open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lagos

**Lagos** er stærsta þéttbýlissvæði í Nígeríu ásamt því að vera stærsta þéttbýlissvæði í Afríku. Borgin er í örum vexti en þar eiga heima meira en 8 milljón manns. Fólksfjölgun í borginni sú önnur hæsta í Afríku og sú sjöunda hæsta í heiminum (mest fólksfjölgun í Afríku á sér nú stað í borginni Bamakó í Malí). Borgin sem áður var höfuðborg Nígeríu er nú aðalmiðstöð efnahags og viðskipta í Nígeríu.

## Tilvísanir
Cyrano de Bergerac

**Cyrano de Bergerac** (6. mars 1619 – 28. júlí 1655) var franskt leikskáld og skylmingamaður. Hann er fyrst og fremst þekktur í dag vegna samnefnds leikrits um hann sem Edmond Rostand skrifaði 1897.
Hvítasunnudagur

**Hvítasunnudagur** (áður fyrr stundum nefndur **hvítdrottinsdagur**, **píkisdagur** eða **pikkisdagur**) er hátíð í kirkjuári kristinnar kirkju. Hann er 49. dagurinn eftir páskadag og tíundi dagurinn eftir uppstigningardag. Forngrískt heiti hans er πεντηκοστή [ἡμέρα] (pentekostē [hēmera]) sem merkir fimmtugasti (dagur). Dagsins er minnst sem þess dags þegar heilagur andi kom yfir lærisveinana og aðra fylgjendur Jesú eins og lýst er í Postulasögunni. 

## Frídagur á Íslandi
Mánudagurinn eftir hvítasunnudag, annar í hvítasunnu, er almennur frídagur á Íslandi og víðar í Evrópu. Einnig var fram til ársins 1770 þriðji í hvítasunnu almennur frídagur, en það ár var hann afhelgaður. Eins var með þriðja í jólum, þriðja í páskum og þrettándann, sem einnig höfðu verið helgi- og frídagar. Þessi fækkun helgidaga var hluti af helgidagaumbótunum í Dansk-norska ríkinu árið 1770.

## Hvítasunnudagur á næstu árum
* 2026 - 24. maí

## Tilvísanir
Menningar- og íþróttasvið Reykjavíkur

**Menningar- og íþróttasvið Reykjavíkur** (áður Íþrótta- og tómstundasvið Reykjavíkur, þar áður Íþrótta- og tómstundaráð, enn áður Æskulýðsráð) er starfssvið í stjórnsýslu Reykjavíkurborgar sem skipuleggur tómstundastarf fyrir börn og unglinga, menningu og íþróttastarf í borginni. Starfsemin er umfangsmikil og nær yfir rekstur allra frístundamiðstöðva, frístundaheimila og félagsmiðstöðva í Reykjavík, auk Hins hússins og Fjölskyldu- og húsdýragarðsins. Að auki rekur Íþrótta- og tómstundaráð fjórar íþróttamiðstöðvar og sjö sundlaugar og ylströndina í Nauthólsvík. Sviðið sér líka um rekstur Borgarsögusafns, Borgarbókasafns og Listasafns Reykjavíkur.

Æskulýðsráð Reykjavíkur var stofnað árið 1956 og sá í fyrstu um rekstur tómstundaheimilis við Lindargötu. Árið 1964 flutti starfsemin í Fríkirkjuveg 11 sem áður hafði verið í eigu Góðtemplarareglunnar. 

Sviðið sér líka um Skrekk sem er hæfileikakeppni grunnskóla Reykjavíkur.

## Saltvík
Sviðið rak aðstöðu fyrir börn og unglinga í Saltvík, á Kjalarnesi. Reykjavíkurborg keypti jörðina 1963 og 1967 var opnað þar útivistarsvæði og aðstaða fyrir börn og unglinga á vegum Æskulýðsráðs Reykjavíkur. 1971 var t.d. haldin þar Saltvíkurhátíðin að frumkvæði hljómsveitarinnar Trúbrots og Æskulýðsráðs. Æskulýðsráð rak jörðina fram á miðjan 9. áratuginn þegar hún var leigð undir aðra starfsemi. Jörðin var seld árið 1997 og þar er núna kjötvinnsla.
Lee Hazlewood

**Lee Hazlewood** (9. júlí 1929 – 4. ágúst 2007) var bandarískur kántrýsöngvari og lagahöfundur. Hann var þekktastur undir lok 6. áratugarins þegar hann var í samstarfi við gítarleikarann Duane Eddy og á 7. áratugnum þegar hann vann með Nancy Sinatra. Þekktustu lög Hazlewoods eru þau sem Sinatra söng, eins og „These Boots Are Made For Walkin“, „Jackson“ og „Summer Wine“ sem var þýtt á íslensku sem „Sumarást“ og flutt af Hljómsveit Ingimars Eydal. 

Eftir 1970 dró hann sig að mestu leyti í hlé og flutti til Stokkhólms. Í Svíþjóð framleiddi hann klukkutíma langan sjónvarpsþátt, *Cowboy in Sweden*. Þátturinn vann til fjölda verðlauna og eitt af lögunum úr þættinum, dúett sem hann söng með Ninu Lizell, „Vem kan segla förutan vind“, varð gríðarvinsælt. 

Eitt af síðustu verkum Hazlewoods var söngur á hljómplötu Amiinu, *[[Hilli (At The Top Of The World)]]*.
Gúttóslagurinn

**Gúttóslagurinn** var baráttutengdar götuóeirðir í miðbæ Reykjavíkur 9. nóvember 1932. Slagsmál brutust út milli lögreglumanna og verkamanna við Góðtemplarahús Reykjavíkur („Gúttó“) en þar voru bæjarstjórnarfundir haldnir. Á fundi bæjarstjórnar þennan dag var tekin til afgreiðslu tillaga um að lækka kaupið í atvinnubótavinnu á vegum bæjarins en þá höfðu áhrif kreppunnar miklu orðið til þess að auka atvinnuleysi á landinu mikið. Mikill mannfjöldi safnaðist saman við Gútto og mótmæli byrjuðu inn í húsinu og færðust út á götu. 
Slagsmálunum lauk með því að lögregla hörfaði og hætt var við tillöguna.
## Tenglar
* ''Bæjarstjórnarfundi hleypt upp: Samfylkingin, kommúnistar og sósíalistar gerðu í gær út árás gegn bæjarstjórn og lögreglu''; grein í Morgunblaðinu 10. nóvember 1932
* ''Götubardaginn á miðvikudaginn''; grein í Morgunblaðinu 1932
* ''Hvort ber að virða''; grein í Morgunblaðinu 1979
Skírn

**Skírn** er sakramenti hjá kristinni kirkju. Hún fer vanalega fram með því að prestur eys vatni á höfuð þess sem er skírður. Með skírn er hugmyndin að maður gangist guði á hönd og öðlist hlutdeild í fyrirgefningu og náð og aðgang að himnaríki á efsta degi.

## Barnaskírn og ferming

Flestar kirkjur skíra smábörn, en sumar þeirra telja barnaskírn ranga þar sem smábarn geti ekki verið trúað eða skilji ekki hvað felst í skríninni. Kirkjur sem skíra smábörn láta þau því yfirleitt fermast líka þegar þau stálpast, en ferming er játun eða staðfesting ungmennis á skírn sinni. Orðið er líka dregið af latneska „confirmare“ („að staðfesta“) eða „conformatio“ („staðfesting“).

## Niðurdýfingarskírn
Sumar kirkjur, einkum þær sem skíra fullorðna, ausa ekki vatni yfir höfuð þess sem er skírður, heldur er vaðið út í laug þar sem viðkomandi er dýft ofan í og skírður þannig.

