open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sveinbjörn Egilsson

:*Getur líka átt við [[Sveinbjörn Egilsson (ritstjóri)|Sveinbjörn Egilsson]], ritstjóra*. 

**Sveinbjörn Egilsson** (24. febrúar 1791 í Innri-Njarðvík í Gullbringusýslu á Íslandi – 17. ágúst 1852) var íslenskur guðfræðingur, kennari, þýðandi og skáld. Hann er einna best þekktur sem fyrsti rektor Menntaskólans í Reykjavík (sem þá hét Lærði skólinn) og sem þýðandi Hómers.

Faðir hans, Egill Sveinbjarnarson, var lítið þekktur en þó efnaður bóndi. Sveinbjörn var í fóstri hjá Magnúsi Stephensen og hlaut menntun sína frá ýmsum aðilum. Hann gekk aldrei í latínuskóla, en þess í stað brautskráðist hann úr heimaskóla Árna Helgasonar 1810. Hann komst ekki í háskóla strax vegna ófriðar, en hóf 1814 guðfræðinám við Hafnarháskóla, sem hann lauk árið 1819. Við komu sína aftur til Íslands fékk hann kennarastöðu við Bessastaðaskóla, en þegar skólinn flutti til Reykjavíkur var hann gerður rektor. Hann var því fyrsti rektor Lærða skólans í Reykjavík. Aðalkennslugrein hans var forngríska. Sveinbjörn var giftur Helgu Gröndal, dóttur Benedikts Gröndals eldra, yfirréttardómara.

Á meðan hann gegndi kennara- og rektorsembætti vann hann mikið að ýmiss konar þýðingum, oft fyrir skólann (t.d. skólaþýðingu á *[[Menón]]* eftir Platón), en einnig á öðrum vettvangi. Frægastar eru sennilega þýðingar hans á kviðum Hómers, *[[Ilíonskviða|Ilíonskviðu]]* og *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]]*. Fyrir Fornfræðafélagið, sem hann var stofnfélagi að, þýddi hann Íslendingasögurnar á latínu (*[[Scripta historica Islandorum]]*). Hann tók saman orðabók yfir íslenskt skáldamál *[[Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis]]* sem varð grundvallar-uppsláttarrit fyrir allar framtíðarrannsóknir á fornum íslenskum kveðskap síðar meir. Hann þýddi einnig Snorra-Eddu á latínu og gaf út með frumtexta og vísnaskýringum. Hann samdi að auki nokkuð af ljóðum, meðal annars sálminn *[[Heims um ból]]* og tvo aðra sálma í sálmabókinni. Þegar hann dó var hann enn að vinna að þýðingu *[[Ilíonskviða|Ilíonskviðu]]* í bundnu máli, en sonur hans, Benedikt Gröndal yngri, lauk við verkið.

Veturinn 1849-50 gerðist í Lærða skólanum atburður sá, sem kallaðist *[[Pereat]]*. Forsagan var sú Sveinbjörn vildi þröngva skólapilta að ganga í bindindisfélag skólans. Þeir gengu þó flestir fljótlega úr félaginu, en við það reiddist Sveinbjörn mjög og flutti þeim harða skammaræðu 17. janúar 1850. Skólapiltar brugðust við með því að heimsækja rektor og hrópa *pereat*, sem er latneskt afhróp og þýðir *farist hann!* Sveinbjörn fór þá til Kaupmannahafnar að leita liðsinnis danskra skólayfirvalda, sem kváðust styðja hann. Hann lét þó af störfum 1851 og lést rúmu ári síðar.

## Heimild
* *Skólaræður Sveinbjarnar Egilssonar*. Almenna bókafélagið. Reykjavík, 1968.

## Tenglar
* „Ljóðskáldið Sveinbjörn Egilsson“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1997
* „Sveinbjörn Egilsson skáld“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1952
* „Nýi húmanisiminn og Hómersþýðingar Sveinbjarnar Egilssonar“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 2004
George Bush

**George Bush** getur átt við:
* George W. Bush, 43. Bandaríkjaforseta
* George H. W. Bush, 41. forseta Bandaríkjanna og föður George W. Bush
Kóróna Napóleons

**Kóróna Napóleons** var krýningarkóróna búin til fyrir hinn sjálfyfirlýsta keisara Frakklands, Napóleon I. Hann notaði hana við krýningu sína 2. desember 1804. Napóleon nefndi nýja kórónu sína **Kórónu Karlamagnúsar**, eftir hinni fornu krýningarkórónu Frakklands sem var eyðilögð í frönsku byltingunni. Þar með bar hann sig saman við hinn mikla miðaldakonung Franka og Heilaga rómverska keisarann, Karlamagnús.
Karl Benz

**Karl Friedrich Benz** (25. nóvember 1844 – 4. apríl 1929) var þýskur verkfræðingur og bifreiðahönnuður. Hann er almennt álitinn einn af uppfinningamönnum bensínknúinna ökutækja ásamt samtímamanni sínum Gottlieb Daimler. Benz Patentwagen, frá árinu1885, er talinn fyrsti nothæfi bíllinn og fékk Karl einkaleyfi fyrir hann 1886 og er það ár af mörgum talið upphafsár bílsins.  

Karl stofnaði fyrirtækið Benz & Co. árið 1883 í Mannheim sem framleiddi iðnaðarvélar. Fyrirtækið sameinaðist fyrirtæki Gottlieb Daimler árið 1926 og kallaðist eftir það Daimler-Benz og framleiddi Mercedes-Benz bílategundina. Daimler-Benz keypti svo hinn bandaríska bílaframleiðanda Chrysler Corporation árið 1998 og var nafni fyrirtækisins breytt í DaimlerChrysler. Það var von eigenda fyrirtækisins að með sameiningunni yrði til sterkt og öflugt fyrirtæki en þar sem þær áætlanir stóðust ekki þá seldi DaimlerChrysler Chrysler merkið til Cerberus Capital Management. Þann 5. október 2007 var nafninu svo breytt úr DaimlerChrysler í Daimler AG.


## Tenglar

* ''Upphaf bílaframleiðslu Daimlers og Benz''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987
* Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg/Germany
* Bertha Benz Memorial Route
Steinþór Sigurðsson

**Steinþór Sigurðsson** (fæddur 11. janúar 1904, dó 2. nóvember 1947) var íslenskur náttúrufræðingur. Hann lést við myndatöku á Heklugosinu 1947 þegar glóandi hraunhella steyptist fram af hraunfossi.

## Tengill
* Forsíðufrétt Morgunblaðsins um fráfall Steinþórs á timarit.is
Tímarit.is

**Tímarit.is** (líka **Tíðarrit.fo** og **Aviisitoqqat.gl**) er stafrænt bókasafn í opnum aðgangi á vegum Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns þar sem er að finna stafrænar útgáfur íslenskra, færeyskra og grænlenskra tímarita og dagblaða frá 17. öld til nútímans. Elsta tímaritið í safninu er *[[Alþingistíðindi]]* sem kom út 1696-1697. Auk dagblaða og tímarita sem gefin eru út á Íslandi, Grænlandi og í Færeyjum, inniheldur vefurinn blöð gefin út af Vestur-Íslendingum á 19. og 20. öld.

Verkefnið var upphaflega styrkt af Vestnorræna ráðinu árið 2000 og var upphaflegur tilgangur þess að gera aðgengileg öll tímarit útgefin fyrir 1930. Fyrsta útgáfa vefsins kom út árið 2002 með titlinum VESTNORD. Með samningi við Morgunblaðið var ákveðið að gera það aðgengilegt á vefnum til ársins 2000 og því hefur síðan verið fylgt eftir með samningum við aðra rétthafa og samkomulagi við Blaðamannafélag Íslands til að gera fleiri dagblöð og tímarit frá 20. og 21. öld aðgengileg. Það fer eftir samkomulagi við hvern útgefanda hvað er gert aðgengilegt á vefnum. Til að mynda er hægt að skoða *[[24 stundir]]* síðustu tvö ár útgáfu þess, öll tölublöð *[[Fréttablaðið|Fréttablaðsins]]* nema þau allra nýjustu og öll tölublöð *[[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]* að síðustu þremur árum undanskildum.

