open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vítissódi

**Vítissódi** (NaOH), **natríumhýdroxíð** eða **natrínhýdroxíð** er jónískt efni myndað úr Na+ og OH-. Það er hvítt, fast efni með bræðslumarkið 318&nbsp;°C og rammur basi. Suðumark þess er 1390&nbsp;°C . Vítissódi er auðleystur í vatni en mikil varmamyndun fylgir því að leysa hann upp í vatni. Vítissódi er stundum seldur sem flögur, litlar kúlur eða sem upplausn. Heimsframleiðslan á vítissóda árið 1998 var um 45 milljón tonn.

Vítissódi er afar ætandi og hættulegt efni. Mikilvægt er að geyma efnið í loftþéttu íláti því það binst koltvísýringi úr andrúmsloftinu. Vítissódi leysist upp í vatni en þá losnar mikill hiti. Efnið leysist líka upp í etanóli og metanóli en ekki í eter. Vítissódalausn skilur eftir gula bletti í efnum og á pappír.

## Notkun
Vítissódi er notaður við vinnslu og sem hráefni í ýmiss konar efnaiðnaði, aðallega sem rammur basi í framleiðslu viðarkvoðu og pappírs, textíls, drykkjarvatns, sápu og þvotta- og hreinsiefna fyrir frárennslisrör. Efnið er notað til að losa stíflur í frárennslisrörum og er þá sturtað í niðurföll. Vítissódi er notaður sem hreinsiefni, t.d. til að hreinsa bjórframleiðslutanka og er algengasta efnið í efnum sem seld eru til að hreinsa bakarofna. Vítissódi er algengasti basinn sem notaður er í efnafræðitilraunum. Efnið er líka notað við framleiðslu á lífdísil. Áður var algengt að nota vítissóda til að ná málningu af tré en vegna umhverfissjónarmiða hefur sú notkun minnkað. 

Vítissódi er notaður í fæðuframleiðslu, m.a. við framleiðslu á hinum norska „lutefisk“. Oftast stafar guli liturinn á kínverskum núðlum ekki af því að þær innihaldi egg heldur af því að við framleiðslu þeirra hefur verið notuð upplausn sem inniheldur vítissóda. Vítissódi hefur verið notaður við verkun sviðahausa á Íslandi, til að ná sóti af sviðnum hausum eru þeir settir í vatnslausn með vítissóda.
Vítissódi er notaður til að hreinsa ál úr báxíti þannig að úr verði áloxíð, hráefni sem notað er til að framleiða ál í álbræðslum.

Fagstéttir hafa notað vítissóda til að slétta hár en úr þeirri notkun hefur dregið vegna hættu á efnabruna. Vítissódi hefur verið notaður til að leysa upp lífræna vefi dýra. Vítissódi hefur verið notaður til að stjórna sýrustigi við framleiðslu ólöglegra lyfja eins og metamfetamíns.

## Gullpeningatilraun
Vítissódi gengur í samband við sink og það er hægt að búa til „gullpeninga“ úr koparmynt með því að sjóða hana í vítissódaupplausn sem í er dálítið af sinki, myntin verður þá silfurlituð eftir 45 sekúndur. Ef myntin er síðan sett undir gasloga í nokkrar sekúndur verður hún gullin. Ástæðan fyrir þessu er að sinkduftið leysist upp í vítissóda og býr til Zn(OH)42-. Þegar sink og kopar eru hituð saman verður til látún.

## Heimildir
* 
*
Ómar Ragnarsson - Fyrstu árin

**Ómar Ragnarsson - Fyrstu árin**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1984. Á henni syngur Ómar Ragnarsson íslensk dægurlög og flytur gamanefni. 

Litmyndir á umslagi tók Friðþjófur Helgason á skemmtunum Ómars Ragnarssonar í Broadway í maí 1984. Mynd í opnu umslags tók Óli Páll 1966 þegar Ómar söng lögin á síðari plötunni. Hin lögin söng Ómar inn á plötu fimm árum á undan. Litgreining, textasetning og prentun umslags: Prisma

## Lagalisti
# Sveitaball - *Lag - texti: Dave/Akst - Ómar Ragnarsson*
# Limbó-Rokk Twist  - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Ó, Vigga - *Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson* 
# Bítilæði - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Mömmuleikur - *Lag - texti: Adler/Allen - Ómar Ragnarsson*
# Mér er skemmt - *Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson* 
# Botnía - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Ég hef aldrei nóg - *Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson*
# Ást, ást, ást - *Lag - texti: Hard - Ómar Ragnarsson*
# Karlagrobb - *Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson*
# Sjö litlar mýs - *Lag - texti: Packris - Ómar Ragnarsson*
# Þrjú hjól undir bílnum - *Lag - texti: Hilliard/Bacharach - Ómar Ragnarsson*
# Kappakstur - *Lag - texti: Erl. lag - Ómar Ragnarsson*
# Hjólabragur - *Lag - texti: Richard/Welch/Jararca/Pana - Ómar Ragnarsson*
# Rafvirkjavísur - *Lag - texti: Graham - Ómar Ragnarsson*
# Bjargráðin - *Lag - texti: Bagdasarian - Ómar Ragnarsson*
# Greyið Jón - *Lag - texti: Berlini/Taccani - Ómar Ragnarsson*
# Halló Dagný - *Lag - texti: Herman - Ómar Ragnarsson*
# Hott, hott á hesti - *Lag - texti: Allan/Hill/Newman/Hoffman/Kent/Curtis - Ómar Ragnarsson*
# Karlarnir heyrnarlausu - *Lag - texti: Medley/Russel - Ómar Ragnarsson*
# Skíðakeppnin - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson* 
# Amma húlar - *Lag - texti: Carasone - Ómar Ragnarsson*
# Stjórnmálasyrpa - *Lag - texti: Helgi Helgason/Friðrik Bjarnason - Ómar Ragnarsson*
# Ökuferðin - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Halló mamma - *Lag - texti: Ponchielli - Ómar Ragnarsson*
Hjartarsalt

**Hjartarsalt** eða ammóníumkarbónat ((NH4)2CO3) er hvítt duft, það er blanda af ammóníumbíkarbónati NH4HCO3 og ammóníumkarbamínati NH2COONH4. Bræðslumark þess er 58&nbsp;°C. 

Hjartarsalt er notað sem lyftiefni í bakstur, aðallega smákökubakstur til að fá sléttar og stökkar kökur. Ammoníaksgufurnar sem myndast þegar deigið hitnar - en þær gefa lyftingu - þurfa að gufa alveg upp en það næst ekki í stærri og blautari kökum. 

Hjartarsalt er í mörgum norrænum uppskriftum t.d. af íslenskum loftkökum.

Hjartarsalt er notað sem ilmsalt til að vekja fólk af yfirliði. Nafnið er dregið af því að efnið var unnið úr hári og hornum dýra, ekki síst hjartardýra.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Metýlenblátt

**Metýlenblátt** er lífrænt efnasamband sem hefur efnaformúluna C16H18ClN3S. 
Það er notað á ýmsum sviðum svo sem í líffræði og efnafræði. Við herbergishita er metýlenblátt fast efni, lyktarlaust, dökkgrænt duft sem verður blátt þegar það er leyst upp í vatni. 

## Notkun
### Efnafræði
Metýlenblátt eða metýlþíóníníumklóríð er mikið notað sem litvísir fyrir afoxun í efnagreiningu. Lausnir með metýlenbláu verða bláar í oxandi umhverfi en litlausar ef afoxun á sér stað. Þessir afoxunareiginleikar eru vel sýnilegir í algengri efnafræðitilraun, sem kölluð er bláa flaskan, en þá er lausn úr þrúgusykri, metýlenbláu og vítissóda hrist. Þá oxar súrefnið metýlínblátt og lausnin verður blá. Þrúgusykurinn hefur svo þau áhrif að metýlenblátt verður smám saman litlaust. Þegar allt súrefnið er uppurið verður lausnin litlaus.

