open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
64

**64** (**LXIV** í rómverskum tölum) var 64. ár 1. aldar og hlaupár sem hófst á sunnudegi samkvæmt júlíanska tímatalinu. Í Rómaveldi var árið þekkt sem „ræðismannsár Bassusar og Crassusar“, eða sem árið 817 *[[ab urbe condita]]*. Það hefur verið þekkt sem árið 64 frá því á miðöldum þegar Anno Domini-tímatalið, hið Kristna tímatal, var tekið upp.

## Atburðir
* 19. júlí - Bruninn mikli í Róm: Eldsvoði eyðilagði hálfa borgina. Bæði kristnum mönnum og Neró keisara var kennt um að hafa kveikt eldinn.
* Ofsóknir á hendur kristnum mönnum hófust í valdatíð Nerós keisara.
* Kúsjanaveldið lagði bæinn Taxiliu í rúst.
* Fyrra almenna bréf Péturs er talið ritað þetta ár samkvæmt hefð.
* Seneca yngri lýsti því yfir að allir menn væru jafnir, líka þrælar.

## Fædd
* Júlía Flavía, dóttir Títusar keisara og ástkona Dómitíanusar keisara.

## Dáin
* 13. október - Pétur postuli (f. 1 f.Kr.).
* Páll postuli (hið fyrsta) (f. 5 e.Kr.).
* Yin Lihua keisaraynja í Kína (f. 5 e.Kr.).
Pólska þingið

**Pólska þingið** skiptist í efri deild (öldungadeild) sem kallast *[[Senat]]* og neðri deild sem heitir *[[Sejm]]*. Báðar deildir eru til húsa í sömu byggingu í Varsjá. Á pólsku er ekkert opinbert samheiti yfir deildirnar tvær: í stjórnarskránni er einungis fjallað um *Senat* og *Sejm*.

Þingmenn í báðum deildum eru kosnir á fjögurra ára fresti. Í neðri deild sitja 460 þingmenn en í efri deild sitja 100 öldungadeildarþingmenn. Til þess að frumvarp geti orðið að lögum verða báðar deildar að samþykkja það. Þingmenn geta þó hnekkt ákvörðun öldungadeildarþingmanna um að hafna frumvarpi. 

Við tiltekin tilefni kallar formaður Sejm báðar deildir saman í svokallað þjóðþing (p. *Zgromadzenie Zarodowe*). Þetta er oftast gert til að halda athöfn svo sem að setja nýjan forseta í embætti.
680–671 f.Kr.

**680-671 f.Kr.** var 3. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 676 f.Kr. - Zhou Hui Wang varð keisari Zhou-veldisins í Kína.
* 675 f.Kr. - Esarhaddon hóf endurbyggingu Babýlon.
* 673 f.Kr. - Tullus Hostilius varð þriðji konungur Rómar.

## Fædd

## Dáin
* 673 f.Kr. - Numa Pompilius, konungur Rómar.
690–681 f.Kr.

**690-681 f.Kr.** var 2. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 689 f.Kr. - Sennacherib konungur Assyríu rændi Babýlon.
* 685 f.Kr. - Grikkir stofnuðu nýlenduna Kalkedón.

## Fædd

## Dáin
* 682 f.Kr. - Zhou zhuang wang, konungur Zhou-veldisins í Kína.
700–691 f.Kr.

**700-691 f.Kr.** var 1. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 697 f.Kr. - Hesekía varð konungur Júda.
* 696 f.Kr. - Zhou zhuang wang varð keisari Zhou-veldisins í Kína.
* 696 f.Kr. - Kimmerar rændu Frýgíu.

## Fædd

## Dáin
Millilending

**Millilending** er önnur hljómplata Megasar, gefin út árið 1975. Platan var endurútgefin 2002.

Upptökur fóru fram í Hljóðrita Hf, Hafnarfirði. Meðlimir úr hljómsveitinni Júdas sáu um undirspil. Demant gaf út.

## Lagalisti
### Hlið A
*Jónas Ólafur Jóhannesson frá Hriflu
*Súlnareki
*Ég hef ekki tölu
*Erfðaskrá
*Ég á mig sjálf (söngurinn hennar Diddu)

### Hlið B
*Ragnheiður biskupsdóttir
*Sennilega það síðasta (sem víkingurinn mælti um & eftir fráfall sitt)
*Fjögurmilljóndollara&níutíu&níusenta) mannúðarmálfræði
*Silfurskotturnar hafa sungið fyrir mig

## Hljóðfæraleikur
*Magnús Kjartansson: Píanó, orgel og ARP synthesizer
*Vignir Bergmann: Hljómgítar og rafmagnsgítar
*Finnbogi Kjartansson: Bassi
*Hrólfur Gunnarsson: Trommur og tambúrín
(Ofangreindir hljóðfæraleikarar úr hljómsveitinni Júdas)
*Kristján Möndull: Hjómgítar
*Magnús Eiríksson: Munnharpa
*Rúnar Georgsson: Þverflauta
*Kristinn Sigmarsson og Snæbjörn Jónsson: Trompetar
*Reynir Sigurðsson: Víbrafónn og pákur
*Jónas R. Jónasson: Sírena
*Megas: Söngur

Ljósmynd á framhlið umslags: Árni Páll
Ljósmynd á bakhlið: Björgvin Pálsson
Lög og textar og allar útsetningar: Megas
Gratias maximas agimus: Jónasi R., Tony Cook og Óttari Felix
Mývargur

**Mývargur** (fræðiheiti: *Simulium vittatum*) er flugutegund sem var fyrst lýst af Zetterstedt 1838.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Viðbótarlesning
*Mývargur Náttúrufræðistofnun Íslands

## Tenglar
Fram og aftur blindgötuna

**Fram og aftur blindgötuna** er þriðja hljómplata Megasar, gefin út árið 1976. Platan var endurútgefin 1995 og 2002.

Upptökur fóru fram í Hljóðrita Hf í júlí 1976. Upptökumaður var Tony Cook.

## Lagalisti
Lög og textar: Megas (nema annað komi fram)

Hlið A

*Sút fló í brjóstið inn
*Ekki sýnd en aðeins gefin veiðin
*Napóleon Bekk (upprunalegur texti: Kristinn Einarsson)
*Vinaminni
*Jólanáttburður

Hlið B

*Gamla gasstöðin við Hlemm
*Skírnin
*Í speglasalinn
*Enn (að minnsta kosti)

## Hljóðfæraleikur

*Megas: Söngur (í öllum lögum), munnharpa (í Napóleon Bekk)
*Sigurður Karlsson: Trommur (í öllum lögum nema Jólanáttburður), marimba (í Jólanáttburður og Í speglasalinn), conga (í EKki sýnd en aðeins gefin veiðin og Jólanáttburður), tambúrín (í Jólanáttburður og Skírnin), maracas (í Gamla gasstöðin við Hlemm og Í speglasalinn)
*Þorsteinn Magnússon: Rafmagnsgítar og hljómgítar
*Birgir Guðmundsson: Rafmagnsgítar og hljómgítar
*Pálmi Gunnarsson: Bassi (í öllum lögum), tambúrín (í Í speglasalinn), tambúrín og conga(í Sút fló í brjóstið inn)
*Lárus H. Grímsson: Píanó (í Sút fló í brjóstið inn, Ekki sýnd en aðeins gefin veiðin, Napóleon Bekk, Vinaminni og Í speglasalinn), orgel (í Vinaminni, Gamla gasstöðin við Hlemm og Í speglasalinn), flauta (í Jólanáttburður og Enn (að minnsta kosti))
*Aagot Óskarsdóttir: Píanó (í Enn (að minnsta kosti))
*Þorleifur Gíslson: Saxófónn (í Ekki sýnd en aðeins gefin veiðin og Vinaminni)

Hönnun umslag: Megas og Hrím hf

Ljósmyndir: Ragnar Th. Sigurðsson

Upptökumaður: Tony Cook

Hljóðblöndun: Pálmi Gunnarsson, Sigurður Karlsson, Megas og Tony Cook

Platan var upprunalega gefin út af Hrím hf.
Suðurnesjabær

**Suðurnesjabær** er sveitarfélag á Suðurnesjum sem nær yfir stærstan hluta af Miðnesi, frá Básendum í vestri að Hólmsbergsvita í austri. Innan sveitarfélagsins eru Stafnes, Hvalsnes, Fuglavík, Sandgerði, Flankastaðir, Kirkjuból, Garðskagi, Garður og Leira. Sandgerðishöfn er helsta höfn sveitarfélagsins. Flugstöð Leifs Eiríkssonar og stærstur hluti Keflavíkurflugvallar eru innan marka Suðurnesjabæjar, en ekki hverfið Ásbrú sem er innan marka Reykjanesbæjar. Þar er að finna leifar af ratsjárstöðinni Rockville. Skemmur sem reistar voru yfir fyrirhugaða starfsemi Norðuráls við Helguvík eru innan marka Suðurnesjabæjar.

