open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francis Ford Coppola

**Francis Ford Coppola** (fæddur 7. apríl 1939 í Detroit í Michigan) er bandarískur kvikmyndagerðarmaður. Hann ólst upp í New York. Faðir hans var tónlistarmaðurinn Carmine Coppola og móðir hans var leikkona. Hans frægustu kvikmyndir eru *[[Guðfaðirinn|Guðfaðirinn 1]]*, *[[Guðfaðirinn 2|2]]* og *[[Guðfaðirinn 3|3]]*.

## Kvikmyndaskrá
Nikulás Kópernikus

**Nikulás Kópernikus** (19. febrúar, 1473 – 24. maí, 1543) var stjörnufræðingur sem fyrstur lagði fram nútíma útgáfu tilgátunar um að jörðin snerist í kringum sólina, og var sú kenning nefnd sólmiðjukenningin og birti Kópernikus hana í bók sinni *[[Um snúninga himintunglanna]]*. Hann fæddist í borginni Toruń í Prússlandi sem þá var undir konungsveldi Póllands. 

Kópernikus var mikill fræðimaður, en hann nam ásamt stjörnufræði meðal annars stærðfræði, læknisfræði og hagfræði. Sólmiðjukenning hans markaði tímamót í framfarasögunni og voru störf hans útfærð af Galíleó Galílei og Jóhannes Kepler, síðar var sólmiðjukenningin svo sönnuð af Isaac Newton.

## Tungumál og þjóðerni
Talið er að Kópernikus hafi talað latínu, þýsku og pólsku; hann talaði líka grísku og ítölsku og smá hebresku. Mikill meirihluti þeirra rita sem Kópernikus skrifaði eru á latínu, sem var tungumál hámenningar í Evrópu.

Þýska er oft talin vera móðurmál Kópernikus, rökin fyrir því er að hann fæddist í ríka yfirstétt, sem var aðallega þýskumælandi, og notaði þýsku aðallega, en latínu aukalega, sem tungumál viðskipta og ritunar, og það á meðan hann stundaði nám í kanónískum lögum við háskólann í Bologna árið 1496 skráði hann sig í þýska ,natio' (Natio Germanorum) - stúdentasamtök sem samkvæmt reglum sínum frá 1497 voru opin nemendum í öllum konungsríkjum og smáríkjum sem höfðu þýsku að móðurmáli. Hins vegar, samkvæmt franska heimspekingnum Alexandre Koyré, þýðir skráning Kópernikusar hjá Natio Germanorum ekki í sjálfu sér að Kópernikus hafi talið sig þýskan, þar sem nemendur frá Prússlandi og Slesíu voru jafnan flokkaðir þannig, sem báru ákveðin forréttindi sem gerðu það að eðlilegu vali fyrir þýska- talandi nemendur, óháð þjóðerni.

Eftirnafnið hans er frá þorpinu *Köppernig* í nútíma Póllandi, og kallast nú Koperniki. Árið 1284 var þorpið skráð sem þýsk byggð og tilheyrði Hertogadæminu Neisse í Slesíu. Faðir hans var kominn frá Krakáarætt af Köpernikusarfjölskyldunni, frá þýska þorpinu Köppernig. Móðir hans tilheyrði Watzenrode fjölskyldunni, sem kom einnig frá þýskri byggð í Slesíu sem kallast í nútímanum Pszenno en á þýsku kallast Weizenrodau, og var myndað árið 1243 undir þýskum lögum.

## Tengill
*
World of Warcraft

**World of Warcraft** er spunaleikur og MMORPG sem er hluti af Warcraft seríunni sem kemur frá tölvuleikja fyrirtæki sem heitir Blizzard. Leikurinn er fjölnotendanetleikur og er einn þeirra vinsælustu. Eins og í öðrum spunaleikjum búa leikmenn sér til sögupersónu og taka þátt í söguþræðinum með öðrum notendum. Hægt er að velja um tvö lið sem eru í stríði við hvort annað, „Bandalagið“ eða „Hjörðin“. Sagan á sér stað stuttu eftir atburði *[[Warcraft III: The Frozen Throne]]*. Spilun leiksins felur í sér að taka að sér ýmis verkefni sem maður ýmist leysir einn eða í hóp. Hægt er að velja um nokkur starfssvið, svo sem járnsmiður, sem meðal annars geta búið til vopn og brynjur. Meðal annara starfa sem hægt er að sinna eru fláning, leðurvinna, námugröftur, grasafræði, skartgripasmíði, verkfræði. Geta allar stéttir valið sitt megin sérsvið, eins og Prestar geta orðið Myrkir Sóknaprestar, en notast þeir þá við svarta galdra. Eins getur Stríðsmaður ákveðið að taka að sér það verkefni að gerast verndari hópsins, en þá tekur hann að sér það verkefni að vernda hópinn með því að skaða óvininn til þess að hann ráðist á verndarann í staðinn fyrir hópinn.

Eftirfarandi fylkingar hafa val á mismunandi kynþáttum og stéttum:

**Bandalagið**:
* ***Mannfólk***: *Heilagur Riddari*, *Stríðsmaður*, *Töframaður*, *Þjófur*, *Prestur*, *Seiðskratti*, *Dauða Riddari*
* ***Náttálfar***: *Náttúrubarn*, *Veiðimaður*, *Prestur*, *Þjófur*, *Stríðsmaður*, *Dauða Riddari*
* ***Dvergar***: *Prestar*, *Stríðsmaður*, *Heilagur Riddari*, *Veiðimaður*, *Þjófur*, *Dauða Riddari*
* ***Búálfar***: *Seiðskratti*, *Þjófur*, *Stríðsmaður*, *Töframaður*, *Dauða Riddari*
* ***Bláverur***: *Heilagur Riddari*, *Stríðsmaður*, *Töfralæknir*, *Prestur*, *Veiðimaður*, *Töframaður*, *Dauða Riddari*
* ***Varúlfar***: *Dauða Riddari*, *Náttúrubarn*, *Veiðimaður*, *Töframaður*, *Prestur*, *Þjófur*, *Seiðskratti*, *Stríðsmaður*
**Hjörðin**:
* ***Orkar***: *Veiðimaður*, *Þjófur*, *Töfralæknir*, *Stríðsmaður*, *Seiðskratti*, *Dauða Riddari*
* ***Uppvakningar***: *Þjófur*, *Stríðsmaður*, *Seiðskratti*, *Prestur*, *Töframaður*, *Dauða Riddari*
* ***Nautgripir***: *Stríðsmaður*, *Náttúrubarn*, *Töfralæknir*, *Veiðimaður*, *Dauða Riddari*
* ***Tröll***: *Veiðimaður*, *Töframaður*, *Prestur*, *Þjófur*, *Stríðsmaður*, *Töfralæknir *, *Dauða Riddari*
* ***Blóðálfar***: *Veiðimaður*, *Töframaður*, *Seiðskratti*, *Þjófur*, *Heilagur Riddari*, *Prestur*, *Dauða Riddari*
* ***Smáálfar***: *Dauða Riddari*, *Veiðimaður*, *Töframaður*, *Prestur*, *Þjófur*, *Töfralæknir*, *Seiðskratti*,Stríðsmaður*
*'Hlutlausir**:
* ***Pöndur**': *Veiðimaður*, *Töframaður*, *Munkur*, *Prestur*, *Þjófur*, *Töfralæknir*, *Stríðsmaður''
Mýrahreppur (A-Skaftafellssýslu)

**Mýrahreppur** var hreppur í Austur-Skaftafellssýslu, vestan megin Hornafjarðar.
Hann varð til, ásamt Nesjahreppi, 14. nóvember 1876 þegar Bjarnaneshreppi var skipt í tvennt. Sveitin var kölluð Mýrar og var sérstök sókn, sem fram til 1899 var kennd við hinn forna kirkjustað Einholt.

Hinn 12. júlí 1994 sameinaðist Mýrahreppur Nesjahreppi á ný, ásamt Höfn í Hornafirði, undir nafninu *[[Hornafjarðarbær]]*.
Nesjahreppur

**Nesjahreppur** var hreppur í Austur-Skaftafellssýslu, austan megin Hornafjarðar.
Hann varð til, ásamt Mýrahreppi, 14. nóvember 1876 þegar Bjarnaneshreppi var skipt í tvennt. Nesjahreppur náði yfir sveitina Nes.