### Líffræði
Metýlenblátt er notað sem litunarefni á rannsóknarstofum. Það er einnig notað til að greina hvort frumur eins og ger eru lifandi eða ekki.

### Læknisfræði
Metýlenblátt hefur verið notað við meðhöndlun á methemóglóbíndreyra sem lýsir sér þannig að húðin verður blá. Þó það hljómi einkennilega þá er hægt að nota bláa litunarefnið til að minnka bláma í húð en það gerist þegar metýlenblátt afoxar methemóglóbín. 

Metýlenblátt er notað í skurðaðgerðum m.a. til að lita saltlausn sem sprautað er kringum æxli sem á að fjarlægja og sem litunarefni til að greina sjúkdóma.

Metýlenblátt var áður notað með góðum árangri sem malaríulyf en notkun þess var hætt á millistríðsárunum þar sem bandarískum hermönnum geðjaðist ekki að aukaverkunum lyfsins en þær voru að þvag varð grænt á lit og augnhvíta blá. Nú hefur aftur vaknað áhugi á að nota metýlenblátt við malaríu, ekki síst vegna þess að sem lyf er það mjög ódýrt í framleiðslu. 

Í bæklunaraðgerðum er metýlenblátt notað til að greina á milli ígrædds beinþykknis (bone cement) og upprunalegs beins. Það hraðar því líka að ígrætt beinþykkni harðni.

Stórir skammtar af metýlenbláu eru stundum notaðir við afeitrun við sérstakar gerðir af eitrunum.

Nýlegar rannsóknir virðast benda til þess að metýlenblátt (metýlþíóníníumklóríð) geti hægt á eða stöðvað framþróun Alsheimer-sjúkdómsins. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* NIH - Methylene blue test
Sherman-bræður

**Sherman-bræður** eru bandarískir lagahöfundar sem einkum fást við söngleikja-kvikmyndatónlist. Þeir eru Robert B. Sherman (f. 19. desember 1925 – 6. mars 2012) og Richard M. Sherman (f. 12. júní 1928). Sherman-bræðurnir unnu fyrir Walt Disney seinustu sex ár lífs hans. Þeir hafa samið lög fyrir kvikmyndir á borð við *[[Sverðið í steininum]]* (1963), *[[Mary Poppins (kvikmynd)|Mary Poppins]]* (1964), *[[Skógarlíf (kvikmynd frá 1967)|Skógarlíf]]* (1967), *[[Kittý-kittý-bang-bang]]* (1968), *[[Hefðarkettirnir]]* (1970), *[[Sú göldrótta]]* (1971), og *[[Vefur Karlottu (kvikmynd frá 1973)|Vefur Karlottu]]* (1973). 

## Tilvísanir
Bob Hilliard

**Bob Hilliard** (28. janúar 1918 – 1. febrúar 1971) var bandarískur textahöfundur fæddur í New York-borg. Hann hóf feril sinn á Tin Pan Alley. Hann starfaði með mörgum frægum lagahöfundum á borð við Burt Bacharach, Carl Sigman, Jule Styne, Mort Garson, Sammy Mysels, Dick Sanford, Milton DeLugg, Philip Springer, Lee Pockriss og Sammy Fain. Hillard og Bacharach sömdu meðal annars lagið „Three Wheels on My Wagon“ sem Ómar Ragnarsson íslenskaði og staðfærði sem „Þrjú hjól undir bílnum“ 1965.

Hillard varð frægur fyrir lög í Broadway-söngleikjunum *[[Angel in the Wings]]* og *[[Hazel Flagg]]* en er líklega einkum minnst fyrir lögin í teiknimyndinni *[[Lísa í Undralandi (teiknimynd)|Lísu í Undralandi]]* frá Walt Disney.
Eyðumerkurrotturnar

***Eyðimerkurrotturnar*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Að fá nagla úr skósólanum upp í fótinn er hversdagslegt atvik, sem venjulega leiðir til þessa að við göngum við hjá skósmið. En fyrir Bob Moran hafði þetta alvarlegri afleiðingar. Hann gekk að vísu við hjá alvarlegri afleiðingar. Hann gekk að vísu við hjá skósmið til að láta laga skóinn sinn, en hann grunaði ekki, að þar þyti hann beint upp í fangið á alþjóðlegum bófaflokki. Og yfirhöfðingi þessa bófaflokks var prófessor Sixte að nafni. Hann hafði ákveðið að eyðileggja heiminn, vegna þess að heimurinn hafði ekki viðurkennt hæfileika hans. En honum var þó áhyggjuefni, að þegar hann væri búinn að eyðileggja heiminn, þá yrði líklega enginn eftir til þess að dázt að afrekum hans. Og nú vantaði hann eldflaugasérfræðing, og í misgripum taka þeir Bob og flytja hann til eyjar í Karabíska hafinu. Þar er hann hýstur í stálhöll, umkringdur ógerðarmönnum og atvinnumorðingjum. Ótal hættur verða á vegin hans. En tekst honum að sigra og frelsa þar með heiminn frá yfirvofandi plágu þessa mikilmennskubrjálæðings, sem í rauninni var ekkert annað en spennitreyjumatur.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Georg Lansky, Mayer, Prófessor Aristide Clairembart, Prófessor Sixte, Fred Duncan.

## Sögusvið
París, Le Havre, Frakkland - Assomption, Karabíska hafinu.

## Bókfræði
* Titill: Eyðimerkurrotturnar
* Undirtitill: Æsispennandi drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Les faiseurs de désert
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1955
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1965
Hellar í Landsveit

**Hellar** í Landsveit er bær í Rangárvallasýslu, vestan undir Skarðsfjalli, og dregur hann nafn sitt af manngerðum hellum sem þar eru. Hellar eru gömul bújörð og á þá er minnst í máldögum frá 14. öld. Þar er nú sauðfjárbúskapur.

Hellarnir eru þrír talsins, höggnir í sandstein eða móhellu, og er sá stærsti þeirra, Hellnahellir, lengsti manngerði hellir á Íslandi, um 50 metrar á lengd. Fremri hluti hans kallast Heyhellir og var lengi notaður sem hlaða. Í Hellnahelli hafa á síðari árum verið haldnar ýmsar samkomur, söngskemmtanir og fleira og árið 2000 söng biskup Íslands messu þar.

Hinir hellarnir kallast Lambahellir og Hesthellir og eru þeir tengdir saman með göngum. Menjar um fleiri hella má sjá á Hellum en þeir hafa fallið saman. Hellarnir hafa verið notaðir sem geymslur, fjárhús og fleira. Einhverjir þeirra hafa verið mannabústaðir og margar kenningar eru á lofti um íbúana og aldur hellanna sjálfra. Kenningar hafa komið fram um að sumir hellanna kunni að vera eldri en landnám og hafa hýst Papa. Hvað sem því líður hljóta þeir að vera að minnsta kosti jafngamlir bæjarnafninu, en elstu ritaðar heimildur um nafnið eru frá áriðnu 1332. Hellarnir eru friðlýstir. 

Til er þjóðsaga sem segir frá kálfi sem hvarf eitt sinn í Hellnahelli og manni sem fór að leita hans. Hann gekk lengi í myrkrinu í hellinum, þangað til hann heyrði árnið yfir höfði sér, varð hræddur og sneri við. Þegar hann komst loks aftur upp úr hellinum var hann með gullsand í skónum. Skömmu síðar heyrðist baul undir hjónarúminu á Stóra-Núpii í Gnúpverjahreppi og þegar að var gáð var þar kominn kálfurinn heill á húfi, en hann hafði týnt halanum einhvers staðar á leiðinni.

