open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Passíusálmar í Skálholti

**Passíusálmar í Skálholti** er tónleikaplata frá Megasi með upptökum frá Skálholtskirkju þann 13. apríl 2001. Á plötunni flytur hann, ásamt öðrum, Passíusálma Hallgríms Péturssonar.

## Tónlist
* Megas, söngur;
* Hermann Jónsson, kassagítar;
* Hilmar Örn Agnarsson, orgel og kórstjórn;
* Hjörtur B. Hjartarson, klarínettur og þverflauta;
* Kjartan Guðnason, kontrabassi:
* Skúli Arason, slagverk;
* Sveinn Pálsson, rafgítar;
* Kammerkór Biskupstungna
Gaupur

*
*'Gaupa** ([[fræðiheiti]]: ''Lynx'') er [[ættkvísl (flokkunarfræði)|ættkvísl]] miðlungsstórra [[kattardýr|katta]] sem lifa víða á [[norðurhvel jarðar|norðurhveli jarðar]]. Fjórar tegundir kattardýra teljast til ættkvíslarinnar. Einkenni á gaupum er að þær eru háfættar, með stutta rófu og greinilegan brúsk á eyrunum. Þær vega frá 5 að 30 [[kíló]]um. 

==Evrópa==
Verkefni sem ætlað var að fjölga íberíugaupum þrefaldaði fjölda þeirra á  [[Spánn|Spáni]] á 15 árum, aðallega í [[Andalúsía|Andalúsíu]]. Hugsanlegt er að evrasíugaupan eigi afturkvæmt til [[Bretland|Bretlands]] en þar hefur tegundin ekki sést í meira en 1000 ár. Einnig eru áform um að flytja gaupur til Suðaustur- [[Þýskaland]]s, [[Rínarland-Pfalz|Rínarlanda-Pfalz]].

***Íberíugaupa** er smávaxnari og með styttri eyru og feld en evrasíugaupa. Einnig er hún með dökka bletti. Íberíugaupa étur mest kanínur en evrasíugaupa aðallega smærri [[hjartardýr]].

***Evrasíugaupa''' er þriðja stærsta rándýr Evrópu á eftir brúnbirni og úlfi. Evrasíugaupa finnst aðallega í Skandinavíu og Austur-Evrópu (ef Rússland og Hvíta-Rússland eru undanskilin) og til eru um 10.000 dýr. Lítill stofn er í Alpafjöllum.

*Til eru fleiri gaupur eins og rauðgaupa, spánargaupa og eyðimerkurgaupa.

Gaupur ráðast ekki á menn en komið hefur fyrir að þær drepi sauðfé. 

## Tenglar
* 
* 

## Heimildir
Lynx

****** er latneskt orð sem kemur af forn-gríska orðinu ** (*lunks*) sem bæði merkja „gaupa“ og getur átt við:
*Gaupu, kattardýr (Lynx (ættkvísl))
*Gaupuna, stjörnumerki
**[[Listi yfir Ubuntu útgáfur#Ubuntu 10.4 (Lucid Lynx)|Lucid Lynx]]*, tólftu útgáfuna af Ubuntu stýrikerfinu
* Textavafrann Lynx
Forþjappa

**Forþjappa** (oft ranglega nefnd *[[hverfill|túrbína]]*) kallast sá hluti eldsneytis-knúinnar vélar sem þjappar inntakslofti inn í brunahol vélarinnar. Er þetta gert til að auka afl og nýtni vélarinnar, án mikillar þungaaukningar. Sumar forþjöppur hafa millikæli (*Intercooler*) sem kælir loftið áður en það fer inn í sprengirými. Við þetta eykst eðlisþyngd loftsins og það þjappast betur sem leiðir til aflaukningar.

Forþjappan er knúin áfram af útblæstri vélarinnar.
Fjórgengisvél

**Fjórgengisvél** er tegund brunahreyfils, sem hefur fjóra takta í hverjum bruna í brunaholi vélarinnar. Einn taktur kallast það þegar stimpill fer úr efri dástöðu í þá neðri eða öfugt. Þannig fer sveifarás vélarinnar tvo heila hringi til að stimpillinn hreyfist 4 takta. Eldsneytisnýtni slíkra véla er 25 til 30% fyrir ottovélar og 37 til 44% fyrir dísilvélar. Fjórgengisvélar eru algengustu vélar í ökutækjum, s.s. bílum, vörubílum og dráttarvélum. Tvígengisvél hefur aðeins tvo takta og er algengust í léttum bifhjólum og stórum skipum.


  	 
 	 

Upphafsstaða (efri dástaða), sogslag og þjappslag.
 	 
 	 
 	 
Íkveikja, aflslag og útblástursslag.
Verufræði

**Verufræði** er undirgrein frumspekinnar sem fjallar um veru *sem* veru, um það að vera eða vera til sem slíkt. Hún reynir að varpa ljósi á það í hvaða skilningi eitthvað er eða getur verið eitthvað og hverjar séu helstu tegundir verunda sem til eru. Ef til vill mætti segja að verufræði rannsaki „veruleikann“.

## Nokkrar grundvallarspurningar
Grundvallarspurning verufræðinnar er „Hvað er til?“ eða „Af hvaða tagi er það sem er til?“ Heimspekingar hafa svarað spurningunni á ýmsa og ólíka vegu. 

Nokkrar frekar spurningar eru síðan:
* Hvað er það að vera til?
* Af hverju er eitthvað til frekar en ekkert?
* Er hægt að gera grein fyrir því hvað það merkir að segja að efnislegir hlutir séu til?
* Hvað er hlutur?
* Í hverju er samsemd hlutar fólgin?
* Hver er munurinn á breytingum annars vegar og tilurð og eyðingu hins vegar? Hvenær má segja að eitthvað hafi orðið til eða hætt að vera til frekar en að segja að það hafi breyst? 
* Er tilvist eiginleiki hlutar?
* Hvað eru eiginleikar hluta og hvernig tengjast þeir hlutunum sjálfum?
* Hvaða einkenni hlutar eru eðliseinkenni hans og hver eru tilfallandi einkenni hans?
* Eru eiginleikar til í sama skilningi og hlutirnir?
* Eru óefnislegir hlutir til?
* Eru sálir til?
* Eru staðreyndir til?
* Eru tengsl eða vensl til?

## Mikilvægir verufræðingar

## Tenglar
* 
* 
* 
* 
*
Slöngur

**Slöngur** eða **snákar** (fræðiheiti: *Serpentes*) eru fótalaus skriðdýr með misheitt blóð. Þær eru með hreistur. Margar slöngur eru með mjög liðuga kjálka sem gera þeim kleift að gleypa bráð sem er stærri en hausinn þeirra. Þær eru náskyldar eðlum og til eru nokkrar tegundir fótalausra eðla sem líkjast slöngum. 

Slöngur má finna í öllum heimsálfum fyrir utan Suðurskautslandið, en þær finnast ekki á Íslandi, Grænlandi, Nýja-Sjálandi og ýmsum öðrum eyjum.

Af snákum eru til um 4170 tegundir, þar af eru um 600 eitraðar tegundir. Þær slöngur sem eru eitraðar nota eitrið aðallega til að fanga bráð frekar en til að verja sig. Slöngur sem eru ekki eitraðar drepa bráð sína annaðhvort með því að kyrkja hana eða með því að gleypa hana. 

Allir snákar eru syndir. Sumir sjósnákar geta að hluta andað í gegnum húðina og geta því verið í kafi allt að 6 tíma. Sá hluti þeirra sem geta aðeins andað með lungunum geta haldið sér á kafi í allt að 15 mínútur.

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
* 
*
Milestone ehf.

**Milestone ehf.** er íslenskt fjárfestingarfélag í eigu systkinanna Karls Wernerssonar, Ingunnar Wernersdóttur og Steingríms Wernerssonar.