## Reglur um skírn á Íslandi
Í þá daga er kirkjan réð meiru en hún gerir nú, þótti skipta mjög miklu að börn væru skírð eins fljótlega eftir fæðingu og unnt var. Það skipti sérstaklega miklu máli ef þau þóttu ekki lífvænleg, en fólk trúði því að sá sem dæi óskírður færi til helvítis (eða í forgarð helvítis í kaþólskri tíð). Því tiltóku lög nákvæmlega hvernig skyldi bera sig að, t.d. hver mætti skíra ef ekki næðist í prest (í forgangsröð frá fullveðja karlmanni til stúlkubarns) eða hvað mætti nota til skírnarinnar ef ekki næðist í rennandi lindarvatn (í forgangsröð frá snjóbráð til mjólkur).
Frumtök

**Frumtök** eru hagsmunasamtök fyrir framleiðendur frumlyfja. Tilgangur samtakana er að vernda hagsmuni framleiðanda frumlyfja á Íslandi sem og erlendis.

## Listi yfir aðildarfyrirtæki

Þau fyrirtæki sem eiga aðild að frumtökum eru:

* *Amgen*
* *Astellas Pharma*
* *AstraZeneca*
* *Boehringer-Ingelheim*
* *Bristol-Myers Squibb*
* *Eli Lilly*
* *Fresnius Kabi*
* *GlaxoSmithKline*
* *Janssen-Cilag*
* *Lundbeck*
* *Icepharma*
* Íslensk erfðagreining
* *Merck*
* *Novartis*
* *Novo Nordisk*
* *Organon International*
* *Pfizer*
* *Roche*
* *[[Sanofi]]*

## Tenglar

Heimasíða Frumtaka
Forseti Ísraels

**Forseti Ísraels** (hebreska: נשיא המדינה, *Nesi HaMedina*, þýðing *ríkisforseti*) er þjóðhöfðingi Ísraels. Staðan er að mestu leyti táknræn, Forsætisráðherra hefur framkvæmdavald. Um þessar mundir er forsetinn Isaac Herzog sem tók við embætti 7. júlí 2021. Knesset, þjóðþing Ísraels, kýs forsetann til sjö ára og getur hann einungis setið í eitt kjörtímabil.

## Tilvísanir
Eftirskjálfti

**Eftirskjálfti** er jarðskjálftakippur sem kemur í kjölfar mikils upphafskipps í jarðskjálftum, en er oftast veikari en aðalkippurinn. Eftirskjálftar eru oftast margir eftir venjulegan jarðskjálfta, og missterkir.
Dyr

**Dyr** eru manngengt op inn í hús eða milli herbergja, oftast með umbúnaði til að hurð geti fallið fyrir. Varast ber að rugla dyr saman við hurð, en hurð er flekinn sem fellur að dyrum. Enska orðið *doorway* þýðir dyr en oft er orðið *door* notað yfir hvortveggja, hurð og dyr, en ekki í íslensku. Orðið dyr  er fleirtöluorð. 

## Tengt efni
* Dyrabjór

## Tilvísanir
Farþegaflugvél

**Farþegaflugvél** er flugvél sem hefur fyrst og fremst það hlutverk að flytja farþega gegn greiðslu. Slíkar flugvélar eru yfirleitt reknar af flugfélögum sem eiga eða leigja flugvélarnar. 

Hvað telst vera farþegaflugvél er mismunandi milli landa en yfirleitt er miðað við vél með fleiri en 20 sæti fyrir farþega og/eða tómaþyngd sem er yfir 22.680 kíló eða 50.000 pund og minnst tvo hreyfla. 

* Fyrsta farþegaþotan kom til Íslands þann 22. júní 1967. 

## Tengt efni
*Breiðþota

## Tilvísanir
Breiðþota

**Breiðþota** er farþegaflugvél með tvo gangvegi og sjö til tíu farþega í hverri sætaröð. Bolurinn er venjulega 5-6 metrar á breidd. Dæmigerðar breiðþotur bera 200 til 600 farþega meðan venjulegar flugvélar bera mest um 280 farþega. 

## Nokkrar breiðþotur
* Boeing 747
* Airbus A380
Minnisvarði

**Minnisvarði** eða **minnismerki** er hlutur sem þjónar þeim tilgangi að minna á látna manneskju eða liðinn atburð. Algengasta form minnisvarða er legsteinn sem settur er yfir gröf látinnar manneskju. Minnisvarðar sem helgaðir eru þekktu fólki eða merkisatburðum eru venjulega höggmyndir, gosbrunnar eða jafnvel almenningsgarðar.
Kosningaaldur

**Kosningaaldur** er lágmarksaldur sem þarf til að öðlast kosningarétt í almennum kosningum samkvæmt lögum. Langflest lönd heimsins tilgreina kosningaaldur. Í dag er algengast að miða við átján ára aldur en þegar almennum kosningum var komið á var algengt að miða við 21 árs aldur. 

Í sumum löndum má kjósa 16 ára: Austurríki, Skotlandi, Þýskalandi (sum sambandsríki), Bosníu-Herzegóvínu (16 ára með atvinnu), Argentínu, Brasilíu, Nikaragva, Kúbu og Ekvador. Í einstökum ríkjum er kosningaaldurinn 17, 20 og 21 árs.
Suðurlandsskjálftinn 29. maí 2008

Þann 29. maí 2008 klukkan 15:45 riðu yfir tveir suðurlandsskjálftar samtímis sem voru af vægisstærð um 6,3 stig yfir Suðurland á Íslandi. Talið er að annar skjálftinn hafi hrint hinum af stað. Hann fannst á höfuðborgarsvæðinu og alla leið til Ísafjarðar. Almannavarnir lýstu yfir hæsta viðbúnaðarstigi í Selfossi, Hveragerði og nágrenni vegna hugsanlegra eftirskjálfta. Ekkert mannfall varð, en nokkrar sauðkindur urðu undir byggingum og fórust og nokkrum þurfti að lóga.

## Skemmdir og slys
### Eignatjón
Töluverðar skemmdir urðu á þeim svæðum sem næst lágu skjálftaupptökunum. Hlutir hrundu úr hillum á heimilum og verslunum, meðal annars næstum allar flöskur ÁTVR-verslunarinnar í Hveragerði og á Selfossi og sprungur mynduðust í húsveggjum. Töluvert var einnig um skemmdir innandyra þegar húsgögn og aðrir lausamunir köstuðust til og frá í jarðskjálftanum.Af öryggisástæðum var fólki sem bjó næst upptökunum ráðlagt að sofa ekki heima hjá sér næstu nótt á eftir. Einhver slys urðu á fólki við skjálftann, en engin alvarleg. Þjóðvegur eitt skemmdist við Ingólfsfjall og skemmdir urðu á Óseyrabrú sem var lokað tímabundið á meðan skemmdirnar voru metnar.

### Slys og áhrif á fólk
Ekki er vitað um nein stórslys á fólki en allmargir urðu fyrir smávægilegum meiðslum þegar skjálftinn reið yfir. Vistfólk á dvalarheimilum aldraðra í Hveragerði og á Selfossi sem og sjúklingar á Sjúkrahúsinu á Selfossi voru flutt út undir bert loft og starfsfólk  og fangar á Litla-Hrauni eyddu deginum úti í garði fangelsisins.

### Slys á dýrum
Útihús hrundu á nokkrum bæjum. Á bænum Krossi í Ölfusi hrundi útihúsið með þeim afleiðingum að fé varð undir og þurfti að lóga nokkrum ám og lömbum.

### Skriður og grjóthrun
Grjóthrun og skriðuföll urðu víða í hlíðum Ingólfsfjalls. Allt að hundrað tonna björg ultu sums staðar niður á flatlendið og rykmekkir stigu upp. Skriðurnar voru flestar smáar og ollu hvergi tiltakanlegu tjóni. Jarðvegsspilda seig fram í Sogið innan við Sogsbrúna. Fréttir bárust af smávægilegu grjóthruni í Esju og í Vestmannaeyjum.

