open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Friðrik 4. Danakonungur

**Friðrik 4.** var Danakonungur árin 1699-1730. Hann fæddist 11. október 1671 og  giftist Louise af Mecklenburg en lét vígja sig til vinstri handar með Elisabeth Helene von Vieregg árið 1703. Þannig vígsla var útbreiddur siður konunga á þeim tíma. Elisabeth dó ári eftir vígsluna af barnsförum.

Þegar konungurinn og hirðin flýði Pestina í Kaupmannahöfn dvaldi hann í Koldinghus og þar hitti hann hina 18 ára gömlu  Anna Sophie Reventlow. Móðir Önnu lét loka hana inn á ættarsetrinu Clausholm. Ári seinna nam konungur Önnu á brott og lét vígja sig saman við hana til sinnar lausu vinstri handar. Daginn eftir útför Louise drottningar árið 1721 lét Friðrik vígja sig saman við Önnu sem þá varð drottning. Konungurinn eignaðist sex börn með Önnu en þau létust öll áður en þau náðu tveggja ára aldri.

Árið 1700 náðu danskar hersveitir undir sig hluta Slésvíkur af Gottorp og þá hófst Norðurlandaófriðurinn mikli sem stóð með hléum til 1720.

Friðrik 4. kom í gegn ýmsum umbótum, tók í notkun gregorískt tímatal og afnám ánauð bænda sem ekki máttu yfirgefa fæðingarstað sinn án leyfis landeiganda. Hann lét byggja tvær hallir í ítölskum barokkstíl. Hann kom á fót heiðingjatrúboði á Grænlandi undir stjórn Hans Egede og hann lét setja á stofn 240 alþýðuskóla. Skólarnir áttu að kenna börnum að lesa og ala þau upp í að verða konungshollir þegnar.

Friðrik 4. lést 12. október 1730 og er jarðsettur í dómkirkjunni í Hróarskeldu. Eftir dauða hans var Anna Sophie send aftur á Clausholm á Jótlandi, þaðan sem hún var numin á brott á sínum tíma.
Páll Vídalín

**Páll Vídalín** (f. 1667, d. 18. júlí 1727) var lögmaður, sýslumaður og skáld í Dalasýslu og Strandasýslu og bjó lengst af í Víðidalstungu. Hann var samstarfsmaður Árna Magnússonar við gerð Jarðabókarinnar 1702-1712. Páll var eitt af helstu skáldum sinnar tíðar og er þekktur fyrir lausavísur sínar.

Páll var sonur Jóns Þorlákssonar lögréttumanns í Víðidalstungu (sem var sonarsonarsonur Guðbrandar Þorlákssonar biskups) og konu hans, Hildar Arngrímsdóttur lærða Jónssonar. Páll lærði við Kaupmannahafnarháskóla í þrjú ár, tók próf í guðfræði 1688 og kom síðan aftur til Íslands. Hann hafði meðferðis konungsbréf um að hann skyldi fá skólameistaraembættið í Skálholtsskóla en sá sem gegndi því þá, Þórður Þorkelsson Vídalín frændi hans, vildi ekki sleppa því og fékk Páll ekki embættið fyrr en 1690. Hann var skólameistari til 1697. Vorið eftir varð hann sýslumaður í Dalasýslu og sama ár varalögmaður sunnan og austan. Lögmaður varð hann svo 1706.

Árið 1702 var Páll, ásamt Árna Magnússyni, skólabróður sínum frá Kaupmannahöfn, settur í nefnd og áttu þeir að rannsaka allt ástand Íslands. Þeir áttu meðal annars að taka saman jarðabók með nákvæmum upplýsingum um hverja einustu jörð á landinu. Þetta verk var unnið á tólf árum og vann Páll meginhluta þess. Ennfremur áttu þeir að sjá til þess að tekið yrði allsherjarmanntal og er manntalið 1703 hið fyrsta sinnar tegundar í heiminum. Þeir áttu líka að meta tekjur presta og kirkna, kanna þörf á holdsveikraspítölum, athuga jarðeignir konungs, kanna rekstur Bessastaða, kanna framferði kaupmanna gegn landsmönnum, meta kærur almennings gegn embættismönnum og ríkismönnum og skrifa greinargerð um réttarfar.

Starfinn var því ærinn og jarðabókavinnan dróst á langinn og tók mun lengri tíma en ætlað hafði verið. *[[Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns]]* var ekki fullgerð fyrr en 1713. Þeir félagar lentu í útistöðum við flesta eða alla helstu valdsmenn landsins nema biskupana. Páll átti oft í hörðum deilum, lenti meðal annars í málaferlum við Odd Sigurðsson lögmann og var vikið úr lögmannsembætti um tíma. Skýrslugerð og önnur vinna þeirra félaga varð ekki til þess að umbótum væri komið á en skilaði aftur á móti ómetanlegum heimildum um íslenskt þjóðfélag og landshætti á fyrsta áratug 18. aldar.

Páll var mjög fróður um bæði lögfræði og fornfræði og skrifaði meðal annars *Skýringar yfir fornyrði Jónsbókar* og fleiri verk. Hann var skáld gott bæði á íslensku og latínu. Hann var sagður einn vitrasti maður sinnar tíðar. „Lærður maður og stórvitr, en haldinn nokkuð grályndur“, segir Espólín. Hann dó á Alþingi 1727.

Kona Páls var Þorbjörg Magnúsdóttir (20. febrúar 1667 - 19. maí 1737 (drukknaði)), dóttir Magnúsar digra Jónssonar í Ögri og konu hans Ástríðar Jónsdóttur. „Ekki samdi þeim heldur en foreldrum Þorbjargar og það varð ættgengt“, segir Espólín. Á meðal barna þeirra voru Hólmfríður kona Bjarna Halldórssonar sýslumanns á Þingeyrum, og Jón Vídalín Pálsson sýslumaður, sem varð úti á Hjaltadalsheiði 1726.

## Heimildir
* 
*
Vatnsnes

**Vatnsnes** er hálendur skagi milli Miðfjarðar og Húnafjarðar. Þar er lítið láglendi nema á vesturhlutanum. Hálendi Vatnsness nefnist einu nafni Vatnsnesfjall, en það er nokkuð skorið dölum og eru þeirra stærstir Katadalur og Þorgrímsstaðadalur. Hæsti hnjúkur Vatnsnesfjalls er Þrælsfell, 895 m y.s. Þaðan er víðsýnt til allra átta, en sjá má í sjö sýslur í góðu skyggni. Hringvegur um Vatnsnes er 90 km langur. Meðal áhugaverðra eða sögufrægra staða við Vatnsneshringinn má til dæmis nefna Hamarsrétt, Illugastaði, Tjörn, Hvítserk og Borgarvirki. Á Vatnsnesi er mikið um sel og er helsti selaskoðunarstaður landsins.  Gott aðgengi er fyrir ferðamenn að skoða seli á Illugastöðum og að Ósum. Í selatalningu í lok ágúst 2007 við Vatnsnes sáust 727 selir.
Kauptúnið Hvammstangi stendur á vesturströnd Vatnsness.

## Tilvísanir
Garðar (Akranesi)

**Garðar** eru fornt höfuðból á Akranesi. Bærinn er nefndur í *[[Landnáma|Landnámu]]* sem jörð Jörundar hins kristna, sonar Ketils Bresasonar sem kom til Íslands frá Írlandi. Staðurinn var kirkjustaður og prestsetur til 1896 þegar ný kirkja, Akraneskirkja, var vígð. Eftir það var búskapur á Görðum til 1936. Frá 1959 hefur þar verið byggðasafn Akraness. Safnið hefur stækkað, m.a. með komu kútter Sigurfara þangað 1974, og er nú kallað Byggðasafnið í Görðum Akranesi. Þar er nú byggðasafn, tveir sýningarsalir, nokkur 19. aldar hús og nokkuð svæði utandyra með bátum og nýlegri byggingum.
Hindisvík

**Hindisvík** er eyðibýli á Vatnsnesi í Vestur-Húnavatnssýslu. Þar var áður prestsetur.  Bærinn  stendur við samnefnda vík. Hindisvík var mikil hlunnindajörð og er þar stórt selalátur sem hefur verið friðað lengi.

