open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Intercourse

**Intercourse** er lítið þorp í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum. Sveitarfélagið var stofnað undir þessu nafni árið 1754. Íbúar bæjarins eru nálægt 1000. Á þessum slóðum eru margar Amishbyggðir, þar sem Amishfólkið er fjölmennara en annað fólk. Ýmis bæjanöfn í grenndinni þykja skrýtin, svo sem Blue Ball, Paradise og Bird in Hand.

Nafnið vekur eftirtekt og kátínu vegna nútímamerkingar sinnar (intercourse = samfarir). Upphafleg merking nafnsins mun vera samskipti eða samgöngur. Ferðamenn láta iðulega taka af sér mynd við skilti með nafni bæjarins og algengt er að skiltum sé stolið. Aðalatvinnuvegur er ferðaþjónusta og nafn bæjarins dregur ferðamenn að. Kvikmyndin ''Vitnið'' (Witness 1985) var tekin þarna og umhverfis eru víðáttumiklir kornakrar, sem minna á atriði úr kvikmyndinni Children of the Corn.
Teignmouth Community College

**Teignmouth Community College** er almenningsskóli sem sérhæfir sig í kennslu stærðfræði og tölvunarfræði í Teignmouth, Devon, Englandi. Núverandi skólastjóri skólans er Tony Smith. Hann er talinn hafa bætt skólan töluvert þar sem að þörf var á breytingum, t.d fengið nýjar innréttingar, breytt skólabúningum og bætt tölvuver skólans töluvert. Skólinn er þekktur í samfélagi Teignmouth fyrir það að stór hluti nemenda skólans er samkynhneigður.

## Markverðir nemendur
* Matthew Bellamy - söngvari, gítarleikari, píanóleikari og lagahöfundur rokksveitarinnar Muse.
* Chris Wolstenholme - bassaleikari rokksveitarinnar Muse.
* Dominic Howard - trommuleikari rokksveitarinnar Muse.

## Tenglar
Heimasíða Teignmouth Community College
Chasey Lain

**Chasey Lain** (fædd *Tiffany Jones* þann 7. desember, 1971 í Newport, Norður Karólínu) er bandarísk klámmyndaleikkona.  Hún varð fatafella ung að aldri og varð strax mjög vinsæl sem slík, og hélt því til Kaliforníu. Þar hefur hún leikið í mörgum erótískum myndum og einnig birst í hefðbundari kvikmyndum. AVN magazine valdi Lain sem eina af 50 bestu klámmyndastjörnum allra tíma árið 2002.

## Kvikmyndaferill
* Chasey Lain Reloaded (2006)
* Lust Connection (2005)
* Black in White 2 (2005)
* Chasey Lain Smokin' (2005)
* Pussy Foot'n 12 (2005)
* Sex for the Viewer (2005)
* What Is Erotic? (2005)
* Dairy Made (2004)
* Take a Jill Pill (2004)
* Chasey Meets Krystal (2004)
* Chasey's Back (2004)
* Fan Sexxx: Pure Gold Pussy (2004)
* Monsters of Cock: Peter North (2003)
* WMB: Weapons of Masturbation (2003)
* Evil Breed: The Legend of Samhain (2003)
* Teachers Pet (2001)
* Best of the Vivid Girls ..30 (2000)
* Pussy Grinders (2000)
* Freak (1998/II)
* He Got Game (1998)
* Chasin' Pink (1998)
* Chasin' Pink 2: Creepshow (1998)
* Orgazmo (1997)
* American Dreamgirls 21 (1997)
* Captured on Camera (1997)
* Cum for Me (1997)
* Dirty Bob's Xcellent Adventures 29 (1997)
* Gm Las Vegas Revue '97 (1997)
* Nice the Naughty and the Bad (1997)
* Nymph (1997)
* Where the Boys Aren't 9 (1997)
* Chasey Loves Rocco (1996)
* Chasey Saves the World (1996)
* Girls Loving Girls (1996)
* House On Chasey Lane (1996)
* Interview with a Vibrator (1996)
* Lethal Affairs (1996)
* Sex Plays (1996)
* View Point (1996)
* Demon Knight (1995)
* Hawaii (1995)
* Internal Affairs (1995)
* Scrue (1995)
* Sex 2: Fate (1995)
* White Wedding (1995)
* Wicked at Heart (1995)
* Busty Biker Babes (1994)
* Chasey Revealed (1994)
* Chasin' the Fifties (1994)
* Covergirl (1994)
* Domination (1994)
* Fantasy Women (1994)
* Film Buff (1994)
* New Wave Hookers 4 (1994)
* Real TIckeTS 1 (1994)
* Real TIckeTS 2 (1994)
* Restrained by Desire (1994) (V) Sex (1994)
* Submission (1994)
* Totally Nude Gymnastics (1994)
* Wicked As She Seems (1994)
* County Line (1993)
* Hot Bodies in Bondage (1993)
* The Original Wicked Woman (1993)
* Execu-Comp ..169 - Classic Super Sex (1991)
* Wild at Heart (1991)
Cornwall

**Cornwall** (nefnt **Kornbretaland** í gömlum íslenskum bókum) er sýsla á Suðvestur-Englandi á Bretlandi. Um 540.200 íbúar búa í sýslunni sem er 3.563 km² að flatarmáli (2012). Stjórnarborg Cornwall er Truro, sem er líka eina borgin í sýslunni.

Cornwall er ein af sex keltneskum þjóðum, og er líka föðurland kornbreska fólksins. Korníska er keltneskt tungumál sem er talað á Cornwall. Cornwall telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.
Einhjól

**Einhjól** er fótstigið farartæki á einu hjóli sem svipar til venjulegs reiðhjóls, nema að því leyti að það eru engar keðjur, heldur eru fótstigin tengd beint við hjólnöfina. Hnakkurinn liggur svo á gafli beint upp af nöfinni. Einfaldara getur farartæki varla orðið.

## Íhlutir
Helstu íhlutir einhjólsins eru:

* Hjól (dekk, slanga, gjörð, teinar og sveifalegusett)
* Sveifar og fótstig
* Gaffall
* hnakkpípa og hnakkur
Muse (stuttskífa)

***Muse*** er fyrsta stuttskífa bresku rokkhljómsveitarinnar Muse sem kom út í mars 1998. Hún var tekin upp í Sawmills hljóðverinu í Cornwall og aðeins 999 merkt afrit framleidd. Þar sem að hún er sjaldgjöf selst hún öðru hvoru á eBay á himunháu verði.
Muscle Museum (stuttskífa)

***Muscle Museum*** var önnur stuttskífa bresku rokkhljómsveitarinnar Muse. Hún var gefin út í janúar 1999 í 999 eintökum.
Steve Lamacq

**Steve Lamacq** (f. 16. október 1965), stundum þekktur undir nafniu **Lammo** (sem hann fékk frá John Peel) eða "The Cat" (vegna hæfleika hans sem markvörður), er enskur plötusnúður, sem vinnur nú fyrir BBC.
NME

***New Musical Express*** (betur þekkt sem ***NME***) er breskt tónlistarblað sem gefði hefur verið út vikulega síðan í mars 1952.
Taste Media

**Taste Media** er útgáfuvörumerki og framleiðslufyrirtæki sem að sér sum sveitirnar Muse og Shed Seven.

Fyrirtækið var stofnað af Safta Jaffery og Dennis Smith, eiganda Sawmills í Cornwall sérstaklega fyrir Muse.
Potone

**Potone** (fædd fyrir 427 f.Kr.) var dóttir Aristons og Periktíone og eldri systir forngríska heimspekingsins Platons. Potone giftist Evrýmedoni frá Myrrhínos og ól honum tvö börn. Sonur hennar var heimspekingurinn Spevsippos sem tók við stjórn Akademíunnar eftir andlát frænda síns Platons.
Adeimantos

**Adeimantos frá Kollýtos** () var eldri bróðir forngríska heimspekingsins Platons. Hann er ásamt Glákoni bróður sínum aðalviðmælandi Sókratesar í *[[Ríkið (Platon)|Ríkinu]]*.
Glákon

**Glákon** (forngríska: Γλαύκων. Fæddur fyrir 427 f.Kr., dáinn 409 f.Kr.) var sonur Aristons og Peiktíone og eldri bróðir forngríska heimspekingsins Platons. Glákon lést í orrustunni við Megöru árið 409 f.Kr.

