open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listi yfir íslenska hella

Eftirfarandi er **listi yfir íslenska hella** og hvar þá er að finna. Listinn er ekki tæmandi.

* Arnarseturshellar (Arnarseturshellir, Hvalur, Kubburinn, Hnappurinn og Hestshellir) — Arnarseturshrauni á Reykjanesskaga.
* Baðstofa eða Baðstofuhellir — Hellnum á Snæfellsnesi.
* Baðstofuhellir — Hjá Görðum í Reynishverfi, Mýrdal.
* Bárðarhellir - í Brynjudal upp af Hvalfirði, undir fossinum í Brynjudalsá. 
* Bolabás - við rætur Tindastóls á Reykjaströnd í Skagafirði, skammt fyrir norðan Glerhallavík.
* Bóðólfshellir — Búðahrauni á Snæfellsnesi
* Búðahellir — Búðahrauni á Snæfellsnesi
* Búri eða Búrahellir - í Leitahruni á Suðurnesjum. 
* Einhyrningshellir
* Eyvindarhola - Við mynni Eysteinsdals á Snæfellsnesi
* Fjósin — Stórhöfða, Vestmannaeyjum
* Gloppuhellir - Hjá Svínadal í Norður-Þingeyjarsýslu. 
* Gluggahellir - Þórsmörk. 
* Grjótagjá — Mývatni
* Grettishellir - í Kjalhrauni á Kili
* Gullborgarhellir - á Mýrum. 
* Hallmundarhellir - er í ofanverðu Hallmundarhrauni, hraunbreiða í Borgarfirði (fannst 1956). 
* Haugahellir — Haugar, Vestmannaeyjum
* Hálsnefshellir - í Reynisfjöru
* Hellar í Leitarhrauni (Búri, Gjögur, Fjallsendahellir, Árnahellir)
* Hildarhellir - Stórhöfða, Vestmannaeyjum
* Hrímshellar — Búðahrauni
* Hundraðmannahellir — Torfmýri, Vestmannaeyjum
* Höfðahellir — Stórhöfða, Vestmannaeyjum
* Íshellir - Purkhólahrauni á Snæfellsnesi
* Kafhellir — Hænu, Vestmannaeyjum
* Kalmanshellir - Í Hallmundarhrauni
* Klettshellir — Ystiklettur, Vestmannaeyjum
* Kolholtshellir - í Villingaholtshreppi í Flóa. 
* Kverkfjöll — Stærsti gufuíshellir jarðar
* Landahellir — Vestmannaeyjum
* Lambhellir - við Gjábakkahraun
* Landmannahellir — Hellisfjalli
* Laugarvatnshellir - Vestan Laugarvatns
* Litli Höfðahellir — Stórhöfða, Vestmannaeyjum
* Lofthellir - Búrfellshrauni
* Maríuhellar — Heiðmörk
* Paradísarhellir — Undir Eyjafjöllum
* Páskahellir — Eldfellshraun, Vestmannaeyjum
* Páskahellir — Norðfirði
* Raufarhólshellir — Leitarhrauni
* Selhellir — Ystaklettur, Vestmannaeyjum
* Seljalandshellar (Steinahellir, Stúka, Þrasahellir og Kverkarhellir) — Eyjafjöllum
* Skiphellir - Í Höfðabrekkuhömrum 
* Snorraríki - Í Langadal í Þórsmörk
* Sofndalshellir - Í Neðri-Sofndölum
* Sóttarhellir — Þórsmörk
* Steinahellir - á Steinum við Holtsós. 
* Strembuhellir — Agðahraun, Vestmannaeyjum
* Surtshellir (Stefánshellir, Íshellir) — Í Hallmundarhrauni
* Sönghellir - Jökulshálsi á Snæfellsnesi
* Teistuhellir — Vestmannaeyjum
* Tintron - Við Reyðarbarm
* Tvíbotni - í Gjábakkahrauni
* Valaból - í norðaustanverðum Valahnúkum, skammt frá Hafnafirði. 
* Vatnshellir - Purkhólahrauni á Snæfellsnesi
* Vegamannahellir - Jökulshálsi á Snæfellsnesi
* Víðgelmir — Hallmundarhrauni
* Þjóðólfshellar — Búðahrauni
* Þjófahellir — við Úthlíð í Biskupstungum
* Þórðarhellir — Árneshreppi á Ströndum
* Þríhnjúkahellir - Þríhnjúkahrauni
* Þvottahellir - Botnsdal í Hvalfirði.
* Æðahellir — Vestmannaeyjum

## Tilvísanir

## Tengill
* Listi Hellarannsóknafélagsins
Fyrirtækið

***Fyrirtækið*** (enska: *The Corporation*) er kanadísk kvikmynd frá árinu 2003 sem fjallar á gagnrýnin hátt um nútíma hlutafélög og greinir hegðun þeirra eins og um persónu væri að ræða en samkvæmt bandarískum lögum eru hlutafélög með sömu réttindi og persóna.  Ýmsar hliðar eru athugaðar og svo komist að þeirri niðurstöðu að um geðsjúkan einstakling sé að ræða.  Í myndinni koma fram frægir viðskiptajöfrar, fræðimenn og pólitíkusar.  Myndinn hefur verið gagnrýnd fyrir að sýna ekki fleiri hliðar málsins og taka eindræga afstöðu með ákveðinni hugmyndafræði. http://www.economist.com/business/displayStory.cfm?story_id=2647328 http://www.etext.org/Politics/MIM/movies/long/corporation.html
Suðurland

**Suðurland** er suðurhluti Íslands. Til hans hafa venjulega talist Árnessýsla, Rangárvallasýsla og Vestur-Skaftafellssýsla. Í kjölfar þess að Suðurkjördæmi var búið til færist í vöxt að telja einnig Austur-Skaftafellssýslu (sveitarfélagið Hornafjörð) til Suðurlands.

Fjölmennustu sveitarfélög á Suðurlandi eru sveitarfélagið Árborg og Vestmannaeyjabær.

## Sveitarfélög

## Mannfjöldi
Íbúar voru 36.570 manns árið 2026.

## Tengt efni
* Suðurlandsskjálfti

## Tilvísanir
Marthe

**Marthe** er kvennmannsnafn. Það er almennt í Noregi. Nafnið er sambærilegt nafninu Marta og er einskonar norsk útgáfa af því. Ein manneskja heitir Marthe á Íslandi.
Rín

**Rín** (þýska: **Rhein**), er lengsta fljót Vestur-Evrópu og það þriðja lengsta í allri Evrópu. Áin er ennfremur ein mikilvægasta samgönguleið álfunnar. Rín á upptök sín í svissnesku Ölpunum, nálægt St. Gotthard. Hún rennur meðfram landamærum Austurríkis og svo Liechtenstein, uns hún rennur í Bodensee. Þar myndar hún víðáttumikla óshólma, þá stærstu í Mið-Evrópu inni í landi. Eftir það myndar hún landamæri milli Sviss og Þýskalands og nokkru seinna landamæri Þýskalands og Frakklands. Eftir langa leið um Þýskaland, þar á meðal um Ruhr-héraðið, rennur hún loks um Holland og þar til sjávar í Norðursjó. Í Hollandi klofnar aðalfljótið og myndar nokkra arma. Þeirra helstir eru Waal, Lek og Ijssel. Meðalrennsli fljótsins er um 2.000 m³/sek og það er alls 1.230 km langt. Við Schaffhausen í Sviss myndar fljótið Rínarfossinn, en hann er vatnsmesti foss Evrópu.

Margar stórar borgir eru á bökkum Rínarfljóts og það er mikil flutningaleið. Hægt er að sigla upp eftir Rín frá Hollandi og alla leið til Basel og Rheinfelden í Sviss. Áin hefur gegnt mikilvægu hlutverki í hernaði og margir kastalar eru á bökkum hennar. Rín hét *Rhenus* á tímum Rómverja, en heitir *Rhein* á þýsku, *Rhin* á frönsku og Rijn á hollensku.
Formerki (tónlist)

**Formerki** í tónlist eru tákn notuð í nótnaskrift, sem framan við nótu merkir að nótan færist upp eða niður um hálftónsbil. Til að hækka nótu er notaður kross (♯) en til að lækka hana er notað bé (♭). Formerki eru ýmist föst eða laus. Ef þau eru föst eru þau afturkölluð með afturköllunarmerki (♮) sem gildir út taktinn sem það er í. Ef þau eru laus gilda þau aðeins út viðkomandi takt og því þarf ekki að afturkalla þau nema það eigi að gera innan sama takts.