### Jörð færðist til
Með haustinu sáu menn að mælipunktar landmælinga höfðu færst úr stað, svo mæla þarf land upp á nýtt. Mælingarnar eru gerðar á vegum Landmælinga Íslands, Vegagerðarinnar, sveitarfélaganna o.fl. Meðal annars hækkaði Selfoss um 6&nbsp;cm og færðist til suðausturs um 17&nbsp;cm, miðað við mælipunkta í Reykjavík. Haft var eftir Páli Bjarnasyni, við Verkfræðistofu Suðurlands, að tilfærslan gæti „verið heilmikil, en ekkert sem fólk finnur beint fyrir. Þetta gerðist líka eftir skjálftana árið 2000, en þá gekk færslan sem var um 10&nbsp;cm á Selfossi að hluta til baka. Í skjálftunum í vor færðist Selfoss til um 17&nbsp;cm til suð-austurs og hækkaði um 6&nbsp;cm, en Hveragerði færðist um 14&nbsp;cm til norð-austurs en þetta mun sennilega ganga að einhverju leyti til baka eins og árið 2000.“

## Heimildir


## Tenglar
*MBL.is, Íbúar boðaðir á fund með áfallateymi
*MBL.is, Stöðugir eftirskjálftar
*MBL.is, Mat á tjóni unnið hratt
*MBL.is Ingólfsskáli eyðilagðist
*Metið hvort fólk getur farið heim
Mizunoo annar

**Mizunoo annar** (japanska: 後水尾天皇 *Go-Mizunoo-tennō*) (29. júní 1596 – 11. september 1680) var 108. Japanskeisarinn samkvæmt hefðbundinni röð. Hann ríkti frá 1611 til 1629. Mizunoo var þriðji sonur Yōzei annars. Fyrsta eiginkona hans var Tokugawa Kazuko, dóttir Tokugawa Hidetada. Dóttir þeirra varð síðar Meishō keisaraynja.
Nurhaci

**Nurhaci** (kínverska: 努爾哈赤 Nǔ'ěrhāchì or 努爾哈齊 Nǔ'ěrhāqí; mansjúríska: ) (1558 – 30. september 1626) var stofnandi Mansjúveldisins í Kína. Árásir hans á Mingveldið í Kína og Jóseonveldið í Kóreu lögðu grunninn að Kingveldinu sem ríkti í Kína frá 1644 til 1912. Hann sameinaði ættbálka Jurchena undir sinni stjórn og lýsti sig fyrsta kan síðara Jinveldisins árið 1616.
Mústafa 1.

**Mústafa 1.** (1591 – 20. janúar 1639) (arabíska: (arabíska: مصطفى الأول) var Tyrkjasoldán frá 1617 til 1618 og aftur 1622 til 1623. Hann var bróðir Akmeðs 1. sem lést ungur úr taugaveiki. Mústafa var talinn seinfær eða í besta falli taugaóstyrkur og var aldrei annað en tæki í valdabaráttu hirðmanna í Topkapı-höll. Í valdatíð  bróður síns var honum haldið í stofufangelsi í fjórtán ár. Eftir stutt valdaskeið í kjölfar andláts Akmeðs tók hinn ungi sonur Akmeðs, Ósman 2. við hásætinu (1618-1622). Eftir að janissarar myrtu Ósman, tók Mústafa aftur við völdum um stutt skeið en var brátt steypt af stóli af bróður Ósmans, Múrað 4. (1623-1640).
Ósman 2.

**Ósman 2.** (líka þekktur sem **Genç Osman** sem merkir „Ósman ungi“ á tyrknesku) (ósmanska: عثمان ثانى *‘Osmān-i sānī*) (3. nóvember, 1604 – 20. maí, 1622) var Tyrkjasoldán frá 1618 til dauðadags. Hann var sonur Akmeðs 1. sem lést þegar hann var aðeins þrettán ára. Fjórtán ára varð hann soldán í kjölfarið á hallarbyltingu gegn föðurbróður hans, Mústafa 1.. Hann samdi um frið við Safavídaríkið í Íran og hélt með her inn í Pólland í Moldavísku stórmennastyrjöldunum. Eftir ósigur gegn Pólverjum í orrustunni um Kotin 1621 sneri hann aftur til Istanbúl með skömm og kenndi lífverðinum, janissörum, um ófarirnar. Hann hóf að reyna að brjóta lífvörðinn niður með því að loka kaffihúsum þeirra og koma á fót nýjum her skipuðum Tyrkjum. Janissarar brugðust við með uppreisn, handtóku soldáninn og létu kyrkja hann.
Gústaf 2. Adólf

**Gústaf 2. Adólf** (9. desember 1594 – 6. nóvember 1632) var konungur Svíþjóðar frá 1611. Í sögu Svíþjóðar miðast upphaf stórveldistímans við valdatöku hans. Hann var sonur Karls hertoga og konu hans Kristínar af Holstein-Gottorp. Frændi hans, Sigmundur 3., Póllandskonungur, gerði áfram tilkall til sænsku krúnunnar og deilurnar um ríkiserfðir héldu áfram milli landanna. 1626 réðist Gústaf inn í Lífland og hóf með því Pólsk-sænska stríðið (1626-1629) og í júní 1630 réðist hann inn í Þýskaland sem verndari málstaðar mótmælenda í Þrjátíu ára stríðinu. Sænski herinn sneri stríðsgæfunni skjótt mótmælendum í hag en Gústaf sjálfur féll í orrustunni við Lützen tveimur árum síðar.
Skjálfti

**Skjálfti** getur átt við:
*Kippi sem eiga sér stað í líkamanum
*Jarðhræringar
* Bjórinn Skjálfta sem er bruggaður af Ölvisholt brugghúsi
Möttulstrókurinn undir Íslandi

**Möttulstrókurinn undir Íslandi** er einn af öflugustu möttulstrókum jarðarinnar. Talið er að miðja stróksinns sé núna undir norðvesturhluta Vatnajökuls (Grímsvötn, Bárðarbunga). Talið er að Ísland hafi orðið til vegna þessa möttulstróks. Á síðustu árþúsundum hefur komið hér upp stór hluti þeirrar kviku sem öll eldgos á jörðinni framleiddu ofan sjávar.

Áætlað er að möttulstrókurinn sé um 200 km í þvermál sem sennilega nær að mörkum möttuls og kjarna á um 2900 km dýpi. Efnið í honum er um 300&nbsp;°C heitara en efnið umhverfis.
 
## Tenglar
* 
* 
* 
* Richard Allen's Iceland page, UC Berkeley
* Geology and geodynamics of Iceland, by Reidar G. Trønnes, Institute of Earth Sciences, Reykjavík (PDF) 
* Jun Korenaga: ''Origin of the Iceland hotspot and the North Atlantic Igneous Province''. Mantle Plumes Org. (2004)
Listi yfir farfuglaheimili á Íslandi

Þetta er **listi yfir  staðsetningu farfuglaheimila á Íslandi**.

* Akureyri
* Árnes
* Berunes
* Bíldudalur
* Borgarfjörður eystri
* Fljótsdalur
* Grundarfjörður
* Húsey
* Hvoll
* Höfn
* Korpudalur
* Kópasker
* Laugarvatn
* Njarðvík
* Ósar
* Reykhólar
* Reykjanes
* Reykjavík
* Seyðisfjörður
* Skógar
* Stykkishólmur
* Sæberg
* Vagnsstaðir
* Vík
* Ytra Lón
* Vestmannaeyjar

## Tenglar

Listi yfir farfuglaheimili á Íslandi á heimasíðu Farfugla
Barónett

**Barónett** er aðalsmaður á Bretlandi af lægstu arfgengri tign. Barónett er lægri titill en barón en æðri en riddari. Barónett hefir *Sir* fyrir framan nafn sitt og á ensku er skrifað *Bart* á eftir því til styttingar á barónett. Dæmi: Sir John Thomas Stanley, Bart.
John Thomas Stanley

Sir **John Thomas Stanley** (26. nóvember 1735 – 2. október 1807) var breskur barónett af Alderley og ferðalangur. 

Sir John ferðaðist um Ísland sumarið 1789, ásamt grasafræðingi, landmælingamanni og teiknara. Þeir komu hingað á skipinu *John of Leit*, sem var 150 lestir að stærð, búið 6 tveggja punda fallbyssum. Sir John birti tvær greinar um hveri á Íslandi þegar hann sneri aftur. 

