open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fáni Aserbaísjans

**Fáni Aserbaísjan** samanstendur af þremur láréttum borðum í litunum blátt, rautt og grænt með hvítum hálfmána og áttahyrndri stjörnu í miðjum rauða borðanum. Átta kantar stjörnurnar tákna átta greinar tyrkneska fólksins og er tyrkneska þjóðin einnig táknuð af bláa litnum. Græni liturinnn táknar íslam og rauði liturinn stendur fyrir framfarir og þróun. Fáninn var tekinn í notkun opinberlega 5. febrúar 1991. Svipað merki var einnig notað seint árið 1910, þar til Aserbaísjan innlimaðist í Sovétríkin.

Á Sovéttímabilinu hafði Aserbaísjan fjóra mismunandi fána. Frá 1921 til 1937 var hann rauður með kýrillísku bókstöfunum *ССА* (*SSRA*) í gulum í efra vinstra horninu. Þá var hamri og sigð bætt við fánann og kýrillísku bókstöfunum skipt út fyrir latnesku bókstafina *AzSSR*. Árið 1940 var latnesku stöfunum skipt aftur út fyrir kýrillísku: *АзССР* (*AzSSR*). Síðasta útgáfa af fánanum var samþykkt 7. október 1952 og var rauð með þunnblárri rönd neðst. Stafirnir voru fjarlægðir en útlína af stjörnu var sett ofan á hamarinn og sigðina.

## Heimildir
Constantin Fehrenbach

**Constantin Fehrenbach** (11. janúar 1852 – 26. mars 1926) var þýskur stjórnmálamaður sem var einn af helstu leiðtogum kaþólska Miðflokksins á árum Weimar-lýðveldisins. Hann var forseti þýska ríkisþingsins árið 1918 og forseti stjórnlagaþingsins í Weimar frá 1919 til 1920. Í júní árið 1920 varð Fehrenbach kanslari Þýskalands. Hann sagði af sér í maí næsta ár til að mótmæla stríðsskaðabótum sem Þýskaland átti að greiða bandamönnum úr fyrri heimsstyrjöldinni. Fehrenbach leiddi þingflokk Miðflokksins frá 1923 til dauðadags árið 1926.

## Æviágrip
Constantin Fehrenbach fæddist árið 1852 í bænum Wellendingen í þáverandi stórhertogadæminu Baden. Hann nam guðfræði og síðan lögfræði í háskólanum í Freiburg. Hann vann sem lögfræðingur í bænum en hóf þátt í stjórnmálum árið 1884 þegar hann gekk á borgarþingið í Freiburg. Næsta ár gekk hann á héraðsþing Baden fyrir kaþólska Miðflokkinn. Fehrenbach gekk á þýska ríkisþingið árið 1903 og var kjörinn forseti þess árið 1918. Fehrenbach var síðasti forseti ríkisþingsins á árum þýska keisaraveldisins.

Fehrenbach sat áfram sem forseti ríkisþingsins eftir stofnun Weimar-lýðveldisins árið 1918. Í júní árið 1920 myndaði Fehrenbach fyrstu ríkisstjórn Weimar-lýðveldisins án aðkomu Jafnaðarmannaflokksins. Á kanslaratíð Fehrenbach voru atvinnuleysisbætur hækkaðar og hámarksbætur til einhleypra karlmanna yfir 21 árs aldri fóru úr 7 mörkum í 10 mörk. 

Fehrenbach sagði af sér í maí árið 1921 af því að þýski Þjóðarflokkurinn hafði dregið stuðning sinn við ríkisstjórn hans til baka vegna ósættis með tilraunir Fehrenbach til að vinna með bandamönnum að greiðslu stríðsskaðabóta. Fehrenbach tókst ekki að fá þingstuðning fyrir frumvarpi sem tilgreindi 132 milljarða gullmarka sem andvirði stríðsskaðabótanna. Fehrenbach sagði formlega af sér þann 4. maí en sat áfram í starfsstjórn þar til Joseph Wirth tók við embættinu þann 10. maí.

Árið 1922 varð Fehrenbach dómari á dómstólnum *Staatsgerichtshof für das Deutsche Reich* sem átti að standa vörð um stjórnarskrá Weimar-lýðveldisins. Seint næsta ár gerðist Fehrenbach þingflokksformaður Miðflokksins og gegndi því hlutverki til dauðadags. Hann varð einnig varaformaður samtakanna *Verein zur Abwehr des Antisemitismus*, sem áttu að berjast gegn gyðingahatri.

## Tilvísanir
Un cow-boy à Paris

**Un cow-boy à Paris** *(íslenska: Kúreki í París)* eftir franska teiknarann Achde (Hervé Darmenton) og höfundinn Jul (Julien Berjeaut) er 80. bókin í bókaflokknum um Lukku-Láka. Bókin kom út árið 2018 og hefur ekki komið út á íslensku.

## Söguþráður

Lukku-Láki hefur nýlokið við að klófesta Daldónana fjóra og er að fylgja þeim heim í fangelsið þegar á leið hans verður sérkennilegur náungi með risastóran, úthöggvinn handlegg. Í ljós kemur að þar er á ferð hinn franski Auguste Bartholdi sem vinnur að smíði Frelsisstyttunnar sem Frakkar ætla að færa Bandaríkjunum að gjöf. Er Bartholdi á ferð um Villta vestrið til að safna fé fyrir rándýrri smíðinni. Lukku-Láki tekur að sér að fylgja Bartholdi um óbyggðir Vestursins, þar sem hættur leynast á hverju strái, og slást í för með honum til Parísar í Frakklandi að beiðni varaforseta Bandaríkjanna. Bartholdi veitir ekki af hjálp Lukku-Láka þar sem illskeyttur fangelsisstjóri hugsar Frakkanum þegjandi þörfina, enda dreymir hann um að reisa fangelsi á Liberty-eyju þar sem styttan á að rísa.

## Fróðleiksmolar

* Eins og oft áður er efniviður bókarinnar sóttur í sögulega atburði, þ.e. smíði Frelsisstyttunnar sem Frakkar færðu Bandaríkjamönnum að gjöf árið 1886. Franski myndhöggvarinn Frédéric Auguste Bartholdi (1834-1904) var aðalhönnuður styttunnar og fór nokkrar fjáröflunarferðir til Bandaríkjanna vegna verkefnisins.
* Í fyrsta sinn í sögu bókaflokksins ferðast Lukku-Láki til gamla heimsins.
* Nokkrir rammar úr bókinni eru til sýnis á Frelsisstyttusafninu sem opnaði á Liberty-eyju vorið 2019 https://www.libertyellisfoundation.org/statueoflibertymuseum/index.html

## Tenglar
* Grein í Le Parisien
Hamar og sigð

**Hamar og sigð** (**☭**, rússneska: серп и мо́лот *sjerp í molot*) er verkalýðstákn sem tekið var upp á tíma Rússnesku byltingarinnar. Hamarinn átti að tákna verkamenn og sigðin bændur. Saman stóðu táknin fyrir bandalag þessara tveggja hópa um sósíalisma. 

Eftir lok heimsstyrjaldarinnar fyrri (sem Rússar drógu sig úr árið 1917) og Rússnesku borgarastyrjaldarinnar var táknið tekið upp sem friðlegt tákn verkalýðsins um sósíalisma í Sovétríkjunum og víðar. Margar kommúnismahreyfingar víða um heim byrjuðu að nota hamarinn og sigðina. Táknið finnst enn í dag víða um Rússland og í öðrum fyrrum Sovétríkjum. 

