open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans Jacobsen

**Hans Jacobsen** (fæddur 29. nóvember 1938 á Bakka í Glyvrum í Færeyjum, dáinn 17. desember 2011 ), einnig þekktur sem **Hans á Bakka**, var frumkvöðull og stofnandi stærsta laxeldisfyrirtækis Færeyja, Bakkafrost. Bakkafrost hefur í dag þróast í eitt stærsta fiskeldisfyrirtæki í heimi. 

## Bakgrunnur
Hans Jacobsen fæddist á Glyvrum 29. nóvember 1938 á heimili með 5 systkinum, þremur bræðrum og tveimur systrum.  Fjölskyldan hafði búið á svæðinu í gegnum 16 kynslóðir, aftur til 17. aldar.  Svæðið í sveitinni Glyvrar við Skálafjörð á Austurey, þar sem Jacobsen fæddist, er kallað »Bakka«, og fékk hann af því viðurnefnið Hans á Bakka.

Eftir barnaskóla í litla þorpinu fór Jacobsen í Færeyska lýðháskólann þar sem færeyska skáldið Símun av Skarði var skólastjóri og kennari. Þegar Jacobsen lauk lýðháskólanum kaus hann að ferðast til Danmerkur til að læra við Købmandshvile viðskiptaháskólann í Rungsted. 

Jacobsen fjölskyldan hafði í margar kynslóðir verslað í þorpinu Glyvrar. Foreldrarnir, Johan Hendrik Jacobsen og Jútta Jacobsen, áttu þurrkhús til að þurrka saltfisk í, en sjötta áratug síðustu aldar var verið að skipta út hefðbundnum þurrkhúsum í kringum Færeyjar fyrir nútíma fiskiðjuver og einnig þurfti að loka þurrkhúsinu á Bakka. Þegar Hans Jacobsen sneri aftur til Færeyja úr Kaupmannahöfn varð hann því að finna sér aðra vinnu en foreldrar hans gátu boðið upp á. 

## Ferill

Flestir sem bjuggu í þorpunum við Skálafjörðinn stunduðu síldarvinnu og árið 1912 hafði verið byggt kælihús á Bakka til að halda síldinni kaldri allt árið um kring. Eftir margra ára síldveiðar hófu sjómenn aftur síldveiðar í Skálafirði árið 1967. 

Árið 1968, Árið 1968, þegar Hans Jacobsen var 29 ára, stofnaði hann útgerð með bræðrum sínum, Roland og Martin Jacobsen, sem framleiddi fullunnar afurðir úr síld. Þeir byggðu sína fyrstu verksmiðju á Bakka í Glyvrum og fékk fyrirtækið nafnið Bakkafrost. 

Árið 1972 byggði Bakkafrost nýja verksmiðju og fór að framleiða fleiri fullunnar vörur úr síld og framleiðir nú einnig niðursoðna síld. Nótaskipin lönduðu nú fiski beint í verksmiðjuna á Bakka. Hans Jacobsen og bræðurnir reyndu að rækta hvítla, flatfisk og svartmynt rjúpu,  en árið 1979 hófst laxeldi  og árið 1986 keyptu þeir fyrirtækið Faroe Salmon.

Árið 1989 færði Jacobsen stöðu forstöðumanns til sonar síns, Regins Jacobsen. Regin Jacobsen hafði á þessum tíma verið fjármálastjóri fyrirtækisins frá árinu 1982, þá 16 ára gamall. 

Frá 1990 - 2007 Frá 1990 - 2007 var Hans Jacobsen stjórnarformaður Bakkafrosts og síðan venjulegur stjórnarmaður til ársins 2010 . 

Í dag eru eiginkona og börn hans ríkasta fjölskylda Færeyja og meðal þeirra ríkustu í danska konungsríkinu. 

## Önnur starfsemi
Hans Jacobsen tók mikinn þátt í bæjarfélaginu og sat í bæjarstjórn Runavíkur í 12 ár og gegndi einnig öðrum stjórnarstörfum í sveitarfélaginu.

Jacobsen var mjög trúaður maður og var virkur í trúarlífinu í sveitarfélaginu. Hann hjálpaði til við að byggja trúboðshúsið á staðnum, var sóknarfulltrúi í kirkjunni og síðar aðstoðaði hann við stofnun fríkirkju í Skálafirðinum.

## Heimildir


## Tengill

* Bakkafrost.com
SL lífeyrissjóður

**SL lífeyrissjóður** (**Söfnunarsjóður lífeyrisréttinda**) er sjálfstæður lífeyrissjóður á Íslandi. Hann var stofnaður árið 1974 og er opinn lífeyrissjóður fyrir allt launafólk og sjálfstætt starfandi einstaklinga sem geta valið sér lífeyrissjóð.

Árið 2018 var hann níundi stærsti lífeyrissjóður landsins, með um 163 milljarða króna í eignum og lífeyrisréttindi fyrir um 150 þúsund sjóðfélaga. Sjóðurinn hefur aldrei skert lífeyrisgreiðslur til sjóðfélaga sinna.

## Saga
SL lífeyrissjóður var stofnaður 26. september 1974 í fjármálaráðuneytinu í kjölfar löggjafar sem gerði lífeyrissjóðsaðild að skyldu fyrir allt launafólk. Upphaflega hét sjóðurinn Biðreikningur lífeyrisiðgjalda og þjónustaði þá sem ekki tilheyrðu opinberum eða stéttarfélagstengdum lífeyrissjóðum. Sjóðurinn óx meðal annars með því að taka yfir tíu minni lífeyrissjóði. Eignum sjóðsins var stýrt í gegnum fjármálakrísuna 2008 án þess að skerða lífeyrisréttindi sjóðfélaga.

Í nóvember 2018 tók sjóðurinn formlega upp starfsheitið SL lífeyrissjóður. Sama ár hlaut sjóðurinn viðurkenningu frá Verdicta fyrir hæstu ávöxtun allra opinna sameignarsjóða á Íslandi síðustu 20 ár, með um 5% meðalávöxtun á ári.

Sigurbjörn Sigurbjörnsson var framkvæmdastjóri sjóðsins frá 1997 þar til hann lét af störfum árið 2025. Um mitt ár 2025 tók Guðmundur Stefán Steindórsson við starfi framkvæmdastjóra SL.

## Stjórnun
Stjórn SL lífeyrissjóðs er skipuð af fjármálaráðherra til fjögurra ára í samræmi við lög og samþykktir sjóðsins.

## Rekstur og fjárfestingar
SL lífeyrissjóður er opinn lífeyrissjóður, algjörlega óháður bönkum eða stéttarfélögum. Aðild stendur öllum launamönnum og sjálfstætt starfandi til boða sem ekki eru skyldugir til að greiða í aðra lífeyrissjóði. Sjóðurinn starfar á grundvelli laga um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, og veitir hann réttindi til elli-, örorku- og makalífeyris.

Fjárfestingarstefna sjóðsins einkennist af varfærni, sem sést meðal annars í hóflegum markmiðum um innlendar hlutabréfafjárfestingar miðað við aðra íslenska lífeyrissjóði. Sjóðurinn hefur jafnframt lagt áherslu á tiltölulega háa hlutdeild erlendra eigna, þar sem ávöxtun byggir á vel dreifðri alþjóðlegri stýringu eignasafns. Þessi nálgun hefur stuðlað að fjárhagslegum stöðugleika sjóðsins.

## Tilvísanir
Kleinudagurinn

**Kleinudagurinn** var haldinn í fyrsta sinn þann 10. nóvember árið 2021.

Í tilkynningu sem send var á íslenska fjölmiðla kemur fram að alþekkt sé í nágrannalöndum Íslands að vinsælt bakkelsi og aðrir réttir eigi sér sérstakan dag, á borð við  í Svíþjóð og pönnukökudaginn í Danmörku. Var jafnframt bent á að kleinan sé ekki síður mikilvæg íslenskri þjóðmenningu og því tilvalið að fagna henni með sams konar degi.

