open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skrifræði

**Skrifræði**, **regluveldi** eða **skrifstofuveldi** er félagsfræðilegt hugtak sem vísar til ákveðinnar tegundar skipulagsheildar til stjórnunar. Einkenni skrifræðis eru sérhæfð verkaskipting, stigveldi, ítarlegt regluverk, miðstýring, varðveisla vinnugagna og starfsmannakerfi sem byggir á menntun og reynslu.

Margar stofnanir fylgja skrifræðislegu skipulagi t.d. stjórnsýsla, herir, skólar, sjúkrahús og fyrirtæki. Í dag er hugtakið oft notað í neikvæðri merkingu, það er gjarnan tengt við Sovétríkin sálugu. Svo virðist sem að fólk tengi skrifræði við óskilvirkni. Þannig segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 1999 að meðal markmiða sé að „[d]regið verði úr skrifræði í samskiptum við stjórnvöld og óþarfa laga- og reglugerðaákvæði afnumin.“

Hugtakið er upphaflega franskt, *bureau* sem vísar til dúks sem var lagður yfir skrifborð og *kratos* sem er grískt orð sem þýðir ræði. Skrifræði er stundum óformlega nefnt *búrókrasía* og þeir sem fylgja henni *búrókratar* (sbr.: Thor Vilhjálmsson í *Ópi Bjöllunnar*). Sumir skrifa bæði orðin með enskum framburði og skrifa *bjúró-*.

## Uppruni og þróun
Hugtakið skrifræði hefur verið notað síðan á 18. öld. Það er hins vegar þýski fræðimaðurinn Max Weber sem er þekktastur fyrir kenningar sínar um skrifræði. Weber hafði jákvæða skoðun á skrifræði, hann taldi það merki um stjórnarhætti sem væru lausir við geðþótta og einkenndust af skynsemi og lögmæti. Önnur skipulagsform lýsti hann sem náðargáfu og hefðarvaldi. Hefðarvaldsskipulag telst hver sú stofnun hafa séu yfirráð ákvörðuð byggt á hefðum og venjum, gott dæmi um slíkt eru konungsríki þar sem æsta vald ríkisins erfist milli kynslóða. Náðargáfa er það skipulag þegar persónutöfrar einstaklings eða sérstakir eiginleikar hans verði til þess að honum eru veitt völd. Hér má sem dæmi taka Adolf Hitler, Gandhi eða Che Guevara sem  nutu ómældra vinsælda meðal þegna sinna og var veitt valdsumboð í krafti þess. Önnur dæmi geta verið trúarlegir leiðtogar sem segjast hafa sérstaka stöðu eða hæfileika. Í þessu samhengi skiptir ekki máli hvort umræddir leiðtogar hafi verið kosnir til valda á lýðræðislegan hátt, líkt og Hitler var, eða ekki heldur er greinarmunur gerður á því hvort viðkomandi sé í embættinu vegna verðleika eða ekki.

## Tilvísanir


## Heimildir
* , bls 197-201
* , bls 293-304
* 

## Tenglar
*
* Skrifræði: Pappirsfrumskógur nútima samfélagsins , grein í Helgarpóstinum 18. júlí 1980
Gliese 581 c

**Gliese 581 c** er fjarreikistjarna utan sólkerfis okkar sem er staðsett á sporbaug rauða dvergsins Gliese 581. Hún uppgötvaðist 4. apríl árið 2007 og líklega finnst á henni vatn í formi vökva. Reikistjarnan er 20,4 ljósár frá jörðu og er í stjörnumerkinu Voginni. Frekar upplýsingar gætu staðfest að Gliese 581 c sé fyrsta plánetan utan sólkerfisins sem líkist jörðinni.

## Einkenni
### Eðlisfræðileg
Rannsóknir sýna að meðalhiti plánetunnar er um 0°-40° C. Massi plánetunnar áætlaður að vera 5 sinnum massi jarðarinnar og dregin var sú ályktun að plánetan væri úr grjóti frekar en ís. Radíus plánetunnar er 50% meira en radíus jarðar og þyngdarkraftur 2,2 sinnum sterkari en á jörðinni. 

### Sporbraut
Gliese 581 c er aðeins 14 jarðdaga að fara heilan hring á braut sinni í kringum Gliese 581. Frá Gliese 581 c er 14 sinnum styttra til Gliese 581 en vegalengdin frá jörðinni til sólarinnar.

## Fundur
Plánetan var uppgötvuð 4. apríl árið 2007 af liði undir stjórn Stephen Udry hjá Geneva Observatory í Sviss. Stjörnukíkirinn sem notaður var staðsettur í La Silla í Chile.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
## Tenglar
* Upplýsingar um Gliese 581 c á Stjörnufræðivefnum
Spatt

**Spatt** (einnig nefnd **hækilskemmd**) er sjúkdómur í hestum sem einkennist af langvarandi bólgu, brjóskeyðingu og síðar kölkun í  hækillið; stafar m.a. af mari á liðbrjóski, t.d. vegna ofreynslu eða af höggi á liðinn. Skiptar skoðanir eru þó um spattið. Talað er um að hestar séu *spatthaltir* (jafnvel *spattaðir*), eða að *spatthelti* þjái hest. *Spatthnútur* er beinhnútur sem myndast á hæklinum við spatt.

## Uppruni og einkenni
Spatt er slitgigt í flötu liðum hækilsins og einkennist af brjóskeyðingu og kölkun liða. Fyrstu sjúkdómseinkenni eru brjóskeyðing í smáliðunum þremur fyrir neðan hækillið. Venjulega eru breytingarnar í miðliðnum en stundum í þeim neðsta eða báðum neðri liðunum, sjaldan í efsta liðnum. Þessi smáliðir eru ekki hreyfiliðir en virka sem demparar.  Hreyfing hækilsins verður milli völubeins og langleggs. Brjóskið eyðist smám saman upp og þegar svo er komið að bein liggur við bein byrjar liðurinn að kalka saman. Sýnt hefur verið fram á að spatt er arfgengt en tengist ekki notkun á hestum til reiðar enda byrjar brjóskeyðingin alla jafa fyrir tamningu.  

Sumir hestar heltast við spatt, aðrir ekki, jafnvel greinileg merki slitgigtar hafi komið fram á röntgenmyndum. Hægt er að framkalla svokallað beygjupróf til að finna út hvort hestur sé spattaður eða ei. Liðurinn er þá krepptur í 1 til 2 mínútur og hesturinn næst látinn hlaupa. Helti í spöttuðum hestum er mest þegar hann leggur af stað en lagast svo þegar líður á þjálfunina - hesturinn liðkast til. Sé spattið á háu stigi, þ.e. að liðirnir séu mikið skemmdir og brjóskið mikið eytt, þá versnar heltin með brúkun.

## Spatt á Íslandi
Spatt er mjög algengur sjúkdómur í íslenskum hestum. Merki um spatt hefur fundist í beinum hesta í kumlum frá landnámsöld. Tekist hefur að rækta spatt úr mörgum hestakynjum, en íslenskir hestaræktendur eiga langt í land. Á Ísland er ekki gefið upp hvaða stóðhestar hafa komið illa út úr spattrannsóknum, sem er mjög umdeilt. Allir 5 vetra stóðhestar sem koma til kynbótadóms skulu hafa verið röntgenmyndaðir til að sjá hvort skuggi (spatt á frumstigi) hafi myndast í hækilliðum.

## Neðanmálsgreinar

Nú árið 2011 eru ný lög um upplýsingaskyldu vegna kynbótahrossa á Íslandi og eru öll hross sem greinst hafa með spatt merkt með (S) í skýrslum sínum.

## Heimild
*
Hrossasótt

**Hrossasótt** er sjúkdómur í hestum og er haft um innanveiki af ýmsum toga. 

Hrossasótt er í raun samheiti yfir sjúkdóma í kviðarholi hrossa. Yfirleitt er orsökin truflanir í meltingarvegi, magaoffylli, stífla, vind- eða krampakveisa eða garnaflækja. Orsakir hrossasóttar má oftast rekja til snöggra breytinga á fóðrun og fóðri, t.d. þegar hestar eru teknir á hús fyrri hluta vetrar.

