagi þalsins. Þalsvörun hennar er K-, C-, KC+ rauð í miðlagi og P-.

## Tilvísanir
Kólfmosaætt

**Kólfmosaætt** (fræðiheiti: Gymnomitriaceae) er ætt soppmosa.

## Tegundir á Íslandi
12 tegund af kólfmosaætt finnast á Íslandi:

# *Gymnomitrion apiculatum* (Schiffn.) Müll.Frib. — Brúnkólfur
# *Gymnomitrion concinnatum* (Lightf.) Corda — Grænkólfur
# *Gymnomitrion corallioides* Nees — Grákólfur
# *Marsupella adusta* (Nees) Spruce — Rindagletta
# *Marsupella brevissima* (Dumort.) Grolle — Dældagletta
# *Marsupella commutata* (Limpr.) Bernet — Urðagletta
# *Marsupella condensata* (Ångstr. ex C.Hartm.) Kaal. — Lautagletta
# *Marsupella emarginata* (Ehrh.) Dumort. — Lækjagletta
# *Marsupella funckii* (F.Weber & D.Mohr) Dumort. — Hveragletta
# *Marsupella sparsifolia *(Lindb.) Dumort. — Gjótugletta
# *Marsupella spiniloba* R.M.Schust. & Damsh. — Fjallagletta
# *Marsupella sprucei* (Limpr.) Bernet — Holtagletta
 
## Tilvísanir
Sigrún Huld Hrafnsdóttir

**Sigrún Huld Hrafnsdóttir** (f. 12. janúar 1970) er íslensk afrekskona í sundi. Hún  var afar sigursæl á sundferli sínum og á Ólympíumóti þroskaskertra í Madríd á Spáni árið 1992 var hún sá keppandi sem hlaut flest verðlaun.

Sigrún Huld ólst upp í Seljahverfinu í Reykjavík og gekk í Öskjuhlíðarskóla. Hún hóf að æfa sund hjá Íþróttafélaginu Ösp árið 1982 og keppti á fjölmörgum stórmótum innanlands og utan. Hápunktur íþróttaferils hennar var án efa er hún vann til 9 gullverðlauna og tvennra silfurverðlauna á Ólympíumóti þroskaskertra í Madríd árið 1992.

Árin 1989, 1991 og 1994 var hún valin íþróttamaður ársins hjá Íþróttasambandi fatlaðra og árið 1991 var hún útnefnd besti íþróttamaður þroskaheftra í heiminum af Alþjóðasamtökum þroskaheftra. Hún var valin íþróttamaður Reykjavíkur árið 1992 og árið 2015 var hún sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir afrek og framgöngu á vettvangi íþrótta fatlaðra.

Sigrún Huld hætti keppni að loknu Ólympíumóti fatlaðra í Atlanta í Bandaríkjunum árið 1996. Hún hefur um árabil starfað hjá Nóa-Síríus og hefur einnig haldið nokkrar einkasýningar á myndlist sinni og tekið þátt í starfi listahátíðarinnar List án landamæra.

## Tilvísanir
Nature Cat

***Nature Cat*** er bandarískur og kanadískur teiknaður sjónvarpsþáttur, búinn til og framleiddur af Spiffy Pictures WTTW og 9 Story Media Group fyrir PBS Kids og dreift af 9 Story Media Group í Bandaríkjunum og DHX Media í Kanada. Það var frumsýnt 25. nóvember 2015.

## Yfirlit
Þáttunum fylgir Fred, inniköttur með drauma um að skoða úti. Þegar fjölskylda hans er farin um daginn breytist hann í Nature Cat, sem getur ekki beðið eftir náttúrutúrum í garðinum. Hins vegar hefur Fred eitt vandamál: hann hefur enga eðlishvöt fyrir eðli sínu. Í gegnum námsupplifun persónanna hyggst þessi röð hvetja börn til að taka svipaðan þátt í og þróa skilning á náttúrunni.

## Tilvísanir
Thomas Cook Group

**Thomas Cook Group** var bresk ferðaskrifstofa sem upphaflega var stofnuð sem *Thomas Cook & Son* árið 1841.
Thomas Cook Group myndaðist við samruna *Thomas Cook AG* og *MyTravel Group* árið 2007. Fyrirtækið var bæði flugfélag og ferðaskrifstofa og stærsta sinna tegundar á Bretlandi.

