open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
556

Árið **556** (**DLVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 16. apríl - Pelagíus 1. varð páfi.
* Klóþar 1. braut á bak aftur uppreisn saxa og þýringjum og heimti eftir það árlegan 500 kúa skatt af þeim.
* Engilsaxarnir Cynric og Ceawlin frá Wessex sigruðu her bretóna við Beranburh (Barbury-kastala).
* Egrisistríðið: Herlið frá Býsantíum vann sigur á Persum og náði Arkaíópólis aftur á sitt vald.
* Umsátrið um Fasis: Persar biður aftur ósigur fyrir Býsantíum.
* Kosróes 1. Persakeisari hóf friðarumleitanir við Jústiníanus 1.

## Fædd
* Gao Bainian, krónprins Norður-Qi.

## Dáin
* Erzhu Ying'e, keisaraynja Norður-Wei.
* Leobinus, biskup af Chartres.
* Maximianus af Ravenna, biskup.
* Romanos sálmaskáld, sýrlenskt skáld.
* Xiao Yuanming, keisari Liang-veldisins.
* Yuwen Tai, herforingi Vestur-Wei.
Dsungarkanatið

**Dsungarkanatið** var ríki vesturmongólskra hirðingja (ojrada) sem náði yfir steppuna frá Kínamúrnum í austri að austurmörkum Kasakstans í vestri og frá norðurmörkum Kirgisistan í suðri að suðurmörkum Síberíu í norðri. Mest af þessu svæði, sem áður var kallað Dsungaría, er nú kínverska héraðið Xinjiang. Upphaf ríkisins má rekja til þess að ojradar hröktust vestur úr heimahögum sínum í Altaifjöllum undan útþenslu kalkamongóla undir stjórn Ubasi Khun Tayishi. Þeir lögðu Dsungaríu undir sig, þar á meðal Tarimsléttuna í suðri. Fyrsti leiðtogi ríkisins er talinn vera Khara Khula (d. 1634) sem sameinaði ojrödin fjögur og snerist gegn kalkamongólum. Árið 1678 gerði Dalai Lama foringja þeirra Galdan að kan en hefðbundinn titill konunga ojrada var *Khong Tayiji* sem merkir „krónprins“. Galdan beið ósigur gegn Tjingveldinu sem varð helsti andstæðingur Dsungarveldisins. Dsungarar lögðu Tíbet undir sig 1717 en Kínverjar hröktu þá þaðan þremur árum síðar. Eftir lát Galdan Tseren árið 1745 urðu erfðadeilur milli sona hans til þess að Tjingveldið lagði Dsungaríu undir sig frá 1755 til 1757. Qianlong keisari lét drepa alla karlmenn en konur og börn voru fengin hermönnum hans til eignar. Áætlað er að í stríðinu hafi 40% af 600.000 íbúum Dsungaríu látist úr bólusótt, 20% flúið til Rússlands eða Kasakstan og 30% verið drepin af her Tjingveldisins.
Ahomríkið

**Ahomríkið** (assamíska: আহোম ৰাজ্য) einnig kallað *konungsríkið Assam*, var konungsríki í árdal Brahmaputra í Assam, norðausturhluta Indlands. Leiðtoginn Sukaphaa, sem kom í dalinn frá Mong Mao þar sem nú er Júnnanhérað í Kína, stofnaði ríkið árið 1228. Stofnendur ríkisins töluðu taímál og fluttu með sér þá aðferð að rækta hrísgrjón á flæðiökrum. Undir stjórn Suhungmung á 16. öld þandist ríkið út og hafði mikil áhrif alls staðar í Brahmaputradalnum. Þetta varð þó til þess að Ahomar lentu í minnihluta í ríkinu og assamíska tók við af taí sem ríkjandi tungumál. Hindúatrú varð ríkjandi trúarbrögð í ríkinu. Ahomríkið stóð af sér árásir íslamskra ráðamanna í Bengal og Mógúlveldinu, þótt herir stórmógúlsins næðu að leggja höfuðborgina, Garhgaon, undir sig um stutt skeið. Eftir sigur gegn Mógúlveldinu í orrustunni um Saraighat 1671 stækkaði ríkið enn til vesturs. Ríkið byggðist á þegnskylduvinnu sem leiddi til sívaxandi innri átaka. Moamoria-uppreisnin hófst árið 1769 og leiddi til þess að þegnskylduvinnukerfið hrundi og fólksflótti brast á. Ahomríkið kom sér þá upp atvinnuher málaliða, en náði ekki að verjast innrásum frá Búrma í byrjun 19. aldar. Þegar Bretar og Konbaung-veldið í Búrma sömdu frið 1826 fengu þeir fyrrnefndu Ahomríkið í sinn hlut. Bretar gerðu Purandar Singha að konungi 1833, en vegna spillingar innan hirðarinnar og óvinsælda konungsins meðal almennings settu þeir hann af fimm árum síðar og innlimuðu landið í Breska Indland.
Soldánsdæmið Mataram

**Soldánsdæmið Mataram** var síðasta sjálfstæða konungsríkið á Jövu áður en Hollendingar lögðu eyjuna undir sig. Höfuðborg ríkisins var í Kota Gede þar sem nú er Yogyakarta nálægt þeim stað þar sem Konungdæmið Mataram reis á 8. öld. 

Fyrsti soldáninn var Sutawijaya sem ríkti frá 1584. Upphaflega var Kota Gede lén frá Jaka Tingkir, fyrsta konungi hins skammlífa konungdæmis Pajang. Sutawijaya lagði síðar Pajang undir sig. Hann hélt uppi hefðbundnum trúarbrögðum Jövubúa en gerði um leið Íslam að ríkistrú. Mesti soldán Mataram var barnabarn Sutawijaya, Agung mikli, sem lagði undir sig stærstan hluta eyjarinnar, þar á meðal helsta andstæðing Mataram, Surabaya. Í vestri var Soldánsdæmið Banten þar sem evrópskir kaupmenn höfðu lengi verslað og þar reistu Hollendingar borgina Batavíu. Árið 1628 leiddi Agung umsátrið um Batavíu sem mistókst og skaddaði orðstír hans. Síðari hluti ríkisára hans einkenndist því af uppreisnum. Uppreisnirnar leiddu til þess að soldánarnir leituðu hjálpar frá Hollenska Austur-Indíafélaginu og veittu þeim verslunarleyfi í staðinn. Áhrif Hollendinga urðu mjög mikil í kjölfarið en soldánarnir leituðu leiða til að auka sjálfstæði sitt. Þegar Jövustríðið (1741-1743) braust út milli Hollendinga og kínverskra verkamanna í Batavíu gerðu undirmenn soldánsins bandalag við uppreisnarmenn en Hollendingar náðu brátt stjórn á ástandinu aftur. Í kjölfar stríðsins flutti soldáninn Pakubuwana 2. soldánshöllina til Surakarta en frændur hans voru enn í uppreisn. Bróðir soldánsins, Mangkubumi, vann sigur á prinsinum Raden Mas Said árið 1746 en soldáninn sveik loforð um verðlaun handa þeim sem tækist að bæla uppreisnina niður. Mangkubumi gerði þá uppreisn frá Yogyakarta. Afleiðing þessa varð sú að ríkinu var formlega skipt í tvennt: Soldánsdæmið Yogyakarta og Sunandæmið Surakarta árið 1755 með samningi milli Hollenska Austur-Indíafélagsins og Mangkubuni.
Háskólinn í Tübingen

**Háskólinn í Tübingen** (*Eberhard Karls Universität Tübingen*) er háskóli í borginni Tübingen í Baden-Württembergi í Þýskalandi. Hann var stofnaður 1477 af Eberhard V. (*Eberhard im Bart*). Skólinn er meðal þeirra virtustu í Þýskalandi.

