open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Heilbronn

**Heilbronn** er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Hún er þekkt fyrir iðnað og vínframleiðslu. Íbúar eru 127 þúsund (2019).

## Lega
Heilbronn liggur við ána Neckar nokkuð norðarlega í Baden-Württemberg. Næstu borgir eru Stuttgart fyrir sunnan (40 km) og Heidelberg fyrir norðvestan (50 km).

## Orðsifjar
Upphaflegt heiti borgarinnar er *Heiligbrunno*, sem merkir *helgur brunnur*. Hér er átt við heilsulindir. Heilbronn er einnig þekkt undir gælunafninu *Käthchenstadt*, eftir að rithöfundurinn Heinrich von Kleist samdi leikritið *Das Käthchen von Heilbronn* 1807/08.

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er svartur örn á gulum grunni. Örninn er ríkistáknið og er kominn fram á innsigli borgarinnar 1265. Árið 1556 kom litli skjöldurinn innan í erninum fram. Ekki hefur tekist að skýra út tilurð hans.

## Söguágrip

Bærinn kom fyrst við skjöl 741 og kallaðist þar Villa Heilibrunna. 1281 veitti konungurinn Rúdolf I af Habsborg Heilbronn borgarréttindi. Veitingaskjalið með innsigli konungs er enn til. Árið 1371 verður Heilbronn ríkisborg að tilskipan Karls IV keisara. Í 30 ára stríðinu börðust Svíar, Frakkar og keisaraher um borgina í um eitt ár (1633-34). Í erfðastríðinu í Pfalz hertaka Frakkar borgina 1688 en þeir brenna hana ekki niður eins og þeir gerðu við margar aðrar borgir. 1819-21 er Wilhelm-skipaskurðurinn lagður. Þar með hefst iðnbylting borgarinnar. Á næstu árum er borgin með flestar verksmiðjur allra borga í Württemberg og kallast sváfíska Liverpool (*schwäbisches Liverpool*). Flutningar fara fram um höfnina í Neckar. Járnbrautartengingu fær Heilbronn ekki fyrr en byltingarárið 1848. Árið 1892 tekur orkuverið Lauffen til starfa og er Heilbronn fyrsta borg heims með fjarrafmagnstengingu. Borgin varð fyrir gífurlegum loftárásum bandamanna í heimstyrjöldinni síðari. Nær öll miðborgin eyðilagðist. Heilbronn var á bandaríska hernámssvæðinu en síðustu bandarísku hermennirnir yfirgáfu borgina ekki fyrr en 1992.

## Vinabæir
Heilbronn viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:

## Byggingar og kennileiti
**Kiljanskirkjan í Reutlingen** er frá 11. öld. Turn hennar er elsta mannvirki endurreisnar norðan Alpa. Á 15. öld var hún stækkuð og fékk þá hærra þak öðru megin og tvo miðturna. Kirkjan er eftir það ákaflega undarleg ásýndum að utan.

## Myndasafn

Mynd:Heilbronn Kilianskirche 20050828.jpg|Kiljanskirkjan er sérkennileg í útliti
Mynd:Heilbronn-marktplatz-web.jpg|Ráhúsið (til hægri) og markaðstorgið
Mynd:Heilbronn-Kilianskirche-OktogonOrnamente.jpg|Kirkjuturn Kiljanskirkjunnar með ufsagrýlum og öðru skrauti
Mynd:Heilbronn-hafenmarktturm.jpg|Gamall kirkjuturn


## Heimildir

*
Solveig Björnsdóttir

**Solveig Björnsdóttir** (um 1450 – 1495) var íslensk hefðarkona á 15. öld. Hún var af ætt Skarðverja, dóttir Ólafar ríku Loftsdóttur og Björns Þorleifssonar hirðstjóra.

Solveig ólst upp hjá foreldrum sínum á Skarði á Skarðsströnd en bjó í mörg ár á Hóli í Bolungarvík með Jóni Þorlákssyni og var hann kallaður ráðsmaður hennar. Þau máttu ekki giftast en áttu ein sex börn saman. Jón var mikilvirkur skrifari, talinn hinn besti á Vesturlandi, og er sögð sú saga að þegar hann dó stirðnuðu ekki þrír fingur á hægri hendi, þeir sem hann hafði notað til að halda um pennann. Var þá pennastöng látin milli fingranna og skrifuðu fingurnir þá: „Gratia plena, Dominus tecum.“

Eftir lát Jóns giftist Solveig Páli Jónssyni lögmanni og var hún síðari kona hans. Þau bjuggu á Skarði og eignuðust tvo syni en annar dó ungur. Þau voru fjórmenningar og þurftu því páfaleyfi til að mega giftast. Magnús Eyjólfsson Skálholtsbiskup vildi þó ekki viðurkenna að hjónaband þeirra væri gilt og eftir að Solveig dó 1495 og Páll var drepinn ári síðar upphófust miklar deilur um hvort synir þeirra skyldu teljast skilgetnir og arfgengir. Áður höfðu orðið deilur um erfðarétt barna Þorleifs bróður Solveigar því að Þorleifur og kona hans voru einnig fjórmenningar en höfðu fengið páfaleyfi til giftingar. Á endanum fór þó svo að Þorleifur Pálsson, sonur Solveigar og Páls, erfði Skarðseignir.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Páll Jónsson (sýslumaður á Skarði)

**Páll Jónsson** (um 1445 – 12. október 1496) var íslenskur höfðingi og sýslumaður á 15. öld. Hann bjó á Skarði á Skarðsströnd og var giftur inn í ætt Skarðverja.

Páll var sonur Jóns Ásgeirssonar, sýslumanns í Hvammi í Hvammssveit og síðar í Ögri við Ísafjarðardjúp, og konu hans Kristínar Guðnadóttur frá Hóli í Bolungarvík. Á meðal systkina hans voru Ormur bóndi í Klofa og síðar á Skarði og Guðni sýslumaður, faðir Björns Guðnasonar í Ögri. Kona Guðna var Þóra, laundóttir Björns ríka Þorleifssonar.

Páll  giftist Solveigu Björnsdóttur frá Skarði, dóttur Ólafar ríku og Björns Þorleifssonar. Þau voru fjórmenningar, bæði komin af Ormi Snorrasyni lögmanni, og fengu páfaleyfi til að mega eigast. Magnús Eyjólfsson biskup vildi þó ekki viðurkenna hjónaband þeirra.

Þorleifur bróðir Solveigar hafði áður gengið að eiga konu sem var í fjórmenningsfrændsemi við hann en fékk ekki páfaleyfi til þess fyrr en þau höfðu verið saman allmörg ár og átt börn saman. Samkvæmt leyfinu skyldu þau börn sem þau eignuðust eftir útgáfu þess teljast skilgetin en hin óskilgetin. Þau eignuðust ekki fleiri börn og þegar Þorleifur dó um 1486 tók Einar jungkæri bróðir hans arf eftir hann. Einar dó barnlaus 1494 og gerði þá Solveig tilkall til alls arfs eftir hann, einnig þess sem Þorleifur bróðir þeirra hafði átt. Björn sonur Þorleifs andmælti þessu og taldi sig skilgetinn. Um þetta urðu harðar deilur. 

Solveig lést 1495. Ári síðar var Páll staddur á Öndverðareyri og þar fóru þeir Björn og Eiríkur sonur Halldórs Ormssonar ábóta í Helgafellsklaustri, sem sagður var eiga sökótt við Pál vegna kvennamála, að honum. Féll hann þar eftir frækilega vörn og var það Eiríkur sem vann á honum en Björn hélt sér til hlés. Var Eiríkur dæmdur útlægur fyrir vígið og er sagt að hann hafi dáið í Róm þar sem hann ætlaði að reyna að útvega sér páfaleyfi til landvistar.

