open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Opinbert tungumál

**Opinbert tungumál** er tungumál sem sett er á sérstakan stall innan ríkja, fylkja eða sjálfsstjórnarsvæða. Það er yfirleitt málið sem notað er í löggjafarþingum viðkomandi svæðis en lög margra ríkja fara þó fram á það að opinber gögn séu þýdd á önnur mál einnig.

Um helmingur ríkja í heiminum hafa opinbert tungumál. Sum hafa aðeins eitt opinbert tungumál (t.d. Litáen, Þýskaland og Albanía) og sum hafa fleiri en eitt eins og Hvíta-Rússland, Belgía, Kanada, Finnland og Suður-Afríka.

Í löndum, eins og Írak, Ítalíu og Spáni, eru opinber tungumál en í sumum héruðum þessara landa eru leyfð önnur tungumál. Önnur lönd, eins og Bandaríkin hafa ekkert opinbert tungumál en nokkur ríki Bandaríkjanna hafa opinbert tungumál. Að lokum má nefna lönd eins og Ástralíu, Lúxemborg og Svíþjóð sem hafa ekkert opinbert tungumál, ekki er heldur getið um opinbert tungumál í stjórnarskrá Íslands.

Afleiðing nýlendustefnu í Afríku og á Filippseyjum er sú að opinbert tungumál (franska eða enska) er ekki það sama og talað er af fólkinu í landinu. Á móti má nefna Írland þar sem írska hefur verið skilgreind sem opinbert tungumál sökum þjóðernishyggju en flest allir tala ensku sem er að vísu annað opinbert tungumál Írlands.

## Tenglar
Um tungumál á Norðurlöndunum
Sjálfstæði

**Sjálfstæði** lands, þjóðar eða ríkis er að ábúendur njóti algers fullveldis. Að öðrum kosti eru viðkomandi undir aðra settir og geta slík valdatengsl tekið á sig margs konar myndir eftir samhengi þess. Þannig er til að mynda rætt um forræði milli ríkja þegar voldug ríki hafa mikil áhrif á grannríki, svo mikil jafnvel að vegið er að sjálfstæði þeirra. Annað dæmi er nýlendur þær sem voru settar undir evrópsku verslunarveldin á tímabili útbreiðslu vestrænnar heimsvaldastefnu.

Eftir að Sovétríkin liðu undir lok urðu mörg ríki þeirra sjálfstæð. Á Balkanskaganum myndaðist fjöldi ríkja úr leifum Júgóslavíu, þeirra á meðal Kosóvó, sem lýsti yfir sjálfstæði 17. febrúar 2008.

Þegar eitt svæði tekur upp sjálfstæði frá öðru getur það gerst í raun réttri á tvo vegu, með lögskilnaðarleið og einhliða leið. Þannig öðluðust Bandaríki Norður-Ameríku ekki sjálfstæði með lögskilnaðarleið og þurftu að heyja sitt sjálfstæðisstríð. Sjálfstæði Noregs frá Svíþjóð fór ennfremur ekki fram með lögformlegum hætti ríkis sem skilið var frá og óttuðust sumir í Noregi að Svíar myndu senda herinn inn í landið en vitanlega fór ekki svo. Hins vegar var skilnaður Íslands frá Danmörku með fullkomlega lögformlegum hætti, en með sambandslögunum frá 1917 varð Ísland sjálfstætt og fullvalda ríki 1. desember 1918. Í Danmörku hefur verið hin síðari ár nær altækur samdómur um að Færeyjum og Grænlandi skuli veitt sjálfstæði sé meirihluti fyrir því á þeim stöðum. Kína á hinn bógin hefur haft aðra afstöðu til þessara mála þar sem þeir hafa neitað svæðum um sjálfstæði sem æskt hafa þess og unnið gegn sjálfstæðishreyfingum á þeim svæðum jafnvel með því að hvetja 'etníska' kínverja til að flytja inn á svæði sjálfstæðissinna.
Srinivasa Ramanujan

**Srinivasa Aiyangar Ramanujan** (22. desember 1887 - 26. apríl 1920) (tamil: *ஸ்ரீனிவாஸ ஐயங்கார் ராமானுஜன்*) var indverskur stærðfræðingur. Hann vann sem skrifstofumaður í Madras á Indlandi og var algjörlega sjálfmenntaður í stærðfræði. Hann skrifaðist á við breska stærðfræðinginn G. H. Hardy (Málsvörn stærðfræðings) og í framhaldi af því var honum boðið til Bretlands. Þar vann hann með Hardy að rannsóknum í talnafræðum, en hæfileikar hans á því sviði og fleirum þóttu með ólíkindum. Hann var heilsuveill og sneri aftur til Indlands árið 1919 og dó þar 1920.

## Stærðfræðilegar niðurstöður
### Óendanlega röð
: \frac{1}{\pi} = \frac{2\sqrt{2}}{9801} \sum^\infty_{k=0} \frac{(4k)!(1103+26390k)}{(k!)^4 396^{4k}}

: \left [ 1+2\sum_{n=1}^\infty \frac{\cos(n\theta)}{\cosh(n\pi)} \right ]^{-2} + \left [1+2\sum_{n=1}^\infty \frac{\cosh(n\theta)}{\cosh(n\pi)} \right ]^{-2} = \frac {2 \Gamma^4 \left ( \frac{3}{4} \right )}{\pi} 

: 1 - 5\left(\frac{1}{2}\right)^3 + 9\left(\frac{1\times3}{2\times4}\right)^3 - 13\left(\frac{1\times3\times5}{2\times4\times6}\right)^3 + \cdots = \frac{2}{\pi}

: 1 + 9\left(\frac{1}{4}\right)^4 + 17\left(\frac{1\times5}{4\times8}\right)^4 + 25\left(\frac{1\times5\times9}{4\times8\times12}\right)^4 + \cdots = \frac{2^\frac{3}{2}}{\pi^\frac{1}{2}\Gamma^2\left(\frac{3}{4}\right)}
Björn Bjarnason (f. 1944)

**Björn Bjarnason** (f. 14. nóvember 1944) lögfræðingur, er fyrrverandi menntamála- og dómsmálaráðherra og var þingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík á árunum 1991-2009.

## Ævi og störf
Björn fæddist í Reykjavík, foreldrar hans voru Bjarni Benediktsson, forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og  Sigríður Björnsdóttir. Björn á þrjár systur Guðrúnu, Valgerði og Önnu. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1964, lærði lögfræði við Háskóla Íslands og var formaður Stúdentaráðs 1967-1968. Sumarið 1970 missti hann foreldra sína og ungan systurson í eldsvoða í sumarbústað á Þingvöllum. Lagaprófi frá Háskóla Íslands lauk hann 1971.

Hann vann sem útgáfustjóri Almenna bókafélagsins 1971-1974, fréttastjóri á Vísi 1974, deildarstjóri í forsætisráðuneytinu 1974-1979, blaðamaður á Morgunblaðinu 1979-1984 og aðstoðarritstjóri 1985-1991. Hann hlaut 3. sætið í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík 1991 og settist þá á þing. Hann varð menntamálaráðherra 1995 og gegndi þeirri stöðu til 2002, þegar hann tók að sér að verða forystumaður Sjálfstæðisflokksins í baráttunni fyrir borgarstjórnarkosningar 2002. Hann varð dómsmálaráðherra 2003, eftir að Davíð Oddsson myndaði í þriðja skipti ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks og gegndi embætti til ársins 2009 og lét þá af þingmennsku.

Björn hefur tekið mikinn þátt í umræðum um öryggis- og varnarmál á Íslandi og ætíð verið eindreginn stuðningsmaður vestræns varnarsamstarfs og varnarsamningsins við Bandaríkin. Í Kalda stríðinu deildi hann með erindrekum bandarískra yfirvalda upplýsingum sem hann hafði fengið sem blaðamaður um íslenska stjórnmálamenn, ekki síst vinstrisinnaða. Hann var sumarið 2004 skipaður formaður Evrópunefndar forsætisráðherra, sem skilaði skýrslu í mars 2007. Hann er félagi í International Institute for Strategic Studies og hefur setið fundi Bilderberg-samtakanna. Greinasafnið *Í hita kalda stríðsins* kom út eftir hann árið 2001. Björn er kvæntur Rut Ingólfsdóttur fiðluleikara, og eiga þau tvö börn, Sigríði Sól og Bjarna Benedikt. Hann er tengdafaðir Heiðars Más Guðjónssonar.

