open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Knattspyrnudeild Njarðvíkur

**Knattspyrnudeild Njarðvíkur** heldur úti meistaraflokki karla á Íslandsmótinu í knattspyrnu.

## Árangur
Besti árangur: 6 sæti í B deild 1982, 1985, 2003 og 2018.
Bikarkeppni KSÍ: 8 liða úrslit 2019

***[[2. deild karla|Meistarar í C-deild]]: 2**
** 1981
** 2017

***[[Deildabikar B|Deildabikarmeistarar B]]: 1**
** 2003.

Stærstu deildarsigrar: 
13-0 gegn Hvatberum D. deild 1993.
10-0 gegn Sindra C. deild 2006.

Stærstu deildarsigrar: 
0 - 8 gegn Víði C. deild 1972.
0 - 8 gegn Þrótti R. B. deild 1986. .

Flestir deildarleikir:
Haukur Jóhannsson 181

Flest deildarmörk:
Sævar Eyjólfsson 63.

## Ferill á Íslandsmóti
C deild: 1968 - 1973
C deild: 1975 - 1981
B deild: 1982 - 1986
C deild: 1987 - 1988
D deild: 1989 - 2001
C deild: 2002
B deild: 2003 - 2004
C deild: 2005 - 2006
B deild: 2007 - 2008
C deild: 2009
B deild: 2010
C deild: 2011 - 2017
B deild: 2018

## Heimildir

## Ytri tenglar
* Opinber heimasíða 
* facebook
* SOCCERWAY
* FLASHSCORE
* Transfermarkt
* Globalsportsarchive
Barry Nettles

**Barry Lee Nettles** var bandarískur körfuknattleiksmaður sem lék með Njarðvík í efstu deild karla á áttunda áratugnum. Hann var einn af fyrstu erlendu leikmönnunum til að spila með íslensku félagsliði í körfuknattleik.

## Körfuknattleiksferill
Nettles stundaði nám við Collegeville-Trappe menntaskólann í Pennsylvaníu áður en hann kom til Íslands. Hann kom hingað til lands sem skiptinemi á vegum nemendaskipta Þjóðkirkjunnar, ICYE, og hóf fljótlega að æfa með Njarðvík. Hann var einn af bestu leikmönnum Njarðvíkur og einn af stigahæstu leikmönnum deildarinnar. 14. febrúar tryggði hann Njarðvík 1 stigs sigur á Körfuknattleiksfélag Reykjavíkur (KFR) er hann skoraði úr tveimur vítum þegar 4 sekúndur voru eftir af leik liðanna.

Njarðvík endaði jafnt að stigum og KFR í 4-5. sæti og spiluðu liðin því aukaleik um hvort þeirra myndi enda í fjórða sæti og mæta ÍR í undanúrslitunum um Íslandsmeistaratitilinn. KFR sigraði leikinn örugglega, 78-64, þrátt fyrir 26 stig frá Nettles.

Nettles átti sinn besta leik fyrir Njarðvík í bikarkeppninni í júlí á móti KR er hann skoraði 37 stig í 60-79 tapi Njarðvíkinga.

Hann gekk aftur til liðs við Njarðvík haustið 1972 Hann lék í fyrsta leik liðsins á Íslandsmótinu á móti Þór Akureyri þann 2. desember þar sem hann skoraði 9 stig. Nettles hélt fljótlega eftir þetta til Bandaríkjanna í jólafrí en kom ekki aftur til landsins eftir áramót eins og búist hafði verið við.
### Tölfræði á Íslandi

## Tónlist
Nettles samdi nokkra texta á plötu Magnúsar Sigmundssonar og Jóhanns Helgasonar er kom út árið 1972.
## Heimildir
George Armstrong Custer

**George Armstrong Custer** (5. desember 1839 – 25. júní 1876) var bandarískur herforingi og riddaraliðsforingi sem barðist í þrælastríðinu og indíánastríðunum. Custer ólst upp í Michigan og Ohio og gekk í bandaríska herskólann í West Point árið 1857. Hann útskrifaðist þaðan með lægstu einkunn í sínum bekk árið 1861. Þegar þrælastríðið braust út var Custer kvaddur í sambandsher norðurríkjanna.

Custer gat sér góðan orðstír í stríðinu. Hann tók þátt í fyrsta meiriháttar bardaganum, fyrstu orrustunni við Bull Run, þann 21. júlí árið 1861, nærri Washington. Custer komst í kynni við marga mikilvægustu foringja stríðsins og sannaði að hann var mjög hæfur riddaraliðsforingi. Custer var gerður að fylkishershöfðingja þegar hann var 23 ára, tæpri viku fyrir orrustuna við Gettysburg, þar sem Custer leiddi sjálfur riddaraliðssveitir sem komu í veg fyrir að riddaraliðssveitir Suðurríkjanna kæmu aftan að sambandshernum. Custer særðist í orrustunni við Culpeper-dómshúsið í Virginíu þann 13. september 1863. Árið 1864 var Custer sæmdur annarri stjörnu og gerður stórhershöfðingi. Í lok Appomatox-herfararinnar var Custer viðstaddur þegar Robert E. Lee hershöfðingi gafst upp fyrir Ulysses S. Grant hershöfðingja sambandshersins þann 9. apríl 1865.

Eftir þrælastríðið var Custer áfram hershöfðingi í sjálfboðaher Bandaríkjanna þar til hann var leystur upp í febrúar 1866. Hann gerðist kapteinn í hernum á ný en var sæmdur tign lautinant-ofursta í sjöundu riddaraliðssveitinni í júlí árið 1866. Árið 1867 var Custer sendur vestur á bóginn til að berjast í bandarísku indíánastríðunum. Þann 25. júní árið 1876 barðist Custer í orrustunni við Little Bighorn gegn bandalagi Súa og Lakóta undir stjórn höfðingjanna Sitjandi Tarfs og Æra Fáks. Í orrustunni bað Custer afgerandi ósigur og var drepinn ásamt öllu herliði sínu, þar á meðal tveimur bræðrum sínum. Orrustan varð fræg í bandarískri menningu og þjóðarvitund og er oft kölluð „síðasta barátta Custers“ (*Custer's Last Stand*) í daglegu tali.

Eftir dauða sinn var Custer lofsamaður og lyft upp á stall sem þjóðhetju sem lét lífið fyrir föðurland sitt. Í seinni tíð hefur farið að bera meira á gagnrýni á aðferðir Custers og bent hefur verið á fjölmörg meint hernaðarmistök sem hann gerði í aðdraganda orrustunnar við Little Bighorn. 

## Tilvísanir
Sæmi Rokk Pálsson

**Sæmi Rokk Pálsson** (fæddur 31. júlí 1936 og skírður Sæmundur Pálsson) er fyrrum lögreglumaður á Seltjarnarnesi, byggingameistari, leikari og dansari.

## Nafnbreytingar
Hann var þekktur sem Sæmi rokk á listamannsferli sínum. Árið 2014 samþykkti Mannanafnanefnd tillögu hans um eiginnafnið Sæmi. 

Árið 2017 samþykkti nefndin svo tillöguna um Rokk sem millinafn.

Í júlí 2018 tilkynnti hann nafnskipti og myndi nú heita Sæmi Rokk Pálsson.

## Heimildir
Vallabhbhai Patel

**Vallabhbhai Jhaverbhai Patel** (31. október 1875 – 15. desember 1950), oft kallaður **Sardar Patel**, var fyrsti varaforsætisráðherra Indlands. Hann var málafærslumaður og hátt settur stjórnmálamaður í indverska Þjóðarráðsflokknum. Patel lék lykilhlutverk í sjálfstæðisbaráttu Indverja, stofnun indverska lýðveldisins og sameiningu Indlands í samhæfða og sjálfstæða þjóð. Á Indlandi er hann oft einfaldlega kallaður *Sardar*, sem þýðir „höfðingi“ á hindí, úrdú og persknesku. Patel var einnig í reynd yfirforingi Indlandshers á meðan skipulagi var komið á í hinu nýsjálfstæða Indlandi og í stríði Indlands og Pakistan árið 1947.

