open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Makbeð Skotakonungur

**Makbeð** (miðaldagelíska: Mac Bethad mac Findlaích; skosk gelíska: MacBheatha mac Fhionnlaigh; f. í kringum 1005 – d. 15. ágúst 1057) var konungur Skotlands frá 1040 til 1057. 

Makbeð er þekktastur sem aðalpersónan í samnefndu leikriti eftir William Shakespeare. Í leikriti Shakespeares er Makbeð sýndur sem illmenni, valdaræningi og harðstjóri sem fremur hvert morðið á fætur öðru til þess að ná völdum og treysta sig í sessi. Leikritið gefur ekki rétta mynd af hinum sögulega Makbeð, sem er almennt talinn hafa verið góður konungur.

## Æviágrip
Makbeð var jarl í héraðinu Mýræfi, eða Moray, og náfrændi skoska konungsins Dungaðs. Þeir Dungaður voru systrasynir og mæður þeirra báðar dætur Melkólfs 2. Skotakonungs. Eiginkona Makbeðs var Gruoch, sem var jafnframt ekkja fyrri jarlsins af Mýræfi, Gille Coemgáins. Makbeð hafði drepið Gille Comgáein til að hefna föður síns en hafði síðan kvænst Gruoch og tekið son þeirra, Lulach, í fóstur.

Árið 1040 fór Dungaður konungur með her sinn til Mýræfis og hélt til orrustu gegn Makbeð. Dungaður féll í orrustunni og Makbeð, sem hafði álíka sterkt tilkall til krúnunnar og Dungaður, varð nýr konungur Skotlands. Sonur Dungaðs, Melkólfur, flúði til Englands.

Makbeð ríkti sem konungur Skotlands (þá Konungsríkisins Alba) í sautján ár. Á valdatíð sinni samræmdi Makbeð lög og lagabálka og tókst tvisvar að sigrast á innrásarherjum Englendinga sem vildu koma Melkólfi, syni Dungaðs, til valda í Skotlandi. Fyrra skiptið var eftir orrustu nálægt Birnham-skógi nálægt bænum Perth.

Kenningar eru um að Karl Hundason, skoskur konungur sem ritað er um í Orkneyinga sögu, sé annað nafn á Makbeð.

Árið 1054 réðst Sívarður jarl í Norðymbralandi inn í Skotland með það að markmiði að koma Makbeð frá völdum. Makbeð tapaði gegn Sívarði í orrustu við Dunsinane og þurfti að láta af hendi mikið landsvæði í suðurhluta Skotlands. Makbeð hélt þó völdum fyrst um sinn.

Þremur árum síðar sneri Sívarður hins vegar aftur ásamt Melkólfi Dungaðssyni og vann lokasigur gegn Makbeð í orrustu við Lumphanan, nálægt Aberdeen. Makbeð barðist sjálfur í orrustunni en særðist illa og lést úr sárum sínum nokkrum dögum síðar.

Stjúpsonur Makbeðs, Lulach, varð konungur Skotlands í stuttan tíma eftir orrustuna en Melkólfur tók síðan við.

## Tilvísanir
Bilunarstraumsrofi

**Bilunarstraumsrofi**, oftast kallaður lekastraumsrofi eða lekaliði í daglegu tali, er rafmagnsrofi sem hefur það hlutverk að slá út rafmagn ef það verður mismunur á straumi til að koma í veg fyrir íkveikju eða annað alvarlegt óhapp. Þessi mismunur er á milli fasa og á straumi sem kemur til baka í gegnum n-leiðara. Ef einhver mismunur er til staðar þá er rafmagnið að leka út.

## Heimildir
Sædjöflaætt

**Sædjöflaætt** (fræðiheiti: *Ceratiidae*) er ætt fiska af ættbálki kjaftagelgna.

## Lýsing
Meðalstórir til allstórir fiskar, nokkuð hávaxnir og þunnvaxnir, með afar stórt höfuð, meðalstóran, mjög uppstæðan kjaft, og eru í honum hvassar tennur. Augu eru afar smá; á enni, milli augna eða rétt aftan við þau er langur angi – ummyndaður uggageisli, með ljósfæri á enda. Kviðuggar eru engir, en sporðgeislarnir eru teygðir aftur í langa anga. Sporður er stór, með 8-9 uggageisla, bakuggi og raufaruggi eru andspænis honum og eru 3-5 geislar í hvorum þeirra. Framan við bakugga eru 2-3 separ. Eyruggar eru litlir með 16-17 geislum hvor uggi og frekar hástæðir. Roðið er sett beinkörtum eða bert. Tálknafanir eru 2; gelgjur 6, skúflangar 2. Beinin laus og lin.

Af þessari ætt eru kunnar 4 tegundir í tveimur ættkvíslum. Það eru djúpfiskar, sem eiga heima víða um höf. Hængar þessarar ættar eru dvergfiskar; ungir lifa þeir sjálfstæðir, en fullþroska lifa þeir sníkjulífi á hrygnunni. Hér við land eru tvær tegundir þekktar: sædjöfull (*[[Ceratias holboelli]]*) og surtur (*[[Cryptopsaras couesii]]*).

## Tegundir
Það eru aðeins 4 tegundir í þessari ætt:

Ættkvísl sædjöflar (*Ceratias*):
* Sædjöfull (*[[Ceratias holboelli]]*);
* (*[[Ceratias tentaculatus]]*);
* (*[[Ceratias uranoscopus]]*).

Ættkvísl surtar (*Cryptopsaras*) með einni tegund:

* Surtur (*[[Cryptopsaras couesii]]*).

## Myndir

Ceratias holboelli.jpg|Ceratias holboelli
Cryptosaras couesii1.jpg|Cryptosaras couesii
Ceratias tentaculatus holotype.jpg|Ceratias tentaculatus


## Tenglar
Mylda

**Mylda** (fræðiheiti: *Scalopus aquaticus*) er tegund moldvarpa. Hún er eina tegundin sem tilheyrir samnefndu ættkvísli, **myldur** (*Scalopus*).

## Heimildaskrá
Larissa

**Larissa** (gríska:Λάρισα, ) er höfuðborg héraðsins Þessalíu í Grikklandi og fjórða stærsta borg landsins. Árið 2021 var íbúafjöldinn 147.000. Hún er 120 kílómetra suðsestur af Þessalóníku.
Ingrida Šimonytė

**Ingrida Šimonytė** (f. 15. nóvember 1974) er litáísk stjórnmálakona og hagfræðingur og fyrrverandi forsætisráðherra Litáens. Hún er meðlimur í litáíska Föðurlandsbandalaginu.

Šimonytė var fjármálaráðherra Litáens frá 2009 til 2012 í annarri ríkisstjórn Andriusar Kubilius. Hún var kjörin á litáíska þingið (Seimas) árið 2016. Árið 2019 gaf hún kost á sér í forsetakosningum Litáens en tapaði í seinni umferð þeirra gegn Gitanas Nausėda. Šimonytė var aftur kjörin á þing árið 2020 og var í kjölfarið útnefnd forsætisráðherra í ríkisstjórn Föðurlandsbandalagsins, Frjálslyndu hreyfingarinnar og Frelsisflokksins.

## Menntun
Ingrida Šimonytė lauk menntaskólanámi árið 1992 og hóf síðan nám við hagfræðideild Háskólans í Vilníus.

Árið 1996 útskrifaðist Šimonytė með gráðu í viðskiptastjórnun. Tveimur árum síðar útskrifaðist hún með mastersgráðu í fjármálafræði við sama háskóla.

## Starfsferill
Ingrida Šimonytė hefur unnið allan starfsferil sinn hjá stjórn litáíska fjármálaráðuneytisins.

Hún hóf störf sem hagfræðingur við við skattadeild ráðuneytisins með umsjón yfir skattarétti frá 1997 til 1998. Hún hlaut síðan umsjón með óbeinni skattlagningu hjá skattstofunni frá árinu 2001.

Árið 2002 var hún útnefnd skattstjóri Litáens og síðan aðstoðarframkvæmdastjóri fjármálaráðuneytisins árið 2004. Hún gegndi því embætti í fimm ár.

