open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mistur

**Mistur** kemur fram þegar þurrar og örsmáar rykagnir í lofti draga úr skyggni himinsins. Mistur getur virst ýmist blátt (sem skapar fjallablámann) eða gult þegar það ber við sólu. 

Mistur getur litið út mjög svipað léttri þoku, en þoka er vegna vatnsdropa frekar en rykagna og er gráleit. 
## Mistur á Íslandi
Mistur á Íslandi getur stafað af moldroki úr söndum. Það er gulleitt eða brúnleitt ef það er mikið. Mistur getur einnig komið hingað frá Evrópu og er það ýmist iðnaðar- eða gróðureldamistur. Hvítleitt saltmistur liggur oft yfir landi í miklum og þurrum vestanstormum. Mistur myndast einnig í eldgosum. Mikið mistur fylgdi Kröflueldum í júlí 1980.

Frægasta mistur Íslandssögunnar er móðan í Móðuharðindunum. Hún kom fram í veðurathugunum  Rasmusar Lievogs stjörnuskoðara í Lambhúsum við Bessastaði. Mistrið frá Skaftáreldum náði um allt norðurhvel jarðar og er talið að þess hafi einnig gætt á suðurhveli haustið 1784.

Eftir eldgosið í Eyjafjallajökli 2010 gerir oft mikið öskumistur á Suðurlandi vegna fokösku.

## Heimild

*  Mistur (Trausti Jónsson, Veðurstofa Íslands)
George Soros

**George Soros** (f. 12. ágúst 1930) er ungverskur verðbréfasali og spákaupmaður fæddur í Búdapest í Ungverjalandi. Hann hét þá György Schwartz en Tivadar faðir hans breytti fjölskyldunafninu í Soros árið 1936. Faðir hans var rithöfundur sem skrifaði bækur sínar að mestu á esperanto. Soros lærði esperanto strax í bernsku og er einn þeirra sem hefur það tungumál að móðurmáli.

## Æviágrip
Soros flúði frá Ungverjalandi árið 1946 með því að taka þátt í ungmennaþingi esperanto á Vesturlöndum. Hann flutti til Englands árið 1947 og útskrifaðist frá London School of Economics árið 1952. Til Bandaríkjanna flutti hann svo árið 1952.

Soros efnaðist á fjármálaviðskiptum svo sem spákaupmennsku varðandi gjaldmiðla. Fyrstu kynni Sorosar af gjaldeyrisviðskiptum voru á táningsárum en þá verslaði hann með gjaldmiðla í ofsaverðbólgu á árunum 1945-46. Soros er þekktastur fyrir skortsölu á breskum pundum árið 1992 og varð hann þekktur sem „Maðurinn sem felldi pundið“. Í september 1992 hóf Soros „árás“ á pundið og veðjaði hann tíu milljörðum dala á að pundið myndi falla í verði. Raunar er ofmælt að hann hafi fellt pundið, heldur sá hann fyrir að annaðhvort myndi pundið falla eða efnahagur Bretlands hrynja. Hann veðjaði á líklegri kostinn. 

## Samsæriskenningar um Soros
Þar sem Soros er styrktaraðili ýmissa frjálslyndra og alþjóðasinnaðra stjórnmálahreyfinga hefur hann verið skotspónn fjölmargra mistrúverðugra samsæriskenninga af hálfu íhaldsmanna og öfgahægrimanna. Hægrisinnaðir fjölmiðlar í Bandaríkjunum hafa meðal annars vænt Soros um að standa á bak við mótmælagöngu kvenna árið 2017 gegn Donald Trump og baráttu eftirlifandi nemenda úr skotárás á Stoneman Douglas-skóla fyrir hertri byssulöggjöf. Íhaldsmenn á borð við Alex Jones og Roseanne Barr hafa jafnvel sakað Soros um að hafa unnið með nasistum í seinni heimsstyrjöldinni og framselt gyðinga í hendur þeirra til að geta stolið eigum þeirra. Soros er sjálfur gyðingur og var fimmtán ára undir lok styrjaldarinnar.

Viktor Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands, hefur oft beint spjótum sínum að Soros. Á yngri árum hafði Orbán sjálfur þegið styrk frá stofnun Sorosar til að ganga í háskóla í Englandi en á stjórnmálaferli sínum hefur hann útmálað Soros sem ógn við ungverskt þjóðfélag. Í kosningabaráttu sinni árið 2017 setti Orbán upp auglýsingaskilti þar sem Soros var kallaður „óvinur fólksins“ og árið 2018 kynnti Orbán lagafrumvarp undir nafninu „Stöðvum Soros!“ sem gera ólöglegt að aðstoða ólöglega innflytjendur eða flóttamenn við að dvelja í landinu. 

Eftir að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði af sér sem forsætisráðherra Íslands í kjölfar birtingar Panamaskjalanna árið 2016 sakaði hann Soros um að standa að baki samsæri til að koma sér og öðrum hugmyndafræðilegum andstæðingum sínum frá völdum. Vert er að nefna að Soros var sjálfur tilgreindur sem eigandi aflandsfélaga í Panamaskjölunum.

## Heimildir
* George Soros meðal gesta hjá Glitni (Mbl. 9.6.2007)

## Tilvísanir
Pierre Ozanne

**Pierre Ozanne** (3. desember 1737 – 10. febrúar 1813) var franskur teiknari frá borginni Brest á Bretagne-skaga. Hann var með í frönskum leiðangri sem var farinn til Íslands og víðar árið 1771 og gerður út af Loðvík 15. konungi Frakklands. Leiðangurinn kom við á Patreksfirði og kom þangað 1. júlí árið 1772. Leiðangurinn var undir stjórn Jean René Antoine Marquis de Verdun de la Crenne og var ætlað að gera nákvæmar staðaákvarðanir fyrir ýmsa staði til þess að gera nákvæmari siglingakort.

Eftir Pierre Ozanne hafa varðveist nokkrar frumteikningar úr þessari ferð, meðal annars frá Patreksfirði, Tálknafirði, Vestmannaeyjum, auk tveggja portrettmynda. Vitað er að hann gerði margar fleiri myndir frá Íslandi en þær munu glataðar. Pierre Ozanne starfaði hjá franska sjóhernum sem teiknari, málari og skipaverkfræðingur. Hann var yngri bróðir Nicolas Ozanne sem er einn þekktasti skipa- og sjávarmyndamálari Frakka. 

Myndir Pierre Ozanne frá Íslandi eru frummyndir fullgerðar á staðnum, en ekki unnar eftir skissum þegar heim var komið eins og algengast var á þessum tíma. 

Ein mynda hans frá Patreksfirði er varðveitt á Louvre safninu. Á hana hefur verið skrifað „Patreksfjörður að morgni, þar sem legið var við festar. Komum þann fyrsta júlí 1772 og fórum þann tuttugasta sama mánaðar“. Myndin er teiknuð með svartsteini(hæð 18,5 cm lengd 42,5 cm) og hefur Ozanne setið í skektu á legunni við Vatneyri á góðviðrismorgni. Á myndinni má sjá freigátuna „La Flore“, dráttarbátinn, danskt kaupskip og marga smábáta. Leiðangursmenn eru að koma í land og mannfjöldi í fjörunni og seglskip að leggja út á haf.

Portrettmyndirnar tvær eru meðal örfárra frumteikninga sem til eru af íslenskum konum á 18. öld. Þær eru báðar gerðar á Patreksfirði og eru um  20×25 sm á stærð. Þær fundust á safni sjóhersins i París, en frummyndirnar eru í einkaeign.

## Heimild

* Nýlega fundnar Íslandsmyndir frá 18. öld. ''Morgunblaðið'' 17. janúar 1998.
Ólafur Halldórsson (f. 1855)

**Ólafur Halldórsson**, fullu nafni *Ólafur Þorsteinn Halldórsson* – (15. maí 1855 – 16. apríl 1930) – var íslenskur lögfræðingur sem starfaði í Kaupmannahöfn. Hann var skrifstofustjóri íslensku stjórnardeildarinnar þar, og er þekktastur fyrir útgáfu sína á Jónsbók, 1904. 

