Sítrus

***Sítrus*** (fræðiheiti: *citrus*) er ættkvísl blómstrandi trjáa og runna af glóaldinætt. Af plöntum í ættkvíslinni koma sítrusávextir, þar á meðal sítrónur, appelsínur, mandarínur, klementínur, skrápsítrónur, greip og límónur.

## Saga
Á mismunandi tímum hafa sítrusplöntur verið taldar upprunnar frá Asíu, þar sem þær voru fyrst ræktaðar, Evrópu eða Flórída. En evrópskir sítrusar (svo sem Citrus × aurantium) komu upphaflega frá Indlandi á tímum Alexanders mikla, og "innfæddar" appelsínur Flórída komu með spænsku landvinningamönnunum, Sítrónur komu til Evrópu á tímum Rómaveldis.

### Nafn
Ættkvíslarheitið kemur úr latínu þar sem það vísar til skrápsítrónunnar (*C. medica*) sem nefnist *citron* á ensku og latínu en nafnið náði svo yfir sítrónur og límónur síðar í norður-Evrópu, eða til lífviðar (*[[Thuja]]*). Það tengist fornu Grísku orði yfir Líbanon Sedrus, κέδρος (*kédros*). Það mun vera vegna líkinda á ilmi sítruslaufa og sedruslaufa.  

## List yfir sítrusávexti

Ættkvíslin *Citrus* er talin vera upprunnin í Suðaustur Asía. Fyrir áhrif manna voru fáar tegundir:

* *[[Citrus crenatifolia]]* – tegundarheiti óstaðfest, frá Sri Lanka.
* *[[Citrus mangshanensis]]*  – tegundarheiti óstaðfest, frá Hunan-héraði, Kína.
* *Citrus maxima* – Pomelo (pummelo, shaddock), frá Malay-skaga.
* *[[Citrus medica]]* – Skrápsítróna frá Indlandi.
* *[[Citrus reticulata]]* – Mandarína, frá Kína.
* *[[Citrus trifoliata]]* – Trifoliate orange, frá Kóreu og nærliggjandi Kína (oft aðskilið sem *Poncirus*)
* Ástralskar sítrónur:
** *[[Citrus australasica]]* – Australian Finger Lime
** *[[Citrus australis]]* – Australian Round lime
** *[[Citrus glauca]]* – Australian Desert Lime
** *[[Citrus garrawayae]] * – Mount White Lime
** *[[Citrus gracilis]]* – Kakadu Lime or Humpty Doo Lime
** *[[Citrus inodora]]* – Russel River Lime
** *[[Citrus warburgiana]] * – New Guinea Wild Lime
** *[[Citrus wintersii]] * – Brown River Finger Lime
* *[[Citrus japonica]]* – Kumquats, frá Austur-Asíu yfir í Suðaustur-Asíu (stundum skipt upp í 4–5 *Fortunella* tegundir)
* Papeda, þar meðtalin:
** *[[Citrus halimii]]* – *[[limau kadangsa]]*, *[[limau kedut kera]]*, frá Taílandi og Malaí-skaga
** *[[Citrus indica]]* – Indian wild orange, frá Indlandi
** *[[Citrus macroptera]]* frá Indókína og Melanesíu 
** *[[Citrus micrantha]]* frá suður-Filippseyjum
** "Khasi Papeda" – *[[Citrus latipes]]* frá Assam, Meghalaya, Burma

### Blendingar og afbrigði

Flokkað eftir foreldri. Þar sem hver blendingur er af að minnsta kosti tveimur foreldrategundum, þá eru þeir skráðir nokkrum sinnum.

***Citrus maxima''-afkomendur'''
* [[Amanatsu]], natsumikan – ''Citrus'' ×''natsudaidai'' (''C. maxima'' × óþekkt)
* [[Cam sành]] – (''C. reticulata'' × ''C.'' ×''sinensis'')
* [[Grapealdin]] – ''Citrus'' ×''paradisi'' (''C. maxima'' × ''C.'' ×''sinensis'')
* [[Imperial lemon]]  – (''C.'' ×''limon'' × ''C.'' ×''paradisi'')
* [[Kinnow]] – (''C.'' ×''nobilis'' × ''C.'' ×''deliciosa'')
* [[Kiyomi]] – (''C.'' ×''sinensis'' × ''C.'' ×''unshiu'')
* [[Sítróna]] – ''Citrus ×limon'' (probably ''C. maxima'' × ''C. medica'')
* [[Minneola tangelo]] – (''C. reticulata'' × ''C.'' ×''paradisi'')
* [[Orangelo]], Chironja – (''C.'' ×''paradisi'' ×  ''C.'' ×''sinensis'')
* Oroblanco, [[Sweetie (fruit)|Sweetie]] – (''C. maxima'' × ''C.'' ×''paradisi'')
* [[Appelsínur]] – ''Citrus'' ×''sinensis'' (probably ''C. maxima'' × ''C. reticulata'')
* [[Tangelo]] – ''Citrus'' ×''tangelo'' (''C. reticulata'' × ''C. maxima'' or ''C.'' ×''paradisi'')
* [[Tangor]] – ''Citrus'' ×''nobilis'' (''C. reticulata'' × ''C.'' ×''sinensis'')
* [[Ugli]] – (''C. reticulata'' × ''C. maxima'' or ''C.'' ×''paradisi'')