## Stjórnmálaferill
### Ráðherra og þingmaður
Þann 7. júli 2009 var Ingrida Šimonytė útnefnd fjármálaráðherra í annarri ríkisstjórn Andriusar Kubilius. Hún tók við af Algirdas Šemeta, sem hafði verið útnefndur framkvæmdastjóri fjárlaga og fjárhagsáætlana í framkvæmdastjórn Evrópusambandsins einni viku fyrr. Šimonytė var fjármálaráðherra þar til Rimantas Šadžius tók við af henni þann 12. desember 2012.

Šimonytė var kjörin á 3. kjördæmi litáíska þingsins í fyrstu umferð í þingkosningum landsins árið 2016. Andrius Kubilius hafði áður verið þingmaður þessa kjördæmis. Šimonytė bauð sig fram í forsetakosningum Litáens árið 2019 en tapaði í seinni umferð gegn Gitanas Nausėda.

### Forsætisráðherra
Šimonytė var valin sem forsætisráðherraefni kosningabandalags Föðurlandsbandalagsins fyrir þingkosningar Litáens árið 2020.

Þann 24. nóvember 2020 var Ingrida Šimonytė kjörin forsætisráðherra Litáens með 62 atkvæðum á litáíska þinginu.

Vorið 2021 varð bylgja í komu flóttamanna yfir landamæri Hvíta-Rússlands til Litáens og stjórn Šimonytė gerði því ráðstafanir til að hefta komu innflytjenda til landsins. Með nýrri lagasetningu var stjórnvöldum auðveldað að handtaka farendur sem hefðu komið ólöglega til landsins í minnst sex mánuði, þrengt var um möguleikann á hælisveitingum í landinu, áfrýjunarréttur hælisumsækjenda var takmarkaður og heimilað var að vísa fólki brott þótt umsóknir þeirra væru enn til meðferðar. Önnur réttindi voru jafnframt takmörkuð, meðal annars rétturinn til að njóta þjónustu túlks og réttur til upplýsinga um hælisveitingaferlið.

Šimonytė bauð sig aftur fram til forseta Litáens árið 2024 en tapaði í seinni umferð fyrir Gitanas Nausėda.

## Tilvísanir
Eurovision-kórakeppnin 2023

***Eurovision Kórinn 2023***  er þriðja Eurovision-kórakeppnin sem er skipulögð af Evrópska útvarpssambandinu (EBU) og Interculture Foundation. Viðburðurinn verður haldinn í Lettlandi eftir að 2021 viðburðinum var aflýst vegna takmarkana vegna kórónuveirunnar. Lettland mun halda viðburðinn í annað sinn.

## Þátttökulönd

Fram í mars 2023 hafa 4 lönd tilkynnt að þau muni taka þátt í keppninni. Litáen staðfesti opinberlega að það muni taka þátt í viðburðinum sem nágrannalandið stendur fyrir í fyrsta sinn, á meðan Sviss neitaði að taka þátt í keppninni.

## Tilvísanir
Mjóþota

**Mjóþota** er farþegaþota með einum gang og sæti fyrir mest sex manns í hverri sætaröð. Bolurinn er mest fjórir metrar á breidd.

Algengar mjóþotur eru Boeing 757, 737 og Airbus A320.
Pleurotus nebrodensis

**Pleurotus nebrodensis** er tegund vængsveppa frá Sikiley. Hann vex yfirleitt sníkjulífi á rótum jurta af sveipjurtarætt, en er yfirleitt ræktaður á sagi.



File:Pleurotus nebrodensis.jpg



## Tilvísanir
Eurovision-kórakeppnin 2019

***Eurovision-kórakeppnin 2019*** er önnur Eurovision-kórakeppnin fyrir kóra á vegum Evrópska útvarpssambandsins (EBU) og Interkultur.

## Þátttökulönd
18. desember 2018 var endanlegur opinber fjöldi þátttökulanda tilkynntur af Evrópska útvarpssambandinu (EBU). Auk gestgjafanna í Svíþjóð hófu Noregur, Sviss og Skotland frumraun sína, en Austurríki, Eistland og Ungverjaland drógu sig úr keppni.

## Samkeppni

***Seinni hlutinn;***

## Tilvísanir
Kragerø

**Kragerø** (á norrænu: Krákarey) er bær og sveitarfélag í Þelamörk í suður-Noregi. Íbúar voru rúmlega 10.000 árið 2022. Á tímum seglskipa var mikilvæg höfn þar. Fjöldi eyja er í sveitarfélaginu og vinsælt er að ferðast þangað á sumrin.
Hønefoss

**Hønefoss** er bær í sveitarfélaginu Ringerike í fylkinu Viken (og fyrrum fylkinu Buskerud), Noregi. Hann er 63 kílómetrum norðvestur af Ósló. Íbúar voru um 16.500 árið 2022. Nafnið kemur frá fossinum Hønefossen í ánni Begna. Bærinn var sérstakt sveitarfélag milli 1852 og 1964 þegar hann varð stjórnsýslusetur sveitarfélagsins Ringerike.

## Tilvísanir
Sandvika

**Sandvika** er höfuðstaður sveitarfélagsins Bærum og er í fylkinu Viken. Sandvika er hluti af stórborgarsvæði Ósló. Um 130.000 búa í sveitarfélaginu.

Sandvika Storsenter er stærsta verslunarmiðstöð Noregs.
Danska úrvalsdeildin

**Danska úrvalsdeildin** eða *Superligaen* er efsta deildin knattspyrnu karla í Danmörku. Deildin var stofnuð árið 1991 og eru 12 lið sem keppa og 2 sem falla hvert ár. Sigursælasta liðið er FC Köbenhavn með 16 titla.
Jimmy McCulloch

**James McCulloch** (4. júní 1953 – 25. september 1979) var skoskur tónlistarmaður sem var best þekktur fyrir að vera gítarleikari í hljómsveit Paul McCartney, Wings á árunum 1974 til 1977. McCulloch var einnig meðlimur hljómsveitanna Small Faces, One in a Million (áður the Jaygars), Thunderclap Newman og Stone the Crows.

McCulloch kom fram á mörgum plötum, þar með talið á plötum The Who-meðlima: Á John Entwistle, *Whistle Rymes* (1972), og plötu Roger Daltrey, *One of the Boys* (1977).

## Æska
McCulloch var fæddur í Dumbarton en alinn upp í Clydebank og Cumbernauld, þar sem hann gekk í Kildrum Primary School í Skotlandi. Hann byrjaði að spila á hljóðfæri á unga aldri. Þegar hann var fimm ára spilaði hann á píanó, trommur og saxófón og söng líka í skólakór. Þegar hann fékk gítar æfði hann sig mjög mikið bróðir hans Jack McCulloch sagði að hann hafði æft alveg frá því að hann vaknaði og þar til að hann fór í skóla. Í hádeginu fór hann heim til þess að æfa sig meira og tók oft vin sinn James McKenzie með. Jimmy var alinn upp með tónlist og faðir hans Jimmy Sr. spilaði í hljómsveit á trompet. Django Reinhardt var áhrifavaldur McCullochs.
Pleurotus abieticola

**Pleurotus abieticola** er tegund vængsveppa frá Kína og í Rússlandi (austast og vestast). Hann fundist á dauðum viði grenis. Hægt er að rækta hann til matar.

## Tilvísanir
Regnbogans stræti

**Regnbogans stræti** er breiðskífa eftir íslenska tónlistarmanninn Bubba Morthens. Platan kom út í ágúst 2019. Bubbi fékk bassaleikarann Guðmund Óskar Guðmundsson, sem hafði spilað undir á plötuni Túngumál tveimur árum fyrr, til að spila undir á þessari plötu. Ásamt Guðmundi á bassa ásamt því að taka upp, Hjörtur Ingvi Jóhannson á hljómborð, Örn Eldjárn á gítar, Aron Steinn Ásbjarnarsson á saxófón og Þorvaldur Þór Þorvaldsson á trommum. Í bakröddum voru þau Elísabet Ormslev, Zöe, Rósa Björk Ómarsdóttir, Valdimar Guðmundsson og Stefanía Svavarsdóttir. Á plötunni var einnig að finna fyrsta dúett Bubba í átta ár. Dúettinn sá var lagið Án þín sem hann söng með Katrín Halldóru Sigurðardóttur, en síðasti dúett Bubba til að koma út á plötu með honum þá var lagið Háskaleikur sem hann flutti ásamt dóttur sinni, Grétu Morthens, á plötunni Ég trúi á þig.