Helstu einkenni hrossasóttar geta verið að hesturinn missir skyndilega alla matarlyst, krafsar hvar sem hann stendur án þess að grípa niður, slær afturfótum fram undir kvið, lítur aftur fyrir sig á magann og nartar í hann, veltir sér og svitnar mikið. Mikilvægt er að greina öll einkenni á vanlíðan hestsins. Dýralæknir sker svo einn úr um hvað beri að gera og metur ástand hrossins með því að athuga blóðrás, þarmahreyfingar og framkvæmir endaþarmsskoðun. 

Ef komið er að hesti sem liggur og hefur einkenni hrossasóttar skal koma honum sem fyrst á fætur og reyna að láta hann hreyfa sig. Batamerki er þegar loft og tað fer að ganga aftur af hestinum.
Múkk

**Múkk** eða **múk** er bólga og útbrot á hestfæti, einkum undir hófskegginu. 

Múkk er bólga og útbrot sem kemur oft í kjúkubætur á hestum á því tímabili sem hárskipti fara fram (hárlos á vetrum). Þetta er ekki hættulegur sjúkdómur en getur orðið erfiður viðureignar og veldur oft helti. Múkk lýsir sér sem hrúður af útferð úr bólginni húðinni og svo myndast oft djúp sár. Ef hestur er með múkk skal sápuþvo sárið vel, leysa hrúðrið upp og þegar húðin er orðin þurr skal nudda vel inní hana *múkkáburði* eða öðrum *súlfaáburði*.
Lyngbálkur

**Lyngbálkur** (fræðiheiti: *Ericales*) er stór og fjölbreyttur ættbálkur tvíkímblöðunga sem telur bæði tré og runna, auk vafningsviðar og jurta. 

## Ættir
Í nýrri flokkunarkerfum inniheldur þessi ættbálkur venjulega eftirfarandi ættir:
* Geislafléttuætt (*[[Actinidiaceae]]*)
* *[[Balsaminaceae]]*
* *[[Clethraceae]]*
* *[[Cyrillaceae]]*
* Fjallbrúðuætt (*[[Diapensiaceae]]*)
* *[[Ebenaceae]]*
* Lyngætt (*[[Ericaceae]]*)
* Vaxviðarætt (*[[Fouquieriaceae]]*)
* *[[Lecythidaceae]]*
* *[[Maesaceae]]*
* *[[Marcgraviaceae]]*
* *[[Mitrastemonaceae]]*
* *[[Myrsinaceae]]*
* *[[Pellicieraceae]]*
* *[[Pentaphyllacaceae]]*
* *[[Polemoniaceae]]*
* Maríulykilsætt (*[[Primulaceae]]*)
* *[[Roridulaceae]]*
* *[[Sapotaceae]]*
* Gildrublöðungaætt (*[[Sarraceniaceae]]*)
* *[[Sladeniaceae]]*
* *[[Styracaceae]]*
* *[[Symplocaceae]]*
* *[[Ternstroemiaceae]]*
* *[[Tetrameristaceae]]*
* *[[Theaceae]]*
* *[[Theophrastaceae]]*

Í Cronquist-kerfinu taldi lyngbálkur færri ættir:
* Lyngætt (*[[Ericaceae]]*)
* *[[Cyrillaceae]]*
* *[[Clethraceae]]*
* *[[Grubbiaceae]]*
* Krækilyngsætt (*[[Empetraceae]]*)
* *[[Epacridaceae]]*
* *[[Pyrolaceae]]*
* *[[Monotropaceae]]*
Skjal (hrossasjúkdómur)

**Skjal** er bólga í tannholdi hesta sem lýsir sér m.a. í því að tannholdið vex yfir tennurnar.
Holdhnóska

**Holdhnjóska** eða **holdhnúskar** nefnast útbrot á útigangshrossum sem koma til af kulda og vætu. Tíðnin er mest að hausti og vetri þegar tíð er rysjótt.

## Orsakir og einkenni
Þegar holdhnjóskar myndast koma hrúður og sár á hrygg og lend hrossins. Þetta kemur vegna þess að efsta lag húðarinnar blotnar og springur. Leðurhúðin verður varnarlítil en hún á að sjá um að halda hita á hrossinu. Þá veita fitukirtlar fitu út á yfirborð líkamans en sú fita klessist í hár hrossins. 

Séu holdhnjúskarnir rifnir af sést í bera kvikuna þar. Hross sem þjáð eru kvillanum geta fljótt lagt af og verða kulvísir þar sem hárin og leðurhúðin virka ekki lengur á réttan hátt til að halda á þeim hita. Sum hross fá það mikla hnjúska að ekki er hægt að leggja á þau hnakk fyrr en hnjóskarnir eru dottnir af.

## Meðferð
Hross í hagagöngu þurfa að hafa aðgang að góðu skjóli en það er mikilvægasta aðgerðin til að koma í veg fyrir holdhnjóska. Eftir því sem hárin vaxa lyftast holdhnjóskarnir upp. Hægt er að mýkja hnjóskana mep grænsápu eða mjúkri olíu. Einnig er hægt að örva hárvöxt með bíótín- og vítamíngjöf.
Ágrip

**Grip** er sár aftan á framfæti hests vegna þess að hann hefur stigið afturfætinum fram á hann. Það er einnig nefnt grip, þegar hestur stígur afturfæti fram á hliðstæðan framfót og særir hann eða mer. Þá geta hrossin „fléttað“ og slegið framfótarskeifu á olnboga sem og innanfótar á legginn.
Klums

**Klums** er krampi í tyggivöðvum (einkum hrossa) sem veldur því að skepnan getur ekki opnað kjaftinn og nærst.
Skrautknappur (byggingarlist)

**Skrautknappur** er skraut í byggingarlist. 

Skrautknappur getur verið hringlaga kúptur hlutur eða  eitthvert miðjuskraut þar sem bogar eða steigar mættast í miðri (kirkju)hvelfingu. Það getur verið gylltur hnappur, andlit eða hnútavöndull.
Alabastur

**Alabastur** eða **mjólkursteinn** er afbrigði af gifsi og er oft notað sem tálgusteinn í listmuni. Miklar alabastursmyndanir eru m.a. á Ítalíu.
Sinalco

**Sinalco** er gosdrykkur sem var fyrst settur á markað árið 1902. Hann er seldur í yfir 40 löndum. Sinalco er elsti gosdrykkur Evrópu.

Árið 1902 fann þýski vísindamaðurinn Friedrich Eduard Bilz upp „Bilz Brause“, gosduft, sem hann hóf að selja í félagi við auðjöfurinn Franz Hartmann. Ýmsar eftirlíkingar voru settar á markað. Bilz og Hartmann héldu keppni um nafn á vöruna. Þeir völdu nafnið „Sinalco“ (stytting á latneska frasanum *sine alcohole*, „án alkóhóls“).

Sinalco var fljótlega fluttur út til annarra Evrópulanda, til Suður-Ameríku og miðausturlanda. Vörumerkið með rauða hringnum var skráð árið 1937. Sérstaklega hönnuð flaska var sett á markað á 6. áratug 20. aldar.

## Afbrigði
*Sinalco Cola
*Sinalco Orange
*Sinalco Lemon Lime
*Sinalco Cloudy Lemon
*Sinalco Spezial
*Sinalco Apple
*Sinalco Rosso (Blood Orange and Passion fruit)
*Sinalco Fresco (Lemon and Elderberry)
*Sinalco Caribico 

Að auki framleiðir Sinalco orkudrykki, te og drykkjarvatn.
Bókrolluskreyti

**Bókrolluskreyti** er skreytiverk sem minnir á uppvafða pappírsrollu. Það var einkum notað í umgjörðum ýmiss konar, t.d. um skjaldarmerki og í íburðarmiklum römmum. Bókrolluskreyti var algengt í franskri og hollenskri skreytilist á 16. og 17. öld.
Pásanías

***Pásanías*** getur átt við:

*Pásanías, ástmann skáldsins Agaþons og persónu í *[[Samdrykkjan (Platon)|Samdrykkjunni]]* eftir Platon.
*Pásanías, spartverskan herforingja á 5. öld f.Kr.
*Pásanías frá Spörtu, konung Spörtu frá 409 f.Kr. til 395 f.Kr.
*Pásanías frá Orestis, lífvörð sem réð Filippos II frá Makedóníu árið 336 f.Kr. af dögum
*Pásanías, forngrískan landfræðing og rithöfund á 2. öld e.Kr.
Rolla

**Rolla** (latína: rotulus) (einnig nefnd **ströngull** eða **roðull**) er uppvafið pergament (bókfell), papírus eða pappír og hefur að geyma bók. *Pappírsrolla* er rolla úr pappír, *bókfellsrolla* (eða *pergamentsrolla*) rolla úr pergamenti o.s.frv.
Hækillega

**Hækillega** er fæðingargalli hjá ferfætlingum, en það er þegar afturlimir fóstursins eru beygðir í hækillið.
Skæll

**Skæll**  (enska: *Lampas*) er bólga í tannholdi hesta (aftan við efri framtennur) og veldur því að hesturinn á erfitt með að bíta gras. Magnús Einarsson segir í *[[Dýralækningabókin|Dýralækningabókinni]],* að skæll kallast það í hestum, þegar fremsta gómfellingin, rétt aftan við efri framtennurnar, stækkar að mun, svo að hún verður mun hærri en tennurnar. 

