open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jesse Owens

**Jesse Owens** (fæddur James Cleveland Owens 12. September 1913 - látinn 31. mars 1980) var bandarískur spretthlaupari, þekktastur fyrir að sigra 100 metra spretthlaup á Ólympíuleikunum í Berlín árið 1936.

## Æviágrip
Owens fæddist í Oakville í Alabama. Foreldrar hans voru Henry og Emma Owens, þau voru fátæk en gátu veitt Jesse og 9 systkinum hans gott uppeldi.

Þegar Jesse var 9 ára flutti fjölskyldan til Cleveland í Ohio í leit að betri lífskjörum. Hann gekk í skóla í Cleveland og útskrifaðist frá East Cleveland tækniskólanum. Það var á framhaldsskólaárunum sem íþróttahæfileikar Owens komu í ljós. Þjálfari hans, Charles Riley, sá að Owens skaraði fram úr í spretthlaupi og langstökki.

Jesse var í 8. bekk þegar hann náði fyrsta heimsmeti sínu en ferillinn var bara rétt að byrja. Jesse hélt áfram að þróa sig sem frjálsíþróttamann og náði framúrskarandi árangri á háskólaárunum í ríkisháskóla Ohio.

Hann starfaði við ýmis láglaunastörf meðfram námi; sem þjónn, starfsmaður á bókasafni, hann vann í afgreiðslu á bensínstöð sem næturvörður. 

## Sumarólympíuleikarnir 1936
Sumarólympíuleikarnir 1936 voru haldnir í Berlín í Þýskalandi og eru alræmdir fyrir að nasistar notuðu þá óspart í áróðursskyni. Einn eftirminnilegasti atburður á leikunum er þó ótrúleg frammistaða Jesse Owens sem vann til fjögurra gullverðlauna; í 100 metra og 200 metra spretthlaupi, langstökki og 4x100 metra boðhlaupi. Árangur hans stangaðist á við kynþáttafordóma nasista og var mikilvægt tákn gegn þeim. Sigrar Owens voru auk þess sérstæklega mikilvægir í ljósi spennu á milli kynþátta og aðskilnaðar sem ríkti í Bandaríkjunum á þessum tíma. Afrek hans voru þannig áfellisdómur yfir kynþáttafordómum bæði í Bandaríkjunum og Þýskalandi nasista. 

## Heimildir

* Universsity Libraries. (e.d.). *Growing up*. Ohio State university. 

* Haley Bracken. (e.d.). *Was Jesse Owens Snubbed by Adolf Hitler at the Berlin Olympics?* . Britanica. 

* Jesse Owens. (2023, 5. november). Wikipedia. 

* Holocaust Memorial Museum. (2023, 22, ágúst). *THE NAZI OLYMPICS BERLIN 1936*. Holocost encyclopedia.
Abbas Kiarostami

**Abbas Kiarostami** (22. júní 1940 – 4. júlí 2016) var íranskur kvikmyndagerðarmaður, skáld og ljósmyndari.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

## Tilvísanir
Flugslysið við Sauðahnjúka

**Flugslysið við Sauðahnjúka** varð sunnudaginn 9. júlí 2023 þegar TF-KLO brotlenti við Sauðahnjúka á Austurlandi. Allir þrír um borð létu lífið. Tildrög slyssins eru enn óljós og er rannsóknin í höndum Rannsóknarnefndar samgönguslysa.

## Flugvélin
Flugvélin var af gerðinni Cessna 172N árgerð 1979 og bar einkennisstafina TF-KLO. Flugvélin var í eigu fjölda einstaklinga og var staðsett á Egilsstöðum og hafði verið þar síðan á 9. áratugnum. Um tíma hafði hún verið gerð út í atvinnuskyni fyrir útsýnisflug af Flugfélagi Austurlands.

## Slysið og björgunaraðgerðir
Um borð í vélinni var flugmaður auk tveggja farþega sem voru að sinna reglulegri hreindýratalningu. Flugáætlun gerði ráð fyrir fjögra klukkutíma sjónflugi frá Egilsstöðum um Snæfell, Hraundali og Vestur-Öræfi og þaðan aftur til Egilsstaða. Vélin tók á loft frá Egilsstaðaflugvelli klukkan 13:29 og var von á henni aftur klukkan 17:29. Klukkan 17:01 fékk Landhelgisgæslan boð frá neyðarsendi vélarinnar, reynt var að hafa samband við hana án árangurs. Umfangsmikil leit fór þá í gang þar sem nær allar björgunarsveitir á austurlandi ásamt lögreglu og Landhelgisgæslu tóku þátt í. Um klukkan 7 var áætlunarflugvél Icelandair á leið frá Reykjavík til Egilsstaða og bauðst til að fljúga yfir svæðið. Flugmenn vélarinnar töldu sig sjá eitthvað sem gæti verið flak flugvélarinnar vestan við fjallveginn Öxi, nánir tiltekið við Sauðahnjúka. Skömmu eftir það kom þyrla Landhelgisgæslunnar að flakinu ásamt björgunarsveit og staðfesti að um TF-KLO væri að ræða. Læknir um borð í þyrlunni úrskurðaði þrjá látna á vettvangi. 

## Áhöfn og farþegar
Um borð í vélinni var flugmaður ásamt tveimur farþegum. Farþegarnir voru starfsmenn Náttúrustofu Austurlands og voru að sinna reglulegri hreindýratalningu sem fram fer á ári hverju. 

## Heimildir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1929

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1929** var 12. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Argentínu dagana 1. til 7. nóvember. Tvö ár voru liðin frá síðustu keppni, þar sem horfið var frá því að halda mótið árið 1928 vegna þátttöku landsliða Argentínu og Úrúgvæ á Ólympíuleikunum í Amsterdam.

Lið heimamanna fór með sigur af hólmi í keppninni og var það fjórði meistaratitill þeirra.
## Leikvangarnir

## Keppnin

## Markahæstu leikmenn
;5 mörk
*  Aurelio González

;3 mörk
*  Manuel Ferreira
*  Diógenes Domínguez
*  Lorenzo Fernández
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1929 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1967

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1967** var 29. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Úrúgvæ dagana 17. janúar til 2. febrúar. Sex lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Heimamenn urðu meistarar í ellefta sinn. Lokaleikur mótsins var hreinn úrslitaleikur þar sem lið Úrúgvæ vann 1:0 sigur á silfurliði Argentínu. 

Þetta var í fyrsta sinn sem Venesúela var meðal keppnisliða.

## Leikvangurinn

## Forkeppni

* Síle fór áfram á samanlögðu.

* Paragvæ fór áfram á samanlögðu.

## Úrslitakeppnin

## Markahæstu leikmenn
49 mörk voru skoruð í keppninni af 27 leikmönnum. Eitt þeirra var sjálfsmark.

;5 mörk
*  Luis Artime

;4 mörk
*  Jorge Oyarbide

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1967 úrslitagrunnur
*
Gregory Peck

**Gregory Peck** (f. 5. apríl 1916, d. 13. júní 2003) var bandarískur leikari sem var þekktastur fyrir myndir sínar á 6. og 7. áratug 20. aldar. Hann lék meðal annars í *[[Fyrirboðinn]]* (*The Omen*), *[[Að drepa hermikráku]]* (*To Kill A Mockingbird*) og *[[Gleðidagar í Róm]]* (*Roman Holiday*). Á lífsleiðinni lék Peck í rúmlega 50 kvikmyndum og vann til margra verðlauna, þar á meðal óskarsverðlauna.
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1947

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1947** var 20. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Guayaquil í Ekvador dagana 30. nóvember til 31. desember. Átta lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Þetta var fyrsta Suður-Ameríkumótið sem haldið var í Ekvador. 

