open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gagnauga (vefsíða)

**Gagnauga.is** var íslenskt vefrit sem var sett á laggirnar á haustdögum árið 2003 og lagði upp laupana árið 2013. Það fjallaði mest um alþjóðastjórnmál á gagnrýninn hátt.

## „Róttæka margmiðlunartjaldið“
Aðdragandinn var sá að hópur fólks fékk leyfi borgaryfirvalda í Reykjavík til þess að setja upp tjald fyrir Menningarnótt sumarið 2003, við suðvesturhorn Tjarnarinnar, þar sem sýndar voru kvikmyndir og dreift fræðsluefni. Dagskráin var fjölbreytt, en flestar myndanna voru gagnrýnar heimildarmyndir um hryðjuverk, bankakerfið, utanríkisstefnu Bandaríkjanna og fleira. Tjaldið fékk að standa fram á haust, en var tekið niður þegar veðrið var orðið of kalt. Sama haust var haldið áfram að sýna sömu myndir, og fleiri. Þær sýningar fóru sumar fram í MÍR-salnum á Vatnsstíg, í Odda, á Nelly's Cafe við Bankastræti og í samstarfi við Fróða, félag sagnfræðinema í Árnagarði.

## Vefsíðan opnar — deilur
Um haustið 2003 opnaði vefsetrið Gagnauga. Þar var einkum lögð áhersla á þrennt: (1) Að birta greinar sem flestar voru skrifaðar af aðstandendum síðunnar, en sumar þýddar; (2) að vísa á fréttir sem aðstandendum þóttu merkilegar en fá ónóga umfjöllun í fjölmiðlum; (3) að kynna kvikmyndasýningar og aðra starfsemi Gagnauga, fyrir utan sjálfa síðuna. Nýjar greinar birtust reglulega fyrstu mánuðina og nýjar fréttir birtust nokkrum sinnum í viku. Snemma árs 2004 birtist þýdd grein, þar sem komu fram efasemdir um að Helförin hefði átt sér stað með þeim hætti sem almennt er álitið. Hún vakti mikla athygli, og voru ekki allir hrifnir. DV birti ritstjórnargrein, þar sem hart var deilt á helfararefasemdir af því tagi sem Gagnauga hafði birt. Stefán Þorgrímsson, einn aðstandenda síðunnar, svaraði ritstjórnargreininni í kjallarapistli.

## 2004 – 2006
Þótt helfarargreinin hefði loðað við orðstír síðunnar, hélt hún áfram að birta greinar um fjölmiðla, lýðræði, álitamál varðandi 11. september 2001 og margt fleira. Haustið 2004 áttu margir af aðstandendum Gagnauga, ásamt fleirum, frumkvæði að því að félagsmiðstöðin Snarrót var stofnuð. Hún var fyrst til húsa að Garðastræti 2, en flutti seinna í kjallara Laugavegar 21, þar sem Kaffi Hljómalind var þá til húsa. Í Snarrót hélt Gagnauga fjölda kvikmyndasýninga, þar á meðal nokkrar kvikmyndahátíðir. Þar var einnig komið upp safni bóka, blaða og myndbanda og -diska til afnota og láns fyrir áhugasama. Ennfremur voru keyptar inn bækur og boðnar til sölu.

## Fundir og fyrirlestrar
Gagnauga hélt sjálft, og tók þátt í að halda, allmarga fundi og fyrirlestra. Í því skyni flutti Gagnauga m.a. inn Barrie Zwicker (árið 2005) og Michel Chossudovsky (árið 2006).

## Endurkoma Gagnauga
Gagnauga opnaði aftur í byrjun ágúst 2010 með nokkuð nýjum útfærslum og mannskap.

## Sjá einnig
* Heimasíða Gagnauga (Vefsafn) 
* Ellefta september-hreyfingin á Íslandi (Vefsafn) 
* Snarrót (félag)
Biblíuvers

**Biblíuvers** er minnsta eining, eða grunneining, við skiptingu á texta Biblíunnar. Tölusetning biblíuversa eða ritningargreina, var fundin upp á fyrri hluta 16. aldar. Ítalskur munkur af reglu dóminíkana, *Santes Pagninus* (1470-1541), notaði fyrstur svipað kerfi við útgáfu Biblíu sem kom út í Lyon í Frakklandi 1527-1528, en kerfi hans náði ekki útbreiðslu. 

*Robert Estienne* (1503-1559), nafntogaður prentari í París, gaf út Nýja testamenti árið 1551, þar sem í fyrsta skipti var innleitt það kerfi við tölusetningu biblíuversa, sem nú er notað. Árið 1553 gaf hann út heila Biblíu með tölusettum versum, og var kerfi hans almennt tekið upp á næstu áratugum. 

Í fyrstu útgáfu Biblíunnar á íslensku, Guðbrandsbiblíu (1584), er aðeins tölusett kaflaskipting, en í næstu útgáfu, Þorláksbiblíu (1644) er einnig tölusett versaskipting, og í öllum íslenskum útgáfum Biblíunnar upp frá því. 

Mikil þægindi þykja að því að geta vísað til tölusettra ritningargreina, t.d. Lúk. 17:21, sem merkir: Lúkasarguðspjall, 17. kapítuli, 21. vers.

Nokkur ruglingur er á því hvaða skammstafanir eru notaðar, en ætti þó sjaldan að valda misskilningi, t.d. Lúk. 17:21, eða Lk 17,21. 

## Heimild
*Umfjöllun á ensku og þýsku Wikipediu.
Aspergerheilkenni

**Aspergerheilkenni** er truflun í þroska sem einkennist af skertri hæfni til félagslegra samskipta, sérkennilegum áhugamálum og áráttukenndri hegðun, tilbreytingarlausum talanda, sérkennilegu málfari, lélegri líkamstjáningu og klunnalegri hreyfingu og göngulagi. Aspergerheilkenni er á einhverfurófinu, en er mun vægari en einhverfa, fólk með Aspergerheilkenni er með nokkuð venjulega tungumálafærni og gáfur.

Orsök Aspergerheilkennis er ekki þekkt. Einkenni koma vanalega fram fyrir 2 ára aldur og endast ævilangt. Fleiri karlar en konur eru með Aspergerheilkenni.

Heilkennið er nefnt eftir Hans Asperger, Austurrískum lækni sem lýsti árið 1944 börnum með tjáskiptavanda sem áttu erfitt með að skilja tilfinningar annarra. Nútímalýsingin á Aspergerheilkenni varð svo til árið 1981 og var orðin stöðluð greining í byrjun 10. áratugarins.

## Tenglar
*Vísindavefur: Hvað er Asperger-heilkenni? 
* Doktor.is – Asperger heilkenni
* Hrafnhildur Kjartansdóttir: Asperger, nánari lýsing

## Tilvísanir
Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar

**Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar** er fyrsta bók sem prentuð var á íslenska tungu. Prentun bókarinnar lauk 12. apríl 1540 í Hróarskeldu, Danmörku.  Bókin er um 330 blöð og í litlu broti eða 8vo (sjá ). Ekki er vitað hve mörg eintök voru prentuð en talið er líklegt að Oddur hafi ætlað sérhverjum presti á Íslandi eintak. 

## Þýðing Odds
Fræðimenn hafa löngum hrósað þýðingu Odds á Nýja testamenntinu fyrir það kjarnyrta mál sem Oddur notar og benda á að hann hafi lagt grunninn að þeim stíl sem enn er viðhafður í biblíuþýðingum. Margir hafa þó bent á að hann eigi oft í brösum við að mynda íslenskulegar setningar og að hann riti ekki hreint mál. Sigurður Nordal kallaði samt þýðinguna *„eitt af leiðarmerkjunum í sögu íslenskra bókmennta“.* Hann taldi stíl hans „svo svipmikinn og mergjaðan og mál hans svo auðugt, að enn er unun að lesa guðspjöllin í þeim búningi“. Dr. Jón Helgason prófessor tók ekki eins djúpt í árinni. Þó taldi hann stíl Odds „maklegan þeirra lofsyrða - ef litið er á þá kafla, sem best hafa tekist“. Í formála að bók sinni: *[[Málið á Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar]]* skrifar Jón samt sem áður:
:Enginn, sem vill kynnast sögu íslenzkrar tungu, getur látið undir höfuð leggjast að athuga Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar. Það er fyrsta bók íslenzk, sem komst á prent, að minsta kosti þeirra er varðveizt hafa. Hitt er þó meira vert, að það er upphaf og elzta fyrirmynd guðrækilegra rita á Íslandi í lútherskum sið.