Birting þess er þó bönnuð í öðrum fyrrum kommúnistalöndum þar sem kommúnismi hefur líka verið bannaður. Sem dæmi má nefna Indónesíu þar sem bannað er að birta táknið enda það tákn um kommúnisma, sem var bannaður í kjölfar fjöldamorða á kommúnistum árin 1965–66. Allir sem fara með slík tákn eru handteknir. Á níunda áratugnum var fólk sem fór með táknið tekið af lífi af leyniskyttum án yfirheyrslu.
Wilhelm Cuno

**Wilhelm Carl Josef Cuno** (2. júlí 1876 – 3. janúar 1933) var þýskur athafnamaður og stjórnmálamaður sem var kanslari Þýskalands frá 1922 til 1923, í alls 264 daga. Á kanslaratíð hans hertóku franskir og belgískir hermenn Ruhr-héraðið í vesturhluta Þýskalands og verðbólga jókst svo mjög að farið var að stefna í óðaverðbólgu. Cuno var einnig framkvæmdastjóri Hapag-skipafélagsins.

## Æviágrip
Cuno fæddist í bænum Suhl, sem var þá í prússneska Saxlandi en er nú í Þýringalandi. Hann nam lögfræði í háskólum í Berlín og Heidelberg og útskrifaðist með doktorsgráðu. Frá 1907 til 1912 vann hann ýmis störf fyrir þýska fjármálaráðuneytið og síðar fyrir ríkisþingið. Á meðan á fyrri heimsstyrjöldinni stóð vann Cuno við að skipuleggja sendingar matarbirgða til þýska hersins. Eftir stríðslok vann hann sem fjármálaráðgjafi fyrir ríkisstjórnir nýja Weimar-lýðveldisins.

Cuno féllst á að mynda eigin ríkisstjórn eftir að Joseph Wirth kanslari sagði af sér í nóvember árið 1922. Sem kanslari skipaði Cuno ríkisstjórn sína aðallega óflokksbundnum hagfræðingum og öðrum sérfræðingum. Ríkisstjórn Cuno var ýmist kölluð „viðskiptastjórnin“, „hagfræðingastjórnin“ eða „persónuleikastjórnin“ (*Geschäftsministerium*, *Regierung der Wirtschaft* og *Kabinett der Persönlichkeiten*) þar sem hún var ekki formlega mynduð með stjórnarsamstarfi þingflokka.

Þjóðverjar bundu miklar vonir við ríkisstjórn Cunos en bandamenn, að frumlagi franska forsætisráðherrans Poincaré, höfnuðu tillögum hans um endursamningu stríðsbótaupphæðarinnar. Þegar Þjóðverjum tókst ekki að greiða viðar- og kolagreiðslur á tilsettum tíma ákváðu Frakkar og Belgar að hertaka Ruhr-héraðið. Cuno kallaði á eftir því að Þjóðverjar sýndu hernámsliðinu friðsamlega andspyrnu: Hætt var að senda skaðabætur til Frakka og Belga, námum var skipað að senda birgðir sínar ekki til þessara landa og ríkisstarfsmönnum á hernámssvæðinu var skipað að óhlýðnast skipunum hernámsliðsins.

Hernámið frysti efnahag Ruhr-héraðsins, sem var helsti iðnkjarni Þýskalands. Þetta kom af stað mikilli verðbólgu og Cuno tókst ekki að stöðva hana þar sem Poincaré neitaði að semja við Þjóðverja nema að andspyrnunni yrði fyrst hætt. Að endingu báru Jafnaðarmenn á þingi fram vantrauststillögu gegn ríkisstjórn Cunos sem var samþykkt þann 12. ágúst 1923.

## Tilvísanir
Hans Luther

**Hans Luther** (10. mars 1879 – 11. maí 1962) var þýskur stjórnmálamaður sem var kanslari Þýskalands í 482 daga, frá 1925 til 1926. Sem fjármálaráðherra Þýskalands hafði Luther átt þátt í því að koma stöðugleika á þýska markið eftir óðaverðbólguna árið 1923. Frá 1930 til 1933 var Luther bankastjóri þýska ríkisbankans og frá 1933 til 1937 var hann sendiherra Þjóðverja í Washington.

## Æviágrip
Hans Luther fæddist til ríkrar, lúterskrar kaupmannsfjölskyldu í Berlín árið 1879.

Luther var kjörinn í borgarráð Magdeburg árið 1907. Hann varð borgarstjóri Essen sumarið 1918. Í byltingunum sem brutust út í lok ársins 1918 tókst honum að telja byltingarmennina á að viðurkenna stöðu hans og vinna með stjórn sinni. Árið 1922 þáði Luther boð um að gerast matvæla- og landbúnaðarráðherra í ríkisstjórn Wilhelms Cuno. Honum hafði áður verið boðið að gerast innanríkisráðherra og fjármálaráðherra en hafði afþakkað þau ráðuneyti. Luther gerðist fjármálaráðherra þegar Gustav Stresemann tók við kanslaraembættinu árið 1923 og sat áfram í því embætti í ríkisstjórnum Wilhelms Marx. Sem fjármálaráðherra tókst Luther að koma stöðugleika á þýska markið eftir mikla verðbólgu með því að lækka laun ríkisstarfsmanna og hækka skatta.

Eftir þingkosningar sem haldnar voru í desember 1924 kom stjórnarflokkunum ekki saman um hvort þeir ættu að hleypa vinstri- eða hægriflokkum inn í stjórnarsamstarfið til að styrkja minnihlutastjórn Marx. Friedrich Ebert forseti Þýskalands bað því hinn óflokksbundna Luther að mynda ríkisstjórn og gerast kanslari. Luther stofnaði stjórn með aðkomu fjögurra hægri- og miðhægriflokka en skipaði hana að mestu óflokksbundnum stjórnsýslumönnum. Ebert forseti lést þann 28. febrúar 1926 og Luther tók því við skyldum þjóðhöfðingja til bráðabirgða. Í forsetakosningunum sem haldnar voru í kjölfarið vann hershöfðinginn rómaði Paul von Hindenburg sigur. 

Luther bauðst til að segja af sér í maí sama ár vegna ágreinings um fána Þýskalands. Luther hafði beðið Hindenburg að undirrita tilskipun sem skyldaði þýskar ríkisstofnanir til að flagga þýska verslunarfánanum auk þjóðfána lýðveldisins. Verslunarfáninn var áþekkur hinum rauða, hvíta og svarta fána þýska keisaraveldisins og því litu lýðveldissinnar á þingi á fánamálið sem árás á lýðveldið, sérstaklega í ljósi þess að Hindenburg var kunnur einveldissinni af gamla skólanum. Málið leiddi til þess að Luther féll fyrir vantrauststillögu á þinginu og Marx varð kanslari á ný.

Eftir kanslaratíð sína varð Luther bankastjóri þýska ríkisbankans árið 1930. Hann sagði af sér að tilskipan Adolfs Hitler árið 1933 eftir valdatöku nasista í Þýskalandi. Hitler bauð Luther þess í stað að gerast sendiherra til Bandaríkjanna. Luther þáði boðið og gegndi sendiherraembættinu til ársins 1937.

## Tilvísanir
Inkassodeild kvenna í knattspyrnu 2018

Árið **2018** verður **Íslandsmótið í knattspyrnu kvenna** haldið í 37. sinn.

## Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla
*Staðan fyrir 18. umferð, 14. september 2018*.

#### Töfluyfirlit

## Markahæstu leikmenn
*Staðan eftir 18. umferð, 14. september 2018*.

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild kvenna

#### Niður í 2. deild kvenna

## Heimildaskrá
1. deild kvenna í knattspyrnu 2017

Leikar í **1. deild kvenna í knattspyrnu** hófust í 36. sinn árið **2017**.

## Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla
*Staðan fyrir 18. umferð, 9. september 2017*.

#### Töfluyfirlit

### Markahæstu leikmenn
*Lokaniðurstaða 9. september 2017*.

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild kvenna

#### Niður í 2. deild kvenna

## Heimildaskrá
Búrbobbi

**Búrbobbi** (fræðiheiti: *Physella acuta*) er tegund lítilla, ferskvatnssnigla í búrbobbaætt (*Physidae*) sem oft eru haldnir sem gæludýr til að halda jafnvægi í vistkerfi fiskabúra. Tegundin er nú útbreidd í Evrópu og Norður-Ameríku. Á Íslandi er hún fágætur slæðingur í lögnum og í volgrum.