## Lagalisti.

# Velkominn.
# Eitt hjarta.
# Regnbogan stræti.
# Límdu saman heiminn minn.
# Án þín (með Katrín Halldóru)
# Skríða.
# Lífið fyrirgefur dauðanum.
# 21 tafla.
# Gamlárskvöld.
# Ást er allt sem þarf.
# Verstu dagarnir eru bestir
Pleurotus albidus

**Pleurotus albidus** er tegund vængsveppa frá Karíbaeyjum og Mið- og Suður-Ameríku. Hann fundist á dauðum viði ýmissa tegunda og er hægt að rækta.

## Tilvísanir
Tárin falla hægt

„**Tárin falla hægt**“ er smáskífa eftir íslensku tónlistarmennina Bubba Morthens og Auði. Lagið kom út þann 22. september 2022 og á smáskífu 14. október sama ár. Þegar lagið kom út var Bubbi gagnrýndur fyrir að gera lag með Auði, en 8. júní 2021 stigu þrjár konur fram gegn Auði og greindu frá ofbeldi að hálfu hans. Ásakarnirnar voru til þess að Bubbi seinkaði útgáfu *Sjálfsmyndar*, þrítugustu og fjórðu breiðskífu sinni til 16. júní 2021.

## Tilvísanir
Bola Tinubu

**Bola Ahmed Adekunle Tinubu** (f. 29. mars 1952) er nígerískur endurskoðandi og stjórnmálamaður sem er núverandi forseti Nígeríu. Hann var áður landstjóri Lagos-fylkis frá 1999 til 2007. Tinubu var kjörinn forseti í forsetakosningum Nígeríu í febrúar 2023 og tók við embætti þann 29. maí.

## Æviágrip
Bola Tinubu er frá suðvesturluta Nígeríu og hefur verið kallaður „pólitískur guðfaðir“ í þeim landshluta vegna þess hve oft hann hefur komið stuðningsfólki sínu fyrir í embættisstöðum. Tinubu var landstjóri Lagos-fylkis frá 1999 til 2007 og hefur mikið stært sig af uppbyggingarstarfi sem var unnið í borginni Lagos á þessum tíma. Tinubu er einn ríkasti stjórnmálamaður í Nígeríu.

Tinubu bauð sig fram í forsetakosningum Nígeríu í febrúar árið 2023 fyrir Allsherjarráð framfarasinna, flokk fráfarandi forsetans Muhammadu Buhari. Slagorð Tinubu í kosningunum var *Emi lo kan*, eða „Það er komið að mér“.

Helstu keppinautar Tinubu í kosningunum voru Atiku Abubakar, frambjóðandi Lýðræðisflokks alþýðunnar, og Peter Obi, frambjóðandi Verkamannaflokksins. Í heimahéraði Tinubu, Lagos, tapaði hann óvænt naumlega fyrir Peter Obi. 

Á landsvísu hlaut Tinubu um 37 prósent atkvæðanna en Abubakar 29 prósent og Obi 25 prósent. Kosningakerfið í Nígeríu er með þeim hætti að til að ná kjöri til forseta verður frambjóðandi að hljóta flest atkvæði á landsvísu og meira en 25 prósent atkvæða í tveimur þriðju af fylkjum landsins. Samkvæmt opinberum talningum tókst Tinubu þetta og hann var því lýstur sigurvegari kosninganna þann 1. mars.

Í sigurræðu sinni eftir kosningarnar hvatti Tinubu til friðar og bauð keppinautum sínum að mynda með sér bandalag í þágu Nígeríu. Abubakar og Obi vefengdu báðir niðurstöður kosninganna og sögðust ætla að reyna að fá þeim hnekkt.

## Tilvísanir
Pleurotus opuntiae

**Pleurotus opuntiae** er tegund vængsveppa frá Mexíkó og hugsanlega Nýja-Sjálandi. Hann finnst á dauðum fíkjukaktusum og er talinn lostæti hjá innfæddum.

## Tilvísanir
Golíat-tarantúla

**Golíat-tarantúla** (fræðiheiti:*Theraphosa blondi*)  eða golíat-könguló, er stærsta könguló í heimi. Hún tilheyrir flokknum Theraphosidae.

Hún er stærsta könguló í heimi hvort heldur litið er til þyngdar eða kroppslengdar (lengdar miðbúks) en er næststærsta könguló heims, á eftir veiðikönguló (Heteropoda maxima) sé litið til lengdar með fótleggjum.

## Tilvísun
Pleurotus cystidiosus

**Pleurotus cystidiosus** er tegund vængsveppa með heimsútbreiðslu. Hann er ræktaður til matar.

*[[Antromycopsis]] macrocarpa* (eða *A. broussonetiae*) er vankynstig þessarar tegundar.

## Tilvísanir
Miklavatnsmýraráveitan

**Miklavatnsmýraráveitan** er  áveita sem byggir á kerfi áveituskurða sem grafnir voru 1912-1913 og endurbættir árið 1916. Verkið var unnið á vegum Landssjóðs undir stjórns Jóns Þorlákssonar landsverkfræðings. Áveitan var sú fyrsta  og sú minnsla af þremur  áveituframkvæmdum sem náðu samtals yfir 16.000 ha stórt svæði sem nú er í Flóahreppi, Árborg og Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Eftir Miklavatnsmýraráveitu var Skeiðaáveitan byggð og svo Flóaáveitan.  

## Tilvísanir
Mjólkurbú Flóamanna

**Mjólkurbú Flóamanna** var mjólkurbú, mjólkursamlag og mjólkurvinnslufyrirtæki  á Selfossi. Það var formlega stofnað 10. desember 1927 en tók til starfa 5. desember 1929. Árið 2005 sameinaðust Mjólkursamsalan og Mjólkurbú Flóamanna og ári seinna sameinuðust flestir mjólkurframleiðendur á Íslandi í félag sem árið 2007 var nefnt Auðhumla svf. Félagssvæðið var frá Lómagnúp og vestur á Selvogsheiði. Hvati að mjólkurbússtofnunin  kom vegna  Flóaáveitunnar  en á aðalfundi hennar 1927 var samþykkt að mæla með stofnun mjólkurbúss og skipuð nefnd til undirbúnings. Árið 1927 voru sett lög á Alþingi sem heimiluðu að ríkissjóður greiddi fjórðung af stofnkostnaði mjólkurbúa  og eftir þá  lagasetningu voru stofnuð mjólkurbú víða um land, þar á meðal Mjólkurbú Flóamanna. Mjólkurbúin voru arftakar rjómabúa sem höfðu starfað frá aldamótum 1900  en rjómabúin unnu eingöngu smjör úr rjóma. Mjólkurbúin tóku hins vegar við nýmjólk beint frá bændum og breyttu í rjóma, smjör, osta, skyr og aðrar vörur. Ákveðið var að reisa mjólkurbúið á Selfossi vegna þess hve vel  sá staður lá við flutningum.

Í maí 2005 sameinuðust Mjólkursamsalan í Reykjavík og Mjólkurbú Flóamanna í eitt félag undir nafninu MS sfv. Félagið MS/Auðhumla svf.  var stofnað árið 2006 sem félag framleiðenda sem nær yfir mestallt landið. Það skiptist í staðbundnar félagsdeildir og kjósa fulltrúar þeirra stjórn og varastjórn félagsins. Nafni félagsins var árið 2007 breytt í Auðhumla svf.  

Á Selfossi er nú matsölustaður (mathöll) í húsi sem er eftirlíking af því húsi sem Mjólkurbú Flóamanna var í.