## Laus formerki
Laus formerki eru formerki sem merkt eru á undan nótunni. Þau gilda fram að næsta taktstriki þar sem þau eru sjálfkrafa afturkölluð eða ef afturköllunarmerki afturkallar þau. Laus formerki geta verið bæði krossar og bé og einnig geta nótur verið tvíhækkaðar með exi (x) eða tvílækkuð með tveim béum (♭♭). Laus formerki eru vanalega notuð til að bregða út af tóntegundinni sem spilað er í á meðan föstu formerkin eru oftast notuð til að tákna hvaða tóntegund spilað er í. Þó hægt sé að skrifa alla tónlist einungis með lausum formerkjum þá gæti það reynst óhreinlegt til lengdar.

## Föst formerki
Föst formerki eru formerki sem sett eru á byrjun nótnastrengjanna til að tákna að tilteknar nótur séu alltaf breyttar nema annað sé tekið fram. Algengast er að þetta sé gert til að skilgreina tóntegundir. Dæmi: Ef spilað er í F-dúr sem hefur eitt bé er merkt bé strenginn þar sem nótan H er á eftir nótnalyklinum á nótnablaðinu. Þá verða öll H að B, nema annað sé tekið fram, en það er einmitt einkenni F-dúrs.

Þegar notuð eru föst formerki eru þau skrifuð í tiltekinni röð eftir því hvernig þau hlaðast upp miða við fimmundahringinn. Föst formerki saman standa einungis af annað hvort krossum eða béum, engar tóntegundir hafa blönduð formerki, þó laus formerki geti verið af öllum toga. Nútímatónlist hefur oft enga fasta tóntegund en ef svo er eru yfirleitt notuð laus formerki.

### Röð fastra formerkja



1♯2♯3♯4♯5♯6♯7♯


FCGDAEH


7♭6♭5♭4♭3♭2♭1♭



Til að nota töfluna þarftu að vita hversu mörg formerki tóntegundin sem þú ert að athuga er með. Ef þú sérð á nótnablaði þrjá krossa við nótnastafinn þá geturðu séð á töflunni að krossarnir eru í réttri röð F C G (og tóntegundin a-dúr/fís-moll sjá fimmundahringinn). Að sama skapi ef tóntegundin hefur fimm bé (des-dúr/b-moll) sérðu að formerkin eru í réttri röð H E A D G.

Eins og sést á töflunni hér að ofan er röð fastra lækkunarmerkjá (béa) öfug við röð fastra hækkunarmerkja (krossa).

## Tvíhækkannir og tvílækkannir

Tvíhækkanir og tvílækkanir geta átt sér stað þegar verk flakka í fjarlægar tóntegundir frá C dúr/a moll. Tvíhækkun er merkt með xi (x) og tvílækkun merkt með tvem béum (bb). Þessar tvíhækkuðu/tvílækkuðu nótur eiga þó alltaf samsvarandi nótu sem mætti skrifa á einfaldari hátt fyrir hljóðfæraleikara. Til dæmis er tvíhækkað F sama nóta og G og tvílækkað E sama nóta og D. Þær eru ekki sömu nóturnar í tónfræðilegu samhengi en fyrir hljóðfæraleikara eru þessar nótur á sama stað á hljóðfærinu. Þess vegna er tvíhækkunum og tvílækkunum stundum sleppt og nóturnar einfaldaðar fyrir flytjandann.

## Tengt efni
* Fimmundahringurinn
* Hálftónsbil
* Hugtök í nótnaskrift
* Tóntegund
* Krómatík
Útför

**Útför** (**jarðarför** eða **greftrun**) er athöfn þar sem fráliðnir eru kvaddir, slík athöfn er oft trúarlegs eðlis og mjög formleg. Athafnirnar eru að ýmsum toga, þær eru breytilegar eftir menningu, trú, siðum og aðstæðum. Algengast er að jarðnesku leyfarnar séu grafnar eða brenndar. Önnur þekkt aðferð er að búa til smyrlinga og varðveita þá í grafhvelfingum eða í jörðu. Þessi siður, að koma fyrir jarðneskum leifum látinna á ákveðnum stað, er eitt af því sem einkennir manneskjur. 

Siðmennt hefur séð um veraldlegar eða húmanískar jarðarfarir á Íslandi.

## Eitt og annað
Í íslensku slangri er stundum talað um *blesspartí* í merkingunni jarðarför. 

## Tenglar
* ''Um jarðarfarir, bálfarir og trúna á annað líf''; grein í Skírni 1913
Postojna-hellar

**Postojna-hellar** (slóvenska: *Postojnska jama*, þýska: *Höhlen von Postojna, Adelsberger Höhlen* [eldra]; ítalska: *Grotte di Postumia*) er um 20 km langt karsthellakerfi í suðvesturhluta Slóveníu, skammt frá bænum Postojna. Hellakerfið er það stærsta í Slóveníu og með þeim stærstu í Evrópu. Postojna-hellarnir eru því einn vinsælasti áfangastaður ferðamanna í Slóveníu.

## Saga
Hellunum var fyrst lýst á 17. öld af Janez Vajkard Valvasor. Luca Čeč uppgötvaði nýjan hluta hellisins á 18. öld. Rafljósum var komið fyrir í hellunum árið 1872 og við það jukust vinsældir hellanna gífurlega.

## Dýrategundir
Í hellinum lifa ýmsar tegundir dýra sem finnast hvergi annars staðar. Merkilegastur þykir blinda salamandran (l.*proteus anguinus*), *mannlegi fiskurinn*, sem er svo kallaður sökum þess að hann skortir litarefni. Hún getur lifað í allt að 100 ár, og getur lifað í allt að 5 ár í senn án matar.
Tónbil

**Tónbil** er bilið milli tveggja nótna í tónlist. Bilið er mælt í nótnabókstöfum en þar sem stundum er heiltónsbil milli bókstafa og stundum hálftóns þá þarf að nota litil, stór, hrein, minnkuð og stækkuð tónbil til að tákna alla fræðilega möguleika á tónbilum.

## Stærð tónbils
Til að þekkja stærð tónbilsins geturðu einfaldlega talið bókstafina (með tilliti til að H sé milli A og C í stað bés og að eftir G komi A aftur). Bilið milli A og C er til að mynda þríund því AHC eru þrír bókstafir, að sama skapi er bilið milli F og A þríund því FGA eru þrír bókstafir en samt er ein fleiri nóta milli F og A heldur en A og C. Það gerir að verkum að A-C er lítil þríund og F-A er stór þríund. Einnig ef við værum með lækkaða nótu í A-C sumsé A-Ces þá væri enn þá um að ræða þríund en hún væri minni en litla þríundin og því minnkuð þríund að sama skapi ef A væri hækkaði í F-A sumsé F-Aís þá væri um að ræða stækkaða þríund.

## Hrein tónbil
Hrein tónbil eru af þeirri stærð að þau ná alltaf jafn mörgum nótum á milli sín sama hvar þau eru spiluð. Því eru þau aldrei stór né lítil og þar af leiðandi hrein. Hrein tónbil geta þó verið stækkuð og minnkuð.

### Stækkaða ferundin/minnkaða fimmundin
Vegna eðli hreinna fimmunda og hreinna ferunda myndast gat á milli þeirra, þar sem ekkert „náttúrulegt“ (stórt, lítið, hreint) tónbil er. Þetta gerir það að verkum að eina leiðin til að spila 6 hálftónsbil (eða hálfa áttund) er með stækkaðri ferund eða minnkaðri fimmund. Þess má geta að sökum þess hversu erfitt þykir að syngja þetta tónbil var það ekki notað fyrr á öldum. Það þótti og hljóma illa, enda mjög ómstrítt, og var kallað kallað *diabolus in musica* eða tónskratti.

