open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suður-Holland

**Suður-Holland** (hollenska: *Zuid-Holland*) er fylki í Hollandi. Þar eru nokkrar af stærstu borgum landsins og er fylkið bæði það fjölmennasta og þéttbýlasta í Hollandi. Það liggur nær allt neðan sjávarmáls.

## Lega og lýsing
Suður-Holland liggur við Norðursjó nær vestast í Hollandi. Stóru árnar Lek, Waal (aðalkvíslar Rínarfljóts) og Maas renna þar til sjávar. Önnur héruð sem að Suður-Hollandi liggja eru Norður-Holland fyrir norðan, Utrecht fyrir norðaustan, Gelderland fyrir austan, Norður-Brabant fyrir suðaustan og Sjáland fyrir sunnan. Íbúar eru 3,4 milljónir talsins og er Suður-Holland þar með fjölmennasta fylkið í Hollandi. Þar eru stórborgir eins og Rotterdam og Haag. Sú síðarnefnda er höfuðborg fylkisins.

## Fáni og skjaldarmerki
Skjaldarmerki Suður-Hollands sýnir rautt ljón með bláar klær og tungu á gulum grunni. Ljónið hefur verið merki greifanna af Hollandi síðan á 12. öld. Fylkið Holland skiptist í norður og suður 1840. Það var þó ekki fyrr en 30. desember 1959 að Júlíana drottning veitti fylkinu nýtt skjaldarmerki.
Fáninn var ekki tekinn upp fyrr en 1. janúar 1986 og er sniðinn eftir fyrirmynd skjaldarmerkisins.

## Orðsifjar
Holland hét upphaflega Holtland (eða Holtlant), sem merkir *skógarland*. Það var ekki fyrr en 1840 að fylkið Holland skiptist í tvennt, þ.e. í Norður-Holland og Suður-Holland, og voru heitin smíðuð á því ári.

## Söguágrip
Í gegnum aldirnar var fylkið Holland eitt fremsta og auðugasta fylki Niðurlanda og var stjórnað af greifunum af Hollandi. Í sjálfstæðisbaráttu landsins á 16. og 17. öld hafði fylkið sig hvað mest frammi. Það var að sama skapi stærsta fylki landsins þegar Holland varð að sjálfstæðu ríki. Þetta varð til þess að heiti fylkisins var gjarnan notað fyrir landið allt. Þegar Frakkar hertóku Holland 1795, skiptu þeir fylkinu í fimm einingar (département). En 1807 var þessum einingum breytt í tvö svæði. Norðurhlutinn kallaðist Amstelland og suðurhlutinn Maasland. Þegar Frakkar hurfu úr Niðurlöndum 1813 voru hlutarnir sameinaðir aftur en yfir þá voru settir tveir ríkisstjórar, einn fyrir norðursvæðið og hinn fyrir suðursvæðið. Þegar stjórnarskrá landsins var endurnýjuð 1840 var ákveðið að aðgreina svæðin varanlega. Þannig mynduðust Norður-Holland með Haarlem að höfuðborg og Suður-Holland með Haag að höfuðborg.

## Borgir
Stærstu borgir Suður-Hollands: 

## Heimildir
Sjáumst að ári

***Sjáumst að ári*** (enska: *One Day*) er bresk og bandarísk kvikmynd frá árinu 2011 sem Lone Scherfig leikstýrði og David Nicholls skrifaði. Myndin er byggð á samnefndri metsölubók frá árinu 2009 og fara Anne Hathaway og Jim Sturgess með aðalhlutverkin. Myndin var gefin út í kvikmyndahús í ágúst 2011. 
## Söguþráður
Eftir að hafa eytt einum degi saman þann 15. júlí 1988, daginn sem þau útskrifuðust úr Edinborgarháskóla, hefja Emma Morley og Dexter Mayhew vináttusamband sem mun endast þeim ævina. Hún er vinnusöm stúlka af alþýðuætt með sterka siðferðiskennd og háleit markmið í lífinu, en ekkert minna en það að bæta heiminn með verkum sínum mun duga henni. Hann er hinsvegar vellríkur sjarmör sem dreymir helst um daginn þegar veröldin verður leikvöllur hans. Næstu tvö áratugina fyljgumst við með miklvægum atburðum á ævi þeirra með því að skyggnast inn í líf þeirra fimmtánda júlí ár hvert. Hvort sem þau eru saman eða í sundur verðum við vitni að vináttu þeirra og vinslitum, vonum og brostnum draumum, hlátri og sorg og umfram allt vináttu þeirra til hvers annars, hversu áberandi sem hún er í lífi þeirra hverju sinni. Hvað eiga þau þessum eina degi að þakka í lífi sínu?
## Leikendur
* Anne Hathaway sem Emma
* Jim Sturgess sem Dexter
* Romola Garai sem Sylvie
* Rafe Spall sem Ian
* Ken Stott sem Steven, faðir Dexters
* Patricia Clarkson sem Alison, móðir Dexters
* Jodie Whittaker sem Tilly
* Jamie Sives sem Mr. Godalming
* Georgia King sem Suki Meadows
* Matt Berry sem Aaron
* Matthew Beard sem Murray Cope
## Heimildir
Forliður

**Forliður** getur átt við:
* Upphafslið, í málfræði: fyrsta lið í samsettu orði
* skilyrðissetninguna (ef-setninguna) í skilyrðissambandi
* Fyrr liður hlutfalls í stærðfræði, þar sem síðari liður nefnist *[[bakliður]]*
* Forsendu, í heimspeki

## Tengt efni
* Bakliður
* Forskeyti
* Þríliða

## Ytri tenglar
* Hvað er þríliða?
Marglínuleg vörpun

Í línulegri algebru er **marglínuleg vörpun** vörpun af fleiri en einni breytistærð, sem er línuleg í sérhverri breytistærð.

## Skilgreining
Marglínuleg vörpun af *n* breytistærðum er vörpun
: f \colon V_1 \times \cdots \times V_n \to W 
þar sem V_1,\ldots,V_n og  W \!  eru vigurrúm og
:  f(v_1, \cdots ,v_i+v_j, \cdots v_n) = f(v_1, \cdots ,v_i, \cdots v_n) + f(v_1, \cdots ,v_j, \cdots v_n) 
:  f(v_1, \cdots ,c v_i, \cdots v_n) = c f(v_1, \cdots ,v_i, \cdots v_n) 
þar sem *c* er tala. Þetta má einnig orða þannig að ef öllum breytistæðum nema einni er haldið föstum þá er vörpunin línuleg með tilliti til þeirrar sem er ekki haldið fastri.

Ef  n = 2  er talað um tvílínulega vörpun, ef  n = 3  um þrílínulega o.s.frv.

## Dæmi
(1) Setja má margföldun í rauntölunum fram sem tvílínulega vörpun, þ.e.
:  f \colon \mathbb{R} \times \mathbb{R} \to \mathbb{R} , f(a,b) = a \cdot b .
Vel þekkt er að (a+b)c = ac + bc  og (ab)c = a(bc)  svo að margföldun er tvílínuleg.

(2) Ákveður fylkja má setja fram sem marglínulega vörpun af línuvigrum eða dálkvigrum ferningsfylkis.
EN 13537

**EN 13537** er evrópskur staðall, sem ætlað er að samræma mælingar á kuldaþoli svefnpoka, sem framleiddir eru og/eða seldir í Evrópu. Staðallinn fékk fullgildingu 1. janúar 2005 hjá Staðlaráði Evrópu og nota framleiðendur staðalinn til þess að prófa svefnpoka og birta upplýsingar um kuldaþol þeirra. 

