open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigurður Haukur Guðjónsson

**Sigurður Haukur Guðjónsson**, (25. október 1927 – 13. ágúst 2007) var íslenskur prestur. Hann starfaði mikið að félagsmálum, bæði innan og utan þjóðkirkjunnar, og ritstörfum.

## Ætt og uppruni
Haukur, eins og hann var oftast nefndur, var fæddur í Hafnarfirði. Hann var sonur hjónanna Þórunnar Guðmundsdóttur,f. 20.06.1899,  d. 27.08.1976, og Guðjóns A. Sigurðssonar, f. 12.09.1899, d. 11.07.1976, garðyrkjubónda að Gufudal í Ölfusi. Sigurður Haukur var kvæntur  Kristínu Sigríði Gunnlaugsdóttir.

## Nám og starfsferill
Sigurður Haukur varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1950. Hann innritaðist í Guðfræðideild Háskóla Íslands að loknu stúdentsprófi og varð cand. theol. árið 1954. Hann stundaði framhaldsnám í Edinborg 1977 og aftur við Háskóla Íslands 1989-1990. Hann var vígður til Hálsprestakalls í Suður-Þingeyjarsýslu 5. júní 1955, og þjónaði því til ársins 1963. Hinn 1. desember 1963 var Sigurður Haukur kosinn lögmætri kosningu sem sóknarprestur í Langholtsprestakalli í Reykjavík, og skipaður í það starf frá 1. janúar 1964. Hann var bóndi í Gljúfurholti 1950-1951 ásamt föður sínum, starfaði við bókhald hjá Sambandi íslenskra Samvinnufélaga 1954-1955, og kennari við Vogaskóla 1964-1967. Sóknarprestur í Langholtsprestakalli til 1991 að hann lét af störfum við kirkjuna.Í starfi sínu við Langholtskirkju fór séra Sigurður Haukur stundum ótroðnar leiðir. Hann varð fyrstur íslenskra presta til að innleiða poppmessur í starf kirkjunnar, og vildi hann með því ná til unga fólksins. Hann bauð AA-samtökunum einnig fundaraðstöðu í safnaðarheimili Langholtskirkju, sem varð upphaf þess að AA-deildir hafa víða um land notað safnaðarheimili kirkna til starfsemi sinnar. Að félagsmálum starfaði hann mikið, var formaður skólanefndar Hálshrepps 1958-1963, sat í stjórn Prestafélags Íslands og í stjórn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, BSRB. Hann var forseti Sálarrannsóknafélags Íslands og Sálarrannsóknafélags Hafnarfjarðar 1964-1965. Afstaða séra Sigurðar Hauks til spíritismans, auk nýjunga þeirra sem hann tók upp í kirkjulegu starfi, vöktu athygli og ekki voru allir sammála um þessa hluti. Þeir sem skrifuðu minningarorð að honum látnum voru á einu máli um að hann hafi verið ræðumaður sem tekið var eftir og einlægur trúmaður.

## Ritstörf
Sigurður Haukur skrifaði bókagagnrýni í Morgunblaðið í nokkra áratugi. Auk fastra þátta í DV, Pressunni og Alþýðublaðinu ritaði hann margar greinar í ýmis blöð og tímarit. Endurminningar hans komu út í bókinni Guð almáttugur hjálpi þér árið 1988, en Jónína Leósdóttir skráði. Hann valdi einnig efni að hluta í bókina Helgi Sveinsson - presturinn og skáldið, sem kom út í Reykjavík 1969.

## Tilvísanir
Rafrænt sjókorta- og upplýsingakerfi

**Rafrænt sjókorta- og upplýsingakerfi** eða **ECDIS** (úr ensku: *Electronic Chart Display and Information System*) er rafeindabúnaður fyrir siglingar sem uppfyllir kröfur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar sem fullgildur valkostur við sjókort á pappírsformi. Stofnunin mælist til þess að önnur kerfi sem ekki uppfylla skilyrðin séu kölluð rafræn kortakerfi (*electronic chart systems* eða ECS). 

ECDIS-kerfi sýnir rafræn sjókort á skjá, ásamt upplýsingum frá staðsetningarkerfum og öðrum kerfum eins og til dæmis ratsjá, Navtex, AIS-móttakara og dýptarmælum. Kerfið heldur utanum ferð skipsins, sýnir feril þess og gefur frá sér hljóðmerki ef það greinir hættur í námunda við það.

Alþjóðasiglingastofnunin setur fram hvaða kröfur ECDIS-kerfi skulu uppfylla en ECDIS-kerfi byggjast á kortastöðlum frá Alþjóðasjómælingastofnuninni.  Alþjóðaraftækninefndin skilgreinir staðla fyrir prófanir búnaðarins.

Flest ECDIS-kerfi bjóða upp á gerð rafrænnar siglingaráætlunar og auðvelda eftirlit með frávikum meðan siglt er.
Ástjörn (aðgreining)

**Ástjörn** getur átt við eftirfarandi:

* Ástjörn í Vatnajökulsþjóðgarði
* Ástjörn (sumarbúðir)
* Ástjörn (Hafnarfirði)
Síkjamari

**Síkjamari** (fræðiheiti: *Myriophyllum alterniflorum*) er hávaxin vatnajurt. Hann er algengur í vatnsfylltum skurðum og síkjum.

Það er síkjamari sem veldur rauðum lit á Rauðavatni á sumrin. Síkjamarinn er ein af  algengustu vatnaháplöntum í grunnum stöðuvötnum á Íslandi.

## Tilvísanir
Sverðnykra

**Sverðnykra** (fræðiheiti *Potamogeton compressus*) er vatnaplanta. Jurtin vex á kafi í vatni og líkist grasi. Sverðnykra er hávaxin og getur orðið allt að 2 m há og blöðin allt að 20 sm löng og um 0,5 sem breið. Sverðnykra hefur nýlega fundist á Íslandi en hún vex í þéttum breiðum á 1,7 m dýpi í Berufjarðarvatni.

## Tilvísanir
Hjartanykra

**Hjartanykra** (fræðiheiti *Potamogeton perfoliatus*) er 30-100 sm há vatnaplanta sem er víða í stöðuvötnum á láglendi. Hún vex á kafi í vatni en efstu blöðin og blómin fljóta á yfirborði. Jurtin er fremur hitakær og sækir í voga þar sem jarðhiti er.
## Tilvísanir
Þráðnykra

**Þráðnykra** (fræðiheiti *Stuckenia filiformis*) er vatnaplanta sem er algeng í tjörnum frá láglendi og upp í 600 m hæð. Þráðnykra vex hærra til fjalla en aðrar nykrur.

## Tilvísanir
Ketill Sigfússon

**Skarða-Ketill Sigfússon**, betur þekktur sem **Ketill í Mörk** er persóna í Brennu-Njáls sögu og er bróðir Þráins Sigfússons. Hann er einnig tengdasonur Njáls.
Nykruætt

**Nykruætt** (fræðiheiti  *Potamogetonaceae*) er  ætt fjölæra vatnajurta. Sumar vaxa alveg í kafi en sumar að nokkru leyti. Blöð sem fljóta á vatni (flotblöðin) eru frábrugðin þeim sem eru á kafi. Blómin er smá, oftast í axi.
Það eru um 110 tegundir sem deilast á yfir sex ættkvíslir. Stærsta ættkvíslin er nykrur (Potamogeton) innan hennar eru um 100 tegundir.

Nykrur eru mikilvæg fæða og búsvæði fyrir  ýmis vatnadýr.

## Tegundir af nykruætt sem finnast á Íslandi

# **'
# **'
#  **' 
# **'
# **'
# **'
# **' 

Áður töldust jurtir af ættkvíslunum  Zostera og Ruppia til Til nykruættar (Potamogetonaceae) en þær teljast nú eigin ættir, Zosteraceae og Ruppiaceae. Þannig teljast [[vogajurt]] (Ruppia cirrhosa) og [[lónajurt]](Ruppia maritima) núna til [[hnotsörvaætt|hnotsörvaættar]] (Ruppiaaceae).

