open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magnús Gíslason (amtmaður)

**Magnús Gíslason** (1. janúar 1704 – 3. nóvember 1766) var íslenskur lögmaður og amtmaður á 18. öld. Hann bjó á Stóra-Núpi, í Bræðratungu, á Leirá og seinast á Bessastöðum.

Foreldrar Magnúsar voru Gísli Jónsson bóndi á Reykhólum og í Mávahlíð á Snæfellsnesi, sonur Jóns Vigfússonar biskups, og Margrét dóttir Magnúsar Jónssonar lögmanns. Margrét dó í Stórubólu 1707 en Gísli drukknaði í Mávahlíðarvatni 24. febrúar 1715. Magnús fór þá að Staðarstað til séra Þórðar Jónssonar föðurbróður síns og nokkru síðar að Skálholti til Jóns Vídalín biskups, sem giftur var Sigríði föðursystur hans. Hann varð stúdent frá Skálholtsskóla og hóf nám við Kaupmannahafnarháskóla haustið 1724.

Sumarið 1728 var honum veitt embætti landskrifara en hann fór þó ekki heim fyrr en árið eftir. Gengdi hann því þar til honum var veitt lögmannsembættið sunnan og austan 1732. Árið eftir var amtmannslaust og Benedikt Þorsteinsson lögmaður norðan og vestan treysti sér ekki að ríða til þings og gegndi Magnús því öllum embættunum þremur á þingi 1733. Vorið 1736 sagði Alexander Christian Smith af sér lögmannsembætti norðan og vestan og gegndi Magnús báðum lögmannsembættunum á þingi það ár.

Pingel amtmanni var vikið úr embætti 8. maí 1752 vegna skulda og Magnús settur í hans stað. 16. maí 1757 var hann svo skipaður amtmaður yfir Íslandi, fyrstur Íslendinga, og sleppti þá lögmannsembættinu. Vorið 1764 fékk hann Ólaf Stefánsson tengdason sinn, sem þá var varalögmaður norðan og vestan, settan sér til aðstoðar. Hann dó tveimur árum síðar og tók Ólafur þá við amtmannsembættinu.

Kona Magnúsar, gift 2. júlí 1732, var Þórunn Guðmundsdóttir (8. júlí 1693 – ágúst 1766) frá Álftanesi á Mýrum, Sigurðssonar lögmanns Jónssonar. Móðir hennar var Guðrún, dóttir Eggerts Björnssonar sýslumanns á Skarði á Skarðsströnd. Einkadóttir þeirra var Sigríður, kona Ólafs Stefánssonar amtmanns.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Blisskerfið

**Blisstáknkerfið** er tjáskiptakerfi sem upprunalega var þróað af Charles K. Bliss (1897-1985) sem alþjóðlegt tjáskiptakerfi. Það var fyrst notað til að hjálpa líkamlega fötluðum börnum til að tjá sig af þverfaglegum rannsóknarhópi í stjórn Shirly McNaughton við Ontario Crippled Children's Centre árið 1971.

Í dag samanstendur Blisstáknkerfið af tæplega 4.500 táknum. Hvert tákn eða Blissorð samanstendur af einu eða fleiri Blisstáknum sem hægt er að sameina og tengja á óteljandi vegu til að skapa ný tákn. Blissorðum má raða til að mynda allskonar setningar.

Einföld form eru notuð svo að táknin séu auðskilin og fljótleg að teikna auk þess sem táknin geta staðið fyrir óhlutstæð jafnt sem hlutstæð hugtök. Börn og fullorðnir geta notað Blisskerfið og hæfir það einstaklingum með mismikla skilningshæfni.

Blisskerfið er auðlært og er hægt að byrja að nota áður en fólk lærir að lesa. Engu að síður er það nógu margbrotið til þess að hægt sé að tjá hugsanir, hugmyndir og tilfinningar. Orðaforðinn eykst eftir því sem hæfni eykst.

Sum táknin eru myndræn og líta út eins og hluturinn sem þau tákna en önnur standa fyrir hugmyndir (t.d. að gefa, viska, hugur). Þar að auki má sameina tákn til að skapa ný.

## Dæmi

*Ég vil fara í bíó.*

## Tilvísanir
Skrælingjaey

**Skrælingjaey** (eða **Skrælingjaeyja**) er lítil eyja við austurströnd Ellesmere-eyju í Kanada. Þar hafa fundist gripir sem sumir telja að sanni að norrænir menn hafi komið þar fyrstir hvítra manna.  

Fornleifafræðingar frá Calgary-háskóla í Kanada voru að störfum á Skrælingjaey á áttunda áratug 20. aldar. Þá fundust þar nokkrir járnnaglar og skipsfjöl úr eik. Tegund eikarinnar sýndi að hér var um tré frá Skandinavíu að ræða. Á Skrælingjaey fundust einnig tunnustafir og ýmsir smáhlutir úr járni,og kopar. Merkasti fundurinn var klæðisbútur sem ofinn var að hætti norrænna manna, en Inúítar klæddust einungis skinnum í þá daga. Auk þessa fannst á eynni útskorin mannsmynd, sem þykir svipa meira til norrænna manna en Inúíta. Norrænir menn bjuggu á Suðvestur-Grænlandi í fimm aldir og fram að þessum fundi hefur nyrsti vitnisburður um ferðir norrænna manna verið svonefndur Kingittorsuaq rúnasteinn sem fannst á 73. breiddargráðu, norðaustur af Upernavik.

Þótt þessir hlutir hafi fundist á Skrælingjaeyju verður ekki fullsannað hvort þeir hafi komist þangað með norrænum mönnum, eða hvort Inúítar hafi flutt þá með sér að sunnan. Fornleifafræðingarnir telja að hvort tveggja hafi getað átt sér stað. Fyrir utan árlegar veiðiferðir norður þangað sem norrænu Grænlendingarnir nefndu Norðursetu er vitað um tvo leiðangra, sem farnir voru norður með austurströnd Grænlands á miðöldum. Í Grænlandsannál er sagt frá því er nokkrir prestar lögðu af stað í kristniboðsferð með ströndinni en ekki er vitað hvað langt þeir komust.

I bókinni *[[Inventio Fortunatae]],* sem nú er glötuð, er vitnað í leiðangur, sem enskur munkur, Nikulás frá Lynne, fór árið 1360. Markmið hans var að komast til nyrsta hluta Grænlands. Fornleifafræðingar spyrja sjálfa sig hvort honum hafi tekist það og þá velta menn því fyrir sér hvort menn hans hafi verið klæddir járnbrynjum. 

## Heimildir

* *Grønlands forhistorie*, red. Hans Christian Gulløv, Gyldendal 2005, ISBN 87-02-01724-5
## Tengt efni
Skrælingjar

Norðurseta

## Tenglar
* Víkingar í vesturvegi frá Smithsonian Institution 
* Skraeling Island  á Atlas of Canada
Nikulás frá Lynne

**Nikulás frá Lynne** (enska: *Nicholas of Lynn*, latína: *Nicolas de Linna*) var enskur stjörnufræðingur á 14. öld. Sumir telja að hann hafi skrifað bókina *[[Inventio Fortunata]]* sem er lýsinga á ferðalagi til Grænlands og Norðurpólsins. Aðrir telja hann alls ekki höfund bókarinnar, heldur Hugh nokkurn sem kenndi sig við Írland.
Helsingforssamningurinn

**Helsingforssamningurinn** er sáttmáli sem Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð undirrituðu 1962 og kveður á um norrænt samstarf á fjölmörgum sviðum. Samningurinn ákvarðar meðal annars um hlutverk og starf Norðurlandaráðs og Norrænu ráðherranefndarinnar. Samningurinn hefur verið uppfærður nokkrum sinnum frá því að hann var fyrst staðfestur. Síðustu breytingar gengu í gildi 1996.

Í samningnum er kveðið á um réttarsamstarf, samstarf í menningarmálum, félagsmálum, efnahagsmálum, samgöngumálum, á sviði umhverfisverndar auk annars samstarfs. Þá er í honum ákvæði um sérstaka samninga og tilhögun norræns samstarfs

Árið 2024 var rætt um að gera Færeyjar, Grænland og Álandseyjar fullgilda meðlimi. 