## Merking svefnpoka
Formlega nefnist staðallinn „EN 13537:2002 Requirements for Sleeping Bags“. Hann nær til allra svefnpoka nema þeirra sem ætlaðar eru til notkunar af hermönnum og svefnpoka með þægindamörk fyrir neðan -25° C. Staðallinn hefur fengið fullgildingu í flestum löndum Evrópu og er einnig notaður af fjölmörgum framleiðendum annars staðar í heiminum. Alla svefnpoka sem merktir eru samkvæmt staðlinum þarf að prófa með samræmdum aðferðum á rannsóknastofu. Þetta þýðir að svefnpokar frá mismunandi framleiðendum hafa allir sambærilegar hitatölur séu þeir prófaðir samkvæmt staðlinum EN 13537.
 
## Prófanir
Mælingar samkvæmt staðlinum EN 13537 eru gerðar með mælitækjum sem birta fjórar mismunandi niðurstöður. Efri mörk, þægindamörk, lægri mörk og ystu mörk. Tölurnar eiga að lýsa upplifun venjulegra notenda af hitastigi í svefnpokum við ýmsar aðstæður. 

Niðurstöðurnar fjórar eru túlkaðar með eftirfarandi hætti.

* *Efri mörk*&nbsp;&mdash; er hitastigið sem venjulegur maður getur sofið við án þess að svitna mikið. Mælingin er gerð með hettuna og rennilása opna og með handleggi fyrir utan svefnpokann.
* *Þægindamörk*&nbsp;&mdash; er hitastigið sem venjuleg kona getur búist við að sofa vel við í afslappaðri stellingu.
* *Lægri mörk*&nbsp;&mdash; er hitastigið sem venjulegur karlmaður getur sofið við í átta klukkutíma í hnipri án þess að vakna.
* *Ystu mörk*&nbsp;&mdash; er lægsti hitinn sem venjuleg kona getur haldið út í sex klukkustundir án þess að látast úr ofkælingu. Mögulegt er að viðkomandi verði fyrir kali.

Í þessum mælingum er miðað við að "venjulegur karlmaður" sé 25 ára gamall, 1,73 m hár og vegi 73 kg. „Venjuleg kona“ er 25 ára gömul, 1,60 m að hæð og 60 kg þung. 

## Tengingar
* Sleep Well. Bæklingur um svefnpoka frá svissneska fyrirtækinu Mammut 
* Upplýsingar frá European Outdoor Group fyrir neytendur, framleiðendur og seljendur
Friends with Benefits

***Friends with Benefits*** er bandarísk gamanmynd frá árinu 2011 sem Will Gluck leikstýrði. Justin Timberlake og Mila Kunis fara með aðalhlutverkin en Woody Harrelson, Emma Stone og Patricia Clarkson koma einnig fram í myndinni. 
Tökur hófust 13. júlí 2010 í New York og luku í september það ár í Los Angeles. 
## Leikendur
* Mila Kunis sem Jamie
* Justin Timberlake sem Dylan
* Nolan Gould sem Sammy
* Woody Harrelson sem Tommy
* Patricia Clarkson sem Lorna
* Richard Jenkins sem Hr. Harper
* Emma Stone sem Kayla
* Jenna Elfman sem Annie
* Andy Samberg sem Quincy
* Bryan Greenberg sem Parker
* Masi Oka as Darin Arturo Morena 

Jason Segel, Shaun White ogRashida Jones koma fram í myndinni í cameo hlutverkum.
## Söguþráður
Dylan og Jamie halda að það sé ekkert mál að bæta kynlífi við vinskapinn, þrátt fyrir annan boðskap í ótal rómantískum gamanmyndum frá Hollywood. Þau komast hins vegar fljótt að því að það er engin lygi; kynlíf flækir málin alltaf allverulega.
## Heimildir
Diane Neal

**Diane Neal**  (fædd 17. nóvember 1975) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sitt sem Aðstoðarsaksóknarinn Casey Novak í Law & Order: Special Victims Unit.

## Einkalíf
Neal er fædd í Alexandria í Virginíu en fluttist til Littleton í Colorado þegar hún var yngri. Stundaði læknanám í háskóla en ákvað að hætta til þess að vinna sem módel þegar hún var 18 ára. Árið 1999 þá hætti hún að vinna sem módel og fór að læra fornleifafræði í Egyptalandi og Ísrael. Lærði leiklist við Atlantic Theater Company Acting School í New York. Neal giftist Marcus Fitzgerald árið 2005.

## Ferill
Fyrsta hlutverk Neal var í sjónvarpsþættinum Fling síðan þá hefur komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við: The American Embassy, 30 Rock, White Collar og NCIS. Árið 2001 þá var Neal boðið hlutverk aðstoðarsaksóknarans Casey Novak í Law & Order: Special Victims Unit sem hún lék til ársins 2011. Neal hefur einnig komið fram í kvikmyndum á borð við: Second Born, After og Santorini Blue.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
;Prism Awards
* 2007: Tilnefning fyrir bestan leik í dramaseríu fyrir Law & Order: Special Victims Unit

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Diane Neal-FitzGerald Heimasíða Diane Neal
Ketildyngja

**Ketildyngja** er eldfjall í Ódáðahrauni. Nafnið Ketildyngja sést fyrst hjá Þorvaldi Thoroddsen og er sennilega frá honum runnið. Dyngjukeilan er lág en efst er allmikill sporöskjulagaður gígur sem nefnist Ketill. Þar er jarðhiti, hluti af háhitasvæði sem nefnist Fremri-Námur. Þar var numinn brennisteinn til útflutnings í aldaraðir. Norður af gígnum eru Ketilhyrnur, hnjúkar úr eldra bergi sem standa upp úr hrauninu. Norður og norðvestur af þeim eru Skjaldbaka og Skuggadyngja, gamlir dyngjugígar sem rísa upp úr hrauninu. Aðalhraunflæðið frá Ketildyngju leitaði til norðvesturs um Heilagsdal og fann sér svo leið um Selhjallagil niður í Mývatnssveit. Þar breiddi það úr sér og þakti stóran hluta sveitarinnar. Það myndar meginhluta Grænavatnsbruna milli Mývatns og Bláfells. Það flæddi niður farveg Laxár og hefur hugsanlega myndað fyrsta forvera Mývatns þegar það stíflaði árgilið.  Það rann síðan niður Laxárdal og Aðaldal og hugsanlega allt út á móts við norðurenda Fljótsheiðar. Þetta hraun nefnist Laxárhraun eldra. Allt ofan frá Grænavatnsbruna er hraunið að mestu hulið Laxárhrauninu yngra. Aðrir hraunstraumar flæddu frá Ketildyngju til norðurs í átt að Búrfelli og til suðurs og vesturs að Sellandafjalli. Hraunið frá Ketildyngju er með stærstu hraunum Íslands. Flatarmál þess er um 390 km2 og aldur þess er um 7000 ár.

## Heimildir
Jared Leto

**Jared Joseph Leto** (fæddur 26. desember 1971) er bandarískur leikari, kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og tónlistarmaður. Hann varð frægur fyrir að leika hjartaknúsarann Jordan Catalano í vinsælu sjónvarpsþáttaröðinni „My So-Called Life“ sem gerði hann að stjörnu. Hann hefur síðan þá leikið í mörgum vinsælum kvikmyndum þar á meðal „The Thin Red Line“, „Girl, Interrupted“, „Urban Legend“ og „Requiem for a Dream“. Leto hefur unnið með leikstjóranum David Fincher í myndunum „Fight Club“ og „Panic Room“. Leto er einnig aðalsöngvari hljómsveitarinnar *[[30 Seconds to Mars]]*. Hann og eldri bróðir hans, Shannon Leto stofnuðu hljómsveitina árið 1998 og hafa þeir síðan gefið út fjórar plötur.
Sighvatur Magnús Helgason

**Sighvatur Magnús Helgason** (fæddur 5. maí 1992) er íslenskur glímukappi sem æfir brasilískt jiu jitsu með Mjölni. Hann er talinn einn af efnilegustu glímuköppum landsins. Hann varð Íslandsmeistari þann 6. nóvember 2011, eftir mót sem haldið var í Laugardalnum.

