open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Theodore M. Andersson

**Theodore M. Andersson** – (**Theodore Murdock Andersson**) – (fæddur 1934) er prófessor (á eftirlaunum) í germönskum og íslenskum fræðum, m.a. við Háskólann í Indiana, Bandaríkjunum. Nú búsettur í Berkeley í Kaliforníu. 

Theodore M. Andersson lærði germönsk fræði og tók doktorspróf við Yale-háskóla (1956–1961). Hann kenndi við Harvard-háskóla (1960–1975), Stanford-háskóla (1975–1995), og Indiana-háskóla (1995–1999). Doktorsritgerð hans fjallaði um Uppruna Íslendingasagna. Hann fékkst síðan jöfnum höndum við þýskar miðaldabókmenntir, einkum hetjukvæði, og íslenskar fornbókmenntir, einkum Íslendingasögur og konungasögur. Hann hefur einnig fengist við rannsóknir á Þiðriks sögu af Bern og Niflungaljóðum.  Á síðari árum hefur hann einbeitt sér að konungasögum og þýtt á ensku Morkinskinnu (2000) og Ólafs sögu Tryggvasonar eftir Odd munk Snorrason (2003). 
  
Theodore M. Andersson var kjörinn heiðursdoktor frá Háskóla Íslands 28. febrúar 1987. 

Haustið 2014 hélt Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum ráðstefnu í tilefni af 800 ára afmæli Sturlu Þórðarsonar, þar flutti Ted Andersson opnunarfyrirlesturinn. 
 
## Helstu rit
* *The Problem of Icelandic Saga Origins, a historical survey*. Yale University Press 1964. — *Yale Germanic Studies* 1.  
* *The Icelandic Family Saga, an analytic reading*. Harvard University Press 1967. — *Harvard Studies in comparative literature* 28. 
* *Early epic Scenery. Homer, Virgil and the medieval Legacy*. Cornell University Press 1976. —  
* *The Legend of Brynhild*. Cornell University Press 1980. — *[[Islandica]]* 43.  
* *A Preface to the Niebelungenlied*. Stanford University Press 1987. —  
* *The Growth of the Medieval Icelandic Sagas, 1180–1280*. Cornell University Press 2006. — 
* *[http://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&handle=cul.isl/1346878002 The Partisan Muse in the early Icelandic Sagas (1200–1250)]*. Cornell University Press 2012. — *[[Islandica]]* 55.
* *[https://cip.cornell.edu/DPubS?service=UI&version=1.0&verb=Display&page=current&handle=cul.isl The Sagas of Norwegian Kings (1130–1265): An Introduction.]* Cornell University Press 2016. — *[[Islandica]]* 59.
; Þýðingar
* (Með William Ian Miller): *Law and literature in medieval Iceland: Ljósvetninga saga and Valla-Ljóts saga*. Stanford University Press, Stanford, CA 1989.  
* (Með Kari Ellen Gade): *Morkinskinna: The Earliest Icelandic Chronicle of the Norwegian Kings (1030–1157)*. Cornell University Press, Ithaca, NY 2000. — *[[Islandica]]* 51. 
* Oddur Snorrason: *The Saga of Olaf Tryggvason.* Cornell University Press, Ithaca, NY 2002. — *[[Islandica]]* 52.
; Greinar
Theodore M. Andersson hefur ritað fjölmargar greinar og bókakafla um íslenskar bókmenntir og ritmenningu miðalda, sjá skrár Landsbókasafns. 
 
## Tenglar
* Fjórir kjörnir heiðursdoktorar. — Morgunblaðið 3. mars 1987.
* Musteri fræðanna er á Íslandi. — Morgunblaðið 15. maí 1998.
William Ian Miller

**William Ian Miller** (f. 1946) er prófessor í lögfræði við Michigan-háskóla, Bandaríkjunum. Hann hefur ritað mikið um íslenskar fornbókmenntir frá lögfræðilegu sjónarhorni, með hliðsjón af mannfræði og félagsfræði. 

Miller hefur starfað við lagadeild Michigan háskóla frá 1984, og gegnir þar stöðu sem kennd er við Thomas G. Long. Rannsóknir hans hafa einkum snúist um túlkun Íslendingasagna, og þangað sækir hann efni í bækur sínar *Bloodtaking and Peacemaking* (1990), *Audun and the Polar Bear* (2008), *"Why is your axe bloody:" A Reading of Njáls Saga* (2014) og fleiri. 

Hann hefur einnig fjallað um tilfinningar, einkum óþægilegar, sbr. bækurnar: *Humiliation* (1993), *The Anatomy of Disgust* (1997) — tilnefnd besta bók ársins 1997 í mannfræði og félagsfræði af Félagi bandarískra bókaútgefenda; *The Mystery of Courage* (2000), *Faking It* (2003), og *Losing It* (2011), þar sem hann beinir sjónum að fordómum gagnvart öldrun og hrörnun. The Chicago Tribune og Macleans Magazine of Canada töldu *Losing It* meðal bestu fræðibóka ársins 2011. 

*Eye for an Eye* (2006) er ítarleg umfjöllun um hefndarlögmálið. 

Miller tók BA próf í Wisconsin-háskóla og doktorspróf í ensku (PhD) og lögfræði (Juris Doctor, JD) frá Yale-háskóla. Hann hefur einnig verið gestaprófessor í Háskólunum í Yale, Chicago, Björgvin, Tel Aviv og Harvard. Árið 2008 varð hann Carnegie Centenary Trust prófessor við St. Andrews-háskóla á Skotlandi, þar sem hann er nú heiðursprófessor í sagnfræði. 

## Helstu rit tengd íslenskum fornbókmenntum
* *Bloodtaking and Peacemaking: Feud, Law, and Society in Saga Iceland.* University of Chicago Press, Chicago 1990. — 
* *The Mystery of Courage*. Harvard University Press, Cambridge MA 2000. —
* *Eye for an Eye*. Cambridge University Press, Cambridge MA 2006. —  
* *Audun and the Polar Bear: Luck, Law, and Largesse in a Medieval Tale of Risky Business.* Brill, Leiden 2008. — Um Auðunar þátt vestfirska. 
* *"Why is your axe bloody:" A Reading of Njáls Saga.* Oxford University Press, Oxford 2014. — 
* *Hrafnkel or the Ambiguities: Hard Cases, Hard Choices.* Oxford University Press, Oxford 2017. — Um Hrafnkels sögu Freysgoða, í viðauka er ensk þýðing sögunnar. 
;Þýðingar
* (Með Theodore M. Andersson): *Law and literature in medieval Iceland: Ljósvetninga saga and Valla-Ljóts saga*. Stanford University Press, Stanford CA 1989.  
; Greinar
William Ian Miller hefur ritað greinar og bókakafla um íslenskar miðaldabókmenntir, sjá skrár Landsbókasafns.
 
## Tenglar
* William Ian Miller – Af vefsíðu Michigan-háskóla 
* William Ian Miller – Heimasíða
Draupnir

**Draupnir** getur átt við:

* Draupnir (mannsnafn)
* Draupnir (tímarit) gefið út af Torfhildi Hólm
* Draupnir (norræn goðafræði) hringur Óðins
* Draupnir (íþróttafélag)
Draupnir (tímarit)

***Draupnir*** var bókmenntatímarit, ársrit sem gefið var út af Torfhildi Hólm í tólf ár, frá 1891 til 1908. Það var fyrsta tímaritið sem kona ritstýrði á Íslandi. Efni tímaritsins voru skáldsögur og sannar sögur sem Torfhildur þýddi eða samdi sjálf.

## Tilvísanir

## Tengill
* ''Draupnir'' 1.tbl. 1. árgangs á Tímarit.is
Guðmundur Bjálfason

**Guðmundur Bjálfason** var ábóti í Þykkvabæjarklaustri seint á 12. öld, annar í röðinni, næstur á eftir Þorláki helga Þórhallssyni. Þorlákur vígði eftirmann sinn árið 1178 og gegndi Guðmundur því starfi til 1197, þegar Jón Loftsson tók við. Ekki er víst hvort Guðmundur dó þá eða lét af embætti.