Patel var fæddur og uppalinn í landsbyggð Gújarat. Hann átti fyrir sér farsælan feril sem lögfræðingur. Patel leiddi mótmæli í anda borgaralegrar óhlýðni meðal íbúa Kheda, Borsad og Bardoli gegn yfirráðum Breta á Indlandi. Hann komst til metorða innan indverska Þjóðarráðsflokksins og skipulagði kosningaherferðir flokksins árin 1934 og 1937.

Eftir sjálfstæði Indlands varð Patel fyrsti innanríkisráðherra og varaforsætisráðherra og skipulagði hjálparaðgerðir fyrir flóttamenn sem höfðu yfirgefið heimili sín vegna skiptingar Indlands og Pakistan. Patel sá um að sameina ýmis héröð sem Bretar höfðu skilið eftir í umsjá Indlands og gera úr þeim samheldna þjóð. Auk héraða þar sem Bretar höfðu haft bein yfirráð voru eftir um 565 furstadæmi með heimastjórn sem Bretar höfðu ljáð Indverjum með sjálfstæðissáttmála þeirra árið 1947. Patel hótaði því að beita hervaldi og tókst þannig að sannfæra langflest furstadæmin að ganga til liðs við indverska lýðveldið. Vegna óbilgirni sinnar í sameiningu Indlands fékk Patel viðurnefnið „járnmaður Indlands“. Hann er einnig kallaður „verndardýrlingur indverskrar stjórnsýslu“ þar sem hann stofnaði flestar ríkisþjónustustofnanir Indlands. Hann hefur einnig verið kallaður „sameinari Indlands“.

Árið 2014 lýsti indverska ríkisstjórnin yfir stofnun árlegs hátíðardags á afmælisdegi Patel, þjóðareiningardeginum. Í október árið 2018 var vígð 182 metra há stytta af Patel í heimafylki hans, Gújarat. Styttan er hæsta stytta í heimi.

## Tilvísanir
Hrossavemba

**Hrossavembur** (fræðiheiti: *Gasterophilus intestinalis*) eru tegund flugna sem tilheyra vembuættkvísl (*Gastrophilidae*). Lirfa vembunar lifir sníkjulífi í iðrum spendýra. Hrossavemban leggst eingöngu á hesta, flugan verpir eggjum sínum á feld hestsins og þegar hesturinn sleikir feldinn berast egginn ofan í meltingarveginn þar sem lirfurnar klekjast út og koma sér fyrir í iðrum hans, stundum í hundruðatali.

Flugan er um 1,6 cm, öll brún og loðin, augun stór og rauð. Vængirnir eru dökkflekkóttir. Fullvaxin hrossavemba tekur enga næringu til sín og hefur það eina hlutverk að eðla sig, kvendýrið límir síðan egg sín á herðakamb eða bringu hrossa (einnig asna). Eggin eru vel sýnileg og eru hestamenn sem þekkja til fljótir að sjá eggin og fjarlægja þau, með að þvo hestin upp úr steinolíu, ef eggin eru ekki tekin komast eggin ofan í maga hestsins þegar hann sleikir sig.

## Myndir

Image:Gasterophilusintestinaliseggs2.JPG|*G. intestinalis* egg á hesti
Image:Gasterophlusintestinaliseggs.JPG|*G. intestinalis* egg á hesti (nær)
Image:Magendassel.jpg|*G. intestinalis* lirfa
Image:Gasterophilus intestinalisOestre.jpg|teikning af *G. intestinalis* lirfu í hrossmaga   
Image:Gasterophilusintestinalis.JPG|*G. intestinalis* fullorðið kvendýr.


## Tilvísanir
Vemba

**Vembur**  einnig **innýflafluga** (fræðiheiti: *Gasterophilus*) eru sníkjuflugur sem valda lirfuóværu í iðrum dýra. Vembur eru ættkvísl sem tilheyra ætt brimsuflugna. Flugurnar eru stórar, eru flestar í heitum löndum, en eru einnig þekktar á Íslandi. Af vembum er Hrossavemban algengust á norðurlöndum, en hún þekkist um alla Evrópu.

## Tilvísanir
Lirfuóværa

**Lirfuóværa** (myiasis) er fyrst og fremst hitabeltissjúkdómur sem orsakast af flugnalirfum sem lifa sníkjulífi í hryggdýrum. Sjúkdómurinn er vel þekktur í mönnum en einnig algengt vandamál í húsdýrum. Lirfuóværu má skipta í þrjá flokka:

# Í fyrsta lagi eru tilfelli þar sem hýsill er nauðsynlegur hluti af lífsferli flugunnar. Þar eru algengastar lirfur brimsuflugna (*Oestridae*) og flugunar C. anthropophaga (stundum köllum mangó fluga). 
# Í öðru lagi eru tilfelli þegar flugur sem þurfa almennt ekki hýsil, verpa í veiklaða húð eða sár. Stundum er notast við þennan eiginleika þegar langvinn sár eru smituð af lirfum viljandi í lækningaskyni. Þar éta lirfur dautt hold og gefa frá sér bakteríudrepandi efni. 
# Í þriðja lagi geta egg flugna sem almennt smita ekki hýsil borist með óbeinum hætti í meltingarveg, kynfæri eða þvagfæri og valdið þar einkennum. Síðasttalda afbrigðið er einnig kallað sýndarlirfuóværa (pseudomyiasis). Ein þekkt ástæða er meðal annars húsflugan (Musca domestica) sem finnst í nær öllum heimshlutum.

## Heimildir
Dagur Ingi Jónsson, Erling Ólafsson, Magnús Gottfreðsson. Tilfelli mánaðarins: Óboðinn gestur frá Afríku. *Læknablaðið. 98. árgangur* (11.tbl.) 2012
Fjósabrimsa

**Fjósabrimsa** (fræðiheiti: *Dermotobia hominis*) er ein af nokkrum tegundum sníkjuflugna sem valda lirfuóværu í mönnum og kallast brimsur. Fjósabrimsan fer mest á nautgripi en á það til að fara á menn líka, hunda, ketti, svín og fleiri húsdýr og getur í raun farið á öll þau sömu dýr sem moskítóflugan sækir í. Ýmsar leiðir hafa verið viðhafðar til að losna við lirfur þessarar tegundar. Stundum eru þær kreistar út sem getur verið erfitt og sárt vegna þessa að lirfan er með brodda sem vísa aftur og virka sem akkeri. Þá er oft reynt að loka fyrir opið þannig að lirfan neyðist út til að anda og þá er hægt að taka hana, jafnframt verður lirfan við þetta sljó af súrefnisskorti og getur jafnvel dáið. Nú á dögum er þó oftast skorið á kýlið og lirfan tekin þannig út.

Fullorðin fluga er um 15mm að lengd og minnir á stóra maðkaflugu. Hún hefur gul- eða brúnleitan haus og lappir. Fjósabrimsan hefur það sérkenni að hún verpir ekki sjálf á hýsil sinn, heldur notar hún aðrar tegundir af flugum sem sjúga blóð sem burðardýr, líkt og moskítófluguna, fangar og verpir eggjum sínum á þær. Þegar burðardýrið sest svo á menn eða nautgripi til að sjúga blóð þá skríður örsmá lirfan úr egginu á húð hins eiginlega hýsils og grefur sin inn í hana.

## Tilvísanir
Kirkjubokka

**Kirkjubokka** (fræðiheiti: *Protophormia terraenovae*) er flugutegund sem var fyrst lýst af Robineau-Desvoidy 1830.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Kirkjubokka finnst víðast á norðurhveli og þá á Íslandi nær öllu.

## Myndir


File:Protophormia terraenovae 01.JPG
File:Protophormia terraenovae.jpg
File:Turnera ulmifolia മണിയൻ.JPG

## Tilvísanir
Hræbokka

**Hræbokka** (fræðiheiti: *Cynomya mortuorum*) er flugutegund sem var fyrst lýst af Carl von Linné 1761.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Kirkjubokka finnst víðast á norðurhveli nema á Norður-Ameríku og þá á Íslandi nær öllu.

