open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Textavarp

**Textavarp** (e. *teletext*) er fyrsti rafræni lesmiðillinn sem náði mikilli og almennri notkun. Með textavarpinu urðu nýjustu upplýsingar aðgengilegar almenningi þegar fólk hafði tóm, eða þörf, fyrir þær. Ekki bara fréttir gærdagsins í dagblaðaformi eða fréttir dagsins í fyrirfram tímasettum fréttatímum ljósvakamiðlanna. 

## Sagan
Upphaflega var textavarp þróað á Englandi af BBC upp úr 1970 til þess að unnt væri að texta efni fyrir heyrnarlausa með texta sem hulinn væri í almennum útsendingum. Almenn útsending textavarps hófst hjá BBC árið 1976 og fyrstu sjónvarpsviðtækin með innbyggðum textavarpsmóttökurum komu á markaðinn 1977.

## Tæknin
Tæknin fólst í því að senda upplýsingarnar út á hluta af sjónvarpsmerkinu sem ekki var notað í annað (sk. VBI línum, vertical blanking interval). Fljótlega varð mönnum ljóst að hægt var að nota þessa tækni til þess að miðla fleiru en neðanmálstextum. Í stað textans voru sendar út heilu skjámyndirnar, síður. 

Venjulegri textavarpsútsendingu er skipt upp í síður sem síðan eru sendar út hver á eftir annarri. Síðurnar geta orðið allt að 800 og hver þeirra með 99 undirsíðum. Oftast eru þó ekki nema 3-500 síður sendar út samtímis því eftir því sem síðurnar eru fleiri tekur það viðtækin lengri tíma að finna þær, hringurinn verður stærri. Fréttir, dagskrárupplýsingar, veður, íþróttir og kauphallarupplýsingar urðu fljótlega mest lesnu síðurnar í textavarpi. Textavarp náði einkum vinsældum í Evrópu en í Bandaríkjunum og Kanada hefur textavarp aldrei náð verulegri útbreiðslu, nema sem miðill fyrir neðanmálstexta fyrir heyrnarskerta. Oftast þarf þó sérstakan móttakara fyrir textann, hann er ekki innbyggður í tækin eins og algengast er í Evrópu. 

Textavarp er í grunninn „útvarp“ (broadcast) , eða einstefnumiðill, og þannig óháður notendafjölda, álagi, öfugt við t.d. vefinn sem er gagnvirkur og viðkvæmur fyrir álagi. Ekkert textavarp „fór niður“ 11. september 2001 eins og flestir fréttavefir gerðu.

## Textavarpið á Íslandi
Ríkisútvarpið hóf útsendingu textavarps á 25 ára afmæli sínu, 30. september 1991, þá sýndi könnun að sjónvarp með textavarpsmóttakara var á 17% íslenskra heimila. Árið 2005 var sjónvarp með textavarpi á nær öllum íslenskum heimilum og 33% þjóðarinnar notfærði sér þjónustu þess daglega eða oft á dag. 45% þjóðarinnar notuðu Textavarpið oftar en fimm sinnum í viku. Textavarpið var sett á vefinn haustið 1997 og var þá fyrsti ókeypis íslenski fréttavefurinn.

Textavarp Sjónvarpsins var sniðið að norrænni fyrirmynd enda mikil samvinna milli norrænu sjónvarpsstöðvanna. Sérstaða Textavarpsins fólst einkum í upplýsingasíðum um færð og veður á vegum úti sem Vegagerðin tók saman. Þetta upplýsingakerfi var í upphafi einkum sniðið að Textavarpinu en síðar var það einnig þróað fyrir vef Vegagerðarinnar.

## Heimildir

## Ytri tenglar
* Síða hundrað á íslenska Textavarpinu  (samgöngur , dagskrá , íþróttir , veður , efnisyfirlit  og fréttir )
Körfuknattleiksdeild Tindastóls

**Körfuknattleiksdeild Tindastóls** er deild innan Ungmennafélagsins Tindastóls sem hefur með körfuknattleik að gera. Meistaraflokkslið karla leikur í Úrvalsdeild karla í körfuknattleik.
Mercedes-Benz GLK

**Mercedes-Benz GLK** er lítill lúxusjeppi sem var fyrst sýndir á bílasýningunni í Peking 2008 en var settur á markað 2009.

Framleiðsla á GLK-týpunni hófst í Bremen í Þýskalandi árið 2008 og er GLK fyrsti jeppinn frá Mercedes-Benz sem er framleiddur þar. Hönnunin byggir að verulegu leyti á GL-jeppanum. En GLK-jeppinn byggir einnig á grunni C-týpunnar (W204).

Þegar GLK kom fyrst á markað í Þýskalandi var eingöngu hægt að fá hann með fjórhjóladrifi.

## Myndasafn

Mynd:Mercedes-Benz GLK 350 4matic X204 from 2008 frontleft 2008-07-18 U.jpg|GLK 350 4MATIC séður að framan
Mynd:Mercedes-Benz_GLK_350_4matic_X204_from_2008_sideleft_2008-07-18_A.jpg
Mynd:Mercedes-Benz GLK 350 4matic X204 from 2008 backleft 2008-07-18 U.jpg|GLK 350 4MATIC að aftan


## Tenglar

* Vefsíða Mercedes-Benz GLK-týpunnar
Landakirkja

**Landakirkja** er kirkja í Vestmannaeyjum sem byggð var á árunum 1774 til 1778 og telst því þriðja elsta steinkirkja á Íslandi (eftir Viðeyjarkirkju og dómkirkjunni á Hólum). Fyrsta Landakirkja var reist árið 1573 Tyrkir brenndu hana í ráninu 1627.

## Tenglar
*Landakirkja á kirkjukort.net 
* ''Landakirkja í Vestmannaeyjum''; grein í Morgunblaðinu 1988
* ''Vestmannaeyjabréf''; grein í Morgunblaðinu 1995
Mercedes-Benz CLS

**Mercedes-Benz CLS** er lúxusbifreið framleidd af þýska bifreiðaframleiðandanum Mercedes-Benz í Sindelfingen í Þýskalandi og Mercedes-Benz-Valdez verksmiðjunni í Santiago Tianguistenco í Mexíkó. Mercedes-Benz CLS er byggður á W211-grunninum sem E-týpan er einnig byggð á. CLS-týpan var fyrst sett á markað í Evrópu haustið 2004.

## Vélar
Eftirfarandi vélar voru í boði fyrir 2007 árgerðina:
* **CLS 350** — 3,5 lítra V6-strokka vél (272 hestöfl/200 kW).
* **CLS 500 (CLS 550 á Bandaríkjamarkaði)** — 5,5 lítra V8-strokka vél (382 hestöfl/281 kW).
* **CLS 63 [[Mercedes-AMG|AMG]]** — 6,2 lítra V8-strokka vél (514 hestöfl/378 kW).
* **CLS 320 CDI** — 3,0 lítra V6-strokka vél (224 hestöfl/167 kW) (Einungis á Evrópumarkaði).
* **CLS 350 CGI** — 3,5 lítra V6-strokka vél (292 hestöfl/215 kW).

## Myndasafn

Mynd:CLS500.JPG|Mercedes-Benz CLS 500 árgerð 2005
Mynd:2006-Mercedes-Benz-CLS55-AMG-2.jpg|Mercedes-Benz CLS AMG 55 árgerð 2006
Mynd:2007-Mercedes-Benz-CLS550.jpg|Mercedes-Benz CLS 550 árgerð 2007
Mynd:Bordeaux_MB_CLS_55_AMG_rl.JPG|Mercedes-Benz CLS  AMG 55 
Mynd:Mercedes CLS Facelift front.jpg|Mercedes-Benz CLS árgerð 2008 séður að framan
Mynd:Mercedes CLS Facelift rear.jpg|Mercedes-Benz CLS árgerð 2008 séður að aftan


## Tenglar
Ferdinand 3. keisari

**Ferdinand 3.** (13. júlí 1608 – 2. apríl 1657) var keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 15. febrúar 1637 til dauðadags. Hann var elsti sonur Ferdinands 2. af ætt Habsborgara. 