Haustið 2019 varð fyrirtækið gjaldþrota og 9000 starfsmenn á Bretlandi misstu vinnuna ásamt 25.000 starfsmenn víða um heim. Í kjölfarið fóru bresk stjórnvöld í *aðgerðina Matterhorn*  til að fljúga með strandaglópa eftir gjaldþrotið.
Ungmennafélagið Austri

**Ungmennafélagið Austri Eskifirði** er íþróttafélag í þorpinu Eskifirði sem er hluti sveitarfélagsins Fjarðabyggðar. Félagið var stofnað árið 1939 og leggur stund á knattspyrnu, sund og skíði. Knattspyrnumenn Austra keppa þó yfirleitt undir merkjum Knattspyrnufélags Fjarðabyggðar. Austri tefldi síðast fram eigin kappliði á Íslandsmóti karla í knattspyrnu sumarið 1993.

## Sagan
Eskfirðingar sendu lið til keppni í þriðju deild Íslandsmótsins árið 1968 þegar sérstökum Austurlandsriðli var komið á laggirnar. Liðið lék þar sleitulaust til ársins 1977 þegar Austramenn fóru með sigur af hólmi í riðlinum og unnu því næst sinn úrslitariðil eftir harða keppni við Leikni Reykjavík og Grindavík. Ekki tókst að setja niður úrslitaleik við Fylki um þriðjudeildartitilinn og var Reykjavíkurliðið úrskurðað meistari.

Árin í næstefstu deild urðu þrjú. Bestur varð árangurinn 1978 þegar Austri náði sjötta sæti í tíu liða deild með 18 stig, einungis þremur stigum á eftir Haukum í næstefsta sæti. Þetta sumar gerðu Austramenn 2:2 jafntefli gegn KR-ingum á útivelli, sem léku þarna sitt eina sumar í næstefstu deild. Róðurinn varð þyngri árið eftir. Austri og Reynir Sandgerði höfnuðu í áttunda og níunda sæti deildarinnar með fimmtán stig. Markatala Austra var lakari en í samræmi við gildandi reglur var leikinn aukaleikur um sætið þar sem Eskfirðingar unnu í vítakeppni eftir markalaust jafntefli. Þriðja árið lentu Eskfirðingar rækilega á botninum. Unnu aðeins einn leik en gerðu þó sjö jafntefli í leikjunum átján. Versti skellurinn og stærsti í sögu félagsins kom á móti KA-mönnum, 11:1.

Eskfirðingar héldu sér í þriðju deild næstu árin, en féllu niður í þá fjórðu sumarið 1987. Liðið fór strax aftur upp árið eftir, en féll þá enn á ný. Austri lék í fjórðu efstu deild til og með 1993. Það ár enduðu bæði Austri og Valur Reyðarfirði í neðri hluta Austfjarðariðilsins. Í kjölfarið var ákveðið að sameina meistaraflokka félaganna fyrir keppnistímabilið 1994.

Besti árangur Austra í bikarkeppni KSÍ var 16-liða úrslit árin 1984 og 1986.
Föstudagar fyrir framtíðina

**Föstudagar fyrir framtíðina** (enska: **Fridays for Future**, stutt **FFF**, einnig **skólaverkfall vegna loftslags** eða **loftslagsverkfalls**, upprunalegt sænskt heiti **Skolstrejk för klimatet**) er alþjóðleg félagsleg hreyfing nemenda sem leggja sig fram um umfangsmestu, skjótustu og skilvirku loftslagsverndarráðstafanir sem mögulegt er til að ná 1,5 gráðu upplausn sem samþykkt var á Alþjóðlegu loftslagsráðstefnunni í París 2015 (COP 21) í Alheims loftslagssamkomulaginu.

Hreyfingin byrjaði á verkfalli hennar Gretu Thunberg fyrir framan þinghúsið í Stokkhólmi og þroskaðist fljótt í stórt alþjóðlegt frumkvæði.

## Markmiðin
Markmiðið hreyfingarinnar er að beina athygli að loftlagsmálum og aðgerðum sem þarf að gera.
Pinnabretti

**Pinnabretti** eða **teygjuspjald** eða **geoboard** er bretti eða spjald með pinnum sem er raðað upp þannig að jafn langt er á milli þeirra. Pinnabretti eru þroskaleikföng og verkfæri í flatarmálskennslu. Börn geta dregið teygju eða spotta á milli pinna til að búa til ýmis konar form. 

Pinnabretti á stafrænu formi geta hentað í kennslu.

