open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
YG Entertainment

**YG Entertainment** (kóreska: YG 엔터테인먼트) er Suðurkóreskt fjölþjóðlegt skemmtanafyrirtæki sem var stofnað árið 1996 af Yang Hyun-suk. Fyrirtækið starfar sem plötufyrirtæki, umboðsskrifstofa fyrir hæfileikafólk, tónlistarframleiðslufyrirtæki, viðburða- og tónleikastjórnunar­fyrirtæki og útgáfufyrirtæki fyrir tónlist. Að auki rekur fyrirtækið ýmis dótturverkefni í gegnum sérstakt skráð dótturfélag, YG Plus, sem felur meðal annars í sér fatamerki, golfaðstjórnunar­fyrirtæki og snyrtivörumerki. Hins vegar, þrátt fyrir ýmsa rekstrarútvíkkun, voru flest verkefnin lögð niður vegna skorts á arðsemi.

Núverandi listamenn eru Eun Ji-won, Winner, Blackpink, Treasure og Babymonster.

Fyrrverandi listamenn voru Swi.T, Moogadang, Wheesung, 1TYM, Big Mama, Gummy, Seven, Nam Tae-hyun, 2NE1, Psy, Epik High, One, Lee Hi, Jinusean, Bang Yedam, Mashiho, iKon, Jisoo, Jennie, Rosé, Lisa, BigBang, Sechs Kies og AKMU.

## Tilvísanir
Roger Penrose

**Sir Roger Penrose** (fæddur 8. ágúst 1931) er enskur stærðfræðingur, stærðfræðilegur eðlisfræðingur, vísindaheimspekingur og Nóbelsverðlaunahafi í eðlisfræði. Hann er Rouse Ball prófessor emerítus í stærðfræði við Oxford-háskóla, heiðursfélagi við Wadham College í Oxford og heiðursfélagi við St John's College í Cambridge og University College í London. Penrose hefur lagt sitt af mörkum til stærðfræðilegrar eðlisfræði almennu afstæðiskenningarinnar og heimsfræðinnar. Hann vann vísindabókaverðlaun Royal Society fyrir The Emperor's New Mind (1989), sem lýsir skoðunum hans á eðlisfræði og meðvitund. Hann fylgdi bókinni eftir með The Road to Reality (2004), sem er auglýst sem „A Complete Guide to the Laws of the Universe“. Hann deildi Wolf-verðlaununum í eðlisfræði árið 1988 með Stephen Hawking fyrir eintölusetningar Penrose–Hawkings, og Nóbelsverðlaununum í eðlisfræði árið 2020 með Reinhard Genzel og Andreu Ghez „fyrir uppgötvunina að myndun svarthola er traust spá fyrir um almennu afstæðiskenningun“.
Frumefni í flokki 9

**Frumefni í flokki 9** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, kóbalt, ródín, iridín og meitnerín, sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Efni í þessum flokki eru meðal sjaldgæfustu hliðarmálmanna og árið 2025 voru ródín og iridín einu ógeislavirku efnin sem kostuðu meira en gull.



File:Kobalt_electrolytic_and_1cm3_cube.jpg|Rafgreint kóbalt og 1 cm3 teningur.
File:Rhodium_powder_pressed_melted.jpg|Ródínduft, pressað og brætt.
File:Iridium-2.jpg|Hreint iridín.



## Tilvísanir
Frumefni í flokki 8

**Frumefni í flokki 8** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, járn, rúten, osmín og hassín, sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Efnaflokkar í lotukerfinu eru oft nefndir eftir léttasta efninu í hópnum, en „járnhópur“ er orð sem hefur verið notað yfir efni sem eru samhliða járni í sömu lotu (króm, mangan, kóbalt og nikkel).



File:Iron_electrolytic_and_1cm3_cube.jpg|Rafgreint járn og 1 cm3 teningur.
File:Ruthenium_a_half_bar.jpg|Rútenstöng.
File:Osmium-crystals_2.jpg|Osmínkristallar.



## Tilvísanir
Frumefni í flokki 7

**Frumefni í flokki 7** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, mangan, teknetín, renín og bórín, sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Þessi flokkur er stundum kallaður **manganflokkur**. Frumefni í þessum flokki hafa gjarnan oxunartöluna +7, þótt minna samræmi sé innan flokksins en í fyrri flokkum lotukerfisins. Mangan er tiltölulega algengt frumefni í náttúrunni, renín er sjaldgæft og teknetín er geislavirkt efni sem finnst aðeins í mjög litlu magni. Bórín er tilbúið efni og margir eiginleikar þess hafa ekki verið staðfestir með athugunum.



File:Manganese_electrolytic_and_1cm3_cube.jpg|Rafgreint mangan og 1 cm3 teningur.
File:Technetium-sample-cropped.jpg|Teknetínstöng.
File:Rhenium_single_crystal_bar_and_1cm3_cube.jpg|Renínstangir og teningur.



## Tilvísanir
Frumefni í flokki 6

**Frumefni í flokki 6** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, króm, mólýbden, volfram og seborgín, sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Þrír fyrstu málmarnir eru hitaþolnir málmar með mjög hátt bræðslumark. Tvö fyrstu frumefnin í þessum flokki víkja frá aufbau-reglunni um rafeindaskipan. Efnafræði seborgíns er ekki vel þekkt, en aðeins nokkur atóm af því hafa verið framleidd.



File:Chromium_crystals_and_1cm3_cube.jpg|Krómkristallar og 1 cm3 teningur.
File:Molybdenum_crystaline_fragment_and_1cm3_cube.jpg|Mólýbdenbrot og teningur.
File:Wolfram_evaporated_crystals_and_1cm3_cube.jpg|Volframkristallar og teningur.



## Tilvísanir
Frumefni í flokki 5

**Frumefni í flokki 5** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, vanadín, níóbín, tantal og dubnín, sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Þrír fyrstu málmarnir eru efnafræðilega líkir. Þeir hafa allir stöðuga oxunartölu +5, þótt vanadín hafi fleiri oxunartölur. Þeir eru líka allir hitaþolnir málmar með hátt bræðslumark við staðalaðstæður. Þeir koma allir fyrir í náttúrunni. Fjórða frumefnið, dubnín, hefur engar stöðugar samsætur og kemur ekki fyrir í náttúrunni.



File:Vanadium_crystal_bar_and_1cm3_cube.jpg|Vanadínkristallar og 1 cm3 teningur.
File:Niobium_crystals_and_1cm3_cube.jpg|Níóbínkristallar og teningur.
File:Tantalum_single_crystal_and_1cm3_cube.jpg|Tantalkristallar og teningur.



## Tilvísanir
Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns

**Oktavía Hrund Guðrúnar Jóns** (f. 7. mars 1979) er íslenskur stjórnmálamaður sem er fyrsti og núverandi formaður Pírata.

Oktavía ólst upp í Breiðholti en flutti á unga aldri til Danmörku og bjó þar í 30 ár. Hán flutti aftur til Íslands árið 2016. Oktavía er varaborgarfulltrúi Pírata og framkvæmdastjóri borgarstjórnarflokks þeirra. Hán var varaþingmaður Pírata í Suðurkjördæmi frá 2016 til 2021. Oktavía sat í stjórn Pírata árið 2017 og var formaður evrópskra Pírata frá 2017 til 2018.

Oktavía bauð sig fram til formanns Pírata þegar flokkurinn ákvað að taka upp formannsembætti í stað ómiðstýrðrar forystu. Hán vann sigur í formannskjörinu 29. nóvember 2025 með 95 atkvæðum gegn 79 atkvæðum sem Alexandra Briem hlaut. Oktavía er fyrsti kynsegin stjórnmálaleiðtoginn á Íslandi.

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis

## Tilvísanir
Frumefni í flokki 4

**Frumefni í flokki 4** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, títan, sirkon, hafnín og rutherfordín, sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Flokkurinn er stundum kallaður **títanflokkur**. Þrjú fyrstu frumefnin eru hörð og mynda hart oxíðlag við oxun sem ver þau fyrir tæringu. Títan er algengast þessara efna, en hafnín er sjaldgæfast. Rutherfordín kemur ekki fyrir í náttúrunni en lítið magn hefur verið búið til á tilraunastofum.