## Heimildir
* Walter Jens: *Eine deutsche Universität. 500 Jahre Tübinger Gelehrtenrepublik.* München: Kindler, 1977. ISBN 3-463-00709-6 (New edition: Reinbek bei Hamburg, 2004)
Joachim Gauck

**Joachim Gauck** (f. 24. janúar 1940) er þýskur prestur, stjórnmálamaður og mannréttindafrömuður sem var forseti Þýskalands frá 18. mars 2012 til 18. mars 2017.

## Æviágrip
Joachim Gauck fæddist árið 1940 í Rostock. Þegar hann var ungur dæmdi hernámslið Sovétmanna föður Gaucks í 25 ára fangelsi og sendi hann í gúlagið í Síberíu. Gauck hafði hug á að gerast blaðamaður en hann fékk ekki inngöngu í þýsk fræði í háskóla og nam þess í stað guðfræði. Hann tók prestsvígslu árið 1967.

Gauck varð á unga aldri andsnúinn sósíalíska stjórnkerfinu í Austur-Þýskalandi. Í predikunum sínum gagnrýndi Gauck austur-þýsk stjórnvöld og talaði fyrir frelsi og mannréttindum, sem leiddi til þess að leyniþjónustan Stasi hafði með honum eftirlit. Gauck var meðal leiðtoga mótmælahreyfingarinnar sem varð til þess að Berlínarmúrinn féll árið 1989 og kommúnistastjórn Austur-Þýskalands hrökklaðist frá völdum stuttu síðar.

Eftir sameiningu Þýskalands árið 1990 fékk Gauck það hlutverk að hafa yfirumsjón með úrvinnslu úr skjalasafni Stasi. Í skjölum gömlu leyniþjónustunnar var að finna upplýsingar um milljónir manna sem austur-þýska stjórnin hafði haft undir eftirliti og áttu nú heimtingu á aðgangi að gögnunum. Gauck gegndi þessu embætti til ársins 2000 og ávann sér á þessum tíma almenna virðingu fyrir að stuðla að uppgjöri við fortíð Þýskalands en stuðla um leið að sáttum.

Gauck var nefndur sem mögulegt efni í næsta forseta Þýskalands árið 2010 og naut þá stuðnings dagblaðanna *[[Bild]]* og *[[Der Spiegel]]*. Angela Merkel kanslari og stjórnarflokkur hennar, Kristilegir demókratar, studdu hins vegar stjórnmálamann úr eigin röðum, Christian Wulff, í forsetaembættið. Wulff neyddist til að segja af sér sem forseti árið 2012 þegar saksóknari fór fram á rannsókn á honum vegna ásakana um spillingu. Við val á næsta forseta féllst Merkel á tillögu samstarfsflokks síns, Frjálsa demókrataflokksins, að Gauck yrði næsti forseti.

Gauck var kjörinn forseti Þýskalands á þýska þinginu í mars 2012 með þverpólitískum stuðningi flestra þingflokkanna (Kristilegra demókrata, Frjálsra demókrata, Jafnaðarmanna og Græningja). Aðeins Vinstriflokkurinn setti sig á móti kjöri Gaucks og tefldi fram nasistaveiðaranum Beate Klarsfeld sem forsetaefni í atkvæðagreiðslunni. Í atkvæðagreiðslunni fékk Gauck 991 atkvæði en Klarsfeld 126.

Gauck gegndi einu fimm ára kjörtímabili sem forseti Þýskalands en tilkynnti í júní 2016 að hann myndi ekki sækjast eftir endurkjöri. Frank-Walter Steinmeier tók við af Gauck sem forseti í mars 2017.

## Tilvísanir
Fiera di Primiero

**Fiera di Primiero** (þýska: *Markt Primör*; Primieríska:*La Fiera*) er sveitarfélag í Trentínó-Suður-Týról, á Norður-Ítalíu. Það er staðsett í miðju Primierodal við Transacqui. Það er minnsta sveitafélag Ítalíu.
Margrit Kennedy

**Margrit Kennedy** (21. nóvember 1939 – 28. desember 2013) var þýskur arkitekt, höfundur og fréttaskýrandi. Hún var gagnrýnin á bankakerfið.

## Heimildaskrá
* The inner city (Architects' year book) 1974 
* Building Community Schools: An Analysis of Experiences (Educational Building and Equipment Series, Volume 2) 1979 
* Interest and Inflation Free Money: Creating an Exchange Medium That Works for Everybody and Protects the Earth, first published in 1987 and updated repeatedly afterward, last time in 2006 (in German anyway). The English 1995 version is available online. 
* Designing Ecological Settlements: Ecological Planning and Building: Experiences in New Housing and in the Renewal of Existing Housing Quarters in Euro (Reflektierte Praxis) 1997 
* Handbuch ökologischer Siedlungs(um)bau. Neubau- und Stadterneuerungsproj... in Europa 1998 
* Regionalwährungen. Neue Wege zu nachhaltigem Wohlstand (with Bernard A. Lietaer), Riemann, München 2006, ISBN 978-3-570-50052-1 
* Occupy Money, J. Kamphausen, Bielefeld 2011, ISBN 978-3-89901-595-9
Trịnh Tạc

**Trịnh Tạc** (hán tự: 鄭柞; 1606 – 1682) ríkti yfir Norður-Víetnam frá 1654 til dauðadags. Hann batt endi á Trịnh–Nguyễn-stríðið með því að semja frið við Nguyễn-lávarðana. Hann lagði líka undir sig Cao Bằng sem var síðasta landsvæðið undir stjórn Mạc-ættarinnar sem hraktist til Kína.
2. Mósebók

**2. mósebók** (á grísku: ἔξοδος, *Exodos*; á hebresku: שמות *Sh'mot* ("brottförin"), á latínu: *Liber Exodus*) er önnur af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti gamla testamentisins og nefnast saman Torah á hebresku. Bókin fjallar um för Ísraelsmanna frá Egyptalandi undir leiðsögn Móses.

## Efni

Í upphafi bókarinnar er sagt frá fæðingu Móses, sem fæddist þegar faraóinn í Egyptalandi hafði skipað að öll sveinbörn skyldu drepin. Samkvæmt Biblíunni dregur Móses nafn sitt af því að hann var „dreginn úr vatni“ af dóttur faraósins. Nútíma fræðimenn telja líklegra að nafnið sé dregið af egypsku orði. Rótin er hin sama og endingin á sérnafninu Ramses, sem merkir fæddur af sólguðinum Ra. Þannig þýðir Móses „fæddur“.

Drottinn skipar Móses að leiða Ísraelsmenn frá Egyptalandi en faraóinn heftir för þeirra. Drottinn refsar Egyptum með tíu plágum. Síðasta plágan dugði til að sannfæra faraóinn en þá var sérhver frumburður Egypta drepinn. Drottinn bað Ísraelsmenn að merkja híbýli sín svo að eyðandinn kæmi ekki þangað. Páskahefð gyðinga fagnar því að eyðandinn gekk fram hjá híbýlum Ísraelsmanna. 

Á leiðinni til Kanaan-svæðis klauf Móses Rauðahafið. Nútímatúlkun fræðimanna er sú að hér sé ekki átt það sem við þekkjum sem Rauðhafið í dag en ekki er vitað fyrir víst hvaða haf eða vatn er um að ræða. Drottinn birtist Móse á Sínaífjalli og kynnir honum nýjan sáttmála sinn við Ísraelsmenn. Sér í lagi segir hann í löngu máli frá því hvernig skal útbúa tjaldbúðir Drottins. Þegar Móse kemur niður af fjallinu með steintöflur meitlaðar af Drottni sér hann fólkið tilbiðja gullkálf. Hann skipar hópi Levíta að drepa villutrúarfólkið og þrjú þúsund falla. Þetta atvik er eitt af mörgum í mósebókum þar sem Ísraelsmenn breyta gegn vilja guðs. Flest atvikin eru talin upp í 4. mósebók.

