open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Barrvefari

**Barrvefari** (fræðiheiti: *Zeiraphera griseana*) er fiðrildi í ættinni Tortricidae. Hann er skaðvaldur í barrskógum á norðurhluta norðurhvels. Á Íslandi er hann um sunnanvert landið.

## Viðbótarlesning og tenglar
*Friedrich-Karl Holtmeier: Tier in der Landschaft - Einfluss und ökologische Bedeutung. Ulmer Verlag, Stuttgart 2002, 
*Suffolk Moth 
*Keith P. Bland, J. Razowski, E.F. Hancock Tortricidae, part 2: Olethreutinae
*Swedish Moths
*Bug Guide
*Zeiraphera griseana (Hübner 1799). Fauna Europaea, Version 1.3, 19.04.2007,

## Tilvísanir
Sphaerothecum destruens

***Sphaerothecum destruens*** er sníkjudýr í fiskum. Það var fyrst uppgötvað í Bandaríkjunum í tengslum við ágengar tegundir eins og ''Pseudorasbora parva'', en í Bretlandi var það valdur að sjúkdómi í laxfiskum eins og atlantshafslax og urriða. Sníkjudýrið er talið vera meira vandamál í Evrópu en Bandaríkjunum þar sem evrópsku tegundirnar eru næmari. Það veldur aukinni vanheilsu og dauða í mörgum laxfiskategundum og getur einnig sýkt aðrar evrópskar tegundir eins og leirslabbi, körpum og *[[Rutilus]]*. Ættkvíslin *Sphaerothecum* er náskyld *[[Dermocystidium]]* og *[[Rhinosporidium]]*.

## Tilvísanir
Elísabet drottningarmóðir

**Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon** (4. ágúst 1900 – 30. mars 2002) var eiginkona Georgs 6. Bretlandskonungs og móðir Elísabetar 2. Bretadrottningar og Margrétar greifynju af Snowdon. Hún var drottning Bretlands á ríkisárum eiginmanns síns frá 1936 þar til hann lést árið 1952. Eftir dauða Georgs var Elísabet jafnan kölluð Elísabet drottningarmóðir (enska: *The Queen Mother*) til að forðast rugling við dóttur sína, Elísabetu drottningu.

Elísabet fæddist til breskrar aðalsfjölskyldu og varð þekkt árið 1923 þegar hún giftist Georgi hertoga af York, öðrum syni Georgs 5. konungs og Maríu drottningar. Í augum alþýðunnar urðu Georg og Elísabet fyrirmynd hefðbundinna hugmynda um fjölskyldugildi og þjónustu í þágu ríkisins. Elísabet tók þátt í fjölda opinberra athafna og varð kunn fyrir glaðlegt yfirbragð sitt.

Árið 1936 varð eiginmaður Elísabetar óvænt konungur Bretlands þegar eldri bróðir hans, Játvarður 8., afsalaði sér krúnunni til að geta kvænst fráskilinni Bandaríkjakonu að nafni Wallis Simpson. Elísabet varð þannig drottning. Elísabet fylgdi eiginmanni sínum í ýmsar opinberar heimsóknir til Frakklands og Norður-Ameríku í aðdraganda seinni heimsstyrjaldarinnar. Á tíma styrjaldarinnar átti áræðni Elísabetar þátt í að stappa stálinu í bresku alþýðuna. Sagt er að Adolf Hitler hafi kallað Elísabetu „hættulegustu konu í Evrópu“ vegna þess hve vel henni tókst að uppörva bresku þjóðina á erfiðustu köflum styrjaldarinnar. Eftir stríðið hrakaði heilsu Georgs ört og hann lést árið 1952. Elísabet varð þar með ekkja þegar hún var 51 árs og dóttir hennar, þá 25 ára, varð ný drottning.

Eftir að María, móðir Georgs, lést árið 1953 var gjarnan litið á Elísabetu sem ættmóður bresku konungsfjölskyldunnar. Á síðari æviárum sínum var Elísabet drottningarmóðir einn vinsælasti meðlimur konungsfjölskyldunnar og hélt áfram að njóta vinsælda jafnvel á meðan vinsældir ættingja hennar biðu hnekki vegna ýmissa hneykslismála á tíunda áratugnum. Elísabet var áfram virk í breskum þjóðfélagsmálum þar til aðeins fáeinum vikum áður en hún lést árið 2002. Hún var þá 101 árs og lést aðeins sjö vikum á eftir yngri dóttur sinni, Margréti.

## Tilvísanir
Beltasveðja

**Beltasveðja** (fræðiheiti: *Urocerus gigas*) er tegund af trjávespum sem er ættuð frá mestöllu norðurhveli. Á Íslandi hefur hún fundist frá fornu fari. Fullorðin dýr eru yfirleitt á milli 10 og 40mm löng. 

Beltasveðja verpir allt að 350 eggjum í við veiklaðra eða fallinna trjáa og grafa lirfurnar svo göng í viðnum (6-7mm breið) þar til þau púpa sig út við börkinn.

Undirtegundir:
**U. gigas gigas*
**U. gigas taiganus*

*[[Urocerus flavicornis]]* var eitt sinn talin undirtegund af *U. gigas*, en er nú sjálfstæð tegund http://cjai.biologicalsurvey.ca/sgsbws_21/Siricidae/Species/Urocerus/flavicornis.html.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
*Sveriges Entomologiska Förening
* Siegfried Rietschel: *Insekten* BLV Buchverlag, München, ISBN 978-3-8354-0378-9.
* Michael Chinery: *Pareys Buch der Insekten. Ein Feldführer der europäischen Insekten.* Verlag Paul Parey, Hamburg u. Berlin, ISBN 3-490-23118-X.
* Prof. Dr. Georg Benz, Dr. Markus Zubur: *Die wichtigsten Forstinsekten der Schweiz und des angrenzenden Auslands*. vdf Hochschulverlag AG an der ETH Zürich, 1997, ISBN 3-7281-2357-9.
Hinsegin dagar

**Hinsegin dagar** (enska: *Reykjavik Pride*) er hinsegin menningar-, mannréttinda- og margbreytileikahátíð sem haldin hefur verið í Reykjavík árlega frá árinu 1999.

## Sagan
Fyrstu hinsegin hátíðahöldin í Reykjavík, Hinsegin helgi, voru haldin árið 1999 með dagskrá á Ingólfstorgi af Samtökunum '78. Þangað komu um 1.500 gestir til að minnast uppreisnarinnar á Stonewall 30 árum áður. Heimir Már Pétursson hafði síðan forgöngu um að ári síðar, í ágúst 2000, var farið í fyrstu Pride Parade-gönguna í Reykjavík, sem hlaut hið íslenska nafn gleðiganga og var hluti af þriggja daga hátíðarhöldum Hinsegin daga í Reykjavík. Hinsegin dagar höfðu þá verið stofnaðir sem sjálfstætt óháð félag undir forystu Heimis og Þorvaldar Kristinssonar. Áður höfðu þó verið farnar göngur í Reykjavík þar sem krafist var jafnréttis, svokallaðar frelsisgöngur homma og lesbía árin 1993 og 1994. Hin fyrsta gleðiganga í Reykjavík gekk vonum framar en Heimir og Þorvaldur hafa lýst því í viðtölum að allt að 12.000 gestir hafi þá mætt í miðborgina. Frá þeim tíma hafa Hinsegin dagar í Reykjavík verið haldnir árlega í borginni, dagskrá hátíðarinnar lengst og viðburðum fjölgað. Hinsegin dagar eru í dag stærsta árlega hátíð landsins en um og yfir 100.000 gestir hafa sótt miðborgina á undanförnum árum þegar gleðigangan fer fram og Hinsegin dagar ná hámarki.

