open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Parasetamól

**Parasetamól** (selt á Íslandi undir sérlyfjaheitunum **Panodil** og **Paratabs**; kallast **acetaminophen** í Bandaríkjunum) er verkjastillandi og hitalækkandi lyf. Það hentar við vægum verkjum sé engin bólga fyrir. Verkjastillandi áhrif parasetamóls eru sambærileg við asetýlsalicýlsýru (aspirín). Parasetamól er einnig notað til að slá á sótthita. Það ertir ekki magaslímhúð og hentar þeim sem hafa fengið magasár eða eru viðkvæmir í maga. Parasetamól er oft blandað öðru verkjastillandi efni, kódeini, til þess að magna áhrif þess. 

Parasetamól er mjög öruggt lyf þegar það er tekið í eðlilegum skömmtum. Sjaldgæft er að fólk fái útbrot. Hár ofskammtur af parsetamóli leiðir til skemmdar í lifrinni og lifrarbilunar. Áfengissjúklingar og fólk með lifrarskemmdir er mun líklegra til að fá þessar hættulegu aukaverkanir, þar sem lifrin í þeim starfar ekki sem skyldi.

Parasetamól hentar ekki til sjálfsmorðs. Hár ofskammtur af parasetamóli leiðir ekki til meðvitundarleysis heldur langra kvalafullra veikinda og að lokum dauða. Sé parasetamólið ekki fjarlægt úr líkamanum um leið er ekki hægt að afstýra einkennum ofskammts: svima, uppkasta, svita, og sársauka þegar lifrarbilun kemur fram. Lifrarbilunin dregur fólk til dauða á 3–5 dögum eða allt að 4–6 vikum. 

## Tilvitnanir
Tígull

**Tígull** er ferhyrningur sem er með allar hliðar jafn langar. Allir tíglar eru jafnframt samsíðungar og allir ferningar eru jafnframt tíglar. Í tígli eru mótlæg horn jafn stór. Hornalínur tíguls eru hornréttar hvor á aðra og helminga jafnframt hvor aðra. Flatarmál tíguls má reikna út frá lengd hornalínanna. Séu þær kallaðar a og b þá er flatarmál tígulsins F = 1/2 ab. Það má rökstyðja með því að benda á að hornalínurnar skipta tíglinum í fjóra eins rétthyrnda þríhyrninga, sem hver um sig hefur flatarmálið 1/8 ab.
Búranovo

**Búranovo** (rússneska: Бура́ново; údmúrt: Брангурт, *Brangúrt*) er þorp í Údmúrtíu í Rússlandi. Þar búa 658 manns (2011).

## Tengt efni
* Búranovskíje Babúshkí
A-ha

**A-ha** er norsk popphljómsveit, stofnuð í Ósló árið 1982.

Meðlimir hennar eru Morten Harket, Magne Furuholmen og Paul Waaktaar-Savoy. Hljómsveitin sló í gegn um allan heim með lögunum *Take on Me* og *The Sun Always Shines on T.V.* sem komu út árið 1985. Hljómsveitin átti einnig slagarann *The Living Daylights* úr James Bond kvikmyndinni samnefndri.

## Útgefið efni
* *[[Hunting High and Low]]* (1985)
* *[[Scoundrel Days]]* (1986)
* *[[Stay on These Roads]]* (1988)
* *[[East of the Sun, West of the Moon]]* (1990)
* *[[Memorial Beach]]* (1993)
* *[[Minor Earth Major Sky]]* (2000)
* *[[Lifelines]]* (2002)
* *[[Analogue]]* (2005)
* *[[Foot of the Mountain]]* (2009)
* *[[Cast in Steel]]* (2015)
* *True North* (2022)
Willem Dafoe

**Willem Dafoe** (fæddur 22. júlí 1955) er bandarískur leikari. 

Hann hóf leikaraferilinn árið 1980 og lék þá lítið hlutverk í myndini *Heaven's Gate* en fyrsta aðalhlutverkið lék hann í myndinni *The Loveless*. Fyrsta stórmynd sem hann lék í var *Platoon* (1986) og var hann þá tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir besta leik í aukahlutverki. Hann er líka þekktur fyrir að hafa leikið í fyrstu myndinni um Köngulóarmanninn árið 2002 og lék hann þá Græna púkann (the Green Goblin). Einnig lék hann í *Finding Nemo* (2003). Hann lék einnig í myndinni *John Carter* (2012) og talaði þá fyrir græna Marsbúann Tars Tarkas.

## Kvikmyndir

## Sjónvarp

## Tölvuleikir

## Tilvísanir
Indítónlist

**Indítónlist** (oftast aðeins kölluð **indí**) er tónlist sem rekin er sjálfstætt óháð stærri plötuútgáfum og hefur þróast út í ýmsar stefnur. Upphaf hennar má rekja til allt að 3. áratug 20. aldar.

Enska hugtakið „indie“, sem er stytting á orðinu „independent“, hefur verið notað í langan tíma til að lýsa tónlistarmönnum og hljómsveitum sem reiða sig á óháð plötufyrirtæki, oft sín eigin plötufyrirtæki. Á 9. áratugnum voru plötufyrirtæki að verða stærri og stærri og höfðu fyrirtækin svo mikil völd að þessi minni, sjálfreknu fyrirtæki áttu erfiðara fyrir. 

Á árum áður var mun erfiðara fyrir hljómsveitir að koma sér á framfæri og plaköt, útvarpið og geisladiskar voru notað til auglýsinga og hlustunar. En nú reiða þessar indíhljómsveitir og sjálfreknu plötufyrirtækin mikið á internetið. Internetið er hagkvæm leið til að auglýsa hljómsveitirnar, tónlistarmennina, ný lög, nýjar plötur og svo framvegis.

## Indírokk

Indírokk er ekki með mjög hefðbundið hljóð. Textarnir eru oft á tíðum mjög tilfinninganæmir og þeir ná ekki alltaf til stórra hópa líkt og aðrar tónlistarstefnur. Indírokk og alternative-rokk eru tvær tónlistarstefnur sem eru með hvað líkasta hljóðið. En er Nirvana byrjuðu að slá í gegnum rétt eftir 1990 skiptust þessar tvær tónlistarstefnur í tvær greinar.

## Indípopp
Indípop er undirgrein indírokksins. Indípopp er hávaðaminna og auðveldara til hlustunar. Indírokkið og indípoppið eru bæði undir þessum D.I.Y-link stíl. 
Orðið „indie“ hafði verið notað í nokkurn tíma áður en indie-poppið varð að ákveðinni stefnu. Árið 1986 kom út kasetta með samansafni af lögum sem voru vinsæl í þá tíð og var einkenni laganna gítarglamur og melódísk popp lög með miklum takti. Indie-poppið var þá skilgreint sem sú stefna sem hún er í dag.
Á þeim tímum sem indie-poppið náði fótfestu var áberandi hversu ólík stefna fólksins sem aðhylltist indípoppið var frá kynslóðinni áður, það er að segja rokkurum og  pönkurum. Rokkið bjó yfir kynþokka og tísku en indípoppararnir skáru sig úr heildinni og voru einnig áberandi venjuleg þegar kom að klæðaburði. Hljóðfæri hvaðanæva voru notuð, svo lengi sem það kom ágætis tónn út úr glamrinu virkaði það. Hvítu miðstéttarkrakkarnir gátu nú notið sín með hvaða hljóðfæri sem þeim lysti. Tískan var einnig frábrugðin kynslóðarinnar á undan. Pönkararnir voru þekktir fyrir grimman og áberandi klæðnað en nú voru föt indípopparanna venjuleg, hversdagsleg, ekki með neinn sérstakan brag yfir sér. Þessir indípopparar voru klædd í fábrotin föt, með óáberandi sýningar og með krúttlegan stimpil á sér.  