## Tilvísanir

## Tengill
*Helsingforssamningurinn á Norden.org (á íslensku)
Info Norden

**Info Norden** (áður *Halló Norðurlönd*) er upplýsingaveita á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar. Norræna félagið á Íslandi sér um rekstur Íslandsdeildar þjónustunnar. Hún veitir upplýsingar varðandi flutning, atvinnu og nám á Norðurlöndunum til einstaklinga og fyrirtækja. Þjónustan var sett á laggirnar 1998 en vefsíða Info Norden kom til sögunnar 2002.

Upplýsingaþjónustan er á íslensku, dönsku, sænsku, norsku og finnsku. Notendur geta fundið hagnýtar upplýsingar um hvert Norðurlandanna á vefsíðu Info Norden. Einnig er hægt að senda sérstaka fyrirspurn frá síðunni á hverju undantöldu tungumálanna og jafnframt fá svar á því norræna tungumáli sem óskað er eftir. Info Norden taka einnig við fyrirspurnum í síma.

Info Norden er liður í starfi Norrænu ráðherranefndarinnar um afnám hindrana sem koma í veg fyrir hreyfanleika á milli Norðurlandanna. 

## Tenglar
* Vefur Info Norden (á íslensku)
Fürth

**Fürth** er borg í Bæjaralandi í suðurhluta Þýskalands með um 130 þúsund íbúa (2019). Borgin hefur öldum saman staðið í skugga á nágrannaborg sinni, Nürnberg, enda eru borgirnar nær samvaxnar. Síðan 2007 gengur Fürth undir heitinu *Vísindaborgin Fürth*.

## Skjaldarmerki
 

Skjaldarmerki Fürth sýnir einfaldlega grænan þriggja laufa smára á hvítum grunni. Borgarlitirnir eru grænn og hvítur. Smárinn birtist fyrst á innsiglum 1562, en uppruni og merking er óljós.

## Orðsifjar
Fürth hefur ætíð heitið þessu nafni, þó að staðsetningin hafi verið svolítið ábótavant (*Fürthe*, *Furt*). Það merkir einfaldlega *vað*, enda myndaðist bærinn við vað yfir ána Rednitz (sbr. Frankfurt = Frankavað).

## Söguágrip
Sagan segir að Karlamagnús sjálfur hafi stofnað Fürth árið 793. Hvað sem því líður, þá kemur borgin fyrst við skjöl 1007, er Hinrik II. keisari ritaði. Þar kemur fram að í borginni séu kirkjur, myllur, brýr, akrar og engi. Fürth stóð hins vegar ávallt í skugga nágrannaborgarinnar Nürnberg og jafnvel Bamberg, sem liggur aðeins norðar. Fürth nær gjöreyðilagðist í 30 ára stríðinu 1634. Þar börðust Gústaf Adolf II. konungur Svía og hinn kaþólski Wallenstein í einni af stórorrustum stríðsins, með þeim afleiðingum að borgin brann gjörsamlega, utan örfárra húsa. 1685 fluttu margir Frakkar og Hollendingar inn í borgina. Þar með myndaðist mikill iðnaður, sérstaklega fataiðnaður. 1792 verður Fürth prússnesk. Iðnaður jókst enn. Árið 1808 var Fürth innlimað í Bæjaraland, eftir að Prússland beið ósigur fyrir Napoleon. Þar með fær Fürth loks borgarréttindi. 1835 átti sér sá sögulegi atburður stað að fyrsta járnbrautarlest Þýskalands keyrði milli Nürnberg og Fürth. Þar með hófst iðnbyltingin fyrir alvöru í borginni. 1922 höfnuðu íbúarnir sameiningu við Nürnberg. Fürth varð því áfram eigin borg. Í heimstyrjöldinni síðari slapp Fürth að mestu leyti við loftárásir. Aðeins 11% borgarinnar brann. Borgin var svo hertekin af bandarískum her. Síðustu hermennirnir yfirgáfu borgina ekki fyrr en 1992. Árið 1950 fór íbúafjöldinn yfir 100 þúsund.

## Frægustu börn borgarinnar
* (1897) Ludwig Erhard, annar kanslari sambandslýðveldis Þýskalands 
* (1923) Henry Kissinger, fyrrverandi utanríkisráðherra Bandaríkjanna 

## Byggingar og kennileiti

* **Ráðhúsið** er einkennisbygging borgarinnar. Það var reist 1840-44 með viðbyggingu 1845-50. Á viðbyggingunni var reistur ítalskur turn, sem var byggður nákvæmlega eins og Palazzo Vecchio í Flórens. Undir turninum er stór og mikill fundarsalur. Turninn sjálfur er aðeins opinn fyrir vissa viðburði. Hann er lýstur upp á nóttinni og þykir afar fagur, bæði dag og nótt.
* **Mikjálskirkjan** stendur við endann á fögru torgi sem kallast *Grüner Markt*, græni markaðurinn. Hún var reist eftir eyðingu borgarinnar í 30 ára stríðinu á 17. öld í gotneskum stíl. Einkennilegt er hvernig háturninn er miklu minni en turnstallurinn. Allar innréttingar eru frekar nýlegar, nema 8 metra hátt sakramentishús sem varðveist hefur frá 15. öld.

## Tilvísanir


## Heimildir

*
Erlangen

**Erlangen** er borg í Bæjaralandi í suðurhluta Þýskalands og er með 115 þúsund íbúa (2019). Hún er hluti af stórborgarsvæði Nürnberg og liggur rétt norðan við Nürnberg og Fürth. Erlangen er helst þekkt sem húgenottaborgin í Bæjaralandi.

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Erlangen er þrískipt. Rauður örn með svarthvítan skjöld og snýr til hægri. Svartur örn með bókstafina **ES** og snýr til vinstri. Loks gullið ljón með tvær rófur. Öll dýrin eru með kórónu á höfði. Ljónið merkir miðborgina í Erlangen. Um er að ræða lúxemborgíska ljónið sem verið hefur í skjaldarmerkinu síðan 1397. Ernirnir eru ernir Brandenborgar og Prússlands, en bæði löndin hafa ráðið Erlangen í styttri tíma. Bókstafirnir **ES** standa fyrir Elisabeth Sophie, eiginkonu markgreifans Christian Ernst frá Bayreuth, en hann byggði nýjan borgarhluta fyrir innflutta húgenotta.

## Orðsifjar
Borgin hét áður *Erlangon*, sem er dregið af Erl og Wangen. Erl merkir trjátegundina elri. Wangen er vangur, sléttlendi (sbr. víðavangur). 

## Söguágrip

Bærinn hefur sennilega myndast á 10. öld og kemur fyrst við skjöl 1002 sem Villa Erlangon. Erlangen fékk þó ekki borgarréttindi fyrr en 1398. Á árunum 1402 til 1806 átti Hohenzollern-ættin borgina. Borgin var gjöreyðilögð í 30 ára stríðinu. Eyðileggingin var þvílík að bæði borgin og nærsveitir voru mannlausar í 20 ár á eftir. Þegar Loðvík XIV í Frakklandi afturkallaði Nantes-tilskipunina 1685 um trúfrelsi húgenotta, streymdu þúsundir þeirra í þýska ríkið. Margreifinn Christian Ernst sá sinn hag í því að bjóða húgenottum að setjast að hinni eyðilögðu borg. Fjöldi þeirra var hins vegar þvílíkur, að Christian Ernst ákvað að reisa nýja borg handa þeim við hliðina á Erlangen (Neustadt). Um 7500 fjölskyldur fengu þar nýtt heimili. Einnig var reist verksmiðja og kirkja (La Temple). Árið 1706 brann gamla borgin nær til kaldra kola í eldsvoða. Árið 1792 varð Erlangen prússnesk, 1806 frönsk og 1810 bærísk. Árið 1812 var Erlangen og Neustadt sameinuð í eina borg. 1945 hertók bandarískur her borgina bardagalaust, sem slapp að öllu leyti við loftárásir. En Bandaríkjamenn eyðilögðu þó síðasta forna borgarhliðið, þar sem það var í vegi fyrir þá.

