open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pinus matthewsii

***Pinus matthewsii*** er útdauð tegund af barrtrjám í þallarætt.  Tegundin þekkist eingöngu frá Plíósen-jarðlögum sem hafa rofnað hjá Ch’ijee’s Bluff við Porcupine River nálægt Old Crow í Júkon í Kanada.

*Pinus matthewsii* var lýst út frá þremur steingervingum af kvenkönglum sem allir fundust við Ch’ijee’s Bluff locality, númer HH228. Þessi fundarstaður er í Bluefish Basin og talinn ein besta heimild um Plíósen og snemm-Pleistocene í norðvestur Norður-Ameríku.  Bluefish og hin nærliggjandi Old Crow dæld voru hluti af íslausu  Beringian refugium í Norður-Ameríku, þar sem áar nútíma tegunda furu í undirdeildinni Contortae voru. Þessi undirdeild er talin hafa breiðst út frá svæðinu ("refugium") í tegundirnar *[[Pinus contorta|P. contorta]]* og *[[Pinus banksiana|P. banksiana]]*. Allir könglarnir fundust í "basal "unit 1"" hluta Ch’ijee’s Bluff.  Unit 1 samanstendur af sandi, möl og leir, en ar talin hafa verið skógarbotn sem hafi skyndilega lent undir árframburði.

Könglarnir eru frá 3,4 til 4.4 sm að lengd og 2,8 til 3,4 sm að breidd.  Þó að almennt útlit og bygging köngla *P. matthewsii* sé sambærileg við nútíma tegundina *Pinus banksiana*, þá er einnig eftirtektarverður munur. Aflangir könglar *P. banksiana* eru með ósamhverfðan aftursveigðan grunn, meðan að *P. matthewsii* er með samhverfan og egglaga. Könglum *P. matthewsii* og *P. contorta* svipar einnig saman í byggingu, hinsvegar er samsetning einkenna sem finnast í *P. matthewsii* hvergi finnanleg í nokkurri undirtegund *P. contorta*.

Svipað *P. contorta*, þá voru fræin í *P. matthewsii* smá og með löngum væng.

## Tilvísanir
Pinus clausa

***Pinus clausa*** er tegund af furu einlend í suðvestur Bandaríkjunum.

## Útbreiðsla
Tegundin finnst á tvemur aðskildum svæðum, annað er þvert yfir Flórídaskaga, og hitt er í vestur Flórída að strönd Alabama. Það eru 200 km á milli svæðanna (frá Apalachicola til Cedar Key).

Hún er að mestu einangruð við ófrjóan jarðveg, verulega gegndræpum og sendnum, þar sem samkeppni frá hávaxnari tegundum takmarkast vegna erfiðra skilyrða; heit sólin, mjög  þurrir hvítir sandar, og algengir árstíðabundnir þurrkar. 

## Lýsing
*Pinus clausa* er lágvaxið, oft runnkennt tré, frá 5 til 10 m hátt, einstaka sinnum að 21 m.

Barrnálarnar eru tvær saman, 5 til 10 sm langar, og könglarnir eru 3 til 8 sm langir.

Yfir mestan hluta svæðis hennar, er hún aðlöguð villieldum, haldast könglarnir lokaðir í mörg ár (*clausa* = lokað), þangað til skógareldar drepa fullvaxin tré og opna könglana. Þeir sá þá í nýsviðinn jarðveginn. Sumir stofnar tegundarinnar opna könglana við þroska svo dreifing er ekki háð skógarbruna.

## Nytjar
*Pinus clausa* skógar eru mikilvægur hluti Flórída-runnabúsvæða. Þetta er ein af fáum tegundum skjóltrjáa sem getur vaxið í þurrum, sendnum og heitum svæðum án aðstoðar.

Þrátt fyrir að þéttar greinarnar geri tegundina óhæfa í timburframleiðslu, þá er hún oft nýtt í viðarmassa.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*''Pinus clausa''.  USDA PLANTS.
*''Pinus clausa''. Flora of North America.
Cleveland Cavaliers

**Cleveland Cavaliers** (gælunafn: **Cavs**) er bandarískt körfuboltalið frá Cleveland sem spilar í NBA deildinni. Liðið var stofnað árið 1970 ásamt Portland Trail Blazers og Buffalo Braves þegar deildin var stækkuð.

Liðið hefur unnið Austurdeildina fimm sinnum (fyrst 2007) og NBA-meistaratitil einu sinni; árið 2016 þegar Lebron James var í fararbroddi fyrir liðið. Cavs unnu Golden State Warriors, sem hafði unnið 73 deildarleiki á tímabilinu, 4-3 eftir að hafa verið 1-3 undir.

## Þekktir leikmenn

## Titlar
***[[National Basketball Association|NBA]]**
**Meistarar (1): 2016
**Tap í úrslitum (4): 2007, 2015, 2017, 2018

## Heimild
San Antonio Spurs

**San Antonio Spurs**  er körfuboltalið frá San Antonio, Texas sem spilar í NBA deildinni. Liðið var stofnað árið 1967 í Dallas og lék fyrstu níu tímabil sín í ABA-deildinni. Spurs fluttust yfir í NBA-deildina við sameiningu hennar við ABA árið 1976. Síðan þá hefur félagið unnið til 5 NBA-meistaratitla.

## Þekktir leikmenn
* David Robinson
* Dennis Rodman
* Dominique Wilkins
* George Gervin
* Manu Ginóbili 
* Pétur Guðmundsson
* Tim Duncan
* Tony Parker 
* Victor Wembanyama

## Titlar
***[[National Basketball Association]]**
**Meistarar (5): 1999, 2003, 2005, 2007, 2014
**Tap í úrslitum (1): 2013
***[[Bikarkeppni NBA]]**
**Tap í úrslitum (1): 2025
***[[McDonald's meistaramótið]]**
**Meistarar (1): 1999

## Tilvísanir
Pinus teocote

***Pinus teocote*** er tegund barrtrjáa í þallarætt.
Hún er einlend í Mexíkó. Hún verður 20–30 m há og 75&nbsp;sm í þvermál. Bolurinn er beinn og krónan þétt. Barrnálarnar eru 3 saman og 10 til 15 sm langar með 20mm löngu langlífu blaðslíðri.
Hún vex í 1500 til 3000 m hæð. Meginhluti úrkomu á búsvæði hennar kemur að sumarlagi.

Viðurinn er hvít-gulleitur, í meðallagi að gæðum. Trjákvoðan er notuð í framleiðslu á terpentínu.

## Tilvísanir

* Conifer Specialist Group 1998.  Pinus teocote.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 10 July 2007.
* The Gymnosperm database
Bláfætt súla

**Bláfætt súla** (fræðiheiti: *Sula nebouxii*) er sjófugl sem býr á vesturströnd Mið- og Suður-Ameríku. Flestir fuglar af þessari tegund hreiðra sig á Galápagoseyjum, en annars heldur fuglinn mest til á opnu hafi.

Fuglinn er skyldur súlunni sem finnst við Íslandsstrendur.

## Útlit

Fullvaxta er bláfætt súla venjulega 81 sentimetri á hæð og 1,5 kg að þyngd. Þeir lifa í allt að 17 ár. Karlkynið er minna en kvenkynið og hefur ljósari lit á fótum sínum. Fjaðrir tegundarinnar eru aðallega hvítar eða brúnar með dökkum vængjum og skræpótt bak. Höfuð og háls fuglsins eru ljósbrún með hvítum strokum og maginn er hvítur. Augu hennar eru gul og sjá tvísætt. Fuglarnir innbyrða karótenóíð-litarefni úr fisknum sem veldur ljósbláum lit á fótum þeirra. Talið er að karótenóíð örvi ónæmiskerfið og þess vegna sé hægt að sjá til um heilsu fuglsins út frá litnum á fótum hans. Kvenkynið laðast að sterkum lit á fótunum því það er merki um góða heilsu.