## Tilvísanir
Ferilheildi

**Ferilheildi** er heildi, sem reiknað er eftir ákveðnum ferli, sem getur ýmist verið *opinn* eða *lokaður*. Ferilheildi reiknað eftir lokuðum ferli kallast *hringheildi*. Ferillengd er skilgreind sem ferilheildið af *ds*, sem er „óendnanlega skammur bútur“ ferilsins, reiknað eftir ferlinum. Ferilheildi í tvinnsléttunni gegna mikilvægu hlutverki í tvinnfallagreiningu.
   
## Tengt efni
* Lögmál Greens
* Lögmál Kelvin-Stokes
Paleógentímabilið

**Paleógentímabilið** eða **forna tímabilið** er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 65,5 milljónum ára og lauk fyrir 23,03 milljónum ára. Það nær yfir fyrsta hluta nýlífsaldar og markast upphaf þess af fjöldaútdauða jurta og dýra, meðal annars risaeðlanna, sem batt endi á krítartímabilið.

Paleógentímabilið einkenndist af þróun spendýra sem urðu stærri og ríkjandi tegundir. Fuglar þróuðust líka í tegundir sem líkjast nútímafuglum. Loftslag kólnaði og innhöf hurfu frá Norður-Ameríku.

Paleógentímabilið skiptist í paleósentímabilið, eósentímabilið og ólígósentímabilið.
Smali

**Smali** getur átt við:
* Fjárhirði
* Smala, þýðanda sem getur **; þýtt úr smalamáli í viðfangsmál
* hlaupastelpu, smalatré, *í [[hannyrðir|hannyrðum]]* stöng sem tengir fótafjöl og hjólsveif

## Tengt efni
* Eiginlegur smali
* Fjölvasmali
* Smaladrengirnir
* Smalahundur
* Tilfærslusmali
* Verktökusmali
* Örsmali

## Tilvísanir
Mjölnir (íþróttafélag)

**Mjölnir** er íþróttafélag sem var stofnað 2005 og sérhæfir sig í bardagaíþróttum. Félagið notaðist við sal við Mýrargötu 2-8 til ársins 2011 en þá vék hann fyrir hóteli og félagið flutti á Seljaveg 2. Félagið heldur árlega bardagaíþróttamótið Mjölnir Open og árið 2009 unnu félagsmenn Mjölnis til flestra verðlauna á Íslandsmótinu í brasilísku jiu-jitsu.

## Tilvísanir
Grasslétta

**Grasslétta** er graslendi þar sem stutt tré vaxa. Vegna þess að laufþykkni í grassléttu sé mjög þunn er gert ljósi kleift að ná í jörðina og svo vexur gras. Grassléttur liggja oft á milli skóga og eyðimarka.
Harry Potter (kvikmyndaröð)

**Harry Potter-kvikmyndaröðin** er röð framhaldsmynda sem byggjast á skáldsögunum um Harry Potter eftir J. K. Rowling. Myndaröðin er átta kvikmyndir þar sem sú fyrsta er Harry Potter og viskusteinninn og sú síðasta Harry Potter og Dauðadjásnin - 2. hluti.

Allar kvikmyndir í röðinni voru framleiddar af David Heyman og dreift af Warner Brothers. Með aðalhlutverk fara Daniel Radcliffe sem Harry Potter, Rupert Grint sem Ron Weasley og Emma Watson sem Hermione Granger. Fjórir leikstjórar hafa leikstýrt myndunum; Chris Columbus, Alfonso Cuáron, Mike Newell og David Yates.

Harry Potter-kvikmyndaröðin er tekjuhæsta kvikmyndaröð allra tíma, með samtals 7,6 milljarða bandaríkjadala í tekjur. Allar átta kvikmyndirnar í röðinni öfluðu meira en 790 milljóna bandaríkjadala í tekjur.
Kasarar

**Kasarar** voru tyrknesk þjóð sem stofnaði stórt lénsveldi norðan Kákasusfjalla á 7. öld. Á hátindi sínum á 9. öld náði þetta ríki yfir stóran hluta af því sem nú eru Evrópuhluti Rússlands, austurhluti Úkraínu (þar með talinn Krímskagi), vesturhluti Kasakstans, Aserbaídsjan, hluti Georgíu og norðausturhluti Tyrklands. Ríki kasara var arftaki Vesturtyrkneska kanatsins sem var á sömu slóðum frá 6. öld til 7. aldar. Lítið er vitað um uppruna kasara sjálfra. Sumir fræðimenn vilja rekja þá til úígúra, aðrir til húna og enn aðrir til miðasískra þjóðflokka austan Kaspíahafs. Kasarska virðist hafa verið oghúrískt mál, svipað því sem hinir fornu búlgarar töluðu. Nánast engar ritheimildir á kasörsku hafa varðveist og mest af því sem vitað er um kasara kemur frá nágrannaþjóðum þeirra. Eitt af fáum dæmum um frumheimildir frá ríki Kasara eru bréfaskipti milli Jósefs ben Aron, kasarakans, og spænska fræðimannsins Hasdai ibn Shaprut, sem var utanríkisráðherra kalífans í Córdoba.

Ríki kasara var fjölmenningarsamfélag þar sem fjöldi tungumála og trúarbragða fékk að dafna í friði. Kasarar virðast hafa gert bandalag við Austrómverska ríkið. Þeir mynduðu eins konar stuðpúða milli kristnu ríkjanna í Evrópu og íslömsku ríkjanna í Suðvestur-Asíu sem á þeim tíma voru í mikilli sókn. Hugsanlega var það ástæða þess að kasarska yfirstéttin snerist til gyðingdóms á 9. öld. 

Endalok ríkis kasara urðu vegna uppgangs Kænugarðs. Herfarir Svjatoslavs 1. konungs Kænugarðsrússa í austurveg, gerðu út af við borgir kasara eina af annarri og að lokum féll höfuðborg þeirra, Atil, í hendur honum 968 eða 969.

Á 19. öld varð sú kenning til meðal kynþáttafræðinga að askenasígyðingar ættu rætur sínar að rekja til kasara. Þeir væru þannig í raun ekki afkomendur hinna fornu hebrea og ættu því ekkert sérstakt tilkall til Ísraelsríkis. Gagnrýnendur hafa hins vegar bent á að engar heimildir séu til sem gefa ástæðu til að ætla svo mikil tenging. Askenasí-gyðingar hafa aðeins örfáar erfðalínur sem er sameiginlegt með sumum tyrkneskum og norður-kákasískum þjóðarbrotum.

## Tilvísanir
Mjölnir

**Mjölnir** er í norrænni goðafræði hamar Þórs og hans helsta einkenni. Hamarinn var vopn sem guðinn notaði til að berjast við jötna. Samkvæmt *[[Snorra-Edda|Snorra-Eddu]]* kom hamarinn fljúgandi aftur til Þórs eftir að honum var kastað (líkt og bjúgverpill). Hamarinn var smíðaður af dvergunum Brokk og Sindra í Svartálfaheimi, og var þeirrar náttúru að hann missti aldrei marks og hann mátti gera svo lítinn að hann kæmist fyrir innanklæða. Eddukvæðið *[[Þrymskviða]]* fjallar um það hvernig jötuninn Þrymur stelur Mjölni og krefst gyðjunnar Freyju í lausnargjald.
Mjölnir (aðgreining)

**Mjölnir** getur átt við um:
* Hamar guðsins Þórs sem hét Mjölnir
* Nafnið Mjölnir
* Íþróttafélagið Mjölni
Svartklædda konan (kvikmynd)