## Tilvísanir

## Ítarefni
* Naranjo-García E. & Appleton C. C. (2009). "The architecture of the physid musculature of *Physa acuta* Draparnaud, 1805 (Gastropoda: Physidae)". *[[African Invertebrates]]* **50**(1): 1-11. Abstract

## Ytri tenglar
*''Physa acuta''  at AnimalBase taxonomy,short description, distribution, biology,status (threats), images 
* https://web.archive.org/web/20071007012447/http://www.aquarium-kosmos.de/inhalt/50/blasenschnecken-physella-acuta
* PAN Pesticides Database - Chemical Toxicity Studies on Physella acuta
Ormsnigill

**Ormsnigill** (fræðiheiti: *Boettgerilla pallens*) er evrópsk tegund af landsniglum í landsniglaætt (*Boettgerillidae*). Hann hefur fundist á Íslandi.

## Tilvísanir

## Ítarefni
* Schmid G. (1963). "Zur Verbreitung und Anatomie der Gattung *Boettgerilla*". *Archiv für Molluskenkunde* **92**: 215-225.
Fáni Írlands

**Fáni Írlands** (írska: *bratach na hÉireann*) er þjóðfáni Írska lýðveldisins. Hann samanstendur af þremur lóðréttum borðum í grænu, hvítu og applesínugulu. Hlutföll fánans eru 1:2.
Græni liturinn vísar til kaþólsku trúarinnar, sá appelsínuguli til mótmælendatrúarinnar og sá hvíti á að tákna friðinn milli þeirra tveggja.

Árið 1848 fékk Thomas Francis Meagher leiðtogi írskra sjálfstæðismanna fánann í gjöf frá hópi franskra kvenna sem studdu málstað Íra. Fáninn var þó ekki tekinn upp sem þjóðfáni fyrir Páskauppreisnina árið 1916 en þá dró Gearóid O'Sullivan stjórnmálamaður fánann að húni á þaki aðalpósthússins í Dublin. Fáninn var síðan tekinn upp af Írska lýðveldinu á Írska sjálfstæðisstríðinu (1919–1921). Hann varð svo að þjóðfána Írska fríríkisins og fékk opinbera stöðu í stjórnarskránni 1937.  

Írskir þjóðernissinnar nota fánann alls staðar á eyjunni Írlandi, jafnvel á Norður-Írlandi. 

## Tilvísanir
Engjasnigill

**Engjasnigill** (fræðiheiti: *Deroceras agreste*) er tegund landsniglum í engjasnigilsætt (*Agriolimacidae*).

## Útbreiðsla
Tegundin er ættuð frá Asíu og norður og mið Evrópu. Á Íslandi finnst hann um láglendi í öllum landshlutum. Hann var einnig fyrsta landsnigilstegundin sem fannst á Surtsey.

## Tilvísanir
Sigurbergur Sigsteinsson

**Sigurbergur Sigsteinsson** (10. febrúar 1948 - 29. janúar 2020) var íslenskur íþróttamaður sem keppti undir merkjum Fram. Hann varð Íslandsmeistari í bæði handbolta og fótbolta, keppti landsleiki í báðum íþróttum og gegndi jafnframt störfum landsliðsþjálfara.

## Ferill
Sigurbergur fæddist og ólst upp í Reykjavík og hóf ungur íþróttaiðkun með Fram. Hann lauk námi frá Íþróttakennaraskólanum að Laugarvatni árið 1969. Sigurbergur kom úr mikilli íþróttafjölskyldu, en systur hans Jóhanna og Oddný kepptu einnig með Fram. Systkinin urðu öll þrjú Íslandsmeistarar handknattleiksárið 1969-70.

Hann lék 352 meistaraflokksleiki fyrir Fram í handknattleik og 78 A-landsleiki, þar á meðal á Ólympíuleikunum 1972 og var í liði Íslands sem vann Dani í fyrsta sinn árið 1968. Hann þjálfaði meistaraflokk karla hjá Fram handknattleiksárið 1978-79 og kvennalið félagsins árin 1974-75 og 1980-81. Hann stýrði jafnframt kvennalandsliðinu á árunum 1974-75 og aftur 1980-83. Þá þjálfaði hann karlalið Hauka í efstu deild um tíma. Einnig stýrði hann kvennaliði ÍR um nokkurra ára skeið og gerðið liðið m.a. að bikarmeisturum í fyrsta og eina sinn.

Sigurbergur lék um árabil með meistaraflokki Fram í knattspyrnu og var í Íslandsmeistaraliði félagsins árið 1972. Hann spilaði fyrir hönd Íslands í leik gegn áhugamannaliði Englands árið 1971. Árið 1985 tók hann við stjórn kvennalandsliðsins og leiddi það til sigurs í sínum fyrsta leik, 2:3 gegn Svisslendingum. Hann þjálfaði fjölda yngri flokka í knattspyrnu en einnig meistaraflokka karla hjá Þrótti Neskaupstað og Leikni Reyðarfirði.

## Tilvísanir
Fáni Máritaníu

Núverandi **fáni Máritaníu** tók gildi 15. ágúst 2017. 

Fáninn er grænn með rauðum borðum efst og neðst og gulum hálfmána og stjörnu í miðjunni. Græni, rauði og guli liturinn eru panafrískir litir. Grænn táknar íslam, rauður blóð þeirra sem dóu í sjálfstæðisbaráttunni og guli liturinn táknar sandinn í Sahara. Stjarnan og hálfmáninn tákna einnig íslam.

Hlutföll eru 2:3.

## Fyrri fáni
Máritanía breytti nýlega fána sínum. Var hálfmáninn ílengdur og rauðum borðum bætt við.
Sjóarakræða

**Sjóarakræða** (fræðiheiti: *Mastocarpus stellatus*) er rauðþörungur sem er náskyldur fjörugrösum (*Chondrus crispus*). Sjóarakræðu og fjörugrösum hefur öldum saman verið safnað við stendur Írlands og Skotlands, þurrkaðir og notaðir til manneldis og sem grunnur í heilsubætandi drykki. Þessir þörungar kallast á ensku *Irish moss* eða „írskur mosi“. 

Sjóarakræða og fjörugrös vaxa sums staðar á sömu stöðum. Fjörugrös eru þá ráðandi nema þar sem er mjög kalt því sjóarakræða þolir betur frost. Sjóarakræða er algeng við strendur Írlands og Bretlandseyja og við Ísland, Færeyjar, Norður-Rússland, Kanada, Nýfundnaland að Bandaríkjum Norður-Ameríku.

## Tenglar
* Mastocarpus stellatus (Stackhouse) Guiry *Mastocarpus stellatus*.
* Mastocarpus stellatus (Stackhouse) Guiry *AlgaeBase*.
* Marine Life of Britain and Ireland
Kolinda Grabar-Kitarović

**Kolinda Grabar-Kitarović** (f. 29. apríl 1968) er króatískur stjórnmálamaður og erindreki sem var fjórði forseti Króatíu, í embætti frá árinu 2015 til ársins 2020. Hún er fyrsta konan sem hefur gegnt embættinu frá því að lýðræðislegar fjölflokkakosningar hófust í landinu árið 1990. Hún er einnig yngsta manneskjan sem hefur gegnt embættinu.

Grabar-Kitarović gegndi ýmsum ríkisembættum áður en hún var kjörin forseti. Hún var Evrópumálaráðherra frá 2003 til 2005, utanríkis- og Evrópuráðherra frá 2005 til 2008, sendiherra Króatíu til Bandaríkjanna frá 2008 til 2011 og aðstoðarritari almannatengsla hjá NATÓ í framkvæmdarstjórnum Anders Fogh Rasmussens og Jens Stoltenbergs frá 2011 til 2014.