Tveir golfvellir eru í sveitarfélaginu: Kirkjubólsvöllur (Golfklúbbur Sandgerðis) og Hólmsvöllur (Golfklúbbur Suðurnesja). Þar eru líka tvö knattspyrnufélög: Knattspyrnufélagið Víðir í Garði og Knattspyrnufélagið Reynir í Sandgerði. Hvort félagið er með sinn útigrasvöll.

Í sveitarfélaginu eru fjórir vitar: Stafnesviti, Sandgerðisviti, Garðskagaviti og Hólmsbergsviti. Björgunarsveitin Sigurvon starfar í Sandgerði, en Björgunarsveitin Ægir í Garði. Tveir leikskólar eru í sveitarfélaginu og tveir grunnskólar: Gerðaskóli og Sandgerðisskóli. Fisktækniskólinn er framhaldsskóli í Sandgerði. Rannsóknasetur Háskóla Íslands á Suðurnesjum er í Sandgerði. Þrjár kirkjur eru í Suðurnesjabæ: Hvalsneskirkja, Sandgerðiskirkja og Útskálakirkja.

Samanlagður íbúafjöldi sveitarfélagsins er rúmlega 4.000 manns (2025) og er það næstfjölmennasta sveitarfélagið á Suðurnesjum á eftir Reykjanesbæ. 

## Saga
Sandgerðisbær og Sveitarfélagið Garður sameinuðist í eitt sveitarfélag þann 10. júní 2018 eftir að sameining hafði verið samþykkt í kosningum í báðum sveitarfélögunum. Í nóvember 2018 voru íbúar sveitarfélagsins beðnir um að kjósa nafn á sameinaða sveitarfélagið. Nafnið „Suðurnesjabær“ var vinsælast og hlaut 75,3% atkvæða.

Bæjarstjóri var ráðinn á fundi bæjarstjórnar þann 18. júlí 2018, Magnús Stefánsson, sem áður gegndi stöðu bæjarstjóra í Garði, en Sigrún Árnadóttir, fráfarandi bæjarstjóri Sandgerðis sótti ekki um. Magnús tók við embætti þann 15. ágúst. Ráðhúsinu var skipt þannig að bæjarskrifstofurnar eru staðsettar í Garði, en fjölskyldusvið er í Sandgerði.

## Heimildir

## Tenglar
* Ferðavefur
Philipp Scheidemann

**Philipp Heinrich Scheidemann** (26. júlí 1865 – 29. nóvember 1939) var þýskur stjórnmálamaður úr Jafnaðarmannaflokknum. Þann 9. nóvember 1918, í miðri byltingu í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar, lýsti Scheidemann yfir stofnun lýðveldis í Þýskalandi. Snemma næsta ár varð Scheidemann fyrsti ríkisstjórnarleiðtogi nýja Weimar-lýðveldisins og gegndi því embætti í 127 daga.

## Æviágrip
Philipp Scheidemann fæddist í Kassel og vann sem leturfræðingur. Hann gekk í Jafnaðarmannaflokkinn árið 1883 og vann sem blaðamaður fyrir ýmis sósíaldemókratísk dagblöð. Hann sat á þýska ríkisþinginu frá 1903 til 1918 og varð þar rómaður fyrir ræðuhæfni sína. Frá 1911 var hann einn af leiðtogum Jafnaðarmannaflokksins. Hann varð þingleiðtogi flokksins árið 1913 og forseti þingsins árið 1917.

Ásamt Friedrich Ebert var Scheidemann einn af leiðtogum Jafnaðarmanna í fyrri heimsstyrjöldinni. Scheidemann tilheyrði þeim meirihluta Jafnaðarmanna sem studdi ríkisstórn keisaraveldisins og þátttöku Þýskalands í styrjöldinni. Margir úr minnihlutanum, sem mótmæltu þátttöku Þjóðverja í stríðinu, sögðu sig úr flokknum og stofnuðu Sjálfstæða jafnaðarmannaflokkinn vegna ágreiningsins. Scheidemann lýsti yfir stuðningi við friðarsáttmála án innlimunar á neinu nýju landsvæði. Í október árið 1918, þegar Þýskaland sá fram á ósigur í styrjöldinni, var Scheidemann gerður ráðherra án ráðuneytis í ríkisstjórn furstans Maximilians von Baden.

Eftir að bylting braust út í nóvember árið 1918 lýsti Scheidemann, án þess að ráðfæra sig við Ebert, yfir stofnun þýsks lýðveldis. Þetta gerði hann til að koma í veg fyrir að Karl Liebknecht yrði fyrri til að lýsa yfir stofnun sósíalísks lýðveldis. Frá nóvember 1918 til janúar 1919 sat Scheidemann í ríkisstjórn Eberts kanslara og tók þátt í að berja niður sósíalísku Spartakistauppreisnina.

### Kanslaratíð
Í febrúar árið 1919 varð Scheidemann fyrsti ríkisstjórnarleiðtogi nýja þýska lýðveldisins. Embætti hans svaraði til kanslaraembættisins sem forverar og eftirmenn hans kenndu sig við, en hann kallaði sig þó ekki kanslara heldur „stjórnarforseta“ eða *Ministerpräsident*. Scheidemann fór fyrir stjórnarsamstarfi Jafnaðarmanna, Miðflokksins og þýska demókrataflokksins (*Deutsche Demokratische Partei*, DDP). Stjórn hans var kölluð „Weimar-stjórnarsamstarfið“. Scheidemann sagði af sér þann 19. júní 1919 þar sem hann var ófáanlegur til að skrifa undir Versalasamninginn. Hann sat á þýska héraðaþinginu frá 1919 til 1920 og þýska ríkisþinginu frá 1920 til 1933. Frá 1920 til 1925 var hann borgarstjóri Kassel.

Scheidemann fór í sjálfskipaða útlegð árið 1933 eftir valdatöku Adolfs Hitler. Hann lést árið 1939 í Kaupmannahöfn. Endurminningar hans komu út árið 1928.

## Heimild
*
Lutz Schwerin von Krosigk

**Johann Ludwig „Lutz“ Graf Schwerin von Krosigk** (22. ágúst 1887 – 4. mars 1977) var þýskur stjórnmálamaður sem var fjármálaráðherra Þýskalands frá 1932 til 1945 og í reynd kanslari Þýskalands í maí árið 1945.

Krosigk var óflokksbundinn íhaldsmaður og var útnefndur fjármálaráðherra af Franz von Papen kanslara árið 1932. Að beiðni Pauls von Hindenburg forseta gegndi hann embættinu áfram í ríkisstjórnum Kurts von Schleicher og Adolfs Hitler. Sem fjármálaráðherra tók Krosigk þátt í ofsóknum á þýskum og evrópskum Gyðingum, meðal annars með því að stela eignum þeirra og skipuleggja peningaþvætti. 

