open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jens Eyjólfsson

**Jens Eyjólfsson** (3. desember 1879 – 10. ágúst 1959) var trésmiður og byggingameistari og byggði mörg af merkustu húsum sem reist voru á fyrri hluta 20. aldar í Reykjavík. 

Jens fæddist á Hvaleyri við Hafnarfjörð, sonur hjónanna *Eyjólfs Eyjólfssonar*, sjómanns og *Helgu Einarsdóttur*. Hann hóf ungur nám í trésmíði, lærði fyrst í Hafnarfirði, en síðan í Reykjavík hjá *Guðmundi Jakobssyni* sem talinn var einn lærðasti byggingameistari í Reykjavík í þá daga. Að trésmíðanámi loknu stundaði hann framhaldsnám í dráttlist í kvöldskóla iðnaðarmanna, en það var áður en Iðnskólinn í Reykjavík var stofnaður. Að því loknu sigldi Jens til Kaupmannahafnar og dvaldist þar í 2 ár. Þar vann hann að húsasmíði og stundaði jafnframt nám í húsagerðarlist. Árið 1903 kom hann aftur til Íslands, og 3. desember hóf hann starf sitt, sem byggingameistari í Reykjavík. 

Fyrsta verk Jens Eyjólfssonar í Reykjavík sem sjálfstæðs byggingameistara, var að teikna og byggja timuburverksmiðjuna Völund, og setja niður allar trésmíðavélarnar. Síðan rekur hver stórbyggingin aðra, sem hann byggir, þótt hann hafi ekki gert uppdrætti að þeim. Þar á meðal má nefna: Hús Sláturfélags Suðurlands, gasstöðina, pósthúsið, hús Nathans & Olsens (síðar Reykjavíkur apótek), hús Sambands íslenskra samvinnufélaga, verslunina Edinborg, Laugavegs Apótek, Landakotskirkju, Landakotsspítala og verslunarhús Árna Jónssonar

## Tenglar
* ''Jón Eyjólfsson - minning''; grein í Morgunblaðinu 1959
* ''Verk hans lofa meistarann''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
Hraunsfjörður

**Hraunsfjörður** er fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi, sem gengur inn úr Kolgrafafirði. Hann er langur en þröngur. Berserkjahraun liggur að Hraunsfirði og hefur runnið út í hann þannig að það þrengir mjög að honum. Þar sem hann er þrengstur heitir Mjósund og var Hraunsfjörður brúaður þar árið 1961, fyrstur íslenskra fjarða. Á flóði og fjöru er út- og innstreymi undir brúnni svo mikið að straumurinn líkist beljandi stórfljóti. Ný brú var reist utar yfir fjörðinn árið 1993 og liggur þjóðvegurinn á milli Stykkishólms og Grundarfjarðar um hana nú.

Á hálendinu upp af Hraunsfirði eru tvö góð veiðivötn, Hraunsfjarðarvatn og Baulárvallavatn.
Kolgrafafjörður

**Kolgrafafjörður** er fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi og næsti fjörður austan við Grundarfjörð. Við fjörðinn stendur bærinn Kolgrafir sem hann gæti heitið eftir. Fornt nafn á Kolgrafafirði er **Urthvalafjörður**, en hugsanlega hefur það nafn aðeins átt við ytri hluta fjarðarins, áður en Hraunsfjörður skerst úr honum til austurs. Í dag eru þessir tveir firðir almennt aðgreindir í tali og á kortum og að Urthvalafjörður taki við framan við miklar grynningar fremst í Kolgrafafirði sem einmitt voru notaðar til að brúa fjörðinn.

## Fjörðurinn brúaður
Fjörðurinn er frekar grunnur eða rétt um 40 metra þar sem hann er dýpstur og miklar grynningar. Brú var lögð yfir fjörðinn árið 2004 með því að byggja upphækkanir hvoru megin á grynningum og brúa svo eiðið með 230 metra langri brú, með 150 metra virku vatnsopi undir. Stytti brúin leiðina á milli Grundarfjarðar og Stykkishólms um rúma 6 kílómetra.

## Síldardauðinn í Kolgrafafirði
13. desember 2012 drapst mikið magn síldar í firðinum innan við brúna og er talið að um 30 þúsund tonn hafi drepist vegna súrefnisskorts. Fjörurnar voru bæði fullar af síld sem og botn fjarðarins enda hann mjög grunnur. Aftur varð samskonar síldardauði í firðinum þann 1. febrúar 2013 og þá er talið að um 22 þúsund tonn hafi þá drepist. 

Líkur hafa verið leiddar að því að hversu lítill sjór kemst inn og út úr firðinum undir brúna gæti hafa valdið þessum súrefnisskorti. Ekki er vitað um önnur slík tilfelli utan eina frásögn frá 1941, en þá komu breskir hermenn að bænum Kolgröf og náði bóndinn í síld í fjöruna sem þar hafði samkvæmt dagbókarfærslum hanns flotið þar dauð á land.

## Heimildir


## Tenglar

* Mynd sem sýnir brúnna yfir fjörðinn, teknar af Kjartani Pétri Sigurðsyni árið 2004 þegar brúi var byggð .
Grundarfjörður (fjörður)

**Grundarfjörður** er fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi. Við fjörðinn stendur samnefnt kauptún, Grundarfjörður. Áður var fjörðurinn kallaður Kirkjufjörður eftir einkennisfjalli fjarðarins, Kirkjufelli, sem Danir kölluðu Sykurtopp (*Sukkertoppen*). Utar í firðinum er Stöðin, annað sérstakt fjall, en suður af Grundarfirði eru Helgrindur og önnur fjöll í Snæfellsnesfjallgarði.
Charlton Heston

**Charlton Heston** (fæddur sem **John Charles Carter** í Evanstone, Illinois, 4. október 1923, látinn 5. apríl 2008) var bandarískur leikari og Óskarsverðlaunahafi. Hann er þekktastur fyrir túlkun sína á Móse í *[[Boðorðin tíu (kvikmynd frá 1956)|Boðorðunum tíu]]*, sem Taylor í *[[Apaplánetan (kvikmynd frá 1968)|Apaplánetunni]]* og Judah Ben-Hur í samnefndri kvikmynd, *[[Ben-Hur (kvikmynd frá 1959)|Ben-Hur]]*.
## Tenglar
*
Hróarskeldufjörður

**Hróarskeldufjörður** er langur og mjór fjörður sem liggur í suður úr mynni Ísafjarðar á norðausturhluta Sjálands í Danmörku. Við suðurenda fjarðarins er nesið Bognæs og innan við það bærinn Hróarskelda. Fjörðurinn skilur á milli Hornsherred, sem er nesið milli fjarðarins og Ísafjarðar, og Norður-Sjálands. Tvær eyjar eru í firðinum; Elleore og Eskilsø.

Fjörðurinn er þekktur fyrir fjölda af minjum frá Víkingaöld sem hefur fundist þar, meðal annars Skuldelevskipin sem sökkt var í firðinum 1070 til að verjast innrásarher, og eru nú til sýnis í Víkingaskipasafninu í Hróarskeldu.
Bolli Gústavsson

**Bolli Gústavsson** (17. nóvember 1935 – 27. mars 2008) var sóknarprestur í Hrísey og Laufási, og vígslubiskup á Hólum í Hjaltadal frá 1991 til 2002.

## Æviferill
Bolli fæddist á Akureyri. Foreldrar hans voru hjónin Gústav Elís Berg Jónasson (1911–1990) rafvirkjameistari og Hlín Jónsdóttir (1911–1973) húsfreyja.

Bolli lauk guðfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1963 og vígðist sama ár sóknarprestur í Hrísey. Hann var skipaður sóknarprestur í Laufási 1966 og gegndi því embætti til 1991, þegar hann varð vígslubiskup á Hólum. Árið 2002 lét hann af embætti vígslubiskups vegna heilsubrests.

Bolli var um tíma formaður Æskulýðssambands kirkjunnar í Hólastifti, og Prestafélags hins forna Hólastiftis. Hann var einnig formaður Hólanefndar 1991-2002. Þá var hann formaður úthlutunarnefndar listamannalauna um árabil. 