## Tenglar
* ''Stanley greifi af Alterlev á Íslandi sumarið 1789''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
Saumgirni

**Saumgirni** (eða **kattargirni**) er strengjaefni snúið úr þurrkuðum þörmum sláturdýra og haft m.a. í hljóðfæra- og tennisspaðastrengi og sárasaumþráð. Saumgirni er aldrei unnið úr þörmum katta, þó það sé stundum nefnt *kattargirni*. Orðið kattargirni er komið úr ensku, en enskan nefnir saumgirnið *catgut*. Talið er að það orð sé ummyndun á orðinu *kitgut* ("fiðlustrengur"), en kit í upphafi orðsins er skylt orðinu „citara“ eða „kitara“ sem er skylt orðinu gítar. Orðið hefur síðan með alþýðuskýringu breyst í *catgut*.
Steingervingur

**Steingervingar** eru leifar dýra, jurta eða annarra lífvera frá fortíð. Þeir verða til þegar lífrænar leifar falla í mjúkan leir, gjarnan í vatni, sem síðar verður að setbergi. Steingervingafræði er rannsókn steingervinga og myndun þeirra. Steingervingar myndast yfirleitt ekki á skemmri tíma en 10.000 árum og því eru yngstu steingervingarnir frá nútíma. Þeir elstu eru hins vegar alveg frá upphafsöld (fyrir milljörðum ára síðan). Mörg lífsform hafa fundist sem steingervingar, plöntur, dýr og jafnvel örverur.

## Steingervingar á Íslandi og fundarstaðir þeirra

Elstu steingervingar sem hafa fundist á Íslandi eru frá míósen, um 15 milljón ára. Það eru plöntuleifar og eru fundarstaðir m.a. yst á Vestfjarðakjálkanum, í Þórishlíðarfjalli í Selárdal, Svalvogum við Dýrafjörð, Botni í Súgandafirði og Breiðhillu utan við Bolungarvík. Í Mókollsdal í Strandasýslu hafa auk plöntuleifa fundist steingerðar leifar skordýra sem talin eru 8–9 milljón ára gömul. Í jarðlögum á Tjörnesi má sjá mót tertíer og kvarter í jarðlagastafla og þar er mikið um steingervinga sjávardýra, aðallega skeljar og kuðunga, en einnig selabein. Þessi jarðlög settust til á sjávarbotni, hörðnuðu síðan og risu úr sæ. Fossvogslögin eru jarðlög frá síðjökultíma sem hafa harðnað vegna þess að þau eru rík af gjósku.

## Heimild
* Náttúrufræðistofnun Íslands, steingervingar 
* 
* „Steingervingar í íslenskum jarðlögum“; grein í Tímanum 1975
Ryksuga

**Ryksuga** er heimilistæki sem notað er til að sjúga ryk og óhreinindi af gólfum. Í þróuðum löndum eru ryksugur algengar hjá heimilisfólki til að hreinsa teppi. Síá eða miðflóttahreinsari safnar óhreinindum til að raða niður síðar.

Ives W. McGaffney fann upp fyrst ryksuguna árið 1868 í Chicago, og var hún knúin með handafli. Hún var erfið í notkun því snúa þurfti sveif á handfanginu og ýta samtíms. Hubert Cecil Booth fann upp rafmagnsryksuga árið 1901.
Þvagrásarsvampur

**Þvagrásarsvampur** er gljúpur vefur sem fyrirfinnst hjá konum og liggur á milli lífbeinsins og veggja legganganna.

## Tengt efni
*G-bletturinn
Yasuo Fukuda

**Yasuo Fukuda** (福田 康夫 *Fukuda Yasuo*, f. 16. júlí 1936) var 91. forsætisráðherra Japans og formaður Frjálslynda lýðræðisflokksins þar til hann sagði af sér vegna óvinsældar í september 2008. Hann varð forsætisráðherra eftir að Shinzō Abe sagði af sér í september 2007. Yasuo er sonur Takeo Fukuda sem einnig var forsætisráðherra Japan á áttunda áratugnum. Yasuo var kjörinn á neðrideild japanska þingsins árið 1990.

## Tengill
* Opinber vefsíða forsætisráðherra Japans (enska)
Ryūtarō Hashimoto

**Ryutaro Hashimoto** (橋本 龍太郎 Hashimoto Ryūtarō, fæddur 29. júlí 1937, dáinn 1. júlí 2006) var forsætisráðherra Japans frá 1996 til 1998 og formaður Frjálslynda lýðræðisflokksins. Hann sagði af sér vegna stjórnmálahneykslis.
Hann lést 1. júlí 2006 á spítala í Tókýó.

## Tengill
* Opinber vefsíða forsætisráðherra Japans (enska)
Spittal an der Drau

**Spittal an der Drau** er borg í fylkinu Kärnten í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2016 var 16 þúsund.
Saalfelden

**Saalfelden am Steinernen Meer** er borg í fylkinu Salzburg í Austurríki. Áætlaður íbúafjöldi árið 2014 var 16 þúsund.
České Budějovice

**České Budějovice** (þýska: *Budweis*) er borg í Tékklandi. Íbúar borgarinnar eru um 93 þúsund talsins (2015).

## Tenglar
* vefsíða České Budějovice
* Virtual show
Portolanokort

**Portolanokort** voru fyrstu raunverulegu siglingakortin og komu fram í byrjun 14. aldar. Þau voru notuð við siglingar af siglingafræðingum á vestanverðu Miðjarðarhafi. Kortin voru dregin á sauðskinn og öll sömu gerðar. Það var einungis merkt inn á þau hin ýmsu einkenni strandarinnar með nöfnum á skögum og höfnum og þess háttar kennileitum. Á kortin var síðan dregið mikið net lína og hringja, sem höfð var hliðsjón af við að ákveða stefnu frá einum stað til annars. Þessi portolano-sjókort viku smám saman fyrir kortum, sem landkortagerðarmenn drógu og af þeim varð Gerardus Mercator mestur við að auðvelda siglingar.
Pungapróf

**Pungapróf** (eða **smáskipapróf** eða **hið minna fiskimannapróf**) er réttindapróf til að stýra skipum sem eru 30 rúmlestir eða minni (var áður 15 rúmlestir).
Hull City A.F.C.

**Hull City A.F.C.** er enskt knattspyrnulið frá samnefndri borg, Hull. Liðið leikur á KC Stadium og er í ensku meistaradeildinni. Hull spilar í appelsínugulum búningum með svörtum röndum.
Tímabilið 2007–08 komst liðið fyrst í ensku úrvalsdeildina.

## Þekktir leikmenn
*Harry Maguire
*Andy Robertson
*Jarrod Bowen
Annamít-fjallgarðurinn

**Annamít fjallgarðurinn** er mikið fjalllendi í austurhluta Indókína. Fjallgarðurinn nær yfir um það bil 1100 km svæði í gegnum Laos, Víetnam og inn í norðausturhluta Kambódíu. Á víetnömsku er hann nefndur  *Dãy Trường Sơn*, á laósku  *Phou Luang*, og á frönsku *Chaîne Annamitique*. 

Fjallgarðurinn aðskilur aðrennslissvæði Mekong-fljótsins frá mjórri strandlengju Víetnam að Suður-Kínahafi. Austan megin rís fjallgarðurinn allbratt en vestan megin taka við aflíðandi hásléttur. Hæsta fjallið er Phou Bia í Laos og er það 2.820 metra yfir sjávarmáli. 

