open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Potemkíntjöld

**Potemkíntjöld** eða **potemkintjöld** er orðatiltæki sem notað er um byggingu (raunverulega eða ímyndaða) sem er byggð eingöngu til að blekkja aðra til að halda að ástandið sé betra en það raunverulega er. Orðatiltækið er upprunnið úr sögu um færanleg gerviþorp sem byggð voru til að blekkja keisaraynjuna Katrínu 2. á ferðalagi hennar um Krímskagann árið 1787. Sagan segir að elskhugi hennar Grígoríj Potemkín hafi látið setja upp færanleg gervihús meðfram bökkum fljótsins Dnjepr til að blekkja keisaraynjuna. Þegar hún hafa farið framhjá þá voru húsin tekin niður og svo sett upp aftur lengra meðfram ferðaleið hennar.
Joachim von Ribbentrop

**Ulrich Friedrich Wilhelm Joachim von Ribbentrop** (30. apríl 1893 – 16. október 1946), venjulega kallaður **Joachim von Ribbentrop**, var utanríkisráðherra Þýskalands nasismans frá 1938 til 1945.

Ribbentrop vakti fyrst athygli Adolfs Hitler sem víðförull athafnamaður sem vissi meira um utanríkismál en flestir háttsettir nasistar. Hann gaf afnot af húsinu sínu fyrir leynifundi í janúar 1933 sem leiddu til útnefningu Hitler í kanslaraembætti Þýskalands. Hann varð trúnaðarvinur Hitler, en vinátta þeirra fór mjög í taugarnar á öðrum flokksmönnum sem töldu Ribbentrop grunnhygginn og hæfileikalausan. Hann var útnefndur sendiherra til Bretlands árið 1936 og utanríkisráðherra Þýskalands í febrúar 1938.

Fyrir seinni heimsstyrjöldina lék Ribbentrop lykilhlutverk í stofnun Stálbandalags Þjóðverja við Ítalíu og í gerð hlutleysissáttmála við Sovétríkin sem þekkt varð sem Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn í höfuðið á Ribbentrop og sovéska utanríkisráðherranum Vjatsjeslav Molotov. Eftir árið 1941 döluðu áhrif Ribbentrop nokkuð.

Ribbentrop var handtekinn í júní 1945 og réttað yfir honum við Nürnberg-réttarhöldin þar sem hann var dæmdur fyrir þátt sinn í að hefja seinni heimsstyrjöldina í Evrópu og fyrir að stuðla að framkvæmd Helfararinnar. Þann 16. október 1946 varð Ribbentrop fyrstur sakfelldra nasista tekinn af lífi og hengdur.

## Heimild
*
Ólympíuleikarnir í stærðfræði

**Ólympíuleikarnir í stærðfræði** (e: *International Mathematical Olympiad*) er árleg sex-dæma stærðfræðikeppni fyrir framhaldsskólanema, og eru elstu vísindaólympíuleikarnir. Þeir voru fyrst haldnir í Rúmeníu árið 1959. Þeir hafa síðan verið haldnir árlega, fyrir utan árið 1980, þegar þeir voru ekki haldnir vegna skorts á fjármagni. Um 100 lönd um allan heim senda lið 6 framhaldsskólanema, ásamt liðsstjóra og aðstoðarliðstjóra.

Efni dæmanna er allt frá mjög erfiðri algebru og forstærðfræðigreiningu, til stærðfræði sem er vanalega ekki kennd á framhaldsskólastigi, og oft ekki á háskólastigi, heldur til dæmis fallajöfnur og talnafræði sem krefst víðtækrar þekkingar á reglum og stærðfræðigreining, þó leyfð í lausnum dæmanna, er aldrei nauðsyn; það er meginregla keppninnar að hver sem er sem er með grunnskilning á stærðfræði ætti að skilja dæmin jafnvel þótt lausnirnar krefjist miklu meiri þekkingar. Stuðningsmenn þessarar meginreglu halda því fram að þetta skapi hvatningu til að finna glæsileg, blekkjandi einföld dæmi sem þó krefjast ákveðinnar hugvitssemi.

Valferlið er mismunandi eftir löndum, en það inniheldur oft nokkur próf, hvert erfiðara en það fyrra. Verðlaun eru gefin efstu 50% keppenda. Lið eru ekki opinberlega viðurkennd; öll stig eru aðeins gefin einstökum keppendum, en stig liða eru óopinberlega borin saman oftar en stig einstakra keppenda.  Keppendur verða að vera undir 20 ára aldri, og ekki mega þeir hafa byrjað háskólanámi. Með þessi skilyrði í huga má hver einstaklingur taka þátt eins oft og honum gefst tækifæri til.

Hér á landi sér Stærðfræðikeppni framhaldsskólanema um að skipa 6 manna lið Íslands sem fer á Ólympíuleikanna. Keppnin er haldin í tvennu lagi á hverjum vetri. Annars vegar er um að ræða forkeppni sem fer fram í október og er á tveimur stigum; neðra og efra stigi. Neðra stigið er ætlað nemendum á fyrsta ári framhaldsskóla, og það efra ætlað eldri nemendum. Þeir sem standa sig vel í forkeppninni er svo boðið að taka þátt í úrslitakeppni sem fer fram í mars.

## Tilvísanir
Lýðhyggja

**Lýðhyggja** vísar til enska orðsins „populism“ og hefur verið mjög fyrirferðamikið í stjórnmálum Vesturlanda í kjölfar efnhagskreppunnar árið 2008. Lýðhyggja er talin tefla saman hinum almenna eða venjulega einstaklingi gegn því sem kallað er „elíta“ eða yfirstétt í gefnu samfélagi. Lýðhyggja getur birst í stefnum og hugmyndum bæði stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka.

Lýðhyggja getur tekið á sig ýmis form og verið bæði til vinstri og hægri í stjórnmálum. Þeir sem aðhyllast lýðhyggju til vinstri eru til dæmis oft á móti stórfyrirtækjum og peningahagsmunum, en þeir sem eru til hægri eru oft á móti sósíalsískum flokkum, verkalýðshreyfingum og þess háttar.

Enska orðið „populism“ hefur stundum verið þýtt sem „lýðskrum“ á íslensku. Stundum er orðið „hentistefna“ einnig notað í sambandi við lýðhyggju. Ef betur er að gáð kemur þó í ljós að hvorugt þeirra er rétt þýðing á hugtakinu lýðhyggja. Samkvæmt íslenskri orðabók merkir orðið „skrum“ oflof sem á að auka áhuga fólks á málefni eða vöru og „hentistefna“ er aðferð við stjórnun sem einkennist af geðþóttaákvörðunum. Slíkt er á engan hátt einskorðað við tilteknar stjórnmálastefnur heldur hafa stjórnmálamenn og flokkar hvarvetna af litrófi stjórnmálanna einhverntíma beitt skrumi til að koma málefnum sínum á framfæri eða sýnt af sér hentistefnu. Þetta eru því frekar einkenni stjórnmála almennt, heldur en einhverrar tiltekinnar stjórnmálastefnu umfram aðrar.

Í Evrópu er fjöldi flokka eða stjórnmálahreyfinga sem hafa verið flokkaðir undir lýðhyggju, til dæmis: Framfaraflokkurinn í Noregi, Svíþjóðardemókratar í Svíþjóð, UKIP í Bretlandi, Rassemblement national, flokkur Marine Le Pen í Frakklandi og Frelsisflokkur Geert Wilders í Hollandi. Andúð á útlendingum og innflytjendum hefur verið áberandi stef í málflutningi bæði Marine Le Pen, Geert Wilders, sem og Svíþjóðardemókrata.   Tortryggni gagnvart aðkomufólki eða minnihlutahópum er þó alls ekki hluti af hugtaksskilgreiningu lýðhyggjunnar, þvert á móti hafa á ýmsum tímum komið fram stjórnmálamenn og flokkar hvarvetna af litrófi stjórnmálanna sem aðhyllast slík sjónarmið í einhverjum mæli. 