## Æviferill
Ólafur fæddist á Hofi í Vopnafirði. Foreldrar hans voru Halldór Jónsson (1810–1881) prófastur þar og alþingismaður, og fyrri kona hans Gunnþórunn Gunnlaugsdóttir (1824–1856).

Ólafur varð stúdent frá Reykjavíkurskóla 1877 og tók próf í lögfræði frá Kaupmannahafnarháskóla 1882. Snemma árs 1883 varð hann aðstoðarmaður í íslensku stjórnardeildinni í Kaupmannhöfn og varð skrifstofustjóri þar 1889. Hann fékk lausn frá störfum 1904, þegar Íslendingar fengu heimastjórn og deildin var lögð niður. Hann tók þá við skrifstofu Stjórnarráðs Íslands í Kaupmannahöfn og starfaði þar til 1909, þegar hann lét af störfum vegna heilsubrests. Hann dó 1930.

Hann var forseti Kaupmannahafnardeildar Hins íslenska bókmenntafélags 1885–1904 og heiðursfélagi þar 1895. Varð riddari af dannebrog 1894, dannebrogsmaður 1902 og konferensráð 1904.
Hann var ógiftur og barnlaus.
Hann var jarðaður í kirkjugarðinum í Ordrup

## Útgáfan á Jónsbók 1904
Ólafur er þekktastur fyrir útgáfu sína á *Jónsbók, lögbók Íslendinga*, sem kom út í Kaupmannahöfn 1904. Raunar komu fleiri að því verki. Þeir Ólafur og dr. Jón Þorkelsson, síðar þjóðskjalavörður, hófu undirbúning verksins árið 1888. Fyrst höfðu þeir samráð við Vilhjálm Finsen um vinnubrögð og tilhögun útgáfunnar, en hann hafði þá lokið vísindalegri útgáfu á lagasafni þjóðveldisins, Grágás. Jón vann mikið að samanburði og uppskrift handrita þar til hann fluttist til Íslands 1899. Eftir það vann Ólafur einn að verkinu, þó að hann væri oft heilsulítill og hlaðinn öðrum störfum. Á lokasprettinum aðstoðaði Finnur Jónsson við prófarkalestur og lokafrágang. 

Sem dæmi um umfang verksins má nefna að vísað er til tæplega 200 handrita af *Jónsbók*, auk þess sem lögbókin var til í 6 prentuðum útgáfum og í danskri þýðingu í 24 handritum. 

Már Jónsson segir í formála Jónsbókarútgáfunnar 2004, bls. 28: 

„Markmið útgáfunnar 1904 var ... tvíþætt. Ólafur Halldórsson vildi nálgast upprunalegan texta eftir því sem hægt væri en ætlaði jafnframt að sýna þann texta sem hafði gilt um aldir svo að hægt væri að nota útgáfuna við réttargæslu. Megintexti útgáfunnar gegndi fyrra hlutverkinu og er án innskota úr réttarbótum, en í óviðjafnanlegu og kerfi tvískiptra neðanmálsgreina birtist orðamunur úr elstu handritum og líka úr innskotnu meginhandritunum AM 343 fol. og AM 350 fol., sem og úr prentuðum útgáfum.“

Óhætt er að segja að útgáfan á *Jónsbók* hafi verið fræðilegt stórvirki. Bókin var ljósprentuð árið 1970, með 28 bls. eftirmála eftir Gunnar Thoroddsen (Odense Universitetsforlag).

## Önnur útgáfustörf
Ólafur gaf einnig út (ásamt Hilmari Stephensen) tvö síðustu bindin af hinu mikla verki *[[Lovsamling for Island]]*, þ.e. 20. og 21. bindi, Kbh. 1887 og 1889. 

## Heimildir
* Agnar Kl. Jónsson: *Lögfræðingatal 1736–1963*, Rvík 1963.
* Már Jónsson (útg.): *Jónsbók, lögbók Íslendinga*, Háskólaútgáfan, Rvík 2004.
Meyjarflugur

**Meyjarflugur** (einnig nefndar **glermeyjar** eða **dömlur**) (fræðiheiti: *Zygoptera*) eru annar af undirættbálkum vogvængja, hinn eru drekaflugur (*Anisoptera*). Meyjarflugur gangast undir ófullkomna myndbreytingu.
Clicker5

**Clicker5** margmiðlunarforritð er framleitt af hugbúnaðarfyrirtækinu Cricksoft. Clicker er fjölþætt forrit og með því er hægt að vinna kennsluefni fyrir nánast hvaða námsgrein sem er en er mest notað með þeim sem eiga erfitt með lestur og ritun. 

Clicker er verkfæri fyrir kennara að búa til verkefni og umhverfi fyrir nemendur að leysa þau.  

Clicker grundvallast á tveimur aðskyldum grunnhlutum ritvinnsluhluta og margmiðlunarhluta. Þessir hlutar geta staðið sjálfstætt hvor í sínu lagi þeir geta einnig unnið saman og myndað eina heild.

## Heimildir
* Cricksoft hugbúnaðarfyrirtækið sem framleiðir Clicker5
David Cameron

**David William Donald Cameron, Cameron [[barón]] af Chipping Norton** (f. 9. október 1966) er breskur þingmaður og fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands og leiðtogi Íhaldsflokksins. Cameron var 43 ára þegar hann tók við embættinu og er því næst yngsti forsætisráðherrann í sögu Bretlands á eftir Robert Jenkinson sem var 42 ára þegar hann tók við embætti.

## Æviágrip
Cameron nam heimspeki, stjórnmálafræði og hagfræði við Oxford-háskóla og útskrifaðist með fyrstu einkunn. Að námi loknu vann hann ýmis trúnaðarstörf fyrir Íhaldsflokkinn og stofnanir tengdar honum en starfaði síðan í sjö ár hjá fjölmiðlafyrirtækinu Carlton Communications.

Fyrsta framboð Cameron til þingsetu á breska þinginu kom til í þingkosningunum 1997 þegar hann bauð sig fram í kjördæminu Stafford en náði ekki kjöri. Í kosningunum 2001 náði hann þó á þing fyrir kjördæmið Witney í Oxfordshire. Tveimur árum síðar var hann kominn í framlínu flokksins í þinginu og fyrir kosningarnar 2005 stýrði hann stefnumótunarvinnu Íhaldsflokksins.

Cameron sigraði í leiðtogakjöri íhaldsmanna árið 2005 en hann var af mörgum talinn vera ungur og hófsamur stjórnmálamaður sem gæti mögulega náð til yngri kjósenda. Undir hans forystu náði íhaldsflokkurinn loks forskoti á Verkamannaflokkinn í skoðannakönnunum, í fyrsta skiptið frá stórsigri Verkamannaflokksins undir forystu Tony Blair árið 1997. Í þingkosningunum 6. maí 2010 fengu íhaldsmenn flest atkvæði og flest þingsæti en náðu þó ekki hreinum meirihluta. Þann 11. maí sagði Gordon Brown af sér sem forsætisráðherra og fékk Cameron þá umboð til að mynda nýja ríkisstjórn í samstarfi með Frjálslyndum demókrötum.

Eftir Bretar kusu að ganga úr Evrópusambandinu í þjóðaratkvæðagreiðslu sagði hann af sér. Theresa May tók við af honum í embætti forsætisráðherra þann 13. júlí 2016.

Cameron var skipaður utanríkisráðherra í stjórn Rishi Sunak þann 13. nóvember árið 2023, sjö árum eftir að hann hrökklaðist úr embætti forsætisráðherra. Cameron tók sæti á lávarðadeild breska þingsins með barónsnafnbót til að geta gegnt ráðherrastöðu í stjórninni. 