## Tengill
*
Dalur fornaldardýranna

***Dalur fornaldardýranna*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Professor Hetzel hefur af tilviljun komizt yfir skjal þar sem sagt er, að til sé gríðarstór legstaður forsögulegra risaeðla á einhverjum afstakktasta svæði Mið-Afríku. Því miður deyr prófessorinn, áður en hann fær því við komið að ferðbúa könnurleiðangur þann, sem átti að varpa ljóma á allt rannsóknarstarf hans. Lena dóttir hans fer því til Afríku í því skyni að uppfylla síðustu ósk hans, og hún hittir Bob Moran á fljótaskipinu Valabo. - Frá þeirri stundu fer að koma skriður á atburðarásina. Bob hafði farið til Afríku ti að leita upp stór veiðidýr með það fyrir augum að taka nærmyndir af þeim. En áður en því takmarki er náð, urðu á vegi hans allt aðrir og öllu hættulegri andstæðingar en ljón og tígrar. Til að hjálpa hinni fögru Lenu afgreiðir hann þegar á fljótaskipinu ókunnan bófa, sem ætlaði að koma í veg fyrir að hún næði takmarki sínu, og fleiri fylgdu í kjölfarið. Hann leggur síðan til baráttu úti í hættulegum frumskóginum, þar sem leóparðamenn vekja ógn og skelfingu með villimannlegu framferði sínu. Hann fær að komast að raun um, að meira að segja flóðhestar og bavíanar geta verið hættulegir. En jafnvel óðir manndráparar í tígrafeldum og með stálklær á höndum megna ekki að skjóta Bob vini okkar skelk í bringu. Enn einu sinni þurkar hann svitann af enninu og brettir upp ermunum.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Lena Hetzel, M'Booli, Allan Wood, Chest, Pétur Bald, Friðrik Brown-sky, Bankútúh konungur balebelanna.

## Sögusvið
Valabo, Sangrafljót, Mið-Afríku.

## Bókfræði
* Titill: Dalur fornaldardýranna
* Undirtitill: Æsispennandi drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: La vallée des brontosaures
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1955
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1967
Vin “K” svarar ekki

***Vin „K“ svarar ekki*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Víðsvegar í Frakklandi og Norður-Afríku hverfa menn án þess til þeirra spyrjist. Það eru hraustir og þrekmiklir verkamenn, sem geta tekið til höndunum. Samtímis hættir vin „K“ - hin leynilega tilraunastöð í Sahara - að hafa samband við umheiminn. Eitt kvöld fær Moran flugforingi undarlega heimsókn, og þegar daginn eftir leggur hann af stað í flugvél áleiðis til hinnar dularfullu Vinar „K“. - En frá þeirri stundu mætir Bob Moran hverjum andstæðingnum öðrum hættulegri. Hverjir eru þessir ókennilegu hermenn, harðir í horn að taka, sem eitthvert annarlegt vald sendir gegn honum? Moran flugforingi á ekki aðeins í höggi við menn, heldur líka algerlega ný vísindi, sem fela í sér banvæna hættu fyrir mannkynið. Tekst fáeinum ófyrirleitnum hundingjum að brjóta Moran flugforingja á bak aftur, lama viðnámsþrótt hans og gera hann að lifandi vélmenni? Örlög Bob Morans - og meira að segja alls heimsins - eru komin undir smávægilegri nálastungu. Aldrei hefur Bob Moran - hinn reyndi herflugmaður og ævintýragarpur - ratað í hættulegri ævintýri, aldrei staði tæpar á barmi dauða og tortímingar.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Claude Bory, Alabert lögreglufulltrúi, Jouvert ofursti, Clark major, Said Mussa, Lang liðsforingi, Charles Wiener.

## Sögusvið
París, Frakkland - El Koufra, Sahara, Norður-Afríka.

## Bókfræði
* Titill: Vin „K“ svarar ekki
* Undirtitill: Drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Oasis K ne répond plus
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1955
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Gísli Ásmundsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1969
Le Sport

**Le Sport** er sænsk raftónlistar-hljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 2004.

## Tenglar
* Le Sport á MySpace
Tímagreind hagfræði

Í **tímagreindri hagfræði** eru bæði skatturinn og launin í hlutfalli við vinnutíma. Þessi eiginleiki aðskilur tímagreinda hagfræði frá flestum öðrum hagkerfum, sem hafa aðra þætti en tímannn fyrir því að reikna út skattana. Á seinni tímum hefur sænskur uppfinningamaður Karl Gustafson lýst nákvæmlega þessu kerfi, en þýskur hagfræðingur Silvio Gesell hafði líka hugmyndir um tímagreinda hagfræði. Árið 1976 flutti þjóðarflokksmaður Anders Gernandt frumvarp á sænska þinginu um innleiðingu *tímaskatt*.

## Almennt um kerfið
Tímagreinda hagfræðin geng út frá því að hagkerfin samtímans eru ekki í hag öllum þeim, sem þurfa að fara eftir reglum þeirra, en að vandamál þessara kerfa væru leyst, ef hagkerfin væru grundvölluð á náttúrulögmálunum. Samkvæmt tímagreindu hagfræði byggast óréttlæti í kerfunum samtímans á því að það eru ekki til fastar reglur fyrir því hvernig skal stjórna hagkerfinu eða skera úr um gildi hluta. Tímagreinda hagfræðin bendir á að *tíma* er óhlutdrægur fasti, sem stjórnmálaákvarðan kunna ekki stjórna, og geng út frá því að þetta fasti er réttlátastur grunnur hagkerfis. 

## Markmið
Tímagreinda hagfræðin stefnir að því að innleiða gjald fyrir unnið verk í stað vaxtakerfins, það er að segja gjald, reiknað í *tíma*. Í slíkt hagkerfi muna gildi aldrei vaxa án þess að verk, sem samsvarar aukningunni, hefur verið unnið. Markmið tímagreindrar hagfræði er að binda gildi við fasta, á sama hátt sem rúmmál og þyngd eru bundin við fastar einingar. Þannig torveldast svindl og spákaupmennska.
 
## Ámæli
Tímagreinda hagfræðin hefur legið undir ámæli fyrir að vera alltof bundin við kenningar fyrir því að eiga sér stoð í raunveruleikanum og fyrir að ganga út frá því að allt skattskylt fólk á vinnu.

## Heimildir
* Gustafson, Karl, *Deus ex machina* (2006)
* Benjes, Hermann, *Wer hat Angst vor Silvio Gesell* (2006)

## Tengill
* Tidskattesystemet - Grundat i naturlagarna (á sænsku)
Svarta höndin

***Svarta höndin*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Feneyjar eru ferðamannaborg, en Bob Moran þarf ekki annað en leggja leið sína þangað, til þess að allt andrúmsloftið verði miður friðsamlegt. Það er og heldur engin hvíld í því að hjálpa munaðarleysingja til þess að ná arfi forfeðra sinn. einkum þó þegar Svarta höndin vill hafa þar hönd í bagga. Bob heyr harða baráttu við foringja og handlangara þessara glæpasamkundu, og leikurinn berst um alla borgina, hin fögru lón, eftir fjallvegum, sem liggja til Arnarkastalans. Í þetta skipti á hetja vor samt við of mikinn liðsmun að etja, en það verður einmitt til þess, að honum tekst að sigra að lokum.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Sabrína Alferi, Jósef Salizo, Aristide Clairembart, Salvatore Marziano, Manrico Busso, Marvini prófessor, Beppo

## Sögusvið
París, Frakkland - Feneyjar, San Giuliano,Feneyjafjöll, Ítalía 

## Bókfræði
* Titill: Svarta höndin
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Echec à la Main Noire
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1957
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1970
Ferðasót