Fjallgarðurinn er að mestu skógi vaxinn og er þar mjög fjölskrúðlegt jurta og dýralíf, m.a. Indókínverska tígrisdýrið (*Panthera tigris corbetti*) og hinn risavaxna gáruxa (*Bos gaurus*).
Kent (hljómsveit)

**Kent** er sænsk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1990 í Eskilstuna og starfaði til 2016.

## Meðlimir
*Joakim Berg
*Martin Sköld
*Markus Mustonen
*Sami Sirviö

## Plötur
*Kent (1995)
*Verkligen (1996)
*Isola (1997)
*Hagnesta Hill (1999)
*Vapen & ammunition (2002)
*Du & jag döden (2005)
*Tillbaka till samtiden (2007)
*Röd (2009)
*En plats i solen (2010)
*Jag är inte rädd för mörkret (2012)
*Tigerdrottningen (2014)
*Då som nu för alltid (2016)
### EP
*Hjärta & Smärta (2005)

### Safnplötur
*B-sidor 95–00 (2000)
*Box 1991–2008 (2008)
*Best of (2016)

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Jarðskjálftinn í Sesúan 2008

**Jarðskjálftinn í Sesúan** (kínverska: 四川大地震) var jarðskjálfti sem átti sér stað klukkan 14:28:01.42 að kínverskum staðartíma (06:28:01.42 að samræmdum alþjóðlegum tíma) þann 12. maí 2008 í Sesúan-héraði Kína. Um 69.016 manns létu lífið og 5 milljónir manna misstu heimili sín. Skjálftamiðjan var á 31°1'N 103°22'A á 19 km dýpi. Stærð skjálftans var 8 stig á Richterskvarða.

## Heimildir


## Tenglar
* Tala látinna hækkar í Kína
* 420.000 hús hrundu í eftirskjálftum í Kína
Leiðsaga

**Leiðsaga** eða **leiðsögn** er heiti á aðferðum til að athuga og reikna út staðsetningu, stefnu og ferð farartækis. Leiðsögn skiptist í leiðsögn farartækja á landi, siglingafræði skipa á sjó, flugleiðsögn flugvéla og annarra loftfara, og geimleiðsögn geimfara. Siglingafræðingur er staða yfirmanns um borð í skipum og flugvélum sem hefur umsjón með staðsetningarkerfum og kortum. Tilkoma sjálfvirkra rafrænna leiðsögukerfa sem nýta sér gervihnattaleiðsögn hefur valdið byltingu í leiðsögn á 21. öld.

## Tilvísanir
Góðtemplarahús Reykjavíkur

**Góðtemplarahús Reykjavíkur** (jafnan kallað **Gúttó**) var einlyft bárujárnsklætt timburhús sem stóð á uppfyllingu í Tjörninni sunnan við Alþingishúsið á horni Templarasunds og Vonarstrætis. Húsið var rifið 1968 og þar er nú bílastæði þingmanna. 

Húsið var reist af Góðtemplarastúku Reykjavíkur og vígt 2. október 1887. 1890 var komið þar fyrir kassasviði og fóru leiksýningar þar fram, þar til Leikfélag Reykjavíkur tók til starfa í Iðnó 1897. Fjöldi annarra félagasamtaka hafði einnig aðstöðu í húsinu um lengri eða skemmri tíma. Frá 1903 var bæjarstjórn Reykjavíkur með fundi í húsinu, en hún hafði áður komið saman í Hegningarhúsinu Skólavörðustíg. Síðasti bæjarstjórnarfundurinn sem haldinn var í húsinu var sá sem endaði með Gúttóslagnum 9. nóvember 1932.

Íslenska ríkið keypti húsið árið 1935, en templarar og önnur félagasamtök höfðu þó afnot af húsinu áfram. 1968 var húsið rifið. 

## Tengt efni
* Gúttóslagurinn

## Tenglar

* Glatkistan

## Heimildir
*
*
Um tilvísun

Heimspekigreinin **„Um tilvísun“** (enska *On Denoting*) sem Bertrand Russell skrifaði, er ein þeirra greina sem hafði hvað mesta þýðingu og áhrif á 20. öldinni, einkum á tilurð og þróun rökgreiningarheimspekinnar. Greinin birtist fyrst í heimspekitímaritinu *[[Mind]]* árið 1905, en hefur einnig verið gefin út í sérstakri 100 ára afmælisútgáfu *Mind* árið 2005 og í bók Russells *Rökfræði og þekking* (e. *Logic and Knowledge*) 1956.

Í greininni kynnir Russell bæði ákveðnar og óákveðnar lýsingar og setur fram lýsingarhyggju um tilvísanir með tilliti til eiginnafna. Í greininni auðkennir hann eiginnöfn sem „dulbúinar“ eða „styttar“ ákveðnar lýsingar. Lýsingarhyggjan, sem á einnig rætur að rekja til kenninga þýska rökfræðingsins Gottlobs Frege, var ríkjandi kenning um tilvísanir í málspeki allt fram á 8. áratug aldarinnar og á sér enn málsvara, en þeirra helstur er John Searle.

Greinin birtist í íslenskri þýðingu Ólafs Páls Jónssonar í greinasafninu *Heimspeki á 20. öld* árið 1994.

## Heimildir og frekari fróðleikur
* 
* Searle, John R., *Intentionality* (Cambridge: Cambridge University Press, 1983).

## Tenglar
*
Hvammsvík

**Hvammsvík** er jörð í Kjósarhreppi. Hvammur er landnámsjörð samkvæmt Landnámabók en Hvammsvíkur er fyrst getið sem hjáleigu á sautjándu öld. Breski og bandaríski herinn höfðu aðstöðu á jörðinni í síðari heimstyrjöldinni og byggðu þar töluvert magn mannvirkja, svo sem bragga, höfn, skotfærageymslur, vöruskemmur, aðstöðu til íþróttaiðkunar og ýmislegt fleira. Á jörðinni eru um 80 fornminjar á fornminjaskrá. Jarðirnar eru um 600 hektarar að stærð og ná frá sjó í innanverðum Hvalfirði upp í 400 metra yfir sjó á Reynisvallahálsi. Á 8. og 9. áratuginum rak Skúli Pálsson umsvifamikið fiskeldi á jörðinni þar sem jarðhitinn kom í góðar þarfir.
Hitaveita Reykjavíkur (nú Orkuveita Reykjavíkur) keypti jörðina 1996 og var jörðin þá nýtt til almennrar útivistar fyrir almenning. Þar var níu holu golfvöllur, lítil tjörn sem hægt var að veiða í, aðstaða til kajaksiglingar, kræklinur í fjörunni og mikið fuglalíf, ásamt tjaldstæði, fullbúinni grillaðstöðu og aðstöðu til að matast, innan og utandyra. Árið 2011 seldi Orkuveitan jörðina til Skúla Mogensen athafnamanns fyrir 230 milljónir króna. Skúli sagði um söluna að hann hlakkaði "til að fást við þetta skemmti­lega verk­efni. Byggja þarna upp og rækta og nýta jörðina fyr­ir framtíðar ferðamanna- og úti­vist­ar­svæði.“ Árið 2016 var lokað fyrir umferð almennings um Hvammsvíkurveg sem liggur að Hvammsvík og Hvammi.   
## Jarðhiti

Á jörðunum er jarðhiti og þóttu þær áður henta vel til útivistar og skógræktar fyrir íbúa Reykjavíkur. Í síðari heimstyrjöldinni hlóðu bandarískir hermenn heita laug í fjöruborðinu við Bátsmýri, sem enn má sjá leifar af. Síðar hlóð nýr jarðeigandi aðra laug sem enn stendur en hefur hún staðið tóm síðan 2013. Skúli Mogensen, eigandi jarðanna, sagði að lauginni hefði þurft að loka vegna slæmrar umgengni. Síðar sagði hann þó að takmarka þyrfti aðgengi vegna framkvæmda.   

## Heimild
* Orkuveita Reykjavíkur: Hvammsvík

## Tilvísanir
Mark Sainsbury

**R. Mark Sainsbury** (f. 1943) er heimspekingur frá Stóra Bretlandi sem hefur beitt sér í rökfræði og málspeki, og í heimspeki Bertrands Russell og Gottlob Frege.

Sainsbury kenndi í mörg ár í King's College London og er í dag prófessor í heimspeki í Texasháskólanum í Austin. Hann kennir jafnframt ennþá heimspeki í London á sumrin. Hann var ritstjóri heimspekilega tímaritsins *[[Mind]]* frá 1990 til 2000. Hann er félagi í Bresku akademíunni.