## Stofnun
Fyrirtækið var stofnað í mars 1988 og hét þá Deiglan-Árman. Fyrirtækið er að hluta til í eigu Leifturs ltd., sem er skráð í Bresku Jómfrúreyjunum, og er einnig í eigu Wernerssystkinanna. 

## Fjárfestingar
Árið 2004 eignaðist fyritækið Apótek Austurbæjar ehf., Vesturbæjarapótek ehf. og Ísrann ehf. Nafninu var breytt í Milestone. Í apríl 2005 keypti Milestone 66.7% eignarhluta í Sjóvá-Almennum tryggingum hf..

Fyritækið átti hlut í Glitni banka hf. sem urðu nánast að engu í kjölfar bankahrunsins. Einnig átti það meirihluta hlutabréfa í Actavis Group hf. ásamt Lyf og heilsu hf. og hluta í Dagsbrún. Í lok árs 2005 námu eignir samstæðunnar um 80 milljörðum króna.

Í desember 2006 var tilkynnt um stofnun nýs fjárfestingarbanka, Askar Capital, sem Milestone væri kjölfestufjárfestir í.

## Gjaldþrot
Í kjölfar bankahrunsins 2008 hefur Milestone verið tæknilega gjaldþrota. 24. júní 2009 veitti héraðsdómur Reykjavíkur Milestone heimild til að leita nauðasamninga við lánardrottna sína, og verða þá líklega 85 af 90 milljörðum skulda félagsins afskrifaðir. 

Í júlí 2009 gerði embætti sérstaks saksóknara húsleit í höfuðstöðvum Milestone ásamt dótturfélagi þess Sjóvá. Rannsóknin snýr að meintu stórfelldu fjármálamisferli sem tengist starfsemi Milestone og fjárfestingarstarfsemi Sjóvár, meðal annars að meintri misnotkun á bótasjóði tryggingarfélagsins.

## Tenglar
* Heimasíða Milestone 
* Milestone - Ársuppgjör 2005 (Kauphöll Íslands) , 31.3.2006
* Baugsmiðlar anno 2006, 12.3.2006
* Breytingar á eignarhaldi í Sjóvá , 19.04.2005
* ''Jóhannes Sigurðsson ráðinn aðstoðarforstjóri Milestone ehf''; af Ru.is 04. janúar 2006
* ''Verulega dregur úr hagnaði Milestone ehf''.; af Vb.is 31. ágúst 2006
* ''Reyna að selja eignir í Makedóníu''; af Rúv.is
* ''Gaf skýrslur tveimur dögum fyrir húsleitirnar''; af Vísi.is
* ''Glitnir vildi lána Milestone 20 miljarða í fyrra''; grein í DV 3. mars 2010 
* ''Útlit fyrir að 90 milljarðar tapist vegna gjaldþrots Milestone''; frétt af Vísir.is 4. apríl 2011
Brúarhlöð

**Brúarhlöð** kallast gljúfur í Hvítá í Árnessýslu sem nær frá brúarstæði vegar 30 yfir ánna og niður að Haukholtum í Hrunamannanhreppi. Þar hefur Hvítá grafið farveg sinn í þursaberg og í því eru ýmsar klettamyndanir og skessukatlar. Í ánni eru meðal annar tveir háir drangar sem kallast Karl og Kerling. Gljúfrið er allt kjarri vaxið.

Brúin yfir Brúarhlöð var fyrst byggð árið 1906 en hana tók af í vetrarflóðum árið 1929 og aftur árið eftir. Brúin sem stendur þar í dag var síðust löguð 1959 og var þá hækkuð.

Fyrir ofan Brúarhlöð eru bakkarnir lægri og þar hefur verið stundað að hefja flúðasiglingar niður gljúfrin.

## Heimildir
* Vegahandbókin. Ferðahandbókin þín. Landmælingar Íslands og Vegahandbókin. 2014, bls. 173
Frumverur

**Frumverur** (fræðiheiti: *Protista* eða *Protoctista*) eru fjölbreyttur hópur lífvera sem inniheldur þá heilkjörnunga sem ekki eru dýr, jurtir eða sveppir. Frumverur eru af samsíða þróunarlínum en ekki einstofna (ekki náttúrulegur flokkur) og eiga ekki mikið sameiginlegt utan að vera einfaldar að byggingu (einfruma eða fjölfruma án sérhæfðra vefja). Frumveruríkið telur þannig lífverur sem ekki er hægt að setja í aðra flokka.
Geislalækningar

**Geislalækningar** eru aðferð í læknisfræðum til að meðhöndla sjúklinga með jónandi geislun. Geislavirk efni og eindahraðlar eru notaðir við geislameðferð á krabbameinum. 

Algengustu tegundir geislalækninga eru ljóseinda-, rafeinda- og róteindageislun. Þær eru  nýttar við mismunandi aðstæður til geislalækninga krabbameins. Geislun er ýmist straumur efniseinda (rafeinda,róteinda o.s.frv.) sem ferðast með hreyfiorku og hafa massa eða straumur ljóseinda sem hafa ekki massa. Röntgengeislun er jónandi geislun  sem er  notuð til lækninga og til að greina sjúkdóma. 

## Tengill
* Geislamælingar á húð sjúklinga í geislameðferð (Diplomaritgerð í læknisfræði 2011)
Gljúfurleit

**Gljúfurleit** kallast dalverpi inn með Þjórsá frá Gljúfrá að Kóngshöfða við Dalsá. Gljúfurleit er öll vel gróin og stöllótt eftir rofmátt Þjórsár. Efsta hlíðin kallast Langahlíð og teygir hún sig allt frá Geldingaá að Kóngsási á meðan aðrir stallar fljóta sums staðar saman.

Um Gljúfurleit falla þrjár ár; Gljúfurá, Geldingaá og Hölkná. Eru þær allar frekar vatnslitlar en víða eru þær óreiðar vegna þess hve þær hafa grafið sig. Í Geldingaá er hár foss þar sem hún fellur í Þjórsá en einnig í Hölkná. Hölknárfoss eða Slæðufoss er á móti Ófærutanga þar sem fjallmenn Gnúpverja þurfa að príla fram af þremur stöllum til að hefja leitir sínar neðst við Þjórsá.

Í Þjórsá eru tveir fossar innan þess svæðis sem nefnist Gljúfurleit og eru það Dynkur (kallast Búðarhálsfoss að austan) og Gljúfurleitarfoss sem er 28 metra hár.

Í Gljúfurleit eru þrír fjallkofar; Gljúfurleitarkofinn, gamli kofinn í Gljúfurleit sem er einum stalli neðar og Trantur, sem er gamall kofi á ysta tranti við Þjórsá. Bara nýi Gljúfurleitarkofinn er notaður í dag.
Kálfá

**Kálfá** er dragá sem kemur af Flóamannaafrétti og rennur um Gnúpverjahrepp og í Þjórsá við Bólstað. Um skeið rennur áin í gljúfri sem nefnist Minni-Mástungugljúfur. Þar eru víða skriður, Mástungnamegin sem og Steinsholtsmegin. Fyrir framan Stóru-Mástungu kemur minni dragá, Tungná, í ánna.

Áin hefur lengi verið farartálmi en í dag eru þrjár brýr á ánni, allar einbreiðar, ein á Þjórsárdalsvegi milli Eystra-Geldingaholts og hreppsins, önnur stuttu ofar milli sömu aðila og ein (ræsi) milli Minni-Mástungu og Skáldabúða, en þá rennur áin til vestur og beygir undir Steinsholtsfjalli til suðvestur.
Wii Sports

**Wii Sports** er leikur frá Nintendo sem fylgir með Wii alls staðar, nema í Japan.

*Wii Sports* er samansafn af 5 íþróttaleikjum, **[[hafnarbolti]]**, **[[tennis]]**, **[[keila (íþrótt)|keila]]**, **[[hnefaleikar]]** og **[[golf]]**. Leikmenn nota Wii fjarstýringuna til að sveifla spaða, kylfa eða kýla andstæðinginn. Reglurnar í hverjum leik eru einfaldaðar fyrir spilara svo auðveldara verði að stjórna leiknum.

