open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994

**Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994** voru sveitarstjórnarkosningar haldnar árið 1994.

## Niðurstöður eftir sveitarfélögum
### Akranes

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Akranesi fóru fram 28. maí.


### Akureyri

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Akureyri fóru fram 28. maí. Framsóknarflokkurinn vann töluvert á og fékk sína bestu útkomu í bæjarstjórnarkosningum á Akureyri.  Hrein stjórnarskipti urðu þegar Framsókn myndaði svo meirihluta með Alþýðuflokki. Jakob Björnsson, oddviti framsóknarmanna, var ráðinn bæjarstjóri og var það í fyrsta skipti sem sitjandi bæjarfulltrúi gegndi stöðu bæjarstjóra.. Sigfríður Þorsteinsdóttir var kjörin forseti bæjarstjórnar 1994-1996 og Þórarinn E. Sveinsson 1996-1998. Gísli Bragi Hjartarson var kjörinn formaður bæjarráðs. Björn Jósef Arnviðarson baðst lausnar árið 1996 þegar hann varð sýslumaður á Akureyri og tók Valgerður Hrólfsdóttir sæti hans í bæjarstjórn. Oddur Helgi Halldórsson tók sæti Guðmundar Stefánssonar í bæjarstjórn árið 1997, en fór í sérframboð í lok kjörtímabilsins og stofnaði Lista fólksins, sem hlaut hreinan meirihluta í kosningunum 2010.


### Hafnarfjörður

Sveitarstjórnarkosningarnar 1994 voru haldnar 28. maí.

Þessar bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði fóru fram 28. maí.
Á kjörskrá voru 11.444.
Atkvæði greiddu 9984, þar af voru auðir og ógildir seðlar 158.
Þetta voru síðustu bæjarstjórnarkosningar í Hafnarfirði þar sem Alþýðubandalagið bauð fram lista
Alþýðuflokkurinn missti hreinan meirihluta sinn í þessum kosningum. Eftir meirihlutaviðræður, bæði við Alþýðuflokk og Sjálfstæðisflokk myndaði Alþýðubandalagið meirihluta með Sjálfstæðisflokknum. Magnús Jón Árnason var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.
Í júní 1995 slitnaði upp úr meirihlutasamstarfi Alþýðubandalagsins og Sjálfstæðisflokksins. Alþýðuflokkurinn myndaði þá nýjan meirihluta ásamt tveimur af fjórum bæjarfulltrúum Sjálfstæðisflokksins: Jóhanni G. Bergþórssyni og Ellerti Borgari Þorvaldssyni.
Ingvar Viktorsson var ráðinn bæjarstjóri og Ellert Borgar Þorvaldsson var kosinn forseti bæjarstjórnar.. Þessi meirihluti hélst til loka kjörtímabilsins.


### Hrísey

Þessar hreppsnefndarkosningar í Hrísey fóru fram 28. maí.


### Húsavík

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Húsavík fóru fram 28. maí.


### Kópavogur

Þessar bæjarstjórnarkosningar í Kópavogi fóru fram 28. maí 1994. B-listi og D-listi héldu áfram samstarfi, Sigurður Geirdal bæjarfulltrúi Framsóknarflokksins gegndi áfram embætti bæjarstjóra. 


### Reykjavík

Þessar Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík fóru fram 28. maí. R-listinn, sameiginlegt framboð Alþýðuflokks, Alþýðubandalags, Frasmóknarflokks og Kvennalista bauð fram og náði meirihluta.


### Seltjarnarnes

Þessar bæjarstjórnarkosningar á Seltjarnarnesi fóru fram 28. maí 1994. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum en *Neslisti Bæjarmálafélags Seltjarnarness* saxaði talsvert á forskotið.


## Heimildir


## Tengt efni
Kosningasaga
Danuta Siedzikówna

**Danuta Helena Siedzikówna** (fædd 3. september 1928 í Guszczewina, dáin 28. ágúst 1946 í Gdańsk) var pólskur hjúkrunarfræðingur í Armia Krajowa.

## Verðlaun og viðurkenningar

Á fullveldisdegi Póllands (11. nóvember) árið 2006 veitti forseti Póllands, Lech Kaczyński, Danutu Siedzikównu heiðursorðu Póllands, Orðu Polonia Restituta, postúm.

Forsetinn, Andrzej Duda, undirritaði tilskipun þar sem Danuta Siedzikówna var veitt fyrsta liðsforingjatitilinn postúm.


Mynd:Danuta_Siedzik_Memorial_Plaque.JPG|Minnismerki um Denutu Siedzikówna í Maríukirkjunni í Gdansk
Mynd:Danuta Siedzikówna Memorial Sopot.JPG| *Park im. Sanitariuszki Inki* Sopot
Mynd:Memorial_Danuta_Siedzik_Narewka.JPG| Narewka
Mynd:Danuta Siedzikówna Inka pomnik Park Jordana Krakow.jpg|*Park im. dr H. Jordana* Kraków
Mynd:Monument to the Unbroken Soldiers in American Czestochowa.jpg | Doylestown
Mynd:Danuta_Siedzikowna_Monument_at_Her_Birthplace%2C_Gruszki-Guszczewina%2C_Podlaskie_Voivodeship%2C_Poland_25.09.2020.jpg|Danuta Siedzikówna - Gruszki-Guszczewina
Mynd:Pomnik_"Inki"_w_Białymstoku.jpg|«Inka» Bialystok
Mynd:Pomnik Danuty Siedzikówny ps. "Inka", sanitariuszki w oddziale mjr Zygmunta Szendzielarza, ps. "Łupaszka" - panoramio.jpg| Danuta Siedzikówna «Inka» Gdańsk


## Tenglar
* Polonia Restituta 
* Danuta Siedzikówna 

## Tilvísanir
Rannsóknarréttur

**Rannsóknarréttur** er heiti á ýmsum stofnunum innan kaþólsku kirkjunnar sem rannsökuðu brot gegn kirkjurétti, einkum villutrú, frá miðöldum til 19. aldar. Fyrstu rannsóknarréttirnir voru biskupsréttir sem settir voru upp í Suður-Frakklandi 1184 til að berjast gegn kaþarisma. Nokkrum áratugum síðar fékk dóminíkanareglan það hlutverk að sjá um slíkar rannsóknir. Rannsóknarréttir dæmdu ekki hina seku eða sáu um refsingar, heldu létu fanga sína í hendur á veraldlegum yfirvöldum sem sáu um útfærslu refsinganna, oftast þó samkvæmt fyrirmælum kirkjunnar. 

Rannsóknarréttirnir voru oft pólitískt valdatæki og athafnasvið þeirra var breitt. Auk þess að rannsaka villutrú, tengdust þeir gyðingaofsóknum, nornaveiðum og undirokun frumbyggja í nýlendum Spánverja og Portúgala. Meðal aðferða sem þeir notuðu voru pyntingar. Hinir seku voru látnir ganga opinbera iðrunargöngu (autodafé) áður en þeir voru teknir af lífi. 

Rannsóknarréttur á einkum við fjórar aðskildar stofnanir: Rannsóknarréttur miðalda var virkur frá 1184 til 16. aldar og taldi einkum rannsóknarrétti biskupa og dóminíkanareglunnar; spænski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1478 til 1834 og heyrði í reynd undir Spánarkonung; portúgalski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1536 til 1821 og heyrði á sama hátt undir konung Portúgals; rómverski rannsóknarrétturinn starfaði frá 1542 til um 1860 og heyrði undir páfa.
Psy

**Park Jae-sang** (kóreska: 박재상, fæddur 31. desember 1977) er suður-kóreskur söngvari og lagahöfundur. Hann gengur undir listamannsnafninu „Psy“ (kóreska: 싸이) og er þekktastur fyrir lagið „Gangnam Style“, sem birtist á YouTube 15. júlí 2012. Lagið varð fljótt vinsælt á netinu og hafði verið horft á tónlistarmyndband þess rúmlega 800 milljón sinnum í lok nóvember 2012. Þann 24. nóvember varð Gangnam Style það myndband, sem oftast hefur verið hoft á í sögu YouTube. 21. desember 2012 varð myndband Psy hið fyrsta í sögu YouTube til þess að ná einum milljarði spilana.

