open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jenna Dewan

**Jenna Lee Dewan-Tatum** (f. 3. desember 1980) er bandarísk leikkona og dansari. Hún lék í myndum eins og Step Up og The Playboy Club og hefur verið bakdansari fyrir söngkonur eins og Janet Jackson og Christinu Aguilera. Jenna er stofnandi 33andOut Production and Iron Horse Entertainment. 

## Æskuár
Jenna Dewan fæddist í Hartford í Connecticut. Hún er dóttir Nancy Bursch Smith og Darrylls Dewan. Faðir hennar er af líbanonskum og pólskum ættum og mamma hennar af þýskum og enskum ættum. Foreldrar hennar skildu þegar Jenna var lítil og mamma hennar giftist aftur. Í menntaskóla, Grapevine High School í Grapevine, Texas, var Jenna klappstýra. Hún útskrifaðist árið 1999 og var valin Dansleiksdrottning.

## Leikferill
Myndir sem Jenna hefur leikið í: 
* 2005: *[[Kvikmynd|Tamara]]*,*[[Kvikmynd|The Grudge 2]]*,*[[Kvikmynd|Take the Lead]]* og *[[Kvikmynd|Step Up]]* þar sem Jenna kynntist eiginmanni sínum Channing Tatum.
* 2008: *[[Kvikmynd|Fab Five: The Texas Cheerleader Scandal]]* og *[[Kvikmynd|American Virgin]]*
* 2010: *[[Kvikmynd|Setup]]*
* 2011: *[[Kvikmynd|The Playboy Club]]*

## Einkalíf
Árið 2006 kynntist Jenna leikaranum Channing Tatum þegar þau léku saman í myndinni Step Up. Þau byrjuðu samband stuttu eftir að myndin var tilbúin. Parið trúlofaði sig snemma í september 2008 og gifti sig svo 11. júlí 2009. Jenna og Channing eiga saman eina dóttur, Everly, sem fæddist 31. maí 2013.
Svartir Bandaríkjamenn

**Svartir Bandaríkjamenn** eru Bandaríkjamenn sem komnir eru að öllu leyti eða að hluta til frá svörtum kynstofnum Afríku. Enska heitið „*African American*“ vísar þá oft sérstaklega til afkomenda bandarískra þræla. 

Samkvæmt kynþáttaflokkun Bandaríkjanna eru svartir Bandaríkjamenn þriðji stærsti kynþáttur landsins á eftir hvítum og fólki frá Rómönsku Ameríku, með rúmar 40 milljónir manns eða tæp 13% Bandaríkjanna. 

## Sjá einnig
* Mannréttindabarátta blökkumanna í Bandaríkjunum

## Tilvísanir
Aníta Hinriksdóttir

**Aníta Hinriksdóttir** (fædd 13. janúar 1996) er íslensk frjálsíþróttakona sem keppir fyrir ÍR. 

## Íþróttaferill
Aníta varð heims- og Evrópumeistari í 800 metra hlaupi ungmenna með aðeins sex daga millibili í júlí 2013 og bætti Norðurlandameistaratitli í safnið tæpum mánuði síðar. Hún vann 800 m hlaupið á heimsmeistaramóti 17 ára og yngri í Donetsk í Úkraínu 14. júlí 2013, 20. júlí 2013 var hún hlutskörpust í sömu grein á Evrópumóti 19 ára og yngri í Rieti á Ítalíu og 17. ágúst sigraði hún örugglega í sömu grein á Norðurlandamóti 19 ára og yngri í Espoo í Finnlandi. Aníta bætti eigið Íslandsmet þegar hún hljóp 800 metra á 2:00,49 mínútum á ungmennamóti í Mannheim í Þýskalandi 30. júní 2013. Þann 17.ágúst 2016 bætti hún síðan Íslandsmetið aftur á Ólympíleikunum í Ríó. Það var bæting um þrjátíu og fimm sekúndubrot og var tíminn 2:00´14.

## Viðurkenningar
Í kjölfar góðs árangurs á íþróttamótum hefur Aníta fengið ýmsar viðurkenningar.

## Fjölskylda
Aníta er systurdóttir hlaupakonunnar Mörthu Ernstdóttur, sem keppti fyrir Ísland á sumarólympíuleikunum í Sydney 2000.

## Tilvísanir
Eyjólfur Konráð Jónsson

**Eyjólfur Konráð Jónsson** (13. júní 1928 í Stykkishólmi — 6. mars 1997), stundum kallaður *Eykon*, var þingmaður Sjálfstæðisflokksins 1974-95 og ritstjóri Morgunblaðsins 1960-74.

## Tenglar
* Æviágrip á vef Alþingis
Pjetur Stefánsson

**Pjetur Stefánsson** (f. 9. nóvember 1953 í Reykjavík) er íslenskur tónlistarmaður, dægurlagahöfundur og myndlistarmaður.
Georg prins af Wales

**Georg, prins af Wales** (*George Alexander Louis*, f. 22. júlí 2013), er sonur Vilhjálms, prinsins af Wales og Katrínar, prinsessunar af Wales . Hann er annar í erfðaröðinni að bresku krúnunni. Systir hans Karlotta prinsessa af Wales er þriðja í röðinni á eftir honum og bróðir hans Lúðvík prins af Wales  sá fjórði.
Leysir

----

**Leysir** er tæki sem sendir frá sér ljós sem er magnað með örvaðri rafsegulgeislun. Ljósið kallast **leysigeisli** og hefur eina ákveðna bylgjulengd (þ.e. einn lit ef um sýnilegt ljós er að ræða) og dreyfist mjög lítið, þ.a. geislinn helst grannur jafn vel langa vegalengd frá ljósgjafanum.

## Neðamálsgreinar
Mizunakál

**Mizunakál** (fræðiheiti *Brassica rapa nipposinica*) er  japönsk káljurt af krossblómaætt með mildum sinnepskeim. Mizuna er vinsælt í salöt.  Það er einnig nýtt í súpur og hræristeikingu (e. stir frying).  Hægt að rækta mizunakál í köldum gróðurhúsum á Íslandi og er fljótsprottið.
Sinnepskál

**Sinnepskál** eða asíumustarður (fræðiheiti *Brassica juncea*) er káltegund sem notuð er í afrískri, ítalskri, indverskri, kínverskri, japanskri og kóreskri matargerð. Lauf, fræ og stilkur jurtarinnar eru æt. Í Rússlandi er unnin mustarðsolía úr sinnepskáli.
Sesamjurt

**Sesamjurt** (fræðiheiti *Sesamum indicum*) er blómplanta af ættkvísl sesamjurta. Hún er ræktun á hitabeltissvæðum og víðar vegna fræjanna sem eru æt. Fræin eru inn í fræbelgjum. Sesamfræ hafa verið ræktuð til olíugerðar í yfir 3000 ár. Sesamjurtin þolir vel þurrk. Sesamfræ innihalda mjög mikið magn af olíu, hæsta hlutfall  sem þekkist í fræum. Sesamfræ er með sterku hnetubragði og algeng í matargerð.
Blaðkál

**Blaðkál** einnig kallað **salatkál** eða **kínverskt selleríkál** (fræðiheiti: *Brassica rapa supsp. chinensis*) er blaðgrænmeti sem oft er notað í kínverskum réttum. Blaðkál er skylt vestrænu káli og næpu.

Blaðkál sem kallast á ensku pak choi eða bok choi myndar ekki höfuð heldur vaxa blöðin í knippum. Blöðin eru dökkgræn með ljósgrænum stilkum.
Spínatkál

**Spínatkál** eða Mustarðspínat eða tatsoi  (fræðiheiti *Brassica rapa var. narinosa* eða *Brassica rapa var. rosularis*) er káltegund og blaðgrænmeti. Það er ættað frá Kína og er náskylt Pak-Choi. Ræktun tekur um 45 daga og þolir það niður að -10°C.