## Leikir
### Tennis
**Tennis** (allt að því fjórir leikmenn geta tekið þátt)- fyrst velur hver leikmaður þá stöðu (eða þær stöður; því hægt er að gegna mörgum stöðum á vellinum, sem vinur sem og andstæðingur. Einnig er hægt að gegna öllum stöðunum á vellinum.) sem hann vill gegna en hægt er að velja úr 4 stöðum alls. Svo sveiflar leikmaður Wii-fjarstýringunni og slær þannig tennisboltann. Til að gera leikinn auðveldari fyrir byrjendur, er ekki hægt að hreyfa persónuna sjálfa heldur aðeins stýra hvert hún slær. Þetta er gert til að einfalda leikinn og auðvelda hann byrjendum.
### Hafnarbolti
**Hafnarbolti** (allt því að tveir leikmenn geta tekið þátt)- einn leikmaður er kastari (kastar boltanum með því að sveifla Wii-fjarstýringunni) og hinn er kylfingur (slær kylfunni með því að sveifla Wii-fjarstýringunni).
### Keila
**Keila** (allt að því fjórir leikmenn geta tekið þátt)- keilukúlunni er kastar með því að halda inni **B** takkanum á Wii-fjarstýringunni og sveifla henni svo (eins og keilukúlu er kastað). Hægt að er að færa sig í **move** ham með því að ýta til hægri og vinstri á '+ takkanum' og snúa sér í **turn** ham með því að ýta til hægri og vinstri á áðurnefndum takka. Einnig er hægt að þylja inn og út með því að ýta upp og niður á '+ takkanum', og framkalla snúning á kúluna með því að snúa upp á Wii-fjarstýringuna annaðhvort til hægri eða vinstri áður en maður kastar.
### Golf
**Golf** (allt að því fjórir leikmenn geta tekið þátt)- í golfi miðar maður hvert skjóta skal með hægri og vinstri á + takkanum. Slegið er með því að sveifla Wii-fjarstýringunni, á meðan **A** takkanum er haldið inni.
### Hnefaleikar
**Hnefaleikar** (allt því að tveir leikmenn geta tekið þátt)- í þessum leik tekur leikmaður sér Wii-fjarstýringuna og Nunchuck-ið í hendur og slær þeim áfram til að slá, heldur þeim að sér til að verja, hallar sér til hliðar til að forðast undan höggum og snýr upp á þær til að gera hægri- eða vinstrikrók.
Berlínarfílharmónían

**Fílharmóníusveit Berlínar** (einnig þekkt undir nafninu **BPO** á þýsku Berliner Philharmoniker) er sinfóníuhljómsveit með aðsetur í Berlín og er þekkt sem ein besta hljómsveit veraldar. Núverandi aðalstjórnandi hljómsveitarinnar er Sir Simon Rattle. Hljómsveitin myndar einnig hina ýmsu kammerhópa.

## Saga

Hljómsveitin var stofnuð árið 1882 í Berlín af 54 hljóðfæraleikurum og bar nafnið **Frühere Bilsesche Kapelle** en leystist upp þegar að þáverandi aðalhljómsveitarstjóri Benjamin Bilse hugðist senda hljómsveitina á fjórða farrými lestar til Varsjár. Hljómsveitinni var þá gefið núverandi nafn og var fyrsti hljómsveitarstjóri hennar Ludwig von Brenner en stöðu hans hlaut Hans von Bülow árið 1887 og jókst þá orðstír hljómsveitarinnar til muna. Heimsfrægir hljómsveitarstjórar voru fengnir til að stjórna henni og má þar nefna Richard Strauss, Gustav Mahler, Johannes Brahms og Edward Grieg.
Árið 1923 var Wilhelm Furtwängler gerður að aðalhljómsveitarstjóra og hélt því starfi fram til ársins 1945 þegar hann flúði til Sviss. Þá tók Leo Borchard við hljómsveitinni en var skotinn til bana af bandarískum hermönnum fyrir slysni sama ár. Árið 1952 var Furtwängler aftur gerður að aðalhljómsveitarstjóra og hélt því starfi þar til hann lést árið 1954. Við af honum tók einn frægasti hljómsveitarstjóri sögunnar, Herbert von Karajan og hélt því starfi fram til ársins 1989 en þá tók Claudio Abbado við stöðu hans. Árið 2001 var Sir Simon Rattle ráðinn aðalhljómsveitarstjóri hljómsveitarinnar og gegnir því starfi enn.
Tónleikahús hljómsveitarinnar eyðilagðist árið 1944 er herir bandamanna gerðu loftárás á Berlín. Það tónlistarhús sem nú er notast við, Berliner Philharmonie var teiknað og byggt árið 1963 af arkitektinum Hans Scharoun.

## Aðalhljómsveitarstjórar
* Ludwig von Brenner (1882-1887)
* Hans von Bülow (1887-1892)
* Arthur Nikisch (1895-1922)
* Wilhelm Furtwängler (1922-1945)
* Leo Borchard (1945)
* Sergiu Celibidache (1945–1952)
* Wilhelm Furtwängler (1952–1954) 
* Herbert von Karajan (1954–1989)
* Claudio Abbado (1989–2002) 
* Sir Simon Rattle (2002– )

## Tengt efni

* Sinfóníuhljómsveit
* Sinfóníulhjómsveit Berlínar

## Tenglar
* Official website (English version)
Góði dátinn Svejk

***Góði dátinn Svejk*** (fullur titill: *Ævintýri góða dátans Svejks í heimsstyrjöldinni*) er ókláruð háðsádeiluskáldsaga skrifuð af Jaroslav Hašek. Bókin kom fyrst út á tékknesku árið 1923. Upprunalega átti bókin að vera í sex bindum en Jaroslav tókst aðeins að klára fjögur þeirra áður en hann féll frá. Bindin fjögur hafa yfirleitt verið gefin út saman sem ein bók.

Sagan segir frá *Josef Svejk*, ungum manni sem býr í Prag og gengur í her Austurríska-ungverska keisaradæmisins í byrjun sögunnar. Ævintýri hans á meðan á herþjónustunni stendur í fyrri heimsstyrjöldinni eru æði mörg enda er Josef seinheppinn með eindæmum. Svejk hefir farið í Bjarmalandsför eins og kafli einn í bókinni gefur til kynna. Hann hefir einnig farið til réttarlækna og á geðspítala. Aðrar persónur sögunnar eru Lukas höfuðsmaður, herpresturinn, frú Müller sú er ekur honum um í hjólastól og knæpueigandinn á Bikarnum sem fær á sig fangelsisdóm af því að flugurnar á knæpunni skitu á myndina af keisaranum.

Gísli Halldórsson, leikari las söguna í útvarpið og var lestur hans gefinn út á geisladiskum.

## Heimild
* 

## Tengill
* 
*
Víðistaðaskóli

**Víðistaðaskóli** er einn grunnskóla Hafnarfjarðar. Skólastjóri er Dagný Kristinsdóttir.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Víðistaðaskóla
The Legend of Zelda: Twilight Princess

**The Legend of Zelda: Twilight Princess**, er tölvuleikur frá Nintendo, fyrir Wii og GameCube. Leikurinn var gefinn út sama dag og Wii kom út, þann 19. nóvember 2006 í Norður-Ameríku, 2. desember 2006 í Japan, 7. desember í Ástralíu og 8. desember í Evrópu.
*Twilight Princess* er fyrsti leikurinn í The Legend of Zelda seríunum til að vera flokkaður sem T hjá ESRB, sökum svokallaðs teiknimyndablóðs og ofbeldis.
YouTube

**YouTube** er myndasíða sem var opnuð 15. febrúar 2005. Þar geta notendur hlaðið inn, horft á og deilt myndböndum. YouTube var stofnað af þeim Chad Hurley, Steve Chen og Jawed Karim sem áður störfuðu fyrir PayPal.