## Forsvarsfólk Hinsegin daga í Reykjavík

* Helga Haraldsdóttir, formaður Hinsegin daga frá árinu 2023
* Gunnlaugur Bragi Björnsson, formaður Hinsegin daga 2021-2023
* Ásgeir Helgi Magnússon, formaður Hinsegin daga 2020-2021
*Vilhjálmur Ingi Vilhjálmsson, formaður Hinsegin daga 2020
* Gunnlaugur Bragi Björnsson, formaður Hinsegin daga 2018-2020
* Eva María Þórarinsdóttir Lange, formaður Hinsegin daga 2012-2018 
* Heimir Már Pétursson, framkvæmdastjóri Hinsegin daga 1999-2011 
* Þorvaldur Kristinsson, forseti Hinsegin daga 1999-2012

## Dagsetningar

### Næsta hátíð

* 6-11. ágúst 2024

### Fyrri hátíðir

* 8-13. ágúst 2023
* 2-7. ágúst 2022
* 3-8. ágúst 2021 (hluti dagskrár féll niður vegna heimsfaraldurs COVID-19, þ.m.t. Gleðiganga Hinsegin daga)
*2-9. ágúst 2020 (dagskrá féll að miklu leyti niður vegna heimsfaraldurs COVID-19)
*8-17. ágúst 2019 (20 ára afmælishátíð)
* 7-12. ágúst 2018
* 8-13. ágúst 2017
* 9-14. ágúst 2016
* 4-9. ágúst 2015
* 5-10. ágúst 2014
* 6-11. ágúst 2013
* 7-12. ágúst 2012
* 4-7. ágúst 2011
* 5-8. ágúst 2010
* 6-9. ágúst 2009
* 6-10. ágúst 2008
* 9-12. ágúst 2007
* 10-13. ágúst 2006
* 4-7. ágúst 2005
* 6-7. ágúst 2004
* 8-9. ágúst 2003
* 9-10. ágúst 2002
* 10-11. ágúst 2001
* 11-12. ágúst 2000
* 24-27. júní 1999

## Tenglar

* Hinsegin dagar í Reykjavík
* EPOA - evrópusamtök Pride hátíða
* InterPride - alþjóðasamtök Pride hátíða
* Samtökin '78 - samtök hinsegin fólks á Íslandi
* Saga Pride hátíða 

## Tilvísanir
RVK Studios

**RVK Studios** er íslenskt kvikmyndaframleiðslufyrirtæki. Framkvæmdastjóri og stjórnarformaður fyrirtækisins er Baltasar Kormákur. Aðrir lykilaðilar í fyrirtækinu eru Agnes Johansen, Sigurjón Kjartansson og Magnús Viðar Sigurðsson. Fyrirtækið framleiðir aðallega íslenskar dramakvikmyndir og sjónvarpsþætti.

RVK Studios hefur framleitt kvikmyndirnar *Vargur, Adrift, Eiðurinn, Everest, [[Brúðguminn]], [[Mýrin (kvikmynd)|Mýrin]], [[Djúpið (kvikmynd)|Djúpið]], [[Fúsi (kvikmynd)|Fúsi]]* og *[[101 Reykjavík (kvikmynd)|101 Reykjavík]]* og einnig sjónvarpsþættina *[[Ófærð]], [[Ófærð|Ófærð 2,]] [[Allir geta dansað]], [[Ísland Got Talent]], [[Katla (sjónvarpsþættir)|Katla]], [[Borgarstjórinn]]* og *Hulli.*

## Tilvísanir
Truenorth

**Truenorth** er íslenskt kvikmyndafyrirtæki sem sérhæfir sig í þjónustu við framleiðslu kvikmynda á Íslandi og einnig á Grænlandi og í Noregi. Fyrirtækið var stofnað árið 2003 og hefur veitt þjónustu við framleiðslu ýmissa kvikmynda, sjónvarpsþátta, auglýsinga, tónlistarmyndbanda og ljósmyndataka. 

Meðal þeirra stórmynda sem Truenorth hefur veitt þjónustu fyrir á Íslandi eru *Batman Begins*, *Flags of Our Fathers*, *Die Another Day*, *Lara Croft: Tomb Raider*, *Prometheus*, *Oblivion*, *Noah*, *The Secret Life of Walter Mitty*, *Thor: The Dark World* og *Sense8*.

Árið 2022 tók fyrirtækið að sér stærsta verkefnið til þessa fyrir þættina *True Detective* með Jodie Foster.

## Tilvísanir
Birkirani

**Birkirani** (fræðiheiti: *Strophosoma melanogrammum*) er ranabjöllutegund í ættkvíslinni *[[Strophosoma]]*. Tegundin er aðallega í Evrópu. Á Íslandi er hann syðst á landinu.

## Tilvísanir

* Heinz Freude, Karl Wilhelm Harde (Hrsg.), Gustav Adolf Lohse (Hrsg.): Die Käfer Mitteleuropas. Band 10: Bruchidae–Curculionidae 1. Goecke & Evers, Krefeld 1981, ISBN 3-87263-029-6.

## Tenglar
*Images representing ''Strophosoma '' at BOLD
*Strophosoma melanogrammum. www.kerbtier.de.
*Schwarzfleckiger Kranzrüssler. www.insektenbox.de.
*Strophosoma melanogrammum. kaefer-der-welt.de. 
*Strophosoma melanogrammum. www.ispotnature.org.
Furuvoðvespa

**Furuvoðvespa** (fræðiheiti: *Acantholyda erythrocephala*), einnig nefnd **furuþéla** er tegund af sagvespum. Hún er ættuð frá Evrópu en er komin til Norður-Ameríku þar sem hún er álitin ágeng tegund. Í Evrópu sníkja flugur af tegundinni *[[Myxexoristops hertingi]]* á henni svo hún veldur litlum skaða þar. Á Íslandi hefur hún fundist á Suðvesturlandi.

## Tilvísanir
Myxexoristops hertingi

***Myxexoristops hertingi*** er flugutegund sem var lýst af Félix Mesnil 1955. Hún sníkir á fururoðavespu.

## Tenglar

## Viðbótarlesning
*Biological Control Programmes in Canada 2001-2012 edited by Peter G Mason, David R Gillespie
Omar al-Bashir

**Omar Hassan Ahmad al-Bashir**  (fæddur 1. janúar 1944) var 7. forseti Súdans. Hann komst til valda í valdaráni hersins árið 1989 en hann var liðsforingi þar. Áður hafði hann verið í egypska hernum og tók þátt í stríðinu árið 1973 gegn Ísrael. Al-Bashir var kosinn þrisvar til embættis forseta en grunsemdir hafa verið um kosningasvindl.

Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn hefur sakað al-Bashir um stríðsglæpi og glæpi gegn mannúð, þar á meðal í Darfúr. 

Í febrúar árið 2019 lýsti al-Bashir yfir neyðarástandi en mótmæli gegn honum stigmögnuðust. Í byrjun apríl tók herinn við völdum og setti al-Bashir í stofufangelsi.  Þann 14. desember sama ár var al-Bashir dæmdur í tveggja ára stofufangelsi í betrunarmiðstöð.

## Tilvísanir
Mön (Danmörku)

:*Um eyjuna milli Bretlands og Írlands, sjá [[Mön]]. Sjá einnig [[Mön (aðgreining)|aðgreiningarsíðuna]].*

**Mön** (á dönsku **Møn**) er dönsk eyja. Hún er vinsæll ferðamannastaður og er þekkt fyrir hvíta kletta, sveitir, og strendur. Hún er 218 km2 og voru íbúar 9.385 talsins árið 2017.
Kyngervi

**Kyngervi** er hið félagslega mótaða kyn en ekki hið líffræðilega kyn (kynferði). Þessi mótun tekur til dæmis til þeirra væntinga sem samfélagið gerir til karla og kvenna, þeirra verksviða sem hvort kyn er talið geta eða eiga að tileinka sér og þess hvaða áhugamál og klæðaburður er talinn við hæfi. Þau skilaboð sem karlar og konur fá geta verið mótsagnakennd og tekið breytingum, bæði á mismunandi tímum og milli menningarsvæða. Þau eru einnig ólík eftir aldri, stétt, stöðu, kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum, holdafari, fötlun og annarri stöðu viðkomandi. Það er þessi mótun sem átt er við þegar rætt er um kyngervi. 

Í hinseginfræðum og kynjafræðum er mikilvægt að skilja muninn á tveimur lykilhugtökum. Kynferði (eða einfaldlega nefnt kyn) vísar til líffræðilegs kyns, þess kyns sem við fæðumst með. Kyngervi vísar til félagslega mótaðs kyns, sem snýst um þau hlutverk, væntingar og hegðun sem samfélagið tengir við karlmennsku og kvenleika. Í daglegu tali er orðið „kyn“ oft notað yfir bæði kynferði og kyngervi. 