Í maí árið 1945, þegar bandamenn sóttu inn í Þýskaland í lok seinni heimsstyrjaldarinnar, frömdu Hitler og eftirmaður hans sem kanslari, Joseph Goebbels, sjálfsmorð. Karl Dönitz, nýr forseti Þýskalands, skipaði Krosigk ríkisstjórnarleiðtoga „Flensborgarstjórnarinnar“ svokölluðu þann 2. maí. Krosigk neitaði þó að kalla sig kanslara og tók sér þess í stað titilinn forsætisráðherra (*Leitender Minister*). Í ríkisstjórn Dönitz var Krosigk einnig utanríkis- og fjármálaráðherra að nafninu til en þessum embættum fylgdu lítil sem engin völd þar sem Flensborgarstjórnin réð aðeins yfir æ smærri hluta Þýskalands á meðan herir bandamanna sóttu fram inn í landið. Þegar bandamenn höfðu hertekið allt Þýskaland handtóku þeir meðlimi Flensborgarstjórnarinnar. 

Fyrir utan Adolf Hitler sjálfan voru þeir Krosigk og Wilhelm Frick einu meðlimir þýsku ríkisstjórnarinnar sem sátu í embætti alveg frá valdatöku nasista til loka seinni heimsstyrjaldarinnar. Krosigk gerðist meðlimur í nasistaflokknum þann 30. janúar 1937 þegar hann hlaut flokksheiðursmerki frá Hitler. Aðildarnúmar hans var 3,805,231. 

Í Nürnberg-réttarhöldunum árið 1949 var Krosigk ákærður og sakfelldur fyrir peningaþvætti á stolnum eignum fórnarlamba nasistanna. Hann var dæmdur til tíu ára fangelsisvistar en var náðaður árið 1951 og sleppt úr fangelsi.

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
José Manuel Barroso

**José Manuel Durão Barroso** (f. 23. mars 1956) er portúgalskur stjórnmálamaður sem vinnur sem formaður og ráðgjafi hjá bandaríska fjárfestingabankanum Goldman Sachs. Barroso var forsætisráðherra Portúgals frá 2002 til 2004 og forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2004 til 2014.

Barroso varð formaður portúgalska Jafnaðarmannaflokksins árið 1999. Eftir þingkosningar árið 2002 hlaut Jafnaðarmannaflokkurinn nógu mörg þingsæti til þess að stofna samsteypustjórn með hægrisinnaða Þjóðarflokknum. Barroso gerðist forsætisráðherra og beitti sér sem slíkur fyrir því að draga úr fjárhagshalla á portúgölskum ríkisútgjöldum svo þau samræmdust 3% viðmiði Evrópusambandsins. Niðurskurður Barrosos í ríkisútgjöldum varð honum ekki til vinsælda meðal vinstrimanna og opinberra starfsmanna.

Í mars árið 2003 tók Barroso á móti George W. Bush Bandaríkjaforseta, Tony Blair forsætisráðherra Bretlands og José María Aznar forsætisráðherra Spánar á Terceira í Asóreyjum. Leiðtogarnir fjórir funduðu þar og skipulögðu innrásina í Írak sem gerð var sama ár.

Barroso lauk ekki kjörtímabili sínu sem forsætisráðherra því árið 2004 tilnefndi Evrópski þjóðarflokkurinn hann í embætti forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Hann hlaut einróma stuðning leiðtoga aðildarríkja Evrópusambandsins í embættið og tók við embætti af Romano Prodi þann 22. nóvember. Barroso var endurkjörinn í embættið eftir kosningar á Evrópuþingið árið 2009 og varð þar með annar forseti framkvæmdastjórnarinnar sem hefur setið í tvö kjörtímabil, á eftir Jacques Delors. Sem forseti framkvæmdastjórnarinnar tók Barroso þátt í samningu Lissabon-sáttmálans, sem kom á ýmsum breytingum á stjórnskipulagi Evrópusambandsins. Stuttu eftir endurkjör sitt fór Barroso í heimsókn til Írlands til þess að hvetja Íra til þess að samþykkja Lissabon-sáttmálann í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Barroso lét af forsetaembættinu eftir að seinna kjörtímabili hans lauk árið 2014 og hóf störf hjá Goldman Sachs tæpum tveimur árum síðar. Ráðning hans hjá Goldman Sachs var mjög umdeild, ekki síst þar sem Goldman Sachs er bandarísk stofnun sem lék vafasamt hlutverk í kreppunni sem reið evrunni næstum að fullu fáeinum árum fyrr. Eftirmaður Barrosos, Jean-Claude Juncker, skipaði sjálfstæða rannsókn á því hvort Barroso hefði brotið siðareglur með því að þiggja starfið.

## Tilvísanir
Davíð Janis

**Davíð Janis** (fæddur **Anis**; 4. febrúar 1946 – 12. nóvember 2021) var íslensk-indóneskur körfuknattleiksmaður. Hann var einn af fyrstu erlendu körfuknattleiksmönnunum hér á landi er hann gekk til liðs við KR árið 1970.

## Æska
Davíð fæddist og ólst upp á eyjunni Súmötru í Indónesíu.

## Körfuboltaerill
Davíð lék með unglingalandsliði Indónesíu áður en hann fór til náms við háskólann í Arizona og tók þá upp nafnið David Janis. Árið 1970 fluttist hann með íslenskri konu sinni til Íslands og hóf í kjölfarið að leika með KR. Hann lék með KR í Evrópukeppni bikarhafa árið 1970 og árið 1972 varð hann Reykjavíkurmeistari með félaginu.

Árið 1973 fékk hann íslenskan ríkisborgararétt og íslenskaði fornafn sitt í Davíð.

Haustið 1973 færði hann sig yfir til ÍS og árið 1974 lék hann með liðinu á Norðurlandamóti háskóla sem fram fór í Reykjavík. Árið 1977 gekk hann aftur til liðs við KR eftir veru í Fram.

## Þjálfaraferill
Davíð þjálfaði meistaraflokk kvenna hjá Fram veturinn 1976–77 en það var eina tímabilið sem félagið tók þátt í Íslandsmóti kvenna.

## Heimildir
Codex Argenteus

**Codex Argenteus** er heiti á handriti frá 6. öld, þýðingu á biblíunni frá 4. öld yfir á gotnesku.

Er nú talið að Wulfila hafi ekki staðið einn að þýðingunni þó hann hafi verið þar fremstur í flokki.

Af hinum upprunalegu 336 síðum hafa 188 varðveist. Ein síða, svonefnt Speyer-fragment, varð viðskila við meginhluta bókarinnar og uppgötvaðist aðeins um 1970.

Er talið að þýðingin hafi verið gerð fyrir Þiðrik af Bern en eftir dauða hans gleymist handritið og hverfur af bókaskrám í eitt árþúsund.
Munkar nálægt Essen grufla hana síðan upp á 16. öld. Bókin var síðan færð til Pragar þaðan sem Svíar rændu henni undir lok þrjátíu ára stríðsins. Hún fer um tíu ár til Hollands en er sótt til baka af aðalsmanninum Magnus Gabriel De la Gardie og hefur síðan verið geymd í Uppsölum.

dæmi:
 habaidedunuh (höfðu(þeir)) þan (þá) bandjan (bandingja/fanga) gatarhidana (frægan/þekktan) haitanana (heitandi) Barabban (Barrabas).

 gaqumanaim (samankomu) þan (þá) im (þau), qaþ (sagði) im (við þá) Peilatus(Pílatus): hvana (hvorn) wileiþ (viljið þið) ei (að) fraletau (ég gefi lausan) izwis (ykkur), Barabban þau Iesu (Barrabas eða Jesú), saei (sá sem) haitada (er kallaður) Xristus (Kristur)?
Reklaþéla

**Reklaþéla** (fræðiheiti: *Amauronematus amentorum*) er skordýrategund sem var fyrst lýst af Förster 1854.  
Hún er algeng á Íslandi. 

## Tilvísanir
Víðireklafluga

**Víðireklafluga** (fræðiheiti: *Egle lyneborgi*) er flugutegund sem var lýst af Ackland og Griffiths 2003. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Hún er algeng á Íslandi á láglendi.

