open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mólíse

**Mólíse** (ítalska: *Molise*) er hérað á austurströnd Ítalíu sem liggur sunnan við Abrútsi, austan við Latíum og norðan við Kampaníu og Apúlíu. Höfuðstaður héraðsins er borgin Campobasso. Íbúar eru um 320 þúsund. Héraðið skiptist í tvær sýslur: Campobasso og Isernia.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Trentínó-Suður-Týról

**Trentínó-Suður-Týról** (ítalska: *Trentino-Alto Adige*; þýska: *Trentino-Südtirol*) er sjálfstjórnarhérað á Ítalíu. Íbúar eru rúmlega milljón talsins þar af rúm 200.000 í borgunum tveimur, Trento og Bolzano. Í héraðinu eru tvær sýslur Trentó með 217 sveitarfélög og Bolzano með 116 sveitarfélög. 

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Héruð Ítalíu

Image:Regioni of Italy with official names.png|thumb|right|300px|Kort af héruðum Ítalíu.
poly 683 497 649 515 650 524 640 525 637 546 649 561 633 561 626 571 651 592 688 602 707 586 719 597 740 571 707 540 Abruzzo
poly 791 655 813 651 834 670 847 688 867 686 876 714 865 739 846 737 843 755 805 752 795 742 806 726 777 676 Basilíkata
poly 805 754 835 844 811 862 800 894 800 919 826 920 894 838 895 802 868 739 850 741 846 760 Kalabría
poly 690 629 758 628 785 656 775 677 802 727 792 744 780 749 751 733 741 692 709 704 675 649 Kampanía
poly 583 320 536 316 427 296 396 298 378 335 411 364 424 357 488 392 523 376 542 388 544 412 567 420 570 404 603 410 612 403 585 364 Emilía-Rómanja
poly 609 154 670 165 685 248 673 255 631 248 620 230 597 230 593 205 582 190 Friúlí
poly 524 544 627 639 679 642 688 617 688 606 651 596 623 571 632 559 642 559 635 540 635 523 646 525 642 512 596 543 554 503 Latíum
poly 379 343 318 351 300 385 281 386 267 418 312 411 349 360 428 395 434 387 410 364 Lígúría
poly 377 331 392 297 426 292 521 310 473 267 487 231 464 232 472 174 444 157 385 171 348 205 337 239 355 269 335 274 339 305 355 305 Langbarðaland
poly 614 402 666 437 684 492 648 513 626 497 607 447 577 433 568 421 573 414 576 408 603 416 Marke 
poly 743 574 723 599 706 589 690 602 693 627 757 625 765 584 Mólíse
poly 344 203 332 171 289 221 295 251 242 263 246 284 207 294 240 326 219 361 276 388 296 381 313 348 379 339 356 309 334 301 330 281 349 269 333 236 Piemonte
poly 770 586 830 579 836 598 815 615 923 667 990 733 975 765 879 713 869 684 848 683 817 650 784 658 760 628 Apúlía
poly 409 650 420 702 401 827 349 843 318 841 306 699 318 650 368 642 Sardinía
poly 578 943 763 1026 794 893 602 899 Sikiley
poly 414 362 425 353 486 394 520 379 538 390 541 414 566 421 576 436 571 461 551 503 527 542 435 519 435 389 Toskana
poly 460 160 462 135 575 110 589 149 578 161 567 152 549 184 559 197 537 218 502 245 489 245 489 231 468 231 475 173 Trentínó-Suður-Týról
poly 557 502 597 540 638 510 622 495 606 448 578 439 Úmbría
poly 223 231 272 216 289 223 291 248 235 263 Ágústudalur
poly 586 318 528 310 474 264 480 238 496 246 559 199 553 181 565 158 594 155 606 155 579 188 589 200 592 228 617 230 626 247 575 272 584 303 594 309 Venetó

**Héruð Ítalíu** (ítalska: **) eru stjórnsýslueiningar sem skipta landinu í hluta. Héruðin eru 20 talsins, þar af eru 5 sjálfstjórnarsvæði. Samkvæmt stjórnarskrá Ítalíu nýtur hvert hérað nokkurs sjálfsstæðis í eigin efnum. Flest héruðin eru síðan skipt upp í sýslur.

## Listi

## Tilvísanir
Gunnlaugur Leifsson

**Gunnlaugur Leifsson** (d. 1218 eða 1219) var íslenskur rithöfundur og skáld. Hann var munkur í Þingeyraklaustri, en þar var klaustur af Benediktsreglu. 

Gunnlaugur samdi sögu Ólafs Tryggvasonar á latínu. Hún er nú glötuð, en talið að hún hafi verið talsvert aukin útgáfa af hinni latnesku *Ólafs sögu Tryggvasonar* eftir Odd Snorrason, klausturbróður hans á Þingeyrum. Snorri Sturluson studdist að hluta við sögu Gunnlaugs þegar hann vann að *[[Heimskringla|Heimskringlu]]*. Kaflar úr verki Gunnlaugs voru teknir upp í *[[Ólafs saga Tryggvasonar hin mesta|Ólafs sögu Tryggvasonar hina mestu]]*, sjá Simpson 2004:166.

Gunnlaugur samdi á latínu sögu Jóns Ögmundssonar hins helga, Hólabiskups. Þetta verk er glatað, en til eru íslenskar þýðingar á sögu Jóns. 

Talið er að Gunnlaugur hafi skrifað þátt á latínu um *[[Þorvalds þáttur víðförla|Þorvald víðförla]]*, en hann er aðeins varðveittur í íslenskri þýðingu. 

Gunnlaugur mun hafa tekið þátt í að safna til jarteiknabókar Þorláks helga. 

Vitað er að Gunnlaugur skrifaði um Ambrósíus kirkjuföður. Nýlegar rannsóknir benda til að *[[Ambrósíus saga]]*, sem er íslensk þýðing á *[[Vita sancti Ambrosii]]*, geti verið verk Gunnlaugs. (Katrín Axelsdóttir 2005:349).

Loks samdi Gunnlaugur *[[Merlínusspá]]*, sem er íslensk þýðing á *[[Prophetiae Merlini]]* eftir Geoffrey frá Monmouth. Myndmálið í þýðingu Gunnlaugs sýnir að hann hafði góða þekkingu á íslenskri skáldskaparlist. Kvæðið er varðveitt í *[[Hauksbók]]*, það skiptist í tvo hluta og er alls 171 erindi, undir fornyrðislagi.

## Heimildir
* Eysteinn Björnsson (2002). *Index of Old Norse/Icelandic Skaldic Poetry*. Gefið út á netinu: http://www.hi.is/~eybjorn/ugm/skindex/skindex.html  
* *Merlínusspá*, sjá http://www.hi.is/~eybjorn/ugm/skindex/gleifs.html  Úr útgáfum Finns Jónssonar og Ernst A. Kock.
* Guðrún Nordal (2001). *Tools of Literacy : The Role of Skaldic Verse in Icelandic Textual Culture of the Twelfth and Thirteenth Centuries*. University of Toronto Press. Bls. 168-169.
* Katrín Axelsdóttir (2005). "Gunnlaugur Leifsson og Ambrósíus saga". *Skírnir*, Haust 2005:337-349. ISSN 0256-8446
* Theodore M. Andersson (þýð.). (2003). Oddr Snorrason: *The Saga of Olaf Tryggvason*. Cornell University Press. ISBN 0-8014-4149-8 
* Simpson, Jacqueline (2004). "Olaf Tryggvason versus the Powers of Darkness" í *The Witch Figure*, bls. 165-187. Routledge. ISBN 0-415-33074-2 
* 

## Tenglar
*Þorvalds þáttur víðförla
*Brot á latínu um Þorlák helga 
*Jóns saga hins helga eftir Gunnlaug munk 
*Ambrosius saga byskups  (myndir)
*Ambrosius saga byskups  (texti)
Straujárn

**Straujárn** er heimilistæki sem notað er til að slétta krumpur og fellingar í efni og fötum með þrýstingi og hita og stundum einnig með gufu. Straujárn er hitunarplata með handfangi. 