Glákon kemur fyrir í nokkrum samræðum Platons, meðal annars í *[[Ríkið (Platon)|Ríkinu]]* þar sem hann er ásamt bróður sínum Adeimantosi aðalviðmælandi Sókratesar.
Ariston

**Ariston frá Kollýtos** (dáinn um 424 f.Kr.) var faðir forngríska heimspekingsin Platons. Hann rakti ættir sínar aftur til konunga Aþenu. Ariston lést er Platon var enn barnungur.

Ariston átti þrjú önnur börn með konu sinni Periktíone: Glákon, Adeimantos og Potone.
Periktíone

**Periktíone** var móðir forngríska heimspekingsins Platons. Langalangafi hennar var bróðir Sólons, löggjafa Aþeninga. Periktíone var gift Aristoni og átti með honum fjögur börn: Glákon, Adeimantos, Potone og Platon. Efir að Ariston féll frá giftist hún Pýrilampesi, vini aþenska stjórnmálamannsins Períklesar og átti með honum soninn Antífon.
Pýrilampes

**Pýrilampes** var forngrískur stjórnmálamaður frá Aþenu og stjúpfaðir heimspekingsins Platons. Fæðingar- og dánarár hans eru óþekkt.

Pýrilampes var sendifulltrúi Aþeninga í Persaveldi og einkavinur stjórnmálaleiðtogans Períklesar. Hann særðist í orrustunni við Delíon árið 424 f.Kr., þá á miðjum aldri.

Pýrilampes átti soninn Demos frá fyrra hjónabandi. Sá var rómaður fyrir fegurð sína. Um 423 f.Kr. varð Pýrilampes ekkill. Hann kvæntist síðar frænku sinni Periktíone, móður Platons. Hún ól honum soninn Antífon.
Karmídes

:*Þessi grein fjallar um manninn Karmídes. Um samræðuna eftir [[Platon]], sjá [[Karmídes (Platon)|Karmídes]].*

**Karmídes** var forngrískur stjórnmálamaður frá Aþenu. Hann var einn af þrjátíumenningunum sem rændu völdum í Aþenu í kjölfar ósigurs í Pelópssakagastríðinu.  Karmídes var móðurbróðir heimspekingsins Platons, sem nefndi eftir frænda sínum eina samræðu, *[[Karmídes (Platon)|Karmídes]]*. Karmídes var drepinn árið 403 f.Kr. þegar lýðræðissinnar náðu á ný völdum í borginni.
Krítías

:*Þessi grein fjalar um stjórnmálamanninn. Um samræðuna eftir [[Platon]], sjá [[Krítías (Platon)|Krítías]].*

**Krítías** (á forngrísku , 460 f.Kr. – 403 f.Kr.) var forngrískur stjórnmálamaður frá Aþenu. Hann var föðurbróðir stjórnmálamannsins Karmídesar og afabróðir heimspekingsins Platons. Krítías var einn af leiðtogum þrjátíumenninganna sem rændu völdum í Aþenunborg í kjölfar ósigurs borgarinnar í Pelópsskagastríðinu. Hann var kunningi Sókratesar. Krítías var einnig þekkt skáld og kunnur af harmleikjum sínum, elegíum og ritum í óbundnu máli.

Platon nefndi eina samræðu, *[[Krítías (Platon)|Krítías]]*, eftir frænda sínum. Honum bregður einnig fyrir í öðrum samræðum heimspekingsins.

## Tengill
*
Spevsippos

**Spevsippos** (407 f.Kr. – 339 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur. Spevsippos var systursonur Platons.

Eftir að Platon féll frá tók Spevsippos við stjórn Akademíunnar og stýrði skólanum í átta ár. Þegar Spevsippos varð of veikur til að geta sinnt starfi sínu tók Xenokrates við stjórninni. Ólíkt Platoni rukkaði Spevsippos nemendur um skólagjöld.  

Spevsippos var kunnur fyrir hófleysi og munað. Hann er sagður hafa dáið úr sjúkdómi eða hafa framið sjálfsmorð. Að honum látnum eignaðist Aristóteles bókasafn hans.

Spevsippos aðhylltist kenningar Platons en hafnaði eigi að síður frummyndakenningunni.

## Tengill
*
Xenókrates

**Xenókrates** (**) (396 – 314 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og skólastjóri Akademíunnar frá 339 til 314 f.Kr.
Marteinn Meulenberg

**Marteinn Meulenberg** (upphaflega *Martin Meulenberg*) (30. október 1872 – 3. ágúst 1941) var fyrsti kaþólski biskup Íslands eftir siðaskiptin. 

Marteinn fæddist í Hillensberg í Þýskalandi. Faðir hans var þýskur en móðirin hollensk. Séra Meulenberg tilheyri Montfortreglunni sem er kaþólsk prestaregla og nefnist *Societas Mariae Montfortana* (skammstöfun: SMM) á latínu. Hann kom til Íslands árið 1903 og hafði þá verið tvö ár sóknarprestur í Danmörku. 

Þegar Ísland varð fullvalda ríki, árið 1918, sótti séra Meulenberg fyrstur útlendra manna um ríkisborgararétt á Íslandi. Í samband við fullveldið stofnaði Páfastóll sjálfstæða trúboðskirkju fyrir Ísland og varð Marteinn Meulenberg yfirmaður hennar. Árið 1929 var trúboðskirkjan gerð að postullegu umdæmi og séra Meulenberg stjórnandi. Hann var vígður biskup í nýju kaþólsku dómkirkjunni, Landakotskirkju í Reykjavík, í júlí sama ár. Það gerði yfirmaður trúboðsdeildarinnar í Róm, „De Propaganda Fide“, kardínálinn William van Rossum, og varð Marteinn þar með fyrsti biskupinn í hinni endurreistu kaþólsku kirkju á Íslandi. Meulenberg dó árið 1941.

## Heimild
* Gunnar Guðmundsson: *Martin Meulenberg: Ein isländischer Bischof aus Hillensberg*, í: Heimatkalender des Kreises Heinsberg, útgáfuár 1999.
529

Árið **529** (**DXXIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Jústiníanus I lætur loka Akademíunni í Aþenu af því að hún ógnaði kristninni. Fræðimenn flytjast í kjölfarið til Persíu og Sýrlands.

## Fædd

## Dáin
Jóhannes Gijsen

**Jóhannes Mattías Gijsen** (upphaflega *Joannes Baptist Matthijs Gijsen*) (7. október 1932 − 24. júní 2013) var biskup kaþólsku kirkjunnar á Íslandi á árunum 1996−2007. 

Hann fæddist í Oeffelt í Hollandi og var vígður til prests 1957. Séra Jóhannes var skipaður biskup í Roermond í Hollandi 20. janúar 1972 og var síðar vígður af Páli páfa VI í Róm 13. febrúar 1972. Séra Jóhannes þótti harður í horn að taka af frjálslyndum kaþólikkum í Hollandi og átti í ýmsum útistöðum og deilum. Hann sagði af sér biskupsembættinu í Roermond 22. janúar 1993 og fékk embætti biskups í Maastricht 3. apríl 1993 en var síðar skipaður stjórnandi biskupsdæmisins í Reykjavík 24. maí 1996. Hann gegndi því embætti allt þar til Pétur Bürcher tók við 30. október 2007.

Árið 2010 komu fram í Hollandi ásakanir um að Jóhannes Gijsen hefði gerst sekur um kynferðislega misnotkun gegn börnum í hollenskum skóla á sjötta og sjöunda áratugnum. Hann neitaði þeim ásökunum. 

