open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raúl Castro

**Raúl Modesto Castro Ruz** (f. 3. júní 1931) er kúbverskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti Kúbu. Hann steig í það embætti þegar bróðir hans, Fidel Castro, settist í helgan stein árið 2008. Árið 2011 var hann útnefndur aðalritari kúbverska kommúnistaflokksins.

Áður en Castro tók við forsetaembættinu var hann einn leiðtoga kúbverska hersins frá 1969 til 2008 og þjónaði því embætti lengur en nokkur annar. Hann var útnefndur forsætisráðherra Kúbu vegna veikinda forvera sinna árið 2006. Castro varð síðan formlega forseti þann 24. febrúar 2008 eftir að Fidel Castro lýsti yfir að hann myndi ekki bjóða sig fram þann 19. febrúar 2008.

Castro var endurkjörinn þann 24. febrúar 2013. Stuttu síðar lýsti hann því yfir að annað kjörtímabilið myndi vera hans síðasta og að hann myndi ekki bjóða sig fram á ný árið 2018. Í ríkissjónvarpinu lýsti hann því yfir þann 21. desember 2017 að hann myndi láta af embætti þann 19. apríl 2018 eftir að þjóðþingið hefði kosið eftirmann hans í kjölfar þingkosninganna það ár.

Castro lét af embætti á tilsettum tíma í apríl 2018. Við forsetaembættinu tók stuðningsmaður Castro-bræðra, Miguel Díaz-Canel. Castro var þó áfram aðalritari kúbverska kommúnistaflokksins þar til hann sagði af sér þann 16. apríl árið 2021.

## Tilvísanir
Plága

**Plága** er smitsjúkdómur sem orsakast af bakteríunni *[[Yersinia pestis]]*. Einkenni plágu eru hiti, veikleiki og höfuðverkur. Einkenni birtast yfirleitt einum til sjö dögum eftir smit. 

Kýlapest er tegund plágu sem smitast milli manna í gegnum flær. Kýlapest fylgir eitlabólga. Lungnapest er plága sem smitast í gegnum sýkla í loftinu. Einkenni lungnapestar eru mæði, hóstahviða og brjóstverkir. Greining á plágu fer yfirleitt fram með því að leita að bakteríunni í eitlavökva, blóði eða hráka.

Mælt er með bólusetningu gegn plágu hjá viðkvæmum einstaklingum. Þá sem hafa hugsanlega komið í snertingu við bakteríuna má meðhöndla með lyfjum. Smitaða má meðhöndla með sýklalyfjum og líknarmeðferð. Helstu sýklalyfin sem notuð eru við plágu eru gentamísín og flúorkínólón. Dauðalíkur eftir  meðferð eru 10% eða 70% án meðferðar. 

Um það bil 600 tilvik plágu koma fyrir á hverju ári, helst í Austur-Kongó, Madagaskar og Perú. Stórir plágufaraldrar hafa átt sér stað í gegnum söguna. Einn sá þekktasti er svartidauði sem átti sér stað á 14. öld. Talið er að hann hafi kostað 50 milljón manns lífið.

## Heimild
*
Strútur (Vesturlandi)

**Strútur** er strýtulaga fjall, 937 metra hátt, sem er austan við Húsafell og vestan megin við Eiríksjökul. Ganga á Strút (938 m) er hættulaus en nokkuð löng. Af fjallinu er mikið útsýni yfir Arnarvatnsheiði, Borgarfjörð, Húnavatnssýslur og Strandafjöll. 

## Tilvísanir
Múhameð Mossadek

**Múhameð Mossadek** (persneska: محمد مصدق ) (16. júní 1882 – 5. mars 1967) var íranskur stjórnmálamaður. Hann var leiðtogi lýðræðislega kjörinnar ríkisstjórnar og sat sem forsætisráðherra Írans frá 1951 til 1953 en þá var stjórn hans steypt af stóli í valdaráni sem bandarísku og bresku leyniþjónusturnar studdu.

Mossadek var rithöfundur, lögfræðingur og áhrifamikill þingmaður. Stjórn hans stóð fyrir ýmsum samfélags- og stjórnarumbótum eins og velferðarráðstöfunum og jarðeignarumbótum, þ. á m. skattlagningu á jarðleigu. Mikilvægasta stefna ríkisstjórnar hans var þjóðnýting íranska olíuiðnaðarins, sem hafði verið undir stjórn Breta frá árinu 1913 í gegnum ensk-persneska olíufélagið (e. Anglo-Persian Oil Company; APOC).

Margir Íranar telja Mossadek helsta talsmann veraldlegs lýðræðis og andstöðu við erlendum yfirráðum í nútímasögu Írans. Mossadek var steypt frá völdum árið 1953 í valdaráni sem bandaríska leyniþjónustan skipulagði og framkvæmdi að áeggjan MI6, sem völdu síðan íranska hershöfðingjann Fazlollah Zahedi til að taka við völdum.

Á vesturlöndum er valdaránið yfirleitt kallað „Ajax-aðgerðin“, sem var heiti aðgerðarinnar innan bandarísku leyniþjónustunnar. Í Íran er valdaránið kallað „valdaránið 28. Mordad 1332“ í höfuðið á dagsetningu þess á íranska dagatalinu. Mossadek var fangelsaður í þrjú ár og síðan settur í stofufangelsi þar til hann lést og var þá grafinn á heimili sínu til að koma í veg fyrir pólitískan usla.

## Tilvísun
Hugrænt misræmi

**Hugrænt misræmi** (eða **hugarmisræmi**)  (ens. *cognitive dissonance*) er sálfræðilegt hugtak er lýsir andlegum óþægindum sökum misræmis sem hlýst af því þegar tvær andstæðar skoðanir, hugmyndir eða gildi stangast á eða þegar vitneskja og skoðanir rekast á eða ganga í berhögg við lífspeki viðkomandi, svo að brýnt getur orðið að breyta um hátterni eða skipta um skoðun til að eyða ósamræminu. Hugarmisræmi myndast oft þegar nýjar upplýsingar stangast á við skoðanir, hugmyndir eða gildi.
Smitun

**Smitun** eða **sýking** á við innrás sýkla í vefi líkamans, fjölgun þeirra og viðbrögð hýsilsins við þeim og þeim eiturefnum sem sýklarnir gefa frá sér. **Smitsjúkdómur** er sjúkdómur sem stafar af smitun. 

Sýklar svo sem bakteríur, veirur, veirungar, prótinsýklar; ormar eins og þráðormurinn og njálgurinn; liðdýr eins og farmaurar, mítlar, flær og lýs; sveppir eins og hringskyrfi og stærri sníkjudýr eins og bandormurinn geta öll valdið sýkingu. 

Ónæmiskerfi hýsilsins (þess sem er smitaður) vinnur gegn sýkingum. Spendýr bregðast fyrst við sýkingu með bólgu áður en sérhæft varnarsvar (e. *adaptive immune response*) tekur við.

Sérhæfð lyf verka á sýkingar en þau hafa ýmist sýkla-, veiru-, sveppa- eða frumdýraeyðandi áhrif. Smitsjúkdómar ollu 9,2 milljón dauðsföllum árið 2013, sem svarar til um það bil 13% allra dauðsfalla. 

## Heimild
*
Vallabía

**Vallabía** eru meðalstór eða smá pokadýr í ættinni *[[Macropodidae]]* sem finnast í Ástralíu og Nýju-Gíneu. Þær eru í sömu ætt og kengúrur og stundum sömu ættkvísl, en kengúrur eru aðallega flokkaðar sem sex stærstu tegundir ættarinnar. Vallabía er í raun óformleg flokkun á „macropod“ sem er minni en kengúra, eða wallaroo sem ekki hefur verið flokkuð öðruvísi.

## Orðsifjar

Orðið vallabía kemur úr ensku *wallaby* sem aftur kemur úr dharug-máli: *walabi* eða *waliba*.

