open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hrafn Sveinbjarnarson

**Hrafn Sveinbjarnarson** (um 1166 - 4. mars 1213) var íslenskur goðorðsmaður og læknir. Hann var af ætt Seldæla, sonur Sveinbjarnar Bárðarsonar á Eyri, sem einnig var þekktur fyrir læknislist sína, og konu hans Steinunnar Þórðardóttur. Hann fór með Dýrfirðingagoðorð. Hann bjó á Eyri við Arnarfjörð. Bærinn hefur síðar verið kenndur við hann og nefnist Hrafnseyri.

Hrafn var annálaðasti læknir á Íslandi á þjóðveldisöld. Hann ferðaðist til Noregs og hélt þaðan til helgra staða á Englandi, færði heilögum Tómasi Becket í Kantaraborg rostungstennur, og fór síðan í suðurgöngu til Rómar, kom meðal annars við í Santiago de Compostela á Spáni, fór um Frakklandi og Ítalíu og hélt síðan aftur norður til Noregs. Hann hefur vafalaust kynnt sér lækningar á ferðum sínum og er talið að rekja megi lækningaaðferðir hans til Háskólans í Salernisborg (Salerno) á Ítalíu. Hrafn kom svo heim, kvæntist og tók við búi á Eyri og goðorði sínu. Hrafn var ákaflega gestrisinn og vinsæll og var sagt um búskap hans að „öllum mönnum var þar heimill matur, þeim er til sóttu og örenda sinna fóru, hvort sem þeir vildu setið hafa lengur eða skemur. Alla menn lét hann flytja yfir Arnarfjörð, þá er fara vildu. Hann átti og skip á Barðaströnd. Það höfðu allir þeir sem þurftu yfir Breiðafjörð. Og af slíkri rausn Hrafns var sem brú væri á hvárum tveggi firðinum fyrir hverjum, er fara vildi.“ Hann veitti líka öllum læknisþjónustu sem til hans leituðu og tók aldrei gjald fyrir.

Hrafn átti í langvinnri deilu við Þorvald Snorrason Vatnsfirðing, sem lauk svo að eftir margar tilraunir náði Þorvaldur honum loks á vald sitt eftir að hafa brotist með menn sína yfir Glámu í illviðri og lét hálshöggva hann á Eyri. Frá Hrafni segir í Hrafns sögu Sveinbjarnarsonar.

Kona Hrafns var Hallkatla Einarsdóttir. Þau áttu fjölda barna sem flest voru ung er faðir þeirra var drepinn. Elstu synirnir, Sveinbjörn (f. um 1200) og Krákur (f. 1203) hefndu föður síns er þeir brenndu Þorvald Vatnsfirðing inni 1228. Þeir börðust með Sturlu Sighvatssyni í Örlygsstaðabardaga og voru höggnir eftir bardagann. Ein systirin, Steinunn, var kona Odds Álasonar á Söndum, sem Órækja Snorrason drap, og móðir Hrafns Oddssonar. Önnur, Herdís, giftist Eyjólfi Kárssyni.

## Tenglar
* Páll Ásmundsson. 800 ár frá vígi Hrafns Sveinbjarnarsonar, Læknablaðið, 15. mars 2013, bls. 164–165
* Ásdís Egilsdóttir, Eiríkur Jonsson, Torfi H. Tulinius, Óttar Guðmundsson. Hrafn Sveinbjarnarson – höfðingi, pílagrímur og læknir, Læknablaðið, 15. júlí 2013, bls. 360–362
* Hrafn Sveinbjarnarson á hrafnseyri.is
1271

Árið **1271** (**MCCLXXI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Hluti lögbókarinnar Járnsíðu var lögtekin á Íslandi: Embætti sýslumanna formlega stofnuð og lögmenn settir yfir hvern landsfjórðung.
* Þorleifur hreimur Ketilsson varð lögsögumaður í þriðja sinn en aðeins þetta ár, síðan var embættið lagt niður.

### Fædd

### Dáin
* 17. október - Steinvör Sighvatsdóttir á Keldum.

## Erlendis
* 1. september - Gregoríus X varð páfi og lauk þar með þriggja ára deilum um hver skyldi taka við eftir dauða Klemens IV.
* 18. desember - Júanveldið (元 yuán) hófst formlega í Kína þegar Kúblaí Kan kaus stjórn sinni það nafn.
* Mamlúkasoldánninn Baibars saat um borgina Trípólí en tókst ekki að vinna hana og mistókst einnig að ráðast á Kýpur frá sjó.
* Játvarður 1. Englandskonungur og Karl 1. Sikileyjarkonungur komu til Akkó og hófu þar með Níundu krossferðina gegn Baibars. Þeim varð þó ekkert ágengt og gengu þeir fljótlega til friðarsamninga.
* Marco Polo lagði upp frá Feneyjum í hina frægu ferð sína til Kína.
* Þórshöfn var gerð að miðstöð konunglegu einokunarverslunarinnar í Færeyjum.

### Fædd
* 17. september - Venseslás 2., konungur Bæheims og Póllands (d. 1307).
* Elísabet af Aragóníu, drottning Portúgals, kona Dinis konungs (d. 1336).
* Rúdolf 2., hertogi af Austurríki (d. 1290).

### Dáin
* 18. janúar - Heilög Margrét af Ungverjalandi (f. 1242).
* 28. janúar - Ísabella af Aragóníu, Frakklandsdrottning, kona Filippusar 3. (f. 1247).
* 27. október - Húgó 4., hertogi af Búrgund, franskur krossfari (f. 1213).
Thomas Reid

**Thomas Reid** (26. apríl 1710 – 7. október 1796) var skoskur heimspekingur og einn af upphafsmönnum hinnar skosku heimspeki heilbrigðrar skynsemi og einn mikilvægasti hugsuður skosku upplýsingarinnar. Hann brautskráðist frá Aberdeen-háskóla. Hann fékk prófessorsstöðu á King's College í Aberdeen árið 1752, þar sem hann samdi *An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense* (1764). Stuttu síðar var honum boðin prófessorsstaða við Glasgow-háskóla þar sem hann leysti af hólmi Adam Smith. Hann sagði stöðunni lausri árið 1781.

Á sínum tíma og allt fram á 19. öld var Reid talinn mikilvægari hugsuður en Hume. Hann var málsvari ómiðlaðrar hluthyggju og var rammur andstæðingur kenningar Johns Locke um hugmyndir og hulu skynjunar, og Renés Descartes, og flestra nýaldarheimspekinga sem fylgdu í kjölfar þeirra. Hann var mikill aðdáandi Humes, sem hann bað um að lesa yfir fyrstu drög að riti sínu *An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense*.

## Heimspeki
Reid taldi að heilbrigð skynsemi (í sérstökum heimspekilegum skilningi) væri, eða ætti að minnsta kosti að vera, grunnurinn að allri ástundun heimspekinnar. Hann var ósammála Hume og Berkeley, sem töldu að fólk upplifði ekki efnisheiminn eða hugann annaðhvort með skynreynslu eða sem hugmyndir. Reid hélt því fram að heilbrigð skynsemi segði okkur að efnisheimurinn og hugurinn séu til.

Þekkingarfræði Reids hafði mikil áhrif á siðfræði hans. Hann áleit þekkingarfræðina vera eins konar inngang að hagnýttri siðfræði: Þegar við höfum fengið staðfestingu á hversdagslegum skoðunum okkar í heimspekinni, þá þurfum við einungis að haga okkur samkvæmt þeim af því að við vitum hvað er rétt. Siðfræði hans minnir á stóuspeki (einkum rómversku höfundanna) og túlkun skólaspekinnar, Tómasar frá Akvínó og kristninnar á henni. Reid vitnar oft í Cíceró, þaðan sem hann fékk hugtakið *sensus communis*.