**Ferðasót** er þriðja breiðskífa Hjálma. 

## Lagalisti
# „Leiðin okkar allra“ - 5:01
# „Vísa úr Álftamýri“ - 3:58
# „Hafið“ - 3:49
# „Ferðasót“ - 3:36
# „Nú er lag“ - 2:58
# „Þú veist í hjarta þér“ - 4:49
# „Úr Varabálki“ - 4:28
# „Spor“ - 6:37
# „Vagga Vagga“ - 3:30
# „Sálmur Boeves“ - 2.27
Aleksandr Solzhenítsyn

**Aleksandr Ísajevítsj Solzhenítsyn** (rússneska: Александр Исаевич Солженицын; 11. desember 1918 – 3. ágúst 2008) var rússneskur rithöfundur, leikritahöfundur og sagnfræðingur. Hann er frægastur fyrir verk sitt: *[[Gulag-eyjarnar 1918-1956: tilraun höfundar til rannsóknar|Gulag-eyjarnar]]*, en með því fékk heimsbyggðin spurnir af Gúlag fangabúðum Sovétríkjanna. Sjálfur eyddi hann átta árum í fangabúðum fyrir meinta óvirðingu í garð Stalíns. Solzhenítsyn fékk Nóbelsverðlaun í bókmenntum árið 1970 og var gerður útlægur frá Sovétríkjunum árið 1974. Hann sneri aftur til Rússlands árið 1994. Eftir hann liggur fjöldi verka, sjálfsævisöguleg, skáldverk, ljóð, leikrit og söguskoðanir.

## Tenglar
* ''Maður með köllun''; grein í Morgunblaðinu 1983
* ''Solzhenitsyn snýr aftur''; grein í Morgunblaðinu 1994
* ''Ágrip af sjálfsævisögu''; grein í Morgunblaðinu 1971
* ''Solzhenitsyn veldur deilum vestan hafs''; grein í Tímanum 1975
* ''Skiptið Sovétríkjunum í fimm ný ríki''; grein í DV 1990
* ''Solzhenitsyn lætur ekki einangrast''; grein í Morgunblaðinu 1975
* ''Solzhenitsyn-málið''; grein í Morgunblaðinu 1970
* ''Rödd hrópandans''; grein í Alþýðublaðinu 1976
* ''Solzhenitsyn handtekinn''; grein í Morgunblaðinu 1974
* ''Solzhenitsyn hylltur við komuna til Sviss''; grein í Morgunblaðinu 1974
* ''Einmana ættjarðarvinur''; grein í Morgunblaðinu 1974
* ''Hugmyndafræði, sem þarf að þröngva upp á fólk með valdi''; grein í Morgunblaðinu 1976
* ''Trú og siðferðisstyrkur eina vörnin gegn kommúnismanum''; grein í Morgunblaðinu 1978
;erlendir
* Nobelprize.org Bókmenntaverðlaun Nóbels 1970 (á ensku)
* Nobelprize.org Sjálfsævisaga Solzhenitsyn (á ensku)
Njósnarinn ósýnilegi

***Njósnarinn ósýnilegi*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Eitt kvöld í París í jólaönnunum eru þeir vinirnir, Bob og Bill, að rölta um göturnar og huga í búðarglugga. Sérstaklega eru það gluggar bókabúðanna, er athygli þeirra beinist að, því Bob er mikill bókasafnari, og einkum eru það gamlar og fágætar bækur, sem hann hefur áhuga á. Það er því engin tilviljun, að þeir vinirnir stönsuðu við bókabúðina „Allar bækur“ og fara inn. Þeir halda rakleitt í fornbókadeildina, og er Bob að skoða fágæta biblíu, þegar einhver stjakar allharkalega við honum, svo að hann hrasar við. En Bob kann ekki við slíkt athæfi á almannafæri og lítur snarleg við, en sér engan nálægt sér, nema Bill vin sinn, sem stóð við hliðina á honum. Þeir vinirnir verða furðu lostnir og taka að rannsaka staðinn. Bob kemur auga á stiga upp á efri hæð búðarinnar og heldur þangað. En þá slökna ljósin og í stiganum mætir honum kúlnahríð, sem strýkur næstum vanga hans. Hann kastar sér flötum. Og þar sem hann liggur á gólfinu í myrkrinu sér hann ljóskeilu úr vasaljósi líða fram hjá — en það heldur enginn á vasaljósinu — það líður áfram eins og sjálfkrafa. Þarna er ósýnilegi njósnarinn á ferð og átti Bob eftir að kynnast honum betur.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Ferret lögregluforingi, Bernard Philippe, Juliette prófessor, Aristide Clairembart, Gaston Dessaumur, Majórinn, Sorprennan, Li, Song

## Sögusvið
París, Frakkland 

## Bókfræði
* Titill: Njósnarinn ósýnilegi
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Formule X 33
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1962
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1971
Peter Adler Alberti

**Peter Adler Alberti** (10. júní 1851 – 14. júní 1932) var dómsmálaráðherra í Danmörku og Íslandsráðherra. Hann var lögfræðingur að mennt og var í stjórn sparisjóðs bænda á Sjálandi.

## Ævi
Árið 1888 stofnaði hann fyrirtæki til að flytja út danskt smjör. Hann bauð sig fram fyrir stjórnmálaflokkinn Venstre og var kosinn á þing 1892. Hann gaf út dagblaðið Dannebrog. Árið 1901 varð hann dómsmálaráðherra og er tíma hans í því embætti helst minnst fyrir að hann lögleiddi hýðingar vegna kynferðisafbrota sem voru þannig að karlar á aldrinum 15 til 55 ára sem fundnir voru sekir um að nauðga konum eða fremja kynferðisafbrot gagnvart ungum stúlkubörnum átti að rassskella 27 sinnum með priki. Þessar hýðingar voru afnumdar árið 1911. 

Alberti var ásakaður um að misnota vald sitt og varð að segja af sér ráðherraembætti eftir sjö ár í embætti en fékk nafnbótina og tignarheitið  "geheimekonferensråd" af konungi. En málið varð ennþá verra þegar í ljós kom einnig mikið fjármálahneyksli, Alberti hafði dregið að sér óhemju mikla fjármuni úr sparisjóð bænda. Hann hafði árum saman stolið úr sjóðnum til að fjármagna fjárglæfra sína m.a. að kaupa gullhlutabréf. 

Þann 8. september 1908 gaf hann sig fram við löggæsluyfirvöld og játaði brot sín en í ágústbyrjun sama ár hafði Privatbanken staðfest að tölur pössuðu ekki í bókhaldi sparisjóðsins. Ritstjóri Politiken beitti einnig þrýstingi til að fá fram sannleikann og Alberti gaf sig fram þegar ljóst var að svik hans myndu vera afhjúpuð í fjölmiðlum.

Þetta varð reginhneyksli og hafði mikil áhrif í stjórnmálalífi Dana. Alberti var ekki ráðherra þegar fjárdrátturinn komst upp og hann hafði ekki dregið sér fé á meðan hann gegndi stöðu dómsmálaráðherra. Hins vegar hafði Friðrik 8. Danakonungur veitt Alberti tign sem leyndarráð vegna meðmæla frá J. C. Christensen forsætisráðherra og vegna þessa máls beið stjórnin álitshnekki og J. C. Christensen varð að segja af sér í október 1908 og afhenda Niels Neergaard stjórnartaumana. 

Alberti var dæmdur í átta ára tugthúsvist og sat inn árin 1912 til 1917. Hann hafði fangamarkið  75 og  var 172 sm hár og mittismál hans var 155 sm. Alberti vóg 138,5 kg við komuna í fangelsið. Í fangelsinu vann hann á sokkaprjónavél sem prjónaði sokka fyrir fangana. Hann veslaðist upp í fangelsinu og var árið 1912 aðeins 70 kg.