Guðmundur er í heimildum sagður hafa verið hinn mætasti maður, „góðr maðr ok rjettlátr, mildr ok metnaðarlauss“. Á hans dögum var skáldið Gamli kanúki í Þykkvabæjarklaustri og orti þar helgikvæðið *Harmsól* og *Jóns drápu postula*.

## Heimildir
* 
*
Jón Loftsson (ábóti)

**Jón Loftsson** (d. 1224) eða **Jón Ljótsson** var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri, þriðji í röðinni. Hann tók við eftir að Guðmundur Bjálfason dó eða lét af embætti 1197 og var vígður 1198.

Árið sem hann var vígður ábóti var hann á Alþingi og fékk þá kverkamein miið en hét á Þorlák helga biskup og varð fljótlega heill á ný. Hann sagði af sér 1221 og var Hallur Gissurarson lögsögumaður kjörinn eftirmaður hans og vígður sama ár. En þá var ábótalaust í Helgafellsklaustri eftir lát Ketils Hermundarsonar og lét Magnús Gissurarson biskup Hall bróður sinn fara þangað í staðinn sem ábóta en fékk Jón til að halda áfra í Þykkvabæ. Jón dó svo 1224 og árið eftir flutti Hallur sig aftur í Þykkvabæjarklaustur.

## Heimildir
* 
*
Arnór Össurarson

**Arnór Össurarson** (d. um 1247) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri á 13. öld. Hann varð ábóti árið 1232, næstur á eftir Halli Gissurarsyni, sem lést 1230, sagði af sér embætti 1247 og er talinn hafa látist það ár.

Um Arnór er annars ekkert vitað. Eftirmaður hans var Brandur Jónsson, síðar biskup.

## Heimildir
* 
*
Runólfur Sigmundsson

**Runólfur Sigmundsson** (d. 1307) var íslenskur rithöfundur, munkur og síðar ábóti í Þykkvabæjarklaustri. Hann var vígður 1264 og tók við af Brandi Jónssyni, sem varð biskup á Hólum 1263, og gegndi embættinu til dauðadags, eða í 43 ár.

Runólfur er sagður hafa verið af ætt Svínfellinga, frændi og lærisveinn Brands ábóta, sem hrósaði honum mikið fyrir iðni og sagðist engum hafa kennt „er jafnkostgæfinn var og jafngóðan hug lagði á nám sitt, sem Runólfur". Hann var hægri hönd Árna Þorlákssonar Skálholtsbiskups í staðamálum og kemur mjög mikið við þá sögu. Hann er jafnvel sagður hafa haldið hlut kirkjunnar enn harðar fram gegn leikmönnum en biskup sjálfur og stappaði í hann stálinu þegar hik kom á hann.

Þegar Árni biskup fór út 1288 til að reka mál sín fyrir konungi varð Runólfur umboðsmaður hans eða officialis þar til hann kom heim 1291 og þótti þá ganga hart fram í að ná kirkjustöðum af leikmönnum. Hann varð aftur officialis 1299 eftir lát Staða-Árna, þar til Árni Helgason kom heim með biskupsvígslu. Runólfi var stefnt utan 1303 en hefur líklega ekki farið. Hann dó 1307.

Runólfur var rithöfundur og skrifaði meðal annars sögu af heilögum Ágústínusi og stóð fyrir ritun annarra bóka. Þess hefur verið getið til að hann kunni að vera höfundur Svínfellinga sögu. Á ábótaárum hans voru munkar í klaustrinu þeir Andrés drengur, sem varð ábóti í Viðey 1305, og Guðmundur Þorvarðarson, sem varð ábóti á Helgafelli sama ár. Sjálfsagt hefur eftirmaður Runólfs, Loðmundur, einnig verið munkur í Þykkvabæjarklaustri.

## Heimildir
* 
*
Loðmundur (ábóti)

**Loðmundur** (d. 30. desember 1313) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri snemma á 14. öld. Hann var vígður árið 1307 en Runólfur Sigmundsson ábóti hafði dáið sama ár. Hann var ábóti til 1311 en lét þá af embætti, eða að minnsta kosti sinnti eftirmaður hans ábótastörfum eftir það.

Um Loðmund er annars ekkert vitað nema hvað annálar greina frá því að hann hafi dáið á sjötta dag jóla árið 1313. Eftirmaður hans var Þorlákur Loftsson.

## Heimildir
* 
*
Skjálesari

**Skjálesari** er hjálparforrit sem les texta af tölvuskjá upphátt. Skjálesari notar talgervil til að breyta texta í málhljóð. Skjálesarar eru einkum notaðir af blindum og sjónskertum tölvunotendum.
Pílatus (fjall)

**Pílatus** er fjall í Alpafjöllum, aðeins steinsnar fyrir sunnan borgina Luzern í Sviss.

## Lega og lýsing
Pílatus liggur við samskeytin á kantónunum Luzern, Obwalden og Nidwalden við vesturenda stöðuvatnsins Vierwaldstättersee. Fjallið er í norðurjaðri Alpafjalla og er 2.128 m hátt. Á tindinum er hótel, veitingahús og veðurathugunarstöð. Pílatus er þekkt fyrir hin snöggu veðrabrigði en við tindinn getur fyrirvaralítið myndast stormur og óveður.

## Orðsifjar
Áður fyrr hét fjallið Mons fractus, sem merkir *brotna fjallið*. Tindarnir eru nokkrir og líta út eins og fjallið hafi brotnað. En sökum oddótta tindanna breyttist heitið í Mons pileatus, sem merkir *oddótta fjallið*. 1480 er það skráð sem Pylatus, 1555 sem Mons Pilati og loks Pilatusberg eða bara Pilatus. Heitið hefur ekkert með Pílatus að gera sem var landstjóri Rómverja í Palestínu á tímum Jesú. Hins vegar mynduðust alls konar gróusögur um landstjórann eftir að heiti fjallsins breyttist í Pílatus. Til dæmis sögðu sumir að hann hvíli í eða við fjallið.

## Ferðamennska

Pílatus er auðklifið fjall fyrir vana göngumenn. Auk þess fer kapallyfta upp fjallið vestanmegin og tannhjólalest austanmegin, sem flytja þúsundir ferðamanna upp á tindinn. Tannhjólalestin er sú brattasta í heimi en mesti brattinn er 48% halli. Á tindinum eru hótel og nokkrir veitingastaðir sem taka á móti ferðamönnum. Ægifagurt útsýni til allra átta er á tindinum. Alpafjöllin teygja sig frá vestri til austurs, Vierwaldstättersee liggur fyrir fótum fjallsins og borgin Luzern er eins og lítil spilaborg. Nokkuð er um jaðaríþróttir í fjallinu, svo sem svifdrekaflug, fjallaklifur og fjallahjólreiðar (mountainbiking).

## Þjóðsögur
Alls konar þjóðsögur hafa spunnist um fjallið Pílatus. Það var tiltrú manna áður fyrr að drekar bjuggu þar, sökum tíðra og snöggra veðrabrigða. Einnig að þar byggju nornir og galdramenn. Þekktust er þjóðsagan um Pontíus Pílatus en sumir trúðu því að hann hafi hlotið vota gröf í einni tjörninni í fjallinu. Aðrar sögur fjalla um drekasteininn, mánamjólkina og leyndarmál Dóminíkusarhellisins.

## Annað markvert
Ekki er vitað hver eða hvenær Pílatus var fyrst klifinn. En meðal þeirra sem þar hafa komið upp má nefna Viktoríu drottningu og Lenín.