## Sigurður Norland og Hindisvík
Sigurður Norland fæddist í Hindisvík og ólst þar upp og þegar hann varð prestur í Tjarnarprestakalli á Vatnsnesi kaus hann ekki að sitja prestsetrið Tjörn heldur bjó í Hindisvík. Hann keypti svo jörðina á uppboði árið 1919 þegar móðir hans hætti búskap. Sigurður var áhugamaður um verndun sela og hvala og uppgang Hindisvíkur sem þéttbýlis. Hann lét friða selalátrið í Hindisvík árið 1940. Sigurður sá fyrir sér að í Hindisvík yrði verslunarstaður og umskipunarhöfn. Hindisvík var verslunarstaður 1924.

## Örnefnið Hindisvík
Í Auðunarmáldögum frá 1318 er nafnið skrifað „hamdisvyk“ Í Ólafsmáldögum frá 1461 er nafnið skrifað „hanndis vik“ . Bærinn er nefndur Vík á Vatnsnesi í Sjávarborgarannál fyrir árið 1686. Í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns er jörðin nefnd Vijk en tekið fram að sumir noti forna heitið Hindisvijk. Bæði nöfnin Vík og Hindisvík eru í Jarðatali Johnsens en Hindisvík á Íslandskorti Björns Gunnlaugssonar árið 1844.
Í jarðatalinu frá 1861 er nafnið Hindingsvík. Í sóknarlýsingu 1840 notar sr.Ögmundur Sigurðsson ýmist myndina Hindingsvík eða Vík.

## Heimildir

* Árnastofnun:Örnefni mánaðarins
* Selasetur Íslands: Sr. Sigurður Norland
Njálsbrenna

**Njálsbrenna** er atburður í Njálu þar bærinn Bergþórshvoll var brenndur og inn í honum brenna Njáll og Bergþóra kona hans og synir þeirra. 

Mörður hafi misst alla fylgjendur sína til Höskulds sem var vinsælli goðorðsmaður en hann. Valgarður faðir Marðar ráðlagði honum að snúa Höskuldi og Njálssonum hvorum á móti öðrum til að endurheimta fylgið. Mörður gerðist mikill vinur Njálssona. Hann reyndi að eggja Höskuld til víga gegn Njálssonum en Höskuldur sagðist frekar vilja falla fyrir hendi þeirra en að gera þeim nokkuð illt. Mörður reyndi þá að eggja Njálsyni til vígs gegn Höskuldi og það tókst. Saman fóru þeir allir til Ossabæjar um morguninn og Skarphéðinn drap Höskuld en allir veittu þeir honum áverka. Mörður lýsti víginu ranglega og þagði um þátt sinn í því. Málið var gert ónýtt í gegnum lagalegu leiðina. 

Flosi var reiður yfir dauða Höskulds og bað frændur sína um að fjölmenna á þing. Flosi og menn hans stoppa við í Ossabæ hjá Hildigunni. Hildigunnur lét hann hafa blóðuga skikkju Höskuldar og eggjaði hann óbeint til hefnda. Njálssynir fengu mikla liðveislu á þingi. Dæmendur vildu ekki beita útlegðardómu heldur ákváðu að Höskuldur skyldi verða öllum mönnum dýrari. Hannann skyldi bæta þrennum manngjöldum (600 silfurs). Menn lögðu í púkk og brátt hafði féð safnast fyrir í haug en Njáll lagði silkislæður ofan á hrúguna. Þegar Flosi tók við sættinni lyfti hann klæðunum upp og sakaði Njál um hommaskap: „... karl hinn skegglausi, því margir vita eigi, er hann sjá, hvort hann er karlmaður eða kona.“. Skarphéðinn svaraði fyrir föður sinn, kastaði bláum brókum til Flosa og sagði hann þurfa þær þegar hann yrði brúður Svínfellsáss níundu hverja nótt. Flosi neitaði að taka við fénu og sagðist myndu hefna.

Flosi talaði við hópinn sem vildi Njálssyni dauða. Þeir ákváðu að hittast á drottinsdag undir Þríhyrningshálsum og fara saman til Bergþórshvols og ráðast á þá með járni og eldi. Þeir sem myndu ekki mæta yrðu drepnir. Hróðný frétti að Ingjaldur frá Keldum, bróðir hennar, ætlaði að vera með í aðför gegn Njálssonum og bað Njál að vera hafa varan á um sumarið. Grímur og Helgi voru á leið milli bæja þegar þeir hittu förukonur sem sögðust hafa séð Flosa með marga menn. Þeir sneru þá aftur til Bergþórshvols. 

Þegar Flosi og menn hans komu að Bergþórshvoli stóðu þrír tugir fyrir utan. Njálssynir og Kári ásamt húskörlum. Njáll sagði fólkinu sínu að koma inn í hús og verjast þar. Flosi náði ekki að komast inn vegna mikillar mótstöðu svo þeir ákváðu að brenna fólkið inni. Þeir kveiktu í arfasátunni en Njáll taldi Flosa á að hleypa konum, börnum og húskörlum út. Helgi Njálsson reyndi að laumast út í kvenmannsklæðum en það komst upp. Flosi hjó höfuðið af Helga. Flosi bauð Njáli og Bergþóru að fara út en Njáll sagðist frekar vilja brenna inni en að lifa við þá skömm að vera of gamall til að hefna sona sinna. Bergþóra vildi deyja með bónda sínum. Þau lögðust til hvílu sinnar, signdu sig og lögðu uxahúð yfir sig. Kári náði að sleppa út. Grímur og Skarphéðinn tróðu eldinn en Grímur féll dauður niður í honum miðjum. Skarphéðinn hélt áfram en þá féll þekjan og hann festist milli hennar og gaflhlaðsins.
Sjávarborgarannáll

**Sjávarborgarannáll** er annáll sem Þorlákur Markússon á Sjávarborg við Sauðárkrók skráði 1727-1729. Fyrir árin 1609-1627 er þessi annáll talinn útdráttur úr týndum annáll frá Suðurlandi. Fyrir árin 1645-1650 og 1668-1671 er í annálnum efni sem talið er ættað úr eldri  annálum frá Gufudal í Barðastrandarsýslu.

## Heimild
* Íslenskir annálar og aðrar gamlar veðurheimildir
Húnafjörður

**Húnafjörður** er fjörður inn af Húnaflóa. Hann er austasti fjörðurinn í Húnaflóa og afmarkast að vestan af Vatnsnesi og að austan af Skaga. Húnafjörður er 10 km breiður og 15 km langur. Þorpið Blönduós er við Húnafjörð. Upp af Húnafirði er Þing og Vatnsdalur.

Í  vestanverðum botni Húnafjarðar er  Hvítserkur sem er sérkennilegur brimsorfinn berggangur í sjó.
Vatnsdalshólar

**Vatnsdalshólar** eru víðáttumikil hólaþyrping í mynni Vatnsdals. Hæstu hólarnir eru 84 metrar yfir sjávarmáli. Vatnsdalshólar eru sagðir vera óteljandi margir. Mikið er um rhýólít (líparít) í hólunum. Talið er að þeir séu berghlaup og hafi myndast við hrun úr Vatnsdalsfjalli. Bæir í og við hólana taka nöfn af þeim: Hólabak, Vatnsdalshólar og Hnausar.