Stundum eru leiðtogar flokka sem flokkast til lýðhyggju taldir hafa svokallaða „útgeislun“ eða það sem þýski félagsfræðingurinn Max Weber kallaði „charisma“ í umfjöllun sinni um hugtakið vald. Þetta er þó alls ekki einskorðað við lýðhyggjuflokka heldur eru persónutöfrar meðal þeirra eiginleika sem almennt geta nýst stjórnmálamönnum til að afla sér fylgis, burtséð frá því hvaða stjórnmálastefnu þeir aðhyllast.

## Tengt efni
* Argumentum ad populum
* Hellislíking Platons
* Forræðishyggja
* Gagnhyggja
* Kjarnræði
* Lýðskrum
* Persónudýrkun
* Tötraöreigar

## Tilvísanir
My Little Pony: Bíómyndin

***My Little Pony: Bíómyndin*** (enska: **) er bandarísk teiknimynd framleidd af Allspark Pictures og frumsýnd af Lionsgate. Myndin var frumsýnd þann 6. október 2017 í Bandaríkjunum og á Íslandi.

## Talsetning

## Tenglar
*
Jóhannesarguðspjall

**Jóhannesarguðspjall** er eitt af fjórum guðspjöllum sem er að finna í Nýja Testamentinu. Enginn er skráður sem höfundur þess, en guðspjallið nefnir að það sé komið frá einum af lærisveinum Jesú.

## Sjá einnig

* Góði hirðirinn, samlíking sem kemur fram í Jóhannesarguðspjalli
Kyrrahafslax

**Kyrrahafslax** (fræðiheiti *Oncorhynchus*) er ættkvísl laxfiska sem eiga náttúruleg heimkynni í Kyrrahafinu. Til sömu ættkvíslar telst einnig regnbogasilungur.

## Tegundir kyrrahafslaxa
Það eru alls 16 tegundir í Kyrrahafslaxaættkvísl:

* (*[[Oncorhynchus aguabonita]]*)
* (*[[Oncorhynchus apache]]*)
* (*[[Oncorhynchus chrysogaster]]*)
* (*[[Oncorhynchus clarkii]]*)
* (*[[Oncorhynchus formosanus]]*)
* (*[[Oncorhynchus gilae]]*)
* Hnúðlax (*[[Oncorhynchus gorbuscha]]*)
* (*[[Oncorhynchus iwame]]*)
* (*[[Oncorhynchus kawamurae]]*)
* Hundlax (*[[Oncorhynchus keta]]*)
* Silfurlax (*[[Oncorhynchus kisutch]]*)
* (*[[Oncorhynchus masou]]*)
* Regnbogasilungur (*[[Oncorhynchus mykiss]]*)
* Rauðlax (*[[Oncorhynchus nerka]]*)
* (*[[Oncorhynchus rhodurus]]*)
* Kóngalax (*[[Oncorhynchus tshawytscha]]*)


## Tilvísanir
Rauðlax

**Rauðlax** (fræðiheiti *Oncorhynchus nerka*) er lax af ættkvísl kyrrahafslaxa. Nerka er rússneskt nafn á vatnagöngu-afbrigðinu (Anadromous form).
Fritillaria collina

***Fritillaria collina*** er tegund laukplantna af liljuætt, ættuð frá Kákasus.

## Lýsing
**Fritillaria collina** er laukplanta, sem verður 12 til 20 (sjaldan að 35) sm há. Blöðin eru glansandi græn og mjó lensulaga eða þráðlag. Neðri blöðin eru um það bil 10 × 1,5 sentimetrar, þau efri 7 til 8 × 0,3 til 0,6 sentimetrar. Krónublöðin eru brennisteinsgul og með fjólubláu tígulmynstri. Ytri krónublöðin eru 30 til 55 × 8 til 14 millimetrar, þau innri 10 til 20 millimetrar að breidd.

Blómgunartíminn er frá apríl fram í maí.

Litningatalan er 2n = 24.

## Uppruni og búsvæði
**Fritillaria collina** vex í Kákasus og suður-kákasus við jaðar laufskóga, í birki-kjarri (krummholz), á fjallaengjum og milli steina í 1700 til 4500 metra hæð.

## Nytjar
Tegundin er einstöku sinnum ræktuð í görðum sem skrautplanta.

## Tilvísanir



*http://pacificbulbsociety.org/pbswiki/index.php/AsianFritillaria

## Heimildir

Eckehart J. Jäger, Friedrich Ebel, Peter Hanelt, Gerd K. Müller (Hrsg.): Exkursionsflora von Deutschland. Begründet von Werner Rothmaler. Band 5: Krautige Zier- und Nutzpflanzen. Springer, Spektrum Akademischer Verlag, Berlin/Heidelberg 2008, ISBN 978-3-8274-0918-8.
Horatio Nelson

**Horatio Nelson, 1. vísigreifinn Nelson, 1. hertoginn af Bronte** (29. september 1758 – 21. október 1805) var flotaforingi í breska konungsflotanum. Hann var rómaður fyrir leiðtogahæfni sína, herkænsku og frumleika sem gerðu honum kleift að vinna marga frækna sigra í sjóorrustum, sérstaklega í Napóleonsstyrjöldunum. Hann særðist nokkrum sinnum á vígvellinum: Hann missti sjónina á öðru auga í Korsíku og mestallan hægri handlegginn í misheppnaðri tilraun til að hertaka Santa Cruz de Tenerife. Hann var skotinn til bana eftir að hafa unnið sinn hinsta sigur í orrustunni við Trafalgar árið 1805.

## Æviágrip
Nelson fæddist inn í sæmilega efnaða fjölskyldu í Norfolk og gekk í sjóherinn undir leiðsögn frænda síns, Maurice Suckling, sem sjálfur var hátt settur sjóliði. Hann kleif metorðastigann fljótt og vann með mörgum helstu sjóliðsforingjum síns tíma áður en hann varð sjálfur foringi árið 1778. Hann vann sér góðan orðstír vegna hugrekkis síns og herkænsku en var oft veikur og atvinnulaus eftir lok bandarísku byltingarinnar. Byrjun frönsku byltingarstríðanna gerði Nelson kleift að snúa aftur í flotann, þar sem hann var sérlega virkur á Miðjarðarhafinu. Hann barðist í ýmsum minniháttar bardögum við Toulon og tók þátt í hertöku Breta á Korsíku. Árið 1797 vakti Nelson mikla athygli sem skipstjóri HMS *Captain* í  orrustunni við Sankti Vincent-höfða.

