open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Litháískt litas

**Litháískt litas** eða **lít** (litháíska: *Lietuvos litas*) var gjaldmiðill Litáens. Eitt litas skiptist í 100 hundraðshluta (*centas*, fleirtala: *centai*). Til stóð að Litháen tæki upp evruna 1. janúar 2010 en vegna verðbólgu og efnahagskreppunnar á evrusvæðinu var upptökunni frestað til 1. janúar 2015. Litháar nota evruna í dag.

## Heimild
Sjónskekkja

**Sjónskekkja** er sjóngalli þar sem sjón er óskýr sama hversu langt í burtu viðfangsefnið er (ólíkt nærsýni eða fjarsýni þar sem skýrleiki sjónar fer eftir fjarlægð). Sjónskekkja kemur til vegna óreglulegrar lögunar hornhimnunnar. Hægt er að leiðrétta sjónina með gleraugum eða linsum, eða laga með skurðaðgerð eða laseraðgerð.

## Tenglar
*
Ernst Mach

**Ernst Mach** (18. febrúar 1838 – 19. febrúar 1916) var austurrískur eðlisfræðingur og heimspekingur, sem er þekktastur fyrir framlag sitt til eðlisfræðinnar og rannsókna á höggbylgjum. Vísindaheimspeki hans hafði töluverð áhrif á rökfræðilega raunhyggju og gagnrýni hans á Newton varðaði veginn fyrir afstæðiskenningu Einsteins.
Pompeius (aðgreining)

**Pompeius** er *[[Rómverskar nafnavenjur|rómverskt ættarnafn]]* ættarinnar *gens Pompeia*, sem var mikilvæg ætt í Rómaveldi. Nafnið getur meðal annars átt við einstakling af þessari ætt. Frægastir voru:

* Lucius Pompeius, lýðsforingi 171 f.Kr. í her Publiusar Liciniusar Crassusar í stríði gegn Perseifi Makedóníukonungi
* Quintus Pompeius (nafn á ýmsum stjórnmálamönnum í sögu Rómaveldis)
* Aulus Pompeius (tveir stjórnmálamenn á lýðveldistíma Rómaveldis) 
* Gnaeus Pompeius Trogus, rómverskur sagnaritari
* Sextus Pompeius (nafn á ýmsum skyldmennum Pompeiusar mikla)
* Pompeius Strabo, faðir Pompeiusar mikla
* **[[Gnaeus Pompeius Magnus]]** (Pompeius mikli), áhrifamikill rómverskur herforingi og stjórnmálamaður
* Gnaeus Pompeius, elsti sonur Pompeiusar mikla
* Sextus Pompeius (nafn á ýmsum skyldmennum Pompeiusar mikla)
* Quintus Pompeius Macer, praetor á tíma Tíberíusar keisara
* Pompeius Urbicus, maður riddarastéttar á tíma Claudiusar keisara
* Gnaeus Pompeius Magnus, fyrsti eiginmaður Claudiu Antoniu og tengdassonur Claudiusar keisara
* Gaius Pompeius Longinus Gallus, ræðismaður árið 49
* Pompeius Aelianus, quaestor á tíma Nerós keisara
* Lucius Pompeius Plotius, landstjóri í Germaníu árið 57
* Marcus Pompeius Silvanus, landstjóri í Afríku á 1. öld
* Lucius Pompeius, faðir Pompeiu Plotinu
* Quintus Pompeius Falco, stjórnmálamaður á 2. öld

## Tengt efni
* Sextus Pompeius Festus, málfræðingur, sem er þekktastur sem Festus
* Pompeius frá Pavia (d. 290), biskup frá Pavia og dýrlingur í kaþólskri trú.
Indóevrópumenn

**Indóevrópumenn** eða **frum-indóevrópumenn** voru menn sem töluðu tungumálið frumindóevrópsku, sem indóevrópsk og indóírönsk tungumál eru komin af. Frumindóevrópska er einungis þekkt í endurgerð byggðri á sögulegum málvísindum en er ekki til í rituðum hemildum. Talið er uppruna indóevrópumanna megi rekja til svæðisins norðvestan við Kaspíahaf um 4000 f.Kr.

Indóevrópumenn voru fjölgyðistrúar en dýrkuðu einkum guðinn *Dyeus ph2tēr (gr. *Ζευς (πατηρ) / Zeus (patēr)* (þ.e. Seifur faðir); lat. *Iupiter* 2tēr*; ísl. Týr < **Tiwas*). Þeir notuðu [[hjól]] og [[plógur|plóg]] og héldu [[húsdýr]], meðal annars [[Hundur|hunda]], [[Hestur|hesta]], [[Nautgripur|nautgripi]] og [[sauðfé]].

== Ítarefni ==
* Anthony, David W. (2007). *The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World*. Princeton: Princeton University Press.
* Cavalli-Sforza, Luigi Luca (2000). *Genes, Peoples, and Languages*. New York: North Point Press.
* Mallory, J.P. (1989). *In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology, and Myth*. London: Thames & Hudson.
* Renfrew, Colin (1987). *Archaeology & Language. The Puzzle of the Indo-European Origins*. London: Jonathan Cape.
* Watkins, Calvert. (1995) *How to Kill a Dragon: Aspects of Indo-European Poetics*. Oxford: Oxford University Press.
* Wells, Spencer (2002). *The Journey of Man: A Genetic Odyssey''. Princeton: Princeton University Press.
Næturverðirnir

**Næturverðirnir** er eitt frægasta málverk hollenska myndlistarmannsins Rembrandts van Rijn. Það er til sýnis á Rijksmuseum í Amsterdam og er eitt þekktasta verk safnsins.

## Tengt efni
* Hollensku meistararnir
Heilabólga

**Heilabólga** er bólga í heilanum, sem getur verið af völdum ýmiss konar veiru- eða bakteríusýkingar. Meðal einkenna eru höfuðverkur, hiti, slappleiki, þreyta og ógleði, jafnvel skjálfti, krampi, lömun, ofskynjun og minnistap.

## Tengt efni
* Heilahimnubólga
* Mænubólga
Margrét Sverrisdóttir (leikkona)

**Margrét Sverrisdóttir** leikkona tók við stjórn Stundarinnar okkar veturinn 2011 til 2012. Hún leikur álfinn Skottu og mun snúa aftur sem Skotta næsta haust. 

Margrét er gift Oddi Bjarna sem er í hljómsveitinni Ljótu hálfvitarnir og prestur á Möðruvöllum. Hún útskrifaðist 2003 með BA-gráðu (Hons) í leiklist frá The Arts Educational School of Acting.

Hún er einn af fimm meðlimum í leikhópnum Umskiptingar sem hefur skrifað og sett upp  leikritin Fram hjá rauða húsinu og niður stigann og Galdragáttin og þjóðsagan sem gleymdist.
Aldous Huxley

**Aldous Leonard Huxley** (26. júlí 1894 – 22. nóvember 1963) var enskur rithöfundur og einn þekktasti meðlimur Huxley-fjölskyldunnar. Hann er þekktastur fyrir skáldsögur sínar, einkum dystópíuna *[[Veröld ný og góð]]* (enska: *Brave New World*), sem kom út í íslenskri þýðingu Kristjáns Oddssonar árið 1988. Huxley er einnig þekktur fyrir ritgerðir sínar um ýmis efni auk þess sem hann gaf út smásögur, kvæði og ferðasögur. Hann var einnig ritstjóri tímaritsins *[[Oxford Poetry]]*. Huxley varði síðustu árum ævi sinnar í Bandaríkjunum og bjó í Los Angeles frá árinu 1937 til æviloka.

