open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Farþegaskip

**Farþegaskip** er skip sem hefur það meginhlutverk að flytja farþega og farangur þeirra, ólíkt flutningaskipum sem geta haft visst farþegarými en eru fyrst og fremst hönnuð til að flytja farm. Eftir miðja 20. öldina tóku farþegaflugvélar nær alfarið við af farþegaskipum sem ferðamáti. Nú til dags eru stærstu farþegaskipin skemmtiferðaskip þar sem sjóferðin sjálf er markmið ferðarinnar.
Garðskagi

**Garðskagi** er ysti tanginn á Miðnesi á Reykjanesskaga í Suðurnesjabæ. Tveir vitar standa á Garðskaga. Sá eldri (og minni) var reistur árið 1897. Sá nýrri og hærri var reistur árið 1944.
Eyrarrósin

**Eyrarrósin** eru viðurkenning og verðlaun sem veitt eru fyrir menningarstarfsemi á landsbyggðinni sem þykir með einhverjum hætti skara framúr. Verðlaunin eru samstarfsverkefni Listahátíðar í Reykjavík, Byggðastofnunar og Flugfélags Íslands.

Verndari Eyrarrósarinnar er Eliza Reid, forsetafrú.

## Verðlaunahafar
* 2017 - Eistnaflug í Neskaupstað
: Einnig tilnefnd Alþýðuhúsið á Siglufirði og Vesturfarasetrið á Hofsósi.
* 2016 - Verksmiðjan á Hjalteyri
: Einnig tilnefnd sýningin Eldheimar í Vestmannaeyjum og listahátíðin Ferskir vindar í Garði.
* 2015 - Frystiklefinn á Rifi
: Einnig tilnefnd Listasafn Árnesinga í Hveragerði og Sköpunarmiðstöðin Stöðvarfirði.
* 2014 - Áhöfn­in á Húna
: Einnig tilnefnd Verk­smiðjan á Hjalteyri og Skrímsla­setrið á Bíldu­dal.
* 2013 - Skaftfell, miðstöð myndlistar á Austurlandi
: Einnig tilnefnd Eistnaflug í Neskaupstað og leiklistarhátíðin Act Alone.
* 2012 - Safnasafnið á Svalbarðsströnd. 
: Einnig voru tilnefnd Sjóræningjahúsið á Vatneyri, Patreksfirði og Tónlistarhátíðin Við Djúpið á Ísafirði.
* 2011 - Sumartónleikar í Skálholtskirkju. 
: Einnig voru tilnefnd kvikmyndahátíðin 700IS Hreindýraland og Þórbergssetur.
* 2010 - Tónlistarhátíðin Bræðslan á Borgarfirði eystra. 
: Einnig voru tilnefnd Eiríksstaðir og kvikmyndahátíðin Skjaldborg.
* 2009 - Landnámssetrið í Borgarnesi.
: Einnig voru tilnefnd Eyrbyggja á Grundarfirði og Skaftfell, myndlistarmiðstöð á Austurlandi.
* 2008 - Aldrei fór ég suður, tónlistarhátíð á Ísafirði. 
: Önnur verkefni sem tilnefnd voru voru Karlakórinn Heimir og Safnasafnið á Svalbarðsströnd.
* 2007 - Strandagaldur, rekstraraðili Galdrasýningar á Ströndum.
: Önnur verkefni sem tilnefnd voru af dómnefnd voru Sumartónleikar í Skálholti og Safnasafnið í Eyjafirði.
* 2006 - LungA, listahátíð ungs fólks á Austurlandi. 
: Önnur verkefni sem tilnefnd voru af dómnefnd voru Kórastefna við Mývatn og Jöklasýningin á Höfn í Hornafirði.
* 2005 - Þjóðlagahátíðin á Siglufirði. 
: Önnur verkefni sem tilnefnd voru af dómnefnd voru Aldrei fór ég suður, rokkhátíð alþýðunnar á Ísafirði og listahátíðin **Á seyði** á Seyðisfirði.

## Ytri tenglar
* Saga Eyrarrósarinnar

## Neðanmálsgreinar
Íslensku bókmenntaverðlaunin

**Íslensku bókmenntaverðlaunin** eru verðlaun sem  veitt eru þremur bókum ár hvert. Árið 2013 bættist þriðji flokkurinn við, flokkur íslenskra barnabóka. Áður höfðu verðlaunin verið veitt í tveim flokkum, flokki fagurbókmennta og í flokki fræðirita og rita almenns efnis. Verðlaunin voru sett á stofn af Félagi íslenskra bókaútgefenda í tilefni af hundrað ára afmæli félagsins árið 1989. Fimm bækur eru tilnefndar í hverjum flokki og eru tilnefningarnar kynntar í byrjun desember en verðlaunin sjálf eru ekki veitt fyrr en í janúar. Vegna þess að tilnefningarnar koma í miðju jólabókaflóðinu eru þær mikið notaðar við markaðssetningu þeirra bóka sem þær hljóta.

Val bóka sem tilnefndar eru fer þannig fram að Félag íslenskra bókaútgefenda skipar dómnefndir í hvorum flokki sem velja úr þeim bókum sem lagðar eru fram til tilnefningar af bókaútgefendum. Lokadómnefnd er skipuð af formönnum dómnefnda og einum sem forseti Íslands tilnefnir og er sá jafnframt formaður dómnefndar.

## Handhafar bókmenntaverðlaunanna

## Tenglar
* Verðlaunahafar og tilnefningar https://fibut.is/index.php/bokmenntaverdhlaun
* Dómnefndir https://fibut.is/index.php/bokmenntaverdhlaun/domnefndir
* Reglugerð https://fibut.is/index.php/bokmenntaverdhlaun/reglugerdh
* Starfsreglur https://fibut.is/index.php/bokmenntaverdhlaun/starfsreglur 
* Lógó / merki verðlaunanna https://fibut.is/index.php/bokmenntaverdhlaun/tilnefninga-og-verdhlaunamerkingar
Steinunn Finnsdóttir

**Steinunn Finnsdóttir** (f. 1640 eða 1641, d. eftir 1710) var íslenskt skáld. Hún er fyrsta nafngreinda íslenska konan sem rímnaflokkar eru til eftir; *Hyndlu rímur* og *Snækóngs rímur*. Einnig eru varðveitt eftir hana vikivakakvæði, lausavísur og kvæði um íslenska fornkappa.

Efniviðurinn bæði í *Hyndlu rímum* og *Snækóngs rímum* er fenginn úr þjóðsögum. Í báðum tilfellum eru varðveitt sagnakvæði undir ljúflingslagi um sama efni og talið er að Steinunn hafi þekkt þau og ort út af þeim. Báðir rímnaflokkarnir fjalla um konur sem eru hnepptar í álög; önnur verður að hundi en hin að karlmanni.

Í formála að útgáfu rímnanna 1950 taldi Bjarni Vilhjálmsson að þær væru "sviplítill og tilþrifalaus skáldskapur, stórlýtalítill eða smáhnyttilegur, þegar bezt lætur, en á köflum lítt smekklegur leirburður." Sumir seinni fræðimenn hafa metið Steinunni meira og telur Bergljót Kristjánsdóttir að verk hennar marki þáttaskil í íslenskum rímnakveðskap - sérstaklega séu mansöngvar hennar frumlegir og gæti þar samfélagsgagnrýni.

## Heimildir

* Bergljót Kristjánsdóttir (1996). „Gunnlöð ekki gaf mér neitt / af geimsludrykknum forðum ...“ í *Guðamjöður og Arnarleir*, Sverrir Tómasson ritstýrði, bls. 165-219. Reykjavík: Háskólaútgáfan.
* Steinunn Finnsdóttir (Bjarni Vilhjálmsson bjó til prentunar) (1950). *Rit Rímnafélagsins III: Hyndlu rímur og Snækóngs rímur*. Reykjavík: Rímnafélagið.
Ænesidemos

**Ænesidemos** (1. öld f.Kr.) var forngrískur heimspekingur, fæddur í Knossos á Krít. Hann kenndi í Alexandríu.

Ænesidemos hóf feril sinn sem akademískur heimspekingur en Akademían var þá efahyggjuskóli. Ænesidemos fékk sig fullsaddan af þeirri kredduspeki sem hann taldi einkenna Akademíuna, sagði skilið við hana og setti fram róttækari efahyggju sem hann kenndi við Pyrrhon frá Elís. Þessi stefna er nefnd pyrrhonismi eða pyrrhonsk efahyggja til aðgreiningar frá akademískri efahyggju. Eigi að síður er ljóst að efahyggja Ænesidemosar á rætur að rekja til elsta skeiðs akademískrar efahyggju ekki síður en til heimspeki Pyrrhons sjálfs, sem gæti vart talist efahyggjumaður samkvæmt pyrrhonskri skilgreiningu á efahyggju.