Stuttu eftir orrustuna tók Nelson þátt í árás Breta á Santa Cruz de Tenerife en var sigraður og illa særður. Hann missti hægri handlegginn og neyddist til að snúa aftur til Englands til að jafna sig. Næsta ár vann hann frækinn sigur gegn Frökkum í orrustunni á Nílarfljóti og var síðan áfram á Miðjarðarhafinu til að styðja Konungsríkið Napólí gegn hugsanlegri innrás Frakka. Árið 1801 var hann sendur til Eystrasalts og vann annan sigur, í þetta sinn gegn Dönum í sjóorrustu við Kaupmannahöfn. Stuttu síðar sat hann fyrir frönsku og spænsku flotunum við Toulon og elti þá til og frá Vestur-Indíum en tókst ekki að ginna þá til bardaga. Eftir stutta heimsókn til Englands tók hann við forystu á hafnarbanni við Cádiz árið 1805. Þann 21. október 1805 sigldu frönsku og spænsku flotarnir úr höfn og Nelson mætti þeim í orrustunni við Trafalgar. Úr varð mesti hernaðarsigur Breta á sjó fyrr og síðar en í bardaganum var Nelson, um borð á herskipinu HMS *Victory*, ráðinn af dögum af franskri leyniskyttu. Lík hans var flutt heim til Englands, þar sem honum var veitt ríkisútför.

Sigur Nelsons og dauði við Trafalgar gerði hann að þjóðhetju í augum Breta. Enn í dag er oft vitnað í kjörorð hans, „England væntir þess að sérhver maður sinni skyldu sinni“. Fjölmörg minnismerki standa í Bretlandi til heiðurs Nelson, þ. á m. Nelson-súlan á Trafalgar-torgi í London og Nelsonsminnismerkið í Edinborg.

## Heimild
*
Jean-Jacques Dessalines

**Jean-Jacques Dessalines** (20. september 1758 – 17. október 1806) var einn af leiðtogum haítísku byltingarinnar og fyrsti þjóðarleiðtogi Haítí sem sjálfstæðs ríkis. Eftir að hafa sett nýja stjórnarskrá árið 1805 ríkti Dessalines í fyrstu sem landstjóri en tók sér síðar keisaratign undir nafninu **Jakob 1. af Haítí** (1804–1806). Dessalines er talinn einn stofnfeðra Haítí.

Dessalines var herliði í franska hernum á nýlendunni Saint-Domingue þegar Bretar og Spánverjar gerðu innrás. Hann varð síðar liðsforingi í uppreisninni gegn Frökkum. Sem helsti liðsforingi Toussaints Louverture vann Dessalines marga sigra, þar á meðal í orrustu við Crête-à-Pierrot.

Eftir að Toussaint Louverture var svikinn og handsamaður árið 1802 gerðist Dessalines foringi byltingarmannanna. Hann sigraði her Frakka í orrustu við Vertières árið 1803 og lýsti næsta ár yfir sjálfstæði og fullveldi Haítí. Dessalines var í kjölfarið kjörinn landstjóri af nefnd haítískra herforingja. Hann fyrirskipaði árið 1804 fjöldamorð á hvítum minnihlutahóp í Haítí og varð þar valdur að dauða á milli 3.000 til 5.000 manns frá febrúar til apríl 1804. Í september sama ár lýsti Dessalines sjálfan sig keisara Haítí og ríkti sem slíkur þar til hann var myrtur árið 1806.

## Tilvísanir
Henri Christophe

**Henri Christophe** (6. október 1767 – 8. október 1820) var einn af leiðtogum haítísku byltingarinnar, sem tókst að vinna sjálfstæði Haítí frá Frakklandi árið 1804. Hann var kominn af Bambara-fólki og hugsanlega Ibo-þjóðflokknum. Árið 1805 tókst honum undir leiðsögn Jean-Jacques Dessalines að hertaka Santo Domingo (sem er í dag Dóminíska lýðveldið) frá frönskum hermönnum sem höfðu fengið svæðið í friðarsáttmála við Spánverja.

Eftir að Dessalines var myrtur flúði Christophe til norðurhluta eyjarinnar og stofnaði nýja ríkisstjórn. Þann 17. febrúar 1807 var hann kjörinn forseti Haítíska ríkisins. Á sama tíma var Alexandre Pétion kjörinn forseti sinnar eigin stjórnar í suðurhlutanum. Þann 26. mars 1811 setti Christophe á fót konungsríki á norðurhluta eyjarinnar og lýsti sjálfan sig **Hinrik 1. konung Haítí**. Hann stofnaði einnig aðalskerfi og lýsti son sinn, Jacques-Victor Henry, krónprins Haítí og arftaka sinn.

Christophe er þekktur fyrir að byggja Henri-virkið (sem heitir í dag Citadelle Laferrière), Sans-Sousi-höllina („Áhyggjulausu höllina“) og ýmis önnur mannvirki. Konungsríki Christophe notfærði sér nauðungarvinnu og rak efnahagskerfi sitt með plantekrubúskap, aðallega á sykri. Haítíbúum var í nöp við harðstjórnarkerfið sem Christophe hafði komið á. Christophe gerði samning við Bretland þess efnis um að Haítí myndi ekki skipta sér af nýlendum Breta á Karíbahafi ef Bretar lofuðu að vara Haítíbúa við ferðum franska flotans nærri Haítí. Undir lokin var Christophe óvinsæll og veikburða og óttaðist að sér yrði brátt steypt af stóli. Hann framdi því sjálfsmorð þann 8. október 1820. Sonur hans var myrtur 10 dögum síðar. Hershöfðinginn Jean-Pierre Boyer tók við völdum og sameinaði á ný norður- og suðurhluta Haítí.

## Tenglar
* „Konungurinn á Haítí“ – *Fálkinn*, 22. Tölublað (02.06.1939), Blaðsíða 4

## Tilvísanir
Puyi

**Puyi** (溥儀 á kínversku) (7. febrúar 1906 – 17. október 1967) eða **Pu Yi** var síðasti keisari Kína, næstsíðasti Kan Mongólíu og síðasti þjóðhöfðingi Tjingveldisins. Puyi var krýndur sem barn undir nafninu **Xuantong-keisarinn** (宣統帝) í Kína og **Khevt Yos Khaan** í Mongólíu og ríkti sem slíkur frá árinu 1908 þar til hann var settur af í kjölfar Xinhai-byltingarinnar þann 12. febrúar 1912. Frá 1. til 12. júlí 1917 var hann settur aftur á keisarastól af stríðsherranum Zhang Xun en þetta entist ekki.

Þegar Japanir hertóku Mansjúríu árið 1932 stofnuðu þeir leppríkið Mandsjúkó og gerðu Puyi að keisara yfir því. Árið 1934 var Puyi lýstur **Kangde-keisarinn** (eða **Kang-te-keisarinn**) og ríkti sem slíkur til loka seinni heimsstyrjaldarinnar árið 1945. Þegar Alþýðulýðveldið Kína var stofnað árið 1949 var Puyi handtekinn fyrir stríðsglæpi og fékk að dúsa í fangelsi í tíu ár. Á þeim tíma skrifaði hann endurminningar sínar og fór í gegnum endurhæfingu svo hann gæti lifað sem almennur borgari í kommúnistaríkinu sem Kína var orðið. 

## Heimild
* 
* 
*
Toyotomi Hideyoshi

**Toyotomi Hideyoshi** (豊臣 秀吉 á japönsku) (17. mars 1537 – 18. september 1598) var valdamikill lénsherra (*daimyo*), stríðsherra, hershöfðingi, samúræi og stjórnmálamaður á Sengoku-öldinni í Japan. Hann er talinn annar sameinari Japans á eftir Oda Nobunaga, fyrrverandi lénsherra sínum. Hideyoshi tók við af Nobunaga og batt enda á tímabil hinna stríðandi ríkja í Japan. Valdatími hans er kallaður Momoyama-tímabilið í höfuðið á kastala Hideyoshi. Völd Hideyoshi dalaði nokkuð vegna misheppnaðra innrása á Kóreuskaga sem hann stóð fyrir á árunum 1592–98. Eftir dauða hans var syni hans, Toyotomi Hideyori, hrundið frá völdum af Tokugawa Ieyasu.

