open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þverá (Laxárdal)

**Þverá  í Laxárdal** er bær og kirkjustaður í Laxárdal í Suður-Þingeyjarsýslu. Kirkjan er annexía frá Grenjaðarstað. Á Þverá er gamall torfbær af norðlenskri gerð.  Í gamla torfbænum var elsta kaupfélag landsins,  Kaupfélag Þingeyinga stofnað árið 1882. Torfbærinn hefur verið í  umsjón Þjóðminjasafns Íslands frá  árinu1968.
Í þjóðminjasafninu er varðveitt altaristafla úr Þverárkirkju.

## Heimildir
* Þverá í Laxárdal (Þjóðminjasafn Íslands)
* Torfbærinn í Laxárdal sögufrægar gersemar (visir.is 26. febrúar 2018)
* Altaristafla úr Þverárkirkju  (sarpur.is)
Skjár1

**Skjár 1** er sjónvarpsstöð sem fór fyrst í loftið þann 16 október 1998 og náðu útsendingar stöðvarinnar um Faxaflóasvæðið á örbylgjurás nr 21. 

Á síðustu árum hefur Skjár 1 svo verið endurvakin sem streymisveita með 13 erlendar sjónvarpsstöðvar í mars 2019, en mikill kostnaður því samfara gerði það að verkum að rekstrinum var sjálfhætt um ári síðar.  Í miðjum covid faraldri árið 2020 bauð Skjár 1 landsmönnum opin og ókeypis aðgang á kvikmyndasýningum klukkan 5,7,9 & 11 um netið, en sent var út alla daga meðan á samkomubanni stóð og kvikmyndahús landsins voru lokuð. Þessar útsendingar hafa nú hafist að nýju og er streymt á vefsvæðinu www.skjar1.is

Íslenska Sjónvarpsfélagið sem á og rekur vörumerkið Skjá 1 hóf á ný rekstur streymisveitu á netinu þann 1 desember árið 2022 undir merkjum Filmflex og var myndefni Skjás 1 m.a. þar í boði, en um vorið 2023 var ákveðið að hætta rekstri streymisveitunnar vegna samkeppni við erlendar streymisveitur.

## Heimildir
Jim Brown

**James „Jim“ Brown** (f. 31. desember 1908 - d. 9. nóvember 1994) var skosk/bandarískur knattspyrnumaður. Hann var í bandaríska landsliðinu sem hlaut bronsverðlaunin á HM 1930 og lék síðar við góðan orðstír í Skotlandi og Englandi.

## Ævi og ferill
Jim Brown fæddist í Kilmarnock í Skotlandi árið 1908 og var rétt kominn á táningsaldur þegar hann hóf málmsmíðastörf í skipasmíðastöð. Faðir hans yfirgaf fjölskylduna og stakk af til Ameríku þegar Jim var aðeins þrettán ára að aldri. Árið 1927 hélt hann sjálfur vestur um haf í leit að föður sínum og endaði í New Jersey þar sem hann hóf störf í málmkassagerð.

Brown hafði ekki æft knattspyrnu í fæðingarlandi sínu en reyndi nú fyrir sér með áhugamannaliðum með góðum árangri. Fljótlega fékk hann sinn fyrsta atvinnusamning, en atvinnumennskan í bandarísku knattspyrnunni stóð á brauðfótum. Lið voru skammlíf og heilu deildarkeppnirnar jafnvel lagðar niður með skömmum fyrirvara.

Skömmu eftir að Brown gekk til liðs við nýstofnað lið sem bar það stóra nafn *New York Giants* var hann valinn í bandaríska landsliðið sem hélt á HM í Úrúgvæ. Hann skoraði eina mark sinna manna í 6:1 tapi gegn Argentínu í undanúrslitum. Tveimur árum síðar ákvað hann að freista gæfunnar á Bretlandi, enda bandaríska deildin í rjúkandi rúst vegna heimskreppunnar.

Vegna frammistöðu sinnar í Bandaríkjunum og með landsliðinu föluðust nokkur lið eftir að tryggja sér þjónustu kappans og biðu fulltrúar þeirra tilbúnir á hafnarbakkanum. Scott Duncan, stjóri Manchester United lét hins vegar róa sér út í farþegaskipið sem Brown kom með til Englands og skaut þannig keppinautunum ref fyrir rass. Brown lék fyrir Manchester-liðið frá 1932-34. Honum gekk vel inni á vellinum og ávann aðdáun stuðningsmanna með því að skora beint úr hornspyrnu í fyrsta leik sínum fyrir félagið. Hann bakaði sér hins vegar fljótlega óvinsældir hjá stjórnendum Manchester United fyrir að vera yfirlýstur stuðningsmaður þess að leikmenn mynduðu stéttarfélag.

Brown færði sig um set til Lundúna þar sem hann gekk til liðs við Brentford, en lentu fljótlega upp á kant við yfirmenn sína af sömu ástæðum. Eftir skamma viðdvöl hjá Tottenham lá leiðin til hálf-atvinnumennskuliðsins *Guildford City* þar sem hann lék uns keppni í Englandi var hætt vegna stríðsins árið 1940. Þá hélt hann norður fyrir landamærin og lék um hríð með *Clyde F.C.* uns meiðsli neyddu hann til að hætta knattspyrnuiðkun skömmu síðar.

Jim Brown fluttist aftur til Bandaríkjanna þar sem hann þjálfaði um langt árabil. Hann lést árið 1994.

## Heimildir
*
Shellback

**Karl Johan Schuster** (f. 1. febrúar 1985), þekktur sem **Shellback**, er sænskur upptökustjóri, lagahöfundur, og hljóðfæraleikari. Hann starfar oft saman með lagahöfundinum Max Martin og hafa þeir framleitt og skrifað lög fyrir ýmsa listamenn, eins og P!nk, Taylor Swift, Adam Lambert, Britney Spears, Usher, Avril Lavigne, Ariana Grande, Adele og Maroon 5. Shellback hefur unnið fjögur Grammy-verðlaun.

## Útgefið efni
;Með Meriah
* *...Turn Him Your Other Cheek (Demo)* (2003)

;Með Blinded Colony
* *Promo Demo* (2005)
* *Bedtime Prayers* (2006)

;Kemur fram á
* Faith - *Sorg* (2005)
* Refused - *War Music* (2019)

## Tenglar
* Opinber vefsíða
Jack Antonoff

**Jack Michael Antonoff** (f. 31. mars 1984) er bandarískur söngvari, hljóðfæraleikari, lagahöfundur, og upptökustjóri. Antonoff er söngvari rokkhljómsveitarinnar Bleachers, og var gítarleikari og trommari popp rokkhljómsveitarinnar Fun. Antonoff hefur verið lagahöfundur og upptökustjóri ýmissa listamanna, þar með talið fyrir Taylor Swift, The 1975, Lorde, Florence and the Machine, Lana Del Rey, Fifth Harmony, Carly Rae Jepsen, og The Chicks. Antonoff hefur verið tilnefndur til Golden Globe-verðlauna og hefur unnið tíu Grammy-verðlaun.

## Útgefið efni
### Steel Train
* *For You My Dear* (2003)
* *Twilight Tales from the Prairies of the Sun* (2005)
* *Trampoline* (2007)
* *Steel Train Is Here* (2009)
* *Steel Train* (2010)

### Fun.
* *Aim and Ignite* (2009)
* *Some Nights* (2012)

### Bleachers
* *Strange Desire* (2014)
* *Gone Now* (2017)
* *Take the Sadness Out of Saturday Night* (2021)
* *Bleachers* (2024)

### Red Hearse
* *Red Hearse* (2019)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Eðlan

**Eðlan** (latína: *Lacerta*) er dauft stjörnumerki á norðurhimni sem Johannes Hevelius lýsti fyrstur árið 1687. Það er staðsett á milli Svansins, Kassíópeiu og Andrómedu. Björtustu stjörnur þess mynda „W“ líkt og í Kassíópeiu, svo það er stundum kallað „litla Kassíópeia“.

