open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Carbapenem

**Carbapenem** er samheiti yfir ákveðinn flokk beta-laktam sýklalyfja. Sakir byggingar sinnar eru þau almennt þolin gagnvart betalaktam-sundrandi ensímum, þar á meðal ESBL (e. *extended spectrum beta-lactamases*) og AmpC-myndandi lífverum. Meðal karbapenema má nefna imipenem, meropenem, ertapenem og doripenem. Þau carbapenem sem til eru í dag verka ekki á meticillin-ónæman *[[Staphylococcus aureus]]* (MÓSA). Einnig eru þær bakteríur sem framleiða ensímið metalló-beta-laktamasa ónæmar fyrir lyfjaflokknum, en meðal þeirra má nefna ýmsar Gram-neikvæðar bakteríur líkt og *[[Stenotrophomonas maltophilia|S. maltophilia]]*, og *[[Pseudomonas aeruginosa|P. aeruginosa]]*.

## Carbapenem sýklalyf
**Impipenem** er breiðvirkt sýklalyf og hefur góða verkun á ýmsar loftháðar og loftfælnar gram-jákvæðar og gram-neikvæðar bakteríur. Það er gefið ásamt ensím-hindranum cilastatin, sem hindrar þar með afvirkjun lyfsins í nýrum af ensíminu dehydropeptíðasa. Það hefur aðeins meiri virkni gegn enterókokkum en samanborið við önnur lyf í hópnum. Imipenem ætti ekki að gefa flogaveikum, nýrnabiluðum né við sýkingu í miðtaugarkerfi. Imipenem og meropenem eru notuð empirískt á ýmsar gerðir sýklasótta (e. sepsis).

**Meropenem** hefur svipaða virkni og imipenem en þolir dehýdrópeptíðasa (ensím í nýrum sem afvirkjar imipenem). Af lyfjum í lyfjaflokknum er það helst gefið við miðtaugakerfissýkingu. Imipenem og meropenem eru notuð empirískt á ýmsar gerðir sýklasótta (e. sepsis).

**Ertapenem** er helst gefið við samfélagslungnabólgu. Það hefur lengri helmingunartíma en önnur í flokknum en hefur enga virkni á *P. aeruginosa*.

**Doripenem** er notað við spítalalungnabólgu og í sýklasótt frá þvagrás eða kviðarholi.
Vandamál fangans

**Vandamál fangans**, stundum nefnt **valþröng fangans** eða **ógöngur fanganna**, lýsir því hvernig að tveir einstaklingar geta valið milli þess að vinna saman og að svíkja hvor annan. Það hjálpar okkur að skilja jafnvægið milli samvinnu og samkeppni í okkar daglega umhverfi. Vandamál fangans er eitt þekktasta dæmi leikjafræðinnar og er best lýst á eftirfarandi hátt:

:*Tveir menn eru handteknir af lögreglu grunaðir um að hafa framið glæp. Þeir eru vistaðir í mismunandi hlutum fangelsins og hafa því enga leið til þess að hafa samskipti hvor við annan. Lögreglan hefur ekki næg sönnunargögn til þess fá þá dæmda fyrir alvarlegan glæp en getur sett þá báða í fangelsi í sex mánuði fyrir smáglæp. Lögreglan gefur mönnunum tvo kosti: Þeir geta ákveðið að leysa frá skjóðunni og svíkja hinn aðilann eða þegja. Ef báðir mennirnir þegja fá þeir sex mánuði í fangelsi. Ef annar svíkur og hinn þegir fær sá sem svíkur að fara frjáls og sá sem þegir tíu ára fangelsi. Ef báðir mennirnir svíkja fá þeir báðir fimm ára fangelsisdóm. Ættu sakborningarnir að svíkja hvor annan eða vera þögulir?*

Samkvæmt leikjafræðinni tekur sérhver einstaklingur rökrétta ákvörðun byggða á eiginhagsmunum. Samkvæmt þeirri kenningu er skynsamlegra að svíkja frekar en að vera þögull þar sem ávinningurinn er meiri. Hins vegar velja manneskjur oftar að vinna saman en gert er ráð fyrir í kenningu leikjafræðinnar sem byggir á að einstaklingar taki ákvarðanir eingöngu út frá eiginhagsmunum. Fyrir báða aðila er ríkjandi leikáætlun að svindla. Hins vegar ef báðir svindla getur það komið þeim verr en ef þeir hefðu ákveðið að þegja.

## Tilvísanir
* Avinash Dixit and Barry Nalebuff: Prisoner's Dilemma

## Tenglar
*
Emiliano Zapata

**Emiliano Zapata Salazar** (8. ágúst 1879 – 10. apríl 1919) var lykilmaður í mexíkósku byltingunni sem braust út árið 1910, sem var beint að þáverandi forseta landsins Porfirio Díaz. Zapata stjórnaði afar mikilvægri herfylkingu sem kallaði sig „Frelsisher suðursins“ (spænska: *Ejército Libertador del Sur*) í mexíkósku byltingunni. 

## Uppeldi
Foreldrar Emiliano Zapata voru þau Gabriela Zapata og Cleofas Salazar. Hann var afar fátækur frá barnæsku, þannig að hann hafði mikla innsýn í harðindin sem fylgdu sveitarlífinu á þessum tíma í Mexíkó. Hann fékk takmarkaða menntun frá kennara sínum, Emilio Vara. Emilio Zapata þurfti að sjá um fjölskyldu sína þegar faðir hans dó þegar Zapata var aðeins 23 ára.

## Ferill
Eftir að Porfirio Díaz komst til valda 1876, varð mexíkóska stjórnmála- og fjármálakerfið enn spilltara en áður og tekjuójöfnuður enn meiri, með stóraeignamenn sem réðu yfir stórum hluta landsins en ýtt minni bændum og verkamönnum í skuldaþrældóm. Zapata var einn af lykilmönnunum í baráttunni á móti þessu ranglæti. Árið 1909 var fundur kallaður af öldungum Anenecuilco í Morelos ríki, sem var ráð sem stóð í að reyna berjast fyrir rétti bæjarbúa. Zapata var kjörinn forystumaður ráðsins vegna vinsælda sinna en var aðeins þrítugur. 

Árið 1910 byrjaði byltingin af alvöru. Áður en hún braust út hafði Francisco I. Madero boðið sig fram í forsetakosningum á móti Díaz en tapað og verið sendur í útlegð. Hann barðist gegn Díaz úr útlegð og boðaði byltingu gegn honum. Zapata leit á þetta sem tækifæri, þar sem Madero var að vissu leyti með svipaðar hugsjónir og Zapata. Þegar herinn hans Zapata náðu Cuautla 19. maí 1911 varð það ljóst stjórn Díaz var að þrotum komin. Madero varð síðan forseti. Zapata líkaði hins vegar ekki hvernig Madero hélt mörgum stefnumálum Díaz óbreyttum, einkum það sem snéri að stórum landareignum. Flestir Mexíkóbúar voru óánægir og entist Madero aðeins í forsetaembætti í þrjú ár, en þá rændi hershöfðinginn Victoriano Huerta völdum og lét myrða Madero. 

Zapata barðist fyrir réttindum fátæks fólks alveg til dauðadags. Hann var myrtur í tilræði sem var skipulagt af hershöfðingjanum Pablo González að undirlagi Venustiano Carranza forseta en hann og Zapata höfðu barist hvor gegn öðrum í byltingunni.

## Heimildir
* 
* 
*
Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (12. þáttaröð)

Ellefta þáttaröðin af ****** var frumsýnd 21. september 2011 og sýndir voru 22 þættir. 