## Frægustu börn borgarinnar

* (1789) Georg Ohm eðlisfræðingur 
* (1961) Lothar Matthäus knattspyrnumaður

## Byggingar og kennileiti
* Húgenottakirkjan var fyrsta kirkjan sem húgenottar utan Frakklands reistu. Þeir fengu að flytjast til Erlangen 1686 og byrjuðu að byggja kirkjuna aðeins tveimur mánuðum seinna. 1693 var hún tilbúin og kölluð “le Temple” af húgenottum (musterið). Kirkjan var turnlaus þá, turninum var ekki bætt við fyrr en 1732-36.
* Kastalinn í Erlangen var reistur 1700-1704 af ítalska byggingameistaranum Antonio della Porta. 1703 keypti markgreifinn Christian Ernst slotið til að gefa það þriðju eiginkonu sinni, Elisabeth Sophie. Kastalanum tilheyrir mikill garður ásamt Húgenottabrunninum, garðhýsi (Orangerie) og Konkordien-kirkjunni. 1814 brann kastalinn til kaldra kola, aðeins múrverkið stóð uppi. 1821-25 var hann endurbyggður og bætt við hann til afnota fyrir háskólann. Í dag er kastalinn eingöngu notaður af háskólanum.

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Niels Kier

**Niels Jensson Kier** (d. 11. október 1730) var Dani sem var sýslumaður, varalögmaður og lögmaður á Íslandi á 18. öld og bjó á Nesi við Seltjörn. 

Niels Kier var að eigin sögn borgarstjórasonur frá Svendborg á Fjóni. Hann kom hingað með kaupmönnum og var innanbúðarmaður í Hólminum (Reykjavík) fyrst í stað. Síðar giftist hann dóttur Jóns Eyjólfssonar (1642 - 3. ágúst 1716), sútara, sýslumanns á Seltjarnarnesi og varalögmanns frá 1707. Árið 1703 fékk hann konungsbréf um að hann skyldi fá sýsluna eftir tengdaföður sinn. Árið 1706 var hann umboðsmaður Páls Beyer landfógeta og árið 1713 var hann settur til að vera landskrifari á Alþingi. Árið 1717 varð hann svo varalögmaður eftir tengdaföður sinn og fékk jafnframt loforð um að taka við lögmannsembættinu sunnan og austan þegar Páll Vídalín félli frá.

Niels Kier fékk Kjósarsýslu 1704 og Gullbringusýslu 1710 og hélt báðum til dauðadags; hann var líka sýslumaður í Árnessýslu um tíma. Páll Vídalín dó á Alþingi 1727 og gegndi Kier lögmannsstörfum á því þingi og tók svo við. Hann dó haustið 1730 og var þá skuldum vafinn. Jens Spendrup, sýslumaður í Skagafjarðarsýslu, gegndi lögmannsstarfinu á Alþingi sumarið eftir en varð þó ekki lögmaður, heldur tók Magnús Gíslason við embættinu 1732.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Páll Vigfússon (lögmaður)

**Páll Vigfússon** (d. 1570) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 16. öld. Hann er ein aðalpersónan í *Önnu á Stóru-Borg*, sögulegri skáldsögu Jóns Trausta rithöfundar, en Anna var systir Páls.

Páll var sonur Vigfúsar Erlendssonar hirðstjóra og lögmanns og Guðrúnar Pálsdóttur konu hans. Hann var á æskuárum sveinn Ögmundar Pálssonar biskups. Síðan varð hann sýslumaður í Rangárþingi og svo lögmaður sunnan og austan frá 1556, þegar Eggert Hannesson færði sig um set eftir fráfall Odds Gottskálkssonar og varð lögmaður norðan og vestan. Hann bjó á Hlíðarenda í Fljótshlíð.

Upp úr 1560 lagði prestur nokkur fram kæru til Páls Stígssonar höfuðsmanns um að Páll lögmaður hefði, þegar hann var sveinn Ögmundar biskups, riðið á spjótskaft annars biskupssveins, Eyjólfs Kollgrímssonar, sem hefði hlotið bana af. Höfuðsmaður dæmdi Páli tylftareið og sór hann að hann hefði ekki átt neinn þátt í dauða Eyjólfs. Presturinn sem kærði viðurkenndi þá að það hefði hann gert af hatri við Pál og var hann sjálfur dæmdur á náð konungs fyrir róg og rangar sakargiftir. Þegar kaupmaður í Vestmannaeyjum kærði aftur á móti Pál fyrir að hafa liðkað fyrir verslun Englendinga við landsmenn, var honum stefnt á konungsfund og á endanum dæmdur úr embætti 1569. Hann dó ári síðar.

Kona Páls var Guðný Jónsdóttir prests Gíslasonar í Holti undir Eyjafjöllum. Þau voru barnlaus.
Skuggastjórn

**Skuggastjórn** er hver sú stjórn sem stýrir fyrirtæki í skugga þeirra og hafa ekki til þess eiginlegt umboð. Skuggastjórn innan fyrirtækja eru m.ö.o. eigendur sem stýra hlutafélögum í krafti stöðu sinnar án þess að hafa verið kjörnir eða ráðnir til þess, hafa sem sagt boðvald yfir stjórnendum í krafti meirihlutaeignar sinnar. Víðast hvar fylgir slíkri skuggastjórn ábyrgð og geta skuggastjórnendur verið skaðabótaskyldir.
Gísli Halldórsson (arkitekt)

**Gísli Halldórsson** (f. 12. ágúst 1914 d. 8. október 2012) var íslenskur arkitekt, íþróttafrömuður og fyrrverandi borgarfulltrúi í Reykjavík. Hann var afkastamikill íslenskur arkitekt og teiknaði hús á borð við Laugardalshöllina og Lögreglustöðina í Reykjavík. Frægustu hús hans eru í módernískum byggingarstíl.

### Menntun
Hann lauk prófi frá Iðnskólanum í Reykjavík 1933 og sveinsprófi í húsasmíði árið 1935. Hann lauk prófi frá Det Tekn­iske Selska­bs Skole í Kaupmannahöfn árið 1938 og stundaði nám í Konunglegu Akademíunni til 1940 en kom þá heim til Íslands vegna stríðsins. 

### Starfsferill og viðurkenningar
Gísli sat sem varamaður í borg­ar­stjórn Reykja­vík­ur fyrir Sjálfstæðisflokkinn 1954-1958 og borg­ar­full­trúi frá 1958-1974. Var vara­for­seti borg­ar­stjórn­ar 1958 og for­seti borg­ar­stjórn­ar 1970-1974. Í borg­ar­ráði 1962-1970. Sat í bygg­ing­ar­nefnd Reykja­vík­ur 1954-1958. Skipu­lags­nefnd Reykja­vík­ur 1958-1974 og um­ferðar­nefnd 1962-1966.

Gísli starfaði um árabil fyrir KR og í stjórn Íþróttabandalags Reykjavíkur frá stofnun 1944-1962, formaður frá 1949-1962. Hann var forseti Íþróttasambands Íslands, ÍSÍ 1962-1980. Í starfi sínu sem arkitekt teiknaði hann fjölmörg félagsheimili og íþróttamannvirki. 

Gísli var einnig vel þekktur á alþjóðavettvangi íþróttanna og þar mikils metinn. Hann hlaut Heiðursorðu Alþjóðaólympíunefndarinnar árið 1983, Heiðursorðu Ólympíunefndar Litháens árið 1991 og Gullorðu Heimssambands ólympíunefnda  árið 2002. Gísli hlaut riddarakross fálkaorðunnar árið 1963 og stórriddarakross fálkaorðunnar árið 1974.