## Tenglar
* Eðlan á Stjörnufræðivefnum
Alejandro Scopelli

**Alejandro Scopelli Casanova** (f. 12. maí 1908 - d. 23. október 1987) var knattspyrnumaður og -þjálfari frá Argentínu. Hann var í landsliði þjóðar sinnar sem lék til úrslita á HM 1930 síðar fluttist hann til Evrópu og lék einn leik með ítalska landsliðinu og stýrði loks fjölda liða á fjögurra áratuga tímabili.

## Ævi og ferill
 Alejandro Scopelli fæddist í La Plata og gekk árið 1926 í raðir borgarliðsins Estudiantes þar sem hann lék til ársins 1933. Hann var valinn í leikmannahóp Argentínu sem keppti í Úrúgvæ 1930. Hann kom aðeins við sögu í einum leik, í undanúrslitunum gegn Bandaríkjunum þar sem hann skoraði eitt mark í 6:1 sigri.

Árið 1933 bættist Scopelli, sem var af ítölskum ættum, í hóp þeirra argentínsku knattspyrnumanna sem héldu til Ítalíu og nýttu sér að geta fengið ítalskt ríkisfang með hraði. Hann var í herbúðum A.S. Roma frá 1933-35 og lék með ítalska landsliðinu í vináttuleik gegn Frökkum. Hann átti aftur eftir að skipta um landslið og vinna Copa America með liði Argentínu árið 1937, þar sem hann skoraði tvö mörk.

### Þjálfaraferill
Eftir ársdvöl hjá Racing Club aftur heima í Argentínu 1936-37 hélt Scopelli á ný til Evrópu og lék með liðum í bæði Frakklandi og Portúgal uns hann ákvað að snúa aftur til Suður-Ameríku eftir að heimsstyrjöldin braust út. Síðustu ár sín sem leikmaður sinnti hann jafnframt þjálfun og sneri sér alfarið að henni árið 1943.

Næstu áratugina flakkaði Scopelli milli Portúgal, Spánar, Mexíkó og Síle þar sem hann þjálfaði fjölda félagsliða auk þess að stýra landsliði Síle um skeið. Hans stærsta afrek á þjálfunarsviðinu var að leiða spænska liðið Valencia til sigurs í borgakeppni Evrópu árin 1962 og 1963 eftir sigra í úrslitaeinvígjum gegn Barcelona og Dinamo Zagreb.

## Heimildir
*
DJ Khaled

**Khaled Mohammed Khaled** (fæddur 26. nóvember 1975), sem gengur undir listamannsnafninu **DJ Khaled**, er bandarískur plötusnúður og upptökustjóri.
MMSI

**MMSI** (úr ensku: *Maritime Mobile Service Identity*) eða **auðkennisnúmer strandstöðvaþjónustu** er einkvæmt auðkenni sem fánaríki úthlutar skipum og öðrum sjóförum sem kallmerki. MMSI-númerið er eins konar alþjóðlegt símanúmer skipsins. Ólíkt IMO-númerum sem eru varanleg einkennisnúmer skipa, er MMSI-númerið veitt tímabundið.

Margs konar fyrirbæri geta fengið MMSI-númer, eins og baujur, strandstöðvar, léttabátar af stærri skipum, sjóflugvélar eða hópur báta. MMSI-númer hafa níu tölur. Fyrsta talan í númerinu gefur til kynna hvaða tegund af fyrirbæri númerið vísar til. Ef um skip er að ræða eru fyrstu þrjár tölurnar sem byrja á 2-7 landsnúmer. Á Íslandi eru fyrstu þrjár tölurnar til dæmis 251.
Úrúgvæska úrvalsdeildin

**Úrúgvæska úrvalsdeildin** er efsta atvinnumannadeildin í knattspyrnu í Úrúgvæ. Keppnin var fyrst haldin árið 1900 og var áhugamannakeppni til ársins 1932 þegar atvinnumennska var lögleidd í Úrúgvæ. Keppnin í deildinni hefur ekki verið mjög fjölbreytt þar sem Peñarol og Nacional hafa borið höfuð og herðar yfir önnur lið. Núverandi meistarar (2024) eru Peñarol.

## Sagan
Úrúgvæska úrvalsdeildin var fyrst leikin árið 1900. Á árunum 1923 til 1925 klofnaði úrúgvæska deildin og samkeppnisdeild var stofnuð við hliðina á úrúgvæsku meistarakeppninni. Eftir inngrip stjórnvalda tókst að sameina deildirnar tvær í eina árið 1926, sem lauk með sigri Peñarol en sá titil er hvorki viðurkenndur af FIFA né Úrúgvæska knattspyrnusambandinu.

Frá 1930 til 1975 unnu Nacional og Peñarol alla meistaratitla sem í boði voru. Einokun liðanna tveggja var ekki rofin fyrr en árið 1976 þegar Defensor varð meistari í fyrsta sinn. Nacional og Peñarol hafa hvort um sig náð því að verða meistarar fimm ár í röð. Lengsta bil án þess að annað hvort liðið hafi hampað meistaratitlinum er frá 1987 til 1991 þegar fjögur lið deildu meistaratitlinum á fimm ára tímabili.

Frá 1994 hefur meistarakeppnin farið fram í tvennu lagi með forkeppninni (Torneo Apertura) og lokakeppninni (Torneo Clausura), þar sem sigurvegarar beggja keppna mætast í hreinu tveggja leikja úrslitaeinvígi. 

Líkt og í öðrum Suður-Ameríkuríkjum miðaðist úrvalsdeildin í Úrúgvæ í fyrstu við almanaksári frá hausti til vors - miðað við árstíðaskiptin á Suðuruhveli. Árið 2005 var svokallað „evrópskt tímabil“ tekið upp þar sem keppni hófst í ágúst. Tilgangurinn var sá að koma í veg fyrir að lið misstu lykilmenn á miðju tímabili til Evrópu.

Leiktíðina 2006-07 var úrvalsdeildin skorin niður í 15 lið. Eftir margra ára umræðu um að hverfa aftur til fyrra leikfyrirkomulags var að lokum ákveðið árið 2017 að keppa á ný miðað við almanaksárið.

## Titlar eftir félögum
Eyrún Ingadóttir

**Eyrún Ingadóttir** (fædd á Hvammstanga 26. september 1967) er íslenskur rithöfundur og sagnfræðingur. Eyrún varð stúdent frá Menntaskólanum að Laugarvatni 1987 og lauk BA prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands 1993 og diplóma í stjórnun og starfsmannamálum frá EHÍ 2003. 

## Starfsferill
Eyrún er skristofustjóri hjá Lögmannafélagi Íslands og var framkvæmdastjóri Lögfræðingafélags Íslands 2003-2024. Þá var hún framkvæmdastjóri Trausta, félags sendibifreiðastjóra 1996-2002. Að auki hefur Eyrún farið sem fararstjóri á vegum Lögfræðingafélagsins og Lögmannafélagsins, Bændaferða og Mundo til Suður-Afríku, Namibíu, Marokkó, Víetnam, Kambódíu, Japans, Suður-Kóreu, Argentínu, Perú og fleiri landa. 

Eyrún hefur einnig farið með hópa á slóðir síðustu aftökunnar á Vatnsnesi, á slóðir Sigríðar í Brattholti og vorið 2024 hóf hún að bjóða upp á göngur  í Reykjavík undir yfirskriftinni: "Glæpur og refsing í Elliðaárdalnum".  

Árið 2023 stofnaði Eyrún útgáfufyrirtækið Skáldasýsluna og gaf út bókina *Upphafshögg - ljóð um listina að spila golf*.  