## Tilvísanir
Bókfell

**Bókfell** er verkað skinn, sem notað var til að skrifa á bækur og önnur rit. Bókfell er ósútað skinn, rotað, skafið og sléttað. Skinnið er einkum af kálfum, kindum og geitum. Farið var að nota pergament í handrit á 2. öld og hélst svo uns pappír leysti það af hólmi. Pergament var (og er) einnig notað við bókband og í trumbur.

Íslendingasögurnar voru t.d. skrifaðar á bókfell. Bækur í slíku formi eru oftast kallaðar *skinnhandrit*. 

## Tengill
* 
* ''Fjöður og bókfell''; grein í Morgunblaðinu 1971 
* ''Ríkisskjalasafnið í Stokkhólmi''; grein í Morgunblaðinu 1988
Viktor Dyk

**Viktor Dyk** (31. desember 1877, Pšovka u Mělníka – 14. maí 1931 Lopud) var tékkneskt skáld, leikskáld, rithöfundur, lögfræðingur og stjórnmálamaður.

Viktor taldist íhaldssamur þjóðernissinni, árið 1918 stofnaði hann Lýðræðislega þjóðernisflokk Tékkóslóvakíu (t. Československá národní demokracie).
Niðurgangur

**Niðurgangur** (stundum kallað ræpa) er þunnar og vatnskenndar hægðir. Niðurgangur er ósjaldan af völdum veiru- eða bakteríusýkinga, en getur einnig verið merki um ofnæmi, vannæringu eða bara tilfallandi eins og t.d. að áfengi dragi til sín vatn úr líkamanum sem veldur niðurgangi.

Alvarlegur bráðaniðurgangur er algeng dánarorsök í þróunarlöndum og veldur stórfelldum ungbarnadauða á heimsvísu.

## Niðurgangur á íslensku
Til eru fjölmörg orð og orðasambönd sem höfð hafa verið um niðurgang á íslensku. Mætti þar t.d. nefna: *búkhlaup*, *drulla*, *hlessingur*, *lífsýki*, *lækjarkata* eða *lækjar-katrín*, *puðra*, *pula*, *ræpa*,  *skita*, *skota*, *skrulla*, *steinsmuga*, *þunnlífi* og *þúfnalúra*. 

## Tengt efni
* Bristol saurkvarðinn

## Tilvísanir

## Tenglar
* Hvað er niðurgangur?
Áramótaskaup 1968

***Áramótaskaupið 1968*** nefndist *„Í einum hvelli.“*  Það var í umsjá Flosa Ólafssonar og Ólafs Gauks Þórhallssonar. Auk þeirra komu fram m.a. Bessi Bjarnason, Egill Jónsson, Gísli Alfreðsson, Jón Aðils, Róbert Arnfinnsson, Sigríður Þorvaldsdóttir, Þóra Friðriksdóttir og Sextett Ólafs Gauks ásamt Svanhildi Jakobsdóttur og Rúnari Gunnarssyni. 

## Tenglar
* Áramótaskaup 1968 á IMDb
Áramótaskaup 1969

***Áramótaskaupið 1969*** var eftir Flosa Ólafsson sem auk þess var leikstjóri þess. Magnús Ingimarsson útsetti, stjórnaði tónlist og samdi handrit að hluta. Auk Flosa komu fram: Árni Tryggvason, Bryndís Schram, Gísli Alfreðsson, Helga Magnúsdóttir, Jón Aðils, Karl Guðmundsson, Nína Sveinsdóttir, Pétur Einarsson, Þórunn Sigurðardóttir og fleiri.

## Tenglar
*Áramótaskaup 1969 á YouTube
*Áramótaskaup 1969 á IMDb
Áramótaskaup 1966

***Áramótaskaupið 1966*** var í leikstjórn Andrésar Indriðasonar. Það var tekið upp í nýstofnuðu Ríkissjónvarpinu 30. desember 1966 og sýnt daginn eftir. Það fylgdi á eftir árlegri áramótaútvarpssendingu Ríkisútvarpsins, en í kjölfar þess hefur skapast hefð fyrir því að eitt skaup sé sýnt ár hvert á gamlárskvöld.

Upptaka af Áramótaskaupinu 1966 er ekki til.

Meðal þess sem fram kom, afhenti Steindór Hjörleifsson, þáverandi deildarstjóri lista og skemmtideildar Ríkissjónvarpsins, Ómari Ragnarssyni og Helgu Jóhannsdóttur, konu hans, blómvönd í tilefni af fimm ára brúðkauspafmælis þeirra, en þau giftust 30. desember 1961.

## Heimildir

## Hlekkir
*
Landmannahellir

**Landmannahellir** er lítill skúti í Hellisfjalli í Rangárvallasýslu, vestan við Löðmundarvatn. Landmannahelli er varla hægt að telja sem helli þar sem hann er aðeins 14 metrar að dýpt, 8 metra breiður og 4 metrar til lofts. Þar höfðust bændur við með sauðkindur sínar þegar farið var í leitir og eftirleitir áður en kofi var byggður á staðnum. Landmannahellir er 50 kílómetra frá Rjúpnavöllum og vinsæll áningastaður ferða- og hestamanna. Þar er tjaldstæði og ágæt aðstæða fyrir ferðmenn.
Skeiðarárhlaup

**Skeiðarárhlaup** kallast það þegar jökulhlaup verður í Skeiðará.

## Skeiðarárhlaupið 1996
Eitt stærsta jökulhlaup síðustu aldar var Skeiðarárhlaupið árið 1996 sem olli miklu tjóni.

Tímalínan var þessi:

* Sunnudaginn 29. september kl. 10:48 hefst skjálftahrina í Bárðarbungu sem boðar komu eldgoss.
* Um einum og hálfum sólahring síðar, stuttu fyrir miðnætti mánudagsins 30. sept. hefst gos á um 6 km langri spurngu undir ísnum. 
* Bræðsluvatnið rennur í gengum móbergshrygg sem myndaðist í gosi árið 1938 yfir í grímsvötn. -Þriðjudaginn 1. okt höfðu myndast myndarlegir sigkatlar yfir sprungunni, og vatnið hækkaði og hækkaði í Grímsvötnum. -2. október kl. 5 um morgun braust eldurinn upp úr 400m þykkum ísnum sem segir okkur að þá hafi töluvert magn af ís þegar verið bráðnaður en ekkert bólaði hlaupi.
* Föstudaginn 11. okt hafði myndast um 3.5 km löng gjá í jökulinn. Hún var um 500 m breið nyrst en mjókkaði niður í 200 m syst. Þar sem gjánni sleppti tók við sprungubelti í jöklinum sem náði langleiðina suður að Grímsvötnum.
* Þriðjudaginn 15. okt, tveim vikum eftir að gosið hófst, lauk því eða lá allavegana niðri í bili. Eldgígurinn sem lengst var virkur hafði náð að hlaðast upp úr vatni og gjáin nánast full af gosefnum.
* Fimmtudaginn 17. október lauk gosinu endanlega, eldgígurinn náði allveg upp úr vatninu og vatnshæð Grímsvatna komin upp í 1505 m. -Skeiðarárhlaup hófst kl. 8 að morgni þriðjudagsins 5. Nóv og  náði hámarki um kl. 23 með 45 þús. rúmmetra á sek. Tvem klukkustundum seinna var hlaupið hjaðnað

Tjón nam 1,5 milljarði króna á verðlagi ársins 2007.

