open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1810

Árið **1810** (**MDCCCX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 7. maí - Sir George Stuart Mackenzie og Henry Holland læknir komu til Íslands.
* Auðunarstofa á Hólum í Hjaltadal (byggð 1315-1316) var rifin.
* Johan von Castenschiold varð amtmaður í Suðuramti.
* Thomas Klog landlæknir sendur af stjórnvöldum til Vestmannaeyja til að kanna orsakir ginklofa sem olli miklum ungbarnadauða þar.

### Fædd
* 15. apríl - Brynjólfur Pétursson, lögfræðingur og einn Fjölnismanna (d. 1851).

### Dáin
* 9. september - Halldór Jakobsson, sýslumaður í Strandasýslu (f. 1734).
* Árni Magnússon frá Geitastekk, ferðalangur (líklega; f. 1726).

## Erlendis
* 12. janúar - Hjónaband Napóleons Bónaparte og Jósefínu keisaraynju var dæmt ógilt.
* 11. mars - Napóleon Bónaparte gekk að eiga Maríu Lovísu, dóttur Frans 1. Austurríkiskeisara.
* 19. apríl - Venesúela fékk heimastjórn.
* 27. apríl - Ludwig van Beethoven samdi tónverkið *Für Elise*.
* 25. maí - Uppreisnarmenn í Argentínu reka spænska varakonunginn úr landi.
* Júní - Frakkinn Nicolas Appert lýsti aðferðum við varðveislu matvæla í lofttæmum umbúðum.
* 9. júlí - Napóleon innlimar Holland í Frakkland.
* 21. ágúst - Sænska þingið kýs franska marskálkinn Jean-Baptiste Bernadotte (síðar Karl 14. Jóhann) krónprins Svíþjóðar.
* 16. september - Sjálfstæðisstríð Mexíkó hófst.
* September - Jörundur hundadagakonungur látinn laus úr fangelsi í Englandi en kyrrsettur í Reading.
* Október - Georg 3. Bretakonungur var dæmdur ófær um að sinna skyldum sínum sem þjóðhöfðingi vegna geðkvilla.
* 17. október - Oktoberfest í München haldin í fyrsta sinn. Fyrsta hátíðin var til að fagna brúðkaupi Lúðvíks prins af Bæjaralandi.

### Fædd
* 5. febrúar - Ole Bull, norskur fiðluleikari (d. 1880).
* 2. mars - Leó XIII páfi (d. 1903).
* 22. febrúar eða 1. mars - Fryderyk Chopin, pólskur píanóleikari og tónskáld (d. 1849).
* 8. júní - Robert Schumann, þýskt tónskáld (d. 1856).
* 10. ágúst - Camillo Benso greifi af Cavour, ítalskur stjórnmálamaður (d. 1861).
* 29. september - Elizabeth Gaskell, breskur rithöfundur (d. 1865).
* 15. desember - Peter Andreas Munch, norskur sagnfræðingur (d. 1863).
* 24. desember - Vilhelm Marstrand, danskur listmálari (d. 1873).

### Dáin
* 24. febrúar - Henry Cavendish, breskur vísindamaður (f. 1731).
* 19. júlí - Louise af Mecklenburg-Strelitz, drottning Prússlands (f. 1776).
* 13. nóvember - Marie Josephine af Savoy, kona Loðvíks 18., síðar Frakkakonungs (f. 1756).
Gomlich áhrifin

**Gomlich áhrifin** lýsa afleiðingum þess er stelpa öskrar við fögnuð, einkum vegna strákahljómsveitar.

Hugtakið var mótað árið 2000 af sögupersónunni Chef í þættinum South Park sem sýndur er á Comedy Central, er hann veitti Cartman ráðgjöf um hvernig hann gæti gert strákahljómsveitina sína Fingerbang vinsæla. Samkvæmt Chef, þá eru *Gomlich áhrifin* þau lög eðlisfræðinnar er segja að ef ein stelpa öskrar vegna einhvers, mun það koma öðrum stelpum til að öskra, og mun það stigmagnast þar til allar stelpur í fimm mílna (8 kílómetra) radíus eru öskrandi.
Samheiti

**Samheiti**  eða **samnefni** eru ólík orð sem þýða það sama (eða nær það sama) andstæðan við þau eru andheiti. Samheiti eru m.a. notuð í rituðu máli til að forðast endurtekningar, í krossgátum og öðrum orðaleikjum og í skáldamáli. Samyrði er aftur á móti orð sem hefur fleiri en eina merkingu.

## Tengt efni
* Listi yfir samheiti í stærðfræðið

## Ytri krækjur

* Einfalt próf úr samheitum, af nýbúavefi Grunnskólans í Þorlákshöfn taminn
Sléttar og ójafnar tölur

Heiltala er sögð vera **slétt tala** (eða **jöfn tala**, **jafnstæð**) ef talan tveir gengur upp í hana.  Þær heiltölur sem eru ekki jafnar eru kallaðar **oddatölur** (**oddstæðar**, **ójafnar tölur**, **hvassar tölur**).  Dæmi um sléttar tölur eru -4, 2 og 6 en tölurnar -5, 3 og 5 eru oddstæðar. 

Mengi sléttra talna er skilgreint \{ 2k: k \in \mathbb{Z} \}, þar sem \mathbb{Z} er mengi heiltalna.  Mengi oddatalna er skilgreint \{ 2k+1: k \in \mathbb{Z} \}

## Sjá einnig
* Jafnstæð og oddstæð föll
Þversumma

**Þversumma** er útkoman sem fæst þegar allir tölustafir tölu eru lagðir saman. Þversumma tölunnar 6339801 er því 6+3+3+9+8+0+1 eða 30.

## Dæmi
Úr þættinum Skarpari en skólakrakki, 28. okt 2007:

Gefin er þversumman 12

Einnig er gefið að 6*x = y

Finna þarf x og lægsta y þar sem y þarf að hafa þversummuna 12.

**Lausn**

6*8 = 48 => 4+8 = 12
Boz

Getur átt við eftirfarandi:
* **Boz** er rithöfundarheiti Charles Dickens.
* **The Boz** var/er gælunafn fyrrum knattspyrnumannsins og leikarans Brian Bosworth.
Ljósár

**Ljósár** er lengdareining (stjarnfræðieining) sem notuð er í stjörnufræði og heimsfræði. Það er sú fjarlægð sem ljós fer á einu ári í tómarúmi, þ.e. 9,461 × 1012 kílómetrar eða 63.240 stjarnfræðieiningar.

## Tengt efni
* Parsek

## Tenglar
* 
* Stjörnufræðivefurinn: Ljósár
30. febrúar

**30. febrúar** er samkvæmt gregoríska tímatalinu ekki til þar sem lengd febrúar er venjulega 28 eða 29 dagar. Þrisvar í sögunni hefur hann hinsvegar talið 30. daga.

Svíþjóð (sem á þeim tíma innihélt Finnland) ætlaði frá og með 1700 að breyta úr júlíanska tímatalinu í það gregoríanska með því að sleppa hlaupárum næstu 40 árin. Árið 1700 var þar með ekki hlaupár í Svíþjóð en 1704 og 1708 voru það fyrir mistök þvert á áætlanir Svía og hafði þær afleiðingar að sænska tímatalið varð einum degi á undan því júlíanska en tíu dögum á eftir því gregoríanska. Örlítið var bætt úr ruglingnum árið 1712 þegar tveim dögum var bætt við árið sem samsvöruðu 29. febrúar í júlíanska tímatalinu og 11. mars í því gregoríanska. Svíar skiptu svo loks algerlega í gregoríanska tímatalið árið 1753.

Árið 1929 kynntu Sovétríkin Byltingartímatal Sovétríkjanna þar sem hver mánuður hafði 30 daga og þeir 5 eða 6 dagar sem eftir stóðu voru mánaðarlausir hátíðisdagar. Var þetta tímatal við lýði í tvö ár eða frá 1930 til 1931 en árið 1932 var aftur farið að nota hefðbundna lengd á mánuðum.