Þegar Wallenstein var myrtur 1634 var Ferdinand gerður að herstjóra keisarahersins í Þrjátíu ára stríðinu og ásamt frænda sínum Ferdinand kardinála tókst honum að vinna sigur á sænska hernum í orrustunni við Nördlingen. Hann leiddi friðarviðræður keisaradæmisins við þýsku mótmælendafurstana 1635. Þegar hann tók við sem keisari hugðist hann reyna að semja um frið við Svía og Frakka en tókst ekki og stríðið hélt því áfram í ellefu ár. 1644 gaf hann þýsku furstadæmunum leyfi til að reka sjálfstæða utanríkisstefnu og minnkaði þannig völd keisarans í Þýskalandi. Vestfalíufriðurinn 1648 dró svo enn úr völdum hans með því að staðfesta að trú furstans væri trú ríkisins (*cuius regio, eius religio*) og staðfesti sjálfstæði Hollands, Sviss, Savoja, og ítölsku hertogadæmanna Mílanó, Genúu, Mantúu, Toskana, Lucca, Módena og Parma, frá keisaradæminu.
Arameíska

**Arameíska** er semísk tunga sem á sér 3000 ára sögu. Arameíska er náskyld hebresku og var móðurmál Jesú frá Nasaret. Arameíska var rítuð með arameíska stafrófinu. Mælendatalan er nú í dag yfir 400 000. Ákveðni greinirinn er í arameísku, líkt og í íslensku, eftirskeyttur (-a). Arameíska hefur tvö málfræðileg kyn, kvenkyn og karlkyn, líkt og rómönsku málin. Lýsingarorð beygjast eftir kyni, tölu og falli. Nafnorð hafa þrjú föll þar með talið einskonar öfugt eignarfall sem ekki er sett á eigandann heldur eignina og skýrist þetta sumpart af orðaröð málsins.
Gimli

**Gimli** er sveitarfélag og kaupstaður í Manitoba-fylki í Kanada. Gimli er staðsett við Winnipegvatn og 75 km norður af Winnipeg sem er höfuðborg Manitoba. Gimli er stundum kallað „Höfuðstaður Nýja Íslands“.

Íslendingar komu þangað fyrst 21. október 1875. Þangað fluttist stór hópur Íslendinga sem eru kallaðir Vesturfarar.

## Saga
Sveitarfélagið Gimli var stofnað í október árið 1875. Það var hluti af Northwest Territories rétt við Manitoba-fylki. Manitoba var stækkað árið 1881 og var hluti af Manitoba. Það var formlega tekið inn í Manitoba 1887. Árið 1876 geysaði slæm bólusótt í sveitarfélaginu. Þann 23. júlí 1983 komst sveitarfélagið í heimspressuna vegna Gimli Glider-atburðarins.

## Hátíðardagar
* Gimli Kvikmyndahátíð, stofnuð af Jóni Gustafsson þegar hann var að taka upp myndina Kanadiana. Fyrsta myndin sem var sýnd var Tales From the Gimli Hospital eftir Guy Maddin. Aðrir stofnendur: öldungadeildarþingmaðurinn Janis Johnson og kvikmyndagerðarmennirnir Caelum Vatnsdal og Matt Holm.
* Íslendingadagurinn í Gimli (Icelandic Festival of Manitoba) er árleg hátíð sem aðal hátíð fólks af íslenskum uppruna í Kanada. Hann er jafnan haldinn hátíðlegur fyrstu helgina í ágúst. Fyrsta íslendingahátíðin í Norður-Ameríku var haldin í Milwaukee árið 1874. Fyrsta íslendingahátíðin í Manitoba var haldin í Winnipeg árið 1890; hún var haldin þar árlega fram til 1931 en hefur verið haldin í Gimli frá 1932. Fjallkonan í Gimli var fyrst valin árið 1924, þessi hefð er því eldri en á Íslandi þar sem fjallkonan kom fyrst fram árið 1947. Mikil dagskrá er í tilefni dagsins en hápunktur er skrúðganga þar sem fjölmargir hópar Vestur-Íslendinga taka þátt. Fjallkona er útnefnd árlega og er þá kona valin sem hefur verið í tengslum við Ísland og frætt aðra um sögu forfeðranna á Íslandi og viðhaldið íslenskri menningu og þjóðararfi. Á hátíðinni situr fjallkonan á hásæti sínu, klædd í hvítum kjól og  grænum skikkju, gullbelti, háum höfuðfati og hvítum slæðum sem falla niður að mitti. Hvíti kjóllinn táknar jöklarna og græna skikkjan sveitina. Höfuðbúnaðurinn snæviþakin fjöllin og í kórónunni er skjaldarmerkið.  

## Frægir einstaklingar frá Gimli
* David Arnason - Rithöfundur og prófessor við Háskóla í Manitoba fæddur í Gimli.
* Leo Kristjanson - Hagfræðingur og forseti Háskóla í Saskatchewan frá 1980-89.
* Vilhjálmur Stefánsson - Þjóðháttafræðingur og landkönnuður fæddur í Árnes rett hjá Gimli.
* Eric Stefanson - Stjórnmálamaður Progressive Conservative fæddur í Gimli.
* W. D. Valgardson - Rithöfundur og prófessor við Háskóla í British Columbia fæddur í Gimli.
* George Johnson - Læknir og stjórnmálamaður, var Menntamála- og heilbrigðiráðherra í Manitoba .

## Tilvísanir


## Tenglar
* Opinber vefsíða Gimli sveitarfélagsins
* ''Landnámið á Gimli fyrir sextíu árum''; grein í Heimskringlu 1935
Skoda 130

**Skoda 130**, **Skoda 135** og **Skoda 136** var arftaki Skoda 105/120/125 bílanna. Vélar í 130/135/136 voru heldur kraftmeiri en í eldri bílum. Skoda 130/135/136 voru síðustu Skoda-bílarnir með vélina aftur í.

## Gerðir

## Tengt efni
* Škoda 105/120/125

## Tenglar
Heilsuleikskóli

**Heilsuleikskóli** er leikskóli sem starfar eftir viðmiðum Heilsustefnunar. Unnur Stefánsdóttir þá leikskólastjóri í Skólatröð hafði árið 1995 frumkvæði að mótun stefnu, þar sem markmiðið er að auka gleði og vellíðan barna með áherslu á *næringu, hreyfingu og listsköpun*. Samtök Heilsuleikskóla voru stofnuð í 2006 og sjá þau nú um að veita starfsleyfi.

## Upphaf heilstefnunnar
Þegar Unnur Stefánsdóttir var ráðin sem leikskólastjóri, fylgdi hún eftir þeirri hugmynd sinni að heilsa og hreisti yrðu aðaláhersluatriði leikskólans. Unnur hefur ávallt horft til þess að næring og hreyfing skipti miklu máli fyrir vellíðan og árangur í námi og starfi. Aðrir sem komu að frumkvöðlastarfi heilsustefnunnar voru leikskólakennararnir Arndís Ásta Gestsdóttir, Guðlaug Sjöfn Jónsdóttir og Sigrún Hulda Jónsdóttir en margir aðrir hafa síðan komið að þróunarstarfi stefnunnar.