Í febrúar 2017 voru yfir 5 milljónir síðna og 1.079 titlar aðgengilegir á vefnum. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* Timarit.is
* Listi yfir öll tímaritin á tímarit.is
Samvægi

**Samvægi** getur átt við streitulaust ástand opinna kerfa (jafnvægi í lífkerfum t.d.) eða tilhneigingu lífkerfa til að halda streitulausu ástandi með því að svara áreiti. Oftast á hugtakið við það síðara en allar frumur leitast við að halda jafnvægi innra með sér til að geta starfað og gera það með því að svara hverskyns áreiti sem þær kunna að verða fyrir. Samvægi mannslíkamans fellst meðal annars í því að halda líkamanum jafnheitum svo hann geti starfað, ef það verður of heitt eða kalt er það oftast vegna veikinda. Ef að líkamshitinn verður of mikill eða lítill getur það endað með því að hann hættir að verka sem endar venjulega með andláti. Sömu sögu er að segja um önnur lífkerfi þegar þau hætta að geta svarað áreiti markvist, þau hætta að geta starfað.
Hólaskóli

**Hólaskóli** getur átt við þrjá skóla á Íslandi:
*Hólaskóla - háskólann á Hólum,
*Hólaskóla, Bændaskólann á Hólum, sem þar starfaði frá 1882, eða
*Hólaskóla, skólann sem rekinn var á biskupsstólnum á Hólum á árunum 1106 - 1802.
Sjibbólet

**Sjibbólet** er hebreskt orð sem notað var til að aðgreina hópa sem báru það fram með sh-hljóði frá þeim sem gerðu það ekki. Það er notað í 12 kafla Dómarabók Gamla testamentsins, versum 5-6:

:5. Gíleaðítar settust um Jórdanvöðin yfir til Efraím. Og þegar flóttamaður úr Efraím sagði: „Leyf mér yfir um!“ þá sögðu Gíleaðsmenn við hann: Ert þú Efraímíti? Ef hann svaraði: Nei!
:6. þá sögðu þeir við hann: „Segðu Sjibbólet“. Ef hann þá sagði: „Sibbólet“, og gætti þess eigi að bera það rétt fram, þá gripu þeir hann og drápu hann við Jórdanvöðin. Féllu þá í það mund af Efraím fjörutíu og tvær þúsundir.

## Heimild
*
Kirkjubólshreppur

**Kirkjubólshreppur** var sveitarfélag við sunnanverðan Steingrímsfjörð á Ströndum. Það var sameinað Hólmavíkurhreppi hinn 9. júní 2002 með tilskipun frá félagsmálaráðuneytinu og er ekki sjálfstætt lengur. Íbúatalan var þá komin niður fyrir 50 íbúa. Kirkjubólshreppur gekk um aldir undir nafninu Tungusveit og er það enn notað um svæðið.

Jarðir í Kirkjubólshreppi 1858:
* Kollafjarðarnes 
* Hvalsá
* Þorp
* Smáhamrar
* Heydalsá
* Kirkjuból
* Klúka
* Geststaðir
* Tindur
* Miðdalsgröf
* Heiðarbær
* Húsavík
* Tröllatúnga
* Hlíðarsel, hjáleiga
* Arnkötludalur
* Vonarholt, hjáleiga
* Túngugröf

## Heimild
* Skýrslur um landshagi á Íslandi, 1. Bindi (01.01.1858), Blaðsíða 716
Kaldalón

**Kaldalón** er stuttur fjörður við norðanvert Ísafjarðardjúp. Þar rennur jökuláin Mórilla um vaðla og leirur um lónið sjálft í fjölmörgum farvegum. Hlíðarnar upp að lóninu eru kjarri vaxnar. Austan megin hafa varðveist húsarústir Trymbilstaða. Vestan Mórillu er Lónhóll þar sem munnmæli segja að eitt sinn hafi staðið bær. Fyrir ofan hólinn er kletturinn Keggsir með rauðleitan drang sem heitir Sigga. 

Frá veginum í botni fjarðarins er vinsæl gönguleið að Drangajökli. Þegar gengið er inn dalinn taka við flatir grasbalar og loks þverhníptir hamraveggir. Í dalbotninum, að austan, eru 300 metra há Votubjörg. Að baki þeirra taka við enn hærri hamraveggir þar sem Kaldalónsjökull skríður niður í dalinn og Mórilla steypist niður í háum fossi. Kaldalónsjökull er skriðjökull úr Drangajökli.

Við sunnanvert Kaldalón hefur verið reistur minnisvarði um tónskáldið og lækninn Sigvalda Kaldalóns, sem bjó um ellefu ára skeið að Ármúla á Langadalsströnd, nálægt mynni Kaldalóns.

Fyrir utan Kaldalón eru nokkrir bæir: Bæir undir Bæjarhlíð, Dalbær, Lyngholt og Unaðsdalur í mynni Unaðsdals. Unaðsdalur er kirkjustaður og þar stendur samnefnd kirkja. Utar er svo bærinn Tyrðilmýri. Þaðan er stutt til Æðeyjar.
Galdrastafur

**Galdrastafir** eru tákn sem eru notuð í þeim tilgangi til að ná stjórn á náttúruöflunum eða reyna að stýra framvindu mála. 

Íslenskir galdrastafir eiga sér mismunandi rætur. Sumir eru greinilega runnir frá rúnaletri og eru þá myndaðir úr samsettum rúnum, en aðrir eru vafalaust innfluttir og ber þar mest á ýmiskonar innsiglum sem finna má í dulspeki miðalda. Þeir eru varðveittir í margvíslegum handritum og skræðum. 

Sumir galdrastafir bera nöfn en aðrir ekki og þeim fylgja jafnan leiðbeiningar um til hvers þeir eru ætlaðir og hvað þarf að gera til að þeir virki rétt. Því máttugri sem galdurinn var, því erfiðara er yfirleitt að framkvæma hann. Tilgangurinn með notkun stafanna er margvíslegur, sumir eru ætlaðir til verndar eða lækninga og aðrir til að gera öðrum illt. Fjölmargir íslenskir galdrastafir eru til að verjast þjófnaði eða finna þjóf og annar stór hluti eru ástargaldrar, flestir til að verða sér úti um kvenmann.

Galdraskræðurnar eru alls ekki alltaf sammála um heiti og tilgang einstakra stafa, en sjálf táknin má finna nákvæmlega eins í eldri og yngri skræðum. Í galdramálum sem upp komu á Íslandi á 17. öld er yfirleitt um að ræða stafi eða blöð sem ætluð eru til að létta sér lífsbaráttuna, en lítið bar á svartagaldri eða meingaldri.

Einn elsti og þekktasti galdrastafurinn er sennilega verndarstafurinn Ægishjálmur sem er merki Strandasýslu og er hann til í ýmsum myndum í fjölmörgum skræðum.

Björk Guðmundsdóttir lét húðflúra galdrastafinn Vegvísir á vinstri handlegginn sinn.

Um galdrastafi er til sú hjátrú að ekki megi draga línurnar í átt að sér því þá virkar galdurinn gegn manni.

## Fleiri galdrastafir
* Angurgapi
* Aronsvöndur
* Ausukross
* Blóðuxi
* Ginfaxi
* Lífspell
* Tjösull
* Þórshamar
Háteigskirkja

**Háteigskirkja** stendur við gatnamót Háteigsvegar og Lönguhlíðar / Nóatúns í Reykjavík og er kirkja Háteigssafnaðar . Háteigsprestakall var stofnað með lögum 17. júlí 1952, en árið 1963 breyttust sóknarmörk með stofnun Grensásprestakalls. Háteigskirkja var vígð á aðventu 1965.

## Ágrip af byggingarsögu Háteigskirkju
Í upphafi var söfnuðurinn án kirkju en messað var í Fossvogskirkju og í hátíðarsal Sjómannaskólans. Bygging Háteigskirkju hófst í september 1957 en Halldór H. Jónsson arkitekt hannaði kirkjuna. Þórður Jasonarson, formaður sóknarnefndar tók fyrstu skóflustunguna. Þegar Sigurbjörn Einarsson biskup vígði kirkjuna í árslog 1965 var ýmsu ólokið. Með tilkomu safnaðarheimilis 1996 gerbreyttist aðstaða fyrir allt starf safnaðarins en safnaðarheimilið stendur norðan við kirkjuna og er tengt með glergangi við kirkjuna sjálfa.