***Citrus medica*-*'afkomendur***'
* [[Buddha's hand]] – ''Citrus medica'' var. ''sarcodactylus'', fingruð sítróna.
* Skrápsítrónu afbrigði með súru holdi – [[Diamante citron]], [[Florentine citron]], [[Greek citron]] og [[Balady citron]]
* Skrápsítrónu afbrigði með sætu holdi – [[Corsican citron]] og [[Moroccan citron]].
* [[Etrog]], hópur skrápsítrónuafbrigða.
* [[Fernandina (fruit)|Fernandina]] – ''Citrus'' ×''limonimedica'' (líklega (''C. medica'' × ''C. maxima'') × ''C. medica'')
* [[Ponderosa lemon]] – (líklega (''C. medica'' × ''C. maxima'') × ''C. medica'')
* [[Lemon]] – ''Citrus ×limon'' (líklega ''C. medica'' × ''C. maxima'')
* [[Key lime]], Mexican lime, Omani lime - ''Citrus'' ×''aurantiifolia'' (''C. medica'' × ''C. micrantha'')
* [[Lumia (citrus)|Lumia]] - perulagaður sítrónu blendingur, (líklega ''C. medica'' x ''C. limon)
* [[Rhobs el Arsa]] - "brauð garðsins", Marokkóskur skrápsítrónu x sítrónublendingur.
* [[Yemenite citron]] – holdlaus skrápsítróna.