## Byggingar

* Laugardalshöll
* Laugardalsvöllur
* Hótel Loftleiðir
* Lögreglustöðin í Reykjavík
* Tollhúsið
* Sundlaugin Laugaskarði (í Hveragerði)
* Hótel Esja
* Tómasarhagi 31

## Heimildir
* ''Vefur Reykjavíkurborgar''
* Gísli Halldórsson, arkitekt, grein í Frjálsri verslun 1972
Bredduflugur

**Bredduflugur** (fræðiheiti: *Empididae*) er ætt tvívængna. Broddflugur eru oft með langa hvassa munnlimi og lifa á ránum. Til eru nokkrar íslenskar tegundir eins og til dæmis: rýtingsflugur.
Ardennasóknin

**Ardennasóknin** (þýska: *die Ardennenoffensive*; enska: *Battle of the Bulge*) var stórsókn Þjóðverja í seinni heimsstyrjöld um Belgíu, við rætur Ardennafjalla, og stóð frá 16. desember 1944 til 25. janúar 1945 er bandamenn hrundu henni. Sóknin var örvæntingarfull tilraun þýska hersins til að snúa gangi styrjaldarinnar sér í vil með því að reka fleyg milli herja Bandaríkjamanna og Breta á vesturvígstöðvunum og hertaka Antwerpen í þeirri von að knýja mætti fram friðarsamninga. Þýska hernum varð vel ágengt í byrjun, enda komu þeir bandamönnum algjörlega í opna skjöldu, en lágskýjað veður og þoka kom í veg fyrir að bandamenn gætu beitt flugherjum sínum af afli gegn óvininum. Þegar létti loks til urðu loftárásir bandamanna tíðari og nákvæmari og tókst þeim smám saman að stöðva sóknina og hrekja Þjóðverja á flótta. Mannfall var gríðarlegt á báða bóga, en Ardennasóknin varð jafnframt síðasta stórsókn Þjóðverja í stríðinu.
Gagnaver Verne Global í Reykjanesbæ

**Gagnaver Verne Global** að Ásbrú er stórt gagnaver sem Verne Global reisti Suðurnesjum 2012.

Miklar deilur höfðu verið um eignarhald Verne Holding en Björgólfur Thor var einn af eigendum þess og settu margir stórt spurningamerki við eignarhald hans, þar sem litið var á gagnaverið sem uppbyggingu eftir bankahrunið. Birgitta Jónsdóttir, þingmaður Hreyfingarinnar, sagði til dæmis að fyrst Björgólfur gæti tekið lán fyrir fjárfestingu til að reisa gagnaver á Reykjanesi, þá ætti hann að taka lán og greiða Icesave fyrst.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Frumvarp til laga um heimild til samninga um gagnaver í Reykjanesbæ; af Alþingi.is
* Ákvörðun um risavaxið gagnaver tekin í september; af Vísi.is
* Gagnaver tefst um ár; af Mbl.is 23. febrúar 2009
* Framkvæmdir við gagnaver stöðvast; af RÚV.is 6. janúar 2010
* Samkomulag um gagnaver Verne Holding er í eðlilegu ferli; af Vísi.is 06. jan. 2010
* Gagnaver opnað í Reykjanesbæ; af ruv.is
Ormur ánauðgi Bárðarson

**Ormur ánauðgi Bárðarson** var landnámsmaður í Vestmannaeyjum samkvæmt því sem segir í Sturlubók Landnámu, en í Melabók og Hauksbók segir að Herjólfur hafi fyrstur byggt í eyjunum og búið í Herjólfsdal og Ormur hafi verið sonur hans. Í Sturlubók er Ormur aftur á móti sagður hafa verið sonur Bárðar Bárekssonar og bróðir Hallgríms sviðbálka. Dóttir hans var Halldóra, kona Eilífs Valla-Brandssonar, sem bjó á Völlum á Landi.

Samkvæmt Sturlubók voru eyjarnar veiðistöð og engra manna veturseta þar áður en Ormur nam þær. Vera má að menn hafi ekki þorað að byggja eyjarnir fyrir landvættum en vættatrúin er talin frumstæðari sjálfri goðatrúnni.

## Tenglar
*
Elías Mar

**Elías Mar** (22. júlí 1924 – 23. maí 2007) var íslenskur rithöfundur, ljóðskáld og þýðandi. Foreldrar hans voru Elísabet Jónína Benediktsdóttir verkakona og Cæsar Hallbjörnsson Mar kaupmaður. Elías var fæddur og uppalinn í Reykjavík, en móðir hans lést úr bráðaberklum þegar hann var á öðru ári. Elías ólst upp hjá ömmu sinni Guðrúnu Jónsdóttur, en hún lést þegar hann var sautján ára.

Elías Mar var einn fyrsti íslenski rithöfundurinn til að skrifa samtímasögur úr Reykjavík og skáldsagan *[[Vögguvísa (skáldsaga)|Vögguvísa]]* er einatt talin fyrsta unglingasaga sem skrifuð hefur verið á íslensku. Einnig hefur því verið haldið fram að í skáldsögunni *[[Man eg þig löngum]]* komi í fyrsta skipti í íslenskum bókmenntum fram samkynhneigð sögupersóna. Sögur Elíasar hafa verið þýddar á eistnesku, esperantó, færeysku, norsku og þýsku.

Elías Mar starfaði lengst af sem prófarkalesari á *[[Þjóðviljinn (1936-1992)|Þjóðviljanum]]*.

## Verk
### Skáldsögur
* *Eftir örstuttan leik*, 1946
* *Man eg þig löngum*, 1949
* *Vögguvísa*, 1950 (gefin út í Þýskalandi árið 1958 undir nafninu *Chibaba, chibaba: Bruchstück eines Abenteuers*)
* *Sóleyjarsaga*, 1954 og 1959

### Smásögur
* „Gamalt fólk og nýtt“, 1950
* „Saman lagt spott og speki“, sérprentuð smásaga, 1960
* „Það var nú þá“, 1985

### Ljóðabækur
* *Ljóð á trylltri öld*, 1951
* *Speglun*, 1977
* *Hinum megin við sólskinið*, 1990
* *Mararbárur: úrval ljóða 1946-1998*, 1999

### Þýðingar
* *Vonin blíð* eftir William Heinesen, 1970
* *Óveðursnótt* eftir Georges Duhamel, 1951
* *Vinur skógarins* eftir Leonid Leonov, 1956
* *Þriðja stúlkan* eftir Aghötu Christie, 1986
Auk þess þýddi Elías fjölda útvarpsleikrita og framhaldssagna fyrir útvarp

## Heimildir
* Hjálmar Sveinsson. *Nýr penni í nýju lýðveldi.* Omdúrman, 2007.

## Tenglar
* Viðtal við Elías Mar á vef Samtakanna 78
* Nýr penni í nýju lýðveldi. Elías Mar á sextíu ára rithöfundarafmæli
Dala-Kollur Veðra-Grímsson

**Dala-Kollur Veðra-Grímsson** eða **Kollur Grímsson** var landnámsmaður í Dalasýslu. Hann kom með Auði djúpúðgu til landsins, fékk land hjá henni og giftist sonardóttur hennar.

Í Sturlubók Landnámu segir að Kollur hafi verið sonur Veðrar-Gríms og Laxdæla kallar hann hersi. Auður hafði að sögn tuttugu frjálsborna menn á skipi sínu og var Kollur þeirra virðingarmestur og hafði forráð með henni.

Sama vorið og Auður reisti bæ í Hvammi gifti hún Kolli Þorgerði Þorsteinsdóttur rauðs, sonardóttur sína, og hélt brúðkaupsveislu þeirra. Lét hún þau fá miðhlutann úr landnámi sínu, allan Laxárdal og allt til Haukadalsár og telst hann því landnám Kolls, sem eftir það nefndist Dala-Kollur. Bær þeirra var fyrir sunnan Laxá og nefndist seinna Höskuldsstaðir.

Börn þeirra Dala-Kolls og Þorgerðar voru þau Höskuldur, Gróa kona Véleifs gamla og móðir Hólmgöngu-Bersa, og Þorkatla, kona Þorgeirs Ljósvetningagoða. Kollur dó þegar börn hans voru stálpuð en Þorgerður festi þá ekki lengur yndi á Íslandi, að því er segir í Laxdælu, heldur fluttist til Noregs og gekk þar að eiga Herjólf Eyvindarson. Áttu þau son sem hét Hrútur. Þorgerður flutti aftur til Íslands eftir lát Herjólf og dó hjá Höskuldi syni sínum. Hrútur Herjólfsson flutti seinna til Íslands og bjó á Hrútsstöðum (Rútsstöðum).