## Tegundir

Ættkvíslin *Macropus*
* *Macropus agilis*
* *Macropus dorsalis
* *Macropus rufogriseus*
* *Macropus parma* (endurfundin, hafði verið talin útdauð í 100 ár)
* *Macropus eugenii*
* *Macropus greyii*  ([[útdauð]])
* *Macropus irma*
* *Macropus parryi*

Ættkvíslin *Petrogale*
* *Petrogale assimilis*
* *Petrogale lateralis*
* *Petrogale penicillata*
* *Petrogale coenensis*
* *Petrogale godmani*
* *Petrogale herberti
* *Petrogale mareeba*
* *Petrogale burbidgei*
* *Petrogale sharmani*
* *Petrogale concinna*
* *Petrogale persephone*
* *Petrogale purpureicollis*
* *Petrogale rothschildi*
* *Petrogale brachyotis*
* *Petrogale inornata*
* *Petrogale xanthopus*

Ættkvíslin *Lagostrophus*
* *Lagostrophus fasciatus*
* *Lagorchestes leporides* (útdauð)
* *Lagorchestes asomatus* (útdauð)
* *Lagorchestes hirsutus*

Ættkvíslin *Dorcopsis*
* *Dorcopsis atrata*
* *Dorcopsis muelleri*
* *Dorcopsis luctuosa*
* *Dorcopsis hageni*

Ættkvíslin *Onychogalea*
* *Onychogalea fraenata*
* *Onychogalea lunata* (útdauð)
* *Onychogalea unguifera*

Ættkvíslin *Thylogale*
* *Thylogale browni*
* *Thylogale calabyi*
* *Thylogale brunii*
* *Thylogale lanatus*
* *Thylogale stigmatica*
* *Thylogale thetis*
* *Thylogale billardierii*

Ættkvíslin *Dorcopsulus*
* *Dorcopsulus macleayi*

Ættkvíslin *Wallabia*
* *Wallabia bicolor*

## Tilvísanir

## Tenglar
* Roophilia – ljósmyndir af kengúrum og vallabíum 
* 
* wallaby genome á Ensembl
Tweed (á)

**Tweed** (skosk gelíska: *Abhainn Thuaidh*, skoska: *Watter o Tweid*) er 156 km löng á sem rennur austur um svæðið við landamæri Englands og Skotlands. Vefnaðurinn tweed dregur nafn sitt af ánni. Lax þrífst í ánni.
Sæti Artúrs

**Sæti Artúrs** (skosk gelíska: *Suidhe Artair*, enska: *Arthur's Seat*) er hæsti tindur í Edinborg. Fellið liggur í hverfinu Holyrood við skoska þingið, austan við miðborgina og Edinborgarkastala. Fellið er 250,5 m að hæð og á tindinum er gott útsýni yfir borgina. Fara má upp fellið úr hvaða átt sem er en greiðasta leiðin er frá austri. 

Talið er að fellið gæti dregið nafn sitt af þjóðsögum um Artúr konung.
Edinborgarkastali

**Edinborgarkastali** er virki sem stendur á Castle Rock í Edinborg í Skotlandi. Fornleifafræðingar hafa fundið merki um byggð á staðnum frá járnöld en óljóst er hvernig byggð það hefur verið. Konungleg höll hefur verið á tindinum frá ríkisárum Davíðs 1. á 12. öld, en hún entist til ársins 1633. Eftir 1500 dró úr mikilvægi Edinborgarkastala sem konunglegrar hallar en frá 17. öld var hann notaður sem hermannaskáli með stóru setuliði. 

Mikilvægi Edinborgarkastalans í sögu Skotlands var fyrst viðurkennt af alvöru á 19. öld og síðan þá hefur mörgum viðhaldsverkefni verið hrundið í framkvæmd. Kastalinn var eitt mikilvægasta virki í konungdæminu Skotlandi. Kastalinn hefur gegnt hlutverki í mörgum stríðum í sögu Skotlands, meðal annars í skosku sjálfstæðisstríðunum á 14. öld og jakobítauppreisninni árið 1745. Kastalinn hefur verið tengdur við 26 einstök umsátur í gegnum tíðina.

Kastalinn er eitt helsta kennileiti Edinborgar og vinsæll ferðamannastaður.
Compaq

**Compaq** var bandaríkst fyrirtæki stofnað árið 1982 sem þróaði og seldi tölvur og tölvutengdan búnað og þjónustu. Compaq framleiddi nokkrar fyrstu tölvanna sem virkuðu með IBM PC-staðlinum og var fyrsta fyrirtækið sem hermismíðaði IBM PC-vélar með löglegum hætti. 

Compaq var stærsti framleiðandi PC-véla á tíunda áratugnum þangað til HP rak það úr stöðu árið 2001. Compaq átti í erfiðleikum í verðstríði við Dell en árið 2002 keypti HP Compaq á 25 milljarða dollara. HP notaði merkið Compaq fyrir ódýrar tölvur til ársins 2013 þegar það var tekið úr notkun.

Stofnendur Compaq voru þeir Rod Canion, Jim Harris og Bill Murto sem voru allir stjórnendur í Texas Instruments. Nafn fyrirtækisins er dregið af ensku orðunum *compatibility* „samhæfni“ og *quality* „gæði“. Höfuðstöðvar fyrirtækisins voru í Texas.
Bólga

**Bólga** er ónæmisviðbragð við líkamslegum skaða, sýkli eða ertandi efni. Bólga ver vefi líkamans með því að einangra skemmda vefi og koma í veg fyrir að frekari vefjaskemmdir eigi sér stað, að vinna á móti orsök bólgunnar, að hreinsa upp dauðar frumur og loks skapa æskilegar aðstæður fyrir vefina að gróa.

Merki um bólgu eru hiti, verkir, roði og þroti. Bólga er oftast fyrsta viðbragð líkamans við skaða, ekki eins og sérhæft varnarsvar sem verkar á tiltekinn sýkil. Of lítil bólga getur valdið frekari vefjaskemmdum því þá skapast tækifæri fyrir sýkla að fjölga sér. Hins vegar getur of mikil bólga valdið sjúkdómum svo sem frjókornaofnæmi, tannvegsbólgu, fituhrörnun, liðagigt og jafnvel krabbameini. Því er mikilvægt að líkaminn haldi bólgu í jafnvægi.

Bólga getur verið einkenni sýkingar en sýking er ekki eina orsök bólgu. 

## Heimild
*
Jostein Gaarder

**Jostein Gaarder** er norskur rithöfundur. Hann skrifar oft út frá sjónarhóli barna og eru margar af bókum hans flokkaðar sem barnabækur. Þekktasta verk hans er *[[Veröld Soffíu|Veröld Soffíu: Skáldsaga um heimspekina]]* (1991). Hún hefur verið þýdd á yfir 50 tungumál; meira en 40 milljón eintök hafa verið prentuð.

## Ritverk
### Skáldsögur
**Diagnosen og andre noveller* (1986)
**Froskeslottet* (1988)
**Kabalmysteriet* (*[[Kapalgátan]]*) (1990) 
**Sofies verden* (*[[Veröld Soffíu]]*) (1991) 
**Julemysteriet* (1992) (1995 útgáfa myndskreytt af Stella East)
**Bibbi Bokkens magiske bibliotek* (ásamt Klaus Hagerup (1993) 
**I et speil, i en gåte* (1993) 
**Hallo? Er det noen her?* (1996) 
**Vita Brevis: A Letter to St Augustine* (Einnig útgefin á ensku sem: *That Same Flower*) (1998) 
**Maya* (1999)  
**Sirkusdirektørens datter* (2001) 
**Appelsinpiken* (2004) 
**Sjakk Matt* (2006)
**De gule dvergene* (2006)
**Slottet i Pyreneene* (2008)
**Det spørs* (2012) 
**Anna. En fabel om klodens klima og miljø* (2013)
**Anton og Jonatan* (2014) 
**Dukkeføreren* (2016) 

### Fræðirit
* *Verdens Religioner* (1982)
* *Kristendommen* (1983)
* *"Allahu Akbar" Gud er størst. En bok om Islam* (1983) (*ásamt [[Inger M. Gaarder]]*)
* *Livssyn og etikk* (1984)
* *Religionsboka* (1989)
* *Etikk og livssyn i samfunnslære* (1990)
* *Religion og etikk* (2000)

## Tilvísanir

## Tenglar
* The world of Jostein  – Il Mondo di Jostein: Sito italiano dedicato a Jostein Gaarder
* The Sophie Prize  – established by Gaarder in 1997
* A list of all his books and publishers 
* Commentary on the book: Sophie's World 
* Jostein Gaarder in Goodreads
*  Verk Josteins Gaardners í Library of Congress
Skoskt viskí

**Skoskt viskí** er maltviskí eða kornviskí sem framleitt er í Skotlandi. Aðferðin til að gera skoskt viskí er skilgreind í lögum. Í upphafi var allt viskí gert úr möltuðu byggi en seint á 18. öld byrjuðu nokkrar viskísmiðjur að nota hveiti og rúg. 