## Rit eftir Eyrúnu
* *Saga Húsmæðraskóla Reykjavíkur í 50 ár,* 1992
* *Að Laugarvatni í ljúfum draumi: Saga Húsmæðraskóla Suðurlands*, 1995
* *Gengið á brattann: Ævisaga Eyjólfs R. Eyjólfssonar „alkakrækis“*, 1998 
* *Konur með einn í útvíkkun fá enga samúð: Fæðingarsögur íslenskra kvenna* (Ritstjórn ásamt Margréti Jónsdóttur Njarðvík, Sóleyju Tómasdóttur og Svandísi Svavarsdóttur)
* *Ríkey ráðagóða*,(barnabók) 2005
* *Sagnamaðurinn Örn Clausen segir sögur af samferðafólki,* 2005
* *Ljósmóðirin*, (söguleg skáldsaga) 2012 
* *Konan sem elskaði fossinn: Sigríður í Brattholti* (söguleg skáldsaga) 2021
* *Upphafshögg - ljóð um listina að spila golf*, 2024
Fjalladúnurt

**Fjalladúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium anagallidifolium*) er plöntutegund af eyrarrósarætt.  Fjalladúnurt vex á Íslandi vex aðallega í snjódældum til fjalla. 

Fjalladúnurt líkist heiðadúnurt (*E. hornemannii*) og fleiri tegundum en þekkist helst á bognum stönglum á blómgunartíma og er öll smærri.

## Samband við aðrar tegundir
Nokkrar tegundir sjúkdómsvaldandi sveppa hafa fundist á fjalladúnurt. Dúnurtapússryð *(Puccinia epilobii)* er algengur pússryðsveppur um allt land og vex á fjalladúnurt ásamt nokkrum öðrum dúnurtum. Einnig hefur P. scandica fundist á fjalladúnurt á nokkrum stöðum norðan til á landinu.

## Tilvísandir
Heiðadúnurt

**Heiðadúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium hornemannii*) er plöntutegund af eyrarrósarætt.  Fjalladúnurt vex á Íslandi vex aðallega í rökum jarðvegi til fjalla. 

Heiðadúnurt líkist lindadúnurt (*E. alsinifolium*) og ljósadúnurt (*E. lactiflorum*). Hún er með minni blóm og jarðrenglur en lindadúnurt og með dekkri blómlit en ljósadúnurt.

## Samband við aðrar tegundir
Nokkrar tegundir sjúkdómsvaldandi sveppa hafa fundist á heiðadúnurt. Dúnurtapússryð *(Puccinia epilobii)* er algengur pússryðsveppur um allt land og vex á heiðadúnurt ásamt nokkrum öðrum dúnurtum. Einnig hefur Pucciniastrum epilobii fundist á heiðadúnurt á víða á landinu.

## Tilvísandir
Vætudúnurt

**Vætudúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium ciliatum*) er plöntutegund af eyrarrósarætt.  Vætudúnurt vex á Íslandi aðallega í og nálægt þéttbýli, í skurðum og ruslahaugum. Hún er upphaflega frá N-Ameríku, en hefur breiðst út um Evrópu og víðar á síðustu öld.

Vætudúnurt líkist helst runnadúnurt (*E. montanum*) á grynnri tenningu og lengri blaðstilkum. Hún er öll mun stærri en innfæddar tegundir og þekkist auðveldlega á því.

## Tilvísandir
Ærey

**Ærey** (danska: *Ærø*; nafnið dregið af einu heiti á garðahlyn, *ær*) er 88 km² eyja syðst í Litlabelti í Danmörku, sunnan við Fjón, vestan við Langaland og austan við Als. Um 6000 manns búa á eyjunni. Stærstu bæirnir eru Marstal og Ærøskøbing. Eyjan er sérstakt sveitarfélag á Suður-Danmörku.
Hitaveita Dalvíkur

**Hitaveita Dalvíkur** nýtir jarðhita til dreifingar út tveimur jarðhitakerfum, við Hamar í Svarfaðardal og við Brimnesborgir á Árskógsströnd.

Jarðhitakerfið við Hamar hefur verið nýtt til húshitunar á Dalvík frá 1969. Þar var lítil volgra, 39,5°C heit og var borholunni valinn staður við hana. Síðan hafa verið boraðar allmargar holur á Hamri og hefu svæðið dugað Dalvík vel um áratuga skeið. Vatnið sem fæst er um 64 gráðu heitt. Jarðhitakerfið við Brimnesborgir var virkjað 1998. Engin ummerki voru um þennan jarðhita á yfirborði en hann fannst með jarðeðlisfræðum rannsóknum. Í upphafi var vatninu frá Brimnesborgum veitt til byggðakjarnanna þriggja á Árskógsströnd: Árskógssands, Hauganes og þjónustu- og iðnaðarsvæðisins við Árskóga. Síðar var veitan tengd við Hitaveitu Dalvíkur og vatni veitt til kaupstaðarins. Frá því í desember 2007 hefur vatni frá Brimnesborgum jafnframt verið veitt inn í Svarfaðardal. Vatnið á Brimnesborgum er um 75 gráðu heitt.
Sweeply

**Sweeply** sem hét áður **Spectaflow** er fyrirtæki sem þróar hugbúnaðarlausnir fyrir hótel- og gistimarkaðinn.

## Sagan
Stofnendur Sweeply eru Pétur Orri Sæmundsen, Erlendur Steinn Guðnason og Frans Veigar Garðarsson.

Árið 2022 fékk Sweeply 260 milljóna fjármögnun frá Frumtaki og Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins.

Sweeply er í notkun á yfir 100 hótelum og gististöðum í sex löndum. Nú þegar hafa náðst samningar við tvö íslensk og fimm erlend hótelbókunarkerfi sem munu dreifa lausninni.

Árið 2023 fékk Sweeply Ís­lensku vef­verð­launin í flokknum fyrirtækjavefur ársins – lítil fyrirtæki.

## Tilvísanir

## Ytri hlekkir
* Sweeply
MTV Europe Music-verðlaunin

**MTV Europe Music-verðlaunin** (áður kölluð **MTV European Music Awards**, stytt sem **MTV EMA**) er verðlaunahátíð í umsjón Paramount International Networks sem heiðra listamenn og tónlist. Þau voru upprunalega búin til sem önnur útgáfa af MTV Video Music-verðlaununum sem eru haldin í Bandaríkjunum. MTV EMA fara fram í mismunandi Evrópulandi á hverju ári. Fyrsta afhendingin var haldin árið 1994 hjá Brandenborgarhliðinu í Berlín, Þýskalandi, fimm árum eftir fall Berlínarmúrsins.

## Tenglar
*
Defensor Sporting

**Defensor Sporting Club** er úrúgvæskt knattspyrnulið frá Montevídeó, stofnað árið 1913. Stórliðin Peñarol og Nacional bera höfuð og herðar yfir önnur félög í Úrúgvæ, en Defensor hefur þó fjórum sinnum orðið landsmeistari og sigur liðsins árið 1976 vakti sérstaka athygli þar sem hann rauf 44 ára sigurgöngu stóru liðanna tveggja.

## Sagan
*Club Atlético Defensor* var stofnað 15. mars 1913. Nafninu var breytt í *Defensor Sporting Club* árið 1989 eftir sameiningu við *Sporting Club Uruguay*.

Defensor Sporting hafði leikið í efstu deild knattspyrnunnar í Úrúgvæ um langt árabil án þess að gera alvarlega atlögu að meistaratitlinum. Árið 1976 varð liðið Úrúgvæskur meistari í fyrsta sinn og endurtók afrekið í þrígang árin 1987, 1991 og 2008. 

## Titlar
* Úrúgvæskur meistari (4): 1976, 1987, 1991, 2008
* Copa Libertadores, undanúrslit 2014
Kollagen

**Kollagen **er hópur náttúrulegra próteina (eggjahvítuefna) sem finnst í ríkum mæli í bandvef allra dýra, þar með talið manna og fiska. Í náttúrunni finnst það eingöngu í dýrum, sérstaklega í holdi og bandvef spendýra.

Kollagen myndar langa og sterka þræði sem halda saman holdinu. Það er aðalbyggingarpróteinið í utanfrumufylkjum er finnast í ýmsu bandvefjum líkamans. Það er meginþáttur bandvefs og algengasta próteinið í spendýrum, eða um 25 prósent til 35 prósent af próteininnihaldi  þeirra.