## Tenglar
* 
*
Helgi Hrólfsson

**Helgi Hrólfsson** var landnámsmaður í Skutulsfirði. Hann var sonur Hrólfs í Gnúpufelli, sonar Helga magra og var að sögn Landnámu „getinn austur“ (í Noregi) og upplenskur í móðurætt. Hefur Helgi því fæðst áður en faðir hans fór til Íslands og verið óskilgetinn. 

Hann ólst upp hjá frændum sínum í Noregi og fór til Íslands þegar hann var fullorðinn að leita ættmenna sinna. Hann kom í Eyjafjörð, sem þá var fullnuminn, en faðir hans var þá kvæntur og átti mörg börn. Líklega hefur Helgi ekki fengið þær móttökur sem hann vænti, að minnsta kosti ætlaði hann þegar aftur til Noregs en skip hans varð afturreka, hraktist inn í Súgandafjörð og var hann þar um veturinn hjá Hallvarði súganda. Um vorið fór hann að leita sér bústaðar og fór inn í Ísafjarðardjúp, þar sem enn var ónumið land. Þar er sagt að hann hafi fundið skutul í flæðarmáli í firði einum og hafi numið fjörðinn, þó ekki allan, og gefið honum nafn eftir skutlinum.

Landnáma segir að sonur Helga hafi verið Þorsteinn ógæfa, sem fór utan og vó hirðmann Hákonar jarls Grjótgarðssonar. Það stenst þó engan veginn tímans vegna, ef ættfærsla Helga er rétt.

## Tenglar
*
Vestfirðingasögur

**Vestfirðingasögur** eru hópur Íslendingasagna. Til þeirra teljast Gísla saga Súrssonar, Fóstbræðra saga, Hávarðar saga Ísfirðings og þættir Þormóðar, Auðunar og Þorvarðar krákunefs.

Líklega mætti telja Þorskfirðinga sögu hér með en þó er það ekki gert í útgáfum fornritafélagsins.
Fjallabræður

**Fjallabræður** er 60 manna önfirskur karlakór sem flytur lög sín með rokkuðu undirspili fimm manna hljómsveitar. Kórinn var óformlega stofnaður á haustmánuðum árið 2006. Hann kom meðal annars fram í myndinni *[[Maybe I should have]]*. Fyrst hljómplata Fjallabræðra, samnefnd kórnum, kom út árið 2009. 

## Tenglar
* Facebook síða Fjallabræðra
Halldór J. Kristjánsson

**Halldór Jón Kristjánsson** (f. 13. janúar 1955 í Reykjavík) er fyrrverandi bankastjóri Landsbanka Íslands. Sólon Sigurðsson, fyrrverandi bankastjóri Búnaðarbankans, segir Halldór hafa þrýst á sig að veita Björgólfi Guðmundssyni og syni hans Björgólfi Thor lán fyrir kaupum á Landsbankanum þegar hann var einkavæddur í skrefum á árunum 1999-2003.

## Ævi
Halldór lauk stúdentsprófi frá Tyrefjord Høyere Skole í Noregi árið 1973. Hann stundaði nám í lífefnafræði (e. Associate Degree) við Loma Linda University í Bandaríkjunum 1974-1975. Lauk lögfræðipróf frá Háskóla Íslands 1979. L.L.M.-próf í þjóðarrétti (e. International Legal Studies) við New York-háskóla, School of Law 1981. Framhaldsnám í samningarétti við Harvard Law School 1986. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Halldór J Kristjánsson í Samtíðarmönnum 2003
* Verðbréfun er athyglisverð leið! grein eftir Halldór í Frjálsri verslun
* ''Halldór vill ekki tjá sig um samskiptin við Sólon''; af Vísi.is 12. feb. 2010
Örn (landnámsmaður)

**Örn**, landnámsmaður í Arnarfirði og síðar við Eyjafjörð, var frændi bræðranna Geirmundar og Hámundar heljarskinns en föðurnafn hans er óþekkt.

Örn fór af Rogalandi í Noregi vegna ofríkis Haraldar konungs hárfagra. Hann kom fyrst til Vestfjarða og nam land í Arnarfirði, „svo vítt sem hann vildi“, því hann kom þar að ónumdu landi. Hann var fyrsta veturinn á Tjaldanesi á norðurströnd fjarðarins, því þar hvarf sólin ekki í skammdeginu. Eftir eitt eða tvö ár frétti hann svo af Hámundi frænda sínum norður í Eyjafirði og ákvað að flytja þangað. Hann seldi þá Áni rauðfeldi landnám sitt og fluttist á brott.

Eftir því sem segir í Landnámu hafði Hámundur heljarskinn fengið land á vesturströnd Eyjafjarðar í landnámi Helga magra en nú lét hann Örn fá landnám sitt og fékk aftur land hjá Helga inni í Eyjafirði. Örn bjó í Arnarnesi, en Hámundur hafði búið á Hámundarstöðum.

## Tenglar
*
Húsasmiðjan

**Húsasmiðjan** er íslenskt byggingavörufyrirtæki sem var stofnað árið 1956. Verslanir fyrirtækisins eru 31 talsins að meðtöldum dótturfyrirtækjum. Stofnandi Húsasmiðjunnar var Snorri Halldórsson. 

## Tenglar
* Húsasmiðjan
* ''Nærri 13 milljarða tap hjá Húsasmiðjunni''; af VB.is 11. feb. 2010
* Húsasmiðjan skiptir um kennitölu??, frétt á vef Múrbúðarinnar 11. janúar 2012
Nordjobb

**Nordjobb** er norrænt vinnumarkaðsverkefni sem hefur verið starfandi frá 1985. Verkefnið er í eigu Sambands Norrænu félaganna, FNF, og fjármagnað af Norrænu ráðherranefndinni, ráðuneytum í einstökum löndum og að nokkru leyti með verkefnaúthlutunum. Samþætting verkefnisins fer fram á norrænu skrifstofunni í Kaupmannahöfn, en Nordjobb hefur starfsemi á öllum Norðurlöndunum, Danmörku, Finnlandi, Íslandi, Noregi og Svíþjóð og sjálfstjórnarríkjunum Álandseyjum, Færeyjum og Grænlandi. 

Nordjobb er ekki rekið í ágóðaskyni og er óháð stjórnmálaflokkum. Á hverju ári er um 700 - 800 sumarstörfum miðlað til norrænna og evrópskra ungmenna á aldrinum 18-30 ára. Grundvallarstefna Nordjobb er að miðla vinnu og húsnæði og skipuleggja tómstundadagskrá fyrir þátttakendur í verkefninu. Frá árinu 1985 hefur ríflega 25.000 störfum verið miðlað til ungmenna á Norðurlöndum.
 
## Markmið
Að auka á hreyfanleika ungmenna á norræna vinnumarkaðnum ásamt því að styrkja norrænan vinnumarkað. Sérstök áhersla er á að vinna gegn atvinnuleysi ungs fólks. Auk þess stuðlar Nordjobb að aukinni þekkingu á Norðurlöndunum, menningu og tungumálum þjóðanna, meðal þátttakenda í verkefninu.

## Tenglar
* Nordjobb
* Norræna félagið
* Halló Norðurlönd
Maybe I should have

***Maybe I should have*** er íslensk heimildarmynd eftir Gunnar Sigurðsson sem fjallar um orsakir og afleiðingar bankahrunsins á Íslandi árið 2008.

Mörg málefni eru til umfjöllunar í myndinni m.a. fjármálastarfssemi, spilling, vinaráðningar,frændhygli,einkavæðing bankanna,skattaskjól, tengsl á milli stjórnmála og viðskiptalífs,Búsáhaldabyltingin, Borgarahreyfingin og viðbrögð íslenskra stjórnvalda við aðvörunum í aðdraganda hrunsins.

Í myndinni er talað við fjölmarga aðila m.a. Egil Helgason, Björgólf Thor Björgólfsson, William K. Black, Robert Wade, starfsfólk Transparency International, Evu Joly og Jón Baldvin Hannibalsson. Kvikmyndagerðamennirnir ferðast einnig víða til þess að leita að svörum við spurningum sínum eins og til Lundúna, Guernsey, Lúxemborgar og til Road Town á Bresku Jómfrúaeyjum.

Um tónlist sjá m.a. Fjallabræður, Magnús Þór Sigmundsson, Hjálmar og KK.

