open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
İzmit

**İzmit**, áður Níkómedía, er höfuðstaður Koaceli-héraðs í Tyrklandi. Borgin stendur við İzmit-flóa við Marmarahaf um 100 km austan við Istanbúl á norðvesturströnd Anatólíu. Íbúar eru um 300 þúsund. Borgin á sér langa sögu sem hafnarborg.

Níkómedía var austasta höfuðborg Rómaveldis á tíma fjórveldisstjórnarinnar sem Díókletíanus keisari kom á. Eftir sigur Konstantínusar mikla á Liciniusi í orrustunni um Krýsópólis árið 324 var Níkómedía um tíma höfuðborg Nýju Rómar.
Fjármálakreppan í Rússlandi 1998

**Fjármálakreppan í Rússlandi 1998** (líka kölluð **Rúblukreppan** eða **Rússaflensan**) var fjármálakreppa sem hófst í Rússlandi 17. ágúst 1998. Ástæður kreppunnar voru hátt fastgengi rússnesku rúblunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum og krónískur halli á rekstri ríkissjóðs. Hár kostnaður við Fyrsta Téténíustríðið 1994-1996 og Fjármálakreppan í Asíu 1997 urðu til þess að hrinda kreppunni af stað. Í mars þetta ár rak Borís Jeltsín Víktor Tsjernomyrdín forsætisráðherra og alla ríkisstjórnina. 12. maí sama ár hófu kolanámumenn verkfall vegna vangoldinna launa. Þann 13. júlí samþykkti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn neyðarlán til Rússa. Ríkisstjórnin hélt fast við gengisstefnuna sem gekk út á að halda gengi rúblunnar stöðugu miðað við Bandaríkjadal en efnahagsumbætur stjórnarinnar fengu ekki brautargengi í þinginu og vaxtagreiðslur ríkisins voru miklu hærri en skatttekjur. Þetta gróf undan trausti fjárfesta sem hófu að losa sig við rúblur í stórum stíl. 

Þann 17. ágúst ákvað stjórnin að fella gengi rúblunnar, lýsa yfir greiðslufalli innlendra skulda og tímabundinni greiðslustöðvun gagnvart erlendum skuldum. Í september hafði rúblan fallið úr 6 á hvern dal í 21. Síðar í september rak Jeltsín Borís Fjodorov seðlabankastjóra. Verðbólga náði 84% og margir bankar lokuðu. Andstaða við Jeltsín í rússneska þinginu óx hratt. 

Þrátt fyrir alvarleika kreppunnar náði Rússland sér fljótt aftur á strik. Helsta ástæða þess var ört hækkandi olíuverð 1999-2000 sem skapaði mikinn afgang af viðskiptum við útlönd.
Svarta örin

**Svarta örin** (franska: *La Flèche noire*) er sjöunda bókin í sagnaflokknum um Hinrik og Hagbarð eftir belgíska myndasöguhöfundinn Peyo. Sagan birtist í myndasögublaðinu Sval á árinu 1957 en kom út á bókarformi árið 1959.

## Söguþráður
Ræningjaflokkur gerir ítrekaðar árásir á vagnalestir kaupmanna. Konungur og menn hans, með Hinrik og Hagbarð innanborðs, reyna að stemma stigu við þessum ránum, en svo virðist sem illvirkjarnir fái upplýsingar úr höllinni, sem skotið er með svörtum örvum. Hinrik og Hagbarður rekast fyrir tilviljun á ræningjaflokkinn í skóginum, en tekst að villa á sér heimildir og smeygja sér í raðir þeirra. Þeir uppgötva jafnframt hvar ránsfengur ræningjanna er falinn.

Hinrik og Hagbarður uppgötva að stjórnandi ræningjaflokksins leynist við hirðina. Þeir ná tali af vini sínum, aðalsmanninum herra Núma, sem komist hafði að sömu niðurstöðu. Félagarnir finna leyniskilaboð frá foringja ræningjanna um að drepa herra Núma á burtreiðum sem fyrirhugaðar eru í höllinni. Þeir hyggjast koma vini sínum til bjargar, en þurfa fyrst að stinga af mestallan ræningjahópinn. Á síðustu stundu tekst þeim að bjarga herra Núma og hrekja tilræðismennina á flótta. Í kjölfarið tekst þeim að egna gildru fyrir hirðmennina Glúm og Brand, sem reynast báðir hafa tilheyrt ræningjahópnum..

## Íslensk útgáfa
*Svarta örin* kom út hjá bókaútgáfunni Iðunni árið 1982 í þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún var fyrsta Hinriks og Hagbarðs-bókin sem kom út á íslensku, en þó aðeins sú þriðja elsta.
Goðalindin

**Goðalindin** (franska: *La Source des dieux*) er sjötta bókin í sagnaflokknum um Hinrik og Hagbarð eftir belgíska myndasöguhöfundinn Peyo. Sagan birtist í myndasögublaðinu Sval á árinu 1956 en kom út á bókarformi árið 1957.

## Söguþráður
Hinrik og Hagbarður eru á heimleið eftir ævintýri þau sem frá segir í bókinni Með víkingum. Skipið hreppir brotsjó og þá skolar fyrir borð. Félagarnir koma að landi þar sem heimafólk bjargar þeim. Í ljós kemur að heimamenn, *Slapplendingar*, þjást af síþreytu sem gerir hinum illa Svínhöfða kleift að kúga þá og undiroka. Slappleiki fólksins er sagður afleiðing af bölvun galdranornar nokkurrar, en samkvæmt þjóðsögunni getur töfravatn úr *Goðalindinni* aflétt bölvuninni. Hinrik lofar þegar að leita að vatninu dýrmæta.

Hinrik og Hagbarður leggja þegar af stað, en svikari úr röðum Slapplendinga ber Svínhöfða fréttir af förinni. Leitin að töfralindinni gengur illa og eiga félagarnir meðal annars í höggi við illvígan risa. Þeir finna að lokum lindina og ná að blekkja varðmann hennar, sem er vopnaður fjölda eitraðra snáka. Hinrik og Hagbarður sleppa undan varðmanninum og sendimönnum Svínhöfða. Endurnærðir eftir vatnið úr goðalindinni heimta Slapplendingar aftur sinn fyrri styrk og rísa gegn oki Svínhöfða.

## Íslensk útgáfa
*Goðalindin* kom út hjá bókaútgáfunni Iðunni árið 1982 í þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún var önnur Hinriks og Hagbarðs-bókin sem kom út á íslensku. Bókin hefst á vísun í atburði sögunnar Með víkingum, en hún kom þó ekki út á íslensku fyrr en tveimur árum síðar.
Huddersfield Town

**Huddersfield Town Association Football Club** er enskt knattspyrnulið frá Huddersfield, Vestur-Jórvíkurskíri sem spilar í ensku meistaradeildinni. Það var stofnað árið 1908. Árið 1926 varð liðið það fyrsta til að vinna englandsmeistaratitil þrjú ár í röð. Snemma á 8. áratugnum féll liðið úr efstu deild og var 45 ár í neðri deildum. Árið 2017 komst liðið hins vegar í ensku úrvalsdeildina en féll árið 2019.

Völlur liðsins er John Smith's Stadium (síðan 1994) sem tekur tæp 25.000 manns. Gælunafn liðsins er *The Terriers*.
Jóhannesarriddarar

**Jóhannesarriddarar** eða **spítalariddarar** (latína: *Ordo Fratrum Hospitalis Sancti Ioannis Hierosolymitani*) er kaþólsk riddararegla sem síðar varð að reglu Mölturiddara. Reglan var stofnuð í kringum sjúkrahús í Muristan í Jerúsalem sem var helgað Jóhannesi skírara og sinnti kristnum pílagrímum til Landsins helga. Sjúkrahúsið var stofnað snemma á 11. öld en reglan var stofnuð af benediktínamunknum Gerard Thom á tímum Fyrstu krossferðarinnar. Stofnun hennar var staðfest með páfabullu árið 1113. Ásamt Musterisriddurum urðu Jóhannesarriddarar voldugasta riddarareglan í Landinu helga. 

