open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Irving (Texas)

**Irving** er borg í Texas í Bandaríkjunum. Íbúar voru 256.684 árið 2020 og borgin var því sú 12. fjölmennasta í fylkinu. Irving er hluti af Dallas–Fort Worth-stórborgarsvæðinu. 

Las Colinas-hverfið er í borginni, en það var fyrsta skipulagða sveitarfélagið í Bandaríkjunum. Þar eru mörg af stærstu fyrirtækjum Bandaríkjanna með höfuðstöðvar sínar, til dæmis ExxonMobil, Kimberly-Clark og Fluor Corporation.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Karakoram-fjallgarðurinn

**Karakoram-fjallgarðurinn** er 500 kílómetra fjallgarður sem liggur mestmegnis á mörkum Kína, Pakistans og Indlands. Norðvesturhluti hans teygir sig til Afghanistans and Tajikistans. Norðaustur af fjallgarðinum er Tíbeska hásléttan og í norðri eru Pamír-fjöll. Fljótin Gilgit-fljót, Indus-fljót og Shyok-fljót mynda suðurlandamæri Karakoram.

Í Karakoram eru fjögur fjöll yfir 8000 metrum sem eru nálægt hvert öðru:  K2 (næsthæsta fjall heims; 8611 m.), Gasherbrum I, Broad Peak og Gasherbrum II. Fjallgarðurinn er það svæði á jörðinni sem er mest jöklum þakið utan heimskautasvæða. Þar á meðal eru lengstu skriðjöklar heims Siachen-jökull; 76 km, og Biafo-jökull; 63 km. 

Karakoram kemur úr tyrkískum málum og þýðir svört möl. Það vísar til Karakoram-skarðs sem kaupmenn ferðuðust um.

## Myndir

Mynd:Un-kashmir-jammu.png|Karakoram-fjallgarðurinn er á mörkum Kína, Pakistans og Indlands.
Mynd:Baltoro glacier from air.jpg|Baltoro-jökull.


## Tengt efni
*Fjöll yfir 8000 metra hæð
Æðstaráð Sovétríkjanna

**Æðstaráð Sovétríkjanna** (rússneska: *Верховный Совет*), líka kallað **Yfirsovétið** eða **Æðsta sovétið**, var æðsta löggjafarþing Sovétríkjanna og það eina sem gat breytt Stjórnarskrá Sovétríkjanna. Forsætisnefnd æðstaráðs Sovétríkjanna var kjörin af Æðstaráðinu og myndaði síðan ríkisstjórn Sovétríkjanna, hæstarétt Sovétríkjanna og skipaði ríkissaksóknara Sovétríkjanna. 

Æðstaráðið sat í tveimur deildum sem hvor hafði sama löggjafarvald. Fulltrúar voru kjörnir til 4 ára í senn:
* Sambandsráð Sovétríkjanna með einn fulltrúa fyrir hverja 300.000 íbúa í öllum Sovétríkjunum.
* Þjóðernisráð Sovétríkjanna með 32 fulltrúa frá hverju Sovétlýðveldi, 11 frá hverju sjálfstjórnarlýðveldi, 5 frá hverju sjálfstjórnarhéraði (oblast) og 1 frá hverju sjálfstjórnarumdæmi (okrug).

Eftir 1989 sátu 542 fulltrúar í Æðstaráðinu en höfðu áður verið allt að 1500. Fundum ráðsins var líka fjölgað. Forsætisnefndin fór með völd Æðstaráðsins milli funda.

## Forsetar forsætisnefndar Æðstaráðs Sovétríkjanna 1938 til 1989
#Míkhaíl Kalínín 1938–1946
#Níkolaj Shverník 1946–1953
#Klíment Voroshílov 1953–1960
#Leoníd Brezhnev 1960–1964
#Anastas Míkojan 1964–1965
#Níkolaj Podgornyj 1965–1977
#Leoníd Brezhnev (annað skipti) 1977–1982
#Júríj Andropov 1982–1984
#Konstantín Tsjernenko 1984–1985
#Andrej Gromyko 1985–1988
#Míkhaíl Gorbatsjov 1988–1989

## Forsetar Æðstaráðs Sovétríkjanna 1989 til 1991
# Míkhaíl Gorbatsjov 25. maí 1989 – 15. mars 1990
# Anatolíj Lúkjanov 15. mars 1990 – 22. ágúst 1991

## Heimildir
Dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna

**Dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna** (enska: *United States Department of Justice*, skammstafað DOJ eða einfaldlega *Justice Department*) er bandarískt alríkisráðuneyti sem fer með framkvæmd laga og umsýslu dómskerfis Bandaríkjanna líkt og dómsmálaráðuneyti gera í öðrum löndum. Ráðuneytið var stofnað í forsetatíð Ulysses S. Grant árið 1870. Fyrstu árin barðist ráðuneytið hatrammlega gegn Ku Klux Klan með ákærum gegn meðlimum samtakanna. Með lögum um millifylkjaverslun árið 1887 fékk ráðuneytið löggæsluhlutverk á alríkisstigi. Árið 1891 voru fyrstu alríkisfangelsin stofnuð og árið 1908 var Alríkislögregla Bandaríkjanna (FBI) stofnuð.

Ráðuneytið heyrir undir dómsmálaráðherra Bandaríkjanna (*Attorney General*). Innan þess starfar einnig alríkislögmaður Bandaríkjanna (*Solicitor General*) sem fer með mál þar sem alríkisstjórnin er málsaðili.
Kærleiksboðberarnir

**Kærleiksboðberarnir** (latína: *Missionariarum a Caritate*) eða **Teresusystur** eru rómversk-kaþólsk trúarregla stofnuð í Kalkútta árið 1950 af albönsku nunnunni Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, sem er betur þekkt sem móðir Teresa. Meðlimir reglunnar taka fjögur heit, um skírlífi, fátækt, hlýðni og að veita „þeim fátækustu hinna fátæku“ ókeypis þjónustu. Reglan fæst einkum við þjónustu við flóttamenn, fyrrum vændiskonur, geðsjúka, veik börn, yfirgefin börn, holdsveika, eyðnisjúka og sjúka á batavegi. Samtökin reka 19 heimili í Kolkata auk skóla fyrir götubörn, holdsveikranýlendu og munaðarleysingjahæla. Reglan er með starfsemi út um allan heim. Prestaregla var stofnuð innan reglunnar árið 1984. Eftir lát móður Teresu 1997 tók hin indverska Nirmala Joshi við. Núverandi höfuð reglunnar er Mary Prema Pierick frá Þýskalandi.
Sádíhneykslið

**Sádíhneykslið** eða **Simoom-verkefnið** var umdeilt samstarf Svíþjóðar og Sádí-Arabíu um stofnun vopnaverksmiðju í Sádí-Arabíu. Verkefnið var leynilegt þar til Sænska ríkisútvarpið sagði frá því 6. mars 2012. Verkefnið varð hneyksli því sænsk lög banna vopnasölu til landa sem brjóta gegn mannréttindum. Verkefnið var einnig gagnrýnt fyrir að notast við röð gervifyrirtækja til að fela slóð sína og koma í veg fyrir umræðu. Í kjölfarið sagði varnarmálaráðherra Svíþjóðar, Sten Tolgfors, af sér. Svíar hættu samstarfi við Sádí-Arabíu um stofnun vopnaverksmiðju en héldu áfram samstarfi á öðrum sviðum hergagnaframleiðslu til 2015. Sádí-Arabía var árið 2012 næststærsti kaupandi hergagna frá Svíþjóð.

Blaðamennirnir sem sögðu frá verkefninu, Bo-Göran Bodin og Daniel Öhman, fengu Prix Europa-verðlaun fyrir umfjöllun sína.
SDL Trados

**SDL Trados** er þýðingahugbúnaður sem notaður er af þýðendum, þýðingastofum og háskólaskólastofnunum. Hugbúnaðurinn var upphaflega þróaður af þýska fyrirtækinu Trados GmbH og kom fyrst út 1994.

Árið 2014 var áætluð markaðshlutdeild Trados 75% en hefur á síðustu árum farið undir 50%. 