Eftir að Bolli tók við embætti vígslubiskups beitti hann sér fyrir byggingu Auðunarstofu hinnar nýju á Hólum. Húsið nýtist sem fræði- og fundaraðstaða. Með hans milligöngu fékkst faglegur og fjárhagslegur stuðningur norskra aðila við verkið.

Kona Bolla var **Matthildur Jónsdóttir** (f. 1936) hárgreiðslumeistari. Þau eignuðust 6 börn.

### Ritstörf
Bolli var kunnur fyrir ritstörf, bæði fyrir blöð og tímarit, og tók saman dagskrár um skáld og skáldskap til útvarpsflutnings. Hann ritstýrði tímaritinu Heima er best um tveggja ára skeið. 

Bolli gaf út eftirtaldar bækur:

* Bolli Gústavsson: *Fjögur skáld í för með presti. [[Bragi Sigurjónsson]], [[Hjörtur Pálsson]], [[Heiðrekur Guðmundsson]], [[Kristján frá Djúpalæk]]*. Skjaldborg, Akureyri 1978.
* Bolli Gústavsson: *Ýmsar verða ævirnar*. Skjaldborg, Akureyri 1980. Æviþættir
* Bolli Gústavsson: *Vorganga í vindhæringi. Á mótum ljóðs og sögu*. Almenna bókafélagið, Rvík 1982. Verðlaunabók á 25 ára afmæli AB.
* Bolli Gústavsson: *Litið út um ljóra - þættir*. Skjaldborg, Akureyri 1985.
* Bolli Gústavsson: *Borðnautar - ljóð*. Menningarsjóður, Rvík 1986. Hringur Jóhannesson myndskreytti.
* Björn Halldórsson í Laufási: *Ljóðmæli*. Skálholt, Rvík 1994. Bolli Gústavsson annaðist útgáfuna og ritaði inngang: 'Upprisuskáld'.
* Bolli Gústavsson: *Lífið sækir fram*. Skálholtsútgáfan, Rvík 2007. Predikanir og ljóð. Bókin var gefin út að frumkvæði fjölskyldu Bolla. 

Bolli var góður teiknari og myndskreytti bækur, bæði eigin og annarra. Einnig hélt hann sýningar á teikningum sínum.

## Heimildir
* Minningargreinar í *Morgunblaðinu*, 4. apríl 2008.
Vígslustig klerka

**Vígslustig klerka** á miðöldum voru sjö, sem skiptust í fjórar lægri vígslur og þrjár æðri vígslur.

Lægri vígslur voru:
* Ostiarius (latínu: „dyravörður“) — Hlutverk: Dyravörður og hringjari í kirkju.
* Lector (latínu: „lesari“) — Hlutverk: Lesari við tíðagjörð.
* Exorcista (latínu: „særingamaður“) — Hlutverk: Aðstoðarmaður við skírn og fleiri athafnir.
* Acoluthus (latínu: „stuðningsmaður“), stundum ritað *[[akólútus]]* eða *[[akólútur]]* — Hlutverk: Ljósberi við messur. 

Æðri vígslur voru:
* Undirdjákni eða súbdjákn — Hlutverk: Aðstoðarmaður við messuflutning.
* Djákni eða djákn — Hlutverk: Aðstoðarmaður við messuflutning.
* Prestur — Hlutverk: Öll venjubundin þjónusta í söfnuði.

## Heimild
* *Kristni á Íslandi* I, Rvík 2000, bls. 220.

## Neðanmálsgreinar
Undirdjákni

**Undirdjákni** (eða **súbdjákn** frá latneska orðinu *sub* sem þýðir „undir“) er maður sem hefur tekið fimm vígslustig af sjö sem þurfti til fullrar preststignar í kaþólskum sið.

## Tengt efni
* Vígslustig klerka á miðöldum

## Heimild
* *Kristni á Íslandi* I, Rvík 2000, bls. 220.
Hundarós

**Hundarós** (fræðiheiti: *Rosa canina*) er rósategund sem vex í Evrópu, norðvesturhluta Afríku og vesturhluta Asíu. Margir rugla hundarós saman við glitrós. 

Hundarós er lauffellandi runni sem venjulega er frá 1-5 metra að hæð en getur verið hærri ef rósin klifrar eftir stofnum stærri trjáa. Stofn rósarinnar er alsettur litlum og beittum þyrnum sem hjálpa rósinni að festa sig og klifra. Blóm eru ljósbleik eða hvít. Þau eru 4-6 sm í þvermál. Hundarós þroskar 1,5-2 sm rauð-appelsínugul aldin.

## Ræktun og notkun
Hundarós inniheldur mikið af andoxunarefnum. Ávöxturinn inniheldur mikið magn C-vítamína og er notaður við framleiðslu á sýrópi, tei og marmelaði. 


Mynd:Rosa canina blatt 2005.05.26 11.50.13.jpg|Lauf
Mynd:Rosa canina2.jpg|Blóm
Mynd:Rosa_rubiginosa_hips.jpg|Aldin
Glitrós

**Glitrós** (fræðiheiti: *Rosa dumalis*) er rósartegund sem á heimkynni sín í Evrópu og suðvestur Asíu. Hún vex villt í Kvískerjum í Öræfasveit og er friðuð á Íslandi samkvæmt náttúruverndarlögum. Glitrós er skyld hundarós og stundum talin eitt afbrigði af þeirri rós. Glitrós er runni sem verður 1-2 m að hæð. Glitrós blómgast í júní og júli og eru blómin dökk- eða ljósbleik.

## Heimild
*
Novial

**Novial** er tilbúið tungumál sem var búið til af danska málfræðingnum Otto Jespersen. Jespersen kom því fyrst á framfæri árið 1928 í bókinni *An International Language*. Eftir að hann lést 1943 lá tungumálið í dvala en með tilkomu internetsins á tíunda áratugnum jókst áhugi á því.

## Heimildir
Memphis

**Memphis** er borg í suðvesturhluta Tennessee ríkis í Bandaríkjunum. Memphis liggur við Mississippi-fljót. Hún er 29. stærsta borg Bandaríkjanna með 633.000 íbúa (2020). Á stórborgarsvæðinu búa um 1,3 milljónir manna. 

## Íþróttir
* Memphis Grizzlies, körfubolti.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Nashville

**Nashville** er höfuðborg og stærsta borg Tennessee-fylkis í Bandaríkjunum. Innan borgarmarkanna búa um 712 þúsund manns (2023) en á stórborgarsvæðinu búa um 2,1 milljónir. Nashville er miðstöð fjármála og heilbrigðisþjónustu, tónlistar og útgáfu í fylkinu.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Knoxville

**Knoxville** er þriðja stærsta borg Tennessee-fylki, á eftir Memphis og höfuðborginni Nashville. Innan borgarmarka búa um 191 þúsund manns (2020) en á stórborgarsvæðinu búa um 958 þúsund manns.

Knoxville er stundum nefnd Marmaraborgin (e. *The Marble City*).

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Fort Worth

**Fort Worth** er fjórða stærsta borgin í Texas og ellefta stærsta borg Bandaríkjanna. Íbúar borgarinnar eru um 918 þúsund (2020) en borgin er hluti af stórborgarsvæði Dallas-Fort Worth-Arlington, sem er fjórða stærsta stórborgarsvæði Bandaríkjanna.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Charlotte (Norður-Karólínu)

**Charlotte** er stærsta borgin í Norður-Karólínu í Bandaríkjunum og 14. stærsta borg Bandaríkjanna með um 911 þúsund íbúa (2023). Á stórborgarsvæðinu búa rúmlega 2,5 milljónir manna.

Charlotte er stundum nefnd drottningarborgin (e. *The Queen City*) en hún var nefnd eftir þýsku prinsessunni Charlotte frá Mecklenburg-Strelitz (1744-1818) sem varð drottning Georgs 3..

