open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sighvatur Þórðarson

**Sighvatur Þórðarson** (995 – um 1047) var íslenskt skáld. Faðir hans hét Þórður Sigvaldaskáld og var hann með Ólafi digra Haraldssyni í víkingaferðum. Sighvatur var fóstraður við Apavatn, og er sagður hafa fengið skáldíþrótt sína með því að borða höfuð viskufiska úr vatninu í bernsku. Hann var eitt helsta skáld Íslendinga á 11. öld og er meira varðveitt af kveðskap hans en nokkurs annars samtímaskálds.

Sighvatur gerðist hirðskáld og höfuðskáld Ólafs konungs Haraldssonar og var jafnframt stallari hans. Hann var þó ekki í orrustunni á Stiklarstöðum með konungi því þá hafði hann farið í suðurgöngu til Rómar og var á heimleið þegar hann frétti fall konungs. Hann var einnig um tíma hirðskáld Knúts ríka, Magnúsar góða og Önundar Svíakonungs. Flest varðveitra kvæða hans eru lofkvæði sem róma dáðir konunganna. Elstar eru *Víkingavísur*, líklega ortar um 1015, þar sem sagt er frá víkingaferli Ólafs konungs fram til þess tíma. Í kjölfarið komu *Nesjavísur*, þar sem Sighvatur lýsir sjóorrustu milli Ólafs og Sveins Hákonarsonar árið 1016 en Nesjaorrusta skipti sköpum í baráttu Ólafs til að komast í hásætið í Noregi.

Samkvæmt því sem segir í Heimskringlu var það Sighvatur sem valdi Magnúsi góða nafn og kom þar með Magnúsarnafninu inn í norræna nafnahefð. Móðir drengsins, frilla Ólafs konungs, ól hann að næturlagi og var honum ekki hugað líf, svo ákveðið var að skíra hann strax, en konungur var sofandi. Sighvatur taldi áhættuminna að velja barninu nafn en vekja konung og var drengurinn skírður. Þegar Ólafur vaknaði brást hann reiður við og spurði: „Hví léstu sveininn Magnús heita? Ekki er það vort ættnafn.“ Sighvatur svaraði þá: „Eg hét hann eftir Karla-Magnúsi konungi. Þann vissi eg mann bestan í heimi.“ Þetta svar dugði til að sefa reiði konungsins.

Um Sighvat er það sagt að hann var ekki hraðmæltur maður í sundurlausum orðum, en skáldskapur var honum svo tiltækur, að hann mælti af tungu fram svo sem annað mál. Einna þekktasta kvæði hans er Bersöglisvísur, sem ortar voru sem áminning til Magnúsar konungs góða þegar hann hafði nýtekið við konungdómi og þótti fara offari gegn þegnunum. Konungur hlýddi á ráðleggingar hans og breytti um stefnu.

## Verk Sighvats
Það sem varðveist hefur af kveðskap Sighvats er þetta:

* Víkingavísur, um víkingaferðir Ólafs digra.
* Nesjavísur, um orrustuna við Nesjar.
* Austurfararvísur, um ferðalag til Svíþjóðar.
* Drápa um Ólaf konung.
* Vesturfararvísur, um ferðalag til Bretlands.
* Kvæði um Erling Skjálgsson.
* Flokkur um Erling Skjálgsson
* Tryggvaflokkur.
* Kvæði um Ástríði drottningu.
* Knútsdrápa, í minningu Knúts mikla.
* Bersöglisvísur, áminning til Magnúsar góða.
* Erfidrápa Ólafs helga.
* Lausavísur
* Brot úr ýmsum kvæðum og vísum.

## Tenglar

* ''Sighvatur Þórðarson hvílir í Selju''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1960
* ''Sighvatur skáld Þórðarson''; af heimasíðu Söguseturs íslenska hestsins
Dervisar

**Dervisar** (tyrkneska: *Abdal*) eru félagar í múhameðsku bræðralagi af ætt súfisma; þeir iðka undirgefni, fátækt og sjálfsafneitun og ferðast um með söng og dansi. Þeir reyna að komast í persónulegt samband við Guð og ein aðalaðferð þeirra til þess er einskonar sveifludans. Í þessum dansi, snúast þeir í endalausa hringi eins hratt og þeir geta í takt við trúarlega arabíska tónlist um leið og þeir endurtaka nafn Allah í sífellu. 

## Tenglar
* ''Eins og að standa á fjalltoppi innan um lerkitré og kalda strauma''; grein í Morgunblaðinu 1982
Vatnshlot

**Vatnshlot** (enska *body of water*) er viss eining af vatni, oft afmörkuð sem t.d. allt það vatn sem er að finna í einu vatni, s.s. Mývatni. Hugtakið vatnshlot er oftast notað um mikið magn af vatni, en getur þó einnig tekið til grunnvatns, tjarna og mýrarvatns. Vatn sem rennur í ám og fljótum t.d. er þó ekki hægt að fella undir vatnshlot, þar eð erfitt er að afmarka það.
Esja

**Esja** (oft með greini, **Esjan**) er fjall á Kjalarnesi, sem nú er innan borgarmarka Reykjavíkur, og er eitt af einkennum höfuðborgarsvæðisins. Hæsti tindur Esju er 914 metrar. Nokkrar gönguleiðir eru upp á fjallið og þar eru vinsæl útivistarsvæði, til að mynda við skógræktina við Mógilsá. Vinsælt er að ganga upp að *Steini* í 597 metrum og þaðan upp á Þverfellshorn í um 780 metrum. 

Esja er syðsta blágrýtisfjall á Íslandi. Hæsti kambur á Esju miðri, séð úr Reykjavík, heitir *Kerhólakambur*. Hætta er á snjóflóðum í fjallinu á ákveðnum stöðum. Hafa 4 látist í snjóflóðum frá 1979, síðast árið 2020.

## Nafn
Nafnið er líklega tengt norræna orðinu *esja* sem þýðir „flögusteinn“.

Í Kjalnesinga sögu er talað um bæinn *Esjuberg* þar sem landnámsmaðurinn Örlygur Hrappsson bjó þegar hann kom til Íslands frá Suðureyjum í Skotlandi. Í sögunni er sagt frá því að írsk kona að nafni *Esja* hafi komið í Kollafjörð.

## Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði

Snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði í Esju þykir vera ábending um tíðarfar og loftslagsbreytingar. Páll Bergþórsson fyrrum veðurstofustjóri  fylgdist með fönninni um langt skeið.

### Svipmyndir

Esja 2020.jpg|Kistufell og Gunnlaugsskarð, hægra megin á mynd.
Esja 2020 2.jpg|Kistufell.
Steinn On Mt. Esja.JPG|Steinn.
Across faxafloi 2.jpg|Esja að vetri.


## Tengt efni
*Móskarðahnúkar
*Snjóflóð á Íslandi

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Örnefni Esju''; grein í Morgunblaðinu 2005
* ''Kalknáman í Esjunni''; hluti af stærri grein í Morgunblaðinu 1985
* Kort af gönguleið í Esjuhlíðum (Skógræktarfélag Íslands)
Beinabúr

**Beinabúr** (**beinaklefi** eða **beinahús** ) (latína: *ossuarium*) er sérstök bygging, neðanjarðarhús, herbergi eða jafnvel kistill beina (oftast) frá miðöldum, þar sem höfuðkúpur og bein látinna manna eru geymd. Oft eru beinabúrin í kirkjukjöllurum eða á öðrum vígðum stöðum, og hafa bein verið flutt þangað úr yfirfullum kirkjugarði (eða kirkjugörðum). 

## Tilvísanir
Ofvöndun

**Ofvöndun** (eða **of(leið)rétting**) er það þegar menn vanda mál sitt um of og gera málvillur í þeirri trú að þeir séu að vanda málfar sitt. 