## Ytri tenglar
* Opinber heimasíða SDL Trados
* SDL Trados og þýðingar
Ritstuldur

**Ritstuldur** er að setja fram texta eftir annan höfund á þann hátt að hann virðist vera manns eigið frumsamda verk. Ritstuldur er ekki glæpur en getur verið höfundaréttarbrot sem hægt er að sækja sem einkamál fyrir dómstólum. Í flestum löndum er litið á ritstuld sem alvarlegt brot gegn viðteknu siðferði og í siðareglum ýmissa stétta, til dæmis fræðimanna og blaðamanna, er ritstuldur fordæmdur og getur haft afleiðingar fyrir hinn brotlega. 

Hvað telst ritstuldur og hvað lögmæt nýting hugmynda annarra getur oft verið óljóst. Höfundar hafa alla tíð nýtt verk annarra höfunda án þess að það teldist ritstuldur. Kröfur um vísun til heimilda eru háðar venju sem getur verið breytileg. Það sem telst ritstuldur innan fræðasamfélagsins þarf því ekki endilega að vera höfundaréttarbrot í lagalegum skilningi. 

## Tenglar
*
Forseti Sovétríkjanna

**Forseti Sovétríkjanna** var þjóðhöfðingi Sovétríkjanna frá 15. mars 1990 til 25. desember 1991. Eini maðurinn sem gengdi þessu embætti var Míkhaíl Gorbatsjov. Fyrir stofnun þessa embættis var forseti forsætisnefndar Sovétríkjanna í reynd þjóðhöfðingi en stjórnarleiðtogi var aðalritari Sovéska kommúnistaflokksins. Gorbatsjev var aðalritari flokksins á sama tíma og hann var forseti og skapaði þannig forsetaræði í reynd. Hann sagði af sér sem aðalritari í kjölfar valdaránstilraunarinnar 1991. 

Upphaflega var forsetinn kosinn af fulltrúaþingi Sovétríkjanna og átti að vera forseti þess, en í framtíðinni var hugmyndin að hann yrði kosinn í almennum kosningum. Gennadíj Janajev var varaforseti og líka sá eini sem gegndi því embætti.

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Forsetaræði

**Forsetaræði** er stjórnarfar þar sem þjóðhöfðingi með titilinn „forseti“ er jafnframt stjórnarleiðtogi. Forsetinn fer þannig með framkvæmdavaldið. Forsetaræði getur verið af ýmsum toga en oftast er slíkur forseti kosinn í almennum kosningum, takmarkanir gilda um það hversu lengi hann má sitja, hann skipar sjálfur ráðherra í ríkisstjórn sína og hann fer með neitunarvald gagnvart löggjafarvaldinu. Forseti getur einnig náðað dæmda sakamenn og veitt þeim uppreist æru. Dæmi um lönd þar sem er forsetaræði eru Bandaríkin, Mexíkó og flest lönd Rómönsku Ameríku, Indónesía, Filippseyjar, Angóla og mörg lönd í Afríku. 

Forsetaþingræði er afbrigði af þessu kerfi þar sem forseti deilir ábyrgð á stjórnarathöfnum með forsætisráðherra. Dæmi um lönd þar sem er forsetaþingræði eru Rússland og Frakkland.
Nirmala Joshi

**Nirmala Joshi** (23. júlí 1934 – 23. júní 2015) var leiðtogi Kærleiksboðberanna eftir lát móður Teresu 1997. Hún fæddist í Nepal þar sem faðir hennar var foringi í Breska Indlandshernum en þau fluttu til Indlands þegar hún var eins árs. Hún var alin upp sem hindúi en hlaut menntun hjá kristnum trúboðum í Hazaribag. Hún snerist til kaþólskrar trúar og gekk í reglu móður Teresu. Hún lauk M.A.-prófi í stjórnmálafræði og doktorsgráðu í lögfræði við Kalkúttaháskóla. Hún var kjörin eftirmaður móður Teresu nokkrum mánuðum fyrir lát hennar. Eftir lát Nirmala tók Mary Prema Pierick við sem leiðtogi reglunnar.
Breski Indlandsherinn

**Breski Indlandsherinn** var her Indlands frá 1895 þar til landið fékk sjálfstæði 1947. Fyrir stofnun var orðið notað óformlega þegar talað var um Forsetaherina þrjá á Indlandi, Bengalherinn, Madrasherinn og Bombeyherinn. Frá 1895 til 1902 var Indlandsherinn her ríkisstjórnar Indlands. Kitchener lávarður breytti skipulagi hersins eftir 1902 og felldi Forsetaherina inn í aðalherinn. Eftir umbætur Kitcheners var herinn settur saman úr indverska hernum sem í voru Indverjar og Bretar búsettir á Indlandi, og breska hernum á Indlandi sem voru breskar herdeildir staðsettar tímabundið á Indlandi. Saman mynduðu þessir tveir herir Indlandsherinn. Yfirmaður heraflans á Indlandi var titill sem var notaður frá tímum félagsstjórnarinnar 1748. Hann heyrði undir landstjóra Indlands (síðar varakonungs Indlands). Stöður í indverska hernum voru minna metnar en sambærilegar stöður í breska hernum en voru aftur á móti betur launaðar svo þær voru eftirsóttar. Ætlast var til þess að breskir foringjar í indverska hernum kynnu skil á tungumálum undirmanna sinna sem flestir voru frá hindímælandi svæðum. 

Breski Indlandsherinn barðist bæði í Fyrri og Síðari heimsstyrjöld. Árið 1919 tók hann þátt í Þriðju afgönsku styrjöldinni. Eftir Fyrri heimsstyrjöld fengu Indverjar aukna framgöngu innan hersins. Árið 1932 var Indverski herskólinn stofnaður í Dehradun en áður hlutu foringjar þjálfun í Konunglega herskólanum í Sandhurst í Bretlandi.

Eftir skiptingu Indlands 1947 skiptist meginhluti hersins ásamt hergögnum milli nýju ríkjanna Pakistan og Indlands. Þessir tveir herir mættust skömmu síðar í Fyrsta Kasmírstríðinu. Breskar herdeildir og gurkaherdeildir þar sem hermennirnir voru flestir frá Nepal voru áfram hlutar af breska hernum og voru fluttar frá Indlandi til annarra staða innan Breska heimsveldisins. Síðasta breska herdeildin sem hvarf frá Indlandi var Somerset-léttsveitin 28. febrúar 1948.
Fyrsta orrustan um Middlewich

**Fyrsta orrustan um Middlewich** var orrusta í Ensku borgarastyrjöldinni sem átti sér stað við bæinn Middlewich í Cheshire á Englandi 13. mars 1643. Átökin urðu milli fulltrúa þingsins, William Brereton, og fulltrúa konungs Thomas Aston. Brereton hafði fengið menn til að ganga í þingherinn gegn vilja aðalsmanna, en stuðningsmenn konungs höfðu meirihluta í Cheshire. Cheshire var hernaðarlega mikilvægt bæði vegna vegarins norður eftir landinu og vegna hafnarinnar í Chester þar sem konungur gæti flutt her sinn á Írlandi til Englands. Fulltrúi konungs, Aston, fyrirskipaði upptöku vopna og verja hjá þeim mönnum sem gengið höfðu í þingherinn árið 1642. Í janúar 1643 sendi þingið liðsauka til Cheshire en konungur sendi Aston þangað með herdeildir til að verja sýsluna. Til átaka kom við bæinn Nantwich 28. janúar. Konungssinnar flúðu þá af hólmi og þingherinn náði Nantwich. Vandamál Astons var meðal annars að aðrir foringjar konungssinna í Cheshire vildu ekki gangast undir hans stjórn. Konungsherinn var því margklofinn. 