Dagsetningin sjálf var í sömu tilkynningu sögð hafa orðið fyrir valinu þar sem Íslendingar fagni bolludeginum og fjölmörgum öðrum dögum á vorönn en að fáir slíkir dagar væru að hausti. Þegar haustlægðirnar dynji á sé notaleg tilhugsun að hittast með fjölskyldunni og steikja kleinur, en dagurinn megi þó ekki vera svo seint að hann keppi við laufabrauðsgerðina.

Á Instagram-síðu helgaðri kleinudeginum kemur fram að fjallað hafi verið um kleinudaginn í Morgunvaktinni á Rás 1, í hádegisfréttum RÚV, í Popplandi á Rás 2 og í Síðdegisútvarpinu á Rás 2.

## Tilvísanir
Acer maximowiczianum

**Acer maximowiczianum** er lauffellandi trjátegund sem verður um 15 til 20 m hár. Hann er ættaður frá Kína og Japan.

## Tilvísanir
Acer capillipes

**Acer capillipes** er lítið lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Japan (frá Fukushima og suðureftir).  Hann verður 10 til 20 m hár.

## Tilvísanir
Acer caudatifolium

**Acer caudatifolium** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Tævan.  Hann verður að 20 m hár.

## Tilvísanir
Skátasöngvar

**Skátasöngvar** eru söngvar sem skátar syngja (stundum kallarðir varðeldasöngvar). Þeir eru yfirleitt nýir textar, samdir við lög sem voru til áður, en laglínurnar eru líka stundum gerðar af skátum.

## Skátasöngbækur
Skátasöngbækur hafa aðalega verið gefnar út af BÍS (Bandalag Íslenskra Skáta). 

## Listi af söngvum
Krzysztof Kieślowski

**Krzysztof Kieslowski** (Pólska: *kʂɨʂtɔf kʲɛɕˈlɔfskʲi*) (27. júní 1941 – 13. mars 1996) var pólskur kvikmyndagerðarmaður og handritshöfundur. Hann er heimsþekktur fyrir *Dekalog* (1989), *[[Tvöfalt líf Veróniku]]* (1991) og *Þriggja lita þríleikinn* (1993 –1994).

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd og sjónvarpsmyndir

## Tenglar
* Krzysztof Kieslowski á Internet Movie Database.
Andrej Zvjagíntsev

**Andrej Petrovítsj Zvjagíntsev** (rússneska: *Андре́й Петро́вич Звя́гинцев*; f. 6. febrúar 1964) er rússneskur kvikmyndagerðarmaður og handritshöfundur. Hann vann Gullljónið á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum fyrir myndina *[[Endurkoman]]* árið 2003.

## Verk Zvjagíntsev
* *[[Endurkoman]]* (2003)
* *[[Bannfæringin]]* (2007)
* *[[Elena (kvikmynd)|Elena]]* (2011)
* *[[Levíatan]]* (2014)
* *[[Kærleiksþrot]]* (2017)

## Tenglar
* Andrey Zvyagintsev á Internet Movie Database.
* Siðrofsbíó: Rússland í kvikmyndum Andrey Zvyagintsev
Tvöfalt líf Veróniku

***Tvöfalt líf Veróniku*** er dramakvikmynd frá 1991 í leikstjórn Krzysztof Kieślowski og með Irène Jacob í aðalhlutverki. Myndin er skrifuð af Kieślowski og Krzysztof Piesiewicz. 

## Tenglar

*   
* Tvöfalt líf Veróniku á Rotten Tomatoes
Uluru

**Úlurú** (pitsjantsjatsjariska: *Uluṟu*), einnig þekktur sem **Ayers Rock** og opinberlega kallaður **Uluṟu/Ayers Rock**, er stór sandsteinsmyndun í suðurhluta Norðursvæðis, Ástralíu. Kletturinn er 863 metrar en rís 348 metra yfir umhverfi sitt. Hann er 335 km frá Alice Springs, næstu borg. Uluru er heilagur fyrir frumbyggjana á staðnum, Anángú. Næsti bær við Uluru er Yulara.

## Sjá einnig
* Kata Tjuta (*Kata Tjuṯa/The Olgas*)
* Uluṟu/Kata Tjuṯa þjóðgarðurinn
Alice Springs

**Alice Springs** (arándiska: *Mparntwe*, warlpiriska: *Mbwana*) er borg á Norðursvæði, Ástralíu. Íbúar voru 26.500 árið 2018.

Borgin hefur skipað mikilvægan sess í kvikmyndum, bókmenntum og ferðaþjónustu.
Acer maximowiczii

**Acer maximowiczii** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Kína (Gansu, Guangxi, Guizhou, Henan, Hubei, Hunan, Qinghai, Shaanxi, Shanxi, Sichuan).  Hann verður að 12 m hár.

Nú er hann yfirleitt talinn undirtegund af A. pectinatum: *Acer pectinatum* subsp. *maximowiczii* (Pax) A.E.Murray

## Tilvísanir
Billy Wilder

**Billy Wilder** (22. júní 1906 - 27. mars 2002) var austurrísk-amerískur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur. Ferill hans í Hollywood spannaði fimm áratugi og er hann talinn einn af snjöllustu og fjölhæfustu kvikmyndagerðarmönnum klassískrar Hollywood kvikmyndagerðar. Hann var átta sinnum tilnefndur til Óskarsverðlauna sem besti leikstjóri, vann tvisvar, og 13 sinnum til Óskarsverðlauna fyrir handrit og vann þrisvar.

## Kvikmyndaskrá

## Tilvísanir
Baldvin Z

**Baldvin Zophoníasson** (f. 18. mars 1978), eða **Baldvin Z**,  er íslenskur kvikmynda- og sjónvarpsleikstjóri, handritshöfundur og framleiðandi. Hann er fæddur árið 1978 á Akureyri. Hann er þekktastur fyrir myndir sínar *[[Órói]]*, *[[Vonarstræti]]*, *[[Lof mér að falla]]* og sjónvarpsþættina *[[Réttur]]* og *[[Ófærð]]*.

## Verk eftir Baldvin

## Tenglar

*
Stockfish kvikmyndahátíðin

**Stockfish kvikmyndahátíð** (Kvikmyndahátíðin Stockfish Film Festival & Industry Days) er alþjóðleg kvikmyndahátíð í Reykjavík. Hátíðin fer fram í Bíó Paradís ár hvert og stendur yfir í ellefu daga. Hátíðin er kvikmynda- og ráðstefnuhátíð innlends sem erlends fagfólks í kvikmyndabransanum. Hátíðin tekur við af Kvikmyndahátíð Reykjavíkur sem var síðast haldin árið 2001 en var upphaflega sett á laggirnar árið 1978. 

## Sigurvegarar Sprettfisksins

## Heimildir
Konfektgerðin Fjóla

**Konfektgerðin Fjóla** var sælgætisframleiðandi í Reykjavík frá 1927 til um 1962. Stofnandi hennar var bakarameistarinn Guðmundur Rósinkar Magnússon, betur kunnur sem *Gvendur í Fjólu*.

Konfektgerðin Fjóla var stofnuð árið 1927 að Vesturgötu 29, í húsi Ottós N. Þorlákssonar. Það er timburhús á einni hæð með risi og var konfektgerðin uppi á lofti en á neðri hæðinni var veitingasala þar sem m.a. var boðið upp á kaffi, Fjóluís og gosdrykki. Fyrirtækið er talið eitt það fyrsta sem bauð upp á páskaegg hér á landi, þegar á þriðja áratugnum.

Konfektgerðin Fjóla hætti störfum snemma á sjöunda áratugnum.

## Heimildir
* Elín Sigurðardóttir: „Umsvif Sigurliða Kristjánssonar og Valdimars Þórðarsonar, Silla & alda: Af ávöxtunum skulu þér þekkja þá“, Heima er bezt, 8.tbl. 2021
* Konfektgerð er skemmtileg samvinna, Morgunblaðið, 19. nóv. 2015
Munro

**Munro** telst það staka fjall í Skotlandi sem er yfir 3000 fetum eða 914,4 metrum og er á opinberum lista Skoska fjallgöngufélagsins (Scottish Mountaineering Club). Heitið er vísun í Sir Hugh Munro (1856–1919) meðlim félagsins sem stakk upp á slíkri flokkun árið 1891. Munros eru 282 talsins og hafa 7.084 klifið þau öll (2021). Ben Nevis er þekktasta fjallið og er hæsta fjall Bretlandseyja.