2. nóvember 2012 var birt í Reykjavík skýrsla sem sérstök rannsóknarnefnd, skipuð af kaþólsku kirkjunni, hafði unnið um kynferðisbrot presta og starfsmanna kaþólska söfnuðarins á Íslandi og Landakotsskóla, sem rekinn hafði verið lengi af söfnuðinum. Beindust ásakanir ekki síst gegn séra Ágúst George skólastjóra og Margréti Müller kennara við skólann. Niðurstaða nefndarinnar var sú að allir biskupar kaþólsku kirkjunnar hefðu brugðist skyldum sínum með því að þagga niður kvartanir yfir hátterni séra Georges og annarra, þar á meðal Jóhannes Gijsen. Var sérstaklega vísað til þess að hann hefði eyðilagt bréf frá manni sem lýsti slæmri reynslu sinni í Landakotsskóla. Jafnframt var þá upplýst að Gijsen biskup hefði árið 1998 lagt til við páfagarð að séra George væri veitt sérstök viðurkenning.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Kaþólska kirkjan á Íslandi
Bílgreinasambandið

**Bílgreinasambandið** (BGS) eru hagsmunasamtök íslenskra atvinnurekenda í sölu ökutækja, vöru og þjónustu þeim tengdum. Markmið samtakanna er að vera sameiginlegur málsvari aðildarfyrirtækja, efla samstarf þeirra á milli, bæta menntun starfsmanna innan þess og auka öryggi í umferðinni. Bílgreinasambandið vinnur einnig miðlæga kjarasamninga. Fjöldi fyrirtækja með aðild er 155.

## Saga
Bílgreinasambandið var stofnað 14. nóvember 1970 þegar Samband bílaverkstæða á Íslandi (stofnað 1933) og Félag bifreiðainnflytjenda (stofnað 1954) sameinuðust að norrænni fyrirmynd. Árið 1998 sagði Bílgreinasambandið sig úr Vinnuveitendasambandi Íslands og hefur gert sjálfstæða kjarasamninga síðan 2000.

## Tilvísanir

## Tengill
* Heimasíða Bílgreinasambandsins
FIT

**FIT** er íslensk bankaskammstöfun sem stendur fyrir: *Færsluskrá innistæðulausra tékka*. Hafi viðkomandi reikningshafi í ótilteknum banka farið yfir á reikningnum, þá þarf hann að borga visst gjald, sem nefnist þessu sama nafni. Á heimabanka birtist oft *Ath-FIT* ef farið er yfir á reikningnum. 

Orðatiltækin að *vera á fitti* er oft notað yfir þá sem eru á skrá yfir útgefendur innistæðulausra ávísanna og sögnin að *fitta* merkir að gefa út innistæðulausa ávísun.

## Tengt efni
* Fit-listi (listi yfir innistæðulausar ávísanir og debetúttektir)
Rögnvaldur Ólafsson

**Rögnvaldur Ólafsson** (5. desember 1874 – 14. febrúar 1917) var íslenskur húsameistari ''(arkitekt)''. Hann var fyrsti Íslendingurinn sem nam byggingarlist og raunar fyrsti nútíma húsameistarinn sem Íslendingar eignuðust.

Rögnvaldur fæddist á Ytrihúsum í Dýrafirði (Vestfjörðum). Faðir hans var Ólafur bóndi Sachariasson og móðir hans Veronika Jónsdóttir. Rögnvaldur byrjaði nám nokkuð gamall. Hann lærði undir skóla hjá Þorvaldi Jónssyni prófasti á Ísafirði. Hann stundaði svo nám við Latínuskólann í Reykjavík. Þar hóf hann nám árið 1894 og var efstur námsmanna við útskrift árið 1900 og útskrifaðist sem utanskólasveinn. Fjórum árum síðar sigldi hann til Kaupmannahafnar til að nema húsgerðalist og fékk til náms nokkurn stuðning af landsfé. Lagði hann sig þar um hríð af miklu kappi eftir því námi, en sem nokkuð leið, tók hann að kenna heilsubilunar, sem síðar átti eftir að draga hann til dauða. Ágerðist sjúkleiki hans svo mjög, að hann hélt aftur til Íslands árið 1904. Starfaði hann þar til hann lést á Vífilsstaðaspítala.

Eitt af þekktari verkum Rögnvaldar er Húsavíkurkirkja sem var vígð 2. júní 1907. Hún er krosskirkja, byggð úr norskum viði. Edinborgarhúsið á Ísafirði sem er timburhús reist 1907. Nokkur önnur verk hans voru: Vífilsstaðaspítali sem var reistur 1908, Bíldudalskirkja, sem er steinhús og Þingeyrarkirkja sem er einnig steinhús og í gotneskum stíl. Þá eru skrifstofur forsetaembættisins til húsa í einni af byggingum Rögnvaldar, Sóleyjargötu 1.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Stofnun Rögnvaldar mun sinna rannsóknum á arkitektúr'', Fréttablaðið, 25. maí 2012, bls. 42

## Tengt efni
* Húsavíkurkirkja
* Edinborgarhúsið á Ísafirði
* Sóleyjargata 1
Jón Einarsson gelgja

**Jón Einarsson gelgja** (d. 1306) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld og líklega riddari og er lögbókin Jónsbók kennd við hann.  

Hann var að öllum líkindum sonur Einars Þorvaldssonar í Hruna, Gissurarsonar, sem dó 1240, og þá sennilega bróðir Teits Einarssonar lögsögumanns. Hann var lögsögumaður 1267 og aftur 1269-1270. Jón var lengi í Noregi, kom út til Íslands með Jónsbók 1280 og mun hafa átt mikinn þátt í henni, enda nefnd eftir honum. Þegar Sturla Þórðarson þótti ekki lengur gegna lögmannsembættinu nægilega vel var Jón Einarsson settur með honum og gerður lögmaður sunnan og austan 1277-1294. Í bréfi sem Árni biskup skrifaði Noregskonungi haustið 1277 segir hann að Jón lögmaður hafi farið vel og viturlega í sínu starfi en af Sturlu hafi staðið minna gagn en þörf stóð til.

Jón kemur oft við sögu í Árna sögu biskups og fylgdi höfðingjum gegn biskupi í staðamálum en reyndi þó heldur að miðla málum. Hann og Hrafn Oddsson gengu í að sætta Árna biskup og Loðinn lepp árið 1284.

Hann var herraður af Noregskonungi, en missti þá nafnbót 1299, fór út árið eftir og kann að hafa fengið riddaranafnbótina aftur því að Flateyjarannáll kallar hann herra Jón lögmann þegar sagt er frá láti hans 1306. Hann er talinn hafa verið með auðugustu mönnum landsins um sína daga.

## Heimild
**Íslenskar æviskrár*, j/n, bls. 92.
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Kaþólskir biskupar á Íslandi eftir endurreisn

**Eftirfarandi** hafa verið biskupar kaþólsku kirkjunnar á Íslandi frá því að hún var endurreist sem postullegt umdæmi 1929. Fyrstu tveir biskuparnir, Marteinn og Jóhannes, voru vígðir til Hóla en með aðsetur í Reykjavík. Hinir hafa verið biskupar í Reykjavíkurbiskupsdæmi.

* 1929 &ndash; 1941: Marteinn Meulenberg, Montfortreglu, þýskur 
* 1942 &ndash; 1966: Jóhannes Gunnarsson, Montfortreglu 
* 1968 &ndash; 1986: Hinrik Frehen, Montfortreglu, hollenskur 
* 1988 &ndash; 1994: Alfred Jolson, Jesúítareglu, bandarískur 
* 1996 &ndash; 2007: Jóhannes Gijsen, hollenskur 
* 2007 &ndash; 2015:  Pétur Bürcher, svissneskur 
* 2015 &ndash;:  Davíð Tencer, tékkneskur 

## Sjá einnig
* Listi yfir Skálholtsbiskupa
* Listi yfir Hólabiskupa
* Listi yfir biskupa Íslands
Maverick Records

**Maverick Records** var stofnað af Madonnu, Frederick DeMann, Ronnie Dashev og Warner Bros. árið 1991. Fyrirtækið er nefnt eftir upphafsstöfunum í nafni Madonnu, **Ma**donna **Ve**ronica, og síðustu stöfum Frede**rick**s.
Foo Fighters

**Foo Fighters** er bandarísk rokkhljómsveit stofnuð af Dave Grohl, fyrrum trommara Nirvana, árið 1994. Hljómsveitin byrjaði sem sólóverkefni Grohl en verkefnið vatt upp á sig og árið 1995 gengu Nate Mendel (bassi), William Goldsmith (trommur) og Pat Smear (gítar) til liðs við sveitina. Sá síðastnefndi hafði áður verið liðsfélagi Grohl í Nirvana. Goldsmith og Smear yfirgáfu svo bandið árið 1997 og í stað þeirra komu Taylor Hawkins (trommur) og Franz Stahl (gítar). Smear byrjaði svo aftur að spila með bandinu 2005 sem gestahljóðfæraleikari og var svo aftur að fullu orðinn liðsmaður sveitarinnar árið 2011. Árið 2017 gekk svo Rami Jaffee (hljómborð) í raðir sveitarinnar eftir að hafa spilað með henni á tónleikum og í stúdíói um nokkurt skeið. 