## Dæmi um ofvöndun
* „Rómarborg“ - í stað - „Rómaborg“
* „Bátinn tók niðri“ - í stað - „Bátur(inn) tók niðri“ 
* „Mig liggur á“ - í stað - „mér liggur á“ (þolfallssýki)
* „Yður verðið að koma seinna“ - í stað - „Þér verðið að koma seinna“

## Athugið (smekksatriði)
Dæmi sem ekki falla undir ofvöndun: 
* Athyglisvert - Athyglivert 

## Tilvísanir
Stígvél

**Stígvél** er fótabúnaður sem hylur bæði fótinn og ökklann og nær stundum upp að hnjám eða jafnvel nára. Flest stígvél eru með hæl sem er aðgreindur frá sólanum. Stígvél eru oftast úr leðri eða gúmmíi en geta verið úr ýmsum efnum.

Stígvél þjóna því hlutverki að hlífa fætinum við vatni, leðju og snjó. Á meðal heita á stígvélum má nefna barnastígvél, dömustígvél, hermannastígvél, klofstígvél, reiðstígvél, sjóstígvél, vaðstígvél, veiðistígvél og rosabullur. Stígvélaði kötturinn er þekktur fyrir að ganga aldrei í öðru en stígvélum. Algengt er að konur klæðist stígvélum sem spariklæðnaði eða sem tískuklæðnaði.
Rithöfundasamband Íslands

**Rithöfundasambandið** er stéttarfélag rithöfunda á Íslandi sem var upphaflega stofnað árið 1957 sem bandalag tveggja rithöfundafélaga; Rithöfundafélags Íslands og Félags íslenskra rithöfunda. Félag íslenskra rithöfunda var klofningsfélag, stofnað 1945 vegna ágreinings innan Rithöfundafélagsins og félögin tvö skiptust lengi vel eftir pólitískum átakalínum. Við stofnun sambandsins tók það við aðild félaganna að Bandalagi íslenskra listamanna.

Árið 1974 var gamla Rithöfundasambandið lagt niður og nýtt stofnað sem eitt stéttarfélag íslenskra rithöfunda um leið og Rithöfundafélagið var lagt niður. Félag íslenskra rithöfunda var þó ekki lagt niður og hélt áfram einhverri starfsemi þótt það kæmi ekki lengur fram sem stéttarfélag og félagar þess væru einnig félagar í sambandinu. Árið 1982 lá við nýjum klofningi þegar félagar í FÍR lýstu því yfir að þeir teldu fram hjá sér gengið við úthlutanir Launasjóðs rithöfunda.

Sambandið hefur frá 1997 aðsetur í Gunnarshúsi, Dyngjuvegi 8, í Reykjavík.
Perla

**Perla** getur átt við eftirfarandi:

* Perla, steinn sem myndast inn í skel
* Perla, íslenskt kvenmannsnafn
* Perlan, bygging í Öskjuhlíðinni í Reykjavík
* Perlan, íslenskt sanddæluskipið
Spilakassaleikur

**Spilakassaleikur** er tölvuleikur sem er spilaður í spilakassa. Spilakassaleikir voru eitt sinn meðal vinsælustu gerðum tölvuleikja. Til voru svokallaðir spilakassasalir sem buðu upp á marga spilakassa þar sem notandinn gat valið á milli. Þessir leikir voru margir með mun betri grafík en venjuleg tölva eða leikjatölva gat boðið upp á. En með tímanum urðu bæði tölvur og leikjatölvur öflugari og öflugari og smám saman féllu spilakassarnir í skuggann á þessum nýju tölvum. Á endanum gátu þær boðið upp á betri grafík og lengri spilunartíma fyrir minni pening og við þetta gátu spilakassarnir ekki keppt. Sem dæmi um íslenskan spilakassasal má nefna Leiktækjasalinn Fredda.
Bandalag íslenskra listamanna

**Bandalag íslenskra listamanna** er bandalag fjórtán aðildarfélaga listamanna á Íslandi. Forseti bandalagsins er Erling Jóhannesson, leikari. Bandalagið var stofnað af rithöfundum, tónskáldum og myndlistarmönnum á Hótel Heklu 6. september 1928. Hlutverk þess er að hafa áhrif á stefnumótun í menningarmálum og vera jafnframt hagsmunasamtök listamanna.

Aðildarfélög BÍL eru:
* Arkitektafélag Íslands
* Félag íslenskra hljómlistarmanna
* Félag íslenskra leikara
* Félag íslenskra listdansara
* Félag íslenskra tónlistarmanna
* Félag kvikmyndagerðarmanna
* Félag leikmynda- og búningahöfunda
* Félag leikstjóra á Íslandi
* Félag tónskálda og textahöfunda
* Leikskáldafélag Íslands
* Rithöfundasamband Íslands
* Samband íslenskra myndlistarmanna
* Samtök kvikmyndaleikstjóra
* Tónskáldafélag Íslands

## Tenglar
* Vefur bandalagsins
Stefán Th. Jónsson

**Stefán Th. Jónsson** (fæddur **Stefán Þorvaldur Jónsson**) (12. október 1865 – 7. apríl 1937) var útgerðarmaður, kaupmaður og bæjarfógeti á Seyðisfirði. Stéfán stóð einnig að því að reisa mörg glæsilegustu hús Seyðisfjarðar. 

## Ættir, nám og fyrstu störf
Stefán fæddist á Kóngsparti í Sandvík í Norðfjarðarhreppi. Foreldrar hans voru *Jón Þorvaldsson* bóndi þar og kona hans *Gróa Eyjólfsdóttir*, ættuð frá Þernunesi við Reyðarfjörð. Árið 1880 flutti fjölskyldan að Stóra-Steinsvaði í Hjaltastaðaþinghá og bjó þar í ár, en síðan á Fornastekk við Seyðisfjörð. 

Árið 1882 hóf Stefán verslunarnám í Norskubúð, sem hét *Det Norske Komagnies Handel* fullu nafni, en var kölluð Norskubúð. Tveimur árum síðar sigldi hann til Noregs með aleiguna, 315 krónur. Hann dvaldi í Stafangri í tvö ár við úrsmíðanám og lauk sveinsprófi í þeirri iðn. Heim kominn 1886 settist Stefán aftur að á Fornastekk á Seyðisfirði, þar sem hann stundaði í fyrstu úrsmíðar og fór þá þegar að versla með klukkur og gjafavörur. Tveimur árum síðar var Stefán kominn í hreppsnefnd. Árið 1890 var hann hvortveggja orðinn oddviti og hreppstjóri og sama ár átti hann þátt í stofnun Sparisjóðs Seyðisfjarðar og var í stjórn hans. 

## Útgerðarfélagið Bjólfur
Þátttaka Stefáns í útgerð hófst 1898 með því að hann var meðal þeirra sem stofnuðu Fiskveiðifélagið Garðar á Seyðisfirði. En sú útgerð leið undir lok um aldamótin 1900. Í ársbyrjun 1904 keypti Stefán í félagi við Sigurð Jónsson 31 feta langan, opinn mótorbát, sem jafnframt var fyrsti mótorbátur Austfirðinga. Báturinn hét Bjólfur eins og útgerðarfélagið. Enn voru færðar út kvíarnar 1905 þegar Stefán hóf bátasmíði í félagi við Friðrik Gíslason úrsmið. Pantanir bárust í nokkra báta og reyndust vel. Í fyrstu voru bátarnir smíðaðir undir beru lofti, en næsta skref var bátasmiðja; þaðan var fyrsti báturinn sjósettur í janúar 1906. 

Árið 1911 átti Stefán sjö mótorbáta, hlut í gufuskipi, fiskverkunarhúsin Liverpool og Evanger ásamt hafskipabryggjum, fjögur lifrarbræðsluhús, hálft nótalag, bátasmiðju, fjölda geymsla og útihúsa, en þar að auki íbúðarhúsin Nóatún, Stefánshús og Stefánsbúð. 