## Helstu Munro
*Ben Nevis (1.345 m.)
*Ben Macdui (Beinn Macduibh) (1.309 m)
*Beinn Teallach (914.6 m)
*Ben Hope (Beinn Hòb) (927 m)
*Mount Keen (Monadh Caoin) (939 m)
*Ben Lomond (Beinn Laomainn) (973.7 m)
*Sgùrr na Banachdaich (965 m)
*Schiehallion (Sìdh Chailleann) (1.083 m)
*Bidean nam Bian (1.149.4 m)
*Buachaille Etive Mòr  (1021.4 m)
*Sgùrr Alasdair (992 m)
*Blà Bheinn (Blaven) (929 m)
*Liathach  (1.054.8 m)
*An Teallach (1.062.5 m)
*Sgùrr na Cìche (1.040.2 m)
*The Saddle (An Dìollaid) (1.011.5 m)
*A' Mhaighdean (967 m)
*Ben Cruachan (Cruach na Beinne)  (1.127 m)

## Heimild
*
Táiwān Jījìn

**Ríkisuppbyggingarflokkur Taívans**  er stjórnmálaflokkur á Taívan, stofnaður árið 2016. Flokkurinn styður sjálfstæði Taívans.  Formaður flokksins er Chen Yi-chi. 

## Tilvísanir
Pemmikan

**Pemmikan** er kæfa gerð út þurrkuðu kjöti og feiti. Stundum inniheldur kæfan einnig þurrkuð ber. Pemmikan er orkuríkur matur sem  hefur frá fornu fari verið mikilvægur hluti af mataræði indjánaþjóðflokka  Norður-Ameríku. Orðið kemur úr máli Cree indjána. Skinnakaupmenn frá Evrópu sem störfuðu í Norður-Ameríku og Kanada reiddu sig einnig á pemmikan. Pemmikan var hluti af vistum í heimskautaleiðangrum og í könnunarleiðangrum um Norðurslóðir.
Fjölnir Geir Bragason

**Fjölnir Geir Bragason** (f. 5. febrúar 1965, d. 11. desember 2021) eða **Fjölnir Tattoo**, var einn þekktasti húðflúrari Íslands. 
Hann útskrifaðist úr Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 2000, lokaritgerð hans fjallaði um húðflúr, Fjölnir starfaði við greinina frá árinu 1995 og stofnaði til FO TATT FEST hátíðina í Færeyjum árið 2012 ásamt félaga sínum (Páll Sch. Thorsteinsson). 

18 ára var hann handtekinn fyrir hundahald í Reykjavík en það uppgötvaðist þegar hundurinn komst á snoðir um lík í Öskjuhlíð.. Síðar var hundahald leyft í borginni.

Faðir Fjölnis var Bragi Ásgeirsson, listamaður. 

## Tilvísanir
Salem (Oregon)

**Salem** er höfuðborg Oregonfylkis í Bandaríkjunum með um 177.400 íbúa (2023) og er 3. stærsta borg fylkisins. Á stórborgarsvæðinu búa um 400.000. Hún er í Willamette-dalnum og við samnefnda á. Salem var stofnuð 1842 og varð fylkishöfuðborg Oregon Territory 1851, síðar fylki 1857.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Willamette-dalur

**Willamette-dalur** (enska:**Willamette Valley**) er 240 km langur dalur í Oregon. Búa um 70% íbúa fylkins þar og eru stærstu borgirnar Portland, Salem og Eugene. Jarðvegurinn er frjósamur í dalnum og er þar landbúnaðarsvæði. Vínrækt er mikilvægur geiri.
Serín (frumefni)

**Serín** er frumefni með efnatáknið **Ce** og sætistöluna 58. Serín er mjúkur, sveigjanlegur, silfurhvítur málmur sem tærist þegar hann kemst í snertingu við súrefni. Hreint serín er svo mjúkt að hægt er að skera það með venjulegum eldhúshníf. Serín er annað frumefnið í röð lantaníða, og þótt það hafi oft oxunarstigið +3 sem einkennir flokkinn hefur það líka stöðugt +4 oxunarstig sem oxar ekki vatn. Serín telst til sjaldgæfra jarðmálma. Serín gegnir engu hlutverki í mannslíkamanum og er lítið eitrað.

## Notkun
* Í glóðarlampa.
* Serínoxíð er notað sem fínslípiefni.
* Sem íblöndunarefni í litarefni til að gera þau meira ljósekta.
* Sem íblöndunarefni í fosfór í ljóstvistum.
* Til að lækka bræðslumark áls.
Vinstriflokkurinn (Þýskaland)

**Vinstriflokkurinn** eða **Vinstrið** (þýska: ***Die Linke***) er þýskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður árið 2007 með samruna Lýðræðislega sósíalistaflokksins og WASG, klofningshreyfingar úr Jafnaðarmannaflokknum. Í gegnum Lýðræðislega sósíalistaflokkinn er Vinstriflokkurinn beinn arftaki Sósíalíska einingarflokksins, sem stýrði kommúnísku flokksræði í Austur-Þýskalandi frá 1948 til 1989.

Vinstriflokkurinn kennir sig við andkapítalisma, andfasisma og friðarhyggju. Flokkurinn er hlutlaus í afstöðu sinni til Evrópusamruna. Þar sem flokkurinn er sá vinstrisinnaðasti af flokkunum á þýska sambandsþinginu er hann stundum skilgreindur sem öfgavinstriflokkur eða vinstrisinnaður popúlistaflokkur. Flokkurinn er stofnaðili að Evrópska vinstriflokknum.

## Söguágrip
Lýðræðislegi sósíalistaflokkurinn (þ. *Partei des Demokratischen Sozialismus*) var sósíalískur stjórnmálaflokkur sem var myndaður sem lagalegur arftaki Sósíalíska einingarflokksins (þ. *Sozialistische Einheitspartei Deutschlands* eða SED), hins kommúníska stjórnarflokks þýska alþýðulýðveldisins. Lýðræðislegi sósíalistaflokkurinn var myndaður við endalok kommúnistastjórnarinnar í Austur-Þýskalandi og hélt áfram störfum eftir sameiningu Þýskalands árið 1991.

Grasrótarhreyfing lýðræðissinna sem þvingaði austur-þýska kommúnistaleiðtogann Erich Honecker til að segja af sér árið 1989 leiddi einnig af sér uppgang kynslóðar ungra umbótasinna innan SED sem litu til umbótastefnu Míkhaíls Gorbatsjov í Sovétríkjunum (perestrojka og glasnost) sem fyrirmynd að nýrri stjórnarstefnu. Umbótasinnar á borð við rithöfundana Stefan Heym og Christu Wolf og mannréttindalögfræðinginn Gregor Gysi brutust fljótt til áhrifa innan flokksins og þegar Sósíalíski einingarflokkurinn var leystur upp í lok ársins 1989 höfðu allir gömlu meðlimir miðstjórnarinnar sagt af sér.

Undir nýrri stjórn skipti flokkurinn um nafn og tók upp nafnið Lýðræðislega sósíalistaflokkinn til að draga úr tengslum við kommúníska valdboðsstefnu í fortíð sinni. Frá árinu 1990 skilgreindi flokkurinn sig ekki lengur sem marx-lenínískan flokk, þótt áfram hafi verið minnihlutahópur meðlima innan hans sem enn skilgreindu sig sem kommúnista.

Þann 17. júlí árið 2005 gekk Lýðræðislegi sósíalistaflokkurinn í kosningabandalag undir nafninu Vinstriflokkurinn (þ. *Die Linkspartei*) ásamt stjórnmálahreyfingunni WASG (*Arbeit und soziale Gerechtigkeit – Die Wahlalternative*). Oskar Lafontaine, fyrrum áhrifamaður innan Jafnaðarmannaflokksins, hafði myndað WASG vegna ágreinings við Gerhard Schröder kanslara, sem Lafontaine taldi hafa vikið Jafnaðarmannaflokknum of langt til hægri í stjórnartíð sinni. Kosningabandalag flokkanna tveggja bauð fram í fyrsta sinn í þingkosningum Þýskalands árið 2005 og hlaut þá rúm átta prósent atkvæðanna. Flokkarnir tveir sameinuðust formlega þann 16. júní 2007 undir nafninu *Die Linke*.