Verslunar- og útgerðarbærinn Höfn myndaðist upphaflega innan Nesjahrepps, en var gerður að sérstöku hreppsfélagi, Hafnarhreppi, í ársbyrjun 1946.

Hinn 12. júlí 1994 sameinaðist Nesjahreppur Mýrahreppi á ný, ásamt Höfn í Hornafirði, undir nafninu *[[Hornafjarðarbær]]*.
Hornafjarðarbær

**Hornafjarðarbær** var sveitarfélag í Hornafirði í Austur-Skaftafellssýslu.  Hann varð til 12. júní 1994 við sameiningu Hafnar í Hornafirði, Nesjahrepps og Mýrahrepps. Hið nýja sveitarfélag varð þó skammlíft, því aðeins fjórum árum síðar, hinn 6. júní 1998, sameinaðist það Hofshreppi, Borgarhafnarhreppi og Bæjarhreppi undir merkjum *[[Sveitarfélagið Hornafjörður|sveitarfélagsins Hornafjarðar]]*.
Borgarhafnarhreppur

**Borgarhafnarhreppur** var hreppur í Austur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Borgarhöfn í Suðursveit.

Hinn 6. júní 1998 sameinaðist Borgarhafnarhreppur Hofshreppi, Hornafjarðarbæ og Bæjarhreppi undir merkjum *[[Sveitarfélagið Hornafjörður|sveitarfélagsins Hornafjarðar]]*.
Bæjarhreppur (A-Skaftafellssýslu)

**Bæjarhreppur** var hreppur í Austur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Bæ í Lóni.

Hreppurinn varð til ásamt Bjarnaneshreppi árið 1801 þegar Holtahreppi var skipt í tvennt.

Hinn 6. júní 1998 sameinaðist Bæjarhreppur Hofshreppi, Borgarhafnarhreppi og Hornafjarðarbæ undir merkjum *[[Sveitarfélagið Hornafjörður|sveitarfélagsins Hornafjarðar]]*.
Bjarnaneshreppur

**Bjarnaneshreppur** var hreppur í Hornafirði í Austur-Skaftafellssýslu, kenndur við kirkjustaðinn Bjarnanes.

Bjarnaneshreppur varð til  árið 1801 þegar Holtahreppi var skipt í tvennt og hét hinn hlutinn Bæjarhreppur.

14. nóvember 1876 var Bjarnarneshreppi síðan skipt í tvennt, í Nesjahrepp og Mýrahrepp.
Holtahreppur (A-Skaftafellssýslu)

**Holtahreppur** var hreppur í austanverðri Austur-Skaftafellssýslu. Hreppurinn dró nafn sitt af Holti á Mýrum og náði hann frá sýslumörkum í austri yfir Lón, Nes og Mýrar, allt vestur að Heinabergsvötnum.

Árið 1801 var hreppnum skipt í tvennt um Vestrahorn. Varð eystri hlutinn að Bæjarhreppi  og hinn vestari að Bjarnaneshreppi.
Hornafjörður

**Hornafjörður** er fjörður á Suðausturlandi. Í hann rennur Hornafjarðarfljót og skilur það að sveitirnar Mýrar og Nes. Austan fjarðarins er bærinn Höfn í Hornafirði. Árið 1897 hófst búseta á Höfn þegar Ottó Tulinius kaupmaður og Valgerður Friðriksdóttir eiginkona hans fluttust þangað búferlum. Höfn varð þá verslunarstaður og einnig eini þéttbýlisstaður Austur-Skaftafellssýslu. 

Árið 1998 gengu öll sveitarfélög Austur-Skaftafellssýslu í eina sæng. Þótt hið nýja sveitarfélag kenni sig við Hornafjörð er það í raun mun víðfeðmara, nær að auki yfir Suðursveit, Öræfi og Lón. Í Suðursveit er að finna Jökulsárlón á Breiðamerkursandi sem er ein þekktasta náttúruperla Íslands og dregur það árlega að fjölda ferðamanna til sýslunnar ásamt Þjóðgarðinum í Skaftafelli, Lónsöræfum, Ingólfshöfða og fjölda annarra náttúruperla í sýslunni. Fjölgun ferðamanna hefur stóraukið ferðaþjónustu í sýslunni og skapað mikla vinnu yfir sumartímann sem skólafólk hefur verið duglegt að nýta sér. 

Einnig er starfrækt í Suðursveit menningasetur tileinkað Þórbergi Þórðarsyni rithöfundi sem var fæddur og uppalinn á Hala í Suðursveit og er þar hægt að fræðast um líf og skrif skáldsins.
Vatnspípa

**Vatnspípa** eða **hookah** er sértök tegund pípu þar sem reykurinn er síaður í gegnum vatn. Vatnspípan er upprunninn frá Mið-Austurlöndum eða Asíu, og er meðal annars notuð til þess að reykja tóbak, epli og aðra ávexti, kryddjurtir af ýmsu tagi, og cannabis.
Soul of a New Machine

***Soul of a New Machine*** er fyrsta breiðskífa Fear Factory, frá árinu 1992.

## Lagalisti
# „Martyr“ - 4:05
# „Leechmaster“ - 3:53
# „Scapegoat“ - 4:33
# „Crisis“ - 3:45
# „Crash Test“ - 3:46
# „Flesh Hold“ - 2:31
# „Lifeblind“ - 3:51
# „Scumgrief“ - 4:06
# „Natividad“ - 1:04
# „Big God / Raped Souls“ - 2:38
# „Arise Above Oppression“ - 1:51
# „Self Immolation“ - 2:46
# „Suffer Age“ - 3:40
# „W.O.E.“ - 2:32
# „Desecrate“ - 2:32
# „Escape Confusion“ - 3:58
# „Manipulation“ - 3:29
Demanufacture

***Demanufacture*** var önnur breiðskífa Fear Factory (sé EP-platan *[[Fear is the Mindkiller]]* ekki talin með).

## Lagalisti
# „Demanufacture“ - 4:13
# „Self Bias Resistor“ - 5:12
# „Zero Signal“ - 5:56
# „Replica“ - 3:56
# „New Breed“ - 2:49
# „Dog Day Sunrise“ - 4:45
# „Body Hammer“ - 5:05
# „Flashpoint“ - 2:53
# „H-K (Hunter-Killer)“ - 5:17
# „Pisschrist“ - 5:25
# „A Therapy For Pain“ - 9:43
Remanufacture - Cloning Technology

**Remanufacture - Cloning Technology** er breiðskífa frá hljómsveitinni Fear Factory frá árinu 1997. Platan er endurhljóðblöndun á fyrri plötu sveitarinnar Demanufacture sem kom út 1995. Árið 2005 voru plöturnar endurútgefnar saman í tvöfaldri útgáfu.
 
## Lagalisti
# „Remanufacture (Demanufacture)“ - 6:43
# „National Panel Beating (Body Hammer)“ - 4:38
# „Genetic Blueprint (New Breed)“ - 4:23
# „Faithless (Zero Signal)“ - 5:25
# „Bionic Chronic“ - 0:33
# „Cloning Technology (Replica)“ - 5:52
# „Burn (Flashpoint)“ - 5:06
# „T-1000 (H-K)“ - 4:07
# „Machines Of Hate (Self Bias Resistor)“ - 5:50
# „21st Century Jesus (Pisschrist)“ - 7:19
# „Bound For Forgiveness (A Therapy For Pain)“ - 6:00
# „Refinery“ - 3:17
# „Remanufacture (Editied Version)“ - 5:26
Obsolete

***Obsolete*** er breiðskífa með Fear Factory sem kom út árið 1998.

## Lagalisti
# „Shock“ - 4:58
# „Edgecrusher“ - 3:39
# „Smasher/Devourer“ - 5:34
# „Securitron (Police State 2000)“ - 5:47
#„ Descent“ - 3:40
# „Hi-Tech Hate“ - 4:36
# „Freedom Or Fire“ - 4:33
# „Obsolete“ - 5:11
# „Resurrection“ - 3:51
# „Timelessness“ - 6:35
# „Cars“ (aukalag) - 4:08
# „0-0 {Where Evil Dwells}“ (aukalag) - 5:16
# „Soulwound“ (aukalag) - 3:52
# „Messiah“ (aukalag) - 3:32
# „Concreto“ (aukalag) - 3:35
Digimortal