Fyrsta bókin hans fjallaði um Bertrand Russell (Routledge, 1979). Nýjasta bók hans *Reference Without Referents* (Oxford, 2005), fjallar um merkingarfræði tilvísandi orða. *Departing From Frege* (2002) fjallar um heimspeki Gottlob Freges. Eins hefur hann skrifað um þverstæður í bókinni *Paradoxes* (Cambridge, 1988, 1995).

## Heimild
*

## Tengt efni
* Gottlob Frege
* Bertrand Russell
* Mind
* Málspeki
Laxá (Kjós)

**Laxá** er laxveiðiá í Kjós með upptök í  Stíflisdalsvatni í Þingvallasveit og ósa í Hvalfirði. Í ánni er fossinn Þórufoss og gengur lax upp að þeim fossi. Lengd Laxár er 25 km.

Fyrsta laxaklak á Íslandi var reynt í Laxá árið 1884. Frumkvæði að þeirri tilraun átti Þorkell Bjarnason prestur á Reynivöllum en hann fékk hingað norræna fiskifræðinga og var kössum sem vatn gat runnið í gegnum komið fyrir í Laxá og í kassana settar 13 hrygnur og 18 hængar.

## Heimildir
* Laxá 

## Tengill
* Openstreetmap Laxá í Kjós


Mynd:Iceland, Kjósarhreppur, Laxá í Kjós river.jpg|Skafrenningur í Laxá, rétt fyrir ósa
Mynd:Iceland, Kjósarhreppur, Möðruvellir farm, Laxá í Kjós river.jpg|Möðruvellir meðfram Laxá.
Mynd:Þórufoss.JPG|Þórufoss að vetri til
Mynd:Iceland, Hvalfjörður (13), mouth of Laxá í Kjós river.jpg|Mynni Laxár í Hvalfirði
Félagsgarður

**Félagsgarður** er hús sem er félagsheimili Kjósarhrepps. 
Það var tekið í notkun árið 1946 og var byggt af Ungmennafélaginu Dreng. Skrifstofur hreppsins eru í húsinu.

## Heimild

* Skipulagstillaga fyrir Kjósarhrepp
Nýey

**Nýey** var eyja sem  myndaðist árið 1783 í eldgosi neðansjávar suðvestur af Reykjanesi, líklega í grennd við þar sem nú er Eldeyjarboði. Ári síðar var eyjan horfin.

Myndun Nýeyjar hófst 1. maí 1783 og vakti mikla athygli erlendis og vildu sumir vildu tengja hana jarðskjálftum á Suður-Ítalíu fyrr um veturinn. Skipstjóri á húkkertu sem sigldi um þessar slóðir segir í dagbók frá brennandi eyju sem liggur 8 1/2 sjómílu réttvísandi suðvestur frá syðsta Geirfuglaskerinu við Ísland. Hann sigldi að eyjunni til að sjá lögun hennar en varð frá að hverfa þegar skipið var í  hálfrar mílu fjarlægð vegna hræðslu um að skipsverjar féllu í ómegin út af brennisteinsreyk.

Þegar Kristján VII Danakonungur frétti af eyjunni gaf hann henni heitið Nýey og skipaði svo fyrir að þangað yrði gerður út leiðangur hið fyrsta og eyjan helguð konungsveldinu með dönskum fána. Síðar ætlaði svo konungur að senda hingað áletraðan stein sem koma átti fyrir á eynni.

Sumarið 1784 átti  skip á leið til Kaupmannahafnar með þá Magnús Stephensen og Levetshof kammerherra að koma við á Nýey til að helga hana konungi og gera á henni athuganir en þá var eyjan horfin.

## Heimild
Úrbanus 8.

**Úrbanus 8.** (skírður 5. apríl 1568 – 29. júlí 1644) var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 1623 til dauðadags. Hann var síðasti páfinn sem stækkaði Páfaríkið með hervaldi, en um leið steypti hann páfastól í skuldir sem drógu mjög úr möguleikum eftirmanna hans til að hafa hernaðarleg eða pólitísk áhrif í Evrópu. 

Úrbanus hét Maffeo Barberini og var úr aðalsfjölskyldu frá Flórens. Hann hlaut grunnmenntun hjá jesúítum og tók síðan próf í lögfræði við Háskólann í Písa 1589. Frændi hans, sem gegndi stöðu postullegs frumbókanda, náði að tryggja honum stöðu sendimanns Klemens 8. páfa við hirð Hinriks 4. Frakkakonungs árið 1601. 1604 var hann skipaður erkibiskup í Nasaret, sem var heiðurstitill án raunverulegs umboðs enda Landið helga undir stjórn Tyrkjaveldis. Hann varð meðlimur kardinálaráðsins í tíð Páls 5. og gerðist sendimaður í Bologna. 6. ágúst 1623 var hann kjörinn eftirmaður Gregoríusar 15. og tók sér nafnið Úrbanus. 

Úrbanus vann ötullega að því að auka sjálfstæði páfaveldisins og sín eigin völd, fremur en styrkja kaþólska trú í Evrópu þar sem Þrjátíu ára stríðið geisaði. Hann hyglaði ættingjum sínum sem sumir högnuðust gríðarlega í valdatíð hans, svo hann virtist vera að vinna að stofnun ættarveldis Barberini-fjölskyldunnar. 1626 gerði hann hertogadæmið Úrbínó að hluta Páfaríkisins og þegar karlleggur Gonzaga-ættarinnar dó út studdi hann tilkall hertogans af Nevers, sem var mótmælandi, gegn tilkalli hinna kaþólsku Habsborgara. Úrbanus jók vígvæðingu Páfaríkisins, kom upp vopnabúri í Vatíkaninu, víggirti Castel Sant'Angelo í Róm og Castelfranco Emilia á landamærunum við Mantúu. Hann stofnaði vopnaverksmiðju í Tívolí og bætti varnir hafnarinnar í Civitavecchia. Hann varð frægur fyrir að taka gríðarstóra bronsbjálka úr Pantheon í Róm til að steypa úr þeim fallbyssur. Við það tækifæri var sagt *quod non fecerunt barbari, fecerunt Barberini* („Það sem barbararnir ekki gerðu, það gerði Barberini“). 

Úrbanus fjármagnaði líka verkefni á sviði byggingarlistar, svo sem Palazzo Barberini í Róm sem var teiknuð af Gian Lorenzo Bernini og Francesco Borromini, og studdi listmálara á borð við Nicolas Poussin og Claude Lorrain.

Afleiðingin af þessum verkefnum var gríðarleg skuldasöfnun embættisins. Úrbanus erfði 16 milljón skúta skuld frá fyrirrennurum sínum og jók hana í 28 milljónir skúta fyrir 1635. 1640 var skuldin komin í 35 milljónir og vaxtagreiðslurnar námu 80% af árstekjum páfa.

Úrbanus páfi tók Rosaliu mey í tölu dýrlinga árið 1630.
Skaftáreldar

**Skaftáreldar** voru eldgos sem hófst á hvítasunnudag, 8. júní árið 1783, í Lakagígum í Vestur-Skaftafellssýslu, og stóð fram í febrúar 1784. Í Skaftáreldum varð mesta hraunrennsli í einu gosi á jörðinni á síðasta árþúsundi. Heildarrúmál hraunsins er um 12-14 km³ og flatarmál þess 580 km².

Gosinu fylgdu aska og eiturefni sem barst um landið. Mikil gosmóða, rík af brennisteinssamböndum, barst út í gufuhvolfið og varð hennar vart um allt norðurhvel jarðar. Veturinn á eftir var harður um alla Evrópu en einkum þó á Íslandi. Búfé féll og hungursneyð ríkti. Hörmungarnar sem fylgdu Skaftáreldum eru kallaðar Móðuharðindin eftir gosmóðunni. Þær stóðu yfir til ársins 1785. Talið að sauðfé hafi fækkað um allt að 80%, hrossum um 60% og nautgripum um 50%. Þessar hörmungar kostuðu meira en 10.000 manns (rúmlega 20% þjóðarinnar) lífið. 

Í *[[Eldrit]]i* sínu lýsir Jón Steingrímsson (kallaður *eldklerkur*) eldgosinu og eftirmálum þess á landinu.