Ænesidemos mun hafa tekið saman hina tíu hætti efahyggjunnar en það voru tegundir raka sem efahyggjumenn beittu til að finna jafnvæg rök gegn hvaða annarri röksemdafærslu sem er og ná þannig fram ástandi úrræðaleysis sem leiddi til þess að þeir frestuðu dómi.

Rit Ænesidemosar hafa ekki varðveist en til er útdráttur úr verkum hans í ritum býzanska fræðimannsins Fótíosar. 

## Tengt efni
* Agrippa
* Akademísk efahyggja
* Antíokkos frá Askalon
* Arkesilás
* Efahyggja
* Fílon frá Larissu
* Karneades
* Kleitomakkos
* Pyrrhon
* Pyrrhonismi
* Sextos Empeirikos

## Frekari fróðleikur
* Algra, K., Barnes, J., Mansfeld, J. og Schofield, M. (ritstj.), *The Cambridge History of Hellenistic Philosophy* (Cambridge: Cambridge University Press, 2005). ISBN 0-521-61670-0
* Annas, Julia og Barnes, Jonathan, *The Modes of Scepticism: Ancient Texts and Modern Interpretations* (Cambridge: Cambridge University Press, 1985). ISBN 0-521-27644-6
* Bett, Richard, *Pyrrho, his antecedents, and his legacy* (Oxford: Oxford University Press, 2000). ISBN 0-19-925661-6
* Hankinson, R.J., *The Skeptics* (London: Routledge, 1998). ISBN 0-415-18446-0
* Striker, Gisela, „On the the difference between the Pyrrhonists and the Academics“ í G. Striker, *Essays on Hellenistic Epistemology and Ethics* (Cambridge: Cambridge University Press, 1996): 135-149.
* Striker, Gisela, „The Ten Tropes of Aenesidemus“ í G. Striker, *Essays on Hellenistic Epistemology and Ethics* (Cambridge: Cambridge University Press, 1996): 116-134.

## Tenglar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Suðurnesjaannáll

**Suðurnesjaannáll** er annáll eftir sr. Sigurð Brynjólfsson Sívertsen (1808 - 1887) sem var prestur á Útskálum í meira en 50 ár. Annállinn er m.a. prentaður í Rauðskinnu hinni nýrri (III).
Selsvör

**Selsvör** var vör og uppsátur fyrir báta í landi Sels við Ánanaust austan við Bráðræðisholt sem nú er hluti Vesturbæjar Reykjavíkur. Þar er núna endurvinnslustöð Sorpu. Jörðin Sel var í Seltjarnarneshreppi til 1835 þegar hún var flutt undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. 

Í Selsvör var á árunum frá 1900 til 1940 urðunarstaður þar sem sorpi var sturtað fram af sjávarkambinum niður í fjöruna. 1940 var farið að nota annan urðunarstað vestar þar sem nú er Eiðisgrandi. Við Selsvör byggði Pétur Hoffmann Salómonsson kofa þar sem hann bjó frá 1948 til 1960 og lifði af hrognkelsaveiðum og því sem hann fann þar á haugunum. Hann varð frægur fyrir Selsvararorrustuna 1943 þar sem hann sagðist hafa barist við bandaríska hermenn og haft betur, eins og fram kemur í vinsælum dægurlagatexta eftir Jónas Árnason „Hoffmannshnefar“.
Ódysseifskviða

***Ódysseifskviða*** (forngríska: , *Odysseia*) er annað tveggja sögukvæða sem eignað er forngríska skáldinu Hómer. Kvæðið er talið vera frá síðari hluta 8. aldar f.Kr. Það fjallar um heimför grísku hetjunnar Ódysseifs frá Tróju að Trójustríðinu loknu til heimabyggðar sinnar á eynni Íþöku.

*Ódysseifskviða* er um 12 þúsund ljóðlínur og því styttri en *[[Ilíonskviða]]* sem er tæplega 15.700 línur. Venjulega er *Ódysseifskviða* talin vera yngra verk en *Ilíonskviða*.

## Ritun kvæðisins
Enginn veit með vissu hver orti Hómerskviður. Frá fornöld og allt fram á 18. öld voru kvæðin eignuð blinda kvæðamanninum Hómer. Ekki er vitað hvenær hann var uppi né hvar hann hélt sig en allmargar jónískar borgir hafa gert tilkall til þess að vera fæðingarstaður skáldsins. Fræðimenn skeggræða enn í dag spurningar sem upp komu er menn fóru að rannsaka kviðurnar á gagnrýninn hátt fyrir u.þ.b. 200 árum og ekki eru menn sammála um hver Hómer hafi verið eða hversu mikið af kviðunum komi frá honum. Aðrir taka enn dýpra í árinni og velta því fyrir sér hvort kviðurnar séu eftir sama höfund, hvort þær hafi orðið til hvor í sínu lagi og margir efast jafnvel um tilvist Hómers sjálfs. Margt er því á huldu um tilurð Hómerskviða. Flestir fræðimenn eru þó á þeirri skoðun að Hómerskviður hafi verið ortar seint á 8. öld f.Kr.

## Bragur
Hómerskviður eru ortar undir hexametri sem á íslensku hefur verið nefndur sexliðaháttur. Eins og nafnið ber með sér, má þekkja bragarháttinn á því að í hverri ljóðlínu eru sex bragliðir og í hverjum braglið eru yfirleitt eitt langt atkvæði og tvö stutt. Hexametur var vinsælt meðal Grikkja en þeir ortu ljóð sín ósjaldan undir þeim hætti. Rómverjar tóku hexametur síðar upp og t.a.m. orti Virgill *[[Eneasarkviða|Eneasarkviðu]]* sína og Óvidíus *Myndbreytingar* sínar undir þessum sama hætti. 

## Heimildir
* Kviður Hómers. II. bindi. 1948. *Odysseifskviða*. Sveinbjörn Egilsson þýddi. Kristinn Ármannsson og Jón Gíslason bjuggu til prentunar. Reykjavík. Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
* Hómers Odysseifs-Kvæði Kaupmannahöfn: gefið út af hinu íslenzka bókmenntafélagi, 1854. (Sveinbjörn Egilsson íslenzkaði).
* [Fyrsta og ønnur -tuttugasta og fjórða&#93; bók af Homeri Odyssea á íslenzku útlegð af Sveinbirni Egilssyni. Viðeyjar Klaustri, 1829. Prentaðar af Fakt. og Bókþryckjara Schagfjord, á kostnað Bessastaða Skóla.

## Tenglar
*Odysseifskviða á Rafbókavefnum.
*Ilíonskviða á Rafbókavefnum.
* 
*
Pétur Hoffmann Salómonsson

**Pétur Hoffmann Salómonsson** (25. febrúar 1897 – 18. október 1980) var íslenskur sjómaður og kunn persóna í bæjarlífinu í Reykjavík. Hann reisti sér kofa í Selsvör þar sem hann bjó frá 1948 til 1960 og lifði á hrognkelsaveiðum. Hann safnaði ýmsu dóti sem hann fann á öskuhaugum borgarinnar í Selsvörinni og við Eiðisgranda og hélt sýningar á því. Hann hugðist bjóða sig fram til forseta þegar fyrsta kjörtímabili Ásgeirs Ásgeirssonar lauk 1956 en ekkert varð úr framboðinu, aðallega vegna þess að hann veiktist af flensu. Ævisaga hans, *Þér að segja: veraldarsaga Péturs Hoffmanns Salómonssonar*, var skrifuð af Stefáni Jónssyni fréttamanni og kom út 1963. Þar sagði Pétur m.a. frá því þegar hann slóst við hóp bandarískra hermanna í Selsvörinni 1943 og hafði betur. Þetta var kallað Selsvararorrustan og gert ódauðlegt í vinsælum dægurlaga texta eftir Jónas Árnason, „Hoffmannshnefar“. 