## Heimild
* Orð Guðs á íslensku

## Tenglar
* Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar; af heimasíðu Orðabókar Háskólans 
* ''Nýja testamenti Odds í veglegri útgáfu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988
* ''Nýjatestamenti Odds Gottskálkssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
Biblían 1981

**Biblían 1981** var að hluta ný þýðing á ritum Biblíunnar yfir á íslensku. 

Þetta var raunar bráðabirgðaútgáfa, enda var þar aðeins um að ræða nýja þýðingu á guðspjöllunum og Postulasögunni. Önnur rit Nýja testamentisins frá 1912 voru endurskoðuð og nokkrar umbætur gerðar á sömu þýðingu Gamla testamentisins. 

## Heimild
*Jón Sveinbjörnsson: Grein í *Lesbók Morgunblaðsins* 13. október 2007.
Safavídaríkið

**Safavídaríkið** (persneska: صفویان; aserbaídsjanska: *Səfəvi*) var íranskt sjítaveldi af aserskum og kúrdískum uppruna sem ríkti yfir í Persíu frá 1501/1502 til 1722. Á tímum Safavídaríkisins náði Persía mestri stærð frá falli Sassanídaríkisins árið 651. Safavídarnir gerðu tólfungaútgáfu sjía íslam að opinberum trúarbrögðum í ríkinu.
Reyrgresi

**Reyrgresi** (fræðiheiti: *Hierochloë odorata*) er ilmandi grastegund sem vex í graslendi á láglendi um alla Evrasíu og Norður-Ameríku. Blöðin eru breið og gljáandi. Lyktin kemur betur í ljós við þurrkun og þurrkað reyrgresi er notað til að setja góða lykt í hýbýli manna og hirslur. Það er einnig algengt í náttúrulækningum og sem krydd í áfengi. 

Reyrgresi vex á láglendi um allt Ísland.

## Tilvísanir
Biblía 21. aldar

**Biblía 21. aldar** er ný heildarþýðing Biblíunnar á íslensku, sem kom út 19. október 2007. JPV útgáfa gaf hana út fyrir hönd Hins íslenska biblíufélags.

## Saga
Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1986, þegar Hið íslenska biblíufélag fékk dr. Sigurð Örn Steingrímsson og dr. Þóri Kr. Þórðarson til að gera tilraunaþýðingu á Jónasarbók og Rutarbók, og var dr. Guðrún Kvaran fengin til að vinna með þeim sem málfarsráðunautur. Verkinu lauk vorið 1988. 

Haustið 1990 var gerður samstarsfssamningur milli *Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands* og Hins íslenska biblíufélags um að þýða að nýju Gamla testamentið, og komu á næstu árum út 9 kynningarhefti með þýðingu á öllum ritum þess. Aðalþýðandi var dr. Sigurður Örn Steingrímsson, en einnig komu að verkinu Jón Gunnarsson lektor, séra Árni Bergur Sigurbjörnsson, Þórir Kr. Þórðarson prófessor og Gunnlaugur A. Jónsson prófessor. Skipuð var nefnd til að fara yfir textana fyrir hönd Biblíufélagsins. Í nefndinni voru upphaflega Þórir Kr. Þórðarson (formaður), Árni Bergur Sigurbjörnsson, séra Gunnar Kristjánsson, Gunnlaugur A. Jónsson og Guðrún Kvaran, sem var fulltrúi Íslenskrar málnefndar. Síðar dró Þórir Kr. Þórðarson sig úr nefndinni; varð Guðrún Kvaran þá formaður og einnig kom séra Sigurður Pálsson inn í nefndina.

Í Biblíunni 2007 er birt þýðing á Apókrýfum bókum Gamla testamentisins, sem ekki höfðu verið í íslenskum biblíuútgáfum frá 1859. Var þar notuð þýðing Árna Bergs Sigurbjörnssonar frá 1994, nokkuð endurskoðuð.

Haustið 2001 var ákveðið að endurskoða og endurþýða texta Nýja testamentisins frá 1981, og í þýðingarnefnd voru þau kosin Jón Sveinbjörnsson (aðalþýðandi), Árni Bergur Sigurbjörnsson og Guðrún Kvaran. Árið 2003 kom Einar Sigurbjörnsson í nefndina í veikindum Árna Bergs. Ákveðið var að líta einkum til þeirra rita sem ekki höfðu verið þýdd 1981.

Þýtt var úr frummálunum, en einnig stuðst við eldri biblíuþýðingar íslenskar og nýlegar erlendar þýðingar Biblíunnar. Nefndunum var gert að þýða textann á vandað og aðgengilegt nútímamál, en hafa samt hliðsjón af íslenskri hefð í biblíumáli. Í fyrsta sinn var reynt að koma á málfari beggja kynja. Þannig er oftast sett systkin í stað bræður, ef verið er að ávarpa blandaðan hóp, en þess er þó getið neðanmáls hvað stendur í frumtexta. 

Í Biblíunni 2007 er einnig ítarefni: nokkur kort, stutt greinargerð framan við öll rit Biblíunnar, skrá um mikilvæga ritningarstaði, yfirlit um tímatal og orðaskýringar. 

Fyrsta prentun Biblíunnar 2007 er í tvenns konar broti. Stærra brotið er hægt að fá í svörtu rexinbandi eða rauðu flauelsbandi. Minna brotið fæst í svörtu, rauðu eða hvítu bandi.

## Heimild
*Sigurður Ægisson: Grein í *Morgunblaðinu* 28. október 2007.

## Tengill
* Biblían.is
Ilmreyr

**Ilmreyr** (fræðiheiti: *Anthoxanthum odoratum*) er gras sem vex um alla Evrasíu. Þurrkuð grös gefa frá sér einkennandi ilm og bragð. Hann blómstrar snemma á vorin.

Ilmreyr er mjög algengur um allt Ísland á láglendi.

## Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (*Pleospora herbarum*) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á ilmrey.

## Tilvísanir
Aðventukrans

**Aðventukrans** er krans gerður úr greni greinum með fjórum kertum sem komið er fyrir á hring, en litið er svo á að hið sígræna greni tákni lífið í Kristi og hringurinn er tákn eilífðinnar. Kertin eru fyrir hvern sunnudag í aðventunni og kveikt er á þeim á þeim dögum þannig að fyrsta sunnudag í aðventu er kveikt á fyrsta kertinu, annan sunnudag í aðventu á fyrsta og öðru kertinu og svo framvegis. Með árunum hefur þó fjölbreytni í skreytingum kransana aukist og orðið frjálslegri svo jafnvel er greninu sleppt eða kertin fjögur höfð í röð frekar en hring.

## Uppruni
Aðventukransar eru algengir í kristnum]] löndum bæði í kirkjum]] og á heimilum. Hugsanlega hafa þeir verið til allt frá því á miðöldum en nútímaaðventukransar hafa breiðst út frá Þýskalandi frá því seint á 19. öld. Í Austurkirkjunni eru stundum notaðir aðventukransar með sex kertum þar sem aðventan hjá þeim er lengri en í Vesturkirkjunni.

Til Íslands barst kransinn frá Danmörk og í upphafi aðalega notaður til að skreytinga í búðargluggum á milli 1960 og 1970 en smámsaman fór hann að vera notaður á heimilum og er orðin nánast ómissandi á hverju heimili sem partur af aðventunni.