## Tenglar
* 30. febrúar?  (á ensku)
* 30. febrúar 1712  (á ensku)
* Tímtatalsbreyting svía   (á ensku)
Listi yfir mongólsk Aimag

Héruð Mongólíu nefnast Aimag, þau eru 21.

(höfuðborgir innan sviga):
* Arhangay (Tsetserleg)
* Bayan-Ölgiy (Ölgiy)
* Bayanhongor (Bayanhongor)
* Bulgan (Bulgan)
* Darhan-Uul (Darhan)
* Dornod (Choybalsan)
* Dornogovĭ (Saynshand)
* Dundgovĭ (Mandalgovĭ)
* Govĭ-Altay (Altay)
* Govĭsümber (Choyr)
* Hentiy (Öndörhaan)
* Hovd (Hovd)
* Hövsgöl (Mörön)
* Ömnögovĭ (Dalanzadgad)
* Orhon (Erdenet)
* Övörhangay (Arvayheer)
* Selenge (Sühbaatar)
* Sühbaatar (Baruun-Urt)
* Töv (Zuunmod)
* Uvs (Ulaangom)
* Zavhan (Uliastay)

Höfuðborg landsins, Ulaanbaatar, flokkast sem sveitarfélag utan héraða.
1889

Árið **1889** (**MDCCCLXXXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 23. apríl - Kaupfélag Skagfirðinga var stofnað.
* 16. júlí - Hið íslenska náttúrufræðifélag var stofnað.
* Fyrsta símalínan var lögð á Íslandi á Ísafirði af Ásgeirsversluninni. Hún lá frá Faktorshúsinu í Neðstakaupstað upp í verslunarhúsið að Aðalstræti 15.
* Víðidalstungukirkja var byggð.

### Fædd
* 18. maí - Gunnar Gunnarsson, skáld (d. 1975)
* 21. október - María Maack, íslensk hjúkrunarkona (d. 1975).
* 31. júlí - Júlíana Sveinsdóttir, myndlistakona (d. 1966)
* 17. ágúst - Gísli Jónsson, alþingismaður. (d. 1970)
* 27. október - Guðrún Björnsdóttir, kennari og formaður Aftureldingar (d. 1935).
* 25. nóvember - Jón Sveinsson, fyrsti bæjarstjóri Akureyrar (d. 1957)

### Dáin
* 31. janúar - Guðbrandur Vigfússon, málfræðingur
* 8. desember - Páll Jónsson í Viðvík, prestur

## Erlendis
* 15. janúar - Tónistarútgáfan Columbia Records var stofnuð.
* Forveri tæknifyrirtækisins IBM var stofnað, Bundy Manufacturing Company.
* 4. mars - Benjamin Harrison varð 23. forseti Bandaríkjanna.
* 23. mars -  Mirza Ghulam Ahmad, sem lýsti sig sem Messías, stofnaði Ahmadiyya-grein íslam í Púnjab í Indlandi.
* 22. apríl - Þúsundir sölsuðu undir sig land á Oklahoma-svæðinu og eru borgirnar Oklahoma City and og Guthrie stofnaðar.
* 31. mars - Eiffelturninn var fullreistur í París, þá hæsta bygging heims. Heimssýningin opnar í París með turninn sem inngang í maí. 
* 15. júlí - Pedro 2. Brasilíukeisari lifði af banatilræði.
* 31. ágúst - Júl og watt voru gerðar að mælieiningum.
* 23. september - Nintendo var stofnað sem spilafyrirtæki.
* 6. október - Kilimanjaro var fyrst klifið.
* 2. nóvember, 8. nóvember og 11. nóvember - Norður- og Suður-Dakóta urðu 39. og 40. fylki Bandaríkjanna og Montana varð 41. fylkið. Washington varð 42. fylkið.
* 15. nóvember - Pedro 2. Brasilíukeisara var steypt af stóli af hernum. Hann og fjölskyldan flúðu til Frakklands. Forsetaembætti Brasilíu var stofnað í kjölfarið og fáni Brasilíu var búinn til.

* Jafnaðarmannaflokkurinn í Svíþjóð var stofnaður.
* Alþjóðaþingmannasambandið var stofnað.
* Knattspyrnuliðin Brentford FC og Sheffield United F.C. voru stofnuð á Englandi, Tromsø IL og Viking Fotballklubb í Noregi, Akademisk Boldklub í Danmörku og Hammarby IF í Svíþjóð.

### Fædd
* 12. janúar - Alberto Ohaco, argentínskur knattspyrnumaður (d. 1950).
* 7. apríl - Gabriela Mistral, síleskt skáld og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1957).
* 16. apríl - Charlie Chaplin, enskur leikari og leikstjóri (d. 1977).
* 20. apríl - Adolf Hitler, einræðisherra í Þýskalandi (d. 1945).
* 21. apríl - Paul Karrer, svissneskur efnafræðingur og handhafi nóbelsverðlaunanna (d. 1971)
* 26. apríl - Ludwig Wittgenstein, austurrískur heimspekingur (d. 1951)
* 28. apríl - António de Oliveira Salazar, einræðisherra Portúgals (d. 1970).

### Dáin
* 6. desember - Jefferson Davis, bandarískur stjórnmálamaður og forseti Suðurríkjasambandsins í Þrælastríðinu.
1888

Árið **1888** (**MDCCCLXXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 3. janúar - Bæjarstjórnarkosningar í Reykjavík. Kristín Bjarnadóttir frá Esjubergi neytti atkvæðisréttar síns fyrst reykvískra kvenna.
* 20. ágúst - Þingvallafundur haldinn um stjórnarskrármálið.
* 22. nóvember - Mikið tjón vegna óveðurs og stórflóðs um suðvestanvert landið.
* 15. desember - Glímufélagið Ármann stofnað.
* Strandarkirkja var byggð.

### Fædd
* 10. janúar - Pétur Magnússon, stjórnmálamaður.
* 25. janúar - Kristín Jónsdóttir, listmálari.
* 27. febrúar - Ásta Magnúsdóttir, ríkisféhirðir.
* 12. mars - Þórbergur Þórðarson, rithöfundur (d. 1974)
* 8. júní - Guðmundur Kamban, íslenskur rithföfundur sem bjó lengst af í Danmörku.
* 15. júlí - Alexander Jóhannesson, prófessor í málvísindum.
* 30. júlí - Jón Dúason, hagfræðingur.
* 14. september - Hallgrímur Hallgrímsson, sagnfræðingur, blaðamaður og bókavörður.
* 20. september - Ríkarður Jónsson, listamaður.
* 6. október - Ásmundur Guðmundsson, biskup (d. 1969)

### Dáin
* 29. maí - Gísli Brynjúlfsson, skáld og norrænufræðingur.
* 13. ágúst - Helgi Sigurðsson, prestur og fornminjasafnari (f. 1815).
* 4. september - Jón Árnason, fræðimaður.

## Erlendis
* 13. janúar - The National Geographic Society var stofnað.
* 9. mars - Friðrik 3. Þýskalandskeisari varð keisari. Hann lést þegar hann hafði verið 3 mánuði í embætti.
* 17. apríl - Enska knattspyrnudeildin var stofnuð.
* 13. maí - Þrælahald var afnumið í Brasilíu.
* 15. júní - Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari varð keisari.
* 15. júlí - Nær 500 létust í eldgosi í Fukushima í Japan.
* 5. ágúst - Bertha Benz, kona Karl Benz, keyrði bíl samfleytt í 64 kílómetra og er það talin fyrsta langferðin með bíl.
* 31. ágúst til 9. nóvember: Fimm vændiskonur eru myrtar í Whitechapel-hverfi í London. Lögreglan eignar morðin raðmorðingja sem fær gælunafnið Kobbi kviðrista (Jack the Ripper) í fjölmiðlaumfjöllun.
* 6. nóvember - Benjamin Harrison var kosinn forseti Bandaríkjanna.
* Financial Times kom fyrst út.
* Michelin-fyrirtækið var stofnað.