YouTube notar HTML5 myndbandstækni til þess að dreifa myndböndum til áhorfenda. Hugmyndin á bakvið vefsíðuna er sú að hver sem er geti komið sínu eigin efni á netið án þess að greiða fyrir það. Á YouTube má finna fjölmargar gerðir myndbanda, til að mynda brot úr sjónvarpsþáttum, tónlistarmyndbönd auk efnis frá hinum almenna notanda svo sem kennslumyndbönd ýmiskonar og myndblogg. Vefurinn gerir hverjum sem er kleift að horfa á þessi myndskeið sér að kostnaðarlausu.

Tímaritið *[[Time]]* útnefndi YouTube nýjung ársins 2006. Í nóvember það ár keypti Google YouTube fyrir hlutabréfaeign í Google að verðmæti 1,65 milljarða Bandaríkjadollara.

## Höfundarréttur
Þar sem daglega er sendur gífurlegur fjöldi myndbanda á YouTube er ógerlegt fyrir starfsmenn síðunnar að fylgjast með þeim öllum. Mörg dæmi eru um að efni sem á hvílir höfundarréttur sé sent inn á vefinn. Algóritmi hjálpar til við að finna höfundaréttarbrot. Við þessu er reynt að sporna með því að fleygja út því efni sem finnst, en eftir situr gífurlegur fjöldi myndbanda sem óæskilegt er að séu á vefnum. Mörg fyrirtæki og einstaklingar hafa fett fingur út í þetta og sumir hverjir hafa kært YouTube. YouTube dró úr fjölda þessara tilfella með því að gera samning við stór útgáfufyrirtæki um að birta tónlistarmyndbönd þeirra á vefnum sér til kynningarauka.

## Tenglar
* Heimasíða YouTube

## Heimild
*
Stafholtsey

**Stafholtsey** er sveitabær í Stafholtstungum, milli Hvítár og Grímsár. Á þeim tíma sem Hvítá rann sunnan við Stafholtsey voru Þverárþing háð þar, frá um 1150 fram undir lok Þjóðveldisaldar. Mönnuð veðurathugunarstöð hefur verið í Stafholtsey frá árinu 1988.
Bjargtangar

**Bjargtangar** er vestasti tangi Íslands og ysti oddi Látrabjargs. Á Bjargtöngum eru viti og sjálfvirk veðurathugunarstöð frá Siglingastofnun og er akfær vegur þangað. Bjargtangar eru vestasti oddi Íslands og stundum er sagt að þeir séu vestasti oddi Evrópu, en í raun liggur Flores á Asóreyjum töluvert vestar. Út af Bjargtöngum er Látraröst, ein mesta og illræmdasta sjávarröst við Ísland, enda hættuleg í miklum veðrum. Fiskigengd er þar mikil og eftirsótt mið. 

Bjargtangaviti er 5,6 metra hár steinsteyptur brúarlaga viti á Látrabjargi á Vestfjörðum. Hann var reistur árið 1948 eftir teikningu Axels Sveinssonar og Einars Stefánssonar. Upphaflega var hann steinaður með ljósu kvarsi en hefur síðan verið málaður. Fyrri Bjargtangavitinn, sem hafði staðið þar frá 1913, var fluttur og varð Hvaleyrarviti. Hann sést mjög langt að, enda stendur hann í 60 metra hæð yfir sjávarmáli. Ljóseinkenni hans er Fl(3)W 15s (3 hvít blikkljós á 15 sekúndna fresti).
Smáskilaboð

**Smáskilaboð** (enska: *Short Message Service*, skammstafað **SMS**) eru textaskilaboð sem hægt er að senda frá farsímum og öðrum smátækjum. Textaskilaboð byggja á samskiptareglum sem virka á farsímakerfum.

SMS-þjónustan var þróuð sem hluti af GSM-staðlinum fyrir stafræn farsímakerfi árið 1993. Hún var upphaflega hugsuð fyrir tilkynningar frá þjónustuaðila farsímanetsins. Hægt er að senda 160 stafi með 7-bita stafamengi, eða færri stafi ef stærri stafamengi eru notuð.

## Tilvísanir
Hector Berlioz

**Hector Berlioz** (fæddur 11. desember 1803, dáinn 8. mars 1869) var franskt tónskáld. Hann er eitt mikilvægasta tónskáld hinnar frönsku rómantíkur og einn af fumkvöðull á sviði prógramtónlistar. Þekktasta verk hans er *Symphonie Fantastique* frá 1831.

Blæbrigðarík og hljómfögur verk hans skóku evrópskt tónlistarlíf 19. aldar þó svo að hann hafi með verkum sínum mótað þá hljómsveitartækni sem notast er við nú í dag. Berlioz reit einnig 3 óperur: *Benventuo Cellini*, *Trjójumennirnir* og *Beatrice og Benedict.* 4 sinfóníur: *Symphonie fantastique op.14*, *Harald á Ítalíu*, *Rómeó og Júlíu* og *Symphonie funèbre et triomphale.* 6 forleiki og sálumessuna *Grande Messe des Morts*.

Hann var ekki vinsælt tónskáld í lifanda lífi og lifði á tónlistargagnrýni allt sitt líf auk þess sem hann starfaði sem bókavörður við bókasafn Parísarkonservatorísins í hjáverkum.
Hvít blóðkorn

**Hvít blóðkorn** (hvítfrumur) eru sérhæfðar frumur í blóði sem sjá um að eyða sýklum, aðskotaefnum úr líkamanum eða líkamspörtum, svo sem æxlum. Auk þess stuðla sum þeirra að því að sár grói. Þau eru stærri en rauð blóðkorn og geta ólíkt þeim farið út úr æðakerfinu í aðra líkamsvefi þar sem þeirra er þurfi. Þær skiptast aðallega í þrjá flokka: kornfrumur (kyrningar), einkjörnunga(einkirninga) og eitilfrumur. Hvítu blóðkornin myndast ekki endilega í beinmerg eins og rauðu blóðkornin. Þau geta myndast víðsvegar um líkamann og eru síðan geymd til dæmis í eitlum.

Líftími hvítra blóðkorna er stuttur enda er hlutverk þeirra að stöðva sýkingar. Í sýkingartilfellum eykst fjöldi þeirra mikið. Augljóst dæmi um slíkt er frumutala í mjólk sem hækkar við júgurbólgu.
Samsteypustjórn

**Samsteypustjórn** er þegar tveir eða fleiri stjórnmálaflokkar þurfa að taka sig saman um að mynda ríkisstjórn. Til þess að mynda samsteypustjórn þurfa flokkarnir að koma sér saman um helstu málefni og oftar en ekki að beita miklum málamiðlunum.
Á Íslandi gerist það nánast alltaf að ríkisstjórn sé mynduð milli tveggja flokka.
Michel de Montaigne

**Michel Eyquem de Montaigne** (28. febrúar 1533 – 13. september 1592) var franskur heimspekingur og einn af áhrifamestu höfundum Frakklands á 16. öld. Montaigne er brautryðjandi í formi esseyjunnar. Hann varð þekktur fyrir að tvinna áreynslulaust saman alvörugefinni fræðilegri umfjöllun og óformlegri frásögn með sjálfsævissögulegu ívafi og hans merkasta ritsafn (oft nefnt *Tilraunir*) inniheldur fjölmargar esseyjur sem höfðu mikil áhrif á aðra höfunda. Montaigne hafði bein áhrif á höfunda allt frá Shakespeare til Emersons, frá Nietzsche til Rousseaus, og síðast en ekki síst á René Descartes. 

