Spartakistauppreisnin

## Morðin á Rosu Luxemburg og Karl Liebknecht
Morðin á Rosu Luxemburg og Karli Liebknecht þann 15. janúar 1919 eru meðal afdrifaríkustu og umdeildustu atburða í sögu þýskra stjórnmála. Þau voru helstu hugmyndafræðingar og leiðtogar Spartakistabandalagsins og nýstofnaðs Kommúnistaflokks Þýskalands. Í ársbyrjun 1919 reis hluti verkalýðsins í Berlín upp gegn bráðabirgðastjórn sósíaldemókrata (SPD) undir forystu Friedrichs Ebert til að koma á ráðstjórn að rússneskri fyrirmynd. Þótt Rósa hafi haft efasemdir um tímasetningu uppreisnarinnar, studdi hún málstaðinn þegar hún hófst.

Eftir að uppreisnin hafði verið bæld niður af hernum og Freikorps-sveitum með fulltingi stjórnvalda, fóru þau Rósa og Karl í felur. Þau voru handsömuð í íbúð í Berlín og færð á Hotel Eden, þar sem Guards Cavalry Rifle-deildin hafði bækistöðvar. Waldemar Pabst kapteinn hafði yfirumsjón með yfirheyrslum sem fóru fram með harðræði og barsmíðum. Pabst hringdi í Gustav Noske, hernaðarráðherra SPD, sem gaf skipun um að „gera það sem gera þyrfti,“ sem í reynd þýddi aftöku án dóms og laga.

Karl Liebknecht var leiddur út fyrst, barinn með riffalskafti af hermanninum Otto Runge, og síðan keyrður í Tiergarten-garðinn þar sem hann var skotinn í bakið undir því yfirskini að hann væri að flýja. Rósa Luxemburg hlaut svipaða meðferð; hún var lamin í höfuðið af Runge og síðan skotin í gagnaugað af liðsforingja inni í bíl. Líki hennar var kastað í Landwehr-skurðinn og fannst það ekki fyrr en mörgum mánuðum síðar.

Stjórnvöld reyndu að hylma yfir ódæðin með því að halda því fram að reiður mannfjöldi hefði ráðist á þau. Morðingjarnir hlutu væga dóma, en atburðurinn festi þau í sessi sem píslarvotta og dýpkaði varanlega gjána milli sósíaldemókrata og kommúnista. Sagnfræðingar telja að þessi sundrung vinstri manna hafi síðar gert Adolf Hitler auðveldara fyrir að hrifsa völdin, þar sem flokkarnir gátu ekki unnið saman gegn nasistum. Pabst og aðrir sem áttu hlut að máli komust flestir vel frá stríðinu og sumir hlutu síðar bætur frá stjórn nasista fyrir fangelsisvist sína.

## Afleiðingar uppreisnarinnar
Afleiðingar Spartakista uppreisnarinnar í janúar 1919 voru bæði djúpstæðar og afdrifaríkar fyrir þróun þýskra stjórnmála á 20. öld. Með því að bæla uppreisnina niður tókst bráðabirgðastjórn Friedrichs Ebert að tryggja að kosningar til þjóðþingsins gætu farið fram þann 19. janúar 1919 eins og áætlað var. Þetta þing lagði síðan grunninn að Weimar-stjórnarskránni og stofnun fyrsta þýska lýðræðisríkisins, Weimar-lýðveldisins.

Bæling uppreisnarinnar með fulltingi hægrisinnaðra Freikorps-sveita og morðin á Rósu Luxemburg og Karli Liebknecht án dóms og laga urðu hins vegar til þess að dýpka varanlega gjána á milli sósíaldemókrata (SPD) og kommúnista (KPD). Fyrir kommúnista urðu Luxemburg og Liebknecht píslarvottar og morðin á þeim tákn um svik sósíaldemókrata við málstað verkalýðsins. Þessi sundrung innan vinstri hreyfingarinnar gerði það að verkum að flokkarnir tveir áttu mjög erfitt með samstarf um mörg mikilvæg pólitísk mál á tímum lýðveldisins.

Staða SPD veiktist einnig í kjölfarið; flokkurinn náði aldrei aftur hreinum meirihluta og fylgi hans fór aldrei yfir 30% í síðari kosningum Weimar-tímans. Þetta gerði flokkinn háðan samstarfi við borgaralega miðjuflokka til að geta tekið þátt í stjórn landsins. Afdrifaríkasta afleiðingin er þó talin vera sú að þetta gagnkvæma vantraust kom í veg fyrir að SPD og KPD gætu myndað sameiginlega víglínu gegn uppgangi nasista árið 1932, sem sagnfræðingar telja að hafi gert Adolf Hitler auðveldara fyrir að hrifsa völdin.

Að lokum má nefna að eftirmálar morðanna á leiðtogunum einkenndust af yfirhylmingu; morðingjarnir hlutu annaðhvort væga dóma eða voru sýknaðir. Margir þeirra sem áttu hlut að máli, eins og Waldemar Pabst, áttu síðar farsælan feril á tímum nasismans eða sem vopnasalar eftir síðari heimsstyrjöldina.