### Fædd
* 13. júní - Fernando Pessoa, portúgalskt ljóðskáld (d. 1935).
* 17. júlí - Shmuel Yosef Agnon, ísraelskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1970).
* 16. september - Frans Eemil Sillanpää, finnskur rithöfundur og nóbelsverðlaunahafi (d. 1964).
* 10. nóvember - Carlos Scarone, úrúgvæskur knattspyrnumaður (d. 1965).

### Dáin
* 30. janúar - Asa Gray, grasafræðingur.
* 6. mars - Louisa May Alcott, rithöfundur.
* 9. mars - Vilhjálmur 1. Þýskalandskeisari
* 15. júní - Friðrik 3. Þýskalandskeisari
* 20. júlí - Paul Langerhans, þýskur læknir
* 25. júlí - Hermann Bonitz, þýskur fornfræðingur
* 24. ágúst - Rudolf Clausius, þýskur stærðfræðingur
1885

Árið **1885** (**MDCCCLXXXV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 18. febrúar - „Varð það stórslys á Seyðisfirði, að snjóflóð tók af 16 íveruhús og varð að bana 24 mönnum (5 börnum), fjöldi manna meiddist; 12 beinbrotnuðu“. 
* 26. maí - Garðyrkjufélag Íslands var stofnað af Georg Schierbeck landlækni.
* 1. júlí - Alþingi kom saman og starfaði í 58 daga. Samþykkti það m.a. lög um stofnun landsbanka í Reykjavík sem var stofnaður 18. september.

### Fædd
* 16. mars - Sigurður Norland (d. 1971), náttúruverndarsinni og prestur.
* 1. maí - Jónas frá Hriflu (d. 1968), stjórnmálamaður.
* 3. júlí - Þorsteinn Briem, (d. 1949) prestur, stjórnmálamaður, alþingismaður og ráðherra. 
* 20. júlí - Hallgrímur Benediktsson - athafnamaður og  þingmaður
* 11. ágúst - Ingibjörg Benediktsdóttir, skáldkona (d. 1953).
* 23. ágúst - Þórir Bergsson, (d. 1970) rithöfundur.
* 28. september - Geir G. Zoëga, vegamálastjóri.
* 15. október - Jóhannes Sveinsson Kjarval, listmálari (d. 1972)
* Elísabet Baldvinsdóttir (d. 1958), verslunarkona og jafnaðarmaður.

### Dáin

## Erlendis
* 26. febrúar - Berlínarráðstefnan Samþykkt var gerð um reglur varðandi nýlendustefnu Evrópuríkja í Afríku.
* 4. mars - Grover Cleveland varð 22. forseti Bandaríkjanna.
* 26. mars - Otto von Bismarck, rak alla Pólverja og Gyðinga án þýsks ríkisfangs frá Prússlandi.
* 14. apríl - Frakkar ráku Kínverja úr Tonkinflóa.
* 23. júní - Robert Gascoyne-Cecil, markgreifi af Salisbury varð forsætisráðherra Bretlands.
* 5. júlí - Louis Pasteur og Émile Roux gerðu árangursríkar tilraunir með hundaæðisbóluefni.
* 20. júlí - Knattspyrnusamband Englands viðurkenndi atvinnumenn í knattspyrnu.
* 21. október - Julius Rasmussen, ungur danskur prentari, reyndi morðtilræði gegn danska forsætisráðherranum Jacob Brønnum Scavenius Estrup.
* 7. nóvember - Lokið var að leggja lest um Kanada.
* 28. desember - Indverski þjóðarráðsflokkurinn var stofnaður.
* Þýska Austur-Afríka, nýlenda Þjóðverja var stofnuð.
* Fríríkið Kongó var stofnað.
* Banff-þjóðgarðurinn, elsti þjóðgarður Kanada var stofnaður.
* Ensku knattspyrnuliðin Luton Town, Millwall F.C. og Southampton F.C. voru stofnuð.

### Fædd
* 8. janúar - John Curtin, forsætisráðherra Ástralíu. 
* 7. febrúar - Sinclair Lewis, (d. 1951) var bandarískur rithöfundur.
* 17. apríl - Karen Blixen, danskur rithöfundur.
* 20. maí - Feisal 1. Írakskonungur
* 8. júlí - Hugo Boss, þýskur fatahönnuður og nasisti.
* 7. október - Niels Bohr, danskur eðlisfræðingur og nóbelsverðlaunahafi (d. 1962).
* 11. október - François Mauriac, (d. 1970) franskur rithöfundur. 
* 7. nóvember - Frank H. Knight, bandarískur hagfræðingur (d. 1972).
* 11. nóvember - George Patton,  bandarískur hershöfðingi. (d. 1945)
* 26. nóvember - Heinrich  Brüning, kanslari Þýskalands.
*28. október - Per Albin Hansson, forsætisráðherra Svíþjóðar.

### Dáin

## Tilvitnanir
1884

Árið **1884** (**MDCCCLXXXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
### Atburðir
*Listasafn Íslands var stofnað.
*Tímaritið Fjallkonan var fyrst gefið út.
* Krukkspá kom út á prenti.
* Hans J. G. Schierbeck gróðursetti silfurreyni í Víkurgarði. Tréð varð það elsta í Reykjavík.

**Fædd**
*18. janúar - Georgía Björnsson, fyrsta forsetafrú Íslands
*6. febrúar - Guðrún H. Finnsdóttir vesturíslenskur rithöfundur
*21. febrúar - Jörundur Brynjólfsson - verkalýðsforingi og þingmaður
*6. júní - Hansína Regína Björnsdóttir, ljósmyndari
*6. júlí - Gísli Guðmundsson, íslenskur gerlafræðingur og frumkvöðull (d. 1928).
*11. september - Jón Helgason, stórkaupmaður
*15. september - Samúel Jónsson, alþýðulistamaður
*12. desember - Örn Arnarson, skáld

**Dáin**
*23. júlí -  Hans Pétur Duus, kaupmaður

## Erlendis
### Atburðir
* Mars - Fyrsta mannaða svifflugið fór fram í Kaliforníu.
* 1. maí - Átta stunda vinnuvika var samþykkt í Bandaríkjunum meðal verkalýðsfélaga. Dagurinn verður frídagur í iðnvæddum löndum.
* 28. júní - Norsk Kvinnesaksforening, Norska kvenréttindafélagið, var stofnað.
* 5. ágúst - Hafið var að reisa Frelsisstyttuna. 
* 22. ágúst - Stríð Kína og Frakklands um yfirráð í Tonkinflóa hófst.
* 15. september - Staðdeyfing var kynnt á spítala í Heidelberg.
* 2. nóvember - Raflýsing var sett upp í Timișoara, Rúmeníu, fyrst evrópskra borga.
* 15. nóvember - Berlínarráðstefnan hófst sem snerist um nýlenduyfirráð og verslun í Afríku.
* 1. desember - Porfirio Díaz varð forseti Mexíkó.
* 6. desember - Washington-minniserkið var fullgert í Washington, D.C. og varð hæsta bygging heims.
* Knattspyrnufélögin  Leicester City F.C., Derby County  og Tranmere Rovers voru stofnuð í Englandi.