Eftir fall Konungsríkisins Jerúsalem árið 1291 hörfuðu riddararnir til greifadæmisins Trípólí og síðan til Kýpur. Þeir lögðu síðan Ródos undir sig með hervaldi 15. ágúst 1310. Árið 1494 reistu þeir virki í Bodrum á strönd Litlu-Asíu. Árið 1522 lagði Súleiman mikli eyjuna undir sig og riddararnir fengu að hörfa til Sikileyjar. Næstu ár fóru þeir milli staða í Evrópu en 1530 gaf Karli 1. Spánarkonungur þeim Möltu, Gozo og hafnarborgina Trípólí. Sumarið 1565 sendi Súleiman 40.000 manna lið til að hrekja riddarana frá eyjunni en þeim tókst að hrinda árásinni eftir margra mánaða umsátur. 

Í siðbótinni missti reglan flest lén sín í Evrópu en var áfram með flota á Miðjarðarhafi sem tókst á við sjóræningja frá Barbaríinu. Í Frönsku byltingunni voru eigur reglunnar í Frakklandi gerðar upptækar. Napoléon Bonaparte lagði síðan Möltu undir sig í Egyptalandsför sinni 1798. Eftir það fengu riddararnir hæli í nokkrum Evrópulöndum, flestir í Sankti Pétursborg í Rússlandi. Árið 1834 kom reglan sér upp höfuðstöðvum í Róm.
Nýnasismi

**Nýnasismi** er heiti á stefnu ýmissa hreyfinga sem komið hafa upp eftir lok Síðari heimsstyrjaldar og ganga út á að endurreisa hugmyndafræði nasismans. Slíkar hreyfingar hafa tekið upp stefnumál sem einkenndu þýska nasistaflokkinn eins og öfgaþjóðernishyggju, kynþáttahyggju, ableisma, hommahatur, útlendingahatur, sígaunahatur og gyðingahatur. Sumar hreyfingar hafa stofnun Fjórða ríkisins á stefnuskrá sinni. Einkenni á slíkum hreyfingum er notkun tákna sem vísa til Þýskalands nasismans, aðdáun á Adolf Hitler og helfararafneitun.

Skipulagðar nýnasistahreyfingar eru til í mörgum löndum. Þær eiga líka með sér alþjóðlegt samstarf. Í sumum löndum Evrópu og Suður-Ameríku eru nasistahreyfingar og nasistaáróður bannaður með lögum. Tákn sem vísa til Þriðja ríkisins eru sömuleiðis bönnuð í mörgum Evrópulöndum.

Nýnasismi er ein birtingarmynd nýfasisma og síðfasisma.
Tjald

**Tjald** er tímabundið skjól eða bústaður þakinn með ákveðnu efni, klæði eða dúk og er það notað í ýmsum tilgangi. 

Tjöld hafa verið notuð síðan á forsögulegum tíma af veiðara og söfnurum í veiðiferðum. Minnst er á tjöld hirðingja í Biblíunni og Rómverjar notuðu leðurtjöld. Frumbyggjar og hirðingar víða um heim hafa notað og nota enn tjöld: Meðal annars frumbyggjar Ameríku, Mongólar, Tíbetar og Bedúínar. Tjöld hafa verið notuð fyrir fórnarlömb náttúruhamfara, flóttamenn og í hernaði. Vinsælt er að nota tjöld í útivist og á tónlistarhátíðum.

## Lýsing
Tjöld geta verið frá einmenningstjaldi og upp í stór samkvæmis- og sirkustjöld sem geta rúmað þúsundir. Göngutjöld (t.d. notuð í lengri útivistarferðum) eru létt og léttust 1-2 kíló. Í tjöldum sem taka eina til nokkrar manneskjur eru tjalddúkar strengdir á eða festir við tjaldstangir til að halda því uppi. Oft er tjaldklæðinu skipt í innra og ytra tjald. Ytra tjaldið er þá fest við það innra. Ennfremur er tjaldið fest með tjaldhælum og snæri við jörðina. Flestir tjalddúkar í nútímanum eru gerðir úr gerviefnum eins og pólýester og nylon, Tjaldstangirnar eru gerðar úr áli eða koltrefjum. Á sumum tjöldum getur verið fortjald þar sem er eins konar anddyri áður en komið er inn í tjaldið þar sem svefnstaðurinn. Fortjaldið er yfirleitt ekki með tjalddúk við jörð.

Vatnssúluþrýstingur (enska: *hydrostatic head*) tjalda er mæld í millimetrum, þ.e. hvað tjalddúkurinn heldur miklu vatni án þess að það fari í gegn. Þá er í mælingu vatnssúla látin þétt upp að dúknum þar til drýpur í gegn. Tjald sem á að vera hægt að nota á öllum árstímum ætti að hafa meira en 2000mm vatnsþéttni.

Æskilegt er að lofti um tjald því annars getur raki sest í tjalddúkinn.

### Á Íslandi
Á Íslandi er fjöldi skipulagðra tjaldsvæða en utan þeirra eru takmarkanir. Árið 2015 tóku við ný náttúruverndarlög þar sem m.a. kom fram:
**Við alfaraleið í byggð er heimilt að tjalda hefðbundnum viðlegutjöldum til einnar nætur á óræktuðu landi sé tjaldsvæði ekki í næsta nágrenni* 
**Utan alfaraleiðar hvort heldur sem á eignarlandi eða þjóðlendu, er heimilt að tjalda hefðbundnum viðlegutjöldum nema annað sé tekið fram í sérreglum sem kunna að gilda um svæðið.*  

Ef tjalda á nærri mannabústöðum verður að leita leyfis landeiganda og ef næturnar eru fleiri en ein og tjöld eru fleiri en þrjú. Sama gildir um ræktað land. Ef náttúra er í hættu má meina um tjaldgistingu. Á friðlýstum svæðum eru takmarkanir á tjaldgistingu. 

## Tenglar
Tjalda.is - Upplýsingar um tjaldsvæði

## Heimild

## Tilvísanir
Etten-Leur

**Etten-Leur** er sveitarfélag í Norður-Brabant í Hollandi þar sem eru tveir bæir; Etten og Leur, sem hafa vaxið saman. Etten byggðist upp vegna móvinnslu og Leur er hafnarbær. Íbúar eru rúm 40 þúsund.
Penni Peppas

**Penni Ann Peppas** (fædd 2. júlí 1972) er bandarískur fyrrverandi atvinnumaður í körfubolta. Hún var fyrsti erlendi atvinnumaðurinn í Úrvalsdeild kvenna.

## Háskóli
Peppas var leikmaður körfuknattleiksliðs Ozarks háskólans frá 1990 til 1994 og endaði feril sinn þar sem stigahæsti leikmaður skólans frá upphafi með 2170 stig.

## Ísland
Eftir úskrift árið 1994 þá gekk Peppas til liðs við Breiðablik á atvinnumannasamningi, og varð þar með fyrsti erlendi atvinnumaðurinn í efstu deild kvenna. Hún varð þrívegis stigakóngur á Íslandi (1995, 1996 og 1997) og leiddi deildina einnig í stoðsendingum tímabilið 1996–1997. Peppas varð tvívegis Íslandsmeistari, árið 1995 með Breiðablik, þegar hún var einnig valin best leikmaður úrslitakeppninnar, og árið 1997 með Grindavík. 15. október 1996 afrekaði Peppas að ná fjórfaldri tvennu í leik á móti ÍR. Hún endaði með 52 stig, 16 fráköst, 11 stoðsendingar og 10 fráköst.

