open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Austurbæjarbíó

**Austurbæjarbíó** eða **Austurbær** er kvikmynda- tónleika- og leikhús sem stendur við Snorrabraut í Reykjavík. Það var reist af nokkrum athafnamönnum í Reykjavík á árunum 1945 til 1947 og formlega opnað 25. október það ár. Aðstandendur voru jafnframt forystumenn Tónlistarfélagsins í Reykjavík sem hafði verið stofnað 1932. Hönnuðir hússins voru arkitektarnir Hörður Bjarnason og Gunnlaugur Pálsson. 

Salurinn tekur um 520 manns í sæti á einu gólfi. Hann var innréttaður með tilliti til tónlistarflutnings og fyrir framan kvikmyndatjaldið var svið sem gat borið 40 manna hljómsveit. Húsið var stærsta samkomuhús landsins við opnun þess. Frá upphafi var vinsælt að halda tónleika í húsinu þegar ekki voru sýndar kvikmyndir. Fyrstu kvikmyndirnar sem sýndar voru voru *[[Ég hef ætíð elskað þig]]* (*I've Always Loved You*) og *[[Hótel Casablanca]]* (*A Night in Casablanca*). 

Húsið var vettvangur fyrir miðnæturrevíur á vegum fyrst Íslenzkra tóna og síðar Leikfélags Reykjavíkur sem hélt þær sem fjáröflun fyrir Borgarleikhúsið.

1955 til 1975 var skemmtistaðurinn Silfurtunglið rekinn á efri hæð hússins.

Sambíóin eignuðust Austurbæjarbíó 1985 og 1987 var nafni hússins breytt í **Bíóborgin**. Bíóborgin var fyrsta kvikmyndahúsið á Íslandi sem setti upp THX-hljóðkerfi. 

2002 var kvikmyndasýningum hætt í húsinu og var ætlunin að rífa húsið og reisa þar fjölbýlishús. Hætt var við þær áætlanir og húsið hefur síðan verið nýtt sem leikhús og samkomuhús. Þar hafa meðal annars verið settir upp nokkrir vinsælir söngleikir síðustu ár. 2014 var fyrsta þáttaröðin af Ísland Got Talent tekin þar upp.

2017 Fékk Aust­ur­bæj­ar­bíó síðan nýtt hlut­verk sem gluggi fyr­ir er­lenda ferðamenn inn í ís­lenska sögu, nátt­úru og sam­fé­lag þá opnaði safnið „Tales from Ice­land“ sem er á tveimur hæðum. 

Salurinn er enn notaður sem samkomuhús og fyrir tónleika. 

## Tenglar
* ''Silfurtunglið truflar svefnfriðinn''; frétt í Morgunblaðinu 1955
Austur-Hérað

**Austur-Hérað** var sveitarfélag á Austurlandi.  Það varð til 7. júní 1998 við sameiningu 5 sveitarfélaga:  Egilsstaðabæjar, Eiðahrepps, Hjaltastaðarhrepps, Skriðdalshrepps og Vallahrepps.

Hinn 1. nóvember 2004 sameinaðist Austur-Hérað Fellahreppi og Norður-Héraði undir nafninu *[[Fljótsdalshérað]]*.
Hanoí

**Hanoí** (víetnamska: **; hán tự: 河内) er næststærsta borg og höfuðborg Víetnam. Íbúafjöldi borgarinnar var 8.435.650 árið 2022. Borgin hefur verið höfuðstaður þess sem í dag heitir Víetnam allt frá því á 11. öld, fyrir utan árin frá 1954 til 1976 þegar hún var höfuðborg Norður-Víetnam. Borgin stendur á bökkum Rauðár. 

Heitið á frummálinu, Hà Nội, merkir milli (Nội) fljótanna (Hà). 

## Tilvísanir
Hold

***Hold*** var fjögurra laga stuttskífa (tólf-tomma) hljómsveitarinnar HAM sem kom út í takmörkuðu upplagi hjá Smekkleysu SF árið 1988. Á umslagi plötunnar og veggmynd sem því fylgdi var alblóðugur maður nakinn á bílskúrsgólfi með bundið fyrir augun. Það plötuumslag vakti hörð viðbrögð.

Á stuttskífunni Hold má finna lög eins og Hold, Svín, Auður Sif, Transylvanía og Trúboðssleikjari en Hrafn Gunnlaugsson, þáverandi dagskrárstjóri Ríkisútvarpsins, bannaði sýningu myndbands við lagið Trúboðssleikjari í Ríkissjónvarpinu vegna ofbeldis. Breiðskífan *[[Buffalo Virgin]]* kom út ári síðar og var stefnt á heimsfrægð.
Norður-Hérað

**Norður-Hérað** var sveitarfélag á Austurlandi.  Það varð til 27. desember 1997 við sameiningu 3 sveitarfélaga:    Jökuldalshrepps, Hlíðarhrepps og Tunguhrepps.

Hinn 1. nóvember 2004 sameinaðist Norður-Hérað Fellahreppi og Austur-Héraði undir nafninu *[[Fljótsdalshérað]]*.
Helgi Sverrisson

**Helgi Sverrisson** (fæddur 1961 í Hafnarfirði) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri. Helgi hefur unnið að gerð heimildamynda, sjónvarpsþátta og kvikmynda í ríflega tvo áratugi.

Helgi vinnur nú að gerð myndarinnar L7 Hrafnar, sóleyjar og myrra ásamt Eyrúnu Jónsdóttur. Með aðalhlutverk fara Victoria Ferrell, Laddi, Edda Björgvinsdóttir, Pétur Einarsson, Magnús Ólafsson, Anna Kristín Arngrímsdóttir, Ísak Hinriksson, Jóhanna Jónas, Sigríður Björk Baldursdóttir, Hannes Óli Ágústsson, Sigurður Hjaltason, Bjartmar Þórðarson.

Helgi er framleiðandi:

The Higher Force (Stóra planið) í leikstjórn Ólaf Jóhannessonar sem var frumsýnd árið 2007. 

S stuttmynd sem var sýnd í Ríkissjónvarpinu 2007.
Miðill:
Queen Raquela eftir Ólaf Jóhannesson. Poppoli.
Húnar

**Húnar** voru evrasískir hirðingjar sem gerðu með sér ýmis bandalög og réðust inn í Suðaustur-Evrópu um 370 e.Kr. Þeir rændu og rupluðu þar sem þeim sýndist og gerðu bandalög við ýmsar germanskar þjóðir sem voru óvinir Rómaveldis (Austgotar, Vandalar og Langbarðar). Frægastur Húna er Atli Húnakonungur sem sameinaði alla Húna og var síðasti og voldugasti konungur Húnaveldisins. Fall Húnaveldis markaðist við fyrsta ósigur Atla í bardaga við Katalánsvelli árið 451 þar sem Atli mætti rómverska herstjóranum Flaviusi Aëtiusi, Vestgotum og Búrgundum. Tveim árum síðar lést Atli og óljóst var hver af hans óteljandi sonum ætti að taka við veldinu. Á meðan rifist var um hver yrði næsti konungur Húnaveldis nýttu óvinsamlegar germanskar þjóðir tækifærið og risu gegn Húnum. Þar með liðaðist veldi þeirra í sundur og var úr sögunni.

## Húnar
Þeir voru upprunalega hirðingjar frá miðhluta Asíu. Þeir komu frá rússnesku steppunum og héldu inní Austur-Evrópu 400-410 e.kr. Fréttir um landvinninga Húnanna breiddust útum Evrópu eins og eldur í sinu og urðu til þess að margir germanskir ættbálkar sáu sig tilneydda til að hörfa inní Vestrómverska ríkið sem stóð þá á brauðfótum. 

Húnar voru frábærir hestamenn og bjuggu yfir tveim uppfinningum sem gerðu þá nánast óstöðvandi: Nýrri gerð af boga sem var gerður úr við, dýrabeinum og lími. Þessi gerð boga varð til þess að hermenn áttu mun auðveldara með að miða af hestbaki. Fræg eru orð Gissurs Gotakonungs: „Eigi gera Húnar oss felmtraða né hornbogar yðrir.”
Hin uppfinningin var ístaðið sem gerði þeim kleift að stjórna hestinum án handa.