**Fædd**
*29. janúar -  Rickard Sandler, forsætisráðherra Svíþjóðar.
*31. janúar -  Theodor Heuss, fyrsti forseti Vestur-Þýskalands.
*7. apríl - Bronisław Malinowski, pólskur mannfræðingur
*8. maí - Harry S. Truman, 33. forseti Bandaríkjanna.
*28. maí - Edvard Beneš, forseti Tékkóslóvakíu.
*18. júní - Édouard Daladier, forsætisráðherra Frakklands
*27. ágúst - Vincent Auriol, forseti Frakklands
*24. september - İsmet İnönü, annar forseti Tyrklands
*11. október - Eleanor Roosevelt, stjórnmálakona og forsetafrúa Bandaríkjanna.
*30. desember - Hideki Tojo, japanskur hershöfðingi sem fyrirskipaði árásina á Perluhöfn.

**Dáin**
*6. janúar - Gregor Mendel, frumkvöðull í erfðafræði
*19. mars - Elias Lönnrot, safnari finnskra sögukvæða
*12. maí - Bedřich Smetana,  tékkneskt tónskáld.

## Tenglar
* ''1884 - minnisvert ár í sögu Norðmanna og Íslendinga''; grein í Morgunblaðinu 1984
1883

Árið **1883** (**MDCCCLXXXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
### Atburðir
* Ársbyrjun - Blaðið *[[Suðri]]* hefur göngu sína. Ritstjóri er Gestur Pálsson.
* 29. mars - Mannskaðaveður í Þorlákshöfn. Tíæringur ferst með áhöfn, en frönsk fiskiskúta bjargar hásetum af öðru skipi.
* 2. ágúst - Iðnsýning var opnuð í Reykjavík.
* 1. október - Nýtt barnaskólahús vígt í Reykjavík.
* 30. desember - Fyrstu kirkjutónleikarnir á Íslandi haldnir í dómkirkjunni í Reykjavík.

### Ódagsett
* Norðmenn hófu hvalveiðar á landinu.
*Bréfamálið - Benedikt Gröndal er vikið úr kennarastöðu vegna óreglu.
* Hans J. G. Schierbeck var settur landlæknir. Hann hóf skrúðgarðyrkju sama ár í Víkurgarði.

**Fædd**
*15. apríl - Guðmundur Sigurjónsson Hofdal, glímukappi.
*1. júlí - Guðjón Baldvinsson, sósíalisti. 
*3. júlí - Ásta Kristín Árnadóttir, húsamálari og fyrsta íslenska konan til taka próf í iðngrein. 
*28. júlí - Jóhannes Jósefsson, glímukappi.
* 23. september - Inga Lára Lárusdóttir, kennari, ritstjóri og baráttukona fyrir réttindum kvenna (d. 1949).
*15. október - Einar Ingibergur Erlendsson, húsameistari. 
*24. október - Jakobína Johnson, vesturíslensk skáldkona og þýðandi.
*7. nóvember - Vilhjálmur Finsen, ritstjóri og einn stofnenda Morgunblaðsins.

**Dáin**
*4. janúar - Jón Jónsson, embættismaður.
*10. september - Þórarinn Kristjánsson í Vatnsfirði, prestur.

## Erlendis
### Atburðir
*20. mars - Parísarsamþykkt um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar var undirrituð.
*24. maí - Brooklynbrúin var opnuð.
*5. apríl - Súrefni er fyrst breytt í vökvaform.
*28. júní - Fyrsta miðlæga raforkuver í Evrópu fór í gagni í Mílanó. 
*26. ágúst - Eldgos hófst í Krakatá í Indónesíu. Gosið var eitt stærsta þekkta sögulega gos sem þekktist og létust um 36.000 af völdum þess og flóðbylgju sem skall á.
* 20. október - Kyrrahafsstríðinu lauk milli Síle og Perú/Bólivíu.
* 22. október - Fyrsti sporvagninn sem gekk fyrir rafmagni fór af stað í Vínarborg.
**Ódagsett**
*Þýski örverufræðingurinn Robert Koch uppgötvaði kólerusýkilinn *cholera bacillus*.
* Antoni Gaudí hóf vinnu á Sagrada Família-dómkirkjunni í Barselóna.

**Fædd**
*30. apríl - Jaroslav Hašek, tékkneskur rithöfundur.
*5. júní - John Maynard Keynes, enskur hagfræðingur (d. 1946).
*29. júlí - Benito Mussolini, ítalskur stjórnmálamaður og einræðisherra (d. 1945).
*3. júlí - Franz Kafka, tékkneskt skáld.

**Dáin**
*13. febrúar - Richard Wagner, þýskt tónskáld.
*14. mars - Karl Marx, þýskur hagfræðingur, heimspekingur og stjórnmálaspekingur.
1882

Árið **1882** (**MDCCCLXXXII** í rómverskum tölum)
## Ísland
### Atburðir
* 13. janúar - 2 fórust í snjóflóði við Seyðisfjörð.
* Veturinn (1881-1882) var á sínum tíma nefndur *frostaveturinn mikli*. Árið allt var eitt mesta óaldarár sem dunið hefur yfir Ísland. 
* Sumarið á Íslandi nefnt: *Mislingasumarið*.
* 20. apríl til 9. maí: Í Rangárvallasýslum var samfelldur sandstormur í 3 vikur. Fjöldi jarða fór í eyði einkum í Landsveit og á Rangárvöllum.
* Kaupfélag Þingeyinga var stofnað.
* Búandi konur fengu kosningarétt til sveitarstjórna.
*Hótel Ísland opnaði (brann 1944).

**Fædd**
*2. febrúar - Jóhann Gunnar Sigurðsson, skáld.
*1. mars - Björgúlfur Ólafsson, læknir, rithöfundur, þýðandi og frumkvöðull.
*3. júní - Guðrún Indriðadóttir, leikkona.
*9. júlí - Sigurður Kristófer Pétursson, sjálfmenntaður fræðimaður og þýðandi.
*30. september - Jónas Stefánsson frá Kaldbak, vesturíslenskt ljóðskáld. 
*20. desember  - Jón Baldvinsson, stjórnmálamaður.
*3. júní - Guðrún Indriðadóttir, íslensk leikkona (d. 1968).

**Dáin**
*13. maí - Kristján Kristjánsson, embættismaður og stjórnmálamaður.
*9. júní - Þóra Gunnarsdóttir, prestsfrú, þekktust fyrir að vera stúlkan sem Jónas Hallgrímsson orti kvæðið Ferðalok til.
*31. október - Guðmundur Einarsson, prestur, prófastur og alþingismaður.

## Erlendis
### Atburðir

*5. janúar - Charles J. Guiteau var fundinn sekur um að hafa myrt bandaríkjaforsetann James A. Garfield.
*24. mars - Robert Koch uppgötvaði örveruna sem veldur berklum (Mycobacterium tuberculosis).
*3. apríl - Útlaginn Jesse James var skotinn til bana í St. Joseph, Missouri.
*11. júlí - 13. júlí: Breski flotinn gerði árás á Alexandríu, Egyptalandi, og tryggði sér yfirráð að Súesskurðinum.
* 4. september - New York borg var raflýst. Thomas Edison kveikti á fyrsta rafmagnsverinu á Manhattan. Tímabil rafmagns var gengið í garð.
* 19. nóvember - Borgin La Plata í Argentínu var stofnuð sem höfuðborg Búenos Aíres-héraðs.

### Ódagsett
*Hafið var að byggja kirkjuna Yfirbótakirkja heilögu fjölskyldunnar í Barselóna.
*Knattspyrnufélögin Tottenham Hotspur og Burnley F.C. voru stofnuð.

**Fædd**
*14. mars - Wacław Sierpiński, pólskur stærðfræðingur (d. 1969).
*25. janúar – Virginia Woolf, breskur rithöfundur. 
*30. janúar – Franklin D. Roosevelt, bandaríkjaforseti.
*2. febrúar - James Joyce, írskur rithöfundur.
*20. maí - Sigrid Undset, norskur rithöfundur.
*17. júní - Igor Stravinsky, rússneskt tónskáld (d. 1971).
*11. nóvember - Gústaf 6. Adólf, Svíakonungur.