## Gengi í kosningum
### Sambandsþingið (''Bundestag'')

### Evrópuþingið

## Tilvísanir
Praseódým

**Praseódým** er frumefni með efnatáknið **Pr** og sætistöluna 59. Það er af flokki lantaníða og telst til sjaldgæfra jarðmálma. Praseódým er mjúkur, silfurgrár, sveigjanlegur málmur með marga gagnlega eiginleika. Það er of hvarfgjarnt til að það finnist hreint í náttúrunni og fær á sig græna slikju þegar það kemst í snertingu við súrefni.

Praseódým kemur alltaf fyrir í náttúrunni í tengslum við aðra sjaldgæfa jarðmálma. Það er fjórði algengasti sjaldgæfi jarðmálmurinn í jarðskorpunni og er svipað algengt og bór. Árið 1841 einangraði sænski efnafræðingurinn Carl Gustaf Mosander málmoxíð úr efnisleif sem hann kallaði „lanthana“ og kallaði það *[[didymium]]* (úr grísku δίδυμος *didymos* „tvíburi“). Árið 1885 greindi austurríski efnafræðingurinn Carl Auer von Welsbach didymium í tvö efni sem bjuggu til sölt af ólíkum litum. Hann nefndi þessi efni *praseodymium* og *neodymium*. Forskeytið *praseo-* kemur úr grísku πράσινος *prasinos* „grænn“.

Praseódým er notað víða, meðal annars í málmblöndur fyrir sterka segla, ásamt neódým í öryggisgler, í málmblöndu með magnesíni fyrir mjög sterka málma sem notaðir eru í flugvélahreyfla og til að gefa gleri gulan lit.
Eugene

**Eugene** er borg í Oregon í Bandaríkjunum með um 177.900 íbúa (2023) og er næststærsta borg fylkisins. Á stórborgarsvæðinu búa um 400.000. Hún er syðst í Willamette-dalnum. Oregon-háskóli er þar og var fyrirtækið Nike stofnað þar.

Borgin er nefnd eftir Eugene Franklin Skinner sem settist þar að árið 1846. Borgin hefur langa sögu mótmælamenningar gegn stríðum, kapítalisma og rasisma.

HM í frjálsum íþróttum var haldið í borginni 2022.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Neódým

**Neódým** er frumefni með efnatáknið **Nd** og sætistöluna 60. Neódým er í flokki lantaníða og telst til sjaldgæfra jarðmálma. Það er harður, lítið sveigjanlegur silfurgrár málmur sem tærist auðveldlega í súrefni og raka. Þegar neódým oxast myndar það bleikar, fjólubláar og gular sameindir í oxunarstigum +2, +3 og +4.

Neódým var uppgötvað árið 1885 af austurríska efnafræðingnum Carl Auer von Welsbach. Það var fyrst notað til að lita gler. Það er notað í varanlega segla og í leysigeisla.
Prómetín

**Prómetín** er frumefni með efnatáknið **Pm** og sætistöluna 61. Allar samsætur þess eru geislavirkar. Það er mjög sjaldgæft. Aðeins um 500-600 grömm eru náttúrulega til staðar í jarðskorpunni á hverjum tíma. Prómetín og teknetín eru einu geislavirku efnin sem koma fyrir í lotukerfinu á undan stöðugum frumefnum. Prómetín er lantaníð með oxunartöluna +3. Það heitir eftir Prómeþeifi sem samkvæmt grískri goðafræði færði mönnunum eldinn.

Prómetín getur orðið til náttúrulega með tvennum hætti; við klofnun evrópíns-151 og ýmissa samsæta úrans. Prómetín-147 er búið til með því að skjóta nifteindum á auðgað úran. Það er notað í ljómandi málningu, atómrafhlöður og þykktarmælingatæki.
Fylkishöfuðborgir Bandaríkjanna

**Fylkishöfuðborgir í Bandaríkjunum** er þar sem ríkisstjórn viðkomandi fylkis hefur aðsetur og er þinghús þar.

Fámennasta borgin er Montpelier í Vermont en sú fjölmennasta Phoenix, Arizona.

## Listi yfir fylkishöfuðborgir BNA

## Heimild
*
Cheyenne (Wyoming)

**Cheyenne** er höfuðborg og stærsta borg Wyoming með um 65.000 íbúa (2023). Hún er í suðausturhorni ríkisins. Borgin var nefnd af íbúum árið 1867 eftir Cheyenne-frumbyggjum.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Montpelier (Vermont)

**Montpelier** er höfuðborg Vermont með um 8.000 íbúa (2023). Borgin var nefnd eftir Montpellier í Frakklandi og er fámennasta fylkishöfuðborgin. Mannfjöldinn er yfir 20.000 á virkum dögum þar sem margir vinna í bænum.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Raleigh

**Raleigh** er höfuðborg Norður-Karólínu í Bandaríkjunum og er næstfjölmennasta borg fylkisins með um 482.000 íbúa (2023).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Columbia (Suður-Karólínu)

**Columbia** er höfuðborg Suður-Karólínu. Hún er önnur stærsta borg fylkisins með um 142.000 íbúa (2023).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Carson City

**Carson City** er  höfuðborg Nevada-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi borgarinnar var um 58.000 árið 2023. Borgin er nefnd eftir landkönnuðinum Kit Carson og var hún viðkomustaður fólks á leið til Kaliforníu. Borgarmörkin ná að landamærum Kaliforníu. Carson City byggðist fyrst upp á námugreftri en gull fannst í nágrenninu. Borgin er í tæpum 1500 metra hæð og er hitastig í desember/janúar tæp 1 gráða. Tahoe-vatn, vinsæll ferðamannastaður er í um 10 km í vestur frá borginni og borgin Reno rétt fyrir norðan.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Augusta (Maine)

**Augusta** er höfuðborg Maine með um 19.100 íbúa (2023). Þar er Maine-háskóli.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Lincoln (Nebraska)

**Lincoln** er höfuðborg og næststærsta borg Nebraska með um 294.700 íbúa (2023). Þar er Nebraska-háskóli.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Jefferson City

**Jefferson City** er höfuðborg Missouri og eru íbúar þar um 42.500 (2023).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Jackson (Mississippi)

**Jackson** er höfuðborg og stærsta borg Mississippi í Bandaríkjunum. Þar búa um 143.700 manns (2023). Borgin er nefnd eftir Andrew Jackson 7. forseta Bandaríkjanna.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Eldeyjar-Hjalti

**Hjalti Jónsson** (f. 15. apríl 1869, d. 5. júlí 1949) var skipstjóri og framkvæmdastjóri í Vestmanneyjum og Reykjanesi. Þekktastur var hann fyrir að klífa Eldey ásamt Ágústi og Stefáni Gíslasonum frá Hlíðarhúsi og fékk viðurnefni sitt fyrir.

Hann fæddist á Fossi í Mýrdal, yngstur fjögurra bræðra: Jónatan vitavörður í Vestmanneyjum var elstur, svo Jóhann og Einar málari. 

## Heimild
*Eldeyjar-Hjalti - Heimaslóð.is  sótt 26. desember 2021

## Tenglar
* ''Einar Jónsson frá Fossi - list-mála-meistari''; grein í Morgunblaðinu 12 febrúar 1978
Verufall

**Verufall** (*essivus*) er fall sem fallorð geta staðið í í sumum tungumálum svo sem finnsku.

Verufall táknar viðvarandi ástand, starf eða tiltekinn tíma. Í finnsku hefur það endingarnar -na / nä.

Ef þú ætlar að segja á finnsku að e-r sé veikur er lýsingarorðið veikur sett í verufall. Þannig væri -Mikko er veikur > Mikko on sairaana.
Ef þú ætlar að segja að Árni sé prófesor við háskóla er orðið prófesor sett í verufall. Þannig væri -Árni er prófessor við háskólann > Árni on professorina yliopistossa.