## Heimildir


## Tenglar
* Opinber heimasíða Psy, psypark.com
Sigfús Eymundsson

**Sigfús Eymundsson** (f. 24. maí 1837 í Vopnafirði, d. 20. október 1911) var íslenskur ljósmyndari og bóksali. Hann vann við bókband frá unga aldri og fór árið 1857 til Kaupmannahafnar til að fullnema sig í þeirri iðn. Í Kaupmannahöfn lærði hann hjá Ursin, hinum konunglega hirðbókbindara. Árið 1861 fór hann til Noregs þar sem hann nam ljósmyndun í fjögur ár. Hann starfrækti ljósmyndastofu í Kaupmannahöfn í eitt og hálft ár uns hann flutti aftur til Íslands árið 1866. Árið 1867 opnaði hann fyrstu ljósmyndastofuna í Reykjavík. Árið 1872 opnaði hann bókaverslunina Eymundsson í miðbænum sem enn er rekin í dag. Auk þess gaf hann út nokkurn fjölda bóka. Sigfús var um áratugaskeið umboðsmaður Allan-skipafélagsins sem bauð flutninga vestur um haf. Þetta var á tímabili Vesturferðanna og má ætla að hundruðir eða þúsundir Íslendinga hafi flust vestur um set með milligöngu Sigfúsar.

Sigfús var virkur í félagastarfi og kom að starfi Kaupfélags Reykjavíkur og átti sæti í framkvæmdastjórn Heimastjórnarflokksins.

## Tenglar
* „Sigfús Eymundsson“; grein í Prentaranum 1998
* ''Viljum að nafnið lifi'', Morgunblaðið 7. desember 1997
* *[http://www.timarit.is/?issueID=302351&pageSelected=0&lang=0  „Sigfús Eymundsson bóksali“,] *, Óðinn mars 1907.
Hermann Jónasson (búfræðingur)

**Hermann Jónsson**, (f. 22. október, 1858, d. 6. desember, 1923) var búfræðingur og alþingismaður Húnvetninga fyrir Heimastjórnarflokkinn frá 1900 – 1908.

## Æviágrip
Foreldrar Hermanns voru Jónas Hallgrímsson (f. 1822, d. 1870) bóndi að Víðikeri í Bárðardal og Sigríður Jónsdóttir (f. 1826, d. 1894) húsfreyja. 1888 kvæntist Hermann Guðrúnu Jónsdóttur (f. 1863, d. vestanhafs) og eignuðust þau tvö börn.

Hann vann sem vinnumaður og lausamaður til 1882 en hóf þá búfræðinám og lauk Búfræðiprófi frá Hólum árið 1884. Eftir það dvaldi hann í Danmörku um skeið, þar af við nám í landbúnaðarháskólanum þar í sex mánuði. Fljótlega eftir heimkomuna gerðist hann Skólastjóri Alþýðuskólans í Hléskógum í Höfðahverfi frá 1887 – 1888. Var síðar skólastjóri Búnaðarskólans á Hólum 1888 – 1896. Bóndi á Þingeyrum 1896 – 1905 og ráðsmaður Laugarnesspítala 1905 – 1910. Eftir þetta dvaldist hann í Ólafsvík og Reykjavík til skiptis frá 1910 – 1917 og í Vesturheimi 1917 – 1922 og síðan í Reykjavík til æviloka.

Veturinn 1903 – 1904 dvaldist hann í vesturheimi, sendur af Búnaðarfélagi Íslands, til þess að kynna sér meðferð á saltkjöti og leita því markaðar. Hann stofnaði Búnaðarritið 1887 og var ritstjóri þess til 1899. Einnig var hann yfirskoðunarmaður landsreikninganna 1906 og 1907.

## Ritstörf
Hermann ritaði ýmsar greinar og bækur um hugarefni sín, ásamt því að ritstýra Búnaðarritinu, en meðal annars barðist hann fyrir því á Alþingi að upp yrði tekin þegnskylduvinna fyrir ungmenni frá 18 til 24 ára. Þó er nær að kalla hugmyndir hanns vinnuskóla því hann gerði aðeins ráð fyrir sjö til átta vikna vinnu þar sem afköst væru ekki aðalatriðið heldur nám í bæði því að vinna og helst einhverju ákveðnu starfi eða iðn. Eins skrifaði hann greinar um til dæmis matarsalt og annað sem tengdist vesturför hanns og tilraunum til markaðssetningar á saltkjöti þar.

Dæmi um greinar og rit almenns eðlis:
* Þegnskilduvinna (grein í Andvara árið 1908) 
* Þegnskilduvinna (bók) *1909*
* Um matarsalt (grein í Tímariti Hins íslenzka bókmentafélags árið 1886)

## Bækur um drauma dulræn efni
Hermann gaf út tvær bækur um drauma og dulræn málefni, ásamt því að rita greinar um sama efni, þar sem hann tíundaði eigin reynslu og reyndi að skýra út berdreymi, hugboð og hugsýnir, en að hanns sögn var hann gæddur þessum hæfileikum. Bækurnar voru:
* Draumar *1912*
* Dulrúnir *1914*
* Árið 1961 voru þessar tvær bækur síðan teknar saman og endurútgefnar með formála Grétars Fells undir heitinu, „Draumar og dulrúnir : ásamt skýringum á eðli og uppruna drauma.“

## Heimildir
* Æviágrip þingmanna á vef Alþingis
* Formálar í bókinni „Draumar og dulrúnir : ásamt skýringum á eðli og uppruna drauma,“ útgefinn 1961.
Fjallapuntur

**Fjallapuntur** (fræðiheiti: *Deschampsia cespitosa subsp. alpina*, áður Deschampsia alpina) er plöntutegund af grasætt og er algeng grastegund á Íslandi.  

## Tilvísanir
Geðhjálp

**Landssamtökin Geðhjálp** voru stofnuð 9. október 1979 og eru hagsmunasamtök þeirra sem þurfa aðstoð vegna geðrænna vandamála, aðstandenda þeirra og annarra er láta sig geðheilbrigðismál varða. 

## Stjórn
**Stjórn Geðhjálpar**

Héðinn Unnsteinsson, formaður

Sigríður Gísladóttir, varaformaður

Ágústa Karla Ísleifsdóttir

Elín Ebba Ásmundsdóttir

Einar Kvaran

Einar Þór Jónsson

Halldór Auðar Svansson

Ragnheiður Ösp Sigurðardóttir

Silja Björk Björnsdóttir

**Varastjórn<br>**

Hlynur Jónasson

Kristinn Tryggvi Gunnarsson

Sveinn Rúnar Hauksson

## Tenglar
* Heimasíða Geðhjálpar

## Tilvísanir
Kirkjuþingið í Trentó

**Kirkjuþingið í Trentó** var kirkjuþing innan kaþólsku kirkjunnar haldið í Trentó á Ítalíu sem þá var höfuðborg Kirkjufurstadæmisins Trentó innan Heilaga rómverska ríkisins. Þingið stóð frá 13. desember 1545 til 4. desember 1563. Á þessum tíma voru haldnir 25 fundir, fyrst átta í Trentó, síðan þrír í Bologna undir stjórn Páls 3., og síðan fimm í Trentó undir stjórn Júlíusar 3. og að lokum níu undir stjórn Píusar 4. í Trentó. 

Kirkjuþingið í Trentó var mikið umbótaþing sem mótaði svar kaþólsku kirkjunnar við siðbót Lúthers. Það markar endalok miðaldakirkjunnar og upphafið að gagnsiðbótinni.
Langahlíð

**Langahlíð** er gata í Hlíðahverfi í Reykjavík. Hún liggur frá gatnamótum Háteigsvegar og Nóatúns í norðri til hringtorgs við vesturenda Hamrahlíðar í suðri.