## Íþróttalið
*Charlotte Hornets, körfubolti.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
El Paso

**El Paso** er borg í Texas í Bandaríkjunum með um 678 þúsund íbúa (2020). Borgin er við landamæri Bandaríkjanna og Mexíkó, hinu megin við hana er mexíkóska borgin Ciudad Juárez.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Engjamunablóm

**Engjamunablóm** (fræðiheiti: *Myosotis scorpioides*) er fjölært blóm af munablómaætt. Blóm þess eru heiðblá og 7 til 8 mm í þvermál. Það líkist gleym-mér-ei en þekkist á styttri aldinleggjum og stærri blómum. Þá er gleym-mér-ei eilítið hærðari. Það er ílent á Íslandi.

## Tilvísanir
Ole Lund Kirkegaard

**Ole Lund Kirkegaard** (29. júlí 1940 – 24. mars 1979) var danskur barna- og unglingabókahöfundur. Bækur hans hafa verið þýddar á fjölda tungumála, fengið verðlaun og kvikmyndir og leikrit hafa verið gerðar eftir þeim.

## Bækur

* *Virgill litli* (da. Lille Virgil), 1967 
* *Albert*, 1968 
* *Fúsi froskagleypir* (da. Orla Frøsnapper), 1969 
* *Hodja og Töfrateppið* *(da. Hodja fra Pjort), 1970 
* *Ottó nashyrningur* (da. Otto er et næsehorn), 1972 
* *Gúmmí Tarsan* (da. Gummi-Tarzan), 1975 
* *Kikkebakke Boligby* (Handrit að jóladagatali), 1977
* *Flóðhestur á heimilinu* (da.En flodhest i huset), 1978 
* *Fróði og hinir gríslingarnir* (da. Frode og alle de andre rødder), 1979 
* *Pési grallaraspói og Magni vinur hans* (da. Per og bette Mads), 1981 
* *Ég afi og Jóla-Stubbur* (da. Mig og Bedstefar - og så Nisse Pok)', 1982 
* *Kalli kúluhattur* (da. Tippe Tophat og andre fortællinger), 1982 
* *Anton og Arnaldur flytja í bæinn* (da. Anton og Arnold flytter til byen), 1988 
* *Anton og Arnaldur í vilta vestrinu* (da. Anton og Arnold i det vilde vesten), 1988
* *Frække Friderik'', 2008

Bókin Frække Friderik er myndabók sem Ole bjó til fyrir dóttur sína áður en hann varð barnabókahöfundur. Bókin var ekki gefin út fyrr en 2008 í Danmörku.

## Heimildir
* 
* „Ny bog af Ole Lunk Kierkegaard“  á kultur.jp.dk
Söngtifur

**Söngtifur** (eða **trjásöngvur** ) (fræðiheiti: *Cicadidae*) eru skordýr af ættbálki skortítna, nafn þeirra er dregið af háværu tísti sem karldýrið gefur frá sér með sérstöku líffæri neðan á afturbolnum.

## Einkenni
Einkennandi við söngtifur er æviferill þeirra. Einstaklingar eyða aðeins hluta lífs síns á yfirborði jarðar og þá rétt svo til að þroskast, makast og koma eggjunum fyrir, oftast á trjágrein og þetta tekur aðeins nokkra daga upp til nokkra vikna. Þegar eggin klekjast út detta gyðlurnar niður og grafa sig niður í jarðveginn þar sem þau dvelja í nokkur ár, allt frá 2 upp í 17 ár (mismunandi eftir undirættum) og nærast á jarðveginum þangað til það er kominn tími til að grafa sig upp á yfirborðið og endurtaka leikinn.

## Tilvísanir
Merkúr (guð)

:*getur einnig átt við reikistjrnuna [[Merkúr (reikistjarna)|Merkúr]]*
**Merkúr** eða **Merkúríus** var rómverskur guð verslunar, ferðalaga og þjófnaðar. Hann var sendiboði guðanna og hliðstæða gríska guðsins Hermesar.
Sandmunablóm

**Sandmunablóm** (fræðiheiti: *Myosotis stricta*) er einær jurt af munablómaætt. Það ber dökkblá blóm og vex á þurrum melum og í sandbrekkum.

## Tilvísanir
Axhnoðapuntur

**Axhnoðapuntur** (fræðiheiti: *Dactylis glomerata*) er 50 til 120 sentimetra hátt puntgras sem ber einkennandi blómhnoða. Það er notað í túnrækt en einnig fyrirfinnst það villt, t.d. sem slæðingur meðfram vegum og í grasbrekkum.

## Undirtegundir
* *Dactylis glomerata ssp. glomerata* - venjulegur axhnoðapuntur (alls 28 litningar)
* *Dactylis glomerata ssp. himalayensis*
* *Dactylis glomerata ssp. hispanica* (áður *D. hispanica*)
* *Dactylis glomerata ssp. ibizensis*
* *Dactylis glomerata ssp. judaica*
* *Dactylis glomerata ssp. juncinella*
* *Dactylis glomerata ssp. lobata* (áður *D. aschersoniana*), alls 14 litningar
* *Dactylis glomerata ssp. lusitanica*
* *Dactylis glomerata ssp. marina* (áður *D. marina*)
* *Dactylis glomerata ssp. santai*
* *Dactylis glomerata ssp. smithii*
* *Dactylis glomerata ssp. woronowii* (áður *D. woronowii*)

## Tilvísanir
Jacques Offenbach

**Jacques Offenbach** (20. júní 1819 – 5. október 1880) var tónskáld og sellóleikari. Hann er talinn til helstu tónskálda frönsku rómantíkurinnar.

Offenbach fæddist inn í þýska tónlistarfjölskyldu, en faðir hans var forsöngvari við sýnagóguna í Köln. Hann fluttist svo 14 ára gamall til Parísar og bjó þar það sem eftir var ævinnar.
Álftafjörður

**Álftafjörður** er grunnur fjörður eða sjávarlón syðst á Austfjörðum í sveitarfélaginu Múlaþingi. Fyrir fjörðinn gengur rif, sem kallast Starmýrartangi eða Starmýrarfjörur, en útrennsli úr firðinum er um Melrakkanesós yfir í Hamarsfjörð.

Þrír dalir liggja að firðinum, Geithellnadalur, Hofsdalur og Flugustaðadalur.

Í fjöllunum upp af Álftafirði finnast þykk lög af flikrubergi.

## Merkilegir staðir í Álftafirði

Þvottá er bær í sunnanverðum Álftafirði. Í Njálssögu segir frá því er skip Þangbrands stýrimanns eins og hann er nefndur kemur inn Berufjörð og í Gautavík. Þangbrandur var sendur til Íslands af Ólafi konungi Tryggvasyni til að boða kristna trú. Á Þvottá er nú minnisvarði um kristnitökuna en þar skírði Þangbrandur Síðu-Hall og dregur Þvottá nafn sitt af því.  U.þ.b. 2 km norðar er Þangbrandsbryggja en þar er Þangbrandur sagður hafa lagst að með skip sitt.

Geithellar (stundum kallaðir Geithellnar) er bær í Álftafirði. Þar eru Ingólfur Arnarson og Hjörleifur Hróðmarsson, fóstbróðir hans, sagðir hafa haft vetursetu fyrst þegar þeir komu til Íslands.

## Tengill

* Djúpivogur
Álftafjörður (Ísafjarðardjúpi)

**Álftafjörður** er næstysti fjörðurinn, sem gengur suður úr Ísafjarðardjúpi. Arnarnes skilur fjörðinn frá Skutulsfirði til vesturs en til suðurs afmarkast fjörðurinn af Kambsnesi. Við Álftafjörð stendur þorpið Súðavík en fyrir ofan það gnæfir svipmikið fjall, Kofri. Inn úr botni fjarðarins ganga tveir stuttir dalir, Hattardalur og Seljalandsdalur. Úr Seljalandsdal má ganga yfir í bæði Önundarfjörð og Dýrafjörð.

Norðmenn voru umsvifamiklir í Álftafirði um aldamótin 1900 og höfðu þar bæði hvalveiðistöðvar og síldarvinnslu.

Eyvindur kné af Ögðum er nefndur hér landnámsmaður.

