Glataði málstaðurinn

**Hinn glataði málstaður suðurríkjanna** (enska: *Lost Cause of the Confederacy* eða bara *Lost Cause*) er bandarísk skýringarsögn sem byggir á gervisagnfræði og afneitunarstefnu. Sögnin gengur út á að málstaður Suðurríkjasambandsins í bandaríska þrælastríðinu hafi verið göfugur, réttlátur og hafi ekki snúist um þrælahald.  Meginatriði skýringarsagnarinnar birtust fyrst árið 1866 og hún hefur enn töluverð áhrif á kynþáttahyggju, kynhlutverk og trúarleg viðhörf í suðurríkjum Bandaríkjanna. Sagnfræðingar hafa afsannað marga þætti í söguskýringu glataða málstaðarins.

Auk þess að þurfa að vinna nauðungarvinnu og fá ekki að yfirgefa þrælahældarana sættu þrælar í Bandaríkjunum oft kynferðisofbeldi og nauðgunum, fengu ekki að mennta sig og var gjarnan refsað með hýðingu og öðrum líkamlegum refsingum. Fjölskyldum þræla var oft skipt upp þegar einn eða fleiri fjölskyldumeðlimir voru seldir. Í slíkum tilvikum sáust þessir fjölskyldumeðlimir yfirleitt aldrei framar. Talsmenn glataða málstaðarins hundsa þennan veruleika og halda því fram að þrælahald í Bandaríkjunum hafi fyrst og fremst verið af hinu góða. Þá hafna þeir því að deilan um þrælahald hafi verið meginorsök þrælastríðsins. Þeir halda því fram að stríðið hafi fyrst og fremst verið frelsisbarátta suðurríkjanna á móti ofríki alríkisstjórnarinnar í Washington og hafi snúist um vernd suðræna landbúnaðarhagkerfisins á móti árásargirni norðurríkjanna. Talsmenn skýringarsagnarinnar halda því fram að sigur sambandssinna í stríðinu hafi verið vegna meiri mannfjölda og sterkari iðnkjarna þeirra en að suðurríkjamenn hafi þó verið réttsýnni og kænni hermenn en andstæðingar þeirra. Langflestir nútímasagnfræðingar hafna þessum skýringum og leggja áherslu á að meginorsök stríðsins hafi verið þrælahald.

Hugmyndin um glataða málstaðinn var mjög útbreidd í kringum aldamót 19. og 20. aldar, þegar talsmenn hennar reistu fjölda minnismerkja til heiðurs gömlum hermönnum Suðurríkjasambandsins sem voru þá farnir að deyja hver af öðrum. Skýringarsögnin náði aftur mikilli útbreiðslu á tíma réttindahreyfingarinnar á sjötta og sjöunda áratugi 20. aldar, þegar hún varð hluti af mótspyrnu suðurríkjamanna gegn auknum stuðningi við kynþáttajafnrétti í Bandaríkjunum. Stofnanir sem studdu kenninguna um glataða málstaðinn létu reisa fjölda minnismerkja og rituðu sagnfræðibækur til að halda á lofti „réttri“ frásögn af þrælastríðinu. Þannig var tryggt að hvítir suðurríkjamenn myndu áfram styðja stefnur sem tryggðu yfirráð hvítra, meðal annars Jim Crow-lögin. Hugmyndir um yfirburði hvíta mannsins eru lykilatriði í hugmyndafræði glataða málstaðarins.

## Einkenni

Mýtan um glataða málstaðinn felst meðal annars í fullyrðingum um að þrælahald hafi ekki verið helsta ágreiningsefnið á milli norður- og suðurríkjanna og hafi ekki verið ástæða þess að suðurríkin reyndu að kljúfa sig frá Bandaríkjunum. Samkvæmt mýtunni hefði aðeins verið tímaspursmál hvenær suðurríkin myndu afnema þrælahald af fúsum og frjálsum vilja, og í reynd hafi það verið upphlaupssamir afnámssinnar sem espuðu upp ágreining á milli ríkjanna. Svart fólk sem bjó í þrældómi hafi upp til hópa verið hamingjusamt og tryggt húsbændum sínum.

Ein röksemd að baki glataða málstaðnum gengur út á hugmyndina um að suðurríkjamenn hafi verið komnir af normönnskum riddurum Vilhjálms sigursæla, „[kynþætti] sem var kunnur fyrir vaskleika, riddaramennsku, heiður, blíðu og gáfur.“ Talsmenn glataða málstaðarins reyna að skýra hernaðarósigur Suðurríkjasambandsins þannig að suðrið hafi í raun ekki verið sigrað, heldur hafi það lotið í lægra haldi vegna ósanngjarnra yfirburða norðurríkjanna á sviði mannfjölda og auðlinda. Hins vegar halda þeir því gjarnan fram að suðurríkin hefðu sigrað ef þau hefðu unnið orrustuna við Gettysburg eða að þau hafi tapað vegna dauða Stonewall Jacksons árið 1863 og mistaka James Longstreet aðstoðarhershöfðingja.

Í orðræðu glataða málstaðarins eru suðurríkin sýnd á rómantískan máta sem land „glæsibrags og kyrrðar“ þar sem plantekruaðallinn var undanlátssamur gagnvart glaðlyndum þrælum sínum og gildi á borð við karlmennsku og hugrekki voru í hávegum höfð. Svart og hvítt fólk hafi búið saman í sátt og samlyndi og bæði notið góðs af siðmenningu suðurríkjanna, sem hafi verið langtum betri en í norðrinu. Hermenn Suðurríkjasambandsins eru sýndir sem staðfastir, glæsilegir og hugrakkir. Herforingjum suðurríkjanna er nánast lyft upp á dýrlingastall og Robert E. Lee er látinn líkjast Kristi.

Jefferson Davis, forseti Suðurríkjasambandsins, skrifaði um stöðu svartra þræla í bókinni *[[The Rise and Fall of the Confederate Government]]* (1881):

## Tilvísanir