## Framleiðsla
Þátturinn var færður yfir á miðvikudaga til klukkan 22, eftir Criminal Minds.

## Leikaraskipti
Laurence Fishburne endurnýjaði ekki samninginn sinn og var skiptur út fyrir Ted Danson sem leikur D.B. Russell, yfirmann næturvaktarinnar. Leikkonan Elisabeth Harnois bættist einnig við sem Morgan Brody, dóttir Conrad Ecklie.. 
Leikkonan Marg Helgenberger yfirgaf þáttinn 25. janúar 2012 en í stað hennar kom leikkonan Elisabeth Shue sem Julie Finlay.

## Aðalleikarar
* Ted Danson sem D.B. Russell
* Marg Helgenberger sem Catherine Willows (Þættir 1-12)
* Elisabeth Shue sem Julie „Finn“ Finlay (Þættir 14-22)
* George Eads sem Nick Stokes
* Jorja Fox sem Sara Sidle
* Eric Szmanda sem Greg Sanders
* Robert David Hall sem Al Robbins
* Wallace Langham sem David Hodges
* David Berman sem David Phillips
* Elisabeth Harnois sem Morgan Brody
* Paul Guilfoyle sem Jim Brass

## Aukaleikarar
* Marc Vann sem Conrad Ecklie (öll serían)
* Jon Wellner sem Henry Andrews (öll serían)
* Larry M. Mitchell sem lögreglumaðurinn Mitchell (öll serían)
* Arhcie Kao sem Archie Johnson
* Alex Carter sem Lou Vartann
* Enrique Murciano sem Carlos Moreno

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Tólfta þáttaröðin af CSI: Crime Scene Investigation á CBS sjónvarpsstöðinni
Pareto-hagkvæmni

**Pareto-hagkvæmni** eða **Pareto-kjörstaða** er hugtak úr hagfræði sem einnig má heimfæra á verkfræði. Hugtakið er nefnt eftir Vilfredo Pareto (1848 – 1923), en hann var ítalskur hagfræðingur sem notaði hugtakið í verkum sínum um hagfræðilega hagkvæmni (e. *economic efficiency*) og tekjudreifingu (e. *income distribution*). Samkvæmt efnahagslegri úthlutun Pareto-hagkvæmni getur enginn einn aðili hagnast án þess að nokkur annar einstaklingur tapi á móti. Pareto-framför (e. *Pareto improvement*) verður þegar breyting á upphaflegum úthlutunum nytja meðal nokkra einstaklinga verður til þess að enginn einstaklingur tapi þó svo að einhver annar hagnist. Úthlutun er skilgreind sem Pareto-hagkvæm þegar ekki er hægt að bæta hana frekar með Pareto-framförum.

## Hugtakið í stuttu máli
Það er alþjóðlega viðurkennt að forðast eigi niðurstöður sem ekki eru Pareto-hagkvæmar og þess vegna er Pareto-hagkvæmni mikilvægur mælikvarði til að meta hagkerfi og opinber stefnumál. Ef efnahagsleg úthlutun hagkerfis er ekki Pareto-hagkvæm er möguleiki fyrir Pareto-framförum, Pareto-hagkvæmni eykst með: endurúthlutun þar sem í það minnsta einn þátttakandi getur náð efnahagslegum framförum án þess að minnka velsæld annars. Hins vegar er mikilvægt að muna að breyting frá óhagkvæmri úthlutun til hagkvæmrar er ekki endilega Pareto-framför. Í raun er það svo að ef tryggja á að enginn skuli tapa með breytingum sem ætlað er að ná Parteto-hagkvæmni gæti það leitt til endurgjalds fyrir einn eða fleiri þátttakendur. Sem dæmi má nefna, ef breyting á efnahagsstefnu leiðir til útrýmingar á einkasölumarkaði og sá markaður verður að hagkvæmari samkeppnismarkaður, mun einkasalinn tapa. Hins vegar mun aukin hagkvæmni vega upp á móti tapi einkasalans. Þetta þýðir að tap einkasalans vegur upp á móti þeim hagnaði sem aðrir í hagkerfinu njóta og því kallast þetta Pareto-framför.

## Heimild
*
Árni Múli Jónasson

**Árni Múli Jónasson** (fæddur 1959) var bæjarstjóri Akraness frá 29. júlí 2010 til 7. nóvember 2012. 

Árni Múli er lögfræðingur að mennt, með meistarapróf í alþjóðlegum mannréttindalögum frá Háskólanum í Lundi í Svíþjóð. Hann er kvæntur Arnheiði Helgadóttur sérkennara og eiga þau fjögur börn. Árni Múli starfaði sem fiskistofustjóri frá árinu 2009 en áður var hann meðal annars lögfræðingur hjá umboðsmanni Alþingis, skrifstofustjóri í sjávarútvegsráðuneytinu og aðstoðarfiskistofustjóri þar til hann tók við starfi fiskistofustjóra.

Árni Múli leiddi lista Bjartrar framtíðar í Norðvesturkjördæmi í Alþingiskosningunum 2013 og skipaði annað sætið á lista Sósíalistaflokksins í sama kjördæmi í kosningunum 2021.
Henry Lee Lucas

**Henry Lee Lucas** (23. ágúst 1936 – 13. mars 2001) var einn af umdeildustu raðmorðingjum 20. aldarinnar. Hann er talinn hafa átt þátt í allt að 350 morðum.  Hann átti góðvin að nafni Ottis Toole sem er talinn hafa hjálpað honum í öllum hans morðum.

## Æska og uppvöxtur
Henry Lee Lucas fæddist í Blacksburg í Virginíu inn í mjög erfiða fjölskyldu. Faðir hans hét Anderson Lucas. Hann missti báða fætur sína í lestarslysi þegar Henry var 4 ára gamall. Móðir hans, Viola Dixon Vaughn vann sem vændiskona og lét Henry oft horfa á hana stunda samfarir við hina ýmsu kúnna. Hún klæddi hann oft í kvenmannsföt og kom illa fram við hann. 

## Morð og dómur
Þegar Henry Lee var í sjötta bekk flúði hann að heiman. Hann snéri aftur nokkrum árum seinna og myrti móður sína. Henry fékk 20-40 ára dóm en slapp út eftir 10 vegna góðar hegðunar. Hann flakkaði síðan um suðurríki Bandaríkjanna og fór frá starfi til starfs og myrti að vild. Hann kynntist manni að nafni Ottis Toole sem varð mjög góður og traustur vinur hans. Ottis átti litla frænku sem hét Frieda. Henry átti í sterku ástarsambandi við hana. Hann var handtekinn 11 júní 1983. Réttarhöldin yfir honum voru mjög löng vegna fjölda játninga hans. Að lokum var hann dæmdur fyrir 11 morð og fékk þrefaldan dauðadóm fyrir verk sín. Hann lést 13 mars 2001 úr hjartabilun.
Listi yfir CSI:Miami (10. þáttaröð)

Tíunda þáttaröðin af ****** var frumsýnd 25. september 2011 og sýndir voru 19 þættir.

## Framleiðsla
Tilkynnt var 1. febrúar 2012 af CBS að tíunda þáttaröðin af *CSI: Miami* myndi aðeins hafa nítján þætti svo hægt væri að gera pláss fyrir frumsýningu þáttarins *NYC 22*. Þann 13. maí 2012, var tilkynnt af CBS að báðum seríunum hafi verið aflýst.