## Viðurkenningar og titlar
*Besti leikmaður úrslitakeppni kvenna (1995)
*2x Íslandsmeistari (1995, 1997)
*Meistarakeppni kvenna (1997)
*3x Stigahæst í efstu deild (1995-1997)
*Stoðsendingahæst í efstu deild (1997)
*Heiðurshöll Ozarks háskólans (2002)
*NAIA All-American (1992, 1993, 1994)
*Kodak All-American (1993)

## Tilvísanir

## Heimildir
*Tölfræði í efstu deild á Körfustatt.is
Stríðið um lindirnar sjö

**Stríðið um lindirnar sjö** (franska: *La Guerre des sept fontaines*) er tíunda bókin í sagnaflokknum um Hinrik og Hagbarð eftir belgíska myndasöguhöfundinn Peyo. Sagan birtist í myndasögublaðinu Sval á árinu 1959 en kom út á bókarformi árið 1961.

## Söguþráður
Hinrik og Hagbarður leita skjóls í yfirgefnum kastala, en uppgötva að þar býr vinalegur draugur. Draugurinn reynist vera fyrrum borgarmeistarinn *Aðalgeir Eydalín*, sem rekur sögu sína. Hann hafði verið vinsæll stjórnandi en hneigður til víndrykkju. Galdranorn hafði veitt honum þá ósk að vatnsból borgarinnar fylltust af víni, sem endaði með ósköpum. Nornin fékkst ekki til að breyta galdrinum, en þurrkaði þess í stað vatnslindir borgarinnar algjörlega með þeim afleiðingum að íbúarnir flúðu og Aðalgeir varð dæmdur til að ganga aftur uns lögmætur afkomandi hans byggði borgina að nýju.

Hinrik og Hagbarður ákveða að aðstoða drauginn ógæfusama og hafa upp á nálægri galdranorn. Sú reynist ekki geta hjálpað þeim, en meðan á heimsókninni stendur kemur Yfirstrumpur í heimsókn og býðst til að hjálpa. Strumparnir kenna félögunum að útbúa vatnskvist, sem tekst að draga fram vatn að nýju í vatnslindunum þurru. Þar með er fyrri hluti verkefnis þeirra Hinriks og Hagbarðs leystur, en enn er þó eftir að hafa upp á réttum afkomanda.

Þegar fregnir berast af því að vatn sé komið á ný í lindirnar sjö þyrpast að menn sem gera tilkall til að vera afkomendur Aðalgeirs Eydalíns. Flestir reynast þeir vera svikahrappar, sem varpa Hinrik og Hagbarði í dýflissu. Þeim tekst þó að sleppa, hafa upp á réttmætum erfingja og hrekja svikarana á braut. Aðalgeir gleðst innilega og hverfur í eitt skipti fyrir öll. 

## Íslensk útgáfa
*Stríðið um lindirnar sjö* kom út hjá bókaútgáfunni Iðunni árið 1983 í þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún var þriðja Hinriks og Hagbarðs-bókin sem kom út á íslensku.
Sukarno

**Sukarno** (f. 6. júní 1901 – d. 21. júní 1970) var fyrsti forseti Indónesíu og gegndi því embætti á árunum 1945 til 1967.

Sukarno var leiðtogi sjálfstæðisbaráttu Indónesíu frá Hollandi. Hann var einn helsti leiðtogi þjóðernishreyfingar Indónesíumanna á hollensku nýlenduárunum og eyddi meira en áratug í fangelsi Hollendinga þar til hann var leystur úr haldi af innrásarmönnum japanska keisaraveldisins í seinni heimsstyrjöldinni. Sukarno og aðrir þjóðernissinnar unnu með innrásarhernum til þess að afla Japönum stuðning meðal Indónesíumanna í skiptum fyrir hjálp Japana við að breiða út þjóðernishyggju. Þegar Japanir gáfust upp fyrir Bandamönnum lýsti Sukarno ásamt Mohammad Hatta yfir sjálfstæði Indónesíu þann 17. ágúst 1945. Sukarno var útnefndur fyrsti forseti landsins. Hann fór fyrir andspyrnu Indónesíumanna gegn tilraunum Hollendinga til að ná aftur völdum yfir nýlendu sinni þar til Hollendingar viðurkenndu sjálfstæði Indónesíu árið 1949. Rithöfundurinn Pramoedya Ananta Oer skrifaði um Sukarno að hann hefði verið „eini asíski nútímaleiðtoginn sem tókst að sameina fólk með svo margvíslegan þjóðernis-, menningar- og trúarbakgrunn án þess að úthella einum blóðdropa.“

Eftir stormasamt tímabil þingbundins lýðræðis kom Sukarno á fót gerræðislegu stjórnarkerfi sem hann kallaði „leiðbeint lýðræði“ árið 1957 og tókst að binda enda á óstöðugleika og uppreisnaröldu sem ógnaði framtíð ríkisins. Á sjöunda áratugnum leiddi Sukarno Indónesíu talsvert til vinstri með því að veita indónesíska kommúnistaflokknum stuðning og vernd. Með þessu vann hann sér inn óvild bæði indónesíska hersins og íslamista. Hann tók líka ýmsar róttækar ákvarðanir í utanríkismálum sem áttu að snúast gegn heimsvaldsstefnu með aðstoð Sovétríkjanna og Kína. 30. septemberhreyfingin árið 1965 leiddi til þess að indónesíski kommúnistaflokkurinn var lagður í rúst árið 1967 og Sukarno steypt af stóli. Hann eyddi því sem hann átti eftir ólifað í stofufangelsi.

Dóttir Sukarnos, Megawati Sukarnoputri, var forseti Indónesíu frá 2001 til 2004.

## Tilvísanir
Hámhorf

**Hámhorf**, **gleypigláp** eða **maraþonáhorf** er heiti á því þegar fólk horfir á marga sjónvarpsþætti eða bíómyndir í röð í einni setu. Auknar vinsældir hámhorfs á 2. áratug 21. aldar tengjast streymisveitum á borð við Netflix, Hulu og Amazon Video. Gögn frá þessum streymisveitum sýndu að yfir 64% notenda stunduðu hámhorf að minnsta kosti einu sinni á ári.

## Tilvísanir
Landið týnda

**Landið týnda** (franska: *Le Pays maudit*) er tólfta bókin í sagnaflokknum um Hinrik og Hagbarð eftir belgíska myndasöguhöfundinn Peyo. Sagan birtist í myndasögublaðinu Sval á árinu 1961 en kom út á bókarformi árið 1964.

## Söguþráður
Konungurinn þjáist af þunglyndi og tilraunir Hinriks og Hagbarðs til að létta lund hans koma fyrir ekkert. Skemmtikraftar reyna að koma kóngi í gott skap í von um verðlaun, þar á meðal einn sem reynist hafa að sýna innilokaðan strump í búri. Félagarnir frelsa strumpinn sem segir frá því að mikil ógn vofi yfir Strumpalandi. Hinrik og Hagbarður hyggjast rjúka af stað til bjargar, en kóngurinn vill ólmur fara með og hlustar ekki á neinar úrtöluraddir.