## Blaðaútgáfa
Í samvinnu við Sigurd Johansen stofnaði Stefán til útgáfu á blaðinu Bjarka, en jafnframt var byggt hús fyrir prentsmiðju með íbúð fyrir ritstjórann, sem var skáldið Þorsteinn Erlingsson. Þorsteinn Gíslason varð meðritstjóri aldamótaárið og tók einn við ritstjórninni, en blaðið var haldið úti í fjögur ár til viðbótar. Það var síðan allöngu síðar, árið 1919, að Stefán réðst í nýjan blaðaslag; nú ásamt Eyjólfi Jónssyni og Jóni Jónssyni bónda í Firði. Þá hófst útgáfa Austurlands undir ritstjórn Guðmundar G. Hagalín. Fyrsta blaðið kom út 1. janúar 1920, en á nýju sumri 1922 hætti blaðið að koma út og tók við blaðið Austanfari, sem síðar hét Hæsir og kom út til 1930. 

## Tenglar
* ''Áræðin aldamótamaður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
The Swinging Blue Jeans

**The Swinging Blue Jeans** var bresk bíthljómsveit sem er þekktust fyrir Chan Romero-smellinn „Hippy Hippy Shake“ frá 1963. Hljómsveitin var stofnuð 1959 í Liverpool af Ray Ennis, Ralph Ellis, Les Braid, Paul Moss og Norman Kuhlke sem *Blue Genes*. Þeir komu fram á tónleikum með Bítlunum, Gerry and the Pacemakers, The Searchers og The Merseybeats.
Beðsveppir

**Beðsveppir** eða **himnusveppir** (fræðiheiti: * Agaricomycotina*) eru flokkur kólfsveppa sem inniheldur ættbálkana hattsveppi (*[[Agaricales]]*), pípusveppi (*[[Boletales]]*) og hneflubálk (*[[Russulales]]*).

Það sem einkennir beðsveppi er að gróbeðurinn er opinn eða aðeins hulinn þunnri himnu. Áður var þetta flokkunarfræðilegur hópur en nú er hann talinn innihalda ólíkar fylkingar.

## Heimildir
Dægurblekill

**Dægurblekill** (fræðiheiti: *Coprinus ephemeroides*) er agnarlítill blekill með fínlegan staf og aflangan hatt, 1-5 mm, sem er gáraður á hliðunum og með gráum flösum. Dægurblekill er eina blekilstegundin sem er með kraga á stafnum. Hann vex á hrossataði og kúaskít.

Á Íslandi er dægurblekill algengur um allt land.
Fellingablekill

**Fellingablekill** eða rifflablekill (fræðiheiti: *Coprinus plicatile*) er smávaxinn blekill með 1-2sm þunnan gulbrúnan hatt með áberandi fellingum á hliðunum. Hatturinn gránar með aldrinum. Stafurinn verður 4-8sm langur, hvítur eða brúnleitur. Fellingablekill vex í skóglendi og graslendi.

Á Íslandi er fellingablekill ekki algengur og hefur aðeins fundist á Norður- og Austurlandi.

## Tilvísanir
Mýrablekill

**Mýrablekill** eða vætublekill (fræðiheiti: *Coprinus martinii*) er agnarlítill blekill sem vex í rökum jarðvegi í fjalllendi. Hatturinn er grár með fellingum og þakinn grárri flösu.

## Tilvísanir
Keisaraserkur

**Keisaraserkur** (eða  **keisarasveppur**) (fræðiheiti: *Amanita caesarea*) er ætisveppur af ættkvísl reifasveppa sem inniheldur einnig hinn baneitraða grænserk. Nafnið er sagt stafa af því að hann hafi verið uppáhald rómversku keisaranna. Hann er eftirsóttur matsveppur og þykir mjög bragðgóður, en margt sveppatínslufólk forðast engu að síður alla ættkvíslina *Amanita* vegna þess hve margir baneitraðir sveppir tilheyra henni.

Keisaraserkur er með appelsínugulan hatt og gulan staf og fanir. Hann situr oft í slíðrinu sem eru leifar af reifunum sem hylja allan sveppinn á yngra stigi. Stafurinn er uppmjór. Gróin eru hvít. Hann vex aðallega í eikarskógum sem eru blandaðir barrtrjám.

## Tilvísanir
Félag íslenskra rithöfunda

**Félag íslenskra rithöfunda** var stéttarfélag „lýðræðissinnaðra íslenskra rithöfunda“ sem varð til úr klofningi á aðalfundi Rithöfundafélags Íslands 18. mars 1945. Formannskosning lá fyrir og hafði fráfarandi formaður, Friðrik Á. Brekkan, lagt til að Guðmundur G. Hagalín tæki við af sér. Kosningin fór hins vegar þannig að Halldór Stefánsson var kosinn með fimmtán atkvæðum gegn tíu. Guðmundur og ellefu aðrir lásu þá upp yfirlýsingu á fundinum þar sem þeir sögðu sig úr félaginu. Þetta voru, auk Guðmundar, Friðrik Brekkan, Kristmann Guðmundsson, Gunnar M. Magnúss, Kjartan J. Gíslason, Sigurður Helgason, Ármann Kr. Einarsson, Þórir Bergsson, Óskar Aðalsteinn Guðjónsson, Davíð Stefánsson, Elínborg Lárusdóttir og Jakob Thorarensen. Þau stofnuðu síðan Félag íslenskra rithöfunda 29. apríl og gáfu út safnritið *[[Dynskógar|Dynskóga]]* síðar sama ár.

Aðrir kunnir félagar í FÍR urðu síðar m.a. Gunnar Dal, Helgi Sæmundsson, Matthías Johannessen og Indriði G. Þorsteinsson

## Rithöfundasambandið
Árið 1957 keypti félagið bókmenntatímaritið *[[Eimreiðin]]a* og gaf út til 1975. Sama ár var Rithöfundasamband Íslands stofnað sem samstarfsvettvangur félaganna tveggja og aðili að Bandalagi íslenskra listamanna fyrir þeirra hönd. Félögin sameinuðust um að fordæma dómana yfir Andrej Sinjavskíj og Júlíj Daníelj 1968 og áttu samstarf um samningu ýmissa ályktana Rithöfundasambandsins um hagsmunamál rithöfunda.

## Brokkgeng sameining
Frá 1972 var farið að ræða sameiningu félaganna tveggja, ekki síst vegna almennrar óánægju með kjaramál íslenskra rithöfunda sem voru bágborin miðað við kjör rithöfunda annars staðar á Norðurlöndunum. Ekki gekk það þó þrautalaust og upp komu miklar deilur í tengslum við meiðyrðamál sem nokkrir af forsvarsmönnum Varins lands höfðuðu gegn Þjóðviljanum 1974. Meðal þeirra sem höfðu sig í frammi í Þjóðviljanum var Sigurður A. Magnússon, formaður Rithöfundasambandsins.

Árið 1974 var gamla Rithöfundasambandið leyst upp og Rithöfundafélag Íslands lagt niður um leið og nýtt Rithöfundasamband var stofnað á Norrænu rithöfundaþingi í Norræna húsinu 12. apríl. Félag íslenskra rithöfunda ákvað þó að leggja sjálft sig ekki niður, þótt félagar þess væru nú flestir einnig félagar í hinu nýja sambandi.

## Deilur um launasjóðinn
Eftir að Rithöfundasambandið varð að einu stéttarfélagi rithöfunda 1974 urðu enn deilur vegna Launasjóðs rithöfunda árið 1982 þar sem félagar í FÍR töldu skipulega fram hjá sér gengið og að margir rithöfundar hefðu sagt sig úr sambandinu vegna þessa. Sambandið væri því í raun klofið. Formaður rithöfundasambandsins, Njörður P. Njarðvík, sagði þá að FÍR hefði engan samningsrétt fyrir hönd rithöfunda.