## Tilvísanir
Viðarspónn

**Viðarspónn**  eða **spónn** er þunnar ræmur af trjávið, vanalega þynnri en 3 mm sem límdar eru á plötur eða yfirborð úr tré þar sem eru flöt yfirborð eins og hurðir, borðplötur og parkett gólfefni. Viðarspónn er unninn með því að skræla eða skera við.

Viðarspónn er líka notað um tréflögur og  flísar  sem verður til við heflun.
Hefill

**Hefill**  er handverkfæri til að forma við. Hann er oftast úr járni með viðarhandföngum og niður úr honum gengur  hefiltönn. Hægt er að stilla hefill til að hefla misþykkt. Hefiltönnina þarf að brýna reglulega til að vel bíti. Hefil á aldrei leggja frá sér öðruvísi en á hliðina.

Til eru ýmsar gerðir af heflum. Venjulegur hefill sem einnig er kallaður stutthefill og stundum pússhefill er notaður við alhliða heflun á timbri í húsgagnasmíði og húsasmíði. Langhefill er notaður þegar hefla skal langa hluti og  rétta  af borð eða planka. Smáheflar eru notaðir til að smíða litla hluti. Vængjahefill eða svæshnífur er gömul gerð af hefli sem notaður var við húsgögn með beygðum örmum og fótum. Falshefill er notaður til að hefla glugga og hurðaföls, í slíkum hefli er framtönnin í heflinum  til að krafsa það sem aðaltönnin nær ekki til.

## Tengill
* Smíðastofan - hefill
Meitill

**Meitill** er handverkfæri með beittri egg á öðrum enda. Meitill er notaður til að skera út og skera sundur hart efni eins og við, stein eða málm. Handfang og blað á sumum gerðum af meitlum eru gerð úr málmi eða við með beittum enda.
Handverkfæri

**Handverkfæri** er verkfæri sem er ekki rafmagnsverkfæri — það er að segja verkfæri sem er handknúið frekar en vélknúið, til dæmis hamar, skrúflykill, töng, skrúfjárn, hefill og meitill.
1001-1010

**1001-1010** var 1. áratugur 11. aldar.

## Atburðir
* Aðalráður ráðlausi fyrirskipaði morð á norrænum mönnum í Englandi (1002).
* Sveinn tjúguskegg gerði sína fyrstu innrás í England (1003).
* Ferdowsi ritaði *[[Bók konunganna]]* (1010).
Hallveig Fróðadóttir

**Hallveig Fróðadóttir** (f. 850) er jafnan talin fyrsta landnámskona Íslands. Hún settist að í Reykjavík ásamt eiginmanni sínum, Ingólfi Arnarsyni. Hallveig og Ingólfur áttu soninn Þorstein. Ekki er vitað hvort Hallveig kom til Íslands með Ingólfi eða í seinni ferð. Mágkona hennar Helga Arnardóttir var gift fósturbróður Ingólfs, Hjörleifi Hróðmarssyni.
Í Kjalnesingasögu er sagt að Ingólfur og Hallveig hafi átt dóttur (*Þórnýju*) en sú saga þykir ekki nægilega áreiðanleg. Hallveig átti bróður, Orm Flosason, sem átti soninn Loft, sem nam land við Gaulverjabæ.

Hallveigar er m.a. minnst í nafni Hallveigarstígs og Hallveigarstaða. Fyrsti díseltogari Bæjarútgerðar Reykjavíkur var nefndur Hallveig Fróðadóttir.

## Tilvitnanir

## Tenglar
* Hallveig Fróðadóttir : fyrsta kona Reykjavíkur, grein í Veru eftir Auði Styrkársdóttur
* Aðsend grein um Reykjavík Þjóðólfur, 42. tölublað (31.07.1850), Blaðsíða 169
* Reykjavík grein í Nýju kvennablaði eftir Kristínu I. Sigurðardóttur frá árinu 1952
Auður Laxness

**Auður Laxness** (fædd **Auður Sveinsdóttir** 30. júlí 1918, dáin 29. október 2012) var íslensk handverkskona.

Auður giftist á aðfangadag 1945 Halldóri Kiljan Laxness, rithöfundi og Nóbelsverðlaunahafa. Eftir það var hún ritari og nánasti samverkamaður Halldórs og stundaði húsmóðurstörf á heimili þeirra að Gljúfrasteini. 

Auður var lengst af útivinnandi ásamt því að reka heimilið, tók meðal annars próf sem handavinnukennari og stundaði kennslu um nokkurt skeið við skólann í Mosfellsbæ. Auður var meðal stofnenda kvennablaðsins *Melkorku* árið 1944. Einnig sat hún lengi í ritnefnd *Hugar og handar*, Heimilisiðnaðarfélags Íslands. Auður skrifaði greinar um vefnað, prjón og fornar íslenskar listir í þessi rit, auk þess að vinna að hannyrðum og hönnun, m.a. í samstarfi við ullarverksmiðjuna Álafoss. Árið 2002 fékk Auður stórriddarakross hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag til íslenskrar menningar.

Um uppruna íslensku lopapeysunnar hafa orðið til sögusagnir og ein þeirra segir að Auður hafi hannað hana og prjónað fyrst allra. Sannleiksgildi sögunnar er umdeilt, þó Auður hafi án efa verið frumkvöðull í að  prjóna peysur úr lopa í stað garns og hafi átt þátt í að móta hefðina.

Auður og Halldór eignuðust dæturnar *Sigríði* og Guðnýju.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Fríða Björk Ingvarsdóttir, „Frjáls í mínu lífi“, *Lesbók Morgunblaðsins*, 20. apríl 2002.
* Höf. ókunnur, „Auður Laxness er látin“, *Vísir*, 30. október 2012.
*  2010.
* Soffía Valdimarsdóttir. „Hvað er íslenska lopapeysan gömul og hver er uppruni hennar?“. Vísindavefurinn 23.8.2013. https://visindavefur.is/?id=62896. (Skoðað 23.8.2013).

## Tenglar
*
Kirkjusandur

**Kirkjusandur** er strandlengja í Reykjavík frá Rauðarárvík til Laugarness. Þegar vegur var lagður inn í Laugarnes, Laugarnesvegur þá varð Kirkjusandur miðstöð fiskvinnslu. Þar voru starfræktar fiskverkunarstöðvar frá því á seinni hluta 19. aldar og langt fram á þá 20. öld. 
Heitur lækur kom upp í Þvottalaugunum, á svæði sem nú er nefnt Laugardalur og rann lækurinn til norðvesturs á svipuðum slóðum og samnefnd gata Laugalækur liggur nú og féll til sjávar á Kirkjusandi.

## Tengill
* Kort af Kirkjusandi frá 1910 (Samúel Eggertsson)
Matís ohf

**Matís** er íslenskt opinbert hlutafélag sem fæst við rannsóknir í matvælaiðnaði. Fyrirtækið var stofnað árið 2007 þegar þrjár opinberar stofnanir voru sameinaðar. Þetta voru Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, matvælarannsóknir í Keldnaholti og rannsóknastofa Umhverfisstofnunnar.

Matís styður við verðmætasköpun, lýðheilsu og matvælaöryggi og leitast við að hafa áhrif á samfélagið með rannsóknum. Fyrirtækið vinnur að fjölbreyttum verkefnum í samvinnu við innlenda matvælaframleiðendur, háskóla og alla sem með einhverjum hætti veita matvælaiðnaði þjónustu. Markvisst er unnið að því að auka samvinnu við erlendar rannsóknastofnanir og fyrirtæki í gegnum alþjóðleg rannsókna- og þróunarverkefni. 

## Saga
Árið 2006 voru sett lög nr. 68/2006 á Alþingi sem heimiluðu stofnun opinbers hlutafélags til að taka við verkefnum þriggja ríkisstofnana sem fengust við rannsóknir á sviði matvælaiðnaðar. Við stofnun Matís rann líftæknifyrirtækið Prokaria einnig inn í fyrirtækið. Sömu lög kváðu á um stofnun nýs hlutafélags, Matvælarannsókna hf., en starfsemi opinbers hlutafélags hófst þann 1. janúar 2007 undir nafninu Matís. Í dag heyrir starfsemi Matís undir Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti Íslands.