Ennfremur myndi duga að setja sum orð sem tákna tíma í fallið og sleppa að nota smáorð (á undan eða við hliðina) svo sem á / um. Þannig væri um jólin eða á jólunum >jouluna.
Einar Jónsson frá Fossi

**Einar Jónsson** (f. 19. apríl 1863, d. 5. nóvember 1922) var málari og nam við sama skóla (Teknisk Selskabsskole) og alnafni hans, Einar Jónsson myndhöggvari.

Hann fæddist á Fossi í Mýrdal, næstyngstur fjögurra bræðra: Jónatan vitavörður í Vestmanneyjum var elstur, svo Jóhann og yngstur Eldeyjar-Hjalti. Bjó hann lengst af á Akureyri og Sauðárkróki. 

## Heimild

## Tenglar
* ''Einar Jónsson frá Fossi - list-mála-meistari''; grein í Morgunblaðinu 12 febrúar 1978
Onigiri

**Onigiri** einnig kallað **omusubi** og  **nigirimeshi** er vinsæll japanskur skyndibiti sem er hrísgrjónabollur gerðar úr hvítum soðnum hrísgrjónum sem mótaðar eru sívalt eða þríhyrningslaga form og oft vafin inn í nori (þurrkuð þangblöð). Onigiri er oft með ýmis konar fyllingu og kryddi svo sem  súrsuðu grænmeti og fiskmeti.

ЗщЦб
Montgomery (Alabama)

**Montgomery** er höfuðborg Alabama. Hún er nefnd eftir Richard Montgomery. Íbúar voru um 195.300 árið 2023.

Montgomery var mikilvæg fyrir réttindabaráttu svartra á 20. öld í Bandaríkjunum.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Lansing

**Lansing** er höfuðborg Michigan-fylkis í Bandaríkjunum með um 112.000 íbúa (2023).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Annapolis

**Annapolis** er höfuðborg Maryland og hefur um 40.500 íbúa (2023). Hún er 40 km suður af Baltimore.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Springfield (Illinois)

**Springfield** er höfuðborg Illinois í Bandaríkjunum með um 112.500 íbúa (2023).

Þekktasti íbúi borgarinnar er Abraham Lincoln sem bjó þar 1847-1861 áður en hann fór í Hvíta húsið.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Aleinn heima (kvikmyndasería)

**Aleinn heima** (enska: *Home Alone*) er bandarísk kvikmyndasería, fyrsta kvikmyndin kom út árið 1990 og sú síðasta árið 2021. Út hafa komið sex myndir. Myndin fjallar um strák sem er einn heima þegar þjófar koma og brjótast inn til hans. John Hughes skrifaði handritið og framleiddi fyrstu þrjár kvikmyndirnar, Chris Columbus leikstýrði fyrstu tveimur myndunum, Raja Gosnell þriðju myndinni, Rod Daniel fjórðu myndinni, Peter Hewitt fimmtu myndinni og Dan Mazer sjöttu myndinni. Fyrstu þrjár myndirnar voru framleiddar af 20th Century Fox, fjórða og fimmta voru sjónvarpskvikmyndir framleiddar fyrir Dinsey og ABC sjónvarpsstöðvarinnar og sú sjötta gerð fyrir streymisveituna Disney+.

## Kvikmyndirnar
Louisville

**Louisville** er stærsta borg Kentucky með um 633.000 íbúa (2020). Borgin heitir eftir Loðvíki 16. frakkakonungi. Í dag er hún þekkt sem fæðingarstaður Kentucky Fried Chicken og Muhammad Ali.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Korfú

**Korfú** (gríska; Kerkíra) er eyja norð-vestast í Grikklandi og hluti af Jónaeyjum. Stærsti bærinn á eynni, sömuleiðis nefndur Korfú, hefur íbúatal uppá 32.000. Á Korfú eru kastalar frá miðöldum en þeir voru meðal annars notaðir til að hrinda árásum Ottómana.
Kjalhraun

**Kjalhraun** er dyngjuhraun sem komið er upp í gíg við Strýtur um 5 km í hásuður frá Hveravöllum. Hraunið myndar flatvaxna dyngju sem ber sama nafn og hraunið allt. Kjalhraun er meðal stærstu dyngja landsins. Hraunið er dæmigert helluhraun og hefur verið þunnfljótandi er það rann. Hraunjaðrar eru alstaðar lágir, víðast 1-2 m. Hellar eru í hrauninu og er Grettishellir þeirra þekktastur. Annar þekktur staður er í hrauninu en það er Beinahóll. Þar urðu Reynistaðabræður úti ásamt fylginautum sínum árið 1780. Strýtur eru klettadrangar miklir á gígsvæði dyngjunnar. Þar eru vatnaskil milli Hvítár og Blöndu en ljóst er að áður en dyngjan hlóðst upp hafa vatnaskilin legið nokkru norðar og undirlag hennar hallast í stórum dráttum til suðurs enda náðu hraunstraumar frá gígunum 20 km í þá áttina en einungis 6 km til norðurs þar sem nyrstu totur hraunsins teygjast niður í Tjarnadali norðvestur af Hveravöllum. Lægsti staður vatnaskila á Kili (varpið) er nú í 655 m hæð við hraunjaðarinn hjá Fjórðungsöldu. Guðmundur Kjartansson  telur að gömlu vatnaskilin hafi verið um 25 m lægri eða í um 630 m y.s. einhvers staðar undir hrauninu. Þorvaldur Thoroddsen kom í gíginn við Strýtur á ferð sinni um Kjöl 1888 og lýsir honum ágætlega.
Guðmundur Kjartansson rannsakaði Kjalhraun og kortlagði. Hann telur m.a. að hraunið hafi runnið allt suður í Hvítárvatn. Síðar hefur Fúlakvísl hlaðið fram óseyri í vatnið svo nú er nokkur spölur frá hrauni út í vatn. 
Flatarmálið hraunsins er 180 km2. 
Heildarrúmmálið er talið vera um 6 km3.
Aldurinn er rúmlega 10.000 ár.

## Heimildir
* Arnór Karlsson 2001: Kjölur og kjalverðir. Árbók Ferðafélags Íslands 2001,. (Ritstj. Hjalti Kristgeirsson), Reykjavík, 7–183.
* Árni Hjartarson og Magnús Ólafsson 2005. Hveravellir. Könnun og kortlagning háhitasvæðis. ÍSOR-2005/014, 44 bls. + kort
* Guðmundur Kjartansson 1964: Ísaldarlok og eldfjöll á Kili. Náttúrufræðingurinn 34, 9-38.
* Þorvaldur Thoroddsen 1958–1960: Ferðabók, skýrslur um rannsóknir á Íslandi 1882–1898. Snæbjörn Jónsson, Reykjavík.
Lexington (Kentucky)

**Lexington** er næststærsta borg Kentucky með um 323.000 íbúa (2020). Hún er staðsett í Fayette-sýslu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Acer micranthum

**Acer micranthum** er lítið lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Japan (Honshū, Kyūshū og Shikoku).  Hann getur orðið 6 til 10 m hár.

Hann er náskyldur *[[Acer tschonoskii]]*, sem tekur við af honum norður eftir Japan.

## Tilvísanir
Tucson

**Tucson** er borg í Arizona í Bandaríkjunum. Íbúar voru 543.000 árið 2020 og bjuggu yfir milljón á stórborgarsvæðinu. Borgin var stofnuð sem hernaðarvirki af Spánverjum árið 1775. Hún var hluti af Sonora-fylki í Mexíkó þar til Bandaríkin keyptu svæðið 1853 (Gadsen-kaupin).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Acer sikkimense

**Acer sikkimense** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Himalaja og nærliggjandi fjöllum í Sikkim, Bútan, Nepal, norður Indlandi, Myanmar, Tíbet, og Yunnan.  Hann getur orðið allt að 20 m hár.