## Tenglar
* Stafrænt pinnabretti (toytheater.com)
* Stafrænt pinnabretti (mathlearningcenter.org)
## Tilvísanir
Zeitgeist-hreyfingin

**Zeitgeist hreyfingin**  er alþjóðleg grasrótarhreyfing sem stofnuð var í Bandaríkjunum árið 2008 af Peter Joseph.  Hreyfingin gagnrýnir kapítalisma og segir hann byggðann á spillingu og sóun á áðlindum. Hreyfingin hafnar sögulegum trúarhugmyndum og segir þær vera villandi og tileinkar sér sjálfbæra vistfræði og vísindalega stjórnun samfélagsins. 

Hreyfingin hefur staðbundinn hóp á Íslandi.

## Tilvísanir


## Tenglar
*Íslenska Zeitgeist-hreyfingin á YouTube
Kersti Kaljulaid

**Kersti Kaljulaid** (f. 30. desember 1969) er eistneskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti Eistlands, í embætti frá 10. október 2016. Hún er fyrsti kvenkyns þjóðhöfðingi Eistlands frá sjálfstæði landsins, auk þess að vera yngsti forseti í sögu landsins.

Kaljulaid var 46 ára þegar hún var kjörin forseti og hafði þá unnið hjá Endurskoðunarrétti Evrópusambandsins síðastliðin tólf ár. Hún var óvænt tilnefnd sem forsetaefni í september 2016 eftir að eistneska þinginu hafði þrisvar mistekist að koma sér saman um nýjan forseta. Eistland hafði þá verið forsetalaust í fimm vikur þar sem annað kjörtímabil sitjandi forsetans, Toomasar Hendriks Ilves, var runnið út og hann ókjörgengur til þriðja kjörtímabils. Kaljulaid var kjörin forseti af þinginu þann 3. október með 81 atkvæði af 101.

Kaljulaid var lítið þekkt miðað við aðra frambjóðendur þegar stungið var upp á henni sem forseta. Hún svaraði þeirri gagnrýni í viðtölum og í opnu bréfi til almennings með því að lofa að vera sýnileg um allt landið og eiga beinar samræður við Eistlendinga. Í fyrstu skoðanakönnunum sem teknar voru eftir að hún varð forseti mældist Kaljulaid með stuðning 73% landsmanna.

Árið 2021 ákvað ríkisstjórn Kaju Kallas forsætisráðherra að styðja Kaljulaid ekki til endurkjörs í forsetaembætti. Kaljulaid hugðist engu að síður gefa kost á sér til annars kjörtímabils en henni tókst ekki að afla sér meðmæla nógu margra þingmanna til þess að vera kjörgeng í forsetakosningunum. 

## Tilvísanir
Ungmennafélagið Leiknir

**Ungmennafélagið Leiknir Fáskrúðsfirði** er íþróttafélag í þorpinu Fáskrúðsfirði sem er hluti sveitarfélagsins Fjarðabyggðar. Félagið var stofnað á jóladag árið 1940. Fyrir sumarið 2022 sameinuðust karlalið Leiknis og Knattspyrnufélags Fjarðabyggðar í Knattspyrnufélagi Austurlands.

## Saga
Leiknir Fáskrúðsfirði hóf þátttöku í þriðju deild Íslandsmótsins árið 1968 og lék þar óslitið til 1981. Þegar stofnað var til fjórðu deildar sumarið 1982 færðist Leiknir niður í hana. Sumarið 1984 varð liðið meistari í fjórðu deild og færðist þannig upp um deild í fyrsta sinn í sögunni. Eftir tveggja ára dvöl í þriðju efstu deild féll Leiknir á ný og dvaldi óslitið í fjórðu efstu deild frá 1987-2014, þar á meðal um skeið sem hluti af KBS í samstarfi vuð Stöðfirðinga og Breiðdalsvík.

Árin 2014 og 2015 fór Leiknir upp um tvær deildir og keppti í næstefstu deild í fyrsta sinn sumarið 2016, en tvö önnur Austfjarðalið léku í deildinni það ár. Leiknir kom mjög á óvart með því að halda sér uppi og endaði í 10. sæti sem er besti árangurinn í sögu félagsins. Sumarið 2017 féllu Leiknismenn niður um deild en höfðu þar stutta viðkomu því liðið varð meistari í þriðju efstu deild sumarið 2019.

Leiknir hefur aldrei komist í 16-liða úrslit í bikarkeppni KSÍ.
Rosario

**Rosario** er stærsta borg í héraðinu Santa Fe í Argentínu. Borgin er um 300 km norðvestur af Buenos Aires, á vesturbakka Paraná-fljóts og er skipgengt þangað. Borgin er sú þriðja fjölmennasta í landinu með áætlaða 1,7 milljón íbúa (2020). Nýklassískur stíll  einkennir eldri hluta borgarinnar.