Níels Óskarsson kvað og gaf út Rímu af Pétri Hoffmann Salómonssyni, sægarpi í Stóru-SelsVör.Ríman er 25 vísur og segir í henni frá afrekum Péturs Hoffmanns. Ein síðasta vísan í rímunni hljóðar svo:
:Og til minja um afrek þar
:útgaf dali Selsvarar.
:Pétur myntir mótandi
:manna fyrst á íslandi.

Pétur gaf nokkuð út af smáritum, meðal annars endurminningar, leiðbeiningar um álaveiðar og vangaveltur um atgeir Gunnars á Hlíðarenda.

## Heimildir
* Pétur Hoffmann Samúelsson látinn, Morgunblaðið, 21.10.1980, Bls. 3 
* Fróðárundrin eru nú auðskilin (viðtal vð Pétur Hoffmann), Frjáls þjóð, 46. Tölublað (16.12.1961), Bls. 3
* Þegar ég stóð fyrir herréttinum á Akranesi, Frjáls þjóð 19.12.1959, Bls. 1 
* Hræddir við álinn, Alþýðublaðið 22.09.1964  Bls. 8 
* Hoffmannshnefar - dægurlagatexti eftir Jónas Árnason
Stilpon

**Stilpon** var forngrískur heimspekingur sem tilheyrði Megöruskólanum í heimspeki. Hann var samtímamaður Þeófrastosar og Kratesar.

Stilpon fylgdi hundingjum að málum í siðfræði. Hann hélt fram sjálfstjórn sem höfuðdygðinni. Cicero (*De fato*, 5) lýsir honum sem mikilmetnum manni.

Honum eru eignaðar um tuttugu samræður en ekkert er varðveitt af þeim.

Meðal fylgjenda hans voru Menedemos og Asklepíades, meginmálsvarar Eretríuskólans í heimspeki. Seneca (*Bréf* 9) ber vitni um náin tengls Stilpons og stóumanna.

## Tengt efni
* Hundingjar
* Megöruskólinn í heimspeki
* Pyrrhon
* Stóuspeki
Anaxarkos

**Anaxarkos** (uppi um 340 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur af skóla Demókrítosar. Hann var fæddur í Abderu í Þrakíu.

Anaxarkos var vinur Alexanders mikla og fór með honum austur. Díogenes Laertíos (IX.10.2) segir að Anaxarkos hafi svarað Alexander, er sá síðarnefndi kvaðst vera sonur Seifs-Ammons, bent á blæðandi sár Alexanders og sagt „Sjá, blóð dauðlegs manns, ekki ikkor, sem rennur í æðum ódauðlegra guðanna.“
Seneca

**Seneca** getur átt við:

Fólk:
*Marcus Annaeus Seneca eða Seneca eldri
*Lucius Annaeus Seneca eða Seneca yngri

Eftirfarandi staði í Bandaríkjunum:
*Seneca í Illinois
*Seneca í Kansas
*Seneca í New York
*Seneca í Pennsylvaníu
*Seneca í Suður-Karólínu
*Seneca í Suður-Dakóta
*Seneca í Wisconsin

Annað:
*gíginn Seneca á tunglinu
*Seneca College í  Toronto í Kanada
*Forritunarmálið seneca sem er byggt á oberon
Leikfélag Reykjavíkur

**Leikfélag Reykjavíkur** er leikfélag sem stofnað var 11. janúar 1897 í þeim tilgangi að standa fyrir leiksýningum í Reykjavík. Leikfélagið er það elsta á Íslandi sem hefur starfað án hlés frá stofnun. Félagið rekur Borgarleikhúsið við Listabraut í Reykjavík en frá upphafi og til ársins 1989 starfaði það í Iðnó við Tjörnina. 

## Saga félagsins
Fyrsta opinbera leiksýningin á Íslandi var haldin árið 1854 í Reykjavík þegar gamanleikurinn *Pak* eftir Thomas Overskou var frumsýndur. Í kjölfari var stofnaður Kúlissusjóðurinn en hann leigði út leikmuni, búninga og tjöld. Við stofnun fékk Leikfélag Reykjavíkur eignir Kúlissusjóðsins en leiksýningar félagsins voru haldnar í hinu nýbyggða Iðnaðarmannahúsi (Iðnó).

Leikfélag Reykjavíkur var áhugamannaleikfélag til ársins 1963 þegar Sveinn Einarsson varð fyrsti atvinnuleikhússtjóri félagsins. Leikarar fengu laun fyrir að taka þátt í sýningarkvöldum en starf félagsins fór fram utan dagvinnutíma því flestir meðlimar unnu annað aðalstarf.

Þegar Þjóðleikhúsið var stofnað árið 1949 voru margir félagar Leikfélags Reykjavíkur ráðnir þangað. Þjóðleikhúsið fékk jafnframt flestar eignir félagsins. Þetta hafði neikvæð áhrif á starfsemi félagsins til skamms tíma en leiddi til ákveðinnar endurskipulagningar á starfseminni til lengri tíma. 

Leikfélagið var alla tíð leigjandi í Iðnó en eftir að það varð atvinnuleikhús var leitað að stærri sýningarrýmum. Leikið var í Tjarnarbíói, í Austurbæjarbíói og í vöruskemmu við Grandaveg. Ákveðað var að byggja nýtt húsnæði fyrir starfsemi LR í samvinnu við Reykjavíkurborg. Húsið reis við Listabraut í Reykjavík og var nefnt Borgarleikhúsið og var tekið í notkun í október 1989.

## Leikhússtjórar Leikfélags Reykjavíkur frá 1963
* Sveinn Einarsson 1963–1972
* Vigdís Finnbogadóttir 1972–1980
*Stefán Baldursson og Þorsteinn Gunnarsson 1980–1983
*Stefán Baldursson 1983–1987
*Hallmar Sigurðsson 1987–1991
*Sigurður Hróarsson 1991–1996
*Viðar Eggertsson 1996
*Þórhildur Þorleifsdóttir 1996–2000
*Guðjón Pedersen 2000–2008
*Magnús Geir Þórðarson 2008–2014
*Kristín Eysteinsdóttir 2014–2020
*Brynhildur Guðjónsdóttir 2020-2025
*Egill Heiðar Anton Pálsson 2025-

## Tilvísanir


## Heimildir
*Sveinn Einarsson, *Leikhúsið við Tjörnina*, Almenna Bókafélagið, 1972
*Sveinn Einarsson, *Níu ár í neðra*, Almenna bókafélagið, 1984.
*Þórunn Valdimarsdóttir og Eggert Þór Bernharðsson, *Leikfélag Reykjavíkur, Aldarsaga*, Leikfélags Reykjavíkur og Mál og menningar, 1997.
* ''Íslensk leikhús'' eftir Jón Viðar Jónsson; grein birt á vef Leikminjasafns Íslands , skoðað þann 19. nóvember 2013.

## Tenglar
* ''Á hundrað ára afmæli LR''; Lesbók Morgunblaðsins 1997
* ''Leikhúsið Iðnó''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
* ''Leikfjelag Reykjavíkur 40 ára''; grein í Fálkanum 1937
Verk og dagar

***Verk og dagar*** (á forngrísku  / Erga kaì Hêmerai) er forngrískt kvæði í um 800 línum eftir forngríska skáldið Hesíódos, samið um 700 f.Kr. 

Efni kvæðisins er tvíþætt og fjallar um það að vinnan sé hlutskipti mannsins en vinnan göfgar manninn og þeim vinnusama reiðir vel af. Fræðimenn hafa löngum litið verkið í samhengi landbúnaðarkreppu á meginlandi Grikklands, sem leiddi til nýlendutímans.