Myndin hefur almennt hlotið jákvæða gagnrýni á Íslandi.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða myndarinnar
Valentínusardagurinn

**Valentínusardagurinn**, einnig nefndur **Valentínsdagur**, er dagur helgaður ástinni sem haldinn er hátíðlegur á messudegi heilags Valentínusar 14. febrúar ár hvert. Dagurinn á uppruna sinn í Evrópu á 14. öld. Meðal þess sem er hefðbundið að gera þennan dag er að senda sínum heittelskaða/sinni heittelskuðu gjafir á borð við blóm og konfekt og láta valentínusar kort fylgja með. Þessar hefðir eiga uppruna sinn í Bretlandi, Frakklandi og Bandaríkjunum en í öðrum löndum gilda aðrar hefðir og sums staðar er dagurinn helgaður vináttu í stað ástar. Í löndum þar sem ekki er löng hefð fyrir því að halda Valentínusardaginn hátíðlegan hafa bandarískir siðir gjarnan fylgt þegar venjan er tekin upp.

## Heilagur Valentínus
Ekki er vitað nákvæmlega hver Heilagur Valentínus var. Þetta er nafn yfir tvo, eða jafnvel þrjá, píslarvotta í sögu kirkjunnar. Annar var kristinn rómverskur prestur og læknir sem varð fyrir ofsóknum Kládíusar II Rómarkeisara, gegn kristnum mönnum. Hinn var biskupinn af Terni á Ítalíu. Mögulegt er að sögurnar af þessum tveimur mönnum eigi uppruna sinn í einum og sama atburðinum en hafi brenglast í gegnum tíðina. Um þriðja manninn er lítið vitað annað en að hann á að hafa dáið í Afríku.

Heimildir eru óljósar og ekki hægt að segja nákvæmlega til um hvenær Valentínus dó, hvort sem hann var einn maður, tveir eða þrír. En sennilegt tímabil er valdatími fyrrnefnds Kládíusar II, 268 — 270 eftir Krist.

## Valentínusardagurinn á Íslandi
Sumir halda upp á Valentínusardaginn hér á landi en ekki er vitað hvenær það var fyrst gert. Elsta heimildin er úr Morgunblaðinu frá 1958:

„*...hér á landi fer minna fyrir deginum. Þó hafa blómaverzlanir í Reykjavík til sölu litla blómvendi, sem hnýttir hafa verið í tilefni dagsins.*“http://timarit.is/view_page_init.jsp?issId=110565&pageId=1314652&lang=is&q=Valentínusardagurinn 

Einn siður tengdur þessum degi hefur því verið komin til landsins um miðja 20. öld en smámsaman hefur hann náð meiri fótfestu þótt ekki sé mikið tilstand á þessum degi hér á landi.

## Tenglar
*  (Skoðað 14.2.2011)
Norræna upplýsingaskrifstofan á Akureyri

**Norræna upplýsingaskrifstofan á Akureyri** var opnuð 1996. Hún er hluti nets norrænna upplýsingaskrifstofa sem starfa á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar víða á Norðurlöndunum, í Eystrasaltslöndunum og í Norðvestur-Rússlandi. Upplýsingaskrifstofurnar á Norðurlöndunum eru gjarnan á stöðum sem ekki liggja nálægt höfuðborgarsvæði hvers lands. Á öðrum Norðurlöndum má nefna upplýsingamiðstöð í Gautaborg, Norður-Noregi, á Suður-Jótlandi og í Vasa í Finnlandi.

Hlutverk upplýsingamiðstöðvarinnar á Akureyri er fyrst og fremst að miðla upplýsingum um norrænt samstarf og stuðla að samvinnu þeirra sem vinna að norrænum málum. Sérstök áhersla er á ungt fólk og möguleika þess í norrænni samvinnu. Einnig veitir miðstöðin aðstoð og upplýsingar við umsóknir norrænna styrkja. Upplýsingamiðstöðin stendur auk þess fyrir norrænum menningarviðburðum í samstarfi við ýmsa aðila. 

## Tenglar
* Norræna upplýsingaskrifstofan á Akureyri 
* Um Norrænu upplýsingaskrifstofurnar á Norden.org (á íslensku)
* Um Norrænu ráðherranefndina á norden.org (á íslensku)
* Halló Norðurlönd  (á íslensku)
* Norræna félagið á Íslandi
* Nordjobb (á íslensku)
Axel Olrik

**Axel Olrik** (3. júlí 1864 – 17. febrúar 1917) var danskur textafræðingur og þjóðfræðingur. Hann var sonur myndlistarmannsins Henriks Olriks. Rannsóknir hans snerust einkum um þjóðkvæði og sagnakvæði þar sem hann beitti samanburðaraðferð til að bera saman mikið magn af efni. Hann stofnaði alþjóðlega félagið Folklore Fellows árið 1907 ásamt Kaarle Krohn og Johannes Bolte.
Norræni fjárfestingarbankinn

**Norræni fjárfestingarbankinn** (NIB) er alþjóðleg fjármálastofnun sem var stofnuð 1975 af Norðurlöndunum fimm. Eystrasaltslöndin þrjú bættust í hóp eigenda bankans 2005.  

NIB fæst einkum við fjármögnun verkefna á eftirfarandi sviðum:
* Orku- og umhverfismál;
* Samgöngur, fjarskipti og aðrir innviðir;
* Iðnaður og þjónusta;
* Fjármálastofnanir og miðlun fjármagns til lítilla og meðalstórra fyrirtækja.

NIB er alþjóðleg fjármálastofnun í eigu Danmerkur, Eistlands, Finnlands, Íslands, Lettlands, Litháens, Noregs og Svíþjóðar. Bankinn stundar lánastarfsemi bæði í eigendalöndunum og í nývaxtarlöndum.

NIB fjármagnar verkefni sem ætlað er að efla samkeppnishæfni og bæta umhverfisáhrif. Bankinn sinnir lánastarfsemi bæði innan aðildarlanda bankans og á vaxtarsvæðum í Afríku, Austurlöndum nær, Asíu, Evrópu og löndum fyrrum Sovétlýðvelda auk Suður-Ameríku. Norræni fjárfestingarbankinn aflar fjár til lánastarfsemi sinnar með lántökum á alþjóðafjármálamarkaði.

## Tenglar
* Vefsíða Norræna fjárfestingarbankans  (á ensku)
* Um Norræna fjárfestingarbankann á vefsíðu hans  (á íslensku)
Johannes Nicolaus Brønsted

**Johannes Nicolaus Brønsted** (22. febrúar 1879 – 17. desember 1947) var danskur efnafræðingur, þekktastur fyrir skilgreiningu á sýru-basa hvörfum, sem hann vann ásamt *Martin Lowry* (1874 – 1936) og við hann eða þá báða er kennd. Vann einnig að skilgreiningu sýrustigs.
Máni (landnámsmaður)

**Máni** var landnámsmaður í Þingeyjarsýslu. Hann var frá Ömð á Hálogalandi í Noregi, fór þaðan til Íslands og braut skip sitt við Tjörnes. Hann settist að þar og bjó í nokkur ár á Máná en þegar Böðólfur Grímsson kom til landsins rak hann Mána burt af Tjörnesi og nam land þar sjálfur.

Máni nam þá land austan við Skjálfandafljót, sunnan frá Kálfborgará og norður fyrir Rauðuskriðu og bjó á Mánafelli, sem löngu er komið í eyði. Sonur hans hét Ketill og kona hans var Valdís, dóttir Þorbrands, sem keypt hafði Rauðuskriðulönd af Mána.

## Tenglar
*
Böðólfur Grímsson

**Böðólfur Grímsson** var landnámsmaður í Þingeyjarsýslu og nam land á Tjörnesi eftir að hafa rekið Mána, sem þar settist fyrstur að, á brott.

Böðólfur var sonur Gríms Grímólfssonar af Ögðum. Hann fór til Íslands ásamt konu sinni, Þórunni Þórólfsdóttur hins fróða, og Skeggja syni þeirra. Þau brutu skip sitt við Tjörnes en björguðust í land og voru á Auðólfsstöðum fyrsta veturinn, að því er segir í Landnámabók. Böðólfur rak síðan Mána burt og nam sjálfur allt Tjörnes á milli Tunguár og Óss, en Skeggi nam land í Kelduhverfi.