Fjallageitur bjuggu í hlíðum Pílatusar en voru útdauðar þar þegar á 17. öld. Árið 1961 voru fjallageitur á ný settar út í þeirri viðleitni að búa til nýjan stofn á fjallinu. Verkefnið virðist hafa heppnast, því 2004 voru 90 dýr talin.

## Heimildir
*
Eyjólfur Pálsson

**Eyjólfur Pálsson** (d. 1377) varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri árið 1354, eftir lát Þorláks Loftssonar. Hann hafði áður verið prestur og ráðsmaður í Skálholti. Hann er talinn hafa verið af Svínfellingaætt.

Í ábótatíð Eyjólfs, árið 1360, voru bein Þorláks Loftssonar ábóta tekin upp og geymd í klausturkirkjunni í Þykkvabæ, því hann var talinn helgur maður. Eyjólfur dó árið 1377 og varð Runólfur Magnússon eftirmaður hans.

## Heimildir
* 
*
Runólfur Magnússon

**Runólfur Magnússon** (d. 1403) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri og var vígður árið 1378, ári eftir lát Eyjólfs Pálssonar sem þar var ábóti næstur á undan.

Ekki er vitað neitt um uppruna Runólfs og fátt um embættistíð hans en hann var ábóti í rúman aldarfjórðung og dó í Svarta dauða 1403 ásamt sex munkum í klaustrinu, en aðrir sex lifðu eftir. Í annálum segir að einungis hafi lifað eftir einn húskarl í klaustrinu. Eftirmaður Runólfs, Jón Hallfreðarson, var vígður tveimur árum síðar.

## Heimildir
* 
*
Jón Hallfreðarson

**Jón Hallfreðarson** (d. 1422) var munkur og ábóti í Þykkvabæjarklaustri frá 1405. Næsti ábóti á undan honum, Runólfur Magnússon, dó í Svarta dauða ásamt helmingi munkanna í klaustrinu. Þess hefur verið getið til að hann hafi verið norskur eða danskur og komið til landsins með Vilkin Skálholtsbiskupi.

Jón sigldi til Noregs 1405 með Vilkin biskupi og Birni Jórsalafara og var vígður ábóti í þeirri ferð en Vilkin dó í Björgvin. Jón sneri hinsvegar aftur og reisti Þykkvabæjarklaustur við eftir pláguna. Hann var valdamikill og var að minnsta kosti einu sinni officialis í Hólabiskupsdæmi. Hann sigldi líka oftar en einu sinni til útlanda á ábótatíð sinni.

Árið 1422 hafði hann verið erlendis og sigldi til Íslands með hirðstjórunum Hannesi Pálssyni og Balthazar van Damme. Þeir fóru á land í Vestmannaeyjum en Jón ábóti ákvað að sigla áfram með skipinu, sem átti að lenda í Þerneyjarsundi. En til þess spurðist aldrei meir og hefur það farist á leið þangað. Eftirmaður Jóns var Jón Þorfinnsson.

## Heimildir
* 
*
Þrífætla

**Þrífætla** (eða **þrífætlingur**) (gríska: τρισκελής: (*triskeles*) „þrífættur“) er þrískipt merki samfastra spírala sem snúast um miðpunkt eða þriggja samfastra fótleggja sem minna á pílára í hjóli. Sumir áætla að þrífætlan hafi áður verið fjórfætla og sé skyld hakakrossinum. Þrífætla í brynhosum er merki eyjarinnar Manar á Írlandshafi og er t.d. í fána hennar.
Bárður Auðunsson

**Bárður Auðunsson** eða Auðunarson var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri á síðari hluta 15. aldar. Hann varð ábóti 1461; næsti ábóti sem vitað er um á undan honum hét Kolbeinn og er síðast getið 1455.

Bárður kemur við bréf 1470 og 1490 en annars er lítið vitað um ábótatíð hans, fremur en flestra annarra ábóta í Þykkvabæjarklaustri á 15. öld. Hann gegndi embætti til 1492 en Guðmundur Sveinsson varð svo ábóti um 1495.

## Heimildir
* 
*
Guðmundur Sveinsson

**Guðmundur Sveinsson** var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í lok 15. aldar. Hann var eftirmaður Bárðar Auðunssonar og var vígður 1495 eða hugsanlega þegar árið 1492.

Lítið er vitað um Guðmund og hann kemur einungis við skjöl árið 1496, þegar hann átti í deilu við Þorstein nokkurn Arason um óleyfilega hrossatöku. Ekki er víst hvenær hann dó eða lét af embætti en Narfi Jónsson, sem verið hafði príor í Skriðuklaustri, varð ábóti árið 1506.

## Heimildir
* 
*
Jón Þorfinnsson

**Jón Þorfinnsson** (d. fyrir 1448) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri á öðrum fjórðungi 15. aldar. Hans er fyrst getið 1427 og hefur hann líklega tekið við eftir að Jón Hallfreðarson ábóti fórst á heimleið frá Noregi 1422 en óvíst er hvenær hann var vígður.

Jón var einnig officialis í Hólabiskupsdæmi 1427 og ef til vill oftar því viðvera erlendu biskupanna sem þar voru á fyrri hluta 15. aldar var stopul og einhverjir þeirra komu aldrei til landsins. Jón ábóti kemur nokkrum sinnum við skjöl á árunum 1427-1438. Óvíst er hvenær hann dó eða lét af embætti en Kolbeinn nokkur var orðinn ábóti í Þykkvabæjarklaustri 1448.

## Heimildir
* 
*
Kolbeinn (ábóti)

**Kolbeinn** (d. eftir 1455) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri um miðja 15. öld en afar fátt er vitað um hann og ábótatíð hans. Hann var orðinn ábóti 1448 en sá sem nefndur er næstur á undan honum var Jón Þorfinnsson. Hans er seinast getið 1438 og hefur Kolbeinn því tekið við einhverntíma á árunum 1438-1448; mögulegt er þó að einhver hafi verið á milli þeirra en heimildir um þetta tímabil eru afar slitróttar.

Hið eina sem vitað er um Kolbein er að árið 1448 fékk hann klaustrinu dæmda hálfa Dyrhólaey til eignar. Hann var enn á lífi 1455 en ekkert er vitað um eftirmann hans eða dánarár. Bárður Auðunsson var orðinn ábóti 1461.

## Heimildir
* 
*
Árni Steinmóðsson

**Árni Steinmóðsson** (d. 1520) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri á öðrum áratug 16. aldar. Narfi Jónsson ábóti dó árið 1509; Árni var orðinn ábóti 1515 og hefur trúlega tekið við fljótlega eftir lát hans.

Árni var sonur Steinmóðs Þorvarðarsonar en Þorvarður var sonur Steinmóðs Bárðarsonar (d. 1481) ábóta í Viðeyjarklaustri. Árni ábóti var á Alþingi 1515 og stuðlaði þá ásamt fleirum að sætt í Möðruvallamáli. Hann var fyrsti kennari Gissurar Einarssonar biskups. Árni dó 1520 og var þá ábótalaust í klaustrinu í þrjú ár, áður en Kollgrímur Koðránsson varð ábóti.

## Heimildir
* 
*
Kollgrímur Koðránsson

**Kollgrímur Koðránsson** (d. eftir 1526) eða **Kolgrímur** var íslenskur prestur og síðan ábóti í Þykkvabæjarklaustri frá 1523, næstsíðastur í röð ábóta þar. Hann tók við sem ábóti þremur árum eftir lát Árna Steinmóðssonar.

Kollgrímur var austfirskur og hefur verið í röð hefðarklerka, varð prestur 1492 og var á Valþjófsstað í Fljótsdal 1502-1514 og síðan í Vallanesi á Völlum til 1523, þegar hann varð ábóti. Hann var mikill vinur Ögmundar Pálssonar biskups og tók Ögmundur son Kollgríms, Eyjólf, að sér og gerði hann að sveini sínum og síðar skipstjóra á skipi biskupsstólsins. Eyjólfur var mikill ofláti og ribbaldi, stór maður og sterkur. Endalok hans eru sögð hafa verið þau að hann var í vísitasíuferð með biskupi en hann og aðrir sveinar voru ölvaðir og sáust lítið fyrir. Eyjólfur sveiflaði í kringum sig stórri lensku en stakk henni fyrir slysni í kvið sinn og varð það bani hans.