## Verk
* *[[Crome Yellow]]* (1921)
* *[[Antic Hay]]* (1923)
* *[[Those Barren Leaves]]* (1925)
* *[[Point Counter Point]]* (1928)
* *Brave New World* (*[[Veröld ný og góð]]*, 1932)
* *[[Eyeless in Gaza]]* (1936)
* *[[After Many a Summer]]* (1939)
* *[[Time Must Have a Stop]]* (1944)
* *[[Ape and Essence]]* (1948)
* *[[The Devils of Loudun]]* (1952)
* *[[The Genius and the Goddess]]* (1955)
* *Island* (1962)

## Ítarefni
* Atkins, John. *Aldous Huxley: A Literary Study*. J. Calder, 1956.
* Bedford, Sybille. *Aldous Huxley: A Biography*. Harper and Row, 1974; endurskoðuð útg. Ivan R. Dee, 2002.
Erich Maria Remarque

**Erich Maria Remarque**, fæddur **Erich Paul Remark**, (22. júní 1898 – 25. september 1970) var þýskur rithöfundur, sem er einna þekktastur fyrir skáldsögu sína *[[Tíðindalaust á Vesturvígstöðvunum]]* (þýska: *Im Westen nichts Neues*), sem fjallar um lífið í fyrri heimsstyrjöld. Remarque gegndi sjálfur herþjónustu á Vesturvígstöðvunum í heimsstyrjöldinni fyrri. Bókin var bönnuð í Þýskalandi á tímum Þriðja ríkisins. Hún kom út í íslenskri þýðingu Björns Franzsonar árið 1930.
Eggjahræra

**Eggjahæra** eða **hrærð egg** er réttur búinn til úr hrærðum eggjahvítum og rauðum. Eggjunum er hellt út í pönnu og hrærð stanslaust þangað til ystingar myndast. Yfirleitt er vökva eins og rjóma, mjólk, smjöri, vatni eða olíu bætt við eggin þannig að mjúk áferð verði til. Ásamt vökva er oft bætt við kryddum eftir smekk. Eggin má bera fram með meðlætum svo sem beikoni, osti, sveppum eða laxi, stundum á ristuðu brauði.
Spælegg

**Spælegg** eða **spælt egg** (úr dönsku *spejlæg* „spegilegg“) egg sem hefur verið pönnusteikt í einhvers konar fitu. Spælegg eru oft borðað sem morgunmatur á Bretlandseyjum og sumum öðrum löndun. Spælegg telst gott þegar eggjahvítan er orðið stífnuð en eggjarauðan er ennþá fljótandi en sums staðar í heimi er eggið steikt báðum megin. Stundum er málmhringur settur í pönnuna og eggið svo steikt í honum þannig að það verði alveg kringlótt.
Steikarpanna

**Steikarpanna** er flatbotnuð panna sem notuð er til steikingar. Steikarpönnur eru yfirleitt 200 til 300 mm í þvermáli, með lágum hliðum sem snúast út úr og löngu handfangi. Flestar steikarpönnur eru úr málmi eins og steypujárni, áli, ryðfríðu stáli eða kopar.

Húðaðar pönnur eru með húð, yfirleitt úr efni eins og teflon, þannig að matur festist ekki á pönnuna. Svona steikarpönnur eru mjög algengar í dag en þegar þær komu fyrst á markaðinn var húðin gæðaminni og yfirleitt eyddist hún með tímanum. Ekki er mælt með því að áhöld úr málmi séu notuð með svona pönnum út af því að þau valda húðinni tjóni.
Pési rófulausi í Ameríku

***Pési rófulausi í Ameríku*** er sænsk teiknimynd frá árinu 1985. Hún er framhald af *[[Pési rófulausi|Pésa rófulausa]]*. 
Myndin fjallar um köttinn Pésa sem missti rófuna þegar að rotta beit hana af. Hann fer til Ameríku þar sem hann vonast til þess að indíáni galdri rófuna aftur á hann.

## Tenglar
*
Stjörnuleikur NBA-deildarinnar

**Stjörnuleikur NBA-deildarinnar** er árlegur leikur á milli úrvalsliða vestur- og austurdeildarinnar. Hann var fyrst haldin í Boston Garden 2. mars 1951. Hefð er fyrir að halda leikinn þegar leiktímabil NBA-deildarinnar er hálfnað.

Þátttakendur eru valdir á tvo vegu. Byrjunarliðin eru valin með kosningu aðdáenda og varamenn eru valdir af þjálfurum í deildinni. Liðunum er stýrt af þeim tveimur þjálfurum sem hafa besta árangurinn í austur- og vesturdeild.
Hasse Ekman

**Hasse Ekman** (fæddur 10. september 1915; látinn 15. febrúar 2004) var sænskur leikari og leikstjóri. Hann starfaði í næstum fimmtíu ár. Á þeim tíma leikstýrði hann yfir 40 kvikmyndum og skrifaði flest handritin sjálfur. Hann var sonur sænska leikarans Gösta Ekman.

## Kvikmyndir
* 1958 - Jazzgossen
* 1957 - Med glorian på sned
* 1956 - Ratataa
* 1956 - Sjunde himlen
* 1954 - Gabrielle
* 1950 - Flicka och hyacinter
* 1949 - Flickan från tredje raden
* 1948 - Banketten
* 1946 - Medan porten var stängd
* 1945 - Kungliga patrasket
* 1945 – Fram för lilla Märta
* 1943 - Ombyte av tåg
* 1942 - Lågor i dunklet
* 1941 - Första divisionen
* 1940 - Med dej i mina armar
* 1936 - Intermezzo

## Tengill
* Hasse Ekman  í IMDB
Gösta Ekman

**Gösta Ekman** (fæddur  28. desember 1890, látinn 12. janúar 1938) var sænskur leikari. Hann var faðir leikstjórans Hasse Ekman.

## Kvikmyndir
* 1936: *Intermezzo*
* 1936: *Kungen kommer*
* 1935: *Swedenhielms*
* 1930: *Mach' mir die Welt zum Paradies*
* 1930: *För hennes skull*
* 1928: *Gustaf Wasa* 
* 1928: *Revolutionschochzeit*
* 1927: *En perfekt gentleman*
* 1926: *Klovnen* 
* 1926: *[[Faust (film 1926)|Faust]]*
* 1925: *Karl XII*
* 1922: *Vem dömer*

## Tengill
* Gösta Ekman  í IMDB
Mauritz Stiller

**Mauritz Stiller** (fæddur 17. júlí 1883, látinn 18. nóvember 1928) var sænskur leikari og leikstjóri. 

## Kvikmyndir
*1928 – Street of Sin 
*1927 – The Woman on Trial 
*1927 – Barbed Wire 
*1927 – Hotel Imperial 
*1926 – The Temptress
*1924 – Gösta Berlings saga 
*1923 – Gunnar Hedes saga 
*1921 – De landsflyktige 
*1921 – Johan 
*1920 – Fiskebyn 
*1920 – Erotikon 
*1919 – Sången om den eldröda blomman 
*1919 – Herr Arnes pengar 
*1918 – Thomas Graals bästa barn 
*1917 – Thomas Graals bästa film 
*1917 – Alexander den Store 
*1916 – Vingarne 
*1916 – Lyckonålen 
*1916 – Kärlek och journalistik 
*1916 – Kampen om hans hjärta 
*1916 – Balettprimadonnan 
*1915 – När konstnärer älska 
*1915 – Madame de Thèbes 
*1914 – När svärmor regerar 
*1913 – Gränsfolken 
*1912 – Den tyranniske fästmannen 
*1912 – Trädgårdsmästaren 
*1912 – De svarta maskerna 
*1912 – Mor och dotter 
*1912 – I livets vår 

## Tengill
* Mauritz Stiller  í IMDB
Údmúrtía

**Údmúrtía** er sjálfstjórnarlýðveldi í evrópska hluta rússneska sambandsríkisins. Flatarmál lýðveldisins er 42.000 ferkílómetrar og íbúar um 1,5 milljónir. Rússar eru fjölmennasta þjóðarbrotið. Þar á eftir koma Údmúrtar sem tala finnskt-úgrískt tungumál.
Íslandsmót í knattspyrnu innanhúss

Íslandsmót innanhúss (oft nefnt Futsal) er haldið ár hvert og spilað í nokkrum riðlum í nóvember og desember. 
Úrslitakeppni er að lokum kláruð á einni helgi í Laugardalshöll. 
Keppnin hefur verið haldin síðan 2008. Árið 2007 fór fram kynningarmót í Futsal í desember 2006 og janúar 2007, en ekki var keppt til úrslita heldur var mótið í einum riðli enda var aðeins um kynningarmót að ræða og fyrsta mótið var haldið árið eftir.