## Myndir


File:Cynomya mortuorum (male) - FrontSide.jpg
File:Cynomya mortuorum (male) - HeadView.jpg
File:Cynomya mortuorum (male) - RearSide.jpg
File:Cynomya mortuorum (male) - RearView.jpg
File:Cynomya mortuorum (male) - TopView 02.jpg
File:Cynomya mortuorum (male) - TopView 03.jpg


## Tilvísanir
Curtis Carter

**Curtis "Trukkurinn" Carter** (fæddur s.1950) var bandarískur körfuknattleiksmaður sem gerði garðinn frægan með KR tímabilið 1975-1976. Hann og Jimmy Rogers, sem samdi við Ármann sama haust, voru fyrstu erlendu atvinnumennirnir í körfubolta hér á landi. Koma þeirra hleypti nýju lífi í körfuboltann á Íslandi en tilþrif þeirra og litríkir persónuleikar juku áhugan og umfjöllun á körfuboltans og voru þeir tíðir gestir á blaðsíðum dagblaða landsins.

## Ferill á Íslandi
Carter, sem var valinn af Phoenix Suns í NBA nýliðavalinu árið 1971, gekk til liðs við KR haustið 1975, 25 ára að aldri, eftir að hafa spilaði í Mexíkó og Svíþjóð tímabilin á undan, og vakti strax mikla athygli fyrir kraftmiklar troðslur. Þann 11. nóvember, í leik á milli KR og Vals, fékk hann viðvörun og seinna tæknivillu fyrir að troða boltanum ítrekað í körfuna, eitthvað sem var ekki leyft samkvæmt reglunum á þeim tíma. Menn höfðu einnig áhyggjur af því að víravirkið sem hélt körfunum í loftinu myndi ekki þola troðslur hans til lengdar.

Fyrsti leikurinn á milli Carter og Rogers var 16. desember og var beðið með mikilli eftirvæntingu. Leikurinn olli ekki vonbrigðum, var æsispennandi og endaði 85-81 Ármanni í vil. En þegar einungis 54 sekúndur voru eftir af leiknum, og staðan jöfn 81-81, þá lenti Carter saman við Rogers og sló hann hnefahöggi í gólfið. Ljósmyndari |Dagblaðsins náði mynd af högginu og endaði það á forsíðu blaðsins daginn eftir ásamt því sem fyrirsögnin á frétt Þjóðviljas hljóðaði *"Jimmy vann einvígið — Trukkur hnefaleikana"*. 
Báðir leikmennirnir fengu eins leiks bann fyrir slagsmálin frá aganefnd KKÍ og var hótað með 6 leikja banni ef þeir fengju aðra brottvísun. Dómurinn var talsvert gagnrýndur, bæði þar sem hann þótti of stuttur auk þess að hótunin um 6 leikja bann fyrir annað brot, sem myndi líklegast enda feril þeirra hér á landi, átti bara við um þá en ekki aðra leikmenn. Töldu menn hætta á að andstæðingar þeirra myndu reyna að æsa þá upp í tilraun til að fá dómarana til að vísa þeim af velli.

Í lok tímabilsins var það Rogers sem stóð á toppnum en Ármann tryggði sér Íslandsmeistaratitilinn eftir að hafa sigrað KR í síðasta leik tímabilsins á meðan KR endaði í þriðja sæti, á eftir ÍR í öðru sæti. Carter stóð hins vegar uppi sem stigakóngur deildarinnar með nýju deildarmeti, 451 stigi í 13 leikjum, en á eftir honum fylgdu Rogers með 365 stig og Kristján Ágústsson hjá Snæfelli með 337 stig.

## Tölfræði í efstu deild

## Afrek
*Stigakóngur efstu deildar karla: 1976

## Heimildir

## Ytri tenglar
*Upplýsingar á realgm.com
Phoenix Suns

**Phoenix Suns** er körfuboltalið frá Phoenix í Arisóna sem spilar í NBA deildinni. Liðið hefur fjórum komist í úrslit NBA en aldrei unnið titil. Liðið komst í úrslit NBA árið 2021 gegn Milwaukee Bucks en tapaði 2-4.

## Þekktir leikmenn
* Charles Barkley
* Chris Paul
* Dan Majerle
* Devin Booker
* Goran Dragić
* Jason Kidd
* Kevin Durant
* Kevin Johnson
* Steve Nash
* Shaquille O'Neal
* Tom Chambers

## Titlar
***[[National Basketball Association|NBA]]**
**Tapað í úrslitum (3): 1976, 1993,2021

***[[McDonald's meistaramótið]]**
**Meistarar (1): 1993
Hólmsá (Reykjavík)

**Hólmsá** er á við Reykjavík. Upptök Hólmsár eru við Elliðakotsbrekkur og áin rennur í Elliðavatn og heitir þá Bugða. Árið 1887 var fyrst byggð brú á Hólmsá á þjóðveginum austur fyrir fjall. Sú brú sem  var 18 álna löng, tók af í vetrarflóði 1888. Afrennsli
Selvatns heitir einungis Ós og fellur um Gljúfur og Elliðakotsmýrar í Hólmsá, þar sem heitir Óskjaftur.

Hólmsá rennur fyrir norðan við bæinnn Gunnarshólma  undir Hólmsábrú suður um Heiðartagl. Þar fellur kvíslin Ármótakvísl úr Hólmsá í Suðurá en Hólmsá  norðan við bæinn Hólm. Áin heitir Hólmsá þangað til hún er til móts við Baldurshaga en þá heitir hún ýmist Hólmsá eða Bugða. Vegagerð ríkisins brúaði Hólmsá árið 1926 og lagði veg frá Suðurlandsvegi í Rauðhóla.

## Heimildir
* Morgunblaðið, 143. tölublað (29.06.1967), Bls. 4
* Suðurlandsvegur frá Hólmsá ofan Reykjavíkur að Hveragerði
Gasterophilus pecorum

***Gasterophilus pecorum*** er tegund af flugum  í ættkvíslinni *[[Gasterophilus]]* sem sníkir á hestum og öðrum dýrum af hestaætt.

*G. pecorum* er alvarlegt vandamál í hestategundum á eyðimerkursteppum í Xinjiang, Kína, þar sem hún er ríkjandi brimsutegund á svæðinu. 
í Kalamaili Nature Reserve, Kína, er *G. pecorum* verulegt vandamál í heilsu Przewalskihestsins, sem hefur verið endurfluttur þangað.

## Tilvísanir
Gasterophilus haemorrhoidalis

***Gasterophilus haemorrhoidalis*** er tegund af flugum í ættkvíslinni *[[Gasterophilus]]* sem verpir á vörum og í kring um munn hesta múldýra og asna, en einnig hreindýra.

Í Equidae, festir lirfan á þriðja stigi sig við maga, en einnig við endaþarm, stundum mikill fjöldi.&nbsp; Mikil sýking getur valdið endaþarms "prolapse" í folum og múldýrum in foals and mules.

Í hreindýrum vaxa lirfurnar í nasaholum og hálsi og er hnerrað út að vori.

Hún sníkir ekki á mönnum.

## Ytri tenglar
*GNWT - Environment and Natural Resources 'Nose Bot' page 

## Tilvísanir
Rádýrabrimsa

**Rádýrabrimsa** (fræðiheiti: *Cephenemyia stimulator*) er tegund sníkjuflugna af brimsuætt. Flugan finnst víða um skóga Mið-Evrópu, en þekktist ekki á Norðurlöndum. Rádýrabrimsan er lík hunangsflugu að stærð og útliti, brúnloðin. Hún verpir á granir rádýra og lirfurnar skríða inn um nasirnar. Á löngum tíma holgrafa lirfur hennar  nefhol, gómfyllur eða hálsvefi, grafa sig síðan út eða er hóstað út og púpa sig á jörðinni í hrufóttu hylki.

## Tilvísanir
Skófalús

**Skófalús** (fræðiheiti: Liposcelis silvarum) er sníkjudýr um 1mm að lengd sem býr í Evrópu, á trjáberki og í fuglshreiðrum. Skófalúsin er vængjalaus og lifir á skófum og smásveppum.
Gasterophilus nasalis

***Gasterophilus nasalis*** er flugutegund sem var fyrst lýst af Carl von Linné 1758.  Tegundin finnst á norðurlöndunum. Engin undirtegund er skráð í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Gasterophilus inermis

***Gasterophilus inermis*** er flugutegund sem var fyrst lýst af Brauer, 1858.  Engin undirtegund er skráð í Catalogue of Life.