Argentína varð meistari í níunda sinn í sögunni.
## Leikvangurinn

## Keppnin

## Markahæstu leikmenn
;8 mörk
*  Nicolás Falero

;6 mörk
*  Alfredo Di Stéfano
*  Norberto Méndez
*  Leocardio Marín

;5 mörk
*  Juan B. Villalba
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1947 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1941

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1941** var 16. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Santíagó í Síle dagana 2. febrúar til 4. mars. Mótið var hluti af 400 ára afmælishöldum borgarinnar og haldið utan dagskrár, þar sem næsta reglubundna keppni hafði ekki verið fyrirhuguð fyrr en árið eftir. Fyrir vikið var litið á mótið sem óformlega keppni og fengu sigurvegararnir ekki hinn hefðbundna verðlaugrip keppninnar að henni lokinni. Fimm lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Argentínumenn urðu meistarar í sjötta sinn.

## Leikvangurinn

## Keppnin

## Markahæstu leikmenn
;5 mörk
*  Juan Marvezzi

;3 mörk
*  José Manuel Moreno
*  Teodoro Fernández
*  Ismael Rivero

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1941 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1956

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1956** var 24. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Montevídeó í Úrúgvæ dagana 21. janúar til 15. febrúar. Sex lið kepptu á mótinu þar sem þrjú lönd drógu sig úr keppni, öll liðin mættust í einfaldri umferð. Heimamenn urðu meistarar í níunda sinn og Síle fékk silfurverðlaunin annað árið í röð.
## Leikvangurinn

## Keppnin

## Markahæstu leikmenn
38 mörk voru skoruð af 26 leikmönnum. Ekkert þeirra var sjálfsmark.

;4 mörk
*  Enrique Hormazabal

;3 mörk
*  Guillermo Escalada
*  Óscar Míguez

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1956 úrslitagrunnur
*
Xavier Dolan

**Xavier Dolan-Tadros** (f. 20. mars 1989) er kanadískur kvikmyndagerðarmaður og leikari. Hann hóf feril sinn sem leikari í auglýsingum áður en hann leikstýrði nokkrum „arthouse“-kvikmyndum. Hann fékk fyrst alþjóðlegt lof árið 2009 fyrir kvikmynd sína *Ég drap mömmu mína* (*J'ai tué ma mère*) sem var frumsýnd á Kvikmyndahátíðinni í Cannes.

Dolan hefur unnið til margra verðlauna fyrir verk sín, þar á meðal Dómnefndarverðlaun á Cannes árið 2014 fyrir *Mömmu* og Grand Prix á Cannes 2016 fyrir *Þetta er bara heimsendir*.

Dolan hefur einnig leikstýrt tónlistarmyndböndum, m.a. fyrir lög Adele, *Hello* (2015) og *Easy on Me* (2021) en fyrir það seinna fékk hann tilnefningu til Grammy-verðlaunanna.

## Æska
Dolan er fæddur og uppalinn í Montréal í Québec í Kanada. Hann er sonur Geneviève Dolan, skólastýru framhaldsskóla af írskum ættum, og Manuel Tadros, egypskum-kanadískum leikara og söngvara af líbönskum ættum. Foreldrar hans skildu þegar hann var tveggja ára. Dolan ólst upp hjá móður sinni í úthverfi Montréal.

## Einkalíf
Dolan er samkynhneigður og hefur lýst sinni fyrstu kvikmynd, *Ég drap mömmu mína*, sem hálfgerðri sjálfsævisögu.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

#### Sem kvikmyndagerðarmaður

#### Leikhlutverk

## Tilvísanir
Hayao Miyazaki

**Hayao Miyazaki** (f. 5. janúar 1941) er japanskur teiknimyndagerðarmaður, manga-höfundur. Hann er meðstofnandi Studio Ghibli myndversins og hefur náð alþjóðlegri viðurkenningu sem snjall sögumaður og skapari japanskra teiknimynda og er almennt talinn einn af hæfileikaríkustu kvikmyndagerðarmönnum í sögu teiknimynda.

## Æska

Hayao Miyazaki fæddist 5. janúar árið 1941 í Tókýó í Japanska keisaradæminu, annar af fjórum sonum. Miyazaki sýndi manga og teiknimyndum mikinn áhuga frá unga aldri og gekk til liðs við Toei Animation myndverið árið 1963. 

Faðir hans, Katsuji Miyazaki (f. 1915), var framkvæmdastjóri Miyazaki Airplane, fyrirtækis bróður síns, sem framleiddi stýri fyrir orrustuflugvélar í seinni heimsstyrjöldinni.

## Kvikmyndaskrá

## Tilvísanir
Sveim

**Sveim (flæði, dreifing)** er nettó hreyfing hvers sem er (t.d. atóma, jóna, sameinda, orku) undan styrkfallanda (frá svæði með háan styrk að svæði með lægri styrk). 

Hugtakið sveim, einnig nefnt flæði eða dreifing, er notað í mörgum fæðigreinum. Til dæmis eðlisfræði, efnafræði og líffræði.
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1926

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1926** var 10. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Santíagó í Síle dagana 12. október til 3. nóvember. Fimm lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Úrúgvæmenn urðu meistarar í sjötta sinn. Bólivía tók þátt í fyrsta sinn.
## Leikvangurinn

## Keppnin

## Markahæstu leikmenn
;7 mörk
*  David Arellano

;6 mörk
*  Héctor Castro
*  Héctor Scarone

;5 mörk
*  Gabino Sosa

;4 mörk
*  Manuel Ramírez
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1926 úrslitagrunnur
*
UTmessan

**UTmessan** er ráðstefna upplýsingatæknigeirans á Íslandi sem haldin hefur verið árlega frá 2011. Samtök fólks og fyrirtækja í upplýsingatækni, Ský, standa fyrir ráðstefnunni.

## Tenglar
* Vefur ráðstefnunnar
Stórsveit Reykjavíkur

**Stórsveit Reykjavíkur** er íslensk stórsveit sem var stofnuð árið 1992. Fyrsti stjórnandi sveitarinnar var Sæbjörn Jónsson trompetleikari. Hljómsveitin hefur aðsetur í Hörpu við Reykjavíkurhöfn.
Bílageymsla

**Bílageymsla**, **bílakjallari** eða **bílastæðahús** er bygging eða hluti byggingar sem gegnir hlutverki bílastæðis innandyra. Slíkt fyrirkomulag getur haft ýmsa kosti miðað við bílastæði utanhúss, eins og að skýla bílum fyrir veðri og vindum, auk þess sem það dregur úr þörf fyrir bílastæði á lóð sem eru almennt talin slæm nýting á rými.
Náskata

**Náskata** (fræðiheiti: *Leucoraja fullonica*), finnst um austanvert Atlantshaf frá Múrmansk, um allan Noreg, syðst um Ísland, Færeyjar
og suður til Marokkó og Madeira-eyja. Nokkuð í Miðjarðarhafi en fremur fágætur þó. Telst sjaldséður við Ísland.
Verður allt að 1,2 metrar á lengd. Heldur sig einkum á dýpi frá 30–550 m.