## Markmið
Þar sem yfirmarkmið heilsuleikskólans að auka gleði og vellíðan barnanna með áherslu á næringu, hreyfingu og listsköpun í leik er mjög vítt, þurfti að þrengja það og skýra nánar. Þess vegna voru gerð undirmarkmið, sem eru:

Næring
* borða hollan og næringarríkan mat
* fjalla um mikilvægi fæðuhringsins
* börnin verði meðvituð um hollustu og óhollustu matar
* matarhefðir verði í hávegum hafðar

Hreyfing
* auka vitneskju um líkamann
* styrkja sjálfsmynd
* stuðla að betri hreyfifærni
* auðvelda samskipti
* læra hugtök

Listsköpun í leik
* örva sköpunargleði
* auka hugmyndaflug
* kynnast mismunandi efniviði og handfjatla hann
* skynja fegurð í umhverfinu

## Heilsubók barnsins
Heilsubók barnsins eru stöðluð matsblöð, sem kennarnir nota sér til stuðnings við athuganir á börnunum, en þau voru samin með hliðsjón að áhersluþáttum leikskólans. Á vori og haust eru skráðar upplýsingar um hæð og þyngd, heilsufar, fjarvera vegna veikinda, næring og svefn, leikur, félagsleg færni/lífsleikni, gróf- og fínhreyfigeta og þróun myndsköpunar. Þessar upplýsingar eru síðan notaður til þess að skýra frá stöðu barnanna í foreldrasamtölum.
Þvottalaugarnar

**Þvottalaugarnar** voru heitar laugar sem notaðar voru til þvotta af húsmæðrum og vinnukonum í Reykjavík frá því að þéttbýli myndast og allt fram á 20. öld. Þær voru staðsettar í Laugamýri sem var í landi hins forna býlis Laugarness. Afrennsli úr laugunum var í Laugalæk sem rann til sjávar á Kirkjusandi.  

Þvottalaugarnar eru nú þurrar, en mjög dró úr notkun þeirra árið 1930 er Laugaveitan var virkjuð og markaði upphaf hitaveitu í Reykjavík.  

Á útivistarsvæðinu í Laugardal er hægt að skoða ummerki frá tíma Þvottalauganna.  Þar eru fræðsluskilti um sögu lauganna og minnisvarði um framlag Thorvaldsenskvenna sem afhjúpaður var  19. nóvember 2005. Útilistaverkið *Þvottakona* (1958) eftir Ásmund Sveinsson myndhöggvara stendur í Laugardalnum til minningar um vinnu þvottakvenna.

Heita vatnið í Þvottalaugunum voru vissulega hlunnindi þó nýtingunni fylgdi margvíslegt erfiði. „*Það var ekki fyrr en árið 1833 sem þar var reist hús svo hægt væri að þvo innandyra. Fyrir þeim framkvæmdum stóð Regner C. Ulstrup bæjar- og landfógeti og efndi til samskota í því skyni.  Honum hafði blöskrað að sjá konur standa úti við þvotta að vetrinum, myrkranna á milli – ýmist í brennandi heitri gufu eða frostköldum næðingi. En árið 1857 fauk þetta skjól í illiviðri.*“

Liðu nú hartnær 30 ár þar til frekari úrbætur urðu í málefnum þvottakvenna. Thorvaldsensfélagið gekkst fyrir því að reist var myndarlegt þvottahús árið 1887 sem það afhenti bæjarfélaginu til eignar 1889. Sama ár var tilbúinn vagnfær vegur frá Reykjavík inn í Laugardal, Laugavegurinn, sem var stórkostleg samgöngubót fyrir þvottakonurnar sem áður höfðu þurft að ganga vegleysu með þvottinn á bakinu.

Notkun þvottalauganna minnkaði eftir 1909 þegar neysluvatn var leitt í hús í Reykjavík. Vegna fyrri heimstyrjaldarinnar varð svo mikill eldsneytisskortur að bæjarbúar fóru almennt að þvo í Þvottalaugunum á nýjan leik.

## Neðanmálsgreinar




## Heimildir

* Guðjón Friðriksson. (1994). *Saga Reykjavíkur - bærinn vaknar. 1870-1940 (Síðari hluti).* Reykjavík: Iðunn. 
* Páll Líndal. (1987). *Reykjavík Sögustaður við Sund. * Reykjavík: Örn og Örlygur. 
* Þorleifur Óskarsson. (2002). *Saga Reykjavíkur - í þúsund ár. 870-1870 (Síðari hluti).* Reykjavík: Iðunn.
* Þvottlaugarnar (Fjallkonan.is) 
* Þvottalaugarnar (Ferlir.is)
Hvalstöðin í Hvalfirði

**Hvalstöðin í Hvalfirði** er hvalskurðar- og vinnslustöð í Hvalfirði, reist árið 1948 á vegum Hvals hf. til að unnt væri að landa og vinna hval þar. 

Engin önnur hvalstöð var þá starfandi á landinu en áður höfðu Norðmenn reist nokkrar stöðvar bæði á Vestfjörðum og Austfjörðum. Var sú fyrsta reist í Álftafirði við Ísafjarðardjúp árið 1883. Hvalstöðin  á Asknesi við Mjóafjörð var á sínum tíma talin afkastamesta hvalstöð í Norðurhöfum. Þessar stöðvar lögðust þó af upp úr 1910, þegar hvalastofnarnir við landið hrundu. Á  fjórða áratug 20. aldar veiddu norsk verksmiðjuskip hval hér við land en árið 1935 var reist hvalstöð á Tálknafirði, sú fyrsta sem var í meirihlutaeigu Íslendinga, og starfaði hún í fimm ár, en þá lögðust hvalveiðar af vegna stríðsins.

Árið 1948 var svo hvalstöðin í Hvalfirði reist undir Þyrilsklifi og nýttu menn sér þar meðal annars bryggju, bragga og fleiri mannvirki sem bandamenn höfðu reist þar á stríðsárunum. Um það leyti voru áform uppi um fleiri hvalstöðvar, svo sem í Örfirisey og á Patreksfirði,  en atvinnumálaráðuneytið veitti ekki leyfi til að reisa þær þar sem talið var að ein hvalstöð gæti fullvel annað þörfinni.

Hvalir voru skornir í hvalstöðinni á hverju sumri, frá því um hvítasunnu fram í miðjan september, næstu áratugi og störfuðu þar um hundrað manns þegar flest var. Þá voru skornar 300-400 langreyðar og sandreyðar á hverju sumri. Fyrstu áratugina var hvalurinn aðallega unninn í lýsi, mjöl og hundafóður, en eftir að viðskipti við Japani hófust var farið að frysta kjötið til manneldis. Stöðin var starfrækt til 1989 en síðustu árin voru þó fáir hvalir skornir þar miðað við það sem áður var, síðasta sumarið 68 langreyðar og engin sandreyður.

Í nóvember 1986 brutust tveir félagar í umhverfissamtökunum Sea Shepherd inn í Hvalstöðina og unnu þar mikil skemmdarverk á tækjum og búnaði og sökktu svo um nóttina tveimur hvalbátum sem lágu í Reykjavíkurhöfn.

Þótt hvalveiðar leggðust af í tvo áratugi, var hvalstöðinni haldið við og sumarið 2009 hófst hvalskurður þar að nýju.
Að breyttu breytanda

**Að breyttu breytanda** (latína: *mutatis mutandis*) er fast orðasamband sem þýðir: *að gerðum nauðsynlegum breytingum,* eða m.ö.o. *að breyttu því sem breyta þarf*. Orðasambandið vísar til þess er notuð er kennisetning eða meginregla sem þarfnast breytinga til að geta samsvarað nýjum reglum eða staðreyndum. Orðasambandið er liðfellt, þ.e. undanskilið er eitthvert nafnorð, t.d. *að breyttu breytanda máli/atriði*... og stendur breytanda sem hliðstætt lýsingarorð í hvorugkyni, eintölu, þágufalli. Orðasambandið er oft notað í rituðu máli til að forðast endurtekningar, og sést í lagamáli  og heimspeki.

Orðasambandið er þó oft notað í hvunndagslegri textum. Hér er t.d. notkunardæmi af hendi Halldórs Laxness á orðasambandinu: 
:*[Íslenska] skáldskapastefnan frá þjóðhátíðinni 1874 er að breyttu breytanda dönsk ljóðlist sem átti uppruna sinn í missi Slésvíkur tíu árum á undan*. 
Hér er átt við að „að því breyttu sem breyta þurfti“, þá hafi það sem kveðið var á íslensku á árunum kringum þjóðhátíðina verið dönsk ljóðlist, og það sem munaði var að íslensku kvæðin voru á íslensku og kveðin af Íslendingum... 

Varast ber villuna: Að breyttu**m** breytanda, sem stundum sést, en hún kemur fyrir af því menn átta sig ekki á því að „breytanda“ er gömul hvorugkynsmynd. 

