open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Húnbogi Þorgilsson

**Húnbogi Þorgilsson** var íslenskur höfðingi á 12. öld. Hann bjó á Skarði á Skarðsströnd og er sá fyrsti af ætt Skarðverja sem öruggt er að hafi búið þar en búseta ættarinnar hefur haldist á Skarði til þessa dags.

Ekki er víst hver faðir Húnboga var. Í Sturlungu er hann sagður sonur Þorgils Oddasonar en hann hefur einnig verið talinn sonur Þorgils Gellissonar og þá bróðir Ara fróða. Er það meðal annars byggt á því að afkomendur Þorgils áttu hálft Þórsnesingagoðorð en afkomendur Ara hinn helminginn. Húnbogi virðist hafa verið friðsemdarmaður og dregst að minnsta kosti ekki inn í svæsnar illdeilur Hafliða Mássonar og Þorgils Oddasonar, nema hvað þess er getið að hann, Þórður Gilsson faðir Hvamm-Sturlu og aðrir heiðarlegir menn hafi reynt að hafa meðalgöngu þegar Hafliði kom í Dali 1120 að heyja féránsdóm eftir Þorgils.

Kona Húnboga var Yngveldur Hauksdóttir og sonur þeirra Snorri Húnbogason lögsögumaður á Skarði.

## Heimild
*
Snorri Húnbogason

**Snorri Húnbogason** (d. 1170) var íslenskur lögsögumaður og goðorðsmaður á 12. öld. Hann bjó á Skarði á Skarðsstönd og var af ætt Skarðverja.

Snorri var sonur Húnboga Þorgilssonar á Skarði og Yngveldar Hauksdóttur konu hans. Hann var prestvígður. Lögsögumaður var hann í 14 ár, frá 1156 til dauðadags. Hann virðist hafa verið friðsemdarmaður eins og faðir hans og blandaðist ekki inn í hatrammar deilur nágranna sinna, Hvamm-Sturlu og Einars Þorgilssonar í Tungu.

Kona Snorra var Ingveldur Atladóttir og synir þeirra voru Þorgils (d. 1201) á Skarði, prestur í Skarðsþingum, Narfi (d. 1202) á Skarði og Álfur á Ballará. Sonur Narfa, Skarðs-Snorri, tók við búi á Skarði eftir lát föður síns og föðurbróður.

## Heimild
*
Narfi Snorrason

**Narfi Snorrason** (um 1210 – 1284) var íslenskur prestur á Sturlungaöld. Hann var af ætt Skarðverja, sonur Skarðs-Snorra Narfasonar og Sæunnar Tófudóttur konu hans.

Narfi hlaut prestvígslu hjá Guðmundi biskupi góða. Hann kvæntist Valgerði, dóttur Ketils Þorlákssonar prests og lögsögumanns á Kolbeinsstöðum í Hnappadal og konu hans Halldóru Þorvaldsdóttur, systur Gissurar jarls. Hann settist að á Kolbeinsstöðum hjá tengdafólki sínu 1253 og var þar prestur til dauðadags. Narfi var vinsæll og þótti mikilsháttar. Þegar boð kom um það frá erkibiskupi að prestum skyldi bannað að giftast og þeir sem væru þegar kvæntir skyldu skilja við konur sínar en missa vígslu ella fékk hann sérstaka undanþágu hjá erkibiskupi og hélt bæði konu sinni og prestsvígslu.

Þau hjónin áttu þrjá syni, Þorlák, Þórð og Snorra, sem urðu allir lögmenn. Þorlákur bjó á Kolbeinsstöðum en hinir tveir á Skarði, sem Narfi hefur erft vegna þess að Bjarni bróðir hans, sem þar bjó, hefur líklega dáið barnlaus.

## Heimildir
* 
*
Skarðs-Snorri Narfason

**Snorri Narfason** eða **Skarðs-Snorri** (um 1175 – 13. september 1260) var íslenskur höfðingi á 13. öld. Hann bjó á Skarði á Skarðsströnd og segir Sturlunga hann hafa verið auðugasta mann í Vestfjörðum.

Snorri var sonur Narfa Snorrasonar á Skarði, sonar Snorra Húnbogasonar, og konu hans Guðrúnar Þórðardóttur. Þórður bróðir hans var tengdafaðir Sturlu Þórðarsonar. Snorri var prestvígður og stundum kallaður *Snorri Skarðsprestur*. Hann var friðsamur eins og Skarðverjar voru flestir og tókst að komast óskaddaður hjá öllum erjum og ófriði Sturlungaaldar en var oft fenginn til að reyna að koma á griðum og sættum eða dæma í málum. Hann var þó góður vinur Sighvatar Sturlusonar og Sturlu sonar hans og voru synir hans oft með Sturlungum í herferðum þeirra.

Kona Snorra var Sæunn Tófudóttir og áttu þau nokkra syni. Bárður og Sigmundur hlutu báðir örkuml í Örlygsstaðabardaga og lágu á Silfrastöðum um veturinn. Seinna stýrðu þeir búi sem faðir þeirra átti á Reykhólum og þar var Bárður drepinn með Tuma Sighvatssyni 1244 en um Sigmund er ekki vitað. Bjarni Snorrason bjó í Skarði eftir föður sinn, sem varð gamall og dó 1260. Narfi Snorrason var prestur á Kolbeinsstöðum en tveir af þremur sonum hans, Þórður og Snorri, bjuggu á Skarði.

## Heimild
*
Snorri Narfason

**Snorri Narfason** (d. 9. mars 1332) var íslenskur lögmaður á 14. öld. Hann var af ætt Skarðverja og bjó á Skarði á Skarðsströnd.

Snorri var sonur Narfa Snorrasonar prests á Kolbeinsstöðum og Valgerðar Ketilsdóttur konu hans. Eldri bræður hans báðir, Þorlákur og Þórður, voru einnig lögmenn. „Þeir voru allir vitrir menn og vel mannaðir“ segir í *[[Árna saga biskups|Árna sögu biskups]]*. Snorri var mikill vinur Árna biskups. Hann mun hafa búið í Árnessýslu þar til Þórður bróðir hans féll frá 1308 en þá flutti hann að Skarði og tók við búi þar. Hann var lögmaður norðan og vestan 1320-1329. Síðasta lögmannsár hans er sagt frá því að hann lét skera sundur vébönd kringum lögréttu á Alþingi. Ástæðan er ókunn en þetta þótti óhæfa og var hann sviptur lögmannsembættinu næsta vor.

Kona Snorra hét Þóra en um ætt hennar er ekkert vitað með vissu. Synir þeirra voru Guðmundur Snorrason og Ormur Snorrason lögmaður.

## Heimild
* 
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Þórður Narfason

**Þórður Narfason** (d. 1308) var íslenskur lögmaður á 13. öld og bjó á Skarði á Skarðsströnd. Hann var af ætt Skarðverja, sonur Narfa Snorrasonar prests á Kolbeinsstöðum og Valgerðar Ketilsdóttur konu hans. Gissur jarl var ömmubróðir hans.

Þórður fluttist að Skarði eftir lát Bjarna föðurbróður sins, sem var barnlaus, og bjó þar til dauðadags. Hann var lögmaður norðan og vestan 1296-1297 og aftur 1300, þá í umboði Bárðar Högnasonar hins norræna. Þekktastur er Þórður þó fyrir framlag sitt til íslenskra bókmennta og sagnaritunar því það mun hafa verið hann sem steypti mörgum sögum saman í Sturlungu eins og hún hefur varðveist, en þær sögur sem hann notaði eru nú allar glataðar nema Hrafns saga Sveinbjarnarsonar. Helga kona Sturlu Þórðarsonar og Narfi faðir Þórðar voru bræðrabörn og vitað er að Þórður dvaldi hjá Snorra veturinn 1271-1272, þá líklega um tvítugt.