## Aðalleikarar
* David Caruso sem Horatio Caine
* Emily Procter sem Calleigh Duquesne
* Jonathan Togo sem Ryan Wolfe
* Rex Linn sem Frank Tripp
* Eva LaRue sem Natalia Boa Vista
* Omar Benson Miller sem Walter Simmons
* Adam Rodríguez sem Eric Delko

## Aukaleikarar
* Christian Clemenson sem dr. Tom Loman (öll serían)

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Tíunda þáttaröð CSI: Miami á CBS sjónvarpsstöðinni
Stafrófsmorðin

**Stafrófsmorðin** (e. *Alphabet murders*) áttu sér stað á árunum 1971–1973 í Rochester í New York ríki. Fórnarlömbin voru í öllum þremur tilvikunum ungar stelpur. Allar voru þær myrtar á sama hátt; fyrst var þeim nauðgað og síðan voru þær kyrktar. Ástæðan fyrir því að þessi morð voru kölluð stafrófsmorðin var sú að fornafn og eftirnafn stúlknanna byrjuðu á sama staf og að morðinginn skildi líkin eftir í bæjum sem byrjuðu á sama staf og nöfn fórnarlambanna, til dæmis fannst Carmen Colon nálægt bænum Chili, Wanda Walkowicz fannst í Webster og svo framvegis.

## Fórnarlömb
Fyrsta fórnarlambið Carmen Colon hvarf 16. nóvember 1971. Hún var 11 ára. Tveimur dögum síðar fannst hún 12 mílum frá staðnum þar sem að hún sást síðast. Líkið var illa leikið, það var búið að berja hana, nauðga henni, kyrkja hana með berum höndum og líkaminn var allur þakinn sárum. Seinna kom í ljós að vegfarendur höfðu séð hálf nakta 11 ára stelpu hlaupandi undan bláum bíl og ekkert var gert.

Sautján mánuðum síðar hvarf Wanda Walkowicz. Hún var líka 11 ára gömul. Hún hafði verið send út í búð að kaupa matvörur. Hún fannst daginn eftir í almenningsgarði í Webster þar sem búið var að nauðga henni og kyrkja með belti. DNA-sýni fannst á líkama hennar. Vitni höfðu séð unga rauðhærða stelpu sem passar við lýsingu Wöndu tekna upp í brúnan bíl. Það bar hins vegar ekki saman við bílinn sem Carmen var tekin upp í. 

Michelle Maenza, 10 ára, hvarf 26. nóvember 1973. Hún hafði síðast sést fyrir utan heimili sitt. Hún fannst tveimur dögum síðar í vegarkanti. Vitni hafði séð Michelle uppi í bíl fyrir utan skyndibitastað og sást maður stíga upp í bílinn með poka fullann af mat. Þessi frásögn passar við krufningarskýrslur Maenza en það síðasta sem hún borðaði var hamborgari.

## Rannsókn
Hundruð manna voru yfirheyrð en morðinginn náðist aldrei. Nokkrir hafa verið grunaðir í gegnum árin og var [hver?] meðal annars sem þarfnaðist frekari rannsóknar. Hann fyrirfór sér sex vikum eftir síðasta morðið. Árið 2007 var nafn hans hreinsað með erfðaefnisrannsóknum. Einnig var frændi Carmen Colon grunaður um morðin þar til hann fyrirfór sér árið 1991. Annar grunaður var íssali í Rochester. Síðar kom á daginn að hann og frændi hans frömdu svokölluðu Hillside Strangler morð á árunum 1977–1978. Hann er enn þann dag í dag grunaður um morðin fyrir þær sakir að bílinn hans sást á tveimur af þeim stöðum þar sem morðin voru framin.							

Árið 2011 var hinn 77 ára Joseph Naso frá New York handtekinn í Reno í Nevada fyrir morð á árunum 1977. Fórnarlömb hans voru meðal annars Pamela Parsons og Carmen Colon (ekki sú fyrirnefnda). Öll fórnarlömb hans áttu það sameiginlegt að vera vændiskonur og hafa sama staf sem byrjunarstaf í fornafni og eftirnafni. Hann hélt nauðgunardagbók og sagði meðal annars frá dauða stúlku í „skóginum í Buffalo“, en þá er hugsanlega verið að vitna í svæði í uppsýslum New York. Naso var ljósmyndari að atvinnu og ferðaðist oft á milli New York og Kaliforníu áratugum saman. Naso sagði meðal annars „í mínum menningarheimi er nauðgun það sama og að sofa hjá“.
Einungur

**Einungur** (eða **[[hálfgrúpa]] með [[Hlytleysa|hlutleysu]]**) er algebrumynstur í hreinni algebru sem hefur eina tengna tvístæða aðgerð og hlutleysu. Einungur telst **víxlinn** ef aðgerðin er víxlin.

Náttúrulegu tölurnar mynda til dæmis víxlinn einung undir samlagningu (þar sem núll er hlutleysan) og margföldun (þar sem einn er hlutleysan), þar sem *a* + (*b* + *c*) er það sama og (*a* + *b*) + *c* og *a* + 0 = 0 + *a* = *a* fyrir allar náttúrulegar tölur *a*, *b*, *c*.

## Skilgreining
Einungur er mengi *S* og tvístæð aðgerð (táknuð með •) sem fullnægja eftirfarandi frumsendum:

; Lokun: Fyrir öll *a*, *b* í *S*, þá er *a* • *b* í *S*.
; Tengni: Fyrir öll *a*, *b* og *c* í *S* þá er (*a* • *b*) • *c* það sama og *a* • (*b* • *c*).
; Hlutleysa: Til er *e* í *S* þannig að *e* • *a* = *a* • *e* = *a* fyrir öll *a* í *S*.

## Tengt efni
* Grúpa

## Tilvísanir
Mýrarskeiðið síðara

**Mýrarskeiðið síðara** er síðasta veðurfarsskeið hólósentímabilsins. Það hófst fyrir um 2500 árum og stendur enn yfir. Meðalhiti á þessu tímabili er enn eilítið lægri en á birkiskeiðinu síðara og mýrarskeiðinu fyrra. Á þessu tímabili hefur hiti sveiflast með miklum áhrifum á dýra- og jurtalíf sem óbeint hefur haft áhrif á þróun siðmenningar. Síðustu tvær aldir þessa tímabils með síaukinni iðnvæðingu hafa athafnir mannsins haft áhrif á loftslagsbreytingar með stórauknum útblæstri gróðurhúsalofttegunda.
Mannöld

**Mannöld** eða **mannskepnutímabilið** er óformlegt heiti á tímabili í jarðsögunni þar sem áhrif athafna mannsins eru greinileg. Formlegt heiti á yfirstandandi jarðsögutímabili er hólósen sem hófst fyrir 10.000 árum síðan. Sumir fræðimenn hafa stungið upp á notkun þessa heitis yfir tímann sem nær frá upphafi iðnbyltingarinnar fyrir um 200 árum síðan sem þá myndi marka endalok hólósentímabilsins en aðrir vilja staðsetja upphaf mannaldar fyrir 8.000 árum síðan þegar landbúnaðarbyltingin hófst og enn aðrir fyrir 2000 árum síðan sem nær þá nokkurn veginn saman við síðasta skeið hólósentímabilsins, mýrarskeiðið síðara.
Listi yfir CSI:NY (8. þáttaröð)

Áttunda þáttaröðin af ****** var frumsýnd 23. september 2011 og sýndir voru 18 þættir. 