## Tenglar

*Æviágrip á heimasíðu Alþingis
*Vefsíða Björns Bjarnarsonar þar sem hann heldur úti vefdagbók

## Tilvísanir
SI mælieiningar

**SI mælieiningar** eru þær mælieiningar sem skilgreindar eru í SI kerfinu.

Allar aðrar mælieiningar má reikna út frá þessum mælieiningum og eru þær þá SI ættaðar mælieiningar.

## Vegalengd
Grunnmælieiningin er metri og er notuð til að mæla vegalengdir. Metrakerfið var ákvarðað upphaflega þann 26. mars árið 1791 í Frakklandi og átti einn metri að vera 1/10.000.000 (einn tíumilljónasti) af vegalengdinni frá landfræðilega norðurpólnum, í gegnum París, og að miðbaug. Vegna betri aðferða til útreikninga, þá vitum við núna að þessi vegalengd er í raun og veru 10.001.957 metrar. Árið 1983 var metrinn skilgreindur upp á nýtt, og nú er 1 m sú vegalengd sem ljósið fer í lofttæmi á 1/299.792.458 hlutum úr sekúndu.

## Massi
Grunnmælieiningin til að mæla massa er ekki gramm eins og mætti kannski búast við, heldur kílógramm. Strangt til tekið er kílógramm ekki mælieining fyrir þyngd heldur skal einungis tala um massa í kílógrömmum. Þyngd er kraftur og er mæld með mælieiningunni newton (N) eins og aðrir kraftar. Þyngd ákveðins hlutar er mismunandi eftir því hvar í þyngdarsviði hann er staddur. Staðalkílógrammið er lóð úr blöndu af iridíum og platínu, sem geymt er í Sevres í Frakklandi.

## Tímamæling
Grunnmælieiningin er sekúnda og er notuð til að mæla tíma. Frá 1967 hefur grunndvallareining tímans verið 1 atómsekúnda, sem miðast við 9 192 631 770 sveiflutíma raföldu frá loftkenndu sesíumi (*<sup>133</sup>Cs*). Þegar mældur er styttri tími en ein sekúnda er tugakerfið notað á hefðbundinn hátt (1/10, 1/100, 1/1000 úr sekúndu o.s.frv.) Af sögulegum ástæðum er hins vegar notast við tylftir við að mæla tíma allt upp í einn sólarhring, þannig er 1 mínúta 5x12=60 sekúndur, o.s.frv. en þær mælieiningar eru ekki hluti af SI-kerfinu.

## Rafstraumur
Grunnmælieiningin er amper. Formúlutáknið er I og tákn mælieiningarinnar A eða amp.

## Hitastigsmæling
Grunnmælieiningin er kelvín og er notuð til að mæla hitastig. Algengt er að rugla saman hitastigi og varma, en varmi er orka og mælist í júlum.

## Efnismagn
Grunnmælieiningin er mól og er notuð til að mæla magn tiltekins efnis.

## Ljósstyrkur
Grunnmælieiningin er kandela og er notuð til að mæla ljósstyrk í ákveðna átt.

zh-cn:&#22269;&#38469;&#26631;&#20934;&#22522;&#20934;&#21333;&#20301;
zh-tw:&#22283;&#38555;&#27161;&#28310;&#22522;&#28310;&#21934;&#20301;
Klettsvík

**Klettsvík** er vík við innsiglinguna í Vestmannaeyjahöfn sem afmarkast af Ystakletti til austurs, Miðkletti til norðurs og Heimakletti til vesturs.

Klettsvík var á árunum 1998 til 2003 heimili háhyrningsins Keikó, en hefur síðan verið notuð undir fiskeldi. Fyrir komu Keikós hafði víkin verið notuð mikið af smábátasjómönnum til þess að gera að fiski eða laga net, en sú iðja hefur horfið frá Vestmannaeyjum að mestu á síðustu árum.

Í Klettsvík er inngangurinn inn í Klettshelli, sem er í Ystakletti.
Eldfell

**Eldfell** er rétt rúmlega 200 m hátt eldfjall á Heimaey í Vestmannaeyjaklasanum. Það myndaðist í eldgosi sem hófst 23. janúar 1973 en lauk 3. júlí 1973, þetta eldgos er kallað **Heimaeyjargosið**.

## Heimaeyjargosið
Í upphafi gossins opnaðist stór sprunga frá norðri til suðurs á austasta hluta Heimaeyjar, og náði hún að höfninni  í norðri en niður að Skarfatanga í suðri. Fljótlega minnkaði sprungan þó og megineldvarpið varð þar sem nú stendur Eldfell. Gosefnið í upphafi gossins var nánast ísúrt, en þó varð það fljótlega basískt (SiO2 > 52%). Efnainnihald kvikunnar bendir til að kvikuhólf og megineldstöð séu að myndast á þessum slóðum. 

Strax og tilkynning barst um að eldgos væri hafið hófst brottflutningur fólks af eynni. Af 5.500 íbúum eyjarinnar voru um 4.000 fluttir burt um nóttina, mestmegnis með skipum. Á næstu vikum voru búslóðir fólks fluttar burt að mestu, en hús tóku mjög fljótlega að hverfa undir hraun.

Einn maður dó í gosinu og var það af völdum koldíoxíðeitrunar - mikið af lífshættulegum lofttegundum kom upp úr jörðinni með vikrinum og gjóskunni. Mikil mildi þótti að ekki skyldi hafa farið verr, þar sem að sprungan kom upp rétt austan við austasta hús bæjarins (þó munaði ekki nema nokkrum metrum). 

Um helmingur húsa bæjarins ýmist lenti undir hrauni eða á annan hátt eyðilagðist í gosinu, en uppbyggingin eftir gosið var mjög snögg.

Gosið í Heimaey byrjaði 23. janúar 1973 og lauk 3. júlí sama ár. Þetta er fyrsta gos sem hefst við þéttbýli á Íslandi. Það var loftskeytamaðurinn Hjálmar Guðnason og vinur hans, Ólaf Granz, sem voru í sínum vanalega miðnæturgöngutúr þegar hinn tilkomumikla sýn birtist þeim þegar þeir skoðuðu bæinn frá Helgafellstoppi. Þar sáu þeir jörðina opnast og eldtungurnar stóðu marga metra upp í loftið. Strax var haft samband við lögreglu þar sem tilkynnt var að jarðeldur væri kominn upp austan við Kirkjubæ. Lögreglan tók upplýsingarnar ekki trúanlegar í fyrstu en fór strax að athuga hvað væri í gangi og þegar á staðinn var komið sáu þeir að gos var hafið á 1600 metra langri sprungu og magnaðist hratt á fyrstu mínútunum. Kveikt var á brunalúðrum og á mjög skömmum tíma var allur bærinn vaknaður og fólk streymdi úr húsum sínum og niður á bryggju. Flestir þeir sem upplifðu gosið eru sammála um að klukkuna hafi vantað fimm mínútur í tvö þegar að gosið hófst.

Eldfellshraun er um 2,5 ferkílómetrar og stækkaði Heimaey um 20%.