Útivistarsvæðið Klambratún stendur vestan við Lönguhlíð.
Íó

**Íó** getur átt við eftirfarandi:

* Íó gyðja í grískri goðafræði. 
* Íó er eitt af fylgitunglum reikistjörnunnar Júpíters
Lúson

**Lúson** er stærst Filippseyja og er með 108 þúsund km2 lítið eitt stærri en Ísland. Jafnframt er hún 17. stærsta eyja heims. Á Lúson er höfuðborgarsvæðið Metro Manila, sem er með rúmlega 11 milljón íbúa. Íbúar eyjunnar alls eru rúmlega 46 milljónir en þar með er Lúson fimmta fjölmennasta eyja heims.

## Lega og lýsing
Lúson er nyrsta stóra eyja Filippseyja. Aðeins nokkrar minni eyjar eru norðar. Fyrir sunnan eru aðrar stórar eyjar, svo sem Samar og Mindóró. Hafsvæðin í kringum eyjuna er Kyrrahafið að austan og Austur-Kínahaf að vestan. Fyrir sunnan er filíppínska eyjahafið. Fyrir norðan skilur Lúsonsund eyjuna frá Taívan. Lúson er ákaflega ólögulaga. Meginhluti eyjarinnar er í norður-suður stefnu. Í suðaustri gengur langur skagi nær alla leið til eyjarinnar Samar. Vegalengdin frá norðri til suðurs eru um 700 km. Mesta breiddin er hins vegar ekki nema rétt um 200 km en sums staðar ekki nema 20 km. Á Lúson eru fjölmörg eldfjöll, svo sem Púlag, Mayon og Pínatúbó.

## Orðsifjar
Lúson (filippínó: Luzon) er samsett úr kínversku orðunum *lu* og *son*, sem merkir *litla song* eða *syðra song*. Heitið er dregið af gamla ríkinu Lüsongguo (Lúsonríkið) sem var við lýði á Lúson áður en Spánverjar komu til eyjarinnar. Spánverjar sjálfir nefndu eyjuna Nueva Castilla (Nýja Kastilía), áður en heitið Lúson var notað.

## Söguágrip

Fyrsta ríkið á Lúson var stofnað síðla á 13. öld af Kínverjum sem flúðu frá meginlandi Asíu. Ríki þetta er oft kallað Lúsonríkið (Lüsongguo á kínversku). Höfuðborg þess var borgin Tondo, sem í dag er hluti af Maníla. Bolkiah, soldáninn í Brúnei, réðist á Lúsonríkið árið 1500 og hertók það. Tondo fékk að vera lítið ríki enn um sinn, enda stofnaði Bolkiah nýja höfuðborg fyrir sig sem hlaut nafnið Maynilad (Maníla í dag). Þriðja ríkið á eyjunni hét Namayan. Það var Spánverjinn Miguel Lopez de Legazpi sem byrjaði að herja á ríki þessi um miðja 16. öld. 1570 brenndi hann Tondo og Maynilad til kaldra kola og stofnaði spænska nýlendu. Maynilad var endurreist en hlaut nafnið Maníla. Borgin varð brátt höfuðstaður spænsku nýlendunnar og fór spænska að breiðast út sem tungumál á eyjunni. 1896 gerðu innfæddir íbúar á Lúson uppreisn gegn Spánverjum, sem brátt varð að hálfgerðu frelsisstríði. Þegar Bandaríkjamenn tóku þátt í aðgerðum heimamanna urðu Spánverjar undan að láta. 1901 tóku Bandaríkjamenn við sem stjórnendur eyjarinnar (og landsins alls). 1942 réðust Japanir inn í Lúson og hertóku eyjuna í einni svipan. Douglas McArthur, sem var yfirmaður herja Bandaríkjanna á Filippseyjum, hörfaði með hluta hers síns til Ástralíu. Hinn hlutinn hörfaði til Bataan-skagans, þar sem hann gafst upp fyrir Japönum. Japanir stjórnuðu með mikilli grimmd og voru ekki hraktir úr landi fyrr en við allsherjar uppgjöf Japana í september 1945. Árið 1948 urðu Filippseyjar að sjálfstæðu ríki. Maníla varð þá að ríkishöfuðborg. 1991 varð gríðarmikið eldgos í Pínatúbó, sem olli miklum skemmdum á gróðurfari eyjarinnar. 875 manns biðu bana.

## Heimildir
* 
*
Hýena

**Hýenur** eru spendýr af ættinni *Hyaenidae*. Til eru fjórar tegundir hýena. Þær eru blettahýena (*Crocuta crocuta*), rákahýena (*Hyaena hyaena*), brúnhýena (*Parahyaena brunnea*) og jarðúlfur (*Proteles cristalus*). Hýenur eru fjórða minnsta ætt rándýra. Þrátt fyrir það eru hýenur mikilvægur hluti vistkerfa Afríku og Asíu.

## Þróun
Þróunarlíffræðilega eru hýenur skyldar kattardýrum og desköttum en atferli þeirra á að sumu leyti meira skylt við dýr af hundaætt. Sem dæmi þá klifra hýenur ekki í trjám frekar en dýr af hundaætt en eiga gott með að hlaupa og veiða með vígtönnum sínum frekar en klónum. Grófar loppur þeirra eru sniðnar til þess að hlaupa og taka skarpar beygjur. En þegar kemur að umhirðu, tímgun, óðalsmerkingum og uppeldi er hegðun þeirra þó meira í ætt við kattardýr.

## Lifnaðarhættir
Hýenur lifa og veiða í hópum, þar sem eitt kvendýr ræður ferðinni en meðal hýena er mæðraveldi og eru kvendýrin nokkuð stærri en karldýrin. Ekki er vitað hvers vegna svo er en giskað hefur verið á að þar sem mæðurnar eru mjög lengi með afkvæmi sín á spena þurfi þær svo mikið meira að éta að þessi kynjavaldahlutföll hafi þróast.

Lengi vel töldu vísindamenn að hýenur væru hræætur en það er misskilningur, þær eru mjög fær veiðidýr. Misskilningurinn kom til af því að fyrir tíma nætursjónauka og myndavéla fóru rannsóknir á þeim fram á daginn og þá mest í morgunsárið. Mátti þá oft sjá ljónahópa gæða sér á bráð en hýenur á vappi í kring og var af þessu dregin sú ályktun að þær væru hræætur. 

En þegar rannsóknir hófust á atferli þeirra á næturnar, sem er þeirra veiðitími, kom í ljós að í rauninni var það sem vísindamenn voru að sjá í morgunsárið ljón sem voru búin að stela bráð sem hýenurnar höfðu fellt. Hýenur éta með miklum látum og skríkjum sem minnir á hlátur og éta mat sinn hratt og oftast upp til agna því þær hafa einstaklega sterka kjálkavöðva sem gerir þeim kleift að bryðja jafnvel hörðustu bein. En hávaðinn í þeim dregur oft að ljón sem geta, ef þau eru nokkur saman, rekið hýenurnar frá bráðinni og stolið henni. Hýenurnar bíða þó oftast eftir að ljónin hafi lokið sér af því ljónin geta ekki fullnýtt bein og annað sem hýenurnar geta aftur á móti með sína öflugu kjálkavöðva.

## Meðgöngutími
*Blettahýena: 110 dagar
*Rákahýena: 90 - 91 einn dagur
*Brúnhýena: 97 dagar

## Tenglar

* 
* 
* 
* 
* 
*
Hrökkviskata

**Hrökkviskata** eða **Marmarahrökkviskata** (fræðiheiti *[[Torpedo marmorata]]*) er botnlæg fisktegund sem lifir í austurhluta Atlantshafsins, frá Norðursjónum og að Suður-Afríku. Líkt og hrökkállinn getur hrökkviskatan gefið frá sér rafmagn. Skatan er botnlæg sem fyrr segir og lifir á grunnu eða meðaldjúpu svæði. Uggi hrökkviskötunnar er nánast hringlaga diskur sem umlykur hana auk þess er hún með sterkan sporð með tveimur baklægum uggum (*dorsal fin*) auk sporð-ugga (*caudal fin*). Hrökkviskatan er dökkbrún á litinn með ljósum blettum. Hængurinn getur orðið, á bilinu 36–38 cm og hrygnan 55–61 cm.
Listi fjölmennustu eyja heims

**Listi fjölmennustu eyja heims** er listi yfir eyjar þar sem íbúar eru 100 þúsund eða fleiri. Ekki skiptir máli hvort eyjan er sjálfstætt ríki, er hluti af eyríki eða skiptist milli tveggja eða fleiri ríkja.