1991 til 1997 veitti félagið bókmenntaverðlaunin Davíðspennann (kenndan við Davíð Stefánsson) árlega á afmæli skáldsins 21. janúar.
Grasblekill

**Grasblekill** eða heyblekill (fræðiheiti: *Coprinus friesii*) er agnarsmár blekill sem vex á grasflötum. stafurinn er fíngerður og hatturinn fyrst hvítur en gránar við þroska.

## Tilvísanir
Bleklar

**Bleklar** (fræðiheiti: *Coprinus*) eru ættkvísl hattsveppa með fanir sem meltast til að leysa gróin. Við þetta breytast fanirnar í svartan þykkan vökva sem ættkvíslin dregur nafn sitt af. Sveppahatturinn er yfirleitt ílangur og þunnur með fellingum eða flösum. Stafurinn er grannur og brotnar auðveldlega. Bleklar lifa á lífrænum úrgangi eða í mjög næringarríkum jarðvegi.

Nokkrar tegundir af þessari ættkvísl eru ætar en sumar, líkt og slöttblekill (*Coprinus atramentarius*), er varasamt að borða með áfengi þar sem þeir innihalda efni sem virkar líkt og antabus og kemur í veg fyrir niðurbrot áfengis í lifrinni. Helsti ætisveppurinn af þessari tegund er ullblekill sem er algengur í túnum. Hann þykir mjög ljúffengur en blekast á nokkrum klukkutímum eftir tínslu og þarf því að elda strax.

## Tegundir
Þetta eru nokkrar tegundir blekla með íslenskt nafn:
* Dægurblekill (*[[Coprinus ephemeroides]]*)
* Grasblekill (*[[Coprinus friesii]]*)
* Fellingablekill (*[[Coprinus plicatile]]*)
* Mýrablekill (*[[Coprinus martinii]]*)
* Slöttblekill (*[[Coprinus atramentarius]]*)
* Ullblekill (*[[Coprinus comatus]]*)
Slöttblekill

**Slöttblekill** (fræðiheiti: *Coprinus atramentarius*) er fremur stór blekill sem áður fyrr var notaður við framleiðslu á bleki. Hann er einna þekktastur bleksveppanna, ásamt ullblekli. Hatturinn verður 3-6sm í þvermál og er grábrúnn að lit með óreglulegar fellingar á jaðrinum (áður en hann tekur að blekast). Stafurinn verður 8-18sm að lengd, samlitur hattinum og verður fljótt holur að innan.

Slöttblekill kemur upp í klösum í graslendi um allt norðurhvel jarðar. Hann inniheldur efni (disulfiram) sem virkar svipað og antabus og veldur því eitrun ef áfengis er neytt með. Einkennin eru roði í andliti, ógleði, uppköst, lasleiki og hraður hjartsláttur. Þau koma fram frá 5-10 mínútum eftir neyslu og vara í 2-3 tíma.

## Tilvísanir
Káldrjóli

**Káldrjóli** (fræðiheiti: *Typhula variabilis*) er algengur drjóli sem dregur nafn sitt af því að hann vex á kálblöðum. Hann vex raunar á ýmsum jurtaleifum, t.d. gulrótarblöðum, og myndar dökka „drjóla“ sem liggja í dvala yfir veturinn.
Suðuramt

**Suðuramt** var íslenskt amt sem varð til árið 1787 þegar Suður- og Vesturamt var klofið niður í Suðuramt og Vesturamt. Ömtin tvö voru síðan sameinuð á ný árið 1872 með tilkomu embættis landshöfðingja.

## Amtmenn í Suðuramti

* Hans Christoph Diederich Victor von Levetzow (1787-1790)
* Thomas H. Meldal (1790-1791)
* Ólafur Stefánsson (1791-1806)
* Frederik Christopher Trampe (1806-1810)
* Johan Carl Thuerecht von Castenschiold (1810-1819)
* Ehrenreich Kristoffer Ludvig Moltke (1819-1824)
* Peter Fjeldsted Hoppe (1824-1829)
* Lorentz Angel Krieger (1829-1837)
* Carl Emil Bardenfleth (1837-1841)
* Thorkil Abraham Hoppe (1841-1847)
* Matthias Hans Rosenørn (1847-1850)
* Jørgen Ditlev Trampe (1850-1860)
* Þórður Jónassen (1860-1865)
* Hilmar Finsen (1865-1872)

## Heimildir
* *Íslenska alfræðiorðabókin*, 1. bindi, ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst., 1990.
Stórsveppir

**Stórsveppir** (latína: *Macrofungi*) eru sveppir sem mynda svo stór aldin utanum gróbeðinn sinn að þau sjást auðveldlega með berum augum, öfugt við s-k smásveppi, sem telja t.d. myglusveppi og fúasveppi. Þetta eru t.d. flestir hattsveppir en líka margir aðrir sveppir. Stórsveppir er hugtak sem notað er til hægðarauka en hefur ekki flokkunarfræðilega merkingu.
Smásveppir

**Smásveppir** eru sveppir sem ekki mynda stórt aldin utanum gróbeð sinn eins og stórsveppir gera. Yfirlit Náttúrufræðistofnunar yfir íslenska smásveppi skilgreinir smásveppi sem slímsveppi, eggsveppi, kytrusveppi, oksveppi, asksveppi sem ekki mynda fléttur, vankynssveppi, ryðsveppi, lyngrauðusveppi og sótsveppi.

## Tenglar
*
Hneflur

**Hneflur** eða **Hnefasveppir** (fræðiheiti: *Russula*) er stór ættkvísl hattsveppa sem telur um 750 tegundir um allan heim. Hneflur eru venjulega algengar, fremur stórar og í björtum litum, sem gerir þær að einni auðþekkjanlegustu ættkvíslinni meðal sveppafræðinga og sveppasafnara. Einkenni hnefla eru hvítt til gulbrúnt gróprent, brothættar lausstafa fanir og engar leifar af himnu á stafnum. Glætingar eru skyld ættkvísl og hafa svipaða eiginleika, en gefa frá sér mjólkurlitan vökva þegar fanirnar eru brotnar. Hold þessara sveppa er einkennandi stökkt og brotnar líkt og epli.

Þótt fremur auðvelt sé að greina hvort sveppur tilheyri þessari ættkvísl eða ekki, þá getur verið mjög erfitt að greina milli tegunda hnefla. Flestar hneflur eru ætar, en sumar eru óætar og nokkrar eitraðar. 

## Tegundir
Listi yfir nokkrar tegundir sem hafa íslensk nöfn:
* Birkihnefla (*[[Russula betularium]]*)
* Fjóluhnefla (*[[Russula gracillima]]*)
* Grænhnefla (*[[Russula olivacea]]*)
* Gulhnefla (*[[Russula claroflava]]*)
* Móhnefla (*[[Russula xerampelina]]*)
* Reyðihnefla (*[[Russula nana]]*)
* Snæhnefla (*[[Russula norvegica]]*)
Dundee

**Dundee** (gelíska: *Dùn Dèagh*) er fjórða stærsta borg Skotlands með um það bil 148.000 íbúa (2016). Árið 1971 náði íbúafjöldinn í Dundee hámarki, 182.000 manns, og hefur þeim fækkað talsvert síðastliðin 38 ár. Á Dundee svæðinu búa um 170.000 manns, þar eru bæirnir: Monifieth, Birkhill, Invergowrie og auðvitað Dundee. Borgin er norðan við Tay-fjörðinn (Firth of Tay). 

Nú á tímum er Dundee kölluð *City of Discovery* á ensku, til þess að minna á skipið RSS «Discovery», sem landkönnuðurinn Robert Falcon Scott fór á til Suðurskautslandsins, en það var smíðað í Dundee og er til sýnis í bænum.