File:Titan-crystal_bar.JPG|Títankristallar.
File:Zirconium_crystal_bar_and_1cm3_cube.jpg|Sirkonstengur og teningur.
File:Hf-crystal_bar.jpg|Hafnínkristallar.



## Tilvísanir
Frumefni í flokki 3

**Frumefni í flokki 3** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, skandín, yttrín, lútetín og lárensín, sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Þessi flokkur er stundum kallaður **skandínflokkur**. Þessi efni hafa oxunartöluna +3 og eru mjög rafeindagæf líkt og efnin í fyrri tveimur flokkum lotukerfisins. Lantaníðsamdráttur veldur því að yttrín og lútetín hafa mjög svipaða efnafræðilega eiginleika, sem líkjast eiginleikum þungra lantaníða, en skandín er frábrugðið. Þessir þrír málmar eru fremur mjúkir, silfurhvítir og oxast hratt í lofti og vatni. Harka þeirra fer vaxandi með hækkandi sætistölu. Lárensín er mjög geislavirkt efni sem ekki kemur fyrir í náttúrunni.



File:Scandium_sublimed_dendritic_and_1cm3_cube.jpg|Skandínkristallar og teningur.
File:Yttrium_sublimed_dendritic_and_1cm3_cube.jpg|Yttrínkristallar og teningur.
File:Lutetium_sublimed_dendritic_and_1cm3_cube.jpg|Lútetínkristallar.



## Tilvísanir
Ormurin langi (danskvæði)

**Ormurin langi** er færeyskt danskvæði eftir Jens Christian Djurhuus (1773-1853), bónda við Sjógv í Kollafirði í Færeyjum. Kvæðið fjallar um Ólaf Tryggvason Noregskonung og Svoldarorrustunni.

Samkvæmt Heimskringlu sigldi Ólafur til Vindlands sumarið árið 1000 á Orminum langa og fleiri skipum til að heimta eignir sem Þyri Haraldsdóttir kona hans átti þar en þegar hann sigldi til baka sátu þeir fyrir honum við eyna Svoldur, Sveinn tjúguskegg Danakonungur, Ólafur skautkonungur Svíakonungur og Eiríkur Hákonarson Hlaðajarl. Féll Ólafur konungur í orrustunni en sigurvegararnir skiptu Noregi á milli sín.

Kvæðið hefur 86 erindi á færeysku, að neðan er útdráttur úr frumútgáfu skáldsins:

**1.**
:Viljið tær hoyra kvæði mítt, 
:viljið tær orðum trúgva, 
:um hann Ólav Tryggvason,
:hagar skal ríman snúgva. 
    
::Viðkvæði:
::Glymur dansur í høll,
::Dans sláið í ring!
::Glaðir ríða Noregsmenn
::til Hildar ting.
    
**2.**
:Kongurin letur snekkju smíða 
:har á sløttum sandi;
:Ormurin langi størstur var,
:sum gjørdist á Noregslandi.
    
**3.**
:Knørrur var bygdur á Noregslandi
:gott var í honum evni:
:sjúti alin og fýra til 
:var kjølurin millum stevna.

:...
    
**8.**
:Har kom maður á bergið oman
:við sterkum boga í hendi:
:"Jallurin av Ringaríki
:hann meg higar sendi." 

:...
    
**10.**
:"Einar skalt tú nevna meg,
:væl kann boga spenna;
:"Tambar" eitur mín menskur bogi,
:ørvar drívur at renna." 

**11.**
:"Hoyr tú tað, tú ungi maður,
:vilt tú við mær fara,
:tú skalt vera mín ørvargarpur
:Ormin at forsvara."
    
**12.**
:Ganga teir til strandar oman,
:ríkir menn og reystir,
:lunnar brustu og jørðin skalv:
:teir drógu knørr úr neysti.

:...

**30.**
:Nú skal lætta ljóðið av,
:eg kvøði ei longur á sinni;
:nú skal taka upp triðja tátt;
:dreingir, leggið í minni! 
    
:... 
    
**71.**
:Einar spenti triðja sinni, '
:ætlaði jall at raka, 
:tá brast strongur av stáli stinna, 
:í boganum tók at braka.
    
**72.**
:Allir hoyrdu streingin springa,
:kongurin seg forundrar:
:"Hvat er tað á mínum skipi, 
:so ógvuliga dundrar?" 

**73.**
:Svaraði Einar Tambarskelvir
:- kastar boga sín: - 
:"Nú brast Noregi úr tínum hondum,
:kongurin, harri mín!" 
    
:...

* Færeyska þungarokkshljómsveitin Týr gerði lagaútgáfu af kvæðinu á plötu sinni *How far to Aasgard* (2002).

## Ýtarefni
* Allur textinn um ''Orminn Langa'' á Heimskringlu
* Upptaka af færeyskum keðjudansi og söng ''Ormurin Langi'' på YouTube
* Hljómsveitin TYR flytur ''Orminn Langa''
Per Asplin

**Per Wilhelm Asplin** (10. ágúst 1928 – 9. október 1996) var norskur djasspíanisti, leikari og söngvari. Hann lék bæði í revíum og söngvamyndum, og var meðlimur í söngsveit Egil Monn-Iversen, The Monn Keys, ásamt Sølvi Wang, Arne Bendiksen, Oddvar Sanne, Fredrik Conradi og Nora Brockstedt, á 6. og 7. áratug 20. aldar. Á 7. áratugnum tók hann sjö sinnum þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva fyrir hönd Noregs, ýmist sem söngvari, hljómsveitarstjóri eða útsetjari.

Það sem helst hefur haldið nafni hans á lofti er söngleikurinn *[[Putti Plutti Pott og julenissens skjegg]]* sem er enn settur reglulega upp og inniheldur mörg þekkt norsk jólalög. Meðal þessara laga er „Hei hå – nå er det jul igjen“ sem var íslenskað af Ólafi Gauk sem „Jólin, jólin (jólin koma brátt)“ og kom út á samnefndri jólaplötu árið 1972 í flutningi Svanhildar Jakobsdóttur.

## Tilvísanir
Kamila Beregszásziová

**Kamila Beregszásziová** (f. 3. maí 1980) er fyrrverandi slóvakísk knattspyrnukona.
Hún lék sem framherji og átti 32 landsleiki fyrir Slóvakíu á árunum 1996–2001, þar sem hún skoraði 18 mörk.

Árið 2001 var hún tilnefnd í fyrsta alþjóðlegu úrvali FIFA sem eingöngu tengdist kvennafótbolta, „FIFA Women’s World Player of the Year“, og hafnaði í 20. sæti.

## Félagsferill
Beregszásziová hóf meistaraflokksferil sinn árið 1995 hjá Olympia Košice.
Hún spilaði þar til ársins 2001 og skoraði 131 mörk í 120 deildarleikjum.

Samhliða knattspyrnunni stundaði hún nám við Tækniháskólann í Košice.

## Landslið
Hún lék sinn fyrsta A-landsleik sinn 14. ágúst 1996 í undankeppni EM gegn Finnlandi.

Hún átti 32 landsleiki og skoraði 18 mörk, þar af 13 í opinberum keppnisleikjum.

Í undankeppni HM 2003 skoraði hún fjögur mörk í 7–0 sigri á Bosníu og Hersegóvínu.

## Viðurkenningar
* **FIFA Women’s World Player of the Year – 20. sæti (2001)**
Tilnefningin var hluti af fyrstu alþjóðlegu FIFA-kosningunni sem sérstaklega var helguð kvennafótbolta.

## Heimildir
Mwai Kibaki

**Emilio Mwai Kibaki** (15. nóvember 1931 – 22. apríl 2022) var kenískur stjórnmálamaður. Hann var forseti Keníu frá 30. desember 2002 til 9. apríl 2013.