Kollgrímur ábóti var á prestastefnu 1524 og aftur 1526 og er ekkert vitað um hann eftir það en hann hefur látist eða sagt af sér embætti skömmu síðar því Sigvarður Halldórsson varð ábóti 1527. 

## Heimildir
* 
*
Sigvarður Halldórsson

**Sigvarður Halldórsson** (d. 1550) var síðasti ábótinn í Þykkvabæjarklaustri og tók við af Kollgrími Koðránssyni árið 1527. Hann gegndi embætti til siðaskipta og lést í Danmörku en þangað hafði hann farið til að reyna að fá biskupsvígslu.

Sigvarður er sagður hafa verið lítt lærður en vildi bæta úr því og fékk Gissur Einarsson til að kenna sér og munkum sínum. Gissur dvaldi í klaustrinu í tvö ár og Gissur seinna að þar hefði hann átt góða daga því hann hafði nægan tíma til náms og góðan bókakost.

Ögmundur Pálsson biskup og Sigvarður áttu í deilum og kærði biskup ábótann fyrir að hafa sett sig á móti valdi kirkjunnar og biskups. Sigvarður hefur því verið sjálfstæður og óhræddur við biskupsvaldið. Þeir sættust þó og árið 1534 fékk Ögmundur Sigvarð til að vígja fyrir sig nýjan príor í Skriðuklaustri.

Eftir að Gissur var orðinn Skálholtsbiskup hélt hann prestastefnu í Miðdal í Laugardal. Þar var Sigvarður einn af sex sem báðust undan því að taka upp hinn nýja sið og afsökuðu sig með elli og lasleika. Gissur hafði fengið bréf hjá konungi til Sigvarðar ábóta um að hann skyldi halda lestrarskóla í klaustrinu en það var þá ætlun konungs að stofna skóla í öllum klaustrunum þótt hætt væri við þau áform seinna. Sigvarður var þó áfram í klaustrinu ásamt fimm munkum; þeir hétu Jón Árnason, Jón Oddsson, Jón Grímsson, Magnús og Sæmundur.

Eftir að Gissur biskup 1548 lést kusu þeir prestar sem vildu halda í kaþólskuna Sigvarð sem biskup en hinir kusu Martein Einarsson. Þeir fóru báðir til Danmerkur til að reyna að fá vígslu en þar sem lútherskan var allsráðandi þar var það að sjálfsögðu Marteinn sem fékk vígsluna og fór heim sem biskup. Sigvarður varð eftir í Danmörku og dó þar 1550 og er sagt að hann hafi þá verið búinn að taka hinn nýja sið.

## Heimildir
* 
*
Sjösofendur

**Sjösofendur**  voru sjö kristnir og grískættaðir unglingar í Efesos sem sváfu í 150 eða 200 ár tíl að losna undan ofsóknum Desíusar keisara um miðja 3. öld. 27. júní er sjösofendadagur.

Velættaðir kristnir unglingar leituðu hælis í helli einum í fjallinu Celius vegna trúarofsókna og voru múraðir inni. Guð lét svefn falla á þá og vöknuðu þeir ekki aftur fyrr en eftir nær tvær aldir. Þá var land þeirra orðið kristið og þeir færðu Þeódósíusi keisara sönnun fyrir lífi eftir dauðann, en lögðust siðan aftur til svefns og sofa nú að eilífu. Dagaurinn, sem við þá er kenndur, sjösofendadagurinn, varð mikils metínn á dögum krossferðanna og á 17. öld var byrjað að heita á sjösofendur við svefnleysi og hitasótt. 

Helgisögninni fylgir veðurtrú á suðlægum slóðum, og á veður að haldast líkt sjö næstu daga eða vikur. Slíkrar þjóðtrúar varð vart á Íslandi á síðari öldum en hún virðist aldrei hafa verið almenn, en ef til vill lífseigust á vesturhluta landsins.

Á síðari tímum er *sjösofandi* stundum notað um þann sem sefur fast og lengi eða einhvern sem varast ekki hættu eða gegnir ekki kalli tímans.

## Heimildir
* 
* 
*
Litli-Skerjafjörður

**Litli-Skerjafjörður** er hverfi í Vesturbæ Reykjavíkur sem afmarkast af Reykjavíkurflugvelli í suðri, Njarðargötu í austri, Eggertsgötu í norðri og Þorragötu í vestri.

Byggðin í Litla-Skerjafirði var nyrsti hluti samfelldrar byggðar í Skerjafirði, en á árum síðari heimsstyrjaldarinnar var byggðin klofin í tvennt með austur/vestur flugbraut Reykjavíkurflugvallar. Mörg húsanna sem þurftu að víkja vegna þessara framkvæmda voru flutt í Laugarneshverfi. Flest húsanna sem rifin voru eða flutt stóðu við Reykjavíkurveg og Hörpugötu og fram yfir 1960 var Hörpugata klofin sundur af flugbrautinni og var bæði í Litla- og Stóra-Skerjafirði, en nú eru húsin í Stóra-Skerjafirði talin til Einarsness.

Nafngiftir gatnanna í Litla-Skerjafirði eru fjölbreytilegar. Hörpugata, Þorragata, Góugata og Skerplugata vísa í norræna tímatalið. Fossagata og Þjórsárgata bera nöfn sem vísa til virkjanaáforma Einars Benediktssonar. Þá minnir heiti Reykjavíkurvegar á þá tíð þegar Skildinganes heyrði undir lögsagnarumdæmi Seltjarnarness og þjóðleiðin til Reykjavíkur lá um götuna.

Á seinni árum hefur orðið þétting byggðar í Litla-Skerjafirði, meðal annars með aðflutningi gamalla húsa sem orðið hafa að víkja vegna framkvæmda í miðborg Reykjavíkur og sem hafa verið endurbyggð í hverfinu.
Halldóra Eyjólfsdóttir

**Halldóra Eyjólfsdóttir** (d. 1210) var fyrsta abbadís í Kirkjubæjarklaustri. Var hún vígð 1189 en Þorlákur biskup Þórhallsson hafði stofnað nunnuklaustrið árið 1186. Ætt hennar er óþekkt, nema hvað vitað er að hún átti bróður sem hét Sokki.

Árið 1195 var Halldóra abbadís á Alþingi og bauð þá Guðmundi Arasyni, síðar Hólabiskupi, að koma í klaustrið og stýra því með sér og féllst hann á þetta. Halldóra sendi menn norður í Svarfaðardal um haustið til að sækja Guðmund og föggur hans og hafði hann bæði fengið leyfi hjá Brandi Sæmundssyni Hólabiskupi til að flytjast úr biskupsdæminu og hjá Páli Jónssyni Skálholtsbiskupi til að flytjast í hans biskupsdæmi. En þegar Svarfdælir vissu að þeir væru að missa Guðmund frá sér héldu þeir fund og fóru svo til Brands biskups og fengu hann til að afturkalla brottfararleyfið og báðu jafnframt Guðmund að vera kyrran nyrðra, og varð það úr.

Halldóra dó árið 1210. Eftir lát hennar er ekkert vitað um klausturhald á Kirkjubæ í meira en áttatíu ár, eða þar til Agatha Helgadóttir var vígð abbadís 1293. Í klaustrinu hafa þó án efa verið einhverjar nunnur, hvort sem þar voru einhverjar abbadísir sem engar heimildir voru til um eða eingöngu príorinnur, sem ekkert er vitað um heldur, en klausturhaldarar stýrðu eignum klaustursins og eru þar þekktastir feðgarnir Digur-Helgi Þorsteinsson (d. 1235) og síðan sonur hans, Ögmundur Helgason.