# **'

## Heimildir
Petsamo

'''Petsamo getur átt við:
*Petsjengskíj-hérað í Rússlandi (Petsamo á finnsku).
*Petsamo; hérað í Finnlandi árin 1921-1944. 
*Bók eftir Arnald Indriðason.
Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar

***Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar*** kom fyrst út árið 1772 á dönsku með titlinum * Vice-Lavmand Eggert Olafsens og Land-Physici Biarne Povelsens Reise igiennem Island, foranstaltet af Videnskabernes Sælskab i Kiøbenhavn og beskreven af forbemeldte Eggert Olafsen.* Hún var þýdd á þýsku 1774, frönsku 1802 og ensku 1805. Hún kom út löngu síðar á íslensku, eða 1943, í þýðingu Steindórs Steindórssonar frá Hlöðum. Hún var endurútgefin í veglegri útgáfu af Erni og Örlygi árið 1974. Bókin er gagnmerk heimild um landshætti og líf Íslendinga á 18. öld.

Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson, sem höfðu nýlega lokið námi við Kaupmannahafnarháskóla, voru ráðnir til þess af Danska vísindafélaginu að ferðast um Ísland og skrifa ítarlega landfræðilega, jarðfræðileg og náttúrufræðilega lýsingu landsins. Þeir fóru í þessar ferðir sex sumur 1752 til 1757. Þeir voru búnir ýmsum tækjum frá vísindafélaginu, eins og hitamæli, jarðbor og efnum til efnafræðirannsókna. Árið 1760 var Bjarni skipaður landlæknir, en ferðabókin var þá ekki tilbúin til útgáfu. Eggert fékk styrk úr Árnasjóði til að ljúka verkinu og búa það undir prentun, sem hann vann að í Kaupmannahöfn frá 1760 til 1766. Hann drukknaði aðeins tveimur árum síðar í Breiðafirði. Íslenski prófessorinn Jón Eiríksson og norski sagnfræðingurinn Gerhard Schøning gengu endanlega frá textanum fyrir prentun, og Schøning ritaði formála.

Bókin var fyrst gefin út á dönsku 1772 í 2 bindum. Hún var nokkuð ríkulega myndskreytt miðað við þann tíma, með 51 myndablaði þar sem sumar myndirnar byggjast á frumteikningum Eggerts. Myndirnar eru flestar af náttúrufyrirbærum, steinum, hverum, fuglum og fiskum, auk nokkurra sem lýsa híbýlum fólks, klæðaburði og verkfærum. Í bókinni er farið réttsælis um landið og því lýst sýslu fyrir sýslu, fyrst Kjósarsýslu og svo vestur og norður fyrir land og hún endar í lok 2. bindis á Rangárvalla-, Árnes- og Gullbringusýslu. Í lok 2. bindis er listi yfir latnesk heiti jurtategunda á Íslandi eða *Flora Islandica*. 

## Tenglar
* 1772: *Reise igiennem Island* (á Bækur.is ).
* 1774: *Reise durch Island* (á Bækur.is ).
* 1802: *Voyage en Islande* (á Bækur.is).
* 1805: *Travels in Iceland* (á Bækur.is ).
Langnykra

**Langnykra** (fræðiheiti *Potamogeton praelongus*) er vatnaplanta af nykruætt. Hún vex í djúpu vatni, oft í djúpum tjörnum eða stórum stöðuvötnum. Langnykra hefur ekki flotblöð. Blöðin eru aflöng 10-20 sm. Blómin eru smá og mörg saman í axi sem er allt að 4 sm að lengd. Fræflar eru fjórir með áföstum grænbrúnum bleðlum. Frævur eru fjórar. Langnykra er lík fjallnykru.

## Tilvísanir
Ástjörn (Hafnarfirði)

**Ástjörn** er tjörn í Hafnarfirði. Tjörnin er í kvos vestan undir Ásfjalli.  Í og í kringum tjörnina er auðugt gróður og dýralíf.  Tjörnin og umhverfi hennar er friðað og er stærð friðlandsins 28,5 hektarar. Göngustígur liggur umhverfis tjörnina en á varptíma fugla 1. maí til 15. júlí er umferð um hann ekki heimil.

Í Ástjörn vex ýmis vatnagróður svo sem grasnykra,hjartanykra og síkjamari. Tjarnalaukur er einkennisplanta tjarnarinnar en hann þekur botninn á stórum svæðum. Í mýrinni við Ástjörn má finna mýrastör, gulstör og tjarnastör.

## Fuglalíf við Ástjörn
Yfir varptímann er fjölbreytt fuglalíf við Ástjörn og hafa þar sést rúmlega 50 tegundir fugla en af þeim eru 10 tegundir sem verpa þar að staðaldri. Flórgoði verpir þar og er Ástjörn eina þekkta  varpsvæði flórgoða á Suðvesturlandi. Meðal annarra tegunda varpfugla sem verpa þar eru stokkönd, heiðlóa, hettumáfur, hrossagaukur, skógarþröstur,þúfutittlingur og kría.

## Tengill
* Kort af friðlandi Ástjarnar og Ásfjalls
## Tilvísanir
Axlablað

**Axlablað** (lat. stipula) er hugtak notað í grasafræði um útvöxt á endum  á stilki á laufblaði. Axlablöð eru talin hluti af líffræði laufs hjá blómplöntu. Í mörgum plöntum eru þó engin axlablöð.
Mynd:Stipule (PSF).png|Skýringamynd af axlablöðum á tveimur mismunandi jurtum
Mynd:Rose stipule ies.jpg|Axlablað á rósablaði
Mynd:TrifoliumMediumStipules1.jpg|Axlablað á Trifolium


## Tengill
* Stipules and stipels
Lónajurt

**Lónajurt** (fræðiheiti *Ruppia maritima*) er vatnaplanta af hnotsörvaætt. Hún vex einkum í ísöltu vatni í sjávarlónum.

## Tilvísanir
Vogajurt

**Vogajurt** (fræðiheiti *Ruppia cirrhosa* ) er vatnaplanta af   hnotsörvaætt (Ruppiaceae). Vogajurt er ný tegund á Íslandi en hún er náskyld lónajurt.

## Tilvísanir
Brókarhverfa

**Brókarhverfa** (fræðiheiti: *Nephroma bellum*) er tegund fléttna af hverfuætt. Hún er flokkuð sem tegund í bráðri útrýmingarhættu á válista Náttúrufræðistofnunar Íslands.

## Útbreiðsla og búsvæði
Á heimsvísu finnst brókarhverfa á Norðurheimskautasvæðinu, í Evrópu og í Norður-Ameríku. Brókarhverfa vex sem ásæta á birki og finnst aðeins á einum stað á Íslandi.

## Útlit og greining
Brókarhverfa er grá eða brún á efra borði en svört á neðra borði. Miðlag hennar er hvítt og þannig er auðvelt að þekkja hana frá hinni líku strandhverfu sem hefur gult miðlag.