Skriðuföll eru tíð í Vatnsdal, einkum í grennd við Vatnsdalshóla. Skíðastaðaskriða eyddi bænum Skíðastöðum árið 1545 en hún er ein mannskæðasta skriða sem fallið hefur á Íslandi. Bjarnastaðaskriða hljóp árið 1720 og fór yfir bæinn á Bjarnastöðum, stíflaði Vatnsdalsá. Þá myndaðist Flóðið, stöðuvatnið innan við Vatnsdalshóla. 

Vestast í Vatnsdalshólum eru þrír samliggjandi smáhólar, Þrístapar. Þar fór fram síðasta aftaka á Íslandi 12. janúar 1830 en þá voru hálshöggvin Friðrik Sigurðsson og Agnes Magnúsdóttir fyrir morð á tveimur mönnum, Pétri Jónssyni og Natani Ketilssyni.

## Heimild
* 
* Vatnsdalshólar 
* Ágúst Guðmundsson 1997. *Vatnsdalshólar*. Náttúrufræðingurinn  67, 53-62.
* Höskuldur Búi Jónsson, Hreggviður Norðdahl og Halldór G. Pétursson 2004. *Myndaði berghlaup Vatnsdalshóla*. Náttúrufræðingurinn 72, 129-138.
* Jakob H. Líndal 1936. *Hvernig eru Vatnsdalshólar til orðnir?* Náttúrufræðingurinn 6, 65-75.
* Ólafur Jónsson 1976. *Berghlaup*. Ræktunarfélag Norðurlands, Akureyri.
Vatnsdalsvegur

**Vatnsdalsvegur** eða **þjóðvegur 722** er vegur um Vatnsdal.Vegurinn liggur sitt hvorum megin við Vatnsdalsá inn dalinn að Grímstungu.

Við veginn eru bæirnir Vatnsdalshólar í Vatnsdal, Flóðvangur í Vatnsdal, Miðhús í Vatnsdal, Breiðabólsstaður í Vatnsdal,Hnjúkur í Vatnsdal, Helgavatn í Vatnsdal, Flaga í Vatnsdal, Gilsstaðir í Vatnsdal, Kornsá í Vatnsdal, Kornsá II í Vatnsdal, Nautabú í Vatnsdal, Undirfell í Vatnsdal, Snæringsstaðir í Vatnsdal, Birkihlíð í Vatnsdal, Brúsastaðir í Vatnsdal, Ás í Vatnsdal, Ásbrekka í Vatnsdal, Saurbær í Vatnsdal, Haukagil í Vatnsdal, Grímstunga í Vatnsdal, Þórormstunga í Vatnsdal, Marðarnúpur í Vatnsdal, Gilá í Vatnsdal, Hof í Vatnsdal, Bakki í Vatnsdal, Eyjölfsstaðir í Vatnsdal, Hvammur í Vatnsdal, Hjallaland í Vatnsdal, Másstaðir í Vatnsdal, Steinkot í Vatnsdal og Bjarnastaðir í Vatnsdal.
Ás

**Ás** getur átt við:

*Æsi, norrænu guðina
*Ás í spilastokki
*Ás, eða möndul
*Ás, tiltekna línu í stærðfræði
*Ás, hluta vélar
*Mannsnafnið Ás

## Bæir

*Ás í Vatnsdal
*Ás í Áshverfi
*Ás í Hjaltadal, sem skipt var í Efri-Ás og Neðri-Ás
*Ás í Hegranesi

## Annað

* ÁS getur einnig átt við Árnastofnun
* Ás (asexúal) er einnig notað um eikynhneigða einstaklinga

## Tilvísanir
Nautabú

Nautabú getur átt við
* Nautabú í Skagafirði, Neðribyggð
* Nautabú í Hjaltadal (Skagafirði)
* Nautabú í Vatnsdal
Bjarnastaðaskriða

**Bjarnastaðaskriða** var náttúruhamfarir í Vatnsdal en skriðan féll 8. október árið 1720 úr Vatnsdalsfjalli. Skriðan fyllti farveg Vatnsdalsár með stórgrýti og þá myndaðist stöðuvatnið Flóðið.
Flóðið

**Flóðið** er stöðuvatn við mynni Vatnsdals. Í það fellur Vatnsdalsá. Vatnsfallið skiptir um nafn við Flóðið og heitir Hnausakvísl þegar það fellur úr Flóðinu. Hnausakvísl er 7 km löng og fellur til sjávar í Húnaós. 

Flóðið varð til árið 1720 þegar Bjarnastaðaskriða féll.
Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi

**Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi** er íslensk félagasamtök stofnuð í apríl 1948 í kjölfar stofnunar Sameinuðu þjóðanna 1945. Sambærileg félögvoru stofnuð í öðrum aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna sem telja nú vel á annað hundrað. Framtíðarsýn Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi er að vera afl til friðar, félagslegs réttlætis og umhverfisverndar með stuðningi við hnattræna heimsborgaravitund. 

Hlutverk Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi er að næra starfsemi Sameinuðu þjóðanna með samstarfi og samvinnu. Félaginu ber að vera leiðbeinandi afl í íslensku þjóðfélagi með áherslu á markmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun, heimsmarkmiðin. Félag Sameinuðu þjóðanna vinnur að því að efla þekkingu, skilning og umræðu um gildi og starfsemi Sameinuðu þjóðanna og leggur áherslu á að skapa vettvang fyrir menntun, þátttöku og samvinnu um alþjóðleg málefni – með sérstakri áherslu á ungt fólk, fræðslustofnanir og almenning.

**Störf Félags Sameinuðu þjóðanna fela í sér að:**

* Vinna að markmiðum og gildum Sameinuðu þjóðanna á landsvísu.
* Efla lýðræðislega og virka þátttöku barna og ungmenna í samfélagsmálum.
* Stuðla að fræðslu og umræðu um Sþ, mannréttindi, sjálfbærni, jafnrétti og frið.
* Tengja saman íslenskt samfélag við alþjóðlegar áherslur, með sérstakri áherslu á heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun.

Félagið er rekið með frjálsum framlögum og með styrkjum frá íslenska ríkinu. Framkvæmdastjóri félagsins er Vala Karen Viðarsdóttir. Meðal verkefna sem félagið hefur komið að er rekstur vefanna un.is.

## Stjórn Félags Sameinuðu þjóðanna
Stjórn Félags Sameinuðu þjóðanna er kosin á aðalfundi félagsins. Fyrirstarfsárið 2025-2026 skipa stjórn: Eva Harðardóttir, formaður; Þórður Kristinsson, varaformaður; Erlingur Erlingsson; Helen María Ólafsdóttir; Páll Ásgeir Davíðsson, Rakel Anna Boulter og Viktoría Valdimarsdóttir.

## Norrænt samstarf
Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi á í góðu samstarfi við systursamtök sín á Norðurlöndunum. Samráðsfundir eru haldnir meðal árlega og skiptast norrænu félögin á að vera gestgjafar. Öll félögin halda úti heimasíðu og eru þær eftirfarandi: Finnland www.yk.fi – , Danmörk – www.fnforbundet.dk, Noregur – www.fn.no, Svíþjóð – www.fn.se.

## Tengill
* Vefsíða Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi
Aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna

**Aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna** er yfir Aðalskrifstofu Sameinuðu þjóðanna sem er ein af höfuðstofnunum samtakanna. Aðalframkvæmdastjórinn er líka í reynd aðaltalsmaður og leiðtogi Sameinuðu þjóðanna.

Núverandi aðalframkvæmdastjóri er António Guterres frá Portúgal sem tók við embætti árið 2017. 