## Tenglar
* ''Skeiðarárhlaupið og rannsóknir á því''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945
Ómar Ragnarsson

**Ómar Þorfinnur Ragnarsson** (f. 16. september 1940) er íslenskur fjölmiðla- og fréttamaður. 

Á löngum ferli sínum hefur Ómar starfað sem fréttamaður, skemmtikraftur, rithöfundur, flugmaður, lagasmiður og baráttumaður fyrir verndun náttúru og menningar. Á árunum 1975 til 1984 varð hann fjórum sinnum Íslandsmeistari í rallakstri ásamt Jóni Ragnarssyni bróður sínum.   

Ómar hefur gefið út tónlist, aðallega frá um 1965 til 1985. Ómar var frumkvöðull þegar kom að skemmtanahaldi en hann var með fyrstu skemmtikröftum sem sömdu allt sitt efni sjálfir.

*Stiklur* voru þættir Ómars þar sem hann ferðaðist um landið aðallega á 9. áratugnum. Safndiskar hafa komið út með þáttunum. Ómar gerði nýja stikluþætti með dóttur sinni Láru á öðrum áratugi 21. aldar.

Ómar hefur ferðast lengi vel á flugvél sinni, *Frúnni*. Hann hefur nokkrum sinnum verið hætt kominn og t.d. brotlent við Esjuna og Sultartangalón.

Í kosningum Rásar 2 um mann ársins 2003 og aftur 2006 varð Ómar hlutskarpastur. Fréttastofa Stöðvar 2 og tímaritið Mannlíf völdu hann sömuleiðis mann ársins árið 2006 

## Fjölskylda
Ómar kvæntist Helgu Jóhannsdóttur árið 1961. Eiga þau sjö börn. Börn hans Þorfinnur, Lára og Alma hafa öll unnið við fréttir og fræðslu. Barnabörnin eru 21 og barnabarnabörnin 3.

## Umhverfisvernd
Ómar barðist gegn byggingu Kárahnjúkavirkjunar og gaf út bókina *Kárahnjúkar - með og á móti* árið 2006. Að kvöldi 26. september sama ár leiddi hann ríflega 10 þúsund manns í mótmælagöngu niður Laugaveginn gegn stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar.
Ómar stóð fyrir pólitískum flokki; Íslandshreyfingin, í baráttu sinni fyrir umhverfisvernd. Í tengslum við sjötugsafmæli hans 2010 ákvað ríkisstjórnin að gera afmælisdag hans 16. september að Degi íslenskrar náttúru.

Ómar var handtekinn árið 2013 við mótmæli lagningu nýs Álftanesvegar í gegnum Gálgahraun.

Ómar hefur vakið athygli á rafknúnum farartækjum og ferðast á rafhjóli og litlum rafbíl. Hann fór frá Reykjavík til Akureyrar á rafhjóli árið 2015.

## Tónlist - Útgefið efni
*Ómar R. syngur (1960)
*Ómar Ragnarsson (1961)
*Ómar (1963)
*Ómar Ragnarsson og Lúdó Sextett (1964)
*Þrjú hjól undir bílnum (1965)
*Ég er að baka (1965)
*Krakkar mínir komið þið sæl (1966)
*Gamanvísur og annað skemmtiefni (1966)
*Gáttaþefur á jólaskemmtun með börnunum (1968)
*Jói útherji (1968)
*Minkurinn í hænsnakofanum (1970)
*Gáttaþefur í glöðum hópi (1971)
*Úr Þorskastríðinu
*Skemmtilegustu lög Gáttaþefs (1981)
*Ómar Ragnarsson syngur fyrir börnin (1981)
*Fugladansinn (1981)
*Fyrstu árin (1984)
*Ómar finnur Gáttaþef (1993)
*Þegar Ómar hafði hár (1998)
*Ómar lands og þjóðar (2003)
*Brot af því besta, Ómar Ragnarsson (2005)
*Ómar lands og þjóðar - Sumarfrí (2006)
*Ómar í hálfa öld: Lög og textar Ómars Ragnarssonar (2010)
*Hjarta landsins - Náttúran og þjóðin (2018, ýmsir flytja lög Ómars)

## Bækur
*Kárahnjúkar - með og á móti. 2006.

## Þættir
*Stiklur (2010)
*Stiklur - Heildarútgáfa 1977-2005 (2015)
*Ferðastiklur (2015)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Íslandshreyfingin 
* Hugmyndaflug ehf. 
* Glatkistan.is
Sameignarstefna

**Sameignarstefna** (enska *collectivism*) er sú hugmynd að framleiðslutæki og annað sem skapar verðmæti og nauðsynjar (t.d. land, verksmiðjur, verkfæri, húsnæði) eigi að vera í almannaeigu og sé nýtt á grundvelli jafnræðis. Samfélagið í heild sér um daglegan rekstur þess með því að skipuleggja nýtingu sameigna á grundvelli sameiginlegrar ákvarðanatöku og jafnrar ábyrgðar. 

Sameignarstefnan hefur verið útfærð með aðalega tvennu móti, annarsvegar af stjórnleysingjum og hins vegar kommúnistum. Í kommúnisma hefur hugmyndin verið sú að afrakstri framleiðslutækjanna sé dreift til almennings eftir þörfum hanns. Hins vegar hefur sú hugmynd verið við lýði meðal stjórnleysingja að dreifing afrakstursins ætti að fara eftir framlagi hvers og eins.  

Hugmyndin er sú að grundvöllurinn í sameignarsamfélagi sé félagslegur ávinningur, ekki fjárhagslegur hagnaður. Stjórnleysingjar telja auk þess að sameignarstefnu sé ekki hægt að þvinga upp á fólk heldur verði viljinn til hennar að koma frá því sjálfu á meðan kommúnistar gera almennt ráð fyrir því að sameignarstefnan eigi að gilda sjálfkrafa fyrir alla í hverju þjóðfélagi og eiga við um alla framleiðslu óháð vilja hvers einstaklings.
Castro

**Castro** getur átt við um:
* Fidel Castro, fyrrum forseta Kúbu.
* Raúl Castro, fyrrum forseta Kúbu.
* Cipriano Castro, fyrrum forseta Chile.
* Bæinn Castro á eynni Chiloé í Chile.
* Bæinn Castro í Latíum á Ítalíu.
* Bæinn Castro í Apúlíu á Ítalíu.
* Bæinn Castro í Langbarðalandi á Ítalíu.
* Bæinn Castro dei Volsci í Latíum á Ítalíu.
* Bæinn Castro Urdiales í Kantabríu á Spáni.
Áramótaskaup 1971

***Áramótaskaupið 1971*** átti upphaflega að vera í höndum Flosa Ólafssonar eins og árin á undan. Hann var fenginn til að skrifa handrit, en Jóni Þórarinssyni dagskrárstjóra þótti það bera of mikinn keim af fyrri skaupum. Hann lofaði þó að málið væri í góðum höndum, en *Áramótaskaupið 1970* varð ekkert venjulegt skaup. Í stað þess var **Gamlársgleði**. Um hana sáu Ása Finnsdóttir og Ómar Ragnarsson. Þau tóku á móti gestum í sjónvarpssal og á milli var sungið, spilað og sprellað með léttu hjali. Meðal gesta voru: Bessi Bjarnason, Gunnar Eyjólfsson, Símon Ívarsson, Guðrún Á. Símonar, Þuríður Sigurðardóttir, Árni Johnsen, Björgvin Halldórsson, Ingimar Eydal og hljómsveit hans, Jónas R. Jónsson, Kristinn Hallsson, Ragnar Bjarnason, Sigurður Rúnar Jónsson og systkini og Þrjú á palli. 

Í sjónvarpsdagskrá Morgunblaðsins 31. desember 1971 stendur svo: 
:Auk þess snjóar inn búálfum og fylgifiskum, og áramótahljómsveit Sjónvarpsins leikur við hvurn sinn fingur undir stjórn Magnúsar Ingimarssonar.