## Tenglar
* ''Átta tímar í eyjum''; greinar í Morgunblaðinu 1973
* kort af götum sem fóru undir hraun
Surtsey

**Surtsey** er syðsta eyjan í Vestmannaeyjaklasanum, en miðpunktur hennar er 63°18'N, 20°36'V. Hún er jafnframt sú eina þeirra sem hefur myndast á sögulegum tíma, eða í mesta neðansjávareldgosi á sögulegum tíma. Menn urðu gossins varir klukkan 7:15 að morgni þess 14. nóvember 1963, þegar það braust upp úr yfirborði sjávar skammt frá fiskibátnum Ísleifi II frá Vestmannaeyjum. Skipverjar mældu sjávarhita í hálfrar mílu (rúmlega 900m) fjarlægð og reyndist hitastigið vera nálægt 10&nbsp;°C. Gosið magnaðist hratt og varð hár gosmökkur. Næsta morgun sást í gosmekkinum að eyja hafði myndast. Er því ljóst að gosið hefur hafist einhverjum dögum áður en þess varð vart. Þann 12. nóvember fannst brennisteinslykt í lofti í suðvestanátt í Vík í Mýrdal, en engra jarðhræringa hafði orðið vart dagana fyrir uppkomu gossins. Gosið stóð fram til 5. júní 1967 eða í um það bil þrjú og hálft ár. Síðan hefur flatarmál eyjunnar minnkað úr 2,7 km2 í 1,4 km2 sökum rofs sjávar og vinda. Eyjan er um 20 km suðvestur af Heimaey, eða um 30 km suðvestur af Landeyjasandi á meginlandi Íslands.

Surtsey hefur verið á heimsminjaskrá UNESCO frá 8. júlí 2008.

Surtsey var friðlýst árið 1965. Umhverfisstofnun fer með umsjón Surtseyjarfriðlandsins. Surteyjarfélagið samræmir og leitast við af efla vísindarannsóknir í Surtsey. Óheimilt er að fara í land í Surtsey eða kafa við eyna nema að fengnu leyfi Umhverfisstofnunar. Heimilt er að veita leyfi til ferða úti í Surtsey til rannsókna og verkefna sem tengjast þeim, eða til kvikmyndatöku og/eða ljósmyndunar vegna gerðar fræðsluefnis með sérstaka skírskotun til Surtseyjar eða rannsókna þar.

Surtsey er nefnd eftir Surti, jötni úr norrænni goðafræði sem er sagður þekja heiminn eldi í ragnarökum.

## Svipmyndir

Surtsey Island1.jpg
Surtsey from air by Bruce McAdam.jpg
Surtsey by Brian Gratwicke.jpg
Surtsey from plane, 1999.jpg
Surtsey craters.jpg


## Heimildir

## Tenglar

* Heimasíða Surtseyjarfélagið
* Eldgosið í Surtsey 
* ''Þeir hæfustu lifa af í Surtsey''; grein í Morgunblaðinu 2005
;erlendir
* Gervihnattamynd af Surtsey 
* Ferða-og Menningarsíða um Vestmannaeyjar
* Surtsey á friðunarskrá UNESCO
Norðurey

**Norðurey** er eitt af nöfnum Íslands, or er það gæluheiti sem Vestmannaeyingar nota gjarnan um meginland Íslands, enda liggur Ísland í norður frá Vestmannaeyjum. Kynningin á Vestmannaeyjum með þessu gæluheiti í öndvegi gæti hljómað svona:

:„Til Vestmannaeyja teljast 16 eyjar og um 30 drangar og sker. Stærsta eyjan mun vera Norðurey, en á henni búa um 380.000 manns“
Kílómetri

**Kílómetri**  er mælieining fyrir vegalengd og jafngildir eitt þúsund metrum. Forskeytið *kíló-* er komið af gríska orðinu *kilo* sem merkir þúsund.
Einn kílómetri er um 0,621 mílur.
Alan Turing

**Alan Turing** (23. júní 1912 – 7. júní 1954) var enskur stærðfræðingur og rökfræðingur. Hann er þekktastur fyrir að finna upp svokallaða Turing-vél, sem er hugsuð vél, sem talin er geta reiknað allt sem reiknirit er til fyrir. Turing vélar hafa reynst mikilvægar fyrir framþróun tölva og tölvunarfræði.

Í seinni heimsstyrjöldinni var Turing dulmálsgreinir á vegum bresku ríkisstjórnarinnar og hvíldi fullkomin leynd yfir störfum hans eins og allra annarra sem að slíku störfuðu. Hann var einn þeirra sem tókst að ráða Enigma, sem var dulmál Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni, búið til með dulmálsvélinni Enigma, sem sennilega er frægasta dulmálsvél allra tíma. Eftir stríðið vann hann meðal annars að smíði tölva og þróun forritunarmála.

Turing var samkynhneigður, sem var afskaplega illa séð á þessum tíma. Þegar upp komst um kynhneigð hans féll hann í algjöra ónáð og skömmu síðar framdi hann sjálfsmorð með því að borða epli, sem hann hafði lagt í bleyti í blásýru. Sagt er að ákvörðun hans um að nota eitrað epli tengist teiknimyndinni um Mjallhvíti og dvergana sjö, sem var þá nýlega farið að sýna í kvikmyndahúsum.

## Tenglar
*
Andrew Wiles

**Andrew Wiles** (fæddur 11. apríl 1953) er enskur stærðfræðingur og prófessor, sem starfar við Princeton-háskóla í New Jersey í Bandaríkjunum og varð heimsfrægur í júní árið 1993 er hann hélt fyrirlestra við Isaac Newton Institute, þar sem hann hélt því fram að hann hefði sannað síðustu reglu Fermats. Í rúmar þrjár aldir hafði engum stærðfræðingi tekist það, þrátt fyrir að flestir þeir bestu hafi örugglega reynt. Stærðfræðiheimurinn stóð á öndinni. Wiles hafði unnið að útreikningum sínum í sjö ár án þess að nokkur vissi hvað hann var að gera. Í nóvember sama ár kom í ljós að sönnun hans var ekki fullnægjandi, því að alvarleg rökvilla fannst í útreikningunum.

Hann neitaði að gefast upp og hóf samstarf við Richard Taylor um þá stærðfræðilegu þætti sem á skorti til að sönnunin væri gild. Þann 25. október 1994 gaf Andrew Wiles út tvær ritgerðir, aðra stutta í samvinnu við Richard Taylor, en hina langa og algjörlega í eigin nafni. Til samans eru þessar ritgerðir fullkomin sönnun á síðustu reglu Fermats og innihalda miklar stærðfræðilegar nýjungar.

Þessi seinni sönnun er talin fullgild og 1997 var Andrew Wiles verðlaunaður fyrir sönnun sína.

## Tenglar
*
Heimaklettur

**Heimaklettur** er hæsti klettur Vestmannaeyja (283 m) og jafnframt einn útvarða Heimaeyjar í norðri. Þaðan er útsýni afbragðsgott, m.a. til allra úteyjanna, Eyjafjallajökuls og Mýrdalsjökuls en leiðin upp er talsvert brött. 

Heimaklettur er móbergsstapi sem varð til við eldgos undir jökli fyrir um 13000 árum. Efsti partur fjallsins - kollurinn - er bólstrabergsmyndun, og er hann grasi vaxinn.

Undir klettinum, þar sem nyrðri hafnargarðurinn er nú kallast *Hörgaeyri*. Þar höfðu Eyjamenn hörga sína í heiðni skv. Ólafs sögu Tryggvasonar og síðar var þar reist fyrsta kristna kirkjan á Íslandi.

Norðan í klettinum er grasi vaxin brekka, sem heitir *Dufþekja*, eftir einum þræla Hjörleifs. Þar hrapaði þrællinn til bana, þegar menn Ingólfs Arnarssonar eltu hann.
Eiðið milli Heimakletts og Klifsins, sem heitir Eiðið í daglegu tali, hét upprunalega *Þrælaeiði*, því að þrælar Hjörleifs sátu þar að snæðingi, þegar menn Ingólfs komu að þeim.

Austan við Miðklett er Klettsvík, þar sem kví háhyrningsins Keikós var komið fyrir árið 1998. Klettshellir í Ystakletti er skammt þar frá. Hellirinn er vinsæll meðal ferðamanna, og þar er oft komið við í bátsferðum og höfð stutt viðdvöl og jafnvel leikið á hljóðfæri á meðan á dvöl þar stendur, því að hljómburður í hellinum er með ágætum.
Oddgeir Kristjánsson

**Oddgeir Kristjánsson**  (fæddur í Vestmannaeyjum þann 16. nóvember 1911, látinn 1966) var íslenskur tónlistarmaður og lagahöfundur. 