## Merking kertanna
Hvert kerti hefur verið nefnt sínu nafni og það fyrsta kallað *spádómakertið*, sem á að minna á spádóminn í Gamla testamentinu um komu frelsarans. Annað kertið er kallað *Betlehemskertið* og vísar til fæðingarborgar krists. Þriðja kertið er kallað *hirðakertið* eftir hirðingjaunum sem fréttu fyrstir af fæðingu Jesús og fluttu af því fréttir. Fjórða kertið er kallað *englakertið* sem á að minna á þá sem báru fregnirnar fyrstir til mannanna um fæðinguna og hver þar væri fæddur. 

## Tenglar

*  (Skoðað 11.11.2012).
Blóðberg

**Blóðberg** (fræðiheiti: *Thymus praecox*) er lítil sígræn fjölær þófaplanta, af sömu ættkvísl og timian, sem vex í þurru mólendi, holtum og sandi um alla Evrópu. Blóðberg er nýtt sem sígræn þekja í garða og í matargerð sem krydd.

Á Íslandi er blóðberg (*ssp. arcticus*) mjög algengt um allt land og finnst bæði á láglendi og í fjöllum allt upp í þúsund metra hæð. 

## Um blóðberg
Björn Halldórsson, prestur í Sauðlauksdal sem var frumkvöðull í garðrækt og jarðyrkju á Íslandi, segir um blóðbergið:
:*Þessi urt hefur ágætan kraft til að styrkja sinar. Hverslags vín, sem á þessari urt hefur staðið nokkra stund og síðan drukkið, læknar sinadrátt, það sama læknar kvef, hreinsar og styrkir höfuð, þynnir blóð, læknar upp þembing þeirra manna, sem etið hafa mikið af hörðum mati. Það vermir kaldan maga og styrkir hann. Dúkur í þessu vín vættur og við lagður höfuð manns, bætir öngvit og svima, höfuðverk og hettusótt*. 

:*Seyði af þessari urt, sem te drukkið, er gott við hósta, læknar ölsýki þeirra manna, að morgni drukkið, sem ofdrukkið höfðu vín að kvöldi. Sé þessari urt stráð á gólf, eða reykt með henni í húsum, ellegar hún seydd í vatni og sama vatni dreift um húsið, flýja þaðan flær*.

## Samlífi
Á Íslandi vex niðurbrotssveppurinn grasmúrgróungur (*Pleospora herbarum*) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á blóðbergi.

## Tilvísanir
Stórveldistími Svíþjóðar

**Stórveldistími Svíþjóðar** er tímabil í sögu Svíþjóðar sem nær frá 1611 til 1718 þegar Svíþjóð gerðist stórveldi í Evrópu. Á undan stórveldistímanum kemur Fyrra Vasatímabilið (1521–1611) og eftir að því lauk tók Frelsistími Svíþjóðar (1719–1772) við.

Upphaf stórveldistímans má rekja til tilrauna Karls hertoga til að tryggja hagsmuni Svíþjóðar og Finnlands með því að tryggja og leggja undir sig landsvæði við Eystrasaltið í upphafi 17. aldar. Við þetta lenti Svíum saman við Rússneska keisaradæmið, Pólsk-litháíska samveldið og Dansk-norska ríkið. 

Hinn eiginlegi stórveldistími miðast oftast við það þegar Gústaf 2. Adolf, elsti sonur Karls hertoga, tók við völdum árið 1611. Gústaf tókst að vinna lönd af Rússum og Pólverjum þannig að Eystrasalt var á góðri leið með að verða sænskt haf. 1630 tók hann þátt í Þrjátíu ára stríðinu og eftir lát hans 1632 héldu Svíar áfram að leika stórt hlutverk á meginlandi Evrópu og tókst þar að auki að vinna mikilvæga sigra á Dönum 1645, 1658 og 1679. Með þeim tókst að afla ríkinu náttúrulegra landamæra við Eyrarsund og vinna héruð í Noregi.

Endalok stórveldistímans urðu vegna eflingar Rússlands í valdatíð Péturs mikla. Til uppgjörs kom í Norðurlandaófriðnum mikla 1700–1721 og endalok tímabilsins eru höfð við lát Karls 12. árið 1718.
Endanleiki

**Endanleiki** í stærðfræði á við *endanlega* stærð, þ.e. stærð sem er ekki óendanleg. Um endanlegu stærðina *x* gildir að ||*x*|| < ∞, þar sem ||.|| táknar staðal, eða tölugildi ef stærðin er í mengi rauntalna. 

Athuga ber að allar tölur eru endanlegar, þ.a. orðið *endanleg tala* er tvítekning, en er stundum notað til að leggja áherslu á að stærðir geta orðið óendanlegar í einhverjum skilningi. Hins vegar er notast við útvíkkaða rauntalnaásinn í örsmæðareikningi, því þar geta stærðir orðið óendanlegar.

## Tengt efni
* Endanlegt mengi
* Takmarkað fall
* Takmarkað mengi
* Takmörkuð runa
Ívan Túrgenev

**Ívan Sergejevítsj Túrgenev** (rússneska: *Иван Сергеевич Тургенев*) (9. nóvember 1818 – 3. september 1883) var rússneskur rithöfundur. 

Túrgenev var talinn fremstur rússneskra raunsæishöfunda meðan hann lifði, en hann hefur síðan fallið í skuggann af Leó Tolstoj og Fjodor Dostojevskíj. Ívan Túrgenev var þó brautryðjandi á ýmsum sviðum, og var fyrsti rússneski höfundurinn sem varð þekktur í Evrópu. Skáldsaga hans, Feður og synir, sem kom út 1862 er álitin eitt af öndvegisritum heimsbókmenntanna. Árið 2007 komu út á íslensku *[[Fjórar sögur]]* í nýjum þýðingum hjá Hávallaútgáfunni.

## Tenglar
* Verk Túrgenevs á íslensku; af Gegnir.is
* ''Í tilefni 100 ára ártíðar skáldsins''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
Miðstýring

**Miðstýring** er stjórnarfar eða stjórnskipulag þar sem allflestar ákvarðanir eru teknar í einni valdastofnun eða valdaklíku (t.d. í ríki eða fyrirtæki o.s.frv.). 

## Tengt efni
* einveldi
* skrifræði
* valddreifing
Hungursneyð

**Hungursneyð** er samfélagskreppa þar sem stór hluti íbúa er vannærður og hungurdauði vex mikið. Fyrr á öldum kom hungursneyð reglulega upp um allan heim og þrátt fyrir tækniþróun síðustu alda hefur hungursneyð oft komið upp síðustu ár, einkum í þriðja heiminum.

Hungursneyð stafar gjarnan af uppskerubresti, þurrkum, kuldum, farsóttum, styrjöldum eða slæmum efnahagsákvörðunum. Talið er að um sjötíu milljónir manna hafi látist vegna hungursneyðar á 20. öld.
Ahmad al-Mansur

**Ahmad al-Mansur Saadi** (arabíska: أحمد المنصور السعدي) nefndur *Adh-dhahbîy* - „hinn gullni“ (1549 – 20. ágúst 1603) var soldán Marokkó frá 1578 til dauðadags. Hann var af Saadi-ættinni sem ríkti yfir Marokkó frá 1554 til 1627. 

Hann tók við völdum af bróður sínum þegar sá síðarnefndi lést í orrustunni við Alcácer Quibir þar sem Saadi-ættin vann yfirburðasigur á her Portúgala. Hann gat sér mikið orð í orrustunni og tók við fjölda portúgalskra stríðsfanga sem hann gat selt fyrir lausnargjald. Sá auður sem sigurinn færði soldáninum var nýttur til að reisa El Badi-höllina í Marrakesh. 

Al-Mansur þurfti dýrt net útsendara, bandamanna og njósnara til að halda í skefjum bæði Tyrkjaveldi, Spáni og Portúgal sem öll höfðu augastað á Marokkó. Til að komast yfir örugga gulluppsprettu sendi hann því her yfir Saharaeyðimörkina 16. október 1590 til að leggja Songhæveldið undir Marokkó. Her hans vann úrslitasigur í orrustunni við Tondibi 13. mars 1591 þar sem skotvopn gerðu útslagið. Eftir það fóru mennirnir ránshendi um borgirnar Gao, Djenné og Timbúktú og fengu mikið herfang gulls. Hins vegar varð þessi árás til þess að Saharaverslunin lagðist nánast af og miðstjórnarvaldið hrundi í Vestur-Afríku. Marokkó átti í erfiðleikum með að halda stjórn á borgunum og árásin varð því dýrari en ávinningnum nam til lengri tíma litið. Saadi-ættin missti stjórn borganna fljótlega eftir lát al-Mansurs.