## Íslandsmeistarar í Futsal karla

## Íslandsmeistarar í Futsal kvenna
Íslandsmót kvenna í knattspyrnu innanhúss hefur verið haldið síðan 2009. 
Fyrstu tvö árin var aðeins um úrslitakeppni að ræða.
2011 var aðeins um deildarkeppni að ræða.
2012 var fyrsta úrslitakeppnin eftir tveggja riðla keppni.

## Tilvísanir
Assassins

***Assassins*** er tryllir sem Wachowski-systurnar skrifuðu ásamt Brian Helgeland, Richard Donner leikstýrði, og Sylvester Stallone, Antonio Banderas og Julianne Moore léku aðalhlutverkin í. Myndin kom út árið 1995.
Póllandsbolti

**Póllandsbolti** (enska: Polandball), einnig þekktur sem landabolti, sló í gegn á þýsku spjallborðsíðunni krautchan.net 2009. Æðið gengur út á fjölda teiknimynda þar sem lönd eru táknuð með kúlulaga persónum sem oft tjá sig með brenglaðri ensku, gera grín af staðalímyndum og alþjóðatengslum landsins. Þessi teiknimyndastíll er kallaður Polandball (þrátt fyrir að engin persóna sé á meðal teiknimyndapersónanna fyrir hönd póllands) og landabolti (eða, sameiginlega, landaboltar).

## Polandball
Polandball hófst í Ágúst 2009 á milli pólskra netnotenda og annara netnotenda á drawball.com. Vefsíðan leyfir netnotendum að teikna hvað sem þá langar til og að teikna yfir verk annara. Pólverjarnir tóku sig saman og teiknuðu pólska fánann á boltann með orðinu "Polska" skrifað á pólsku.

Krautchan.net er þýskt spjallborð með reglulegum heimsóknum frá enskumælandi netnotendum. Upphafsmaður polandball er *Falco*, breti sem bjó til æðið með Microsoft Paint. Ætlun hans var að koma pólverjanum *Wojak* úr jafnvægi. Eftir það voru póllands boltarnir teiknaðir af rússum.

Polandball varð vinsælla í kjölfar flugslyssins 2010 þegar pólski forsetinn, Lech Kaczyński fórst. Forsetinn var táknmynd Póllands, sögu landsins, alþjóðatengsla þess og staðalímynda, með áherslu á stórmennskuæði og margbreytileika landsins. Samskipti á milli landabolta eru skrifuð á brotinni ensku, netslangri og í enda teiknimyndarinnar er pólland sem er vísvitandi táknað með rauðu yfir hvítt (eins og spegilmynd af pólska fánanum) oftast séður grátandi.

Sumar Polandball teiknimyndir byggja á þeirri forsendu að Rússland getur flogið út í geiminn, en Pólland ekki. Ein af vinsælustu Polandball teiknimyndunum byrjar á því að jörðin eigi eftir að verða fyrir risastórum loftstein. Í kjölfarið fara öll lönd sem búa yfir geimferðar tækni frá jörðinni og fara um braut um jörðina. Í lok teiknimyndarinnar er Pólland enn á jörðinni og segir á bjagaðri ensku að pólland geti ekki farið út í geim. Á þennan gamansama mála, setja rússar alla umræðu um yfirburði ríkjanna í bið.

## Aðrir landaboltar

Polandball getur verið teiknimynd um önnur lönd, en oftast eru þær kallaðar Polandball, þrátt fyrir að þær geta einnig verið kallaðar landaboltar. Samkvæmt Lurkmore.to hefur Bæjaraland og ríki bandaríkjanna, Katalónía og Síbería sinn eigin bolta, á meðal annara. Sum lönd eru táknuð með öðrum formum en kúlu. Singapúr tekur form þríhyrnings, Ísrael tekur form tenings (sem vísun í vísindi gyðinga), Kasakstan tekur form múrsteins og Bretland er sýnt með pípuhatt og einglyrni. Þýskaland í árásarhug er svo í ferningi; "Reichtangle".

## Heimildir


## Ytri tenglar

* Polandball á Knowyourmeme.com
* Polandball á militaryphotos.net
Tómas Nikulásson (fógeti)

**Tómas Nikulásson** (d. 23. eða 24. maí 1665) var danskur fógeti og umboðsmaður á Bessastöðum á 17. öld, alræmdur fyrir harðræði og yfirgang og yfirleitt illa þokkaður, jafnt af alþýðu og þeim sem meira máttu sín.

Tómas er sagður hafa verið járnsmiður en keypt sig inn í embætti fógeta á Bessastöðum og umboðsmanns Henriks Bjelke höfuðsmanns. Flestar heimildir bera honum illa söguna en þó segir í Fitjaannál að hann hafi verið „vitur maður og framsýnn, þótti mörgum hann nokkuð óstilltur og yfirgangssamur; treystist þó varla neinn í móti að mæla“. Ýmsar sagnir eru til af ofbeldi sem hann beitti fólk, oft fyrir litlar eða engar sakir. Meðal annars barði hann að sögn hjákonu sína svo illa að hún var handlama til æviloka. Hann var fésæll og er sagður hafa þegið mútur til að veita mönnum embætti.

Tómas drukknaði vorið 1665 á Faxaflóa ásamt fimm mönnum öðrum og fórst báturinn á litlu skeri fram undan Melum í Melasveit. „Ætlaði á Stapa að afsetja Matthías Guðmundsson sýslumann af Stapaumboði og setja Christoffer Roehr þar inn, ætlaði á Vestfjörðu að knýja fé af fjáðum mönnum,“ segir í Eyrarannál. Sagt er að með honum hafi skjalabók Viðeyjarklausturs farið í sjóinn því hann hafi haft hana með til að láta skrifa skjöl Stapaumboðs í hana. Eftir lát hans skrifaði Brynjólfur biskup Sveinsson höfuðsmanni og bað hann að skipa ekki neinn óþokka í embættið.

Tómas Nikulásson var tvíkvæntur. Fyrri kona hans er óþekkt en 1664, ári fyrir lát sitt, giftist hann Elínu eða Elenu Pétursdóttur Höyer.

## Heimildir
* 
* 
*
Jane Goodall

**Jane Morris Goodall** (fædd **Valerie Jane Morris-Goodall** 3. apríl 1934, d. 1. október 2025) var breskur dýrafræðingur, fremdardýrafræðingur og mannfræðingur og sérstakur sendiherra Sameinuðu þjóðanna fyrir friði. Hún var einn mesti sérfræðingur heimsins um simpansa og átti 45 ára langan rannsóknarferil á félagslegri hegðun og fjölskylduböndum viltra simpansa í Gombe Stream National Park í Tansaníu. Hún stofnaði Jane Goodall-stofnunina og vann mikið að verndun og velferð villtra dýra. Goodall gaf út mikinn fjölda bóka.