## Þekktir íbúar
*Che Guevara, byltingarsinni
*Lionel Messi,  knattspyrnumaður
*Ángel Di María, knattspyrnumaður
Newcastle-under-Lyme

**Newcastle-under-Lyme** er bær í Staffordshire, Englandi. Íbúar voru um 75.000 árið 2011 en í sýslunni undir sama nafni eru um 128.000. Newcastle er aðeins 6 km vestur af Stoke-on-Trent.
Paraná-fljót

**Paraná-fljót** (spænska: *Río Paraná*) er fljót sem rennur um Brasilíu, Paragvæ og Argentínu; alls 4880 kílómetra. Fljótið myndar hluta landamæra ríkjanna. Nafnið kemur frá Tupi-frumbyggjum eða *para rehe onáva* sem þýðir *eins og hafið*. Nokkrar stórar stíflur eru í fljótinu og er það skipgengt að hluta. Borgirnar Rosario, Paraná og Santa Fe í Argentínu er með hafnir við fljótið.
Menningar- og minningarsjóður kvenna

**Menningar- og minningarsjóður** kvenna er íslenskur sjóður sem stofnaður var þann 27. september 1941.

Bríet Bjarnhéðinsdóttir átti hugmyndina að stofnun sjóðsins og var honum ætlað að styrkja konur til náms, bæði hér á landi sem og erlendis með náms- og ferðastyrkjum. Sjóðnum var einnig ætlað að styrkja konur til ritstarfa eða verðlauna ritgerðir um þjóðfélagsmál er varða áhuga kvenna. Í skipulagsskrá sjóðsins var nefnt að „komi þeir tímar, að konur og karlar fái sömu laun fyrir sömu vinnu og sömu aðstæður til menntunar, efnalega, lagalega og samkvæmt almenningsáliti, þá skulu bæði kynin hafa jafnan rétt til styrkveitinga úr sjóði þessum."

Sjóðurinn var formlega stofnaður 27. september 1941 en þann dag hefði Bríet orðið 85 ára gömul en hún lést rúmu ári áður. Börn Bríetar þau Laufey Valdimarsdóttir og Héðinn Valdimarsson lögðu fram tvö þúsund krónur í stofnframlag sem dánargjöf frá móður þeirra. Um árabil var það árviss viðburður að á stofndegi sjóðsins færi fram merkjasala og önnur fjáröflun til handa sjóðnum. Helsta tekjulind sjóðsins voru hins vegar minningar- og dánargjafir og fylgdi sjóðnum sérstök bók sem í voru geymd nöfn, myndir og helstu æviatriði þeirra sem minnst var með framlögum í sjóðinn.

Áherslur sjóðsins hafa verið mismunandi frá ári til árs. Árið 2009 var óskað eftir umsóknum frá atvinnulausum konum 30 ára eða eldri sem áætluðu að hefja nám árið 2009. Árið 2011 auglýsti sjóðurinn eftir umsóknum frá einstæðum mæðrum í námi á framhaldsskólastigi sem áttu ekki rétt á námsláni og árið 2014 úthlutaði sjóðurinn ferðastyrkjum til kvenna sem sinna ritstörfum er lúta að þjóðfélagslegum rannsóknum er varða stöðu og réttindi kvenna.

Sjóðurinn er í vörslu Kvenréttindafélags Íslands.

## Tilvísanir
Borgarastyrjöldin í Jemen

**Borgarastyrjöldin í Jemen** getur átt við um:
* Adenkreppuna
* Borgarastyrjöldina í Norður-Jemen
* Borgarastyrjöldina í Suður-Jemen
* Borgarastyrjöldina í Jemen (1994)
* Borgarastyrjöldina í Jemen (2014–)
Leikmáti

**Leikmáti**, leikjaframvinda eða spilun (e. gameplay) er hvernig spilari fer í gegnum leik og þá sér í lagi tölvuleik. Leikmáti er það mynstur sem myndast með leikreglum, samskiptum milli spilara og leiks, hvernig spilari tekst á við áskoranir og viðfangsefni leiks og hvernig spilari tengist leikfléttu og söguþráð. Leikmáti nær yfir það sem spilari getur gert í leiknum, að hverju er stefnt og hvernig spilari getur stillt og breytt leiknum.
Leikmáti eða leikjaframvinda tengist ekki hvernig leikur lítur út heldur hvernig hann spilast, hver spilari vinnur með reglur leiksins og hvaða reynsla áskoranir og valkostir í leiknum bjóða.