## Heimildir
Núnavút

**Núnavút** (inuítamál: ᓄᓇᕗᑦ) er stærsta og yngsta hérað Kanada. Það var skilið frá Norðvesturhéruðunum þann 1. apríl 1999 og var það fyrsta meiriháttar breytingin á stjórnsýsluskipan Kanada frá því að Nýfundnaland var innlimað árið 1949. Núnavút þýðir „land okkar“ á inúktitút.

Núnavút er 1.932.255 ferkílómetrar að stærð. Það nær yfir stóran hluta fastalands Norður-Kanada og flestar heimskautaeyjarnar þar fyrir norðan, sem gerir það að fimmta stærsta sjálfstjórnarhéraði í heimi. Núnavút er eitt strjálbýlasta landsvæði heims. Íbúarnir eru taldir vera rúmlega 39.000 (2019), flestir inúítar, og búa dreift á svæði sem er á stærð við Vestur-Evrópu, eða um 0,015 íbúar á ferkílómetra. Í Núnavút er nyrsta varanlega byggða ból í heimi, Alert.

Bærinn Iqaluit (áður Frobisher Bay) á Baffinslandi, á austanverðu svæðinu, var kosinn höfuðstaður héraðsins í atkvæðagreiðslu árið 1995. Aðrir helstu þéttbýlisstaðir eru Rankin Inlet og Cambridge Bay. Þrjár af tíu stærstu eyjum í heimi (Baffinsland, Viktoríueyja og Ellesmere-eyja) tilheyra Núnavút að öllu eða mestu leyti, auk fjölda smærri eyja. Hæsti tindurinn er Barbeau Peak (2.616 m) á Ellesmere-eyju.

Landsvæðið er að mestu leyti túndra en sunnarlega má finna útbreiðslu á trjám eins og svartgreni og hvítgreni.

## Saga
Inuítar hafa búið á svæðinu í að minnsta kosti 4000 ár og fornleifafundir benda til þess að þeir hafi átt samskipti við norræna menn eftir að Grænland byggðist og jafnvel fyrr. Fyrstu rituðu heimildir um Núnavút eru frá 1576, þegar Englendingurinn Martin Frobisher kom þangað í leit að Norðvesturleiðinni. 

Hudson Bay-verslunarfélagið setti upp verslunarstöðvar á allmörgum stöðum á 19. og 20. öld og eru sumar þeirra enn til sem þorp. Um og eftir miðja 20. öld hvatti Kanadastjórn inuíta mjög til þess að taka sér fasta búsetu og kom þá um leið upp ýmiss konar þjónustu í byggðakjörnum. Nú er byggðin í Núnavút að mestu bundin við bæi og þorp. Stærstu bæirnir, auk Iqaluit, eru Rankin Inlet og Arviat, báðir með rúmlega 2000 íbúa.

Hugmyndir um að inuítar fengju hluta af Norðvesturhéruðunum sem sérstakt sjálfstjórnarhérað kviknuðu árið 1976 og árið 1982 var stofnun slíks héraðs samþykkt í atkvæðagreiðslu þar. Núnavút hlaut svo formlega sjálfstjórn 1. apríl 1999. Á þingi Núnavút sitja 19 þingmenn sem kosnir eru einstaklingskosningu því engir flokkar eru þar starfandi. Þingið kýs forsætisráðherra. Íbúar Núnavút kjósa einn fulltrúa á Kanadaþing og er héraðið því víðáttumesta kjördæmi í heimi.

## Heimildir
*
Vesturfrísnesku eyjarnar

**Vesturfrísnesku eyjarnar** (hollenska: Waddeneilanden) eru eyjaklasi í Vaðhafinu undan norðurströnd Hollands og tilheyra Hollandi. Aðaleyjarnar eru fimm og eru þær allar í byggð. Eyjarnar mynda beina línu við Austurfrísnesku eyjarnar, sem tilheyra Þýskalandi. Auk þeirra eru einnig til Norðurfrísnesku eyjarnar sem tilheyra Þýskalandi og Danmörku.

## Jarðfræði
Eyjarnar mynduðust við hreyfingar sjávar, þannig að sandrif hlóðust upp í Vaðhafinu. Þessi rif stækkuðu með tímanum og náði gróður að skjóta þar rótum. Því liggja eyjarnar í beinni línu, nema Texel sem liggur frá norðaustri til suðvesturs. Sökum hafstrauma hreyfast eyjarnar smátt og smátt í austurátt, þ.e. það brotnar af þeim að vestan og hleðst á austurendann. Slíkar hreyfingar taka hins vegar langan tíma. Norðurströnd eyjanna er að mestu úr sandi, en suðurströndin úr leir. Þegar fjarar út koma víðáttumiklar leirur í ljós, þannig að hægt er að ganga marga kílómetra til suðurs, jafnvel allt til meginlandsins. Þar er boðið upp á gönguferð til eyjarinnar Schiermonnikoog með vönum leiðsögumanni. Á milli eyjanna eru sterkir straumar þar sem sjór þrýstist ýmist til norðurs þegar fjarar út, eða til suðurs þegar flæðir að.

## Eyjarnar

Megineyjarnar eru fimm að tölu og eru allar í byggð. Auk þeirra eru smærri eyjar og rif sem flestar eru friðaðar vegna náttúrunnar. Þar verpa fuglar í stórum stíl og í mörgum þeirra kæpa selir. Eyjarnar tilheyra flestar héraðinu Fríslandi, nema Texel sem tilheyrir Norður-Hollandi. 
Listi yfir Vesturfrísnesku eyjarnar eftir stærð:

 
Óbyggðar eyjar. Tölusetningin er af myndinni að ofan:

## Heimildir
*
Principia Mathematica

: *Þessi grein fjallar um bók um undirstöður stærðfræðinnar, til að sjá bók Isaac Newtons um lögmál eðlisfræðinnar, sjá [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]].*
***Principia Mathematica*** (*Lögmál stræðfræðinnar*) er þriggja binda rit um undirstöður stærðfræðinnar eftir Alfred North Whitehead og Bertrand Russell sem var gefin út árið 1910, 1912 og 1913.

## Tengt efni
* Rökgreiningarheimspeki
Víðerfðmengjafræði

**Viðerfðamengjafræði** miðar að því að beita verkfærum og nálgunum erfðamengjafræðinnar til að rannsaka eiginleika lífverusamfélaga. Áherslan hefur verið mest á smásæjar og óræktanlegar örverur, veirur, sveppi og frumdýr. Aðferðirnar hafa nýst við rannsóknir á samlífislífverum, iðra- og húðbakteríusamfélögum, innanfrumusníklum og fleiri samfélögum.

Fræðigreinin hefur haslað sér völl á undanförnum áratug. Dæmi um öflugan hóp á þessu sviði er hópur Peer Bork við EMBL í Heidelberg.

## Tengt efni
* örverufræði 
* erfðamengjafræði

## Heimildir


## Tenglar
* Vefsíða Peer Bork við EMBL í Heidelberg
Alert

**Alert** er byggð nyrst í Núnavút-sjálfstjórnarhéraðinu í Kanada sem talin er nyrsta byggða ból í heimi með varanlega búsetu. Staðurinn er 817 kílómetra frá Norðurpólnum og tólf kílómetra frá norðausturodda Ellesmere-eyjar. Næsti kaupstaður er Iqaluit, höfuðstaður Núnavút, sem er í 2.092 km fjarlægð.

Samkvæmt manntali sem tekið var í Kanada 2006 voru þá fimm manns með fasta búsetu í Alert. Fleiri hafa þó aðsetur þar um stundarsakir því þar er ratsjárstöð á vegum Kanadahers, veðurathugunarstöð og rannsóknarstöð sem sinnir loftslagsrannsóknum. Þar er einnig flugvöllur.