## Tilvísanir
Ráðstefna um samband Asíuríkja

**Ráðstefna um samband Asíuríkja** var haldin í Nýju Delí í mars og apríl árið 1947. Gestgjafi ráðstefnunnar var Jawaharlal Nehru forsætisráðherra Indlands, sem leiddi á þessum tíma bráðabirgðastjórn til að undirbúa sjálfstæði Indlands, sem var staðfest þann 15. ágúst sama ár. Á ráðstefnunni um samband Asíuríkja komu saman margir leiðtogar asískra sjálfstæðishreyfinga og reynt var í fyrsta sinn að tala fyrir samstöðu Asíuríkja. Markmið ráðstefnunnar var að „sameina forystumenn og -konur Asíu í sameiginlegri stefnu til að rannsaka sameiginleg vandamál íbúa heimsálfunnar, rýna í samfélags-, efnahags- og menningarvandamál hinna ýmsu ríkja Asíu og ýta undir gagnkvæm samskipti og skilning meðal þeirra.“

Í ræðum sínum og ritum hafði Nehru lagt mikla áherslu á hvernig Indland myndi byggja upp sambönd sín við önnur Asíuríki eftir sjálfstæði sitt frá Bretum. Á ráðstefnunni sagði Nehru: „[...] Asía er nú á ný að finna sjálfa sig [...] ein helsta afleiðingin af evrópskum yfirráðum í Asíu hefur verið einangrun á meðal Asíuríkja. [...] Í dag ríður þessi einangrun til falls af ýmsum ástæðum, bæði pólitískum og annars kyns [...] Þessi ráðstefna er mikilvæg tjáning á dýpri vilja huga og anda Asíu sem hefur þraukað [...] Á þessari ráðstefnu og með þessari vinnu eru engir leiðtogar og engir fylgismenn. Öll ríki Asíu verða að koma saman til að inna af hendi sameiginleg verkefni [...]“

## Tilvísanir

## Tenglar

* Fréttir og ræður af ráðstefnunni
* Fifty Years Ago: The Asian Relations Conference eftir Claude Arpi
* ''Fifty Years after the Asian Relations Conference'' Sharan, 1997, Tibetan Parliamentary and Policy Research Centre
Tsada

**Tsada** (gríska: **Τσάδα**) [framburður: Tsaða] er þorp á vestur-Kýpur í norður af borginni Paphos. Það er í 600 metra hæð yfir sjávarmáli. Íbúar voru 1043 árið 2011. Meðalhiti er 16,7 °C. Það snjóar á veturna.

## Veðurfar
**Veðuryfirlit** 

## Nálæg þorp
Kallepia, Kili, Stroumpi, Mesogi, Tala

## Heimild
Svik Vesturveldanna

**Svik Vesturveldanna** vísar til þess að Bretland og Frakkland kusu að standa ekki við skuldbindingar sem þessi lönd höfðu gengist undir gagnvart Austur-Evrópuríkjum, einkum Póllandi og Tékkóslóvakíu, fyrst þegar Þýskaland nasismans og Sovétríkin réðust á þau í Síðari heimsstyrjöld og síðan aftur þegar Sovétríkin gerðu þessi ríki að leppríkjum í Austurblokkinni eftir stríðið.

Hugtakið er notað í tengslum við nokkur atvik. München-samkomulagið (sem einnig var kallað „svikin í München“), milli Breta, Frakka, Ítala og Þjóðverja, gaf Þjóðverjum eftir Súdetahéruðin í Tékkóslóvakíu 1938. Síðan brugðust bæði Frakkar og Bretar bandalagi sínu við Pólland þegar Þjóðverjar gerðu innrás 1939. Sama hugtak er líka notað um aðgerðaleysi Bandamanna í Varsjáruppreisninni 1944 og eftirgjöf þeirra gagnvart Sovétmönnum á Teheranráðstefnunni, Jaltaráðstefnunni og Potsdamráðstefnunni þar sem Vesturveldin samþykktu að þessi lönd yrðu hluti af áhrifasvæði Sovétríkjanna eftir styrjöldina. 

Hugmyndin um svik Vesturveldanna tengist því annars vegar uppgangi Þriðja ríkisins í upphafi Síðari heimsstyrjaldar og hins vegar uppgangi Sovétríkjanna eftir stríðið.
Kili

**Kili** (gríska: Κοίλη /Kili/) er þorp á Vestur-Kýpur norður af borginni Pafos. Það er í 600 metra hæð yfir sjávarmáli. Íbúar voru 466 árið 2011. Meðalhiti er 16,9 °C. Það fær 620 mm úrkomu árlega.

## Tilvísanir
Notendastýrð persónuleg aðstoð

**Notendastýrð persónuleg aðstoð** **(NPA)** er velferðarþjónusta til handa einstaklingum sem þurfa aðstoð vegna veikinda eða fötlunar. Aðstoðin skal vera skipulögð á forsendum þeirra sem nota þjónustuna og undir þeirra verkstýringu og verkstjórn. Ef fötlun eða veikindi notandans koma í veg fyrir að hann annist sjálfur verkstjórn skal hann eiga rétt á aðstoð við verkstjórnina. Þjónustan skal vera heildstæð og krefst samhæfingar af hálfu félags-, heilbrigðis-, og menntamála.

Notendastýrð persónuleg aðstoð er veitt á grundvelli samnings milli sveitarfélags og einstaklingsins sem notar þjónustuna. Þjónustan byggir á hugmyndafræði um sjálfstætt líf (e. Independent living) og þau sem nota aðstoðina stýra sjálf fyrirkomulagi þjónustunnar og ákveða sjálf hver veitir aðstoðina og hvernig hún er skipulögð. Aðstoðin getur verið veitt inn á heimili einstaklings, á vinnustað eða öðrum þeim vettvangi sem notandinn ákveður. Með notendastýrði persónulegri aðstoð minnkar þörfin á því að fatlaðir og eða langveikir einstaklingar dveljist á stofnunum.

NPA-miðstöðin er umsýsluaðili með samningum um notendastýrða persónulega aðstoð á Íslandi og hefur miðstöðin starfsleyfi frá félagsmálaráðuneytinu.

## Tenglar
Heimasíða NPA-miðstöðvarinnar  (skoðað 1. október 2019)

## Tilvísanir
Vouni tou Lazarou

**Vouni tou Lazarou** (gríska: Βουνί τού Λάζαρου) er staðsetning í Tsada, staðsett í 561 metra hæð yfir sjávarmáli. Vouni tou Lazarou, Paphos District er svæði og er suðvestur af Tsáda og norðaustur af Aetovounos. Asprovounos er staðsett aðeins 1,8 km í burtu.

Hnit: 34°50′04″N 32°28′15″E
Gáttatif

**Gáttatif** (e. atrial fibrillation) er algeng hjartsláttartruflun sem veldur óreglulegum hjartslætti sem oft er hraður. Greining á gáttatifi er gerð með hjartalínuriti (e. electrocardiogram). Greiningin byggist á óreglulegri sleglavirkni (óregluleg RR bil) og skorti á P bylgjum. Gáttatif getur verið einkennalaust en oft fylgir því hraður hjartsláttur, hjartsláttaróþægindi, slappleiki, þreyta, svimi, skert úthald og/eða mæði. Nauðsynlegt er að meta áhættu á heilablóðfalli og segamyndun hjá einstaklingum með gáttatif og við aukna áhættu er mælt með blóðþynnandi lyfjameðferð.

## Tilvísanir
Rétthæfi

**Rétthæfi** er hæfi einstaklings til þess að eiga réttindi og að geta borið skyldur. Almennt séð hefst rétthæfi viðkomandi við fæðingu og lýkur síðan við andlát. Eftir atvikum getur það hafist fyrr, til að mynda vegna löggjafar þar sem ófædd börn njóta tiltekinnar verndar, og einnig síðar í tilviki dánarbúa viðkomandi. Einstaklingur er hlýtur rétthæfi er ekki sviptur því á meðan hann er á lífi.

## Sjá nánar
* Gerhæfi
* Lögræði
** Fjárræði
** Sjálfræði
Carrie Lam

**Carrie Lam Cheng Yuet-ngor** (f. 13. maí 1957) er kínverskur stjórnmálamaður frá Hong Kong sem var stjórnarformaður heimastjórnar Hong Kong frá árinu 2017 til ársins 2022.

Lam var kjörin í embætti stjórnarformanns Hong Kong árið 2017. Xi Jinping, forseti Alþýðulýðveldisins Kína, sór hana í embættið þann 1. júlí, þegar 20 ár voru liðin frá því að Bretar skiluðu stjórn Hong Kong til Kína. Lam er talin mjög höll undir meginlandsstjórn alþýðulýðveldisins og þúsundir Hong Kong-búa mótmæltu embættistöku hennar af ótta við að stjórn hennar myndi skerða sérstöðu og sjálfstjórn borgarinnar.

Frá júní 2019 hafa fjöldamótmæli farið fram í Hong Kong gegn stjórn Lam. Mótmælin hófust vegna umdeilds lagafrumvarps sem Lag hugðist setja sem átti að heimila framsal á brotafólki frá Hong Kong til meginlandsins, til Makaó og til Taívan. Í upphafi mótmælanna sagði Lam að um væri að ræða „skipulagðar óeirðir“ og sagði að ofbeldi sem brotist hefði út milli mótmælenda og lögreglu væru „óásættanleg“.