Á barnsaldri hneigðist hugur Oddgeirs til tónlistar og á þrettánda ári var hann farinn að leika á trompet í lúðrasveit í Eyjum. Fyrir hvatningu góðra manna fór Oddgeir til Reykjavíkur í fiðlunám til Þórarins Guðmundssonar. Það stóð þó aðeins í einn vetur því heimskreppan skall á og lokaði leiðum. Veturinn 1944-45 var hann við tónfræðinám hjá Róbert A. Ottóssyni.

Oddgeir samdi þegar á unga aldri lög sem hafa verið vinsæl með þjóðinni, en mörg laga hans voru fyrst kynnt á Þjóðhátíð Vestmannaeyja. Oddgeir fékk til liðs við sig snjalla textahöfunda, vini sína Árna úr Eyjum og Ása í Bæ auk Lofts Guðmundssonar, en einnig samdi Oddgeir lög við ljóð annrarra skálda.

Dæmi um lög eftir Oddgeir eru *Vor við sæinn*, *Gamla gatan*, *Ég veit þú kemur*, *Ágústnótt*, *Ship ohoj* og *Sólbrúnir vangar*

Um áratuga skeið var Oddgeir drifkraftur í tónlistarlífi Vestmannaeyinga. Hann var einn af forgöngumönnum um stofnun Lúðrasveitar Vestmannaeyinga og stjórnandi hennar til dauðadags. Síðustu tíu ár ævinnar var hann tónmenntakennari í Barnaskóla Vestmannaeyja.

Oddgeir og kona hans Svava Guðjónsdóttir eignuðust þrjú börn: Hrefnu, Kristján, en hann lést á níunda ári, - og Hildi. Oddgeir var aðeins 54 ára þegar hann lést.

## Tenglar

* Glatkistan
Sigfús M. Johnsen

**Sigfús Maríus Jóhannsson Johnsen** (28. mars 1886 – 9. janúar 1974) var frá húsinu Frydendal í Vestmannaeyjum. Hann var lögfræðingur frá Kaupmannahafnarháskóla og útskrifaðist þaðan árið 1914.

Hann var í um þrjátíu ár fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu í Reykjavík.  Árið 1940 varð hann bæjarfógeti í Vestmannaeyjum.

Hann skrifaði nokkrar bækur, svo sem *Saga Vestmannaeyja* (1946), *Herleidda stúlkan* (1960), *Uppi var Breki: Svipmyndir úr Eyjum* (1968) og *Yfir fold og flæði* (1972).

Eiginkona Sigfúsar, Jarþrúður P. Johnsen, starfaði mikið og farsællega að ýmsum félagsmálum í Vestmannaeyjakaupstað og gat sér góðan orðstír fyrir þau störf.
Þorsteinn Jónsson (formaður)

**Þorsteinn Jónsson** fæddist í Gularáshjáleigu í Austur Landeyjum 14. október 1880 og lést 25. mars 1965. Hann var sonur Jóns Einarssonar og Þórunnar Þorsteinsdóttur.  Þau fluttu til Vestmannaeyja árið 1883.

Þorsteinn hóf sjómennskuferil sinn um fermingu á opnu skipi með *Hannesi lóðs á Miðhúsum*. Hann varð svo formaður á teinæringnum Ísak árið 1900 og var með hann til ársins 1905.

Hann varð ásamt öðrum fyrstur manna til þess að kaupa vélbát til Vestmannaeyja og markaði á þann hátt upphaf vélbátaaldar í Vestmannaeyjum.  Báturinn sem Þorsteinn og félagar keyptu var nefndur *Unnur* og var Þorsteinn formaður á bátnum.  Hann eignaðist síðar tvo aðra báta með sama nafni og var formaður með þá til ársins 1948 og hafði þá verið formaður í samtals 48 ár.

Þorsteinn var mjög framfarasinnaður í úterðarmálum og var m.a. sá fyrsti til að gera tilraunir með veiðar í þorskanet.

Hann var gerður að heiðursborgara Vestmannaeyjabæjar.

Hann var kvæntur Elínborgu Gísladóttur.
Ákveðin heildi

**Ákveðið heildi** er sú heildunaraðgerð í örsmæðareikningi sem notuð er þegar finna þarf heildi falls á tilteknu bili, þá milli punktanna *a* og *b*. Hún er þannig fyrir fallið f(x) þegar heildað er með tilliti til x:

\int_a^b f(x)\,dx = F(b)-F(a)

F(x) er þá heildaða formið af f(x): F(x) = \int f(x)\,dx

Þetta útleggst þannig ef að f(x) = x² og heildað er á bilinu 3-6:

\int_3^6 x^2\,dx = \left[\frac{x^3}{3}\right]_3^6 = \frac{6^3}{3} - \frac{3^3}{3} = \frac{216}{3} - \frac{27}{3} = 72 - 9 = 63

annað dæmi væri:

\int_0^2 3x^2 = \left[\frac{3x^3}{3}\right]_0^2 = \left[x^3\right]_0^2 = 2^3 - 0^3 = 8
Ási í Bæ

**Ástgeir Kristinn Ólafsson** (27. febrúar 1914 – 1. maí 1985), betur þekktur sem **Ási í Bæ**, var íslenskur tónlistarmaður og rithöfundur. Móðir hans var Kristín Jónsdóttir og faðir Ólafur Ástgeirsson, sem var þekktur bátasmiður í Eyjum, og bjuggu þau að Litlabæ í Vestmannaeyjum.

Ungur að aldri byrjaði hann sjóróðra með föður sínum á opnum vélbáti. Á unglingsárum veiktist hann af þrálátri beinátu í hægra fæti, sem hrjáði hann alla ævi, og var rúmliggjandi í heilt ár á þessum aldri vegna sjúkdómsins. Hann óttaðist að geta ekki stundað sjómennsku framar en um leið og hann hafði jafnað sig hélt hann á fiskimiðin á ný.

Hann útskrifaðist úr Samvinnuskólanum 1940. Hann vann sem skrifstofumaður í Vestmannaeyjum um hríð en starfaði þó lengst af á sjónum oftast sem matsveinn eða háseti. Hann eignaðist vélbátinn m/b Herstein ásamt öðrum félaga sínum 1955. En árið 1959 keypti hann vélbátinn m/b Ugga. Hann varð snemma aflakóngur og var talinn í flokki mestu færamanna á Eyjamiðum. Árið 1968 fluttist hann ásamt fjölskyldu sinni til Reykjavíkur og vann þar sem ritstjóri Spegilsins.

Ási var landskunnur texta- og lagasmiður, vísnasöngvari og afkastamikill rithöfundur og lét mikið að sér kveða en þó sérstaklega eftir hann lét af sjómennsku. Hann var í þeim margrómaða mannræktarkvartett með Árna úr Eyjum, Lofti Guðmundssyni og Oddgeiri Kristjánssyni, sem kallaðir eru feður hinna sígildu þjóðhátíðarlaga. Samstarf þeirra Ása í bæ og Oddgeirs varð víðfrægt og úr því urðu til landsþekkt lög, t.d. „Sólbrúnir vangar“ og „Ég veit þú kemur“.

Hann skrifaði margar bækur og rit m.a. *Sá hlær best* þar sem hann fjallar um lífsbaráttu sína, *Granninn í vestri* sem er ferðabók um Grænland, *Breytileg átt* sem er skáldsaga, *Eyjavísur* og smásagnasafnið *Sjór, öl og ástir*. Hann gaf einnig út hljómplötu þar sem hann söng og spilaði eigin lög og texta.

Eiginkona Ása var Friðmey Eyjólfsdóttir. Hann lést í Reykjavík, 71 árs að aldri, vorið 1985.

## Tenglar
* *[https://glatkistan.com/2015/01/19/asi_i_bae/ Glatkistan]*
Binni í Gröf

**Benóný Friðriksson**, (7. janúar 1904 &ndash; 12. maí 1972) betur þekktur sem **Binni í Gröf**, var landsfrægur aflamaður. Hann fæddist í Vestmannaeyjum og var sonur formannsins Friðriks Benónýssonar og Oddnýjar Benediktsdóttur sem bjuggu í Gröf á Vestmannaeyjum.