## Mósesáttmálinn

Mósesáttmálinn er þriðji sáttmálinn sem kemur fram í Mósebókum, eftir Nóasáttmálann og Feðraveldissáttmálann sem Drottinn gerði við Abraham. Mósesáttmálinn er frábrugðin hinum fyrri þar sem hann er tvíhliða. Hann leggur þungar skyldur á Ísraelsmenn með fjölmörgum reglum sem taldar eru upp í 3., 4. og 5. Mósebók. Á móti heitir Drottinn því að vernda Ísraelsmenn. Mikilvæg kenning um Mósesáttmálann var sett fram af Jon Levenson. Hann bendir á að Mósesáttmálinn er að formi til og efni svipaður samtíma sáttmálum sem sigurvegarar, sérstaklega Hittítar, gerðu við sigraðar þjóðir.

## Hyksos

Vinsæl söguskoðun er að lýsingin á komu Ísraelsmanna til Egyptalands og brottför þeirra þaðan tengist veru Hyksos þjóðarinnar í Egyptalandi. Hyksos var af Semítískum uppruna eins og Ísraelsmenn. Þeir réðust á Egyptaland 1720 f. Kr. og settust þar að. Síðar var þeim bolað frá. Það er hugsanlegt að faraóinn sem var Ísraelsmönnum vinveittur í 2. Mósebók hafi verið Hyksos og að lýsingin af brottför Ísraelsmanna sé í raun lýsing á brotthvarfi Hyksos þjóðarinnar frá Egyptalandi.
4. Mósebók

**4. mósebók** (á grísku: Ἀριθμοί, *Arithmoi*; á hebresku: במדבר, *Bəmidbar* ("í eyðimörkinni"), á latínu: *Numeri*) er fjórða af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti gamla testamentisins og nefnast saman Torah á hebresku. Bókin fjallar um för Ísraelsmanna um eyðimörkina fyrir komuna til fyrirheitna landsins.

## Efni
4. mósebók segir frá för Ísraelsmanna um eyðimörkina. Þeir koma til Kanaan-svæðis og senda menn til að kanna aðstæður. Mennirnir verða hræddir við Kanaanþjóðina og veigra sér við að halda inn í landið. Drottinn reiðist þeim og kveður svo á að enginn þeirra sem var eldri en tvítugt þegar þjóðin hélt af stað frá Egyptalandi muni upplifa komuna til fyrirheitna landsins, að tveimur undanteknum. Þannig dæmir hann Ísraelsþjóð til að ganga um eyðimörkina í 40 ár í viðbót. Bókinni lýkur þegar ný kynslóð Ísraelsmanna snýr aftur til Kanaan og er tilbúin að vaða ána Jórdan.

Í bókinni er sagt frá ýmsum afglöpum Ísraelsmanna. Þeir haga sér svolítið eins og óþekk börn. Drottinn og Móses skiptast á að missa þolinmæðina á þessari erfiðu þjóð. Þolinmæliðdans Drottins og Móses er mikilvægur þráður í gegnum 4. mósebók. Þegar Drottinn missir þolinmæðina reynir Móses að tala máli fólksins og öfugt.
Enuma Elish

**Enûma Eliš** er sköpunarsaga Babýlóníumanna. Í upphafi er sagt frá Tiamat, skrímsli sem svipar til dreka. Það var ekki til land, heldur bara sjór.  Guðirnir hræddust Tiamat og leituðu til Marduk, sem leiðir stríð gegn Tiamat og drepur hana. Marduk notar lík Tiamat til að greina að himin og jörð. Þannig skapaði Marduk heiminn.

Sagan er talin vera rituð á 18. öld f.Kr., á tímum Hammurabis. Fræðimenn greina sterk áhrif á sköpunarsögu Biblíunnar, sér í lagi á fyrstu málsgreinarnar: „Í upphafi skapaði Guð himin og jörð. Jörðin var þá auð og tóm. Myrkur grúfði yfir djúpinu en andi Guðs sveif yfir vötnunum.“
Bensen

**Bensen** er litarlaus, rokgjarn, lífrænn vökvi sem blandast ekki við vatn. Bensen er mikilvægt milliefni í efnaiðnaði og er notað til framleiðslu á plastefnum. Bensen er í bensíni en má ekki vera í hærra hlutfalli en 1%. Bensen í andrúmslofti er aðallega af mannavöldum og stafar meðal annars af bifreiðaumferð og reykingum.

Efnafræðingurinn Michael Faraday uppgötvaði bensen árið 1825.

## Heimild
* Skýrsla um loftgæði bls. 22
Arthur Laffer

**Arthur Betz Laffer** (14. ágúst 1940) er bandaríkur hagfræðingur, þekktastur fyrir að setja fram s.n. *[[Lafferkúrfa|Lafferkúrfu]]*. Laffer heimsótti Ísland 2007 og hélt fyrirlestur á vegum Samtaka atvinnulífsins þann 16. nóvember.
Sáputré

**Sáputré** (fræðiheiti *Quillaja saponaria*) er sígrænt tré af ættinni Quillajaceae sem upprunnið er í heitu til tempruðu belti í miðhluta  Chile. Tréð finnst allt upp í 2000 m frá sjávarmáli og getur orðið 15 – 20 m hátt. Það þolir allt að -12°C (10°F) í náttúrulegum heimkynnum sínum. Það er oft notað til uppgræðslu til að endurheimta skóglendi þar sem jarðvegur er súr. Úr berki trésins má vinna duft sem notað er í sápu því það freyðir í vatni því það er í því saponin sem kallast quillaia. Viður sáputréss er notaður í húsgögn og úr trénu eru unnin ilmefni sem notuð eru í ilmvötn og snyrtivörur. 

Börkur af sáputré hefur mjög lengi verið notaður í lækningaskyni í Andesfjöllunum og þá sérstaklega við brjóstverkjum. Börkurinn inniheldur quillaia sem er notað sem fæðubótarefni og í ýmis lyf og heilsuvörur og sem eldvarnarfroða. Það er einnig notað í ljósmyndafilmur og til að láta drykki freyða. Saponin innihald barkarins örvar slímmyndun í öndunarfærum og er notað í hóstalyf. Saponin í trénu er einnig notað sem fyrirbyggjandi lyf í bóluefnum vegna þess að það örvar ónæmiskerfi. Ein tegund QS21 sem unnin út saponin úr þessu tré hefur reynst örva ónæmiskerfi manna.

## Tenglar

* 
* 
*
Heimdallargaldur

**Heimdallargaldur** er glatað fornkvæði, kennt við ásinn Heimdall, en Snorra-Edda varðveitti aðeins tvær línur úr því:. „Níu em ek mæðra mögr, níu em ek systra sonr.“
3. Mósebók

**3. Mósebók** (á grísku: Λευιτικός, *Leuitikos*; á hebresku: ויקרא *Vayikra* („brottförin“), á latínu: *Leviticus*) er þriðja af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti gamla testamentisins og nefnast saman Torah á hebresku.  

