Broddur (stafmerki)

**Broddur** ( ´ ) er stafmerki notað á ýmsum málum sem eru rituð með latnesku, grísku eða kýrillísku stafrófi. Hann er notaður meðal annars til að tákna áherslu á atkvæði, lengd sérhljóðs, hvort sérhljóð er frammælt eða uppmælt, og hvort hljóð er gómmælt. Í sumum tungum er hann notaður til að greina á milli orða sem væru annars rituð alveg eins. Á íslensku eru stafirnir með broddum (*á*, *é*, *í*, *ó*, *ú*, *ý*) sérstakir stafir en ekki afbrigði samsvarandi broddlausra stafa (*a*, *e*, *i*, *o*, *u*, *y*).

## Notkun

### Sem áherslumerki
Broddurinn merkir á hvaða atkvæði áherslan er lögð á eftirfarandi málum:
* búlgörsku. Áherslan er breytileg en er yfirleitt ekki táknuð nema tvö orð séu rituð eins.
* dönsku, norsku og sænsku. Broddurinn er notaður með orðum sem enda á *-e* og áherslu á síðasta atkvæði, til dæmis merkir *armen* „armurinn“ en *armé(e)n* „herinn“; og *ide* „greni“ en *idé* „hugmynd“. Broddurinn er líka notaður til að merkja áherslu í orðunum *en*/*én* og *et*/*ét*, sem eru annars vegur töluorðið „einn“ og annars vegar óákveðinn greinir (í samkyni og hvorugkyni). Broddinn er líka að finna í sumum tökuorðum úr frönsku, svo sem *filé* og *kafé*.
* galisísku
* grísku, þar sem hann merkir áhersluna í hverju orð með fleiri en einu atkvæði ά: (*á*), έ (*é*), ή (*í*), ί (*í*), ό (*ó*), ύ (*ý*), ώ (*ó*).
* hollensku, þar sem hann er meðal annars notaður til að merkja hvar áherslan liggur (*vóórkomen* – *voorkómen*, sem þýða „eiga sér stað“ og „koma í veg fyrir“). Stundum er hann notaður til að greinna milli orða, t.d. *één* – *een*, annað orðið þýðir „einn“ en hitt er óákveðinn greinir.
* katalónsku, þar sem hann er notaður með sérhljóðunum *é*, *í*, *ó, ú.*
* oksítönsku, þar sem hann er notaður með sérhljóðunum *á*, *é*, *í*, *ó*, *ú*.
* portúgölsku, með *á*, *é*, *í*, *ó*, *ú*.
* rússnesku
* spænsku
* velsku. Yfirleitt er áherslan á næstsíðustu átkvæðinu en þegar hún er á öðru átkvæði er það táknað með broddi: *á*, *é*, *í*, *ó*, *ú*, *ẃ*, *ý.*

### Sem aðgreiningarmerki
Broddurinn er notaður til að greina milli ákveðinna orða á eftirfarandi málum:
* dönsku. Mörg örð á dönsku eru rituð eins, þó merkingar þeirra geti verið nokkuð öðruvísi. Dæmi um orð þar sem broddurinn er notaður sem aðgreiningarmerki eru: *én* „einn“ sbr. *en* óákveðinn greinir; *fór* „fór“ sbr. *for* „fyrir“; *véd* „veit“ sbr. *ved* „við“ (forsetning); *gǿr* „geltir, gáir“ sbr. *gør* „gerir“; *dǿr* „deyr“ sbr. *dør* „dyr“; *allé* „sund, braut“ sbr. *alle* „allir“. Þar að ofan er hann notaður í boðháttarmyndum sagnorða sem enda á *-ere*, en án loka-*e* gætu þau verið mistúlkuð sem nafnorð í fleirtölu (mörg þeirra enda á *-er*): til dæmis *analysér* „greindu/greinið“, af *analysere* „að greina“, á móti *analyser* „greiningar“, fleirtölumynd orðsins *analyse* „greining“. Þessi notkun er valfrjáls.

### Sem framlenging á stafrófinu
Á eftirfarandi málum eru stafir með broddum ekki taldir afbrigði broddlausra stafa, heldur sér stafir:
* færeysku, með sérhljóðunum *á*, *í*, *ó*, *ú* og *ý*. Þessir stafir eru taldir einstæðir frá stöfunum *a*, *i*, *o*, *u* og *y* en framburðurin er öðruvísi.
* íslensku, á öllum sérhljóðunum *á*, *é*, *í*, *ó*, *ú* og *ý*. Eins og á færeysku eru þessir stafir taldir sér og ekki sem afbrigði broddlausra stafanna *a*, *e*, *i*, *o*, *u* og *y*.

## Heimildir