Félagarnir leita á náðir galdrakarls sem bregður upp mynd í kristalskúlu sinni af Strumpaþorpi í rjúkandi rúst og Yfirstrumpi fjötruðum. Þeir halda strax af stað, en taka þó fyrst með sér galdrastarf sem töfrar fram vatnsuppsprettur með réttri meðhöndlun. Eftir göngu um fenjasvæði, eyðimerkur og snjóbreiður koma þeir á áfangastað. Þar verður fyrir þeim eldspúandi dreki. Drekinn er í eigu óþokka sem þrælkar strumpana til að vinna í demantanámu. Þeir rota drekann og yfirbuga eigandann en þurfa að finna leið til að gera dýrið óskaðlegt. Þeim hugkvæmist að nota töfrakvistinn til að slökkva í elduppsprettunni í iðrum dýrsins. Þeir snúa aftur til síns heima.

## Íslensk útgáfa
*Landið týnda* kom út hjá bókaútgáfunni Iðunni árið 1983 í þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún var fjórða Hinriks og Hagbarðs-bókin sem kom út á íslensku.
Rokk gegn her

**Rokk gegn her** voru rokktónleikar í Laugardalshöll haldnir þann 13. september 1980 á vegum Samtaka herstöðvaandstæðinga. Tónleikarnir áttu sér erlendar fyrirmyndir og var til að mynda horft til breskra tónleikaraða með yfirskriftinni Rock Against Racism.

Myndlistar- og tónlistarmaðurinn Tolli var framkvæmdastjóri tónleikanna, sem voru í raun alhliða listasamkoma. Til að mynda voru tveir veggir Laugardalshallar þaktir gríðarstórum myndverkum sem fólu í sér friðarboðskap. Dagana fyrir Rokk gegn her birtust leikarar út um alla Reykjavík íklæddir hermannabúningum og komið var fyrir sandpokabyrgjum á fjölförnum gatnamótum. Þar var á ferðinni leikhópurinn Táragas sem tróð upp á tónleikunum og flutti ásamt Karli Sighvatssyni tónverk meðan kvikmynd frá inngöngu Íslands í Atlantshafsbandalagið var sýnd á skjá.

Hljómsveitirnar Mezzoforte, Þursaflokkurinn og Utangarðsmenn spiluðu. Um 3000 manns sóttu tónleikanna að sögn skipuleggjenda.
Dire Straits

**Dire Straits** var bresk rokkhljómsveit stofnuð árið 1977 af bræðrunum Mark Knopfler (sólógítar og söngur) og David Knopfler (ritmagítar) auk John Illsley (bassi) og Pick Withers (trommur). Lög sveitarinnar einkenndust af einföldum útsetningum og grípandi gítarstefum sem Mark Knopfler lék. Margir af textum sveitarinnar fjölluðu um eftirsjá. Fyrsta breiðskífa sveitarinnar, *[[Dire Straits (hljómplata)|Dire Straits]]*, kom út 1978 og innihélt smellina „Down to the Waterline“ og „Sultans of Swing“. Næstu ár komu út breiðskífurnar *[[Communiqué (hljómplata)|Communiqué]]*, *[[Making Movies]]* og *[[Love Over Gold]]* með smellum á borð við „Romeo and Juliet“ og „Tunnel of Love“. 

Vinsældir sveitarinnar náðu hámarki með plötunni *[[Brothers in Arms]]* sem kom út 1985. Platan innihélt smellina „Money for Nothing“, „Brothers in Arms“ og „Walk of Life“. Hún fór beint í 1. sæti breska hljómplötulistans og var 228 vikur á listum. Þetta var ein af fyrstu plötunum sem var bæði unnin og gefin út á stafrænu formi. Geisladiskurinn með plötunni var sá fyrsti í heimi sem seldist í meira en milljón eintökum.  Eftir þessar vinsældir og vel heppnað tónleikaferðalag hætti Mark Knopfler í hljómsveitinni og 1988 lýsti hann því yfir að hún væri hætt. Hljómsveitin kom þó saman nokkrum sinnum næstu ár og árið 1991 kom út ný stúdíóplata, *[[On Every Street]]*. Platan hlaut dræmar viðtökur. Í kjölfarið fór hljómsveitin í tveggja ára tónleikaferðalag sem reyndist meðlimum mjög erfitt og varð til þess að Mark Knopfler hætti endanlega.

## Breiðskífur
**Dire Straits* (1978)
**Communiqué* (1979)
**Making Movies* (1980)
**Love over Gold* (1982)
**Brothers in Arms* (1985)
**On Every Street* (1991)

## Tilvísanir
Tórsvöllur

**Tórsvöllur** er knattspyrnuvöllur í Gundadal í Þórshöfn, Færeyjum. Völlurinn var byggður árið 1999 sem þjóðarleikvangur Færeyja og tekur 6.040 í sæti. Árið 2011 voru flóðljós reist og árið 2017 var farið í umbætur. Áður hafði landsliðið spilað á Toftum á Svangaskarðvelli. 

## Tengt efni
Færeyska knattspyrnulandsliðið
Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Færeyska karlalandsliðið í knattspyrnu** (færeyska: *Føroyska A-landsliðið í fótbólti hjá monnum*) er fulltrúi Færeyja á alþjóðlegum mótum og er stjórnað af Færeyska knattspyrnusambandinu. Núverandi þjálfari er Håkan Ericson.

Færeyjar urðu meðlimir FIFA árið 1988 og UEFA árið 1990 og eru þeir 4 smæsta UEFA-þjóðin. En frá 1930 til 1988 höfðu Færeyingar eingöngu spilað við nágrannaþjóðir og eyjur. Árin 1989 og 1991 tók liðið þátt í Eyjaleikunum (þar sem smáeyjar spiluðu) og unnu þeir bæði mótin.

Fyrsta sigur á stórþjóð vann Færeyjar árið 1990 þegar þeir unnu Austurríki. Árið 2014-2015 vann liðið Grikkland tvisvar og færðist úr 187. sæti í 74. sæti á lista FIFA. Stuðningslið áhorfenda; *Skansin* var stofnað í kringum þá sigra. 

Færeyingar leika á Þórsvelli í miðri Þórshöfn.

## Tenglar
*Fótboltssamband Föroya 

## Heimild
Alí Baba

**Alí Baba** og ræningjarnir fjörutíu er ævintýri sem er þekktast sem hluti af sagnabálkinum *[[Þúsund og ein nótt]]*. Elsta útgáfa sögunnar er frönsk þýðing Antoine Galland á *Þúsund og einni nótt* frá 1704-1717. Galland kann að hafa heyrt söguna frá sagnamanni frá Sýrlandi og bætti sögunni við safnið. Richard Francis Burton gaf út enska þýðingu hennar sem viðauka við þýðingu sína og taldi hana vera upprunna á Kýpur. 

Sagan segir frá Alí Baba, fátækum viðarhöggsmanni, sem uppgötvar leynilegan felustað þjófagengis í helli sem opnast þegar töfraorðin „sesam, opnist þú“ eru höfð yfir. Kassím, bróðir hans neyðir hann til að segja sér frá leyndarmálinu, fer síðan í hellinn og reynir að taka eins mikið af fjársjóðnum og hann getur en kemst ekki út. Þjófarnir snúa aftur, drepa hann, búta lík hans niður og skilja eftir við hellinn. Alí Baba sækir líkamshlutana og tekst, með aðstoð ambáttarinnar Morgíönu, að sauma líkið saman og telja öllum trú um að Kassím hafi dáið eðlilegum dauðdaga. Þjófarnir komast að því að Alí Baba þekkir leyndarmál þeirra og reyna að drepa hann en Morgíana kemur í veg fyrir fyrirætlanir þeirra og drepur þá alla. Í þakklætisskyni gefur Alí Baba henni hönd sonar síns. 