## Makaval
Fótaliturinn dofnar með aldri, þannig að kvenkyns súlan er líklegri til að velja sér yngri maka með litríkari fætur, því þeir hafa meiri frjósemi og getu til að huga að ungum sínum frekar en eldra karlkynið.

Karlkyns súlan metur einnig æxlunarverðmæti maka síns. Þáttaka þeirra í umönnun unga sinna ræðst af ástandi maka þeirra.

Kvenkynsfuglar sem verpa stærri og ljósari eggjum hafa meira æxlunargildi, þess vegna er karlkynið líklegra til að huga að ungum sínum ef makinn verpir stórum eggjum. Minni egg fá minni umönnun frá foreldrum sínum. Rannsóknir sýna að þátttaka karlkynsins í ummönnun unga sinna aukist ekki þrátt fyrir að maki þeirra hafi skærlitaða fætur og hátt æxlunargildi, en karlkyns súlur eru líklegri til að sjá fyrir eggjunum ef maki þeirra er aðlaðandi.

## Hegðun
Líkt öðrum súlutegundum heldur bláfætta súlan sig á landi að nóttu til. Hún veiðir ein eða í hópum að morgni til í leit að mat og flýgur hún langt út á sjó, þar sem hún veiðir smáfiska eins og ansjósur, makríl, og sardínur. Hún stingur sér í vatnið úr allt að 25 metra hæð og leggur vængi sína að líkama sínum áður en hún stingur sér. Þrátt fyrir að veiða í hópum kjósa þær oftar að borða einsamar. Þar sem karlkyns súlan er minni heldur hann sig við grynningar, en kvenkynið veiðir undan ströndum.

## Heimildir

* *"[http://www.galapagos.org/conservation/conservation/project-areas/ecosystem-restoration/blue-footed-booby-population-analysis/ Blue-footed Booby Population Analysis] ". Galapagos Conservancy. Sótt 29 nóvember, 2018.*
* *"[http://marinebio.org/species.asp?id=527#.UNT1yG9fASY Blue-footed Booby, Sula nebouxii]". MarineBio. Sótt 29 nóvember, 2018.*
* *"[http://animals.nationalgeographic.com/animals/birds/blue-footed-booby/ Blue-Footed Booby] ". National Geographic. Sótt 29 nóvember, 2018.*
Heilalömun

**Heilalömun** (stundum kallað **CP hreyfihömlun**; á ensku: *cerebral palsy*) er tegund varanlegrar hreyfihamlanar sem kemur fram hjá ungum börnum. Einkenni heilalömunar geta verið mismunandi milli fólks. Ásamt hreyfihömluninni eru einkenni oft skert samhæfing, vöðvastífleiki, og vöðvaskjálftar. Fólk getur átt erfitt með snertiskyn, sjón, heyrn, kyngingu, og að tala. Börn með heilalömun geta ekki eða eru mun lengur að geta sitið upprétt, skriðið, eða gengið. Um þriðjungur þeirra sem eru með heilalömun eru flogaveikir, um þriðjungur á erfitt með rökhugsun. Einkennin koma fram hjá ungum börnum en versna ekki yfir ævina.

Heilalömun orsakast af skemmdum eða óeðlilegum vaxtaþroska í þeim hlutum heilans sem stjórna hreyfingu, jafnvægi, og líkamsstöðu. Þessi vandamál koma oftast fram á meðgöngu en geta líka komið fyrir í fæðingu eða stuttu þar eftir. Oft er bein orsök skemmdarinnar óþekkt. Áhættuþættir eru að vera fyrirburi, að vera tvíburi, ákveðnar sýkingar í móður eins og bogfrymlasótt *(toxoplasmosis)* og rauðir hundar, að vera útsettur fyrir metýl-kvikasilfri, erfið fæðing, höfuðáverkar á fyrstu árum ævi, og fleiri.

Heilalömun er algengasta hreyfihömlunin hjá börnum. 

## Tenglar

* Upplýsingar um heilalömun hjá Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins.
* Heimasíða CP félagsins

## Tilvísanir
Miami Heat

**Miami Heat** (gælunafn: **The Heat**) er atvinnumannalið í körfubolta frá Miami, Flórída sem spilar í NBA deildinni í Bandaríkjunum.  Liðið var stofnað árið 1988 þegar deildin fjölgaði liðum ( einnig Orlando Magic, Charlotte Hornets, Minnesota Timberwolves) Alls hefur liðið unnið 3 NBA titla en liðið komst í úrslit til að mynda árin 2011-2014. Heat komst í úrslit 2020 en tapaði 4-2 fyrir Los Angeles Lakers og aftur 2023 þar sem það tapaði fyrir Denver Nuggets 4-1.

## Þekktir leikmenn

## Titlar
***[[National Basketball Association]]**
**Meistarar (3): 2006, 2012, 2013
**Tap í úrslitum (4): 2011, 2014, 2020, 2023

## Heimild

*
Pinus tecunumanii

***Pinus tecunumanii*** er stórvaxin trjátegund ættuð frá Mexíkó og Mið-Ameríku. Hún vex á hálendi í Chiapas og Oaxaca yfir í Gvatemala, Belís, El Salvador, Hondúras til norðvestur Níkaragva (17° til 14° N). Hún er í tvemur aðskildum stofnum á útbreiðslusvæðinu. Hálendisstofninn vex í 1500–2900 m hæð og láglendisstofninn í 500–1500 m.

Hún verður 50 til 55 m há og 120 til 140 sm í þvermál.
Hún hefur verið ræktuð á nokkrum heittempruðum svæðum til framleiðslu á pappírsmassa. Ræktunartilraunir hafa sýnt að hálendisstofninn er afkastamestur. Tegundin vex vel í Kólumbía, Venesúela, Brasilíu og Suður-Afríku.

Áður flokkuð sem undirtegund af Pinus patula, en DNA greining hefur sýnt að þetta er aðskilin tegund sem er í raun skyldari Pinus oocarpa. Fræðiheitið er til heiðurs Tecun Uman, innfædds höfðingja (í þar sem nú er Gvatemala) sem barðist á móti spánskum konquistadorum.

## Tilvísanir

* Dvorak, W. S., G. R. Hodge, E. A. Gutiérrez, L. F. Osorio, F. S. Malan and T. K. Stanger. 2000. Pinus tecunumanii. In: Conservation and Testing of Tropical and Subtropical Forest Species by the CAMCORE Cooperative. College of Natural Resources, NCSU. Raleigh, NC. USA. pp: 188-209.

## Tenglar
* ''Pinus tecunumanii''
Siggi Hlö

**Siggi Hlö** (fæddur **Sigurður Helgi Hlöðversson** í Reykjavík 8. mars 1968) er íslenskur þáttastjórnandi, plötusnúður og athafnamaður.
Csound

**Csound** er forritunarmál fyrir hljóð, einnig flokkað sem hljóðforritunarmál. Nafnið Csound er orð samsett af forritunnarmálinu C og enska orðinu „sound“. Csound var skrifað af Barry Vercoe árið 1985 í MIT og var byggt á hans eigin forriti Music 11 sem er byggt á MUSIC-N kerfinu sem á rætur sínar að rekja til Max Matthews, vísindamanni frá tæknirisanum Bell Labs í Bandaríkjunum.

## Heimildir
Pinus oocarpa

***Pinus oocarpa*** er furutegund ættuð frá Mexíkó og Mið-Ameríku. Hún er þjóðartré Hondúras, þar sem hún er þekkt sem *ocote*, eða *ocote chino*, *pino amarillo*, *pino avellano*. Svo virðist sem hún er formóðir nokkurra annarra tegunda í Mexíkó.

