open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lerkisveppur

**Lerkisveppur** (fræðiheiti: *Suillus grevillei*) er ætisveppur sem lifir í samlífi með lerki. Hann verður allt að 12 sm í þvermál með gullinbrúnan hatt. Holdið er gult. Pípulagið er gult og verður brúnt með aldrinum. Á ungum sveppum hvolfist hatturinn undir sig og himna er á milli stafs og hattbrúnarinnar sem hylur pípulagið. Síðar myndar himnan kraga á stafnum. Lerkisveppur fannst fyrst á Íslandi árið 1935.

## Heimild
* Lerkisúlungur (Náttúrufræðistofnun Íslands)

## Tilvísanir
Furusveppur

**Furusveppur** (fræðiheiti: *Suillus luteus*) er ætisveppur sem lifir oftast í samlífi (myndar svepparót) með furu. Hann finnst um allt norðurhvel jarðar. Hann verður 12 sm í þvermál með appelsínugulan eða brúnan hatt sem getur orðið mjög slímugur í raka. Hatturinn er hvolflaga á ungum sveppum og himna þekur pípulagið milli hatts og stafs en síðan verður hatturinn flatur og himnan myndar kraga á stafnum. Pípulagið er gult en verður gulbrúnt með aldrinum. Holdið er gult og af því er áberandi sítrónulykt. Stafurinn er stuttur og breiður. Við matreiðslu er húðin oft dregin af hattinum þar sem slímið á henni getur valdið meltingartruflunum. 

## Tenglar
Ullserkur

**Ullserkur** eða **ullblekill** (fræðiheiti: *Coprinus comatus*) er eftirsóttur ætisveppur sem algengt er að sjá á túnum og í görðum. Hann er hvítur eða gulhvítur, hár og mjór með langan, mjóan og egglaga hatt. Hann verður allt að 15 sm hár og um 5 sm breiður. Stafurinn er holur að innan. Fanirnar eru hvítar í fyrstu, en þegar hann eldist dökkna þær þannig að sveppurinn sortnar frá hattbrúninni sem sveigist upp þar til hann verður alveg bleksvartur og linur. Eftir tínslu verður hann svartur á nokkrum klukkutímum. Aðeins ungir sveppir eru borðaðir og varast ber að tína sveppi þar sem er mikil umferð vegna mengunar.  Ekki er mælt með því að borða sveppina með áfengi af því að slöttblekill, sem er svipaður, inniheldur coprine, efni sem hefur slæmar hliðarverkanir (híti og roði í húð, hausverkur, velgja, uppköst, o.fl) þegar neytt er með áfengi. 

## Tilvísanir
Orrustan við Lepanto

**Orustan við Lepanton** getur átt við eftirfarandi:

* Þrjár sjóorrustur hafa verið háðar við Lepanto í Grikklandi:
** Fyrst var orrustan við Lepanto (1499) í stríði Feneyinga við Tyrki þar sem feneyski flotinn beið ósigur.
** Önnur var orrustan við Lepanto (1500) í stríði Feneyinga við Tyrki þar sem feneyski flotinn beið ósigur.
** Þriðja var orrustan við Lepanto (1571), sú frægasta, þar sem tyrkneski flotinn beið ósigur.
* Í fornöld var háð orrustan við Navpaktos 429 f.Kr. í Pelópsskagastríðinu.
Gorkúla

**Gorkúla** eða **sortukúla** (fræðiheiti: *Bovista nigrescens*) er ætisveppur sem algengt er að finna á túnum og í görðum. Meðan kúlan er ung er hún hvít í gegn, kúlulaga og stinn viðkomu  og nefnist þá **merarostur** og er ágætur matsveppur. Eftir því sem hún eldist verður hún græn og grautarkennd að innan og heitir þá **gorkúla** þar til hún verður að lokum dökkbrún og þurr og að innan eins og hún væri full af ryki en rykkornin eru gró sveppsins. Á því stigi nefnist hún **kerlingareldur**. Gorkúla og kerlingareldur eru óæt.

## Tilvísanir
Baula

**Baula** er keilumyndað fjall úr granófýr eða ljósgrýti, u.þ.b.50 norður af Borgarnesi og vestan eða ofan Norðurárdals í Borgarfirði. Baula er 934 metra há og myndaðist í troðgosi fyrir rúmlega 3 milljónum ára, þegar súr bergkvika á uppleið tróðst inn í jarðlagastafla skammt undir yfirborðinu. Þegar að bergkvikan svo storknaði myndaðist innskot í staflann, harðara og fastara fyrir en hraunlögin í kring. Jöklar hafa svo unnið á ytra bergi í aldanna rás og eftir stendur Baula. 

Fjallið var fyrst klifið svo vitað sé árið 1851 og þótti afrek, en þrátt fyrir að Baula sé bratt fjall og skriðurunnið er uppgangan auðveld að suðvestan eða suðaustan. Vestan og norðan Baulu eru Litla-Baula og Skildingafell og þar á milli Sátudalur. Úr Sátudal rennur Dýrastaðaá í gljúfrum með fjölda fossa og sameinast Norðurá hjá Hóli og Hafþórsstöðum.
Fjallið er bratt og skríðurunnin og torfærulaust en seinfarið, en mögulegt að ganga á fjallið að suðaustan eða suðvestan frá Bjarnardal. Hálflaust stórgrýti á leiðinni.
## Sögur og sagnir
Sagan segir að upp á Baulutindi sé tjörn og í henni óskasteinn. Á sá sem að nær í steininn að fá óskir sínar upp fylltar, en stein þennan flýtur ekki upp nema eina nótt á ári, Jónsmessunótt.

## Nálægir staðir
* Glanni  
* Paradísarlaut  
* Grábrók 
* Reykholt í Borgarfirði
## Heimildir
* 
* 
*
Askja (fjall)

**Askja** er megineldstöð norðan Vatnajökuls, í Ódáðahrauni á hálendi Íslands. Umhverfis Öskju eru Dyngjufjöll, en skarð er í gegnum fjöllin til austurs, sem kallast Öskjuop.

Gífurlegt eldgos hófst þar 29. mars 1875. Gos þetta nefnist Öskjugosið 1875, eða *Dyngjufjallagos*. Öskufall frá gosinu hafði mikil áhrif á Austurlandi og átti sinn þátt í því að stór hópur fólks flutti þaðan til Vesturheims. Eftir að gosinu lauk varð mikið landsig í Öskju, og myndaðist þá Öskjuvatn. Á norðurbakka Öskjuvatns er gígurinn Víti, og er talið að askan í gosinu 1875 hafi komið þar upp . 

Í tengslum við Öskjugosið 1875 varð einnig hraungos í Sveinagjá á Mývatnsöræfum, og rann þá Nýjahraun. Askja gaus síðast árið 1961.

## Nýleg þróun
Frá ágúst 2021 til mars 2024 hefur land risið við Öskju um 70 sentimetra. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vatnajökulsþjóðgarður - um Öskju
Rúm

**Rúm** getur átt við:

*'''Rúm (húsgagn)''', sem ætlað er til að sofa í
* '''Rúm (eðlisfræði)''', óendanlegt þrívítt svið, annar hluti tímarúmsins

## Tengt efni

*Rúmmál, í stærðfræði og eðlisfræði, sem er mælikvarði á umfang hluta
Goð

:*Þessi grein fjallar um goð, guðlegar verur í fleirgyðistrú. Einnig er til [[guð]] í eingyðistrú.*

**Goð** er yfirnáttúruleg, guðleg vera, sem oft er talin búa yfir umtalsverðum kröftum, og er dýrkuð og virt af hópum manna. Þeir hópar sem dýrka tiltekin goð trúa því yfirleitt að þau séu til, en aðrir trúa því yfirleitt ekki. Í íslensku getur goð átt sérstaklega við um æsi, en einnig er orðið notað almennt um yfirskilvitlegar verur sem fylgismenn ýmissa fjölgyðistrúarbragða trúa á.