Þann 15. júní lýsti Lam því yfir að framsalsfrumvarpinu hefði verið frestað og þann 9. júlí lýsti hún því yfir að frumvarpið væri „dautt“. Frumvarpið var síðan formlega dregið til baka þann 4. september. Tveimur dögum fyrr sagði Lam að hún myndi segja af sér sem stjórnarformaður ef hún gæti og sagðist hafa „mjög takmarkað vald“ til að leysa áframhaldandi deilur í Hong Kong þar sem stjórnvöld Alþýðulýðveldisins litu nú á óeirðirnar sem þjóðarör­ygg­is- og full­veld­is­vanda fyr­ir Kína.

## Tilvísanir
Gerhæfi

**Gerhæfi** er hæfi einstaklings til að fara sjálfur með sín eigin réttindi og skyldur innan marka þeirra reglna sem gilda hverju sinni. Mismunandi er eftir ríkjum hvaða réttindi og skyldur einhver getur átt eða borið, og hvort í gildi séu einhver takmörk að því leiti. Stærsta skrefið í veitingu réttinda og skyldna er að jafnaði veiting lögræðis, en oft er tiltekin réttindi veitt fyrr, eins og ráðstöfun sjálfsaflafjár og hið sama gildir um skyldur eins og sakhæfi.

## Sjá nánar
* Rétthæfi
* Lögræði
** Fjárræði
** Sjálfræði
Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2020

Íslandsmótið í knattspyrnu karla var haldið í 109. sinn árið **2020.**

Grótta og Fjölnir tóku sæti ÍBV og Grindavíkur sem féllu úr deildinni árið 2019.

12 lið mynduðu deildina og voru KR ríkjandi Íslandsmeistarar.

Mótinu var seinkað vegna COVID-19-faraldurs og hófst í júní. Því var aftur seinkað um haustið og í ljósi stöðunnar var ákveðið að ljúka mótinu þegar nokkrar umferðir voru eftir. Meðaltalsstig voru látin gilda og var Valur krýnt meistari.

## Liðin 2020

### Þjálfarabreytingar


### Félagabreytingar í upphafi tímabils

#### Upp í Pepsimaxdeild karla
* 
* 

#### Niður í 1. deild karla
* 
* 

## Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2020
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi Max deildinni*

## Markahæstu leikmenn
Staðan eftir 0 umferðir

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Óskar Norðmann

**Óskar Norðmann** (Jónsson) (1902-1971) var stórkaupmaður og söngvari sem var nokkuð áberandi í sönglífi Reykvíkinga á þriðja áratug síðustu aldar. 

Hann var einn af eigendum fyrirtækis Jóns Þorlákssonar þáverandi borgarstjóra Reykjavíkur frá árinu 1923 en fyrirtækið var leiðandi afl í byggingavöruverslun hér á landi.

Óskar þótti fær íþróttamaður og lék knattspyrnu með Víkingi og var formaður félagsins um hríð. 

Sumarið 1930 söng Óskar einsöng á Alþingishátíðinni á Þingvöllum og um sama leyti kom út lag (Bergljót / Þú ein) með söng hans á vegum Fálkans, undirleik annaðist Emil Thoroddsen.

## Tilvísanir
Hálogaland (íþróttahús)

**Íþróttahúsið Hálogaland** (**Hálogaland** eða **Hálogalandsbragginn**) var braggi, sem stóð þar sem nú eru gatnamót Skeiðarvogs og Gnoðarvogs. Á stríðsárunum stunduðu hermenn þar íþróttir en íslensk íþróttafélög höfðu einnig afnot af húsinu. Skálinn var rifinn árið 1970.

Stór hluti Laugardals og nærliggjandi svæða hafði verið leigður Bretum- og Bandaríkjamönnum í tengslum við hernám hér á landi. Reistu þeir stóran skála sem notaður var af setuliðinu og var hann nefndur *Andrews Memorial Field House*, eftir Andrews hershöfðingja sem lést í flugslysi í Fagradal 1943. Í skálanum, sem var vígður árið 1943, var íþróttahús, bíó og samkomusalur.

Í september 1944 hélt söng- og leikkonan Marlene Dietrich tónleika fyrir bandaríska hermenn og gesti þeirra í húsinu og þá mun gamanleikarinn Bob Hope hafa komið fram í húsinu um svipað leyti.

Við lok seinna stríðs samdi Íþróttabandalag Reykjavíkur um kaup á húsinu og var hann þá kallaður Hálogaland. Varð húsið þá miðstöð handknattleiks á Íslandi og helsti völlur allra helstu kappleikja innanhús allt þar til Laugardalshöll var byggð og tók við því hlutverki.

## Tilvísanir
Egill Jacobsen

**Knud Eg­ill Jac­ob­sen** (4. október 1880 - 21. október 1926) var danskur kaupmaður. Hann fluttist til Íslands 22 ára að aldri árið 1902 og gerðist afgreiðslumaður í vefnaðar­vöru­deild Brydesversl­un­ar. Hann varð síðar deildarstjóri í verslun Th. Thorsteinsson en árið 1906 stofnaði hann vefnaðar­vöru­versl­un í miðbæ Reykjavíkur, Verzlun Egils Jacobsen. Fyrri kona Egils var Sigríður Zöega og eignuðust þau tvær dætur. Seinni kona hans var Soffía Helgadóttir og eignuðust þau tvo syni.

Honum var margt til lista lagt og var atkvæðamikill við ýmis félags- og íþróttastörf hér á landi. Hann átti m.a. nokkurn þátt í stofnun Knattspyrnufélagsins Víkings, var um tíma formaður Knattspyrnusambands Íslands (KSÍ) og sinnti dómarastörfum á knattspyrnuleikjum á Íslandi.

Á öðrum áratug 20. aldar veitti Jacobsen Íþróttasambandinu mikla og góða aðstoð við að fá danska knattspyrnuliðið Akademisk Boldklub að taka boði um Íslandsferð. AB frá Kaupmannahöfn var fyrsta erlenda liðið til að heimsækja Ísland.

## Tilvísanir
Kallepia

**Kallepeia** (gríska: **Καλλέπεια**) [framburður: Kalepia] er þorp á vestur-Kýpur í norður af borginni Paphos. Það er í 500 metra hæð yfir sjávarmáli. Íbúar voru 326 árið 2011. Meðalhiti er 17,2 °C.
Delta Rhythm Boys

**The Delta Rhythm Boys** var bandarískur sönghópur frá Oklahoma sem starfaði í 50 ár samfellt, frá árinu 1934 til 1987.

Sönghópurinn naut mikilla vinsælda í útvarpi og kvikmyndum í Bandaríkjunum fram á miðjan sjötta áratuginn en þá flutti hópurinn sig til Evrópu og kom víða fram, sérstaklega á norðurlöndunum.

Árið 1963 héldu Delta Rhythm Boys sex tónleika á Íslandi árið 1963 fyrir tilstilli knattspyrnudeildar Víkings.

Sérstaklega vel var látið af tónleikum þeirra hér á landi en upphaflega stóð til að Delta Rythm Boys héldu hér ferna tónleika, en fljótlega seldist upp á þá alla. 

Skipuleggjendum tókst þá að framlengja dvöl sveitarinnar hér á landi og lék hún á tvennum tónleikum til viðbótar.

## Tilvísanir
Loftskeytastöðin á Melunum

**Loftskeytastöðin á Melunum** er fyrsta loftskeytastöðin á Íslandi, sem bæði gat tekið á móti og sent loftskeyti. Stöðin hóf starfsemi á Melunum í Reykjavík 17. júní 1918 og komst því Ísland í fyrsta sinn í eiginleg þráðlaus samskipti við umheiminn.

Á loftskeytastöðinni voru 77 metra há möstur sem gátu sent skeyti um 750 km í dagsbirtu en það samsvarar um það bil vegalengdinni á milli Íslands og Færeyja. Möstrin voru rifin árið 1953 vegna nálægðar við Reykjavíkurflugvöll.