## Búsvæði og útbreiðsla
Þessi tegund vex frá 14° til 29° N, þar á meðal í vestur Mexíkó, Gvatemala og hærra til fjalla í Hondúras, El Salvador og norðvestur Níkaragva. Meðal hitastig þar sem hún vex er frá 15 til 24°C og ársúrkoma er 1000 til 1900 mm er nauðsynleg til að ná fullum þroska. Hún vex helst í 900 til 2400 m hæð. *Pinus oocarpa* var. *trifoliata* vex á milli 2000 og 2400 m hæð.

## Nytjar
*Pinus oocarpa* er mikilvæg uppspretta timburs í Hondúras og Mið-Ameríku.Hún var flutt inn til iðnaðarræktunar á timbri fyrir pappírsframleiðslu í Ekvador, Keníu, Sambíu, Kólumbíu, Bólivíu, Queensland (Ástralíu), Brasilíu og Suður-Afríku. Vegna magns viðarkvoðu í trénu kjósa margir í Mið-Ameríku að nota spæni úr því í uppkveikju.

## Tilvísanir

*Eguiluz, T. 1982. Clima y Distribución del género pinus en México. Distrito Federal. Mexico. 
*Rzedowski, J. 1983. Vegetación de México. Distrito Federal, Mexico. 
*Dvorak, W. S., G. R. Hodge, E. A. Gutiérrez, L. F. Osorio, F. S. Malan and T. K. Stanger. *2000. Conservation and Testing of Tropical and Subtropical Forest Species by the CAMCORE Cooperative. College of Natural Resources, NCSU. Raleigh, NC. USA. 
*Martínez, Maximinio. 1978. Catálogo de nombres vulgares y científicos de plantas mexicanas.

## Tenglar
*''Pinus oocarpa''
Sandfura

**Sandfura** (fræðiheiti: *Pinus strobus*) er furutegund ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku. Þar finnst hún frá Nýfundnalandi í Kanada vestur í gegn um svæði Vatnanna miklu til suðaustur Manitoba og Minnesota, Bandaríkjunum, og suður eftir Appalasíufjöllum og efri Piedmont til nyrst í Georgíu og kannski mjög sjaldan á hærri svæðum í norðaustur Alabama. Tréð er fylkistré Ontaríó.

## Tenglar
*Kjarnaskogur.is - Sögufræg furutegund

## Tilvísanir

### Heimildir
*
Pinus roxburghii

***Pinus roxburghii*** er furutegund sem var lýst af Charles Sprague Sargent. IUCN skráir tegundina á heimsvísu sem í fullu fjöri. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Myndir


Pinus roxburghii Ranikhet.jpg
Pinus roxburghii Dharamsala 1.jpg
Pinus roxburghii cone.jpg
Chir Pine at Kolkata I IMG 9492.jpg
Nainital-Hills-Udayan.JPG
pinrox00.jpg


## Tilvísanir
Ophiocordyceps unilateralis

***Ophiocordyceps unilateralis*** er sveppur sem sýkir maura og hefur áhrif á hegðun þeirra.

Náttúrufræðingurinn og landkönnuðurinn Alfred Russel Wallace uppgötvaði sveppinn árið 1859. Hann finnst aðallega í regnskógum. *O. unilateralis* sýkir maura af *Camponotini* ættkvíslinni og breytir hegðunarmynstri þeirra. Sýktu hýslarnir fara úr trjánum niður á skógarbotninn, þar er umhverfið heitt og rakt og því hentugt fyrir sveppavöxt. Síðan nota þeir kjálkana til þess að festa sig við stóra æð undir laufblaði, þar sem hýsillin dvelur til dauðadags. Ferlið tekur allt að 4-10 daga.

Orðrétt þýðing tegundaheitsins er *„snákshöfuð á þræði, einhliða“,* en tegundin á sér ekki íslenskt nafn.
## Formgerð

Tegundin þekkist við lok lífferils af æxlunnar uppbyggingu þess, sem samanstendur af mjóum, stæltum og sveigjanlegum dökklitaðum vefstilk sem framlengist frá afturhluta hauss dauða maursins. Sveppurinn sýkir maura, mest þekktir sem smíðamaurar. Sveppurinn myndar einn stilk sem rís á svæðinu fyrir aftan hálsinn þar sem gróberandi aldin er borið lárétt. Þegar maurinn er sýktur með sveppnum, klifrar hann niður úr sínu venjulega búsvæði og bíta sig fastan á neðanverðu laufi. Þetta er þekkt sem "dauðagripið" og á sér stað á mjög tilteknum stöðum.
## Lífsferill
Eins og aðrir sveppir sem sýkja skordýr í ættkvíslinni *Ophiocordyceps*, ræðst *O. unilateralis* á tiltekna hýsiltegund, *[[Camponotus leonardi]]* maurinn. Hins vegar getur sveppurinn sýkt aðrar náskyldar tegundir af maurum með minni líkum á hýsilstjórn og minni árangri í æxlun.

Sýktir maurar sýna mjög sérstæða hegðun og hafa því verið kallaðir uppvakninga-maurar. Gróin úr sveppunum festir sig og að lokum brýtur í gegn um stoðgrind maursins með þrýstingi og ensímum. Gerstig sveppsins breiðast um í líkama maursins og búa væntanlega til efnasambönd sem hafa áhrif á æðakerfi maursins og nýtir þróunareinkenni þess að svipfar ætti ekki að vera takmarkað í líffræðilegu ferli eins og prótín nýmyndun eða vefjamyndun, heldur að framlengja það til þess að innihalda öll áhrifin sem erfðavísirinn hefur á umhverfi sitt, til þess að stjórna hegðunnarmynstri sem maurinn sýnir. Sýktur maur sýnir óreglulega tímasetta krampa sem losa það á skógarbotninum.

## Búsvæði
Sveppurinn finnst aðallega í regnskógum Taílands og Brasilíu.

## Áhrif á hýsilstofninn
*O. unilateralis* er þekkt fyrir að hafa gjöreytt heilum maurabúum. Maurar hafa aftur á móti getuna til þess að skynja það að meðlimur búsinns sé sýktur; heilbrigðu maurarnir bera dauðvona maurana langt í burtu frá þyrpingunni til þess að forðast smit innan búsins.

## Tilvísanir
Liðormar

**Liðormar** (fræðiheiti: *Annelida*) eru fylking dýra sem finnst aðallega í vatni eða nálægt vatni en þá oftast í hafinu. Þeir eru þekktir fyrir að vera stórir og fjölliðaðir. Bolurinn er langur og í flestum tilvikum greinilega liðskiptur. Þeir hafa totur á liðunum sínum sem þeir nota til sunds, á totunum eru annað hvort venjulegir burstar eða stuttir og fínir burstar, einnig eru til tegundir sem hafa enga bursta á liðunum. Á liðamótum þeirra er styrktarspöng en ef hana skortir þá hverfur liðskipting á ytra borði þeirra. Bolur liðorma er gerður úr teygjanlegu kollageni. Kollegenið kemur úr frumuhúðinni sem liggur undir bolnum þeirra.   

Liðormar eru vatnadýr en nokkrir lifa í jarðvegi en þá er jarðvegurinn rakur.  

## Tegundir liðorma
Undirtegundir liðorma eru meðal annars ánamaðkur, burstaormar, iglur (blóðsugur), og skeri. Ánamaðkar og burstaormar (sjávarormar) finnast helst í sjónum á meðan blóðsugur, iglur og skeri halda sér helst á rökum jarðvegi.  

### Burstaormur
Burstaormar (fræðiheiti: *Polychaeta*) er algengasta undirtegund liðorma sem finnast helst í sjónum og er algengast að stærð þeirra sé um 10 mm á lengd. Þeir eru þekktir fyrir að vera litríkir ásamt því að hafa bursta sem þeir nota til þess að synda. Burstaormur er ein af undirtegundum liðorma en talið er að 70% liðorma tilheyri burstaormum. Þeir halda sér helst á botninum og grafa sig í botninn og lifa þar á groti, oft búa þeir sér til göng á sjávarbotninum.