Árið 2022 lést trommuleikarinn Taylor Hawkins á tónleikaferðalagi hljómsveitarinnar um Suður-Ameríku. Ári síðar var tilkynnt að Josh Freese hefði tekið sæti hans við trommurnar. Hann var látinn fara árið 2025 án skýringa. 

Foo Fighters hafa unnið til 15 Grammy-verðlauna, þar af fimm sinnum fyrir bestu rokkplötuna. Árið 2021 voru þeir svo teknir inn í Frægðarhöll rokksins.

## Breiðskífur
* *Foo Fighters* (1995)
* *The Colour and the Shape* (1997)
* *There Is Nothing Left to Lose* (1999)
* *One by One* (2002)
* *In Your Honor* (2005)
* *Echoes, Silence, Patience & Grace* (2007)
* *Wasting Light* (2011)
* *Sonic Highways* (2014)
* *Concrete and Gold* (2017)
* *Medicine at Midnight* (2021)
* *But Here We Are* (2023)
* *Your Favorite Toy* (2026)

## Foo Fighters á Íslandi
Foo Fighters hefur í þrígang spilað á Íslandi:

# 26. ágúst 2003 í Laugardagshöll. Frægt er að hljómsveitin NilFisk hitaði upp fyrir þá tónleika eftir að meðlimir Foo Fighters höfðu hitt fyrir meðlimi Nilfisk á hljómsveitaræfingu á Stokkseyri kvöldið áður. Einnig hituðu upp íslenska hljómsveitin Vínyll og bandaríska hljómsveitin My Morning Jacket.
# 5. júlí 2005 á Reykjavík Rocks 2005 hátíðinni í Egilshöll. Upphitunarbönd voru bandaríska rokksveitin Queens of the Stone Age og íslenska rokkhljómsvetin Mínus. 
# 16. júní 2017 á tónlistarhátíðinni Secret Solstice á Valhallarsviðinu í Laugardalnum.

## Tilvísanir
John Leckie

**John Leckie** er einn af afkastamestu framleiðendum breskrar tónlistar. Hann hefur unnið með sveitum á borð við Radiohead, Muse, My Morning Jacket, George Harrison, The Stone Roses og The Verve.
Radiohead

**Radiohead** er ensk rokkhljómsveit stofnuð í Abingdon, Oxfordshire á Englandi árið 1985. Hljómsveitin er þekkt fyrir tilraunamennsku á síðari árum sínum en hóf ferilinn í hefðbundnari rokki.
Árið 2016 spilaði sveitin á Secret Solstice hátíðinni í Laugardalshöll.

Radiohead hefur ekki spilað á tónleikum síðan 2018. 
## Hljómplötur
### Breiðskífur
* *[[Pablo Honey]]* (1993)
* *[[The Bends]]* (1995)
* *[[OK Computer]]* (1997)
* *[[Kid A]]* (2000)
* *[[Amnesiac]]* (2001)
* *[[Hail to the Thief]]* (2003)
* *[[In Rainbows]]* (2007)
* *[[The King of Limbs]]* (2011)
* *[[A Moon Shaped Pool]]* (2016)

## Tenglar
* Opinber heimasíða

## Tilvísanir
Hinrik Frehen

**Hinrik Frehen** (*Henrik Hubertus Frehen*) (24. janúar 1917 – 31. október 1986) var biskup kaþólsku kirkjunnar á Íslandi frá 1968 til 1986. 

Hinrik Frehen fæddist í héraðinu Waubach syðst í Hollandi við landamæri Þýskalands og Belgíu. Hann stundaði nám í menntaskóla Montfort-presta og gerðist meðlimur reglu þeirra (S.M.M.) 1937. Hinrik stundaði nám í heimspeki og guðfræði í prestaskóla Montfortpresta í Oirschot í Hollandi og var vígður prestur 18. desember 1943. Hann tók doktorspróf við háskólann í Louvain í Belgíu. Doktorsritgerð hans fjallaði um Kristsfræði Bérulle kardínála. Næstu sex árin gegndi hann tveimur prófessorsembættum, fyrst í Biblíufræðum og síðar í trúfræði og trúarlífssögu við prestaskólann í Oirschot. Árið 1958 varð hann yfirprestur í Montfort-reglunni og framkvæmdastjóri trúboðsstöðvar, fyrst í Louvain og síðar í Róm. 

Hinrik Frehen var útnefndur biskup á Íslandi 18. október 1968 og vígður 8. desember sama ár en settur inn í embætti 22. sama mánaðar. Hinrik þótti fyrst og fremst vera vísindamaður sem reyndi að vinna bug á vandamálunum á vitrænan hátt og lagði mikla stund á íslenskunám en náði þó aldrei fullum tökum á talmálinu. Hann fylgdi fyrirmælum og ákvörðunum annars Vatíkanþingsins og sá til þess að helgisiðirnir væru framkvæmdir eftir nýjum reglum þess. Hann lét meðal annars þýða messu- og helgitexta á íslensku. Henrik biskup hafði víðtæk sambönd í Hollandi og Þýskalandi og notfærði sér þau til að bæta fjárhagsstöðu biskupsdæmisins. Hann kom meðal annars á tengslum við St. Ansgar-stofnunina í Þýskalandi og stofnaði eigin hjálparsjóð í Hollandi fyrir íslensku kirkjuna.

Biskup var jarðsunginn í Landakoti 7. nóvember 1986.

## Tilvísanir
The Verve

**The Verve** (upprunalega **Verve**) var ensk rokkhljómsveit stofnuð 1990. Hún sló í gegn með plötunni *Urban Hymns* þar sem lagið *Bittersweet Symphony* var þekktast. Sveitin starfaði (með einu hléi árið 1996) til ársins 1999 og kom svo aftur saman 2007–2009 og gaf út nýja plötu. Richard Ashcroft söngvari hljómsveitarinnar hefur verið með sólóferil frá aldamótum.

## Breiðskífur
*A Storm in Heaven (1993)
*A Northern Soul (1995)
*Urban Hymns (1997)
*Forth (2008)
Vindrós

**Vindrós** er myndræn framsetning notuð í veðurfræði til að sýna tíðni vinda á tilteknu tímabili. Vindar eru flokkaðir í 32 vindáttir, þ.e. 4 höfuðáttir og 28 milliáttir og talið hversu oft hver vindátt kemur fyrir á tímabilinu. Á vindrósina er síðan merktur punktur fyrir hverja milliátt, þ.a. fjarlægð punktsins sýni hlutfallslega tíðni hverrar áttar, og línustrik dregin milli allra punktanna. 

Áttarósin í kompási er oft höfð sem grunnmynd hennar, eða eingöngu tveir ásar sem sýna höfuðáttirnar. Vindrósin birtist sem línurit (eða súlurit) og því lengra sem vindrósin teygir sig í ákvaðna átt því tíðari er vindurinn úr þeirri átt. Tíðnisveiflur þessar mynda sjálfa vindrósina.