Áður var vanalegt að straujárn væru gerð úr smíðajárni. Það var þá flöt járnplata með handfangi og var platan hituð í eldi. Síðan voru framleidd straujárn sem voru flatur járnkassi sem fylltur var af heitum trékolum. Straujárn eru nú oftast framleidd úr áli eða ryðfríu stáli og hituð með rafmagni. Gufustraujárn eru algeng en það eru  straujárn  með innbyggðu vatnsíláti þar sem vatn er hitað í gufu sem úðað er yfir það sem á að strauja. Straujárn  eru oftast með hitastilli sem stilltur er eftir því hvað á að strauja. Algengt er að merki sé á fatnaði sem segir til um hvort hann  megi strauja og þá við hvaða hitastig.


Mynd:Flat irons dsc05527.jpg|Gamalt straujárn
Mynd:Bügeleisen alt.jpg|Straujárn með trékolum
Óskarsverðlaunin 2006

**Óskarsverðlaunin 2006** voru haldin sunnudaginn 5. mars og það í 78. skipti. Kvikmyndin *[[Brokeback Mountain]]* var talin sigurstanglegasta mynd hátíðinnar en þegar kvöldinu lauk var *[[Crash]]* aðal sigurvegarinn.

## Helstu verðlaun
### Kvikmyndir

### Leikur

### Handrit

### Leikstjórn

### Heiðursverðlaun
Elly Vilhjálms og Einar Júlíusson syngja lög Jenna Jóns

**Elly Vilhjálms og Einar Júlíusson syngja lög Jenna Jóns**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1978. Á henni syngja Elly Vilhjálms og Einar Júlíusson dægurlög eftir Jenna Jóns. Útsetningar: þórir Baldursson. Hljóðritun á hljómsveitarundirleik fór fram í Hamburger Studio í München í Þýzkalandi og leikur Þórir ásamt þarlendum hljómlistarmönnum. Hljóðritun á söng fór fram í Tóntækni hf. Reykjavik undir umsjá Þóris Baldurssonar og þar lék Grettir Björnsson á harmoniku í laginu *Ólafur sjómaður*.

## Lagalisti
#Lipurtá - Lagið hlaut fyrstu verðlaun í danslagakeppni útvarpsins 1966 - *Elly og Einar syngja*
#Brúnaljósin brúnu  - Lagið hlaut fyrstu verðlaun í danslagakeppni SKT 1954 - *Einar syngur*
#Við fljúgum  - *Elly syngur*
#Sjómannskveðja - *Elly og Einar syngja*
#Ömmubæn - *Einar syngur*
#Viltu koma  - Lagið hlaut önnur verðlaun í danslagakeppni SKT 1956 - *Elly og Einar syngja*
#Vökudraumur  - Lagið hlaut þriðju verðlaun í danslagakeppni SKT 1953 - *Elly og Einar syngja*
#Lítið blóm  - *Elly syngur*
#Heim  - *Einar syngur*
#Ólafur sjómaður  - Lagið hlaut þriðju verðlaun í danslagakeppni útvarpsins 1966 - *Elly og Einar syngja*
#Mamma mín  - *Elly syngur*
#Hreyfilsvalsinn  - Lag þetta var á sínum tíma tileinkað starfsfélögum Jenna á Hreyfli - *Elly og Einar syngja*
Revíuvísur - Alfreð, Brynjólfur, Nína og Lárus

**Revíuvísur**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1978. Á henni syngja Alfreð Andrésson,  Brynjólfur Jóhannesson, Nína Sveinsdóttir og Lárus Ingólfsson gamanvísur við undirleik margra listamanna. 

## Lagalisti
#Hvers er hvurs  - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson — Örnólfur í Vík* - Brynjólfur Jóhannesson syngur - Píanóundirleikur: Sigfús Halldórsson
#Kerlingavísur - *Lag - texti: NN — Harald Á. Sigurðsson* - Nína Sveinsdóttir syngur - Hljómsveit Tage Möller leikur undir
#Syrpa Óla í Fitjakoti - *Lag - texti: Ýms gamalkunn lög — Emil Thoroddsen* - Lárus Ingólfsson syngur - Hljómsveit Tage Möller leikur undir
#Ó, vertu ei svona sorró - *Lag - texti: Chaplin — Theódór Einarsson* - Alfreð Andrésson syngur - Hljómsveit Bjarna Böðvarssonar leikur undir
#Hvað er um að tala - *Lag - texti: NN — Jón Snari* - Brynjólfur Jóhannesson syngur - Píanóundirleikur: Sigfús Halldórsson
#Þegar kanarnir komu í Keflavík - *Lag - texti: NN — NN* - Nína Sveinsdóttir syngur - Hljómsveit Tage Möller leikur undir 
#M-listinn - *Lag - texti: NN — Theódór Einarsson* - Alfreð Andrésson syngur - Píanóundirleikur: Sigfús Halldórsson
#Eftirhermuvísur - *Lag - texti: NN — NN* - Lárus Ingólfsson syngur - Píanóundirleikur: Einar Jónsson
#Jónsvísur - *Lag - texti: Arch & Joyce — Tómas Guðmundsson* - Nína Sveinsdóttir syngur - Píanóundirleikur: Magnús Pétursson
#Ástandið - *Lag - texti: NN — Örnólfur í Vík* - Brynjólfur Jóhannesson syngur - Píanóundirleikur: Sigfús Halldórsson
#Daninn á Íslandi - *Lag - texti: NN — Bjarni Guðmundsson* - Lárus Ingólfsson syngur - Hljómsveit Tage Möller leikur undir
#Útvarpsvísur  - *Lag - texti: NN — NN* - Alfreð Andrésson syngur - Píanóundirleikur: Þórarinn Guðmundsson

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Einsöngvarakvartettinn syngur lög Inga T. Lárussonar

**Einsöngvarakvartettinn syngur lög Inga T. Lárussonar**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1978. Á henni syngur Einsöngvarakvartettinn íslensk sönglög. Einsöngvarakvartettinn skipa: Magnús Jónsson, Sigurður Björnsson, Guðmundur Jónsson og Kristinn Hallsson. Raddsetning og söngstjórn Magnús Ingimarsson. Ólafur  Vignir  Albertsson píanóleikari annast undirleik. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Magnús Ingimarsson. Forsíðumynd tók Studio 28, Reykjavík. Myndina af Inga T. Lárussyni lánaði Inga Lára dóttir hans góðfúslega. Hönnun umslags: SG-hljómplötur. Prentun og setning á umslagi: Grafik/Blik. 

## Lagalisti
#Litla skáld - *Texti: Þorsteinn Erlingsson* - Einsöngvarakvartettinn syngur
#Lífið sá hún í ljóma þeim - *Texti: Þorsteinn Erlingsson* - Magnús Jónsson syngur
#Ég bið að heilsa - *Texti: Jónas Hallgrímsson* - Sigurður Björnsson og Kristinn Hallson, tvísöngur
#Í svanalíki - *Texti: Einar Benediktsson* - Einsöngvarakvartettinn syngur
#Sólskríkjan - *Texti: Páll Ólafsson* - Kristinn Hallsson syngur
#Nú sé ég og faðma þig syngjandi vor - *Texti: Þorsteinn Erlingsson* - Kristinn Hallsson syngur
#Sumargleði - *Texti: Bjarni Jónsson frá Vogi* - Magnús Jónsson og Guðmundur Jónsson, tvísöngur
#Íslands Hrafnistumenn - *Texti: Örn Arnarson* - Einsöngvarakvartettinn syngur
#Átthagaljóð - *Texti: Sigurður Arngrímsson* - Einsöngvarakvartettinn syngur
#Það er svo margt - *Texti: Einar E. Sæmundsson* - Guðmundur Jónsson syngur
#Hríslan og lækurinn - *Texti: Páll Ólafsson* - Magnús Jónsson og Kristinn Hallsson, tvísöngur 
#Heyr mig, lát mig lífið finna - *Texti: Einar Benediktsson* - Einsöngvarakvartettinn syngur
#Heimþrá - *Texti: Indriði Einarsson* - Sigurður Björnsson syngur
#Það vorar, það vorar - *Texti: Valdimar V. Snævarr* - Einsöngvarakvartettinn syngur
#Eins og vorblær - *Texti: Hannes Hafstein* - Sigurður Björnsson og Guðmundur Jónsson, tvísöngur
#Ó, blessuð vertu sumarsól - *Texti: Páll Ólafsson* - Einsöngvarakvartettinn
Mail (forrit)

**Mail** (**Mail.app** eða **Apple Mail**) er sjálfgefna tölvupóstsforritið sem kemur með Mac OS X stýrikerfinu frá Apple. Það var upprunalega hannað af NeXT sem NeXTMail, hluti af NEXTSTEP stýrikerfinu, og varð svo að póstforriti Mac OS X eftir að Apple keypti NeXT. Mail notar SMTP, POP3 og IMAP samskiptareglurnar og styður .Mac og Exchange í gegnum IMAP. Bæði iPhone og iPod touch innihalda smærri útgáfu af Apple Mail.