Þeir Björn Þorleifsson og Björn Guðnason, sem báðir voru systursynir Solveigar, gerðu kröfu í Skarðseignirnar og var hart deilt um þær næstu árin. Þorleifur Pálsson, sonur Solveigar og Páls, var tveggja ára þgar faðir hans dó og flutti þá Ormur föðurbróðir hans í Skarð ásamt konu sinni, ól hann upp og sá um mál hans en sagt er að margt hafi farið í niðurníðslu á Skarði á þeim árum.

## Heimildir
* 
* Bogi Benediktsson: *Sýslumannaæfir II*. Reykjavík, Prentsmiðja Ísafoldar og Þjóðólfs, 1889-1904.
Gullbringa

**Gullbringa** í Svarfaðardal stendur uppi undir fjallshlíðinni ofan við kirkjustaðinn á Tjörn. Jörðin var fyrst byggð um miðja 17. öld og hefur þá verið hjáleiga frá Tjörn. Byggð var stopul í Gullbringu til að byrja með en á tímabilinu 1820-1947 var þar sambelldur búskapur. Þar bjó Arngrímur Gíslason málari um hríð og um 1885 reisti hann sér vinnustofu sunnan við húsið. Arngrímsstofa nýtur húsfriðunar og er í umsjá Þjóðminjasafnsins. Þar eru myndir eftir Arngrím og fróðleikur um listamanninn. Gullbringa var sumarbústaður Kristjáns Eldjárns og er nú í eigu Þórarins Eldjárns og Unnar Ólafsdóttur.

Í grennd við Gullbringu eru fleiri hús; Gullbringulækur og Bringa.

## Heimildir
* 
*
Austurríska karlalandsliðið í handknattleik

**Austurríska karlalandsliðið í handknattleik** er landslið Austurríkis í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Austurríkis.

## Árangur liðsins á stórmótum
### Evrópumeistaramót
* 1994 — (tók ekki þátt)
* 1996 — (tók ekki þátt)
* 1998 — (tók ekki þátt)
* 2000 — (tók ekki þátt)
* 2002 — (tók ekki þátt)
* 2004 — (tók ekki þátt)
* 2006 — (tók ekki þátt)
* 2008 — (tók ekki þátt)
* 2010 —

### Heimsmeistaramót
* 2011 — 18. sæti

## Tenglar
* Handknattleikssamband Austurríkis
Danska karlalandsliðið í handknattleik

**Danska karlalandsliðið í handknattleik** er landslið Danmerkur í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Danmerkur.

Árið 2025 náði liðið því afreki að vinna heimsmeistaramótið fjórum sinnum í röð, frá 2019-2025. Danska landsliðið í handknattleik er ríkjandi evrópumeistari í handknattleik.

## Árangur liðsins á stórmótum
### Evrópumeistaramót
* 1994 — 4. sæti
* 1996 — 12. sæti
* 1998 — (tók ekki þátt)
* 2000 — 10. sæti
* 2002 — 3. sæti 
* 2004 — 3. sæti 
* 2006 — 3. sæti 
* 2008 — 1. sæti 
* 2010 — 5. sæti
*2012 - 1. sæti 
*2014 - 2. sæti 
*2016 - 5./6. sæti
*2018 - 4. sæti
*2020 - 13. sæti
*2022 - 4. sæti
*2024 - 2. sæti
*2026 - 1. sæti

### Heimsmeistaramót
* 2003 — 9. sæti
* 2005 — 13. sæti
* 2007 — 3. sæti 
* 2009 — 4. sæti
* 2011 — 2. sæti 
*2013 - 2. sæti 
*2015 - 5. sæti
*2017 - 10. sæti
*2019 - 1. sæti 
*2021 - 1. sæti 
*2023 - 1. sæti 
*2025 - 1. sæti 

## Tenglar
* Handknattleikssamband Denmerkur
Franska karlalandsliðið í handknattleik

**Franska karlalandsliðið í handknattleik** er landslið Frakklands í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Frakklands.

## Árangur liðsins á stórmótum
### Árangur á Evrópumeistaramóti
* 1994 — 6. sæti
* 1996 — 7. sæti
* 1998 — 7. sæti
* 2000 — 4. sæti
* 2002 — 6. sæti
* 2004 — 6. sæti
* 2006 — 1. sæti 
* 2008 — 3. sæti 
* 2010 — 1. sæti 

## Heimsmeistaramót
* 1993 — 2. sæti 
* 1995 — 1. sæti 
* 1997 — 3. sæti 
* 1999 — 6. sæti
* 2001 — 1. sæti 
* 2005 — 3. sæti 
* 2005 — 3. sæti 
* 2007 — 4. sæti
* 2009 — 1. sæti 
* 2011 — 1. sæti 

## Ólympíuleikaar
* 1992 — 3. sæti 
* 1996 — 4. sæti
* 2000 — 6. sæti
* 2004 — 5. sæti
* 2008 — 1. sæti 
* 2012 — 1. sæti 

## Tenglar
* Handknattleikssamband Frakklands
Króatíska karlalandsliðið í handknattleik

**Króatíska karlalandsliðið í handknattleik** er landslið Króatíu í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Króatíu.
Dagur Sigurðsson er þjálfari liðsins.

## Árangur liðsins á stórmótum
### Evrópumeistaramót
* 1994 — 3. sæti 
* 1996 — 5. sæti
* 1998 — 8. sæti
* 2000 — 6. sæti
* 2002 — 16. sæti
* 2004 — 4. sæti
* 2006 — 4. sæti
* 2008 — 2. sæti 
* 2010 —

### Heimsmeistaramót
* 2011 — 5. sæti

## Tenglar
* Handknattleikssamband Króatíu
Sænska karlalandsliðið í handknattleik

**Sænska karlalandsliðið í handknattleik** er landslið Svíþjóðar í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Svíþjóðar.

## Árangur liðsins á stórmótum
### Evrópumeistaramót
* 1994 — 1. sæti 
* 1996 — 4. sæti
* 1998 — 1. sæti 
* 2000 — 1. sæti 
* 2002 — 1. sæti 
* 2004 — 7. sæti
* 2006 — (tók ekki þátt)
* 2008 — 5. sæti
* 2010 — 15. sæti

### Heimsmeistaramót
* 2005 — 11. sæti
* 2007 — *Ekki með*
* 2009 — 7. sæti
* 2011 — 4. sæti

= HM-hópurinn 2011 =
18 manna landsliðshópur Svía á HM í Svíþjóð, 2011, hann minnkar niður í 16 manna hóp fyrir mótið.

Sænski hópurinn:

## Tenglar
* Handknattleikssamband Svíþjóðar
Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik

**Úkraínska karlalandsliðið í handknattleik** er landslið Úkraínu í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Úkraínu.

## Árangur liðsins á Evrópumeistaramóti
* 1994 — (tók ekki þátt)
* 1996 — (tók ekki þátt)
* 1998 — (tók ekki þátt)
* 2000 — 12. sæti
* 2002 — 11. sæti
* 2004 — 15. sæti
* 2006 — 12. sæti
* 2008 — (tók ekki þátt)
* 2010 —

## Tenglar
* Handknattleikssamband Úkraínu
Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik

**Tékkneska karlalandsliðið í handknattleik** er landslið Tékklands í handknattleik og er undir stjórn Handknattleikssambands Tékklands.

## Árangur liðsins á Evrópumeistaramóti
* 1994 — (tók ekki þátt)
* 1996 — 6. sæti
* 1998 — 10. sæti
* 2000 — (tók ekki þátt)
* 2002 — 8. sæti
* 2004 — 11. sæti
* 2006 — (tók ekki þátt)
* 2008 — 14. sæti
* 2010 —

## Tenglar
* Handknattleikssamband Tékklands
Eyrbyggja saga

**Eyrbyggja saga** er ein af Íslendingasögunum. Í lok sögunnar sjálfrar nefnist hún fullu nafni *Saga Þórsnesinga, Eyrbyggja og Álftfirðinga*. Eyrbyggja nær yfir tímabilið frá því snemma á landnámsöld og til dauða Snorra goða eða hér um bil frá 880 til 1031. Sagan er hvorttveggja í senn ætta- og héraðssaga. Hún er talin rituð á fyrra hluta 13. aldar, en varðveitt best í eftirritum eftir Vatnshyrnu og auk þess í ýmsum handritabrotum. 