## Helstu rit
* **1969** *My Friends the Wild Chimpanzees*
* **1971** *In the Shadow of Man*
* **1986** *The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior* (ísl. þýð. *Bókin um simpansana* 1992)
* **1990** *Through a Window: 30 years observing the Gombe chimpanzees*
* **2000** *40 Years At Gombe*
* **2005** *Harvest for Hope: A Guide to Mindful Eating*
* **2009** *Hope for Animals and Their World: How Endangered Species Are Being Rescued from the Brink*

## Tenglar

* Vefsíða Jane Goodall-stofnunarinnar
*
Rangers FC

**Rangers Football Club** (stundum kallað **Glasgow Rangers** )er knattspyrnulið aðsetur í Glasgow, Skotlandi sem spilar skosku úrvalsdeildinni. Heimavöllur þess er Ibrox Stadium suður-vestur af borginni. Félagið var stofnað árið 1872 og var eitt af tíu stofnliðum skosku deildarinnar. Liðið varð árið 2012 lýst gjaldþrota og sett undir stjórn lánadrottna. Félagið var svo leyft aftur inn í skosku deildina í 4. deild. Það félag var ekki skráð sem sama fyrirtæki og upprunalega Rangers. Árið 2016 unnu Rangers skosku 1. deildinna og komust aftur upp í skosku úrvalsdeildina. Rangers hafa unnið deildina oftar en nokkurt lið, 55 sinnum, skoska bikarinn 33 sinnum og skoski deildinni bikarinn 27 sinnum. Erkifjendur liðsins er Glasgow Celtic sem er einnig úr Glasgow.

## Titlar
***Úrvalsdeild** (55): 1899, 1900, 1901, 1902, 1911, 1912, 1913, 1918, 1920, 1921, 1923, 1924, 1925, 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1933, 1934, 1935, 1937, 1939, 1947, 1949, 1950, 1953, 1956, 1957, 1959, 1961, 1963, 1964, 1975, 1976, 1978, 1987, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1999, 2000, 2003, 2005, 2009, 2010, 2011, 2021

***Skoski bikarinn** (33): 1894, 1897, 1898, 1903, 1928, 1930, 1932, 1934, 1935, 1936, 1948, 1949, 1950, 1953, 1960, 1962, 1963, 1964, 1966, 1973, 1976, 1978, 1979, 1981, 1992, 1993, 1996, 1999, 2000, 2002, 2003, 2008, 2009

***Skoski deildarbikarinn** (28): 1947, 1949, 1961, 1962, 1964, 1965, 1971, 1976, 1978, 1979, 1982, 1984, 1985, 1987, 1988, 1988–89, 1990–91, 1992–93, 1993–94, 1996–97, 1998–99, 2001–02, 2002–03, 2004–05, 2007–08, 2009–10, 2010–11, 2023-24
Paul McShane

**Paul McShane** er írskur knattspyrnumaður af skoskum ættum. Hann hefur leikið fyrir yngri flokka Glasgow Rangers og með skoskum neðri deildar félögum. Á Íslandi hefur hann spilað með Fram, Keflavik ÍF og UMF Grindavík.
The West Wing (1. þáttaröð)

Fyrsta þáttaröðin af ***[[The West Wing]]*** var frumsýnd 22. september 1999 og sýndir voru 22 þættir. 

## Aðalleikarar
* Rob Lowe sem Sam Seaborn 
* Moira Kelly sem Mandy Hampton 
* Dulé Hill sem Charlie Young
* Allison Janney sem C.J. Cregg 
* Richard Schiff sem Toby Ziegler 
* John Spencer sem Leo McGarry
* Bradley Whitford sem Josh Lyman
* Martin Sheen sem Jed Bartlet

## Aukaleikarar
* Janel Moloney sem Donna Moss
* Kathryn Joosten sem Delores Landingham
* Nicole Robinson sem Margaret Hooper
* Devika Parikh sem Bonnie
* Melissa Fitzgerald sem Carol
* Kim Webster sem Ginger
* Renée Estevez sem Nancy
* Bill Duffy sem Larry
* Peter James Smith sem Ed

## Gestaleikarar
* Tim Matheson sem John Hoynes
* Stockard Channing sem Abigail Bartlet
* Elisabeth Moss sem Zoey Patricia Bartlet
* John Amos sem aðmírállinn Percy Fitzwallace
* Michael O´Neill sem Ron Butterfield
* Allison Smith sem Mallory O'Brian
* Timothy Busfield sem Danny Concannon
* Kathleen York sem Andrea Wyatt

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Fyrsta þáttaröð The West Wing á The West Wing Episode Guide síðunni
Loftslagsbelti

**Loftslagsbelti** eða **veðurfarsbelti** er í landafræði ímynduð skipting yfirborðs jarðar í ákveðin svæði þar sem áþekkt loftslag ríkir. 

Helstu loftslagsbeltin eru fjögur:

* Heittemprað belti
* Hitabelti
* Kuldabelti
* Temprað belti

en einnig er talað um kyrrabelti, sem er svæðið næst miðbaug.
Anganmaðra

**Anganmaðra** (fræðiheiti: *Galium odoratum*), einnig kölluð **ilmmaðra**, er fjölær skógarplanta af möðruætt og er víða nýtt sem krydd- og lækningarjurt. Virkt efni er kúmarín en það gefur til dæmis fersku heyi sæta angan. Anganmaðran blómstrar litlum hvítum blómum í krönsum. Hún dreifir úr sér með jarðstönglum og myndar fljótt breiður. Plantan þarf frekar rakan jarðveg og þolir skugga mjög vel.

## Heimildir
* Fjölrit Náttúrufræðistofnunar.
* Lýsing á síðu Lystigarðs Akureyrar. 

## Tilvísanir
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1983

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1983** var  28. söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og var haldin í München í Þýskalandi vegna þess að Nicole vann keppnina árið 1982 með laginu „Ein bißchen Frieden“.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1994

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1994** var 39. söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og var haldin í Dyflinni í Írlandi.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1998

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1998** var 43. skipti sem Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva var haldin en hún var haldin í National Indoor Arena í Birminghami í Bretlandi 10. maí árið 1998.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1957

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1957** var  önnur söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva. Hún var haldin sunnudaginn 3. mars 1957 í Frankfurt, Vestur-Þýskalandi. Holland vann keppnina með laginu „Net als toen“ sem sungið var af Corry Brokken. Líkt og ári áður var keppnin að mestu leyti útvarpsþáttur en mun fleiri horfðu þó á hana í sjónvarpi þetta ár en árinu áður. 

Lengi voru uppi sögusagnir um að Þýskaland hafi fengið að halda keppnina vegna þess að það lenti í öðru sæti árið 1956 með laginu „Im Wartesaal zum großen Glück“ með Walter Andreas Schwarz. Raunin var þó sú að úrslit annarra laga en sigurlagsins voru aldrei kunngjörð árið 1956 og að reglan um að sigurlandið héldi keppnina ári seinna var ekki komin til svona snemma. Á þessum árum áttu löndin sem kepptu að skiptast á að halda keppnina, sama hver útkoman væri. Vegna þess hve keppnislöndum fjölgaði hratt var þó hætt við þá reglu. 

