open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þorvaldsdalur

**Þorvaldsdalur** er við vestanverðan Eyjafjörð og skerst inn á milli fjallanna upp af Árskógsströnd. Hann klýfur hálendið vestan Kötlufjalls og allt til Fornhaga í Hörgárdal. Hann er um 20 km langur frá norðri til suðurs. Vatnaskil eru í 484 m hæð sunnarlega í dalnum. Margir smádalir ganga inn frá Þorvaldsdal og há og hrikaleg fjöll rísa þar við himin svo sem Rimar, Sælufjall og Dýjafjallshnjúkur.

Dalurinn ber nafn Þorvaldar er fyrstur bjó þar. Hann var sonur Gamla landsnámsmanns í Eyjafirði, þess er nam land á Galmaströnd, sem liggur við vestanverðan Eyjafjörð, á milli Reistarár og Þorvaldsdalsár.

Eftir dalnum rennur Þorvaldsá (Þorvaldsdalsá) til norðurs og í sjó fram hjá Litla-Árskógssandi. Sunnan vatnaskila rennur Ytri-Tunguá til suðurs um dalinn og fellur til Hörgár. Engin byggð er nú í Þorvaldsdal en þar voru að minnsta kosti níu bæir til forna og sumir byggðir þar til fyrir fáum áratugum. Kirkja mun hafa verið þar til forna, kennd við Þórhall og Hávarð. Nú er kirkja í Stærra-Árskógi. Þorvaldsdalur er nú afréttardalur

Þorvaldsá er fiskgeng frá sjó og langt fram í óbyggðan Þorvaldsdal, að undanteknum fossi skammt frá þjóðveginum um Árskógsströnd. Þorvaldsfoss var fyrrum bæði hærri en hann er nú og féll þá lóðrétt niður í djúpan fosshyl. Nú hefur vatnið sorfið og brotið bergið niður, svo að þar er nú fremur ströng flúð en foss.

Síðasti bær í byggð í Þorvaldsdal var Kleif, þar var búið fram til 1979. Bærinn var gamalt torfhús. Síðasti bóndinn var Einar Pedersen í Kleif, merkur fróðleiksmaður af dönskum ættum.

Í Þorvaldsdal er að finna fjölbreytt og sérkennilega fagurt landslag, sem mótast mjög af miklum berghlaupum, er stíflað hafa dalinn á nokkrum stöðum svo myndast hafa stöðuvötn, sem síðar hafa fyllst upp og mynda grundir og votlendi. Sum þessara berghlaupa eru tiltölulega ung og eitt þeirra aðeins fárra áratuga gamalt.
Gróður er víða mikill og fagur á dalnum enda er hann vinsælt útivistar- og
gönguland á sumrum en snjóflóðahætta er þar á vetrum. Þar eru einnig merkar
sögulegar minjar, sem eru tættur eyðibýla af ýmsum aldri og sumar friðlýstar skv. þjóðminjalögum.

## Bæir
* Kleif (fór í eyði 1979) 
* Grund (fór í eyði 1925)
* Hrafnagil (fór í eyði 1925
* Hrafnagilssel (fór í eyði 1925)
* Kúgil (fór í eyði 1922) 
* Hávarðarstaðir (í byggð aftur 1902 - 1905 en fóru í eyði aftur vegna reimleika)
* Staðarkot (í eyði síðan 1800)
* Þórhallakot (í eyði síðan 1402 eða 1698)

### Bæir sem eru munnmæli um að hafa staðið í dalnum
* Þverá 
* Lambárkot 
* Fögruvellir 
* Tunga

## Heimildir
Jóhannes Óli Sæmundsson 1956. Þorvaldsdalur. Jólablað Dags 1956, bls. 23-26.
Hildarhellir (Stórhöfða)

**Hildarhellir** í Stórhöfða fannst sumarið 1965, finnandinn Valgeir Einarsson sýndi hellinn almenningi 1968. Nafnið Hildarhellir kemur til af því að fyrsta stúlkan sem kom inn í hellinn var Hildur Pálsdóttir, dóttir Páls Steingrímssonar. 
 
Hellirinn er samkvæmt mælingum þeirra Páls Steingrímssonar og Ernst Kettlers um 117 metra langur. Samkvæmt mælingum Hellarannsóknafélagsins frá árinu 1992 reyndist hann vera 213 metrar og er þeirra uppdráttur nokkuð öðruvísi. Þann uppdrátt er að finna í bókinni *Íslenskir hellar* eftir Björn Hróarsson.

Hellirinn er þröngur víðast hvar, opið aðeins 50-60 sentimetrar. Á nokkrum stöðum er þó nægilegt rými fyrir nokkra fullorðna og sumstaðar geta meðalstórir menn staðið uppréttir.

Þegar hellirinn fannst var örþunn skel neðst í honum sem brotnaði þegar skriðið var inn. Einnig var mikið af dropasteinum í þakinu sem eru að mestu horfnir. Innst inni fannst svo ein beinagrind af frekar litlum fugli.

Stórhöfði myndaðist í miklu eldgosi fyrir tæpum 6000 árum. Gosið var mjög svipað og í Surtsey. Meðan sjórinn náði til gosrásarinnar splundraðist kvikan og myndaði gjóskuhrúgald sem síðan varð að móbergi á nokkrum árum vegna hitans. Líkt og í Surtsey fór svo að sjór hætti að ná til gosrásarinnar og þá tók hraun að renna ofan á móberginu.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska hella
* Stórhöfði

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Myndir frá heimsókn í hellinn
Reynisdrangar

**Reynisdrangar** eru nokkrir klettadrangar, allt að 66 metra háir, úti í sjó sunnan við Reynisfjall í Mýrdal og blasa vel við bæði úr Reynishverfi og frá Vík í Mýrdal.  

Drangarnir eru myndaðir í eldsumbrotum en gömul þjóðsaga segir að þeir hafi orðið til þegar tvö tröll hafi ætlað að draga þrísiglt skip að landi en verkið tók mun lengri tíma en þau höfðu ætlað, svo að þegar dagur rann urðu tröllin að steini og skipið einnig. Næst landi er *Landdrangur*, sem á að vera tröllkarlinn, þá er *Langhamar* eða *Langsamur* (skipið), síðan *Skessudrangur*, sem einnig kallast *Háidrangur* eða *Mjóidrangur*, og hjá honum er svo lítill drangur sem kallast *Steðji*.

Töluvert fuglavarp er í dröngunum, bæði fýll, lundi og langvía, og fóru íbúar Reynishverfis þangað til eggjatöku um langan aldur en það var þó oft erfitt því bæði var mjög oft brimasamt við drangana og eins eru þeir víða illkleifir eða ókleifir með öllu. Nú er boðið upp á siglingar í kringum drangana til að skoða þá og fjölskrúðugt fuglalífið.

## Tenglar
* ''Drangar og Drangaferðir''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi, 7. tbl. 1966.
* ''Reynisdrangar''; grein í DV 1995
Guðmundur B. Ólafsson

**Guðmundur B. Ólafsson** (13. nóvember 1962) er íslenskur lögfræðingur og fyrrverand formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Guðmundur er starfandi hæstaréttarlögmaður í Reykjavík og hefur starfað sem aðjúnkt við Háskóla Íslands.

Hann lék knattspyrnu með Fram upp í meistaraflokk og var meðal stofnenda knattspyrnuliðs Víkverja.

Árið 1993 tók Guðmundur við formennsku í handknattleiksdeild Fram. Deildin stóð þá að mörgu leyti höllum fæti. Meðan önnur félög á höfuðborgarsvæðinu státuðu af nýjum íþróttahúsum, urðu Framarar að láta sér nægja íþróttahús Álftamýrarskóla. Fjárhagurinn var mjög bágur og meistaraflokkur karla féll úr efstu deild þá um vorið.

Sumarið 1994 var nýtt íþróttahús tekið í notkun á félagssvæði Fram í Safamýri. Við það snarbatnaði öll æfingaraðstaða og félagið gat innan skamms flutt heimaleiki sína úr Laugardalshöll. Nýja húsinu fylgdu auknir tekjumöguleikar og unnt var að blása til nýrrar sóknar í meistaraflokki.