## Hlekkir
*http://www.timarit.is/mbl/?issueID=420977&pageSelected=17
Náttúruvernd

**Náttúruvernd** er sú stefna að vilja vernda náttúruna fyrir óæskilegum áhrifum af athöfnum mannsins. 

Á Íslandi hefur menn í seinni tíð sérstaklega greint á um jafnvægið á milli náttúruverndar annars vegar og hins vegar þess að knýja orkufreka stóriðju með vatnsafls- og jarðvarmavirkjunum. Til að ná jafnvægi á milli þessara ólíku sjónarmiða hefur Alþingi samþykkt Rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða.

## Tenglar
* Náttúruverndarsamtök Íslands
* Verkefni Umhverfisstofnunar á sviði náttúruverndar 
* Vefsíður um Náttúruvernd 
* Sjálfboðaliðasamtök um Náttúruvernd 
* Halldór Laxness skrifar um náttúruvernd; Hernaðurinn gegn landinu
Áramótaskaup 1970

***Áramótaskaupið 1970*** var í höndum Flosa Ólafssonar. Hann sá um sjónvarpshandrit og leikstjórn. Magnús Ingimarsson útsetti og stjórnaði tónlist og samdi að hluta. Auk Flosa komu fram: Þóra Friðriksdóttir, Ævar R. Kvaran, Jón Aðils, Bessi Bjarnason, Jón Júlíusson, Laddi, Þuríður Friðjónsdóttir, Anna Geirsdóttir o.fl. 

Í Morgunblaðinu 31. desember. 1970 stendur: 
:Áramótaskaupið er sett saman úr 40-50 atriðum og er hér um að ræða að nokkru annálsatriði líðandi árs auk þess sem sitthvað fleira er tekið fyrir. „Þetta er ýmis della úr öllum áttum“, sagði Flosi að Skaupið væri og aðallega alls kyns „píp“ sem honum hefur dottið í hug á árinu. Skaupið  er tekið upp ýmist í upptökusal sjónvarpsins eða úti í bæ og sagði Flosi að óhemju mikil vinna lægi að baki. Aðspurður svaraði Flosi að sér þætti skopið býsna skemmtilegt, en hann sagði að ef til vill yrði hann einn um það.
Áramótaskaup 1972

***Áramótaskaupið 1972*** var í raun ekkert áramótaskaup. Um var að ræða áramótagleðskap sem hét: *Hvað er í kassanum?* þar sem fjöldi þekktra og óþekktra listamanna kom fram. Kynnir var Vigdís Finnbogadóttir. Upptöku stjórnaði Tage Ammendrup.
Áramótaskaup 1973

***Áramótaskaupið 1973*** var ekkert eiginlegt áramótaskaup. En þess í stað var sýndur þáttur sem var nefndur *Þjóðskinna*. Þjóðskinna var helgaður ýmsum þjóðþrifamálum og merkisatburðum sem áttu sér stað 1973. Meðal efnis má nefna fréttir, fréttaskýringar og viðtöl, auk þess framhaldssögur, fjölda greina og fleira létt efni. Ritstjórar Þjóðskinnu voru Andrés Indriðason og Björn Björnsson, en leikstjóri var Laddi og um tónlistina sá Magnús Ingimarsson. 

Á undan Þjóðskinnu var sýndur þátturinn: *Jólaheimsókn í fjölleikahús*. Sjónvarpsdagskrá frá jólasýningu í Fjölleikahúsi Billy Smarts.

## Þeir sem komu að gerð Þjóðskinnu

### Umsjónarmenn og höfundar
*Andrés Indriðason
*Björn Björnsson

### Auk þeirra lögðu til efni
*Ómar Ragnarsson
*Hermann Jóhannesson
*Jón Hjartarson

### Leikstjóri
*Þórhallur Sigurðsson

### Hljómsveitarstjórn og útsetningar
*Magnús Ingimarsson

### Flytjendur
*Árni Tryggvason
*Bessi Bjarnason
*Bryndís Schram
*Emelía Jónasdóttir
*Flosi Ólafsson
*Gísli Alfreðsson
*Guðrún Pálsdóttir
*Hákon Waage
*Ingibjörg Jóhannsdóttir
*Ingibjörg Pálsdóttir
*Jón Aðils
*Jón Júlíusson
*Nína Sveinsdóttir
*Ómar Ragnarsson
*Sigríður Þorvaldsdóttir
*Sigurður Skúlason
*og fleiri

### Myndataka í sjónvarpssal
*Snorri Þórisson

### Hljóðupptaka
*Jón Þór Hannesson
*Sigfús Guðmundsson

### Lýsing
*Ingvi Hjörleifsson

### Ljósmyndir
*Helgi Sveinbjörnsson

### Búningar
*Árný Guðmundsdóttir

### Förðun
*Ragna Fossberg
*Auðbjörg Ögmundsdóttir

### Leikmynd
*Björn Björnsson
*Gunnar Baldursson

### Aðstoð v/upptöku
*Kristín Ísleifsdóttir

### Upptöku stjórnaði
*Andrés Indriðason
Áramótaskaup 1975

***Áramótaskaupið 1975*** hafði yfirskriftina: *Góða veislu gjöra skal - áramótaskaup 1975*. Kynning þess í Morgunblaðinu þann 31. desember var þannig:
:Eins og flestum er kunnugt stendur yfir mikil veisla á vegum hins opinbera. Sjónvarpið sendi þangað Eið Guðnason, fréttamann, og mun hann fylgjast með því, sem þar fer fram og segja fréttir af því markverðasta í beinni útsendingu. Upptöku stjórnar Tage Ammendrup, og bak við tjöldin hafa Hrafn Gunnlaugsson og Björn Björnsson veislustjórn með höndum, en Magnús Ingimarsson situr við píanóið. Meðal gesta má nefna Ómar Ragnarsson, Spilverk þjóðanna, Róbert Arnfinnsson, Guðmund Pálsson, Árna Tryggvason, Karl Guðmundsson, Bessa Bjarnason, Sigríði Þorvaldsdóttur, Randver Þorláksson, Hauk Morthens, Sigfús Halldórsson, Guðrúnu Á. Símonar, Þuríði Pálsdóttur og Jörund Guðmundsson í margra kvikinda líki. Víða var leitað veislufanga og höfundar efnisins eru, auk Hrafns og Björns, Hermann Jóhannesson, Davíð Oddson, Helgi Seljan, Þórarinn Eldjárn, Halldór Blöndal, Flosi Ólafsson og fleiri.
Tennis

**Tennis** er spaðaíþrótt sem leikin er milli tveggja leikmanna eða tveggja liða með tveim leikmönnum í hverju liði sem kallast tvíliðaleikur. Notast er við tennisbolta sem slá á yfir net og á vallarhelming andstæðingsins. Boltinn má ekki skoppa tvisvar á sama vallarhelmingi. Það eru fjögur aðalmót í tennis, Ástralska opna meistaramótið, Franska opna meistaramótið, Wimbledon-mótið og Bandaríska opna meistaramótið. 

Við byrjunarslag þarf sá sem slær að standa utan endalínu og með skýrum hætti öðru hvoru megin við miðlínu. Sá sem slær þarf að hitta inn í kassa (sendireit) sem er ská á móti til þess að byrja stigið. Tvö ógild upphafsslög í röð gera tapað stig með þeirri undantekningu að *net og yfir* ógildir einungis slagið en telur ekki til tapaðs stigs.
Melrakkaey

**Melrakkaey** er eyja á Grundarfirði við Snæfellsnes. Þar er mikið og fjölbreytt fuglalíf. Eyjan var friðlýst vegna þess árið 1972. Óheimilt er að fara í eyna án leyfis Náttúruverndar ríkisins og til verndar fuglalífi eru skot bönnuð nær eynni en 2 km.