## Æviágrip
Mwai Kibaki var af þjóðernisbroti Kíkújúa, sem eru fjölmennasti þjóðflokkur Keníu. Hann stundaði nám í Úganda og við London School of Economics og kenndi síðan við Makekere-háskóla í Kampala. Hann sagði starfi sínu þar lausu á sjöunda áratugnum til þess að taka þátt í sjálfstæðisbaráttu Keníu undan Bretlandi. Kibaki átti meðal annars þátt í því að skrifa fyrstu stjórnarskrá landsins. Hann var kjörinn á þing árið 1963 og var skipaður iðnaðar- og viðskiptaráðherra árið 1966. Þremur árum síðar var hann útnefndur fjármálaráðherra og gegndi því embætti til ársins 1982.

Mwai Kibaki var lengi meðlimur í Hinu afríska þjóðarbandalagi Keníu (KANU), stjórnarflokki landsins. Hann sagði sig hins vegar úr KANU árið 1991 þegar Daniel arap Moi forseti ákvað að leyfa starfsemi annarra stjórnmálaflokka í Keníu. Kibaki bauð sig fram gegn Moi í forsetakosningum Keníu árin 1992 og 1997 en tapaði í bæði skiptin.

Þegar Daniel arap Moi settist í helgan stein árið 2002 bauð Kibaki sig fram til forseta í þriðja sinn fyrir Regnbogabandalagið, kosningabandalag kenískra stjórnarandstöðuflokka. Í þetta sinn vann hann sigur með um 70% atkvæðanna en Uhuru Kenyatta, frambjóðandi KANU, hlaut aðeins 24%. Í kosningabaráttunni lofaði Kibaki að vinna bug á spillingu sem hafði einkennt stjórnarár Daniels arap Moi, en sagðist þó ekki ætla að halda í „nornaveiðar“ gegn embættismönnum síðustu ára.

Kibaki bauð sig fram til endurkjörs í forsetakosningum Keníu árið 2007. Hann vann sigur samkvæmt opinberum tölum gegn mótframbjóðandanum Raila Odinga en almennt var haft fyrir satt að svindlað hefði verið í kosningunum. Niðurstöður kosninganna leiddu til hrinu ofbeldis milli Kíkújúa, sem studdu Kibaki, og Lúóa, sem studdu Odinga. Yfir þúsund manns féllu í átökum um landið eftir kosningarnar og um 600.000 manns hröktust frá heimilum sínum. Að endingu var samið um frið í mars 2008 þar sem Kibaki og Odinga féllust á að mynda samsteypustjórn þar sem Kibaki var áfram forseti en Odinga varð forsætisráðherra.

Kibaki lést árið 2022. Uhuru Kenyatta, þáverandi forseti Keníu, lýsti yfir þjóðarsorg í landinu þegar hann tilkynnti um andlátið.

## Tilvísanir
Silfurbjörn fyrir bestu leikstjórn

**Silfurbjörn fyrir bestu leikstjórn** (þýska: *Silberner Bär/Bester Regie*) eru verðlaun á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín sem veitt eru fyrir framúrskarandi leikstjórn á keppnismyndum hátíðarinnar. Verðlaunin voru fyrst veitt árið 1956.

## Sigurvegarar

### 1956-1959

### 1960-1968

### 1972-1979

### 1980-1989

### 1990-1999

### 2000-2009

### 2010-2019

### 2020-

## Tilvísanir
Arvid Lindblad

**Arvid Anand Olof Lindblad** (f. 8. ágúst, 2007) er breskur akstursíþróttamaður sem keyrir fyrir Racing Bulls í Formúlu 1.

Lindblad gekk til liðs við Red Bull Junior Team árið 2021. Í desember 2025 undirritaði Lindblad samning um að keyra fyrir Racing Bulls í Formúlu 1 árið 2026.

## Tilvísanir
Afsakið meðan ég æli

***Afsakið meðan ég æli*** er íslensk heimildarmynd eftir Sigurþór Hallbjörnsson (Spessi) sem fjallar um tónlistarmanninn og skáldið Megas. Myndin var frumsýnd í Bíó Paradís vorið 2025.

Í kjölfarið á frumsýningunni keypti RÚV sýningarréttinn á myndinni.

## Tilvísanir
Mjällby AIF

**Mjällby Allmänna Idrottsförening** eða **Mjällby AIF**, er sænskt knattspyrnufélag frá bænum Hällevik í Blekinge. Það var stofnað 1. apríl árið 1939. Félagið komst fyrst í Allsvenskan, efstu deildina, árið 1980. Heimavöllurinn er Strandvallen sem tekur 6.000 manns.
 
Mjällby AIF komst í úrslit sænska bikarsins árið 2023 en tapaði fyrir BK Häcken. Haustið 2025 varð félagið sænskur meistari í fyrsta sinn í efstu deild, þegar 3 umferðir voru eftir    . Liðið bætti þá stigametið í Allsvenskan og hlaut 69 stig

## Tilvísanir
Fljótagöng

**Fljótagöng** eru fyrirhuguð 5 kílómetra löng jarðgöng sem munu tengja Siglufjörð og Fljótin. Göngin myndu þannig leysa af Strákagöng og um veg um Almenninga. 

Göngin voru sett efst í forgangsröð á samgönguáætlun fyrir 2026 til 2040 sem Eyjólfur Ármannsson innviðaráðherra kynnti í desember 2025. Áætlað er að byrja bora fyrir göngin árið 2027. 

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Jarðgöng á Íslandi
Boozt

**Boozt** (Boozt Fashion AB) er norræn netverslun með býður upp á breitt úrval vara frá fjölmörgum vörumerkjum. Fyrirtækið var stofnað árið 2007 og hefur höfuðstöðvar sínar í Malmö í Svíþjóð. Boozt starfar í nokkrum Evrópulöndum og er skráð á verðbréfaþing Nasdaq Stockholm og Nasdaq Copenhagen.

## Saga
Boozt var stofnað árið 2007. Fyrirtækið hlaut núverandi rekstrarform sitt árið 2011 með því að opna vefsíðuna Boozt.com og stofna netverslun með fjölmörgum fatamerkjum.

Meðal helstu stofnfjárfesta og hluthafa í upphafi voru skóframleiðandinn Ecco, einkahlutafjársjóðurinn Sunstone Capital og norska fjárfestingafélagið Verdane.

Fyrirtækið óx hratt á fyrstu árum sínum, sem leiddi til fyrstu skráningar þess á Nasdaq Stockholm árið 2017 og síðar á Nasdaq Copenhagen árið 2020. Sama ár var vöruúrvalið stækkað og snyrtivörur voru bættar við úrvalið. Upphaflega einbeitti fyrirtækið sér einkum að tísku, en þróaðist smám saman yfir í fjölmerkjaverslun á netinu.

Árið 2023 lokaði Boozt um það bil 42.000 notendaaðgöngum vegna óhóflegrar vöruskilahegðunar og greindi frá því að slík starfsemi skaði bæði reksturinn og umhverfið. Árið 2024 tilkynnti fyrirtækið að nær 60.000 aðgöngum hefði verið lokað af sömu ástæðum.

## Rekstur
Boozt starfar sem fjölmerkjanetverslun í ýmsum Evrópulöndum. Samkvæmt tölum frá 2022 var fyrirtækið stærsti netverslunaraðili Svíþjóðar, með 6,7 milljarða sænskra króna í veltu (um 600 milljónir Bandaríkjadala miðað við gengið 2022) og 186 milljóna sænskra króna hagnað (um 18 milljónir dala).

Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Malmö. Aðalvöruhús Boozt er í Ängelholm í Svíþjóð og er sjálfvirk dreifingarmiðstöð sem nýtir um 1.300 róbóta til að sinna 1,2 milljónum geymslurýma. Vöruhúsið er 88.000 fermetrar að stærð, hefur um 500 starfsmenn og afgreiðir meira en 10 milljónir vara á ári.