Goð geta tekið á sig ýmsar myndir, en oft líkjast þau annað hvort mönnum eða dýrum. Í sumum trúarbrögðum telst það guðlast að gera myndir af goðum, eða jafnvel að ætla goðunum tiltekna ásýnd. Yfirleitt eru goð talin ódauðleg. Þau eru einnig oft talin búa yfir tilteknum persónueinkennum, svo sem meðvitund, greind, löngunum og tilfinningum, ekki ósvipað mönnum. Oft eru goðin talin bera ábyrð á ýmsum náttúrufyrirbrigðum, svo sem eldingum, flóðum og jarðskjálftum, og þau eru stundum talin geta gert kraftaverk. Kraftar goðanna eru þó ærið misjafnir, sum goð eru talin ráða tíma og rúmi, og hafa jafnvel skapað heiminn, á meðan önnur eru talin hafa litla krafta umfram menn.
Skógarfura

**Skógarfura** (fræðiheiti: *Pinus sylvestris*) er barrtré af þallarætt. Tegundin er útbreidd um stóran hluta Norður-Evrópu og Síberíu austur til Mongólíu. 

Skógarfura er eina upprunalega barrtré Norður-Evrópu og myndaði mikla skóga í álfunni á öldum áður. Tegundin er hins vegar útdauð mjög víða vegna skógeyðingar af manna völdum. Skógarfuran er einkennistré Skotlands vegna þess hve ráðandi hún var í hinu upprunalega skoska skóglendi sem síðar eyddist að mestu og þekur í dag aðeins 1% landsins.

## Skógarfura á Íslandi
Skógarfuran náði nokkurri útbreiðslu á Íslandi vegna skógræktar. Hins vegar minnkaði notkun hennar í skógrækt hérlendis upp úr 1960 vegna lúsafaraldrar sem herjaði einkum á hana. 

## Tenglar
*Skógarfura - Lystigarðurinn 

*Skógræktin - Skógarfura 

## Tilvísanir
Jarðkeppur

**Jarðkeppur** eða **truffla** er heiti á flokki ætisveppa af ættkvíslinni *Tuber*. Jarðkeppur myndar harðan kúlulaga svepp neðanjarðar um 5 til 40 sm undir yfirborðinu. Þeir lifa samlífi með rótum trjáa, einkum eikartrjáa. Jarðkeppir eru mjög bragðmiklir og hafa einkennandi bragð sem gerir þá mjög eftirsótta í matargerð. Langmest af heimsframleiðslu á jarðkeppum kemur frá Evrópu, einkum Frakklandi, Spáni og Ítalíu.

**Svartkeppur** (eða **kúlusveppur**) (*Tuber melanosporum*) er trufflutegund sem er oft tengd Périgord-héraðinu í Frakklandi og er að finna víða þar sem vex eik.

**Sumartryffill** (*Tuber aestivum*) er á válista yfir tegundir í útrýmingarhættu í Danmörku. Á Norðurlöndunum er mælst til þess að hann sé aðeins seldur ef hann kemur frá landi þar sem hann er ekki á válista.

## Tenglar
* ''Trufflur'' - gimsteinn eldhússins; grein í Morgunblaðinu 1996

## Tilvísanir
Ætisveppir

**Ætisveppir** eru sveppir sem algengt er að nota í matargerð. Hugtakið á þannig hvorki við um skaðlega eitursveppi né skaðlausa en bragðvonda sveppi. Sumir sveppir eru eitraðir ef ekki er farið rétt að við meðferð þeirra og matreiðslu.

Í flestum tilvikum er það diskhirslan sem étin er af sveppnum. Hinn eiginlegi sveppur lifir neðanjarðar og getur verið mörg hundruð metrar í þvermál.

## Tenglar
* ''Sveppir til matar''; grein í Ársrit Ræktunarfélags Norðurlands 1967
Rauðgreni

**Rauðgreni** (fræðiheiti: *Picea abies*) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær 35-55 m hæð og 1-1,5 m þvermál stofns. Barrið er nálarlaga, ferkantað með frekar vandséðum varaopslínum á öllum köntum. Rauðgreni hefur mikið útbreiðslusvæði eða allt frá nyrðri heimskautsbaugi í Noregi suður til norð-austurhluta Póllands og austur til Úralfjalla, einnig vex það hátt til fjalla í Mið-Evrópu. Eins og aðrar tegundir grenis er rauðgrenið langlíft og getur náð um 1000 ára aldri.

## Rauðgreni á Íslandi
Á árunum 1899 til 1907 var rauðgreni flutt inn frá Noregi og Danmörku í tilraunaskyni af Skógrækt ríkisins. Ungplöntur þrifust illa á berangri. Á fimmta áratug 20. aldar var það aftur flutt inn þegar skógrækt með erlendum trjám var endurvakin. Fram að miðjum áttunda áratug 20. aldar var það eitt af vinsælustu trjám til skógræktar en þá höfðu aðrar trjátegundir sýnt betri vöxt. Rauðgreni þarf skjólgóðan vaxtarstað og þrífst illa í úthafsloftslagi. Það þrífst vel í innsveitum í skógarskjóli. Hæstu tré hafa náð 20 metrum .

## Nytjar
Rauðgreni er mikið notað í skógrækt og í framleiðslu timburs og pappírs. Það er einnig notað sem jólatré.

## Tengt efni
*Listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð

## Tenglar
*Skógræktin - Rauðgreni 
*Lystigarðurinn - Rauðgreni 

## Tilvísanir

## Heimildir
* ''Í lundi nýrra skóga'' - rauðgreni -; grein í Morgunblaðinu 1956
*
Kólfsveppir

**Kólfsveppir** eða **basíðusveppir** (fræðiheiti: *Basidiomycota*) eru stór fylking sveppa sem eru með kólflaga gróstilk. Kólfsveppir telja um 22.300 tegundir eða 37% af þekktum sveppategundum. Fylkingin er nú talin skiptast í þrjá meginhópa: beðsveppi (*[[Agaricomycotina]]*), *[[Ustilaginomycotina]]* (m.a. sótsveppir) og *[[Pucciniomycotina]]* (m.a. ryðsveppir).

## Heimildir


## Tenglar
*
Tvíkímblöðungar

**Tvíkímblöðungar** (fræðiheiti: *Dicotyledonae* eða *Magnoliopsida*) eru flokkur dulfrævinga sem einkennist af því að fræ þeirra innihalda tvö kímblöð. Flokkurinn telur 199.350 tegundir. Aðrir dulfrævingar eru magnólítar og einkímblöðungar, en erfðafræðirannsóknir hafa þó sýnt fram á að einkímblöðungar hafa þróast út frá tvíkímblöðungum. Hin hefðbundna skipting milli einkímblöðunga og tvíkímblöðunga hefur því verið á undanhaldi.

## Ættbálkar
Sertã

**Sertã** er borg og kirkjusókn í Portúgal. Hún er 180 kílómetra fyrir norðaustan Lissabon, heildarflatarmál sóknarinnar er 453,13 km² og íbúafjöldi árið 2001 var 16.720.
Æri Tobbi

**Æri Tobbi** (f. 1600, d. um 1660) er skáld frá 17. öld. Hann hét réttu nafni Þorbjörn Þórðarson. Um ævi hans og búsetu er fátt vitað, en hann virðist hafa dvalist mest sunnanlands og vestan og starfað að járnsmíðum. Talsvert hefur varðveist af undarlegum vísum og kviðlingum eftir hann. Hér er eitt dæmi.
 
:Vambara þambara þeysingssprettir
:því eru hér svona margir kettir,
:agara gagara yndisgrænum,
:illt er að hafa þá marga á bænum.

## Heimild

## Heimildir
Surtarbrandur

**Surtarbrandur** (öðru nafni **mókol** eða **brúnkol**) eru samanpressaðar plöntuleifar og er svartleitur eða dökkbrúnn. Elsti hluti berggrunnsins á Íslandi er byggður upp af hraunlögum frá tertíertímabilinu og á mörkum þeirra finnast sums staðar surtarbrandslög. Útflattir trábolir í surtarbrandslögum kallast viðarbrandur. Surtarbrandur er fremur lélegt eldsneyti miðað við erlend brúnkol og er það vegna þess að í honum er mikið af eldfjallaösku. 