## Mósaíkmyndir Benedikts Gunnarsson í Háteigskirkju

Kvenfélag Háteigssóknar gaf kirkjunni kórmynd eftir Benedikt Gunnarsson listmálara á aðventu 1988. Kórmyndin sem er 40 fermetrar að stærð ber yfirskriftina ,,Krossinn og ljós heilagrar þrenningar" og er mósaíkverk sem unnið var eftir teikningum höfundar af Franz Mayer´sche Hofkunstanstalt, München, Þýskalandi. Kórmyndin var fyrsta verkið sem þetta fyrirtæki vann fyrir íslenska kirkju. Auk þess var Benedikt fyrsti íslenski listamaðurinn vann með fyrirtækinu við slíkt stórverk. Í verkið valdi Benedikt misþykkt mósaikefni, sem að meginhluta er úr handsteyptu plötugleri og feneysku glersmelti. Auk fyrrgreinds efnis valdi hann einnig fjölmarga náttúrusteina, meðal annars ýmsar tegundir marmara og hálf-eðalsteina, antíkgler, tilhöggvið gler, blaðgull og blaðsilfur í myndinni. 
 Í safnaðarheimilinu er að finna verk eftir Benedikt sem ber titilinn „Hvítasunna - kraftbirting heilags anda" og var önnur tillaga hans að kórmynd í kirkjunni en Benedikt færði kirkjunni verkið að gjöf í nóvember 2002 í tilefni af 50 ára afmæli safnaðarins. 

## Vígðir þjónar kirkjunnar
Prestkostningar fóru fyrst fram í Háteigssókn í október 1952 og var sr. Jón Þorvarðarson kosinn lögmætri kosningu og þjónaði hann söfnuðinum til október 1976. Annar prestur safnaðarins var Sr. Arngrímur Jónsson sem hóf störf í janúar 1964, en hann hafði hlotið flest atkvæði í prestskosningum 1. desember 1963. Hann þjónaði söfnuðinum til ársins 1993. Þriðji prestur safnaðarins Sr. Tómas Sveinsson hlaut flest atkvæði og var skipaður í embættið í nóvember 1976. Hann er sóknarprestur kirkjunnar í dag. Fjórði prestur safnaðarins Sr. Helga Soffía Konráðsdóttir hóf störf við Háteigskirkju í október 1993. Nokkrir prestar hafa komið að afleysingum í lengri eða skemmri tíma við kirkjuna, þar á meðal sr. Carlos Ferrer, sr. María Ágústsdóttir og sr. Guðbjörg Jóhannesdóttir.

## Tenglar
* Vefur Háteigskirkju
*Háteigskirkja á kirkjukort.net 

## Heimildir
Áskirkja

**Áskirkja** er kirkja Ássóknar í Reykjavík. Hún var vígð 1983.

## Tenglar
*Áskirkja á kirkjukort.net
Geisli

**Geisli** getur átt við:
* Geisli - íslenskt karlmannseiginnafn
* Geisli í stærðfræði, oft kallaður radíus
* Leysigeisla
* Geisli - helgiljóð í Flateyjarbók
Neskirkja

**Neskirkja** er í Nesprestakalli, Reykjavíkurprófastsdæmi vestra. Kirkjan var vígð á pálmasunnudag þann 14. apríl 1957. Sr. Ásmundur Guðmundsson (1888-1969), biskup, vígði kirkjuna. Neskirkja er í Nessókn og sækir nafn sitt til landnámsbýlisins Nes við Seltjörn þar sem talið er að kirkja hafi staðið frá því á 11. öld. Síðasta kirkjan sem stóð á Nesi var aflögð með konungsúrskurði 1797 þegar sóknin var sett undir Reykjavíkursókn, en þá sóttu allir íbúar Reykjavíkursóknar nýstofnaða Dómkirkju í Reykjavík.. Nessókn var stofnuðu þann 21. október árið1940 þegar Reykjavíkursókn var skipt upp í Dómsókn, Nessókn, Hallgrímssókn og Laugarnessókn. Neskirkja var sóknarkirkja Seltirninga frá á níunda áratuginn, en þá var Seltjarnarneskirkja reist.  

Fjórum árum eftir stofnun sóknarinnar var efnt til samkeppni og teikningu kirkjunnar og hlaut arkitektinn Ágúst Pálsson (1893-1967), fyrstu verðlaun. Kirkjan er oft talin vera fyrsta nútímakirkjan hér á landi enda var strax gert ráð fyrir fjölbreytilegu safnaðarstarfi í henni og kjallara hennar. Hönnun Ágústar þótti afskaplega nýstárleg og olli talsverðum deilum og um tíma leit út fyrir að ekki yrði að byggingu hennar. Blessunarlega fór svo að kirkjan var reist og markaði bygging hennar tímamótum í íslenskri byggingarsögu. Kirkjan er ósamhvef, asymmetrísk og er aðalinngangur hennar frá norðri en ekki vestri eins og í flestum kirkjum á Íslandi. Í forkirkju er steindur gluggi eftir Gerði Helgadóttur (1928-1975) og er hann gjöf Kvenfélags Neskirkju til að minnast 25 ára afmælis safnaðarins. Þar er einnig útskorið Kristslíkneski eftir Ágúst Sigurmundsson (1904-1965). Skírnarfontur er gjöf frá Þór Sigmundssyni, steinsmiði sem var vígður 2009. Ytra byrði Neskirkju er friðað. Upphaflega var þýskt 21. radda orgel í kirkjunni, en árið 1999 var sett upp nýtt 31. radda orgel í kirkjuna frá orgelsmiðnum Fritz Noack. Organisti Neskirkju er Steingrímur Þórhallsson.  

Fyrsti prestur kirkjunnar var Jón Thorarensen og þjónaði hann söfnuðinum frá 1940 til 1972. Frank M. Halldórsson var kosinn árið 1963 sem sóknarprestur þegar sóknin var gerð að tvímenningsprestakalli og þjónaði hann til 2004. Árið 1972 tók Jóhann S. Hlíðar við embætti af sr. Jóni og þjónaði hann til ársins 1975.  Guðmundur Óskar Ólafsson þjónaði við kirkjuna frá árinu 1975 til 1994. Halldór Reynisson kom til starfa árið 1994 og þjónaði með hléum til ársins 2001. Örn Bárður Jónsson hóf störf í söfnuðinum árið 1998, hann var valinn prestur 2001 og sóknarprestur árið 2004 og þjónaði til ársins 2016. Árið 2004 var Sigurður Árni Þórðarson valinn og þjónaði til ársloka 2014. Skúli Sigurður Ólafsson kom til starfa árið 2014 sem prestur og var valinn sóknarprestur í febrúarbyrjun 2016. Steinunn Arnþrúður Björnsdóttir var valinn prestur árið 2016 og þjónaði til ársins 2025. Jón Ómar Gunnarsson var valinn prestur í apríl 2025 og hóf störf við Nesprestakall þann 1. júlí 2025.  

Tenglar 
* Neskirkja á kirkjukort.net 
* Vefur Neskirkju
* Grein um Neskirkju í Kirkjublaðinu, sótt 13. maí 2025.
* Grein dr. Sigurðar Árna Þórðarsonar um sögu kirkjunnar, sótt 13. maí 2025.
Lestarslys á Íslandi

**[[Lestarslys]]** hafa verið fátíð á Íslandi vegna þess að lestarsamgöngur hafa ekki verið mikið notaðar, þá oftast aðeins tímabundið t.d. við byggingu mannvirkja.