Kollagen samanstendur af amínósýrum sem eru bundnar saman til að mynda þrefaldan gorm af ílengdum trefjum þekktur sem kollagen barð. Það er aðallega að finna í bandvef eins og brjóski, beinum, sinum, liðböndum og húð.

Kollagen, í formi lengra þráða, er að mestu að finna í trefjavefjum eins og sinum, liðböndum og húð, og einnig í hornhimnu, brjóski, beinum, æðum, þörmum og millihryggjarskífum.

Kollagen er 1% til 2% af vöðvavef og stendur fyrir 6% af þyngd sterkra sinsvöðva.

## Orðsifjar

Orðið kollagen er samsett úr gríska orðinu *kolla* (κόλλα) í merkingunnni lím og grísku endingunni *-gen* (γέν) sem þýða má sem -gerð eða framleiðsla. Því hefur kollagen sagt þýða límgerðarefni. Fyrr á árum var lím úr kollagen framleitt úr dýraholdi og notað til smíða og iðnaðar. Límið er enn í dag  notað í sérstökum tilfellum. Það er til að mynda notað í matvælaiðnaði og í framleiðslu snyrtivara. Gelatín, sem er notað í matvælaiðnaði, er kollagen sem hefur verið vatnsrofið óafturkræft.

## Tilvísanir
Ring of Gyges

**Ring of Gyges** er íslensk framsækin þungarokkssveit sem stofnuð var árið 2013. Sveitin er undir áhrifum framsækins rokks frá 8. áratug 20. aldar.

## Meðlimir
*Helgi Jónsson - Söngur og gítar
*Guðjón Sveinsson - Gítar og söngur
*Þorsteinn Ýmir Ásgeirsson - Bassi
*Einar Merlin Cortes - Trommur
*Gísli Þór Ingólfsson - Hljómborð

## Verk
### Breiðskífur
*Beyond the Night Sky (2017)
*Metamorphosis (2023)
### Stuttskífur
*Ramblings of Madmen (2015)
Listi yfir hæstu byggingar á Íslandi

Hér má sjá **lista yfir hæstu byggingar á Íslandi**, bæði frá hæstu byggingu hvers tíma og lista yfir hæstu byggingar sem að standa uppi í dag.

## Listi yfir hæstu núverandi byggingar á Íslandi

## Tímabil sem hæsta bygging Íslands

## Heimildir
C.A. Bella Vista

**Club Atlético Bella Vista**, betur þekkt einfaldlega sem **Bella Vista** er úrúgvæskt knattspyrnulið frá Montevídeó, stofnað þann 4. október árið 1920. Það státar af einum úrúgvæskum meistaratitli en hefur í seinni tíð lent í miklum fjárhagskröggum.

## Saga
Bella Vista var stofnað af hópi ungra manna í í Montevideo árið 1920. Strax árið eftir hóf liðið keppni í úrúgvæsku deildarkeppninni. Vöxtur félagsins var mikill í fyrstu undir forystu José Nasazzi sem jafnframt var fyrirliði úrúgvæska landsliðsins sem fór með sigur af hólmi á HM 1930 þar sem annar Bella Vista-leikmaður, Pablo Dorado, kom þar einnig mikið við sögu.

Frá desember 1930 til maí 1931 lagði Bella Vista í mikla keppnisferð vítt og breitt um Suður-Ameríku og fékk allnokkra lánsmenn úr heimsmeistaraliðinu með til fararinnar.

Árið 1932 var atvinnumennska innleidd í Úrúgvæ og tók Bella Vista þá að dragast aftur úr stærstu liðunum, þannig gekk José Nasazzi til liðs við Nacional. Nasazzi mun hafa látið þóknunina sem hann fékk fyrir félagaskiptin renna til síns gamla liðs. Heimavöllur Bella Vista ber nafn hans í dag.

Á sjötta og sjöunda áratugnum var Bella Vista að mestu í næstefstu deild en hafði þó stundum viðdvöl meðal þeirra bestu. Árið 1981 tók félagið í fyrsta sinn þátt í Copa Libertadores. Það hefur síðan endurtekið þann leik fimm sinnum, síðast árið 2000. Oftast hefur félagið fallið út í fyrstu umferð riðlakeppni en 1999 komst það alla leið í fjórðungsúrslitin.

Fyrsti og eini meistaratitill Bella Vista vannst árið 1990. Sigurinn varð furðu einfaldur og lauk liðið keppni með sjö stigum meira en Nacional sem varð í öðru sæti. Ekki tókst að fylgja þessari velgengni eftir á næstu árum.

Frá aldamótum hafa fjárhagsvandræði einkennt rekstur félagsins. Leiktíðina 2013/14 tókst liðinu ekki að ljúka keppni í 2. deild vegna fjárskorts og í kjölfarið var meistaraflokkurinn lagður niður. Árið 2017 hóf Bella Vista þó að nýju þátttöku í deildarkeppninni.

## Einkennislitir og viðurnefni
Ráðandi litir í merki og liðsbúningi Bella Vista eru blár, hvítur og gulur. Algengasta skýringin er sú að um sé að ræða vísun í fána Vatíkansins og skýrir það viðurnefnið *Páfarnir*. Önnur tilgáta er þó á þá leið að litavalið hafi átt að fela í sér viðurkenningu á að Nacional og Peñarol væru yfirburðalið í Úrúgvæ og því hafi verið ákveðið að velja liti með skírskotun til þeirra beggja.

## Titlar
* Úrúgvæskur meistari (1): 1990
* Copa Libertadores: 8-liða úrslit 1999
Keith Urban

**Keith Urban** (f. **Urbahn**; 26. október 1967) er ástralsk-bandarískur söngvari, gítarleikari, og lagahöfundur, þekktastur fyrir kántrítónlist. Hann hefur hlotið verðlaun á borð við Grammy-verðlaun, Academy of Country Music-verðlaun, og Country Music Association-verðlaun. Hann hefur gefið út 12 breiðskífur og unnið með listamönnum eins og Pink, Nelly Furtado, og Dolly Parton. Fyrsta platan hans var gefin út árið 1991 í Ástralíu. Sama ár flutti hann til Bandaríkjanna og stofnaði hljómsveitina The Ranch.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Keith Urban* (1991)
* *The Ranch* (1997)
* *Keith Urban* (1999)
* *Golden Road* (2002)
* *Be Here* (2004)
* *Love, Pain & the Whole Crazy Thing* (2006)
* *Defying Gravity* (2009)
* *Get Closer* (2010)
* *Fuse* (2013)
* *Ripcord* (2016)
* *Graffiti U* (2018)
* *The Speed of Now Part 1* (2020)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Boys Like Girls

**Boys Like Girls** er bandarísk rokkhljómsveit frá Andover, Massachusetts sem var stofnuð árið 2005. Hún gaf út fyrstu breiðskífuna sína árið 2006 undir sama nafni, *Boys Like Girls*. Platan seldist í yfir 700.000 eintökum í Bandaríkjunum og hlaut gull viðurkenningu frá RIAA. Önnur platan þeirra, *Love Drunk*, var gefin út árið 2009 og sú þriðja, *Crazy World*, árið 2012.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Boys Like Girls* (2006)
* *Love Drunk* (2009)
* *Crazy World* (2012)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Opinber vefsíða
ImageFree

**ImageFree** er vefsíða sem deilir ljósmyndum.

ImageFree hefur verið til umfjöllunar á *Mashable* og *The Next Web*.

## Sagan
Hákon Ágústsson stofnaði vefsíðuna árið 2010.

Árið 2014 var ImageFree á lista TNW yfir bestu fríu ljósmyndavefsíðunar.

Í maí 2017 komst ImageFree á lista Mashable yfir 101 bestu vefsíðurnar sem deila ókeypis "business" ljósmyndum.