Útbreiðslusvæði tegundarinnar er í Illinois. 

## Tilvísanir
Mendelevín

**Mendelevín** er tilbúið frumefni sem ekki finnst í náttúrunni og hefur sætistöluna 101. Mendelevín er geislavirkur málmur sem tilheyrir aktíníðum. Mendelevín var fyrst búið til á rannsóknarstofu við Kaliforníuháskóla í Berkeley árið 1955 með því að skjóta alfaeindum á einsteinín. Þessi sama aðferð notuð til að búa það til í dag, en mendelevín er fyrst í röð frumefna sem ekki er hægt að mynda með því að skjóta nifteindum á léttari efni. Það dregur nafn sitt af rússneska efnafræðingnum Dmítríj Mendelejev.

Vegna þess hve seinlegt er að búa til mendelevín og hversu skammur helmingunartíminn er hafa ekki fundist nein not fyrir það fyrir utan vísindarannsóknir.

## Tilvísanir
Fjárbrimsa

**Fjárbrimsa** (fræðiheiti: *Oestrus ovis*) er tegund sníkjuflugna af brimsuætt. Fjárbrimsan líkt og rádýrabrimsan verpir á granir klaufdýra, en fjárbrimsan herjar einkum á sauðkindur. Lirfur hennar skríða inn um nasirnar og setjast að þar. Þessi fluga þekkist vel á norðulöndum og er illræmt meindýr á sauðfjárstofnum.

## Tilvísanir
Birkivefari

**Birkivefari** (*Acleris notana*) er tegund af fiðrildum í Tortricidae. Hún finnst um mestalla Norður-Evrópu, þar á meðal á Íslandi. Hún hefur einnig fundist í Norður-Ameríku, þar sem hún hefur verið skráð í Illinois. 

Vænghafið er 15–17&nbsp;mm.

Lirfurnar nærast á *[[Alnus glutinosa]]*, *[[Betula]]*, *[[Fagus]]*, *[[Populus]]*, *[[Rubus]]* og *[[Pyrus]]* tegundum. Lirfurnar sjást frá maí til júní og ágúst til september. (í Bretlandi)

Á Íslandi getur hún valdið miklum skaða í birkiskógum.

## Tilvísanir
Michel Temer

**Michel Miguel Elias Temer Lulia** (f. 23. september 1940) er brasilískur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem var 37. forseti Brasilíu. Hann tók við embættinu þann 31. ágúst árið 2016 eftir að forvera hans, Dilmu Rousseff, var vikið úr embætti af brasilíska þinginu. Hann hafði verið varaforseti Brasilíu frá árinu 2011 og starfandi forseti frá 12. maí 2016, þegar Rousseff var tímabundið svipt embætti á meðan þingið ræddi um vantrauststillögu gegn henni. Temer er elsti maðurinn sem hefur gegnt embættinu.

Þann 31. ágúst 2016 kaus brasilíska þingið með 61 atkvæði gegn 20 að leyfa Temer að ljúka öðru kjörtímabili Rousseff, sem lauk þann 1. janúar 2019. Í fyrstu ræðu sinni sem forseti kallaði Temer eftir því að ríkisstjórnin beitti sér fyrir „þjóðarviðreisn“ og bað brasilísku þjóðina að treysta sér. Hann lýsti einnig yfir að hann hyggðist koma á umbótum í brasilíska lífeyriskerfinu og verkalögum og koma á aðhaldi í ríkisútgjöldum. Sem starfandi forseti opnaði Temer sumarólympíuleikana árið 2016 í Rio de Janeiro.

Temer er viðriðinn mörg sömu spillingarmálin og leiddu til þess að Rousseff var vikið úr embætti auk þess sem hann hefur verið sakaður um mútuþægni og hindrun á framgangi réttvísinnar. Því voru að minnsta kosti tvær tilraunir gerðar til að lýsa gegn honum vantrausti á þingi og víkja honum úr embætti en bandamenn hans á þingi vörðu hann vantrausti til loka embættistíðar hans. Samkvæmt könnunum studdu um 81% Brasilíumanna að Temer yrði kærður og sviptur embætti líkt og Rousseff. Í skoðanakönnunum mældist Temer jafnan sem einn óvinsælasti forseti í sögu Brasilíu.

Temer bauð sig ekki fram til endurkjörs í forsetakosningunum sem fóru fram 2018 og lét því af embætti í byrjun ársins 2019. Í mars árið 2019 var Temer handtekinn vegna rannsókna á ýmsum spillingarmálum úr stjórnmálaferli hans.

## Tilvísanir
Uxabrimsa

**Uxabrimsa** (fræðiheiti: *Hypoderma bovis*) er sníkjufluga af brimsuætt sem veldur lirfuóværu í nautgripum. Flugan er lík hungangsflugu í útliti og er um 1,5 cm gul- og brúnloðin. Uxabrimsan verpir á bak nautgripana, hún hvorki stingur né meiðir nautgripi heldur sleppir eggjum sínum á þá, því þykir furðulegt að kýrnar verða sem óðar af hræðslu þegar flugurnar herja á þær. Lirfur hennar naga sig inn í líffæri kúnna, drepa þær ekki en valda kvölum.
Hólmur

**Hólmur** er jörð í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. Það var efsta býlið í Reykjavík. Það stendur við Hólmsá í jaðri Hólmshrauns, sunnan Suðurlandsvegar. Jörðin var árið 1234 orðin eign Viðeyjarklausturs. Í Jarðabókinni frá 1703 er sagt frá jörðinni Hraunstún sem hafi verið milli Hólms og Elliðavatns og að þar hafi verið kirkjustaður en Hrauntún farið í eyði og bærinn verið fluttur að Hólmi. Við fornleifaskráningu árið 1981 kom í ljós að kirkjugarður hefur verið skammt frá bæjarhúsum á Hólmi.
Eftir siðaskiptin varð Hólmur konungseign. Í jarðabókinni frá 1703 segir að skógur sé aldeilis eyddur að Hólmi og lítið hrís sé þar. Hólmur var í ríkiseigu til ársins 1960 en var þá keypt af Reykjavíkurborg.
Ekki er búskapur á Hólmi. Býlið  Bakkakot byggðist úr landi Hólms árið 1950 sem og sumarhúsabyggð á bökkum Hólmsár og Suðurár. Á stríðsárunum voru braggahverfin Camp Aberdeen og birgðageymslan Geitháls Dump við Geitháls. Jarðarmörk Grafar og Hólms liggja um Almannadal.

## Heimildir
* Anna Lísa Guðmundsdóttir, Fornleifaskráning vegna tvöföldunar Suðurlandsvegar frá gatnamótum við Vesturlandsveg austur að Hólmsá, Minjasafn Reykjavíkur, Skýrsla nr. 152, 2010 
*  Hólmur - Hrauntún - Rauðhólar - Gvendarbrunnar (ferlir.is)

* Suðurlandsvegur frá Hólmsá ofan Reykjavíkur að Hveragerði
Getúlio Vargas

**Getúlio Dornelles Vargas** (19. apríl 1882 – 24. ágúst 1954) var brasilískur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem gegndi embætti forseta Brasilíu á tveimur tímabilum. Fyrri forsetatíð hans var frá 1930–1945, en á þeim tíma var hann starfsforseti frá 1930–1934, forseti frá 1934–1937 og einræðisherra frá 1937–1945. Eftir að Vargas var steypt af stóli árið 1945 tókst honum að snúa aftur til valda sem lýðræðislega kjörinn forseti árið 1951. Hann sat í embætti þar til hann framdi sjálfsmorð árið 1954. Vargas var forseti í 18 ár, lengur en nokkur annar forseti Brasilíu og næstlengst allra brasilískra þjóðhöfðingja á eftir Pedro 2. keisara. Vargas aðhylltist þjóðernishyggju, iðnvæðingu, miðstýringu, samfélagsvelferð og lýðhyggju. Vegna þessara stefnumála var Vargas kallaður „faðir hinna fátæku“. Vargas var í hópi popúlista á borð við Lázaro Cárdenas og Juan Perón sem komust til valda í Rómönsku Ameríku á fjórða áratuginum með því að leggja áherslu á þjóðernishyggju og samfélagsumbætur. Hann var í senn stuðningsmaður verkamannaréttinda og svarinn andkommúnisti.