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Reitir fasteignafélag

**Reitir fasteignafélag** er þjónustufyrirtæki á sviði útleigu á atvinnuhúsnæði á Íslandi. Fyrirtækið var stofnað árið 2009. Reitir hafa yfir að ráða fjölbreyttu fasteignasafni sem samanstendur af um 130 fasteignum sem staðsettar eru víðsvegar um landið. Innan fasteignasafns Reita má finna verslunarhúsnæði í helstu verslunarmiðstöðvum landsins, fjölbreytt skrifstofuhúsnæði og margskonar lager- og iðnaðarhúsnæði. Meðal þekktra fasteigna má nefna Kringluna, Hótel Hilton, Hótel Reykjavik Natura, Kauphallarhúsið, Holtagarða og nokkrar af perlum íslenskrar byggingarsögu sem staðsettar eru í miðbæ Reykjavíkur.
Adobe Flash

**Adobe Flash** (áður **Macromedia Flash**) er margmiðlunarhugbúnaður, sem er ekki lengur studdur (nema í Kína), frá Adobe Systems sem miðlar gagnvirkni, kvikmyndum og hljóði á vefinn. Með Flash er hægt að setja rastamyndir og vigurmyndir upp á tímalínu til að útfæra hreyfingar og skrifta þær með innbyggða forritunarmálinu ActionScript. Flash-skrár (með endinguna SWF) keyra í Flash-spilara sem getur verið íforrit í vafra eða sjálfstætt notendaforrit.

## Tenglar
* Adobe Flash Player
Scribus

**Scribus** er frjálst umbrotsforrit sem notast við viðfangasafnið Qt. Það býður upp á aðgerðir fyrir umbrot og letursetningu. Það styður líka gerð gagnvirkra PDF-skjala. Forritið styður helstu myndasnið, þar á meðal SVG fyrir vigurmyndir. Það styður einnig CMYK-litakerfið og notkun ICC-litasniða fyrir prentun. Það er með innbyggðan þriðja stigs PostScript-rekil fyrir prentun og skriftutúlk sem skilur Python-skriftur.

Scribus notar eigið skjalasnið, SLA, sem byggir á XML. Það getur ekki lesið skjöl beint úr séreignarhugbúnaði eins og QuarkXPress, Microsoft Publisher, Adobe InDesign og Adobe PageMaker.
CMYK

**CMYK** (oft borið fram „smikk“) er fjögurra lita frádrægt litakerfi sem er algengt í litprentun. Nafnið vísar til enskra heita fjögurra prentlita sem sumar prentvélar nota: *cyan* (blágrænn), *magenta* (vínrauður), *yellow* (gulur) og *key black* (lykilsvartur). 

Í viðlægum litakerfum eins og RGB mynda allir litirnir hvítan en svartur er litleysa (alger skortur á ljósi) en í frádrægum litakerfum eins og CMYK er þessu öfugt farið þar sem hvítur er flöturinn sem prentað er á (blaðið) og því litleysa en allir þrír litirnir samanlagðir mynda svartan. CMYK-litgreining getur greint mynd í þrjá hluta þannig að svartir fletir myndist við samsetningu litanna þriggja eða í fjóra hluta þar sem svartur er prentaður sérstaklega.

## Tenglar
*
Web Content Accessibility Guidelines

**Web Content Accessibility Guidelines** (lausl. „viðmiðunarreglur fyrir aðgengi að vefsíðum“) eru viðmiðunarreglur W3C fyrir vefaðgengi fólks með fötlun. Reglurnar eru þróaðar af verkefninu Web Accessibility Initiative sem hófst árið 1997. Þær eru settar fram sem leiðbeiningar um það hvernig hægt er að hanna vefsíður þannig að þær nýtist öllum og styðji við margs konar aðgangsbúnað, þar á meðal takmarkaðan búnað eins og farsíma. WCAG skilgreinir þrjú stig aðhæfingar: reglur sem allir verða að fylgja (A), reglur sem allir ættu að fylgja (AA) og reglur sem sumir gætu fylgt til að tryggja fleirum aðgengi (AAA).

Fyrsta útgáfa WCAG varð W3C-tilmæli 5. maí 1999. Hún þótti brátt úrelt eftir því sem vefurinn þróaðist. Önnur útgáfa varð að tilmælum 11. desember 2008 eftir langt og strangt umsagnarferli.

## Tenglar
* WCAG 1.0
* WCAG 2.0
* WAI Introduction to WCAG
W3C-tilmæli

**W3C-tilmæli** er lokastig staðfestingarferlis Alþjóðasamtaka um veraldarvefinn (W3C) fyrir nýjar viðmiðunarreglur eða staðla sem samtökin gefa út. Drög að reglum verða að tilmælum eftir ítarlegt umsagnarferli þar sem tekið er tillit til athugasemda bæði frá aðildarfélögum W3C og almenningi. W3C-tilmæli eru í reynd alþjóðlegir staðlar fyrir Veraldarvefinn. 

## Tenglar
* Vefur W3C
James Chanos

**James Chanos** (fæddur 1958) er bandarískur kaupsýslumaður og stjórnandi Kynikos Associates, áhættusjóðs sem sérhæfir sig í skortsölu. Chanos er einna þekktastur fyrir það að hafa hagnast á gjaldþroti bandaríska orkufyrirtækisins Enron.

Chanos hefur vakið athygli fyrir svartsýnar spár sínar varðandi Kína en hann telur að verðbóla hafi myndast á kínverskum fasteignamarkaði.

## Tilvísanir
Goðn

**Goðn** (danska: *Gudenå* eða *Gudenåen*) er fljót á Jótlandi í Danmörku og er lengst fljóta þar í landi, 158 km. 

## Fljótið Goðn í rímþraut
Í  gamalli rímþraut var reynt að ríma á móti orðunum Boðn og Hveðn: 
:Seint mun þverra Són og Boðn,
:seint munu Danir vinna Hveðn.

Sveinbjörn Egilsson leysti þessa rímþraut á 19. öld með botninum:

:Fyrr mun laxinn flýja úr Goðn,
:og Finnum öllum sneiðast héðn.
Marjorie Bruce

**Marjorie Bruce** (desember 1296 – 1316?) eða **Marjorie de Brus** var skosk konungsdóttir og móðir Róberts 2. Skotakonungs, fyrsta konungsins af Stúart-ættinni.

Marjorie var dóttir Róberts (the) Bruce, jarls af Carrick og síðar Skotakonungs og fyrri konu hans, Ísabellu af Mar, sem lést nítján ára að aldri, skömmu eftir fæðingu Marjorie. Árið 1302 giftist Róbert aftur aðalsjómfrú að nafni Elizabeth de Burgh, sem samkvæmt sumum heimildum var aðeins um 13 ára að aldri, en aðrar heimildir telja hana þó nokkrum árum eldri. Hann var krýndur konungur Skotlands 27. mars 1306 og Marjorie varð þá prinsessa af Skotlandi en naut þeirrar tignar ekki lengi því að á þessum árum voru Skotar að berjast fyrir sjálfstæði sínu frá Englandi og í júní sama ár tapaði faðir hennar orrustu við Játvarð 1. Englandskonung. Hann sendi þá konu sína, dóttur og tvær systur sínar til norðurhluta Skotlands til að tryggja öryggi þeirra en jarlinn af Ross sveik þær í hendur Játvarðs, sem hélt þeim föngnum  á mismunandi stöðum í Englandi. 

Marjorie var send í nunnuklaustrið í Watton í Jórvíkurskíri og var þar í um átta ár, eða þar til Játvarður 2. sleppti henni úr haldi um 1314, hugsanlega í skiptum fyrir enska aðalsmenn sem teknir höfðu verið til fanga í orrustunni við Bannockburn þá um sumarið. Í þeim bardaga hafði Walter Stewart, stallari Skotlands, þótt sýna sérlega góða framgöngu og fékk hönd hinnar ungu konungsdóttur að launum. 

Snemma árs 1316 (líklega 2. mars) féll Marjorie af hestbaki nálægt Paisley í Renfrew-skíri í Skotlandi. Hún var þá komin að því að fæða barn. Samkvæmt einni útgáfu sögunnar fékk hún fæðingarhríðir við fallið, var flutt í klaustrið í Paisley og dó þar nokkrum klukkustundum síðar eftir að hafa fætt son. Önnur útgáfa segir að hún hafi hálsbrotnað og dáið samstundis en barnið hafi verið tekið með keisaraskurði og bjargað. Marjorie varð nítján ára, rétt eins og móðir hennar. Hún er grafin í klaustrinu.