## Heimildir

* https://vistey.is/is/lieormar 
* https://www.ni.is/biota/animalia/annelida 
* https://www.visindavefur.is/svar.php?id=58496
* http://tolweb.org/Annelida 
* https://www.visindavefur.is/svar.php?id=965
* https://youregettingonmynerves.weebly.com/polychaete-worms-polychaeta.html
Pinus jaliscana

***Pinus jaliscana*** er furutegund sem er einlend í suðvestur Mexíkó. Þar vex hún Kyrrahafsmegin á hlíðum Sierra Madre del Sur innan vestur Jalisco. Hún verður 25 til 30 m há, sjaldan 35 m.

Henni er ógnað af tapi búsvæða.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 2006 IUCN Red List: ''Pinus jaliscana'',  Conifer Specialist Group 1998 . accessed 30 May 2016.   
* IUCN Red List of all Threatened Species
Jónas: Saga um grænmeti

***Jónas: Saga um grænmeti*** (enska: *Jonah: A VeggieTales Movie*) er bandarísk Big Idea-kvikmynd frá árinu 2002. Kvikmyndin var síðar tekist af *[[Iðjulausu sjóræningjarnir]]*.

## Talsetning

### Íslensk talsetning
#### Raddir
*Pétur Örn Guðmundsson
*Björgvin Franz Gíslason
*Hildigunnur Þráinsdóttir
*Bjartmar Þórðarson
*Sigríður Friðriksdóttir
*Örn Árnason

#### Starfsfólk
*Leikstjóri: Jakob Þór Einarsson
*Söngur: Gospelkór Reykjavíkur

## Lög í myndinni

## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Tilraunafélagið

**Tilraunafélagið** var stofnað í Reykjavík 1905 til að sinna sálarrannsóknum og spíritisma. Félagið hélt miðilsfundi sem fóru fram í heimahúsum og voru ýmis miðilsefni prófuð. Mesta miðilshæfileika þótti Indriði Indriðason hafa. Tilraunafélagið fékkst aðallega við rannsóknir á miðilshæfileikum Indriða. Indriði lést úr berklum árið 1912 og þá hætti félagið starfsemi.

Félagið var leynilegt en af heimildum má ráða að félagsmenn hafi m.a. verið Björn Jónsson ritstjóri Ísafoldar sem var ráðherra 1909-1911,  Einar H. Kvaran rithöfundur og  ritstjóri Fjallkonunnar, Haraldur Níelsson Prestaskólakennara, síðar prófessor við guðfræðideild Háskóla Íslands, Skúli Thoroddsen ritstjóri Þjóðviljans og alþingismaður,  Björn Kristjánsson kaupmaður og bankastjóri, Indriði Einarsson hagfræðingur og rithöfundur, Páll Einarsson borgarstjóri, Brynjólfur Þorláksson organisti, Ólafur Rósenkranz kennari, Jón Jónsson Aðils sagnfræðingur, Ásgeir Sigurðsson, stórkaupmaður og breskur konsúll, læknarnir  Björn Ólafsson og Guðmundur Hannesson, síðar prófessor og Þórður Sveinsson síðar yfirlæknir á Kleppspítalanum og Guðmundur Finnbogason heimspekingur

Tilraunafélagið kom sér upp húsi fyrir starfsemi sína og þar bjó miðillinn og voru honum tryggð laun. Á miðilsfundi komu oft um 70 manns en félagsmenn munu hafa verið 80-100. Félagsmenn borguðu árgjald og inntökugjald og var það svo hátt að það var ekki á færi alþýðumanna að vera í félaginu.

Út kom bókin *Úr dularheimum* en sú bók var sögð rituð með ósjálfráðri skrift af einum að miðilsefnum félagsins, menntaskólanema Guðmundi Jónssyni að nafni en hann gerðist seinna rithöfundur og kallaði sig  þá Guðmund Kamban.

Miklar blaðadeilur urðu um spíritisma frá 1905 og voru heldri menn bæjarins sakaðir um galdra og kukl.

## Heimildir
* Trúarlegar hreyfingar í Reykjavík tvo fyrstu áratugi 20. aldar. – Saga, 1. tölublað (01.01.1984), Bls. 93-172
Iðjulausu sjóræningjarnir

***Iðjulausu sjóræningjarnir*** (enska: *The Pirates Who Don’t Do Anything: A VeggieTales Movie*) er bandarísk Big Idea-kvikmynd frá árinu 2008. Kvikmyndin var á undan *[[Jónas: Saga um grænmeti]]*.

## Talsetning

## Lög í myndinni

## Tenglar
*
Samheiti (flokkunarfræði)

Í flokkunarfræði er **samheiti** fræðiheiti sem á við um flokkunareiningu sem gengur nú undir öðru nafni. Sem dæmi má nefna rauðgreni, sem Carolus Linnaeus skírði *Pinus abies* en í dag ber tegundin fræðiheitið *Picea abies*.

Samheiti í vísindalegri flokkun skilur sér að samheiti í öðru samhengi að því leyti að einungis eitt fræðiheiti telst gilt á einh. Samheiti verða til þegar sömu flokkunareiningu er lýst og skírð nokkrum sinnum, þegar flokkunareiningu er skipt upp eða sameinuð við aðra eða t.d. þegar tegund er færð úr einni ætt yfir í aðra.
Andrés postuli

**Andrés postuli** (gríska:  Ἀνδρέας, koptíska: ⲁⲛⲇⲣⲉⲁⲥ *Andreas*), einnig þekkt sem **heilagur Andrés**, var kristinn postuli og bróður heilags Péturs.

## Ævi
Samkvæmt kristinni arfsögn fæddist Andrés postuli á 6. öld f.Kr. í Galíleu. Í Nýja testamentinu stendur að Andrés postuli hafi verið bróður Símons Péturs og sonur Jóns. Hann fæddist í þorpinu Bethsaida. Athygli vekur að Andrés hafi heitið grísku nafni en ekki hebresku eins og búast mætti við. Þetta er sagt vera til marks um opið hugarfar meðal fjölskyldu hans. Hann og bróðir hans voru sjómenn. 

Í Matteusarguðspjalli og Markúsarguðspjalli er sagt að Símon Pétur og Andrés hafi báðir verið beðnir um að gerast lærisveinar Jesú. 

## Áhrif
Andrés postuli er verndardýrlingur nokkurra landa, þar á meðal Barbados, Rúmeníu, Rússlands og Skotlands. Hann var jafnframt verndardýrlingur Prússlands.

Fáni Skotlands er með svokölluðum Andrésarkrossa (hvítur krossi á bláum bakgrunni).

Haldið er upp á Andrésarmessu í bæði vestrænu kirkjunni og rétttrúnaðarkirkjunni þann 30. nóvember. Það er þar að auki þjóðhátíðardagur Skotlands.

## Heimild
*
Þiður

**Þiður** (fræðiheiti: *Tetrao urogallus*) er stærsti fuglinn í fashanaætt (*Phasianidae*). Þyngsti þiðurinn sem heimild er um vó 7,2 kg (fuglinn var í haldi manna). Mikil tvíbreytni er milli kynjanna: haninn er um það bil tvisvar sinnum stærri en hænan. Þiðurinn lifir í skógum á stórum svæðum í Evrasíu en stofninn er talinn vera í fullu fjöri.

Þiðrinum var fyrst lýst af Carolus Linnaeus í riti hans *Systema naturae* frá 1785.

## Lýsing

Auðvelt er að greina á milli kynjanna á stærð og litarafti fuglanna. Haninn er miklu stærri en hænan. Þiðurinn er með hvað mesta kynferðistvíbreytni allra fugltegunda að nokkrum doðru- og fashanategundum undanteknum.