Allt skoskt viskí skal þroskast í eikartunnum í að minnsta kosti þrjú ár samkvæmt lögum. Uppgefinn aldur á viskíflösku skal sýna aldur yngsta viskísins sem notað var í þá vöru. Þó enginn aldur sé gefinn upp á flöskunni má gera ráð fyrir að viskíið sé að minnsta kosti þriggja ára gamalt.
Svefnröskun

**Svefnröskun** er sjúkdómur þar sem sjúklingur þjást af truflunum á svefni. Svefnröskun getur haft alvarleg áhrif á líkamlega, andlega og félagslega heilsu. Svefnröskun eykur álag á líkamann á svipaðan hátt og kvíði eða streita. 

Einstaklingur sem á í erfiðleikum með að sofna eða halda sér sofandi er talinn þjást af svefnleysi. Ofsyfja er svefnvandamál þar sem einstaklingur sefur of mikið eða sofnar við óæskilegar aðstæður. Alvarlegar svefntruflanir (e. *dyssomnias*) einkennast af erfiðleikum við að sofna eða sofa, t.d. drómasýki, kæfisvefn og ofsyfja. Sértækar svefntruflanir (e. *parasomnias*) fela í sér kvilla sem lýsa sér í óæskilegri hegðun í svefni, t.d. svefnganga, næturhræðsla, svefnkippir, svefntal, martraðir, svefnlömun og hjartatruflanir.

## Heimildir
Carla Juri

**Carla Juri** (fædd 2. janúar 1985) er svissnesk leikkona sem best er þekkt fyrir hlutverk sitt sem Helen Memel í kvikmynd Wetlands.

## Kvikmyndir

## Verðlaun
*2013: Shooting Stars Award - Europe's Best Young Actors
## Heimildir
*
## Tenglar

* 
*Carla Juri , FBE stofnunin
Gran hotel

***Gran Hotel*** eru spænskir sjónvarpsþættir sem hófu göngu sína haustið 2011. Þættirnir gerast í upphafi 20. aldar og segja frá Alarcán fjölskyldunni, sem eru eigendur lúxushótels. Þar starfar fjöldi þjónustufólks sem einnig er fjallað um. Þættirnir hafa notið gífurlegra vinsælda, sérstaklega eftir að þeim var streymt inn á Netflix.

## Söguþráður
Verkalýðspilturinn Julio Olmero kemur til hótelsins til að heimsækja systur sína Cristinu sem er þerna þar. Þegar þangað er komið kemst hann að því hún hafi verið rekin mánuði áður fyrir þjófnað. Julio trúir því ekki að systir hans sé þjófur og er sannfærður um að eitthvað slæmt hafi hent hana. Hann ræður sig sem þjón á hótelinu til að komst til botns í málinu. Fljótlega kynnist hann Aliciu Alarcán, dóttur eigenda hótelsins, sem hjálpar honum við leit að systur sinni. Saman vinna þau að því að ljóstra upp um alls kyns leyndarmál hótelsins.

## Hlutverk
*Yon González sem **Julio Olmero/Julio Espinosa/Julio Molino**: Verklýðs piltur sem ræður sig sem þjón á Gran Hótelinu til þess að komast að því hvað varð um systur sína.,
*Amaia Salamanca sem **Alica Alarcán**: yngsta dóttir Doña Teresa og Don Carlos. Systir Sofíu og Javier. Hálfsystir Ángel og Andrés. Hún er neydd til að giftast hótel stjóranum Diego Murquía. Hún vingast við Julio og hjálpar honum við leit að systur sinni.
*Adriana Ozores sem **Doña Teresa Alarcán**: Eigandi Gran Hotel og móðir Sofíu, Javier og Alicu. Hún er ansi ákveðin og gerir allt til að ná sínu fram.
*Pedro Alonso sem **Diego Murquía / Adrián Vera Celande**: Hótelstjórinn og unnusti Aliciu. 
*Concha Velasco sem **Ángela Salinas**: Ráðskona hótelsins. Móðir Ángel og Andrés.
*Llorenç González sem **Andrés Cernuda Salinas/Andrés Alarcán Salinas**: Þjónn og besti vinur Julio. Andrés er laungetinn sonur Ángelu og Don Carlos. Hann er bróðir Ángel og hálfbróðir Sofíu, Javier og Aliciu.
*Pep Antón Muñoz sem **Horacio Ayala**: lögreglu maður sem reynir hvað sem hann getur ásamt aðstoðarmanni sínum Hernando að leysa þau fjölda mörgu glæpamál sem eiga sér stað á hótelinu.
*Fele Martínez sem **Alfredo Marqués de Vergara**: eiginmaður Sofíu. Hann er í litlu uppáhaldi hjá Doña Teresa en reynir hvað sem hann getur að komast í mjúkinn hjá henni.
*Luz Valdenebro sem **Sofía Alarcán**: eldri dóttir Doña Teresa og Don Carlos. Systir Javier og Sofíu. Hálfsystir Ángel og Andrés. Hún er gift Alfredo. Sofía er ólétt í upphafi þáttana en eftir að falla niður stiga missir hún fóstrið. Hún lýgur þó að eiginmanni sínum og lætur hann halda að hún sé enn ólétt.
*Marta Larralde sem **Belén Martín**: þerna sem var herbergisfélagi Cristinu Olmero. Belén er ólétt eftir Diego en semur við Doña Teresa um að gefa Sofíu barnið sitt. Hún verður síðar eiginkona Andrés.
*Eloy Azorín sem **Javier Alarcán**: Sonur Doña Teresa og Don Carlos. Bróðir Sofíu og Aliciu. Hálfbróðir Ángel og Andrés. Javier er mikill glaumgosi og spilafíkill og á auðvelt með að koma sér í vandræði.
Norðursjávarolía

**Norðursjávarolía** er sameiginlegt heiti á því kolvetni (þ.e. olíu og gasi) sem liggur undir botni Norðursjávar. Fyrstu olíulindirnar á Norðursjávarsvæðinu voru uppgötvaðar í upphaf sjöunda áratugsins og síðan hafa flest lönd í kringum Norðursjóinn hafið vinnslu á þessari verðmætu auðlind. Framleiðsla á olíu náði hámarki árið 1999 þegar dagsframleiðsla var 1 milljóna m², en jarðgassframleiðsla náði 1 milljarða m² hámarki nokkrum árum síðar. Síðan þá hefur framleiðslan farið minnkandi.

Olíu- og gasslindir Norðursjávar eru meðal þeirra stærstu sem fundnar hafa verið frá heimsstyrjöldinni síðari. Þær myndu þó eingöngu dekka olíueftirspurn heimsins í þrjú ár. Norðursjór hefur að geyma mestu olíuauðlindir Evrópu og er eitt mesta olíuvinnslusvæði utan yfirráðasvæðis Samtaka olíuframleiðsluríkja (OPEC).

Norðursjávarolía hefur haft áberandi áhrif á efnahagslíf, atvinnumarkaði og orkunotkun viðkomandi landa. Mestu áhrifin hafa verið í Noregi og Bretlandi, en Holland, Danmörk og í minni mæli Þýskaland hafa öll notið góðs af lindunum. 

Í janúar 2015 var Norðursjór virkasta úthafsborunarsvæði heims með 173 virkum borpöllum. Í maí 2016 dróg lækkandi olíuverð töluvert úr arðbærni olíuvinnslu á Norðursjávarsvæðinu.  