Boozt hefur yfir 1.200 starfsmenn. Frá árinu 2011 hefur Daninn Hermann Haraldsson gegnt starfi framkvæmdastjóra (CEO), og árið 2025 tók Daninn Michael Bjergby við starfi fjármálastjóra (CFO). Dæmigerður viðskiptavinur Boozt er kona á aldrinum 35–50 ára sem verslar fyrir sig og fjölskyldu sína.

Frá árinu 2023 hefur fyrirtækið verið samstarfsaðili við Háskólann í Stokkhólmi í viðskiptum (Stockholm School of Economics).

Í nóvember 2025 hóf fyrirtækið rekstur **„Boozt Giftshop“**, B2B-vettvangs sem býður fyrirtækjum lausnir fyrir starfsmanna- og viðskiptagjafir í Danmörku og Svíþjóð. Með þessu verkefni jók Boozt starfsemi sína umfram hefðbundna smásölu til neytenda og gerði fyrirtækjum kleift að kaupa gjafir í gegnum sérhannaða vefgátt. Boozt lýsti þjónustunni sem þriðju sölurás sinni, samhliða *Boozt.com* og *Booztlet.com*, og áætlaði að sameiginlegur markaður fyrirtækjagjafa í Danmörku og Svíþjóð væri á bilinu 8–10 milljarðar sænskra króna.

## Tilvísanir



## Ytri tenglar

* Opinber vefur
Manaus

**Manaus** er höfuðborg og stærsta borg brasilíska fylkisins Amazonas. Borgin liggur við mót Amasónfljóts og Rio Negro og þekur 11.401 km2 svæði. Hún er 7. stærsta borg landsins með 2,3 milljónir íbúa (2024). Manaus er stærsta borg Amasón-skógarsvæðisins en borgin Belém er næststærst.
Borgin var stofnuð árið 1669. Nafnið er vísun í frumbyggja svæðisins eða Manaós.
Forseti Suður-Afríku

**Forseti Suður-Afríku** er þjóðhöfðingi og ríkisstjórnarleiðtogi Lýðveldisins Suður-Afríku. Forsetinn fer með framkvæmdavald ríkisstjórnarinnar og er yfirmaður suður-afríska hersins. Frá 1961 til 1994 var embættið kallað ríkisforseti.

Forsetinn er kjörinn af neðri deild suður-afríska þingsins og er yfirleitt leiðtogi stærsta flokksins á þingi, sem hefur verið Afríska þjóðarráðið síðan fyrstu frjálsu kosningarnar voru haldnar 27. apríl 1994. Samkvæmt stjórnarskránni má forsetinn bara gegna tveimur fimm ára kjörtímabilum. 

Fyrsti forseti landsins sem kjörinn var samkvæmt nýverandi stjórnarskrá var Nelson Mandela. Núverandi forseti er Cyril Ramaphosa, sem var kjörinn af þinginu 15. febrúar 2018 eftir að Jacob Zuma sagði af sér.

Á tíma bráðabirgðastjórnarskrár landsins sem gilti frá 1994 til 1996 var þjóðstjórn við völd í landinu þar sem gert var ráð fyrir því að þingmaður úr stærsta stjórnarandstöðuflokknum fengi að gegna embætti aðstoðarforseta. F. W. de Klerk, síðasti ríkisforseti Suður-Afríku á tíma aðskilnaðarstefnunnar, fékk því að gegna embætti aðstoðarforseta í ríkisstjórn Mandela sem leiðtogi Þjóðarflokksins, næststærsta flokksins á nýja þinginu. De Klerk sagði síðar af sér og fór með flokk sinn í stjórnarandstöðu. Síðan þá hefur enginn stjórnmálamaður úr stjórnarandstöðunni gegnt embætti aðstoðarforseta.

Forseti verður að vera meðlimur á neðri deild þingsins þegar hann er kjörinn. Við kjör sitt segir forseti umsvifalaust upp þingsæti sínu út kjörtímabilið. Hægt er að svipta forseta embætti með vantrauststillögu eða kæru til embættismissis.

## Tilvísanir
Giorgio De Simone

**Giorgio De Simone** (1932-2004) var ítalskur rithöfundur frá Mílanó. Hann vann Stresa-verðlaunin árið 1984.

## Bækur og ritgerðir eftir Giorgio De Simone

* 1977 - La gabbia di carta, Edizioni Paoline, Mílanó
* 1980 - L'escluso, Mondadori, Mílanó (Endine  verðlaunin 1980)
* 1981 - L'incisione, Rizzoli, Mílanó (Città di Penne  verðlaunin 1981)
* 1984 - L'Armonista, Rizzoli, Mílanó (Stresa  verðlaunin; Europa verðlaunin 1985; Annese verðlaunin 1986)
* 1988 - Il caso Anima, Rizzoli, Mílanó (Maria Cristina di Savoia verðlaunin 1990)
* 1998 - L'isola dei pantèi, Sellerio editore, Palermo 1998 (Latina verðlaunin 1999)
* 2004 - Mondo prossimo, Ed. Ares, Mílanó
* 2006 - Era un giorno di 32 ore, Sellerio editore, Palermo
* 2012 - Michele tiene all'Inter ma crede in Dio, Ed. Medusa, Mílanó

## Tilvísanir
Belém

**Belém** (portúgalska fyrir Betlehem) er stærsta borg Pará-fylkis í norður-Brasilíu. Hún liggur við Pará-fljót sem er þverá Amasónfljóts. Í borginni búa 1,4 milljónir  og 2,5 milljónir á stórborgarsvæðinu. Belém var stofnuð árið 1616 en varð ekki hluti af Brasilíu fyrr en árið 1775. Hún er næststærsta borg í Amasón á eftir Manaus.

## Tilvísanir
Rafmótor

**Rafmótor** (eða **rafhreyfill**) er vél sem breytir raforku í hreyfiorku. Flestir rafmótorar starfa fyrir tilstilli samverkunar segulsviðs mótorsins og rafstraums í víravafningi til að mynda Laplace-kraft í formi snúningsvægis sem verkar á öxul mótorsins. Rafall er vélrænt séð alveg eins og rafmótor, en virkar öfugt með því að breyta vélrænni orku í raforku.

Rafmótorar geta verið knúnir af jafnstraumsgjöfum (DC), svo sem rafhlöðum eða afriðlum; eða af riðstraumsgjöfum (AC), svo sem frá rafveitukerfi, rafölum eða áriðlum. Einnig má flokka rafmótora eftir atriðum eins og gerð aflgjafa, uppbyggingu, notkun og hvers konar hreyfingu þeir skila. Þeir geta verið með burstum eða burstalausir, einfasa, tveggja fasa eða þriggja fasa, með áslægu eða geislalægu segulflæði, og geta verið loftkældir eða vökvakældir.

Rafmótorar spila stórt hlutverk í iðnaði þar sem þeir knýja áfram hvers kyns dælur, blásara, færibönd og annan búnað. Rafmótarar eru einnig notaðir í verkfærum, heimilistækjum og farartækjum. Stærstu rafmótorar í heimi knýja áfram stór skip og geta haft yfir 100 megavött í afli en örsmáir rafmótorar finnast til dæmis í úrum og snjalltækjum. Drifmótora í rafbílum eða rafknúnum lestum er hægt að nota við endurheimtandi hemlun þar sem þeir virka sem rafalar og umbreyta hreyfiorku farartækisins í raforku.
Pétur Guðmundsson (aðgreining)

**Pétur Guðmundsson** getur átt við:

***[[Pétur Guðmundsson|Pétur Karl Guðmundsson]]** (f. 1958), fyrrum landsliðsmann í körfuknattleik.
* Pétur Guðmundsson (f. 1962), fyrrum kúluvarpari og Ólympíufari
* Pétur G. Guðmundsson (1879–1947), bókbindari, blaðamaður og bæjarfulltrúi í Reykjavík
* Pétur Rúðrik Guðmundsson (f. 1972), landsliðsþjálfari Íslands í pílukasti og fyrrum körfuknattleiksmaður og þjálfari
Kínverska öldin

**Kínverska öldin** (einfölduð kínverska: 中国世纪; hefðbundin kínverska: 中國世紀, pinyin: *Zhōngguó shìjì*) vísar til þeirrar hugmyndar að 21. öldin gæti orðið undir áhrifum Alþýðulýðveldisins Kína bæði efnahagslega og pólitískt. Sambærileg hugtök eru „bandaríska öldin“ yfir 20. öldina og „breska öldin“ yfir 19. öldina. Hugtakið er einkum notað í tengslum við þá hugmynd að kínverska hagkerfið verði það stærsta í heiminum og taki fram úr Bandaríkjunum. „Uppgangur Kína“ er svipað hugtak (einfölduð: 中国崛起; hefðbundin: 中國崛起; pinyin: *Zhōngguó juéqǐ*).