Í *Verki og dögum* lýsir Hesíódos fimm skeiðum mannlegrar tilvistar, vieitir ýmis ráð og mælir með heiðarlegu og vinnusömu líferni en ræðst á leti og ranglæti. Í kvæðinu er ódauðlegum guðum lýst, sem reika um jörðina og gæta þess að réttlæti ríki í heiminum
Goðakyn

***Goðakyn*** (grísku *Θεογονία*) er kvæði eftir forngríska skáldið Hesíódos, sem lýsir tilurð heimsins og uppruna guðanna. Kvæðið er um 1000 línur að lengd og er samið undir sexliðahætti eða hexametri, líkt og *[[Verk og dagar]]* og kviður Hómers.
Prótagóras

**Prótagóras** (forngríska: Πρωταγόρας) (490 – 420 f.Kr.) frá Abderu var forngrískur fræðari og heimspekingur. Í samræðunni *[[Prótagóras (Platon)|Prótagóras]]* eignar Platon honum að hafa fyrsti atvinnufræðarinn og dygðarkennari.

Prótagóras virðist hafa verið afstæðishyggjumaður en frægastur er hann fyrir að hafa haldið því fram að „maðurinn [sé] mælikvarði allra hluta, þeirra sem eru að þeir séu og þeirra sem eru ekki að þeir séu ekki“.

Prótagóras var einnig efasemdamaður. Í ritgerð sinni *Um guðina*, sem er ekki varðveitt, skrifaði hann: „Varðandi guðina hef ég enga leið til þess að vita hvort þeir eru til eða ekki eða hvernig þeir eru, vegna þess hve óljóst málið er og hve lífið er stutt.“

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Fræðari
* Hippías
* Platon
* Pródíkos
* Þrasýmakkos

## Tengill

*
Alois Alzheimer

**Alois Alzheimer** (f. 14. júní 1864, d. 19. desember 1915) var þýskur læknir sem fæddist í Markbreit í Suður-Þýskalandi. 1887 útskrifaðist hann með doktorsgráðu frá Würzburg í Berlín.

Á Städtische Anstalt für Irre und Epileptische (Geðspítali fyrir geðveika og flogaveika) í Frankfurt aðstoðaði hann konur og gerði rannsóknir með Franz Nissl á meinafræði heilaberksins. Á spítalanum hitti hann einnig Emil Kraepelin og fylgdi honum á konunglega geðspítalann 1903. 1904 náði Alzheimer hæstu mögulegu gráðu frá Ludwig Maximilian háskólanum í München og var skipaður prófessor þar 1908.

3. nóvember 1906 deildi Alzheimer frá niðurstöðum sínum um meinafræði heilans og einkenni heilabilunar á Tübingen ráðstefnu suðvestur þýskra geðlækna. Hann gaf út ritgerð um fyrirlesturinn og lengri ritgerð 1907 um sjúkdóminn og niðurstöður sínar. Sjúkdómurinn varð ekki þekktur sem Alzheimer sjúkdómurinn fyrr en 1910 þegar Kraepelin nefndi hann í kaflanum "Presenile and Senile Dementia" í 8. útgáfu bókar sinnar *Handbook of Psychiatry*. Síðan 1911 hefur lýsing hans á sjúkdómnum verið notuð af evrópskum læknum.

## Heimildir
*
## Tilvísanir
Stúdentspróf

Með **stúdentsprófi** lýkur því námi á framhaldsskólastigi sem ætlað er að veita undirbúning fyrir nám á háskólastigi. Námstími til stúdentsprófs á Íslandi er þrjú ár eftir lok grunnskóla, áður var námstíminn fjögur ár. Í framhaldsskólum með áfangakerfi geta nemendur stjórnað námshraða.

Á hinum Norðurlöndunum er stúdentsprófið yfirleitt líka tekið eftir þriggja ára nám eftir skyldunám.

Stúdentspróf veitir rétt til inngöngu í háskóla. Það rekur uppruna sinn til inntökuprófs, *Examen artium*, sem tekið var við viðkomandi háskóla til 1850 þegar prófin færðust til menntaskólanna.

## Tengt efni

* Stúdentshúfa

## Tenglar

*
Gjaldþrot

**Gjaldþrot** er þegar einstaklingur eða fyrirtæki lýsir sig vanhæfan til að greiða skuldir sínar með lögbundnum hætti. Lánadrottnar geta krafist gjaldþrotaskipta til að reyna að fá upp í hluta skulda þegar ljóst þykir að skuldari muni ekki standa við skuldbindingar sínar. Í meirihluta tilvika er það þó skuldarinn sem óskar eftir gjaldþrotaskiptum.

Í þeim tilvikum sem ríki verða gjaldþrota í heild sinni er oft talað um *þjóðargjaldþrot* , þótt það hugtakið standist ekki þar sem þjóð getur ekki orðið gjaldþrota en ríki getur það aftur á móti
.

## Tilvísanir
Afstæðishyggja

**Afstæðishyggja** er hver sú kenning og sérhvert viðhorf sem kveður á um að eitthvað sé afstætt við eitthvað annað eða velti á einhverju öðru.  Til dæmis telja sumir afstæðishyggjumenn að siðferðið sé afstætt við samfélag og tíma, þannig að það sem er siðferðilega rétt eða rangt velti á því hvaða samfélag er miðað við og hvaða tímabil er miðað við. Stundum vísar afstæðishyggja til *afstæðishyggju um sannleikann*, þ.e. til þess viðhorfs að sannleikurinn sé afstæður við einhvern tilvísunarramma, t.d. tungumál, menningu eða einstaklinginn.

## Tengt efni
*Menningarleg afstæðishyggja
*Sjálfdæmishyggja

## Tenglar
*
*
*
Dvergar (norræn goðafræði)

**Dvergar** samkvæmt sköpunarsögu norrænnar goðafræði eins og hún birtist í Snorra-Eddu eru sagðir hafa kviknað í holdi jötunsins Ýmis líkt og maðkar, uns goðin hafi gefið þeim vitund. Í Völuspá Eddukvæða aftur á móti er sköpun þeirra lýst þannig að þeir hafi verið skapaðir af blóði *Brimis* og beinum *Bláins*. Þeir koma fyrir bæði í Snorra-Eddu og Eddukvæðum og fornaldarsögum Norðurlanda en leika þó sjaldnast stór hlutverk í sögunum, þó er undantekning frá því sem eru *Norðri*, *Suðri*, *Austri* og *Vestri* sem halda uppi sjálfri himinhvelfingunni. Ekki eru þó margir dvergar nefndir til sögunnar, og þá einna helst sem smiðir hinna ýmissu gersema og vopna og má þar sem dæmi nefna Mjölni, hamar Þórs.

Þeim er yfirleitt lýst sem litlum dökkleitum eða svörtum verum sem lifa í steinum eða neðanjarðar og eru þekktastir fyrir að vera afburða völundarsmiðir. Margir fræðimenn hafa staðsett þá mitt á milli goða og jötna, með sköpunarhæfileika líkt og goðin en dvelja í myrkraveröld líkt og jötnar.
Til marks um það er að hægt er að lesa út úr Völuspá að fyrstu mannverurnar, Askur og Embla, hafi verið sköpuð af dvergum en goðin þrjú sem fundu þau hafi blásið þeim lífsandann. Ekki eru þó allir fræðimenn sammála þessarri túlkun. Eins hefur verið bent á að *Svartálfar*, líkt og dvergar, eru sagðir búa í *Svartálfaheimi* og hafi því mögulega verið sömu verur og dvergar.

## Þekktir dvergar í Norrænni goðafræði
Meðal þeirra þekktustu eru *Norðri*, *Suðri*, *Austri* og *Vestri* sem halda uppi himinhvelfingunni eins og að ofan er getið, *Brokkur* og *Sindri* sem smíðuðu þrjár gjafir til ása, hringinn Draupni, svínið Gullinbursta og hamarinn Mjölni og svo *Dvalinn* og *Durinn* sem smíðuðu sverðið *Tyrfingur* í Hervarar sögu. 