## Staðsetning
Keppnin fór fram í Großer Sendesaal des Hessischen Runfunks tónlistarhöllinni í Frankfurt, einni af stærstu borgum Vestur-Þýskalands. Rúmum áratug eftir lok seinni heimstyrjaldarinnar hafði Frankfurt náð að endurbyggja sig á örskömmum tíma, en borgin kom mjög illa út úr stríðinu. 

## Fyrirkomulag
Í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1957 var lengsta lag keppninnar, hið ítalska, 5 mínútur og 9 sekúndur en það breska aðeins 1 mínúta og 52 sekúndur. Það var vegna slíkra laga sem reglan um að lög mættu ekki vera lengri en þrjár mínútur var sett. Sú regla er enn í gildi. 

Aðrar breytingar frá fyrra ári voru þær að nú máttu dúettar taka þátt en ekki aðeins einleikarar. Fyrsti dúettinn í sögu söngvakeppninnar voru dönsku keppendurnir 1957, Birthe Wilke og Gustav Winckler. Í lok danska atriðisins mátti einnig sjá lengsta koss í sögu keppninnar. Ástæða þessa langa kossar var sá að manneskjan sem átti að gefa merki til dúettsins um að hætta kossinum gleymdi sér. 

Söngvakeppnin 1957 var fyrsta keppnin þar sem hringt var í dómnefndirnar úr símum. Eins var þetta fyrsta keppnin sem Holland vann. Önnur, og mikilvæg breyting, var sú að nú máttu dómnefndir landanna ekki kjósa sitt eigið land. Það er regla sem haldist hefur allt til dagsins í dag. 

## Þátttakendur
Belgía, Frakkland, Holland, Ítalía, Lúxemborg, Sviss og Þýskaland tóku öll þátt í annað skiptið í kjölfar frumþátttöku þeirra árið áður. Austurríki og Danmörk kepptu í fyrsta skiptið en vildu þó fá að taka þátt árið 1956 en höfðu verið of sein að skila inn lagi í keppnina og þar með misstu þau þátttökuréttinn. Bretland keppti einnig í fyrsta skiptið og þar með urðu þátttökulöndin tíu talsins. 

Tveir þátttakendur keppninnar 1957 höfðu einnig keppt árinu áður. Það voru Corry Brokken fyrir Holland og Lys Assia fyrir Sviss.  

### Hljómsveitarstjórnendur
 - Willy Berking

 - Willy Berking

 - Eric Robinson

 - Armando Trovajoli

 - Carl de Groof

 - Dolf van der Linden

 - Willy Berking

 - Paul Durand

 - Kai Mortensen

 - Willy Berking

## Úrslit

## Stigatafla
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1989

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva ** var  34. söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og var haldin í Lausanne, Sviss vegna þess að Celine Dion vann keppnina árið 1988 með laginu „Ne partez pas sans moi“.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1990

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1990** var  35. söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og var haldin í Zagreb, Júgóslavíu vegna þess að Riva vann keppnina árið 1989 með laginu „Rock me“.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1991

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva ** var  36. söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og var haldin í Róm, Ítalíu vegna þess að Toto Cutugno vann keppnina árið 1990 með laginu „Insieme: 1992“.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1993

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva ** var  38. söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og var haldin í Millstreet, Írlandi vegna þess að Linda Martin vann keppnina árið 1992 með laginu „Why me?“.
Gröf óþekkta hermannsins (Varsjá)

**Gröf óþekkta hermannsins** (pólska: *Grób Nieznanego Żołnierza*) er minnismerki í Varsjá tileinkað þeim óþekktu hermönnum sem hafa dáið fyrir Pólland. Það er eitt margra svona minnismerkja sem voru sett upp eftir fyrri heimsstyrjöldina.

Steintafla tileinkuð öllum óþekktu hermönnunum sem dóu í fyrri heimsstryjöldinni og stríði Sovétríkjanna og Póllands var lögð við Saxagarðinn í borginni árið 1923. Árið 1925 var orrustuvöllur í Lviv valinn af pólska stríðsráðuneytinu og þaðan voru öskur óþekkts hermanns borinn til Varsjár. Í október sama ár voru þrjár líkkistur grafnar upp frá orrustuvellinum og þá var ein þeirra flutt til Varsjár og sett í minnismerkið.

## Heimild

*
Varsjárgettóið

**Varsjárgettóið** (pólska: *Getto Warszawskie*) var stærsta gettóið í Evrópu á tímum nasista í seinni heimsstyrjöldinni. Því var komið á fót í höfuðborg Póllands í október og nóvember 1940 en þar bjuggu 400.000 gyðingar á svæði sem var 3,4 ferkílómetrar að flatarmáli. Úr gettóinu voru um það bil 254.000 íbúar sendir til fangabúða sumarið 1942. Í janúar næsta ár byrjaði uppreisnin í Varsjárgettóinu þar sem 50.000 gyðingar til viðbótar voru drepnir. Uppreisninni lauk í maí og hafði þá gettóið verið lagt nær algerlega í rúst. Samtals dóu í það minnsta 300.000 pólskir gyðingar í gettóinu eða voru fluttir þaðan í útrýmingarbúðir.

## Heimild

*
Open Your Heart

„**Open Your Heart**“ (eða „**Segðu mér allt**“) var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2003 og var flutt af Birgittu Haukdal. Það endaði í 8. sæti með 81 stig.
Heaven

„**Heaven**“ (eða „**Himinn**“) var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2004 og var flutt af Jóni Jósep Snæbjörnssyni. Það endaði í 19. sæti með 16 stig.
If I Had Your Love

„**If I Had Your Love**“ var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2005 og var flutt af Selmu Björnsdóttur.
Andrea Jóhanna Ólafsdóttir

**Andrea Jóhanna Ólafsdóttir** (f. 2. ágúst 1972) var kosningastjóri Dögunar, og hugðist bjóða fram til Alþingis 2013. Hún var áður formaður Hagsmunasamtaka heimilanna og frambjóðandi til forsetakosninganna 2012.

## Tilvísanir


## Tengill
* Framboðsvefur Andreu Ólafs
Valentine Lost

„**Valentine Lost**“ (eða „**Ég les í lófa þínum**“) var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2007 og var flutt af Eiríki Haukssyni. Höfundur lagsins er Sveinn Rúnar Sigurðsson. Lagið hafnaði í 13. sæti í undankeppninni og komst ekki í úrslit. Lagið vann söngvakeppnina Sjónvarpsins með um það bil 60 prósent atkvæða í símakosningu.
This Is My Life

„**This Is My Life**“ (eða „**Fullkomið líf**“) var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2008 og var flutt af Eurobandinu. Höfundur lagsins er Örlygur Smári en textinn er eftir Pál Óskar Hjálmtýsson og Peter Fenner. Lagið hafnaði í 8. sæti í seinni undanriðli keppninnar og komst því í aðalkeppnina, þar sem það lenti í 14. sæti.
Jedward

**Jedward** er írskur poppdúett tvíburanna **John og Edward Grimes** (fæddir 16. október 1991 í Dyflinni, Írlandi). Þeir komu fyrst fram sem **John & Edward** í sjöttu þáttaröð *[[X Factor]]* 2009. Þeir lentu í sjötta sæti og umboðsmaður þeirra er Louis Walsh, sem var lærimeistari þeirra í þættinum.

Jedward hafa gefið út tvær breiðskífur, *[[Planet Jedward]]* og *[[Viktory]]*, sem báðar urðu tvöföld platína í Írlandi. Þeir hafa gefið út sjö smáskífur, þar á meðal Lipstick, sem var framlag Írlands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2011. Jedward tóku einnig þátt í keppninni 2012 með laginu Waterline.