Evrópubúar, sem höfðu vanist skipulögðum bardögum tveggja stórra fylkinga með fótgöngulið sem kjarna, vissu ekki hvaðan á sig stóð veðrið þegar Húnarnir birtust skyndilega, létu örvum rigna yfir þá og hurfu síðan jafnskjótt og þeir komu. Sumir vildu jafnvel meina að Húnarnir væru kentárar!

Eftir að hafa farið ránshendi kringum Konstantínópel og austurhluta Evrópu komu þeir sér fyrir á sléttum Ungverjalands. Þaðan gátu þeir skipulagt frekari herferðir á leifar Vestrómverska ríkisins. 

Árið 434 komst til valda meðal Húnanna maður nokkur að nafni Atli. Þessi maður er þekktur sem einn mesti hershöfðingi og harðstjóri mannkynssögunnar. Hann vissi hversu auðveld bráð Rómverjar voru og árið 447 hélt hann inn á Balkanskagann, rændi og ruplaði borgir Býsans og fór ekki fyrr en að Keisarinn hafði lofað honum reglulegum skatti.

Árið 451 skipulagði Atli innrás inn í Norður–Frakkland þar sem herir hans fóru með ránshendi. Hann mætti sameinuðum her Rómverja og Vestgota við Katalánsvelli og var það hans fyrsti ósigur. Ári seinna hafði hann komið upp nýjum her og réðst núna á Ítalíuskagann og stoppaði ekki fyrr en við borgahlið Rómar, þar stöðvaðist her hans, aðframkominn af plágum og hungri, og átti Atli fund við páfann.
Páfinn virðist hafa haft mikil áhrif á hann því hann snéri frá Ítalíu eftir þennan fund. 
Árið 453 dó Atli á eigin brúðkaupsnótt og tveimur árum eftir það voru Húnar endanlega sigraðir.

## Tengt efni
* Heptalítar
Djakarta

**Djakarta** er höfuðborg Indónesíu og stærsta borg landsins með 10,6 milljónir íbúa (2020).
Borgin hefur stærsta stórborgarsvæði í heimi (2025) með tæpar 42 milljónir. 

 Borgin stendur á norðvesturströnd eyjunnar Jövu. Borgin er gömul hafnarborg. Portúgalar lögðu borgina undir sig 1619, nefndu hana *Batavíu* og gerðu hana að höfuðstöðvum Hollenska Austur-Indíafélagsins. Japanir lögðu borgina síðan undir sig í Síðari heimsstyrjöldinni árið 1942 og nefndu hana aftur Djakarta og því nafni hélt hún þegar ríkið Indónesía var stofnað árið 1949.

## Tilvísanir
Christoph Willibald Gluck

**Cristoph Willibald (von) Gluck** (2. júlí 1714 - 15. nóvember 1787) var þýskt tónskáld á klassíska tímabilinu. Hann er einkum þekktur sem eitt mikilvægasta óperutónskáld þess tímabils og það verk hans sem einna frægast er í dag er óperan Orfeo ed Euridice (Orfeus og Evredís). Meðan nýjunga hans í óperusmíð voru að hann fór að sleppa algjörlega resitatívinu (talaða hlutanum), og reyna að minnka mikilvægi frægu söngvaranna og auka mikilvægi söguþráðarins, en á þeim tíma voru óperur oft hálfgert samdar í kringum ákveðna söngvara og því sem næst lausar við söguþráð. Þetta lagði grunninn fyrir síðari tíma óperumeistara svo sem Wagner. Fólk var þó ósammála um hversu sniðugar þessar breytingar væru á ævi Glucks sjálfs. Gagnrýnendur skiptust í tvær fylkingar, önnur sem studdi endurbætur Glucks og hina sem studdu hinn hefðbundnari Niccolò Piccinni. Gluck vann meirihluta starfsævi sinnar í Vín, en lærði í Prag og bjó einnig í nokkur ár í París. Hann var gerður að riddara af Benedikt XIV páfa árið 1756 og eftir það notaði hann titilinn **Ritter von Gluck** eða **Chevalier de Gluck**.
Palmyraeyja

**Palmyraeyja** er óbyggð baugeyja í Norður-Kyrrahafi. Eyjan er bandarískt yfirráðasvæði en er öll í einkaeigu, hún er 12 ferkílómetrar að flatarmáli.
Hjálendur Bandaríkjanna

**Hjálendur Bandaríkjanna** nefnast þau yfirráðasvæði Bandaríkjanna sem tilheyra engu hinna 50 fylkja eða Washington D.C. sem telst vera alríkissvæði. Allt eru þetta eyjar í Kyrrahafi og Karíbahafi, sumar þeirra byggðar en flestar óbyggðar. Staða þessara svæða er einnig misjöfn, sum þeirra njóta nánast fullrar sjálfstjórnar.

Margir íbúar hjálendnanna teljast bandarískir ríkisborgarar en þeir borga ekki skatta til bandarísku alríkisstjórnarinnar og taka ekki þátt í forsetakosningum, né heldur kjósa þeir þingmenn með atkvæðisrétt á Bandaríkjaþing (Púertó Ríkó kýs þó áheyrnarfulltrúa).

## Listi yfir hjálendur
### Byggðar
*Bandaríska Samóa
*Bandarísku Jómfrúreyjar
*Gvam
*Norður-Maríanaeyjar
*Púertó Ríkó
### Óbyggðar
*Bakereyja
*Howlandeyja
*Jarviseyja
*Johnstoneyja
*Kingmanrif
*Midwayeyja
*Navassaeyja
*Palmyraeyja
*Varsímaeyja
Flateyjardalur

**Flateyjardalur** er dalur og strönd sem liggur norð-austantil á skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa og nær frá Landsenda í vestri til Hágangna í austri. Suður úr Flateyjardal liggur heiðardalurinn Flateyjardalsheiði til móta Fnjóskárdals og Dalsmynnis. 

Dalurinn tilheyrir nú Þingeyjarsveit en áður Hálshreppi frá 1972 og einnig fyrr á öldum, en frá 1907-1972 voru Flateyjardalur og Flatey sérstakt sveitarfélag, Flateyjarhreppur.

Á Flateyjardal er mikið vetrarríki og snjóþyngsli og samgöngur oft torveldar af þeim sökum. Um dalinn liggur jeppafær slóði yfir Flateyjardalsheiði, sem einungis er fær að sumri. Vegna erfiðra samgangna fór dalurinn í eyði um miðja 20. öld en þar mátti finna allnokkur býli. Síðasti bærinn sem fór í eyði var Brettingsstaðir neðri árið 1953. Íbúðarhúsið á bænum stendur enn og er notað ásamt tveimur öðrum reisulegum húsum á dalnum, Brettingsstöðum efri og Jökulsá, sem sumarhús. 

Sóknarkirkja Flateyjardals og Flateyjar, sem liggur á Skjálfandaflóa skammt undan landi, hafði verið í Flatey frá fornu fari en í jarðskjálfta árið 1872 laskaðist hún og þarfnaðist endurbyggingar. Þar sem kirkjugarðurinn í Flatey var útgrafinn og þörf á að flytja kirkjuna til var ákveðið að flytja hana í land og að Brettingsstöðum, en á þessum tíma voru álíka margir íbúar í eynni og á Flateyjardal. Það tók þó sinn tíma og var kirkjan á Brettingsstöðum ekki vígð fyrr en 1897. Smám saman fækkaði þó fólki í landi en eyjarskeggjum fjölgaði og eftir að dalurinn var allur farinn í eyði var kirkjan flutt aftur út í eyna. Þar var hún endurvígð 17. júlí 1960 en nokkrum árum síðar fór Flatey einnig í eyði.