Guðmundur Þ. Guðmundsson, síðar landsliðsþjálfari, tók við Framliðinu haustið 1995, auk þess sem sterkur rússneskur línumaður Oleg Titov var fenginn til liðsins. Framarar tryggðu sér á ný sæti í efstu deild vorið 1996 og komust fljótt í hóp bestu liða landsins.

Guðmundur lét af formennsku handknattleiksdeildar árið 1997 og sneri sér að störfum aðalstjórnar. Hann var formaður félagsins frá 2000-2007. Á þeim tíma var ráðist í byggingu félagsaðstöðu við íþróttahúsið og lagningu gervigrasvallar í Safamýri. Jafnframt var gert samkomulag við Reykjavíkurborg um framtíðarfélagssvæði í Úlfarsárdal.

Árið 2009 var Guðmundur kjörinn varaformaður Handknattleikssambands Íslands og formaður þess árið 2013.
Paul Watson

**Paul Franklin Watson** (f. 2. desember 1950) er kanadískur umhverfis- og dýraverndunarsinni sem stofnaði og stýrir Sea Shepherd Conservation Society.

Watson hefur verið umhverfis- og dýraverndunarsinni allt frá unga aldri. Hann tók þátt í kjarnorku mótmælum Sierra Club árið 1969 aðeins 19 ára gamall. Hann var einn af fyrstu meðlimum Greenpeace. Watson vildi hefja beinar aðgerðir gegn veiðimönnum en það leiddi til deilna innan Greenpeace. Hann hafð verið í áhöfn Greenpeace til 1977 en þá fór hann frá borði og stofnaði sín eigin samtök; Sea Shepherd Conservation Society. 

## Watson við Íslandsstrendur
Árið 1986 komu Rod Coronado og Dave Howitt verkfræðingum úr Sea Shepherd Conservation Society áhöfninni til Íslands. Rod Coronado og Dave Howitt sökktu hvalveiðiskipunum Hvalur 6 og Hvalur 7 í Reykjavíkurhöfn og skemmdu  hvalkjötsvinnsluna í Hvalfirði. Þúsundir stórhvela hafa verið skorin í hvalstöðinni en enn þann dag í dag eru um 150 langreyðar skornar þar ár hvert, en langreyður er á lista yfir tegundir í útrýmingarhættu í öllum heimshlutum. Árið 1988 flaug Watson til Íslands til að taka á sig fulla ábyrgð á verknaðinum. Ríkisstjórn Íslands neitaði að leggja fram kæru á hendur Watson vegna hættu á milliríkjadeilu en hvalveiðar í atvinnuskini hafa verið bannaðar síðan 1986. Með hvalveiðum í atvinnuskyni hafa íslendingar verið að að brjóta alþjóðalög. Eftir þennan atburð afturkallaði Alþjóðahvalveiðiráðið áheyrnafulltrúa Sea Shepherd úr Alþjóðahvalveiðiráðinu.

## Handtaka á Grænlandi
Sumarið 2024 var Watson handtekinn í Nuuk að beiðni japanskra yfirvalda. 
Watson var sleppt í desember sama ár. 

## Tilvísanir
Lindifura

**Lindifura** (fræðiheiti *Pinus cembra*) er furutegund sem finnst í Ölpunum, Karpatafjöllum, í Tatrafjöllum í Póllandi, Frakklandi, Ítalíu, Austurríki, Þýskalandi, Slóveníu, Slóvakíu, Úkraníu og Rúmeníu. Lindifura vex vanalega í 1500-2200 m hæð. Tréð verður 25-35 m hátt og 1,5 m að ummáli.
Nálarnar eru 5 - 9 sm langar og könglarnir eru 4-8 sm langir. Fræin eru 8-12 mm löng.

Lindifura hefur þol fyrir ryðsveppasjúkdómum sem herja á aðrar skyldar furutegundir. 

Lindifurur eru vinsælt skrautré í skrúðgörðum og vaxa jafnt en hægt í köldu loftslagi. Þær þola vel mikinn vetrarkulda og eru vindþolnar. Fræin eru tínd og seld sem furuhnetur. 

## Á Íslandi
Lindifura var með fyrstu furutegundum sem prófuð var hér á Íslandi. Plöntur frá garðyrkjustöð á Jótlandi voru gróðursettar á Þingvöllum og Grund í Eyjafirði árið 1903. Þessar plöntur uxu hægt og þær kól oft. Árið 1905 voru flutt inn heil býsn af fræi, ein 50 kg, og því sáð í beð á Hallormsstað. Sáningin gekk mjög illa, því aðeins tæplega 90 plöntur lifðu af og náðu sér á strik. Lindifura í Hallormsstaðaskógi var valin tré ársins 2007. 

## Tenglar
* Myndir af ''Pinus cembra'' í Sviss
* Gymnosperm gagnagrunnur - ''Pinus cembra''

## Tilvísanir
Orðatiltæki

**Orðatiltæki** er hugtak sem er haft um fast orðasamband (til dæmis „e-ð er ekki heiglum hent“) eða orðtak (til dæmis „vera einn um hituna“), einnig fastar líkingar (til dæmis „fara eins og logi yfir akur“) og kunn orðasambönd (til dæmis „nú falla öll vötn til Dýrafjarðar“). Ekki má rugla orðatiltækjum saman við málshætti, sem eru föst eining og innihalda vissa lífsspeki (byggða á reynslu kynslóðanna) eða lífsviðhorf og eru (oftast) settir fram í einni setningu (til dæmis „Oft verður góður hestur úr göldum fola“).

## Dæmi um orðatæki
* e-ð fellur í grýtta jörð
* draga e-ð í dilka
* fara bónleiður til búðar
* víða er pottur brotinn - tökumáltæki úr dönsku sem fer að bera á undir lok 19. aldar

## Tengt efni
* Málsháttur
Hagahlynur

**Hagahlynur** (fræðiheiti: *Acer campestre*) er lauftré af ættkvísl hlyna. Það  vex víðast hvar í Evrópu, norður- og suðurhluta Englands, Danmörku, Póllandi og Hvíta-Rússlandi en einnig í Suðvestur-Asíu frá Tyrklandi til Kákasus og í Norður-Afríku til Atlasfjallanna.

Hagahlynur er meðalstórt tré sem verður 15-25 m hátt með ummál að 1 m. Hann er ekki landnámsplanta heldur sáir sér þar sem fyrir er gróður og skjól. Hagahlynurinn þolir mikinn skugga í uppvexti en plöntur sem bera fræ þurfa meiri birtu. Hann er oft ræktaður til skrauts í almenningsgörðum og stórum görðum og er vinsæll sem dvergtré.

## Tilvísanir
Bæjarstjórnarkosningar á Eskifirði

**Kosningar til bæjarstjórnar á [[Eskifjörður|Eskifirði]]** hafa verið haldnar reglulega frá því að bærinn endurheimti kaupstaðarréttindi sín.

## 1938

Sveitarstjórnarkosningarnar 1938 fóru fram 27. maí.

## 1942
Sveitarstjórnarkosningarnar 1942 fóru fram 25. janúar.

## 1962

Sveitarstjórnarkosningarnar 1962 fóru fram 27. maí.


## 1966

Sveitarstjórnarkosningarnar 1966 fóru fram 22. maí. 


## 1978

Sveitarstjórnarkosningarnar 1978 fóru fram 28. maí.


## Heimildir
Böðvar Guðlaugsson

**Böðvar Guðlaugsson** (14. febrúar 1922 – 16. ágúst 2007) var íslenskur rithöfundur, ljóðskáld og kennari. Hann var einn af þeim fyrstu á Íslandi til að ljúka sérkennslunámi. Ljóð hans hafa birst víða og orti hann meðal annars í *Spegilinn*. Hann samdi textann við Kópavogsbrag, lag sem *Ríó tríó* flutti. Einnig samdi hann limru:

: Þótt veraldargengið sé valt
: og úti andskoti kalt
: með góðri kellingu
: og gengisfellingu
: bjargast yfirleitt allt.