## Tilvísanir
Kujalleq

**Kujalleq** (opinbert nafn á grænlensku:*Kommune Kujalleq*) er sveitarfélag á suðurhluta Grænlands sem stofnað var 1. janúar 2009.. 

Kujalleq er minnst hinna fjögurra nýju sveitarfélaga. Það nær yfir byggðarlögin (og samnefnd fyrrverandi sveitarfélög) Narsaq, Nanortalik og Qaqortoq, ásamt fleiri minni byggðakjörnum. Íbúafjöldi í Kujalleq er um 6400 (2020), og flatarmál 32000 km².  Aðsetur sveitarstjórnar og helstu þjónustustofnana er í Qaqortoq.

Kujalleq nær yfir syðsta hluta Grænlands og liggur aðeins að einu sveitarfélagi, Sermersooq. Labradorhaf (milli Grænlands og Labrador) liggur að vesturströnd Kujalleq og mætir Irmingerhafi (milli Íslands og Grænlands, suðvestur af Íslandi) við Hvarf (sem á grænlensku heitir Uummannarsuaq). Landslag einkennist af fjalllendi og djúpum fjörðum sem ná langt inn í land. Eystribyggð hinna fornu norrænu Grænlendinga liggur öll innan marka Kujalleq að undanskildu því svæði sem fornleifafræðingar nefna Millibyggðina.

## Vinabær
*  Ísafjarðarbær

## Tilvísanir

## Ítarefni
Opinber vefur sveitarfélagsins
Robert Tchenguiz

**Robert Tchenguiz** (í. رابرت چنگیز) (f. 9. september 1960 í Teheran í Íran) er íransk/íraskur milljarðamæringur og viðskiptamaður sem sat í stjórn Exista sem átti stóran hlut í Kaupþingi fyrir bankahrunið. Hann hefur sérhæft sig sem fjárfestir í fasteignum og fyrirtækjum. Árið 2007 var hann, ásamt bróður sínum Vincent, í 78. sæti yfir ríkustu einstaklinga í Bretlandi og Írlandi og voru þeir metnir á £850 milljónir breskra punda. Fyrirtæki hans heitir R20. Robert er náinn vinur Philip Green sem hefur stundað viðskipti með Baugi.

## Ævi
Faðir hans, Victor Kedourie Molaaem, var íraskur gyðingur sem var í innsta koppi íranska shahsins. Victor flúði frá Írak til Íran árið 1948 og breytti ættarnafni sínu í Tchenguiz sem er vísun í Djengis Khan á persnesku. Eftir írönsku byltinguna fluttist fjölskyldan til London. Robert menntaðist alþjóðlegum almenningsskóla í Teheran en hélt svo til Bandaríkjanna og lauk námi við Pepperdine-háskóla í Malibu í Kaliforníu árið 1982. Þá starfaði hann á tímabili í World Trade Center í New York og stundaði viðskipti með olíu. Robert hefur hann átt í nánu samstarfi við bróður sinn Vincent. Sagt er að faðir hans hafi gefið Vincent og Robert myndarlega fjárhæð sem þeir nýttu til fjárfestinga í fasteignum í Hammersmith-hverfinu í London. Það rétta í þessu er að faðir hans skrifaði upp á veð til banka upp á miljón punda. Árið 1982 settu þeir á laggirnar Rotch Property Group sem varð með tíð og tíma stórt fasteigna-eignarhaldsfélag.

Sem dæmi um nýleg viðskipti Roberts má nefna kaup ásamt öðrum í Shell-Mex House, skrifstofublokkir við Thamesá í London og kaup á 180 Shell-bensínstöðvum árið 2000 fyrir £300m sem þeir seldu 2006 fyrir £460m. Í maí 2007 seldi hann og mágur hans, Vivian Imerman, hluti sína í skoska viskíframleiðandanum Whyte and Mackay til United Breweries Group á Indlandi fyrir £595 milljónir breskra punda.

## Tilvísanir

## Tenglar
* R20  - vefsíða fyrirtækis Roberts
* Rotch Property Group Ltd 
* Exista - Robert Tchenguiz
* The MT Interview: Robert Tchenguiz
* The Tchenguiz Brothers - And their business pursuits  (pdf)

### Fréttir
* Skilanefnd Kaupþings stefnir Tchenguiz
* Tchenguiz desire for Selfridges unshaken by probe
* Kaupthing sues Tchenguiz firm for £643m
* Tchenguiz kominn með rúm 5% í Exista
* Kaupþing tók áhættu með Tchenguiz og fallið var hátt
* 107 milljarða yfirdráttur til Tchenguiz
* Engin stór lán til Tchenguiz síðustu dagana fyrir fallið
* Kaupþing stefnir Robert Tchenguiz vegna 180 milljóna punda skuldar
* Tchenguiz brothers claim Kaupthing owes them £2bn
* Tchenguiz féll frá kröfu, frétt á RÚV 19. september 2011
* V Tchenguiz og Kaupþing , pistill eftir Sigrúnu Davíðsdóttur 24. september 2011
Qaasuitsup

**Qaasuitsup** (opinbert nafn á grænlensku: **Qaasuitsup Kommunia**) var sveitarfélag á Vestur- og Norðvestur-Grænlandi sem stofnað var 1. janúar 2009  en var aftur skipt upp í tvennt áramótin 2018-19 í Avannaata og Qeqertalik. Það náði yfir byggðarlögin (og samnefnd fyrrverandi sveitarfélög) Kangaatsiaq, Aasiaat, Qasigiannguit, Ilulissat, Qeqertarsuaq, Uummannaq, Upernavik og Qaanaaq ásamt fleiri minni byggðakjörnum. Íbúafjöldi í janúar 2009 var um 18.000.  Aðsetur sveitarstjórnar og helstu þjónustustofnana var í Ilulissat. 

Qaasuitsup var 660.000 km² að flatarmáli sem gerði það að víðfeðmasta sveitarfélag í heimi. Í suðri lá það að sveitarfélaginu Qeqqata og í suðaustri að sveitarfélaginu Sermersooq. Í norðri og norðaustri liggur það að Þjóðgarði Grænlands.

Suðurströnd Qaasuisup liggur við Diskó-flóa, sem gengur inn úr Baffinsflóa. Lengsti hluti strandarinnar liggur að Melville-flóa. Í norðvestri í grennd við Qaanaaq og Siorapaluk tekur Nares-sund við en það skilur Grænland frá Ellesmere-eyju í Kanada.

## Tilvísanir

## Ítarefni
* Vefur Qaasuitsup sveitarfélagsins
Sermersooq

**Sermersooq** (opinbert nafn á grænlensku: **Kommuneqarfik Sermersooq**) er sveitarfélag á suðvestur- og austurströnd Grænlands sem stofnað var 1. janúar 2009.. Innan sveitarfélagsins er Nuuk, höfuðstaður Grænlands. Íbúafjöldi var um 24.000 árið 2022 og er þetta fjölmennasta sveitarfélag landsins. Það nær yfir byggðarlögin (og samnefnd fyrrverandi sveitarfélög) Ammassalik og Ittoqqortoormiit á austurströndinni, og Ivittuut, Nuuk og Paamiut á suðausturströndinni.

Sveitarfélagið er 635.600 km² að flatarmáli og er það næstvíðfeðmasta sveitarfélag í heimi eftir Avannaata. Að sunnan liggur það að sveitarfélaginu Kujalleq. 

Í norðvestri liggur Sermersooq að sveitarfélaginu Qeqqata, og enn norðar að Qaasuitsup-sveitarfélaginu. Í norðri liggur það að Þjóðgarði Grænlands. Eina samgönguleiðin milli austur- og vesturhluta sveitarfélagsins er reglubundið flug flugfélagsins Air Greenland.

## Tilvísanir

## Ítarefni
* Vefur Sermersooq sveitarfélagsins
Flagahnoðri

**Flagahnoðri** eða **meyjarauga** (fræðiheiti: *Sedum villosum*) er háplanta af helluhnoðraætt (Crassulaceae). Hann vex í rökum flögum og rökum, leirkenndum áreyrum. Blómin eru bleik.