Saga Flateyjardals er samofin sögu Finnboga ramma sem fæddist þar, á bænum Knarrareyri, en hann var garpur mikill, þótt gæfa hans væri misjöfn. Landnámsmaður í dalnum er sagður hafa verið Eyvindur Loðinsson, faðir Ásbjarnar dettiáss, föður Finnboga.

## Heimildir
* 

## Tengt efni
* Flateyjardalsheiði
* Flatey á Skjálfanda
* Knarrareyri
Mumbai

**Mumbai** (áður **Bombay**) er stórborg á Salsette-eyju við vesturströnd Indlands. Borgin er höfuðstaður fylkisins Maharashtra. Hún er fjölmennasta borg Indlands og ein af stærstu borgum heims með áætlaðan íbúafjölda átján milljónir árið 2023 og 27 milljónir samtals í borginni og næsta nágrenni hennar.

Mumbai er miðstöð viðskipta og afþreyingariðnaðarins á Indlandi. Þar er ein besta höfn í Indlandshafi og þar eru Seðlabanki Indlands og Indverska kauphöllin staðsett. Þar er einnig miðstöð framleiðslu kvikmynda á hindí („Bollywood“).

## Tilvísanir
Týros

**Týros** (arabíska: *الصور* *aṣ-Ṣūr*, föníska: *Ṣur*, latína: *Tyrus*, akkadíska: *Ṣurru*, hebreska: *צור* *Ṣōr*, gríska: *Τύρος* *Tyros*) er borg við Miðjarðarhafsströnd Líbanon miðja vegu milli Akkó og Sídon. Borgin var reist af Föníkumönnum og þar eru fjöldinn allur af minjum frá fornöld og tímum krossferðanna.
Linspire

**Linspire**, áður þekkt sem LindowsOS, er GNU/Linux dreifing sem byggir á Debian verkefninu. Linspire er ætlað til þess að auðvelda notkun Linux stýrikerfisins fyrir heimili, skóla og notendur í fyrirtækjum. Linspire leitast við að byggja upp GNU/Linux dreifingu sem er einföld í notkun fyrir hinn almenna tölvunotanda en uppfyllir ekki endilega kröfur þeirra sem eru lengra komnir og búa yfir meiri þekkingu.

Síðasta stöðuga útgáfa Linspire, er útgáfa 5.1 sem gefin var út 21. apríl 2006. Hún inniheldur KDE 3.3.2, Xorg 6.9.0, GCC 3.4.3 og útgáfu 2.6.14 af linux kjarnanum.

## Freespire

Þann 24. apríl 2006 tilkynnti Kevin Carmony forstjóri Linspire útgáfu Freespire. Þessi nýja dreifing fylgir sama líkani og Fedora Core dreifingin sem studd er af Red Hat og Red Hat samfélaginu síðan árið 2003. Novell kom einnig á fót samskonar "samfélagsstuddu" verkefni tengdu SUSE dreifingu sinni sem nefnist OpenSUSE á seinni hluta árs 2005. Freespire mun byggja á Debian verkefninu, verða keyrt áfram af Freespire samfélaginu og verða nátengt Linspire dreifingunni.  

## Tenglar

* Opinber heimasíða Linspire
* Opinber heimasíða Freespire
* Flash kynning á Linspire
Lyon

**Lyon** (framburður: /ljɔ̃/) er borg í austanverðu Frakklandi og önnur stærsta borg landsins. Íbúar voru 523.000 árið 2019.

Lyon er höfuðstaður héraðsins Auvergne-Rhône-Alpes. Borgin var stofnuð af Rómverjum árið 43 f.Kr. og hét *Lugdunum*. Hún var staðsett við upphaf þeirra vega sem Rómverjar lögðu um Gallíu. Síðar varð hún höfuðborg ríkis Búrgunda frá 5. öld til 7. aldar. 

## Menntun
* EMLYON Business School
* Institut polytechnique des sciences avancées
Bæjarhreppur

**Bæjarhreppur** getur átt við um einhvern þessara hreppa:
* Bæjarhreppur í Strandasýslu.  Hét áður Hrútafjarðarhreppur. Nú hluti Húnaþings vestra.
* Bæjarhreppur í Austur-Skaftafellssýslu.  Stofnaður 1801, áður hluti Holtahrepps.  Frá 6. júní 1998 hluti sveitarfélagsins Hornafjarðar.
* Bæjarhreppur í Árnessýslu.  Sama og Gaulverjabæjarhreppur, frá 11. júní 2006 hluti Flóahrepps.
Windows NT 4.0

**Windows NT 4.0** er stýrikerfi, sem er ekki lengur stutt, frá Microsoft í NT línunni. Windows NT 4.0 kom út 29. júlí 1996, það er 32ja bita, sem þýðir að það noti 32ja bita örgjörva. Vegna meiri stöðugleika en fyrri Windows kerfi varð Windows NT algengt fyrir netkerfi, sem á endanum gekk að Novell Netware dauðu, sem hafi verið vinsælt fram að þeim tíma.

## Útgáfur
 
### Netþjónar
* Windows NT 4.0 Server, kom á almennan markað árið 1996 og var ætlaður fyrir smærri netþjónastæður.
* Windows NT 4.0 Server, Enterprise Edition, kom á markaðinn 1997 og er undarfari Enterprise línunnar innan Windows Server fjölskyldunnar. Hannaður fyrir háhraða netkerfi.
* Windows NT 4.0 Terminal Server, sem kom á markað 1998 leyfði notendum að tengjast utan netkerfisins, t.d úr heimahúsi. Þessi þjónusta er núna kölluð Terminal service í Windows 2000.

Ofangreindir netþjónar eru hluti af BackOffice línunni.

### Aðrar útgáfur
* Windows NT 4.0 Workstation, kom út sem vinnustöð á Windows NT netkerfum.
* Windows NT 4.0 Embedded, var hannaður fyrir m.a. hraðbanka
Kúluskítur

**Kúluskítur** er heiti kúlulaga vaxtarforms grænþörungsins *Aegagropila linnaei*. Kúluskítur finnst aðeins í nokkrum stöðuvötnum á norðurhveli jarðar, hann þekkist í Mývatni á Íslandi, í Japan, og í nokkrum löndum í Evrópu, en útbreiðsla hans er að minnka.

Kúluskíturinn er alfriðaður á Íslandi. Í Mývatni var þykkt lag kúlna á um 2 metra dýpi, kúlurnar voru um 12 cm í þvermál.

## Lýsing

Kúluskítur er grænleitur, loðinn og getur orðið allt að 15 cm í þvermál. Hann er í raun vefur hárfínna þráða sem vaxa út frá miðju og mynda þannig kúlaga flóka. Hver kúla er sjálfstæð planta sem liggur laus frá botni vatnsins. Talið er að hann lifi einungis á örfáum stöðum í heiminum, og aðallega í Akanvatni í Japan en einnig hefur hann fundist í Mývatni. Í Japan er honum haldinn sérstök hátíð í október með skrúðgöngu og dansi. 

Kúluskíturinn hafði lengi verið þekktur í Mývatni þar sem hann festist í netum, en það var ekki fyrr en 1977 að gerð var fræðileg könnun á lífríki Mývatns og menn sáu kúlurnar. Næsta sumar var botninn kannaður og þá sáust tugir milljóna af kúluskítnum.

Árið 2012 hafði kúluskít fækkað verulega og talið þá að einungis nokkur hundruð væru eftir af honum. Árið 2014 virðist hann algerlega vera horfin og er talið að það sé af mannavöldum.

Sumarið 2016 fór aftur að bera á kúluskítnum, en honum skolaði á land í miklum mæli í hvassviðri sem geisað hafði við Mývatn, þó aðallega smáar kúlur. 

## Nafngift
Nafnið kúluskítur er tilkomið frá bændum í Mývatnssveit sem almennt kalla allan þann gróður sem festist í netum þeirra, „skít“. Önnur heiti eru *vatnamýll*, *vatnadúnn*, *vatnaskúfur*, *kúluskúfur*.