## Tilvísanir
Rekilfluga

**Rekilfluga** (fræðiheiti: *Egle podulparia*) er flugutegund sem var lýst af  Suh og Kae Kyoung Kwon 1985.

Hún var talin hafa fundist á Íslandi, en það reyndist vera víðireklafluga (*Egle lyneborgi*), önnur skyld tegund.

## Tilvísanir
Víðifræfluga

**Víðifræfluga** (fræðiheiti: *Egle minuta*)
 er flugutegund sem var lýst af Johann Wilhelm Meigen 1826.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Hún finnst á hálendi á Íslandi.

## Tilvísanir
Birkifeti

**Birkifeti** (fræðiheiti: *Rheumaptera hastata*) er fiðrildi sem var lýst af Carl von Linné 1758. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Hann er algengur um mestallt Ísland. Hann er einkum í lágvöxnu birki og fjalldrapa.

## Myndir


Rheumaptera hastata larva.jpg 
Rheumaptera hastata SLU.JPG
Rheumaptera hastata ssp. thulearia-pjt.jpg|ssp. *thulearia*


## Tilvísanir
Túnfeti

**Túnfeti** (fræðiheiti: *Xanthorhoe decoloraria*) er fiðrildi í fetafiðrildaætt. Hann finnst í Norður-Evrópu, austur til Síberíu og í norðurhluta Norður-Ameríku, sunnar (Sviss til Austurríkis og Ungverjalands) virðist hann koma eingöngu fyrir á fjöllum.

Hann finnst alls staðar á Íslandi.

Vænghafið er um 32&nbsp;mm. "Mjög breytileg tegund, sérstaklega á Íslandi."  

Lirfurnar nærast á *[[Alchemilla]]* tegundum og öðrum lágvöxnum jurtum.

## Undirtegundir
**Xanthorhoe decoloraria decoloraria*
**Xanthorhoe decoloraria hethlandica* (Shetlandseyjum)

File:Moths of the British Isles Series2 Plate072.jpg
File:Xanthorhoe decoloraria.jpg


## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Red carpet, UKmoths
*European Butterflies and Moths
*Lepiforum.de
Taðýfill

**Taðýfill** (fræðiheiti: *Agoliinus lapponum*) er bjöllutegund sem var lýst af Leonard Gyllenhaal 1808. Í sænska gagnagrunninum Dyntaxa er nafnið *Aphodius lapponum* notað. Samkvæmt Catalogue of Life er tegundin í ættkvíslinni *[[Agoliinus]]* og ættinni Aphodiidae, en samkvæmt Dyntaxa er er hún í ættkvíslinni *[[Aphodius]]* og ættinni Scarabaeidae. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Hann finnst hvarvetna á Íslandi þar sem húsdýr (grasbítar) skíta.

## Tilvísanir
Calycopteryx mosleyi

***Calycopteryx mosleyi*** er flugutegund sem var lýst af Eaton 1875. Engar undirtegundir eru í Catalogue of Life.

Tegundin er ófleyg og einlend á Kerguelen eyjum þar sem hún er mikilvægur frjóberi Kergúelen káls.

## Tilvísanir
Baba Vanga

**Baba Vanga**  (31. janúar 1911 – 11. ágúst 1996), fædd Vangeliya Pandeva Dimitrova (Вангелия Пандева Димитрова) og þekkt sem Vangelia Gushterova (Вангелия Гущерова) eftir að hún giftist, var blindur sjáandi, spámiðill og lækningamiðill frá Búlgaríu. Hún bjó lengst af á Rupite svæðinu í Kozhuh fjöllunum í Búlgaríu.
Edgar Cayce

**Edgar Cayce** (18. mars 1877 – 3. janúar 1945) var bandarískur sjáandi (spámiðill) sem svaraði í dásvefni á miðilsfundum spurningum um  lækningar, endurholdgun, stríð, Atlantis og spáði fyrir um óorðna atburði.

Margar bækur um Edgar Cayce hafa komið út á íslensku. Þeirra á meðal eru:
* Upphaf og örlög mannsins.  
* Undralæknirinn og sjáandinn. Frásögn um Edgar Cayce sjálfan og starf hans sem sjáanda í miðilsástandi. Þýtt af Lofti Guðmundssyni, gefin út árið 1971
* Svo sem maðurinn sáir. Fjallar um lögmál orsaka og afleiðinga.
* Jesús Kristur í dálestrum Edgar Cayce. Upplýsingar frá Jesú Kristi í dálestrum gegnum Edgar Cayce.
* Draumar skyggni og vitranir.
* Árur. Lítið rit sem útskýrir hvað árulitirnir þýða.
* Heilbrigði njóttu.
Víðistofnlús

**Víðistofnlús** (fræðiheiti: *Pterocomma rufipes*) er skordýrategund sem var fyrst lýst af Hartig 1841.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Hún finnst á Íslandi í víðikjarri.

## Tilvísanir
Grasvefari

**Grasvefari** (fræðiheiti: *Eana osseana*) er skordýr í undirættinni *[[Tortricidae]]*.

## Útbreiðsla og búsvæði
Tegundin er útbreidd um mestalla Evrópu og á palearktíska og nearktíska svæðinu. Hún kýs graslendi, vallendi og mólendi. Hún finnst á Íslandi.

## Tilvísanir

* Scopoli, J. A. (1763): Entomologia Carniolica exhibens insecta Carnioliae indigena et distributa in ordines, genera, species, varietates. Methodo Linnaeana. 1-421. Vindobonae

## Ytri tenglar
* Fauna Europaea 
* UKMoths
* Suffolk moths 
* Hantsmoths
RVK bruggfélag

**RVK bruggfélag** (*RVK Brewing Co.*) er íslenskur drykkjaframleiðandi, örbrugghús og bruggstofa. Fyrirtækið var stofnað í apríl 2017 og hóf rekstur bruggverksmiðju og lítillar bruggstofu í Skipholti í Reykjavík. Árið 2021 var Bruggstofan við Snorrabraut opnuð.

Félagið hefur framleitt yfir 60 tegundir drykkja. Með helstu bjórtegundunum eru jólabjór og kanilsnúðabjór sem framleiddur var í samstarfi við Brauð&Co.

Eigandi er Sigurður Pétur Snorrason, meðeigendur eru Valgeir Valgeirsson bruggmeistari og Einar Örn Sigurdórsson markaðs- og vörumerkjastjóri.

Fyrirtækið stendur árlega fyrir Bjórhlaupi RVK sem er víðavangshlaup með drykkjarstöðvum þar sem hlauparar verða að klára einn bjór áður en þeir geta hlaupið áfram.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Vefsíða
Fylgigigt

**Fylgigigt** er gigtarsjúkdómur sem kemur í kjölfar sýkingar. Þýski herlæknirinn Hans Reiter varð fyrstur til að lýsa þessum sjúkdómi árið 1916. Það er einkennandi fyrir  fylgigigt að það bólgnar ekki eingöngu liðhimnan heldur ennig sinaslíður og festingar vöðva, liðbanda og liðhylkis.

Algengast er að fylgigigt leggist á fólk á aldrinum  20–40 ára, fleiri karlar en konur fá fylgigigt og sjúkdómurinn er algengari meðal hvítra en svartra. Það er talið stafa af hærri tíðni af  HLA-B27 geni meðal hvítra. 

## Heimildir

* Fylgigigt, þegar sýking veldur gigt, reiterssjúkdómur og skyldir gigtsjúkdómar 
* Hvað er Reiters sjúkdómur?
* Reactive arthritis (Mayo Clinic)
* Reactive-Arthritis (American College of Rheumatology)
## Tilvísanir
Palearktíska svæðið

**Palearktíska svæðið** eða **fornnorðurskautssvæðið** er svæði sem nær yfir alla Evrópu (þar með talið Ísland), Asíu norðan Himalajafjalla, Norður-Afríku og norðurhluta Arabíuskagans. Palearktíska svæðið er eitt af átta líflandafræðilegum svæðum heimsins en hefur sú skipting verið í notkun frá 19. öld.