Kína hóf verkefnið Belti og braut árið 2013, sem margir sérfræðingar telja vera tilraun landsins til að efla áhrif þess á heimsvísu og draga úr yfirburðum Bandaríkjanna í alþjóðakerfinu eftir seinni heimsstyrjöld. Einnig hefur verið bent á að Kína hafi tekið þátt í stofnun Innviðafjárfestingabanka Asíu og Nýþróunarbankans til að keppa við Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn í þróunarfjármögnun.

Árið 2015 kynnti Kína svo *Made in China 2025*, áætlun sem miðar að því að efla og þróa framleiðsluiðnað landsins enn frekar. Deilt hefur verið um árangur þessara verkefna við að lyfta alþjóðlegri stöðu Kína.

Uppgangur Kína sem efnahagsveldis tengist meðal annars miklu vinnuafli. Kínverska þjóðin eldist samt mjög hratt í sögulegu samhengi, og sú þróun gæti hamlað hagvexti, skapað félagslegar áskoranir og takmarkað getu Kína til að verða nýtt heimsveldi. Þar að auki hefur hagvöxtur landsins að miklu leyti byggst á skuldsetningu, sem vekur áhyggjur af hugsanlegum vanskilum og fjármálakreppu.

Samkvæmt *[[The Economist]]* varð kínverska hagkerfið stærsta hagkerfi heims árið 2013 ef miðað er við kaupmáttarjöfnun (PPP). Mælt eftir gengi gjaldmiðla töldu sumar spár árin 2020 og 2021 að Kína gæti náð fram úr Bandaríkjunum árið 2028, eða jafnvel 2026 ef gjaldmiðillinn styrkist frekar. Í júlí 2021 áætluðu sérfræðingar *Bloomberg* að Kína gæti annað hvort orðið stærsta hagkerfi heims á þriðja áratug 21. aldar eða jafnvel aldrei náð því markmiði. Sumir fræðimenn telja að uppgangur Kína hafi þegar náð hámarki og að stöðnun eða hnignun gæti fylgt í kjölfarið.

## Tilvísanir
Frúarkirkjan í Yamoussoukro

**Frúarkirkjan í Yamoussoukro** (franska: *Basilique Notre-Dame de la Paix*) er kaþólsk kirkja í Yamoussoukro á Fílabeinsströndinni. 

Kirkjan er talin stærsta kirkja í heimi. Hún er 149 metrar á hæð, að meðtaldri hjálmhvelfingunni ofan á hvolfþakinu. Flatarmál hennar er 70.000m² og hún getur hýst 18.000 manns. Péturskirkjan í Róm er fyrirmynd Frúarkirkjunnar en ólíkt Péturskirkjunni eru fáar styttur í Frúarkirkjunni en mikið af súlum.

Félix Houphouët-Boigny, fyrsti forseti Fílabeinsstrandarinnar, átti hugmyndina að því að byggja stærstu kirkju í heimi í landinu. Hann lét byggja hana í heimabæ sínum, Yamoussoukro, sem hann hafði gert að höfuðborg landsins í stað Abidjan. Byggingin fór fram á árinum 1986 til 1989 og kirkjan var vígð 10. september 1990. Áður hafði Jóhannes Páll 2. páfi blessað hornstein kirkjunnar 10. ágúst 1985. Framkvæmdirnar voru nokkuð gagnrýndar vegna mikils kostnaðar, þar sem efnahagur Fílabeinsstrandarinnar var í niðursveiflu á þessum tíma og þar sem kaþólikkar eru aðeins smár hluti af íbúum landsins.

## Tilvísanir
Pétur Rúðrik Guðmundsson

**Pétur Rúðrik Guðmundsson** (fæddur 17. júlí 1972) er íslenskur pílukastari og fyrrum körfuknattleiksmaður og þjálfari.

Á körfuboltaferli sínum varð hann fjórvegis bikarmeistari með Grindavík; árin 1995, 1998, 2000 og 2006. Hann komst einnig sex sinnum í lokaúrslit Úrvalsdeildarinnar með Grindavík en liðið tapaði í þeim öllum.

Í Nóvember 2023 var Pétur ráðinn landsliðsþjálfari Íslands í pílukasti.

## Titlar
*Bikarmeistari (4): 1995, 1998, 2000, 2006
*Deildarmeistari (3): 1994, 1998, 2003
*Fyrirtækjabikarmeistari: 2001
*Meistari meistaranna (2): 1997, 1999

## Tilvísanir

## Heimildir
*Tölfræði úr Úrvalsdeild á körfustatt.is
Andrej Babiš

**Andrej Babiš** (f. 2. september 1954) er tékkneskur stjórnmálamaður og viðskiptamaður sem er núverandi forsætisráðherra Tékklands. Hann hefur verið forsætisráðherra frá 9. desember 2025 en gegndi embættinu áður frá 2017 til 2021.

Babiš er einn af ríkustu mönnum Tékklands. Hann stýrði samsteypunni Agrofert til ársins 2017 en setti þá hlut sinn í sjóð til að forðast hagsmunaárekstra. Samsteypan stundar meðal annars viðskipti í landbúnaði, matvæla- og byggingariðnaði og fjölmiðlum innan Evrópusambandsins.

Babiš er stofnandi stjórnmálaflokksins ANO og var fjármálaráðherra í stjórn jafnaðarmannsins Bohuslav Sobotka til ársins 2017. Babiš vann sér töluverða alþýðuhylli í því embætti og mældist töluvert vinsælli meðal landsmanna en Sobotka. ANO vann afgerandi sigur í þingkosningum Tékklands árið 2017 með um 30% atkvæða, rúmlega tvöfalt fylgi næststærsta flokksins. Babiš myndaði ríkisstjórn í kjölfar kosninganna.

Árið 2021 birtist nafn Babiš í Pandóruskjölunum, sem var gagnaleki um fjármál ýmissa þjóðarleiðtoga. Í skjölunum kom fram að Babiš hafði keypt tvö glæsihýsi í Cannes í Frakklandi fyrir 12 milljónir punda í gegnum aflandsfélag. Babiš hafnaði því að neitt ólöglegt hefði verið við viðskiptin og áréttaði að bæði hann og fyrirtæki hans greiddu skatta í Tékklandi. Stjórn Babiš hélt ekki velli í þingkosningum Tékklands árið 2021, sem fóru fram stuttu eftir birtingu Pandóruskjalanna.

Babiš bauð sig fram til forseta Tékklands í forsetakosningum landsins árið 2023 en tapaði í seinni umferðinni fyrir hershöfðingjanum Petr Pavel. Babiš hlaut 43 prósent atkvæða en Pavel 57 prósent. Í kosningabaráttunni sakaði Babiš Pavel um að vera stríðsæsingamaður og vilja leiða Tékkland í stríð gegn Rússlandi.

ANO-flokkur Babiš vann þingkosningar Tékklands árið 2025. Babiš myndaði í kjölfarið nýja stjórn með stuðningi tveggja fjarhægriflokka sem vilja draga úr stuðningi Tékka við Úkraínu í stríði Úkraínu og Rússlands.