Haninn er yfirleitt 74–83 cm að lengd, með vænghaf í kringum 90–125 cm og vegur að jafnaði um það bil 4,1 kg. Stærstu villtu hanarnir geta náð allt að 100 cm hæð og 6,7 kg þyngd. Stærsti þiðurinn í haldi manna vó 7,2 kg. Líkamsfjaðrirnar eru dökkgráar að dökkbrúnar en brjóstfjaðrirnar eru málmkenndar og dökkgrænar. Maginn og þakan eru svört eða hvít en eru breytileg eftir kynþætti.

Hænan er miklu minni og vegur um það bil helmingi minna en haninn. Hænan er yfirleitt 54–64 cm að lengd (frá goggnum að stélinu), með vænghaf í kringum 1,5–2,5 kg og vegur að jafnaði um það bil 1,8 kg. Fjaðrir á efri hluta líkamans eru brúnar með svörtum og silfurlituðum röndum en eru ljósari og gulleitari á maganum.

Á báðum kynjum er hvítur depill á bógi vængsins. Leggir þiðursins eru þaktir fjöðrum til að vernda fuglinn gegn kuldanum.

## Dreifing og búsvæði

Þiðurinn er staðfugl sem lifir í fjölbreyttum barrskógum í norðurhlutum Evrópu og Asíu. 

Einu sinni fannst þiðurinn víða í öllum barrskógum í norður- og norðvesturhluta Evrasíu. Í Skotlandi dó stofninn út en tegundin var flutt aftur inn frá Svíþjóð. Þiður er í útrýmingarhættu í Þýskalandi. Þar finnst hann ekki lengur í láglendi Bæjaralands en lifir áfram í Svartaskógi og Harzfjöllunum (stofninn fer þó minnkandi). Í Sviss finnst hann í Ölpunum og Júrafjöllum. Hann er útdauður í Belgíu og á Írlandi. Í Noregi, Svíþjóð, Finnlandi, Rússlandi og Rúmeníu er stofninn í fullu fjöri.

Stærsta ógnin við þiðurinn er eyðilegging búsvæða.

## Heimild
*
Tay

**Tay** (skosk gelíska: *Tatha*) er lengsta á Skotlands og sjöunda lengsta á Bretlands. Uppspretta árinnar er í hlíðum Ben Lui (*Beinn Laoigh*) í Vestur-Skotlandi. Áin rennur svo austur í gegnum Skosku hálöndin, í gegnum vötnin Loch Dochart, Loch Iubhair og Loch Tay, og austur í gegnum Strathtay í miðju Skotlandi. Hún heldur áfram til suðausturs í gegnum borgina Perth þar sem hún verður að sjávarfallaá. Mynni árinnar er sunnan við borgina Dundee á austurströnd Skotlands.

Flæði Tay-ár er mest allra áa á Bretlandi. Söfnunarsvæði árinnar er um það bil 5.200 fermetrar. Alls er Tay-á 188 km að lengd.
Perth (Skotlandi)

**Perth** (skosk gelíska: *Peairt*) er borg í miðju Skotlandi á bakka Tay-ár og er höfuðstaður Perth og Kinross. Íbúar Perth eru um það bil 47.180. Á seinni hluta miðalda kallaðist Perth *St John's Toun* eða *Saint Johnstoun* en þetta nafn er ekki lengur í daglegri notkun.

Byggð hefur verið í Perth frá forsögulegum tíma. Hún liggur á hæð fyrir ofan flæðiland Tay-ár á svæði þar sem hægt er að fara yfir ána á fjöru. Svæðið í kringum borgina hefur verið byggt af veiðimönnum og söfnurum frá miðsteinöld. Nálægt borginni hafa mannvirki úr steini frá nýsteinöld fundist.

Perth var einu sinni höfuðborg Skotlands. Vilhjálmur ljón veiddi Perth stöðu konunglegrar borgar á 12. öld. Perth varð svo að einni ríkustu borga Skotlands og mikil viðskipti voru við Frakkland, Niðurlönd og Eystrasaltslönd. Skoska siðaskiptin voru mikilvægur þáttur í sögu borgarinnar. Við setningu Sáttarlaganna 1701 gerðu Jakobítar uppreisnir í Perth. Jakobítar hertóku borgina þrisvar (árin 1689, 1715 og 1745).

Skólinn Perth Academy var stofnaður árið 1760 og var þetta kveikurinn að iðnaðaruppsveiflu í borginni. Hún varð miðstöð fyrir framleiðslu á höri, leðri, bleikiefni og viskíi. Við byggingu lestarstöðvarinnar árið 1848 varð Perth mikilvæg skiptistöð í járnbrautakerfinu. Í dag er Perth mikilvæg miðstöð verslunar og þjónustu fyrir aðliggjandi svæði. Frá samdrætti vískiframleiðslu í borginni hafa bankar og tryggingarfélög verið áberandi í efnahagi Perth.

Borgirnar Perth í Ástralíu og Perth í Kanada eru báðar nefndar eftir Perth í Skotlandi.

## Heimild
*
Kúbufura

**Kúbufura** (fræðiheiti: *Pinus cubensis*) er furutugund sem er einlend í ausutrhluta hálendis Kúbu, og er bæði í Sierra Nipe-Cristal og Sierra Maestra.

Hin náskylda fura: *P. occidentalis* sem vex á nágrannaeyjunni Hispaníólu, er flokkuð sem samheiti af sumum grasafræðingum. Nýjustu rannsóknir benda til að *P. cubensis* sé gild tegund, hinsvegar er ekki eining um hvort stofninn á Sierra Maestra í suðri sé af tegundinni *P. cubensis* eða sé tegundin *Pinus maestrensis*.

Stofnarnir á Sierra Nipe-Cristal og Sierra Maestra hafa líklega nýlega orðið aðskildir, eins og nýlegar erfðarannsóknir benda til.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*
*''Pinus cubensis'' description (Gymnosperm Database)
Pinus glabra

***Pinus glabra*** er furutegund sem finnst á strandsléttum suðaustur Bandaríkjanna, frá suður Suður-Karólínu suður til norður Flórída og vestur til suður Louisiana. Þetta er meðastór og beinvaxin tegund, um 20–40 m.

Barrnálarnar eru tvær saman, 5–8&nbsp;sm langar, grannar (1&nbsp;mm þykkar), og gljáandi grænar. Litlir og grannir könglarnir eru 4–6&nbsp;sm langir, með smáa gadda sem falla fljótt af.

*Pinus glabra* er frábrugðin öðrum furum að því leyti að hún er ekki í hreinum furuskógum, fremur sem stök tré í röku skóglendi með lauftrjám. Til að geta það er hún aðlöguð að meira skuggaþoli en flestar aðrar furur.


Image:Pinus_glabra.jpg|Barr og köngull á *Pinus glabra* 
Image:Pinus_glabra_Bark.jpg|Börkur á fullvaxinni *Pinus glabra*


## Tilvísanir

* Kral, Robert (1993). "Pinus glabra".  In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 2. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.
* 
* Kossuth, Susan V.; Michael, J. L. (1990). "Pinus glabra". In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).
*What Is A Cedar Pine: Tips On Planting Cedar Pine Hedges
Kaledóníuskógur

**Kaledóníuskógur** (enska: *Caledonian Forest*) er heiti á fornum skógi sem einu sinni þakti stórt landsvæði í Skotlandi. Nákvæmt umfang skógarins er ekki vitað með vissu en talið er að hann hafi legið fyrir norðan ána Clyde og fyrir vestan ána Tay.

Obbi skógarins samanstóð af skógarfuru sem þróaðist úr fyrstu furutegundunum sem námu land í Skotlandi um það bil 7.000 árum f.Kr. Skógurinn var hvað stærstur um það bil 5.000 f.Kr. Upp úr þeim tíma varð veðurfarið í Skotlandi vinda- og votviðrasamara. Þessi breyting gerði það að verkum að skógurinn hefði hörfað töluvert fyrir 2.000 ár f.Kr. Eftir það höfðu athafnir manna slæm áhrif á skóginn (þar á meðal notkun lands undir beit og dádýrahald).