Síðari kona Böðólfs var Þorbjörg hólmasól, yngsta dóttir Helga magra, sem fæddist fyrsta ár Helga á Íslandi. Dóttir þeirra hét Þorgerður og giftist hún Ásmundi Öndóttssyni landnámsmanni í Kræklingahlíð.

## Tenglar
*
Eyvindur hani

**Eyvindur hani** var landnámsmaður í Eyjafirði. Landnáma segir að hann hafi verið af göfugum ættum og hann var frændi Öndóttssona, Ásgríms og Ásmundar, sem námu land í Kræklingahlíð.

Eyvindur kom til Íslands seint á landnámsöld og gáfu frændur hans honum land. Í Landnámu segir að hann hafi búið í Hanatúni, sem síðar hafi kallast Marbæli. Hvorugt bæjarnafnið er nú þekkt á þessum slóðum en líklega hefur land Eyvindar verið í ysta hluta Kræklingahlíðar. Hann var kallaður Túnhani. Kona hans var Þórný, dóttir Stórólfs Öxna-Þórissonar, og var sonur þeirra Snorri Hlíðmannagoði.

## Tenglar
*
Miguel Najdorf

**Miguel Najdorf** (15. apríl 1910 – 4. júlí 1997) var pólskur stórmeistari í skák. Hann bjó mestalla ævi sína í Argentínu.

## Framlög

Najdorf afbrigði sikileyjarvarnar, ein algengast skákbyrjunin, er nefnd eftir Miguel Najdorf. Najdorf átti einnig hlut í mótun varna eins og kóngsindverskrar varnar. Najdorf var einnig virtur rithöfundur og átti dálk í tímaritinu *Buenos Aires Clarín*.

## Hylling

Til að fagna 80 ára afmæli hans val alþjóðlegt skákmót skipulagt i Buenos Aires árið 1990, sem var endurtekið árin eftir pað.
Carl Wilhelm von Sydow

**Carl Wilhelm von Sydow** (21. desember 1878 – 4. mars 1952) var sænskur þjóðfræðingur. Hann beitti líffræðilegum skýringarlíkönum til að útskýra útbreiðslu menningar. Hann vildi meina að þegar menning skýtur rótum á nýjum stað þróast hún og myndar nýtt afbrigði vegna áhrifa frá hinu nýja umhverfi, en ríkjandi stefna í þjóðfræðirannsóknum á þeim tíma, landfræðilega rannsóknaraðferðin eða „finnski skólinn“, hélt því fram að menning útvatnaðist jafnt og þétt eftir því sem hún fjarlægðist uppsprettu sína. Hann gagnrýndi flokkunarkerfi finnska skólans fyrir að vera ekki nógu vísindalegt og vildi sterkt aðgreinandi flokkunarkerfi fyrir sagnaminni í anda flokkunarkerfis Carls von Linné. Von Sydow var þekktasti þjóðfræðingur Norðurlanda á sinni tíð. Sonur hans er leikarinn Max von Sydow.
Najdorf

**Najdorf** getur átt við um eftirfarandi:
* Miguel Najdorf, pólsk-, argentínskan skákmann
* Najdorf afbrigði sikileyjarvarnar
Þorgeir Þórðarson

**Þorgeir Þórðarson** var landnámsmaður í Eyjafirði, tengdasonur Helga magra og fékk land í landnámi hans.

Landnáma segir að Þórður bjálki hafi verið föður Þorgeirs en segir engin nánari deili á honum. Þorgeir giftist Hlíf dóttur Helga, sem gaf þeim land við botn Eyjafjarðar að austan, frá Þverá til Varðgjár. Þau bjuggu á Fiskilæk en það bæjarnafn er ekki til lengur og er óvíst hvar bærinn var. Sonur þeirra hét Þórir og dóttir þeirra var Helga, dóttir Skeggja Böðólfssonar landnámsmanns í Kelduhverfi.

## Tenglar
*
Auðunn rotinn Þórólfsson

**Auðunn rotinn Þórólfsson** var landnámsmaður í Eyjafirði og tengdasonur Helga magra.

Landnáma segir að faðir Auðuns hafi verið Þórólfur sá sem kom með Hrafna-Flóka til Íslands og sagði, þegar hann var beðinn að lýsa landinu, að þar drypi smjör af hverju strái; var hann því kallaður Þórólfur smjör. Hann er sagður hafa verið sonur Þorsteins skrofu, sonar Gríms kambans, sem á að hafa byggt Færeyjar fyrstur manna.

Hann giftist Helgu dóttur Helga magra, sem gaf þeim land inni í Eyjafirði, upp frá Hálsi til Villingadals, og bjuggu þau í Saurbæ. Börn þeirra voru Einar, faðir Eyjólfs Valgerðarsonar og afi Guðmundar ríka og Einars Þveræings, og Vigdís. Eftir lát Auðuns giftist Helga Hámundi heljarskinni, sem áður hafði verið kvæntur Ingunni systur hennar, og var dóttir þeirra Yngvildur allrasystir, sem giftist Örnólfi syni Þórðar slítanda, landnámsmanns í Hörgárdal.

## Heimildir
*
Gunnar Úlfljótsson

**Gunnar Úlfljótsson** var landnámsmaður í Eyjafirði og tengdasonur Helga magra.

Samkvæmt Landnámabók var Gunnar sonur Úlfljóts, þess sem sendur var til Noregs að semja lög og er talinn fyrsti lögsögumaðurinn. Úlfljótur bjó í Bæ í Lóni. 

Gunnar giftist Þóru dóttur Helga magra og fengu þau hjá honum land fyrir sunnan Skjálgdalsá að Hálsi. Þau bjuggu í Djúpadal. Börn þeirra voru Ketill, Þorsteinn, Steinmóður, Yngvildur og Þorlaug.

## Heimildir
*
Hrólfur Helgason

**Hrólfur Helgason** var landnámsmaður í Eyjafirði. Hann var sonur Helga magra og fékk land hjá föður sínum, sem gaf honum öll lönd fyrir austan Eyjafjarðará syðst, norður að Arnarhvoli, sem er á móts við mynni Djúpadalsár.

Hrólfur bjó í Gnúpufelli (Núpufelli) og er sagður hafa reist þar stórt hof, svo að hann hefur líklega verið fljótur að hverfa frá kristni eftir að til Íslands kom, hafi hann þá verið skírður. Kona hans var Þórarna, dóttir Þrándar mjóbeins landnámsmanns í Flatey á Breiðafirði, og áttu þau fjölda barna. 

Sonur Hrólfs óskilgetinn, sem ólst upp í Noregi, var Helgi Hrólfsson landnámsmaður í Skutulsfirði.

## Tenglar
*
Þórður slítandi

**Þórður slítandi** var landnámsmaður í Eyjafjarðarsýslu. Hann nam Hörgárdal innanverðan, fyrir ofan Myrká að austanverðu og niður að Drangá hinum megin. Ekki er getið um landnámsjörð hans í Landnámabók. Sonur hans hét Örnólfur og var kona hans Yngvildur allrasystir, dóttir Hámundar heljarskinns og Helgu dóttur Helga magra.

Landnáma segir að Þórður slítandi hafi gefið Þorbirni skólmi Þorkelssyni frænda sínum af landnáminu en Skólmur er þó ekki talinn til landnámsmanna. Hann bjó á Myrká og var sonur hans Þórálfur sterki Skólmsson. Systir Þorbjarnar skólms var Þórarna, móðir Orms sterka Stórólfssonar og langamma Gunnars Hámundarsonar.

## Heimildir
*
Skeggi Böðólfsson

**Skeggi Böðólfsson** var landnámsmaður í Norður-Þingeyjarsýslu, sonur Böðólfs Grímssonar landnámsmanns á Tjörnesi og fyrri konu hans, Þórunnar Þórólfsdóttur.

Skeggi kom með foreldrum sínum til Íslands. Þau brutu skip sitt við Tjörnes og Böðólfur nam þar land eftir að hafa rekið Mána, sem þar var fyrir, á brott. Síðar nam Skeggi land í Kelduhverfi upp til Kelduness. Hann bjó í Miklagarði (Garði) í Kelduhverfi.