## Tilvísanir
Diljá Pétursdóttir

**Diljá Pétursdóttir** (f. 15. desember 2001) er íslensk söngkona. Diljá hefur sungið í mörg ár. Hún keppti í *[[Jólastjarnan|Jólastjörnunni]]* þegar hún var 11 ára. Árið 2015 tók hún þátt í *[[Ísland Got Talent]]* aðeins tólf ára. Diljá gekk í Verzlunarskóla Íslands og söng mörg lög í videonefndinni Rjóminn ásamt því að taka þátt í söngvakeppninni Vælið. Árið 2022 tók hún þátt í sænska Idolinu. 

Árið 2023 tók hún þátt í Söngvakeppni sjónvarpsins með lagið „Lifandi inni í mér“. Diljá sigraði keppnina með laginu „Power“ og keppti fyrir Íslands hönd í Eurovision 2023 í Liverpool. Hún endaði í 11. sæti í síðari undanriðlinum með 44 stig.

## Heimildir

## Tenglar
* Opinber vefsíða
George Floyd

**George Perry Floyd Jr.** (14. október 1973 - 25. maí 2020) var svartur Bandaríkjamaður sem var myrtur af hvítum lögreglumanni í Minneapolis í Minnesota við handöku vegna gruns um að hafa borgað með fölsuðum 20 dollara seðli. Lögreglumaðurinn Derek Chauvin þrýsti hné sínu á háls Floyd í 9 mínútur og 29 sekúndur sem varð honum að bana. 

Í kjölfar andláts hans braust út mikil mótmælaalda gegn kynþáttubundnu ofbeldi í Bandaríkjunum.

## Tilvísanir
Anders C. Høyers

**Anders C. Høyers** (15. mars 1885-30. júní 1959) var danskur garðyrkjumaður, fæddur í Árósum. Hann kom til Íslands á 3. áratug 20. aldar og kom upp garðyrkjubýli í Hveradölum við hveri þar sem Skíðaskálinn reis síðar. 

Höyer  hafði verið formaður ungra jafnaðarmanna í Kaupmannahöfn og verið blaðamaður á Socialdemokraten og víðar en síðar flust til Lettlands og bjó þar 1923 til 1925. Hann kom til Íslands sem vinnumaður í Bræðratungu í Biskupstungum í maí 1926. Þá var eigandi Bræðratungu hinn danski ritstjóri Berliske Tidende, Svend Paulsen. Um haustið réði hann sig að Lágafelli í Mosfellssveit. Næsta sumar var hann í Reykjavík og  1927 kom þá unnusta hans Erika, fædd Hartmann til hans. Þau fengu leyfi til að setjast að í Hveradölum á Hellisheiði og giftu sig og fluttu inn í kofa þar sem hverahiti var nýttur. Þau unni við ýmis konar garðyrkju og ylrækt, brugguðu jurtamjöð og voru með torgsölu í Reykjavík fyrir afurðir sínar. 

Þegar skíðaumsvif jukust flutti þau að Gunnuhver á Reykjanesi og bjó Höyer  þar með Eriku konu sinni og ungum syni. Þau bjuggu þar til blómapotta úr hveraleir sem þau hertu við jarðhita.Þau fluttu frá Gunnuhver á Reykjanesi til Danmerkur árið 1937 og varð Höyer þá strax fyrirlesari við danska ríkisútvarpið. Höyer flutti þar fyrirlestra um ýmislegt varðandi veru hans á Íslandi. Þegar Danmörk var hertekin 9. apríl 1940 gekk Höyer strax til liðs við innrásarliðið og tók þátt í útvarpssendingum á þeirra vegum. Hann var þá rekinn frá danska útvarpinu en varð í júlí 1941 fréttaritari í Berlín fyrir dönsku bændasamtökin.

Höyer var í Berlín fram að uppgjöf Þjóðverja en kona hans og sonur í Danmörku. Þau voru yfirheyrð í stríðslok en fengu að fara til Íslands með Drottningunni í janúar 1946 en þau voru íslenskir ríkisborgarar. Þau fluttu norður í Eyjafjörð að Melgerðismelum þar sem hafði verið flugvöllur og bækistöð Bandamanna. Þar bjuggu þau í bragga sem var hólfaður í íbúð og afgreiðslusal fyrir flug og voru þar umsjónarmenn og einnig með greiðasölu. Þegar flug fluttist til Akureyrar árið 1955 var bragginn rifinn og þau byggðu sér hús.

## Tilvísanir
Erika Höyer

**Erika Höyer** (12. júní 1900 - 9. maí 1982) var húsfreyja í Hveradölum og við Gunnuhver á Reykjanesi. Hún var gift Anders Christian Carl Julius Höyer Høyer og vann ásamt manni sínum að garðyrkju og blómarækt í Hveradölum og síðan að því að herða hveraleir við jarðhita. Endurminningar hennar hafa komið út á íslensku og dönsku.

Erika  fæddist í Kúrlandi, á heimili þar sem töluð var þýska en í skólanum var töluð rússneska og við bændurna í kring var töluð lettneska. Hún flutti á fermingaraldri til Rússlands og að loknu fyrra stríði til Þýskalands. Síðan bjó hún mörg ár sem einyrki á heiðum Íslands. Í seinna stríði urðu Eirika og maður hennar innlyksa í Danmörku. Árni Óla þýddi endurminningar hennar á íslensku og komu þær út árið 1942 undir nafninu Anna Iwanowna.

## Heimildir
* Minning Erika Höyer, Íslendingaþættir Tímans - 24. tölublað (23.06.1982)
* Legstaðaleit Erika Höyer Høyer
* Anna Iwanowna, Morgunblaðið - 89. tölublað (28.05.1942)
* Anna Iwanowna, Helgafell 3. hefti(01.05.1942) 
* Um bækur, Anna Iwanowna, Útvarpstíðindi - 24. tölublað (08.06.1942)
* Hveradala Höyer  og kona hans (texti Ólafur Stefánsson, Syðri Reykjum), Litli Bergþór - 2. tölublað (01.12.2012)
Skeiðaáveitan

**Skeiðaáveitan** er kerfi áveituskurða á áveitusvæði í Skeiða- og Gnúpverjahreppi í Árnessýslu. Áveitan er þar sem Skeiðahreppur var, milli Hvítár og Þjórsár sunnan Vörðufells og takmarkast að sunnan af Merkurhrauni. Áveitusvæðið var um 55 km2 og voru 30 jarðir á svæðinu en áveitan náði ekki yfir tvær efstu jarðir hreppsins.

Skeiðaáveita er ein af þremur áveitum sem voru gerðar í því augnamiði að veita vatni úr jökulám yfir mýrlendi til að búa til flæðiengi. Fyrst var gerð áveita á Miklavatnsmýri í Flóa (gerð um 1912-1913) og síðan var Skeiðaáveitan gerð árin 1917 til 1923. Síðust var gerð Flóaáveitan 1922-1928. Skeiðaáveita varð mun dýrari en áætlað var og var það meðan annars út af klöpp í hluta aðalskurðarins sem skurðgrafa réð ekki við.

Skeiðaáveitan er eins og Flóaáveitan  flokkur af áveitu sem kallast  uppistöðuseytla. Í uppistöðuseytlum  er vatn á stöðugri hreyfingu milli hólfa. Vatnið var um 10-40 sm á dýpt á áveitutímanum. Vatni var hleypt á áveiturnar í maí og látið standa fram í lok júní. Hvert áveituhólf var yfirleitt hvílt þriðja eða fjórða ár. 

## Tenglar
* Mynd af fólki á inntaksmannvirki eða flóðgátt Flóaáveitu (Sarpur.is nr. ÓM_MÓl-618) 

## Tilvísanir
Akurstjarna

**Akurstjarna** (fræðiheiti: *Agrostemma githago*) er einær jurt frá Evrasíu og hefur breiðst út með sáðvöru víða um heim. Á Íslandi er hún slæðingur. Öll jurtin er eitruð.