Við höfnina í Dundee hafa fundist minjar um mannvist frá steinöld. Árið 1191 gaf Vilhjálmur 1. Skotakonungur út bréf, þar sem hann mælti svo fyrir að Dundee skyldi vera „borg“, þ.e. víggirtur verslunarstaður. Árið 1991 var haldið upp á 800 ára afmæli borgarinnar. 

## Knattspyrnulið
*Dundee United
*Dundee F.C.
Fjármálaeftirlitið

**Fjármálaeftirlitið** (skammstafað **FME**) er íslensk ríkisstofnun sem starfar sem eftirlitsstofnun eftir lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og lögum um fjármálafyrirtæki. 
Eftirlitsskyldiraðilar á fjármálamarkaði eru viðskiptabankar, sparisjóðir, vátryggingafélög, vátryggingamiðlanir, lánafyrirtæki (fjárfestingarbankar og greiðslukortafyrirtæki), verðbréfafyrirtæki, verðbréfamiðlanir, rekstrarfélög verðbréfasjóða og lífeyrissjóðir, auk annarra aðila sem heimild hafa til að taka á móti innlánum. Fjármálaeftirlitið var sameinað Seðlabankanum í byrjun ársins 2020.

## Starfsmenn
Núverandi forstjóri þess er Unnur Gunnarsdóttir en áður hafði Gunnar Þ. Andersen tekið við af Jónasi Fr Jónssyni. Fyrsti forstjóri fjármálaeftirlitsins var Páll Gunnar Pálsson, sonur Páls Péturssonar frá Höllustöðum, alþingismanns.  Hann var forstjóri á árunum 1999 til 2005.

FME hefur einnig eftirlit með Nýsköpunarsjóði atvinnulífsins og húsbréfadeild
Íbúðalánasjóðs.

## Bankahrunið

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá maí 2007 kom fram að efla ætti FME. Þann 6. október 2008 var tilkynnt að FME yrðu veittar miklar heimildir til að hlutast til um íslenskar fjármálastofnanir. Strax morguninn eftir greip FME inn í rekstur Landsbankans.

Í skýrslu rannsóknarnefndar alþingis var komist að þeirri niðurstöðu að:

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Fjármálaeftirlitsins
* Lög um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, 1998 nr. 87 16. júní
* Lög um fjármálafyrirtæki, 2002 nr. 161 20. desember
### FME í fjölmiðlum
* ''Upplýsingagjöf Fjármálaeftirlitsins''; grein í Morgunblaðinu 2003
* ''FME yfirtekur Kaupþing''; af Mbl.is
* ''Forstjóri Fjármálaeftirlitsins með áttföld laun verkamanns''; af Vísi.is
* ''Agnes: FME rannsaki bankamenn frekar en blaðamenn''; af Vísi.is
* ''Morgunblaðið og Nýi Glitnir: Stríð fjölmiðils og banka. Uppljóstrun Agnesar kærð til Fjármálaeftirlits'' ; af Eyjunni.is 
* ''Samið um samstarf vegna Kaupþings''; grein í Fréttablaðinu 2007
* ''FME ætlar að koma á fót eigin víkingasveit''; af Vísi.is 2009
* ''Lygarnar um Landsbankann: Um Fjármálaeftirlitið að ræða en ekki Seðlabankann''; af Eyjunni.is 02.02.2010 
* ''Hollendingar hunsuðu hugmyndir um varasjóð Landsbankans''; af Vísi.is 02. feb. 2010
* ''Ingólfur gaf FME rangar upplýsingar um sjálfan sig'' Vísir.is 27. maí 2011
* ''Stofnfáreigendur SpKef afar ósáttir'', rúv.is 27. maí 2011
Kristjón Kormákur Guðjónsson

**Kristjón Kormákur Guðjónsson** (fæddur 4. febrúar 1976) er íslenskur rithöfundur, blaðamaður og ritstjóri. Kristjón hefur skrifað þrjár bækur og hefur starfað í fjölmiðlum frá árinu 2012. 

Kristjón Kormákur á langan feril í blaðamennsku. Hann hefur ritstýrt Pressunni, DV, Hringbraut og Fréttabladid.is. Þá hefur Kristjón einnig starfað fyrir Wikileaks og stofnað sinn eigin miðil.

## Ferill
Kristjón hóf störf sem blaðamaður á Pressunni sumarið 2012. Tveimur árum síðar var hann ráðinn ritstjóri Pressunar. Kristjón var annar tveggja ritstjóra DV árið 2016 

var ráðinn ritstjóri DV árið 2016 og árið eftir varð hann aðalritstjóri Frjálsrar fjölmiðlunar sem rak vefina DV.is, Pressan.is, Eyjan.is, 433.is og Bleikt.is  

Árið 2019 sagði Kristjón upp störfum og tók við vef Hringbrautar. Í lok árs 2019 tók Kristjón við vef Fréttablaðsins en lét af störfum í maí 2020. Þá tók hann að sér ráðgjöf fyrir vef Mannlífs frá desember 2020 til lok febrúar 2021. 

Í byrjun mars tók Kristjón að sér verkefni fyrir Wikileaks sem stóð í rúma tvo mánuði til að aðstoða í tengslum við mál sem rekið er gegn Julian Assange í Bandaríkjunum. Starfaði Kristjón fyrir Wikileaks frá mars 2021 en lét af störfum í byrjun maí 2021. 

Kristjón hóf undirbúning að stofnun *24 - Þínar fréttir* sumarið 2021 og var skráður eigandi og ritstjóri miðilsins. Miðillinn var tekinn til gjaldþrotaskipta í nóvember 2022. 
Fyrr á árinu viðurkenndi Kristjón að hafa brotist inn í skrifstofu Mannlífs, keppinauta sinna. 

## Ritaskrá
* *Óskaslóðin.* Skáldsaga. Mál og menning, Reykjavík 1997.
* *Frægasti maður í heimi.* Skáldsaga. Isabella, Reykjavík 2005.
* *Strandamenn í blíðu og stríðu* 100 gamansögur af Strandamönnum. Vestfirska forlagið, Þingeyri 2008.

## Tenglar
* Fallegasti maður í heimi Blogg Tómasar Jónssonar, aðalpersónu *Frægasta manns í heimi*.
* Óskaslóðin Saga utangarðsungmenna í Reykjavík.
* Kristjón Kormákur Guðjónsson Hópverkefni nemenda M.A. í íslensku 842 á vorönn 2000.

## Tilvísanir
Vesturamt

**Vesturamt** var íslenskt amt sem varð til árið 1787 þegar Suður- og Vesturamt var klofið niður í Suðuramt og Vesturamt. Ömtin tvö voru síðan sameinuð á ný árið 1872 með tilkomu embættis landshöfðingja.

## Amtmenn í Vesturamti

* Ólafur Stefánsson (1787-1793)
* Joachim Chr. Vibe (1793-1802)
* Ludwig Erichsen (1802-1804)
* Frederik Christopher Trampe (1804-1806)
* Stefán Stephensen (1806-1821)
* Bjarni Thorsteinsson (1821-1849)
* Páll Melsteð (1849-1861)
* Bogi Thorarensen (1861-1865)
* Bergur Thorberg (1865-1872)

## Heimildir
* *Íslenska alfræðiorðabókin*, 1. bindi, ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst., 1990.
Bólstraberg

**Bólstraberg** er hraun sem myndast við gos djúpt undir vatni þar sem þrýstingur er of mikill til að gufusprengingar verði. Þegar kvika kemur upp á yfirborðið springur hún ekki vegna þrýstingsins en yfirborðið snöggstorknar og þunn svört glerhúð myndast á hrauninu. Kvikan myndar þá nokkurs konar bolta eða „kodda“, nánast kúlulaga, til að lágmarka yfirborð kvikunnar og um leið verður lágmarkskæling í kvikunni. Við kólnun hraunsins myndast stuðlar í bólstrunum og liggja þeir þvert á kólnunarflötinn, frá miðjunni út í yfirborðið. Bólstraberg getur myndast í neðansjávargosi, í gosi í stöðuvatni eða í gosi undir jökli.