## Heimild
*
The Flash

***The Flash*** eru bandarískir sjónvarpsþættir sem byggja á teiknimyndasögum frá DC og fjalla um Barry Allen eða The Flash sem er gæddur þeim hæfileikum að geta hlaupið hraðar en nokkur maður. Þættirnir eru svokallað "spin-off" frá þáttunum Arrow en í þeim þáttum birtist persónan The Flash fyrst. Það var í október 2014 sem þættirnir hófu göngu sína en þeir hafa verið sýndir á Stöð 2 hérlendis.

## Söguþráður
Þættirnir fjalla um vísindamanninn Barry Allen sem starfar sem rannsóknarmaður á glæpavettvangi. Þegar Barry er 11 ára verður hann vitni að hrottalegu morði móður sinnar. Faðir hans er dæmdur sekur fyrir morðið á eiginkonu sinni og endar í fangelsi. Barry er samt sem áður sannfærður um sakleysi föður síns og berst fyrir því að fá hann látinn lausan. Vegna þessarra atburða elst Barry upp hjá lögreglumanninum Joe West og dóttur hans Iris. Eina stormasama nótt bilar öreindahraðall fyrirtækisins S.T.A.R. Labs sem veldur því að stór hluti borgarinnar Central City verður fyrir mikilli geislun. Sömu nótt verður Barry fyrir eldingu og leggst í dá. Þegar hann loksins vaknar upp úr dáinu mánuðum síðar kemst hann að því að hann hefur öðlast ofurkrafta.

## Hlutverk

*Grant Gustin sem **Barry Allen/The Flash**: Vísindamaður sem verður fyrir eldingu þegar öreindahraðall bilar sem gefur honum þá eiginleika að geta hlaupið hraðar en nokkur annar maður. 
*Candice Patton sem **Iris West**: Dóttir Joe West og systir Walle West. Hún verður síðar eiginkona Barry Allen. Iris vinnur sem blaðamaður.
*Danielle Panabaker sem **Catilin Snow/Killer Frost**: Vinkona Barry og Cisco. Hún er lífverkfræðingur sem starfar hjá S.T.A.R. labs. Unnusti hennar lést þegar öreindahraðallinn sprakk. Hennar annað sjálf er illkvendið Killer Frost.
*Rick Cosnett sem **Eddie Thawne**: Lögreglumaður og aðstoðarmaður Joe West. Hann er fyrrverandi unnusti Iris West.
*Carlos Valdes sem **Cisco Ramon/Vibe**: Vinur Barry og Catilin. Hann er vélaverkfræðingur sem starfar hjá S.T.A.R. labs. Hann hefur einnig ofurkrafta og verður síðar ofurhetjan Vibe.
*Tom Cavanagh sem **Harrison Wells**: Maðurinn á bakvið S.T.A.R. labs. Hann verður hálfgerður mentor Barry eftir að hann öðlast ofurkraftana. Síðar kemst Barry að því að Harrison er í raun Eobard Thawne eða Reverse-Flash sá sem myrti móður hans. Í framhalds seríum þáttana birtast ýmsir tvífarar Harrison Wells en þeir eru meðal annars hinn kaldhæðni en bráðsnjalli Harry sem kemur frá Jörð-2 til að leita að dóttur sinni Jesse, og rithöfundurinn H.R. 
*Jesse L. Martin sem **Joe West**: lögregluforingi sem tekur Barry að sér. Hann er faðir Iris og Walle.
*Keiynan Lonsdale sem **Walle West/Kid Flash**: Sonur Joe og bróðir Iris. Hann ólst upp hjá móður sinni án vitundar Joe eða Iris. Hann öðlast svipaða ofurkrafta og Barry.

## Heimildir
Múhameð Morsi

**Múhameð Morsi** (8. ágúst 1951 – 17. júní 2019) var egypskur stjórnmálamaður sem var fimmti forseti Egyptalands, frá 30. júní 2012 til 3. júlí 2013. Þann dag framdi hershöfðinginn Abdel Fattah el-Sisi valdarán og settist á valdastól í stað Morsi eftir fjöldamótmæli gegn forsetanum. Morsi var íslamisti og meðlimur í hinu egypska Bræðralagi múslima.

Morsi var kjörinn forseti Egyptalands árið 2012 í kjölfar byltingarinnar árið áður gegn Hosni Mubarak forseta. Sem forseti setti Morsi tímabundnar stjórnartilskipanir sem gáfu honum óskoruð völd til að setja lög án aðhalds dómara og annarra lagastofnanna. Íslamistar á stjórnlagaþingi Egyptalands skrifuðu þá í flýti nýja stjórnarskrá og sendu hana forsetanum til staðfestingar og áætlaðrar þjóðaratkvæðagreiðslu áður en hæstiréttur Egyptalands gat tekið ákvörðun um lögmæti stjórnlagaþingsins. Sjálfstæðir fjölmiðlar sem voru ekki á mála hjá stjórn Morsi lýstu þessum verknaði sem „valdaráni íslamista“. Þessi ágreiningsmál og kvartanir yfir ofsóknum gegn blaðamönnum og mótmælendum leiddu til nýrra fjöldamótmæla árið 2012. Til að miðla málum dró Morsi því til baka stjórnartilskipanirnar sem höfðu aukið völd hans. Þegar þjóðaratkvæðagreiðsla var haldin samþykktu u.þ.b. tveir þriðju kjósenda nýju stjórnarskrána.

Þann 30. júní 2013 brutust mótmæli út á ný um allt Egyptaland og andófsmenn kröfðust afsagnar forsetans. Egypski herinn gaf Morsi þá úrslitakosti að ef honum tækist ekki að leysa úr stjórnmálakreppunni og uppfylla kröfur þeirra innan 48 klukkustunda myndi herinn grípa inn í og „marka þeirra eigin stefnu“ fyrir landið. Morsi var síðan steypt af stóli þann 3. júlí að undirráði herráðs sem Abdel Fattah el-Sisi varnarmálaráðherra fór fyrir. Herinn nam úr gildi nýju stjórnarskrána og stofnaði nýja stjórn undir forystu Sisi hershöfðingja. Bræðralag múslima mótmælti valdaráninu en mótmæli stuðningsmanna Morsi voru kveðin niður í Rabaa-fjöldamorðunum í ágúst 2013 þar sem um 817 almennir borgarar voru drepnir. 

Eftir að Morsi var steypt af stóli ákærðu ríkissaksóknarar hann fyrir ýmsa glæpi og sóttust eftir því að hann sætti dauðarefsingu. Hann var meðal annars sakaður um að leka ríkisleyndarmálum Egyptalands og Katar til Bræðralags múslima. Morsi var dæmdur til dauða en dómurinn var ógildur eftir áfrýjun og því stóð til að rétta yfir honum í annað sinn. Þegar önnur réttarhöld yfir Morsi fóru fram þann 17. júní árið 2019 hneig Morsi niður, var fluttur á sjúkrahús og úrskurðaður látinn.

## Tilvísanir
Pierre Laval

**Pierre Jean-Marie Laval** (28. júní 1883 – 15. október 1945) var franskur stjórnmálamaður. Hann var þingmaður og borgarstjóri Aubervilliers og nokkrum sinnum forsætisráðherra Frakklands í þriðja franska lýðveldinu.

Ásamt Philippe Pétain var Laval þekktasti stjórnandi Vichy-stjórnarinnar og fremstur meðal þeirra Frakka sem kusu að aðstoða hernámslið Þriðja ríkisins í Frakklandi. Laval var einn stofnenda Vichy-stjórnarinnar í júlí árið 1940 og var bæði varaforsætisráðherra og fyrirhugaður eftirmaður Pétain þar til hann var skyndilega leystur frá störfum þann 13. desember 1940. Hann kom aftur til valda sem ríkisstjórnarleiðtogi þann 18. apríl 1942 og gegndi því hlutverki til 19. ágúst 1944. Þann 22. júní 1942 flutti hann fræga ræðu þar sem hann sagði meðal annars: „Ég vona að Þjóðverjar vinni stríðið því annars mun bolsévismi festa rót alls staðar.“

Eftir að Frakkland var frelsað undan hernáminu var Laval handtekinn, ákærður og dæmdur til dauða fyrir landráð og samsæri gegn ríkinu af hæstarétti bráðabirgðastjórnar Frakklands. Hann var tekinn af lífi af skotsveit Frakka þann 15. október 1945.