Vargas komst fyrst til valda með hjálp pólitískra utangarðsmanna og almennra hermanna í byltingu árið 1930 sem gerð var í kjölfar ósigurs hans í kosningum fyrr sama ár. Með valdatöku Vargas leið gamla brasilíska lýðveldið undir lok og með því pólitísk yfirráð ríkra landeigenda og kaffiræktarbaróna frá São Paulo. Vargas tókst að vinna sigur í kosningum árið 1934 og notfærði sér hræðslu við kommúnistabyltingu til þess að setja árið 1937 á fót samráðssinnaða alræðisstjórn sem hann kallaði „nýja ríkið“. Ríkisstjórn hans sótti innblástur til fasistastjórna Salazars í Portúgal og Mussolini á Ítalíu. Vargas náði brátt mjög sterku persónufylgi meðal áhagenda stjórnarinnar og byggði upp sterka áróðursmaskínu í kringum persónu sína.

Vargas vildi breyta Brasilíu úr plantekruhagkerfi í iðnaðarveldi undir umsjón ríkisvaldsins. Hann léði innlendum iðnaði hjálparhönd með því að setja upp verndartolla og með því að fjárfesta í ýmsum iðnaðarinnviðum. Vargas ríkisvæddi olíu-, námu-, salt- og bílaiðnaðinn. Stefnumál hans mótuðu efnahag Brasilíu í marga áratugi, bæði á valdatíðum vinstrimanna eins og João Goulart og hægrisinnuðu herstjórnarinnar sem réð frá 1964 til 1985. Endi var bundinn á verndarhyggju Vargas á tíunda ártuginum með frjálslyndisumbótum Fernando Collor de Mello og Fernando Henrique Cardoso.

Vegna aukinna krafa um lýðræði í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar sagði Vargas af sér árið 1945 og José Linhares tók við forsetaembættinu. Vargas var þó nógu vinsæll meðal Brasilíumanna til að vinna sigur í forsetakosningum og komst aftur til valda árið 1951. Á seinni embættistíð sinni glímdi Vargas við þunglyndi vegna aukinna pólitískra deilna og gagnrýni á aðferðum hans. Hann framdi sjálfsmorð í ágúst árið 1954 með því að skjóta sig í bringuna með skammbyssu. Vargas var fyrsti brasilíski forsetinn sem sótti stuðning til alþýðunnar og er gjarnan talinn áhrifamesti brasilíski stjórnmálamaður tuttugustu aldarinnar.

## Tengt efni
* Getúlio

## Tilvísanir
Cephenemyia trompe

***Cephenemyia trompe*** er flugutegund sem var fyrst lýst af Adolph Modéer 1786.  Tegundin finnst á norðurlöndunum. Engin undirtegund er skráð í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Cephenemyia

***Cephenemyia*** er tegund af flugum sem sníkja á hjartardýrum.

## Myndir


File:Cephenemya stimulator.jpg
File:Cephenemyia stimulator Allgäuer Alpen.jpg
File:Cephenemyia stimulator Bohemian Forest01.jpg


## Tilvísanir
Ichneumon

***Ichneumon*** er ættkvísl sníkjuvespna í ættinni *[[Ichneumonidae]]*. Þær sníkja yfirleitt á lirfum fiðrilda eða bjalla.

## Valdar tegundir
Ættkvíslin inniheldur um 270 tegundir (sumir halda fram meiri fjölda: 60.000 eða fleiri.):

* *[[Ichneumon eumerus]]*
* *[[Ichneumon extensorius]]* Linnaeus 1758 Móanálvespa
* *[[Ichneumon insidiosus]]* Wesmael, 1844
* *[[Ichneumon lariae]]* Curtis, 1835
* *[[Ichneumon ligatorius]]* Thunberg, 1822 Heiðanálvespa
* *[[Ichneumon nyassae]]* Heinrich,1967
* *[[Ichneumon rubriornatus]]* Cameron,1904 
* *[[Ichneumon sarcitorius]]* Linnaeus, 1758 
* *[[Ichneumon tottor]]* Thunberg,1822  
* *[[Ichneumon unicinctus]]* Brullé,1846

## Tilvísanir

* Biolib
* Waspweb
Ichneumon lariae

***Ichneumon lariae*** er tegund af sníkjuvespum sem var lýst af Curtis 1835. Hún er skærrauð á lit og er frá Norður-Ameríku (aðallega Kanada) og Rússlandi og Grænlandi.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *I. l. taimyrensis* (Heinrich, 1978)
* *I. l. magadanicus* (Ozols, 1973)
* *I. l. aurivillii* (Roman, 1916) Einlend í grænlandi.

## Tilvísanir
Geitháls

**Geitháls** er býli í lögsagnarumæmi Mosfellsbæjar. Það var byggt árið 1907 úr jörðinni Vilborgarkoti sem þá lagðist í eyði. Guðmundur Magnússon byggði upp Geitháls en hann bjó áður í Elliðakoti. Geitháls var við gatnamót Þingvallavegar og Suðurlandsvegar. Þar var tvílyft hús á steinhlöðnum kjallara. Á Geithálsi var búskapur og greiðasala. Þar var símstöð frá 1909. Algengt var að Reykvíkingar færu í útreiðartúra á sunnudögum að Geithálsi. Blómatími Geit háls sem vinsæls áfangastaðar stóð þar til bílaumferð jókst og vegur til  Þingvalla yfir Mosfellsheiði var aflagður eftir Alþingishátíðina 1930. Vegurinn varð eftir það kallaður gamli Þingvallavegur. Herlið Breta tók yfir Geitháls árið 1940.

## Heimildir
* Anna Lísa Guðmundsdóttir, Fornleifaskráning vegna tvöföldunar Suðurlandsvegar frá gatnamótum við Vesturlandsveg austur að Hólmsá, Minjasafn Reykjavíkur, Skýrsla nr. 152, 2010 

* Geitháls (ferlir.is)
Elliðavogshraun

**Elliðavogshraun** er hraun sem rann niður farveg Elliðaár úr stórum dyngjugíg sem heitir Leitin og er fyrir austan Bláfjöll. Elliðavogshraun er  afmarkaður hluti  af Leitarhrauni. Þunnfljótandi hraun rann um Sandskeið, niður í Lækjarbotna og þaðan  ofan í Elliðavatn. Þegar hraunið komst í snertingu við vatnið urðu miklar sprengingar og gufugos sem mynduðu gervigíganna Rauðhóla.

## Sjá einnig
* Leitin (eldstöð)
* Rauðhólar

## Heimild
*  Hólmur - Hrauntún - Rauðhólar - Gvendarbrunnar (ferlir.is)
Cobboldia

***Cobboldia*** er ættkvísl sníkjuflugna af ættinni *[[Oestridae]]*. Fullvaxnar flugur *[[Cobboldia elephantis]]* verpa eggjum sínum nálægt munni eða við rót skögultanna asíufíls, meðan hin skylda *[[Cobboldia loxodontis]]* (=*Platycobboldia loxodontis*) sníkir á afríkufílum. Lirfurnar klekjast og þroskasr í munnholi og fara síðar í maga. Við þroska fara þriðja stigs lirfurnar úr munni og falla til jarðar þar sem þær púpa sig. Útdauð  *[[Cobboldia russanovi]]* er þekkt frá frosnum hræjum loðfíla. *Cobboldia roverei* Gedoelst, 1915 (=*Rodhainommia roverei*) hefur fundist í afrískum skógarfílum.

Ættkvíslin heitir eftir Thomas Spencer Cobbold (1828 - 1886) sem lýsti fyrstu teguninni sem *Gastrophilus elephantis*.