Meðalhiti í Alert í júlí er aðeins 3,3°C en í febrúar -29,8°C. Heimskautanótt ríkir í Alert frá því í október fram í febrúarbyrjun og sést sólin þá ekki, en miðnætursólar nýtur frá því í byrjun apríl fram í septemberbyrjun.
Stokksnes

**Stokksnes** er nes skammt frá Höfn í Hornafirði. Þar er ratsjárstöð sem reist var af NATO en hún er nú rekin af Landhelgisgæslunni.

Á árum kalda stríðsins rak bandaríski herinn stóra ratsjárstöð á Stokksnesi og voru þar þá að jafnaði á annað hundrað hermenn. Stöðin hóf starfsemi árið 1955 og þar voru allmikil mannvirki sem nú hafa flest verið rifin. Árið 1981 efndu Samtök herstöðvaandstæðinga til Stokksnesgöngu gegn stöðinni. Eru það að líkindum fjölmennustu pólitísku mótmælaaðgerðir í sögu héraðsins.

Á Stokksnesi vaxa seltulauf. Seltulauf eru sjaldgæf fléttutegund á Íslandi. Þetta er einn af örfáum fundarstöðum tegundarinnar sem er á válista sem tegund í útrýmingarhættu.

## Sjá einnig
*Vestrahorn

## Tilvísanir
Franska vísindaakademían

**Franska vísindaakademían** (franska: *Académie des sciences*) er vísindaakademía sem var stofnuð af Loðvík 14. árið 1666 samkvæmt tillögu fjármálaráðherrans Jean-Baptiste Colbert. Colbert valdi upphaflega lítinn hóp vísindamanna sem funduðu tvisvar í viku í bókasafni konungs. Andstætt Bresku vísindaakademíunni sem var frá upphafi hugsuð sem félagasamtök, var Frönsku vísindaakademíunni ætlað að vera opinber stofnun. Akademían var lögð niður í Frönsku byltingunni 1793, ásamt öðrum slíkum stofnunum, en endurreist sem sjálfstæð stofnun af Napoléon Bonaparte árið 1816. 

Konum var meinaður aðgangur að akademíunni til ársins 1962. Fyrsta konan sem varð fullgildur félagi var eðlisfræðingurinn Yvonne Choquet-Bruhat árið 1979.

Akademían er nú ein af fimm akademíum sem mynda Institut de France.
Skógarmítill

**Skógarmítill** (einnig kallaður **blóðmítill**) (fræðiheiti:*Ixodes ricinus*)  er blóðsuga á spendýrum sem heldur sig í gróðri, einkum í skógarbotnum.

## Útbreiðsla
Skógarmítill er útbreiddur um alla Evrópu milli 39° og 65°N, frá ströndum Portúgals og Írlands austur til Volgu í Rússlandi og þaðan suður til Miðjarðarhafsstrandar Norður-Afríku. Einnig finnst hann í Færeyjum og koma hans til Íslands var staðfest árið 1967. Þá fannst skógarmítill á þúfutittlingi sem var veiddur í Surtsey,  nýkominn til landsins og þar með varð ljóst að hann getur borist yfir höf með fuglum. Hann virðist kominn til að vera því síðan þá hefur hann fundist um allt land, þó mest sunnanlands, frá því snemma sumars og fram eftir hausti.

## Lífsferli

Skógarmítill er áttfætla, skyldur köngulóm og öðrum mítlum. Lífsferill þeirra skiptist í þrennt, lirfu, ungviði og fullorðið dýr og þarfnast þeir blóðs á hverju stigi þess og alltaf stærri og stærri dýra eftir því sem þeir vaxa. Eftir að mítillinn klekst úr eggi verður hann sexfætt lirfa sem liggur í dvala yfir veturinn. Að vori skríður lirfan svo upp og sætir færi að ná til hýsils til að sjúga blóð. Síðsumars skiptir hún um ham og verður mítillinn þá að áttfættu ungviði sem aftur leggst í dvala yfir veturinn. Næsta vor skríður hann aftur upp og breytist í fullorðinn mítil ef honum tekst að finna góðan hýsil til að sjúga blóð úr. Að lokum leggst hann í dvala enn einn veturinn og endurtekur leikinn að vori. Eftir þetta drepst karldýrið en kvendýrið verpir eggjum áður en það drepst. Fullorðnir eru mítlar milli 0,5–1,1 cm að lengd en ungviðið er miklum mun smærra. Á flestum stöðum nær þessi þrískipti lífsferill mítilsins yfir 2-3 ár en það er þó háð bæði loftslagi og þeirri fæðu sem í boði er.

Sem lirfur leggjast mítlarnir einkum á minni dýr eins og fugla og mýs en geta einnig fundist á stærri dýrum eins og hundum og köttum. Fullorðnir skógarmítlar lifa nær eingöngu á stórum spendýrum eins og hjartardýrum og sauðfé en á Íslandi hafa þeir fundist í hundum, köttum, sauðfé, hestum og mönnum. 

## Sjúkdómar

Skógarmítillinn getur borið alvarlega sýkla í fórnarlömb sín og því verið mjög hættulegur. Til dæmis bakteríuna *Borrelia burgdorferi* sem veldur svokölluðum *Lyme-sjúkdómi* meðal manna sem m.a. getur valdið alvarlegum skaða á taugakerfi.
Skógarmítlar geta einnig borið með sér TBE-veirusjúkdóm (mítilborna heilabólgu).

Þekkt er önnur tegund blóðsugumítla hér á landi, svokölluð **[[lundalús]]** (*Ixodes uriae*). Lundalýs lifa á sjófuglum og hefur verið sýnt fram á að í þeim finnast bakteríur af ættinni *Borrelia*. Ekki hefur þó verið sýnt fram á að lundaveiðimenn hafi sýkst af völdum Borrelia þótt lundalús hafi bitið þá.

## Tilvísanir

## Heimildir
* ''Skógarmítill''  Pödduvefur Náttúrufræðistofnunar Íslands (skoðað 13. júlí 2112)

## Tenglar
* ''Blóðmítill eða skógarmítill''  frétt á vef Skóræktar Ríkisinns 09.11.2009 (skoðað 13. júlí 2012)
* ''Skógarmítill að breiðast út um landið – Mikilvægt að kynna sér hættuna sem fylgir biti''  frétt á feykir.is 26.7.11 (skoðað 13. júlí 2012)
Iqaluit

**Iqaluit** (áður **Frobisher Bay**) er höfuðstaður og stærsti þéttbýlisstaður sjálfstjórnarhéraðsins Núnavút í Kanada. Bærinn er á suðurströnd Baffinslands, við Frobisher-flóa. Íbúatala samkvæmt manntali árið 2016 var 7.740.

Bærinn varð til sem bandarísk herstöð árið 1942 og var þar gerður flugvöllur til að orrustuflugvélar á leið til vígvallanna í Evrópu gætu komið þar við og tekið eldsneyti. Þar hafði þó áður lengi verið viðkomustaður og veiðistöð Inuíta, sem kölluðu staðinn Iqaluit, „stað hinna mörgu fiska“, en bandaríska herstöðin var kölluð Frobisher Bay og hélt staðurinn því nafni fram til 1987. Inúítar fóru fljótlega að setjast að í kringum herstöðina og í lok sjötta áratugarins komu kanadísk yfirvöld þar á fót ýmiss konar þjónustu, svo sem læknisþjónustu, skóla og félagsþjónustu. Bandaríkjaher yfirgaf staðinn árið 1963 en þá voru þar nokkur hundruð fastir íbúar og bærinn hélt áfram að stækka þótt herinn færi.

Í desember 1995 var ákveðið með kosningum að Iqaluit yrði höfuðstaður sjálfstjórnarhéraðsins Núnavút, sem var svo komið á laggirnar 1999. Árið 2001 fékk Iqaluit stöðu borgar og er langminnsta borgin í Kanada. Um 60% íbúanna eru inuítar.