Munur á steinkolum og brúnkolum felst í hlutfalli kolefnis.

Viður er 50% kolefni.  Fyrsta stig steinkolamyndunar er mór, með um 60% kolefni. Þegar mórinn grefst undir fargi jarðlaga verða efnahvörf þar sem mikill hluti vatns, súrefnis, köfnunarefnis og annarra efna hverfa brott og mórinn ummyndast í brúnkol sem hafa 70% hlutfall kolefnis. Í steinkolum er 80% hlutfall kolefnis.

Surtarbrandur er oftast flokkaður í þrjár gerðir: 1) viðarbrand sem myndaður er úr trjástofnum og greinum og þar sem viðargerð hefur varðveist þó stofnar hafi flatist vegna jarðlagafargs, 2) steinbrand sem er úr smágerðum jurtaleifum, oftast lagskiptur, þéttur og stökkur og 3) leirbrand sem er dökkur eða svartur leir sem hefur tekið í sig kolakennd efni.

Á 20. öld, aðallega í lok fyrri heimsstyrjaldar, var surtarbrandur unninn á nokkrum stöðum á Íslandi: í Syðridal í Bolungarvík („Gilsnáma“), í Botni í Súgandafirði („Botnsnáma“), á tveimur stöðum í Arnarfirði (Dufansdalur og Þernudalur), í Stálfjalli  (*[[Stálfjallsnáma]]*) á milli Barðastrandar og Rauðasands, á Tindum á Skarðsströnd („Skarðsnáma“), á tveimur stöðum á vestanverðu Tjörnesi („Hringversnáma“ og „Tungunáma“) og í Jökulbotnum í sunnanverðum Reyðarfirði.

## Tengt efni
* Tjörneslögin
* Surtarbrandsgil

## Heimildir
* 
*  Guðmundur Bárðarson, Um surtarbrand, Andvari, 1. Tölublað (01.01.1918), Blaðsíða 1
* Surtarbrandur á Vestfjörðum (Skýrsla OS frá 1984,Kristinn Sæmundsson og Freysteinn Sigurðsson 
* „*Mineral Resources in Iceland: Coal Mining*“ 

## Tenglar
* ''Surtarbrandsnám''; hluti af stærri grein í Morgunblaðinu 1985
* Surtarbrandsnáma í Dufansdal
Ruslakeppur

**Ruslakeppur** eða **ruslabaggi** er matur sem gerður var á Íslandi fyrr á tímum. Hann er búinn til úr ýmsu smálegu innan úr sauðkindum sem ekki var notað í aðra matargerð og er löngu hætt að hirða, eins og til dæmis brisinu, kirtlum, lakanum, görnum, milta og fleiru. Þetta var sett innan í þind og hún saumuð saman. Ruslakeppur var yfirleitt ætlaður hundum, en fólk brá stundum á það ráð að borða ruslabagga ef sultur svarf að.
Sviðlingur

**Sviðlingur** er nafn á mat sem etinn var á Íslandi fyrr á tímum og er hann gott dæmi um nýtni fólks og matargerð á fyrri öldum. Þegar vanfær urta veiddist (en reynt var að forðast að veiða slíkan sel) var ófæddi kópurinn tekinn innan úr henni og síðan sviðinn í heilu lagi. Var síðan tekið innan úr honum og hann soðinn og súrsaður og síðan etinn.
Mór

**Mór** (sumstaðar nefndur **svörður**) er samanpressaðar plöntuleifar. Mór verður til í vatnsósa jarðvegi þar sem súrefni er ekki til staðar og rotnar því hægt. Í mómýrum hleðst upp kolefnisríkur mór. Kolefnisinnihald mós er 60%. Mómýrar eru algengastar í köldu og röku loftslagi og þekja stór svæði á Norðurslóðum. Í mómýrum er meirihluti kolefnis í jarðvegi heimsins og meira en samanlagt kolefni í gróðri og þurrlendisjarðvegi. 

Mór er mjúkt efni og auðvelt er að pressa vatn úr mó. Þurrkaðan mó má nota sem eldsneyti og til eldunar og var það algengt á skóglausum svæðum svo sem í Írlandi, Íslandi og Skotlandi. Einnig tíðkast að plægja mó saman við jarðveg til að auka magn næringarefna. Mikil eldhætta getur stafað af mó því mór brennur alveg þangað til allt súrefni er þorrið.

Mór var notaður til eldsneytis. Venjan á Íslandi var sú að taka mó úr sérstökum mógröfum sem höfðu ákveðna stærð sem greiðslan til landeigenda var miðuð við. Voru mógrafir oftast  eða  og var það kölluð heilgröf. Stungnir voru upp hnausar sem hlaðið var upp í hrauk þar sem vatnið seig úr honum. Síðan var hann fluttur á þurrkvöll þar sem hann var klofinn í skánir og þurrkaður. Síðan var mórinn aftur settur í hlaða og tyrft yfir. Hann var svo sóttur að vetrarlagi, einn og einn poki eða á sleða. Bakkarnir á mógröfunum voru venjulega brotnir niður að lokum til að ekki safnaðist vatn í mógrafirnar og skepnur og fólk gæti farið sér þar að voða. Hætt var að taka upp mó á Íslandi víðast hvar í kringum miðja 20. öldina. 

Verkfæri sem notað var til að leita að heppilegum stað til að taka mó var svokallaður mónafar, bor sem tók jarðvegssýni.

Mómýrar virðast hafa tengst trúarathöfnum á bronsöld og steinöld og fundist hafa afar vel varðveittar líkamsleifar manna sem fórnað hefur verið í mómýrum t.d. Tollund maðurinn í Danmörku. Úr mómýrum var unninn mýrarrauði sem notaður var í sverð og herklæði Víkinga. 

Fenjasvæði úr mó við strönd Malasíu er eins konar náttúruleg vatnsjöfnun þannig að mórinn drekkur í sig vatn og kemur þannig í veg fyrir flóð. Það virkar hins vegar aðeins ef landið er vaxið skógi því skógurinn hindrar að mórinnn brenni.

Mór er mikilvægt hráefni í garðyrkju og notaður við lyfjagerð m.a. til síugerðar. Mór er einnig stundum notaður í fiskeldi. Mór litar oft vatn gult eða brúnt. 


Tourbiere.JPG|
Peat Lewis.jpg|
Feu de tourbe.JPG|


## Heimildir
* 
* Mosen hvor Tollundmanden lå  

## Tenglar
* ''Mótaka og mómýrar''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965 
* ''Mótaka og mómýrar''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965 
* ''Mór''; 1. grein í Eimreiðinni 1905 
* ''Mór''; 2. grein í Eimreiðinni 1905
* ''Mór og kol''; 1. grein í Eimreiðinni 1895 
* ''Mór og kol''; 2. grein í Eimreiðinni 1896
Beitarhús

Beitarhús eru ákveðin gerð af fjárhúsum sem notuð voru á Íslandi fyrr á öldum, einkum norðanlands og austan. Þau voru oft langt frá bæjum og var ástæðan sú að ærnar eða sauðirnir sem þar voru hýstir voru settar út um veturinn og látnar bíta á meðan smalinn stóð yfir. Ef mikill snjór var mokaði hann ofan vellinum af fyrir sauðunum með varreku. Hugmyndin með staðsetningunni var að dreifa beitarálaginu. Beitarhús stóðu víða við fjöruna til að ærnar kæmust í fjörubeit og rústir af slíkum húsum er mjög víða að finna.
Grjúpán

**Grjúpán** var réttur sem hafður var til matar á Íslandi fyrr á öldum. Grjúpán var búið til úr lungum úr kindum, en þau voru hökkuð og troðið ásamt mör í langann. Þetta var síðan reykt og kallað grjúpán. Hætt var að borða lungu vegna mæðiveikinnar sem herjaði á sauðféð á Íslandi á 20. öld, en áður trúðu því margir að lungu, steikt eða soðin, sem væru étin á tóman maga væru óbrigðult ráð móti áfengissýki. Grjúpán hefur þó lengi einnig verið notað sem samheiti yfir bjúga.
Wish You Were Here

***Wish You Were Here*** er plata eftir Pink Floyd. Hún var tekin upp í Abbey Road hljóðverinu á tímabilinu janúar til júlí árið 1975 og var gefin út þann 15. september 1975.