## Tilvísanir
Qeqqata

**Qeqqata** (opinbert nafn á grænlensku: **Qeqqata Kommunia**) er sveitarfélag á vesturströnd Grænlands sem stofnað var 1. janúar 2009.. Það nær yfir byggðarlögin (og samnefnd fyrrverandi sveitarfélög) Maniitsoq og Sisimiut, og þar að auki Kangerlussuaq-svæðið. Íbúafjöldi var um 10.000 í janúar 2008.Aðsetur sveitarstjórnar og helstu þjónustustofnana er í Sisimiut. 

Qeqqata er 115.500 km² að flatarmáli, og er það næstminnsta sveitarfélag á Grænlandi.

Í suðri og austri liggur sveitarfélagið að sveitarfélaginu Sermersooq. Í norðri tekur Qaasuitsup-sveitarfélagið við. Qeqqata liggur að Davis-sundi í vestri, en handan við það er Baffinsland. 

## Tilvísanir

## Ítarefni
* Vefur Qeqqata sveitarfélagsins
Mannsnef

**Mannsnef** er sá hluti andlits manna, sem skagar lengst fram (nef), og er aðsetur nasanna og lyktarskyns, en fyrir neðan það í mönnum er vinulágin. Sáldbeinið og *[[w:en:nasal septum|nasal septum]]* ræður lögun nefsins en það er aðallega gert úr brjóski. Karlmenn hafa oftast stærra nef en konur, en nef stækkar gjarnan með aldri.
Sunfish

**Sunfish** er vinsæl grunnrist kæna hönnuð af bandaríska fyrirtækinu *Alcort* á 6. áratug 20. aldar. Hún er 4,2 metrar að lengd og vegur aðeins 59 kíló. Hún er með þríhyrnt latneskt segl sem er strengt á rá bæði að ofan og neðan. Báturinn var viðurkenndur sem alþjóðleg keppnisgerð árið 1981.

Hægt er að tvímenna og þrímenna á Sunfish en oftast er aðeins einn sem siglir honum.
Farsóttarhúsið

**Farsóttarhúsið** (eða **Farsótt**) er hús að Þingholtsstræti 25. Húsið hefur verið notað fyrir athvarf fyrir útigangsmenn frá árinu 1970, en húsið var upphaflega byggt sem spítali árið 1884 (aðrar heimildir segja 1883) og var aðalsjúkrahús Reykjavíkur þangað til Landakotsspítali (hinn fyrri) tók til starfa árið 1902.

Starfsemi Læknaskólans fór að mestu fram í húsinu frá árinu 1902, eða þar til Háskóli Íslands tók til starfa árið 1911. Reykjavíkurborg keypti húsið 1910 og var það notað sem íbúðarhús um tíma. En árið 1920 var því breytt í sjúkrahús sem einkum átti að vista farsóttarsjúklinga og var þá gjarnan nefnt Farsóttarhúsið eða Farsótt og hefur það nafn haldist síðan. Sú starfsemi hófst 13. febrúar það ár, en þann dag kom María Maack þar til starfa. Hún segir sjálf svo frá komu sinni að Farsóttarhúsinu í viðtali 1969: 
:*Ég man það svo vel, að ég fór með tvo taugaveikisjúklinga aftan á flutningabíl á milli, því enginn sjúkrabíll var til þá. Ég var svo þar til haustins 1964 og veitti Farsóttarhúsinu forstöðu allan þann tíma*. 

Á þeim árum voru taugaveiki, barnaveiki og skarlatsótt útbreiddar á Íslandi. Sú starfsemi fór fram til ársins 1930, en þá var húsið tekið til afnota fyrir berklasjúklinga. Um 1940 hefst nýtt tímabil. Þá tóku að gera vart við sig hér á landi lömunarveiki, heilahimnubólga o.fl. Árið 1949 var byggð viðbygging við húsið og þar var sundlaug sem kom að miklu gagni við lækningu þeirra sem börðust við lömunarveiki. 

Þegar tókst að útrýma hinum ýmsu landlægu farsóttum skapaðist rúm fyrir aðra starfsemi í húsinu - t.d. lækningu geðbilaðra og þunglyndissjúklinga. Húsið var því um tíma bækistöð ungra lækna, og eins og segir í Morgunblaðinu 1953 „sem farið hafa inn a nýjar brautir í geðlækningum“. 

Nú er þar aðstaða útigangsmanna, og hefur verið frá því 1970. 

## Tengt efni
* María Maack
* Sóttvarnarhúsið

## Tilvísanir
Naggrísir

**Naggrísir** (fræðiheiti: *cavia porcellus*) eru spendýr af ættbálki nagdýra. 

Þeir eru ættaðir frá Suður-Ameríku, nánar tiltekið löndum í Andesfjöllum eins og Bólivíu, Perú og Ekvador. Þeir hafa verið notaðir til matar, í fórnir í trúarlegum athöfnum, sem tilraunadýr og á seinni árum sem gæludýr. Talið er að þeir hafi átt sögu með manninum allt frá því um 5000 árum fyrir Krist. 

14 tegundir eru til af naggrísum en aðeins þrjár þeirra eru hafðar sem gæludýr: *snögghærður*, *rósettur* sem eru með síðari og úfnari feld og *angóru*. Meðallíftími er 4 - 8 ár. Þeir treysta mikið á lyktarskyn og heyrn en sjá ekki eins vel.

## Tenglar
* 
* 
*
Аndrej Arshavín

**Аndrej Sergejevítsj Arshavín** (rússneska: **Андре́й Серге́евич Арша́вин**; f. 29. maí 1981 í Leníngrad) er rússneskur knattspyrnumaður hjá Arsenal FC. Hann býr yfir mikilli knatttækni og er oft kallaður „hinn rússneski Pelé“. Hann sló í gegn með rússneska landsliðinu á EM 2009 þegar hann skoraði eitt mark gegn Hollandi og lagði upp tvö í 8-liða úrslitum. Hann byrjaði að spila með rússneska landsliðinu árið 2002 og hefur leikið 61 landsleiki og hefur skorað 16 mörk. Hann spilaði með Zenit Sankti Pétursborg frá árinu 2000 til 2009 áður en hann var seldur á 15 milljónir punda í janúar 2009 til Arsenal og gerði hann þriggja og hálfs árs samning. Hann getur spilað sem kantmaður, sókndjarfur miðjumaður eða annar framherji. Hann spilar í treyju númer 23 og er dýrasti leikmaður í sögu Arsenal.
Jósefos Flavíos

**Jósefos Flavíos**, oft nefndur **Jósefos sagnaritari**, (37 – um 100) var Gyðingur frá Galíleu. Hann er þekktur sem helsti sagnfræðingur Gyðinga á fornöld. Hann tók beinan þátt í uppreisn Gyðinga 64–70 og var viðstaddur eyðileggingu Jerúsalem og musterisins.

## Ævisaga
Jósefos var af góðum ættum presta og jafnvel æðstupresta. Í ævisögu sinni rekur hann ættir sínar til Hasmónea, oftar þekktir sem Makkabear, en þeir stofnuðu sjálfstætt ríki í Palestínu á annarri öld fyrir okkar tímatal.

Í upphafi stríðsins var hann tekinn til fanga af rómverska hershöfðingjanum Vespasíanusi sem sendur hafði verið af Neró keisara að berja niður uppreisnina. Hann lýsir því sjálfur í ævisögu sinni hvernig hann stjórnaði aðgerðum í Galíleu gegn Rómverjum en sveik félaga sína og gaf sig Vespasíanusi hershöfðingja á vald um leið og Rómverjar birtust. Þar sem hann var af góðum ættum og hátt settur meðal andstæðinganna hefur hann fengið sæmilega góða umönnun.

Hann sagðist hafa spáð fyrir Vespasíanusi að hann yrði næsti keisari enda ættu messíasarspádómar Biblíunnar við hann. Þetta þótti með ólíkindum enda ekkert brottfararsnið á Neró keisara auk þess sem Vespasíanus var ekki af júlísku ættinni sem allir keisarar höfðu tilheyrt.