Aðrir sem hafa verið aðalframkvæmdastjórar:
Ray Charles

**Ray Charles Robinson** (23. september, 1930 – 10. júní, 2004) var bandarískur píanóleikari og söngvari sem hafði mikil áhrif á ryþmablústónlist á 6. og 7. áratugnum. Hann var blindur frá sjö ára aldri.
Sjálfsmorðsárás

**Sjálfsmorðsárás** er árás á hernaðarlegt eða borgaralegt skotmark þar sem árásarmaðurinn er meðvitaður um það að árásin mun að öllum líkindum fela í sér dauða hans sjálfs (sjá sjálfsmorð). Aðferðir við sjálfsmorðsárásir eru margvíslegar og til eru dæmi um bifreiðar fullar af sprengiefni, farþegavélar og sprengjuvesti. Þótt til séu gömul dæmi um sjálfsmorðsárásir, þær þekktustu kannski kamikaze-árásir japanskra flugmanna í Síðari heimsstyrjöld, varð þessi árásaraðferð fyrst áberandi á 9. áratug 20. aldar. Árið 2005 voru 460 sjálfsmorðsárásir framkvæmdar í heiminum samanborið við 81 árið 2001.
Krafla

**Krafla** er megineldstöð nálægt Mývatni. Hæsti tindur er 818 m. Í henni er sigketill eða askja sem er 10 km í þvermál. Á Kröflusvæðinu er háhitasvæði með leirhverum og gufuhverum, til dæmis við Námafjall. Þar eru um 100 km langar sprungur sem gliðna í eldsumbrotum. Eldgos verða oft á slíkum svæðum.

Fyrir 10 þúsund árum lá ísaldarjökull yfir svæðinu og gat því hraunið ekki runnið burt heldur hlóðust upp móbergshryggir eins og Skógamannafjöll. Árin 1724-29 geisuðu Mývatnseldar. Síðasta gos í Kröflu var 1984 en þá lauk Kröflueldum sem var goshrina sem staðið hafði frá 1975. Frá árinu 1975 hefur jarðhiti Kröflu verið notaður í 60 MW jarðvarmavirkjun, Kröflustöð.

## Myndir


Mynd:Krafla.jpg|Kröflusvæðið
Mynd:Lava flow at Krafla, 1984.jpg|Hraunrennsli í Kröflu árið 1984.
Mynd:Krafla eruption, Sept 1984.jpg|Gos í Kröflu 1984
Mynd:Aerial View of Viti Crater 21.05.2008 15-31-53.JPG|Eldgígurinn Víti


## Heimild

*
Glaumbær

**Glaumbær** getur átt við

* Glaumbæ, bæ í Skagafirði.
* Glaumbæ, skemmtistað í Reykjavík.
* Byggðasafnið í Glaumbæ.
Hvítserkur

**Hvítserkur** getur átt við
* Hvítserkur (fjall) Fjall milli Húsavíkur og Borgarfjarðar eystri
* Hvítserkur (klettur) Klettur í sjó við vestanverðan botn Húnafjarðar
* Hvítserkur (foss) Foss í Fitjaá í Skorradal í Borgarfirði
* Hvítserkur Ragnarsson (persóna) Einn af sonum Ragnars loðbrókar
Hvítserkur (klettur)

**Hvítserkur**  er sérkennilegur brimsorfinn klettur í sjó við vestanverðan botn Húnafjarðar í Vestur-Húnavatnssýslu. Hann stendur rétt í flæðarmálinu, austan við Vatnsnesið. Hvítserkur er hvítur af fugladriti og er sennilegt að nafnið sé dregið af því. Kletturinn er 15 metra hár.
Efranúpskirkja

**Efranúpskirkja** er kirkja á Efra-Núpi í Miðfirði.

## Heimild

* Myndir af Efranúpskirkju 

## Tenglar
*Efri-Núpskirkja á kirkjukort.net
Bakarí

**Bakarí** er búð sem býr til og/eða selur bakkelsi, búið til af bökurum. Það eru til margar mismunandi gerðir af bakaríum. Til eru bakarí sem þjóna aðeins þeim tilgangi að baka bakkelsið sem síðan er selt í verslunum eða í öðrum bakaríum. Til eru bakarí sem búa til sitt eigið bakkelsi og selja á staðnum. Síðan eru til bakarí sem eru einksonar útibú fyrir önnur bakarí. Þau selja bakkelsi en baka ekkert sjálf, slík bakarí eru oft einnig rekin sem kaffihús.
Kirkjuvogskirkja

**Kirkjuvogskirkja** er kirkja í Höfnum í Reykjanesbæ. Kirkjan var byggð 1860-1861.  Hún er í Grindavíkurprestakalli í Kjalarnesprófastsdæmi. Kirkjan kostaði 300 kýrverð. Vilhjálmur Kr. Hákonarson lét byggja kirkjuna á sinn kostnað. Kirkjan er  timburkirkja bikuð að utan með hvítum gluggum.

## Heimild
* Kirkjuvogskirkja 

## Tenglar
* Kirkjuvogskirkja á kirkjukort.net
Prestssetur

**Prestssetur** (líka ritað *prestsetur*) er jörð þar sem prestur situr, þar er heimili sóknarprests og oftast er aðalkirkja eða heimakirkja þar. Í prestaköllum er oft auk aðalkirkjunnar á öðrum jörðum *útkirkjur* (annexíur) eða bænhús, þar sem messað er stöku sinnum.
Líparít

**Líparít**, **ljósgrýti** eða **rhýólít** (ríólít) er súrt gosberg. Heitið er dregið af smáeynni *[[Líparí]]* rétt norður af Sikiley þar sem það finnst í þó nokkru magni.

## Lýsing
Líparít er margvíslegt að lit en algengast er að það sé ljósgrátt, gulleit eða bleikt á litinn, litadýrðin stafar af jarðhitaummyndun. Kísilsýrumagn er yfir 67% og kristalgerð sést aðeins í smásjá. Oft dílótt og þá einkum af natríumríku feldspati en líka járnríku ágíti og ólivíni. Grunnmassi dulkornóttur og glerkenndur. 

## Steindir
Helstu steindir eru
* Feldspat
* Ágít
* Ólivín
* Kvars
* Magnetít
* Pýrít

## Afbrigði
Ef líparítkvika storknar hægt í iðrum jarðar myndast grófkristallað granít, í grunnum innskotum fínkristallað granófýr. Við snögga kælingu í vatni myndast ekki kristallar og þá storknar bergkvikan eins og gler og myndar hrafntinnu.

* Hrafntinna
* Biksteinn
* Baggalútur

## Útbreiðsla
Líparít þekur um 2% af yfirborði Íslands og er Torfajökulssvæðið í Friðlandi að fjallabaki stærsta líparítsvæði landsins. Kvika líparíts er seigfljótandi og fer hægt yfir. Því ná líparíthraun yfirleitt skammt frá uppruna sínum og bergið verður straumflögótt. Þykkt hraunsins er oft á bilinu 50-100 m eða það hrúgast upp og myndar hraungúla.  Líparít þolir veðrun illa og klofnar í misstórar flögur.   

## Heimild
* 
* 
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
* Þorleifur Einarsson (1994) *Myndun og mótun lands: Jarðfræði*. ISBN 9979-3-0263-1
Kleifarvatn

**Kleifarvatn** er stöðuvatn á Reykjanesskaga. Vatnið er um 8 km2 og 97 metra djúpt og er því sjöunda dýpsta vatnið á Íslandi. Eftir jarðskjálfta árið 2000 byrjaði vatnið að minnka og hefur minnkað um 20% síðan þá. Vatnið er innan Reykjanesfólkvangs.
Vatnið er í 135 metra hæð.

## Tengt efni
*Arnaldur Indriðason skrifaði sakamálasöguna Kleifarvatn.

## Tenglar

* Kleifarvatn, grein eftir Pálma Hannesson í Náttúrufræðingnum 1930
* Mynd af Kleifarvatni
Erna, Eva, Erna - Manstu eftir því

**Erna, Eva, Erna - Manstu eftir því**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytja Erna, Eva, Erna dægurlög. Hljómsveitarstjórn, útsetningar og umsjón með hljóðritun: Magnús Kjartansson. Útsetningar fyrir strengja- og blásturs hljóðfæri: Del Newman og Mike McNaught. Hljóðritanir fóru fram í Hljóðrita hf. og Nova Suite Studio, London.