Grabar-Kitarović bauð sig fram í forsetakosningum Króatíu um áramótin 2014 og 2015. Hún lenti í öðru sæti í fyrstu umferð kosninganna og vann síðan nauman sigur gegn sitjandi forsetanum Ivo Josipović í annarri umferð. Sigur Grabar-Kitarović var óvæntur þar sem flestar skoðanakannanir höfðu spáð Josipović endurkjöri. Grabar-Kitarović hlaut sigur í seinni umferðinni með aðeins 1.48% forskoti á Josipović og er þetta naumasti sigur í sögu króatískra forsetakosninga. Grabar-Kitarović var meðlimur í miðhægriflokknum Króatíska lýðræðisbandalaginu til ársins 2015. Hún var einnig ein af þremur króatískum meðlimum Þríhliða ráðsins (*Trilateral Commission*), en hún neyddist til að segja sig úr báðum félögunum þegar hún tók við forsetaembætti þar sem forseti Króatíu má ekki vera meðlimur í öðrum stjórnmálahreyfingum. Tímaritið *[[Forbes]]* hefur nefnt Grabar-Kitarović sem eina af voldugustu konum í heimi.

Grabar-Kitarović bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum sem fóru fram í tveimur umferðum árin 2019 og 2020. Hún tapaði endurkjöri í seinni umferð á móti mótframbjóðanda sínum, fyrrum forsætisráðherranum Zoran Milanović.

## Tilvísanir
Spitsbergen

**Spitsbergen** er stærsta eyja Noregs og eyjaklasans Svalbarða með flatarmál upp á 37.673 km². Fjórir lengstu firðir Svalbarða eru á Spitsbergen og allar byggðir. Ennfremur eru allir 7 þjóðgarðar Svalbarða á eynni.

Í Longyearbyen búa 2.075 manns (2013) en aðrir bæir eru sá rússneski Barentsburg, Nýja-Álasund og Sveagruva, auk 10–12 pólskra vísindamanna í Isbjørnhamna og 4–5 hótelrekanda á svæði sem nefnist Pyramiden.

Erfiðleikar vegna hafíss og fjarskipta hafa gert það að verkum að aldrei hefur verið fiskvinnsla á Svalbarða heldur hefur öllum afla verið landað í Evrópu.

## Saga
Spitsbergen var gefið nafn af norðurheimskautalandkönnuðinum hollenska Willem Barents, sem sigldi um hana 1596. Hann kallaði það sem nú er almennt kallað Spitsbergen *West-Spitsbergen* en Svalbarða í heild sinni Spitsbergen og er skýringin að honum þótti eyja þessi hafa tindótt fjöll. 

Aðflutningur til Spitsbergen var einkum sökum veiði 1600–1850, rannsókna 1880–1928 og námuvinnslu 1906–2000. Frá 1601 voru breskar og hollenskar hvalveiðistöðvar á eyjunum í norðvestri, seinna ennfremur lengra suður. Rússneskir veiðimenn voru þar einkum á 19. öld. Í seinni tíð hafa rannsóknir og ferðamennska haft sterkastan vöxt. 

## Landafræði
Leifar af golfstrauminum færa varman sjó á vestur- og norðurströnd Spitsbergen sem er fyrir vikið minna ísilagt en austurstrendur eyjaklasans.

Hæsti tindur Spitsbergen er Newton-tindur sem er 1.713 metra hár.

## Tilvísanir
Kalkbobbi

**Kalkbobbi** (fræðiheiti: *Cernuella virgata*), einnig skráður sem *Helicella virgata*, er tegund smárra landsnigla í loðbobbaætt (*Hygromiidae*).

Hann er frá Miðjarðarhafssvæðinu og Vestur-Evrópu. Hann er sjaldgæfur slæðingur á Íslandi.

Samanburður á skeljum kalkbobba og sandhólabobba (*Theba pisana*):

Mynd:Cernuella virgata Spain.jpg|Kalkbobbi, með opinn „afla“
Mynd:Theba pisana Spain.jpg|Sandhólabobbi, með nær lokuðum „nafla“
Mynd:Cernuella virgata 01.JPG|Skel sýnd frá fimm hliðum


Kalkbobba, ásamt sandhólabobba, er neytt í Spáni sem *tapa* á börum, sérstaklega í Andalúsíu þar sem sniglarnir eru þekktir undir heitinu *chichos*.

## Sjá einnig
* *[[Cernuella neglecta]]*

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* ''Cernuella virgata''  at Animalbase taxonomy,short description, distribution, biology,status (threats), images
* ''Cernuella virgata'' images at Encyclopedia of Life
* Fauna Europaea Search  Útbreiðsla
Hrossaþari

**Hrossaþari** (fræðiheiti *Laminaria digitata*) er stórvaxinn brúnþörungur af ættinni *[[Laminariaceae]]* sem vex í Norður-Atlantshafi. 

Hrossaþara vex í norðvestur Atlantshafi allt frá Grænlandi suður til Cape Cod og í norðaustur Atlantshafi frá norðurhluta Rússlands og við Ísland suður til Frakklands. Hrossaþari er algengur við strendur Bretlandseyja nema við austurströnd Englands.

Hrossaþari myndar stórar breiður á hafsbotni og getur verið ríkjandi þörungategund. Hann vex mjög hratt miðað við aðrar þörungategundir. Hann er viðkvæmur fyrir beit ígulkerja.

Hrossaþari hefur verið notaður til áburðar og til að bera á land. Á 18 öld var hrossaþari brenndur til að einangra úr honum pottösku sem var notuð við glergerð. Á 19. öld var unnið joð úr hrossaþara. Fyrr á tímum voru þurrkaðir stilkar hrossaþara notaðir til að framkalla fósturlát og að koma af stað fæðingarhríðum.

## Tenglar
* Laminaria Digitata on AlgaeBase
* Karl Gunnarsson, "Taraskógvirnir eru einastu skógvir í Föroyum" – Náttúrufræðingurinn, 1.-2. Tölublað (01.03.2005), bls.. 47-57
1. deild kvenna í knattspyrnu 2015

Leikar í **1. deild kvenna í knattspyrnu** hófust í 34. sinn árið **2015**.

## A riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla
*Staðan fyrir 14. umferð, 22. ágúst 2015*.

#### Töfluyfirlit

#### Markahæstu leikmenn
*Lokaniðurstaða 22. ágúst 2015*.

## B riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla
*Staðan fyrir 14. umferð, 19. ágúst 2015*.

#### Töfluyfirlit

#### Markahæstu leikmenn
*Lokaniðurstaða 19. ágúst 2015*.

## C riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla
*Staðan fyrir 10. umferð, 21. ágúst 2015*.

#### Töfluyfirlit

#### Markahæstu leikmenn
*Lokaniðurstaða 21. ágúst 2015*.

## Úrslit
*Frá 29. ágúst til 12. september 2015*.

### Fjórðungsúrslit
#### First leg

#### Second leg

### Undanúrslit

### Þriðja og fjórða sæti

### Úrslitaleikur

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild kvenna

## Heimildaskrá

## Heimild
*
*
*
*
Dalia Grybauskaitė

**Dalia Grybauskaitė** (f. 1. mars 1956) er fyrrverandi forseti Litáens. Hún er fyrsta konan sem hefur gegnt forsetaembættinu og fyrsti forseti landsins sem hefur gegnt tveimur kjörtímabilum í röð. Grybauskaitė hefur áður verið varautanríkisráðherra og fjármálaráðherra Litáens og framkvæmdastjóri fjármagns og mannauðs í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins frá 2004 til 2009. Hún var fyrsti Litáinn sem vann í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins.

Grybauskaitė er stundum kölluð „litáíska járnfrúin“ vegna staðfestu sinnar og vegna þess að hún er með svart belti í karate.

## Æviágrip
Eftir að Litáen gekk í Evrópusambandið þann 1. maí 2004 var Grybauskaitė útnefnd í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, fyrst Litáa. Hún vann í stuttan tíma fyrir framkvæmdastjórn Romano Prodi og síðan fyrir framkvæmdastjórn José Manuels Barroso sem framkvæmdastjóri fjármagns og mannauðs. Hún gekk úr framkvæmdastjórninni þann 1. júlí árið 2009 til þess að gefa kost á sér sem forseti Litáen. 

