Tonga

**Tonga** (áður þekkt sem „Vináttueyjar“), opinberlega **Konungsríkið Tonga** (tongska: *Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*), er pólýnesískt land og eyjaklasi sem nær yfir 169 eyjar, þar af 36 byggðar. Samanlögð stærð eyjanna er um það bil 750 ferkílómetrar og þær dreifast um 700.000 ferkílómetra hafsvæði í Suður-Kyrrahafi. Árið 2021 voru íbúar Tonga 104.494 talsins. 70% þeirra búa á eyjunni Tongatapu.

Eyjar Tonga raðast á um það bil 800 km langa línu frá norðri til suðurs. Næstu eyjar eru Fídjieyjar og Wallis- og Fútúnaeyjar í norðvestri, Samóa í norðaustri, Nýja-Kaledónía og Vanúatú í vestri, Niue í austri og Kermadec-eyjar í suðvestri. Tonga er um 1.800 km frá Norðurey Nýja-Sjáland. 

Frá 1900 til 1970 var Tonga breskt verndarríki. Bretar sáu um utanríkismál Tongverja samkvæmt vináttusamningi, en Tonga lét fullveldi sitt aldrei af hendi. Árið 2010 tók stjórn Tonga skref í átt frá hefðbundnu einveldi að þingbundinni konungsstjórn, eftir lagabreytingar sem leiddu til fyrstu þingkosninga landsins.

Árið 2022 varð gríðarstórt eldgos í Hunga Tonga-eldstöðinni sem myndaði flóð og höggbylgju út um allan heim.

## Heiti
Á mörgum pólýnesískum málum, þar á meðal tongsku, er orðið *tonga* dregið af *fakatonga* sem merkir „suðurátt“. Eyjaklasinn er nefndur svo af því hann er syðsti eyjaklasinn í miðhluta Pólýnesíu. Orðið *tonga* er skylt havaíska orðinu *kona* sem merkir „hléborðs“ og kemur fyrir í nafni Konaumdæmis.

Tonga varð þekkt á Vesturlöndum sem „Vináttueyjar“ af því skipstjórinn James Cook hlaut vinsamlegar viðtökur þegar hann kom þangað fyrst árið 1773. Þegar hann kom stóð hin árlega *inasi*-hátíð yfir sem gengur út á að gefa konungi eyjanna, Tu'i Tonga, fyrstu ávextina, svo Cook fékk boð um að mæta á hátíðina. Samkvæmt rithöfundinum William Mariner hugðust leiðtogar eyjarskeggja raunar drepa Cook á hátíðinni, en hættu við því þeir gátu ekki sammælst um hernaðaráætlun.

## Stjórnmál
### Stjórnsýslueiningar

Tonga skiptist í fimm héruð sem aftur skiptast í 23 umdæmi.

Mínervurif eru almennt talin tilheyra Tonga, en þau heyra ekki undir neitt umdæmi.

## Íþróttir
Rúbbí er þjóðaríþrótt Tongabúa og hefur landslið Tonga sex sinnum komist í úrslitakeppni heimsmeistaramótsins í greininni frá árinu 1987. Bestur var árangurinn árin 2007 og 2011 þegar Tonga vann tvær af fjórum viðureignum sínum í riðlakeppninni en komst í hvorugt skiptið áfram.

Greinar sem sverja sig í ætt við rúbbí njóta margar hverjar vinsælda á Tonga. Má þar nefna ástralskan fótbolta, ellefu manna rúbbí (*rugby league*) og bandarískan ruðning, en íþróttamenn frá Tonga hafa keppt í NFL-deildinni.

Mikil hefð er fyrir bardagaíþróttum á Tonga. Súmóglíma, júdó og hnefaleikar eru allt dæmi um það.

Tonga sendi fyrst keppendur á Ólympíuleikana í Los Angeles 1984 og hefur tekið þátt síðan. Í Atlanta 1996 vann landið til sinna fyrstu og einu verðlauna þegar hnefaleikakappinn Paea Wolfgramm fékk silfurverðlaun í hnefaleikum. Hann hóf í kjölfarið atvinnumannaferil með takmörkuðum árangri. Á vetrarólympíuleikunum 2014 og 2018 tefldi Tonga fram einum keppanda, í sleðabruni. Þátttaka hans varð harðlega gagnrýnd, þar sem hann breytti nafni sínu í *Bruno Banani* fyrir leikana í samræmi við nafn aðalstyrktaraðila hans, nærfataframleiðanda frá Þýskalandi.

## Tilvísanir