Í dag lifir skógurinn áfram á 35 „leifasvæðum“ sem þekja um það bil 18.000 hektara. Skógarfururnar sem finnast á þessum svæðum eru þróaðar beint úr fyrstu furunum sem námu land í Skotlandi. Þessi tré hafa lagað sér að sérstökum umhverfisskilyrðum í landinu og eru því einstök á heimsvísu. Þau hafa verið í stöðugri þróun í yfir 9.000 ár.

Þessar leifar af gamla skóginum er að mestu leyti að finna á landi sem var of bratt, klettótt eða afskekkt til að nýta undir landbúnað. Stærstu leifarnar eru í Strathspey og Strath Dee, en þar vex skógurinn í mjög sýru og vel drenuðu jökulseti sem er að öðru leyti ónýtt. Talið er að lítil breyting hafi verið á umfangi skógarins frá 1600.

## Heimild
*
Thomas Willis

**Thomas Willis** (27. janúar 1621 – 11. nóvember 1675) var enskur læknir sem vann brautryðjandi starf á sviði líffærafræði, taugalækninga, og geðlækninga. Hann var einn af stofnendum Konunglega breska vísindafélagsins.

## Æviágrip
Thomas fæddist í Wiltshire-héraðinu á Englandi. Þegar hann var 10 ára missti hann móður sína og bjó hann þá einn með föður sínum, þangað til að hann gifti sig aftur. Thomas var konungssinni og á árum borgarastríðsins var hann sviptur eignarétti af bújörð fjölskyldunar sem var nærri Oxford. Árið 1640 byrjaði hann að  starfa sem læknir hjá Karli I Englandskonungi. Hann útskrifaðist úr háskóla árið 1642 eftir átta ára skólagöngu. Eftir það starfaði hann við lækningar í bænum Abingdon við Oxford.

Thomas bjó síðar á Mertonstræti sem er í miðbæ Oxford á árunum 1657 til 1667. Á þeim árum gaf hann út tvö mikilvæg verk í læknisfræði sem heita *De Fermentatione* og *De Febribus*. Ritin komu út árin 1656 og 1659. Frá 1660 til dauðadags var Thomas prófessor í náttúruvísindum við Oxford.
Fótboltafélagið Hvöt

**Fótboltafélagið Hvöt** var fyrsta knattspyrnufélag kvenna á Íslandi. Það var stofnað árið 1914 á Ísafirði og fyrsta stjórn þess var skipuð af Guðrúnu Skúladóttur, formanni, Bergþóru Árnadóttur og Ingibjörgu Helgadóttur en leiðbeinandi liðsins var Einar Oddur Kristjánsson, gullsmiður. Félagið starfaði á árunum 1914 til 1916 og kepptu stúlkurnar innbyrðis auk þess sem þær kepptu við strákafélög í bænum, svokölluð "púkafélög".

## Heimildir
Íslensk fiðla

**Íslenska fiðlan** er fornt hljóðfæri sem notað var á Íslandi fram á 19. öld. Hljóðfærið er gert úr viðarkassa með tveimur látúnstrengjum og er spilað á það með boga.

Minnst er á hljóðfærið í þjóðsögu frá 16. öld en því er ekki lýst almennilega fyrr en í alfræðiriti Jóns Grunnvíkings frá 18. öld. Ekki er mikið vitað um hljóðfærið og var það ekki mikið notað eftir miðja 19. öld. Algengara var að fólk spilaði á langspil, sem er annað íslenskt strokhljóðfæri.

Þjóðminjasafnið á þrjár íslenskar fiðlur, sú elsta frá um 1800.

## Hlekkir
Myndband sem sýnir hvernig leikið er á fiðluna.
## Sjá einnig

* Langspil – Annað íslenskt strokhljóðfæri
## Tilvísanir
Pinus pinceana

***Pinus pinceana*** er smávaxin fura, einlend í Mexíkó, í ríkjunum: Durango; norður Coahuila, Nuevo León, og Zacatecas; mið San Luis Potosí; og suður Querétaro og Hidalgo.

Á meginhluta útbreiðslusvæðinu vex hún á milli 1100 - 2600 m yfir sjávarmáli, í giljum á svæðum með lítilli úrkomu.

## Lýsing
*Pinus pinceana* er yfirleitt lítið tré eða runni, 6 til 10 m há (einstaka sinnum 12 m). Barrnálarnar eru 3 saman í knippi, 5 til 12 sm langar. 11 til 14 mm löng fræin eru æt en myndast sjaldan.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Conifer Specialist Group 1998.  2006 IUCN Red List: ''Pinus pinceana'' . accessed 7.17.2017.   
* Current IUCN Red List of all Threatened Species
Pinus pseudostrobus

***Pinus pseudostrobus*** er furutegund einlend í Mexíkó.

Hún verður 8 til 25 m há, með þétta og ávala krónu, börkurinn er brúnn og sprunginn þegar hann er ungur. Barrnálarnar eru 5 saman í búnti, 20 til 25 sm langar. Hún vex á milli 1300–3250 m. frá 26° til 15° N, frá Sinaloa í Mexíkó til El Salvador og Hondúras. Hún er þar sem úrkoma er að mestu að sumarlagi.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *P. p. protuberans*
* *P. p. apulcensis*
* *P. p. pseudostrobus*

Hún hefur verið flutt til Nýja-Sjálands við sjávarmál og hefur þrifist vel.

## Tilvísanir
Minjastofnun

**Minjastofnun Íslands** er stjórnsýslustofnun undir mennta- og menningar­mála­ráðuneyti Íslands sem hefur yfirumsjón með verndun menningarminja, fornleifa, húsa og mannvirkja, á Íslandi. Hlutverk stofnunarinnar er skilgreint í lögum um menningarminjar nr. 80/2012 en við gildistöku þeirra í janúar 2013 voru Fornleifavernd ríkisins og Húsafriðarnefnd ríkisins sameinuð í Minjastofnun Íslands og hin fyrrnefndu lögð niður. Forstöðumaður Minjastofnunar er dr. Kristín Huld Sigurðardóttir.

Meginhlutverk Minjastofnunar er að tryggja eftir föngum varðveislu menningarsögulegra minja í eigin umhverfi og auðvelda aðgang og kynni þjóðarinnar af þeim. Til menningarminja teljast ummerki um sögu þjóðarinnar svo sem fornminjar, menningarlandslag, kirkjugripir, minningarmörk, hús og önnur mannvirki, skip og bátar, listmunir og nytjahlutir.

Minjastofnun Íslands er með skrifstofur á sjö stöðum á landinu og starfa sérstakir minjaverðir, hver á sínu minjasvæði, á landsbyggðinni. 

Minjastofnun Íslands til ráðgjafar eru tvær ráðgjafanefndir: húsafriðunarnefnd og fornminjanefnd. Á hverju minjasvæði eru starfrækt minjaráð sem "ætlað er að fjalla um menningarminjar, varðveislu þeirra og nýtingu í þágu samfélagsins".

## Tenglar
* Opinber heimasíða Minjastofnunar

## Heimildir
Hafragilsfoss

**Hafragilsfoss** er foss í Jökulsá á Fjöllum á Norðurlandi eystra. 2,5 kílómetrum ofar í ánni er Dettifoss. Fossinn er 27 metra hár og um 91 metra breiður.

## Tilvísanir
1. deild kvenna í knattspyrnu 2000

Leikar í **1. deild kvenna í knattspyrnu** hófust í 19. sinn árið **2000**.

## A riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

#### Töfluyfirlit

## B riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

#### Töfluyfirlit

## C riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

#### Töfluyfirlit

## Úrslitakeppnin
### Stigatafla

## Aukakeppni

## Heimild
* Mótalisti KSÍ. Skoðað 4. desember 2018.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir og heimildir
Kalmarhöll

**Kalmarhöll** er í bænum Kalmar í Svíþjóð og hefur verið þar frá 12. öld. Magnús hlöðulás reisti fyrsta turninn sem var varnarmannvirki. Turninn var staðsettur í höfninni í Kalmar og gegndi byggingin mikilvægu hlutverki í vörnum Svíþjóðar á öldinni.  