Grybauskaitė tilkynnti forsetaframboð sitt formlega þann 26. febrúar 2009. Frá febrúarmánuði spáðu skoðanakannanir Grybauskaitė afgerandi sigri í kosningunum. Hún bauð sig fram án beinna tengsla við neinn stjórnmálaflokk en naut stuðnings litáíska Föðurlandsbandalagsins og sjálfstæðishreyfingarinnar Sąjūdis.

Í kosningabaráttunni einbeitti Grybauskaitė sér að innanríkismálum. Efnahagur Litáens var á niðurleið eftir langt hagvaxtarskeið og atvinnuleysi nam 15,5 prósentum í mars. Mótmæli gegn ríkisstjórninni höfðu leitt til ofbeldis í janúar 2009.

Kosningarnar fóru fram þann 17. maí 2009. Grybauskaitė vann stórsigur með 68,18 prósent atkvæða. Eftir kosningasigur sinn settist hún fyrst kvenna á forsetastólinn. Sigur Grybauskaitė var talinn til merkis um þekkingu hennar á efnahagsmálum og það að hún var ekki viðriðin nein pólitísk hneykslismál. Alþjóðafjölmiðlar fóru fljótt að kalla hana „litáísku járnfrúna“ þar sem hún var tilfinningaþrunginn ræðumaður og með svart belti í karate. Grybauskaitė, sem talar litáísku, ensku, rússnesku, frönsku og pólsku, hefur nefnt Margaret Thatcher og Mohandas Gandhi sem pólitískar fyrirmyndir sínar.

Þegar Grybauskaitė tók við embætti tilkynnti hún að hún hygðist lækka eigin laun um helming vegna bágs efnahagsástandsins í landinu. Fyrstu utanríkisheimsóknir hennar voru til Svíþjóðar og Lettlands.

## Tilvísanir
Madeleine Albright

**Madeleine Jana Korbel Albright** (fædd undir nafninu **Marie Jana Korbelová**; 15. maí 1937 – 23. mars 2022) var bandarískur stjórnmálamaður og erindreki. Hún var utanríkisráðherra Bandaríkjanna frá 1997 til 2001 í stjórnartíð Bills Clinton Bandaríkjaforseta og var fyrsta konan til að gegna því embætti.

Albright flutti með fjölskyldu sinni frá Tékkóslóvakíu til Bandaríkjanna árið 1948 eftir valdarán kommúnista. Faðir hennar, erindrekinn Josef Korbel, settist að með fjölskyldu sinni í Denver og Madeleine hlaut bandarískan ríkisborgararétt árið 1957. Albright útskrifaðist úr Wellesley-háskóla árið 1959 og hlaut doktorsgráðu frá Columbia-háskóla árið 1959 með doktorsritgerð um vorið í Prag. Albright vann sem aðstoðarmaður þingmannsins Edmunds Muskie þar til hún tók sæti í bandaríska þjóðaröryggisráðinu. Hún gegndi stöðu þar undir Zbigniew Brzezinski á kjörtímabili Jimmy Carter Bandaríkjaforseta.

Eftir að Albright lauk störfum hjá þjóðaröryggisráðinu hóf hún störf við Georgetown-háskóla og gerðist utanríkisráðgjafi frambjóðenda Demókrataflokksins. Eftir að Bill Clinton vann sigur í forsetakosningunum árið 1992 hjálpaði Albright við að byggja upp þjóðaröryggisráð Clinton-stjórnarinnar. Árið 1993 útnefndi Clinton hana sendiherra Bandaríkjanna til Sameinuðu þjóðanna. Sem sendiherra til Sameinuðu þjóðanna átti Albright þátt í því að Bandaríkjamenn beittu neitunarvaldi sínu gegn tilnefningu Boutros Boutros-Ghali til annars kjörtímabils sem aðalritari Sameinuðu þjóðanna. Albright hafði verið gagnrýnin á Boutros-Ghali, einkum vegna lélegra viðbragða við þjóðarmorðinu í Rúanda. Hún gegndi embættinu til ársins 1997 en þá tók hún við af Warren Christopher sem utanríkisráðherra. Hún sat sem utanríkisráðherra þar til Clinton lét af embætti árið 2001.

Albright varð seinna formaður Albright Stonebridge-hópsins og kennari í alþjóðasamskiptum við Georgetown-háskóla. Í maí árið 2012 sæmdi Barack Obama hana frelsisorðu Bandaríkjaforseta. Albright var einnig framkvæmdastjóri í Samtökum um alþjóðasamskipti.

Albright lést árið 2022 úr krabbameini.

## Tilvísanir
Hammersmith-brúin

**Hammersmith-brúin** er hengibrú yfir ána Thames í borgarhlutanum Hammersmith og Fulham í London. Brúin var fyrsta hengibrúin yfir Thames. Upphaflega brúin var byggð árið 1827 en var svo endurbyggð árið 1887. Árið 1973 var hún styrkt með stálbitum og hefur þurft reglulegt viðhald síðan. Um brúna fer akandi og gangandi umferð. Hammersmith-brúin er skreytt með ýmsum skjaldarmerkjum.

## Heimild
2. deild kvenna í knattspyrnu

**2. deild kvenna í knattspyrnu** er þriðja hæsta kvennadeildin í íslenskri knattspyrnu. Deildin var stofnuð árið 1995.

## Núverandi lið (2025)
*Álftanes 
*Dalvík/Reynir
*Einherji
*Fjölnir
*ÍH
*ÍR
*KÞ
*Selfoss
*Sindri
*Smári
*Vestri
*Völsungur

## Saga
### Meistarasaga

Tímabilið 2020 var hætt við vegna COVID-19 faraldursins og voru stig reiknuð að meðaltali: Grindavík með 2,20 stig, HK með 2,19.
Möskvasnigill

**Möskvasnigill** (fræðiheiti: *Deroceras reticulatum*) er tegund landsniglum í engjasnigilsætt (*Agriolimacidae*). Hann er upphaflega frá Evrópu, en finnst nú víða um heim.
Á Íslandi hefur hann fundist á láglendi í nokkrum landshlutum. 

## Tilvísanir

* Spencer, H.G., Marshall, B.A. & Willan, R.C. (2009). *Checklist of New Zealand living Mollusca*. pp 196–219 in Gordon, D.P. (ed.) New Zealand inventory of biodiversity. Volume one. Kingdom Animalia: Radiata, Lophotrochozoa, Deuterostomia. Canterbury University Press, Christchurch

## Ytri tenglar
*''Deroceras reticulatum''  images at Encyclopedia of Life  
*Fauna Europaea Search  Distribution 
*  ''Deroceras reticulatum''  on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Fjörugrös

**Fjörugrös** (fræðiheiti: *Chondrus crispus*) er rauðþörungur sem vex víða í grýttum fjörum við strendur Atlantshafsins. Hann vex meðal annars við Bretlandseyjar,  Eystrasalt, Færeyjar og Kanada. Fjörugrös vaxa á Íslandi við strendur sunnan og suðvestan lands. Fjörugrös kallast á ensku Irish moss eða írskur mosi.  Fjörugrös hafa öldum saman verið nýtt til manneldis og ýmsar afurðir unnar úr þeim. Efnið  karragenan (e. *carrageen*) er unnið úr fjörugrösum  en það er m.a. notað sem hleypiefni í mjólkurdrykki og til að gera öl tærara. Karragenan er  E-efni með númerið E407.

Fjörugrös innihalda mikið af næringarefnum.  Þau innihalda mikið  af prótíni, A og B1 vítamíni og joði og efni eins og  kalín, magnesín, járn og fosfór.
Fjörugrös hafa frá landnámi verið nýtt á Íslandi og þá oftast notuð í graut. Þau voru þá lögð í bleyti og söxuð og soðin í mjólk með mjöli eða byggi.