Í myrkri var mögulegt að senda loftskeyti allt að 1500 km vegalengd og öll fjarskipti við skip fóru fram með Morse-kóða.

Húsnæði Loftskeytastöðvarinnar á Melunum var byggt árið 1915 og stendur við Brynjólfsgötu 5.

## Tilvísanir
Camp Tripoli

**Camp Tripoli** var braggahverfi vestur á Melunum í Reykjavík. Þegar Bandaríkjamenn tóku við vörnum landsins sameinuðu þeir tvö bresk braggahverfi og kölluðu Camp Tripoli eftir borginni Trtipoli í Líbíu. 

Camp Camberley var svo nefndur eftir bæ í Surrey á Englandi en Camp Crownhill var nefndur eftir strandvirki við Plymouth.
Agnar Klemens Jónsson

**Agnar Klemens Jónsson** (13. október 1909 - 14. febrúar 1984) var íslenskur lögfræðingur, sendiherra og ráðuneytisstjóri. Agnar gegndi fjölmörgum trúnaðarstörfum og var m.a. fyrsti formaður Knattspyrnusambands Íslands (KSÍ).

## Fjölskylda
Agnar Klemens var sonur hjónanna Klemens Jónssonar landritara og Önnu Maríu Schiöth. Eiginkona Agnars var Ólöf Bjarnadóttir dóttir sr. Bjarna Jónssonar vígslubiskups og konu hans Áslaugar Ágústsdóttur. Agnar og Ólöf eignuðustu fjögur börn, Bjarna Agnarsson (1945-1946), Önnu Agnarsdóttur (f. 1947), Áslaugu Agnarsdóttur (f. 1949) og Bjarna Agnar Agnarsson (f. 1952).

## Æviágrip
Agnar lauk laganámi frá Háskóla Íslands árið 1933 og fór í kjölfarið til starfa í dönsku utanríkisþjónustunni og starfaði innan hennar til ársins 1940 er hann gekk til liðs við hina nýstofnuðu íslensku utanríkisþjónustuna. Hann var ræðismaður Íslands í New York, deildarstjóri og skrifstofustjóri í utanríkisráðuneyti Íslands og var skipaður sendiherra Íslands í Bretlandi og Hollandi árið 1951. Hann var sendiherra Íslands í Frakklandi frá 1958-1961. Árið 1961 var hann skipaður ráðuneytistjóri í utanríkisráðuneytinu og gegndi því embætti til ársins 1969 er hann var skipaður sendiherra í Noregi. Síðustu ár starfsævinnar var hann sendiherra Íslands í Danmörku. 

Árið 1947 var Agnar kjörinn fyrsti formaður Knattspyrnusambands Íslands en hann lék knattspyrnu með Knattspyrnufélaginu Víking um langt skeið í stöðu markvarðar. Hann var ritari utanríkismálanefndar frá 1943-1951 og átti sæti í sendinefnd Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum um skeið. Hann var sæmdur heiðursmerkjum margra þjóða og hlaut m.a. riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1946, stórriddarakross árið 1947 og stórriddarakross með stjörnu árið 1957. 

Mörg rit liggja eftir Agnar, m.a. *Lögfræðingatal* og *Stjórnarráð Íslands 1904-1964*.

## Tilvísanir
Fyrsta Formósusundsdeilan

**Fyrsta Formósusundsdeilan** voru stutt vopnuð átök milli Alþýðulýðveldisins Kína og Lýðveldisins Kína á Taívan á 6. áratug 20. aldar. Deilan hófst 3. september 1954 með því að Alþýðulýðveldið hóf loftárásir á eyjar við meginland Kína þar sem Lýðveldið Kína hafði skömmu áður hafið hernaðaruppbyggingu með það fyrir augum að gera innrás. Eftir nokkur átök náði Alþýðulýðveldið að leggja Yijiangshan-eyjar og Tachen-eyjar undir sig en her Lýðveldisins hörfaði með aðstoð Bandaríkjaflota. Þann 1. maí 1955 var samið um vopnahlé.
Önnur Formósusundsdeilan

**Önnur Formósusundsdeilan** var stutt vopnuð átök milli Alþýðulýðveldisins Kína og Lýðveldisins Kína ágúst-september 1958. Líkt og Fyrsta Formósusundsdeilan hófst þessi deila með því að Lýðveldið Kína jók vígbúnað sinn á Kinmen og Matsueyjum skammt undan strönd meginlands Kína. Alþýðulýðveldið hóf þá loftárásir og reyndi að senda landgönguliða til Dongding án árangurs. Bandaríkin brugðust skjótt við ósk Lýðveldisins um aðstoð og sendu herskip og hergögn til svæðisins. Flugmenn Lýðveldisins fengu í hendur nýja tegund eldflauga, AIM-9 Sidewinder, sem færðu þeim yfirburði í lofti gegn sovéskum MiG-15 og MiG-17 orrustuflugvélum Alþýðulýðveldisins. Átökin enduðu með þrátefli og Alþýðulýðveldið lýsti að lokum einhliða yfir vopnahléi.
Fossvogsskóli

**Fossvogsskóli** er grunnskóli í Reykjavík. Skólinn tók til starfa árið 1971 og hefur aðsetur að Haðalandi í Fossvogsdal, í póstnúmeri 108.

Skólinn þjónustar börn á aldrinum 6-12 ára í Fossvogshverfinu og Blesugróf. Fjöldi nemenda skólaárið 2018-2019 er um 360 og munu starfsmenn við skólann vera um 50 talsins.

Að lokinni skólagöngu í Fossvogsskóla er gert ráð fyrir að nemendur í hverfunum færist yfir í gagnfræðinám við Réttarholtsskóla og ljúki þar grunnskólagöngu sinni.

## Tilvísanir
Breiðagerðisskóli

**Breiðagerðisskóli** er grunnskóli sem hefur aðsetur að Breiðagerði 20, í póstnúmeri 108 í Reykjavík.

Frá árinu 1954 hélt skólinn úti starfsemi í Háagerði og var þá útibú frá Laugarnesskóla en árið 1956 hóf Breiðagerðisskóli skólastarfsemi undir eigin nafni.

Skólinn þjónustar börn á aldrinum 6-12 ára. Að lokinni skólagöngu í Breiðagerðisskóla er gert ráð fyrir að nemendur í hverfunum færist yfir í gagnfræðinám við Réttarholtsskóla og ljúki þar grunnskólagöngu sinni.
Borgarráð Reykjavíkur

**Borgarráð Reykjavíkur** fer með framkvæmdastjórn Reykjavíkur nema að því leyti sem hún er falin öðrum.

Borgarráð hefur umsjón með stjórnsýslu og rekstri borgarinnar og útbýr áætlanir um fjárhag hennar. 

Í ráðinu sitja sjö fulltrúar borgarstjórnar ásamt varamönnum og eru þeir kjörnir til eins árs í senn. 

Borgarstjóri hefur ekki atkvæðisrétt í Borgarráði, nema það sé ákveðið sérstaklega, en situr samt sem áður fundi ráðsins. 

Borgarstjórnarflokkur sem ekki á fulltrúa í Borgarráði hefur rétt til að tilnefna fulltrúa til setu funda í ráðinu og hefur hann þá tillögurétt og málfrelsi.
Háaleitisskóli

**Háaleitisskóli** er grunnskóli í Reykjavík sem varð til við sameiningu Álftamýrarskóla og Hvassaleitisskóla.

Skólinn hefur aðsetur á tveimur stöðum, í Hvassaleiti sem þjónustar nemendur frá 6-12 aldri og í Álftamýri en þar eru nemendur eru frá 6-15 ára

Nemendur við aðsetur skólans í Hvassaleiti hafa val um sækja nám í unglingadeild í Álftamýri eða Réttarholtsskóla.
Suðurlandsbraut

**Suðurlandsbraut** er löng og fjölfarin umferðargata í Reykjavík.

Götunni má lýsa þannig að hún sé miðsvæðis í borginni og liggi milli austurs og vesturs.