## Tilvísanir
Síðmynningur

**Síðmynningar** eru tvíhliða (bilateral) dýr af yfirfylkingunni Deuterostomia sem einkennast af því að bakrauf þeirra myndast á undan munni ífósturþroskanum. Þrír helstu flokkar núlifandi síðmynninga eru seildýr (Chordata), Skrápdýr (echinodermata) og kragaormar (Hemichordata).
Béla Tarr

**Béla Tarr** (21. júlí 1955 - 6. janúar 2026) var ungverskur kvikmyndagerðarmaður. Tarr hóf leikstjórnarferil sinn með myndinni *Családi tűzfészek* (1979) sem hann kallar „félagslega kvikmyndagerð“, sem miðar að því að segja hversdagslegar sögur um venjulegt fólk, oft í stíl „cinéma vérité“. Næstu ár breytti hann þema kvikmynda sinna og um kvikmyndastíl. Tarr hefur verið sagður svartsýnn á mannkynið; persónur í verkum hans eru oft kaldhæðnislegar og eiga í róstusamlegum samskiptum sem gagnrýnendur hafa túlkað sem svartan húmor.

Eftir að *Hesturinn í Tórínó* (2011) kom út tilkynnti Tarr að hann ætlaði að hætta í kvikmyndagerð. Árið 2013 stofnaði hann kvikmyndaskólann *Film Factory* í Sarajevó í Bosníu og Hersegóvínu.

Tarr hlaut heiðursverðlaun Alþjóðlegu kvikmyndahátíðarinnar í Reykjavík árið 2011 fyrir ævistarf í þágu kvikmyndalistarinnar. Tarr var einn framleiðanda íslensku kvikmyndarinnar *[[Dýrið (kvikmynd)|Dýrið]]* (2021) eftir Valdimar Jóhannsson en þeir kynntust þegar Valdimar nam við skóla Tarr árin 2012-2015.

## Æska
Tarr fæddist í Pécs en ólst upp í Búdapest. Foreldrar hans unnu bæði í leikhúsum og kvikmyndabransanum; faðir hans var leikmyndahönnuður og móðir hans vann sem hvíslari í leikhúsi í yfir 50 ár.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

### Sjónvarpsmyndir

* *Makbeth* (1982) 

### Stuttmyndir

* *Hotel Magnezit* (1978) 
* *Utazás az alföldön* (1995) 
* *Visions of Europe* (2004), hluti: *Prologue*

### Heimildamyndir

* *Az utolsó hajó* (1990, 31 mínúta), hluti úr *City Life*
* *Muhamed* (2017, 10 mínútur) 
* *Missing People* (2019, 95 mínútur)

## Tilvísanir
Hræsvelgur

**Hræsvelgur** er jötunn í norrænni goðafræði, hann er í arnarham og situr við enda veraldar og frá honum koma vindar. 

Eins og stendur í Vafþrúðnismálum:
    Hræsvelgr heitir, 
    er sitr á himins enda, 
    iötunn í arnar ham; 
    af hans vængiom 
    kvæða vind koma 
    alla menn yfir. 

Í Gylfaginningu er sagt að hann sé "á norðanverðum himins enda".

Nafnið Hræsvelgur þýðir *sá sem gleypir hræ*.

## Tilvísanir
Narfi (norræn goðafræði)

**Nör** er jötunn og var faðir Nætur (persónugerfingur næturinnar í norrænni goðafræði). Í Gylfaginningu er nafn hans sagt Nörvi eða Narfi. 

Nafnið þýðir *mjór*.

## Heimildir
Billingur

**Billingur** er faðir meyjar í norrænni goðafræði, sem Óðinn leitaði lags við en fékk ekki.

Billingur er dvergsheiti í Hauksbók. Ekki er þó talið að þeir séu sama persónan.

## Tilvísanir
Vafþrúðnir

**Vafþrúðnir** er jötunn í norrænni goðafræði sem Óðinn skoraði á í vísdómskeppni. 

Nafnið Vafþrúðnir þýðir *sá sem flækir mikið*, eða *góður í þrautum*.

## Tengt
Vafþrúðnismál

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1923

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1923** var sjöunda Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Hún var haldin í Montevídeó í Úrúgvæ daga 29. október til 2. desember. Keppnisliðin fjögur mættu hvert öðru í einfaldri umferð. Heimamenn urðu meistarar í fjórða sinn. Mótið þjónaði einnig hlutverki forkeppni fyrir Ólympíuleikana í París 1924.

## Leikvangurinn

## Keppnin

  
  
  
  
  

## Markahæstu leikmenn
;3 mörk

*  Vicente Aguirre
*  Pedro Petrone

;2 mörk

*  Blas Saruppo
*  Nilo

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1923 úrslitagrunnur
*
Vafþrúðnismál

**Vafþrúðnismál** eru fornnorrænt kvæði, sem sem flokkast sem fræðaljóð. Um aldur þess hefur verið deilt. Þau hafa oft verið talin ort á tímabilinu frá síðari hluta 9. aldar. Sumir telja þó kvæðin, í þeirri mynd sem þau hafa varðveist í, ekki vera miklu eldri en frá 13. öld.

## Tengt
*Eddukvæði
*Alvíssmál
*Hávamál
*Völuspá

## Tilvísanir
Hvergelmir

**Hvergelmir** er uppspretta allra vatna heimsins í norrænni goðafræði. Er hann sagður brunnur í miðju alheims í Gylfaginningu. Síðar er sagt að hann sé undir einni rót Asks Yggdrasils í Jötunheimum sem Níðhöggur nagar. 

Ein kenning er að Hvergemlir, Urðarbrunnur og Mímisbrunnur séu mismunandi heiti á sama staðnum.

Meðal áa sem frá honum renna eru Svöl, Gunnþrá, Fjörm, Fimbulþul, Slíður og Hríð, Sylgur og Ylgur, Víð, Leiftur og Gjöll. Upptalning á 42 ám er í Grímnismálum.

## Tilvísanir
José Pérez

**José Pérez** (f. 30. nóvember 1897 - d. 5. desember 1920) var knattspyrnumaður frá Úrúgvæ, sem lék sem framherji. Hann var í sigurliði Úrúgvæ á nokkrum fyrstu Suður-Ameríkukeppnunum í knattspyrnu og lék með Peñarol í heimalandi sínu.

## Ævi og ferill
José Pérez vakti ungur athygli fyrir knattspyrnuhæfileika sína. Hann fékk viðurnefnið *Botija* eða *flaskan*, en það orð var notað um krakka eða börn í tungu Úrúgvæmanna. Fimmtán ára gamall, árið 1913, gekk hann til liðs við knattspyrnufélagið CURCC, sem um svipað leyti breyttist í Peñarol. Sama ár var hann valinn í úrúgvæska landsliðið og þreytti þar frumraun sína 15 ár, sjö mánaða og þrettán daga gamall.

Heimildum ber ekki saman um fjölda landsleikjanna sem hann spilaði, en þeir urðu líklega nærri þrjátíu talsins á árabilinu 1913-20. Á þeim tíma varð Úrúgvæ þrívegis Suður-Ameríkumeistari: 1916, 1917 og 1920. Í síðastnefnda skiptið varð Pérez markakóngur ásamt félaga sínum Ángel Romano með þrjú mörk hvor.

Heima fyrir varð Pérez úrúgvæskur meistari með Peñarol árið 1918, auk þess að vinna ýmis minni mót og bikarkeppnir. Ferillinn varð þó stuttur því í desember 1920 lést Pérez úr lungnabólgu, rétt rúmlega 23 ára að aldri, eftir að hafa veikst í kappleik.

## Heimildir
*
Hnoss og Gersemi

**Hnoss og Gersemi** eru dætur Freyju í norrænni goðafræði. Er oftast eingöngu Hnoss nefnd, og er talið líklegt að hafi bæði nöfnin tilheyrt henni. 