## Tilvísanir
Bridgeport

**Bridgeport** er stærsta borg Connecticut með tæpa 150.000 íbúa (2020). Borgin er þekkt sem upphafstaður Subway og svifdiska (frisbí).
Daniel Halladay

**Daniel Halladay** (24. nóvember 1826 – 1. mars, 1916)  var bandarískur verkfræðingur og uppfinningamaður. Hann er þekktastur fyrir hönnun sína frá 1854 á vatnsdæluvindmyllum fyrir bóndabæi. Þessi vindmylluhönnun varð afar vinsæl ekki síst á bóndabýlum á Sléttunum miklu þar sem nógur vindur var en ekkert rennandi vatn. Talið að um 1930 hafi um 600.000 slíkar vindmyllur verið í sveitum Norður-Ameríku. Sveitavindmyllur urðu hluti af menningarlandslagi sveita í Bandaríkjunum, Argentínu, Kanada, Nýja-Sjálandi og Suður-Ameríku.
Yonkers

**Yonkers** er 3. stærsta borg New York-fylkis og er í Westchester-sýslu. Íbúar voru um 212.000 árið 2020. Borgin er norðan Bronx, við vesturbakka Hudsonfljóts og er skilgreind sem úthverfi New York-borgar. Nafnið er komið úr hollensku en Adriaen van der Donck, fyrrum eigandi landsins, var kallaður jong (ung) heer (herra).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Memorial

**Memorial** (rússneska: Мемориал) eru alþjóðleg mannréttindasamtök sem voru starfræk í Rússlandi. Samtökin voru stofnuð í Sovétríkjunum á níunda áratugnum til þess að halda utan um og kortleggja pólitíska kúgun, meðal annars með því að safna saman listum yfir fólk sem hafði verið sent í gúlagið eða tekið af lífi í hreinsununum miklu. Eftir upplausn Sovétríkjanna hafa samtökin verið leiðandi í mannréttindabaráttu í rússneska sambandsríkinu.

Samtökin hafa á síðari árum ítrekað orðið fyrir árásum og skemmdarverkum. Árið 2009 var meðlimi samtakanna, Natalíu Estemírovu, rænt frá heimili sínu í Grosní og hún fannst síðar myrt í Ingúsetíu. Árið 2018 var forstöðumaður Memorial, Ojúb Títíjev, handtekinn fyrir vörslu fíkniefna en stuðningsmenn hans héldu því fram að efnunum hefði verið komið fyrir á honum og hann hafður fyrir rangri sök. Seinna á sama ári var kveikt í skrifstofu samtakanna í Ingúsetíu.

Þann 28. desember 2021 dæmdi Hæstiréttur Rússlands Memorial til að hætta starfsemi sinni fyrir að brjóta gegn lögum um starfsemi útsendara erlendra aðila í Rússlandi. Daginn eftir var systursamtökum Memorial, Memorial-mannréttindamiðstöðinni, einnig gert að leggja niður starfsemi. Samtökin höfðu verið lagalega skilgreind af stjórnvöldum sem útsendarar erlendra aðila frá árinu 2014, sem erfiðaði starfsemi þeirra verulega. Krafan um lokun Memorial-mannréttindamiðstöðvarinnar byggðist einnig á stuðningi þeirra við réttindi Votta Jehóva í Rússlandi, sem skilgreindir eru sem öfgahópur þar í landi. Þegar Memorial var gert að hætta starfsemi voru samtökin elstu mannréttindasamtök í landinu.

Memorial-samtökin hlutu friðarverðlaun Nóbels árið 2022 ásamt hvítrússneska mannréttindafrömuðinum Ales Bjaljatskí og úkraínsku mannréttindasamtökunum Miðstöð borgaralegs frelsis fyrir að sýna fram á mik­il­vægi þess að halda gagn­rýni á vald­hafa á lofti og vernda grund­vall­ar­rétt­indi borg­ara og fyrir viðleitni sína til að skrá­setja stríðsglæpi, valdníðslu og mann­rétt­inda­brot.

## Tilvísanir
Betty White

**Betty Marion White Ludden** (17. janúar 1922 – 31. desember 2021) var bandarísk leikkona og grínisti. White var brautryðjandi í sjónvarpi, með feril sem spannar yfir níu áratugi, og var þekkt fyrir mikla vinnu sína í skemmtanabransanum. Hún var meðal fyrstu kvenna til að hafa völd fyrir framan og aftan myndavélina,  og fyrsta konan til að framleiða grínþátt sem stuðlaði að því að hún var útnefnd heiðursborgarstjóri Hollywood árið 1955.  Áberandi hlutverk hennar eru Sue Ann Nivens í CBS grínseríunni *The Mary Tyler Moore Show* (1973–1977), Rose Nylund í NBC grínseríunni *The Golden Girls* (1985–1992), og Elka Ostrovsky í TV Land grínseríunni *Hot in Cleveland* ( 2010–2015).

## Tilvísanir
Bakersfield

**Bakersfield** er borg í sunnanverðum Miðdal Kaliforníu í Bandaríkjunum með um 403.000 íbúa (2020). Landbúnaður og gas og olíuframleiðsla eru mikilvægar greinar þar. Í tónlist er borgin þekkt fyrir kántrí á 6. og 7. áratug 20. aldar (Dwight Yoakam og Merle Haggard) og þungarokkshljómsveitina Korn seint á 20. öld.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Sigurborg Stefánsdóttir

**Sigurborg Stefánsdóttir**  (f. 28. janúar 1959) er íslensk myndlistarkona. Hún fæst jöfnum höndum við bókverkagerð og málun. Sigurborg nam myndlist við Listiðnaðarskólann í Kaupmannahöfn (Skolen for Brugskunst - Danmarks designskole, nú KADK) árin 1982-1987 og útskrifaðist frá teikni og grafíkdeild skólans, eftir m.a eitt ár við textíldeild skólans. Auk þess hefur hún tekið þátt í ýmsum námskeiðum m.a. í Bandaríkjunum, Japan og Mexíkó. Hún starfaði um árabil sem kennari við Myndlista og handíðaskóla Íslands og Listaháskóla Íslands en vinnur nú eingöngu að eigin myndlist. Hún hefur haldið á þriðja tug einkasýninga og takið þátt í fjölmörgum samsýningum, víða um heim.

Árið 1996 gaf Sigurborg út ásamt Áslaugu Jónsdóttur barnabókina *Prakkarasaga*. Sigurborg myndskreytti barnabók Einars Kárasonar frá árinu 1999, *Litla systir og dvergarnir sjö.* Sigurborg myndskreytti íslensku þjóðsöguna *Grautardalls sögu* árið 2004 sem Hildur Hermóðsdóttir endursagði.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Opinber heimasíða Sigurborgar
* Umfjöllun um Siguborgu í Morgunblaðinu
* Ferilskrá Sigurborgar hjá Arkiv.is
Sierra Nevada (Bandaríkin)

**Sierra Nevada** (*Snæfjöll*) er fjallgarður í Vestur-Bandaríkjunum, milli Miðdals Kaliforníu og Lægðarinnar miklu. Lengd er um 640 kílómetrar. Fjöllin eru að mestu i Kaliforníu en að litlu leyti í Nevada (Carson Range). Gullæðið í Kaliforníu var í hlíðum fjallanna.

Áhugaverðir staðir:
*Mount Whitney: Hæsta fjall Bandaríkjanna í 48 neðri fylkjunum.
*Þjóðgarðarnir: Yosemite National Park, Sequoia National Park og Kings Canyon National Park: Þar eru skógar með stærstu trjám í heimi risarauðvið, jökulsorfnir þverhníptir granítklettar og háir fossar.
*Lake Tahoe: Stærsta fjallavatn í N-Ameríku. Í 1.900 metra hæð og er vinsæll sumarleyfisstaður.
Ísbjörninn

**Ísbjörninn** var íslenskt fiskvinnslufyrirtæki sem stofnað var árið 1935. Það sameinaðist Bæjarútgerðar Reykjavíkur í fyrirtækið Granda hf. árið 1985.

Athafnamaðurinn Ingvar Vilhjálmsson hóf sjómennsku á opnum bátum frá Þorlákshöfn árið 1916. Í febrúar 1935 stofnaði hann fiskvinnslufyrirtækið *Ísbjörninn* í Reykjavík fyrsta aðsetur fyrirtækisins var í svokallaðri *Draupnisstöð* í grennd við gömlu sundlaugarnar. Í fyrstu einbeitti fyrirtækið sér að saltfisksvinnslu.