Mikill fjöldi ópera, söngleikja, teiknimynda og leikinna mynda hefur verið gerður eftir sögunni.
Skermur

**Skermur** getur átt við lampaskerm, hlíf yfir ljósi á lampa og einnig hlíf eða spjald við eða í kringum opinn eld. Orðið skermur er einnig notað yfir létta milliveggi eða skilrúm á skrifstofum og heimilum.

Skjár er annað orð yfir skerm, en þá er átt við hlíf eða efnir sem er unnið úr dýraafurðum s.s. maga eða skinni. Þá var skinnið strekt á ramma og notað til að fylla upp i glugga á húsum fyrr á öldum. Á sama hátt og gler er notað í dag í glugga. Þessi aðferð er enn notuð við framleiðslu á ásláttarhljóðfærum s.s. trommum. 

## Ytri tenglar
Svartskeggur

**Edward Teach** eða **Edward Thatch** (f. í kring um 1680 – 22. nóvember 1718), betur þekktur sem **Svartskeggur** (**Blackbeard** á ensku) var enskur sjóræningi sem var virkur í Vestur-Indíum og við austurströnd Norður-Ameríku. Lítið er vitað með vissu um uppvöxt hans en líklega fæddist hann í Bristol á Englandi. Nýlegar ættfræðirannsóknir gefa til kynna að fjölskylda hans hafi flutt til Jamaíku, þar sem Edward Thatch yngri var skráður sem sjóliði um borð í breska herskipinu *HMS Windsor* árið 1706. 

Hugsanlegt er að hann hafi verið sjómaður og fríbýtari á meðan stríð Önnu drottningar geisaði en hafi síðan sest að á Bahamaeynni New Providence. Þar var búsettur Benjamin Hornigold skipstjóri, sem réð Teach til vinnu einhvern tímann fyrir árið 1716. Hornigold gaf Teach til umráða slúppu sem hann hafði lagt hald á og saman rændu þeir fjölmörg kaupskip. Sjóræningjunum óx fiskur um hrygg þegar þeir bættu við sig tveimur skipum í flotann, einu þeirra undir stjórn sjóræningjans Stede Bonnet. Árið 1717 settist Hornigold hins vegar í helgan stein og tók tvö skipanna með sér.

Teach lagði hald á franskt kaupskip, gaf því nafnið *Hefnd Önnu drottningar* (*Queen Anne's Revenge*) og vopnvæddi hana með fjörutíu fallbyssum. Hann varð alræmdur sjóræningi og fékk sitt fræga gælunafn vegna þykks svarts skeggs síns og ógurlegrar ásýndar. Sögur fóru af því að Svartskeggur hefði bundið glóandi púðurstrengi undir hatt sér til þess að skelfa óvini sína. Hann myndaði bandalag með öðrum sjóræningjum og sat með þeim um höfnina Charles Town í Suður-Karólínu. Hann sagði skilið við Bonnet og settist að í Bath Town, þar sem hann þáði náðun konungsins. Brátt var hann þó kominn aftur til sjávar og vakti athygli Alexanders Spotswood, ríkisstjóra Virginíu. Spotswood safnaði liði sjómanna og hermanna til að handsama sjóræningjann, sem þeir og gerðu þann 22. nóvember 1718. Eftir heiftarlegan bardaga voru Teach og áhöfn hans ráðin af dögum af hóp sjómanna undir stjórn Roberts Maynard liðsforingja.

Á ferli sínum forðaðist Teach að grípa til ofbeldis þegar mögulegt var og notaði þess í stað ógurlegt orðspor sitt og útlit til að hræða fram þau viðbrögð sem hann ásældist frá fórnarlömbum sínum. Þvert á nútímaímynd sjóræningjaskipstjórans sem ógnvalds og harðstjóra stýrði Svartskeggur skipum sínum með leyfi skipverjanna og engar heimildir eru um að hann hafi nokkurn tímann drepið gísla sína eða gert þeim mein. Svartskeggur var litinn rómantískum augum eftir dauða sinn og varð fyrirmyndin fyrir fjölda skáldverka um sjóræningja.

## Tenglar
* 

## Heimildir
MARPOL 73/78

**MARPOL 73/78**, **MARPOL-samningurinn** eða **Alþjóðasamningur um varnir gegn mengun frá skipum, 1973, með breytingum samkvæmt bókun 1978 frá 17.2.1978** er mikilvægur alþjóðlegur samningur um umhverfismál. Hann var saminn af Alþjóðasiglingamálastofnuninni. Tilgangur hans er að draga úr mengun í hafi, þar með talið sorpmengun, olíumengun og loftmengun. 

Upphaflegi samningurinn var undirritaður 17. febrúar árið 1973. Núverandi samningur inniheldur einnig bókun frá 1978. Hann tók gildi 2. október 1983. Sex viðaukar eru við samninginn og þurfa aðildarríki að fullgilda þá sérstaklega. Árið 2022 höfðu 160 ríki undirritað samninginn með viðaukum I-II en síðan fækkar ríkjum sem undirritað hafa síðari viðauka. Ísland gerðist aðili að samningnum árið 1983 og fullgilti viðauka I og II 1985 og viðauka III og V árið 1989. Viðauki VI var fullgiltur 2018 og viðauki IV 2019.

## Viðaukar
Antonin Artaud

**Antonin Artaud** (4. september 1896 – 4. mars 1948) var franskt leikskáld, skáld, leikari og leikstjóri. Hann er almennt talinn einn af mikilvægustu höfundum leikhúss 20. aldar og evrópsku framúrstefnunnar. Þekktasta verk hans er ritgerðasafnið *Le Théâtre et son Double* sem kom út árið 1938.

Þegar Artaud var 4 ára veiktist hann af mænuhimnubólgu og varð eftir það uppstökkur og taugaveiklaður. Foreldrar hann sendu hann á fjölda heilsuhæla til lækninga. Á þeim tíma las hann verk Arthur Rimbaud, Charles Baudelaire og Edgar Allan Poe. Árið 1919 ráðlagði læknir honum að taka ópíum sem leiddi til ævilangrar ópíumfíknar. 

Árið 1920 flutti hann til Parísar og hóf leiklistarferil í framúrstefnuleikhúsi. Hann lærði leiklist hjá Charles Dullin og Georges Pitoeff. Hann fékk áhuga á kvikmyndum og skrifaði handritið að fyrstu súrrealísku kvikmyndinni *[[La Coquille et le clergyman]]* 1928. Frá 1926 til 1928 rak Artaud leikhúsið Theatre Alfred Jarry þar sem hann bæði leikstýrði og framleiddi fjölda verka eftir framúrstefnuhöfunda. Árið 1931 gaf hann út „Fyrstu stefnuskrá leikhúss grimmdarinnar“ í bókmenntatímaritinu *[[La Nouvelle Revue Française]]*. 

