Ali Khamenei

**Ali Khamenei** (persneska: سید علی حسینی خامنه‌ای‎‎; f. 19. apríl 1939, d. 28. febrúar 2026) var múslimaklerkur sem var æðstiklerkur Írans frá 1989 til 2026. Hann tók við embætti eftir lát Ruhollah Khomeini árið 1989. Áður var hann forseti Írans frá 1981 til 1989. Hann var náinn samstarfsmaður Khomeinis í írönsku byltingunni 1979 og var skipaður ímam föstudagsbæna í Teheran eftir að Khomeini komst til valda. Eftir lát Khomeinis var hann kjörinn æðsti leiðtogi af sérfræðingaráði Írans þótt hann væri ekki marja' (ayatollah) á þeim tíma. Hann var útnefndur marja' árið 1994 þrátt fyrir andstöðu fjögurra annarra ayatollah. Khamenei var valdamesti stjórnmálamaður Írans. Hann var þjóðarleiðtogi og yfirmaður herafla Írans auk þess að eiga sæti í ríkisstjórn Írans. 

Khamenei var drepinn í árásum Ísraels og Bandaríkjanna á Íran árið 2026.

## Bakgrunnur
Árið 1957 flutti Khamenei til Najaf í Írak til að nema íslamska guðfræði á hæsta námsstigi í *[[hawza]]*. Hann sneri aftur til Írans árið 1958 að ósk föður síns og hélt áfram námi sínu í klerkaskólanum í Qom frá 1958 til 1964. 

Khamenei varð kennari í íslamskri heimsspeki og gerðist fylgismaður Ruhollah Khomeini. Hann var fangelsaður í Qezel Qaleh-fangelsinu árið 1963. Frá 1963 til 1975 var hann sex sinnum fangelsaður vegna pólitískrar mótspyrnu sinnar gegn keisaranum. Árið 1976 hóf hann þriggja ára þjónustu í Íransher. Hann sneri aftur til heimabæjar síns, Mashhad, árið 1979, sama ár og keisaranum var steypt af stóli í írönsku byltingunni.

## Forseti
Khamenei var kjörinn forseti Írans árið 1982 eftir morðið á Mohammad-Ali Rajai. Sem forseti varð Khamenei nokkurs konar táknmynd þess að hætt hefði verið við veraldarvæðingu írönsku stjórnarinnar eftir byltinguna og stefnt væri í átt að hreinu klerkaræði. Stuttu eftir að Khamenei tók við forsetaembætti var honum sýnt banatilræði á fjölmiðlafundi. Andspyrnusamtökin Mojahedin-e-Khalq komu fyrir sprengju í segulbandstæki sem sprakk og skaddaði hægri hönd Khamenei. Stuðningsmenn hans litu á atvikið sem staðfestingu á stöðu Khamenei sem lifandi píslarvottar. Hann var endurkjörinn árið 1985.

## Æðsti leiðtogi

Þegar Ruhollah Khomeini lést árið 1989 valdi sérfræðingaráð Írans Khamenei sem nýjan æðsta leiðtoga landsins. Fyrstu árin var þó jafnan talið að forsetinn Akbar Hashemi Rafsanjani væri í raun valdamesti maður stjórnarinnar.

Árið 2010 heimsótti Khamenei helgu borgina Qom í þriðja skipti og dvaldi þar í tíu daga áður en hann sneri aftur til Teheran. Í Qom hitti hann háttsetta embættismenn, stúdenta, fræðimenn og fjölskyldur íranskra píslarvotta. Íranskur þingmaður sagði móttökurnar sem Khamenei fékk vera viðvörun til vestrænna fjölmiðla. Annað skiptið sem Khamenei heimsótti Qom var árið 2000. Khamenei heimsótti Fatima Masumeh-helgidóminn og hélt ræðu fyrir íbúa Qom.

### Dauði
Khamenei var drepinn í loftárásum Ísraels og Bandaríkjanna á Íran þann 28. febrúar 2026, á fyrsta degi Íransstríðsins. Sonur hans, Mojtaba Khamenei, var kjörinn nýr æðsti leiðtogi landsins af sérfræðingaráði Írans.