Eftir lát al-Mansurs tókust tveir synir hans á um völdin; Zidan Abu Maali sem ríkti yfir Marrakesh og Abou Fares Abdallah sem ríkti í Fes.
Veldaröð

**Veldaröð** er röð þar sem breytistærðin kemur fyrir í síhækkandi jákvæðu heiltöluveldi í hverjum lið. Fáguð föll eru sett fram með samleitnum veldaröðum og því eru veldaraðir geysimikilvægar í fallafræði og tvinnfallafræði, t.d. má setja hornaföllin fram með veldaröðum. 

## Framsetning
:\sum_{n=0}^\infty a_n \left( z-c \right)^n = a_0 + a_1 (z-c) + a_2 (z-c)^2 + a_3 (z-c)^3 + \cdots,
þar sem stuðlarnir *a* og *c* eru óháðir breytunni *z*, en *a*, *b*, *c* og *z* geta verið rauntölur eða tvinntölur. Ef *c* = 0 kallast röðin **Maclaurinröð** (kennd við Colin Maclaurin): 
:\sum_{n=0}^\infty a_n z^n = a_0 + a_1 z + a_2 z^2 + a_3 z^3 + \cdots.

## Dæmi um veldaraðir
Jafnhlutfallaröð er röð þar sem allir stuðlar eru 1:
: \frac{1}{1-x} = \sum_{n=0}^\infty x^n = 1 + x + x^2 + x^3 + \cdots, \left\vert x \right\vert 
:
Vísisfallið er röð þar sem stuðlarnir eru umhverfa aðfeldis af liðvísi:
:: e^x = \sum_{n=0}^\infty \frac{x^n}{n!} = 1 + x + \frac{x^2}{2!} + \frac{x^3}{3!} + \cdots.

Taylorröð er ákveðin gerð veldaraðar, sem lýsir falli í nágrenni tiltekins punkts.
Síkjabrúða

**Síkjabrúða** (fræðiheiti: *Callitriche hamulata*) er vatnajurt sem vex á kafi í grunnu vatni. Blöðin eru mjó og jafnbreið (striklaga) og blómin eru í öxlum blaðanna. Hún er algeng í Norður-Evrópu. Síkjabrúða er notuð sem skrautjurt í fiskabúr.

Á Íslandi finnst síkjabrúða í vötnum á láglendi um allt land.

## Tilvísanir
Framvirkur samningur

**Framvirkir samningar** er ein tegund afleiða þar sem einn aðili hefur gert samning við annan um skylduna til þess að eiga viðskipti um einverja tiltekna undirliggjandi eign á ákveðnum degi í framtíðinni  við fyrirfram ákveðnu verði

Framvirkir samningar eru öðruvísi en valréttarsamningar að því leiti að þeir kveða á um skyldu til að eiga viðskipti en ekki valið um það hvort af viðskiptinum verði eða ekki.

## Dæmi
Halldór og Inga semja um það 1. júlí að þann 31. desember muni Halldór selja Ingu bréf fyrir 100.000 krónur að nafnvirði í Íslandsbanka á genginu 10, það er fyrir 1 milljón króna. Verðmæti slíks samnings fer eftir því hvernig markaðsvirðið þróast. Ef gengið er hærra en 10 þann 31. desember þá hefur samningurinn jákvætt virði fyrir Ingu á þeim degi en neikvætt fyrir Halldór. Halldór verður þó að standa við samninginn, ólíkt því sem ætti við ef Halldór hefði keypt sölurétt á bréfin af Ingu, þá myndi hann ekki nýta söluréttinn ef gengið á markaði væri hærra en 10.

## Vörn gegn áhættu
Framvirka samninga er hægt að nýta  sem vörn gegn áhættu.  Hugsum okkur til dæmis fyrirtæki í ferðaþjónustu á Íslandi sem er með útgjöld í krónum en tekjur í evrum. Það gefur út verðskrá í evrum að vori og selur þjónustu yfir sumarið. Þegar sumarið er gert upp að hausti þarf það að greiða starfsmönnum og birgjum í krónum með evrunum sem það fékk. Ef gengi evrunnar gagnvart krónu lækkar á þessum tíma(þ.e. gengi krónunnar styrkist)  þá verður fyrirtækið fyrir gengistapi. Ef tekjurnar eru til dæmis 1 milljón evra og gengi evrunnar lækkar úr 90, því sem fyrirtækið gerði ráð fyrir, í 80, þá verða tekjur þess í krónum 10 milljónum lægri en gert var ráð fyrir.

Hægt væri að verja sig gegn þessu með því til dæmis að gera framvirkan samning við  banka að vori um sölu á milljón evrum á tilteknu gengi að hausti. Þá væri framvirki samningurinn vörn gegn gengisáhættu. Gallinn við vörnina er að hún getur verið dýr en það fer þó eftir því hvaða verði samið er um. Þannig er samningur  um sölu á 90 dýrari en samningur um sölu á 80 enda sá síðari allt að 10 milljónum króna verðmætari þegar upp er staðið. Ef gengið er 70 þegar upp ef staðið þá er samningur um sölu evru á 90 krónur 20 milljóna króna virði en samningur um sölu á 80 einungis 10 milljóna króna virði.

Framvirkur samningur um sölu á evru ver fyrirtækið gegn gengisfalli evrunnar en það nýtur ekki gengishækkunar.  Ef  fyritækið vildi eiga möguleika á því gæti það gert valréttarsamning um sölu á evru.

## Tilvísanir
*Um framvirka samninga á vef Kaupþings banka – skoðað 2. Desember 2007.
*Um afleiður á vísindavef HÍ  – skoðað 2. Desember 2007.
Beykibálkur

**Beykibálkur** (fræðiheiti: *Fagales*) er fylking blómplantna sem meðal annars inniheldur mörg þekkt tré. Þær ættir sem nú teljast til þessa ættbálks eru:

* Bjarkarætt (*[[Betulaceae]]*)
* *[[Casuarinaceae]]*
* Beykiætt (*[[Fagaceae]]*)
* Valhnotuætt (*[[Juglandaceae]]*)
* Porsætt (*[[Myricaceae]]*)
* *[[Nothofagaceae]]*
* *[[Rhoipteleaceae]]*
* *[[Ticodendraceae]]*
Belgjurtabálkur

**Belgjurtabálkur** (fræðiheiti: *Fabales*) er ættbálkur tvíkímblöðunga. Ertublómaætt er þriðja stærsta ætt jurta í heimi þannig að hinar ættirnar leggja lítið til líffræðilegs fjölbreytileika þessa ættbálks. Í Cronquist-kerfinu er ertublómaætt eina ættin í þessum ættbálki.
A. Paul Weber

**A. Paul Weber**  (eða **Andreas Paul Weber**) (1893 – 1980) var þýskur grafíklistamaður. Hann fæddist í Arnstadt, Thüringen. Á tímum nasista var Weber í Jung-Wandervogel sem var félagsskapur sem var alfarið á móti stefnu Hitlers. Hann myndskreytti margar bækur og blöð á þessum tímum, en var fangelsaður fyrir að vera viðriðin þennan félagsskap frá júlí fram í desember 1937. 

Eftir seinni heimsstyrjöldina hélt hann þjóðfélagslegri gagnrýni sinni áfram, beindi spjótum sínum að pólitík, hernaðarstefnu, umhverfismengun, grimmd, læknavísindum og stækum öfgasinnum íþróttanna. Weber lést 87 ára í Schretstaken, litlu þorpi nálægt Ratzeburg, þar sem hann hafði búið síðan 1936. 