## Helstu verkefni
### Rannsóknir
Rannsóknir í samstarfi við ýmsa aðila eru viðamesti hluti starfsemi Matís. Matís vinnur að rannsóknum og nýsköpun í matvælaframleiðslu, og stendur framarlega í rannsóknum sem tengjast bættri nýtingu hliðarstrauma í matvælavinnslu sem og sjálfbærri nýtingu annarra lífauðlinda til fóðurs, áburðar og manneldis.

### Mælingar og þjónusta
Rannsóknastofa Matís fæst við örveru- og efnarannsóknir á matvælum, vatni, hráefnum, lyfjum, fóðri og umhverfissýnum. Þjónustumælingar Matís fara fram í Reykjavík og í Neskaupstað.

### Ráðgjöf
Auk mælinga veitir Matís opinberum aðilum, matvælafyrirtækjum, lyfjafyrirtækjum, sláturhúsum og einkaaðilum ráðgjöf í tengslum við mælingar. Matís hefur  þar að auki milligöngu um að senda sýni í mælingar til erlendra rannsóknastofa þegar Matís býður ekki upp á þær.

## Starfsstöðvar
Fyrir utan höfuðstöðvar fyrirtækisins í Grafarholti í Reykjavík rekur Matís starfsstöðvar á Akureyri, Ísafirði, Neskaupstað og Hvanneyri.

Áherslur starfsstöðvanna endurspegla vítt starfssvið Matís og faglega þekkingu innan fyrirtækisins. Þær taka mið af nærsamfélaginu á hverjum stað og þeim þörfum sem þar eru. Þannig eru starfsstöðvar Matís á Ísafirði og Akureyri í nálægð við stærri eldis- og sjávarútvegsstaði landsins. Mælingaþjónustan í Neskaupstað er mikilvæg bæði fyrir framleiðslufyrirtæki og opinbera eftirlitsaðila á heilbrigðissviði á Austurlandi, og hjá Matís á Hvanneyri hefur byggst upp mikil þekking á sviði fjölbreytts landbúnaðar.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Matís
Kúbutúnfiskur

**Kúbutúnfiskur** eða **Svartuggatúnfiskur** (fræðiheiti *Thunnus atlanticus*) er túnfiskur sem finnst aðeins í Vestur-Atlantshafi frá Cape Cod til Brasilíu. Þessi tegund er minnsti túnfiskurinn af ættkvísl Túnfiska og er mest 100 sm langur og 21 kg. Fiskurinn nær kynþroska tveggja ára og hrygnir á úthafssvæðum á sumrin. Svartuggatúnfiskur lifir í heitum sjó, helst á svæðum þar sem sjávarhiti er yfir 20°C. 

## Tenglar

*FishBase info for black tuna
*Blackfin Tuna Identification
*Encyclopedia of Life Info for Thunnus atlanticus

## Tilvísanir
Tannfiskur

**Tannfiskur** (fræðiheiti *Dissostichus eleginoides*) er djúpsjávarfiskur sem finnst á suðurhveli jarðar.
Fósturbarn

**Fósturbarn** er barn sem sett hefur verið í fóstur, tímabundið eða ótímabundið. Nýir forráðamenn barnsins kallast fósturforeldrar. Á meðan börn eru í fóstri sjá barnaverndaryfirvöld um að taka lögbindandi ákvarðanir um framtíð þess þar til það verður lögráða. Fósturforeldrar ættleiða stundum fósturbörnin sem þeir hafa umsjón yfir og öðlast þá öll réttindi og skyldur sem löglegir foreldrar þess.

## Tenglar
*Barnaverndarlög nr. 80/2002
Vestdalseyri

**Vestdalseyri** er eyri við ós Vestdalsár í Seyðisfirði. Þar var lítið sjávarpláss og þorp í rúma öld, eða frá 1851-1963. Í upphafi var þar  rekin verslun og hvalstöð. Gránufélagið reisti þar stórt verslunarhús og  bryggju og þar voru aðalstöðvar þess á Austurlandi. Sóknarkirkja Seyðfirðinga var á Vestdalseyri á árunum 1882-1922 en var þá flutt á núverandi stað inn á Fjarðaröldu. Um aldamótin 1900 var íbúafjöldi á Vestdalseyri um 180 manns. 

Þekktir Vestdalseyringar eru m.a. Vilmundur Jónsson landlæknir, Karl Dunganon hertogi af St. Kilda og Vilborg Dagbjartsdóttir skáld.

Á stríðsárunum hreiðraði setulið um sig á Vestdalseyri og víðar um Seyðisförð en þá var farið að halla undan fæti fyrir byggðarlaginu. Samfélagið á Vestdalseyri átti löngum undir högg að sækja gagnvart Seyðisfjarðarkaupstað og svo fór að lokum að byggðin lagðist af þótt bæjarstæðið væri bæði gott og fallegt og sólríkara en flestir aðrir staðir við fjörðinn.
Allmiklar byggðarleifar sjást enn á Vestdalseyri.
Hundaæði

**Hundaæði** er smitandi veirusjúkdómur. Veiran finnst í taugakerfi og munnvatni sjúkra dýra, hunda, úlfa og stundum refa og katta og annarra dýra. Menn geta fengið veikina ef þeir eru bitnir af sýktu dýri og er meðgöngutíminn 15 til 60 dagar. Hundaæði lýsir sér í fyrstu með depurð og hræðslu, hitahækkun eftir nokkra daga, þorsta, kyngingarörðugleikum vegna krampa í kokvöðvum og breiðast kramparnir síðan út um líkamann. Auknum sótthita fylgja lamanir uns sjúklingurinn deyr.

Batahorfur voru áður litlar, en góður árangur hefur náðst ef hægt er að grípa sem fyrst inn með bólusetningu með veikluðum veirum unnum úr taugavef sjúkra dýra. Eftir að einkenni hundaæðis koma fram er svo gott sem fullvíst að viðkomandi muni deyja. Aðeins hafa 14 manns lifað af eftir að einkennin komu fram.

Tæp 18.000 manns látast úr hundaæði árlega, langflestir í Asíu og Afríku. Smitið kemur oftast úr hundum, en í Ameríku kemur smitið oftast úr leðurblökum.

Hundaæði hefur aldrei borist til Íslands svo staðfest sé. Þó er líklegast að pest sem barst til Norðfjarðar 1765 og sýkti eina konu og mörg húsdýr hafi verið hundaæði. Er þessari pest lýst í annál Halldórs Gíslasonar prests að Desjamýri og ýmsum sendibréfum sem varðveist hafa. Hundaæði er algengt á Grænlandi í hundum og refum en þeir komast sjaldan til Íslands. Ennfremur smita fuglar lítið eða ekkert þótt þeir grípi pestina.

## Tilvísanir
Ketillaugarfjall

**Ketillaugarfjall** er 668 m hátt fjall í Nesjum í Hornafirði. Fjallið er allbratt og litríkt. Auðveldast er að ganga á það austan megin frá og er útsýni mikið og fagurt þegar upp er komið. Sú þjóðsaga er sögð um fjallið, að Ketillaug nokkur hafi gengið í fjallið og hafði hún með sér ketil, fullan af gulli. Af henni hefur fjallið nafn sitt.
Breiðamerkursandur

**Breiðamerkursandur** er stórt svæði á milli Suðursveitar og Öræfa þakið grófum sandi sem jöklar hafa rutt fram ásamt jökulám á svæðinu. Á milli jökuls og strandar var aðeins örmjótt haft þegar Breiðamerkurjökull gekk lengst fram um og upp úr 1880. Á sandinum eru miklir jökulruðningar, sem sýna hversu langt jökullinn náði er hann náði hámarki sínu. Þegar jökullinn stækkaði og gekk fram á litlu ísöld gróf hann djúpa dæld í jarðveginn. Í þeirri dæld skilur hann nú eftir sig Jökulsárlón sem stækkar ört samhliða bráðnun jökulsins. Jökulsárlón er eitt helsta kennileiti Breiðamerkursands en það er dýpsta stöðuvatn Íslands, 284 metrar (2009). Úr lóninu rennur Jökulsá á Breiðamerkursandi, fyrrum mikill farartálmi og hættuleg yfirferðar. Hún var brúuð árið 1967 en áður var ferja á ánni.