Stuttu síðar framdi Neró sjálfsmorð og Vespasíanus lagði af stað til Rómar að heimta keisaratignina, en Títus sonur hans tók við stjórn hersins. Samkvæmt Jósefosi voru þeir feðgar svo ánægðir með að spádómurinn hafði ræst að þeir ættleiddu hann inn í flavísku ættina. Eftir það nefndist hann Jósefos Flavíos (réttara Títus Flavíus Jósefus). Vespasíanus varð keisari árið 69 og ríkti í tíu ár, en Títus tók síðan við af honum og ríkti í tvö ár.

## Bækur Jósefosar
Bókin um *[[Gyðingastríðin]]* var skrifuð að beiðni þeirra feðga Vespasíanusar og Títusar og kom væntanlega út stuttu eftir að stríðinu lauk árið 73. Hún er skrifuð á arameísku, móðurmáli Jósefosar, en seinna þýddi hann hana á grísku með aðstoð annarra. Aðeins eru til grískar útgáfur af ritinu. Tuttugu árum seinna skrifaði hann helsta rit sitt, *[[Saga Gyðinga (Jósefos)|Sögu Gyðinga]]*, en þá var Dómitíanus, bróðir Títusar, orðinn keisari.

Árið 97 skrifaði hann rit þar sem hann svarar gagnrýni á sögurit sitt. Grikkinn Apíon dró í efa að fornsögur af Gyðingum gætu verið sannar og benti meðal annars á að Heródótos sagnfræðingur sem skrifaði um þjóðir heims á fimmtu öld f.o.t. minnist ekkert á Gyðinga.

Árið 99 skrifaði hann ævisögu sína. Þá var flavíska ættin fallin frá völdum fyrir nokkru og Trajanus orðinn keisari.

## Heimildir
* 
*
Veðurmet á Íslandi

Þetta er **listi yfir [[veður]]met á [[Ísland]]i**. 

Alls hefur hiti yfir 30°C mælst 6 sinnum á Íslandi. Hæst fór hann í 36,0°C á Teigarhorni 24. september 1940 en það telst ekki met vegna þess að hitinn virtist rjúka upp þótt svalt væri bæði um morguninn og á öðrum tímum þegar veður var skráð.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Íslensk veðurmet
Einar Þorgrímsson

**Einar Þorgrímsson** fæddur 30. september 1949 í Reykjavík og býr þar. Er íslenskur rithöfundur og spennusagnahöfundur sem hefur skrifað nokkrar unglinga/ungmenna bækur:  

Hann skrifaði sína fyrstu barna- og unglingabók "Leynihellirinn" 1965 og gaf hana síðan út sjálfur 1970 (Bókaútgáfa Einars Þorgrímssonar). 

Hans önnur bók "Leyndardómar eyðibýlisins" kom út 1971, en samkvæmt frétt Alþýðublaðsins 29. desember það sama ár, varð hún vinsælasta unglingabókin það árið.                             

Bókin var endurútgefin í kilju 1992 af bókaútgáfunni Ísfólkið. 

Þriðja bókin " Ógnvaldur skíðaskálans" kom síðan út 1972.    Fjórða bókin "Ógnir kastalans" kom út 1975.     Fimmta og síðasta bókin "Myrka náman" kom síðan út árið 1976.                

Allar þessar bækur voru gefnar út af höfundinum sjálfum og eru ófáanlegar. 

Hann samdi söngtextann "Akureyri" á barnaplötu Ruthar Reginalds "Furðuverk" og lagið var endurútgefið á geisladisknum "Bestu barnalögin" árið 2003. 

Gaf út sinn fyrsta barnadisk "Afríka - Söngur dýranna" í júní 2013 sem inniheldur 12 frumsamin sönglög með  frumsömdum textum.                                                                              

Sögumaðurinn leiðir hlustendur um svæðin, á öllum barnadiskunum, þar sem hann segir lítillega frá dýrunum og hljóðritar söng þeirra.                                                                                                 

25. október  2014 kom út nýr barnadiskur "Dýr merkurinnar - Söngur dýranna" sem inniheldur 12 frumsamin sönglög með frumsömdum textum og sögumaðurinn segir frá.                                       

Árið 2016 kom út nýr barnadiskur  "Ísland - Söngur dýranna" með 14 frumsamin sönglög, með frumsömdum textum og sögumaðurinn segir frá.                                                                                

Árið 2019 gaf, Stúdíó Norn, út nýjan barnadisk með 12 frumsömdum sönglögum og textum ásamt sögumanni.   Barnalögin voru þá orðin 50 að tölu.                                                

Stúdíó Norn gaf einnig út  6 laga disk fyrir eldra fólk árið 2017 "Laugardagskvöld", og 6 laga disk fyrir eldra fólk árið 2018 "Föstudagskvöld". 

Snemma árs 2014 gaf höfundur út spennusögu (rafbók) fyrir börn og ungmenna sem ber heitið "Óðal óttans" (vinnuhandrit "Villuvitinn"). 

Höfundur var góður frjálsíþróttamaður og varð drengjameistari Íslands, þá 17 ára, í 100 metra hlaupi, 9. júlí 1966 á 11.5 sekúndum.   

Meiddist 1967 og varð að hætta.                                                                                                                     

Setti Ísland- og Norðurlandamet í bekkpressu í millivigt (75 kg.) 4 desember 1973 með þyngdinni 157.5 kg.                                                                                                                                         

Varð meistari í Opnum flokki á Skákþingi Íslands 1997 með 8,5 vinninga af 9 skákum.  

"Óðal óttans" (2020) er fyrsta spennubókin í 5 bóka ungmennabókaflokki  um Ericsonfjölskylduna. Næsta spennubókin "Manndýrið" er fyrir ungmenna og kemur út árið 2021.
GP14

**GP14** (skammstöfun fyrir *General Purpose* 14 fet) er 14 feta (4,2 metra) löng tvímenningskæna sem líka er hægt að róa hönnuð af breska skútuhönnuðinum Jack Holt árið 1949. Hún er hlutfallslega fremur þung (133 kíló) en líka mjög stöðug sem gerir hana að góðum kennslubát.
Fjölgreindakenningin

**Fjölgreindakenningin** er kenning eftir Howard Gardner sem skiptir greind í nokkur svið. Gardner skilgreinir greind sem Greind er líffræðileg/sálfræðileg geta til að vinna úr þekkingu/upplýsingum sem hægt er að nýta til að leysa mál eða skapa afurðir sem hafa gildi í menningu.

## Tenglar

* Fjölgreindakenningin
Winnipeg

**Winnipeg** er stærsta borg og höfuðborg Manitoba í Kanada. Winnipeg er sjöunda stærsta borg Kanada og þar búa yfir 60% íbúa Manitobafylkis eða um 700.000 íbúar (2015). Winnipeg er nálægt landfræðilegri miðju Norður Ameríku. 

Nafnið „Winnipeg“ kemur úr Cree tungumálinu og merkir „gruggugt vatn“ og vísar það til vatnsins í ám og vötnum á svæðinu. 

Winnipeg svæðið var viðskiptamiðstöð frumbyggja fyrir komu Evrópubúa til svæðisins um aldamótin 1800. Á seinni hluta 19. aldar og byjun 20. aldar var Winnipeg ein af ört stækkandi borgum Norður-Ameríku og varð hún fljótt miðstöð flutninga og framleiðslu. 

## Landfræði
Winnipeg liggur í botni Rauðárdalsins (*Red River Valley*). Fyrir norðan Winnipeg er Winnipegvatn (11. stærsta stöðuvatnið í heimi). Svæðið er nánast alveg flatt og það eru engar brekkur eða hæðir í borginni eða í nágrenni við hana. Hæð Winnipeg yfir sjávarmáli er 240m. Flatarmál borgarinnar er samtals .

Álmur vex víða í borginni og setur svip sinn á eldri hluta bæjarins.