## Arfleifð
Orðspor Reids dalaði eftir árásir Immanuels Kant og Johns Stuarts Mill á hina skosku heimspeki heilbrigðrar skynsemi en heimspeki hans var áfram kennd í skólum í Norður-Ameríku á 19. öld og hafði mikil áhrif á franska heimspekinginn Victor Cousin. Reid hafði mikil áhrif á bandaríska heimspekinginn C.S. Peirce, sem líkt og Reid mat mikils þátt heilbrigðrar skynsemi í ástundun heimspekinnar. Peirce taldi að ekki væri hægt að komast nær sannleikanum en með samkomulagi milljóna manna um að einhverju sé háttað einhvern veginn. Reid fór að verða mikils metinn á ný þegar heimspeki heilbrigðrar skynsemi var endurvakin sem heimspekileg aðferðafræði og mælikvarði af G.E. Moore snemma á 20. öld.

## Helstu ritverk Reids
* *[[An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense]]* (1764)
* *[[Essays on the Intellectual Powers of Man]]* (1785)
* *[[Essays on the Active Powers of Man]]* (1788)

## Tenglar
*
Hin skoska heimspeki heilbrigðrar skynsemi

**Hin skoska heimspeki heilbrigðrar skynsemi** var hreyfing í heimspeki sem blómstraði á Skotlandi á síðari hluta 18. og fyrri hluta 19. aldar. Rætur hennar má rekja til viðbragða við skrifum heimspekinga á borð við John Locke, George Berkeley og David Hume. Helstu málsvarar hennar voru Thomas Reid og William Hamilton, sem sameinaði nálgun Reids og heimspeki Immanuels Kant. Hreyfingin hafði áhrif á heimspekinga á meginlandi Evrópu og í Norður-Ameríku, ekki síst bandaríska heimspekinginn Charles S. Peirce.

Meginhugðarefni heimspekinga hinnar skosku heimspeki heilbrigðrar skynsemi voru þau að verja „heilbrigða skynsemi“ gegn heimspekilegum þverstæðum og efahyggju. Þeir héldu því fram að almennar hversdagslegar skoðanir liggi til grundvallar lífi og hegðun jafnvel þeirra sem gæla við andstæðar hugmyndir og að öllum sé gefið að skilja það sem fólgið er í heilbrigðri skynsemi.
Húsgagn

**Húsgagn** er viðtækt hugtak yfir þá ýmsu hreyfanlegu hluti sem má nota til að styðja við mannslíkamann (stólar og rúm), sjá fyrir geymslu eða halda öðrum hlutum uppi á láréttu yfirborði yfir gólfinu. Geymsluhúsgögn (sem oft hafa hurðir, skúffur eða hillur) eru notuð til að geyma minni hluti svo sem föt, verkfæri, bækur og heimilisvörur. Fyrstu húsgögnin voru algjörar nauðsynjar en síðan hafa menn verið að þróa húsgögn sér til augnayndis og aukinna þæginda.

## Tengt efni
* Listi yfir tegundir húsgagna



File:Vrba postelja.jpg|
File:Lundia-hylly.jpg|
File:Table set by tapiovaara.jpg|
File:VOLTAIRE Seat.jpg|
File:A_brown_sofa_(2005-03-03).jpg|
File:Hocker (fcm).jpg|
File:Salemer Münster Musikerzimmer Notenschrank.jpg|
File:Vedel childrens furniture gh.jpg|
Hönnun

**Hönnun** er í breiðustu merkingu skipulag um uppbyggingu eða form hlutar, kerfis eða ferlis. Hönnun hefur mismunandi skilgreiningar eftir geirum og námsgreinum. Í algengustu merkingu er orðið notað um útlit þreifanlegs manngerðs hlutar. Hugverkastofan skilgreinir hönnun sem „útlit vöru sem hægt er að nema sjónrænt“ og telur hana ekki ná til tæknilegrar virkni vöru. Sá sem stundar hönnun kallast **hönnuður**.

Í hönnun er oft tekið tillit til útlitsfræðilegra, tæknilegra, fjárhagslegra og félagslegra þátta bæði hvað varðar hönnunarferlið og hlutinn sem verið er að hanna. Hönnunarferlið felur í sér miklar rannsóknir, íhugun, prófanir, breytingar og endurhönnun. Hönnun skiptist í margar undirgreinar svo sem byggingarlist, fatahönnun, vöruhönnun, grafíska hönnun og viðmótshönnun.

Hönnunarvernd er eignarréttur sem snertir útlit vöru. Hönnunarvernd veitir eigandanum réttinn til að hagnýta umrædda hönnun og banna öðrum að hagnýta hana.

## Tengt efni
* Iðnhönnun

## Heimildir
Gamla ríkið

**Gamla ríkið** er tímabil í sögu Egyptalands á 3. árþúsundinu f.Kr. eða frá þriðju til sjöttu konungsættarinnar sem áætlað er að hafi náð frá 2686 f.Kr. til 2134 f.Kr. Sumir Egyptalandsfræðingar telja sjöundu og áttundu konungsættirnar með  Gamla ríkinu þar sem stjórnsýslumiðstöð ríkisins var áfram í Memfis á þeim tíma. Gamla ríkið var fyrsta tímabilið þar sem siðmenning í Nílardal náði hápunkti samfara pólitískum stöðugleika og samfelldri stjórn. Í kjölfar Gamla ríkisins kom fyrsta millitímabilið þar sem var stjórnarfarsleg upplausn samfara menningarlegri hnignun.

Höfuðborg ríkisins var Memfis sem Djoser gerði að höfuðborg sinni. Þekktustu menjarnar um Gamla ríkið eru pýramídarnir sem reistir voru sem grafhýsi konunga og miðstöðvar trúarathafna. Gamla ríkið er stundum kallað „Pýramídatímabilið“.
Þriðja konungsættin

**Þriðja konungsættin** er í sögu Egyptalands fyrsta tímabil samfelldrar stjórnar á tíma Gamla ríkisins. Þekktasti konungur þessarar konungsættar er Djoser sem lét ráðgjafa sinn, Imhotep, reisa Djoserpýramídann.

## Tímaás þriðju konungsættarinnar

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea  = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars  = justify

DateFormat = yyyy
Period     = from:-2690 till:-2610
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:-2690
ScaleMinor  = unit:year increment:5  start:-2690

Colors     =
  id:canvas      value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:PA   value:green
  id:GP   value:red
  id:eon    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from: -2686 till: -2668 color:PA text:"Sanakte"
  from: -2668 till: -2649 color:PA text:"Djoser"
  from: -2649 till: -2643 color:PA text:"Sekemket"
  from: -2643 till: -2637 color:PA text:"Kaba"
  from: -2637 till: -2613 color:PA text:"Huni"

  barset:skip
Fjórða konungsættin

**Fjórða konungsættin** er önnur þeirra konungsætta sem teljast til Gamla ríkisins í sögu Egyptalands. Meðal faraóa þessarar ættar eru þeir sem reistu stóru pýramídana í Gísa. Allir konungar þessarar konungsættar reistu að minnsta kosti einn pýramída sem grafhýsi eða minnisvarða.

Höfuðborg fjórðu konungsættarinnar var í Memfis líkt og hjá þeirri þriðju.

## Tímaás fjórðu konungsættarinnar

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea  = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars  = justify

DateFormat = yyyy
Period     = from:-2620 till:-2490
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:30 start:-2620
ScaleMinor  = unit:year increment:10  start:-2620

Colors     =
  id:canvas      value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:PA   value:green
  id:GP   value:red
  id:eon    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers

PlotData=
  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from: -2613 till: -2589 color:PA text:"Sneferu"
  from: -2589 till: -2566 color:PA text:"Kufu (Keops)"
  from: -2566 till: -2558 color:PA text:"Djedefra (Radjedef)"
  from: -2558 till: -2532 color:PA text:"Kafra (Kefren)"
  from: -2532 till: -2503 color:PA text:"Menkaúre (Mycerinus, Mykerinos)"
  from: -2503 till: -2498 color:PA text:"Sjepseskaf"
  from: -2498 till: -2494 color:PA text:"Djedefptah"

  barset:skip
Fimmta konungsættin

**Fimmta konungsættin** er í sögu Egyptalands þriðja konungsættin sem telst til Gamla ríkisins. 

Frá þessum tíma eru elstu dæmin um Pýramídaritin (trúartexta sem voru ritaðir á veggi pýramída og annarra grafhýsa). Dýrkun sólguðsins Ra varð miklu mikilvægari en áður og nálgaðist að verða ríkistrú.