## Heimildir
* Árni Einarsson og Marianne Jensdóttir. 2002. Kúluskítur. Náttúrufræðingurinn 71: 34-39
## Tilvísanir

## Tenglar

* Kúluskítur (Marianne Jensdóttir líffræðingur)
*
*''Kúluskíturinn hefur aðdráttarafl''; grein í Morgunblaðinu 2000
*''Sjaldgæfir þörungar í Mývatni''; grein í Morgunblaðinu 1999
*Náttúrufræðistofa Kópavogs
* Skýrsla um dauða Kúluskíts í Mývatni 2014 eftir Árna Einarsson)
Windows 1.0

**Windows 1.0** er stýrikerfi, sem er ekki lengur stutt, sem kom út þann 20. nóvember 1985 og var byggt á VisiOn gluggakerfinu sem Microsoft hafði keypt af VisiCorp árið áður. Windows 1.0 var fyrsta tilraun Microsoft til að ná markaðshlutdeild á markaði fyrir stýrikerfi með myndrænt notendaviðmót, þar sem MacOS hafði ráðandi stöðu á þeim tíma.

Windows 1.0 var fyrsta stýrikerfið frá Microsoft með stuðningi við mýs, þótt þær hefðu verið studdar í sumum DOS-forritum án hjálpar stýrikerfisins.

## Vélbúnaðarkröfur
Til að keyra Windows 1.0 þurfti tölva að vera með MS-DOS 2.0 uppsett, 256 KB af minni og tvö, tveggja leshausa diskadrif eða harðan disk.

Þessi fyrsta útgáfa Windows keyrði skeljarforritið MS-DOS M-Executive. Önnur innbyggð forrit voru meðal annars:

* Calculator (reiknivél)
* Calendar (dagatal)
* Clock (klukkan)
* Notepad (ritblokk)
* Control Panel (stjórnborð)
* Paint (teikniforrit)
* Reversi (Óþelló-leikur)

Í Windows 1.0 voru ekki fljótandi gluggar/forrit á skjánum heldur var gluggunum raðað eins og veggflísum.
Trója

**Trója** eða **Ilíon** (gríska: Τροία *Troia*, Ίλιον *Ilion*; latína: *Troia*, *Ilium*) er sögufræg borg í Asíu og miðpunktur sögunnar um Trójustríðið sem kemur fyrir í ýmsum grískum söguljóðum frá fornöld, en langþekktust þeirra eru Hómerskviður: *[[Ilíonskviða]]* og *[[Ódysseifskviða]]*. Venjan er að telja borgina hafa staðið nærri strönd Eyjahafsins í Anatólíu í norðvesturhluta Tyrklands suðvestan við Dardanellasund undir Idafjalli þar sem síðar reis borgin **Ilíum** á tímum Ágústusar keisara.

Á 8. áratug 19. aldar gróf þýski fornleifafræðingurinn Heinrich Schliemann svæðið upp og fann þar mörg byggingarstig borgar. Eitt af þessum byggingarstigum, Tróju VII, taldi hann vera leifar hinnar fornu Tróju sem kemur fyrir í Hómerskviðum en sú ályktun er enn umdeild.

## Fornleifar Tróju
Fornleifauppgröftur Tróju skiftist í fleiri lög, tölusettir frá Trója 1 – Trója 9, sumar með undirdeildir:

* Trója 1: 3000–2600 f.Kr.
* Trója 2: 2600–2250 f.Kr.
* Trója 3: 2250–2100 f.Kr.
* Trója 4: 2100–1950 f.Kr.
* Trója 5: 20.–18. árhundrað f.Kr.
* Trója 6: 17.–15. árhundrað f.Kr.
* Trója 6h: Síðbronsöld, 14. árhundrað f.Kr.
* Trója 7a: ca. 1300–1190 f.Kr., líklegasti kandídat til Tróju Hómers.
* Trója 7b1: 12. árhundrað f.Kr.
* Trója 7b2: 11. árhundrað f.Kr.
* Trója 7b3: til ca. 950 f.Kr.
* Trója 8: um 700 f.Kr.
* Trója 9: 1. árhundrað f.Kr.

## Tenglar

* 
* 
*
Míletos

**Míletos** (gríska: Μίλητος) var fornfræg hafnarborg í Jóníu á vesturströnd Anatólíu þar sem nú er Tyrkland við ósa Meanderfljóts. Búið var í borginni frá bronsöld til tíma Tyrkjaveldis en eftir því sem höfnin fylltist upp af framburði árinnar varð hún ónothæfari og borgin var að lokum yfirgefin. Í dag eru rústir hennar um 10 km frá ströndinni.
Snæfell (Eyjabakkajökull)

**Snæfell** er 1826 metra há megineldstöð úr líparíti og móbergi í austurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Skiptar skoðanir eru á því hvort eldstöðin sé virk eða óvirk. Fjallið stendur um 20 km norðaustan Brúarjökuls í norðanverðum Vatnajökli og er hæsta fjall utan jökla á Íslandi. Austan við fjallið eru Eyjabakkar sem er gróið svæði og kjörlendi heiðagæsa. Á Vesturöræfum vestan fjallsins halda hreindýr mikið til og má oftast sjá til þeirra.

## Gönguleiðin
Uppganga er tiltölulega auðveld frá Snæfellsskála. Bílastæði er um 1 kílómeter innan við Snæfellsskála. Gangan er um 14 kílómetrar og hækkunin 1030 metrar Á toppi fjallsins er sísnævi þaðan sem mikið og víðfeðmt útsýni er til allra átta. Á góðviðrisdögum sést vel yfir Vesturöræfi, Kverkfjöll, Fljótsdal, Fljótsdalshérað, Vatnajökul og Hvannadalshnjúk svo eitthvað sé nefnt.

Yfir sumartímann starfa landverðir Vatnajökulsþjóðgarðs á svæðinu og eru með aðsetur í Snæfellsskála sem er staðsettur við rætur fjallsins. 

## Tengt efni
*Snæfellsöræfi

## Tilvísanir
Mýkena

**Mýkena** (forngríska *Μυκῆναι* / myˈkɛːnai/; nútímagríska *Μυκήνες* / miˈcinɛs/) var borg sem átti sitt blómaskeið á mýkenska tímabilinu í sögu Grikklands sem kennt er við hana og nær frá um 1600 f.Kr. til um 1100 f.Kr. Í *[[Hómerskviður|Hómerskviðum]]*, sagnakvæðum sem samin voru á 8. eða 7. öld f.Kr. er Agamemnon konungur Mýkenu leiðtogi Grikkja í Trójustríðinu.
Sparta

:*Getur líka átt við stjórnmálafélagið [[Sparta (stjórnmálafélag)|Sparta]], stofnað 1926 í Reykjavík.* 

**Sparta** (dóríska *Σπάρτα*, attíska *Σπάρτη*) er borg á suðurodda Grikklands. Í fornöld var hún höfuðborg borgríkisins Lakedaímón (gríska *Λακεδαιμων*) sem almennt er kallað Sparta eftir borginni. Á klassíska tímanum var Sparta voldugast allra grísku borgríkjanna og tilraunir Aþeninga til að velta Spörtu úr þeim sessi leiddu til Pelópsskagastríðanna 431 f.Kr. til 404 f.Kr. og ósigri Aþenu. Hoplítar Spörtu biðu sinn fyrsta ósigur í orrustunni við Leuktra gegn Þebverjum 371 f.Kr. og þegar Filippos II frá Makedóníu hóf að leggja Grikkland undir sig var herveldi Spörtu varla nema svipur hjá sjón.

## Saga
Grikkir rekja upphaf Spörtu til goðsögulegs tíma. Lakedæmón, sonur Seifs er sagður hafa stofnað borgina. Hann giftist bróðurdóttir sinni Spörtu. Veldið nefndi hann eftir sjálfum sér en nefndi höfuðborgina eftir konunni sinni. 

Á tímum Trójustríðsins var Menelás Atrifsson Konungur Spörtu en kona hans var Helena fagra sem París tók með sér til Tróju og kom Trójustríðinu af stað.