## Dverganöfnin í Völuspá
9.
:Þá gengu regin öll
:á rökstóla,
:ginnheilög goð,
:ok um þat gættusk,
:hverir skyldi dverga
:dróttir skepja
:ór Brimis blóði
:ok ór Bláins leggjum.

10.
:Þar var Móðsognir
:mæztr of orðinn
:dverga allra,
:en Durinn annarr;
:þeir mannlíkun
:mörg of gerðu
:dvergar í jörðu,
:sem Durinn sagði.

11.
:Nýi, Niði,
:Norðri, Suðri,
:Austri, Vestri,
:Alþjófr, Dvalinn,
:Nár ok Náinn
:Nípingr, Dáinn
:Bívurr, Bávurr,
:Bömburr, Nóri,
:Ánn ok Ánarr,
:Óinn, Mjöðvitnir.

12.
:Veggr ok Gandalfr,
:Vindalfr, Þorinn,
:Þrár ok Þráinn,
:Þekkr, Litr ok Vitr,
:Nýr ok Nýráðr,
:nú hefi ek dverga,
:Reginn ok Ráðsviðr,
:rétt of talða.

13.
:Fíli, Kíli,
:Fundinn, Náli,
:Hefti, Víli,
:Hannar, Svíurr,
:Billingr, Brúni,
:Bíldr ok Buri,
:Frár, Hornbori,
:Frægr ok Lóni,
:Aurvangr, Jari,
:Eikinskjaldi.

14.
:Mál er dverga
:í Dvalins liði
:ljóna kindum
:til Lofars telja,
:þeir er sóttu
:frá salar steini
:Aurvanga sjöt
:til Jöruvalla.

15.
:Þar var Draupnir
:ok Dolgþrasir,
:Hár, Haugspori,
:Hlévangr, Glóinn,
:Dóri, Óri
:Dúfr, Andvari
:Skirfir, Virfir,
:Skáfiðr, Ái.

16.
:Alfr ok Yngvi,
:Eikinskjaldi,
:Fjalarr ok Frosti,
:Finnr ok Ginnarr;
:þat mun æ uppi
:meðan öld lifir,
:langniðja tal
:Lofars hafat.

## Tilvísanir
Efni

**Efni** í efnafræði á við um hvaðeina, sem er hluti af *efnisheiminum* og hefur tiltekna *efnislega eiginleika*. Í þrengri merkingu á orðið við um eitthvað, sem hefur tiltekna, skilgreinda efnafræðilega samsetningu. Efni er samsett úr s.n. *efniseindum*, sem er heiti sameinda og frumeinda, sem myndaðar eru úr kjarneindum auk rafeinda. Andefni er andstaða efnis og er samsett úr s.n. andeindum, en finnst ekki náttúrulega á jörðinni. Efnasamband er samsett úr einum eða fleiri fumefnum.

Orðið *hráefni* á við er efni, sem notað er við framleiðslu og getur sjálft verið afurð tiltekins framleiðsluferils. 

## Tengt efni
* Byggingarefni
* Náttúruauðlind
Vestur-Nýja-Gínea

**Vestur-Nýja-Gínea** er vestari helmingur Nýju-Gíneu sem heyrir undir Indónesíu. Hann skiptist í tvö héruð, Papúu og Irian Jaya Barat. Áður hefur svæðið heitið ýmsum nöfnum, þar á meðal **Hollenska Nýja-Gínea** (til 1962), **Vestur-Irian** (1962 til 1973) og **Irian Jaya** (1973 til 2000). Svæðið var innlimað af Indónesíu árið 1969 í mjög umdeildri aðgerð.
Sýslumaður

**Sýslumaður** er embættismaður sem er stjórnvald í sýslu. Á Norðurlöndunum voru sýslur búnar til sem lögsagnarumdæmi á 12. öld og konungur skipaði sýslumenn yfir þær yfirleitt sem eins konar lén þar sem hann fékk hlut af innheimtu gjalda í sýslunni (sekta, tolla og skatta). Sýslumenn sáu um löggæslu og sátu í dómi og voru þannig fulltrúar bæði framkvæmdavalds og dómsvalds í héraði. Með lagabreytingum á 9. áratug 20. aldar var hlutverk sýslumanna endurskilgreint og nær nú einkum yfir löggæslu, innheimtu og útgáfu leyfa á landsbyggðinni. 

Á Íslandi var komið á sýsluskipan eftir að Gamli sáttmáli var gerður við Noregskonung árið 1264. 

Sýslur og sýslumenn eru ennþá til á Íslandi og í Færeyjum, en á hinum Norðurlöndunum urðu sýslurnar fljótlega formlega að lénum. 

Embættið er að mörgu leyti skylt embætti skerfara (e. *sheriff*) eða embætti umdæmislögreglustjóra (e. *county commissioner*) sem eru þekkt í enskumælandi löndum.

## Tengt efni
* Skerfari
* Sýslumenn á Íslandi
* Sýslur á Íslandi

## Tenglar
* Vefur sýslumanna á Íslandi
Stífla

**Stífla** eða **stíflugarður** er hindrum í farvegi rennandi vatns sem lokar fyrir vatnsstreymi eða beinir því annað. Fyrir ofan stíflu myndast uppistöðulón, sem líkist oft stöðuvatni og nota má til vatnsmiðlunar (þ.e. miðlunarlón). Flestar stíflur eru með yfirfall sem hleypir vatni í gegn stöðugt eða á vissum tímum. 

Fyrstu stíflurnar voru reistar í Mesópótamíu fyrir um 7000 árum til að stjórna vatnsmagni í ám sem var mjög breytilegt eftir veðri. Í Egyptalandi voru stíflur hluti af áveitukerfi sem miðlaði reglulegum flóðum í Níl út á ræktarlöndin. Nagdýrið bjór býr til stíflur í ám með því að naga í sundur trjástofna.
Hvolfþak

**Hvolfþak** er algengt form í byggingarlist sem líkist holu efra hvolfi hnattar. Hvolfþök eru ekki alltaf fullkominn hálfhringur heldur geta verið öskjulaga í þversniði. Egglaga hvolfþak var nýjung sem einkenndi barokktímabilið.
Heinz Edelstein

**Heinz Edelstein** (1902-1959) var þýskur sellóleikari sem starfaði í Freiburg í Þýskalandi uns hann settist að á Íslandi 1936 og gerðist sellóleikari í Hljómsveit Reykjavíkur. Hann kenndi sellóleik við Tónlistarskólann í Reykjavík á árunum 1937-1951 og stofnaði Barnamúsikskólann (síðar Tónmenntaskóli Reykjavíkur) og var skólastjóri hans fram til ársins 1956. Heinz var starfandi við Sinfóníuhljómsveit Íslands frá stofnun hennar árið 1950 og fram til 1956. Árið 1957 sneri hann aftur til Vestur-Þýskalands og andaðist þar tveimur árum síðar.

## Ýtarefni
*Árni Heimir Ingólfsson. *Tónar útlaganna. Þrír landflótta tónlistarmenn sem mótuðu íslenskt menningarlíf*. Hið íslenska bókmenntafélag, 2024
Einar Vigfússon

**Einar Vigfússon** (24. júlí 1927 – 6. september 1973) var íslenskur sellóleikari sem stundaði nám, m.a. í London. Hann lék með sinfóníuhljómsveit Íslands frá stofnun hennar árið 1950 og var kennari við Tónlistarskólann í Reykjavík frá 1951. Einar Vigfússon kom bæði fram sem einleikari og kammermúsikant hér heima og erlendis.

## Heimildir
* Einar Vigfússon á Glatkistan.com
Þórhallur Árnason

**Þórhallur Árnason** (f. 1. janúar 1891 – , d. 18. júní 1976) fæddist að Narfakoti í Njarðvíkum, Gullbringusýslu. Hann stundaði nám í sellóleik við Konunglega tónlistarháskólann í Kaupmannahöfn undir handleiðslu prófessor Anton Rüdinger og síðar framhaldsnám í Hamborg hjá Emil Leichsenring. Fyrri hluta ævinnar vann hann fyrir sér með sellóleik á ýmsum hótelum og í leikhúsum. Þórhallur starfaði um tíma sem sellóleikari hafskipsins Würtemberg. Hann átti heima í Hamborg á árunum milli 1921-1931 en þá fluttist hann heim og hóf störf hjá RÚV. Þórhallur samdi fáein tónverk sem eru óprentuð en hafa verið flutt í útvarp.