Þann 10. mars setti Aston upp búðir í Middlewich. Morguninn 13. mars réðist Brereton á konungsherinn. Orrustan fór fram umhverfis Kirkju heilags Mikaels og allra engla í Middlewich þar sem þingherinn sótti að konungssinnum frá þremur hliðum. Þinghernum barst síðan liðsauki frá Nantwich um morguninn. Aston gekk illa að skipa her sínum sem óttaðist átök við þingherinn. Í bardaganum varð hann viðskila við riddaraliðið. Þingherinn náði kirkjunni og tók þar til fanga marga foringja konungssinna, 400 fótgönguliða, vopn fyrir 500 menn, tvær tunnur af eldspýtum, fjórar tunnur af byssupúðri og tvær fallbyssur.

Aston barðist áfram í konungshernum en var handtekinn þegar hann sneri aftur til Cheshire 1645 og lést árið eftir í fangelsi. Brereton hélt áfram að leggja Cheshire undir sig. Hann náði Chester á sitt vald eftir margra mánaða umsátur í febrúar 1646.
Kavaler

**Kavaler** var upphaflega uppnefni á stuðningsmönnum Karls 1. konungs í Ensku borgarastyrjöldinni. Seinna tóku konungssinnar það sjálfir upp. Andstæðingar konungs og stuðningsmenn þingsins voru uppnefndir hnatthöfðar. Kavaler merkir einfaldlega riddari og fékk fljótt á sig aukamerkingu sem vísaði til ríkjandi hirðtísku þess tíma. Staðalmynd kavalersins var maður klæddur íburðamiklum fötum með blúndukrögum, með barðamikinn hatt með fjöður og sítt liðað hár eða slöngulokka. Raunin var samt sú að bæði flestir þingsinnar og flestir konungssinnar voru með hár af svipaðri sídd og klæddust samkvæmt tísku þess tíma. 

Heitið var notað fram á síðari hluta 17. aldar þegar hugtakið Torýi tók við sem nafn á stuðningsmönnum konungs.
Fyrsta enska borgarastríðið

**Fyrsta enska borgarastríðið** (1642 – 1646) var fyrsti hluti þeirra átaka sem eru þekkt sem Enska borgarastyrjöldin. Stríðið hófst með því að Karl 1. Englandskonungur dró konungsfána sinn að húni í Nottingham 22. ágúst 1942. Þá um sumarið höfðu verið átök milli konungssinna (kavalera) og þingsinna (hnatthöfða) og báðir reyndu að tryggja sér vopnabúr og hernaðarlega mikilvæga staði. Þann 10. júní höfðu þingsinnar hertekið Kingston-upon-Hull þar sem var stórt vopnabúr frá Biskupastríðunum. Konungur hélt með her sinn í suðvestur og tveimur vikum síðar hélt þingherinn frá London í norðurátt. Fyrsta stórorrusta stríðsins var orrustan um Edgehill 23. október 1642 þar sem báðir aðilar lýstu yfir sigri. Karl hörfaði síðar til Oxford sem varð höfuðstöðvar konungssinna til stríðsloka. Stríðsgæfan snerist þinghernum í vil sumarið 1643. Þingið náði Norður-Englandi á sitt vald með aðstoð Skota sumarið 1644 og í tveimur orrustum sumarið 1645 tókst þinghernum að útrýma konungshernum. Eftir það héldu konungssinnar aðeins út í nokkrum víggirtum borgum. Karl gafst á endanum upp fyrir skoskum her í Southwell í maí 1646 og þeir afhentu hann þinginu. Við það lauk borgarastríðinu. 

Margir konungssinnar fengu grið með því skilyrði að þeir tækju ekki aftur upp vopn gegn þinginu. Þegar Annað enska borgarastríðið braust út tveimur árum síðar neituðu margir þeirra að ganga á bak orða sinna og taka þátt í stríðinu.
Hnatthöfði

**Hnatthöfði** (enska: *Roundhead*) var uppnefni á stuðningsmönnum enska þingsins í Ensku borgarastyrjöldinni. Þeir voru líka kallaðir þingsinnar (*parliamentarians*). Nafnið var dregið af því að sumir púritanar (en alls ekki allir) klipptu hár sitt stutt í andstöðu við hirðtískuna þar sem slöngulokkar voru ríkjandi. Stuðningsmenn konungs voru kallaðir ýmist konungssinnar (*royalists*) eða kavalerar (*cavaliers*). Hnatthöfðar studdu upphaflega þingbundna konungsstjórn en undir lok borgarastyrjaldarinnar var Karl 1. konungur orðinn svo óvinsæll að lýðveldissinnar eins og Oliver Cromwell gátu afnumið konungsvaldið alveg og komið Enska samveldinu á fót.

Púrítanar og öldungakirkjumenn í Englandi voru nær undantekningarlaust hnatthöfðar (burtséð frá því hvernig þeir klipptu hár sitt) en margir hnatthöfðar vildu þó halda ensku biskupakirkjunni eins og margir kavalerar. Pólitískir flokkar hnatthöfða voru meðal annars grafararnir (*diggers*), jöfnunarsinnar (*levellers*) og menn fimmta ríkisins. 

Orðið var notað fram á síðari hluta 17. aldar þegar annað niðrandi heiti, Viggi, var fundið upp yfir andstæðinga einveldis.
Þriðja enska borgarastríðið

**Þriðja enska borgarastríðið** (1650 – 1652) var þriðji hluti þeirra átaka sem þekkt eru sem Enska borgarastyrjöldin. Eftir aftöku Karls 1. hylltu Skotar son hans, Karl 2. konung Englands, Írlands og Skotlands. Þann 15. ágúst 1649 hélt Oliver Cromwell með lið sitt til Írlands meðan Robert Blake hélt flota Róberts Rínarfursta föstum í Kinsale. Cromwell barði niður uppreisn konungssinna af mikilli hörku um veturinn. Í maí 1650 fól hann Henry Ireton stjórn hersins á Írlandi og hélt aftur til Englands þar sem þingið óttaðist innrás frá Skotlandi. Karl 2. hafði þá náð samkomulagi við skoska sáttmálamenn eftir langar samningaviðræður. Hann steig á land í Skotlandi 23. júní. Fimm dögum síðar hélt Cromwell norður til að taka við stjórn hersins á landamærum ríkjanna. 

Eftir að hafa beðið eftir flota með birgðir handa hernum hélt Cromwell norður eftir ströndinni til Edinborgar. Þar mætti honum miklu stærri skoskur her undir stjórn David Leslie 29. júlí svo hann neyddist til að hörfa aftur til Dunbar. Óagaður og illa búinn her Leslies tók þegar að leysast upp og þegar orrustan við Dunbar hófst voru herirnir nær jafnstórir. Herstjórnarlist Cromwells varð til þess að enski herinn vann yfirburðasigur og gerði her konungssinna að engu. Herinn lagði suðurhéruð Skotlands undir sig í kjölfarið en komust ekki lengra um veturinn. Leslie hörfaði og þjálfaði upp nýjan her norðan við Forth-fjörð. Cromwell náði Edinborgarkastala á sitt vald á aðfangadag. Sumarið eftir hélt Cromwell með allt lið sitt norður yfir Forth-fjörð. Við þetta voru allir vegir til Englands óvarðir og Karl 2. greip tækifærið. Þann 31. júlí hélt her konungssinna inn í England þar sem Karl vonaðist til að gamlir konungssinnar og öldungakirkjumenn myndu fylkja sér undir merki hans. Cromwell og ríkisráðið í Westminster höfðu hins vegar séð þetta fyrir og hafið undirbúning. Cromwell sendi John Lambert með riddaralið til að elta innrásarherinn, konungssinnar í Englandi voru undir ströngu eftirliti og vopnabirgðir færðar í öruggt skjól. Karl kom til Worcester 22. ágúst. Orrustan um Worcester 3. september var vandlega undirbúin af Cromwells hálfu og konungssinnar biðu algjöran ósigur. Karl slapp naumlega og eftir sex vikur á flótta í dulargervi tókst honum loks að komast til Frakklands. George Monck fékk það hlutverk að kveða niður leifar uppreisnarinnar í Skotlandi og síðasta vígi konungssinna, Dunnottar-kastali, féll eftir langt umsátur 26. maí 1652.
Omeka

**Omeka** er ókeypis, opinn hugbúnaður til að halda utan um stafræn söfn á netinu. Notendur Omeka geta gefið út og sýnt hluti sem varða menningu og listir. Það eru til ýmis kona sniðmát og íbætur. Omeka er sérstaklega sniðið að því að skrá og birta lýsigögn miðað við Dublin Core staðal.
Dublin Core

**Dublin Core** er alþjóðastaðall um lýsigögn sem dregur nafn sitt af bænum Dublin í Norður-Karólínufylki.
Fjöll yfir 8000 metra hæð

**Fjöll yfir 8000 metrum** eru 14 talsins og eru þau öll í Himalaja- og Karakoram-fjöllum í Suður-Asíu. Toppar fjallanna eru í svokölluðu dauðasvæði þar sem súrefni er af mjög skornum skammti. 