***Svartklædda konan*** (enska: *The Woman in Black*) er bresk kvikmynd sem James Watkins leikstýrir og er byggð á samnefndri bók eftir Susan Hill sem varð vinsæl eftir að leikritið var frumsýnt í London árið 1987. Daniel Radcliffe fer með aðalhlutverkið í myndinni sem lögfræðingurinn Arthur Kipps. Myndin átti upprunalega að vera tekin upp í þrívídd en stuttu áður en tökur hófust ákváðu framleiðendur myndarinnar að skjóta hana á hefðbundinn hátt. Myndin kom út í kvikmyndahús í febrúar 2012. 
## Leikendur
*Daniel Radcliffe sem Arthur Kipps, ungur lögfræðingur, eiginmaður og faðir. 
*Ciarán Hinds sem Sam Daily.
*Janet McTeer Frú Daily, eiginkona Dailys.
*Sophie Stuckey sem Stella Kipps.
*Liz White sem Jennet Humfrye, kona sem sneri aftur frá dauðum sem ógnvekjandi vofa þekkt sem Svartklædda Konan.
*Alisa Khazanova sem Alice Drablow, nýlátin systir Jennet Humfryear og eigandi Eeel Marsh-hússins.
*Daniel Cerqueira sem Keckwick, bæjarbúi sem sýnir Arthuri húsið. 
*Tim McMullan sem Hr. Jerome
*Roger Allam sem Hr. Bentley
*Aoife Doherty sem Lucy Jerome
*Alexia Osborne sem Victoria Hardy
*Victor McGuire sem Gerald Hardy
*David Burke sem PC Collins
*Ashley Foster sem Nathaniel, sonur svartklæddu konunnar
## Heimildir
The Avengers (kvikmynd frá 2012)

***The Avengers*** er bandarísk ofurhetjumynd sem framleidd er af Marvel og er gefin út af Walt Disney-fyrirtækinu. Myndin er leikstýrð af Joss Whedon og er byggð á samnefndum myndasögum þar sem margar ofurhetjur hittast og berjast hlið við hlið. Í myndinni fer samleikshópur með aðalhlutverkin í myndinni en þar á meðal eru Robert Downey, Jr., Chris Evans, Chris Hemsworth, Tom Hiddleston, Samuel L. Jackson, Scarlett Johansson, Jeremy Renner, Mark Ruffalo og Cobie Smulders. Myndin segir frá Nick Fury, forstjóra friðarsveitarinnar SKJALDAR sem skráir ofurhetjur í lið til þess að bjarga jörðinni frá tortímingu. 
Undirbúningur á myndinni hófst í apríl árið 2005 og átti upprunalega að vera frumsýnd í júlí 2011. Ákveðið var að framleiða myndir fyrir aðalpersónur myndarinnar til þess að kynna áhorfendum fyrir þeim og voru þess vegna kvikmyndirnar Iron Man, Iron Man 2, The Incredible Hulk, Captain America: The First Avenger og Thor framleiddar. Í mars 2009 samþykkti Scarlett Johansson að fara með hlutverk Svörtu ekkjunnar og var frumsýningu myndarinnar seinkað til ársins 2012. Tökur hófust í Albuquerque í apríl 2011 og luku í byrjun september.

## Söguþráður
Þegar leynistofnunin SKJÖLDUR er að vinna með Ofurteninginn opnar hann víddarhlið sem hleypir guðinum Loka til Jarðar. Loki tekur teninginn og tekst að flýja. Nick Fury, forstjóri SKJALDAR neyðist til að endurvirkja Hefnendaverkefnið sem á mynda ofurhetjulið sem samanstendur af Járnmanninum, Kafteini Ameríku, Jötninum og Þór. En egó og vantraust meðlimana þýðir að þeir eru ekki allir tilbúnir að vinna saman. Hefnendurnir eru falla á tíma því Loki ætlar að nota Teninginn til að flytja geimveruherliðið Chitauri til Jarðar.

## Persónur og leikarar

* Robert Downey, Jr. sem Tony Stark/Járnmaðurinn
* Chris Evans sem Steve Rogers/Kafteinn Ameríka
* Mark Ruffalo sem Dr. Bruce Banner/Jötuninn
* Chris Hemsworth sem Þór
* Scarlett Johansson sem Natasha Romanoff fulltrúi/Svarta Ekkjan
* Jeremy Renner sem Clint Barton fulltrúi/Haukfránn
* Tom Hiddleston sem Loki
* Samuel L. Jackson sem Nick Fury forstjóri
* Clark Gregg sem Phil Coulson fulltrúi
* Cobie Smulders sem Maria Hill fulltrúi
* Stellan Skarsgård sem Dr. Erik Selvig
* Gwyneth Paltrow sem Pepper Potts
* Paul Bettany sem JARVIS (rödd)
* Alexis Denisof sem The Other

## Heimildir
Basapar

**Basapar** er í sameindalíffræði og erfðafræði tveir mótstæðir basar í DNA-gorminum sem tengjast saman með vetnistengjum, þar sem adenín (**A**) tengist týmín (**T**) og sýtósín (**C**) tengist gúanín (**G**).

## Tilvísanir


## Tenglar
* Basapar á www.geni.is
Innröð

**Innröð** eða **intróna** er kirnabútur sem er ekki umritaður í mótandi RKS heldur klipptur burt.

## Tengt efni
* Táknröð, táknaraðarbútur
* Mótandi RKS (mRKS, mRNA)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Intron á www.geni.is
Arfgerð

**Arfgerð** (einnig **erfðafar** eða **erfðagervi**) í erfðafræði eru eiginleikar sem lífvera hefur erft og mun skila til niðja sinna, en eiginleikarnir koma ekki endilega fram í hjá einstaklinginum sjálfum. Arfgerð er notuð bæði í víðari og þröngri merkingu. Í víðum skilningi lýsir arfgerð samsetningu allra gena einstaklings sem hann hefur erft frá foreldrum sínum. Í þrengri skilningi er talað um arfgerð ákveðins gens þ.e.a.s. samsetning samsæta (allela) ákveðins gens lýsir arfgerð einstaklingsins fyrir það tiltekna gen. 

Tvílitna lífverur, eins og maðurinn, hafa tvö eintök af sama geni, eitt frá móður og annað frá föður. Hvort eintak um sig kallast samsæta eða allel. Samsæturnar geta verið eins eða breytilegar sín á milli en þær lýsa arfgerð lífverunnar m.t.t. ákveðins gens. Arfgerð er einn þeirra þátta sem hafa áhrif á svipfar lífvera. Aðrir þættir sem máli skipta eru umhverfisþættir, utangenaerfðir, samspil gena og umhverfis og tilviljunar svipfarið.

## Tengt efni
* Arfgerðargreining
* Framandi arfgerð
* Genamengi
* Stofnerfðafræði
* Svipfar
 
## Tenglar
* Arfgerð og svipgerð á www.geni.is 
* 

## Tilvísanir
Svipfar

**Svipfar** (einnig **svipgerð**) eru greinanleg eða sýnileg einkenni lífveru og er í raun birting arfgerðar. 

Einnig lýsir svipgerð stundum afmörkuðum eiginleikum eða einkenni eins og t.d. hæð, þyngd og hárlit. Svipgerð getur einnig verið eiginleiki sem ekki er sjáanlegur en hægt er að mæla líkt og þéttni rauðra blóðkorna eða kólesteróls í blóði.

Fjórir þættir hafa áhrif á svipgerð einstaklings: arfgerð, utangenaerfðir, umhverfi eða tilviljun. Eitt eða fleiri gen geta haft áhrif á svipgerð einstaklings.

Gott dæmi um að utangenaerfðir, umhverfi og tilviljun hafa veigamikil áhrif á svipgerð einstaklinga eru eineggja tvíburar. Þeir hafa sömu arfgerð en ekki nákvæmlega sömu svipgerð.

## Tengt efni
* Arfgerð
* Eiginleiki
* Genamengi
* Stofnerfðafræði
* Svipfarstjáning
* Víkjandi eiginleiki

## Tenglar
* Arfgerð og svipgerð á www.gen.is 
* 

## Tilvísanir
Friðarhöllin

**Friðarhöllin** er mikil bygging í hallarlíki í borginni Haag í Hollandi. Hún hýsir ýmsar alþjóðastofnanir, þar á meðal Alþjóðadómstólinn.

