open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Engjablaðka

**Engjablaðka** (fræðiheiti: *Lewisia nevadensis*) er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er ættuð frá vestur Bandaríkjunum og Baja California í Mexíkó.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Jepson Manual Treatment
*Southwest Colorado Wildflowers
*Photo gallery
Dvergblaðka

**Dvergblaðka** (fræðiheiti: *Lewisia pygmaea*) er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er ættuð frá vestur Bandaríkjunum frá Alaska og Alberta til Kaliforníu og New Mexico. Hún blandast auðveldlega öðrum tegundum ættkvíslarinnar og getur því verið erfið í greiningu.

Dwarf lewisia Lewisia pygmaea 9flowers.jpg
Dwarf lewisia Lewisia pygmaea pair.jpg
Lewisia pygmaea.jpg


## Tilvísanir

## Tenglar
*Jepson Manual Treatment
*Photo gallery
Huldublaðka

**Huldublaðka** (fræðiheiti: *Lewisia rediviva*) er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er ættuð frá vestur Bandaríkjunum. Fræðiheitið er komið til vegna þess að þurrkað plöntusafnseintak frá leiðangri Lewis og Clark lifnaði aftur við þegar því var plantað. Hún hefur frá fornu fari verið talin nytjajurt af indíánum.

Lewisia rediviva 2.jpg
Lewisia rediviva 3.jpg
Lewisia rediviva 1.jpg
Lewisia rediviva 5.jpg
Lewisia_rediviva_9786.JPG
Lewisia_rediviva_9787.JPG


## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
* 
* Moerman. D. Native American Ethnobotany. Timber Press. Oregon. 1998 

## Tenglar
* Calflora Database: ''Lewisia rediviva'' (Bitter root)
* Central Washington Native Plant Society
* Plants of the Lewis and Clark Expedition 
* Bitterroot, Lewis and Clark National Historic Trail, U.S. Forest Service
* WSDOT - Ethnobotany - Herbs. ''Lewisia rediviva'' - Bitter-root, Sand Rose, Portulacaceae (Purslane Family)
Hnúðblaðka

**Hnúðblaðka** (fræðiheiti: *Lewisia triphylla*) er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er ættuð frá vesturhluta Norður-Ameríku frá Bresku-Kólumbíu til Kaliforníu til Colorado.

Flickr - brewbooks - Lewisia triphylla (1).jpg


## Tilvísanir

## Tenglar
*Jepson Manual Treatment
*Photo gallery
Asa Gray

**Asa Gray** (18. nóvember 1810 – 30. janúar 1888) er talinn mikilvægasti ameríski grasafræðingur 18. aldar. Sem grasafræðiprófessor við Harvard í nokkra áratugi, heimsótti hann og skrifaðist á við marga helstu náttúrufræðinga þess tíma, meðal annars Charles Darwin, sem hafði mikið álit á honum. 

## Viðbótarlesning
* 
* 

## Tilvísanir
Lewisia sacajaweana

**Lewisia sacajaweana** er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er einlend í Idaho í Bandaríkjunum. Fræðiheitið er til heiðurs Sacagawea, sem var leiðsögumaður í leiðangri Lewis og Clark.

## Tilvísanir
Brekkublaðka

**Brekkublaðka** (fræðiheiti: *Lewisia oppositifolia*) er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er ættuð frá vestur Bandaríkjunum, á litlu svæði í norðurhluta Kaliforníu og suðvestur Oregon.

Lewisia_oppositifolia_4577.JPG
Lewisia_oppositifolia_4578.JPG
Lewisia_oppositifolia_4579.JPG
Lewisia oppositifolia 4576.JPG
Lewisia oppositifolia 4577.JPG
Lewisia oppositifolia 4578.JPG


## Tilvísanir

## Tenglar
*Jepson Manual Treatment
*Photo gallery
Nothotsuga longibracteata

***Nothotsuga*** er ættkvísl af barrtrjám einlend í Kína. *Nothotsuga* er með einungis eina tegund, ***Nothotsuga longibracteata***, sem vex í suðaustur Kína, í suður Fujian, norður Guangdong, norðaustur Guangxi, norðaustur Guizhou, og suðvestur Hunan.

*Nothotsuga* er að útliti milli ættkvíslanna *[[Keteleeria]]* og *[[Tsuga]]*.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
* 

## Tenglar
* Arboretum de Villardebelle - photo of cones
* Gymnosperm Database
* Flora of China
Gullerki

***Pseudolarix*** er ættkvísl af barrtrjám einlend í Kína. *Pseudolarix* er með einungis eina tegund, **gulllerki** (fræðiheiti: ***Pseudolarix amabilis***,) sem vex í austur Kína, í suður Anhui, Zhejiang, Fujian, Jiangxi, Hunan, Hubei og austur Sichuan.


Image:PseudolarixAmabilis.jpg|
Image:PseudolarixAmabilisBark.jpg|Nærmynd af berki
Image:Golden_Larch_-_Pseudolarix_amabilis.jpg|
Golden Larch Bonsai Forest.JPG|Bonsai 


## Tilvísanir

## Tenglar
*Arboretum de Villardebelle - photos of cones
*Gymnosperm Database
*''Pseudolarix'' in the ''Flora of China''
*Article in Harvard University Bulletin of Popular Information (1919)
Vatnslausn

**Vatnslausn** er vökvi þar sem eitthvað efni er leyst upp í vatni. Vatn á mjög auðvelt með að leysa upp ýmis efni og er mjög algengt, því eru vatnslausnir algengustu lausnirnar sem fyrirfinnast í náttúrunni og þær sem eru mest notaðar í efnafræði.

Vatnssækin efni (eins og salt) eiga mjög auðvelt með að leysast upp í vatni, en vatnsfælin efni (eins og fita) síður.
Ketuviðir

***Keteleeria*** er ættkvísl af sígrænum barrtrjám ættuð frá suðaustur Asíu. Hún er með þrjár til fimm tegundir.

World Checklist sem er haldið við af Kew Botanical Garden viðurkennir eftirfarandi:
*  *[[Keteleeria davidiana]]* (C.E.Bertrand) Beissn. - mið og suður Kína, Taívan
* *[[Keteleeria evelyniana]]* Mast. - Kína (Sichuan, Yunnan), norður Laos, Víetnam
* *[[Keteleeria fortunei]]* (A.Murray) Carrière - suður Kína

;áður talin með
**Keteleeria fabri = [[Abies fabri]]* — Sichuan

## Tilvísanir

## Tenglar
*Arboretum de Villardebelle - photos of cones
*Gymnosperm Database
Hringurinn

**Hringurinn** er kvenfélag sem var stofnað 26. janúar 1904 í Reykjavík. Í upphafi var markmið félagsins að safna fé til aðstoðar berklaveiku fólki en síðustu áratugi hafa helstu verkefni Hringsins snúið að bættum aðbúnaði veikra barna. Félagið beitti sér fyrir stofnun barnaspítala á Íslandi og er Barnaspítali Hringsins því nefndur eftir félaginu. 

Aðdragandann að stofnun Hringsins má rekja til Kristínar Vídalín Jacobson en hún hafði veikst af berklum sem ung stúlka og á meðan hún lá á sjúkrahúsi í Danmörku hét hún því að næði hún heilsu á ný myndi hún leggja sitt af mörkum til bæta aðbúnað fátækra berklasjúklinga. Kristín efndi þetta heit sitt og boðaði til stofnfundar í Iðnó við Vonarstræti í Reykjavík þann 26. janúar 1904. Stofnfélagar Hringsins voru 45 konur en Kristín varð fyrsti formaður félagsins og veitti því formennsku í 39 ár.

