open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hvalveiðiskip

**Hvalveiðiskip** er skip sem er útbúið til hvalveiða.

Fram á 18. öld voru hvalir skutlaðir af léttabátum og síðan dregnir að skipshlið. Til að vinna hvalinn þurfti að draga hann í land þar sem spikið var brætt í sérstökum ofnum. Dæmi um slíkan ofn frá 17. öld hefur verið grafið upp á Strákatanga í Steingrímsfirði.

Á 19. öld voru hvalveiðiskip yfirleitt þrímastra barkskip með sérstakan útúnað til að bræða hvalspikið um borð.

Frá fyrri hluta 20. aldar hafa hvalveiðiskip verið fremur lítil skip (um 200 tonn) með skutulbyssu fremst á bakkanum og mastur með útsýnispalli. Þau draga hvalina við skipshlið að hvalstöð á landi eða stærra verksmiðjuskipi.
Víðavangshlaup ÍR

**Víðavangshlaup ÍR** er víðavangshlaup sem hlaupið er árlega á sumardaginn fyrsta. Hlaupið er skipulagt af Íþróttafélagi Reykjavíkur og hefst og lýkur í miðbænum. Hlaupið var fyrst skipulagt árið 1916 og er því elsta víðavangshlaup á Íslandi. Fyrsta árið var það 2,5 km á lengd en árið eftir var það lengt í 4 km. Upphaflega var hlaupið yfir móa, girðingar, skurði og fleiri hindranir, en nú er það orðið götuhlaup.
Akihito

**Akihito** (23. desember 1933) er fyrrverandi keisari Japans. Hann var keisari síðan faðir hans, Hirohito, lést árið 1989 þar til hann sagði af sér árið 2019. Það er siður í Japan að eftir andlát keisara fái hann nýtt nafn og eftir andlát Akihitos verði hann kallaður *Heisei keisari*, en nöfnin koma yfirleitt frá stjórnartíð hvers keisara, en stjórnartíð Akihitos er einmitt kölluð *Heisei*.

Japanska ríkisstjórnin tilkynnti í desember árið 2018 að Akihito myndi segja af sér þann 30. apríl 2019 og að Naruhito krónprins myndi setjast á keisarastól. Akihito hafði viðrað hugmyndir um að láta af störfum vegna hás aldurs frá árinu 2016. Þegar Akihito sagði af sér var það í fyrsta sinn í 200 ár sem keisari Japans gerði slíkt.

## Fjölskylda
Þann 10. apríl 1959 giftist Akihito Michiko Shoda en hún var fyrst kvenna af alþýðlegu bergi brotin til að giftast inn í keisarafjölskylduna. Þau eiga þrjú börn:

* Naruhito keisari (f. 1960), er giftur Masako keisaraynju (f. 1963). Þau eiga eina dóttur, Aiko prinsessu (f. 2001)

* Akishino prins (f. 1965), er giftur Kiko prinsessu (f. 1966). Þau eiga þrjú börn, Mako prinsessu (f. 1991), Kako prinsessu (f. 1994), og Hisahito prins (f. 2006).

* Sayako fyrrum prinsessa (f. 1969). Samkvæmt japönskum lögum er prinsessum sem gifta sig skylt að yfirgefa keisarafjölskylduna og eru þær þá ekki partur af henni lengur.

Einnig samkvæmt japönskum lögum geta karlmenn bara tekið við keisaraembættinu, og því var beðið með mikilli væntingu eftir fæðingu prins sem gerðist svo þegar Hisahito prins fæddist árið 2006. Því er drengurinn annar í erfðaröðinni, á eftir föður sínum.

## Tilvísanir
Saga tölvuleikjavéla (sjötta kynslóð)

**Sjötta kynslóð tölvuleikjavéla** (stundum kallað „128-bita tímabilið“) eru tölvuleikir, leikjatölvur og handleikjatölvur sem komu á markað í kringum aldamótin 2000. Þessi kynslóð telur meðal annars Dreamcast frá Sega, PlayStation 2 frá Sony, GameCube frá Nintendo og Xbox frá Microsoft. Þetta tímabil hófst þegar Dreamcast kom út 27. nóvember 1998. Í mars árið 2000 bættist PlayStation 2 við. Framleiðslu Dreamcast var hætt í mars 2001 og sama ár komu Nintendo GameCube út í september og Xbox í nóvember. Sjöunda kynslóð leikjatölva hófst síðan með útgáfu Xbox 360 árið 2005.

## Tilvísanir
Casimir Funk

**Kazimierz Funk** (23. febrúar, 1884 - 19. nóvember, 1967), þekktur undir nafninu **Casimir Funk**, var pólskur lífefnafræðingur og er sagður eiga heiðurinn af fyrstu formúlunni fyrir vítamín árið 1912.
Hákon krónprins

**Hákon krónprins** (*Haakon Magnus*) (f. 20. júlí 1973) er krónprins Noregs. Hann er sonur Haraldar Noregskonungs og Sonju drottningar.
## Fjölskylda
Þann 25. ágúst 2001 giftist Hákon Mette-Marit Tjessem Høiby, og við giftinguna varð hún krónprinsessa Noregs. Mette-Marit var einstæð móðir þegar þau kynntust, og varð það til þess að margir Norðmenn voru ekki alls kostar sáttir við konuefni prinsins.

Hákon á tvö börn með Mette-Marit, Ingiríði Alexöndru (f. 21. janúar 2004) og Sverri Magnús (f. 3. desember 2005).
Efnahvarf

**Efnahvarf** er breyting sem verður á rafeindabúskap efnis eða efna þannig að nýtt eða ný efni myndast vegna endurröðunar rafeindanna. Engin breyting verður á kjarna við efnahvarf (breytingar á kjarna kallast kjarnahvarf). Efnin sem breytast eru kölluð hvarfefni en efnin sem myndast eru kölluð myndefni. Bæði hvarfefnin og myndefnin geta samanstaðið af frumefnum og sameindum. Efnahvörfum er lýst með efnajöfnum:

:.

Efnahvörf, sem þurfa hita til að ganga, t.d. bráðnun íss, kallast *innvermin*, en *útvermin* ef þau mynda hita, t.d. bruni.

## Tenglar
* 
* 
*
Oddi

**Oddi** getur átt við:

* Odda á Rangárvöllum
* Odda í Bjarnarfirði
* Mannsnafnið Oddi
* Prentsmiðjan Oddi
Oddi (Rangárvöllum)

**Oddi** er sveitabær og kirkjustaður á Rangárvöllum í Rangárvallasýslu. Bærinn stendur á oddanum sem myndast á milli Ytri- og Eystri-Rangánna og Þverár, þar sem hún rennur saman við Ytri-Rangá og ber því nafn með rentu. Þar hefur verið kirkja síðan í öndverðri kristni. Þar bjó Sæmundur fróði Sigfússon og afkomendur hans eftir hann í tvær aldir og nefndust þeir Oddaverjar.

Í Odda hafa verið margir frægir prestar, þeirra frægastur er Sæmundur fróði Sigfússon. Aðrir þekktir prestar voru til dæmis Matthías Jochumsson um tíma á 19. öld og Arngrímur Jónsson um tíma á 20. öld.

## Tenglar
* Við Oddastað. Jónas Jónsson, Andvari 1. janúar 1947, bls. 64&ndash;78.
Obscured by Clouds

***Obscured by Clouds*** er sjöunda plata Pink Floyd byggt á tónlistinni sem þeir sömdu fyrir myndina *[[La Vallée]]*. Platan var gefin út í Bretlandi 3. júní, 1972 af Harvest/EMI og svo í Bandaríkjunum 15. júní af Harvest/Capitol. Platan komst í 6. sæti á breska vinsældarlistanum og í 46. sæti á þeim bandaríska.

Árið 1986, var tónlistin gefin út á geisladisk í fyrsta skipti. Svo aftur 1996 í stafrænni endurupptöku.

„Free Four“ var fyrsta Pink Floyd lagið til að fá góða spilun í Bandaríkjunum, og fyrsta til að hafa eitthvað að gera með Eric Fletcher Waters, pabba Roger Waters. Titillagið, eitt af „ósungnu“ lögunum á plötunni, var spilað á flestum tónleikum Pink Floyd á þessum tíma, oftast opnunar lagið. Lagið „Childhood's End“ er byggt á sögu Arthur C. Clarke með sama nafni.