Binni hóf að sækja á sjó aðeins 12 ára gamall. Binni gerðist með afbrigðum góður sjó- og aflamaður, einhver mesti sem við Vestmannaeyjar hefur fiskað. Binni réri fyrstu vertíðar sínar með vélbátnum m/b Nansen og var hann formaður á bátnum í forföllum Jóhanns á Brekku. Árið 1926 var honum boðið að taka formennsku á vélbátnum m/b Gullu. Þar var hann starfandi þrjár vertíðir, síðan tók hann við bátnum Newcastle, og var svo með vélbátana m/b Gottu, m/b Heklu, m/b Gulltopp, e/s Sævar, m/b Þor og m/b Andvara. Eftir það keypti hann skipið m/b Gullborg og varð landsþekktur fyrir formennsku sína á þeim bát.

Binni varð aflakóngur í Vestmannaeyjum árið 1954 og hélt þeim titli samfellt í sex vertíðir, og fékk titilinn margoft til viðbótar yfir ævina.

Benóný hafði ávallt duglegri skipshöfn að stjórna enda samrýmdist hverskonar seinagangur og stirðleiki ekki skapi skipstjórans.

Binni var sæmdur fálkaorðunni árið 1971 fyrir störf sín. Kona hans var Katrín Sigurðardóttir frá Þinghól í Hvolhreppi og áttu þau saman átta börn. Binni lést þann 12. maí 1972 á sjúkrahúsi Vestmannaeyja rúmri viku eftir að hann féll í höfnina í Vestmannaeyjum á leið upp landganginn í bátinn sinn.

Heimildarmyndin Hafið gaf og hafið tók var gerð um ævi og feril Binna.

## Tenglar
* Um Binna í Gröf á vefnum Heimaslóð
* Benóný Friðriksson
Febrúar

**Febrúar** eða **febrúarmánuður** er annar mánuður ársins og er nefndur eftir Februus, rómverskum guði hreinleika. Í febrúar eru 28 dagar, 29 ef árið er hlaupár.

## Orðsifjar
Orðið *febrúar* er komið úr latínu, þar sem það hét *Februarius*. Uppruna sinn á það að rekja til Rómaborgar hinnar fornu, en þar var haldin einskonar trúarsamkoma í helli við ána Tíber. Tveir ungir menn voru valdir til að slátra geitum, en síðan voru ristir þvengir úr húðum þeirra og fengnir unglingunum. Þessir þvengir voru kallaðir *februa*, en það merkir: hreinsunartæki. Þeim fylgdi sú náttúra að ef konur voru lamdar með þeim urðu þær ekki lengur ófrjóar. Síðan hlupu strákarnir um alla Rómaborg með hina helgu þvengi og lömdu með þeim allar þær ófrjóu konur sem þeir mættu. Töframáttur þvengjanna stafaði frá Júnó sem var frjósemisgyðja og kölluð *Februaria*. Þaðan er komið heiti mánaðarins. 
## Hátíðis og tyllidagar
* Valentínusardagurinn (14. febrúar)
* Bolludagur
* Sprengidagur
* Öskudagur

## Veðurfar á [[Ísland]]i í febrúar
**[[Reykjavík]]**
* Meðalhiti 0,5&nbsp;°C
* Úrkoma 81,8mm
* Sólskinsstundir 111,1

**[[Akureyri]]**
* Meðalhiti -1,5°C
* Úrkoma 42,5mm
* Sólskinsstundir 36,0

**[[Æðey]] ''(Ísafjarðardjúpi)***<br />
* Meðalhiti -1,4&nbsp;°C
* Úrkoma 49,1mm
* Sólskinsstundir NA

*'Dalatangi *(Austfjörðum)***<br />
* Meðalhiti 0,6&nbsp;°C
* Úrkoma 102,7mm
* Sólskinsstundir NA

**Stórhöfði *(Vestmannaeyjum)*'''
* Meðalhiti 2,0&nbsp;°C
* Úrkoma 139,1mm
* Sólskinsstundir NA

## Heimildir
* Veðurfarsupplýsingar af vef Veðurstofu Íslands sem sýna meðaltöl áranna 1961-1990
Júní

**Júní** eða **júnímánuður** er sjötti mánuður ársins og er nefndur eftir Juno, eiginkonu Júpiters. Í mánuðinum eru 30 dagar. Nafnskýringin er þó umdeild, en nafnið kemur frá Rómverjum. Júnímánuður hét *Sólmánuður* til forna. 

## Hátíðisdagar
* Íslenski þjóðhátíðardagurinn (17. júní)
Júlí

**Júlí** eða **júlímánuður** er sjöundi mánuður ársins og er nefndur eftir Júlíusi Caesar, einvaldi Rómarríkis. Í mánuðinum er 31 dagur. Mánuðurinn hét áður Quintilis (quintus: fimmti) því hann var fimmti mánuður ársins eftir þágildandi tímatali í Róm.
Stærðfræðigreining

**Stærðfræðigreining** er sú grein stærðfræði sem fæst við markgildi og tengda hluti, eins og deildun, heildun, mál, óendanlegar raðir og fáguð föll.

Þessi viðfangsefni eru oftast rannsökuð í samhengi við rauntölur, tvinntölur og föll. Stærðfræðigreining þróaðist út frá örsmæðareikningi og fær þaðan grunnhugtök sín og aðferðir. Stærðfræðigreining er aðskilin frá rúmfræði, en hægt er að beita henni á stærðfræðileg viðföng í rúmi sem býr yfir skilgreiningu á nánd (grenndarrúmi) eða fjarlægðum milli hluta (firðrúmi).
Freenode

**freenode** er IRC net sem vinsælt er meðal notenda og forritara frjáls hugbúnaðar, notendur eru um 90.000. Þar er (ólíkt t.d. IRCNet) boðið upp á að skrá gælunafn sitt og rásir, en leyfð gælunafnalengd er 16 tákn og rásagerðir sem algengar eru notendum eru # rásir.

## Tenglar
* Freenode.net
* Rásalisti
Janúar

**Janúar** eða **janúarmánuður** er fyrsti mánuður ársins og er nefndur eftir Janusi, rómverskum guði dyra og hliða.

## Orðsifjar
Orðið janúar er komið úr latínu, þar sem mánuðurinn hét *Januarius*, í Rómverska tímatalinu en Rómverjar kenndu þennan mánuð við guðinn Janus. Sá hafði tvö andlit og horfði annað til fortíðar, hitt til framtíðar.

## Hátíðis og tyllidagar
* Nýársdagur (1. janúar)
* Þrettándinn (6. janúar)
Elliðaey

**Elliðaey** (stundum kölluð **Ellirey**) er þriðja stærsta eyjan í Vestmannaeyjarklasanum og er 0,45 km² að flatarmáli,
hún er í náttúruminjaskrá því þar eru mjög miklar og sérstæðar sjófuglabyggðir.

## Landslag
Eyjan er víðast sæbrött, lægri að austanverðu þar sem greitt er uppgöngu um Austurflá þar sem reipi hefur verið komið fyrir. Elliðaey er mjög grösug og þar var heyjað fyrrum og einnig hagaganga fyrir fé og jafnvel nautgripi. Gífurlega mikið varp er þar og fuglatekja. Eyjan er hæst að norðan, það er Hábarð (114 metrar yfir sjávarmáli). Á eyjunni eru tveir gjallgígar, Litli Bunki og Stóri Bunki. Talið er að eyjan hafi myndast í eldgosi sem hefur verið töluvert stærra en Surtseyjargosið, fyrir um 5-6 þúsund árum. 

Graslendi þekur alla eyjuna og hefur gríðarlegur fjöldi lunda grafið sér holur þar. Í eyjunni er fé beitt og lundaveiði er stunduð á sumrin.

## Aðstaða
Á eyjunni er stórt veiðihús í eigu Elliðaeyjarfélagsins, sem að stundar þar lundaveiði á sumrin og eggjatöku á vorin, en húsið er gjarnan leigt út til annarra félagsstarfa. Húsið var byggt árið 1953 við rætur Hábarðs og hefur verið endurbættur mikið síðan.