## Indífolk
Indífolk er lítil undirgrein indírokksins sem er undir miklum áhrifum þjóðlagatónlistar, kántrí og indírokksins. Indie-folkið er mun nýrra af nálinni heldur en hinar tvær gerðirnar, þ.e. indírokk og indípopp.

## Tengt efni
Iceland Airwaves er hátíð þar sem margar indí-hljómsveitir koma fram. 

## Tenglar
Vísindavefur - Hvað er indí-tónlist?

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Moð

**Moð** er í garðyrkju efni sem sett er ofan á moldina sem gróðursett er í til að viðhalda hita og raka í jarðvegi, hamla illgresi og auka næringu. Moð getur verið ýmist ólífrænt eða lífrænt og jafnvel er talað um lifandi moð þegar ákveðnum tegundum af jurtum (t.d. hvítsmára eða belgjurtum) er sáð í þeim tilgangi að hylja moldina umhverfis hinar eiginlegu nytjajurtir. Algengast er þó að nota jurtaleifar (t.d. trjákurl, hálm eða lauf), plast eða möl. 

## Tengt efni
Samræktun

**Samræktun** er í garðyrkju sú aðferð að rækta ólíkar tegundir jurta saman þannig að þær njóti góðs hver af annarri. Samræktun er notuð til að auka upptöku næringarefna, veita skjól og skugga, fæla meindýr og laða að væn dýr. Tilgangurinn með samræktun getur verið að auka framleiðni og minnka þörf fyrir áburð og skordýraeitur. 

Dæmi um samræktun eru systurnar þrjár; maís, klifurbaun og kúrbítur, sem frumbyggjar Ameríku hafa ræktað saman um aldaraðir. Maísinn gefur skugga og styður baunagrasið sem klifrar upp langan stilkinn, baunagrasið bindur köfnunarefni í jarðveginum sem hinar jurtirnar nýta sér, og kúrbíturinn ver jarðveginn og heldur frá ýmsum meindýrum með broddhárum á blöðunum. Saman gefa tegundirnar þrjár uppskeru sem er næringarrík fyrir manninn.
Johannes Scolvus

**Johannes Scolvus** eða **Jón Skolp** var sæfari og landkönnuður á  síðari hluta 15. aldar. Óvíst er hverrar þjóðar hann var; líklegast er talið að hann hafi verið danskur eða norskur en hann hefur einnig verið katalónskur, velskur eða pólskur og því hefur líka verið haldið fram að hann hafi verið Íslendingur og heitið Jón Skúlason. Annars er eftirnafnið ýmist skrifað Scolnus, Scoluus, Scolus, Szkolny, Kolno eða Skolvsson.

Hans er getið í ýmsum heimildum en þær eru allar ritaðar löngu eftir að hann á að hafa verið uppi og það hefur jafnvel verið dregið í efa að hann hafi verið til. Þeim heimildum sem nefna hann ber hins vegar saman um að hann hafi siglt til einhverra landa við norðvestanvert Atlantshaf, Grænlands eða jafnvel meginlands Norður-Ameríku og ef svo er hefur hann komið þangað fyrir daga Kólumbusar.

## Heimildir og tilgátur um Scolvus

Norski fræðimaðurinn Sofus Larsen taldi að Scolvus hefði verið leiðsögumaður eða stýrimaður leiðangurs sem sagt er að Kristján 1. Danakonungur hafi sent um 1473 til að kanna Grænland og önnur lönd í norðri. Leiðangurinn var þýsk-danskur en kostaður af Portúgölum að einhverju leyti og portúgölsku landkönnuðirnir João Vaz Corte-Real og Álvaro Martins voru með í för. Foringjar leiðangursins voru hins vegar þeir Diðrik Píning, síðar hirðstjóri á Íslandi, og félagi hans Hans Pothorst. Larsen taldi að leiðangurinn hefði siglt af stað frá Björgvin, farið til Íslands og Grænlands og að lokum fundið Terra do Bacalhau, *Þorskaland*, sem líklega hefði verið Nýfundnaland eða Labrador.

Á hnattlíkani sem kortagerðamaðurinn Gemma Frisius gerði 1536 er letrað á svæðið milli Grænlands og Labrador að þangað hafi Daninn Joes Scoluss komið 1476 og hitt þar fyrir þjóð sem nefnd er Quij. Í spænskri bók sem út kom 1553 segir um Labrador að þangað hafi menn komið frá Noregi undir leiðsögn Joan Scoluo. Í enskri heimild frá 1575 er talað um að John Scolus, stýrimaður frá Danmörku, hafi siglt á þessar slóðir 1476. Á ensku korti frá 1582 er teiknað land norðvestan við Grænland og á það skrifað Jac. Scolvus Croetland. Í hollenskri heimild frá 1597 er sagt að Johannes Scoluus Polonus (Pólverji) hafi komið til Labrador og Estotilands. Meðal annars á þeim grundvelli vilja Pólverjar eigna sér Scolvus, sem þeir segja hafa heitið Jan z Kolna. Þess hefur þó verið getið til að Polonus sé mislestur á piloto (stýrimaður) í eldri heimild. Fleiri heimildir nefna Scolvus en engar samtímaheimildir hafa fundist sem geta hans.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* 
*
Búranovskíje Babúshkí

**Búranovskíje Babúshkí** (*Бурановские бабушки*) er rússnesk (údmúrtísk) þjóðlagahljómsveit sem var stofnuð í Buranovo.

## Tengt efni
* Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2012
* Búranovo
Rauða torgið

**Rauða torgið** (á rússnesku: Красная площадь, umritun: *Krasnaja plostsjad*) er torg fyrir austan við Kreml í Moskvu í Rússlandi.
Guðrún Bjarnadóttir

**Guðrún Bjarnadóttir** (f. 11. desember 1942) er íslensk fegurðardrottning og fyrirsæta, uppalin í Njarðvík. Hún var kjörin Ungfrú Ísland árið 1962, varð í fimmta sæti í keppninni Miss United Nations og var svo kjörin Miss International árið 1963. Hún starfaði síðan sem fyrirsæta í fimmtán ár og var ein af þekktari ljósmyndafyrirsætum Evrópu.

Guðrún hætti fyrirsætustörfum þegar hún giftist auðmanninum Bastiano Bergese. Hún á einn son.

## Heimildir
* 
*
20 (tala)

**20** er náttúruleg tala sem kemur á eftir 19 og á undan 21.

## Vísindi
* Sætistalan fyrir kalsín.

## Annað
* Landsnúmerið fyrir Egyptaland.
Uppsjávarfiskur

**Uppsjávarfiskur** er fiskur sem lifir nálægt yfirborði sjávar eða í vatnsborði í ám, vötnum og við strendur en ekki á sjávarbotnum eða botnum stöðuvatna. Umhverfi uppsjávarfiska í sjónum er stærsta vistkerfi í vatni á jörðinni en það nær yfir 1 370 milljón  rúmkílómetra og er vistkerfi um 11% þekktra fisktegunda. Meðaldýpt hafsvæða er 4000 m. Um 98 % af vatni í höfum er fyrir neðan 100 m og 75 % er fyrir neðan 1000 m.
Surimi

**Surimi** (擂り身) eða **krabbalíki** er hakk eða marningur oftast unnið úr fiski og er fiskurinn marinn inn í jafning sem er eins og þykkt hlaup þegar hann er eldaður. Surimi er hluti af asískri matarmenningu og er surimi deigið formað í á ýmsa vegu, oft sem eftirlíkingar af dýrum matvörum en vinsælast sem krabbar eða fiskstönglar.

Margra alda hefð er fyrir mótun mats úr fiskbolludeigi en skil urðu í iðnaðarframleiðsla á surimi árið 1969 þegar fiskverkendur í Japan fundu leið til að nýta fisk sem áður fór í fóður til manneldis. Aðallega var unnið surimi úr alaskaufsa.

Síðustu ár hafa árlega um 2-3 milljónir tonna af fiski eða milli 2-3 % af fiskafla farið í surimi og afurðir sem byggja á surimi.