## Hressingarhæli fyrir berklasjúklinga
Á fyrstu árum félagsins var helsta verkefni þess að bæta hag fátækra berklasjúklinga. Á þessum árum var mikill skortur á úrræðum fyrir berklasjúklinga og úr varð að Hringskonur settu á laggirnar það sem þá var kallað hressingarhæli fyrir berklasjúklinga og gátu þeir dvalist þar að lokinni sjúkrahúsdvöl eða þangað til fullum bata var náð. Hælið var til húsa í Kópavogi og tók til starfa árið 1926 og var reksturinn í höndum Hringsins allt til ársins 1940 er Hringurinn gaf ríkinu húsnæðið ásamt öllum innanstokksmunum.

## Barnaspítali Hringsins
Árið 1942 ákváðu Hringskonur að breyta áherslum í starfi sínu og varð velferð sjúkra barna í fyrirrúmi. Hringskonur settu sér það markmið að barnaspítali yrði settur á laggirnar hér á landi. Það reyndist þungur róður en úr varð að sérstök barnadeild var opnuð á Landspítalanum árið 1957. Árið 1965 tók svo Barnaspítali Hringsins til starfa á Landspítalanum. Barnaspítalinn bjó lengi við þröngan húsakost en á 80 ára afmæli Hringsins árið 1984 ákváðu Hringskonur að beita sér að fullum krafti fyrir því að nýr sérhannaður barnaspítali yrði reistur á lóð Landspítalans við Hringbraut og miðaðist starfsemi félagsins að því að afla fjármuna til að draumurinn gæti orðið að veruleika. Markmiðið náðist og á 99 ára afmæli Hringsins þann 26. janúar 2003 var nýtt húsnæði Barnaspítala Hringsins formlega tekið í notkun. 

## Tilvísanir
Kristín Vídalín Jacobson

**Kristín Vídalín Jacobson** (fædd 10. febrúar 1864, dáin 6. maí 1943) var íslensk myndlistarkona og fyrsti formaður Kvenfélagsins Hringsins. 

Foreldrar Kristínar voru hjónin Páll Vídalín alþingismaður (1827-1873) og kona hans Elínborg Friðriksdóttir Vídalín (1833-1918). Eiginmaður Kristínar var Jón Jacobson alþingismaður og landsbókavörður og eignuðust þau fjögur börn. 

Kristín er talin vera fyrsta íslenska konan sem stundaði nám í málaralist en hún nam við Kvennaakademíuna í Kaupmannahöfn 1890-92. Á námsárum sínum veiktist hún af berklum og hét því í kjölfarið að hún skyldi beita sér fyrir bættum hag fátækra berklasjúklinga. Síðar beitti hún sér fyrir stofnun Kvenfélagsins Hringsins en félagið var stofnað 26. janúar 1904 en í upphafi var markmið félagsins að bæta hag berklasjúklinga. 

Kristín var formaður Hringsins í 39 ár eða til ársins 1943. Árið 1942 var Kristín sæmd stórriddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu. 

## Tilvísanir
Himnuflæði

**Himnuflæði** (eða **osmósa**) er tilhneiging vatns eða annars leysiefnis til þess að flæða yfir hálfgegndræpa himnu að þeirri hlið þar sem styrkur lausnarinnar er hærri.

Frumuhimnur eru hálfgegndræpar himnur og þar spilar himnuflæði nauðsynlegt hlutverk. Vatn flyst inn í frumur með himnuflæði.

## Sjá einnig
* Flæðiþrýstingur
Skuld

**Skuld** getur vísað til:

* Skuldar (fjármál)
* Örlaganornarinnar Skuldar
* Mannsnafnsins Skuldar
Espólín (aðgreining)

**Espólín** getur vísað til: 

* Jóns Espólíns
* Forritsins Espólíns
* Mannsnafnsins Espólíns
Lewisia serrata

**Lewisia serrata** er fjölær jurt af ættinni Montiaceae. Hún er einlend í Kaliforníu. 

## Tilvísanir

## Tenglar
*Jepson Manual Treatment
*Photo gallery
Marel

**Marel** (Nú JBT Marel) er íslenskt fyrirtæki sem framleiðir vélar, kerfi, og hugbúnað fyrir kjúklinga-, kjöt-, og fiskvinnsluiðnaðinn. Marel er einn stærsti framleiðandi matvinnslutækja í heiminum. Um 5.500 manns starfa hjá félaginu og er það með um 30 dótturfélög víða um heim. Höfuðstöðvar þess eru í Garðabæ.  

## Sagan
Marel hófst árið 1977 sem verkefni í Háskóla Íslands. Fyrirtækið sjálft var hins vegar ekki stofnað fyrr en árið 1983 af Rögnvaldi Ólafssyni og Þórði Vigfússyni. 

JBT Corperation keypti marel árið 2025. 

## Tenglar
* Heimasíða
Calandrinia affinis

***Calandrinia affinis*** er plöntutegund sem var lýst af John Gillies og George Arnott Walker Arnott.

## Tilvísanir
Narfi

**Narfi** getur átt við:

* mannsnafnið Narfi
* Narfi faðir Nætur (persónugerfing nætur í norrænni goðafræði)
* leikritið Narfi

## Tengt efni
Calandrinia alba

***Calandrinia alba*** er plöntutegund sem var fyrst lýst af  R. og P., og fékk sitt núverandi nafn af Dc.

## Tilvísanir
Calandrinia breweri

***Calandrinia breweri*** er plöntutegund sem var lýst af S. Wats..

JEPS109328 Calandrinia breweri (5520457993).jpg
YOSE222851 Calandrinia breweri (5521046448).jpg

## Tilvísanir
Bjólfur

**Bjólfur** getur átt við:

* Útgerðarfélagið Bjólf í Seyðisfirði
* Söguhetjuna í Bjólfskviðu
* Íslenska karlmannsnafnið Bjólfur
Guðrún Ögmundsdóttir

**Guðrún Ögmundsdóttir** (19. október 1950 - 31. desember 2019) var íslenskur félagsráðgjafi, borgarfulltrúi í Reykjavík og alþingismaður. Hún var kjörin á þing fyrir Samfylkinguna í Reykjavíkurkjördæmi árið 1999 og sat á þingi til ársins 2007. 

Kjörforeldrar Guðrúnar voru hjónin Ögmundur Jónsson (1918-1971) vélstjóri og bifvélavirki og yfirverkstjóri hjá Vita- og hafnamálastofnun og Jóhanna J. Guðjónsdóttir (1918-1986). Móðir Guðrúnar var Hulda Valdimarsdóttir (1922-1981). Maður Guðrúnar var Gísli Arnór Víkingsson (f. 1956) sérfræðingur hjá Hafrannsóknarstofnun og eignuðust þau tvö börn.

## Nám og störf
Guðrún lauk námi í félagsfræði og félagsráðgjöf frá Roskilde Universitetscenter í Danmörku árið 1983. Hún stundaði framhaldsnám í fjölmiðlafræði við sama skóla 1983-1985 og lauk þaðan cand.comm-prófi árið 1985. 

Hún sinnti ýmsum störfum áður en hún hóf nám og starfaði m.a. á dagskrárdeild Ríkisútvarpsins, sviðsmaður í Þjóðleikhúsinu, var uppeldisfulltrúi við sérdeild Hlíðaskóla og starfaði á Greiningar- og ráðgjafastöð ríkisins. Að námi loknu var hún starfsmaður Sambands íslenskra námsmanna erlendis (SÍNE) 1985-1988, verkefnisstjóri hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna, starfaði hjá Styrktarfélagi vangefinna, var framkvæmdastjóri námskeiða fyrir aðstandendur fatlaðra barna og félagsmálafulltrúi hjá Sjálfsbjörgu. Yfirfélagsráðgjafi á kvennadeild Landspítala 1988-1994 og stundakennari við læknadeild og félagsvísindadeild Háskóla Íslands um tíma. Hún var borgarfulltrúi í Reykjavík fyrir Kvennalistann frá 1992-1994 en var kjörin borgarfulltrúi fyrir Reykjavíkurlistann árið 1994 og var borgarfulltrúi til ársins 1998. Hún starfaði sem deildarstjóri í félagsmálaráðuneytinu frá 1998-1999 eða þar til hún var kosin á þing fyrir Samfylkinguna í Reykjavík. Guðrún sat á þingi til ársins 2007. Árið 2007 hóf hún störf sem sérfræðingur í menntamálaráðuneytinu og gegndi því starfi til ársins 2010 er hún var ráðin á vegum dómsmálaráðuneytisins sem tengiliður ríkisins og þeirra einstaklinga sem vistaðir höfðu verið á vistheimilum á vegum hins opinbera sem börn og unglingar og sætt þar harðræði. 