## Tengt efni
* Apalhraun
* Helluhraun
Berry

**Berry** getur verið nafn:

## Saga á Íslandi
Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Berry væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá en var því hafnað þann 18. desember 2001 á grundvelli þess að það taldi ekki uppfylli lagaákvæði um mannanöfn. Sjá einnig Mannanöfnum hafnað af Mannanafnanefnd.

## Nafnberar
*Albert Berry
*Alexander Berry (1781-1873)
*Anthony Berry
*Bertrand Berry
* Bill Berry
*Clarence Berry (1867–1930)
*Chuck Berry (1926-2017)
*Danielle Bunten Berry (1949-1998)
*Dave Berry (kynnir)
*Dave Berry (tónlistarmaður)
*Edward Berry (1768-1831)
*Fred Berry (1951-2003)
*Gérard Berry
*Halle Berry
*Joe Berry (1904-1958)
*Joseph Flintoft Berry (1856-1931)
*Leon "Chu" Berry (1908-1941)
*Ken Berry
*Ken Berry (hafnabolti)
*Kevin Berry (1945-2006)
*Marion Berry
*Martha Berry
*Michael Berry (fæddur 1941)
*R. Stephen Berry (fæddur 1931)
*Richard Berry
*Rick Berry
*Samuel Stillman Berry
*Sean Berry
*Thomas Berry
*Tom Berry
*Walter Berry (hafnabolti)
*Walter Berry
*Wendell Berry

## Héruð
*Berry fornt hérað í Frakklandi.

## Heimildir
Listi yfir nöfn sem mannanafnanefnd hefur hafnað

Sótt hefur verið um viðurkenningu á mörgum **[[Íslensk mannanöfn|íslenskum mannanöfnum]]**, sem mannanafnanefnd hefur hafnað. Fyrir neðan er listi með nokkrum þeirra. (ath. listinn er ekki tæmandi)

## Nöfnum hafnað 2001
Þann 18. desember 2001 var haldinn fundur í Mannanafnanefnd. Fundinn sátu Andri Árnason (formaður), Guðrún Kvaran og Margrét Jónsdóttir.

***Berry** (Mál nr. 116/2001), sótt um sem kvenmannsnafn:
*: Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Berry væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá en var því hafnað þann 18. desember 2001 á grundvelli þess að það taldi ekki uppfylli lagaákvæði um mannanöfn. Sjá einnig Berry.
***Birgis** (Mál nr. 114/2001), sótt um sem karlmannsnafn:
*: Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið **[[Birgis]]** væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá en var því hafnað þann 18. desember 2001 sökum þess að samkvæmt 3. málsgrein 8. greinar laga númer 45/1996 um mannanöfn skulu föðurnöfn mynduð þannig að nafn föður kemur í eignarfalli að viðbættu dóttir, ef kvenmaður er. Með vísan til þessa er ekki unnt að verða við beiðni um kenninafnið Birgis. Sjá einnig greinina Birgir.
***Hávarr** (Mál nr. 118/2001), sótt um sem karlmannsnafn:
*: Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið **[[Hávarr]]** væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá og var það samþykkt þann 18. desember 2001. Taldist það ekki ritað í samræmi við almennar ritreglur íslensks nútímamáls og er andstætt íslenskri hljóðþróun, þó hefð hafi skapast fyrir fáeinum nöfnum með þessari endingu (-rr). Ekki telst því vera tilefni til endurupptöku máls þessa. Sjá einnig greinina Hávar.
***Timila** (Mál nr. 119/2001), sótt um sem kvenmannsnafn:
*: Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Timila væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá en var því hafnað þann 18. desember 2001. Nafnið var samþykkt árið 2010.
***Tryggvason** (Mál nr. 115/2001), sótt um sem karlmannsnafn:
*: Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að gera Tryggvason að eiginnafni, en var því hafnað sökum þess að ekki sé hefð fyrir því að eiginnöfn séu mynduð á sama hátt og kenninöfn og að það teldist ekki vera í samræmi við íslenskt málkerfi. 
***[[Örn (mannsnafn)|Örn]]** (Mál nr. 113/2001), sótt um sem kvenmannsnafn:
*: Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Örn væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá sem kvenmannsnafn. Var niðurstaða Mannanafnanefndar að nafnið Örn teldist til karlmannsnafns og var beiðninni hafnað þann 18. desember 2001.

## Heimildir
Kvartil

**Kvartil** getur átt við
* Kvartil, lengdarmálseiningu.
* Kvartil, rúmálseiningu.  
* litla tunnu
* fjórðung tunglmánaðar: **fyrsta kvartil**: tíminn frá því tungl kviknar þangað til helmingur þess sést; sú stund þegar tunglið er hálft og vaxandi; **tungl á þriðja kvartil**: þ.e. minnkandi, milli þess að vera fullt og einungis helmingur þess sjáist; það andartak þegar tungl er hálft og minnkandi.

## Tengt efni
* Kvartilaskipti
Kvartilaskipti

**Kvartilaskipti** nefnast breytingar á útliti Tunglsins á einum tunglmánuði, sem er um 29,53 dagar. Helmingur af yfirborði Tunglsins er ávallt upplýstur (nema þegar Jörðin skyggir á það í tunglmyrkva) en nærhlið Tunglsins er breytilegt athuganda á Jörðinni vegna breytilegrar afstöðu Jarðar, Sólar og Tunglsins. Það er sem sagt ekki Jörðin sem skyggir á Tunglið að jafnaði heldur sér athugandi á jörðinni mismikið af upplýstu hlið Tunglsins.

Upphaf tunglmánaðar er með nýju Tungli, þá sést nærhlið þess ekki (nærhlið er sú hlið sem snýr að athuganda). Fyrsta kvartil er þegar mjó sigðlaga rönd byrjar að sjást hægra megin, þá er talað um *sigðmána*. Hún vex til vinstri þar til helmingur nærhliðar er upplýstur og þá er talað um *hálft vaxandi* Tungl. Annað kvartil er svo þegar meira en helmingur yfirborðsins er upplýstur og skugginn er vinstra megin, þá er talað um vaxandi *gleiðmána*. Þegar skugginn vinstra megin er alveg horfinn og allt yfirborð nærhliðar er upplýst er talað um *fullt tungl*. Þriðja kvartil er svo þegar sigðlaga skuggi byrjar að vaxa hægra megin, allt þar til helmingur nærhliðar er upplýstur og þá er talað um *hálft minnkandi* Tungl. Í fjórða kvartili vex skugginn svo áfram frá hægri þar til hann þekur alla nærhliðina og aftur er komið nýtt Tungl.

## Tengt efni
* Kvartil

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Kvartilaskipti 
* Stjörnufræðivefurinn: Tunglið
Lundúnabiblía

**Lundúnabiblía**, 1866, er áttunda heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku.  

Á titilblaði stendur: *BIBLÍA, það er Heilög ritning. Endurskoðuð útgáfa. Prentuð í prentsmiðju Spottiswoodes í [[London|Lundúnum]], á kostnað [[Hið breska og erlenda biblíufélag|Hins breska og erlenda biblíufélags]].*

Undirbúningur útgáfunnar hófst árið 1861. Hið íslenska biblíufélag fékk þá dr. Pétur Pétursson, síðar biskup, og Sigurð Melsteð, sem báðir voru prestaskólakennarar, til „að laga og endurbæta hina íslensku útleggingu á Nýja testamentinu“. Sama ár kom fulltrúi Hins breska og erlenda biblíufélags til Íslands (Isaac Sharp), og bauð fram styrk til að gefa út Nýja testamentið, svo hægt væri að selja það vægu verði. Þeir Pétur og Sigurður endurskoðuðu Nýja testamentið og hluta af Gamla testamentinu (Davíðssálma og nokkrar af spámannabókunum). Nýja testamentið kom svo út í Oxford árið 1863, í 10.000 eintökum, prentað með latínuletri, en áður hafði gotneskt letur verið allsráðandi í biblíuútgáfum hér á landi. Upplagið komst ekki til Íslands fyrr en árið 1864.