## Tilvísanir
Aristide Briand

**Aristide Pierre Henri Briand** (28. mars 1862 – 7. mars 1932) var franskur stjórnmálamaður, lögfræðingur og ríkiserindreki sem var ellefu sinnum forsætisráðherra Frakklands og tuttugu og sjö sinnum ráðherra í þriðja franska lýðveldinu. Hann lék lykilhlutverk í mótun milliríkjasambanda eftir fyrri heimsstyrjöldina.

Briand hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1926 ásamt Gustav Stresemann fyrir að vinna að sáttum milli Frakklands og Þýskalands með Locarno-sáttmálanum árið 1925. Árið 1928 gerði hann samning við Frank Billings Kellogg utanríkisráðherra Bandaríkjanna í því skyni að gera stríð milli ríkjanna ólöglegt. Framfarir í alþjóðasamböndum sem Briand vann að með Þjóðabandalaginu voru flestar gerðar að engu í byrjun fjórða áratugsins með kreppunni miklu og uppgangi nasismans og japanskrar þjóðernishyggju.
## Tilvísanir
Skessan í hellinum

**Skessan í hellinum** er tröll í fullri stærð inní Svartahelli við smábátahöfnina í Keflavík. Hellirinn var búinn til á Ljósanótt 2008 og situr skessan þar sofandi í ruggustól.

Skessan er hugverk Herdísar Egilsdóttur sem árið 1959 gaf út fyrstu bókina um Siggu og skessuna í fjallinu. Í tilefni af opnun hellisins á Ljósanótt 2008 kom út 16. bókin sem kallast Sigga og skessan á Suðurnesjum.

Hönnun hellisins, framkvæmd og gerð skessunnar var í höndum listahópsins Norðanbáls en við undirbúning verkefnisins leituðu þeir ráða hjá skessunni sem kom með ábendingar um gerð hellisins en í hann er notað efni úr nálægu umhverfi sem gerir hann samofinn landinu.

## Tenglar
Vefsíða Skessunnar í hellinum 

## Tilvísanir
Martin Short

**Martin Hayter Short** (f. 26. mars 1950 í Hamilton) er kanadískur leikari og uppistandari.

## Tenglar

*
Søstrene Grene

**Søstrene Grene** („Grene-systurnar“) er danskt smásölufyrirtæki sem var stofnað í Árósum árið 1973 af hjónunum Inger Grene og Knud Cresten Vaupell Olsen. Höfuðstöðvarnar eru enn í dag staðsettar í Árósum. 

Í dag er Mikkel Grene, sonur stofnendanna, forstjóri fyrirtækisins. Bróðir hans, Cresten Grene, er listrænn stjórnandi fyrirtækisins 

Søstrene Grene-verslanir eru eins og völundarhús og þar er ávallt spiluð klassísk tónlist. Í búðunum er að finna skandinavíska hönnun, húsbúnað, eldhúsvörur, gjafir, ritföng og fleira. 

„Systurnar“ sem nafnið vísar til eru ekki raunverulegar. Þær má finna á skiltum í versluninni. 

## Verslanir
Fyrsta verslunin var opnuð í Árósum árið 1973. Næstu verslanir voru opnaðar í Álaborg og Herning árið 1989 og þar eftir opnuðu fleiri búðir í Danmörku. Árið 2005 var fyrsta verslunin utan Danmerkur opnuð á Íslandi. Árið 2006 voru opnaðar verslanir í Noregi og Svíþjóð. Árið 2015 voru 20 nýjar verslanir opnaðar í Danmörku. Í dag eru Søstrene Grene með verslanir í 15 löndum: Danmörku, Noregi, Svíþjóð, Íslandi, Japan, Englandi, Írlandi, Norður-Írlandi, Hollandi, Spáni, Frakklandi, Færeyjum, Þýskalandi, Pólland, Sviss og í Austurríki.

## Tilvísanir
Jón Austfirðingur og nokkur smákvæði

**Jón Austfirðingur og nokkur smákvæði** er ljóðabók eftir vesturíslenska skáldið Guttorm J. Guttormsson. Bókin kom fyrst út í Winnipeg 1909. Í bókinni er sagnaljóð og hörmungasaga um  íslenskan landnema, Jón Austfirðing sem  tekur sig upp frá góðu búi i Fljótsdal fyrir fortölur skrumara  og skjallara sem hvetur hann til vesturfarar og til að hefja landnám   á vesturströnd Winnipegvatns í Nýja Íslandi. Jón fer í hópi sem kemur allslaus og illa undirbúinn þangað að hausti til. Landnemunum tekst að koma yfir sig vetrarskjóli  en þá gengur yfir bólusótt.  Jón er kvæntur, á þrjá sonu og eina dóttur barna. Drengirnir deyja allir úr drepsóttinni. Næst flæðir yfir vatnið og hey Jóns og hinna landnemanna verða ónýt en Jón lætur ekki hugfallast. Síðar gengur skógareldur yfir nýlenduna og allt sem hann átti brann. Guðrún dóttir Jóns trúlofast enskum manni ungum og fjörugum sem hún elskar en hann er drykkfeldur og kenndur við aðra óreglu, hún vinnur fyrir þeim báðum en hann sóar og svallar þeim út i drykkjuslarki og fjárglæfraspilum og svo strýkur þessi náungi frá henni en hún deyr og á þá lítinn dreng. Jón Austfirðingur fer og sækir drenginn og tekur hann í fóstur og hefur nú komið sér upp góðu húsi í stað þess sem brann.

Fyrstu þrjú erindin í kaflanum Heima  eru þessi:

:Jón bóndi var garplegur, gildur og knár,
:svo gerður af einbeittum vilja,
:á svip var hann norrænn og bjartur um brár,
:á brúnina dökkur og jarpur á hár,
:þrjár álnir frá hvirfli til ilja.

:Hann aðhylltist fólkið, sem ungt var og hraust
:en aumingjann taldi sinn bróður.
:Og sannfæring hans var sem sungin við raust.
:Hann sagði ekki neitt, sem var þýðingarlaust,
:var hugsandi oftast og hljóður.

:Í Fljótsdal á jörðinni bestu hann bjó.
:Þar blöstu við augum hans fjöllin
:í skósíðum grænkyrtlum skautfölduð snjó,
:skjólinu friður var kóngurinn, ró
:var drottningin, dalurinn höllin.

:Í kaflanum Nýja heimilið er lýst heimili landnemans. Þar eru þessi erindi:
:Þar ekkert gull var innanstokks
:og enginn sparikjóll,
:en alt frá prjónum upp til rokks
:- og eldavél og stóll.
:Þar yfir flet var brekán breitt,
:og borð við gluggann stóð,
:og hreint og frítt var alt og eitt
:á alíslenzkan móð.

:Mót þjóðasiðum þessa lands
:hann þæfði hvern sinn sokk.
:Hún kunni að prjóna konan hans
:og kemba' og spinna' á rokk. —
:Svo fór hann oft á fótaþóf
:og forna rímu kvað,
:og fróðleiks tal um tóskap hóf
:við tækifæri það.

## Heimildir
* Jón Austfirðingur og nokkur kvæði, eftir Guttorm J. Guttormsson, Lögberg, 1909
* Jón Austfirðingur (Bragi.info)
Hermóður hinn hvati

**Hermóður hinn hvati** er persóna í norrænni goðafræði. Hann er einn ása og er talinn sonur Óðins og sendiboði hans. Sú saga fer af Hermóði að eftir dauða Baldurs var Hermóður sendur á Sleipni til Heljar til þess að freista þess að endurheimta hann. Hermóður dvaldist eina nótt í sal Heljar. Hel fól ásum það verkefni að fá alla lifandi hluti til að gráta Baldur til þess að endurheimta hann frá dauðanum. Hermóður birtist ekki í öðrum sögum.