Iqaluit er á svipaðri breiddargráðu og Reykjavík en loftslag er þar mun kaldara. Meðalhiti ársins er -9,8&nbsp;°C; meðalhiti í júlí er 7,7&nbsp;°C en í febrúar -28&nbsp;°C.

## Heimildir

*
Ellesmere-eyja

**Ellesmere-eyja** er tíunda stærsta eyja í heimi, 196.235 km². Hún tilheyrir Kanada og er hluti af sjálfstjórnarhéraðinu Núnavút. Norðausturendi eyjarinnar er nyrsti oddi Kanada og Núnavút.

Eyjan er hálend og fjöllótt og þar er hæsta fjall Núnavút, Barbeau Peak (2.616 m) og á norðaustanverðri eynni er Challenger-fjallgarður, nyrsti fjallgarður heims. Stór hluti eyjarinnar er hulinn jöklum en jöklarnir hafa þó minnkað mikið á síðustu árum. Þjóðgarðuriinn Quttinirpaaq er á um fimmtungi eyjarinnar.

Fyrsti Evrópubúinn sem leit Ellesmere-eyju augum á síðari öldum var William Baffin árið 1616 en eyjan hlaut ekki nafn fyrr en 1852 og var þá nefnd eftir jarlinum af Ellesmere sem þá var forseti Konunglega breska landafræðifélagsins. Samkvæmt manntali 2006 voru íbúar eyjarinnar 146, þar af 141 í Grise Fiord og fimm í Alert, nyrsta byggða bóli heims. Þriðja byggðin, Eureka, var þá í eyði.
Þórsfjall

**Þórsfjall** (enska: *Mount Thor* eða *Thor Peak*) er fjall á Baffinslandi sem tilheyrir sjálfstjórnarhéraðinu Núnavút í Kanada. Það er hluti af Baffinfjöllunum á norðanverðri eynni og er í Auyuittuq-þjóðgarðinum.

Fjallið er 1675 m hátt og þar er hæsta þverhnípta standberg heims, 1250 metrar. Þangað er því töluvert sótt af fjallgöngumönnum þótt fjallið sé afskekkt. Það var fyrst klifið árið 1953.
Viktoríueyja (Kanada)

**Viktoríueyja** eða **Kitlineq** er næststærsta eyja Kanada og áttunda stærsta eyja heims, 217.291 ferkílómetrar. Vestasti þriðjungur hennar tilheyrir Norðvesturhéruðunum en afgangurinn er hluti af sjálfstjórnarhéraðinu Núnavút. Fyrsti hvíti maðurinn sem leit eyjuna augum var John Richardson árið 1826. Hún er nefnd eftir Viktoríu Bretadrottningu.

Eyjan er fremur láglend og hæsti tindurinn er 655 metrar. Norðvesturleiðin, siglingaleiðin norður fyrir Kanada, greinist í þrennt um eyna og liggur ein leiðin sunnan við hana, um sundin milli hennar og meginlandsins, önnur fyrir norðan eyna og um sundið milli hennar og Bankseyjar og sú þriðja norður fyrir bæði Viktoríueyju og Bankseyju.

Samkvæmt manntali í Kanada 2021 voru þá 2.168 íbúar á eynni. Stærra af tveimur þorpum á eynni er Cambridge Bay. Ulukhakto er á vesturströndinni og tilheyrir Norðvesturhéruðunum.
Devoneyja

**Devoneyja** er eyja sem tilheyrir Núnavút-sjálfstjórnarhéraðinu í Kanada og er stærsta óbyggða eyja heims og sjötta stærsta eyja Kanada, 55.247 ferkílómetrar að stærð. Hún liggur á milli Baffinslands og Ellesmere-eyjar.

Verslunarstöð var reist í Dundas Harbour árið 1924 og árið 1934 voru 53 inuítafjölskyldur fluttar þangað frá Baffinslandi til að reyna að koma upp byggð á eynni en sú tilraun mistókst, enda er loftslag þar mun kaldara en á Baffinslandi og eyjan miklu vindasamari svo að fólkið yfirgaf eyna tveimur árum síðar. Önnur tilraun var gerð til að koma eynni í byggð nokkru síðar en hún fór endanlega í eyði 1951.

Sumarið á Devoneyju er aðeins 40-50 dagar, vetrarfrostið getur farið niður í 50 gráður og úrkoma er mjög lítil. Eyjan hefur verið notuð sem æfingastöð til að búa menn undir hugsanlega landgöngu á reikistjörnunni Mars.
Gelderland

**Gelderland** er stærsta fylki Hollands með rúmlega 5.136,51km2. Höfuðborgin heitir Arnhem.

## Lega og lýsing
Gelderland liggur austarlega um miðbik landsins og er allur austurhluti Gelderlands við þýsku landamærin. Fyrir norðan er Overijssel, fyrir norðvestan er Flevoland, fyrir vestan er Utrecht, fyrir suðvestan er Suður-Holland, fyrir sunnan er Norður-Brabant og fyrir suðaustan er Limburg. Fylkinu má skipta í þrennt. Nyrst er svæðið Veluwe, en það er mesta skógarsvæði Hollands. Í austri er Achterhoek, sem er austurhornið. Þar er nokkur landbúnaður stundaður. Í suðri er svæðið Betuwe, sem þekkt er fyrir ávaxtarækt. Sumir telja stórborgarsvæðið Nijmegen-Arnhem sem fjórða svæðið. Þótt Gelderland sé stærsta fylki Hollands, er það þó aðeins fjórða fjölmennasta með tvær milljónir íbúa. Höfuðborgin er Arnhem. Landslagið einkennist af mörgum ám, til að mynda Lek, Waal og Ijssel.

## Fáni og skjaldarmerki
Fáni Gelderlands samanstendur af þremur láréttum röndum, blárri, gulri og svartri. Litirnir eru komnir úr skjaldarmerki Gelderlands. Blái liturinn er kominn frá hertogadæminu Geldern en svarti liturinn frá greifadæminu Gulik. Guli liturinn var í merki beggja fylkja. Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en 1953.
Skjaldarmerki Gelderlands eru tvö ljón sem snúa andspænis hvort öðru. Utan við skjöldinn eru önnur tvö ljón og efst er kóróna. Gula ljónið var áður fyrr tákn hertogans af Geldern. Á 14. öld var svarta ljóninu bætt við en það var tákn greifans af Gulik. Ytri ljónin eru tákn Hollands og gullkórónan táknar konungsríkið.

## Orðsifjar
Gelderland er nefnt eftir hertogadæminu Geldern, en eystri hluti þess er nú innan þýsku landamæranna. Orðið merkir gulur eða gulllitaður. Liturinn vísar sennilega til ásýndar landslagsins.

## Söguágrip
* Fylkið var fyrst greifadæmi, en síðan hertogadæmi í þýska ríkinu fyrr á tímum og lá þá svolítið öðruvísi.
* 1568 varð Gelderland eitt af sjö héruðum Niðurlanda sem lýstu yfir sjálfstæði frá spænsku Niðurlöndum.
* 1579, í lok frelsisstríðs Hollands, var Gelderland sundrað. Norðurhlutinn varð sjálfstætt fylki en suðurhlutinn var á valdi Spánverja.
* 1815 fékk Gelderland núverandi form eftir Vínarfundinn.

## Borgir

## Heimildir
Villa d'Adda

**Villa d'Adda** (*Borgin við Adda*) er bær í Langbarðalandi á Norður-Ítalíu. Í júlí 2014 voru íbúar 4.777 talsins.
Kuummiit

**Kuummiit** er þorp á Austur-Grænlandi, um 40 kílómetrum norðaustan við Tasiilaq (áður Angmassalik) og 34 kílómetrum norðan við Kulusuk. Þar var 361 íbúi árið 2010. Upphaf byggðar í Kuummiit var að þar var reist trúboðsstöð árið 1915. Höfnin í Kuummiit er mjög oft íslaus og því er hægt að stunda þaðan fiskveiðar mestan hluta ársins.