## Samhljóma tónbil
Samhljóma tónbil eru tónbil sem eru tónfræðilega ólík en eru spiluð eins á hljóðfærið og hljóma eins fyrir hlustandan. Þar sem tónbil eru notuð í samræmi við tóntegundir og hljóma getur það heitið mismunandi nöfnum en hljómað alveg eins. Dæmi: Stór tvíund hljómar alveg eins og minnkuð þríund enda jafn stór bil og spilað eins á hljóðfærin. Stækkuð ferund  hljómar alveg eins og minnkuð fimmund, stækkuð sjöund hljómar alveg eins og áttund, minnkuð tvíund hljómar alveg eins og einund og svo má lengi telja.

## Tónbil stærri en áttund
Þegar verið er að tala um tónbil er staðsetning nótna í áttundum yfirleitt sleppt og því verður stór níund tæknilega það sama og stór tvíund og stór þrjátu og þrírund verður því líka stór tvíund.

### Stærðfræðileg útskýring
Þegar talað er um tónbil er verið að tala um hlutfall milli nótna og því tvöfalda áttundir hlutfallið en hafa engin bein áhrif. Ein áttund er 2:1, það er efri nótan er með helmingi hraðari sveiflutíðni en nótan fyrir neðan. Því getum við séð að áttund gefur okkur ekkert brot og ekkert hlutfall til að vinna með. Ef við erum með stóra þríund þá er hlutfall hærri nótunnar 5:4 miða við þá lægri. Þetta gerir það að verkum að stór tíund (áttund + þríund) sem er með hlutfallið 10:4 má þátta í áttund og þríund eða 2:1 * 5:4 sem sýnir að sama brot stendur eftir og hjá þríund.
Earl Grey (te)

**Earl Grey** er svart te bragðbætt með bergamíu. Þetta var uppáhalds tetegund Douglas Adams.

Earl Grey-te er nefnt eftir jarlinum af Grey, forsætisráðherra Bretlands.
Kalvin og Hobbes

**Kalvin og Hobbes** eru myndasögur eftir Bill Watterson og heita eftir aðalpersónunum tveimur, Kalvin og Hobbes. Kalvin er hugmyndaríkur en óstýrilátur sex ára drengur með mikið ímyndunarafl. Hobbes er tuskudýrið hans, en í huga Kalvins er Hobbes lifandi.

Á Íslandi birtist myndasagan fyrst árið 1986 í Þjóðviljanum undir nafninu Kalli og Kobbi. Síðar hefur myndasagan um þá Kalvin og Hobbes birst í Morgunblaðinu.
U2

**U2** er írsk rokkhljómsveit sem stofnuð var 1976 í Dublin. Sveitin hefur verið ein vinsælasta hljómsveit heims allt frá 9. áratug síðustu aldar. Meðlimir hennar eru Bono (rétt nafn Paul Hewson), Larry Mullen, The Edge (David Howell Evans) og Adam Clayton. Ásamt því að spila á tónleikum og ferðast um heiminn er hún dugleg við að berjast fyrir mannréttindum og styrkir ýmis konar mannúðarstörf.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Boy (plata)|Boy]]* (1980)
* *[[October (plata)|October]]* (1981)
* *[[War (plata)|War]]* (1983)
* *[[The Unforgettable Fire]]* (1984)
* *[[The Joshua Tree]]* (1987)
* *[[Rattle and Hum]]* (1988)
* *[[Achtung Baby]]* (1991)
* *[[Zooropa]]* (1993)
* *[[Pop (plata)|Pop]]* (1997)
* *[[All That You Can't Leave Behind]]* (2000)
* *[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]* (2004)
* *[[No Line on the Horizon]]* (2009)
* *[[Songs of Innocence]]* (2014)
* *[[Songs of Experience]]* (2017)
* *Songs of Surrender* (2023)
Moritz Leuenberger

**Moritz Leuenberger** (fæddur þann 21. september 1946 í Biel) er svissneskur stjórnmálamaður.

Moritz Leuenberger er í flokki sósíaldemókrata (SPS/PSS).

## Tengill
* Sjá nánar
Mississippifljót

**Mississippifljót** er annað lengsta fljót Bandaríkjanna á eftir Missourifljóti sem rennur í Mississippi. Samanlagt mynda fljótin tvö langstærsta fljótakerfi Norður-Ameríku. Aðalþverá lægra Mississippifljóts er Ohiofljót. Upptök fljótsins eru í Itascavatni norðvesturhluta Minnesota, og þaðan rennur það 3.733 km leið að Mexíkóflóa. Mississippifljót rennur í gegnum tvö fylki; Minnesota og Louisiana, en myndar auk þess landamæri Wisconsin, Iowa, Illinois, Missouri, Kentucky, Arkansas, Tennessee og Mississippi.

Helstu borgir við Mississippifljót eru:
* Minneapolis í Minnesota
* St. Paul í Minnesota
* Davenport í Iowa
* St. Louis í Missouri
* Memphis í Tennessee
* Baton Rouge í Louisiana
* New Orleans í Louisiana
Títíkakavatn

**Titikakavatn** er stærsta stöðuvatn Suður-Ameríku og hæsta stóra stöðuvatn heims, í 3.851 m hæð yfir sjávarmáli. Yfirborð þess er um 8.300 ferkílómetrar að stærð. Vatnið er á hásléttu í Andesfjöllum á landamærum Bólivíu og Perú. Það er 280 metra djúpt þar sem það er dýpst, en meðaldýpt þess er á milli 140 og 180 metrar.
Hjalti Þór Vignisson

**Hjalti Þór Vignisson** (fæddur á Hornafirði 24. janúar 1978) er fyrrverandi bæjarstjóri Sveitarfélagsins Hornafjarðar, en hann tók við bæjarstjórastólnum af Alberti Eymundssyni.
 
Hjalti er stúdent frá Fjölbrautaskólanum við Ármúla og stjórnmálafræðingur frá Háskóla Íslands.
Bajkalvatn

**Bajkalvatn** er stöðuvatn í sunnanverðri Síberíu í Rússlandi. Er það dýpsta og elsta stöðuvatn heims, 1,642 m djúpt og 25–30 miljón ára gamalt auk þess að vera stærsta ferskvatns-stöðuvatn jarðar að rúmáli, 23.615 km³ og inniheldur 22–23% af öllu yfirborðsferskvatni jarðar. Einnig er það sjöunda stærsta stöðuvatn jarðar, 31.500 km2 að flatarmáli.

Í Bajkalvatn renna um 336 ferskvatnsár og lækir en eina afrennslið úr því er Angarafljót. Er það fjölsóttur ferðamannastaður og þekktasta kennileiti þess er Olkoneyja í miðju vatninu. Við vatnið eru miklar árstíðarhitasveiflur, allt frá −19 °C á vetrum til 14 °C á sumrin og leggur vatnið yfirleitt alveg frá desember fram í maí. Víða er jarðhiti og jarðskjálftar eru tíðir.

## Dýralíf

Í vatninu er gríðarlega fjölbreytt lífríki og 60% allra dýrategunda í vatninu finnast þar eingöngu. Eina spendýrið sem lifir í vatninu er bajkalselur (*Phoca sibirica*) sem er afbrigði hringanóra. Lítið var vitað um vatnið fyrr en Síberíujárnbrautin var lögð kringum aldamótin 1900.
Í vatninu eru þörungar sem hreinsa óhreinindi úr vatninu
Níagara-fossar

**Níagarafossar** eru röð gríðarstórra fossa í Níagarafljóti í austurhluta Norður-Ameríku á landamærum Bandaríkjanna og Kanada. Þeir skiptast í þrjá fossa: Skeifufossa, Ameríkufossa og minni Brúðarslörsfossa til hliðar við Ameríkufossa. Níagarafossar eru ekki sérlega háir, en mjög breiðir. Þeir eru vatnsmestu fossar Norður-Ameríku. Þeir eru bæði gríðarlega vinsæll áfangastaður ferðamanna og mikilvæg uppspretta raforku.
Rómanska Ameríka

**Rómanska Ameríka** er sá hluti Ameríku þar sem rómönsk tungumál eru opinber tungumál. Hugtakið nær þannig yfir öll lönd Suður-, Mið- og Norður-Ameríku sunnan landamæra Bandaríkjanna, fyrir utan löndin Jamaíku, Barbados, Belís, Gvæjana og Súrínam þar sem enska og hollenska eru opinber tungumál.