## Saga
Mail var upprunalega þekkt sem NeXTMail, póstforritið fyrir NEXTSTEP stýrikerfið. NeXTMail var þróað forrit miðað við sinn tíma, það studdi myndir og hægt var að taka upp hljóð og senda. Það studdi einnig MIME pósta.
Þegar Apple keypti NeXT og aðlagaði NeXTSTEP að Mac OS X breyttist forritið mikið. Í prufuútgáfunni hét forritið "Rhapsody" og í öðrum útgáfum áður en seinasta útgáfan af Mac OS X kom út hét forritið MailViewer.
Bragi Hlíðberg - Dansað á þorranum

**Bragi Hlíðberg - Dansað á þorranum**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Á henni leikur Bragi Hlíðberg gömlu dansana. 

Þetta er önnur hljómplata Braga Hlíðberg og hér leikur hann eingöngu gömlu dansana. Hann sýnir einnig á sér alveg nýja hlið, því öll lögin á plötunni hefur hann samið sjálfur. Magnús Ingimarsson útsetti allan undirleik og stjórnaði hljóðritun á honum og hafði umsjón með allri hljóðritun. Með Braga leika þeir Guðmundur R. Einarsson á trommur, Jón Sigurðsson á bassa og Þórður Árnason á gítar. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni hf. Tæknimaöur: Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Magnús Ingimarsson.

## Lagalisti
#Dansað á þorranum  - *polki*
#Skafrenningur - *Marsúrki*
#Pilsaþytur - *Vínarkruss* 
#Hlöðuball - *Vals*
#Litli smalinn - *Týrólapolki*
#Í Húsafellsskógi - *Vals* 
#Spunakonan - *Polki*
#Yfir stokka og steina - *Ræll*
#Vorgleði - *Vals*
#Tvö í tunglskyni - *Tangó*
#Jónsmessunótt - *Vals*
#Bláfjallapolki  - *Polki*
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2008

**[[VISA-bikar karla]] [[2008]]** var 49. skiptið sem bikarkeppni karla í knattspyrnu var haldin. Fyrstu leikir keppninnar hófust laugardaginn 24. maí 2008 kl. 14.00 en þá mættust annars vegar Höfrungur og Skallagrímur á Þingvelli og hins vegar Knattspyrnufélag Garðabæjar og Augnablik á Stjörnuvelli.

KR-ingar sigruðu bikarkeppnina eftir að hafa lagt KB, Fram, Grindavík og Breiðablik að velli, auk Fjölnis í úrslitaleiknum. Þetta var 11. bikarmeistaratitill KR.

## Úrslit
### 1. umferð

### 2. umferð

### 32-liða úrslit

### 16-liða úrslit

## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur
Fyrsta sjálfsmarkið í bikarkeppninni frá því árið 1964 var skorað, en það ár skoruðu Skagamenn tvö sjálfsmörk í leik gegn KR.





## Heimildaskrá

## Tengill
* Mótalisti KSÍ
Heiðabjalla

**Heiðabjalla** (fræðiheiti: *Pulsatilla halleri*)  er blóm af sóleyjaætt. Blómin er eru bjöllulaga og fjólublá.
Huldulykill

**Huldulykill** (fræðiheiti *Primula elatior*) er blóm af ættkvísl lykla sem 

## Lýsing
Huldulykill er lágvaxin fjölær jurt. Blöð verða 5-15 sm löng og 2-6 sm breið. Blómgunartími er í apríl og maí og eru blómin gul.

## Útbreiðsla og búsvæði
Huldulykill vex í frjósömu, kalkríku og röku skóglendi og mýrum í Evrópu allt til fjallendis Skandinavíu í norðri og Kólaskagans í austri.

## Ræktun

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

* American Primrose Society
* http://www.primulaworld.blogspot.is/
Diplomatarium Norvegicum

**Diplomatarium Norvegicum** – (latína: **Norska fornbréfasafnið**) – er heildarútgáfa á norskum fornbréfum og skjölum frá elstu tímum fram undir 1570. Elsta skjalið er frá því um 1050, en meginhluti þeirra er frá því eftir 1250. Komin eru út 22 bindi með um 20.000 skjölum. Útgáfan er stafrétt og á því máli sem bréfin eru skrifuð á. Efnisútdráttur á norsku fylgir.

Fyrsta bindið kom út 1847–1848 og það síðasta 1990–1995 . Ýmsir hafa unnið að útgáfunni, t.d.: 
* 1.–5. bindi: Carl Richard Unger og Christian C. A. Lange.
* 6.-15. bindi: Carl Richard Unger og Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas.
* 16. bindi: Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas.
* 17. bindi: Gustav Storm, Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas, Alexander Bugge, Christopher Brinchmann og Olof Kolsrud.
* 18. bindi: Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas, Alexander Bugge, Christopher Brinchmann. 
* 19. bindi: Alexander Bugge.
* 20. bindi: 
* 21. bindi: Hallvard Magerøy.
* 22. bindi: Ferdinand Linthoe Næshagen.
Málið á flestum skjölunum er fornnorska (þ.e. íslenska), miðnorska og danska. Ýmis bréf, einkum þau sem varða kirkjumál eða samskipti við önnur lönd, eru á latínu. 

*Diplomatarium Norvegicum* (yfirleitt skammstafað **DN**) er ómissandi heimildasafn um sögu Noregs frá 11. öld og fram yfir siðaskipti. 

Í *Norska fornbréfasafninu * er talsvert af skjölum sem snerta sögu Íslands, en mörg þeirra hafa einnig verið tekin upp í *[[Íslenskt fornbréfasafn]]*. 

*Norska fornbréfasafnið* er aðgengilegt á netinu, með leitarvél, sjá tengil hér fyrir neðan. Einnig er skönnuð útgáfa til af flestum bindunum, sjá norsku Wikipediuna (bókmál).

## Heimildir
* 


## Tengill
* Leit í ''Diplomatarium Norvegicum'', 1.-21. bindi.

## Tengt efni
* *[[Diplomatarium Islandicum]]* eða *[[Íslenskt fornbréfasafn]]*
* *[[Regesta Norvegica]]*
* *[[Diplomatarium Danicum]]*
* *[[Diplomatarium Færoense]]*
* *[[Svenskt Diplomatarium]]*
Fornnorska

**Fornnorska** – (norska *gammelnorsk*) – er tungumál, sem talað var í Noregi frá því um 800 til 1350.

Á víkingaöld (u.þ.b. 800-1050) fór fornnorræna að skiptast í tvennt, austurnorrænu (sem varð að forndönsku, fornsænsku og forngutnisku) og vesturnorrænu, en hin síðarnefnda er oft kölluð norræna (þ.e. forníslenska og fornnorska). 