* 1916 - 22. ágúst telpa varð fyrir lest við Reykjavíkurhöfn, hún lést af sárum sínum tveimur dögum síðar.
* 2004 - 6. október slösuðust þrír verkamenn sem unnu við Kárahnjúkavirkjun þegar farþegalest og vöruflutningalest skullu saman.
* 2005 - 3. desember slösuðust tveir verkamenn sem unnu við Kárahnjúkavirkjun þegar tvær farþegalestar skullu saman.
* 2006 - 13. desember slösuðust þrír ítalskir verkamenn sem unnu við Kárahnjúkavirkjun þegar tvær lestir skullu saman.

## Heimildir
Lestarslys

**Lestarslys** eru slys sem að gerast í umferð lesta. Þau geta falið í sér t.d. árekstur tveggja eða fleiri lesta, að lest fari útaf sporinu eða að lest lendi í árekstri við hlut á teinunum, t.d. bifreið.

Mannskæðustu lestarslys sögunnar eru:
* Ryongchon slysið, 22. apríl 2004: Óþekktur fjöldi fólks fórst (tölur frá 50 og upp í 3.000 eru nefndar) þegar sprenging varð í lest sem að flutti eldfiman varning af einhverju tagi. Norður-Kóreska ríkisstjórnin hefur þó ekki viljað gefa miklar upplýsingar um atburðinn þannig að margt er á huldu varðandi orsakir og afleiðingar.
* Telwatta á Sri Lanka, 26. desember 2004: Um 1.600 manns létust þegar flóðbylgjan í Indlandshafi skall á strönd Sri Lanka og sökkti lest sem að átti leið þar um, oftast talið mannskæðasta lestarslys sögunnar sökum óvissunnar um Ryongchon.
* Bihar á Indlandi, 1981: Um 800 manns létust þegar lest fauk út af brú í óveðri.

## Lestarslys í einstaka löndum
* Lestarslys á Íslandi
PAN

:*Þessi grein er um Hljómsveitina. Þú gætir hafa meint [[Personal Area Network]]*
Íslenska hljómsveitin PAN var stofnuð árið 2000 af söngvaranum Halldóri Erni Guðnasyni, hljómborðsleikaranum Gunnari Þór Pálssyni, bassaleikaranum Guðbjarti Karli Reynissyni og trommaranum Garðari Borgþórssyni. Árið eftir bættist gítarleikarinn Björgvin Benediktsson í hópinn og hefur hljómsveitin haldist í þeirri mynd síðan.
Hljómsveitin gaf út sína fyrstu plötu - Virgins - í maí 2005. Áður hafði hljómsveitin tekið upp demóupptökur af eldri lögum sveitarinnar, en þær upptökur er þó hvergi hægt að nálgast opinberlega.

## Útgefið efni
* Virgins (2005)

## Tengill
* www.panband.net
Nauðgun

**Nauðgun** er líkamsárás og glæpur sem að felur í sér að fórnarlambið er neytt til einhverskonar kynlífsathafna, yfirleitt samfara, gegn vilja sínum. Nauðgun er samkvæmt íslenska réttarkerfinu næstrefsiverðasti glæpur á eftir manndrápi. 

Árið 2018 var skilgreiningu á nauðgun breytt í: „Hver sem hefur samræði eða önnur kynferðismök við mann án samþykkis hans gerist sekur um nauðgun.“

## Lagaákvæði
Í Jónsbók stendur í kafla um níðingsverk: „Það er enn óbótamál, ef maður tekur konu nauðga, ef þar eru til tvö lögleg vitni, að það sé satt. Nú eru eigi vitni til, en hún segist nauðug tekin, og segir hún það samdægurs, þá dæmi tólf menn hinir skynsömustu eftir því, sem þeim þykja líkindi til bera, og hvort þeirra þykir líkt til sanninda. En þótt kona geti varið sig fyrir góðkvensku sakir, svo að hann komi eigi vilja sínum fram, þá ber með engu móti, að hann hafi eigi refsingu fyrir eftir dómi, ef sannprófast, að hann hafði fullan vilja til þess, og haldi þó lífinu."

## Tilvísanir
Langjökull

**Langjökull** er annar stærsti jökull Íslands, um 950 km² að stærð og hæsti punktur hans í 1.355 m hæð. Jökullinn er vestan við Hofsjökul á miðhálendi Íslands. Er hann talinn þekja tvær eldstöðvar.  Hallmundarhraun rann um árið  900 frá eldvörpum við norðvesturbrún Langjökuls og alla leið til byggða í Hvítársíðu eða um 50 kílómetra leið.   

Austan undir jöklinum er jökullónið Hvítárvatn en það er upphaf Hvítár.

## Jarðskjálftar
Jarðskjálftavirkni er í jöklinum og hafa nýlegir stórir skjálftar verið 4 að stærð 2015 og 4,6 árið 2022.

## Nálægir staðir
* Hraunfossar ,  Surtshellir ,  Víðgelmir ,  Reykholt í Borgarfirði ,  Barnafoss .
## Tilvísanir

## Heimild
* 
*
Drangajökull

**Drangajökull** er 200 km² jökull á Vestfjörðum Íslands. Hann er nyrstur allra íslenskra jökla og dregur nafn sitt af Drangaskörðum á Ströndum, 7 klettadröngum sem ganga út í sjó frá Drangafjalli. Þegar Hornstrandir voru enn í byggð var jökullinn fjölfarin leið, þar yfir var m.a. dreginn rekaviður af Ströndum á hestum  yfir í Djúp. Hann er ennfremur eini jökull Íslands alfarið undir kílómetra hæð og eins og sakir standa sem ekki hopar heldur vex nokkuð, og skýrist það einkum af meiri vetrarúrkomu.

Hæsti tindur Drangajökuls er Jökulbunga sem er 925 m. Upp úr jöklinum standa jökulskerin  Hrollleifsborg (851 m), Reyðarbunga (777 m) og Hljóðabunga (825 m). Helstu skriðjöklar Drangajökuls eru  Kaldalónsjökull, Leirufjarðarjökull, Þaralátursfjarðarjökull, Reykjafjarðarjökull og Bjarnarfjarðarjökull.

## Heimildir
* 
* 

## Tengill
* Þaralátursfjörður og Drangajökull
Rúmmál snúða

**Rúmmál snúða** eða **rúmmál snérla** er í örsmæðareikningi aðferð til þess að finna rúmmál falls sem hefur verið snúið í þrívídd um einhvern ás, þá vanalega X-ás. Því er lýst með jöfnu sem notast við heildun.

f sé fall af x. Rúmmálið af snúði f(x) á bilinu a til b um X-ás er
:R = \pi \int_a^b f^2(x) dx.
Möðruvellir

Eftirfarandi staðir heita **Möðruvellir**:
*Möðruvellir í Eyjafjarðarsveit.
*Möðruvellir í Héðinsfirði
*Möðruvellir í Hörgárdal.
*Ein bygginga Menntaskólans á Akureyri.
Stærðfræðileg rökfræði

**Stærðfræðileg rökfræði** er grein innan stærðfræðinnar annars vegar, og undirgrein af rökfræði hins vegar, sem snýr að tvennu:

# Að meta sannleiksgildi eða hrekjanleika stærðfræðilegra fullyrðinga út frá formi þeirra og uppbyggingu. *Sjá [[sönnunartækni]]*.
# Formleg rökfræði sett fram með táknmáli rökfræðinnar. Þetta er einnig kallað táknleg rökfræði, en hún var upprunalega þróuð út frá táknmáli stærðfræðinnar.

## Saga
Stærðfræðileg rökfræði á rætur sínar að rekja til nokkurra stærðfræðinga og heimspekinga sem töldu þörf á aðferð til þess að lýsa rökyrðingum á stærðfræðilegan máta og þörf á heilsteyptu kerfi til þess að sýna fram á sannleiksgildi stærðfræðilegra fullyrðinga. Fremstan í flokki má nefna Gottlob Frege sem er gjarnan nefndur faðir nútímarökfræði.

Bertrand Russell og Alfred North Whitehead skrifuðu bókina *[[Principia Mathematica]]* í þremur bindum á árunum 1910—1913. Í því riti leituðust þeir eftir því að skilgreina þekkta stærðfræði út frá forsendum stærðfræðilegrar rökfræði.