## Tilvísanir
Alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafnar skipa

**Alþjóðasamþykkt um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafnar skipa** eða **STCW-samþykktin** er alþjóðasamningur sem fjallar um lágmarkshæfnikröfur til skipstjórnarmanna og vakthafandi áhafna um borð í flutningaskipum. Alþjóðasiglingamálastofnunin tók samþykktina upp árið 1978. Hún tók formlega gildi árið 1984. Hún var endurskoðuð að stórum hluta árið 1995. Ísland gerðist aðili að samþykkinni árið 1995.

Samþykktin var fyrsti alþjóðlegi samningurinn sem fjallaði um þjálfun, vottun og vaktstöður sjómanna. Áður voru slíkar kröfur settar fram í lögum einstakra ríkja. Afleiðingin var sú að lágmarkskröfur, staðlar og vottanir voru gerólíkar í mismunandi löndum, þrátt fyrir að starfsemi skipafélaga væri að stórum hluta alþjóðleg.

STCW fjallar ekki um mönnun skipa. Ákvæði um hana er að finna í 14. grein V. kafla Samnings um öryggi mannslífa á hafinu (SOLAS) frá 1974 og ályktun Alþjóðasiglingastofnunarinnar um öryggismönnun (A.890(21)) frá 1999. 

Árið 1995 var Alþjóðasamþykkt um viðmiðanir fyrir menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöður áhafna fiskiskipa (STCW-F) tekin upp sem sérstakur alþjóðasamningur um leið og STCW var endurskoðaður. Samkvæmt honum gilda reglur STCW fyrir fiskiskip sem eru yfir 24 metrar að lengd. STCW-F tók formlega gildi árið 2012. 

Mikilvægt einkenni samþykktarinnar er að hún gildir um öll skip innan lögsögu aðildarríkis, óháð því hvar það er skráð. Grein X kveður á um að aðildarríki geti haft eftirlit með því hvort sjómenn séu með STCW-vottun um borð í öllum skipum sem eru í höfn ríkisins. Þetta hefur meðal annars leitt til þess hve samningurinn er útbreiddur. Árið 2018 voru 164 ríki aðilar að samningnum, með yfir 99% af kaupskipaflota heimsins í tonnum talið.

## Tenglar
* STCW á vef Samgöngustofu
Leikjarannsóknir

**Leikjarannsóknir** (e. game studies eða ludology) eru rannsóknir á leikjum, leikjaspilun, spilurum, leikjasamfélögum og leikjamenningu. Leikjarannsóknir eru menningarfræði sem fjallar um allar gerðir leikja á ýmsum tímum mannkynssögunnar. Þessi fræðigrein tengist þannig mörgum  fræðasviðum svo sem þjóðfræði og  rannsóknum tengdum menningararfi, félagsfræði og sálfræði, leikjahönnun, leikjaspilun og hlutverki leikja í menningu og samfélagi. Tölvuleikjafræði er ein grein leikjarannsókna en leikjarannsóknir eru víðfeðmara hugtak og ná yfir íþróttaleiki og borðleiki og fleira. Fyrir tíma tölvuleikja voru leikjarannsóknir einkum staðsettar innan mannfræði.

Það eru mörg svið innan leikjarannsókna svo sem að skoða hvernig leikir hafa áhrif í samfélagi og á sálarlíf þeirra sem spila og  hvernig leikir skapa merkingu og endurspegla samfélag og menningu. Einnig  að skoða og greina  leikjahönnun og  leikjavirkni og fagurfræði leikja. Þá eru þættir eins og tölvugrafík, gervigreind og netvirkni sérstaklega tengd tölvuleikjum.

Í kringum árþúsundamótin var ágreiningur milli  spilunarsinna (e. ludologists) og frásagnarsinna (e. narratologists) áberandi. Frásagnarsinnar litu á tölvuleiki eins og frásögn eða sögu og vildu nota greiningaraðferðir frá bókmenntu og fjölmiðlafræðum en spilunarsinnar bentu á þörf á nýjum nálgunum og hugtökum til að rannsaka leiki.