Síðustu ár Artauds var hann reglulega á geðveikrahælum. Meðan á hernámi Frakklands stóð var hann á hæli á yfirráðasvæði Vichy-stjórnarinnar þar sem hann fékk raflostmeðferð. Eftir meðferðina tók hann aftur til við að skrifa og teikna. Árið 1948 lést hann úr ristilkrabbameini.
Roman Polanski

**Rajmund Roman Thierry Polański** (f. 18. ágúst 1933) er fransk-pólskur kvikmyndagerðarmaður. Hann fæddist í Frakklandi en flutti með foreldrum sínum, sem voru pólskir gyðingar, til Kraká árið 1937. Báðir foreldrar hans voru fluttir í fangabúðir nasista og móðir hans var myrt fljótlega eftir komu sína til Auschwitz. Hann lifði stríðsárin af á flótta. Eftir stríð gekk hann í Kvikmyndaskólann í Łódź. Hann vakti athygli fyrir sína fyrstu kvikmynd, *[[Hnífur í vatni]]* (1962), og flutti eftir það til Frakklands. Síðar bjó hann í Englandi og Bandaríkjunum þar sem hann giftist leikkonunni Sharon Tate. Hún var myrt í Hollywood af Manson-genginu meðan hann var við störf í London. Hann sneri aftur til Bandaríkjanna árið 1971. Árið 1977 var hann ákærður fyrir að nauðga barnungri fyrirsætu. Polanski, sem var þá orðinn franskur ríkisborgari, flúði til Frakklands og hefur ekki snúið aftur til Bandaríkjanna síðan. Bandarísk yfirvöld hafa nokkrum sinnum krafist framsals hans en án árangurs. 

Polanski hefur gert mikinn fjölda kvikmynda og er margverðlaunaður leikstjóri. Meðal þekktustu mynda hans eru *[[Viðbjóður (kvikmynd)|Viðbjóður]]* (*Repulsion*) frá 1965, *[[Blindgata (kvikmynd)|Blindgata]]* (*Cul-de-sac*) frá 1966, *[[Barn Rosemary]]* (*Rosemary's Baby*) frá 1968, *[[Kínahverfið (kvikmynd)|Kínahverfið]]* (*Chinatown*) frá 1974, *[[Leigjandinn (kvikmynd)|Leigjandinn]]* (*Le Locataire*) frá 1976, *[[Tess (kvikmynd)|Tess]]* frá 1979, *[[Örvænting (kvikmynd)|Örvænting]]* (*Frantic*) frá 1988, *[[Níunda hliðið]]* (*The Ninth Gate*) frá 1999 og *[[Píanóleikarinn]]* (*The Pianist*) frá 2002.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd
Yasmina Reza

**Yasmina Reza** (f. 1. maí 1959) er franskt leikskáld og rithöfundur sem er þekktust fyrir verk þar sem borgaraleg vandamál eru tekin fyrir á kaldhæðinn hátt. Þekktustu verk hennar eru leikritin *Listaverkið* (*„Art“*) frá 1994 og *Vígaguðinn* (*Le Dieu du carnage*) frá 2006. Síðastnefnda leikritið var gert að kvikmynd eftir Roman Polanski árið 2011. Fyrsta skáldsaga hennar, *Hammerklavier*, kom út 1997 en þekktustu skáldsögur hennar eru *Une Désolation* frá 2001 og *L'Aube le Soir ou la Nuit* frá 2007.
Dag Hammarskjöld

**Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld** (29. júlí 1905 – 18. september 1961) var sænskur erindreki, hagfræðingur og rithöfundur sem gegndi stöðu annars aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna frá apríl 1953 til dauða síns í flugslysi í september 1961. Hammarskjöld var 47 ára þegar hann var útnefndur og því sá yngsti sem hafði gegnt stöðu aðalframkvæmdastjóra. Auk þess er hann einn af aðeins fjórum sem hafa hlotið Nóbelsverðlaun eftir dauða sinn og eini aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna sem hefur látist í embætti. Hann lést þegar Douglas DC-6-flugvél hans brotlenti á leið í friðarumræður í Kongódeilunni. Hammarskjöld er jafnan nefndur sem annar tveggja bestu aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna ásamt Kofi Annan og útnefning hans í embættið hefur þótt eitt mesta happ stofnunarinnar. John F. Kennedy Bandaríkjaforseti kallaði Hammarskjöld „mesta stjórnskörung okkar aldar.“

Deilt hefur verið um hvort dauði Hammarskjölds hafi í raun verið slys. Í skýrslu sem skilað var til allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna árið 2017 var ályktað að Hammarskjöld hafi verið myrtur.
## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Adolphe Thiers

**Marie Joseph Louis Adolphe Thiers** (15. apríl 1797 – 3. september 1877) var franskur lögfræðingur, blaðamaður, sagnfræðingur og stjórnmálamaður. Hann var forseti Frakklands frá 31. ágúst 1871 – 24. maí 1873.

## Æviágrip
Thiers fæddist á landsbyggð Frakklands en fór í París að aðhyllast frjálslyndishugmyndir. Þar gerðist hann auk þess sagnfræðingur um frönsku byltinguna. Thiers tók þátt í Júlíbyltingunni sem steypti Karli 10. af stóli árið 1830 og kom á „júlíríkinu“ undir stjórn Loðvíks Filippusar Frakkakonungs, þar sem Thiers gegndi tvisvar embætti forsætisráðherra. Thiers var í hópi „Orléanista“, sem studdu Orléans-ætt til konungsvaldsins, en vildi jafnframt að í Frakklandi væri þingbundin konungsstjórn þar sem konungurinn „ríkir en ræður ekki“. Thiers fjarlægðist konunginn nokkuð í aðdraganda byltingarinnar árið 1848 og eftir að Loðvík Filippusi var steypt af stóli lýsti hann yfir stuðningi við hið endurreista franska lýðveldi, en þó aðeins í því skyni að hægt yrði að gera það að þingbundnu konungdæmi í fyllingu tímans. Í fyrstu studdi hann Louis-Napoléon Bonaparte forseta en snerist gegn honum þegar forsetinn framdi valdarán þann 2. desember 1851 og lýsti yfir stofnun nýs fransks keisaraveldis með sjálfan sig á keisarastóli undir nafninu Napóleon III. Við valdatöku Napóleons var Thiers handtekinn og sendur í stutta útlegð. Hann sneri þó fljótt aftur og varð hávær gagnrýnandi keisarans, sem hann bað í ræðu árið 1864 um að tryggja fimm „nauðsynleg réttindi“ fyrir Frakka: Persónuréttindi, mál- og prentfrelsi, kosningarétt, fyrirspurnarrétt almennings til ríkisstjórnarinnar og endurreisn þingræðis.

Eftir hrun annars franska keisaraveldisins í kjölfar ósigurs Frakka í fransk-prússneska stríðinu árið 1871 kaus franska þingið Thiers ríkisleiðtoga nýju frönsku stjórnarinnar. Í maí sama ár skipaði Thiers franska hernum að kveða niður valdatöku Parísarkommúnunnar. Þann 31. ágúst 1871 var Thiers útnefndur fyrsti forseti þriðja franska lýðveldisins á franska þinginu. Helsta afrek hans á forsetastól var að semja um brottför prússneska hernámsliðsins frá Frakklandi tveimur árum á undan áætlun. 

Thiers studdi enn endurreisn franska konungdæmisins í formi þingbundinnar konungsstjórnar en illgerlegt reyndist að koma á sátt meðal Orléanista og hefðbundinna Búrbónista til þess að framkvæma slíkt. Því hvatti Thiers Frakka til að sameinast undir merkjum þriðja lýðveldisins og sagði: „Lýðveldið er það stjórnarfyrirkomulag sem sundrar okkur síst.“ Þessi sjónarmið gerðu Thiers að utangarðsmanni bæði meðal konungssinnaðra hægrimanna og lýðveldissinnaðra vinstrimanna og því fór svo þann 24. maí árið 1873 að hann sagði af sér og Patrice de Mac Mahon varð forseti.

Thiers lést árið 1877 og jarðarför hans varð pólitískur stórviðburður. Tveir leiðtogar lýðveldissinna, Victor Hugo og Léon Gambetta, fóru fyrir útförinni, en þeir höfðu undir lokin verið bandamenn Thiers gegn konungssinnuðum íhaldsmönnum.