## Tengt efni
* Lög um náttúruvernd

## Tengill
* Melrakkaey á vef Umhverfissstofnunar.
Seres (dvergreikistjarna)

**Seres** (tákn: , einnig ritað **Ceres**) er dvergreikistjarna í smástirnabeltinu. Giuseppe Piazzi (1746-1826)  uppgötvaði Seres þann 1. janúar 1801. Hún var upphaflega flokkuð sem reikistjarna, síðar sem smástirni og frá 2006 sem dvergreikistjarna. Þvermál er 950 km.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Smástirni
Áramótaskaup 1967

***Áramótaskaupið 1967*** var skemmtidagskrá í umsjá Ómars Ragnarssonar, Magnúsar Ingimarssonar og Steindórs Hjörleifssonar. Gestir voru m.a.: Bessi Bjarnason, Flosi Ólafsson, Lárus Ingólfsson, Margrét Ólafsdóttir, Sigríður Þorvaldsdóttir, Þóra Friðriksdóttir, Þorgrímur Einarsson ásamt hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar og söngvurunum Þuríði Sigurðardóttur og  Vilhjálmi Vilhjálmssyni. 

## Tenglar
*
Áramótaskaup 1974

***Áramótaskaupið 1974*** var í leikstjórn Hrafns Gunnlaugssonar og fjallaði *um minnisverð tíðindi frá árinu, sem senn er á enda* - eins og sagði í kynningu. Höfundar þess voru Andrés Indriðason, Björn Björnsson, Hrafn Gunnlaugsson og Tage Ammendrup. Söngtextar voru eftir Hermann Jóhannesson, Helga Seljan o.fl. Meðal þátttakenda voru: Áróra Halldórsdóttir, Árni Tryggvason, Bessi Bjarnason, Helga Stephensen, Jón Aðils, Karl Guðmundsson, Klemenz Jónsson, Nína Sveinsdóttir, Sigríður Þorvaldsdóttir, Sigurður Karlsson, Soffía Jakobsdóttir, Steinun Jóhannesdóttir, Valdemar Helgason, Valur Gíslason, Henny Hermannsdóttir o.fl.
Ceres

**Ceres** getur átt við:

* rómversku gyðjuna Ceres
* dvergreikistjörnuna Ceres
* mannsnafnið Ceres
Ceres (gyðja)

**Ceres** var gyðja akuryrkju, einkum kornræktar, og móðurástar í rómverskri goðafræði. Nafn hennar er af indóevrópskum uppruna, af rótinni „ker“, sem þýðir „að vaxa“.

Ceres var dóttir Satúrnusar og Ops, móðir Próserpínu og systir Júpíters, Júnóar, Vestu, Neptúnusar og Plútós.

Ceres samsvarar Demetru í grískri goðafræði.

## Tenglar
*
Mínerva

**Mínerva** var gyðja visku og hagleiks í rómverskri goðafræði. Uppruna hennar má rekja til Etrúra en Mínerva varð fyrir miklum áhrifum frá grískri goðafræði og varð að rómverskri hliðstæðu Aþenu í grískri goðafræði.
Listi yfir íslenska framhaldsskóla

**Listi yfir íslenska framhaldsskóla** er listi yfir framhaldsskóla á Íslandi, það er skóla sem bjóða menntun að loknu grunnskólaprófi á námsbrautum sem eru styttri starfsnámsbrautir eða nám til stúdentsprófs. Framhaldsskólar á Íslandi eru rúmlega 35 talsins. Langflestir þeirra eru opinberir skólar í eigu íslenska ríkisins, en sumir eru einkareknir eða sjálfseignarstofnanir.

Samkvæmt lögum um framhaldsskóla 92/2008 eiga nemendur sem lokið hafa grunnskólaprófi rétt á sækja nám á framhaldsskólastigi. Nemendur sem hafa útskrifast með stúdentspróf úr framhaldsskóla geta sótt um nám í háskóla á Íslandi og erlendis. Flestir nemendur í hefðbundnu námi í framhaldsskólum í Reykjavík eru á aldrinum 16 til 19 ára en við suma skóla eru einnig öldungadeildir, kvöldskólar eða fjarnámsbrautir.

Mennta- og barnamálaráðuneytið gefur út aðalnámskrá fyrir framhaldsskóla landsins sem þeim ber að fara eftir. Í aðalnámskránni kemur fram hvaða námskröfur eru gerðar til nemenda og einnig eru settar kröfur um framvindu í námi. Aðalnámskrá er í stöðugri endurskoðun og eru breytingar á henni tilkynntar í *[[Stjórnartíðindi|Stjórnartíðindum]]*. Alþingi hefur sett lög um þá menntastefnu sem krafist er af skólastigum landsins.

Listinn nær aðeins yfir skóla sem falla undir lög um framhaldsskóla, en ekki ýmsa aðra skóla á unglingastigi og fullorðinsstigi eins og til dæmis tónlistarskóla, Lýðskólann á Flateyri, LungA-skólann á Seyðisfirði eða Hallormsstaðaskóla.

## A-F
* Borgarholtsskóli
* Fisktækniskólinn
* Fjölbrautaskóli Norðurlands vestra
* Fjölbrautaskóli Snæfellinga
* Fjölbrautaskóli Suðurlands á Selfossi
* Fjölbrautaskóli Suðurnesja
* Fjölbrautaskóli Vesturlands
* Fjölbrautaskólinn í Breiðholti
* Fjölbrautaskólinn í Garðabæ
* Fjölbrautaskólinn við Ármúla
* Flensborgarskólinn í Hafnarfirði
* Framhaldsskólinn á Húsavík
* Framhaldsskólinn á Laugum
* Framhaldsskólinn í Mosfellsbæ
* Framhaldsskólinn í Austur-Skaftafellssýslu
* Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum

## G-L
* Hússtjórnarskólinn í Reykjavík
* Kvennaskólinn í Reykjavík

## M
* Menntaskóli í tónlist
* Menntaskóli Borgarfjarðar
* Menntaskólinn að Laugarvatni
* Menntaskólinn á Akureyri
* Menntaskólinn á Ásbrú
* Menntaskólinn á Egilsstöðum
* Menntaskólinn á Ísafirði
* Menntaskólinn á Tröllaskaga
* Menntaskólinn í Kópavogi
* Menntaskólinn í Reykjavík
* Menntaskólinn við Hamrahlíð
* Menntaskólinn við Sund
* Myndlistaskólinn á Akureyri
* Myndlistaskólinn í Reykjavík

## O-Ö
* Tækniskólinn
* Verkmenntaskóli Austurlands
* Verkmenntaskólinn á Akureyri
* Verzlunarskóli Íslands

## Tilvísanir
Duke-háskóli

**Duke-háskóli** (enska **Duke University**) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Durham í Norður-Karólínu í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1838 í bænum Trinity en var fluttur til Durham árið 1892. Tóbaksframleiðandinn James B. Duke stofnaði Duke-sjóðinn árið 1924 en af því tilefni var skipt um nafn á skólanum og var hann nefndur Duke-háskóli í minningu Washingtons Duke, föður James B. Duke. 

Skólinn skiptist í tvo grunnnámsskóla og átta framhaldsnámsskóla. 37% grunnnema tilheyra minnihlutahópum en grunnnemar koma frá öllum 50 fylkjum Bandaríkjanna og 117 löndum víða um heim. Árið 2007 taldi *[[U.S. News & World Report]]* að í grunnnámi væri Duke áttundi besti háskóli Bandaríkjanna. Læknaskóli, lagaskóli og viðskiptaskóli Duke voru jafnframt meðal 11 bestu í Bandaríkjunum.

Kennarar við skólann eru 2518. Grunnnemar eru á 7. þúsund eða framhaldsnemar eru tæplega 6000. Fjárfestingar skólans námu 4,5 milljörðum dollara árið 2006. 

Einkunnarorð skólans eru *Eruditio et religio* eða „Þekking og trú“.