## Tenglar
Bakhmút

**Bakhmút** (úkraínska: Бахмýт), áður þekkt sem Artemivsk (úkraínska: Артемівськ) eða Artyomovsk (rússneska: Артёмовск), frá 1924 til 2016, er borg í  Donetska Oblast í austur-Úkraínu. Hún er við Bakhmútka-fljót 89 kílómetra norður af Donetsk-borg. Íbúar voru rúmlega 71.000 árið 2022. Borgin var þekkt fyrir vín og saltframleiðslu. Þar var listaháskóli.

Í innrás Rússlands í Úkraínu 2022 var borgin lögð í rúst og flýðu flestir íbúarnir. Harðir bardagar stóðu yfir í byrjun árs 2023 og náðu Rússar valdi á megninu af borginni.

## Tilvísanir
PinkPantheress

**Victoria Beverley Walker** (f. 18. apríl 2001), þekkt undir nafninu **PinkPantheress**, er bresk söngkona og pródúsent. Lögin hennar er oft stutt og nýta hljóðbúta úr lögum frá tíunda og fyrsta áratugnum og spanna fjölda tónlistarstefna, meðal annars bedroom pop, drum and bass, alt-pop og 2-step garage. Hún hefur verið tilnefnd til þriggja Brit Awards verðlauna og valin pródúsent ársins af Billboard Women in Music árið 2024.

Árið 2021, þegar hún gekk í háskóla í London, byrjaði hún að birta lögin sín inná samfélagsmiðlinum TikTok, meðal annars „Break It Off“, sem gekk eins og eldur í sinu. Í kjölfarið skrifaði hún undir samning hjá útgefendunum Parlophone og Elektra Records. Lagið hennar „Boy's a liar Pt.2“ með Ice Spice náði sjötta sæti á vinsældarlista K100.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* „Heaven Knows“ (2023)

### Stuttskífur
* „To Hell With It“ (2021)
* „Fancy That“ (2025)

### Smáskífur
* „Take Me Home“ (2022)

### Lög
* „Passion“ (2021)
* „Just A Waste“ (2021)
* „Pain“ (2021)
* „I Must Apologise“ (2021)
* „Break It Off“ (2021)
* „Attracted To You“ (2021)
* „Just For Me“ (2021)
* „To Hell With It“ (Remixes) (2022)
* „Where You Are“ ásamt Willow (2022)
* „Take Me Home“ (2022)
* „Shygirl - Bbycakes“ ásamt Mura Masa og Lil Uzi Vert (2022)
* „Do You Miss Me?“ (2022)
* „Picture In My Mind“ ásamt Sam Gellaitry (2022)
* „Boy's A Liar“ (2022)
* „Boy's A Liar Pt.2“ ásamt Ice Spice (2023)
* „Way Back“ ásamt Skrillex og Trippie Redd (2023)
* „Turn Your Phone off“ ásamt Destroy Lonely (2023)
* „Mosquito“ (2023)
* „Capable of Love“ (2023)
* „Nice to Meet You“ ásamt Central Cee (2023)
* „Turn It Up“ (2024)
* „Tonight“ (2025)
* „Stateside“ (2025)
* „Illegal“ (2025)

## Tilvísanir
Airbus A300

**Airbus A300** er breiðþota sem var hönnuð og framleidd af Airbus. Í september 1967 var undirritaður samningur af flugvélaframleiðendum í Bretlandi, Frakklandi og Vestur-Þýskalandi um sameiginlega áhuga á að hanna stóra farþegaþotu. Vestur-Þýskaland og Frakkland náðu samningum saman 29. maí 1969 eftir að Bretar drógu sig úr verkefninu 10. apríl 1969. Evrópski flugvélaframleiðandinn Airbus Industrie var formlega stofnaður 18. desember 1970 til þess að hanna og framleiða þotuna. Frumgerðin af þotunni flaug fyrst 28. október 1972.

A300 var fyrsta tveggja hreyfla breiðþotan og gat setið í kringum 247 farþega og var með allt að 7,500 km drægni. Upprunnulega útgáfurnar var knúnar af General Electric CF6-50 eða Pratt & Whitney JT9D þrýstihreyflum og voru með þriggja manna áhöfn. Endurbætta útgáfan, A300-600, var með aðeins tveggja manna áhöfn og knúin af GE CF-6-80C2 eða PW4000 hreyflum; hún flaug fyrst 8. júlí 1983 og var tekin í notkun seinna sama ár. A300 var að mestu leyti grunnurinn að minni þotunni A310 (flaug fyrst 1982) og var að einhverju leyti grunnurinn að stærri fjögra hreyfla A340 og stærri tveggja hreyfla A330.

Air France var fyrsta flugfélagið til að taka þotuna í notkun og gerði það 23. maí 1974. Erfitt var að afhenda vélarnar í fyrstu en sölur byrjuðu að aukast þegar hún sannaði notkunargildi sitt snemma á ferlinum. Pantanir voru reglulegar í nýjar þotu í nærri því þrjá áratugi. Þotan hefur svipaða getu og Boeing 767-300 (tekin í notkun 1986) en saknaði drægninnar í 767-300ER. Á tíunda áratugnum varð þotan sífellt vinsælli sem flutningaþota og var talsvert af pöntunum í nýjar fraktþotur ásamt því að farþegaþotur voru breyttar yfir í fraktþotur. Árið 2007 var hætt framleiðslu á þotunni með 561 eintök framleidd. Í desember 2022 voru 229 þotur ennþá í notkun, flestar hjá frakt flugfélögum.

## Heimildir
Nusantara

**Nusantara** (indónesíska: Ibu Kota Nusantara) er fyrirhuguð höfuðborg Indónesíu. Áætlað var að gera hana að höfuðborg 17. ágúst 2024, en vegna ókláraðra bygginga og gagnrýni ríkisstarfsmanna um flutning hefur það frestast. Borgin mun verða fullkláruð 2045. Hún tekur við af Jakarta sem hefur verið höfuðborgin frá 1945.

Borgin er á austurströnd Borneó við Austur-Kalimantan-hérað. Nálægar borgir eru Balikpapan og Samarinda.

Meðal ástæðna flutningsins er að færa valdajafnvægið frá fjölmennustu eyjunni Jövu og hafa höfuðstaðinn í miðju landsins og fjarri jarðskjálfta- og eldgosasvæði. Tæp 96% íbúa voru andsnúin flutningi á höfuðborginni í könnun. 

## Tengill
*Ætla að reisa grænustu höfuðborg heims í regnskógum Borneó - RÚV

## Tilvísanir
Rökkurstjarna

**Rökkurstjarna** (fræðiheiti: *Silene noctiflora*) er einær jurt af hjartagrasaætt upprunnin í Evrasíu, en nú víða um heim. Á Íslandi hefur hún fundist sem slæðingur.

## Tilvísanir
Skeggsandi

**Skeggsandi** (fræðiheiti: *Arenaria norvegica*) er einær eða fjölær jurt af hjartagrasaætt sem vex í Skandinavíu, Bretlandseyjum og Íslandi. Á Íslandi er hann um nær allt land.

## Tilvísanir
Derek Chauvin

**Derek Michael Chauvin** (fæddur 26. mars, 1976) er bandarískur fyrrverandi lögreglumaður sem var sakfelldur fyrir að myrða blökkumanninn George Floyd í Minneapolis í Minnesota 25. maí 2020. Chauvin var dæmdur í 22.5 ára fangelsi og situr nú inni í Federal Correctional Institution í Tucson. Hann var stunginn í fangelsinu árið 2023. 

## Tilvísanir
Garðaholurt

**Garðaholurt** (fræðiheiti: *Silene vulgaris*) er fjölær jurt af hjartagrasaætt sem vex víða um Evrópu, en einnig í Vestur-Asíu. Á Íslandi hefur hún fundist sem skammlífur slæðingur.

## Tilvísanir
Ukulellur

**Ukulellur** er íslensk hljómsveit frá árinu 2018. Hljómsveitin er skipuð 13 hinsegin konum sem spila á ukulele, bassa og slagverk, ásamt því að syngja. Flest lögin þeirra eru þekkt erlend lög með nýjum textum, en einnig eiga þær frumsamin lög. Ukulellur spiluðu á WorldPride í Kaupmannahöfn árið 2021.