## Tengt efni

* Karlkyn
* Kvenkyn
* Trans fólk
* Kynvitund
* Kynsegin

## Tilvísanir
Guðni Baldursson

**Guðni Baldursson** (4. mars 1950 – 7. júlí 2017) var fyrsti formaður Samtakanna ’78. Hann gengdi því hlutverki á árunum 1978-1986. 

Guðni átti stóran þátt í lagalegum betrumbótum á réttindum hinsegin fólks á Íslandi. 

## Ævi
Guðni fæddist í Reykjavík þann 4. mars árið 1950. Foreldrar hans voru Baldur Aspar prentari og Þóra Guðnadóttir móttökuritari. Guðni lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1970 og námi í viðskiptafræði frá Háskóla Íslands árið 1976. Hann starfaði fyrir Hagstofuna og síðar Þjóðskrá Íslands í hátt í 40 ár. 

Guðni var á meðal stofnfélaga Samtakanna '78 og var fyrsti formaður samtakanna. Hann var einnig stofnfélagi í Alnæmissamtökunum (síðar HIV Ísland) og sat í stjórn þess félags í rúm 30 ár. Hann var einnig fyrsti opinberlega samkynhneigði Íslendingurinn til þess að bjóða sig fram í Alþingiskosningum en hann tók sæti á lista Bandalags jafnaðarmanna vegna alþingiskosninganna árið 1983. Guðni lagði áherslu á að framboð hans væri ekki vegna persónulegs metnaðar heldur hluti af baráttu samkynhneigðra fyrir sýnileika og jafnrétti. Til að undirstrika það var ósk Guðna sú að hann yrði ekki titlaður viðskiptafræðingur á framboðslistanum heldur formaður Samtakanna '78. 

Lífsförunautur hans, Helgi Viðar Magnússon dó árið 2003 en þeir hófu sambúð árið 1979.

## Tilvísanir
Ásar á Íslandi

**Félag ása á Íslandi** er hagsmunasamtök eikynhneigðra, eirómantískra og undirflokka þeirra. Félagið var formlega stofnað þann 25. febrúar 2018, í húsnæði Samtakanna '78. Sögu félagsins má rekja aftur til júní 2015 þegar lokaður spjallhópur á Facebook var stofnaður fyrir einkynhneigða einstaklinga. Árið 2019 fékk félagið hagsmunaaðild að Samtökunum '78. 

Eftir að umræða spratt upp í spjallhópi ása á Facebook tóku eikynhneigðir þátt í gleðigöngunni á Hinsegin dögum í fyrsta sinn árið 2017. Þátttakan vakti mikla athygli í fjölmiðlum og leiddi til þess að hópurinn hlaut hvatningarverðlaun Hinsegin daga 2017. Þessi viðurkenning veitti félaginu hvatningu til að formlega stofna Félag Ása á Íslandi árið 2018. Nafni Facebook-síðunnar var breytt í Ásar á Íslandi og hefur stjórn félagsins nú umsjón með henni.

## Tenglar
* Heimasíða félagsins

## Tilvísanir
Eikynhneigð

**Eikynhneigð** er kynhneigð sem felst í því að laðast aldrei eða nær aldrei kynferðislega að öðru fólki. Sumt eikynhneigt fólk upplifir kynhvöt en hefur ekki áhuga á að svala henni með öðru fólki. Aðrir eikynhneigðir einstaklingar finna fyrir lítilli eða engri kynhvöt. Það er einnig til eikynhneigt fólk sem hefur áhuga á rómantískum samböndum og/eða ókynferðislegri snertingu, svo sem að faðmast og sænga saman. Fólk sem hefur ekki áhuga á rómantískum samböndum telst eirómantískt.

## Tengt efni
* Ásar á Íslandi
* Grá eikynhneigð

## Tilvísanir
BDSM á Íslandi

**BDSM á Íslandi** er stuðnings­- og fræðslufélag fólks með BDSM­-hneigðir. Félagið heldur fræðslufundi, námskeið og viðburði með reglulegu millibili.

Auk félagsins hefur skapast félagsskapur eða sena í kringum BDSM-iðkendur á Íslandi. Senan er ekki á vegum félagsins heldur er henni haldið uppi af þeim sem hafa áhuga á félagsskap við aðra BDSM-hneigða.

## Tilvísanir
Intersex Ísland

Samtökin **Intersex Ísland** voru stofnuð 27. júní 2014 og eru samtök fyrir intersex einstaklinga, fjölskyldur þeirra og aðra aðstandendur.

## Tenglar
* Heimasíða Intersex Ísland
Íþróttafélagið Styrmir

**Íþróttafélagið Styrmir** var stofnað árið 2006 í kjölfar þess að hópur samkynhneigðra karla fór að hittast á Klambratúni til að spila knattspyrnu. 

Í fyrstu var það aðeins ætlað körlum sem vildu sparka bolta en ekki leið á löngu þar til það var opnað íþróttaiðkendum af öllum kynjum og tvær deildir bættust við, sunddeild og blakdeild. 

Markmiðið með félaginu er að veita hinsegin fólki öruggan stað til að stunda íþróttir en algengt er að það hrökklist úr íþróttum á unglingsárum. 

Styrmisfólk hefur allt frá stofnun félagsins farið á stór hinsegin íþróttamót erlendis, eins og Gay Games og World Outgames, og hélt stórt sundmót á vegum Heimssundsambands samkynhneigðra, IGLA, árið 2012.

## Tilvísanir
HIN – Hinsegin Norðurland

**HIN – Hinsegin Norðurland** eru samtök sem beita sér fyrir réttindum og sýnileika hinsegin fólks á landsbyggðinni, einkum á Norðurlandi. Þau voru stofnuð árið 2011. Samtökin standa reglulega fyrir fræðsluviðburðum og sinna félagsstarfi fyrir hinsegin fólk á Akureyri. Þau hafa einnig staðið fyrir gleðigöngu á Akureyri og dragkeppnum.

## Tilvísanir
Trans Ísland

**Trans Ísland - félag trans fólks á Íslandi** var stofnað árið 2007 og hefur verið starfrækt síðan þá. Félagið er stuðnings- og baráttusamtök fyrir trans fólk á Íslandi og hefur í gegnum tíðina verið helsti málsvari trans fólks á Íslandi. Félagið er hagsmunafélag innan Samtakanna '78, en starfar sjálfstætt. 

Samtökin hlutu mannréttindaverðlaun Reykjavíkurborgar árið 2023. 

## Tilvísanir
Lerkisprotalús

**Lerkisprotalús** (fræðiheiti: *Cinara cuneomaculata*) er skordýrategund sem var lýst af Del Guercio 1909.

Hún fyrirfinnst í Evrópu og hluta Asíu. Enn sem komið er hefur hún aðeins fundist á Fljótsdalshéraði á Íslandi. Erlendis sníkir tegundin ''Pauesia pini'' á henni og skyldum tegundum.

## Tilvísanir
Pauesia pini

***Pauesia pini*** er sníkjuvesputegund sem var lýst af Alexander Henry Haliday 1834.  Hún er ættuð frá Evrópu og sníkir á grenisprotalús og lerkisprotalús og fleiri skyldum tegundum.

## Tilvísanir
Sólvagninn

**Sólvagninn** er bronsstytta frá norrænni bronsöld af hesti sem dregur sólina. Hann er talinn frá um 1400 f.o.t. Sólvagninn fannst árið 1902 í Trundholmmýri í Odsherred í Danmörku. Hann er nú til sýnis á Danska þjóðminjasafninu.

## Tilvísanir
Grímnismál

**Grímnismál** er eitt af Eddukvæðunum. Það er varðveitt í Sæmundareddu. Kvæðið er í orðastað Óðins sem hefur komið til konungs í bláum feldi og kallað sig Grímnir. Í kvæðinu lýsir Grímnir goðheimum og þeim verum sem þar búa.

## Heimild
* Grímnismál (texti)
Lenín Moreno

**Lenín Boltaire Moreno Garcés** (f. 19. mars 1953) er fyrrverandi forseti Ekvadors. Hann var forseti landsins frá árinu 2017 til ársins 2021, en þar áður var hann varaforseti landsins frá 2007 til 2013 í forsetatíð forvera síns, Rafaels Correa.