## Ritverk
### Barnabækur
* *Doddi fer í siglingu* (1993)

### Ljóðabækur
* *Brosað í kampinn, nokkur skopkvæði og hermiljóð* (1956)
* *Heilsubótagrín, grínkveðskapur og gamanþættir* (1960)
* *Glott við tönn* (1966)
* *Spegilsútgáfan* (1966)
* *Ljóð af tvennum toga* (1987)
Davíð Hildiberg Aðalsteinsson

**Davíð Hildiberg Aðalsteinsson** (fæddur 29. ágúst 1990) er íslenskur sundmaður sem æfði með ÍRB í Reykjanesbæ. 
Davíð flutti til Tempe í Arizona þar sem hann æfði með ASU eða Arizona State University. Hann útskrifaðist sem Arkitekt sumarið 2013 og kláraði mastersgráðu í arkitektúr árið 2016. Hann starfar hjá Basalt arkitektum.

Davíð varð íþróttamaður Keflavíkur árið 2012.
Örn Arnarson

**Örn Arnarson** (fæddur 31. ágúst 1981 í Reykjavík) er íslenskur sundmaður. Hann vann sinn fyrsta stóra titil á Evrópska SC Meistaramótinu árið 1998 í Sheffield, Englandi, en þar náði hann gulli í 200 m baksundi.

Ári seinna á Evrópska SC Meistaramótinu í Lissabon í Portúgal, vann hann til gullverðlauna í bæði 100 og 200 m baksundi. Hann tók þátt í þremur Ólympíuleikum í röð, fyrir hönd Íslands. 

Hann hefur þrívegis verið kjörinn íþróttamaður ársins; árið 1998, 1999 og 2001

Í dag (2016) þjálfar Örn Arnarson Esbjerg Svømmeklub í Danmörku
Nagladekk

**Nagladekk** eru hjólbarðar bifreiða og reiðhjóla með göddum til að verjast hálku. Nagladekk bifreiða slíta slitlagi vega hundraðfalt á við venjuleg dekk þegar ísing eða snjór er ekki til staðar. Í þurru veðri framleiða þau megnið af því grófa svifryki sem verður til innanbæjar og hafa yfirvöld víða reynt að sporna gegn notkun nagladekkja vegna þeirrar loftmengunar sem þau valda. 

Á Íslandi er notkun nagladekkja aðeins leyfð frá 1. nóvember - 14. apríl. Utan þess tíma mega ökumenn búast við sektum ef þeir verða uppvísir að því að aka um á negldum hjólbörðum.
Söngur iðnaðarmanna

**Söngur iðnaðarmanna** er ljóð sem þjóðskáldið Davíð Stefánsson frá Fagraskógi samdi árið 1942 í tilefni 75 ára afmælis Iðnaðarmannafélagsins í Reykjavík sem stofnað var 3. febrúar 1867 þá undr nafninu Handiðnaðarfélagið. Kvæðið birtist í Tímariti iðnaðarmanna sem Landsamband iðnaðarmanna í Reykjavík, 1. febrúar 1942. Karl Ottó Runólfsson tónskáld í Reykjavík samdi lag við kvæðið.

## Kvæðið „Söngur iðnaðarmanna“
::
::Látum iðjunnar óð
::vekja íslenzka þjóð.
::Það sé líf vort og lag.
::Svo hún skilji að merk
::og skapandi verk
::boða skínandi dag.
::Meðan höndin er hög
::við sinn hefil og sög
::ráða listanna lög.

::
::Brýnum bitlausa egg.
::Hlöðum bjargfastan vegg.
::Reisum rjáfur og þök.
::Látum vélar og stál
::þroska vinnandi sál,
::efla vöðvanna tök.
::Látum hamarsins högg
::sýna hugsun og rögg,
::vera glaðleg og glögg.

::
::Heitum borgum og byggð
::vorri blessun og tryggð.
::Verum þjóðinni þörf.
::Hver sem átökum ann,
::hver sem erfiði vann
::léttir annara störf.
::En á svip vorum sést
::hver vann sannast og bezt.
::Þar er mannrænan mest.

::
::Ef hin stórhuga stétt
::markar stefnuna rétt,
::verður samhend og sönn,
::mun vor fjölmenna sveit
::mæta fagnandi heit
::hverri framtíðar önn.
::Látum iðjunnar óð
::skapa íslenzka þjóð.
::Það sé líf vort og Ijóð.

:::: *(Höf. Davíð Stefánsson þjóðskáld).*

## Lag Karls O. Runólfssonar
Tónskáldið Karl Ottó Runólfsson (f. 1900) í Reykjavík samdi lag við kvæðið og eru nótur hans birtar í Tímariti iðnaðarmanna 1. febrúar 1942.

## Heimildir
* „Söngur iðnaðarmanna“, *Tímarit iðnaðarmanna* 15. árg. 1. tbl., 1. febrúar 1942, bls. 2.
Sjálfstal

**Sjálfstal** er námskenning sem vísar til þess þegar barn talar upphátt við sjálft sig. Markmiðið með sjálfstali er að veita aðhald við að leysa verkefni, einbeita sér, hvetja sig áfram og hafa yfirsýn. Sjálfstalið er ekki ætlað öðrum en barninu sjálfu. Við athugun börnum á aldrinum tveggja til sjö ára hafa fræðimenn séð jákvæða fylgni á milli notkunar barna á sjálfstali og árangri þeirra við að leysa verkefni af ýmsum toga. 
   
Sjálfstal var fyrst rannsakað af Vygotsky (1934-1986) og Piaget (1959) en hefur ekki verið í sviðsljósinu fyrr en síðastliðna þrjá áratugi. Börn nota orðaforða frá einstaklingum sem þau umgangast í sínu nánasta umhverfi, og málið verður eins konar sjálfstjórnartæki. Því er mikilvægt að læra tungumál og hugtök því málið verður hugsun okkar og hefur áhrif á vitsmunaþroska, sbr. hugarskilningskenninguna *(e. theory of mind).*

Sjálfstal barna er talið koma fram vegna þess að þau hafa ekki náð þeim þroska að tala við sjálf sig án hljóða og því mætti túlka sjálfstalið sem nokkurs konar herminám. Sjálfstal minnkar eða hverfur að mestu á aldrinum 7–9 ára. Þess í stað kemur fyrirbæri sem nefnt hefur verið innra tal (e. inner speech). Sumar rannsóknir benda þó til þess að margir haldi sjálfstali áfram að einhverju marki alla ævi, til dæmis þegar þeir þurfa að leysa krefjandi verkefni.
Purple Giraffe

***Purple Giraffe*** eða **Fjólublár gíraffi** er annar þátturinn í fyrstu þáttaröð gamanþáttanna How I Met Your Mother. Hann var fyrst sýndur 26. september 2005. „Pilot“ var á undan en næsti þáttur á eftir er „Sweet Taste of Liberty“.

## Söguþráður
Eftir að hafa sagt Robin að hann elskaði hana breytir Ted aðferðum sínum og ákveður að hafa ekkert samband við Robin til þess að láta alla halda að hann elski hana ekki lengur. En þegar hann kemst að því hjá Marshall að Lily hefur hitt Robin eftir að hafa þekkt hana úr fréttunum og að Robin hafi sagt Lily að hún hefði enn áhuga á Ted ákveður hann að hann sé enn ástfanginn af henni. Þar sem Robin vill ekki alvarlegt samband reynir Ted að sannfæra hana um að hann sé *casual*/*hversdagslegur*.

Hann fer og hittir hana á tökustað, þar sem hún er að flytja fréttir af því að krakki er fastur inni í vél eftir að hafa reynt að ná fjólubláum gíraffa, og segir henni að hann sé að fara að halda partý. Hann heldur sama partýið þrjú kvöld í röð þegar hún segir að hún komist ekki og kemst aðeins þegar Ted heldur partýið í þriðja skipti.

Robin kemst að lokum að því (þegar Mashall spingur yfir því að Ted sé alltaf að bíða eftir henni) að Ted hafi haldið partýin fyrir hana. Ted lýgur því og segist hafa haldið partýin til þess að hún gæti hitt annan gaur. En eftir stutta stund, þegar Robin fer upp á þakið, ákveður Ted að hann verði að tala við hana og játa ást sína og reyna að vinna hrifningu hennar.