Róbert, sonur hennar, var ríkisarfi frá 1318 til 1324 en þá eignaðist afi hans son, Davíð, með seinni konu sinni. Davíð var konungur 1329-1371 en dó barnlaus og þá tók Róbert við. Hann var fyrsti konungur Skota af Stúart-ætt og Marjorie þar með ættmóðir hennar.

## Heimildir
*
George le Nagelaux

**George le Nagelaux** (fæddur 2. mars 1986) tónlistarmaður frá Vín í Austurríki. Hann semur einkum raftónlist (techno).

## Ágrip af útgáfusögu
* 2005 Machinespirit EP 
* 2008 Rhythm Slave EP 
* 2008 Redemption EP
* 2009 Origin Of Men EP
* 2009 No Resistance EP
* 2009 Industrialisation EP
* 2010 Brassbound EP
* 2010 Takeover EP
* 2010 Das Dunkel Spricht

## Tenglar
* Yfirlit yfir útgáfusögu George le Nagelaux á Discogs
Sjómannadagurinn

**Sjómannadagurinn** er fyrsti sunnudagurinn í júní ár hvert, nema ef hvítasunnu ber upp á þann dag, þá er hann næsti sunnudagur þar á eftir. Hann er hátíðisdagur allra sjómanna. Dagurinn var fyrst haldinn hátíðlegur þann 6. júní árið 1938 í Reykjavík og á Ísafirði en frá upphafi 20. aldar tíðkaðist að halda sérstakar sjómannamessur í kirkjum áður en þilskipin héldu til veiða eftir vetrarlægi, sem var yfirleitt 3. eða 4. sunnudag eftir þrettánda. Árið 1987 var dagurinn lögskipaður frídagur sjómanna. 

## Tilvísanir


## Tenglar

* ''Fyrsti sjómannadagurinn''; grein í Alþýðublaðinu 1938
* ''Stórfengleg hátíðahöld sjómanna''; grein í Morgunblaðinu 1938
* ''Íslendingar og hafið''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1968
* ''Sjómannadagurin var stofnaður til þess að efla samstöðu meðal sjómanna''; grein í Morgunblaðinu 1988
* ''Fyrsti sjómannadagurinn ógleymanlegur''; hluti af grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1983
Páll Ísólfsson

**Páll Ísólfsson** (12. október 1893 – 23. nóvember 1974) var íslenskt tónskáld, orgelleikari, píanóleikari, hljómsveitarstjóri og söngstjóri. Páll gegndi fjölda starfa og var einn helsti forystumaðurinn í íslenskum tónlistarmálum á 20. öld. 

Páll fæddist á Stokkseyri. Til Reykjavíkur kom hann árið 1908 og lærði tónlist hjá Sigfúsi Einarssyni. Hann lærði á orgel hjá Karl Straube í Leipzig (1913-18). Páll fór síðan til Parísar til frekara náms árið 1925 og nam þar hjá Joseph Bonnet. Að því loknu hóf Páll störf við tónlist á Íslandi. Hann varð forystumaður í íslensku tónlistarlífi um áratugi og orgelsnillingur. Páll var stjórnandi Lúðrasveitar Reykjavíkur frá 1924-1936 og skólastjóri Tónlistarskólans í Reykjavík 1930 til 1957. Hann var organisti Fríkirkjunnar í Reykjavík 1926-1939 og síðan við dómkirkjuna í Reykjavík frá 1939-1967.

Dóttir Páls var Þuríður Pálsdóttir sópransöngkona.

## Tenglar

* Glatkistan
Net (stærðfræði)

:* Sjá einnig greinina um [[netafræði]].*

**Net** er leið til að tákna mengi hluta (sem nefnast hnútar) í stærðfræði þar sem tveir hnútar geta tengst hvorum öðrum með svo kölluðum leggjum.

## Sjá einnig
* Snara
* Tvíhlutanet
* Ofurnet

## Heimildir
Róbert 3. Skotakonungur

**Róbert 3.** (14. ágúst 1337 – 4. apríl 1406) var konungur Skotlands frá 1390 til dauðadags. Hann hét réttu nafni John Stewart og hefði því átt að kallast Jóhann 2. en tók sér nafnið Róbert þegar hann varð konungur þar sem bæði Jóhann Balliol Skotakonungur og Jóhann landalausi Englandskonungur höfðu verið óvinsælir og lítil gæfa þótti fylgja nafninu. En eins og Sir Walter Scott sagði, þá var Róbert 3. jafnógæfusamur og ef hann hefði haldið nafni sínu.

Róbert - eða Jóhann prins - var elsti sonur Róberts, stallara Skotlands og Skotakonungs frá 1371, og fyrri konu hans Elizabeth Mure. Hann var fæddur utan hjónabands en var gerður skilgetinn þegar foreldrar hans fengu páfaleyfi til að giftast 1349. Hann var gerður jarl af Carrick árið 1368 af Davíð konungi, ömmubróður sínum. Davíð var barnlaus og þegar hann dó 1371 varð Róbert stallari konungur, 55 ára að aldri, og Carrick varð krónpins.

Carrick var áhrifamikill í stjórn landsins næstu árin en ekki fór á milli mála að honum þótti nóg um langlífi föður síns og var óþolinmóður að komast sjálfur til valda. Árið 1384 gerði hann því hallarbyltingu í félagi við ýmsa aðalsmenn og voru þá völdin tekin af föður hans en hann hélt konungstigninni að nafninu til. Carrick stýrði ríkinu og brátt hófust að nýju átök við Englendinga, en þeir feðgar höfðu verið ósammála um hvernig tekist skyldi á við þá. Stefnubreytingin bakaði Carrick óvinsældir og hann gat heldur ekki beitt sér sem skyldi þar sem hann hafði slasat illa þegar hestur sparkaði í hann og náði aldrei heilsu eftir það. Í desember missti hann því völdin í hendur bróður síns, Róberts jarls af Fife og síðar hertoga af Albany.

Róbert 2. dó 1390 og Carrick tók við krúnunni sem Róbert 3. en fékk þó engin völd, heldur stýrði bróðir hans ríkinu áfram til 1393. Þá fékk hann völdin aftur í heldur í samstarfi við son sinn Davíð, hertoga af Rothesay. Árið 1399 var svo Davíð gerður að ríkisstjóra vegna veikinda Róberts en átti þó að vera undir eftirliti þingnefndar þar sem hertoginn af Albany réði lögum og lofum. Róbert konungur var valdalaus og gat ekkert gert þegar kom til deilna milli sonar hans og bróður sem lauk með því að Albany tók Rothesay til fanga 1401. Hann dó í dýflissunni í mars 1402 og var sagt að föðurbróðir hans hefði svelt hann til bana. Albany var þó sýknaður af öllum ásökunum og aftur gerður að ríkisstjóra.

Róbert óttaðist mjög um örlög yngri sonar síns, Jakobs, sem var eina hindrunin í vegi fyrir því að Albany hirti hásætið. Árið 1406 reyndu fylgismenn konungs að komast með Jakob, sem þá var 11 ára, til Frakklands til að koma honum í öruggt skjól en Englendingar tóku skipið sem flutti hann og hann var fangi þeirra næstu 18 árin. Róbert 3. dó skömmu eftir að fréttir bárust af því að sonurinn hefði fallið í hendur Hinriks 4. og er grafinn í Paisley-klaustri. Jakob varð konungur að nafninu til en Albany stýrði ríkinu til dauðadags 1420 og Jakob tók ekki við völdum fyrr en hann sneri aftur 1424.

Kona Róberts var Anabella Drummond (um 1350 – 1401). Þau gengu í hjónaband 1367 og eignuðust allmörg börn, þar á meðal Davíð hertoga af Rothesey og Jakob 1.