## Saga
Hugmynd að friðarhöllinni vaknaði á samræðu rússneska diplómatsins Friedrich Martens og bandaríska diplómatsins Andrew White árið 1900, en þeir ræddu um nýtt aðsetur fyrir alþjóðlegan dómstól til að stilla til friðar í milliríkjadeilum. Nokkrar friðarráðstefnur höfðu farið fram í Haag fram að þessu, sú fyrsta 1899. Góðvinur Whites, bandaríski auðjöfurinn Andrew Carnegie, ákvað að leggja fram 1,5 milljónir dala (40 milljónir á núvirði) í verkefnið, sem og fyrir bókasafn um alþjóðalög. Í þeim tilgangi var Carniegie-stofnunin sett á laggirnar 1903 til að sjá um framkvæmdina og rekstur slíks friðarhúss.

## Byggingin

Framkvæmdir við friðarhöllina hófust 1907 og lauk þeim 1913. Teikningarnar voru gerðar af franska arkítektanum Louis M. Cordonnier. Mikið er um súlnagöng að utan. Þar er einnig 80 metra hár turn, sem er eitt af einkennistáknum Haag. Mörg lönd heims gáfu efni til byggingarinnar, sérstaklega innréttingar og innanhúsmuni. Til dæmis má nefna að marmarinn á gólfinu og tröppunum er frá Ítalíu, viðurinn á veggjunum er frá Brasilíu, Bandaríkjunum og Indónesíu, stálgrindverkið utan um bygginguna er frá Þýskalandi, dyrnar eru frá Belgíu, vatnsbrunnur frá Danmörku, veggteppi frá Japan, turnklukkan frá Sviss og teppi frá Íran. Vasi, sem vegur 3,2 tonn, er gjöf frá Rússlandi. Á göngum og í sölum eru styttur og brjóstmyndir af þekktum frumkvöðlum friðarmála í heiminum. Höllin var síðan formlega opnuð 28. ágúst 1913 í viðurvist Carnegies og hollensku konungsfjölskyldunnar. 


Mynd:Andrew carnegie Palais de la Paix Peace Palace Den Haag The Hague La Haye.jpg|Andrew Carnegie
Mynd:Nelson r mandela.jpg|Nelson Mandela
Mynd:Mahatma gandhi Palais de la Paix Peace Palace Den Haag The Hague La Haye.jpg|Mahatma Gandhi
Mynd:Henri dunant Palais de la Paix Peace Palace Den Haag The Hague La Haye.jpg|Henri Dunant


## Stofnanir
Nokkrar stofnanir hafa fengið inni í friðarhöllinni.

* Alþjóðagerðardómurinn (síðan 1913)
* Bókasafn um alþjóðalög (síðan 1913)
* Carnegie-stofnunin (síðan 1913)
* Háskóli í alþjóðalögum (síðan 1923)
* Alþjóðadómstóllinn (síðan 1946)

## Friðarloginn

Í garðinum fyrir framan friðarhöllina er friðarlogi sem settur var upp 18. apríl 2002 á sérstakri friðargönguleið sem lögð var 2004. Í kringum logann hafa 196 steinar frá 196 löndum verið festir í jörðina. Þar er til að mynda steinn úr Berlínarmúrnum. Annar er úr fangaeyjunni Robben Island í Suður-Afríku, þar sem Nelson Mandela þurfti að dúsa í fangelsi í mörg ár. Á minnisvarðann sem ber logann stendur: *Megi allar skepnur finna frið.* Þar er einnig texti sem hljóðar svo (í lauslegri þýðingu):

## Heimildir
Þjóðhátíðardagur

**Þjóðhátíðardagur** er hátíðisdagur þar sem fagnað er sérstökum áfanga í sögu þjóðar, ríkis eða þjóðarbrots. Þjóðhátíðardagur getur verið haldinn á afmæli sjálfstæðis, stofnun lýðveldis, á messudegi verndardýrlings eða afmæli konungs. Þjóðhátíðardagar eru oftast frídagar.

## Tengt efni
* Íslenski þjóðhátíðardagurinn
Brynja

:*Sjá greinina um [[Brynja (nafn)|Brynja]] fyrir kvennmannsnafnið
*'Brynja''' er herklæði til hlífðar búknum. Hún er gerð úr málmi eða öðru hörðu efni. Á 14. öld komst brynjan í notkun riddara sem notuðu þær yfirleitt þegar þeir fóru í bardaga.
Andrés Iniesta

**Andrés Iniesta Lujan** (fæddur 11. maí 1984) er spænskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann spilaði lengst af sem miðjumaður fyrir FC Barcelona og landslið Spánar.

Uppeldisfélag Iniesta var akademía Barcelona *La Masia*. Árið 2002 lék hann fyrsta leik sinn með aðalliðinu, 18 ára að aldri. Iniesta spilaði reglulega með liðinu frá 2004.

Hann spilaði fyrir unglingalandslið Spánar undir 16 ára, undir 19 ára og undir 21 árs, áður en hann lék sinn fyrsta leik með A-landsliðinu 2006. Iniesta var valinn á heimsmeistaramótið 2006 og 2010 sem og árin 2014 og 2018. Á heimsmeistaramótinu 2010 var hann valinn maður leiksins í úrslitaleik landsliðsins gegn Hollandi og skoraði hann sigurmarkið.

Árið 2018 ákvað Iniesta að kveðja Barcelona eftir 22 ár hjá félaginu. Hann hélt áfram að spila í nokkur ár í Japan og Sameinuðu arabísku furstadæmunum. Hann vann 34 titla á leikferli sínum.

## Tilvísanir
Heracross

**Heracross** er pokémon sem breytist ekki neitt. Hann er bæði padda og árásar pokémon. Hann er einn af pokémonum Ash Ketchum og hann kemur ekki mikið fyrir í anime þáttaröðinni. Heracross lifir á safa af Bulbasaur sem er einn af fyrstu pokémonum sem birtust í anime þáttaröðinni.
Riolu

**Riolu** er lítill Pokémon hundur. Fætur og búkur hans eru svartir og skottið blátt með gulum kraga. Á handarbaki hans eru kringlóttir hringir sem gætu verið byrjunin á oddum hans. Hann er með svarta „grímu“ og rauð augu. Hann stendur oft á tánum, eins og Lucario.
Binnenhof

**Binnenhof** er heiti á kastalaklasa í borginni Haag í Hollandi og er aðsetur hollenska þingsins. Í Riddarasalnum, sem er tengibygging, er opinbert hásæti þjóðhöfðingja Hollands.

## Saga

Binnenhof er orðin gömul bygging. Ekki liggur alveg fyrir hversu gamall elsti hlutinn er en fundist hafa múrveggir frá 12. eða 13. öld. Öryggt þykir þó að Vilhjálmur II greifi af Hollandi reisti sér kastala árið 1250 en entist ekki æfin til ljúka verkinu. Sonur hans, Floris V, hélt verkinu áfram og gerði kastalann að aðalaðsetri sínu að honum fullloknum 1291. Kastali þessi stækkaði nokkuð á næstu öldum er nýrri álmur voru reistar. Seint á 16. öld varð kastalinn aðsetur uppreisnarstjórnar Hollands gegn Spánverjum í sjálfstæðisstríðinu. Segja má að þetta hafi verið upphafið að stjórn Hollands í byggingunni. Á þeim tíma voru síki allt í kringum kastalann. Þau eru að mestu horfin í dag, fyrir utan lítið lokað síki. 1815 urðu Haag og Brussel höfuðborgir konungsríkisins Niðurlanda. Þingað var í sitthvorri borginni á tveggja ára fresti. Á þeim tíma sat þingið í Binnenhof í tvö ár í senn. Þegar Belgía sagði skilið við konungsríkið, varð Haag að stjórnarsetri Hollands. Binnenhof varð að þinghúsi og stjórnarráði. Svo er enn í dag. Í byggingunni eru báðar deildir hollenska þingsins til húsa. Neðrideildin fundar í Ballsalnum svokallaða allt frá 1790 til 1992. Á því ári var nýbygging tekin í notkun þar sem þingið er til húsa í gluggalausum græn/bláum sal. Ekkert sólarljóst kemst þar inn.