Bæði nöfnin þýða *dýrgripur*.

## Tilvísanir
Líf og Lífþrasir

**Líf og Lífþrasir** voru þær manneskjur sem lifðu af Ragnarök, í Hoddmímisholti. 

 Óðinn:
    Fiölð ek fór, 
    fiölð ek freistaðak, 
    fiölð ek reynda regin; 
    hvat lifir manna, 
    þá er inn mæra líðr 
    fimbulvetr með firom? 

 Vafþrúðnir:
    Líf ok Lifþrasir, 
    en þau leynaz muno 
    í holti Hoddmímis; 
    morgindöggvar 
    þau sér at mat hafa; 
    þaðan af aldir alaz. 

Nafnið Leifþrasir er annar lesháttur á Lífþrasir.

## Tengt efni
* Adam og Eva
* Askur og Embla
* Gimli

## Tilvísanir
Hoddmímisholt

**Holt Hoddmímis** (eða **Hoddmímisholt**) er staður sem lýst er í norrænni goðafræði. Þar verður bústaður Lífs og Lífþrasis sem lifa af Fimbulvetur. 

 Óðinn:
    Fiölð ek fór, 
    fiölð ek freistaðak, 
    fiölð ek reynda regin; 
    hvat lifir manna, 
    þá er inn mæra líðr 
    fimbulvetr með firom? 

 Vafþrúðnir:
    Líf ok Lifþrasir, 
    en þau leynaz muno 
    í holti Hoddmímis; 
    morgindöggvar 
    þau sér at mat hafa; 
    þaðan af aldir alaz. 

Orðið *holt Hoddmímis* er þýðir „skógur gersemi Mímis“ sem er kenning fyrir Ask Yggdrasils. 

## Tilvísanir
Tommi Togvagn: Og af stað!

**Tommi Togvagn: Og af stað!** (enska: *Thomas & Friends: All Engines Go*) er bandarísk sjónvarpsþáttaröð fyrir börn búin til af Britt Allcroft. Myndin er byggð á bókaflokknum *[[The Railway Series]]* eftir séra Wilbert Awdry og síðar Rick Suvalle son hans og fjallar um ævintýri Tomma. Fyrsta þáttaröðin var sýnd á Cartoon Network árið 2021.

## Kvikmyndir
* Thomas & Friends: Race for the Sodor Cup (2021)
* Thomas & Friends: The Mystery of Lookout Mountain (2022)

## Sjá einnig
* Tommi togvagn
Aki Kaurismäki

**Aki Olavi Kaurismäki** (f. 4. apríl 1957) er finnskur kvikmyndagerðarmaður og leikari. Aki hefur leikstýrt, skrifað, framleitt og klippt eigin kvikmyndir. Aki hefur einnig gert heimildarmyndir, stuttmyndir og tónlistmyndbönd. Honum hefur verið lýst sem þekktasta kvikmyndaleikstjóra Finnlands.

## Kvikmyndaskrá
**Kvikmyndir í fullri lengd**

### Verðlaun

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1989

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1989** eða **Copa América  1989** var 34. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Brasilíu dagana 1. til 16. júlí. Tíu lið kepptu á mótinu og var þeim skipt upp í tvo fimm liða riðla þar sem tvö efstu liðin fóru í úrslitariðil. Heimamenn urðu meistarar í fjórða sinn og unnu þar með sinn fyrsta titil í nítján ár frá því á HM 1970. 

## Leikvangarnir

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### Úrslitariðill

## Markahæstu leikmenn
55 mörk voru skoruð í keppninni af 30 leikmönnum. Eitt þeirra var sjálfsmark.

;6 mörk
*  Bebeto

;4 mörk
*  Rubén Sosa
*  Carlos Maldonado
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1989 úrslitagrunnur
*
Óður

**Óður** var sagður eiginmaður Freyju í Snorra-Eddu  og Heimskringlu og faðir Hnoss.

Nafnið Óður er svo skylt og líkt nafninu Óðinn að oft eru þeir taldir sama persónan. Einnig er margt í fornsögunum sem styður það eins og að Freyja eigi hálfan val á móti Óðni, en annað sem mælir gegn því eins og að Hnoss sé eina barn þeirra.

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1945

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1945** var 18. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Santíagó í Síle dagana 14. janúar til 28. febrúar. Sjö lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Enginn verðlaunagripur var veittur í lok mótsins þar sem það var talið óopinber keppni, en telst í dag fullgild Suður-Ameríkukeppni.

Argentína varð meistari í sjöunda sinn. Kólumbía tók þátt í fyrsta sinn.
## Leikvangurinn

## Keppnin

	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	
	

	

## Markahæstu leikmenn
;6 mörk
*  Norberto Méndez
*  Heleno

;5 mörk
*  Ademir
*  Atilio García
*  Juan Alcántara

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1945 úrslitagrunnur
*
Þorgerður Hörgabrúður

**Þorgerður Hölgabrúður** (eða Hörgabrúður og Hörðatröll) var gyðja sem hof í Guðbrandsdal í Noregi var helgað ásamt Irpu systur hennar.

Í Skáldskaparmálum er Hölgi konungur í Hálogalandi sagður faðir Þorgerðar og bæði blótuð  og Heimskringlu og faðir Hnoss.

Hún er nefnd í ýmsum heimildum, þar á meðal Jómsvíkinga sögu, Færeyinga sögu, Brennu-Njálssögu og Snorra-Eddu. Er nafn hennar tengt jötunmeynni Gerði sem giftist Frey.

## Tilvísanir
Gerður (norræn goðafræði)

**Gerður** er dóttir jötunsins Gymis og kona Freys. Í Völuspá hinni skömmu er móðir hennar sögð Aurboða og sonur Gerðar og Freys er Fjölnir. 

Hafði Freyr fallið fyrir henni þegar hann stalst til að fara í Hliðskjálf. Sendi hann Skírni til að fá hennar og vildi hún ekki nema hann léti sverð sitt í brúðargjöld. 

## Tilvísanir
Skírnir (norræn goðafræði)

**Skírnir** er skósveinn Freys í norrænni goðafræði. Hann er ein aðalpersóna í Skírnismálum þar sem segir frá ástum Freys til Gerðar.

Nafnið merkir *hinn bjarti*

## Tilvísanir
Stríð Ása og Vana

**Stríð Ása og Vana** er stríð tveggja ætta goða norrænni goðafræði. Hófst það þegar völvan/gýgurin Gullveig var brennd af Ásum. Lauk því með sætt og skiptum á gíslum. Frá Ásum komu Mímir og Hænir, en frá Vönum komu Njörður og börn hans Freyr og Freyja.
Einnig til staðfestingar friðnum, þá spýttu æsir og vanir í kerald og sköpuðu goðin úr því manninn Kvasi.

Kenningar eru um að það endurspegli átök og umbreytingar þegar herskáir indóevrópskir þjóðflokkar með feðraveldi áttust við fólk af jötundysjamenningunni sem var hugsanlega með mæðraveldi, og samlögun þeirra.

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1942

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1942** var 17. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Montevídeó í Úrúgvæ dagana 10. janúar til 7. febrúar. Sjö lið kepptu á mótinu og mættust í einfaldri umferð. Heimamenn urðu meistarar í áttunda sinn.

Argentínumenn unnu 12:0 sigur á Ekvador sem enn í dag er stærsti sigur í sögu keppninnar. José Manuel Moreno skoraði fimm mörk í leiknum og var eitt þeirra það 500asta frá því að keppnin hófst.