## Tilvísanir

## Ytri hlekkir
* ImageFree
Sextantinn

**Sextantinn** (latína: *Sextans*) er lítið stjörnumerki við miðbaug himins sem Johannes Hevelius lýsti árið 1687. Nafnið er dregið af sextantinum sem Hevelius notaði við mælingar sínar. Merkið nær yfir lítið og fremur dimmt svæði á himninum. Aðeins ein stjarna nær yfir 5 í sýndarbirtustig. 

## Tenglar
* Sextantinn á Stjörnufræðivefnum
Tranan

**Tranan** (latína: *Grus*) er stjörnumerki á suðurhimni og eitt þeirra stjörnumerkja sem Petrus Plancius skilgreindi út frá athugunum Pieter Dirkszoon Keyser og Frederick de Houtman árið 1598. Björtustu stjörnur stjörnumerkisins eru bláhvíta stjarnan Alnair og rauði risinn Tiaki. Reikistjörnur hafa fundist í sex stjörnukerfum í þessu stjörnumerki, þar á meðal í kringum rauða dverginn Gliese 832.

## Tenglar
* Tranan á Stjörnufræðivefnum
Rampla Juniors

**Rampla Juniors Fútbol Club** eða **Rampla Juniors** er úrúgvæskt knattspyrnulið frá Montevídeó, stofnað þann 7. janúar árið 1914. Gullöld félagsins var á þriðja áratug tuttugustu aldar þegar það vann sinn fysta og eina úrúgvæska meistaratitil.

## Saga
Rampla Juniors var stofnað árið 1914 og segir sagan að stofnendurnir hafi valið einkennisliti sína, rauðan og grænan, eftir fána á ítölsku skipi sem átti leið um höfnina í Montevídeó. Félagið átti snemma góðu gengi að fagna og komst í efstu deild úrúgvæsku deildarkeppninnar árið 1922. Árið 1927, þegar keppnin var endurvakin eftir rúmlega árs hlé, varð Rampla Juniors meistari í fyrsta sinn. Það reyndist eini meistaratitill félagsins í sögunni. Í meistaraliðinu var markvörðurinn Enrique Ballesteros sem var eini leikmaður þess í landsliðshópi Úrúgvæ sem sigraði á HM 1930.

Á sjöunda áratugnum tóku stuðningsmenn Rampla Juniors þátt í að byggja nýjan heimavöll félagsins. Vinnusvæðið minnti á grjótnámu og fengu stuðningsmennirnir í kjölfarið viðurnefnið *The Flinstones*.

Í seinni tíð hefur Rampla Juniors lengst af verið í neðri deildum úrúgvæsku deildarkeppninnar og sýnt fá merki þess að endurreisa gullöldina frá þriðja áratugnum.

## Titlar
Úrúgvæskur meistari (1): 1927
Laufey Lín Jónsdóttir

**Laufey Lín Bing Jónsdóttir** (f. 23. apríl 1999), þekkt sem **Laufey**, er íslensk söngkona og lagahöfundur. Hún semur popptónlist með vægum djassáhrifum. Móðir Laufeyjar er kínversk og spilar á fiðlu en faðir hennar íslenskur.

Laufey spilaði 15 ára á selló fyrir Sinfóníuhljómsveit Íslands. Hún sigraði Söngkeppni Samfés árið 2014. Árin 2014 og 2015 tók hún þátt í *[[Ísland Got Talent]]* og *[[The Voice Ísland]]* þar sem hún komst í undanúrslit. Árið 2018 hóf hún nám við Berk­lee-tón­list­ar­há­skólann í Boston í Bandaríkjunum á forsetastyrk. Hún útskrifaðist þaðan árið 2021. 

Fyrsta smáskífan hennar, „Street by Street“, kom út árið 2020 og sló í gegn í útvarpi. Árið 2021 gaf hún út sína fyrstu stuttskífu, *[[Typical of Me]]*. Ári síðar kom út fyrsta breiðskífa hennar, *[[Everything I Know About Love]]*, sem komst á vinsældalista á Íslandi og í Bandaríkjunum. Laufey hóf að spila með listamönnum á Englandi og kom fram á BBC. Árið 2022 kom hún fram í þætti *Jimmy Kimmel Live!* í Bandaríkjunum. Sama ár var hún mest streymdi djasslistarmaður á Spotify með 425 milljónir streyma.

Önnur breiðskífa hennar, *[[Bewitched (Laufey)|Bewitched]]*, kom út 8. september 2023 og hlaut tilnefningu í flokki hefðbundinnar popptónlistar á 66. árlegu Grammy-verðlaunahátíðinni. Svo fór að Laufey vann verðlaunin. Fyrsta smáskífa plötunnar, „From the Start“, komst á vinsældalista í nokkrum löndum. Í kjölfarið tilkynnti hún um tónleikaferðalag um Norður-Ameríku, Bewitched: The Goddess Tour, til að kynna plötuna. Þriðja breiðskífan hennar, *[[A Matter of Time]]*, var gefin út í ágúst 2025.
Sú skífa hlaut einnig Grammy-verðlaun í flokki hefðbundins popps árið 2026. 

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Everything I Know About Love]]* (2022)
* *[[Bewitched (Laufey)|Bewitched]]*  (2023)
* *[[A Matter of Time]]* (2025)

### Stuttskífur
* *[[Typical of Me]]* (2021)
* *The Reykjavík Sessions* (2022)
* *A Very Laufey Holiday* (2022)
* *Christmas With You*  (2023)

### Tónleikaplötur
* *[[A Night at the Symphony]]*  (2023)

### Tónleikamyndir
* *[[A Night at the Symphony: Hollywood Bowl]]* (2024)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Hérinn

**Hérinn** (latína: *Lepus*) er stjörnumerki sem er rétt sunnan við miðbaug himins, beint fyrir neðan Óríon (Veiðimanninn). Hérinn er eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos lýsti á 2. öld. Hann er oft sýndur sem héri á flótta undan Óríon og veiðihundum hans.

Nokkrar bjartar stjörnur eru í Héranum. Þær björtustu heita Arneb og Nihal.

## Tenglar
* Hérinn á Stjörnufræðivefnum
Úlfurinn

**Úlfurinn** (latína: *Lupus*) er stjörnumerki á suðurhimni og eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos lýsti á 2. öld. Í fornöld var lengst af litið á Úlfinn sem stjörnuþyrpingu í Mannfáknum. Sprengistjarnan SN 1006 kemur fyrir í heimildum frá maí-apríl árið 1006 í stjörnumerkinu.

## Tenglar
* Úlfurinn á Stjörnufræðivefnum
Karl Carstens

**Karl Carstens** (14. desember 1914 – 30. maí 1992) var þýskur stjórnmálamaður. Hann var forseti Vestur-Þýskalands frá 1979 til 1984.

## Æviágrip
Karl Carstens fæddist þann 14. desember árið 1914 í Bremen. Hann stundaði lögfræðinám í Dijon, München, Königsberg og Hamborg. Hann lagði jafnframt stund á hagfræði á námsárum sínum og lærði bæði frönsku og ensku. Carstens hlaut mastersgráðu frá Yale-háskóla í Bandaríkjunum.

Carstens gekk í Nasistaflokkinn árið 1933 en sagði sig úr honum tveimur árum síðar. Hann gekk aftur í flokkinn árið 1940, að eigin sögn til þess að geta haldið áfram í laganámi. Carstens var jafnframt stormsveitarmaður í SA-sveitunum (þ. *Sturmabteilung*) frá árinu 1933 á tíma nasistastjórnarinnar. Carstens gegndi þjónustu í þýska hernum á tíma seinni heimsstyrjaldarinnar og var þá foringi í loftvarnasveitum Berlínar.

Þegar Carstens var 34 ára var hann sendur til Bonn sem nokkurs konar sendifulltrúi heimaborgar sinnar. Hann varð þar pólitískur lærlingur Konrads Adenauer kanslara og Walters Hallstein og fékk áhuga á utanríkismálum. Í ágúst árið 1954 varð Carstens fulltrúi Þjóðverja við Evrópuráðið í Strassborg.