## Ridderzaal

Einn merkasti hluti kastalans er Riddarasalurinn. Hann líkist helst lítilli kirkju að utan, með tvo turna sitthvoru megin við innganginn. Riddarasalurinn var reistur af Floris V og lauk verkinu 1280. Salurinn var móttöku- og fundarsalur greifanna af Hollandi. Þó að salurinn hafi þjónað sem nokkurs konar miðpunktur stjórnarfars í Hollandi í gegnum aldirnar, ákvað Loðvík Napoleon, konungur Niðurlanda, að færa formlegt aðsetur sitt til Amsterdam. Riddarasalurinn missti því pólitískt gildi sitt og var notaður sem hesthús, herspítali og annað meðan Frakkar réðu landinu í upphafi 19. aldar. Þegar Frakkar hurfu úr landi, fékk Riddarasalurinn andlitslyftingu. Síðan 1904 hafa þjóðhöfðingjar Hollands haldið stefnuræðu konungs/drottingar í salnum. Þar er enn í dag opinbert hásæti þjóðhöfðingjans að finna. Ræða drottningar fer fram á Prinjesdag (*prinsadeginum*). Viðstaddir ræðuna eru konungsfjölskyldan, forsætisráðherra, ríkistjórnin, meðlimir efri og neðri deildar hollenska þingsins, sérstakir heiðursgestir og fjölmiðlar. Árið 1907 var önnur friðarráðstefnan í Haag haldin í Riddarasalnum, en hún var undanfari stofnunar Alþjóðadómstólsins. Efri deild hollenska þingsins notaði salinn 1994-95, þar sem salarkynni þess var í endurbyggingu. Riddarasalurinn var friðaður 2003 sem Rijksmonument (*ríkistákn*).

## Heimildir
* 
*
Gasgríma

**Gasgríma** er andlitsgríma notuð til varnar loftmengunarefna og eiturgufa.

## Neðanmálsgreinar


## Tengt efni
* Súrefnisgríma
Asking Alexandria

**Asking Alexandria** er bresk Metalcore hljómsveit frá York, North Yorkshire. Hún var stofnuð 2008 þegar Ben Bruce (gítarleikari) hafði samband við gamla vini, eftir að hafa búið í Dúbæ. Hljómsveitin er skipuð Ben Bruce (gítarleikara), Danny Worsnop (söngvara), Cameron Liddell (gítarleikara, Sam Bettley (bassaleikara og James Cassels (trommuleikara).

## Saga hljómsveitarinnar
### Upphaf og fyrsta breiðskífa (2008-2009)
Hljómsveitin hefur rætur í Dúbæ, í Sameinuðu Arabísku fustadæmunum, þar sem Ben Bruce stofnaði hljómsveit og gaf út plötuna *The Irony of Your Perfection* í fullri lengd með hópnum undir nafninu Asking Alexandria. Stuttu síðar hætti hljómsveitin og Bruce gaf út yfirlýsingu að hljómsveitin Asking Alexandria frá Dúbæ hefði aðeins verið virk í einn mánuð og hafi aldrei haldið tónleika.

2008 flutti Bruce aftur til Englands og skildi eftir fyrrum hljómsveitarmeðlimi. Hann hafði engin áform um að setja tónlistarferil sinn á bið og stofnaði nýja hljómsveit undir sama nafni. Hann heldur því fram að hann sjálfur hafi skapað nafn hljómsveitarinnar og hann vildi nota nafnið og merkingu þess áfram. Hann lagði áherslu á í yfirlýsingu sinni að núverandi hljómsveit Asking Alexandria sé ekki sama hljómsveitin og skrifaði The Irony of Your Perfection, hafi ekki sömu tónlistarstefnu, hafi aðra meðlimi og hljómsveitirnar tvær séu mjög mismunandi, þrátt fyrir tengsl þeirra. Áhersla hefur verið á þessi atriði í viðtölum við núverandi hljómsveit og tengsl þessara tveggja hljómsveita er enn ruglandi fyrir marga aðdáendur.

Frá stofnun hljómsveitarinnar 2008 urðu breytingar á meðlimum hljómsveitarinnar. Þar á meðal fækkaði meðlimum hennar úr sex í fimm með brottför Ryan Binns. Auk þess var í janúar 2009 bassaleikaranum Sam Bettley skipt út fyrir Joe Lancaster. Síðustu tónleikar Lancaster með hljómsveitinni voru á Fibers í York 4. janúar. Degi síðar fór hljómsveitinn til Bandaríkjanna til að koma fram á tónleikum og undirbúa sig fyrir uptöku næstu plötu sveitarinnar.

Eftir að hljómsveitin hafði verið á tónleikaferðalagi 2008 og á fyrstu mánuðum 2009, hljóðritaði hljómsvein breiðskífu 19. maí til 16. júní 2009 í The Foundation Recording Studios í Connersville, Indiana, Bandaríkjunum. Þeir skrifuðu undir samning við útgáfufyrirtækið Summerian Records stuttu eftir að upptökum lauk og gáfu út breiðskífuna *Stand up and scream* undir merkjum útgáfufyrirtækisins 15. september 2009. Í kjölfarið var lögð áhrersla að ná vinsældum í Bandaríkjunum í tónleikaferðalagi með hljómsveitunum Alesana, Enter Shikari og The Bled og Evergreen Terrace.

## Heimildir
Friðrik 3. af Saxlandi

**Friðrik 3. af Saxlandi** (eða **Friðrik kjörfursti af Saxlandi**) (17. janúar 1463 – 5. maí 1525) var kjörfursti í Saxlandi. Hann varð einna frægastur fyrir að vera einn helsti verjandi Marteins Lúthers, Lúthersku og siðaskipta.
Hinrik 2.

Hinrik 2. getur átt við:
*Hinrik 2. Englandskonung (1133 – 1189).
*Hinrik 2. Frakkakonung (1519 – 1559).
Charles Lindbergh

**Charles Augustus Lindbergh** (4. febrúar 1902 – 26. ágúst 1974) (stundum kallaður „Slim“, „Lucky Lindy“ og „The Lone Eagle“) var bandarískur flugmaður, rithöfundur, uppfinningamaður, könnuður og stjórnmálafrömuður. Lindbergh flaug fyrstur manna yfir Atlantshafið einn síns liðs á eins hreyfils flugvélinni the Spirit of St. Louis. Ásamt Ameliu Earhart var Lindbergh brautryðjandi í sögu flugsins. Lindbergh hlaut mikla viðurkenningu í Bandaríkjunum fyrir afrek sín og annað starf í þágu flokksins. Hann var á tímabili orðaður við framboð til forseta Bandaríkjanna. Lindbergh var áberandi meðal Bandaríkjamanna sem voru andvígir þátttöku í seinni heimsstyrjöldinni. Franklin D. Roosevelt forseti leit stjórnmálaafskipti Lindberghs ekki vinsamlegum augum en sá síðarnefndi, sem var undir nokkrum áhrifum frá hugsuðum á borð við Oswald Spengler, viðraði meðal annars áhyggjur af framgöngu gyðinga í Bandaríkjunum, hugmyndir um æðri kynstofn og samúð í garð nasisma, en Lindbergh varð sæmdur einni æðstu orðu þriðja ríkisins, arnarkrossinum, árið 1938.
Ævintýri Tinna: Leyndardómur Einhyrningsins

***Ævintýri Tinna: Leyndardómur Einhyrningsins*** (enska: *The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn*) er bandarísk kvikmynd frá árinu 2011 sem leikstýrð er af Steven Spielberg. Myndin er byggð á frægu myndasögunum um Ævintýri Tinna sem hinn belgíski Hergé skrifaði. Handrit myndarinnar er byggt á þremur Tinnabókum, Krabbinn með gylltu klærnar, Leyndardómur Einhyrningsins og Fjársjóður Rögnvaldar rauða. 