**Digimortal** er breiðskífa með Fear Factory.
 
## Lagalisti
# „What Will Become?“ - 3:23
# „Damaged“ - 3:02
# „Digimortal“ - 3:02
# „No One“ - 3:36
# „Linchpin“ - 3:24
# „Invisible Wounds [Dark Bodies]“ - 3:54
# „Acres Of Skin“ - 3:55
# „Back The Fuck Up“ - 3:08
# „Byte Block“ - 5:20
# „Hurt Conveyor“ - 3:40
# „[Memory Imprints] Never End“ - 6:49
# „Dead Man Walking“ (aukalag) - 3:16
# „Strain Vs. Resistance“ (aukalag) - 3:24
# „Repentance“ (aukalag) - 2:40
Concrete

**Concrete** er breiðskífa frá hljómsveitini Fear Factory, gefin út árið 2002.

## Lagalisti
# „Big God / Raped Souls“ - 2:37
# „Arise Above Opression“ - 1:57
# „Concrete“ - 2:28
# „Crisis“ - 3:33
# „Escape Confusion“ - 4:08
# „Sangre de Niños“ - 2:03
# „Soulwomb“ - 2:33
# „Echoes of Innocence“ - 3:04
# „Dragged Down by the Weight of Existence“ - 2:42
# „Deception“ - 0:29
# „Desecrate“ - 2:38
# „Suffer Age“ - 3:45
# „Anxiety“ - 1:39
# „Self Immolation“ - 2:33 
# „Piss Christ“ - 2:41
# „Ulceration“ - 2:43
Fear Factory

**Fear Factory** er bandarísk þungarokkshljómsveit sem var stofnuð árið 1989.
Sveitin hefur verið kennd við undirgreinarnar groove metal, industrial metal, dauðarokk og nu-metal.
Textar hljómsveitarinnar fjalla einkum um tækniþróunina og að hún eigi eftir að koma mannkyninu í koll, að mannkynið verði úrelt og vélarnar taki við. Einkenni tónlistarinnar er hraður trommu- og bassataktur ásamt aggressífum öskurstíl.

Ósætti hljómsveitarmeðlima hefur sett sitt mark á bandið. Eftir aldamót hættu bassa- og trommuleikarinn, Christian Olde Wolbers og Raymond Herrera.

Árið 2020 hætti söngvarinn, Burton C. Bell og hélt sig við sólóverkefni. Gítarleikarinn Dino Cazares ákvað að halda áfram með hljómsveitina og fann hann nýjan söngvara, Ítalann Milo Silvestro. 

## Breiðskífur
* *[[Soul of a New Machine]]* (1992)
* *[[Demanufacture]]* (1995)
* *[[Remanufacture]]* (1997)
* *[[Obsolete]]* (1998)
* *[[Digimortal]]* (2001)
* *[[Concrete]]* (2002)
* *[[Archetype]]* (2004)
* *[[Transgression]]* (2005)
* *Mechanize* (2010)
* *The Industrialist* (2012)
* *Genexus* (2015)
* *Aggression Continuum* (2021)

## Meðlimir
*Dino Cazares – Gítar, bakraddir (1989–2002, 2009–), bassi (1992, 1995, 2009, 2012, 2015, 2020–), hljómborð (1995), tölvutrommur (2012)
*Mike Heller – Trommur (2012–)
*Tony Campos – Bassi, bakraddir (2015–)
*Milo Silvestro – Söngur (2023–)
*Pete Webber - Trommur (2023-)

### Fyrrum meðlimir
*Burton C. Bell – Söngur (1989–2002, 2003–2006, 2009–2020), hljómborð (1995)
*Raymond Herrera – Trommur (1989–2002, 2003–2006)
*Christian Olde Wolbers – Bassi, bakraddir (1993–2002, 2003–2006), gítar (2003–2006)
*David Gibney – Bassi (1989–1991)
*Andy Romero – Bassi (1991–1992)
*Andrew Shives – Bassi (1992–1993)
*Byron Stroud – Bassi (2003–2006, 2009–2012)
*Gene Hoglan – Trommur (2009–2012)
*Matt DeVries – Bassi, bakraddir (2012–2015)
*Mike Heller – Trommur (2012–2023)

## Tengill
* Heimasíða Fear Factory
* [Fear Factory á [Allmusic] ]

## Tilvísanir
Trumbubassi

**Trumbubassi** *(drum and bass)* er tegund raf-danstónlistar. Stefnan einkennist af hröðum trommutakti og þungri bassalínu.

Íslenski tónlistarmaðurinn Futuregrapher semur undir áhrifum þessarar stefnu.
Fatboy Slim

**Fatboy Slim** (16. júlí, 1963, Quentin Leo Cook eða Norman Cook) er breskur tónlistarmaður sem semur og mixar danstólist að atvinnu. Á 9. áratugnum var hann meðlimur í bresku sveitinni The Housemartins.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Better Living Through Chemistry (album)|Better Living Through Chemistry]]* (1996)
* *[[On the Floor at the Boutique]]* (Live) (1998)
* *[[You've Come a Long Way, Baby]]* (1998)
* *[[Halfway Between the Gutter and the Stars]]* (2000)
* *[[A Break from the Norm]]* (2001)
* *[[Live on Brighton Beach]]* (Live) (2002)
* *[[Big Beach Boutique II]]* (Live) (2002)
* *[[My Game]]* (Live) (2002)
* *[[Palookaville (Fatboy Slim album)|Palookaville]]* (2004)
* *[[Bondi Beach: New Years Eve 06]]* (2005)
* The Greatest Hits - Why Try Harder? (2006)
Archetype

***Archetype*** er breiðskífa með Fear Factory sem kom út árið 2004.

## Lagalisti
# „Slave Labor“ - 3:53
# „Cyberwaste“ - 3:17
# „Act of God“ - 5:08
# „Default Judgement“ - 5:23
# „Corporate Cloning“ - 4:23
# „Archetype“ - 4:23
# „Drones“ - 5:02
# „Bite The Hand That Bleeds...“ - 4:08
# „Bonescraper“ - 4:10
# „Undercurrent“ - 4:04
# „Human Shields“ - 5:15
# „Ascencion (outro)“ - 7:04
# „School“ (eftir Nirvana, aukalag) - 2:38
Lyklaborð

**Lyklaborð** er inntakstæki fyrir tölvur. Notandi ýtir á hnapp og sendir þá tölvunni skilaboð. Yfirleitt eru lyklaborð með um eða yfir 108 hnappa sem eru stafrófið A-Z, 0-9 og ýmsir aðrir.

## Tengt efni
Transgression

***Transgression*** er breiðskífa með Fear Factory sem kom út árið 2005.

## Lagalisti
# „540,000 Degrees Fahrenheit“ - 4:28
# „Transgression“ - 4:50
# „Spinal Compression“ - 4:12
# „Contagion“ - 4:38
# „Empty Vision“ - 4:54
# „Echo Of My Scream“ - 6:58
# „Supernova“ - 4:32
# „New Promise“ - 5:14
# „I Will Follow (U2 cover)“ - 3:42
# „Millennium“ (eftir Killing Joke) - 5:25
# „Moment of Impact“ - 4:01
# „Empire“ (aukalag)
Vinnsluminni

**Vinnsluminni** (einnig nefnt **aðal minni** eða **innra minni**) er minni í tölvu sem örgjörvi getur vísað beint í með vistföngum. Vinnsluminni gegnir því hlutverki að geyma gögn og forrit á meðan tölva er að vinna með þau sem og gögn og forrit sem þykir líklegt að tölvan muni bráðlega vinna með. Vinnsluminni eru yfirleitt hraðvirk og eru oftast RAM. Vinnsluminni getur líka verið lesminni (ROM) og er það oftast að mjög litlum hluta til í heimilistölvum.

Vinnsluminni í heimilistölvum eru tengd við northbridge kubbinn á móðurborðinu.
Móðurborð

**Móðurborð** er margbrotinn tölvuíhlutur sem hýsir a.m.k. einn örgjörva, tengir saman aðra tölvuíhluti og stýrir þeim. Móðurborð er oftast stök prentplata sem er fest ýmist í botn eða í hliðina á tölvukössum og er því oftast stærsti íhluturinn. Á móðurborðinu eru ýmsar *brautir* sem gögn, vistföng, stýrimerki og fleira fer um, og notast þær við mismunandi tækni.