## Tenglar
* Eyrbyggja saga
* Útdráttur úr Eyrbyggja sögu  Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010
Sóti

**Sóti** var landnámsmaður í Vestur-Húnavatnssýslu. Í Landnámabók segir einungis að hann hafi numið land í Vesturhópi og búið undir Sótafelli, sem er hnjúkurinn fyrir ofan Breiðabólstað. Ekkert er sagt fleira um Sóta. Á hjalla fyrir ofan bæinn á Breiðabólstað eru gamlar og óglöggar rústir sem hafa verið kallaðar Sótastaðir.
Víglundar saga

**Víglundar saga** er ein af Íslendingasögunum. Víglundar saga er skáldsaga, ein hin fyrsta í sinni grein á Íslandi. Hún fjallar um ástir og raunir Víglundar og Ketilríðar. Hún gerist á 10. öld, en er að líkindum rituð á síðara hluta 14. aldar. Sagan er varðveitt í tveimur skinnhandritum frá 15. öld. 

## Tenglar
* Víglundar saga
* Stutt endursögn Víglundar sögu  Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010
Skítamórall

**Skítamórall** er íslensk hljómsveit sem var stofnuð árið 1989 af þeim Gunnari Ólasyni söngvara og gítarleikara, Herberti Viðarsyni bassaleikara, Jóhanni Bachmann Ólafssyni trommara og Arngrími Fannari Haraldssyni gítarleikara. Þeir eru allir fæddir árið 1976 og koma frá Selfossi. Það var hálfbróðir Arngríms, Einar Bárðarson sem lagði til að nafnið *Skítamórall* yrði notað.  Hljómsveitin gaf út sinn fyrsta geisladisk, *[[Súper]]* árið 1996, *[[Tjútt]]* fylgdi svo í kjölfarið árið 1997, *[[Nákvæmlega]]* árið 1998 og *[[Skítamórall (breiðskífa)|Skítamórall]]* árið 1999. Sveitin náði strax nokkrum vinsældum með fyrstu tveimur diskunum sínum en geisladiskurinn *Nákvæmlega* náði að festa sveitina í sessi sem eina af vinsælustu sveitaballahljómsveitum landsins. Einar Ágúst Víðisson bættist í hópinn árið 1997 þegar hljómsvetin spilaði á Þjóðhátíð í Eyjum sem söngvari, ásláttursleikari og gítarleikari. Geisladiskurinn *Nákvæmlega*, sem innihélt m.a. lagið „Farin“ sem náði miklum vinsældum og var á toppi íslenska listans í þrjár vikur árið 1998, hlaut gullplötu. Árið 2000 var hinsvegar toppur ferilsins hjá strákunum í Skítamóral en sveitin hætti í kjölfar mikillar vinnu í byrjun árs 2001. Skítamórall kom saman aftur á Hlustendaverðlaunum FM957 haustið 2002.  Sumarið 2004 lék hljómsveitin víða um land en síðsumars skildi Einar Ágúst við hljómsveitina.  Arið 2005 gaf hljómsveitin út sína fimmtu hljómplötu sem hlaut nafnið *Má ég sjá* og gerði hljómsveitin myndbönd við nokkur lög af plötunni sem leikstýrð voru af Hannesi síðar landsliðsmarkverði í fótbolta.  Í byrjun árs 2009 gekk gítarleikarinn Gunnar Þór Jónsson til liðs við hljómsveitina sem síðar sama ár hélt upp á 20 ára afmæli með tónleikum á Rúbín við Öskjuhlíð.  í kjölfarið var gefinn út tónleikadiskurinn *Ennþá* en á disknum fylgdi einnig DVD með öllum myndböndum hljómsveitarinnar. Einar Ágúst gekk aftur til liðs við hljómsveitina árið 2014 og hefur hún síðan þá komið mikið fram og sent frá sér nokkur lög.  Í maí 2020 ætlar hljómsveitin að koma fram í félgasheimili allra landsmanna, Hörpu.

## Útgefið efni
* *[[Súper]]* (1996)
* *[[Tjútt]]* (1997)
* *[[Nákvæmlega]]* (1998)
* *[[Skítamórall (breiðskífa)|Skítamórall]]* (1999)
*Skímó - það besta frá Skítamóral (2003)
*Má ég sjá (2005)
*Ennþá (2010)

## Tenglar
*Facebooksíða Skítamórals
* Instagram Skítamórals
* Spotify Skítamórals
* Facebooksíða Einars Ágústar
* Instagram Einars Ágústar
* Spotify Einars Ágústar
* Twitter Einars Ágústar
Eysteinn meinfretur Álfsson

**Eysteinn Álfsson meinfretur** var landnámsmaður sem nam fyrst land í Hrútafirði en fluttist síðan yfir í Dali.

Samkvæmt því sem segir í Landnámabók var Eysteinn sonur Álfs úr Ostu. Hann nam Hrútafjarðarströnd hina eystri. Bálki Blængsson hafði áður numið Hrútafjörð allan og hefur Eysteinn því fengið hluta af landnámi hans en óvíst er hve mikið og hann var þar ekki nema nokkra vetur. Þá gifti Auður djúpúðga honum Þórhildi sonardóttur sína og settust þau að í Dölum en ekki er vitað hvar þau bjuggu. Synir þeirra voru Álfur í Dölum, Þórður, Þórólfur refur og Hrappur.
Þóroddur (landnámsmaður)

**Þóroddur** var landnámsmaður sem nam land á austurströnd Hrútafjarðar og bjó á Þóroddsstöðum. Áður hafði Bálki Blængsson numið allan Hrútafjörð að því er segir í Landnámu og hefur Þóroddur því fengið land hjá honum. Sonarsonur hans var Þorbjörn öxnamegin Arnórsson, sem drap Atla bróður Grettis sterka og var síðan veginn af Gretti.
Haraldur hringur

**Haraldur hringur** var landnámsmaður í Vestur-Húnavatnssýslu og nam land á Vatnsnesi.

Landnáma segir að Haraldur hafi verið ættstór maður en þó er föðurnafn hans ekki tilgreint eða hann ættfærður á nokkurn hátt. Hann er sagður hafa komið skipi sínu í Vesturhóp, þar sem nú heitir Sigríðarstaðaós, og dvalið hinn fyrsta vetur á Hringsstöðum, við enda Sigríðarstaðavatns, en síðan nam hann austanvert Vatnsnes „allt utan til Ambáttarár fyrir vestan, en fyrir austan inn til Þverár og þar yfir um þvert til Bjargaóss og allt þeim megin bjarga út til sjóvar“. Hann bjó á Hólum (Vesturhópshólum).
Ormur (landnámsmaður)

**Ormur** var landnámsmaður í Vestur-Húnavatnssýslu. Í Landnámabók segir að hann hafi numið Ormsdal og búið þar. Ormsdalur er dalur norðan við Sótafell. Þar eru bæjarrústir sem kallast Ormsstaðir og eru nú friðaðar. Það er eina byggðin sem vitað er um að verið hafi í Ormsdal. Hefur landnám Orms þá verið mjög lítið og hann byggt í landnámi Sóta.
Jörundur háls

**Jörundur háls Þórisson** var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu og nam land í mynni Vatnsdals, fyrir utan Urðarvatn og til Mógilslækjar og bjó á Grund út frá (eða undir) Jörundarfelli, að því er Landnáma og Vatnsdæla saga segja.