## Leikvangurinn

## Keppnin
Nágrannaþjóðirnar Úrúgvæ og Argentína voru báðar með fullt hús stiga þegar þær mættust í hreinum úrslitaleik í lokin. Bibiano Zapirain skoraði eina mark leiksins fyrir heimaliðið.

	

Leikmenn Síle gengu af velli á 43. mínútu til að mótmæla afleitri dómgæslu. Argentínumenn töldust því hafa unnið leikinn en markatalan skráð 0:0.

## Markahæstu leikmenn
;7 mörk

*  Herminio Masantonio
*  José Manuel Moreno

;6 mörk
*  Sylvio Pirillo

;5 mörk

*  Roberto Porta
*  Severino Varela

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1942 úrslitagrunnur
*
Sessrúmnir

**Sessrúmnir** var heimili Freyju í norrænni goðafræði og var staðsett á Fólkvangi.

Nafnið er einnig notað yfir skip í þulum Snorra-Eddu, en nafnið þýðir „sem rúmar mörg sæti“.

## Heimildir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1949

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1949** var 21. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Brasilíu dagana 3. apríl til 11. maí. Átta lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð, en grípa þurfti til úrslitaleiks til að finna sigurvegara. Brasilíumenn sigruðu á heimavelli og var það fyrsti titill þeirra frá mótinu 1922. Sigur Brasilíu var býsna öruggur og skoraði liðið heil 46 mörk í átta leikjum. Fyrir vikið sannfærðust stuðningsmenn þeirra um lið þeirra ætti heimsmeistaratitilinn vísan á heimavelli árið eftir.

## Leikvangarnir




## Keppnin
Brasilía gat tryggt sér titilinn með jafntefli gegn Paragvæ í lokaleik riðilsins. Paragvæ náði að knýja fram sigur og þar með oddaleik þremur dögum síðar.

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
;9 mörk
*  Jair

;7 mörk

*  Ademir
*  Tesourinha
*  Arce
*  Benítez

;5 mörk

*  Víctor Ugarte
*  Simão 
*  Zizinho

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1949 úrslitagrunnur
*
Geert Wilders

**Geert Wilders** (f. 6. september 1963) er hollenskur stjórnmálamaður og formaður hollenska Frelsisflokksins. Wilders er þekktur fyrir gagnrýni sína á íslamstrú, Evrópusambandið og ólöglegan innflutning fólks til Hollands. 

## Æviágrip
Geert Wilders fæddist árið 1963 í bænum Venlo. Áður en hann stofnaði Frelsisflokkinn hafði hann starfað sem ritari í Frelsis- og lýðræðisflokknum.

Wilders stofnaði Frelsisflokkinn upp úr rústum Lista Pim Fortuyn, sem áður hafði verið helsti flokkur hægri-popúlista í Hollandi. Flokkurinn hefur ætíð verið einkaeign Wilders sjálfs, sem er eini skráði meðlimur hans. Frelsisflokkurinn hlaut sex prósent atkvæða í þingkosningum Hollands árið 2006 og komst inn á þing. Wilders féllst síðar á að styðja minnihlutastjórn Marks Rutte í skiptum fyrir að tiltekin stefnumál Frelsisflokksins hlytu framgang.

Wilders var frumkvöðull að popúlískri stefnu þar sem vinstrisinnuðum stefnum í félags- og efnahagsmálum var blandað saman við hægrisinnaðar og íhaldssamar menningarhugmyndir og við andúð á íslamstrú og múslimskum innflytjendum. Wilders hefur haldið því fram að koma innflytjenda til Evrópu sé helsta ógnin við evrópska menningu og hefur sakað innlenda félagslega elítu um að grafa undan Hollandi með árásum á þjóðríkið.

Árið 2016 var réttað yfir Wilders vegna ásakana í hans garð um hatursorðræðu í tengslum við ummæli hans um innflytjendur frá Marokkó tveimur árum fyrr. Wilders var sýknaður af ákærunni um hatursorðræðu en var talinn sekur um mismunun með ummælum sínum.

Flokkur Wilders vann afgerandi sigur í þingkosningum Hollands árið 2023. Flokkurinn hlaut 37 þingsæti en hafði haft 16 fyrir kosningarnar. Wilders hét því í kjölfarið að stefna að myndun nýrrar stjórnar og verða forsætisráðherra. Í mars 2024 sagðist Wilders hins vegar ekki lengur vonast eftir forsætisráðherrastólnum vegna erfiðleika í stjórnarmyndunarviðræðum við aðra flokka. Að endingu féllst Frelsisflokkurinn á að mynda samsteypustjórn með öðrum flokkum með hinn óflokksbundna Dick Schoof sem forsætisráðherra.

Wilders afturkallaði stuðning Frelsisflokksins við ríkisstjórnina þann 3. júní 2025 og sagði engan árangur hafa náðst í hælisleitendamálum. 

## Heimildir
* 

## Tilvísanir
Peter Sellers

**Peter Sellers** (fæddur **Richard Henry Sellers**; 8. september 1925 – 24. júlí 1980) var enskur leikari sem sló fyrst í gegn, ásamt  Spike Milligan og Harry Secombe, í gamanþáttaröðinni *[[The Goon Show]]* sem var send út á BBC Home Service frá 1951 til 1960. Á sama tíma lék hann í fjölda enskra gamanmynda. Í sumum þeirra sýndi hann hæfileika til að þróa og leika margar persónur í sömu mynd. Á 7. áratugnum lék hann í nokkrum frægum bandarískum myndum, þar á meðal tveimur myndum eftir Stanley Kubrick: *[[Lolita (kvikmynd frá 1962)|Lolita]]* (1962) og *[[Dr. Strangelove]]* (1964), og hlutverk franska rannsóknarlögreglumannsins Jacques Clouseau í myndaröð Blake Edwards um *[[Bleiki pardusinn|Bleika pardusinn]]*, sem hann er líklega þekktastur fyrir.

Árið 1964 kynntist hann annarri eiginkonu sinni (af fjórum), sænsku leikkonunni Britt Ekland. Þau skildu fjórum árum síðar. Árið 1968 lék hann í nýrri mynd eftir Edwards, *[[Villt veisla]]* (*The Party*), og 1970 lék hann í myndinni *[[Hæpinn happafengur]]* (*There's a Girl in My Soup*) á móti Goldie Hawn sem líka sló í gegn, en næstu myndir hans gengu síður vel. Hann átti endurkomu í þremur Bleika pardusmyndum á 8. áratugnum, þrátt fyrir erfiðleika í sambandi þeirra Edwards og versnandi heilsufar Sellers. Hann fékk sitt annað alvarlega hjartaáfall árið 1977. Árið 1979 lék hann á móti Shirley McLaine í *[[Fram í sviðsljósið]]* (*Being There*), en fyrir það hlutverk hlaut hann fjölda verðlauna og tilnefningu til Óskarsverðlauna sem leikari í aðalhlutverki. Síðasta myndin sem hann lék í var *[[Fólskubrögð dr. Fu Manchu]]* sem hlaut mun síðri viðtökur. Sellers lést úr hjartaáfalli á hótelinu The Dorchester í London. Þá hafði hann leikið í um 65 kvikmyndum á 30 ára ferli.
Hymir

**Hymir** er jötunn í norrænni goðafræði. Í Hymiskviðu er Hymir sagður faðir Týs,  en í Skáldskaparmálum er Óðinn sagður faðir Týs. 