## Lög
# „Obscured by Clouds“ (David Gilmour/Roger Waters) – 3:03
# „When You're In“ (Gilmour/Waters/Rick Wright/Nick Mason) – 2:30
# „Burning Bridges“ (Waters/Wright) – 3:29
# „The Gold It's in the...“ (Gilmour/Waters) – 3:07
# „Wot's... Uh the Deal“ (Gilmour/Waters) – 5:08
# „Mudmen“ (Gilmour/Wright) – 4:20
# „Childhood's End“ (Gilmour) – 4:31
# „Free Four“ (Waters) – 4:15
# „Stay“ (Waters/Wright) – 4:05
# „Absolutely Curtains“ (Gilmour/Waters/Wright/Mason) – 5:52

## Smáskífur
* „Free Four“/„Stay“ (1972, aðeins í Bandaríkjunum)
* „Free Four“/„The Gold It's in the...“ (1972, aðeins á Ítalíu)
* „Burning Bridges“/„Childhood's End“ (1972)
Ródos

**Ródos** (forngríska *Ῥόδος*; Hródos, nútímagríska *Ρόδος*; Róðos) einnig kölluð **Roðey** eða **Róða** er grísk eyja, sem er hluti af Tylftareyjum við Litlu-Asíu. Eyjan fékk nafn sitt af gyðjunni Róðu. Talið er að Risinn á Ródos, eitt af sjö undrum veraldar, hafi staðið í hafnarmynni eyjarinnar.
Tylftareyjar

**Tylftareyjar** (*Dodekanesos*) eru grískar eyjar og sýsla í suð-austanverðu Eyjahafi, undan vesturströnd Tyrklands. 

Þær eru hluti af Syðri-Sporadeseyjum. Þær voru undir stjórn Tyrkja til 1912 og Ítala til 1947 er Grikkir fengu yfirráð yfir eyjunum. Þrátt fyrir að nafnið sé rétt og bein þýðing á því gríska og tylftin vísar til fjölda eyja eru eyjarnar í raun 163 og þaraf 26 byggðar.

## Eyjar
* Ródos sú stærsta eyjan með, með 115.000 íbúa (2011).
* Kos 33.000 íbúar (2011), heimaeyja Hippókratesar föður læknislistarinnar og sem Hippókratesareiðurinn er kenndur við.
* Kàlymnos  16.000 íbúar (2011).
* Léros 8.000 íbúar (2011), milli Patmo & Càlino.
* Kàrpathos 6.200 íbúar (2011), sú fjallendasta af eyjunum og sums staðar ósnortin sökum torveldrar aðkomu.
* Pàtmos 3.000 íbúar (2011).
* Simi 2.600 íbúar (2011).
* Astypálea 1.300 íbúar (2011)
* Caso / *Kàssos*, 1.100 íbúar (2011), sú syðsta af eyjunum.
* Nìsiro / *Nìssiros*, um 1000 íbúar (2011), ein sú smæsta af eyjunum, inniber eldgíg sem nefndur er Kratèras.
* Lipsi 700 íbúar (2011), lítil eyja austur af Patmos.
* Tilos (*Tìlos*), um 800 íbúar (2011).
* Kastellòrizo 500 íbúar (2011).
* Calchi / Carchi (*Chàlki*), um 500 íbúar (2011).
* Gaidaro (*Agathonisi*), um 200 íbúar (2011), sú nyrsta.
* Pserimos 80 íbúar (2011), lítil eyja mitt á milli Kos og Càlino.
* Farmakonisi 10 íbúar (2011).
* Telendos um 100 íbúar (2011).
* Arkoi, 54 íbúar (2001), notuð sem fangelsi í síðari heimstyrjöld.
* Saria, 45 íbúar (2011).
* Gyali, 10 íbúar (2001).
* Lèvita, 5 íbúar (2009), lítil eyja milli Càlino og Paro, telst til bæjarfélagsins í Lero.
* Ro, lítil eyja einungis búsett af starfsmönnum hersins.
* Strongili, engir íbúar, 1 viti gnæfir yfir eynni.
* Alimnia /Alinnia /Limonia óbyggð.
* Sirna/Syrna, lítil eyja (4km²) suðaustur af Karpatos, mikilvæg í samgöngum, varð fræg fyrir skipstrand Athina Rafiah árið 1946.
Sporadeseyjar

**Sporadeseyjar** er grískur eyjaklasi í Eyjahafi. Eyjaklasinn skiptist í tvennt: í *Nyrðri-Sporadeseyjar* sunnan Evbeu, þar sem m.a. eru Skiaþos, Skopelos, Skyros og Alonnisos og *Syðri-Sporadeseyjar* undan strönd Tyrklands. Til þeirra teljast m.a. Tylftareyjar, Samos og Ikaría.
Ævintýri á Norðurslóðum

***Ævintýri á norðurslóðum*** er samansafn þriggja stuttra barnamynda í samstarfi Grænlendinga, Færeyinga og Íslendinga þar sem hvert land leggur fram handrit, leikstjóra og leikara. Myndin var frumsýnd í Háskólabíó árið 1992.
Félag maraþonhlaupara

**Félag maraþonhlaupara** var stofnað 1997 og eru félagar allir þeir Íslendingar sem lokið hafa maraþonhlaupi. Félagið heldur utan um maraþonskrá þar sem fram koma upplýsingar um alla íslenska maraþonhlaupara, hve mörg hlaup þeir hafa hlaupið og besta tíma þeirra. Samkvæmt maraþonskrá félagsins hafa 855 Íslendingar hlaupið maraþon (21. apríl 2007).

## Tengill
* Heimasíða Félags maraþonhlaupara
Frjálsar íþróttir

**Frjálsar íþróttir** er safnheiti yfir margar greinar íþrótta sem byggjast á hlaupum, stökkum og köstum. 

Á Íslandi er Frjálsíþróttasamband Íslands (FRÍ) það sérsamband innan ÍSÍ sem sinnir frjálsum íþróttum. Á vefsíðu FRÍ má finna upplýsingar um gild Íslandsmet í frjálsum íþróttum. Þar eru einnig ýmsar aðrar upplýsingar um frjálsar íþróttir og afrekaskrá fyrir síðustu ár. FRÍ sér einnig um mótaforritið Þór sem heldur utan um skráningar og upplýsingar um mót.

## Listi yfir frjálsar íþróttir
### Hlaup
*Spretthlaup
*Grindahlaup
*Maraþonhlaup

### Kastgreinar
*Spjótkast
*Kringlukast
*Kúluvarp
*Sleggjukast

### Stökkgreinar
*Þrístökk
*Hástökk
*Langstökk
*Stangarstökk

### Fjölþrautir
*Þríþraut
*Tugþraut

## Tengdar síður:

* Íslandsmet í frjálsum íþróttum
* Bikarkeppni FRÍ
* Bikarkeppni FRÍ innanhúss

## Tengill
* Heimasíða Frjálsíþróttasambands Íslands
David Desrosiers

**David Phillipe Desrosiers** (fæddur 29. ágúst 1980 í Quebec í Kanada) er bassaleikari og söngvari í hljómsveitini Simple Plan.

David byrjaði að spila í hljómsveitinni *Reset* sem Pierre Bouvier og Chuck Comeau stofnuðu. Pierre hætti í hljómsveitinni og David kom í stað hans &ndash; hann var aðalsöngvari og bassaleikari. David gaf aldrei út hljómplötu með þeirri hljómsveit en eftir slit hljómsveitarinnar buðu Pierre og Chuck honum í nýju hljómsveitina sína, Simple Plan.
Árósar

**Árósar** (danska: *Aarhus* eða *Århus,* á miðöldum *Aros*) er önnur stærsta borg Danmerkur með 277.086 íbúa (2019) og enn fleiri í þéttum byggðum í nágrenninu. Árósar er með eina stærstu gámahöfn í Skandinavíu og er höfnin einnig ásamt 100 stærstu gámahöfnum í heiminum. Árósar eru á Jótlandi og því hluti af meginlandi Evrópu, ólíkt Kaupmannahöfn. Í Árósum er tiltölulega hátt hlutfall innflytjenda, eða um 12%. Í borginni er Árósaháskóli þar sem tæplega 12.000 nemendur voru við nám árið 2005. Í dag hins vegar hefur skólinn stækkað til mikilla muna vegna sameiningar við aðrar skólastofnanir og telja nemendur skólans í heildina vera ca. 34.000.