Jörundur var frilluborinn sonur Þóris jarls þegjanda og því bróðir Vigdísar konu Ingimundar gamla. Hann kom með Ingimundi til Íslands og nam land að ráði hans. Vatnsdæla segir að hann hafi verið mikill maður fyrir sér, sem ætterni hans var til. Sonur hans var Már á Másstöðum.
Hvati (landnámsmaður)

**Hvati** var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu. Hann var vinur Ingimundar gamla, kom með honum til Íslands og fékk hluta af landnámi hans. Hann nam land norðan við landnám Jörundar háls, frá Mógilslæk til Giljár og bjó á Hvatastöðum, en það bæjarnafn þekkist nú ekki.
Sóley Tómasdóttir

**Sóley Tómasdóttir** (fædd 12. maí 1974) er íslensk stjórnmálakona. Hún var oddviti Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs í borgarstjórn Reykjavíkur 2009-2016 og forseti borgarstjórnar 2014-2016. 

## Æviágrip
Sóley ólst upp að mestu leyti í Kópavogi en fluttist til Reykjavíkur á unglingsárum. Hún er stúdent frá MH og er með BA-gráðu í uppeldis- og menntunarfræðum. Sóley hefur unnið hjá Félagsvísindastofnun HÍ, á auglýsingastofunni Hvíta húsinu, Auglýsingastofu skaparans og hjá íþrótta- og tómstundasviði Reykjavíkurborgar.

Sóley er gift Aart Schalk og á tvö börn.

## Stjórnmálaþátttaka
Sóley var varaborgarfulltrúi frá kosningum vorið 2006 en tók sæti borgarfulltrúa þegar Svandís Svavarsdóttir var kjörin á þing vorið 2009. Sóley var kjörin aftur í borgarstjórn 2010 og 2014, í bæði skiptin sem eini fulltrúi Vinstri grænna. Sóley hefur lengi verið virk í Vinstrihreyfingunni - grænu framboði og var ritari flokksins árin 2007-2015.

Sóley hefur setið í flestum fagráðum borgarinnar en varð forseti borgarstjórnar þegar fjögurra flokka meirihluti Samfylkingar, Bjartrar framtíðar, Vinstri grænna og Pírata tók við völdum 16. júní 2014.

Sóley tilkynnti í maí 2016 að hún hygðist hætta í borgarstjórn, þar sem hún væri að flytja til Hollands ásamt eiginmanni sínum og fjölskyldu. Sóley hugðist hefja meistaranám í uppeldisfræði í Hollandi. Sóley baðst lausnar á fundi borgarstjórnar 20. september 2016 og tók Líf Magneudóttir þá við sæti Sóleyjar og var kjörin forseti borgarstjórnar.

## Eitt og annað
Sóley var skipuð beikonsendiherra á vegum Íslenska beikonbræðralagsins í aðdraganda beikondagsins sem haldinn var 16. ágúst 2014.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Æviágrip á vef Reykjavíkurborgar 
* Heimasíða Sóleyjar
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2010

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2010** var 55. árlega söngvakeppnin. Hún var haldin í Telenor Arena í Ósló, Noregi dagana 25. - 29. maí 2010 þar sem Alexander Rybak vann keppnina árið 2009 með laginu „Fairytale“ (enska „Ævintýri“). Þetta var í þriðja skiptið sem Norðmenn halda keppninasíðan síðan árin 1986 og 1996. Undankeppnirnar voru haldnar 25. og 27. maí 2010 en úrslitin laugardaginn 29. maí 2010. Samtök evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) tilkynntu að atkvæðagreiðslukerfi, sem notast hafði verið við í undankeppnum síðustu tvö ár til að jafna skoðun dómnefndar við símakosninguna, yrði notað. Þrjátíu og níu lönd tóku þátt að þessu sinni en Georgía sneri aftur til keppni á meðan Andorra, Tékkland, Ungverjaland og Svartfjallaland hættu keppni. Litáen hafði upphaflega tilkynnt um að landið myndi ekki taka þátt þetta árið en var seinna á meðal þeirra 39 landa sem staðfestu þátttöku sína hjá EBU.

## Snið
### Fyrri undanúrslit

### Seinni undanúrslit

### Úrslit

a Spánn fékk að flytja lag sitt aftur sökum truflunar á atriðinu.

## Niðurstöður
### Fyrri undanúrslit

### Seinni undanúrslit

### Úrslit
Reiknirit Sesars

**Reiknirit Sesars** er með fyrstu og einföldustu dulritunaraðferðunum. Reikniritið er tegund af umskiptidulritun:en þar sem hverjum staf er skipt út fyrir staf sem hefur verið hliðrað um nokkrar stöður í stafrófinu. 

Reikniritið er nefnt í höfuðið á Júlíusi Caesar sem notaði það til að koma hernaðarlegum skilaboðum til herforingja sinna. Auðvelt er að ráða málið og því hentaði það illa þegar mikilvægar, leynilegar upplýsingar voru annars vegar.

## Dæmi
Í eftirfarandi dæmi er stöfunum hliðrað þremur til hægri:
:: A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V E X Y Z
Þá verður: 
:: A = D, B = E, C = F ... X = A, Y = B, Z = C

## Tilvísanir
3. Ég þegar ég set kokkabækurnar í íþróttir kvenna hlutann á bókasafninu:
Gísli Þór Ólafsson

**Gísli Þór Ólafsson** (Gillon) (f. 1. janúar 1979, d. 11. febrúar 2025) var íslenskur tónlistarmaður og ljóðskáld sem gaf út tíu ljóðabækur og fimm hljómplötur. Hann spilaði á bassa í hljómsveitinni Contalgen funeral.

Ljóð eftir hann birtust í tímaritinu Stína og í Tímariti Máls og menningar.

## Ljóðabækur
* *Harmonikkublús* (2006)
* *Aðbókin* (2007)
* *Ég bið að heilsa þér* (2008)
* *Hér var eitt sinn annað skóhorn* (2009)
* *Sæunnarkveðja - sjóljóð* (2010)
* *Safnljóð 2006-2016* (2016)
* *Vélmennadans* (2017)
* *Svartuggar* (2019)
* *Hafið... 20 cm í landabréfabók* (2023)
* *Fjarstýringablús í dögun stafrænnar menningar* (2024)
* *Á vígvelli meinsins* (2025)

## Hljómplötur
* *[[Næturgárun]]* (2012)
* *[[Bláar raddir]]* (2013)
* *[[Ýlfur (sólóplata)|Ýlfur]]* (2014)
* *[[Gillon]]* (2016) 
* *[[Bláturnablús]]* (2022)
Harðfiskur

**Harðfiskur** er þurrkaður og barinn fiskur, oftast unninn úr ýsu, steinbít eða þorski, en einnig þekkist harðfiskvinnsla úr ufsa, kolmunna og lúðu. Harðfiskur var áður fyrr einn helsti matur Íslendinga, og var hann gjarnan borðaður með smjöri eða sölvum. Er harðfiskur sérlega próteinrík næring, harðfiskur (ýsa) inniheldur 80-85% prótein.