## Tenglar

* Glatkistan
Naddoður

**Naddoður** (eða **Naddoddur** ) fann Ísland fyrstur norrænna manna, samkvæmt Landnámubók. Naddoður, sem var Ásvaldsson  , fæddist í Noregi en var meðal þeirra fyrstu sem settust að í Færeyjum. Eitt sinn, er hann var á leið frá Noregi til Færeyja, ásamt föruneyti, rak hann af leið og kom þá til Íslands.

Naddoður og menn hans gengu upp á fjall eitt hátt á Austfjörðum og lituðust víða um eftir reyk eða öðrum merkjum þess að landið væri byggt en sáu ekkert. Þegar þeir sigldu frá landinu snjóaði í fjöll og nefndi Naddoður landið því Snæland. Hann lofaði ennfremur landið mjög, ólíkt því sem Flóki gerði síðar.

Einn af niðjum Naddoðs deildi nokkuð við Einar Sigmundsson, sonarson Ketils þistils sem nam Þistilfjörð.

## Tilvísanir
Garðar Svavarsson

**Garðar Svavarsson** var, samkvæmt Landnámubók, annar maðurinn til að koma til Íslands. Garðar var sænskur maður og hafði frétt af landinu af frásögn Naddoðs víkings. Líkt og Naddoður kom hann að landinu úr austri. Hann hafði vetursetu á Húsavík við Skjálfandaflóa. Garðar sigldi umhverfis landið og gerði sér grein fyrir því að Ísland er eyja. Eftir að Garðar kom til Noregs og sagði frá því, sem hann hafði séð, var Ísland kallað **Garðarshólmi** (eða *Garðarshólmur*) (sjá Heiti yfir Ísland).

Handrit Landnámu gefa ólíkar skýringar á komu hans til Íslands. Samkvæmt einu handritinu fór hann að leita Snælands að tilvísan móður sinnar framsýnnar en samkvæmt öðru handriti tók hann arf í Skotlandi og kom til Íslands fyrir tilviljun.

Hróar, sonarsonur Garðars, átti systur Gunnars á Hlíðarenda í Fljótshlíð sem Arngunnur hét.

Enn fremur hafa menn metið það svo að ‚Hólmi‘ hefði vart verið notað yfir eyju nema á austnorrænum mállýskum, enda var Garðar sænskur maður.

## Tenglar
* ''Vestmenn og Garðarshólmur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
Pýramídi

**Pýramídi** eða **upptyppingur** er heiti á strýtulaga mannvirkjum, sem hlaðin eru úr steini. Grunnflöturinn er oftast ferhyrningur eða þríhyrningur. Frægustu pýramdarnir eru taldir vera grafhýsi faraóanna í Egyptalandi. Þeir þróuðust út frá þrepapýramídum sem aftur þróuðust út frá stórum mastöbum úr leirhleðslum. Frægustu þrepapýramídana er að finna í Suður-Ameríku. Pýramída af öllum stærðum og gerðum er að finna í byggingarlist um allan heim frá ýmsum tímum. 

Orðið pýramídi er oft notað um fjórflötung, sem er með þríhyrningslaga jafnhliða grunnflöt og hliðarnar eru líka jafnhliða þríhyrningar.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Leyndarmál Pýramídans mikla''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981
Blái hnötturinn

**Blái hnötturinn** er leikrit eftir bókinni Sagan af bláa hnettinum  eftir íslenska rithöfundinn Andra Snæ Magnason.
Röyksopp

**Röyksopp** er raftónlistar-hljómsveit frá Tromsø í Noregi. Í hljómsveitinni eru Torbjørn Brundtland og Svein Berge. Hljómsveitin var stofnuð árið 1998 í Bergen og gaf út fyrstu plötu sína *[[Melody A.M.]]* árið 2001. Röyksopp er tegund af svepp sem kallast á íslensku gorkúla.

## Útgáfur
### Breiðskífur
* 2001 *[[Melody A.M.]]* #9 UK, #1 NO
* 2005 *[[The Understanding]]* #13 UK, 1# NO
* 2006 *[[Röyksopp's Night Out]]* (tónleikaplata)
* 2009 *[[Junior]]*
* 2010 *Senior*
* 2014 *The Inevitable End* 

* 2022 *Profound Mysteries*
* 2022 *Profound Mysteries II*
* 2022 *Profound Mysteries III*

### Aðrar skífur
* 2007 *[[Back To Mine]]*

### Smáskífur
**Af ''Melody A.M.'':**
* 2002 „Remind Me / So Easy“ #21 UK 
* 2002 „Poor Leno“ #37 UK
* 2003 „Eple“ #16 UK 
* 2003 „Sparks“ #41 UK
**Af ''The Understanding'':** 
* 2005 „Only This Moment“ #33 UK
* 2005 „49 Percent“ #55 UK 
* 2005 „What Else Is There?“ #32 UK
* 2006 „Beautiful Day Without You“

## Tenglar
* Vefsíða Röyksopp
* Röyksopp á X
* Röyksopp á Facebook
Jón Kalman Stefánsson

**Jón Kalman Stefánsson** (f. 17. desember 1963) er íslenskur rithöfundur. Jón hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2005 fyrir skáldsögu sína *Sumarljós og svo kemur nóttin*.

## Ritverk
### Skáldsögur
* *Skurðir í rigningu*. Bjartur. Reykjavík 1996.
* *Sumarið bakvið brekkuna*. Bjartur. Reykjavík 1997.
* *Birtan á fjöllunum*. Bjartur. Reykjavík 1999.
* *Ýmislegt um risafurur og tímann.* Bjartur. Reykjavík 2001.
* *Snarkið í stjörnunum*. Bjartur. Reykjavík 2003.
* *Sumarljós og svo kemur nóttin* *: sögur og útúrdúrar.* Bjartur. Reykjavík 2005.
* *Himnaríki og helvíti*. Bjartur. Reykjavík 2007.
* *Harmur englanna*. Bjartur. Reykjavík 2009.
* *Hjarta mannsins*. Bjartur. Reykjavík 2011.
* *Fiskarnir hafa enga fætur* *: ættarsaga.* Bjartur. Reykjavík 2013.
* *Eitthvað á stærð við alheiminn : ættarsaga*. Bjartur. Reykjavík 2015.
* *Saga Ástu: Hvert fer maður ef það er engin leið út úr heiminum?* Benedikt bókaútgáfa. Reykjavík 2017.
* *Fjarvera þin er myrkur*. Bjartur. Reykjavík 2020.
*  *Guli kafbáturinn*. Forlagið. Reykjavík 2022.
*  *Himintungl yfir heimsins ystu brún.* Benedikt. Reykjavík 2024.

### Ljóð
* *Þyngsta frumefnið*. Benedikt. Reykjavík 2025.
* *Hún spurði hvað ég tæki með mér á eyðieyju*. Forlagið. Reykjavík 1993.
* *Úr þotuhreyflum guða*. Höfundur, Reykjavík 1989.
* *Með byssuleyfi á eilífðina.* Höfundur. Reykjavík 1988

### Smásögur
* *Skurðir í&nbsp;rigningu*. Bjartur. Reykjavík 1996. 

### Athugasemdir um tengsl bókanna
Bækurnar *Skurðir í rigningu*, *Sumarið bakvið brekkuna* og *Birtan á fjöllunum* mynda samstæða heild sem hefur verið kölluð ***Sveitatrílógían***.