## Heimildir
*
Fíkjutré

**Fíkjutré** (eða **fíkjuviðartré**) (fræðiheiti: *Ficus carica*) er lauftré af mórberjaætt sem ber aldin sem nefnd eru fíkjur. Fíkjur eru á stærð við dúfuegg, sætar á bragðið og með mörgum smáum fræjum innan í. Þurrkaðar nefnast fíkjur *gráfíkjur* á íslensku og stundum í hálfkæringi *kóngaspörð*. 

## Eitt og annað
* Í Guðbrandsbíblíu stendur um Adam og Evu: „Þau festu saman fíkjuviðarblöð og gjörðu sér af laufkyrtla“. 
* Í *[[Þúsund og einni nótt]]* stendur: „Það er ekki allt hnot, sem er hnöttótt og ekki allt langt, sem er fíkja“. 

## Tengt efni
* Banjantré, *hið indverska fíkjutré*. 
* Fíkjutré Benjamíns
Lafði Jane Grey

**Lafði Jane Grey** (1536 eða 1537 – 12. febrúar 1554 var drottning Englands í nokkra daga í júlímánuði 1553. Margir telja hana þó ekki með í þjóðhöfðingjaröðinni.

Lafði Jane var elsta dóttir Henry Grey, hertoga af Suffolk, og konu hans Frances Brandon. Lafði Frances var dóttir Maríu prinsessu, yngri systur Hinriks 8., og Hinrik 7. var því langafi lafði Jane. Hún hlaut mjög strangt uppeldi hjá móður sinni en var mjög bókelsk og fékk góða menntun, var raunar sögð ein lærðasta kona Englands. Tæplega tíu ára gömul var hún send í fóstur til Katrínar Parr, konu Hinriks 8., og kynntist þar frændsystkinum sínum, börnum konungs. Eftir dauða Katrínar 1548 fór hún aftur til foreldra sinna. Þann 21. maí 1553 gekk hún að eiga Guildford Dudley lávarð, þriðja son hertogans af Norðymbralandi, sem þá var valdamesti maður Englands.

Samkvæmt ríkiserfðalögum sem Hinrik 8. hafði látið setja 1543 átti Játvarður sonur hans að erfa ríkið, ef hann dæi barnlaus færi krúnan til Maríu Túdor og síðan Elísabetar, systra hans, en ef öll börn Hinriks dæju barnlaus skyldu karlkyns afkomendur Frances Brandon erfa krúnuna. En þegar Játvarður lá á banasænginni 1553 gerði hann erfðaskrá þar sem hann útnefndi erfingja Maríu föðursystur sinnar arftaka sína. Þetta var trúlega vegna þess að hann vildi tryggja að þjóðhöfðingjar Englendinga yrðu mótmælendur. Erfðaskráin var þó tæpast lögleg, þar sem Játvarður var aðeins 15 ára, auk þess sem konungur hafði líklega ekki vald til að ráðstafa ríkiserfðum þvert gegn lögum sem þingið hafði sett.

Játvarður 6. dó 6. júlí 1553 og fjórum dögum seinna lét hertoginn af Norðymbralandi þingið lýsa lafði Jane Grey drottningu Englands og hún tók sér aðsetur í Lundúnaturni. En níu dögum síðar hafði María Túdor aflað sér nægilegs stuðnings til að geta haldið innreið sína í London og fengið þingið til að lýsa sig hina réttu drottningu. María hélt Jane og manni hennar föngnum í Lundúnaturni en hertoginn af Norðymbralandi var hálshöggvinn 22. ágúst.

Jane og maður hennar voru bæði sökuð um landráð og dæmd til dauða 13. nóvember 1553. Þau voru þó ekki tekin af lífi strax og ýmislegt bendir til þess að María hafi ætlað að þyrma lífi frænku sinnar. En þegar faðir Jane tók þátt í uppreisn mótmælenda í janúar 1554 voru örlög Jane ráðin og hún var hálshöggvin ásamt manni sínum 12. febrúar. Faðir hennar var tekinn af lífi viku síðar.

Misjafnt er hvort veldistími Jane er talinn hefjast 6. júlí, þegar Játvarður 6. dó, eða 10. júlí, þegar hún var lýst drottning. Því er hún ýmist kölluð níu daga drottningin eða þrettán daga drottningin.

## Heimildir
*
Dáríulerki

**Dáríulerki** (fræðiheiti ***Larix gmelinii***) er lerkitegund sem upprunin er í austurhluta Síberíu og Norðaustur-Mongólíu, Norðaustur-Kína og Norður-Kóreu.

Dáríulerki er meðalstór sumargrænt barrtré sem er 10 - 30 m hátt og getur ummál trjábols náð 1 me. 
Tegundir af Dáríulerki eru
* *Larix gmelinii* var. *gmelinii*
* *Larix gmelinii* var. *japonica*
* *Larix gmelinii* var. *olgensis*

Dáríulerki myndar stóra skóga í austur-Síberíu og vex í 50-1,200 m hæð í grunnum jarðvegi fyrir ofan sífreri. Dáríulerki er það tré sem vex nyrst í heiminum (73°N) og það tré í heiminum sem þolir mestan kulda. Fundist hefur tré í Jakútíu sem er 919 ára gamalt. Erfitt hefur reynst að rækta dáríulerki á syðri breiddargráðum þar sem það er aðlagað mjög löngum vetrardvala. Í heimkynnum þess er frost alveg þangað til seinast í maí eða júní og ekkert frost svo aftur þangað til sumri lýkur.

## Tengill
* Gymnosperm Database: ''Larix gmelinii'' 
* Dáríulerki (Larix gmelinii var. gmelinii)
Spænski fjársjóðsflotinn

**Spænski fjársjóðsflotinn** (spænska: *Flota de Indias*) voru skipalestir sem fluttu varning frá Spænsku Vestur-Indíum til Spánar frá 1566 til 1790. Flotinn varð stærstur með fimmtíu skip í lest undir lok 16. aldar. Spænska heimsveldið kom sér upp þessari aðferð til að verjast sjóræningjum sem sóttust mjög eftir að ræna spænsk skip sem fluttu mikið magn góðmálma frá nýlendunum í Nýja heiminum. Á heildina litið tókst þessi aðferð vel, enda var hún notuð í meira en tvær aldir. Fá dæmi eru um að allur flotinn hafi tapast vegna storma eða sjórána, en þegar það gerðist hafði það miklar neikvæðar afleiðingar fyrir efnahag heimsveldisins. 

Flök af skipum úr spænska fjársjóðsflotanum eru mjög eftirsótt af fjársjóðsveiðurum.
Þórshamar (íþróttafélag)

**Karatefélagið Þórshamar** er íslenskt karatefélag. Þar er shotokan karate iðkað. Þórshamar býður upp á fjölbreytt námskeið fyrir fólk á öllum aldri og sérstök leikjanámskeið fyrir börn á aldrinum 6-12 ára á sumrin.

## Tenglar
* Heimasíða Þórshamars
Móðurmál

**Móðurmál** er hugtak sem getur hvortveggja þýtt tungumál sem einhver hefur lært sem barn og er alinn upp við en er einnig haft um ríkismál í heimalandi þess sem um er rætt. Móðurmálið er oft sagt hluti af manninum sjálfum og sjálfsvitund hans. Finnski rithöfundurinn, Antti Tuuri, sagði eitt sinn: „Á móðurmáli mínu get ég sagt hvað sem ég vil, en á öðrum málum aðeins það sem ég hef lært“. 

## Tilvísanir
Erpur Eyvindarson

**Erpur Þórólfur Eyvindarson** (f. 29. ágúst 1977), einnig þekktur sem **Blaz Roca** og **Johnny National**, er íslenskur rappari, myndlistamaður og sjónvarpsmaður.

Hann er einn liðsmaður hljómsveitarinnar XXX Rottweilerhunda. Hann var með þættina Íslensk kjötsúpa, Johnny International og Johnny Naz á Skjá einum. Þá kom hann fram í Loga í beinni veturinn 2009 auk þess sem hann vann að Steindanum okkar vorið 2010 (ásamt Steinþóri Hróari Steinþórssyni). Erpur sá einnig stöku sinnum um útvarpsþáttinn Harmageddon á útvarpsstöðinni X-inu 977. Erpur hlaut gullplötu fyrir sína fyrstu breiðskífu, *Kópacabana* (2010), eftir að hún seldi yfir 5.000 eintök.