## Saga
### Víkingabærinn
Elsti fornleifafundur sem fundist hefur í Árósum er frá enda sjöundu aldar. Elsti húsafundur er af hálfniðurgröfnum húsum sem að voru bæði notuð sem heimili og verkstæði. Í húsunum og jarðlögunum sem umlykja húsin hefur meðal annars fundist greiða, skartgripir og samskonar hlutir sem gefa til kynna að búseta á svæðinu hafi verið nálægt níundu öld.

Minni bæjarsamfélög eins og Holmstrup (Árósar), sem er nálægt Árósum er dagsett nálægt 800 í heimildum frá 1294.

Um árið 1040 voru slegnar myntir í Árósum, fyrst af Hörða-Knúti og seinna af Magnúsi góða.

### Virkisgarður
Á víkingatímabilinu var Árósar umlykin af varnargarði í formi hálfhrings. Ekki er vitað nákvæmlega hvenær myndun varnargarðsins átti sér stað en þó er talið að það sé nokkrum árum eftir fyrstu búsetu á svæðinu, fyrri hluta níundu aldar. Uppgröftur vorið 2005 sýndi að varnargarðurinn var byggður mjög hratt upp í kringum 934, sem gæti verið í samhengi við árás Hinriks Fuglafangara á Jótland. Seinni hluta níundu aldar var varnargarðurinn styrktur og árið 1200 var hann stækkaður gríðarlega. Eftir seinustu stækkun var varnargarðurinn 20 metra breiður og sex til átta metra hár.

## Heimildir

## Tenglar

* Opinber heimasíða borgarinnar 
* Visit Aarhus, opinber ferðamannasíða
* VR AARHUS
Seung-Hui Cho

**Seung-Hui Cho** (f. 18. janúar, 1984, d. 16. apríl, 2007), einnig þekktur sem **Cho Seung-hui** og **Seung Cho**, var fjöldamorðingi sem skaut 32 manns til bana þann 16. apríl árið 2007. Í átökunum meiddust einnig 29 aðrir. Eftir blóðbaðið framdi Seung-Hui Cho sjálfsmorð. Fjöldamorðið, oft kallað Virginia Tech fjöldamorðið, átti sér staði í Virginia Tech háskólanum í Virguníufylki í Bandaríkjunum.

## Saga
Seung-Hui Cho fæddist í Suður-Kóreu í Dobong hverfi í Seoul. Þar bjó fjölskylda hans við fátækt svo þau ákvaðu að flytja til Bandaríkjanna í leit að betra lífi.

Í september 1992 fluttist Seung-Hui Cho og fjölskylda hans til Bandaríkjanna, þá var hann átta ára gamall.

## Virginia Tech fjöldamorðið

### Undirbúningur
Talið er að Seung-Hui Cho hafi notað 9 mm Glock 19 og .22 caliber Walther P22 skammbyssur í fjöldamorðinu. Cho keypti fyrst .22 caliber Walther P22 skammbyssuna þann 22. febrúar árið 2007 á netinu hjá TGSCOM Inc. Þann 13. mars árið 2007 keypti Cho sér svo hina skammbyssuna, 9 mm Glock 19.

### Ástæða
Lögreglan fann í herbergi hans blaðaknippi þar sem hann gagnrýnir „ríka krakka“, „siðspillingu“ og „svikahrappa“. Í annarri setningu í knippinu má finna textann „þú gerðir mér þetta“. Allt bendir til að tilgangur morðanna hafi verið hefnd gagnvart fórnarlömbunum sem höfðu áður strítt honum og lagt í einelti.

## Miðlunarpakki sendur til NBC
Seung-Hui Cho sendi NBC í New York myndbönd, ljósmyndir og texta sem útskýrði af hverju hann framkvæmdi fjöldamorðið. NBC gaf aðeins út sáralítinn hluta af því sem það fékk frá Cho.

## Heimildir
*
Walther P22

**Walther P22** er hálfsjálfvirk skammbyssa framleidd af þýska vopnaframleiðandanum Walther Sportwaffen.

## Tenglar
Hefæstos

**Hefæstos** eða **Hefaistos** er guð eldsins í grískri goðafræði, bæði þess sem birtist í náttúruöflunum, eldingum og eldfjöllum, og eldsins, sem er skapandi kraftur allrar menningar. Hann starfar sem eldsmiður á Ólympos og býr til vopn og skrautgripi í smíðahöll sinni, bæði handa guðunum og dauðlegum mönnum. 

Hefæstos var sonur Seifs og Heru. Þegar Hera sá, að sveinninn var heldur ófélegur ásýndum, kastaði hún honum út yfir þröskuld himinsins og hrapað Hefæstos þá í hafið. En Þetis og aðrar sjávargyðjur tóku við honum og hlúðu að honum. 

Að ytri sýn er Hefæstos burðamikill og vöðvastæltur smiður, en hann er fótlami og ber þannig alltaf minjar byltu þeirrar er hann hlaut nýfæddur. Á samkundum hinna ódauðlegu guða vekur hann oft hlátur þegar hann er á ferli á meðal þeirra haltrandi, másandi og blásandi. 

Svo bar til eitt sinn í gildi guðanna, að móðir hans deildi við Seif og var illt í skapi. Þá mælti Hefæstos blíðum orðum til hennar og rétti henni tvíker, jós síðan ódáinsvíni af skapkerinu og skenkti hinum guðunum. Kom þá upp óstöðvandi hlátur með hinum sælu guðum, þegar þeir sáu hann haltra um höllina. 

Hefæstos var kvæntur Afródítu. Varð hún afhuga hinum óásjálega smið og felldi ástarhug til Aresar.

Aþenuborg var eini staðurinn á Grikklandi, þar sem Hefæstos var tignaður til muna. Stafaði það vitanlega af því, hve mikið kvað að handiðnum og hvers konar iðnaði þar í borg. Var því eðlilegt, að hann væri dýrkaður þar jafnframt hagleiksgyðjunni Aþenu. 

Listamenn hafa sýnt Hefæstos sem þrekvaxinn, skeggjaðan öldung, í stuttum kufli með strúthúfu á höfði, svo sem var búnaður handiðnamanna. 

## Heimildir
* Jón Gíslason, *Goðafræði Grikkja og Rómverja*
Nemesis

**Nemesis** (gríska: Νέμεσις) er grísk hefnda- og refsigyðja. Nemesis úthlutar þó hverjum réttvíslega eftir því, sem viðkomandi á skilið, lán eða ólán. 

Nemesis merkir upphaflega *úthlutun eftir verðleikum*. Það er líka sá munur á henni og örlagagyðjunum, að þær ákveða hlutskipti manna fyrir fæðinguna, en Nemesis veitir mönnum lán eða ólán fyrir framdar gerðir, umbunar þeim eða hegnir eftir siðferðilegri réttlætismeðvitund. Hitt er þó lang algengast, að hún leiði óhamingju yfir menn. Þegar ofstopafullum mönnum hefur hlotnast of mikið hamingjulán, þá færir hún þeim gífurlegt tjón til þess að minna þá á, að þeir eru dauðlegir, því að óbrigðul hamingja veitist engum nema guðunum einum. 

## Heimildir
* Jón Gíslason, *Goðafræði Grikkja og Rómverja*
San Diego

**San Diego** er borg í Suður-Kaliforníu í Bandaríkjunum, skammt frá landamærum Mexíkó. Hún er næststærsta borg Kaliforníu og áttunda stærsta borg Bandaríkjanna. Íbúar voru rúmlega 1,3 milljónir árið 2023.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Phoenix (Arizona)

**Phoenix** er höfuðborg Arizona-fylkis í Bandaríkjunum. Hún er jafnframt stærsta borg fylkisins og fimmta stærsta borg Bandaríkjanna. Íbúar voru rúmlega 1,67 milljónir árið 2024. Á Phoenix stórborgarsvæðinu bjuggu tæplega 5,19 milljónir en Phoenix stórborgarsvæðið er það 10. stærsta í Bandaríkjunum.