Guðrún sat í stjórn UNICEF á Íslandi á árunum 2011-2018 þar af frá 2016-2018 sem stjórnarformaður. 

Árið 2018 var Guðrún kosin í borgarstjórn fyrir Samfylkinguna. 

## Annað
Halla Gunnarsdóttir skrifaði sögu Guðrúnar, *Hjartað ræður för* og kom hún út árið 2010*.* Þann 17. júní 2019 var Guðrún sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag í þágu mannúðar og jafnréttisbaráttu hinsegin fólks.

## Tilvísanir
Sýra (aðgreining)

**Sýra** getur átt við:

* Sýru
*Drykkinn sýru, búinn til úr vatni og mysu
* Vímuefnið LSD
* Syrah, rauðvínsþrúgu
Markus Persson

**Markus Alexej Persson** (f. 1. júní 1979) einnig þekktur sem **Notch**, er sænskur tölvuleikjahönnuður sem þekktastur er fyrir að búa til sandkassatölvuleikinn Minecraft og stofnandi tölvuleikjafyrirtækisinns Mojang árið 2009.
Hjaltadalsheiði

**Hjaltadalsheiði** er forn fjallvegur og samnefnd heiði á milli Hörgárdals og Hóla í Hjaltadal.

## Heimildir
Byggðasafnið í Skógum

**Byggðasafnið í [[Skógar|Skógum]]** var stofnað árið 1949 sem gerir það að einu elsta byggðasafni landsins. Safnkosturinn samanstendur af meira en 18 þúsund munum að mestu frá Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslu. Skógasafn er að finna 150 kílómetra austan af Reykjavík og 30 kílómetra vestan af Vík. Safnið er sérstaklega þekkt fyrir Þórð Tómasson, sem var safnvörður meginpart ævi sinnar og ber ábyrgð á mestri söfnuninni.

Skógasafn skiptist í raun í þrjú söfn, byggðasafn, húsasafn og samgöngusafn. Byggðasafnið er elsti hlutinn og sýningarrýmið er á þremur hæðum og þar má finna sjósókn, landbúnað, náttúrugripasafn, vefnað, forn handrit og bækur, þar á meðal eintak af Guðbrandsbiblíu frá 1584, ásamt munum frá Víkingaöld. 

Í húsasafninu má finna torfbæi frá lokum 19. aldar ásamt fleiri hýbýlum sem flutt hafa verið á safnasvæðið. Þar er Holt á Síðu sem var fyrsta timburhús Vestur-Skaftafellssýslu og er að mestu byggt úr rekavið og við úr skipsreka franska spítalaskipsins Sankti Páli. Einnig má finna fjósbaðstofuna Skál á Síðu sem var búið í með þessu gamla lagi til 1970 og Skógakirkju sem vígð var árið 1998. 

Samgöngusafnið var opnað árið 2002 og sýnir sögu samgangna og tækniþróunar á Íslandi frá lokum 19. aldar og allt til dagsins í dag. Á meðal safngripa má finna Citroën Kégresse snjóbíl frá 1930 sem er heillegast eintak sinnar tegundar í heiminum, “Skaftið” hans Ómars Ragnarssonar sem hann flaug um á ótrúlegustu staði og Willis Jeppa þáverandi Þjóðminjavarðar og síðar forseta Íslands sem hann notaði í ferðum sínum um landið til að bjarga fornminjum.


SkogarMuseumOutside.jpg|Skógasafn.
Skogarmuseum 2.jpg|Skipið Pétursey.
Þrasi's ring.jpg|Hringur Þrasa.
Þórður Tómasson.JPG|Þórður Tómasson.


## Tenglar
* Heimasíða
Serótónín

**Serótónín** (einnig nefnt **5-hýdroxýtryptamín** eða **5-HT**) er katekólamíntaugaboðefni, stundum er líka litið á það sem hormón. Það er einna þekktast fyrir hlutverk sitt í vellíðan en hefur í raun margvíslega virkni. Serótónín mótar hugsun og minni og spilar mikilvægt hlutverk í meltingarfærum. 

Efnið finnst aðallega í þremur líffærum:

* Í meltingarfærunum, þ.e. maga og smáþörmunum. 90% af serótóníni líkamans er í enterókrómaffínfrumum meltingarkerfisins. Serótónín stýrir þar þarmahreyfingum.
* Í miðtaugakerfinu, þ.e. heilanum.
* Í blóðflögum. Við blóðstorknun losa þær serótónín, það getur þrengt eða víkkað æðar og stýrt jafnvæginu í blóðstorknun.

## Myndun serótóníns
Serótónín er að mestum hluta myndað í enterókrómaffínfrumum í meltingarfærum og í taugafrumum miðtaugakerfisins. Þegar enterókrómaffínfrumurnar fyllast af serótónínin er því seytt út í blóðið og blóðstyrkur þess hækkar. Blóðflögur og taugafrumur geta þá tekið serótónín upp úr blóðinu.

## Hlutverk serótóníns
Helstu hlutverkin eru m.a.:
* aukin hreyfing meltingarfæra. Enterochromaffin frumur í meltingarfærum umbreyta tryptófani í serótónín. Þegar serótónínstyrkurinn hækkar inni í frumu lekur það út úr henni og verkar serótónín á nærliggjandi viðtaka í þörmunum sem valda ýmist hreyfingu þarmanna eða seytingu á efnum í blóðið eða þarmana sjálfa.
* samdráttur sléttra vöðva, t.d. í berkjum og legi
* bæði samdráttur og slökun æðakerfisins
* sársaukaskyn í úttaugakerfi, þ.e.a.s. í taugum utan heila og mænu
* bæði örvun og hömlun taugafruma í miðtaugakerfi, þ.e. heila og mænu

## Viðtakar serótóníns
Þekktir viðtakar serótóníns eru gróflega: 

## Tilvísanir
Helgi Hallgrímsson

**Helgi Hallgrímsson** (f. 1935) er íslenskur náttúrufræðingur. Hann hlaut Hin íslensku bókmenntaverðlaun árið 2011 fyrir Sveppabókina sína, og árið 2014 var hann var sæmdur hinni íslensku fálkaorðu fyrir ritstörf sín og rannsóknir á íslenskri náttúru.

Helgi Hallgrímsson fæddist árið 1935 í Holti í Fellum og ólst upp á Arnheiðarstöðum og Droplaugarstöðum í Fljótsdal. Stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri 1955. Nam líffræði, með grasafræði sem aðalgrein, við háskóla í Göttingen og Hamborg 1955–1963. Kennari við Alþýðuskólann á Eiðum 1957-1958 og Menntaskólann á Akureyri 1959–1969. Forstöðumaður við Náttúrugripasafnið á Akureyri 1964–1987 og rannsóknastöðina Kötlu á Árskógsströnd 1970–1979. Hefur fengist við margskonar rannsóknir á náttúru Íslands, aðallega vatnalífi og sveppaflóru landsins og ritað bækur um þau efni: Sveppakverið (1979) og Veröldin í vatninu (1979, 1990), auk fjölda greina í blöðum og tímaritum. Komið hafa út eftir Helga þrjár stórar bækur hin síðari ár. Árið 2005 kom stórbókin Lagarfljót-mesta vatnsfall Íslands út, árið 2010 kom út Sveppabókin, íslenskir sveppir og sveppafræði og hlaut hún Íslensku bókmenntaverðlaunin í flokki fræðibóka 2011. 2016 kom svo út bókin Fljótsdæla, mannlíf og náttúrufar í Fljótsdalshreppi. Nýjust er bókin Vallastjörnur – einkennisplöntur Austurlands sem kom út árið 2017.  