Biblían kom öll út í Lundúnum 1866, einnig með latínuletri í fyrsta sinn. Nýja testamentið var þá uppselt og var það endurprentað í Oxford sama ár. Alls hafði verið breytt um 4.000 - 5.000 biblíuversum frá síðustu útgáfu.  

Um þessa Biblíuútgáfu spunnust hatrammar deilur milli tveggja manna sem báðir störfuðu á Englandi. Þetta voru þeir Guðbrandur Vigfússon í Oxford og Eiríkur Magnússon í Cambridge, og varð úr ævilangur fjandskapur milli þeirra. Þetta virðist gerast við hverja nýja Biblíuútgáfu, mismikið að vísu. 

Brot *Lundúnabiblíunnar* er minna en Reykjavíkurbiblíu. Upplag er ekki þekkt. 

## Heimild
*Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 8. október 2006.
Jarðgas

**Jarðgas** er gas sem er að meginhluta til úr metani, önnur efni í jarðgasi geta verið etan, própan, bútan og pentan ásamt fleiri gösum.

Jarðgas er litlaust, formlaust og lyktarlaust gas í sínu hreinasta formi. Það er brennanlegt og gefur mikla orku þegar því er brennt. Ólíkt því sem á við um annað jarðefnaeldsneyti þá brennur jarðgas tiltölulega hreint og setur mun minna af skaðlegum aukaefnum út í loftið. 

Jarðgas telst til jarðefnaeldsneytis rétt eins og kol og olía. Það finnst oftast undir yfirborði jarðar og þar sem metangas er létt leitar það upp á yfirborð jarðar ef það kemst í gegnum glufur og lekt berg. En það getur lokast inni vegna ólekra og þungra jarðlaga. Jarðgas er, sem fyrr segir aðallega úr metani en getur einnig innihaldið etan, própan, bútan og pentan. Samsetning gassins getur verið breytileg. Metanhlutfallið er gjarnan á bilinu 70-90% og jarðgas er sagt vera þurrt þegar það er nánast hreint metan en þá hafa algengustu kolvatnsefnin verið tekin frá.

## Tilvísanir
Skreppur seiðkarl

**Skreppur seiðkarl** (enska: *Catweazle*) voru sjónvarpsþættir fyrir börn framleiddir af London Weekend Television og sýndir á ITV í Bretlandi árið 1970. Á Íslandi voru þættirnir sýndir á Ríkissjónvarpinu frá 6. janúar til 19. september 1971. Þættirnir fjölluðu um fremur seinheppinn galdrakarl frá 11. öld sem óvart ferðast áfram í tíma til ársins 1970.
Coot

***Coot*** (enska: „blesönd“) var fyrsti togari Íslendinga. Togarinn var smíðaður í Glasgow árið 1892 af William Hamilton & Co. Hann kom til hafnar í Hafnarfirði þann 6. mars árið 1905. Sex Íslendingar, þar á meðal Björn Kristjánsson og Einar Þorgilsson kaupmenn, keyptu hann frá Aberdeen í Skotlandi af Silver City Steam Trawling Company fyrir hlutafélag sitt, Fiskveiðahlutafélag Faxaflóa. Hluti eigenda var úr Hafnarfirði en hluti úr Reykjavík og voru stjórnarfundir haldnir þar þótt skipið gerði út frá Hafnarfirði. Skipið var frá upphafi búið til botnvörpuveiða og þrjár botnvörpur fylgdu því til landsins. Fyrsti skipstjóri skipsins var Indriði Gottsveinsson sem líka var einn eigenda þess, vélstjórar voru tveir, einn enskur og hinn danskur, og matsveinn var danskur, en áhöfnin var að öðru leyti skipuð Íslendingum. Skipið var  á lengd,  og búið 225 hestafla gufuvél. Útgerð skipsins þótti gefast vel og varð hvatning til að bæta við togaraflotann.

Þann 14. desember 1908 sigldi *Coot* frá Reykjavík til Hafnarfjarðar með skipið *Kópanes* í eftirdragi, en það var í eigu  P.J. Thorsteinsson & Co.. Þegar skipin komu í mynni Hafnarfjarðar slitnaði *Kópanesið* aftur úr *Coot* og taugin flæktist í skrúfu togarans. Bæði skipin hröktust þá undan vindi og strönduðu á Keilisnesi. Áhafnir beggja skipanna björguðust en skipin sjálf eyðilögðust.

## Tenglar
* Ásgeir Jakobsson (2005). „Coot - fyrsti íslenzki togarinn“; Sjómannablaðið Víkingur 67: 30-33).
* „Togaramaðurinn“; grein í Sjómannadagsblaðinu 1981
365 miðlar

**365 miðlar** er íslenskt fjölmiðla- og þjónustufyrirtæki á sviði blaðaútgáfu, sjónvarps- og útvarpsreksturs og vefmiðlunar. Fyrirtækið rak sex sjónvarpsstöðvar (fyrir utan + og extra stöðvar), þar á meðal Stöð 2, elstu áskriftarstöð landsins; sex útvarpsstöðvar, þar á meðal Bylgjuna, elstu einkareknu útvarpsstöð landsins; Fréttablaðið, vefinn Vísi. Árið 2017 keypti Sýn megnið af fyrirtækinu

## Eignarhald
Stærsti eigandi A hluta í 365 miðlum var Ingibjörg Pálmadóttir en hún seldi sinn hluta árið 2018.

## Nafnabreyting sjónvarpsstöðva 2008
Nafnabreyting varð á sjónvarpsstöðvum 365 miðla 13. mars 2008 en þá urðu allar sjónvarpsstöðvar kenndar við Stöð 2 ásamt frekara auðkenni. Þannig fékk Sýn nafnið Stöð 2 Sport, Sýn 2 varð Stöð 2 Sport 2, Sirkus varð Stöð 2 Extra, Fjölvarpið (Endurkast erlendra sjónvarpsstöðva) fékk nafnið Stöð 2 Fjölvarp en Stöð 2 Bíó hélt sínu nafni. Vildarklúbburinn M12 fékk einnig nýtt nafn, Stöð 2 Vild.

## Miðlar
### Sjónvarpsstöðvar
*Stöð 2
**Stöð 2+
*Stöð 3
*Krakkastöðin 
*Bíóstöðin (áður Stöð 2 Bíó og Bíórásin)
*Gullstöðin (áður Stöð 2 Gull, Stöð 2 Extra og Sirkus)
*Stöð 2 Frelsi
*Stöð 2 Netfrelsi

*Stöð 2 Sport (áður Sýn)
**Stöð 2 Sport+
*Stöð 2 Sport 2 (áður Sýn 2)
**Stöð 2 Sport 3,4,5,6, (áður Sýn Extra)
*Popp TV (áður Nova TV og Skífan TV)
*Stöð 2 Fjölvarp

365 miðlar voru með Fréttastöðina eða NFS frá Október 2005 til September 2006

### Útvarpsstöðvar
*Bylgjan
**LéttBylgjan (áður Létt 96,7)
**GullBylgjan
**80s Bylgjan (netútvarp)
*FM957  
*FM Extra (netútvarp)
*X-ið 977
*Útvarp Latibær

### Prentmiðlar
*Fréttablaðið
*Markaðurinn

Fréttablaðið er dagblað í frídreifingu. Blaðið hóf göngu sína árið 2001. Þá eru gefin út með Fréttablaðinu ýmis sérblöð ásamt vikulegum blaðhlutum, þar á meðal Markaðurinn.