## Gallerí
Myndir frá Árósum, 2015.

Image:jon-kalman-stefansson.jpg
Image:jon-kalman-stefansson_03.jpg
Image:jon-kalman-stefansson_04.jpg
Image:jon-kalman-stefansson_05.jpg


## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi

## Tengill
* Þess vegna enda allir listamenn í helvíti
Landnám Ameríku

**Landnám Ameríku** er hugtak sem nær fyrst og fremst yfir skipulegt landnám Evrópubúa í Ameríku eftir ferð Kólumbusar þangað 1492. Hins vegar er ljóst að fyrstu landnemarnir í Ameríku voru Indíánar sem komu þangað, líklega yfir landbrú þar sem nú er Beringssund, fyrir um 16.000 árum, breiddust út um álfuna og þróuðu innbyrðis ólíka menningu og tungumál. Ferðir Kólumbusar voru auk þess ekki fyrstu ferðir Evrópubúa til Nýja heimsins. Elstu skjalfestu ferðir þangað eru ferðir norrænna manna þangað um árið 1000 frá Grænlandi og tilraun þeirra til landnáms sem mistókst. Svæðið sem þeir reyndu landnám á kölluðu þeir Vínland.

Skipulegt landnám Evrópubúa í stórum stíl hófst þó ekki fyrr en með ferðum Kólumbusar og fyrstu nýlenduveldin sem eignuðu sér hluta álfunnar voru Spánverjar og Portúgalir sem lögðu hratt undir sig stærsta hluta Suður- og Mið-Ameríku. Siglingaþjóðir eins og Englendingar, Frakkar og Hollendingar fylgdu í kjölfarið og lögðu undir sig eyjar í Karíbahafi sem kallaðar voru Vestur-Indíur, og síðar hluta Norður-Ameríku: Nýja England, Louisiana og Nýja Holland. 

Fyrstu tilraunir til landnáms voru skipulagðir leiðangrar landkönnuða sem viðkomandi ríki gerðu út af örkinni og takmörkuðust yfirleitt við að ná valdi á tilteknu svæði, t.d. með því að reisa þar virki, en síðar hófust fólksflutningar til nýlendnanna frá Evrópu sem stöfuðu að mestu af skorti á jarðnæði, fátækt og trúarofsóknum heima fyrir. Þessir fólksflutningar stóðu langt fram á 20. öld.
Auður Jónsdóttir

**Auður Jónsdóttir** (f. 30. mars 1973) er íslenskur rithöfundur og sjálfstætt starfandi blaðamaður. Hún hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2004 fyrir skáldsögu sína *Fólkið í kjallaranum*. Auður hlaut Fjöruverðlaunin, bókmenntaverðlaun kvenna, fyrir *Ósjálfrátt* árið 2013 og fyrir *Þjáningarfrelsið óreiða hugsjóna og hagsmuna í heimi fjölmiðla* árið 2018, ásamt meðhöfundum sínum þeim Bára Huld Beck og Steinunni Stefánsdóttur.

## Ritverk
### Skáldsögur
* 1998 *- Stjórnlaus lukka*
* 2000 *- Annað líf* 
* 2004 *- Fólkið í kjallaranum* 
* 2006 *- Tryggðarpantur*
* 2008 *- Vetrarsól* 
* 2012 *- Ósjálfrátt* 
* 2015 *- [[Stóri skjálfti]]*
*2019 *- Tilfinningabyltingin* 
*2020 - *107 Reykjavík* (ásamt Birnu Önnu Björnsdóttur)

### Barnabækur
* 2001 *- Algjört frelsi* 
* 2002 *- Skrýtnastur er maður sjálfur*
* 2003 *- Gagga og Ari*

### Smásögur
**Gifting*
**Litli lögfræðingurinn*
**Sögurnar*

### Annað efni
* 2018 *- Þjáningarfrelsið - óreiða hugsjóna og hagsmuna í heimi fjölmiðla* ásamt Báru Huld Beck og Steinunni Stefánsdóttur

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
Faze Action

**Faze Action** er ensk hljómsveit. Hljómsveitin samanstendur af bræðrunum Simon og Robin Lee.

Faze Action hefur í gegnum árin blandað saman raftónlist annars vegar og klassískri tónlist, afrískri tónlist og suður-amerískri tónlist. Tónlist þeirra er einnig undir miklum áhrifum frá fönki, disco og jazz tónlist. Þeir bræður gáfu út fyrstu plötu sína, *Original Disco motion EP* árið 1995.

## Útgáfa
### LP plötur
* Plans and Designs
* Moving Cities
* Abstract Funk Theory
* Broad Souls
* Pure Brazilience

## Tengill
*Heimasíða Faze Action
Böðvar Guðmundsson

**Böðvar Guðmundsson** (f. 9. janúar 1939) er íslenskur rithöfundur, ljóðskáld, söngtextahöfundur, lagasmiður, gítarleikari, þýðandi, leikskáld og kennari. Þekktustu verk hans eru vesturfarasögurnar svokölluðu en það eru bækurnar *Híbýli vindanna* og *Lífsins tré*.

## Ævi
Böðvar fæddist á Kirkjubóli í Hvítársíðu. Foreldrar hans voru Guðmundur Böðvarsson skáld (1904-1974) og Ingibjörg Sigurðardóttir húsfreyja (1911-1971). Böðvar lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1962 og varð cand mag. í íslensku frá Háskóla Íslands árið 1969. Hann stundaði nám í Þýskalandi 1964-1965 og í Frakklandi 1972-1973. Hann var stundakennari við Réttarholtsskóla 1962-1963 og síðar við Christians Albrechts Universität í Kiel, var íslenskukennari við Menntaskólann við Hamrahlíð 1969-1974, var stundakennari við heimspekideild Háskóla Íslands 1970-1972 og kenndi við Menntaskólann á Akureyri 1974-1980. Hann var stundakennari við Leiklistarskóla Íslands 1981-1983 og sendikennari við Háskólann í Bergen 1983-1987.

Böðvar hlaut m.a. Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 1996 fyrir skáldsöguna *Lífsins tré*, sjálfstætt framhald *Híbýla vindanna*. Bækurnar nutu mikilla vinsælda og var leikgerð bókanna sett á svið í Borgarleikhúsinu leikárið 2004 - 2005. Böðvar var tilnefndur til íslensku bókmenntaverðlaunanna fyrir skáldsöguna *Enn er morgunn* 2009. Böðvar hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1999.

Böðvar hefur þýtt fjölmargar bækur, ljóð og texta.  Meðal verka hans má nefna bókina *[[Kalli og sælgætisgerðin]]* en fyrir þá bók fékk Böðvar viðurkenningu fyrir best þýddu barnabókina árið 1983.

## Skáldverk Böðvars Guðmundssonar;

### Barnabækur
* *Krakkakvæði* (2002)

### Leikrit
* Krummagull (1975)
*Skollaleikur (1976)
*Heimilisdraugar (1979)
*Grísir gjalda gömul svín valda (1979)
*Úr aldaannál (1982)
*Þórdís Þjófamóðir(1982)
*Gamli maðurinn og kvennmannsleysið (1987)
*Ása Prests (1989)
*Ættarmótið (1990)
*Fátækt fólk (1990)
*Kvennaskólaævintýrið (1995)
*Tveir menn ein ævi (1995)
*Nýir tímar (1999)

### Ljóðabækur
* *Austan Elivoga* (1964)
* *Í mannabyggð* (1966)
* *Burtreið Alexanders* (1971)
* *Vatnaskil* (1986)
* *Heimsókn á heimaslóð* (1989)
* *Þrjár óðarslóðir* (1994)

### Söngvasafn
*Alþýðusöngbókin* (2009)

### Skáldsögur
* *Bændabýti* (1990)
* *Híbýli vindanna* (1995)
* *Lífsins tré* (1996)
* *Sögur úr Síðunni* (2007)
* *Enn er morgunn* (2009)
**Töfrahöllin* (2012)

### Smásagnasöfn
* *Sögur úr seinni stríðum* (1978)
* *Kynjasögur* (1992)

### Bréfasafn
* *Bréf Vestur-Íslendinga I* (2001)
* *Bréf Vestur-Íslendinga II* (2002)

### Fræðibækur

* *Norrænir guðir í nýju landi: Íslensk heiðni og goðsögur* (2015)
*Jónas Hallgrímsson: Ævimynd (2007)

### Hljómplötur
:Þjóðhátíðarljóð (1974)
:Það er engin þörf að kvarta (1981)

## Þýðingar Böðvars Guðmundssonar yfir á íslensku;

Þá eru ótaldar fjölmargar ljóða- og textaþýðingar í ýmsum verkum.