Framleiðslan fer þannig fram að fiskhold er marið, kælt og þvegið þar til það verður að þykkum massa. Fiskurinn er skolaður nokkrum sinnum í vatni til að losna við lykt. Massinn eða maukið er svo blandað með vatnsbindiefnum og ýmsum efnum svo sem sterkju, eggjahvítu, salti, jurtaólíu, sorbitól, sykri, sojapróteini, kryddi og MSG. Hreinsað og þvegið fiskmaukið er vanalega bragðlaust og það verður að bæta í það bragðefnum.

Í surimi er notaður fiskur eins og tilapia, þorskur og alaskaufsi.

Surimi er einnig gert úr kjöti. Í kínverskum mat er oft notað svínasurimi, oft í bollum sem líkjast fiskbollum eftir eldun.
Surimi úr svínakjöti er einnig  blandað með hveiti og vatni. Surimi er einnig gert úr nautakjöti og kalkúnakjöti.

Surimi er notað í ýmsar unnar matvörur, oft þannig að framleiðandinn líkir eftir dýrari vöru eins og humarhölum en notar ódýrt hráefni. Surimi er ódýrt prótein.  Í asískri menningu er surimi borðað sem sérstakur réttur en sjaldan notað til að líkja eftir öðrum mat. Í Japan eru vinsælar fiskkökur (kamboko) og fiskpylsur úr surimi. Í Kína er surimi úr fiski notað sem fylling eða sem fiskbollur. 

Þegar surimi er framleitt úr fiski þá myndast gel úr próteini úr fisknum. Feitir uppsjávarfiskar hafa ekki rétt prótein og eru ekki notaðir í surimi. Sumir fiskar mynda ekki gelkennt surimi nema með því að bæta við eggjahvítu og kartöflumjöli (sterkju). Áður en kúariða braust út var algengt í iðnaði að blanda blóðvökva úr sláturdýrum við fiskdeigið til að auka gelmyndun. 

## Tenglar

* ''Fiskmassa breytt í krabba'', Morgunblaðið, 91. tölublað (23.04.1989), Blaðsíða 2
* Oregon State University Surimi Technology School
*  Surimi Seafood, Second Edition, published in March 2005 
* USDA National Nutrient Database for Standard Reference Release 16-1 
* Pacific Marine Food Products Co., Ltd. Nutrition Fact of Surimi
Victorious

***Victorious*** er bandarískur gamanþáttur sem hóf göngu sína 27. mars 2010 á Nickelodeon sjónvarpsstöðinni. Þátturinn var skapaður af Dan Schneider.

## Aðalpersónur
* Tori Vega (Victoria Justice)
* Andre Harris (Leon Thomas III)
* Robbie Shapiro (Matt Bennett)
* Jade West (Elizabeth Gillies)
* Cat Valentine (Ariana Grande)
* Beck Oliver (Avan Jogia)
* Trina Vega (Daniella Monet)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Opinber heimasíða 
* ''Victorious''  á Nick.com
* 
* ''Victorious''  á TV.com
Hugsuðurinn

**Hugsuðurinn** er höggmynd úr bronsi og marmara eftir franska myndlistarmanninn Auguste Rodin. Fyrsta útgáfan er frá árinu 1902 og er nú í Rodin-safninu í París en Rodin gerði sjálfur tuttugu aðrar útgáfur styttunnar og auk þess eru til fjölmargar aðrar eftirgerðir. Hugsuðurinn sýnir mann sitja í þungum þönkum og hefur orðið nokkurs konar táknmynd heimspekinnar.

## Tenglar

* Tengill á ''The Thinker''  á opinberri vefsíðu Musée Rodin.
Havarti

**Havarti** er mjúkur og fitumikill danskur ostur úr kúamjólk, sem hentar vel á brauð, á grill og til bræðslu. Havartiostur er til í ýmsum afbrigðum, oft með ýmiss konar kryddi.
Vatnsból

**Vatnsból** er staður þar sem vatn er tekið til neyslu eða annarrar nýtingar. Vatnsbólum  má skipta í tvo flokka, náttúruleg og manngerð. Náttúruleg eru þau vatnsból sem eru í lindum þar sem grunnvatnsborð sker yfirborð lands vegna þétt lags eða sprungna í berggrunni. Dæmi um náttúruleg vatnsból eru lindir, gjár og yfirborðsvatn til dæmis á, lækur eða stöðuvatn þangað sem menn og dýr venja komur sínar til að fá sér vatn). Manngerð vatnsból eru borholur og brunnar þar sem vatn kemur ekki sjálfkrafa upp til yfirborðs heldur þarf að grafa eða bora niður í vatnsgæf lög. Vatnshreinsistöðvar teljast til manngerðra vatnsbóla.

Engar ákveðnar gæðakröfur eru gerðar til vatns í vatnsbólum enda eru sum vatnsból hugsuð fyrir iðnaðarvatn eða kælivatn en ekki fyrir neysluvatn. Í vatnsbólum fyrir vatnsveitur sveitarfélaga eða byggðarlaga eru hins vegar gerðar kröfur um að vatnið standist gæðakröfur sem gerðar eru til neysluvatns.

## Tengt efni
* Neysluvatn
* Vatnsæð
Leirherinn

**Leirherinn** er samsafn af styttum úr leir sem tákna eiga heri Qin Shi Huang, fyrsta keisara Kína. Stytturnar, sem eru á níunda þúsund talsins, voru grafnar skammt frá grafhýsi keisarans á árunum 210-209 f.Kr. og átti leirherinn að vernda hann eftir dauðann.

Fornar heimildir eru til um grafhýsi Qin Shi Huang og fjársjóðina sem eiga að hafa verið grafnir með honum en grafhýsið hefur enn ekki verið opnað og veit enginn hvað það geymir. Aftur á móti nefna engar heimildir leirherinn og var ekkert vitað um tilvist hans fyrr en kínverskir bændur fundu hann árið 1974 og hefur hluti hans síðan verið grafinn upp. Í hernum eru ekki aðeins hermenn og ýmsir fylgisveinar, heldur einnig hestvagnar og hestar. Stytturnar eru í fjórum stórum gröfum, flestar í gröf eitt, sem er 230 m á lengd og 62 metra breið.

Leirstytturnar voru upphaflega málaðar í skærum litum en litirnir hafa dofnað eða málningin flagnað af að mestu. Þær munu upphaflega hafa verið búnar raunverulegum vopnum og fannst mikið safn vopna í gröfunum, svo sem sverð, spjót, stríðsaxir og lásbogar. Stytturnar hafa alls ekki verið allar steyptar í sama mót og hafa mismunandi andlitssvip. og búnað. Stytturnar eru misháar og eru hershöfðingjarnir hávaxnastir. 

Leirherinn er á Heimsminjaskrá UNESCO.
Teskeið

**Teskeið** er lítil skeið sem dregur nafn sitt af því að hún er notuð til að hræra í heitum drykkjum eins og tei, kaffi og kakói. Teskeið er hluti af hefðbundnum borðbúnaði á Vesturlöndum.

## Mælieining
Teskeið (skammstafað tsk.) er líka mælieining, einkum notuð í mataruppskriftum. Oft notar fólk bara þá teskeið sem hendi er næst en stöðluð mæliskeið er 5 ml og gildir það bæði í metrakerfinu og bandarísku kerfi. Í einni matskeið eru svo þrjár teskeiðar eða 15 ml, nema í Ástralíu, þar er matskeiðin 20 ml eða fjórar teskeiðar.

Þegar magn er gefið upp í teskeiðum er yfirleitt átt við sléttfulla teskeið nema annað sé tekið fram.
Matskeið

**Matskeið** er skeið sem er notuð til að matast með og er hluti af hefðbundnum borðbúnaði um allan heim. Matskeiðar eru notaðar til að borða spónamat eins og súpur, grauta og mjólkurmat.