## Yfirlit
Platan er að mestu leyti samin um fyrrverandi meðlim Pink Floyd, Syd Barrett, en hann hrökklaðist frá bandinu eftir ofneyslu ofskynjunarlyfja. Barrett kom fram á tveimur plötum Pink Floyd, *[[The Piper at the Gates of Dawn]]* og *[[A Saucerful of Secrets]]*. Fyrst áttu bara að vera þrjú lög á plötunni, en síðan eftir nokkrar breytingar var tveimur lögum sleppt og sett á plötu sem kom seinna út, *[[Animals]]*. Fjórum lögum var bætt við, en *[[Shine on You Crazy Diamond]]* var fyrsta lagið til að vera samið fyrir plötuna. Wish You Were Here er fyrsta plata Pink Floyd sem var gefin út af Columbia Records.

## Heimsókn Syd Barrett í stúdíó
Þann 5. júní 1975, sama dag og David Gilmour gifti sig, og á meðan tökur á Wish You Were Here stóðu sem hæst, kom Syd Barrett í heimsókn í stúdíóið. Hann var gjörbreyttur, hafði bætt á sig kílóum, rakað af sér allt hár og augabrýr. Gömlu félagar hans spiluðu fyrir hann Shine On You Crazy Diamond og *Wish You Were Here* til að fá álit hans á lögunum og fannst Barret þau frekar gamaldags.

## Lagalisti
# „Shine On You Crazy Diamond, Parts I-V“ (Gilmour/Waters/Wright) – 13:34. Lagið er 9-parta og er textinn saminn af Roger Waters og lagið er samið af Roger Waters, Richard Wright og David Gilmour. Laginu er skipt í tvo hluta á plötunni, fyrsti hlutinn eru partar 1-5 og seinni hlutinn eru partar 6-9. Lagið er virðingarvottur til Syd Barrett.
# ‘Welcome to the Machine’ (Waters) – 7:38. Lagið er annað lagið á plötunni. Lagið fjallar um tilfinningar hljómsveitarinnar til tónlistariðnaðarins. Þeim finnst hann vera orðinn sálar- og tilfinningalaus og líkja honum því við vélmenni.
# „Have a Cigar“ (Waters) – 5:24. Lagið er þriðja lagið á plötunni og fjallar það, eins og *Welcome To The Machine*, um hvað tónlistariðnaðurinn er orðinn sálu- og tilfinningalaus.
# „Wish You Were Here“ (Gilmour/Waters) – 5:17. Er titilagið á plötunni og jafnframt það fjórða.
# „Shine On You Crazy Diamond, Parts VI-IX“ (Gilmour/Waters/Wright) – 12:31.
Kaldakinn

**Kaldakinn** kallast landssvæðið sem nær frá bænum Krossi í mynni Ljósavatnsskarðs og norður í Bjargarkrók við botn Skjálfanda. Svæðið afmarkast af Skjálfandafljóti að austanverðu og Kinnarfjöllum að vestanverðu. Norðurhluti svæðisins einkennist af mýrlendi, sem hefur að stórum hluta verið þurrkað til túnræktar, og liggur frá bökkum Skjálfandafljóts upp að hlíðum Kinnarfjalla, sem rísa allbrött upp frá flatlendinu. Flatlendið er mjög misbreitt, allt frá nokkrum kílómetrum niður í nokkra tugi metra frá árbakkanum upp að fjallshlíðinni. Þetta svæði er kallað Út-Kinn en syðri hlutinn er kallaður Suðurkinn og er að mestu í dal sem liggur á milli syðri hluta Kinnarfjalla og Kinnarfells. Svæðið tilheyrir Þingeyjarsveit en var áður hluti af Ljósavatnshreppi. Ekki virðist það vera á hreinu hvernig á að beygja nafn svæðisins, í daglegu tali er oftast talað um Köldukinn og má af því skilja að svæðið sé kaldara en gengur og gerist. Hins vegar segja sumir að svæðið heiti Kaldakinn, þá nefnd eftir kalda, sem er orð sem notað er yfir vindstyrk.

## Neðanmálsgreinar
Mæðiveiki

**Mæðiveiki** er smitandi sjúkdómur í sauðfé. 

Mæðiveiki barst til Íslands með innflutningi Karakúlfjár árið 1933 og í framhaldi af því var landinu skipt niður fjárskiptahólf með varnargirðingum sem síðan hafa einnig nýst vel í baráttunni við aðra smitsjúkdóma í skepnum eins og riðuveiki. Votamæði og þurramæði var síðan útrýmt með stórfelldum niðurskurði á fé og fjárflutningum á milli svæða.

Mæðiveiki  kom fyrst upp í Deildartungu í Borgarfirði árið 1934 og breiddist hratt út um vestanvert landið.  Árið 1937 voru sett lög á Alþingi  um varnir gefn útbreiðslu borgfirsku sauðfjárveikinnar og var í þeim gert ráð fyrir fimm varnarlínum. Mæðiveiki var fljótt útrýmt á Vestfjörðum og voru mörg þúsund líflömb flutt frá Vestfjörðum til fjárskiptasvæða víða um landið á árunum 1946-1954. 
## Tilvísanir
Votheysveiki

**Votheysveiki** eða **Hvanneyrarveiki** er sjúkdómur sem leggst á sauðfé. Ekki er um smitsjúkdóm að ræða heldur veldur bakterían *[[Listeria monocytogenes]]* veikinni og leggst hún á fé sem fóðrað er á lélegu votheyi eða skemmdu þurrheyi. Þegar byrjað var að gefa vothey á Hvanneyri uppúr 1930 kom veikin upp þar og var því nefnd Hvanneyrarveiki.

## Tenglar
* ''Rannsóknir dr. Lotz''; grein í Morgunblaðinu 1928
Fjárkláði

**Fjárkláði** er sjúkdómur af völdum fjárkláðamítils (*[[Psoroptes ovis]]*) sem leggst á sauðfé. 

## Fjárkláðar á Íslandi
Fjárkláði hefur tvisvar sinnum borist til Íslands, 1760 og 1855, í bæði skiptin með innfluttu fé. Olli fyrri kláðinn gríðarlegu tjóni, en við honum var brugðist með niðurskurði. Var honum útrýmt fyrir árið 1780 en hann kom fyrst upp á fjárræktarbúinu á Elliðavatni við Reykjavík og barst með enskum hrútum sem komu þangað til kynbóta. 60% fjár í landinu var skorið niður og skortur varð á mjólk, kjöti og ull. Heildartala fjár í landinu var því 40 þúsund.

Í seinna skiptið, fjárkláðanum síðari, kom kláðinn með enskum lömbum og tók það ný 20 ár að berjast við veikina. Miklar deilur urðu á Alþingi Íslendinga í þetta skipti um hvernig bregðast skyldi við. Kláðinn var læknaður að mestu leyti með skipulagðri böðun á sauðfé en var ekki útrýmt að fullu. Fram á síðustu ár hafa komið upp fjárkláðatilfelli. 

Seinni kláðafaraldurinn varð til þess að settar voru upp varnarlínur á heiðum og í byggðum og varðmenn voru í skálum allt sumarið fram að göngum og ráku frá línunum, þegar mest lét vorum um 80 manns við slíkt eftirlit í einu. Því fé sem kom af sýktum svæðum yfir varnarlínuna var lógað strax og tök voru á. Varnargirðingar sem settar voru upp árið 1937 eftir að mæðiveiki barst til landsins og skiptu því í svæði gegndu sama hlutverki. Lengstar urðu þær um 2000 kílómetra langar.