Á Breiðamerkursandi eru aðalvarpstöðvar skúms á Íslandi. Þar eru einnig heimkynni hreindýra. 

Breiðá, bær Kára Sölmundarsonar og Hildigunnar Starkaðardóttur, sem frá er greint í Njálu, stóð vestarlega á sandinum. Þegar jökullinn gekk fram lagðist hann yfir bæjarstæðið og jörðina alla og er nú ekki vitað með fullri vissu hvar bærinn stóð.

Hluti Breiðamerkursands varð hluti af Vatnajökulsþjóðgarði árið 2017.

Breiðamerkursandur var fyrr á öldum töluvert breiðari en hann er nú því bæði hefur sjór brotið af honum og einnig náði jökullinn skemmra fram á sandinn. Þegar Eggert Ólafsson og Bjarni Pálsson fóru um sandinn 1756 töldu þeir um eina danska mílu (7,5 km) milli jökuls og sjávar. Á næstu áratugum skreið jökullinn mjög fram og þegar Sveinn Pálsson fór um sandinn 1794 taldi hann aðeins um 2 km milli jökuls og sjávar
Le Mans

**Le Mans** (borið fram ) er borg í Frakklandi sem liggur við ána Sarthe. Upphaflega var Le Mans höfuðborg héraðsins Maine en í dag er hún höfuðborg sýslunnar Sarthe sem er í héraðinu Pays de la Loire. Síðan árið 1923 hefur frægur kappakstur verið haldinn í borginni. Íbúar Le Mans eru 153.000 manns (2017).
Vegartryggð

**Vegartryggð** er hugtak notað til að skýra hvers vegna ákvarðanir teknar við ákveðnar kringumstæður takmarkast af ákvörðunum sem teknar voru í fortíðinni þrátt fyrir að þær miði við aðstæður sem ekki eru fyrir hendi í dag; það er að segja sagan fylgi þeim stíg sem er troðinn í fyrstu. Hagfræðingar hafa þróað kenningu um vegartryggð til að útskýra hvernig tækni er tekin í notkun og þróun iðnaðar.
IPhone 5

**iPhone 5** er snjallsími fra Apple sem kom út árið 2012. Síminn er sjötta kynslóð iPhone-síma en hann er með 4-tomma snertiskjá, Apple A6 örgjörva og LTE nettengingu. iPhone 5 leysir iPhone 4S af hólmi. Síminn var formlega kynntur 12. september 2012 en Apple byrjaði að taka á móti forpöntunum tveimur dögum síðar. Venjulegar sölur á iPhone 5 hófust 21. september 2012. Eftir að iPhone 5 kom út fór Samsung í mál við Apple vegna brots á átta einkaleyfum.

Stýrikerfið iOS 6 fylgdi símanum en það var mjög umdeilt vegna alvarlegra villna í nýja kortaforritinu. Neytendur og gagnrýnendur tilkynntu ýmsa framleiðslugalla í símanum, meðal annars fjólublátt litbrigði í myndum teknar með símanum, að málningin á svörtu útgáfunni mást af auðveldlega og að ljós lekur út um skjáinn í hvítu útgáfunni. iPhone 5 virkar ekki með öllum LTE-kerfum vegna svæðisbundinna takmarkana.
Google kort

**Google Maps** er ókeypis kortaþjónusta frá Google sem býður upp á götukort, loftmyndir, leiðbeiningar fyrir ýmsa ferðamáta og leitarvél fyrir fyrirtæki. Loftmyndirnar eru ekki sýndar í rauntíma heldur eru þær nokkurra mánuða eða ára gamlar. Notast er við Mercator-vörpun og þess vegna eru heimskautssvæði frekar skökk á kortinu. Svipuð þjónusta sem heitir Google Earth er líka í boði en hún gerir notendum kleift að skoða heiminn í þrívídd. Google Maps fór í loftið 8. febrúar 2005 eftir Google keypti ástralska fyrirtækið Where 2 Technologies. Þjónustan var þróuð af dönsku bræðrunum Lars og Jens Rasmussen sem unnu báðir í fyrirtækinu.

Google Street View er tengd þjónusta sem notuð er í gegnum Google Maps en með henni geta notendur skoðað víðurmyndir af götum. Google safnar myndum fyrir Street View með því að aka um vegi og götur á sérstökum bíl. Söfnun á Street View-myndum hófst á Íslandi í júlí 2013.

## Tilvísanir
Mercator-vörpun

**Mercator-vörpun** er kortavörpun sem flæmski kortagerðarmaðurinn Gerhard Mercator þróaði fyrir heimskort sem hann gaf út árið 1569. Hún varð vinsælasta kortavörpun í siglingafræði vegna þess að hún gerði það hægt að teikna beinar stefnulínur. Kvarðinn er jafn í allar áttir í kringum ákveðinn punkt sem varðveitir horna og lögun smærri hluta en skekkir stærð og lögun stærri hluta. Þetta er vegna þess að kvarðinn eykst frá miðbaugnum í átt að heimskautunum, þar sem hann verður óendanlegur.
Samsung

**Samsung** er suðurkóresk samsteypa með höfuðstöðvar í Samsung Town í Seoul. Fyrirtækið samanstendur af nokkrum dótturfyrirtækjum en flest þeirra eru rekin undir merkinu *Samsung*. Það er stærst svokallaðra *[[chaebol]]*-fyrirtækja, sem er kóreskt heiti á þessari tegund samsteypa. 

Samsung var stofnað sem verslunarfyrirtæki árið 1938 af Lee Byung-chul. Á næstu þremur áratugunum sem fylgdu óx fyrirtækið og hóf starfsemi á nokkrum nýjum sviðum, meðal annars matarvinnslu, vefnaðariðnaði, tryggingu og smásölu. Samsung fór í rafmagnstækjaiðnaðinn á seinniparti sjöunda áratugarins og fór í byggingar - og skipasmíðaiðnaðina á áttunda áratugnum. Velgengni Samsung í þessum iðnuðum leiddi til mikils vaxtar þess næstu árin. Eftir dauða Byung-chuls árið 1981 var fyrirtækinu skipt upp í fjóra hluta: Samsung Group, Shinsegae Group, CJ Group og Hansol Group. Í byrjun tíunda áratugarins byrjaði Samsung að alþjóðavæða starfsemi sína og rafmagnstæki eru orðin helsta tekjuöflunarleið þess.

Samsung hefur mikil áhrif á stjórnmál, fjölmiðla og menningu Suður-Kóreu. Fyrirtækið hefur gegnt mikilvægu hlutverki í efnahagsvexti Suður-Kóreu og saman framleiða Samsung-fyrirtækin um það bil fimmtung allra útflutningsvara landsins.
Tortilla

**Tortilla** er þunnt flatbrauð búið til úr fínmöluðu hveiti. Upphaflega voru tortillur búnar til úr maís (*tortilla* þýðir „lítil kaka“ á spænsku) en þetta maísbrauð var fundið upp fyrir komu Evrópumanna til Ameríku. Tortillan sem þekkt er í dag var fundin upp eftir hveiti var tekið til Nýja heimsins frá Spáni þegar þetta svæði var nýlendan Nýi Spánn. Tortillur eru búnar til úr gerlausu deigi með vatni sem er þrýst og þá bakað.