## Tegundir móðurborða
Tegundir móðurborða eru fjölmargar, enda margir framleiðendur, margar gerðir örgjörva, og mjög mismunandi tækni að baki hverri hönnun. Oftast eru þó móðurborð flokkuð saman eftir stærð. Móðurborðin eru hönnuð með tilliti til stærðar tölvukassans sem á að hýsa hann. Hér er samantekt á helstu stærðarflokkum:

* PC/XT - upprunalegi opni staðallinn frá IBM fyrir fyrstu heimilistölvuna, IBM-PC. Hönnunin var klónuð ótal sinnum sökum opna staðalsins, og varð þetta því að de facto staðlinum fyrir móðurborð.
* AT form factor (Advanced Technology) - fyrsti stærðarflokkurinn eftir PC/XT sem náði vinsældum. Einnig kallað *fullt AT*. Úreldað af ATX.
* Baby AT - arftaki AT móðurborða sem IBM hannaði. Hafði sömu virkni og AT, en náði vinsældum sökum smæðar sinnar. Hefur almennt ekki AGP stuðning. 
* ATX - þróaðist út frá Baby AT, og er vinsælasta stærðargerðin í dag.

## Helstu brautir
* ISA - *Industry Standard Architecture*. Úreld fjölnota braut.
* AGP - *Accelerated Graphics Port*. Hraðvirk braut fyrir skjákort.
* PCI - *Peripheral Component Interchange*. Stöðluð fjölnota braut.
* PCI-X - Hröðuð PCI braut. Aðallega notuð af Apple.
* PCI-Express - Hröðuð PCI braut byggð í kringum nýja tækni.
* USB - *Universal Serial Bus*. Stöðluð fjölnota braut fyrir jaðartæki.
* VESA local bus - Úreld braut fyrir skjákort. Sjá einnig VESA.

## Tengt efni
* BIOS
* Northbridge
* MMU
* Southbridge
* Vinnsluminni
* Örgjörvi
Listi yfir útgáfur Microsoft Windows

Eftirfarandi er **listi** yfir mismunandi útgáfur af Microsoft Windows stýrikerfinu:

## Útgáfur sem þurftu MS-DOS
* Windows 1.0
* Windows 2.0
* Windows 2.1 (*einnig þekkt sem* Windows/286 *eða* Windows/386)
* Windows 3.0, Windows 3.1, Windows 3.11 (og Windows for Workgroups)

## Windows 9x
* Windows 95 (Windows 4.0)
* Windows 98 (Windows 4.1), Windows 98 Second Edition
* Windows Millennium Edition (stytt í Windows ME eða Windows 4.9)

## Útgáfur byggðar á NT kjarna
* Windows NT 3.1, 3.5 og 3.51
* Windows NT 4.0
* Windows 2000 (Windows NT 5.0)
* Windows XP (Windows NT 5.1)
* Windows Server 2003 (Windows NT 5.2)
* Windows Vista (Windows NT 6.0)
* Windows 7
* Windows 8
* Windows 8.1
* Windows 10
* Windows 11

## Tímaás
Listinn hér að neðan sýnir stýrikerfin frá Microsoft í tímaröð og hver uppbygging þeirra er, 16-bita (ekki lengur í studdum útgáfum), 32-bita (x86) eða 64-bita (x64).

Nú orðið er t.d. Windows 7 og eldri útgáfur, s.s. Windows XP, ekki studdar, og aðeins hægt að kaupa Windows 10. Windows Server 2003 er ekki lengur studd og en nýjasta útgáfan af Windows Server og sumar eldri eru enn studdar, eða hægt að kaupa framlengdan stuðning við. Svo er MS-DOS ekki heldur lengur stutt (né PC-DOS), sem var notað við að keyra fyrstu útgáfur af Windows, en forritskóðinn hefur hins vegar verið gefinn út frjáls.

## Tengt efni
* Microsoft
* Windows

## Heimild
*
M-10001

**M-10001** var járnbrautarlest smíðuð af Pullman Company með díselvél sem var smíðuð af General Motors. Þetta var önnur straumlínulöguð lest Union Pacific Railroad á eftir M-10000. Lestin var afhent árið 1934 og var í notkun til 1942. Hún setti hraðamet sem enn stendur í lestarferð milli stranda í Bandaríkjunum, 57 tíma, frá Los Angeles til New York-borgar.
Tasmaníuskolli

**Tasmaníuskolli** (fræðiheiti: *Sarcophilus laniarius*) er kjötæta af ættbálki pokadýra sem á okkar dögum finnst aðeins á eyjunni Tasmaníu. Tasmaníuskollinn er eini meðlimur ættkvíslarinnar ***Sarcophilus***. Hann er á stærð við hund, kraftalega vaxinn og vöðvamikill og er stærsta núlifandi kjötæta af ætt pokadýra í heiminum. Tasmaníuskollinn hefur svartan feld, hann gefur frá sér vonda lykt sem magnast þegar honum er ógnað. Eitt helsta einkenni hans er mjög hávær og óhugnanlegur skrækur. Skollinn bæði veiðir sér til matar og étur hræ, er einlífisdýr, en étur þó einstaka sinnum í félagi við aðra skolla.

Á meginlandi Ástralíu útrýmdu menn Tasmaníuskollanum um 400 árum fyrir komu Evrópubúa (1788). Hann var álitinn skaðræðisgripur og ógn við búfénað á Tasmaníu og var því veiddur til ársins 1941 en þá var hann friðaður. Stofninn hefur minnkað síðan seint á 20. öld vegna skæðs andlitskrabbameins og er hann nú í útrýmingarhættu. Ríkisstjórn Tasmaníu vinnur að því að draga úr áhrifum krabbameinsins á stofninn.

## Heimildir

## Tenglar

## Heimildir
Mount Cook

**Mount Cook** eða **Aoraki** er hæsta fjall Nýja Sjálands og Eyjaálfu. Hæsti tindur þess er í 3754 metra hæð yfir sjávarmáli. Tom Fyfe, George Graham og Jack Clarke klifu það fyrstir árið 1894.
Bendir (hljóðfæri)

**Bendir** er hefðbundin trommutegund sem notuð er um gjörvalla Norður-Afríku. Ólíkt tambúrínu hefur það engar hringlur, en hinsvegar hefur það oft sneril (yfirleitt gerður úr görnum) sem dregin er þvert yfir hausinn. Tromman er svo slegin með puttum eða lófa, og tónninn hefur mjög víbrandi eiginleika.
IPod

**iPod** er lína stafrænna tónlistarspilara, sem hannaðir eru og markaðssettir af Apple. iPod hefur einfalt notendaviðmót, sem hannað er í kringum miðlægt skrunhjól (undantekning er þó iPod shuffle og iPod Touch). iPod classic geymir gögn á hörðum diski, en smærri gerðirnar, iPod shuffle, iPod nano og iPod touch, geyma gögnin í flash-minni.

Eins og flestir stafrænir tónlistarspilarar getur iPod einnig nýst sem gagnageymslutæki.

## Saga og hönnun
iPodinn var upphafið að innreið Apple á tónlistarmarkaðinn. Á þeim tíma voru stafrænar myndavélar og mp3-spilarar frekar stórir og klunnalegir, þannig að Apple ákvað að bjarga málunum. Ipodar eru til í mörgum litum s.s. gráum, bláum, grænum, bleikum og fleira.

Vélbúnaðarverkfræðingur Apple, Jon Rubinstein, setti þá saman teymi verkfræðinga til þess að hanna iPodinn, m.a Tony Fadell og hönnuðinn Jonathan Ive. Varan var hönnuð og þróuð á innan við ári og kynnt almenningi þann 23. október 2001. Steve Jobs, framkvæmdastjóri Apple, sagði að með iPod, með 5GB minni, gætir þú haft "1000 lög í vasanum".

Apple fékk utanaðkomandi fyrirtæki, Pixo til þess að hanna notendaviðmót iPodsins undir stjórn Steve Jobs.

## Hugbúnaður
iPod getur spilað MP3, ACC, M4A og AIFF ásamt fleirum. Með iPod photo var einnig hægt að skoða myndir á JPEG, BMP, GIF, TIFF og PNG sniðum. 

5. kynslóðar iPodar geta einungis spilað myndefni sem þjappað er með MPEG-4 þjöppunarstaðlinum. 