## Íþróttir
*Phoenix Suns er lið í NBA
*Phoenix Mercury er lið í WNBA

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Glock 19

**Glock 19** er skammbyssa framleidd af austurríska byssuframleiðandanum Glock. Glock 19 er í raun smærri útgáfa af Glock 17. Magasín byssunnar tekur 15 9 x 19 mm skot. Vinna við hönnun Glock 19 hófst árið 1988. Árið 1990 var hún tekin í notkun af sænska hernum og nefnd *Pistol 88B* (*Pistol 88* var heitið sem sænski herinn gaf Glock 17). Önnur af tveimur skammbyssum sem Seung-Hui Cho notaði í fjöldamorðinu í Virginia Tech 16. apríl 2007 var Glock 19.
San Jose

**San Jose** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum. San Jose er þriðja stærsta borg Kaliforníu og tólfta stærsta borg Bandaríkjanna. Íbúar voru rúmlega rúm milljón árið 2020. San Jose liggur í Silicon Valley sunnan San Francisco-flóans í norðanverðri Kaliforníu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Technics SL-1200

**Technics SL-1200** er gerð plötuspilara sem japanski raftækjaframleiðandinn Matsushita hefur framleitt frá október 1972 undir vörumerkinu Technics. Technics SL-1200 var upphaflega settur á markað sem hágæðaplötuspilari fyrir almenning en var fljótlega tekinn í notkun á útvarpsstöðvum og af plötusnúðum á næturklúbbum. Árið 1978 var Technics SL-1200MK2 settur á markað. Í MK2 hafði mótorinn verið bættur, sem og umgjörðin. MK2 og önnur sem fylgt hafa í kjölfarið hafa æ síðan verið staðallinn hjá plötusnúðum. Seint á tíunda áratug 20. aldar hafa plötuspilarar á borð við Stanton st/str8 150/t.120, Vestax PDX plötuspilarar og Numark TTx1 veitt Technics SL-1200 plötuspilaranum harða samkeppni.

Plötusnúðar nefna plötuspilarann oft einfaldlega SL eða SL-inn.
Indianapolis

**Indianapolis** er höfuðborg Indiana-fylkis í Bandaríkjunum og jafnframt stærsta borg ríkisins. Hún er einnig 16. stærsta borg Bandaríkjanna og þriðja stærsta borg miðvesturríkjanna á eftir Chicago og Columbus. Íbúar voru tæplega 880.000 árið 2023.

## Íþróttir
Indiana Pacers og Indiana Fever eru körfuboltalið borgarinnar.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Klettasalat

**Klettasalat** (fræðiheiti: *Eruca sativa*) er græn fjölær jurt af krossblómaætt sem líkist salati með löng og mjó blöð. Blöðin eru bragðmikil með beiskum keim og eru yfirleitt borðuð hrá. Þau innihalda mikið af C-vítamíni og járni. 

Klettasalat hefur verið ræktað sem grænmeti við Miðjarðarhafið frá því í fornöld og Rómverjar töldu það vera kynörvandi. Ræktun í stórum stíl hófst þó ekki fyrr en á 10. áratug 20. aldar, einkum á Ítalíu, en um svipað leyti var farið að rækta það um allan heim, meðal annars á Íslandi. Við Miðjarðarhafið vex jurtin í sendnum og gljúpum jarðvegi frá ströndinni upp í 800 metra hæð yfir sjávarmáli.

## Ræktun
Klettasalat er hraðvaxta og verður fullvaxið á nokkrum vikum. Því er sáð beint í beðin og er hægt að taka af því smám saman eftir því sem blöðin ná nægilegri stærð. Það þolir ágætlega kulda en síður vind og er t.d. ræktað utandyra á Íslandi í skjóli þar sem sólar nýtur. 

Fyrsta ræktað á Íslandi 1998 í Mosfellsdal af Dísu Anderiman Skeggjastöðum. Hún kynntis klettasalati á Ítalíu, n.t.t. Isola de Giglio undir söng Helga Björnssonar. Rúkola vex vel á Íslandi og er sérstaklega þakklátt rökum jarðvegi.
## Matseld
Klettasalat er yfirleitt borðað hrátt eitt og sér eða sem bragðbætir með hefbundnu salati. Það er algengt á flatbökur og þá yfirleitt sett yfir eftir bökun. Það er einnig soðið, svipað og spínat, og notað í mauk með osti og jafnvel í staðinn fyrir basil í pestó.
Krossblómaætt

**Krossblómaætt** (fræðiheiti *Brassicaceae* eða *Cruciferae*) er ætt dulfrævinga sem telur margar mikilvægar matjurtir, svo sem hvítkál, blómkál, rófur, næpu, repju, sinnep og piparrót. Allar tegundir af þessari ætt eru ætar en sumar innihalda erúsínsýru sem gerir varasamt að neyta þeirra í miklu magni.

Nafnið vísar til þess að blóm þessara jurta bera fjögur krónublöð sem minna á kross.

## Tegundir af Krossblómaætt á Íslandi
# *Arabidopsis petraea (L.) — Melablóm*
# *Erysimum strictum P.Gaertn., B. Mey. & Scherb.*
# *Barbarea stricta Andrz. — Hlíðableikja*
# *Rorippa islandica (Oeder & Murray) Borbas — Kattarjurt*
# *Cardamine bellidifolia L. — Jöklaklukka*
# *Cardamine hirsuta L. — Lambaklukka*
# *Cardamine pratensis L. subsp. angustifolia (Hook.) O.E. Schulz — Hrafnaklukka*
# *Arabis alpina L. — Skriðnablóm*
# *Draba arctogena (E.Ekman) E.Ekman — Heiðavorblóm*
# *Draba glabella Pursh. — Túnvorblóm*
# *Draba incana L. — Grávorblóm*
# *Draba lactea Adams — Snoðvorblóm*
# *Draba nivalis Liljeblad — Héluvorblóm*
# *Draba norvegica Gunn. — Hagavorblóm*
# *Draba oxycarpa Sommerf. — Fjallavorblóm*
# *Draba verna L. — Vorperla*
# *Cochlearia officinalis L. — Skarfakál*
# *Cochlearia groenlandica L. — Fjallaskarfakál*
# *Capsella bursa-pastoris (L.) Medik. — Hjartarfi*
# *Subularia aquatica L. — Alurt*
# *Cakile maritima Scop. subsp. islandica (Goud.) Hyl. ex Elven — Fjörukál*
# *Sisymbrium altissimum L. — Risadesurt*
# *Sisymbrium officinale (L.) Scop. — Götudesurt*
# *Descurainia incana (Bernh. ex Fisch. & C.A.Mey.) Dorn — Gráþefjurt*
# *Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl — Þefjurt*
# *Isatis tinctoria L. — Litunarklukka*
# *Erysimum cheiranthoides L. — Akurgyllir*
# *Erysimum repandum L. — Hafnagyllir*
# *Hesperis matronalis L. — Næturfjóla*
# *Malcolmia maritima (L.) R.Br. — Martoppur*
# *Barbarea vulgaris W.T.Aiton — Garðableikja*
# *Rorippa nasturtium-aquaticum (L.) Hayek — Brunnperla*
# *Rorippa sylvestris (L.) Besser — Flækjujurt*
# *Armoracia rusticana P.Gaertner, B.Meyer & Scherb. — Piparrót*
# *Cardamine flexuosa With. — Kjarrklukka*
# *Berteroa incana (L.) DC. — Hvítduðra*
# *Camelina microcarpa Andrz. ex DC. — Hárdoðr*
# *Camelina sativa (L.) Crantz — Akurdoðra*
# *Thlaspi arvense L — Akursjóður*
# *Noccaea caerulescens (J. & C.Presl) F.K.Mey. — Varpasjóður*
# *Lepidium campestre (L.) R.Br. — Akurperla*
# *Lepidium densiflorum Schrad. — Þyrpiperla*
# *Lepidium heterophyllum Benth. — Hnoðperla*
# *Lepidium latifolium L. — Strandperla*
# *Lepidium neglectum Thell. — Kringluperla*
# *Lepidium perfoliatum L. — Slíðurperla*
# *Lepidium ruderale L. — Haugperla*
# *Lepidium sativum L. — Garðperla*
# *Lepidium virginicum L. — Virginíuperla*
# *Conringia orientalis (L.) Dumort. — Káljurt*
# *Brassica napus L. — Gulrófa, repja*
# *Brassica oleracea L. — Garðakál*
# *Brassica rapa L. subsp. campestris (L.) Clapham — Arfanæpa*
# *Sinapis alba L. — Hvítur mustarður*
# *Sinapis arvensis L. — Arfamustarður*
# *Erucastrum gallicum (Willd.) O.E.Schulz — Hundakál*
# *Raphanus raphanistrum L. — Akurhreðka*
# *Raphanus sativus L. — Ætihreðka*
Krossblómabálkur

**Krossblómabálkur** (fræðiheiti: *Brassicales* eða *Capparales*) er ættbálkur dulfrævinga sem margir innihalda glúkósínólöt (sinnepsolíu). Nafnið er dregið af því að blóm þessara jurta hafa fjögur krónublöð sem minna á kross.

