Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva** (; franska: *Concours Eurovision de la chanson*) er alþjóðleg söngvakeppni sem er haldin árlega af Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva. Hvert þátttökuland sendir inn frumsamið lag til að flytja í beinni útsendingu í keppninni og gefur lögum hinna landanna stig til að ákvarða sigurvegara.

Keppnin hefur verið haldin árlega síðan 1956 (fyrir utan 2020), sem gerir hana að langlífustu alþjóðlegu tónlistarkeppninni og eina af langlífustu sjónvarpsþáttum sem hafa verið gerðir. Keppnin er byggð á Sanremo tónlistarhátíðinni sem hefur verið haldin í Ítalíu síðan árið 1951. Sjónvarpsstöðvar sem eru virkir meðlimir í Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva og aðrar sem hafa fengið til þess boð hafa þátttökurétt í keppninni. Til og með 2025 hafa 52 lönd tekið þátt að minnsta kosti einu sinni.

Hver sjónvarpsstöð sendir eitt frumsamið lag sem er þrjár mínútur að lengd eða styttra sem er svo flutt í beinni útsendingu af söngvara eða allt að sex manna hópi 16 ára og eldri. Hvert land gefur 1-8, 10 og 12 stig til tíu uppáhalds laga sinna, byggt á skoðunum dómnefndar landsins og áhorfenda í landinu. Lagið sem fær flest stig sigrar keppnina.

Auk flutnings frá keppendum fara einnig fram opnunaratriði og ýmis skemmtiatriði. Þekktir flytjendur sem hefur komið fram sem skemmtiatriði eru Cirque du Soleil, Madonna, Justin Timberlake, Mika og Rita Ora. Keppnin hófst sem stakur kvöldviðburður, en hefur stækkað eftir því sem ný lönd hafa bæst við (þar á meðal lönd utan Evrópu, eins og Ísrael og Ástralía) sem leiddi til þess að undankeppni var bætt við árið 2004, og annarri undankeppni árið 2008. 

Til og með 2025 hefur Þýskaland tekið oftast þátt, en það hefur tekið þátt á hverju ári frá upphafi, nema árið 1996 þegar landið komst ekki upp úr forvalinu. Írland og Svíþjóð eiga metið yfir flesta sigra, með sjö sigra hvort í heildina.

Hefð er fyrir því að keppnin sé haldin í því landi sem sigraði árið á undan og gefur því landi tækifæri til að kynna landið sem ferðamannastað. Þúsundir áhorfenda mæta á hverju ári, ásamt blaðamönnum sem fjalla um alla hluta keppninnar, þar á meðal æfingar á staðnum, blaðamannafundi með keppendum, auk annarra tengdra viðburða og sýninga í borginni sem keppnin er haldin í. Samhliða almenna Eurovision lógóinu er einstakt þema venjulega skapað fyrir hvert ár. 

Keppnin hefur verið sýnd í löndum í öllum heimsálfum og hefur verið aðgengileg í gegnum opinbera vefsíðu keppninnar síðan 2001. Árlega horfa hundruð milljóna áhorfenda á keppnina um allan heim. Að koma fram í keppninni hefur oft gefið flytjendum aukinn árangur í heimalandi sínu og í sumum tilfellum langvarandi árangri á heimsvísu. Nokkuð af söluhæsta tónlistarfólki heims hefur keppt í gegnum tíðina, þar á meðal ABBA, Celine Dion, Julio Iglesias, Cliff Richards og Olivia Newton-John.

## Þátttaka

Virkir meðlimir Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) hafa rétt til að taka þátt; virkir meðlimir eru þeir sem eru í ríkjum sem eru innan Evrópska útsendingar svæðisins, eða eru meðlimir Evrópuráðsins. Virkir meðlimir eru fjölmiðlar sem eru oft aðgengileg 98% heimila landsins sem hafa tækjabúnað til að taka á móti slíkum sendingum. Fjölmiðlar sem eru meðlimir þurfa samþykki frá hópi keppninnar til þess að keppa.

Evrópska útsendingar svæðið er skilgreint af Alþjóða símasambandinu sem landsvæðið á milli ITU svæði 1 í vestri, 40° lengdargráðu í austri og breiddargráðu 30° í norðri. Armenía, Aserbaíjan, Georgía, hluti Íraks, Sýrlands og Úkraínu sem liggja utan þessara marka teljast einnig hluti af evrópska útsendingar svæðinu.

Rétturinn til að taka þátt í keppninni er því ekki bundinn við lönd í Evrópu, þar sem nokkur ríki sem eru landfræðilega utan marka heimsálfunnar eða spanna nokkrar heimsálfur eru hluti af evrópska útsendingar svæðinu. Lönd frá þessum hópum hafa áður tekið þátt, þar á meðal lönd í vestur-Asíu, eins og Ísrael og Kýpur, lönd sem eru bæði í Evrópu og Asíu eins og Rússland og Tyrkland, og norður-afrísk lönd eins og Morokkó. Ástralía varð fyrsta ríkið utan evrópska útsendingar svæðisins árið 2015, eftir að þeir fengu boðsbréf frá hópi keppninnar.

Meðlimir EBU verða að uppfylla skilyrði sem eru skilgreind í reglum keppninnar, drög eru gerð af afriti þeirra árlega. Mest geta 44 lönd tekið þátt í einni keppni. Fjölmiðlar verða að greiða EBU þátttökugjald áður en fresturinn sem tilgreindur er í reglum ársins rennur út. Þetta gjald er mishátt eftir stærð landana og áhorfstölum.

Fimmtíu og tvö lönd hafa tekið þátt að minnsta kosti einu sinni. Þessi lönd eru skráð hér ásamt ári frumraunarinnar.