Íbúafjöldi eyja heims er rúmlega 730 milljónir, eða 11% íbúa heimsins.

## Listinn

### Eyjar með meira en 10 milljón íbúa

### Eyjar með 1 til 10 milljón íbúa

### Eyjar með 500 þúsund til 1 milljón íbúa

Til samanburðar með undir 400 þúsund íbúa nær Ísland ekki á lista hér er er í 15. sæti yfir fjölmennustu eyjar *[[Evrópa|Evrópu]]* (12. sæti ef eyjur líkt og Tenerife, sem tilheyrir Spáni, eru ekki taldar með, sem landfræðilega eru ekki Evrópskar)  Stóra-Bretland er fjölmennasta (og stærsta) eyjan í Evrópu (Grænland er stærsta eyjan í heiminum, en mjög fámenn).

## Fjölmennustu eyjar eftir heimsálfum

### Afríka

Athugasemdir:
* 1) Kómoreyjar gera tilkall til eyjarinnar en íbúarnir kusu áframhaldandi stjórn Frakka

### Ameríka (í heild)

Athugasemdir:
* 1) Púertó Ríkó er sérstakt verndarsvæði Bandaríkjanna en er ekki fylki

### Asía

Athugasemdir:
* 1) Óljóst hvort telja má Taívan sem sjálfstætt ríki eða hvort það tilheyrir formlega Kína

### Evrópa

Athugasemdir:
* 1) England, Skotland, Wales
* 2) Án Vestmannaeyja og aðrar byggðar eyjar við Ísland
* 3) Landtenging við Jótland með brúm

### Eyjaálfa

Athugasemdir:
*1) Nýja-Gínea skiptist í tvennt og tilheyrir austurhlutinn, Papúa, til Eyjaálfu, en vesturhlutinn tilheyrir Indónesíu, sem er í Asíu
*2) Eyjan Hawai'i, ekki allur eyjaklasinn Havaí
*3) Franskt yfirráðasvæði
*4) Bandarískt yfirráðasvæði

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Listi stærstu eyja heims
Burn Notice (6. þáttaröð)

Sjötta þáttaröðin af ***[[Burn Notice]]*** var frumsýnd 14. júní 2012 og sýndir voru 18 þættir. 

## Aðalleikarar
* Jeffrey Donovan sem Michael Westen 
* Gabrielle Anwar sem Fiona Glenanne 
* Bruce Campbell sem Sam Axe 
* Sharon Gless sem Madeline Westen 
* Seth Peterson sem Nate Westen (Þættir 1-7)
* Coby Bell sem Jesse Porter

## Gestaleikarar
* Paul Tei sem Barry Burkowski
* Jere Burns sem Anson Fullerton
* Lauren Stamile sem leyniþjónustufulltrúinn Dani Pearce
* Alex Carter sem alríkisfulltrúinn Jason Bly
* John C. McGinley sem Tom Card
* Kenny Johnson sem Tyler Gray
* Sonja Sohn sem Olivia Riley
* Patton Oswalt sem Calvin Schmidt
* Kristanna Loken sem Rebecca Lang 
* Zabryna Guevara sem Ayn

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Sjötta þáttaröðin af Burn Notice heimasíðunni á USA Network sjónvarpstöðinni
Kenny Johnson

**Kenny Johnson** (fæddur Kenneth Allen Johnson 13. júlí 1963) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í The Shield, Sons of Anarchy og Saving Grace. 

## Einkalíf
Johnson fæddist í New Haven, Connecticut. Hann lék bæði amerískan fótbolta og hafnabolta við *Central Connecticut háskólann*. Johnson byrjaði feril sinn í auglýsingum og sem fyrirsæta.

Hann hefur verið giftur Cathleen Oveson síðan 2005 og saman eiga þau eitt barn.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Johnson var árið 1992 í þættinum *Red Shoe Diaries*. Hann hefur síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *Grace Under Fire*, *Caroline in the City*, *Just Shoot Me*, *The Huntress*, Smallville, ,  og Burn Notice.

Árin 2002 – 2007 lék Johnson rannsóknarfulltrúann Curtis Lemansky í lögregluþættinum The Shield. Lék hann síðan Ham Dewey í Saving Grace á árunum 2007 – 2010. 

Johnson var með stórt gestahlutverk sem Kozik í Sons of Anarchy frá 2009-2011.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Johnson var árið 1990 í *Mirage*. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við  *Bushwhacked*, Blade og *I Heard the Memaids Singing*.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
### Great Lakes Film Festival-verðlaunin
* 2008: Verðlaun fyrir bestu stuttu frásögn fyrir *I Hear the Mermaids Singing* ásamt Victoria Charters.

### Park City Film Music Festival-verðlaunin
* 2008: Verðlaun fyrir bestu stuttmyndina fyrir *I Hear the Mermaids Singing* ásamt Victoria Charters.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Heimasíða Kenny Johnson 

## Tenglar
* 
* Heimasíða Kenny Johnson
Andrómeda (stjörnumerki)

**Andrómeda** er stjörnumerki á norðurhveli himins og er sýnileg allt árið frá Íslandi þegar dimmt er. Hún er ein af 48 stjörnumerkjum sem grísk-rómverski stjörnufræðingurinn Kládíus Ptólmæos skráði í bók sína *[[Almagest]]*. Hún dregur nafn sitt af Andrómedu, dóttur Kefeifs í grískri goðafræði. Bjartasta stjarna merkisins, Alpha Andromedae, er tvístirni sem hefur einnig verið talin hluti af stjörnumerkinu Pegasusi.

Stjörnuþokan Andrómeda er í stjörnumerkinu og heitir eftir því.

## Tilvísanir
Atli Fannar Bjarkason

**Atli Fannar Bjarkason** (fæddur 13. apríl 1984) er verkefnastjóri vefútgáfu og samfélagsmiðla á RÚV. Hann var áður ritstjóri Nútímans, aðstoðarmaður Guðmundar Steingrímssonar, formanns Bjartrar framtíðar og var kosningastjóri flokksins fyrir Alþingiskosningar 2013. Hann er fyrrverandi fréttastjóri á Fréttablaðinu, ritstjóri Monitor og blaðamaður á 24 stundum. Stuttu eftir að Atli Fannar hóf störf á Fréttablaðinu beitti Jón Ásgeir Jóhannesson, einn aðaleigenda 365 miðla, sér fyrir því að Atla yrði sagt upp störfum fyrir að hafa stofnað söfnunarreikning fyrir Jón Ásgeir. 

Atli var söngvari hljómsveitarinnar Haltrar hóru.

Atli var einn höfundur skaupsins 2015. Árið 2016 byrjaði hann með vikuleg innslög sem kölluðust "*Fréttir vikunnar með Atla Fannari*" í þættinum Vikan með Gísla Marteini á RÚV. Í september 2019 hygðist hann hætta í vikunni með Gísla Marteini og var þá verkefnastjóri vefútgáfu og samfélagsmiðla á RÚV.

## Tilvísanir
Þórín

**Þórín** (eða **þóríum**) er geislavirkt frumefni sem er eitt af fimmtán efnum sem flokkast sem aktiníð. Þórín hefur táknið **Th** og er með sætistöluna 90 í lotukerfinu. Þórín er silfurgrátt á lit en verður svart þegar það hvarfast við súrefni. Það er tiltölulega mjúkt og sveigjanlegt og hefur hátt bræðslumark. Það hefur stöðugt oxunarstig +4, er mjög hvarfgjarnt og getur brunnið í súrefni ef það er sallað fínt.