Í vestri tengist hún Laugavegi á mörkum Kringlumýrarbrautar. Í austri tengist hún Skeiðarvogi í átt að Miklubraut en heldur einnig áfram í átt að Sæbraut.
Lemúrinn

**Lemúrinn** er íslenskt veftímarit sem hóf göngu sína 2011. Ritstjórar eru Helgi Hrafn Guðmundsson og Vera Illugadóttir.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Lemúrinn.is
Blythe

**Blythe** er tískudúkka um 28 sm há, með stórt höfuð og mjög stór augu miðað við líkama. Dúkkan getur lokað augum og skipt um augnlit ef togað er í spotta.  

Blythe er vinsælt leikfang og söfnun, sýning á, breytingar og umstang við slíkar dúkkur og fylgihluti þeirra er vinsælt tómstundagaman og leikur fullorðinna. Fjölmenn netsamfélag eru kringum þá iðju. 

Dúkkan við fyrst framleidd árið 1972 og var til sölu í eitt ár hjá leikjafyrirtækinu Kenner. Árið 2000 var gefin út ljósmyndabókin This is Blythe. Árið  2001 hóf japanska leikjafyrirtækið Takara framleiðslu á nýrri línu af  Blythe dúkkum. 
## Heimildir
* 
* Blythe - opinber vefsíða

## Tilvísanir
Havnar Bóltfelag

**Havnar Bóltfelag** eða **HB** er færeyskt knattspyrnufélag frá Þórshöfn félagið var stofnað árið 1904. Félagið er stærsta og sigursælasta félag Færeyja  með um það bil 1000 meðlimi. Þeir unnu sinn fyrsta færeyjameistaratitil árið 1955. Tveir Íslendingar hafa þjálfað liðið, þeir Heimir Guðjónsson og Kristján Guðmundsson
 

## Þekktir fyrrum leikmenn HB

*  Uni Arge (f. 1971), leikjahæsti leikmmaður í sögu liðsins, 177 mörk í 223 leikjum. Fyrrum leikmaður Leifturs og ÍA
* Heine Fernandez (f. 1966)
* Jógvan á Lað (f. 1922), "Herra HB".
* Allan Mørkøre (f. 1971), skoraði gegn Peter Schmeichel árið 1990.
*  Rúni Nolsøe (f. 1971), Markahæsti leikmaður í sögu liðsins, 315 leikir og 56 mörk.
* Gunnar Nielsen (f. 1986), fyrsti færeyingurinn, til að spila í ensku úrvalsdeildinni og núverandi leikmaður FH.
* Kaj Leo Johannesen (f. 1964), Føroya løgmaður 2008-
* Hallur Hansson

## Þjálfarar

*  Ole Skouboe (1983–84)
* Sverri Jacobsen (1984)
* Jóhan Nielsen (1987–89)
*  Jógvan Nordbúð (1990–91)
* Sverri Jacobsen (1992–93)
* Jóannes Jakobsen (1994–95)
* Jóhan Nielsen (1996–97)
* Oddbjørn Joensen (11. juni 1997–31. des. 1997)
*  Ion Geolgau (1997–02)
*  Jóannes Jakobsen & Kári Nielsen (2002)
* Frank Skytte (1. jan 2003–31. des. 2003)
*  Heine Fernandez (2004–05)

* Julian Frank Hansen (2005)
* Krzysztof Popczyński (1. jan. 2006–27. juni 2007)
* Heðin Askham *(interim)* (1. juli 2007-31. juli 2007)
* Albert Ellefsen (2007)
* Rúni Nolsøe (2008)
* Rúni Nolsøe & Sámal Erik Hentze (1. aug. 2008–31. des. 2009)
* Kristján Guðmundsson (1. jan. 2010–30. sep. 2010)
* Julian Hansen (19. sep. 2010–18. juni 2011)
* Sigfríður Clementsen (1. juni 2011–31. des. 2012)
* Oddbjørn Joensen og Fróði Benjaminsen (1. jan. 2013–31. des. 2013)
*  Heðin Askham(1. jan. 2014–3. nóov 2017)
*  Heimir Guðjónsson (3.nóv 2017-2019)
* Jens Berthel Askou  (2019 –)

## Titlar

***[[Effodeildin]]: 24**
::1955, 1960, 1963, 1964, 1965, 1971, 1973, 1974, 1975, 1978, 1981, 1982, 1988, 1990, 1998, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2013, 2018. 2020

***[[Løgmanssteypið]]: 30**
::1955, 1957, 1959, 1962, 1963, 1964, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1975, 1976, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1984, 1987, 1988, 1989, 1992, 1995, 1998, 2004, 2019, 2020, 2023, 2024.

***[[Stórsteypadystur]]: 3**
::2009, 2010, 2019.

## Tölfræði í evrópukeppnum

### Leikir

;Umferðir:

* *PR*: Preliminary round - undankeppni
* *1R*: First round - Fyrsta umferð
* *QR*: Qualifying round - Umspil
* *1Q*: First qualifying round - Fyrra umspil
* **2Q**: Second qualifying round - seinna umspil

## Heimildir


## Heimasíða félagsins
*HB.fo
Tískudúkka

**Tískudúkka** er dúkka sem er sérstaklega hönnuð til að sýna föt og tísku. Slíkar dúkkur eru markaðssettar bæði sem barnaleikföng og sem hlutir sem höfða til fullorðinna sem safna slíkum dúkkum. Dúkkurnar eru oftast í gervi táningsstúlkna eða fullorðinna kvenna. Stundum eru slíkar dúkkur þó karlkyns, í gervi barna eða í gervi dýra eða annarra vera. Flestar tískudúkkur eru núna gerðar úr vínyl eða öðrum plastefnum. Nýlega hafa komið fram útgáfur sem gerðar eru í stafrænni þrívídd.

Barbie var sett á  markað í Bandaríkjunum árið 1959 af leikfangafyrirtækinu Mattel in 1959 og fljótlega koma margar svipaðar vínyl-dúkkur á markað. Stærð Barbie (29 sm að lengd) varð viðmiðun fyrir aðra framleiðendur. Tískudúkkur hafa þó verið framleiddar í mörgum mismunandi stærðum allt frá 27 sm til 90 sm. 

Fatahönnuðir hanna, sauma og útbúa föt á tískudúkkur og sjálfstæðir listamenn endurskapa dúkkurnar, skipta um hár og breyta öðrum einkennum. Þessir listamenn eru vanalega ekki tengdir dúkkuframleiðendum og selja endurunnu dúkkurnar til safnara. 

Meðal vinsælla tískudúkkna eru Equestria dúkkur (My little pony), Barbie, Monster High, Bratz og Lottie dúkkur.

## Heimild
*
Erzgebirge

**Erzgebirge** eða **Eirfjöllin** (tékkneska: *Krušné hory*) er fjallgarður í mið-Evrópu og myndar landamæri Saxlands í Þýskalandi og Bæheims í Tékklandi.

Hæstu punktar eru Klínovec (1.244 metrar, þýska: Keilberg) og Fichtelberg (1.215 metrar). Málmar hafa verið unnir úr fjöllunum um langt skeið. 22 námur eru á heimsminjaskrá UNESCO.
Bismarck (Norður-Dakóta)

**Bismarck** er höfuðborg bandaríska fylkisins Norður-Dakóta. Íbúar eru um 75.000 (2023) en á stórborgarsvæðinu búa um 133.000. Borgin er nefnd eftir Otto von Bismarck en Kyrrahafslestarfélagið vonaðist til að þýskir innflytjendur og fjárfestar kæmu til staðarins.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Mike Pompeo

**Michael Richard Pompeo** (f. 30. desember 1963) er bandarískur stjórnmálamaður og málafærslumaður sem var utanríkisráðherra Bandaríkjanna frá árinu 2018 til ársins 2021. Hann er fyrrum liðsforingi í Bandaríkjaher og var forstjóri bandarísku leyniþjónustunnar (CIA) frá janúar 2017 til apríl 2018. 