## Efni
Bókin fjallar um lög og reglur Ísraelsmanna. Hún fjallar einnig um þegar Levítar eru gerðir að prestum þjóðflokksins. Latneska, gríska og enska heiti bókarinnar er dregið af Levítum. Efnið skiptist í nokkra hluta:

: 1. - 7. kafli fjalla um hvernig fórnir skulu fara fram
: 8. - 10. kafli fjallar um þegar Aron og synir hans eru vígðir til prests
: 11. - 15. kafli fjallar um hreinleika fyrir guði og meðferð á mat
: 16. kafli fjallar um Yom Kippur, hvíldardag hvíldardaganna, sem er heilagasta hátíð Gyðinga í dag
: 17. - 26. kafli fjalla um heilagleiklögin

Mannfræðingurinn Mary Douglas er upphafsmaður nútíma túlkunnar á 3. mósebók. Hún lítur svo á að hreinleikalögin eru táknræn. Til dæmis er hugmyndin um misheilaga staði í tjaldbúðum Drottins mikilvæg til að skýra táknræna þýðingu hreinleikans.
Sódóma og Gómorra

**Sódóma og Gómorra** eru borgir sem koma fyrir í Biblíunni. Íbúar Sódómu voru óforbætanlegir syndarar í augum Drottins, sem ákvað að lokum að tortíma borginni eins og sagt er frá í 19. kafla 1. Mósebókar. Lot, frændi Abrahams, bjó á sléttunni við borgina Sódómu. Þegar útsendarar Drottins komu til Lot bauð hann þeim gistingu þó hann kynni ekki á þeim deili. Íbúar Sódómu komu um nóttina og vildu liggja með mönnunum. Lot hélt yfir þeim hlífiskildi en bauð þeim þess í stað dætur sínar sem höfðu ekki verið við karlmann kenndar. Í dögun lét Drottinn rigna eldi og brennisteini yfir Sódómu og Gómorru en hlífði Lot.
Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar

**Annað ráðuneyti Steingríms Hermannssonar** er heiti á annari ríkistjórn Steingríms Hermannsonar. Hún var samsteypustjórn Framsóknar, Alþýðuflokks og Alþýðubandalags. Stjórnin var mynduð eftir að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sprakk.

## Ráðherrar
*Steingrímur Hermannsson (Framsókn), forsætisráðherra og ráðherra Hagstofu Íslands
*Jón Baldvin Hannibalsson (Alþýðuflokki), utanríkisráðherra
*Jón Sigurðsson (Alþýðuflokki), iðnaðarráðherra, viðskiptaráðherra og samstarfsráðherra Norðurlandanna
*Jóhanna Sigurðardóttir (Alþýðuflokki), félagsmálaráðherra
*Guðmundur Bjarnason (Framsókn), heilbrigðisráðherra
*Halldór Ásgrímsson (Framsókn), sjávarútvegsráðherra og dóms- og kirkjumálaráðherra
*Ólafur Ragnar Grímsson (Alþýðubandalagi), fjármálaráðherra
*Svavar Gestsson (Alþýðubandalagi), menntamálaráðherra
*Steingrímur J. Sigfússon (Alþýðubandalagi), samgönguráðherra og landbúnaðarráðherra
Hjalti Skeggjason

**Hjalti Skeggjason** var íslenskur höfðingi á 9. og 10. öld og var einn af helstu leiðtogum kristinna manna við kristnitökuna. Hann bjó í Þjórsárdal.

Hjalti var sonur Skeggja Þorgeirssonar, Eilífssonar, Ketilssonar einhenda Auðunarsonar, landnámsmanns á Á á Rangárvöllum. Hann giftist Vilborgu, dóttur Gissurar hvíta Teitssonar og voru þeir tengdafeðgar kristnaðir og skírðir af Þangbrandi biskupi. Á Alþingi árið 999 var að því er segir í Kristni sögu mikið deilt um trúmál og kristniboð Þangbrandar og „guðlöstuðu þá sumir menn mjök, en þeir er skírðir voru ámæltu goðunum, og var at því sveitardráttur mikill“. Hjalti orti þá kviðlinginn „Vilk eigi goð geyja, grey þykir mér Freyja“ og var dæmdur sekur skóggangsmaður fyrir goðgá (guðlast)

Þeir Gissur fóru svo til Noregs og segir í Kristni sögu að þeir hafi siglt á skipi sem Hjalti hafi látið smíða í Þjórsárdal og draga niður eftir Rangá til sjávar. Þeir voru hjá Ólafi Tryggvasyni Noregskonungi einn vetur en konungur sendi þá svo til Íslands til að kristna landsmenn. Þeir komu til Íslands rétt fyrir Alþingi. Á þinginu höfðu þeir fjölda fylgismanna því margir Íslendingar höfðu þá tekið kristna trú. Gissur og Hjalti gengu til Lögbergs og báru upp erindi konungs. Þótti þeim mælast vel en *en svá mikil ógn fylgði orðum þeira, at engir óvinir þeira þorðu at tala móti þeim.* Þingheimur skiptist í tvo flokka en á endanum urðu sættir og úrskurðaði Þorgeir Ljósvetningagoði að Íslendingar skyldu taka kristni.

Árið 1016 sigldi Hjalti til Noregs og var með Ólafi konungi digra, sem sendi hann ásamt Birni stallara sínum til Svíþjóðar að leita friðarsamninga við Ólaf skautkonung og sömdu þeir um trúlofun Ingigerðar dóttur hans og Ólafs helga, sem ekkert varð þó úr. Frá þessu ferðalagi segir ítarlega í Ólafs sögu helga. Hjalti sneri aftur til Íslands 1018.

Dótir Hjalta og Vilborgar var Jórunn, sem giftist Járnskeggja, syni Einars Þveræings. Börn þeirra voru Einar, afi Björns Gilssonar Hólabiskups og Björns Gilssonar ábóta, og Guðrún, amma Magnúsar Einarssonar Skálholtsbiskups.

## Heimildir
*  Á www.heimskringla.no.
Efnavopnasamningurinn

**Samningur um bann við þróun, framleiðslu, söfnun og notkun efnavopna og um eyðingu þeirra** eða **efnavopnasamningurinn** er alþjóðasamningur um vopnatakmarkanir sem bannar framleiðslu, söfnun og notkun efnavopna. Efnavopnastofnunin sér um framkvæmd samningsins, en það er óháð stofnun staðsett í Haag í Holland. Samningurinn bætir við og stækkar gildissvið Genfarsamningsins frá 1925. Samningurinn var lagður fyrir Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna af Afvopnunarráðstefnunni 3. september 1993. Í nóvember samþykkti þingið samninginn sem var lagður fram til undirritunar 13. janúar 1993. Hann tók formlega gildi 29. apríl 1997 eftir undirritun 65 landa. Nú hafa 193 af þeim 196 löndum sem viðurkennd eru af Sameinuðu þjóðunum undirritað samninginn. Ísrael á eftir að fullgilda hann og þrjú lönd (Norður-Kórea, Egyptaland og Suður-Súdan) hafa ekki undirritað hann. 

## Tenglar
* Samningurinn í fullri lengd á íslensku
Höfn

:*Getur líka átt við um [[Höfn í Hornafirði]]*.

**Höfn** er staður þar sem skip og bátar geta leitað vars fyrir veðri og vindum eða er lagt til geymslu. Höfn getur verið náttúruleg höfn: náttúrulegt var við höfða, víkur, eyjar eða granda; eða mannvirki með öldubrjótum, sjóvarnargörðum og hafnargörðum eða blanda af þessu tvennu. Manngerðar hafnir þarfnast oft reglulegrar dýpkunar þar sem þær eru reistar upp við land þar sem dýpi er lítið. Manngerðar hafnir eru oftast með bryggjukanta, bryggjur, kvíar og aðra aðstöðu til að skip geti lagst að landi, hægt sé að sjósetja þau og taka á land, ferma og afferma o.s.frv.
Örfilma

**Örfilma** og **örfisja** eða **fisja** er filma sem notuð er til að geyma skjöl á smækkuðu formi til að auðvelda flutning og geymslu. Filman er ýmist samfelld spóla (örfilma) eða stök spjöld (fisja). Með filmutækni er hægt að minnka skjölin niður í um það bil 1/25 af upprunalegri stærð. Til að skoða skjölin þarf sérstaka örfilmuvél sem stækkar skjalið upp á skjá eða örfilmuprentara.