## Tilvísanir
Sumarólympíuleikarnir 2021

**Sumarólympíuleikarnir 2020** eða **32. Ólympíuleikarnir** (japanska: 第三十二回オリンピック競技大会 Hepburn: *Dai Sanjūni-kai Orinpikku Kyōgi Taikai*) voru alþjóðlegt íþróttamót sem upphaflega stóð til að halda í Tókýó í Japan 24. júlí til 9. ágúst árið 2020. Vegna COVID-19-faraldursins var ákveðið að flytja leikana til 2021. Þrátt fyrir frestunina var nafnið **Tókýó 2020** engu að síður formlega notað yfir Ólympíuleikana í auglýsingum og skipulagningu þeirra. Leikarnir hófust 23. júlí og lauk 8. ágúst.

Tókýó var valin á 125. fundi Alþjóðaólympíunefndarinnar í Buenos Aires 7. september 2013. Þetta var í annað skiptið frá leikunum 1964 sem Ólympíuleikarnir voru haldnir í Tókýó sem varð þar með fyrsta borgin í Asíu sem hýsir leikana tvisvar. Þetta var í fjórða skiptið sem Ólympíuleikarnir voru haldnir í Japan, á eftir Vetrarólympíuleikunum 1972 í Sapporo og Vetrarólympíuleikunum 1998 í Nagano. Þetta voru auk þess aðrir Ólympíuleikarnir í röð þriggja leika sem haldnir eru í Austur-Asíu á eftir Vetrarólympíuleikunum 2018 í Suður-Kóreu og fyrir Vetrarólympíuleikana 2022 í Kína. 

Á þessum Ólympíuleikum var keppt í nokkrum nýjum íþróttagreinum, þar á meðal 3x3-körfubolta, Freestyle BMX-hjólreiðum og Madison-boðhjólreiðum. Samkvæmt nýjum reglum Alþjóðaólympíunefndarinnar gat ólympíunefndin sem heldur leikana leyft keppnir í öðrum greinum en kjarnagreinum Ólympíuleikanna. Þannig var keppt í karate, sportklifri, brimbrettasiglingum og hjólabrettum á leikunum í Tókýó. Að auki var keppt í hafnarbolta og mjúkbolta sem duttu út eftir 2008. Alls voru 339 keppnir í 33 greinum. Engir áhorfendur voru vegna aukningar kórónaveirusmita í Japan.

## Greinar

Opinbera dagskráin fyrir Ólympíuleikana var samþykkt af Framkvæmdaráði Alþjóðlegu Ólympíunefndarinnar þann 9. júní 2017. Forseti nefndarinnar, Thomas Bach, lýsti því yfir að takmarkið væri að gefa leikunum „yngra“ og „borgaralegra“ yfirbragð, og að auka þátttöku kvenna.

Á leikunum voru 339 keppnir í 33 íþróttum, eða yfir 50 greinum.

### Þátttaka Íslendinga á leikunum
Einungis fjórir íslenskir íþróttamenn kepptu í Tókýó, jafnmargir og verið hafði á leikunum í sömu borg árið 1964.

Guðni Valur Guðnason keppti í kringlukasti og Ásgeir Sigurgeirsson í skotfimi, en hvorugur komst áfram úr fyrstu umferð. Sömu sögu var að segja um sundfólkið Anton Svein McKee og Snæfríði Jórunnardóttur.

## Tilvísanir
Listi yfir Camorra samtök

Listi yfir Camorra glæpasamtök á Ítalíu.

## Camorra samtök í Napolí og nágrenni
*Abate clan
*Abbinante-Abete-Notturno-Marino
*Alfieri clan
*Amato-Pagano clan
*Ascione clan
*Belforte Clan
*Birra clan
*Cava Clan
*Contini clan
*Daniele Clan
*D'Alessandro clan
*Di Biasi clan
*Di Lauro clan
*Donia clan
*Epifanio clan
*Esposito clan 
*Fabbrocino clan
*Farina clan
*Ferretti clan
*Gionta clan
*Girati della Vanella Grassi clan
*Giuliano clan
*Graziano clan
*Iacomino clan
*Lago clan
*Licciardi clan
*Lo Russo clan
*Mallardo clan
*Mancini Clan
*Marrazzo clan
*Mazzarella clan
*Misso clan
*Moccia clan
*Nuova Camorra Organizzata 
*Nuova Famiglia
*Nuvoletta clan
*Panico clan
*Papale clan
*Pariente clan
*Perrella clan
*Piccolo clan
*Puca clan
*Puccinelli clan
*Russo clan (Nola)
*Russo clan (Quartieri Spagnoli)
*Sarno clan
*Scissionisti (Secondigliano)
*Terracciano clan
*Verde clan
*Vollaro clan
Orrustan við Trafalgar

**Orrustan við Trafalgar** (21. október 1805) var sjóorrusta sem konunglegi breski sjóherinn háði á móti flotum Frakka og Spánverja í þriðja bandalagsstríði Napóleonsstyrjaldanna (1796–1815).

Tuttugu og sjö bresk herskip undir stjórn Horatio Nelsons flotaforingja sigruðu þrjátíu og þrjú frönsk og spænsk skip undir stjórn franska flotaforingjans Pierre-Charles Villeneuve við suðvesturströnd Spánar, vestan við Trafalgar-höfða. Frönsku og spænsku flotarnir misstu tuttugu og tvö skip en Bretar engin. Þetta var mesti sigur sem unninn var í sjóorrustu í öllu stríðinu.

Sigur Breta sannaði yfirburði flotans sem þeir höfðu byggt upp á átjándu öld og var að hluta til unninn  með nýungagirni Nelsons og vilja hans til að víkja frá hefðbundnum herbrögðum. Venja var fyrir því að sigla flota á móti óvinaskipun í beinni línu til þess að hægt væri að koma skilaboðum milli skipa og hafa sem flest skip í skotfæri. Nelson skipti flota sínum þess í stað í tvær raðir, beindi þeim oddlaga á móti óvinaflotanum og vann þannig sinn mesta stórsigur.

Á meðan orrustan geisaði skaut frönsk skytta Nelson. Nelson lést stuttu síðar úr sárum sínum og varð ein frægasta stríðshetja Breta fyrir vikið. Villeneuve var handsamaður ásamt skipi sínu, *Bucentaure*, en spænski flotaforinginn Federico Gravina slapp með það sem eftir var af spænska flotanum og lést nokkrum mánuðum síðar úr sárum sem hann hlaut í bardaganum. Villeneuve var viðstaddur útför Nelsons sem stríðsfangi í Bretlandi.

## Tilvísanir
Þóf

**Þóf** er forn aðferð við að velkja ull til og frá og nudda til að hún verði þéttari og einangri betur. Klæði sem átti að þæfa var sett í bleyti áður en þófið hófst. Áður fyrr var klæði þæft í legi þar sem blandað var saman keytu og heitu vatni. Keytan virkaði eins og sápa.  Í Skotlandi eru margar hefðir tengdar ullarþæfingu og þæfa margar konur saman efni í höndum og áðum með fótum. Sungnir eru sérstakir þæfingarsöngvar.

Auðvelt er að þæfa litlar prjónaðar flíkur. Þær eru bleyttar og svo nuddað saman á milli handa. Erfiðisverk var að þæfa vaðmál áður er vélar komu til sögu. Þófari var jafnan kófsveittur.  Á Íslandi  var algengt að  þæfa undir fótum en þá var það sem átti að þæfa  sett á pall og svo gengið á því þar til að var tilbúið. Það var kallað fótaþóf. Einnig tíðkaðist tunnuþóf ef verið var að þæfa stórar voðir. Þá var voð komið fyrir í botnlausri tunnu sem lá á hlið og tveir karlmenn settu fæturnar í sitt hvoru megin og stigu á móti hver öðrum. 

Vatnsafl var mjög snemma virkjað í myllum til að knýja þæfingarvélar. Fyrsta  vatnsvirkjun vegna þófaramillu sem vitað er um er í Normandí árið 1086.
Þegar Innréttingarnar voru stofnaðar í Reykjavík af Skúla Magnússyni árið 1751 þá var stór hluti af rekstri þeirra ullarvinnsla. Við Elliðaárnar var sett upp á árbakkanum þófaramylla. 