Á Íslandi er ársframleiðsla á harðfiski nú milli 200 og 250 tonn sem framleitt er úr 2.800 - 3.000 tonnum af slægðum fiski með haus.
## Vinnsla
Hráefnið sem fer í harðfisk er ævinlega ferskt og er nær eingöngu um að ræða fisk sem veiddur er á línu, sem beitt er með síli, síld, gervibeitu eða Kyrrahafsmakríl. Slík veiðiaðferð er talin uppfylla kröfur um vistvænar veiðar einna best. Þegar fiskurinn er kominn í land er hann þurrkaður, en þrjár aðferðir eru helst notaðar við þurrkunina; 

* **Útiþurrkun**, þar sem fiskurinn er handflakaður, flökin snyrt og hreinsuð og sjáanleg bein og blóð fjarlægð. Skorið er gat í sporðinn til að hengja flakið upp. Að því loknu eru flökin böðuð upp úr saltpækli (3,5%) og hengd upp í 4-6 vikur. Hjallarnir sem fiskurinn er hengdur upp í eru gjarnan staðsettir á annesjum eða þar sem vindar vel í gegnum þá, en þannig næst sem best og hröðust þurrkun. Hafa Vestfirðir þótt henta sérstaklega vel til þessarar vinnslu sökum þurrs loftslags.
* **Heit loftþurrkun**, þar sem fiskurinn er handflakaður, flökin snyrt og hreinsuð og sjáanleg bein og blóð fjarlægð. Þá er hráefnið baðað upp úr 5% saltpækli, fiskurinn er síðan frystur, skorinn í bita og raðað á grind sem sett er inn í þurkklefa. Heita loftið veldur því að fiskurinn hitnar, en við það gufar vatn upp úr honum. Tekur þessi vinnsluaðferð um 36-48 klst.
* **Kæliþurrkun**, þar sem fiskurinn er handflakaður, flökin snyrt og hreinsuð og sjáanleg bein og blóð fjarlægð. Þá er fiskurinn látinn liggja í 2% saltpækli í um 30 mínútur. Loks er fiskurinn þurrkaður í þurrklefa, þar sem þurrkað er við -5&nbsp;°C-0&nbsp;°C.

Einungis um 10% af upphaflega hráefninu skilar sér í seljanlegri vöru eftir þurrkun. Endurspeglar hátt söluverð á harðfiski þessa staðreynd.

## Sjá einnig

* Skreið

## Heimildir
Harðfiskur sem heilsufæði. Skýrsla Matís. 

## Tenglar
* „Harðfiskur“; grein í Ægi 1934
* „Harðfiskvinnsla Stútungs h.f í Hveragerði“; grein í Morgunblaðinu 1980
Þorbjörn bitra

**Þorbjörn bitra** var landnámsmaður í Bitrufirði á Ströndum og segir Landnáma að hann hafi verið víkingur og illmenni. Hann „fór til Íslands með skuldalið sitt; hann nam fjörð þann, er nú heitir Bitra, og bjó þar“. 

Nokkru eftir að Þorbjörn nam Bitrufjörð kom Guðlaugur, bróðir landnámsmannsins Gils skeiðarnefs í Gilsfirði, til Íslands á skipi sínu og strandaði við höfða þann sem síðan heitir Guðlaugshöfði. Hann komst sjálfur á land ásamt konu sinni og dóttur en aðrir menn fórust. Þorbjörn bitra kom þar að og drap hjónin en tók stúlkuna og ól upp. En þegar Gils bróðir Guðlaugs komst á snoðir um þetta fór hann og hefndi bróður síns með því að drepa Þorbjörn og fleiri menn.
Friðmundur (landnámsmaður)

**Friðmundur** var landnámsmaður í Vestur-Húnavatnssýslu að því er segir í Landnámabók; hann fékk land hjá Ingimundi gamla og hafði komið með honum til landsins en Landnámu og Vatnsdæla sögu ber ekki saman um hvort hann hafi verið þræll eða frjáls maður. Hafi hann verið þræll hefur Ingimundur gefið honum frelsi áður en hann nam land.

„Friðmundur nam Forsæludal“, segir í Landnámu og ekkert meir um landnám Friðmundar, en Vatnsdæla segir aftur á móti að sá sem nam Forsæludal, sem er suður af Vatnsdal, hafi heitið Þórólfur heljarskinn og verið mikill ójafnaðarmaður og óvinsæll. Sagt er að hann hafi gert virki suður við Friðmundará og gert margan óskunda. Hann var grunaður um mannblót. Nokkrir illvirkjar, „hans jafningjar eða verri“, söfnuðust þar að honum en á endanum fóru synir Ingimundar gamla að þeim og drápu.

## Heimildir
* 
* 
*
Ásmundur (landnámsmaður)

**Ásmundur** var landnámsmaður í Vestur-Húnavatnssýslu. Hann kom með Ingimundi gamla til Landsins en Landnámabók og Vatnsdælu ber ekki saman um hvort hann var vinur hans eða þræll; hafi hann verið þræll hefur Ingimundur gefið honum frelsi áður en hann nam land.

Landnám Ásmundar var fyrir vestan Vatnsdalsá „út frá Helgavatni um Þingeyrasveit og bjó undir Gnúpi“ og hefur það líklega náð norður að Húnafirði en verið á milli Gljúfurár og Hópsins að vestan og Vatnsdalsár og Húnavatns að austan.

## Heimildir
* 
*
Eyvindur sörkvir

**Eyvindur sörkvir** var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu og nam Blöndudal. Hann var vinur Ingimundar gamla og kom með honum til landsins. 

Í Vatnsdæla sögu er sagt frá því að þegar Eyvindur frétti að Hrolleifur hinn mikli hefði banað Ingimundi hafi hann fyrirfarið sér með því að láta fallast á sax sitt. Synir Eyvindar voru þeir Hermundur og Hrómundur halti, sem örkumlaðist þegar Jökull Ingimundarson hjó á fót honum.

## Heimildir
*
Mrkonjić Grad-atvikið

**Mrkonjić Grad-atvikið** var atvik í Bosníustríðinu þegar her Bosníuserba skaut bandaríska F-16 orrustuþotu með SA-6 flugskeyti nálægt Mrkonjić Grad í Bosníu 2. júní 1995. Flugmaðurinn, Scott O'Grady, náði ómeiddur til jarðar með fallhlíf og lifði eftir það í felum í skógi í sex daga þar til honum var bjargað af bandarískum landgönguliðum. Kvikmyndin *[[Handan víglínunnar]]* frá 2001 byggir lauslega á sögu hans.
Eyvindur auðkúla

**Eyvindur auðkúla** var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu og nam hann Svínadal allan. Hann bjó á Auðkúlustöðum (nú Auðkúlu) í Svínadal. Meira er ekki sagt um hann í Landnámabók en aftur á móti er þar sagt frá því að í landnámi hans, á bænum Svínavatni sem er rétt austan við suðurendann á samnefndu vatni, bjó Þorgils gjallandi, sem komið hafði til landsins með Auðuni skökli, og segir frá honum í Vatnsdæla sögu.

## Heimildir
*
Þorbjörn kolka

**Þorbjörn kolka** (eða **Þorbjörn kólka**) var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu. 

Í Landnámabók segir að hann hafi numið Kolkumýrar og búið þar meðan hann lifði. Örnefnið Kolkumýrar er nú óþekkt en Þorbjörn hefur að öllum líkindum numið land á Ásum fyrir vestan Blöndu, sunnan frá norðurenda Svínavatns til sjávar og vestur að Giljá og Húnavatni.

Bjarni Sæmundsson nefndi eftir honum tiltekið grunn út úr Húnaflóa.
Norbert Elias

**Norbert Elias** (22. júní 1897 – 1. ágúst 1990) var þýskur félagsfræðingur af gyðingaættum sem síðar á ævinni varð breskur ríkisborgari. Þekktasta verk hans er *Über den Prozess der Zivilisation* („Um siðmenningarferlið“) þar sem hann setur fram kenningu um þróun siðmenningar sem breytingu á *[[habitus]]* Evrópubúa með hækkandi þröskuldum skammar og viðbjóðs. Hann flúði undan nasistum fyrst til Parísar 1933 og síðan til Bretlands þar sem hann settist að og kenndi meðal annars við Háskólann í Leicester. Verk hans voru lítt þekkt þar til á 7. áratugnum.
Nýja ráðhúsið í München

**Nýja ráðhúsið í München** (*Neues Rathaus*) er geysifögur bygging í miðborg München í Þýskalandi. Það er aðsetur borgarráðs og borgarstjóra. 