Skaftáreldar höfðu áhrif annars staðar en á Íslandi. Þeir ollu kólnun um hálft stig á norðurhveli í eitt ár eða svo. 

## Heimildir
* Skaftáreldar 1783
* 
* 
* 
* 
* Þjóðskjalasafn: Skaftáreldar
Eldeyjarboði

**Eldeyjarboði** er blindsker sem er um 57 km suðvestan Reykjaness. Brotin þar eru stundum tugir metra á hæð og fiskimið eru góð þar í kring. Líklega er  boði leifar af eynni Nýey sem hvarf.
Mila Kunis

**Milena Markovna Kunis** (Милена Маркοвна Кунис, Мілена Марківна Куніс; fædd 14. ágúst 1983) er bandarísk leikkona sem er þekkt fyrir hlutverk sitt í sjónvarpsþáttum á borð við *[[That '70s Show]]* og *[[Family Guy]]*.
Lakagígar

**Lakagígar** eru gígaröð á 25 km langri gossprungu vestan Vatnajökuls, suð-austan Fögrufjalla. Suð-vestur hluti gígraðarinnar endar ekki langt frá Eldgjá og liggur meðfram Skaftá að Vatnajökli við mót Skaftárjökuls og Síðujökuls. Gígaröðin heitir eftir gömlu móbergsfjalli sem Laki nefnist og er nálægt henni miðri. Lakagígar voru friðlýstir árið 1971. Náttúruvættið sem nú er kallað Lakagígar varð til í Skaftáreldum árin 1783-1784 en það var eitt mesta gos Íslandssögunnar. Áður fyrr var gígaröðin kölluð Eldborgir.

Eldgosið hófst á hvítasunnudag 8. júní 1783 að undangenginni jarðskjálftahrinu. Lakagígar liggja á tíu samhliða sprungum sem hver er 2-5 km löng. Við suðurenda gígaraðarinnar við fjallið Hnúta opnaðist fyrsta sprungan. Gosið kom svo í hrinum sem hófust með jarðskjálftum. Hrinurnar í gosinu hafa sennilega verið tíu eins og sprungurnar sjálfar. Í gosinu mynduðust um 135 gígar og 2-500 metra breiður sigdalur frá rótum Laka og tvo kílómetra suðvestur fyrir hann. Aska og gosgufur ollu miklu mistri og móðu yfir Íslandi sem barst síðan yfir Evrópu, Asíu og Ameríku. Mikil mengun fylgdi móðunni sem olli eitrun í gróðri svo búpeningur féll unnvörpum á Íslandi sem aftur leiddi af sér hungursneyð meðal landsmanna. Móðan og gosaskan ollu líka köldu veðurfari vegna þess að þau drógu úr inngeislun sólar og deyfðu sólskinið. Þetta voru móðuharðindin svokölluðu, mestu harðindi sem dunið hafa yfir Íslendinga. Eldgosið er eitt mannskæðasta eldgos í mannkynssögunni.

Hraunið úr Lakagígum þekur um 600 km² og kaffærði marga bæi.

## Tengt efni
* Jón Steingrímsson

## Tenglar
### [[Vísindavefurinn]]
* Þorvaldur Þórðarson. *„Hvernig nákvæmlega voru Skaftáreldarnir? Hvernig var aðdragandinn og hvernig fór þetta allt fram?“* Vísindavefurinn, 1. júlí 2014. Sótt 18. nóvember 2015. http://visindavefur.is/svar.php?id=22048
* Þorvaldur Þórðarson. *„Höfðu Skaftáreldar einhver áhrif á veðurfar?“* Vísindavefurinn, 10. júní 2013. Sótt 18. nóvember 2015. http://visindavefur.is/svar.php?id=65369.
* Þorvaldur Þórðarson. *„Hver voru helstu umhverfisáhrif Skaftárelda?“* Vísindavefurinn, 22. apríl 2014. Sótt 18. nóvember 2015. http://visindavefur.is/svar.php?id=67315. 
* Snæbjörn Guðmundsson. *„Eru Lakagígar enn virkir og gætu önnur móðuharðindi dunið yfir okkur?“*' Vísindavefurinn, 4. september 2014. Sótt 18. nóvember 2015. http://visindavefur.is/svar.php?id=55722.

### Fleiri
* Vatnajökulsþjóðgarður - um Laka 
* Umhverfisstofnun:Lakagígar, Þjóðgarðurinn Skaftafell
* John Grattan: ''A Sulphurous Stench: Illness and Death in Europe Following the Eruption of the Laki Fissure.'' (Abstrakt)
* Powerpoint of Lecture from Durham University, Slides 96-100
Phou Bia

**Phou Bia** (einnig skrifað Phu Bia) er hæsta fjall í Laos og hæsta fjall í Annamít fjallakeðjunni. Hæsti tindurinn er 2.817 metra yfir yfirborði sjávar. Fjallið rís upp frá Phou Ane hásléttunni í Xieng Khouang (einnig stafað Xiangkhoang) héraðinu í nyrðri hluta Laos.
Georg David Anthon

**Georg David Anthon** (1714 – 1781) var danskur arkitekt. Hann teiknaði nokkur hús á Íslandi, t.d. *Hegningarhúsið* (eða *Múrinn*) sem síðar varð Stjórnarráðshúsið (1765), Viðeyjarkirkju (1766), Landakirkju á Heimaey árið 1774 og Bessastaðakirkju árið 1777.

Georg David Anthon var lærisveinn Nicolai Eigtved.
Hallveig Ormsdóttir

**Hallveig Ormsdóttir** (um 1199 – 25. júlí 1241) var íslensk kona á 13. öld. Hún var dóttir Orms Jónssonar Breiðbælings, goðorðsmanns á Breiðabólstað í Fljótshlíð, sem var sonur Jóns Loftssonar í Odda, og Þóru frillu hans. Bróðir Þóru var Kolskeggur auðgi Eiríksson í Dal undir Eyjafjöllum. Ormur og Jón albróðir Hallveigar voru drepnir í Vestmannaeyjum 6. ágúst 1218.

Fyrri maður Hallveigar var Björn Þorvaldsson goðorðsmaður á Breiðabólstað. Hann var af Haukdælaætt, hálfbróðir Gissurar Þorvaldssonar. Þau áttu synina Klæng, sem Órækja Snorrason lét drepa í Reykholti á annan dag jóla 1241, og Orm goðorðsmann á Breiðabólstað. Björn var drepinn á Breiðabólstað 17. júní 1221.
Árið 1223 dó Kolskeggur auðgi og erfði Hallveig systurdóttir hans allt fé hans og var þá talin ríkasta kona landsins.

Árið 1224 gerði Hallveig helmingafélag við Snorra Sturluson og flutti til hans í Reykholt en þau munu líklega ekki hafa gifst. Sambúð þeirra virðist þó hafa verið góð. Engin barna þeirra lifðu til fullorðinsára. Hallveig dó í Reykholti 25. júlí 1241, nokkrum mánuðum áður en Snorri var myrtur, og *þótti Snorra það allmikill skaði, sem var*, eins og segir í Íslendinga sögu.
Viðeyjarkirkja

**Viðeyjarkirkja** er kirkja í Viðey við Reykjavík. Kirkjan var hlaðin úr steini á árunum 1767 til 1774 og var að einhverju leyti notast við grjót sem gengið hafði af þegar Viðeyjarstofa var reist. Danskur arkitekt, Georg David Anthon, teiknaði kirkjuna. Hún stendur rétt hjá Viðeyjarstofu. Kirkjan var vígð árið 1774 og er næstelsta steinkirkja landsins.

Viðeyjarkirkja er í Dómkirkjuprestakalli íReykjavíkurprófastdæmi vestra. Fornleifauppgröftur hefur sýnt að kirkja mun hafa verið byggð í Viðey á 12. öld og árið 1225 var stofnað þar klaustur af Ágústínareglu en hvatamenn að klausturstofnun voru Þorvaldur Gissurarson og Snorri Sturluson. Menn Danakonungs rændu og saurguðu klaustrið og ráku munkana burt árið 1539. Jón Arason endurreisti klaustrið og lét reisa virki í Viðey en klaustrið var svo endanlega lagt niður við siðaskiptin skömmu síðar.
Í kirkjugarðinum eru grafnir meðal annars Ólafur Stephensen stiftamtmaður og sonur hans Magnús Stephensen konferensráð og Gunnar Gunnarsson skáld. 