## Rökyrðingar
Rökyrðingar eru kjarninn í rökfræði. Hægt er að rita rökyrðingar með ýmsum hætti, svo sem:
* Himinninn er blár
* 2+2 = 4
* Það er kalt úti
* Jón er með hatt
 
Dæmi um setningar sem eru ekki yrðingar eru:
* Er himinninn blár?
* Fáðu þér sæti
* 2+2

Í stærðfræðilegri rökfræði eru setningar gjarnan kenndar við breytistærð, til dæmis bókstafi.

## Röktákn
Táknræn rökfræði byggist á táknum í stað orða þar sem hægt er. Þetta er gert til þess að draga úr allri tvíræðni.
Gerum ráð fyrir að *P* og *Q* séu rökyrðingar. Gerum ráð fyrir að *R(x)* sé umsagnarökfræðileg rökyrðing. Gerum þá ráð fyrir því að *x* sé breyta.

Einnig eru svigar notaðir til aðgreiningar þegar að einhver tvíræðni er til staðar.
Björg Caritas Þorláksson

**Björg Caritas Þorláksson** (fædd 30. janúar 1874 í Vesturhópshólum í Húnaþingi, dó 25. febrúar 1934 í Kaupmannahöfn), var fyrsta íslenska konan til að ljúka doktorsnámi.

Foreldrar Bjargar voru hjónin Margrét Jónsdóttir (1835-1927) húsfreyja og Þorlákur Símon Þorláksson (1849-1908) bóndi og hreppstjóri í Vesturhópshólum. Systkini Bjargar sem upp komust voru Sigurbjörg Þorláksdóttir (1870-1932) kennslukona, Jón Þorláksson (1877-1935) forsætisráðherra og Magnús Þorláksson (1875-1942) bóndi að Blikastöðum í Mosfellssveit.

## Ævi
Björg og systkini hennar fengu heimakennslu en síðar fór Björg í Kvennaskóla Húnvetninga að Ytri-Ey á Skagaströnd og gerðist seinna kennslukona við skólann. Hún hélt til Kaupmannahafnar árið 1897 ásamt Jóni bróður sínum og ílengdist þar. Þar lauk hún kennaraprófi árið 1900 en áformaði í kjölfarið að sækja um skólavist í Lærða skólanum í Reykjavík og ljúka stúdentsprófi. Beiðni hennar var hafnað þar sem konur höfðu eingunis rétt til að taka próf við skólann en ekki setjast þar á skólabekk. Björg lauk því stúdentsprófi í Kaupmannahöfn árið 1901 og ári síðar lauk hún cand.phil prófi frá Kaupmannahafnarháskóla. Hún hélt síðar í doktorsnám í sálfræði í Sorbonne háskóla í París og varð fyrsta íslenska konan til að ljúka doktorsprófi en hún varði doktorsritgerð sína 17. júní 1926. Sama ár hlaut hún riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu. Doktorsverkefni Bjargar fjallaði um lífeðlisfræðilegan grundvöll eðlishvatanna. Hún var afkastamikil fræðikona og eftir hana liggur mikill fjöldi greina um hin ýmsu málefni. Björg birti fjölda þýðinga á ýmsum greinum í tímaritum á borð við Skírni. 

Björg giftist sveitunga sínum Sigfúsi Blöndal bókaverði og orðabókarritstjóra árið 1903 og tók þá nafnið Blöndal en eftir að þau skildu árið 1923 tók hún upp nafnið Björg C. Þorláksson. Björg starfaði ötullega með Sigfúsi að gerð íslensk-danskrar orðabókar án þess þó að hennar sé neins staðar getið í því samhengi.

Hún átti við heilsuleysi að stríða en ung greindist hún með berkla og síðar glímdi hún bæði við brjóstakrabbamein og geðsjúkdóma. Hún lést í Kaupmannahöfn sextug að aldri árið 1934.

*Björg - Ævisaga Bjargar C. Þorláksson kom út árið 2001.* Höfundur hennar er Sigríður Dúna Kristmundsdóttir og var bókin fyrsta íslenska fræðilega ævisagan sem skrifuð er um konu.

## Heimildir
**[[Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna]]*, Kvennasögusafn Íslands, Reykjavík 1998
* Björg C. Blöndal lýkur doktorsprófi frá Sorbonne 

## Rit eftir Björgu C. Þorláksson
* Björg Þorláksson, Mataræði og þjóðþríf (1930)

## Tilvísanir
Svafa Þórleifsdóttir

**Svafa Þórleifsdóttir** (fædd 20. október 1886 að Skinnastað í Öxarfirði, dó 7. mars 1978) var skólastjóri og ritstjóri og hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1967 og stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1973.

## Heimild
**[[Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna]]*, Kvennasögusafn Íslands, Reykjavík 1998
Halldóra Bjarnadóttir

**Halldóra Bjarnadóttir** (fædd 14. október 1873 að Ási í Vatnsdal í Austur-Húnavatnssýslu, dó 28. nóvember 1981 á Blönduósi) var skólastjóri barnaskólans á Akureyri, fyrsti formaður Sambands norðlenskra kvenna og ritstjóri tímaritsins Hlínar.

Foreldrar Halldóru voru Bjarni Jónasson bóndi á Hofi í Vatnsdal og Björg Jónsdóttir. Þau skildu og fór faðir hennar til Vesturheims árið 1883. Halldóra fylgdi móður sinni og fluttu þær til Reykjavíkur á heimili Jóns Árnasonar þjóðsagnaritara sem var frændi hennar. Halldóra fékk áhuga á handavinnu og heimilisiðnaði og fór til náms í Noregi árið 1896 og lauk kennaraprófi þar árið 1899. Hún fór þá til Íslands og kenndi við barnaskólann í Reykjavík en sneri aftur til Noregs og var þar við kennslu 1901 til 1908 m.a. í bænum Moss. Árið 1908  kom hún til Íslands og gerðist skólastjóri Barnaskólans á Akureyri.  

Halldóra leiddi framboðslista kvenna við bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyri árið 1921 og náði kjöri. Hún sagði hins vegar af sér bæjarfulltrúastarfinu tveimur árum síðar.

Halldóra flutti síðar til Reykjavíkur og varð stundakennari við Kennaraskóla Íslands í handavinnu og ráðunautur almennings í heimilisiðnaði frá 1922.

Árið 1937 fór hún til Vesturheims og stóð þar fyrir mikilli heimilisiðnaðarsýningu á vegum Vestur-Íslendinga. Árið 1946 stofnaði Halldóra Tóvinnuskólann á Svalbarði við Eyjafjörð og starfaði þar til ársins 1955. Hún stóð fyrir sýningum á Íslandi og erlendis og var ritstjóri ársritsins Hlín en það rit kom fyrst út árið 1917.

Árið 1955 flutti Halldóra á ellideild Héraðshælisins á Blönduósi og dvaldi þar til dauðadags 1981. Hún var eftir sem áður ritstjóri Hlínar og var einnig formaður Sambands norðlenskra kvenna og var mikilvirk í bréfaskrifum og ritaði Vefnaðarbókina sem koma út árið 1966.

Halldóra var kjörinn fyrsti heiðurborgari Blönduóss á 100 afmæli sínu.

Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1931 og stórriddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1971.

Halldóra  gaf eigur sínar og  safn hannyrða til heimilisiðnaðarsafns Sambands norðlenskra kvenna á Blönduósi.