Fjörugrös eru rauð á lit eða jafnvel með bláum blæ en  fáir þörungar eru þannig á litinn nema purpurahimna og sjóarkræða. Purpurahimnan er þó auðþekkt á því, að öll plantan er ein örþunn himna, flöt og ógreinótt og legglaus. Fjörugrös og sjóarkræða hafa  margkvíslóttan líkama. Sjóarkræðan líkist fjörugrösum en greina má þessar tegundir í sundur á því að  einskonar renna er öðrum megin á sjóarkræðu en fjörugrös eru alveg flöt. 

## Heimildir

* 
* Fjörugrös (Fjaran og hafið, Námsgagnastofnun og Hafrannsóknastofnun)
* Fjörugrös og hrossaþari – Náttúrufræðingurinn, 1. Tölublað (01.04.1936), bls. 22-29
2. deild kvenna í knattspyrnu 2017

Leikar í **2. deild kvenna í knattspyrnu** hófust í 1. (stig 3) sinn árið **2017**.

## Liðin

## Staðan í deildinni
### Stigatafla
*Staðan fyrir 18. umferð, 10. september 2017*.

#### Töfluyfirlit

#### Markahæstu leikmenn
*Lokaniðurstaða 10. september 2017*.

## Heimildaskrá

## Heimild
*
Klemens 1.

**Klemens I** (nefndur á latínu: *Clemens Romanus*) var fjórði páfi kaþólsku kirkjunnar frá 88 til 99. Hann er talinn fyrsti postullegi faðirinn meðal Rómarbiskupa.
## Heimildir
*
Kombu

**Kombu** (á japönsku 昆布) er sjávarþang af ættinni *[[Laminariaceae]]*. Kombu er víða notað til manneldis í Austur-Asíu.
Geislabobbi

**Geislabobbi** (fræðiheiti: *Nesovitrea hammonis*) er tegund landsniglum í laukbobbaætt (*Oxychilidae*). Tegundin er útbreidd á palearktíska svæðinu.

Hann er útbreiddur á láglendi á Íslandi. 

## Tilvísanir
Sigurður Samúelsson

**Sigurður Samúelsson** (30. október 1911 – 26. janúar 2009) var íslenskur hjartalæknir. Hann stofnaði Hjartasjúkdómafélag íslenskra lækna þann 23. febrúar 1968 og var fyrsti formaður þess.

## Heimildir
* Árni Kristinsson, Merkismanns minnst á afmælisári. Læknablaðið 2018:6.
*Sigurður Samúelsson. Minning. Morgunblaðið 3. febrúar 2009.
Breiðbobbi

**Breiðbobbi** (fræðiheiti: *Oxychilus draparnaudi*) er sniglategund í laukbobbaætt (*Oxychilidae*). Tegundin er upprunalega frá Suður-Evrópu, en hefur breiðst víða út og er Ísland nyrsti fundarstaðurinn.

## Tilvísanir

* Spencer, H.G., Marshall, B.A. & Willan, R.C. (2009). *Checklist of New Zealand living Mollusca*. pp 196–219 in Gordon, D.P. (ed.) New Zealand inventory of biodiversity. Volume one. Kingdom Animalia: Radiata, Lophotrochozoa, Deuterostomia. Canterbury University Press, Christchurch.

## Ytri tenglar
*''Oxychilus draparnaudi''  at Animalbase taxonomy,short description, distribution, biology,status (threats), images
* ''Oxychilus draparnaudi''  images at Encyclopedia of Life
Laukbobbi

**Laukbobbi** (fræðiheiti: *Oxychilus alliarius*) er tegund af landsniglum í laukbobbaætt (*Oxychilidae*). Tegundin er upprunalega frá Vestur-Evrópu. Á Íslandi finnst hann á láglendi um land allt.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning

* Spencer, H.G., Marshall, B.A. & Willan, R.C. (2009). *Checklist of New Zealand living Mollusca.* pp 196–219 in Gordon, D.P. (ed.) New Zealand inventory of biodiversity. Volume one. Kingdom Animalia: Radiata, Lophotrochozoa, Deuterostomia. Canterbury University Press, Christchurch.

## Ytri tenglar
* ''Oxychilus alliarius''  images at Encyclopedia of Life
Enigma

**Enigma** getur átt við eftirfarandi:

## Staðir
* Enigma, Georgia, US, bær
* Enigma, Tennessee, US, sveitarfélag
* Enigma Peak, Palmer Land, Antarctica

### List
* Enigma, ýmis teiknimyndasögutengd
* ''Enigma'' (manga), manga útgefin í *Weekly Shōnen Jump* 2010
* Enigma (hljómsveit), rafrænt tónlistarverkefni hafið í þýskalandi af Michael Cretu 
* Enigma (hljómsveit) 
* Enigma Records, Bandarísk tónlistarútgáfa 1980.

## Annað
* Enigma dulmálsvél
Beinkröm

**Beinkröm** (*rachitis*) eru hörgulsjúkdómur þar sem skortur er á D-vítamíni. Einkenni geta verið bognun á beinum, þeim er hættara við að brotna og verkjum - einkum í baki.
Tsetse-fluga

**Tsetse-flugur** (fræðiheiti: *Glossinidae*) eru ætt flugna sem finnast í skógivöxnum hitabeltissvæðum í Afríku. Þær nærast á blóði manna og dýra og flytja smitsjúkdóma milli þeirra, einkum svefnsýki. Allt að 34 tegundir og undirtegundir tsetse-flugna finnast.

## Útlit

Tsetse-flugur eru brúnar eða gráar. Búklengd er 6–14 mm. Vængirnir eru í hvíldarstöður krossaðir á bakinu. Flugurnar hafa nálarformaða munnhluta til að stinga með.

## Tilvísanir
Taugakröm

**Taugakröm** er hörgulsjúkdómur þar sem skortur er á B1-vítamíni. Helstu einkenni eru vigtartap, vöðvaverkir (einkum í útlimum), bjúgur, krampar, lömun og hrörnun tauga og vöðva.  Minnisglöp í formi Wernicke-Korsakoff heilkennis getur orðið. Sjúkdómurinn getur valdið skyndilegum dauða vegna hjartalömunar. Meðferð er inntaka vítamínsins í gegnum munn eða sprautu.

Sjúkdómurinn var áður algengur í Austurlöndum fjær þar sem lítið var af B1 í hrísgrjónum. Nú er hann víða í Afríku sunnan Sahara. Á Vesturlöndum kemur taugakröm oftast fyrir sökum ofneyslu áfengis. Alþjóðlega heitið er *beriberi*.
Þorgrímur Þórðarson

**Þorgrímur Þórðarson** (f. 17. desember 1859, d. 5. júlí 1933) var íslenskur læknir, fæddur í Vigfúsarkoti við Vesturgötu í Reykjavík og dó í Reykjavík.

Hann lauk stúdentsprófi frá Latínuskólanum árið 1880 og læknisfræðiprófi frá Læknaskólanum árið 1884. Hann stundaði framhaldsnám í Kaupmannahöfn á árunum 1884–1885. Þorgrímur var héraðslæknir í Austur-Skaftafellssýslu á árunum 1886–1905 og í Keflavík til 1929. Þorgrímur var Alþingismaður Austur-Skaftfellinga 1902–1908. Í janúar 1908 var Sparisjóður Keflavíkur stofnaður á heimili Þorgríms og Jóhönnu í Norðfjörðshúsinu.

## Tenglar

* Freyja Jónsdóttir, Húsin í bænum. Hafnargata 6, Keflavík, Norðfjörðshús. Dagur. 29. nóv.1997. Íslendingaþættir, blað 3, s. VI
* Hjalti Jónsson, Þorgrímur Þórðarson héraðslæknir, Borgum, Austur- Skaftafellssýslu. Faxi, 26. árg, 1. tbl. 1966, s. 4–5., 2. tbl. s. 21–23 og 3. tbl. s. 38–40.
* SparKef 100 ára.  1907-2007. Faxi 4. tbl. 67. árg. 2007
* Æviágrip Þorgríms Þórðarsonar á vef Alþingis.