Ári síðar fluttist starfsemin í stórhýsið Haga í vesturbæ Reykjavíkur, en þar höfðu ýmsir aðilar rekið fiskverkun með misjöfnum árangri. Í Haga jukust umsvifin og fyrirtækið sinnti bæði saltfisksvinnslu og skreiðargerð. Ísbjörnin keypti bæði fisk af útgerðarmönnum og hélt úti sínum eigin bátum. Meðal annars var fyrirtækið lengi umsvifamikið í síldarsöltun víða um land.

1942 flutti Ísbjörninn sig um set, út á Seltjarnarnes, í saltfisksstöð sem Ólafur Guðmundsson hafði rekið þar. Tveimur árum síðar kom Ingvar þar upp hraðfrystihúsi og var það eitt fyrstu húsa sinnar tegundar hér á landi. 

Þann 4. janúar 1978 flutti Ísbjörninn í nýtt frystihús sitt í Örfirisey.. Arkitektar þess voru Garðar Halldórsson og Ingimundur Sveinsson. Eftir sameiningu við Bæjarútgerð Reykjavíkur árið 1985 varð það aðalbækistöð hins nýja fyrirtækis.

## Ísbjörninn í dægurmenningu
Tónlistarmaðurinn Bubbi Morthens gerði Ísbjörninn ódauðlegan í titillagi fyrstu sólóplötu sinnar, Ísbjarnarblús. Þar dregur hann upp heldur ófagra mynd af vinnuaðstæðum og segist aldrei aftur ætla að „vinna í Ísbirninum“.

## Heimildir
* ''Ísbjörnin''; fylgiblað með Morgunblaðinu 19. maí 1979
Tahoe-vatn

**Tahoe-vatn** (enska: *Lake Tahoe*, Washo-tungumál: Dáʔaw sem þýðir *Vatnið*) er stærsta fjallavatn N-Ameríku (490 km2) og það næstdýpsta (501 m.). Það er í um 1.900 metra hæð í Sierra Nevada-fjöllum milli Kaliforníu og Nevada. Tahoe er vinsæll ferðamannastaður. Þar eru t.d. skíðasvæði, bátaferðir, vatnaíþróttir, gönguferðir, fjallahjólreiðar og spilavíti Nevada-megin. Carson City höfuðborg Nevada er um 10 austan við vatnið.
Acer tegmentosum

**Acer tegmentosum** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá austast í Rússlandi (Primorsky Krai), norðaustur Kína (Heilongjiang, Jilin, Liaoning) og Kóreu.  Hann getur orðið allt að 15 m hár.

## Tilvísanir
Mesa

**Mesa** er borg í Arizona. Hún er sú fjölmennasta í Austurdal Phoenix-stórborgarsvæðisins með 504.000 íbúa (2020). Hún er stærsta borg Bandaríkjanna án miðbæjar.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Lenya Rún Taha Karim

**Lenya Rún Taha Karim** (f. 18. desember 1999) er íslensk stjórnmálakona og varaþingmaður Pírata. Samkvæmt fyrstu lokatölum í Alþingiskosningum 2021 náði Lenya kjöri sem jöfnunarmaður í Reykjavíkurkjördæmi norður, en þar með hefði hún verið yngsti þingmaður sögunnar. Í kjölfar endurtalningar í Norðvesturkjördæmi daginn eftir kosningarnar urðu miklar sviptingar á úthlutun jöfnunarmanna sem urðu til þess að Lenya missti þingsætið. Hún sat á Alþingi sem varaþingmaður ellefu sinnum á árunum 2021 til 2024.

Lenya er fædd í Kópavogi árið 1999 en foreldrar hennar eru innflytjendur frá Kúrdistan.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Æviágrip á althingi.is
Acer tschonoskii

**Acer tschonoskii** er lítið tré eða runni af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Japan og Kúrileyjum.  Hann getur orðið allt að 13 m hár.

## Tilvísanir
Acer rubescens

**Acer rubescens** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Tævan  Hann getur orðið allt að 20 m hár.

## Viðbótarlesning
* D. Grosser, W. Teetz: Ahorn. In: Einheimische Nutzhölzer (Loseblattsammlung). Informationsdienst Holz, Holzabsatzfond – Absatzförderungsfonds der deutschen Forst- und Holzwirtschaft, Bonn 1998, ISSN 0446-2114.
* Helmut Pirc: Ahorne. Mit Zeichnungen von Michael Motamen. Ulmer, Stuttgart 1994, ISBN 3-8001-6554-6
* Geoff Nicholls; Tony Bacon (1 June 1997). The drum book. Hal Leonard Corporation. pp.&nbsp;54–. ISBN 9780879304768
* Huxley, A., ed. (1992). New RHS Dictionary of Gardening. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.
* Joseph Aronson (1965). The encyclopedia of furniture. Random House, Inc.. pp.&nbsp;300–. ISBN 9780517037355.
* Philips, Roger (1979). Trees of North America and Europe. New York: Random House, Inc.. ISBN 0-394-50259-0.
* Phillips, D. H. & Burdekin, D. A. (1992). Diseases of Forest and Ornamental Trees. Macmillan. ISBN 0-333-49493-8.

## Tilvísanir
Þéttniskynjun

**Þéttniskynjun** eða **quorum boðmerki** er innan líffræði notað um  hæfi til að greina og bregðast við þéttleika í frumusamfélagi með því að hagræða genum. Sem dæmi má nefna að þéttniskynjun gerir bakteríum kleift að hamla því að ákveðin gen komi fram þegar þéttleiki fruma er  mikill og það stuðlað að svipfari sem hentar best. Margar tegundir baktería nota þéttniskynjun to að samhæfa hvernig gen birtast miðað við staðbundinn þéttleika baktería. Sum félagsskordýr nota þéttniskynjun til að ákvarða hvar eigi að setja niður bú. Þéttniskynjum kann einnig að skipta máli við samskipti á milli krabbameinsfruma.

Þéttniskynjun skiptir máli í lífkerfum en hefur einni ýmis konar hagnýtt gildi varðandi tölvur og sjálfvirkni. Þar getur þéttniskynjun virkað eins og ferli til taka ákvarðanir í hvaða dreifstýrðu kerfi þar sem einingar hafa (a) möguleika til að finna út hver fjöldi þeirra eininga sem þær hafa samskipti við er og (b) staðlað viðbragð þegar skynjað er að ákveðnum þröskuldi í fjölda eininga hafi verið náð.

Fyrst var skýrt frá þéttniskynjun árið 1970 af Kenneth Nealson, Terry Platt og J. Woodland Hastings sem tóku eftir fyrirbærinu þegar þeir rannsökuðu lífljómun í ræktun á sjávarbakteríunni  Aliivibrio fischeri. Þessi baktería myndaði ekki  efnið  luciferase og var þess vegna ekki fær um lífljómun - þegar byrjað var að rækta hana heldur eingöngu þegar hún hafði fjölgað sér tölvuvert og magn af bakteríum var orðið mikið.
## Heimild
*
Acer longipes

**Acer longipes** er lauftré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Kína (Chongqing, Guangxi, Henan, Hunan, Hubei, Jiangxi, Shaanxi). Hann getur orðið allt að 10 m hár.

## Tilvísanir
Wen-Pei Fang

**Fang Wen-Pei** (方文培) (1899–1983), var kínverskur grasafræðingur sem sérhæfði sig í ættum Rhododendron og Aceraceae. Hann vann við Grasafræðistofnunina í Kínversku fræðiakademíunni eftir að hafa útskrifast úr Suðausturháskólanum í Nanjing, Kína. Fang hélt áfram námi í Edinborgarháskóla  1934 fékk PhD 1937. Sama ár sneri hann aftur til Kína og varð líffræði prófessor í Sichuanháskóla til dauðadags.