## Konungar fimmtu konungsættarinnar
Sjötta konungsættin

**Sjötta konungsættin** er af sumum talin síðasta konungsætt Gamla ríkisins í sögu Egyptalands en aðrir vilja telja sjöundu og áttundu konungsættina með þar sem höfuðborg ríkisins var áfram í Memfis. 

Á tíma sjöttu konungsættarinnar urðu landstjórar og héraðshöfðingjar valdameiri sem veikti miðstjórnarvald konunganna og leiddi til fyrsta millitímabilsins.

Síðasti faraó þessarar konungsættar, Nitigret, er talinn hafa verið fyrsta konan í heimi sem tók sér konungstitil.

## Konungar sjöttu konungsættarinnar
Vallardagslátta

**Vallardagslátta** var mælieining í íslenskum landbúnaði og var meðaldagsverk fullgilds sláttumanns við slátt með orfi og ljá. Vallardagsláttan var 3193 m², eða 0,32 hektarar, og tíðkaðist notkun hennar fram undir lok 19. aldarinnar þegar fór að bera á notkun hestasláttuvéla á Íslandi.

Afköst sláttumanna jukust með tilkomu svokallaðra orfhólka þar sem ljánum var stungið upp í orfskaftið í stað þess að hanga laflaust á því; bundið með snæri.
Varmárskóli

**Varmárskóli** stendur við Skólabraut og er elsti starfrækti grunnskólinn í Mosfellsbæ. Í upphafi skólaárs 2022 eru um 430 nemendur í 6 bekkjardeildum. Varmárskóli er sextugur um þessar mundir. 

## Tengill
* Vefsíða Varmárskóla

## Heimildir
Lágafellsskóli

**Lágafellsskóli** er grunnskóli í Mosfellsbæ. Skólinn stendur við Lækjarhlíð. Haustið 2021 voru um 140 starfsmenn við skólann, 645 nemendur í 1. - 10. bekk og 126 börn á leikskóladeildinni, Höfðabergi.

Skólastjóri Lágafellsskóla er Lísa Greipsson. 

## Tengill
*Vefsíða Lágafellsskóla
Apollonia Schwartzkopf

**Apollonia Schwartzkopf** (d. 1724) var norsk mektarkona sem kom til Íslands 1722 eftir að hafa kært Niels Fuhrmann fyrir heitrof. Hann var dæmdur til að eiga hana og bjó hún hjá honum að Bessastöðum uns hún andaðist þar úr undarlegum sjúkdómi. Danskar mæðgur, *Katrín* og *Karen Holm*, sem dvöldu einnig hjá Fuhrmann, voru grunaðar um að hafa drepið Apolloniu með eitri en ekkert varð þó sannað við rannsókn. Skáldsaga Guðmundar Daníelssonar, *Hrafnhetta* (1958) og leikrit Þórunnar Sigurðardóttur, *Haustbrúður* (Þjóðleikhúsið 1989) fjalla um Apolloniu. 

Að sögn verður vart við vofu hennar að Bessastöðum. 

## Tenglar
* „Apollonia Schwartzkopf“; grein í ''Blöndu'' 1936
Hektari

**Hektari** er flatarmálseining, táknuð með **ha**. Er einkum notaður til að mæla flatarmál á landi og er jafn flatarmáli rétthyrnds skika, sem er 100 metrar á hvorri hlið, þ.e. einn hektari jafngildir 10.000 fermetrum. Hektari er ekki SI-mælieining.
Guðmundur Daníelsson

**Guðmundur Daníelsson** (4. október 1910 – 1990) var íslenskur rithöfundur, kennari og skólastjóri. 

Guðmundur Daníelsson stundaði nám við Laugarvatnsskóla 1930 – 1932, lauk kennaraprófi 1934 og námi frá Danmarks Lærerhöjskole í Kaupmannahöfn 1948 – 1949. Þegar hann kom heim var hann kennari víða um Ísland. Frá 1973 hætti hann að kenna og sinnti eingöngu ritstörfum upp frá því. Hann var formaður Félags íslenskra rithöfunda 1970 – 1972, sat í Rithöfundaráði 1974 – 1978. 

## Verk
* 1935 Bræðurnir í Grashaga.  
* 1936 Ilmur daganna.  
* 1938 Gegnum lystigarðinn.  
* 1940 Á bökkum Bolafljóts.  
* 1941 Af jörð ertu kominn.  
* 1942 Sandur.  
* 1944 Heldrimenn á húsgangi. 
* 1944 Landið handan landsins.  
* 1948 Mannspilin og ásinn.  
* 1950 Í fjallskugganum.  
* 1953 Musteri óttans: skáldsaga.  
* 1955 Blindingsleikur.  
* 1958 Hrafnhetta : skáldsaga frá 18. öld.  
* 1961 Sonur minn Sinfjötli: skáldsaga.  
* 1963 Húsið. 
* 1966 Turninn og teningurinn: skáldsaga.  
* 1971 Spítalasaga: skáldverk utanflokka í bókmenntunum, teikningar Halldór Pétursson.  
* 1972 Járnblómið.  
* 1975 Óratóría 74: saga úr sjúkrahúsi, Halldór Pétursson myndskreytti.  
* 1976 Bróðir minn Húni: skáldsaga.  
* 1977 Vestangúlpur garró.   
* 1979 Dómsdagur: heimildaskáldsaga um langafa minn Sigurð Guðbrandsson frá Lækjarbotnum.  
* 1981 Bókin um Daníel: heimildaskáldsaga um Daníel afa minn.   
* 1985 Tólftónafuglinn: sagan af Valdimar og vinum hans.  
* 1987 Vatnið.

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
* Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
Charles Sanders Peirce

**Charles Sanders Peirce** (10. september 1839 í Cambridge í Massachusetts – 19. apríl 1914) var bandarískur heimspekingur, eðlisfræðingur og fjölfræðingur. Peirce var menntaður efnafræðingur og vann að vísindum í rúm 30 ár en er einkum minnst fyrir framlag sitt til rökfræði, stærðfræði, heimspeki og táknfræði.

Peirce hlaut ekki mikla athygli á sínum tíma og allt fram yfir miðja 20. öld. Mikið af skrifum hans er enn óútgefið. Hann skrifaði mest á ensku en birti einnig nokkrar greinar á frönsku. Hann var frumkvöðull í stærðfræði og vísindalegri aðferðafræði og vísindaheimspeki, þekkingarfræði og frumspeki en áleit sig öðru fremur vera rökfræðing. Í huga hans náði rökfræðin einnig yfir þekkingarfræði og vísindaheimspeki en Peirce áleit rökfræðina tilheyra táknfræði. Strax árið 1886 sá hann fyrir að rafrásir sem straumur færi um eða væri tekinn af gæti framkvæmt rökaðgerðir, hugmynd sem varð að veruleika þegar fyrstu tölvur litu dagsins ljós.

## Tenglar
* 
* 
* 
* 
*
David Chalmers

**David John Chalmers** (f. 20. apríl 1966) er ástralskur heimspekingur sem fæst einkum við hugspeki. Hann er prófessor í heimspeki við Australian National University þar sem hann stýrir einnig rannsóknarstofu um meðvitundina. 