Á þakinu ákveða þau að þau vilji mismunandi hluti og þar sem Robin er ný í bænum, samþykkir Ted að vera vinur hennar og þau fara á barinn. Robin segir Ted að hún vilji hjálpa honum að finna hina einu réttu.

Lily er svo hamingjusöm að vera trúlofuð og er mjög ánægð með hringinn sinn og leiðir það til meiri löngunar í kynlíf og það heldur Marshall mjög uppteknum. Þetta veldur Marshall vandræðum þar sem hann á að skila 25 blaðsíðna ritgerð fyrir tíma í lögfræðinni. Marshall verður mjög reiður þegar einhverjir í partýinu nota lögfræðibókina hans sem glasamottu en drekkur tvo bjóra með öllum á barnum, sem eykur sjálfstraustið hans og hann endar á því að fá mjög góða einkunn fyrir ritgerðina, sérstaklega þar sem hann skrifaði 25 blaðsíðurnar nóttina áður en hann átti að skila.

Barney á í sambandsvandræðum. Hann hittir stelpu í partýinu sem þekkir engan þar og leggur til að Ted eyði nóttinni með henni. Ted afþakkar boðið og Barney ákveður að taka tilboðinu í staðinn. Barney til mikilla leiðinda kemur konan í partýið dagana á eftir og vill eiga í ástarsambandi við Barney. Hann ákveður að besta leiðin til að losna við hana sé að segja henni „Ég held að ég elski þig“, alveg eins og Ted gerði við Robin. Hún kemur líka í þriðja partýið á sunnudagskvöldinu þar sem Barney kemst að því að hún er með gaurnum sem Ted ætlaði að láta Robin hitta.
Lundey (Kollafirði)

**Lundey** er eyja  í innanverðum Kollafirði á milli Geldinganess og Brimness á Kjalarnesi. Þar er mikið fuglalíf. Eyjan er um  400 m löng og 150 m breið. Eyjan er lægst austanmegin en hæsta á vesturhlutanum  en hæst er hún 14 m.y.s.  Eyjan er að mestu úr blágrýti. Hún er fyrir vestan Þerney. 

Lundey er gerð úr grágrýti. Hún er algróin og mjög þýfð. Þar er mikið lundavarp  og er áætlað að í eyjunni séu um 10 þúsund lundaholur og einnig verpir þar fjöldi annarra tegunda svo sem rita, æður,teista, fýll, sílamáfur, svartbakur, tjaldur, sandlóa, stelkur, hrossagaukur, þúfutittlingur, grágæs og stokkönd. Einnig hafa hettumáfur, kría, skúfönd, toppönd, maríuerla og snjótittlingur verpt í eyjunni.  

Lundey var friðlýst 8. júní árið 2021.

## Heimildir
* Lundey í Kollafirði (Umhverfisstofnun)
* nat.is
*Fornleifaskráning Örfirirsey og Grandinn
Bóluefni

**Bóluefni** er efni sem bætir ónæmiskerfi dýra gagnvart tilteknum smitsjúkdómi. Bóluefni eru unnnin úr veikluðum veirum eða bakteríum eða innihalda efni sem finnast í sýklum. Bóluefnið virkar þá þannig að þegar því er sprautað inn í líkama bregst ónæmiskerfi dýrsins við með því að mynda mótefni gegn bóluefninu. Þannig ber ónæmiskerfið kennsl á efnið næst þegar það kemst í tæri við það og myndar þá öflugri vörn en ella.

Markvissar og almennar bólusetningar barna hafa dregið úr tíðni margra barnasjúkdóma, svo sem mislinga, barnaveiki, kíghósta og lömunarveiki.

Fyrsta bóluefnið var þróað gegn bólusótt og dregur því nafn sitt af því. Með því að sýkja viljandi einstaklinga af mildara afbrigði bólusóttar, það er kúabólu, urðu einstaklingarnir ónæmir fyrir svæsnara bannvæna afbrigðinu. Af því dregur ennfremur enska heitið nafn sitt frá latínu, *vacca * - kýr.

## Tenglar
* Doktor.is Bólusetningar
* Um bólusetningar á vef Landlæknisembættisins 
* 
* 
*Maurice Ralph Hilleman bandarískur örverufræðingur sem sérhæfði sig í bólusetningum.
Bereníkuhaddur

**Bereníkuhaddur** (latína: *Coma Berenices*) er stjörnumerki á norðurhveli himins, dauf stjörnuþyrping milli Hjarðmannsins (*Böótes*) og Ljónsmerkisns (*Leo*). Bereníkuhaddur, sem þýðir „hár Bereníku“, er nefnd í höfuðið á Bereníku 2. af Egyptalandi sem fórnaði guðunum hári sínu til að heimta eigimann sinn heilan úr stríði í Sýrlandi. 

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Bereníkuhaddur
Gnúpa-Bárður

**Bárður Bjarnarson**, kallaður **Gnúpa-Bárður**, var landnámsmaður á Íslandi, bæði í Bárðardal og suður í Fljótshverfi. Við hann á Bárðarbunga að vera kennd.

Bárður var að sögn Landnámabókar sonur Heyangurs-Bjarnar Helgasonar, hersis úr Sogni. Tveir bræður hans héldu einnig til Íslands en annar þeirra, Ásbjörn, dó í hafi. Þorgerður kona hans og synir námu land í Öræfum og einnig þriðji bróðirinn, Helgi. Bárður fór aftur á móti norður fyrir land, kom skipi sínu í Skjálfandafljótsós og nam Bárðardal allan upp frá Kálfborgará og Eyjardalsá og bjó að Lundarbrekku um tíma.

„Þá markaði hann að veðrum, að landviðri voru betri en hafviðri, og ætlaði af því betri lönd fyrir sunnan heiði. Hann sendi sonu sína suður um gói; þá fundu þeir góibeytla og annan gróður. En annað vor eftir þá gerði Bárður kjálka hverju kykvendi, því er gengt var, og lét hvað draga sitt fóður og fjárhlut; hann fór Vonarskarð, þar er síðan heitir Bárðargata. Hann nam síðan Fljótshverfi og bjó að Gnúpum; þá var hann kallaður Gnúpa-Bárður.“ Hvað sem satt er í þessari frásögn er víst að á miðöldum var oft farið um Vonarskarð eða yfir Vatnajökul milli Norður- og Suðurlands og norðlenskir vermenn fóru yfir jökulinn til sjóróðra í Suðursveit fram á 16. öld.

Gnúpur, bústaður Bárðar sunnan fjalla, heitir nú Núpar. Landnáma getur ekki um konu hans en telur upp níu syni, þá Sigmund, Þorstein, Egil, Gísla, Nefstein, Þorbjörn krum, Hjör, Þorgrím og Björn.
Þorgerður (landnámskona)

**Þorgerður** var landnámskona í Öræfasveit. Hún lagði af stað til Íslands ásamt manni sínum, Ásbirni Heyangurs-Bjarnarsyni, og sonum þeirra, en Ásbjörn dó á leiðinni. Synirnir hafa líklega verið börn eða unglingar því Þorgerður taldist fyrir landnáminu og segir í Hauksbók:

„En það er mælt, að kona skyldi eigi víðara nema land en leiða mætti kvígu tvævetra vorlangan dag sólsetra í millum, hálfstalið naut og haft vel. Því leiddi Þorgerður kvígu sína undan Tóftafelli, skammt frá Kvía suður og í Kiðjaklett hjá Jökulfelli fyrir vestan. Þorgerður nam því land um allt Ingólfshöfðahverfi á millum Kvíár og Jökulsár og bjó að Sandfelli.“

Jökulsá er án efa Skeiðará en óvíst er hvar hún rann á landnámsöld. Helgi, bróðir Ásbjarnar og mágur Þorgerðar, nam land vestan við landnám hennar. Í Sturlubók segir að Guðlaugur sonur Þorgerðar og Ásbjarnar hafi búið í Sandfelli eftir móður sína og frá honum séu Sandfellingar komnir. Annar sonur þeirra var Þorgils, forfaðir Hnappfellinga og sá þriðji Össur, faðir Þórðar Freysgoða.
Helgi Heyangurs-Bjarnarson

**Helgi Heyangurs-Bjarnarson** var landnámsmaður í Öræfasveit í Austur-Skaftafellssýslu. Hann var bróðir Gnúpa-Bárðar og Ásbjarnar Heyangurs-Bjarnarsona. Samkvæmt Hauksbók helgaði Þorgerður ekkja Ásbjarnar sér Ingólfshöfðahverfi en Helgi nam síðan land næst henni að ráði hennar. Bárður flutti að sögn Landnámu suður um fjöll eftir skamma vist norður í Bárðardal og bjó á Núpsstað í Fljótshverfi, handan Skeiðarár.