Helgi stofnaði og stýrði Samtökum um náttúruvernd á Norðurlandi 1969–1980 og Vísindafélagi Norðlendinga 1970–1975. Stofnandi og ritstjóri Týlis – tímarits um náttúrufræði og náttúruvernd 1971–1985 og í ritstjórn Glettings, tímarits um austfirsk málefni 1991–2002. Hefur beitt sér fyrir verndun náttúrunnar á ýmsum vettvangi og er mikill skógræktarmaður. Búsettur á Egilsstöðum frá 1987. Helgi var sæmdur hinni íslensku fálkaorðu árið 2014 fyrir ritstörf og rannsóknir á íslenskri náttúru.  

## Tenglar
*Vefur Helga Hallgrímssonar

## Tilvísanir
Mairead Corrigan

**Mairead Maguire** (f. 27. janúar 1944), einnig þekkt undir nafninu **Mairead Corrigan Maguire** og áður kölluð **Mairéad Corrigan**, er friðarsinni og aðgerðasinni frá Norður-Írlandi. Ásamt Betty Williams og Ciaran McKeown stofnaði hún Samtök Friðarfólksins, hóp sem hvatti til friðsamlegrar lausnar á átökunum á Norður-Írlandi. Corrigan og Williams voru sæmdar friðarverðlaunum Nóbels fyrir störf sín árið 1976.

Í seinni tíð hefur Corrigan oft gagnrýnt stefnu ísraelskra stjórnvalda gagnvart íbúum Gasastrandarinnar, sérstaklega hafnarbann Ísraela á svæðið. Í júní árið 2010 fór Corrigan með skipinu MV *Rachel Corrie* og reyndi án árangurs að rjúfa hafnarbannið.

## Æviágrip
Árið 1976 létust þrjú systurbörn Corrigans þegar liðsmaður Írska lýðveldishersins ók á þau á flótta undan lögreglunni. Atvikið varð til þess að Corrigan gekk til liðs við Betty Williams, sem hafði orðið vitni að atvikinu og hafði ákveðið að stofna til friðarhreyfingar til þess að mótmæla átökunum á Norður-Írlandi. Konurnar fóru milli húsa til að safna undirskriftum fyrir friðaráskorun til stjórnvalda og skipulögðu kröfugöngur sem löðuðu til sín tugþúsundir manna í Belfast. 

Mótmælagöngur Friðarfólksins vöktu heimsathygli og leiddu til þess að Corrigan og Williams voru sæmdar friðarverðlaunum Nóbels árið 1976. Umsvif Friðarfólksins fóru hins vegar fljótt að dvína eftir verðlaunaafhendinguna og samstarf Williams og Corrigans fór að súrna. Konurnar tvær voru ósammála um hvernig verðlaunafénu skyldi ráðstafað: Williams taldi að sem verðlaunahafar ættu þær Corrigan verðlaunaféð til eigin umráða en Corrigan taldi að það tilheyrði sjóði friðarsamtakanna. Williams sagði sig að endingu úr friðarhreyfingunni árið 1980.

Anne Maguire, systir Maireads, sem hafði misst þrjú börn í atvikinu árið 1976, fyrirfór sér árið 1980. Árið 1981 giftist Mairead ekkli systur sinnar og fyrrum mági sínum, Jackie Maguire. Hún gaf ekki kost á sér til endurkjörs sem formaður Friðarfólksins sama ár. Starfsemi friðarhreyfingarinnar rann að mestu út í sandinn á næstu árum.

Mairead Maguire hefur haldið áfram að starfa með Friðarfólkinu fram til dagsins í dag. Í seinni tíð, sérstaklega eftir undirritun Föstudagssáttmálans árið 1998, hafa samtökin tekið á sig alþjóðlegri mynd og hafa látið sig ýmis málefni varða. Maguire hefur sér í lagi verið gagnrýnin á stefnu Ísraelsstjórnar gagnvart Palestínumönnum og hefur tekið þátt í mótmælaaðgerðum gegn henni. 

## Tilvísanir
Flugfélag Austurlands

**Flugfélag Austurlands** getur átt við: 

* Flugfélag Austurlands, starfandi frá 1972 til 1997, sem bauð upp á innanlandsflug 
* Flugfélag Austurlands, stofnað 2015, sem býður upp á útsýnisflug
Frosti Logason

**Frosti Logason** (fæddur 29. apríl 1978) er blaðamaður og stjórnandi hlaðvarpsþáttarins Harmageddon og streymisveitunnar Brotkast. Hann var einn þáttastjórnanda Íslands í dag á Stöð 2. Frosti hefur líka skrifað fyrir Vísi.is og Fréttablaðið. Frosti starfar fyrir íslensku fjölmiðlasamsteypuna Sýn hf.

Frosti er með MA gráðu í blaða- og fréttamennsku frá Háskóla Íslands, BA-gráðu í stjórnmálafræði frá Háskóla Íslands og diplóma í fjölmiðla- og boðskiptafræðum frá sama skóla.

Frosti var gítarleikari og stofnmeðlimur íslensku harðkjarnapönkhljómsveitarinnar Mínuss sem sigraði í Músíktilraunum 1999.
Egg

**Egg** er okfruma ásamt næringarforða handa nýjum einstaklingi, innilukt í hýði eða skurn. Fóstrið þroskast innan í egginu og brýtur sig svo út úr því þegar dýrið er fært um að lifa af sjálft. Eggið verður til eftir frjóvgun eggfrumunnar. Flest hryggdýr (fyrir utan spendýr), liðdýr, og lindýr verpa eggjum.

Skriðdýr, fuglar, og nefdýr verpa eggjum á landi.

Stærsta egg sem fundist hefur var úr hvalháfi og var 30 cm langt. Stærstu fuglseggin finnast hjá strútum, minnstu fuglseggin finnast hjá kólibrífuglum.
Betty Williams

**Betty Williams** (22. maí 1943 – 17. mars 2020) var norður-írskur friðarsinni sem vann friðarverðlaun Nóbels ásamt Mairead Corrigan árið 1976 fyrir að stofna samtök „Friðarfólksins“, sem hvöttu til friðsamlegrar lausnar á átökunum á Norður-Írlandi.

## Æviágrip
Eftir að þrjú börn létust í Belfast árið 1976 þegar þau urðu fyrir bifreið hryðjuverkamanns Írska lýðveldishersins sem var á flótta undan lögreglunni ákvað Betty Williams að stofna til samtaka til að mótmæla ófriðinum í Norður-Írlandi. Hún hafði samband við frænku barnanna, Mairead Corrigan, og stofnaði með henni hreyfingu sem gekk á milli húsa til að safna undirskriftum á friðaráskorun. Á sama degi stofnaði Williams litla nefnd kvenna til að vinna að því að koma á friði á Norður-Írlandi. Samtökin byrjuðu smátt en brátt tókst þeim að safna saman þúsundum manna í kröfugöngur til þess að mótmæla ófriðinum og krefjast friðsamlegrar lausnar.