## Yfirlýsingar
### Um kjarnorku- og gereyðingarvopn
Þann 17. apríl 2010 ávarpaði Khamenei alþjóðaráðstefnu um kjarnorkuafvopnun í Teheran og lýsti yfir að auk kjarnorkuvopna væru gereyðingaropn eins og efna- og lífefnavopn alvarleg ógn við mannkynið. Hann sagði að íranska þjóðin, sem hefði sjálf orðið fyrir barðinu á efnavopnum, gerði sér grein fyrir hættunni af því að framleiða slík vopn og væri reiðubúin til að beita öllum ráðum til að sporna við þeim. Hann sagði Íran líta svo á að það bæri bannað samkvæmt íslamstrú (haram) að nota slík vopn.

### Um hryðjuverk
Eftir skotárásina á Charlie Hebdo í Frakklandi í janúar 2015 skrifaði Khamenei opið bréf til ungmenna í Evrópu og Norður-Ameríku varðandi íslam. Eftir hryðjuverkaárásirnar í París í nóvember 2015 skrifaði hann annað opið bréf til ungmenna á Vesturlöndum þar sem hann sagði hryðjuverk sameiginlegt áhyggjuefni allra landa.

### Um Ísrael
Þann 9. september 2015 sagði Khamenei að „hin zíoníska stjórn“ yrði ekki lengur til eftir 25 ár.

### Um tryggð
Þann 9. janúar 2016 lét Khamenei þau orð falla á fundi með fólki frá Qom að þeir sem sværu í dag byltingunni hollustu sína eða endurnýjuðu hollustueið sinn væru í raun að sverja Múhameð spámanni hollustu sína. Hann sagði að hver sá sem sýndi Imam Khomeini hollustu í verki væri um leið að sýna hollustu sína við spámanninn.

### Um Sádi-Arabíu
Þann 21. mars 2019 sagðist Khamenei ekki vita um neina verri stjórn en þá í Sádi-Arabíu. Hann sagði sádi-arabísku ríkisstjórnina spillta, einræðiskennda og harðstjórnarlega. Varðandi möguleikann á því að Sádi-Arabía kæmist yfir kjarnorkutækni frá Bandaríkjunum sagðist Khamenei ekki hafa áhyggjur, enda kæmu íslamískir uppreisnarmenn til með að kollvarpa stjórn landsins innan fárra ára.

### Um Bandaríkin
Þann 18. febrúar 2020 sagði Khamenei að einn daginn myndu Bandaríkin sökkva eins og skipið Titanic. Rétt eins og íburður Titanic hafi ekki bjargað skipinu frá því að sökkva myndi íburður Bandaríkjanna ekki bjarga þeim frá hruni.

### Um Covid-19-bóluefnin
Þann 8. janúar 2021 skrifaði Khamenei í færslu á Twitter að bresk og bandarísk bóluefni gegn Covid-19 væru „algjörlega óáreiðanleg“ og að möguleiki væri á því að löndin vildu „smita aðrar þjóðir“. Twitter fjarlægði færslu Khamenei daginn eftir og sagði hana brot gegn reglum samfélagsmiðilsins.

### Um kóranbrennur og Svíþjóð
Eftir að eintök af Kóraninum voru brennd í mótmælaaðgerðum árið 2023 sagði Khamenei Svíþjóð hafa lýst yfir stríði gegn hinum íslamska heimi. Talið er að þetta hafi verið vegna viðbragða sænsku stjórnarinnar við kóranbrennunum.

## Ljóð og endurminningar
Khamenei var virkur í bókmenntasamtökum ásamt frægum skáldum þegar hann bjó í Mashhad og skrifaði gagnrýni um ljóð. Hann hefur sjálfur flutt nokkur ljóð undir skáldanafninu „Amin“.

Endurminningar Khamenei komu út á arabísku undir titlinum *Inna Ma as-Sabri Nasra* árið 2019. Leiðtogi Hizbollah, Sayyid Hassan Nasrallah, kynnti arabíska útgáfu bókarinnar á hátíðarathöfn í Beirút í febrúar 2019 í tilefni af 40 ára afmæli írönsku byltingarinnar.

## Tilvísanir