## Aðalleikarar
* Gary Sinise sem Mac Taylor
* Sela Ward sem Jo Danville
* Carmine Giovinazzo sem Danny Messer
* Anna Belknap sem Lindsay Messer
* Robert Joy sem Sid Hammerback
* A.J. Buckley sem Adam Ross
* Hill Harper sem Sheldon Hawkes
* Eddie Cahill sem Don Flack

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Áttunda þáttaröð CSI: NY á CBS sjónvarpsstöðinni
Fantasía 2000

***Fantasía 2000*** (enska: *Fantasia 2000*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1999 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Fantasía (teiknimynd)|Fantasía]]*. Myndin var framleidd af Walt Disney Feature Animation og gefin út hjá Buena Vista Distribution. 

## Tengill
*
Hnykkhöfðar

**Hnykkhöfðar** (fræðiheiti: *Kinorhyncha*) eru fylking hryggleysingja. Hnykkhöfðar ganga oft undir enska heitinu *mud dragons* sem þýðir „drulludrekar“. Hnykkhöfðar eru skilgreindir sem ormlaga sjávarlífverur.
Innan fylkingarinnar eru þekktar 150 tegundir dýra. Þessi dýr voru fyrst uppgötvuð undan norður strönd Frakklands. Dýrin hafa fundist allt frá nyrstu hlutum Grænlands til Suðurskautslandsins. Því verður að teljast líklegt að dýr af þessari tegund finnist við Ísland.

Dýrin lifa á sjávarbotn, á sandströndum og við árósa, og allt niður á 5000 – 8000 metra dýpi á sand-eða moldarbotnimosa og jafnvel á svampdýrum. Ekki eru til neinir steingerðir hnykkhöfðar og því er lítið vitað um þróunarsögu fylkingarinnar en talið er að hnykkhöfðar hafi þróast út frá flatormum (e. *free-living primitive flatworms*).

## Líffræði
Hnykkhöfðar eru mjög smáir eða innan við 1 millimetri og hafa enga útlimi. Búkurinn er langur, aflíðandi og skiptist í 9 lög hjá ungviðinu en 11 lög hjá fullvaxta dýri. Búkurinn er sveigjanlegur og getur lífveran dregið hausinn inn í búkinn. Flestir hnykkhöfðar eru gulbrúnir að lit og falla oftast vel inn í umhverfið. Búkurinn hefur nokkra hryggi og hausinn samanstendur af allt að sjö hringlaga hryggjum. Hnykkhöfðar eru ósyntir en þeir nota hryggina til hreyfinga á milli staða. Hnykkhöfðar geta dregið sjó inn í höfuð sitt. Þeir nota þessa auknu þyngd til þess að halda sér við botninn og hjálpar það þeim til þess að geta skriðið. Maðkamæður (*priapulida*) eru systurfylking hnykkhöfða en í þeirri fylkingu má finna merkileg dýr á við typpaorminn. Hnykkhöfðar nærast á kísilþörungum og lífrænum efnum sem finnast í drullu. Lífveran er útbúin litlum burstum sem gefa henni tilfinningu fyrir snertingu.
Föstudagurinn þrettándi

**Föstudagurinn þrettándi** er eins og nafnið gefur til kynna föstudagur. Þessi föstudagur er hins vegar kallaður föstudagurinn þrettándi því hann ber upp á 13. mánaðardag viðkomandi mánuðs. Föstudagurinn þrettándi á engan sérstakan fastan dag á árinu. 

## Hjátrú
Samkvæmt hjátrú eru slæmir atburðir líklegri til að gerast þegar þrettánda dag mánaðar ber upp á föstudegi. Líku er farið með ýmsa aðra hjátrú á tölunni 13. Svo djúpt hefur þessi hjátrú rist að tryggingafélög gátu greint hærri tíðni slysa og óhappa á þessum degi. Ekki telja þó helstu vísindamenn að það stafi af því að dagurinn sé í raun  óheilladagur, heldur að hjátrúarfullt fólk sé einum of stressað þennan dag.
Beykir

**Beykir** er handverksmaður sem býr til og gerir við tunnur og önnur ávöl ílát sem gerð eru úr spýtum sem haldið er saman með tré eða málmi.
Deccan-flæðibasaltið

**Deccan-flæðibasaltið** (eða **Deccan-tröppurnar**) er stórt flæðibasaltsvæði sem staðsett er á Deccan-sléttunni við mitt-vestanvert Indland (á milli 17°-24°N, 73°-74°A) og er eitt af stærstu eldvirknisvæðum jarðar. Svæðið er samsett úr fjölda hraunlaga sem eru samanlagt yfir 2000 m þykk og ná yfir 500.000 km2 svæði. Rúmmál hraunanna er um 512.000 km3. Tröppunafnið Í Deccan-tröppurnar (Deccan traps) er komið úr sænsku og vísar til þess að hraunlögin mynda klettabelti sem eru eins og þrep eða tröppur í fjallahlíðum og landslagi svæðisins.

## Saga

Deccan-basaltið myndaðist á tímabili mikillar eldvirkni fyrir 60 – 68 milljónum ára í lok Krítartímabilsins. Mesta eldvirknin var fyrir 65 milljónum ára nálægt því svæði þar sem borgin Mumbai er í dag. Ákafasta eldvirknitímabilið hefur hugsanlega varað í tæplega 30 þúsund ár.

Upprunalega svæðið sem hraunlögin þöktu er áætlað hafa verið um 1,5 milljónir km2 eða um helmingur Indlands. Deccan-basaltsvæðið hefur minnkað að umfangi vegna rofs og flekahreyfinga. Núverandi kannað svæði er um 512.000 km2.

## Áhrifa eldgosa á loftslag og lífríki
Losun gosgufa út í andrúmsloftið, þá sérstaklega brennisteinsdíoxíðs á meðan á eldgosunum stóð olli loftlagsbreytingum og líklegt að hitastig hafi fallið um 2°C. 

Vegna stærðar og umfangs eldvirkninnar á svæðinu töldu vísindamenn að gastegundirnar sem mynduðust í gosunum höfðu haft áhrif á fjöldaútdauðann á mörkum Krítar og Tertíer sem meðal annars þurrkaði út risaeðlur af yfirborði jarðar. Skyndileg kólnun af völdum brennisteinsgastegunda sem losnuðu við eldgosin gæti hafa átt talsverðan þátt í fjöldaútdauðanum. Hins vegar er samstaða um það í vísindasamfélaginu að fjöldaútdauðinn hafi orðið af völdum árekstar loftsteins eða halastjörnu við jörðina og er Chicxulub-gígurinn í Mið-Ameríku talin vera gígurinn sem myndaðist við áreksturinn.

Sambærileg flæðibasaltsvæði og Deccan svæðið eru til víðar um hnöttin, t.d Síberíuflæðibasaltið (Siberian Traps).
Wojciech Szczęsny

**Wojciech Tomasz Szczęsny** (fæddur 18. apríl 1990 í Varsjá) er pólskur knattspyrnumaður sem spilar sem markvörður hjá FC Barcelona. Hann spilaði áður hjá Juventus FC. 

Szczęsny spilaði upp yngri flokka Agrykola Warszawa og síðar Legia Warszawa þar til hann skrifaði undir hjá Arsenal þegar hann var 16 ára gamall árið 2006.

## Tenglar

*90minut.pl
Santi Cazorla

**Santiago Cazorla Gonzáles** (fæddur 13. desember 1984) er spænskur jafnfættur knattspyrnumaður sem spilar með Real Oviedo og er fjölhæfur leikmaður, sem getur spilað sem leikstjórnandi á miðjunni, sem og á báðum vængjum vallarins.