Williams og Corrigan voru sæmdar friðarverðlaunum Nóbels árið 1976, þegar mest fór fyrir friðarhreyfingu þeirra. Á næstu árum eftir verðlaunaafhendinguna spilltist hins vegar samstarf þeirra, einkum vegna ósættis með það hvernig verðlaunafénu skyldi ráðstafað. Williams taldi að sem verðlaunahafar ættu þær Corrigan verðlaunaféð til eigin umráða en Corrigan taldi að það tilheyrði sjóði friðarsamtakanna. Williams sagði sig formlega úr samtökum Friðarfólksins í febrúar árið 1980 og sagði að samtökin væru „ekki orðin annað en eitt skrifstofuveldið í viðbót“. Williams komst í kast við lögin fyrir ölvunarakstur og ákvað að endingu árið 1981 að flytja til Bandaríkjanna til að hefja þar nýtt líf. Þessar uppákomur rýrðu mjög það traust sem fólk bar til friðarsamtakanna.

## Tilvísanir
Inga Lára Lárusdóttir

**Inga Lára Lárusdóttir** (fædd 23. september 1883, dáin 7. nóvember 1949) var kennari, bæjarfulltrúi í Reykjavík, ritstjóri og útgefandi tímaritsins *[[19. júní (tímarit)|19. júní]]* og ein helsta baráttukona fyrir réttindum kvenna á fyrri hluta 20. aldar. 

Inga Lára var fædd í Selárdal í Dalahreppi í Vestur-Barðastrandasýslu. Foreldrar hennar voru hjónin Ólafía Sigríður Ólafsdóttir og sr. Lárus Benediktsson prestur í Selárdal og var Inga Lára elst fimm systkina. 

## Nám og störf
Hún nam við Kvennaskólann í Reykjavík veturinn 1902-1903 en stundaði nám í Danmörku og Svíþjóð á árunum 1904-1907. Veturinn 1910-1911 lærði hún hannyrðir í Svíþjóð. Inga Lára var kennari við Barnaskóla Reykjavíkur frá 1907-1917 og kenndi við Kvennaskólann í Reykjavík frá árinu 1921. Árið 1917 stofnaði Inga Lára tímaritið *[[19. júní (tímarit)|19. júní]]* sem hún ritstýrði og gaf út mánaðarlega samfleytt til ársins 1929. Inga Lára sat í bæjarstjórn Reykjavíkur frá 1918-1922 og sat í fátækranefnd, leikvallanefnd og dýrtíðarnefnd. 
Inga Lára sinnti fjölmörgum félags- og trúnaðarstörfum. Hún var ein af af stofnendum Lestrafélags kvenna árið 1911 og Heimilisiðnaðarfélags Íslands árið 1913. Hún sat um tíma í stjórn Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur, var um skeið formaður Bandalags kvenna og starfaði einnig innan Kvenréttindafélags Íslands og sat í stjórn þess árið 1912-1913. Inga Lára vann einnig ötullega að Landspítalamálinu svokallaða, var mikil baráttukona fyrir byggingu nýs spítala og var formaður Landspítalasjóðs frá 1941-1949. Hún tók virkan þátt í alþjóðastarfi kvenfélaga og sótti t.d. fund alþjóðasambands kosningaréttarfélaga í Stokkhólmi árið 1911 fyrir Kvenréttindafélagið og fundi International Congress of Women í Osló árið 1920 og í Washington árið 1925 sem fulltrúi Bandalags kvenna.

## Ítarefni
Hrafnhildur Ragnarsdóttir, „Hver var hún?“, *Sagnir*, 1. tbl. 24. árg. 2004

## Tilvísanir
Harmageddon (útvarpsþáttur)

**Harmageddon** er íslenskur hlaðvarpsþáttur. Hann var sendur fyrst út á útvarpsstöðinni X-inu 977 frá árinu 2008 og hélt þar áfram þar til loka 2021. Frá 2023 varð þátturinn hlaðvarp og með áskrift.

Harmageddon er viðtalsþáttur með rökræðum og jafnvel rifrildum. Blaz Roca og Anna Tara Andrésdóttir voru afleysingarmenn í þættinum um tíma. Íslenskir fjölmiðlar, þá sérstaklega systurmiðlar X-ins, hafa nokkrum sinnum vísað í viðtöl Harmageddon.

Stjórnandi þáttarins er Frosti Logason. Áður var með honum Þorkell Máni Pétursson.

Þátturinn er nú á hlaðvarpinu Brotkast sem Frosti heldur úti.

## Deilur
Í þættinum kom iðnaðarmaður sem hafnaði ásökunum að taka að sér málingar- og múrvinnu án menntunar, en var síðar dæmdur fyrir það fyrir héraðsdómi. Þátturinn reyndi að stilla á milli Blaz Roca og Móra, sem deildu á sínum tíma, en það magnaðist upp í tilraun til hnífsárásar. Biskupsstofa var oft ósátt við ummæli Harmageddon.

## Heimildir
Elínborg Jacobsen

**Elínborg Jacobsen** (fædd 10. október 1871, dáin 1929) var fyrst kvenna til að ljúka stúdentsprófi á Íslandi en hún lauk námi frá Lærða skólanum árið 1897. 

Elínborg var færeysk en foreldrar hennar fluttu til Íslands um 1870 og fæddist Elínborg hér á landi. Foreldrar hennar voru Joen Jacobsen skósmiður í Reykjavík og kona hans Anna Kristina María. 

Að loknu stúdentsprófi hélt Elínborg til Kaupmannahafnar og hóf nám í læknisfræði við Kaupmannahafnarháskóla en hætti námi. Hún starfaði síðar sem nuddlæknir.

## Tilvísanir
Frá stofnun borgarinnar

**Frá stofnun borgarinnar** eða ***ab urbe condita*** (skammstafað **AUC**) var notað til að tákna ár í tímatali hins forna Rómaveldis, og líkt og nafnið gefur til kynna var talið frá stofnun Rómar.

Róm er sögð hafa verið stofnuð árið 753 f.Kr., það er því árið 1 AUC. Árið í ár ( e.Kr.) er því um það bil árið  AUC.
Jónína Leósdóttir

**Jónína Leósdóttir** (f. 16. maí 1954) er íslenskur rithöfundur og blaðamaður.

Foreldrar Jónínu eru Leó Eggertsson aðalféhirðir og kona hans Fríða Björg Loftsdóttir húsmóðir. Jónína á einn son, Gunnar Hrafn Jónsson fyrrverandi alþingismann með fyrrum eiginmanni sínum Jóni Ormi Halldórssyni. Eiginkona Jónínu er Jóhanna Sigurðardóttir fyrrverandi forsætisráðherra.

## Nám og störf
Jónína lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1974 og stundaði nám í listasögu og málvísindum við Essex háskóla í Bretlandi veturinn 1975-1976. Hún lauk BA prófi í ensku og bókmenntafræði frá Háskóla Íslands árið 1984. 

Jónína var starfsmaður þingflokks Bandalags jafnaðarmanna frá 1984-1985 og varaþingmaður flokksins frá 1983-1987, blaðamaður á Helgarpóstinum 1985-1988, ritstjóri vikublaðsins Pressunnar frá 1988-1990 og ritstjórnarfulltrúi tímaritsins Nýtt líf frá 1990-2005. Frá ársbyrjun 2006 hefur Jónína helgað sig ritstörfum og gefið út fjölda bóka. 