## Helstu rit
* *The Conscious Mind: In Search of a Fundamental Theory* (1996)
* *Toward a Science of Consciousness III: The Third Tucson Discussions and Debates* (1999)
* (ritstj.) *Philosophy of Mind: Classical and Contemporary Readings* (2002)
Tatra

**Tatra** er tékkneskur bílaframleiðandi. Tatra hóf starfsemi sína í bænum Kopřivnice árið 1850 og er þriðji elsti bílaframleiðandi í heimi. Árið 1897 smíðaði fyrirtækið fyrsta fólksbíl Mið-Evrópu og var hann kallaður Präsident. Ári síðar var fyrsti vörubíll fyrirtækisins smíðaður.

Tatra hefur framleitt ótal gerðir fólksbíla og vörubíla í gegnum tíðina. Árið 1998 hætti fyrirtækið fólksbílaframleiðslu og hefur einbeitt sér að vörubílaframleiðslu eftir það. Gríðarleg eftirspurn hefur verið eftir Tatra vörubílum og þykja þeir einstaklega hentugir fyrir heri vegna þess hversu vel þeir drífa, hversu auðvelt er að halda þeim við og hversu lengi þeir endast. Þeir eru taldir henta vel við erfiðar aðstæður.

Tatra vörubílar hafa keppt árum saman í hinu fræga París-Dakar Rallýi og hafa sex sinnum unnið í flokki vörubíla með ökuþórinn Karel Loprais undir stýri.

## Tegundir
### Fólksbílar
* Tatra T11
* Tatra T12
* Tatra T17
* Tatra T57
* Tatra T75
* Tatra V570
* Tatra T77
* Tatra T77a
* Tatra T87
* Tatra T97
* Tatra T107
* Tatra T600, einnig þekktur sem Tatraplan
* Tatra T603
* Tatra T613
* Tatra T700

### Vörubílar
* Tatra T13
* Tatra T26
* Tatra T27
* Tatra T43
* Tatra T81
* Tatra T111
* Tatra T128
* Tatra T141
* Tatra T805
* Tatra T138
* Tatra T148
* Tatra T813
* Tatra T815
* Tatrapan (herútgáfa af Tatra 815)
* Tatra T163 Jamal
* Tatra T816

## Tenglar
Vefsíða Tatra bílaframleiðandans
Mannakorn

**Mannakorn** er íslensk popphljómsveit, sem gaf út sína fyrstu plötu 1975. Orðið *Mannakorn* kemur úr biblíunni og þýðir brauð af himnum eða orð guðs.

Kjölfesta hljómsveitarinnar í fyrstu voru: Magnús Eiríksson, aðal laga- og textahöfundur, sem lék á ýmsar gerðir gítara og söng. Pálmi Gunnarsson, bassaleikari og aðalsöngvari, Baldur Már Arngrímsson, gítar, slagverk og söngur og Björn Björnsson, trommur og söngur. Auk þeirra var Vilhjálmur Vilhjálmsson gestasöngvari  á plötunni ásamt Úlfari Sigmarssyni á píanó.
Á fyrstu plötunni voru 12 lög og textar, flest/ir eftir Magnús nema Lilla Jóns sem er eftir Ray Sharp og Jón Sigurðsson og svo texti við Hudson Bay eftir Stein Steinarr.

Önnur platan *Gegnum tíðina* kom út 1977 og geymdi tíu lög og texta eftir Magnús nema textann við Ræfilskvæði sem er eftir Stein Steinarr. Platan þótti marka tímamót í mörgum skilningi en með henni sannaði Magnús sig sem einn fremsta laga og textahöfund landsins. Platan þótti þjóðleg þótt hún væri poppuð og grípandi og umslagið vakti eftirtekt. Platan geymir meðal annars lagið *Braggablús*.

Mannakorn hefur gefið út fleiri plötur en þar má m.a. nefna  *Brottför kl. 8* (1979) og seinni plötur eins og *Í ljúfum leik*, (1985), *Mannakorn 5*  (1985) og *Mannakorn 6*  (1990). Þær voru skipaðar ólíkum tónlistarmönnum en Magnús og Pálmi mynduðu  kjölfestuna.

## Meðlimir
***Magnús**
*:  (f. 1945) Átti sterka hefð í blúsnum en hann spilaði nokkuð reglulega ásamt hljómsveit sinni Blues Company á blúskvöldum sem haldin voru á skemmtistaðnum Klúbbnum kringum 1970. Einnig lék hann um skeið með hljómsveitunum Skuggasveinum, Pónik og Lísu.
* **Pálmi***
*: (f. 1950) Pálmi hefur komið víða við í popptónlistenda sem söngvari og bassaleikari. Meðal hljómsveita sem hann hefur spilað með má nefna: [[Blues Company]], [[Foxes]], [[Hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar]], [[Islandica|Islandicu]], [[Lísa (hljómsveit)|Lísu]], [[Tríó Guðmundar Ingólfssonar]], [[Celsíus (hljómsveit)|Celsíus]], [[Póker (hljómsveit)|Póker]], [[Brunaliðið]], [[Friðryk]] og [[Park Project]]. 
**'Baldur Már**''
*:  (f. 1943. Hann lék meðal annars með hljómsveitinni [[Lúdó (hljómsveit)|Lúdó]] og var einnig einn af félögunum í Lísu.
***Björn'''
*: Sonur hins fræga trombónleikara Björns R. Einarssonar hafði áður lamið húðirnar hjá Pónik, Lúdó og Lísu.

## Plötur

* Mannakorn (1975)
* Í gegnum tíðina (1977)
* Brottför kl. 8 (1979)
* Í ljúfum leik (1985)
* Mannakorn 5 (1985)
* Mannakorn 6  (1990)
* Betra en best (2004)
* Von (2009)
* Í blómabrekkunni (2012)
* Í núinu (2014)
* Mannakorn - 50 ár (2024)
### Tónleikaplötur
* 25 ára afmælistónleikar í Salnum (2001)
* Ekki dauðir enn (2006)

## Tenglar
*Magnús Eiríksson - Glatkistan
Veröld Andrésar andar

**Veröld Andrésar andar** er skáldaður heimur þar sem sögurnar um Andrés Önd og félaga hans gerast.

## Persónur
Persónur sagnanna og árið sem þær komu fyrst fram í sviga.
* Andrés Önd (1934)
* Andrésína Önd (1937)
* Ripp, Rapp og Rupp (1937)
* Gassi Gæs (1938)
* Amma Önd (1943)
* Jóakim Aðalönd (1947)
* Hábeinn heppni (1948)
* Bjarnarbófar (1951)
* Grænjaxlarnir (1951)
* Georg gírlausi (1952)
* Drífa, Mjöll og Fönn (1953)
* Engisprettunum (1955)
* Gull-Ívan Grjótharði (1956)
* Litli hjálpari (1956)
* Birgitta (1960)
* Pikkólína (1961)
* Lúðvík prófessor (1961)
* Hexía de Trix (1961)
* Jói Rokkafellir (1961)
* Fiðri frændi (1964)
* Stálöndin (1969)
* Loftur Þotönd (1987)
Pikkólína

**Pikkólína** er einkaritari Jóakims Aðalandar í teiknimyndablöðunum Andrés Önd. Hún birtist fyrst í sögunni *The Midas Touch* eftir Carl Barks, þó að þar hafi hún enn verið nafnlaus. Samkvæmt sögum eftir Don Rosa réðu systur Jóakims hana án hans vitundar árið 1909.
Einhyrningur (aðgreining)

**Einhyrningur** getur verið:

*Einhyrningur – dýr með eitt horn
*Einhyrningur – fjall
*Einhyrningurinn – stjörnumerki
Sjóntæki

**Sjóntæki** er ljósfræðilegt áhald eða hlutur sem er notaður til að bæta sjón þeirra, sem hafa sjóngalla. Algengir sjóngallar eru nærsýni, fjarsýni og sjónskekkja. *Gleraugu*, sem borin eru á nefi, er elsta gerð sjóntækja og komu fyrst fram á 14. öld. *Einglyrni* er sjóngler, sem borið er fyrir eitt auga, en er lítið notað nú á dögum. *Lúpa* er lítið stækkunargler sem notað er við vinnu með smáa hluti. Á seinni hluta 20. aldar komu fram *augnlinsur*, sem settar eru utan á hornhimnu augans. Með leysiaðgerð á augum má nú orðið laga margar gerðir sjóngalla, sem gerir sjóntæki yfirleitt óþörf eftir aðgerðina.