Ekki er getið um konu Þórðar og hann virðist hafa verið barnlaus. Snorri bróðir hans tók við búi á Skarði eftir hann.

## Heimild
* 
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Misha Collins

**Misha Collins** (**Misha Dmitri Tippens Krushnic**) (fæddur 20. ágúst 1974) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir  hlutverk sín í 24 og Supernatural.

## Einkalíf
Collins fæddist í Boston,  Massachusetts en ólst upp í Greenville. Stundaði síðan nám í félagslegri þróunarkenningu (Social Theory) við Chicago-háskólann .  Eftir námið fékk hann lærlingastöðu í Hvíta Húsinu  þegar Bill Clinton var forseti.  Misha sagði skilið við draum sinn í pólitíkinni til þess að verða leikari.

Misha hefur verið giftur Victoria Vantoch síðan 2002 og saman eiga þau tvö börn.

Hefur gefið út ljóðin *Baby Pants* og *Old Bones* sem má finna í 2008 útgáfunni af Columbia Poetry Review #21.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Collins var árið 1998 í „Legacy“. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við NYPD Blue, , NCIS, Monk,  og Nip/Tuck. Náði hann svo athygli áhorfenda sem Alexis Drazen í 24. 

Hefur hann síðan 2008 verið sérstakur gestaleikari og sem aðalleikari í Supernatural sem engillinn Castiel. Fyrir hlutverk sitt sem Castiel þá las hann Opinberunarbókina til þess að undirbúa sig.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Collins var árið 1999 í Liberty Heights. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Moving Alan, Girl, Interrupted, Karla og The Grift.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
**Constellation verðlaunin**
*2012: Tilnefndur sem besti leikari í vísindaskáldskapsseríu fyrir þáttinn *The French Mistake* fyrir Supernatural.
*2010: Tilnefndur sem besti leikari í vísindaskáldskapsseríu fyrir þáttinn *The Rapture* fyrir Supernatural.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
*

## Tenglar
* 
* Misha Collins á Supernatural Wiki.com síðunni 
* Misha Collins á Supernatural wikiasíðunni
* Misha Collins á 24 wikiasíðunni
Guðmundur Ormsson

**Guðmundur Ormsson** (um 1360 – 1388) var íslenskur höfðingi á 14. öld. Hann var af ætt Skarðverja, sonur Orms Snorrasonar lögmanns á Skarði á Skarðsströnd.

Guðmundur virðist hafa verið mesti ribbaldi. Um jólin 1385 fór hann ásamt öðrum manni, Eiríki Guðmundssyni, að manni sem hét Þórður Jónsson og tóku þeir hann höndum. Ormur faðir hans nefndi svo dóm yfir Þórði þessum og var hann dæmdur til dauða og hálshöggvinn. Ekkert er vitað um ástæður en þess hefur verið getið til að Þórður kunni að hafa verið bróðir Þorsteins Jónssonar, sem vó Guttorm, bróður Guðmundar og son Orms, í Snóksdal nokkrum árum áður og þeir hafi verið að hefna þess, en allt er óvíst um það. Hvað sem því líður þótti verkið níðingsverk og hlutu feðgarnir mikið ámæli fyrir. Eitthvað fleira hefur gengið á því sagt er í annálum 1386 frá því að menn Guðmundar Ormssonar hafi rænt og ruplað í Sunnlendinga- og Vestfirðingafjórðungi.

Á endanum var þeim Guðmundi og Eiríki ekki vært á Íslandi og fóru þeir út um sumarið. Eiríkur kom aftur ári síðar og hafði þá hlotnast hirðstjóratign, en hann var raunar veginn árið eftir. Guðmundur Ormsson hvarf aftur á móti 1388 í Færeyjum um nótt með undarlegum hætti, að því er segir í annálum. Dóttir hans var Þorbjörg, kona Guðna Oddssonar á Hóli í Bolungarvík.

## Heimild
*
Samantha Smith

**Samantha Smith** (f. 4. nóvember 1969) er bandarísk leikkona og þekkt fyrir að leika í bæði kvikmyndum og sjónvarpsþáttum. Hún hefur meðal annars verið í *[[Transformers]]*, *[[Supernatural]]*, *[[Two of a Kind]]* og *[[Jerry Maguire]]*.

## Einkalíf
Smith fæddist í Sacramento, Kaliforníu. Hefur hún hefur mætt á Supernatural-aðdáendaráðstefnur á borð við *Salute to Supernatural (2008) í Chicago*, *Salute to Supernatural (2009) í L.A.* og *Asylum (2009) í Birmingham, Englandi*.

## Ferill

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Smith var árið 1996 í Seinfeld og síðan þá hefur hún komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *The Pretender*, *Caroline in the City*, Cold Feet, *Family Law*, *Philly*, NYPD Blue, Criminal Minds, *Trust Me* og House. Árið 2005 þá var Smith boðið hlutverk í Supernatural sem Mary Winchester, móðir Deans og Sams, sem hún hefur leikið með hléum síðan þá.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Smith var árið 1996 í Jerry Maguire þar sem hún lék á móti Tom Cruise. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við *Rockin´ Good Times*, *Dragonfly* og Transformers.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
*
*Samantha Smith á Supernatural wikiasíðunni 

## Tenglar
*
*Samantha Smith á Supernatural Wiki.com síðunni 
*Samantha Smith á Supernatural wikiasíðunni
Vatnabuffall

**Vatnabuffall** (fræðiheiti: *Bubalus bubalis*) er taminn asískur nautgripur sem er einnig vinsæll búpeningur í Suður-Ameríku, Suður-Evrópu, Norður-Afríku og víða annars staðar. 

## Tilvísanir
Vélþýðing

**Vélþýðing** er þýðing á texta eða tali úr einu tungumáli á annað gerð með tölvu og þar til gerðum hugbúnaði. Einföld gervigreind getur aðeins þýtt einstök orð, en sé um flóknari útbúnað að ræða getur hún notast við textasöfn og borið kennsl á orðasambönd, þýtt orðatiltæki og einangrað undantekningar.

Nú á dögum er til þýðingarhugbúnaður sem þýðir texta á afmörkuðum sérsviðum (til dæmis veðurspár), þar sem orðaforðinn er takmarkaður. Almennt eru vélþýðingar skjala sem nota formlegt málsnið líklegri til að skila nothæfum texta en þýðingar á daglegu tali eða frumlegum texta. Hægt er að gera útkomu þýðingarinnar betri með því að aðstoða hugbúnaðinn, til dæmis með því að merkja sérstaklega sérnöfn eða „kenna“ hugbúnaðinum betri þýðingar á tilteknum setningum. 

Helstu aðferðir við vélþýðingar skiptast í tölfræðilegar aðferðir sem notast við tvítyngd textasöfn, dæmaaðferðir sem notast við hliðstæður í þýðingu líkra setninga, regluaðferðir sem byggjast á málgreiningu, orðasöfnum og málfræðireglum, og aðferðir sem blanda þessu saman. Google Translate er dæmi um tölfræðilegan vélþýðanda meðan Apertium er dæmi um vélþýðanda sem byggir á reglum. 

Sú hugmynd að í framtíðinni verði hægt að smíða vélþýðanda sem jafnast á við mennskan þýðanda er umdeild.

## Saga
Vélþýðing varð til sem hugtak á 17. öldinni. Árið 1629 stakk René Descartes upp á því að hægt væri að gera alheimstungumál með sama tákn yfir sömu hugmynd í ólíkum tungumálum. Í Georgetown-tilrauninni á sjötta áratugunum var búin til vél sem þýddi sjálfkrafa yfir sextíu setningar úr rússnesku á ensku. Tilraunin gekk mjög vel og miklir fjármunir voru settir í vélþýðingarannsóknir. Afraksturinn lét þó bíða eftir sér og tíu árum síðar var skýrsla ALPAC-nefndarinnar gefin út sem lýsti því að niðurstöður hefðu ekki staðið undir væntingum. 