Sú hugmynd að nota ljósmyndafilmu til að varðveita skjöl kom fyrst fram um miðja 19. öld en notkun örfilmu hófst ekki fyrr en á millistríðsárunum.
Tökuþýðing

**Tökuþýðing** eða **þýðingarlán** er nýyrði sem er myndað með bókstaflegri þýðingu á erlendu orði.

Sem dæmi um tökuþýðingar má nefna:
* fjarhrif
* flóðhestur
* forsetning
* guðspeki
* hljóðljómun
* móðurborð
* nefnifall
* sjálfrennireið
* þekkingarfræði
Ödípús

**Ödípús**, einnig ritað **Ödipus** eða **Oidipús** (Οἰδίπους *Oidipous* sem merkir „bólginn fótur“), var sagnkonungur í Þebu í Grikklandi hinu forna. Hans er getið víða í grískum bókmenntum, svo sem í *[[Ilíonskviða|Ilíonskviðu]]* og *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]]* Hómers en einnig varð goðsagan um Ödípús Sófóklesi efni í harmleikina *[[Ödípús konungur]]*, *[[Ödípús í Kólonos]]* og *[[Antígóna (Sófókles)|Antígónu]]* sem saman mynda Þebuleikina en svo eru nefnd varðveitt leikrit Sófóklesar, sem tengjast goðsögnum Þebu. Enn fremur var Ödípús viðfangsefni *[[Ödípúsarkviða|Ödípúsarkviðu]]*, glötuðu grísku söguljóði eftir Kinæþon, og *[[Þebukviða (Statius)|Þebukviðu]]* eftir rómverska skáldið Statius.

Goðsögur um Ödípús virðast upphaflega hafa fjallað um leið hans til valda í Þebu en hann varð kóngur í Þebu eftir að hafa ráðið niðurlögum sfinxins. Hann varð snemma harmræn hetja, sem drepur föður sinn (Lajos) og giftist móður sinni (Jóköstu eða Epiköstu) og kallar þannig hörmungar yfir fjölskyldu sína og borgina. Í harmleikjum Sófóklesar fjallar sagan um máttleysi mannsins gagnvart örlögum sínum. 

Kenning sálgreinandans Sigmunds Freud um Ödipusarduld er nefnd eftir Ödípúsi.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Morford, Mark P.O., Robert J. Lenardon og Michael Sham (2011). *Classical Mythology* international ninth edition (Oxford: Oxford University Press).

## Tengt efni
* Ödipusarduld
5. Mósebók

**5. mósebók** (á grísku: Δευτερονόμιον, *Deuteronomion*; á hebresku: דְּבָרִים *Devarim* („orð“), á latínu *Deuteronomium*) er fimmta af fimm mósebókum. Mósebækur eru fyrsti hluti gamla testamentisins og nefnast saman Torah á hebresku.  

## Efni
Bókin fjallar um síðustu orð Móses, þar sem hann stendur með þjóð sinni á austurbakka árinnar Jórdan, en hinum megin árinnar er fyrirheitna landið. Drottinn segir við Móses að hann muni ekki stíga fæti á fyrirheitna landið, heldur muni deyja á austurbakkanum. Móses flytur þrjár ræður fyrir Ísraelsmenn um Mósesáttmálann. Önnur ræðan er lengst. Hún nær frá kafla 12 - 26.  Ræðan er samantekt og endurtekning á lagabálknum sem fjallað hefur verið um í 2. - 4. mósebók. Þaðan er latneska heitið komið, sem merkir „önnur lög“ eða „endurtekning á lögunum“. Í 27. kafla er lýsing á trúarathöfnum sem eiga að fara fram eftir að Ísraelsmenn fara yfir ána Jórdan. 28. kafli fjallar um umbun fyrir að fylgja sáttmálanum og refsingu fyrir óhlýðni. Þriðja ræðan, í köflum 29 og 30, er hvatning Móses til Ísraelsmanna að fara eftir lögunum.

Lokakaflar 5. Mósebókar fjalla eru annars eðlis. 32. kafli er ljóð Móse, efni sem virðist nokkuð fráskilið fyrri hluta bókarinnar. Í 33. kafla er annað ljóð þar sem Móses blessar Ísraelsmenn. Síðasti kaflinn, 34. kafli, fjallar um dauða Móses og jarðsetningu hans.

Gríska heiti bókarinnar virðist hafa orðið til fyrir misskilning. Hljómur þess svipar til hebreska nafnsins en hebreska nafnið er einfaldlega vísun í fyrstu orð bókarinnar:
:Hér á eftir fer ræðan...
Lyon-Saint Exupéry-flugvöllur

**Lyon-Saint Exupéry-flugvöllur** er stærsti flugvöllur Lyon í Frakklandi. Flugvöllurinn er skýrður í höfuðið á rithöfundinum og flugmanninum Antoine de Saint-Exupéry. 

Flugvöllurinn er 20 kílómetrum suðaustan við miðborg Lyon. Tvær flugbrautir eru á vellinum með stefnu í norður og suður.  Hópbifreiðar tengja flugvellinn við miðborg Lyon og aðra nærliggjandi bæi, þar á meðal Chambéry og Grenoble. Lestarsamgöngur hófust frá vellinum í ágúst 2010, sem tengir völlinn við lestarstöðina Lyon Part-Dieu. Leiðin tekur um 30 mínútur.

## Tilvísanir
Alþingiskosningar 1942 (júlí)

**Alþingiskosningar 1942 (júlí)** voru fyrri Alþingiskosningarnar sem haldnar voru árið 1942. Þær fóru fram 5. júlí það ár. Hermann Jónasson baðst lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt 16. maí í kjölfar samþykktar frumvarps stjórnarskrárnefndar á Alþingi 8. maí um að þingmönnum í Reykjavík yrði fjölgað og hlutbundnar kosningar yrðu í tvímenningskjördæmum, sem nefnt var Eiðrofsmálið. Ólafur Thors myndaði stjórn 16. maí skipaða ráðherrum Sjálfstæðisflokks sem starfaði sá um að framfylgja stjórnarskrárbreytingunni. Í þessum kosningum buðu Sosíalistar fram og fengu þeir fleiri atkvæði en Alþýðuflokksmenn.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

## Tengt efni
Kosningasaga
Synir Hórusar

**Synir Hórusar** eru fjórir guðir í fornegypskum trúarbrögðum sem voru persónugervingar fjögurra kanóposkrukka sem geymdu innyfli hins látna í múmíugerð. Þeir koma upphaflega fyrir í Pýramídaritunum sem vinir konungsins sem aðstoða hann við himnaför sína. Upphaflega var Ísis, upprunaleg eiginkona Hórusar, talin móðir þeirra en hver þeirra átti sína verndargyðju. 

Synir Hórusar eru:
* Imset, með mannshöfuð, geymir lifrina og hefur verndargyðjuna Ísisi.
* Hapi, með höfuð bavíana, geymir lungun og hefur verndargyðjuna Nefþys
* Dúamútef, með höfuð sjakala, geymir magann og hefur verndargyðjuna Neiþ
* Kebeksenúef, með höfuð fálka, geymir garnirnar og hefur verndargyðjuna Serket.
Smeyginn

**Smeyginn** (enska: **Smaug**) er dreki í bókinni *[[Hobbitinn|Hobbitanum]]* eftir J.R.R. Tolkien. 

Í bókinni er hann staðsettur í fjallinu eina og dvergarnir 13 vilja endurheimta heimilið sitt og gullið sem er í fjallinu. Dvergarnir fara ásamt Bilbó Bagga og vitkanum Gandalfi í þetta ævintýri. 