Frumbyggjar Norður-Mexíkós hafa borðað tortillur í nokkrar þúsundir en þær eru stór hluti mataræðis þessa fólks. Í dag eru þær framleiddar af fyrirtækjum um allan heim, sérstaklega í Norður-Ameríku, Evrópu og Austur-Asíu. Tortillur eru svipaðar suður-asísku flatbrauði sem heitir chapati, og flatbrauðinu sem borðað er í Mið-Austurlöndum og Miðjarðarhafslöndum. Í Kína er til svipað brauð eða „pönnukaka“ sem heitir laobing. Einnig er indverskt brauð roti sem er svipað tortillu.

Yfirleitt eru tortillur bornar fram með kjöti í rétti eins og taco, burrito og enchilada. Í Hondúras eru þær notaðar í baleadas.
Nýi Spánn

**Nýi Spánn** (spænska *Nueva España*) var heiti á spænskri nýlendu í Norður-Ameríku á árunum 1525 til 1821. Höfuðborg Nýja Spánar var Mexíkóborg. Nýja Spáni var stýrt af landstjóra sem konungur Spánar skipaði í embætti. Umráðasvæði Nýja Spánar náði yfir allt svæðið sem nú er Mexíkó, Mið-Ameríku til syðri landamæra Kosta Ríku og hluta af Bandaríkjunum, meðal annars fylkin Kaliforníu, Arizona, Nýja Mexíkó og Texas.
Samsteypa (fyrirtæki)

**Samsteypa** lýsir hóp fyrirtækja sem rekur starfsemi sína á ólíkum sviðum en eru í eigu eins móðurfyrirtækis. Stundum eru dótturfyrirtæki öll rekin undir sama merkinu en stundum ekki. Oftast eru samsteypur mjög stór, alþjóðleg fyrirtæki. Hugtakið samsteypa barst til Evrópu frá Bandaríkjunum eftir seinni heimsstyrjöldina.

## Tengt efni
* *[[Chaebol]]*
* Dótturfyrirtæki
* Hlutafélag
Jan Mayen-hryggurinn

**Jan Mayen-hryggurinn** er svæði í norðaustur Atlantshafi sem teygir sig frá  Jan Mayen þverbrotabeltinu og allt að 500 km til suðurs. Þessi hryggur er ólíkur hafsbotninum í kring. Eyjan Jan Mayen situr á norðurenda hryggjarins sem er rúmlega 550 km norð-norðaustur af Íslandi. Jan Mayen-hryggurinn er margþætt hryggjakerfi sem teygir sig til suðurs og er talið að mestu gert úr meginlandsskorpu. Hryggurinn skiptist í tvo meginhluta, meginhrygginn í norðri og suðurhryggina. Meginhlutinn er að mestu leyti samhangandi og tiltölulega flatur í toppinn og hærri en syðri hlutinn. Syðri hluti Jan Mayen-hryggjarins samanstendur af fleiri minni hryggjum sem verða ógleggri og hverfa undir set- og hraunlög nær Íslandi. Austanmegin við Jan-Mayen-hrygginn er Noregsdjúp sem er allt að 3500 m djúpt og vestanmegin er Íslandsgrunn sem er um 1500-2000 m djúpt. Næst hryggnum er djúp sem kallað er Jan Mayen-djúpið. 

Talið er að Jan Mayen-hryggurinn sé meginlandsfleki sem klofnað hefur frá meginlandi Grænlands og færst með landreki frá Grænlandi og út á miðjan hafsbotn norðaustur Atlantshafsins. Hryggurinn er gerður úr léttara efni en úthafsbotninn og segulstefnur í hryggnum eru mjög óljósar en það er dæmigert fyrir meginlandsberg á meðan úthafsbotn sem myndast í bráðinni kviku fær segulstefnu þess tíma sem hann myndast á. 

Saga landreks á þessu svæði er þannig að í upphafi gliðnunar norðaustur Atlantshafs fyrir allt að 57 milljónum ára snemma á eósen þá rifnaði meginlandsskjöldurinn frá suðri til norðurs og kvika úr möttlinum þrengdi sér upp í sprungur og misgengi  og basaltsskorpa sem kölluð er úthafsskorpa myndaðist og er ás þess svæðis sem mest eldvirkni var kölluð rekhryggur.

Svonefnt Jan Mayen Microcontinent (JMM) nær yfir stærra svæði en Jan Mayen-hryggurinn og er ekki ljóst hvort það svæði nær undir eyjuna Jan Mayen eða hvort norðurmörk þess séu skammt í suður frá eyjunni. Suðurmörk þess svæðis ná suðuryfir inn á Íslandsgrunn og hugsanlega alveg undir norðaustur hluta Íslands.

Talið er hugsanlegt að olíu- og gaslindir séu á Jan Mayen-hryggnum á svæði sem nefnt er Drekasvæðið.

## Heimildir
* Bjarni Richter og Steinar þór Guðlaugsson, Yfirlit um jarðfræði Jan Mayen-svæðisins og hugsanlegar kolefnislindir, Ísor skýrsla unnin fyrir Iðnaðarráðuneytið í  janúar 2007 
* 
* Jan Mayen (Norska olíustofnunin) 
* Submarine fieldwork on the Jan Mayen Ridge, 2012 
* Örnefni á landgrunninu og utan þess 1 Ægisdjúp
* Drekasvæðið og opnunarsaga Norður-Atlantshafsins
Götungar

**Götungar** (fræðiheiti: *Foraminifera*) eru einfrumungar sem tilheyra frumdýrum. Margar götungategundir eru viðkvæmar fyrir umhverfisbreytingum og rannsóknir á götungum eru gagnlegar til þess að meta umhverfisaðstæður í sjó. Götungar lifa flestir í sjó. Þeir hafa verið þekktir allt frá fornlífsöld en hafa verið  sérstaklega algengir allt frá krítartímabilinu.

## Heimild
* Lovísa Ásbjörnsdóttir,Um götunga, Náttúrufræðingurinn - 4. Tölublað (01.10.1990)
Kortavörpun

**Kortavörpun** á við stærðfræðilega aðferð til að varpa mynd jarðarinnar eða annars himintungls yfir á flatt yfirborð. Til eru ýmsar kortavarpanir til ólíkra nota en helsta tegund kortavarpana er *sívöl vörpun*. Með sívalri vörpun er ætlast til að teikna ferhyrnt kort. Yfirborði hlutarins sem verið er að kortleggja er varpað yfir á sívalning sem er þá flett út. Dæmi um svona vörpun er Mercator-vörpun. Sívöl vörpun sýnir ranga stærð landa sem eru norðarlega eða sunnarlega. Grænland virðist til dæmis vera stærra en Ástralía, en í raun er Ástralía þrefalt stærri að flatarmáli.

Með öllum kortavörpunum fylgir einhvers konar skekkja, og það er spurning um að velja hvort maður vill helst varðveita nákvæmni flatarmáls, staðsetningar eða lögunar hluta. Í flestum tilfellum er hægt að teikna kort sem uppfyllir tvær af þessum kröfum nákvæmlega, en ekki allar þrjár. Það er líka spurning um hvort maður vilji ná málamiðlun milli allra þessara krafa en þá er reynt að fá sem fæstar villur í öllum þremur.

## Tilvísanir
LTE

**LTE** (enska: *Long Term Evolution*) eða **4G LTE** er staðall fyrir þráðlausa gagnasendingu. Staðallinn er byggður á GSM/EDGE og UMTS/HSPA nettæknum, en bæði bandbreiddin og hraðinn eru aukin. Samtökin 3GPP þróaði staðalinn.

Heimsins fyrsta opinbera LTE-þjónusta fór í loftið 14. desember 2009 í Ósló og Stokkhólmi en hún er rekin af TeliaSonera. Mörg farsímafyrirtæki sem reka GSM/UMTS og CDMA þjónustur ætla eða eru að uppfæra netin sín fyrir LTE. Ætlast er til þess að LTE verði heimsins fyrsta staðalfarsímaþjónusta, en LTE-þjónustur eru sendar út á mismunandi tíðnum á mismunandi svæðum. Þetta þýðir að farsímar þurfi að geta móttekið mismunandi tíðnir til að virka um allan heim.