Hann dó eftir að sporvagn keyrði á hann árið 1932.

Alberti var Íslandsráðherra í Kaupmannahöfn og það var hann sem valdi Hannes Hafstein til að gegna fyrsta ráðherraembættinu með aðsetur á Íslandi.

## Heimildir
* 
* Jón Sigurðsson: Íslandsráðherrann í tugthúsið : sagan af Alberti og ævintýrum hans
* Mumieklubben:Peter Alberti 
* Magten og vanæren
* Jón Sigurðsson, Peter Adler Alberti. – Saga, 1. tölublað (01.01.1970), bls. 142-247  

## Tenglar
* ''Alberti - Íslandsráðherrann í tukthúsið''; grein í Morgunblaðinu 1982
Felix da Housecat

**Felix da Housecat** (fæddur **Felix Stallings Jr.** 25. ágúst 1971) er bandarískur plötusnúður, tónlistarmaður og útgefandi. 

## Útgefið efni
### Lög
* „Phantasy Girl“ (1987) 
* „Anotha Level“ (1987) 
* „Little Bloo“ (1987) 
* „Marine Mood“ (1987) 
* „Trippin' On A Trip“ (1987) 
* „Footsteps of Rage“ (1995) 
* „Smak Dat Ass“ (1996) 
* „Dirty Mother“ (1997) 
* „Silver Screen“ (2002) 
* „Madame Hollywood“ (2002) 
* „Madame Hollywood Remixes“ (2002) 
* „Silver Screen Shower Scene“ (Samið af Tommie Sunshine)(2003) 
* „Cyberwhore“ (2003) 
* „Ready 2 Wear“ (2004) 
* „Watching Cars Go By“ (2004) 
* „Jack U“ (2006) 
* „Tweak“ (2006) 
* „Future Calls the Dawn/Sweetfrosti“ (2007) 
* „It's Been A Long Time“ (2007) 
* „It's Your Move“ (2007) 
* „Something 4 Porno“ (2007) 
* „Radio“ (2008) 
* „Artificial“ (með Kris Menace) (2008)

### Breiðskífur

* *[[Metropolis Present Day? Thee Album!]]* (1995)
* *[[Clashbackk Compilation Mix]]* (1997)
* *[[Transmissions, Vol. 2]]* (1997)
* *[[Kittenz and Thee Glitz]]* (2001)
* *[[Excursions (breiðskífa)|Excursions]]* (2002)
* *[[Rocketmann!]]* (2002)
* *[[A Bugged Out Mix]]* (2003)
* *[[Devin Dazzle & the Neon Fever]]* (2004)
* ** (2005)
* *[[Virgo Blaktro and the Movie Disco]]* (2007)

### Lög notuð í annað
* Lagið „Silver Screen Shower Scene“ var notað í leiknum Midnight Club 2 árið 2003

## Tilvísanir

* Felix da Housecat á Myspace
Borðtennis

**Borðtennis** er íþrótt þar sem tveir eða fjórir leikmenn slá léttan lítinn bolta milli sín með spöðum. Leikurinn fer fram á sérstöku borðtennisborði sem skipt er í miðjunni með lágu neti. Boltinn verður að skoppa einu sinni á öðrum helmingnum áður en hann er sleginn yfir á þann næsta. Ef leikmanni tekst ekki að slá boltann yfir á hinn helminginn vinnur andstæðingurinn stig. Borðtennis er hraður leikur og krefst stöðugrar einbeitingar. Góður leikmaður getur sett snúning á boltann og gert andstæðingnum þannig erfitt fyrir að ná honum.

Borðtennis varð til í Bretlandi á 9. áratug 19. aldar og var leikinn af bresku yfirstéttinni. Upphaflega var netið röð af bókum sem stillt var upp á miðju borðinu, boltinn efri hlutinn af kampavínstappa og spaðarnir lok af vindlakössum.

Alþjóðlega borðtennissambandið var stofnað 1926 til að hafa yfirumsjón með alþjóðlegum mótum. Borðtennis varð ólympíugrein árið 1988. Á Ólympíuleikunum er keppt í fjórum flokkum: einliðaleik og liðakeppni karla og kvenna.
Dýfingar

**Dýfingar** eru ein tegund sundíþrótta og gengur út á stigagjöf fyrir stökk fram af stökkbretti eða stökkpalli ofan í sundlaug. Í stökkinu (loftköstunum) gerir keppandinn ýmsar fimleikaæfingar áður en hann réttir úr líkamanum og stingur sér í vatnið. Dýfingar hafa verið ólympíugrein frá 1904. Alþjóða sundsambandið hefur yfirumsjón með alþjóðlegum mótum.
Þríþraut

**Þríþraut** er íþrótt þar sem keppt er í sundi, hjólreiðum og kapphlaupi tiltekna vegalengd án hlés, þannig að tíminn á milli greina telst með í heildartímanum. Þríþraut er íþrótt sem reynir sérstaklega mikið á þol keppenda.

Þríþraut varð til í Frakklandi á 3. áratug 20. aldar. Hin staðlaða „ólympíuvegalengd“ (1500 metra sund, 40 km hjólreiðar og 10 km hlaup), var búin til af bandaríska keppnisstjóranum Jim Curl um miðjan 9. áratuginn. Alþjóða þríþrautarsambandið var stofnað árið 1989 til að reyna að koma íþróttinni að sem ólympíugrein. Fyrst var keppt í þríþraut á Ólympíuleikunum í Sidney árið 2000.

### Þríþraut á Íslandi
Þríþrautarsamband Íslands er félagasamband íþróttafélaga sem keppa í þríþraut. Félagið hefur yfirumsjón með skipulagi þríþrautakeppna á Íslandi.

#### Þríþrautarfélög á Íslandi

* Þríþrautardeild Breiðabliks - Þríkó
* Þríþrautardeild UMFN - 3N
* Þríþrautardeild SH - 3SH
* Þríþrautarfélag Reykjavíkur - Ægir3
* Þríþrautardeild UFA - Norðurljós
* Þríþrautardeild Fjölnis

### Keppnisfyrirkomulag

* **Sprettþraut (Super-sprint):** 400 metrar sund í Sundlaug, 10 km hjól, 2,5 km hlaup.
* **Hálfólympísk þraut (Sprint):** 750 metrar sund í sundlaug, 20 km hjól, 5 km hlaup.
* **Ólympísk þríþraut (Olympic):** Í henni er keppt á Ólympíuleikum. 1500 metrar sund í sundlaug, 40 km hjól, 10 km hlaup.
* **Hálfur járnkarl (Half-Ironman):** 1900 metrar sund, 90 km hjól, 21,1 hlaup.
* **Járnkarl (Ironman):** 3,8 km sund, 180 km hjól, 42.2 km hlaup. Þykir erfiðasta fjölþrautakeppni heims og nýtur nú mikilla vinsælda. Fyrst var keppt Járnkarli á Hawaii árið 1977. Keppnin felur í sér 3,9 km sund, 180 km hjólreiðakeppni og maraþonhlaup (42,195 km).

Þríþrautarfélög á Íslandi
Hokkí

**Hokkí** (stundum kallað **landhokkí** til aðgreiningar frá íshokkíi) er hópíþrótt þar sem tvö ellefu manna lið slá lítinn bolta á milli sín með sveigðum hokkíkylfum og reyna að skora mark hjá andstæðingnum.

Hokkí er upprunnið í breskum einkaskólum snemma á 19. öld. Hokkí hefur verið ólympíugrein með hléum frá árinu 1908.
Kappróður

**Kappróður** er íþrótt þar sem ræðarar keppa á kappróðrabátum sem knúnir eru árum eingöngu. Kappróðrar eru líka mikið stundaðir sem líkamsrækt. 