Tuttugu lönd teljast til Rómönsku Ameríku og þar af er Brasilía langstærst. Þar er töluð portúgalska, ólíkt flestum hinum löndunum þar sem spænska er töluð.
Carl Philipp Emanuel Bach

**Carl Philipp Emanuel Bach** (8. mars 1714, 14. desember 1788) var þýskt tónskáld og einn upphafsmanna klassíska tímabilsins. Hann var annar sonur Johanns Sebastians Bachs og Mariu Barböru Bach. Hann átti upprunalega að fara út í réttarfarsvísindi, og útskrifaðist með gráðu úr þeim 1738, en ákvað þá að snúa sér alfarið að tónlistinni. Þó hann hafi fallið nokkuð í gleymsku á 19. öld, og hafi verið talinn koma illa út í samanburði við föður sinn, var hann eitt áhrifamesta tónskáld klassíska tímabilsins. Joseph Haydn fékk mikinn hluta af menntun sinni með því að skoða verk Bachs, Wolfgang Amadeus Mozart sagði um hann „Hann er faðirinn, við erum börnin“. Hann var eitt fyrsta tónskáldið síðan á tímum Orlande di Lassus og Claudio Monteverdi sem notaði hljómræn blæbrigði á þeirra eigin forsendum, en það er eitt af því sem einkennir mjög tónlist eftir hans tíma og er gott dæmi um þau miklu áhrif sem hann hafði.
Aralvatn

**Aralvatn** er salt stöðuvatn í Mið-Asíu á landamærum Úsbekistans og Kasakstans. Vegna nýrra áveitukerfa sem Sovétríkin gerðu í kringum árnar Amu Darja og Syr Darja hefur það minnkað um 60% frá 1960. Saltmagn í vatninu hefur þrefaldast, en auk þess er það mjög mengað þar sem affall frá þungaiðnaði og áburður hafa safnast fyrir í því. Engar ár renna úr Aralvatni.

## Tenglar
* ''Hverjar eru orsakir þess að Aralvatn minnkar svona mikið?''; af Vísindavefnum
* ''Aralvatnið er að hverfa''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1991
Eyjahaf

**Eyjahaf** (stundum nefnt á íslensku Ægeushaf, Grikklandshaf eða Grikksalt í eldra máli; gríska: Αἰγαῖον Πέλαγος *Aigaion Melagos*; tyrkneska: *Ege Denizi*) er hafsvæði í austanverðu Miðjarðarhafi á milli Grikklands og Anatólíuskagans. Það tengist Marmarahafi og Svartahafi um Dardanellasund og Bosporussund. Í suðri afmarka Krít og Ródos hafið frá meginhluta Miðjarðarhafs.
Norður-Íshaf

**Norður-Íshafið** er 14.090.000 km² stórt úthaf á Norðurslóðum sem umlykur Norðurpólinn. Það er minnst af fimm úthöfum jarðar og það grynnsta; 1.205 metra djúpt að meðaltali og 3.440 metra djúpt þar sem það er dýpst. Stór hluti hafsins er þakinn íshellu sem breytist bæði að stærð og lögun eftir árstíðunum.

Lönd sem liggja að Norður-Íshafinu eru Noregur, Rússland, Bandaríkin, Kanada, Grænland og Ísland.
Brahmani

**Brahmani** er meðlimur yfirstéttarinnar í samfélagi hindúa.  Þeir eru gjarnan prestar, kennarar og gúrúar.
Regnskógur

**Regnskógur** er skógi vaxið búsvæðabelti þar sem meðalúrkoma er meiri en 1500 mm á ári og er meiri en uppgufun. Einkenni regnskóga er gríðarlega fjölbreytt lífríki bæði jurta og dýra. Aðeins 6% jarðar eru þakin regnskógi en helmingur allra dýra- og jurtategunda heims lifir þar. Regnskógar framleiða úðaefni sem eru mikilvæg fyrir skýjamyndun og hafa þannig áhrif á hitastig á jörðinni. Að auki taka regnskógar upp mikið af koltvísýringi og framleiða súrefni og hafa þannig mikil áhrif á samsetningu andrúmsloftsins.

Stærstu regnskógar heims eru í kringum Amasónfljótið (Amasónfrumskógurinn), í Níkaragva, á stóru svæði frá suðurhluta Júkatanskaga að El Peten og Belís í Mið-Ameríku, á stórum svæðum í Afríku við miðbaug, frá Kamerún að Austur-Kongó, á svæðum í Suðaustur-Asíu frá Mjanmar til Indónesíu og Papúu-Nýju Gíneu, í austurhluta Queensland í Ástralíu og í sumum hlutum Bandaríkjanna. Utan hitabeltisins er regnskóga að finna í Bresku Kólumbíu, suðausturhluta Alaska, vesturhluta Óregon og Washington, vesturhluta Kákasus, hlutum Balkanskaga, Nýja Sjálandi, Tasmaníu og austurhluta Ástralíu.

## Tenglar

* „Regnskógar hitabeltisins“; grein í Náttúrufræðingnum 1989
Dreifbýli

**Dreifbýli** eða **strjálbýli** er landsvæði þar sem fólk býr dreift, ólíkt þéttbýli (eins og bæjum og borgum) þar sem margt fólk býr þétt saman. Skilgreining á dreifbýli er samt nokkuð á reiki og getur átt við jafnt um sveitir þar sem eingöngu eru stórjarðir og eins hverfi þar nokkur býli eða íbúðarhús eru saman í bæjaþyrpingu.

Dreifbýli er fyrst og fremst notað sem andstæða við hugtakið þéttbýli, en algengt er að leggja merkingu orðsins „sveit“ í hugtakið dreifbýli, þ.e. svæði þar sem aðalatvinnuvegir tengjast landbúnaði.

## Tengt efni
* Landsbyggðin
* Sveit
* Þéttbýli

## Tenglar
*
Rúpía

**Rúpía** (₨ eða Rs) er heiti á gjaldmiðli Indlands, Pakistan, Srí Lanka, Nepal, Máritíus og Seychelleseyja auk Indónesíu og Maldíveyja. Heitið er dregið af orði í sanskrít, *rūp* eða *rūpā* sem merkir silfur. Pakistanska og indverska rúpían skiptast í hundrað *[[paísa]]*.
Kóralrifið mikla

**Kóralrifið mikla** er stærsta kóralrif heims. Það er yfir 2000 km að lengd og sést utan úr geimnum. Það er í Kóralhafi utan við austurströnd Ástralíu. Rifið er samfelld lína um 900 eyja og 3000 kóralrifja sem liggja skáhallt út frá strönd Queensland þannig að fjarlægð þess frá ströndinni eykst eftir því sem sunnar dregur. Rifið er í dag að mestu leyti friðað.

Rifið var uppgötvað af James Cook þegar eitt af skipum hans, barkskipið *[[HMS Endeavour]]*, strandaði á því árið 1770. Með því að létta skipið mikið tókst að bjarga því þrátt fyrir að kórallinn ylli gríðarlegum skemmdum á skipsskrokknum. Frægasta slysið sem orðið hefur á rifinu er strand freigátunnar *[[HMS Pandora]]* sem sökk þar 29. ágúst 1791. Yfir þrjátíu manns týndust í slysinu, þar á meðal fjórir uppreisnarmenn af skipinu *[[HMS Bounty]]* sem áhöfn *Pandora* hafði tekið höndum á Tahítí.
Renminbi

**Renminbi** (kínverska: 人民幣; einfölduð kínverska: 人民币; bókstaflega: „gjaldmiðill fólksins“) eða **júan** (kínverska: 元 eða 圆) er opinber gjaldmiðill meginlands Alþýðulýðveldisins Kína. Hann er gefinn út af Alþýðubanka Kína, sem er seðlabanki alþýðulýðveldisins. Opinber skammstöfun fyrir gjaldmiðilinn samkvæmt ISO 4217-staðlinum er CNY, en oft er notast við skammstöfunina „RNB“. Gjaldmiðilstáknið er ¥ or Ұ, en á kínversku er yfirleitt notast við rittáknið 元.