## Tilvísanir
Hjálparsveit skáta í Reykjavík

**Hjálparsveit skáta í Reykjavík**, skammstafað **HSSR**, er íslensk björgunarsveit í Reykjavík. Hún var stofnuð árið 1932 og er ein stærsta björgunarsveit landsins. Sveitin er landbjörgunarsveit og miðast starfssemi hennar við að geta leyst leitar- og björgunarverkefni á landi, en hún er þó með straumvatnsbjörgunarhóp. Sveitin starfar innan Slysavarnafélagssins Landsbjargar.

Sveitin er með höfuðstöðvar í Reykjavík að Malarhöfða 6, sem er um 1.200m2 á stærð, með skrifstofuaðstöðu, geymsluaðstöðu, og aðstöðu til lagninga og viðgerða á ökutækjum sveitarinnar.

Öll starfssemi sveitarinnar, líkt flestum íslenskum björgunarsveitum, er unnin í sjálfboðavinnu og á það við um útköll, fjáraflanir, og æfingar.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Hjálparsveit skáta í Reykjavík
Gunnlaugur Jónasson

**Gunnlaugur Friðrik Jónasson** (fæddur 28. febrúar 1930) er íslenskur fyrrum bóksali, skíðamaður og söngvari. Hann er þekktastur fyrir að hafa rekið Bókhlöðuna á Ísafirði um áratugaskeið.

Faðir Gunnlaugs, Jónas Tómasson tónskáld og bóksali, hóf rekstur Bókhlöðunnar þann 20. ágúst árið 1920 en Gunnlaugur tók við rekstrinum í janúar 1953. Rak hann búðina í 40 ár, eða þar til sonur hans, Jónas Gunnlaugsson, tók við rekstrinum árið 1993.

Í seinni tíð hefur Gunnlaugur setið fyrir í auglýsingum, meðal annars fyrir 66°Norður.

## Tilvísanir
Óáþreifanlegur menningararfur

**Óáþreifanlegur menningararfur** er hugtak sem UNESCO notar yfir hefðir, siði, listræna tjáningu, hefðbundna þekkingu og færni, sem eru hluti af menningararfi tiltekins hóps og ganga frá kynslóð til kynslóðar. Rætur hugtaksins liggja í lögum í Japan og Suður-Kóreu um varðveislu hefðbundinnar þekkingar og handverks, en áður höfðu bæði UNESCO og Alþjóðahugverkastofnunin lengi rætt um varðveislu alþýðumenningar. Óáþreifanlegur menningararfur er skilgreindur í sérstökum alþjóðasáttmála sem var samþykktur af aðildarríkjum UNESCO árið 2003. Samningurinn kveður á um gerð yfirlitsskrár yfir óáþreifanlegan menningararf mannkyns þar sem ríki geta tilnefnt tiltekna siði, venjur og handverk, á sama hátt og gert er við áþreifanlegar minjar á Heimsminjaskrá UNESCO.

## Tilvísanir
Hákarlasaga

***Hákarlasaga*** (enska: *Shark Tale*) er bandarísk teiknimynd frá 2004 frá DreamWorks Animation.

## Talsetning

## Heimildir
Vesturland (aðgreining)

**Vesturland** getur átt við:

## Landsvæði
***[[Vesturland]]**, landshluti á Íslandi.
*Vesturland (fylki í Noregi), fylki í Noregi sem stofnað var 1. janúar, 2020

## Blöð
*Vesturland (stjórnmálablað), blað vestfirskra sjálfstæðismanna
*Vesturland (landsmálablað), landsmálablað fyrir Vesturland á Íslandi
Ricky Rubio

**Ricard Rubio Vives** (fæddur 21. október 1990) er spænskur körfuknattleiksmaður. Rubio hóf feril sinn mjög ungur hjá Joventut Badalona og vakti snemma athygli fyrir hæfileika sína en hann lék fyrst í efstu deild Spánar aðeins 14 ára gamall.

Rubio var valinn í nýliðavali NBA árið 2009 af Minnesota Timberwolves en lék þó næstu tvö tímabil með FC Barcelona þar sem hann varð EuroLeague meistari árið 2010 og spænskur meistari árið 2011. Næstu 12 árin lék hann í NBA deildinni með Timberwolves, Utah Jazz, Phoenix Suns og Cleveland Cavaliers. Hann sagði skilið við NBA árið 2024 og lék stuttlega með FC Barcelona aftur áður en hann tók sér hlé frá körfubolta af heilsufarsástæðum. Hann hóf aftur leik árið 2025 með Joventut Badalona.

## Landsliðsferill
Rubio lék lengi með spænska landsliðinu við mikla velgengni. Hann varð heimsmeistari með Spáni árið 2019 og Evrópumeistari árin 2009 og 2011. Hann vann einnig til silfurs með liðinu á Ólympíuleikunum árið 2008 og hlaut brons árið 2016.

## Tilvísanir
Liga ACB

**Liga ACB** er efsta deildin í körfubolta á Spáni. Hún var stofnuð árið 1983 og er stýrt af Asociación de Clubs de Baloncesto (ACB). 18 lið taka þátt í keppninni og falla tvö þeirra á hverju tímabili. Sterkustu liðin í gegnum sögu deildarinnar hafa verið Real Madrid og Barcelona.

## Tilvísanir
Nina Krajnik

**Nina Krajnik** (f. 9. júní 1985 í Kranj) er slóvensk heimspekingur, sálgreinandi og rithöfundur. Hún er þekkt fyrir rannsóknir sínar á sálgreiningu Jacques Lacans og fyrir sálgreiningarlega greiningu á stjórnmálum og menningarkenningum. Hún starfar einnig á sviði stríðstengdra áfalla. Árið 2022 bauð hún sig fram sem óháður frambjóðandi í forsetakosningum í Slóveníu.

## Tilvísanir
Amapá

**Amapá** er eitt af 26 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 143.000 ferkílómetrum og eru íbúar um 734.000 (2022). Það er í norðurhluta landsins og á landamæri að Frönsku Gvæjönu í norðri, Súrínam í norðvestri og fylkinu Pará í suðri og vestri. Höfuðborgin og stærsta borgin er Macapá. Amasónfrumskógurinn þekur 90% af svæði þess. Þar eru þjóðgarðar eins og Tumucumaque og Cabo Orange.

Á nýlendutímanum var heitið á fylkinu Portúgalska Gvæjana. Amapá varð fylki árið 1988. 

## Tilvísanir
Pará

**Pará** er eitt af 26 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 1.248.000 ferkílómetrar sem gerir það næststærsta fylki landsins. Íbúar eru um 8,7 milljónir (2025) og er höfuðborgin og stærsta borgin Belém. Það er í norðurhluta landsins og á landamæri að löndunum Gvæjana og Súrínam í norðri og fylkjunum Amapá, Maranhão, Tocantins, Mato Grosso, Amazonas og Roraima. Amasónfrumskógurinn þekur stóran hluta af svæði þess. 

Pará er nefnt eftir þverá Amasónfljóts með sama nafni.
Rob Reiner

**Robert Norman Reiner** (6. mars 1947 – 14. desember 2025) var bandarískur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi, handritshöfundur, leikari og stjórnmálaaktívisti. Hann hóf feril sinn sem leikari áður en hann skipti yfir í kvikmyndagerð og leikstýrði fjölda vinsælla bandarískra kvikmynda. 

Reiner hlaut fjölmargar viðurkenningar, þar á meðal tvö Primetime Emmy-verðlaun og Hugo-verðlaun og var tilnefndur til Óskarsverðlauna, bresku kvikmyndaverðlaunanna og níu Golden Globe-verðlauna. Reiner var heiðraður með stjörnu á Hollywood Walk of Fame árið 1999 og hlaut Chaplin-verðlaunin á kvikmyndahátíðinni í Lincoln Center árið 2014. Þrjár af myndum hans hafa verið teknar inn í Þjóðarmyndaskrá Bandaríkjanna (NFR).

Reiner var sonur söngkonunnar Estelle Reiner og grínistans Carls Reiner. Hann lærði kvikmyndagerð við UCLA. Eftir nokkur smáhlutverk sem leikari fékk Reiner hlutverk Michaels „Meathead“ Stivic í grínþáttunum All in the Family (1971-1978). Þættirnir nutu mikilla vinsælda. 