## Tilvísanir
GMDSS

**Alþjóðlegt neyðar- og öryggiskerfi fjarskipta á sjó** eða **GMDSS** (úr ensku: *Global Maritime Distress and Safety System*) er alþjóðleg samþykkt um öryggisferla, tækjabúnað og samskiptastaðla sem nota skal til að tryggja öryggi skipa á sjó og gera björgunaraðilum auðveldara fyrir að koma skipum til aðstoðar. Kröfur um GMDSS voru teknar upp í Alþjóðasamning um öryggi mannslífa á hafinu (SOLAS) árið 1988.

GMDSS nær yfir nokkur neyðarkerfi sem sum hafa verið í notkun áratugum saman meðan önnur eru ný af nálinni. Kerfinu er ætlað að gera eftirfarandi aðgerðir mögulegar: útsendingu neyðarkalls (með staðarákvörðun), samhæfingu björgunaraðgerða, útsendingu sjóviðvarana, almenn samskipti og samskipti milli skipa. Kröfur um drægni fjarskiptatækja fara eftir farsviði skipa fremur en stærð þeirra. Kerfið gerir líka kröfu um fleiri en eina óháða leið til að senda út neyðarkall og varaaflgjafa til að nota í neyð. 

Skemmtibátar þurfa ekki að uppfylla kröfur GMDSS um drægni fjarskiptabúnaðar en VHF-talstöðvar til notkunar á sjó eru í auknum mæli með búnað fyrir stafrænt valkall (DSC).

## Vottanir
GMDSS-kerfið gerir ráð fyrir nokkrum gerðum skírteina fjarskiptamanna sem gefin eru út af yfirvöldum í hverju landi fyrir sig. Á strandsvæðum (innan færis við að minnsta kosti eina VHF-landstöð sem tekur við DSC-boðum), eða A1-hafsvæðum, er takmarkað fjarskiptaleyfi (ROC) nægjanlegt, en utan þess þarf almennt fjarskiptaleyfi (GOC) á öllum skipum sem falla undir SOLAS-samþykktina.

Fyrir skip sem ekki falla undir SOLAS-samþykktina eru gefin út skammdræg fjarskiptaleyfi fyrir A1-hafsvæði og langdræg leyfi þar fyrir utan. Auk þess er hægt að gefa út skírteini fyrir fjarskiptamann sem takmarkast við notkun stafræns valkalls á VHF-tíðni, sem er þannig líka takmarkað við A1-hafsvæði.
Khalid bin Abdul Aziz al-Sád

**Khalid bin Abdulaziz al-Sád** (13. febrúar 1913 – 13. júní 1982) var konungur Sádi-Arabíu frá 1975 til 1982. 

Khalid var fimmti sonur Ibns Sád, stofnanda konungsríkisins Sádi-Arabíu. Hann tók við völdum árið 1975 eftir að bróðir hans, Feisal konungur, var myrtur af öfgamönnum.

Í aðdraganda valdatíðar Khalids höfðu Sádar efnast vel á hækkun olíuverðs vegna olíukreppunnar 1973 og því tók Khalid við vel stæðu búi við andlát bróður síns. Stjórn hans notaði fjármunina til að fjármagna margvíslega uppbyggingu innviða, menntunar og félagsmála í Sádi-Arabíu og jók einnig fjárfestingar Sáda erlendis til að auka áhrif ríkisins á alþjóðasviðinu. Jafnframt var fjárfest í innlendum landbúnaði í viðleitni til að gera hagkerfi Sádi-Arabíu fjölbreyttara og draga úr mikilvægi olíuiðnaðarins fyrir landið.

Talið er þó að Khalid sjálfur hafi lítið haft að gera með þessar umbætur þar sem hann var sagður óáhugasamur um stjórnsýslu. Hann eftirlét bróður sínum, Fahd, sem var talinn ívið meiri stjórnskörungur, daglega umsjá með stjórn ríkisins. Strax í byrjun konungstíðar Khalids var Fahd gerður fyrsti aðstoðarforsætisráðherra og innanríkisráðherra stjórnar hans og þótti aðsópsmeiri á alþjóðasviðinu en konungurinn. Khalid hafði meiri áhuga á fálkaveiðum en stjórnmálum og hann ku hafa sagt við Margaret Thatcher í opinberri heimsókn hennar til Sádi-Arabíu árið 1981 að hann myndi glaður ræða um fálka við hana, en ef hún vildi ræða um ríkismál ætti hún heldur að tala við Fahd. Fahd tók við sem konungur eftir að Khalid lést árið 1982.