## Myndagallerí

Mynd:Duke_Chapel_4_16_05.jpg
Mynd:DukeChapelMorning.jpg
Mynd:InsideGoodsonChapel.jpg
Mynd:OldChem.jpg
Mynd:PerkinsLibrary.jpg
Mynd:BostockLibrary.jpg
Mynd:New_buildings_006.jpg
Mynd:MedicalCenter.jpg
Mynd:BostockStudy.jpg
Mynd:Bostock5.jpg
Mynd:New_buildings_002.jpg
Mynd:AllenBuilding.jpg
Mynd:Baldwin.jpg
Mynd:CarrBldg.jpg
Mynd:UnionEast2.jpg
Mynd:Lilly1.jpg
Mynd:HudsonHall.jpg
Mynd:CIEMAS1.jpg
Mynd:CIEMAS2.jpg
Mynd:LSRC.jpg
Mynd:GenomeScienceResearchBuildingII.jpg
Mynd:SocSci.jpg
Mynd:Sanfordpubpol.jpg
Mynd:TeerBuilding.jpg

Mynd:WashingtonDuke.jpg
Mynd:Gardens28.jpg
Mynd:Gardens23.jpg
Mynd:Gardens21.jpg
Mynd:Gardens18.jpg
Mynd:Gardens10.jpg
Mynd:Gardens19.jpg
Mynd:Gardens7.jpg
Mynd:Gardens6.jpg
Mynd:Bldgs_012.jpg
Mynd:Cameron_indoor.jpg
Mynd:Wallacewadeduke.jpg
Mynd:Wallace_Wade_Stadium_2005_Virginia_Tech_at_Duke.jpg


## Neðanmálsgreinar

## Tengill

* Vefsíða Duke-háskóla
Próserpína

**Próserpína** er gyðja í rómverskri goðafræði. Hún samsvarar Persefónu í grískri goðafræði. Nafn hennar er myndað af sögninni *proserpere* sem þýðir að „koma í ljós“. Próserpína, sem er dóttir Ceresar og Júpíters, er gyðja endurfæðingar. Hún er jafnframt drottning undirheima þar sem hún ríkir ásamt manni sínum Plútó. Próserpína dvelur hálft árið með Plútó en hálft árið með móður sinni ofanjarðar. Árstíðarskipti voru talin fylgja komu og för Próserpínu. Þegar Próserpína kemur til Ceresar móður sinnar vorar og náttúran lifnar öll við, en vetur skellur á þegar hún hverfur aftur til undirheima.
Vulcanus

**Vulcanus** er guð elds og smíða í rómverskri goðafræði. Hann samsvarar Hefæstosi í grískri goðafræði. Vulcanus er sonur Júpíters og Júnóar og eiginmaður Venusar. Hann var talinn ljótastur guðanna. Smiðja hans var gjarnan talin vera undir eldfjallinu Etnu á Sikiley.
Pomona

**Pomona** var aldingyðja í rómverskri goðafæði. Hún var gyðja ávaxta, trjáa og garða. Pomona er eingöngu rómversk gyðja og á sér ekki hliðstæðu utan rómverskrar goðafræði.
Áramótaskaup 1977

***Áramótaskaupið 1977*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1977 og nefndist *áður en árið er liðið* og var sýnt á RÚV. Stjórnendur þáttarins voru Ómar Ragnarsson og Bryndís Schram.

## Heimild
*Dagskrá Sjónvarpsins 31. desember 1977 Morgunblaðið á Timarit.is
Fortuna

**Fortuna** eða **Fortúna** er persónugervingur lukkunnar í rómverskri goafræði (hliðstæð *Tykke* í grískri goðafræði). Fortuna var stundum talin blind (eins og Réttlætið) og gat því bæði táknað góða lukku og slæma, heppni og óheppni.

Fortuna var dýrkuð um gervallt Rómaveldi.
Ýlir

**Ýlir** er annar mánuður vetrar samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst á mánudegi í fimmtu viku vetrar á tímabilinu 20. nóvember til 27. nóvember. 

Eina heimildin um nafnið ýlir til forna er í Bókarbót frá 12. öld sem varðveitt er í handriti frá um 1220 (Árni Björnsson 1993:17), en í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu heitir hann *frermánuður*.  Þar stendur:

„Frá jafndægri er haust, til þess er sól sezt í eykarstað. Þá er vetr til jafndægris. Þá er vár til fardaga. Þá er sumar til jafndægris. Haustmánuður heitir inn næsti fyrir vetr, fyrstur í vetri heitir gormánuður, þá er frermánuður, ...“ (1949:229).

Ásgeir Blöndal Magnússon telur orðið skylt orðinu jól en uppruni þess orðs er umdeildur. (Árni Björnsson 1993:321) telur mánaðarheitið ýlir helstu röksemd fyrir heiðnu jólahaldi í desember.

Þennan mánuð kallar séra Oddur *skammdegismánuð*. 

## Heimildir
* Árni Björnsson. 1993. Saga daganna. Mál og menning, Reykjavík.
* Ásgeir Blöndal Magnússon. 1989. Íslensk orðsifjabók. Orðabók Háskólans, Reykjavík.
* Edda Snorra Sturlusonar. 1949. Guðni Jónsson bjó til prentunar. Íslendingasagnaútgáfan, Reykjavík.
Mörsugur

**Mörsugur** er þriðji mánuður vetrar samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst alltaf á miðvikudegi í níundu viku vetrar á tímabilinu 20. til 27. desember. Gísli Jónsson, íslenskufræðingur, hélt því fram að mörsugur væri sá mánuður sem sýgur mörinn, „ekki einasta úr skepnunum, heldur nánast öllu sem lífsanda dregur.“ 

## Tilvísanir
Sólmánuður

**Sólmánuður**, einnig nefndur *selmánuður* í Snorra-Eddu, er níundi mánuður ársins og þriðji sumarmánuður samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst alltaf á mánudegi í 9. viku sumars (18. – 24. júní).

Séra Björn Halldórsson í Sauðlauksdal (f. 1724 d. 1794) skrifaði í riti sínu *Atli* sem kom fyrst út í Hrappsey 1780, um sólmánuð, að hann væri sá tími er sól gengur um krabbamerki. Hann byrjar á sólstöðum og fyrst í honum fara menn á grasafjall. Um það leyti safna menn þeim jurtum sem til lækninga eru ætlaðar og lömb gelda menn nálægt Jónsmessu er færa frá viku seinna. Engi, sem maður vill tvíslá, sé nú slegið í 10. viku sumars. Vilji maður uppræta skóg skal það nú gjörast; þá vex hann ei aftur. Nú er hvannskurður bestur síðast í þessum mánuði.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Heyannir

**Heyannir** er tíundi mánuður ársins og fjórði sumarmánuður samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Hann hefst alltaf á sunnudegi eftir aukanætur á miðju sumri og var því oft sjálfur nefndur *Miðsumar*, í 14. viku sumars annars þeirri 15. ef sumarauki er, á tímabilinu 23. til 30. júlí.

Svo lýsir Björn Halldórsson í Sauðlauksdal mánuðinum í riti sínu, Atli frá árinu 1780: 

:*Heyannir er mánuður sá, sem sól hleypur um [[Ljónsmerkið|ljónsmerki]]. Nafn þessa mánaðar sýnir hvað þá skal iðja. Því nú er komið að því ábatasamasta verki hér á landi, sem er að afla heys, og meta það flestir menn öðrum framar. Sláttur byrjar venjulega að miðju sumri. Vökva menn plöntur einu sinni í viku, með sjóvatni en öðru vatni annars, ef miklir þurkar ganga. Nú má safna [[Burknar|Burkna]], hann er góður að geyma í honum vel þurrum egg, rætur og epli, sem ei mega út springa, hann ver og [[Mygla|mokku]] og fúa. Líka hafa menn brúkað ösku í hans stað. [[Kornsúra|Kornsúru]] og [[Kúmen|kúmeni]] má nú safna. Mitt í þessum mánuði er [[Söl|sölvatekjutími]].*

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Atli - útgáfa frá 1777 á Bækur.is
Tvímánuður

**Tvímánuður** er ellefti mánuður ársins og fimmti sumarmánuðurinn samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Tvímánuður hefst alltaf á þriðjudegi í 18. viku sumars eða hinni 19. ef sumarauki er, það er 22. – 28. ágúst. Í Snorra-Eddu heitir hann *kornskurðarmánuður*.

## Heimildir
*
Haustmánuður

**Haustmánuður**, einnig verið nefndur **garðlagsmánuður**, er tólfti mánuður ársins og sjötti og þar með síðasti sumarmánuður samkvæmt gamla norræna tímatalinu. Haustmánuður hefst alltaf á fimmtudegi í 23. viku sumars, á bilinu 21. til 27. september en getur lent í 24. viku ef sumarauki er. Undantekningin frá þessu er á rímspillisárum, þá 28. september.