Reiner hóf leikstjórafrumraun sína með grínmyndinni eða háðsheimildarmyndinni (e. mockumentary) um þungarokkssveitina Spinal Tap í *[[This Is Spinal Tap]]* (1984). Hann hélt áfram að leikstýra myndum eins og *[[The Sure Thing]]* (1985), *[[Stand by Me]]* (1986), *[[The Princess Bride]]* (1987), *[[When Harry Met Sally...]]* (1989), *[[Misery]]* (1990), *[[A Few Good Men]]* (1992), *[[The American President]]* (1995) og *[[The Bucket List]]* (2007).

Í desember 2025 fannst Reiner ásamt konu sinni Michelle Singer látinn með stungusár. Sonur þeirra Nick, var handtekinn í tengslum við andlát þeirra.

## Tilvísanir
Madagaskar 2

***Madagaskar 2*** (enska: *Madagascar: Escape 2 Africa*) er bandarísk teiknimynd frá 2008 frá DreamWorks Animation.

## Talsetning
Mato Grosso

**Mato Grosso** er eitt af 26 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 903.000 ferkílómetrar sem gerir það að þriðja stærsta fylkinu. Íbúar eru um 3,9 milljónir (2025) og er höfuðborgin og stærsta borgin Cuiabá. Fylkið er í miðhluta landsins og á landamæri að fylkjunum Rondônia, Amazonas, Pará, Tocantins, Goiás og Mato Grosso do Sul sem var rofið frá fylkinu árið 1977. Mato Grosso er sléttlent að mestu. Amasónfrumskógurinn er í norðvesturhorninu og er Pantanal, stærsta votlendi jarðar í suðvestri. Hella og gljúfur má finna í Chapada dos Guimarães-þjóðgarðinum.
Mato Grosso do Sul

**Mato Grosso do Sul** er eitt af 27 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 357.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 2,9 milljónir (2025) og er höfuðborgin og stærsta borgin Campo Grande. Fylkið er í miðhluta landsins og á landamæri að löndunum Bólivíu og Paragvæ og fylkjunum Mato Grosso (suðri), Goiás og Minas Gerais (norðaustri), São Paulo (austur) and Paraná (suður). Pantanal, stærsta hitabeltisvotlendissvæði jarðar er að stórum hluta innan fylkisins.
Hvar er Völundur?

**Hvar er Völundur?** er íslenskt sjónvarpsjóladagatal RÚV með Gunnari Helgasyni og Felix Bergsyni í aðalhlutverki. Þættirnir komu út árið 1996 og voru samdir af Þorvaldi Þorsteinssyni.  

## Sögusvið
Þættirnir hefjast 1. desember á Íslandi, þar sem þeir Gunni og Felix láta sér leiðast. Allt í einu stígur Völundur fram úr skápnum og leiðir þá á verkstæði sitt. Völundur heldur því fram að hann sé maðurinn sem að býr til allar góðu jólagjafirnar. 

Hann leyfir þeim að litast um verkstæðið áður en hann gefur Gunna poka. Hann segir honum að aðeins megi fara raunveruleg verðmæti í pokann. Eftir það fara þeir Gunni og Felix úr skápnum. En ekki líður langur tími þar til þeir heyra mikinn hávaða koma frá skápnum.  Þegar þeir líta inn er Völundur horfinn og allar jólagjafirnar líka.

Leggja þeir Gunni og Felix í mikinn leiðangur um „Völundarhúsið“ í leit að Völundi og rekast þar á alskonar persónur, t.d. Hr. Tívolí (leikinn af Birni Inga Hilmarssyni) og Salvöru ( leikin af Steinunni Ólínu Þorsteinsdóttur).

## Leikarar

* Gunni - Gunnar Helgason
* Felix - Felix Bergsson
* Völundur - Jóhann Sigurðarson
* Salvör - Steinunn Ólina Þorsteinsdóttir
* Búálfurinn Bóthildur - Guðlaug Elísabet Ólafsdóttir
* Hr. Tívolí - Björn Ingi Hilmarsson
* Loftur - Eggert Þorleifsson

## Tilvísanir



## Tenglar

* Hvar er Völundur? þættirnir á RÚV.
Goiás

**Goiás ** er eitt af 27 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 340.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 7,3 milljónir (2025). Höfuðborgin og stærsta borgin er Goiânia. Fylkið er í miðhluta landsins og á landamæri að fylkjunum Distrito Federal, Tocantins (sem var klofið frá fylkinu árið 1988), Bahia, Minas Gerais, Mato Grosso do Sul og Mato Grosso. Landsvæði þess samanstendur af hásléttu sem er 750 til 900 metrar.
Tocantins

**Tocantins ** er eitt af 27 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 278.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 1,5 milljónir (2022). Höfuðborgin og stærsta borgin er Palmas. Fylkið er í miðhluta landsins og á landamæri að fylkjunum Maranhão og Piauí í norðaustri, Bahia í austri, Goiás, Mato Grosso í vestri og Pará í norðvestri. Tocantins var stofnað árið 1989 úr 40% af norðurhluta Goiás-fylki. Meðal landslagsþátta er grasslétta og Amasónfrumskógurinn.
José Antonio Kast

**José Antonio Kast Rist** (f. 18. janúar 1966) er síleskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Síle. Hann er leiðtogi síleska Lýðveldisflokksins og var kjörinn forseti í annarri umferð forsetakosninga Síle í desember 2025.

## Bakgrunnur
Kast er sonur Michaels Kast, þýsks innflytjanda sem hafði verið lautinant í þýska hernum og meðlimur í Nasistaflokknum. Michael Kast hafði flúið til Rómönsku Ameríku eftir ósigur Þýskalands í seinni heimsstyrjöldinni. Eldri bróðir José Antonios, Miguel Kast, var ráðherra og seðlabankastjóri í einræðisstjórn Augusto Pinochet hershöfðingja á níunda áratugnum.
Kast er lögmaður að atvinnu.

## Stjórnmálaferill
Kast hefur þrisvar sinnum boðið sig fram til forseta Síle. Í forsetakosningum árið 2017 hlaut hann 8% atkvæðanna og árið 2021 tapaði hann í seinni umferð kosninganna fyrir Gabriel Boric. Árið 2024 hlaut hann tæpan fjórðung atkvæða í fyrri umferð kosningnana, sem fóru fram 16. nóvember, litlu minna en vinstrisinnaði frambjóðandinn Jeanette Jara. Þar sem enginn hlaut meirihluta atkvæða var efnt til annarrar kosningaumderðar 14. desember 2025. Í seinni umferðinni vann Kast afgerandi sigur með 58% atkvæða gegn 41,7% sem Jara hlaut. Áætlað er að Kast taki við forsetaembætti 11. mars 2026.

Eftir forsetakosningarnar 2017 stofnaði Kast síleska Lýðveldisflokkinn, sem hann hefur leitt frá upphafi.

### Stjórnmálaskoðanir
Kast hefur verið lýst sem róttækum íhaldsmanni og fjarhægrisinna. Hann hefur oft farið fögrum orðum um síleska einræðisherrann Augusto Pinochet, sem tók völdin í landinu í valdaráni gegn þáverandi forsetanum Salvador Allende árið 1973. Kast hefur lagt áherslu á að hann vilji láta framfylgja lögum og reglum með harðri hendi og stöðva innflutning fólks frá fátækari ríkjum Rómönsku Ameríku. Hann er andstæðingur frjálsra þungunarrofa og hjónabands samkynhneigðra, auk þess sem hann hefur talað fyrir því að neyðargetnaðarvarnarpillur verði bannaðar. Honum hefur verið stillt upp á milli leiðtoga á borð við Donald Trump í Bandaríkjunum og Nigel Farage í Bretlandi. Kast er ekki talinn eins róttækur og hinn brasilíski Jair Bolsonaro eða hinn argentínski Javier Milei og er talinn sýna lýðræðislegum leikreglum meiri virðingu en ýmsir íhaldssamir leiðtogar sem hann hefur verið borinn saman við.