## Lagalisti
# Enn eitt faðmlag - *Lag - texti: D. Waldan - Ólafur Gaukur*
# Bíddu ekki barnanna vegna - *Lag - texti: Welch/Mason — Jón Sigurðsson*
# Kona - *Lag - texti: Kastner/McNally — Þrándur Thoroddsen þýddi* 
# Örskjótt líður stund - *Lag - texti: B. Scaggs — Iðunn Steinsdóttir*
# Undur það er - *Lag - texti: Jóhann G. Jóhannsson — Birgir Svan*
# Vinum treysta má - *Lag - texti: Groves/Basket/McDonald/Williams — Þrándur Thoroddsen þýddi*
# Ég kveð - *Lag - texti: Mosley/Swearingen/Simington — Jón Sigurðsson*
# Mig átt þú einn - *Lag - texti: J. lan — Birgir Svan*
# Frjáls á - *Lag - texti: L. Lewis — Birgir Svan*
# Manstu eftir því - *Lag - texti: Magnús Kjartansson*
# Horfðu á lífið - *Lag - texti: Chunky — Kristján Hreinsmögur*

## Hljóðfæraleikur
Graham Smith - Þá og nú

**Graham Smith - Þá og nú**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni leikur Graham Smith dægurlög á fiðlu ásamt hljómsveit. Hljóðritun fór fram í Hljóðrita h.f. Tæknimaður: Tony Cook. Hönnum umslags: Brian Pilkington.

## Lagalisti
# Fljúgum hærra  - *Lag: Jóhann G. Jóhannsson*
# Söknuður - *Lag: Jóhann Helgason*
# Af litlum neista - *Lag: Guðmundur Ingólfsson* 
# Hvert örstutt spor - *Lag: Barnagæla úr Silfurtunglinu Jón Nordal*
# Hótel Jörð - *Lag: Heimir Sindrason*
# Austan kaldinn á oss blés - *Lag: Íslenskt þjóðlag* 
# Sailor á Sankti Kildu - *Lag: Ólafur Gaukur*
# Tondeleyó - *Lag: Sigfús Halldórsson*
# Þorraþræll - *Lag: Nú er frost á Fróni - Íslenskt þjóðlag*
# Gvendur á eyrinni - *Lag: Rúnar Gunnarsson*
# Óbó Bóbó - *Lag: Adam Smith*
Göngubrú

**Göngubrú** er brú sem er hönnuð fyrir fótgangandi fólk og í sumum tilvikum fyrir hjólreiðamenn og hesta en er lokuð fyrir bílaumferð. Göngubrýr eru oft byggðar svo fótgangandi fólk geti komist leiðar sinnar yfir  vatn, lestarteina og vegi.
Ingveldur Hjaltested - Sextán einsönsglög

**Ingveldur Hjaltested - Sextán einsönsglög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni syngur Ingveldur Hjaltested íslensk sönglög. Jónína Gísladóttir píanóleikari annast undirleik. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Ljósmyndun á framhlið: Íris Gunnarsdóttir. Ljósmundun á bakhlið: Guðmundur Ingólfsson. Prentun: Prisma

## Lagalisti
# Stóðum tvö í túni  - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag í útsetn. F. Rauter*
# Vísur Vatnsenda Rósu - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag — Vatnsenda Rósa*
# Ólafur Liljurós - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag í útsetn. Sveinbjörns Sveinbjörnssonar* 
# Sofðu unga ástin mín - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag í útsetn. Sveinbjörns Sveinbjörnssonar — Jóhann Sigurjónsson*
# Bí bí og blaka - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag í útsetn. Sveinbjörns Sveinbjörnssonar*
# Hani, krummi, hundur, svín - *Lag - texti: Íslensk rímnalög í útsetn. Jóns Leifs* 
# Sjómannavísur - *Lag - texti: Íslensk rímanlög í útsetn. Jóns Leifs*
# Fjólan - *Lag - texti: Þórarinn Jónsson — Páll Jónsson*
# Við sundið - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns — Sigurður Sigurðsson*
# Draumalandið - *Lag - texti: Sigfús Einarsson — Guðmundur Magnússon*
# Gígjan - *Lag - texti: Sigfús Einarsson — Benedikt Gröndal*
# Í dag skein sól - *Lag - texti: Páll Ísólfsson — Davíð Stefánsson*
# Vögguvísa - *Lag - texti: Páll Ísólfsson — Davíð Stefánsson*
# Maríuvers - *Lag - texti: Páll Ísólfsson — Davíð Stefánsson*
# Vöggukvæði - *Lag - texti: Emil Thoroddsen*
# Komdu, komdu kiðlingur - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Ólafsson þýddi*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Ísskápur

**Ísskápur** eða **kæliskápur** er tæki sem kælir innihald sitt. Hann er með vélbúnað sem flytur hita innan úr tækinu út í umhverfið. Algengast er að nota ísskápa til að kæla mat sem hættir til að skemmast nema vöxtur gerlanna sé bældur með kælingu. Ísskápar eru algeng heimilistæki. Algengt hitastig í ísskáp er á bilinu 5-10&nbsp;°C en hitastillingin getur verið háð bæði menningarsvæði og óskum einstakra notenda. Margir ísskápar eru búnir frystihólfi eða sambyggðum frystiskáp til að frysta matvæli.
Úllen dúllen doff - Kisubörnin kátu

**Úllen dúllen doff - Kisubörnin kátu** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982.
Á henni flytur Úllen dúllen doff leikflokkurinn leikrit fyrir börn búið til flutnings af Gísla Rúnari Jónssyni eftir sögu Walt Disney í þýðingu Guðjóns Guðjónssonar. Leikstjóri: Gísli Rúnar Jónsson. Hljóðritun fór fram hjá Hljóðrita hf. Tæknimenn: Hjörtur Howser og Pétur Hjaltested. Viðbótarhljóðritun og hljóðblöndun fór fram hjá Ríkisútvarpinu. Tæknimaður: Vigfús Ingvarsson. Ljósmynd á framhlið: Ólafur Jónsson. Ljósmynd á bakhlið: Bjarnleifur. Filmuvinna og prentun: Prisma

## Hlutverk og leikendur:
* Ljósastaurinn - Gísli Rúnar Jónsson
* Putti - Þórhallur (Laddi) Sigurðsson
* Patti - Sigurður Sigurjónsson
* Ponta - Edda Björgvinsdóttir
* Frú Tvífætla - Edda Björgvinsdóttir
* Lóló litla - Edda Björgvinsdóttir

## Tónlist
Tónlist og áhrifahljóð eru eftir Gísla Rúnar Jónsson og útsett af honum ásamt Magnúsi Kjartanssyni. Hljóðfæraleikur: Magnús Kjartansson.