## Útgefið efni

### [[XXX Rottweilerhundar]]

#### Breiðskífur

* *[[XXX Rottweilerhundar (breiðskífa)|XXX Rottweilerhundar]]* (2001)

#### Smáskífur

* *XXX Rottweilerhunder* (2013)

#### Stökur

* *Hvernig ertu* (2007)
* *Gemmér* (2008)
* *Í næsta lífi* (2015)
* *Negla* (2016)
* *Kim Jong-un* (2017)
* *Gera grín* (2022) ásamt BLAFFA og Villa Neto

### [[Hæsta hendin]]

#### Breiðskífur
**Hæsta hendin* (2005)

### Blaz Roca

#### Breiðskífur
**Kópacabana* (2010)
**BlazRoca (Remix)* (2011)
**BlazRoca* (2016)

#### Stökur

* *Klikk* (2019) ásamt Sdóra og Chase
* Slaki Babarinn (2022) ásamt Agli Ólafssyni

## Tilvísanir
Steinþór Hróar Steinþórsson

**Steinþór Hróar Steinþórsson** (f. 9. desember 1984), einnig þekktur sem **Steindi Jr.** eða **Steindi Junior**, er íslenskur skemmtikraftur og sjónvarpsmaður. Hann er fæddur og uppalinn í Mosfellsbæ. Hann var einn af leikurum *Monitors* í samnefndum þætti á Skjá Einum árið 2009. Í kjölfarið fór hann til Stöðvar 2 og var með þættina *[[Steindinn okkar|Steindann okkar]]* og *[[Steypustöðin|Steypustöðina]]*. Um svipað leyti bauð hann sig fram fyrir Vinstri Græn í Mosfellsbæ en dró framboð sitt síðar til baka.

Árið 2019 gerði hann þáttaröðina *[[Góðir landsmenn]]* og í kjölfarið leikstýrði hann kvikmyndinni *[[Þorsti (kvikmynd)|Þorsti]]* með Leikhópnum X. Hann er einn umsjónarmanna útvarpsþáttarins FM95Blö sem eru á dagskrá á FM 957 á föstudögum. Hann hefur verið í þáttunum síðan 2014.

## Ferill

## Tónlist
Hann hefur einnig gefur út þó nokkur lög, hans vinsælasta er **,,Djamm í Kvöld"** af plötunni **,,Án djóks samt djók"** sem gefin út var árið 2011 fyrir þættina Steindinn Okkar. Lagið fjallar um mann sem missir stjórn á áfengisneyslu sinni, og þar að leiðandi missir einnig tengsl við fjölskyldu og ástvini. En lagið er þó mjög fjörugt og er með hæðinn blæ, og er vinsælt við partý aðstæður. 

Meðal vinsælra laga er einnig: **,,Til í allt, Pt. III"**, **,,Allir með (feat. Egill Ólafsson)"**, **,,Gull af mönnum"** og **,,Aldrei Toppað"** 

## Tilvísanir
Óttarr Proppé

**Óttarr Proppé** (fæddur 7. nóvember 1968) er íslenskur tónlistarmaður, leikari og fyrrum stjórnmálamaður. 

Óttarr var kosinn á Alþingi fyrir Bjarta framtíð árið 2013 og sat á þingi til 2017. Hann var heilbrigðisráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar frá 11. janúar 2017 til 30. nóvember sama ár og formaður Bjartrar framtíðar frá 2015-2017. Óttarr var áður borgarfulltrúi Besta flokksins í Reykjavík frá 2010-2013. 

Hann er meðlimur í hljómsveitinni HAM  auk þess sem hann er söngvari hljómsveitarinnar Dr. Spock. Þá lék hann í kvikmyndinni *[[Sódóma Reykjavík]]* árið 1992.

Eftir að Óttarr lét af þingmennsku hefur hann starfað sem verslunarstjóri í Bóksölu stúdenta.

## Tilvísanir
Kolbeinsstaðakirkja

**Kolbeinsstaðakirkja** er kirkja í Staðarstaðarprestakalli í Snæfells- og Dalaprófastsdæmi. Hún var byggð úr steinsteypu 1933 og vígð 1934. 

## Tenglar
*Kolbeinsstaðarkirkja á kirkjukort.net
* ''Kolbeinsstaðakirkja''; grein af nat.is 
* ''Máldagi Kolbeinsstaðakirkju''; grein í Sunnudagsblaði Tímans 1970
Steindinn okkar

***Steindinn okkar*** er íslenskur sjónvarpsþáttur sem var sýndur á Stöð 2. Alls voru gerðar þrjár þáttaraðir og var Steinþór Hróar Steinþórsson, betur þekktur sem Steindi Jr., í aðalhlutverki í þeim öllum, enda þættirnir við hann kenndan. Fyrsti þátturinn var sýndur 30. apríl 2010, og sá síðasti 11. október 2012. Þættirnir voru sketsaþættir (sketch show) og endaði hver þáttur á tónlistarmyndbandi. Fyrst um sinn skrifuðu Ágúst Bent Sigbertsson, leikstjóri þáttanna, og Steinþór Hróar Steinþórsson handritið, en síðar bættist Magnús Leifsson í hópinn og skrifaði með þeim aðra og þriðju þáttaröð.

Steinþór Hróar Steinþórsson fer alltaf með aðalhlutverk í skensunum, en mikið af leikurum og þekktum aðilum hafa komið fram í þáttunum. Ber þar helst að nefna Erpur Eyvindarson, Dóri DNA, Bergur Ebbi Benediktsson, Davíð Guðbrandsson, Þórunn Antonía Magnúsdóttir, Ólafur Ásgeirsson, María Guðmundsdóttir, Guðrún Ester Árnadóttir, Ólafur Darri Ólafsson og Snorri Engilbertsson.

Lög úr þáttunum hafa sum verið mjög vinsæl og fengið mikla útvarpsspilunn. Má meðal annars nefna *Geðveikt fínn gaur*, *Djamm í kvöld*, *Gull af mönnum*, *Dansa það af mér* og *Nóttin er ung*. Oftast hafa Redd Lights og StopWaitGo unnið lögin með Steindanum okkar. Einnig hafa Ólafur Arnalds, Danni Deluxe, Berndsen, Gísli Pálmi og Ljósvaki unnið að tónlist fyrir þættina. Árið 2011 kom úr geisladiskurinn, *Án djóks samt djók*, með lögum úr þáttaröð númer eitt og tvö.

## Tónlistaratriði
Hér fyrir neðan er listi yfir öll tónlistaratriðin í þáttunum

### Þáttaröð 1 (2010)

### Þáttaröð 2 (2011)

### Þáttaröð 3 (2012)

Steindi sá um skaupið 2013 og 2015 með öðru fólki. Þar var hann með lokalögin: *Springum út* (2013), *Allir með* (2015).
Logi í beinni

***Logi í beinni*** var íslenskur sjónvarpsþáttur í umsjón Loga Bergmann Eiðssonar. Hann var sýndur á Stöð 2.
Johnny International

***Johnny International*** var sjónvarpsþáttur á Skjá einum í umsjón Erps Eyvindarsonar. Hann tók við af *[[Íslensk kjötsúpa (sjónvarpsþáttur)|Íslenskri kjötsúpu]]*.
Dóri DNA

**Halldór Laxness Halldórsson** (fæddur 16. maí 1985), betur þekktur sem **Dóri DNA**, er íslenskur leikari, höfundur og uppistandari. Hann er sonur kvikmyndagerðamannanna Guðnýjar Halldórsdóttur og Halldórs Þorgeirssonar. Guðný er dóttir Halldórs Laxness og Auðar Sveinsdóttur Laxness. Halldór kláraði stúdentspróf frá Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 2006 og útskrifaðist af Sviðshöfundabraut LHÍ árið 2011. Hann er meðlimur í uppistandshópnum Mið Ísland, ásamt Ara Eldjárn, Jóhanni Alfreð Kristinssyni, Bergi Ebba Benediktssyni og Birni Braga Arnarssyni.