Hymiskviða fjallar um þegar æsir ætluðu að halda veislu og þurftu svo stóran ketil að hann fékkst eingöngu hjá Hymi. Fóru Þór og Týr og áttu róstursama ferð með veiði á Miðgarðsormi meðal ævintýra, en fengu ketilinn. Á leiðinni til baka stoppuðu þeir hjá jötninum Agli og börn hans, Þjálfi og Röskva, ráðin sem þjónustufólk. 

Styttri útgáfa af ævintýrinu er í Gylfaginningu.

## Tilvísanir
Lambhagi (Færeyjum)

**Lambhagi** (færeyska: ******, einnig **'; [[danska]]: **'), er lítið þorp á austurströnd Austureyjar í Færeyjum.
Jafar Panahi

**Jafar Panâhi** (f. 11. júlí 1960) er íranskur kvikmyndagerðarmaður, oft tengdur við *írönsku-nýbylgju kvikmyndahreyfinguna*. 

Eftir að hafa gert stuttmyndir í nokkur ár og unnið sem aðstoðarleikstjóri Abbas Kiarostami, varð Panahi þekktur fyrir sína fyrstu kvikmynd í fullri lengd, *Hvítu blöðruna* (1995) en myndin hlaut Camera d'Or verðlaunin á Kvikmyndahátíðinni í Cannes, fyrstu stóru verðlaun íranskrar kvikmyndar.

Panahi hefur verið gagnrýninn á stjórnarfar í heimalandi sínu en árið 2010 var hann handtekinn og dæmdur í sex ára fangelsi. Hann á að hafa ógnað öryggi landsins og verið með áróður gegn íranska ríkinu. Ásamt Panahi, sem var bannað að stunda kvikmyndagerð í 20 ár, fara úr landi og tala við fjölmiðlamenn, voru eiginkona hans og dóttir handteknar.

Árið 2012 hlaut Panahi, ásamt Nasrin Sotoudeh, Sakharov-verðlaunin sem áróðursfólk gegn íranska ríkinu.

Panahi hefur hlotið mörg af stærstu verðlaunum kvikmyndageirams, má þar nefna Gulljónið á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum fyrir *Hringinn* (2000), Gullbjörn á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín fyrir *Taxi* (2015) og besta handrit á Kvikmyndahátíðinni í Cannes fyrir *Þrjú andlit* (2018).

## Einkalíf
Panahi er giftur Tahereh Saidi, sem hann kynntist fyrst í framhaldsskóla þegar hún vann sem hjúkrunarfræðingur. Saman eiga þau tvö börn, soninn Panah Panahi fæddan árið 1984, og dótturina Solmaz Panahi. Panah Panahi sótti Háskólann í Tehran og gerði sína fyrstu stuttmynd, *The First Film*, árið 2009 og var sýnd á *Montreal World Film Festival*. Solmaz nam sviðshöfundanám Tehran.

## Kvikmyndaskrá

## Tilvísanir
Þrymur (norræn goðafræði)

**Þrymur** er jötunn í norrænni goðafræði. Í Þrymskviðu segir frá er Mjölni var stolið af Þór og krafðist Þrymur Freyju í lausnargjald. Þóttust goðin ganga að þessu en var Þór dulbúinn sem Freyja og fylgdi Loki með sem þjónustustúlka hennar. Endaði brúðkaupið með bana Þryms og lausn Mjölnis.

Í Fornaldarsögum norðurlanda er sagt frá "Þrymr (sem) átti Agðir. Hans sonr var Agði ok Agnarr, faðir Ketils þryms, er bú átti í Þrumu." 

Þryms er annars hvergi getið þó Þrymheimur sé nefndur bústaður Þjassa en nafnið gæti átt við jötna almennt enda voru þeir taldir hávaðasamir. 

Eitt tungl Satúrnusar (S/2000 S 7) hefur verið nefnt Þrymur (Thrymr).

## Tilvísanir
Þjassi

**Þjassi** eða **Þjazi** er jötunn í norrænni goðafræði. Hann hindrar Hæni, Loka og Óðin í að elda sér uxa og nær að véla Loka til að hjálpa sér við að ræna Iðunni og gulleplum eilífrar æsku. Kemst það upp og er Loki látinn bjarga henni aftur. Lýkur þeirri sögu með því að Skaði dóttir Þjassa kemur og ætlar að hefna föður síns, en æsir sannfæra hana um skaðabætur og í föðurgjöld átti Skaði að fá eiginmann úr röðum goða og ætlaði að fá Baldurs, og hitt að goðin áttu að fá hana til að hlægja. Þar sem hún gat aðeins valið eftir fótum varð henni að velja Njörð ("Þenna kýs ek. Fátt mun ljótt á Baldri."), en til hláturs gerði Loki að hann batt hreðjar sér við skegg geitar og toguðust þau á með háum skrækjum. Að auki gerði Óðinn henni það til yfirbótar að kasta augum Þjassa á himinninn og gerði af tvær stjörnur.

Faðir Þjassa er sagður Ölvaldi og bræður Þjassa eru Iði og Gangur, og skiftu þeir með sér arfi eftir Ölvalda með því að taka munnfylli af gulli hans. Heimili Þjassa er nefnt Þrymheimur.

Í Hárbarðsljóðum er það Þór sem hreykir sér af drápi Þjassa, en í Lokasennu segist Loki hafa verið fremstur í drápi Þjassa.

## Tilvísanir
Þrymheimur

**Þrymheimur** er staður sem lýst er í norrænni goðafræði. Það er bústaður Þjassa jötuns og dóttur hans Skaða og er í Jötunheimi.

Orðið *Þrymheimur* þýðir *hávaðasamur staður*. Aðrir rithættir eru: Þrumheimr og Þruþheimr.

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1946

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1946** var 19. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Argentínu dagana 12. janúar til 10. febrúar. Sex lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Heimamenn urðu meistarar í áttunda sinn í sögunni eftir sigur á Brasilíu í lokaleik.
## Leikvangarnir

## Markahæstu leikmenn
;7 mörk
*  José María Medina

;5 mörk

*  Ángel Labruna
*  Norberto Méndez
*  Zizinho

;4 mörk
*  Juan Villalba
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1946 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1979

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1979** var 31. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Líkt og fjórum árum fyrr var keppnin ekki haldin í einu landi heldur leikið í þremur þriggja liða riðlum þar sem liðin léku heima og heiman. Sigurlið hvers riðils fór svo í undanúrslit ásamt ríkjandi meisturum Perú.

Paragvæ urðu meistarar í annað sinn í sögunni eftir þriggja leikja úrslitaeinvígi gegn Síle í úrslitum.
## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill
B-riðillinn var gríðarlega jafn. Argentína og Brasilía mættust í lokaumferðinni í Buenos Aires þar sem bæði lið misstu mann af velli snemma leiks. Sigur heimamanna hefði komið þeim í úrslitakeppnina á betri markatölu en 2:2 jafnteflið þýddi að Brasilía endaði á toppnum en Argentína á botninum.

### C-riðill

### Úrslitakeppni

#### Undanúrslit
Paragvæ jafnaði í tvígang á Maracaná í seinni undanúrslitaleiknum gegn Brasilíu og tryggði sér með því sæti í úrslitaeinvíginu.

#### Úrslit
Paragvæ og Síle unnu bæði sinn heimaleik. Því þurfti að grípa til oddaleiks á hlutlausum velli.

#### Oddaleikur
Oddaleikur Paragvæ og Síle fór fram í Argentínu. Leiknum lauk með markalausu jafntefli eftir framlengingu. Ekki var gripið til vítaspyrnukeppni heldur taldist Paragvæ meistari á fleiri mörkum skoruðum í einvíginu.