Norræna hafði mikla landfræðilega útbreiðslu. Hún var töluð í Noregi, Færeyjum, á Íslandi, Grænlandi og skamma stund á Vínlandi. Einnig á Hjaltlandi, í Orkneyjum og á Katanesi nyrst á Skotlandi. Þá var hún töluð innan um mál heimamanna í Suðureyjum, á Mön og víðar í strandbyggðum Bretlandseyja, t.d. í Jórvík (York) og Dyflinni á Írlandi. Norrænan fékk fljótt einhver séreinkenni á hverjum stað. Það mál sem var talað í Noregi er kallað *fornnorska* (n. gammelnorsk). Fornnorska var töluð og síðar skrifuð milli áranna u.þ.b. 800 og u.þ.b. 1350. Sáralítill munur var á fornnorsku og íslensku fram yfir 1250, en upp úr 1300 fóru að koma fram frávik, a.m.k. í ákveðnum héruðum Noregs.

Um 1350 dó norska ritmálið nánast út því flestir ritfærir menn dóu úr svarta dauða. Um svipað leyti færðist æðsta stjórn ríkisins til Svíþjóðar og síðar Danmerkur. Eftir það varð ritmál í Noregi eins konar blanda af norsku og dönsku. Það er stundum kallað millinorska (n. mellomnorsk). 

## Tengt efni
* Fornnorræna
* Millinorska
* Norska

## Heimild
*
Karius og Baktus/ Litla ljót - Tvö barnaleikrit

**Karius og Baktus/ Litla ljót** er 33-snúninga LP hljómplata með leikriti Thorbjörns Egners, Karíus og Baktus og ævintýrinu Litla ljót eftir Hauk Ágústsson gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. 

## Karíus og Baktus - Barnaleikrit í fjórum þáttum
*Þýðing:
:Hulda Valtýsdóttir

*Flytjendur: 
:Karíus - Helga Valtýsdóttir
:Baktus - Sigríður Hagalín

*Sögumaður:
:Helgi Skúlason

*Tónlist:
:Christian Hartmann

*Hljómsveitarstjórn:
:Magnús Ingimarsson

:

## Litla ljót - Ævintýri með söngvum

*Flytjendur:
:Telpnakór úr Langholtsskóla

*Stjórnandi:
:Þengill Jónsson

*Helstu hlutverk:
:Litla ljót - Eyrún Antonsdóttir
:Skógardísin - Sigríður Þorvaldsdóttir

*Sögumaður:
:Helgi Skúlason
 
*Útsetningar og hljómsveitarstjórn:
:Carl Billich
Madcon

**Madcon** (stytting á *Mad Conference*) er norskt rapp- og reggídúó stofnað árið 1992, skipað þeim Tshawe Baqwa (*Kapricorn*) og Yosef Wolde-Mariam (*Critical*). Hljómsveitin hefur gefið út tvær breiðskífur og fjórar smáskífur og hefur hlotið norsku tónlistarverðlaunin (*[[Spellemannprisen]]*) þrisvar.

## Saga
Á síðari hluta 10. áratugins komst sveitin á samning við Virgin/EMI og fyrsta smáskífa, „God Forgive Me“ kom út árið 2000.

Árin 2002-3 vann Madcon með norsku rappsveitinni Paperboys og ýtti þannig undir vinsældir hennar. Saman gáfu sveitirnar út lagið „Barcelona“ sem sló í gegn í Noregi. Lagið kom síðar út á fyrstu breiðskífu Paperboys, *[[No Cure for Life]]*. Fyrsta breiðskífa Madcon lét hins vegar bíða eftir sér, kom ekki út fyrr en tveimur árum síðar og hét hún *[[It's All a MadCon]]*. Á henni er smáskífurnar „Doo Wop“ og „Infidelty“ og hlutu þeir *Spellmanprisen* í flokknum fyrir hip-hop/ryþmablús.

Í október 2007 gáfu þeir út smáskífuna „Beggin'“ en lagið er endugerð af lagi með Frankie Valli. Smáskífan komst í efsta sæti norska iTunes-sölulistans og og klifraði þess að auki í efsta sæti VG-vinsældalistans. Alls seldist smáskífan sem nemur sexfaldri platínusölu í Noregi. 3. desember 2007 kom svo seinni breiðskífa sveitarinnar út, *[[So Dark the Con of Man]]*, en hún rauk út og náði platínusölu á einungis 11 dögum. Fyrir „Beggin'“ hlaut sveitin Spellemanprisen 2007 en það var valið vinsælasta lagið og breiðskífan hlaut verðlaun fyrir bestu hip-hop-breiðskífuna.

Þess má geta að aðal upptökustjórar team Madcon er Element sem samanstendur af Íslendingnum Helga Má Hübner sem notar listamannsnafnið „Hitesh Ceon“ og norska slagverksleikaranum Kim Ofstad. Helgi var aðal lagahöfundurinn á „So dark the con of man“. Hann samdi einnig lagið „Glow“ sem varð geysivinsælt í Evrópu eftir að það var flutt í hléi meðan atkvæðagreiðslan fór fram. Meðan á flutningi lagsins stóð var sýnt video frá ýmsum Evrópulöndum þar sem mannfjöldi dansaði á götum úti. 

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *It's All a MadCon* (2004)
* *So Dark The Con Of Man* (2007)
* *An InCONvenient Truth* (2008)
* *Conquest (safnplata)* (2009)
* *CONtraband* (2010)
* *Contakt* (2012)

### Smáskífur
* *God Forgive Me* (2000)
* *Barcelona* (2002, Paperboys ásamt Madcon)
* *Doo Wop* (2004)
* *Infidelty* (2005) 
* *Beggin*' (2007)
* *Back on Road* (2007, Paperboys ásamt Madcon)
* *Dandelion* (2008)
* *Liar* (2008)
* *Glow* (2010)
* *Freaky Like Me* (2010)
* *Outrun the Sun* (2010)

## Tilvísanir


## Tengill
* Vefsíða Madcon
Elías Jónatansson

**Elías Jónatansson** er fyrrverandi bæjarstjóri Bolungarvíkur. Hann er fæddur og uppalinn í Bolungarvík og hefur verið oddviti lista Sjálfstæðisflokksins þar. Jón Páll Hreinsson tók við af Elíasi 1. júlí 2016 eftir að Elías fékk stöðu orkubússtjóra Orkubús Vestfjarða.

## Tilvísun
Óskar Halldórsson les íslenzk ljóð

**Óskar Halldórsson les íslenzk ljóð**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni les Óskar Halldórsson íslenzk ljóð eftir sextán ljóðskáld. Hljóðritun: Ríkisútvarpið. Forsíðumynd: Snorri Snorrason. Myndina af Óskari tók Jón K. Sæmundsson. Hönnun umslags: SG-hljómplötur. Prentun og setning á umslagi: Grafík/Blik. 

## Ljóðin
#Heimurinn og ég - *Texti: Steinn Steinarr*
#Vor - *Texti: Þorsteinn frá Hamri* 
#Úr Rubajjat (14 erindi) - *Texti: O. Khajjam/ þýðandi Magnús Ásgeirsson* 
#Bifreiðin sem hemlar hjá rjóðrinu - *Texti: Stefán Hörður Grímsson* 
#Næturróður - *Texti: Jóhannes úr Kötlum* 
#Fylgd - *Texti: Guðmundur Böðvarsson* 
#Hrjóstursins ást - *Texti: Guðmundur Böðvarsson* 
#Ef til vill - *Ólafur Jóhann Sigurðsson* 
#Kveld - *Texti: Stephan G. Stephansson* 
#Sigling - *Texti: Árni Pálsson* 
#Í kirkjugarði - *Texti: Steinn Steinarr* 
#Söknuður - *Texti: Jóhann Jónsson* 
#Kóperníkus - *Texti: Hannes Pétursson* 
#Gamall þulur - *Texti: Hannes Pétursson* 
#Huldur - *Texti: Grímur Thomsen* 
#Martröð - *Texti: [[Örn Arnarson (skáld)|Örn Arnarson]]* 
#Freisting - *Texti: Kristján frá Djúpalæk* 
#Útilegumaðurinn - *Texti: Sigurður Sigurðsson frá Arnarholti* 
#Sigurðarkvæði - *Texti: Guðmundur Böðvarsson* 
#Úr Sólarljóðum - *Texti: NN*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
 