## Mælieining
Matskeið (skammstafað msk.) er líka mælieining, einkum notuð í mataruppskriftum. Sé ekki þörf á mikilli nákvæmni nota margir bara þá matskeið sem hendi er næst en einnig eru til staðlaðar mæliskeiðar. Stöðluð matskeið er 15 ml eða þrjár teskeiðar, nema í Ástralíu, þar er matskeiðin 20 ml eða fjórar teskeiðar.

Þegar magn er gefið upp í matskeiðum er yfirleitt átt við sléttfulla nema annað sé tekið fram. Í eldri uppskriftum er magn stundum gefið upp í barnaskeiðum og er þá átt við skeið sem er á milli teskeiðar og matskeiðar og tekur 1,5-2 teskeiðar.
Fetaostur

**Fetaostur** er saltur og þurr ostur sem er upprunninn í Grikklandi. Fetaostur er framleiddur úr kindamjólk eða blöndu af kinda- og geitamjólk (allt að 30%). Á Íslandi er ígildi fetaosts hins vegar framleitt úr kúamjólk.
Mandarína

**Mandarína** (sjaldan kölluð **gullaldin**) er ávöxtur sítrustrésins *Citrus reticulata*, uppruninn í Kína.

## Tilvísanir

* ''Citrus reticulata'' at *Plants for a Future*

## Tenglar

* Næringargildi Mandarínu 
* UC Riverside Lýsingar á mandarínuafbrigðum
* Mandarin Orange – from Morton, J. (1987) ''Fruits of Warm Climates''
Eislingen

**Eislingen** er borg í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Íbúar eru 20 þúsund. Borgin er helst þekkt fyrir margar gamlar byggingar í miðborginni.

## Lega
Eislingen liggur við ána Fils, rétt austan við Göppingen. Borgirnar eru því sem næst samvaxnar.

## Orðsifjar
Borgin hét áður *Isininga* og *Ußlingen*. Það er dregið af mannanafninu Isino. Fullt heiti borgarinnar í dag er Eislingen an der Fils.

## Saga Eislingen
* 861 e.Kr. kom Eislingen fyrst við skjöl.
* 1933 er sameinað frá *Kleineislingen* og *Großeislingen* á borgin *Eislingen/Fils*.
* 2012 breytti Eislingen í *Große Kreisstadt*.
McGill-háskóli

**McGill-háskóli** er ríkisrekinn rannsóknaháskóli í Montréal í Quebec í Kanada. Skólinn er nefndur eftir James McGill, kaupmanni í Montreal sem kom frá Glasgow í Skotlandi en hann gaf stofnfé skólans. McGill-háskóli var stofnaður árið 1821 og er einn af elstu háskólum Kanada.

Tæplega 35 þúsund nemendur stunda nám við skólann. Þar af stunda tæplega níu þúsund nemendur framhaldsnám.

Einkunnarorð skólans eru *Grandescunt Aucta Labore*

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Áa

**Áa** (á þýsku: Owen) er bær í sambandslandinu Baden-Württemberg í Þýskalandi. Íbúar eru um hálft fjórða þúsund.

## Lega
Bærinn Áa stendur undir fjallinu Teck, rétt suðaustan við Svafnesku alpana og 29 km suðaustur af Stuttgart.

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er svart „O“ á hvítum grunni.
Carnegie Mellon-háskóli

**Carnegie Mellon-háskóli** (oft nefndur **Carnegie Mellon** eða **CMU**) er einkarekinn rannsóknaháskóli í Pittsburgh í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum.

Andrew Carnegie stofnaðir skólann árið 1900 sem Carnegie tækniskólana. Árið 1912 var nafninu breytt í Carnegie tækniháskólann og hóf hann að veita námsgráður fyrir fjögurra ára langt háskólanám. Árið 1967 sameinaðist skólinn Mellon-stofnuninni fyrir iðnaðarrannsóknir og varð Carnegie Mellon-háskóli.

Innan Carnegie Mellon-háskóla eru reknir sjö skólar: Carnegie-tæknistofnunin (verkfræði), Listaskóli Carnegie Mellon, Dietrich-skólinn fyrir hug- og félagsvísindi, Mellon-vísindaskólinn, Tepper-viðskiptaskólinn, Tölvuskóli Carnegie Mellon og Heinz-skólinn.

Um tólf þúsund nemendur stunda nám við skólann. Þar af stundar rúmlega helmingur grunnnám og tæplega helmingur framhaldsnám.

## Myndagallerí

Mynd:Carnegie Mellon University College of Fine Arts building.jpg
Mynd:Doherty Fence Cut.JPG
Mynd:University Center.JPG
Mynd:Margaret Morrison Hall.JPG
Mynd:West Wing Path.JPG
Mynd:CMU Buildings.JPG
Mynd:CMUquadfromCoLcrop.jpg
Mynd:CmuHamerschlag.JPG
Mynd:SkywaytoGHC.JPG
Mynd:Main Building, U.S. Bureau of Mines.jpg


## Tenglar

* Vefsíða skólans
San Marínó (borg)

**San Marínó** er höfuðborg örríkisins San Marínó en er þó í raun aðeins þorp með um 4.100 íbúa (2025), í vesturhlíðum fjallsins Monte Titano. Það er ekki fjölmennasti þéttbýlisstaður ríkisins, þorpin Dogana og Borgo Maggiore eru stærri.

Heilagur Marínus og aðrir kristnir flóttamenn settust þarna að árið 301 og stofnuðu þorpið og jafnframt lýðveldið San Marínó, sem upphaflega náði aðeins yfir þorpið og næsta nágrenni en íbúarnir stækkuðu smám saman ríkið með kaupum og samningum uns það náði yfir allar hlíðar og topp Monte Titano. Bærinn er mjög vinsæll ferðamannastaður og þangað koma um þrjár milljónir ferðamanna árlega.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Queen Mary

**Queen Mary, University of London** (einnig þekkt sem **Queen Mary**, **QMUL** og **QM**) er opinber rannsóknaháskóli í London á Bretlandi. Hann er einn þeirra skóla sem tilheyra háskólanum í London. Queen Mary á rætur að rekja til 1785 og varð til þegar fjórir smærri skólar sameinuðust. Hann varð aðildarskóli háskólans í London árið 1995 og hefur síðan orðið einn stærsti undirskóli hans. 

Aðallóð háskólans er staðsettur í Mile End í Austur-London en það eru líka lóðir í hverfunum Holborn, Smithfield og Whitechapel. Um það bil 16.000 nemendur læra við Queen Mary í fullu námi og tæplega 3.000 manns starfa þar. Tekjur háskólans námu 297,1 milljónum punda árið 2010–11 en 73,7 milljónir punda voru rannsóknastyrkir og samningar. Háskólinn skiptist í þrjár deildir: hugvísinda- og félagsvísindadeild, vísinda- og verkfræðideild og læknadeild (sem heitir Barts and The London School of Medicine and Dentistry). Innan læknadeildar eru 21 undirdeildir og stofnanir.

Árið 2011 var háskólinn settur í 11. sæti á lista yfir bestu háskólana í Bretlandi af dagblaðinu *[[The Guardian]]*. Háskólinn nam 13. sæti á lista *[[Times Higher Education]]*. Samkvæmt listanum *[[Times Higher Education World University Rankings]]* er Queen Mary 35. besti háskólinn í Evrópu og 120. besti háskóli heimsins. Það eru fimm Nóbelsverðlaunahafar meðal fyrrverandi og núverandi nemenda og starfsmanna skólans.

Queen Mary tilkynnti þann 12. mars 2012 að ætlað væri að ganga í Russell-hópinn, sem er hópur breskra elítuháskóla, í ágúst sama ár.
Northern-leið

**Northern-leið** er leið neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar. Hún er svört á litinn á korti neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar. Leiðin er að mestu leyti svokölluð „djúp“ leið, það er að segja að hún var byggð með því að bora göng neðanjarðar og ekki með „grafa og þekja“ aðferðinni. Um það bil 207.000.000 farþegar nota Northern-leiðina á hverju ári og þess vegna er hún fjölfarnasta leið kerfisins. Þó að hún heitir Northern-leið („norðurleið“) þjónar hún ekki nyrstu lestarstöðvum kerfisins en hún þjónar syðstu lestarstöðinni í kerfinu, Morden, auk 16 stöðva sem liggja sunnan við Thames-ána. Samtals eru 50 lestarstöðvar á Northern-leiðinni en aðeins 36 þeirra liggja neðanjarðar.