Hideyoshi setti mark sitt á japanska menningu. Meðal annars setti hann lög um að aðeins samúræjar mættu bera vopn. Hann fjármagnaði byggingu og endurbyggingu fjölda hofa sem standa enn í Kýótó. Hann spornaði einnig við útbreiðslu kristni í Japan og lét krossfesta tuttugu og sex kristna menn árið 1597. Fjórir þeirra voru frá Evrópu, einn frá Indlandi og einn frá Mexíkó (allt fransiskanamunkar, þar af tveir skipbrotsmenn af skipinu *[[San Felipe-atvikið|San Felipe]]* sem strandaði við Japan árið áður), og tuttugu voru kristnir Japanar, þar af þrír ungir drengir.

## Tilvísanir
Georges Jacques Danton

**Georges Jacques Danton** (26. október 1759 – 5. apríl 1794) var franskur lögfræðingur og stjórnmálamaður. Danton var einn af lykilpersónunum í frönsku byltingunni. Danton var kraftmikill ræðumaður og þótti mikil andstæða Maximiliens Robespierre hvað varðaði bæði persónuleika og hæfileikasvið. Danton skaut Frökkum eldmóð í brjóst þegar innrásir vofðu yfir Frakklandi í byrjun frönsku byltingarstríðanna og lét þau orð falla að til þess að bjarga Frakklandi þyrfti „eldmóð, meiri eldmóð og ávallt meiri eldmóð“ (*„Il nous faut de l’audace, encore de l’audace, toujours de l’audace, et la France est sauvée!“*). Danton hikaði þó ekki við að reyna að semja við konungsveldin sem sóttu að franska lýðveldinu um skjótan frið.

Danton var hálshöggvinn á fallöxinni að frumkvæði Robespierre þann 5. apríl 1794. Þegar hann var leiddur fram hjá Robespierre á leið í fallöxina kallaði Danton til hans: „Robespierre, þú átt eftir að fylgja mér! Húsið þitt verður jafnað við jörðu og salti stráð yfir!“

Líkt og Robespierre hefur goðsögn myndast í kringum Danton sem erfitt er að skilja frá manninum. Orðspor Dantons er mjög ólíkt meðal stuðningsmanna hans og Robespierre. Á meðal hinna síðarnefndu er Danton talinn hugsjónalaus og spilltur klækjarefur sem var reiðubúinn til að svíkja byltinguna en meðal hinna fyrrnefndu er hann talinn hafa verið tryggur lýðveldissinni og föðurlandsvinur.

## Tilvísanir
Napóleon 2.

**Napoléon François Charles Joseph Bonaparte** (20. mars 1811 – 22. júlí 1832) var sonur og arftaki Napóleons Bónaparte Frakkakeisara og annarrar konu hans, Marie-Louise af Austurríki. Sem keisaralegur krónprins hlaut hann heiðurstitilinn konungur Rómar við fæðingu.

Þegar Napóleon keisari sagði af sér í fyrsta sinn vegna hrakfara sinna í Napóleonsstyrjöldunum árið 1814 fór hann fram á að sonur sinn yrði settur á keisarastól í sinn stað. Ekki var hlustað á þessa kröfu keisarans og bandamennirnir sigursælu settu þess í stað Loðvík 18. af gömlu Bourbon-valdaættinni á konungsstól í Frakklandi. Napóleon var rekinn í útlegð til Elbu en sonur hans, konungur Rómar, varð eftir með móður sinni. Árið 1815, þegar Napóleon sneri aftur á keisarastól í hundrað daga, var sonur hans lýstur ríkiserfingi á ný uns Napóleon sagði aftur af sér eftir orrustuna við Waterloo. Á milli seinni afsagnar Napóleons og endurreisnar Loðvíks 18. á konungsstól ríkti hinn fjögurra ára sonur Napóleons að nafninu til yfir Frakklandi í fimmtán daga sem **Napóleon II** Frakkakeisari. Franska þjóðþingið lýsti Napóleon II aldrei formlega keisara og hann réð því aldrei formlega yfir Frakklandi. Eftir að Napóleon var sendur í útlegð í annað sinn var sonur hans sendur til Austurríkis. Reynt var að þurrka út tengsl hans við Napóleon og gera hann þýskan fremur en franskan. Hann hlaut titilinn fursti af Parma og hertogi af Reichstadt frá móðurafa sínum, Frans 1. Austurríkiskeisara.

Napóleon II eyddi því sem hann átti eftir ólifað í Austurríki. Það varð mjög kalt á milli Napóleons II og móður hans, Marie-Louise, þegar uppgötvaðist að Marie-Louise hafði gifst og eignast tvö börn með austurríska herforingjanum Adam Albert von Neipperg á meðan Napóleon eldri var enn á lífi. Napóleon II fyrirgaf móður sinni aldrei og lét þau orð falla að „Ef Jósefína hefði verið móðir mín hefði faðir minn ekki verið jarðsettur á Sankti Helenu“. Þar til hann lést úr berklum, þá 21 árs að aldri, var hann viðurkenndur meðal stuðningsmanna Bonaparte-ættarinnar sem réttmætur erfingi krúnunnar í Frakklandi. 

Eftir dauða sinn fékk Napóleon II gælunafnið *l'Aiglon* eða „arnarunginn“. Viðurnefnið varð vinsælt vegna leikritsins *L'Aiglon* eftir Edmond Rostant. Þegar Louis-Napóleon Bonaparte varð keisari árið 1852 tók hann sér titilinn Napóleon III til að viðurkenna stutta valdatíð frænda síns.

Árið 1940 lét Adolf Hitler flytja kistu Napóleons II til Frakklands sem vináttuvott við Vichy-stjórnina sem þá var tekin við völdum. Hann var jarðsettur í Invalide-hvelfingunni ásamt föður sínum og öðrum meðlimum Bonaparte-ættar árið 1969.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Georgía Olga Kristiansen

**Georgía Olga Kristiansen** (f. 3. janúar 1979) er íslenskur körfuknattleiksdómari og fyrrverandi leikmaður. Hún varð fyrsti kvennkyns dómarinn til að dæma í Úrvalsdeild karla í körfuknattleik og annar kvenkyns dómarinn til að dæma í Úrvalsdeild kvenna á eftir Indíönu Sólveigu Marquez. Georgía og Indíana voru einnig fyrstu kvenkyns dómararnir til að dæma sama leik í efstu deild á Íslandi.

## Fjölskylda
Georgía er langömmubarn Georgíu Björnsson, sem hún heitir eftir, og Sveins Björnssonar, fyrrum forseta Íslands. Bróðir Georgíu er Davíð Tómas Tómasson, tónlistarmaður og körfuknattleiksdómari. Þau urðu fyrstu systkinin til að dæma saman leik í efstu deild á Íslandi þegar þau dæmdi leik Grindavíkur og Vals í Úrvalsdeild karla 7. desember 2017.

## Heimildir
António Guterres

**António Manuel de Oliveira Guterres** (f. 30. apríl 1949) er portúgalskur stjórnmálamaður og erindreki sem er níundi og núverandi aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. Áður var hann forstjóri Flóttamannahjálpar Sameinuðu þjóðanna (UNHCR) frá júní 2005 til desember 2015.

Guterres var forsætisráðherra Portúgals frá 1995 til 2002 og formaður portúgalska sósíalistaflokksins frá 1992 til 2002. Hann var einnig forseti Alþjóðasambands jafnaðarmanna frá 1995 til 2005.