## Ferill
Santi Cazorla byrjaði átta ára gamall að æfa með Covadonga en færði sig í Oviedo fjórum árum síðar. Þegar hann var 19 ára árið 2003, var hann seldur til Villarreal, þar sem hann spilaði við mjög góðan orðstír til ársins 2011 þar sem hann stoppaði í millitíðinni í eitt ár hjá Recreativo árið 2006. 

Árið 2011 skrifaði Cazorla svo undir samning hjá Malaga, sem keyptu hann á 23 milljónir evra, en neyddust til að selja hann ári síðar vegna fjárhagsvandræða til Arsenal á 16 milljónir evra.
Hinriksnjóli

**Hinriksnjóli** (fræðiheiti: *Chenopodium bonus-henricus*) er fjölær jurtkennd blómstrandi jurt sem er algeng í Mið- og Suður-Evrópu. Hinriksnjóla var áður fyrr algengt að rækta sem grænmeti. Ungir sprotar og laufin eru yfirleitt soðin. Jurtin verður 40-80 cm á hæð, laufin eru stór og þríhyrnd.
Bjarnarlaukur

**Bjarnarlaukur** (fræðiheiti: *Allium ursinum*) er villtur ættingi graslauks sem er algengur í Evrópu og Asíu. Heitið er dregið af því að birnir voru taldir sólgnir í laukana. Bjarnarlaukur vex í botni laufskóga og getur myndað gróðurþekju sem angar svipað og hvítlaukur. Laufin eru notuð sem grænmeti. Fyrir utan **lyktina** svipar þeim mjög til blaða lilju vallarins, einnig *[[Arum maculatum]]*, *[[Veratrum viride]]* eða *[[Veratrum album]]* sem eru allar eitraðar. Blómin eru hvít og stjörnulaga og sitja í klasa efst á þrístrendum blómstilk. 

## Tilvísanir
Skeppa

**Skeppa** eða **skeffa** er gömul mælieining fyrir rúmmál þurrvöru. Ein skeppa er 17,4 lítrar, tvær skeppur eru fjórðungur (34,7 L) og átta skeppur eru ein tunna (139 L). Rúgur var oft mældur í skeppum.
Grasaferð

**Grasaferðir** voru ferðir sem farnar voru til að tína fjallagrös. Um miðja 19. öld tíðkaðist að farnar voru á hverju sumri ferðir frá bæjum á grasafjall og var grasahálftunnan af vel vinsuðum grösum talin álíka matur og skeppa af rúgi til grauta. 

## Heimild
* Búnaðarhættir, klæðnaður, venjur o. fl. um miðja 19. öld. *Blanda 4. bindi* á Timarit.is
Gunilla Bergström

**Gunilla Elisabet Dukure Bergström** (fædd 3. júlí 1942 í Gautaborg; látin 25. ágúst 2021 í Stokkhólmi) var sænskur rithöfundur og myndskreytir. Hún er þekktust fyrir barnabækur sínar um Einar Áskel.

## Ritaskrá
Treblinka

**Treblinka** er lítill bær í Masóvíu í Austur-Póllandi. Þar voru reknar næststærstu útrýmingarbúðir nasista í seinni heimstyrjöldinni á eftir Auschwitz. Áætlað er að á milli 800- og 900 þúsund manns hafi verið myrtir þar. Líkin voru í fyrstu einfaldlega grafin en þegar ljóst var að Sovétmenn myndu ná yfirráðum þar innan langs var ákveðið að grafa öll líkin upp og brenna til að fela betur hvað gert hafði verið.
Masóvía (hérað)

**Masóvía** (pólska *województwo mazowieckie*) er hérað í Austur-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærstu borgirnar í héraðinu eru Varsjá, Radom, Płock, Siedlce og Ostrołęka. Höfuðborg héraðsins, Varsjá, er líka höfuðborg Póllands. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 5.492.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 35.566 ferkílómetrar.
Ermland-Masúría (hérað)

**Ermland-Masúría** (pólska: *województwo warmińsko-mazurskie*) er hérað í Norður-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærsta borgin í héraðinu og höfuðborg þess er Olsztyn. Árið 2019 voru íbúar héraðsins 1.425.967 samtals. Flatarmál héraðsins er 24.192 ferkílómetrar.
Kujavíska-Pommern (hérað)

**Kujavíska-Pommern** (pólska: *województwo kujawsko-pomorskie*) er hérað í Mið-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærstu borgirnar í héraðinu og sameiginlegu höfuðborgir þess eru Bydgoszcz og Toruń. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 2.072.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 17.969 ferkílómetrar.
Łódź (hérað)

**Łódź** (pólska: *województwo łódzkie*) er hérað í Mið-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Héraðið dregur nafn sitt af stærstu borg sinni, Łódź. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 2.604.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 18.219 ferkílómetrar.
Neðri-Slesía (hérað)

**Neðri-Slesía** (pólska *województwo dolnośląskie*) er hérað í Suðvestur-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærsta borgin í héraðinu og höfuðborg þess er Wrocław. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 2.856.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 19.948 ferkílómetrar.
Pommern (hérað)

**Pommern** (pólska: *województwo pomorskie*) er hérað í Norður-Póllandi. Það var stofnað þann 1. janúar 1999 við sameiningu nokkurra eldri héraða. Stærstu borgirnar í héraðinu eru Gdańsk, höfuðborg héraðsins, Gdynia, Słupsk og Sopot. Árið 2011 voru íbúar héraðsins 2.264.000 samtals. Flatarmál héraðsins er 18.310 ferkílómetrar.
Kapella hins heilaga blóðs

**Kapella hins heilaga blóðs** (Heilig-Bloedbasiliek) er kirkjubygging í flæmsku borginni Brugge í Belgíu. Kapellan líkist þó ekki ekki kirkju að utan. Hún er sögð hefa að geyma blóð úr líkama Jesú.

## Saga kirkjunnar

Það voru greifarnir í Flæmingjalandi sem reistu kirkjuna 1134-1157 og var hún notuð fyrir greifana og ættmenn þeirra. Kirkjan var sett milli tveggja annarra húsa, þannig að ekki reyndist unnt að smíða eiginlega kirkju, heldur er lítur hún út eins og fagur framhlið glæsilegs íbúðarhúss. Kapellur eru hins vegar á tveimur hæðum í byggingunni. Neðri kapellan er helguð heilögum Basil og er nánast óbreytt frá 12. öld. Róbert II, greifi af Flæmingjalandi, kom heim úr krossferð með líkamsleifar af heilögum Basil og voru þær settar upp í neðri kapellunni. Þar er einnig Madonnuhöggmynd frá 14. öld. Efri kapellan var hins vegar endursmíðuð á 16. öld í gotneskum stíl og hefur síðan verið margbreytt.

## Blóð Jesú

Meðan á smíði kapellunar stóð fór Thierry greifi í krossferð til Jerúsalem árið 1147-49. Þegar hann sneri heim aftur til Brugge 1150 var hann með pjötlu í farteskinu, en hún var sögð hafa að geyma blóð úr klæði Jesú. Sagan segir að Jósef frá Arímaþeu hafi geymt klæðið, en hann var sá sem lagði Jesú í gröfina eftir krossfestinguna. Engar heimildir eru hins vegar til um tilvist pjötlunnar fyrir 1250. Trúlega hefur hún borist til Brugge eftir að Konstantínópel var rænd af krossförum 1204 í fjórðu krossferðinni. En helgigripurinn var settur upp í efri kapelluna og upp úr 1250 var farið að kalla hana *Kapellu hins heilaga blóðs*. Síðan þá hefur pjatlan gegnt veigamiklu hlutverki í trúarlífi borgarbúa. 1310 gaf Klemens V páfi út bréf þar sem hann veitti pílagrímum aflát ef þeir sóttu kapelluna heim og börðu pjötluna augum. Pjatlan sjálf er geymd í litlu glerhylki sem áður fyrr var notuð fyrir ilmvatn og átti uppruna sinn í eða við Konstantínópel á 12. öld. Hylkið hefur ekki verið opnað síðan það kom til Brugge, enda lokað og innsiglað með vaxi.