Upphaflega var iPodinn einungis til notkunar með Apple tölvum. En 2. kynslóðar iPodar virkuðu með Windows.

iPod styður ekki MIDI, Ogg eða FLAC hljóðskráarsniðin.

### Notendaviðmót
Skrunhjól iPodanna hefur nokkra takka.

* *Menu*: Staðsettur efst á hjólinu, hægt er að bakka í viðmótinu með honum.
* *Center*: Í miðju hjólsins, notaður þegar velja á valmöguleika.
* *Play / Pause*: Neðst á hjólinu, setur lag af stað eða stoppar það.
* *Skip Forward / Fast Forward*: Hægra megin, spólar áfram.
* *Skip Backwards / Fast Reverse*: Vinstra megin, spólar til baka.

Skipt er um valmöguleika með því að "skrolla" um viðmótið.

iPod touch er með snertiskjá líkt og iPhone og hefur því ekki skrunhjól.

### Stýrikerfi
Stýrikerfi iPodsins er geymt í vinnsluminni tækisins, sem er 32 MB, 5. kynslóðar tæki hafa þó 64 MB vinnsluminni.

## Vélbúnaður
### Tengimöguleikar
Upphaflega var FireWire notað til þess að tengja iPodinn við tölvu en seinna kom á markaðinn 30 pinna USB 2.0 tengi 
sem gerði iPodinn aðgengilegri PC tölvum.

Rafhlaða iPodsins er einnig hlaðin með því að stinga USB snúrunni í straumbreyti sem síðan er settur í innstungu.
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** er borg í Lorraine í norðausturhluta Frakklands. Fólksfjöldi árið 1999 var 22.569 og heildarflatarmálið borgarinnar er 46,15 km². Íbúar borgarinnar eru kallaðir *Déodatiens*.

## Þekkt fólk frá Saint-Dié-des-Vosges
* Jules Ferry (1832-1893), ráðherra
* Yvan Goll (1891-1950), skáld

## Vinabæir
Eftirfarandi borgir eru vinabæir Saint-Dié-des-Vosges :
*  Arlon (Belgía) 
*  Cattolica (Ítalía) 
*  Crikvenica (Króatía) 
*  Friedrichshafen (Þýskaland) 
*  Lowell (Bandaríkin) 
*  Meckhe (Senegal) 
*  Ville de Lorraine (Kanada) 
*  Zakopane (Pólland) 

## Tenglar

* Saint-Dié-des-Vosges 
* Institut universitaire de technologie
Trommusett

**Trommusett** er safn slagverkshljóðfæra sem raðað er upp á þægilegan hátt þannig að einn hljóðfæraleikari geti leikið á þau öll samtímis.

Grunntrommusett sem notuð eru í dægurtónlist samanstendur af eftirfarandi einingum:
* **Bassatromma**, tromma sem látin er liggja á gólfi, oftast milli 40 og 60 cm að þvermáli. Slegin með fótstigli, oftast með hægri fæti.
* **Sneriltromma (eða snerill)**, oftast nær mest notaða tromman í trommusetti. Hún er yfirleitt með gormum neðan á sem látnir eru liggja upp við neðri skinnið til að fá "krispí" hljóm.
* **Hi-hat**, tvö málmgjöll sem liggja hvort á móti öðru og hægt er að opna þau og loka með fótstigli sem oftast er stjórnað með vinstri fæti.

Oftast er þó fleiri slagverkseiningum bætt við sem eru:
* **Málmgjöll** einnig kölluð symbalar, eru einskonar diskar gerðir úr málmi. Mis mörgum málmgjöllum er komið fyrir á statífum í kringum trommusettið, algengt er að þau séu á bilinu 0 til 8 stykki en allur gangur er á því. Algengustu málmgjöllin nefnast crash og ride, en einnig má nefna splash og kínasymbala.
* **Pákur** (e. toms) eru sívalar trommur sem raðað er við hliðina á eða í kringum snerilinn. Oftast eru notaðar á bilinu 0 til 5 pákur en algengast er að þær séu 2 eða 3.

Ekki er óalgengt að fleiri slagverkshljóðfærum sé bætt við trommusett.
Léonin

**Léonin** (1135 - 1190 eða 1201) var tónskáld, talinn Frakki, sem bjó í París á 12. öld. Hann er eitt fyrsta þekkta tónskáld fjölraddaðs Organum. Léonin telst til Notre Dame skólans í fjölröddun og er fyrsti meðlimur þess skóla sem þekktur er með nafni. Talið er að hann hafi átt stóran (ef ekki allann) þátt í að setja saman bókina sem í daglegu tali er kölluð Magnus Liber (latína: Mikla bókin) og er eitt mikilvægasta safn organum tónlistar sem nokkurntíman hefur verið sett saman. Allt sem vitað er um Léonin er komið úr skrifum Anonymous IV, sem var nemi sem vann við Notre Dame nokkrum áratugum eftir Léonin.
Te

**Te** er seyði sem búið er til úr laufblöðum og brumi af terunnanum (fræðiheiti: *Camellia sinensis*). Te getur þó einnig átt við efnin sem notuð eru til að brugga seyðið, þ.e.a.s. þurrkuð lauf teplöntunnar sem stundum eru bætt með kryddi, jurtum eða ávöxtum. Te er náttúruleg uppspretta koffíns og teofýllíns. Í sumum löndum er hellt upp á te í tekatli.

Jurtate á oftast við um seyði sem bruggað er án telaufa og inniheldur aðeins jurtir og ávexti. Dæmi um jurtate er rósaldinte og kamillute. Þar sem ekki er um raunverulegt te að ræða er oft talað um jurtaseyði. Í þessari grein er aðeins talað um te í bókstaflegri merkingu, þ.e.a.s. seyði úr telaufum.

Um 3,2 milljónir tonna af tei voru framleidd á heimvísu árið 2004 (tölur frá FAO).

## Teræktun
Terunninn vex villtur í heittempruðu monsúnloftslagi Asíu við rætur Himalajafjalla og verður allt að fimm til fimmtán metra hár. Dæmi eru þó um 30 metra háa terunna. Mörg skordýr herja á teplöntuna, svo sem stökktifur, mítlar, tólffótungar og termítar.

Terunnar eru bæði ræktaðir í tempruðu og heittempruðu loftslagi. Í tempruðu loftslagi eru bestu aðstæðurnar hátt yfir sjávarmáli. Ræktaðir terunnar eru klipptir niður undir tvo metra til að auka laufvöxt og auðvelda aðgengi að laufblöðunum. Helstu ræktendur tes eru Indland, Kína, Bangladess, Pakistan, Íran, Srí Lanka, Taívan, Japan, Indónesía, Nepal, Ástralía, Argentína og Kenía. Í teversluninni eru Srí Lanka og Taívan enn kölluð sínum gömlu nöfnum, *Ceylon* og *Formosa*.

## Verkun og flokkun
Þrjár megingerðir tes — grænt, dökkt og svart — fást með mismunandi verkun telaufsins. Ef lauf terunnans eru ekki þurrkuð byrja þau að visna og oxast fljótlega eftir að þau eru tínd. Séu þau þurrkuð fljótt fæst af þeim grænt te en svart ef þeim er leyft að oxast lengur. Dökkt te eða *oolong* te (mandarín: *wūlóngchá* eða „svart drekate“) er nokkurs konar millistig græns og svarts tes.

Verkunin er lík möltun byggs, þar sem mjölva er breytt í sykur. Laufin dökkna smám saman þegar blaðgrænan brotnar niður og sútunarsýra losnar. Næsta skref er að ákveða hvenær stoppa á oxunina, en það er gert með því að hita laufin svo að vatn gufar upp.

Stundum er talað um gerjun telaufa þótt engin raunveruleg gerjun eigi sér stað. Ekkert ger er til staðar og ekkert alkóhól myndast. Ef ekki er fylgst vandlega með raka- og hitastigi vaxa sveppir (mygla) í teinu. Ef það gerist valda þeir gerjun og myndun eiturefna sem sum hver eru krabbameinsvaldandi. Þegar raunveruleg gerjun á sér stað þarf því að henda uppskerunni.