## Tenglar
* Júan Renminbi - Sögulegar og núverandi seðlar Kína (CNY / RMB) 1953-2019 (þýska) (enska) (franska)
* Júan FEC - Gjaldeyrisskírteini (FEC) Alþýðulýðveldisins Kína 1980-1994 (þýska) (enska) (franska)
Hafís

**Hafís** er samheiti yfir ís sem flýtur á hafinu. Af honum eru tvær megintegundir, *rekís* og *lagnaðarís*. Rekís er sá ís sem rekur utan af hafi og leggst stundum upp að landi, einkum þegar kalt er í ári. Að ströndum Íslands kemur hann einkum úr norðvestri, frá íshafinu við Grænland. Lagnaðarís verður hins vegar til uppi í landsteinum, og hér við land frekar sjaldan nema á allra köldustu vetrum, enda frýs saltvatn ekki fyrr en við töluvert lágt hitastig. Það er kallað að sjó *leggi* þegar yfirborð hans frýs.

Hafís hefur löngum verið óvinsæll á Íslandi. Honum fylgir kalt loft og stundum fylgja honum ísbirnir. Auk þess getur hann verið hættulegur skipum eða beinlínis gert siglingaleiðir ófærar.

Siglingar á norðurslóðum gerbreyttust á 20. öld, þegar menn fóru að smíða ísbrjóta, skip sem eru nógu sterkbyggð og kraftmikil til að geta plægt í gegn um ísbreiðu og þannig rutt leiðina fyrir önnur skip.

## Nokkur orð tengd hafís
* *blindjaki* er ísjaki sem marar í kafi.
* *borðís* er ísjaki sem brotnar af íshellu og er jafnan flatur að ofan. 
* *[[Borgarísjaki|borgarís]]* er þykkur rekís (rís oft hátt úr sjó), brot af skriðjökli.
* *fjalljaki* er borgarís. 
* *hafgirðingar* ófæra á hafi, einkum ísalög.
* *hafþök* eru víðáttumiklar hafísbreiður.
* *ísjaki* ísstykki, á sjó eða vötnum, mismunandi að stærð og lögun. 
* *íslumma* lítill, stakur ísjaki með uppbrettar brúnir sökum núnings við aðra jaka.
* *lagís* er lagnaðarís. 
* *lagnaðarís* er ís á vatni eða sjó. 
* *landsins forni fjandi* eru orð höfð um hafís. Hafísinn er svo nefndur eftir upphafi á kvæði eftir Matthías Jochumsson. Kvæðið nefnist Hafís, og Matthias samdi það laugardaginn fyrir páska 1880 eftir miklar vetrarhörkur. Hafís hefst þannig: *Ertu kominn, landsins forni fjandi?* 
* *pækilrás* stutt lóðrétt holrúm í hafísjaka, lokað í báða enda, fullt af sjó, myndast þegar saltvatn sígur niður í ísinn og jafnóðum frýs í rásina eftir það.
* *Sá græni* er hafís. 
* *sullgarður* eru íshrannir þær nefndar sem verða eftir í flæðarmálinu þegar hafís hopar frá landi, en einnig haft um frosinn snjóskafl við fjöruborð. 
* *sæfreri* er hafís. 

## Tenglar
* ''Hafísár og harðindi í mínu minni''; grein í Tímanum Sunnudagsblaðinu 1965
Þjóðhöfðingi

**Þjóðhöfðingi** er manneskja sem gegnir æðsta stjórnarfarslega embætti ríkis. Í lýðveldum er þjóðhöfðinginn vanalega forseti, í konungdæmum konungur eða drottning. Enn fremur þekkist að þjóðhöfðinginn sé geistlegur, svo sem í Vatíkaninu, þar sem páfinn er þjóðhöfðingi.

Það er mjög misjafnt milli landa hversu mikil völd þjóðhöfðingi hefur. Sumir þjóðhöfðingjar fara með mikil völd í stjórnkerfinu, til dæmis í Bandaríkjunum, Rússlandi og Frakklandi, en annars staðar eru völdin lítil í raun þótt þau séu oft mikil formlega séð, til dæmis á Íslandi, Bretlandi, í Þýskalandi og á Norðurlöndunum.
Á Íslandi er forsetinn þjóðhöfðingi þó svo forsætisráðherra hafi í raun meiri völd.
Drottning

**Drottning** er kona sem er gift konungi eða hefur erft konungdæmi og gegnir hlutverki konungs. Engar drottningar fara með konungsvald í dag.

Meðal þekktra drottninga fortíðarinnar, sem fóru með konungsvald, má nefna Bretlandsdrottningarnar Elísabetu II og Viktoríu, Elísabeti I Englandsdrottningu, Margréti I Valdimarsdóttur, drottningu Kalmarsambandsins, Boadeccu drottningu Kelta og Kleópötru drottningu af Egyptalandi.
Miami

**Miami** er stórborg á suðurodda Flórída í Bandaríkjunum. Árið 2020 bjuggu um 442.000 manns í borginni sjálfri en um 6,4 milljónir búa í borginni og nágrannabyggðum hennar. Borgin óx hratt á árunum eftir síðari heimsstyrjöldina og íbúafjöldinn tók síðan enn einn kipp eftir byltinguna á Kúbu 1959. Allt frá þeim tíma hefur Miami verið áfangastaður innflytjenda frá ýmsum löndum Rómönsku Ameríku. Um tveir þriðju hlutar borgarbúa eru af rómönskum ættum og í borginni eru þrjú opinberlega viðurkennd tungumál; enska, spænska og haítí-kreólska.

## Íþróttir
*Miami Heat er körfuboltalið borgarinnar. 
*Inter Miami CF er knattspyrnuliðið.

## Tengt efni
* Miðborg Miami

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Minsk

**Minsk** (hvítrússneska: *Менск* /mʲensk/, *Мінск* /mʲinsk/; rússneska: *Минск* /mʲinsk/) er höfuðborg Hvíta-Rússlands. Íbúafjöldi er áætlaður um 1.996.730 (2025). Minsk hýsir meðal annars höfuðstöðvar Samveldis sjálfstæðra ríkja sem er samstarfsvettvangur fyrrum Sovétlýðvelda. 

Minsk var stofnuð af Austur-Slövum á 9. öld og var síðan hluti af Polatsk-furstadæminu undir lok 10. aldar. Árið 1129 var furstadæmið innlimað af Garðaríki en 1146 varð það aftur sjálfstætt. 1242 varð borgin hluti af Stórfurstadæminu Litáen og síðan Pólsk-litáíska samveldinu. Borgin var lögð í rúst í nokkrum meiriháttar styrjöldum á 17. og 18. öld (Pólsk-rússneska stríðið, Norðurlandaófriðurinn mikli) og var að lokum innlimuð af Rússum 1793. Borgin óx hratt á 19. öld og járnbrautin milli Moskvu og Varsjár var lögð um hana 1846. Fyrir Síðari heimsstyrjöldina var íbúafjöldinn kominn í um 300 þúsund. Þjóðverjar náðu borginni á sitt vald skömmu eftir innrásina í Sovétríkin sumarið 1941 og hernámsliðið notaði borgina sem höfuðstöðvar. 1944 náðu Sovétmenn síðan borginni aftur eftir mikla bardaga þar sem meirihluti hennar var lagður í rúst og íbúafjöldinn um 50 þúsund. Eftir stríðið var borgin endurreist með byggingum í sovéskum stíl. 1972 náði íbúafjöldinn einni milljón. 1990 varð borgin höfuðborg hins nýstofnaða Hvíta-Rússlands.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Margrét Þórhildur

**Margrét Þórhildur** eða **Margrét 2.** (**Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid**) (fædd 16. apríl 1940) er fyrrverandi drottning og þjóðhöfðingi konungdæmisins Danmerkur. Hún er dóttir Friðriks 9. konungs (1899-1972) sem var krónprins þegar hún fæddist og Ingiríðar drottningar (1910-2000).