Í Kuummiit býr Sigurður Pétursson, sem venjulega er kallaður *Ísmaðurinn*. Reynir Traustason ritstjóri hefur gert heimildarmynd um Sigurð.
Is It True?

„**Is It True?**“ er lag sem íslenska söngkonan Jóhanna Guðrún flutti og var framlag s í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2009 sem haldin var í Moskvu, Rússlandi. Lagið var samið af Óskari Páli Sveinssyni og náði öðru sæti í keppninni. Lagið komst í fyrsta sæti á íslenska vinsældalistanum og komst líka á topp 10 listana í Svíþjóð, Noregi, Finnlandi, Grikklandi og Sviss. 

## Vinsældalistar

## Heimildir
Lisa Gerrard

**Lisa Germaine Gerrard** (fædd 12. apríl 1961) er ástralskur tónlistarmaður, söngkona og tónskáld. Hún varð þekkt á tíunda áratugnum þegar hún var forsprakki hljómsveitarinnar Dead Can Dance ásamt Brendan Perry.

## Sólóskífur
*The Mirror Pool (1995)
*The Silver Tree (2006)
*The Black Opal (2009)
*Twilight Kingdom (2014)
*BooCheeMish (2018)

## Samvinnuplötur
*Duality (1998), með Pieter Bourke
*Immortal Memory (2004), með Patrick Cassidy
*Ashes and Snow (2006) með Patrick Cassidy
*Farscape (2008) með Klaus Schulze
*Rheingold (2008) með Klaus Schulze
*Dziękuję Bardzo (2009) með Klaus Schulze
*"Come Quietly" (2009) með Klaus Schulze
*Departum (2010) með Marcello De Francisci
*The Trail of Genghis Khan (2010) með Cye Wood
*The Sum of Its Parts (2015) með Chicane
*Wyld's Call, Armello OST from Armello (2015) með Michael Allen
Kristín Svava Tómasdóttir

**Kristín Svava Tómasdóttir** (f. 20. nóvember 1985) er íslenskt ljóðskáld og sagnfræðingur. Ljóðabókin *Blótgælur* frá 2007 var hennar fyrsta útgefna verk.  *Skrælingjasýningin* kom út 2011 og Stormviðvörun árið 2015. Kristín Svava er jafnframt einn tveggja ritstjóra *[[Saga - Tímarit Sögufélags|Sögu]]*, tímarits Sögufélags.

Árið 2018 gaf hún út bókina *Stund klámsins. Klám á Íslandi á tím­um kyn­lífs­bylt­ing­ar­inn­ar* sem hlaut viður­kenn­ingu Hagþenk­is fyr­ir framúrsk­ar­andi rit á ár­inu 2018.

Árið 2020 gaf hún út ljóðabókina *Hetjusögur*.

## Heimildir

## Tenglar
*Kristín Svava Tómasdóttir á Skáld.is
Anna af Bæheimi, Englandsdrottning

**Anna af Bæheimi** (11. maí 1366 – 7. júní 1394), kölluð *Góða drottningin Anna*, var drottning Englands frá 1382 til dauðadags, fyrri kona Ríkharðs 2. Englandskonungs.

Anna var elsta dóttir Karls 4. keisara hins Heilaga rómverska ríkis og Elísabetar af Pommern. Einn bræðra hennar var Sigmundur keisari. Faðir Önnu var voldugasti þjóðhöfðingi Evrópu á þeim tíma. Ríkharði hafði staðið til boða að giftast Katarínu Visconti, dóttur Bernabò Visconti í Mílanó, og fá með henni geysimikinn heimanmund, en ráðgjafar hans kusu fremur að semja við keisarann til að reyna að afla Englendingum bandamanna gegn Frökkum í Hundrað ára stríðinu, þótt enginn heimanmundur fylgdi Önnu - þvert á móti, Englendingar urðu að gjalda bróður hennar háa fjárhæð. Þessi ráðstöfun varð óvinsæl, ekki síst eftir að ljóst varð að Englendingar myndu lítið græða á tengslunum við keisarann. Mörgum aðalsmönnum líkaði því hjónabandið illa.

Anna kom til Englands 15 ára gömul, í desember 1381, og var illa tekið fyrst í stað en hún giftist þó Ríkharði konungi, sem var ári yngri, í Westminster Abbey 22. janúar 1382. Það var síðasta konunglega brúðkaupið í kirkjunni í 537 ár.

Anna virðist með tímanum hafa aflað sér vinsælda, einkum meðal almennings, enda er hún sögð hafa verið einstaklega góðlynd og hjartagóð og reyndi stöðugt að biðja um miskunn fyrir menn sem maður hennar hafði dæmt til dauða og aðra. Hún er líka kölluð Góða drottningin Anna í ýmsum heimildum.

Anna eignaðist engin börn og virðist aldrei hafa orðið þunguð þótt þau Ríkharður væru gift í tólf ár. Hún dó úr plágu 1394 og syrgði Ríkharður hana mjög, enda virðist samband þeirra hafa verið gott. Gröf hennar í Westminster Abbey var opnuð árið 1871 og kom þá í ljós að mörgum af beinum hennar hafði verið stolið gegnum gat á hlið kistunnar.

## Heimildir
*
Ágúst George

Séra **Ágúst George** (5. apríl 1928 – 16. júní 2008), fæddur *Augustinus George* en oftast kallaður *séra Georg*, var hollenskur prestur við kaþólsku dómkirkjuna á Íslandi, Kristskirkju og skólastjóri Landakotsskóla frá 1962 til 1998.

Séra Georg fæddist í þorpinu Wijlre í Hollandi. Tólf ára gamall hóf hann nám í drengjaskóla Montfortreglunnar í Schimmer sem er hin sama Montfortregla og hefur starfað á Íslandi síðan 1903. Eftir reynsluár sín í Meerseen í Limburg vann séra Georg fyrstu heit sín hinn 8. september 1950 og hóf nám í heimspeki og guðfræði í Oirschot, en því lauk með prestsvígslu 11. mars 1956.  Árið 1962 var séra George beðinn að taka að sér stjórn Landakotsskóla og stýrði skólanum í 36 ár. Hann var staðgengill biskups frá 1969 og gegndi tvívegis biskupsstörfum um skeið, eftir lát Hinriks Frehen 1986 og eftir lát Alfreds Jolson 1994. Hlaut hann hina íslensku fálkaorðu fyrir störf sín árið 1994. Ágúst George hvílir í Landakotskirkjugarði.

Árið 1991 gerði Sigmar B. Hauksson hálftíma heimildarmynd um séra Ágúst George sem nefndist ''Perla í Vesturbænum.

Árið 2011 komu upp á yfirborðið sögusagnir sem lengi höfðu kraumað undir niðri um níðingsskap séra Georges í garð barna í Landakotsskóla og í sumarbúðum kaþólsku kirkjunnar í Riftúni í Ölfusi. Jafnframt kom á daginn að Margrét Müller, þýskættaður kennari við skólann, hafði einnig svívirt og niðurlægt börn með vitneskju og oft þátttöku séra Georges. Kaþólska kirkjan skipaði rannsóknarnefnd sem gaf út 2. nóvember 2012 skýrslu þar sem ásakanir um viðurstyggilegt athæfi þeirra í garð barna komu fram. Jafnframt var upplýst að yfirmönnum kaþólsku kirkjunnar (þar á meðal Alfred Jolson biskupi), nunnum í Landakoti og kaþólskum prestum hefði oft verið sagt frá hátterni séra Georges, en enginn gert neitt í málinu.

## Heimildir
* 

## Tilvísanir

## Tenglar
* „Börn þurfa og vilja aga“; grein í DV 1983
* Skýrsla um viðbrögð og starfshætti kaþólsku kirkjunnar á Íslandi vegna ásakana um kynferðisbrot eða önnur ofbeldisbrot vígðra þjóna og annarra starfsmanna kirkjunnar.