## Tengt efni
* Áttarós (ö.n. *kompásrós*) 

## Tenglar
* Veður og veðurfar - Loftþrýstingur og vindur 
* Súluritssvindrós
* Línuritsvindrós
„Weird Al“ Yankovic

**Alfred Matthew** „**Weird Al**“ **Yankovic** (fæddur 23. október 1959) er bandarískur skemmtikrafur frá Kaliforníu.
The Stone Roses

**The Stone Roses** var bresk rokkhljómsveit frá Manchester sem stofnuð var 1983. Sveitin starfaði til 1996 og þá hóf Ian Brown söngvari sólóferil og Mani bassaleikari fór í sveitina Primal Scream. The Stone Roses kom saman aftur árið 2011 og gaf út 2 ný lög. Sveitin starfaði til 2017.

## Meðlimir
*Ian Brown – söngur og ásláttarhljóðfæri (1983 – 1996, 2011 – 2017)
*John Squire – gítar og bakraddir (1983 – 1996, 2011 – 2017)
*Mani (Gary Mounfield) – bassi (1987 – 1996, 2011 – 2017, lést 2025)
*Reni (Alan Wren) – trommur og bakraddir(1984 – 1995, 2011 – 2017 )

## Breiðskífur
*The Stone Roses (1989)
*Second Coming (1994)

## Tengill
Ég vil vera dýrkaður og dáður - Umfjöllun Rúv
Löggjafarþing

**Löggjafarþing** heitir það þegar Alþingi kemur fyrst saman hvert ár eftir að fyrra löggjafarþingi er lokið. Þá hefst nýtt löggjafarþing sem vanalega stendur í eitt ár. Hvert slíkt þing skiptist í haust-, vetrar- og vorþing. Haustþingið stendur vanalega frá 2. þriðjudegi septembermánaðar (frá og með árinu 2012) og til jóla, vetrarþingið frá jólum og að dymbilviku, en vorþingið stendur frá dymbilvikunni og fram í maí. Þetta er ekki alltaf svona, en afbrigði koma stundum fram, t.d. vegna kosninga.

## Sjá einnig
*Listi yfir löggjafarþing

## Heimildir
Forsætisráðherra Noregs

Þessi síða hefur að geyma lista yfir forsætisráðherra Noregs. 

## Forsætisráðherrar

* Johan Sverdrup (1884-1889)
* Emil Stang d.e. (1889-1891)
* Johannes Steen (1891-1893)
* Emil Stang d.e. (1893-1895)
* George Francis Hagerup (1895-1898)
* Johannes Steen (1898-1902)
* Otto Albert  Blehr (1902-1903)
* George Francis Hagerup (1903-1905)
* Christian Michelsen (1905-1907)
* Jørgen Løvland (1907-1908)
* Gunnar Knudsen (1908-1910)
* Wollert Konow (S.B.) (1910-1912)
* Jens Bratlie (1912-1913)
* Gunnar Knudsen (1913-1920)
* Otto Bahr Halvorsen (1920-1921)
* Otto Albert Blehr (1921-1923)
* Otto Bahr Halvorsen (1923)
* Abraham Berge (1923-1924
* Johan Ludwig Mowinckel (1924-1926)
* Ivar Lykke (1926-1928)
* Christopher Hornsrud (1928)
* Johan Ludwig Mowinckel (1928-1931)
* Peder Ludvik Kolstad (1931-1932)
* Jens Hundseid (1932-1933)
* Johan Ludwig Mowinckel (1933-1935)
* Johan Nygaardsvold (1935-1945)
* Einar Gerhardsen (1945-1951)
* Oscar Torp (1951-1955)
* Einar Gerhardsen (1955-1963)
* John Lyng (1963)
* Einar Gerhardsen (1963-1965)
* Per Borten (1965-1971)
* Trygve Bratteli (1971-1972)
* Lars Korvald (1972-1973)
* Trygve Bratteli (1973-1976)
* Odvar Nordli (1976-1981)
* Gro Harlem Brundtland (1981)
* Kåre Willoch (1981-1986)
* Gro Harlem Brundtland (1986-1989)
* Jan P. Syse (1989-1990)
* Gro Harlem Brundtland (1990-1996)
* Thorbjørn Jagland (1996-1997)
* Kjell Magne Bondevik (1997-2000)
* Jens Stoltenberg (2000-2001)
* Kjell Magne Bondevik (2001-2005)
* Jens Stoltenberg (2005-2013)
* Erna Solberg (2013-2021)
* Jonas Gahr Støre (2021–)
Verkamannaflokkurinn

**Verkamannaflokkurinn** getur meðal annars átt við eftirfarandi stjórnmálaflokka:

*Verkamannaflokkurinn í Noregi (s. 1887)
*Verkamannaflokkinn í Ástralíu (s. 1891)
*Verkamannaflokkurinn í Bretlandi (s. 1900)
*Verkamannaflokk Kóreu í Norður-Kóreu (s. 1949)
*Verkamannaflokkurinn í Ísrael (s. 1968, lagður niður 2024)
*Verkamannaflokkur Íslands sem bauð fram í alþingiskosningunum 1991
Vindátt

**Vindátt** er sú átt sem vindur blæs úr. 
Þannig er til dæmis rætt um sunnanátt, suðlæga átt eða sunnanvind þegar vindur kemur úr suðri.

Mæld meðalvindátt í 10 mínútur nefnist *segulvindátt* (*magnetísk átt*) þegar miðað er við áttavita, en *sönn vindátt*, þegar leiðrétt hefur verið fyrir misvísun. Í veðurskeytum er gefin vindhraði og *sönn vindátt* í heilum tug bogagráða. Tíðni vinda er oftast sýnd með vindrós.
Vindhraði

**Vindhraði** í veðurfræði er 10 mínútna meðalhraði vinds á ákveðinni hæð (oft 10 metrar frá yfirborði), sem mældur er með vindmæli, eða metinn af veðurathugunarmanni. Í veðurskeytum er gefinn vindhraði og vindátt og stundum *hámarksvindhraði* og mesta *vindhviða* frá síðustu veðurathugun. Minnsti vindhraði er núll eða *logn*, en mesti hugsanlegi vindhraði er hljóðhraðinn í lofti. Beaufort-kvarðinn er enn talsvert notaður til að gefa mat á vindstyrk.

## Tenglar
* „Vindhraði“ á vef Veðurstofu Íslands
* „Vindhraði, vindstig, heiti, Beaufort-kvarði“
Sveinbjörn Pálsson

**Sveinbjörn Hermann Pálsson** var síðasti ritstjóri tímaritsins Vamm sem kom út árin 2004-2005. Hann var  útlitshönnuður Iceland Airwaves hátíðarinnar og kúabjölluleikari í hljómsveitinni FM Belfast. Sveinbjörn er einnig þekktur undir plötustnúðanafninu Terrordisco en undir því heitir hefur hann m.a. komið fram á Iceland Airwaves. Hann er einn stjórnanda Funkþáttarins á útvarpsstöðinni Xinu.
Gullbrá

**Gullbrá** getur átt við eftirfarandi:
* Mannsnafnið Gullbrá
* Plöntuna Gullbrá (*Saxifraga hirculus*) af steinbrjótsætt
* Ævintýrið um Gullbrá og birnina þrjá
Bláklukka

**EsterBláklukka** (fræðiheiti: *Campanula rotundifolia*) blóm af bláklukkuætt. Bláklukkan hefur 1 til 2 blóm á hverjum stöngli en stundum þó fleiri. Blóm þessi eru, eins og nafnið gefur til kynna, blá og klukkulaga. Einstaka plöntur geta þó verið með hvít blóm. Stöngull jurtarinnar er blöðóttur og jarðlæg blöðin hjartlaga eða með kringlótta blöðku.

Hún vex í Evrópu og Síberíu frá norðurhluta Miðjarðarhafssvæðisins til Norðurheimskautssvæðisisns

Bláklukka vex í móajarðvegi, brekkum og grasbölum. Á Íslandi er útbreiðslan aðallega á austurlandi, en hefur breiðst út meðal annars með skógarplöntum frá Hallormsstað.