Kálfiðrildaætt (*Pieridae*) dregur nafn sitt af því að lirfur margra tegunda af þeirri ætt lifa á blöðum jurta af þessum ættbálki.

## Ættir
* *[[Akaniaceae]]*
* *[[Bataceae]]*
* Krossblómaætt (*[[Brassicaceae]]*)
* *[[Caricaceae]]*
* *[[Emblingiaceae]]*
* *[[Gyrostemonaceae]]*
* *[[Koeberliniaceae]]*
* Deiglujurtaætt (*[[Limnanthaceae]]*)
* *[[Moringaceae]]*
* *[[Pentadiplandraceae]]*
* Ilmkollsætt (*[[Resedaceae]]*)
* *[[Salvadoraceae]]*
* *[[Setchellanthaceae]]*
* *[[Tovariaceae]]*
* Skjaldfléttuætt (*[[Tropaeolaceae]]*)
Kál

**Kál** (fræðiheiti: *Brassica*) er ættkvísl jurta af krossblómaætt. Ættkvíslin inniheldur fleiri matjurtir en nokkur önnur ættkvísl. Hún inniheldur einnig margar tegundir illgresis. Um þrjátíu villtar tegundir og villtir blendingar tilheyra þessari ættkvísl auk fjölda ræktunarafbrigða og ræktaðra blendinga. Flestar tegundirnar eru einærar eða tvíærar. Ættkvíslin er upprunnin í tempraða beltinu í Evrópu og Asíu en káljurtir eru ræktaðar um allan heim. 

## Nokkrar tegundir
* Eþíópíumustarður (*[[Brassica carinata]]*)
* *[[Brassica elongata]]*
* *[[Brassica fruticulata]]*
* Asíumustarður (*[[Brassica juncea]]*)
* Gulrófa (*[[Brassica napobrassica]]*)
* Repja (*[[Brassica napus]]*)
* *[[Brassica narinosa]]*
* Svartmustarður (*[[Brassica nigra]]*)
* Garðakál (*[[Brassica oleracea]]*)
* *[[Brassica perviridis]]*
* Næpa (*[[Brassica rapa]]*)
* *[[Brassica rupestris]]*
* *[[Brassica septiceps]]*
* *[[Brassica tournefortii]]*

## Tenglar
* ''Káltegundir''; grein í Morgunblaðinu 1993
Salat

**Salat** (fræðiheiti: *Lactuca sativa*) er einær jurt sem er ræktuð sem grænmeti og venjulega borðuð hrá eða soðin í salöt og aðra rétti, til dæmis hamborgara. Stilkurinn skiptir sér þegar hann er enn mjög stuttur og myndar marga blómknúppa, svipað og fífill. Blöð af jöklasalati eða öðru stökku salati eru stundum notuð sem ílát eða undirlag fyrir ýmiss konar rétti, heita eða kalda, og borðuð með þeim.

## Afbrigði
Til eru fjölmörg ólík afbrigði salats. Þau helstu eru höfuðsalat (þar á meðal jöklasalat eða iceberg), blaðsalat og romaine-salat. 

*Bataviasalat* (fræðiheiti: *Lactuca sativa var. capitata*) er af ýmsum talið ein gerð jöklasalats, en af öðrum sem sérstakur flokkur innan höfuðsalats, mitt á milli smjörsalats (venjulegs höfuðsalats) og jöklasalats. Bataviasalat er tilkomið við æxlun á milli jöklasalats og smjörsalats. Blöð plantnanna líkjast blöðum jöklasalats að útliti og gerð, en eru þykkari, bylgjóttari og með dýpri skerðingar en blöð smjörsalats.
Körfublómabálkur

**Körfublómabálkur** (fræðiheiti: *Asterales*) er stór ættbálkur tvíkímblöðunga sem inniheldur körfublómaætt (sólblóm, fífla, þistla o.fl.) og tengdar ættir. Einkenni á ættinni eru fimm bikarblöð og blómkollur með mörgum smáblómum sem mynda knippi (körfu). Nokkrar tegundir eru með mjólkurlitan safa í stilknum.

## Ættir
Körfublómabálkur inniheldur 11 ættir. Langstærst þeirra er körfublómaætt (Asteraceae) sem ættbálkurinn heitir eftir með um 25.000 tegundir, því næst er bláklukkuætt (Campanulaceae) með um 2.000 tegundir og aðrar ættir hafa um 1.500 tegundir til samans. Ættirnar innan körfublómabálks eru:

* Alseuosmiaceae - 5 ættkvíslir með 11 tegundum.
* Argophyllaceae - 2 ættkvíslir með 22 tegundum.
* Asteraceae (Körfublómaætt) - yfir 1.900 ættkvíslir með yfir 32.000 tegundum.
* Calyceraceae - 6 ættkvíslir með um 60 tegundum.
* Campanulaceae (Bláklukkuætt) - 84 ættkvíslir með nærri því 2.400 tegundum.
* Goodeniaceae - 12 ættkvíslir með um 404 tegundum.
* Menyanthaceae (Horblöðkuætt) - 6 ættkvíslir með 60-70 tegundum.
* Pentaphragmataceae - 1 ættkvísl með 31 tegund.
* Phellinaceae - 1 ættkvísl með 10 tegundum.
* Rousseaceae - 4 ættkvíslir með 12 eða 13 tegundum.
* Stylidiaceae (Gikkjurtaætt) - 6 ættkvíslir með um 240 tegundum.

Í flokkunarkerfinu að ofan hefur Donatiaceae hefur verið færð undir ættina Stylidiaceae, ættin Lobeliaceae undir Campanulaceae, Carpodetaceae undir Russeaceae og Brunoniaceae undir Goodeniaceae.
Körfublómaætt

**Körfublómaætt** (fræðiheiti: *Asteraceae*) er ætt tvíkímblöðunga. Þau einkennast af því að blómin eru blómkollur (mörg lítil blóm á einum grunni) sem lítur út eins og eitt blóm þar sem ystu smáblómin eru með eitt stórt krónublað. Fræin mynda síðan biðukollu.
Spergilblómkál

**Spergilblómkál** (fræðiheiti: *Brassica oleracea var. botrytis*) er ræktunarafbrigði garðakáls (*Brassica oleracea*) sem fyrst var ritað um á Ítalíu á 16. öld. Það er sérstakt fyrir það að knúpparnir mynda nokkuð reglulega brotamynd. Nafnið kemur til að því að þetta afbrigði er stundum talið vera blendingur spergilkáls og blómkáls.
Garðakál

**Garðakál** (fræðiheiti *Brassica oleracea*) er káltegund upprunnin við strendur Suður- og Vestur-Evrópu. Það þolir vel salt og kalk en illa samkeppni frá öðrum jurtum. Garðakál er stór tvíær jurt sem myndar breið og þykk græn blöð sem geyma vatn og næringarefni fyrir blómgunina sem fer fram á seinna árinu. Vitað er að garðakál var ræktað á tímum Forngrikkja og Rómverja og hefur líklega verið orðið vel þekkt sem grænmeti löngu fyrir þann tíma. Til er fjöldinn allur af afbrigðum garðakáls, svo sem grænkál, hvítkál, blómkál, spergilkál, rósakál og skrautkál.