## Tilvísanir
Sima Qian

::: *Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Sima, eiginnafnið er Qian.*

**Sima Qian** (u.þ.b. 145 f.Kr. – 90 f.Kr.) var embættismaður á Han tímabilinu í Kína. Hann er álitinn vera faðir sagnaritunar í Kína vegna rit hans Shiji sem dekkar sögu Kína frá Gula Keisaranum til Wu Keisara sem spannar yfir 2000 ár.

Einnig var hann stjörnufræðingur og bjó til eitt merkasta dagatal á sínum tíma, Taichuli. Þar lýsti hann árinu sem 365,25 dögum og mánuðinum sem 29,53 dögum.
Sun Tzu

:*[[Sun Tzu (stærðfræðingur)|Sun Tzu]] er einnig nafn á stærðfræðingi.*
**Sun Tzu** (f. 544 f.Kr. – d. 496 f.Kr.) var höfundur bókarinnar Stríðslistin. Mikil duld er uppruna þessa mans og eina heimildin um hann er ævisaga skrifuð af Sima Qian sem lýsir honum sem kínverskum hershöfðingja sem lifði á 6. öld f.Kr. og var því samtímamaður Konfúsíusar. Ekki er um samtímaheimild að ræða og Sun Tzu gæti vel verið tilbúin persóna eða einhver sem útfærði gamla texta. Þá er Stríðslistin hugsanlega samantekt annarra texta eða munnmæla líkt og Bókin um veginn, en Stríðslistin er undir áhrifum hennar og taóisma.

Sun Tzu var svokallaður *shi* sem var meðlimur af landlausum aðli og ferðaðist um og bauð þjónustu sína í hernaði (einskonar hernaðar ráðgjafi). Helü konungur af Wu á að hafa notið þjónustu hans og breytt konungsveldi sínu úr frekar frumstæðu konungsveldi yfir í ráðandi konungsveldi í Kína með aðstoð Tzu. Eftir þetta þá hverfur Sun Tzu af sögusviðinu og því er dánardagur hans ókunnur.

## Heimildir
Gammageisli

**Gammageisli** er rafsegulgeislun sem á uppruna sinn innan kjarna atóms í stað færslu rafeinda á milli brauta eins og venjulegt ljós og röntgengeislun á uppruna sinn í, eða þegar rafeind og jáeind rekast á og eyða hvor annarri.

Gammageislar eru orkuríkustu geislar rafsegulrófsins og eru því hættulegastir fyrir lifandi vefi en eru einnig þeir geislar sem eiga minnsta möguleika á að hafa áhrif á atómin sem byggja upp líkamsvefi lífvera. Vegna þess hversu litlar líkur eru á því að gammageisli víxlverki við atóm þarf mikið og þykkt efni til að verjast gammageislunar.

Þeir heita svo fyrir þær sakir að hafa verið þriðju geislar sem hafa verið teknir til skipulagðra rannsókna en 'g' er þriðji stafurinn í gríska stafrófinu.
Kjarnakraftur

**Kjarnakraftur** er skammdrægur frumkraftur, sem verkar milli nokkura öreinda, einkum kjarneinda í frumeindakjarna. Á annars vegar við sterka kjarnakraft, sem heldur saman kjarneindum frumeindakjarnams og veika kjarnakraft, sem veldur betasundrun.
J. K. Rowling

**Joanne Rowling** betur þekkt sem **J. K. Rowling** (f. 31. júlí 1965) er höfundur hinna sívinsælu ævintýrabóka um galdrastrákinn Harry Potter, sem selst hafa í miljónatölu um allan heim. Í júní 2011 hafa bækur hennar um Harry Potter selst í um 450 milljónum eintaka og verið þýddar á 67 tungumál.

Hún skrifaði einnig bókina *[[Hlaupið í skarðið]]* (e. *The Casual Vacancy*) sem kom út árið 2011.

## Ritverk

### Barna

#### ''[[Harry Potter]]''-serían

#### Skyld rit

#### Smásögur
* *Harry Potter* prequel (júlí 2008)

### Fullorðins
* *The Casual Vacancy* (27 september 2012)

#### ''Cormoran Strike'' serían
* *The Cuckoo's Calling* (sem Robert Galbraith) (18 apríl 2013)
* *The Silkworm* (sem Robert Galbraith) (19 júní 2014)
* *Career of Evil* (sem Robert Galbraith) (20 október 2015)
* *Lethal White* (sem  Robert Galbraith) (óútkomin)

### Annað

#### Ekki skáldverk
* McNeil, Gil and Brown, Sarah, editors (2002). Foreword to the anthology *Magic*. Bloomsbury.
* Brown, Gordon (2006). Introduction to "Ending Child Poverty" in *Moving Britain Forward. Selected Speeches 1997–2006*. Bloomsbury.
* Sussman, Peter Y., editor (26 July 2006). "The First It Girl: J. K. Rowling reviews ''Decca: the Letters by Jessica Mitford''". *[[The Daily Telegraph]]*.
* Anelli, Melissa (2008). Foreword to *[[Harry, A History]]*. Pocket Books.
* Rowling, J. K. (5 June 2008). "The Fringe Benefits of Failure, and the Importance of Imagination". *[[Harvard Magazine]]*.
** J. K. Rowling, *Very Good Lives: The Fringe Benefits of Failure and Importance of Imagination*, illustrated by Joel Holland, Sphere, 14 April 2015, 80 pages ().
* Rowling, J. K. (30 April 2009). "Gordon Brown&nbsp;– The 2009 Time 100" . *[[Time (magazine)|Time]]* magazine.
* Rowling, J. K. (14 April 2010). "The Single Mother's Manifesto".  *[[The Times]]*.
* Rowling, J. K. (30 November 2012). "I feel duped and angry at David Cameron's reaction to Leveson". *[[The Guardian]]*.
* Rowling, J. K. (17 December 2014). Isn’t it time we left orphanages to fairytales? *The Guardian*.
* Rowling, J. K. (guest editor) (28 April 2014). "Woman's Hour Takeover". *[[Woman's Hour]]*, BBC Radio 4.

## Tengill
* Opinber heimasíða

## Tilvísanir
Brons

**Brons** er málmblanda kopars og tins, en á einnig við ýmsar málmblöndur kopars og áls, kísils og mangans. Brons gegndi mikilvægu hlutverki í mannkynssögunni á bronsöld. Brons er enn notað en er þá aðallega þekkt sem látún, sem er blanda kopars og sinks. Bræðslustig brons er um 950°.
Standa

**Standa** var keðja stórmarkaða á Ítalíu. Keðjan var formlega lögð niður árið 1999 en nokkrir tugir stórmarkaða voru reknir til ársins 2010 undir þessu vörumerki sem síðast var í eigu þýska eignarhaldsfélagsins Rewe-Billa sem rekur stórmarkaði undir nafninu Billa.

Fyrirtækið *Magazzini Standard* var stofnað í Mílanó 21. september 1931 og rak brátt fjölda vöruhúsa um alla Ítalíu. Vegna nýrra laga á tímum fasista þar sem reynt var að gera ítölsk heiti fyrirtækja að skyldu, var nafninu breytt í *Standa* sem átti að standa fyrir *Società Nazionale Tutti Articoli Nazionali Dell'Abbigliamento*. 1958 opnaði fyrirtækið fyrsta stórmarkað Ítalíu sem seldi matvöru. Eignarhaldsfélagið Montedison eignaðist fyrirtækið 1966 og 1988 var það selt til Fininvest, fyrirtækis í eigu Silvio Berlusconi. Það keypti stórmarkaðakeðjuna Brianzoli 1991 og hóf að bæta við sig sölustöðum.

1998 var keðjan leyst upp og allir hlutar rekstursins sem ekki voru matvara seldir til eignarhaldsfélagsins Coin sem rekur fataverslanir undir merkinu Oviesse. Matvöruhluti rekstursins var seldur sama ár til eins af fyrri eigendum Brianzoli sem seldi hann síðan til Rewe-Billa árið 2000. Merkið var endanlega lagt niður árið 2010. Billa seldi svo flesta sölustaði Standa til verslunarkeðjunnar Conad árið 2011 og afganginn til Carrefour og fleiri samkeppnisaðila árið 2014.