Ekki er vitað mikið um Smeyginn fyrir bókina. Hann réðst á Dal og braut svo hliðið af fjallinu þar sem dvergar voru búsettir. Þar tók hann yfir fjallið. Dvergakóngurinn *Þrór* var Konungur undir fjallinu, faðir *Þráins* og afi *Þorins*, seginn í Fimmherjaorrustunni fyrir utan Fjallið eina og langafi *Fjalars* og *Kjalars*. Þeir þrír voru meðal þeirra þrettán dverga sem fóru að fjallinu til að endurheimta það. Þrór var veginn í Moríu þegar dvergar ætluðu að sölsa það undir sig eftir að drekinn tók fjallið. Hann var afhöfðaður af orkanum Azog.
Paris-Charles de Gaulle-flugvöllur

**Paris-Charles de Gaulle-flugvöllur**, einnig þekktur sem **Roissy-flugvöllur** er einn af stærstu flugvöllum í heimi og þar með stærsti flugvöllur Frakklands. Hann er nefndur eftir Charles de Gaulle (1890-1970) sem var leiðtogi Free French Forces og stofnandi Fimmta Franska Lýðveldisins. Flugvöllurinn er staðsettur 25 km í norð-austur af miðbæ Parísar. Flugvöllurinn starfar sem aðalmiðstöð franska flugfélagsins Air France. Árið 2012 flugu 497.763 um völlinn með 61.556.202 farþega sem gerir hann að sjöunda fjölfarnasta flugvöll í heimi. Og annan fjölfarnasta flugvöll í Evrópu á eftir London Heathrow-flugvelli. Flugvöllurinn er líka mjög mikið í Vöruflutningum sem gerir hann að fimmta fjölfarnasta flutningaflugvöll í heimi. Franck Goldnadel er framkvæmdastjóri flugvallarins.
Gina Ravera

**Gina Ravera** (fædd Gina D. Ravarra 20. maí 1966) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Time of Your Life, ER og The Closer.

## Einkalíf
Ravera fæddist í San Francisco, Kaliforníu og er af afrískum-Amerískum og púertórískum uppruna. Hún er lærður klassískur dansari.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Ravera var árið 1990 í The Fresh Prince of Bel-Air. Hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *Reasonable Doubts*, *Where I Live*, Frasier, NYPD Blue, Charmed, Boston Legal og Lie to Me. 

Ravera lék Jocelyn House í dramaþættinum Time of Your Life á móti Jennifer Love Hewitt og Jennifer Garner, frá 1999-2001. Var hún síðan með stórt gestahlutverk í ER sem Dr. Bettina DeJuses frá 2006-2008. 

Árið 2005 var henni boðið hlutverk í drama-lögregluþættinum The Closer sem rannsóknarfulltrúinn Irene Daniels, sem hún lék til ársins 2009.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Ravera var árið 1990 í *Lambada*. Hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Steal America, Soul Food, Kiss the Girls og The Great Debaters.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
### ALMA verðlaun
* 1999: Tilnefnd sem besta leikkona í sjónvarpsmynd eða sjónvarpsseríu fyrir hlutverkaskipti fyrir The Temptations.

### Imagen Foundation verðlaun
* 2009: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í sjónvarpi fyrir The Closer.
* 2006: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í sjónvarpi fyrir The Closer.

### NAMIC Vision verðlaun
* 2007: Tilnefnd sem besta leikona í dramaseríu fyrir The Closer.

### [[Screen Actors Guild-verðlaun]]
* 2009: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The Closer.
* 2008: Tilnefnd sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The Closer.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Gina Ravera á TVGuide.com síðunni

## Tenglar
* 
* Gina Ravera á TVGuide.com síðunni
DRM

**DRM** er skammstöfun á *Digital Rights Management* er stafræn réttindavernd og aðgangsstýring á rafrænu efni gerð til að gæta hagsmuna höfundarrétthafa og söluaðila efnis og stýra hvernig efni er notað eftir að sala hefur átt sér stað. DRM er hvers konar tækni sem hindrar notanda í að nota stafrænt efni á hátt sem framleiðandi telur óæskilega eða hefur ekki gert ráð fyrir. Stórfyrirtæki eins og Amazon, AT&T, AOL, Apple Inc., Google, BBC, Microsoft, Electronic Arts og Sony nota DRM. Árið 1998 voru lög sem kallast Digital Millennium Copyright Act (DMCA) samþykkt í Bandaríkjum Norður-Ameríku en þau lög gerðu það saknæmt ef aðrir veittu aðgang að tækni sem hefði þann tilgang að brjóta afritunarvarnir.

DRM er umdeild og telja sumir slíka tækni nauðsynlega til að gæta hagsmuna höfundarrétthafa og listamanna og tryggja tekjur af sölu stafrænna verka en aðrir mótmæla því og segja að það sé ósannað að DRM hjálpi höfundarrétthöfum en valdi hins vegar ómældum óþægindum hjá löglegum kaupendum efnis og DRM sé tæki stórfyrirtækja til að hindra samkeppni og nýsköpun og hætta sé á að afritunarvarið efni verði að eilífu óaðgengilegt ef þjónustuaðili hættir. DRM-læsing geti einnig hindrað notendur í að gefa fullkomlega löglega hluti eins og að taka afrit af geisladiskum, lána efni og fá efni að láni í bókasöfnum og fá aðgang að efni sem ekki er höfundarréttur á. Frjálsa hugbúnaðarstofnunin Free Software Foundation (FSF) hefur barist gegn slíkri aðgangsstýringu í baráttuherferðinni Defective by Design campaign og heldur því fram að það sé rangt að nota orð eins og réttindi um það sem er meira takmörkun á notkung og DRM standi fremur fyrir „digital restrictions management“ og höfundarrétthafar séu að takmarka notkun á efni á vegu sem falla ekki undir núgildandi höfundarréttarlög og ættu ekki að vera í framtíðarlagasetningu. Stofnanirnar The Electronic Frontier Foundation (EFF) og FSF telja að notkun á DRM kerfum sé liður í að hindra samkeppni.

## Tenglar
* Rafbækur og almenningsbókasöfn
* Sjóræningjar. Frumkvöðlar eða sníkjudýr?
* Höfundaréttur hugbúnaðar á Íslandi : eru tölvuleikir höfundaréttarvarðir?
Framfaraatvinnuleysi

**Framfaraatvinnuleysi**, stundum kallað **tæknilegt atvinnuleysi**, er atvinnuleysi vegna tækniframfara, það er störf verða úrelt til dæmis loftskeytamaður, skrifvélavirki eða faglærð störf verða ófaglærð og öfugt. 

Framfaraatvinnuleysi verður oft þegar sjálfvirkar vélar eða vélmenni taka yfir störf eða nýtni eykst með þeim afleiðingum að þörf fyrir starfsmenn minnkar, til dæmis í landbúnaði þegar traktorar, mjaltaþjónar og eftirlitstækni komu á markaðinn, í verksmiðum með tölvustýrðum vélum og í þjónustuiðnaði með hraðbönkum, netbönkum og snjallforritum. 

## Heimildir

* http://www.wisegeek.com/what-is-technological-unemployment.htm
* http://news.firedoglake.com/2013/03/27/technological-unemployment-to-hit-service-sector/ 
* http://dictionary.reference.com/browse/technological+unemployment 
* http://www.economist.com/blogs/freeexchange/2011/11/technological-unemployment
* http://www.converge.org.nz/pirm/nutech.htm 
* http://www.economicshelp.org/dictionary/t/technological-unemployment.html
Upsir

**Upsir** er bær í Svarfaðardal og stendur í útjaðri Dalvíkur utan við Brimnesá. Ofan við bæinn er Upsafjall. Upsir eru landnámsjörð. Karl Steinröðarson reisti bú sitt þar var en hann nam Upsaströnd frá Upsum til Míganda. Svarfdæla saga greinir öðru vísi frá, þar er sagt að Karl rauði Þorsteinsson hafi búið á Upsum, einnig Karl hinn ungi sonur hans og síðan Þorgrímur sonur Ljótólfs goða á Hofi. Upsir er gamall kirkjustaður og líklega hefur kirkja verið reist þar fljótlega eftir kristnitöku. Fyrstu heimildir um hana eru í Prestssögu Guðmundar Arasonar, en hann var prestur á Upsum skamma hríð 1196. Upsakirkja var lögð af er Dalvíkurkirkja var reist og síðan var hún rifin að mestu. Gamla forkirkjan stendur þó enn í kirkjugarðinum miðjum og kallast Upsakapella.
Bjarni Pálsson (1719-1779) fyrsti landlæknir Íslands, var fæddur að Upsum. Bróðir Bjarna var Gunnar Pálsson (f. 1714) prófastur og síðar skólameistari á Hólum. Hann var ekki síður þekktur sem sálmaskáld. Faðir þeirra bræðra var séra Páll Bjarnason prestur á Upsum, landsþekkt skáld á sinni tíð.