## Helgiganga

Ein mesta helgiganga í Belgíu er haldin á uppstigningardegi í Brugge. Þá er pjatlan með blóði Jesú sett á vagn og um 3.000 manns, klæddir helgiklæðum, ganga með honum um götur borgarinnar. Meðan gangan stendur yfir er með leiksýningu sýnt hvernig pjatlan kom til Brugge. Allt að 100 þús manns mæta á göturnar til að fylgjast með. Kaþólikkar halda því fram að blóðið á pjötlunni breytist í vökva meðan á helgigöngunni stendur, en storknar aftur að henni lokinni. Helgiganga þessi var innleidd árið 1303, en hafði að einhverju leyti verið til síðan á miðri 13. öld. Belgar kalla helgigönguna *Brugges schoonste dag* (besti dagur Brugges). Helgigangan, og allt sem henni tengist, er á sérstökum UNESCO-lista yfir heimsminjar.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Heilig Bloedbasiliek (museum) 
* Inventaris onroerend erfgoed
Joshua Malina

**Joshua Malina** (fæddur Joshua Charles Malina 17. janúar 1966) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Sports Night, The West Wing og Scandal.

## Einkalíf
Malina fæddist í New York-borg en ólst upp í New Rochelle. Stundaði nám í leiklist við Yale-háskóla. 

Hefur verið giftur Melissa Merwin síðan 1996 og saman eiga þau tvö börn. 

## Ferill
### Leikhús
Malina var varaleikari í leikritinu A Few Good Men frá 1989-1991 á Broadway.

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Malina var árið 1993 í *Bob*. Frá 1998-2000 lék hann Jeremy Goodwin í Sports Night og síðan árið 2002 var honum boðið hlutverk í dramaþættinum The West Wing. Lék hann Will Bailey til ársins 2006.

Hefur síðan 2012 leikið eitt af aðalhlutverkinu í Scandal þar sem hann leikur saksóknarann David Rosen. 

Malina hefur komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *The Larry Sanders Show*, Stargate SG-1, , Psych, , American Horror Story, The Big Bang Theory og *Leap Year*.  

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Malina var árið 1992 í A Few Good Men. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við The American President, *Bulworth*, *Without Charlie*, *The First Time* og *View from the Top*.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
**Screen Actors Guild-verðlaunin**
* 2006: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
* 2005: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
* 2004: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
* 2003: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikhópur í gamanseríu fyrir Sports Night.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Joshua Malina á Internet Broadway Database síðunni

## Tenglar
* 
* Joshua Malina á Internet Broadway Database síðunni
Frúarkirkjan í Brugge

**Frúarkirkjan í Brugge** (Onze-Lieve-Vrouwekerk) er gotnesk kirkja í flæmsku borginni Brugge í Belgíu. Elsti hluti hennar er frá öndverðri 13. öld og er því meðal allra elstu tígulsteinabyggingum í Flæmingjalandi. Í grafhvelfingu kirkjunnar eru steinkistur Karls hins djarfa, greifa af Búrgund, og dóttur hans Maríu af Búrgund. Eitt mesta listaverk kirkjunnar er Madonnulíkneski eftir Michelangelo.

## Saga kirkjunnar
Langskipið var reist 1210-1230 og er gert úr tígulsteini. Kirkjan er því meðal allra elstu tígulsteinabygginga í Flæmingjalandi. Næsti byggingafasi hófst í upphafi 14. aldar og risu þá þverskipið, kórinn og turninn. Verkinu lauk 1335. Turninn sjálfur er 122 metra hár. Hann er enn í dag hæsta bygging Brugge og næsthæsti kirkjuturn heims úr tígulsteini (á eftir Marteinskirkjunni í Landshut í Þýskalandi). Tvö önnur skip voru reist með gamla langskipinu. Það fyrra 1345 og það síðara 1450-74. 1480 voru verklok kirkjunnar í heild.

## Maríulíkneski

Í kirkjunni er undurfagurt Madonnalíkneski úr hvítum marmara. Það var Michelangelo sem smíðaði hana 1503 og telst hún mikill dýrgripur. Styttan átti upphaflega að vera í dómkirkjunni í Siena á Ítalíu, en Michelangelo seldi hana kaupmönnunum Jan og Alexander Mouscron frá Flæmingjalandi, sem fluttu hana til Brugge og gáfu kirkjunni. Þetta reyndist vera eina höggmyndin eftir Michelangelo sem flutt var úr landi (Ítalíu) á líftíma hans. Styttan er hin mesta gersemi. Þar er María mey sitjandi og heldur á Jesúbarninu í kjöltu sinni. Tvisvar hefur styttunni verið rænd. Í fyrra skipti tók franskur byltingarher styttuna 1794 og flutti hana til Parísar. Henni var ekki skilað fyrr en 1815. Í síðara skiptið stálu nasistar styttunni 1944 og fluttu til Altaussee í Austurríki þar sem þeir geymdu ýmis listaverk víða að úr Evrópu. Styttunni var skilað eftir stríðslok 1945. Styttan er í dag bak við skothelt gler og er ekki hægt að nálgast hana nær en 5 metra.

## Grafhýsi

Í kirkjunni eru tvær viðamiklar steinkistur, ríkulegar skreyttar. Í þeim hvíla Karl hinn djarfi, hertogi af Búrgund, og dóttir hans María. María hafði gifst Maximilian af Habsborg, sem síðar varð keisari þýska ríkisins og hertogi Búrgund. Kista Maríu var smíðuð 1502 af Renier van Thienen, en kista Karls var smíðuð 1562, 85 árum eftir dauða hans. Ofan á kistunum eru bronsstyttur af Karli og Maríu í eðlilegri stærð. Bæði eru þau með kórónu á höfði og er Karl að auki í fullum herklæðum.

## Heimildir
* 
*
Magdalena Margrét Kjartansdóttir

**Magdalena Margrét Kjartansdóttir** er fædd 9. október 1944. 

## Æviágrip
Magdalena fæddist í Reykjavík. Hún lauk námi frá Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1984. Hún hefur starfað að myndlist síðan með aðal áherslu á grafíska miðla; steinþrykk, dúkristur, tréristur og ætingar og rekið eigin vinnustofu sem er nú á Korpúlfsstöðum í Reykjavík   

Hún lauk námi frá Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1984. 

Magdalena kom að rekstri galleriana Meistari Jakob og START ART 2007-09, og er meðlimur í NON ART félagi listamanna í Skandinavíu. Magdalena kenndi námskeið við Listaháskóla Íslands 2006-07 og Myndlistaskóla Reykjavíkur 2005-06.  

Magdalena hefur setið í stjórn og er heiðursfélagi Íslenska Grafíkfélagsins 1990-2000, setið í stjórn Samband Ísl. Myndlistarmanna 1993-96 og í Nordic Cultural Association 1994-96.  

Hún hefur hlotið ýmsa styrki og viðurkenningar á sínum ferli.