Jedward eru einnig þekktir fyrir framkomu sína í sjónvarpsþáttum, þar á meðal *Jedward's Big Adventure*, *OMG! Jedward's Dream Factory* og fyrir þáttöku í *[[Celebrity Big Brother]]* 2011.

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Slátur

**Slátur** er íslenskur matur, gerður úr innmat og blóði lamba. Yfirleitt er orðið notað sem samheiti yfir **blóðmör** og **lifrarpylsu** en það er einnig haft bæði í þrengri og víðari merkingu; stundum táknar það aðeins blóðmör (og þá er talað um slátur og lifrarpylsu) en einnig er það haft um annan innmat úr sauðfé, blóð og haus. Þegar keypt er eitt slátur í verslun í sláturtíð inniheldur það vömb, mör, blóð, lifur, hjarta, nýru og sviðinn haus.

Bæði blóðmör og lifrarpylsa eru gerð þannig að vambir eru skornar niður og saumaðir úr þeim keppir sem síðan eru fylltir með blöndu af niðurskornum mör, mjöli (rúg og höfrum) og ýmist blóði eða hakkaðri lifur og oft einnig nýrum. Nú eru þó oft notaðir tilbúnir keppir úr gerviefnum. Opinu á keppunum er svo lokað og þeir soðnir í 2-3 klukkutíma. Slátur er ýmist borðað heitt eða kalt og stundum er það súrsað í mysu.

Blóðmör hefur verið gerður á Íslandi frá fornu fari og svipaðir réttir þekkjast víða um lönd þótt algengara sé að gera þá úr svínablóði. Fyrr á öldum var oft notað töluvert af fjallagrösum í blóðmörinn til að drýgja innflutt mjölið. Lifrarpylsa virðist hins vegar mun seinna til komin og ekki eru til heimildir um hana eldri en frá miðri 19. öld. Hún er þó ekki ósvipuð skosku haggis, svo dæmi sé tekið.

Slátur er haustmatur, gerður í sláturtíðinni og fyrr á öldum og fram yfir miðja 20. öld fór sláturgerð fram á hverju heimili á Íslandi. Hún hefur svo farið smáminnkanndi í þéttbýli þótt alltaf hafi margir tekið slátur og algengt að fjölskyldur tækju slátur saman. Eftir bankahrunið haustið 2008 varð vart við töluverða aukningu í slátursölu, enda er slátur ódýr matur. Tilbúið og soðið slátur, bæði blóðmör og lifrarpylsa, fæst einnig í verslunum árið um kring en sumir líta þó fyrst og fremst á það sem þorramat, enda þykir bæði nýtt og súrt slátur ómissandi á þorrabakkanum.

Blóðmör er stundum kryddaður og settar í hann rúsínur og kallast það rúsínublóðmör. Þegar hann er borinn fram heitur er oftast höfð með honum rófustappa og kartöflustappa eða soðnar kartöflur og sumir strá á hann sykri. Einnig má skera hann í sneiðar og steikja á pönnu. Lifrarpylsa er einnig borðuð heit með rófustöppu og kartöflum. Kaldan nýjan eða súrsaðan blóðmör og lifrarpylsu er algengt að skera í sneiðar og bera fram með grjónagraut eða hafragraut.

## Heimildir
* 
* 
*
Angel (Two Tricky)

„**Angel**“ (eða „**Birta**“) var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2001 og var flutt af Two Tricky. Það endaði í seinasta sæti með 3 stig.
The West Wing (3. þáttaröð)

Þriðja þáttaröðin af ***[[The West Wing]]*** var frumsýnd 3. okótber 2001 og sýndir voru 21 þættir. 

## Auka þættir
Gerðir voru tveir sérstakir auka þættir sem ekki tengjast söguþráði þáttaraðarinnar. Þátturinn *Isaac and Ishmael* var gerður stuttu eftir að hryðjuverkaárásirnar 11. september og seinni þátturinn, sem hét *Documentary Special*, var sérstakur heimildarþáttur þar sem talað er við raunverulega fyrrverandi starfsmenn Hvíta hússins.

## Aðalleikarar
* Rob Lowe sem Sam Seaborn 
* Dulé Hill sem Charlie Young
* Allison Janney sem C.J. Cregg 
* Janel Moloney sem Donna Moss 
* Richard Schiff sem Toby Ziegler 
* John Spencer sem Leo McGarry
* Bradley Whitford sem Josh Lyman
* Martin Sheen sem Jed Bartlet
* Stockard Channing sem Abigail Bartlet

## Aukaleikarar
* Nicole Robinson sem Margaret Hooper
* Devika Parikh sem Bonnie
* Melissa Fitzgerald sem Carol
* Kim Webster sem Ginger
* Renée Estevez sem Nancy
* Bill Duffy sem Larry
* Peter James Smith sem Ed

## Gestaleikarar
* Tim Matheson sem John Hoynes
* Michael O'Neill sem Ron Butterfield
* John Amos sem aðmírállinn Percy Fitzwallace
* Anna Deavere Smith sem Dr. Nancy McNally
* Oliver Platt sem Oliver Babish
* Emily Procter sem Ainsley Hayes
* Ron Silver sem Bruno Gianelli
* Mary-Louise Parker sem Amy Gardner
* Lily Tomlin sem Debbie Fiderer
* Kathleen York sem Andrea Wyatt

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Þriðja þáttaröð The West Wing á The West Wing Episode Guide síðunni
Chris Brown

**Christopher Maurice Brown** (f. 5. maí 1989), þekktur sem **Chris Brown**, er bandarískur söngvari, rappari, dansari og leikari. Árið 2004 gerði hann samning við útgáfufyrirtækið Jive Records. Árið eftir gaf hann út samnefnda plötu. Platan lenti í öðru sæti á ''Billboard'' 200 vinsældarlistanum.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Chris Brown* (2005)
* *Exclusive* (2007)
* *Graffiti* (2009)
* *F.A.M.E.* (2011)
* *Fortune* (2012)
* *X* (2014)
* *Royalty* (2015)
* *Heartbreak on a Full Moon* (2017)
* *Indigo* (2019)
* *Breezy* (2022)
* *11:11* (2023)

## Tilvísanir

## Heimildir
* 

## Tenglar
* 
*
Christian Thams

**Christian Thams** (9. september 1867 – 22. maí 1948) var norskur arkitekt og frumkvöðull á sviði byggingariðnaðar og námavinnslu í Noregi og Austur-Afríku, aðallega Mósambík þar sem hann rak Société du Madal sem fékkst við plantekruræktun og námavinnslu.

Hann lærði arkitektúr í Sviss og stofnaði arkitektastofur í Nice og París. Hann hannaði norska húsið á Heimssýningunni í París árið 1889 og á Kólumbusarsýningunni í Chicago 1893 sem bæði voru í sveitserstíl þótt hið síðara hafi átt að minna á stafkirkju.
Congratulations (Silvía Nótt)

„**Congratulations**“ (eða „**Til hamingju Ísland**“) var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2006. Lagið var flutt af Silvíu Nótt. Lagið vakti mikla hrifningu á Íslandi en hörð viðbrögð í keppninni sjálfri.
The West Wing (5. þáttaröð)

Fimmta þáttaröðin af ***[[The West Wing]]*** var frumsýnd 24. september 2003 og sýndir voru 22 þættir. 

Höfundur þáttarins og framleiðslustjórinn Aaron Sorkin og framleiðslustjórinn Thomas Schlamme yfirgáfu þáttinn eftir fjórðu þáttaröðina. Sá sem tók við var framleiðslustjórinn John Wells. 