## Tenglar

* Glatkistan

## Tilvísanir
Steinunn Sigurðardóttir (rithöfundur)

**Steinunn Sigurðardóttir** (26. ágúst 1950) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld. Hún hlaut m.a. Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 1995 fyrir skáldsögu sína *Hjartastaður* og öðru sinni fyrir skáldsögu sína *Ból* árið 2023*.* 
Foreldrar hennar eru Sigurður Pálsson og Anna Margrét Kolbeinsdóttir.

Steinunn útskrifaðist úr Menntaskólanum í Reykjavík 1968 og lauk heimspeki- og sálfræðinámi við University College í Dyflinni 1972. Hún gaf út sína fyrstu ljóðabók aðeins 19 ára gömul. Bækur hennar hafa verið þýddar á fjölda tungumála. Frönsk kvikmynd byggð á sögu hennar *[[Voleur de vie|Tímaþjófnum]]* kom út árið 1999.

Steinunn er nú búsett á Selfossi og í Berlín.

## Ritverk
### Barnabækur
* *Frænkuturninn* (1998)

### Íslenskar þýðingar
* *Listamaður niður stiga, höf. Tom Stoppard (útvarpsleikrit 1984 óútg.)*
* *Það var hundurinn sem varð undir,* höf. Tom Stoppard (útvarpsleikrit 1988 óútg.)
* *Svarti prinsinn,* höf. Iris Murdock (skáldsaga1992)
* *Aumingja Símon,* höf. James Saunders 

### Leikrit
* Sjónvarpsleikrit: *Líkamlegt samband í norðurbænum* (1982)
* Útvarpsleikrit: *Útilegan* (1983)
* Sjónvarpsleikrit: *Bleikar slaufur* (1985)
* Útvarpsleikrit: *Slysagildran* (2014)

### Ljóð
* *Sífellur* (1969)
* *Þar og þá* (1971)
* *Verksummerki* (1979)
* *Kartöfluprinsessan* (1987)
* *Kúaskítur og norðurljós* (1991)
* *Hugástir* (1999)
* *Ljóðasafn: frá Sífellum til Hugásta* (2004)
**Ástarljóð af landi* (2007)
**Af ljóði ertu komin* (2016)
**Að ljóði munt þú verða* (2018)
**Dimmumót* (2019)
**Tíminn á leiðinni* (2022)

### Smásögur

* *Sögur til næsta bæjar* (1981) 
* *Skáldsögur* (1983) 
* *Ástin fiskanna* (1993)
* *Hundrað dyr í golunni* (2002)

### Skáldsögur

* *Tímaþjófurinn* (1986)
* *Síðasta orðið* (1990)
* *Hjartastaður* (1995)
* *Hanami: Sagan af Hálfdani Fergussyni* (1997)
* *Jöklaleikhúsið* (2001)
* *[[Sólskinshestur]]* (2005)
* *Góði elskhuginn* (2009)
* *JóJó* (2011)
* *Fyrir Lísu* (2012)
* *Gæðakonur* (2014)
* *Systu megin* (2021)
* *Ból* (2023)

### Ævisögur og endurminningar
* *Ein á forsetavakt : dagar í lífi Vigdísar Finnbogadóttur* (1988)
**Heiða - fjalldalabóndinn* (2016)

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi

## Tenglar
*
*Umfjöllun á Bókmenntir.is
* ''Ég er ekki alltaf létt og indæl''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1984
Ólafur Gunnarsson

**Ólafur Gunnarsson** (f.  18. júlí 1948) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld. Hann hefur verið tilnefndur til margvíslegra verðlauna og hlaut m.a. Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2003.

## Ritverk
### Skáldsögur

* *Milljón prósent menn*, Mál og menning, 1978
* *Ljóstollur*, Iðunn, 1980
* *Gaga*, Iðunn, 1984
* *Heilagur andi og englar vítis*, Forlagið, 1986
* *Sögur úr Skuggahverfinu : Tvær sögur*, Forlagið, 1990
* *Tröllakirkja*, Forlagið, 1992 - raunsæisskáldsaga, tilnefnd til Íslensku Bókmenntaverðlaunanna í flokki fagurbókmenta en laut í lægra haldi fyrir Sæfaranum sofandi eftir Þorsteinn frá Hamri. Þýdd á þýsku 2004: Niemand wie ich
* *Blóðakur*, Forlagið, 1996
* *Vetrarferðin*, Forlagið, 1999
* *Gaga*, Iðunn, 2000
* *Öxin og jörðin*, JPV, 2003
* *Höfuðlausn*, JPV, 2005
* *Dimmar rósir*, JPV, 2008
* Meistaraverkið og fleiri sögur. JPV 2011
* *Málarinn*, JPV, 2012
* *Syndarinn*, JPV, 2015
* *Listamannalaun*, JPV, 2018
* Herörin og fleiri sögur JPV 2023

### Barnabækur
* *Fallegi flughvalurinn*
* *Fallegi flughvalurinn og sagan af litla stjörnukerfinu*
* *Snæljónin*
* Fallegi Flughvalurinn og Leifur Óheppni

### Íslenskar þýðingar
* Á vegum úti
* Möltufálkinn

### Leikrit
* Regnbogastrákurinn

### Ljóð
* Hrognkelsin: Cyclopteri Lumpi
* Ljóð
* Upprisan eða undan ryklokinu
Basic Channel

**Basic Channel** er „minimalísk“ raftónlistarhljómsveit. Meðlimir hennar eru Moritz Von Oswald og Mark Ernestus. Hljómsveitin var stofnuð í Berlín í Þýskalandi árið 1993. Tvíeykið hefur sent frá sér fjöldann allan af vínylplötum undir ýmsum dulnefnum, svo sem Phylyps, q1.1, Quadrant, Octagon og Radiance. Þeir hafa einnig tekið upp plötur saman undir nöfnunum Rhythm & Sound, Maurizio, Round One, Round Two, Round Three, Round Four og Round Five. Von Oswald hefur átt sér enn fleiri listamannsnöfn.

## Útgáfur
* Cyrus - Enforcement (1993)
* Phylyps - Trak (1993)
* Vainqueur - Lyot (Reshape) (1993)
* Quadrant - Q.1.1 (1993)
* Cyrus - Inversion (1994)
* Quadrant - Dub (1994)
* Basic Channel - Octagon/Octaedre (1994)
* Radiance - I / II / III (1994)
* Phylyps - Trak II (1994)
* Basic Channel (1995)
* Paperclip People - Basic Reshape (2004)
* Quadrant - Infinition/Hyperism (2004)

## Tengill
* Basicchannel.com
Verðlaun

**Verðlaun** er það sem veitt er einstaklingi eða hópi einstaklinga til að viðurkenna afrek á tilteknu sviði. Verðlaun fela oft í sér verðlaunagripi eða titla og oft fylgja fjárupphæðir. Frægustu verðlaun heims eru án efa Nóbelsverðlaunin sem veitt eru ár hvert.

## Listi yfir verðlaun
### [[Nóbelsverðlaunin]]
* Nóbelsverðlaun í bókmenntum
* Friðarverðlaun Nóbels
* Nóbelsverðlaun í efnafræði
* Nóbelsverðlaun í eðlisfræði
* Nóbelsverðlaun í hagfræði
* Nóbelsverðlaun í læknisfræði

### Erlend verðlaun
#### Í bókmenntum
* Booker-verðlaunin
* Goodwin-verðlaunin
* Gullrýtingurinn
* Pulitzer-verðlaunin

#### Í kvikmyndum og sjónvarpi
* Óskarsverðlaunin
* Emmy-verðlaunin

### Íslensk verðlaun
* Bókmenntaverðlaun starfsfólks bókaverslana
* Edduverðlaunin
* Eyrarrósin
* Gullskórinn
* Íslensku bókmenntaverðlaunin
* Íslensku tónlistarverðlaunin