## Sigurvegarar

## Gagnrýni og deilur

Keppnin hefur verið gangrýnd fyrir tónlistaratriðin, ætluð pólitísk áhrif á keppnina og nokkur umdeild atvik sem hafa gerst.

### Tónlistarstíll og framkoma
Gæði tónlistarinnar frá fyrrum atriðum hefur verið gagnrýnd og bent á að ákveðnir tónlistarstílar eru sýndir oftar en aðrir til að reyna að höfða til sem flestra kjósenda í alþjóðlegum áhorfshóp. Ballöður, þjóðlagatónlist og tyggigúmmítónlist eru taldar grunntónlistarstefnur keppninnar síðustu árin, sem hefur leitt til ásakana um að keppnin sé kerfisbundin. Önnur algeng atriði í fyrri keppnum sem hefur verið gert grín að er skortur á breytingum í tóntegund, textar um ást og/eða frið og enskur framburður af fólki sem hefur það ekki sem móðurtungumál. Þar sem keppnin er aðallega sjónvarpsþáttur, hafa atriði síðustu ára reynt að fanga athygli áhorfenda með öðru en tónlist, eins og með ljósasýningu, brellum, leikhústilburðum og búningum. Gagnrýnt hefur verið að þetta sé til að trufla áhorfanda frá lélegum tónlistaratriðum.

Þó gert sé grín að mörgum þessara þátta þá eru aðrir sem fagna þessum þáttum og áskilja þá sem grunnatriði að því sem geri keppnina góða. Þó margir keppendanna á hverju ári uppfylli þessi atriði þá hefur keppnin sýnt marga tónlistarstíla eins og rokk, þungarokk, kántrítónlist, raftónlist, nútíma ryþmablús, hipphopp og framandi tónlist.

### Pólitískar deilur
Þar sem tónlistarmenn og lög eru í forsvari fyrir land, hefur keppnin haft nokkur umdeild atvik á milli þjóða í keppninni vegna deilna án samkomulags og í sumum tilfellum stríðsástands sem endurspeglast í framkomu og kosningu.

### Pólitísk og landfræðileg kosning
Keppninni hefur verið lýst að hafa einkenni pólitískra atriða í kosningu, áhrif þar sem lönd fá oftar og í meiri magni atkvæði frá öðrum löndum út frá pólitískum tengslum frekar en tónlistargæðum laganna sjálfra. Fjöldi rannsókna og fræðigreina hafa verið skrifaðar um viðfangsefnið, sem er lýst þannig að ákveðin lönd mynda hópa eða „klíkur“ með því að kjósa oft á sama hátt; ein rannsókn segir að þessir kosningahópar geta spilað stórt hlutverk til að ákvarða sigurvegara, á grundvelli þess að minnst tvisvar spiluðu kosningahópar lykilhlutverk í kosningu á sigurlaginu.

### Hinsegin sýnileiki
Keppnin hefur haft dyggan stuðningshóp á meðal hinsegin samfélagsins og skipuleggjendur keppninnar hafa reynt að höfða til þeirra síðan 1990. Páll Óskar var fyrsti opinberlega samkynhneigði tónlistarmaðurinn til að keppa þegar hann keppti fyrir  árið . Ísraelska söngkonan Dana International, fyrsti trans tónlistarmaðurinn, varð fyrsti hinsegin tónlistarmaðurinn til að vinna keppnina .

## Neðanmálsgreinar
* Keppnin er einnig stundum kölluð Eurovision, ESC eða Evróvision en sá titill er tvíræður. Einnig hefur keppnin verið nefnd Evrópusöngvakeppnin.
* RÚV og Íslensk málstöð hefur mælt með að menn segi Evrósjón (eða - en síður - Evróvisjón). Meginrökin eru þau að Evrópa heitir ekki Júrópa á íslensku, heldur Evrópa með vaffi. 
* Árið 1969 voru fjögur lönd sigurvegarar keppninnar, því að þá voru engar reglur til um hvað gera skyldi ef jafntefli kæmi upp.
* Írland og Svíþjóð hafa unnið keppnina oftast eða 7 sinnum.
* Árið 1993 var haldin undankeppni þar sem að nokkur lönd kepptu sem voru úr Júgóslavíu og eitt land úr Sovétríkjunum og nokkur önnur lönd sem voru sjálfstæð á tíma hinna landana.Löndin sem unnu og komust til Millstreet voru Króatía, Slóvenía og Bosnía og Hersegóvína. Keppnin var haldin í Slóveníu 3. apríl 1993. Þetta er fyrsta undankeppni Eurovision í sögunni þegar að lönd keppa saman.
* Árið 1973 sendi Noregur lag sem var sungið á 12 tungumálum; ensku, frönsku, spænsku, ítölsku, hollensku, írsku, þýsku, hebresku, bosnísku (Júgóslavía), finnsku, sænsku og norsku. Lagið var með ensku nafni, „It's Just a Game“. Noregur var nr. 5 í röðinni en Ísrael var nr. 17. Ísrael var að gera frumþáttöku, þannig að Noregur var hálfgerðlega fyrsta landið til að syngja á hebresku í Eurovision.
* Árið 1977 var Túnis í sæti nr. 4 í röðinni til að syngja í London en sjónvarpsstöðin dró þátttökuna til baka. Sagt er að þau vildu ekki keppa við Ísrael. Sé það rétt þá gerðist það árið 2005 að Líbanon ætlaði að taka þátt en hætti við af sömu ástæðum og það er staðfest.
* COVID-19 faraldurinn gerði það að verkum að keppninni var aflýst árið 2020.

## Athugasemdir

## Tilvísanir

## Tenglar

* 
* Íslensk vefsíða í umsjá Ríkissjónvarpssins
* Ein helsta aðdáendasíða keppninnar
* Glatkistan