## Heimildir
* Halldór Pálsson. 1983. „Stefnur í sauðfjárrækt hér á landi“ *Um sauðfé.* Búnaðarfélag Íslands, Reykjavík.
* Hjalti Gestsson. 1997. *Sauðfjárræktin á Suðurlandi. Þættir úr sögu fjárræktarinnar á 20. öld.* Búnaðarsamband Suðurlands, Selfossi.
* Jón Torfason og Jón Viðar Jónmundsson. *Íslenska sauðkindin.* Bókaútgáfan Hofi, Hofi.

### Tilvísun
Bráðafár

**Bráðafár** eða **bráðapest** er bráðdrepandi bakteríusjúkdómur. Veikin leggst einkum á lömb og veturgamalt sauðfé á haustin, sérstaklega þegar snöggkólnar í veðri. Bráðafár hefur verið þekkt á Íslandi frá 18. öld. Til er bóluefni við bráðafári.

## Orsök
Sjúkdómurinn er af völdum bakteríunnar Clostridium septique sem myndar eiturefni í meltingarfærum kindarinnar. Þetta veldur bráðum dauða.

## Einkenni
Veikin er mjög bráð og fara einkenni oft framhjá bændum. Kindin sýnir greinilega merki um vanlíðan, þembist upp og ef hún leggst getur hún drepist mjög fljótt. Skrokkurinn blæs upp og af honum leggur slæma lykt. Ef hann er krufinn sjást bólgur og blæðingar í vinstrinu. 

Bráðapest leggst fyrst og fremst á yngra féð, lömb, veturgamalt og einstaka eldri kindur, oft þær vænustu. 

## Tenglar
* Páll A. Pálsson, Baráttan við bráðapestina, Búnaðarritið 1994 
*Varnarefni gegn Clostridium sjúkdómum í sauðfé (lambablóðsótt, garnapest (flosnýrnaveiki) og bráðapest )
Höfuðsótt

**Höfuðsótt** eða **sullaveiki** er sjúkdómur í sauðfé sem var mjög algengur fyrr á öldum. Höfuðsótt stafaði af því að kindin át egg höfuðsóttarbandormsins og lirfan úr egginu gróf sér síðan leið úr úr meltingafærum kindarinnar í heila hennar. Þar bjó hún um sig og varð að vökvafylltri blöðru sem nefnist sullur. Ormurinn lifði annars í þörmum hunda og þeir urðu að komast í sull í kind til að viðhalda hringrásinni. Á Íslandi var unninn bugur á sullaveikinni með skipulagðri hundahreinsun sem sveitarfélög stóðu fyrir allt frá því snemma á 19. öld.
Ormaveiki

**Ormaveiki** er sýking af völdum ýmissa tegunda bandorma, flatorma eða þráðorma. Húsdýr jafnt og villtar tegundir geta verið haldnar ormaveiki, og er maðurinn engin undantekning. Á Íslandi hefur ormaveiki oft gert usla í sauðfjárræktinni. Þannig valda iðraormar skitupest sem magnast þegar fé er illa fóðrað. Ormalyf gegn þeim kom til sögunnar á fjórða áratug 20. aldar. Lungnaormar valda hins vegar vanþrifum í fé. Ormalyf eru einnig notuð gegn þeim. Sem dæmi um sýkil má nefna sullaveikibandorminn.
Goðafræði

**Goðafræði** á annars vegar við safn goðsagna, tengdra sagna, og rita sem fjalla um goð og vættir í ákveðnum trúarbrögðum, og hins vegar um fræðilegar rannsóknir á slíkum heimildum. Yfirleitt fjallar goðafræði um goðmögn, samskipti guða og manna, markverða atburði og einstaklinga, samkvæmt þeirri heimsmynd sem er við lýði í trúarbrögðum þeirrar goðafræði, eins og hún birtist í goðsögum. Slíkar frásagnir þjóna oft þeim tilgangi að útskýra upphaf heimsins, náttúrulögmálin og tiltekin náttúrufyrirbrigði. Ekki er heldur óalgengt að spáð sé fyrir um endilok heimsins og að goðafræðin segi til um hvernig lífi eftir dauðann er háttað.

Af tilteknum greinum goðafræði má nefna norræna goðafræði og gríska goðafræði. 

## Tilvísanir
Mýrarrauði

**Mýrarauði** er  efnahvarfaset, járnoxíð með breytilegu vatnsmagni sem myndast þannig að jarðvegssýrur, einkum í mýravatni, leysa upp járnsambönd úr bergi. Þau flytjast síðan með vatni og setjast til sem mýrarauði þar sem vatnið afsýrist. Jarðefnisklumpar eða agnir úr mýrarrauða  líkjast járnryði að ytra útliti  og eru mógulir eða móbraunir á litinn og gjallkenndir viðkomu. 

Mýrarrauði myndast þegar vatn tekur í sig járn úr bergi og járnblandað vatn (mýralá) verður fyrir áhrifum frá jurtagróðri. Mýrarrauða er helst að finna í mýrum neðst í fjallshlíðum, og oft má sjá rauðabrák í mýrarflóa sem gefur til kynna að þar sé hann að finna, en slík mýri nefnist rauðamýri. Járn var unnið úr mýrarrauða með rauðablæstri allt til 1500.

## Heimild
* 
*
* Rauðablástur - mýrarrauði
Rauðablástur

**Rauðablástur** er aðferð til að bræða  járn úr mýrarrauða  yfir viðarkolaglóð í sérstökum ofni.

Talið er að Íslendingar hafi unnið sitt járn sjálfir þar til farið var að flytja inn  ásmundarjárn um miðja 15. öld. Rauðablástur á Íslandi lagðist af þegar vinnsla járngrýtis hófst á Norðurlöndum. 

Rauðablástur fór þannig fram að þurrkuðum mýrarauða var blandað saman við viðarkol.  Kveikt var í blöndunni í ofni og við brunann afoxaðist járnið úr (vötnuðu) járnoxíði í járnmálm sem er bráðinn og seytlaði niður í botn ofnsins.  

## Tenglar
* ''Er nógu mikið járn í íslenskum mýrarrauða til vinna það með raunhæfum hætti?''; af Vísindavefnum
* ''Í hvaða vötnum á Íslandi finnst mýrarauði?'';  af Vísindavefnum
* ''Um járngjörð fornu Íslendinga''; grein í Tímanum 1872 
* ''Til útgefanda Tímans (frh. á Um járngjörð fornu Íslendinga''; grein í Tímanum 1873 
* ''Rauðablástur''; grein í í tímanum 1927
* Íslendingar fengu allt sitt járn úr rauðablæstrinum, Lesbók Morgunblaðsins(10.04.1938)
Viðarkol

**Viðarkol** eru kol unnin úr viði þannig að viður er settur í kolagröf, kveikt í og byrgð með torfi þannig að loft komst ekki að. Þetta var látið krauma í þrjá til fjóra daga. Viðarkolin voru nauðsynlegt eldsneyti í smiðjum og til rauðablásturs. Viðarkol eru notuð í svart púður.

Á Íslandi var áður fyrr algengast að nota birki eða rekavið en stundum fjalldrapa til kolagerðar.


 Charbon de bois rouge.jpg|Viðarkol
 Japanese Binchōtan (Japanese high-grade charcoal produced from ubame oak).jpg|Viðarkol
 Древесный уголь.jpg|Viðarkol
Skrift

**Skrift** er sú athöfn að tjá sig á tilteknu tungumáli með því að kóða það með varanlegum sýnilegum hætti. Skrifletur er táknkerfi sem notar tákn og ritreglur til að umkóða ákveðna hluta tungumálsins, eins og orðaforða og setningafræði. Ritmál getur samt verið talsvert ólíkt talmáli. Í almennu tali er orðið „skrift“ oft notað um rithönd sem er persónubundin, eins og þegar sagt er að einhver skrifi fallega skrift.