## Um ljóðahöfunda
Nefstífla

**Nefstífla** er læknisfræðilegt vandamál þar sem nasirnar þrengjast vegna bólgna í æðum umhverfis þær. Nefstífla getur orsakast af mörgum hlutum s.s. ofnæmi, kvefi, heymæði, nef- og ennisholusýkingum og fleira. Nefstífla getur verið allt frá óþægindum til lífshættulegs ástands. Nýfædd börn geta einungis andað gegnum nefið. Nefstífla hjá barni á fyrstu mánuðum getur truflað brjóstagjöf og valdið lífshættulegu álagi á öndun þeirra.
12-spora kerfi

**12 spora kerfið** er meðferðartækni sem upphaflega var þróuð af stofnendum AA-samtakanna til að hjálpa fólki að takast á við alkóhólisma og var fyrst sagt frá þeim í bókinni * Alcoholics Anonymous: The Story of How More Than One Hundred Men Have Recovered From Alcoholism* árið 1939. Aðferðin byggir á eldri aðferð sem stofnendur fengu í arf frá "The Oxford Group" sem heitir í dag "IofC" og er starfandi í mörgum löndum .

Aðferðin hefur síðan verið þróuð og aðlöguð að meðferð við ýmsum öðrum fíknum og öðrum vandamálum, svo sem fíkniefnaneyslu, spilafíkn, ofáti, meðvirkni, kaupfíkn, kynlífsfíkn og fleiru.

Sporin tólf, eins og þau voru upphaflega sett fram af AA-samtökunum, eru þessi:

# Við viðurkenndum vanmátt okkar gagnvart áfengi og að við gætum ekki lengur stjórnað eigin lífi.
# Við fórum að trúa að máttur okkur æðri gæti gert okkur andlega heilbrigð að nýju.
# Við tókum þá ákvörðun að fela líf okkar og vilja umsjá Guðs, samkvæmt skilningi okkar á honum.
# Við gerðum rækilega og óttalaust siðferðileg reikningsskil í lífi okkar.
# Við játuðum misgjörðir okkar fyrir Guði, sjálfum okkur og annarri manneskju og nákvæmlega hvað í þeim fólst.
# Við vorum þess albúin að láta Guð fjarlægja alla skapgerðarbrestina.
# Við báðum Guð í auðmýkt að losa okkur við brestina.
# Við skráðum misgjörðir okkar gagnvart náunganum og urðum fús til að bæta fyrir þær.
# Við bættum fyrir brot okkar milliliðalaust svo framarlega sem það særði engan.
# Við iðkuðum stöðuga sjálfsrannsókn og þegar út af bar viðurkenndum yfirsjónir okkar umsvifalaust.
# Við leituðumst við með bæn og hugleiðslu að styrkja vitundarsamband okkar við Guð, samkvæmt skilningi okkar á honum, og báðum um það eitt að vita vilja hans og hafa mátt til að framkvæma hann.
# Við urðum fyrir andlegri vakningu er við stigum þessi spor og reyndum því að flytja öðrum alkóhólistum þennan boðskap og fylgja þessum meginreglum í lífi okkar og starfi.

## Tilvísanir
Set

**Set** er samansafn lausra og óharðnaðra steinda, bergbrota eða lífrænna leifa, sem hafa veðrast eða fallið út úr upplausn. Roföfl, svo sem vindur, vatn og jöklar, bera set burt frá veðrunarstað til setmyndunarstaðar. Setmyndunarstaður er sá staður þar sem kraftur rofaflanna þverr og þau hætta að geta borið setið með sér. Flestir setmyndunarstaðir eru aðeins tímabundnir, svo sem stöðuvötn, árfarvegir og eyðimerkur, en með tímanum geta roföflin tekið aftur við setinu þar og borið það áfram. Eini endanlegi setmyndunarstaðurinn er úthafsbotninn en þaðan getur setið ekki borist lengra með roföflum.

Seti er skipt í þrjá flokka eftir uppruna, **molaset** (e. *clastic sediment*), **lífrænt set** (*biochemical* eða *organic sediment*) og **efnaset** (e. *chemical sediment*). Set er gjarnan flokkað eftir kornastærð og kornalögun.
Sunderland A.F.C.

**Sunderland A.F.C.** er enskt knattspyrnulið frá samnefndri borg. Félagið var stofnað 1879. Helsti keppinautur félagsins er nágrannaliðið Newcastle United F.C.

Frá 2017 til 2019 féll liðið niður um 2 deildir, þ.e. frá ensku úrvalsdeildinni og niður í League One. Þættirnir *Sunderland 'Til I Die* á Netflix sýndu þá baráttu. 

Árið 2022 komst liðið aftur í ensku meistaradeildina og þremur árum síðar í úrvalsdeildina.

## Titlar
* Enska fyrsta deildin: 1891–92, 1892–93, 1894–95, 1901–02, 1912–13, 1935–36
*FA-bikarinn: 1936–37, 1972–73
*Samfélagsskjöldurinn: 1936
Ólafur Magnússon

**Ólafur Magnússon** getur átt við:

* Ólaf Magnússon (1099-1115), konung Noregs 1103-1115
* Ólaf F. Magnússon (f. 1952), borgarfulltrúa í Reykjavík
Kornastærð

**Kornastærð** er mælikvarði, sem segir til um stærð einstakra setkorna í seti.

## Kornastærðarflokkun
Stærð setkorna getur verið allt frá örfáum míkrómetrum upp í tugi metra en vegna stærðarbilsins notast flestir kornastærðaskalar við e-s konar lograkvarða. Algengast er að notast við svo kallaðan Udden-Wenworth-skala en í honum er hvert stærðargildi helmingi minna en það næsta á undan í röðinni. Skalinn nær frá  256 mm og spannar því alls 18 flokka. Þessum flokkum er skipt í fjóra aðalflokka sets, möl, sand, silt og leir. Eðja er stundum notað sameiginlega yfir bæði silt og leir. Annar vinsæll lograkvarði fyrir kornastærð er Krumbein-skali, sem er nokkurs konar útvíkkun á Udden-Wenworth-skalanum og notast við sömu flokka, en gefur kornastærðina upp í φ-gildum. Flokkun á setbergi notast við sömu skala og á hver flokkur sets sér sambærilegt heiti yfir setberg, sem búið er til úr seti af viðkomandi kornastærð.

### Yfirlitstafla

## Mikilvægi kornastærðarmælinga
Kornastærð getur gefið ýmsar vísbendingar um uppruna sets. Kornastærðardreifing sets, þ.e. hlutfall mismunandi kornastærða í seti, gefur til kynna flutningsaðila setsins þar sem roföflin hafa mismunandi burðargetu. Þannig ber vindur aðallega sand og smærri agnir á meðan vatnsföll geta borið stærri kornastærðir. Jöklar bera hins vegar með sér allar kornastærðir, allt frá leir upp í hnullunga. Auk flutningsmáta getur kornastærð gefið til kynna straumhraða þar sem flutningsgeta eykst í hlutfalli við straumhraða vatns og vinds. Kornastærð getur einnig gefið til kynna þroska sets, þ.e. fjarlægð þess frá upprunastað.
Skíðaskotfimi

**Skíðaskotfimi** er skíðaíþrótt sem tvinnar saman skíðagöngu og skotfimi. Í skíðaskotfimi er gengið með frjálsri aðferð (ganga hefðbundið eða skauta) milli þess sem skotið er á skotmörk, ýmist í liggjandi eða standandi stöðu. Á skotsvæðunum er skotið á fimm skotmörk í senn en fyrir hvert feilskot fær keppandi á sig refsihring eða tími lagður við heildarskíðatímann. Refsihringurinn er stuttur hringur til hliðar við brautina. Sá keppandi sigrar sem lýkur með stystan heildartíma.