***Citrus reticulata*-*'afkomendur****
* Bergamot orange – *Citrus* ×*bergamia* (*C. limetta* × *C.* ×*aurantium*)
* Bitter orange, Seville Orange – *Citrus* ×*aurantium* (*C. maxima* × *C. reticulata*)
* Blóðappelsína – *Citrus* ×*sinensis* afbrigði
* Calamondin, Calamansi – (*Citrus reticulata* × *Citrus japonica*)
* Cam sành – (*C. reticulata* × *C.* ×*sinensis*)
* Chinotto – *Citrus* ×*aurantium* var. *myrtifolia* or *Citrus* ×*myrtifolia*
* ChungGyun – *Citrus reticulata* 
* Klementína – *Citrus* ×*clementina*
* Kleópötru Mandarína – *Citrus* ×*reshni*
* Siranui – *Citrus reticulata* cv. 'Dekopon' (ChungGyun × Ponkan)
* Daidai – *Citrus* ×*aurantium* var. *daidai* or *Citrus* ×*daidai*
* Grapealdin – *Citrus* ×*paradisi* (*C. maxima* × *C.* ×*sinensis*)
* Hermandina – *Citrus reticulata* cv. 'Hermandina'
* Imperial sítróna – ((*C. maxima* × *C. medica*) × *C.* ×*paradisi*)
* Kinnow, Wilking – (*C.* ×*nobilis* × *C.* ×*deliciosa*)
* Kiyomi – (*C. sinensis* × *C.* ×*unshiu*)
* Laraha – **'C.'' ×''aurantium'' ssp. ''currassuviencis''
* Miðjarðarhafs mandarína,  – ''Citrus'' ×''deliciosa''
* Meyer sítróna, Valley Lemon – ''Citrus'' ×''meyeri'' ((''C. maxima'' × ''C. medica'') × ''C.'' ×''paradisi'' eða ''C.'' ×''sinensis'')
* Michal mandarína – ''Citrus reticulata'' cv. 'Michal'
* Mikan, Satsuma – ''Citrus'' ×''unshiu''
* [[Naartjie]] – (''C. reticulata'' × ''C. nobilis'')
* [[Nova mandarin]], [[Clemenvilla]]
* [[Orangelo]], [[Chironja]] – (''C.'' ×''paradisi'' × ''C.'' ×''sinensis'')
* [[Oroblanco]], [[Sweetie (ávöxtur)|Sweetie]] – (''C. maxima'' × ''C.'' ×''paradisi'')
* [[Ponkan]] – ''Citrus reticulata'' cv. 'Ponkan'
* Rangpur, Lemanderin, Mandarin Lime – ''Citrus'' ×''limonia'' ((''C. reticulata'' × ''C. maxima'') × ''C. medica'')
* [[Sweet orange]] – ''Citrus'' ×''sinensis'' (probably ''C. maxima'' × ''C. reticulata'')
* [[Tangelo]] – ''Citrus'' ×''tangelo'' (''C. reticulata'' × ''C. maxima'' or ''C.'' ×''paradisi'')
* [[Tangerine]] – ''Citrus'' ×''tangerina''
* [[Tangor]] – ''Citrus'' ×''nobilis'' (''C. reticulata'' × ''C.'' ×''sinensis'')
* [[Ugli]] – (''C. reticulata'' × ''C. maxima'' or ''C.'' ×''paradisi'')
* [[Yuzu]] – ''Citrus'' ×''junos'' (''C. reticulata'' × ''C.'' ×''ichangensis'')
**Aðrar/Óstaðfest*'
* [[Alemow]], Colo – *Citrus* ×*macrophylla*
* [[Djeruk limau]] – *Citrus* ×*amblycarpa*
* [[Gajanimma]], [[Carabao Lime]] – *Citrus* ×*pennivesiculata*
* [[Hyuganatsu]], Hyuganatsu pumelo – *Citrus tamurana*
* [[Ichang lemon]], Ichang Papeda – *Citrus* ×*ichangensis*
* Imperial sítróna – (*C.* ×*limon × C.* ×*paradisi*)
* [[Iyokan]], *anadomikan* – *Citrus* ×*iyo*
* [[Kabosu]] – *Citrus* ×*sphaerocarpa*
* [[Kaffir lime]], *makrut* – *Citrus* ×*hystrix*
* [[Limetta]], Sweet Lemon, Sweet Lime, mosambi – *Citrus* ×*limetta*
*  – *Citrus* ×*limettioides* <small>[[Chōzaburō Tanaka|Tanaka]]</small>
* [[Odichukuthi]] – *Citrus Odichukuthi* 
* [[Ougonkan]] – *Citrus flaviculpus* hort ex.Tanaka
* [[Persian lime]], Tahiti Lime – *Citrus* ×*latifolia*
* [[Pompia]] – *Citrus monstruosa*, a *nomen nudum*
* [[Rough lemon]] – *Citrus* ×*jambhiri* <small>Lush.</small>
* [[Sakurajima komikan orange]]
* [[Shekwasha]], Hirami Lemon, Taiwan Tangerine – *Citrus* ×*depressa*
* [[Shonan gold]] – (Ougonkan) *Citrus flaviculpus* hort ex. Tanaka × (Imamura unshiu), *Citrus unshiu* Marc
* [[Sudachi]] – *Citrus* ×*sudachi*
* [[Sunki (fruit)|Sunki]], [[Suenkat]] – *Citrus* ×*sunki*
* [[Tachibana orange]] – *Citrus* ×*tachibana* <small>(Mak.) [[Chōzaburō Tanaka|Tanaka]]</small>
* [[Volkamer lemon]] – *Citrus* ×*volkameriana*

==Tilvísanir==


==Heimildir==
* [http://edis.ifas.ufl.edu/AA092 Effects of pollination on Citrus plants]  Pollination of Citrus by Honey Bees
* [http://www.crec.ifas.ufl.edu Citrus Research and Education Center] of [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] (largest citrus research center in world)
* [http://www.grcp.ucdavis.edu/publications/doc22/Appx.pdf Citrus Variety Collection by the University of California] 
* [http://www.uga.edu/fruit/citrus.html Citrus]  (Mark Rieger, Professor of Horticulture, University of Georgia)
* [http://www.fundecitrus.com.br/english/menu_us.html Fundecitrus&nbsp;– Fund for Citrus Plant Protection]  is an organization of citrus [[Brazil]]ian producers and processors.
* [http://www.geochembio.com/biology/organisms/citrus/ *Citrus''&nbsp;– taxonomy]  fruit anatomy at GeoChemBio
* Home Citrus Growers
* Citrus Variety Information  Season of Maturity • Seeds / Fruit Information • Fruit Size • Fruit and Tree Insight
* "The Citrus Route. China-Middle East-Spain-The Americas"  The history of citrus by Enrique García Ballesteros
*