Kappróðrabátar skiptast í tvo flokka: annars vegar granna báta með hlunnum á grind sem fest er utan á bátinn („útrónum“ bátum) og hins vegar árabáta með hefðbundnum keipum á borðstokknum („innrónum“ bátum). Ólympískir kappróðrar eru eingöngu stundaðir á bátum með utanborðshlunnum en til dæmis færeyskur kappróður er stundaður á kappróðrabátum með keipum. 

Kappróðrar hafa verið ólympíugrein frá aldamótunum 1900.
Kajak- og kanóróður

**Kajak- og kanóróður** er sú íþrótt að róa kanó eða kajak til að ferðast á vatni, til afþreyingar eða í keppni. Kajak er róið með ár með spöðum á báðum endum, en ár fyrir kanó er aðeins með spaða á öðrum endanum. 

Kanóróður hefur verið ólympíugrein frá 1936 og kajakróður frá 1992. Keppt er í tveimur greinum á hvorri tegund: kappróðri og svigi, ýmist einstaklings- eða parakeppni í karla og kvennaflokki.
Lyftingar

**Lyftingar** eru aflraunaíþrótt þar sem keppendur reyna að lyfta lóðum með sem mestri þyngd. Lyftingar eru mikið stundaðar sem líkamsrækt. Lyftingar skiptast í kraftlyftingar (réttstöðulyfta, hnébeygja og bekkpressa) og ólympískar lyftingar (snörun og jafnhöttun). Ólympískar lyftingar hafa verið ólympíugrein frá upphafi.
Hjólreiðar

**Hjólreiðar** eru notkun reiðhjóla til samgangna, ferðalaga, afþreyingar eða íþróttaiðkunar. Reiðhjól komu fyrst fram á sjónarsviðið á 19. öld. Talið er að yfir milljarður reiðhjóla séu í notkun í heiminum, sem er rúmlega tvöfalt meira en fjöldi bifreiða. Reiðhjól eru helsti samgöngumáti fólks víða um heim.

Reiðhjól eru almennt talinn mjög orkunýtinn samgöngumáti á stuttum og meðallöngum leiðum. Hjólreiðar hafa þannig ýmsa kosti samaborið við vélknúin ökutæki, sérstaklega í og við þéttbýli, eins og aukna hreyfingu hjólreiðafólks, minni notkun kolefniseldsneytis og orku almennt, og minni mengun. Þau taka minna pláss en bifreiðar, bæði á leiðinni, ekki síst þegar talin eru helgunarsvæði stofnbrauta, og á upphafs- og áfangastað í formi bílastæða. Þau draga þannig úr álagi á umferð og umferðarmannvirki. Ókostir hjólreiða eru einkum þeir að hjólreiðafólk er berskjaldaðra í árekstri og gagnvart veðri, auk þess sem hjólreiðar á lengri leiðum eru aðallega á færi fólks í sæmilegri líkamsþjálfun. Þá er erfiðara að ferja stærri hluti á reiðhjóli, en í löndum þar sem mikið er hjólað sést fólk með ísskápa og stök húsgögn á reiðhjólum eða í hjólakerrum.

Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur smíðað reiknilíkan sem gerir borgaryfirvöldum kleift að reikna út þann sparnað sem hlýst af því að fleiri stunda hjólreiðar til samgangna. Reiknilíkanið tekur einungis á fækkun ótímabærra dauðsfalla og reiknar út frá því peningagildi hvers mannárs sem ekki tapast. Umhverfisávinningur, fækkun veikindadaga og annar sparnaður er því ekki talinn með í líkaninu. Líkanið skilar þeim niðurstöðum að núverandi hjólreiðar á Íslandi koma í veg fyrir nokkur ótímabær dauðsföll árlega. Líkanið byggir á viðamiklum rannsóknum og tekur mið af samanburði á öllum dánarorsökum hjólreiðafólks (enska: *all-cause mortality*) og ber saman við fólk sem hjólar ekki. Það tekur því líka tillit til hættu vegna umferðarslysa. 

Hjólreiðar hafa verið ólympíugrein frá upphafi og er keppt í fjórum greinum: götuhjólreiðum, brautarkeppni, fjallahjólreiðum og BMX. Alþjóða hjólreiðasambandið hefur umsjón með alþjóðlegum hjólreiðakeppnum. 

## Saga hjólreiða til samgangna á Íslandi
Reiðhjól voru notuð á Íslandi upp úr aldamótunum 1900. Myndir í skjalasöfnum, blaðaauglýsingar og frásagnir bera því vitni. Á áratugunum eftir stríð jókst kaupmáttur og fólksbílar litu út sem nútímaleg samgöngulausn. Í kjölfar hippatímabíls, olíukreppu og umhverfisvakningar komu fram áætlanir um að byggja sérstakt net stíga til hjólreiða. Ítrekað voru lögð fram frumvörp á Alþingi um að koma stígum í vegalög og fjármagna þannig gerð þeirra.  Það var svo árið 2007 sem lagabreyting gerði ríkinu kleift að setja fé í stígagerð til hjólreiða og göngu. Fram að því var bara heimilt að setja fé í vegagerð og reiðstíga. Eftir Bankahrunið árið 2008 var settur aukinn kraftur í gerð stíga og í fyrsta skipti gerðir sérstakir hjólastígar í Reykjavík.

## Tilvísanir
Listsund

**Listsund** er íþrótt sem blandar saman þáttum úr sundi, fimleikum og dansi. Þátttakendur geta verið einstaklingar, pör eða hópar. Í listsundi fara þátttakendur gegnum ákveðnar samhæfðar hreyfingar í vatninu við tónlistarundirleik. 

Listsund var þróað í Kanada um aldamótin 1900 og var stundum kallað „vatnsballett“. Íþróttin er nánast eingöngu stunduð af konum. Listsund var sýningargrein á Ólympíuleikunum 1952, 1956 og 1968 en hefur verið fullgild keppnisgrein frá leikunum í Los Angeles 1984. Alþjóða sundsambandið hefur yfirumsjón með alþjóðlegum keppnum í greininni.
Mjúkbolti

**Mjúkbolti** er hópíþrótt sem er aðallega vinsæl í Bandaríkjunum. Honum svipar mjög til hafnabolta. Leikurinn var búinn til af George Hancock í Chicago árið 1887 og var fyrst kallaður „innanhússhafnabolti“. Hann hugsaði leikinn sem leið til að halda hafnaboltaleikmönnum í þjálfun yfir vetrartímann. 

Mjúkbolti var valinn sem ólympíugrein 1996 en árið 2005 kaus Alþjóða ólympíunefndin að taka bæði hafnabolta og mjúkbolta út af dagskránni fyrir Óympíuleikana 2012.
Beck

**Beck Hansen** (fæddur 8. júlí 1970) er bandarískur tónlistarmaður og söngvari þekktur undir sviðsnafninu **Beck**.

## Tónlist
### Breiðskífur
* *[[Golden Feelings]]* (1993) 
* *[[A Western Harvest Field by Moonlight]]* (1994) 
* *[[Stereopathetic Soulmanure]]* (1994) 
* *[[Mellow Gold]]* (1994) 
* *[[One Foot in the Grave]]* (1994) 
* *[[Odelay]]* (1996) 
* *[[Mutations]]* (1998) 
* *[[Midnite Vultures]]* (1999) 
* *[[Sea Change]]* (2002) 
* *[[Guero]]* (2005) 
* *[[The Information]]* (2006) 
* *[[Modern Guilt]]* (2008)
* *Morning Phase* (2014)
* *Colors* (2017)
* *Hyperspace* (2019)

### Smáskífur
* „Loser“ (1994)
* „Pay No Mind (Snoozer)“
* „Beercan“
* „Where It's At“ (1996)
* „Devils Haircut“
* „The New Pollution“ 
* „Sissyneck“ 
* „Jack-Ass“ 
* „Deadweight“
* „Tropicalia“ 
* „Cold Brains“
* „Nobody's Fault But My Own“ 
* „Mixed Bizness“ (2000)
* „Nicotine & Gravy“ 
* „Lost Cause“ 
* „E-Pro“ 
* „Girl“
* „Hell Yes“
* „Nausea“
* „Cellphone's Dead“ 
* „Think I'm in Love“ 
* „Timebomb“ (2007)
* „Chemtrails“ 
* „Gamma Ray“ (2008)

## Hlekkir
* Opinber Heimasíða
Þeistareykir

**Þeistareykir** er eyðibýli sunnarlega á Reykjaheiði. Þar er jarðhiti mikill og var brennisteinn unnin þar áður fyrr. Suður af bæjarstæðinu er Bæjarfjall, 570 metra hátt.