Það er að finna náttúrulega (án mannlegrar aðkomu) í umhverfinu og er til skoðunar til notkunar í stað úrans við framleiðslu kjarnaorku.

Að margra áliti er þórín ákjósanlegra við kjarnorkuframleiðslu þar sem (í framkvæmd) er ekki unnt að nota það til að búa til kjarnorkuvopn. Þar að auki er úrgangurinn sem myndast síður varasamur.
Listi stærstu eyja heims

**Listi stærstu eyja heims** er skrá yfir allar stærstu eyjar heims, hvort heldur þær mynda heilt ríki, eru hluti af eyríki eða eru skiptar eyjar. Listi þessi nær til allra eyja sem eru stærri en 10 þúsund km2. Ástralía telst sem meginland og er því ekki á þessum lista en meginland Ástralíu er 7.591.608 ferkílómetrar að stærð meira en þrisvar sinnum stærri en Grænland. 

## Stærstu eyjar heims

Athugasemdir:
* 1) Grænland heyrir til Danmerkur en er þó með heimastjórn
* 2) England, Skotland, Wales
* 3) Alexandersey er tengd meginlandi Suðurskautsins með varanlegum hafís og tilheyrir engu ríki
* 4) Berkner-eyja er tengd meginlandi Suðurskautsins með varanlegum hafís og tilheyrir engu ríki
* 5) Óljóst hvort telja má Taívan sem sjálfstætt ríki eða hvort það tilheyrir formlega Kína
* 6) Thurston-eyja er tengd meginlandi Suðurskautsins með varanlegum hafís og tilheyrir engu ríki
* 7) Eyjan Hawai'i, ekki allur eyjaklasinn Havaí

## Tengt efni
* Eyja
* Eyríki
* Listi fjölmennustu eyja heims
* Skiptar eyjar
Skiptar eyjar

**Skiptar eyjar** eru eyjar sem tilheyra fleiri en einu ríki. Þar eru því að finna ríkislandamæri sem skipta eyjunni í tvo eða þrjá hluta. Í flestum tilfellum tilheyra skiptar eyjar aðeins tveimur ríkjum. Borneó er þó undantekning en þar eru þrjú ríki. Kýpur er einnig með sérstöðu. Neðangreindur listi tekur aðeins fyrir eyjar í hafi en fljótaeyjar eru víða skiptar þar sem landamæri liggja meðfram fljótum.

Skiptar eyjar eftir stærð:

Athugasemdir:
* 1) Gúantanamó-herstöðin er í eigu Bandaríkjanna, en hún er ekki viðurkennd af Kúbu
* 2) Norður-Kýpur er ekki alþjóðlega viðurkennt ríki nema af Tyrklandi. Á eyjunni eru tvær breskar herstöðvar sem eru nokkurs konar sjálfstjórnarsvæði.

## Tengt efni
* Eyja
* Eyríki
* Listi stærstu eyja heims
Fótbolti.net mótið

**Fótbolti.net mótið**, var keppni í knattspyrnu karla, haldin var frá ár hvert síðan 2011 til 2022 af fótbolta.net á undirbúningstímabilinu í janúar og febrúar áður en Lengjubikarinn hefst.
Leikið var í fjórum deildum og sigurvegari krýndur í hverri deild fyrir sig.

Mótið var lagt niður árið 2022 eftir dómarar hættu við þátttöku.

## Sigurvegarar

## Tilvísanir
Reikistirni

**Reikistirni** er hver sá efnismassi sem er á sporbaugi um sólina eða aðra stjörnu og er ekki reikistjarna eða halastjarna. Dvergreikistjörnur, smástirni og útstirni eru reikistirni.
Kúmen

**Kúmen** er jurt af sveipjurtaætt. Kúmen er notað sem krydd í brennivín og bakstur. Það vex villt á Íslandi m.a. í Viðey. Skúli fógeti flutti kúmen til Viðeyjar, hann  mun hafa sótt það austur að Hlíðarenda, en Gísli Magnússon, sýslumaður þar, einn af fyrstu íslensku náttúrufræðingunum jafnan nefndur Vísi Gísli, mun hafa flutt plöntuna til íslands um 100 árum áður en Skúli settist að í Viðey, þ.e. um 1760. Á haustin er oft farið í ferðir út í Viðey til að tína kúmen.

## Útbreiðsla
Kúmen er upprunalega frá Evrópu, Norður-Afríku og Vestur Asíu, en hefur breiðst víða út með ræktun.

Það vex á láglendi víða um landið, en sjaldan í miklum mæli nema helst á Suðurlandi. Kúmen heldur sig yfirleitt við láglendi, hæst yfir sjó er það skráð í Mývatnssveit, í 270-280 m. 

## Orðsifjar
Uppruni orðsins "kúmen" er óljós, en í íslensku er orðið tekið upp úr dönsku: "kommen".
Kúmen hefur verið nefnt mörgum nöfnum á mismunandi svæðum, með nöfn dregin af latneska orðinu *cuminum* (broddkúmen), gríska orðinu *karon* (aftur broddkúmen), sem var aðlagað að latínu sem  *carum* (sem nú merkir kúmen). Á sanskrít heitir jurtin *karavi*, stundum þýtt sem "kúmen", en stundum sem "fennel".

Enska heitið "caraway" er að minnsta kosti síðan 1440 og taldi Walter William Skeat það vera af arabískum uppruna. Fræðimaðurinn Katzer áleit þó arabíska heitið *al-karawya* (spænska *alcaravea*) vera dregið af latínuheitinu *carum*.

Tegundarheitið carvi kemur úr arabísku; "karvija" eða "karavi", nafnið er talið þýða 'frá Karie' í Litlu-Asíu.


Kümmel 2012-07-08-9523.jpg|Kúmenfræ
Carum carvi 001.JPG|Blómstrandi kúmen.


## Tilvísanir
Árgerði

Nokkrir bæir á Íslandi bera nafnið **Árgerði**: 
* Árgerði í Eyjafjarðarsveit
* Árgerði í Ólafsfirði
* Árgerði í Svarfaðardal
Sonja Sohn

**Sonja Sohn** (fædd Sonja Williams, 1964) er bandarísk leikkona og ljóðskáld sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Slam, The Wire og Body of Proof. 

## Einkalíf
Sohn fæddist og ólst upp í Newport News, Virginíu og er af afrískum-amerískum og kóreskum-amerískum uppruna. Hún stundaði nám í ensku við Brooklyn College.

Sonja á tvö börn af fyrra hjónabandi en hefur síðan 2003 verið gift Adam Plack.

### Góðgerðamál
Sohn er stofnandi og framkvæmdastjóri **reWired for Change** samtakanna í Baltimore en markmið þeirra er að ná til ungs fólks sem lifa í hættulegum hverfum borgarinnar. Samtökin eru rekin út frá félagsráðgjafadeild háskólans í Maryland og notar þætti úr *The Wire* sem kennsluaðferðir. Aðrir leikarar og handritshöfundar *The Wire* eru stjórnarmeðlimir. 

Árið 2011 var hún heiðruð með verðlaununum *Kona ársins* af *Harvard Black Men's Forum*.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Sohn var árið 1998 í sjónvarpsmyndinni *Bronx County*. Árið 2002 var henni boðið hlutverk rannsóknarfulltrúans Shakima 'Kima' Greggs í lögregluþættinum The Wire sem hún lék til ársins 2008. Frá 2011 til 2012 lék Sohn rannsóknarfulltrúann Samantha Baker í dramaþættinum Body of Proof. 

Hefur hún verið með gestahlutverk í þáttum á borð við Cold Case, The Good Wife og Burn Notice. 