## Byggingasaga
Þegar mönnum fannst gamla ráðhúið í München orðið of lítið til að anna skrifstofuplássi á 19. öld var ákveðið að ráðast í að reisa nýtt ráðhús. Efnt var til samkeppni um nýbyggingu og var sigurtillagan bygging í nýgotneskum stíl. Framkvæmdir hófust 1867 við Maríutorgið (*Marienplatz*) í hjarta borgarinnar, aðeins örfáa metra frá gamla ráðhúsinu. Þegar húsið var fullreist 1874 reyndist það ekki geta rúmað allar nauðsynlegar skrifstofur. Því var ákveðið að stækka húsið verulega og var því lokið 1893. 1899-1903 fengu húsin hina skrautlegu framhlið. Efniviður byggingarinnar er tígulsteinn og kalksteinn með skeljum. Kalkið gefur byggingunni nokkuð ljóst yfirbragð. Í ráðhúsinu eru um 400 skrifstofur og eru þær notaðar af borgarstjóra og borgarstjórn München. Í kjallaranum er stórt veitingahús, eins og títt er í þýskum ráðhúsum. Þótt húsið skemmdist ekki að ráði í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari, voru þó gerðar endurbætur á því eftir stríð, t.d. bætt við einni hæð. Í ráðhúsinu fara yfirleitt fram heiðranir íþróttamanna og liða frá München.

## Turninn
Turn ráðhússins er 85 metra hár. Í honum er klukknaspil með 43 bjöllum. Það er fimmta stærsta klukknaspil Evrópu og var tekið í notkun 1908. Spilið er í útskoti úr blýi og er á tveimur stórum hjólum. Efra hjólið sýnir riddaraleik sem fram fór 1568 í brúðkaupi hertogans Vilhjálms V og Renötu frá Lorraine (Lothringen). Á neðra hjólinu eru fígúrur sem sýna dans (Schäfflertanz) sem uppruninn er í München. Á sumrin fer klukknaspilið þrisvar fram, á veturna tvisvar daglega. Á kvöldin fer auk þess lítið klukknaspil fram með næturverði sem spásserar með lensuna sína.

## Heimildir

*
Ævar gamli Ketilsson

**Ævar Ketilsson** hinn gamli var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu. Hann var sonur Ketils helluflaga og Þuríðar dóttur Haraldar gullskeggs, konungs úr Sogni.

Ævar fór í víking og síðan til Íslands og voru með honum synir hans laungetnir, Karli, Þorbjörn strjúgur og Þórður mikill, en Véfröður, sem var skilgetinn sonur Ævars, hélt víkingaferðum áfram og hugðist koma seinna. Ævar lenti skipi sínu í Blönduósi en þá var búið að nema allt land fyrir vestan Blöndu. Hann fór því upp með ánni og þegar hann kom þar sem heita Móbergsbrekkur stakk hann niður hárri stöng og helgaði Véfröði syni sínum þar land. Síðan nam hann Langadal allan frá Móbergi, hluta af Laxárdal og bjó í Ævarsskarði, sem margir telja að sé mynni Svartárdals.

Þegar Véfröður kom seinna til landsins lenti hann skipi sínu í Gönguskarðsárósi og gekk þaðan suður þar til hans hitti föður sinn, sem þekkti hann ekki, og glímdu þeir „svo að upp gengu stokkar allir í húsinu, áður Véfröður sagði til sín“. Hann bjó svo á Móbergi og er oftast talinn til landnámsmanna þótt faðir hans hafi numið landið fyrir hann. Aðrir synir Ævars fengu einnig bústaði í landnámi hans, Þorbjörn strjúgur á Strjúgsstöðum, Karli á Karlastöðum og Þórður á Mikilsstöðum. Þeir eru þó ekki taldir landnámsmenn.

Véfröður giftist Gunnhildi, dóttur Eiríks landnámsmanns í Goðdölum. Einn sona þeirra var Húnröður, faðir Más, föður Hafliða á Breiðabólstað. Þeir langfeðgar voru goðorðsmenn og kallaðist goðorð þeirra Æverlingagoðorð, kennt við Ævar gamla, og ættin Æverlingar.
Barn náttúrunnar

**Barn náttúrunnar** er skáldsaga sem kom út árið 1919 og var fyrsta bók Halldórs Laxness. Bókina skrifaði hann aðeins 16 ára gamall en hún kom út þegar hann var 17 ára. 

## Söguþráður
Barn náttúrunnar segir frá unglingsstúlkunni Huldu og Randveri sem kemur til Íslands og þráir að vinna þar sem bóndi. Hulda og Randver kynnast og verða ástfangin. Það sem Hulda elskar einna helst við Randver er að hann er ríkur og getur ferðast með hana um heiminn, en Randver langar að vera á Íslandi, vinna og þurfa að hafa fyrir því að græða peninga. Þegar Hulda kemst að því fer hún frá honum. Á endanum hefur ástin þó yfirhöndina og Hulda ákveður eftir allt saman að vera á Íslandi með Randveri.

Boðskapur sögunnar er sá að fólk þarf að hafa fyrir því að hafa það gott. Mikil vinna og erfiði gefur af sér ávexti og gleðina við að hafa afrekað eitthvað.
Holti (landnámsmaður)

**Holti** var landnámsmaður í Austur-Húnavatnssýslu og nam Langadal austan við Blöndu ofan frá Móbergi og líklega út að sjó en óvíst er hve langt landnám hans náði, því að í Landnámabók er ekkert sagt um hver nam svæðið þar fyrir norðan, Laxárdal utanverðan og svo alla Skagaströndina, allt út að Fossá, sem er skammt sunnan við Kálfshamarsvík. Þar tók við landnám Hólmgöngu-Mána.

Holti bjó á Holtastöðum í Langadal.
1 (ár)

Árið **1** (I) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á laugardegi eða sunnudegi.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
Benóný Ægisson

**Benóný Ægisson** (fæddur 1952) er íslenskur rithöfundur. Fyrsta bók hans, *Tekið í*, kom út árið 1974. Fyrsta leikrit hans var söngleikurinn Skeifa Ingibjargar sem var frumsýndur árið 1979. Birt leikverk hans eru um það bil þrjátíu, þar á meðal Vatn lífsins í Þjóðleikhúsi, Hið ljúfa líf og Töfrasprotinn í Borgarleikhúsi og Engin miskunn og Frekari innheimta í Sjónvarpinu. Hann hefur hlotið fjölda viðurkenninga fyrir leikritaskrif. 

Benóný hefur starfað í leikhúsi, á Íslandi og erlendis, sem leikari, tónlistarmaður og leikstjóri. Hann hefur unnið sem handverks- og myndlistarmaðuri, leikið í hljómsveitum og samið fjölda sönglaga.
Sardínska

**Sardínska** (*sardu* eða *limba*/*lingua sarda*) er rómanskt mál sem er talað á eynni Sardiníu sem hefur tilheyrt Ítalíu frá því á 19. öld.

Sardínska er með fornlegasta hljóðkerfi rómönsku málanna en áhrifa gætir einnig frá fornsardínsku (löngu útdauðu máli sem var talað á eynni á bronsöld) auk ítölsku, spænsku og katalónsku.

Málið skiptist í tvær mállýskur: *sardu campidanesu* í Suður-Sardiníu og *sardu logudoresu* í norðurhluta málsvæðisins (sjá kortið).
Jules Verne-verðlaunin

**Jules Verne-verðlaunin** eru frönsk siglingaverðlaun sem veitt eru fyrir hröðustu hnattsiglingu í bát sem knúinn er áfram með vindafli. Skilyrði er að viðkomandi hafi tilkynnt áætlun sína og greitt keppnisgjald og sigli yfir ráslínu sem er skilgreind sem línan milli vitanna Phare du Creach í Frakklandi og Lizard Lighthouse í Bretlandi. Þau voru sett á fót árið 1990 og heita eftir rithöfundinum Jules Verne sem ritaði skáldsöguna *[[Umhverfis jörðina á 80 dögum]]*. Fyrstu verðlaunin áttu að renna til þeirrar skútu sem næði að sigla umhverfis jörðina á innan við 80 dögum.