Á Þeistareykjum er jarðhitavirkjunin Þeistareykjavirkjun sem var tekin í notkun árið 2017.
Nútímafimmtarþraut

**Nútímafimmtarþraut** er íþrótt þar sem keppt er í skylmingum með lagsverði, skotfimi með skammbyssu, skriðsundi, hindrunarhlaupi á hestbaki og 3 km víðavangshlaupi. Íþróttin er kölluð *nútíma*fimmtarþraut til aðgreiningar frá hinni fornu fimmtarþraut sem var hluti af hinum fornu Ólympíuleikunum.

Nútímafimmtarþraut var búin til af upphafsmanni hinna nýju Ólympíuleika, franska baróninum Pierre de Coubertin, sem hannaði íþróttina með það fyrir augum að hún endurspeglaði þjálfun hins fullkomna hermanns þess tíma. Coubertin sá fyrir sér það sem riddaraliðshermaður þurfti að gera ef hann lenti handan víglínunnar: ríða ókunnum hesti, berjast með sverði og skammbyssu, hlaupa og synda.

Fyrst var keppt í greininni á Ólympíuleikunum 1912. Fyrsti heimsmeistarinn var Svíinn Gösta Lilliehöök. Liðakeppni var bætt við á Ólympíuleikunum 1956 en henni var hætt 1992. Kvennaflokki var bætt við árið 2000. Frá 1949 hefur verið haldin heimsmeistarakeppni í greininni þau ár sem Ólympíuleikarnir eru ekki.
Öxnadalur

**Öxnadalur** er djúpur dalur í vestanverðum Eyjafirði, inn af Hörgárdal. Hann er um 25 kílómetra langur frá mynni dalsins við Bægisá inn að Öxnadalsheiði. Um hann fellur Öxnadalsá. Hringvegurinn, þjóðvegur 1, liggur um Öxnadalsheiði og Öxnadal áleiðis til Akureyrar.

Öxnadalur merkir eiginlega nautgripadalur eða uxadalur. „Öxn“ er hvorugkynsorð í fleirtölu, þau öxnin, og er gamalt orð um nautpening, skylt uxi. Samkvæmt Landnámabók var Öxnadalur numinn af Þóri þursasprengi.

Áður fyrr var Öxnadalur sérstakt sveitarfélag, Öxnadalshreppur, en tilheyrir nú Hörgársveit.

Árið 1952 hóf skógræktarfélag Eyfirðinga skógrækt utan til í dalnum, í landi Miðhálsstaða, þar sem nú er vöxtulegur skógur. 

Innsti hluti dalsins er allur í eyði, innstu bæir í byggð eru nú Engimýri og Háls. Á Engimýri er gistiheimili og á Hálsi er veitingahúsið Halastjarnan. Næsti bær utan við Háls er Hraun. Þar fæddist skáldið Jónas Hallgrímsson, en fluttist á öðru ári að Steinsstöðum og var þar til 9 ára aldurs. Æskuslóðirnar eru áberandi í skáldskap hans. Stórbrotið landslag er á Hrauni og þar í grennd, með Hraundranga ofan við bæinn og Hraunsvatni, þar sem faðir Jónasar drukknaði. Í vatninu er silungsveiði. Á Hrauni er nú safn til minnigar um Jónas. Efsti bær í Öxnadal var Bakkasel sem fór í eyði 1960 og var einn af þeim síðustu í innri hlutanum í byggð.

## Bæir í Öxnadal

*Bakki – kirkjustaður
*Auðnir
*Árhvammur
*Háls
*Engimýri
*Þverá
*Steinsstaðir 1 og 2
*Efstaland
*Syðri-Bægisá

## Eyðibýli í Öxnadal
Ofan við byggð eru eftirtalin eyðibýli:
*Þverbrekka
*Bessahlöð eða Bessahlaðir
*Varmavatnshólar
*Gil
*Bakkasel (fór í eyði 1960)
*Gloppa
*Fagranes (fór í eyði 1945)
*Geirhildargarðar (fóru í eyði 1940)
Utar í dalnum eru eftirtalin eyðibýli:
*Miðhálsstaðir
*Skjaldarstaðir (fóru í eyði 1961)
*Hraunshöfði
*Hraun (húsi haldið við og notað sem safn) (Vatnsá) - Elsti bær í Öxnadal
*Hólar (húsi haldið við)
*Efstalandskot (húsi haldið við)
*Miðland (fór í eyði 1963)
*Neðstaland (fór í eyði 1935)
Skotfimi

**Skotfimi** er keppnisíþrótt þar sem keppt er í bæði nákvæmni og hraða með ýmsum tegundum af skotvopnum (rifflum, skammbyssum, haglabyssum og loftbyssum).

Skotfimi hefur verið ólympíugrein frá upphafi hinna nýju Ólympíuleika 1896 en keppnisgreinar hafa breyst með árunum til að taka mið af þróun tækni og félagslegra viðmiða. Mörkin voru t.d. upphaflega látin líkjast fólki og dýrum en eru nú hringlaga skífur.
Sjómennska

**Sjómennska** er fag sem snýst um þau verk sem unnin eru á skipi, þar á meðal þau verk sem þarf til að sigla og stýra skipum og minni bátum, vinna með skipsvélar, þilfarstæki, ankeri, reipi og bönd, samskipti á hafi úti, björgun á sjó og að slökkva elda um borð.
Sandgerðisbót

**Sandgerðisbót** eða **Bótin** er lítið hverfi á Akureyri. Þar er smábátahöfn og nokkur íbúðarhús.

## Hús
* Byrgi (byggt 1898, enn standandi, steinsteypt hús)
* Sæból (búið að rífa það, stóð hliðina á Byrgi)
* Ónefnt hús beint á móti Byrgi, búið að rífa það
* Eyri (stendur við smábátahöfnina)
* Ós (gamli barnaskólinn, búið er að gera hann upp)

### Glerárholt
* Sæborg (stendur enn)
* Holt (stendur enn)
Whodini

**Whodini** er hip hop-hópur frá New York, stofnaður 1981 af Jalil (Jalil Hutchins), Ecstasy (John Fletcher) og Grandmaster Dee (Drew Carter).