## Bækur

* 1998 - *Guð almáttugur hjálpi þér. Æviminningur sr. Sigurðar Hauks Guðjónssonar.*
* 1992 - *Rósumál. Líf og störf Rósu Ingólfsdóttur.*
* 1993 - *Sundur og saman* (unglingabók)
* 1994 - *Þríleikur* (skáldsaga)
* 2007 - *Talað út um lífið og tilveruna* (greinasafn)
* 2007 - *Kossar og ólífur* (unglingabók)
* 2008 - *Svart & hvítt* (unglingabók)
* 2009 - *Ég & þú* (unglingabók)
* 2010 - *Elskar mig, elskar mig ekki* (smásögur)
* 2010 - *Allt fínt en þú?* (skáldsaga)
* 2011 - *Upp á líf og dauða* (unglingabók)
* 2012 - *Léttir: Hugleiðingar harmónikkukonu*
* 2013 - *Við Jóhanna* 
* 2014 - *Bara ef...* (skáldsaga)
* 2015 - *Konan í blokkinni* (skáldsaga)
* 2016 - *Stúlkan sem enginn saknaði* (skáldsaga)
* 2017 - *Óvelkomni maðurinn* (skáldsaga)
* 2019 - *Barnið sem hrópaði í hljóði* (skáldsaga)
*2020 - *Andlitslausa konan* (skáldsaga)

## Leikrit

* 1995 - *Að vera eða vera ekki*
* 1996 - *Frátekið borð*
* 1997 - *Leyndarmál* 
* 1998 - *Lófalestur*
* 1998 - *Símastefnumót*
* 2000 - *Það heilaga*
* 2000 - *Koddahjal*
* 2000 - *Helgarferð*
* 2000 - *Fyrsta nóttin*
* 2002 - *Stundarbrjálæði*
* 2002 - *Stóra stundin*
* 2006 - *Hér er kominn maður*
* 2006 - *Kata. Einleikur*
* 2006 - *Guðmundur. Einleikur*
* 2009 - *Faraldur*

## Tilvísanir
Calandrinia caespitosa

***Calandrinia caespitosa*** er plöntutegund sem var lýst af John Gillies og George Arnott Walker Arnott.

## Tilvísanir
Calandrinia ciliata

***Calandrinia ciliata*** er plöntutegund sem var lýst af Augustin Pyrame de Candolle.

Calandrinia ciliata menziesii0.jpg
Calandrinia ciliata 001.jpg
Calandriniaciliata-bud.jpg
Calandriniaciliata.jpg
Calandrinia ciliata (4361657164).jpg


## Tilvísanir
Calandrinia colchaguensis

***Calandrinia colchaguensis*** er plöntutegund sem var lýst af François Marius Barnéoud.

Calandrinia colchaguensis (3440286483).jpg

## Tilvísanir
Calandrinia compressa

***Calandrinia compressa*** er plöntutegund sem var lýst af Heinrich Adolph Schrader og Augustin Pyrame de Candolle.

## Tilvísanir
Mýrar (aðgreining)

**Mýrar** getur átt við:

* Mýrar, svæði í Borgarfirði
* Mýrar (sveit í Hornafirði)
* Mýrar (Dýrafirði), bær og kirkjustaður

## Sjá einnig
* Mýri
* Mýraeldar
* Mýrarrauði 
* Mýrarkalda (malaría)
Andvari (tímarit)

**Andvari** er tímarit Hins íslenska þjóðvinafélags. Fyrsta tölublaðið kom út í Kaupmannahöfn árið 1874 og hefur ritið komið út ár hvert síðan, að undanskildum árunum 1878 og 1892.

Í fyrstu ritnefnd blaðsins voru Björn Jónsson, Björn M. Ólsen, Eiríkur Jónsson, Jón Sigurðsson og Sigurður L. Jónasson.

Umfjöllunarefni Andvara eru saga þjóðarinnar og íslensk menningarmál. Síðustu ár hefur aðalgrein blaðsins verið ítarlegt æviágrip látins forystumanns í íslensku samfélagi. 

## Tilvísanir
Þorsteinn Sæmundsson

**Þorsteinn Sæmundsson** getur átt við:

* Þorstein Sæmundsson stjörnufræðing 
* Þorstein B. Sæmundsson þingmann
Þormóður

**Þormóður** getur átt við

* Vélskipið Þormóð sem fórst í sjóslysi 1943
* Þormóð ramma Haraldsson, sem nam land við Siglufirði 
* Þormóð, sem nam land við Eyjafjörð
* Þormóð Bersason úr Fóstbræðra sögu
* Þormóð Torfason, sagnaritara og fornritaþýðanda sem skrifaði mikið um sögu Noregs
* Þormóð (mannsnafn)
Þormóðsstaðir (aðgreining)

**Þormóðsstaðir** getur átt við:

* Þormóðsstaði í Reykjavík þar sem lifrarbræðsla fór fram
* Þormóðsstaði, hús nærri Reykjavíkurflugvelli
* Þormóðsstaði, sveitabæ í Sölvadal

## Sjá einnig
* Þormóðsstaðavegur í Reykjavík
Parakeelya

***Parakeelya*** er ættkvísl plantna í Montiaceae, og er ekki eining um aðskilnað hennar frá Calandrinia.

## Tegundir

* *[[Parakeelya arenicola]]*
* *[[Parakeelya balonensis]]*
* *[[Parakeelya brevipedata]]*
* *[[Parakeelya calyptrata]]*
* *[[Parakeelya composita]]*
* *[[Parakeelya corrigioloides]]*
* *[[Parakeelya creethae]]*
* *[[Parakeelya disperma]]*
* *[[Parakeelya eremaea]]*
* *[[Parakeelya gracilis]]*
* *[[Parakeelya lehmannii]]*
* *[[Parakeelya liniflora]]*
* *[[Parakeelya nana]]*
* *[[Parakeelya papillata]]*
* *[[Parakeelya pickeringii]]*
* *[[Parakeelya pleiopetala]]*
* *[[Parakeelya polyandra]]*
* *[[Parakeelya polypetala]]*
* *[[Parakeelya porifera]]*
* *[[Parakeelya primuliflora]]*
* *[[Parakeelya ptychosperma]]*
* *[[Parakeelya pumila]]*
* *[[Parakeelya quadrivalvis]]*
* *[[Parakeelya remota]]*
* *[[Parakeelya reticulata]]*
* *[[Parakeelya schistorhiza]]*
* *[[Parakeelya spergularina]]*
* *[[Parakeelya sphaerophylla]]*
* *[[Parakeelya stagnensis]]*
* *[[Parakeelya strophiolata]]*
* *[[Parakeelya tumida]]*
* *[[Parakeelya uniflora]]*
* *[[Parakeelya volubilis]]*

## Tilvísanir
Hjartagrasbálkur

**Hjartagrasbálkur** er bálkur dulfrævinga.

## Ættir

* Achatocarpaceae - 
* Aizoaceae - 
* Amaranthaceae - Skrauthalaætt
* Anacampserotaceae - 
* Ancistrocladaceae - 
* Asteropeiaceae - 
* Barbeuiaceae - 
* Basellaceae - 
* Cactaceae - 
* Caryophyllaceae - Hjartagrasaætt
* Didiereaceae - 
* Dioncophyllaceae - 
* Droseraceae - 
* Frankeniaceae - 
* Gisekiaceae - 
* Halophytaceae - 
* Limeaceae - 
* Lophiocarpaceae - 
* Microteaceae - 
* Molluginaceae - 
* Montiaceae - Grýtuætt (sjá Portulacaceae)
* Nepenthaceae - 
* Nyctaginaceae - 
* Physenaceae - 
* Phytolaccaceae - 
* Plumbaginaceae - Gullintoppuætt
* Portulacaceae - Grýtuætt (hefur þar til nýlega innihaldið grýtur, en þær hafa verið fluttar í eigin ætt; Montiaceae)
* Rhabdodendraceae - 
* Sarcobataceae - 
* Simmondsiaceae - 
* Stegnospermataceae - 
* Talinaceae - 

## Tilvísanir
Svipa

Svipa getur átt við:

* Svipu sem notuð er til að slá í dýr eða menn
* Frumulíffærið svipu sem sumir einfrumungar nota til að hreyfa sig
* Starfsstöðuna svipu á Bandaríkjaþingi
Leymah Gbowee

**Leymah Roberta Gbowee** (f. 1. febrúar 1972) er líberískur friðarsinni og aðgerðasinni sem leiddi friðarhreyfingu kvenna til þess að binda enda á seinni borgarastyrjöldina í Líberíu árið 2003. Störf Gbowee og samstarfskonu hennar, Ellenar Johnson Sirleaf, stuðluðu að endalokum stríðsins og að friði sem varir enn í Líberíu. Með endalokum stríðsins voru einnig haldnar frjálsar forsetakosningar árið 2004 þar sem Sirleaf vann sigur. Ásamt Sirleaf og jemensku blaðakonunni Tawakkol Karman var Gbowee sæmd friðarverðlaunum Nóbels árið 2011 fyrir „friðsamlega baráttu fyrir öryggi kvenna og rétti kvenna til fullrar þátttöku til uppbyggingar friðar“.