Pompeo sat á fulltrúadeild Bandaríkjaþings frá 2011 til 2017 fyrir 4. kjördæmi Kansas-fylkis. Hann var jafnframt fulltrúi Kansas í landsnefnd Repúblikanaflokksins og í þingnefnd ítalskættaðra Bandaríkjamanna. Innan Repúblikanaflokksins er Pompeo jafnframt meðlimur í Teboðshreyfingunni.

Donald Trump Bandaríkjaforseti útnefndi Pompeo í embætti utanríkisráðherra í mars árið 2018 eftir að Rex Tillerson var leystur frá störfum. Öldungadeild Bandaríkjaþings staðfesti útnefningu Pompeo þann 26. apríl 2018 með 57 atkvæðum gegn 42 og Pompeo tók við embættinu síðar sama dag.

## Tilvísanir
Baton Rouge

**Baton Rouge** er höfuðborg Louisiana-fylkis Bandaríkjanna og stendur hún við Mississippi-fljót. Íbúar eru um 219.500 (2023) en á stórborgarsvæðinu eru yfir 800.000. Í borginni er stór höfn og ríkisháskóli.

Franskir landnemar stofnuðu þar her- og verslunarstöð árið 1721.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Susan Sarandon

**Susan Abigail Sarandon** (f. 4. október 1946) er bandarísk leikkona og aðgerðasinni. Hún hefur hlotið fjölmörg verðlaun á leikferli sínum, m.a. Óskarsverðlaun, bresku BAFTA verðlaunin og verið tilnefnd níu sinnum til Golden Globe verðlaunanna. Susan er einnig kunn fyrir pólitíska baráttu sína og var útnefnd sem góðgerðarsendiherra UNICEF árið 1999.

## Heimild
Fyrirmynd greinarinnar var „*Susan Sarandon*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Skoðað 4. október 2019.
Theletra

**Theletra** (Þeletra) (Gríska: Θελέτρα) er þorp í Paphos-héraði á vestur-Kýpur sem er staðsett 3 km austur af Kathikas. Íbúar eru um 270. Theletra liggur í 583 m hæð yfir sjó. Úrkoma er 660 mm árlega. 

## Heimild
Tsiárta

**Tsiárta** (gríska: Τσιάρτα) er fjall við þorpið Tsada í Paphos héraði á Kýpur og er í 605 m hæð.
Úlfurinn bundinn

**Úlfurinn bundinn** (danska: *Ulven er løs*) er fyrsta bókin í bókaflokknum um Goðheima. Hún kom út árið 1979. Teiknari hennar var listamaðurinn Peter Madsen, en auk hans komu þeir Hans Rancke-Madsen og Henning Kure að gerð handritsins, sem byggir að nokkru á frásögn Gylfaginningar af því þegar Fenrisúlfur var handsamaður. Bókin hefur verið þýdd á fjölda tungumála, þar á meðal íslensku.

## Söguþráður
Sagan hefst þegar Þór og Loki beiðast gistingar á bóndabæ í Miðgarði. Loki blekkir piltinn Þjálfa til að óhlýðnast fyrirmælum Þórs með því að brjóta bein úr geithafrinum Tanngrisni. Í refsingarskyni verður úr að Þjálfi og systir hans Röskva ganga í þjónustu Þórs. Þau halda til Ásgarðs þar sem Loki og Þór kynna til sögunnar helstu fyrirbæri og persónur. Þar fregna þau að Fenrisúlfur hafi slitið sig lausan og er mikill viðbúnaður meðal ása.

Frigg segir mannabörnunum frá því þegar Fenrisúlfur var upphaflega bundinn með töfrafjötri sem Loki hafði vélað út úr dvergum, en þeim aðförum lyktaði með því að Týr missti aðra hönd sína. Á sama tíma heldur Loki til fundar við dvergana og þarf að greiða þeim dýrum dómum fyrir viðgerð á fjötrinum. Tilraunir ásanna til að fanga úlfinn skila engum árangri og leiða einungis til eyðileggingar. Smástúlkan Röskva reynist sú eina sem óttast ekki Fenrisúlf, heldur lítur á hann sem ofvaxinn hvolp. Hún vingast við óargadýrið og fær það til að fallast á að hún smeygi fjötrinum um háls þess. Hið sérstaka samband Röskvu og Fenrisúlfs kemur síðar við sögu í bókaflokknum.

## Fróðleiksmolar
* Afar skopleg mynd er dregin upp norrænu guðunum í sögunni. Flestir þeirra eru fremur hlálegir og fávísir, en um leið afar sjálfumglaðir. Konur eru yfirleitt rödd skynseminnar. Einkum Frigg, en einnig Sif og að sjálfsögðu Röskva, sem telja má aðalpersónu bókarinnar.
* Þrátt fyrir titilinn er eltingaleikurinn við Fenrisúlf hálfgert aukaatriði í sögunni, þar sem megnið af rýminu fer í að kynna til sögunnar helstu persónur og skapa sögusvið sem gagnaðist höfundunum í næstu bókum.
* Í upphafi fyrstu útgáfu bókarinnar var stiklað á stóru í heimi norræna goðaheimsins í máli og myndum á átta blaðsíðum. Í endurútgáfunni var sá texti skorinn niður í eina síðu.

## Íslensk útgáfa
*Úlfurinn bundinn* kom út hjá Iðunni árið 1979, sama ár og á frummálinu. Þýðandi var Guðni Kolbeinsson. Hún var endurútgefin árið 2010 með nýrri forsíðu og endurskoðuðu aukaefni.
## Heimildir
*
Lýðræðisflokkurinn (Ítalía)

**Lýðræðisflokkurinn** eða **Demókrataflokkurinn** (ítalska: ***Partito Democratico***) er stjórnmálaflokkur á Ítalíu sem stofnaður var 2007.

Meðan á 15. löggjafarþingi Ítalíu stóð var Lýðræðisflokkurinn hluti af annarri ríkisstjórn Romano Prodi. Prodi hafði unnið sigur í þingkosningum árið 2006 ásamt Einingarbandalaginu, kosningabandalagi vinstriflokka sem taldi til sín Ítalska vinstri-lýðræðisflokkinn, forvera Lýðræðisflokksins. Lýðræðisflokkurinn var stofnaður eftir sigur Einingarbandalagsins sem samruni aðildarflokka kosningabandalagsins í viðleitni til þess að sameina ítalska vinstriflokka í einn miðvinstriflokk.

Lýðræðisflokkurinn bað ósigur fyrir miðhægribandalagi Silvio Berlusconi í þingkosningum árið 2008 og gekk í stjórnarandstöðu. Í nóvember árið 2011 veitti Lýðræðisflokkurinn nýrri ríkisstjórn Mario Monti þingstuðning eftir hrun ríkisstjórnar Berlusconi. Bandalag miðvinstriflokka vann sigur í þingkosningum árið 2013. Lýðræðisflokkurinn varð stærsti flokkurinn á ítalska þinginu og leiddi þrjár ríkisstjórnir á næsta þingtímabili, undir forystu Enrico Letta, Matteo Renzi og Paolo Gentiloni.

Lýðræðisflokkurinn tapaði þingkosningum árið 2018 og gekk í stjórnarandstöðu á ný. Eftir að ríkisstjórn Fimmstjörnuhreyfingarinnar og Norðursambandsins hrundi í ágúst árið 2019 stofnaði Lýðræðisflokkurinn nýja samsteypustjórn ásamt Fimmstjörnuhreyfingunni með Giuseppe Conte sem forsætisráðherra.

Árið 2019 urðu tveir klofningar úr Lýðræðisflokknum. Sá fyrri varð í ágúst árið 2019 þegar Carlo Calenda sagði sig úr flokknum og stofnaði hreyfinguna Siamo Europei (íslenska: „Við erum Evrópumenn“) til að mótmæla samstarfi flokksins við Fimmstjörnuhreyfinguna. Sú síðari varð í september 2019 þegar Matteo Renzi sagði sig úr flokknum og stofnaði flokkinn Italia Viva. Italia Viva studdi fyrst um sinn ríkisstjórnarsamstarfið og hélt tveimur ráðuneytum í stjórninni. Þann 14. janúar 2021 dró Renzi hins vegar stuðning nýja flokksins við ríkisstjórnina til baka, sem leiddi til afsagnar stjórnar Giuseppe Conte ellefu dögum síðar og til þess að fyrrum seðlabankastjóranum Mario Draghi var boðið að mynda þjóðstjórn. Lýðræðisflokkurinn átti aðild að stjórn Draghi ásamt flestum öðrum helstu þingflokkum Ítalíu.