Helgi hefur líklega átt land frá Skeiðará að Sandfelli, þar sem Þorgerður bjó. Hann bjó á Rauðalæk, sem líklega var á milli Svínafells og Sandfells. Þar var kirkjustaður seinna. Bærinn eyddist í Öræfajökulsgosinu 1362 og sjást nú engar menjar um hann.
Sandfell (Öræfum)

**Sandfell** er eyðibýli í Öræfasveit, áður kirkjustaður og prestssetur til 1931. Bærinn er landnámsjörð; þar bjó að því er segir í Landnámabók Þorgerður, ekkja Ásbjarnar Heyangurs-Bjarnarsonar, sem lést í hafi á leið til Íslands. Þorgerður nam þá sjálf land og bjó á Sandfelli ásamt sonum sínum.

Helgi, bróðir Ásbjarnar og mágur Þorgerðar, nam land næst henni og byggði bæ á Rauðalæk þar skammt frá. Þar reis seinna kirkja sem var aðalkirkja sveitarinnar þar til Rauðilækur lagðist í auðn við eldgosið í Öræfajökli 1362 en eftir það var Sandfellskirkja höfuðkirkjan. Nú er minnismerki þar sem kirkjan var en hún var rifin árið 1914. Öræfajökull gaus aftur 1727 og stóð þá yfir messa í Sandfellskirkju. Bæði 1362 og 1727 komu mikil hlaup úr Öræfajökli og ollu allmiklum skemmdum og í hlaupinu 1727 fórust þrjár manneskjur og fjöldi fjár. Í því hlaupi myndaðist Háalda, sem er á milli Hofs og Sandfells. Hún er friðlýst.

Sandfell fór í eyði 1947 og voru rústir bæjarins jafnaðar við jörðu árið 1974.

## Heimildir
* 
*
Jöklamús

**Jöklamús** er ávalur smásteinn á jökli sem er allur mosavaxinn. Jöklamúsin er talinn velta undan vindum um jökulbreiðuna og þannig verða smám saman mosavaxinn allt um kring. Jöklamúsin fannst fyrst á Hrútárjökli í Öræfum árið 1950, vitað er um jöklamýs á Íslandi, Alaska, Svalbarða og Suður-Ameríku. Jón Eyþórsson, veðurfræðingur, var fyrstur til að lýsa fyrirbærinu og er höfundur nýyrðisins jöklamús.

## Heimild
Jón Eyþórsson 1950. *[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4267278 Jöklamýs]*. Náttúrufræðingurinn 20, 182-184.

## Tenglar
* ''Merkilegt náttúrufyrirbrigði í Öræfum''; grein í Vísi 1950
Ólafur Halldórsson (f. 1913)

**Ólafur Halldórsson** (21. október 1913 – 15. mars 1992) var skrifstofumaður í  Reykjavík, knattspyrnumaður og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf

Ólafur (Guðmundur) Halldórsson var yngstur tólf systkina, en þar af komust níu til fullorðinsára. Hann ólst upp á Njálsgötunni, en þaðan kom um árabil harðasti kjarninn í Knattspyrnufélaginu Fram.
Ólafur starfaði mestalla tíð sem skrifstofumaður. Lengi á skrifstofu borgarstjóra en síðar hjá Gjaldheimtunni í Reykjavík.

Hann var um árabil leikmaður með meistaraflokki Fram í knattspyrnu og varð Íslandsmeistari árið 1939. Formaður félagsins varð hann 1942-43, en gegndi einnig ýmsum öðrum trúnaðarstörfum. Til að mynda var hann um skeið fulltrúi félagsins í stjórn og varð Knattspyrnuráðs Reykjavíkur.

Ólafur var bróðir Sigurðar og Guðmundar Halldórssona, sem báðir voru einnig formenn í Fram. Lúðvík Þorgeirsson, mágur þeirra bræðra, var sömuleiðis mikill forystumaður í félaginu og formaður þess um tíma. Að auki var Ólafur kvæntur systur enn eins formanns Fram, Gunnars Nielsen.
Rínarland-Pfalz

**Rínarland-Pfalz** (þýska: *Rheinland-Pfalz*) er níunda stærsta sambandsland Þýskalands. Það liggur í suðvestri landsins og á landamæri að Frakklandi í suðri, Lúxemborg í vestri og Belgíu í norðvestri. Auk þess er Norðurrín-Vestfalía fyrir norðan, Hessen fyrir austan, Baden-Württemberg fyrir suðaustan og Saarland fyrir suðvestan. Íbúafjöldinn er 4,1 milljón (2021) og er Rínarland-Pfalz þar með sjötta fjölmennasta sambandsland Þýskalands. Höfuðborgin er Mainz við Rínarfljót. Meðal landfræðilegra perla sambandslandsins má nefna Móseldalinn, Rínarfljót, fjalllendið Eifel og gamla keisaraborgin Speyer.

## Fáni og skjaldarmerki
Skjaldarmerkið er þrískipt. Neðst er gult ljón á svörtum grunni en það er merki Pfalz sem upprunnið er úr Staufen-ættinni. Til hægri er hvítt hjól á rauðum grunni, en það er merki Mainz. Til hægri er kross heilags Georgs en það var merki Trier. Skjaldarmerki þetta var formlega tekið upp 1948, tveimur árum eftir að Rheinland-Pfalz var stofnað sem sambandsland. Fáninn er eins og þýski þjóðfáninn en efst í vinstra horninu er skjaldarmerkið.

## Orðsifjar
Rheinland er þýska heitið á Rínarlandi sem teygir sig norður inn í Norðurrín-Vestfalíu meðfram Rínarfljóti. Orðið Pfalz er tekið að láni frá samnefndu kjörfurstadæmi sem var við lýði á tímum þýska ríkisins en var lagt niður á Napoleonstímanum. Pfalz merkir keisarasetur.

## Söguágrip
* Við lok miðalda voru aðallega þrjú héruð á núverandi svæði sambandslandsins: Biskupsstóllinn Trier, biskupsstóllinn Mainz og og Pfalz. Öll þrjú svæðin voru stjórnuð af kjörfursta í þýska ríkinu. Í Trier og Mainz voru það biskupar.
* 1688-97 geysaði 9 ára stríðið í Evrópu, en í Þýskalandi er stríðið kallað erfðastríðið í Pfalz. Í stríðinu réðist Loðvík XIV inn í Rínarlöndin og hafði það gríðarlega eyðileggingu í för með sér.
* 1793 lýsti Mainz yfir lýðveldi í skjóli frönsku byltingarinnar, fyrsta lýðveldið á þýskri grundu. Nokkrum árum seinna innlimaði Napoleon Trier og Pfalz Frakklandi. Eftir fall Napoleons var héraðinu skipt milli ýmissa nágrannahéraða.
* 1918 hertóku Frakkar Rheinland eftir tap Þjóðverja í heimstyrjöldinni fyrri og héldu til 1930.
* 1945 hertóku Bandaríkjamenn og Frakkar svæðið, sem varð hluti af franska hernámssvæðinu. 1946 stofnuðu Frakkar sambandslandið Rínarland-Pfalz.
* 2021 urðu hamfaraflóð og meira en 100 létust í Rínarlöndum.