**Dáin**
*23. september - Friedrich Wöhler, þýskur efnafræðingur (f. 1800).
*3. apríl - Jesse James, útlagi. 
*19. apríl – Charles Darwin, breskur náttúrufræðingur (f. 1809).
*27. apríl – Ralph Waldo Emerson, amerískur heimspekingur (f. 1803).
*2. júní – Giuseppe Garibaldi, ítalskur þjóðernisinni (f. 1807).

## Tilvísanir
1887

Árið **1887** (MDCCCLXXXVII í rómverskum tölum) var 87. ár 19. aldar og almennt ár sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu.

## Á Íslandi
* 2. janúar - Prentarafélagið, stéttarfélag prentara var stofnað.
* 2. október - Góðtemplarahús Reykjavíkur var vígt.
* Eitthvert mesta hafísár sem sögur fara af við Íslandsstrendur. Hafísinn náði suður um allt land að Vestmannaeyjum samkvæmt sumum heimildum. Þá varð sumsstaðar hungursneyð.
* Lækjarskóli í Hafnarirði var stofnaður.
* Hvammshreppur var stofnaður í Vestur-Skaftafellssýslu.

### Fædd
* 1. febrúar - Guðmundur Thoroddsen, læknir.
* 16. apríl - Guðjón Samúelsson, arkítekt og húsameistari ríkisins.
* 26. apríl - Pétur Halldórsson, borgarstjóri Reykjavíkur.
* 3. júní - Guðrún frá Lundi, íslenskur rithöfundur (d. 1975).
* 16. ágúst - Eggert Claessen, lögfræðingur og athafnamaður.
* 27. ágúst - Jónas Guðlaugsson, ljóðskáld.
* 26. september - Helgi Jónasson, grasafræðingur.
* 11. október - Stefán frá Hvítadal, ljóðskáld.
* 31. október - Ólafur Daníelsson, stærðfræðingur.

### Dáin
* 21. febrúar - Arngrímur Gíslason málari (f. 1829).
* 1. ágúst - Hjörleifur Guttormsson prestur (f. 1807).
* 2. nóvember - Sigurður B. Sívertsen prestur (f. 1808).

## Erlendis
* 28. janúar - Hafið var að byggja Eiffelturninn.
* 27. september - Flóð í Gulafljóti í Kína hófst. Á endanum létust 1-2 milljónir af völdum þess.
* Laos og Kambódía urðu hluti af Franska Indókína.
* Lundaveldið, ríki í Vestur-Afríku, lagðist af.
* Verkamannaflokkurinn í Noregi var stofnaður.
* Evrópsk knattspyrnulið voru stofnuð: Blackpool FC, Barnsley F.C., Glasgow Celtic, Örgryte IS, Odense Boldklub, Wycombe Wanderers og Hamburger SV
### Fædd
* 14. janúar - Cayetano Saporiti, úrúgvæskur knattspyrnumarkvörður (d. 1959).
* 18. júlí - Vidkun Quisling, norskur stjórnmálamaður og samverkamaður nasista.
* 6. október - Charles-Édouard Jeanneret, síðar þekktur sem Le Corbusier, svissneskur arkitekt (d. 1965).
* 28. nóvember - Ernst Röhm, nasistaleiðtogi.

### Dáin
* 20. maí - Aleksandr Úljanov, rússneskur byltingarmaður og bróðir Leníns.
* 4. júní - William A. Wheeler, bandarískur stjórnmálamaður og varaforseti Bandaríkjanna.
* 19. nóvember - Gustav Fechner, þýskur tilraunasálfræðingur.
* 2. desember - Robert Scott breskur textafræðingur.
1878

Árið **1878** (**MDCCCLXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 26. október - 2 fórust í snjóflóði í Svarfaðardal.
* Fyrsti Reykjanesvitinn var reistur.
* Krakatindur gaus austan Heklu.

### Fædd
* 6. janúar - Halldór Hermannsson prófessor, bókavörður við Fiske-safnið í Cornell-háskóla í Íþöku í Bandaríkjunum (d. 1958).
* 6. maí - Björn Friðriksson, kvæðamaður og hagyrðingur og einn stofnanda Kvæðamannafélagsins Iðunnar.
* 21. nóvember - Guttormur J. Guttormsson, vesturíslenskt skáld (d. 1966).

### Dáin
* 7. febrúar - Sire Ottesen, veitingakona í Reykjavík og ástkona Dillons lávarðar (f. 1799).

## Erlendis
* 19. febrúar -   Thomas Edison fékk einkaleyfi á hljóðrita.
* 20. febrúar - Leó 13. varð páfi.
* 21. febrúar - Fyrsta símaskráin í heiminum mun hafa verið gefin út þennan dag í New Haven í Connecticut og innihélt nöfn 50 símnotenda.
* 1. maí - Heimssýningin í París hófst.
* 4. júní - Ottómanveldið lét Kýpur af hendi til Bretlands.
* 13. júlí - Berlínarsamningurinn: Serbía, Svartfjallaland, Rúmenía urðu sjálfstæð. Búlgaría með sjálfsstjórn og Kýpur undir Bretlandi.

### Ódagsett
* Lev Tolstoj gaf út skáldsöguna Anna Karenina.
* Knattspyrnuliðin Everton, Grimsby Town F.C., Ipswich Town F.C., Manchester United og West Bromwich Albion F.C. voru stofnuð á Englandi.
* Stokkhólmsháskóli var stofnaður.
* Fyrsta virkjun vatnsafls til raforkuframleiðslu var á sveitasetrinu Cragside í Englandi.  

### Fædd
* 6. janúar - Carl Sandburg, bandarískur rithöfundur og skáld (d. 1967).
* 9. janúar - John Watson, bandarískur sálfræðingur.
* 15. mars - Resa Sja, keisari Írans.
* 28. mars - Johannes Erhardt Böggild, fyrsti sendiherra Dana hér á Íslandi.
* 15. apríl - Robert Walser, svissneskur rithöfundur. 
* 10. maí - Gustav Stresemann, þýskur stjórnmálamaður, kanslari og utanríkisráðherra Þýskalands.
* 5. júní - Pancho Villa, mexíkóskur byltingarmaður.
* 1. nóvember - Carlos Saavedra Lamas, argentínskur fræðimaður og stjórnmálamaður.
* 17. nóvember - Lise Meitner, austurrískur eðlisfræðingur.
* 28. nóvember - Magnús Olsen, norskur málvísindamaður.
* 18. desember - Jósef Stalín, einræðisherra í Sovétríkjunum.
* 21. desember - Carl Wilhelm von Sydow, sænskur þjóðfræðingur.

### Dáin
* 9. janúar - Viktor Emmanúel 2., konungur Sardiníu og síðar Ítalíu (f. 1820).
* 12. apríl - William M. Tweed, bandarískur stjórnmálamaður.
* 18. apríl - Thomas Thomson, var skoskur grasafræðingur. 
* 28. maí - John Russell, jarli af Russell, breskur stjórnmálamaður og forstætisráðherra Bretlands.
1875

Árið **1875** (**MDCCCLXXV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
*19. mars: Askja gaus. Sautján jarðir fóru í eyði á Austurlandi og harðindakafli ýtti undir vesturferðir.
* 19. nóvember - Thorvaldsensfélagið, elsta íslenska kvenfélagið í Reykjavík, var stofnað. Stytta af Bertel Thorvaldsen var afhjúpuð á Austurvelli.
* Alaska, bók um hugsanlega nýlendu Íslendinga í Alaska, var gefin út.

### Fædd
*1. mars: Sigurður Eggerz, forsætisráðherra.
*17. ágúst: Knud Zimsen, borgarstjóri Reykjavíkur.
*20. ágúst: Ágúst H. Bjarnason, doktor í sálfræði.