## Tengt efni
* Nearktíska svæðið

## Heimildir
Nearktíska svæðið

**Nearktíska svæðið** eða **nýnorðurskautssvæðið** er svæði sem nær yfir mestalla Norður-Ameríku þar með talið Grænland, að austurhluta Mexíkó, Suður-Flórídu, Mið-Ameríku og Karíbahafseyjum undanteknum. Nearktíska svæðið er eitt af átta líflandafræðilegum svæðum heimsins en hefur sú skipting verið í notkun frá 19. öld.

## Tengt efni
* Palearktíska svæðið

## Heimildir
Brandí

**Brandí** er brennt vín sem er búinn til með því að eima vín. Brandí er að jafnaði 35–60% alkóhól og er yfirleitt drukkið eftir máltíð. Nokkrar brandítegundir eru þroskaðar í viðartunnum en aðrar eru litaðar með karamellu. Til eru tegundir sem eru báðar þroskaðar í tunnu og litaðar. Frægustu brandítegundirnar eru koníak og armagnac frá Suðvestur-Frakklandi.
Apótek

**Apótek** er verslun sem selur lyf og aðrar skyldar vörur svo sem náttúrulækningar og snyrtivörur. Í apóteki vinnur lyfjafræðingur við að dreifa lyfjum til lyfseðlahafa og að veita ráðgjöf um ólyfseðilsskyld lyf. Apótek geta einnig boðið upp á ýmsa þjónustu svo sem blóðþrýstingsmælingar og aðstoð við að hætta að reykja.

Reglur um sölu lyfja er misstrangar eftir löndum. Þess vegna þarf lyfjaseðil til að kaupa ákveðin lyf í sumum löndum en ekki í öðrum. Í Svíþjóð var til dæmis ríkiseinokun á lyfjum til 2009.
861–870

**861-870** var 7. áratugur 9. aldar.

## Atburðir
* Kalífinn Al-Mutawakkil var myrtur af tyrkneskum vörðum sínum (861).
* Væringjar undir stjórn Hræreks stofnuðu verslunarstað við Hólmgarð (862).
* Vímara Peres stofnaði hertogadæmið Portúgal (868).
* Ragnarssynir drápu Játmund helga, konung í Austur-Anglíu (870).
861

**861** (**DCCCLXI** í rómverskum tölum) var 61. ár 9. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
862

**862** (**DCCCLXII** í rómverskum tölum) var 62. ár 9. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir
* Væringinn Rúrik tekur við völdum í Hólmgarði í Garðaríki og stofnar Rúriksættina.

## Fædd

## Dáin
863

**863** (**DCCCLXIII** í rómverskum tölum) var 63. ár 9. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
864

**864** (**DCCCLXIV** í rómverskum tölum) var 64. ár 9. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
865

**865** (**DCCCLXV** í rómverskum tölum) var 65. ár 9. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
866

**866** (**DCCCLXVI** í rómverskum tölum) var 66. ár 9. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
David Devaney

**David Allen Devaney** (30. maí 1955 – 29. maí 2023) var íslensk-bandarískur körfuknattleiksmaður sem lék með Njarðvík í efstu deild á Íslandi.

## Æska
David fæddist í Reykjavík á Íslandi. Móðir hans var íslensk en faðir hans var bandarískur og starfaði hjá Lockheed á Keflavíkurflugvelli. Á unglingsaldri tók David þátt í körfuboltadeild starfsmanna á vellinum þar sem hann var iðulega meðal stigahæstu leikmanna.

## Ferill
David lék í efstu deild karla með Njarðvík tímabilið 1972–1973 og var meðal bestu manna deildarinnar. Í mars 1973 skoraði hann 49 stig á móti Þór Akureyri. Hann varð þriðji hæstur í heildarstigum í deildinni með 280 stig, á eftir Þóri Magnússyni (306 stig) og Bjarna Gunnari Sveinssyni (285 stig). David var þó með hæsta meðalskorið í deildinni, 31,1 stig, en sökum meiðsla spilaði hann í einungis 9 af 14 leikjum Njarðvíkur. Hann leiddi deildina í vítanýtinguna, en hann setti niður 81,8% af vítaskotum sínum.

8. september 1973 lék hann með Njarðvík í 72–86 tapi þeirra á móti KR í Bikarkeppni KKÍ en eftir það hélt hann til Bandaríkjana í nám við Háskóla Suður Flórída. Hann lék á ný með Njarðvík í janúar 1974 er hann var staddur á landinu í leyfi. Þann 5. janúar tryggði hann Njarðvík 2 stiga sigur á Íþróttafélagi Stúdenta með tveimur vítum þegar 12 sekúndur voru eftir. Alls skoraði hann 30 stig í leiknum.

## Tölfræði í efstu deild

## Persónulegt líf
Eftir að David fluttist vestur um haf starfaði hann sem fasteignasali í Bandaríkjunum. Hann lést á heimili sínu í Tampa í Flórída 29. maí 2023.

## Heimildir
2041–2050

**2041–2050** verður fimmti áratugur 21. aldar. Hann hefst 1. janúar 2041 og endar 31. desember 2050.
2061–2070

**2061–2070** verður sjöundi áratugur 21. aldar. Hann hefst 1. janúar 2061 og endar 31. desember 2070.
Tógó (stöðuvatn)

**Tógó-vatn** er stöðuvatn í Tógó sem af hverju landið dregur sitt nafn. Yfirborðsflatarmál þess er 64 km².

Tógó merkir á máli frumbyggja 'að fara að vatninu' eða þar um bil.

Stöðuvatnið er á sléttu við ströndinu og við ósa Níger-fljóts. Er stærsta stöðuvatn landsins. Er þekkt fyrir ríkulega fiskgengd. Ennfremur eru stundaðar vatnaíþróttir á því af miklum móð.

Helstu bæjir við vatnið eru  Togoville og Agbodrafo. Fjarlægð frá höfuðstaðnum Lomé er 20 km og álíka langt er til landamæranna að Gana.

Fjarlægðin til landamæranna að Benín er aftur á móti um 35—40 km.
Pia Kjærsgaard

**Pia Merete Kjærsgaard** (f. 23. febrúar 1947) er danskur stjórnmálamaður. Hún er fyrrverandi formaður Framfaraflokksins og sat á danska þinginu fyrir þann flokk frá 1984 til 1995. Hún er stofnandi danska Þjóðarflokksins og var formaður flokksins frá 1995 til 2012. Kjærsgaard er á seinni tíð orðin einn þekktasti stjórnmálamaður Danmerkur, einkum fyrir andstöðu hennar gegn fjölmenningu og innflytjendum og fyrir þingstuðning hennar við ríkisstjórnir Anders Fogh Rasmussen og Lars Løkke Rasmussen frá 2001 til 2011. 

Þann 7. ágúst 2012 lýsti Kjærsgaard yfir afsögn sinni úr embætti flokksformanns Þjóðarflokksins. Hún útnefndi Kristian Thulesen Dahl eftirmann sinn og hann tók við formannsembættinu þann 12. september 2012. Kjærsgaard hefur haft talsverð áhrif á hreyfingar sem berjast gegn innflutningi og áhrifum íslam um alla Evrópu. Kjærsgaard var forseti danska þingsins frá árinu 2015 til 2019 og er riddari af fyrstu gráðu í Dannebrogsorðunni. Hún hefur einnig verið sæmd stórkrossi íslensku fálkaorðunnar.