## Borgir

Stærstu borgir Rínarlands-Pfalz (31. desember 2013):

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Emera

**Emera Incorporated** er kanadískt eignarhaldsfélag sem skráð er á verðbréfamarkaðinum í Toronto. Félagið fjárfestir í rafmagnsframleiðslu, flutningi og dreifinga, auk gasframleiðslu  dreifingu og sölu.

Emera Incorporated (EMA-TSX) er orku-og þjónustufyrirtæki í Halifax, Nova Scotia, Kanada. Raforkuframleiðsla er kjarnastarfsemi Emera. Félagið á að fullu tvö dótturfélög sem heyra undir eftirlitsskylda starfssemi, *Nova Scotia Power Inc* (NSPI) sem rekur eftirlitsskylda starfssemi á sviði raforkuvinnslu, flutnings og dreifingar þjónustu til um 486.000 viðskiptavina í Nova Scotia, og *Bangor Hydro-Electric Company* (Bangor Hydor), sem er raforkuframleiðandi og dreifingarfyrirtæki er þjónar um 117.000 viðskiptavinum í Maine fylki í Bandaríkjunum.

Auk fjárfestinga í rafmagnsframleiðslu og -dreifingu á Emera *Brunswick Pipeline Company Ltd.* sem á og rekur 145 km gasleiðslukerfi í New Brunswick sem flytur fljótandi gas (LNG) frá Saint John, New Brunswick til Bandaríkjanna. 

Emera á einnig fyrirtækið *Bayside Power*, sem rekur 260 MW gasbrennslu- raforkuver í Saint John, New Brunswick og fyrirtækið *Emera Energy Services*, sem sérhæfir sig í jarðgasi, orkusölu og eignastýringu. Þá er á Emera hluta í fallorkufyrirtækinu *Bear Swamp*, sem er 600 MW orkuver byggt á uppdælingu vatns í norðanverðru Massachusetts fylki. Emera á 12,9% í fyrirtækinu *Maritimes & Northeast Pipeline*.

Emera á 19% af *St. Lucia Electricity Services Ltd.*, sem þjónar meira en 50.000 viðskiptavinum eyjunni St. Lucia í Karíbahafinu og 25% í *Grand Bahama Power Company* sem þjónar 19.000 viðskiptavinum á eyjunni Grand Bahama í Karíbahafi. 

Emera hefur lagt aukna áherslu á fjárfestingar í endurnýjanlegum orkugjöfum. Félagið á 8,2% hluta í sjávarfalla-orkufyrirtækinu *Open Hydro*, hlut í *Atlantic Hydrogen Inc.* sem sérhæfir sig í vetnis- og kolefnavinnslu og að auki hefur Emera fjárfest í vindorkuverkefninu *Digby Wind Power Project*.

Emera á 5,3 milljarða $ í eignum. Hjá fyrirtækinu starfa um 2350 manns.

## Saga
Emera var stofnað við einkavæðingu orkufyrirtækisins Provincial Crown Corporation Nova Scotia Power Incorporated (NSPI) árið 1991. 

Árið 1999 var NSPI endurskipulagt með stofnun Nova Scotia Power Holdings Inc NSPI varð að öllu leyti í eigu dótturfélags NSPHI, sem sett var á markað á í verðbréfahöllinni í Toronto í Kanada sama ár (TSX: EMA). Í viðleitni til að leggja áherslu á vöxt utan Nova Scotia, var NSPHI síðan endurnefnt Emera Incorporated ári síðar. 

Vöxtur Emera hefur verið mikill. Fyrirtækið hefur stækkað síðari ár fjárfestingum utan Nova Scotia með fjárfestingum í Karíbahafi og víðar. Aukin áhersla er lögð á fjárfestingar í endurnýjanlegum orkugjöfum.

## Tenglar
* Vefur Emera orkufyrirtækisins
* Fjármálavefur Google Google finance: Emera Fjármálaleg staða Emera og staða á Toronto markaðinum.
*
Poul Egede

**Poul Egede** eða **Povel Hansen Egede** (9. september 1708 — 6. júní 1789) var dansk-norskur guðfræðingur, málvísindamaður og trúboði á Grænlandi. Hann átti stóran þátt í því að skapa grænlenskt ritmál.

Poul var sonur Hans Egede Grænlandstrúboða og konu hans, Gertrud Rask. Hann fæddist í Kabelvåg á Lófót í Noregi, þar sem faðir hans var þá prestur, fluttist með foreldrum sínum til Grænlands tólf ára að aldri vorið 1721, ólst þar upp og lærði grænlensku. Árið 1728 hélt hann til Danmerkur til náms og lauk guðfræðiprófi 1734. Hann var trúboði í Christianshåb 1736-1740. Þar vann hann meðal annars að þýðingum úr dönsku á grænlensku í félagi við konu sem Arnarssaq hét.

Hann sneri aftur til Danmerkur 1740 og varð prestur í Vartov. Hann gaf út fyrstu grænlensku orðabókina 1750, grænlenska málfræði 1760 og Nýja testamentið á grænlensku 1766. Hann varð forstöðumaður munaðarleysingjahælisins Vajsenhúss 1774 og árið 1779 varð hann biskup yfir Grænlandi. Hann lést í Kaupmannahöfn áttræður að aldri.

## Heimildir
*
Hreppsnefndarkosningar í Hrísey

**Kosningar til hreppsnefndar í [[Hrísey]]** voru haldnar samhliða öðrum sveitarstjórnarkosningum á Íslandi frá því að Hríseyjarhreppur var stofnsettur árið 1930 og þar til hann sameinaðist Akureyrarkaupstað árið 2004.

## 1938
Sveitarstjórnarkosningarnar 1938 fóru fram 30. janúar 1938. 

## 1942
Sveitarstjórnarkosningarnar 1942 fóru fram 25. janúar 1942. 

## 1946
Sveitarstjórnarkosningarnar 1946 fóru fram 27. janúar 1946. Listarnir sem í boði voru í Hrísey tengdust ekki stjórnmálaflokkum.

## 1950
Sveitarstjórnarkosningarnar 1950 fóru fram 29. janúar. Aðeins kom fram einn listi í Hrísey og var hann því sjálfkjörinn.

## 1954
Sveitarstjórnarkosningarnar 1954 fóru fram 31. janúar. Aðeins kom fram einn listi í Hrísey og var hann því sjálfkjörinn.

## 1958

Sveitarstjórnarkosningarnar 1958 fóru fram 26. janúar. Kosning var óhlutbundin.

## 1962

Sveitarstjórnarkosningarnar 1962 fóru fram 22. maí. Kosning var óhlutbundin en 86 kusu af 145 eða 59,3%.


## 1966

Sveitarstjórnarkosningarnar 1966 fóru fram 22. maí. Kosning var óhlutbundin.

## 1970
Sveitarstjórnarkosningarnar 1970 fóru fram 31. maí. Kosning var óhlutbundin.

## 1974

Sveitarstjórnarkosningarnar 1974 fóru fram 26. maí. Kosning var óhlutbundin og kjörsókn 67,5%.

## 1978

Sveitarstjórnarkosningarnar 1978 fóru fram 28. maí. Kosning var óhlutbundinn en 102 kusu af 161 eða 63,4%.

## 1982

Sveitarstjórnarkosningarnar 1982 fóru fram 22. maí. Kosning var óhlutbundinn en 94 kusu af 159 eða 66%.

## 1986

Sveitarstjórnarkosningarnar 1986 fóru fram 31. maí. Kosningin var óhlutbundin. 138 greiddu atkvæði af 190 eða 72,6%.

## 1990

Sveitarstjórnarkosningarnar 1990  fóru fram 26. maí. Kosningin var óhlutbundin. 136 greiddu atkvæði af 189 eða 72%.

## 1994

Þessar hreppsnefndarkosningar í Hrísey fóru fram 28. maí.

## 1998

Þessar hreppsnefndarkosningar í Hrísey fóru fram 23. maí.


## 2002

Þessar hreppsnefndarkosningar í Hrísey fóru fram 25. maí.