Spielberg hafði verið að undirbúa myndina síðan hann hafði keypt kvikmyndaréttinn árið 1983 stuttu eftir að Hergé lést. Tökur hófust árið 2008 og átti að gefa hana út árið 2010 en því var seinna seinkað um ár þegar Universal Studios hættu við að framleiða myndina ásamt Paramount Pictures og var það ekki fyrr en Sony ákvað að með-framleiða hana með Paramount. 

## Leikendur
* Jamie Bell sem Tinni
* Andy Serkis sem Kolbeinn kafteinn, Kolbeinn Kjálkabítur
* Simon Pegg og Nick Frost sem Skafti og Skapti
* Daniel Craig sem Sigmundur Sakkarín, Rögnvaldur rauði
* Tony Curran sem Delacourt liðsforingi
* Toby Jones sem Aristides Silk
* Gad Elmaleh sem Omar Ben Salaad

## Heimildir
Mauritshuis

**Mauritshuis** er lítill kastali í borginni Haag í Hollandi, nefndur eftir Márits herforingja í sjálfstæðisstríði Hollendinga. Húsið er málverkasafn í dag en þar eru málverk til sýnis eftir Jan Vermeer, Rembrandt, Rubens, Frans Hals, Jan Brueghel og ýmsa fleiri.

## Saga hússins

Það var Márits af Nassau sem lét reisa húsið 1633 við hliðina á kastalann Binnenhof og var það ætlað sem heimili hans. Á meðan húsið var í byggingu, þjónaði Máritz sem landstjóri hollensku nýlendnanna í Suður-Ameríku. Þegar hann kom heim 1644 var húsið fullbúið. Kastalinn er í hollenskum-klassískum stíl, með snert af ítalskri endurreisn. Innviðið eyðilagðist í eldi 1704 og var þá allt smíðað upp á nýtt. 1820 keypti hollenska ríkið kastalann sem safnahús fyrir konunglega málverkasafnið. Húsið er enn málverkasafn í dag, eitt hið merkasta í Hollandi. Kastalinn er friðaður.

## Málverkin
Elstu málverkin voru áður í eigu Vilhjálms V landstjóra (1748-1806). Sonur hans, Vilhjálmur I konungur Hollands, gaf hollenska ríkinu safnið allt árið 1816. Síðan þá hafa mörg fleiri málverk bæst við. 1822 voru 200 málverk í safninu, en í dag eru þau um 800. Konungsfjölskyldan hafði reynt að fá verk eftir hollenska og belgíska meistara frá gullna tímabilinu (17. og 18. öld). Auk þess hafa ríkir einstaklingar fært safninu ýmis málverk að gjöf. Af gömlu meisturunum má nefna Rembrandt van Rijn, en í Mauritshuis eru tíu af málverkum hans til sýnis. Þar með er Mauritshuis eitt mikilvægasta safn hins fræga málara. 

Þekktir málarar og fjöldi málverka þeirra í Mauritshuis:

Öll hafa málverkin verið hreinsuð síðustu áratugi og eru þau í góðu ástandi. Gestir í Mauritshuis eru um 250 þús árlega.


Mynd:Rembrandt - The Anatomy Lesson of Dr Nicolaes Tulp.jpg|*Líkskurður dr. Nicolaes Tulp* eftir Rembrandt
Mynd:Peter Paul Rubens 167.jpg|*Himnaför Maríu* eftir Rubens
Mynd:Steen Oyster-eater.jpg|*Kona að borða ostrur* eftir Jan Steen
Mynd:Jane Seymour. Workshop of Hans Holbein the Younger.jpg|*Jane Seymour* eftir Hans Holbein yngri


## Heimildir
Skagfirðingabók

**Skagfirðingabók** er tímarit um héraðssögu sem gefið er út af Sögufélagi Skagfirðinga. Skagfirðingabók kom fyrst út 1966 og hafa nú (2023) komið út 42 bindi á 57 árum.

Stofnendur *Skagfirðingabókar* voru: Kristmundur Bjarnason á Sjávarborg, Hannes Pétursson skáld og Sigurjón Björnsson prófessor. Upphaflegt nafn var *Skagfirðingabók, Ársrit Sögufélags Skagfirðinga*, en frá og með 7. bindi, 1975, varð titillinn: *Skagfirðingabók, Rit Sögufélags Skagfirðinga*.

*Skagfirðingabók* hefur eingöngu birt sögulegt eða sagnfræðilegt efni en ekki ljóð, fréttaannál úr héraði eða æviágrip látinna einstaklinga, eins og sum héraðsrit hafa gert. Í tímaritinu hefur birst gríðarmikið efni um skagfirska sögu. *Skagfirðingabók* kom út með sama sniði til ársins 2005 og höfðu þá komið út 30 bindi, með nafnaskrám í þriðja hverju bindi. Með 31. bindi, árið 2008, var brot bókarinnar stækkað lítillega, myndefni aukið og bókin bundin í harðspjöld. 

Á heimasíðu Sögufélags Skagfirðinga er yfirlit um greinar sem birst hafa í *Skagfirðingabók*.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Um Skagfirðingabók — Af vefsíðu Sögufélags Skagfirðinga.
Huang Nubo

**Huang Nubo** (kínverska: 黄怒波) er kínverskur auðkýfingur og ljóðskáld. Nubo hefur ýmisleg tengsl við Ísland. Hann hefur komið á fót kínversk-íslenskri ljóðahátíð sem haldin hefur verið einu sinni og mun verða framhald á. Nubo lýsti áhuga á að kaupa Grímsstaði á Fjöllum, 300 ferkílómetra land, í því skyni að koma þar á laggirnar túristamiðstöð. Honum var hafnað. 

## Tenglar
Chinese tycoon Huang Nubo wants to buy up 300 square kilometres of Iceland
Þórðar saga hreðu

**Þórðar saga hreðu** er með yngstu Íslendingasögum, talin rituð um eða eftir 1350. Hún gerist að mestu í Miðfirði í Húnaþingi og í Skagafirði. Aðalpersónan er Þórður hreða, sem var mikill kappi og jafnframt mikill timburmeistari. Sagnir greina frá því að hann hafi smíðað skála í Flatatungu í Skagafirði og fleiri nafnkunn hús.

## Heimildir
* Vésteinn Ólason: *Íslensk bókmenntasaga* 2, Rvík 1993.

## Tenglar
* Þórðar saga hreðu — Texti sögunnar.
* Þórðar saga hreðu  — Texti sögunnar. Icelandic Saga Database.
Mjöður ehf.

**Mjöður ehf.** var íslenskt brugghús á Stykkishólmi sem stofnað var árið 2007. Helstu framleiðsluvörur Mjaðar voru bjórarnir Jökull og Skriðjökull. Sex starfsmenn störfuðu hjá fyrirtækinu. Það hætti starfsemi árið 2011. Steðji brugghús í Borgarfirði keypti bruggverksmiðjuna.

## Neðanmálsgreinar

## Tenglar
* Heimasíða Mjaðar ehf. 
* ''Bruggarinn er og verður hjarta fyrirtækisins'' Morgunblaðið 16. ágúst 2008
* ''Er Mjöður uppurinn?'' Morgunblaðið 6. júlí 2011
Kraki (óvættur)

:*Getur líka átt við [[Kraki (akkeri)|akkeristegundina kraka]]*. 
**Kraki** (eða **krakinn**) er þjóðsögulegt sjávarskrímsli sem gamlar sögur segja að hafi verið á sveimi við strendur Noregs og Íslands. Í *[[Rit þess íslenska Lærdómslistaf|Riti hins íslenska Lærdómslistafélags]]* á ofanverðri 18. öld segir svo frá krakanum: „Krakinn er [..] sæ-dýr, svo stórt at eigi skal finnaz þess líki“. Orðið kraki er skylt sögninni að *krækja* (í e-ð) og nafnorðinu krókur. Mjög líklega hafa menn áður fyrr ímyndað sér að krakinn væri risavaxinn og ekki svo mjög frábrugðinn kolkrabbanum sem er með renglulega útlimi og á auðvelt með að krækja í hluti. 