## Te úr íslenskum jurtum
Á Íslandi voru sumar plöntutegundir tíndar til tegerðar eins og t.d.: rjúpnalauf, þrílit fjóla og æruprís (depla), einkum sú tegund sem nefnist hárdepla (V*eronica officinalis*) í Flóru Íslands. En líka blóðberg, vallhumall, sortulyng og aðalbláberjalyng. 


Image:Oolongtea11a.jpg|Dökkt te eða „svart drekate“.
Image:Bai Hao Yin Zhen tea leaf (Fuding).jpg|Bai Hao Yinzhen te, hvítt te
Image:Xiaguan Te Ji Tuo Cha 2004.jpg|Grænt Pu-erh tuo cha, hrátt og pressað pu-erh
Image:Yinzhen.jpg|Gult te


## Tengt efni
* Kaffi
* Mate

## Tenglar
* ''Má bjóða þér góðan bolla af tei?''; grein í Morgunblaðinu 1980

## Heimildir
Selló

**Selló**, einnig kallað **hné-** eða **knéfiðla**, er strokhljóðfæri í fiðlufjölskyldunni. Alþjóðanafnið selló er í raun stytting á orðinu violoncello sem er ítalska og þýðir „lítið violone“, en íslenska nafnið kné- eða hnéfiðla er dregin af því að sellóleikarinn hefur hljóðfæri sitt milli hnjáa sinna þegar hann spilar, og áður fyrr hvíldi það á þeim. Í dag hvílir selló á pinna sem kemur neðan úr því. Það er með fjórum strengjum sem stilltir eru í fimmundum, C G d og a, það er einni áttund neðar en strengir lágfiðlu. Hæsta nóta sem skrifa má fyrir selló samkvæmt almennum rithefðum er c sem þýðir að tónsvið sellós er 4 áttundir. Selló er vinsælt einleikshljóðfæri. Það er eitt af hljóðfærum strengjakvartetts. Selló er eitt af hljóðfærum sinfóníuhljómsveitar. Tónlist fyrir selló er rituð í F-lykli

Þekktustu einleiksverk fyrir selló eru umdeilanlega Selló svítur Bachs, BWV 1007-1012.

## Tóndæmi
* Tóndæmi: brot úr preludíu úr selló svítum Bachs
* Tóndæmi: fjórir strengir sellósins, C, G, d og a

## Tengill
Bassi (söngrödd)

**Bassi** er karlmanns söngrödd. Hún er dýpsta röddin í blönduðum kór. Dæmigert raddsvið bassa er frá í kringum E sem er á fyrstu aukalínu fyrir neðan nótnastrengi í f-lykil. og upp á e' sem er á annarri aukalínu fyrir ofan nótnastrengi í F-lykli. Bassapartar eru nánast undantekningarlaust skrifaðir í F-lykli.

Þekktasti bassasöngvari Íslands er Kristinn Sigmundsson.
Bassi

**Bassi** hefur ýmsar merkingar:

* Bassalína er dýpsta línan í útsetningu tónverks
* Bassanóta er dýpsta nóta hljóms
* Bassi er lágtíðnihluti hljóðmerkis
* Bassi er djúp karlmannssöngrödd
* Kontrabassi er strokhljóðfæri úr víólfjölskyldunni (stundum flokkað með fiðlufjölskyldunni)
* Rafbassi er rafmagnsstrengjahljóðfæri
* | er íslenskt karlmannsnafn
Hrúga (tölvunarfræði)

: 

**Hrúga** er gagnagrind. Hægt er að hugsa sér hrúgu sem tvíundartré þar sem að sérhver hnútur er stærri eða jafn öllum hnútum í undirtrjám sínum. Það má einnig líta svo á að hnútur sé minni en eða jafn foreldri sínu, hafi það slíkt. Þessi eiginleiki er kallaður *hrúgueiginleikinn*. Einnig verður tréð að vera fullkomið (e. complete), það er klára verður að setja hnúta á sérhvert þrep (e. level) trésins áður en fara má á næsta þrep fyrir neðan.

Aðgerðir sem gjarnan eru framkvæmdar á hrúgur eru:

* *Eyða stærsta*: Fjarlægja rótina af hrúgu.
* *Minnka gildi*: Uppfæra gildi hnúts innan hrúgunnar.
* *Innsetning*: Setja nýjan hnút í hrúguna.
* *Sameining*: Sameina tvær hrúgur í nýja hrúgu.

## Hrúga sem fylki

Hægt er að geyma hrúgur sem fylki. Ef vísir (e. index) fyrsta staks hrúgunnar er 1 gildir fyrir stak *X*:

* Vísir foreldris: \lfloor X/2 \rfloor
* Vísir vinstra barns: 2 X
* Vísir hægra barns: 2X + 1

Dæmi um hrúgu raðaða í fylki væri:

## Tilvísanir


## Tengill
* What is a heap data structure?
Fylki (tölvunarfræði)

Í tölvunarfræði eru **fylki** ein einfaldasta gerð gagnagrinda. Fylki geyma raðað mengi af stökum, og yfirleitt eru stökin af sömu stærð og gagnatýpu. Vísað er í einstök stök með raðnúmeri þeirra innan fylkisins, sem er kallaður *vísir*. Vísarnir eru yfirleitt heiltölur, ólíkt tilvísanafylkjum, þar sem að vísar geta verið strengir eða óraðaðar tölur.

Sum fylki eru *margvíð*, sem þýðir að notaðir eru fleiri en einn vísir fyrir hvert stak. Fylkið er þá röðuð *[[n-nd]]*. Tví- og þrívíð fylki eru algengustu margvíðu fylkin.

Flest forritunarmál eru með fylki af einhverju tagi. Sum forritunarmál á borð við APL, J og sumar útgáfur FORTRAN hafa skilgreinda almennari virkni virkja og falla til þess að virka á gegnsæan hátt yfir fylki jafnt sem venjulegar breytur.

## Fylkjaeiginleikar forritunarmála
Mismunandi forritunarmál hafa mismunandi eiginleika hvað fylki varðar.


# Stærð má velja við frumstillingu/skilgreiningu, eftir það er það fast.
# Leyfir fylkjum af fylkjum, sem má nota til þess að líkja eftir margvíðum fylkjum. 
# Stærð má eingöngu velja þegar að minnið er tekið frá á hrúgunni.
# C99 leyfir fylki af breytilegri stærð. Hinsvegar er nánast enginn þýðandi til sem styður þennan eiginleika.
# Þessi listi ber strangt til tekið bara saman innbyggða eiginleika forritunarmála. Hinsvegar er hægt að bjóða upp á allar gerðir fylkja í nánast öllum forritunarmálum með því að búa til þar til gerðan forritskóða. Þetta forritunarmál er með öflugri gerðir fylkja sem hluti af staðlaða kóðasafni sínu.
# Klasinn `Array` er af fastri stærð, en `OrderedCollection` er af breytilegri stærð.
# Fyrsti vísirinn getur verið hvort heldur 0 eða 1, en þetta er stillt fyrir heilt „vinnusvæði“ í senn.
Stafli (tölvunarfræði)

**Stafli** (einnig kallaður **hlaði** eða **troðröð**) er mikið notuð gagnagrind. Það einkennist af því að nýjasta stakið á hlaðanum er það fyrsta sem fjarlægist. Líta má á hlaðann sem nokkurskonar rör sem er lokað að neðan, þar sem að til þess að ná neðsta stakinu úr þarf að fjarlægja öll stökin ofan af.

Aðgerðirnar á stafla eru tvær:

* Ýta (push): bæta nýju staki við efst á hlaðann.
* Toga (pop): taka efsta stakið ofan af hlaðanum.

Til eru staflabundin forritunarmál t.d. Forth og PostScript, og staflavélar (e. stack machine), t.d. Burroughs B6700, voru einu sinni algeng högun fyrir tölvur (og er enn notað fyrir sumar sýndarvélar, t.d. JVM, fyrir Java), en gistuvélar (e. register machine) eru nú algengari.

## Tengt efni
* Forth
* Staflabendir, staflavísir
* Staflageymsla
* Staflavél

## Tilvísanir
Hlutröðunarvensl

**Hlutröðunarvensl** eru vensl sem skilgreina röðun staka í mengi. Hlutröðunarvensl eru sjálfhverf, andsamhverf og gegnvirk. Mengi ásamt hlutröðunarvenslum er kallað ýmist *raðað mengi*, *raðmengi*, *hlutraðað mengi* eða *hlaðmengi*.