## Heimildir
*''Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna', Kvennasögusafn Íslands, Reykjavík 1998
* Nanna Ólafsdóttir, Halldóra Bjarnadóttir, heimilisráðunautur, Árbók Landsbókasafns Íslands - (01.01.1990), Bls. 35
* Halldórustofa í Textílsetrinu á Blönduósi 
* Sr. Árni Sigurðsson minningarorð um Halldóru Bjarnadóttur
Sean Kinney

**Sean Howard Kinney** (fæddur 27. maí 1966) er bandarískur tónlistarmaður og trommari Alice in Chains. Afi Sean byrjaði að kenna honum á trommur þegar hann var þriggja ára gamall. Þegar Sean var aðeins níu ára gamall var hann byrjaður að spila í hljómsveit með afa sínum sem hét *The Cross Cats* og ferðaðist hann með þeim vítt og breitt um Bandaríkin að spila í brúðkaupum. Árið 1987 var Alice In Chains stofnuð af Jerry Cantrell og Layne Staley og fengu þeir Mike Starr á bassa. Þar sem Sean var sambýlismaður systur Mike's fékk hann hlutverk trommuslagara í sveitinni. Sean hefur spilað á öllum plötum sveitarinnar  og spilaði einnig á sólóplötu sem Jerry Cantrell gerði, Boggy Depot. Árið 2005 snéri Sean aftur til að spila með Alice in Chains á styrktartónleikum fyrir þá sem lentu í flóðbylgjunni á jóladag 2004.
Villeneuve-d'Ascq

**Villeneuve-d'Ascq** er borg í Frakklandi. Hún er norðarlega í Frakklandi. 

## Tengill

* Vefur borgarinnar
Alþjóðlega geimstöðin

**Alþjóðlega geimstöðin** (enska: *International Space Station*, stytt *ISS*) er geimstöð (gervitungl með aðstöðu fyrir geimfara) á nærbraut um jörðu. Geimstöðin er samstarfsverkefni sex geimferðastofnana:
* Geimferðastofnun Bandaríkjanna (National Aeronautics and Space Administration, stytt NASA)
* Geimferðastofnun Brasilíu
* Geimferðastofnun Evrópu (European Space Agency, stytt ESA) - ekki taka þó öll aðildarlönd stofnunarinnar þátt
* Geimferðastofnun Japans (Japan Aerospace Exploration Agency, styt JAXA)
* Geimferðastofnun Rússlands (Roskosmos)

## Tenglar
* Hreyfimynd sem sýnir uppbyggingu geimstöðvarinnar
Freyr (aðgreining)

**Freyr** getur meðal annars átt við
*norræna frjósemisgoðið Frey
*mannsnafnið Frey
*landbúnaðartímaritið Frey
Freyja

**Freyja** er gyðja ástar og frjósemi í norrænni goðafræði. Nafn hennar merkir „frú“. Freyja er af ætt vana en bjó ásamt bróður sínum Frey og föður sínum Nirði í Ásgarði en þangað voru þau send sem gíslar og vináttuvottur eftir stríð þessara tveggja ætta goða. 
Freyja var valdamikil gyðja og mikið dýrkuð af konum en einnig af konungum og hetjum. Hún jók frjósemd lands og  sjávar og veitti hjálp í hjónabandi og við fæðingar. Verandi ástargyðja er hún sögð hafa átt marga ástmenn bæði goð og konunga sem hún studdi svo í valdatíð þeirra.

## Fjölskylduhagir og heimili
Samkvæmt Ynglingasögu er Freyja dóttir sjávarguðsins Njarðar og systur hans, en einnig er hún stundum talin dóttir Njarðar og jötunynjunnar Skaða. Hún er systir frjósemisguðsins Freys og er bóndi hennar nefndur Óttar eða Óður, þó Snorri segi hana gifta Frey. Óður þurfti oft að fara í langferðir og þegar hann var í burtu grét hún tárum úr skíragulli af söknuði.  Dætur þeirra eru Hnoss og Gersemi.
Bær Freyju heitir Fólkvangur þar sem salurinn Sessrúmnir er en hann er bæði rúmgóður og lofthreinn. Þangað eru allir velkomnir.

## Dýrgripir Freyju
Freyja ferðaðist í vagni sem tveir kettir drógu. Hún átti einnig valsham sem var þeim eiginleikum búinn að er hún klæddist honum breyttist hún í fugl og gat flogið hvert sem hún vildi. Þessi valshamur kemur mikið fyrir í goðsögunum og oft vegna þess að Loki stelst til að nota hann.
Freyja hafði miklar mætur á dýrum djásnum og átti hálsmen nokkuð sem var kallað Brísingamen eftir dvergaætt þeirri, Brísingum, sem það höfðu smíðað. Freyja sá dýrgripinn hjá dvergunum og fékk mikla ágirnd á því. Þeir sögðu að hún mætti fá það ef hún eyddi einni nótt með hverjum þeirra og hún samþykkti það. Þegar Óðinn frétti af þessu skipaði hann Loka að ræna meninu af Freyju. Loki breytti sér þá í flugu til að komast inn í skemmu hennar, en sagt var að enginn maður gæti komist þangað inn án leyfis gyðjunnar. Því næst breytti hann sér í fló meðan Freyja svaf og beit hana í kinnina svo að hún velti sér á magann. Þá gat hann opnað lásinn, tekið menið og fært það Óðni. Þegar Freyja uppgötvaði að menið var horfið grunaði hana að Óðinn hefði tekið það og heimtaði að hann skilaði því. Óðinn gerði það en fyrst þurfti Freyja að koma af stað vígum milli tveggja konunga, en víg þessi þróuðust yfir í eina af helstu hetjusögnum víkingatímans: Hjaðningavíg.

## Heimildir
* Branston, Brian. *Goð og garpar úr norrænum sögnum*. Reykjavík: Bókaforlagið Saga, 1979.
* Cottrell, Arthur. *Norse Mythology*. London: Ultimate Editions, 1997.
* Willis, Roy. *Goðsagnir heimsins*. Reykjavík: Mál og menning, 1998.
Ystu punktar Íslands

**Ystu punktar Íslands** eru þeir staðir sem eru vestastir, austastir, nyrstir eða syðstir á Íslandi.

## Land og eyjar
### Staðir
* Nyrsti staður - Kolbeinsey, Eyjafjarðarsýslu (67°08'09"N, 18°41'03"V)
* Syðsti staður - Surtsey, Vestmannaeyjum (63°17'N, 020°35'V)
* Vestasti staður - Bjargtangar, Vestur-Barðastrandarsýslu (65°30'N, 024°32'V)
* Austasti staður - Hvalbakur, Suður-Múlasýslu (64°35'48"N, 013°14'V)
* Hæsti staður - Hvannadalshnúkur (2110 m, 64°0'0"N, 16°39'0"V)

### Byggðir
* Nyrsta byggð - Grímsey, Eyjafjarðarsýslu (66°33'N, 018°01'V)
* Syðsta byggð (bær) - Garðar, Vestur-Skaftafellssýslu (63°24'N, 019°03'V)
* Syðsta byggð (þéttbýli) - Vestmannaeyjabær
* Vestasta byggð (bær) - Hvallátur, Vestur-Barðastrandarsýslu (65°32'N, 024°28'V)
* Vestasta byggð (þéttbýli) - Patreksfjörður, Vestur-Barðastrandarsýslu (65°35'N, 023°59'V)
* Austasta byggð (bær) - Sandvík, Suður-Múlasýslu (65°06'N, 013°33'V)
* Austasta byggð (þéttbýli) - Neskaupstaður, Suður-Múlasýslu (65°09'N, 013°43'V)

## Meginlandið
### Staðir
* Nyrsti staður - Rifstangi, Norður-Þingeyjarsýslu (66°32'N, 016°12'V)
* Syðsti staður - Kötlutangi, Vestur-Skaftafellssýslu (063°23'N, 018°45'V)
* Vestasti staður - Bjargtangar, Vestur-Barðastrandarsýslu (65°30'N, 024°32'V)
* Austasti staður - Gerpir, Suður-Múlasýslu (65°04'N, 013°29'V)
* Hæsti staður - Hvannadalshnúkur (2110 m, 64°0'0"N, 16°39'0"V)

### Byggðir
* Nyrsta byggð (bær) - Rif, Norður-Þingeyjarsýslu (66°32'N, 016°12'V)
* Nyrsta byggð (þéttbýli) - Raufarhöfn, Norður-Þingeyjarsýslu (66°45'N, 015°95'V)
* Syðsta byggð (bær) - Garðar, Vestur-Skaftafellssýslu (63°24'N, 019°03'V)
* Syðsta byggð (þéttbýli) - Vík, Vestur-Skaftafellssýslu (63°25'N, 019°01'V)
* Vestasta byggð (bær) - Hvallátur, Vestur-Barðastrandarsýsla (65°32'N, 024°28'V)
* Vestasta byggð (þéttbýli) - Patreksfjörður, Vestur-Barðastrandarsýslu (65°35'N, 023°59'V)
* Austasta byggð (bær) - Sandvík, Suður-Múlasýslu (65°06'N, 013°33'V)
* Austasta byggð (þéttbýli) - Neskaupstaður, Suður-Múlasýslu (65°09'N, 013°43'V)
Hjálparfoss

**Hjálparfoss** er foss neðarlega í Fossá í Þjórsárdal. Fossinn er tvöfaldur og eru stuðlabergsmyndanir í kringum hann. Nafnið kom til þegar ferðir yfir Sprengisand voru tíðari og ferðalangar fundu gras handa hrossum sínum og hægt var að brynna þeim á öðru en jökulvatni.