Þó að LTE-staðallinn sé auglýst sem 4G-þjónusta uppfyllti hann ekki kröfurnar fyrir 4G sem ITU-R hafði sett fram í upphafi. Vegna þrýstings frá farsímafyrirtækjum og framfara í 3G-staðlinum sem WIMAX, HSPA+ og LTE hafa í för með sér ákvað ITU að LTE-þjónustur mætti kalla „4G“.
Marjorie Estiano

**Marjorie Dias de Oliveira** (fædd 8. mars 1982 í Curitiba í Brasilíu) er brasilísk leikkona. Hún er þekkt fyrir aukahlutverk í spænsku sápuóperunni Malhação, sem var á dagskrá í 14 þáttaraðir. Hún lék einnig aðalhlutverk í Sob Pressão, sápuóperu sem vann Emmy-verðlaunin og fékk sjálf Emmy tilnefningu fyrir leik sinn.

## Kvikmyndir
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
* 2012: *Apneia* ...  Giovanna
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## Television
* 2003: *Malhação* ... *Fabiana*
* 2004 - 2005: *Malhação* ... *Natasha Ferreira* 
*2006: Páginas da Vida ... *Marina Andrade Rangel* 
*2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li*
*2007: Duas Caras ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*
*2009: Caminho das Índias ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
*2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
*2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
*2011: A Vida da Gente ... *Manuela Fonseca* 
*2012: Lado a Lado ... *Laura Assunção* 

## CD
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2013: Pre-production

### DVD
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

## Verðlaun
### Leikarar
* 1999: *Lala Schneider*, *Clarisse* 
* 2005: *Jovem Brasileiro*, Malhação 
* 2011: *Quem*, A vida da gente
#### Rómantísk par
* 2012: *Noveleiros* (romantisk par med Thiago Fragoso), Lado a Lado
### Sanger
* 2005: *Melhores do Ano, Domingão do Faustão*, *Você sempre será*
* 2005: *Troféu Leão Lobo*
* 2005: *Meus Prêmios Nick*
* 2005: DVD gold, *Marjorie Estiano e Banda (Ao Vivo)*
*2005: CD Platinum, *Marjorie Estiano*
;2006
* 2006: *Multishow de Música Brasileira*

## Tilvísanir


## Tenglar
* http://www.imdb.com/name/nm1597010
* Marjorie Estiano official website 
* Marjorie Estiano on Universal Music website 
* http://www.youtube.com/user/marjorieoficial/videos?view=0
Harrods

**Harrods** er deildaverslun við Brompton Road í hverfinu Knightsbridge í London. Versluninni er skipt upp í 330 deildir og nær yfir allt að 90.000 m2. Því er Harrods stærsta deildaverslun í Evrópu. Önnur stærsta verslun í Bretlandi er Selfridges en hún er aðeins 50.000 m2 að flatarmáli. Til samanburðar er þriðja stærsta verslun Allders í Croydon en hún nær yfir 46.000  m2. Önnur stærsta deildaverslun í Evrópu er KaDeWe í Berlín sem er 60.000 m2 að flatarmáli.

Harrods var stofnuð árið 1834 af Charles Henry Harrod. Verslunin hefur verið á sinni núverandi staðsetningu síðan 1849. Auk verslunarinnar eru banki, fasteignasali og einkaflugfélag rekin undir merkinu Harrods. Árið 1914 var verslun opnuð í Buenos Aires en hún var seld árið 1922 og henni lokað árið 2011. Til stendur að opna þessa verslun aftur. 

Síðan 1974 hafa þrjár sprengjur verið sprengdar í versluninni. Síðasta skiptið sem sprengjur voru sprengdar misstu sex manns lífið. Norður-írsku hryðjuverkasamtökin IRA stóðu á bak við árásin.

## Tenglar
* Heimasíða Harrods
Deildaverslun

**Deildaverslun** er verslun sem er skipt upp í mismunandi deildir sem selja ýmiss konar vörur, til dæmis fatnað, snyrtivörur, skartgripi, húsgögn, leikföng, raftæki og stundum mat. Fyrstu deildaverslanir voru opnaðar á 19. öld í stórborgum í Evrópu og Bandaríkjunum. Dæmi um deildarverslanir sem voru opnaðar á þessum tímapunkti eru Harrods (1849), Marks & Spencer (1884) í Bretlandi, Le Bon Marché (1852) í Frakklandi, Kaufhaus des Westens (1905) í Þýskalandi, Åhléns (1899) í Svíþjóð, Magasin du Nord (1868) í Danmörku og Macy's (1858) í Bandaríkjunum.

## Listi yfir deildaverslanir eftir löndum
### Bandaríkin
* Barneys
* Bloomingdale's
* JC Penney
* Kohl's
* Macy's
* Nordstrom
* Saks Fifth Avenue
* Sears

### Bretland
* Allders
* Bentalls
* Debenhams
* Harrods
* Harvey Nichols
* House of Fraser
* John Lewis
* Marks & Spencer
* Peter Jones
* Selfridges

### Danmörk
* Illum
* Magasin du Nord
* Salling

### Finnland
* Stockmann

### Frakkland
* Galeries Lafayette
* La Samaritaine
* Le Bon Marché
* Le Printemps

### Spánn
* El Corte Inglés

### Svíþjóð
* Nordiska Kompaniet
* PUB
* Åhléns
Snyrtivörur

**Snyrtivörur** eru efni sem eru notuð til að bæta útlit eða lykt líkamans. Oftast eru þær blöndur af efnasamböndum sem geta verið af náttúrulegum uppruna eða tilbúin. Húðkrem, smyrsl, ilmvatn, varalit, naglalakk, hárlakk og lyktareyði má öll flokka sem snyrtivörur. 

Snyrtivörur voru notaðar að fornu, til dæmis notuðu Fornegyptar laxerolíu til að vernda húðina. Rómverjar notuðu húðkrem úr bývaxi, ólífuolíu og rósavatni. Á 19. öld voru vaselín og lanólín fundin upp og árið 1911 kom Nivea Creme á markað. Í dag er stærsta snyrtivarafyrirtæki í heimi L'Oréal.

Bæði framleiðsla og notkun snyrtivara eru umdeildar: sum snyrtivarafyrirtæki gera tilraunir á dýrum við þróun nýrra vara. Dýratilraunir vegna framleiðslu snyrtivara eru nú bannaðar í Evrópusambandinu. Ýmsir hópir hafa gagnrýnt notkun á snyrtivörum, meðal annars femínistar og trúarhópir, sem halda til dæmis að snyrtivörur séu notaðar til að bæla niður konur eða að þær brjóti hógværð kvenna.
Gammur (svæði)

**Gammur**  er olíuleitarsvæði í hafinu skammt norðan við Ísland þar sem  Tjörnesbrotabeltið er. Svæðið dregur nafn sitt af gamminum sem er einn af landvættunum á sama hátt og hitt olíuleitarsvæðið við Ísland dregur nafn af dreka sem er einnig einn af landvættunum. Gammur er  svæði frá Öxarfirði vesturfyrir Eyjafjarðarál, um 150 km löng spilda og um 50 km breið. Um þetta svæði kvíslast brotalamir jarðskorpuflekanna. Suðurjaðar þessa svæðis  er markaður af miklu misgengi sem er framhald af Húsavíkurmisgenginu og gengur á milli Flateyjar á Skjálfanda og lands og vestur í suðurenda Eyjafjarðaráls. Jarðfræðilegar rannsóknir, endurkastsmæliknar og þyngdarmælingar sýna að þykk setlög hafa safnast í sigdæld sem er mest á svæðinu frá Skjálfanda og vestur í suðurenda Eyjafjarðaráls. Setlögin eru þykkust næst misgenginu og ná allt að 4 km þykkt undir Eyjarfjarðarál en þynnast eftir því sem norðar dregur. Mikil sigdæld er út Eyjafjarðarál og austan Tjörness í Öxarfirði er þriðja sigdældin en þar hafa endurkastsmælingar á landi sýnt að þar er allt að 1 km setlagaþykkt. 