## Tengt efni
* Sólgleraugu
Færeyjahrafn

**Færeyjahrafn** *Færeyjum: Hvítravnur* (fræðiheiti: *Corvus corax varius var. leucophaeus*) er útdauður hrafn frá Færeyjum. 


Mynd:Hvidbroget_ravn.jpg|Færeyjahrafn (kopi) Náttúrugripasavnið Tórshavn
Mynd:Image-Pied Raven Hvidbroget ravn.jpg|Færeyjahrafn úr Kollafjørður 24-09 1869. Zoologisk Museum, Kaupmannahöfn 
Image:Hvidbroget Ravn.jpg|6 Færeyjahrafn, Zoologisk Museum, Kaupmannahöfn
Image:Hvidbroget Ravn.reg.jpg|24-09 1869 Kollafjørður. Zoologisk Museum, Kaupmannahöfn


## Tengill
Tannhirða

**Tannhirða** er aðferð til að hreinsa og viðhalda tönnum og koma í veg fyrir tannátu, sýkingar í munnholi og andremmur. Tannburstun með **tannbursta** og tannkremi er mikilvægasta aðferðin við tannhirðu, en tannlæknar mæla einnig mjög með notkun **tannþráðs**. **Tannstönglar** og **munnskol** er einnig talsvert notað, en þau hreinsa ekki jafn vel og tannþráður og tannbursti. Einkaleyfi var fyrst veitt fyrir tannbursta í Bandaríkjunum 1880, en þeir urðu fyrst algengir í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar. Fyrsti *rafmagnstannburstinn* var hannaður 1939, en varð ekki almenningseign fyrr en eftir 1960.
Kverkfjöll

**Kverkfjöll** er yfir 1900 metra hár fjallgarður við norðausturbrún Vatnajökuls á Íslandi á milli jökulsins og Dyngjufjalla. Hæsti tindurinn er Skarphéðinstindur, 1.936 m yfir sjó. Kverkfjöll eru megineldstöð með tveimur samliggjandi öskjum. Gossprungur og gígaraðir tengjast þeim og nýleg hraunum. Fjöllin heita eftir kverkinni sem skriðjökullinn Kverkjökull rennur niður úr. Í honum er íshellir sem úr rennur áin Volga. Eitt af stærstu og hálendustu háhitasvæðum landsins er í Kverkfjöllum. Aðalhverasvæðið er í Hveradal, í 1.500–1.800 m hæð, á um 3 kílómetra löngu svæði.

Ferðafélag Íslands rekur gistiskála á svæðinu sem heitir Sigurðarskáli. Þar er skálavörður yfir sumarið. Suðvestan skriðjökulsins er skáli sem Jöklarannsóknafélag Íslands á. Hann stendur við jökullón þar sem jarðhiti er undir. 

## Svipmyndir

Mynd:Sigurðarskáli.jpg
Mynd:Kverkfjöll.jpg
Mynd:Kverkjökull cave.jpg
Mynd:Kverkjökull.jpg
Mynd:Vatnajökull - Kverkfjöll - Glacier cave.jpg


## Tenglar
Vatnajökulsþjóðgarður - um Kverkfjöll
Sexfætlur

**Sexfætlur** (fræðiheiti *Hexapoda*) eru stærsta undirfylking liðdýra sem telur hinn gríðarstóra flokk skordýra auk þriggja skyldra hópa ófleygra liðdýra: tvískottur, stökkmor og frumskottur sem allir voru áður taldir til skordýra. Sexfætlur draga nafn sitt af því að eitt af einkennum þeirra er samfelldur frambolur með þrjú fótapör. Líkami þeirra skiptist í þrennt: höfuð, frambol og afturbol.

## Tilvísanir
Áslandsskóli

**Áslandsskóli** er íslenskur grunnskóli, staðsettur í Áslandi í Hafnarfirði, stofnaður árið 2001. Hann var upprunalega með 1-7. bekk en hefur nú (2007) útskrifað þrjá árganga úr 10. bekk. Nemendur eru um 650 talsins. Árlega halda nemendur í skólanum menningarhátíð, reka 10. bekkingar m.a.s. ár hvert kaffihús. Allur gróði á kaffihúsinu rennur til ABC barnahjálpar, en skólinn hefur styrkt hana undanfarin ár. Skólastjóri skólans er Hafnfirðingurinn Unnur Elfa Guðmundsdóttir. Skólinn skiptist í 3 deildir, yngri deild (1.-4 . bekkur) miðdeild (5.-7. bekkur) og unglingadeild 8.-10. bekkur.
Erró

**Erró (Guðmundur Guðmundsson),** fæddur  í Ólafsvík 19. júlí 1932, er íslenskur myndlistarmaður, sem starfar í anda póstmódernisma. Hann bjó á Kirkjubæjarklaustri áður en hann fluttist til Reykjavíkur og hóf nám þar. Erró er núna búsettur í Frakklandi. 

Árið 1989 gaf Erró Listasafni Reykjavíkur um 2000 af verkum sínum og hefur verið opnuð vefsíða með myndum af þeim.

Fyrst málaði Erró undir listamannsnafninu *Ferró*, en var gert að breyta því. Faðir hans var Guðmundur frá Miðdal og eru þeir Erró og Ari Trausti Guðmundsson, jarðfræðingur, hálfbræður.

## Tenglar
* Verk Errós í eigu LR  
* ''Ung og ástfangin í Flórens''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996
* ''Undir súðinni gengur allt á fullu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
* ''Erró og staða hans í samtímanum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1971
* ''Frásögnin í verkum Errós''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996
* ''Erró''; grein í Morgunblaðinu 1968
;Erlendir
* Erró
Dreifkjörnungar

**Dreifkjörnungar** (latína: *Prokaryota*; úr grísku πρό *pro* „fyrir“, og κάρυον *karyon* „kjarni“) nefnast þær lífverur sem ekki hafa frumukjarna. Hugtakið nær yfir flokkunarfræðilegu lénin gerla (*Bacteria*) og fyrnur (*Archaea*). Þriðja lénið, heilkjörnungar (*Eukaryota*), eru allar lífverur með frumukjarna. Í eldra tveggja velda kerfi Édouard Chatton voru allir dreifkjörnungar hafðir í sama veldi, en nú er algengt að gera skýran greinarmun á gerlum og fyrnum.

Dreifkjörnungar þróuðust á undan heilkjörnungum. Þeir eru ekki með hvatbera eða önnur frumulíffæri sem einkenna heilkjörnunga. Allir dreifkjörnungar eru einfruma, en sumar tegundir, eins og blágerlar, mynda þyrpingar sem haldast saman í líffilmu og mynda stundum örveruþekjur í landslagi. Dreifkjörnungar fjölga sér með kynlausri æxlun með tvískiptingu og geta oft skipst á erfðaefni með hliðrænni genatilfærslu.

Rannsóknir á sviði sameindaþróunarfræði hafa gefið innsýn í þróunarleg tengsl þriggja léna lífvera. Aðgreiningin á milli dreifkjörnunga og heilkjörnunga endurspeglar tvær gerólíkar aðferðir við innra skipulag frumunnar. Aðeins heilkjörnungar hafa kjarna hjúpaðan kjarnahimnu sem inniheldur erfðaefni frumunnar, auk annarra hjúpaðra frumulíffæra eins og hvatbera. Í seinni tíð hefur aðalskiptingin verið á milli gerla og fyrna, þar sem heilkjörnungar eiga margt sameiginlegt með fyrnum og gætu því talist af sömu þróunarfræðilegu grein og þær.