Á kanslaratíð Kurts Georgs Kiesinger varð Carstens yfirmaður forsætisráðuneytisins. Hann hafði þar afskipti af ólöglegri vopnasölu vestur-þýsku leyniþjónustunnar. Carstens var náinn samverkamaður Kiesingers og hélt áfram stöðu sinni hjá kanslaraembættinu þar til Willy Brandt tók við af Kiesinger árið 1969.

Carstens var kjörinn á þýska sambandsþingið fyrir Kristilega demókrataflokkinn árið 1972. Þrátt fyrir að hafa ekki fyrri reynslu af þingstörfum var hann valinn leiðtogi stjórnarandstöðunnar á þinginu sama ár. Carstens var talinn til hægri vængs Kristilegra demókrata og var ötull andstæðingur austurstefnu stjórnvalda, sem fól í sér bætt samskipti við Austur-Þýskaland og önnur kommúnistaríki Austurblokkarinnar. Árið 1976 var Carstens kjörinn forseti þýska sambandsþingsins með stuðningi bæverska íhaldsleiðtogans Franz Josefs Strauss.

Walter Scheel, forseti Vestur-Þýskalands, ákvað árið 1979 að gefa ekki kost á sér til endurkjörs. Skoðanakannanir sýndu að Scheel naut afgerandi stuðnings meðal almennings til að gegna öðru kjörtímabili en hann hafði ekki stuðning vísan á kjörþinginu sem kýs forsetann. Kristilegir demókratar völdu Carstens sem forsetaefni sitt í forsetakosningunum og hann var kjörinn í mars 1979. Carstens var fyrsti forseti sambandslýðveldisins sem var kjörinn úr röðum stjórnarandstöðunnar.

Á forsetatíð sinni reyndi Carstens að vinna sér velvild Þjóðverja með því að fara í mikla gönguferð þvert yfir Þýskaland, frá Eystrasalti til Alpafjalla. Ætlunin var að koma við í sem flestum þorpum og bæjum á gönguleiðinni og brúa þannig bilið milli alþýðu og stjórnmálamanna. Gönguferðin var ekki farin í einu vetfangi heldur var henni skipt í mánaðarlegar tveggja eða þriggja daga gönguferðir og áætlað að ljúka henni á tveimur árum.

Carstens gaf ekki kost á sér til endurkjörs í forsetakosningum árið 1984. Flokksbróðir hans, Richard von Weizsäcker, var kjörinn til að taka við af honum í maí það ár.

## Tilvísanir
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna

**Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna** er alþjóðamót á vegum FIFA sem haldið hefur hefur verið á fjögurra ára fresti frá árinu 1991. Lið Bandaríkjanna er sigursælast með fjóra heimsmeistaratitla. Núverandi meistarar (2023) eru Spánverjar. 

## Keppnir

## Meistarar

## Markahæstu leikmenn

## Bestu leikmenn
Sá leikmaður sem valinn er bestur á hverju heimsmeistaramóti fær *Gullknöttinn* að launum.
Roman Herzog

**Roman Herzog** (5. apríl 1934 – 10. janúar 2017) var þýskur stjórnmálamaður, dómari og lögfræðingur sem var forseti Þýskalands frá 1994 til 1999. Herzog var meðlimur í Kristilega demókrataflokknum og var fyrsti forsetinn sem var kjörinn eftir sameiningu Þýskalands. Hann var áður dómari við stjórnlagadómstól sambandslýðveldisins og var forseti dómstólsins frá 1987 til 1994. Áður en hann var útnefndur dómari var hann lagaprófessor. Herzog hlaut Karlsverðlaunin árið 1997.

## Æviágrip
Roman Herzog átti ættir að rekja til Bæjaralands en var engu að síður mótmælandatrúar ólíkt meirihluta íbúa þar. Hann nam lögfræði við Háskólann í München og lauk prófi þar undir handleiðslu Theodors Maunz, eins þekktasta lögspekings Þjóðverja á þeim tíma. Herzog vann með Maunz að fræðiritum um stjórnarskrá þýska sambandslýðveldisins til ársins 1965, en þá bauðst honum kennarastaða í ríkisrétti og stjórnmálafræði við Fríháskólann í Vestur-Berlín. Hann vann þar til ársins 1969, en flutti þá til að taka við kennarastöðu við Háskólann í Speyer.

Herzog gekk í Kristilega demókrataflokkinn árið 1970 og var kjörinn landsfulltrúi á þýska sambandsþinginu í Bonn árið 1973. Þar kynntist hann Helmut Kohl, þáverandi forsætisráðherra Rínarlands-Pfalz. Fimm árum síðar tók Herzog til starfa fyrir stjórn Kristilega demókrataflokksins í Baden-Württemberg, þar sem hann varð fyrst menningarmálaráðherra og síðan innanfylkisráðherra. Herzog gat sér orð fyrir hörku árið 1982 þegar hann lýsti því yfir að þeir sem tækju þátt í setuverkföllum yrðu látnir greiða kostnað fyrir lögregluaðgerðir vegna þeirra.

Árið 1983 var Herzog útnefndur í sæti við þýska stjórnlagadómstólinn í Karlsruhe. Sem dómari kom Herzog gagnrýnendum sínum á óvart þegar hann úrskurðaði að ekki væri hægt að banna mótmælaaðgerðir af þeirri ástæðu einni að ofbeldisfullur minnihluti kynni að notfæra sér þær. Herzog varð forseti stjórnlagadómstólsins árið 1987 en var talinn óhræddur við að gefa út pólitískar yfirlýsingar um ýmis mál. Meðal annars hvatti hann til þess að útlendingum búsettum í Þýskalandi yrði gert auðveldara að fá þýskan ríkisborgararétt.

Í forsetakosningum árið 1994, þeim fyrstu eftir sameiningu Þýskalands, valdi Kristilegi demókrataflokkurinn Herzog sem forsetaefni sitt. Herzog var kjörinn í þriðju og síðustu kosningaumferð kjörmannasamkundunnar þann 23. maí með 696 atkvæðum gegn 605 sem Johannes Rau, forsetaefni Jafnaðarmanna, hlaut.

Þann 27. janú­ar 1996, á 50 ára afmæli frelsunar Auschwitz-útrýmingarbúðanna, lýsti Herzog því yfir að dagurinn yrði þaðan í frá op­in­ber minn­ing­ar­dag­ur fórn­ar­lamba nas­ism­ans.

Herzog gegndi einu kjörtímabili í forsetaembætti og sóttist ekki eftir endurkjöri. Að lokinni forsetatíð sinni var Herzog formaður sérfræðinganefndar sem vann að gerð Sáttmála Evrópusambandsins um grundvallarréttindi. Herzog lést þann 10. janúar árið 2017.

## Tilvísanir
Carlos Borges

**Carlos Ariel Borges** (f. 14. janúar 1932 - d. 5. febrúar 2014) var knattspyrnumaður frá Úrúgvæ. Hann vann meistaratitla í heimalandi sínu og í Argentínu auk þess að keppa með landsliðinu á HM 1954.

## Ævi og ferill
Borges fæddist í Montevídeó og gekk sextán ára gamall í raðir Peñarol. Þar lék hann með varaliðinu til ársins 1953 ef frá er talið þegar hann fékk tækifæri með aðalliðinu árið 1950 þegar hluti fastamanna voru uppteknir á HM í Brasilíu. Frá 1953 til 1960 átti hann farsælan feril með Peñarol og varð fjórum sinnum úrúgvæskur meistari, árin 1954, 1958, 1959 og 1960. Hann var jafnframt í sigurliði félagsins í Copa Libertadores þegar hún var haldin í fyrsta skipti árið 1960 og skoraði m.a. fyrsta markið í sögu þeirrar keppni í leik á móti bólivíska liðinu Jorge Wilstermann.