### Vefmiðlar
*Vísir.is

## Tilvísanir
Melrakkaslétta

**Melrakkaslétta** eða **Slétta** er skagi milli Öxarfjarðar og Þistilfjarðar, í Norður-Þingeyjarsýslu á Íslandi. Eins og nafnið ber með sér er hún mjög flatlend. Á henni eru tvö þorp, Kópasker og Raufarhöfn. Nyrsti tangi Melrakkasléttu er Rifstangi sem jafnframt er nyrsti tangi íslenska fastalandsins.
Bollagötumálið

**Bollagötumálið** var deila með málaferlum, á árunum 1983-1984. Deilan snerist um íbúð á Bollagötu, arf eftir látinn mann, sem málið dregur nafn sitt af.

Á Þorláksmessu árið 1982 lést fullorðin ekkja í Reykjavík. Í dánarbúinu fannst erfðaskrá mannsins hennar, Sigurjóns Jónssonar iðnverkamanns, rituð 1961. Þau höfðu kynnst og hafið hjúskap 1962 en hann látist 1964. Hún sat svo í óskiptu búi þangað til hún dó sjálf. Í erfðaskránni ánafnaði maðurinn Sósíalistaflokknum íbúð sína á Bollagötu 12 í Reykjavík, með því skilyrði að þar yrði sett upp menningar- og fræðslusetur um marx-lenínisma. Ef flokkurinn væri ekki lengur til þegar búinu yrði skipt (sem var raunin), þá skyldi íbúðin renna til þeirrar stjórnmálahreyfingar sem væri lengst til vinstri í íslenskum stjórnmálum. Ef slík hreyfing fyndist ekki skyldi nefnd fulltrúa úr samstöðufélögum sósíalískra landa ráðstafa eigninni í samræmi við vinstri-róttæk sjónarmið. Til viðbótar erfðaskránni fundust nokkur mismunandi drög að breytingum á henni, en engum þeirra hafði verið þinglýst.

Þar sem vinstri-róttæka bylgjan á áttunda áratugnum var að mestu leyti yfirstaðin, gerðu aðeins ein samtök tilkall til arfsins -- Baráttusamtökin fyrir stofnun kommúnistaflokks (BSK). Vináttufélag Íslands og Víetnam (VÍV) fór í mál við BSK, ásamt Menningarfélagi Íslands og Kína (MÍK). Atli Gíslason sótti málið fyrir VÍV og MÍK, en Ragnar Aðalsteinsson varði það fyrir hönd BSK. Krafa VÍV og MÍK var að eini lögerfingi konunnar fengi íbúðina við Bollagötu, en til vara að VÍV og MÍK yrði falið að ráðstafa henni. Borgarfógeti tók málið fyrir snemma árs 1983 og úrskurðaðií febrúar 1984, eða um ári síðar. Kröfu BSK til arfsins var vísað frá, og lögerfingjanum dæmd íbúðin. Hann var föðurbróðir hinnar látnu konu, var 97 ára, og svo vildi til að hann lést í sömu viku og dómsuppkvaðningin var hjá Héraðsdómi Reykjavíkur, svo íbúðin rann til dánarbús hans. Dómnum var ekki áfrýjað.

## Heimild
* ''Tíminn'' 25. febrúar 1984, s. 2.
Tenór

**Tenór** er eitt af fimm raddsviðum karlkyns söngvara. Oft er miðað við að það spanni hið minnsta frá C3 til A4 hjá kórsöngvara, en upp í C5 (eða hærra) hjá óperusöngvara.

## Sjá einnig
* C-lykill (tenórlykill)
Erfðaskrá

**Erfðaskrá** er skjal, gjarnan formlegt og mögulega staðfest af þar til bærum yfirvöldum, þar sem maður (kallaður arfleifandi) tilgreinir hvernig ráðstafa skuli eignum hans að sér látnum. Þegar menn deyja og hafa gert erfðaskrá er reynt að fara eftir þeim þegar dánarbú eru gerð upp og arfi úthlutað til erfingja.
Garðar Thor Cortes

**Garðar Thor Cortes** (f. 2. maí 1974) er íslenskur leikari og tenórsöngvari fæddur í Reykjavík. Hann er sonur Garðars Cortes tenórsöngvara og  enskrar móður Krystyna. Hann lék eitt aðalhlutverkið í þáttunum Nonni og Manni.

## Tilvísanir


## Tengill
* Heimasíða Garðars Thors Cortes. Geymt
* Garðar Thor Cortes á Discogs
*  á IMDb
Gela

**Gela** er með eldri borgum Sikileyjar. Í desember 2012 voru íbúar borgarinnar 75.618.

## Glósur

## Utanaðkomandi tenglar
* (**en**) Piccolo, Salvatore. ''Gela.'' Ancient History Encyclopedia. December 20, 2017.
A4

**A4** getur átt við eftirfarandi:

*A4-pappírsstærð, stöðluð pappírsstærð (210×297&nbsp;mm) skilgreind í ISO 216
*A440, A-ið fyrir ofan mið-C
*Audi A4, bílgerð framleidd af Audi
*HMS ''A4'', A-klassa kafbátur rekinn af konunglega sjóhernum
*LNER Class A4, flokkur gufulesta
*Southern Winds, argentínskt flugfélagið (IATA: A4)
*Módelnúmer V-2-flugskeyta
*A4 (hljómsveit), hljómsveit frá New Jersey
* Verslunina A4
Bristol-saurkvarðinn

**Bristol-saurkvarðinn** er flokkun á lögun mannsaurs eftir að hann hefur hægt sér. Lögun saurs er breytileg eftir þeim tíma sem hann ver í ristilnum. Bristol-saurkvarðinn skiptist í sjö ólíkar gerðir þar sem fyrsta og önnur er harðlífi og sjötta og sjöunda flokkast sem niðurgangur.
Gufuvél

**Gufuvél** er vél sem notast við yfirþrýsting á gasi, yfirleitt vatnsgufu, til að þenja út ákveðið rúmmál og er hreyfing á því rúmmáli síðan notað til að framkvæma einhverja vinnu, t.d. að knýja túrbínu til framleiðslu á rafmagni.

## Uppruni

Elstu minjar um gufuvél eru frá 1. öld í Egyptalandi þar sem Heron frá Alexandríu bjó til eimsnældu sem sneri öxli lítils snúningshjóls. Eimsnælda hans var hol málmkúla með tveimur stútum og var föst við snúningslegur. Snúningslegurnar voru fastar við íholar pípur sem lágu ofan í vatnsketil sem var lokaður. Undir honum var kveiktur eldur og þegar vatnið fór að sjóða þrýstist gufan upp í eimsnælduna sem við það tók að snúast.

Ekki varð frekari þróun á gufuvélinni þangað til á 16. öld þegar Taqi al-Din, arabískur heimspekingur, verkfræðingur og stjörnufræðingur í Egyptalandi bjó til gufuvél sem sneri steikarteini. 

James Watt betrumbætti gufuvélina, en er stundum ranglega sagður hafa fundið hana upp. Upphaf iðnbyltingar er oft sögð markast af gufuvél Watts.
Upplýsingatækni

**Upplýsingatækni** (**UT** eða **UTN**) er sú aðferð að velja sem besta tækni til að vinna með gögn.

Með þessari skilgreiningu er hægt að segja að upplýsingatækni hafi verið til síðan að maðurinn fór að geyma gögn. Í dag er þó aðalega átt við rafræn samskipti og geymslu á gögnum, til þess eru notaðar tölvur og annar rafrænn búnaður.

## Heimildir
Fastastjörnuár

**Fastastjörnuár** sá tími sem það tekur jörðina að ferðast einn hring um sólina miðað við fastastjörnur.  Þetta eru u.þ.b. 365.2564 meðalsólahringar.

## Tengt efni
* Hvarfár
* Sólnándarár