## Byggðir Bæir
* Svarthamar
* Minni Hattardalur
* Meiri Hattardalur

## Eyðibýli
* Hlíð
* Dvergasteinn
* Svarfhóll
* Seljaland

## Tengill
* Ferð með Magnúsi Karli Antonssyni, Tíminn Sunnudagsblað (25.11.1962), Bls. 896
Álftafjörður (Snæfellsnesi)

**Álftafjörður** er stuttur fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi. Hann er austasti fjörðurinn, sem gengur norðan í nesið. Í firðinum austanverðum liggur dalverpi, sem heitir Borgardalur. Samkvæmt Eyrbyggja sögu bjó þar Geirríður húsfreyja, móðir Þórólfs bægisfóts, og veitti gestum og gangandi beina.

## Heimildir
*
Álftafjörður (aðgreining)

**Álftafjörður** getur átt við:

* Álftafjörð í Suður-Múlasýslu
* Álftafjörð á Snæfellsnesi
* Álftafjörð í Ísafjarðardjúpi
Berufjörður (Barðaströnd)

**Berufjörður** er stuttur fjörður í Austur-Barðastrandarsýslu. Hann gengur samhliða Króksfirði og Gilsfirði inn úr Breiðafirði til norðurs. Háaborg skilur að Berufjörð og Króksfjörð til austurs en fjörðurinn liggur að Reykjanesi að vestan. Nokkrar eyjar eru í mynni fjarðarins og er Hrísey þeirra stærst.

Eyðibýli, samnefnt firðinum, er í botni hans og var þar áður þing- og samkomustaður héraðsins. Hafa þar fundist fjölmörg kuml. Hótel Bjarkarlundur er í Berufirði og nálægt því Berufjarðarvatn. Í það rennur lítill lækur, Alifiskalækur, sem segir frá í Gull-Þóris sögu og er hann talinn fyrsta dæmi um fiskirækt á Íslandi.

## Heimildir
* 
*
Borgarfjörður (Arnarfirði)

**Borgarfjörður** er stuttur fjörður,  í Vestur-Ísafjarðarsýslu, sem gengur inn úr Arnarfirði og er nyrstur innfjarða hans, sunnan við Borgarfjörð er Dynjandisvogur. Borgarfjörður er oft talinn ná alla leið út að Langanestá, en réttara er að hann afmarkist af Hjallkárseyri að norðan og Meðalnestá að sunnan og sé því um 5 km langur. Niður í botn Borgarfjarðar rennur Mjólká en hún var virkjuð árið 1958 og heitir virkjunin Mjólkárvirkjun. Fyrsta virkjunin var byggð á árunum 1956 til 1958. Önnur virkjun var byggð milli 1973 og 1975. Báðar virkjanirnar nýta sama stöðvarhús og aðstöðu. Eldri virkjunin framleiðir 2,4 MW en sú nýrri 5,7 MW.
Orkubú Vestfjarða var stofnað 1978  og tók við rekstri Mjólkárvirkjunnar.

## Tenglar
* Orkubú Vestfjarða 

## Tilvitnanir
Djúpifjörður

**Djúpifjörður** er stuttur fjörður í Austur-Barðastrandarsýslu á milli Þorskafjarðar og Gufufjarðar. Fjörðurinn afmarkast af Hallsteinsnesi til austurs og Grónesi til vesturs. Þrátt fyrir nafnið er Djúpifjörður grunnur og nánast samfelldar leirur á fjöru en þröngur áll gengur út miðjan fjörðinn. Mynni fjarðarins lokast af eyjaklasa.

Samnefndur bær er í botni Djúpafjarðar en þar er oft snjóþungt á vetrum. Þjóðvegur 60, Vestfjarðavegur, liggur ofan í fjörðinn, að austan yfir Hjallaháls en að vestan yfir Ódrjúgsháls.

## Heimildir
*
Skutulsfjörður

**Skutulsfjörður** er vestasti fjörðurinn í Ísafjarðardjúpi. Kaupstaðurinn Ísafjörður stendur við fjörðinn. Tveir megindalir ganga inn úr Skutulsfirði, Engidalur og Tungudalur, og skilur fjallið Kubbi þá að. Yst að norðanverðu í Engidal er kirkjugarður Ísfirðinga. Um Engidalinn rennur áin Langá. Golfvöllur og skíðasvæði er í Tungudal en úr honum eru Vestfjarðagöng grafin yfir í Botnsdal í Súgandafirði og Breiðdal í Önundarfirði. Upp úr Tungudal ganga Dagverðardalur eða Dögurðardalur, sem segir frá í Gísla sögu, en þaðan lá áður þjóðvegurinn suður yfir Breiðadals- og Botnsheiði. Enn fremur liggur Seljalandsdalur upp af Skutulsfirði en þar var áður aðalskíðasvæði Ísfirðinga.

Fjallið aftur af eyrinni er nefnt Hlíðarfjall. Um 4/5 upp það er hilla sem nefnd er Gleiðarhjalli. Fjallið á móti eyrinni er nefnt Ernir. Eru á því stórar hvilftir og er sú ytri nefnd Naustahvilft en sú innri Kirkjubólshvilft og er sú ytri vinsæl gönguleið.

Árið 1994 féll snjóflóð í Seljalands- og Tungudali og eyðilögðust skíðamannvirki og sumarbústaðir.

Í fornu máli hét hann Skutilsfjörður. Samkvæmt landnámu gaf Helgi Hrólfsson, frændi Helga magra á Akureyri, honum nafn en hann fann þar „skutil í flæðarmáli“.

## Heimildir
* 
*
Sigurður Sigurðarson (f. 1944)

**Sigurður Sigurðarson** (30. maí 1944 - 25. nóvember 2010) var vígslubiskup í Skálholt.

Sigurður fæddist í Hraungerði í Hraungerðishreppi í Árnessýslu. Foreldrar hans voru Sigurður Pálsson, sóknarprestur á Selfossi og síðar vígslubiskup í Skálholtsbiskupsdæmi, og Stefanía Gissurardóttir kona hans. Sigurður var sóknarprestur á Selfossi 1971-1994 og vígslubiskup í Skálholti 1994-2010.

Sigurður lést, 66 ára að aldri, í nóvember 2010.

## Tenglar
* Skálholt >> Sigurður Sigurðarson vígslubiskup
Vistuð stefja

**Vistuð stefja** (e.: **Stored procedure**) er undirforrit tiltækt fyrir hugbúnað sem nýta sér venslagagnagrunna.
Sigurður Sigurðarson

**Sigurður Sigurðarson** getur átt um eftirfarandi einstaklinga:
* Sigurð Sigurðarson, vígslubiskup í Skálholti
* Sigurð Sigurðarson, dýralækni smitsjúkdóma
* Sigurð Sigurðarson, hestamann
Hnakki (tískufyrirbrigði)

:*Sjá einnig [[hnakki|aðgreiningarsíðuna]] fyrir aðra hluti undir sama nafni.*
**Hnakki** eða **FM hnakki** er íslenskt slanguryrði frá síðari hluta 20. aldarinnar notað yfir tískufyrirbrigði sem vísar til útlits- og sjálfsdýrkunar karlmanna. Hnakkar eru oft orðaðir við að að fara þráfaldlega í ljós, hlusta á FM 957, aflita á sér hárið og setja gel í það og aka um á breyttum fólksbílum. Hugtakið hnakki hefur öðlast nokkuð neikvæða merkingu.

Sambærilegt hugtak um konur er skinka.

## Dæmi um hnakka
* Ásgeir Kolbeinsson
* Gillzenegger

## Önnur slanguryrði um tískufyrirbrigði
* Metrosexual
* Gyaru
* Gyaru-oh
* Ganguro
* Hnakkamella
* Skinka
* Trefill

## Heimildir
* hnakki  á Slangurorðabókinni
* ''Flottustu skinkur Íslands og heitustu beikonsnáðarnir'' Fréttatíminn (skoðað 22.02.2113)
* ''Hnakkar og Skinkur skynja fegurð á sérstakan hátt: „Tönum okkur í drasl“''  Pressan/eyjan.is (skoðað 22.02.2113)
Hnakki

**Hnakki** getur átt við:
*Hnakki - aftari hluti hálsins
*Hnakki - tískufyrirbrigði

## Sjá einnig
*Hnakkur
Hnakki (líffræði)

:*Sjá einnig [[hnakki|aðgreiningarsíðuna]] fyrir aðra hluti undir sama nafni.*

**Hnakkinn** er aftari hluti höfuðkúpunnar. 

Í hefðbundinni japanskri menningu er hnakkinn einn af fáum stöðum líkamans (fyrir utan andlitið og hendurnar) sem fatnaður kvenna huldi ekki. Ef þeim sökum bjó hnakkinn yfir ákveðnu aðdráttarafli.
Alta

**Alta** (norðursamíska: *Álaheadju gielda*)  er fjölmennasta sveitarfélag í norska fylkinu Finnmörk. Íbúar sveitarfélagsins eru um það bil 20.500 (2017), og búa flestir þeirra í þéttbýlinu Alta. Hægt er að finna nyrsta Subway veitingastað í heimi í Alta.