Saga leiðarinnar er flókin þar sem hún varð til við sameiningu þriggja eldri leiða. Leiðin skiptist í tvær greinar í norðri, tvær í miðborginni og eina í suðri. Fyrirtækin sem áttu gömlu leiðirnar sameinuðust á þriðja og fjórða áratugnum. Framlenging á leiðinni sem byggð var á þriðja áratugnum var grundvölluð á annarri leið sem fjórða fyrirtæki ætlaði að byggja. Á sama tímabili ætluðu fimmta og sjötta fyrirtæki að framlengja leiðina norður og suður. Milli fjórða og áttunda áratugarins voru járnbrautarteinar í eigu sjöunda fyrirtækis reknar sem hluti Northern-leiðarinnar.

## Leiðarkort

## Stöðvar
### High Barnet-grein

### Edgware-grein

### Camden Town-grein

### Charing Cross-grein

### Bank-grein

### Morden-grein

## Kort

* High Barnet – 
* Totteridge and Whetstone – 
* Woodside Park – 
* West Finchley – 
* Mill Hill East – 
* Finchley Central – 
* East Finchley – 
* Highgate – 
* Archway – 
* Tufnell Park – 
* Kentish Town – 
* Edgware – 
* Burnt Oak – 
* Colindale – 
* Hendon Central – 
* Brent Cross – 
* Golders Green – 
* Hampstead – 
* Belsize Park – 
* Chalk Farm – 
* Camden Town – 
* Mornington Crescent – 
* kort 23Euston – 
* Warren Street – 
* Goodge Street – 
* Tottenham Court Road – 

* Leicester Square – 
* Charing Cross – 
* Embankment – 
* Waterloo – 
* King's Cross St. Pancras – 
* Angel – 
* Old Street – 
* Moorgate – 
* Bank-Monument – 
* London Bridge – 
* Borough – 
* Elephant & Castle – 
* Kennington – 
* Oval – 
* Stockwell – 
* Clapham North – 
* Clapham Common – 
* Clapham South – 
* Balham – 
* Tooting Bec – 
* Tooting Broadway – 
* Colliers Wood – 
* South Wimbledon – 
* Morden – 
* Golders Green (geymslustöð) – 
* Morden (geymslustöð) – 

## Heimild
*
Lúsíuhellir

**Lúsíuhellir** er hellir í klettum ofan við Krossgerði á Berufjarðarströnd. 

Munnmælasaga segir að örnefnið sé tengt Tyrkjaráninu. Sagan er á þá leið að Lúsía hafi verið stúlkubarn að aldri þegar Tyrkir réðust til þrælanáms í Berufirði og hafi hellir þessi orðið henni til bjargar. Stundum fylgir sögunni að þegar Lúsía lá þar í felum hafi Tyrki einn rekið höfðinu inn í hellinn en ekki komið auga á hana, þar eð hún smokraði sér inn í glufu við hliðina á hellismunnanum. Sagt er að Lúsía þessi hafi verið jarðsett utan við Fékamb, sem er hamraveggur við Lúsíuhelli, en ekki í kirkjugarði, þegar ævi hennar lauk. 

Ekki finnast þó neinar heimildir þessu til staðfestingar en heldur ekki neinar aðrar heimildir um hví hellirinn er kenndur við Lúsíu.
Iðnvæðing

**Iðnvæðing** nefndist sú þróun í samfélagi manna þegar það þróast frá landbúnaði og að iðnaði. Þessi þróun er hluti af nútímavæðingu í víðari skilningi, þar sem stórfelldar félagslegar og efnahagslegar breytingar verða fyrir tilstilli tæknilegrar nýsköpunar, sem er í mörgum tilfellum orkufrek. Með iðnvæðingu verða hagkerfi landa sérhæfðari og beinast í meiri mæli að fjöldaframleiðslu.

Fyrsta landið sem iðnvæddist var Bretland í byrjun Iðnbyltingarinnar á 18. öld.
Central-leið

**Central-leið** er leið neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar. Hún er rauð á litinn á korti kerfisins. Hún er 76 km löng og lengsta leið kerfisins. Leiðin þjónar 49 stöðvum en aðeins 20 þeirra eru neðanjarðar. Lestirnar keyra allt að 110 km/klst og eru þá hröðustu lestir kerfisins. 

Þó að fyrirtækið Central London Railway (CLR) væri stofnað árið 1891 með það í hug að byggja járnbraut á milli Shepherd's Bush og Bank (og framlenging til Liverpool Street var samþykkt árið 1892) var það ekki fyrir 27. júní 1900 að járnbráutin var opnuð opinberlega. 

## Leiðarkort

## Stöðvar
*Í röð frá vestri til austurs.*

## Kort

* West Ruislip – 
* Ruislip Gardens – 
* South Ruislip – 
* Northolt – 
* Greenford – 
* Perivale – 
* Hanger Lane – 
* Ealing Broadway – 
* West Acton – 
* North Acton – 
* East Acton – 
* White City – 
* Shepherd's Bush – 
* Holland Park – 
* Notting Hill Gate – 
* Queensway – 
* Lancaster Gate – 
* Marble Arch – 
* Bond Street – 
* Oxford Circus – 
* Tottenham Court Road – 
* Holborn – 
* Chancery Lane – 
* St. Paul's – 
* Bank-Monument – 
* Liverpool Street – 

* Bethnal Green – 
* Mile End – 
* Stratford – 
* Leyton – 
* Leytonstone – 
* Snaresbrook – 
* South Woodford – 
* Woodford – 
* Wanstead – 
* Redbridge – 
* Gants Hill – 
* Newbury Park – 
* Barkingside – 
* Fairlop – 
* Hainault – 
* Grange Hill – 
* Chigwell – 
* Roding Valley – 
* Buckhurst Hill – 
* Loughton – 
* Debden – 
* Theydon Bois – 
* Epping – 
* West Ruislip (geymslustöð) – 
* Hainault (geymslustöð) – 
* White City (geymslustöð) – 

## Heimild
*
District-leið

**District-leið** er leið neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar. Hún er græn á litinn á korti kerfisins og er svokölluð grunn leið, það er segja að hún var byggð með „grafa-og-þekja“ aðferðinni. Hún er fjölfarnasta leið kerfisins þessarar tegundar. Samtals eru 60 stöðvar á leiðinni en aðeins 25 þeirra eru neðanjarðar. Tvær fjögurra greina leiðarinnar eru einustu leiðar kerfisins sem fara yfir Thames-ána með brúm og ekki göngum. Þó er að leiðin sé fjórða lengsta leið kerfisins er hún með mesta fjölda stöðva.