Skrif eru hugrænt og félagslegt athæfi sem byggjast á bæði taugasálfræðilegum og efnislegum þáttum. Orðið „skrif“ á líka við um afrakstur þessa athæfis, eða textann sem verður til. Skrift getur verið líkamleg athöfn (handskrift) eða útfærð með tæki eins og lyklaborði (vélritun), en öll skrift útheimtir einhvers konar skriffæri. Til að skilja skrift þarf þjálfun í lestri á því skrifletri sem notað er.

Þótt ritmál geti verið ólíkt talmáli, þá er ritmál ekki sjálfstætt tungumál, heldur aðferð til að tjá sig á tilteknu tungumáli þannig að aðrir skilji, óháð stað og stund. Sum tungumál eiga sér ekkert ritmál og þar með enga hefð fyrir skrifum (bréfasamskiptum eða skrásetningu upplýsinga). Skrif gera fólki kleift að skrá hugsanir sínar á formi sem auðvelt er að skoða síðar, bæta við og endurskoða. Þau hafa því áhrif á mótun þekkingar. Með skrifum minnkar þörfin fyrir að læra hluti utanbókar.

Rithöfundar nota skrift til að skrá niður bókmenntir. Ritlistir eru stundum kallaðar „skapandi skrif“. Skrautskrift felst í að hanna og útfæra fallega áletrun og telst til myndlistar.

## Tilvísanir
Plótínos

**Plótínos** (gríska: **) (204/205 – 270) var heimspekingur í fornöld og er yfirleitt talinn vera faðir nýplatonismans. Nær allt sem vitað er um ævi hans og störf er fengið úr formála Porfyríosar að útgáfu sinni á verkum Plótínosar, *Níundunum*. Rit Plótínosar um frumspeki hafa haft mikil áhrif á kristna heimspeki, heimspeki gyðinga, íslamska hugsun og trúarlega dulspeki. Plótínos naut gríðarlegra vinsælda á endurreisnartímanum. 

## Heimildir og frekari fróðleikur
* Dillon, John. *The Middle Platonists* (Ithaca: Cornell University Press, 1977). 
* Eyjólfur Kjalar Emilsson. *Plotinus on Intellect* (Oxford: Oxford University Press, 2007).
* Eyjólfur Kjalar Emilsson. *Plotinus on Sense-Perception: A Philosophical Study* (Cambridge: Cambridge University Press, 1988).
* Gerson, Lloyd P. *Plotinus* (London: Routledge, 1994).
* Gerson, Lloyd P. (ritstj.). *The Cambridge Companion to Plotinus* (Cambridge: Cambridge University Press, 1996).
* Hadot, Pierre. *Plotinus, or The Simplicity of Vision*. M. Chase (þýð.) (Chicago: University of Chicago Press, 1993). 
* Remes, Pauliina. *Neoplatonism* (Los Angeles: University of California Press, 2008).

## Tengt efni
* Nýplatonismi
* Porfyríos
* Próklos
* Jamblikkos
* Númeníos frá Apameu
* Ágústínus

## Tenglar
Porfyríos

**Porfyríos** (gríska: **, fæddur Malkos, um 232 – um 304) var nýplatonskur heimspekingur og nemandi Plótínosar.
Próklos

**Próklos** (8. febrúar 412 – 17. apríl 485), var forngrískur heimspekingur og nýplatonisti. Hann var einn síðasti áhrifamikli forngríski hugsuðurinn. Próklos setti fram eina flóknustu og þróuðustu útgáfu nýplatonskrar heimspeki. Hann hafði gríðarlega mikil áhrif á kristna hugsuði og íslamska hugmyndafræði.
Jamblikkos

**Jamblikkos** (um 245 – um 325, gríska: Ιάμβλιχος) var nýplatonskur heimspekingur sem hafði mikil áhrif á þá stefnu sem nýplatonisminn tók eftir hans dag. Hans er einnig minnst fyrir athugasemdir sínar við pýþagóríska heimspeki. Hann skrifaði einnig ævisögu um Gríska heimspeking og stærðfræðing Pýþagóras.
Empedókles

**Empedókles** (gríska: Εμπεδοκλής, um 490 – um 430 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá borginni Agrigentum, á Sikiley. 

Empedókles taldi að allt væri úr fjórum rótum, vatni, eldi, lofti og jörð og stjórnaðist af tveimur andstæðum öflum, ást og hatri sem væru sameinandi og sundrandi öfl. 

Lítið er varðveitt af ritum Empedóklesar og vitneskja okkar um heimspeki hans er að verulegu leyti komin úr ritum yngri höfunda.
Rökfræðileg raunhyggja

**Rökfræðileg raunhyggja** var heimspekistefna á fyrri hluta 20. aldar sem sameinaði framstefnu („pósitívisma“)  &mdash; sem segir að einungis vísindaleg þekking sé réttnefnd þekking &mdash; eða raunhyggju &mdash; sem segir að reynsla sé uppspretta allrar þekkingar &mdash; og apriorisma, þ.e. þá hugmynd að ákveðna þekkingu, svo sem þekkingu í stærðfræði eða rökfræði, sé hægt að öðlast óháð reynslu.

Rökfræðilegir raunhyggjumenn höfnuðu allri frumspeki og ýmsum gátum heimspekinnar og héldu því fram að fullyrðingar um frumspeki, trúarbrögð og siðfræði væru merkingarlausar og væru því ekkert annað en yfirlýsingar um tilfinningar, vonir, ótta og langanir. Einungis fullyrðingar sem hægt væri að sannreyna, ásamt fullyrðingum um stærðfræði og rökfræði, hefðu merkingu.

Uppruna rökfræðilegrar raunhyggju má rekja til Vínarhringsins á 3. áratug 20. aldar. Helstu heimspekingar Vínarhringsins og rökfræðilegrar raunhyggju voru Rudolf Carnap, Otto Neurath, Moritz Schlick, Carl Hempel, Herbert Feigl, Hans Reichenbach og Alfred Jules Ayer.

## Tengt efni
* Berlínarhringurinn
* Vínarhringurinn

## Tengill
*
Sortuhnuðla

**Sortuhnuðla** eða **svartskupla** (fræðiheiti: *Helvella lacunosa*) er ætisveppur af skiptingu asksveppa. Sveppurinn er mjög óreglulegur eða knipplaður, dökkgrár eða svartur og holdið þunnt og fölgrátt. Hann verður allt að 8 sm langur og 5 sm breiður. Hann vex í skógarbotnum þar sem sól nær að skína. Sortuhnuðla er eitruð hrá og því þarf að sjóða hana vel fyrir neyslu og henda soðinu.

## Tilvísanir
Gilbert Ryle

**Gilbert Ryle** (19. ágúst 1900 &ndash; 6. október 1976) var breskur heimspekingur og einn af fulltrúum þeirrar kynslóðar breskra heimspekinga sem kenndir voru við hversdagsmál og voru undir áhrifum frá Ludwig Wittgenstein. Ryle er einkum þekktur fyrir gagnrýni sína á cartesíska tvíhyggju. Hann bjó til hugtakið „draugurinn í vélinni“. Hann kenndi sumar hugmyndir sínar við atferlishyggju (sem ætti ekki að rugla saman við atferlishyggju í sálfræði).

Hann var fæddur í Brighton á Englandi árið 1900 og var menntaður í Brighton College, líkt og bræður hans John og George. Hann vann fyrir leyniþjónustu hersins í síðari heimsstyrjöldinni en varð Wayneflete-prófessor í frumspekilegri heimspeki við Oxford háskóla að stríðinu loknu. Meginrit hans var *The Concept of Mind* sem kom út árið 1949. 

## Tengill
Kantarella

**Kantarella**  (fræðiheiti: *Cantharellus cibarius*) er rifsveppur og ætisveppur af skiptingu kólfsveppa sem myndar svepparót með ýmsum tegundum trjáa og finnst bæði í lauf- og barrskógum. Hann er mjög eftirsóttur matsveppur vegna bragðsins. Vegna þess hve hann er sérkennilegur í útliti er erfitt að rugla honum saman við aðrar (eitraðar) tegundir. 