## Tilvísanir
Paraná

**Paraná** getur meðal annars átt við:

*Paraná fylki í suður-Brasilíu. 
*Paraná-fljót, stórfljót í Suður-Ameríku
*Paraná, borg í Argentínu og höfuðborg Entre Ríos-fylkis
Paraná (borg)

**Paraná** er höfuðborg Entre Ríos-fylkis í mið-Argentínu. Hún liggur við austurbakka Paraná-fljóts, gegnt borginni Santa Fe. Íbúar eru um 270.000 (2022).
Lilja Björk Einarsdóttir

**Lilja Björk Einarsdóttir** er íslenskur verkfræðingur og hefur verið bankastjóri Landsbankans frá árinu 2017. 

Lilja Björk lauk námi í véla- og iðnaðar­verk­fræði frá Há­skóla Íslands árið 1998 og árið 2003 útskrifaðist hún með meist­ara­próf í fjár­mála­verk­fræði frá Michigan há­skóla í Bandaríkjunum.

Frá 2008 til 2016 stýrði Lilja starf­semi, eignaum­sýslu og end­ur­heimt eigna gamla Lands­banka Íslands í London. Á ár­un­um 2005 til 2008 var hún sér­fræðing­ur og framkvæmda­stjóri hjá Lands­banka Íslands hf. í London og bar m.a. ábyrgð á dag­leg­um rekstri og upp­bygg­ingu stoðdeilda. Lilja var ráðin bankastjóri Landsbankans árið 2017 og var valin úr hópi 43 umsækjenda.

Í fjölmiðlum hefur Lilja Björk vísað á bug orðrómi um tengsl hennar eða ábyrgð á Icesave reikningum Landsbankans í London er hún starfaði fyrir bankann á árunum fyrir bankahrun.

Lilja er gift Júlí­usi Atla­syni verk­fræðingi og eiga þau þrjú börn.

## Tilvísanir
Plastbarkamálið

**Plastbarkamálið** er hneykslismál  varðandi barkaígræðslur á Karólínska sjúkrahúsinu í Stokkhólmi og víðar og vísindagreinar sem fjölluðu um aðgerðirnar. Þessar barkaígræðslur eru taldar hafa leitt til dauða sjúklinga. Einn af þeim sjúklingum sem lést var Andemariam Beyene frá Eritreu en hann var búsettur á Íslandi er hann greinist með alvarlegt krabbamein í barka árið 2009. Hann var fyrst í læknismeðferð á Íslandi en árið 2011 fór hann til Svíþjóðar þar sem græddur var í hann plastbarki. Þetta var fyrsta slíka aðgerðin í heiminum og hún var framkvæmd af ítalska lækninum Paolo Macchiarini. Íslenskur læknir tók þátt í aðgerðinni. 

Eftir aðgerðina birtust grein í læknaritinu Lancet þar sem því er haldið fram að aðgerðin hafi heppnast vel  og allt bendi til að hún virki. Tveir íslenskir læknar voru meðhöfundar að þeirri grein. Eftir það framkvæmdi Macchiarini nokkrar barkaígræðsluaðgerðir. Margar aðgerðir heppnuðust ekki og sjúklingar létust, þar á meðal Andemariam Beyene.
Nokkrir meðhöfundar Macchiarinis að vísindagreinum fóru að rannsaka vinnubrögð og greinaskrif varðandi plastbarkaígræðslur Macchiarinis og það kom fram að ýmislegt athugavert við fyrstu aðgerðina og greinina sem um hana var skrifuð. Engin sýni voru tekin til að styðja fullyrðingu um að heilbrigður frumuvefur hafi að hluta tengst hinum ígrædda plastbarka, ekki var leyfi siðanefndar fyrir aðgerðinni og sjúklingurinn ekki rannsakaður nægilega fyrir birtingu greinar.

Innan Karólínska sjúkrahússins var málið rannsakað og var niðurstaða þeirrar rannsóknar að Paolo Macchiarini hefði gefið ófullnægjandi eða rangar upplýsingar og þær niðurstöður sem hann hefði kynnt fyrir vísindaheiminum væru ekki í samræmi við læknaskýrslur.

## Tengill
* Plastbarkamálið (umfjöllun á RÚV)

## Tilvísanir
Benedikt Gíslason

**Benedikt Gíslason** (f. 1974) er íslenskur verkfræðingur og hefur verið bankastjóri Arion banka frá júlí 2019.

Benedikt lauk C.Sc. gráðu í vélaverkfræði frá Háskóla Íslands árið 1998 og hefur starfað víða í fjármálageiranum. Hann hefur m.a. starfað hjá Fjárfestingabanka atvinnulífsins (FBA) og síðar Íslandsbanka. Hann gegndi stjórnunarstörfum hjá Straumi-Burðarás og var framkvæmdastjóri markaðsviðskipta hjá FL Group og framkvæmdastjóri fjárfestingarbankasviðs MP banka. 