## Æviágrip
Guterres nam verkfræði við Tækniháskólann í Lissabon og fékk árið 1971 stöðu sem lektor í rafmagnsverkfræði við háskólann. Þann 25. apríl 1974 gekk Guterres í portúgalska Sósíalistaflokkinn og tók þátt í nellikubyltingunni gegn einræðisstjórn Portúgals. Í upphafi vantreystu sósíalistar Guterres vegna kaþólskrar trúrækni hans en hann ávann sér smám saman traust flokksins og hlaut ýmsar ábyrgðarstöður innan hans. Árið 1976 var Guterres kjörinn á portúgalska þingið og frá 1979 til 1995 var hann formaður sveitarstjórnarinnar í Fundão. Árið 1992 varð hann formaður Sósíalistaflokksins og leiðtogi stjórnarandstöðunnar gegn stjórn Aníbal Cavaco Silva.

Eftir þingkosningar árið 1995 varð Guterres forsætisráðherra Portúgals og náði nokkrum vinsældum með alþýðlegri og málefnalegri framkomu sinni. Guterres stýrði störfum Evrópska ráðsins á fyrri helmingi ársins 2000 þar sem Portúgal fór með forsæti Ráðs Evrópusambandsins. Eftir kosningaósigur árið 2002 sagði Guterres af sér sem leiðtogi Sósíalistaflokksins og Eduardo Ferro Rodrigues tók við af honum. Hinn miðhægrisinnaði Jafnaðarmannaflokkur vann kosningarnar og José Manuel Durão Barroso tók við af Guterres sem forsætisráðherra.

Árið 1999 tók Guterres við af Pierre Mauroy sem forseti Alþjóðasambands jafnaðarmanna og gegndi því embætti þar til Georgíos Andreas Papandreú tók við árið 2005. Í maí 2005 varð Guterres framkvæmdastjóri Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna.

Í október árið 2016 tilkynnti Guterres Öryggisráðinu að hann hygðist gefa kost á sér til að taka við af Ban Ki-moon sem aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. Þann 13. október 2016 var Guterres kjörinn í embættið og tók við því þann 1. janúar 2017. Guterres var endurkjörinn af Allsherjarþinginu og sór embættiseið í annað skipti þann 18. júní 2021. Núverandi kjörtímabili hans lýkur í árslok 2026.

## Tilvísanir
Kurt Waldheim

**Kurt Josef Waldheim** (21. desember 1918 – 14. júní 2007) var austurrískur erindreki og stjórnmálamaður. Hann var aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna frá 1972 til 1981 og forseti Austurríkis frá 1986 til 1992.

Waldheim varð mjög umdeildur í forsetatíð sinni þegar í ljós kom að hann hafði tekið þátt í ýmsum aðgerðum nasista í seinni heimsstyrjöldinni. Þ. á m. kom upp á borðið að hann hefði verið foringi í birgðadeild þýska innrásarhersins í Júgóslavíu og hafi sem slíkur verið ábyrgur fyrir nauðungarflutningum á sextíu og átta þúsund manns úr héraðinu Kozara árið 1942. Jafnframt hafi Waldheim verið sæmdur orðu af fasistasamtökum fyrir frammistöðu sína í stríðinu.

Eftir að upplýsingar um nasistaferil Waldheim komu í ljós var honum meinað landvistarleyfi í Bandaríkjunum og ýmsum öðrum ríkjum. Hann bauð sig ekki fram í annað sinn þegar forsetatíð hans lauk árið 1992.

## Tilvísanir
William Ewart Gladstone

**William Ewart Gladstone** (29. desember 1809 – 19. maí 1898) var breskur stjórnmálamaður í Frjálslynda flokknum og þar áður í Íhaldsflokknum. Á sextíu ára stjórnmálaferli sínum var hann forsætisráðherra Bretlands fjórum sinnum (1868–74, 1880–85, febrúar–júlí 1886 og 1892–94), oftar en nokkur annar. Auk þess var hann fjármálaráðherra fjórum sinnum. Gladstone var jafnframt elsti forsætisráðherra Bretlands, en hann var 84 ára undir lok síðustu ráðherratíðar sinnar.

Gladstone gekk fyrst á breska þingið árið 1832. Í upphafi var hann á sveif með gamaldags Íhaldsmönnum og vann í ríkisstjórn Sir Roberts Peel. Eftir klofning innan Íhaldsflokksins gekk Gladstone ásamt skoðanabræðrum sínum í lið með Viggum og Róttæklingum til að stofna Frjálslynda flokkinn. Sem fjármálaráðherra beitti Gladstone sér fyrir lágum ríkisstjórnarútgjöldum og umbótum í kosningakerfinu.

Á fyrstu ráðherratíð sinni tók Gladstone að sér ýmsar umbætur, þar á meðal upplausn írsku þjóðkirkjunnar og innleiðingu leynilegra kosninga. Eftir tap í þingkosningum árið 1874 sagði Gladstone af sér sem leiðtogi Frjálslynda flokksins en sneri aftur á stjórnmálasviðið árið 1876 með því að tala gegn viðbrögðum Tyrkjaveldis við búlgörsku apríluppreisninni. Kosningabarátta Gladstone árin 1879-80 er oft talin fyrsta nútímakosningaherferðin. Eftir þingkosningarnar árið 1880 varð Gladstone forsætisráðherra í annað sinn. Á annarri ráðherratíð sinni þurfti Gladstone að taka á deilumálum í Egyptalandi og á Írlandi, þar sem ríkisstjórn hans bældi niður andóf en bætti einnig lagaréttindi írskra leigubænda. 

Þegar Gladstone varð ráðherra í þriðja sinn snemma árs 1886 stakk hann upp á því að Írland fengi heimastjórn en frumvarpi hans þess efnis var hafnað á neðri deild þingsins. Úr málinu varð klofningur innan Frjálslynda flokksins sem átti eftir að halda þeim frá ríkisstjórnartaumunum nær samfellt í tuttugu ár. Árið 1892 myndaði Gladstone sína síðustu ríkisstjórn, þá 82 ára. Hann kom nýju frumvarpi um írska heimastjórn í gegn um neðri deild þingsins en henni var hafnað í lávarðadeildinni árið 1893. Gladstone sagði af sér árið 1894 til að mótmæla auknum útgjöldum til breska sjóhersins. Hann lét einnig af þingstörfum árið 1895 og lést þremur árum síðar, þá 88 ára.

Stuðningsmenn Gladstone kölluðu hann gjarnan William alþýðunnar (The People's William) eða „G.O.M.“ („*Grand Old Man*“ eða, samkvæmt Benjamin Disraeli, „*God's Only Mistake*“). Gladstone er gjarnan talinn einn besti forsætisráðherra Bretlands.

## Tilvísanir
Flatsópur

**Flatsópur** (*Cytisus decumbens*) er jarðlægur runni af ertublómaætt sem var fyrst lýst af Jean-François Durande, og fékk sitt núverandi nafn af Édouard Spach. Engar undirtegundir eru skráðar hjá Catalogue of Life.

Flatsópur er ættaður frá Suður-Evrópu og er notaður í steinhæðum. Þykir ekki vel harðgerður hérlendis. 