Á sínum tíma naut Montaigne fyrst og fremst virðingar sem stjórnmálamaður. Tilhneiging hans til þess að segja sögur og persónulegar endurminningar var álitin löstur fremur en nýbreytni og kjörorð hans „Ég er sjálfur umfjöllunarefni bókar minnar“ höfðu samtímamenn hans til marks um sjálfumgleði. Þegar fram liðu stundir öðlaðist Montaigne þó viðurkenningu sem helsti málsvari síns tíma fyrir efasemdir aldarinnar. Önnur kjörorð hans voru „Hvað veit ég?“ („Que sais je?“).

## Tilvísanir

## Heimildir og ítarefni
* 
* Popkin, Richard, *The History of Scepticism: From Savonarola to Bayle* (Oxford: Oxford University Press, 2003). ISBN 0-19-510768-3

## Tengt efni
* Efahyggja
* Francisco Sanches

## Tengill
*
Heimspeki endurreisnartímans

**Heimspeki endurreisnartímans** er tímabili í sögu evrópskrar heimspeki sem tekur við af miðaldaheimspeki og lýkur við upphaf nýaldarheimspeki. Til þess teljast 15. og 16. öld. Sumir fræðimenn telja einnig ýmist síðari hluta 14. aldar eða fyrri hluta 17. aldar með. Það sem einkennir einkum tímabilið er endurreisn eða öllu heldur endurfæðing klassískrar fornaldarmenningar, ekki síst forngrískrar menningar og klassískra mennta. Að einhverju leyti var horfið aftur til kennivalds Platons framyfir kennivald Aristótelesar, sem vofði yfir miðaldaheimspeki og skólaspekinni; og meðal sumra hugsðuða gætti jafnvel áhuga á dulspeki.

Á endurreisnartímanum bárust grísk handrit í auknum mæli úr austri vestur til Ítalíu. Handritunum fjölgaði með falli Konstantínópel og Býsansríkisins árið 1453. Í kjölfarið jókst þekking á grískri heimspeki til muna í Vestur-Evrópu. Mikilvægustu höfundarnir voru Platon, Aristóteles og Plótínos og ýmsar heimildir um stóuspeki og epikúrisma en ekki síst rit Sextosar Empeirikosar. Grísk efahyggja hafði þónokkur áhrif á ýmsa hugsuði, meðal annars Michel de Montaigne (1533 – 1592) og Francisco Sanches (1551 – 1623).

Miðaldaheimspeki hafði einkum snúist um rök frá kennivaldi og greiningu á fornum textum með aðstoð aristótelískrar rökfræði. Á endurreisnartímanum komu fram fjölmargar nýjar hugmyndir sem dróu í efa kennivaldið. Roger Bacon (1214 – 1294) var meðal fyrstu höfundanna sem hvöttu til þess að kennivaldið yrði reynt með tilraunum og á grundvelli skynseminnar. Niccolò Machiavelli (1469 – 1527) ögraði hefðbundnum hugmyndum um siðferði og Francis Bacon (1561 – 1626) skrifaði til stuðnings vísindalegum aðferðum í heimspekilegum athugunum.

## Sögulegt yfirlit

Segja má að endurreisnin hafi einkum falist í því að sækja fyrirmyndir til klassískrar fornaldar. Náttúruhyggja einkenndi list tímabilsins og stærðfræðin var á ný álitin nátengd heimspekinni. Orsakirnar voru einkum undanhald og fall Býsansríkisins árið 1453, aukin samskipti austurs og vesturs, kynni Vestur-Evrópubúa af grískum handritum, prentun bóka, og verslun við Kína og Indland.

Ein mikilvægasta heimspeki tímabilsins var mannhyggjan eða „húmanisminn“ sem fólst í aukinni áherslu á mannlífið í stað þess að álíta heiminn fyrst og fremst áfanga á leið til handanlífs kristninnar. Pico della Mirandola (1463-1494) samdi ritið *Oratio de Hominis Dignitate* eða *Ræðu um mannlega virðingu* árið 1486 en það er oft sagt vera „yfirlýsing endurreisnarinnar“. Mirandola höfðar til Platons og Aristótelesar til að færa rök fyrir gildi mannsins þar sem lögð er áhersla á getu mannsins til að öðlast þekkingu.

## Helstu hugsuðir tímabilsins

## Neðanmálsgreinar

## Heimildir og ítarefni
* 
* Copenhaver, Brian P., *Renaissance Philosophy* (Oxford: Oxford University Press, 1992). ISBN  0-19-289184-7
* Popkin, Richard, *The History of Scepticism: From Savonarola to Bayle* (Oxford: Oxford University Press, 2003). ISBN 0-19-510768-3
* Schmitt, C.B., Skinner, Q., Kessler, E., Kraye, J. (ritstj.), *The Cambridge History of Renaissance Philosophy* (Cambridge: Cambridge University Press, 1991). ISBN 0-521-39748-0

## Tengill
*
Eggert Stefánsson

**Eggert Stefánsson** (1. desember 1890 – 29. desember 1962) var íslenskur einsöngvari (tenór). Hann hélt utan til söngnáms tvítugur að aldri, og var við nám í Danmörku, Svíþjóð og ekki síst á Ítalíu. Hann náði nokkrum frama utan Íslands og söng víðs vegar um heim, en hann bjó á Ítalíu lengst af eftir söngnám á 3. áratug 20. aldar og átti ítalska eiginkonu Lelju (Lelia Stefansson fædd: Cazzola Crespi). Þau bjuggu í iðnaðarbænum Schio, norðarlega á Ítalíu, um hundrað kílómetra frá Feneyjum.  Hann var bróðir læknisins og tónskáldsins Sigvalda Kaldalóns (1881-1946) og söng lög hans fyrst inn á hljómplötu árið 1919. Eggert skrifaði líka nokkrar bækur, m.a. fjögur bindi með titlinum "Lífið og ég" og "Bergmál Ítalíu". Hann var mikill heimsborgari og um margt ólíkur Sigvalda bróður sínum sem þótti allra manna hógværastur. En það var jafnan kært með þeim. Eggert lést í heimabæ  sínum Schio en er jarðsettur í Flórens, háborg menningar og lista, og þar hvílir einnig Lelja, hin ítalska kona hans. Þeim varð ekki barna auðið. Meðal náinna vina Eggerts var Halldór Laxness, rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi.      

## Tengill
* ''Þeir sáu Ágústus keisara endurborinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990
* ''Í London-París-Roma-lestinni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980
* ''Eggert Stefánsson söngvari í París''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1925
* *[https://glatkistan.com/2015/01/19/eggert_stefansson/ Glatkistan]*
Pierre Gassendi

**Pierre Gassendi** (22. janúar 1592 – 24. október 1655) var franskur heimspekingur, stærðfræðingur og vísindamaður, sem er einkum þekktur fyrir tilraun sína til að sætta epikúríska eindahyggju og kristni og fyrir að birta fyrstu athuganirnar á myrkvun Merkúrs á sólu árið 1631. Gassendi-gígurinn á tunglinu er nefndur eftir honum.

## Heimild
* 

## Tengill
*
Bandalag jafnaðarmanna

**Bandalag jafnaðarmanna** var íslenskur stjórnmálaflokkur stofnaður árið 1983 að frumkvæði Vilmundar Gylfasonar. Flokkurinn fékk fjóra þingmenn kosna á þing sama ár, flokkurinn var skammlífur og árið 1986 gengu þrír þingmenn flokksins í Alþýðuflokkinn og sá fjórði í Sjálfstæðisflokkinn. Flokkurinn bauð aftur fram til Alþingis árið 1987 en fékk engan mann kjörinn.

Bandalag jafnaðarmanna var fyrsti flokkurinn til þess að setja réttindi samkynhneigðra á stefnuskrá sína. Guðni Baldursson, þáverandi formaður Samtakanna 78 var á framboðslista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi.