Halldór er kvæntur Magneu Guðmundsdóttur arkitekt.   

Halldór var upphaflega rappari, með hljómsveitunum Bæjarins Bestu, NBC og 1985!. Hann lagði hljóðnemann á hilluna árið 2008, en hefur komið fram og rappað við sérstök tilefni. 

Halldór skrifaði og lék í leikritinu *Þetta er grín án djóks*, ásamt Sögu Garðarsdóttur sem sett var upp af Menningarfélagi Akureyrar árið 2015. Sama ár gaf hann út ljóðabókina *Hugmyndir: Andvirði hundrað milljónir*, en var hún tilnefnd til Menningarverðlauna DV árið 2016. Bókin hefur nú komið út í Þýskalandi en Christian Filips þýddi.

Haustið 2019 kom út fyrsta skáldsaga Dóra DNA *Kokkáll*. Útgefandi er Bjartur. Bókin var ein af tíu söluhæstu skáldsögum landsins í jólabókaflóðinu.  

Sama haust var leikritið Atómstöðin - Endurlit frumsýnt í Þjóðleikhúsinu, leikgerð eftir Halldór Laxness Halldórsson og Unu Þorleifsdóttir. Sigríður Jónsdóttir, gagnrýnandi Fréttablaðsins gaf sýningunni fjórar og hálfa stjörnu og sagði meðal annars - „*Atómstöðin er fyrsta aðlögun Halldórs Laxness Halldórssonar fyrir svið, gerð í samvinnu við Unu, og lofar ansi góðu. Handbragðið er með ágætum, hann leyfir texta bókarinnar að njóta sín en er óhræddur við að setja sinn stimpil á söguna. Með reglulegu millibili kippir Halldór áhorfendum út úr framvindunni þegar persónur verksins stíga út úr sögunni og gera athugasemdir. Þetta aftengingarástand, beint úr smiðju Bertolts Brecht, hæfir sýningunni vel og úrvinnslan er góð."*  

Atómstöðin - Endurlit var valin sýning ársins á Grímunni árið 2020.   

## Ritaskrá

### Ljóð
* *Órar, martraðir og hlutir sem ég hugsa um þegar ég er að keyra*, Bjartur, 2017
* *Ich bin ein Bauer und mein Feld brennt* (þýðing), RoughBooks Verlag, Þýskaland, 2016
* *Hugmyndir: Andvirði hundrað milljónir*, Bjartur, 2015
* *Hugmyndir: Andvirði hundrað milljónir*, Tunglið, 2015 [Gefin út í 69 eintökum]

### Skáldsögur
* *Kokkáll*, Bjartur, 2019

### Leikrit
* *Þétting Hryggðar, Borgarleikhúsið*, 2021 (ásamt Unu Þorleifsdóttur)
* *Atómstöðin - endurlit*, Þjóðleikhúsið, 2019  (ásamt Unu Þorleifsdóttur)
* *Þetta er grín, án djóks*, Menningarfélag Akureyrar, 2015 (ásamt Sögu Garðarsdóttur)
Skattaskjól

**Skattaskjól** er hugtak sem haft um svæði á jörðinni þar sem skattar eru litlir eða engir, og oftar en ekki er þar meiri bankaleynd en annars staðar. Þau lönd sem teljast vera skattaskjól skattleggja fjárfestingar og tekjur af þeim í miklu hófi eða alls ekki. Þetta laðar fjármagn að frá löndum þar sem skattheimta er þyngri. Í apríl árið 2010 var sagt frá því að Delaware í Bandaríkjunum væri orðið helsta skattaskjól heimsins, og næst á eftir kom Lúxemborg, Sviss og Caymaneyjar.

## Tengt efni
* Aflandseyjar
* Bankaleynd
* Panamaskjölin

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Þar sem slóðirnar enda''; grein í DV 12. maí 2010
Aflandseyjar

**Aflandseyjar** er nýlegt hugtak á íslensku og er haft um eyjar sem á einhvern hátt tengjast stærri þjóðum og um leið dularfullri fjármálastarfsemi svo sem bankaþjónustu sem er veitt einstaklingum og fyrirtækjum utan hins eiginlega starfsvettvangs banka. Aflandseyjar eru oft heppilegt skattaskjól fyrir hina ríku og efnameiri. Sem dæmi um aflandseyjar mætti nefna: Jersey, Guernsey, Mön, Bermúda, Bahamaeyjar, Bresku Jómfrúreyjar og Caymaneyjar. 

## Tengt efni
* Bankaleynd
* Skattaskjól

## Tenglar
*
Mileva Marić

**Mileva Marić** (19. desember 1875 – 4. ágúst 1948; s. Милева Марић) var serbneskur stærðfræðingur og ein af fyrstu evrópsku konunum sem lögðu stund á rannsóknir á stærðfræði og eðlisfræði. Hún var eiginkona Alberts Einsteins árin 1903 – 1919.
Logos

**LOGOS** er lögmannsstofa í Reykjavík. Stofan er stærsta lögmannsstofa Íslands með um 80 starfsmenn. LOGOS sérhæfir sig í þjónustu við íslenskt og alþjóðlegt viðskiptalíf og er jafnframt sú lögmannsstofa á Íslandi sem á sér lengsta sögu, eða allt aftur til ársins 1907.  

Sveinn Björnsson, sem síðar varð fyrsti forseti Íslands, opnaði þá fyrstu lögmannsstofu landsins, Málflutningsskrifstofuna í Kirkjustræti í Reykjavík. Logos í núverandi mynd varð til með samruna A&P lögmanna  og  Málflutningsskrifstofunnar. Árið 2005 opnaði LOGOS skrifstofu í London og var jafnframt fyrsta íslenska lögfræðistofan til að opna skrifstofu þar. Verkefnin þar eru flest á sviði fyrirtækjaráðgjafar.
  
Lögmannsstofan er félagi í Lex Mundi, sem eru stærstu samtök óháðra lögfræðistofa í heiminum.

## Tilvísanir
Kaupfélag Skagfirðinga

**Kaupfélag Skagfirðinga** (**KS**) er samstæða sem heldur úti mikilli atvinnustarfsemi í Skagafirði og á einnig í fyrirtækjum víðs vegar um land. Höfuðstöðvar þess eru á Ártorgi á Sauðárkróki. Meðal annars rekur kaupfélagið verslanir, byggingarvöruverslun, sláturhús, mjólkursamlag, og bifreiðaverkstæði.

## Saga
Kaupfélagið var stofnað þann 23. apríl 1889 þegar tólf menn komu saman á Sauðárkróki til að stofna félag eftir að Ólafur Briem, alþingismaður á Álfgeirsvöllum hafði boðað þá.

Félagssvæðið er Skagafjörður en á stofnfundinum voru einnig bændur úr Bólstaðarhlíðarhreppi í Austur-Húnavatnssýslu.

Fyrsti kaupfélagsstjórinn var séra Zophónías Halldórsson.

## Kaupfélagsstjórar
* 1889–1890: Zophónías Halldórsson
* 1890–1891: Jón Jakobsson
* 1892–1910: Pálmi Pétursson
* 1910–1913: Gísli Jónsson
* 1913–1937: Séra Sigfús Jónsson
* 1937–1946: Sigurður Þórðarson
* 1946–1972: Sveinn Guðmundsson
* 1972–1981: Helgi Rafn Traustason
* 1982–1988: Ólafur Friðriksson
* 1988–: Þórólfur Gíslason

## Heimild
* Þórólfur Gíslason, Stefán Gestsson og Stefán Guðmundsson (ritstj.), *Saga Kaupfélags Skagfirðinga 1889–2009*. Guðbrandur Þorkell Guðbrandsson (textavinnsla)(Kaupfélag Skagfirðinga).