Síðasti prestur á Upsum var sr. Baldvin Þorsteinsson (1781-1858) en hann var bróðir sr. Kristjáns á Tjörn, sr. Stefáns á Völlum og sr. Hallgríms á Hrauni. Í tíð Baldvins varð Guðrún Bjarnadóttir, vinnukona á bænum, fyrir byssuskoti og lést. Hans, sonur sr. Baldvins, var bendlaður við málið og ákærður fyrir manndráp en sýknaður því ljóst þótti að um voðaskot hefði verið að ræða. Málið loddi þó við Hans alla æfi. Vinnukonan gekk aftur og fylgdi þeim Upsamönnum lengi og var kölluð Upsa-Gunna. Hans bjó um tíma á Upsum.

Oft var margbýlt á Upsum og þaðan var löngum útræði mikið frá Upsaströnd. Hjáleigur voru margar í landi upsa, t.d. Háagerði, Efstakot, Miðkot og Lækjarbakki. Hús og bæir með þessum nöfnum eru enn til á Dalvík en bærinn á Upsum er horfinn með öllu og eina húsið sem enn stendur þar sem bæjarþorpið var forðum er Upsakapella.

Á öndverðri 20. öld bjuggu Arnór Björnsson og Þóra Sigurðardóttir lengi á Upsum. Sonur þeirra var Víkingur Heiðar Arnórsson, læknir og prófessor í Reykjavík. Dóttursonur hans er Víkingur Heiðar Ólafsson píanóleikari.

## Heimildir
* 
*
Meirihlutastjórn

**Meirihlutastjórn** er ríkisstjórn í þingræðislandi sem hefur öruggan þingmeirihluta á bak við sig. Meirihlutastjórn myndast þar sem stjórnmálaflokkar sem hafa til samans meiri en helming þingmanna á þingi koma sér saman um að mynda stjórn eða að einn flokkur nær slíkum meirihluta.
Malajaeyjar

**Malajaeyjar** eru um 20.000 eyja eyjaklasi á milli meginlandshluta Suðaustur-Asíu og Ástralíu á mörkum Indlandshafs og Kyrrahafs. Nafnið er dregið af malöjum sem töluðu malajamál og stofnuðu nokkur stór sjó- og verslunarveldi á eyjunum frá miðöldum til árnýaldar. Á 17. og 18. öld lögðu Evrópuveldin eyjarnar undir sig og nefndu þær Austur-Indíur. Austur-Indíur er þó líka notað í víðari merkingu yfir alla Suðaustur-Asíu. Jövubúar notuðu áður orðið Nusantara yfir eyjarnar en nú er orðið aðeins notað yfir þær eyjar sem tilheyra Indónesíu.

Helstu eyjar Malajaeyjaklasans eru:
* Indónesía
** Sundaeyjar
*** Stóru-Sundaeyjar
*** Litlu-Sundaeyjar
** Mólúkkaeyjar
* Filippseyjar
* Nýja Gínea og nálægar eyjar (þegar hún er talin með)

Stærstu eyjarnar eru Nýja Gínea, Borneó, Súmatra, Súlavesí, Java og Luzon.
Malakkasund

**Malakkasund** er mjótt og grunnt 805km langt sund milli Malakkaskaga og Súmötru í Suðaustur-Asíu. Það heitir eftir Soldánsdæminu Malakka sem réði yfir sundinu á 15. öld. Sundið er ein af mikilvægustu siglingaleiðum heims á leiðinni milli Indlandshafs og Kyrrahafs. Sundið er 1,5 sjómíla að breidd þar sem það er mjóst, en aðeins 25 m á dýpt þar sem það er grynnst. Það er því of grunnt til að sum af stærstu flutningaskipum heims geti siglt um það.
Rotuma

**Rotuma** er sjálfstjórnarhérað innan Fídjieyja. Eyjan og nærliggjandi smáeyjar eru eldfjallaeyjar 646km norðan við Fídjieyjaklasann. Stærsta eyjan, Rotuma, er 13km löng og 4km breið og skiptist í sjö svæði, hvert með sín þorp. Rúmlega 2000 manns bjuggu á eyjunni árið 2007.
Guarana

**Guarana** (fræðiheiti: *Paullinia cupana*) er klifurjurt sem er hlynur af sápuberjaætt (Sapindaceae) sem er upprunalega frá Amazonsvæðinu og er algeng í Brasilíu. Guarana-jurtin er með stór laufblöð og er þekktust fyrir ávexti sína sem eru á stærð við kaffibaunir. Guarana-baunir  innihalda tvöfalt meira koffín en kaffibaunir. Guarana-ávextir eru brúnir eða rauðleitir og innihalda svört fræ með hvítu fræhulstri og líkjast augnsteinum.

Guarana er notað í sæta drykki, gosdrykki og orkudrykki eða gleypt í hylkjum. Stærsti hluti af koffínneyslu í Suður-Ameríku kemur úr guarana. Brasilía er þriðji stærsti neytandi gosdrykkja í heiminum og þar er framleiddir margir drykkir úr guarana.

Guarana hefur frá alda öðli verið notað af frumbyggjum í Amazon og Paraguay. Samkvæmt þjóðtrú á Guð að hafa drepið barn og í sárabætur að hafa tekið vinstra augað úr barninu og sáð því í skóginn og þannig varð til guarana villiafbrigði. Guðinn sáði hægra auga barnsins í þorpið og þannig varð til ræktaða afbrigðið af guarana. Fræin úr Guarana eru þurrkuð og möluð. Fræin eru notuð meðal annars í guarana-brauð. 

## Tenglar

* Guarana í  USDA database
Robben-eyja

**Robben-eyja** er eyja í Table-flóa, 6,9 km vestur af Bloubergstrand, Höfðaborg í Suður-Afríku. Hún er 3,3 km löng frá norðri til suðurs, 1,9 km breið og um 5,07 km².

Nelson Mandela sat í fangelsi á eyjunni í 18 af þeim 27 árum sem hann sat í fangelsi fyrir hryðjuverk. Kgalema Motlanthe sem einnig var forseti Suður-Afríku sat inni í 10 ár sem pólitískur fangi á eyjunni og eins fyrrverandi forsetinn Jacob Zuma.

## Tilvísanir
Petrópolis

**Petrópolis** er borg í fylkinu Rio de Janeiro í Brasilíu. Petrópolis er um  68 km frá borginni Rio de Janeiro. Borgin er vinsæll sumardvalarstaður og var fyrr á tímum sumardvalarstaður Pedro 2. Brasilíukeisara og dregur af honum nafn sitt. Sumarhöll hans er núna safn.

## Tilvísanir
Joachim Henriksen Lafrentz

**Joachim Henriksen Lafrenz** (d. 17. janúar 1744) var danskur embættismaður sem var amtmaður á Íslandi frá 1733 til 1744 og dvaldi á Bessastöðum alla sína embættistíð, að frátöldum þremur vetrum sem hann var í Kaupmannahöfn í embættiserindum.

Lafrenz var sonur Henrik Lafrenz í Næstved. Hann varð stúdent frá Herlufsholm 1693. Síðar gekk hann í utanríkisþjónustuna og varð árið 1724 sendiráðsritari við danska sendiráðið í París þar sem hann var til 1731. Hann þótti þó klaufskur og fljótfær og kom sér hvað eftir annað í vandræði. Þann 16. október 1733 var hann svo gerður að amtmanni á Íslandi og kom til landsins árið eftir. 1737 hlaut hann jústitsráðsnafnbót. Lafrenz og Ludvig Holberg voru kunningjar og talið er að Holberg sé að einhverju leyti að skjóta á Lafrenz þegar hann talar í einum pistla sinna um tvo víðförla menn sem gátu talað frönsku af þvílíkri list að engin leið var að þekkja þá frá innfæddum Parísarbúum.