## Æviágrip
Moreno varð fyrir byssuskoti árið 1998 þegar brotist var inn á heimili hans og hefur upp frá því notast við hjólastól. Hann var eini þjóðarleiðtogi í heimi sem notar hjólastól og á varaforsetatíð sinni varð hann kunnur fyrir að vinna að bættum aðstæðum fyrir bæklaða Ekvadora. Meðal annars stuðlaði hann að því að kvótar voru settir á ekvadorsk fyrirtæki til að auðvelda fötluðum að hljóta vinnuráðningu og að því að framlög ekvadorska ríkisins til aðstoðar fatlaðra voru hækkuð fimmtíufalt. Vegna starfa Morenos í þágu fatlaðra tilnefndu Ekvadorar búsettir í Noregi hann til friðarverðlauna Nóbels árið 2012 en hann varð að endingu ekki fyrir valinu.

Moreno lét af embætti varaforseta árið 2013 en bauð sig fram til forseta Ekvador árið 2017 og vann nauman sigur með 51,16% atkvæða í annarri umferð kosninganna. Moreno bauð sig fram fyrir hið vinstrisinnaða PAIS-bandalag, sem hafði stjórnað Ekvador frá því að Correa varð forseti árið 2007. Correa lagði í fyrstu blessun sína við að Moreno tæki við af honum en eftir að Moreno tók við embætti versnaði samband hans við forvera sinn verulega. Moreno nam úr gildi margar af róttækustu vinstriumbótunum sem framkvæmdar voru á forsetatíð Correa og fjarlægðist þannig nokkuð yfirlýsta stefnuskrá sína úr kosningabaráttunni. Moreno reyndi einnig að bæta samband Ekvador við Bandaríkin, en samband þjóðanna var mjög stirt á valdatíð Correa. Í þessu skyni dró Moreno meðal annars Ekvador úr Bólivaríska bandalaginu fyrir Ameríkuþjóðir, bandalagi vinstrisinnaðra stjórna í Rómönsku Ameríku sem Hugo Chávez forseti Venesúela stofnaði árið 2004.

Moreno fjarlægðist stefnu Correa enn frekar með framkomu sinni við Julian Assange, sem hafði hlotið hæli í sendiráði Ekvador í London árið 2012 með leyfi Correa. Árið 2018 setti Moreno strangari skilyrði fyrir því að Assange hefði áfram hæli í sendiráðinu, meðal annars með því að neita honum um internetaðgang. Í mars árið 2019 ákvað Moreno loks að svipta Assange hæli í sendiráðinu og úthýsa honum fyrir ítrekuð brot. Correa brást illa við ákvörðun Morenos og kallaði hann „mesta landráðamann í sögu Ekvador og Suður-Ameríku“.

Í október árið 2019 tilkynnti Moreno að stjórn hans hygðist hætta niðurgreiðslum á eldsneyti í Ekvador til þess að geta tryggt lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Fyrirætlanir Morenos leiddu til þess að þúsundir Ekvadora mótmæltu í höfuðborginni Quito og ríkisstjórnin neyddist af öryggisástæðum til að flytja starfsemi sína til borgarinnar Guayaquil. Til ofbeldis kom á milli lögreglu og mótmælenda og að minnsta kosti fimm létust á meðan á mótmælunum stóð. Þann 13. október féllst Moreno á kröfur mótmælendanna um að hætta við fyrirætlunina um að hætta niðurgreiðslunum.

Moreno bauð sig ekki fram til endurkjörs í forsetakosningunum árið 2021. Í kosningunum vann frambjóðandi miðhægrimanna, Guillermo Lasso, sigur. Lasso tók við af Moreno í forsetaembætti þann 24. maí.

## Tilvísanir
Kvistlús

**Kvistlús** (fræðiheiti: *Cavariella konoi*
) er blaðlúsategund sem sníkir á víði. Hún er lítil (2,5mm löng), ljósgræn og egglaga. Hún leggst einnig á hvönn.

Tegundin er með holarktíska útbreiðslu. Hún er útbreidd um allt ísland. 

## Tilvísanir
Víðiblaðlýs

**Víðiblaðlýs** (fræðiheiti: *Cavariella*) er ættkvísl lúsa sem var lýst af Del Guercio 1911. Þær sníkja á víði, en eru illgreinanlegar hver frá annarri. 

## Tegundir ''Cavariella'', í stafrófsröð

* *[[Cavariella aegopodii]]* - Svignalús
* *[[Cavariella angelicae]]*
* *[[Cavariella aquatica]]*
* *[[Cavariella araliae]]*
* *[[Cavariella archangelicae]]* - Slútlús
* *[[Cavariella aspidaphoides]]*
* *[[Cavariella bhutanensis]]*
* *[[Cavariella biswasi]]*
* *[[Cavariella borealis]]*
* *[[Cavariella bunii]]*
* *[[Cavariella cicutae]]*
* *[[Cavariella digitata]]*
* *[[Cavariella gilibertiae]]*
* *[[Cavariella hendersoni]]*
* *[[Cavariella heraclei]]*
* *[[Cavariella hidaensis]]*
* *[[Cavariella himachali]]*
* *[[Cavariella indica]]*
* *[[Cavariella intermedia]]*
* *[[Cavariella japonica]]*
* *[[Cavariella kamtshatica]]*
* *[[Cavariella konoi]]* - Kvistlús
* *[[Cavariella largispiracula]]*
* *[[Cavariella lhasana]]*
* *[[Cavariella longicauda]]*
* *[[Cavariella nigra]]*
* *[[Cavariella nigrocaudata]]*
* *[[Cavariella nipponica]]*
* *[[Cavariella oenanthi]]*
* *[[Cavariella pastinacae]]*
* *[[Cavariella pseudopustulata]]*
* *[[Cavariella pustula]]*
* *[[Cavariella salicicola]]*
* *[[Cavariella salicis]]*
* *[[Cavariella sapporoensis]]*
* *[[Cavariella saxifragae]]*
* *[[Cavariella sericola]]*
* *[[Cavariella simlaensis]]*
* *[[Cavariella takahashii]]*
* *[[Cavariella theobaldi]]*

## Myndir


File:Cavariella aegopodii from CSIRO.jpg


## Tilvísanir
Svignalús

**Svignalús** (fræðiheiti: *Cavariella aegopodii*) er blaðlúsategund sem sníkir á víði. 

Hún er útbreidd um allt ísland. 

## Tilvísanir
Árvakur og Alsviður

**Árvakur og Alsviður** eru tveir hestar sem draga vagn Sólar um himinhvolfin.
Í Grímnismálum er þeim svo lýst:
:Árvakur og Alsviður,
:þeir skulu upp héðan
:svangir sól draga.
:En und þeirra bógum
:fálu blíð regin,
:æsir, ísarnkol. 

## Tenglar
* Heimsmynd forfeðra okkar, Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga, 1. tölublað (01.01.1943), Blaðsíða 71 
* Matthías Viðar Sæmundsson, REIÐ,Rúnalýsingar, Lesbók Morgunblaðsins, 15. nóvember (15.11.2003), Blaðsíða 11
Q – félag hinsegin stúdenta

**Q – félag hinsegin stúdenta** er hagsmunafélag Samtakanna '78. Félagið beitir sér í réttindabaráttu hinsegin (LGBTQIA+) fólks innan sem og utan háskólasamfélagsins, sér um vísindaferðir fyrir nemendafélög háskólanna og heldur viðburði fyrir hinsegin ungmenni á aldrinum 18-30 ára.

Markmið Q–félagsins er að vera sýnilegt hagsmunaafl innan háskólanna, gefa hinsegin stúdentum tækifæri til að hittast, veita þeim stuðning og auka samheldni þeirra. Félagið stuðlar að sýnileika hinsegin málefna og einstaklinga innan háskólanna með því að sjá um fræðslu og hvetja til aukinnar kennslu, umræðu og rannsóknum um málefnin.

## Saga félagsins
Q – félag hinsegin stúdenta var stofnað 19. janúar árið 1999 undir nafninu Félag samkynhneigðra stúdenta (FSS). Hvati að stofnun félagsins var m.a. leikrit Felix Bergssonar „Hinn fullkomni jafningi“ og aukin þörf fyrir umræðu og hópamyndun á meðal samkynhneigðra stúdenta innan HÍ. Að sögn Alfreðs Haukssonar, fyrsta formanni félagsins, hafði hópurinn ekki getað hist nema á skemmtistöðum og því hafi lítill, en sívaxandi, hópur byrjað að hittast kaffihúsi. Markmið FSS var því að vera vettvangur fyrir samkynhneigða stúdenta og annað stuðningsfólk þeirra til að hittast.