### Dáin
*24. júní: Pétur Havsteen, stjórnmálamaður.
*25. júlí: Bólu-Hjálmar, skáld.

## Erlendis
* 7. maí - Japan og Rússland sömdu um landsvæði: Sakhalín færi til Rússlands og Kúrileyjar til Japans.
* 20. maí - Metri var skilgreindur í París.
* Vesturfarar: Íslendingabyggðin Nýja Ísland var stofnuð við Winnipegvatn í Kanada.
* Knattspyrnuliðin Birmingham City og Blackburn Rovers voru stofnuð á Englandi.

### Fædd
* 14. janúar - 
** Albert Schweitzer, þýskur fjölvísindamaður.
** Felix Hamrin, sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar.
* 21. febrúar - Jeanne Calment, frönsk kona sem varð 122 ára.
* 7. mars - Maurice Ravel, franskt tónskáld (d. 1937)
* 21. mars - Syngman Rhee, suður-kóreskur stjórnmálamaður. 
* 8. apríl - Albert 1. Belgíukonungur
* 6. júní - Thomas Mann, þýskur rithöfundur.
* 1. september - Edgar Rice Burroughs, bandarískur rithöfundur.
* 3. september - Ferdinand Porsche, austurrískur bifvélaverkfræðingur.
* 31. október - Vallabhbhai Patel, fyrsti varaforsætisráðherra Indlands.
* 4. desember - Rainer Maria Rilke, austurrískt skáld (d. 1926)

### Dáin
*29. júní: Ferdinand 1. Austurríkiskeisari
* 23. júlí - Isaac Singer, bandarískur uppfinningamaður, leikari og iðnjöfur. 
*31. júlí: Andrew Johnson, 17. forseti Bandaríkjanna.
*4. ágúst: H.C. Andersen, danskur rithöfundur
1869

Árið **1869** (**MDCCCLXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 15. október - 2 fórust í snjóflóði við Ólafsfjörð.
* 21. nóvember - Skotfélag Keflavíkur var stofnað.
* Dauðarefsing var felld niður vegna dulsmáls og blóðskammar í takt við ný dönsk lög. 
* Alþingiskosningar voru haldnar.
* Miðdalskirkja var byggð í Mosfellsprestakalli.

**Fædd**
* 25. apríl - Jón J. Aðils, sagnfræðingur.

**Dáin**

## Erlendis
* 1. mars - Dmítríj Mendelejev birti fyrstu útgáfuna af lotukerfinu.
* 4. mars - Ulysses S. Grant varð 18. forseti Bandaríkjanna.
* 17. apríl - Morelos varð fylki í Mexíkó.
* 10. júlí - Gävle eyðilagðist í eldi í Svíþjóð.
* 5. september - Fyrsti steinninn er lagður í grunn Neuschwanstein-kastala.
* 11. september - Wallace-minnismerkið var fullgert við Stirling í Skotlandi.
* 6. nóvember - Fyrsti ameríski fótboltaleikurinn var spilaður á milli tveggja háskólaliða, Rutgers og Princeton.
* 17. nóvember - Súesskurðurinn var tilbúinn til siglinga.
* Dönsku Austur-Indíur lögðust af eftir að Danir seldu síðustu eyjarnar til Breta.
### Ódagsett
* Skáldsagan Sæfarinn kom út eftir Jules Verne.
* Kúgun kvenna, bók eftir breska heimspekinginn John Stuart Mill kom út.
* Paul Langerhans uppgötvaði frumuþyrpingar í brisinu, kenndar síðar við hann; Langerhans-eyjar.

**Fædd**
* 15. janúar - Stanisław Wyspiański, pólskur listmálari (d. 1907).
* 21. janúar - Grígorí Raspútín, rússneskur dulspekingur (d. 1916).
* 26. febrúar - Nadesjda Krúpskaja, rússnesk byltingarkona (d. 1939).
* 18. mars - Neville Chamberlain, forsætisráðherra Bretlands (d. 1940).
* 11. apríl - Gustav Vigeland, norskur myndhöggvari (d. 1943).
* 17. júní - Emma Goldman, litáískur stjórnleysingi.
* 17. september - Christian Lous Lange, norskur sagnfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1938).
* 2. október - Mohandas Gandhi, pólitískur leiðtogi Indverja (d. 1948).
* 11. nóvember - Viktor Emmanúel 3., konungur Ítalíu (d. 1947).
* 22. nóvember - André Gide, franskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1951).
* 22. desember - Alfred Edward Taylor, breskur heimspekingur (d. 1945).
* 31. desember - Henri Matisse, franskur listmálari (d. 1954).

**Dáin**
* 8. mars - Hector Berlioz, franskt tónskáld (f. 1803).
* 8. október - Franklin Pierce, Bandaríkjaforseti (f. 1804).
* 23. október - Edward Smith-Stanley, jarl af Derby, forsætisráðherra Bretlands (f. 1799).

## Tilvísanir
Morfín

**Morfín** () er sterkt verkjalyf sem unnið er úr ópíumi sem það er helsta virka efnið í. Kerfisbundið nafn þess er 7,8-dídehýdró-4,5-epoxý-17-metýlmorfínan-3,6-díól. Nafn lyfsins er dregið af draumaguðinum Morfeosi.

Morfín (sem og önnur ópíumskyld lyf) virkar beint á miðtaugakerfið í mönnum. Það er oft notað í lækningaskyni til að deyfa óbærilegan sársauka vegna beinbrota, skurðaðgerða, áfalla, krabbameins o.fl.

## Saga
Þýski apótekarinn Friedrich Wilhelm Adam Serturner einangraði morfín fyrstur manna árið 1804 og nefndi það „morphium“ eða morfín, eftir gríska guðinum Morfeosi. Ýmis efni hafa verið unnin úr eða byggð á morfíni, meðal annarra heróín (díasetýlmorfín) og var það fyrst gert árið 1853. Það var hins vegar ekki fyrr en sprautan kom til sögunnar árið 1874 sem notkun þess varð mikil.

## Áhrif á menn
Hliðarverkanir morfíns eru minni hugræn geta, sælutilfinning, svimi, sinnuleysi, skert sjón og ógleði. Morfín dregur einnig úr matarlyst og veldur hægðartregðu. Morfín er afskaplega ávanabindandi og neytendur þess þróa fljótt með sér þol og líkamlega jafnt sem sálfræðilega fíkn. 

Morfín er helst gefið:
* til að lina mikinn sársauka, til dæmis
** sársauka eftir skurðaðgerð
** sársauka við áfall/slys 
* til að lina langvarandi sársauka
** vegna stærri tannaðgerða
** hjá krabbameinssjúklingum
* sem viðbót við deyfingu 

## Heimildir
* 

## Tenglar
* ''Hvað getið þið sagt mér um morfín?''; af Vísindavefnum 
* Vefsíða Doktor.is um morfín 
*
Möttulstrókur

**Möttulstrókur** myndast í iðrum jarðar. Þessi fyrirbæri eru öflugir, staðbundnir uppstreymisstaðir sem ná djúpt niður í möttulinn. Heitt efni (fast efni sem er um 200° C heitara en umhverfið) myndar möttulstrókinn, en vegna hitans er strókurinn eðlisléttari og því rís jarðskorpan yfir stróknum ofar en jarðskorpan í kring (um 5-40 km).  Þegar jarðskorpan rís losnar þrýstingur og efsti hluti möttulstróksins bráðnar og myndar oftast basalt kviku. Kvikan sem berst upp með möttulstróknum ber þess merki að hafa verið í iðrum jarðar í allt að 2000 milljón ár, án þess að hafa komið upp á yfirborðið. Efnasamsetning kvikunnar er frábrugðin venjulegri kviku, hvað varðar magn léttmálma í henni. Svæði yfir möttulstrókum kallast heitir reitir. Möttulstrókar eru hringrásarstraumar sem myndast vegna varmamyndunar og varmaburðar í iðrum jarðar og kólnunar á yfirborði hennar. Varmaburðurinn lýsir sér þannig að heitara og eðlisléttara efni rís og kaldara, þéttara efni sekkur.