## Tenglar
* Kál - brakandi og ferskt(Vilmundur Hansen, Bændablaðið, 28. ágúst 2017)
* Ragnar Ásgreisson, Um káltegundir, Morgunblaðið - 59. tölublað (15.03.1944)
* Helstu matjurtir sem rækta má utandyra á Íslandi (Lystigarður Akureyrar)
Blómkál

**Blómkál** (fræðiheiti *Brassica oleracea var. botrytis*) er ræktunarafbrigði garðakáls sem líkist mjög spergilkáli. Líkt og með spergilkál er það með stóran blómknúpp sem er það eina sem er étið af plöntunni. Blöðum og stilk er yfirleitt hent. Blómkál þolir vel kulda en getur blómgast með mörgum litlum knúppum í stað eins stórs ef hitinn er of lítill. Við of háan hita myndar það ekki blóm.
Graslaukur

**Graslaukur** (fræðiheiti: *Allium schoenoprasum*) er minnsta lauktegundin, upprunnin í Evrópu, Asíu og Norður-Ameríku. Hann vex í klösum og eru blöðin nýtt með því að saxa þau út í mat sem krydd. Hann er líka nýttur sem skordýrafæla í matjurtagörðum.

## Tenglar
* ''Graslaukur''; grein í Morgunblaðinu 1993

## Tilvísanir
Laukar

:*Um tegundina *Allium cepa*, sjá [[laukur|lauk]]*.

**Laukar** (fræðiheiti: *Allium*) eru fjölærar laukplöntur með einkennandi sterkt bragð og lykt. Margar tegundir eru notaðar sem matjurtir eða kryddjurtir. Ættkvíslin telur um 1250 tegundir sem gerir hana að einni fjölbreyttustu ættkvísl jurta. Langflestar lauktegundir eru upprunnar á norðurhveli jarðar. 

Flestir laukar fjölga sér með því að mynda smálauka við rót aðallauksins, auk þess að mynda fræ. Sumar tegundir mynda æxliknappa í blóminu sem falla til jarðar og verða að nýjum lauk. Blómsveipurinn vex á einum berum stilk sem vex uppúr lauknum.
Sambandsríki

**Sambandsríki** er samband tveggja eða fleiri fylkja (oft kölluð ríki) með talsverða sjálfstjórn sem lúta miðstýrðri ríkisstjórn. Þetta fyrirkomulag er tryggt í stjórnarskránni og ekkert fylki/ríki getur sagt sig úr sambandsríkinu með einhliða ákvörðun. Andstæðan við sambandsríki er einingarríki eins og t.d. Ísland.

Sambandsríki eru algengust í stórum og víðáttumiklum löndum eða löndum þar sem eru hlutfallslega stórir eða margir minnihlutahópar. Dæmi um sambandsríki eru Bandaríkin, Rússneska sambandsríkið og Þýskaland.
Selena

**Selena** er mánagyðja í grískri goðafræði; hún er systir Helíosar. Listamenn hugsa sér hana sem konu með kyndil. 

Á kvöldin ekur hún upp úr Ókeansstraumi á vagni, sem tveimur hvítum fákum er beitt fyrir. Rennur hún síðan skeið sitt um himinbogann. Hún er blíð og ófröm. Á laun á hún ástfarir við fagra yngissveina, sem hún kyssir í svefni. Einkum kveða skáldin unaðslega um ástir hennar og Endymíons, konungssonar frá Elis. Að bæn Selenu leyfir Seifur sveininum að ákveða hlutskipti sitt. Kýs hann ævarandi svefn í æsku og fegurð. Hvílir hann síðan sofandi í helli á Latmosfjalli í Karíu. Þangað læðist Selena stundum til þess að láta hrífast af fegurð hins sofandi sveins. 

Í átrúnaðinum kvað aldrei neitt að Selenu með Grikkjum. Skáldin segja, að hún sé hvítörmuð og fagurlokkuð gyðja með skínandi ennishlað á höfði. 

## Heimildir
* Jón Gíslason, *Goðafræði Grikkja og Rómverja*
705

Árið **705** (**DCCV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* 16. desember - Wu Zetian, kínversk keisaraynja (f. 624)
Laukætt

**Laukætt** (fræðiheiti: *Alliaceae*) er ætt laukplantna af laukabálki. Áður voru þessar plöntur oft flokkaðar með liljuætt. 

Einkennandi fyrir þessa ætt er ættkvíslin laukar (*[[Allium]]*) sem inniheldur meðal annars graslauk og hvítlauk.

## Ættkvíslir
Laukabálkur

**Laukabálkur** (fræðiheiti: *Asparagales*) er ættbálkur einkímblöðunga. Einkennisætt ættbálksins er sperglaætt (*[[Asparagaceae]]*) en hverjar aðrar ættir hafa verið settar í þennan ættbálk hefur verið mjög mismunandi í gegnum tíðina.

## Ættir
:*Skv. [[APG II-kerfið|APG II-kerfinu]] frá [[2004]].*
* Laukabálkur (*Asparagales*)
*: Laukætt (*[[Alliaceae]]*)
*:: [+ *[[Agapanthaceae]]*]
*:: [+ Hjarðliljuætt (*[[Amaryllidaceae]]*)]
*: Sperglaætt (*[[Asparagaceae]]*)
*:: [+ Þyrnililjuætt (*[[Agavaceae]]*)]
*:: [+ *[[Aphyllanthaceae]]*]
*:: [+ *[[Hesperocallidaceae]]*]
*:: [+ *[[Hyacinthaceae]]*]
*:: [+ *[[Laxmanniaceae]]*]
*:: [+ *[[Ruscaceae]]*]
*:: [+ *[[Themidaceae]]*]
*: *[[Asteliaceae]]*
*: *[[Blandfordiaceae]]*
*: *[[Boryaceae]]*
*: *[[Doryanthaceae]]*
*: *[[Hypoxidaceae]]*
*: Sverðliljuætt (*[[Iridaceae]]*)
*: *[[Ixioliriaceae]]*
*: *[[Lanariaceae]]*
*: Brönugrasaætt (*[[Orchidaceae]]*)
*: *[[Tecophilaeaceae]]*
*: Grasviðarætt (*[[Xanthorrhoeaceae]]*)
*:: [+ *[[Asphodelaceae]]*]
*:: [+ *[[Hemerocallidaceae]]*]
*: *[[Xeronemataceae]]*

Þar sem "+ ..." merkir mögulega sérstaka ætt sem þá er klofin úr fyrrnefndri ætt.
Sveipjurtabálkur

**Sveipjurtabálkur** (fræðiheiti: *Apiales*) er ættbálkur dulfrævinga sem telur þekktar tegundir eins og gulrót, ginseng, steinselju og bergfléttu.
Didda og dauði kötturinn (kvikmynd)

***Didda og dauði kötturinn*** er fjölskyldumynd byggð á samnefndri barnabók eftir Kristlaugu Maríu Sigurðardóttur. Kvikmyndin var tekin upp í Keflavík og forsýnd þar 6 febrúar 2003 en almennar sýningar hófust daginn eftir.

## Heimildir
Juuso Pykälistö

**Juuso Pykälistö** (f. 21. maí 1975 í Padasjoki) er finnskur ralliökumaður. Hann hefur keppt í World Rally Championship bæði á Citroën og Peugeot. Pykälistö hefur unnið Arctic Rally keppnina tvisvar sinnum.
Sveipjurtaætt

**Sveipjurtaætt** (fræðiheiti: *Apiaceae* eða *Umbelliferae*) er ætt dulfrævinga sem venjulega eru lyktsterkir með holan stöngul og blómsveip. Þessari ætt tilheyra meðal annars matjurtir eins og hvönn og gulrót, og kryddjurtir eins og steinselja, dill, kúmen, kóríander og kerfill. Sveipjurtaætt er stór ætt sem telur um 300 ættkvíslir og meira en 3000 tegundir. Blómin eru samhverf með fimm bikarblöð, fimm krónublöð og fimm fræfla.
Spergilkál

**Spergilkál** (**sprotakál** eða **brokkólí**, fræðiheiti *Brassica oleracea var. silvestris*) er ræktunarafbrigði garðakáls. Það myndar stóra klasa grænna blómknúppa sem eru það eina sem er étið af plöntunni, líkt og hjá blómkáli, sem er náskylt afbrigði. Spergilkál var fyrst og fremst ræktað á Ítalíu, þar sem það var þekkt að minnsta kosti frá tímum Rómverja, fram á 19. öld þegar ræktun þess breiddist hægt út til annarra landa. Nafnið er dregið af því að bragðið af stilkunum þykir minna á spergil. Það þolir vel kulda.
Black Holes & Revelations

***Black Holes & Revelations*** er fjórða breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Muse og kom hún út árið 2006.