Árið 2016 taldi Lýðræðisflokkurinn til sín 405.041 meðlimi, sem var 2,5% aukning frá fyrra ári. Á evrópskum vettvangi gekk Lýðræðisflokkurinn formlega til liðs við Flokk evrópskra sósíalista þann 27. febrúar 2014, en hann hafði þegar tekið myndað náið samstarf við þá hreyfingu og myndaði árið 2009 þingflokk Framsóknarbandalags sósíalista og demókrata.

## Gengi í kosningum
### Ítalska þingið

### Evrópuþingið

## Tilvísanir
Karl Schütz

**Karl Schütz** var þýskur rannsóknarlögreglumaður á eftirlaunum sem áður starfaði hjá þýsku alríkislögreglunni (BKA). Hann  stýrði rannsókn Geirfinnsmálsins 1976–1977. Talið er að  yfirheyrsluaðferðir BKA sem Karl innleiddi við rannsóknina svo sem löng einangrunarvist, vatnspyndingar, lyfjagjafir og dáleiðingar hafi leitt til falskra játninga.

Í svari þýskra stjórnvalda við fyrirspurnum nokkurra þýskra þingmanna kemur fram að Pétur Eggerz óskaði eftir aðstoð BKA við rannsóknir morðmála á Íslandi. BKA taldi ekki heppilegt að hafa beina aðkomu að málinu en  benti á Karl sem var nýkominn á eftirlaun og var í kjölfarið samið við hann. Bréfaskipti sýna að íslenska ríkisstjórnin óskaði eftir  að réttarmeinarannókn á rannsóknarstofu BKA og var fallist á það.

Karl Schütz beitti svonefndri indíánaaðferð við yfirheyrslur en nafnið vísar til vagnalestar í hring þar sem indjánar eru á þeysireið utan skotlínu. Sólarhringur eða tímaröð atburða var skírskotun til vagnalestahringsins.  Ekki var spurt um atriði í tímaröð.

Karl Schütz  hélt blaðamannafund um lausn Geirfinnsmáls árið 1977 og taldi sig hafa leyst málið. Hann var sæmdur hinni íslensku fálkaorðu. 

## Tenglar
* Fátt er vitað um aðkomu Schütz
* Justice scandal in Iceland was led by German commissioner (Matthias Monroy)

## Tilvísanir
Ulbricht-kenningin

**Ulbricht-kenningin** (nefnd eftir austur-þýska leiðtoganum Walter Ulbricht) var utanríkisstefna á tímum kalda stríðsins sem gerði ráð fyrir því að Austur-Þýskaland og Vestur-Þýskaland gætu ekki átt í eðlilegu stjórnmálasambandi nema með því skilyrði að bæði ríkin viðurkenndu fyrirvaralaust fullveldi hvers annars. Ulbricht-kenningin var á skjön við vestur-þýsku Hallstein-kenninguna, sem var byggð á þeirri stefnu að Vestur-Þýskaland væri eina lögmæta þýska ríkið og að viðurkenning á sjálfstæði og fullveldi Austur-Þýskalands væri með öllu óásættanleg.

Stjórn Austur-Þýskalands naut stuðnings annarra kommúnistaríkja á borð við Tékkóslóvakíu, Pólland, Ungverjaland og Búlgaríu fyrir stefnu sinni. Þessi ríki féllust öll á að eiga ekki í eðlilegu stjórnmálasambandi við Vestur-Þýskaland nema að undangenginni viðurkenningu þess á fullveldi Austur-Þýskalands.

Að endingu ákváðu stjórnvöld Vestur-Þýskalands að láta af Hallstein-kenningunni og tóku hennar í stað upp svokallaða Austurstefnu (þýska: *Ostpolitik*). Í desember árið 1972 gerðu Austur- og Vestur-Þýskaland með sér samning sem fól í sér gagnkvæma viðurkenningu á sjálfstæði beggja ríkjanna. Samningurinn gerði ríkjunum jafnframt kleift að skiptast á sendiráðum og að gerast fullgildir aðilar að Sameinuðu þjóðunum.

## Tenglar
*Sáttmálinn milli Austur- og Vestur-Þýskalands 1972 (á þýsku)
Hamarsheimt

**Hamarsheimt** (danska: *Thors Brudefærd*) er önnur bókin í bókaflokknum um Goðheima. Hún kom út árið 1980. Teiknari hennar var listamaðurinn Peter Madsen, en auk hans komu þeir Hans Rancke-Madsen, Per Vadmand og Henning Kure að gerð handritsins, sem byggir að nokkru á frásögn Þrymskviðu af því þegar jötnar ræna hamrinum Mjölni. Bókin hefur verið þýdd á fjölda tungumála, þar á meðal íslensku.

## Söguþráður
Þór vaknar í höll sinni Bilskirni og uppgötvar að hamrinum Mjölni hefur verið stolið. Loki ályktar að jötunninn Þrymur muni hafa stolið honum. Sú reynist raunin og krefst jötunninn þess að fá gyðjuna Freyju í lausnargjald. Æsir hyggjast ganga að þessum afarkostum en Loka hugkvæmist þó að klókara væri að klæða Þór í kvenmannsföt, senda hann á fund Þryms í gervi Freyju og endurheimta þannig hamarinn og koma um leið fram hefndum.

Þór, Loki og mannabörnin Þjálfi og Röskva halda á fund Freys, með viðkomu hjá jötninum Útgarða-Loka, sem sér samstundis í gegnum ráðabruggið en lætur ekki á neinu bera. Sífellt fleiri jötnar átta sig á að ekki sé allt með felldu, en með klókindum tekst Loka að tryggja að enginn ljóstri leyndarmálinu upp við hinn hrekklausa Þrym. Hjónavígslan fer fram, en í upphafi hennar færir Þrymur brúði sinni hamarinn dýrmæta að gjöf. Þór gengur í kjölfarið berserksgang og drepur Þrym og fjölda veislugesta. Sögunni lýkur á því að ferðalangarnir snúa aftur til Ásgarðs þar sem Sif hefur eignast tvíbura. Hún segir körlunum í hópi ásanna til syndanna fyrir að hafa komið illa fram við Freyju, en talar fyrir daufum eyrum.

## Fróðleiksmolar
* Jötnastrákurinn *Karkur* kemur fyrir sem bakgrunnspersóna á nokkrum stöðum í sögunni og stendur fyrir hrekkjabrögðum. Í íslensku þýðingunni er hann þó kallaður *Bergur*. Hann átti eftir að fá stærra hlutverk í seinni bókum.
* Tvíburarnir Móði og Þrúður eru nýfædd í lok sögunnar. Eftir því sem bókaflokknum vindur fram eldast þau og þroskast, að því er virðist mun hraðar en mannabörnin Þjálfi og Röskva.
* Ýmsar vísanir í aðrar myndasögur og sjónvarpsþætti má finna í sögunni. Þannig bregður kunnum persónum úr Prúðuleikurunum fyrir í hlutverki hljómsveitar í brúðkaupsveislunni.
* Höfundar Goðheimasagnanna sáu fyrir sér að brandarar um samskipti kynjanna yrðu fyrirferðarmiklir í sögunni og fengu því Per Vadmand til liðs við sig, en hann hafði reynslu af gerð slíkra myndasagna. Minna varð úr kynjastaðalmyndaglensi en til stóð en Vadmand smellpassaði inn í höfundateymið og framhald varð á samstarfinu.

## Íslensk útgáfa
*Hamarsheimt* kom út hjá Iðunni árið 1980, sama ár og á frummálinu. Þýðandi var Guðni Kolbeinsson. Hún var endurútgefin árið 2011 með nýrri forsíðu.
## Heimildir
*