## Saga
Einn mikilvægasti atburður í sögu Norðurlanda gerðist í Kalmarhöll árið 1397 þegar Danmörk, Noregur og Svíþjóð gengu í konungssamband sem hefur verið kallað Kalmarsambandið. Finnar og Íslendingar voru einnig í sambandinu því þeir voru hluti af þessum konungsdæmum. Kalmarsambandið var undir stjórn Margrétar Danadrottningar. Á 16. öld var mikið byggt við Kalmarhöllina undir stjórn Gústafs 1. Svíakonungs og sona hans. Þeir breyttu honum úr virki í stóra höll í endurreisnarstíl. Höllin skemmdist í Kalmarstríðinu sem stóð frá árunum 1611 til 1613. Höllin skemmdist einnig mikið í eldi árið 1642 en var endurbyggður. 

### Endurgerð
Árið 1856 kom arkitekt til Svíþjóðar sem hét Fredrik Wilhelm Scholander og hóf hann endurgerð Kalmarhallarinnar. Þegar Fredrik lést árið 1880 tók nemandi hans við endurreisninni. Annar arkitekt, Carl Möller, tók verkefnið að sér árið 1885 og árið 1891 leit höllin út eins og í dag. Árið 1919 hóf Martin Olsson vinnu við endurreisn hallarinnar og endurbyggði virkisdíkið, vindubrú og göngubrú. Vinna við endurreisnina stóð til 1941 og í dag er Kalmarhöllin sú mest heimsótta í Svíþjóð.
Sósíalistaflokkurinn (Frakkland)

**Sósíalistaflokkurinn** (franska: *Parti socialiste* eða *PS*) er franskur stjórnmálaflokkur sem kennir sig við vinstristefnu og miðvinstristefnu.

Sósíalistaflokkurinn rekur uppruna sinn til sósíalískra kenninga. Forveri flokksins var Frakklandsdeild alþjóðasambands jafnaðarmanna (franska: *Section française de l'Internationale ouvrière* eða *SFIO*), sem stofnuð var árið 1905 af Jean Jaurès. SFIO var endurnefnd Nýi sósíalistaflokkurinn (*Nouveau Parti socialiste*) og síðar einfaldlega Sósíalistaflokkurinn árið 1969. Árið 1971 stækkaði Sósíalistaflokkurinn með því að sameinast ýmsum smærri vinstriflokkum sem virkir voru í frönskum stjórnmálum. Flokkurinn byggði stefnu sína á samstöðu franskra vinstriheyfinga og þróun sameiginlegrar stjórnarstefnu ásamt franska Kommúnistaflokknum. Árið 1971 var François Mitterrand kjörinn aðalritari Sósíalistaflokksins og hann leiddi flokkinn í stjórnarandstöðu til ársins 1981. Árið 1981 var Mitterrand kjörinn forseti Frakklands. Mitterrand gegndi forsetaembættinu í tvö sjö ára kjörtímabil, til ársins 1995. Sósíalistaflokkurinn vann þingkosningar árið 1997 og Lionel Jospin varð því forsætisráðherra Frakklands fyrir flokkinn í stjórnarsamstarfi við Jacques Chirac Frakklandsforseta. Þessu samstarfi lauk árið 2002 eftir ósigur Jospins í forsetakosningum í fyrstu umferð gegn Chirac og Jean-Marie Le Pen.

Frá 2012 til 2017 var François Hollande forseti Frakklands fyrir Sósíalistaflokkinn. Hann er til þessa dags síðasti forsetinn sem kjörinn hefur verið úr röðum franskra sósíalista. Stjórnartíð hans einkenndist af klofningi innan franska vinstrisins, sér í lagi af hreyfingu vinstrisinnaðra andófsmanna sem mótmæltu efnahagsstefnu forsetans. Síðustu ár hafa margir nýir vinstriflokkar verið stofnaðir í Frakklandi sem telja Sósíalistaflokkinn hafa hneigst of langt til hægri á forsetatíð Hollande.

Frambjóðandi Sósíalistaflokksins, Benoît Hamon, bað sögulegan ósigur í forsetakosningum landsins árið 2017 og hlaut aðeins 6,36 prósent atkvæða. Flokkurinn hlaut aðeins tæp tíu prósent atkvæða og 93 þingsæti í þingkosningum sem haldnar voru sama ár. Flokkurinn hefur síðan þá verið í stjórnarandstöðu og í endurskipulagningu.

## Gengi í kosningum
### Forsetakosningar

### Þingkosningar

## Tilvísanir
Sigfús Bergmann Bjarnason

**Sigfús B. Bjarnason** (f. í Núpsdalstungu í Miðfirði 4. maí 1913, d. 13. september 1967 í Reykjavík) var stofnandi og forstjóri heildverslunarinnar Heklu hf. sem flutti meðal annars inn ýmis raftæki, Land Rover og Volkswagen bifreiðar auk alls þar á milli.
Pinus occidentalis

***Pinus occidentalis***, er furutegund sem er einlend á eyjunni Hispaníólu, þar sem hún er ríkjandi tegund í skógum Haítí og Dóminíska lýðveldisins. Hún finnst þar í bland við lauftré frá 850 til 2100 m yfir sjávarmáli, og myndar hreina skóga frá 2100 upp í 3087 m hæð á toppi Pico Duarte, hæsta hluta eyjarinnar. Tegundin finnst stundum á láglendi á næringarsnauðum og súrum jarðvegi.

Þetta er meðalstórt tré, 20 til 30m hátt með gisna krónu. Börkurinn er þykkur, grófur og hreistraður, fyrst grábrúnn og síðar grár.  Barrnálarnar eru dökkgrænar, þrjár til fimm saman, 11 til 20 sm langar og 0,9 til 1,3mm breiðar. Könglarnir eru 5 til 8 sm langir, gljándi brúnir, með smáum gaddi á hverri köngulskel sem snýr út; þeir þroskast á 18 mánuðum og opnast til að losa fræin, sem eru ljósbrún með grábrúnum flekkjum, 4 - 5 mm löng og með 15mm væng.

Sambýli við svepprót gerir henni kleift að vaxa í grunnum og ófrjóum jarðvegi.

## Tilvísanir
Barrtré

**Barrtré** eru plöntur af ætt berfrævinga (*Pinophyta*). Flest eru þau sígræn. 

Barrskógabeltið eða *taiga* á erlendum málum, þekur stórt svæði á norðurhveli jarðar, aðallega í Rússlandi og Kanada. 
Tiltölulega fáar tegundir trjágróðurs þekja mikil svæði í norðlægum barrskógum. Þær eru af fjórum meginættkvíslum; lerki (*Larix*), greni (*Picea*), þinur (*Abies*) og fura (*Pinus*). Í Norður-Ameríku eru tvær tegundir af þin og tvær tegundir af greni ríkjandi en í Skandinavíu og vestur-Rússlandi er skógarfuran (*Pinus sylvestris*) afar útbreidd. 
 

Stærsta tré í heimi, fjallarauðviðurinn (*Sequoiadendron giganteum*, áður þekkt sem risafura) er barrtré og einnig það hæsta; strandrauðviður (*Sequoia sempervivens*).

## Lýsing
Barrtré hafa löng og mjó, nálarlaga eða hreisturlaga laufblöð sem eru kölluð barr. Barrið er í raun upprúlluð laufblöð. 
Flest barrtré vaxa meira upp en til hliðar og eru því oft eins og keila í laginu. Barrtré þurfa ekki eins mikið vatn og lauftré og geta því vaxið þar sem lauftré þrífast ekki. Sumt barr hefur vaxkennda húð á yfirborðinu sem verndar það. 