## Munur á dreifkjarnafrumum og heilkjarnafrumum
Heilkjarnafrumur hafa frumukjarna sem er umlukinn kjarnahimnu og geymir erfðaefni frumunnar. Utan kjarnans er umfrymið þar sem mikið af efnaskiptum frumunnar fer fram og þar eru prótín smíðuð eftir forskrift RNA-afrita af genum kjarnans. Í dreifkjarnafrumum, þ.e. raunbakteríum og fornbakteríum, eru hins vegar engin skil milli erfðaefnis og umfrymis. Í umfrymi heilkjarnafrumna eru frumulíffæri sem óþekkt eru í dreifkjörnungum. Næstum því allir heilkjörnungar hafa hvatbera, sem eru miðstöðvar öndunar, og plöntufrumur hafa grænukorn að auki. Bæði þessi frumulíffæri hafa litlar DNA-sameindir enda er talið að þau séu bakteríur að uppruna.

## Tilvísanir
MSN (aðgreining)

**MSN** á oftast við netþjónustu sem áður gekk undir nafninu ''Microsoft Network'', en getur einnig átt við:

* Minnsti samnefnarinn, íslenskt stærðfræðihugtak sem lýtur að almennum brotum.
* Dane County Regional Airport í Madison, Wisconsin
* Manufacturer Serial Number
* Master of Science in Nursing
* Maquila Solidarity Network
* Meeker Southern Railroad
* Mexico Solidarity Network
* Windows Live, kemur í stað Microsoft Network (MSN)
* Windows Live Messenger, áður þekktur sem MSN Messenger
**Windodws Live Hotmail, áður þekkt sem MSN Hotmail
**Live Search, áður þekkt sem MSN Search
**Windows Live Groups, áður þekkt sem MSN  Groups
**Windows Live Alerts, áður þekkt sem MSN Alerts
**Live Search Maps, áður þekkt sem MSN Virtual Earth
* Minimal surface numerics
* Multiple Subscriber Number
* Mountaineer Sports Network
* Meet Someone New podcast
Gísli Sigurkarlsson

**Gísli Kristinn Sigurkarlsson** (24. janúar 1942 - 2. apríl 2013) var íslenskt ljóðskáld, lögfræðingur og kennari. Hann samdi ljóðabókina *Af sjálfsvígum* sem kom út 1980. Gísli vann titilinn Skákmeistari Suðurnesja 1978. Hann var einnig brigespilari og stofnaði ásamt fleirum Bridgefélag Seyðisfjarðar.
Einn dans við mig

**Einn dans við mig** er lag með Hemma Gunn af hljómplötu hans Frískur og fjörugur.  Lagið er upprunalega eftir Belgann Plastic Bertrand og heitir *Ça plane pour moi*.

Í texta lagsins segir frá manni sem kemur á skemmtistað klukkan tólf einsamall til í að tjútta svolítið og reyna að finna sér píu til að dansa við og jafnvel taka með sér heim.
Hekkenfeld

**Hekkenfeld** er íslensk hljómsveit sem hefur starfað í Kaupmannahöfn frá árinu 2000 og haldið nokkra tónleika þar.  Hekkenfeld spilar kraftmikil rokklög undir áhrifum íslensku pönk- og rokkbylgjunnar sem reið yfir Ísland í byrjun níunda áratugarins og þyngri rokktónlistar síðari tíma.  Hekkenfeld starfar með löngum hléum og kemur saman til að skemmta sjálfum sér og öllum þeim sem á vilja hlýða.  Hljómsveitin gaf út geisladiskinn Umturnast árið 2005.
Klippimynd

**Klippimynd** (e. *Collage*) er aðferð í myndlist, sem felst í að raða saman ólíkum hlutum eins og úrklippum úr dagblöðum, spýtnarusli, járnbútum og öðru tilfallandi á myndflötinn, líma það saman og jafnvel mála síðan, til að mynda nýtt samhengi á milli hlutanna. Svona myndir hafa líka verið kallaðar *límimyndir*, *límingarmyndir* eða *bréfsneplamyndir* á íslensku.

## Klippimyndasmiðir
* Þýski málarinn og dadaistinn Kurt Schwitters (20. júní 1887 - 8. janúar 1948) gerði fræga klippimyndasyrpu sem hann kallaði **Merz**. Titill verksins er tekinn úr setningunni Com**merz** Und Privatbank  sem má sjá á fundnu textabroti í mynd hans Das Merzbild, frá vetrinum 1918-19.
Herbert Bloch

**Herbert Bloch** (18. ágúst 1911 – 6. september 2006 í Cambridge í Massachusetts) var þýskur fornfræðingur og textafræðingur og prófessor í fornfræði við Harvard-háskóla. Hann var heimskunnur sérfræðingur um gríska sagnaritun, latneskar áletranir og fornleifafræði, miðaldafræði og arfleifð klassískrar fornaldar. 

Bloch var þýskættaður gyðingur. Hann nam fornaldarsögu, klassíska textafræði og fornleifafræði við Berlínarháskóla og háskólann í Róm. Þaðan hlaut hann doktorsgráðu á sviði Rómarsögu árið 1935. Hann flutti til Bandaríkjanna árið 1939 vegna ofsókna sem gyðingar sættu í Evrópu á þeim tíma. Bróðir hans varð eftir í Þýskalandi og lést í helförinni.

Bloch kenndi fornfræði við Harvard-háskóla frá 1941 til 1982. Hann var félagi við Institute for Advanced Study í Princeton í New Jersey (1953/4), stýrði bandarísku fornfræðiakademíunni í Róm (1957-59), var forseti American Philological Association (1968/9) og forseti Miðaldaakademíunnar (1990-93). Hann var félagi í American Academy of Arts and Sciences, American Philosophical Society, Pontificia Accademia Romana di Archeologia (heiðursfélagi frá 1990) og þýsku fornleifafræðistofnuninni.

Bloch lést 6. september 2006 í Cambridge í Massachusetts.

## Helstu rit
* *I bolli laterizi e la storia edilizia romana. Contributi all'archeologia e alla storia romana* (1936-38)
* *Supplement to Vol. XV,1* of the *Corpus Inscriptionum Latinarum, Including Complete Indices to the Roman Brick-stamps* (1948)
* „Der Autor der Graphia aureae urbis Romae“, *Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters*, **40** (1984): 55-175.
* *Monte Cassino in the Middle Ages* í þremur bindum (1986)
* *The Atina Dossier of Peter the Deacon of Monte Cassino. A Hagiographical Romance of the Twelfth Century* (1998)
Max Müller

**Friedrich Max Müller**, best þekktur sem **Max Müller** (6. desember 1823 – 28. október 1900) var þýskur fornfræðingur, textafræðingur og austurlandafræðingur. Hann var einn af upphafsmönnum indverskra fræða og upphafsmaður trúarbragðafræða. Müller samdi bæði fræðilegar og alþýðlegar bækur um trúarbragðafræði.

Árið 1841 skráði Müller sig til náms við háskólann í Leipzig. Þar ákvað hann að einbeita sér að heimspeki fremur en tónlist og kveðskap sem áður hafði átt hug hans allan. Hann hlaut doktorsgráðu árið 1843 en ritgerð hans fjallaði um *Siðfræði* heimspekingsins Baruchs Spinoza. Hann hafði einnig mikinn áhuga fyrir tungumálum og lærði klassísku málin, forngrísku og latínu en líka arabísku, persnesku og sanskrít. Árið 1844 hélt Müller til Berlínar til að nema undir leiðsögn Friedrichs Schelling. Hann hóf vinnu við að þýða Upanishads fyrir Schelling og hélt áfram að rannsaka sanskrít undir leiðsögn Franz Bopp, sem fyrstur manna rannsakaði kerfisbundið indóevrópsk tungumál. Schelling fékk Müller til að tengja málsögu og sögu trúarbragða.

Müller flutti til París árið 1845, þar sem hann nam sanskrít hjá Eugène Burnouf.
 