Þjóðminjasafnið lét gera upp byggingarnar í Viðey á árunum 1967 til 1979 og árið 1987 undir stjórn Þorsteins Gunnarssonar.

Innréttingar Viðeyjarkirkju eru með þeim elstu sem varðveist hafa hér á landi. Predikunarstóllinn er fyrir miðju altari sem er óvenjulegt í íslenskum kirkjum en var algengt á Norðurlöndum á 18. öld.
Mynd:Viðeyjarkirkja að innan 4.jpg|Predikunarstóll fyrir ofan altari


## Tenglar
*Viðeyjarkirkja á kirkjukort.net 
* ''Kirkjur með Sundum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* ''Fyrstu múrarar Íslandssögunnar''; á vef Múrbæjar.

http://www.nmi.is/utgafa/byggingar-og-mannvirki/steinsteypa/nr/18/
Johnossi

**Johnossi** er sænsk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1996.

## Meðlimir
*John Engelbert
*Oskar „Ossi“ Bonde

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Nina Rochelle

**Nina Rochelle** er sænsk rokkhljómsveit.

## Meðlimir
*Johan Lundgren
*Per Wasberg
*Martin Svensson
*Pontus Frisk

## Tenglar
* Opinber heimasíða
CC Cowboys

**CC Cowboys** er norsk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1989.

## Meðlimir
*Magnus Grønneberg
*Jørn Christensen
*Per Vestaby
*Agne Sæther

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Nicolai Eigtved

**Nicolai Eigtved** einnig þekktur sem **Niels Eigtved**  (4. júní eða 22. júní, 1701 – 7. júní, 1754) var danskur arkitekt . Hann teiknaði m.a. Viðeyjarstofu. Hann innleiddi franskan rókokkó stíl í danska húsagerðarlist á árunum 1730 til 1740 og hannaði og byggði margar þekktar byggingar á sinni tíð. Hann var fyrsti danski stjórnandi Konunglega danska listaháskólans.

Eigtved lærði fyrst garðyrkju og fékk stöðu í görðunum við Friðriksborgarhöll um 1720. Í júlí 1723 gafst honum kostur á að ferðast erlendis sem konunglegur garðyrkjunemi. Hann fór til Berlínar og Dresden og fleiri staða í Þýskalandi, vann sem garðyrkjumaður og lærði þýsku. Eigtved dvaldi í tíu ár í Póllandi og vann fyrir þýska arkitektinn Matthäus Daniel Pöppelmann. 

## Tenglar
* KID Kunst Index Danmark ("Art Index Denmark") 
* Danish Biographical Encyclopedia ("''Dansk biografisk Leksikion''")
Jóhann Friðgeir Valdimarsson

**Jóhann Friðgeir Valdimarsson** er íslenskur tenór, fæddur í Reykjavík þann 12. desember 1967. Hann hóf ungur tónlistarnám og lærði á píanó og trompet í Tónmenntaskólanum og Tónlistarskólanum í Reykjavík. Söngferil sinn hóf hann árið 1995 í Söngskólanum í Reykjavík hjá Garðari Cortes. Hann nam síðar hjá Magnúsi Jónssyni, Bergþóri Pálssyni og Þuríði Pálsdóttur og lauk 8. stigs prófi vorið 1998. Sama ár fór hann til náms í Mílanó hjá prófessor Giovanna Canetti, yfirkennara hjá Conservatori Giuseppi Verdi. Hann sótti líka einkatíma hjá M. Angelo Bertacchi í Modena og M. Franco Ghitti í Brescia. Jóhann Friðgeir hefur sungið fjölda einsöngstónleika á meginlandi Evrópu og Íslandi þar sem hann hefur ávallt fengið framúrskarandi viðtökur og dóma. 

Jóhann Friðgeir hefur gefið út þrjá hljómdiska frá árunum 2001, 2002 og 2006. Fjórði og nýjasti geisladiskur Jóhanns Friðgeirs, Sacred Arias var síðan gefinn út í nóvember 2010. Jóhann hefur síðustu ár sungið með Frostrósum ásamt því að vera stofnandi og einn af íslensku "Tenórunum þremur".

Jóhann Friðgeir hefur sungið mörg aðalhlutverk óperubókmenntanna bæði hér heima, víða í Evrópu og Bandaríkjunum eins og Alfredo í La Traviata, Macduff í Macbeth, Hertogann í Rigoletto, Don Carlo í Don Carlo, Manrico í Il Trovatore, Ismaele í Nabucco og Radames í Aidu eftir Verdi. Cavaradossi í Toscu og Pinkerton í Madama Butterfly eftir Puccini. Turiddu í Cavalleria Rusticana eftir Mascagni, Canio í Pagliacci eftir Leoncavallo og t.d. Dmitri/Grigorij í Boris Godunov eftir Mussorgsky ásamt miklum fjölda sálumessa.
Valsvöllur

**N1-Völlurinn** (einnig þekktur sem **Hlíðarendi** og áður **Vodafonevöllurinn**) er knattspyrnuvöllur á Íslandi. Hann er heimavöllur Vals. Hann tekur 1201 manns í sæti og 1264 manns í stæði.

## Fyrsti leikurinn
Fyrsti leikurinn á vellinum var 25. maí 2008 á 140 ára afmæli séra Friðriks, stofnanda Vals. Í þeim leik skoraði Helgi Sigurðsson fyrsta markið á 41 mínútu leiksins. Síðara mark Valsmanna í leiknum var skorað af Pálma Rafn Pálmassyni. Byrjunarlið Vals í þeim leik var:

## Tilvísanir
Télépopmusik

**Télépopmusik** er frönsk raftónlistar-hljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1998.

## Meðlimir
*Fabrice Dumont
*Stephan Haeri
*Christophe Hetier

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Tvinnbíll

**Tvinnbíll** er bíll sem hefur tvískipta vél, gengur annars vegar fyrir bensíni (eða dísel), en hjálparvélin er 
rafdrifin. Sumir tvinnbílar eru sagðir menga allt að helmingi minna en aðrir bílar. 

Í tvinnbílum er tölva sem safnar gögnum um hraða og ástig á eldsneytisgjöfina og stýrir því hvort báðar vélarnar eru í gangi eða bara önnur. Sumir tvinnbílar vinna þannig að þegar bílnum er startað gengur hann aðeins fyrir rafvélinni og upp að 40-50 km á klst. En þegar farið er hraðar fer bensínvélin í gang.
The Knife

**The Knife** er sænsk raftónlistar-hljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1999.

## Meðlimir
* Karin Dreijer Andersson
* Olof Dreijer

## Tenglar
* Opinber heimasíða
No Doubt

**No Doubt** er bandarísk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1986 í Anaheim.

## Meðlimir
* Gwen Stefani
* Tony Kanal
* Adrian Young
* Tom Dumont

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Plugg'd

**Plugg'd** er íslensk hljómsveit sem spilar elektróníska hústónlist í bland við big beat og trip hop. Fyrsta plata þeirra, Sequence, kom út 6. júní 2008.

## Meðlimir
* Tweak
* Frigore

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Sequence *([[6. júní]] [[2008]])*

## Tenglar
* Plugg'd á MySpace
Zúúber

**Zúúber** er morgunþáttur sem er á dagskrá FM957 sem voru alla virka morgna kl. 7-10. Stjórnendur Zúúber eru Svali (Sigvaldi Þórður Kaldalóns), Gassi (Jóhann Garðar Ólafsson) og Sigga (Sigríður Lund Hermannsdóttir).

## Tengilar
* Hlusta á þættina 
* Horfa á þættina

## Heimildir
*FM957.is http://www.fm957.is 
*Gassi.is http://gassi.is/
*visir.is http://www.visir.is/ExternalData/pdf/sirkus/S080118.pdf