Í sveitarfélaginu hafa fundist fornar myndir höggnar í grjót, sem taldar eru vera á bilinu 2500 - 5000 ára gamlar.
Gautavík

**Gautavík** er bær við norðanverðan Berufjörð og er í Múlaþingi.

Í Gautavík var verslunarstaður til forna og má enn sjá þar rústir, sem hafa verið friðlýstar frá 1964 og hafa dálítið verið rannsakaðar. Þar hefur til dæmis fundist töluvert af leirkerabrotum. Staðarins er getið í Íslendingasögum og bæði í Njálssögu og Fljótsdælasögu segir frá skipakomum þangað. Gautavík kemur oft við sögu sem verslunarstaður í gömlum annálum frá 14. og 15. öld og virðist þar hafa verið ein helsta verslunarhöfn Austurlands. Þýskir kaupmenn frá Brimum versluðu þar fram á síðari hluta 16. aldar. Verslunin fluttist fyrst yfir fjörðinn, fyrst til Fýluvogs (Fúluvíkur) og síðan yfir á Djúpavog.

Í Gautavík kom Þangbrandur prestur fyrst að landi, þegar Noregskonungur sendi hann til Íslands til að kristna landsmenn. Hann var þá hirðprestur Ólafs konungs Tryggvasonar. Í Kristnisögu er honum lýst sem ofstopamanni, ófærum til kristniboðs, og var hann sagður bera Biblíuna í annarri hendi og sverð í hinni.

Skriða féll á bæinn í Gautavík sumarið 1792 og hjónin þar fórust bæði.
2

Árið **2** (**II** í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á sunnudegi eða mánudegi.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
Fossfjörður

**Fossfjörður** er stuttur fjörður, sem gengur til suðurs inn úr Arnarfirði. Hann er einn af Suðurfjörðum og er syðstur og næstvestastur þeirra. Fossfjörður er eini Suðurfjörðurinn, utan Bíldudalsvogs, sem enn er í byggð. Heitir bær í botni fjarðarins Foss en býlið Dufansdalur er í samnefndum dal í vesturhlíð Fossfjarðar. Er hann kenndur við Dufan, leysingja Áns rauðfelds Grímssonar landnámsmanns en Án bjó í Dufansdal áður en hann fluttist á Hrafnseyri norðan Arnarfjarðar.

Fyrsta surtarbrandsnáman sem grafin var á Íslandi var fremst í
Dufansdal og kölluð Dufansdalsnáman, og var hún grafin um 1904. Það mun hafa
verið Vestur-Íslendingurinn Sigurður Jósúa Björnsson sem stóð fyrir því
en verkið fjaraði út. Seinna var líka grafinn önnur náma í Þernudal sem ennfremur er í Fossfirði.
Vattarfjörður

**Vattarfjörður** er stuttur fjörður, sem gengur inn úr Skálmarfirði í Austur-Barðastrandarsýslu. Vattarnes skilur á milli Vattarfjarðar og Skálmarfjarðar. Áður fyrr lá þjóðleiðin um Þingmannaheiði upp úr Vattarfirði vestanverðum og niður í Vatnsfjörð. Upp úr botni fjarðarins er Vattardalur og rennur Vattardalsá um hann.
Skálmarfjörður

**Skálmarfjörður** er langur fjörður í Austur-Barðastrandarsýslu. Til vesturs skilur Skálmarnes Skálmarfjörð frá Kerlingarfirði en að austan Svínanes frá Kvígindisfirði. Innst klofnar fjörðurinn á Vattarnesi og heitir vestari botninn Vattarfjörður en þaðan lá þjóðvegurinn áður upp á Þingmannaheiði. Innst í Skálmarfirði er Skálmardalur og má fara þaðan um Skálmardalsheiði yfir í Gervidal, eða Gjörvidal, í botni Ísafjarðar.

Þýskir verslunarstaðir voru áður fyrr á Langeyri og Sigurðareyri við Skálmafjörð. Nú er öll byggð við fjörðinn komin í eyði.

## Heimildir
*
Eyrarrós

**Eyrarrós** (fræðiheiti: *Epilobium latifolium*) er blóm af eyrarrósarætt og tilheyrir dúnurtum.  Hún vex aðallega á eyrum jökuláa. Hún er þjóðarblóm Grænlendinga og kom til greina sem þjóðarblóm Íslendinga.

## Tengt efni
* Eyrarrósin er íslensk menningarverðlaun sem eru veitt fyrir menningarstarfsemi á landsbyggðinni.

## Heimildir
* Flóra Íslands: Eyrarrós
* Landvernd
Seyðisfjörður (Ísafjarðardjúpi)

**Seyðisfjörður** er stuttur fjörður, sem gengur suður úr Ísafjarðardjúpi og er milli Álftafjarðar (í vestri) og Hestfjarðar (í austri). Til vesturs skilur Kambsnes fjörðinn frá Álftafirði en fjallið Hestur skilur Seyðisfjörð frá Hestfirði. Kirkjustaðurinn Eyri er nú eini bærinn í byggð í Seyðisfirði en áður voru þar nokkrir bæir innar í firðinum.

Seinasti hluti Djúpvegarins var lagður um Seyðisfjörð og Hestfjörð á milli Eyrar og Hvítaness og var hann opnaður árið 1975. Einungis er vegur meðfram vestari strönd fjarðarins þar sem ekki er fjöllum fyrir að fara milli Seyðisfjarðar og Hestfjarðar við botn.

## í byggð
*Eyri
## í eyði
*Uppsalir
*Kleifar
*Fjarðarhorn
*Folafótur
Miðfjörður

**Miðfjörður** er fjörður, sem gengur inn úr Húnaflóa á milli Heggstaðaness og Vatnsness. Næsti fjörður að vestan er Hrútafjörður en Húnafjörður að austan. Við austanverðan Miðfjörð stendur kauptúnið Hvammstangi. 

Upp af firðinum eru blómlegar byggðir og kallast sveitin einnig Miðfjörður. Innst klofnar hún í þrjá dali, Miðfjarðardali, sem heita Vesturárdalur, Núpsdalur og Austurárdalur. Úr þessum dölum renna þrjár ár, sem dalirnir eru nefndir eftir, og sameinast þær í Miðfjarðará, sem er þekkt laxveiðiá. Austan Miðfjarðarár er lítill þéttbýliskjarni, Laugarbakki. Áður var farið upp úr Miðfirði suður um Tvídægru til Borgarfjarðar en sú leið þótti villugjörn.

Miðfjörður er kunnur úr Íslendingasögunum. Á Bjargi í Miðfirði fæddist Grettir Ásmundarson, sem segir frá í Grettis sögu en sögustaði Kormáks sögu, Þórðar sögu hreðu og Bandamanna sögu er þar einnig að finna.

## Heimildir
*
Króksfjörður

**Króksfjörður** er stuttur og grunnur fjörður við norðanverðan Breiðafjörð. Fjörðurinn liggur næst Berufirði að vestan en Gilsfirði að austan. Við Króksfjörð er lítið nes, Króksfjarðarnes, og samnefndur þjónustukjarni á því. Úr Króksfirði liggur nýr heilsárs vegur sem opnaði haustið 2009 um Gautsdal og síðan Arnkötludal á Ströndum yfir í Steingrímsfjörð. Töluverð byggð er í firðinum og undirlendi þó nokkuð.

Í Króksfirði eru leifar fornrar eldstöðvar frá tertíertímabilinu og eru bergmyndanir margbreytilegar af þeim sökum. Má þar finna bæði djúpberg, eins og gabbró og granófýr, en einnig líparít.