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Sohn var árið 1996 í *Work*. Árið 1998 lék hún Lauren Bell í kvikmyndinni Slam en hún skrifaði einnig söngtextana og var meðhandritshöfundur að myndinni. Hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við Bringing Out the Dead, Shaft, *G* og Step Up 2: The Streets.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
### Asian Excellence verðlaunin
*2008: Verðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki fyrir The Wire.

### Gotham verðlaunin
*1998: *Breakthrough* verðlaunin sem besta leikkona fyrir *Slam*.

### Image verðlaunin
*2009: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu fyrir The Wire.
*2005: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki í dramaseríu fyrir The Wire.

### Independent Spirit verðlaunin
*1999: Tilnefnd fyrir fyrsta hlutverk fyrir *Slam*.

### NAMIC verðlaunin
*2003: Tilnefnd fyrir besta hlutverk í drama fyrir The Wire.

### Sundance Film Festival verðlaunin
*1998: *Grand Jury* verðlaunin fyrir dramamynd fyrir *Slam*.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Heimasíða Sonja Sohn 

## Tenglar
* 
* Heimasíða Sonja Sohn 
* Heima síða reWIRED for Change 
* ReWired and Reading Liverpool Philharmonic 
* ReWired and Reading The Reader Organisation
Listi yfir hæstu kirkjur heims

**Listi yfir hæstu kirkjur heims** tekur yfir allar kristnar kirkjur í heimi sem eru hærri en 100 metra háar. Listinn tekur ekki tillit til trúarlerga bygginga annarra trúarbragða, s.s. pagóður, moskur, mínarettur, hof og bænahús. Listinn er að öðru leyti ekki fullkomlega nákvæmur, þar sem ekki er vitað í öllum tilfellum hvort kross, veðurhanar, loftnet og álíka eru mæld með í hæð eftirfarandi kirkna. Í sumum tilfellum hefur mæling með nútíma tækni ekki farið fram, þannig að stuðst er við gamlar mælingar.

## Listi hæstu kirkna

## Tengt efni
* Listi yfir stærstu kirkjur heims að umfangi
* Listi yfir hæstu byggingar heims
Brissafi

**Brissafi** er vökvi sem myndast í brisinu sem er hluti af meltingarkerfi líkamans. Brissafinn sér um stóran hluta efnameltingar í smáþörmum. Hann myndast í brisinu og berst þaðan eftir brisgöngum í skeifugörnina sem er fyrsti hluti smáþarmanna. 

Í honum eru þrjú mikilvæg ensím: Amýlasi sem klýfur kolvetni niður í maltósa og heldur áfram því starfi sem munnvatnsamýlasi byrjar á í munni. Trypsín sem klýfur prótín í fjölpeptíð á sama hátt og pepsín magans. Lípasi brýtur svo niður fitu í fitusýru og glýseról og líkur þar með meltingu fitu. Til þess að lípasi nái að vinna sitt verk verða þó gallsölt að vera búin að sundra fitunni fyrst í dropa.

Auk þess er í honum brismylasi sem brýtur niður mjölva svo úr verður maltósi, auk þess trypsún og kymotrypsín sem brýtur prótín niður í peptíð og þá sér annað ensím, peptíðasi, um að brjóta peptíðin niður í amínósýrur sem líkaminn getur þá nýtt sér bæði til að mynda ný prótín og glúkósa og núkleasa sem brýtur kjarnsýrur niður í kirni

Þegar búið er að brjóta þessar einingar niður geta smáþarmarnir tekið þau upp með frásogi og líkaminn getur nýtt sér þær.

## Tengill
*
Geðrofslyf

**Geðrofslyf** eru geðlyf sem er ætlað að koma í veg fyrir eða draga úr áhrifum geðrofs hjá fólki. Geðrofslyf eru sérstaklega notuð af þeim sem þjást af geðklofa eða geðhvarfasýki.

## Ýmis geðrofslyf
Geðrofslyfjum er gjarnan skipt í tvo flokka; fyrstu kynslóðar lyf sem eru eldri og síðan annarrar kynslóðar og nýrri lyf. 

Fyrsta kynslóð geðrofslyfja eru m.a:
* Haldol (virka efnið Haloperidol)
* Largactil (Chlorpromazine)
* Nozinan (Levomepromazine)

Annarrar kynslóðar lyf eru: 
* Abilify (Aripiprazole)
* Risperdal (Risperidone sem umbreytist í Paliperidone í lifur) 
* Invega (Paliperidone)
* Seroquel (Quetapine)
* Zyprexa (Olanzapine)
* Clozaril (Clozapine) 

Árið 2012 fengu um 10 þúsund Íslendingar ávísað geðrofslyfum.

## Tilvísanir
Grunnstýringarkerfi

**Grunnstýringarkerfi** (enska: *Basic Input/Output System*, skammstafað: **BIOS**) er einfalt stýrikerfi, sem er hluti af fastbúnaði einkatölva. Það er því geymt í lesminni (ROM). Grunnstýringarkerfið er fyrsta forritið sem fer í gang þegar kveikt er á tölvunni og sér um að ræsa tölvuna og stýrikerfi hennar.

## Heimildir
*
Járngrýti

**Járngrýti** er berg sem er svo járnauðugt að það borgar sig að vinna úr því frumefnið járn. Þær járnsteindir sem helst mynda járngrýti  eru magnetít (Fe3O4), hematít (Fe2O3), límonít (HFeO2) og síderít (FeCO3). Járn var til forna unnið úr mýrarrauða sem er einkum límónít. Járn er frumefni sem getur komið fyrir á þremur oxunarstigum, sem málmur (Fe0), tvígilt járn (Fe2+) og þrígilt (Fe3+). Tvígilt járn er leysist vel upp  í vatni en þrígilt ekki. 

Járngrýti getur myndast  við kristöllun úr bergkviku, við myndbreytingu kringum kólnandi berghleif, við veðrun bergs, og sem efnaset. Járnnáman í Kiruna í Norður-Svíþjóð er dæmi um kristöllun úr bergkviku en járngrýti þar inniheldur um  um 60% Fe. Við efnaveðrun bergs leysast ýmis efni upp og berast burtu úr berginu og eftir verða t.d. bergtegundir eins og  báxít (Al(OH)3) sem ál er unnið úr en úr báxíti hafa öll efni veðrast burt nema þau sem eru sérstaklega torleyst eins og þrígilt járn (hematít, límonít) og títan. Þegar járnríkt berg veðrast oxast  tvígilt járn í þrígilt sem svo situr eftir þó að önnur efni bergsins skolist burt. Bergið verður þannig járnauðugra en þannig járnmyndanir eru ekki nægilega járnauðugar til að borgi sig að vinna úr þeim járn.

Mikilvægustu járnmyndanir eru svokallað lagskipt járngrýti en það er efnaset sem myndaðist við aðstæður sem ríktu á jörðinni fyrir 3,2 til 1,7 milljörðum ára. Í því efnaseti skiptast á þunn lög af járnoxíðum (hematít, magnetít) á við kísilrík setlög. Talið er að þessi lög hafi myndast með árstíðabundinni sveiflu þar sem járnið oxaðist úr bergi og barst til hafs, sennilega af völdum ljóstillífandi blágrænna þörunga sem framleiddu meira súrefni á sumrin.

## Heimild
*
Báxít

**Báxít** er málmgrýti. Nær allur álmálmur er framleiddur úr báxíti. Báxít kemur fyrir sem veðrunarafurð berggrunns úr kísil með litlu járninnihaldi í hitabeltisloftslagi. Eru báxítnámur af þessum sökum flestallar á breiðu belti í kringum miðbaug. Báxít er unnið úr námum á yfirborði jarðar þannig að jarðvegi er flett af og hann geymdur þar til náman hefur verið tæmd. Báxít er þvegið og malað og leyst upp í mjög heitu vatni sem inniheldur vítissóda. Í vökvanum eru þá uppleyst natríumálnítrat og óupleystir hlutar úr báxiti sem innihalda járn, kísil og titanium. Þessi óuppleysti hluti báxits nefnist rauðleðja og botnfellur úr vökvanum og er fjarlægður. Þá er vökvanum með natríumálnítrat dælt í stóra tanka þar sem súrál botnfellur. Það botnfall er hitað í 1100 °C til að losna við kemískt bundið vatn. Þá kemur hvítt duft sem er hreint súrál.