## Lagalisti
Baráttusamtök eldri borgara og öryrkja

**Baráttusamtök eldri borgara og öryrkja** er íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður 2007. Formaður er Arndís H. Björnsdóttir. Flokkurinn hefur gefið það út að boðið verði fram í öllum kjördæmum. 

Eftir að hafa borið saman bækur sínar hafa hópar aldraðra og öryrkja ákveðið að bjóða fram til kosninganna. Félagasamtök umræddra hópa, þ.e.a.s. Landssamband eldri borgara, Sjálfsbjörg landsamband fatlaðra og Öryrkjabandalag Íslands, hafa gefið út yfirlýsingu þar sem þau undirstrika að þau komi ekki með beinum hætti að framboðinu heldur hvetji félaga „til að vera virka þátttakendur á vettvangi stjórnmálanna, hvar í flokki sem þeir standa, og sinna þannig borgaralegum réttindum og skyldum sem fullgildir þátttakendur í samfélaginu“. Eftir að hafa unnið að undirbúningsvinnu í ríflega mánuð var stofnun Stjórnmálasamtaka eldri borgara og öryrkja tilkynnt 4. mars og stefnt sé að því að bjóða fram í öllum kjördæmum. Einungis fjórum dögur síðar tilkynnti annar hópur, Áhugafólk um málefni eldri borgara og öryrkja, að ekki hefði tekist að sameina hópana tvo þrátt fyrir tilraunir til þess og að það hyggðist ekki bjóða fram af ótta við að veikja málstaðinn.

## Tilvísanir


## Tengill
*Betrikjor.net 
*Áhugafólk um málefni eldri borgara og öryrkja
Amstel

**Amstel** er hollensk bjórtegund sem var fyrst brugguð við *Mauritskade* í Amsterdam. 

Brugghúsið Amstel hefur fengið nafn sitt af fljótinu Amstel (sem borgin Amsterdam heitir eftir). Amstel var stofnað 11. júní 1870. 

## Tengill
* Vefsíða Amstel
Margrét Friðriksdóttir

**Margrét Friðriksdóttir** (fædd 20. september 1957) er fyrrum skólameistari Menntaskólans í Kópavogi. Hún gegndi starfinu frá 1993-2019. Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu 17. júní 2007 fyrir störf í þágu menntunar og fræðslu.

## Heimildir
Priapos

**Priapos** eða **Priapus** var völsastórt goð frjósemdar og einnig garða í grískri goðafræði. Hann var allra mest tignaður í héruðunum við Hellusund. 

Hann réð fyrir frjóvgun akra og kvikfénaðar og var talinn sonur Díonýsosar og Afródítu. Sumar heimildir nefna Hermes eða Adonis sem föður hans. Líkneski hans voru reist í görðum og vínbrekkum til heilla. 

Rómversk útgáfa Priaposar nefndist: *Mutinus Mutunus*. 

Ein frægasta mynd af honum er úr *Húsi tveggja Vettiusa* í Pompei. Á henni vigtar Priapos völsa sinn með reislu á móti sekk sem er fullur af peningum, og svo virðist sem völsinn vegi þyngra. 

## Heimildir
* Jón Gíslason, *Goðafræði Grikkja og Rómverja*
Barnaheill

**Barnaheill – Save the Children á Íslandi** (enska: *Save the Children*) eru frjáls félagasamtök sem starfa með það að markmiði að vera leiðandi af í að breyta viðhorfum og verklagi varðandi málefni barna og réttindi þeirra. Samtökin eru hluti af alþjóðasamtökunum Save the Children sem vinna að réttindum barna með barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna að leiðarljósi. Þar er áhersla á rétt sérhvers barns til að lifa og þroskast, njóta menntunar, verndar og öryggis og til að hafa áhrif. Samtökin gæta réttinda barna meðal annars með fræðslu, forvörnum og áskorunum til stjórnvalda. 

Save the Children voru stofnuð af kennslukonunni Eglantyne Jebb árið 1919 í London í Englandi. Barnaheill – Save the Children á Íslandi voru stofnuð 24. október 1989. Rekstur samtakanna byggist á framlögum mánaðarlegra styktaraðila (Heillavina), félagsgjöldum, fjáröflunum og styrkjum. Meðal fjáröflunarleiða er útgáfa minningarkorta og jólakorta. Formaður er Harpa Rut Hilmarsdóttir. Verndari samtakanna er Vigdís Finnbogadóttir fyrrum forseti Íslands.

## Tengill
* Alþjóðleg regnhlífasamtök Save the Children
* Heimasíða Barnaheilla
Kleon

**Kleon** (forngrísku: Κλέων) (d. 422 f.Kr.) var aþenskur herforingi í Pelópsskagastríðinu. Hann var fyrsti mikilsverði fulltrúi verslunarstéttarinnar í aþenskum stjórnmálum. Kleon var andstæðingur Períklesar í stjórnmálum.
Gildran (kvikmynd)

***Gildran*** er íslensk kvikmynd eftir Örn Inga Gíslason. Hún fjallar um nokkrar unglingstúlkur á Akureyri sem vinna ferð til Færeyja. Myndin var frumsýnd árið 2002.

## Heimildir
http://mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=673666
Palermo

**Palermo** er stærsta borg Sikileyjar og fimmta stærsta borg Ítalíu. Árið 2021 voru íbúar borgarinnar 637 þúsund. Borgarstjóri er Leoluca Orlando.

Heitið er leitt af gríska παν-όρμος, Panormos, forskeytið -pan sem finna má í svipaðri merkingu í ensku merkjandi allt, stór eða sam og ormos sem merkir höfn en árnar Kemonia + Papireto hafa með framburði sínum búið til stóra náttúrlega höfn.

## Íþróttir
*Palermo FC, knattspyrna.
Síðasti bærinn í dalnum (kvikmynd)

***Síðasti bærinn í dalnum*** er fyrsta leikna kvikmynd Óskars Gíslasonar. Hún var tekin upp á Tannastöðum í Ölfusi, í Kershelli og í Kjósinni og var frumsýnd árið 1950. Jórunn Viðar samdi tónlistina við myndina og var það fyrsta kvikmyndatónlist sem samin var á Íslandi við mynd í fullri lengd.

## Söguþráður
Myndin gerist á sveitabæ þar sem systkinin Bergur og Sólrún búa með Birni, föður þeirra, og Gerði, ömmu þeirra. Uppi í fjöllum búa tröllin Kolur og Ketta sem hafa flæmt alla bændur burt úr dalnum, nema Björn. Gerður á nefnilega galdrahring sem verndar þau frá tröllunum. Í von um að stela hringnum ákveður tröllkarlinn að breyta sér í karlmansgervi og ræður sig sem vinnumann á bænum. Einn daginn hittir Bergur dverginn Rindil og hjálpar honum að bjarga huliðhjálminum sínum sem hann hafði misst út í á. Huliðhjálmurinn var gæddur göldrum þannig að hver sá sem hafði hann á höfði sér varð ósýnilegur. Rindill fer með Berg að heimsækja álfkonuna. Hún launar Bergi hjálpsemi hans með því að breyta legg sem hann var með í galdralegg sem getur opnað alla lása og einnig kallað á álfkonuna ef hann vantar hjálp. 