## Tengt efni
* Gervigreind
* Þýðingaminni
* Alþýðandi
* Universal Networking Language
Magnús berfættur

**Magnús berfættur** (1073 – 1103) var konungur Noregs á árunum 1093 – 1103. Hann var herskár konungur og hefur oft verið kallaður síðasti víkingakonungurinn.

Magnús var launsonur Ólafs kyrra Noregskonungs. Móðir hans var Þóra Jónsdóttir, frilla Ólafs. Ólafur kyrri var friðsemdarmaður sem ríkt hafði í Noregi í 26 ár en Magnús virðist fremur hafa líkst Haraldi harðráða afa sínum. Hann var tvítugur þegar faðir hans dó og var þegar tekinn til konungs í Víkinni en Upplandahöfðinginn Steigar-Þórir, sem hafði fóstrað Hákon, son Magnúsar bróður Ólafs kyrra, lét taka hann til konungs í Upplöndum og fékk hann einnig tekinn til konungs í Þrændalögum með því að lofa Þrændum alls kyns réttarbótum og ívilnunum og hét að aflétta þeirri kvöð að gefa konungi jólagjafir. Því ríktu þeir Magnús og Hákon Þórisfóstri saman eitt ár og var ekki mjög friðvænlegt milli þeirra en þá veiktist og dó Hákon skyndilega og Magnús var einn konungur. Hann elti Þóri uppi og lét hengja hann en refsaði Þrændum grimmilega.

Magnús sigldi svo suður á bóginn og rændi og ruplaði í Danmörku og Svíþjóð og vildi stækka ríki sitt en tókst með naumindum að sleppa undan Svíum á flótta. Friður var svo saminn á Konungahellu sumarið 1101 og var ákveðið að landamæri ríkjanna skyldu vera eins og þau höfðu áður verið. Magnús vann því engin lönd með herferðinni til Svíþjóðar en fékk hins vegar Margréti dóttur Inga Svíakonungs fyrir eiginkonu og var hún síðan kölluð friðkolla.

Magnús fór í vesturvíking 1098-1099; fór fyrst til Orkneyja og tók Orkneyjajarla til fanga, hélt síðan til Suðureyja og síðan Manar og allt suður til Wales og herjaði og rændi. 1102 fór hann aftur af stað með mikinn her og hugðist styrkja ríki sitt á Bretlandseyjum og herja á Írlandi og fékk raunar Mýrkjartan (Muircheartach Ua Briain) Írakonung í lið með sér. Þeir unnu Dyflinni og mestalla austurströnd Írlands en þegar halda skyldi heim á leið fór Magnús á land með hluta liðs síns í könnunarferð. Þá komu Írar að þeim, ráku þá í sjálfheldu í mýrlendi og þar féll konungur.

Magnús átti engin börn með Margréti drottningu sinni en með frillum átti hann synina Eystein, Sigurð Jórsalafara og Ólaf og dæturnar Ragnhildi og Þóru, konu Lofts Sæmundssonar frá Odda og móður Jóns Loftssonar.

## Heimildir
* 
*
Konungahella

**Konungahella** var miðaldabær í Bohúsléni sem áður var hluti af Noregi, en hefur tilheyrt Svíþjóð frá árinu 1658. Á 12. öld var bærinn stundum aðalaðsetur Noregskonunga og helsta valdamiðstöð ríkisins.

Konungahella var rétt vestan við þar sem nú er sænski bærinn Kungälv. Bærinn var áður rétt við suðurlandamæri Noregs og því hernaðarlega mikilvægur, auk þess sem þar var blómlegur verslunarstaður. Konungar Norðurlanda hittust þar oft þegar semja þurfti frið eða semja um hjúskap eða annað. Sigurður Jórsalafari reisti þar kastala og gerði bæinn að höfuðstað sínum. Vegur Konungahellu var mestur á fyrsta þriðjungi 12. aldar. Árið 1135 réðust Vindar á Konungahellu, brenndu kastalann og rændu bæinn, og segir Snorri Sturluson að Konungahella hafi aldrei náð að rétta almennilega úr kútnum eftir það og Björgvin tók við höfuðstaðarhlutverkinu. Bærinn var þó áfram mjög mikilvægur vegna legu sinnar, fram á 14. öld að minnta kosti.

Jón Loftsson í Odda ólst upp í Konungahellu til ellefu ára aldurs.
Úr bálki hrakfalla

***Úr bálki hrakfalla*** (enska: *A Series of Unfortunate Events*) er röð þrettán skáldsagna eftir bandaríska rithöfundinn Lemony Snicket (Daniel Handler). Bækurnar komu fyrst út í Bandaríkjunum á árabilinu 1999 - 2006. Fyrstu fjórar bækurnar hafa komið út í íslenskri þýðingu Snorra Hergils Kristjánssonar og Helgu Soffíu Einarsdóttur.

## Tenglar
* LemonySnicket.com
* UnfortunateEvents.com
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2000

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2000** var 45. skipti sem Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva var haldin, en hún var haldin í Globen í Stokkhólmi í Svíþjóð frá 13. maí árið 2000.

## Þátttakendur

## Niðurstöður
Melasól

**Melasól** (oft einnig nefnd **draumsóley**) (fræðiheiti: *Papaver radicatum*) er plöntutegund af draumsóleyjaætt. Hún er heimskautajurt sem til dæmis finnst á Grænlensku eyjunni, Eyju kaffiklúbbsins (d. *Kaffeklubben Ø*, gl. *Inuit Qeqertaat*), sem talin er nyrsta eyja heims, sem gerir Melasól, ásamt Vetrarblómi (*Saxifraga oppositifolia*) sem einnig finnst á eyjunni, þá jurt sem vex nyrst allra jurta. Algengust er hún á Nunavut svæði Kanada, einnig vex hún á Norður-Grænlandi og Svalbarða. Í Noregi og Svíþjóð finnst hún aðeins á litlum mjög norðlægum fjalla svæðum. Á Íslandi er hún algeng í melum norðvestanlands og á Austfjörðum.

## Lýsing
Hún hefur langa og gilda stólparót og ganga upp af henni einn eða fleiri 5-20 sentímetra langir stönglar sem bera skærgul, hvít og bleik blóm. Hvít og bleik litarafbrigði einnig til og eru alfriðuð. Blómgast í júní og júlí. Blöðin fjaðurskipt, grágræn og mynda stofnhvirfingu. Öll er jurtin stinnhærð. Tegundin er allbreytileg og hefur verið skipt í undir- og deilitegundir. 

Tvö af nöfnum hennar eru kennd við vaxtarstað og blómið, *melasól* og *melasóley*. Hún er einnig þekkt undir nöfnunum *draumsóley*, *skaftleggjuð svefnurt*, *svefngras* og *svefnurt*. Sennilega eru þessi heiti af erlendum toga og benda til þess að jurtin hafi verið talin svæfandi væri hennar neytt. Nafnið *snjóblómstur* er þekkt úr einni heimild.

Björn Halldórsson í Sauðlauksdal segir jurtina vera lækningarjurt og hafa svæfandi kraft og að blóm sem legið hafa í sterku víni séu góð við brjóstveiki, hreinsi þykkt og gruggugt blóð. Einnig telur hann gott að leggja blómin við ennið og gagnaugun til að lækna höfuðverk. Á öðrum stað er aftur á móti sagt að melasólin sé eitruð og að ekki megi neyta hennar.