## Tilvísanir
1150–1141 f.Kr.

**1150–1141 f.Kr.** var 6. áratugur 12. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 1147 f.Kr. - Gríski sagnkonungurinn Demofón af Aþenu lést og sonur hans Oxyntes tók við.
Morris-ormurinn

**Morris-ormurinn** var einn af fyrstu tölvuormunum sem dreifðu sér í gegnum Internetið og sá fyrsti sem vakti almenna athygli í fjölmiðlum. Hann var líka sá fyrsti sem leiddi til dóms samkvæmt bandarísku tölvusvikalögunum frá 1986. Ormurinn var forritaður af Robert Tappan Morris, sem þá var nemandi við Cornell-háskóla, og sendur af stað 2. nóvember 1988 úr tölvukerfi Massachusetts Institute of Technology.

Samkvæmt höfundi hans átti ormurinn ekki að valda tjóni heldur komast að því hvað Internetið væri stórt. Ormurinn nýtti sér veikleika í Unix-forritum á borð við sendmail, finger og rsh. Ormurinn olli hins vegar töluverðu tjóni þar sem vélar gátu sýkst mörgum sinnum og hvert nýtt tilvik jók álagið á tölvuna sem leiddi á endanum til þess að hún hrundi. 

Ormurinn smitaðist hratt og varð til þess að Internetinu var skipt upp þar sem mörg net aftengdust því meðan þau glímdu við smit. Morris var dæmdur á grundvelli tölvusvikalaganna í málinu Bandaríkin gegn Morris. Eftir áfrýjanir var hann dæmdur í 3 ára skilorðsbundið fangelsi auk 400 tíma samfélagsþjónustu og greiðslu 10.050 dala sektar árið 1991.
Robert Tappan Morris

**Robert Tappan Morris** (f. 8. nóvember 1965) er bandarískur tölvunarfræðingur og frumkvöðull. Hann er þekktastur fyrir að hafa forritað fyrsta tölvuorminn sem dreifði sér gegnum Internetið árið 1988 (Morris-orminn). Vegna ormsins var hann sá fyrsti sem dæmdur var samkvæmt bandarísku tölvusvikalögunum frá 1986. Hann stofnaði vefverslunarfyrirtækið Viaweb árið 1995 ásamt Paul Graham og síðar fjárfestingarfyrirtækið Y Combinator, einnig ásamt Graham. Hann er prófessor við Massachusetts Institute of Technology.
Teygjustökk

**Teygjustökk** felst í því að stökkva fram af hárri brún með fætur bundna við sterka teygju. Oftast er stokkið fram af byggingum, brúm eða krana, en líka er stokkið frá hlutum sem geta svifið yfir jörðinni eins og loftbelgjum og þyrlum. Teygjustökkvarinn upplifir frjálst fall þar til teygjan tekur við og hann skýst upp á við, fellur aftur og þannig koll af kolli þar til hreyfiorkan er búin. 

Landdýfingar þekkjast frá alda öðli sem vígsluathöfn fyrir unga menn á Hvítasunnueyju á Vanúatú en ólíkt nútímateygjustökki snerta dýfingarmennirnir jörðina. Nútímateygjustökk hófst árið 1979 þegar tveir félagar í Dangerous Sports Club við Oxford-háskóla stukku fram af Clifton-hengibrúnni í Bristol á Englandi. Innblásturinn kom frá vígsluathöfninni á Vanúatú. Þeir endurtóku leikinn og stukku fram af nokkrum frægum brúm meðan sjónvarpsstöðvar sendu út frá atburðinum. Skipulagt teygjustökk fyrir almenning hófst 1986 þegar nýsjálendingurinn A. J. Hackett hóf að þróa aðferðir til að gera teygjustökkið öruggara.

## Tilvísanir
Matteo Salvini

**Matteo Salvini** (f. 9. mars 1973) er ítalskur stjórnmálamaður og formaður Norðurbandalagsins (*Lega Nord*). Hann er núverandi varaforsætisráðherra og innviðaráðherra Ítalíu.

Salvini var innanríkisráðherra og varaforsætisráðherra í ríkisstjórn Giuseppe Conte frá 2018 til 2019. Ásamt Luigi Di Maio, formanni Fimmstjörnuhreyfingarinnar, var Salvini gjarnan talinn hinn eiginlegi valdsmaður fyrstu Conte-stjórnarinnar og einn voldugasti maður á Ítalíu.

Salvini hefur lengi verið einn helsti gagnrýnandi Evrópusambandsins á Ítalíu. Hann hefur sér í lagi verið gagnrýninn á evruna, sem hann kallaði „glæp gegn mannkyninu“ er hún var tekin upp. Eitt helsta baráttumál Salvini hefur verið takmörkun á ólöglegum innflutningi fólks til Ítalíu og á móttöku hælisleitenda. Sem innanríkisráðherra hefur hann meðal annars sakað ríkisstjórn Túnis um að senda glæpamenn vísvitandi til Evrópu. Hann hefur einnig stungið upp á skráningu og brottrekstri á Rómafólki sem er búsett án leyfis á Ítalíu. Salvini er á móti lögleiðingu hjónabands samkynhneigðra en styður afglæpavæðingu á vændi. Salvini er einnig á móti lögskyldum bólusetningum.

Vladimír Pútín Rússlandsforseti og Donald Trump fyrrum Bandaríkjaforseti hafa verið sagðar fyrirmyndir Salvinis í pólitík. Að auki eru meðal annarra vina hans þau Marine Le Pen, formaður Þjóðfylkingarinnar, í Frakklandi, og Viktor Orban, forsætisráðherra Ungverjalands, bæði langt til hægri í stjórnmálum.

Þann 8. ágúst árið 2019 ákvað Salvini að slíta ríkisstjórnarsamstarfinu við Fimmstjörnuhreyfinguna. Ein ástæðan fyrir stjórnarslitunum var ágreiningur milli flokkanna um byggingu kostnaðarsamrar járnbrautarlínu fyrir háhraðalestir milli Tórínó og Lyon. Salvini hafði vonast eftir því að kallað yrði til nýrra kosninga svo hann gæti nýtt sér umtalsverða fylgisaukningu Norðursambandsins, en í stað þess að kalla til kosninga varð niðurstaðan sú að Fimmstjörnuhreyfingin stofnaði nýja ríkisstjórn í samstarfi við Lýðræðisflokkinn.

Árið 2021 varð Norðursambandið aðili að þjóðstjórn Mario Draghi ásamt Lýðræðisflokknum, Fimmstjörnuhreyfingunni og fleiri flokkum.

Salvini varð aftur varaforsætisráðherra þann 22. október 2022, í nýrri ríkisstjórn Giorgiu Meloni. Hann varð jafnframt innviðaráðherra í nýju stjórninni.

## Tilvísanir
Solar Impulse

**Solar Impulse** er svissneskt verkefni sem gengur út á smíði langdrægra sólarorkuknúinna flugvéla í tilraunaskyni. Upphafsmenn verkefnisins eru André Borschberg og Bertrand Piccard sem var fyrstur til að fljúga loftbelg umhverfis jörðina án áningar á *[[Breitling Orbiter 39]]* ásamt Brian Jones. Tvær sólarorkuknúnar flugvélar hafa verið smíðaðar á vegum verkefnisins, *Solar Impulse 1* árið 2009 og *Solar Impulse 2* árið 2014. *Solar Impulse 2* var fyrsta sólarorkuknúna flugvélin sem lauk við ferð umhverfis jörðina (milli áningarstaða) 2015 til 2016. Lengsti leggurinn sem hún flaug í einu var milli Nagoya í Japan og Kalaeloa á Hawaii, 8.924 km.
Bauchi-fylki

**Bauchi-fylki** er fylki í norðausturhluta Nígeríu. Höfuðborg fylkisins er Bauchi. Fylkið eru tæpir 50.000 km² og liggur á milli 9° og 12° suðlægrar breiddar.  Íbúar voru 2022 um 8,3 milljónir. Fylkið varð til árið 1976 þegar Norðausturfylkinu var skipt. Upphaflega náði Bauchi-fylki líka yfir land sem nú er í Gombe-fylki sem varð sjálfstætt árið 1996.  Eitt af 36 fylkjum Nígeríu, fimmta í stærðarröðinni og sjöunda í mannfjölda.  Gróðurfarið einkennist af savannagróðurbeltinnu en aukast eyðimerkureinkennin eftir því sem norðar dregur og er þá komið inn á .  Innan fylkisins er .
Hard Rock Café

**Hard Rock Café** er veitingahúsakeðja stofnuð í London árið 1971 af Isaac Tigrett og Peter Morton. Árið 1979 hófu þeir að skreyta veggi staðarins með rokkminjum sem urðu brátt eitt af einkennum staðanna. Veitingastaðir undir merkjum Hard Rock Café eru reknir í 74 löndum og telja 185 veitingastaði, 25 hótel og 12 spilavíti. 