## Tenglar
* Heimasíða Magdalenu
Zeebrugge

**Zeebrugge** er bær og höfn við Norðursjó sem tilheyrir flæmsku borginni Brugge í Belgíu. Íbúar bæjarins eru tæplega 4.000, en höfnin er sú næststærsta í Belgíu á eftir Antwerpen.

## Bærinn

Zeebrugge er lítill bær við Norðursjó og tilheyrir borginni Brugge, sem er 15 km lengra inn í landið. Bærinn skiptist í grófum dráttum í þrjú hverfi: Miðbæinn, hverfið í kringum járnbrautarstöðina og strandhverfið. Mikil ferðamennska einkennir bæinn frá því fyrir aldamótin 1900. Þar eru hótelkeðjur, veitingastaðir og smábátahöfn. Baðströndin þar er gríðarlega stór.

## Höfnin

Frá því á miðöldum hafði Brugge verið mikil hafnarborg, en aðgengið að sjó var í gegnum ánna Leie og þaðan í gegnum fjörðinn Het Zwin. Sá fjörður grynnkaði vegna framburðar og lokaðist alveg fyrir skipagengd snemma á 16. öld. Þá fór nær öll verslun yfir til Antwerpen og Brugge varð að lítilfjörlegri smáborg. En rétt fyrir aldamótin 1900 var ákveðið að leggja nýja höfn við Zeebrugge, þannig að borgin Brugge hefði aðgang að sjó á nýjan leik. Framkvæmdir hófust 1896 og var höfnin vígð 1907. Í upphafi var hún tiltölulega lítil. Samfara því var skipaskurður grafinn til Brugge, 15 km sunnar, og heitir hann Baldvinsskurður (Boudewijnkanaal). Því er hægt að sigla frá Norðursjó til borgarinnar sjálfrar. 1914 réðust Þjóðverjar inn í Belgíu og hertóku Zeebrugge. Meðan stríðið varaði notuðu þeir höfnina sem kafbáta- og sjóflugvélahöfn. Ófáir kafbátar frá Zeebrugge gerðu árásir á skip bandamanna. 23. apríl 1918 gerði breski herinn árásir á Zeebrugge og Oostende (næsta hafnarborg fyrir sunnan). Tilgangurinn var að sökkva gömlum skipum í hafnarmynninu til að varna því að þýskir kafbátar kæmust inn eða út. Áætlunin tókst að hluta í Zeebrugge, en þar tókst að sökkva nokkrum gömlum beitiskipum. Þau lágu hins vegar ekki eins og áætlað var, þannig að höfnin lokaðist aðeins í örfáa daga. Í aðgerðinni létust um 200 breskir hermenn, enda veittu Þjóðverjar mikið viðnám. Með árunum var höfnin stækkuð til muna, en hún er nær öll á uppfyllingu í Norðursjó. Tröllauknir hafnargarðar skaga út í hafið. Í dag er höfnin sú næststærsta í Belgíu (á eftir Antwerpen) og ein hin nýtískulegasta í allri Evrópu. Hvað bifreiðar áhrærir, þá fara fleiri nýir bílar í gegnum Zeebrugge en í gegnum nokkra aðra höfn í heimi. Árið 2008 voru þeir rúmlega 2,1 milljón. Auk þess er Zeebrugge helsta höfn Evrópu fyrir jarðgas. Þangað koma tankskip, gámaskip, fiskiskip og ferjur. Ferjurnar ganga aðallega til Englands. 1987 átti sér stað stórslys er ferjan Herald of Free Enterprise lagðist á hliðina þegar hún sigldi af stað. Gleymst hafði að loka stefnislokunni. Þegar ferjan sigldi af stað fossaði sjór inn og lagðist skipið innan tveggja mínútna á hliðina. Það var lán að skipið festist á sandbakka í 6 metra dýpi í stað þess að sökkva. 543 farþegar voru um borð og létust 193 (heimildum ber ekki saman um tölu látinna).

## Heimildir
* 
* 
* 

## Tenglar
* Touristen Information Zeebrugge, (á hollensku)
Robert Aumann

**Robert John Aumann** (8. júní 1930) er stærðfræðingur að mennt og Nóbelsverðlaunahafi (2005) fyrir kenningar sínar um átaka og samvinnufræði þar sem hann notaði aðferðir leikjafræði við verk sín. Aumann er ísraelsk-bandarískur gyðingur og prófessor sem starfar við Hebreska háskólann í Jerúsalem, Ísrael, ásamt því að vera meðlimur í Bandaríska Vísindaráðinu (United States National Academy of Sciences). Hann er einnig gestafyrirlesari við Stony Brook Háskólann og er einn af stofnendum miðstöðvar fyrir Leikjafræði við Stony Brook skólann. 

## Æviágrip
Aumann er fæddur í Frankfurt, Þýskalandi en flúði þaðan ungur að árum til Bandaríkjanna ásamt fjölskyldu sinni undan ofríki nasista. Það var árið 1938 sem fjölskylda Aumann flúði. Hann lagði stund á nám við Rabbi Jackob Joseph-skólann sem er yeshival-framhaldskóli í New York fyrir gyðinga. Hann útskrifaðist svo frá Borgarháskólanum í New York (City College of New York) árið 1950 með BS-gráðu í stærðfræði en kláraði meistaragráðu sína og doktorspróf í stærðfræði og heimspeki frá MIT-háskólanum í Cambridge, Massechusetts. Það var svo árið 1956 sem að Aumann hóf störf við stærðfræðideild, Hebreska háskólans í Jerúsalem og svo árið 1989 gerðist hann gestafyrirlesari við Stony Brook-háskólann. Aumann giftist konu sinni, Ester Schlesinger, árið 1955 og eignuðust þau fimm börn. Esther lést af krabbameinsvöldum árið 1998. Aumann giftist seinna meir systur Esther, Batya Cohn, sem var ekkja árið 2005 

## Framlag til vísinda
Helsta framlag Aumann til vísindanna eru svokallaðir endurtekningarleikir (repeated games), þar sem leikmenn lentu í sífelldum, endurteknum aðstæðum. Aumann var einnig fyrstur til að skilgreina hugtakið „jafnvægi fylgnis“ (correlated equilibrium) í leikjafræði, sem er ein tegund jafnvægis í „samstarfslausum leik“ (non-cooperative game), sem er mun sveigjanlegri heldur en klassíska „Nash-jafnvægið“. Ásamt þessu hefur Aumann komið fram með ýmsar kenningar og tilgátur sem hlotið hafa mikið lof og á endanum Nóbelsverðlaun fyrir ásamt mörgum öðrum verðlaunum sem honum hefur hlotnast á ævi sinni.

## Útgefið efni
* *Values of Non-Atomic Games*, Princeton University Press, Princeton, 1974 (ásamt Lloyd Shapley).
* *Game Theory* (á hebesku), Everyman's Háskólinn, Tel Aviv, 1981 (ásamt Yair Tauman og S. Zamir), Vols. 1 & 2.
* *Lectures on Game Theory, Underground Classics in Economics*, Westview Press, Boulder, 1989.
* *Handbook of Game Theory with economic applications*, Vol 1-3, Elsevier, Amsterdam (ásamt S. Hart).
* *Repeated Games with Incomplete Information*, MIT Press, Cambridge, 1995 (ásamt Michael Maschler).
* *Collected Papers*, Vol 1-2, MIT Press, Cambridge, 2000.
**Asphericity of alternating knots.* Ann. of Math. (2) 64 1956 374—392.