## Tenglar
* ''Hann tekur í lurginn á samtíðinni með skopi og gagnrýni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977
Bruce Goff

**Bruce Alonzo Goff** (8. júní 1904 – 4. ágúst 1982) var bandrískur arkitekt. 

Bruce Goff fæddist í Alton, Kansas. Goff var undrabarn og varð lærlingur í Rush, Endacott and Rush í Tulsa, Oklahoma, þegar hann var aðeins 12 ára.  Frægustu byggingarnar sem hann teiknaði eru Bavinger House í Norman, Oklahoma, Ruth VanSickle Ford House í Aurora, Illinois, Colmorgan House íGlenview, Illinois, og Pavilion for Japanese Art við Los Angeles County Museum of Art. Helsta verk hans Joe D. Price House and Studio í Bartlesville, Oklahoma, eyðilagðist í eldi af völdum brennuvargs árið 1996.
Hlutabréf

**Hlutabréf** eru ávísun á ákveðinn eignarhlut í hlutafélagi. Mismunandi réttindi geta fylgt hlutabréfinu en algengast er að það veitir eiganda þess rétt til þess mæta á og taka þátt í kosningum á aðalfundi félagsins, taka við arði frá félaginu og selja hlutabréfið eða eignarhlutinn til þriðja aðila. Hlutabréf eru ein tegund verðbréfa.

Hlutabréf eru gefin út á ákveðnu nafnverði, oft ein króna á hvern hlut. Ef hlutabréfin eru skráð í opinberum kauphöllum er gjarnan talað um „skráð hlutabréf“ en við skráningu verður til opinbert gengi á hlutum í félaginu og auðveldar það eigendum hlutabréfa að eiga viðskipti með bréfin.  Nafnvirði allra útgefinna hlutabréfa í hlutafélagi er kallað hlutafé félagsins en hlutafé félagsins margfaldað með gengi í kauphöll er kallað markaðsvirði félagsins.

Margvíslegar takmarkanir á meðferð hluta í hlutafélagi geta verið í samþykktum félagsins, t.d. um forkaupsrétt annarra eigenda að hlutum.

zh-yue:股票
Ungmennafélagið Hvöt (Blönduósi)

**Ungmennafélagið Hvöt** var stofnað 1924 og er staðsett á Blönduósi. Knattspyrna meistaraflokks hefur verið stunduð þar í tugi ára, mestmegnis hefur liðið spilað í neðstu deild Íslandsmótsins en árið 1987 komst liðið upp um deild í fyrsta skiptið þegar Hvöt varð 4. deildarmeistari, en sú gleði lifði einungis í eitt ár því liðið féll um deild jafnóðum árið eftir. Það var svo ekki fyrr en eftir 20 tilraunir eða árið 2007 að Hvöt komst aftur í 2. deild.  

Heimaleikir Hvatar fara fram á Blönduósvelli sem er í hjarta bæjarins. Hvöt hefur að vísu ekki alltaf spilað sína heimaleiki á Blönduósi en í 1-2 ár lék það á Bakkakotsvelli, íþróttasvæði Vorboðans sem er skammt norður af Blönduósi við bæinn Bakkakot. Ástæðan fyrir þessu er að á Blönduósi var malarvöllur harður og Umf. Vorboðinn byggði upp íþróttasvæði sitt með grasvelli. Hvatarmenn fengu afnot af vellinum þangað til Blöndósvöllur var tyrfður árið 1994. 

## Árangur mfl. karla

***2001 - 3.deild, 8 liða úrslit, féllu út gegn HK.**
** *Þjálfari:* Ingvar Magnússon
** Markahæstir: 
:: Kristján Blöndal 4 (6), 
:: Björgvin Karl Gunnarsson 4 (12)
:: Sveinbjörn Ásgrímsson 3 (12)

***2002 - 3.deild, 3.sæti í C-riðli.**
** *Þjálfari:* Helgi Arnarsson
** Markahæstir: 
:: Heimir Baldursson 8 (10), 
:: Óskar Snær Vignirsson 6 (12)
:: Kristján Blöndal 2 (4), Þormóður Ingi Heimisson 2 (10), Reimar Marteinsson 2 (12), Ólafur Benediktsson 2 (12)

***2003 - 3.deild, 4.sæti í C-riðli.**
** *Þjálfari:* Helgi Arnarson
** Markahæstir: 
:: Óskar Snær Vignirsson 12 (12), 
:: Haraldur Ingi Hilmarsson 5 (15)
:: Heimir Baldursson 4 (12)

* **2004 - 3.deild, 8 liða úrslit, féllu út gegn Huginn.**
** *Þjálfari:* Vilhjálmur Hans Vilhjálmsson
** Markahæstir: 
:: Óskar Snær Vignirsson 17 (14), 
:: Reimar Marteinsson 5 (11)
:: Frosti Bjarnason 4 (14)

* **2005 - 3.deild, 8 liða úrslit, féllu út gegn Reyni S.**
** *Þjálfari:* Róbert Jóhann Haraldsson
** Markahæstir: 
:: Róbert Jóhann Haraldsson 20 (14), 
:: Óskar Snær Vignirsson 15 (14)
:: Frosti Bjarnason 5 (13)

* **2006 - 3.deild, 8 liða úrslit, féllu út gegn Magna Grenivík í vítaspyrnukeppni**
** *Þjálfari:* Róbert Jóhann Haraldsson
** Markahæstir: 
:: Danislav Jevtic 10 (11), 
:: Milan Djurovic 10 (15)
:: Frosti Bjarnason 7 (15)
:: Helgi Óttarr Hafsteinsson 7 (12)

* **2007 - 3.deild, 4 liða úrslit, tap gegn Gróttu - 5 lið komust upp úr 3.deild þetta ár.**
** *Þjálfari:* Dragoslav Stojanovic
** Markahæstir: 
:: Milan Djurovic 8 (14), 
:: Ásgeir Örn Jóhannsson 5 (19)
:: Óskar Snær Vignirsson 5 (19)

* **2008 - 2.deild,** 
** *Þjálfari:* Páll Einarsson (frá 29.júní - loka tímabils) Kristján Óli Sigurðsson (til 11.júní 2008)

* **2009 - 2.deild,** 
** *Þjálfari:* Jens Elvar Sævarsson

## Tengt efni
*Ungmennasamband Austur-Húnvetninga (USAH)

## Tenglar
Heimasíða Hvatar
Nýlenska

**Nýlenska** (enska: *Newspeak*) er tungumál í staðleysuskáldsögunni *[[1984 (skáldsaga)|1984]]* eftir George Orwell og á í því þjóðfélagi sem hún lýsir að koma í staðinn fyrir **gamlensku** (*Oldspeak*), þ.e. venjulega enska tungu. Nýlenska á að hafa orðfæð að takmarki til að ydda tungumálið að hugsun flokksins, eyða blæbrigðum orða og koma þannig algjörlega í veg fyrir að menn geti upphugsað glæpi (sbr. hugsanaglæpi). Skammstafanir eru algengar í nýlensku, veigrunarorð (skrauthvarfaheiti) sem og afmáan orða eins og uppreisn og frelsi.
Hnútaletur

**Hnútaletur** var skrifmál sem Inkarnir notuðust við þar sem núna er Perú. Var það aðallega notað til að senda skilaboð milli manna. Hnútaletur var einnig notað í Kína í fornöld. 

## Tilvísanir
Christopher Dodd

**Christopher John Dodd** (f. 27. maí 1944) er bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Willimantic í Connecticut-fylki. Hann starfaði sem öldungardeildarþingmaður í efri deild bandaríska þingsins fyrir heimafylki sitt. Dodd sóttist eftir tilnefningu Demókrata sem forsetaframbjóðandi í forsetakosningunum árið 2008 en hætti kosningabaráttu sinni eftir Iowa forkosningarnar.
John Edwards

**Johnny Reid „John“ Edwards** (f. 10. júní 1953) er bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Seneca í Suður-Karólínufylki. Hann var öldungardeildarþingmaður í öldungadeild Bandaríkjaþings fyrir Norður-Karólínufylki á árunum 1999-2005. Edwards sóttist eftir útnefningu Demókrata sem forsetaframbjóðandi í forsetakosningunum 2004 og 2008 og var varaforsetaefni Johns Kerry árið 2004.
Mike Gravel

**Maurice Robert „Mike“ Gravel** (13. maí 1930 – 26. júní 2021) var bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Springfield í Massachusetts. Hann gengdi starfi öldungardeildarþingmanns í efri deild bandaríska þingsins fyrir Alaska á árunum 1969 til 1981. Hann sóttist eftir tilnefningu Demókrata sem forsetaframbjóðandi í forsetakosningunum árin 2008 og 2020.
Dennis Kucinich

**Dennis John Kucinich** (f. 8. október 1946) er bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Cleveland í Ohio fylki. Hann gegndi starfi þingmanns í neðri deild bandaríska þingsins fyrir heimafylki sitt. Hann sóttist eftir tilnefningu Demókrata sem forsetaframbjóðandi í Bandarísku forsetakosningunum árin 2004 og 2008.