## Tilvísanir
*Grunin, K.Y. 1973. The first finding of the stomach bot-fly larvae of the mammoth: *Cobboldia* (*Mamontia*, subgen. n.) *russanovi*, *sp. nov.* (Diptera, Gasterophilidae). Entomol. Obozr. 52: 228-33. [English translation, 1973, Entomol. Rev. 52(1): 165-69.]
*Pont, A. (1976) Dagsetning og höfundur *Cobboldia elephantis* (Diptera: Gasterophilidae). *Zeitschrschrift fur Angewandte Zoologie* **63**: 23

## Ytri tenglar
* Lífsferill 

## Tilvísanir
Hrossygla

**Hrossygla** (fræðiheiti: *Apamea zeta*) er fiðrildi af ygluætt (*Noctuidae)*. Hún er með holarktíska útbreiðslu og finnst um norðurhvel. Það finnst um Evrópu og norðurhluta Norður-Ameríku.

Vænghafið er 43–50&nbsp;mm. Fiðrildið er nokkuð breytilegt, en er yfirleitt grágrænt. Fiðrildin fljúga frá júlí til ágúst á Bretlandi.

Lirfan nærist á ýmsum grösum. Í Norður-Ameríku finnst lirfan á vinglum í fjallatúndrubúsvæði.

Hún finnst um allt land á Íslandi.

## Undirtegundir
**Apamea zeta assimilis* 
**Apamea zeta cyanochlora* (Búlgaría)
**Apamea zeta downesi* Mikkola, 2009 (Norður Ameríka)
**Apamea zeta hellernica* (Grikkland)
**Apamea zeta marmorata* 
**Apamea zeta murrayi* (Gibson, 1920) (Norður Ameríka)
**Apamea zeta nichollae* Hampson, 1908 (Norður Ameríka)
**Apamea zeta pelagica* Mikkola, 2009 (Norður Ameríka)
**Apamea zeta sanderkovacsi* (Rúmenía)
**Apamea zeta zeta* (mestöll Evrópa)

Fyrrum undirtegund *Apamea zeta alticola* er nú talin fullgild tegund, *[[Apamea alticola]]* (Smith, 1891).

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*''Apamea zeta'' up Mississippi Entomological Museum
*Lepiforum.de
Hringygla

**Hringygla** (fræðiheiti: *Mniotype adusta*) er fiðrildi af ygluætt (*Noctuidae*) sem var fyrst lýst af Eugen Johann Christoph Esper 1790. 

Hún finnst víða á Íslandi.
 
## Tilvísun
Húshumla

**Húshumla** (fræðiheiti: *Bombus lucorum*) er tegund af humlum, útbreidd og algeng um Evrópu. Fræðiheitið er víða notað yfir nauðalíkar og illaðgreinanlegar tegundir af humlum. Jafnvel svo að 1983, Scholl og Obrecht gerðu *Bombus lucorum* complex til að útskýra þrjár tegundir (*B. lucorum, [[Bombus magnus]]*, and *[[Bombus cryptarum]]*) sem eru illaðgreinanlegar í útliti. Nýleg endurskoðun á öllum þessum tegundum hefur útskýrt hvernig útbreiðslan er í Evrópu og Norður Asíu, næstum yfir að Kyrrahafi. *B. lucorum* nær að Barentshafi í norðri. Hinsvegar í suður Evrópu er hún hálendistegund með útbreiðslu sem nær aldrei alveg að Miðjarðarhafi.

Í samanburði við aðrar humlutegundir eru húshumlur með styttri tungu sem hentar á blóm með grunnan botn eins og fífla og baldursbrár. Þær nota hana einnig til að ræna blómasafa úr blómum með dýpri blómbotn. Vinnubýin nota harða hornhulsu um tunguna til að gera holu í blómið, svo þær ná safanum án þess komast í snertingu við frjóin. Þar af leiðandi frjóvgar hún ekki blómið.

Hún er nýlegur landnemi á Íslandi.
## Ætt
*Bombus lucorum* tilheyrir ættkvísl hunangsflugna (*Bombus*) og undirættinni *Bombus sensu stricto,* sem telur fimm tegundir í Evrópu: *[[Bombus terrestris|B. terrestris]], [[Bombus sporadicus|B. sporadicus]], [[Bombus lucorum|B. lucorum]], [[Bombus magnus|B. magnus]]* og *[[Bombus cryptarum|B. cryptarum]].* *B. lucorum* er skyldust *B. terrestris,* *B. cryptarum*, og *B. magnus,* með örfáum illgreinanlegum einkennum til að skilja þær í sundur*.*

## Tilvísanir
Fáni Grenada

**Fáni Grenada** er settur saman af tveimur gulum og tveimur grænum þríhyrningum ásamt rauðum borða umhverfis. Rauði hliðarborðinn umhverfis fánann hefur 6 gular fimm arma stjörnur. Í miðju fánans er síðan sú sjöunda. Stjörnurnar 7 tákna þau 7 fylki og höfuðborgina St. George's.

Í græna þríhyrningnum til vinstri er muskotávöxtur, sem er ein af mikilvægustu landbúnaðarafurðum Grenada.

Rauði liturinn táknar hugrekki og baráttumóð, sá guli sólina og græni landræktina. Fáninn var formlega tekin í gildi 7. febrúar árið 1974.

Hlutföll eru 3:5.

## heimildir
Glæmur

**Glæmur** (fræðiheiti: *Phasmidia*) eru ættbálkur skordýra sem telur um 2.000 tegundir sem lifa aðalega í gróskumiklum jörðum hitabeltisskóga en finnast einnig í kjarri og þyrnaflækjum á Grassléttum. Kunnugusta og algengasta glæmutegundin er förustafur.
Gaddaglæma

**Gaddaglæma** (fræðiheiti: *Aretaon asperrimus*) er skordýr sem tilheyrir ættbálk glæma. Gaddaglæman er um 5–9 cm á lengd og finnst helst á Borneó. Hún hefur hárbeitta gadda á höfði, frambol og fótum, svo rándýrum þykir ekki árennilegt að ráðast á hana.
LOL (^^,)

***LOL <(^^,)>*** er plata söngvarans Basshunter og kom hún var gefin út um í 28. ágúst 2006.

## Lagalisti

## Tilvísanir

## Tenglar
* Opinber vefsíða Basshunters
Brynjuglæma

**Brynjuglæma** (fræðiheiti: *Euyancantha horrida*) er tegund glæmu sem býr á Nýju-Gíneu. Hún er alsett smáþyrnabroddum.
Draugaglæma

**Draugaglæma** (fræðiheiti: *Extatosoma tiaratum*) er tegund glæmu sem lifir í Ástralíu og Nýja-Gíneu.
Kuomintang

**Kuomintang** eða **KMT**; oft þýtt sem **Þjóðernisflokkur Kína**, er valdamikill stjórnmálaflokkur í Lýðveldinu Kína á Taívan sem situr um þessar mundir í stjórnarandstöðu á taívanska löggjafarþinginu.

Forveri Kuomintang var Byltingarbandalagið (*Tongmenghui*), sem var ein hreyfinganna sem steypti af stóli Tjingveldinu og stofnaði lýðveldi í Kína árið 1912. Song Jiaoren og Sun Yat-sen stofnuðu Kuomintang stuttu eftir Xinhai-byltinguna árið 1911. Sun varð forseti kínverska lýðveldisins til bráðabirgða eftir stofnun þess en hann steig til hliðar svo Yuan Shikai gæti gerst forseti stuttu síðar. Chiang Kai-shek tók síðar við forystu Kuomintang, stofnaði Þjóðbyltingarherinn og tókst með norðurleiðangri sínum árið 1928 að sameina Kína á ný eftir að ríkið hafði klofnað í umráðasvæði fjölmargra stríðsherra í kjölfar hruns Tjingveldisins. Kuomintang réð yfir Kína til ársins 1949 en þá tapaði flokkurinn kínversku borgarastyrjöldinni gegn kommúníska Alþýðulýðveldinu Kína. Stuðningsmenn Kuomintang flúðu til Taívan og stofnuðu þar gerræðislegt flokksræði. Ríkisstjórn Kuomintang á Taívan hélt sæti Kína í Sameinuðu þjóðunum til ársins 1971.