## Tenglar
*Úkúlellurnar: „Við hittum allar hjásvæfur á 22“
*Facebook síðan Ukulellur

## Heimildir
Pýtonar

**Pýtonar** (fræðiheiti: *Pythonidae*), einnig kallaðar **pýtonslöngur**, eru ætt slanga.

## Heimildaskrá
Fjallanóra

**Fjallanóra** (fræðiheiti: *Cherleria biflora*, áður *Minuartia biflora*) er fjölær jurt af hjartagrasaætt sem vex fjöllum og í heimskautaloftslagi á Norðurhveli. Á Íslandi er hún um nær allt land, þó síst á suðvesturlandi.

## Tilvísanir
Kyle Rittenhouse

**Kyle Howard Rittenhouse** (f. 3. janúar 2003) er bandarískur maður sem skaut tvo menn til bana og særði einn með AR-15 stíl riffli í óeirðum í Kenosha, Wisconsin í ágúst 2020 þegar hann var 17 ára. Hann var ákærður fyrir morð, morðtilraun og að leggja fólk í hættu. Hann var einnig ákærður fyrir að bera vopn undir lögaldri og að brjóta útgöngubannið sem var í gildi en dómarinn lagði þær ákærur niður. Réttarhöldin voru haldin í nóvember 2021. Kviðdómurinn sýknaði hann af öllum ákærum eftir að Rittenhouse bar vitni að hafa hleypt af skotunum í sjálfsvörn.

Jafnvel þótt Rittenhouse og allir mennirnir sem hann skaut væru hvítir voru réttarhöldin mjög umdeild vegna þess að óeirðirnar voru haldnar í nafni Black Lives Matter hreyfingarinnar í kjölfar þess að lögreglan í Kenosha skaut svartan mann, Jacob Blake, og særðu hann alvarlega. Ásökuðu hann margir um að vera rasisti.
Ahmaud Arbery

**Ahmaud Arbery** (8. maí 1994 – 23. febrúar 2020) var svartur maður sem var myrtur af 3 hvítum mönnum í Brunswick, Georgíu þegar hann var úti að hlaupa. Hann hafði gengið inn á byggingarsvæði og þegar feðgarnir Gregory McMichael og Travis McMichael sáu það gripu þeir til vopna og eltu hann uppi á bíl ásamt nágranna þeirra, William Bryan sem var í öðrum bíl. Eftir að bíll feðgana tók fram úr Arbery stökk Travis út vopnaður byssu. Arbery greip í byssuna og þeir börðust um hana en Travis náði yfirhöndinni og skaut hann til bana. Allir mennirnir voru sakfelldir fyrir morð og dæmdir í lífstíðarfangelsi.

## Tilvísanir
Gráhöfðagæs

**Gráhöfðagæs** (fræðiheiti: *Chloephaga poliocephala*) er tegund gæsa sem finnst í Argentínu og Chile.

## Heimildaskrá
Vöðvarauði

**Vöðvarauði** (*Myoglobin*, *Mb*) er sameind sem tekur við súrefni frá blóðrauða og bindur það við vöðvanna.
Eystrasaltsþjóðir

**Eystrasaltsþjóðir** er samheiti yfir ýmsar þjóðir við Eystrasalt sem tala eða hafa talað baltnesk mál. Þetta eru Litáar og Lettar nútímans, auk Latgalla, Semgalla, Játvinga, Galinda, Kúra og Forn-Prússa, ásamt fleirum.
Champs de Mars

**Champs de Mars** er stórt almenningssvæði í París í Frakklandi, staðsett í sjöunda hverfi, á milli Eiffelturnsins í norðvestur og *École Militaire* í suðaustri. Garðurinn er nefndur eftir Campus Martius ("Mars Field") í Róm, sem er virðing til rómverska stríðsguðsins. Nafnið vísar til þess að grasflötin hér hafi áður verið notuð sem bor- og göngusvæði af franska hernum.

## Tilvísanir
Egils Levits

**Egils Levits** (f. 30. júní 1955) er lettneskur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem er fyrrverandi forseti Lettlands. Hann var kjörinn forseti í maí árið 2019 og tók við forsetaembættinu þann 8. júlí sama ár. Hann gegndi embættinu í eitt fjögurra ára kjörtímabil, til 8. júlí 2023.

## Æviágrip
Faðir Egils Levits var Gyðingur. Móður hans var vísað burt frá Lettlandi árið 1949. Fjölskyldan fluttist til Vestur-Þýskalands árið 1972 og Levits stundaði gagnfræðanám við Das Lettische Gymnasium in Münster, sem var eini lettneski skólinn í Vestur-Evrópu á meðan Lettland var undir yfirráðum Sovétríkjanna. Hann nam síðar lögfræði og stjórnvísindi við Hamborgarháskóla. Frá 1984 til 1986 vann hann sem rannsakandi við Kílarháskóla.

### Starfsferill
Undir lok níunda áratugarins varð Levits virkur í sjálfstæðishreyfingu Letta undan Sovétríkjunum. Hann var meðal annars meðlimur í Þjóðfylkingu Lettlands. Levits var einn af höfundum yfirlýsingar um endurreist sjálfstæði Lettlands sem samþykkt var af æðstaráði lettneska sovétlýðveldisins þann 4. maí 1990.

Frá 1992 til 1993 starfaði Levits sem sendiherra Lettlands í Þýskalandi og Sviss. Árið 1993 var hann kjörinn á lettneska þingið (Saeima) með framboðslista Lettnesku leiðarinnar (Latvijas Ceļš). Levits hlaut sæti í ríkisstjórn Valdis Birkavs (1993–1994) sem varaforsætisráðherra, dómsmálaráðherra og starfandi utanríkisráðherra. Eftir um eins árs setu í ríkisstjórnini varð hann sendiherra á ný frá 1994 til 1995, í þetta sinn í Austurríki, Sviss og Ungverjalandi.

Árið 1995 varð Levits dómari við Mannréttindadómstól Evrópu og síðan við Evrópudómstólinn árið 2004. Levits hefur jafnframt verið sáttasemjari við gerðardóm Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og við Fasta gerðardóminn í Haag.

### Forseti
Levits var í framboði til embættis forseta Lettlands árin 2011 og 2015, þá með stuðningi þingflokks lettneska Þjóðarbandalagsins. Árið 2015 lenti hann í öðru sæti, á eftir Raimonds Vējonis.

Levits var kjörinn forseti í fyrstu kosningaumferð þingsins þann 29. maí árið 2019 með 61 atkvæðum gegn 32. Juris Jansons og Didzis Šmits voru einnig í framboði í kosningunum. Levits tók við forsetaembættinu þann 8. júlí 2019.

## Tilvísanir
Móanóra

**Móanóra** (fræðiheiti: *Minuartia stricta* eða *Sabulina stricta*) er fjölær jurt af hjartagrasaætt sem vex fjöllum og í heimskautaloftslagi á Norðurhveli. Á Íslandi er hún aðallega á hálendinu og norðantil.

## Tilvísanir
Loðköngurapar

**Loðköngurapar** (fræðiheiti: *Brachyteles*) eru ættkvísl apa.

## Tegundir

* Suðurloðköngurapi (*Brachyteles arachnoides*)
* Norðurloðköngurapi (*Brachyteles hypoxanthus*)

## Heimildaskrá
My Everything

***My Everything*** er önnur breiðskífa bandarísku söngkonunnar Ariana Grande. Platan var gefin út 22. ágúst 2014 í gegnum Republic Records. Fyrir stíl plötunnar hafði Grande leitast eftir „þróun“ frá sinni fyrstu breiðskífu, *[[Yours Truly (Ariana Grande plata)|Yours Truly]]* (2013). Platan er að mestu popp og R&B plata sem skoðar einnig nýjar stefnur, eins og EDM, rafpopp, og danspopp. *My Everything* náði fyrsta sæti á ''Billboard'' 200 listanum í Bandaríkjunum og seldist í 169.000 eintökum í útgáfuviku. Af plötunni voru gefnar út fimm smáskífur sem nutu allar mikilla vinsælda víða um heim. *My Everything* var viðurkennd sem tvöföld platínu plata af Recording Industry Association of America.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Drogheda

**Drogheda** (írska: **Droichead Átha**, þýðing: *Brú við vað*) er bær við austurströnd Írlands, um 56 km norður af Dublin, við fljótið Boyne. Íbúar eru um 41.000 (2016). Newgrange-fornminjarnar eru 8 km vestur af bænum.
Dave Lombardo

**David Lombardo** (f. 16. febrúar, 1965 í Havana, Kúbu) er kúbversk-bandarískur trommari sem er þekktastur sem stofnandi þrass-sveitarinnar Slayer. Hann er þekktur fyrir hraðan og aggressívan stíl.