## Heimildir
Magnús Guðmundsson (bankastjóri)

**Magnús Guðmundsson** er fyrrverandi bankastjóri Kaupþings í Lúxemborg. Síðla kvölds þann 6. maí 2010 var hann handtekinn ásamt Hreiðari Má Sigurðssyni að beiðni sérstaks saksóknara eftir yfirheyrslur. Eftir bankahrunið var Kaupþing í Lúxemborg breytt í Banque Havilland, banka sem sérhæfir sig í eignamiklum viðskiptavinum og var Magnús bankastjóri bankans, en var settur af eftir að hann var handtekinn. Þeir voru báðir sakfelldir í febrúar 2015 í Hæstarétti.

## Tenglar
* Vefur Banque Havilland 
* Magnús Guðmundsson handtekinn, Rúv 6. maí 2010
* ''Skýrslutöku af Magnúsi lokið'', frétt af Vísi.is 6. maí 2010
* ''Magnús Guðmundsson segist saklaus'', frétt af Vísi.is 14. maí 2010
* ''Haldið í víking með innlendan sparnað'', Morgunblaðið 3. maí 1998
Lófóten

**Lófóten** (eða **Lófót** á íslensku) er eyjaklasi í norðvesturhluta Noregs. Hann er rómaður fyrir náttúrufegurð.
Landsvæði eyjaklasans þekur 1,227 km² og eru íbúar um 24.000. Helstu þéttbýlisstaðir á Lófóten eru Svolvær og Leknes. Sveitarfélögin eru sex: Vågan, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy og Røst.

Fuglalíf eru ríkulegt á eyjunum. Hæsti punkturinn er Higravstinden (1,161 m).
Staðbundinn matur

**Staðbundinn matur** er mat sem framleiddur er í næsta nágrenni við neytandann og hefur ekki verið fluttur um langa leið. Hvað telst næsta nágrenni er skilgreint með mismunandi hætti. Sumir miða við 100 mílna geisla (160km) meðan aðrir skilgreina svæðið á annan hátt.

Næræta er einhver sem reynir að borða eingöngu staðbundinn mat. Þessi lífsstíll byggir á aukinni meðvitund um umhverfisáhrif okkar og kröfunni um sjálfbærni. Matjurtagarðar í þéttbýli og bændamarkaðir eru lykilþættir í þróun þessa lífsstíls.

## Tengt efni
* Slow Food
Skólasöngur Menntaskólans á Akureyri

**Skólasöngur [[Menntaskólinn á Akureyri|Menntaskólans á Akureyri]]** (MA) er fimmti hluti hátíðarljóðsins „Gagnfræðaskóli Norðurlands“ sem Davíð Stefánsson frá Fagraskógi samdi í tilefni fimmtíu ára afmælishátíðar Möðruvallarskóla og sem frumflutt var 31. maí 1930. Páll Ísólfsson samdi tónlistina við hátíðarljóðið. Skólasöngur er sunginn við setningu skólans og skólaslit ár hvert.

Hátíðarljóðið „Gagnfræðaskóli Norðurlands“ var samið í tilefni skólahátíðar sem haldin var 31. maí og 1. júní 1930 á Möðruvöllum í Hörgárdal og á Akureyri. Þar var fagnað fimmtíu ára afmælishátíð Möðruvallarskóla, en það var fyrsti gagnfræðaskóli landsins og ætlað í upphafi að kenna verðandi bændum hagnýt fræði. Eftir brunann á Möðruvöllum var skólinn fluttur til Akureyrar og nafni hans var breytt í „Gagnfræðaskólinn á Akureyri“. Með lögum frá Alþingi árið 1930 fékk Gagnfræðaskólinn á Akureyri full réttindi menntaskóla og nefnist Menntaskólinn á Akureyri. Nýjum lögum um menntaskólaréttindi var því einnig fagnað á skólahátíðinni 1930. 

Sigurður Guðmundsson skólameistari MA sem stýrði undirbúningi skólahátíðarinnar bað Davíð að semja veglegt hátíðarljóð í tilefninu. Ljóðið „Gagnfræðaskóli Norðurlands“ var prentað í dagskrá hátíðarhaldanna en var aldrei birt í ljóðabókum Davíðs. Ljóðið er í fimm hlutum og var sá síðasti strax gerður að skólasöng MA eftir frumflutninginn 1. júní 1930. Að jafnaði eru einungis fyrsta og síðasta erindið sungin en við skólaslit eru öll erindin sungin.

## Skólasöngur Menntaskólans á Akureyri

::Undir skólans menntamerki
::mætast vinir enn í dag.
::Sýnum öll í vilja og verki
::vöxt og trú og bræðralag.
::Forna dáð er fremd að rækja.
::Fagrir draumar rætast enn.
::Heill sé þeim, sem hingað sækja,
::höldum saman, Norðanmenn.

::Enn er liðinn langur vetur,
::loftin blá og jörðin græn.
::Hefji hver sem hafið getur
::huga sinn í þökk og bæn.
::Svo skal lofa liðna daga
::að líta fram og stefna hátt.
::Þá fær Íslands unga saga
::æðra líf og nýjan mátt.

::Allt skal lúta einum vilja.
::Allt skal muna þennan dag.
::Allir sem við skólann skilja
::skulu syngja þetta lag.
::Sýnum öll á sjó og landi
::sigurþrek hins vitra manns.
::Sýnum það að afl og andi
::eigi skóla norðanlands.

## Skólasöngurinn loks útgefinn
Starfsemi Kórs Menntaskólans á Akureyri hefur verið mismikil í gegnum tíðina. Skólasöngurinn hefur verið fastur liður á dagskrá og allrasíðustu ár hefur hann stundum verið sunginn í fjórum röddum. Árið 2001 var söngurinn gefinn út á diski þar sem kórinn flutti úrval íslenskra sönglaga undir stjórn Guðmundar Óla Gunnarssonar.

## Heimildir
* Hátíðarljóð, kvæðaflokkur Davíðs Stefánssonar frá Fagraskógi úr Skólaskýrslu Menntaskólans á Akureyri 1929-1930. 
* Nótur, handrit Páls Isólfssonar. 
* Um skólasöng MA af vef MA Sótt 7. maí 2010.
* „Kór Menntaskólans á Akureyri gefur út plötu: Skólasöngurinn á plötu í fyrsta sinn“, Dagblaðið Vísir – DV, 298 tbl., bls. 32, 28. desember 2001.

## Tenglar
* Hér má heyra Kór MA syngja fyrsta erindið undir stjórn Guðmundar Óla Gunnarssonar. 
* Dagskrá fyrir afmælishátíðina 1930 

## Tilvísanir
HTML5

**HTML5** er ívafsmál fyrir vefsíður. HTML5 var síðasta opinbera útgáfa HTML frá samtökunum W3C og kom út í október 2014. Hugmyndin var að það minnkaði þörfina fyrir íforrit sem  voru notuð til að skila ákveðinni tegund af margmiðlun, eins og Adobe Flash, Microsoft Silverlight og Sun JavaFX. Þannig víkkaði staðallinn út notkunarmöguleika skjalalíkansins og skriftumála og bætir við nýjum forritunarviðmótum á borð við skilgreint svæði fyrir tvívíða teikningu (`<canvas>`), afspilun kvikmynda og hljóðs (`<video>, <audio>`) og margt fleira.

Ætlunin var að HTML5 yrði að W3C-tilmælum síðla árs 2010 en mikill dráttur varð á vinnslu þess. Stuðningur vafra við HTML5 var lengi takmarkaður en það breyttist þegar aðgerðasafnið WebKit, sem meðal annars er notað í vafranum Safari, útfærði meiri stuðning en áður hafði þekkst árið 2007. Í kjölfarið ákvað Apple Inc. að sleppa stuðningi við Adobe Flash í bæði iPhone og iPad. Þetta skapaði aukinn þrýsting á að útfæra margmiðlun á vefsíðum með HTML5 í stað Flash.

Vegna þess hve langan tíma tók að ljúka við HTML5 hófu grasrótarsamtökin WHATWG (upphaflega póstlisti forritara frá sumum af stærstu fyrirtækjum bandaríska tæknigeirans) að þróa HTML á eigin spýtur. Samtökin voru stofnuð eftir að sameiginlegri tillögu frá þróunaraðilum vafranna Opera og Mozilla var hafnað af W3C árið 2004. Árið 2019 lét W3C WHATWG þróun HTML eftir, þar sem samtökin töldu að tveir aðskildir staðlar væru skaðlegir. Síðasta uppfærsla HTML5 kom út árið 2017 og þróun staðalsins var hætt 2018. 