## Tengt efni
* Tjörneslögin
* Drekasvæðið
* Jan Mayen-hryggurinn

## Heimild
*  Overview of hydrocarbon related research in Tjörnes, skýrsla Ísor 2010
Fjölverkavinnsla

**Fjölverkavinnsla** (*e. multitasking*) í tölvum er þegar mörg verkefni eru framkvæmd á sama tíma. Fjölverkavinnslan gerir tölvum kleift að keyra mörg forrit í einu og skipta á milli þeirra án upplýsingataps. Til dæmis þegar unnið er að ritgerð í ritvinnsluforriti og leitað að heimildum með vafra.

## Örgjörvar
Í tilviki einstakra örgjörva er samt ekki verið að vinna mörg verkefni í einu heldur hafa þeir þann eiginleika að útdeila tíma sínum milli þeirra verkefna sem hann á eftir að framkvæma. Hver örgjörvir skiptir á milli verkefna mörgum milljón sinnum á sekúndu og því getur sýnst svo að örgjörvinn sé að sinna mörgum verkefnum á sama tíma. Þeir geta þó útvistað vinnslu sinni þannig að aðrir örgjörvar eða örgjörvakjarnar, séu þeir til staðar, sjái um vinnsluna. Með þeim hætti geta örgjörvar í sameiningu unnið að mörgum verkefnum á nákvæmlega sama tíma.
Kísilflögur

**Kísilflögur** eru mikið notaðar í tölvuframleiðslu. Þær eru dýrar og framleiðsla þeirra krefst mjög mikillar nákvæmni. Tölvur eru mestmegnis gerðar úr milljónum smára en þessa smára má skilgreina sem takka sem annaðhvort hleypa í gegnum sig rafmagni eða ekki. Með því að tengja marga þétta saman má framkvæma mjög flókna útreikninga. Til þess að geta hleypt rafmagni í gegnum sig og síðan stöðvað það þarf smárinn að vera gerður úr efni þar sem rafeindir geta breyst miðað við rafspennu. Fæst efni hafa þennan eiginleika, þó eru til nokkur sem geta þetta þar á meðal hálfleiðarar og kísill. Kísill er ódýrasti kosturinn sem völ er á sem hefur þessa eiginleika og er því mikið notaður í tölvum nútímans.
Akademía ÍBV-Íþróttafélags

**Akademía ÍBV-Íþróttafélags** er íþróttaakademía í Vestmannaeyjum sem er samstarf milli GRV, FÍV og ÍBV.

Árið 2011 var Akademía ÍBV-Íþróttafélags sett á laggirnar í samvinnu við Framhaldsskólann í Vestmannaeyjum.
Árni Stefánsson íþróttaþjálfari var fenginn til að koma Akademíunni af stað.

Vorönnina 2012 fór ÍBV í samstarf við Grunnskóla Vestmannaeyja og þar með krökkum úr 9. og 10. bekk gert kleift að taka þátt í akademíunni með einhverju móti. 

Forstöðumaður Akademíunnar er Gunnar Stefánsson

## Þjálfarar Akademíu ÍBV-Íþróttafélags
*Gunnar Stefánsson. Tækniæfingar í handknattleik, bóklegir tímar og styrktaræfingar.
*Ian Jeffs. Tækniæfingar í knattspyrnu
*Stefán Árnason. handknattleik

### Fyrrum þjálfarar
*Árni Stefánsson 2011-2012
*Erlingur Richardsson 2012-2013

## Heimildir
Andrés Escobar

**Andrés Escobar** (13. mars 1967 – 2. júlí 1994) var kólumbískur fótboltamaður sem var skotinn til bana fyrir að hafa skorað sjálfsmark í leik gegn Bandaríkjunum á HM 1994. Talið er að kólumbískir mafíuforingjar hafi orðið honum að bana.
Johan Christhop Sabinsky

**Johan Christoph Sabinsky** (oft nefndur **Jóhann Sabinsky** í íslenskum heimildum) var þýskur múrarameistari sem vann að byggingu Hóladómkirkju. Framkvæmdir hófust 1757 og kirkjan átti að heita fullgerð haustið 1763. 

Sabinsky eignaðist barn með íslenskri vinnukonu. Barnið lést aðeins nokkra daga gamalt og var múrað inn í vegg í anddyri kirkjunnar og má þar sjá minningartöflu Sabinskys um dóttur sína.
Drottningarhólmahöll

**Drottningarhólmahöll** (sænska: *Drottningholms slott*) er konungleg höll á eyjunni Lovön í Leginum í Svíþjóð. Höllin, sem var reist á 16. öld, hefur verið opinber bústaður Karls 16. Gústafs konungs og Silvíu drottningar frá árinu 1981.

Höllin var sett á heimsminjaskrá UNESCO árið 1991. Áætlað er að um 700.000 manns heimsæki höllina á ári.
Aragon

**Aragon** (aragónska og spænska: *Aragón*,  katalónska: *Aragó*) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Aragon skiptist í 3 héruð: Huesca-hérað, Zaragoza-hérað, and Teruel-hérað.  Höfuðborgin er Saragossa.
Telómerasi

**Telómerasi** er lífhvati sem hefur áhrif á litningsenda við frumuskiptingar. Litningar í frumukjörnum bera erfðaupplýsingar. Litningaendar styttast í hvert skipti sem fruma skiptir sér og eftir ákveðinn fjölda skiptinga eru endarnir orðnir svo stuttir að fruman getur ekki skipt sér lengur. Það er nefnt frumuöldrun. Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði 2009 voru veitt til þriggja vísindamanna Elizabeth Blackburn, Carol W. Greider og Jack W. Szostak fyrir uppgötvun á byggingu og starfsemi litningaenda og ensímsins telómerasa.
Fruma deyr þegar litningarnir eru orðnir of stuttir. Í nokkrum tegundum frumna, meðal annars kynfrumum og krabbameinsfrumum, er ensím (lífefnahvati) sem byggir upp hulsur á enda litninga jafnóðum og þær eyðast. Þetta ensim er telómerasi.

## Tilvísanir
Valensíska

**Valensíska** (katalónska: *valencià*) er sama mál og katalónska talað í sjálfstjórnarhéraðinu Valensíu á Spáni. 
 
## Tenglar

* Acadèmia Valenciana de la Llengua 
## Tilvísanir
Pardussnigill

**Pardussnigill** eða grásnigill (fræðiheiti Limax maximus) er snigill sem finnst meðal annars á Íslandi, einkum í húsagörðum og gróðurlendi í nágrenni garða. Hann sækist í að komast í laufbingi og safnhauga og nærist á rotnandi jurtaleifum og sveppum. Á Íslandi fannst hann fyrst í Grafarvogi 1997. Pardussniglar valda litlum skaða á gróðri og veiða aðra snigla meðal annars litla vargsnigla og borða egg þeirra. Sniglarnir geta orðið 20 sm að lengd og þeir eru helst á ferli á næturnar.

Pardussnigill er tvíkynjungur og við mökun þarf tvo snigla sem frjóvga egg hvor annars. Mökunaratferli er sérstakt, sniglarnir núa saman líkömum sínum og snertast og leita svo upp á við til dæmis upp í tré þar sem þeir hengja sig up í þykkum slímþræði og vefjast hver um annan. Þar fer mökun og fróvgun fram og síðan detta þeir niður á jörðina. Báðir sniglarnir geta átt hundruð eggja.