Ári síðar flutti hann til Englands til þess að rannsaka texta á sanskrít í eigu Austur-Indíafélagsins. Hann kynntist fræðimönnum á sínu sviði við Oxford-háskóla, sem leiddi til frama Müllers á Bretlandi. Hann varð félagi á Christ Church í Oxford árið 1851. Hann varð prófessor í samanburðarmálvísindum í Oxford og síðar fyrsti prófessor Oxford-háskóla í samanburðarguðfræði við All Souls College (1868-1875).

Verk Müllers ollu auknum áhuga á arískri menningu, þar sem indóevrópsk (arísk) menning var álitin andstæð semískum trúarbrögðum. Müller harmaði mjög að þetta skyldi sett fram í tengslum við kynþætti og kynþáttahyggju og var það fjarri hugmyndum Müllers sjálfs. Müller taldi þvert á móti að uppgötvun sameiginlegs uppruna indverskrar og evrópskrar menningar væri sterk rök gegn kynþáttahyggju.

Árið 1881 gaf Müller út enska þýðingu á fyrstu útgáfu *[[Gagnrýni hreinnar skynsemi]]* eftir þýska heimspekinginn Immanuel Kant. Hann var sammála Arthur Schopenhauer um að fyrsta útgáfan væri hnitmiðaðasta framsetningin á kenningum Kants.

## Helstu ritverk
* *Saga fornra sanskrít-bókmennta sem lýsir frumstæðum brahama-trúarbrögðum* (1859) 
* *Fyrirlestrar um málvísindi* (1864)
* *Inngangur að trúarbragðafræðum* (1873)
* *Indland, hvað getur það kennt okkur?* (1883)
* *Ævisögulegar ritgerðir* (1884)
* *Vísindi hugsunarinnar* (1887)
* *Náttúruleg guðfræði* (1889)
* *Mannfræðileg guðfræði* (1892)
* *Guðspeki eða sálarfræðileg guðfræði* (1893)
* *Sex hindúísk heimspekikerfi* (1899)
* *Sjálfsævisaga mín: Brot* (1901)
Óseyrartangi

**Óseyrartangi** er löng sandeyri í Ölfusi, við suðurströnd Íslands, sem myndar ásamt Ölfusá stórt sjávarlón eða stöðuvatn. Eyrin dregur nafn sitt af ós árinnar og á austurenda hennar er brúin Óseyrarbrú sem vígð var 1989.

Uppgræðsla eyrinnar hófst á 20. öld og er hún nú klædd melgresi fjara á milli. Þar er einnig veitingastaðurinn Hafið Bláa með útsýni að landi og láði.
Hermann Alexander Diels

**Hermann Alexander Diels** (18. maí 1848 – 4. júní 1922) var þýskur fornfræðingur og textafræðingur. 

Diels er þekktastur fyrir útgáfu sína á brotum frumherja grískrar heimspeki (hinna svonefndu fovera Sókratesar) og vitnisburði um þá. Ritið, sem nefnist *Die Fragmente der Vorsokratiker* (*Brot forvera Sókratesar*) er enn talið undirstöðurit. Ritið er í þremur bindum. Í ritinu er safnað saman öllum brotum forvera Sókratesar úr ritum þeirra (sem nú eru flest glötuð) auk vitnisburði um þá, sem varðveittur er í yngri höfundum ásamt þýskri þýðingu brotanna. Vitnisburðurinn kallast „A-brot“ en sjálf brotin (þ.e. beinar tilvitnanir) kallast „B-brot“. Þessi aðferð Diels til að auðkenna brot og vitnisburð heimspekinganna hefur orðið að hefðbundinni leið til þess að vísa til brota frumherjanna og kallast DK-tölur. 

## DK-tölur
Til dæmis vitna Sextos Empeirikos og Simplikkíos í ljóðlínur sem taldar eru vera upphafið af kvæði Parmenídesar. Í safni Diels er brotið merkt 28B1 — þ.e. kafli 28, hluti B, brot 1. Talan 28 vísar til Parmenídesar (sem Diels helgar 28. kafla í riti sínu), stafurinn B gefur til kynna að um brot (þ.e. tilvitnun) er að ræða en ekki vitnisburð, og talan 1 gefur til kynna að brotið er það fyrsta í röðinni af brotum Parmenídesar í safni Diels. Á hinn bóginn er upphafið af greinargerð Platons (í samræðunni *[[Parmenídes (Platon)|Parmenídes]]* 127 o.áfr.) fyrir meintri heimsókn Parmenídesar og Zenon til Aþenu auðkennt 29A11 í safni Diels. Talan 29 vísar til Zenons (sem er helgaður næsti kafli á eftir Parmenídesi í riti Diels), enda ræðir Platon meira um Zenon en Parmenídes í þessum tilteknu línum; bókstafurinn A gefur til kynna að um vitnisburð um Zenon er að ræða en ekki brot úr riti eftir Zenon, og talan 11 þýðir að vitnisburðurinn er sá 11. í röðinni um Zenon í riti Diels.

Diels raðaði heimspekingunum í grófa tímaröð en innan hvers kafla er brotunum raðað í stafrófsröð eftir heimildunum fyrir þeim. Venjulega er vísað til brotanna með því að skeyta „Diels-Kranz“ eða „DK“ fyrir framan, t.d. „Diels-Kranz 28B1“ eða „DK 28B1“.

Þrátt fyrir mikilvægi rits Diels greinir fræðimenn enn á um meðferð hans á ýmsum britanna, t.d. hvort þau séu réttilega flokkuð sem A eða B-brot (þ.e. hort þau séu bein tilvitnun eða ekki). Í ritinu er vitaskuld ekki að finna brot sem hafa uppgötvast eftir að ritið kom út, t.a.m. þau sem eru varðveitt á Strasbourg-papyrusnum (gefinn út 1998), þar sem er að finna fimm áður óþekkt brot úr kvæði eftir Empedókles. (Þau virðast vera áframhald af brotinu DK 31B17.)

Enska þýðingu á öllum B-brotum í Diels-Kranz er að finna hjá Kathleen Freeman, *Ancilla to the Pre-Socratic Philosophers* (Oxford, 1948; Harvard U.niversity Press, 1957), en hún byggir á 5. útgáfunni á riti Diels og því er röðin á brotunum örlítið frábrugðin.

## Helstu rit Diels
* *Doxographi Graeci* (Berlín, 1879)
* *Poetarum Philosophorum Fragmenta* (Berlín, 1901).
* *Die Fragmente der Vorsokratiker* (Berlín, 1903), 6. útg. endurskoðuð af Walther Kranz (Berlín, 1952).

## Neðanmálsgreinar
Ármaður

**Ármaður** er formaður skólafélags Menntaskólans við Sund. Ármaður er hluti af miðhóp, sem er þriggja manna stjórn skólafélagsins.

Meðal þekktra ármanna MS má nefna Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, formann Viðreisnar, og Katrínu Jakobsdóttur, fyrrverandi forsætisráðherra og formann Vinstri grænna.

## Ármenn MS síðustu ára
* 1998-1999: Funi Sigurðsson
* 1999-2000: Kristinn Már Ársælsson
* 2000-2001: Ómar Örn Ólafsson
* 2001-2002: Björgvin Halldór Björnsson
* 2002-2003: Birgir Haraldsson
* 2003-2004: Jón Pétur Guðmundsson
* 2004-2005: Arinbjörn Hauksson
* 2005-2006: Hjördís Alda Hreiðarsdóttir
* 2006-2007: Arnar Ágústsson
* 2007-2008: Egill Rúnar Viðarsson
* 2008-2009: Karl Sigurðsson
* 2009-2010: Þórdís Jensdóttir
* 2010-2011: Birta Árdal Bergsteinsdóttir
* 2011-2012: Ásgrímur Hermannsson
* 2012-2013: Andri Steinn Hilmarsson
* 2013-2014: Jakob Steinn Stefánsson
* 2014-2015: Rögnvaldur Þorgrímsson
* 2015-2016: Guðjón Þorri Bjarkason
* 2016-2017: Steinar Ingi Kolbeins
*2017-2018: Árni Freyr Baldursson
*2018-2019: Ágúst Orri Arnarson
*2019-2020: Viktor Markússon Klinger
*2020-2021: Grímur Garri Sverisson
*2021-2022: Baldvin Þór Hannesson
*2022-2023: Þorvaldur Nói Tobiasson Klose
*2023-2024: Oliver Einar Nordquist
*2024-2025: Ketill Guðlaugur Ágústsson
*2025-2026: Lovísa Una Bryngeirsdóttir
Ísafjörður (Sjálandi)

**Ísafjörður** er stærsti fjörðurinn á Sjálandi í Danmörku. Inn af honum ganga margir minni firðir eins og Holbækfjörður sem borgin Holbæk liggur við og Hróarskeldufjörður sem Hróarskelda liggur við.
Íslensk skildingafrímerki

**Skildingafrímerki** voru íslensk frímerki sem voru notuð á árunum 1873-1875. Árið 1876 tóku aurafrímerki við hlutverki skildingafrímerkjanna.