## Heimildir
*
Eik (hljómsveit)

**Eik** var íslensk hljómsveit. Hún þótti afar framsækin fyrir sinn tíma og átti það jafnvel til að snarstefja upp á sviði í allt að klukkutíma áður en formleg tónleikadagskrá hófst.

Mannabreytingar voru alla tíð miklar en það tímabil í sögu hljómsveitarinnar sem kallað hefur verið Stóra Eikin var þegar hún náði hápunkti sínum sem sjö manna hljómsveit og þótti þá einsdæmi á Íslandi fyrir jafn framsækna hljómsveit. En erfitt reyndist að halda úti sjö manna hljómsveit og leystist hún upp skömmu eftir útgáfu plötunnar *Hríslan og straumurinn*. Hljómsveitin kom þó saman á nýjan leik árið 2000 og hélt nokkra tónleika með nýjum söngvara.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Speglun (1976)
* Hríslan og straumurinn (1977)

### Smáskífur
* 7", 45 snúninga. (1975)

## Meðlimir og hljóðfæraskipan
* Þorsteinn Magnússon - Rafgítar október 1972-1978
* Haraldur Þorsteinsson - Bassi 1972-1978 / 2000
* Lárus Halldór Grímsson - Hljóðgervlar & þverflauta apríl 1972-1978 / 2000
* Ólafur Sigurðsson -  Trommur apríl 1972-1976
* Ólafur J Kolbeins - Trommur 1976-1977
* Magnús Finnur Jóhannsson - Söngur 1977-1978
* Tryggvi Júlíus Hübner - Gítar 1977-1978 / 2000
* Pétur Hjaltested - Synthesizer 1977-1978 / 2000
* Ásgeir Óskarsson - Trommur 1977-1978 / 2000
* Gestur Guðnason - Gítar apríl 1972-1973
* Árni Jónsson Sigurðsson - Söngur 1973-1974
* Herbert Guðmundsson - Söngur 1974-1975
* Sigurður Kristmann Sigurðsson - Söngur 1975-1976
* Björgvin Ploder - Söngur 2000

## Tilnefningar
* Hljómsveit ársins 1976, valin af lesendum DV.

## Heimildir
* 

## Tenglar

* Glatkistan
Paradís (hljómsveit)

**Paradís** var Íslensk hljómsveit sem stofnuð var á rústum hljómsveitarinnar Pelican árið 1975. Af þeim Pétri W. Kristjánssyni, Björgvini Gíslasyni, Ásgeiri Óskarssyni, Gunnari Hermannssyni, Nikulási Róbertssyni og Pétri Hjaltested. Þessi hljómsveit varð strax geysivinsæl meðal táninga. Þegar stóra plata Paradísar kom út 1976 skrifaði blaðamaður *[[Dagblaðið|Dagblaðsins]]*, Ásgeir Tómasson, þetta um plötuna.

## Tilvísanir
Náttúra (hljómsveit)

**Náttúra** var íslensk hljómsveit sem var stofnuð árið 1969 af Sigurði Árnasyni bassaleikara, Jónasi R. Jónssyni söngvara og þverflautuleikara, Rafni Haraldssyni trommuleikara og Björgvini Gíslasyni sólógítarleikara. Hljómsveitin, sem lék einkum framsækið rokk með textum á ensku, varð strax óhemju vinsæl á skemmtistöðum. Þessi útgáfa af hljómsveitinni lifði á annað ár en þá urðu breytingar sem enduðu í alls fjórum útgáfum af Náttúru og 1972 kom stóra platan *[[Magic Key]]* út. Kjölfestan í þessum fjórum útgáfum af Náttúru, voru alla tíð þeir Björgvin og Sigurður bassaleikari en þau sem komu og fóru þessi fjögur ár voru; Sigurður Rúnar Jónsson hljómborðs og fiðluleikari, Pétur Kristjánsson söngvari, Áskell Másson slagverksleikari, Jóhann G. Jóhannsson söngvari og gítarleikari, Shady Owens söngkona, Ólafur Garðarsson trommuleikari, og Karl Sighvatsson hljómborðsleikari.

Hljómsveitin lék meðal annars á Saltvíkurhátíðinni 1971 og sá um tónlist í uppfærslu Leikfélags Kópavogs á söngleiknum *[[Hárið (söngleikur)|Hárinu]]* í Glaumbæ 1971-2 og uppfærslu Leikfélags Reykjavíkur á söngleiknum *[[Jesus Christ Superstar]]* í Iðnó 1973.

## Breiðskífur
* *[[Magic Key]]* (1972)
Hríslan og straumurinn

**Hríslan og straumurinn** er önnur breiðskífa framsæknu rokkhljómsveitarinnar Eik.

## Lagalisti

## Heimildir
* 
* 
*
Speglun (hljómplata)

**Speglun** er fyrsta breiðskífa framsæknu rokkhljómsveitarinnar Eik.

## Meðlimir og hljóðfæraskipan
Þorsteinn Magnússon: gítar, mini moog, söngur.
Haraldur Þorsteinsson: bassi, slagverk, söngur.
Lárus Halldór Grímsson: hljómborð, þverflauta, söngur.
Sigurður Kristmann Sigurðsson: Söngur.
Ólafur J Kolbeins: Trommur.

## Lagalisti

## Heimildir
*
Járnþríhyrningurinn (stjórnmál)

**Járnþríhyrningurinn** er hugtak notað í stjórnmálafræði sem lýsir ákveðnu sambandi sem ríkir milli þjóðþings, framkvæmdavalds og hagsmunaaðila. Gott dæmi um þetta fyrirbæri má finna í bandarískum stjórnmálum en þar samanstendur járnþríhyrningurinn af:
# hinum ýmsu þingnefndum sem koma beint að úthlutun fjármagns vegna opinberra aðgerða og hafa yfirumsjón með þeim
# alríkisstofnunum eða ráðuneytum sem gjarnan eru sjálfstætt starfandi en lúta þó valdi forseta. Slíkar stofnanir hafa umsjón með að framfylgja lögum og reglugerðum fyrir tiltekinn geira og eru ábyrg fyrir stefnumótun innan hans
# viðkomandi iðnaði ásamt hagsmunasamtökum hans og þrýstihópum sem sækjast eftir auknum umsvifum í viðkomandi geira, oft í samvinnu við hið opinbera t.d. vegna ríkiskaupa á vörum og þjónustu.

Oftar en ekki er hergagnaiðnaðurinn notað sem skýrasta dæmið um járn-þríhyrninginn í bandarískum stjórnmálum. Þar eru það þjóðþingið, hergagnaframleiðendur og varnarmálaráðuneytið sem mynda járnþríhyrninginn. Hugtakið er einnig víða notað utan Bandaríkjanna og er þannig mikilvægt í stjórnmálaumræðu víðs vegar um heim.

Annað nærtækt dæmi um járnþríhyrninginn er að finna innan Evrópusambandsins. Samanstendur járn-þríhyrningurinn þar af landbúnaðarráðherrum aðildarríkja sambandsins, embættismönnum innan framkvæmdastjórnar ESB og loks hinum ýmsu svæðisbundnu hagsmunaaðilum innan landbúnaðargeirans í Evrópu en háværir franskir og þýskir aðilar hafa þar umtalsverð áhrif. Sá þrýstihópur barðist lengi vel hatrammlega gegn umbótum í landbúnaðarstefnu ESB og gátu takmarkaðar breytingar aðeins átt sér stað árið 1992 en landbúnaðarstefna ESB þykir ennþá einkennast af verndarsjónarmiðum valdamestu ríkjanna.

## Heimildir
*