Fyrsta tilraun til að klífa fjall yfir 8000 metra var árið 1895 þegar Albert F. Mummery og J. Norman Collie reyndu að klífa Nanga Parbat. Tilraunin mistókst og dó Mummery ásamt tveimur Gurkah-fylgdarmönnum. Fyrsta atlagan sem heppnaðist var þegar Frakkarnir Maurice Herzog og Louis Lachenal klifu topp Annapurna árið 1950. En árið 1953 klifu Tenzing Norgay og Edmund Hillary Mount Everest, hæsta fjall heims, fyrstir manna. 

Reinhold Messner frá Ítalíu varð fyrstur manna árið 1986 til að klífa öll fjórtán fjöllin og það án aukasúrefnis. Fyrsta konan til að klífa öll fjöllin var hin spænska Edurne Pasaban árið 2010. Ári eftir varð hin austurríska Gerlinde Kaltenbrunner sú fyrsta til að klífa þá án aukasúrefnis. Ítalía og Suður-Kórea eru með flesta fjallgöngumenn sem hafa lokið við að klífa fjöllin eða hvort um sig 5 manns.

## Listi
*Everest - 8848 m (Nepal/Kína)     
*K2 - 8611 m (Pakistan/Kína) 
*Kanchenjunga 8586 m (Nepal/Indland)    
*Lhotse - 8516 m (Nepal/Kína)          
*Makalu - 8463 m  (Nepal/Kína)         
*Cho Oyu - 8201 m (Nepal/Kína)                     
*Dhaulagiri - 8167 m (Nepal)     
*Manaslu - 8163 m (Nepal)     
*Nanga Parbat - 8125 m (Pakistan)     
*Annapurna - 8091 m (Nepal)     
*Gasherbrum I - 8068 m (Pakistan/Kína)     
*Broad Peak - 8047 m (Pakistan/Kína)     
*Gasherbrum II - 8035 m (Pakistan/Kína)                  
*Shishapangma - 8027 m  (Kína)
Þríríkjastríðin

**Þríríkjastríðin** eða **bresku borgarastríðin** er heiti á mörgum tengdum átökum sem áttu sér stað í Englandi, Skotlandi og Írlandi frá 1639 til 1651. Fyrst þessara átaka voru Biskupastríðin 1639 og 1640. Í kjölfarið á þeim hófst Enska borgarastyrjöldin (1642-1651), Skoska borgarastyrjöldin (1644-1645) og Írsku bandalagsstríðin (1641-1653). Átökin stóðu í raun allt til endurreisnar konungdæmis í Englandi árið 1660.

Orsök þessara styrjalda var flókið samspil trúarlegra og stjórnarfarslegra átakaþátta. Meðal þess sem deilt var um var hvort konungur ætti að ráða því hvernig trúarlífi væri háttað í ríkinu eða hvort hver einstaklingur ætti það við samvisku sína, og að hvaða marki þingið takmarkaði völd konungs, sérstaklega heimildir hans til skattheimtu og stríðsreksturs. Að auki snerust stríðin um það að hvaða marki Írland og Skotland gætu staðið sjálfstæð gagnvart miðstöð valdsins í London. Sigur enska þingsins varð til þess að þingbundin konungsstjórn var ríkjandi og miðstöð valdsins í London óskoruð. 

Hliðstæð átök áttu sér stað víða í Evrópu á sama tíma, eins og Fronde í Frakklandi (1648-1653), Uppreisn Hollands (1568-1648) og Uppreisn Portúgals (1640-1668) gegn yfirráðum Spánar.
Hugtakagrunnur

**Hugtakagrunnur** er gagnagrunnur sem samanstendur af hugtökum og tengdum upplýsingum um þau, vanalega á tveimur eða fleiri tungumálum. Færslur geta innihaldið einhverar eða allar eftirfarandi upplýsingar:
* Skilgreiningu
* Uppruna eða samhengi hugtaksins
* Efnissvið eða atvinnugrein
* málfræðiupplýsingar (sagnorð, nafnorð o.s.frv.)
* Athugasemdir
* Höfund færslu
* Stofndagsetningu færslu
* Stöðu hugtaks

Hugtakagrunnar leyfa kerfisbundna stjórnun samþykktra eða staðfestra hugataka og eru öflugt tól til að tryggja samræmi í hugtakanotkun.
Vífilsfell

**Vífilsfell** er fjall í Bláfjöllum á suðvesturhorni Íslands. Fjallið er 655 metra hátt. Vífilsfell er nefnt eftir Vífli, þræli Ingólfs Arnarsonar, en sagt er að þar hafi hann hafi gáð til veðurs. Tindur fjallsins er úr móbergi, en hann liggur ofan á eldra blágrýti. Best þykir að ganga upp á fjallið norðaustan megin.

## Tenglar
*Ferlir - Vífilsfell
*Vísindavefur: Hvernig myndaðist stallurinn á Vífilsfelli?
Þýðingahugbúnaður

**Þýðingahugbúnaður** er forrit sem þýðendur nota til að styðja við og auðvelda þýðingu texta. Sá þýðingahugbúnaður sem í boði er í dag nær ekki að þýða texta af frummáli yfir á markmál án þess að þýðandi komi þar nálægt heldur þurfa þýðendur í flestum tilfellum að leiðrétta villur, þýða frá grunni og bæta niðurstöðuna. Mikilvægt er að þýðingahugbúnaði sé ekki ruglað saman við vélþýðingar, svo sem Google Translate.

Meðal þýðingahugbúnaðar sem í boði er í dag er memoQ og Trados Studio.

## Ytri tenglar
* Machine Translation and Computer-Assisted Translation:a New Way of Translating?
Markmál

Í þýðingum er **markmál** tungumálið sem þýtt er yfir á og því andstæðan við frummál, þ.e. tungumálið sem þýtt er af.
Google Translate

**Google Translate** er ókeypis vélþýðingaforrit sem var þróað af Google og hægt er að nota til að þýða texta, tal, myndir, vefsíður eða myndskeið af einu tungumáli yfir á annað. Forritið er með vefviðmóti, farsímaforrit fyrir Android og iOS og innbót sem hönnuðir geta notað til að smíða vafraviðbætur og hugbúnaðarforrit.

Google Translate var hleypt af stokkunum í apríl 2006. Þýðingarvélin notaðist við tölfræðiþýðingu út frá stóru þýðingaminni. Árið 2016 var þýðingarvélinni breytt þannig að eftir það notast hún við tauganetsþýðingu með djúpnámi til að þýða heilar setningar í stað orða og setningarhluta áður.

Google Translate styður nær 250 tungumál, þar með talið íslensku, og eru daglegir notendur mörg hundruð milljónir.

## Tilvísanir
Snorri Páll Jónsson Úlfhildarson

**Snorri Páll Jónsson Úlfhildarson** (f. 1987) er íslenskur aktívisti og listamaður. Hann hefur samið og flutt tónlist, meðal annars með hljómsveitinni Alræði öreiganna og skrifað greinar og pistla fyrir Reykjavík Grapevine, Stundina og Nature.is

## Listamaður
Snorri hefur haldið sýningar í Ekkisens húsinu á Bergstaðastræti 26B. Sýningarnar hans þar heita „Sakminjasafnið“, „HÁVAÐI II“ og „HÁVAÐI III“. Hann stóð fyrir halarófu verka ásamt Steinunni Gunnlaugsdóttur árið 2014 sem nefndist „Ef til vill sek“. Meðal verka þar var myndbandsverkið „Maður bíður“, útgáfa ljóðabókar sem nefnist „Lengist í taumnum“ og stofnun Máf/vavinafélagsins.