Eitt nafna hennar, Þórhildur, er íslenskt og er skrifað með bókstöfum sem ekki koma fyrir í danska stafrófinu. Ástæða þess, að hún hlaut íslenskt nafn í stað danskrar útgáfu nafnsins (Torhild) er að Kristján 10., afi hennar, var konungur konungsríkisins Íslands þegar hún fæddist. 

Margrét Þórhildur var gift Hinrik (*Henri Marie Jean André greifi af [[Laborde]] og [[Monpezat]]*) (fæddur 11. júní 1934, dáinn 13. febrúar 2018) og eignuðust þau tvo syni: Friðrik krónprins og Jóakim. 

Drottningin hefur fengist við ýmsa listsköpun og haldið sýningar á verkum sínum.

Á gamlársdag árið 2023 tilkynnti Margrét Þórhildur að hún hygðist segja af sér. Hún steig formlega til hliðar þann 14. janúar 2024 og elsti sonur hennar varð konungur undir nafninu Friðrik 10..

## Heimildir
* Hendes Majestæt Dronningen @ Kongehuset . Skoðað 17. október 2010.

## Tilvísanir
Maltöl

**Maltöl** er sætt, svotil óáfengt öl sem bruggað er úr malti líkt og annar bjór en með viðbættum sykri og lakkrís. Maltöl inniheldur gersveppi, en hefur þó ekki undirgengist alkohólmyndandi gerjun að neinu marki, því gerinu er sáð í ölmeskið við 0°C eða þar um bil. Malt er því óáfengt, eða svo lítið áfengt að það er ekki skylt að tilgreina það á flöskunum.

Óáfengt maltextrakt-öl varð vinsælt sem heilsudrykkur í Danmörku undir lok 19. aldar. Yfirburðastaða brugghúsanna Carlsberg og Tuborg á markaði með ljósan lagerbjór, umræða um óhollustu áfengisdrykkju og væntanlegur ölskattur, setti allt þrýsting á minni brugghús að finna nýjar leiðir í framleiðslu á vöru úr maltextrakti. Meðal þess sem þau tóku upp á að framleiða voru maltbrjóstsykur og ýmsar tegundir af sósubæti. Maltölið var markaðssett sem heilsudrykkur og allra meina bót í samkeppni við ýmsa aðra drykki og elixíra sem þá voru auglýstir. Brugghúsin lögðu mikið upp úr því að auglýsa hve mikið sjúkrahús keyptu af drykknum og hve hollur hann væri sjúklingum og börnum. Maltölið var meðal annars auglýst sem næringarríkt og taugastyrkjandi.

Þegar Tómas Tómasson stofnaði Ölgerð Egils Skallagrímssonar árið 1913 lá fyrir að áfengisbannið gengi í gildi í ársbyrjun 1915. Tómas hóf í upphafi framleiðslu á óáfengu maltöli og hvítöli en Egils mjöður og Egils pilsner bættust síðar við vörulínu fyrirtækisins. Maltölið hefur alla tíð síðan verið mjög vinsæll drykkur á Íslandi.

## Annað
* Flosi Ólafsson lék í maltauglýsingu og mælti þar orðin „Vantar allt malt í þig“. Setningin varð nokkuð vinsæl og er stundum mælt af gárungum þegar færi gefst.
* Malt er einnig til í öðrum löndum, t.d. er það kallað *Malzbier* í Þýskalandi.

## Tenglar
* ''Með maltölið á handvagni''; grein í Morgunblaðinu 1973
* ''Öldungur í æskublóma''; grein í Morgunblaðinu 1993
Malt

**Malt** eða **melt korn** er korn (oftast bygg) sem hefur verið látið spíra að hluta í raka, en spírunin er stöðvuð með hita áður en hún er að fullu gengin um garð. Við spírun myndar byggið meltingarhvatann amýlasa sem brýtur sterkju byggsins niður í smærri sykrur við ákveðið hitastig í meskingu þannig að tvísykran maltósi verður til. Malt er grunnþáttur við bruggun öls eins og t.d. bjórs, maltöls og viskímeskis, en er einnig notað við brauðgerð („maltbrauð“) og fleira.

Hitastig, tími og loftstreymi við stöðvun spírunar ræður miklu um eiginleika maltsins og er malt flokkað eftir því hve mikið eða lítið það er ristað. Mikið ristað malt gefur dökkan lit og ákveðið brennt bragð sem þykir æskilegt í suma bjóra og viskí. Karamellumalt, súkkulaðimalt, kristalmalt, svart malt, brúnt malt og reykt malt eru afurðir mismunandi aðferða við þurrkun/ristun.
Superman

**Superman** (eða *Kal-El*), einnig kallaður **Ofurmennið** á íslensku, er sögupersóna í teiknimyndablöðum eftir Jerry Siegel og Joe Shuster. Í sögunni er hann ofurmenni frá annarri plánetu sem heitir Krypton. Hann kemur til jarðarinnar eftir að heimaplánetan hans eyðileggst. Seinna voru gerðir þættir byggðir á teiknimyndablöðunum og fljótlega fylgdu 4 bíómyndir á eftir. Nýverið hafa verið sýndir þættir byggðir á æskuárum Superman sem heita í höfuðið á bænum sem hann ólst upp á, Smallville. Superman er með einstaka krafta, frægastur af þeim er hæfileikinn til að fljúga.
 
Hann er fæddur á plánetunni Krypton en er sendur niður til Jarðar vegna þess að plánetan er að tortímast. Hann komst óhultur til Jarðar í smárri eldflaug sem faðir hans hafði smíðað. Þegar hann lenti voru indæl hjón að keyra framhjá þegar allt í einu kemur eldflaugin niður úr loftinu. Þau ólu hann upp og ber hann nafnið *Clark Kent*. Þegar hann eldist reynist svo að hann er öðruvísi en allir krakkarnir, t.d. helypur hraðar, hefur röntgensjón og margt fleira. Þegar kemur að því að hann flytur að heiman frá Smallville. Hann fær sér vinnu hjá Daily Planet og þar hittir hann Lois Lane. Eftir þetta vinnur hann að fréttum sem *Clark Kent* og Superman. Hann tekur sér mörg verkefni fyrir höndum og nær alltaf að bjarga deginum.
Grænlandssund

**Grænlandssund** nefnist sundið sem liggur á milli Grænlands og Íslands. Í öðrum tungumálum er það kennt við Danmörku. Norðaustur af sundinu liggur Jan Mayen.

Sundið tengir saman Norður-Íshaf og Atlantshaf og er 480 km langt en 290 km breitt þar sem það er þrengst. Austur-Grænlandsstraumurinn flæðir til suðurs í gegnum sundið og ber með sér ísjaka út í Atlantshafið. Þar eru gjöful fiskimið.

Í seinni heimsstyrjöld háðu Þjóðverjar og Bretar mikla sjóorrustu á sundinu í maí 1941. Þýsku skipalestina leiddi orrustuskipið *[[Bismarck (skip)|Bismarck]]*. Í orrustunni misstu Bretar skip sitt *[[HMS Hood]]*, með því fórust 1415 menn en 3 var bjargað. Í kjölfarið upphófst mikill eltingarleikur sem leiddi til þess að *Bismarck* var loksins sökkt sunnar í Atlantshafi.
Strandabyggð

**Strandabyggð** er sveitarfélag á Ströndum. Það varð til við sameiningu Hólmavíkurhrepps og Broddaneshrepps sem samþykkt var í atkvæðagreiðslu í apríl 2006 og tók gildi 10. júní í kjölfar sveitarstjórnarkosninganna 2006.