Á aðalfundi félagsins árið 2008 var ákveðið að breyta nafni þess úr FSS í Q til þess að ná yfir víðari hóp hinsegin fólks. Var sú ákvörðun tekin í kjölfar breytingar undirtitils félagsins úr „félag samkynhneigðra, tvíkynhneigðra og trans stúdenta“ í „félag hinsegin stúdenta“.

Félagið hefur frá árinu 2021 haldið árlegan listamarkað þar sem hinsegin ungmenni fá tækifæri til að selja list sína og koma henni á framfæri. Listamarkaðurinn hefur farið fram bæði á sumrin og í desember.

## Stjórn Q – félags hinsegin stúdenta
Í stjórn Q–félagsins, starfsárið 2024–2025 sitja:
* Fannar Þór Einarsson, forseti
* Rebekka Ýr Ólafsdóttir, varaforseti
* Jökull Máni Óttarsson, gjaldkeri
* Hrannar Ása Magnúsar, alþjóðafulltrúi
* Nóam Óli Stefánsson, skemmtanafulltrúi
* Jóhann Kristian Jóhannsson, vísófulltrúi

## Tilvísanir
Birkitarga

**Birkitarga** (fræðiheiti: *Lecanora circumborealis*) er tegund fléttu af törguætt. Birkitarga er hvít eða ljósgrá hrúðurflétta með samfellt þal sem er yfirleitt þéttsetið dökkbrúnum eða svörtum askhirslum.

## Útbreiðsla og búsvæði
Birkitarga vex á berki birkitrjáa og er algeng í skógum á Norðaustur- og Austurlandi en hún finnst einnig á Vesturlandi og á Vestfjörðum.

## Efnafræði
Birkitarga inniheldur fléttuefnin atranórin og roccellinsýru. Þalsvörun birkitörgu er K gul, C neikvæð, KC neikvæð og P ljósgul eða neikvæð.

## Tilvísanir
Flögur

**Flögur** (fræðiheiti: *Rhizoplaca*) er ættkvísl fléttna af törguætt. Tvær tegundir flaga eru skráðar á Íslandi: vörðuflaga og *[[Rhizoplaca chrysoleuca]]*.

## Tilvísanir
Kvistagrös

**Kvistagrös** (fræðiheiti: *Cetraria sepincola*) er tegund fléttna af litskófarætt. Kvistagrös eru ásætuflétta sem finnst á Íslandi á ilmbjörk og fjalldrapa um allt land en útbreiðsla þeirra er nokkuð gloppótt.

## Efnafræði
Kvistagrös innihalda þekkta fléttuefnið prótólichesterinsýru og aðrar ógreindar fitusýrur.

Þalsvörun kvistagrasa er K-, C-, KC- og P-.

## Tilvísanir
Cavariella pastinacae

***Cavariella pastinacae*** er blaðlúsategund sem var fyrst lýst af Carl von Linné 1758. 

## Tilvísanir
Cavariella theobaldi

***Cavariella theobaldi*** er blaðlúsartegund sem var fyrst lýst af David D. Gillette og Bragg 1918.

## Tilvísanir
Lyngvefari

**Lyngvefari** (fræðiheiti: *Acleris maccana*) er fiðrildi í veffiðrildaætt. Hann finnst á heimskautasvæðum norðurhvels: í Evrópu yfir í Síberíu og í Norður-Ameríku en á Íslandi á láglendi um landið allt.

Vænghafið er 19–25&nbsp;mm. Hann er breytilegur á lit en þó aðallega brúnn og er aðallega á lynggróðri hérlendis.

## Tilvísanir

## Tenglar og viðbótarlesning
*Myndir
*Tegundaupplýsingar í entomologi Alberta 
*Bug Guide
* Aarvik, L., Berggren, K. og Hansen, L.O. (2000) *Catalogus Lepidopterorum Norvegiae*. Lepidopterologisk Arbeidsgruppe/Norsk Institutt for Skogforskning. ISBN 82-995095-1-3
* Nettsiden *Svenska Fjärilar*, med bildegalleri: http://www2.nrm.se/en/svenska_fjarilar/a/acleris_maccana.html
* Fauna Europaea Web Service, utbredelsesdatabase for europeiske dyr: http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=365073
*Dyntaxa
*Global Biodiversity Information FacilityRedigere á wikidata
*Fauna Europaea
*NCBI
Elriblaðvendill

**Elriblaðvendill** (fræðiheiti: *Taphrina tosquinetii*) er sveppur sem var fyrst lýst af Westend., og fékk núverandi nafn af Louis René Tulasne 1866. 

Elriblaðvendill finnst sumsstaðar á Íslandi á rauðelri en veldur litlum skaða.  


Taphrina.tosquinetii.-.lindsey.jpg


## Tilvísanir
Blásturvendill

**Blásturvendill** (fræðiheiti*: Taphrina carnea*) er sveppur sem var lýst af Johanson 1886.  
Hann er algengur um allt land og sníkir á blöðum birkis og fjalldrapa.

## Tilvísanir
Laufrani

**Laufrani** (fræðiheiti: *Isochnus populicola*) er ranabjöllutegund sem hefur fundist á Íslandi. Hann leggst á víði 

## Tilvísanir
Hegglús

**Hegglús** (fræðiheiti: *Brachycaudus helichrysi*) er blaðlúsategund sem var fyrst lýst af þýska náttúrufræðingnum Johann Heinrich Kaltenbach 1843. Hún er veruleg plága erlendis í ræktun tegunda af heggættkvísl. 

## Tilvísanir
Köngulingur

**Köngulingur** (fræðiheiti: *Oligonychus ununguis*) er lítill áttfætlumaur sem er algeng óværa í greni. 

Þetta er evrasísk tegund sem barst til Íslands 1948 og finnst nú um allt land. Hann veldur litlum skaða nema í jólatrjáarækt.

## Tilvísanir
Rekilvendill

**Rekilvendill** (fræðiheiti: *Taphrina alni*) er sveppur sem leggst á rekla elris. 

## Tilvísanir

* Redfern, Margaret & Shirley, Peter (2002). *British Plant Galls. Identification of galls on plants & fungi*. AIDGAP. Shrewsbury : Field Studies Council. .

## Tenglar
* Index Fungorum
* USDA ARS Fungal Database
* Photograph of T.alni
* T.alni in spring
* Commentary and video on T.alni
Sedna (goðafræði)

**Sedna** er hafgyðja í goðsögnum inúíta, einnig kölluð móðir hafsins, og eru góð samskipti við hana grundvöllur þess að lifa af í sögnum þeirra.

## Sagan um Sednu
Það eru nokkur tilbrigði við söguna um Sednu, og ein af þeim hljómar nokkurn veginn svona:

Upphaflega var Sedna venjuleg stúlka og neitaði hún öllum biðlum. Að lokum þvingaði faðir hennar hana til að samþykkja næsta biðil. Sá sem kom og hún hafði samþykkt leit ágætlega út nema að hann huldi höfuð sitt. Sedna fylgdi honum heim til hans á vindbarið sker þar sem hann sýndi höfuð sitt og reyndist þá hrafn. Sedna þurfti þarna að lifa á hráum mat sem hann dró úr sjó og kvartaði hástöfum. Einhvern tímann kom faðir hennar á kajak til að sækja hana, en hrafninn fór á eftir þeim og magnaði upp mikinn storm svo Sedna féll í hafið. Faðirinn bauð þá hrafninum að taka hana aftur svo hann slyppi lifandi. Sedna hékk í kajaknum en faðir hennar skar þá fingurna af svo hún missti takið og sökk til botns. Þegar afskornir fingurnir féllu niður í hafið breyttust þeir í fjölda sjávardýra, frá selum og hvölum til fiskitorfa. En Sedna drukknaði og varð að móður hafsins sem réð öllum sjávarverum. Öðru hverju þegar hún minnist örlaga sinna, grætur hún og berst gráturinn yfir hafið svo það verður villt og hættulegt svo ekki verður hægt að veiða. Sjamanar gátu þá stundum friðað hana með að ferðast niður í hafið og greitt henni en það gat hún ekki sjálf.