## Aktivisti
Snorri var talsmaður samtakanna Saving Iceland og hefur skrifað greinar gegn stóriðju, tekið þátt í mótmælum gegn Kárahnjúkavirkjun og annarri stóriðju.

Snorri er einn af svokölluðum Nímenningum. Hann var handtekinn og ákærður ásamt átta öðrum fyrir árás á Alþingi þann 8. Desember 2008 þegar hann komst inn á palla Alþingis og hrópaði orðin:„Þetta hús þjónar ekki tilgangi sínum, drullið ykkur út."Snorri var sýknaður ásamt hinum átta þann 16. febrúar 2011.

Snorri var handtekinn og ákærður fyrir að hrækja á lögreglubíl og lögreglumann 21. maí 2009 en var sýknaður í málinu. Snorri höfðaði skaðabótamál á hendur ríkinu fyrir þessar tvær handtökur og fór fram á að íslenska ríkið greiddi honum 5 milljónir króna í skaðabætur. Málið endaði með sátt og fékk Snorri 300 þúsund krónur í skaðabætur fyrir seinni handtökuna.

## Heimildir
Skunk Anansie

**Skunk Anansie** er bresk rokkhljómsveit sem hefur starfað með hléum síðan 1994. Hljómsveitin hefur gefið út sex breiðskífur og spilað á Íslandi.  Skunk Anansie var valin besta tónleikasveitin og besta sveitin á MTV verðlaununum árið 1997. Nafnið kemur frá þjóðsögu frá Gana um kóngurlóamanninn Anansi. Þegar sveitin tók sér hlé frá 2004-2009 gaf söngkonan Skin út sólóskífur.

## Meðlimir
*Skin - söngur og gítar (1994-2001; 2009–)
*Martin "Ace" Kent - gítar og bakraddir (1994-2001; 2009–)
*Richard "Cass" Lewis - bassi, gítar og bakraddir (1994-2001; 2009–)
*Mark Richardson - trommur, ásláttur og bakraddir (1995-2001; 2009–)
## Fyrrum meðlimur
*Robbie France - trommur (1994-1995)

## Breiðskífur
*Paranoid & Sunburnt (1995)
*Stoosh (1996)
*Post Orgasmic Chill (1999)
*Wonderlustre (2010)
*Black Traffic (2012)
*Anarchytecture (2016)
## Tónleikaplötur
*An Acoustic Skunk Anansie - (Live in London) (2013)
## Safnskífur
*Smashes and thrashes (2009)

## Tilvísanir
Orrustan við Portland

**Orrustan við Portland** var sjóorrusta í Fyrsta stríði Englands og Hollands sem fór fram undan Portlandeyju í Ermarsundi frá 28. febrúar til 2. mars 1653. Floti Enska samveldisins undir stjórn Robert Blake reyndi að hindra för herskipa Hollenska lýðveldisins undir stjórn Maarten Tromp aftur heim eftir að hafa fylgt hollenskum kaupskipaflota gegnum Ermarsund nokkrum vikum fyrr. Báðir aðilar höfðu yfir 70-80 herskipum að ráða. 

Um leið og Tromp sá að enski flotinn hugðist sigla fyrir þá gaf hann skipun um árás. Skip hans *[[Brederode (skip)|Brederode]]* náði að hleypa þrisvar af á skip Blake, *Triumph*, án þess að hann næði að bregðast við. Blake hörfaði því og skipherrann Michiel de Ruyter náði að ráðast að skut ensku skipanna. Blake sendi fylkingu freigáta til að hertaka hollensk kaupskip sem biðu við La Rochelle en Tromp sendi skip til að hindra þau. Næsta dag höfðu Englendingar vindinn með sér og hófu árás en náðu ekki að brjótast gegnum víglínu Hollendinganna. Eftir daginn voru mörg hollensku skipanna búin með skotfæri og reyndu því að spara skotin næsta dag. Um nóttina leiddi Tromp skip sín meðfram ströndinni í örugga höfn. Blake hafði náð á sitt vald 8 hollenskum herskipum og 20-40 kaupskipum. Báðir aðilar lýstu yfir sigri.
Portland-eyja

**Portlandeyja** er örfirisey í Ermarsundi 8 km sunnan við Weymouth í Dorset, Suður-Englandi. Eyjan er 6 km á lengd og 2,7 km á breidd. Grandinn sem tengir hana við meginlandið heitir Chesil Beach. Weymouth og Portland mynda saman sveitarstjórnarumdæmið Weymouth og Portland. 

Portland er á miðri Júraströndinni sem er á Heimsminjaskrá UNESCO. Þar er unninn kalksteinn, Portlandsteinn, sem hefur verið notaður í byggingar um aldir, þar á meðal í Pálskirkjuna og höfuðstöðvar Sameinuðu þjóðanna í New York. 

Lónið á milli Portland og Weymouth er ein af stærstu manngerðu höfnum heims, Portlandhöfn. Höfnin var búin til á 19. öld með því að gera fjóra langa brimgarða sem loka lónið af. Um leið var Portland gerð að flotastöð Konunglega breska sjóhersins. Flotastöðinni var lokað árið 1995. Árið 2000 var siglingaskólinn Weymouth and Portland National Sailing Academy opnaður á Portlandeyju.
Bang Gang

**Bang Gang** er hljómsveit Barða Jóhannsonar. Hún var stofnuð árið 1996 í Reykjavík og hefur gefið út fjórar breiðskífur. Hljómur Bang Gang einkennist af melódísku poppi.

## Breiðskífur
* *[[You]]* (1998)
* *[[Something Wrong]]* (2003)
* *[[Ghosts from the Past]]* (2008)
* *[[The Wolves Are Whispering]]* (2015)

## Heimild
Annað enska borgarastríðið

**Annað enska borgarastríðið** (1648 – 1649) var annar hluti þeirra átaka sem eru þekkt sem Enska borgarastyrjöldin. Eftir að Fyrsta enska borgarastríðinu lauk með sigri þinghersins var herinn orðinn að pólitísku afli sem þingið reyndi eftir megni að leysa upp, hætta að greiða hermönnum laun og senda herdeildir úr landi. Að lokum töldu öldungakirkjuflokkurinn og konungssinnar á enska þinginu, ásamt Skotum, sig vera í stöðu til að hefja nýtt borgarastríð. Uppreisnir gegn þinginu blossuðu upp um allt landið en brátt fengu konungssinnar yfirhöndina og borgarastríðið varð aftur aðeins milli konungssinna og þingsinna. Skotar gerðu innrás í Norður-England og konungssinnar í útlegð náðu skipum á sitt vald í The Downs. 

Thomas Fairfax barði niður uppreisnirnar í Kent og sneri sér svo að Essex þar sem konungssinnar bjuggu um sig í Colchester sem Fairfax settist um. Oliver Cromwell var sendur til Wales til að kveða niður uppreisnina þar og í Cornwall. John Lambert snerist gegn norðurhéruðunum. Oliver Cromwell hélt með her sinn honum til stuðnings og saman mættu þeir her Skota og konungssinna undir stjórn James Hamilton 17. ágúst 1648 við Preston í Lancashire. Þingherinn vann þar afgerandi sigur gegn fjölmennara liði. Að lokum gáfust konungssinnar í Colchester upp fyrir Fairfax 28. ágúst. 