Benedikt var um tíma aðstoðarmaður Bjarna Benediktssonar fjármálaráðherra og síðar efnahagsráðgjafi hans. Hann var varaformaður starfshóps stjórnvalda um afnám fjármagnshafta á árunum 2013-2016. Bendedikt hefur einnig sinnt stundakennslu við Verslunarskóla Íslands, Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík.

Benedikt sat í stjórn Kaupþings á árunum 2016-2018 og var ráðgjafi Kaupþings í málefnum Arion banka. Hann tók sæti í stjórn Arion banka í september 2018 og var í stjórn bankans þar til hann tók við starfi bankastjóra í júlí 2019. Nokkru síðar var tilkynnt um viðamiklar skipulagsbreytingar í bankanum og var m.a. um 100 manns sagt upp störfum í lok september.

Benedikt er kvæntur Ragnheiði Ástu Guðnadóttur næringarfræðingi og eiga þau fjögur börn.

## Tilvísanir
Paolo Macchiarini

**Paolo Macchiarini** (fæddur 22. ágúst 1958) er ítalskur skurðlæknir og  vísindamaður. Hann hefur verið ásakaður um blekkingar í vísindagreinum. 
Macchiarini var áður talinn brautryðjandi varðandi stofnfrumurannsóknir og skurðaðgerðir þar sem plastbarki var græddur í sjúkling og tengdur frumuvef. Hann varð gestakennari við Karólínska sjúkrahúsið í Stokkhólmi frá 2010. Macchiarini var  ásakaður um misferli í vísindum og fyrir að hafa brotið siðareglur með því að framkvæma aðgerðir sem eru á tilraunastigi  á sjúklingum sem voru  tiltölulega heilbrigðir. Sjö af átta sjúklingum sem gengust undir barkaígræðslu hafa látist. 
Macchiarini hefur haldið áfram tilraunum með stofnfrumur og plastígræðslur og var meðhöfundur 2018 á grein þar sem fjallað er um tilraun með ágrætt vélinda í bavíönum. 

## Sjá einnig
* Plastbarkamálið
## Tilvísanir
Dúfnasalvía

**Dúfnasalvía** (fræðiheiti *Salvia columbariae*) er einær jurt af varablómaætt sem oft er einnig nefnd chia vegna þess að fræ jurtarinnar eru notuð á sama hátt og fræ af tegundinni  Salvia hispanica (chia). Dúfnasalvía var mikilvæg fæða frumbyggja Ameríku.

Salvia_columbariae.jpg|Dúfnasalvía
Salvia_columbariae_2003-04-11.jpg|Blómhnappur dúfnasalvíu
Salvia-columbariae-seeds.jpg| Fræ dúfnasalvíu
Chiafræ

**Chiafræ** eru æt fræ af jurtinni Salvia hispanica sem er blómplanta af varablómaætt upprunnin í Mið-Ameríku eða af skyldri  jurt Salvia columbariae sem er frá suðvesturríkjum Bandaríkjanna og Mexíkó. Chiafræ eru egglaga og grá með svörtum og hvítum blettum og eru um 1 mm að þvermáli. Fræin draga í sig vatn og geta tekið upp 12 sinnum þyngd sína af vökva. Fæða og drykkir með chiafræum eru því oft eins og gel.

Chiafræ voru frá fornu fari mikilvæg fæða frumbyggja Ameríku. Chia-fræ innihalda mikið af Omega 3 og Omega 6 fitusýrum, trefjum og próteini.  

## Tilvísanir
Salvia hispanica

***Salvia hispanica*** einnig kallað **chia** er tegund blómplantna af varablómaætt sem upprunnin er í mið og suður Mexíkó og Guatemala. Jurtin er ræktuð vegna fræja en chiafræ eru ræktuð og notuð til matar í mörgum löndum í vesturhluta Suður-Ameríku, vesturhluta Mexíkó og suðvesturríkum Bandaríkjanna. Chia er einær jurt sem verður um 1,75 m há. Laufblöðin eru 4-8 sm löng og 3-5 sm breið. Blómin eru fjólublá eða hvít.

## Sjá einnig
* Chiafræ
* Dúfnasalvía
## Tilvísanir