## Æviágrip
Leymah Gbowee fæddist þann 1. febrúar árið 1972 í miðhluta Líberíu. Fyrri borgarastyrjöldin í Líberíu braust út þegar hún var sautján ára og varði í átta ár, til ársins 1997. Undir lok styrjaldarinnar sótti Gbowee þriggja mánaða námskeið í félagsráðgjöf á vegum UNICEF. Aðeins tveimur árum eftir lok styrjaldarinnar braust seinni borgarastyrjöldin í Líberíu út og Gbowee flúði til Gana ásamt eiginmanni sínum og þremur börnum.

Gbowee bjó um hríð heimilislaus á götunni í Gana en ákvað að endingu að snúa heim til Líberíu ásamt börnum sínum. Eftir heimkomuna hóf hún þátttöku í starfsemi til að endurþjálfa fyrrum barnahermenn og gerðist sjálfboðaliði í friðarhreyfingu lúthersku kirkjunnar í Monróvíu. Eftir að hafa lesið sér til um friðarferli stofnaði Gbowee ásamt nígeríska lögfræðingnum Thelmu Ekiyor friðarhreyfingu kvenna undir nafninu *Women in Peacebuilding Network*.

Gbowee og meðlimir friðarhreyfingarinnar gengu á markaði, kirkjur og í moskur og dreifðu bréfum þar sem líberískar konur voru hvattar til þess að nýta krafta sína í þágu friðar og krefjast aðildar að friðarferlinu. Með hreyfingunni sameinuðust konur af öllum trúarbrögðum og þjóðarbrotum í Líberíu til að krefjast friðar í samtökum undir nafninu *Women of Liberia Mass Action for Peace*. Árið 2003 fór Gbowee fyrir kröfugöngu í Monróvíu þar sem þess var krafist að líberískir hermenn hættu að nauðga konum í stríðinu. Á sama tíma vakti Gbowee mikla athygli á hreyfingu sinni með því að hvetja líberískar konur til þess að fara í kynlífsverkfall þar til friði væri náð í landinu.

Kvennahreyfingin átti drjúgan þátt í því að forseti Líberíu, stríðsherrann Charles Taylor, hrökklaðist frá völdum í ágúst árið 2003 og að samið var um frið fáeinum dögum síðar. Bráðabirgðastjórn tók við völdum þar til frjálsar forsetakosningar voru haldnar í október árið 2005. Í kosningunum vann bandamaður Gbowee, Ellen Johnson Sirleaf, sigur og tók við embætti forseta Líberíu í byrjun næsta árs.

Árið 2011 voru Gbowee og Sirleaf sæmdar friðarverðlaunum Nóbels ásamt Tawakkol Karman frá Jemen. Gbowee hét því að nota sinn hluta verðlaunafésins til þess að koma á náms­styrkja­kerfi fyr­ir stúlk­ur í Afr­íku og til að aðstoða kon­ur sem hafa verið fórn­ar­lömb stríðsátaka.

## Tilvísanir
Kristín Eysteinsdóttir

**Kristín Eysteinsdóttir** (f. 2. febrúar 1974) er rektor Listaháskóla Íslands. leikstjóri og fyrrverandi leikhússtjóri Borgarleikhússins.

Kristín lauk BA-prófi í dramatúrgíu frá Árósarháskóla í Danmörku árið 2002 og meistaragráðu í leikstjórn frá Goldsmiths, University of London árið 2007. 

Kristín hefur leikstýrt fjölda verka, m.a. í Þjóðleikhúsinu, Borgarleikhúsinu, Hafnarfjarðarleikhúsinu og Nemendaleikhúsinu. Hún var fastráðin leikstjóri við Borgarleikhúsið frá 2008-2014 en var ráðin leikhússtjóri Borgarleikhússins árið 2014. Kristín hlaut Grímuna, sviðslistaverðlan Leiklistarsambands Íslands sem leikstjóri ársins árið 2008 fyrir leikstjórn sína á sýningunni *Sá ljóti* í Þjóðleikhúsinu.

Áður en Kristín snéri sér að leiklistinni starfaði hún á vettvangi tónlistar, m.a. sem söngkona, trúbador og laga- og textasmiður. Árið 1995 gaf hún út eigin breiðskífu, *Litir* þar sem hún flutti eigin lög og texta og frá 1996-2000 var hún söngkona kvennahljómsveitarinnar Ótukt.

Sambýliskona Kristínar er Signý Scheving aðstoðaryfirljósmóðir á Landspítalanum og fyrrverandi eiginkona hennar er Katrín Oddsdóttir lögfræðingur og eiga þær saman tvö börn.

## Tilvísanir
Parakeelya balonensis

***Parakeelya balonensis*** er plöntutegund sem var lýst af M.A. Hershkovitz. Hún er ættuð frá Ástralíu.

## Tilvísanir
Landspítalasjóður Íslands

**Landspítalasjóður** **Íslands** var formlega stofnaður af íslenskum konum þann 19. júní 1916, er eitt ár var liðið frá því að þær fengu kosningarétt. Markmið sjóðsins var að safna fé til byggingar Landspítala.

Til að fagna kosningaréttinum komu konur saman til fundar á Austurvelli í Reykjavík þann 7. júlí 1915. Meðal þeirra kvenna sem ávörpuðu samkomuna var Ingibjörg H. Bjarnason skólastýra Kvennaskólans í Reykjavík og hvatti hún til þess að eitt helsta baráttumál kvenna á vettvangi stjórnmálanna yrði að stuðla að byggingu nýs spítala. Í kjölfarið efndu nokkur kvenfélög í Reykjavík til fjársöfnunar og urðu framlögin stofnfé sjóðsins. Félögin voru Hið íslenska kvenfélag, Hvíta bandið, Kvenfélag Fríkirkjusafnaðarins. Kvenréttindafélag Íslands, Lestrarfélag kvenna, Thorvaldsensfélagið, Ungmennafélagið Iðunn og Verkakvennafélagið Framsókn. Ingibjörg H. Bjarnason var fyrsti formaður sjóðsins og sinnti hún formennskunni til dauðadags árið 1941. 

Vel gekk að safna fé í Landspítalasjóðinn og lögðu margir hönd á plóg. Byggingaframkvæmdir við Landspítalann hófust árið 1925 eingöngu með fjárframlagi úr Landspítalasjóðnum. Fjárframlag frá ríkinu barst ekki fyrr en ári síðar. Landspítalinn var vígður árið 1930 og kom þá fram að Landspítalasjóður hafði lagt fram þriðjung byggingakostnaðar.

Þann 15. júní árið 1926 lagði Alexandrína drottning hornstein að byggingu Landspítalans. Í steininn er m.a. ritað „Hús þetta - Landsspítalinn - var reistur fyrir fje sem íslenskar konur höfðu safnað og Alþingi veitt á fjárlögum til þess að: Líkna og lækna.“ 

Landspítalasjóður er enn starfandi (2019) og úr honum er veitt fé til stuðnings rannsóknum og vísindastarfi á spítalanum, til bættrar aðstöðu sjúklinga og til að styrkja hvers konar aðra starfsemi spítalans sjúklingum og starfsfólki til hagsbóta.