## Leiðarkort

## Stöðvar
*Í röð frá vestri til austurs.*

### Richmond-grein

### Ealing Broadway-grein

### Wimbledon-grein

### Kensington (Olympia)-grein

### Edgware Road-grein

### Aðalleið

### Lokaðar stöðvar
*Hounslow Town, opnuð 1. maí 1883, leyst af hólmi af Hounslow East 2. maí 1909
*Mark Lane, aðalleið, opnuð árið 1884, leyst af hólmi af Tower Hill 4. febrúar 1967
*South Acton, Ealing-grein, opnuð 1880, lokað 28. febrúar 1959
*St. Mary's, aðalleið, opnuð 3. mars 1884, lokað 30. apríl 1938

## Kort

*Richmond – 
*Kew Gardens – 
*Gunnersbury – 
*Ealing Broadway – 
*Ealing Common – 
*Acton Town – 
*Chiswick Park – 
*Turnham Green – 
*Stamford Brook – 
*Ravenscourt Park – 
*Hammersmith – 
*Barons Court – 
*West Kensington – 
*Wimbledon – 
*Wimbledon Park – 
*Southfields – 
*East Putney – 
*Putney Bridge – 
*Parsons Green – 
*Fulham Broadway – 
*West Brompton – 
*Kensington (Olympia) – 
*High Street Kensington – 
*Notting Hill Gate – 
*Bayswater – 
*London Paddington – 
*Edgware Road – 
*Earl's Court – 
*Gloucester Road – 
*South Kensington – 
*Sloane Square – 

*London Victoria – 
*St. James's Park – 
*Westminster – 
*Embankment – 
*Temple – 
*Blackfriars  – 
*Mansion House – 
*Cannon Street  – 
*Bank-Monument  – 
*Tower Hill – 
*Aldgate East – 
*Whitechapel – 
*Stepney Green – 
*Mile End – 
*Bow Road – 
*Bromley-by-Bow – 
*West Ham – 
*Plaistow – 
*Upton Park – 
*East Ham – 
*Barking – 
*Upney – 
*Becontree – 
*Dagenham Heathway – 
*Dagenham East – 
*Elm Park – 
*Hornchurch – 
*Upminster Bridge – 
*Upminster – 
*Ealing Common Depot – 
*Upminster Depot – 

## Heimild
*
Bakerloo-leið

**Bakerloo-leið** er leið neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar. Hún er brún á litinn á korti kerfisins.

## Leiðarkort
Jubilee-leið

**Jubilee-leið** er leið neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar. Hún er grá á litinn á korti kerfisins.

## Leiðarkort
Zemfíra

**Zemfira Talgatovna Ramazanova** (rússneska: *Земфира*, fædd 26. ágúst 1976 í Ufa) er rússnesk söngkona, sem hefur náð alþjóðlegri hylli. Hún leikur rokk.

## Útgefið efni

### Breiðskífur
* *Земфира* (1999)
* *Прости Меня Моя Любовь* (2000)
* *14 Недель Тишины* (2002)
* *Вендетта* (2005)
* *Спасибо* (2007)
* *Z-Sides* (2009)
* *12* (2012)

### Smáskífur
* *Снег* (1999)
* *До свидания* (2000)
* *Трафик* (2001)
* *10 мальчиков* (2008)
* *Без шансов* (2011)

## Tenglar
* https://www.zemfira.ru/
Sanremo

**Sanremo** er borg í Lígúríuhéraði á Ítalíu og er á ítölsku Rivíerunni, skammt frá landamærum Frakklands. Þar búa 57.047 manns (2002).
Jean Bart

**Jean Bart** (21. október 1651 – 27. apríl 1702) var flæmskur sjómaður sem var í þjónustu Frakklands sem aðmíráll í sjóher og kapari (privateer).
Raspberry Pi

**Raspberry Pi** er lófastór tölva á einu spjaldi sem þróuð er í Bretlandi af fyrirtækinu Raspberry Pi Foundation. Tölvan er til í mörgum útgáfum sem kosta frá US$5 (Raspberry Pi Zero) til $35 auk skatta. Byrjað var að taka við pöntunum á stærri gerðinni 29. febrúar 2012. Raspberry Pi er hugsuð sem kennslutæki til forritunarkennslu í skólum. Hönnun byggir á BCM2835 (eða BCM2836) kubbi og 700 MHz örgjörva, og 256&nbsp;MB vinnsluminni. Tölvan er ekki með hörðum disk heldur SD korti til að ræsa og geyma gögn. Tölvan styður alls konar stýrikerfi, en aðal stuðningur er við Raspbian Linux stýrikerfi, byggt á Debian (líka fáanlegt óbreytt, alla vega fyrir Raspberry Pi 2). Fedora, Arch Linux og fleiri stýrikerfi, hugsanlega Android, eru líka nothæf. Raspberry Pi 2 ræður við sér útgáfu af Windows 10, svokallaða Windows 10 IoT Core.

Python er aðalforritunarmálið sem notast er við (á Linux en BBC BASIC er möguleiki t.d. með RISC OS stýrikerfinu). Aflgjafi og SD kort eru ekki innifalin en hægt að kaupa það samtímis og tölvuna.

Í október 2012 var tilkynnt ný tegund af tölvunni með 512&nbsp;MB vinnsluminni og síðar önnur með 1&nbsp;GB.
Háskólinn í Melbourne

**Háskólinn í Melbourne** er opinber rannsóknaháskóli í Melbourne í Ástralíu. Skólinn var stofnaður árið 1853 og er næstelsti háskóli á landinu. 

Rúmlega 49 þúsund nemendur stunda nám við Háskólann í Melbourne en þar starfa rúmlega 7300 manns, þar af tæplega 3600 akademískir starfsmenn.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Valbrá

**Valbrá** *(nevus flammeus)* er rauður eða rauðblár fæðingarblettur sem er algengastur í andliti en getur verið hvar sem er á líkamanum og verið mjög stór. 

Um þrjú börn af þúsundi fæðast með valbrá. Hún getur verið til mikilla lýta og valdið fólki vanlíðan og vandamálum. Valbrá hverfur yfirleitt ekki eða lýsist með aldrinum eins og sumir aðrir fæðingarblettir; þvert á móti dökknar hún og getur jafnvel í stöku tilvikum þykknað og orðið upphleypt. Ef valbrá sem þykknar er nálægt auga eða munni getur hún valdið afmyndun á andliti.

Ástæðan fyrir myndun valbrár er sú að háræðar á ákveðnum svæðum í húðinni eru of margar og víðar og of mikið blóðflæði verður til þessara svæða svo að dökkleitur blettur myndast þar. Engin ástæða er þekkt fyrir að þetta gerist en ýmis hjátrú hefur tengst valbrá; hérlendis var sagt að hún stafaði af því að móðirin hefði á meðgöngutímanum borðað rjúpu sem valur hefði drepið en víða erlendis var því trúað að orsökin væri að móðirin hefði verið gripin ofsahræðslu þegar hún gekk með barnið eða að hún hefði horft á eldsvoða.

Ekki er hægt að fjarlægja valbrá en hægt er að gera hana minna áberandi og er það gert ýmist með skurðaðgerð, frystingu eða leysigeislum. Síðastnefnda aðferðin þykir gefa besta raun því þá eru útvíkkuðu háræðarnar brenndar burt án þess að valda skaða á húðinni. Valbráin hverfur þó sjaldnast alveg en oftast er hægt að hylja hana með andlitsfarða.

## Heimildir
* 
*
Victor Horta

**Victor Horta** (fæddur 6. janúar 1861, dáinn 8. september 1947) var belgískur hönnuður og arkitekt.
J. Cole

**Jermaine Lamar Cole**, þekktastur sem **J. Cole**, (f. 1985) er bandarískur rappari sem fæddist í Þýskalandi.
Fjörudoppuætt

**Fjörudoppuætt** (fræðiheiti: *Littorinidae*) er ætt smárra snigla sem telur rúmlega 200 tegundir um allan heim. 

Sniglarnir eru með trausta kuðunga, ýmist mynstraða eða ómynstraða. Mjög lága, ydda eða snubbótta hyrnu og stóran bumbulaga grunnvinding. Kuðungarnir hafa engan hala né nafla. Lokan er hornkennd með örmiðju kjarna. Innan hverrar tegundar getur kuðungurinn verið í mjög mismunandi litafbrigðum, einlitir eða röndóttir.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Melagambri

**Melagambri** (fræðiheiti *Racomitrium ericoides* eða *Niphotrichum ericoides*) er mosi. Hann er einn af algengustu mosategundum á Íslandi og vex um allt land, oft á snjóþyngri stöðum en hraungambri. Melagambri þekur oft fjallshlíðar á sunnanverðu hálendi Íslands. Hægt er að þekkja melagambra á því að hároddur blaða er styttri en á hraungambra.