 Frá 12. öld f.kr. streymdi inn fólki til Spörtu sem leiddi til þess að Spartverjar þurftu meira af ræktuðu landi til að brauðfæða allt fólkið í borginni. Allir spartverskir karlmenn voru í hernum og stunduðu þeir endalusar heræfingar þegar þeir voru ekki í stríði og þannig gátu þeir haldið yfirráðum sínum. Spartverskar konur stunduðu einnig mikla líkamsrækt því Spartverjar töldu að þannig myndu þær eignast heilbrigð börn. Spartverjar héldu marga þræla, Helóta, sem unnu þá erfiðisvinnu sem þurfti í ríkinu.

Sparta var ásamt Aþenu, Þebu og Kórinþu eitt valdamesta borgríki Grikklands á 6. öld f.kr. Þessi borgríki voru búin að yfirtaka smærri ríki, borgir og sveitir í nágreninu. Aþena og Kórinþa voru öflug sjóveldi, einnig voru öll þessi ríki búin að koma sér vel fyrir og var því verslunin þeirra góð. Aþena og Sparta voru miklir keppinautar og hafði það mikil áhrif á stjórn Grikklands. Borgríkin stóðu þó saman þegar að þeim stafaði ógn utan frá, eins og þegar Xerxes Persakonungur reyndi að gera innrás í Grikkland. Landeigendur héldu sínum völdum í Spörtu og voru völd þeirra treyst í stjórnarskrá Lýkúrgosar. Sparta komst undir varanlega herstjórn með tveimur konungum. Sparta drottnaði yfir öðrum borgríkjum á Pelópsskaga að Argos og Akkaju undanskildum.

Deilur í kjölfar styrjaldar við Persa leiddi til Pelópsskagastríðanna árið 431 f.kr. til 404f.kr. Sparta stóð við fljótið Evrótas á sunnanverðum Pelópsskaga. Hápunktur Spörtu var frá 6.öld f.kr. fram á 4.öld f.kr. Borgin skiptist í tvo hluta sem hétu Lakónía eða Lakedæmónía og Messenía.

Þegar Pelósskagastríðið var búið var Sparta valdamesta borgríki Grikklands, en örfáum arum síðar hafði veldinu hnignað mikið.

## Sparta í dag
Nútímaborgin Sparta stendur nokkrum kílómetrum frá staðnum þar sem borgin stóð til forna. Þar bjuggu árið 2011 um 35.000 manns.

## Heimildir
*
Delfí

**Delfí** (gríska: Δελφοί *Delfoi*) er borg á hásléttu á Parnassosfjalli í Grikklandi. Í fornöld var borgin einkum þekkt sem staðurinn þar sem hægt var að ráðgast við véfrétt Appollons í hofi hans og þar sem *[[Omfalos]]* „nafli heimsins“ var geymdur. 

*Píþó* var hofið í Delfum nefnt. Spádísin í Píþó (einnig nefnt Delfahof) hét *Föba* og var hún dóttir Jarðar. Hún sat á þrífættu hásæti og sá fram í tímann eða spáði fyrir honum með óræðum textum. 

Fórnarnautið í Delfí nefndist *Hósíóter*: það var ekki einungis *hosios*, heilagt, heldur hosíóter, sá sem helgar. Helgunina öðluðust menn með því að snerta það.
Sídon

**Sídon** (arabíska: *صيدا* *Ṣaydā*) er þriðja stærsta borg Líbanon. Borgin stendur á strönd Miðjarðarhafsins um 40 km norðan við Týros og tæpum 50 km sunnan við Beirút. Sídon var mikilvægust og hugsanlega elst borga Föníkumanna en síðar lögðu Grikkir og Rómverjar borgina undir sig. Íbúafjöldinn árið 2005 var um 163.554 .
Ástralskur fótbolti

**Ástralskur fótbolti** er íþróttagrein sem, þrátt fyrir nafnið, líkist meira rúgbý eða gelískum fótbolta en eiginlegum fótbolta. Leikurinn fer fram á sporöskjulaga velli (eins og krikketvelli, en þeir eru oft notaðir) og markmiðið er að skora í mörk á sitthvorum enda vallarins. Mörkin eru tvö og hvort fyrir sig er markað af fjórum stöngum, tveimur eiginlegum markstöngum, og tveimur svokölluðum „fyrir aftan“ stöngum. 18 leikmenn eru í hvoru liði og er boltinn sem spilað er með svipaður rúgbíbolta nema aðeins minni og rúnaðari. Ástralskur fótbolti er, líkt og nafnið gefur til kynna, fundinn upp í Ástralíu. Þar er hans sterkasta vígi, og nánar tiltekið er hann langmest iðkaður í Victoriufylki og höfuðborg þess Melbourne. Undanfarið hefur hann verið að breiðast nokkuð um heiminn, og er meðal annars iðkaður á Nýja Sjálandi, Bretlandi og í Japan. Þessi lönd, og fleiri til, hafa tekið þátt í heimsmeistaramótinu í áströlskum fótbolta. Ástralía tekur ekki þátt í því móti enda langsterkasti aðilinn í greininni.
## Ástralskur fótbolti á Íslandi

Ástralskur fótbolti hefur verið spilaður á Íslandi síðan 2009. Aðaldeildin er IceAFL, sem er með þrjú félög í dag. Liðin þrjú eru þekkt sem Bulls (*Nautin*), Dragons (*Drekarnir*) og Eagles (Ernarnir). IceAFL er nyrsta ástralska knattspyrnukeppnin í heiminum. Það var flutt til eyjunnar af ástralskum útlendingum, en er nú spilað af mörgum heimamönnum líka. 

Landsliðið, kallaður Ravens (*Hrafnarnir*), tekur þátt í Euro Cup.

## Heimildir

## Ytri hlekkir
### Myndbönd
* Promo
Joseph Haydn

**Franz Joseph Haydn** (31. mars eða 1. apríl 1732 - 31. maí 1809), oftar kallaður einfaldlega **Joseph Haydn**, var austurrískt tónskáld á klassíska tímabilinu. Hann hefur meðal annars verið nefndur „faðir sinfóníunnar“ og „faðir strengjakvartettsins“. Hann bjó alla sína ævi í Austurríki og meirihluta starfsævi sinnar vann hann fyrir hina ríku Eszterházy fjölskyldu á hinu afskekkta setri þeirra. Sú einangrun frá umheiminum og öðrum tónskáldum mikinn hluta ferilsins, að hans eigin sögn, neyddi hann til þess að vera frumlegur. Meðal helstu áhrifavalda Haydns voru C.P.E. Bach og Gluck, en áhrif Haydns sjálfs náðu til nær allra tónskálda sem á eftir honum komu. Helst ber þó að nefna Beethoven, sem hann kenndi í nokkur ár og í raun má segja að í upphafi ferils síns hafi Beethoven hálfgert verið að herma eftir Haydn og Mozart. Þjóðsöngur Þýskalands, Þýskaland ofar öllu, má teljast hans þekktasta verk.
1000

Árið **1000** (**M** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Vorið - Kristin kirkja var reist í Vestmannaeyjum, en Ólafur Tryggvason konungur Noregs sendi Gissur hvíta Teitsson og Hjalta Skeggjason með kirkjuviðinn og skyldi hún reist þar sem þeir kæmu að landi.
* Júlí - Hjalti Skeggjason og Gissur Teitsson komu til Alþingis á Þingvöllum til þess að boða kristni. Lá við að þingheimur berðist en þó tókst að stilla til friðar. Á þingi árið áður hafði Hjalti hallmælt Freyju og kallað hana grey (= tík) og var þá heiðnum mönnum nóg boðið.
* Júlí - Kristnitakan: Samþykkt var á Alþingi að Íslendingar skyldu taka kristni í orði kveðnu. Ýmsum heiðnum siðum mátti þó fylgja ef ekki væri hægt að sanna þá á menn, svo sem eins og útburð barna og hrossakjötsát.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 9. september - Svoldarorrusta. Ólafur Tryggvason Noregskonungur féll fyrir Sveini tjúguskeggi Danakonungi, Ólafi skotkonungi Svíakonungi og Hákoni Eiríkssyni Hlaðajarli.
* Sveinn tjúguskegg varð yfirkonungur Noregs en Hlaðajarlar stýrðu landinu.
* 25. desember - Stefán 1. varð konungur Ungverjalands og kristnaði Ungverja.
* Kornbretaland var innlimað í England.
* (líklega) Sancho 3. varð konungur Aragóníu og Navarra.