## Aðalleikarar
* Stockard Channing sem Abigail Bartlet
* Dulé Hill sem Charlie Young
* Allison Janney sem C.J. Cregg 
* Joshua Malina sem Will Bailey
* Janel Moloney sem Donna Moss 
* Richard Schiff sem Toby Ziegler 
* John Spencer sem Leo McGarry
* Bradley Whitford sem Josh Lyman
* Martin Sheen sem Jed Bartlet

## Aukaleikarar
* Lily Tomlin sem Debbie Fiderer
* Nicole Robinson sem Margaret Hooper
* Devika Parikh sem Bonnie
* Melissa Fitzgerald sem Carol
* Kim Webster sem Ginger
* Renée Estevez sem Nancy
* Bill Duffy sem Larry
* Peter James Smith sem Ed

## Gestaleikarar
* Elisabeth Moss sem Zoey Patricia Bartlet
* Nina Siemaszko sem Eleanor Emily Bartlet
* Annabeth Gish sem Elizabeth Bartlet Westin
* Steven Eckholdt sem Doug Westin
* Gary Cole sem Robert 'Bob' Russell
* John Goodman sem Glen Allen Walken
* Michael O´Neill sem Ron Butterfield
* John Amos sem aðmírállinn Percy Fitzwallace
* Anna Deavere Smith sem Dr. Nancy McNally
* Mary-Louise Parker sem Amy Gardner
* Kathleen York sem Andrea Wyatt
* Timothy Busfield sem Danny Concannon
* Mary McCormack sem Kate Harper

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Fimmta þáttaröð The West Wing á The West Wing Episode Guide síðunni
Rengi

**Rengi** er spiklag undir húð sjávarspendýra og þekur yfirleitt allan líkamann en er gjarna þykkast á kviðnum. Það getur orðið allt að 30 cm þykkt á stórum hvölum. Á selum kallast þetta fitulag þó ekki rengi, heldur **selspik**.

Dýrin geyma fituforða sinn í renginu og það heldur einnig á þeim hita og hjálpar þeim að tempra hann. Rengi er blóðríkara en flestir aðrir fituvefir. Þegar hvalir og selir eru í mjög köldum sjó dragast æðar í renginu saman, blóðflæðið minnkar og dýrin halda betur á sér hita en ella. Einangrunarhæfni rengisins ræðst einnig af hlutfallinu á milli vatns og fitusýra; því meira sem það inniheldur af fitusýrum, þeim mun betur einangrar það.

Þegar hvalveiðar voru stundaðar af kappi víða um höf var það fyrst og fremst vegna rengisins. Spikið var brætt og lýsið sem úr því fékkst notað sem ljósmeti og við framleiðslu á ýmsum iðnaðarvarningi, svo sem sápu og snyrtivörum. Það er auðugt að Omega-3-fitusýrum og D-vítamíni. Á síðustu árum hefur þó verið varað við neyslu á rengi sumra hvaltegunda og lýsi úr því þar sem það inniheldur mikið af PCB.

Rengi hefur verið haft til matar, meðal annars hjá inúítum á Grænlandi og í Norður-Ameríku og á Íslandi hefur súrt hvalrengi löngum þótt sælgæti og mörgum þykir það nær ómissandi hluti af þorramatnum. Það fékkst þó ekki í allmörg ár vegna hvalveiðibanns. 

## Heimildir
*
Freistnivandi

**Freistnivandi** er hugtak sem er notað í hagfræði til þess að lýsa aðstæðum þar sem er hvati fyrir einstakling til þess að taka óþarflega mikla áhættu þar sem viðkomandi einstaklingur ber ekki fulla ábyrgð á mögulegum afleiðingum þess að taka þá áhættu.
San Marínó í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

San Marínó hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 11 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið .

## Yfirlit þátttöku (niðurstöður)



## Heimildir
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2004

**VISA-bikar karla 2004** var leikinn þann 2. október 2004 á Laugadalssvelli. KA-menn mættu Keflvíkingum. Keflvíkingar unnu sinn þriðja bikarmeistaratitil frá stofnun félagsins.

## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur
Thomas Vinterberg

**Thomas Vinterberg** (fæddur 19. maí 1969) er danskur kvikmyndaleikstjóri.

## Verk
* *Sneblind* (1990) (stuttmynd)
* *Last Round* / *Sidste omgang* (1993) (stuttmynd)
* *The Boy Who Walked Backwards / Drengen der gik baglæns* (1994) (stuttmynd)
* *The Biggest Heroes / De største helte* (1996)
* *[[The Celebration]] / Festen* (1998)
* *The Third Lie* (2000)
* *[[It's All About Love]]* (2003)
* *[[Dear Wendy]]* (2005)
* *A Man Comes Home* / *En mand kommer hjem* (2007)
* *[[Submarino]]* (2010)
* *[[The Hunt]]* (2012)
Microsoft Dynamics AX

**Microsoft Dynamics AX** er ein af viðskiptalausnum Microsoft og hluti af Dynamics-hugbúnaðarlausnunum.
## Saga
Microsoft Dynamics AX var upphaflega þróað sem samstarfsverkefni IBM og Damgaard sem IBM Axapta. Samstarfið endaði skömmu eftir að útgáfa 1.5 kom út árið 2000 og afsalaði IBM sér öllum réttindum til Damgaard. Skömmu síðar sameinaðist Damgaard og Navision A/S og hét sameinað fyrirtæki fyrst NavisionDamgaard, síðan breyttist nafnið aftur í Navision A/S og loks var félagið keypt af Microsoft sumarið 2002. Fyrsta útgáfa Axapta var gefin út í Danmörku og Bandaríkjunum árið 1998. Í dag er hugbúnaðurinn í boði í flestum löndum heims og styður yfir 45 tungumál.

Þróunarumhverfi Axapta var í IDE og MorphX umhverfinu þangað til nýjasta útgáfan Dynamics AX 2012 var kynnt. Þróunin fór fram í notendaviðmóti kerfisins þannig að forritarinn gat þróað og aðlagað kerfið hvar sem var í viðmótinu. Forritunarmál kerfisins er X++, en frá og með nýjustu útgáfunni fer þróunin fram í Visual Studio 2010 umhverfinu frá Microsoft og verður forritari að hafa aðgang að því ef ætlunin er að þróa kerfið áfram.

Í september 2011 kynnti Microsoft nýju útgáfu Axapta undir nafninu AX 2012.
### Forritunarmiðstöð Microsoft MDCC
Microsoft Development Center Copenhagen var lengst aðal starfsstöð Microsoft þar sem þróun kerfisins fór fram. Hluti þróunarinnar hefur þó flust til annarra staða eins og borganna Redmond og Fargo í Bandaríkjunum. MDCC er staðsett í borginni Vedbæk í Danmörku og þar er einnig þróun á systurkerfi AX, Microsoft Dynamics NAV og nokkur önnur önnur Microsoft Dynamics kerfi. Hjá MDCC starfa um 900 manns frá 40 þjóðlöndum. Flestir starfsmenn eru frá Svíþjóð, Danmörku, Póllandi, Úkrainu, Karachi í Pakistan og Rúmeníu.
## Útgáfur
Fyrstu útgáfurnar heita Axapta (útg. 1.0 til 3.0), nýrri útgáfur heita Dynamics AX (útg. 3.0 SP6 til AX 2012).
### Damgaard
Þróun Axapta hófst árið 1983 í danska fyrirtækinu Damgaard Data A/S. Evrópumarkaður var aðal markaður kerfisins, en í kjölfar útg. 2.1 árið 2000 stækkaði markaðshlutdeild í Bandaríkjunum mjög hratt.

### Navision-Damgaard
Í kjölfar sameiningar Damgaard og Navision, sem bæði voru dönsk fyrirtæki voru gefnar út tvær útgáfur sem hétu Navision Damgaard Axapta.