Fossinn var friðaður árið 2020. 

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Njörður

**Njörður** er sjávarguð í norrænni goðafræði. Hann var einn Vana, en bjó í Ásgarði meðal Ása í kjölfar stríðs goðaættanna tveggja. Hann á börnin Freyju og Frey, en þau eru bæði frjósemisgoð. Hann er giftur jötunynjunni Skaða. Heimili Njarðar er nefnt Nóatún, og er við sjó, en heimili Skaða er í Þrymheimi, uppi í fjöllum. Þau urðu ekki ásátt um að búa á öðrum hvorum staðnum, heldur voru níu nætur til skiptis á hvorum stað. Síðar skildu þau og varð Skaði seinni kona Óðins.

## Heimildir
* Cottrell, Arthur. 1997. *Norse Mythology*. Ultimate Editions, London.
Jóhamar

**Jóhamar** (*Jóhannes Óskarsson*)  (fæddur 23. júní 1963) er skáld og rithöfundur. 

Jóhamar var einn af meðlimum súrrealistahópsins Medúsu og síðar einn af stofnfélögum útgáfufyrirtækisins Smekkleysu. 

## Ljóðabækur og skáldsögur
* *Taskan*
* *Brambolt*, Medúsa 1984 (m. myndum eftir Einar Melax)
*  *Örfá smáatriði* og *Menn grafa óhljóð* á hljóðritinu *[[Fellibylurinn Gloría]]*, Gramm 1986
* *Leitin að Spojing*, 1987
* *Byggingin*, Smekkleysa, 1988
* *Skáldið á daginn*, 2005 (endurútg. 2007)
* *Start the violence*, 2007

## Tenglar
* *[http://www.lulu.com/content/181038 Skáldið á daginn]* , netútgáfan lulu.com 2005
* *[http://www.lulu.com/content/916340 Skáldið á daginn]* , (endurútg.) lulu.com 2007
* *[http://www.lulu.com/content/1042433 Start the violence]* , lulu.com 2007
Vegabréfsáritun

**Vegabréfsáritun** er skjal sem gefið er út af ákveðnu ríki sem veitir einstaklingi leyfi til að leggja fram formlega beiðni um að fara inn í eða út úr ríkinu í ákveðinn tíma. Einstaklingar á Schengen-svæðinu þurfa ekki vegabréfsáritun til að ferðast innan þeirra landamæra.

Íslensku sendiráðin í London, Nýju-Delí, Washington D.C. og Peking gefa út vegabréfsáritanir fyrir ferðalanga utan Schengen-svæðisins með aðaláfangastaðinn Ísland, og er með samning við um 120 önnur lönd um að gefa áritanir út fyrir hönd Íslenska sendiráðsins
Schengen

**Schengen** er vínræktunarþorp í suðaustur Lúxemborg nærri landamærum Þýskalands, Frakklands og Lúxemborgar. Árið 2004 bjuggu þar 425 manns.

Þorpið komst í heimsfréttirnar 14. júní 1985 þegar Schengen-sáttmálinn var undirritaður á skipinu Princesse Marie-Astrid á ánni Mósel við Schengen.
Goðafoss (aðgreining)

Goðafoss getur átt við:
* Goðafoss í Skjálfandafljóti
* Goðafoss í landi Klúku í Bjarnarfirði
* Goðafoss í Þverá hjá Munkaþverá
* Goðafoss í Hofsá í Svarfaðardal
* E/S Goðafoss, skip
Mandríll

**Mandrill** (fræðiheiti: *Mandrillus sphinx*) er prímati af ætt stökkapa. Tegundin flokkast nú undir ættkvíslina *[[Mandrillus]]* ásamt vestur-afríska bavíananum en taldist áður til bavíana. Mandrillinn er stærsti apaköttur í heimi en hann verður allt að 1 m á lengd, karldýrin verða um 30 kg og kvendýrin um 15 kg.

Mandrílar eru félagsdýr sem finnast í hópum sem í eru frá 5 og upp í 50 dýr undir forustu eldra karldýrs.

Mandrílar eru alætur sem nærast aðallega á plöntum, skordýrum og smádýrum, þeir eru jarðbundnir þótt þeir klifri stöku sinnum upp í tré til að sofa þar. Helstu óvinir mandríla eru hlébarðar og blettatígrar.

## Heimkynni
Heimkynni mandrilla eru í regnskógum Vestur-Afríku við miðbaug (Suður-Kamerún, Gabon og Lýðveldinu Kongó).
Sverrir Magnús Noregsprins

**Sverrir Magnús Noregsprins** (fæddur 3. desember 2005) er yngsta barn Mette-Marit krónprinsessu Noregs og Hákonar krónprins. Í norsku konungsfjölskyldunni er Sverrir Magnús þriðji í erfðaröð norsku krúnunnar á eftir föðurnum, Hákoni, og systur sinni, Ingiríði Alexöndru.
Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa

**Ingiríður Alexandra Noregsprinsessa** (fædd 21. janúar 2004) er dóttir Hákonar krónprins og Mette-Marit krónprinsessu. Hún er fyrsta barn þeirra. Ingiríður Alexandra er önnur í erfðaröð norsku krúnunnar á eftir Hákoni föður sínum.
Mandrillus

**Mandrillus** (fræðiheiti: *Mandrillus*) er ættkvísl prímata af ætt stökkapa sem inniheldur tvær tegundir, mandrillinn og vestur-afríska bavíanan. Ættkvíslin er náskyld bavíönum og þær tvær tegundir í henni voru þar til nýlega flokkuð sem ein tegund í þeirri ættkvísl.
Alexandría

**Alexandría** er önnur stærsta borg Egyptalands. Borgin var stofnuð af Alexander mikla um 331 f.Kr. er ríki hans var sem stærst. Borgin var fljót að blómstra og varð ein helsta miðstöð menningar og verslunar. Þar var stórt bókasafn stofnað af Ptolemajos Sóter rétt eftir dauða Alexanders (323 f.Kr.). Í Bókasafninu í Alexandríu er að þar hafi verið allt að 700.000 bækur en safnið brann í óeirðum og er talið að þar hafi mikil þekking farið forgörðum. Alexandría er á Miðjarðarhafsströnd Egyptalands 208 km norðvestan við Kaíró. Íbúafjöldi er um 5.363.000 (2023).

Vitinn mikli, eitt af sjö undrum veraldar, stóð á eynni Faros skammt við höfn Alexandríu í um 1500 ár, en féll að lokum í jarðskjálftum á fyrri hluta 14. aldar.

## Tilvísanir
Volt

**Volt** er SI-eining rafspennu, táknuð með **V**, nefnd eftir ítalska eðlisfræðingnum Alessandro Volta (1745-1827). Ef vinnan sem þarf til þess að flytja rafhleðsluna eitt kúlomb á milli tveggja punkta er 1 júl, þá er spennumunurinn (spennan) á milli þeirra eitt volt. (Skilgreiningin er óháð því hvaða leið rafhleðslan fer í spennusviðinu.) Þannig gildir að 1 V = 1 J/C.
Vatt

**Vatt** (enska: **Watt**) er SI-mælieining fyrir afl eða afköst, táknuð með **W**. Eitt vatt jafngildir einingunni júl á sekúndu. Dregið af nafni skoska uppfinningamannsins James Watt. Einingin hestafl (ha), sem ekki er SI-mælieining, er oft notuð til að mæla afl bílvéla, en 1 ha = 746 W. Algeng mælieining, *kílóvött* eða *kW* eru 1000 vött.