## Tenglar
* Listi yfir þingmenn Bandalags jafnaðarmanna
* '''Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi'''

## Tilvísanir
Gassendi

**Gassendi** getur átt við:

*franska heimspekinginn og vísindamanninn **[[Pierre Gassendi]]**;
***[[Gassendi (gígur)|Gassendi-gíginn]]** á tunglinu sem nefndur er eftir honum.
Montesquieu

**Charles-Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu** (f. 18. janúar 1689 í Bordeaux – 10. febrúar 1755), þekktari sem **Montesquieu**, var franskur félagslegur hugsuður, stjórnspekingur og réttarheimspekingur sem var uppi á tíma upplýsingarinnar. Hann er frægastur fyrir kenningu sína um aðgreiningu ríkisvaldsins, sem gengið er út frá í nútíma stjórnmálaheimspeki og stjórnmálafræði og er víða um heim tryggð í stjórnarskrám ríkja. Til hans má rekja vinsældir hugtakanna „lénsveldi“ og „Býsansríkið“.

## Heimild
* 

## Tenglar
* 
*
Fyrnur

**Fyrnur** (líka **arkeur**, áður betur þekktar sem **fornbakteríur** eða **forngerlar**, fræðiheiti: *Archaea*) eru einn af meginflokkum lífvera og yfirleitt hafður sem sérstakt ríki eða lén í þriggja léna kerfinu (hin lénin eru gerlar og heilkjörnungar). Fyrnur eru einfruma örverur án frumukjarna og eru því dreifkjörnungar. Í hinu hefðbundna sex ríkja flokkunarkerfi voru þær flokkaðar með gerlum, en það tíðkast ekki lengur. Upphaflega var þeim lýst í jaðarvistkerfum, eins og á háhitasvæðum, en með nýjum mælitækjum hafa þær fundist á fjölda búsvæða, þar á meðal í örverumengi mannsins.

Fyrnufrumur hafa sérstaka eiginleika sem greinir þær frá gerlum og heilkjörnungum. Þær skiptast í nokkrar fylkingar, en flokkun þeirra er erfið því flestar þeirra hafa ekki verið einangraðar í tilraunastofum heldur hafa fundist með því að greina erfðaröðun þeirra í sýnum.

Fyrnur og gerlar eru almennt séð lík í útliti og að stærð, þótt nokkrar fyrnur séu gerólíkar, eins og flatar og ferkantaðar frumur *[[Haloquadratum walsbyi]]*. Þrátt fyrir þessi líkindi hafa fyrnur bæði gen og efnaskiptaferla sem líkjast meira heilkjörnungum. Þetta á sérstaklega við um hvata sem koma við sögu í umritun og þýðingu. Aðrir lífefnafræðilegir eiginleikar fyrna eru einstakir, eins og eterlípíð og arkeól sem mynda frumuhimnu þeirra. Fyrnur notast við fleiri orkuuppsprettur en heilkjörnungar, þar á meðal lífræn efni eins og sykrur, ammóníak og málmjónir, og jafnvel vetnisgas. Seltukærar fyrnur (*[[Haloarchaea]]*) nota sólarljós sem orkuuppsprettu og sumar aðrar binda kolefni en engin tegund gerir bæði, ólíkt plöntum og blágerlum. Fyrnur fjölga sér kynlaust, ýmist með skiptingu, hlutun eða knappskotum, en ólíkt gerlum mynda engar þekktar fyrnur dvalargró. Fyrstu fyrnurnar sem uppgötvuðust voru jaðarlífverur, en með bættri tækni til sameindagreiningar hafa fyrnur fundist í nær öllum búsvæðum jarðar, þar á meðal í jarðvegi, hafinu og í mýrlendi. Í hafinu er sérstaklega mikið um fyrnur og fyrnur í svifi gætu hugsanlega verið stærsti hópur lífvera á jörðinni.

Fyrnur eru mikilvægur hluti af lífheimi jarðarinnar. Þær eru hluti af örverumengi annarra lífvera, og sem hluti af örverumengi mannsins finnast þær í þörmum, munni og á húð. Vegna breytileika þeirra leika þær fjölbreytt hlutverk í vistkerfum, í kolefnishringrásum, köfnunarefnishringrásum, endurvinnslu lífrænna efna, og viðhaldi samlífiskerfa örvera.

Engin augljós dæmi hafa fundist um sjúkdómsvaldandi fyrnur, en þær koma fyrir í samlífis- og gistilífissamböndum, eins og metanmyndandi fyrnur í meltingarvegi dýra, þar sem þær taka þátt í meltingunni. Metanmyndarar eru gagnlegir í lífgasframleiðslu og úrvinnslu skólps. Líftækni notast við hvata úr jaðarkærum fyrnum sem þola háan hita og lífræn leysiefni.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Örverufræði (ÖRV1103)
* Introduction to the Archaea
Nicolas Malebranche

**Nicolas Malebranche** (6. ágúst 1638 – 13. október 1715) var franskur heimspekingur og rökhyggjumaður. Í ritum sínum reyndi hann að sætta heimspeki Ágústínusar kirkjuföður og Renés Descartes með það að markmiði að sýna fram á hlutverk guðs í öllu gangverki heimsins. Malebranche þekktastur fyrir kenningar sínar um sýn guðs og guðlega orsakahyggju.

## Heimild
* 

## Tenglar
* 
*
Áhrif mín á mannkynssöguna

***Áhrif mín á mannkynssöguna*** er skáldsaga eftir Guðmund Steingrímsson. Sagan segir frá Jóni sem starfar sem ljósmyndari á dagblaði í London. Hann fer í langþráð frí til Íslands yfir jólahátíðina, en eftir að til Íslands kemur hefst röð mjög undarlegra atburða sem ekki virðist vera haldbær skýring fyrir. Smám saman kemur í ljós að rætur þessara atburða eiga allir upptök sín í svartri eyðu í minni Jóns.

Áhrif mín á mannkynnssöguna er fyrsta skáldverk Guðmundar, bókin kom út árið 2003.
Wilfrid Sellars

**Wilfrid Stalker Sellars** (20. maí 1912 – 2. júlí 1989) var bandarískur heimspekingur. Faðir hans var kanadíski-bandaríski heimspekingurinn Roy Wood Sellars. Wilfrid Sellars hlaut menntun sína í Michigan, við University of Buffalo, og síðar við háskólann í Oxford, þar sem hann var Rhodes-fræðimaður og brautskráðist með MA-gráðu árið 1940. Í seinni heimsstyrjöldinni gegndi hann herþjónustu í leyniþjónustu bandaríska hersins. Síðar kenndi hann við University of Iowa, University of Minnesota, Yale University og frá árinu 1963 til æviloka við University of Pittsburgh, þar sem hann átti snaran þátt í að koma heimspekideild skólans á heimsmælikvarða.

Sellars er einkum þekktur fyrir gagnrýni sína á bjarghyggju í þekkingarfræði, en heimspeki hans miðaði þó almennt að því að sætta heimsmynd heilbrigðrar skynsemi og heimspekinnar annars vegar og strangvísindalega náttúruhyggju um raunveruleikann hins vegar. Hann er víða í miklum metum bæði vegna fágaðra raka sinna og víðfeðsm lærdóms síns. Sellars var ef til vill fyrsti heimspekingurinn sem sameinaði á árangursríkan hátt bandarísku gagnhyggjuna og rökgreiningarheimspekina og austurríska og þýska rökfræðilega raunhyggju. Hann vann að margvíslegum viðfangsefnum bæði í heimspeki og heimspekisögu. Rit hans eru af mörgum talin býsna torlesin.