Eftir misheppnaða tilraun vinnumansins til að stela gullhringnum ákveður tröllkonan að hún þurfi að aðstoða hann. Þegar Björn og vinnumaðurinn fara á melrakkaveiðar er tröllkonan búin að fara í konugervi og situr uppi á heiði þar sem þeir Björn og vinnumaðurinn rekast á hana. Hún þykist hafa flúið húsbónda sinn vegna slæmrar meðferðar sem hún fekk þar. Í góðmennsku sinni býður Björn henni að búa hjá sér og frestar melrakkaveiðunum. Nokkrum dögum seinna fer Björn aftur á melrakkaveiðar og þá heyrir Bergur samtal milli vinnumansins og vinnukonunnar um það hvernig hún ætlar að stela hringnum meðan Björn er í burtu. Bergur segir ömmu sinni hvað hann hafði heyrt og hún felur hringinn á klæðum sínum. Vinnukonan fer að rúmi ömmunnar en finnur ekki hringinn. Seinna um daginn þegar Bergur og Sólrún eru úti að tína ber þá töfrar vinnukonan fram stóran kistil og læsir systkinin í honum. Bergur notar galdralegginn sinn til að opna kistilinn og þau flýja. En tröllkonan gómar þau aftur og ber þau upp í hellinn sinn. Með hjálp álfkonunnar ná þau að flýja aftur. Þegar tröllskessan vaknar hleypur hún á eftir þeim og þegar hún er alveg að ná þeim mæta þau Birni og vinnumanninum sem eru á melrakkaveiðnum. Vinnumaðurinn breytir sér í tröll og ræðst á Björn. Álfkonan birtist loks og flæmir tröllin í burtu fyrir fullt og allt.
KV

**KV** getur átt við:
* Knattspyrnufélag Vestmannaeyja stofnað 1903
* Knattspyrnufélag Vesturbæjar stofnað 2004
Kímon

**Kímon** (forngrísku: **Κίμων**, **Kimōn**) (510 - 450 f.Kr.) var aþenskur herforingi og stjórnmálamaður. Hann var sonur Míltíadesar, sem leiddi her Grikkja til sigurs í orrustunni við Maraþon.

Plútarkos segir að Kímon hafi verið „jafn hugrakkur og Míltíades, jafn klókur og Þemistókles og báðum mönnum réttvísari“. Hann var efnaður maður og þekktur fyrir örlæti.

Kímon barðist í orrustunni við Salamis árið 480 f.Kr. Hann naut mikillar virðingar sem herforingi. Í stjórnmálum var hann íhaldssamur. Hann var mjög hlynntur Spörtu og studdi fámennisstjórnarsinna í aþenskum stjórnmálum. Helsti andstæðingur hans í stjórnmálum var Períkles.
Knattspyrnufélag Vesturbæjar

**Knattspyrnufélag Vesturbæjar (KV)** var stofnað 17. september 2004. Stofnendur félagsinns eru 11 ungir drengir úr Knattspyrnufélagi Reykjavíkur (KR), vildu ekki hætta að leika fyrir félagið þegar þeir gengu uppúr 2. flokk félagsinns. Síðan þá hefur Knattspyrnufélag Vesturbæjar verið hugsað fyrir þá KR-inga sem vilja halda áfram fótbolta. KV spilar á gervigrasvelli KR við Frostaskjól, sem hefur hlotið nafnið KV-park af stuðningsmönnum félagsinns. Stuðningsmannasveit KV heitir Miðjan. KV er í dag ekki eingöngu fótboltalið, heldur hefur félagið stofnað kvennalið, handknattleikslið, körfuknattleikslið og borðtennislið.

Í kvennafótbolta KV sigraði meistaraflokkur 3. deild íslandsmótsinns, árið 2007. Kvennaliðið hafði fyrrum landsliðsþjálfarann Þorberg Aðalsteinsson sér innan handar á sama tímabili.  Önnur lið KV hafa komist í 32 liða úrslit bikarkeppna á sínu sviði. Handknattleikslið KV datt út úr 32 liða úrslitum SS bikarkeppnarinnar gegn FH, árið 2006. Í körfuboltanum mætti liðið B-liði Snæfells í 32 liða úrslitunum ári síðar, eða á árinu 2007. Körfuliðið mætti svo nýstofnuðu liði Körfuknattleiksliði Ísafjarðar, í Reykjavík, en andstæðingarnir eru skipaðir uppöldum KFÍ leikmönnum. Körfulið KV náði jafntefli í fyrri hálfleik leiksinns, en annars hafði KFÍ-R yfirhöndina og vann leikinn 41-32.

Fótboltalið KV hóf innreið sína í íslenska knattspyrnu sumarið 2005 þegar þeir mættu Hrunamönnum í VISA-bikar karla í knattspyrnu. KV vann leikinn 4-2 með tvennu frá Magnúsi Bernhard Gíslasyni, stöku marki frá Ómari Inga Ákasyni og Sverri Björgvinssyni. KV spilaði tveimur mönnum undir í leiknum eftir brottvísun Páls Kristjánssonar og Ómars Inga Ákassonar. Sigurður Pétur Magnússon, í liði Knattspyrnufélags Vesturbæjar skoraði sjálfsmark. Liðið komst svo upp í 2 deild tveimur árum seinna, eða á árinu 2009.  Eftir það afrek styrkti liðið sig nokkuð með því að fá Halldór Svavar Sigurðsson frá Hömrunum, Ingvar Rafn Stefánsson frá Leikni, Jason Már Bergsteinsson frá Gróttu, Magnús Helgason frá Víking og Björn Ívar Björnsson frá KR, sem jafnframt hafði verið á láni til KV. 

Knattspyrnufélag Vesturbæjar spilar í svartri og hvítri peysu með svörtum buxum og sokkum, sem aðalbúning félagsinns. Varabúningur félagsins er bleik peysa við svartar buxur og svart-hvíta (röndótta) sokka. Stjórn félagsins í dag skipa (í stafrófsröð): Björn Berg Gunnarsson, Guðmundur Óskar Pálsson, Gunnar Kristjánsson, Jón Bjarni Kristjánsson og Páll Kristjánsson, sem jafnframt er formaður.

## Heimavöllur
KV-Park er heimavöllur KV. Völlurinn hefur verið heimavöllur félagsins frá því fyrsti leikur þess var leikinn árið 2005.

### Upplýsingar
*Stærð: 111 x 73 m
*Opnunarleikur: 18. maí 2005 KV - Hrunamenn 4 - 2 (eftir framlengingu, 2-2 eftir venjulegan leiktíma)
*Met aðsókn: 2009 610 (KV - ÍH)
*Stærsti sigur: 7-0 á móti Knattspyrnufélagi Kópavogs, 1 júlí 2009

## Þekktir stuðningsmenn
Spennusagna og metsölu rithöfundurinn Arnaldur Indriðasson heldur með liðinu og sonur hans, Örn Arnaldsson spilaði með félaginu. Hann mætir þó einstaka sinnum á æfingar til að halda sér við.

## Tenglar
Opinber heimasíða KV 

## Heimildir
Lyngætt

**Lyngætt** (fræðiheiti: *Ericaceae*) er ætt tvíkímblöðunga sem fælast kalk og þrífast í súrum jarðvegi. Ættin telur fjölda jurta sem flestar lifa við temprað loftslag, þar á meðal beitilyng, sortulyng, bláber, stikilsber og trönuber. 

## Ættkvíslir
Sútun

**Sútun** er meðferð húða og skinna sem breytir eiginleikum þeirra og ver þau rotnun. Talað er um að súta skinn, en einnig að *barka* eða *garfa skinn*. 

Fyrst eru skinnin útvötnuð til að skola salt úr húðinni, síðan er yfir- og fituhúð losuð, auk hárs ef ekki á að framleiða loðskinn. Það er oftast gert með kalklausn. Síðan er húðin afkölkuð og tyrð og böðuð í sútunarefnum. Þegar sútun er lokið eru skinnin borin feiti, stundum teygð og elt til að mýkja þau og oftast lituð.  Hinar ýmsu sútunaraðferðir draga venjulega nafn sitt af þeim sútunarefnum sem notuð eru hverju sinni. 

* Við **krómsútun** eru notuð sérstök krómsambönd, oftast krómálún með sóda eða annarri basískri upplausn. 
* Við **jurtasútun** (*rauðsútun*) eru notuð ýmis efni úr jurtaríkinu, t.d. trjábörkur (*barkarsútun*), viður og laufblöð. 
* Við **feitisútun** er notuð ómettuð feit olía, t.d. lýsi og repjuolía. 
* Við **hvítsútun** (*álúnsútun*) er notuð upplausn úr kalíálúni eða álsúlfati, matarsalti og vatni. **Gljásútun** er afbrigði hvítsútunar þar sem auk kalíálúns og matarsalts er notað mjöl og eggjarauða.