Það er algengur misskilningur meðal erlendra aðdáenda Bjarkar Guðmundsdóttur að söngkonan búi í eyjunni. Þann misskilning má rekja til ræðu Davíðs Oddsonar frá 2000 þegar hann sagði að hann myndi vilja leyfa Björk að eiga heima á eyju í Breiðafirði sem ber líka nafnið Elliðaey.

## Nafnsifjar
Deildar meiningar eru um nafn eyjunnar en Elliðaeyjarnafnið dregur hún sennilega af skipi því að hún er lík stafnháu skipi. En sumir segja að nafnið *Ellirey* sé vegna þess að eyjan taki nafn sitt af tveimur hellum H-ellirey, en önnur eyja í Vestmannaeyjum dregur nafn sitt af hellum, Hellisey.

## Elliðaey fræg á internetinu
Árið 2021 gerði fræg YouTube stjarna, Ryan Trahan, myndband þar sem hann gisti eina nótt á eyjunni. Innblástur að myndbandinu var að mynd af eyjunni og kofanum í brekkunni hafði birst á fjölmörgum listum yfir "Heimsins afskekktustu hús". 

## Höskuldur í Elliðaey

Ýmsar sögur eru til úr Elliðaey, en ein þeirra hljómar á þá leið:
:*Einhvern tíma fyrir löngu var margt fólk við slátt í Elliðaey. Þar á meðal var vinnukona sem hét Guðrún Höskuldsdóttir. Á almæli var að þessi kona var ekki ein saman og hún hafði orðið léttari í Elliðaey um sláttinn. Hún bar barnið út og faldi það í helli einum í lundabyggðinni skammt austur af Nautaréttinni. Þessi útburður var nefndur Höskuldur eftir föður móðurinnar og hellirinn síðan Höskuldarhellir því að útburðurinn hafðist þar við. Þessi útburður gerði lundamönnum og sláttumönnum ónæði með væli sínu á nóttum, einkum þó þegar gekk á með illvirði. Þá heyrðist útburðarvælið frá hellinum langt að.*
:::Sögn Gísla Lárussonar í Stakkagerði

## Heimildir
* Sögur og sagnir úr Vestmannaeyjum.
* *Aðalskipulag Vestmannaeyja*, 2004-2014, 4. tillaga (22/10/2004)
Eyjafjörður

**Eyjafjörður** er fjörður á miðju Norðurlandi. Hann er einn af lengstu fjörðum Íslands og héraðið umhverfis fjörðinn og inn af honum er næstfjölmennasta hérað landsins. Nafnið er dregið af Hrísey sem liggur á miðjum firðinum.

## Staðhættir
Fjörðurinn er langur og mjór, 60 km frá mynni að botni. Mesta breidd hans er 25 km á milli Sigluness og Gjögurtáar í mynni fjarðarins en yfirleitt er fjörðurinn á bilinu 6-10 km breiður. Tveir minni firðir ganga út úr Eyjafirði vestan megin, Ólafsfjörður og Héðinsfjörður.

Fjörðurinn er umkringdur fjöllum á báða vegu, þó nokkuð hærri að vestanverðu í fjallgarði Tröllaskaga. Það er nánast ekkert undirlendi meðfram ströndum í utanverðum firðinum en þegar sunnar dregur breikkar láglendið, þó meira að vestanverðu.

Nokkrir dalir ganga inn frá Eyjafirði. Að vestan eru Svarfaðardalur, Þorvaldsdalur og Hörgárdalur þeirra mestir en að austan Dalsmynni. Stærsti dalurinn sem gengur út frá Eyjafirði er þó sá sem gengur beint inn af firðinum og ber hann einnig nafnið Eyjafjörður (sem á ekki að rugla saman við Eyjafjarðardal). Sá dalur er bæði langur og breiður og hýsir eina þéttbýlustu og grösugustu sveit landsins.

Nokkrar ár renna í Eyjafjörð, þeirra stærstar eru Eyjafjarðará, Fnjóská og Hörgá en einnig Svarfaðardalsá.

## Mannlíf
Eyjafjarðarsvæðið er það næst fjölmennasta á Íslandi á eftir höfuðborgarsvæðinu. Árið 2016 var samanlagður mannfjöldi sveitarfélaganna sem liggja að firðinum um 25.000 

Langstærsti bær svæðisins er Akureyri en aðrir bæir og þorp eru: Ólafsfjörður, Dalvík, Hrísey, Árskógssandur, Hauganes, Hjalteyri, Hrafnagil, Svalbarðseyri og Grenivík. Grunnatvinnuvegir flestra þessara staða eru sjávarútvegur og landbúnaður en Akureyri er að auki þjónustumiðstöð svæðisins með mörgum mikilvægum stofnunum á borð við sjúkrahús og háskóla.

## Tilvísanir
Wrocław

**Wrocław** (['vrɔʦwaf], ; þýska **'; [[tékkneska]] **'; latína **'; einnig nefnd **Breslá''' á íslensku, eftir þýska heitinu) er fjórða stærsta borg Póllands og höfuðborg Neðri-Slesíu, íbúar voru um 641.000 árið 2020. Flatarmál borgarinnar er 293 ferkílómetrar. Hún liggur við ána Odru.

Borgin á sér meira en 1000 ára sögu og hefur verið hluti af konungsríkjunum Póllandi, Bæheimi, Ungverjalandi, Austurríki, Prússlandi og Þýskalandi. Í lok seinni heimsstyrjaldar, eftir Potsdamráðstefnuna, tóku Pólverjar við yfirráðum í borginni sem hafði verið hluti af Þýskalandi og Prússlandi síðustu 2 aldir.

## Tenglar
* www.wroclaw.pl
Szczecin

**Stettín** (pólska: **Szczecin**, þýska: *Stettin*, latína: *Stetinum*) er 7. stærsta borg Póllands og höfuðborg sýslunnar Vestur-Pommern. Hún liggur við ána Odru. Íbúafjöldi borgarinnar árið 2021 var 395 þúsund. Næsti flugvöllur er í Goleniów (um 40 km frá miðborg Stettínar).

## Ferðamannastaðir
* Pommern-hertogakastalinn í Szczecin (14. öldin) (pólska: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie)
* Jakobsdómkirkjan (14. öldin)
* Szczecin-höfn (bátur á ánni Odra)
* Þjóðminjasafnið - Sjósafn
* Garðar: Park Żeromskiego, Park Kasprowicza, Park Leśny Głębokie, Park Leśny Arkoński
* Stöðuvatnið Jezioro Dąbie


Mynd:POL Szczecin COA.svg|Skjaldarmerki Szczecin
File:Szczecin town hall.jpg|Gamalt ráðhús 
File:PolandSzczecinSeaMuseum.JPG|Sjósafn
File:0908 PAZIM Szczecin SZN 1.jpg|Skýjakljúfur PAZIM
File:Stocznia.jpg|Skipasmíðastöð Szczecin


## Menning og vísindi
* Pommern-bókasafn í Stettín (pólska: Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie, enska: The Pomeranian Library in Szczecin)
* Háskólinn í Stettín (pólska: Uniwersytet Szczeciński, enska: University of Szczecin)
* Pomeranian Medical University (pólska: Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie)
* Vestur-Pommern tækniháskólinn í Stettín (pólska: Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie, enska: West Pomeranian University of Technology)
* Siglingarháskólinn í Stettín (pólska: Akademia Morska w Szczecinie, enska: Maritime University of Szczecin)

## Tenglar
* Stettín – heimasíða borgarinnar
* The Pomeranian Dukes' Castle in Szczecin
* The Pomeranian Library in Szczecin 
* Háskólinn í Szczecin 
* Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie
* Vestur-Pommern tækniháskólinn í Szczecin
* Maritime University of Szczecin
Evrópsku kvikmyndaverðlaunin

**Evrópsku kvikmyndaverðlaunin** er árleg kvikmyndahátíð sem stofnuð var árið 1988 af Evrópsku kvikmyndaakademíunni. Verðlaunahátíðin, sem kölluð var **Felixverðlaunin** fram til ársins 1997, er ætlað að beina sjónum almennings að evrópskri kvikmyndagerð og að efla sjálfsmynd evrópskrar kvikmyndagerðar.