Eftirmálar stríðsins urðu þeir að upphafsmenn uppreisnanna voru ýmist teknir af lífi eða settir í fangelsi. Í desember fór hreinsun Prides gegn andstæðingum hersins fram í enska þinginu. Afgangsþingið sem eftir var dæmdi Karl 1. til dauða fyrir landráð vegna þátttöku hans í að hvetja til uppreisna. Hann var hálshöggvinn 30. janúar 1649 sem markar endalok Annars enska borgarastríðsins. Nokkrum dögum síðar hylltu Skotar Karl 2. son hans sem konung Englands, Írlands og Skotlands, og hófu þar með Þriðja enska borgarastríðið.
Staðfæring

**Staðfæring** er það ferli að aðlaga vöru sem hefur áður verið þýdd á mörg tungumál fyrir tiltekið land eða svæði. Staðfæring er frábrugðin þýðingum þar sem hún felur í sér rannsókn á menningu þess svæðis sem varan er ætluð til að aðlaga hana að staðbundnum þörfum.
Þýðendur án landamæra

**Þýðendur án landamæra** eru góðgerðarsamtök sem hafa það að markmiði að þýða efni í mannúðarskyni, t.d. til að miðla fréttum af stríðsátökum eða leiðbeina fólki um sjúkdóma. Samtökin voru stofnuð árið 2010 sem systursamtök Traducteurs Sans Frontières, sem stofnuð voru árið 1993 af Lori Thicke og Ros Smith-Thomas. Árið 2012 höfðu samtökin á sínum snærum yfir 1.600 þýðendur sem allir störfuðu sem sjálfboðaliðar fyrir samtökin. Þýðendur án landamæra hafa það að markmiði að auka mannúðarstarf með því að tengja hjálparstofnanir við samfélag sjálfboðaliða sem starfa að þýðingum.

## Ytri tenglar
* Heimasíða Þýðenda án landamæra
Prófarkalestur

**Prófarkalestur** er yfirlestur handrits eða texta til að leiðrétta villur í textanum eða því myndefni sem honum fylgir.
Skírnisbrot

**Skírnisbrot** eða **skírnisstærð** eru fyrir löngu orðin sjálfstæð hugtök í bókagerð á Íslandi. Brotið miðast við tímarit Hins íslenska bókmenntafélags, Skírni, sem hefur komið út í 190 ár (frá 1827) og er elsta  menningartímarit á Norðurlöndum.

Nákvæm mál eru:

Breidd: 140 mm
Hæð: 215 mm

## Ytri tenglar
* Skírni
Kanchenjunga

**Kanchenjunga** eða **Kangchenjunga** (Nepalska: कञ्चनजङ्घा; Hindi: कंचनजंघा; Sikkimesíska: ཁང་ཅེན་ཛོཾག་) er þriðja hæsta fjall heims og það annað hæsta í Himalajafjöllum og það hæsta á Indlandi. Hæð þess er 8.586 metrar yfir sjávarmáli og er það á mörkum Indlands og Nepals; 125 km austsuðaustur frá Mount Everest. Fjallið hefur fimm tinda og eru fjórir þeirra yfir 8000 metrum. Nafnið þýðir *fimm fjársjóðir háa snævarins*. 

Fram til 1852 var Kanchenjunga talið vera hæsta fjall heims en mælingar leiddu í ljós að svo var ekki og árið 1856 var lýst yfir að fjallið væri það þriðja hæsta. Fjallið var klifið fyrst þann 25. maí árið 1955 af Bretunum Joe Brown og George Band. Frá 1990 hefur fimmti hver fjallgöngumaður látið lífið sem heldur á fjallið.

## Heimild
Þangskegg

**Þangskegg** (fræðiheiti: *Polysiphonia lanosa*) er tegund rauðþörunga sem vex aðeins sem ásætuplanta á klóþangi (*Ascophyllum nododsum*). Þangskegg er talið vera ásæta en ekki snýkill á klóþangi en ekki er vitað hvers vegna það lifir ekki á öðrum búsvæðum en á klóþangi.

## Lýsing
Þangskegg hefur mjótt þal sem verður allt að 7,5 sentímetrar og myndar þráðgreinóttan flóka. Þalið er fast með rætlingum við blöð klóþangsins.

## Æxlun
Þangskegg er tvíkynja og myndar karlkynhirslur á endum greina. 

## Útbreiðsla
Þangskegg er algengt umhverfis Bretlandseyjar og um Evrópu frá Íslandi og Noregi að Spáni. Það finnst einnig við Grænland og Nýfundnaland suður til Nýja-Englands.

## Tilvísanir
Lhotse

**Lhotse** (nepalska: ल्होत्से; tíbeska: ལྷོ་རྩེ) er fjórða hæsta fjall heims; 8.516 metra hátt. Það er hluti af Everest-fjallgarðinum og tengist Mount Everest í gegnum fjallhrygginn Suður-Col. Hæsti tindurinn er á mörkum Kína og Nepals. Hann var fyrst klifinn árið 1956 af Svisslendingunum Ernst Reiss og Fritz Luchsinger. Smærri tindar á fjallinu eru eru Mið-Lhotse ( 8.414 m) sem fyrst var klifinn árið 2001 og Lhotse Shar (8,383 m) sem fyrst var klifinn árið 1970. Lhotse þýðir *Suðurtindur*.

Í maí 2017 varð John Snorri Sigurjónsson fyrstur Íslendinga til að klífa fjallið.

## Heimild
Makalu

**Makalu** (nepalska: मकालु; kínverska: Makaru) er fimmta hæsta fjall heims. Það er 8.485 metra hátt og píramídalaga. Lega þess er 19 km austur af Mount Everest á mörkum Nepals og Kína. Franskt teymi hans varð fyrst til að klífa fjallið árið 1955.

## Heimild
Cho Oyu

**Cho Oyu** (nepalska: चोयु; tíbeska: ཇོ་བོ་དབུ་ཡ) er 6. hæsta fjall heims eða 8.188 metrar á hæð. Lega þess er 20 km vestur af Mount Everest á mörkum Nepal og Kína(Tíbet)). Nangpa La-skarð er nálægt skarðinu sem gerir fjallið aðgengilegt og þykir það vera það fjall yfir 8000 metrum sem auðveldast er að klífa. Austurrískt teymi kleif fjallið fyrst árið 1954. Choy Oyu þýðir *túrkís-litaða gyðjan*.

## Heimild
Dhaulagiri

**Dhaulagiri**-fjallgarðurinn í Nepal er 120 km langur og er þar tindurinn Dhaulagiri I sem er 7. hæsti tindur heims eða 8.167 metrar. Hann var fyrst klifinn árið 1960 af svissnesk-austurrísk-nepölsku teymi. Dhaulagiri þýðir skínandi, hvítur eða fallegur á nepölsku og kemur upprunalega frá sanskrít धवल (dhawala).

Annapurna er í um 34 km fjarlægð frá Dhaulagiri.

## Heimild
Manaslu

**Manaslu** (nepalska: मनास्लु, einnig þekkt sem **Kutang**) er 8. hæsta fjall heims eða 8.163 metrar. Það er hluti af Mansiri Himal-fjöllum sem eru í nepölsku Himalajafjöllum og er 64 km austur af Annapurna. Japanarnir Toshio Imanishi og Gyalzen Norbu urður fyrstir til að klífa fjallið árið 1956. 

## Heimild
Úrmíavatn

**Úrmíavatn** er stærsta stöðuvatn í Íran. Það er á þessari stundu þó einungis einn tíundi þess sem það var sökum þess að vatn úr lækjunum sem runnið hafa í það er notað í annað. Fyrir vikið hafa margar af eyjunum í því orðið hólar. Þar sem Íran ræður yfir fáum eyjum í Kaspíahafi og Persaflóa hefur þornun vatnsins orðið til þess að Íran ræður yfir helmingi færri eyjum í dag en fyrir þornun Úrmíavatns..