Á Íslandi er  þekkt eftirfarandi þæfingavísa:  
:Bárður mitt á Jökli
:komdu og leggstu á þófið mitt
:ég skal gefa þér lóna
:innan í skóna
:skeifubrot og naglatrjá
:og mórautt lambið þegar ég á
:láttu ganga þófið þá
:og ná, ná og ná, ná.

## Heimildir
* Jónas Jónsson frá Hrafnagili, Íslenskir þjóðhættir, 1945 bls.99-146
* Grein á ensku Wikipedia um Waulking
* Skýrsla 164 Minjastofnun 2014
Ulrike Meinhof

**Ulrike Marie Meinhof** (7. október 1934 – 9. maí 1976) var þýskur hryðjuverkamaður og einn stofnmeðlima kommúniska hryðjuverkahópsins *[[Rote Armee Fraktion]]* (*RAF* eða „rauða herdeildin“). Hópurinn var einnig oft kallaður „Baader-Meinhof-hópurinn“ í höfuðið á Meinhof og meðstofnanda hópsins, Andreas Baader. Samtökin frömdu ýmis ódæðisverk í Vestur-Þýskalandi á sjöunda og áttunda áratugnum og voru um hríð stimpluð sem „þjóðfélagsóvinur númer eitt“ af stjórnvöldum og fjölmiðlum.

Áður en hún snerist til hryðjuverka var Meinhof blaðamaður í vinstrisinnaða stúdentablaðinu *Konkret* og hafði þar vakið athygli fyrir ofstækisfullar og byltingarsinnaðar skoðanir sínar. Meinhof tók árið 1969 þátt í að skipuleggja flótta Andreasar Baader úr fangelsi eftir að hann hafði verið handtekinn fyrir að kveikja í tveimur verslunarhúsum í mótmælaskyni gegn Víetnamstríðinu og stofnaði síðan með honum og kærustu hans, Gudrun Ensslin, samtökin RAF. Samtökin frömdu meðal annars bankarán upp á um eina milljón þýskra marka, komust í skotbardaga við lögreglumenn og sprengdu sprengjur við bandaríska sendiráðið í Frankfurt am Main.

Baader og Meinhof voru handsömuð af vestur-þýskum stjórnvöldum árið 1972; Meinhof nokkuð síðar en Baader. Réttarhöldum yfir Meinhof var enn ekki lokið árið 1976, en þá fannst hún látin í fangaklefa sínum. Opinber skýring var sú að Meinhof hefði framið sjálfsmorð en margir drógu þessa skýringu í efa og dauði hennar vakti því talsverðar deilur í Vestur-Þýskalandi.

## Tilvísanir
Tamíltígrar

**Tamíltígrar** eða **Frelsistígrar Tamíl Ílam** (tamílska: தமிழீழ விடுதலைப் புலிகள், *Tamiḻīḻa viṭutalaip pulikaḷ*; sinhalíska: දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි, *Demaḷa īḷām vimukti koṭi*) voru tamílsk skæruliðahreyfing í norðausturhéruðum Srí Lanka. Hreyfingin var stofnuð af Velupillai Prabhakaran árið 1976 sem aðskilnaðarhreyfing sem hafði að markmiði stofnun sjálfstæðs ríkis Tamíla, Tamíl Ílam. Barátta Tamíltígra hratt borgarastyrjöldinni á Srí Lanka af stað. Styrjöldin stóð frá 1983 til 2009 þegar stjórnarher Srí Lanka tókst að yfirbuga skæruliðana.
Gígskál

**Gígskál** er hugtak í jarðfræði sem haft er um hring- eða sporöskjulaga dæld yfir gosopi þar sem kraftur gossins hefur þeytt jarðvegi frá opinu og myndað þannig gíg í jörðina sem minnir á skál.
The Pogues

**The Pogues** er bresk-írsk keltnesk pönkhljómsveit sem var stofnuð í London árið 1982. Nafnið er dregið úr írsku, *póg mo thóin* eða „kysstu á mér rassgatið“. Söngvari hljómsveitarinnar var Shane MacGowan en hann hætti árið 1991 vegna áfengisvandamála. Þá tóku fyrst Joe Strummer og síðan Spider Stacy við sem söngvarar þar til hljómsveitin hætti árið 1996. MacGowan hóf aftur störf sem söngvari sveitarinnar þegar hún kom saman aftur árið 2001. Hljómsveitin hætti árið 2014. En kom aftur saman árið 2024 með gestasöngvurum. 

Hljómsveitin náði fyrst almennum vinsældum árið 1988 með breiðskífunni *[[If I Should Fall from Grace with God]]*. Platan innihélt smellinn „Fairytale of New York“ sem MacGowan söng með Kirsty MacColl.

## Breiðskífur
*Red Roses for Me (1984)
*Rum Sodomy & the Lash (1985)
*If I Should Fall from Grace with God (1988)
*Peace and Love (1989)
*Hell's Ditch (1990)
*Waiting for Herb (1993)
*Pogue Mahone (1996)

## Tilvísanir
Eftirlit með myndavélum

**Eftirlit með myndavélum** á við notkun myndavélar til vöktunar tiltekins svæðis. Myndir eru sendar úr myndavélinni um lokað net til aðilans sem fer með eftirlitið. Slíkur búnaður er oft notaður í verslunum, bönkum og öðrum stofnunum þar sem þörf er á auknu öryggi. 

Eftirlit með myndavélum er orðið algengt um allan heim. Deilt er um skilvirkni þess og félagslega þætti eins og rétt einstaklinga til einkalífs, jafnvel í almannarými. Talið er að um það bil 350 milljónir eftirlitsmyndavéla hafi verið í notkun árið 2016 um allan heim, þar af 65% í Asíu. Þó hefur dregið úr uppsetningu nýrra eftirlitsmyndavéla.

## Á Íslandi
Engar nákvæmar tölur eru til um fjölda virkra eftirlitsmyndavéla á Íslandi. Í rannsókn frá 2010 voru eftirlitsmyndavélar í miðborg Reykjavíkur taldar og voru 290 þeirra skráðar og staðsettar. 

Eftir hvarf Birnu Brjánsdóttur árið 2017 skapaðist umræða um staðsetningu eftirlitsmyndavéla í miðbæ Reykjavíkur og skilvirkni þeirra. Í rannsókn málsins voru fengnar myndir úr eftirlitsmyndavélum í miðbænum en bílnúmer á myndunum voru ólæsileg. Í ljós kom að fjórar af tólf myndavélum voru ekki virkar og að hreyfiskynjarar fóru ekki í gang þegar gengið var framhjá myndavélunum. Í kjölfarið setti lögreglan upp 25 nýjar myndavélar vítt um miðbæinn.

Ýmis lög gilda um eftirlit með myndavélum. Á Íslandi kveður fjórða grein persónuverndarlaga á um að rafrænt eftirlit (eins og með myndavélum) fari fram með sanngjörnum, málefnalegum og löglegum hætti. Áður en hafist er handa við upptökur skal þær tilkynna til Persónuverndar. Sé heimild ekki fengin frá Persónuvernd getur hún látið stöðva starfsemi viðkomandi rekstraraðila eða lagt dagsektir á hann.

## Heimildir
Guðrúnarkviða

**Guðrúnarkviða** er söguljóð sem eru hluti Eddukvæða. Það eru þrjú hetjuljóð Guðrúnarkviða  I, II og III og er söguhetjan alltaf konan Guðrún.