## Myndir


Cytisus decumbens 003.JPG
Cytisus decumbens by Nick.JPG


## Tilvísanir
Spartium junceum

**Geislasópur**, (fræðiheiti: *Spartium junceum*), er runni af ertublómaætt. Hann er eina tegundin í ættkvíslinni *spartium*, en er náskyld öðrum sópum í ættkvíslunum *[[Cytisus]]* og *[[Genista]]*. Fræðiheitið *junceum* þýðir "sef-líkt" (Juncus), og vísar til sprotanna, sem hafa viss líkindi við stráin á sefi *([[Juncus]])*.

## Útbreiðsla og búsvæði
Geislasópurinn er ættaður frá svæðum í kring um Miðjarðarhaf; suður-Evrópu, suðvestur-Asíu og norðvestur-Afríku, þar sem hann vex á björtum stöðum, yfirleitt í þurrum, sendnum jarðvegi.

## Lýsing
Hann er kröftugur lauffellandi runni sem verður um 2 til 4 m hár, sjaldan 5 metrar, með megingreinar að 5 sm þykkar, sjaldan 10 sm. Hann er með gilda, grágræna sprota með gisin lauf; 1 til 3 sm long og að 4 mm breið. Blöðin falla fljótt af. Síðla vors og snemm sumars eru plönturnar þaktar sterkgulum ilmandi blómum.

## Ágeng tegund
Geislasópur hefur verið fluttur til margra svæða, og er talinn skaðleg ágeng tegund á svæðum með miðjarðarhafsloftslagi svo sem Kaliforníu og Oregon, Havaí, mið-Chile, suðaustur-Ástralíu,  Vesturhöfða í Suður-Afríku og Kanaríeyjum og Azoreyjum. Hann var fyrst fluttur til Kaliforníu sem skrautplanta.

## Nytjar
Geislasópur er notaður sem skrautplanta í görðum og landslags hönnun. Hún hefur fengið Royal Horticultural Societys Award of Garden Merit.

Í Bólivíu og Perú er hann þekktur sem *retama* og er orðinn mjög útbreiddur á sumum svæðum. Hann er ein af algengustu skrautplönum þar og sést oft til dæmis við gangbrautir í La Paz.

Plantan er einnig notuð sem bragðefni og sem ilmolía. Trefjar hans hafa verið notaðar í föt og einnig nýtist hann í jurtalitun (gult).

## Myndir

File:Massif de genêts (Spartieum junceum).jpg|Runnar af *Spartium junceum*
File:Spartium junceum2.jpg|Blóm
File: Fabaceae - Spartium junceum-003.JPG|Nærmynd af blómi
File:Spartium junceum6.jpg|Þroskaður fræbelgur


## Tilvísanir

## Tenglar

*USDA Plants Profile
Javier Pérez de Cuéllar

**Javier Felipe Ricardo Pérez de Cuéllar Guerra** (f. 19. janúar 1920, d. 4. mars 2020) var perúskur erindreki og stjórnmálamaður sem var fimmti aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna frá 1. janúar 1982 til 31. desember 1991. 

Pérez de Cuéllar var fulltrúi á fyrsta allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna árið 1946. Sem aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna frá 1982 til 1991 var eitt hans fyrsta verkefni að stýra viðræðum milli Bretlands og Argentínu um yfirráð Falklandseyja í kjölfar Falklandseyjastríðsins. Hann átti jafnframt þátt í því að semja um vopnahlé í stríði Íraks og Írans.

Hann bauð sig fram í forsetakosningum Perú árið 1995 en tapaði fyrir Alberto Fujimori. Þegar Fujimori sagði af sér varð Pérez de Cuéllar forsætisráðherra og utanríkisráðherra Perú frá 2000 til 2001. Árið 2004 sagði hann af sér sem sendiherra Perú í Frakklandi. Pérez de Cuéllar var einnig meðlimur í Madrid-klúbbnum, hópi meira en 100 fyrrverandi forseta og forsætisráðherra lýðræðisríkja sem vinna að því að efla lýðræði um heim allan. Þegar Pérez de Cuéllar lést var hann bæði elsti lifandi fyrrverandi forsætisráðherra Perú og aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna.

## Tilvísanir
Boutros Boutros-Ghali

**Boutros Boutros-Ghali** (بطرس بطرس غالي á arabísku) (14. nóvember 1922 – 16. febrúar 2016) var egypskur stjórnmálamaður og erindreki sem var aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna frá janúar 1992 til desember 1996. Boutros-Ghali var menntamaður og fyrrverandi varautanríkisráðherra Egyptalands. Á meðan hann gegndi embætti aðalframkvæmdastjóra þurftu Sameinuðu þjóðirnar að bregðast við ýmsum hamförum, þar á meðal upplausn Júgóslavíu og þjóðarmorðinu í Rúanda. Boutros-Ghali er eini aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna sem sat aðeins eitt kjörtímabil í embætti þar sem Bandaríkin beittu neitunarvaldi sínu gegn útnefningu hans í annað sinn. Eftir að hann lét af embættinu gerðist hann aðalritari Samtaka frönskumælandi ríkja frá 16. nóvember 1997 til 31. desember 2002.

## Tilvísanir
Greifinn af Monte Cristo

***Greifinn af Monte Cristo*** (***Le Comte de Monte-Cristo*** á frönsku) er frönsk skáldsaga eftir Alexandre Dumas sem kom út í hlutum árin 1844-1846. Sagan er að hluta til byggð á sönnum atburðum úr lífi skósmiðsins Pierre Picaud.

Bókin segir frá ungum sjómanni að nafni Edmond Dantès og hefst í byrjun valdatíðar Loðvíks 18. Þann 24. febrúar 1815, daginn sem Napóleon Bónaparte snýr aftur úr útlegð frá Elbu, heldur Dantès til Marseille til að fjármagna brúðkaup sitt við unnustu sína, katalónsku draumadísina Mercédès. Dantès er svikinn af öfundsjúkum „vinum“ sínum og framseldur yfirvöldum sem stuðningsmaður Napóleons. Er hann síðan lokaður inni í fangaklefa í fangelsinu Château d'If á eyju við strendur Marseille. Dantès situr í fangelsinu í fjórtán ár og vingast við fanga að nafni Faria ábóti, sem hjálpar honum loks að flýja úr haldi. Áður en Faria andast lætur hann Dantès vita af fjársjóði á eynni Monte Cristo og eftirlætur hann Dantès. Dantès fer því frjáls út í heim með peninga og völd í farteskinu og sækist eftir hefnd gegn þeim sem komu honum í fangelsi. Þetta gerir hann undir dulnefninu greifinn af Monte Cristo.

Ásamt *[[Skytturnar þrjár|Skyttunum þremur]]* er *Greifinn af Monte Cristo* ein þekktasta bók Alexanders Dumas. Hún var í upphafi gefin út í hlutum í tímaritinu *Journal des débats*. Fyrsti hlutinn kom út 28. ágúst til 19. október 1844, annar hlutinn 31. október til 26. nóvember sama ár og sá þriðji frá 20. júní 1845 til 15. janúar 1846.

*Greifinn af Monte Cristo* hefur komið út í íslenskum þýðingum eftir Axel Thorsteinson og Ólaf Þ. Kristjánsson.

## Tilvísanir
Joséphine de Beauharnais

**Marie Josèphe Rose Tascher de La Pagerie** eða **Joséphine de Beauharnais** (23. júní 1763 – 29. maí 1814) var fyrsta eiginkona Napóleons Bónaparte, frá 1796 til 1809. Sem slík var hún keisaraynja Frakka frá 1804 til 1809 og drottning Ítalíu frá 1805 til 1809.