Meðal besta skíðaskotfimifólks í heimi má nefna Ole Einar Bjørndalen, Manuela Henkel, og Sandrine Bailly.
Guðrún Á. Símonar - 40 ára söngafmælistónleikar

**Guðrún Á. Símonar - 40 ára söngafmælistónleikar**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni syngur Guðrún Á. Símonar á tónleikum í Háskólabíó. Tóntækni hf  hjóðritaði hljómleikana fyrir SG-hljómplötur. Tæknimaður var Sigurður Árnason. Ljósmyndir á plötuumslagi tók Emelía B. Björnsson. 

## Kynning

## Lagalisti
#My Own  - *Lag - texti: Jimmy McHugh — Harold Adamson*
#All The Things You Are - *Lag - texti: Jerome Kern — Oscar Hammerstein* - Guðrún Á. Símonar syngur - Árni Elvar, píanó
#Aprés Toi - *Lag - texti: Panas - Muro — Desca* - Guðrún Á. Símonar syngur - Árni Elvar, píanó
#Drykkjuvísa - *Lag - texti: Rúmenskt þjóðlag í útsetningu Jóns Ásgeirssonar — Ragnheiður Vigfúsdóttir* - Árni Johnsen syngur og leikur undir á gítar
#Whispering - *Lag - texti: Schonberger — Coburn - Rose*
#Over The Rainbow - *Lag - texti: Harburg — Arlen* - Blandaður kór undir stjórn Þuríðar Pálsdóttur syngur - Árni Elvar, píanó
#Al Di La - *Lag - texti: Damido — Mogal - Chal* - Guðrún Á. Símonar syngur - Guðrún Kristinsdóttir, píanó
#Kattadúettinn - *Lag - texti: G. Rossini* - Guðrún Á. Símonar og Þuríður Pálsdóttir syngja - Guðrún Kristinsdóttir, píanó
#People Will Say We´re In Love - *Lag - texti: Richard Rogers — Oscar Hammerstein* - Kristín Sædal syngur - Árni Elvar, píanó
#Non Ti Scordar Di Me - *Lag - texti: E. Curtis* - Magnús Jónsson syngur - Guðrún Kristinsdóttir, píanó
#A Vuchella - *Lag - texti: P. Tosti — D´Annunzio* - Magnús Jónsson syngur - Guðrún Kristinsdóttir, píanó
#Ljúflingshóll  - *Lag - texti: Jón Múli Árnason — Jónas Árnason* - Guðrún Á. Símonar syngur - Árni Elvar, píanó
**Syrpa**:
#Bless Them All - *Lag - texti: Jimmy Huges — Frank Lake*
#Wish Me Luck - *Lag - texti: Harry Parr — Davies*
#We´ll Meet Again - *Lag - texti: Ross Parker — Hughie Charles*
#Auf Wiedersehn - *Lag - texti: Storch — Sexton - Turner*
#Hallelúja - *Lag - texti: Shimrit Orr — Kobi Oshrat* - Guðrún Á. Símonar syngur ásamt kórnum - Árni Elvar, píanó
Einar Kristjánsson leikur á tvöfalda harmoniku

**Einar Kristjánsson leikur á tvöfalda harmoniku**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni leikur Einar Kristjánsson ásamt Garðari Jakobssyni gömul danslög. Ljósmyndin á framhlið plötuumslagsins er frá Akureyri frá því um þarsíðustu aldamót og var hún tekin af Hallgrími Einarssyni ljósmyndara. Myndin var góðfúslega lánuð af Minjasafninu á Akureyri. Myndirnar af Einari og Garðari tók Ljósmyndastofa Páls, Akureyri. 

## Lagalisti
#Norska bóndabrúðkaupið - vals
#Sjóarlandspolki
#Hermundarfellsræll 
#Arnbjargarpolki
#Árnatrilli
#Friðnýjarpolki
#Guðjónsræll
#Dalsballið - marsúrki
#Dansað á Bensahólum - polki
#Hún Gunna mín stökk upp á þekjuna - skottís
#Ef einhver maður sér unga stúlku - polki
#Ég hef verið í London, Liverpool og Hull - skottís
#Vakri Skjóni - polki
#Þórshafnar-ballið - ræll
# Síðasti maður á dekk - vals
#Gavotte - gamall franskur vals
#**Valsasyrpa** - Komdu nú vinur því dansinn er dunandi, - Í réttunum dansa ég stöðugt við Stínu, - Komdu kæra mín, - Komdu og kysstu mig, - Nú skaltu heyra mitt ljúfasta lag, - Stúlkurnar segja gagga gagga, - Nú lifnar vor í dalnum, - Þá myndu hossa þér hátt, - Við hefjum dansinn. 
#Napoleonans-marsinn
#Kväsar-valsinn
#Garðstunguballið
#Geltir, ræll
#Skerjagarðsstelpan, vals
#Hann hana biður, skottís
#Ágústarpolki
#Flöguballið, ræll
#Fiðlan hans Jóa, skottís
#Er grundin fer að grænka, vínarkrus
#Stjáni sonur Stennu, skottís
#Hún Gunna mín er svo góð við mig, polki
#Þótt ég dansi, polki
Páll Óskar

**Páll Óskar Hjálmtýsson** (f. 16. mars 1970) er íslenskur söngvari, lagahöfundur og plötusnúður. Hann fékk tónlistaruppeldi, söng á einkasamkomum, með kór og fyrir almenning, varð fyrir áhrifum af einelti í skóla og spennu milli foreldra sinna heima fyrir. Hann kom út úr skápnum sautján ára gamall.

Páll Óskar er þekktastur fyrir að syngja ballöður, diskó, hefðbundin íslensk lög og teknó. Hann gaf út sinn fyrsta sólódisk, *Stuð* árið 1993 á meðan hann var í New York, og átti auk þess feril sem söngvari með hljómsveitum eins og Milljónamæringunum og Casino. Önnur sólóbreiðskífa, *Palli*, var mest seldi diskurinn á Íslandi árið 1995 og 1996 kom út *Seif*. Páll átti sumarsmellinn *Ástin dugar* með hljómsveitinni Unun árið 1995.

Páll Óskar varð alþjóðlega þekktur þegar hann söng lagið „Minn hinsti dans“ framlag Íslands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1997. Platan *Deep inside* sem kom út 1999 seldist hins vegar langt undir væntingum og varð langt hlé fram að næstu sólóplötu. Í millitíðinni gerði hann tvær breiðskífur í samstarfi við hörpuleikarann Moniku Abendroth; *Ef ég sofna ekki* (2001) og *Ljósin heima* (2003).

Breiðskífa hans *Allt fyrir ástina* kom út árið 2007 og varð metsöluplata. 

Snemma árs 2025 vann Páll að plötu með Benna Hemm Hemm. Á því tímabili kjálkabrotnaði hann í slysi.  Platan, *Alveg*, kom út í september 2025. Þeir hlutu popplag ársins og texta ársins á Íslensku tónlistarverðlaununum 2026 fyrir lagið *Eitt af blómunum* af plötunni. 

## Plötur
* Stuð (1993)
* Milljón á mann - Páll Óskar og Milljónamæringarnir (1994)
* Palli (1995)
* Seif (1996)
* Stereo - Páll Óskar og Casino (1998)
* Deep Inside (1999)
* Ef ég sofna ekki (If I Won't Sleep Tonight, 2001) (með Moniku Abendroth)
* Ljósin heima (2003) (með Moniku Abendroth og Sigrúnu Hjálmtýsdóttur (Diddú))
* Allt fyrir ástina (2007)
* Kristalsplatan (2017)
* Alveg (2025)

### Safn- og tónleikaplötur
* Silfursafnið (2008)
* Páll Óskar og Sinfó (2011)
* Uppklapp (2011)
* Páll Óskar - Box (6 plötur fyrir 1) (2014)

### Stuttplötur/EP
* Einn dans (2017)

## Tilvísanir
Líkamsgerð

Hinar þrjár **líkamsgerðir** **riðvaxinn**, **kraftvaxinn** og **rengluvaxinn** eru sýndarvísindaleg flokkun á líkamsgerð dýra þróuð um 1940 af bandaríska sálfræðingnum William Sheldon sem vildi setja fram tengsl á milli líkamslags og skapgerðar manna. Flokkunin er mjög einföld og ekki viðurkennd í lífeðlisfræði en er þó oft notuð enn þann dag í dag til að lýsa gróflega líkamslagi fólks.