Þórarinn krókur nam hér land og heitir fjörðurinn því svo.

## Heimildir
*
Gullregn

**Gullregn** (fræðiheiti *Laburnum*) er ættkvísl lítilla eða meðalstórra trjáa af ertublómaætt sem ber gul blóm í löngum hangandi klösum. Gullregn skiptist í tvær tegundir, strandagullregn (*[[Laburnum anagyroides]]*) og fjallagullregn (*[[Laburnum alpinum]]*). Gullregn er upprunnið úr fjallasvæðum í suðurhluta Evrópu frá Frakklandi til Balkanskagans. 

Gullregn er vinsælt garðtré en vanalegt er að í görðum sé ræktað garðagullregn (Laburnum x watereri) sem er blendingsgullregn milli hinna tveggja tegunda gullregns með langa blómklasa eins og fjallagullregn og þétt blómskrúð eins og strandagullregn. 

## Garðagullregn

Blendingur milli strandgullregns og fjallagullregns er ýmist er kallaður garðagullregn eða blendingsgullregn, Laburnum x watereri. Blendingsgullregn sameinar helstu kosti beggja tegunda, hefur langa blómklasa eins og fjallagullregni og stór blóm eins og  strandgullregn. Yrkið Laburnum x watereri ‘Vossi’, sem er upprunnið í Hollandi um 1875 þykir góð garðplantna með blómklasa sem geta orðið allt að 50 sm langir og það blómstrar strax því það er ágrætt  en fjallagullregn blómstrar ekki fyrr en það verður kynþroska allt að 15-20 ára gamalt. Einn af kostum garðagullregns er að það myndar  mjög sjaldan fræ og þá mjög lítið af fræum.

## Eitrunaráhrif gullregns
Garðagullregn þroskar síður fræ en fjallagullregn. Fræ gullregns eru eitruð sem og allir aðrir hlutar plöntunar. Aðaleiturefnið í gullregni er Cytisine. Í fræbelgnum eru 3 til 5 fræ en 2 - 10 fræ geta valdið eitrun hjá börnum. Einkenni geta komið í ljós eftir 10 mínútur en einnig geta liðið nokkrar klukkustundir. 

## Tenglar
*Mbl - Gullregn
Furufjörður

**Furufjörður** er stuttur fjörður á Hornströndum, milli Þaralátursfjarðar og Bolungavíkur. Fjörðurinn hélst í byggð fram á miðja 20. öld en lagðist þá í eyði líkt og aðrar byggðir á Hornströndum. Fjallvegur liggur úr Furufirði yfir Skorarheiði til Hrafnsfjarðar í Jökulfjörðum og var hann áður fjölfarinn.

Í Furufirði er reisulegt bjálkahús sem er í eigu nokkurra Ísfirðinga ásamt neyðarskýli Slysavarnafélagsins Landsbjargar og kamar við það. Rétt hjá stendur smávaxið bænahús og kirkjugarður við það. Ströndin í firðinum er hvít skeljasandsströnd.

Úr Furufirði liggur gönguleiðin um Hornstrandir suður til Þaralátursfjarðar yfir Svartaskarð á Dagmálahorni til suðurs. Til norðurs liggur gönguleiðin um Ófæru yfir til Bolungavíkur.
Hestfjörður

**Hestfjörður** er mjór og langur fjörður, um 15 km, í sunnanverðu Ísafjarðardjúpi. Næsti fjörður úr norðvestri er Seyðisfjörður en svipmikið fjall, Hestur, skilur firðina að. Til austurs er Skötufjörður en Hvítanes heitir á milli hans og Hestfjarðar. Undirlendi er lítið í Hestfirði og fjallshlíðar beggja megin fjarðarins eru brattar í sjó fram. Samgöngur hafa löngum verið erfiðar í firðinum og lá sá hluti Djúpvegarins, sem síðast var lagður, um fjörðinn.

Fyrstu rækjumiðin við Ísland fundust árið 1927 í Hestfirði. Við mynni hans og Skötufjarðar er eyjan Vigur, næststærsta eyjan á Ísafjarðardjúpi.


Mynd:Hestfjörður 1.JPG|Hestfjörður.
Mynd:Hestfjörður 2.JPG|Hestfjörður. í bakgrunni er fjallið Hestur. 
Mynd:Hestur 3.JPG|Hestur séð frá eynni Vigur.


## Heimildir
*
Tímabil

**Tímabil** eða **tímaskeið** er samfelld röð atburða milli tveggja tíma í sögunni, sem á sér upphaf og endi. Ef fjallað er um tímabil fyrir árið 1 eru ártöl auðkennd með *f.Kr* (*fyrir [[Kristur|Kristsburð]]*). Ef nauðsyn krefur er ártöl eftir árið 1 auðkennd með *e.Kr* (*eftir Kristsburð*).

Eðlisfræðileg skilgreining er að tímabil sé lokað bil á tímaásnum.
Last.fm

**Last.fm** er breskt vefútvarp og tónlistarsamfélagssíða stofnuð árið 2002. Þar eru yfir 21 milljón virkra notenda í yfir 200 löndum.
DMOZ

**DMOZ**, hét upphaflega *The Open Directory Project*, var tenglasafn unnið af sjálfboðaliðum en rekið af AOL Inc. 17. mars 2017 lokaði AOL vefsíðunni.

## Tenglar
* Vefur DMOZ

## Heimildir
HAARP

***HAARP*** er geisla- og tónleikamynddiskur frá ensku hljómsveitinni Muse, sem var útgefinn 2008.

## Lagalisti
Öll lög skrifuð og samin af Matthew Bellamy, nema þar sem getið er annara höfunda.
Charlotte Perrelli

**Charlotte Perrelli** (fædd **Anna Jenny Charlotte Nilsson** 7. október 1974) er sænsk söngkona og sigurvegari í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1999 fyrir Svíþjóð með lagið „Take me to your heaven“. Selma Björnsdóttir, söngkona keppti fyrir Ísland og hafnaði í öðru sæti með 146 stig. 

Charlotte keppti í sömu keppni árið 2008 með lagið „Hero“.

## Útgefið efni
*1999 - *Charlotte*
*2001 - *Miss Jealousy*
*2004 - *Gone Too Long*
*2006 - *I din röst*
*2008 - *Hero*
*2008 - *Rimfrostjul*
*2012 - *The Girl*

## Tenglar

* Heimsíða Charlotte Perelli
Fjölskylda (aðgreining)

**Fjölskylda** getu átt við:
* Fjölskyldu, sem samfélagslega einingu.
* Fjölskyldu, sem hugtak í mengjafræði.

## Sjá einnig
*Fjölskyldu- og húsdýragarðurinn garður í Laugardalinum á Íslandi
*Fjölskyldugáta kvikmynd eftir Alfred Hitchcock
Margrét Jónsdóttir (listamaður)

**Margrét Jónsdóttir** (fædd 1953 í Reykjavík) er íslenskur listmálari.

## Tengill
* Margrét á UMM.is
Gufufjörður

**Gufufjörður** er stuttur fjörður, sem gengur ásamt Djúpafirði inn úr Þorskafirði við norðanverðan Breiðafjörð. Fjörðurinn er svo grunnur að á fjöru tæmist hann svo eftir standa aðeins leirur. Skálanes skilur Gufufjörð frá Kollafirði til vesturs en Grónes er á milli Gufufjarðar og Djúpafjarðar til austurs. 

Gufufjörður er í Landnámu sagður kenndur við Ketil gufu Örlygsson, landnámsmann, sem nam fjörðinn og Skálanes. Bjó Ketill í Gufudal upp af fjarðarbotninum. Þórhallur Vilmundarson prófessor hefur leitt að því líkur í grein í tímaritinu *Grímni* að Gufufjörður og önnur örnefni sem tengd eru Katli gufu eigi sér í raun náttúrulegar skýringar og bendir meðal annnars á að oft liggur þokuslæðingur yfir leirunum í Gufufirði á fjöru þótt annars sé heiðskírt og er það vegna uppgufunar frá leirunum.
Stigma

**Stigma** (hástafur: **Ϛ**, lágstafur: **ϛ**) er úreltur stafur í gríska stafrófinu. Í gríska númerakerfinu hefur hann gildið 6.