Kona Skeggja var Helga, dóttir Þorgeirs Þórðarsonar landnámsmanns á Fiskilæk og Hlífar konu hans, dóttur Helga magra. Sonur þeirra var Sigurður farmaður og segir í Landnámabók að hann hafi látið gera knörr í Sogni sem Sigurður biskup hafi vígt. „Af þeim knerri eru brandar veðurspáir fyrir durum í Miklagarði.“

## Tenglar
*
Alvis Vītoliņš

**Alvis Vītoliņš** (15. júní 1946 – 16. febrúar 1997) var lettneskur alþjóðlegur meistari í skák. Hann varð Lettlandsmeistari árin 1973 (í liðakeppni), 1976, 1977, 1978, 1982, 1983 og 1985 (í liðkeppni). Árið 1980 varð hann alþjóðlegur meistari.

Vītoliņš framdi sjálfsmorð með því að stökkva af brú á frosið Gauja fljót.

## Framlög
Nafn Vītoliņš festist við nokkrar byrjanir en þær eru:
* Margate afbrigði Richter-Rauzer afbrigðis klassískrar sikileyjarvarnar (1.e4 c5 2.Rf3 d6 3.d4 cxd4 4.Rxd4 Rf6 5.Rc3 Rc6 6.Bg5 e6 7.Bb5) er einnig nefnt **Vītoliņš afbrigðið**.
* '''Vitolins afbrigðið''' í Sikileyjarvörn, Scheveningen afbrigði (1.e4 c5 2.Rf3 d6 3.d4 cxd4 4.Rxd4 Rf6 5.Rc3 e6 6.Bb5+).
* **Vītoliņš gambítur** í Capablanca afbrigði Nimzóindverskrar varnar (1.d4 Rf6 2.c4 e6 3.Rc3 Bb4 4.Dc2 0-0 5.a3 Bxc3 6.Dxc3 b5!?).
Norræna nýsköpunarmiðstöðin

**Norræna nýsköpunarmiðstöðin** (Nordisk InnovationsCenter - NICe) er samstarfsstofnun Norðurlandanna sem starfar undir hatti Norrænu ráðherranefndarinnar. Hún rekur upphaf sitt til Norræna iðnaðarsjóðsins og NordTest sem settar voru á fót 1973. Skrifstofa Norrænu nýsköpunarmiðstöðvarinnar er í Osló.

Hlutverk miðstöðvarinnar er að vinna að innri markaði á Norðurlöndunum á sviði nýsköpunar þannig að sem fæstar hindranir séu í vegi flutnings á hæfni, hugmyndum, fjármagni, fólki eða afurðum milli Norðurlandanna. 

Markmiðið er að stuðla að sameiginlegum þekkingarmarkaði á svæðinu. Miðstöðin vinnur að þessu með því að koma á tengslum milli þeirra sem vinna að nýsköpun á Norðurlöndum. Skilyrt er að minnst þrjú norræn ríki vinni saman að verkefni til að hægt sé að sækja um fjármögnun hjá miðstöðinni. Auk þess skal stuðla að samstarfi við aðila í Eystrasaltslöndunum og Norðvestur-Rússlandi. 

## Tengt efni:
* Nordisk Industrifond
* Nordic Industrial Fund

## Tenglar
* Um Norrænu nýsköpunarmiðstöðina á vefsíðu hennar  (á íslensku)
* Um Norrænu nýsköpunarmiðstöðina á Norden.org (á íslensku)
Božidar Dimitrov

**Božidar Dimitrov** (búlgarska: Божидар Димитров Стоянов; fæddur 3. desember 1945 í Sozopol í Búlgaríu; d. 1. juli 2018) var búlgarskur stjórnmálamaður og sagnfræðingur. Dimitrov gegndi embætti ráðherra án ráðuneytis frá 2009 til 2011.
Flatlús

**Flatlús** (fræðiheiti: *Pthirus pubis*) er skordýr sem lifir sem sníkjudýr í kynhárum manna. Flatlúsin getur einnig lifað á öðrum líkamshlutum sem eru hári vaxnir, þar á meðal augnhárum. Flatlúsin lifir eingöngu á blóði. Menn og górillur eru einu þekktu hýslar hennar.
Ingjaldur Helgason

**Ingjaldur Helgason** var landnámsmaður í Eyjafirði. Hann var sonur Helga magra, sem gaf honum land austan Eyjafjarðarár út frá Arnarhvoli (á móts við mynni Djúpadalsár) út að Þverá hinni ytri.

Ingjaldur bjó á Efri-Þverá, seinna Munkaþverá, og segir Landnáma að hann hafi reist þar stórt hof, eins og Hrólfur bróðir hans gerði á landnámsjörð sinni, og hafa þeir bræður því horfið frá trú föður síns. Kona Ingjalds var Salgerður Steinólfsdóttir. Börn þeirra voru Eyja, kona Nesja-Knjúks Þórólfssonar landnámsmanns í Barðastrandarsýslu, Eyjólfur, faðir Víga-Glúms, Steinólfur og Úlfheiður, sem giftist Hríseyjar-Narfa, syni Arnar landnámsmanns í Arnarnesi.

## Tenglar
*
Barentsráðið

**Barentsráðið** (enska: *The Barents Euro-Arctic Council* eða *BEAC*) var stofnað 1993 með Kirkenes-yfirlýsingunni sem undirrituð var af fulltrúum Norðurlandanna, Rússlands og framkvæmdastjórnar ESB. Auk aðildarríkjanna eru níu áheyrnarríki  innan ráðsins. 
Ráðið er dæmi um nánari samvinnu Norrænu ráðherranefndarinnar og annarra norrænna stofnana við Eystrasaltsríkin og svæði í Norðvestur-Rússlandi í kjölfar loka Kalda stríðsins.

Barentsráðið er vettvangur aukinnar samvinnu og samstarfs þeirra svæða sem liggja að Barentshafinu, þ.e. norðurhluta Skandinavíu og Norðvestur-Rússlands. 

Skrifstofa ráðsins opnaði 2008 í Kirkenes í Norður-Noregi.

Þann 18. september 2023 gaf Rússneska ríkið út yfirlýsingu um úrsögn sína úr ráðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða Barentsráðsins  (á ensku)
* Um samstarf á Norðurslóðum á Norden.org (á sænsku)
Skapahár

**Skapahár** eða **kynhár** eru hárin kringum kynfæri kynþroska fólks. Þau eru öllu grófari en höfuðhár eða annar hárvöxtur líkamans en skipun hárvaxtar á klyftasvæði nefnist **skapahárastaða** og er hún breytileg á milli kynja.

## Tilvísanir
Augnhár

**Augnhár** (**brá** eða **bráhár**) eru hár sem vaxa út frá brún augnloka. Fólk nota oft maskara til að gera augnhárin sýnilegri (dekkja þau og lengja) og augnhárabrettara til að gera sveig háranna fallegri. Ekki má rugla augnhárum saman við augabrúnir.
Samstarfsráðherra Norðurlanda

**Samstarfsráðherra Norðurlanda** er sá ráðherra í ríkisstjórnum Norðurlandanna sem fer með ábyrgð á norræna ríkisstjórnarsamstarfinu innan Norrænu ráðherranefndarinnar fyrir hönd forsætisráðherra hvers lands.

Samstarfsráðherrarnir mynda stjórn norræna ríkisstjórnarsamstarfsins og taka stefnumótandi ákvarðanir. Formennska er í höndum samstarfsráðherra þess lands sem fer með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni hverju sinni.

Samstarfráðherrarnir svara spurningum norrænna þingmanna um Norðurlandasamstarfið í fyrirspurnartímum á árlegu þingi Norðurlandaráðs.

Samstarfstarfsráðherra Norðurlanda í ríkisstjórn Íslands var Guðmundur Ingi Guðbrandsson frá 2021 til 2024.

## Tenglar
* Listi yfir samstarfsráðherra Norðurlanda í ríkisstjórnum Íslands
* Um hlutverk samstarfsráðherra Norðurlanda á Norden.org