Robert Brandom kvað Sellars og Willard van Orman Quine vera merkustu heimspekinga sinnar kynslóðar. Heimspeki Sellars er grunnur og fyrirmynd þess sem stundum er nefnt „Pittsburghar-skólinn“, en meðal heimspekinga sem teljast til hans má nefna Brandom, John McDowell og John Haugeland. Meðal annarra heimspekinga sem urðu fyrir miklum áhrifum frá Sellars má nefna nýgagnhyggjumenn á borð við Richard Rorty og útrýmingarefnishyggjumenn á borð við Paul Churchland.

## Neðanmálsgreinar

## Heimildir og ítarefni
* 
* DeVries, Willem A., *Wilfrid Sellars* (McGill-Queen's University Press, 2005). ISBN 0-7735-3051-7

## Tenglar
* 
* 
*
Antoine Arnauld

**Antoine Arnauld**, (6. febrúar 1612 – 6. ágúst 1694) — *le grand* eða „hinn mikli“ eins og samtímamenn hans nefndu hann gjarnann til að aðgreina hann frá föður sínum — var franskur guðfræðingur, heimspekingur og stærðfræðingur. Honum var lýst sem „Evklíð sinnar aldar“.
Augustus De Morgan

**Augustus De Morgan** (27. júní 1806 – 18. mars 1871) var breskur stærðfræðingur og rökfræðingur, fæddur á Indlandi. Hann setti fram De Morgan regluna og var fyrstur til að kynna hugtakið „stærðfræðileg tilleiðsla“ til sögunnar og beita því. lDe Morgan-gígurinn á tunglinu er nefndur eftir honum.

## Heimild
*
De Morgan

**De Morgan** getur vísað til:

**Fólk**
*Augustus De Morgan, breskan stærðfræðing og rökfræðing;
*Evelyn De Morgan, enskan listmálara, eiginkonu Williams De Morgan;
*William De Morgan, hönnuð og skáldsagnahöfund, eiginmann Evelyn De Morgan.

**Annað**
*De Morgan-gíginn, sem nefndur er eftir Augustus De Morgan;
*De Morgan regluna;
*De Morgan orðuna.
Wii Music

**Wii Music**, einnig þekktur sem Wii Orchestra, er Wii leikur sem maður spilar á hljóðfæri með Wii remote. Hann inniheldur sinfóníu og trommu leik, staðfest af Nintendo Power. Þetta er hluti af Wii seríunni með Wii Sports og Wii Play. *Wii Music* var upphaflega ætlað að vera gefin út með Wii, en engar nýjar upplýsingar hafa verið gefnar út síðan E3 2006. Leikmenn geta búið til sín eigin hljóð og prófað að spila tilbúin lög, í stíl við DrumMania.
Henri Bergson

**Henri-Louis Bergson** (18. október 1859 – 4. janúar 1941) var franskur prófessor og heimspekingur, á síðari hluta 19. aldar og við upphaf þeirrar 20. Hann hlaut nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1927.

## Helstu ritverk
* 1889 *Tími og frelsi viljans* (*Essai sur les données immédiates de la conscience*)
* 1896 *Efni og minni* (*Matière et mémoire*)
* 1907 *Skapandi þróun* (*L'Evolution créatrice*)
* 1932 *Tvær rætur siðferðis og trúar* (*Les deux sources de la morale et de la religion*)

## Heimild
* 

## Tenglar
*
Auguste Comte

**Auguste Comte** (fullt nafn:  **Isidore Marie Auguste François Xavier Comte**; 17. janúar 1798 – 5. september 1857) var franskur heimspekingur sem lagði grunn að félagsfræði sem vísindalegri fræðigrein á fyrri hluta 19. aldar. Hann var fyrstur til að beita nútímavísindalegri aðferð í rannsóknum á mannlegu samfélagi. Comte þróaði hugtakið *sociologie* þegar hann var að reyna að ráða bót á þeim félagslega bresti sem Franska byltingin skyldi eftir sig. Comte reyndi að kynna samloðandi „trú mannkyns“ sem hafði, þrátt fyrir að njóta mjög lítillar velgengni, áhrif í þróun mismunandi veraldlegra húmanistasamtaka á 19. öldinni. Hann bjó einnig til og skilgreindi hugtakið ósérplægni. 

## Lögin um stigin þrjú
Comte kom fyrst fram með þekkingarfræðilega sýn á pósitívisma í bók sinni í enskri þýðingu „*The Course in Positivist Philosophy*“, röð texta sem gefnir voru út á árunum 1830 til 1842. Fyrstu þrjú bindin lögðu mesta áherslu á þau raunvísindi sem þegar voru til staðar, til dæmis stærðfræði, stjarnfræði, eðlisfræði, efnafræði og líffræði á meðan seinni tvö bindin lögðu áherslu á óumflýjanlega komu félagsvísindanna. Með því að rannsaka hringlaga áráttu kenninga og rannsókna í vísindum og skilgreina vísindi á þennan hátt getur Comte verið talinn vera fyrsti vísindaheimspekingurinn í nútímalegum skilningi orðsins.
 
Comte fannst að raunvísindin hlytu að hafa þurft að koma fyrst, áður en mannkynið gat beitt kröftum sínum nógu vel að þeim mest krefjandi og flóknu „drottningarvísindum“ sem mannlega samfélagsins sjálft er. Bók hans, „*A General View of Positivism*“ í enskri þýðingu, hafði því þann tilgang að skilgreina, í meiri smáatriðum, raunreynslumarkmið félagsfræðilegra aðferða.

Comte leggur fram þróunar-sögumódel sem leggur það til að samfélagið fari undir þrjú þrep í leit sinni að sannleikanum, samkvæmt almennum lögum um þrjú stig. Þetta eru 
# guðfræðilegt stig, 
# frumspekilegt stig og 
# raunhyggjustig.

Það fyrsta var á undan Upplýsingunni, þar sem staða mannsins í samfélaginu og hömlur samfélagsins á manninn var með skírskotun í guð. Maðurinn trúði í blindni sinni á allt það sem honum var kennt af forfeðrum sínum og hann trúði á yfirnáttúrulega krafta. Hugmyndin á bakvið annað stigið átti rætur sínar að rekja til vandamála í frönsku samfélagi eftir byltinguna 1789. Þetta stig innihélt þá skilgreiningu að almenn réttindi væru eitthvað sem vald mannlegs yfirvalds gæti aldrei ógilt. Þetta stig er þekkt sem stig rannsókna því fólk fór að efast um allt þótt engin traust sönnunargögn væru lögð fram. Þetta stig var byrjun þess heims sem efaðist um yfirvald og trú. Á raunhyggju- eða vísindastiginu, sem kom til eftir mistök byltingarinnar og Napóleons, gat fólk fundið lausnir við félagslegum vandamálum og komið þeim í notkun þrátt fyrir yfirlýsingar um mannréttindi, spádóma eða vilja guðs. Vísindin fóru að svara spurningum endanlega. Lög Comtes um þessi þrjú stig var ein fyrsta kenningin í félagslegri þróunarhyggju.

## Tengill
Rökfræðileg ritgerð um heimspeki

***Rökfræðileg ritgerð um heimspeki*** (á frummálinu *** Logisch-Philosophische Abhandlung*** en best þekkt undir titlinum ***Tractatus Logico-Philosophicus***' eða bara ***Tractatus***) er eina bókin sem austurríski heimspekingurinn Ludwig Wittgenstein gaf út á ævi sinni. Hún var skrifuð meðan Wittgenstein var í leyfi frá austurríska hernum árið 1918 meðan á fyrri heimsstyrjöldinni stóð. Bókin kom fyrst út á þýsku árið 1921 sem *Logisch-Philosophische Abhandlung* og er nú almennt talið eitt af mikilvægustu heimspekiritum 20. aldar. G.E. Moore lagði fyrst til latneska titilinn, sem vísar til *[[Tractatus Theologico-Politicus]]* eftir hollenska heimspekinginn Benedictus Spinoza. Alræmdur ritstíll Wittgensteins var undir áhrifum frá þýska rökfræðingnum og heimspekingnum Gottlob Frege, en Wittgenstein dáðist mjög að verkum hans.