## Hljóðdæmi
Viðar og Ari - Minningar mætar

**Viðar og Ari - Minningar mætar**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1982. Á henni flytja Viðar og Ari dægurlög. Útsetningar og hljómsveitarstjóm: Ólafur Gaukur. Hljóðritun: Hljóðriti hf. Tæknimaður: Tony Cook. Hljóðblóndun: Ólafur Gaukur og Tony Cook. Ljósmyndir: Effect-ljósmyndir. Litgreining og prentun: Prisma

## Lagalisti
# Mín draumadís - *Lag - texti: H. Peterson/B.Bergantie — Haukur Guðjónsson*
# Frjáls eins og fugl - *Lag - texti: Cole Porter — Ólafur Gaukur*
# Vaya Con Dios - *Lag - texti: L.Russell/I.James/B.Pepper — Iðunn Steinsdóttir* 
# Hjá þér - *Lag - texti: K.Goell/F.Craig — Iðunn Steinsdóttir*
# Minningar mætar  - *Lag - texti: E.H.Lemare/B.BIack/N.Moret — Iðunn Steinsdóttir*
# Gervirósir - *Lag - texti: F.Spielman/J.Torre — Iðunn Steinsdóttir* 
# Sérhvert sinn - *Lag - texti: H.Lawson — Guðmundur Guðmundarson*
# Litla stúlkan mín - *Lag - texti: B.Burke/H.Gerlach — Þorsteinn Halldórsson*
# Ó, pabbi minn - *Lag - texti: P.Burkhard — Þorsteinn Sveinsson*
# Ég kveð þig kæra vina - *Lag - texti: S.Wiseman — Númi Þorbergs*
# Túralúralúra - *Lag - texti: J.R.Shannon — Ómar Ragnarsson*
MMS

**MMS** eða **mms.** getur átt við:

## Tungumál
*Miðmyndarsagnir

## Tækni og vísindi
*Multimedia Messaging Service
*My media system
*Manufacturing Message Specification
*Microsoft Media Services
*Methodology Management System
*Moment magnitude scale
*Methyl methanesulfonate

## Menntun
*Maillard Middle School
*Minnekhada Middle School, í Port Coquitlam, BC
*Mansfield Middle School, í Mansfield, Connecticut
*Marshall Middle School, í Olympia, Washington
*Mason Middle School, í Mason, Ohio
*Maitland Middle School, í Maitland, Florida
*Memorial Middle School, í Tampa, Florida
*Marlboro Middle School, í Marlboro, New Jersey
*Monhagen Middle School, nálægt Middletown, New York
*Montgomery Middle School, í San Diego, California
Skeifa

**Skeifa** eða með viðskeyttum greini **Skeifan** getur átt við:
* Skeifur undir hesta. 
* Skeifugörn, sem er hluti meltingarfæranna. 
* Segulskeifu, segull í laginu eins og skeifa. 
* Skeifuna, borgarhluta í Reykjavík. 
* Skeifuna - fasteignasölu
* Skeifuna - félagsheimili Léttismanna í Breiðholtshverfi 

## Tengt efni
*Skeifá
Skeifan

**Skeifan** er gata í Laugardalnum í Reykjavík með póstnúmerið 108. Með Fákafeni og Faxafeni myndar hún verslunar- og athafnahverfi sem hefur einnig verið kallað Skeifan. 

Í Skeifunni eru margar verslanir svo sem Elko, A4, Hagkaup, Subway, KFC, Domino's, Metro, Krónan og Jysk svo nokkrar séu nefndar.

## Í grennd

Verzlunarmiðstöðina Glæsibæ er að finna við Skeifuna, norðan við Suðurlandsbraut.
Fimm ára áætlun

**Fimm ára áætlun** var miðstýrð efnahags- og þjóðfélagsáætlun í Sovétríkjunum þar sem stjórnvöld settu sér markmið til fimm ára í senn. Það voru alls 13 fimm ára áætlanir. Nokkrar fimm ára áætlanir stóðu ekki yfir í fimm ár því markmiðum var náð fyrr og aðrar misheppnuðust og voru lagðar til hliðar. Fyrstu fimm ára áætlununum var ætlað að flýta fyrir iðnvæðingu Sovétríkjanna og aðaláhersla var lögð á þungaiðnað. Fimm ára áætlanirnar byggðust á kenningu um framleiðsluöflin.

Fyrsta áætlunin var samþykkt árið 1928 og var hún fyrir árið 1929 til 1933 og náðust markmið hennar ári fyrr eða árið 1932. Seinasta fimm ára áætlunin var fyrir árin 1991 til 1995 en hún kom aldrei til framkvæmda því að Sovétríkin liðuðust í sundur árið 1991.

## Áætlunarbúskapur í öðrum löndum
Sams konar áætlanabúskapur var tekin upp í flestum kommúnistaríkjum svo sem á Indlandi og í Alþýðulýðveldinu Kína á árunum 1950-60. Stóra stökkið fram á við var önnur fimm ára áætlunin í Alþýðulýðveldinu Kína. Mörg ríki á Vesturlöndum lögðu einnig áherslu á miðstýrðar áætlanir innan markaðshagkerfa með því að setja fram langtíma efnahagsmarkmið.

## Tengt efni
* Fimm ára áætlanir Sovétríkjanna
Þungaiðnaður

**Þungaiðnaður** (einnig **þungiðja** eða **stóriðja**) er iðnaður sem krefst mikils rýmis, fjármagns og orku svo sem iðnaður þar sem stál og járn eða aðrir málmar eru bræddir og mótaðir. Dæmi um þungaiðnað eru námavinnsla, álbræðsla og olíuefnavinnsla. Þungaiðnaður getur einnig átt við iðnframleiðslu þar sem framleiddir eru stórir hlutir eins og skip, byggingakranar, vörubifreiðar og ýmis mannvirki eða varahlutir.
Kleifarvatn (skáldsaga)

**Kleifarvatn** er sakamálasaga eftir Arnald Indriðason. Sagan hefst við Kleifarvatn á Reykjanesskaga. Þegar vatnsborð Kleifarvatns lækkar í kjölfar jarðskjálfta finnst beinagrind af manni í sandi. Er sagan að einhverju marki innspíreruð af tækjafundinum í Kleifarvatni um '70 enda er líkið með tæki bundið um sig. Sagan fjallar síðan um Íslendinga í Ausur-Þýskalandi og er sögð frá 2 sjónarhornum, sjónarhorni rannsakendanna og sjónarhorni gerendans.
Vað

**Vað** kallast staður í á eða læk sem er það grunnur að hægt er að komast þar yfir með því að vaða, fara ríðandi á hestbaki eða keyrandi á ökutæki.  Orðið *vað* er hvorugkyns og má ekki rugla saman karlkynsorðið *vaður* sem merki færi, taug, reipi kaðall. 

## Orðatiltæki
Orðatiltækið að „“ þýddi upphaflega að sá sem ætlaði sér að fara yfir á ætti að hafa þá fyrirhyggju að grynnri hluti árinnar væri fyrir neðan, en ekki ofan, þegar farið væri yfir. Nú þýðir það að vera aðgætin/n. 

## Tenglar

*Listi yfir bresk vöð
Stóra stökkið fram á við

**Stóra stökkið fram á við** (einnig nefnt **stóra stökkið**, **framfarastökkið mikla**, og **kínverska framfarastökkið**) var efnahags- og þjóðfélagsáætlun sem stuðst var við í Alþýðulýðveldinu Kína frá 1958 til 1961. Tilgangur hennar var að breyta bændasamfélagi á meginlandi Kína í nútíma iðnvætt kommúnistaríki á sem stystum tíma. Maó byggði þessa áætlun á kenningu um framleiðsluöflin.

Eftir að kommúnistastjórnin tók við í Kína 1949 var voru landareignir strax gerðar upptækar og úthlutað til fátækra bænda. Innan kommúnistaflokksins var deilt um hvort best væri að ríkið iðnvæddist fyrst og breytingar væru gerðar á landbúnaðarfyrirkomulagi smám saman, eða hvort að best væri að fjármagna inðvæðinguna með því að ríkið tæki strax yfir allan landbúnað (sem var álit Maós). Frá árunum 1949–58 var samyrkjubúskap smám saman komið á í sístækkandi einingum. Árið 1958 var þá búið að afnema allan eignarrétt í Kína.

Kínastjórn vann eftir fimm ára áætlunum líkt og Sovétríkin. Önnur fimm ára áætlunin var kynnt til sögunnar 1958–63, *framfarastökkið mikla*. Stefnt var að gríðarlega örum breytingum og framförum í landbúnaði og iðnaði. Þetta átti að gerast með fólksflutningi í stórum stíl, félaglegum jöfnuði, og minna skrifræði.

