Salva Kiir Mayardit

**Salva Kiir Mayardit**, yfirleitt kallaður **Salva Kiir** (f. 13. september 1951), er suður-súdanskur herforingi og stjórnmálamaður. Hann hefur verið forseti Suður-Súdans frá sjálfstæði landsins árið 2011. 

Salva Kiir var útnefndur leiðtogi Þjóðfrelsishreyfingar Súdans (SPLM) eftir að John Garang lést árið 2005. Hann var jafnframt varaforseti Súdans frá 2005 til 2011, þegar Suður-Súdan hlaut sjálfstæði.

## Æviágrip
### Æska og uppvöxtur
Salva Kiir fæddist í þorpinu Akon í sýslunni Gogrial nálægt bænum Warab. Hann er af þjóðernishópi Dinka og er af prestaættum. Árið 1951 var svæðið sett undir sameiginlega stjórn Bretlands og Egyptalands í Súdan.

Faðir Salva Kiir, Kuethpiny Thiik Atem, sem lést árið 2007, var nautgriparæktandi úr Payum-ættbálknum. Móðir hans, Awiei Rou Wol, var bóndi af Payii-ættbálknum. Kiir á sex bræður og þrjár systur, ásamt hálfsystkynum sem faðir hann eignaðist með tveimur öðrum eiginkonum sínum.

### Ferill í hernum

Undir lok sjöunda áratugarins gekk Salva Kiir í hernaðarsamtökin Anyanya, sem barðist fyrir sjálfstæði suðurhluta Súdans í fyrstu súdönsku borgarastyrjöldinni. Þegar friðarsamningar voru gerðir í Addis Abeba árið 1972 var Kiir lágt settur liðsforingi. Árið 1983 gekk hann í Þjóðfrelsishreyfingu Súdans, sem stofnuð var af John Garang, og í hernaðararm hennar, Þjóðfrelsisher Súdans (APLS), í annarri súdönsku borgarastyrjöldinni. Hann var þá aðstoðarmaður Garangs. Árið 1997 tók Kiir þátt í Thunderbolt-aðgerðinni, stórsókn uppreisnarmanna þar sem APLS lagði undir sig meirihluta fylkisins Vestur-Ekvatoríu. Kiir varð leiðtogi APLS þegar John Garang lést í þyrluslysi árið 2005. Orðrómar um að Kiir hefði verið leystur úr embætti sem hernaðarleiðtogi APLS árið 2004 höfðu næstum leitt til klofnings hreyfingarinnar.

### Stjórnmálaferill
Eftir andlát Johns Garang varð Kiir þann 11. ágúst 2005 forseti sjálfsstjórnarhéraðsins Suður-Súdans og fyrsti varaforseti Lýðveldisins Súdans. Kiir var talinn meiri sjálfstæðissinni en Garang og því efndi hann til þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði Suður-Súdans frá ríkisstjórninni í Kartúm. Þegar Kiir var kjörinn forseti sjálfsstjórnarhéraðsins með 93 prósentum atkvæða í apríl 2010 var litið á það sem staðfestingu á vilja íbúanna til að lýsa yfir sjálfstæði.

Niðurstöður þjóðaratkvæðagreiðslu sem haldin var frá 9. til 15. janúar 2011 voru þær að 98,83 % kjósenda kusu að lýsa yfir sjálfstæði. Þetta var gert þann 9. júlí 2011 og Salva Kiir varð þar með þjóðhöfðingi nýs ríkis.

#### Forseti Suður-Súdans
Þann 23. júlí 2013 rak Kiir varaforseta sinn, Riek Machar, eftir að Machar lýsti yfir áhuga á að gefa kost á sér til forseta í næstu kosningum, sem átti að halda árið 2015.

Þann 15. desember 2013 brutust út bardagar í höfuðborginni Júba á milli stuðningsmanna Salva Kiir og stuðningsmanna Rieks Machar, sem endurvöktu gamlar deilur milli þjóðarbrota innan Þjóðfrelsishreyfingar Súdans: Annars vegar Dinka og hins vegar Núa (þjóðarbrots Rieks Machar). Þann 16. desember lýsti Kiir því yfir að komið hefði verið í veg fyrir valdarán. Kvöldið 17. desember höfðu 73 manns látist í átökunum.

Þann 7. júlí 2018, nokkrum dögum eftir að stjórnvöld í Kartúm undirrituðu samning um varanlegt vopnahlé við Salva Kiir, var tilkynnt að Machar yrði varaforseti á ný, að fráfarandi embættishafar myndu sitja áfram og að kona úr stjórnarandstöðunni yrði einnig útnefnd í embætti. Fimm dögum síðar samþykkti þingið einhljóða lög sem framlengdu kjörtímabil Salva Kiir um þrjú ár, til ársins 2021.

Þann 5. ágúst 2018 var gerður annar samningur í Kartúm um að Machar yrði varaforseti í þrjú ár í viðbót ásamt þremur varaforsetum til viðbótar, að stofnuð yrði bráðabirgðastjórn með 35 ráðherrum, þar af 30 sem Kiir skipaði og 9 sem Machar skipaði, og að þingmönnum yrði fjölgað í 550, þar af 332 fylgismenn Kiir og 138 fylgismenn Machar. Innan við viku síðar tilkynnti Kiir í sjónvarpsávarpi að Machar hlyti sakaruppgjöf ásamt öðrum vopnuðum hópum sem höfðu barist gegn stjórn Suður-Súdans frá árinu 2013. Þann 12. september 2018 var friðarsamningur undirritaður í Addis Abeba.

Í september 2019 funduðu Salva Kiir og Riek Machar til að skipuleggja framkvæmd friðarsamningsins með því að mynda ríkisstjórn fyrir nóvember. Í desember 2019 gerður þeir samning um myndun þjóðstjórnar sem tæki við völdum í lok febrúar 2020. Nýja stjórnin var að endingu mynduð þann 12. mars.

Þann 13. desember 2022 náðist Salva Kiir á myndband að pissa í buxurnar á opinberri athöfn við opnun nýrrar hraðbrautar. Salva Kiir var hafður að háði og spotti á samfélagsmiðlum vegna atviksins, sem leiddi jafnframt til efasemda um heilsu forsetans. Eftir birtingu myndbandsins voru sex blaðamenn handteknir og orðrómar fóru á kreik um að þeir hefðu verið teknir af lífi. Samkvæmt Blaðamönnum án landamæra er Suður-Súdan hættulegasta ríki í Afríku fyrir blaðamenn.

Þann 5. júlí 2023 tilkynnti Salva Kiir að hann yrði aftur í framboði í forsetakosningum Suður-Súdans árið 2024.

Þann 24. nóvember 2023 var Salva Kiir kjörinn forseti Austur-Afríkusambandsins til eins árs.

## Tilvísanir