Dvergplánetan **Sedna** eða **[[90377 Sedna]]** er nefnd eftir gyðjunni.

## Tenglar
* ''Sedna is the Inuit Goddess of the Sea'' (ein útgáfa sögunnar) 
* ''The Legend of Sedna the Sea Goddess'' (önnur útgáfa)
Nornavendir

**Nornavendir** eða **vendlar** (fræðiheiti: *Taphrina*) er ættkvísl sveppa sem sníkir á ýmsum plöntum.

## Tegundir
*Taphrina alni - Rekilvendill
*Taphrina americana
*Taphrina athyrii
*Taphrina betulae
*Taphrina betulina - Birkivendill
*Taphrina bullata
*Taphrina caerulescens
*Taphrina californica
*Taphrina carpini
*Taphrina carnea - Blástursvendill
*Taphrina cerasi
*Taphrina communis
*Taphrina confusa
*Taphrina cornu-cervae
*Taphrina crataegi
*Taphrina dearnessii
*Taphrina deformans
*Taphrina farlowii
*Taphrina filicina
*Taphrina flavorubra
*Taphrina johansonii
*Taphrina maculans
*Taphrina mirabilis
*Taphrina nana - Hrísvendill
*Taphrina padi - Heggvendill
*Taphrina polystichi
*Taphrina populina - Asparvendill
*Taphrina populi-salicis
*Taphrina potentillae
*Taphrina pruni
*Taphrina pruni-subcordatae
*Taphrina purpurascens
*Taphrina rhizophora
*Taphrina rhomboidalis
*Taphrina robinsoniana
*Taphrina rostrupiana
*Taphrina sadebeckii
*Taphrina tosquinetii - Elriblaðvendill
*Taphrina ulmi
*Taphrina vestergrenii
*Taphrina virginica
*Taphrina wettsteiniana
*Taphrina wiesneri

## Tilvísanir
Birkivendill

**Birkivendill** (fræðiheiti: *Taphrina betulina*) er sveppur sem var fyrst lýst af danska grasafræðingnum Emil Rostrup 1883. Hann smitar blöð á birki og er algengur á Íslandi. Birkivendill orsakast af asksvepp sem lifir í sprotum og brumum og veldur því að fjöldi smásprota myndast. Á nokkrum árum myndast greinavöndur, svonefndur nornavöndur.  

## Tilvísanir
Hafrablaðlús

**Hafrablaðlús** (fræðiheiti: *Rhopalosiphum padi*) er blaðlúsategund sem sníkir til skiftis á hegg og á grösum, sérstaklega korntegundum. >

Hún hefur fundist á Íslandi en hefur ekki verið vandamál ennþá.

## Tilvísanir

* http://aphid.aphidnet.org/Rhopalosiphum_padi.php
* http://www.agroatlas.ru/en/content/pests/Rhopalosiphum_padi/
* http://www.scielo.cl/pdf/chiljar/v71n3/at07.pdf
* http://animaldiversity.org/accounts/Rhopalosiphum_padi/classification/
Mófeti

**Mófeti** (fræðiheiti: *Eupithecia satyrata*) er lítið fiðrildi af fetaætt. Honum var lýst af Hübner 1813. Hann er frá Evrópu til vestur Síberíu og þar suður til Tíbet. Hann hefur einnig fundist í Norður-Afríku og Norður-Ameríku. Á Íslandi finnst hann um mestallt landið. Hann leggst á margskonar gróður.

Vænghafið er 18-24 mm. Mynstrið er breytilegt en grunnliturinn er öskugrár til brúnleitur. 

## Undirtegundir
**Eupithecia satyrata satyrata*
**Eupithecia satyrata callunaria* Doubleday, 1850
**Eupithecia satyrata curzoni* Gregson, 1884
**Eupithecia satyrata dodata* Taylor, 1906
**Eupithecia satyrata intimata* Pearsall, 1908
**Eupithecia satyrata juldusi* Dietze, 1910
**Eupithecia satyrata rivosulata* Dietze, 1875 (Yakutia, Siberia)
**Eupithecia satyrata subatrata* Staudinger, 1871
**Eupithecia satyrata zermattensis* Wehrli, 1928

## Tilvísanir

## Tenglar
*Satyr pug on UKmoths
*Butterflies and Moths of Northern Ireland 
*Lepiforum.de
Taphrina betulae

***Taphrina betulae*** er sveppur sem var fyrst lýst af Karl Wilhelm Gottlieb Leopold Fuckel.

## Tilvísanir

*Plant Parasites of Europe  Myndir
Heggvendill

**Heggvendill** (fræðiheiti: *Taphrina padi*) er sveppur sem var fyrst lýst af Arthur Louis Arthurovic de Jaczewski, og fékk sitt núverandi nafn af Arthur Jackson Mix 1947.
Hann sníkir á hegg og hefur nýlega fundist á Íslandi.  


File:Bird Cherry fruits.JPG
File:Development of Taphrina padi.JPG
File:Mature taphrina padi 'plums'.JPG
File:Prunus padus normal and galled fruit.JPG
File:Taphrina padi induced malformation on Prunus padus stem.JPG
File:Taphrina padi maturing. Dalgarven, Scotland..JPG


## Tilvísanir
Skógfeti

**Skógfeti** (fræðiheiti: *Erannis defoliaria*) er fiðrildi í fetafiðrildaætt. Hann er algengur um mestallt palearktíska svæðið. Tegundinni var lýst af Carl Alexander Clerck 1759.
Á Íslandi hefur hann fundist á austurhluta suðurlands.
Hann leggst á fjölda tegunda.

## Myndir

(MHNT) Erannis defoliaria - Jaskulin - Poland - male dorsal.jpg|♂ 
(MHNT) Erannis defoliaria - Jaskulin - Poland - male ventral.jpg|♂  △
Erannis defoliaria - female 01 (HS).jpg|Kvenfluga


Image:Erannis defoliaria larve.jpg|Lirfa
File:Erannis defoliaria pupa.JPG|Púpa
Image:Britishentomologyvolume6Plate703.jpg|Teikning úr *[[British Entomology]]* Bindi 6 eftir John Curtis 


## Tilvísanir

* Chinery, Michael *Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe* 1986 (Reprinted 1991)
* Skinner, Bernard *Colour Identification Guide to Moths of the British Isles* 1984

## Tenglar
* ''UKMoths''
Víðireklaflugur

**Víðireklaflugur** (fræðiheiti: *Egle*) er ættkvísl af flugum í kálfluguætt.

## Tegundir

* *[[Egle acicularis]]*
* *[[Egle agilis]]*
* *[[Egle arctophila]]*
* *[[Egle asiatica]]*
* *[[Egle atomaria]]*
* *[[Egle bicaudata]]*
* *[[Egle brevicornis]]*
* *[[Egle ciliata]]*
* *[[Egle claripennis]]*
* *[[Egle communis]]*
* *[[Egle concomitans]]*
* *[[Egle cyrtacra]]*
* *[[Egle exigua]]*
* *[[Egle falcata]]*
* *[[Egle festiva]]*
* *[[Egle flavescens]]*
* *[[Egle floricola]]*
* *[[Egle florum]]*
* *[[Egle gracilior]]*
* *[[Egle inermis]]*
* *[[Egle korpokkur]]*
* *[[Egle longipalpis]]*
* *[[Egle lyneborgi]]* - Víðireklafluga
* *[[Egle minuta]]* - Víðifræfluga
* *[[Egle myricariae]]*
* *[[Egle nitida]]*
* *[[Egle pallipes]]*
* *[[Egle parva]]*
* *[[Egle parvaeformis]]*
* *[[Egle pilitibia]]*
* *[[Egle podulparia]]* - Rekilfluga
* *[[Egle polychaeta]]*
* *[[Egle protuberans]]*
* *[[Egle pseudosteini]]*
* *[[Egle pulverulentus]]*
* *[[Egle rectapica]]*
* *[[Egle rhinotmeta]]*
* *[[Egle setiapicis]]*
* *[[Egle steini]]*
* *[[Egle subarctica]]*
* *[[Egle tantilla]]*
* *[[Egle washburni]]*
* *[[Egle viridescens]]*


File:Egle.brevicornis9.-.lindsey.jpg
File:Egle.ciliata.-.lindsey.jpg
File:Egle.ciliata2.-.lindsey.jpg
File:Egle.ciliata9.-.lindsey.jpg


## Tilvísanir
Gimli (norræn goðafræði)

**Gimli** (eða **Gimlé**) er staður sem lýst er í norrænni goðafræði. Þar verður bústaður þeirra sem lifa af ragnarök. Gimlés er getið í Snorra-Eddu og í Völuspá, og er lýst sem fegursta stað alls Ásgarðs. 