Skilgreiningin er að eitt vatt jafngildi einu júl á sekúndu sem jafngildir einum njútonmetra á sekúndu:
: 1 \ \mathrm{W} = 1 \ \dfrac{\mathrm{J}}{\mathrm{s}} = 1 \ \dfrac{\mathrm{kg} \cdot \mathrm{m^2}}{\mathrm{s^3}} = 1 \dfrac{\mathrm{N\cdot m}}{\mathrm{s}} .
Japanskt jen

**Jen** (japönsku: 円, en) er japanskur gjaldmiðill. Það er einnig vinsælt sem gjaldeyrisvaraforði, á eftir Bandaríkjadalnum og evrunni. ISO 4217 gjaldeyristáknið fyrir jen er **JPY** og 392. Latneska táknið er ¥.

## Nafn
Á japönsku er það yfirleitt borið fram sem „en“, en á íslensku er framsetningin nær enska framburðinum (*yen*). Í bæði japönsku og kínversku, þýðir *en* bókstaflega „*kringlóttur hlutur*“.

## Saga
Jenið var innleitt af Meiji-ríkisstjórninni árið 1870 sem myntkerfi í líkingu við þau sem þekktust í Evrópu. Jenið kom í stað flókins myntkerfis frá Edo tímabilinu, sem byggt var á moni. *Nýju gjaldmiðilslögin* árið 1871 kváðu á um að tekinn yrði upp tugakerfisreikningur fyrir *jen* (1), *sen* (), og *rin *(), þar sem að myntir væru kringlóttar og steyptar líkt og í Vesturlöndum. *Sen*- og *rin*-myntirnar voru seinna teknar úr umferð árið 1954. Jenið var skilgreint sem 0,8667 troyes únsa (26,956 g) af silfri, sem jafngildir um 450 krónum. Þessi lög færðu einnig Japan yfir á gullfótinn.

Jenið tapaði næstum öllu verðgildi sínu í kringum og eftir Seinni heimsstyrjöldina. Eftir nokkurn óstöðugleika, var jenið fest sem 1 Bandaríkjadalur = ¥360. Gilti þessi festing frá 25. apríl 1949 fram til 1971 þegar Bretton Woods kerfið féll saman og jenið byrjaði að fljóta. Eftir Plaza Sáttmálann árið 1985, hækkaði jenið gagnvart bandaríkjadalinum.

Frá og með byrjun 2006 jafngilda 100 krónur um það bil ¥175.
Luís Figo

**Luís Filipe Madeira Caeiro Figo** (fæddur 4. nóvember, 1972 í Lissabon, Portúgal) er portúgalskur fyrrum knattspyrnumaður. Figo var valinn knattspyrnumaður Evrópu árið 2000 og leikmaður ársins af FIFA árið 2001. Hann er einn fárra leikmanna sem hefur spilað með tveimur stærstu fótboltaliðum Spánar, FC Barcelona og Real Madrid. Hann endaði ferilinn með Internazionale í Mílanó árið 2009.

Figo er næsthæstur í stoðsendingum í La Liga (með 106) á eftir Lionel Messi. Hann spilaði 127 leiki með landsliði Portúgal og er næstleikjahæstur á eftir Cristiano Ronaldo. Figo var með í 3 Evrópukeppnum og 2 HM-keppnum og var í liðinu sem vann silfur á EM 2014.

## Bikarar
***Portúgal** -Bikarkeppni,
***Spánn**: La Liga, 4 titlar, 2 bikarkeppnistitlar, 3 superbikarar
***Ítalía**: 4 Serie A titlar, 1 bikarkeppnistitill, 3 Super Cup titlar.
***Evrópa**:  Meistaradeildin: 1 bikar, 2 UEFA Super Cups, 
***Heimsálfur**: 1 Intercontinental bikar

## Tilvísanir
Pauleta

**Pauleta**, fullu nafni **Pedro Miguel Carreiro Resendes** (fæddur 28. apríl 1973 í Ponta Delgada, Asóreyjum) er portúgalskur knattspyrnumaður.

Pauleta er eini portúgalski landsliðsmaðurinn sem hefur aldrei spilað í efstu deild Portúgals. Þann 12. október 2005 bætti hann markamet knattspyrnumannsins Eusébio þegar hann skoraði 42. markið sitt fyrir portúgalska landsliðið.
Fimleikafélag Hafnarfjarðar

**Fimleikafélag Hafnarfjarðar**, skammstafað **FH**, er íslenskt íþróttafélag í Hafnarfirði. Það var stofnað árið 1929 og hefur frá þeim tíma skipað sér í fremstu röð í knattspyrnu og handknattsleik karla og kvenna.

Karlalið FH í knattspyrnu hefur átta sinnum orðið Íslandsmeistari og tvisvar sinnum bikarmeistari og hefur reglulega keppt á alþjóðavettvangi. Kvennalið FH í knattspyrnu hefur fjórum sinnum orðið Íslandsmeistari. 

Í handknattleik hefur FH lengri sögu og á alls sautján Íslandsmeistaratitla og sex bikarmeistaratitla í karlaflokki. Kvennalið félagsins í handknattleik hefur einnig náð góðum árangri og hefur þrisvar sinnum orðið Íslandsmeistari.

## Saga
Félagið stundaði fyrstu árin fimleika, undir styrkri leiðsögn Hallsteins Hinrikssonar, en hann var einn af stofnendum félagsins. Einnig voru frjálsar íþróttir eitt aðalsmerki Fimleikafélagins og var Oliver Steinn Jóhannesson helsta stjarna frjálsíþróttaliðsins.

Fimleikadeildin leið undir lok en það gerði félagið alls ekki. Handknattleikur varð að flaggskipi félagsins og unnust félaginu margir titlar í þeirri grein. Er félagið eitt það sigursælasta í sögu handknattleiksins á Íslandi. Liðið var ákaflega sigursællt árið 1992 og varð liðið meðal annars Íslandsmeistari eftir harða viðureign við Selfoss. Það ár vann FH allar þær keppnir sem hægt var að vinna og tryggði sér *þrennuna* svokölluðu, fyrst allra liða. Við stjórnvölinn var hin gamalkunna kempa Kristján Arason. Undir stjórn Kristjáns og Einar Andra Einarssonar varð lið FH Íslandsmeistari í 16. sinn þann 4. maí 2011 að viðstöddum 3000 manns í Kaplakrika og var um leið sett glæsilegt áhorfendamet.

Síðastliðin ár hefur frjálsíþróttadeild félagsins verið fánaberi FH í árangri og titlasöfnun. Hefur deildin sankað að sér fjöldanum öllum af Íslands- og bikarmeistaratitlum og alið af sér margt afreksfólkið. Þar ber helst að nefna Þóreyju Eddu Elísdóttur, sem náð hefur árangri á heimsmælikvarða í stangarstökki, og Úlfar Linnet sem sett hefur íslandsmet í langstökki og fleira.

Síðastliðin ár hefur knattspyrnudeild FH einnig verið sigursæl. Liðið tryggði sér Íslandsmeistaratitilinn árið 2004 í fyrsta sinn í sögu félagsins, og svo aftur 2005 og 2006, 2008, 2009, 2012, 2015 og 2016. Það hefur einnig náð góðum árangri í Evrópukeppninni og sló t.a.m. skoska atvinnumannaliðið Dunfermline út úr Evrópukeppni félagsliða árið 2004.

Heimasvæði FH heitir Kaplakriki og er þar fullkomin íþróttaaðstaða. Íþróttahúsið rúmar um 3000 manns í sæti, og var vígt árið 1990. Kaplakrikavöllur tekur 3050 manns í sæti og er stefnt að í framtíðinni muni völlurinn taka yfir 4000 áhorfendur í sæti. Fullkomin frjálsíþróttaaðstaða er til staðar og von er á innanhússaðstöðu handa frjálsíþróttafólki félagsins. Sumarið 2004 var svo vígt knatthús sem nýtist til æfinga allan ársins hring.

## Tenglar
* Heimasíða félagsins