## Veðurfar
Winnipeg hefur rakt loftslag með miklum hitasveiflum eftir árstíðum. Hitinn er yfirleitt fyrir neðan frostmark frá miðjum nóvember fram í miðjan mars. Mesti kuldi sem mælst hefur var -47.8&nbsp;°C þann 24.desember 1879. Sumur í Winnipeg geta svo verið ansi heit, en mesti hiti sem mældur hefur verið var 42.2&nbsp;°C þann 11.júlí, 1936. Þrátt fyrir þessar miklu sveiflur í hita þá státar Winnipeg þó af titlinum Önnur sólríkasta borg Kanada.

## Samfélag
Íbúar Winnipeg eru margir hverjir af evrópskum uppruna. Einnig er hlutfall frumbyggja í borginni hærra en í öðrum borgum Kanada (um 11%) og er fjöldi tungumála talaður á svæðinu. Auk ensku og frumbyggjatungumála eins og Cree er m.a. þar töluð franska, þýska, og tagalog en í Winnipeg er næst stærsta samfélag Filipseyinga í Kanada á eftir Toronto. 

## Samgöngur
Borgin státar af góðum lestarsamgöngum, almenningsvögnum og góðum þjóðvegum. Í Winnipeg er líka alþjóðaflugvöllurinn James Armstrong Richardson International Airport.

## Íslendingar í Winnipeg
Nokkur fjöldi Íslendinga er búsettur í Winnipeg og bæjum í kring í Manitobafylki, m.a. Gimli. Íslenskur heiðurskonsúll hefur starfað í Winnipeg frá 1942, en árið 1999 var opnuð aðalræðisskrifstofa með útsendum diplómat. Ræðismaður Íslands í Winnipeg er nú Þórður Bjarni Guðjónsson. 

## Tilvísanir



## Tenglar
* Aðalræðisskrifastofa 
* Winnipeg-borg 
* Að flytja til Winnipeg
Eyrarteigur

**Eyrarteigur** er jörð í Skriðdal, sem liggur samsíða Fljótsdal að austanverðu og er bærinn í um 25 km fjarlægð frá Egilsstöðum. Rétt fyrir ofan brúna á Þórisá í landi Eyrarteigs fannst kuml árið 1995.

Þjóðvegur 1 eða svokallaður hringvegur liggur um Skriðdal milli Egilsstaða og Hafnar í Hornafirði. Í miðjum dalnum er Þingmúli (eða *Múlakollur*), lágt en einkennandi fjall sem til sést víða af Héraði.  Þar undir var þingstaður Austfirðinga til forna og nefnast Múlasýslur eftir Þingamúlanum.  Landnámsmaðurinn Ævar hinn forni bjó á Arnhólsstöðum í Skriðdal sem er rétt hjá Múlanum.  Þaðan var einnig Björn Pálsson flugkappi og gerði hann m.a flugvöll fyrir neðan bæinn.

Norður af Múlanum og rétt norðan við umrædda Arnhólsstaði er Eyrarteigur.  Fjallið upp af bænum Eyrarteigi heitir Skúmhöttur og er 1229 m hátt, næst hæsti tindur í Austfjarðafjallgarðinum, Kistufell 1231 m er rétt norðan við Skúmhött.  Á tindinn liggur þekkt gönguleið og má finna upplýsingar um hana í bæklingum, vefsíðum og bókum um gönguleiðir á Austurlandi/Íslandi.

Rétt fyrir ofan brúna á Þórisá í landi Eyrarteigs fannst kuml árið 1995.  Ekki sjást mikil ummerki um það en falleg og skemmtileg gönguleið er upp með gilinu sem Þórisáin rennur í. 

*Árið 1995 fannst fornmannsgröf rétt sunnan Þórisár í Skriðdal, spölkorn ofan við þjóðveginn.  Þetta reyndist eitt merkasta kuml frá landnámsöld, sem fundizt hefur hér á landi.  Ríkur höfðingi hefur veið heygður þar ásamt hesti sínum, vopnum og skartgripum.  Grautarskál, sem fannst meðal munanna, vakti mikla athygli.  Hún varð til þess, að sumir eigna kumblið  landnámsmanninum Graut-Atla.  Aðrir gizka á Ævar hinn forna.  Kumlinu var komið fyrir með upphaflegum ummerkjum í Minjasafni Austurlands á Egilsstöðum.* 

## Tilvísanir


## Heimildir
* Steinunn Kristjánsdóttir Kuml við bakka Þórisár í Skriðdal  hi.is
Margit Sandemo

**Margit Sandemo** ( 23. apríl 1924 - 1. september 2018) fæddist í Valdres í Noregi og var norsk-sænskur rithöfundur. Hún er einna þekktust fyrir bækur sínar um *[[Ísfólkið]]*, sem eru allt í allt 47 útgefin bindi. Hún hefur einnig skrifað marga aðra bókaflokka eins og *[[Galdrameistarinn|Galdrameistarann]]* og *[[Ríki ljóssins]].* Helsta sérkenni Margit Sandemo sem rithöfundar er ríkt ímyndunarfl, rómantík, spenna og yfirnáttúrulegir atburðir. Söguþræðir bóka hennar eru oft og tíðum flóknir og þræða sig á milli bóka. 

Í aðalhlutveki eru sérstakir töfragripir, gömul letur og tákn sem aðalpersónurnar reyna að ráða fram úr til að leysa úr ráðgátunni í tíma, meðan þær berjast við ill öfl. Atburðirnir í skáldsögum hennar gerast að mestu leyti  í Evrópu á fyrri tímum og í byrjun nútímans, sérstaklega í Noregi og Íslandi. Stundum lenda aðalpersónurnar í ævintýrum í fjarlægari löndum eins og á Spáni og Austurríki. Miðalda kastalar, skógur sem er undir álögum og friðsæll herragarður eru meðal sögusviðs bóka hennar.

Meðal fyrirmynda hennar eru að sögn Sandemo höfundar á borð við Shakespeare, Dostojevskíj, Tolkien, Agatha Christie og Kjersti Scheen. Hún las öll verk Shakesperes þegar hún var átta ára gömul og var ekki mikið eldri þegar hún byrjaði að lesa glæpasögur. Finnskur kvæðabálkur er þjóðþekktur sagnaskáldskapur um Finnska fólkið, Bangsímon eftir A.A. Milne og *[[Lér konungur]]* voru hennar uppáhald. Á fullorðinsárum hefur hún lesið mun minna því hún óttaðist ómeðvitaðan ritstuld. Hún segir að hún hafi einnig fengið listrænan innblástur frá finnskum málverkum Akseli Gallen-Kallela og Svartálfsmálverkum Garhard Munthe. Hún hefur einnig þegið innblástur frá klassískri tónlist eins og frá tónskáldunum Johann Sebastian Bach og Beethoven og einnig gömlu evrópsku sögunum. Fyrir utan þetta er hún hrifin af *[[Star Wars]]-myndum*, hryllingsmyndum eins og *[[The Silence of the Lambs (kvikmynd)|The Silence of the Lambs]]* stjórnað af Jonathan Demme og fyrstu sjónvarpsþáttirnir af og *[[X-files]]*. Í hennar huga eru þó nýjustu þættirnir í seríunni hreint rusl.
Ammóníak

**Ammóníak** er efnasamband sem hefur efnaformúluna NH<sub>3</sub>. Það er gas við staðalaðstæður með rammri lykt, og er ætandi og hættulegt.
Gamli heimurinn

**Gamli heimurinn** er sá hluti jarðarinnar sem Evrópubúar þekktu á 15. öld fyrir landafundina miklu. Gamli heimurinn telur því Evrópu, Asíu og Afríku meðan Nýi heimurinn nær yfir Ameríku og (stundum) Eyjaálfu.
Mary Higgins Clark

**Mary Theresa Eleanor Higgings Clark Conheeney**, oftast nefnd **Mary Higgings Clark**, (fædd 24. desember 1927 í Bronx í New York borg; d. 31. janúar 2020) var bandarískur rithöfundur. Allar 24 bækur hennar hafa komist á metsölulista í Bandaríkjunum og Evrópu.
Mirror

**Mirror** er vinsæl flatbotna einmenningskæna hönnuð af breska skútuhönnuðinum Jack Holt og sjónvarpsmanninum Barry Bucknell árið 1962. Hún heitir eftir breska dagblaðinu *[[Daily Mirror]]* sem styrkti verkefnið. Þeir notuðu nýja tækni við smíðina sem fólst í því að hefta og líma saman krossviðarborð. Hönnunin miðaðist við að hægt væri að smíða kænuna með einföldum verkfærum. Hún er til dæmis með flötu stefni sem gerir hana auðveldari í smíðum. Upphaflega var hún með gaffalsegl en nú orðið er algengara að notast við bermúdasegl og álmastur.
Daily Mirror

***Daily Mirror*** er breskt æsifréttablað stofnað árið 1903. Tvisvar í sögu blaðsins var efsta hluta dagblaðsins breytt í *The Mirror*, frá 1985 til 1987 og aftur frá 1997 til 2002, sem er það sem blaðið er kallað í daglegu tali. *The Daily Mirror* er eina dagblað Bretlands sem hefur stöðugt stutt Verkamannaflokkinn síðan árið 1945.