Árið 1958 var öllum landbúnaðarhéröðum gert að gerast samyrkjubú *(kommúnur)* og þeim sett háleit markmið í framleiðni. Kína lagði mikla áherslu á að ríkið yrði sjálfu sér nægt um stál, verandi nauðsynlegt fyrir mannvirkjagerð og annan iðnað. Öll samyrkjubú og hvert þéttbýlishverfi var því hvatt til þess að byggja litla málmbræðsluofna í bakgarðinum hjá sér sem nota átti til að framleiða hágæðastál úr brotajárni. Maó vissi sjálfur ekkert um málmvinnslu og þaggað hafði verið niður í menntafólki. Þegar Maó lærði loks að ekki væri hægt að framleiða gott stál nema með stórum verksmiðjum vildi hann ekki draga úr barráttuanda fólksins, en hætti þó við bakgarða-málmbræðsluofna-verkefnið í lok árs 1959.

Kínastjórn hætti við framfarastökks-áætlunina árið 1961.

Framfarastökkið er núna talið bæði innan Kína og utan hafa mistekist hrapallega og valdið hungursneyð og hörmungum. Í þokkabót höfðu þurrkar geisað á svæðinu og saman leiddi þetta til þess að á milli 18 til 55 milljón manns létust úr hungri.

## Tilvísanir
Sigríðarstaðavatn

**Sigríðarstaðavatn** er stöðuvatn og gamalt sjávarlón víð Húnafjörð í Vestur-Húnavatnssýslu. Það er grunnt og mjótt, 6 km langt og 6,2 ferkílómetrar. Úr því rennur í Sigríðarstaðaós út í Húnafjörð. Bærinn Sigríðarstaðir er í eyði og landið heyrir undir Þingeyrar. Við Sigríðarstaðaós er mikið um sel.

## Heimild
*Nat veiðivefur: Sigríðarstaðavatn
Farfuglaheimili

**Farfuglaheimili** er  gistihús fyrir ferðamenn þar sem gestir geta gist gegn vægu gjaldi. Gisting getur verið í svefnsölum eða herbergjum þar sem gestir gista í kojum. Oft er sameiginleg aðstaða eins og setustofa og eldhús þar sem gestir geta sjálfir eldað.

## Farfuglaheimili á Íslandi

Bandalag íslenskra Farfugla starfrækir farfuglaheimili og  er aðili að alþjóðasamtökum farfugla Hostelling International (International Youth Hostel Federation) og voru samtökin stofnuð árið 1939. Það er hægt að kaupa félagsskírteini sem gilda í eitt ár frá útgáfudegi.

## Tengt efni
*Listi yfir staðsetningu farfuglaheimila á Íslandi

## Tengill
* Bandalag íslenskra farfugla
Svanhildur Jakobsdóttir - Ég kann mér ekki læti

**Svanhildur og hljómsveit Ólafs Gauks - Ég kann mér ekki læti**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Ólafur Gaukur útsetti helming laganna og stjórnaði hinni stóru hljómsveit, sem leikur undir. Hinn helminginn  útsetti Jón Sigurðsson.  Umsjón með hljóðritun skiftu þeir Ólafur Gaukur og Jón á milli sín.
Þá hannaði Ólafur Gaukur hljómplötuumslagið, en ljósmynd tók Óli Páll. Hljóðritun gerði Pétur Steingrímsson.

## Lagalisti
#Ég kann mér ekki læti - *Lag - texti: Barriere/Owen — Ólafur Gaukur*
#Ég heyri grát - *Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Ólafur Goukur*
#Jói Jó - *Lag - texti: Chapman/Chinn — Ólafur Gaukur* 
#Með penna í hönd... - *Lag - texti: B Goldsbora — Ólafur Gaukur*
#Ástin er allra meina bót - *Lag - texti: D.R.Ziggy —Ólafur Gaukur*
#Þú skalt ekki senda rósir - *Lag - texti: H.J.Jensen — Ólafur Gaukur*
#Betlað rænt og ruplað - *Lag - texti: Cole/Hall/Wolfe —Ólafur Gaukur*
#Ekkert svar - *Lag - texti: Y.Dessca/M.Panas — Ólafur Gaukur*
#Kötturinn Klói - *Lag - texti: K.Young — Ólafur Gaukur*
#Letiblóð - *Lag - texti: H.Carmichael — Ólafur Gaukur*
#Blár varstu sær - *Lag - texti: Jónatan Ólafsson — Ólafur Gaukur*
#Það er óþarfi að láta sér leiðast -  *Lag - texti:  A. Jaén/D.Vangarde — Ólafur Gaukur*
Umhverfisstofnun

**Umhverfisstofnun** var ríkisstofnun sem starfaði samkvæmt sérstökum lögum nr. 90/2002.  Hlutverk hennar var að stuðla að velferð almennings með því að beita sér fyrir heilnæmu umhverfi, öruggum neysluvörum og verndun og sjálfbærri nýtingu náttúruauðlinda.

## Saga
22. mars 2002 fékk Siv Friðleifsdóttir umhverfisráðherra samþykki í ríkisstjórn Íslands fyrir því að leggja fram frumvarp um nýja stofnun, Umhverfisstofnun sem sameinaði verkefni þriggja stofnana og tveggja ráða:
* Dýraverndarráð
* Hollustuvernd ríkisins
* Hreindýraráð
* Náttúruvernd ríkisins
* Veiðistjóraembættið

Frumvarpið var samþykkt þann 3. maí 2002 á Alþingi. Auglýst var eftir forstjóra 4. júní 2002 sem skyldi gegna embætti frá 1. ágúst 2002 til 5 ára. Stofnunin hóf störf 1. janúar 2003.

Rannsóknarstofa Umhverfisstofnunar rann inn í opinbera hlutafélagið Matís ohf 1. janúar 2007. Matvælasvið Umhverfisstofnunar rann inn í nýja stofnun, Matvælastofnun 1. janúar 2008.

Umhverfisstofnun var lögð niður 31. desember 2024 og starfsemi hennar sem tengdist náttúruvernd, friðlýsingum og lífríkismálum rann inn í nýja Náttúruverndarstofnun. Aðrir hlutar Umhverfisstofnunar runnu inn í nýja Umhverfis- og orkustofnun.

### Forstjórar
* Davíð Egilsson, 2002-2007
* Ellý Katrín Guðmundsdóttir 2007-2008
* Kristín Linda Árnadóttir 2008-2019
* Sigrún Ágústsdóttir 2019-2024
* Auður H. Ingólfsdóttir 2024

## Tenglar
* Umhverfisstofnun
* Lög 2002 nr. 90 um Umhverfisstofnun

## Tilvísanir
Netafræði

Í stærðfræði og tölvunarfræði kallast **netafræði** (áður nefnt **graffræði** eftir enska heitinu *graph theory*) það þegar lögð er stund á *[[net (stærðfræði)|net]]*.

## Tengt efni
### Undirgreinar
* Algebru netafræði

### Tengd svið stærðfræðinnar
* Talningarfræði
* Grúpufræði 
* Hnútafræði

### Framúrskarandi netafræðingar
 
* Berge, Claude
* Bollobás, Béla
* Chung, Fan
* Dirac, Gabriel Andrew
* Erdős, Paul
* Euler, Leonhard
* Faudree, Ralph
* Graham, Ronald
* Harary, Frank
* Heawood, P. J.
* König, Denes
* Lovász, László
* Nešetřil, Jaroslav
* Mohar, Bojan
* Rényi, Alfréd
* Ringel, Gerhard
* Robertson, Neil
* Rödl, Vojtěch
* Schrijver, Alexander
* Seymour, Paul
* Szemerédi, Endre
* Thomas, Robin
* Thomassen, Carsten
* Turán, Pál
* Tutte, W.T.
* Tyshkevich, Regina
* Youngs, J.W.T.