Þá var einnig kosið um þrjár tillögur að nafni nýs sameinaðs sveitarfélags og var hægt að velja á milli þriggja nafna, Strandahreppur, Strandabyggð og Sveitarfélagið Strandir. Í kosningunum hlaut nafnið Strandabyggð flest atkvæði, eða 95, en margir skiluðu auðu eða ógiltu seðlana sína með því að skrifa annað nafn. Flestir sem ógiltu seðilinn með þessum hætti munu hafa skrifað nafnið Hólmavíkurhreppur.
Bygg

**Bygg** (fræðiheiti: *Hordeum vulgare*) er mikilvæg kornafurð af grasaætt sem er ræktuð bæði til manneldis og skepnueldis. Árið 2006 var bygg í fjórða sæti yfir mest ræktuðu kornafurðir heims. Bygg er komið af villibyggi (*Hordeum spontaneum*) sem vex í Mið-Austurlöndum. Bygg er gjarnan slegið sem grænfóður.

## Byggræktun á Íslandi
Bygg er aðallega ræktað  á Íslandi til að kornþroska  en einnig sem grænfóður eða sem skjólsæði með grasfræi. Stundum er það ræktað eitt og stundum í blöndu með vetrarrepju. Bygg sem á að slá sem grænfóður má rækta með vetrarrýgresi. Á Íslandi er eingöngu ræktað sumarbygg. Bygg sem heilsæði er slegið í lok kornfyllingar en áður en kornið fer að þorna. Grænfóðurbygg eða byggheilsæði getur gefið þurrefnisuppskeru sem nemur 5-12 þurrefnistonnum á hektara en kornuppskera af byggi er venjulega milli 2,5 til 6 þurrefnistonn á hektara. Bygg er best að rækta í móajarðvegi eða sendinni jörð. Sýrustig jarðvegs þarf að vera hátt. Sáð er um 200 kg á ha ef eingöngu er sáð byggi. Sáðdýpt er 2 -4 sm.

## Verkun Byggs
Bygg þarf að meðhöndla til að það þoli langa geymslu og mygli ekki og skemmist og þarf þurrefni að vera að minnsta kosti 86%. Bygg er einkum þurrkað á tvennan hátt með stíuþurrkun og með færiþurrkun (þurrksíló) en með þeirri aðferð er byggið þurrkað í turnum og fært um á meðan á þurrkun stendur.
Bygg er einnig votverkað með ýmsum hætti, aðallega með að súrsa það í loftþéttum geymslum og opnum geymslum með og án þess að nota própíonsýru. Bygg þarf að vera þurrt (þurrefni ekki minna en 60%) og útiloka þarf súrefni til að náttúruleg súrsun takist vel. Oft er notuð própíonsýra við verkun byggs í lofttæmdum geymslum og eru notaðir 5 lítrar af sýru í hvert tonn af byggi. Hægt er að auka geymsluþol byggs í yfirbreiddri stæðu (bing, stíum eða gryfjum) með því að blanda í arð própíonsýru en við slíka vinnslu þarf meira magn af sýru og að tryggja jafna dreifingu og gæta hreinlætis við þreskingu og slátt. 
Lútun er öfugt ferli við sýringu eða súrsun en með því brotnar lignin í kornskurninni niður og byggið verður auðmeltara. Sterkjan í byggingu verður aðgengilegri og ekki nauðsynlegt að vals eða grófmala kornið. Þrjár aðferðir eru við lútun en það eru votlútun, þurrlútun og ammóníakmeðhöndlun. 
Möltun er aðferð til að búa til malt úr byggi með því að láta fræ spíra en þá myndast ensím eða hvatar sem brjóta niður sterkjuna í fræforðanum. Þegar korn hefur verið maltað er það notað til ölgerðar. 

## Tilvísun
Hvalfjarðarsveit

**Hvalfjarðarsveit** er sveitarfélag við norðanverðan Hvalfjörð á Vesturlandi. 

Sveitarfélagið varð til við sameiningu Hvalfjarðarstrandarhrepps, Innri-Akraneshrepps, Leirár- og Melahrepps og Skilmannahrepps sem samþykkt var í atkvæðagreiðslu þann 20. nóvember 2004 en tók ekki gildi fyrr en í kjölfar sveitarstjórnakosninganna 2006.

## Staðhættir
Stærsti þéttbýlisstaður í Hvalfjarðarsveit er Melahverfi með 111 íbúa þann 1. janúar 2016. Iðnaðarhverfið á Grundartanga er við utanverðan Hvalfjörð.

Hvalfjörður, Faxaflói og Borgarfjörður mynda suður- og vesturmörk sveitarfélagsins. Hvalfjarðarsveit liggur einnig að Kjósarhreppi í suðaustri, Akraneskaupstað í vestri, Borgarbyggð og Skorradalshreppi í norðri ásamt Bláskógabyggð upp til heiða í austri.

Til áberandi fjalla í sveitinni teljast (frá vestri til austurs) Akrafjall, Hafnarfjall, Skarðsheiði, Botnsheiði, Hvalfell, Botnssúlur og Kvígindisfell. Með stærri vötnum teljast Eiðisvatn og Hólmavatn á milli Hvalfjarðar og Leirárvogs, einnig Eyrarvatn, Þórisstaðavatn (einnig þekkt sem Glammastaðavatn) og Geitabergsvatn í Svínadal og eitt dýpsta vatn Íslands, Hvalvatn ofan Botnsdals. Hæsti foss Íslands, Glymur, er í Botnsá sem rennur í Hvalfjarðarbotn úr Hvalvatni.

Hringvegurinn liggur um Hvalfjarðarsveit, á um 30 kílómetra kafla á milli Hvalfjarðarganga og Borgarness.

## Tilvísanir
Taípei

**Taípei** eða **Tæpei** (kínverska: 臺北市 eða 台北市; einfölduð kínverska: 台北市) er höfuðborg Lýðveldisins Kína og stærsta borgin í Taívan. Íbúafjöldi var 2.594.581 árið 2020.

## Tilvísanir
Langanesbyggð

**Langanesbyggð** er sveitarfélag á og við Langanes á norðausturhorni Íslands. Það varð til við sameiningu Þórshafnarhrepps og Skeggjastaðahrepps sem samþykkt var í atkvæðagreiðslu þann 8. apríl 2006 og tók gildi 10. júní í kjölfar sveitarstjórnakosninganna 2006. Þar er meðal annars að finna Finnafjörð en áætlanir um stórskipahöfn hafa verið orðaðar við þann fjörð. Árið 2022 ákváðu íbúar að sameinast Svalbarðshreppi undir nafni Langanesbyggðar.

## Heimildir

## Tenglar

* Heimsíða Langanesbygðar
Saurbæjarhreppur

Eftirfarandi hreppar hafa borið nafnið **Saurbæjarhreppur**:
*Saurbæjarhreppur í Dalasýslu.  Sameinaðist Dalabyggð 10. júní 2006.
*Saurbæjarhreppur í Eyjafjarðarsýslu.  Frá 1. janúar 1991 hluti Eyjafjarðarsveitar.
Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson

**Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson** (f. 26. apríl 1946), er fyrrverandi borgarstjóri í Reykjavík.

Vilhjálmur lauk stúdentsprófi frá Verslunarskólanum 1968 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1974. Vilhjálmur hefur verið mjög virkur í flokksstarfi innan Sjálfstæðisflokksins og var í stjórn Heimdallar 1965-67. Hann sat í stjórn SUS 1971-1977 og var þar af varaformaður 1973-1977. Vilhjálmur var kjörinn í borgarstjórn Reykjavíkur árið 1982. Vilhjálmur var jafnframt í stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga frá 1986 til 2006, þar af var hann formaður 1990-2006. 

Vilhjálmur var borgarstjóri í 16 mánuði, 2006-2007, í valdatíð meirihluta Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, og formaður borgarráðs 24. janúar til 21. ágúst 2008, í valdatíð meirihluta Sjálfstæðisflokks og F-lista. Hann tók við embætti forseta borgarstjórnar 21. ágúst 2008 og gegndi því út kjörtímabilið er hann hætti í borgarstjórn eftir 28 ára samfellda setu. 

Vilhjálmur var oddviti borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík 2003-2008.