## Tilvísanir
Maranhão

**Maranhão** er eitt af 27 fylkjum Brasilíu og er í norðausturhluta landsins. Stærð er nálægt 332.000 ferkílómetrar. Íbúar eru um 6,8 milljónir (2022) og er höfuðborgin og stærsta borgin São Luís. Miðborg hennar er á minjaskrá UNESCO. Maranhão er í norðurhluta landsins og á landamæri að fylkjunum Piauí, Tocantins og Pará. Amasónfrumskógurinn þekur norðurhluta fylkisins.
Espírito Santo

**Espírito Santo** (portúgalska fyrir *heilagur andi*) er eitt af 27 fylkjum Brasilíu og er í suðausturhluta landsins. Stærð er nálægt 46.000 ferkílómetrar eða á við Eistland. Íbúar eru um 4,1 milljónir (2024) og er höfuðborgin Vitória og stærsta borgin Serra. Fylkið á landamæri að fylkjunum Bahia, Minas Gerais og Rio de Janeiro. Hæsti punkturinn er 2.890 metra tindurinn Pico da Bandeira.
Rondônia

**Rondônia** er eitt af 27 fylkjum Brasilíu. Stærð þess er nálægt 238.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 1,6 milljónir (2022). Höfuðborgin og stærsta borgin er Porto Velho. Fylkið er í miðvesturhluta landsins og á landamæri að Bólivíu í suðri og fylkjunum Amazonas í norðri og Mato Grosso í austri.

Mikil skógareyðing hefur verið í Rondônia og Amasónfrumskógurinn hefur tapað yfir 70.000 ferkílómetrum af svæði sínu þar.
Rio de Janeiro (fylki)

**Rio de Janeiro ** er eitt af 27 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 43.700 ferkílómetrar og eru íbúar um 16 milljónir (2022). Höfuðborgin og stærsta borgin Rio de Janeiro. Það er í suðausturhluta landsins og á landamæri að fylkjunum Minas Gerais í norðri og norðvestri, Espírito Santo í norðaustri og São Paulo í suðvestri.
São Paulo (fylki)

**São Paulo ** er eitt af 27 fylkjum Brasilíu. Stærð er nálægt 248.000 ferkílómetrar eða á við Bretland og eru íbúar um 46 milljónir (2024). Höfuðborgin og stærsta borgin er São Paulo. Fylkið er í suðausturhluta landsins og á landamæri að fylkjunum Minas Gerais í norðri og norðaustri, Paraná í suðri, Mato Grosso do Sul í vestri og Rio de Janeiro í austri.

São Paulo-fylki hefur um þriðjung landsframleiðslu Brasilíu og eru mikilvægasta framleiðsla og menntastofnanir landsins þar.
Björgunarsveitin Ársæll

**Björgunarsveitin Ársæll** er íslensk björgunarsveit í Reykjavík. Hún var stofnuð árið 1999 með sameiningu Björgunarsveitar Ingólfs í Reykjavík og Björgunarsveitarinnar Alberts á Seltjarnarnesi. Sveitin er land- og sjóbjörgunarsveit en innan hennar starfar fjöldi hópa m.a. fjallahópur. Sveitin starfar innan Slysavarnafélagssins Landsbjargar.

Sveitin heldur út tveimur starfsstöðvum. Þær eru Gaujabúð á Seltjarnarnesi, þar sem rústabjörgunarhópur og sjóhópur eru til húsa, og Gróubúð í Reykjavík, þar sem bíla- og beltahópur, landhópar, leitarhópar, og fyrstu hjálpar hópar eru með aðstöðu. Verandi sjóbjörgunarsveit að hluta er sveitin svo með björgunarskipið Jóhannes Briem og björgunarbátinn Sjöfn staðsett í Reykjavíkurhöfn.

Líkt og nánast allar íslenskar björgunarsveitir er starfssemi sveitarinnar unnin í sjálfboðavinnu. Sveitin er með tveggja ára nýliðaþjálfun og að henni lokinni telst nýliðinn vera fullgildur félagi og er settur á útkallsskrá.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Björgunarsveitin Ársæll
Rafritið

**Rafritið** var rafrænt tímarit sem gefið var út á árunum 1993 til 1996 af Netútgáfunni og var meðal annars dreift á Stöð 2 BBS og Íslenska Menntanetinu. Ritstjóri þess var Sæmundur Bjarnason.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Rafritið á vef Netútgáfunnar
Netútgáfan

**Netútgáfan** er útgáfufélag sem átti veg og vanda á því að gera íslenskar fornbókamenntum aðgengilegar á veraldarvefnum. Stofnandi félagsins var Sæmundur Bjarnason en einnig komu að verkinu börn hans þau Bjarni Sæmundsson, Benedikt Sæmundsson og Hafdís Sæmundsdóttir. Félagið gaf einnig út Rafritið á árunum 1993 til 1996.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Vefsíða Netútgáfunnar
Tom Chambers

**Thomas Doane Chambers** (fæddur 21. júní 1959) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður sem lék lengst af í NBA-deildinni, eða frá 1981 til 1997.

Chambers var valinn í nýliðavali NBA af San Diego Clippers árið 1981 og lék síðar með Seattle SuperSonics, Phoenix Suns, Utah Jazz, Charlotte Hornets og Philadelphia 76ers. Chambers átti sín bestu ár hjá Phoenix Suns, þar sem hann var fjórum sinnum valinn í Stjörnuleik NBA og var valinn besti leikmaður Stjörnuleiksins árið 1987. Hann lék seinna stuttlega í Ísrael með Maccabi Tel Aviv og varð Ísraelsmeistari með félaginu árið 1996.

Á NBA ferlinum skoraði hann 20.049 stig og er einn af fáum leikmönnum deildarinnar sem hafa náð 20.000 stigum án þess að vera kosnir í Heiðurshöll NBA.

Chambers er einnig þekktur fyrir troðslu sína yfir Mark Jackson, þáverandi leikmann New York Knicks, árið 1989. Troðslan varð fyrirmynd að óstöðvandi hreyfingu sem karakter hans gat notað í tölvuleiknum *[[Lakers vs. Celtics and the NBA Playoffs]]* sem gefinn var út af Electronic Arts. Þegar Suns heiðruðu Chambers eftir að ferli hans lauk þá gáfu þeir honum bronsstyttu af honum troða yfir Jackson.

## Tilvísanir
NBA G League

**NBA G League** er bandarísk atvinnumannadeild í körfubolta sem þjónar sem þróunardeild fyrir NBA-deildina.

Deildin var stofnuð árið 2001 sem **National Basketball Development League** (**NBDL**) og endurnefnd sem **NBA Development League** (**NBA D-League**) árið 2005. Hún fékk núverandi nafn sitt árið 2017 í tengslum við styrktarsamning deildarinnar við Gatorade og varð þar með fyrsta bandaríska atvinnumannadeildin í íþróttum sem nefnd er eftir auglýsanda.

Deildin, sem upphaflega var með átta lið, stækkaði eftir 2005 samkvæmt áætlun David Stern, framkvæmdastjóra NBA, Russ Granik, Bobby Sharma og annarra stjórnenda deildarinnar, til að breyta henni í þróunardeild fyrir NBA þar sem hvert lið tengdist einu eða fleiri NBA liðum. Um mitt ár 2014 hafði þriðjungur NBA leikmanna spilað í deildinni, samanborið við 23% árið 2011.

## Tilvísanir
Natal (Rio Grande do Norte)

**Natal** (jól á portúgölsku) er höfuðborg brasilíska fylkisins Rio Grande do Norte í norðausturhluta landsins. Íbúar eru um 750.000 (2022) en 1,5 milljón býr á stórborgarsvæðinu. Borgin var stofnuð á jóladag árið 1599. Hollendingar réðu borginni um 20 ára skeið á 17. öld og nefndu Nýju Amsterdam.