Kucinich gegndi embætti borgarstjóra Cleveland borgar á árunum 1977-1979. Hann var aðeins 31 árs að aldri þegar hann gegndi þessu embætti og var á þeim tíma yngsti borgarstjóri sem hafði farið með völd í bandarískri stórborg. Borgarstjóratíð hans var mjög róstursöm og eitt mesta átakamálið var þegar Kucinich neitaði að einkavæða orkufyrirtæki borgarinnar, Cleveland Public Power.
John H. Cox

**John Herman Cox** (f. 15. júlí 1955) er bandarískur lögfræðingur fæddur í Chicago í Illinoisfylki. Hann sóttist eftir tilnefningu repúblikana sem forsetaframbjóðandi í forsetakosningunum árið 2008. Hann sagði fjölmiðlum þó sjálfur að hann væri að nota framboð sitt til þess að koma boðskap sínum á framfæri trúði því ekki sjálfur að hann muni vinna tilnefninguna. Hann hætti kosningabaráttu sinni í desember, 2007.
Rudy Giuliani

**Rudolph William Louis „Rudy“ Giuliani** (f. 28. maí 1944) er bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Brooklyn í New York fylki. Hann gegndi stöðu borgarstjóra New York borgar á árunum 1994-2001. Hryðjuverkaárásirnar 11. september 2001 voru gerðar undir lok borgarstjóratíðar Giuliani og hann varð mjög kunnur og vinsæll fyrir viðbrögð sín við árásunum.

Giuliani sóttist eftir tilnefningu repúblikana í forsetakosningunum árið 2008 en hætti eftir slakt gengi í forkosningunum í Flórída. Hann gaf í kjölfarið þá yfirlýsingu að hann myndi styðja John McCain. 

Frá árinu 2018 hefur Giuliani unnið sem lögfræðingur fyrir Donald Trump Bandaríkjaforseta. Giuliani lék lykilhlutverk í tilraunum Trumps til að hnekkja niðurstöðum forsetakosninganna 2020, þar sem Trump tapaði endurkjöri fyrir Joe Biden. Meðal annars ávarpaði Giuliani stuðningsmenn Trumps í aðdraganda árásar þeirra á Bandaríkjaþing þann 6. janúar 2021, og sagði þeim að deilur þeirra um kosninganiðurstöðurnar yrðu aðeins leystar með „bardagaréttarhöldum“ (e. „trial by combat“). 

Giuliani var sviptur lögmannsréttindum í New York-fylki í júní 2021 fyrir að ljúga að dómstólum í málssóknum sínum til að fá kosningarnar 2020 dæmdar ógildar.

## Tilvísanir
Mike Huckabee

**Michael Dale „Mike“ Huckabee** (f. 24. ágúst 1955) er bandarískur stjórnmálamaður fæddur í Hope í Arkansasfylki. Hann gegndi stöðu fylkisstjóra Arkansas frá árunum 1996 til 2007. Huckabee sóttist eftir tilnefningu repúblikana í forsetakosningunum árið 2008 en hætti kosningabaráttu sinni 4. mars, 2008.
Duncan L. Hunter

**Duncan Lee Hunter** (f. 31. maí 1948) er bandarískur stjórnmálamaður, frá Kaliforníufylki. Hann starfaði sem þingmaður í fulltrúadeild Bandaríkjaþings og sóttist eftir tilnefningu repúblikana í forsetakosningunum árið 2008.
Alan Keyes

**Alan Keyes** (f. 7. ágúst 1950) er bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Long Island í New York fylki. Hann hefur gegnt ýmsum störfum] í bandaríska stjórnkerfinu meðal annars í bandaríska utanríkisráðuneytinu. 

Hann sóttist eftir tilnefningu repúblikana í forsetakosningunum árið 2008 en hlaut ekki stöðuna. Hann bauð því fram sjálfstætt.
John McCain

**John Sidney McCain III** (29. ágúst 1936 – 25. ágúst 2018) var forsetaframbjóðandi repúblikana í forsetakosningunum 2008 og öldungardeildarþingmaður fyrir Arizona fylki. Hann beið lægri hlut fyrir Barack Obama, frambjóðanda Demókrata.

McCain var í bandaríska sjóhernum þegar Bandaríkjamenn tóku þátt í Víetnamstríðinu. Í stríðinu var hann tekinn sem stríðsfangi og þurfti að þola hryllilegar pyntingar. McCain var kjörinn þingmaður í öldungadeildinni árið 1986. Hann gaf kost á sér til embættis forseta Bandaríkjanna árið 2000 en varð undir í forkosningaslag fyrir George W. Bush, sem var síðar kjörinn forseti.

John McCain hlaut útnefningu sem forsetaefni Repúblikanaflokksins 4. mars 2008 - með sigri í Texas, Vermont, Rhode Island og Ohio náði hann lágmarkinu, 1.191 þingfulltrúa. Í lok ágúst 2008 tilnefndi hann Söruh Palin sem varaforsetaefni sitt.

Hefði McCain náð kjöri hefði hann á þeim tíma orðið elsti maður til að setjast í embætti forseta Bandaríkjanna, þá orðinn 72 ára gamall. Joe Biden, sem varð forseti árið 2021, hefur þó síðan þá tekið við embætti á hærri aldri.
Ron Paul

**Ronald Ernest „Ron“ Paul** (f. 20. ágúst 1935) er bandarískur stjórnmálamaður. Paul, sem er repúblíkani, sat í fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir 14. kjördæmi Texas frá 1997 til 2013. Paul sóttist eftir tilnefningu sem forsetaframbjóðandi Repúblíkanaflokksins fyrir kosningarnar 2008 og kosningarnar 2012. Sonur hans Rand Paul bar sigur úr býtum í kosningunum 2. nóvember 2010 sem öldungadeildarþingmaður Kentucky.

Paul sem er menntaður læknir hóf fyrst afskipti af stjórnmálum þegar hann bauð sig fram til þings fyrir 22. kjördæmi Texas 1974. Paul tapaði þá fyrir demokratanum Robert Casey, sem hafði verið þingmaður kjördæmisins síðan 1959. Eftir að Casey lét af þingstörfum 1976 sigraði Paul sérstakar aukakosningar til að fylla sætið þar til næsta þing kæmi saman í janúar 1977. Paul tapaði kosningunum í nóvember 1977 naumlega en bar sigur úr býtum 1980 og 1982. Paul var fyrsti repúblíkaninn sem náði kjöri í þessu kjördæmi.

Í kosningunum 1984 bauð Paul sig fram til Öldungadeildarinnar fyrir Texas en beið lægri hlut fyrir Phil Gramm í prófkjöri Repúblíkanaflokksins. Eftirmaður Paul sem þingmaður 22. kjördæmis Texas var Tom DeLay, sem síðar varð þingflokksformaður Repúblíkana í fulltrúadeildinni. Eftir ósigurinn sneri Paul sér aftur að læknisstörfum.