Vatnið dregur nafn sitt af helstu borg héraðsins.
Ashuradeh

**Ashuradeh** er eyja í Kaspíahafi sem tilheyrir Íran. Ashuradeh er eina Íranska eyjan í Kaspíahafi.
Nanga Parbat

**Nanga Parbat** er 9. hæsta fjall heims og er 8.126 metra hátt. Það er staðsett í Gilgit-Baltistan héraði í Pakistan. Nanga Parbat er illkleift og hefur fengið viðurnefnið ,,*Dauðafjall"* þar sem fjöldi fjallgöngumanna hafa látist þar. Það var fyrst klifið af Austurríkismanninum Hermann Buhl einum manna árið 1953 án viðbótarsúrefnis. Reinhold Messner sem var fyrstur til að klífa alla 14 tindana yfir 8000 metrum missti bróður sinn á fjallinu árið 1970 þegar þeir bræður urðu þeir þriðju til að klífa það. Lík hans fannst árið 2005. Árið 2006 lést José Antonio Delgado frá Venezuela en hann hafði einn fárra Suður-Ameríkubúa klifið fimm tinda yfir 8000 metra. Nafn fjallsins þýðir *nakta fjall.*

## Heimild
Annapurna

**Annapurna** er 55 kílómetra langt fjallakerfi í mið-Nepal. Það hefur einn tind yfir 8.000 metrum, 13 yfir 7.000 metrum og 16 yfir 6000 metrum. 

Hæsti tindurinn er Annapurna I sem er 8.091 metrar og 10. hæsta fjall heims. Það var fyrst 14 tindanna yfir 8000 metrum til að vera klifið. Það gerðist árið 1950 og var franskur leiðangur að verki leiddur af Maurice Herzog og Louis Lachenal. Fjallið er það hættulegasta yfir 8000 metrum og deyr þriðji hver fjallgöngumaður sem fer þar upp. Í október 2014 létust 43 manns í snjóstormum á fjallinu.

Sérstakt verndarsvæði er í kringum fjöllin það eina sinnar tegundar í Nepal.

## Heimild
Orrustan við Leghorn

**Orrustan við Leghorn** var sjóorrusta milli flota Enska samveldisins og Hollenska lýðveldisins við borgina Livorno (stundum kölluð „Leghorn“ á ensku) á Ítalíu 4. mars 1653 meðan á Fyrsta stríði Englands og Hollands stóð. Englendingar höfðu skipt flota sínum í tvennt eftir ósigur Hollendinga við Kentish Knock og sent annan hluta hans í Miðjarðarhafið. Þetta reyndust mistök og enski flotinn beið ósigur í orrustunni við Dungeness í desember 1652. Snemma árs 1653 voru þeir líka komnir í vandræði í Miðjarðarhafinu. Enski flotaforinginn Henry Appleton var fastur í Livorno með sex skip sem gætt var af 16 hollenskum skipum undir stjórn Johan van Galen. 

Eina leið Appletons til að sleppa var að fá liðsauka. Flotaforinginn Richard Badiley hélt frá Elbu honum til aðstoðar með 8 skip. Áður en Badiley næði til Appletons hafði hann siglt af stað og hafið orrustu við hollensku skipin. Hollendingar hertóku þrjú skip og sökktu tveimur. Þegar Badiley kom á staðinn höfðu Hollendingar yfirhöndina og hann hörfaði því af hólmi.
Kirnuætt

**Kirnuætt** (fræðiheiti: *Brigantiaeaceae*) er ætt af fléttum. Ekki er vitað hvaða ættbálki ættin tilheyrir. Ein tegund af kirnuætt finnst á Íslandi, hæðakirna (*Brigantiaea fuscolutea*).

## Útlit og einkenni
Tegundir af kirnuætt eru nokkuð líkar merlum (*Caloplaca*) í útliti. Báðir hópar hafa litarefnið parietín í askhirslum sínum sem litar þær appelsínugular. Gró tegunda af kirnuætt eru þó mjög frábrugðin merlugróum þar sem þau eru stór, glær, marghólfa og múrskipt og finnast aðeins eitt eða tvö gró í hverjum aski.

## Tilvísanir
Gasherbrum II

**Gasherbrum II** (einnig þekkt sem **K4**) er 13. hæsta fjall heims og er 8.035 metra hátt. Það er þriðja hæsta fjall Gasherbrum-fjalla (Á eftir Gasherbrum I og Broad Peak) sem eru hluti Karakoram-fjallgarðs og er á mörkum Gilgit–Baltistan-héraðs í Pakistan og Xinjiang-héraðs í Kína. Það var fyrst klifið árið 1956 af austurrísku fjallgönguteymi.

## Heimild
Shishapangma

**Shishapangma** (einnig kallað **Gosainthān**) er 14. hæsta fjall heims. Það er 8027 metra hátt og er staðsett í suður-Kína/Tíbet. Það var síðasta fjall yfir 8000 metra  sem klifið var (vegna ferðatakmarkanna í Tíbet) árið 1964 af Kínverjum.

## Heimild
USS Skate (SSN-578)

**USS ''Skate*** var [[Kafbátur|kjarnorkukafbátur]] smíðaður af [[General Dynamics]] fyrir [[Bandaríski sjóherinn|Bandaríkjaflota]]. Honum var hleypt af stokkunum árið [[1957]]. *Skate* var þriðji kjarnorkukafbátur Bandaríkjanna. Kaftbáturinn varð fyrstur til að ná að sigla á [[Norðurheimskautið]] og koma þar upp í gegnum íshelluna [[17. mars]] [[1959]]. Þann [[31. júlí]] árið [[1962]] mættust USS *Skate* og USS *Seadragon'' á Norðurheimskautinu en annar sigldi þangað frá Atlantshafi og hinn frá Kyrrahafi.

Kafbáturinn var tekinn úr umferð árið 1986 og rifinn 1995.
Gasherbrum I

**Gasherbrum I** (einnig þekkt sem **Huldi tindur** eða **K5**) er 11. hæsta fjall heims eða 8.080 metrar. Það liggur á mörkum Pakistans og Kína og er hluti Gasherbrum-fjallgarðinum. Nafnið þýðir; *fagrafjall*. Það var klifið fyrst árið 1958 af Bandaríkjamönnum leiddum af Pete Schoening og Andy Kauffman. 

## Heimild
Markasvarmi

**Markasvarmi** (Sphinx ligustri) er tegund mölflugu sem finnst um Mið-Evrópu. Markasvarmi er svokallaður vegna þess að hann og lirfurnar lifa á markarunnanum sem er algengasti gerðarunni M-Evrópu, en hann lifir einnig á dísarrunna, aski og jasmínu sem eru allt skyldar runnategundir. Markasvarminn er einnig algengur um S-Noreg. 

Framvængir eru hnotubrúnir með svörtum rákum, afturvængir og afturbolur rósrauð, vænghafið er um 10cm. Markasvarminn er talinn hraðfleygasta skordýr sem til er og er mælt að hann kemst með 60 km hraða á klukkustund.

## Lirfur
Lirfa markasvarmans er 8 cm löng, græn með sérkennilegum hvítum og fjólubláum skárákum og á henni má sjá eins konar sfinx-höfuð, þar sem hún reisir það svo ógnandi upp en það hefur gefið ættinni hið latneska vísindaheiti sem hún hefur.
Tíbeska hásléttan

**Tíbeska hásléttan** er stórt hálendi í Mið- og Austur-Asíu. Hún spannar um 1000 kílómetra frá norðri til suðurs og um 2500 km frá vestri til austurs. Flatarmál hennar er 2.500.000 ferkílómetrar (5* flatarmál Frakklands) og meðalhæð er 4500 metrar. Hún hefur verið kölluð *þak heimsins* og *þriðji póllinn*. Megnið af sjálfstjórnarhéruðunum Tíbet og Qinghai eru hluti af hásléttunni og hluti Ladakh í Jammú og Kasmír. Á mörkum sléttunnar eru fjallgarðar, t.d. Himalajafjöll í suðri og Karakoram-fjallgarðurinn í vestri. Loftslag er þurrt (100-300 mm ársúrkoma) og er landslag yfirleitt steppa með fjöllum og vötnum á víð og dreif. Sífreri er á stórum svæðum hásléttunnar.
Šiprage

**Šiprage** (með kýrillísku letri: **Шипраге**) er bær í Bosníu og Hersegóvínu, Kotor Varoš héraði. Árið 1991 var íbúafjöldi bæjarins 952 manns. Áin Vrbanja rennur í gegnum borgina.