Flokksræði Kuomintang á Taívan lauk árið 1987 og ýmsar umbætur frá og með tíunda áratuginum hafa dregið nokkuð úr völdum flokksins. Kuomintang er þó enn einn helsti stjórnmálaflokkur Taívans og sat síðast við völd frá 2008 til 2016. Í kosningum árið 2016 tapaði flokkurinn hins vegar bæði þing- og forsetakosningum fyrir Lýðræðislega framfaraflokknum og frambjóðanda hans, Tsai Ing-wen.

Undirstoð hugmyndafræði flokksins eru „þrjú lögmál fólksins“ sem Sun Yat-sen lagði drög að. MNT er meðlimur í „bláa flokksbandalaginu“ sem styður að stefnt verði að stjórnarsameiningu við meginlandið. Kuomintang hefur þó neyðst til að draga úr sumum kröfum sínum þar sem sameining við meginland Kína er í reynd afar langsótt. Kuomintang heldur opinberlega stefnu um „eitt Kína“ og lítur formlega svo á að ríkisstjórn Lýðveldisins Kína á Taívan sé hin eina lögmæta ríkisstjórn Kína en ekki meginlandsstjórn Alþýðulýðveldisins Kína. Í því skyni að draga úr spennu í samskiptum við alþýðulýðveldið hefur KMT þó frá árinu 2008 viðurkennt stefnu sem útilokar sameiningu, sjálfstæði og valdbeitingu á Taívan.

## Tilvísanir
Ian McDiarmid

**Ian McDiarmid** (f. 11. ágúst 1944) er skoskur leikari. Hann er þekktastur fyrir að leika Palpatine/Darth Sidious í Stjörnustríðs-myndunum.
Ásthildur Sturludóttir

**Ásthildur Sturludóttir** (fædd 10. júní 1974) er bæjarstjóri á Akureyri.

## Einkalíf
Ásthildur er uppalin í Stykkishólmi. Foreldrar hennar eru hjónin Sturla Böðvarsson, fyrrum bæjarstjóri í Stykkishólmi, samgönguráðherra og forseti Alþingis, og Hallgerður Gunnarsdóttir, lögfræðingur.

Eiginmaður hennar er Hafþór Gylfi Jónsson frá Patreksfirði. Saman eiga þau 2 börn. 

## Menntun og starfsferill
Ásthildur er með BA-próf í stjórnmálafræði frá Háskóla Íslands og MPA-gráðu (Master of Public Administration) í opinberri stjórnsýslu frá PACE University í New York. 

Hún starfaði áður sem verkefnisstjóri á rektorsskrifstofu og markaðs- og samskiptasviði Háskóla Íslands. Hún var einnig verkefnisstjóri við byggingu tónlistar- og ráðstefnuhússins Hörpu, framkvæmdastjóri Samtaka sveitarfélaga á Vesturlandi og atvinnuráðgjafi hjá SSV-þróun og ráðgjöf.

Ásthildur var bæjarstjóri í Vesturbyggð 2010-2018 og bæjarstjóri á Akureyri frá 2018.

## Heimildir
Butterworth (Penang)

**Butterworth** er stærsti bærinn á meginlandshluta Penang í Malasíu. Hann er um 3 km austan við George Town (Penang), höfuðstað fylkisins, hinum megin við Penangsund. Íbúar voru rúmlega 70 þúsund árið 2010.

Borgin er nefnd eftir William John Butterworth sem var ríkisstjóri fyrir  Breska Austur-Indíafélagið 1843-1855.
Granni

**Granni** er foss í Fossárdal inn af Þjórsárdal. Við hlið hans er öllu þekktari foss; Háifoss.
Öxarárfoss

**Öxarárfoss** er foss í Öxará við Þingvelli. Þar fellur áin fram af misgengisbrún í Þingvallahrauni. Þetta er sama misgengi og myndar Almannagjá. Fossinn er rúmlega 12 m hár. Síðan fellur áin í flúð fram af stórgrýtisurðinni neðanundir fossinum og niður í botn gjárinnar. Flúðin er um tveggja metra há. Heildarfallhæðin er því um 14 m. Breidd fossins er mjög misjöfn eftir vatnsmagni árinnar. Þegar mikið er í henni fyllir hún út í skarðið í brún gjárinnar sem er 26,5 m á breidd. Oftast er hann þó 5-10 m á breidd.

Björn Th. Björnsson listfræðingur lýsti Öxarárfossi og umgjörð hans:
„Þótt Öxarárfoss sé ekki mikill í mælingum, er hann sérkennilega fagur, og ber margt til þess. Hann fellur af jafnri brún og hæfilega breiðri til að ljá honum einkar þokkafull hlutföll. Stórgrýti er undir, en ekki hylur, og veldur það miklum úða. En þannig hagar hér við sól, að síðari hluta dags stendur hún skáhallt eftir gjánni og ljómar upp fosslöðrið, svo fágætt er að sjá. Umgerðin sem gjáhamrarnir mynda er ekki sísti fegurðaraukinn, hvort heldur fossinn er í léttum sumarham eða í klakaböndum að vetri.“

Heimildir.
* Árni Hjartarson og Snorri Zóphóníasson 2010.Öxará. Náttúrufræðingurinn 90. árg.
* Björn Th. Björnsson 1994. Þingvellir, staðir og leiðir. Mál og menning, Reykjavík, 195 bls.
Aðalból (Hrafnkelsdal)

**Aðalból** er bær í Hrafnkelsdal (í gamla Jökuldalshreppi) í Norður-Múlasýslu. Aðalból er meðal þeirra bæja sem lengst eru frá sjó á Íslandi. Þaðan eru um 100 km í botn Héraðsflóa en um 60 km í botn Berufjarðar. Bærinn er þekktur úr Hrafnkels sögu Freysgoða. Þar reisti Hrafnkell Hallfreðarson bú, gerðist höfðingi og hafði goðorð yfir Hrafnkelsdal og Jökuldal.
Hrafnkelsdalur

**Hrafnkelsdalur** er dalur í Múlaþingi sem gengur suður úr Jökuldal. Dalurinn er um 18 km langur uns hann skiptist í tvo afdali, Glúmstaðadal og Þuríðarstaðadal. Hrafnkelsdalur er sögusvið Hrafnkels sögu Freysgoða, þar eru tveir vel kunnir bæir, Aðalból og Vaðbrekka, en sagnir herma að þar hafi verið mikil byggð áður fyrr og eru víða í dalnum mjög fornar byggðarleifar.
Aðaldalshraun

**Aðaldalshraun** er hraun í utanverðum Aðaldal, milli Skjálfandafljóts og Laxár. Aðaldalshraun þekur flennistóran hluta dalbotns Aðaldals, er nær 100 ferkílómetrar og samanstendur í raun af tveimur öðrum hraunum, Eldra-Laxárhrauni sem kemur úr Ketildyngju (um 3500 ára gamalt) og Yngra-Laxárhrauni sem kemur úr Þrengsla- og Lúdentsborgum (um 2000 ára). Yngra hraunið hylur það eldra víðast í dalnum.
Minik Wallace

**Minik Wallace** (fæddur 1890, látinn 29. október 1918) var inúíti sem var fluttur til Bandaríkjanna ásamt fimm öðrum inúítum frá Grænlandi árið 1897 í leiðangri Robert Peary. Faðir Miniks Qisuk var einn af inúítunum. Allir ínúítarnir nema Minik dóu úr berklum. Minik var ættleiddur af safnstjóra og tók upp ættarnafn hans Wallace. Lík föður hans Qisuk var sent til safnstjórans og flegið og beinagrind Qisuk  höfð til sýnis á safninu. 

Minik fór aftur til Grænlands og bjó þar um tíma en kom seinna aftur til Bandaríkjanna. Hann lést í Spænsku veikinni 1918.

## Sjá einnig
* Ahnighito

## Tenglar
* Hljóðupptaka - sagan af Minik
Aðalmannsvatn

**Aðalmannsvatn**, einnig **Bugavatn** er stöðuvatn á Eyvindarstaðarheiði, norðan til í Bugum. Sunnarlega í vatninu er hár og gróinn hólmi, en vestur af vatninu er brekka upp á Þingmannaháls.
Affall

**Affall** er bergvatnskvísl í Landeyjum. Kvíslin rennur á mörkum Austur- og Vestur-Landeyja og fellur til hafs á milli Hallgeirseyjar og Bergþórshvols.