* **Rengluvaxnir** einstaklingar einkennast af löngum hand- og fótleggjum, stuttum bol, háu enni, grannar axlir. Þeir eru með langa og mjóa vöðva og lítið af líkamsfitu og eru oft kallaðir grannvaxnir.
* **Kraftvaxnir** einstaklingar eru með hlutfallslega meiri vöðvamassa en riðvaxnir, stærri bein og vel skilgreindan búk auk þess að vera með lítið af líkamsfitu. Þeir eru með breiðar axlir og grannt mitti.
* **Riðvaxnir** einstaklingar einkennast af aukinni fitusöfnun á líkamanum og eru ýmist epla- eða perulaga eftir því hvar hún safnast fyrir. Þeir eru þar að auku með stærra meltingarkerfi, breytt mitti og eru stórbeinóttir.
Setmyndunarumhverfi

**Setmyndunarumhverfi** lýsir setmyndunaraðstæðum, oft tengdum tilteknu landslagsformi, þar sem ákveðin eðlis-, efna- og líffræðileg ferli ríkja. Hvert setmyndunarumhverfi felur í sér ákveðna uppröðun setlaga í svo kallaðar ásýndaraðir og er því mögulegt að greina fornt setmyndunarumhverfi út frá uppbyggingu þeirra. Þannig er hægt að bera kennsl á tilurð setlagasyrpu þótt hún sé ekki lengur staðsett í sínu upprunalega setmyndunarumhverfi.

Sístöðuhyggjan, sem kom fram með skosku upplýsingunni, er mikilvægur grundvöllur greiningar á setmyndunarumhverfum, en samkvæmt henni er *nútíminn lykillinn að fortíðinni*. Við getum því dregið þá ályktun að þau setmyndunarumhverfi, sem við sjáum núna á jörðinni, hafi líka verið til fyrr í jarðsögunni.

## Flokkun setmyndunarumhverfa
 
Setmyndunarumhverfi á jörðinni eru gjarnan flokkuð í þrennt eftir því hvort þau eru á landi, í hafi eða á strandsvæðum. Hvert setmyndunarumhverfi getur haft eitt eða fleiri undirumhverfi.

### Landsvæði
* Vatnsföll
** Aurkeilur
** Kvíslóttar ár
** Bugðóttar ár
* Stöðuvötn
* Jöklar
* Eyðimerkur / vindborið set

### Strandsvæði
* Óseyrar
** Óseyrarpallur
** Óseyrarhlíð
** Óseyrarfótur
* Strendur
* Lón
* Sjávarfallaleirur

### Hafsvæði
* Haf
** Rif
** Landgrunn
** Landgrunnshlíð
** Djúphaf
James Blunt

**James Blunt** (fæddur **James Hillier Blount**, 22. febrúar 1974) er enskur tónlistarmaður. Hann hlaut fimm Grammy-verðlaun árið 2005 fyrir fyrstu breiðskífu sína, *[[Back to Bedlam]]*, sem kom út árið 2004. Fyrsta breiðskífa hans, „You're Beautiful“, sló í gegn og klifraði til topps á vinsældalistum beggja vegna hafs og varð Blunt þar með fyrsti breski tónlistarmaðurinn til að koma lagi í efsta sæti bandarískra vinsældalista frá því breiðskífa Eltons John, „Candle in the Wind“ (sem var endurútgefið 1997 eftir andlát Díönu prinsessu), kom út.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 2004: *[[Back to Bedlam]]* 
* 2006: *[[Chasing Time: The Bedlam Sessions]]* (DVD/CD)
* 2007: *[[All the Lost Souls]]*

### Smáskífur
;Af *Back to Bedlam*
* „High“
* „Wisemen“
* „You're Beautiful“
* „Goodbye my Lover“
* „No Bravery“

;B-hlið „You're Beautiful“
* „Fall at your Feet“

;Af *All the lost Souls*
* „1973“
* „Same Mistake“
* „Carry You Home“
Dýrlega byltingin

**Dýrlega byltingin**, eða **Byltingin 1688**, var bylting á Bretlandseyjum er Jakobi 2. konungi Englands var steypt úr stóli af þingssinnum og Vilhjálmi 3. af Óraníu sem var tekinn til konungs og varð *Vilhjálmur III*. Byltingin er einnig nefnd **Blóðlausa byltingin** en það er gert í óþökk Íra og Skota þar sem harðir bardagar voru háðir. Jafnvel að þeim undanskildum er *Blóðlausa byltingin* ekki réttnefni því sumstaðar var barist í Englandi. Hugtakið *Dýrlega byltingin* bar fyrst á góma hjá þingmanninum John Hamden haustið 1689 og er núna víðast haft sem heiti byltingarinnar.

Byltinguna má gjörla tengja við Níu ára stríðið sem geysaði á meginlandi Evrópu og segja má að þetta hafi verið síðasta heppnaða innrásin í England. Færa má rök fyrir því að byltingin hafi markað þau tímamót í sögu Bretlands að nútímalegt þingbundið lýðræði hafi hafist þar í landi því að frá og með byltingunni tapaði konungurinn einveldi sínu. Sömuleiðis voru ýmis borgaraleg réttindi tryggð með lagasetningu (e. *English Bill of Rights 1689*). Með því að víkja Jakobi 2. frá valdastóli var komið í veg fyrir að kaþólska næði að festa sig í sessi á ný í Bretlandi.

## Tengt efni
* Enska borgarastyrjöldin

## Tenglar
* BBC Söguefni: Charles II
* Dýrlega byltingin 1688 
* Yfirlýsing Vilhjálms 2. af Oraníu 10. október 1688
* Hagfræðileg greining á byltingunni 
* Færsla um byltinguna í kaþólsku alfræðiriti
* Marxísk greingin á byltingunni eftir Duncan Hallas
* Sögulegt yfirlit seinni hluta 17.aldar
* History of the Monarchy > The Stuarts > Mary II and William III
Fána

**Fána** eru þær dýrategundir sem lifa á tilteknu svæði, spendýr, fuglar, fiskar, skordýr, lindýr og fleira. *Fána Íslands* er til dæmis öll þau dýr sem lifa á Íslandi eða við landið. 

Ekki má rugla fánu saman við flóru, en flóra er haft um plöntur á tilteknu svæði. 

## Tengt efni
* Flóra
Didz Hammond

**David Jonathan Hammond** (fæddur 19. júlí 1981), betur þekktur sem **Didz Hammond**, er enskur bassaleikari. Hann var bassaleikari og bakraddarsöngvari hljómsveitarinnar The Cooper Temple Clause (og spilaði einnig á önnur hljóðfæri öðru hverju), og er núverandi bassaleikari og bakraddarsöngvari hjá Carl Barât's Dirty Pretty Things.

Árið 2002 var hann útnefndur „34. svalasti maður í heimi“ af NME.
Þorsteinn Hannesson - tenór

**Þorsteinn Hannesson - tenór**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni syngur Þorsteinn Hannesson íslensk sönglög. Fritz Weisshappel píanóleikari annast undirleik. 