## Tilvísanir
Saga (tímarit)

***Saga*** er ritrýnt tímarit sem kom fyrst út árið 1949. Sögufélag gefur *Sögu* út og er það gert tvisvar á ári, að vori og hausti. 

Tímaritið er helsta fagtímarit og umræðuvettvangur íslenskra sagnfræðinga.

Ritstjórar *Sögu* eru Kristín Svava Tómasdóttir og Vilhelm Vilhelmsson.

## Saga Sögu
*Saga* tók við af *[[Blanda (tímarit)|Blöndu]]*, sem Sögufélag gaf út á árunum 1918-1953. Markmiðið með stofnun *Sögu* var að stofna tímarit sem lyti strangari kröfum um fræðileg vinnubrögð og væri meira í takt við stefnur og strauma í sagnfræði en *Blanda*. 

Fyrstu árin kom *Saga* út í örkum. Hver árgangur kom út í nokkrum heftum og því eru árgangar, eða bindi, *Sögu* mun færri en útgáfuár segja til um. *Saga* bar þó ákveðin einkenni *Blöndu* fyrst um sinn, þannig kom tímaritið til að mynda út í sama broti og, rétt eins og í *Blöndu*, þá skrifaði forseti Sögufélags (sem þá var Einar Arnórsson) meirihluta greinanna í *Sögu* fyrst um sinn.

Á árunum 1968-2001 kom út nýr árgangur af *Sögu* á hverju ári. Frá og með 2002, eða eftir að *[[Ný Saga]]* hætti að koma út, hefur *Saga* komið út tvisvar á ári.

## Ritstjórar Sögu
Ritstjórar *Sögu* frá upphafi eru þessir:

*Einar Arnórsson (1950-1955)
*Jón Jóhannesson (1954-1958)
*Björn Sigfússon (1954-1976)
*Björn Þorsteinsson (1960-1972)
*Björn Teitsson (1972-1980)
*Einar Laxness (1973-1978)
*Jón Guðnason (1979-1983)
*Sigurður Ragnarsson (1981-2001)
*Helgi Þorláksson (1984-1986)
*Sölvi Sveinsson (1987-1989)
*Gísli Ágúst Gunnlaugsson (1990-1994)
*Ragnheiður Mósesdóttir (1995)
*Guðmundur Jónsson (1995-2002)
*Guðmundur J. Guðmundsson (1995-2002, 2005, 2007)
*Anna Agnarsdóttir (1995-1996)
*Már Jónsson (1997-1998)
*Hrefna Róbertsdóttir (2002-2006)
*Páll Björnsson (2003-2008)
*Eggert Þór Bernharðsson (2007-2008)
*Sigrún Pálsdóttir (2009-2016)
*Erla Hulda Halldórsdóttir (2017-2018)
*Vilhelm Vilhelmsson (2017- )
*Kristín Svava Tómasdóttir (2019-2025)
*Sveinn Máni Jóhannesson (2025- )

## Tenglar
Saga - Tímarit Sögufélags á tímarit.is

## Tilvísanir
Sólveig Pétursdóttir

**Sólveig Pétursdóttir** (f. 11. mars 1952) er íslenskur lögfræðingur, fyrrverandi alþingismaður, dóms- og kirkjumálaráðherra og forseti Alþingis.

Sólveig var kjörin á þing fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavíkurkjördæmi árið 1991 og sat á þingi til ársins 2007. Hún var dóms- og kirkjumálaráðherra í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar frá 1999-2003 og forseti Alþingis frá 2005-2007. 

Foreldrar Sólveigar eru Pétur Hannesson deildarstjóri og kona hans Guðrún Margrét Árnadóttir húsmóðir. Eiginmaður Sólveigar var Kristinn Björnsson (1950-2015) lögfræðingur og fyrrverandi forstjóri Skeljungs hf. og eignuðust þau þrjú börn. 

## Nám og störf
Sólveig lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1972 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1977. Hún hlaut réttindi sem héraðsdómslögmaður árið 1980. 

Hún starfaði hjá embætti borgarfógeta í Reykjavík frá 1977-1978, var fulltrúi á lögmannsstofu Ragnars Aðalsteinssonar hæstaréttarlögmanns frá 1979-1981, kennari við Verslunarskóla Íslands frá 1983-1986 og um tíma var hún lögfræðingur Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur. Sólveig var borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík frá 1986-1990, sat í félagsmálaráði Reykjavíkur og byggingarnefnd heilsugæslustöðva í Reykjavík frá 1986-1990. Hún var formaður barnaverndarnefndar Reykjavíkur frá 1986-1991, sat í tryggingaráði 1987-1995 og var formaður nefndar forsætisráðherra um blýlaust bensín og umhverfisáhrif 1989. Hún var alþingismaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík frá 1991-2007, dóms- og kirkjumálaráðherra frá 1999-2003 og forseti Alþingis frá 2005-2007.

## Tilvísanir
Alfreð Gíslason

**Alfreð Gíslason** getur átt við:

*  (f. 1959), handboltaþjálfara
* Alfreð Gíslason (1905-1990), stjórnmálamann
Arnarbæli

**Arnarbæli** getur vísað til:

* Arnarbælis, fjalls í Austur-Húnavatnssýslu
* Arnarbælis, jarðar í Árnessýslu
* Arnarbælis, jarðar í Dalabyggð
Balkanvæðing

**Balkanvæðing** á við sundrun eða klofningu landsvæðis eða ríkis í minni einingar sem eiga oft í deilum hver við aðra. Balkanvæðing er afleiðing utanríkisstefnu sem kemur á stjórnmálalegum og landafræðilegum klofningum. Orðið „Balkanvæðing“ vísaði upprunalega til sundrunar sem átti sér stað á Balkanskaga undir stjórn Tyrkjaveldis, Austurríkis-Ungverjalands og nýlegast Júgoslavíu, en er í dag notað um svipuð fyrirbæri um allan heim.

## Heimild
*
Arnar Gunnlaugsson

**Arnar Gunnlaugsson** (3. mars 1973) er íslenskur fyrrum atvinnumaður í knattspyrnu og núverandi þjálfari Íslenska karlalandsliðsins í knattspyrnu frá 2025.

Arnar hóf ferilinn á Akranesi og lék með ÍA til ársins 1992 þegar hann gerðist atvinnumaður í Hollandi. 

Á atvinnumannaferli sínum lék Arnar með Feyenoord (1992-1994), 1. FC Nürnberg (1994-1995), Sochaux (1995-1997), Bolton (1997-1999), Leicester (1999-2002), Dundee United (2002-2003) auk þess sem hann fór til Stoke City á láni bæði árið 2000 og 2002. Hann lék 32 leiki fyrir A-landslið Íslands og gerði í þeim 3 mörk; gegn Síle, Svíþjóð og Lúxemborg.

Arnar þjálfaði Víking frá 2018 til 2024 og vann fjölda titla með félaginu. Eineggjatvíburi Arnars er Bjarki Gunnlaugsson fyrrum knattspyrnumaður. 

## Árangur sem þjálfari:
### [[Knattspyrnufélagið Víkingur]]

*Bikarkeppni karla: 2019, 2021, 2022, 2023
*Úrvalsdeild karla: 2021, 2023

* Þjálfari ársins 2023 í vali Samtaka íþróttafréttamanna.

## Árangur sem leikmaður:
### [[Leicester City]]
*Enski deildabikarinn: 1999–2000

### [[ÍA]]
*Úrvalsdeild karla: 1992, 1995
*Úrvalsdeild karla Markahæstur: 1992, 1995
*Úrvalsdeild karla Efnilegastur: 1992

### [[FH]]
*Úrvalsdeild karla: 2008
*Bikarkeppni karla: 2007

### [[KR]]
*Bikarkeppni karla: 2003