## Tilvísanir

## Heimild
* Flóra Íslands - Melagambri
Fjallagambri

**Fjallagambri** (fræðiheiti: ***Racomitrium microcarpum***, einnig stundum ritað ***Racomitrium microcarpon***) er baukmosi af Skeggmosaætt. Hann er algengur í Skandinavíu en sjaldgæfur á Íslandi.

## Útlit
Fjallagambri er 2-5 cm hár, grænn, gul- eða gráleitur efst en brúnni eða svartur neðan til. Stöngullinn er oft fjaðurgreindur þar sem hliðargreinar eru stuttar.

Blöðin eru aðlæg stönglinum þegar þau eru þurr en breiða úr sér þegar þau eru rök. Blöðin eru lensulaga 1,5-2,5 mm að lengd. Á blaðinu er tenntur og litlaus hároddur sem stingst 0,2-0,6 fram fyrir blaðendann en teygir sig ekki niður með blaðröndinni. Blaðkan og blaðrönd eru eitt frumulag að þykkt.

Plöntur fjallagambra eru einkynja og hafa þær ekki fundist með gróhirslum á Íslandi.

## Búsvæði
Fjallagambri vex á snjódældasvæðum, bæði á steinum og á jarðvegi. Hann myndar oft þéttar breiður. Hann er sjaldgæfur á Íslandi en finnst til dæmis við Laka, á Grænafjallgarði og innan við fyrirhuguð virkjanalón í Tungnaá og á fyrirhuguðu virkjanasvæði Hvalárvirkjunar á Ófeigsfjarðarheiði.

## Tilvísanir
Litunarjafni

**Litunarjafni** (fræðiheiti *Diphasiastrum alpinum*) er lágvaxin jurt af jafnaætt með langa jarðlæga stöngla með uppréttum marggreindum greinum. Hann finnst helst í bollum og snjódældum og er nokkuð algengur þar sem hæfilega snjóþungt er. 

Litunarjafni var notaður til litunar. Í Svarfdælasögu segir frá bræðrum sem sækja litunargrös fyrir móður sína. Í Landnámabók segir frá jafnabelg sem Klaufi hjó og olli það vígaferlum. Litunarjafni var notaðan til að lita ullarvarning gulan og var jafninn lagður í bleyti í sólarhring og þá dreift yfir ullina og hún vafin saman og svo sett í ketill með vatni og soðið við lítinn hita í nokkra tíma. Með því að nota litunarjafna með hvítmöðru (*Galium normanii*) var hægt að fá gulrauðan lit. Litunarjafni var einnig notaður sem litfestir með öðrum litunarjurtum.

## Heimildir
* Litunarjafni 
* USDA Plants Profile
Kynliður

**Kynliður** (e. *gametophyte*) er einstaklingur á einlitna skeiðinu. Hann er kynjaður og myndar kynfrumur.
Kynliður er einlitna en gróliður  er tvílitna.  Í mosum er kynliður  ríkjandi og vex  upp af grói sem gróliður myndar, og myndar kynfrumur.  Í öðrum plöntum er gróliður ríkjandi.  Kynliður skiptir sér með mítósuskiptingu (grómyndun).
Klettadoppa

**Klettadoppa** (fræðiheiti: *Littorina saxatilis*) er snigill af fjörudoppuætt. 

## Útbreiðsla
Klettadoppan finnst meðfram strönd Evrópu frá Barentshafi í norðri til Galisíu á Spáni í suðri. Við austurströnd Norður-Ameríku lifir hún við strendur Nýfundnalands og Nova Scotia. Hún er mjög algeng allt umhverfis Ísland og lifir á 0 til 62 m. dýpi.

## Lifnaðarhættir
Klettadoppan lifir helst í grýttum þangfjörum en heldur sig þó oftast ofan við mesta þangið. Hún kemur sér gjarnan fyrir meðfram sprungum þar sem raki situr eftir um fjöruna. Hún þolir vel að vera á þurru þegar smástreymt er, jafnvel dögum og vikum saman, enda andar hún með lungum. Vilja því margir telja hana með landsniglum en ekki sæsniglum.

Klettadoppan er jurtaæta og efst í fjörunni, þar sem hún heldur sig, lifa smá þörungar á steinum og mynda á þeim þunnt lag og á þeim lifir Klettadopan.  Eins virðist hún geta étið skófir sem einnig þekja steina efst í fjörunni. Hún notar skráptungu sem alsett er hörðum tönnum til þess að skafa þörungana af steinunum.

## Skelin (kuðungurinn)

Klettadoppa verður stærst um 18,2 mm á breidd og 21,7 mm á hæð en er venjulega aðeins minni eða 15-20 mm. Kuðungurinn mjög traustur, með lágri greinilegri keilulaga hyrnu og oddmjóum hvirfli. Oftast er hann mógrár eða gráhvítur á litin en einnig móleitur með hvítum bekkjum. Vindingarnir 5-6, miðlungs kúptir, saumurinn frekar djúpur og grunnvindingurinn bumbulaga og stór. Munninn breiðperulaga, útrönd hanns fláalaus og jafnt bogadreginn. Munnurinn er mun dekkri en ytra borð kuðungsins. Yfirborðið ýmist með grófum þverrákum eða þverrákalaust. Þegar vaxtarrákir eru sýnilegar eru þær óreglulegar og misháar og gera skelina mjög óslétta. Í brimasömum fjörum er Klettadoppan kúptari að lögun og með víðara munna heldur en klettadoppur í skjólgóðum fjörum. Líklegt er talið að þetta sé aðlögun til þess að geta staðið af sér brimið. Tegundin er mjög afbrigðagjörn og við Ísland eitt talin vera þrjú afbrigði.

## Almennt
Klettadoppan elur lifandi unga sína á vorinn, en ólíkt flestum sniglum verpir hún ekki eggjum heldur þroskast þau eftir æxlunina inni í móðurinni og skríður svo unginn út sem fullskapaður kuðungur þótt hann sé mjög litill þegar hann fæðist.

Klettadoppa eru mikilvæg fæða margra strandfugla eins og Stelks, Tildru og Sendlings.

## Tilvísanir

## Heimildir

*
Blöndulón

**Blöndulón** er uppistöðulón sem myndaðist þegar vatnsaflsvirkjun, Blönduvirkjun var reist í Blöndu 1984-1991. Blöndulón er dýpst 39 m. Það er á Eyvindarstaðaheiði og Auðkúluheiði, nálægt Kili og um 25 km frá Hveravöllum. Það er 57 km² að flatarmáli.
Lestarstöð

**Lestarstöð** er járnbrautarstöð þar sem lestir nema staðar þannig að farþegar geti farið inn og út af lestinni og hægt sé að ferma og afferma vagnana. Á flestum lestarstöðvum er pallur við hliðina á teinunum og bygging þar sem miðar eru keyptir og beðið er eftir lestum. Sé lestarstöð á einnar brautar leið er oftast framúrakstursbraut til staðar svo að lestir geti keyrt fram úr öðrum. Oft eru tengingar við aðra ferðamáta eins og strætisvagna og sporlestir.

## Tengt efni

* Neðanjarðarlestarstöð
Vesturbæjarvíðir

**Vesturbæjarvíðir** er víðitegund sem gróðursett var milli 1910 og 1940  tíma í görðum  í vesturbæ Reykjavíkur. Þessi tegund er talin blendingur af körfuvíði, Salix viminalis L., selju S. capraea L. og gráselju S. cinerea L. Vesturbæjarvíðir barst upphaflega til landins sem efni í tágakörfum. Jón Eyvindsson kaupmaður flutti inn grænar stofuplöntur frá Þýskalandi um 1910. Á þeim tíma var algengt að flytja vörur í fléttuðum tágakörfum og að í kringum fangelsi erlendis væri plantað mikið af víði sem svo fangar fléttuðu slíkar körfur. Ísleifur sonur Jóns tók eftir grænum sprotum og rótarmyndun á teinungum sem höfðu blotnað. Hann gróðursetti þá fyrst í pott og síðan út í garð á Stýrimannastíg 9. Það reyndist auðvelt að fjölga þessum víði og var hann gróðursettur í nærliggjandi húsum.