## Útgefið efni
### Lög
* „Funky Beat“ 
* „One Love“ 
* „Growing Up“ 
* „I'm a Ho“ 
* „How Dare You“ 
* „Fugitive“ 
* „Echo Scratch“ 
* „Last Night“ 
* „The Good Part“ 
* „Whodini Mega Mix“
* „Rock You Again (Again and Again)“  
* „Be Yourself“
* „Magic's Wand“  
* „Cash Money“ 
* „Hooked on You“ 
* „Early Mother's Day Card“ 
* „Now That Whodini's inside the Joint“ 
* „Life is Like a Dance “
* „You Brought it on Yourself“
* „I'm Def (Jump Back and Kiss Myself)“
* „Remember Where You Came For“ 
* „For the Body“ 
* „You Take My Breath Away“

### Breiðskífur
* *[[Whodini (breiðskífa)|Whodini]]* (1983)
* *[[Escape]]* (1984)
* *[[Back in Black]]* (1986)
* *[[Open Sesame]]* (1987)
* *[[Bag-A-Trix]]* (1991)
* *[[Six]]* (1996)

## Lög notuð í annað
*Magic's Wand var notað á útvarpstöðinni Wildstyle í leiknum Grand Theft Auto Vice City árið 2003
Þrumuveður

**Þrumuveður** kallast veður þegar þrumur heyrast og/eða eldingar sjást. Þrumuveður verða í hásreistum élja- eða skúraskýjum. Á Íslandi er þrumuveður sjaldgæft fyrirbæri.

## Tenglar
*
Heilkenni alvarlegrar bráðrar lungnabólgu

**Heilkenni alvarlegrar bráðrar lungnabólgu** (**HABL**) er lungnasjúkdómur af völdum kórónaveiru. Veikin kom fyrst upp í Guangdong-héraði í Kína í febrúar 2003 varð svo að heimsfaraldri frá í nóvember sama ár fram til júlí 2004. Alls sýktust 8.096 manns og létust 774 samkvæmt Alþjóða heilbrigðisstofnuninni.

## Smitleiðir og hópsýkingar
Talið er að áður óþekkt kórónaveira valdi sjúkdómnum. Kórónaveirur geta lifað í umhverfinu í allt að þrjár klukkustundir og geta borist milli manna með dropasmiti og snertimengun. Talið er líklegt að heilbrigðisstarfsmenn sem sýktust af HABL hafi smitast með dropasmiti en algengasta smitleið HABL er talin dropasmit frá öndunarvegi frá sjúklingi til þeirra sem eru nálægt þeim. Árið 2003 kom í ljós að 13 sjúklingar  áttu það sameiginlegt að hafa verið gestir á sama hóteli í Hong Kong í febrúarmánuði það ár og margir þessara sjúklinga sem virðast hafa sýkst á hótelinu báru sjúkdóminn með sér til annarra landa og má rekja smit frá þeim til Hanoi í Víetnam, Singapúr, Þýskalands og Toronto í Kanada auk þess sem margir sem sýktust á hótelinu sýktu fleiri innan heilbrigðisstofnana í Hong Kong.  Einnig hefur verið rannsökuð hópsýking þar sem karlmaður sem var veiktist  af HABL 14. mars 2003 og heimsótti ættingja í fjölbýlishúsi í Hong Kong. Meðal einkenna hans var niðurgangur. Sjúkdómurinn barst til annarra íbúa hússins og þann 15. apríl höfðu 321 íbúar veikst. Talið er líklegt að þessi hópsýking hafi orðið vegna bilaðra vatnslása, brotinna salerna, skemmdra skolpröra og út af öflugum viftum í salernisgluggum sem lágu að brunni þar sem rör lágu eftir.

## Einkenni
Megineinkenni HABL eru hiti, þurrhósti og öndunarerfiðleikar sem koma fram á 3. til 5. degi eftir að einkenni hefjast. Flestir sjúklingar fá hroll, vöðva- og höfuðverk og sumir fá niðurgang eða særindi í hálsi. Í flestum tilvikum veldur sjúkdómurinn lungnabólgu sem sést á lungnamynd sem staðbundnar lóbar- eða miðvefsþéttingar. Lungnabólgan getur bæði líkst bakteríu- og veirulungnabólgu. Í 10-20% tilvika þarf sjúklingur að vera í öndunarvél og dánartíðni er talin 5%. Meðgöngutími sjúkdómsins er vanalega 2 - 7 dagar en getur verið 10 dagar. 

## Tilvísanir
House of Pain

**House of Pain** var írsk stílaður bandarískur hip-hop-hópur sem gaf út þrjár plötur snemma á 10. áratug 20. aldar.

## Útgefið efni
### Lög
* Jump Around / HOP Anthem (1992) 
* Shamrocks & Shenanigans (US) (1992) 
* Shamrocks & Shenanigans / Who's The Man (UK) (1992) 
* Top O' The Morning To Ya (Remix) (1992) 
* Who's The Man? (1993) 
* Legend EP (US) (1994) 
* On Point (1994) 
* Over There (I Don't Care) (1994) 
* It Ain't Crime / Word Is Bond (UK, CD 1/2) (1994) 
* Legend / It Ain't A Crime (UK, CD 2/2) (1994) 
* Word Is Bond / Legend 12" (1995) 
* Pass The Jinn (1996) 
* Fed Up / Heart Full Of Sorrow feat. Sadat X (1996) 
* Fed Up (Remix feat. Guru) (1996)

### Breiðskífur
* House of Pain (Fine Malt Lyrics)(1992)
* Same As It Ever Was (1994)
* Truth Crushed To Earth Shall Rise Again(1996)

## Tenglar
* House of Pain biography by All Music Guide's Stephen Thomas Erlewine 
* WHITEY FORD RECORDS  House Of Pain/Everlast news and discography
Höfn (Melasveit)

**Höfn** er fornt höfðingjasetur og innsti bær í Melasveit. Þar bjó Hafnar-Ormur en í Landnámabók segir "nam lönd um Melahverfi út til Aurriðaár og Laxár og inn til Andakílsár" Þar bjó á 17. öld Steinunn Finnsdóttir, ein fyrsta kunna skáldkona á Íslandi. Hún orti meðal annars rímur. Á höfn er skógur sem heitir Hafnarskógur.

## Heimildir
*Landið þitt Ísland - Bindi H-K bls 183 - Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson
Rauðeygur trjáfroskur

**Rauðeygur trjáfroskur** (fræðiheiti: *Litoria chloris*) er trjáfroskur sem lifir í austurhluta Ástralíu á svæðinu frá Sidney til Proserpine í Queensland. Hann er grænn á baki með gulum blettum og skærgulur á kviðnum. Lærin dökkna á fullorðnum froskum og geta orðið frá bláum út í svart. Augun eru gul í miðju og rauð út til jaðranna. 

Rannsóknir hafa sýnt að efni úr húð trjáfrosksins eyðir alnæmisfrumum án þess að heilbrigðar frumur skaddist. Efnið er það sama og finnst í ástralska græna trjáfrosknum en rauðeygi trjáfroskurinn framleiðir það í meira magni.
Listi yfir Íslandsmet

Eftirfarandi er **listi yfir gild Íslandsmet**. Listinn var síðast uppfærður 2008.

## Frjálsar íþróttir
Frjálsíþróttasamband Íslands heldur skrá yfir Íslandsmet í frjálsum íþróttum.
### Sleggjukast
*Heimsmet í [[sleggjukast]]i eiga [[Júríj Sedik]], Sovétríkjunum: 86,74m (1986) og [[Tatjana Lisenkó]], Rússlandi: 77,80m (2006).*

### Spjótkast
*Heimsmetið í spjótkasti (núverandi gerð) eiga [[Jan Železný]], Tékklandi: 98,48m (1996) og [[Osleidys Menéndez]], Kúbu: 71,70m (2005)*

## Siglingar
Siglingasamband Íslands heldur skrá yfir Íslandsmet í siglingum.

## Sund
Sundsamband Íslands heldur skrá yfir Íslandsmet í sundi.

### 25 metra laug
#### Konur, einstaklingsmet

#### Karlar, einstaklingsmet

#### Konur, boðsundsmet

#### Karlar, boðsundsmet

### 50 metra laug

## Tenglar
*Íslandsmet í frjálsum 
*Íslandsmet í keilu