## Tengt efni
*Möttulstrókurinn undir Íslandi

## Tenglar

Geology.com

## Heimildir
1872

Árið **1872** (**MDCCCLXXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 4. maí - Stjórnskipunin Hreppstjórainstrúxið var lögð niður.
* 29. nóvember - Bókabúð Sigfúsar Eymundssonar Eymundsson opnaði í Austurstræti.
* Hegningarhúsið við Skólavörðustíg var reist.
* Gerðaskóli í Garði var stofnaður.
* Suðuramt og Vesturamt voru á ný sameinuð í Suður- og Vesturamt.
* Landshöfðingjaembættið var stofnað.

### Fædd
* 9. janúar - Gunnþórunn Halldórsdóttir, leikkona.
* 31. mars - Helgi Pjeturss, jarðfræðingur og dulvísindamaður.
* 1. júlí - Matthías Þórðarson, útgerðarmaður.
* 30. október - Marteinn Meulenberg, fyrsti kaþólski biskup Íslands eftir siðaskiptin.
* Oddur Vigfús Sigurðsson, athafnamaður og hugvitsmaður. 

### Dáin
* 14. apríl - Ólafur Magnússon Stephensen, lögfræðingur sem var dómsmálaritari við Landsyfirrétt.

## Erlendis
* 20. janúar - Metropolitan-listasafnið opnaði í New York.
* 20. febrúar - Yellowstone-þjóðgarðurinn, fyrsti  þjóðgarður heims, var stofnaður.
* 21. apríl - Þriðja Karlistastríðið hófst á Norður-Spáni.
* 15. maí - Stríði Nýja Sjálands við Maóra lauk.
* 18. september - Óskar 2. Svíakonungur varð konungur Svíjóðar og Noregs eftir að bróðir hans, Karl, lést.
* 5. nóvember - Ulysses S. Grant sigraði Horace Greeley í forsetakosningum í Bandaríkjunum.
* 9. nóvember - Eldsvoði í Boston eyðilagði 776 byggingar.
* 30. nóvember - Englendingar og Skotar gera markalaust jafntefli í fyrsta knattspyrnulandsleik sögunnar viðurkenndum af FIFA.
* Skosku knattspyrnuliðin Rangers FC, Clydesdale F.C., Dumbarton F.C.
og Vale of Leven F.C. voru stofnuð.

### Fædd
* 7. mars - Piet Mondrian, hollenskur listmálari (d. 1944).
* 31. mars - Aleksandra Kollontaj, rússnesk byltingarkona (d. 1952).
* 9. apríl - Léon Blum, forsætisráðherra Frakklands (d. 1950).
* 3. maí - Símun av Skarði, færeyskt skáld, stjórnmálamaður og kennari.
* 18. maí - Bertrand Russell, breskur heimspekingur, stærðfræðingur, rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1970).
* 4. júlí - Calvin Coolidge, forseti Bandaríkjanna (d. 1933).
* 16. júlí - Roald Amundsen, norskur landkönnuður (d. 1928).
* 3. ágúst - Hákon 7. Noregskonungur (d. 1957).
* 6. október - Carl Gustaf Ekman, forsætisráðherra Svíþjóðar (d. 1945).
* 11. október - Carl William Hansen, danskur rithöfundur og dulhyggjumaður (d. 1936).
* 15. október - Edith Wilson, bandarísk forsetafrú (d. 1961).
* 26. desember - Norman Angell, breskur stjórnmálamaður og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1967).

### Dáin
* 6. maí - George Robert Gray, enskur dýrafræðingur (f. 1808).
* 18. júlí - Benito Juárez, forseti Mexíkó (f. 1806).
* 2. september - Nikolai Frederik Severin Grundtvig, danskur kennari, rithöfundur, skáld, heimspekingur, sagnfræðingur, prestur og stjórnmálamaður (f. 1783).
* 13. september - Ludwig Andreas Feuerbach, þýskur heimspekingur (f. 1804).
* 18. september - Karl 15. Svíakonungur (f. 1826).
* 24. desember - William John Macquorn Rankine, skoskur verkfræðingur og eðlisfræðingur (f. 1820).
Yellowstone-þjóðgarðurinn

**Yellowstone-þjóðgarðurinn** eða einfaldlega **Yellowstone** (enska: *Yellowstone National Park*) er þjóðgarður í Bandaríkjunum, staðsettur að mestu í Wyoming, en einnig að hluta í Idaho og Montana. 

Yellowstone er fyrsti og elsti þjóðgarður heims, stofnaður árið 1872. Upphaf skipulegrar náttúruverndar má rekja til hans. Yellowstone er á svokölluðum heitum reit, enda eru þar heitir hverir, eins og Old Faithful, sem er einn af frægustu goshverum heims. Einnig er þar gríðarstór eldfjallaaskja.

Árið 1988 urðu þar miklir skógareldar þar sem yfir 3000 ferkílómetrar lands urðu fyrir áhrifum þeirra.
Árið 1995 voru úlfar fluttir til Yellowstone en þeim hafði verið útrýmt þar á þriðja áratug 20. aldar. Breytingar urðu á gróðurfari í kjölfarið og uxu ösp og víðir í meira mæli þar sem úlfar höfðu áhrif á staðsetningu grasbíta sem nörtuðu áður í trén.

## Tilvísanir
Jón Sigurðsson

**Jón Sigurðsson** getur átt við '''Jón Sigurðsson (forseta)''', sjálfstæðishetju Íslendinga (1811–1879).

Nafnið getur líka átt við:

* Jón Sigurðsson (d. 1348), biskup í Skálholti á 14. öld
* Jón Sigurðsson (1565–1635), lögmaður á Reynistað í Skagafirði
* Jón Sigurðsson á Gautlöndum (1828–1889), bóndi og þingmaður
* Jón Sigurðsson frá Kaldaðarnesi (1886–1957), skrifstofustjóri Alþingis og þýðandi
* Jón Sigurðsson (1902–1984), verkalýðsforingi
*Jón Sigurðsson (í bankanum) (1925-1992) – Harmonikkuleikari, lagahöfundur og textaskáld
* Jón Sigurðsson (1932–2007), bassaleikari og útsetjari 
* Jón Sigurðsson (f. 1941), fyrrum þingmaður og ráðherra Alþýðuflokks 
* Jón Sigurðsson (f. 1946, d. 2021), fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra Framsóknarflokks 
*Jón Sigurðsson (f. 1951) fyrrum körfuknattleiksmaður

## Tengt efni
*Togarinn Jón forseti
Christiaan Huygens

**Christiaan Huygens** (1629 – 1695) var hollenskur stærðfræðingur, stjörnufræðingur og eðlisfræðingur. Í stærðfræði og eðlisfræði er hans helst minnst fyrir rannsóknir á pendúlklukkum og aflfræðilegar rannsóknir. Meðal annars fann hann regluna fyrir sveiflutíma einfalds pendúls og miðflóttaafl í jafnri hringhreyfingu. Hann uppgötvaði líka stærsta tungl Satúrnusar, Títan.
Guillaume François Antoine l'Hôpital

**Guillaume François Antoine, Marquis de l'Hôpital** (1661 – 1704) var franskur stærðfræðingur. Hann skrifaði fyrstu kennslubókina um diffrun og örsmæðareikning og var hún ásamt annarri sem hann skrifaði um hnitarúmfræði (analytic geometry) notuð til kennslu í heila öld, eða lungann úr 18. öldinni. Í fyrri bókinni er regla l'Hôpitals, sem vitað er að er komin frá Johann Bernoulli (Jean Bernoulli), en hann sendi greifanum ýmsar uppgötvanir sínar í skiptum fyrir fjárhagslegan stuðning.


