Birna Þórðardóttir

**Birna Þórðardóttir** (f. 26. febrúar 1949) er íslenskur félagsfræðingur, ritstjóri, ljóðskáld, aðgerðarsinni og leiðsögumaður. Hún er kunnust fyrir þátttöku sinni í róttækri samfélagsbaráttu 68-kynslóðarinnar.
## Æska og uppvöxtur
Birna Þórðardóttir fæddist á Borgarfirði eystri, dóttir hjónanna Þórðar Jónssonar og Sigrúnar Pálsdóttur. Myndlistarmaðurinn Kjarval var fjölskylduvinur og tíður gestur á heimilinu, fékk Birna ung það hlutverk að færa honum mat í vinnuaðstöðu hans í barnaskóla þorpsins.

Hún tók landspróf frá Eiðaskóla og innritaðist því næst í Menntaskólann á Akureyri þaðan sem hún útskrifaðist sem stúdent vorið 1968. Víetnamstríðið stóð sem hæst og hafði það mikil áhrif Birnu, sem fór að taka virkan þátt í róttæku pólitísku starfi.

## Byltingarárið 1968
Eftir stúdentspróf fluttist Birna til Reykjavíkur þar sem hún innritaðist í Háskóla Íslands. Þá um sumarið braust út mikil róttæknisbylgja þar sem félagar í Æskulýðsfylkingunni (sem almennt gekk undir nafninu *Fylkingin*) voru áberandi í hvers kyns mótmælum, sem oft leiddu til harkalegra átaka við lögregluna. Birna varð áberandi í mörgum þessara aðgerða, birtist á blaðaljósmyndum og öðlaðist fyrir vikið allnokkra frægð.

Til harðra átaka kom í tengslum við ráðherrafund Nató sem fram fór á Háskólasvæðinu, þar sem mótmælendur voru beittir hörku. Á 50 ára afmælisdegi útgáfu skáldsögunnar Barn náttúrunnar, sem fram fór í Háskólabíói fór Birna óboðin í ræðustól, afhenti Halldóri Laxness blómvönd og flutti því næst ræðu um stöðu mála í Víetnam. Aftur lét Birna til sín taka í Háskólabíói um miðjan desember þegar hún var handtekin fyrir að kasta eggjum í hljómsveit bandaríska og kanadíska flughersins sem þar hélt tónleika.

Hörðustu átök ársins 1968 áttu sér stað rétt fyrir jól. Þann 21. desember stöðvaði lögreglan göngu félaga í Æskulýðsfylkingunni í kjölfar fundar í Tjarnarbúð. Í átökunum var Birna barin með lögreglukylfu í höfuðið og vöktu myndir af henni alblóðugri í dagblöðum og sjónvarpsfréttum mikla athygli. Birna varð á svipstundu einhver kunnasti mótmælandi Íslands, en fulltrúar lögreglunnar sökuðu hana á móti um að hafa veitt lögreglumanni hraustlegt pungspark í stympingunum.
## Bóhemalíf og heimshornaflakk
Athyglin og umtalið sem hlaust af mótmælum haustmisserisins 1968 urðu til þess að Birna gerði hlé á háskólanáminu en var næstu árin langdvölum í Evrópu, bæði í Berlín og Róm, auk þess sem hún fór alla leið til Norður-Kóreu á vegum kommúnistasamtaka, ein sárafárra Íslendinga til að heimsækja landið á þeim árum. Hún komst í vinfengi við fjöllistakonuna Rósku og urðu þær hálfgert tvíeyki í stjórnmála- og listalífi næstu ára.

Eftir að Birna kom aftur heim til Íslands gekk hún í hjónaband með Guðmundi Ingólfssyni, djasspíanóleikara og var *Blús fyrir Birnu*, upphafslag plötu hans Nafnakall, tileinkað henni. Þau skildu eftir átta ára samband.

Birna sinnti ýmsum störfum í gegnum tíðina, var m.a. ritstjóri Læknablaðsins um árabil. Hún hélt áfram að vera virk í félagsmálum og var t.a.m. ein af forystukonum *Samtaka kvenna á vinnumarkaði*, sem voru gagnrýnin á verkalýðshreyfinguna fyrir að sinna lítt um kjör láglaunakvenna. Hún var um skeið formaður Samtaka herstöðvaandstæðinga og stýrði *Alnæmissamtökunum* um alllangt skeið.

Upp úr aldamótum stofnaði Birna sitt eigið fyrirtæki, *Menningarfylgd Birnu* og varð þar með frumkvöðull í að skipuleggja sögu- og menningargöngur um miðborg Reykjavíkur.

## Tilvísanir