Kantarell er eini rifsveppurinn af þeim sem eru með greinilegan hatt og staf sem vex á Íslandi. Sveppurinn er 2-5 sm á breidd og er í fyrstu hvelfdur en verður flatari og oft trektlaga og egggulur á lit. Stafur sveppsins er stuttur og smábreikkar upp. Rifin eða garðarnir liggja eins og geislar neðan á hattinum. Þau eru 1-3 mm. Sveppurinn er allur rauðgulur eða egggulur. Hold sveppsins er seigt og ilmur hans minnir á apríkósur. Sveppurinn vex í skóglendi. Kantarella fannst fyrst á Íslandii árið 1961. Kantarella er einn eftirsóttasti matsveppurinn vegna bragðsins og þess að hann er algengur en líka vegna þess að hann er auðþekktur og ekki hætta á að taka eitursveppi í misgripum. Skordýr herja lítt á sveppinn og auðvelt er að flytja hann án þess að hann skemmist og auðvelt að þurrka hann og geyma lengi.

## Tilvísanir
Gilsfjörður

**Gilsfjörður** er fjörður sem skilur milli Vestfjarða og Vesturlands við norðanverðan botn Breiðarfjarðar. Hann gengur til austurs inn úr Breiðafirði og liggur milli Kaldrana eða Tjaldaness annars vegar og Króksfjarðarness hins vegar. Á háfjöru myndast miklar leirur í firðinum með ál í miðju. Fuglalíf er mikið. Brú var sett yfir Gilsfjörð árið 1997 og stytti hún leiðina milli sunnanverðra Vestfjarða og Vesturlands um 14 km. Vegur sem lagður var við mynni Gilsfjarðar í tengslum við brúna breytti firðinum í sjávarlón. Lónið er 33 ferkílómetrar.

Við sunnanverðan Gilsfjörð gengur Ólafsdalur inn í landið til suðausturs. Þar stofnaði Torfi Bjarnason fyrsta búnaðarskólann á Íslandi, Búnaðarskóla Vesturamtsins, árið 1880 og starfaði hann til ársins 1907. Upp úr botni fjarðarins liggur vegur um Steinadalsheiði yfir í Kollafjörð á Ströndum. Hann er aðeins opinn á sumrin en var aðalleiðin til Hólmavíkur og Stranda á árabilinu 1933-1948. 

Líkt og margir firðir aðrir er Gilsfjörður sagður hafa fengið nafn af þeim er þar nam land en það var Gils, sem tíðum var kallaður skeiðarnef og bjó á Kleifum.

## Jarðir
* Gilsfjarðarbrekka — í eyði
* Gilsfjarðamúli — í eyði
* Garpsdalur — í byggð
* Ólafsdalur — óvíst
* Gróustaðir — í byggð
* Kleifar — var tvíbýli er nú sumarhús
* Gullfoss — eyðibýli, heitir eftir samnefndum fossi
Selfoss (foss)

**Selfoss** er foss í Jökulsá á Fjöllum nokkur hundruð metrum sunnan við Dettifoss. Fossinn er 10 metra hár en mjög breiður.
Berserkjasveppur

**Berserkjasveppur** (fræðiheiti: *Amanita muscaria*) er sveppur af ættkvísl reifasveppa. Hann hefur mjög einkennandi útlit með rauðan hatt sem hefur hvítar doppur og hvítan beinan stilk. Berserkjasveppur verður stór; hatturinn nær allt að 30 sm í þvermál. Hvítu flekkirnir á hattinum eru leifar af hvítri himnu sem þekur allan sveppinn þegar hann er mjög ungur. 

Berserkjaveppur er eitraður og inniheldur nokkur geðvirk efni. Sjaldgæft  er að fólk deyi af neyslu hans en jafnvel lítið magn veldur meltingartruflunum, sljóleika, skapsveiflum og ofskynjunum. Magn eiturefna í sveppnum er þó mjög mismunandi eftir stöðum og árstíma. 

Íslenska heitið er dregið af þeirri hugmynd að víkingar hafi étið sveppinn áður en þeir fóru í bardaga til að ganga berserksgang. Þessi sögn kemur fyrst fram í grein eftir sænska prestinn Samuel Ödmann árið 1784 þar sem hann reynir að útskýra berserki og berserksgang í anda upplýsingarinnar. Engar eldri heimildir geta hins vegar um slíka notkun meðal norrænna manna og verður að teljast afar ólíklegt miðað við þekkt áhrif af neyslu hans að menn hafi verið til stórræða í orustu eftir að hafa innbyrt berserkjasvepp.

## Á Íslandi
Á Íslandi er berserkjasveppur algengastur á norðurlandi í Eyjafirði, við Ásbyrgi og Mývatn. Hann finnst þó mun víðar í birkiskógum og við fjalldrapa, meðal annars í Heiðmörk við Reykjavík og á Fljótsdalshéraði á austurlandi.

Íslenskt heiti sitt fékk sveppurinn fyrst í kennslubók Stefáns Stefánssonar, *Plönturnar: kennslubók í grasafræði*, sem kom fyrst út 1913 og er þar sagður vera erlendur sveppur. Sveppurinn fannst raunar ekki á Íslandi að neinu ráði fyrr en undir miðja 20. öld. Sem dæmi má nefna að það þótti talsvert fréttnæmt þegar tveir slíkir fundust árið 1959, annar í Vaglaskógi en hinn við Bjarkarlund í Reykhólasveit.

## Heimildir
Vallhnúfa

**Vallhnúfa** (fræðiheiti: *Camarophyllus pratensis*) er fremur lítill ætisveppur sem vex í graslendi. Hatturinn verður allt að 7 sm breiður. Hún er ljósbrún með ljósan, fremur stuttan, staf og fanir og engan kraga. Hún er algeng um allt Ísland.

## Tilvísanir
Loðglætingur

**Loðglætingur** eða **loðmylkingur** (fræðiheiti: *Lactarius torminosus*) er sveppur af Hnefluætt sem vex einkum í birkiskógum. Hatturinn er allt að 12 sm í þvermál, ljós með rauðbleikum hringjum og dæld í miðjunni. Hatturinn er loðinn, einkum á ungum sveppum. Stafurinn er fremur stuttur og hvítur og holdið stökkt. Ef fanirnar eru brotnar rennur úr þeim hvítur vökvi sem er mjög beiskur og veldur uppköstum þannig að þessi sveppur er aldrei borðaður hrár. Þessi vökvi gerir það líka að verkum að skordýr halda sig frá honum.

Á Íslandi er þessi sveppur algengur um allt land og finnst helst í námunda við birki. Hann er matsveppur í Finnlandi og Rússlandi þar sem hann er matreiddur á ákveðinn hátt en á flestum öðrum stöðum er hann talinn eitraður.

## Tilvísanir
Gráknipplingur

**Gráknipplingur**  (fræðiheiti: *Lyophyllum connatum*), einnig ritað **gráknypplingur**, eða **gráspyrða** er sveppur sem vex í stórum þéttum klösum í mold og sandi á skurðbökkum, í ýmis konar uppgröftum og við rotnandi trjáboli. Gráknipplingur er algengur um allt land og kemur upp í miklu magni.

Gráknipplingur var lengi vel talinn vera góður ætisveppur en er nú talinn varasamur, meðal annars vegna efna sem hafa áhrif á fósturþroskun. Sveppurinn sýnir antabuseinkenni þegar hans er neytt með áfengi.

Árið 2009 tókst vísindamönnum í fyrsta sinn að rækta gráknippling á æti.

## Lýsing
Hatturinn er nokkuð stór, 2-10 sm í þvermál, hann er fyrst lítillega hvelfdur en síðar verður hann flatur að ofan. Stafurinn er hvítur eða ljósgrár og hettan er gráhvít.