Orðið *gimlé* er talið þýða „skjól frá eldi“, en það gæti líka þýtt „gimsteina-þak“.

## Tilvísanir
Fáfnir

**Fáfnir** er dvergur í norrænni goðafræði sem breytist í dreka eftir hafa orðið fyrir bölvun sem lá á gulli og hring dvergsins Andvara. Hann er síðar drepinn af Sigurði Fáfnisbana.
Asparvendill

**Asparvendill** (fræðiheiti*: Taphrina populina*) er sveppur sem var fyrst lýst af Elias Fries. Hann sníkir á öspum og hefur aðallega fundist hérlendis á Vestur- og Suðurlandi.  

## Tilvísanir
Taphrina pruni

**Taphrina pruni** er sveppur sem var lýst af Tul. 1866. Hann sníkir á tegundum af heggættkvísl.


File:Blackthorn gall - Pocket Plum, Taphrina pruni.JPG
File:Blackthorn thicket, Eglinton.JPG
File:Blackthorn with Taphrina pruni gall.JPG
File:Deformed Blackthorn branch with Taphrina pruni.JPG
File:Taphrina pruni deformation in Blackthorn twig.JPG
File:Taphrina pruni gall on Blackthorn.JPG


## Tilvísanir
Andvari

**Andvari** er dvergur í norrænni goðafræði. Hann á óheillahringinn **Andvaranaut** sem gat hjálpað eiganda sínum að finna gull. 

Andvari býr undir fossi og getur breytt sér í fisk (geddu) að vild. Eitt sinn gómar Loki Laufeyjarson hann sem geddu og neyðir Andvara til að gefa sér gull sitt og hringinn sinn. Andvari kastar þá bölvun á þessa gripi sína.
Ephedrus koponeni

***Ephedrus koponeni*** er skordýrategund sem var lýst af Halme 1992. Hún sníkir á sitkalús í Finnlandi.

## Tilvísanir
Elatobium

***Elatobium*** er ættkvísl blaðlúsa sem var fyrst lýst af Mordvilko, 1914. Sitkalús er algengt meindýr í garðrækt á greni. 

Samkvæmt Catalogue of Life eru tegundirnar eftirfarandi:

*[[Elatobium blackmani]]* er ekki talin þar með, en er gild tegund í Fauna Europaea.
## Tilvísanir
Elatobium trochodendri

***Elatobium trochodendri*** er skordýrategund í ættinni *[[Aphididae]]*. Hún hefur fundist á trjátegundinni *[[Trochodendron aralioides]]* í Japan.

## Tilvísanir
Hrímfaxi og Skinfaxi

**Skinfaxi** og **Hrímfaxi** í norrænni goðafræði eru hestar Dags og Nætur sem ríða umhverfis jörðina. Skinfaxi lýsir upp daginn, Hrímfaxi veldur morgundögginni.

Þeim er svo lýst í Gylfaginningu:
Des Plaines

**Des Plaines** er borg í Cook County í Illinois. Íbúar hennar voru 58.364 manns árið 2010. Borgin er úthverfi Chicago og liggur norðan við O'Hare-alþjóðaflugvöll. Borgin liggur við og er nefnd eftir ánni Des Plaines, sem flæðir um austurhluta borgarinnar.

Des Plaines var stofnuð sem bær undir nafninu **Rand** árið 1859. Árið 1869 var bærinn endurskírður Des Plaines. Árið 1925 kusu íbúar Des Plaines að breyta bænum í borg. Þorpið Riverview sem lá sunnan við bæinn var fellt inn í nýju borgina.

Fyrsti McDonald's-staðurinn sem rekinn var undir sérleyfi var opnaður af Jay Kroc í Des Plaines árið 1955.

## Heimild

*
Jarþrúður Jónsdóttir

**Jarþrúður Jónsdóttir** (28. september 1851 – 16. apríl 1924) var íslensk kvenréttindakona og blaðamaður. Hún var um hríð ritstjóri kvenréttindablaðsins *[[Framsókn (tímarit)|Framsóknar]]* auk þess sem hún var fyrsta konan sem vann við þingskriftir á Alþingi. 

## Æviágrip
Jarþrúður var dóttir háyfirdómarans Jóns Péturssonar og fyrri konu hans, Jóhönnu Bogadóttur. Móðir Jarþrúðar lést þegar Jarþrúður var ung og hún ólst upp með föður sínum og stjúpmóður.

Jarþrúður gekk í skóla fyrir stúlkur í Reykjavík og dvaldi síðar við nám í Danmörku og Skotlandi. Þegar hún sneri heim til Íslands gerðist hún kennari við Kvennaskólann í Reykjavík og varð þar fyrsta konan sem kenndi bóklegar námsgreinar. Auk kennslunnar í skólanum kenndi hún í heimahúsum frönsku, þýsku og ensku.

Árið 1889 vann Jarþrúður við þingskriftir hjá Alþingi og var fyrsta konan sem starfaði hjá þinginu. Jarþrúður var ritstjóri kvenréttindablaðsins *[[Framsókn (tímarit)|Framsóknar]]* frá 1899 til 1901 ásamt Ólafíu Jóhannsdóttur. Hún skrifaði á sama tíma og þýddi greinar í dagblaðið *[[Þjóðólfur|Þjóðólf]]*. Jarþrúður var stofnmeðlimur og lengi ritari Hins íslenska kvenfélags og var auk þess lengi virk í Thorvaldsensfélaginu.

Jarþrúður var gift Hannesi Þorsteinssyni þjóðskjalaverði. Hún gaf árið 1886 út *Leiðarvísi  til  að  nema  ýmsar  kvennlegar  hannyrðir* ásamt Þóru Pétursdóttur og Þóru Jónsdóttur og naut bókinn mikilla vinsælda.

## Tilvísanir
Blaðlúsaætt

**Blaðlýs** eða **blaðlúsaætt** (fræðiheiti: *Aphididae*) er mjög stór ætt skordýra. Nokkur þúsund tegundir eru í ættinni og margar þeirra þekkt meindýr á plöntum. Þetta er einnig sú ætt sem er mesti smitberi plöntuvírusa (um 200 þekktir) og er *[[Myzus persicae]]* sú sem ber með sér flestar tegundir þeirra.

## Lýsing
Blaðlýs eru lítil (yfirleitt undir 3 mm), lin og perulaga skordýr. Þær eru jurtasugur, yfirleitt sérhæfðar á einni eða fáum tegundum.

Þegar þær sjúga safann úr plöntunum fá þær það mikið af sykrum miðað við prótín að þær geta ekki nýtt sykrurnar nema að litlu leyti. Fyrir vikið gefa þær af sér svonefnda hunangsdögg sem til dæmis maurar og býflugur nýta sér. Í sumum tilfellum halda maurarnir þær eins og kýr og færa eftir þörfum og verja.

## Ættkvíslir
Það er mikikll fjöldi ættkvísla sem eru teknar fyrir í hverri undirætt. Undirættirnar má sjá hér til hliðar.