Þessi stutta bók (tæplega áttatíu síður) er í formi stuttra hnitmiðaðra setninga sem er skipað saman í númerað kerfi: 1, 1.1, 1.11, 1.12, o.s.frv., til 7, þannig að 1.1 er athugasemd við 1, 1.11 og 1.12 eru athugasemdir við 1.1, og þannig áfram, til að sýna fram á innbyrðis tengsl þeirra. Markmið bókarinnar er að finna tengslin milli máls og veruleika og skilgreina takmörk heimspekinnar með því að setja fram „…skilyrði röklega fullkomins tungumáls“. (Russell, bls. 8 í inngangi að þýðingu C.K. Ogden) Markmiðið var að ljúka við að smíða heimspekikerfi rökeindahyggjunnar, sem Bertrand Russell hafði hafið vinnu við.

Endir bókarinnar kemur nokkuð á óvart og setur fram þýðingarmiklar afleiðingar fyrir heimspekina. Þar er lagt til að öll umræða um frumspeki liggi utan við mörk málsins.

*Rökfræðileg ritgerð um heimspeki* var gríðarlega áhrifamikið rit, einkum meðal rökfræðilegra raunhyggjumanna, en einnig margra annarra.

## Meginintak kenningarinnar
Í ritinu eru sjö megin staðhæfingar. Þær eru:
# Heimurinn er allt sem er.
# Það sem er (staðreynd) felst í ósmættanlegum grunnstaðreyndum.
# Hugsun er rökleg mynd staðreyndar.
# Hugsun er staðhæfing sem hefur skilning.
# Staðhæfing er sannverkun grundvallar staðhæfinga.
# Almennt form staðhæfingar er almennt form sannverkunar, sem er: [\bar p,\bar\xi, N(\bar\xi)].
# Það sem ekki er hægt að tala um verðum við að þegja um.

## Útgáfur og þýðingar
Frumútgáfa *Rökfræðilegrar ritgerðar um heimspeki er:
* „Logisch-Philosophische Abhandlung“, Wilhelm Ostwald (ritstj.), *Annalen der Naturphilosophie* *'14''' (1921)

Tvær enskar þýðingar hafa birst á prenti, en í báðum er inngangur eftir Bertrand Russell: 
# Þýðing C.K. Odgen (1922).
# Þýðing David Pears og Brian McGuinness (1961)

## Tengt efni

* Ludwig Wittgenstein
* Málspeki
* Rökfræðileg raunhyggja
* Rökgreiningarheimspeki

## Heimild
* 

## Tengill
* Grein um túlkun á Rökfræðilegri ritgerð um heimspeki
De Morgan-reglan

Í rökfræði og stærðfræði er **De Morgan reglan** í raun tvær reglur um dreifingu neitunar á breytur.

Reglurnar kveða á um að setningarnar tvær sem eru vinstra megin við samsvörunarmerkið séu röklega jafngildar þeim sem eru hægra megin við merkið:

:\neg(p\wedge q)=(\neg p)\vee(\neg q)
:(þ.e. ekki-(*p* og *q*) jafngildir: ekki-*p* eða ekki-*q*)

:\neg(p\vee q)=(\neg p)\wedge(\neg q)
:(þ.e. ekki-(*p* eða *q*) jafngildir: ekki-*p* og ekki-*q*)
## Mengjafræðileg framsetning
De Morgan reglurnar eru einnig gjarnan notaðar í mengjafræði. Framsetning á þeim getur verið með ýmsum hætti, svo sem:
:(A\cap B)^C=A^C\cup B^C
Þ.e.a.s. fyllimengi sniðmengis A og B er jafnt sammengi fyllimengja A og B. 
:(A\cup B)^C=A^C\cap B^C.
Þ.e.a.s. fyllimengi sammengis A og B er jafnt sniðmengi fyllimengja A og B.

## Tengt efni
* Augustus De Morgan
Maurice Merleau-Ponty

**Maurice Merleau-Ponty** (14. mars 1908 – 4. maí 1961) var franskur heimspekingur og fyrirbærafræðingur sem var undir miklum áhrifum frá Edmund Husserl. Færa má rök fyrir því að Merleau-Ponty hafi verið tilvistarspekingur vegna tengsla sinna við Jean-Paul Sartre og Simone de Beauvoir og heideggeríska hugmynd sína um veruna.

## Tenglar
* 
*
Listi yfir Wii-leiki

Þetta er listi með leikjum sem er búið að staðfesta að sé í vinnslu fyrir Nintendo Wii. Listinn inniheldur ekki leiki úr Virtual Console eða WiiWare þjónstunni.

Listinn inniheldur **423** titla.

## Tilvísanir

## External links
* Wii heimasíðan
* Wii leikir  á Nintendo.com
* Wii leikir á Nintendo.co.jp
* Wii síðan  á IGN
* Wii flokkurinn  hjá Metacritic
Framlög Íslands til forvals Óskarsins

**Framlög Íslands til Óskarsins** hafa verið valin af íslenska kvikmyndaiðnaðinum þau ár sem kvikmynd var framleidd sem uppfyllti skilyrði Bandarísku kvikmyndaakademíunnar. Frá stofnun Eddunnar árið 1999 hefur Íslenska kvikmynda- og sjónvarpsakademían séð um val á mynd ár hvert. Þrjú árin (1999, 2000 og 2001) voru kvikmyndir tilnefndar til framlagsins líkt og í öðrum verðlaunaflokkum á Edduhátíðinni. 

Árið 1947 byrjaði Bandaríska kvikmyndaakademían að veita Óskarsverðlaun fyrir bestu erlendu kvikmyndina. Aðferðin sem notuð er við valið er einföld: Hverju landi er boðið að senda inn eina kvikmynd sem framleidd hefur verið á tilteknu tólf mánaða tímabili. Innsendar kvikmyndir fá sérstaka sýningu þar sem nefndin gefur einkunn fyrir þær myndir sem hún sér. Þær fimm myndir sem fá hæstu einkunn eru tilnefndar til Óskarverðlauna í flokknum „besta erlenda kvikmyndin“, en það er ekki fyrr en á sjálfri Óskarsverðlaunahátíðinni sem tilkynnt er um sigurvegara. Sú mynd sem hlýtur verðlaunin þarf ekki endilega að vera sú sem fékk hæstu stigin við valið á tilnefningum.

Ísland sendi sína fyrstu kvikmynd árið 1981 og var það kvikmyndin Land og synir sem var frumsýnd árið áður. Tvær íslenskar kvikmyndir hafa hlotið tilnefningu til Óskarsverðlaunanna frá upphafi; ein kvikmynd í fullri lengd og ein stuttmynd. *[[Börn náttúrunnar]]* eftir Friðrik Þór Friðriksson var tilnefnd árið 1992 í flokknum „besta erlenda kvikmyndin“. Árið 2006 var síðan *[[Síðasti bærinn]]* eftir Rúnar Rúnarsson tilnefnd í flokknum „besta leikna stuttmyndin“.

## Kvikmyndir

Ártölin vísa til þess árs þegar Óskarsverðlaunin voru veitt:

## Tilvísanir
Red Steel

**Red Steel** er leikur frá Ubisoft fyrir Nintendo Wii leikjatölvuna. Hann var hannaður af Ubisoft Paris og var afhjúpaður í maí 2006 af Game Informer. *Red Steel* var fyrsti leikurinn sem sýndi myndir frá leiknum úr Wii, til að gefa almenningi hugmynd um hvað vélin gæti gert. Hann var gefinn út 16. nóvember 2006, þrem dögum áður en Nintendo Wii kom út. Útgáfu af leiknum var hægt að spila á meðan E3 stóð yfir.