Á árum seinni heimstyrjaldarinnar var mikið ræktað annað afbrigði af körfuvíði sem kallaður var þingvíðir því hann var  upphaflega í Alþingisgarðinum og var hann miklu harðgerari og glæsilegri en Vesturbæjarvíðirinn og því farið að rækta hann í stórum stíl eftir 1940 og þá datt alveg niður ræktun vesturbæjarvíðis. Vesturbæjarvíðir er því mjög sjaldan í görðum sem gerðir voru eftir seinni heimsstyrjöld. Þingvíðirinn dó í vorhretinu 1963 en vesturbæjarvíðirinn lifði það af. Vesturbæjarvíðir er ættaður frá suðlægari slóðum og fór seinna á stað um vorið og lifði því af hretið.  

## Heimild
* Saga Veturbæjarvíðisins Morgunblaðið 2. september 2001
Þingvíðir

**Þingvíðir** er afbrigði af körfuvíði sem kenndur er  við Alþingishúsgarðinn en Tryggvi Gunnarsson gróðursetti hann þar í lok 19. aldar. Það tré er horfið en þingvíði var fjölgað með teiningum af því tré. Ræktun hans lauk  við mikið vorhret árið 1963. Einstaka tré sem stóðu á svæðum þar sem voraði seinna lifðu af hretið.  Þingvíðirinn er talinn af norrænum uppruna þar sem hann vetrarbýr sig eðlilega á haustin.  Hann er hraðvaxta og fyrirferðamikill, laufblöðin löng og mjó og fá gula haustliti.
Gráselja

**Gráselja** (fræðiheiti *Salix cinerea*) er víðitegund með útbreiðslu í Evrópu. Tréð verður 4-15 metra hátt. Það er mikilvæg uppspretta blómasafa fyrir skordýr.
Listi yfir pastategundir

Þessi grein inniheldur upplýsingar um alls konar tegundir af pasta í heiminum.
Sumar pastategundir eru ekki þekktar jafn vel og aðrar. Sumar tegundir hafa önnur nöfn á mismunandi tungumálum. 
## Hveitilengjur

## Flatar núðlur

## Stuttar núðlur, snúnar eða holar að innan

## Skrautlegar núðlur

## Lítið pasta

## Pasta með fyllingu

## Óreglulega lagað pasta
Valois-ætt

**Valois-ætt** var frönsk konungsætt á miðöldum, hliðargrein Capet-ættar, og sátu konungar af Valois-ætt í hásæti Frakklands frá 1328 til 1589. Hertogarnir af Búrgund frá 1363 til 1482 voru einnig af Valois-ætt.

Valois-ættin var komin af Karli greifa af Valois, fjórða syni Filippusar 3. Frakkakonungs. Erfðaréttur afkomenda hans byggðist á ákvæðum franskra laga sem útilokuðu konur frá ríkiserfðum og einnig erfðir um kvenlegg. Filippus 4., eldri bróðir Karls af Valois, átti þrjá syni sem allir urðu konungar en enginn þeirra eignaðist son sem lifði. Þegar sá síðasti, Karl 4., lést 1328, erfði hvorki dóttir hans né bróðurdætur ríkið, heldur ekki systursonur hans, Játvarður 3. Englandskonungur, sem gerði þó kröfu til ríkiserfða, heldur Filippus 6., elsti sonur Karls af Valois, sem þar með varð fyrsti konungur af Valois-ætt.

## Frakkakonungar af Valois-ætt
### Valois
* Filippus 6., 1329-1350.
* Jóhann 2., 1350-1364.
* Karl 5., 1364-1380.
* Karl 6., 1380-1422.
* Karl 7., 1422-1461.
* Loðvík 11., 1461-1483.
* Karl 8., 1483-1498.

### Valois-Orléans-ætt
Karl 8. átti ekki barn sem lifði og nánasti erfingi hans í karllegg var Loðvík 2. hertogi af Orléans, sonarsonarsonur Karls 5., sem tók við krúnunni eftir lát Karls og giftist ekkju hans.
* Loðvík 12., 1498-1515.

### Valois-Orléans-Angoulême-ætt
Loðvík 12. eignaðist heldur ekki syni sem komust á legg en hann átti hins vegar tvær dætur. Sú eldri var gift frænda sínum, Frans greifa af Angoulême, sem var næstur til ríkiserfða. Hann var sonarsonur Jóhanns greifa af Angoulême, yngri sonar Loðvíks 1. hertoga af Orléans, og því afkomandi Karls 5.

* Frans 1., 1515-1547.
* Hinrik 2., 1547-1559.
* Frans 2., 1559-1560.
* Karl 9., 1560-1574.
* Hinrik 3., 1574-1589.

### Hliðargreinar Valois-ættar
* Valois-Alençon-ætt, hertogar af Alençon, afkomendur Karls 2., yngri sonar Karls greifa af Valois.
* Valois-Anjou-ætt, hertogar af Anjou, afkomendur Loðvíks 1. næstelsta sonar Jóhanns 2. Frakkakonungs.
* Valois-Búrgundarætt, hertogar af Búrgund, afkomendur Filippusar 2. djarfa, fjórða sonar Jóhanns 2. Frakkakonungs.
* Valois-Búrgundar-Brabant-ætt, hertogar af Brabant, afkomendur næstelsta sonar Filippusar djarfa Búrgundarhertoga.
* Valois-Búrgundar-Nevers-ætt, greifar af Nevers, afkomendur Filippusar, þriðja sonar Filippusar djarfa.
* Valois-Orléans-ætt, hertogar af Orléans, afkomendur Loðvíks 1., yngri sonar Karls 5. Frakkakonungs.
* Valois-Orléans-Angoulême-ætt, greifar af Angoulême, afkomendur Jóhanns, yngri sonar Loðvíks 1. hertoga af Orléans.

Karlleggur allra þessara ætta var dáinn út þegar Hinrik 3. var myrtur 1589. Hann var barnlaus og næsti erfingi krúnunnar í karllegg var Hinrik konungur Navarra, sem var afkomandi Loðvíks 9., Frakkakonungs 1226-1270, í tíunda lið. Móðir Hinriks, Jóhanna Navarradrottning, var hins vegar systurdóttir Frans 1. og hann var því af Valois-ætt í móðurætt.

## Heimild

*
Hvanndalsbræður (plata)

***Hvanndalsbræður*** er sjötta hljómplata Hvanndalsbræðra.

## Lagalisti

# Vinsæll
# Mikki Refur
# Fjóla
# Besserwisser
# Vinkona 
# Hreinsaðu hugann
# Jón
# Fúsi Rótari
# LALA Lagið
# Plöturnar
# Gleði og glens
# Einmana
Ríða feitum hesti

***Ríða feitum hesti*** er þriðja hljómplata Hvanndalsbræðra gefin út árið 2006.

## Lagalisti
# Halli Skúla
# Ofnæmi
# Amma Súperman
# Ég er komin í fílinginn
# Nína og Geiri (28 árum síðar) 
# Ég elska þig bollan þín
# Klerkurinn
# Kræki í ber
# Ró og friður
# Hláturinn lengir lífið
# Vorkvöld í Moskvu
# Meira stuð
Knúsumst um stund

***Knúsumst um stund*** er fjórða hljómplata Hvanndalsbræðra

## Lagalisti

# Himnana
# Sagan öll
# Sveskjuhaus
# Bað
# Heimilisofbeldi 
# Greddan
# Öryrkinn
# Knúsumstumstund
# Sokkurinn
# Reykjavík
# Ástarvíman
# Jafnréttisbaráttan
# Kallin í bænum
# Ligg og græt
# Frostaveturinn mikli