## Markahæstu leikmenn
64 mörk voru skoruð í keppninni af 41 leikmanni. Ekkert þeirra var sjálfsmark.

;4 mörk

*  Jorge Peredo
*  Eugenio Morel

;3 mörk

*  Sócrates
*  Carlos Caszely
*  Carlos Rivas
*  Julio César Romero

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1979 úrslitagrunnur
*
Charlie Sheen

**Charlie Sheen** (fæddur 3. september 1965), fæddur sem **Carlos Irwin Estéves** er bandarískur leikari. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sín í kvikmyndunum *[[Platoon]]* (1986), ''Wall Street'' (1987), ''Major League'' (1989), ''The Rookie'' (1990) og ''The Three Musketeers'' (1993). Hann lék svo aðalhlutverkið í gamanþáttunum *[[Spin City]]* (2000-2002), ''Two and a Half Men'' (2003-2011) og ''Anger Management'' (2012-2014). 

Charlie hefur verið þekktur fyrir mikla notkun á fíkniefnum og áfengi. Í mars 2011 var Charlie rekinn úr sjónvarpsþáttunum sínum, *[[Two and a Half Men]]* eftir að hann lét ófögur orð falla um höfund þáttanna Chuck Lorre. Í kjölfarið kom hann fram í fjölmörgum viðtölum þar sem að hann lýsti sjálfum sér sem *winning* og sagði að hann væri með tígrisdýrablóð eða *tiger blood*. Viðtölin hlutu mikla athygli og voru birtar breyttar útgáfur af þeim á YouTube. Í nóvember 2015 greindi Charlie frá því að hann væri með HIV sjúkdóminn. Það leiddi í ljós að fjöldi manna leituðu sér hjálpar vegna sjúkdómsins, það er kallað *"The Charlie Sheen Effect"*. Frá árinu 2017 hefur Charlie verið edrú.

Charlie hefur verið giftur þrisvar sinnum og á fimm börn. Hann eignaðist sitt fyrsta barn með fyrrverandi kærustu sinni, Paula Profit. Árið 1995 giftist Charlie Donna Peele. Þau sóttu um skilnað árið 1996. Charlie byrjaði í sambandi með leikkonunni Denise Richards árið 2001. Þau trúlofuðu sig seinna sama ár og giftu sig árið 2002. Þau eignuðust tvær dætur sem að eru fæddar árið 2004 og 2005. Þau sóttu um skilnað árið 2006. Árið 2008 giftist Charlie leikkonunni Brooke Mueller og eignuðust þau tvíbura árið 2009. Þau sóttu um skilnað árið 2011.
Niðavellir

**Niðavellir** er stundum talinn einn níu heima norrænnar goðafræði. Hann var heimili Sindra og mun hafa staðið nálægt Niflheimi.
:Stóð fyr norðan, 
:á Niðavöllom 
:salr úr gulli 
:Sindra ættar 

Nafnið mun þýða „dimmir vellir“, eða „illir vellir“.

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1937

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1937** var 14. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Buenos Aires í Argentínu dagana 27. desember 1936 til 1. febrúar 1937. Sex lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Heimamenn urðu meistarar í fimmta sinn eftur sigur á Brasilíu í úrslitaleik.
## Leikvangarnir

## Keppnin
Brasilíumenn unnu Argentínu í lokaleik riðilsins og náðu þannig að knýja fram oddaleik sömu liða tveimur dögum síðar.

### Úrslitaleikur
Mótið fór fram um hásumar og vegna hitans var gripið til þess ráðs að leika sem flesta leiki að næturlagi á Estadio Gasómetro-leikvangnum sem var búinn flóðljósum. Þar sem úrslitaleikurinn fór í framlengingu lauk honum ekki fyrr en um kl. 2 að nóttu.

## Markahæstu leikmenn
;7 mörk
*  Raúl Toro

;5 mörk
*  Alberto Zozaya
*  Severino Varela

;4 mörk
*  Luisinho
*  Patesko

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1937 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1919

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1919** var þriðja Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Hún var haldin í Rio de Janeiro í Brasilíu daga 11. til 29. maí. Fjórar þjóðir sendu landslið til keppni sem léku öll hvert við annað. Brasilía varð meistari eftir sigur á Úrúgvæ í oddaleik.
## Leikvangurinn

## Keppnin

Allt virtist stefna í að Úrúgvæ yrði Suður-Ameríkumeistari þriðja skiptið í röð þegar liðið náði 2:0 forystu gegn heimamönnum í lokaumferð riðilsins. Brasilíumenn náðu að jafna metin og kmnúðu fram oddaleik. Þar hafði brasilíska liðið betur með marki Arthur Friedenreich í framlengingu.

Daginn eftir úrslitaleikinn fengu leikmenn Úrúgvæ skelfilegar fregnir þegar markvörðurinn Roberto Chery lést á spítala. Hann hafði slasast í viðureign liðsins gegn Síle fyrr í keppninni en neyðst til að klára leikinn þar sem skiptingar voru ekki heimilar.

   
   
   
   	
   
  
### Úrslitaleikur
Úrslitaviðureing Brasilíu og Úrúgvæ lauk með markalausu jafntefli eftir venjulegan leiktíma og framlengingu. Þá var griðið til annarrar tvisvar sinnum fimmtán mínútna framlengingar og kom eina mark leiksins snemma í henni. Þegar yfir lauk hafði viðureignin því tekið 150 mínútur sem má heita einsdæmi í heimsknattspyrnusögunni.

## Markahæstu leikmenn
;4 mörk

*  Arthur Friedenreich
*  Neco

;3 mörk

*  Edwin Clarcke
*  Carlos Izaguirre
*  Carlos Scarone

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1919 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Argentínu)

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959** var 26. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Buenos Aires í Argentínu dagana 7. mars til 4. apríl.  Sjö lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Argentínumenn urðu meistarar í tólfta sinn. Síðar sama ár var önnur Suður-Ameríkukeppni haldin í Ekvador.
## Leikvangurinn

## Keppnin
Brasilíumenn gerðu dýrkeypt jafntefli við Perú í fyrsta leik sínum. Það gerði það að verkum að Argentínumönnum nægði 1:1 jafntefli í lokaleiknum gegn Brasilíu til að tryggja sér titilinn.

## Markahæstu leikmenn
Brasilíumaðurinn Pelé varð markakóngur með átta mörk. Alls voru 86 mörk skoruð af 36 leikmönnum, eitt þeirra var sjálfsmark.

;8 mörk
*  Pelé

;6 mörk
*  José Aveiro

;5 mörk
*  Paulo Valentim
*  Miguel Angel Loayza

;4 mörk
*  Rubén Héctor Sosa
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1959 úrslitagrunnur
*
Ennisfiskur

**Ennisfiskur** (*Platyberyx opalescens*) er fisktegund sem heldur sig við austanvert Atlantshaf frá Namibíu til Bretlandseyja og sem flækist endrum og eins alla leið til Íslands.

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1983

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1983** var 32. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Þriðja skiptið í röð var keppnin ekki haldin í einu landi heldur leikið í þremur þriggja liða riðlum þar sem liðin léku heima og heiman. Sigurlið hvers riðils fór svo í undanúrslit ásamt ríkjandi meisturum Paragvæ. Horfið var frá þessu fyrirkomulagi á næsta móti.

Úrúgvæ urðu meistarar í tólfta sinn í sögunni eftir úrslitaeinvígi gegn Brasilíu.
## Keppnin
Keppt var í þremur þriggja liða riðlum, heima og heiman, þar sem sigurliðin fóru í undanúrslit ásamt ríkjandi meisturum Paragvæ.
### A-riðill

### B-riðill
Argentínumenn gerðu jafntefli í báðum viðureignum sínum gegn Ekvador og sátu því eftir í riðlinum þrátt fyrir að taka þrjú stig af fjórum í viðureignunum gegn Brasilíu.