## Tenglar
*  Hér er netafræði beitt til að leysa þraut.
Harold Holt

**Harold Edward Holt** (fæddur 5. ágúst 1908, látinn 17. desember 1967) var ástralskur stjórnmálamaður. Hann var forsætisráðherra Ástralíu frá janúar 1966 til dauðadags en hann hvarf í sundferð á strönd í Viktoríu. Lík hans fannst aldrei.
Matti Sippala

**Matti Kalervo Sippala** (fæddur 11. mars 1908 í Hollola, látinn 22. ágúst 1997 í Kotka) var finnskur spjótkastari. Hann tók þátt í sumarólympíuleikunum 1932 í Los Angeles og hlaut silfurverðlaun í spjótkasti en landar hans, Matti Järvinen og Eino Penttilä fengu gull- og bronsverðlaun.
David Lean

**David Lean** (fæddur 25. mars 1908 í Croydon á Englandi; látinn 16. apríl 1991 í London) var enskur kvikmyndaleikstjóri. Hann hlaut Óskarsverðlaunin fyrir *[[Brúin yfir Kwai-fljót|Brúna yfir Kwai-fljót]]* (1957) og *[[Arabíu-Lawrence (kvikmynd)|Arabíu-Lawrence]]* (1962).

Árið 1984 var hann sleginn til riddara af reglu breska heimsveldisins.

## Kvikmyndir
* *[[Undir gunnfána]]* (*In Which We Serve*, 1942)
* *[[Þetta heillakyn]]* (*This Happy Breed*, 1944)
* *[[Frá Furðuströndum]]* (*Blithe Spirit*, 1945)
* *[[Stutt kynni]]* (*Brief Encounter*, 1945)
* *[[Glæstar vonir (kvikmynd frá 1946)|Glæstar vonir]]* (*Great Expectations*, 1946)
* *[[Oliver Twist (kvikmynd frá 1948)|Oliver Twist]]* (1948)
* *[[Ástríðufull vinátta]]* (*The Passionate Friends*, 1949)
* *[[Madeleine (kvikmynd)|Madeleine]]* (1950)
* *[[Ósýnilegi veggurinn]]* (*The Sound Barrier*, 1952)
* *[[Tengdasynir óskast (kvikmynd frá 1954)|Tengdasynir óskast]]* (*Hobson's Choice*, 1954)
* *[[Sumar (kvikmynd frá 1955)|Sumar]]* (*Summertime*, 1955)
* *[[Brúin yfir Kwai-fljótið (kvikmynd)|Brúin yfir Kwai-fljótið]]* (*The Bridge on the River Kwai*, 1957) 
* *[[Arabíu-Lawrence (kvikmynd)|Arabíu-Lawrence]]* (*Lawrence of Arabia*, 1962)
* *[[Doktor Sívagó (kvikmynd)|Doktor Sívagó]]* (*Doctor Zhivago*, 1965)
* *[[Dóttir Ryans]]* (*Ryan's Daughter*, 1970)
* *[[Ferðin til Indlands]]* (*A Passage to India*, 1984)

## Tenglar
* ''Okkar maður''; grein í Morgunblaðinu 1990
Stúdentshúfa

**Stúdentshúfa** er höfuðfat borið af stúdentum á efri skólastigum s.s. í háskóla. Á Íslandi tíðkast að útskriftarnemendur í framhaldsskólum beri stúdentshúfur við útskrift, og svipar útliti þeirra til stúdentshúfna á Norðurlöndum.

## Neðanmálsgreinar

Stúdentshúfan var hönnuð af ömmu minni, Önnu Louise Ásmundsdóttur, Hattagerðarmeista 1913
Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi

**Tilnefningar til [[Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs|bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs]] frá Íslandi** koma frá þriggja manna dómnefnd. Norðurlandaráð hefur frá  1962 árlega  veitt bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs til norræns bókmenntaverks. Á hverju ári eru tilnefndar tvær bækur frá hverju þessara landa: Danmörk, Finnland, Ísland, Noregur og Svíþjóð. Færeyjar, Álandseyjar, Grænland og samíska málsvæðið tilnefna eitt verk hvert.

Tveir aðilar og einn til vara eru í nefndinni sem tilnefnir verk frá Íslandi.

## Tilnefningar frá Íslandi

Nöfn verðlaunahafa eru feitletruð.

* 2020 &#x2013; Bergsveinn Birgisson fyrir skáldsöguna *Lifandilífslækur*

:: &#x2013; Fríða Ísberg fyrir smásagnasafnið *Kláði* 

* 2019 &#x2013; Kristín Eiríksdóttir fyrir skáldsöguna *Elín, ýmislegt*

:: &#x2013; Kristín Ómarsdóttir fyrir ljóðasafnið *Kóngulær í sýningargluggum*

* **[[2018]] &#x2013; [[Auður Ava Ólafsdóttir]] fyrir skáldsöguna ''Ör***

:: &#x2013; [[Sigurður Pálsson (skáld)|Sigurður Pálsson]] fyrir ljóðasafnið *Ljóð muna rödd*

* [[2017]] &#x2013; [[Guðmundur Andri Thorsson]] fyrir minningabókina *Og svo tjöllum við okkur í rallið. Bókin um Thor*

::&#x2013;  [[Linda Vilhjálmsdóttir]] fyrir ljóðabókina *Frelsi*

* [[2016]] &#x2013; [[Elísabet Jökulsdóttir|Elisabet Kristín Jökulsdóttir]] fyrir ljóðabókina *Ástin ein taugahrúga. Enginn dans við Ufsaklett*

:: &#x2013; [[Guðbergur Bergsson]] fyrir skáldsöguna *Þrír sneru aftur''

## Tengt efni
Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs

Verðlaun Norðurlandaráðs

Norðurlandaráð

## Tenglar
* Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
* Facebook-síða Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs

## Heimild

Tilnefningar 2016-2020 fengnar af https://www.norden.org/is/bokmenntaverdlaunin, heimasíðu Norðurlandaráðs. Sótt 30. september 2020.
Spölur

**Spölur** getur átt við:

* Geisla í rúmfræði
* Fyrirtækið Spöl ehf. sem lét byggja Hvalfjarðargöngin
* Stutta vegalengd
Peter Lewis

**Peter Benjamin Lewis** (11. nóvember 1933 – 23. nóvember 2013) var bandarískur milljarðamæringur frá Cleveland í Ohio. Hann var stjórnarformaður í tryggingarfyrirtækinu Progressive Insurance Companies sem er fimmta stærsta tryggingarfyrirtækið í Bandaríkjum Norður-Ameríku. Lewis þótti sérvitur og fara nýjar leiðir í viðskiptum. Hann lét byggja byggja heilsurækt og ferðaþjónustu fyrir starfsmenn í höfuðstöðvum Progressive og lagði áherslu á nútímalist. Hann taldi mikilvægt að búa til starfsumhverfi þar sem skapandi hugsun þrifist en það væri leið til að auka hagnað í í fyrirtækjarekstri. Lewis gaf miklar fjárhæðir til listasafna, háskóla og ýmis konar góðgerðarmála og stjórnmála.

## Tenglar
* „Bandarískur sérvitringur í Reykjavík“ *Morgunblaðið* netútgáfa, 11. júlí 2008
* „Eccentric billionaire has high profile at home“ eftir Josie Clarke, *The New Zealand Herald* 31. ágúst 2000.
* „FPO chief explains tragic ending“ eftir Daniel Chang og Gail Meadows, *The Miami Herald* 25. maí, 2003
* „Who owns Cleveland?“ eftir Thomas Kelly , *The Cleveland Free Times* 10. mars 2004.