;Fædd
* Róbert 1. hinn stórkostlegi, hertogi af Normandí (d. 1035).

;Dáin
* 9. september - Ólafur Tryggvason Noregskonungur (f. 963).
* (líklega) - García Sanchez 2. Navarrakonungur.

## Sjá einnig
* Þúsöld
Emily Dickinson

**Emily Dickinson** (10. desember 1830 – 15. maí 1886) var bandarískt ljóðskáld. Þótt hún hafi verið nær óþekkt meðan hún lifði hefur hún síðan verið talin með bestu skáldum Bandaríkjanna á 19. öld. Þekkt eru 1789 ljóð sem hún skrifaði, en einungis örfá þeirra voru gefin út meðan hún lifði.

Nokkur ljóða Emily Dickinson hafa komið út á íslensku í þýðingu Hallbergs Hallmundarsonar í tveimur ritum 1991 og 1994.
Anton Tsjekhov

**Anton Pavlovítsj Tsjekhov** (rússneska: *Антон Павлович Чехов*) (17. janúar 1860 – 2. júlí 1904) var rússneskt leikskáld og smásagnahöfundur. Leikrit hans höfðu mikil áhrif á leikhúsið í upphafi 20. aldar en hans er einnig minnst fyrir framúrskarandi smásögur, mörg hundruð talsins, sem hann skrifaði alla ævina.

Tsjekhov fæddist í héraðinu Taganrog við Asóvshaf. Hann var af alþýðufólki og byrjaði að skrifa sem unglingur. Hann fékk inngöngu í Ríkisháskólann í Moskvu þar sem hann lærði læknisfræði. Í Moskvu fór hann að gefa út smásögur í bókmenntatímaritum, oft undir dulnefnum. Hann varð brátt nokkuð þekktur en leit lengst af á skrifin sem áhugamál. 1887 fékk hann hin eftirsóttu Púskínverðlaun fyrir smásagnasafnið *[[Rökkur (smásagnasafn)|Rökkur]]*.

Fjögur helstu leikrit Tsjekhovs, *[[Mávurinn]]*, *[[Vanja frændi]]*, *[[Þrjár systur]]* og *[[Kirsuberjagarðurinn]]*, voru skrifuð í anda natúralismans og voru sett upp kringum aldamótin 1900 í Listaleikhúsi Moskvu (Московский художественный академический театр им. Чехова). Leikhúsið var stofnað af Konstantín Stanislavskíj 1897 sem þar þróaði Stanislavskíj-aðferðina sem átti eftir að hafa gríðarleg áhrif á leiklist alla 20. öldina.

## Tenglar
* ''Dauði embættismanns''; smásaga; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1989
Dardanellasund

**Dardanellasund** (gríska *Δαρδανελλια*; tyrkneska *Çanakkale Boğazı*) áður þekkt sem **Hellespontus** eða **Hellusund** er mjótt sund í norðvesturhluta Tyrklands sem tengir Marmarahaf við Eyjahaf. Það er aðeins 1,2 til 6 km breitt. Líkt og Bosporussund skilur það milli Evrópu og Asíu.
Kóladrykkur

**Kóladrykkur** eða **kóla** er sætur gosdrykkur sem venjulega inniheldur karamellulit og koffín. Bragðið kemur yfirleitt úr blöndu bragðefna sem unnin eru úr vanillu, kanil og sítrus. Nafnið **kóla** er dregið af nafni kólahnetunnar frá Vestur-Afríku sem er skyld kakótrénu og var upphaflega notuð til að gefa kaffín í drykkinn. Flestir kóladrykkir eru svartir á lit.

Til er gríðarlegur fjöldi tegunda kóladrykkja um allan heim, bæði á heimsmarkaði og eins á staðbundnum mörkuðum. Dæmi um stór vörumerki eru Coca Cola, Pepsi Cola, Royal Crown (RC-kóla), Virgin Cola, Inca Cola, sem er upphaflega frá Perú, og Mecca Cola sem er markaðssett sérstaklega fyrir múslima. Á Íslandi hafa í gegnum tíðina komið fram ýmis séríslensk vörumerki eins og t.d. Ískóla sem var framleitt af Sól hf og Bónuskóla sem er framleitt fyrir Bónusverslanirnar.
Aleksandr Púshkín

**Alexandr Sergejevítsj Púshkín** (rússneska: *Александр Сергеевич Пушкин*) (6. júní 1799 – 10. febrúar 1837) var rússneskt rómantískt skáld og rithöfundur og frumkvöðull rússneskra nútímabókmennta. Hann átti upphafið að notkun þjóðtungunnar sem bókmenntamáls. Hann var af gömlum rússneskum aðalsættum en aðhylltist róttækar umbótahugmyndir sem aflaði honum lítilla vinsælda hjá stjórnvöldum. Skoðanir hans ollu því að hann átti erfitt með að fá verk sín gefin út. Hann lést af sárum sem hann hlaut í einvígi við meintan ástmann eiginkonu sinnar, Natalíu.

## Tengill
* ''Púsjkin og samsærismennirnir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981
Miguel de Cervantes

**Miguel de Cervantes Saavedra** (29. september 1547 – 23. apríl 1616) var spænskur rithöfundur, skáld og leikskáld sem er þekktastur fyrir skáldsöguna *[[Don Kíkóti frá Mancha|Don Kíkóta frá Mancha]]* (*El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha*) sem margir telja vera fyrstu nútímaskáldsöguna. 

Cervantes lærði eitt ár í Madrid og flutti eftir það til Ítalíu, en áhrif frá ítölskum bókmenntum eru greinileg í verkum hans. Hann barðist í orrustunni við Lepanto 1571, tók þátt í ýmsum öðrum sjóorrustum og þjónaði sem hermaður í Napólí og Palermó. 1575 var skip sem hann var á tekið af sjóræningjum og hann og bróðir hans voru hnepptir í þrældóm í Algeirsborg. Fimm árum síðar var hann leystur út og sneri aftur til Madrid. Á Spáni hélt hann flökkulífi sínu áfram og vann meðal annars sem birgðakaupmaður fyrir flotann ósigrandi og fékkst við skattheimtu. Um tíma var hann bannfærður, varð gjaldþrota og lenti minnst tvisvar sinnum í fangelsi. 

Hann hóf feril sinn með því að skrifa leikverk og kvæði en áttaði sig fljótlega á því að hann skorti hæfileika á því sviði. Með *Don Kíkóta* vildi hann notast við skýrt hversdagsmál til að lýsa raunverulegum aðstæðum og háttum fólks. Fyrsti hlutinn kom út 1605 og aflaði honum strax nokkurs orðspors. Árið 1606 settist hann endanlega að í Madríd. Annar hluti *Don Kíkóta* kom síðan út 1615.

## Tenglar
* ''Höfundur Don Kíkóta lifði sjálfur ævintýralegu lífi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945
Hadíða

**Hadíð** (arabíska الحديث, fleirtala á arabísku er *ahadith*, þýðir nánast „frásögn“, „hefð“) er hugtak í íslam yfir stuttar frásögur af eða um Múhameð eða einhvern af nánustu fylgjendum hans. Tilgangur þessara frásagna er að varpa ljósi á hvað er rétt „hefð“ (sunna) til lausnar á ákveðnu vandamáli. Hadíðurnar hafa sérlega mikilvægu hlutverki að gegna við túlkanir á sharía-réttarreglum hins íslamska réttarkerfis. Hver hadíða samanstendur oftast af tveimur hlutum, *isnad* (stuðningur) og *matn* (aðalhluti, innihald). Isnadinn er listi yfir þær persónur sem borið hafa frásögnina, það er að segja alla frásagnarkeðjuna allt frá dögum Múhameðs og þar með hvers konar tiltrú sé hægt að leggja á hana. 