Í lok keppnistímabilsins 1960 gekk Borges til liðs við Racing Club í Argentínu þar sem hann varð landsmmeistari strax á fyrsta ári. Ferlinum lauk hann svo árið 1964 hjá minni liðum í bæði Úrúgvæ og Argentínu.

Borges lék 35 landsleiki á tímabilinu 1954-59 og skoraði í þeim tíu mörk. Hann var í liðinu sem hafnaði í fjórða sæti á HM í Sviss árið 1954. Hann skoraði þrennu í 7:0 stórsigri á Skotum og fyrsta markið í 4:2 sigri á Englendingum í fjórðungsúrslitum. Tveimur árum síðar var hann í sigurliði Úrúgvæ á heimavelli í Copa America.

Borges lést árið 2014.

## Heimildir
*
Klappadúnurt

**Klappadúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium collinum*) er plöntutegund af eyrarrósarætt. Klappadúnurt vex á Íslandi víða á láglendi. 

Klappadúnurt þekkist frá flestum öðrum íslenskum dúnurtum á sívölum stöngli sem er jafnhærður allt í kring. 

## Tilvísandir
Runnadúnurt

**Runnadúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium montanum*) er plöntutegund af eyrarrósarætt.  Vætudúnurt vex á Íslandi sem sjaldgæfur slæðingur. Hún er upphaflega frá Evrasíu, en hefur breiðst út um N-Ameríku og víðar.

Runnadúnurt líkist helst vætudúnurt (*E. ciliatum*) en er með dýpri tenningu og stutta blaðstilka en hún er öll mun stærri en innfæddar tegundir og þekkist að öðru leyti á því.

## Tilvísandir
Mýradúnurt

**Mýradúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium palustre*) er plöntutegund af eyrarrósarætt. Mýradúnurt vex á Íslandi aðallega í mýrum á láglendi. 

Mýradúnurt þekkist frá öðrum íslenskum dúnurtum á mjóum blöðunum. 

## Samband við aðrar tegundir
Nokkrar tegundir sjúkdómsvaldandi sveppa hafa fundist á mýradúnurt. Dúnurtapússryð *(Puccinia epilobii)* er algengur pússryðsveppur um allt land og vex á mýradúnurt ásamt nokkrum öðrum dúnurtum. Einnig hefur Pucciniastrum epilobii fundist á mýradúnurt á víða á landinu.

## Tilvísandir
Luis Cubilla

**Luis Alberto Cubilla Almeida** (f. 28. mars 1940 - d. 3. mars 2013) var knattspyrnumaður frá Úrúgvæ. Hann var einn sigursælasti leikmaður sinnar þjóðar og vann fjölda meistaratitla á ferli sínum bæði sem leikmaður og þjálfari. Hann keppti fyrir hönd landsliðs sinnar þjóðar í þremur heimsmeistarakeppnum í knattspyrnu á árabilinu 1962-74.

## Ævi og ferill
Cubilla fæddist í bænum Paysandú við vesturlandamæri Úrúgvæ. Sautján ára gamall gekk hann til liðs við stórlið Peñarol frá Montevídeó. Með Peñarol varð Cubilla úrúgvæskur meistari fjögur ár í röð frá 1958-61. Hann var jafnframt tvívegis meistari í Copa Libertadores undir merkjum liðsins. Árið 1962 flutti hann sig yfir Atlantsála og lék í tvær leiktíðir með spænsku risunum í Barcelona þar sem hann varð bikarmeistari árið 1963.

Eftir dvölina á Spáni lá leiðin fyrst til River Plate. Eftir fjögur ár í Argentínu hélt hann aftur heim til Úrúgvæ þar sem Cubilla gekk til liðs við hitt stærsta félagið í heimalandinu, Nacional. Þar endurtók hann afrekið og varð úrúgvæskur meistari fjögur ár í röð, 1969-72 auk þess að sigra einu sinni í Copa Liberatores. Síðasta keppnistímabil Cubilla sem leikmanns var árið 1976 þegar hann lék með Defensor Sporting sem vann sinn fyrsta meistaratitil í sögunni það ár og þann níunda á ferli Cubilla.

### Landsliðsferillinn
Luis Cubilla lék 38 landsleiki og skoraði í þeim 11 mörk á tímabilinu 1959-74. Á HM í Síle 1962 kom hann við sögu í tveimur leikjum og skoraði m.a. fyrsta mark Úrúgvæ í keppninni í 2:1 sigri á Kólumbíu. Átta árum síðar lék hann í fimm af sex leikjum sinna manna á HM í Mexíkó 1970. Hann kom Úrúgvæ yfir á móti Brasilíu í undanúrslitunum en leiknum lauk þó með 3:1 sigri brasilíska liðsins sem varð heimsmeistari. Á HM í Vestur-Þýskalandi 1974 tók Cubilla þátt í tveimur leikjum en komst ekki á blað.

### Þjálfunarferillinn
Fljótlega eftir að keppnisferli Cubilla lauk sneri hann sér að þjálfun og stýrði hann fjölda liða um gjörvalla rómönsku ameríku frá 1979 til 2012, ári áður en hann lést.

Fyrsta liðið sem hann stýrði var Olimpia frá Paragvæ og átti hann eftir að vera viðloðandi liðið með hléum um áratuga skeið. Undir hans stjórn varð Olimpia níu sinnum paragvæskur meistari og fór tvívegis með sigur af hólmi í Copa Liberatores (1979 og 1990). Í fyrra skiptið varð liðið einnig heimsmeistari félagsliða eftir sigur á Malmö FF.

Cubilla varð einnig úrúgvæskur meistari sem stjóri Peñarol árið 1981 og stýrði úrúgvæska landsliðinu frá 1990-93.

Hann lést árið 2013 í Asunción.

## Heimildir
*
Krossanesborgir

**Krossanesborgir** eru klettaborgir með klöppum, mýrum og tjörnum norðan við Krossanes á Akureyri. Svæðið var friðað sem fólkvangur árið 2005. Í borgunum eru tvær stjórar tjarnir: Djáknatjörn og Hundatjörn. Margar fuglategundir verpa í Krossanesborgum.

## Tilvísanir
Áttæringur

**Áttæringur** er árabátur sem róið er með átta árum. Hugtakið er aðallega notað um hefðbundna súðbyrta árabáta frá Norðurlöndum. Áttæringur er með átta ræði þar sem yfirleitt róa átta menn, einn á hvort borð, með stýrimann í skut. Stundum er sett barkaþófta með keipum aftan við barkarúmið fremst þar sem einn getur róið með ár í hvorri hendi og verður báturinn þá tíróinn áttæringur. Flestir áttæringar hafa verið búnir seglum af ýmsu tagi, meðal annars spritseglum og loggortuseglum, og geta verið tvísigldir.

Rúm og þóftur í áttæringi nefnast barkarúm (fremst), andófsþófta, andófsrúm, fyrirrúmsþófta, fyrirrúm, miðskipsþófta, miðrúm, austurrúmsþófta, austurrúm og bitaþófta aftast.

Frægir áttæringar á Íslandi eru meðal annars hákarlaskipið *[[Ófeigur (skip)|Ófeigur]]* og grindvíska skipið *Óskabjörninn*. *Ófeigur* var með þversegl (skautasegl). Árið 2023 stóðu „Hollvinasamtök áttæringsins“ fyrir smíði 11 metra langs áttærings sem var afhjúpaður á sjómannadaginn í Grindavík.

## Tilvísanir
Ljósadúnurt

**Ljósadúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium lactiflorum*) er plöntutegund af eyrarrósarætt. Klappadúnurt vex víða á Íslandi á skuggsælum stöðum. 

Klappadúnurt þekkist frá öðrum íslenskum dúnurtum einna helst á ljósbleikum eða hvítum blómunum. 

## Tilvísandir
Sporðdrekinn

**Sporðdrekinn** (latína: *Scorpius*) er stjörnumerki á suðurhimni við miðju Vetrarbrautarinnar. Það er á milli Vogarinnar í vestri og Steingeitarinnar í austri. Sporðdrekinn er eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos lýsti á 2. öld.