## Heimildir
Flikruætt

**Flikruætt** (fræðiheiti: *Rhizocarpaceae*) er ætt af fléttum. Flikruætt inniheldur fjórar ættkvíslir: *[[Catolechia]]*, *[[Epilichen]]*, *[[Rhizocarpon]]* og *[[Poeltinula]]*. Stundum er ættkvíslin *[[Sporastatia]]* talin til flikruættar en um það eru skiptar skoðanir. Á Íslandi finnast fléttur af öllum áðurnefndu ættkvíslunum nema *Poeltinula.*

## Útlit og einkenni
Tegundir af flikruætt hafa þal sem er reitaskipt en askhirslurnar eru svartar og kringlóttar eða strendar.

Gróin eru yfirleitt dökk eða glær, tvíhólfa eða marghólfa, fyrir utan ættkvíslina *[[Sporastatia]]* sem hefur einhólfa glær gró.

## Tilvísanir
Fáni Hollands

**Fáni Hollands** er að stofni til frá um 1630 og var opinberlega viðurkenndur 1796. Fáninn er með þremur jafnbreiða lágréttum borðum í rauðu, hvítu og bláu. Engin formleg tilskrift er um hlutföll en almennt er notast við 3:2.

## Saga

Elsti þekkti fáni Hollands er frá 16. öld. Árið 1572 var nefndur á nafn í fyrsta sinn appelsínugulur, hvítur og blár fáni sem kallaðist *prinsfáninn*. Þegar Holland lýsti yfir sjálfstæði frá Spáni árið 1579 varð prinsfáninn hinn opinberlega viðurkenndi fáni Hollands.

Árið 1596 var sá rauði, hvíti og blái fáni nefndur í fyrsta skipti og ekki fyrr en um miðja 17. öld hafa flestir fánar skipt út appelsínugulum fyrir rauðann. Hví appelsínugulur vék fyrir rauðum í efsta borðanum er ekki vitað nákvæmlega. Nokkrar tilgátur eru hér nefndar. sjómenn áttu að hafa kosið hann heldur, hann var sínilegri, hann dofnaði síður en appelsínugulur, skortur á appelsínugulum lit í efnislituninni, að ný aðferð við litun gaf dekkri lit, að síður var litið til Óraníu-konungsfjölskyldunnar og loks að hollenska þingið hefði sett rauða litinn inn út frá sínum eigin þingfána. En engin af þessum tilgátum getur þó sannast.
Shiraz

**Shiraz** er borg í suðvestur Íran sem liggur í Zagrosfjöllum. Shiraz er höfuðstaður Fars-héraðs. Árið 2016 var íbúafjöldi um 1,9 milljónir.

Shiraz er gömul borg og hefur verið höfuðborg Íran nokkrum sinnum. Seinast gegndi staðurinn stöðu höfuðborgar Persíu undir Zand-konungsættinni frá 1750 til 1781.
Semnan-hérað (Íran)

**Semnan** er eitt af 30 héruðum Íran og heitir eftir samnefndum höfuðbæ . Héraðið nær yfir 97 þúsund km2 svæði og er því á stærð við Ísland. Það liggur meðfram Alborz-fjöllunum og hefur endamörk við Dasht-e Kavir-eyðimörkina í suðri. Árið 2011 bjuggu um 630.000 manns í héraðinu. Flestir íbúar eru í borgunum Semnan og Shahroud.
Helga Vala Helgadóttir

**Helga Vala Helgadóttir** (f. 14. mars 1972) er íslenskur lögmaður og fyrrum stjórnmálamaður og leikkona. Hún var kjörin á Alþingi fyrir Samfylkinguna í Reykjavíkurkjördæmi norður í alþingiskosningunum 2017. Helga var formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis og sat í umhverfis og samgöngunefnd til 2019. Hún var formaður í Velferðarnefnd frá 2019.

## Æviágrip
Helga Vala fæddist í Reykjavík þann 14. mars árið 1972. Foreldrar hennar voru leikararnir Helgi Skúlason og Helga Bachmann. Helga Vala stundaði nám Menntaskólanum í Hamrahlíð og útskrifaðist úr Leiklistarskóla Íslands árið 1998. Hún hlaut BA-gráðu í lögfræði frá Háskólanum í Reykjavík árið 2009 og meistaragráðu úr sama skóla árið 2011.

Helga Vala er gift Grími Atlasyni. Þau eiga saman fjögur börn.

## Stjórnmál
Helga Vala var formaður Samfylkingarfélagsins í Reykjavík 2008–2010 og virk í grasrót flokksins. Hún var kjörin á Alþingi fyrir Samfylkinguna í Reykjavíkurkjördæmi norður í alþingiskosningunum árið 2017. Í aðdraganda kosninganna hafði Helga Vala meðal annars lagt áherslu á jafnrétti, málefni flóttamanna og hælisleitenda, umfhverfismál og að Ísland fengi nýja stjórnarskrá.

Sem þingmaður vakti Helga Vala nokkra athygli árið 2018 þegar hún gekk út af hátíðarfundi alþingis á Þingvöllum til að mótmæla nærveru Piu Kjærsgaard, forseta danska þingsins. Sagði hún síðar að mótmæli hennar gegn Kjærsgaard hafi verið gegn „framgöngu [hennar] og hatursorðræðu gagnvart útlendingum og flóttamönnum“ en ekki gegn Kjærsgaard sem fulltrúa dönsku þjóðarinnar.

Helga Vala vakti mikla athygli fyrir gagnrýni sína á Sigríði Á. Andersen dómsmálaráðherra í kringum Landsréttarmálið, hæfnisnefnd mat umsækjendur en Sigríður fór ekki eftir tillögum nefndarinnar. Að lokum steig hún til hliðar eftir að meirihluti Mannréttindadómstóls Evrópu komst að þeirri niðurstöðu að skipan dómara bryti gegn 6. grein Mannréttindasáttmála Evrópu. 

Helga Vala gaf kost á sér sem varaformaður Samfylkingarinnar árið 2020 en tapaði fyrir sitjandi varaformanni Heiðu Björgu Hilmisdóttur.

Hún ákvað að hætta á þingi í september 2023 og snúa sér aftur að lögmennsku.

## Starfsferill
Helga Vala starfaði sem leikkona og leikstjóri hjá Leikfélagi Akureyrar 1999 og einnig sem leikkona hjá New Perspective Theatre Company árið 2000. Hún var einnig dagskrárgerðarkona á Bylgjunni, Ríkisútvarpinu, Talstöðinni og NFS 2000–2006. Upplýsingafulltrúi hjá Eddu, miðlun og útgáfu, 2001–2002. Árið 2008 starfaði hún sem blaðakona á Mannlífi. Síðan sem löglærður fulltrúi á Lögron, Lögfræðistofu Reykjavíkur og nágrennis, 2009–2011. Árin 2011 til 2017 rak Helga eigin lögmannsstofu, Valva lögmenn. Helga Vala hefur sinnt fjöl­mörg­um trúnaðar­störf­um, meðal ann­ars setið í stjórn Fé­lags ís­lenskra leik­ara, í Þjóðleik­hús­ráði og Höf­und­ar­rétt­ar­ráði.

Í störfum sínum sem lögmaður hefur Helga sinnt og sérhæft sig í málefnum flóttafólks, innflytjenda og fjölskyldna. Í störfum sínum sem lögmaður hefur hún einnig sinnt réttargæslu fyrir þolendur kynferðis- og heimilsofbeldis.   Helga Vala hlaut viðurkenningu frá Siðmennt árið 2014 fyrir störf í þágu mannréttinda og mannúðar á Íslandi. 