## Tilvísanir
Arnarfjall (Síle)

**Arnarfjall** (spænska: *Monte Águila*) er borg í Síle sem staðsett er í Biobío-fylki, í sveitarfélaginu Cabrero, 5 km sunnan við borgina af sama nafni. Íbúar borgarinnar eru 6.090 manns.
Mynd:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg| Aðaltorg. 
Mynd:Bomberos monte aguila.jpg| Slökkviliðsstöð. 
Mynd:Img-estadio.jpg| Fótboltavöllurinn. 
Mynd:Entrada x yumbel.jpg| Borgarinngangur. 
Mynd:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg| Skóli. 
Mynd:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg| Líkamsrækt. 


## Tilvísanir
Ásgeir Sigurðsson

:*Getur líka átt við [[Ásgeir Sigurðsson (snikkari)|Ásgeir snikkara]].*
**Ásgeir Sigurðsson** (f. 28. september 1865 á Ísafirði - d. 26. september 1935) var íslenskur verslunarmaður og konsúll Breta sem stofnaði Verslunina Edinborg í samvinnu við tvo skoska viðskiptamenn, George Copland og Norman Berrie. Ásgeir byggði sér hús á Suðurgötu 12 í Reykjavík árið 1899. Hann var einn fyrsti verslunarmaðurinn til þess að borga starfsfólki sínu í reiðuféi sem þótti nýlunda. Tíu ára gamall fluttist Ásgeir frá Ísafirði og dvaldi hjá föðurbróður sínum Jóni A. Hjaltalín í Edinborg í Skotlandi. Hann dvaldi í Edinborg í sex ár og gekk þar í skóla. Hinn 5. nóvember 1907 var Ásgeir skipaður vice-konsúll fyrir Reykjavík.

## Tengill
* Ásgeir Sigurðsson, Verslunarblað Íslands 1908
Roland Topor

**Roland Topor** (7. janúar 1938 – 16. apríl 1997) var franskur teiknari, handritshöfundur og leikari. Verk hans einkennast af súrrealisma. Hann var einn af stofnendum hópsins Mouvement panique, ásamt Alejandro Jodorowsky og Fernando Arrabal árið 1962.

Topor var af pólskum gyðingaættum og faldist í Savoja meðan á hernámi Frakklands stóð. Árið 1955 hóf hann nám í listaskólanum École nationale supérieure des beaux-arts í París. Árið 1961 hóf hann að skrifa fyrir háðsádeilutímaritið *[[Hara-Kiri (tímarit)|Hara-Kiri]]* og 1962 stofnaði hann panísku hreyfinguna ásamt Jodorowsky og Arrabal. Skáldsagan *Le Locataire chimérique* kom út 1964. Roman Polanski gerði hrollvekjuna *[[Leigjandinn (kvikmynd)|Leigjandann]]* eftir sögunni árið 1976.  

Fyrsta stuttmynd hans, teiknimyndin „Les Temps Morts“, gerð með René Laloux var frumsýnd 1964. Árið 1971 gerði hann teiknimyndina sem birtist í upphafi kvikmyndarinnar *[[Viva la Muerte (kvikmynd)|Viva la Muerte]]* eftir Arrabal. Fyrsta teiknimynd hans í fullri lengd, *[[La Planète sauvage]]*, var frumsýnd 1973. Árið 1975 myndskreytti hann smásagnasafnið *[[Kleine Geschichten für Weiberfeinde]]* eftir Patricia Highsmith. Hann gaf út nokkrar bækur með teikningum yfir ævina. 

Árið 1983 skapaði hann ásamt Henri Xhonneux súrrealísku brúðuþættina *[[Téléchat]]*. Þeir skrifuðu saman handritið að kvikmyndinni *[[Marquis]]* frá 1989. Topor lék í nokkrum kvikmyndum, þar á meðal í ** eftir Werner Herzog og *[[Ratataplan]]* eftir Maurizio Nichetti.
Patricia Highsmith

**Patricia Highsmith** (19. janúar, 1921 – 4. febrúar, 1995) var bandarískur rithöfundur sem er þekktust fyrir sálfræðitrylla. Bækur hennar hafa verið kvikmyndaðar yfir 20 sinnum. Þekktustu skáldsögur hennar eru *[[Strangers on a Train]]* frá 1950, *[[The Price of Salt]]* frá 1952 og *[[The Talented Mr. Ripley]]* frá 1955. Hún skrifaði síðar fjórar framhaldssögur um Tom Ripley.

Hún þjáðist af ýmsum kvillum  um ævina, þar á meðal þunglyndi og alkóhólisma. Hún var lesbía en sambönd hennar entust aldrei nema stuttan tíma og hún var fræg fyrir að taka félagsskap dýra fram yfir fólk. Hún ólst upp í New York-borg en bjó lengst af í Evrópu, þar á meðal í Englandi og Frakklandi. Hún lést í Locarno í Sviss.
Kathryn Bigelow

**Kathryn Ann Bigelow** (f. 27. nóvember 1951) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur sem er þekkt fyrir óhefðbundnar spennumyndir.

Þekktustu myndir hennar eru vampírumyndin *[[Near Dark]]* frá 1987, glæpatryllirinn *[[Þrumugnýr]]* (*Point Break*) frá 1991, framtíðartryllirinn *[[Skrýtnir dagar]]* (*Strange Days*) frá 1995, *[[Brimaldan stríða]]* (*The Weight of Water*) frá 2000, og stríðsmyndirnar *[[K-19: The Widowmaker]]* frá 2002, *[[Sprengjusveitin]]* (*The Hurt Locker*) frá 2009 og *[[Zero Dark Thirty]]* frá 2012. Hún er fyrsta konan sem unnið hefur Óskarsverðlaun sem besti leikstjóri, en hún vann þau árið 2010 fyrir *Sprengjusveitina*.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir

## Tenglar
* Kathryn Bigelow á Internet Movie Database.
Park Chan-wook

**Park Chan-wook** (f. 23. ágúst 1963) er suðurkóreskur kvikmyndaleikstjóri og fyrrum kvikmyndagagnrýnandi, framleiðandi og handritshöfundur. Hann er einkum þekktur fyrir spennumyndir sem einkennast af ofbeldi og svörtum húmor. Þekktustu kvikmyndir hans eru *[[JSA]]* (공동경비구역) frá 2000, *[[Þorsti]]* (박쥐 *Bakjwi*) frá 2009, og þríleikur um hefnd; *[[Hefndin er sæt]]* (복수는 나의 것 *Boksuneun Naui Geot*) frá 2002, *[[Oldboy]]* (올드보이 *Oldeuboi*) frá 2003 og *[[Chinjeolhan geumjassi]]* (친절한 금자씨) frá 2005. 

Park er einn af virtustu og vinsælustu kvikmyndaleikstjórum Suður-Kóreu.

## Tenglar
* Park Chan-wook á Internet Movie Database.
Svartur húmor

**Svartur húmor**, **svört kímni** eða **grátt gaman** er tegund kímni þar sem umfjöllunarefnið er viðkvæmt, sorglegt eða bannhelgt. Gálgahúmor er tegund af svörtum húmor þar sem gert er grín að dauðanum, stríði, sjúkdómum og glæpum. Svartur húmor gengur út á að tala af léttúð um hluti sem vekja ótta, viðbjóð og hrylling eða þykja siðlausir. Grínið byggist á ósamræminu milli umfjöllunarefnisins og umfjöllunarmátans. Svartur húmor getur falið í sér forlagahyggju og kaldhæðni.