## Valdar tegundir
**[[Elatobium abietinum]]* - Sitkalús
**[[Brachycaudus helichrysi]]* - Hegglús
**[[Hyperomyzus rhinanhti]]* - Rifslús
**[[Jassargus distinguendus]]* - Heytifa
**[[Uroleucon taraxaci]]* - Fíflalús
**[[Ribautiana ulmi]]* - Álmlús
**[[Melaphis chinensis]]* - 
**[[Mindarus harringtoni]]*
**[[Nasonovia ribisnigri]]*
**[[Acyrthosiphon pisum]]*
**[[Pemphigus betae]]* - 
**[[Macrosiphum rosae]]*
**[[Diuraphis noxia]]*
**[[Sipha flava]]* - 
**[[Aphis glycines]]*
**[[Toxoptera citricida]]* - 
**[[Hormaphis hamamelidis]]*

## Sjá einnig
***Ullarlús** - Undirætt: Eriosomatinae

## Tilvísanir

## Tenglar
Á vefsíðu UF / IFAS Featured Creatures:
* ''Aphis gossypii'', melon or cotton aphid
* ''Aphis nerii'', oleander aphid
* ''Cerataphis brasiliensis'', palm aphid
* ''Hyadaphis coriandri'', corianderaphid
* '' Longistigma caryae'', giant bark aphid
* ''Myzus persicae'', green peach aphid''
* ''Sarucallis kahawaluokalani'', crapemyrtle aphid
* ''Schizaphis graminum'', greenbug
* ''Shivaphis celti'', an Asian woolly hackberry aphid
* ''Sipha flava'', yellow sugarcane aphid
* ''Toxoptera citricida'', brown citrus aphid
Rifslús

**Rifslús** (fræðiheiti: *Hyperomyzus rhinanthi* er skordýrategund sem var fyrst lýst af Henri Schouteden 1903.

Hún finnst á flestum stöðum þar sem rifs og sólber eru ræktuð á Íslandi. Á rifsi verpast blöðin um lýsnar svo þær eru vel varðar fyrir rándýrum og varnarefnum, en ekki á sólberjum. Seinni hýslarnir eru lokasjóður og augnfró.

## Tilvísanir
Gulbrandsætt

**Gulbrandsætt** (fræðiheiti: *Entylomataceae*) er ætt sjúkdómsvaldandi sveppa. Sveppir af gulbrandsætt sýkja blöð plantna og mynda á þeim bletti af ýmsum litum. Gulbrandsætt inniheldur aðeins eina ættkvísl, *[[Entyloma]]* með um 150 tegundum, þar af lifa fjórar á Íslandi.

Gulbrandsætt taldist áður til sótsveppa en er nú talin vera skyldari sveppum af lyngroðabálki.

## Tegundir á Íslandi
* *[[Entyloma dactilidis]]* sýkir vatnsnarfagras, snarrótarpunt og varpasveifgras.
* *[[Entyloma erigerontis]]* sýkir jakobsfífil.
* *[[Entyloma ficariae]]* (sóleyjagulbrandur) sýkir sóleyjar.
* *[[Entyloma picridis]]* sýkir skarifífil og undafífla.

## Tilvísanir
Srebrenica

**Srebrenica** (kyrillískt: Сребреница) er bær og sveitarfélag í austurhluta Republika Srpska, hluta af Bosníu og Hersegóvínu. Bærinn er umkringdur fjöllum. Aðalatvinnugreinar í bænum eru saltnám og rekstur heilsulindar. Árið 2013 voru íbúar bæjarins 2.604 manns en í sveitarfélaginu bjuggu 13.409 manns.

Árið 1995 voru fjöldamorðin í Srebrenica framin í bænum.

## Heimild
*
Aðildarsáttmálinn 2003

**Aðildarsáttmálinn 2003** var sáttmáli milli aðildarríkja Evrópusambandsins (ESB) og tíu landa (Eistlands, Kýpur, Lettlands, Litáen, Möltu, Póllands, Slóvakíu, Slóveníu, Tékklands og Ungverjalands) um inngöngu þeirra í sambandið. Sattmálinn fól jafnframt í sér breytingar á nokkrum ákvæðum Nice-sáttmálans. Aðildarsáttmálinn var undirritaður þann 16. apríl 2003 í Aþenu og tók gildi þann 1. maí 2004, með þeirri afleiðingu að aðildarríkjum ESB fjölgaði um tíu þann dag.

## Heimild
*
Gaffalsveppur

**Gaffalsveppur** (fræðiheiti: *Calocera furcata*) er tegund svepps sem lifir á hálffúnu timbri utanhúss. Hann er rauðgulur og myndar oddmjóa, stundum gaffalgreinda, tinda upp úr viðnum sem hann vex á.

Gaffalsveppur finnst að minnsta kosti frá Evrópu austur til Japans. Gaffalsveppur fannst fyrst á Íslandi í Fossvogi árið 1977 á girðingu úr innfluttum viði og hefur aðeins fundist í Reykjavík.

## Myndir

Image:Calocera furcata a1 (1).jpg|Gaffalsveppur í Póllandi.
Image:2014-02-07 Calocera furcata (Fries) Fries 402655.jpg|Sveppur í Kaliforníu sem var greindur sem gaffalsveppur.
Image:Calocera furcata.jpg|Gaffalsveppur innan um dautt barr og mosa í Belgíu.
Image:2012-03-09 Calocera furcata (Fries) Fries 203441.jpg|Gaffalsveppur á brotinni spýtu.


## Tilvísanir
Clarence

***Clarence*** eru bandarískir teiknimyndaþættir um Clarence og bestu vini hans, Jeff og Sumo. Höfundur þáttanna er Skyler Page og hófst framleiðsla þeirra árið 2014. Þeir eru framleiddir fyrir Cartoon Network sjónvarpsstöðina.

## Aðalpersónur
* **Clarence Wendle** - Aðalpersóna.
* **Ryan Sumouski** - Besti vinur Clarence og Jeff.
* **Jeff Randell** - Besti vinur Clarence og Sumo.
* **Mary Wendle** - Móðir Clarence, kærasta Chad.
* **Chad** - Kærasta Mary.

## Tenglar
* 
* *[http://www.tv.com/shows/clarence-2014 Clarence] * á TV.com
Hagasmella

**Hagasmella** (fræðiheiti: *Hypnoidus riparius*) er tegund af bjöllum ættuð frá Evrópu.
Hún finnst á láglendi um allt Ísland.

## Tilvísanir
Vör (norræn goðafræði)

**Vör** er gyðja í norrænni goðafræði sem tengd er við visku og varkárni. Á hana er minnst í Eddu Snorra Sturlusonar frá 13. öld og tvisvar í skáldskaparkenningum úr fornum kveðskap.

## Ritaðar heimildir um Vör
Í 35. kafla *[[Gylfaginning]]ar* í Snorra-Eddu er þulinn upp listi með stuttum lýsingum af ásynjum. Vör er þar sú tíunda í röðinni og sagt er um hana:

## Túlkanir
Textafræðingurinn Rudolf Simek segir óvíst hvort Vör hafi verið gyðja í heiðnum sið og hvort skýring Snorra á nafni hennar (að orðið vör, sbr. „vör um sig“ sé dregið af nafni gyðjunnar) sé rétt.  Í riti sínu skrifar Simek að vænlegast sé að líta á gyðjurnar Ságu, Hlín, Sjöfn, Snotru, Vár og Vör sem lauslega skilgreindar verndargyðjur kvenna sem beri hver um sig ábyrgð á tilteknu sviði einkalífsins. Greinileg skil séu milli verksviða þeirra, sem minni nokkuð á matrónur sem tilbeðnar voru í germanskri og keltneskri heiðni. 

Simek bendir jafnframt á að til sé valkyrja að nafni Geiravör og segir að hugsanleg tengsl séu á milli hennar og ásynjunnar Varar.

## Tilvísanir
West Bromwich Albion F.C.

**West Bromwich Albion Football Club** eða **WBA** er enskt knattspyrnufélag frá West Bromwich í Vestur-Miðhéruðum á mið-Englandi. Liðið var stofnað árið 1878 sem  *West Bromwich Strollers*. Heimavöllur liðsins, The Hawthorns, hefur verið í notkun frá 1900. Liðið vann efstu deild tímabilið 1919–20 og hefur endað tvisvar í 2. sæti. FA-bikarinn hefur liðið unnið 5 sinnum, síðast árið 1968. Árið 2000 var Lárus Sigurðsson valinn leikmaður ársins hjá félaginu. Liðið spilaði síðast í ensku úrvalsdeildinni 2020-2021.

Nágrannaliðin Aston Villa og Birmingham City eru helstu erkifjendur WBA.

## Titlar
* Englandsmeistarar **1**
** 1919-20
* Enski bikarinn **5**
** 1887-88, 1891-92, 1930-31, 1953-54, 1967-68
* Samfélagsskjöldurinn **2**
** 1920, 1954

## Heimild
WBA

**WBA** getur m.a. átt við:

***[[West Bromwich Albion F.C.]]**: Knattspyrnulið frá Englandi.
***[[World Boxing Association]]**: Alþjóðahnefaleikasambandið.