Árið 2006 keyptu Seminólar í Flórída bandaríska hluta keðjunnar með 124 veitingastaði, tvö hótel, tvö hótelspilavíti, tvo tónleikastaði og hluti í þremur ómerktum hótelum. 

Veitingamaðurinn Tómas A. Tómasson opnaði fyrsta Hard Rock Café á Íslandi í Kringlunni 25. júlí 1987. Staðurinn hætti 2005 sama ár og Tómas opnaði Hamborgarabúlluna. Nýr staður var opnaður við Lækjargötu árið 2016.
Miguel Induráin

**Miguel Induráin** (f. 16. júlí 1964) er spænskur hjólreiðamaður og meistari í götuhjólreiðum. 

Induráin sigraði Tour de France-keppnina fimm ár í röð, frá 1991 til 1995. Auk þess sigraði hann Giro d'Italia tvisvar. Eftir að sjö sigrar Lance Armstrong voru ógiltir vegna lyfjamisnotkunar telst Induráin eiga metið í flestum sigrum í röð og deilir metinu í fjölda sigra með Jacques Anquetil, Bernard Hinault og Eddy Merckx.
Nagoya

**Nagoya** er stærsta borgin í Chūbu-svæðinu í Japan. Hún er þriðja stærsta borg Japans með þriðja fjölmennasta stórborgarsvæði landsins, Chūkyō-stórborgarsvæðið. Íbúar eru um 2,3 milljónir. Hún stendur á suðurströnd Honshu við Kyrrahafið. Nagoya er höfuðborg Aichi-héraði. Hún er ein af stærstu hafnarborgum Japans ásamt Tókýó, Ósaka, Kobe, Yokohama, Chiba og Kitakyushu.
Amerigo Vespucci (skólaskip)

***Amerigo Vespucci*** er hásiglt skólaskip í eigu ítalska flotans með heimahöfn í La Spezia á Ítalíu. Skipið var smíðað fyrir konunglega ítalska flotann og hleypt af stokkunum árið 1931. Systurskip þess, *[[Cristoforo Colombo (skólaskip)|Cristoforo Colombo]]*, var sjósett 1928. Hönnun skipanna byggðist á línuherskipum 18. aldar. Eftir Síðari heimsstyrjöld var *Cristoforo Colombo* afhent Sovétríkjunum sem stríðsskaðabætur. Það hætti siglingum skömmu síðar og eyðilagðist í eldi 1963. 

Ef frá eru skilin ár síðari heimsstyrjaldar hefur *Amerigo Vespucci* verið notað sem skólaskip fyrir þjálfun kadetta frá upphafi til dagsins í dag. Skipið siglir aðallega við Evrópu en hefur tekist á hendur lengri ferðir til Ameríku og um Kyrrahafið. Árið 2002 fór það í hnattsiglingu. Skipið tekur oft þátt í skrúðsiglingum og siglingamótaröðinni Tall Ships' Races.

*Amerigo Vespucci* er 4146 tonna fullreiðaskip með þremur stálmöstrum og stálskrokk,  að lengd að meðtöldu bugspjótinu, og  á breidd. Möstrin eru 50, 54 og 43 metrar á hæð og heildarseglaflötur er 2824 fermetrar. Fullbúið ber skipið 26 segl. Við bestu aðstæður nær skipið 12 hnúta ferð undir seglum. Reiðabúnaður notast aðeins við hefðbundin hampreipi. Aðeins landfestar eru gerðar úr gerviefnum. 

Skrokkurinn er svartur með tveimur hvítum línum sem eiga að minna á fallbyssuþilför línuherskipa fyrri alda. Skipið er hins vegar aðeins búið tveimur 6 punda kveðjufallbyssum. Stefni og skutur eru skreytt og skipið er með stafnlíkan með mynd landkönnuðarins Amerigo Vespucci.
Viðar Örn Hafsteinsson

**Viðar Örn Hafsteinsson**, fæddur 6. maí 1985 á Egilsstöðum, er íslenskur íþróttamaður og körfuknattleiksþjálfari.

## Körfuknattleikur
Viðar hefur verið þjálfari meistaraflokks karla hjá Hetti síðan haustið 2011 og undir hans stjórn vann liðið 1. deild karla árin 2015 og 2017. Hann stýrði Hetti í Úrvalsdeild karla tímabilin 2015-2016 og 2017-2018, og vakti athygli fyrir lífleg viðtöl.

## Knattspyrna
Viðar á að baki yfir 50 meistaraflokksleiki síðan 2003 með Hetti og Spyrni í deild og bikar.

## Heimildir

## Tenglar
*Tölfræði 2009-2018 á kki.is
*Tölfræði í Úrvalsdeild til 2009 á kki.is
*Knattspyrnuferill á ksi.is
Þumall (Skaftafellsfjöllum)

**Þumall** (1279 metrar) er blágrýtisdrangur sem stendur í suðurbrún Vatnajökuls, í Skaftafellsfjöllum í Vatnajökulsþjóðgarði. Þumall rís um 120 m yfir umhverfi sitt og var hann klifinn í fyrsta sinn í ágúst árið 1975.

## Heimildir
* Þumall á vef Íslenska Alpaklúbbsins
Madúríska

ástrónesískt mál, þriðja stærsta mál Indónesíu eftir javísku og indónesísku.

Töluð af um 10 milljón manns á eynni Madúra, norðurstörnd Jövu og nokkrum nærliggjandi smáeyjum.

Mállýskur eru tvær, austur- og vestur- madúríska.

Ritað með hvort tveggja latnesku letri og javísku (nokkuð breyttu).
Madúra

**Madúra** er eyja sem spannar 4 000 km2 og liggur norðaustur af Java. Brúin Súramadú sem opnuð var fyrir almennri umferð júní 2009 og er lengsta brú Indónesíu liggur yfir Madúra-sund sem skilur eyjarnar að.
Lombok

**Lombok** er eyja í Indónesíu. Hún er hluti Litlu-Sundaeyjum og fellur stjórnsýslulega undir fylkið Nusa Tenggara Barat. Flatarmál er 4.725 km². Íbúafjöldi er um 3,35 milljónir. Stærsta borg eyjunnar er Mataram sem hefur um 360.000 íbúa.

Í júlí 2018 skók öflugur jarðskjálfti af stærðinni 6,4 Lombok-eyju og tugir manns létu lífið í kjölfarið. Nokkrir eftirskjálftar urðu og nokkuð hundruð manns létust og enn fleiri meiddust. Fyrsti skjálftinn átti uppruna sinn um það bil 50 km norðaustur af Mataram.

## Heimildir
Ludovico Sforza

**Ludovico Maria Sforza**, einnig þekktur sem **Ludovico il Moro** (27. júlí 1452 – 27. maí 1508) var hertogi af Mílanó frá 1494 þegar frændi hans, Gian Galeazzo Sforza, lést, til 1499 þegar Loðvík 12. hrakti hann frá völdum og tók hertogatitilinn upp sjálfur. Ludovico Sforza var kennt um að hafa hrundið Ítalíustríðunum af stað.