Gefin voru út 5 verðgildi frímerkja.  2, 3, 4, 8 og 16 skildingar.

Mynd:u0001_litid.jpg
Mynd:u0005_litid.jpg
Mynd:u0002_litid.jpg
Mynd:u0006_litid.jpg
Mynd:u0003_litid.jpg
Mynd:u0004_litid.jpg
Mynd:u0007_litid.jpg


Hér eru sýnd 2 eintök af 4 skildinga frímerkinu og 16 skildinga frímerkinu.  Munurinn liggur í takkafjölda frímerkjanna. 4 skildinga frímerkið hægra megin er miklu sjaldgæfara en það sem er vinstra megin. 16 skildinga frímerkið vinstra megin er miklu sjaldgæfara en það sem er hægra megin.

Einnig voru gefin út svokölluð þjónustufrímerki.  Þau voru eingöngu til nota hjá opinberum aðilum, ekki almenningi.

Mynd:t0001_litid.jpg
Mynd:t0003_litid.jpg
Mynd:t0002_litid.jpg

Hér eru sýnd 2 eintök af 4 skildinga frímerkinu .  Munurinn liggur í takkafjölda frímerkjanna. 4 skildinga frímerkið vinstra megin er sjaldgæfasta íslenska skildingafrímerkið, en gott eintak af því gæti selst fyrir margföld mánaðarlaun verkamanns.
Valtýr Guðmundsson

**Valtýr Guðmundsson** (1860 – 1928) var alþingismaður og sagnfræðingur og fyrstur Íslendinga til að ljúka doktorsprófi í sagnfræði. 

Valtýr fæddist að Árbakka á Skagaströnd. Hann var eina af þremur börnum föður síns til að komast til vits og ára. Faðir hans dó ungur og móðir hans kvæntist aftur og eignaðist tvær dætur. Hann fluttist ekki með móðurfjölskyldu sinni til Ameríku þegar hann var um sextán ára og hitti móður sína aðeins einu sinni eftir það þegar hann sjálfur ferðaðist vestur.

Hann útskrifaðist úr Latínuskólanum árið 1883. Sama ár varð hann fyrsti forseti Framtíðarinnar, elsta nemendafélags Íslands. Hann varði doktorsritgerð um norræna menningarsögu við Kaupmannahafnarháskóla árið 1889, varð dósent þar ári síðar í sögu Íslands og bókmenntum og síðan prófessor frá 1920 til æviloka. Doktorsritgerð hans bar heitið *Privatboligen pa Island i sagatiden samt delvis i det øvrige Norden* og fjallaði einkum um húsagerð og húsaskipan. Hann tók sæti á Alþingi Íslendinga 1894 og hóf útgáfu Eimreiðarinnar árið eftir, 1895, og ritstýrði tímaritinu til 1918 og ritaði margar greinar í það um stjórnmál og menntir og birti þar einnig frumort kvæði. Hann sat á þingi 1894 – 1901, 1903 – 1908 og 1911 – 1913.

Valtýr var lengi meðlimur Atlantseyjafélagsins (De Danske Atlanterhavsøer), sem hafði að markmiði að styrkja tengsl Danmerkur við Ísland, Færeyjar, Grænland og nýlendurnar í Vestur-Indíum.

Valtýr var einn þekktasti Íslendingurinn í kringum 1900 og var keppinautur Hannesar Hafsteins um embætti heimastjórnarráðherra en Hannes hafði betur.

## Helstu rit
* Islands kultur ved Aarhundredsskiftet 1900 (útg. 1902)
* Islands Grammatik (útg. 1922)
* Island i Fristatstiden (útg. 1924)

## Tengt efni
* Valtýska

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
* Æviágrip á vefsíðu Alþingis
* Valtýskan og Dr. Valtýr voru á hvers manns vörum fyrir hundrað árum,Lesbók Morgunblaðsins, 12. júní (12.06.1999), bls 14-15
* Guðmundur Magnússon, Deilt um fyrsta ráðherra Íslands, 28.10.2004
Friedrich August Wolf

**Friedrich August Wolf** (15. febrúar 1759 – 8. ágúst 1824) var þýskur fornfræðingur, textafræðingur og bókmenntarýnir.

Wolf helgaði sig alla tíð að kennslu öðru fremur. Rit hans eru tiltölulega fá. Hann gaf út skýringarrit við Demosþenes (1789) og sex árum síðar *Formála að Hómer* (1795). Fyrir það rit er hann einkum þekktur. Í kjölfar útgáfunnar spruttu upp deilur milli Wolfs og Christians Gottlobs Heine, sem sakaði Wolf um ritstuld.
Chitipa

**Chitipa** eða **Fort Hill** er höfuðborg Chitipa-héraðs í Malaví. Hún er ekki langt frá landamærum Sambíu og Tansaníu.
Hugh Andrew Johnston Munro

**Hugh Andrew Johnstone Munro** (29. október 1819 – 30. mars 1885) var breskur fornfræðingur og prófessor í fornfræði við Cambridge-háskóla.

Munros er einkum minnst fyrir mikilvæga útgáfu hans á kvæði Lucretiusar (1860; aukin og endurbætt útgáfa ásamt enskri þýðingu og skýringum 1864) en Munro ritstýrði einnig útgáfum á verkum Hóratíusar og Catullusar. Hann þótti einstaklega skarpskyggn textarýnir. Munro var einnig vel að sér um fornleifafræði og ferðaðist oft til Ítalíu og Grikklands.
Karl Lachmann

**Karl Konrad Friedrich Wilhelm Lachmann** (4. mars 1793 – 13. mars 1851) var þýskur fornfræðingur, textafræðingur og bókmenntarýnir. Hann kenndi klassíska textafræði við háskólann í Königsberg og síðar við Humboldt-háskólann í Berlín.

Lachmann hélt því fram að *[[Ilíonskviða]]* Hómers væri samin úr a.m.k. 16 öðrum kvæðum sem hefðu verið sett saman í eitt kvæði og svo aukið vð hana. Kenningar hans höfðu töluverð áhrif á hómersrannsóknir á 19. öld en eru nú taldar úreltar.

Lachmann ritstýrði einnig útgáfu á texta Lucretiusar (1850). Hann gat sýnt hvernig öll þrjú helstu handritin væru komin af sameiginlegri fyrirmynd, sem var 302 blaðsíður með 26 línum á síðu. Hann sýndi enn fremur fram á að sameiginleg fyrirmynd varðveittra handrita hefði verið ritað með lágstöfum og að fyrirmynd þess hefði verið 4. eða 5. aldar handrit með hástafaletri. Lachmann ritstýrði einnig textum Propertiusar (1816); Catullusar (1829); Tibullusar (1829); Genesiusar (1834); Terentianusar Maurusar (1836); Babriusar (1845); og Avianusar (1845) auk annarra höfunda. Hann þýddi einnig sonnetur Shakespeares (1820) og leikritið *[[Macbeth]]* (1829) á þýsku.