Tvö stök, *a* og *b*, í raðmengi (S, R) eru sögð *sambærileg* ef að a R b eða b R a. Ef að hvorugt gildir eru þau sögð *ósambærileg*.

Ef að (S, R) er raðmengi og sérhver tvö stök eru sambærileg er raðmengið sagt *alraðað* eða *línulega raðað*, og R er kölluð **alröðunarvensl**. Alröðuð mengi eru gjarnan kallaðar *keðjur*. 

Mengi er sagt *vel raðað* ef að sérhvert hlutmengi þess sem er ekki tómamengið hefur minnsta stak. Velröðun er forsenda þrepasönnunar.

Hlutröðunarvenslum má lýsa með Hasse-myndum.

## Dæmi
Náttúrlegu tölurnar eiga sér raðvenslin \ge. Þá er (\mathbb{N}, \ge) raðmengi þar sem að:
* \forall a\in\mathbb{N}: a \ge a (sjálfhverf)
* Ef a \ge b og b \ge a, þá a = b (andsamhverf)
* Ef a \ge b og b \ge c, þá a \ge c (gegnvirk)
* Náttúrlegu tölurnar eru vel raðaðar.

Að sama skapi eru hlutmengjavenslin \subseteq hlutröðun á mengjum:
* Fyrir öll mengi *A* gildir: A \subseteq A (sjálfhverf)
* Ef A \subseteq B og B \subseteq A, þá A = B (andsamhverf)
* Ef A \subseteq B og B \subseteq C, þá A \subseteq C (gegnvirk)

Stafrófsröð er annað dæmi um velröðun.
Andlát (hljómsveit)

**Andlát** var íslensk þungarokkshljómsveit stofnuð í ágúst árið 2000. Meðlimir voru þeir Sigurður Trausti Traustason (söngur), Haukur Valdimar Pálsson (sem einnig var í MYRA og Squirt) á bassa, Valur Árni Guðmundsson (Squirt og Ask the Slave) á trommum og  Ingi Þór Pálsson (SnaFu, I adapt) á gítar. Hljómsveitin sigraði músiktilraunir árið 2001 en lagði upp laupana árið 2006. 

## Saga
Hljómsveitin byrjaði að æfa í bílskúr í Vesturbænum. Demóið „Salt“ var gefið út af Harðkjarna nokkrum mánuðum seinna. Fljótlega var farið að leita að auka gítarleikara og voru nokkrir sem prufuðu, þar á meðal Snorri (B-Eyez) og Smári Tarfur (Belford). Á endanum var það Bjarki Fannar Atlason (Finnegan) sem var valinn gítarleikari fyrir hljómsveitina. Stefnan var tekin á músíktilraunir 2001 og sigraði hljómsveitin þar. Þá var Ingi valinn besti gítarleikarinn.

Árið 2002 hætti Ingi í hljómsveitinni og Maggi (Gyllinæð, Stegla) kom inn á trommur og Valur færði sig yfir á gítarinn. Andlát gáfu út diskinn „Mors Longa“ árið 2004 og fóru í tónleikaferðalag um Evrópu til að auglýsa diskinn. Hljómsveitin ákvað að hætta eftir ferðina þar sem meðlimimum langaði að fara að einbeita sér að öðrum hlutum. Andlát komu fram á kveðjutónleikum árið 2005 og léku fyrir fullu húsi í Norðurkjallaranum. 2006 komu Andlát saman í seinasta skipti til að taka upp efni fyrir DVD-disk um hljómsveitina. Hafa þeir raunar komið fram á hátíðinni Eistnaflugi síðan á stökum tónleikum.

## Útgefin verk
* *[[Salt (Demo)]]* (2001)
* *[[Mors Longa]]* (2004)

## Heimild

## Tengill
* Hljómsveitin Andlát
Salt (Demo)

***Salt*** er *[[demo]]* með Andláti sem kom út árið 2001.

## Lagalisti
# „Fear and Loathing“ - 4:01
# „Anger In Your Eyes“ - 3:09
# „Cold“ - 4:02
# „Untitled“ - 3:51
# „Salt“ - 6:01
# „Gave“ - 2:46
# „Racism Doesn't Belong In A Modern Society“ - 3:59
Salt (aðgreining)

**Salt** á oftast við um:

* Salt (natríumklóríð) sem notað er til að salta mat
* Sölt, efni sem mynda jónatengi

## Annað

*''Salt'', íslensk kvikmynd frá 2003
* Veitingastaðurinn Salt í húsi fyrrverandi höfuðstöðva Eimskipafélagsins, Pósthússtræti 2 í miðbæ Reykjavíkur
* Breiðskífan ''Salt'' eftir íslensku hljómsveitina Þrettán
*Smáskífan ''Salt'' eftir íslensku hljómsveitina Andlát

## Sjá einnig
*Saltpétur, efni notað í flugelda, sprengjur og reyksprengjur
*Sjávarsalt
*Saltkjöt og baunir
Mors Longa

***Mors Longa*** er breiðskífa með Andláti sem kom út árið 2004.

## Lagalisti
# „Painless“ - 4:10
# „Ambition But Always Failure“ - 4:12
# „Decades Of Bloodshed“ - 3:30
# „Turn Left To Die“ - 3:16
# „Don't Bet The Devil Your Head“ - 0:53
# „Feeble Minded Fools“ - 5:01
# „What Was Intended“ - 5:15
# „Locked Away“ - 5:29
# „You Bleed The Same Blood As I“ - 4:38
# „Bliss“ - 3:27
# „The Tide“ - 4:02
# „Mors Longa, Vita Brevis“ - 15:59
FIFO

**FIFO** er gagnagrind sem einkennist af því að það fyrsta sem kemur inn er það fyrsta sem kemur út. Nafnið er komið af enska hugtakinu **First In, First Out** eða **fyrstur kemur, fyrstur fer**. FIFO er einfaldasta gerð biðraðar. 

FIFO gagnagrindur eru oft notaðar í netkerfum og samskiptum milli forrita í tölvukerfum. Þá eru þær gjarnan kallaðar *pípur*.
Kimono (hljómsveit)

**Kimono** er íslensk rokkhljómsveit sem stofnuð var árið 2001. Sveitin gaf fyrst frá sér efni árið 2002 á samnefndri smáskífu. Sveitin hefur gefið út þrár breiðskífur, þar á meðal; Mineur-Aggresif árið 2003 og Arctic Death Ship árið 2005. Kimono hafa túrað víða um Evrópu.

Kimono kom saman á tónleikum árið 2024 en hafði þá ekki spilað síðan 2015.

## Deilur
Kimono átti í erjum við þýskt band seinnihluta ársins 2005 sem kallaði sig einnig Kimono, í Berlín í Þýskalandi. Meðlimir þess höfðu farið á netið og fundu aðeins eitt band sem hét Kimono í Bandaríkjunum og hugsuðu sem svo að þessi íslenska Kimono næði aldrei til Þýskalands, hvað þá til Berlín. Svo sáu þeir að íslenska Kimono sveitin væri á leiðinni til Berlín og settu sig í samband við lögfræðing og kærðu þá fyrir að „stela“ nafninu sínu, þannig að íslenska Kimono réð lögfræðing og töluðu lögfræðingar hljómsveitana tveggja saman. Þar sem íslenska Kimono var búin að gefa út tvær plötur sem fengu þónokkra umfjöllun í Þýskalandi unnu þeir málið. 

## Útgefin verk
* *[[kimono EP]]* (2002)
* *[[Mineur-Aggresif]]* (2003)
* *[[Curver + Kimono]]*
* *[[Arctic Death Ship]]* (2005)
* *[[Easy Music For Difficult People]]* (2009)

## Meðlimir
* Alison MacNeil (gítar) og (söngur)
* Gylfi Blöndal (gítar)
* Halldór Örn Ragnarsson (bassi)
* Kjartan Bragi Bjarnason (trommur)

Þráinn Óskarsson lék á trommur með hljómsveitinni á tímabili.