## Flokkun
*Campanula rotundifolia* var fyrst lýst 1753 af Carl Linnaeus. Frá og með nóvember 2019 eru engin afbrigði eða undirtegundir af *Campanula rotundifolia* viðurkennd í Plants of the World Online. Nokkrar tegundir hafa fyrrum verið taldar sem afbrigði eða undirtegundir af *C. rotundifolia*:
* *[[Campanula alaskana]]* (*Campanula rotundifolia* var. *alaskana* or *hirsuta*)
* *[[Campanula giesekiana]]* (*C. r.* var. *dubia* eða var. *groenlandica*)
* *[[Campanula intercedens]]* (*C. r.* var. *dentata* eða *intercedens*)
* *[[Campanula kladniana]]* (*C. r.* subsp. *kladniana*)
* *[[Campanula macrorhiza]]* (*C. r.* var. *aitanica* eða *alcoiana*)
* *[[Campanula moravica]]* (*C. r.* subsp. *moravica*)
* *[[Campanula nejceffii]]* (*C. r.* var. *bulgarica*)
* *[[Campanula petiolata]]* (*C. r.* var. *petiolata*)
* *[[Campanula ruscinonensis]]* (*C. r.* var. *ruscinonensis*)
* *[[Campanula willkommii]]* (*C. r.* subsp. *willkommii*)

## Ytri tenglar
*Biological Flora of the British Isles: Campanula rotundifolia Journal of ecology
*Flóra Íslands

## Tilvísanir
Kratýlos

**Kratýlos** (á forngrísku: **, *Kratylos*, uppi á 5. öld f.Kr.) var forngrískur heimspekingur, líklega frá Aþenu. Meginheimildin um ævi hans er samræðan *[[Kratýlos (Platon)|Kratýlos]]* eftir Platon.

Kratýlos var herakleitingur en mun hafa verið öllu róttækari. Herakleitos á að hafa sagt að maður stígi ekki tvisvar í sömu ána  en samkvæmt Aristótelesi hélt Kratýlos því fram að ekki væri hægt að stíga einu sinni í sömu ána.. Kratýlos taldi að heimurinn væri breytingum algerlega undirorpinn. Ef það er ekki hægt að *stíga* í ána því áin er í sífelldri breytingu, þá er líka ómögulegt að tala um ána, því um leið og orðin eru sögð er áin horfin og ný á orðin til. Kratýlos hætti af þessum sökum að tala. Hann tjáði sig með því að benda fingrinum í staðinn.

## Tilvísanir
Þrasýllos

**Þrasýllos frá Mendes** (dáinn árið 36) var grísk-egypskur stjörnuspekingur, stjörnufræðingur og stærðfræðingur sem starfaði við hirð Tíberíusar keisara í Róm. Hann var þekktur fyrir að vera sannspár um framtíðina. Þrasýllos er frægastur fyrir að hafa annast útgáfu á ritum Platons í fornöld. Þrasýllos raðaði samræðunum í fernur eða fjórleiki og þannig eru þær varðveittar í handritum.
28 vikum síðar

***28 vikum síðar*** (e. ***28 Weeks Later***) er kvikmynd frá árinu 2007. Myndin gerist í heimi þar sem mannkyninu stafar ógn af óþekktum vírus, þar sem þeir sýktu breytast í blóðþyrsta djöfla í mansmynd. Hún er framhald myndarinnar *[[28 dögum síðar]]*.

## Hlekkir
*
Audioslave

**Audioslave** var bandarísk rokkhljómsveit sem samanstóð af meðlimum Rage Against the Machine og söngvara Soundgarden, Chris Cornell. Sveitin gaf út þrjár breiðskífur. Audioslave spilaði í Havana, Kúbu, árið 2005 og var fyrsta ameríska rokkhljómsveitin til að spila þar. Cornell yfirgaf sveitina árið 2007 og hélt áfram með sólóferil sinn. Áratug seinna, árið 2017, kom sveitin saman á tónleikum til að mótmæla embættistöku Donald Trump. 

## Meðlimir
* Chris Cornell - Söngur
* Tom Morello - Gítar
* Tim Commerford - Bassi
* Brad Wilk - Trommur

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Audioslave* (2002)
* *Out of Exile* (2005)
* *Revelations* (2006)

### Mynddiskar
* *Audioslave* (EP) (2003)
* *Live in Cuba* (2005)

## Tilvísanir
Vogur (Færeyjum)

**Vogur** (færeyska: *Vágur*, danska: *Våg*) er stærsti bærinn á Suðurey, sem er syðsta eyja Færeyja. Þar búa u.þ.b. 1300 manns.
Auðunn rauði

**Auðunn rauði Þorbergsson** (um 1250 – 28. janúar 1322) var biskup að Hólum 1313 – 1322. 

Auðunn var Norðmaður og var um tíma prestur á Þrándarnesi á Hálogalandi (skammt frá Harstad í Norður-Noregi). Hann varð síðar kórsbróðir við dómkirkjuna í Niðarósi, og varð brátt einn af forystumönnum kórsbræðra, t.d. í deilum við Jörund erkibiskup. Auðunn var víðförull og fór oftar en einu sinni á fund páfa í Róm. Hann vann sig í álit hjá Noregskonungi og var lengi féhirðir Hákonar háleggs Magnússonar. 

Auðunn var vígður Hólabiskup 25. nóvember 1313. Hann kom til Íslands sumarið 1315 (að Seleyri í Borgarfirði) og reið norður til Hóla. Tók hann biskupsembættið föstum tökum, bæði hvað snerti fjármál og aga meðal kennimanna. Lenti hann brátt í deilum við helstu klerka í Hólabiskupsdæmi. Þrátt fyrir skamman tíma í embætti beitti hann sér fyrir ýmsum málum. Hann lét taka upp bein Guðmundar biskups góða og stuðlaði þannig að helgi hans. Um 1318 lét hann safna í bók máldögum (eignaskrám) kirkna í Hólabiskupsdæmi, og eru þeir kallaðir Auðunarmáldagar. Hann flutti með sér timburstofu frá Noregi, sem reist var á Hólum 1316–1317, síðar kölluð Auðunarstofa. Einnig lét hann smíða upp biskupsherbergin á staðnum. Sumarið 1320 fór Auðunn til Noregs, m.a. til að tryggja hagsmuni sína í deilum við Íslendinga. Hann andaðist í Niðarósi 28. janúar 1322. 

Helsta heimild um Auðun rauða er Lárentíus saga biskups.

## Heimildir
*Þorsteinn Gunnarsson (ritstj.): *Um Auðunarstofu*, bls. 167-211.
Þrándarnes

**Þrándarnes** (Trondarnes, Trondenes), fornt höfðingjasetur og kirkjustaður á Hálogalandi, skammt frá Harstad í Norður-Noregi. Þrándarnes var auðugasti kirkjustaður í Norður-Noregi, og þar er nyrsta miðaldasteinkirkja Noregs, Þrándarneskirkja. 

Þrándarnes kemur við sögu í Heimskringlu. Auðunn rauði Þorbergsson, sem var biskup á Hólum 1313–1322, var sóknarprestur á Þrándarnesi um eða fyrir 1280. Á Þrándarnesi er nú safn og sögusetur (Trondarnes distriktsmuseum, Trondenes historiske senter), og þar er verndarsvæði vegna merkra forn- og náttúruminja.

## Heimild
*Þorsteinn Gunnarsson (ritstj.): *Um Auðunarstofu*. (2004)
Auðunarstofa

**Auðunarstofa** eða **Timburstofan** var reist á Hólum á árunum 1316 til 1317 og stóð í tæp 500 ár eða uns hún var rifin árið 1810. Auðunn rauði Þorbergsson, biskup á Hólum, hafði með sér viði í timburstofuna, þegar hann kom til Íslands 1315. Viðirnir voru dregnir að vetrarlagi frá Seleyri í Borgarfirði, yfir Stórasand, til Hóla, þar sem timburstofan var reist. 