Verðlaun eru veitt í ýmsum flokkum, s.s. fyrir besta leik karla og kvenna, bestu leikstjórn og bestu heimildamynd.

## Verðlaunaflokkar

### Núverandi fokkar

* Besta myndin
* Besta grínmyndin
* Evrópsk uppgötvun
* Besta teiknimyndin í fullri lengd
* Besta stuttmyndin
* Besta heimildamyndin
* Besti leikstjóri
* Besti leikari
* Besta leikkona
* Besta kvikmyndatónlistin
* Besti klippari
* Besti handritshöfundur
* Besti leikmyndahönnuður
* Besta kvikmyndatakan
* Besta evrópska samframleiðslan
* Besta hljóðið
* Besti búningahönnuður
* Besta förðun og hárgreiðsla
* Bestu tæknibrellur

### Besta myndin
Eftirfarandi myndir hafa hlotið verðlaun í flokknum *besta myndin*:

## Tengill
* Vefsíða Evrópsku kvikmyndaverðlaunanna
Bless Lenín!

**Bless Lenín!** (frumtitill: **Good bye, Lenin!**) er þýsk tragíkómedía frá árinu 2003. Kvikmyndin vann til verðlauna á kvikmyndahátíðum um allan heim. Hún var meðal annars valin besta myndin við veitingu Evrópsku kvikmyndaverðlaunanna og hlaut meirihluta verðlauna á þýsku kvikmyndahátíðinni árið 2003. Hún var tilnefnd til BAFTA verðlaunanna í Bretlandi og Golden Globe verðlaunanna í Bandaríkjunum.

## Söguþráður
Myndin gerist í Austur-Berlín haustið 1989 og sumarið 1990. Christiane Kerner, móðir Alexanders Kerners, fær hjartaáfall og fellur í dauðadá skömmu fyrir fall Berlínarmúrsins. Hún vaknar á ný átta mánuðum síðar, en er mjög máttfarin og læknarnir ráðleggja börnum hennar tveimur að hlífa henni við öllu því sem gæti truflað hana eða valdið áhyggjum, til að koma í veg fyrir að hún fái annað hjartaáfall.
Christiane hafði verið ötull talsmaður sósíalismans, og í ljósi þess hefur sonur hennar áhyggjur af því að það verði henni ofviða að heyra frá falli múrsins, sameiningu Þýskalands og öllum breytingunum sem því fylgdu. Hann leggur sig því allan fram við að búa móður sinni umhverfi þar sem hann getur blekkt hana til að trúa því að ekkert hafi breyst.
Áður en yfir lýkur kemst móðirin þó að því að sonur hennar sé að blekkja hana, en til að særa hann ekki lætur hún hann ekki vita af því. Hún blekkir hann sem sagt til að trúa því að hann sé að blekkja hana.

Sagan leikur sér þannig með sannleika og blekkingu. Allar lygarnar eru þó vel meintar og til þess ætlaðar að vernda fjölskylduna, auðvelt er að sjá líkingu með hegðun fjölskyldunnar og ástandinu sem var í Austur-Þýskalandi sjálfu, en myndin beinir einnig sjónum að því hvernig staðið var að sameiningu ríkisins með hagsmuni Vestur-Þjóðverja að leiðarljósi, hvernig fyrsta reynsla Austur-Þjóðverja var af vestrinu og hvernig Vestur-Þjóðverjar og kannski fyrst og fremst vestur-þýsk stjórnvöld, litu niður á Austur-Þjóðverja sem hálfgert þriðja heims fólk og annars flokks. Myndin veltir einnig upp spurningum um þjóðerni, hvað það er sem sameinar fólk svo það geti kallað sig eina þjóð. Einnig er athyglinni beint að Austur-Þjóðverjunum sem sjá eftir veröldinni sem var á bak við járntjaldið, því sem kallað hefur verið ostalgía (Ost = þ. austur).

## Tilvísanir


## Tengt efni
* IMDB.com
Með fullri reisn

***Með fullri reisn*** (enska: ***The Full Monty***) er vinsæl bresk gamanmynd frá árinu 1997. Hún segir frá sex stáliðjuverkamönnum í Sheffield á Englandi, sem misst hafa vinnuna. Til að bæta úr fjárskorti ákveða þeir að setja upp nektardanssýningu í borginni.

Aðalleikarar eru Robert Carlyle, Mark Addy, William Snape, Steve Huison, Tom Wilkinson, Paul Barber, and Hugo Speer. Handritshöfundur myndarinnar er Simon Beaufoy og henni var leikstýrt af Peter Cattaneo.

Leikrit sem gert var eftir kvikmyndinni var sett á svið í Þjóðleikhúsinu leikárið 2002-2003.

## Tenglar
*Síða Þjóðleikshússins um leikritið
Flóabardagi

**Flóabardagi** er eina sjóorrustan sem háð hefur verið við Ísland þar sem Íslendingar hafa skipað bæði lið. Bardaginn átti sér stað 25. júní 1244.

Þeir sem þarna börðust voru Þórður kakali Sighvatsson og Kolbeinn ungi Arnórsson. Þórður var með liðssafnað sem hann hafði dregið saman á Vestfjörðum og hafði 15 skip af ýmsum stærðum og gerðum og 210 menn eftir því sem segir í Sturlungu, en Kolbeinn ungi var með norðlenskt lið, hafði 20 skip og u.þ.b 600 menn. Þórður sigldi skipum sínum úr Trékyllisvík á Ströndum en mætti á miðjum Húnaflóa flota Kolbeins, sem hafði siglt úr Selvík á Skaga og ætlaði að taka land á Ströndum til að eltast við Þórð og hans menn og sló þegar í bardaga með liðunum.

Aðalvopnin voru grjót og eldibrandar auk þess sem menn reyndu að sigla skipunum hverju á annað til að sökkva þeim. Þrátt fyrir mikinn liðsmun tókst Þórði og mönnum hans lengi vel að hafa í fullu tré við menn Kolbeins. Þótt þeir þyrftu á endanum að leggja á flótta tókst Kolbeini ekki að elta þá uppi og var hann almennt talinn hafa beðið afhroð í bardaganum.  Kolbeinn fór síðan ránshendi um Strandir og tók eða eyðilagði öll skip og báta sem hann fann.
Persaflóastríðin

Á seinni hluta 20. aldar og fyrri hluta þeirrar 21. hafa verið háð fimm stríð í nágrenni Persaflóa. Á Íslandi hefur eitt þessara stríða (1990-1991) einnig verið nefnt Flóabardagi líkt og sjóorrusta sem fram fór á Húnaflóa á Sturlungaöld.

* Stríð Írak og Íran (1980-1988) Stríð milli Írak og Íran.
* Persaflóastríðið (1990-1991) Stríð milli Íraka og bandalags ríkja undir forystu Bandaríkjanna í kjölfarið á innrás Íraka í Kuwait. Eyðimerkurstormsaðgerðin.
* Efnahagsþvinganir á Írak (1991-2003)
* Innrásin í Írak 2003 (2003) Innrás Bandaríkjanna í Írak vorið 2003. Markmiðið var að finna og eyða gjöreyðingarvopnum Íraka. Bandaríkjamenn lýstu yfir sigri þremur mánuðum eftir innrásina, en gjöreyðingarvopnin fundust aldrei.
* Arabíska vorið, uppgangur ISIS og stríðið í Sýrlandi (2011-)
Internet Relay Chat

**Internet Relay Chat** (**IRC**, íslenskað með viðskeyttum greini sem **Irkið** eða **irkið**) er kerfi sem notað er til samskipta á rauntíma í gegnum veraldarvefinn. Nafnið getur einnig átt við um þann netsamskiptastaðal sem notaður er. Hver notandi þarf forrit eða biðlara sem sér um samskipti við netþjón sem aftur sér um að skilaboð komast á réttan stað (stundum sér netþjóninn um meira, til dæmis geymir skilaboð ef þú ert ekki tengdur þegar einhver þarf að tala við þig). Stærstu samskiptanetin ernetu oftast samsett úr mörgum netþjónum og menn tengjast þá gjarnan þeim sem er manni næstur.Nokkur IRC-þjónanet eru til en á meðal þeirra má nefna DALnet, EFnet, IRCnet og Undernet en allir þeir sem vilja geta stofnað sinn eiginn IRC-þjón með frjálsum og ókeypis hugbúnaði. Notkun á irkinu nefnist að **irka** og notendur nefnast **irkarar**.