## Heimild
*
4G

**4G** er fjórða kynslóð farsímaneta sem tekur við af 3G og þarf að uppfylla skilyrði IMT Advanced-staðalsins sem skilgreindur er af Alþjóðafjarskiptasambandinu. 4G felur í sér bættan aðgang að farsímaneti, netsímaþjónustu, netsjónvarp í háskerpu, netleiki, myndsímafundi og þrívíddarsjónvarp.
Ansar al-Sharia

**Ansar al-Sharia** er heiti á nokkrum aðskildum róttækum íslamistahópum eða uppreisnarherjum í að minnsta kosti átta löndum. 

* Ansar al-Sharia (Jemen)
* Ansar al-Sharia Pakistan
* Ansar al-Sharia (Líbýu)
* Ansar al-Sharia (Derna, Líbýu)
* Ansar al-Sharia (Túnis)
* Ansar al-Sharia (Malí)
* Ansar al-Sharia (Egyptalandi)
* Ansar al-Sharia (Máritaníu)
* Ansar al-Sharia (Marokkó)
* Ansar al-Sharia (Yarmouk, Sýrlandi)
* Ansar al-Sharia (Sýrlandi) (leystist upp árið 2017)

## Tengt efni
* Al-Kaída á Arabíuskaga
Benghazi

**Benghazi** er önnur stærsta borg Líbíu og höfuðstaður Kýrenæku. Íbúar eru um 1,2 milljónir (Mat 2020). Í borginni eru margar stofnanir sem venja er að séu í höfuðborgum landa, eins og þing landsins, landsbókasafnið, höfuðstöðvar Libyan Airlines og ríkisolíufélagsins National Oil Corporation. Vegna þessa er stöðug samkeppni milli Benghazi og Trípólí.

Borgarastyrjöldin í Líbíu 2011 hófst í borginni og tímabundið þjóðarráð Líbíu hafði þar aðsetur sitt um tíma. Frá því að önnur borgarastyrjöldin hófst 2014 hafa staðið þar bardagar milli Þjóðarhers Líbíu og íslamskra uppreisnarhópa.

Orðsifjafræði heitisins er það að það er tvísamsett úr ben, sem merkir sonur sbr Benjamín (gæfusonur) og Benoní (sonur harmkvæla minna), og ghazi sem mun vera sama orð og rassia og því merka stríðssonur eða þvíumlíkt.
Emírat

**Emírat** er land sem heyrir undir emír, sem er titill einvaldsherra í mörgum löndum þar sem Íslam er ríkistrú. Emír er oft talinn jafngilda evrópskum fursta og emírat er því oft þýtt sem furstadæmi. 

Nú eru tíu emíröt í heiminum, þar af sjö í Sameinuðu arabísku furstadæmunum:
* Afganistan: Landið hefur í reynd verið íslamskt emírsdæmi frá endurkomu Talíbana á valdastól í ágúst 2021. Emírsdæmið nýtur þó ekki alþjóðlegrar viðurkenningar.
* Barein
* Katar
* Sameinuðu arabísku furstadæmin:
** Furstadæmið Abú Dabí
** Furstadæmið Adsman
** Furstadæmið Dúbæ
** Furstadæmið Fúdsaíra
** Furstadæmið Ras al-Kaíma
** Furstadæmið Sjarja
** Furstadæmið Úmm al-Kúvaín
Akbrautarholt

**Akbrautarholt** (einnig **Akbraut**) er bær í Holtum við Árneskvísl Þjórsár í Rangárvallarsýslu. Bæjarstæði Akbrautarholts er milli tveggja hóla og annar þeirra er kallaður Kræsir. Krikjuhóll stendur suðvestur af bænum og þar sést gömul kirkjurúst, með leifum hringlaga krikjugarðs í kring. Mikil bæjarrúst stendur við kirkjugarðinn. Allar þessar minjar eru friðlýstar, en engin rituð heimild er til um kirkju í Akbrautarholti og því er aldur rústana með öllu ókunnur.
Arnarbæli (Austur-Húnavatnssýsla)

**Arnarbæli** er mófellsberg á Auðkúluheiði, austur af Sandkúlufelli. Austan undir fellinu er Arnarbælistjörn. Hæð er 667 metrar.
Arnarbæli (Árnessýsla)

**Arnarbæli** var höfuðból í Ölfusi. Höfuðbólið stóð í bæjarhverfi sem gengur almennt undir heitinu Arnarbælishverfi. Þar er votlendi og heita *Arnarbælisforir* þar sem blautlendast er. Í Arnarbæli var prestsetur og kirkja til 1909, eða þar til Arnarbælis- og Reykjasóknir voru sameinaðar í eina sókn, með kirkju á Kotströnd.

## Heimildir
* Arnarbæli
* Frá Öræfum til Arnarbælis, Tíminn  11.05.1975
Breviarium Holense

***Breviarium Holense*** er fyrsta bók sem prentuð var á Íslandi, svo kunnugt sé, í prentsmiðjunni á biskupsetrinu Hólum í Hjaltadal árið 1534. Bókin var prentuð að frumkvæði Jóns Arasonar biskups, sem hafði þá nýlega flutt prentverk til landsins. Breviarium Holense var handbók á latínu fyrir presta, með bænum, ritningargreinum og sálmum.
Tóbagó

**Tóbagó** er eyja í Karíbahafi og sú minni af tveimur megineyjum ríkisins Trínidad og Tóbagó. Tóbagó liggur í norðaustur af Trínidad og 160 km norður af Venesúela. Stærð er um 300 km² en með nálægum smáeyjum, Litla Tóbagó, St. Giles Eyju, Geita Eyju (Goat island) og Systraskeri (Sisters rock) fer hún upp í 303 km². Hæsti punktur á Tóbagó er Dúfnatindur (Pigeon Peak); 550 metrar. 61.000 manns búa á Tóbagó (2011).

Tvö af 11 umdæmum landsins eru á eyjunni. Umdæmisbær Vestur-Tóbagó er Scarborough með um 18.000 íbúa. 
Scarborough er einnig höfuðstaður eyjunnar. Höfuðstaður umdæmisins Austur-Tóbagó er Roxborough.

Á nýlendutímanum skipti eyjan um hendur 33 sinnum en parísarsamkomulagið lét Bretum eyjuna í té. Árið 1962 hlaut eyjan sjálfstæði ásamt Trínidad.

Tóbagó er þekkt fyrir baðstrendur og kórala. Þar er regnskógur sem hefur verið verndaður frá 1776. Flestir íbúanna eru af afrískum uppruna.

## Heimild

* 

*
Trínidad

**Trínídad** er eyja í Karíbahafi og sú stærri af tveimur megineyjum ríkisins Trínidad og Tóbagó. Trínidad liggur um 11 km norður af Venesúela. Stærð eyjarinnar er um 4768 km²  (93% af heildarflatarmáli ríkisins) og þar búa um 1,3 milljónir (2011). Port of Spain, höfuðstaður ríkisins, er á eyjunni, en Chaguanas og San Fernando eru stærri borgir. Íbúar eru af mörgum þjóðernum og kynþáttum. Olíu- og gasvinnsla eru mikilvægar iðngreinar. 

Kristófer Kólumbus nefndi eyjuna eftir heilagri þrenningu árið 1498. Frumbyggjar Karíba og Aravaka bjuggu á eyjunni fyrir komu Evrópubúa. Fyrst réðu Spánverjar þar ríkjum og síðar Bretar. Árið 1958 fékk Trínidad sjálfsstjórn og árið 1962 sjálfstæði frá Bretlandi.

Hæsti punktur eyjunnar er El Cerro del Aripo, 940 metrar.

## Heimild

*
Karl 9.

**Karl 9.** getur átt við eftirfarandi:

* Karl 9. Frakkakonung (27. júní 1550 – 30. maí 1574)
* Karl 9. Svíakonung  (4. október 1550 – 30. október 1611)