Verðlaunin voru fyrst veitt skútunni *Explorer* sem Bruno Peyron sigldi umhverfis jörðina á 79 dögum og sex tímum árið 1994. Núverandi handhafi verðlaunanna er Francis Joyon sem sigldi hringinn á 40 dögum og 23 tímum árið 2017 á þríbytnunni *[[IDEC SPORT]]* og bætti þar fyrra met Loïck Peyron frá 2012 um nær 5 daqa.
Samskiptakenningar

**Samskiptakenningar** eru þriðja meginkenningin eða sjónarhornið innan félagsfræðinnar og þær skoða og lýsa samskiptum milli einstaklinga og hópa. Samskiptakenningar eru á „míkróplani“, þær fjalla um samskipti við ákveðnar aðstæður og því er sjónarhornið þröngt. Það er mikilvægt að átta sig á muninum á „míkró-“ og „makrófélagsfræði“. Samskiptakenningar fjalla því fyrst og fremst um hegðun í daglegu lífi en ekki um stærri þætti eins og menntakerfi, trúarbrögð eða stéttaskiptingu. Stóru þættirnir eru til umfjöllunar í samvirkni- og átakakenningum.

Eins og aðrar meginkenningar félagsfræðinnar greinast samskiptakenningar í nokkrar undirkenningar eða sjónarhorn en þau algengustu eru kenningar um *félagslegar athafnir* eða *túlkunarsjónarhorn* sem hafna vanalega þeirri skoðun að samfélagið hafi skýra félagsgerð sem stýri heðgunarferli einstaklinga eftir ákveðnum brautum. Einfaldasta skilgreiningin á félagsgerð eru tvö félagsleg öfl eða þættir og tengslin milli þeirra. Í félagsfræði er hins vegar hugtakið víðara og vísar til stórra félagslegra kerfa, fylkingaskipana eða mynstra. Samvirkni- og átakakenningar eru kenningar um félagsgerð.

Reyndar viðurkenna sumir kenningasmiðir samskiptakenninga að félagsgerð sé til en þeir álíta að þessi uppbygging stýrist og mótist af aðgerðum einstaklinga. Max Weber var einn þeirra en hann brúaði bilið að hluta á milli kenninga um félagsgerð (samvirkni- og átakakenninga) og félagslegra athafna. Weber viðurkenndi tilvist stétta og hópa en hafnaði kenningum Emiles Durkheim um að samfélög eigi sér sjálfstætt líf óháð einstaklingunum sem hafa skapað það. Þeir kenningasmiðir sem beita sjónarhorni *táknrænna samskipta* viðurkenna tilvist félagslegra hlutverka en hafna því að þessi hlutverk séu föst og ósveigjanleg eða þá ákvörðuð út frá hugsanlegum „þörfum“ samfélagsins. Í fyrirbæra- og félagsháttafræði koma fram mun róttækari skoðanir gegn sjónarhorni samvirkni- og átakakenninga því þær hafna öllum hugmyndum um félagsgerðir. Samskiptakenningar eiga það sameiginlegt að leggja áherslu á að félagsfræðingar einbeiti sér að skilningi og túlkun mannlegrar hegðunar. Í þessu felst að í félagsfræðinni fást menn við að uppgötva og öðlast skilning á hvaða merking búi að baki hegðun.
Michael Phelps

**Michael Phelps** (fæddur 30. júní 1985) er bandarískur sundíþróttamaður. Hann vann átta gull á Ólympíuleikunum og er af sumum talinn einn besti sundmaður allra tíma.

Í æsku var hann með mikinn athyglisbrest og mamma hans lét hann mikið í íþróttir. Phelps æfir á hverjum degir og sleppir aldrei æfingu, ekki einu sinni á jólunum.

## Heimildir
Evrópumeistaramót karla í handknattleik 1994

**Evrópumeistaramót karla í handknattleik 1994** var haldið í Portúgal. Svíþjóð fór með sigur af hólmi á meðan Rússland lenti í öðru sæti og Króatía hafnaði í því þriðja.

## Úrslit

## Tenglar
* Upplýsingar um mótið á vef Evrópska handknattleikssambandsins
TF-SIF

**TF-SIF** er eftirlits- og björgunarflugvél í eigu Landhelgisgæslu Íslands af gerðinni Dash-8-Q300. Vélin kom til Íslands 1. júlí 2009 á 83 ára afmæli Landhelgisgæslunnar. Hún heitir eftir gyðjunni Sif úr norrænu goðafræðinni.

Vélin tekur 12-14 farþega í venjulegri útfærslu en hægt er að breyta henni svo hún rúmi 22 farþega án mikillar fyrirhafnar. Eldsneyti flugvélarinnar endist í 4.100 km eða í 10 klukkustundir.

Árið 2023 ákvað Jón Gunnarsson dómsmálaráðherra að selja vélina og hlaut hann mikla gagnrýni fyrir. Fallið var frá sölunni.

## Heimildir
* Ný eftirlitsflugvél - TF-SIF . Landhelgisgæsla Íslands. Sótt 20. janúar 2010.
* TF-SIF bæklingur. Landhelgisgæsla Íslands. Sótt 20. janúar 2010.

## Tilvísanir
Péturskirkjan í München

**Péturskirkjan í München** (*St. Peter* eða bara *Alter Peter*) er elsta kirkja borgarinnar München í Þýskalandi. Hún stendur steinsnar frá Maríutorginu í hjarta borgarinnar.

## Saga Péturskirkjunnar
Á 11. öld var búið að reisa litla kirkju á reitnum, en það er nokkuð fyrir stofnun borgarinnar. Kirkjan var stækkuð til muna og vígð 1190. En seint á 13. öld var hún rifin og núverandi kirkja reist. Hún var vígð 1294 og helguð Pétri postula. 1327 varð stórbruni í miðborg München og brann þá kirkjan að hluta. Kórinn eyðilagðist og turnarnir brunnu út. En það tókst að bjarga skipinu. Nýr kór var vígður 1368 en ekki var gert við turnana fyrr en 1386. Þeir voru þá sameinaðir í einn turn, sem gaf kirkjunni sérkennilegt útlit. Á miðjum turninum var opnaður útsýnispallur. 1607 sló eldingu niður í turninn og skemmdist hann við það. Hann fékk þá sitt núverandi þak. Skömmu seinna var kórinn rifinn til að stækka kirkjuna enn frekar. Á 18. öld var kirkjan gerð upp að innan og fékk þá sinn núverandi rókókóstíl. Í loftárásum heimstyrjaldarinnar siðari stórskemmdist kirkjan og brann út. Stóðu þá aðeins turnarnir uppi og ytri múrveggir kirkjuskipsins. Til stóð að rífa kirkjuna, en á síðustu stundu var ákveðið að endurreisa hana. Ytri umgjörðin var tilbúin 1954, en ekki var lokið við innviði fyrr en árið 2000. Í kirkjunni eru líkamsleifar heilagrar Múndítíu geymdar til sýnis. Í múrveggnum í kórnum situr austurrísk fallbyssukúla, en Austurríkismenn skutu á München meðan Frakkar voru þar á Napoleonstímanum.

## Turninn
Turn Péturskirkjunnar er 91 metra hár og er með hæstu kirkjum München. Í 56 metra hæð er útsýnispallur, þaðan sem gott útsýni er yfir borgina, allt til Alpafjalla. Þar sem engin lyfta er í kirkjunni, verður að ganga upp 306 þrep og fara upp fyrir klukknahúsið. Útsýnispallurinn er opin almenningi.

## Listaverk og innviði


Mynd:St. Peter (München) Hochaltar & Deckengemälde.jpg|Péturskirkjan er afar fögur að innan. Loftið er þakið freskum.
Mynd:Peterskirche Munich - St Peter's Church Altar.jpg|Háaltarið er einkar glæsilegt
Mynd:2350 - München - St Peterskirche.JPG|Jarðneskar leifar heilagrar Múndítíu
Mynd:Heilige Walburga im St. Peter (München).jpg|Heilög Walburga er heiðruð í kirkjunni


## Heimildir
*
Torfi Arason

**Torfi Arason** (um 1405 – 1459) var íslenskur höfðingi á 15. öld, hirðstjóri norðan og vestan og riddari. Hann bjó á Stóru-Ökrum í Blönduhlíð í Skagafirði.