### C-riðill

### Úrslitakeppni

#### Undanúrslit
Brasilía og Paragvæ gerðu jafntefli í báðum leikjum sínum. Varpa þurfti hlutkesti um hvort liðið kæmist í úrslitaeinvígið og höfðu Brasilíumenn betur.

#### Úrslit

## Markahæstu leikmenn
55 mörk voru skoruð í keppninni af 40 leikmönnum. Ekkert þeirra var sjálfsmark. Engum leikmanni tókst að skora meira en þrjú mörk í keppninni.

;3 mörk

*  Jorge Burruchaga
*  Roberto Dinamite
*  Carlos Aguilera

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1983 úrslitagrunnur
*
Gjögurviti

**Gjögurviti** er viti á Gjögri á Ströndum.

Gamli vitinn var reistur árið 1921. Thorvald Krabbe og Guðmundur J. Hlíðdal hönnuðu hann. Hann var 24 metra hár stálgrindarviti með ljóseinkennið Fl(4)WRG 30s (4 blikkljós í þrílitum geira á 30 sekúndna fresti). Fyrst var gas notuð í vitanum en seinna rafmagn. Þann 15. desember 2023 féll vitinn í hvassviðri, en hann var þá orðinn mjög ryðgaður. Vitavörðurinn sagði að það sé „nauðsynlegt að nýr viti verði reistur“, en samkvæmt Vegagerðinni var óvíst hvort af því yrði.

Í nóvember 2024 var nýr Gjögurviti farinn að lýsa, hann er líka 24 metra hár. Vitabyggingin er þrífætt stálgrindarmastur, málað í hvítu og vitarauðu.

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959 (Ekvador)

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1959** var 27. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Guayaquil í Ekvador dagana 5. til 25. desember. Þetta var önnur Suður-Ameríkukeppnin sem haldin var á almanaksárinu. Fimm lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Úrúgvæmenn urðu meistarar í tíunda sinn.
## Leikvangurinn

## Keppnin

## Markahæstu leikmenn
Argentínumaðurinn José Sanfilippo varð markakóngur með sex mörk. Alls voru 40 mörk skoruð af 21 leikmanni, eitt þeirra var sjálfsmark.

;6 mörk
*  José Sanfilippo

;4 mörk
*  Paulo Pisaneschi
*  Mario Ludovico Bergara
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1959 úrslitagrunnur
*
Liverpool F.C. (Montevídeó)

**Liverpool Fútbol Club** er úrúgvæskt knattspyrnulið frá Montevídeó, stofnað þann 15. febrúar árið 1915. Það hefur lengst af verið í efstu deild úrúgvæsku knattspyrnunnar en varð meistari í fyrsta sinn árið 2023.
## Sagan
Rekja má uppruna félagsins til ársins 1908 þegar nemendur í kaþólska skólanum í Nuevo París í Montevídeó tóku að æfa knattspyrnu. Nokkrum árum síðar var formlegu félagi komið á laggirnar og var það kennt við ensku hafnarborgina Liverpool enda um talsverð menningarleg tengsl að ræða og meirihluti þeirra kolaflutningaskipa sem sigldu til Montevídeó lögðu af stað frá Liverpool.

Liverpool hefur tvívegis keppt í Copa Libertadores, árin 2011 og 2021, en í bæði skiptinn fallið úr leik í fyrstu umferð.

Árið 2023 varð Liverpool í fyrsta sinn úrúgvæskur meistari en auk meistaratitilsins hlaut félagið þrjá af fjórum minni titlum sem í boði voru.

## Titlar
Úrúgvæskur meistari (1): 2023
Illugi Jökulsson

**Illugi Jökulsson** (fæddur 13. apríl 1960) er íslenskur útvarpsmaður, blaðamaður og rithöfundur. Illugi hefur séð um útvarpsþáttinn *Frjálsar hendur* á Rás 1 síðan 1986. 

## Ævi og störf
Illugi er sonur Jóhönnu Kristjónsdóttur (1940-2017) og Jökuls Jakobssonar (1933-1978). Elísabet Jökulsdóttir (f.1956) rithöfundur og  Hrafn Jökulsson (1965-2022) eru alsystkin hans. Illugi er giftur leikkonunni Guðrúnu Gísladóttur (f. 1954). Saman eiga þau 2 börn ásamt því að Guðrún átti son úr fyrra sambandi. Dóttir þeirra er útvarpskonan Vera Illugadóttir.

Illugi gekk í Menntaskólann í Reykjavík, en hætti skólagöngu sinni 1979, þá í sjötta bekk. Hann hóf störf sem blaðamaður á Vísi í apríl 1979 og starfaði þar til vors 1981. Árið 1986 hóf Illugi umsjón sína á útvarpsþættinum "Frjálsar hendur" á Rás 1 og hefur sinnt því starfi nánast sleitulaust síðan. Illugi stofnaði tímaritið *Sagan öll* árið 2007 og gegndi þar ritstjórnarstörfum. Einnig stofnaði hann og ritstýrði tímaritinu *Skakki turninn*, þar sem hann vann með Veru. Þau Vera hafa einnig skrifað tvær bækur saman. 

## Ritverk

* 1983 Draumur okkar beggja
* 1988 Íslenskir nasistar (ásamt Hrafni Jökulssyni)
* 1989 Meistarar skákborðsins. Frásagnir af sex íslenskum stórmeisturum.
* 1993 Barnið mitt barnið 
* 1995 Kanínusaga
* 1997 Guðmundur frá Miðdal
* 2013 Háski í hafi. Sjóslys við Ísland í byrjun 20. aldar
* 2014 Háski í hafi. Hafís grandar Kong Trygve
* 2015 Háski í hafi. Kafbátur í sjónmáli
* 2015 Stelpurnar okkar
* 2015 15 svakalegir sjóræningjar
* 2016 Háski í hafi. Pourquoi-Pas?
* 2016 Bestu fótboltamenn allra tíma
* 2016 Stjörnurnar á EM 2016
* 2016 Saga Evrópumótsins í fótbolta
* 2017 Til orrustu frá Íslandi
* 2018 Hetjurnar á HM 2018
* 2019 Úr undirdjúpunum til Íslands
* 2020 Liverpool: flottasti klúbbur í heimi
* 2022 Hetjurnar á HM 2022
* 2022 Haaland - sá hættulegi
* 2022 Dýrin - sem eru ægileg en líka hlægileg (ásamt Veru Illugadóttur)
* 2023 Skemmtilegu dýrin - sem eru ægileg en líka hlægileg (ásamt Veru Illugadóttur)

## Heimildir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1987

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1987** eða **Copa América  1987** var 33. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Argentínu dagana 27. júní til 12. júlí. Tíu lið kepptu á mótinu og var þeim skipt upp í þrjá þriggja liða riðla þar sem efstu liðin fóru í úrslitariðil ásamt ríkjandi meisturum Úrúgvæ sem varð meistari í þrettánda sinn.
## Leikvangarnir

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### Úrslitakeppni

#### Undanúrslit

#### Bronsleikur

#### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
33 mörk voru skoruð í keppninni af 24 leikmönnum. Eitt þeirra var sjálfsmark.

;4 mörk
*  Arnoldo Iguarán

;3 mörk
*  Diego Maradona
*  Juan Carlos Letelier
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1987 úrslitagrunnur
*