Timburstofan var hluti af staðarhúsunum á Hólum, stóð fast sunnan við kirkjugarðinn. Hún var tvískipt, annars vegar bjálkahús eða stokkahús, þ.e. hin eiginlega timburstofa, og hins vegar stafverkshús sem var sambyggt timburstofunni. Stafverkshúsið var á tveimur hæðum, var neðri hæðin stundum kölluð Anddyr eða Forstofa, og sú efri Studium eða Studiumloft. Hugsanlegt er að svalagangur hafi í öndverðu verið meðfram Timburstofunni. Nafnið Auðunarstofa kemur fyrst fyrir í Árbókum Espólíns, þegar sagt er frá niðurrifi stofunnar árið 1810.

Árið 1995 orðaði Bolli Gústavsson vígslubiskup þá hugmynd í Hólanefnd að láta endurgera Auðunarstofu á Hólum. Tókst með samvinnu íslenskra og norskra aðila að koma því í kring, og var Auðunarstofa hin nýja fullfrágengin sumarið 2002. Húsið er allnákvæm endurgerð stofunnar fornu, að öðru leyti en því að stafverkshlutinn er nokkru stærri, til þess að auka notagildi hússins. 

## Tilvísanir

## Heimildir
* Þorsteinn Gunnarsson et al., *Um Auðunarstofu* (Reykjavík: Hólanefnd, 2004).
Tom Morello

**Tom Morello** er bandarískur gítarleikari fæddur 30. maí 1964 í New York. Morello stofnaði hljómsveitina Rage Against the Machine (R.A.T.M.) sem var áhrifarík sveit í jaðarrokki og þungarokki. Síðar stofnaði hann sveitina Audioslave með söngvara Soundgarden, sólósveit sína Nightwatchman og nýlegast Prophets of Rage með fyrrum meðlimum R.A.T.M. ásamt söngvurunum B-Real úr Cypress Hill og Chuck D úr Public Enemy. 

Morello hefur stundum lagt pólítískum málstað lið og stofnaði m.a. Axis of Justice-samtökin með söngvara System of a Down, Serj Tankian. Samtökin miða að því að efla mannréttindi og jafnrétti.
 
Morello er þekktur fyrir að framkalla alls kyns hljóð úr gítar sínum með *gítareffektum*.
335 f.Kr.

## Atburðir
* Aristóteles sneri aftur til Aþenu og stofnaði skólann Lýkeion.
* Marcus Valerius Corvus var kjörinn ræðismaður í Rómaveldi í fjórða sinn.

## Fædd

## Dáin
* Evbúlos, aþenskur stjórnmálamaður (fæddur um 405 f.Kr.)
300 f.Kr.

## Atburðir
* Phyrrhos, konungur í Epíros, var tekinn höndum í Egyptalandi í kjölfar orrustunnar við Ipsos. Hann kvæntist Antígónu, dóttur Ptólemajosar I.
* Um þetta leyti fann sægarpurinn Pýþeas frá Massalíu eyju langt norður í höfum og nefndi hana Thule eða Ultima Thule. Telja margir að hér sé um Ísland að ræða.

## Fædd

## Dáin
Timbúktú

**Timbúktú** (formleg enska *Timbuctoo*; franska *Tombouctou*) er borg í norðanverðu Malí, í suðurjaðri Saharaeyðimerkurinnar. Borgin var menningarleg og trúarleg höfuðborg og miðstöð fyrir útbreiðslu íslams á 15. og 16. öld. Í borginni eru 3 stórar moskur og tveir háskólar, sem öll bera vitni um forna frægð. Frægasta moskan er Sankoremoskan.

Borgin á sér langa og merka sögu og er nú á Heimsminjaskrá UNESCO. Íbúarnir eru af mismunandi uppruna, helst skal nefna Songhay, Tuareg, Fulani, og Mandé.

## Timbúktú í vestrænni dægurmenningu

Þegar um miðja 19. öld varð nafn Timbúktú í hugum margra Vesturlandabúa tengt dulúð hins fjarlæga og ævintýrakennda. Timbúktú hætti þannig að visa einungis til borgarinnar sjálfrar, heldur varð hún að eins konar táknmynd þess sem var skringilegt og langt í burtu. Þessi ímynd hefur reynst lífseig. Þannig leiddi könnun í Bretlandi árið 2006 í ljós að þriðjungur aðspurða trúði því ekki að borgin væri til í raun og veru. Timbúktú kemur oft fyrir í þessu samhengi í bókmenntum, kvikmyndum og dægurtónlist:

Teiknimyndapersónan Andrés Önd hefur oftar en einu sinni flúið í felur til Timbúktú eftir að hafa sett allt á annan endann. (Í íslenskum þýðingum Andrésblaðanna er þó yfirleitt talað um ímyndaða landið *Fjarskanistan* í þessu samhengi.)

Í Disney-teiknimyndinni um Hefðarkettina hyggst illmennið senda aðalsöguhetjurnar til Timbúktú, en læsist sjálfur ofan í kassanum og er sendur af stað.

Timbúktú er nafn á dægurlagi eftir Pál Torfa Önundarson, sem fyrst kom út með hljómsveitinni Diabolus in Musica. Það varð síðar titillag á sólóplötu Páls Torfa, þá í flutningi Egils Ólafssonar.

Árið 1996 var framlag Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva lagið Sjúbídú í flutningi Önnu Mjallar. Þar sagði meðal annars: 
::*Sjúbídú, sjúbídú*
::*Menn skilja jafnt á Skagaströnd og Timbúktú*
::*Sjúbídú, sjúbídú*
::*Í öllum heimi einum rómi sjúbídú*

Timbúktú kemur einnig fyrir í slagaranum *Án þín* eftir Jónas Árnason.:
::*Og ein með börn og bú*
::*í bænum Timbúktú*
::*ég una mundi mér*
::*með þér, með þér.*

## Tilvísanir
146 f.Kr.

## Atburðir
* Karþagó féll eftir þriggja ára umsátur. Borgin var lögð í eyði og þriðja púnverska stríðinu er þar með lokið. 
* Orrustan við Kórinþu — Rómverjar sigruðu her Grikkja og Kórinþa var lögð í rúst. Grikkland varð í kjölfarið að rómversku skattlandi.

## Fædd

## Dáin
458 f.Kr.

## Atburðir
* Rómverski herforinginn Lucius Quinctius Cincinnatus var kallaður til Rómar til að verja borgina. Öldungaráðið skipaði hann alræðismann til sex mánuða.
* Æskýlos lauk við að semja þríleikinn *[[Óresteia]]*.

## Fædd

## Dáin
Foldaborg

**Foldaborg** er leikskóli í Reykjavík og er rekinn af Reykjavíkurborg. Leikskólinn var opnaður í desember 1986. Í starfi skólans er lögð áhersla á heimspeki.
Veturinn 2007 til 2008 taka kennarar þátt í þróunarverkefni um heimspeki sem felst í að æfa sig í samræðu. Þá verður líka þróunarverkefni um umhverfið sem þriðji kennari. Í verkefninu verður skoðað hvernig kennararnir geta betur nýtt efnislegt umhverfi leikskóladeildanna til að hafa áhrif á samskipti og nám barnanna. Umhverfið sem þriðji uppalandinn er notað í Aðalnámskrá leikskóla en í Reggio fræðum er talað um þriðja kennarann. Barnið sjálft og hinn formlegi kennari eru hinir tveir kennarar skólans.

## Tenglar
* Vefsíða Foldaborgar
Leturfræði

**Leturfræði** eða **týpógrafía** (úr grísku *τύπος* (*typos*) „form“ og *γραφή* (*graphy*) „skrift“) er prentlist þar sem lögð er áhersla á notkun leturs. Ýmislegar leturgerðir eru til, það er að segja söfn bókstafa sem hafa sömu hönnun. Orðið fontur á við tilbrigði leturgerðar, eins og skáletrað eða feitletrað. Leturgerð má vera með ýmislegum fontum. 

Með komu tölvunnar hefur leturfræði mikið breyst, áður en hún var kynnt til sögunnar var leturfræði fag útlærðra starfsmanna. Í dag með ritvinnslu- og hönnunarforriti er orðið mun auðveldara að búa til prentuðum textum. Samt sem áður er leturfræði stundum ennþá talin fagkunnátta. Saga leturfræði er nátengd sögu prentunar.