Í tímaritinu Náttúrufræðingurinn árið 1937 stendur:
: „Af einlendum tegundum og afbrigðum, er skapazt hafa innan Skandinavíu á hinum íslausu „eyjum“ þar, er melasólin einna merkust.“ 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Melasól''; grein í Morgunblaðinu 1985
Tungumálaætt

**Tungumálaætt** eða bara **málaætt** á við hóp af tengdum tungumálum sem eiga upptök sín úr einu frummáli. Hægt er að einangra öll tungumál í ætt því þau skipta með sér sérstökum eiginleikum. Sum tungumál heyra ekki neinni málaætt til. Þessi mál eru talin stakmál.

Stærstu málættir eftir tölu mælanda eru:
# Indóevrópsk mál
# Kínversk-tíbetíska málaættin
# Nígerkongómál
# Afróasísk mál
# Ástrónesísk mál
# Dravidísk mál
# Altísk mál
# Ástróasísk mál
# Tai-Kadai mál
# Japönsk mál

Stærstu málaættir eftir fjölda mála eru:
# Nígerkongó mál
# Ástrónesísk mál
# (*e.* Trans–New Guinea languages)
# Sínó-tíbesk mál
# Indóevrópsk mál
# Afróasísk mál
# Nílósaharamál
# (*e.* Pama-Nyungan languages)
# (*e.* Oto-Manguean languages)
# Ástróasísk mál
# Tai-Kadai mál
# Dravidísk mál
# Túpímál

## Tengt efni
* Einangrað tungumál
* Blendingsmál
Svínafell

**Svínafell** er bær í Öræfum (Öræfasveit), gamalt stórbýli og höfðingjasetur. Svínfellingar, ein helsta höfðingjaætt Sturlungaaldar, voru kenndir við Svínafell. 

Svínafell var í landnámi Þorgerðar, ekkju Ásbjörns Heyangur-Bjarnarsonar, sem dó í hafi á leið til Íslands, og sona þeirra. Einn þeirra hét Össur, sonur hans var Þórður freysgoði og hans sonur Flosi Þórðarson (Brennu-Flosi), sem bjó á Svínafelli um árið 1000. Afkomandi bróður Flosa, Sigmundur Þorgilsson goðorðsmaður á Svínafelli, sem dó í Rómarför 1118, var talinn með helstu höfðingjum landsins og voru Svínfellingar afkomendur hans. Síðastur þeirra var Ormur Ormsson á Svínafelli, sem fékk ásamt Hrafni Oddssyni forráð yfir öllu Íslandi 1270 en náði ekki að njóta þeirra því að hann drukknaði við Noregsstrendur sama ár. Árni Þorláksson biskup fæddist í Svínafelli 1237. Kirkja var á bænum til forna.

Svínafell hefur verið í eigu og ábúð sömu ættar frá 1783. Þar er nú rekinn blandaður búskapur og ferðaþjónusta. Þar er sundlaug sem kallast Flosalaug og er hún kynt með hita frá sorpbrennsluofni sem gengur undir nafninu Brennu-Flosi. Mjög veðursælt er í Svínafelli eins og í Skaftafelli en sviptivindar geta verið mjög snarpir og hafa oft valdið tjóni.

Svínafellsjökull er kenndur við bæinn.
Hreyfingin

**Hreyfingin** var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður 18. september 2009 eftir klofning úr Borgarahreyfingunni. Borgarahreyfingin hafði upprunalega fengið fjóra þingmenn eftir kosningar 2009 en var án þingmanns eftir þennan klofning og sameinaðist því Borgarahreyfingin Hreyfingunni formlega árið 2010. Hreyfingin var formlega lögð niður 18. nóvember 2013 og sameinaðist Dögun ásamt Frjálslynda flokknum. Dögun bauð fram í kosningnum 2013, 2016 og 2017 en náði inn engum þingmanni og var formlega lögð niður árið 2021. Þá gekk Dögun til liðs við Flokk fólksins árið 2021. Árið 2013 tók Birgitta Jónsdóttir þátt í stofnun Pírata og var þingmaður flokksinst til 2017. Margrét Tryggvadóttir leiddi lista Dögunnar í kosningunum 2013. Árið 2021 gekk Birgitta Jónsdóttir til liðs við Sósíalistaflokk Íslands og Þór Saari, þriðji þingmaður Hreyfingarinnar leiddi lista Sósíalista í þingkosningunum 2021.

Þingmenn Hreyfingarinnar voru:
*Birgitta Jónsdóttir, formaður (2009-2013)
*Þór Saari, varaformaður (2009-2013)
*Margrét Tryggvadóttir

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Hreyfinginarinnar 
* Hreyfingin bloggar
* Stefnuskrá Hreyfingarinnar
Fredric Lehne

**Fredric Lehne** (fæddur Fredric G. Lehne, 3. febrúar 1959) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Men in Black, Lost og Supernatural.

## Einkalíf
Lehne fæddist í Buffalo, New York. Lehne var meðlimur að *Salt City Playhouse (Salt City Center for the Performing Arts) *.. Lehne hefur komið fram í leikritum eftir Shakespeare, Molière og Ibsen á Broadway. Lehne er giftur Sherley Naples og saman eiga þau tvö börn. 

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Lehne var árið 1978 í *In the Beginning*. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Dallas, *China Beach*, *Matlock*, NYPD Blue, ER, Chicago Hope, *The X Files*, Cold Case, , Criminal Minds, Bones, The Closer og . Árið 2004 þá var Lehne boðið gestahlutverk í Lost sem US Marshal Edward Mars sem hann lék með hléum til 2010. Lehne var með gestahlutverk í Supernatural sem Azazel sem hann lék frá 2006-2010. 
### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Lehne var árið 1979 í *Being There*. Síðan þá hefur hann komið fram í kvikmyndum á borð við *Dream Lover*, Con Air, Men in Black og *Dynamite*.

 
## Kvikmyndir

## Verðlaun og tilnefningar
**Long Island alþjóðlega kvikmynda Expo**
*2006: Honorable Mention fyrir leik sinn í Reflections of a Life

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Fredric Lehne á Criminal Minds wikiasíðunni
* Fredric Lehne á Supernatural Wiki.com síðunni 
* Fredric Lehne á Lost wikiasíðunni
* Fredric Lehne á Supernatural wikiasíðunni
Spýting

**Spýting** (eða það að **spýta**) er það að þenja út (eða strengja) skinn eða roð og festa með trépinnum eða nöglum til þurrkunar. Eftir að skinn voru fituhreinsuð og þvegin voru þau spýtt til dæmis á húsgafl torfhúsa og venjulega þá hlið sem lengst bar við sólu. Ull var til dæmis rotuð af sauðskinnum en það ''rota skinn'' var haft um það þegar skinn var lagt í bleyti (efnalausn) til að losa hár af þeim. Skinnin voru síðan vandlega skafin og þvegin og þar eftir spýtt á vegg. Það að spýta skinn var gert til að auka endingu þeirra, en er allt annað og einfaldara verklag en sútun skinna. Nafnorðið spýting er næstum aldrei notað í íslensku, enda oftast talað um *að spýta skinn*. 

Það að spýta skinn var ódýr leið til að meðhöndla skinn en þótti ekki sérlega heppileg, sérstaklega ekki ef miðað er við sútun skinna. Í auglýsingu í tímaritinu Austra  frá sútunarverksmiðju á Seyðisfirði árið 1901 segir: 

 

Ekki má rugla spýtingu við það sem í nefnifalli er kallað *spýtingur* og var áður fyrr haft um pakka af vaðmáli. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Rotun
* Sútun
Nicki Lynn Aycox

**Nicki Lynn Aycox** (fædd 26. maí 1975; d. 16. november 2022) var bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Supernatural, Providence, Ed og Over There.