## Tilvísanir
Orenbúrg

**Orenburg** er borg í Rússlandi, höfuðstaður Orenburg-óblasts.

Orenburg liggur við Úral-fljót um 1250 km suðaustur af Moskvu, nálægt landmærunum við Kasakstan. Íbúafjöldi var 565 þúsund árið 2017.
Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna

**Samningur Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum** (skammstafað *CEDAW* sem stendur fyrir *Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women*), eða **Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna**  í daglegu tali, er alþjóðlegur sáttmáli um réttindi kvenna sem var samþykktur árið 1979. Í dag eru 189 ríki aðilar að honum. Hann var undirritaður af íslenskum stjórnvöldum árið 1980 en gekk ekki í gildi á Íslandi fyrr en árið 1985. Kvennasáttmálinn er í sex hlutum og samanstendur af 36 greinum. Hann var gerður að fyrirmynd Alþjóðasamnings um afnám alls kynþáttamisréttis. Bandaríkin og Palau eru einu tvö löndin sem hafa skrifað undir en ekki lögfest samninginn.

## Tenglar
* 
* Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna  bók gefin út af Mannréttindaskrifstofu Íslands 2009 í tilefni af 30 ára afmælis hans
* Kvennasáttmáli Sameinuðu þjóðanna 30 ára, grein eftir Kristínu Ástgeirsdóttur
* Upplýsingar um Kvennasáttmálann á heimasíðu Sameinuðu þjóðanna
Skjaldarmerki Máritíus

**Skjaldarmerki [[Máritíus]]** er skjöldur, sem skipt er í fjóra reiti. Í efra vinstra horninu er gult skip á bláum grunni sem vísar í fyrstu landnemana. Uppi til hægri eru þrjú pálmatré á gulum grunni sem vísar til gróðursældar landsins. Niðri til vinstri er rauður lykill á gulum grunni og hægra megin niðri er hvít stjarna á bláum grunni sem skín yfir hvítum fjallstindi og vísa lykillin og stjarnan til kjörorða landsins.

Dúdúfugl og hjörtur halda skildinum uppi.
Barnarót

**Barnarót** (fræðiheiti *Coeloglossum viride*) er fremur lágvaxin jurt af brönugrasaætt. Hún vex í mólendi og oft í skóglendi. Blóm eru í klasa efst á stöngli. Ytri blómhlífarblöð eru rauðbrún.
Hún líkist friggjargrasi og hjónagrasi en þekkist frá þeim á lögun neðri varar og rauðbrúnum blómum.
Barnarót er algeng um allt Ísland og vex frá láglendi upp í um 700 m hæð.

## Notkun
*Coeloglossum viride* var. *bracteatum* er nú rannsakað  í tengslum við æðavitglöp.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Barnarót (Flóra Íslands)
* Barnarót (Coeloglossum viride) Náttúrufræðistofnun Íslands 
* Barnarót (Ágúst Bjarnason)
* Coeloglossum virade (Lystigarður Akureyrar)
Æðavitglöp

**Æðavitglöp** (fræðiheiti: *Vascular dementia*) er samheiti yfir heilabilunarsjúkdóma sem orsakast af sjúkleika í æðum.

## Tenglar
* Björn Einarsson, Æðavitglöp – Öldrun, 1. tölublað (01.02.2003), p. 16-19 
* Heilabilun vegna æðasjúkdóma í heila
Heilablóðþurrð

**Heilablóðþurrð** (fræðiheiti: *Cerebral ischemia*) er ástand þar sem ekki berst nóg blóð til heila.

## Tengill
* Ólafur Sveinsson læknir, Ólafur Kjartansson læknir, Einar Már Valdimarsson læknir Heilablóðþurrð/-drep - greining og meðferð, Læknablaðið (07/08. tbl. 100. árg. 2014)
Grámulla

**Grámulla** (fræðiheiti: *Omalotheca supina*) er fjölær jurt af körfublómaætt sem vex í lautardrögum og snjódældum til fjalla og einnig í láglendi á snjóþungum stöðum. Blómlitur er gulmóleitur.

## Heimildir
* Grámulla (Omalotheca supina) Lystigarður Akureyrar 
* Grámulla (Omalotheca supina) Náttúrufræðistofnun Íslands 
* Grámulla (Omalotheca supina) Flóra Íslands

## Tilvísanir
Fjandafæla

**Fjandafæla** eða **grájurt** (fræðiheiti: *Omalotheca norvegica*)  er meðalstór jurt af körfublómaætt.

## Heimildir
* Fjandafæla (Náttúrufræðistofnun Íslands) 
* Fjandafæla (Flóra Íslands)
* Fjandafæla (Lystigarður Akureyrar) 

## Tilvísanir
Ragnheiður Torfadóttir

**Ragnheiður Torfadóttir** (f. 1. maí 1937, d. 12. janúar 2025) var kennari í latínu og grísku við Menntaskólann í Reykjavík. Hún gegndi stöðu rektors MR 1995 - 2001, fyrst kvenna.

Ragnheiður var dóttir hjónanna Önnu Jónsdóttur og Torfa Hjartarsonar Tollstjóra í Reykjavík og ríkissáttasemjara. Maður hennar var Þórhallur Vilmundarson prófessor í sagnfræði og börn þeirra eru Guðrún Þórhallsdóttir dósent í íslensku, Torfi Þórhallsson verkfræðingur og lektor í tölvusjón og Helga Þórhallsdóttir verkfræðingur. Ragnheiður hóf störf við Menntaskólann í Reykjavík sem rektorsritari árið eftir útskrift sína frá skólanum og starfaði við stofnunina alla starfsævina, að tveimur árum undanskildum.

## Tilvísanir
Sveinbjörn Björnsson

**Sveinbjörn Björnsson** (f. 28. október 1936)  er íslenskur eðlisfræðingur sem hefur mikið fengist við rannsóknir á jarðhita, eldgosum og jarðskjálftum. Hann gegndi stöðu rektors Háskóla Íslands árin 1991-1997.
Melakræða

**Melakræða** (fræðiheiti: *Cetraria aculeata*)  er  dökkbrún eða nær svört marggreinótt flétta. Hún er lágvaxin 1,5 til 4 sm. Melakræða er algeng um allt Ísland og myndast oft stórar breiður af henni þar sem land hefur verið friðað.  Melakræða krækist mjög auðveldlega í föt, einkum lopapeysur og loðir við þær. Melakræða á Íslandi eru tvær  afar líkar tegundir Cetraria aculeata og Cetraria muricata.

## Heimild

* [Hörður Kristinsson, Krókar og kræður, Náttúrufræðingurinn 66 (1) bls. 3-14, 1996](http://www.floraislands.is/PDF-skjol/Krokar%20(2).pdf)
Hreindýrakrókar

**Hreindýrakrókar** eða **hreindýramosi** (fræðiheiti: *Cladonia arbuscula*) er ljós flétta af bikarfléttuætt. Hreindýrakrókar eru mjög algengir á þúfum í mólendi, sérstaklega uppi á heiðum. Þeir finnast um allt land.

## Efnafræði
Hreindýrakrókar innihalda úsninsýru og fá af henni gulleitan blæ. Einnig innihalda þeir fléttuefnið fumarprotocetrarsýru.

Þalsvörun hreindýrakróka er K-, C-, KC+ gul og P+ gulrauð.
K-, C-, KC+ gul, P+

## Tilvísanir
Skollakræða

**Skollakræða** (fræðiheiti: *Alectoria ochroleuca*) eða **tröllagrös**  er runnkennd, ljósgul, stór og áberandi flétta sem myndar  oft samfelldar, gular breiður á hæðum og hólum. Hún er algeng á austanverðu og norðanverðu Íslandi og vex einkum inn til landsins á Norðausturlandi. Skollakræða setur svip á landslag í Mývatnssveit. Hún vex einnig á Álftanesi og nágrenni þess.  

Þal skollakræðu er runnkennt og greinar uppréttar um  4–10 sm á hæð. Greinar eru hvítgular eða grængular og mattar.  Skollakræðan vex á jarðvegi uppi á hæðum og utan í hæðarbrúnum.  Skollakræða hefur einnig verið kölluð tröllagrös eða tröllakræða.

## Heimild

* Hörður Kristinsson, Krókar og kræður. – Náttúrufræðingurinn, 1. Tölublað (01.03.1996), p. 3-14
* Skollakræða (fræðiheiti Alectoria ochroleuca) Flóra Íslands

## Tilvísanir