Alfred Harmsworth stofnaði dagblaðið þann 2. nóvember 1903 sem blað fyrir konur sem var skrifuð af konum, og það útskýrir nafnið. Blaðið var í eigu Roberts Maxwell frá 1984 til 1991. Dauði hans leiddi til rekstrarkreppu hjá blaðinu þar til það sameinaðist dagblaðahópnum *Trinity* árið 1999.
U.M.F. Hvöt

**U.M.F. Hvöt** er ungmennafélag stofnað 22. desember 1907 og eru höfuðstöðvar þess staðsettar á Borg í Grímsnesi.

Knattspyrnudeild Hvatar keppir nú í Sunnlensku utandeildinni og endaði liðið í 9. sæti deildarinnar sumarið 2008.

## Tenglar
* Vefsíða
Enterprise (kæna)

**Enterprise** er fjögurra metra löng tvímenningskæna hönnuð af breska skútuhönnuðinum Jack Holt árið 1956. Hún er opin með flotholt undir bekkjum og einkennandi blá segl. Hún er fremur óstöðug miðað við bát af þessari stærð og notast sjaldnast við belgsegl. Hún er einkum vinsæl í Bretlandi. Enterprise er alþjóðleg keppnisgerð viðurkennd af Alþjóða siglingasambandinu.
Cunningham

**Cunningham** eða **niðurhal** er á seglskútu band til að strekkja framfald bermúdasegls niður við hálsinn og breyta þannig lagi seglsins. Þessi tækni heitir eftir bandaríska siglingamanninum og kappaksturshetjunni Briggs Cunningham sem átti upptökin að henni. 

Cunningham er einfaldlega lína fest við mastrið eða bómuna sem liggur í gegnum kósa neðarlega á framfaldinum og síðan í trissu og klemmu á þilfarinu. Þannig er hægt að strekkja eða slaka á framfaldinum milli cunninghamsins að neðan og dragreipisins að ofan og stilla hvort mesta belgvídd seglsins er framarlega eða aftarlega. Þetta er fínstillingaratriði sem á fremur við um kappsiglingarbáta en skemmtibáta.
Lundúnaturn

**Lundúnaturn** (á ensku *Tower of London*, opinberlega *His Majesty’s Royal Palace and Fortress* „konungshöll og virki hans hátignar“) er kastali í miðbæ Lundúna á Englandi sem fyrst var byggður árið 1078. Hann er við norðurbakka Tempsár og í hverfinu Tower Hamlets við svæði sem heitir Tower Hill. Turninn var fyrst og fremst notaður sem virki, höll og fangelsi. Hann var líka notaður fyrir pyntingar og aftökur, sem hergagnabúr, ríkissjóður, dýragarður og myntslátta. Frá 1303 hefur turninn verið geymslustaður krúnudjásnanna.

## Tengt efni
*Tower-brúin
Drekasvæðið

**Drekasvæðið** er hafsvæði í Norður-Íshafi, við Jan Mayen-hrygginn, skammt frá Jan Mayen, Svæðið er innan efnahagslögsögu Íslands og hafa vonir staðið til þess að þar megi finna jarðgas og olíu. Svæðið var boðið út til olíuleitar í janúar 2009.

Íslenskar orkurannsóknir (ÍSOR) hafa unnið að jarðfræðilegum og jarðeðlisfræðilegum mælingum vegna undirbúningsvinnu fyrir olíuleitina. Í tengslum við þessa vinnu hafa allmörg ný örnefni orðið til, bæði á hafsvæðum og hafsbotni. Raunar á það einnig við um hafsvæði suður af landinu þar sem Íslendingar gera kröfur um nýtingarrétt.

Svæðin sem hér um ræðir eru, auk Drekasvæðis, í Ægisdjúpi (Síldarsmugunni) og á Bergrisanum (Hatton-Rockall). Nöfnin á svæðunum voru sótt til íslensku landvættanna sem sagt er frá í Ólafs sögu Tryggvasonar í Heimskringlu. Drekasvæðið er nefnt eftir drekanum sem fór ofan eftir dalnum í Vopnafirði og blés eitri. Bergrisinn var nefndur eftir risanum sem gekk fram á Vikarsskeiði með járnstaf í hendi. 

Frægasti dreki íslenskra bókmennta er Fáfnir og því eru mörg örnefni á Drekasvæðinu sótt í Völsungasögu. Helstu hryggir á botninum heita t.d. Fáfnir, Otur, Sigurður, Gunnar, Gjúki, Sörli og Erpur. Síðan má nefna Fáfnisrennu, Sörlabotn og Gjúkakrók. 

## Sjá einnig
* Olíuleit við Ísland
* Jan Mayen-hryggurinn
* Gammur (svæði)

## Tenglar
* Erindi haldin á Ársfundi Orkustofnunar 2009  (pdf)
* Stefnt að útboði sérleyfa til olíuleitar við Ísland í janúar 2009 - frétt iðnaðarráðuneytisins um útboð á olíuleit við Drekasvæðið auk margvíslegs ítarefnis
* Þjónustumiðstöð fyrir olíuleit á Drekasvæðinu - Staðarval og aðstöðusköpun , september 2008 (pdf)
* Drekasvæðið kortlagt
* Fjárveitingar til að rannsaka Drekasvæðið
* Þjónustumiðstöð fyrir Drekasvæðið
* Stöðugt meiri athygli á Drekasvæðið til olíuvinnslu
* Leyniskýrslur um Drekasvæðið afhjúpaðar 
* Auknar líkur á olíu á Drekasvæðinu
* National Energy Authority Of Iceland: New Studies Underpin Oil Potential In The Dreki Area, Northeast Of Iceland
* Olían lekur upp úr Drekasvæðinu
* Olíuskattar Íslands draga úr áhuga á Drekaútboðinu
Bedford

**Bedford** er borg á Englandi og er höfuðborg Bedfordshire. Árið 2015 var íbúafjöldi borgarinnar 107,590, sem tekur með í reikninginn 19.720 manns sem búa í samliggjandi þéttbýli; Kempston. Ouse-á rennur gegnum borgina.

Bedford var byggð á miðöldum sem kaupstaður fyrir aðliggjandi sveit.
Andrea Jónsdóttir

**Andrea Sigríður Jónsdóttir** (f. á Selfossi 7. apríl 1949) er þekkt útvarpskona og plötusnúður, sem hefur verið tignuð rokk-amma Íslands af fjölmiðlum. 

Andrea lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík og stundaði um tíma nám í ensku við Háskóla Íslands. Hún hóf störf sem prófarkalesari á Þjóðviljanum árið 1972 og vann þar í meira en áratug. Árið 1984 hóf hún umsjón með eigin þætti á Rás 2 1984.

Um helgar spilar Andrea tónlist á skemmtistaðnum Dillon á Laugavegi.

Andrea hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2018 fyrir framlag sitt til kynningar á íslenskri og erlendri dægurtónlist.

## Tilvísanir