Lombardo spilar með sveitunum Fantômas, Empire State Bastard, Dead Cross, Mr. Bungle og the Misfits. Einnig var hann með þrass-sveitunum Grip Inc, Testament, Suicide Tendencies og Voodoocult. Hann hefur unnið með ýmsum. t.d. Matthew Barney (fyrrum manni Bjarkar), Annihilator, John Zorn og Apocalyptica.

Árið 2023 gaf hann út sína fyrstu sólóskífu, *Rites of Percussion*.

* Árið 2004 hljóp Lombardo í skarðið fyrir Lars Ulrich á trommum í nokkrum lögum þegar Metallica spilaði á Download-hátíðinni 2004 en Ulrich veiktist.

## Tilvísanir
Yours Truly (Ariana Grande plata)

***Yours Truly*** er fyrsta breiðskífa bandarísku söngkonunnar Ariana Grande. Platan var gefin út 30. ágúst 2013 í gegnum Republic Records. Á henni koma fram Big Sean, Mika, Mac Miller, og Nathan Sykes úr The Wanted. Platan er popp og R&B plata ásamt þess að taka inn einkenni úr hipphopp 10. áratugarins, píanó popp frá 6. áratugnum, og doo-wop tónlistarstefnunum. *Yours Truly* þreytti frumraun efst á bandaríska ''Billboard'' 200 listanum, með yfir 138.000 sölur í fyrstu vikunni. Það gerði Grande að fimmtándu söngkonu til að ná slíku afreki í Bandaríkjunum með sinni fyrstu plötu. Breiðskífan var viðurkennd sem platínu plata af Recording Industry Association of America.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Bakkaarfi

**Bakkaarfi** (fræðiheiti: *Stellaria alsine*) er jurt af hjartagrasaætt. Hann hefur aðeins fundist á einum stað á Íslandi, í nágrenni Reykjavíkur. Uppruni tegundarinnar er talinn í Austur-Bandaríkjunum en er útbreidd í votlendi Evrópu.

## Tilvísanir
Línarfi

**Línarfi** (fræðiheiti: *Stellaria borealis*) er jurt af hjartagrasaætt. Hann hefur á fáeinum stöðum á Íslandi, en er útbreiddur á Norðurhveli.

## Tilvísanir
Stjörnuarfi

**Stjörnuarfi** (fræðiheiti: *Stellaria crassifolia*) er jurt af hjartagrasaætt. Hann finnst um allt Ísland, upp í yfir 600m hæð. Útbreiðslan er á norðurhluta norðurhvels, helst í deigum jarðvegi.

## Tilvísanir
Akurarfi

**Akurarfi** (fræðiheiti: *Stellaria graminea*) er fjölær jurt af hjartagrasaætt. Hann er nýlegur á Íslandi, en hefur breiðst hratt út um sveitir landsins. Uppruni tegundarinnar er talinn í Evrasíu, en finnst víða í tempraða beltinu.

## Tilvísanir
Pinus × rhaetica

**Pinus × rhaetica** er furublendingur sem vex í Evrópu þar sem móðurtegundirnar skógarfura og fjallafura vaxa í nágrenni við hvor aðra. Útlit er breytilegt og er á milli móðurtegundanna.

## Tilvísanir
Sóldögg (jurt)

**Sóldögg** (fræðiheiti: *Drosera rotundifolia*) er fjölær jurt sem vex í mýrum. Hún er ein af fáum íslenskum kjötætujurtum. Sjaldgæf hérlendis.

## Tilvísanir
Sóldaggarætt

**Sóldaggarætt** (fræðiheiti: *Droseraceae*) er ætt blómstrandi jurta sem eru kjötætuplöntur. Þetta eru um 180 tegundir í þremur núlifandi ættkvíslum.

## Tilvísanir
Sóldaggir

**Sóldaggir** (fræðiheiti: *Drosera*) er ættkvísl kjötætuplantna mæð tæplega 200 tegundir. Ein tegund vex villt á Íslandi: sóldögg.

## Tilvísanir
Li Qiang

::: *Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Li, eiginnafnið er Qiang.*

**Li Qiang** (kínverska: 李强; pinyin: Lǐ Qiáng; f. 23. júlí 1959) er kínverskur stjórnmálamaður og áttundi og núverandi forsætisráðherra Alþýðulýðveldisins Kína frá mars 2023. Hann hefur verið næstæðsti meðlimurinn í fastanefnd stjórnmálanefndar kínverska kommúnistaflokksins frá október 2022. Hann var áður flokksritari Kommúnistaflokksins í Sjanghaí frá 2017 til 2022, flokksritari í Jiangsu-héraði frá 2016 til 2017 og héraðsstjóri Zhejiang frá 2012 til 2016.

Li gekk í Kommúnistaflokkinn árið 1983 og varð ritari ungliðahreyfingar flokksins í Rui'an, Zhejiang. Hann vann síðar hjá borgaramáladeild héraðsins og varð flokksritari í Yong Kang í Wenzhou, ritari stjórnmála- og lagamálefna í Zhejiang og síðan aðstoðarflokksritari héraðsins. Hann varð héraðsstjóri Zhejiang árið 2012, flokksritari Jiangsu-héraðs árið 2016 og loksins flokksritari í Sjanghaí árið 2017. Sama ár hlaut Li sæti í stjórnmálanefnd kommúnistaflokksins.

Í stjórnartíð sinni í Sjanghaí lét Li opna STAR Market-kauphöllina, hafði umsjón með erlendum fjárfestingum í borginni eins og byggingu risaverksmiðju Tesla, Inc., auðveldaði innlendum innflytjendum að öðlast dvalarleyfi í borginni og lét byggja fimm nýja bæi til að bæta úr skorti á byggðarlandi. Hann skipaði jafnframt tveggja mánaða útgöngubann í Sjanghaí árið 2022 vegna kórónuveirufaraldursins, sem hafði mjög neikvæð áhrif á efnahag borgarinnar og hefur sætt gagnrýni. Li hlaut engu að síður stöðuhækkun til fastanefndar stjórnmálanefndarinnar síðar á árinu 2022 og varð forsætisráðherra Kína árið 2023. Li hlaut nánast öll 2.900 at­kvæðin á flokksþingi Kommúnistaflokksins.

Li hefur unnið ásamt núverandi aðalritara Kommúnistaflokksins, Xi Jinping, í Zhejiang og er álitinn náinn bandamaður Xis. Þrátt fyrir að vera náinn Xi er Li almennt talinn hlynntur viðskiptafrelsi.

## Tilvísanir
Aldrovanda vesiculosa

***Aldrovanda vesiculosa*** er eina núlifandi tegund ættkvíslarinnar *[[Aldrovanda]]*. Hún notar svipaða tækni við veiðar og venusargildra. Hún er ættuð frá Evrasíu, Afríku og Ástralíu og orðin sjaldgæf þar, en er byrjuð að breiðast út í N-Ameríku.

## Tilvísanir
Listi yfir sóldaggir (Drosera)

Þetta er heildarlisti yfir tegundir sóldagga þekktar 2015.

## Sjá einnig
*Flokkun sóldagga ''Drosera''

## Notes
:a.Years given denote the year of the species's formal publication under the current name, thus excluding the earlier basionym date of publication if one exists.