## Einkalíf
Aycox er fædd í Hennessey í Kingfisher County,Oklahoma. Getur talað þýsku, elskar breskt fólk og ástralska menn samkvæmt viðtali í *Jack* tímaritinu. Segist geta rekið ætt sína til frumbyggja N-Ameríku.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Aycox var árið 1996 í *Weird Science*. Hefur hún síðan þá komið fram í þáttum á borð við *3rd Rock from the Sun*, Ally McBeal, *The X Files* og Dark Angel. Árið 1999 þá var Aycox boðið gestahlutverk í Providence sem Lily Gallagher. Aycox lék í Ed sem Stella Vessey sem hún lék frá 2002-2004. Síðan árið 2005 þá var henni boðið hlutverk í Over There sem Brenda Mitchell. Frá 2006-2008, þá var Aycox með gestahlutverk í Supernatural sem Meg Masters. Aycox lék Christina Rush í Cold Case frá 2004-2010. Lék síðan eitt af aðalhlutverkunum í Dark Blue sem Jaimie Allen frá 2009-2010.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Aycox var árið 1997 í *Defying Gravity* og hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við *The Dogwalker*, *Rave Macbeth*, *Jeepers Creepers II* og *Perfect Stranger*. 

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Nicki Lynn Aycox á CSI: Crime Scene Investigation wikiasíðunni
* Nicki Lynn Aycox á Supernatural Wiki.com síðunni 
* Nicki Lynn Aycox á Supernatural wikiasíðunni
* Viðtal við Nicki Lynn Aycox um ''Jeepers Creepers II''
* Viðtal við Nicki Lynn Aycox
Bítnikki

**Bítnikkar** voru bandarískir rithöfundar á 6. áratug 20. aldar, sem afneituðu viðteknum hegðunarreglum og gildismati samfélagsins, einkum efnishyggju og valdi vanans, og tömdu sér málfar, klæðaburð og lifnaðarhætti í samræmi við þá afneitun.
Marcellus

**Marcellus** getur átt við: 

* Marcus Claudius Marcellus, rómverskan ræðismann 287 f.Kr.
* Marcus Claudius Marcellus (um 268 – 208 f.Kr.), rómverskan herforingja í öðru púnverska stríðinu
* Marcus Claudius Marcellus, son herforingjans
* Marcus Claudius Marcellus, rómverskan ræðismann, dáinn um 148 f.Kr.
* Marcus Claudius Marcellus, andstæðing Júlíusar Caesars
* Gaius Claudius Marcellus Minor, rómverskan ræðismann árið 50 f.Kr.
* Marcus Claudius Marcellus, oftast nefndan **Marcellus** (42-23 f.Kr.), frænda og tengdason Ágústusar keisara
* Marcellus de Niveriis, þýskan fransiskusarmunk og Skálholtsbiskup (d. 1460)
Jón Stefánsson Krabbe

**Jón Stefánsson Krabbe** (d. 27. febrúar 1465) var danskur biskup í Skálholti frá 1462 og var síðastur í röð erlendra biskupa þar.

Öfugt við fyrirrennara sinn, Marcellus, sem aldrei sást á Íslandi, kom Jón Krabbe til landsins, líklega þegar haustið 1462, og var um kyrrt til dauðadags. Hann hafði verið kanúki í Niðarósi og er hugsanlega sami maður og Johannes Krabbe sem var annar fulltrúi norsku kirkjunnar á kirkjuþingi í Basel 1437. „Eðalmaður nokkur,“ segir Jón Espólín í Árbókunum, og bætir við: „... við hans útkomu löguðust ýmsir hlutir, er aflaga höfðu farið, meðan enginn réttur biskup var“.
Englar

: *Sjá greinina *Engill* fyrir goðsagnaverurnar.*

**Englar** voru þjóðflokkur sem bjó á svæðinu Angeln í Slésvík-Holtsetalandi í Norður-Þýskalandi. Eftir að Rómverjar yfirgáfu Bretland tóku Englar og nokkrir aðrir þjóðflokkar, svo sem Jótar og Saxar, sig upp og námu þar land. Að sögn Beda prests, voru þeir friðsamir í fyrstu en lögðu svo landið undir sig með hervaldi. Í Englandi stofnuðu Englar konungsríkin *Nord Angelnen* (Norðymbraland), *Ost Angelnen* (Austur-Anglía) og *Mittlere Angelnen* (Mersía). Nafnið „England“ er dregið að nafni þjóðflokksins.

Normannar lögðu undir sig England árið 1066. Þeir kölluðu alla ættflokkana sem bjuggu þar Engilsaxa í höfuðið á Englum og Vestursöxum. Vestursaxar höfðu myndað öflugt ríki, konungsríkið England, á fyrri hluta 10. aldar. 

Svæðin Austur-Anglía og Norðymbraland (e. *Northumbria*) eru enn í dag þekkt undir upprunalegum nöfnum sínum. Á víkingaöld náði Norðymbraland yfir mun stærra svæði en nú, þ.e. einnig yfir suðausturhluta Skotlands (allt til Edinborgar), og suður til árinnar Humber. Nafnið *Norðymbraland* merkir raunar „landið norðan Humbru“.

Orðið *Englar* hefur verið til í nokkrum myndum, elst er latneska orðið *Anglii* sem kemur fyrir í ritinu *[[Germanía]]* eftir Tacitus.
ISO 3166-2

**ISO 3166-2** er sá hluti ISO 3166 staðalsins sem skilgreinir kóða fyrir undirskiptingar (t.d. hérað eða fylki) alla landanna skilgreind í staðlinum ISO 3166-1.

## Undirskiptingar í ISO 3166-1
Eftirfarindi undirskiptingar í ISO 3166-2 hafa líka kóða í ISO 3166-1.

## Tenglar
* ISO 3166-2 á vefsíðu ISO
Meishō

**Meishō keisaraynja** (japanska: 明正天皇 *Meishō-tennō*; 9. janúar, 1624 – 4. desember, 1696) var keisaraynja í Japan og 109. Japanskeisarinn samkvæmt hefðbundinni röð. Hún var sjöunda konan sem settist í hásæti Japans. Hún tók við af föður sínum, Mizunoo öðrum og ríkti frá 1629 til 1643. Talið er að faðir hennar hafi í raun ríkt í hennar nafni. Hún sagði af sér embætti og hálfbróðir hennar, Kōmyō annar, tók við.
Pieter de Hooch

**Pieter de Hooch** (20. desember 1629 – 24. mars 1684) var hollenskur listmálari. Hann fæddist í Rotterdam en lærði myndlist hjá Nicolaes Berchem í Haarlem. Hann flutti til Delft þar sem hann varð hluti af Delftskólanum eins og Johannes Vermeer og lærði meðal annars af Carel Fabritius og Nicolaes Maes. Líkt og þeir fékkst hann aðallega við myndir úr hversdagslífi, kráarsenur og myndir af hermönnum, en eftir að hann giftist Jannetje van der Burch árið 1654 tóku myndir hans fremur að snúast um heimilið og fjölskyldulífið.

Hann varð félagi í Lúkasargildi 1655 og flutti til Amsterdam 1661. Eftir 1670 urðu myndir hans dekkri og íburðarmeiri og sýndu hefðarfólk og hallir. Sumir telja að gæðum mynda hans hafi hrakað á þessum tíma vegna veikinda hans. Hann lést á geðveikrahæli við Kloveniersburgwal í Amsterdam.
Eþíópíukeisari

**Eþíópíukeisari** (ge'ez: , nəgusä nägäst, „konungur konunganna“) var arfgengur titill þjóðhöfðingja Eþíópíu frá miðöldum þar til keisaradæmið var lagt niður 1974. Titillinn „konungur konunganna“ var notaður af einstaka ráðamönnum frá fyrri tíð en fyrst með reglubundnum hætti af Jekúnó Amlak, sem kom Salómonsættinni til valda árið 1262. Titillinn fól í sér að undirmenn hans, sérstaklega landstjórarnir í Gojjam, Welega og Shewa, fengu titilinn negus, eða konungur. 