Letursetning er mikilvægur þáttur leturfræðis. Í henni felast línuþéttleika, leturþjöppun og stafþjöppun.

## Hugtök
* Grunnlína
* Leturgerð
* Samsteypa
* Steinskrift
* x-hæð
* Þverendaletur

## Tengt efni
* Gunnlaugur Briem
* Leturhönnun
Funaborg

**Funaborg** er einn af leikskólunum sem rekinn er af Leikskólasviði Reykjavíkurborgar. Leikskólinn er í Grafarvogi og var opnaður 1994. Í starfi hans er lögð áhersla á leik, samskipti, sjálfstyrk barnanna og möguleika þeirra til að velja sjálf.

## Tilvísanir
Viðskiptavild

**Viðskiptavild** er hugtak í viðskiptafræði sem vísar til huglægra eigna fyrirtækis, þ.e. það fjárhagslega verðmæti sem felst t.d. í því að eiga hóp fastra viðskiptavina. 

Við mat á verðmæti fyrirtækja eru fjármunir ávallt metnir skv. kostnaðar- eða markaðsverði. Skýring á þessu umframverðmæti getur legið í góðu orðspori fyrirtækisins, þekktra vörumerkja þess, vel uppbyggðs innra skipulags, góðum samböndum við verkalýðsfélög eða félagasamtök, góðu lánstrausti og viðskiptasamböndum.

Viðskiptavild er hluti af óefnislegum eignum fyrirtækja. Hún verður til þegar fyrirtæki kaupir annað félag í rekstri og greiðir fyrir hærri upphæð en bókfærð eigið fé félagsins er. Bókfært eigið fé fyrirtækis er í raun eignir þess að frádregnum skuldum. 

Í sem einfaldastri mynd má ímynda sér félag sem á húsnæði sem kostar tíu miljónir króna, en skuldar þrjár miljónir í húsnæðinu. Eigið fé þess er þá sjö miljónir króna. Ef fyrirtæki borgar hærra verð fyrir annað félag en eigið fé þess, þarf að gera grein fyrir mismuninum á verðinu sem greitt var og því sem kalla má raunverulegt verðmæti félagsins, eigin fé þess, í bókhaldinu. Það er gert með því að skrá mismuninn sem viðskiptavild í bókhaldi félagsins.

Eitt þekktasta dæmi þess að fyrirtæki hafi verið keypt dýrum dómi sökum viðskiptavildar var þegar bandaríski matariðnaðarrisinn Kraft var keyptur fyrir 11,8 milljarða Bandaríkjadala árið 1989 af tóbaksfyrirtækinu Philip Morris. Tilboðið var margfalt hærra en markaðsverð fyrirtækisins og endurspeglaði huglægt mat á andvirði Kraft vörumerkisins sem kom fyrst á markað árið 1923.

## Ísland
Í ræðu sinni á ársfundi Seðlabankans 30. mars 2007 varaði Davíð Oddsson seðlabankastjóri við því að bókfærð viðskiptavild fyrirtækja skráð í Kauphöll Íslands í lok árs 2006 hefði numið 500 milljörðum kr. og dæmi væru um að viðskiptavild væri meira en helmingur bókfærðra eigna. Í mars 2014 tilkynnti Skipti, móðurfélag Símans tapi á árinu 2013, þar af 14 milljarða virðisrýrnun viðskiptavildar.

## Tilvísanir

## Tengill
* Grein úr Tíund í maí 1998 - Viðskiptavild.
Galatasaray

**Galatasaray** er tyrkneskt knattspyrnulið. Galatasaray er eitt vinsælasta og sigursælasta knattspyrnulið Tyrklands og hefur spilað í efstu deild frá árinu 1906.

 **Titlar** *Meistarar (25)*: 1961–62, 1962–63, 1968–69, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1986–87, 1987–88, 1992–93, 1993–94, 1996–97, 1997–98, 1998–99, 1999–2000, 2001–02, 2005–06, 2007–08, 2011–12, 2012–13, 2014–15, 2017–18, 2018/19, 2022/23, 2023/24, 2024/2025 
**Kup (18)*: 1962–63, 1963–64, 1964–65, 1965–66, 1972–73, 1975–76, 1981–82, 1984–85, 1990–91, 1992–93, 1995–96, 1998–99, 1999–2000, 2004–05, 2013–14, 2014–15, 2015–16, 2018–19
**Superkup (16):* 1966, 1969, 1972, 1982, 1987, 1988, 1991, 1993, 1996, 1997, 2008, 2012, 2013, 2015, 2016, 2019

## Árangur

## Leikmenn
Uppfært: 23. maí 2022.

## Rígar

### Rígurinn við Fenerbahçe

Galatasaray á í langvinum og hörðum ríg við Fenerbahce. Uppruna rígsins má rekja til þess tíma þegar liðin voru stofnuð snemma á 20. öld. Galatasaray var stofnað af námsmönnum sem bjuggu Evrópumegin í Istanbul og í gegnum tíðina hefur fólk af hærri stétt og minni trúarhita stutt Galatasaray. Múslimar af stétt verkamanna stofnuðu hins vegar Fenerbahce. Ósætti á milli stuðningsmanna liðanna byggir því á stjórnmálaskoðunum, stétt og mis ákafrar þjóðernishyggju. Síðan árið 1980 hefur Galatasaray þó náð meiri árangri í Evrópukeppnum og aðdáendahópur liðanna blandast með tímanum. Í skoðunarkönnun sem gerð var árið 2022 kom fram að 37,6% íþróttaáhugamanna í Tyrklandi styðja Galatasaray og 32,3% styðja Fenerbahce. Því má sjá að stuðningur við liðin nær langt út fyrir Istanbúl.

Liðin hafa mæst 397 sinnum og hefur Fenerbahce unnið fleiri viðureignir eða 148 á meðan Galatasaray er með 127 sigra.

## Tenging við Ísland
Kolbeinn Sigþórsson var lánaður frá Nantes til Galatasaray haustið 2016. Hann gat þó ekkert spilað með liðinu vegna meiðsla og Galatasaray rifti lánssamningnum um áramót.

## Tilvísanir

## Tenglar
* galatasaray.org
* facebook
* Soccerway
* Sofascore
500 f.Kr.

## Atburðir
* Dareios I gerði arameísku að opinberu máli í vesturhluta Persaveldis. 

## Fædd

## Dáin
Pýþagóras
Leikskólinn Furugrund

Leikskólinn Furugrund hóf starfsemi sína 8. apríl 1978. Til ársins 1988 var leikskólinn tveggja deilda dagheimili þar sem 36 börn dvöldu allan daginn. Á tíu ára afmæli skólans var tekin í notkun viðbygging sem hýsir Álfastein og Dvergastein í dag. Börnin sem dvelja í leikskólanum í dag eru 80 og á aldrinum 1. - 5 ára. Leikskólinn er einsetinn.
Mellotron

**Mellotron** er hljómborð fundið upp í Birmingham á Englandi. Hljómsveitir hófu að nota það seint á 7. áratug 20. aldar, t.d. The Moody Blues og Bítlarnir.
Orgel

**Orgel** er hljóðfæri sem hefur eitt eða fleiri lyklaborð og stundum fótstig (pedala) sem er hljómborð sem spilað er á með fótunum. Tónninn er framleiddur með loftstraumi, sem ýmist fer um málm- eða trépípur, eins konar flautur, eða þá að loftstreymið myndar titring í málmfjöðrum, sem gefa tóninn. Misjafnt er hvernig loftstraumurinn er myndaður, ýmist er troðinn belgur, svipaður físibelg, eða þá að rafknúin loftdæla heldur uppi þrýstingi. Þegar nótum lyklaborðsins er þrýst niður, opnast loftrás að viðeigandi pípu og tónn myndast á meðan þrýst er á nótuna.

## Eitt og annað
* Orgelið er stundum kallað *drottning hljóðfæranna*. 

## Tilvísanir