## Lagalisti
#Til skýsins  - *Lag - texti: Emil Thoroddsen - Jón Thoroddsen*
#Söngurinn - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson - Matthías Jochumsson þýddi*
#Hann hraustur var *(Úr söngleiknum Skipið sekkur)* - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson — Indriði Einarsson* 
#Gissur ríður góðum fáki *(Úr söngleiknum Skipið sekkur)* - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson — Indriði Einarsson*
#Draumalandið - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson — Guðmundur Magnússon (Jón Trausti)*
#Vor og haust - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson — Páll J. Árdal* 
#Sólin ei hverfur - *Lag - texti: Björgvin Guðmundsson — Steingrímur Thorsteinsson*
#Vorgyðjan kemur - *Lag - texti: Árni Thorsteinsson — Guðmundur Guðmundsson*
#Enn ertu fögur sem forðum - *Lag - texti: Árni Thorsteinsson — Guðmundur Guðmundsson*
#Syngið, syngið svanir mínir - *Lag - texti: Jón Laxdal — Guðmundur Guðmundsson* 
#Hamraborgin - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Davíð Stefánsson*
#Söknuður  - *Lag - texti: Hallgrímur Helgason — Sigurður Sigurðsson frá Arnarholti*
#The Gentle Maiden - *Lag - texti: Gamalt írskt lag, útsetning: Arthur Sommervell - Harold Boulton*
#Silent Moon - *Lag - texti: R. Vaughn Williams - D.G. Rossetti*
Kanínan

**Kanínan** er dægurlag sem Reynir Guðmundsson söngvari hljómsveitarinnar Ýr fann á snældu í sínum fórum með upptökum úr Radio Luxemburg. Það var með enskum texta en aldrei fundu þeir félagar út hið rétta nafn lagsins. Þeim heyrðist það vera „Rabbit Hey!“ og sungu það á ensku alla tíð þannig á böllum. Enski textinn var aldrei almennilega á hreinu og „bjó“ Reynir söngvari til það sem upp á vantaði.

Þegar hljómsveitin ákvað að taka upp hljómplötu árið 1975 fór hún til New York og var Jakob Magnússon tónlistarmaður, upptökustjóri. Í flugvélinni á leiðinni út var ákveðið að frumkvæði Jakobs að snúa flestum textum laganna á íslensku. Þannig breyttist titill lagsins úr „Rabbit Hey!“ í „Kanínan“, sem er óbein þýðing á upphafi enska textans eins og þeir héldu að hann væri. Við gerð íslenska textans voru ýmis atvik og sögur frá ferli hljómsveitarinnar rifjuð upp og línur úr þeim sögum settar þar inn. Íslenski textinn er uppfullur af tilvísunum í samband karls og konu, svo nákvæmum, að til að særa ekki blygðunarkennd fólks (þá sérstaklega Útvarpsráðs) er ein lína textans sungin afturábak. Hún er svona: „Ún liv gé réþ aðír, þó ég verði faðir“.

Lagið kom út rétt fyrir jól 1975 og varð mjög vinsælt. Reynir og Rafn eru skrifaðir fyrir íslenska textanum.

Sálin hans Jóns míns tók upp lagið síðar og enn hélt það vinsældum sínum.

## Uppruni lagsins
Árið 2011 auglýsti Dr. Gunni á bloggsíðu sinni eftir upplýsingum um erlenda lagið sem „Kanínan“ byggist á. Einn lesandi bloggsins sendi þá inn bréf þar sem kemur fram að lagið er í raun grískur poppsmellur „Ela Ela“ frá 1971 sem er í grunninn gamalt grískt þjóðlag. Útsetning lagsins er eftir Demis Visvikis og George Chatziathanassiou í grísku hljómsveitinni Axis. Lagið varð nokkuð vinsælt í Evrópu þegar það kom út. Útgáfan sem Reynir heyrði í Radio Luxemburg hefur að öllum líkindum verið í flutningi þýsku hljómsveitarinnar Les Humphries Singers frá 1973. 

## Tenglar
*Ela Ela á YouTube
*Kanína á YouTube
Náttúrufræðistofnun Íslands

**Náttúrufræðistofnun Íslands** var ríkisstofnun sem tilheyrir umhverfisráðuneytinu. Náttúrufræðistofnun Íslands var afsprengi Hins íslenska náttúrufræðifélags, en félagið var stofnað 16. júlí 1889 í leikfimishúsi barnaskólans í Reykjavík. Annað afsprengi Hins íslenska náttúrufræðifélags er Náttúruminjasafn Íslands. Náttúrufræðistofnun Íslands varð formlega til árið 1965 þegar lög um stofnunina voru sett, en þau byggðust á starfsemi náttúrugripasafns þess sem Hið íslenska náttúrufræðifélag hafði fært ríkinu að gjöf árið 1947. Stofnunin var lögð niður 31. júní 2024 og rann inn í Náttúrufræðistofnun.

Meginhlutverk Náttúrufræðistofunar Íslands var að rannsaka íslenska náttúru og stunda skipulega heimildasöfnun um hana með því að :
* skrá tegundir plantna, dýra, örvera, steinda, bergtegunda og jarðmyndana sem finnast á Íslandi og í sjónum umhverfis landið
* safna eintökum af þessum tegundum og varðveita
* vakta ástand hinna ýmsu dýrastofna og gróðursamfélaga,
* rannsaka lífshætti og vistfræði einstaka lífverutegunda og stofna og þá krafta sem ráða gerð og þróun íslenskrar náttúru,
* afla gagna um skriðuföll á landinu og meta vá af þeirra völdum,
* annast fuglamerkingar.

## Tenglar
* Vefsíða Náttúrufræðistofnunar Íslands
* Lög um Náttúrufræðistofnun Íslands og náttúrustofur
* ''Til velforþjentrar minningar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1941
* Aðkoma Hins íslenska náttúrufræðifélags að stofnun Náttúrugripasafns 
* Náttúrugripasafnið í Reykjavík  (pdf)
* Samningur Hins íslenska náttúrufræðifélags og íslenska ríkisins um afhendingu á safninu árið 1947 (pdf)
Ben Foster

**Ben Foster** getur átt við eftirfarandi:

* Ben Foster, enskan markvörð hjá Watford F.C. 
* Ben Foster, bandarískan leikara
* Ben Foster, breskan útsetjara og stjórnanda, best þekktur fyrir Doctor Who og Torchwood. 
* Ben Weasel, fæddur Ben Foster, höfund og lykilmann pönkrokkhljómsveitarinnar Screeching Weasel's.
Ýr (breiðskífa)

***Ýr*** er heiti á breiðskífu ísfirsku hljómsveitarinnar Ýr og kom út rétt fyrir jólin 1975 hjá ÁÁ Records. Breiðskífan inniheldur 11 lög, sungin á íslensku og ensku. Plötuumslagið teiknaði Þorsteinn Eggertsson textahöfundur og listamaður. Breiðskífan var tekin upp í Soundtek hljóðverinu í New York árið 1975 og Jakob Magnússon tónlistarmaður stjórnaði upptöku. Með í för voru tónlistarmenn á vegum Jakobs, úr hljómsveit hans The White Backman trio eða Hvítárbakkatríóinu sem hann hélt úti í nokkur ár. Þeir eru: Alan Murphy gítarleikari, Preston Hayman ásláttarleikari, John Gibbings banjóleikari og Steve Scheffer vélamaður. Þeir félagar ásamt Jakobi störfuðu þá á sama tíma með tónlistarmanninum Long John Baldry þeim sama og söng lagið She Broke My Heart á breiðskífu Stuðmanna, Sumar á Sýrlandi

## Lagalisti
# Kanínan. Lag: Óþekktur höfundur. Texti: Reynir Guðmundsson.
# Upp fjallið. Lag og Texti: Jakob Magnússon.
# Óður ellibelgsins. Lag: Sigurður Rósi Sigurðsson. Texti: Reynir Guðmundsson og Sigurður Rósi Sigurðsson.
# Kántrívísur. Lag: Sigurður Rósi Sigurðsson. Texti: Hanna Lára Gunnarsdóttir.
# Stálfjörður. Lag og texti: Jakob Magnússon. 
# Lífið er svo létt. Lag: Sigurður Rósi Sigurðsson. Texti: Hanna Lára Gunnarsdóttir. 
# Maríuhænan. Lag: Sigurður Rósi Sigurðsson. Texti: Gunnar Kári Magnússon. 
# Harmsaga æfi minnar. Lag og texti: Reynir Guðmundsson. 
# Flóra og Laddi. Lag og texti: Reynir Guðmundsson. 
# Togum í Teit. Lag: Gunnar Överby. Texti: Ýr. 
# Niðurblálag. Lag og texti: Hálfdán Hauksson.