## Helstu breytingar miðað við HTML 4.1/XHTML 1.x
Viðbót

**Viðbót** (einnig sjaldnar **íforrit** eða **íbót**) er lítið forrit sem keyrir innan stærra forrits og víkkar út notkunarmöguleika þess þrátt fyrir að vera aðgreint frá því ólíkt viðaukum sem falla algerlega saman við aðalforritið. Notkun íforrita er algeng í vöfrum þar sem þau meðhöndla sérstök skráarsnið á borð við kvikmyndasnið og margmiðlun (sbr. Adobe Flash). Þróunarumhverfi eins og Eclipse notast líka við íforrit til að skila tiltekinni virkni til notenda. Í þessum hugbúnaði er gert ráð fyrir notkun íforrita sem þurfa að uppfylla tiltekna staðla til að virka með aðalforritinu.

## Heimildir
Skipanalínuviðmót

**Skipanalínuviðmót** er viðmót til að vinna í tölvum með því að nota skrifaðar skipanir á svokallaða **skipanalínu** til að framkvæma aðgerðir, andstætt myndrænu viðmóti þar sem notandinn framkvæmir aðgerðir með því að smella með músinni á viðföng (hnappa, valmyndir, stikur, glugga og íkon) og textaviðmóti þar sem notandinn velur úr skipunum í valmynd. Notkun skipanaviðmóts fer þannig fram að notandinn slær inn skipun og ýtir á Enter-takkann á lyklaborðinu. Forrit sem nefnist skipanatúlkur tekur þá við skipuninni, greinir hana og framkvæmir. Þegar framkvæmd skipunar er lokið skilar forritið venjulega einhvers konar úttaki í textaformi. Skipanaviðmót komu fyrst fram á sjónarsviðið á 6. áratugnum og gáfu möguleika á því að fá niðurstöður jafnóðum ólíkt lotuvinnslu (e. batch) með gataspjöldum.

## Tilvísanir
Condorcet markgreifi

**Marie Jean Antoine Nicolas de Caritat, marquis de Condorcet** (17. september 1743 – 28. mars 1794), þekktur sem **Nicolas de Condorcet** var franskur heimspekingur, stærðfræðingur og einn af brautryðjendum stjórnmálafræðinnar. Hann hannaði Condorcet-aðferðina við kosningar og sýndi fram á þversögn Condorcets (einnig nefnd *þversögn lýðræðislegrar atkvæðagreiðslu*) og kviðdómssetningu Condorcets. Þá er hann talinn til boðbera Upplýsingastefnunnar. Hann krafðist jafnrétti kynjanna og var almennt frjálslyndur í stjórnmálaviðhorfum.

## Tenglar

* ''Outlines of an historical view of the progress of the human mind''  (1795)
*  ''The First Essay on the Political Rights of Women.'' ensk þýðing á ritgerð Condorcets “Sur l’admission des femmes aux droits de Cité” (On the Admission of Women to the Rights of Citizenship). Eftir Dr. Alice Drysdale Vickery (með inngangi og athugasemdum) (Letchworth: Garden City Press, 1912).
Kviðdómssetning Condorcets

**Kviðdómssetning Condorcets** er kennisetning um líkur þess að tilekin hópur einstaklinga komist að réttri niðurstöðu. Condorcet markgreifa setti hana fram í ritgerð sinni (e. *Essay on the Application of Analysis to the Probability of Majority Decisions*) árið 1785. Kennisetning þessi er kennd við kviðdóm vegna þess að þeirra er verkefnið að skera úr um hvort sakborningur er sekur eða saklaus.

Í sinni einföldustu mynd sýnir kennisetningin formlega fram á að við beitingu meirihlutakosningu við þær aðstæður að kosið sé um tvo valmöguleika, að því gefnu að annar þeirra sé réttur og hver kjósandi hafi eitt atkvæði, séu meiri líkur á að rétt niðurstaða komi út með hækkandi tölu kjósanda ef líkurnar á því að hver kjósandi hafi rétt fyrir sér sé meiri en ½. Séu hins vegar minni en helmingslíkur á að hver kjósandi hafi rétt fyrir sér er ráðlegast að fjöldi kjósanda sé einn.

## Tilvísanir
Heiðmörk

**Heiðmörk** er skógræktar- og friðland við Elliðavatn austan Reykjavíkur. Svæðið er stærsta útivistarsvæði í nágrenni borgarinnar, um það bil 32 ferkílómetrar. Tæplega 90% svæðisins er gróið land og þar af um 20% ræktað skóglendi (m.a. sitkagreni, stafafura og bergfura) og 20% villtur birkiskógur og kjarr. Skógræktarfélag Reykjavíkur hefur umsjón með svæðinu og hefur sinnt uppgræðslu þar allt frá stofnun félagsins árið 1946 auk lagningu göngustíga og annarra verka. Göngustígar í Heiðmörk eru nú samtals um 40 kílómetrar að lengd. Heiðmörk var gerð að friðlandi 25. júní 1950 og gaf Sigurður Nordal því núverandi nafn eftir samnefndu fylki í Noregi.

Í Heiðmörk eru níu reitir ætlaðir sem áningastaðir og er þar hægt að spila boltaleiki, tjalda og grilla.

Ríkishringurinn svokallaði er um 12,5 km hringlaga leið um stíga sem mynda heild í gegnum Heiðmörk. Hann er kjörinn til hlaupa, hjólreiða eða jafnvel skíðagöngu þegar aðstæður leyfa.

Fólkvangurinn Rauðhólar eru eftirtektarvert kennileiti í Heiðmörk. Auk þeirra eru þar Gvendarbrunnar og önnur vatnstökusvæði Orkuveitu Reykjavíkur. En engin vatnsföll á svæðinu heldur liggja miklir grunnvatnsstraumar neðanjarðar.

Maríuhellar eru í Heiðmörk norðanverðri.

Hætta er á sinu og skógareldum í Heiðmörk í þurru veðri á vorin. Í maí 2021 brunnu um 6,6% lands á svæðinu. 

## Fuglalíf í Heiðmörk
Fuglalíf er ríkulegast í og við votlendi eins og vatnasvið Elliðavatns (Elliðavatn, Myllutjörn, Helluvatn, Hraunstúnstjörn, Kirkjuhólmatjörn, Bugða, Hólmsá og Suðurá með Silungapolli) svo og við Vífilsstaðavatn. Þéttleiki fugla er mestur í barrskógi og lúpínu og eru fjórar tegundir algengustu varpfuglarnir hrossagaukur, þúfutittlingur, skógarþröstur og auðnutittlingur. Langmest er af skógarþresti og er hann um 45% allra varpfugla. 

## Tilvísanir

## Tenglar

* Heidmork.is - Skógræktarfélag Reykjavíkur.
* Kort af Heiðmörk
Rasmus Lievog

**Rasmus Lievog** var norskur stjörnufræðingur sem var sendur til Íslands 1779 sem konunglegur stjörnuskoðari. Hann settist að í Lambhúsum á Álftanesi sem var hjáleiga frá Bessastöðum og bjó þar 1805. Þar lét hann reisa turn til stjörnuathugana, en auk stjörnuskoðunar fékkst hann við ýmiss konar mælingar, hann mældi sjávarföll, rannsakaði misvísun segulnálar, stundaði veðurathuganir og gerði uppdrætti af stöðum á Álftanesi og í Reykjavík.

Rasmus Lievog kom á eftir Eyjólfi Johnsoniusi stjarnfræðingi sem var skipaður stjörnuskoðari 1772 og gengdi því embætti til dauðadags árið 1775. Upprunalega átti Eyjólfur að hafa aðsetur á Snæfellsnesi en úr varð að hann var settur niður á Lambhúsum á Álftanesi og í hans tíð  var byrjað að byggja stjörnuturninn.