Torfi er í *Sýslumannaæfum* sagður sonur Ara stóra og sagt að ekkert sé um hann vitað. Hann er þó talinn hafa verið sonur Ara "Dalaskalla" Daðasonar, sýslumanns í Snóksdal, og Guðríðar Ásbjarnardóttur konu hans, og bróðir Daða Arasonar í Snóksdal, afa Daða Guðmundssonar, sem fangaði Jón Arason og syni hans. Laust eftir 1440 giftist hann Akra-Kristínu Þorsteinsdóttir á Stóru-Ökrum, sem þá var ekkja eftir Helga Guðnason lögmann, og bjuggu þau á Ökrum.

Torfi fékk riddarabréf hjá Kristjáni 1. Danakonungi 30. nóvember 1450 og var skjaldarmerki hans hvítabjörn á bláum feldi og hálfur hvítabjörn á ofanverðum skildinum. Hann fékk jafnframt hirðstjórn norðan lands og vestan. Hann fékk líka Vestmannaeyjar að léni hjá konungi og skyldi gjalda eftir þær sjö skreiðarlestir á ári. Hann kom með svonefnda Lönguréttarbót Kristjáns 1. með sér til landsins.

Torfi hélt hirðstjóraembættinu þar til hann dó í Björgvin síðsumars 1459. Kristín bjó lengi ekkja á Ökrum eftir lát hans. Dætur þeirra voru Málmfríður, kona Finnboga Maríulausa Jónssonar lögmanns í Ási í Kelduhverfi, og Guðrún fylgikona Einars Benediktssonar prests á Skinnastað og síðast ábóta á Munkaþverá og móðir Finnboga Einarssonar ábóta þar.

## Heimildir
* 
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
107

Árið **107** (**CVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

### Eftir staðsetningu
#### [[Rómarveldi]]
* Trajanus skiptir Pannóníu í tvennt einhversstaðar á milli 102 og 107.
* Indverskur sendiherra kemur á fund Trajanusar.

#### [[Asía|Asíu]]
* Fyrsta ár *yongchu* tímabils austur kínverska Hanveldisins.
* Japanskur prins sendir 160 þræla sem gjöf til kínverska réttarins.
* Han Andi (einnig: An-ti, Ngan-ti) verður keisari Kína.
* Baganborg var stofnuð af Thamudarit.

## Fædd

## Dáin
* Ignatíus frá Antíokkíu
* Títus lærisveinn Páls postula.
* Zheng Zhong, Hanveldi.
108

Árið **108** (**CVIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

### Eftir staðsetningu
#### [[Rómarveldi]]
* M. Atilius Metilius Bradua er konsúll.

#### Eftir viðfangsefni
* Tacítus skrifar *[[Histories]]* sem fjallar um atburðina milli 69 og 96 e.Kr.

## Fædd

## Dáin
Helgi Guðnason

**Helgi Guðnason** (d. um 1440) var íslenskur höfðingi og lögmaður á 15. öld og bjó á Stóru-Ökrum í Blönduhlíð í Skagafirði.

Um föður Helga er ekki vitað en móðir hans ónefnd var systir Árna Ólafssonar biskups hins milda og í bréfi sem dagsett er eftir jól 1419 kemur fram að Árni gefur Helga jörðina Hvalsnes á Rosmhvalanesi. Svo virðist að allmiklar eignir sem Árni biskup hafði náð undir sig hafi runnið til Helga.  Einar Bjarnason prófessor í ættfræði taldi að Sólveig, kona Björns Einarssonar Jórsalafara hafi verið afasystir Helga, og því þeir Helgi og Björn Þorleifsson hirðstjóri á Skarði þremenningar að ætt, en það er byggt á líkum en ekki vissum heimildum.

Helgi var lögmaður norðan og vestan 1438 til 1439. Kona Helga var Akra-Kristín, dóttir Þorsteins Ólafssonar lögmanns á Stóru-Ökrum, og bjuggu þau þar. Helgi dó um 1440 og eftir lát hans giftist Kristín Torfa Arasyni hirðstjóra. Börn Helga og Kristínar voru þau Ingveldur, kona Þorleifs Björnssonar hirðstjóra á Reykhólum, og Þorsteinn, sem talinn er hafa búið á Reyni í Mýrdal.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Amager

**Amager** (oft kölluð **Amakur** eða **Ámakur** á íslensku) er eyja á Eyrarsundi. Hún er 96,29 km² og er rétt hjá austurströnd Sjálands. Íbúar á Amager eru 188.762 (1. janúar 2015) og þar af eru 107.207 í Kaupmannahöfn.
Sólveig Þorvaldsdóttir

**Sólveig Þorvaldsdóttir** (fædd 1. júní 1961) er byggingaverkfræðingur, jarðskjálftaverkfræðingur og ráðgjafaverkfræðingur og þjálfar meðal annars björgunarsveitir í rústabjörgun.

Hún var forstjóri Almannavarna ríkisins frá 1996 til 2003 þegar skrifstofa almannavarna felld undir embætti ríkislögreglustjóra með lagabreytingu sem gildi tók 3. apríl 2003.

Hún stofnaði þá eigið fyrirtæki, Rainrace, sem sérhæfir sig í ráðgjöf vegna almannavarna og einkavarna. 

Sólveig var félagi í tveimur alþjóðabjörgunarsveitum Bandaríkjanna, VA-TF1 í Virginíu 1989-1991, og annarri svipaðari sveit í Kaliforníu 1994-1996 og tók til að mynda þátt í aðgerðum við stjórnsýslubygginguna í Oklahóma sem sprengd var af hryðjuverkamönnum árið 1995.

1994 var hún hvatamaður að stofnun rústaflokks hjá Hjálparsveit skáta í Kópavogi. Hún hefur farið til starfa á hamfarasvæðum, til dæmis til Pakistan.

## Heimildir
* 
* 
* 
*
Þuríðarbúð

**Þuríðarbúð** er sjóminjasafn á Stokkseyri og var reist af Stokkseyringafélaginu í Reykjavík 26. júní 1949 til minningar um Þuríði Einarsdóttur formann. Stokkseyringafélagið lét reisa búðina nálægt þeim stað sem þau telja að búðin hafi verið byggð áður fyrr. Búðin var svo endurhlaðin árið 2001 undir stjórn hleðslu meistarans Guðjón Kristinssonar og er hún nú í umsjón Sveitarfélagsins Árborgar, en Byggðasafn Árnesinga sér um öll sýningarhöld og kynningar. 

Á seinni hluti 19. aldar skiptu sjóbúðir eins og búðin hennar Þuríðar mjög miklu máli. Búðirnar voru byggðar úr torf og grjót  og voru bjálkar settir meðfram veggjum svo að vermennirnir gátu sofið í þeim. Það var ekki mikið pláss í búðunum enda þurftu tveir og tveir að sofa í sama rúmi. Sjóbúðirnar voru allt í senn; svefnskáli, matstofa og dagstofa vermanna. 

## Heimildaskrá
* Byggðasafn Árnesinga. Sótt 28. nóvember af https://www.husid.com/onnur-sofn/thuridarbud-a-stokkseyri/ 

## Tengt efni
* Þuríðarbúð á Stokkseyri; af Selfoss.is 
* ''Þuríðarbúð á Stokkseyri''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949
Evrópumeistaramót karla í handknattleik 2006

**Evrópumeistaramót karla í handknattleik 2006** var haldið í Sviss. Frakkland fór með sigur af hólmi á meðan Spánn lenti í öðru sæti og Danmörk hafnaði í því þriðja.

## Úrslit

## Tenglar

* Upplýsingar um mótið á vef Evrópska handknattleikssambandsins