Titill eiginkvenna keisarans var *ətege* og keisaraynjan Zauditu (1876-1930) notaði þann titil fremur en *nəgusä nägäst* meðan hún ríkti yfir landinu.
Botníska verslunarbannið

**Botníska verslunarbannið** (sænska: *bottniska handelstvånget*) var lykilþáttur í innanríkispólitík Svíþjóðar á stórveldistímanum. Þegar bannið var í gildi var öllum kaupstöðum á Norrlandi og Finnlandi bannað að senda skip sunnar en til Stokkhólms og Åbo og bannað að versla við erlend skip. Í reynd þýddi þetta algjört bann við beinum samskiptum við útlönd. Bannið kemur fyrst fyrir í staðarlögum Magnúsar Eiríkssonar smek 1357 en misvel gekk að tryggja að það væri virt. Með verslunartilskipunum 1614, 1617 og 1636 var það fest í sessi. Það var í reynd lagt niður í valdatíð Karls 11. 1672-1696 en það ár var því aftur komið á. Verslunarbannið var oft tilefni deilna þar til það var endanlega lagt niður árið 1766.
Rúghússamsærið

**Rúghússamsærið** var samsæri sem snerist um að myrða Karl 2. Englandskonung og Jakob bróður hans (og ríkisarfa) árið 1683. Ætlunin var að ráðast á bræðurna þegar þeir riðu framhjá Rúghúsinu, sveitasetri þekkts lýðveldissinna, Anthony Ashley Cooper, jarls af Shaftesbury. Þá stóð til að konungurinn og bróðir hans yrðu á heimleið frá veðreiðum í Newmarket 1. apríl en 22. mars kom upp mikill eldsvoði í Newmarket þannig að aldrei varð neitt úr árásinni. Fréttir af samsærinu láku samt út og konungur nýtti sér það til að handtaka marga leiðtoga „sveitaflokksins“ (sem síðar urðu Viggarnir) og taka suma þeirra af lífi.
Ä

**Ä** og **ä**  er tuttugasti og áttundi bókstafurinn í finnsk-sænska stafrófinu. Ä er einnig notað í þýsku, finnsku, eistnesku og slóvakísku en er þó ekki talið eiginlegur bókstafur í þýsku.

## Framburður
Ä er borið ætíð fram sem [æ] í finnsku; í sænsku og eistnesku er það ýmist   [æ] og [ɛ], til dæmis í sænsku orðunum *här* [hæ:r] og *väg* [vɛ:g]. Framburður á bókstafnum ä samsvarar framburðinum á æ í dönsku og norsku. 

## Saga
Bókstafurinn Ä á uppruna í því að iðulega var skeytt saman A og E (sjá einnig Æ) í einn bókstaf til þess að spara pláss í latneskum miðaldahandritum. Þar sem skrifa átti *ae* var *e*-ið sett ofan á *a*-ið. Þetta var síðan einfaldað með því að setja tvo punkta í stað e-sins. Í sænsku (hvorki finnska né eistneska voru þá orðin ritmál) var bókstafurinn æ mun algengari en ä allt fram á 16. öld en fór síðan að snúast við undir þýskum áhrifum.
Rajastaní

**Rajastaní** eru nokkur indó-arísk mál. Helst þeirra er marvarí. Þau eru töluð í Rajastan-fylki á Vestur-Indlandi en einnig í Pakistan. Hindí er þó opinbert mál Rajastan-fylkis. Þau eru töluð af um 25 milljónum manna.
Indóarísk tungumál

**Indóarísk tungumál** eru annars liðs grein indóevrópsku túngumálaættarinnar með þá indóírönsku fyrir ofan sig. Þau eru um fimm hundruð og eru töluð af 700 milljónum á norður og miðhluta Indlands.

Landfræðilega er indó-arískum málum skipt í 5 flokka: mið, austur, suðvestur, norðvestur og paharí.

Til mið-indóarískra mála teljast: hindí-úrdú, bíharí, rahastaní o.fl.

Til austur indískra mála teljast: assamíska, bengalska, oríja o.fl.

Til suðvestur indískra mála teljast: konkaní, maldivíska, maratí, sinhalíska o.fl.

Til norðvestur indískra mála teljast: púndjabí, sindí, lahnda, dardísk mál.
Kasmíríska

**Kasmíríska** er dardískt mál talað af 7.1 milljónum. Það er ritað með arabísku letri af múslimum en sarada stafrófi af öðrum. Sarada stafrófið er skylt devanagarí-stafrófinu.
Aseníska

**Aseníska** er malasískt mál talað af 3 milljónum. Í dag er aseníska skrifuð með latínuletri en sögulega var notað javí-stafrófið. Talað af Asenum sem búa í Asen-fylki nyrst á Súmötru.

## Bókstafir
### Tölustafirnir á asenísku (0-8)
Elamíska

**Elamíska** er útdautt stakmál. Það var talað af Elamítum sem bjuggu í Elam sem nú heitir Kúsisdan í suðvesturhluta Írans. Þess er getið í Bilbíunni. Elamítar notuðu myndletur fyrir 5 þúsund árum en tóku fljótlega upp fleygrúnaletur.
Taílenska

**Taílenska** (ภาษาไทย *Phasa Thai*) er þjóðlegt og opinbert tungumál Taílands og móðurmál Taílendinga. Hún er töluð af um 65 milljónir manna. Um 80 % íbúa tælands tala tælensku. 75 önnur túngumál eru töluð í landinu.
Taílenska er skrifuð með taílensku letri.
Taílenska er beygingarlaust mál, engar beygingarendingar sýna tölu, föll, kyn eða tíðir. Fleirtala stundum mynduð með tvítekningu. Grundvallarorðaröð, frumlag - sögn - andlag.
Dardísk tungumál

**Dardísk tungumál** eru grein indóarískra mála töluð í Pakistan, Austur-Afganistan og í nokkrum hlutum Indlands. Nokkur tungumál í ættinni eru nangalamí, kalamí, kovarí og kasmíríska.
Guðmundur Guðmundsson í Bjarnastaðahlíð

**Guðmundur Guðmundsson í Bjarnastaðahlíð** (um 1618 – um 1700) var íslenskur útskurðarmeistari og smiður á 17. öld, oft kallaður **Guðmundur snikkari** eða **Guðmundur bíldur** (bíldskeri). Hann er helsti fulltrúi barokkstílsins meðal íslenskra listamanna og áhrifamikill maður í íslenskum tréskurði á sínum tíma. 

Guðmundur var sonur Guðmundar Guðmundssonar bónda og lögréttumanns í Bæ í Bæjarsveit og konu hans Sigríðar Jónsdóttur. Faðir hans drukknaði undan Seltjarnarnesi árið 1618 frá konu sinni og tíu ungum börnum. Þrátt fyrir það komust flestir bræður Guðmundar til mennta og sjálfur fór hann til Kaupmannahafnar og lærði þar bíldskurð. Þar komst hann í kynni við barokkstílinn og flutti hann með sér heim, einkum það afbrigði hans sem kallað er brjóskbarokkstíll.

Guðmundur var talinn mesti hagleiksmaður sins tíma. Hann vann við smíðar og myndskurð víða um land. Mesta verk hans var Skálholtskirkja (Brynjólfskirkja) en hann var yfirsmiður hennar að hluta. Kirkjan var reist um 1650 en var rifin 200 árum síðar.