## Heimildir
* Barthlott, Wilhelm; Porembski, Stefan; Seine, Rüdiger; Theisen, Inge: *Karnivoren*. Stuttgart, 2004, 
* Lowrie, Allen: *[[Carnivorous Plants of Australia]]*, Vol. 1-3, Nedlands, Western Australia, 1987 - 1998 
* Schlauer, Jan: *A dichotomous key to the genus Drosera L. (Droseraceae)*, Carnivorous Plant Newsletter, Vol. 25 (1996)
Silfursóley

**Silfursóley** (fræðiheiti: *Ranunculus aconitifolius*) er blóm af sóleyjaætt sem upprunnin frá Mið-Evrópu. 

Á Íslandi finnst hún í yfirgefnum görðum og yfirleitt afbrigðið R. a. cv. ´Flore Pleno'.

## Tilvísanir
Skógarsóley

**Skógarsóley** (fræðiheiti: *Anemone nemorosa*) er fjölært blóm af sóleyjaætt sem er upprunnið frá Evrópu. 

Á Íslandi er hún slæðingur.

## Tilvísanir
Gullbrá (jurt)

**Gullsteinbrjótur** (fræðiheiti: Saxifraga hirculus) er blómplanta sem á Íslandi finnst víða um land í rökum jarðvegi. Hún er útbreidd á Norðurhveli, sérstaklega á tempraða beltinu og kuldabeltinu.

Sníkjusveppirnir Mycosphaerella tassiana og Melampsora hirculi leggjast á hana.

## Tilvísanir
Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Karlovy Vary

**Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Karlovy Vary** (tékkneska: *Mezinárodní filmový festival Karlovy Vary*) er kvikmyndahátíð sem haldin er árlega í júlí í Karlovy Vary í Tékklandi. Hátíðin, sem var stofnuð árið 1946, er ein sú elsta í heimi og hefur orðið leiðandi kvikmyndahátíð í Mið- og Austur-Evrópu. Aðalverðlaun hátíðarinnar er Kristalhnötturinn (*Křišťálový glóbus*).

## Verðlaun og sigurvegarar

### Kristalhnötturinn

### Besti leikstjóri

## Heimildir
Kvikmyndahátíðin í Feneyjum

**Kvikmyndahátíðin í Feneyjum** eða **Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Feneyjum** (ítalska: *Mostra internazionale d'arte cinematografica*) er árleg kvikmyndahátíð sem haldin er í Feneyjum á Ítalíu. Hátíðin, sem stofnuð var árið 1932, er önnur elsta kvikmyndahátíð í heimi á eftir Óskarsverðlaununum. Aðalverðlaun hátíðarinnar eru Gullljónið.

## Tilvísanir
Kvikmyndahátíðin í Gautaborg

**Kvikmyndahátíðin í Gautaborg** er kvikmyndahátíð sem haldin er árlega í Gautaborg í Svíþjóð. Hátíðin, sem var stofnuð árið 1979, er stærsta kvikmyndahátíðin í Skandinavíu.

## Verðlaun
### Drekaverðlaunin

* Drekinn fyrir bestu norrænu kvikmynd
* Drekinn fyrir besta leik
* Drekinn áhorfendaverðlaun fyrir bestu norrænu kvikmynd
* Drekinn fyrir bestu norrænu heimildarmynd
* Drekinn fyrir bestu alþjóðlegu kvikmynd
* Drekinn heiðursverðlaun
* Drekinn norræn heiðursverðlaun
* Drekinn fyrir bestu sænsku stuttmynd
* Drekinn dómnefndarverðlaun unga fólksins fyrir bestu kvikmynd

### Önnur verðlaun

* FIPRESCI-verðlaunin
* Sven Nykvist kvikmyndatöku-verðlaunin
* Alþjóðlegu Ingmar Bergman verðlaunin fyrir bestu fyrstu kvikmynd
* Áhorfendaverðlaun fyrir bestu sænsku stuttmynd
* Kvikmyndaverðlaun sænsku kirkjunnar eða Angelo-verðlaunin
* Verðlaun norræna kvikmynda- og sjónvarpssjóðsins

## Sigurvegarar

### Drekinn fyrir bestu norrænu kvikmynd

### Drekinn fyrir bestu alþjóðlegu kvikmynd

## Tilvísanir
Travis Barker

**Travis Landon Barker** (f. 14 nóvember, 1975) er bandarískur trommari sem trommar með rokksveitinni Blink-182 og hefur verið með sveitunum  Transplants, +44, Box Car Racer, Antemasque og Goldfinger.
Airbus A310

**Airbus A310** er breiðþota sem var hönnuð og framleidd af Airbus. Airbus hafði séð eftirspurn á flugvélamarkaðnum fyrir farþegaþotu sem væri minni en A300, fyrsta tveggja hreyfla breiðþotan. Airbus byrjaði að fá pantanir í nýju A310 þotuna (upprunnulega A300B10) 1978 frá Swissair og Lufthansa. Þotan flaug fyrst 3. apríl 1982 og fékk flughæfnisvottorð 11. mars 1983.

Airbus A310 er minni útgáfa af fyrstu vél Airbus, A300. Hún er 6.95 metrum styttri heldur en fyrstu útgáfurnar af A300 þotunum. Vængirnir minnkuðu frá 260 niður í 219 fermetra. A310 er með stafrænt mælaborð (e: glass cockpit) og er því aðeins með tveggja manna áhöfn. Þotan er knúin af sömu hreyflum og A300, General Electric CF6-80 eða Pratt & Whitney JT9D og seinna PW4000 þrýstihreyflum. Hún getur setið 220-240 farþega og hefur hámarksflugþol uppá 9,540 km. Þar sem A310 og A300 eru með sama stjórnklefa og svipaða uppsetningu gerir það flugmönnum kleift að hafa réttindi á báðar flugvélar.

Í apríl 1983 var flugvélin tekin í notkun hjá Swissair og var í samkeppni við Boeing 767-200 sem var tekin í notkun rúmum 6 mánuðum áður. Lengri drægni og ný ETOPS reglugerð þýddu að þotan gat flogið beint yfir atlantshafið. Seinasta A310 þotan var afhent í júní 1998, alls voru 255 flugvélar. Arftaki A310 var Airbus A330.
Venusvagn

**Venusvagn** eða Bláhjálmur (fræðiheiti: *Aconitum napellus*) er fjölært blóm af sóleyjaætt sem er upprunnið frá vestur og mið-Evrópu. 

Á Íslandi finnst hann sem slæðingur í yfirgefnum görðum eða þar sem garðaúrgangi hefur verið hent. Hann er ein af elstu garðplöntum landsins.

Venusvagn er mjög eitraður og skal gæta varúðar við meðhöndlun hans, sérstaklega rætur og stöngla.

## Tilvísanir
Remúlaði

**Remúlaði** (franska: *rémoulade*) er þykk sósa gerð úr sýrðu grænmeti og kryddi. Sósan er upprunalega frá Frakklandi.

## Tenglar
Hálöndin (sveitarfélag)

**Hálöndin** (enska: *Highland*, skosk gelíska: *A' Ghàidhealtachd*) er sveitarfélag í norður-Skotlandi. Sveitarfélagið var stofnað árið 1975 og þekur hluta skosku hálandanna. 
Stærð þess er 25.657 ferkílómetrar, 32,9 % af svæði Skotlands. Íbúar eru 235.000 (2021) og er Inverness  stærsta þéttbýlið. Ben Nevis, hæsta fjall Bretlands, er í Hálöndunum. Meðal stærri eyja er Skíð.
Scottish Borders

**Scottish Borders** er eitt 32 sveitarfélaga Skotlands. Stærð þess er rúmlega 4.700 ferkílómetrar og eru íbúar um 115.000 (2021).

Landslagið er hæðótt og er dreifbýlt. Stærstu bæir eru Galashiels og Hawick.

Eins og nafnið gefur til kynna eru þar landamærin að Englandi sem mynduð voru árið 1552.
Dumfries og Galloway

**Dumfries og Galloway** (gelíska: Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh) er eitt 32 sveitarfélaga Skotlands. Það er í suðvestri og á landamæri að Englandi. Flatarmál þess er 6.427 ferkílómetrar og eru íbúar tæplega 150.000 (2021). Það var myndað árið 1975 með samruna 3 sýsla.

Stærsti bærinn er Dumfries og Stranraer næststærsti.