Í forsetakosningunum 1988 bauð Paul sig fram sem fulltrúi Frjálshyggjuflokksins. Paul sagði að tilgangur framboðsins hefði ekki endilega verið að sigra, heldur frekar að vekja athygli á hugmyndum frjálshyggjumanna, sérstaklega meðal ungs fólks. Árið 1996 bauð Paul sig fram til 14. þingsætis Texas sem fulltrúi Repúblíkanaflokksins og bar sigur úr býtum. Paul tók þátt í prófkjöri Repúblíkanaflokksins fyrir forsetakosningarnar 2008 og kom mörgum á óvart fyrir það að afla sér mikils stuðnings í gegnum grasrótarsamtök og á internetinu. Hann reyndi að fá tilnefningu repúblikana fyrir forsetaframboð árið 2012 en tapaði fyrir Mitt Romney.
Tom Tancredo

**Thomas Gerard Tancredo** (f. 20. desember 1945) er bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Denver í Coloradofylki. Hann gegndi starfi þingmanns í neðri deild bandaríska þingsins fyrir Coloradofylki. Tancredo sóttist eftir tilnefningu repúblikana í forsetakosningunum árið 2008. Hann tilkynnti á afmælisdegi sínum 20. desember 2007 að hann myndi hætta kosningabaráttu sinni.
Fred Thompson

**Fred Thompson** fæddur **Fred Dalton Thompson** (19. ágúst 1942 - 1. nóvember 2015) var bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Sheffield í Alabamafylki. Hann gegndi áður starfi öldungardeildarþingmanns í efri deild bandaríska þingsins fyrir Tennessee fylki. Hann sóttist eftir tilnefningu repúblikana í forsetakosningunum árið 2008 en hætti kosningabaráttu sinni 22. janúar 2008.

Fred Thompson er einnig þekktur sem leikari og hefur m.a. leikið í sjónvarpsþáttunum Law & Order.
Hvítabandið

**Hvítabandið** er næstelsta kvenfélagið í Reykjavík og var stofnað 17. apríl 1895. 

Hvítabandið varð til að bandarískri fyrirmynd og hét félagið upphaflega Bindindisfélag kvenna. Aðalhvatamaður að stofnun félagsins var Ólafía Jóhannsdóttir. Frá árinu 1934 hefur félagið haft aðstöðu við Skólavörðustíg 37 í Reykjavík. Í upphafi var þar rekið sjúkrahús með aðstöðu til aðgerða og voru sjúkrarúmin 38 talsins en í dag er þar göngudeild geðdeildar Landsspítalans fyrir fólk með átröskunarsjúkdóma. 

Bókin *Aldarspor Hvítabandið 1895-1995* eftir Margréti Guðmundsdóttir sagnfræðing fjallar um sögu Hvítabandsins fyrstu 100 árin.

## Tenglar
* ''Hvítabandið 70 ára''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* Saga Hvítabandsins
* Skjalasafn Hvítabandsins er varðveitt á Kvennasögusafni Íslands
Undir sama þaki

***Undir sama þaki*** voru sex leiknir íslenskir gamanþættir sem sýndir voru í sjónvarpinu haustið 1977. Handrit að þáttunum voru skrifuð af Birni Björnssyni, Hrafni Gunnlaugssyni og Agli Eðvarðssyni. Leikstjóri var Hrafn Gunnlaugsson. 

Þættirnir byggðu á danskri fyrirmynd, þáttunum *[[Húsið á Kristjánshöfn]]* í leikstjórn Eriks Balling, sem notið höfðu fádæma vinsælda í danska ríkissjónvarpinu. Hver þáttur var sjálfstæð saga en sögurnar tengdust með því að persónurnar voru allar íbúar sama fjölbýlishúss. Meðal leikara voru Bessi Bjarnason, Guðrún Gísladóttir, Þórhallur Sigurðsson, Bríet Héðinsdóttir, Arnar Jónsson, Björg Jónsdóttir og Elfa Gísladóttir.

Þættirnir voru sendir út á besta tíma á laugardögum strax eftir fréttir og veðurfregnir og endursýndir á miðvikudögum.

## Þættir
# „Hússjóðurinn“ (sýndur 1. október)
# „Dagdraumar“ (sýndur 8. október)
# „Hjartagosinn“ (sýndur 29. október*)
# „Umboðsskrifstofan“ (sýndur 5. nóvember)
# „Milli hæða“ (sýndur 12. nóvember)
# „Veislan“ (sýndur 19. nóvember)

* Vegna verkfalls BSRB í október 1977 stöðvuðust allar útsendingar sjónvarps og útvarps um tíma.
Þættir úr félagsheimili

***Þættir úr félagsheimili*** voru sex íslenskir sjónvarpsþættir sem sýndir voru í sjónvarpinu haustið 1982. Í raun voru þetta sjónvarpsleikrit eftir sex ólíka höfunda en sögusviðið var félagsheimili í litlu plássi úti á landi. Leikstjórn allra þáttanna var í höndum Hrafns Gunnlaugssonar. Nokkrir leikaranna léku sín hlutverk í öllum þáttunum en aðrir léku aðeins í einum þætti. Meðal leikara voru Flosi Ólafsson, Steindór Hjörleifsson, Edda Björgvinsdóttir, Gísli Rúnar Jónsson, Sigurveig Jónsdóttir, Þórhallur Sigurðsson og Sigurður Sigurjónsson. Þættirnir voru sýndir á laugardagskvöldum. 

Þættirnir fengu heldur slæma dóma gagnrýnenda og voru meira að segja nefndir í umræðum á alþingi sem dæmi um slæma dagskrárgerð í Ríkissjónvarpinu. Einkum var það sú mynd sem þeir brugðu upp af landsbyggðarfólki sem fór fyrir brjóstið á áhorfendum.

## Þættir
# „Sigvaldi og sænska línan“ - Guðný Halldórsdóttir (sýndur 9. október)
# „Opinber heimsókn“  - Jónas Guðmundsson (sýndur 23. október)
# „Meðtak lof og prís“ - Agnar Þórðarson (sýndur 6. nóvember)
# „Ekkert um að vera“ - Örn Bjarnason (sýndur 20. nóvember)
# „Fé og falskar tennur“ - Jón Örn Marinósson (sýndur 4. desember)
# „Leitin að hjólinu“ - Þorsteinn Marelsson (sýndur 18. desember)
Þjóð í hlekkjum hugarfarsins

***Þjóð í hlekkjum hugarfarsins*** voru fjórir heimildaþættir eftir Baldur Hermannsson um sögu Íslands sem voru sýndir í Ríkissjónvarpinu sumarið 1993. Þættirnir voru gríðarlega umdeildir þar sem þeir settu fram þá hugmynd að ofuráhersla á landbúnað og hagsmuni bændasamfélagsins hafi staðið í vegi framfara á Íslandi öldum saman.

## Þættir
# „Trúin á moldina“ (sýndur 2. maí)
# „Fjósamenn á fiskislóð“ (sýndur 9. maí)
# „Helvíti Húsavíkur-Jóns“ (sýndur 16. maí)
# „Blóðskammarþjóðfélagið“ (sýndur 23. maí)
Limbó

**Limbó** getur átt við um:
* Forgarð helvítis í guðfræði kaþólikka
* Dansinn limbó
* Íslensku sjónvarpsþættina Limbó frá 1993
Bill Richardson

**William Blaine „Bill“ Richardson III** (15. nóvember 1947 – 1. september 2023) var bandarískur stjórnmálamaður, fæddur í Pasadena í Kaliforníufylki. Hann var fylkisstjóri í Nýju-Mexíkó frá 2003 til 2011. Hann sóttist eftir tilnefningu Demókrata sem forsetaframbjóðandi í forsetakosningunum árið 2008 en hætti kosningabáráttu sinni eftir slæmt gengi í forkosningum í Iowa og New Hampshire.
Jólabókaflóðið

**Jólabókaflóðið** er sú bókaútgáfa nefnd á Íslandi sem fer fram tveimur mánuðum fyrir jól. Hefð er fyrir því að gefa út marga titla í kringum jólin til að stíla inn á markaðinn sem þá myndast þar sem Íslendingar gefa oft bækur í jólagjöf.
Taylorröð

**Taylorröð** er veldaröð, sem lýsir falli í nágrenni punkts, kennd við Brook Taylor. Taylorraðir eru geysimikilvægar í tvinnfallagreiningu innan fallafræði.
## Framsetning
:
T(x):=\sum_{n=0}^{\infin} \frac{f^{(n)}(a)}{n!} (x-a)^{n},

þar sem *T*(*x*) er Taylorröð fallsins *f*(*x*) í punktinun *a*.