## Tenglar
* Hljómsveitin Kimono
Electric Fungus

***Electric Fungus*** er breiðskífa með Brain Police sem kom út árið 2004.

## Lagalisti
# „Stay Rock“ - 3:07
# „Coed Fever“ - 3:35
# „Paranoia“ - 4:36
# „2113 (Sea Weed)“ - 5:04
# „Undercover Through Your Mother“ - 5:43
# „El Canpitaine (Respberry Jam)“ - 5:45
# „Beefheart“ - 4:50
# „Mushcream Caravan“ - 8:16
# „Mr. Dolly“ - 3:14
# „Acid Machine Revisited“ - 3:54
Kimono

:*Hér er fjallað um japanskan þjóðbúning. Einnig er til hljómsveitin [[Kimono (hljómsveit)|Kimono]].*

**Kimono** er japanskur þjóðbúningur.
Kimono EP

***Kimono EP*** er smáskífa með Kimono sem kom út árið 2002.

## Lagalisti
# „Japanese Policeman“ - 8:05
# „Jessie“ - 4:51
# „Tea Can Forest“ - 5:25
# „Ü, Perez“ - 3:49
Arctic Death Ship

***Arctic Death Ship*** er breiðskífa með Kimono sem kom út árið 2005.

## Lagalisti
# „Standing Wave“ - 3:38
# „Sober“ - 3:27
# „Aftermath“ - 3:39
# „Children Of God“ - 3:59
# „Hyla Grace“ - 3:25
# hlé - 1:28
# „Sonar“ - 3:56
# „Onomatopoeia“ - 5:18
# „Red Army“ - 2:51
# „Railroads“ - 2:36
# „Directions“ - 6:01
Ofskynjunarsveppir

**Ofskynjunarsveppir** eru sveppir sem hafa hugvíkkandi áhrif þegar þeirra er neytt.

Útbreiddasti sveppurinn á Íslandi sem veldur ofskynjunum er Trjónupeðla. Hann vex frá byrjun ágúst fram í byrjun nóvember en þó mest í september.

## Tenglar
* 
*
Innhorfsröðun

**Innhorfsröðun** (e. *Introsort* eða *introspective sort*) er röðunarreiknirit sem David Musser hannaði árið 1997. Það notar snarröðun, en skiptir yfir í hrúguröðun um leið og endurkvæmnin er orðin visst djúp. Afleiðingin nýtir sér bestu eiginleika beggja reiknirita, með versta tilfellið O(*n*&nbsp;log&nbsp;*n*), og keyrslu sambærilega við snarröðun á dæmigerðum gagnasettum. Sökum þess að bæði reikniritin sem það byggist á eru samanburðarraðannir, þá er það einnig slíkt.
Kapalröðun

**Kapalröðun** er röðunarreiknirit byggt á köplum sem er einkar hentugt til þess að finna lengstu vaxandi hlutrunu.

## Spilið
Í upphafi er byrjað með stokkaðan spilastokk, spilin númeruð 1, 2, ...,n. Spilin eru gefin eitt á fætur öðru í hrúgur með eftirfarandi reglum:

# Í upphafi er engin hrúga. Fyrsta spilið myndar fyrstu hrúguna.
# Hvert nýtt spil má ýmist fara á hrúgu sem hefur hærra spil efst (og eykur þannig fjölda spila í þeirri hrúgu), eða í nýja hrúgu til hægri við allar hrúgurnar sem fyrir eru (og eykur þannig fjölda hrúga).
# Spilið endar þegar að öll spilin eru búin af hendi.

Markmið spilsins er að ljúka því með eins fáar hrúgur og hægt er. D. Aldous and P. Diaconis lögðu til að 9 eða færri hrúgur skyldu teljast sigur fyrir n=52, en líkurnar á því eru um það bil 5%.

## Röðunarreiknirit
Sé gefið *n* staka fylki með raðvenslum, má líta á það sem safn spila með (enn óþekktu) tölfræðilega röðun hvers staks sem vísi. Í spilinu er aldrei notað raunverulegt gildi spilanna nema við samanburð, og afstæð röðun hverra tveggja staka í fylkinu er vel skilgreind (það er að segja, það er ekki gert ráð fyrir að tvö stök taki sama gildið).

Nú skal spilið spilað, með eigingjörnu aðferðinni, þ.e. að setja spilið alltaf á þá hrúgu sem er lengst til vinstri af þeim sem má setja spilið í. Í hverju skrefi spilsins eru tölugildin vaxandi frá vinstri til hægri. Til þess að heimta raðaða fylkið í lok keyrslu skal taka lægstu spilin af efstu röð þar til að hrúgurnar tæmast. 

## Að finna lengstu vaxandi hlutrunu
Fyrst skal beita röðunarreikniritinu eins og því er lýst að ofan. Fjöldi hrúga er lengd lengstu vaxandi hlutrunu. Þegar spili er komið fyrir efst á hrúgu skal setja bendi frá því að efsta staki hrúgunnar á undan, sem gera má fyrir að hafi haft lægra gildi. Í lokin má rekja sig eftir bendunum til þess að fá lengstu vaxandi hlutrunu í öfugri röð.
Deili- og drottnunarreiknirit

Í tölvunarfræði eru **deili- og drottnunarreiknirit** mikilvæg tegund reiknirita. Þau brjóta viðfangsefnið aftur og aftur niður í tvö eða fleiri einfaldari vandamál af sömu eða svipaðri gerð uns þau verða nægilega einföld til að leysast með beinum hætti. Lausnir hinna minni vandamála eru síðan sameinuð til þess að fá lausn á hinu upprunalega vandamáli.

## Útfærsla
Deili- og drottnunarreiknirit eru auðveldlega útfærð sem ítrunarföll. Þannig eru hlutalausnirnar geymdar á kallhlaðanum.

Einnig er hægt að útfæra slík reiknirit án þess að nota ítrun, en þá eru hlutalausnirnar geymdar í gagnagrind á borð við hlaða, biðröð eða FIFO. Með þessari aðferð er hægt að velja með mun auðveldari hætti hvaða minni vandamál reikniritið skuli fást við næst, sem er mjög mikilvægur eiginleiki í sumum lausnum, svo sem *[[breidd fyrst ítrun]]* og *[[greina og afmarka]]* aðferðinni við bestun falla.

## Afbrigði
Eitt afbrigði af deili- og drottnunarreikniritum eru **minnkunar- og drottnunarreiknirit**, þar sem að lokaniðurstaðan er aðeins háð einni milliniðurstöðu. Það getur verið gott að höndla slík verkefni sérstaklega, þar sem þau eru yfirleitt leysanleg með lausnum af hluta hinna minni verkefna. Auk þess er oft auðveldara að greina þau en önnur deili- og drottnunarvandamál.

Reiknirit til þess að finna stærsta gildið í lista af tölum:
 **Reiknirit** StærstaTala  
   Ílag: Listi af tölum *L*, sem er ekki tómur.
   Úttak: Stærsta talan í listanum *L*.
   Athugasemd:  ** Deili- og drottnunaraðferð.**
   **ef** *L.stærð* **==** 1 **þá**
      **skila** L.haus
   *stærst1* ←  StærstaTala(L.haus...L.miðja)
   *stærst2* ←  StærstaTala(L.miðja....L.hali)
   **ef** *stærst1* **>**  *stærst22*, **þá**
     *stærst* ← *stærst1*
   **else**
      *stærst* ← *stærst2*
   **skila** *stærst*

 **Reiknirit** StærstaTala 
   Ílag: Listi af tölum *L*, sem er ekki tómur.
   Úttak: Stærsta talan í listanum *L*.
   Athugasemd: ** Minnka og drottna.**
  **ef** *L.stærð* **==** 1 **þá**
      **skila** L.haus
   síðasta = L.stærð - 1;
   *stærst* ←  StærstaTala(L.haus...L.síðasta)
   **ef** *stærst* **<**  *L.hali* **þá**
     *stærst* ← *L.hali*
   **skila** *stærst*

## Tengt efni
* Þrepasönnun
* Deilið og drottnið (stjórnmálafræðileg hugmyndafræði)
* Akra-Bazzi aðferðin
* Meistarasetningin

## Heimildir
Kallhlaði

Í tölvunarfræði er **kallhlaði** (e. *procedure call stack*) hlaði þar sem geymdar eru upplýsingar um þau föll sem búið er að kalla í, en hafa ekki enn skilað úttaki. Á sumum tölvukerfum eru úttaksgildi fallanna sett á kallhlaðann, þar sem að fallið sem gerði kallið getur vitjað þess, en þó er algengara að niðurstöður fallanna séu sett á almennari hlaða.