Lafrenz lenti brátt í deilum við Skúla Magnússon, sem gekk hart eftir loforði sem honum hafði verið gefið um að fá næsta sýslumannsembætti sem losnaði ef hann tæki fyrst að sér sýslumannsstörf í Skaftafellssýslu. Árið 1735 drukknaði Jens Spendrup, sýslumaður Skagfirðinga, og Skúli vildi fá embættið en amtmaður ætlaði öðrum manni það. Þeir sigldu báðir til Kaupmannahafnar haustið 1736 og reyndi Lafrenz að koma í veg fyrir að Skúla yrði veitt sýslan en vildi í staðinn styðja hann til lögmannsembættis, sem var tignara embætti en mun tekjuminna. En Skúli hélt fast við sitt og hafði betur, þótt amtmaður skrifaði stjórninni mjög harðort bréf. Magnús Ketilsson, frændi Skúla, sagði seinna að Lafrenz hefði „notað þrumustíl“ í bréfinu. Þegar frá leið var samkomulag þeirra Skúla og amtmanns þó allgott.

Lafrenz amtmaður var heilsuveill síðustu árin. Hann dó á Bessastöðum í ársbyrjun 1744 og var grafinn þar. Hann hafði átt í deilum við Bjarna Halldórsson sýslumann á Þingeyrum, sem var þá staddur erlendis, en þegar hann kom heim reið hann að Bessastöðum og stefndi amtmanni dauðum í gröfinni. Lafrenz átti líka í deilum við Jón Árnason biskup.

## Heimildir

*  *Dansk biografisk leksikon*.
*  *Lesbók Morgunblaðsins*, 11. nóvember 1945.
Trúðfiskur

**Trúðfiskur** (Fræðiheiti: *Amphiprion percula*) er mjög vinsæll skrautfiskur. Trúðfiskurinn tilheyrir ásamt um 25 öðrum tegundum, ættkvíslinni Amphiprion eða trúðfiskar og finnast langflestir þeirra í hitabeltissjó. Hann lifir samlífi með sæfíflum.

## Heimkynni
Trúðfiskar búa aðalega í sjó sem er frekar heitur. Eins og sést á myndinni hér til vinstri þá lifir Trúðfiskurinn mest í Indlandshafi, við austurströnd Afríku, í kringum Ástralíu og austan við Asíu.

## Trúðfiskurinn og sæfíflar
Trúðfiskurinn lifir í samlífi með eitruðum sæfíflum sem þó ekki skaða hann og er ekki að fullu vitað hví sæfíflarnir láta trúfiskana óáreitta. Ein kenningin er sú að þeir gefi frá sér efni sem sæfíflunum geðjist ekki að, önnur að um samlífi sé að ræða af praktískum ástæðum, það er að trúðfiskarnir laði að aðra fiska sem sæfíflarnir geti síðan drepið og étið. Enn önnur kenning er sú að bæði trúðfiskurinn og sæfífillinn þurfi á hvor öðrum að halda, trúðfiskurinn fær skjól frá ránfiskum og með því að vera alltaf að synda *í gegnum* sæfífilinn, þá hreinsar fiskurinn sæfífilinn og þannig á hann auðveldara með það að fá súrefni. 

## Útlit
Hinn venjulegi trúðfiskur er appelsínugulur með þrjár breiðar hvítar rendur. Hann er frekar lítill og verður mjög sjaldan 8 cm á lengd og örsjaldan verður hann stærri.

## Lifnaðarhættir trúðfiska
Trúðfiskurinn er ólíkur öðrum fiskum að því leyti að þeir lifa í eins og lítilli „fjölskyldu“, tveir kynþroska fiskar og tveir til þrír ókynþroska fiskar. Stærsti fiskurinn í „fjölskyldunni“ er kvenkyns og því í raun eins og „mamman“, sá næststærsti er karlkyns og er því eins og „pabbinn“ og þessir ókynþroska fiskar eru líkt og börnin og kynlausir í raun. En ef að *mamman* deyr, þá breytist *pabbinn* í *mömmu* og stærsti ókynþroska fiskurinn verður að *pabba*. Því mætti segja að í teiknimyndinni Leitin að Nemo er pabbinn í raun ekki „pabbinn“ heldur „mamman“ og Nemo í raun ekki „barnið“ heldur *pabbinn*. Það verða oft mikil átök í *fjölskyldum* út af þessu og það getur bitnað á ókynþroska fiskunum. Þetta hins vegar virðist allt breytast ef þeir eru í búrum því þar lifa þeir sáttir við hver annan. Enda eru þeir eru mjög vinsælir í fiskabúrum um allan heim.

## Æxlun
Trúðfiskurinn leggur eggin á flatt yfirborð nálægt sæfíflinum sem hún býr í þegar að það er fullt tungl. Hver fiskur leggur nokkur hundruð til þúsunda eggja í einu. Pabbinn passar þá eggin í sex til tíu daga eða þangað til eggin klegjast út. Þau opnast um tveimur klukkustundum eftir að það dimmir. 

## Fæða
Trúðfiskar lifa aðalega á dýrasvifi í sjónum eða svifi sem að hefur laggst á sæfífilinn. Einnig lifa sumir trúðfiskar á næringarefnum sem þeir fá frá þörungum. Þeir trúðfiskar sem búa í fiskabúrum fá hins vegar sértilgerðan mat í flögum sem að eigendur þeirra gefa þeim.

## Tengt efni
*Trúðfiskur lék hlutverk í myndinni Leitin að Nemó.

## Heimildir
* Jón Már Halldórsson. „Getur þú sagt mér allt um trúðfiska?“. Vísindavefurinn 4.5.2006. https://visindavefur.is/?id=5862. (Skoðað 14.5.2013).

## Tenglar
*
Flugher

**Flugher** er her sem fæst við flughernað, það er flugorrustur, sprengjuárásir og loftflutninga hergagna. Flugtæki sem flugherir nota eru til dæmis orrustuflugvélar, sprengjuflugvélar, herþyrlur, herflutningavélar og njósnavélar.
Viðskiptaáætlanaplaggið

**Viðskiptaáætlanaplaggið** (á ensku: *business model canvas*) er einföld aðferð við að skoða þá þætti í viðskiptaáætlun sem skipta máli. Plaggið var fyrst gefið út árið 2008.
Phillip P. Keene

**Phillip P. Keene** (fæddur 5. september) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í The Closer og Major Crimes.

## Einkalíf
Keene lærði sögu og listasögu við Kaliforníuháskólann í Los Angeles og talar spænsku og þýsku. Keene tók leiklistartíma hjá Howard Fine, Heidi Davis, Margie Haber og Tony Sepulveda.

Keene er samkynhneigður og hefur síðan 2013 verið giftur James Duff höfundinum að The Closer. 

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Keenes var árið 2004 í sjónvarpsþættinum *The D.A.*. 

Keene hefur síðan 2005 leikið eftirlitsmyndavélamanninn Buzz Watson í The Closer til ársins 2012 og síðan í Major Crimes frá 2012.

### Kvikmyndir
Keene hefur til þessa leikið í tveimur kvikmyndum The Truth is Underrated og I am Death.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
**[[Screen Actors Guild-verðlaun]]**
* 2011: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The Closer.
* 2010: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The Closer.
* 2009: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The Closer.
* 2008: Tilnefndur sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The Closer.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Phillip P. Keene á TVGUIDE.com síðunni
* [Ferill Philipp P. Keene á [The Closer] heimasíðunni á TNT sjónvarpsstöðinni]