Ludovico var sonur Francesco 1. Sforza, stofnanda ættarveldisins, og Bianca Maria Visconti. Hann var fjórði sonur þeirra og stóð því ekki til ríkiserfða. Þegar faðir hans lést tók Galeazzo Maria Sforza við hertogadæminu. Galeazzo Maria var myrtur 1476 og tók þá Gian Galeazzo Sforza, sjö ára sonur hans, við völdum. Við tóku átök milli Ludovicos og móður Gian Galeazzo, Bona af Savoja, þar sem Ludovico hafði betur. Hann varð ríkisstjóri í Mílanó 1481. Árið 1491 giftist hann dóttur Ercole 1. d'Este, hertoga af Ferrara. Leonardo da Vinci skipulagði brúðkaupið. 

Árið 1494 gerði Alfons 2. af Napólí bandalag við Alexander 6. páfa og varð þannig ógn við Mílanó. Ludovico ákvað því að kalla Frakka sér til fulltingis. Hann hleypti frönskum hersveitum Karls 8. í gegnum Mílanó á leið sinni til Napólí. En Karl lét sér ekki Napólí nægja heldur gerði einnig tilkall til Mílanó. Ludovico gerði þá bandalag við Maximilían 1. keisara með því að bjóða honum frænku sína, Bianca Sforza, sem konu.

Frændi Ludovicos, Gian Galeazzo, lést við grunsamlegar aðstæður sama ár og Ludovico var krýndur hertogi í október. Ludovico sigraði Frakka í orrustunni við Fornovo 1495 með því að gera vopn úr bronsi sem ætlað var í risavaxna riddarastyttu sem hertoginn hafði fengið Leonardo da Vinci til að gera. Þegar Karl 8. lést varð frændi hans, Loðvík af Orléans, konungur. Loðvík átti tilkall til hertogadæmisins í gegnum ömmu sína, Valentina Visconti. Árið 1498 réðist hann á Mílanó. Ekkert af hinum ríkjunum á Ítalíu vildu aðstoða manninn sem hleypt hafði frönskum hersveitum inn í Ítalíu. Ludovico flúði frá Mílanó og leitaði hælis hjá Maximilían. Hann sneri aftur með her málaliða árið 1500. Bæði franski og ítalski herinn voru skipaðir svissneskum málaliðum sem neituðu að berjast hver við annan. Þeir ákváðu þess í stað að svíkja Ludovico í hendur Loðvíks. Loðvík hélt honum föngnum í höllum sínum í Berry og Loches þar sem hann dó.
American Legion

**American Legion** (enska: „bandaríska hersveitin“) eru samtök bandarískra uppgjafarhermanna með höfuðstöðvar í Indianapolis í Indiana. Samtökin voru stofnuð í París 15. mars 1919 af hermönnum úr American Expeditionary Force. Samtökin halda árlegan aðalfund sem setur lög félagsins. Samtökin standa fyrir ýmsum minningarviðburðum og eru þrýstihópur sem berst fyrir eftirlaunum og bættri heilbrigðisþjónustu fyrir uppgjafarhermenn. 

Á aðalfundi samtakanna árið 1976 breiddist bakteríusmit út meðal fundargesta sem olli lungnabólgu og dró 34 þeirra til dauða. Þetta varð þekkt sem hermannaveiki.
Hörður Tulinius

**Hörður Tulinius** (f. 12. apríl 1936 - d. 21. ágúst 1989) var íslenskur körfuknattleiksdómari og íþróttamaður. 

## Íþróttaferill
Hörður lék körfubolta til fjölda ára, meðal annars með ÍKF, KA og ÍBA. Vorið 1956 keppti hann með ÍBA í efstu deild karla þar sem ÍBA tapaði öllum fimm leikjum sínum. Íþróttafélag stúdenta kærði hins vegar framkvæmd mótsins til ÍSÍ og varð niðurstaðan sú að endurtaka átti mótið. Mótið var endurtekið í desember sama ár en ÍBA treysti sér þá ekki til að senda lið til leiks. Árið 1959 keppti hann með óformlegu landsliði Íslands á móti stjörnuliði frá Bandaríkjunum.

## Dómaraferlill
Hörður byrjaði að dæma árið 1968 og varð einn þekktasti dómarinn í íslenskum körfuknattleik. Árið 1974 varð hann annar íslendingurinn til að fá réttindi alþjóðadómara, á eftir Kristbirni Albertssyni, og dæmdi hann fjölda landsleikja í kjölfarið. 

Seinni hluta tímabilsins 1981-1982 var Hörður ekki settur á neina leiki í tveimur efstu deildum karla, þrátt fyrir að vera einn reyndasti dómari landsins, þar sem liðum á suðursvæðinu þótti of dýrt að borga ferða- og gistikostnað fyrir hann frá Akureyri þar sem hann var búsettur.

Hans síðasti opinberi leikur var viðureign Hauka og Njarðvíkur í bikarúrslitum karla árið 1986.

## Heimildir
Njarðvík (körfuknattleikur karla)

**Karlalið Njarðvíkur í körfuknattleik** er hluti af fjölgreinafélaginu Ungmennafélagi Njarðvíkur. Það er annað sigursælasta liðið í sögu körfuboltans á Íslandi með 17 Íslandsmeistaratitla. Liðið, þá þekkt sem ÍKF (Íþróttafélag Keflavíkurflugvallar), var eitt af upphafsfélögunum í efstu deild karla árið 1952 og vann fyrsta Íslandsmeistaratitilinn það sama ár. Undir merkjum ÍKF vann það 4 Íslandsmeistaratitla á 7 árum. Árið 1969 gekk félagið inn í Ungmennafélag Njarðvíkur og varð að körfuknattleiksdeild þess. Njarðvík hefur verið kölluð íslenska "mekka körfuboltans" síðan 1989.

## Titlar
**[[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistarar]]**
* **Sigurvegarar (17)**: 1952, 1953, 1956, 1958, 1981, 1982, 1984, 1985, 1986, 1987, 1991, 1994, 1995, 1998, 2001, 2002, 2006

**[[Bikarkeppni karla í körfuknattleik|Bikarmeistarar]]**
* **Sigurvegarar (9)**: 1987, 1988, 1989, 1990, 1992, 1999, 2002, 2005, 2021

**[[Meistarakeppni karla í körfuknattleik|Meistarakeppni KKÍ]]**
* **Sigurvegarar (7)**: 1995, 1999, 2001, 2002, 2004, 2005, 2006

**[[1. deild karla í körfuknattleik|1. deild karla]]**
* **Sigurvegarar (3)**: 1965, 1969, 1972

## Þekktir leikmenn

## Heimildir
Harry Brearley

**Harry Brearley** (Sheffield, 18 febrúar 1871 – Torquay, 14 júlí 1948) var breskur tæknilegur málmsmiður sem eignuð er uppfinning ryðfrís stáls.

Verandi sonur málmvinnslumanns yfirgaf hann skólann þegar hann var 12 ára gamall til að vinna á sama vinnustað og faðir hans. Í frítíma sínum ákvað hann að stunda grúsk og lærdóm og tók að sækja kvöldskóla.

Árið 1908 settu tvö málmiðnaðarmannafélög í Sheffield á fót rannsóknarstofu sem bar nafnið *Brown Firth Laboratories* og spurðu Brearley, sem nú hafði aflað sér orðspors sem sérfræðingur í málmvinnslu, um að veita henni forstöðu. Eftir nokkur ár í þeirri stöðu yfirgaf hann þó þann starfsvettvang og var ráðin sem tæknimaður hjá *Brown Bayley's Steel Works*, þar sem hann að lokum varð yfirmaður 1925.

Á árunum fyrir fyrri heimstyrjöld vex umtalsvert vopnaframleiðsla í Bretlandi en þeir reka sig á hina helst til miklu ryðgun í skammhlaupum skotvopnanna. Brearley hóf a gera tilraunir með nýjar tegundir af stáli með meira þol gegn hærri hita. Gerði hann nokkrar tilraunir þar sem bætt var vissu hlutfalli króms og komu þær vel út. Brearley kallaði þetta nýja stál í fyrstu *rustless steel*, en Ernest Stuart, frá hnífaparaframleiðanda í Sheffield leist betur á  *stainless Steel*.