Fjöldi hadíða er í núverandi söfnum mjög mikill - hundruð þúsunda - en margar þeirra eru einungis afbrigði. Andstæðar frásagnir eru einnig teknar með og er túlkun og íhugun á þessum mótsetningum sérstakur hluti af námi í íslömskum rétti. Sunní og shía múslimar hafa ekki sameiginleg hadíð-söfn og viðurkenna í mörgum tilvikum ekki sömu hadíður.

Kóranistar eru múslimar sem hafna hadíðum alfarið og byggja túlkun sína á íslamstrú eingöngu á kóraninum.

## Tenglar
### Hadíða-söfn
* The Seven Canonical Hadith Collections
* Searchable hadith Database 
* Sahih al-Bukhari 
* Sahih Muslim 
* Abu Dawud 
* Muwatta Imam Malik 
* Searchable hadith Database

### Aðrir tenglar
* The International Hadith Study Association Network (The IHSAN Network)
* The Hadith Conspiracy & the Distortion of Islam- Critical Views
* Thesaurus Islamicus Foundation (The Sunna Project) 
* Hadeeth Blog: A daily hadeeth and commentary
* An Introduction to the Science of Hadith 
* A Comparison between Modern Historical Methodology and Hadeeth Methodology 
* The Sunnah: A Source of Civilization By Prof. Yusuf Al-Qaradawi 
* Shi'a Perspective on Hadith: Outlines of the Development of the Science of Hadith
* Skeptical views of hadith 
* Hadith - Critical Views 
* Books and Resources on Hadith
F. Scott Fitzgerald

**F. Scott Fitzgerald** (24. september 1896 – 21. desember 1940) var bandarískur rithöfundur þekktur fyrir skáldsögur sem lýsa lífi ungs fólks á millistríðsárunum (djasstímabilinu). Frægasta bók hans er *[[Hinn mikli Gatsby]]* (*The Great Gatsby*) sem kom út 1925. 

Á síðari hluta 4. áratugarins fluttist hann til Hollywood og bjó þar og vann til dauðadags. 

## Tenglar

* ''F. Scott Fitzgerald og ameríski draumurinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
* ''Fiðrildi sem flaug án átaks''; grein í Morgunblaðinu 1986
* ''Zelda Fitzgerald hefur snúið aftur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996 
* ''F. Scott Fitzgerald''; grein í Tímanum 1982
* ''Einhver ljómi...''; grein í Tímanum 1982
Edna St. Vincent Millay

**Edna St. Vincent Millay** (22. febrúar 1892 – 19. október 1950) var bandarískt ljóðskáld og leikskáld. Hún vakti snemma athygli fyrir ljóð sín og var annar handhafi Pulitzer-verðlaunanna. Eftir fyrri heimsstyrjöldina bjó hún í Greenwich Village þar sem hún varð þekkt fyrir bóhem líferni, tvíkynhneigð og fjölmörg ástarsambönd.

Ljóð hennar „Þeim vörum sem ég kyssti“ kom út í þýðingu Þorsteins Gylfasonar á geisladisknum *[[Ef ég sofna ekki í nótt]]* (2001) í flutningi Páls Óskars Hjálmtýssonar og Moniku Abendroth.

## Tengill
*
Edgar Allan Poe

**Edgar Allan Poe** (19. janúar 1809 – 7. október 1849) var bandarískt skáld, smásagnahöfundur, ritstjóri, gagnrýnandi og einn af forkólfum rómantísku stefnunnar í Bandaríkjunum. Poe er þekktastur fyrir hryllingssögur sínar en hann var einnig frumkvöðull á sviði ritunar glæpasagna (þrjár sögur um Auguste Dupin) og er jafnvel talinn til fyrirrennara vísindaskáldsagna, en Jules Verne var undir miklum áhrifum frá honum. Poe var talsmaður listar listarinnar vegna og gagnrýndi harðlega bandarískar bókmenntir sem á þeim tíma einkenndust af bókum sem reyndu að koma á framfæri tilteknum siðfræðilegum eða trúarlegum boðskap. Vegur hans varð enda meiri utan Bandaríkjanna lengst framan af.

Upphaflegt nafn hans var Edgar Poe. Hann fæddist í Boston, foreldrar hans voru leikarar og hann var annað barn þeirra. Faðir hans yfirgaf fjölskylduna árið 1810 og móðir hans dó ári síðar. Eftir það ólst hann upp hjá John og Frances Allan og fékk nafn þeirra þó að þau ættleiddu hann ekki. Hann gekk í háskóla eitt ár en hætti námi vegna fjárskorts.

Árið 1836 giftist hann með leynd frænku sinni, Virginia Clemm, þau voru systkinabörn. Hann var 26 ára en hún aðeins 13 ára. Hún dó af berklum 11 árum síðar og er dauði hennar talinn hafa haft áhrif á skrif Edgars eftir það. Síðustu ár sín bjó hann í litlum kofa í Fordham (sem nú er hluti af Bronx) í New York.

Poe dó 1849 fertugur að aldri. Dánarorsök er óþekkt, en stungið hefur verið upp á ýmsu, til dæmis: delirium tremens, hjartveiki, flogaveiki, sárasótt, heilahimnubólgu, kóleru og hundaæði.

## Verk
* Hrafninn
* Pytturinn og pendúllinn

## Tenglar
* ''Edgar Allen Poe''; grein í Morgunblaðinu 1982
* ''150 ár frá fæðingu Edgar Allen Poes''; grein í Lögbergi-Heimskringlu 1959
* ''Edgar Allan Poe''; grein í Útsýn 1892 
;Verk Poes
* ''Morella''; smásaga eftir Poe; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1979
* ''Í röstinni''; smásaga eftir Poe; birtist í Þjóðviljanum 1964
* ''Afdrif Usher-ættarinnar''; birtist í Vísi 1959
* ''Uppljóstrun hjartans''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1965
Handknattleikur

**Handknattleikur** eða **handbolti** er hópíþrótt þar sem tvö sjö manna lið keppast um að koma bolta í mark. Einn liðsmaður úr hvoru liði er markmaður og er sá eini sem má stíga inn í markteiginn á sínum vallarhelmingi. Í vörn standa hinir sex utan teigsins og reyna að hindra sókn andstæðinganna, í sókn sækja þeir að hinu markinu og reyna koma boltanum í mark andstæðinganna. Liðsmenn mega ekki taka fleiri en þrjú skref án þess að drippla boltanum og mega ekki halda boltanum án þess að senda eða skjóta í meira en þrjár sekúndur. Í hvoru liði eru tveir hornamenn, tvær skyttur, einn miðjumaður, einn línumaður og einn markmaður.

Handboltakappleikur er hraður og yfirleitt eru skoruð mörg mörk miðað við aðrar knattíþróttir.

Handbolti er vinsæl íþrótt á Íslandi og hafa íslenskir handboltamenn náð góðum árangri bæði hér heima og erlendis í gegnum árin. 

## Saga handknattleiks á Íslandi
Valdimar Sveinbjörnsson íþróttakennari flutti handknattleik til Íslands árið 1921, en hann var þá nýkominn heim frá námi við Íþróttakennaraskóla Danmerkur. Á næstu árum var notast við handknattleik í íþróttakennslu á nokkrum stöðum á landinu, svo sem í Vestmannaeyjum og í Hafnarfirði undir stjórn Hallsteins Hinrikssonar. Fyrsti skráði handboltaleikurinn fór fram milli tveggja stúlknaliða í Hafnarfirði sumarið 1925.