Barr inniheldur líka ýmis efni sem virka eins og frostlögur. Það þolir því vel kulda og flest barrtré halda því barrinu á veturna. Trén eru þess vegna græn á litinn allan ársins hring. Margar mismunandi gerðir eru til af barrtrjám.

Á Íslandi eru fura, greni og lerki algengust. Lerki er sérstakt af því að það fellir barrið á haustin. Eina upprunalega barrtréð eftir síðustu ísöld á Íslandi er einir sem, ólíkt flestum öðrum barrtrjám, myndar ekki alvöru köngla. Ýmsar tegundir hafa verið reyndar í skógrækt.

## Listi barrtrjáa sem ræktuð hafa verið á Íslandi
(Listinn er ekki tæmandi)
* Alaskasýprus
* Apahrellir
* Balkanfura
* Balsamþinur
* Bosníufura
* Bergfura
* Blágreni
* Broddfura
* Broddgreni
* Dáríulerki
* Degli
* Einir
* Glæsiþinur
* Gráfura
* Evrópulerki
* Fjallafura
* Fjallalerki
* Fjallaþinur
* Fjallaþöll
* Himalajaeinir
* Hvítgreni
* Hvítþinur
* Japanslerki
* Klettafura
* Kanadalífviður
* Kóreulífviður
* Kóreuþinur
* Lindifura
* Marþöll
* Mýralerki
* Nordmannsþinur
* Rauðgreni
* Risalerki
* Risalífviður
* Rússalerki
* Sifjalerki
* Sitkabastarður
* Sitkagreni
* Skógarfura
* Stafafura
* Síberíulerki
* Síberíuþinur
* Svartgreni
* Sveigfura
* Ýviður

## Tengt efni
Lauftré

## Tilvísanir
Köttur á heitu blikkþaki

***Köttur á heitu blikkþaki*** er leikrit eftir bandaríska leikskáldið Tennessee Williams. Verkið er eitt af þekktari verkum Williams og vann til Pulitzer verðlauna fyrir leikrit árið 1955. Leikritið gerist á bómullarpantekru á bökkum Missisippi en þar býr óðalseigandinn Big Daddy Pollit. Leikritið fjallar um samskipti milli fólks úr fjölskyldu hans og þá sérstaklega samskipti sons hans Brick og Maggie konu Bricks.

Leikritið var kvikmyndað árið 1958 og lék Elisabeth Taylor þá hlutverk Maggie.

## Tenglar
* Amerískt, já mjög amerískt, Alþýðublaðið, 31. Tölublað (06.03.1997), Blaðsíða 7 
* Enginn botnar í lífinu, Alþýðublaðið, 23. Tölublað (13.02.1997), Blaðsíða 4-5
* Verðug afmælissýning, Dagur, 235. tölublað (10.12.1991), Blaðsíða 5 
* Köttur á heitu blikkþaki, Dagur - Tíminn Akureyri, 45. tölublað - Lífið í landinu (06.03.1997), Blaðsíða 15
Groningen

**Groningen** er höfuðborg héraðsins Groningen í Hollandi og er með 235.000 íbúa *(2021)*.
Groningen er háskólaborg og eru námsmenn um fjórðungur íbúa. Groningen-háskóli (Rijksuniversiteit Groningen) var stofnaður árið 1614 og er annar elsti háskóli Hollands. Borgin á sér langa sögu og var hún meðlimur Hansasambandsins.

Knattspyrnulið borgarinnar er Groningen FC. Besti árangur liðsins er 3. sæti í efstu deild, Eredivisie.
Freyja Haraldsdóttir

**Freyja Haraldsdóttir** (f. 27. júní 1986) er íslensk baráttukona fyrir réttindum fatlaðra. Hún var varaþingmaður fyrir Bjarta framtíð frá 2013–2015 en starfar nú sem réttindagæslumaður fatlaðs fólks í Reykjavík og Seltjarnarnesi.

## Æviágrip
Freyja fæddist með beinbrotasýki, sjúkdómurinn lýsir sér þannig að bein brotna auðveldlega. Árið 1997 flutti Freyja með fjölskyldu sinni til Nelson í Nýja Sjálandi og gekk þar í skóla. Freyja er með bakkalárgráðu frá Háskóla Íslands í þroskaþjálfafræði og meistaragráðu í kynjafræði. Freyja skilaði inn MA-ritgerð sinni árið 2017 og fjallaði þar um mismunun gegn fötluðum konum á Íslandi á grundvelli kynferðis. Freyja stundar nú doktorsnám við HÍ í menntavísindum.

Hún hefur beitt sér fyrir bættri þjónustu fyrir fatlaða, og var um tíma framkvæmdastjóri NPA-miðstöðvarinnar sem vinnur að framgangi þess að fatlaðir fái aukna aðstoð í formi notendastýrðrar persónulegar aðstoðar. Freyja er talsmaður Tabú, sem er femínísk hreyfing fatlaðra kvenna. 

Freyja var kjörin á íslenska stjórnlagaþingið árið 2010 og tók þátt í því að semja frumvarp að nýrri stjórnarskrá fyrir Ísland sem var skilað inn þann 27. júlí árið 2011. Freyja var varaþingmaður Bjartrar framtíðar í Suðvesturkjördæmi frá 2013 til 2015.

Árið 2007 kom bókin *Postulín* út, en hún er ritað af Freyju og Ölmu Guðmundsdóttur og hefur að geyma sögu Freyju. Sama ár útnefndi tímaritið *Nýtt líf* Freyju sem Konu ársins í árlegri útnefningu tímaritsins.

## Fósturbarn
Árið 2014 óskaði Freyja eftir því að gerast fósturforeldri en Barnaverndarstofa hafnaði ósk hennar um að taka þátt í námskeiði sem er forsenda þess að hægt er að meta hæfni fólks til að taka barn í fóstur. Freyja kærði úrskurðinn til úrskurðarnefndar velferðarmála sem staðfesti niðurstöðu Barnaverndarstofu. Úrskurðurinn var kærður til héraðsdóms sem staðfesti úrskurð nefndarinnar. Málinu var síðar skotið til Landsréttar sem komst að þeirri niðurstöðu að Barnaverndarstofa hafi mismunað Freyju á grundvelli fötlunar hennar. Hæstiréttur staðfesti úrskurð Landsréttar og Freyja gat því sótt námskeiðið. Að námskeði loknu og að loknu matsferli staðfesti Barnaverndarstofa í apríl 2021 að Freyja væri hæf til að taka að sér barn í fóstur.

## Tilvísanir
Hljóðkerfisfræði

**Hljóðkerfisfræði** er grein málvísinda sem fæst við vensl milli málhljóða. Hljóðkerfisfræði er oft ruglað saman við hljóðfræði, sem einblínir á lýsingar á hljóðum. Hljóðkerfisfræði gengur út á að skoða hljóðkerfi í heild sinni og tekur tillit til hljóðumhverfis (þ.e. hún lýsir því hvernig hljóð hafa áhrif hvert á annað). Hljóðkerfisfræði einbeinist að lýsingu á reglubundnum venslum milli hljóðana (merkingargreinandi eininga í tilteknu tungumáli).

## Heimildir
Félagsmálvísindi

**Félagsmálvísindi** er grein málvisinda sem lýsir áhrifum félagslegra þátta svo sem venja, væntinga og samhengis, á notkun tungumála. Félagsmálvísindi eru náskyld aðstæðufræði (e. *pragmatics*).

Félagsmálvísindi ganga út á að skoða muninn á máltilbrigðum milli hópa sem eru aðskildir af mismunandi félagslegum breytum svo sem kynþætti, trúarbrögðum, félagslegri stöðu, kyni, menntunarstigi og aldri. Þau lýsa jafnframt hvernig málreglur eru skapaðar og notaðar til að flokka einstaklinga í mismunandi stéttir. Það máltilbrigði sem tiltekin stétt notar kallast stéttamállýska.