Fanir gráknipplings eru alstafa eða niðurstafa, fyrst hvítar en seinna gulleitar eða brúleintar og litast með járnsúlfati. Lyktin af sveppnum er sérkennileg og minnir á ost eða súrdeig.

## Tilvísanir
Túnkempa

**Túnkempa** (fræðiheiti: *Agaricus campestris*) er ætisveppur sem er algengt að finna í gömlum túnum. Hann er líka fjöldaframleiddur í svepparækt. Hann er hvítur á lit og reglulegur í lögun með stuttan, breiðan staf. Ungir sveppir eru kúlulaga en hattbarðið réttir sig smám saman upp með aldrinum og verður allt að 10 sm í þvermál. Holdið er hvítt og þétt. Túnkempa er matreidd bæði soðinn, steiktur og hrár.

## Tilvísanir
Skurðknipplingur

**Skurðknipplingur** eða klumbuspyrða (fræðiheiti: *Lyophyllum fumosum*) er ætisveppur sem vex í stórum klösum í skurðbökkum og uppgröftum. Hatturinn er reykbrúnn og stafurinn og fanirnar grágul. Hatturinn er lítið hvelfdur og hattbarðið bylgjað. Hann verður allt að 12 sm í þvermál.

## Tilvísanir
Mókempa

**Mókempa** (fræðiheiti: *Agaricus arvensis*) er eftirsóttur ætisveppur sem vex í graslendi og móum. Hann er hvítur eða gulhvítur á litinn og gulnar ef þrýst er á hann. Holdið er hvítt og þétt í sér. Hatturinn er kúlulaga í fyrstu en verður á endanum flatur og getur orðið 15 sm í þvermál. 

## Tilvísanir
Lummusveppur

**Lummusveppur** (fræðiheiti: *Paxillus involutus*) er eitraður sveppur sem til skamms tíma var þó álitinn góður matsveppur. Rannsóknir hafa leitt í ljós að eitrið safnast fyrir í líkamanum á lengri tíma og getur leitt til dauða. Þótt hann tilheyri flokki pípusveppa er hann með fanir undir hattinum. Hatturinn er fremur stór með niðurbeygðu hattbarði og dæld í miðju, og getur orðið 12 sm í þvermál, grábrúnn á litinn og dökknar við snertingu. Stafurinn er stuttur og boginn. Holdið er gult.

## Tenglar
Rauðhetta (sveppur)

**Rauðhetta** eða **reyðilubbi** (fræðiheiti: *Leccinum testaceoscabrum* eða *Leccinum versipelle*) er eftirsóttur matsveppur en getur þó stundum valdið ofnæmi. Hann myndar svepparót með birki og fjalldrapa. Hatturinn verður allt að 20 sm breiður og er rauður eða appelsínugulur á litinn en dofnar með aldrinum. Stafurinn er langur (allt að 15 sm) og breiður og breikkar niður, hvítur á lit með svörtum doppum.

## Tilvísanir
Móhnefla

**Móhnefla** (fræðiheiti: *Russula xerampelina*) er ætisveppur af hnefluætt. Stafurinn er hvítur og breiður en hatturinn dökkur. Hatturinn getur verið mjög mismunandi á litinn, allt frá dökkrauðum yfir í gulbrúnan. Holdið er stökkt. Hatturinn verður allt að 12 sm í þvermál og stafurinn allt að 8 sm langur. Hún vex í móum og skóglendi.

## Tilvísanir
Svepprót

**Svepprót** (fræðiheiti: *Mycorrhiza*) myndast við samlífi svepps og jurtar. Samlífið á sér stað við ræturnar þar sem einstakir sveppþræðir úr mýsli svepps leggja rætur hýsilsins undir sig. Svepprótin hjálpar hýslinum við upptöku næringarefna úr jarðveginum með því að auka mikið við rótarkerfið. Sérstaklega á þetta við um upptöku óuppleysts fosfórs. Á móti fær sveppurinn aðgang að stöðugu framboði sykra sem eru afurð ljóstillífunar plöntunnar (sveppir ljóstillífa ekki). Talið er að svepprótin geti einnig verið mikilvæg til að flytja sykrur, plöntuhormón og vítamín milli einstaklinga af ólíkum tegundum í jurtasamfélögum eins og t.d. skógi. Einnig er talið að svepprótin verji rætur plöntunnar fyrir skaðlegum sveppum.
Hattsveppir

**Hattsveppir** (fræðiheiti: *Agaricales*) eru ættbálkur kólfsveppa sem inniheldur margar af þekktustu sveppategundunum. Þeir eru líka kallaðir **fansveppir** þar sem þeir eru með fanir undir hattinum.  Ættbálkurinn telur um 4000 tegundir, þar á meðal hinn baneitraða hvíta reifasvepp (*Amanita virosa*) og matkemping (*Agaricus bisporus*) sem er mjög algengur ræktaður sveppur.
Pípusveppir

**Pípusveppir** (fræðiheiti: *boletales*) eru ættbálkur kólfsveppa sem einkennist af því að gróin eru geymd í svampkenndu lagi af lóðréttum pípum undir hattinum í stað fana eða rifja.
Skjálfandi

**Skjálfandi** er flói á norðurströnd Íslands og liggur á milli Tjörness og Flateyjarskaga. Í flóann renna tvö stór vatnsföll, Laxá í Aðaldal sem er víðfræg laxveiðiá og Skjálfandafljót, jökulfljót sem kemur úr Vatnajökli.

Á austurströnd flóans er kaupstaðurinn Húsavík en þaðan er vinsælt að fara í hvalaskoðunarferðir út á flóann enda er hvalagengd mikil þar. Við botn flóans eru miklir sandflákar en að vestanverðu gnæfa Víknafjöll, allt að 1100 metra há. 

Við mynni flóans að vestanverðu liggur Flatey á Skjálfanda, en þar var umtalsverð byggð. Eyjan fór í eyði árið 1967. Austan megin við Skjálfanda er eyjan Lundey.
Arctic Monkeys

**Arctic Monkeys** er hljómsveit sem kemur frá Sheffield á Englandi, þeir spila aðallega svokallað Indie-rokk og var stofnuð árið 2002. Frumraun þeirra, *[[Whatever people say I am, that's what I'm not]]*, hefur vakið mikla athygli og seldist hann hraðar en nokkur annar diskur í Englandi frá upphafi. Diskurinn fékk Mercury-verðlaunin 2006 og einnig verðlaun fyrir besta Breska bandið á BRIT-verðlaununum árið 2006.

Önnur plata Arctic Monkeys kom út 23. Apríl 2007 og heitir "Favourite Worst Nightmare".

Bandið hefur sankað að sér verðlaunum frá því að fyrsta smáskífa þeirra kom út, þeir fengu til dæmis verðlaun á BRIT-award 2008 fyrir besta Breska bandið og hafa líka verið tilnefndir til Grammy-verðlauna.

Fyrsta smáskífan þeirra "I Bet You Look Good on the Dancefloor" varð á toppi vinsældarlistans UK Singles Chart.

## Meðlimir
* Alex Turner: Textasmiður, söngvari og gítarleikari
* Jamie Cook: Gítarleikari
* Nick O'Malley: Bassaleikari, hljóp tímabundið í skarðið fyrir Andy Nicholson sem hætti svo.
* Matthew Helders: Trommuleikari.
Gróprent

**Gróprent** er mikilvægt greiningartæki til að greina sveppategundir. Gróprent er gert með því að skera gróhirslu sveppsins (yfirleitt hattinn) af og leggja hana á blað sem er hálft hvítt og hálft í dökkum lit (eða bara hvítt). Oft er glas lagt yfir til að sveppurinn þorni síður. Þetta er skilið eftir yfir nótt. Þegar gróhirslan er tekin upp ættu gróin að sjást greinilega á pappírnum. Litur þeirra gefur mikilvæga vísbendingu um það af hvaða tegund sveppurinn er og einnig er hægt að flytja þau yfir á glerþynnu til rannsóknar í smásjá.