## Tilvísanir

## Tenglar
* W.P.Fang IPNI
* Sichuan University Document  
* Taxonomic Literature, by Frans Antonie Stafleu, E. A. Mennega
* IPNI entry
* Notes on Dendrobenthamia  by Wenpei Fang
Þorvaldur Sívertsen

**Þorvaldur Sívertsen** (f. að Núpi í Haukadal, Dal.  29. mars 1798 – d. í Skarðsþingum 30. apríl 1863) var alþingismaður og umboðsmaður í Hrappsey.

## Ævi og störf
Foreldrar Þorvalds voru Sigurður „yngri“ Sigurðsson (1763-1826) bóndi á Núpi í Haukadal og Fjarðarhorni í Hrútafirði, og kona hans Katrín Þorvaldsdóttir (1765-1819) húsfreyja, fædd á Þingvöllum, Snæ. Bróðir Þorvaldar var Ólafur Sívertsen (1790-1860) prófastur og alþingismaður í Flatey á Breiðafirði.

Þorvaldur stundaði jarðræktarnám í Danmörku 1818-1821, með styrk af alþjóðarfé. Gerðist þá aðstoðarmaður Skúla Magnússonar (1768-1837) sýslumanns að Skarði. Bjó að hluta í Hrappsey 1824-1834, en í Hrappsey allri 1834-1863. Umboðsmaður Skógarstrandarjarða 1824-1863. Var settur sýslumaður í Dalasýslu 1823-1837, 1837-1838, í Snæfellssýslu 1848 og Strandasýslu 1854-1855. Alþingismaður Dalamanna 1845-1851. „Hann var búhöldur ágætur, góðgerðasamur og naut mikils trausts manna.“  Hann var félagi í Framfarafélagi Flateyjar og stuðningsmaður ársritsins Gests Vestfirðings. Ýmislegt liggur eftir hann í handritum og útgefið. Þorvaldur var listfengur, teiknaði í frístundum. Teiknibók, frá því um 1820, með myndum frá Kaupmannahafnarárum hans, liggur eftir hann á Þjóðminjasafni.   

## Fjölskylda
Kona Þorvaldar, 6. júní 1823, var Ragnhildur (1800-1852), húsfreyja, dóttir Skúla Magnússonar (1768-1837) kammerráðs, sýslumanns að Skarði og konu hans Kristínar Bogadóttur (1767-1851) húsfreyju. Ragnhildur var afburða hannyrðakona, prjónaði m.a. úr hundshári. Hjónin eignuðust fimm börn; þau eru, Katrín (1825-1828); Katrín (1829-1895) húsfreyja, giftist fyrst Lárusi M. Johnsen (1819-1859) presti í Skarðsþingum, síðar Jóni Árnasyni (1819-1888) landsbókaverði og þjóðsagnaritara. Katrín og Jón uppfóstruðu Þorvald Thoroddsen (1855-1921), systurson Katrínar, síðar prófessor og náttúrufræðing, en þau misstu eigin son sem einnig hét Þorvaldur (1868-1883); Skúli (1830-1830); Kristín Ólína (1833-1879), húsfreyja, giftist Jóni Thoroddsen (1819-1868) sýslumanni og skáldi; Skúli Sigurður (1835-1912) bóndi í Hrappsey (tók saman Skarðstrendingasögu, í handriti).

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: Íslenzkar æviskrár, 1948-1976
Ólafur Sívertsen

**Ólafur Sívertsen** (f. að Núpi í Haukadal, Dal.  25. maí 1790/1791 – d. í Flatey á Breiðafirði 27. maí 1860) var íslenskur prestur, prófastur og alþingismaður.

## Ævi og störf
Foreldrar Ólafs voru Sigurður „yngri“ Sigurðsson (1763-1826) bóndi að Núpi í Haukadal, síðar Fjarðarhorni, og kona hans Katrín Þorvaldsdóttir (1765-1819) húsfreyja, fædd á Þingvöllum, Snæ. Bróðir Ólafs var Þorvaldur Sívertsen (1798-1863) umboðsmaður og alþingismaður í Hrappsey á Breiðafirði.

Ólafur lærði einn vetur hjá séra Jónatan Sigurðssyni á Stað í Hrútafirði, síðar tvo vetur hjá séra Páli Hjálmarssyni á Stað á Reykjanesi, hlaut stúdentsréttindi 19. maí 1816; gekk síðan í þjónustu Guðmundar Scheving kaupmanns í Flatey, en var eftir það í þjónustu Eiríks Kúlds, kaupmanns í Flatey. Setti 1821 bú í Flatey og eignaðist um síðir hálfa eyna. Vígðist til Flateyjar í júli 1823. Gegndi prófastsembætti frá 1840. Ólafur var og „heppinn læknir“. Ólafur stofnaði Framfarafélag Flateyjar, 6. okt. 1820, og sat í stjórn Lestrarfélags Barðastrandarsýslu frá 1827. Alþingismaður Barðstrendinga 1853-1857, endurkosinn 1859, en tók ekki við. Veittur verðlaunabikar frá Landbúnaðarfélagi Dana 15. des. 1838 (varðveittur í Þjóðminjasafni). Félagi Hins íslenska Biblíufélags 1844, og riddari af Dannebrog 1. janúar 1859.

„Ólafur var fyrir flestum öðrum prestum um sína daga í flestum greinum, vel að sér, kennimaður góður, búhöldur ágætur, áhugamaður hinn mesti um bókmenningu, öll framfaramál og þjóðmál, skáldmæltur. Hann var aðalmaður í stjórn ársritsins *Gests Vestfirðings* og á þar nokkrar ritgerðir. Prédikanir eru eftir hann í *Skírni* tvö kvæði, í viðbæti Messusöngsbókar einn sálmur og í ritum Smáritafélagsins einn sálmur.“

## Fjölskylda
Kona Ólafs, 6. okt. 1820, var Jóhanna Friðrika Eyjólfsdóttir (1798-1865) húsfreyja og yfirsetukona, dóttir Eyjólfs Kolbeinssonar (1770-1862) prests á Eyri í Skutulsfirði, og konu hans Önnu Maríu Pétursdóttur Kúld (1772-1832) húsfreyju. Börn þeirra voru, Eiríkur Kúld (1822/1824-1893) prestur á Helgafelli, prófastur á Þingvöllum, síðar Stykkishólmi, og alþingismaður, riddari af Dannebrog 1887, kvæntur Þuríði Sveinbjarardóttur; Katrín (1823-1903) húsfreyja, eiginmaður hennar var  Guðmundur Einarssson prófastur á Breiðabólstað á Skógarströnd; Eggert Theodór (1829-1829).

## Heimildir
Páll Eggert Ólason: Íslenzkar æviskrár, 1948-1976
Reno

**Reno** er borg í norðvestur-Nevada, um 35 km frá Lake Tahoe og norður af Carson City, fylkishöfuðborginni. Hún liggur við vesturenda Lægðarinnar miklu og austan við Sierra Nevada-fjöll. Íbúar eru um 264.000 (2020).

Borgin er þekkt sem *stærsta litla borg heims*, hún var helsta spilavítisborgin í Bandaríkjunum fyrir 1960. Einnig var hún þekkt fyrir hjónaskilnaði en þar var slakasta skilnaðarlöggjöf Bandaríkjanna og gátu hjón skilið á 6 vikum í stað 6 mánaða. 

Þar hefur nú myndast hátækniiðnaður. Reno heitir eftir Jesse L. Reno, hershöfðingja sem lést í bandaríska borgarastríðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Hlynur Pálmason

**Hlynur Pálmason** (f. 30. september 1984) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Hlynur er uppalinn á Höfn í Hornafirði. Hann útskrifaðist úr Danska kvikmyndaskólanum í Kaupmannahöfn (*Den Danske Filmskole*) árið 2013. Fyrsta kvikmynd Hlyns í fullri lengd er *[[Vetrarbræður]]* (*Vinterbrødre*) (2017) og er dönsk. Hans önnur mynd, *[[Hvítur, hvítur dagur]]* (2019) fékk mjög góðar viðtökur og fjöldann allan af tilnefningum og verðlaunum.

## Kvikmyndaskrá

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Acer distylum

**Acer distylum** er runni eða lítið tré af ættkvísl hlyna (Acer) sem er frá Japan (norðurhluta Honshu). Hann getur orðið allt að 10 m hár.

## Tilvísanir