## Sjá einnig

* Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði

## Tilvísanir
Joe Rogan

**Joe Rogan** (fæddur 11. ágúst 1967) er bandarískur þáttastjórnandi, uppistandari, leikari og sjónvarpsmaður. Hann er meðal annars þekktur fyrir leik sinn í sjónvarpsþáttunum *News Radio*, sem umsjónarmaður *[[Fear Factor]]* og fyrir það að lýsa bardögum í blönduðum bardagaíþróttum (MMA). Hann stýrir hlaðvarpsþættinum *The Joe Rogan Experience* sem er einn sá vinsælasti í heimi. Í þættinum fær hann ýmsa gesti til sín af fjölbreyttum bakgrunnum. Árið 2020 gerði hann samning við Spotify um kaup á þættinum sem er metinn á um 100 milljónir dala og í kjölfarið fluttust allir hlaðvarpsþættirnir yfir á Spotify. 

Tónlistarmennirnir Neil Young og Joni Mitchell gagnrýndu Joe í janúar 2022 fyrir að dreifa fölskum upplýsingum um COVID-19 í þættinum en hann ræddi við lækni sem var gagnrýninn á bólusetningar. Joe tók gagnrýnina til sín og sagðist ætla að bjóða upp á umræðu sem sýndi aðrar hliðar. Hann ætlaði sér ekki að breiða út rangar upplýsingar. 

## Útgefið uppistand
* *I'm Gonna Be Dead Someday...* (Geisladiskur) 2000
* *Joe Rogan: Live from the Belly of the Beast* (DVD) 2001
* *Joe Rogan: Live* (DVD) 2006
* *Shiny Happy Jihad* (Geisladiskur) 2007
* *Talking Monkeys In Space* (Geisladiskur og DVD) 2010
* *Live from the Tabernacle* 2012  (á netinu)
* * Rocky Mountain High* 2014 (á netinu)
* *Triggered* (Netflix) 2016
* *Strange Times* (Netflix) 2018

## Tenglar
* Heimasíða 
* 
## Tilvísanir
Mitch Hedberg

**Mitch Hedberg** (24. febrúar 1968 – 29. mars 2005) var bandarískur uppistandari. Hedberg lést þarnn 29. mars árið 2005 úr of stórum skammti eiturlyfja, aðeins 37 ára að aldri.

## Útgefið uppistand
* *Strategic Grill Locations* (Geisladiskur)
* *Mitch All Together* (Geisladiskur og DVD)
* *Do You Believe in Gosh?* (Geisladiskur)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða
Terry Gilliam

**Terry Gilliam** (fæddur 22. nóvember 1940) er breskur kvikmyndaleikstjóri og meðlimur grínhópsins Monty Python. Hann varð fyrst þekktur fyrir stuttar hreyfimyndir sem hann teiknaði fyrir þættina Monty Python's Flying Circus en síðar sem leikstjóri. Myndir Gilliams eins og *[[Brazil (kvikmynd)|Brazil]]* og *[[Fear and Loathing in Las Vegas]]* eru draumórakenndar og gerast á mörkum hins raunverulega og hins ímyndaða. Algeng stef í myndum hans eru átök rökhugsunar og hins andlega, átök draumóra og raunveruleikans og bilið á milli geðheilsu og geðveiki. Gilliam fæddist í Bandaríkjunum en hlaut breskan ríkisborgararétt árið 1968. Hann hafnaði bandarísku ríkisfangi sínu árið 2006.

## Kvikmyndir

* *[[Monty Python and the Holy Grail]]* (1975) (ásamt Terry Jones)
* *[[Jabberwocky]]* (1977)
* *[[Time Bandits]]* (1981)
* *[[The Meaning of Life]]* (1983) (hlutinn *The Crimson Permanent Assurance*)
* *[[Brazil (kvikmynd)|Brazil]]* (1985) 
* *[[The Adventures of Baron Munchausen]]* (1988) 
* *[[The Fisher King]]* (1991) 
* *[[12 Monkeys]]* (1995) 
* *[[Fear and Loathing in Las Vegas]]* (1998) 
* *[[The Brothers Grimm]]* (2005) 
* *[[Tideland]]* (2005) 
* *[[The Imaginarium of Doctor Parnassus]]* (2009)
**The Zero Theorem* (2013)
**The Man Who Killed Don Quixote* (2018)

## Tenglar

*
Manni

**Ármann Sveinsson** eða **Manni** (fæddur 1. janúar 1861, dáinn 19. febrúar 1885) úr berklum við nám í Belgíu var bróðir **Jóns Sveinssonar (Nonna).**
Hrappsey

**Hrappsey** er eyja á innanverðum Breiðafirði í mynni Hvammsfjarðar, um 7 kílómetra norðaustur af Stykkishólmi. Eyjan er 1,7 ferkílómetrar að stærð. Jarðgerð eyjarinnar þykir sérstök fyrir að vera að hluta af bergtegundinni anorþósít, sem er svipað að gerð og tunglið. Hrappsey er kölluð *Hrafnsey* í ýmsum eldri heimildum, til dæmis heitir hún Hrafsey í máldaga frá 1533 en í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns frá 1705 heitir hún Hrappsey.

Samkvæmt máldaga Skarðskirkju var bænhús í Hrappsey árið 1237 en þess er ekki getið síðan. Árið 1241 flúði Tumi Sighvatsson yngri þangað undan Kolbeini unga og Gissuri Þorvaldssyni eftir víg Snorra Sturlusonar frænda síns. Eftir það er Hrappseyjar oft getið í heimildum, enda bjuggu þar ýmsir merkisbændur. Jörðin var hlunnindajörð og þar var mikil dún- og fuglatekja. Þar var líka góð fjárbeit.

## Hrappseyjarprentsmiðja
Á síðasta fjórðungi 18. aldar var Hrappsey menningarmiðstöð því þá var þar prentsmiðja, hin eina utan biskupsstólanna, og töluverð útgáfustarfsemi stunduð. Þeir sem helst stóðu fyrir prentsmiðjunni voru Bogi Benediktsson, bóndi í Hrappsey og aðaleigandi prentsmiðjunnar lengst af, náfrændi hans Guðmundur Ólafsson bóndi í Arney, og Magnús Ketilsson sýslumaður í Búðardal, sem sjálfur var afkastamikill rithöfundur og skrifaði töluvert af því sem prentsmiðjan gaf út, þar á meðal fyrsta tímarit sem út kom á Íslandi, *[[Islandske Maanedstidender]]*. Prentsmiðjan var í Hrappsey frá 1773 til 1795 en þá var hún seld og flutt suður að Leirárgörðum. 

Hrappsey hefur verið í eyði frá 1958. Hún var um tíma í eigu Háskóla Íslands, gefin af Guðmundi Magnússyni og konu hans, Katrínu Skúladóttur frá Hrappsey, en er nú í einkaeign.

## Heimildir
* 
* 
* Íslendingabók islendingabok.is
Rangárvellir

**Rangárvellir** er byggðarlag í Rangárvallasýslu, sveitin milli Ytri-Rangár og Eystri-Rangár. Efri hluti sveitarinnar er hraunbreiða, fremur gróðursnauð og vatnslítil, og sunnan við hana er víðáttumikið, sandborið sléttlendi en neðst á Rangárvöllum er mýrlent. 

Áður en landgræðsluátak hófst á Rangárvöllum var víða mikill uppblástur og landeyðing en sveitin hefur þó löngum þótt gott landbúnaðarhérað og þar voru mörg stórbýli. Sögufrægust þeirra eru Oddi og Keldur.

Rangárvellir eru ásamt Ölfusi mesta jarðskjálftasvæði landsins og er vitað fyrir víst að tólf sinnum hafa fallið þar bæir í jarðskjálftum á seinustu átta öldum og þó hugsanlega mun oftar. 

Í landi Gaddstaða á Rangárvöllum byggðist kauptúnið Hella upp frá 1927. Rangárvellir voru áður í Rangárvallahreppi en hann sameinaðist Djúpárhreppi og Holta- og Landsveit 1994 og nefnist hið sameinaða sveitarfélag Rangárþing ytra.
Æviskeið

**Æviskeið** er sá tími sem tiltekin lífvera lifir. Æviskeið er breytilegt eftir einstaklingum hverrar tegundar.