## Tilvísanir
Ermalín

**Ermalín** (eða **ermalíning**, oftast haft í fleirtölu, eða **handstúka**, þó það orð sé einnig haft um manséttur (eða úlnliðsskjól)) er fremsti hluti ermar á skyrtu. Ermalíningar eru uppslög á skyrtuermi og oftast úr þykkara og stífara efni en skyrtan sjálf, rétt eins og skyrtukraginn. Ermalíningar sem standa einar og sér (stakar) nefnast manséttur. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Ermahnappur
* Ermaklaufar
* Hnappagat
* Skyrtukragi
Renzo Piano

**Renzo Piano** (f. 14. september 1937) er arkitekt frá Genúa á Ítalíu. Þekktustu verk hans eru Pompidou-safnið í París (ásamt Richard Rogers og Gianfranco Franchini) 1971 og skýjakljúfurinn The Shard í London sem lokið var við sumarið 2012.
John Glenn

**John Herschel Glenn**, Jr. (18. júlí 1921 – 8. desember 2016) var bandarískur geimfari og öldungadeildarþingmaður. Hann fór fyrstur Bandaríkjamanna á braut um jörðu 20. febrúar 1962 um borð í geimfarinu *[[Friendship 7]]*. Hann var vinur Robert F. Kennedy og hætti störfum fyrir NASA eftir morðið á John F. Kennedy til að geta boðið sig fram fyrir Demókrataflokkinn í Ohio. Hann var kosinn öldungdeildarþingmaður 1974 og hélt því sæti til 1999.
Bob Woodward

**Robert Upshur „Bob“ Woodward** (f. 26. mars, 1943) er bandarískur rannsóknarblaðamaður. Hann hefur starfað við *[[Washington Post]]* frá 1971. Hann er þekktastur fyrir að hafa samið fyrstu fréttirnar um Watergate-hneykslið ásamt Carl Bernstein árið 1972.
Walter Cronkite

**Walter Leland Cronkite**, Jr. (4. nóvember 1916 – 17. júlí 2009) var bandarískur fréttamaður sem er þekktastur sem fréttaþulur í þættinum CBS Evening News á sjónvarpsstöðinni CBS frá 1962 til 1981. Hann lauk fréttatímanum gjarnan á orðunum „*And that's the way it is,*“ og dagsetningu útsendingar.
Kain og Abel

**Kain og Abel** (hebreska: הֶבֶל ,קַיִן *Qayin*, *Hevel*) voru, samkvæmt 4. kafla Fyrstu Mósebókar, synir Adams og Evu. Kain er sagður akuryrkjumaður en Abel hjarðmaður. Kain var fyrsti maðurinn sem fæddist í heiminn og Abel var sá fyrsti sem dó. Kain myrti bróður sinn vegna afbrýðisemi þar sem fórn Abels var guði þóknanlegri en fórn Kains.
Imperatorin

**Imperatorin** er efni sem hefur verið einangrað úr nokkrum jurtum m.a. úr  hvannafræjum. Það  örvar t.d. sjálfstýrðan frumudauða eða apoptosis og hindrar þannig fjölgun krabbameinsfruma.
Sæhvönn

**Sæhvönn** (fræðiheiti *Ligusticum scoticum*) er fjölær hvönn sem vex í Norður-Evrópu.

## Tenglar
* Ligusticum scoticum (Lystigarður Akureyrar)
* Sæhvönn (Flóra Íslands)

## Tilvísanir
Gissur Ólafur Erlingsson

**Gissur Ólafur Erlingsson** (21. mars 1909 – 18. maí 2013) var löggiltur dómtúlkur og skjalaþýðandi. Hann var elstur íslenskra karlmanna er hann lést, 104 ára að aldri. Gissur fæddist í Brúnavík við Borgarfjörð eystra. Foreldrar hans voru Erlingur Filippusson grasalæknir frá Kálfafellskoti í Fljótshverfi í Vestur-Skaftafellssýslu og Kristín Jónsdóttir frá Gilsárvöllum í Borgarfirði eystra.

Gissur lauk stúdentsprófi frá MR árið 1928 og stundaði um tíma nám í læknisfræði við Háskóla Íslands. Hann lauk prófi frá Loftskeytaskólanum 1941 og var löggiltur dómtúlkur og skjalaþýðandi. Gissur stundaði m.a. sjómennsku á yngri árum og var loftskeytamaður á togurum og farskipum á stríðsárunum. Hann var stöðvarstjóri endurvarpsstöðvar RÚV á Eiðum 1952-65, stöðvarstjóri Pósts og síma í Neskaupstað 1965-70 og á Siglufirði 1970-72. Hann var umdæmisstjóri Pósts og síma á Seyðisfirði 1972-77 en fluttist þá til Akureyrar og var í hlutastarfi hjá Bæjarfógeta. Hann var eftir það búsettur á Siglufirði, þá á Selfossi, í Garðabæ og síðast í Reykjavík.

Hann þýddi nokkur leikrit og smásögur til flutnings í útvarpi og auk þess hátt á annað hundrað bækur, bæði skáldrit og fræðibækur. Einnig stundaði hann skjalaþýðingar að nokkru marki. Gissur var virkur í Rótaryhreyfingunni og var umdæmisstjóri hennar á Íslandi 1975-76. Hann var stofnfélagi í golfklúbbum Vestmanneyja (1938), Neskaupstaðar (1965) og Siglufjarðar (1970).

Gissur kvæntist Mjallhvíti Margréti Jóhannsdóttur 12. september 1931. Hún var fædd 22. október 1911 en lést árið 1972. Þau skildu. Hann kvæntist síðari eiginkonu sinni, Valgerði Magnúsínu Óskarsdóttur, 16. september 1944. Hún var fædd 2. desember 1917 en lést árið 2006. Gissur eignaðist sex börn með fyrri konu sinni og eitt með þeirri síðari. Afkomendur hans eru nú nærri 150.
Fjöruarfi

**Fjöruarfi** (fræðiheiti: *Honckenya peploides*) er einær jurt með þykk og safarík blöð er af hjartagrasaætt sem vex í fjörusandi. Á Íslandi er mest er af fjöruarfa á söndunum miklu við suðurströndina, sérstaklega á svæðinu milli Kúðafljóts og Eldvatns í Skaftárhreppi. Fjöruarfi blómgast í júní og júlí. Krónublöð eru hvít eða fölfjólublá. Aldin arfans eru stór og áberandi. Fjöruarfi var nýttur til manneldis. Hann var saxaður smátt með káljárni og soðinn í sauðamjólk eða látinn út í flóaða kúamjólk. Varasamt þótti þó að borða of mikið af fjöruarfa, þá fengi fólk gullleitan blæ í andrit. Fjöruarfi var talin góð beitarjurt fyrir sauðfé sem sótti í arfabreiðurnar á söndunum en talin óholl fyrir kýr.

## Heimildir
* 
* Fjöruarfi (Flóra Íslands)
Káljárn

**Káljárn** er verkfæri til að skera grænmeti. Káljárn var líkast hófjárni í laginu, nema sköftin sneru upp eins og á tóbaksskurðarjárni.
Skyrta

**Skyrta** er oftast fínþráðótt flík sem klæðir efrilíkama, hvort sem er karla eða kvenna, og er oft höfð innan undir jakka eða peysu.  Skyrtan skiptist í kraga, ermar og ermalíningar. Þær eru opnar að framan og hnepptar saman með tölum. Algengt er að menn klæði sig í skyrtu og klæðist þeim við jakkafötum og hálsbindi.

Skyrtur eru af mismunandi gæðum. Fínustu skyrturnar eru gerðar úr tveimur lögum af egypskri bómull, sem gefur skyrtunni glans og þýðir að skyrtan krumpast minna í notkun. Saumagæðin eru einnig mikilvæg eigind skyrta. Þegar saumað er með þéttum saumi í einum þræði endast bæði skyrtan og sniðið lengur. Einnig ef tölurnar eru saumaðar í með krosssaumi er ólíklegra að þær detta af.

Skyrtur fást með ýmiss konar flibbum og ermalíningum. Til dæmis eru til venjulegar ermalíningar með tölum og „franskar tvífaldar ermalíningar“ sem festa má með ermahnöppum.

## Tengt efni
* Blússa
* Bolur