Allmörg verk Guðmundar hafa varðveist. Þekktastur er skírnarfonturinn í Hóladómkirkju, sem ber ártalið 1674 og er merktur Guðmundi. Skírnarfontinn, sem er skorinn úr grænlensku klébergi, gerði hann fyrir Gísla Þorláksson biskup  og Ragnheiði Jónsdóttur þriðju konu hans, en hann var lengi í þjónustu þeirra. Meðal annars er hann talinn hann hafa skorið út altari og vindskeiðar í kirkjunni í Gröf á Höfðaströnd, þar sem Ragnheiður bjó lengi. Önnur þekkt verk hans eru meðal annars útskorin og máluð altaristafla úr kirkjunni á Reykjum í Tungusveit, eikarkista með ártalinu 1680 og fangamarki Ragnheiðar biskupsfrúar.

Kona Guðmundar var Halldóra Guðmundsdóttir (f. 1634). Þau bjuggu í Bjarnastaðahlíð í Vesturdal í Skagafirði og er Guðmundur jafnan kenndur við þann bæ.

## Tilvísanir


## Heimild
* 
* „Guðmundur bíldur“; grein í Blöndu 1932
Íslensk kjötsúpa (sjónvarpsþáttur)

***Íslensk kjötsúpa*** var íslenskur sjónvarpsþáttur, stjórnaður af Erpi Eyvindarsyni. Hann tók viðtöl við íslenskan almenning og oftast einstaklinga í skrautlegri kantinum. Erpur kom fram undir nafninu Johnny National. Hann gekk fram af mörgum en heillaði aðallega þá sem yngri voru. Þáttaröðin *[[Johnny International]]* tók við þegar *Íslensk kjötsúpa* hætti.
Bréf frá Íslandi

**Bréf frá Íslandi** (enska: *Letters from Iceland*) er bók eftir W. H. Auden og Louis MacNeice sem kom út árið 1937 og var skrifuð eftir að þeir ferðuðust um Ísland árið 1936. Bókin er bæði í bundnu og óbundnu máli.
Ormur Loftsson

**Ormur Loftsson** (um 1400 – um 1446 (?)) var íslenskur hirðstjóri á 15. öld. Hann var af ætt Skarðverja, sonur Lofts ríka Guttormssonar hirðstjóra og Kristínar Oddsdóttur frillu hans. Hann varð hirðstjóri norðan og vestan 1432 eftir lát föður síns en óvíst er hve lengi hann hafði það embætti.

Þar sem Ormur var óskilgetinn átti hann ekki erfðarétt eftir föður sinn en Loftur var svo auðugur að hann gat gefið fjórum óskilgetnum sonum sínum stórfé. Ormur kvæntist árið 1434 Solveigu, dóttur Þorleifs Árnasonar í Auðbrekku, Glaumbæ og Vatnsfirði og konu hans, Vatnsfjarðar-Kristínar Björnsdóttur, og fékk með henni mikið fé. Þau bjuggu í Víðidalstungu og áttu synina Einar og Loft Ormsson Íslending. Solveig tók síðar saman við Sigmund prest Steinþórsson og átti með honum nokkur börn, þar á meðal Jón Sigmundsson lögmann. Líklega hefur Ormur enn verið lifandi þegar Solveig og Sigmundur fóru að vera saman en óvíst er hvenær hann dó.
Holti Þorgrímsson

**Holti Þorgrímsson** (d. 1348) var Norðmaður sem var hirðstjóri á Íslandi frá 1346 til dauðadags. 

„Kom út Holti bóndi Þorgrímsson með hirðstjórn yfir öllu landinu, og var honum skipað að sjá um konungseignir,“ segir í annálum við árið 1346. Hann studdi norðlenska bændur í baráttu þeirra gegn landa sínum Ormi Áslákssyni biskupi, sem gekk hart fram við að heimta af þeim fé. Þó virðist hann ekki hafa aflað sér vinsælda því að við árið 1348 stendur í annálum: „Andaðist Holti hirðstjóri og hörmuðu það fáir.“

Holti var að öllum líkindum fyrsti hirðstjórinn sem hafði aðsetur á Bessastöðum og ekkja hans gaf mikið fé til Bessastaðakirkju eftir lát hans.
Úgarítíska

**Úgarítíska** er útdautt semískt tungumál kennt við borgina Úgarít í Sýrlandi. Borgin var uppgötvuð af frönskum fornleifafræðingum árið 1928. Fundist hafa textar frá 13-15 öldinni f.Kr. og geyma þeir goðsagnir Kananíta sem bjuggu við botn Miðjarðarhafs fyrir komu Ísraela.
Úígúríska

**Úígúríska** (ئۇيغۇرچە‎ *Uyghurche Уйғурчә*, eða ئۇيغۇر تىلى‎ *Uyghur tili Уйғур тили*) er tyrkískt tungumál í altísku málaættinni. Hún er töluð í Xinjiang-héraði í Kína, Úsbekistan, Afganistan og Kasakstan. Um það bil 10 milljónir tala úígúrísku.

## Tengt efni
*Úígúrar
Havaíska

**Havaíska** (*ʻōlelo Hawaiʻi*) er pólýnesískt tungumál sem dregur nafn sitt af eyjunni Hawaiʻi, stærsta eyjunni í eyjaklasanum þar sem hún varð til. Havaíska og enska eru opinber tungumál í fylkinu Hawaii. 

Havaíska er tungumál í útrýmingarhættu og frá og með 2000 töluðu minni en 0,1% íbúa Hawaii málið. Síðan árið 1949 hefur verið reynt að vernda tungumálið.

Í málinu koma aldrei tveir samhljóðar fyrir í röð og ekkert orð endar á samhljóða. Ennfremur á málið heimsmet fyrir flesta sérhljóða í röð eða 8 en havaíska orðir fyrir staðfestu, hooiaioia, á þann sérkennilega heiður.
Bíharísk tungumál

**Bíharísk tungumál** eru tungumálahópur í indóarísku tungumálaættinni. Tungumál maítílí, bópúrí og magahí eru öll í hópnum.
Sebúanó

**Sebúanó** (*Sinugboanon*) er ástrónesískt tungumál talað af 20 milljónum á Filippseyjum. Það er skrifað með latneska stafrófinu. Tungumálið dregur nafn sitt af eyjunni Sebú.

Elsti texti á málinu sem varðveist hefur er hrafl frá Antóníó Pígafetta sem var á fyrstu hnattar-hringsiglingu Magellan.

Nafnorð hafa ekkert málfræðilegt kyn með hugsanlegri undantekningu við spænsk tökuorð. Lýsingarorð tölubeygjast ekki með einni mikilvægri undantekningu þar sem mæli-lýsingarorð mynda fleirtölu með innskeyttu géi. Sjá töflu.
Nepalska

**Nepalska** (*नेपाली*) er indóevrópskt tungumál talað í Nepal. Það er samskiptamál í Nepal og er líka talað í Bútan, hlutum Indlands og hlutum Mjanmar. Það er eitt af 23 opinberum tungumálum í Indlandi. Nepalska er tengt hindí og úrdú. 

Um 20 milljónir manna tala nepölsku sem móðurmál.
Koptíska

**Koptíska** eða **koptísk egypska** (*Met. Remenkēmi*) er afróasískt tungumál sem talað var í Egyptalandi fram á 17. öld. Egypska byrjaði að nota gríska stafrófið á 1. öldinni. Síðar varð til koptískt letur sem var breytt gerð gríska stafrófsins. Nú á dögum eru mælendur koptísku um 300 manns. 

Núna er egypsk arabíska höfuðtungumál Egyptalands. Orðið „koptíska“ kemur einfaldlega frá gríska orðinu yfir egypsku „Aegyptos“.