## Tenglar
* Stigma
Rafsegulfræði

**Rafsegulfræði** eru kenningar um rafsegulmagn sem settar voru fram á 19. öld, aðallega af James Clerk Maxwell.
Brabançonne

**Brabançonne** er þjóðsöngur Belgíu og hefur hollenska, franska og þýska útgáfu, þ.e. fyrir hvert opinbert tungumál landsins.
Helena Paparizou

**Helena Paparizou** (gríska: Έλενα Παπαρίζου, fædd 31. janúar 1983) er sænsk-grísk söngkona sem þó er fædd og uppalin í Svíþjóð. Hún sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2005 fyrir Grikklands hönd.

## Tengill
* Elena Paparizou
Grískir tölustafir

**Grískir tölustafir** er talnakerfi sem rekur upphaf sitt til Grikklands. Kerfið sem notað var til forna var örlítið breytt á miðöldum til að mynda kerfið sem notað er enn í dag.

Það byggist á ákveðnum bókstöfum sem gefnum hefur verið töluleg gildi:

Grískir tölustafir eru víða notaðir í dag, svo sem í tölusettum listum, klukkum, blaðsíðunúmerum á undan aðalefni bókar, tölusetningu framhaldsmynda, tölusetningu ritverka í meira en einu bindi, kaflanúmer í bók og tölusetningu sumra íþróttaleika, eins og til dæmis Ólympíuleikanna. Einnig eru grískir tölustafir iðulega notaðir til þess að tákna ártöl, svo sem útgáfuár bóka.

Reglur um grísku tölurnar eru þannig, að sé stafur með lægra gildi á undan staf með hærra gildi, þá er sá lægri dreginn frá hinum hærri. Annars er lagt saman. Það er dálítið á reiki hvort notaðir eru hástafir eða lágstafir.
Orkuvarðveisla

:*Þessi grein er um [[eðlisfræði]]lögmálið um orkuvarðveislu. Sjá greinina [[orkusparnaður]] um notkun endurnýjanlegra orkugjafa.*
**Orkuvarðveisla** er lögmál í eðlisfræði sem segir að orkumagn í lokuðu kerfi er fasti. Orkan eyðist því hvorki né eykst heldur breytir aðeins um mynd. Til dæmis getur hreyfiorka breyst í hitaorku við núning.
Ferdowsi

**Hakīm Abol-Qāsem Ferdowsī Tūsī** (persneska: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی) (um 935 - um 1020) var persneskt skáld þekktur fyrir sagnakvæðið *[[Bók konunganna]]* sem var rituð kringum árið 1000.
Orkusparnaður

**Orkusparnaður** er sú viðleitni að minnka það orkumagn, sem maðurinn notar. Hægt er að ná fram orkusparnaði með betri orkunýtni þar sem sama niðurstaða fæst með minni orkuneyslu. Á heildina litið stuðlar orkusparnaður að fjárhagslegum sparnaði, betra umhverfi, auknu öryggi og auknum þægindum. Orkusparnaður er mikilvægur þáttur í stefnumótun í orkumálum samfélaga, fyrirtækja og einstaklinga.
Arnaut Daniel

**Arnaut Daniel de Riberac** var franskur farandsöngvari á 12. öld sem Dante lýsir sem „*il miglior fabbro*“ („besti smiðurinn“) og Petrarca sem „stórmeistara ástarinnar“. Hann orti á próvensölsku. Hann fann upp sestínuna.
Shota Rustaveli

**Shota Rustaveli** (georgíska: შოთა რუსთაველი) var georgískt skáld á 12. öld. Hann er höfundur sagnakvæðisins *[[Riddarinn í tígrisfeldinum]]*.
Kālidāsa

**Kālidāsa** (devanagari: कालिदास) var skáld og leikskáld á sanskrít sem skipar svipaðan sess í bókmenntum á sanskrít og William Shakespeare gerir í enskum bókmenntum. Verk hans byggja á hindúskri hefð. Ekki er vitað hvenær hann var uppi, en líklega var það á 4. eða 5. öld.
Wu Cheng'en

**Wu Cheng'en** (hefðbundin kínverska: 吳承恩; einfölduð kínverska: 吴承恩; pinyin: Wú Chéng'ēn, um. 1500–1582) var kínverskur rithöfundur og skáld á tímum Mingveldisins. Frægasta verk hans er *[[Vesturferðin]]* sem er eitt af höfuðverkum kínverskra bókmennta.
Fuzûlî

**Fużūlī** (arabíska: فضولی) var höfundarnafn skáldsins **Muhammad bin Suleyman** (محمد بن سليمان) (um 1483 – 1556). Hann er oft talinn helsti höfundur dívanhefðarinnar í tyrkneskum bókmenntum. Ljóðasafnið hans er ritað á þremur tungumálum aserbaídsjantyrknesku, persnesku og arabísku.
Arthur Rimbaud

**Jean Nicolas Arthur Rimbaud** (IPA: [aʁtyʁ ʁɛ̃ˈbo]) (20. október 1854 – 10. nóvember 1891) var franskt skáld sem orti í anda táknsæisins. Prósaljóð hans *[[Une Saison en Enfer]]* og *[[Illuminations]]* höfðu mikil áhrif á framúrstefnuskáldin í upphafi 20. aldar. Rimbaud hafði ort sín helstu verk fyrir 21 árs aldur þegar hann ákvað að hætta skrifum. Eftir það ferðaðist hann um Evrópu og fór til Jövu, Kýpur, Aden og Harar þar sem hann kynntist landstjóranum Ras Makonnen, föður Haile Selassie. Hann lést úr krabbameini aðeins 37 ára gamall.

## Tenglar
* ''Undanfari nútíma ljóðlistar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
* ''Um þýðingar franskra ljóða á íslensku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
William Wordsworth

**William Wordsworth** (7. apríl, 1770 – 23. apríl, 1850) var enskt rómantískt skáld sem var, ásamt Samuel Taylor Coleridge, einn af upphafsmönnum stefnunnar. Þeir gáfu saman út ljóðasafnið *[[Lyrical Ballads]]* árið 1798 sem er af mörgum talið marka upphaf rómantíska tímabilsins.
Isaac Bashevis Singer

**Isaac Bashevis Singer** (jiddíska: יצחק באַשעװיס זינגער ) (f. 11. nóvember, 1903; d. 24. júlí, 1991) var pólskættaður bandarískur rithöfundur, nóbelsverðlaunahafi og einn af helstu rithöfundum jiddískra bókmennta. Hann skrifaði öll sín verk á jiddísku og gaf út í dagblöðum, en ritstýrði sjálfur ensku útgáfunum. Hann var undir áhrifum frá Knut Hamsun sem hann þýddi í æsku. Sögur hans endurspegla menningu austurevrópskra gyðinga, þjóðsögur og þjóðtrú, með íronísku sjónarhorni nútímamanns.

## Verk Singers í íslenskri þýðingu
* *Töframaðurinn frá Lúblín*, Setberg, Reykjavík 1979. Hjörtur Pálsson þýddi. (2. útg. 1984)
* *Í föðurgarði*, Setberg, Reykjavík 1980. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Óvinir – Ástarsaga*, Almenna bókafélagið, Reykjavík 1980. Sigrún Ástríður Eiríksdóttir þýddi.
* *Sautján sögur*, Setberg, Reykjavík 1981. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Sjosja*, Setberg, Reykjavík 1984. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Ást og útlegð*, Setberg, Reykjavík 1986. Hjörtur Pálsson þýddi. (2. útg. 1987)
* *Þrællinn*, Setberg, Reykjavík 1987. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Jöfur sléttunnar*, Setberg, Reykjavík 1988. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Iðrandi syndari*, Setberg, Reykjavík 1989. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Gallagripur*, Setberg, Reykjavík 1991. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Setrið*, Setberg, Reykjavík 1992. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Vegabréf til Palestínu*, Setberg, Reykjavík 1993. Hjörtur Pálsson þýddi.
* *Sögumaðurinn Naftalí og hesturinn hans* (barnabók), Bjartur, Reykjavík 2003. Gyrðir Elíasson þýddi, Halla Sólveig Þorgeirsdóttir myndskreytti.
* *Geitin Zlata og fleiri sögur*, Uppheimar, Akranesi 2004. Kristín R. Thorlacius þýddi, Maurice Sendak myndskreytti.
Íslensku tónlistarverðlaunin 2007

**Íslensku tónlistarverðlaunin 2007** voru afhending íslensku tónlistarverðlaunanna fyrir verk útgefin árið 2007. Afhendingin fór fram í Borgarleikhúsinu 18. mars 2008 og kynnir var Felix Bergsson.