## Loftslag
### Langtíma loftslagstölur fyrir Šiprage

*Munurinn á milli úrkomu á þurrustu og blaustustu mánuðunna er 41 mm. Yfir árið breytist meðalhitastigið um 20,6 °C.

## Fólksfjöldi
### Yfirlit samkvæmt manntali

`*1931. and 1953.: Šiprage Municipality.`
`** Šiprage svæðið.`

## Tilvísanir
Páll J. Árdal

**Páll J. Árdal** (1. febrúar 1857 - 24. maí 1930) var skáld, kennari og silfursmiður á Akureyri.

Foreldrar Páls voru hjónin Kristín Tómasdóttir og Jón Pálsson. Ólst Páll upp á Helgastöðum í Möðruvallasókn ásamt fjórum systrum sínum (Guðrún, Aðalbjörg, Rannveig og Sigríður) en Guðmundur eldri hálfbróðir Páls lést mjög ungur. Faðirinn ætlaðist til að Páll tæki við búinu en Páll fékk snemma áhuga á að mennta sig í öðru. Vildi Jón helst banna honum að fara í slíkt nám en Páll þrjóskaðist við og með aðstoð Kristínar tókst honum að menntast og gerast kennari.

Páll samdi fjölda bóka og leikrita, m.a. En hvað það var skrítið og Þvaðrið: Gamanleikur í einum þætti. Hann gaf út blaðið Norðurljósið á Akureyri um tíma (1886-1889) og ritstýrði eyfirskt blað í fjögur ár (1893-1896) sem hét Stefnir.

Sonarsonur hans var Páll S. Árdal prófessor í heimspeki. Skáldkonan Kristín Sigfúsdóttir var systurdóttir Páls J.
Hnjótafjall

**Hnjótafjall** í Svarfaðardal er formfagurt fjall, sem rís til himins innst í dalnum milli Heljardalsheiðar og Skallárdals. Fjallstindurinn sem blasir við neðan úr dal er um 1000 m hár en innar eru hærri hnjúkar, sá hæsti er um 1130 m. Fjallið er fallega píramídalaga eins og það horfir við úr byggð í Svarfaðardal en í raun er það aflangur hryggur og það kemur í ljós þegar farnir eru fjallvegirnir sitt hvoru megin við það, Heljardalsheiði og Unadalsjökull. Fjallshlíðarnar að sunnan og norðan í fjallinu nefnast Efri- og Neðri-Hnjótar. Orðið hnjótur merkir ójafna eða þúfa. Hólar eða þústir sem standa upp úr snjó eru einnig oft nefndir hnjótar. 

Hnjótafjall er að mestu gert úr blágrýtislögum og þunnum setlögum á milli þeirra. Bergið er 9-10 milljón ára gamalt og frá míósen tímabilinu á tertíer. Best er að ganga á Hnjótafjall frá brúnni yfir Skallá og upp hálsinn og fjallsöxlina sem gengur austur frá tindinum en það er þó ekki auðveld ganga.
 
Mynd af Hnjótafjalli prýðir forsíðuna á bók Bjarna E. Guðleifssonar um Svarfaðardalsfjöll.

## Heimild
*Bjarni E. Guðleifsson 2011. Svarfaðardalsfjöll. Genginn fjallahringurinn umhverfis Svarfaðardal. Bókaútgáfan Hólar, 191 bls.
Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn

**Loch Lomond og Trossachs-þjóðgarðurinn** (enska: *Loch Lomond and The Trossachs National Park*, gelíska: *Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn is nan Tròisichean*) er þjóðgarður í Skotlandi sem er umhverfis Loch Lomond-vatn og nágrenni. Hann er fyrsti þjóðgarður landsins og var stofnaður árið 2002. Stærð hans er 1.865 km2 sem gerir hann fjórða stærsta þjóðgarðinn á Bretlandseyjum. 

Honum er skipt í 4 hluta: Breadalbane, Loch Lomond, The Trossachs og Argyll Forest Park. 21 tindur er yfir 3000 fet (914 metra), kallaðir *Munros*. Þekktasta fjallið er Ben Lomond og er vinsælt til göngu. Hæsta fjallið er Ben More (1174 m.) Tæp 16.000 manns búa innan þjóðgarðsins.

Ferðamannastofa og upplýsingar eru við suðurenda Lomond-vatns.

## Tenglar
Þjóðgarðar í Skotlandi
Cairngorms-þjóðgarðurinn

**Cairngorms-þjóðgarðurinn** (enska: *Cairngorms National Park* (gelíska: *Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh*) er þjóðgarður í norðaustur-Skotlandi sem stofnaður var árið 2003. Þjóðgarðurinn spannar Cairngorms-fjöll. Þjóðgarðurinn er 4.528 km2 sem gerir hann stærsta sinnar tegundar á Bretlandseyjum. Hann var stækkaður árið 2010 (viðbót: Highland Perthshire og Glenshee). Aviemore er helsti þéttbýlisstaður innan hans.

## Tenglar
Þjóðgarðar í Skotlandi
Waffen SS

**Waffen-SS** var hernaðar vængur ''SS'' sveitar Nasistaflokksins. Sveitirnar voru samansettar af mönnum frá Þýskalandi og sjálfboðaliðum frá bæði hernumdum og óhernumdum löndum.
Anansí

**Anansí** er sögupersóna sem kemur fyrir í mörgum þjóðsögum frá Vestur-Afríku, Karíbahafinu og Norður-Ameríku. Anansí er kónguló en kemur stundum fram í sögunum sem maður. 

Heiti Anansí kemur úr akanmáli Asantemanna frá núverandi Gana og merkir einfaldlega „kónguló“. Sögurnar bárust frá Vestur-Afríku til Ameríku með þrælaversluninni. Á Curaçao og Bonaire er hann þekktur sem Kompa Nanzi, á Jómfrúaeyjum sem Bru Nansi, í Súrínam sem Ba Anansi og í Suður-Karólínu sem Aunt Nancy.

Sögur um Anansí eru oft dæmisögur eða goðsögur. Stundum eru kona hans og börn nefnd til sögunnar.
Hjálmþés saga og Ölvis

**Hjálmþés saga og Ölvis** er íslensk fornaldarsaga eða ævintýri. Margar vísur eru í sögunni.

## Efni sögunnar

Hjálmþér Ingason er kóngssonur en Ölvir Herrauðsson er fósturbróðir (og síðan fóstbróðir) hans. Stjúpmóðir Hjálmþés, Lúða, er fögur en svikul. Reynir hún að tæla Hjálmþé og leggur til að hann grandi Inga til þess að geta sængað hjá sér í friði. Hjálmþér reiðist og slær Lúðu. Girnd Lúðu breytist í hefndarþorsta og hún sendir bróður sínum Hjálmþé (og fóstbróður hans) með göldrum. Þeim er bjargað af konunni Skinnhúfu sem segir þeim frá sverðinu Snarvendli. Snarvendill er í umsjá finngálknsins Vargeisu sem heimtar koss að launum. Hjálmþé tekst að fá sverðið frá Vargeisu. Lúða hefur ekki fyrirgefið stjúpsyninum pústurinn og bölvar Hjálmþé þegar þau hittast næst. Álög hans eru að hvergi kyrr þola fyrr en hann sér Hervöru Hundingsdóttur, en faðir hennar er mjög hættulegur og göldróttur. Hervör býr í turni og afleiðingar þess að fara á fund hennar alvarlegar. Hjálmþér og Ölvir taka þriðja fóstbróður með í förinni þeim til aðstoðar en hann er þrællinn Hörður.

Undir lok sögunnar kemur í ljós að Skinnhúfa, Vargeisa og Hörður hafa öll verið undir álögum Lúðu. Þau eru systkinin Hildisif Ptólómeusdóttir (Skinnhúfa), Álsól Ptólómeusdóttir (Vargeisa) og Hringur Ptólómeusson (Hörður).

## Heimildir
* Hjálmþés saga ok Ölvis
* Hjálmþés saga ok Ölvis. Guðni Jónsson and Bjarni Vilhjálmsson. Reykjavík. Bókaútgáfan Forni. 1943-1944
* Vísur í Hjálmþés sögu