Joséphine hlaut gælunafnið „la belle Créole“ eða Kreóladaman fagra. Hún fæddist á búgarði í Martinique en ferðaðist til Frakklands eftir að hún giftist Alexandre de Beauharnais, sem tók þátt í frönsku byltingunni. Alexandre var tekinn af lífi í Ógnarstjórninni og Joséphine var sjálf fangelsuð í nokkra mánuði. Eftir að henni var sleppt kynntist hún Bónaparte hershöfðingja á skemmtistöðum Parísar og giftist honum. Hjónaband þeirra gerði hana seinna að keisaraynju en samband hennar við tengdafjölskylduna var aldrei gott. Þar sem Joséphine tókst ekki að sjá Napóleon fyrir erfingja skildi keisarinn við hana og hún dró sig til hlés í landeign sinni við Malmaison. Þrátt fyrir að hafa ekki eignast börn með Napóleon átti Joséphine fræga afkomendur úr fyrra hjónabandinu, þar sem dóttir hennar, Hortense de Beauharnais, varð síðar móðir Napóleons III Frakkakeisara. Auk þess varð hún langamma konunga og drottninga Svíþjóðar og Danmerkur í gegn um son sinn, Eugène. Joséphine er einnig minnst fyrir áhuga sinn á tísku og á blómarækt, en setur hennar í Malmaison var þekkt fyrir ægifagran rósagarð sinn.

## Heimild
*
María Lovísa af Austurríki

**María Lovísa** (12. desember 1791 – 17. desember 1847), fullu nafni **Maria Ludovica Leopoldina Francisca Theresa Josepha Lucia af Habsborg-Lorraine**, erkihertogaynja Austurríkis, prinsessa Ungverjalands og Bæheims, var önnur eiginkona Napóleons Bónaparte Frakkakeisara. Sem slík var hún keisaraynja Frakka frá 1810 til 1814 og síðan hertogaynja í Parma til dauðadags.

María Lovísa var elsta dóttir Frans 2. keisara hins Heilaga rómverska ríkis. Hún var gift Napóleon Bónaparte árið 1810 í samræmi við friðarsáttmála milli Frakka og Austurríkismanna eftir tap hinna síðarnefndu í orrustunni við Wagram árið 1809.

Þegar María Lovísa settist að í Tuileries-höll sem keisaraynja fór henni fljótt að lynda ný staða sín þótt Frakkar kynnu illa við hana. Þó fannst henni hún aldrei eiga heima í þessu landi, þar sem frænka hennar, María Antonetta, kona Loðvíks 16., hafði glatað lífi undir fallöxi tuttugu árum fyrr.

Eftir ósigur Napóleons gegn sjötta bandalaginu ákvað María Lovísa að fylgja honum ekki í útlegð til eyjarinnar Elbu heldur fara ásamt syni þeirra til hirðarinnar í Vín. Þegar Napóleon sneri aftur til valda í hundrað daga næsta ár ákvað keisaraynjan að vera trú fjölskyldu sinni frekar en eiginmanni til þess að gæta hagsmuna sonar síns. Á Vínarfundinum var María Lovísa veitt hertogaynjutign í Parma, Plaisance og Guastalla. Þá var hún aðeins 24 ára.

María Lovísa var harðlega gagnrýnd af Frökkum fyrir að yfirgefa Napóleon um leið og gæfan snerist gegn honum. Hún varð hins vegar afar vinsæl meðal íbúa Parma síðar meir og var þar kölluð „hertogaynjan góða“.

## Heimild
*
Íris (blóm)

***Iris*** er ættkvísl um 260–300, tegunda blómstrandi plantna með skrautlegum blómum. Nafnið kemur úr grísku orðinu yfir regnboga, sem er einnig nafnið á Grísku gyðju regnbogans , Íris.  Sumir höfundar telja að nafnið vísi til fjölda blómlita í ættkvíslinni. Auk þess að vera fræðiheitið, er *íris* almennt heiti yfir allar tegundir ættkvíslarinnar auk nokkurra náskyldra ættkvísla. Hún er vinsælt garðblóm.

## Tengill
* ÍRIS – Boðberi vorsins, í Morgunblaðinu 2002

## Tilvísanir

### Bibliography
* Chancery of the Prime Minister, Kingdom of Belgium [2007]: Brussels Town Hall. Retrieved November 11, 2007.
* 
* Mancoff, Debra N. (2003): *Flora Symbolica: Flowers in Pre-Raphaelite Art*. Prestel Publishing, New York, USA. .
* Pioch, Nicolas (2002): Gogh, Vincent van: Irises. Bersion of 2002-AUG-19. Retrieved December 10, 2008.
* Species Group of the British Iris Society (1996): A Guide to Species Irises: Their Identification and Cultivation;  Cambridge University Press, Cambridge, UK. .
* West, Ruth [2008]: George Gessert . Retrieved December 10, 2008.

#### Grasafræði
* American Iris Society. Systematic Treatment of the Genus Iris by Baker. 2012
* Dykes, W. R. (1913): The Genus Iris. Cambridge University Press, Cambridge, UK. 
* Harris, Gwenda. CLASSIFICATION OF IRISES. New Zealand Iris Society 2011 
* Brian Mathew. The Iris. Batsford, London 1989
* George Hill Mathewson Lawrence. A Reclassification of the Genus ''Iris''. ''Gentes Herb'' 8:346-371 1953
* Rodionenko, G. I.: The Genus Iris L. (Questions of Morphology, Biology, Evolution and Systematics).  British Iris Society, London 1987. (trans.)
* Taylor, J.J. 1976. A reclassification of Iris species bearing arillate seeds. Proceedings of the Biological Society, Washington. 89: 411-420.
* Wilson, Carol. Phylogeny of the genus Iris based on DNA sequence data. Rancho Santa Ana 2004 

## Ytri tenglar

*Joseph Mason's painting - Copper Iris   Copper Iris / Louisiana Flag (*Iris cuprea*) from John James Audubon's *Birds of America*
*Flora of North America: ''Iris''
*Flora of China: ''Iris''
*Flora of Pakistan: ''Iris''
*Flora of Nepal: ''Iris''
*A web site devoted to Irises, by David Payne-Joyce; includes plates from Dykes (1913).
*The American Iris Society
*Historic Iris Preservation Society 
*Iris listings at Wild Flowers of Israel 
*Iris in Art and Culture 
*Gouvernement du Québec Emblèmes du Québec - Iris versicolor  (French)
Lögbann

**Lögbann** er aðgerð til að stöðva  byrjaða eða yfirvofandi athöfn. Sá sem óskar eftir lögbanni hjá yfirvaldi (sýslumanni)  þarf að sanna eða sýna fram á að mjög líklegt sé að athöfnin sem hann vill stöðva  brjóti eða muni brjóta gegn lögvörðum rétti hans og að þegar hafi verið hafist handa við að gera það sem lögbannið á að stöðva  eða það  muni vera gert og ekki sé tími til að bíða dóms, réttindi hans muni fara forgörðum eða verða fyrir teljandi spjöllum verði hann knúinn til að bíða dóms um þau. Lögbann er neyðarráðstöfun til að hindra tafarlaust einhvera athöfn en sá sem biður um lögbann þarf að höfða staðfestingarmál fyrir héraðsdómi innan viku frá því lögbann var lagt á. Annars fellur lögbannið niður. Lögbann getur verið sett á athafnir eins og niðurrif húss eða byggingu mannvirkis en einnig á notkun á vörumerki. Nokkur mál hafa komið upp þar sem lögbann hefur verið sett á birtingu upplýsinga. Í október 2017 var sett lögbann á birtingu upplýsinga um bankaviðskipti í Glitni fyrir Hrun en fjölmiðillinn Stundin hafði birt greinaflokk sem rakti fjármálaferil forsætisráðherra. 