Franski súrrealistinn André Breton notaði hugtakið í umfjöllun um verk Jonathan Swift 1935. Hann gaf síðan út safnritið *[[Anthologie de l'humour noir]]* árið 1940 sem innihélt verk 45 höfunda, þar á meðal Edgar Allan Poe, Lewis Carroll, Arthur Rimbaud, Franz Kafka og Marcel Duchamp.

## Íslensk dæmi um svartan húmor

Í Skarðsárannál Björns Jónssonar má finna eftirfarandi frásögn af aftöku árið 1602, sem höfð hefur verið til dæmis um íslenskan gálgahúmor, í bókstaflegri merkingu:

: „Tekinn af á alþingi Björn Þorleifsson fyrir kvennamál og svall, fékk góða iðran. Biskupinn herra Oddur áminnti hann sjálfur. Hann kvaddi menn með handabandi, áður sig niður lagði á höggstokkinn, og bauð svo öllum góða nótt. Var hann með öllu óbundinn. Jon böðull, er höggva skyldi, var þá orðinn gamall og slæmur og krassaði í höggunum, en Björn lá kyr á grúfu, og þá sex höggin voru komin, leit Björn við og mælti: Höggðu betur, maður! Lá hann svo grafkyr, en sá slæmi skálkur krassaði ein 30 högg, áður af fór höfuðið, og var það hryggilegt að sjá. Voru þá áminningar gerðar yfirvöldunum þeim veraldlegu, að hafa örugga menn til slíks embættis, svo landið yrði ekki að spotti í þeirri grein.“

Þó má finna enn eldri dæmi um svartan húmor í íslenskum bókmenntaarfi, meðal annars í Fóstbræðra sögu, en úr eftirfarandi frásögn af þarflausu morði er komið það orðatiltæki að einhver *liggi vel við höggi*:

:„Þorgeir hafði riðið undan suður og er hann kom til Hvassafells stóðu þar menn úti. Sauðamaður var þá heim kominn frá fé sínu og stóð þar í túninu og studdist fram á staf sinn og talaði við aðra menn. Stafurinn var lágur en maðurinn móður og var hann nokkuð bjúgur, steyldur á hæli og lengdi hálsinn. En er Þorgeir sá það reiddi hann upp öxina og lét detta á hálsinn. Öxin beit vel og fauk af höfuðið og kom víðsfjarri niður. Þorgeir reið síðan í brott en þeim féllust öllum hendur er í túninu höfðu verið. Litlu síðar komu þeir frændur eftir. Voru þeim þá sögð þessi tíðindi og þótti þeim þetta eigi hafa vel til borið. Er svo sagt að þeir frændur bættu víg þetta fyrir Þorgeir. Riðu þeir síðan til móts við Þorgeir. Hann fagnar þeim vel. Þeir spurðu hví Þorgeir hefði þetta víg vegið eða hvað Þorgeir fyndi til um mann þenna. Þorgeir svarar: „Eigi hafði hann nokkurar sakar til móts við mig en hitt var satt að eg mátti eigi við bindast er hann stóð svo vel til höggsins.““

## Tilvísanir
Pieris

**Pieris** ) er ættkvísl sjö tegunda runna í Lyngætt, ættuð úr fjallasvæðum austur og suður Asíu, austur Norður Ameríku og Kúbu. Þetta eru sígrænir runnar, 1 til 6m háir. Leðurkennd blöðin eru skrúfstæð, og virðast oft vera í hvirfingum í greinaendum með nakta sprota innar; þau eru lensulaga til til egglaga, 2 til 10sm löng og 1 til 3,5 sk breið, og með heilum eða tenntum jaðri. Ný blöð að vori eru yfirleitt með skærum lit. Blómin eru bjöllulaga 5 til 15 sm löng, hvít eða bleik í klasa 5 til 12 sm löngum. Ávöxturinn er viðarkennt hylki sem skiftist í fimm hluta sem losar fjölda smárra fræja.

*Pieris* tegundir eru fæða fiðrilda af Lepidopteraætt. Þar á meðal Ectropis crepuscularia.

Ættkvíslarnafnið er dregið af staðarheitinu *[[Pieria]]* í Grikklandi, sem samkvæmt grískri goðafræði er heimkynni  Menntagyðjanna.

## Tegundir
**[[Pieris cubensis]]* (Grisebach) Small. Western Cuba.
**[[Pieris floribunda]]* (Pursh *ex* Simms) Benth. & Hook. –  austur Bandaríkin.
**[[Pieris formosa]]* (Wallich) D.Don – Himalajafjöll, suðvestur Kína (Yunnan), norður Myanmar.
**[[Pieris japonica]]* (Thunb.) D.Don *ex* G.Don – austur Kína, Japan, Taiwan.
**[[Pieris nana]]* (Maxim.) Makino (syn. *Arcterica nana*). Japan, austur Síberia.
**[[Pieris phillyreifolia]]* (Hook.) DC. –  Suðvestur Bandaríkin.
**[[Pieris swinhoei]]* Hemsley - suðaustur Kína (Fujian, Guangdong).

## Ræktun
Þær eru ræktaðar sem skrautplöntur, ekki síst vegna skærra litanna snemma vors, blómanna og sígrænna blaðanna. Mismunandi ræktunarafbrigði hafa verið valin fyrir mismunandi vorlit. Þeir vaxa best á skuggsælum stað, í skjóli frá þurrum næðingi að vetri. 

## Ræktunarafbrigði
Eftirfarandi afbrigði hefa fengið Royal Horticultural Societys Award of Garden Merit:-
* 'Blush'
* 'Cavatine'
* 'Debutante'
* 'Firecrest'
* 'Flaming silver'
* 'Forest flame'
* 'Mountain fire'
* 'Pink delight'
* 'Prelude'
* 'Purity'
* 'Sarabande'
* 'Valley Valentine'
* 'Wakehurst'

## Eiturhrif
*[[Pieris floribunda]]* er þekkt sem mjög eitruð.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Germplasm Resources Information Network: ''Pieris'' 
*Flora of China: ''Pieris''
*
*New York Botanic Garden: ''Pieris cubensis'' 
*Pieris.eu – Information about ''Pieris japonica''
Goðaland

**Goðaland** er landsvæði norður af Fimmvörðuhálsi sem afmarkast af Merkurtungum og Múlatungum í vestri og austri en af Krossá í norðri. Kirkjan á Breiðabólstað í Fljótshlíð var lengi eigandi Goðalands og var þar einhver vetrarbeit.  Hlíðar og dalir eru vaxnir aðallega birki og kjarri og eru stikaðar gönguleiðir um svæðið. Fjallið Útigönguhöfði (805 metrar) eru meðal áberandi kennileita. Af Morinsheiði og Heiðarhorni sem skagar af henni er mikið útsýni yfir svæðið. Strákagil að austan og Hvannárgil að vestan eru fremur brött gil en þar eru göngustígar.

Í Goðalandi er aðstaða fyrir ferðamenn  í Básum sem ferðafélagið Útivist hefur byggt upp. Norður af Krossánni er Þórsmörk en Goðaland er stundum kallað Þórsmörk af misgáningi.

## Tengt efni
*Guðrúnartungur

## Tilvísanir
Útigönguhöfði

**Útigönguhöfði** er fjall ofan við Bása í Goðalandi. Fjallið er 805 metra hátt og liggja gönguslóðar austan og vestan megin við það. Stígar liggja norður á Fimmvörðuháls og suður í Bása og Þórsmörk þar sem er ferðamannaaðstaða.

Í fjallinu hefur fundist birki í 660-680 metrum.
Krossá

**Krossá** er jökulá sem rennur úr Mýrdalsjökli vestanverðum og milli Þórsmerkur og Goðalands. Áin rennur í Markarfljót og er þekktur faratálmi á leið ferðafólks í Þórsmörk.