Báxít inniheldur súrál eða áltríoxíð (Al2O3). Við álframleiðslu eru aðskotaefni hreinsuð frá súráli og þarf 2 til 3 kg af báxít til að framleiða 2 kg af súráli. Súrál er fíngert hvítt duft og er ál unnið úr því með rafgreiningu. Sú rafgreining þarf afar mikla orku en það þarf 15 kWh af raforku til að vinna 2 kg af áli. Tvö kg af súráli gefa eitt kg af áli. 

Um þriðjungur af heimsframleiðslu báxíts kemur frá Ástralíu en Kína, Brasilía, Indland og Guinea vinna einnig mikið báxít.

*Sjálft heitið er komið í íslensku um dönsku úr frönsku og dregur nafn af borginni Les Baux í suð-austurhlutanum af landinu þar málmgrýtið finnst í nokkru mæli.*

## Heimild

* „Um ál, vinnslu þess og notkun“, ''Morgunblaðið'' 30. júlí 2000
Eris

**Eris** getur haft eftirfarandi merkingar:
* Eris – Grísk gyðja óeiningar.
* Eris – er mögulega stærsta og örugglega þyngsta dvergreikistjarnan í Sólkerfinu.
Apó

**Apó** er eldfjall á Filippseyjum og jafnframt hæsta fjall landsins. Ekki er vitað hvort eldfjallið er virkt, en það er einn vinsælasti áfangastaður útivistar- og fjallgöngumanna á Filippseyjum. Fjallið er þjóðgarður og er á heimsminjaskrá UNESCO.

## Lega og lýsing
Apó er sunnarlega á eyjunni Mindanaó, í héraðinu Cotobato. Stórborgin Davaó er 40 km í norðvestri frá tindinum, Digos City 25 km til norðausturs og Kidapawan City 20 km til vesturs. Apó er 2.954 m hátt og þarmeð hæsta fjall Filippseyja. Gígskálin er lítil, aðeins 500 m í þvermál, en í kringum hana eru þrír tindar. Ekki er vitað hvenær Apó gaus síðast, en ekkert gos hefur verið í því á sögulegum tíma. Nokkur jarðhiti er í fjallinu. Þar er einnig jarðvarmaorkuver, hið eina slíka á Mindanaó. Það framleiðir 106 MW. Í hlíðum Apó og við fjallsræturnar búa 6 mismunandi ættbálkar manna: Manobo, Bagobo, Ubo, Ata, K‘Iagan og Tagacaolo. Fólk þetta lítur á Apó sem heilagt fjall.

## Þjóðgarður og heimsminjar

1936 var Apó lýstur þjóðgarður af Manuel Quezon forseta og 2004 sem náttúruverndarsvæði. 2009 var svæðið síðan sett á heimsminjaskrá UNESCO, enda einstakt í heimi fyrir að hýsa dýra- og plöntutegundir sem finnast hvergi annars staðar. Þar verpa t.d. 272 fuglategundir, en af þeim finnast 111 tegundir hvergi annars staðar. Þjóðarfugl Filippseyja og ein stærsta arnartegund heims verpir eingöngu þarna og er í útrýmingarhættu. Í fjallinu eru þrenns konar frumskógar sem ná nærri því alla leið á tindinn.

## Útivistarsvæði
Apó er eitt vinsælasta útivistarsvæði Filippseyja. Það var svo vitað sé fyrst klifið 10. október 1880 af Don Joaquin Rajal, spænska landstjóranum í Davaó. Á síðustu áratugum streymir fólk upp á tindinn, sem þykir frekar auðveldur viðfangs og krefst ekki mikillar sérkunnáttu. Hins vegar tekur tvo til fjóra daga að komast á tindinn og til baka, allt eftir því hvaða leið er farin. Hundruðir manna fara á tindinn árlega.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Upplýsingasíða um klifur á Apó
Stóra-Laugardalskirkja

**Stóra-Laugardalskirkja** er kirkja á samnefndum kirkjubæ við norðanverðan Tálknafjörð. Núverandi kirkja var vígð 3. febrúar 1907, en efniviðurinn í hana var fluttur inn frá Noregi, tilsniðinn að mestu leyti. Byggingin tekur um 120 manns í sæti. Einn merkasti gripur Laugardalskirkju er prédikunarstóll, mikill og forn. Sagan segir að hann sé kominn úr dómkirkjunni í Óðinsvéum í Danmörku og danskur kaupmaður hafi gefið kirkjustaðnum í Laugardal hann.

Kirkjan á fleiri góða gripi, meðal annars afar fornan gylltan kaleik, patínu og kirkjuklukkur. Er önnur þeirra með ártalinu 1701. Altaristafla kirkjunnar er eftirlíking af síðustu kvöldmáltíðinni eftir Leonardo da Vinci.

Orgel kirkjunnar er einnig hinn merkasti gripur en það var smíðað af Ísólfi Pálssyni og er sennilega frá því um 1920.
Nándarstaða og firðstaða

**Nándarstaða og firðstaða** eru þeir staðir á sporbaugi hlutar um þungamiðju þar sem hlutirnir eru nálægastir hvorum öðrum (nándarstaða) eða fjarlægastir (firðstaða). Alþjóðlega er algengast að grísku orðin ***periapsis*** (nándarstaða) og ***apoapsis*** (firðstaða) séu notuð. Ef átt er við hluti á sporbaugi um sólu, líkt og reikistjörnur, er gjarnan talað um **sólnánd** (gr. ***perihelion***) þeirra og **sólfirrð** (gr. ***aphelion***). Ef um er að ræða hluti á sporbaugi um jörðu er sömuleiðis talað um **jarðnánd** (gr. ***perigee***) og **jarðfirrð** (gr. ***apogee***).

## Nándar- og firðstöður í sólkerfinu
Taflan sýnir fjarlægð reikistjarna og dvergreikistjarna frá sólu á nándarstöðu þeirra og firðstöðu.

## Heimildir
The Daily Telegraph

***The Daily Telegraph*** er breskt dagblað sem gefið er út í London á hverjum degi (nema á sunnudögum) og dreift er um allan heim. Greinar blaðsins eru skrifaðar með íhaldssamri hlutdrægni. Dagblaðið var stofnað árið 1855 sem ***The Daily Telegraph and Courier*** af Arthur B. Sleigh ofursta í breska hernum. Síðan árið 2004 hefur það verið í eigu Barclay-bræðanna.

Árið 2011 voru lesendur *The Telegraph*  634.113 daglega, miðað við 441.205 lesendur af *[[The Times]]*. Systurblað *The Telegraph* heitir *[[The Sunday Telegraph]]* en það er rekið eitt og sér og skrifað af öðrum blaðamönnum.
Söngvakeppnin 2013

**Söngvakeppnin 2013** er söngvakeppni haldin á vegum RÚV í því skyni að velja framlag Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013. Keppnin samanstóð af tveimur undanúrslitum sem fóru fram 25. og 26. janúar 2015 í myndveri RÚV og úrslitum sem fóru fram 2. febrúar 2015 í Hörpu. Kynnar voru Guðrún Dís Emilsdóttir og Þórhallur Gunnarsson.

Eyþór Ingi Gunnlaugsson sigraði keppnina með laginu „Ég á líf“ og tók þátt fyrir hönd Íslands í Eurovision þar sem hann endaði í 17. sæti í úrslitum með 47 stig. 