## Heimildir
* Lögbann (syslumenn.is)
* Skilyrði lögbanns (logbru.is) 
* Lög um kyrrsetningu og lögbann
* Sýslumaður ekki séð yfirlýsingu Öse (Fréttir RÚV 19.10 2017)
Trygve Lie

**Trygve Halvdan Lie** (16. júlí 1896 – 30. desember 1968) var norskur stjórnmálamaður, verkalýðsleiðtogi, ríkiserindreki og rithöfundur. Hann var utanríkisráðherra í norsku ríkisstjórninni sem sat í útlegð í London á meðan hernám nasista stóð frá 1940 til 1945. Frá 1946 til 1952 var Lie fyrsti aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. Lie var gjarnan talinn skynsamur en staðfastur stjórnmálamaður.

Lie útskrifaðist úr laganámi árið 1919 og varð í kjölfarið ritari norska Verkamannaflokksins. Árið 1935 varð Lie dómsmálaráðherra í stjórn Johans Nygaardsvold. Alvarlegasta málið sem kom til kasta Lie á ráðherratíð hans var hvort veita skyldi Lev Trotskíj, þá útlægum frá Sovétríkjunum, landvistarleyfi. Trotskíj var leyft að dvelja í Noregi um sinn þar til Jósef Stalín þrýsti á Lie og aðra ráðamenn að reka hann úr landi.

Sem aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna studdi Trygve Lie stofnun Ísraels og Indónesíu. Hann hvatti til þess að Alþýðulýðveldinu Kína yrði veitt aðild að Sameinuðu þjóðunum en mótmælti því að Spánn fengi sæti þar sem hann hafði ímugust á stjórn Francisco Franco.

Þann 1. nóvember árið 1950 kaus allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna, þvert á vilja Sovétríkjanna, að framlengja embættistíð Lie með 46 atkvæðum gegn fimm. Kallað var til þessarar atkvæðagreiðslu til að leysa úr pattstöðu þar sem Sovétríkin neituðu að taka Lie til greina sem aðalframkvæmdastjóra vegna afskipta hans af Kóreustríðinu en Bandaríkin neituðu að taka nokkurn annan en Lie til greina. Sovétríkin neituðu í kjölfarið að viðurkenna Lie sem aðalframkvæmdastjóra. Staða Lie varð jafnframt enn erfiðari þar sem bandaríski öldungadeildarþingmaðurinn Joseph McCarthy sakaði hann um að ráða „ótrúa“ Bandaríkjamenn í embættisstöður hjá Sameinuðu þjóðunum. Lie sagði að endingu af sér þann 10. nóvember árið 1952.

## Tilvísanir
Yoshi

**Yoshi** (japanska: ヨッシー) er græn og hvít risaeðla sem var búin til af Nintendo árið 1990. Hann birtist fyrst í tölvuleiknum *[[Super Mario World]]* það ár, sem aðstoðarmaður Luigis og Marios. Í flestum Mario-leikjum er Yoshi reiðskjóti Marios. Yoshi er með langa tungu sem hann notar til að veiða andstæðinga  auk þess að verpa eggjum sem verða síðan skotfæri. Yoshi fékk sína eigin leikjaröð frá 1993. Hugmyndin að Yoshi kom frá Shigeru Miyamoto, aðalhönnuði Mario-leikjanna.
Tylftarbjörk

***Tylftarbjörk***, eða **Betula megrelica**, er tegund af trjám í birkiætt (Betulaceae). Þetta er mjög sjaldgæf tegund og vex aðeins þekkt á tvemur fjöllum í Mingrelíu í Georgíu. Þar er það í 1,700-2,000 m hæð yfir sjávarmáli. Tylftarbirki er smávaxinn runni, yfirleitt um 1 til 4 metrar á hæð.

## Tilvísanir
Friðrik 3. keisari

**Friðrik III** getur átt við eftirfarandi:

* Friðrik 3. keisara Heilaga rómverska ríkisins (uppi milli 21. september 1415 – 19. ágúst 1493)
* Friðrik 3. Þýskalandskeisara (uppi milli 18. október 1831 – 15. júní 1888)
Suharto

**Suharto** (einnig ritað **Soeharto** eða umritað **Muhammad Soeharto** á javönsku) (8. júní 1921 – 27. janúar 2008) var annar forseti Indónesíu. Hann gegndi því embætti í 31 ár eftir að hafa steypt Sukarno af stóli árið 1967 þar til hann sagði af sér árið 1998.

Suharto fæddist í smáþorpinu Kemusuk nærri borginni Yogykarta á tíma hollenskra nýlenduyfirráða í Indónesíu. Hann ólst upp við fátæklegar aðstæður. Foreldrar hans skildu stuttu eftir að hann fæddist og hann var sendur á milli ýmissa fósturforeldra mestan hluta barnæsku sinnar. Á meðan á hernámi Japana stóð í seinni heimsstyrjöldinni gekk Suharto í varnarlið Indónesíumanna undir stjórn Japana. Í sjálfstæðisbaráttu Indónesíumanna gekk Suharto í hinn nýstofnaða Indónesíuher. Eftir sjálfstæði Indónesíu varð Suharto yfirhershöfðingi. Hermenn undir stjórn Suhartos kváðu þann 30. september 1965 niður valdaránstilraun af hálfu indónesíska kommúnistaflokksins. Herinn stóð síðan fyrir andkommúnískum hreinsunum sem bandaríska leyniþjónustan lýsti sem „einu versta fjöldamorði tuttugustu aldarinnar“. Í kjölfarið hrifsaði Suharto til sín völd frá fyrsta forseta Indónesíu, Sukarno. Hann gerðist bráðabirgðaforseti árið 1967 og var kjörinn forseti næsta ár. Hann stóð fyrir samfélagsherferð sem kölluð var „af-Sukarnovæðing“ til þess að má út orðspor forvera síns. Stuðningur við stjórn Suhartos var mikill á áttunda og níunda áratugnum. Á tíunda áratugnum ollu alræðistilburðir og spilling ríkisstjórnarinnar óánægju og efnahagskreppa árið 1997 leiddi til mikilla óeirða og afsagnar Suhartos árið 1998. Suharto lést árið 2008 og fékk ríkisútför.

Deilt er um 31 árs valdatíð Suhartos bæði í Indónesíu og erlendis. Á valdatíð sinni byggði Suharto upp sterka, miðstýrða herstjórn. Geta hans til að viðhalda stöðugleika í hinni stóru og fjölbreyttu Indónesíu ásamt andkommúnískum sjónarmiðum sínum gerði honum kleift að stofna til efnahags- og hernaðarbandalaga við vesturveldin í kalda stríðinu. Mestalla forsetatíð hans var mikill hagvöxtur í Indónesíu og hröð iðnvæðing

Ríkisstjórn Indónesíu er nú að velta fyrir sér hvort hún ætti að veita Suharto þjóðhetjutitil en þessar áætlanir eru mjög umdeildar. Samkvæmt spillingarvísitölu Transparency International er Suharto spilltasti leiðtogi nútímasögunnar og dró sér um 15–35 milljarða Bandaríkjadollara úr ríkissjóði á valdatíð sinni.

## Tilvísanir
Scafell Pike

**Scafell Pike** er hæsta fjall Englands. Það er 978 metra hátt og er staðsett í Vatnahéraðinu í Cumbria. Nafnið er talið koma úr norrænu.