## Tengt efni
* Hafgufa
* Lyngbakur
Gula

**Gula** er það ástand þegar húðin og augnhvítan verða gul- eða grænleit vegna mikils magns gallrauða í blóði. Hjá fullorðnum er gula vanalega merki um einhvern undirliggjandi sjúkdóm sem veldur því að að lifrin nái ekki að starfa nógu vel, að viðkomandi sé með stíflaða gallrás, eða nái ekki að brjóta niður hem (forvera blóðrauða).

Gula er ekki algengt í fullorðnum, en í kringum 80% nýbura fær gulu á fyrstu viku lífs síns, það ástand kallast nýburagula.

## Sjá einnig
* Gulusótt

## Tilvísanir
Kraki

**Kraki** getur átt við:

* Mjög einfalda akkeristegund
* Óvætt í sjó
* Íslenska karlmannsnafnið Kraki.
Markaðsvæðing

**Markaðsvæðing** er það ferli þegar samfélag tekur á öllum sviðum að lúta lögmálum markaðarins, svo sem með einkavæðingu, minnkandi ríkisbúskap eða breyttum aðferðum.

Frá sjónarhóli fyrirtækis og fyrirtækjamenningar er markaðsvæðing viðskiptafræðileg nálgun sem fyrirtæki nota til að skilgreina og uppfylla þarfir og væntingar viðskiptavina. Þessar þarfir og væntingar geta verið augljósar eða faldar. Í markaðsvæddu fyrirtæki taka allir starfsmenn þátt í því að bjóða viðskiptavinum ávallt það besta með einum eða öðrum hætti. Öll tækifæri eru nýtt til þess að finna leiðir til að betrumbæta vörur og þjónustu. Markaðsvæðing á sér stað þegar fyrirtæki skapar markaðsvitund í stefnumótun sinni sem er innleidd í öllum deildum fyrirtækisins. Allt starfsfólk vinnur að sameiginlegu markmiði og viðskiptavinir upplifa það í gegnum þjónustuna. Fylgismenn markaðsvæðingar segja fylgni á milli árangurs í markaðsvæðingu og fjárhagslegrar afkomu fyrirtækisins en andstæðingarnir gagnrýna markaðsvæðingu á hugmyndafræðilegum forsendum og er einkavæðing ríkisbanka þar nærtækt dæmi.
Myrká (hljómsveit)

**Myrká** er íslensk hljómsveit sem stofnuð var á Akureyri árið 2009. Nafnið Myrká kemur frá bænum Myrká í Hörgárdal en meðlimir hljómsveitarinnar búa og starfa ekki langt þar frá á Akureyri. Nafnið lýsir vel andrúmsloftinu í tónlistinni og sköpuninni sem á sér stað í tónlistarflutningnum. Einnig er sagt að djákninn sjálfur sé fimmti meðlimur sveitarinnar og komi þar inn með andlegan kraft úr öðrum heimi.

Myrká flytur drungalegt og dramatískt rokk sem flokka mætti sem „gothic“ rokk. Tónlistin er þó samsett úr mörgum áttum svo sem metal, jazz, rokk frá 8. áratugnum og fleira. Meðlimir Myrká kjósa að kalla þessa tegund tónlistar „dauðapopp“.

## Meðlimir
* Guðný Lára Gunnarsdóttir (Söngur, gítar og þverflauta)
* Stefán Örn Viðarsson (Orgel, söngur, bassi )
* Guðjón Svanur Hermannsson (Gítar)
* Helgi Jónsson (Trommur)

## Plötur
Myrká sendi frá sér sinn fyrsta geisladisk í apríl 2010 sem markaði þáttarskil í ferli hljómsveitarinnar.
Diskurinn *13* var tekinn upp í Tanknum á Flateyri sumarið 2009 og samanstendur af þrettán frumsömdum lögum sem innihalda hráan gítarleik, kröftugt Hammond orgel, fallegar melódíur og dramatíska texta ásamt frábærum þungum trommuleik. Önundur Pálsson (Önni) hafði stjórn með upptökum en útgáfufélagið Töfrahellirinn gaf diskinn út.

Diskurinn hefur fengið lofsamlega dóma út um allan heim:

„Góð og áheyrileg tónlist og eiga að mínu viti sannarlega erindi og framtíðina fyrir sér“

„A pagan’s delight and one that reminds us that the unknown can provide a glimpse of beauty that is every bit as rewarding as any of the more traditional sounds we are more familiar with.“

## Tilvísanir


## Tenglar
* Myrká 13 Review 
* Myrká 13 - CD Review
Buzz Aldrin

**Buzz Aldrin** (fæddur 20. janúar 1930 sem **Edwin Aldrin**) er fyrrverandi bandarískur geimfari og orrustuflugmaður. Hann er frægastur fyrir að hafa verið annar maðurinn til að stíga fæti á tunglið á eftir Neil Armstrong. Það gerði hann í annarri og síðustu geimferð sinni, með Apollo 11 þann 20. júlí 1969. Hann varði, ásamt Armstrong tveimur og hálfri klukkustund á yfirborði tunglsins á meðan Michael Collins var á sporbraut fyrir ofan. Hann breytti nafni sínu formlega í Buzz árið 1988.

Bósi Ljósár úr teiknimyndinni Leikfangasaga heitir eftir Buzz Aldrin. 

## Tenglar

* Ítarlegar upplýsingar um Apollo 11 á Stjörnufræðivefnum
Michael Collins (geimfari)

**Michael Collins** (31. október 1930 – 28. apríl 2021) var bandarískur geimfari og tilraunaflugmaður. Hann er frægastur fyrir að hafa verið í áhöfn Apollo 11 ásamt Buzz Aldrin og Neil Armstrong. 

## Tenglar

* Ítarlegar upplýsingar um Apollo 11 á Stjörnufræðivefnum
Michael Collins

**Michael Collins** getur átt við um:
* Michael Collins (1890–1922), írskan byltingarleiðtoga.
* Michael Collins (1930–2021), bandarískan geimfara.
Fullstytt brot

**Fullstytt brot** á við almennt brot þar sem teljarinn og nefnarinn eru ósamþátta (þ.e. eiga engan samdeili). Fullstytt brot eru á sínu einfaldasta formi og því er leitast við að fullstytta almenn brot. Það að **fullstytta** almennt brot \tfrac{m}{n} er að rita það sem \tfrac{m}{n} = \tfrac{p}{q} þar sem engin tala gengur upp í bæði *p* og *q*.

Undirstöðusetning reikningslistarinnar gefur að stytta megi fullstytta með því að frumþátta teljarann og nefnarann og stytta almenna brotið með stærsta samdeili þeirra.

## Dæmi
Eitt dæmi um fullstyttingu brots:

:  \frac{91}{65} \,

Við nýtum okkur undirstöðusetningu reikningslistarinnar sem segir að rita megi allar náttúrulegar tölur stærri en einn sem margfeldi frumtalna á nákvæmlega einn hátt:

:  \frac{91}{65} = \frac{13 \times 7}{13 \times 5} \,

og þá má stytta teljara og nefnara með stærsta samdeili *91* og *65* sem er \operatorname{ssd}(91, 65) = 13:

:  \frac{7}{5} \,.

þar sem engin tala gengur upp í bæði *7* og *5* — þær eru því ósamþátta og almenna brotið \tfrac{7}{5} talið fullstytt.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Fullstytt brot  á stae.is
Mátreikningur

**Mátreikningur** er tegund reikningslistar í stærðfræði þar sem heiltölur **mátað við** ákveðinn **leifastofn** eru samleifa. 

Mátreikningur nýtir sér samleifingu (leifajöfnu); tvær heiltölur *a* og *b* teljast **samleifa** **mátað við** *n* þar sem *n* er jákvæð heiltala er ritað:

: a \equiv b \pmod n,\,

Tölurnar *37* og *57* eru samleifa mátað við *10*:

: 37 \equiv 57 \pmod{10} 

þar sem:

: 57 - (10 + 10) = 37

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Módular