## Snið
RÚV tilkynnti í nóvember 2012 að nýtt snið yrði á Söngvakeppninnni árið 2013 og að tólf lög yrðu valin til að keppa í undankeppnunum tveimur 25. og 26. janúar og að þrjú lög úr hvorri undankeppni yrðu valin til að komast áfram í aðalkeppnina. Aðalkeppnin fór fram þann 2. febrúar í Hörpu. Dómnefnd fékk síðan að hleypa einu lagi í aðalkeppnina. Frá aðalkeppninni komust tvö stigahæstu lögin áfram og háðu einvígi í lokakeppninni.
## Fyrri undankeppnin

## Seinni undankeppnin

## Úrslit

### Einvígi

## Tilvísanir
Sylvía Erla Scheving

**Sylvía Erla Scheving** (fædd 27. febrúar 1996) er íslensk söngkona sem er best þekkt fyrir að hafa tekið þátt í Söngvakeppninni 2013 með laginu *Stund með þér.* Í æsku sinni stundaði hún ballet, fimleika og dans hjá Stellu Rósinkrans og Birnu Björns. Tólf ára gömul sótti hún fyrst söngtíma hjá Birgittu Haukdal og fór síðar í Söngskóla Maríu Bjarkar. Hún hefur lokið námi í Complete Vocal Technique og lært klassískan söng hjá Alinu Dubik. Hún er dóttir Magnúsar Scheving
Tartu

**Tartu** er önnur stærsta borg Eistlands með um 91 þúsund íbúa (2021). Hún stendur á bökkum árinnar Emajõgi 186 km suðaustan við höfuðborgina Tallinn. Í Tartu er elsti háskóli Eistlands, Tartu-háskóli, stofnaður 1632 af sænska konunginum Gústafi 2. Adolf. 

Tartu var ein af Menningarborgum Evrópu 2024.
## Tenglar
Ísrisi

**Ísrisi** er ein gerð risavaxinna reikistjarna sem samanstendur að mestu úr efnum sem ekki eru jafn rokgjörn og vetni og helín. Á tíunda áratug tuttugustu aldar varð ljóst að Úranus og Neptúnus voru aðgreindir frá stærri gasrisum sólkerfisins að því leyti að þeir innihalda í kringum 20% vetni á móti 90% vetnishlutfalli Júpíters og Satúrnusar. Talið er að í kjörnum þeirra sé ekki að finna málmkennt vetni eins og í stærri gasrisunum heldur þyngri frumefni og sameindir þeirra á borð við vatn. Auk Úranusar og Neptúnusar hafa fundist fjarreikistjörnur á brautum um aðrar stjörnur sem líklega eru ísrisar.

## Heimildir
Université Bordeaux I

**Université Bordeaux I** eða **Université Bordeaux 1 Sciences et Technologies**, þekktur sem **Bordeaux I**, er opinber háskóli í Bordeaux í Aquitaine í Frakkland. Bordeaux I leggur mikla áherslu á raunvísinda- og verkfræðigreinar.

## Tenglar

* Heimasíða skólans
My little world

** My little world** var framlag Austurríkis í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1976. Lagið var flutt af Waterloo and Robinson sem voru frægir í Austurríki á þeim tíma. Í lok atkvæðagreiðlsunar hafði lagið fengið 80 stig og lenti í 5. sæti, sama sæti og Austurríki náði árið 1972, síðasta þáttökuár hjá landinu á þeim tíma, en landið var ekki með 1973,1974 og 1975.
Skylduskil

**Skylduskil** nefnist lagaleg kvöð sem víða er sett um að útgefandi afhendi bókasafni, oft þjóðbókasafni, eintak eða eintök af útgefnu verki. Í Póllandi er útgefanda skylt að afhenda 19 eintök en á Íslandi eru þau fjögur. Markmiðið með skylduskilum er að varðveita menningarleg verðmæti til framtíðar litið.

## Skylduskil á Íslandi
Á Íslandi er einnig skilaskylda á hljóðritum, verkum á rafrænu formi, dagskrá Ríkisútvarpsins til Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns auk örgögnum og skyggnum. Kvikmyndum er skilað til Kvikmyndasafns Íslands.

Allt frá maí 1662, sama ár og Kópavogsfundurinn átti sér stað, áttu prentsmiðjur á Íslandi að senda Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn og seinna meir líka bókasafni Kaupmannahafnarháskóla eintök af útgefnu efni.

Fyrstu lög um skylduskil á Íslandi voru sett 1886. Þá fékk Landsbókasafn Íslands afhent tvö eintök af prentuðu efni og amtsbókasöfnin á Akureyri og í Stykkishólmi fengu sitt hvort eintakið. Auk þess voru Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn afhent tvö eintök og háskólabókasafninu þar eitt eintak. Skilaskyldan nam því alls sjö eintökum.

Fjöldi skilasafna jókst á fyrri hluta 20. aldarinnar. Amtsbókasafnið á Seyðisfirði og Bókasafn Ísafjarðar bættust við árið 1909. Árið 1928 bættist Amtsbókasafnið í Færeyjum við og 1939 háskólabókasafnið í Winnipeg, þangað sem margir Vesturfarar frá Íslandi höfðu fluttst. Árið 1941 samþykkti Alþingi að hið nýstofnaða Háskólabókasafn skyldi fá eitt eintak af því efni sem Landsbókasafni bar að fá. Á þessum tímapunkti voru prentskilaeintökin samtals 11 því hætt hafði verið að senda eintak til Háskólabókasafnsins í Kaupmannahöfn.

Sett voru lög um skylduskil árið 1949, þá þurftu prentsmiðjur landsins að afhenda Landsbókasafni fjögur eintök af smáprenti, átta eintök af blöðum sem koma út einu sinni í viku eða oftar og tólf eintök af öllu öðru prentuðu efni. Landsbókasafn átti að varðveita tvö eintök, eitt átti að fara til Háskólabókasafns og eitt til bókasafns Norðurlands á Akureyri. Öðrum eintökum átti Landsbókasafn að ráðstafa til annarra bókasafna og vísindastofnana. Samkvæmt reglugerð áttu bókasöfnin í Stykkishólmi, á Ísafirði og á Seyðisfirði að hafa rétt til að velja úr þeim ritum sem væru ein örk eða stærri og úr tímaritum sem kæmu út mánaðarlega eða sjaldnar. Því sem afgangs yrði átti að úthluta til erlendra bókasafna og vísindastofnana og ættu þjóðbókasöfn Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar að sitja í fyrirrúmi, en vestan hafs háskólabókasafnið í Winnipeg.

Ný lög um skylduskil voru sett af Alþingi vorið 1977. Skyldueintökum var þá fækkað í fjögur sem yrði skipt á milli Landsbókasafns sem fengi tvö eintök og Amtsbókasafnsins á Akureyri og Háskólabókasafnsins sem fengu sitt hvort eintakið. Nýmæli í þeim lögum var skylduskil á þremur eintökum af hljómplötum og öðrum útgefnum tón- og tal-upptökum. Skyldi Landsbókasafnið varðveita tvö eintök en Amtsbókasafnið á Akureyri eitt.

## Heimild
* Frumvarp til laga um skylduskil til safna

## Tenglar
* Vefur Landsbókasafns Íslands - Háskólabókasafns
* Rafhlaðan , rafrænt varðveislusafn Landsbókasafns Íslands – Háskólabókasafns
* Lög nr. 20/2002 um skylduskil til safna
* Upplýsingar um skylduskil í Danmörku
Alejandro Jodorowsky

**Alejandro Jodorowsky Prullansky** (f. 7. febrúar 1929) er chilesk-franskur kvikmyndaleikstjóri, leikskáld og myndasöguhöfundur. Hann er þekktastur fyrir súrrealískar framúrstefnukvikmyndir á borð við *[[Fando y Lis]]*, *[[El Topo]]* og *[[Santa Sangre]]* og fjölda myndasagna sem gerast í sama söguheimi; *[[L'Incal]]* (með Moebius 1981-1989), *[[Les Technopères]]* (með Zoran Janjetov 1998-2006) og *[[La Caste des Méta-Barons]]* (með Juan Giménez 1992-2003). Hann stofnaði listamannahópinn *[[Mouvement panique]]* ásamt Fernando Arrabal og Roland Topor í París árið 1962.