## Heimildir
* Guðrúnarkviða hin fyrsta (Bragi ófræðivefur)
* Guðrúnarkviða II(Bragi ófræðivefur)
* Guðrúnarkviða III (Bragi ófræðivefur)
* Guðrúnarkviða hin fyrsta (söngur)
* Guðrúnarkviða I - Comparative Study (samanburður þriggja enskra þýðinga) 
* Guðrúnarkviða II - Comparative Study (samanburður þriggja enskra þýðinga) 
* Guðrúnarkviða III - Comparative Study (samanburður þriggja enskra þýðinga)
Kvartil (lengdarmálseining)

**Kvartil** eða **kvartél** er lengdarmáleining. Það er einn fjórði af alin eða um 15 sm.

## Heimildir
* Álnir og kvarðar. – Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, Megintexti (01.01.1968), p. 45-78
Kvarði

**Kvarði** er mælieining eða verkfæri til mælinga sem fylgir ákveðnum reglum. Algengasta mælieiningin á Íslandi var alin sem er miðað við líkama og er lengd frá fingurgómi að olnboga. Alin hefur verið mismunandi eftir samfélögum og tímabilum. Í viðskiptum var þörf á að allir notuðu sama viðmið og strax árið  1200 var á Íslandi löggiltur kvarði, sem markaður var á vegg kirkjunnar á Þingvöllum. Hann var talinn 20 álna langur og  við mælingar á vaðmálum, klæðum o. fl. skyldi nota tveggja álna langar stikur. Skyldi stikan vera 10. hluti af hinum löggilta kvarða.

## Heimild
* Álnir og kvarðar. – Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, Megintexti (01.01.1968), p. 45-78
Busan

**Busan** (áður nefnd **Pusan**) er hafnarborg í Suður-Kóreu, staðsett á suðausturhluta Kóreuskagans. Íbúafjöldi borgarinnar er 3,6 milljónir (desember 2015), sú næstfjölmennasta á eftir höfuðborginni Seúl. Landfræðileg lega og staðsetning borgarinnar eru kjöraðstæður fyrir alþjóðlega hafnarstarfsemi, og þar er stærsta flutningaskipahöfn landsins, sem er jafnframt sú fimmta stærsta á heimsvísu. Helstu atvinnuvegir borgarinnar eru skipa- og hafnariðnaður, vöruflutningar, viðskipti og ferðaþjónusta.

Á tíma Kóreustríðsins (1950-1953) var Busan starfandi höfuðborg Suður-Kóreu en borgin var þá eitt fárra svæða sem var ekki undir valdi Alþjóðalýðveldisins Kóreu.

## Tenglar
* Opinber vefsíða Busan
* Busan í orðabók Britannica (á ensku)
Byltingin á Kúbu

**Byltingin á Kúbu** (*Revolución cubana* á spænsku) var vopnuð stjórnarbylting „26. júlí-hreyfingarinnar“ undir stjórn Fidels Castro gegn einræðisstjórn kúbverska forsetans Fulgencio Batista. Byltingin hófst í júlí 1953 og hélt áfram með hléum þar til byltingarmönnunum tókst loks að steypa Batista af stóli þann 1. janúar 1959. Í stað stjórnar hans var stofnuð sósíalísk byltingarstjórn. 26. júlí-hreyfingin endurhannaði sig að kommúnískri fyrirmynd og varð kúbverski kommúnistaflokkurinn í október 1965. 

Kúbverska byltingin hafði mikil áhrif um heim allan, sérstaklega á milliríkjasamskipti Kúbu við Bandaríkin. Samskipti ríkjanna stirðnuðu mjög og hafa ekki bæst mikið fyrr en á síðustu árum. Í kjölfar byltingarinnar hóf ríkisstjórn Castro að þjóðnýta efnahag og almenningsþjónustur ríkisins. Byltingin boðaði einnig aukin afskipti Kúbverja að erlendum deilum, þar á meðal af borgarastyrjöldinni í Angóla og byltingunni í Níkaragva. 

## Tilvísanir
Áfram Latibær! (leikrit)

**Áfram Latibær!** er barnaleikrit eftir Magnús Scheving sem er byggt á samnefndri bók höfundarins. Leikritið var frumsýnt árið 1996 í Loftkastalanum og naut mikilla vinsælda. Baltasar Kormákur leikstýrði en með hlutverk fóru Magnús Scheving, Selma Björnsdóttir, Steinn Ármann Magnússon, Ingrid Jónsdóttir, Jón Stefán Kristjánsson, Ólafur Guðmundsson, Magnús Ólafsson, Sigurveig Jónsdóttir, Sigurjón Kjartansson, Ari Matthíasson Pálína Jónsdóttir, Þórhallur Ágústsson og Guðmundur Andrés Erlingsson.

## Söguþráður
Sagan fjallar um íbúa Latabæjar sem eru hin mestu letiblóð og hugsa ekkert um heilsuna. Bæjarstjóranum þykir þetta afar slæmt því hann hefur nýlega fengið bréf um að halda skuli íþróttahátíð í Latabæ þar sem bæjarbúar eiga að keppa í hinum ýmsu greinum. Eftir árangurslausa tilraun til að fá íbúa bæjarins til þess að taka þátt á hátíðinni er bæjarstjórinn við það að gefast upp en þá kemur sjálfur íþróttaálfurinn til bjargar. Íþróttaálfurinn hvetur bæjarbúa til að hreyfa sig og kennir þeim hvernig á að lifa heilbrigðari lífsstíl.

## Hlutverk

## Lögin

;
* „Lífið er fúlt í Latabæ“ - Bæjarstjórinn
* „Líttu á þetta, Latibær“ - Bæjarstjórinn
* „Stína símalína“ - Stína símalína og bæjarstjórinn
* „Öllu er lokið, Latibær“ - bæjarstjórinn
* „Íþróttaálfurinn“ - Íþróttaálfurinn
* „Siggi sæti“ - Siggi sæti
* „Goggi mega“ - Goggi mega

;
* „Maggi mjói“ - Maggi mjói og mamma hans
* „Eyrún eyðslukló“ - Eyrún eyðslukló
* „Solla stirða“ - Solla stirða
* „Halla hrekkjusvín“ - Halla hrekkjusvín
* „Nenni níski“ - Nenni níski
* „Löggulagið“ - Lolli lögga
* „Áfram Latibær!“ - Allir
Pétur pan (söngleikur)

***Pétur Pan*** er leiksýning sem var sett upp í Borgarleikhúsinu af Leikfélagi Reykjavíkur árið 1998. Leikritið byggir á söguhetjunni Pétri Pan, sem sköpuð var af J. M. Barrie. Karl Ágúst Úlfsson þýddi og samdi texta en tónlistin var í höndum Kjartans Ólafssonar. María Sigurðardóttir leikstýrði og með hlutverk Péturs og Vöndu fóru Friðrik Friðriksson og Edda Björg Eyjólfsdóttir.

## Lögin

;
* "Langar þig" 
* "Vögguvísa" 
* "Strúturinn"
* "Hvar er pétur?" 
* "Sjóræningjasöngur" 
* "Indjánadans"
* "Söngurinn um Húsið" 
* "Hafmeyjalón"
* "Menúett"
* "Minning"
Atvinnuöryggi

**Atvinnuöryggi** á við líkurnar á því að einstaklingur missi atvinnu. Á útþenslutímum eykst eftirspurn hjá fyrirtækjum sem kallar á fjárfestingu í mannauði. Þegar fyrirtæki vaxa eykst atvinnuöryggi. Þvert á móti á samdráttartíma dregur úr eftirspurn hjá fyrirtækjum og þar af leiðandi aukast líkurnar á því að starfsmönnum verði sagt upp.

Ólíkar aðferðir má nota til að auka atvinnuöryggi. Í mörgum löndum gilda lög sem gera það ólöglegt að segja starfsfólki upp nema við tilteknar aðstæður. Atvinnuöryggi má jafnframt tryggja með kjarasamningum. Einstaklingar geta einnig haft áhrif á eigið atvinnuöryggi með því að bæta tæknikunnáttu sína. 

Atvinnuleysishlutfall er góður mælikvarði á atvinnuöryggi. 

## Listi yfir lönd eftir atvinnuöryggisstigi
Hér fyrir neðan er listi yfir lönd eftir atvinnuöryggisstigi. Atvinnuöryggisstigið er mikilvægur mælikvarði á lífsgæðum og lífshamingju einstaklinga. Listinn sýnir líkurnar á því að einstaklingur missi atvinnu í ýmsum OECD-löndum árið 2012. Útreikningurinn fer þannig fram að fjölda þeirra sem voru í atvinnu árið 2011 en misstu atvinnu árið 2012 er deilt með fjölda þeirra sem voru í atvinnu árið 2012.

## Heimildir