Image:L'Hospital - Analyse des infiniment petits pour l'intelligence des lignes courbes, 1715 - 1425244.jpg|*Analyse des infiniment petits pour l'intelligence des lignes courbes*
Image:L'Hospital - Traité analytique des sections coniques et de leur usage pour la resolution des equations dans les problemes tant déterminez qu'indéterminez, 1720 - BEIC 1358532.jpg|*Traité analytique*
Hýpatía

**Hýpatía** (370 – 415) var forngrískur heimspekingur og stærðfræðingur og starfaði við háskólann í Alexandríu. Hún er fyrsta konan, sem nafngreind er í sögu stærðfræðinnar. Faðir hennar var einnig stærðfræðingur og hét Þeon. Margir frægir stærðfræðingar og heimspekingar þessa tíma leituðu til Hýpatíu, því að hún var afskaplega virt. Hún skrifaði greinar um verk Díofantosar og Apolloníosar. Hún var myrt á hryllilegan hátt af kristnum múgi og er sá atburður gjarnan talinn marka upphaf hnignunar Alexandríu sem menningarmiðstöðvar.

Nokkur rit eru eignuð henni í síðari tíma heimildum, þ.á m. skýringarrit við rit Díofantosar *Um reiknilistina*, rit Apolloníosar *Um keilur* og ýmis rit Ptólemajosar, en engin þeirra eru varðveitt. Á hinn bóginn gefa bréf til hennar frá Synesíosi nemanda hennar einhverja hugmynd um menningarlegan tíðaranda sem hún bjó við. Hýpatía var platonisti, en ekki er vitað hvort hún fylgdi Plótínosi, helsta platonska heimspekingi 3. aldar, að málum í túlkun sinni á heimspeki Platons.
Che Guevara

**Ernesto Guevara** (14. júní 1928 – 9. október 1967), betur þekktur sem **Che Guevara**, var byltingasinnaður marxisti (kommúnisti) og einn af hershöfðingjum Fídels Castro.

Foreldrar hans voru Ernesto Guevara Lynch og kona hans, Celia de la Serna y Llosa og var hann elstur fimm barna þeirra. Hann fæddist í Rosario í Argentínu. Hann þjáðist af astma. Hann lærði læknisfræði við háskólann í Buenos Aires en tók sér frí til þess að ferðast með vini sínum, Alberto Granado, um Suður-Ameríku. Hvert sem hann fór varð hann vitni að fátækt og slæmri meðferð stjórnvalda á almenningi. Hann skrifaði bók um ferðalag sitt sem nefndist Mótorhjóladagbækurnar sem fór beint á metsölulista *[[New York Times]]*. Síðar var gerð samnefnd kvikmynd eftir bókinni og hlaut fjölda verðlauna. Þegar Che sneri aftur til Buenos Aires lauk hann læknisfræðináminu og hélt til Mexikó þar sem hann kynntist Fidel Castro. Hann gerðist meðlimur í 26. júlí-byltingunni og hélt með Castro til Kúbu. Eftir að Castro hafði náð völdum yfir allri Kúbu 1959 gerði hann Che að iðnaðar- og landbúnaðarráðherra og síðar að seðlabankastjóra. Honum fór fljótt að leiðast þetta líf og hélt til Bólivíu árið 1966. Þar myndaði hann lið skæruliða og ætlaði að bylta stjórn landsins eins og gert hafði verið á Kúbu. Það mistókst hinsvegar og bólivísk stjórnvöld náðu honum. Hann var skotinn þann 9. október 1967, 39 ára að aldri.

## Heimildir
* 
* 
* 
*  Ryan, Henry Butterfield (1998). *The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats*. New York: Oxford University Press. .

## Tilvísanir
1873

Árið **1873** (**MDCCCLXXIII** í rómverskum tölum)

## Ísland
* 1. janúar - Íslensk skildingafrímerki, Fyrstu íslensku frímerkin gefin út.
* 1. apríl - Hilmar Finsen var settur fyrsti landshöfðingi Íslands.
* Síðasta útgáfa Nýrra félagsrita kom út.
* Skautafélag Reykjavíkur var fyrst stofnað.

### Fædd
* 12. febrúar - Jón Trausti, rithöfundur
* 27. apríl - Jón Stefánsson (Filippseyjakappi), var liðsforingi í Filippseyjarstríðinu ameríska.
* 6. júní - Guðmundur Finnbogason, heimspekingur, rithöfundur og þýðandi.
* 3. júlí - Björn Bjarnason frá Viðfirði, fræðimaður og kennari og þjóðsagnasafnari.
* 6. ágúst - Magnús Hj. Magnússon, skáld og fræðimaður. 
* 14. október - Halldóra Bjarnadóttir, skólastjóri og ritstjóri tímaritsins Hlínar (d. 1981)

## Erlendis
* 4. mars - Ulysses S. Grant hóf annað kjörtímabil sitt sem forseti Bandaríkjanna.
* 22. mars - Þrælar fengu frelsi á Púertó Ríkó
*  5. maí - Norræna myntbandalagið: Myntbandalag milli Danmerkur og Svíþjóðar.
* 20. maí - Levi Strauss & Co. hófu framleiðslu á Levi's gallabuxum.
* 1. júlí - Eyja Játvarðs prins varð hluti af Kanada.
* 30. ágúst - Austurrísk-ungversku Norðurpólsleiðangur uppgötvaði Frans Jósefsland
* 7. nóvember - Alexander Mackenzie varð annar forsætisráðherra Kanada.
* 17. nóvember - Búdapest, höfuðborg Ungverjalands var stofnuð, mynduð úr borgarhlutunum Pest, Buda og Óbuda.
* Þjóðaréttarstofnunin var stofnuð.
* Kaliforníuháskóli í San Francisco var stofnuð.

### Fædd
* 20. janúar - Johannes V. Jensen, danskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1950).
* 20. mars - Sergej Rakhmanínov, rússneskt tónskáld, píanóleikari og hljómsveitarstjóri.
* 5. maí - Leon Czolgosz, anarkisti sem réð af dögum 25. forseta Bandaríkjanna, William McKinley.
* 14. október - Jules Rimet, forseti FIFA (d. 1956).
* 18. október - Ivanoe Bonomi, forsætisráðherra Ítalíu.
* 26. október - Thorvald Stauning, forsætisráðherra Danmerkur.
* 30. október - Francisco I. Madero, forseti Mexíkó.
* 4. nóvember - G.E. Moore, enskur heimspekingur.

### Dáin
* 9. janúar - Napóleon 3. forseti 2 fransk lýðveldisins.
* 1. febrúar - Matthew Fontaine Maury, bandarískur stjörnufræðingur, haffræðingur, veðurfræðingur, rithöfundur, jarðfræðingur og kennari.
* 25. mars - Vilhelm Marstrand, danskur listmálari (f. 1810)
* 1. maí - David Livingstone, skoskur landkönnuður og trúboði (f. 1813).
* 8. maí - John Stuart Mill, breskur heimspekingur
* 27. júlí - Fjodor Tuttsjev, rússneskt ljóðskáld (f. 1803).

## Tilvísanir
Espressó

**Espressó** (ítalska *espresso*, sem þýðir „þrýst út“ eða „útþrýstingur“) er afar sterkur og bragðmikill kaffidrykkur. Hann er búinn til með því að þrýsta heitu vatni í gegnum lag af möluðum kaffibaunum sem er komið fyrir í svonefndri *greip*. 

Espressó er grunnurinn að mörgum öðrum kaffidrykkjum, svo sem sviss mokka (mokka), cappuccino og latte. Eitt lykilatriða bragðins er froðan, sem nefnist *kremma* (crema), sem samanstendur af olíum, sykrum og próteinum.

Á Ítalíu er espressó oft drukkið eftir mat, sérstaklega á veitingahúsum. Sumir segja að varast beri að panta aðrar kaffitegundir eftir mat og þá sérstaklega cappuccino vegna þess að það gæti móðgað kokkana