Þegar persóna tengist inn á IRC-þjón er hægt að láta IRC-þjóninn fá m.a. fullt nafn, tölvupóstfang og gælunafn en samskipti við aðrar persónur fara í gegnum gælunöfnin. Notendur eiga líka möguleika á því að hafa samskipti við aðra notendur í gegnum rásir en allar þeirra hafa ákveðið forskeyti eftir eðli þeirra. Skráaskipti eru einnig möguleg án milligöngu netþjónanna. Sérstakir stjórnendur eða **oppar** (dregið af enska orðinu *op* eða **''op**erator'') fylgjast með spjallrásunum og en þeir geta til dæmis bannað notendur og hent þeim út.
 
## Tengt efni
* Félag íslenskra irkara

## Tenglar
* 
* irc.stuff.is

## Heimildir
Pierre de Fermat

**Pierre de Fermat** (17. ágúst 1601 – 2. janúar 1665) var franskur stærðfræðingur, sem einkum fékkst við talnafræði og er talinn einn af þeim merkustu á því sviði. Sagt er að hann hafi fæðst 17. ágúst 1601, samt er hann sagður 57 ára á legsteini sínum og dáinn 1665, svo að eitthvað passar ekki. 

## Prins áhugamannanna
Fermat var áhugamaður í stærðfræði, en gerði samt ýmsar merkar uppgötvanir. Til dæmis uppgötvaði hann árið 1629 að fall á forminu f(x,y) = 0 samsvarar ferli í x-y fletinum. Þetta var fyrst gefið út í riti Descartes, *Rúmfræðinni*', árið 1637. Hann gerði undirstöðuuppgötvanir á sviði örsmæðareiknings, sem Isaac Newton byggði á þegar hann þróaði deildunarreikning (sem hann kallaði fluxions). Hann var dómari í Toulouse og er jafnan kallaður *Prins áhugamannanna* af stærðfræðingum.

## Framlög til stærðfræðinnar
Frægasta framlag Fermats til stærðfræðinnar er svokölluð síðasta regla Fermats. Hún tekur mið af Pýþagórasarreglu (a² + b² = c²), sem hefur óendanlega margar heiltölulausnir fyrir a, b og c. Síðasta regla Fermats er þannig: *Jafnan* xn + yn = zn *hefur enga lausn ef* x, y, z *og* n *eru náttúrulegar tölur* (>0) *og* n>2. Þessa reglu sagðist hann hafa sannað og skrifaði regluna á spássíu bókar sem hann var að lesa og fannst að honum látnum. Þar stóð ennfremur, að hann hefði fundið dásamlega sönnun á þessari reglu, en að hún væri of löng til að komast fyrir á spássíunni. Sönnun hans fannst aldrei og í tæp 330 ár var þetta viðfangsefni bestu stærðfræðinga veraldar. Það var ekki fyrr en 1994 að breska stærðfræðingnum Andrew Wiles tókst loks að sanna síðustu reglu Fermats á mjög viðamikinn og flókinn hátt og tók það hann átta ára þrotlausa vinnu.

Annað framlag Fermats er kenningin sem á ensku er kölluð Fermat's conjecture, eða ályktun Fermats. Hún er á þá leið, að sérhverja náttúrulega tölu er unnt að skrifa sem summu fjögurra ferningstalna eða færri. Dæmi: 25 = 9 + 16 og 99 = 9 + 16 + 25 + 49. Þessi regla var síðar sönnuð af Jacobi, sem var frægur stærðfræðingur á 19. öld.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar

* 
*
Łódź

**Łódź** er þriðja stærsta borg Póllands og liggur í miðju landinu í samnefndu héraði. Fólksfjöldinn var um 642.590 árið 2025. Łódź er höfuðborg samnefnds héraðs og liggur um það bil 135 km suðvestan við Varsjá. Skjaldarmerki borgarinnar er bátur, þar sem orðið *łódź* þýðir „bátur“ á pólsku. Łódź er mikilvæg miðstöð fyrir vefnaðariðnað og raftækjaiðnað, auk og kvikmyndagerðar og afþreyingar. Borgin er líka mikilvæg akademísk og menningarleg miðstöð en þar eru tveir háskólar, þar á meðal kvikmyndaháskóli, og fjöldi leikhúsa, minjasafna og annarra menningarstofnana.

Łódź hefur stækkað mikið undanfarin ár og þar er verið að fjárfesta mikið. Hún hefur stöðuna „powiat“ og íbúarnir á storborgarsvæðinu eru um það bil 1.150.000.

Borgin fékk bæjarréttindi af Vladislav 2. Jagello konungi árið 1423. Samt sem áður var það ekki fyrir 19. öld að Łódź þróaðist í borg, árið 1820 voru áðeins nokkrar þúsundir íbúa þar. Þá breyttist hún í eina stærstu vefnaðariðnaðarborgina í Evrópu og íbúarnir voru hálf milljón rétt fyrir seinni heimsstyrjöldina. Útþensla borgarinnar stöðvaði á meðan á heimstyrjöldinni stóð en hún varð óopinber höfuðborg Póllands þangað til Varsjá varð endurbyggð.

## Neðanmálsgreinar
Dauðaholdris

**Dauðaholdris** á sér stað er karlmaður deyr í stellingu þar sem umtalsvert blóðmagn safnast við mitti hans. Í lifanda lífi sér hjartað um að halda jafnri dreifingu blóðs um líkamann en við dauða stöðvast blóðrásin og blóðmassinn leitar á lægsta þyngdarpunkt líkamans. Ef lega líksins er lóðrétt til dæmis vegna hengingar leitar blóðið fyrst og fremst neðst í fætur sem veldur mikilli útvíkkun á æðum í fótum þar eð blóðmassi líkamans þrýstir niður á við.

Þó mestur blóðþrýstingur sé neðst við fæturna í þessari stöðu myndast einnig umtalsverður þrýstingur við mitti sem veldur holdrisi hjá hinum látna sem stendur — eða jafnvel vex - svo lengi sem búkurinn hangir í stellingu þar sem blóðþyngdin liggur á mittinu.

## Heimild
Beinagrind

**Beinagrind** er innri stoðgrind margra dýra og er sérstaklega einkennandi fyrir hryggdýr en finnst bæði hjá skrápdýrum og seildýrum. Hún er gerð úr beinvef með steinefnum og trefjum. Hjá sumum dýrum er hlutverk hennar að styðja við aðra vefi, en hjá öðrum myndar hún festu fyrir vöðva sem hreyfa hana til. 

Beinagrind er aðgreind frá ytri stoðgrind margra dýra (til dæmis skordýra), frumugrind sem umlykur frumur og vökvagrind sem finnst til dæmis hjá ánamöðkum og marglyttum.
Fimmtudagur

**Fimmtudagur** er 5. dagur vikunnar og er nafnið komið út frá því. Dagurinn er á eftir miðvikudegi en á undan föstudegi. Á Íslandi til forna var dagurinn helgaður Þór og hét þá Þórsdagur. Svo er enn í dönsku, norsku og ensku, Torsdag og Thursday. Sum tungumál kenna daginn frekar við þrumuna, sem Þór stjórnaði. Það á við um þýskuna: Donnerstag og hollenskuna: Donderdag.
Sunnudagur

**Sunnudagur** er 1. dagur vikunnar og er nefndur eftir sólinni en á skáldamáli er hún einnig nefnd *sunna*. Dagurinn er á eftir laugardegi og undan mánudegi. 

Í dagatölum er sunnudagurinn oft hafður sem seinasti dagur vikunnar vegna þess að almenn vinnuvika byrjar yfirleitt á mánudegi.

Allir mánuðir sem hefjast á sunnudegi innihalda föstudaginn þrettánda.