Ef Taylorröðin er samleitin innan samleitnigeisla *r*>0 og jöfn fallinu, þar sem |*x*-*a*|<*r* þá kallast fallið *f* fágað fall. Fall, með Taylorröð, sem er samleitin á allri tvinntalnasléttunni nefnist heilt fall.
Jóhann Svarfdælingur

**Jóhann Svarfdælingur** (einnig nefndur **Jóhann risi**; hét fullu nafni **Jóhann Kristinn Pétursson**) (9. febrúar 1913 – 26. nóvember 1984) var stærsti Íslendingur sem sögur fara af. Við fæðingu vó Jóhann 18 merkur og var hann þriðja barn foreldra sinna af níu systkinum. Jóhann var 2,34 metrar á hæð þegar hann mældist hæstur og vó þá 163 kg.

## Ævi og störf
Jóhann flutti frá Íslandi árið 1935, ferðaðist víða um heim og vann meðal annars við að sýna sig í fjölleikahúsum í Norðurlöndunum. Jóhann festist í Kaupmannahöfn þegar seinni heimsstyrjöld dundi yfir og komst að lokum til Íslands árið 1945. Eftir að hafa ferðast um Ísland við að sýna kvikmyndir, flutti Jóhann til Bandaríkjanna árið 1948 og bjó þar til ársins 1982. Jóhann landaði nokkrum kvikmyndahlutverkum í Bandaríkjunum og lék meðal annars í kvikmynd sem skartaði Gary Busey og Jodie Foster. Þá kom hann fram í eigin persónu í heimildarmynd árið 1981 og þar var hann titlaður hæsti maður heims. Þegar Jóhann kom í síðasta sinn til Íslands, settist hann að á Dalvík og bjó þar til dauðadags. Jóhann lést árið 1984, þá 71 árs að aldri. 

Herbergi hefur verið tileinkað Jóhanni á byggðasafninu Hvoli á Dalvík og hefur það meðal annars að geyma hans persónulegu muni.

*Of stór fyrir Ísland. Ævisaga Jóhanns risa* skráð af Jóni Hjaltasyni kom út árið 2001 hjá Bókaútgáfunni Hólum.

## Kvikmyndir
* Hjertetyven (1943)
* Prehistoric Woman (1950)
* Carny (1980)
* Being Different (1981)

## Tenglar
* 
* Jóhann Svarfdælingur 
* Mynd af Jóhanni (sarpur.is)
Québecborg

**Québecborg** (franska *Ville de Québec* eða einfaldlega *Québec*) er höfuðstaður kanadíska fylkisins Québec og önnur stærsta borg fylkisins á eftir Montreal. 

Borgin var stofnuð af Samuel de Champlain 3. júlí 1608 á stað þar sem Jacques Cartier hafði áður reist virki árið 1535 nærri búðum írókesa á bugðu við Lawrencefljót sem rennur úr Vötnunum miklu.
Mayflower

***Mayflower*** var enskt seglskip sem einkum er frægt fyrir að hafa siglt með 102 enska púrítana til Nýja heimsins árið 1620 þar sem þeir stofnuðu Plymouth-nýlenduna innan við Þorskhöfða. Þetta var fyrsta enska nýlendan í Nýja Englandi.
Ryūnosuke Akutagawa

**Ryūnosuke Akutagawa** (芥川 龍之介); (1. mars 1892 – 24. júlí 1927) var japanskur rithöfundur. Litið er á hann sem *föður japönsku smásögunnar*, en hann var þekktur fyrir frábæran stíl og hversu fínt auga hann hafði fyrir smáatriðum. Sögur hans fjölluðu margar um svartari hliðar mannlegs eðlis. 

## Tenglar
* ''Kóngulóarþráðurinn''; smásaga eftir Akutagawa; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1964
Sögn

: *Sögn getur líka þýtt [[sagnorð]]*

**Sögn** er frásögn sem segir frá sögulegum viðburðum og atvikum og bæði sögumaður og áheyrendur upplifa sem raunsanna þótt hún byggist oftast nær á hefðbundnum sagnaminnum. Kraftaverk og aðrir yfirnáttúrulegir atburðir sem eiga sér stað í sögnum eru þannig settir fram sem eitthvað sem raunverulega á að hafa gerst, ólíkt því sem gerist í ævintýrum. Sögutími sagna er mjög mismunandi. Þannig segja fornsagnir frá atburðum sem gerðust fyrir langa löngu, eins og dýrlingasagnir, sagnir um Artúr konung, William Tell og Hróa Hött, meðan samtímasagnir segja frá nýliðnum atburðum og nafngreindu fólki sem áheyrendur hafa jafnvel þekkt eða þekkja til. Flökkusagnir eru sögur sem ferðast milli staða og breytast eftir nýju samhengi. Dæmi um nútímaflökkusagnir eru sagan um köngulóna í jukkunni og köttinn í örbylgjuofninum, sem eru algengar víða um heim en birtast í ólíkum myndum.
Sterk sögn

**Sterkar sagnir** eru sagnir sem hafa mismunandi sérhljóð í kennimyndum sínum og leggjast eftir því í ákveðnar raðir. Kallast það hljóðskipti, og hefur hver hljóðskiptaröð sína raðtölu til aðgreiningar. Myndun sterkra sagna er sameiginlegur indóevrópskur arfur og þær eru því mun eldri en germönsku veiku sagnirnar en myndun þeirra er ekki lengur virk. 

Sterkar sagnir eru margar hverjar taldar erfiðari viðureignar en veikar sagnir. Dæmi: **Flá** - *fló* - *flógum* - *fleginn*. Því er það að margar sagnir hafa veikst (þ.e. fengið veika beygingu). Ein af þeim er sögnin að **flá**. Hún er nú orðið eiginlega bæði veik og sterk. Flestir segja núorðið: *flá* - *fláði* - *fláð*, en margir þó *flegið*, því að lýsingarháttur þátíðar er stöðugri en ýmsar aðrar myndir sagnarinnar. 

Kennimyndir sterkra sagna eru eftirfarandi:

## 6. röð
Sagnirnar að **ala**, **fara** og **kala** fara t.d. eftir 6. röð, sem mjög er auðkennd, því að þar skiptst á sérhljóðin **a** og **ó**. 
:Ala -  *ól* - *ólum* - *alið* 
:Fara - *fór* - *fórum* - *farið*
:Kala - *kól* - *kólum* - *kalið*

## Tengt efni
* Sterk beyging
* Veikar sagnir
* Veik beyging
Kleina

**Kleina** er lítil snúin kaka steikt í feiti (til dæmis tólg) og hefur lengi verið vinsælt kaffibrauð á Íslandi. Kleinur eru skornar út með kleinujárni (*kleinuskera*). Fyrrum steiktu menn stundum kleinur í lýsi, en það var sjaldgæft. 

Strangt til tekið er rangt að tala um að *baka kleinur* þar sem þær eru ekki bakaðar heldur steiktar. 

Kaffibrauðið kleina er ættuð frá norðurlöndunum. Nafnið „kleina“ er íslenskun danska nafnsins „klejne“, sem er dregið frá danska lýsingarorðinu „klejn“ sem merkir grannur, mjór eða pervisaleg/ur. Í Noregi heitir kleina fattigmann, í Danmörku klejne, í Svíþjóð klenäter.

## Tilvísanir


## Tengt efni

* Kleinuhringur
Tvöföld neitun

**Tvöföld neitun** er þegar einhverju er neitað tvisvar sinnum til þess að fá út jákvæða merkingu. 

## Dæmi
* **''Kom í veg fyrir** að **ekki** varð.*
* *Hann kom **ekki ó**sjaldan.*
* *Hann vissi sagði **ekki** oft **ó**viturlega hluti.*

==Tenglar==
*[http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041004130837/www.ma.is/kenn/svp/pistlar/juni03.htm Fjallað er um *tvöfalda neitun* í pistlinum *'Ekki ósjaldan'''.]