Fyrstu árin var handknattleiksiðkun fyrst og fremst bundin við skóla á borð við Flensborgarskólann, Menntaskólann í Reykjavík og Háskólann. Með tímanum fóru hefðbundnu íþróttafélögin þó að leggja stund á þessa grein, meðal annars í tengslum við inniæfingar knattspyrnumanna á vetrum. Fyrsta Íslandsmótið í handbolta var haldið í Íþróttahúsi Jóns Þorsteinssonar við Lindargötu árið 1940.

Lengi vel var keppt í handknattleik bæði innanhúss og utan. Með tímanum fór áhugi á utanhússhandknattleik þó minnkandi og lagðist keppni í greininni endanlega af í kringum 1980.

Handknattleikssamband Íslands var stofnað árið 1957. Sér það meðal annars um rekstur landsliða Íslands sem náð hafa góðum árangri á stórmótum. Íslenska karlalandsliðið í handbolta vann til silfurverðlauna á Ólympíuleikunum í Beijing 2008 og bronsverðlauna á Evrópumeistaramótinu í Austurríki árið 2010 en hafnaði í 6. sæti á heimsmeistaramótinu í Svíþjóð 2011.

## Tengt efni

* Körfubolti
* Fótbolti
* Ruðningur

## Tilvísanir
Fjodor Dostojevskíj

**Fjodor Míkhajlovítsj Dostojevskíj** (rússneska: *Фёдор Миха́йлович Достое́вский*) (11. nóvember 1821 – 9. febrúar 1881) var rússneskur rithöfundur sem hafði mikil áhrif á bókmenntir 20. aldar. Verk hans lýsa oft einstaklingum á jaðri samfélagsins, vegna fátæktar eða innra andlegs ástands. Hann er oft talinn upphafsmaður tilvistarstefnunnar.

Fyrsta bók hans, *[[Fátækt fólk]]*, kom út 1846. Árið 1849 var hann handtekinn fyrir þátttöku í byltingaraðgerðum gegn Nikulási 1. keisara og sendur í þrælkunarbúðir í Omsk í Síberíu. 

Hann losnaði úr fangelsi 1854 en þurfti að eyða næstu fimm árum í herþjónustu í Síberíuherdeildinni. Á þeim árum gerðist hann kristinn og varð síðar mikill andstæðingur níhílistahreyfingarinnar. Árið 1860 sneri hann aftur til Sankti Pétursborgar þar sem hann reyndi að reka bókmenntatímarit ásamt bróður sínum Míkhaíl með litlum árangri. Árið 1864 lést eiginkona hans og bróðir hans skömmu síðar. Við þetta sökk Dostojevskíj í þunglyndi og spilafíkn sem gerði skuldastöðu hans enn verri en hún var fyrir. *[[Glæpur og refsing]]* (*Преступление и наказание*), sem sumir telja hans besta verk, kom út sem framhaldssaga í tólf hlutum árið 1866. 

Árið 1867 ferðaðist hann til Vestur-Evrópu, giftist aftur og hóf að skrifa *[[Fávitinn|Fávitann]]* (*Идиот*). Síðustu árum sínum eyddi hann á heilsuhælum, en hann þjáðist af flogaveiki alla ævi.

## Helstu verk
* *[[Fátækt fólk]]* (*Бедные люди*) (1846)
* *[[Tvífarinn: Pétursborgarbálkur]]* (*Двойник. Петербургская поэма*) (1846) - ísl. þýð. Vilhjálmur Þ. Gíslason, 1930; Ingibjörg Haraldsdóttir, 1994
* *Неточка Незванова* (1849)
* *Село Степанчиково и его обитатели* (1859)
* *[[Minnisblöð úr húsi dauðans]]* (*Записки из мертвого дома*) (1860)
* *Униженные и оскорбленные* (1861)
* *Скверный анекдот* (1862)
* *[[Minnisblöð úr undirdjúpunum]]* (*Записки из подполья*) (1864) - ísl. þýð. Ingibjörg Haraldsdóttir, 1997
* *[[Glæpur og refsing]]* (*Преступление и наказание*) (1866) - ísl. þýð. Ingibjörg Haraldsdóttir, 1984
* *[[Fjárhættuspilarinn]]* (*Игрок *) (1867) - ísl. þýð. Ingibjörg Haraldsdóttir, 2004
* *[[Fávitinn]]* (*Идиот*) (1868) - ísl. þýð. Ingibjörg Haraldsdóttir, 1987
* *[[Hinir óðu]]* eða *[[Djöflarnir]]* (*Бесы*) (1872) - ísl. þýð. Arnór Hannibalsson, 1998
* *Подросток* (1875)
* *[[Karamazov-bræðurnir]]* (*Братья Карамазовы*) (1880) - ísl. þýð. Ingibjörg Haraldsdóttir, 1990-
Búðahreppur

**Búðahreppur** var hreppur við innanverðan Fáskrúðsfjörð á Austfjörðum.  Hann varð til árið 1907 við að kauptúnið á Búðum var skilið frá Fáskrúðsfjarðarhreppi.

Hinn 1. október 2003 sameinaðist Búðahreppur Stöðvarhreppi undir nafninu *[[Austurbyggð]]*.

Sveitarfélögin Austurbyggð, Fjarðabyggð, Fáskrúðsfjarðarhreppur og Mjóafjarðarhreppur sameinuðust undir nafni Fjarðabyggðar þann 9. júní 2006. Við sameininguna urðu íbúar Fjarðabyggðar samtals 5.522 talsins.
Stöðvarhreppur

**Stöðvarhreppur** var hreppur við Stöðvarfjörð á Austfjörðum.  Hann var áður hluti Breiðdalshrepps, en var gerður að sérstökum hreppi árið 1905, eftir að kauptún var tekið að myndast á Kirkjubóli norðan fjarðarins.

Hinn 1. október 2003 sameinaðist Stöðvarhreppur Búðahreppi undir nafninu *[[Austurbyggð]]*.
Mark Twain

**Samuel Langhorne Clemens** (30. nóvember 1835 – 21. apríl 1910), betur þekktur sem **Mark Twain**, var bandarískur rithöfundur sem varð gríðarlega vinsæll bæði sem rithöfundur og fyrirlesari á sinni tíð. Hann fæddist í Missouri í Suðurríkjunum og vann meðal annars sem stýrimaður á fljótabáti á Mississippifljóti. Þegar Þrælastríðið brast á myndaði hann herflokk með félögum sínum en lenti aldrei í átökum og hélt með bróður sínum vestur til Nevada þar sem hann reyndi meðal annars fyrir sér í námavinnslu en gekk illa. Eftir þetta fékk hann vinnu við dagblað í Virginia City í Nevada og tók upp rithöfundarnafnið Mark Twain 1863. 

Frægasta verk hans er skáldsagan *[[Stikilberja-Finnur]]* (*The Adventures of Huckleberry Finn*) sem er talin með sígildum meistaraverkum bandarískra bókmennta þar sem hann blandar saman kímni, óhefluðu alþýðumáli og beittri samfélagsgagnrýni. Önnur þekkt verk eru *[[Sagan af Tuma litla]]* (*The Adventures of Tom Sawyer*) og *[[Heiðurspiltur í hásæti]]* (*The Prince and the Pauper*).

## Tenglar

* ''Mark Twain''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1935
* ''Háðfugl sem enn er deilt um''; grein í Morgunblaðinu 1985
* ''Smásögur af Mark Twain''; grein í Reykjavík 1910
* ''Ástarævintýri frá miðöldum''; smásaga eftir Mark Twain; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1945
Nathaniel Hawthorne

**Nathaniel Hawthorne** (4. júlí 1804 – 19. maí 1864) var rómantískur bandarískur rithöfundur og smásagnahöfundur sem er talinn með sígildum höfundum bandarískra bókmennta. Hann fæddist í Salem í Massachusetts og margar af sögum hans gerast í Nýja Englandi á nýlendutímanum. Þekktustu verk hans eru smásögur hans og skáldsögurnar *The Scarlet Letter*, *The House of the Seven Gables*, *The Blithedale Romance* og *The Marble Faun*, sem komu allar út á 6. áratugnum.