## Sjá einnig
* Eimreiðarhópurinn

## Heimildir
* Ferill Vilhjálms á heimasíðu Reykjavíkurborgar
Ernest Rutherford

**Ernest Rutherford, 1. barón Rutherford af Nelson**, OM, PC, FRS (30. ágúst 1871 – 19. október 1937) var kjarneðlisfræðingur frá Nýja Sjálandi. Hann er þekktur sem „faðir“ kjarneðlisfræðinnar og einn brautryðjenda svigrúmskenningarinnar, meðal annars með uppgötvun Rutherforddreifingar kjarna í gullplötutilrauninni. Árið 1908 hlaut hann Nóbelsverðlaunin í efnafræði.

## Tengt efni
* Niels Bohr

## Tenglar
* Rutherford safnið
* Rutherford Scientist Supreme
* Ævisaga Ernest Rutherford  á vefsíðu Nóbelsverðlaunanna
* "Ernest Rutherford 1871 - 1937". A Science Odyesy, pbs.org. 
* http://www.nzedge.com/heroes/rutherford.html 
* alsos.wlu.edu Bibliography for Ernest Rutherford 
* Hægt er að leita að "Ernest Rutherford" hjá http://www.dnzb.govt.nz 
* Rutherford at Canterbury University College. The Rutherford Journal
San Antonio

**San Antonio** er borg í Texas í Bandaríkjunum. Íbúar voru 1.434.625 árið 2020. Hún heitir í höfuðið á heilögum Antoníusi frá Padúa, en spænskur leiðangur áði í dalnum á nafnadegi hans árið 1691. Borgin stendur við San Antonio-ána og trúboðskirkjan Alamo þar sem orrustan um Alamo fór fram árið 1836 er í borginni. Borgin er vinsæll viðkomustaður ferðamanna og um 20 milljónir manna heimsækja borgina árlega. Meðal þess sem dregur ferðamenn að er San Antonio River Walk, net gangbrauta og brúa við ána þar sem hún rennur gegnum borgina.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Seattle

**Seattle** er borg í norðvesturhluta Bandaríkjanna í Washingtonfylki á milli Puget-sunds og Washingtonvatns. Íbúafjöldinn árið 2020 var 737.015 en um 4 milljónir eru í borginni að meðtöldum nágrannabyggðum. Seattle er þekkt sem fæðingarstaður gruggtónlistar og kaffihúsakeðjunnar Starbucks. Borgin heitir eftir Seattle höfðingja frumbyggja svæðisins.

Sýning 21. aldarinnar var haldin í borginni árið 1962.

## Íþróttir
*Seattle Sounders FC, knattspyrna.
*Seattle SuperSonics, (1967-2008) körfubolti.
*Seattle Storm körfubolti.
*Seattle Seahawks, amerískur fótbolti.
*Seattle Mariners, hafnabolti.
*Seattle Kraken, íshokkí.

## Tilvísanir
Draumalandið

**Draumalandið - sjálfshjálparhandbók handa hræddri þjóð** er bók eftir Andra Snæ Magnason. Hún er ádeila á hina svokölluðu stóriðjustefnu íslenskra stjórnvalda, kennslubók í að afhjúpa blekkingu og leiðbeining um leiðir til að marka nýja stefnu. Bókin vann Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2006.

Bókin hefur vakið mikla athygli og er að einhverju leyti ástæða þess að Andra var boðið að halda fyrirlestur árið 2006 í virtri fyrirlestraröð Cornell háskólans.

Kvikmynd byggð á efni bókarinnar var frumsýnd 2009.

## Tenglar
* Draumalandið.is
* Saving Iceland
Houston

**Houston** er stærsta borg Texas í Bandaríkjunum. Hún er fjórða stærsta borg Bandaríkjanna með um 2,3 milljónir íbúa. Borgin er þekkt fyrir olíuiðnað. Höfnin í Houston er sjötta stærsta höfn heims og stærsta útflutningshöfn Bandaríkjanna. Borgin heitir í höfuðið á Sam Houston sem varð tvisvar forseti lýðveldisins Texas um það leyti þegar borgin var sett á stofn upp úr 1836.

## Íþróttir
*Houston Rockets - NBA
*Houston Dynamo - MLS
*Houston Comets - WNBA (1997-2008)

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Þeba

**Þeba** var heiti á tveimur fornfrægum borgum:
* **[[Þeba (Grikklandi)|Þeba]]** hinna sjö hliða var höfuðborg Böótíu í Grikklandi.
* **[[Þeba (Egyptalandi)|Þeba]]** hinna hundrað hliða var höfuðborg Nýja ríkisins í Egyptalandi.
Buffalo Virgin

***Buffalo Virgin*** var fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar HAM, en áður hafði komið út stuttskífan *[[Hold]]*. *Buffalo Virgin* innihélt lög á borð við „Death“ og „Egg ya hummie“ sem var útúrsnúningur á orðskrípinu „Eggjahommi“.

Platan var gefin út af One Little Indian, í Englandi. 

Á plötunni eru eftirfarandi lög:
# „Slave“
# „Youth“
# „Voulez vous“
# „Linda Blair“
# „Svín“
# „Whole lotta love“
# „Mistery“
# „Egg ya hummie“
# „Forbidden lovers“
# „Death“
Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** eða **Ríó** (portúgalska *Janúaráin*) er stórborg í Brasilíu með um 6,2 milljónir íbúa en um 12,3 milljónir búa á stórborgarsvæðinu (2022). Hún er önnur stærsta borg landsins á eftir São Paulo og var höfuðborg þess til 1960. Ríó er 2550 km sunnan við miðbaug og þekkt fyrir baðstrendur, eins og Copacabana og Ipanema, fallegt borgarstæði milli fjallanna við suðurströnd Guanabaraflóa, og glæsilega kjötkveðjuhátíð þar sem sambaskólar keppa sín á milli í að setja upp sem glæsilegasta skrúðgöngu. Ríó er einnig þekkt fyrir stór fátækrahverfi, *[[favelas]]*, í hæðunum umhverfis borgina. Árið 2016 voru haldnir Ólympíuleikarnir í borginni.

Orðsifjar heitisins eru þær að 'rio' þýðir fljót, og 'janeiro' þýðir janúar, en Evrópumenn börðu fyrst Gwanabara-flóa, þar sem samnefnd á rennur til sjávar, augum fyrsta janúar árið 1502.

## Borgarhlutar
* Centro
* Copacabana
* Lagoa Rodrigo de Freitas
* Urca

## Íþróttir
### Knattspyrna
*Botafogo de Futebol e Regatas
*Clube de Regatas do Flamengo
*CR Vasco da Gama
*Fluminense FC
Skert flog

***Skert flog*** er breiðskífa með upptökum af tónleikum HAM á skemmtistaðunum Gauki á Stöng þann 14. júní 2001. Platan kom út nokkrum mánuðum síðar hjá Hitt records, dótturfélagi Eddu miðlunar, sama ár. 

Á tónleikunum voru fjórir gestasöngvarar sem sungu í gregorískum stíl í laginu „Musculus“.

## Lagalisti
#Trúboðasleikjari
#Death
#Animalia
#Sanity
#Voulez-vous (Eftir liðsmenn sænsku diskósveitarinnar ABBA) 
#Lonesome Duke
#Misery
#Bulldozer
#Musculus
#Partýbær

## Tenglar
* Skert Flog með HAM á Discogs.com
CBGB‘s 7. ágúst 1993

***CBGB's 7. ágúst 1993*** er breiðskífa með upptökum frá tónleikum sveitarinnar HAM á skemmtistaðnum CBGB´s í New York 7. ágúst 1993.

Skemmtistaðurinn er þekktur fyrir að hafa verið hýsill grasrótarsenu New York-borgar á pönktímabilinu og hafa margar þekktar hljómsveitir leikið á staðnum.

Platan inniheldur eftirfarandi lög:
:01  	Sanity    
:02 	Austur    
:03 	Demetra    
:04 	Animalia    
:05 	Marination   
:06 	Party town   
:07 	Hold    
:08 	R poh