Aðsópsmestur á hátíðinni var Páll Óskar Hjálmtýsson með hljómplötuna *[[Allt fyrir ástina]]* sem fór í platínu sama dag.

## Tilnefningar og vinningshafar
### Sígild og samtímatónlist
#### Hljómplötur

#### Tónverk

#### Flytjendur

### Jazz
#### Hljómplötur

#### Flytjendur

#### Tónverk

### Fjölbreytt tónlist
#### Hljómplata ársins: Popp/dægurtónlist

#### Hljómplata ársins: Rokk/jaðartónlist

#### Hljómplata ársins: Ýmis tónlist

#### Flytjendur

#### Lag ársins

#### Lagahöfundur ársins

#### Textahöfundur ársins

#### Söngkona ársins

#### Söngvari ársins

### Önnur verðlaun
#### Bjartasta vonin

#### Kvikmynda/sjónvarpstónlist ársins

#### Myndband ársins

#### Plötuumslag ársins

#### Netverðlaun [[tonlist.is]]

#### Vinsældaverðlaun [[visir.is]]

#### Útflutningsverðlaun [[Reykjavík loftbrú|Reykjavíkur loftbrúar]]

#### Hvatningarverðlaun [[Samtónn|Samtóns]]

#### Heiðursverðlaun íslensku tónlistarverðlaunanna 2008

## Tenglar
* Vefur íslensku tónlistarverðlaunanna
Söluviðurkenning fyrir tónlist

**Söluviðurkenning fyrir tónlist** er kerfi til að votta það að tiltekin hljómplata hafi selst í svo og svo mörgum eintökum. Í flestum löndum heims er stuðst við sama kerfi og í Bandaríkjunum; *gullplötur*, *platínuplötur* og *demantsplötur* (í sumum löndum eru líka til *silfurplötur*). Sölutalan á bak við hverja viðurkenningu er hins vegar mjög mismunandi eftir löndum. 

Fyrsta gullplatan var veitt Glenn Miller í febrúar árið 1942 fyrir 1.200.000. selda eintakið af smáskífunni *[[Chattanooga Choo Choo]]*. Núna er demantsplata veitt fyrir milljón eintök í Bandaríkjunum, platína fyrir 100.000 eintök og gull fyrir 50.000 eintök.

Á Íslandi er gullplata veitt fyrir 5.000 seld eintök og platínuplata fyrir 10.000 eintök.
Billboard 200

**''Billboard'' 200** er vinsældalisti yfir 200 mest seldu breið- og stuttskífurnar í Bandaríkjunum. Listinn er gerður af *[[Billboard]]* og er gefinn út vikulega. Hann fer eftir sölum í smásölu eða á stafrænu formi.
Þorskafjörður

**Þorskafjörður** er um 16 km langur fjörður í Austur-Barðastrandarsýslu á milli Reykjaness og Skálaness. Líkt og aðrir firðir á þessum slóðum er Þorskafjörður grunnur og stendur innsti hluti hans á leirum þegar fjarar. Inn úr honum ganga tveir stuttir og grunnir firðir, Djúpifjörður og Gufufjörður.

Á Skógum í Þorskafirði fæddist skáldið Matthías Jochumsson árið 1835.

Upp úr botni Þorskafjarðar liggur þjóðvegur um Þorskafjarðarheiði yfir í Ísafjarðardjúp. Var hann lagður á árunum 1940-1946 og þjónaði sem aðalleiðin á milli Reykjavíkur og Djúps fram til 1987, þegar vegur um 
Steingrímsfjarðarheiði var opnaður.

Árið 2021 var fjörðurinn brúaður og var brúin opnuð haustið 2023 fyrir áætlun. Verkinu var áætlað lokið 2024. Verkið var hluti af færslu Vestfjarðarvegar í Gufudalssveit.

## Virkjanaframkvæmdir í Þorskafirði
Vesturorka er sprotafyrirtæki sem var stofnað með það að markmiði að kanna möguleika á að vinna raforku með því að nýta orku sjávar. Vesturorka hefur kannað virkjanir með þverbrúun í Þorskafirði. Kannanir fela í sér mat á afli og umhverfisröskun. Reiknað var með því að fjörðurinn yrði ekki brúaður og fallið frá hugmyndinni þegar ákveðið var að brúa fjörðinn.

### Virkjun
Sjá einnig Sjávarfallavirkjun

Meðalflóðahæðí Þorskafirði er 3.60m og mesta mælda flóðahæðí er 5.66m. Mögulegt er að koma fyrir allt að 10 vélum sem framleiða samanlagt allt að 254 MW

## Byggðir bæir
*Hofstaðir
*Kinnarstaðir
## Eyðibýli
*Laugaland
*Gröf
*Þórisstaðir
*Múli
*Kollabúðir
*Skógar

## Tenglar
* ''Kollabúðir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1954

## Tilvísanir
Parachutes

***Parachutes*** er fyrsta breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Coldplay. Hún var gefin út af Parlophone þann 10. júlí 2000 í Bretlandi og 7. nóvember í Bandaríkjunum.

## Lagalisti
# „Don't Panic“ – 2:17
# „Shiver“ – 4:59
# „Spies“ – 5:18
# „Sparks“ – 3:47
# „Yellow“ – 4:29
# „Trouble“ – 4:30
# „Parachutes“ – 0:46
# „High Speed“ – 4:14
# „We Never Change“ – 4:09
# „Everything's Not Lost“ – 7:15
#* „Life Is for Living“ (falið lag)
# „Careful Where You Stand“ (japanskt viðbótalag) – 4:45
# „For You“ (japanskt viðbótalag) – 5:42
A Rush of Blood to the Head

***A Rush of Blood to the Head*** er önnur breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Coldplay. Platan var gefin út 26. ágúst 2002 af Parlophone í Bretlandi og degi seinna af Capitol Records í Bandaríkjunum.

## Lagalisti
# „Politik“ – 5:18
# „In My Place“ – 3:48
# „God Put a Smile Upon Your Face“ – 4:57
# „The Scientist“ – 5:09
# „Clocks“ – 5:07
# „Daylight“ – 5:27
# „Green Eyes“ – 3:43
# „Warning Sign“ – 5:31
# „A Whisper“ – 3:58
# „A Rush of Blood to the Head“ – 5:51
# „Amsterdam“ – 5:19

## Athugasemdir

## Tilvísanir
X&Y

***X&Y*** er þriðja breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Coldplay. Platan var gefin út 6. júní 2005 af Parlophone í Bretlandi, og degi seinna af Capitol Records í Bandaríkjunum.

## Lagalisti
# „Square One“ – 4:47
# „What If“ – 4:57
# „White Shadows“ – 5:28
# „Fix You“ – 4:54
# „Talk“ – 5:11
# „X&Y“ – 4:34
# „Speed of Sound“ – 4:48
# „Message“ – 4:45
# „Low“ – 5:32
# „The Hardest Part“ – 4:25
# „Swallowed in the Sea“ – 3:58
# „Twisted Logic“ – 5:01
# „'Til Kingdom Come“ – 4:10 (falið lag)
# „How You See the World“ (japanskt viðbótalag) – 4:04

## Tilvísanir
Haffjörður

**Haffjörður** eða **Hafursfjörður** er stuttur fjörður eða vík á sunnanverðu Snæfellsnesi. Löngufjörur eru við botn Haffjarðar. Haffjarðará rennur í fjörðinn en hún þykir ein af betri veiðiám landsins. Árið 2019 strönduðu um 50 hvalir í Haffirði.

## Heimildir