* Wolfgang Kosack: *Lehrbuch des Koptischen.Teil I:Koptische Grammatik.Teil II:Koptische Lesestücke*, Graz 1974.
* Wolfgang Kosack: *Der koptische Heiligenkalender. Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste*. Christoph Brunner, Berlin 2012, ISBN 978-3-9524018-4-2.
* Wolfgang Kosack: *Schenute von Atripe De judicio finale.* Papyruskodex 63000.IV im Museo Egizio di Torino. Einleitung, Textbearbeitung und Übersetzung herausgegeben von Wolfgang Kosack. Christoph Brunner, Berlin 2013, ISBN 978-3-9524018-5-9.
* Wolfgang Kosack: *Koptisches Handlexikon des Bohairischen.* Koptisch - Deutsch - Arabisch. Verlag Christoph Brunner, Basel 2013, ISBN 978-3-9524018-9-7.
Sámur frændi

**Sámur frændi** (enska: *Uncle Sam*) er táknmynd Bandaríkjanna og oftast nær bandaríska ríkisins. Persónugervingur þessi kom fyrst fram í stríðinu 1812 og fyrsta myndin af honum birtist árið 1852. Hin fræga mynd af Sámi frænda á herkvaðningarveggspjaldi J.M. Flaggs sem var gert 1917: *I want YOU for U.S.Army*, byggðist á andliti Flaggs sjálfs og  tónlistarmannsins Walter Bottts. 

## Tilvísanir
Greinar stærðfræðinnar

**Greinar [[stærðfræði]]nnar** eru í stórum dráttum eftirfarandi:

## Stærðir
Mælingar á stærðum og aðferðir við að gera slíkar mælingar.

:

: Tölur — Náttúrulegar tölur — Heiltölur — Ræðar tölur — Óræðar tölur — Rauntölur — Tvinntölur — Hýpertvinntölur — Fertölur — Firðir — Átttölur — Raðtölur — Fjöldatölur — P-legar heiltölur — Heiltöluraðir — Stærðfræðilegir fastar — Talnaheiti — Óendanleiki — Stærðfræðilegir fastar — Áhugaverðar tölur — Grunnur

## Breyting
Aðferðir til þess að lýsa og höndla breytingar stærðfræðilegra falla og breytingar milli talna.

:

## Bygging
Skilgreiningar á stærð, samhverfni og stærðfræðimynstur.

:

: Algebra — Hrein algebra — Talnakenningin — Algebraísk rúmfræði — Grúpufræði — Einungar — Stærðfræðigreining — Grannfræði — Línuleg algebra — Málfræði — Netafræði — Allsherjaralgebra — Ríkjafræði

## Rúm
Tengsl einstakra eiginda.

:

: Grannfræði — Rúmfræði — Hornafræði — Algebraísk rúmfræði — Diffurrúmfræði — Diffurgrannfræði — Algebraísk grannfræði — Línuleg algebra — Brotarúmfræði

## Strjál stærðfræði
Strjál stærðfræði felur í sér aðferðir sem eiga við um hluti sem geta eingöngu tekið á sig fastákveðin, aðgreind gildi. 

:

: Talningarfræði — (Hversdagsleg) Mengjafræði — Líkindafræði — Reiknikenningin — Endanleg stærðfræði — Dulmálsfræði — Netafræði — Leikjafræði — Frumtölur — Frumþáttun

## Hagnýt stærðfræði

Hagnýt stærðfræði notast við alla stærðfræðilega þekkingu til þess að leysa raunveruleg verkefni.

: Stærðfræðileg eðlisfræði — Aflfræði — Vökvaaflfræði — Töluleg greining — Bestun — Líkindafræði — Tölfræði — Hagfræði — Leikjafræði — Stærðfræðileg líffræði — Dulmálsfræði — Upplýsingafræði

## Mikilvægar setningar
Setningar sem hafa heillað stærðfræðinga og aðra.

:*Sjá [[listi yfir stærðfræðilegar setningar]].*

: Pýþagórasarreglan – Síðasta setning Fermats – Ófullkomleikasetning Gödels – Undirstöðusetning reikningslistarinnar – Undirstöðusetning algebrunnar – Undirstöðusetning örsmæðareikningsins – Hornalínuaðferð Cantors – Fjögurralitasetningin – Lemma Zorns – Jafna Eulers – Ritgerð Church & Turing – Flokkunarsetningar flata – Gauss-Bonnet setningin – Ferningsgagnkvæmni – Riemann-Roch setningin.

## Mikilvægar tilgátur
Hér eru nokkur óleyst vandamál í stærðfræðinni.

:*Sjá [[listi yfir stærðfræðilegar tilgátur]].*

: Tilgáta Goldbachs – Frumtalnatvíburatilgátan – Tilgáta Riemanns – Tilgáta Poincaré – Tilgáta Collatz – P=NP? – opin Hilbert-vandamál.

## Grundvöllur og aðferðir
Aðferðir við að skilja eðli stærðfræðinnar hafa áhrif á það hvernig stærðfræðingar leggja stund á stærðfræði.

: Heimspeki stærðfræðinnar – Stærðfræðilegt innsæi – Grundvöllur stærðfræðinnar – Mengjafræði – Táknræn rökfræði – Líkanafræði – Ríkjafræði – Rökfræði – Tafla stærðfræðilegra tákna — Listi yfir samheiti í stærðfræði

## Saga og heimur stærðfræðinganna
: Saga stærðfræðinnar – Ágrip af sögu stærðfræðinnar – Stærðfræðingar – Fields-orðan – Abel-verðlaunin – Árþúsundsverðlaunin (Clay-stærðfræðiverðlaunin) – Alþjóðasamband stærðfræðinga – Stærðfræðikeppnir

## Stærðfræði og aðrar fræðigreinar
: Stærðfræði og arkitektúr – Stærðfræðimenntun – Stærðfræði og tónfræði
Semísk tungumál

**Semísk tungumál** eru ætt tungumála og mállýska sem töluð eru af yfir 567 milljónum manna í Mið-Austurlöndum, Norður-Afríku og við Horn Afríku. Þau eru grein afróasískra tungumála og eru eina grein hennar sem er töluð bæði í Afríku og Asíu. Stærsta semíska málið er arabíska, sem er móðurmál 380 milljóna manna. Önnur stór semísk mál eru amharíska (27 milljónir), tígrinja (9,7 milljónir) og hebreska (6 milljónir).

Fjölbreytt letur eru notuð til að rita semísk tungumál. Dæmi um slík letur eru úgarítískt, fönískt, arameískt, hebreskt, sýrlenskt, arabískt og suðurarabískt stafróf. Föníska stafrófið var hljóðstafaletur og er talið vera forveri gríska, latneska og arabíska stafrófsins.

Hugtakið „semískt“ er dregið af nafni Sems, sonar Nóa í Biblíunni. Nafnið var fyrst notað af meðlimum Göttingenskólans á 18. öld, þótt skyldleiki málanna hafi verið þekktur miklu lengur.

## Heimildir
Færeyska stafrófið

**Færeyska stafrófið** (føroyska stavraðið) er það stafróf sem notað er í nútíma færeysku. Í því eru 29 bókstafir: 

 

Nokkur miðaldahandrit frá 14. öld hafa varðveist sem voru skrifuð á færeysku. Danska var hins vegar um aldaraðir eina ritmálið í Færeyjum. Það var ekki fyrr en Venceslaus Ulricus Hammershaimb (1819-1909) lagði fram tillögu um færeyskt nútímastafróf 1846 að færeyskan endurreis sem ritmál. Fyrsta færeyska tímaritið, *Føringatiðindi*, kom út 1890.  Stafróf Hammershaimb var mjög sniðið eftir íslensku og íslenskum fornritum og lítið aðlagað nútíma færeysku og færeyskum framburði og hefur mjög verið gagnrýnt fyrir það. 

## Framburður
 

Athuga ber að Ð er ekki til í upphafi orða og er yfirleitt ekki borið fram (og aldrei eins og ð á íslensku) en þar sem *ð* er fyrir framan *r* er það stundum borið fram sem [ɡ]. 

## Tengt efni
* Íslenska stafrófið
* Afbrigði latneska stafrófsins