### Microsoft
Microsoft keypti Navision Damgaard sumarið 2002. Navision Damgaard Axapta var fyrst endurskýrt sem Microsoft Business Solutions Axapta (MBS Axapta), en síðar fékk það nafnið Microsoft Dynamics AX frá útg. 3.0 SP6, 4.0, 2009 og 2012.

## Kerfishlutar (Modules)
-í vinnslu-
## Uppbygging
Microsoft Dynamics AX er byggt upp á fjórum stoðum:
* Gagnagrunnsþjónn: Netþjónn sem hýsir gagnagrunn kerfisins.
* Skráarþjónn: Hýsir kerfiseiningar Microsoft Dynamics AX.
* Application Object Server(s) (AOS): Þjónusta sem sér um samskipti milli notenda, skráarþjón og gagnagrunns.
* Notendaviðmót: Forrit sem miðla upplýsingum til notenda.

## MorphX og X++
--í vinnslu--
### Dæmi um forritskóða
--í vinnslu--

#### Dæmi I
--í vinnslu--

#### Dæmi II
--í vinnslu--

#### Dæmi III
--í vinnslu--

### Framtíðarsýn
--í vinnslu--

## Samfélag á vefnum
--í vinnslu--

## Tenglar
--í vinnslu--

## Heimildir
--í vinnslu--
Forsetaúrskurður

**Forsetaúrskurður** eru bindandi fyrirmæli af hálfu þjóðhöfðingja, oft forseta eða konungs. Í sumum löndum hefur heitið neikvæða tengingu í alræðistilburði í daglegu máli.

Notkunin er mjög misjöfn eftir löndum, í Bandaríkjunum þar sem er forsetaræði, á sér stað visst valdaframsal milli þings og forseta, og eru forsetaúrskurðir (e. *executive order*) jafngildir lögum. Í Frakklandi þar sem er hálf-forsetaræði hafa forsetaúrskurðir sögulega nokkurt vægi og eru flokkaðir í undirflokka eftir tilgangi þeirra. Forseti Rússlands getur einnig samkvæmt stjórnarskránni frá 1993 gefið bindandi fyrirmæli (r. *ukaz*).

## Forsetaúrskurðir á Íslandi
Forseti Íslands er æðsti handhafi framkvæmdavalds en jafnframt mælir 13. grein stjórnarskrár lýðveldisins Íslands fyrir um að forsetinn láti ráðherra framkvæma vald sitt. Til þess að fara ekki á svig við stjórnarskránna getur forsetinn gefið út forsetaúrskurði og forsetabréf þegar hann framkvæmir sumar af stjórnarskrárbundnum skyldum sínum:

* 15. gr. Forsetinn skipar ráðherra og veitir þeim lausn. Hann ákveður tölu þeirra og skiptir störfum með þeim.

Alþingi setur bæði lög og reglugerð um Stjórnarráð Íslands í hvert sinn sem tölu og samsetningu ráðuneyta á Íslandi er breytt. En þar sem stjórnarskráin mælir fyrir um að forsetinn skipi ráðherra, veiti þeim lausn, ákveði tölu þeirra og verkaskiptingu öðlast skiptingin ekki gildi fyrr en forsetinn hefur gefið út forsetaúrskurð þess efnis.

* 24. gr. Forseti lýðveldisins getur rofið Alþingi, og skal þá stofnað til nýrra kosninga, [áður en 45 dagar eru liðnir frá því er gert var kunnugt um þingrofið], enda komi Alþingi saman eigi síðar en [tíu vikum]1) eftir, að það var rofið. [Alþingismenn skulu halda umboði sínu til kjördags.]

Þingrof eru fátíð á Íslandi en síðast var þing rofið á Íslandi 8. maí 1974 þegar Ólafur Jóhannesson fór fram á það við Kristján Eldjárn að þing yrði rofið. Til þess þarf forsetaúrskurð og er hefð fyrir því á Íslandi að forsætisráðherra fari með þingrofsréttinn, það er að segja að forsætisráðherra þurfi að fara þess á leit við forsetann að hann rjúfi þing og til þess þurfi undirskriftir þeirra beggja.

## Tenglar
* 
* Forsetaúrskurðir á vef forsætisráðuneytisins
Should've Known Better

**Should've Known Better** var framlag Danmerkur til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 2012 og var flutt af Soluna Samay.
Sing Out Loud

**Desember** er fyrsta breiðskífa Soluna Samay.

## Lagalisti
# Two Seconds Ago (3:37)
# Insanity (4:09)
# My Own Medicine (2:27)
# Everything You Do (3:43)
# Pipe Dream (3:58)
# World In Colors (3:44)
# Mama (4:09)
# Like A Rose (5:21)
# Sing Out Loud (4:01)
# Number 24 (3:35)
# Do You Understand Me Now (3:22)
# All This Time (3:41)
# Winter Song (3:59)
# See You In June (4:20)
Submarino

**Submarínó** er kvikmynd frá 2010 í leikstjórn Tómasar Vinterberg. Myndin er gerð eftir samnefndri skáldsögu eftir Jonas Bengtsson frá 2007.
Myndinni var vel tekið af gagnrýnendum og hlaut hún Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs sama ár. Hún fékk þó dræma aðsókn en aðeins 46 þúsund manns fóru á hana í bíó í Danmörku.

Sagan segir frá tveimur bræðrum leiknum af Jakob Cedergren og Peter Plaugborg. Þriðja stærsta hlutverkið í myndinni er Ívan leikin af Morten Rose.
Valdís Óskarsdóttir klipti myndina.
Þrasið

**Þrasið** er ræðukeppni sem byggist upp af eldri keppendum úr MORFÍs, frægum og annáluðum ræðumönnum og óbreyttum almenningi. Keppnin fer fam á sumrum og hafa úrslit hennar ávallt verið hluti af dagskrá menningarnætur ár hvert.

Það var að frumkvæði fyrrum MORFÍs-keppandans Braga Páls Sigurðarsonar sem farið var af stað með keppnina í fyrsta skiptið sumarið 2009, en hann vildi færa MORFÍs fyrirkomulagið til almennings. Þetta sumarið var reynt að gera Þrasið að svokallaðri „kempukeppni“ þar sem hin ýmsu áberandi fyrirmenni úr íslensku samfélagi, sem höfðu reynslu (eða ekki) af MORFÍs voru fengin til þess að taka þátt, en um tíma höfðu til dæmis rapparinn Dóri DNA, söngvari Sprengjuhallarinnar — Atli Bollason og alþingismenn Framsóknarflokksins — þeir Höskuldur Þórhallsson og Birkir Jón Jónsson boðað þátttöku sína í keppninni. Keppnin var haldin í Austurbæjarbíó og fékk hún mikla athygli. 

Frá sumrinu 2010 hefur keppnin lifað góðu lífi þrátt fyrir að ekki hafi verið gert jafn mikið úr því að fá kempur til þess að taka þátt, en hún hefur verið haldin í húsakynnum Hins Hússins niðri í miðbæ og hafa framhaldsskólanemar að mestu leyti tekið keppnina undir sinn verndarvæng þar sem lang flestir keppendur koma úr mismunandi framhaldsskólum en skráning í keppnina hefur samt sem áður að sjálfsögðu ætíð verið öllum opin. 

## Tenglar
* Facebook síða keppninnar.
Sjálfhverfa

**Sjálfhverfa** eða **sjálfhverf vörpun** er stærðfræðifall *f* sem er sín eigin andhverfa:

: *f*(*f*(*x*)) = *x* fyrir öll *x* í formengi *f*.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* ROT13
* Sjálfmótun