Í Sporðdrekanum eru mörg djúpfyrirbæri og bjartar stjörnur. Sú bjartasta er Antares sem er rauðleit breytistjarna. Antares er að meðaltali fimmtánda bjartasta stjarna himins.

Sporðdrekinn er eitt af stjörnumerkjum Dýrahringsins í stjörnuspeki.

## Tenglar
* Sporðdrekinn á Stjörnufræðivefnum
Flugfiskurinn

**Flugfiskurinn** (latína: *Volans*) er stjörnumerki á suðurhimni og eitt af tólf stjörnumerkjum sem Petrus Plancius lýsti á 16. öld.

Í Flugfisknum eru tvö tvístirni: Gamma Volantis og Epsilon Volantis og nokkur djúpfyrirbæri.

## Tenglar
* Flugfiskurinn á Stjörnufræðivefnum
Coachella

**Coachella** (opinberlega **Coachella Valley Music and Arts Festival**, einfaldlega **Coachella Festival**) er árleg tónlistar- og listahátíð haldin í Empire Polo Club í Indio, Kaliforníu. Hún var búin til af Paul Tollett og Rick Van Santen árið 1999, og er í umsjón Goldenvoice. Á viðburðinum má finna fjölbreytta lifandi tónlist á sviðum sem eru staðsett víða á svæðinu. Hátíðin er haldin tvo til þrjá daga í röð á tveim samfelldum vikum.

## Tenglar
* Opinber vefsíða
* Rás Coachella á YouTube
Vatnamari

**Vatnamari** (fræðiheiti: *Myriophyllum sibiricum*) er plöntutegund af maraætt. Vatnamari vex víða á Íslandi í stórum stöðuvötnum eins og Mývatni. 

Vatnamari þekkist frá síkjamara á grófari og lengri tálknblöðum og aðlægum blöðum neðan til á stöngli. 

## Tilvísandir
Sveinn Kjarval

**Sveinn Kjarval** (f. 20. febrúar 1919 - d. 10. febrúar 1981) var íslenskur innanhúss- og húsgagnahönnuður. Hann er talinn til afkastamestra innanhússarkitekta Íslands.

Sveinn fæddist í Danmörku þann 20. febrúar 1919. Foreldrar hans voru Jóhannes Kjarval listmálari og Tove Merrild rithöfundur. Í frumbernsku bjó hann á Íslandi en þegar foreldrar hans slitu samvistum flutti hann til Danmerkur og ólst þar upp hjá móður sinni. Árið 1939 flutti hann til Íslands og starfaði sem húsgagnasmiður. Í stríðslok Seinni heimsstyrjaldarinnar flutti hann aftur til Danmerkur í framhaldsnám og lærði innanhússarkitekúr. Sveinn fór aftur til Íslands árið 1949 og voru þá fáir menntaðir í innanhússarkitektúr; sökum þess gerðist hann brautryðjandi á því sviði.
Sean Lennon

**Sean Taro Ono Lennon** (japanska: 小野 太郎, Hepburn: Ono Tarō, f. 9. október 1975) er bandarísk-breskur tónlistarmaður, lagahöfundur, framleiðandi, og hljóðfæraleikari. Hann er sonur John Lennon og Yoko Ono, og hálfbróðir Julian Lennon. Á ferlinum hefur hann verið meðlimur hljómsveitanna Cibo Matto, The Ghost of a Saber Tooth Tiger, The Claypool Lennon Delirium og í hljómsveit foreldra sinna, Plastic Ono Band. Hann hefur gefið út tvær breiðskífur: *Into the Sun* (1998) og *Friendly Fire* (2006).

## Útgefið efni
* *Into the Sun* (1998)
* *Half Horse, Half Musician* (EP 1999)
* *Friendly Fire* (2006)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Hliðskjálf

**Hliðskjálf** er hásæti Óðins þar sem hann getur séð yfir alla hluti og öll athæfi mannsins.
Matt Hobby

**Matt Hobby** (f. 18. janúar 1985) er bandarískur leikari og grínisti. Hann er þekktur fyrir að leika Pastor Jeff í Young Sheldon, Philip í HBO-þáttaröðinni Boardwalk Empire, Rudy Truitt í Hart of Dixie og Pat Landy í The Grinder.
Eyrarrósarætt

**Eyrarrósarætt** er ætt með um 17 ættkvíslir, og um 650 tegundir. Hún er útbreidd um allan heim, frá heimskautasvæðum til hitabeltis.

Á Íslandi eru þekktastar **[[Eyrarrós|eyrarrós]]**, **[[Sigurskúfur|sigurskúfur]]** og **[[Síkjamari|síkjamari]]**, auk **[[Epilobium|dúnurta]]**. **[[Fuchsia]]** eru einnig algengar stofuplöntur.

## Ættkvíslir

### Undirætt Ludwigioideae
**[[Ludwigia (planta)|Ludwigia]]* L.

### Undirætt Onagroideae

Nokkrar ættkvíslir eru hér settar undir eldra samheiti, sérstaklega *[[Calylophus]]* og *[[Gaura]]*, sem hafa verið felldar undir *[[Oenothera]]* en eru oft í heimildum enn undir gömlu nöfnunum.

## Tilvísanir
Skollabersætt

**Skollabersætt** er ætt með um 2 ættkvíslir, og um 85 tegundir. Flokkun ættkvísla hefur verið mikið á reiki og 5 þeirra eru nú í Nyssaceae, en enn er ekki eining um flokkunina.

Ein tegund vex villt á Íslandi; skollaber, og er hún jafnframt ein fárra í ættinni sem eru jurtkenndar.

## Tilvísanir
Hænsnarós

**Hænsnarós** (fræðiheiti *Malva pusilla*) er einær til tvíær jurt af stokkrósaætt. Hún er upprunnin frá Miðjarðarhafssvæðinu og Litlu-Asíu, en hefur breiðst út sem illgresi víða um heim. Á Íslandi er hún sjaldgæfur slæðingur.

## Tilvísanir
Mánadúnurt

**Mánadúnurt** (fræðiheiti: *Epilobium luteum*) er plöntutegund af eyrarrósarætt.  Mánadúnurt er ræktuð á Íslandi til skrauts. Hún er frá norðvesturhluta N-Ameríku.

## Tilvísanir
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2024

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2024** var haldin í Malmö, Svíþjóð eftir að landið vann keppnina árið 2023 með lagið „Tattoo“ eftir Loreen. Hún var í umsjón Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Sveriges Television (SVT) og fór fram í Malmö Arena dagana 7., 9., og 11. maí 2024. Það var í þriðja sinn sem að keppnin var haldin í Malmö, hin skiptin verandi árin 1992 og 2013, og í sjöunda skipti í Svíþjóð sem hélt keppnina seinast árið 2016 í Stokkhólmi.

Fulltrúi Íslands var Hera Björk Þórhallsdóttir með lagið „Scared of Heights“ en þátttaka hennar var umdeild.

Sigurvegarinn var  með lagið „The Code“ eftir Nemo.

## Þátttakendur

## Yfirlit keppninnar
### Undankeppni 1
Fyrri undankeppnin fór fram 7. maí 2024 klukkan 19:00 (GMT) þar sem fimmtán lönd tóku þátt. ,  og  fluttu einnig lögin sín og kusu um hvaða lönd færu áfram í úrslit.

### Undankeppni 2
Seinni undankeppnin fór fram 9. maí 2024 klukkan 19:00 (GMT) þar sem sextán lönd tóku þátt. ,  og  fluttu einnig lögin sín og kusu um hvaða lönd færu áfram í úrslit.

### Úrslit
Úrslitin fóru fram 11. maí 2024 klukkan 19:00 (GMT) þar sem tuttugu og fimm lönd tóku þátt. i var vikið úr keppni í kjölfar atviks sem gerðist baksviðs.

## Tilvísanir

## Tenglar
*