open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mel Gibson

**Mel Colm-Cille Gerard Gibson** (f. 3. janúar 1956) er bandarískur leikari og leikstjóri. Hann er best þekktur fyrir  leik sinn sem Max Rockatansky í fyrstu þremur myndunum í Mad Max-seríunni og sem löggan Martin Riggs í kvikmyndaröðinni *[[Tveir á toppnum (kvikmyndaröð)|Tveir á toppnum]]* (*Lethal Weapon*). Gibson er fæddur í New York en flutti með foreldrunum til Sydney í Ástralíu þegar hann var 12 ára. Hann stofnaði framleiðslufyrirtækið Icon Entertainment, með leikstjóranum Atom Egoyan. Leikstjórinn Peter Weir fékk hann sem einn af aðalleikurunum í myndina *[[Gallipoli (kvikmynd)|Gallipoli]]* (1981), um fyrri heimsstyrjöldina sem hann fékk verðlaun fyrir sem besti leikarinn frá Kvikmyndastofnun Ástralíu.

Árið 1995 framleiddi hann, leikstýrði og lék aðalhlutverkið í myndinni *[[Frelsishetjan]]* (*Braveheart*). Hann vann Golden Globe-verðlaunin sem besti leikstjórinn fyrir myndina og Óskarsverðlaunin sem besti leikstjórinn, auk þess sem myndinn vann Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmyndina. Hann leikstýrði og framleiddi síðar *[[Píslarsaga Krists|Píslarsögu Krists]]*, dramamynd gerða eftir biblíunni, sem var mjög vinsæl og umdeild mynd.

Eftir lögfræðivandamál og umdeild ummæli  féll hann mjög í almenningsálitinu og hvarf af sviðsljósinu.  Hann leikstýrði myndinni *[[Hacksaw Ridge]]* (2016), fyrstu myndinni í 10 ár, og vann aftur tvenn Óskarsverðlaun og var tilnefndur til fernra til viðbótar.

## Tenglar
*
La corne de rhinocéros

**La corne de rhinocéros** (íslenska: *Horn nashyrningsins*) er sjötta Svals og Vals-bókin. Höfundur hennar var Franquin. Sagan birtist í tveimur hlutum í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1952-53 og á bókarformi á frönsku árið 1955. Hún hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður
 Sagan hefst á að Valur fær óþægilegt símtal frá ritstjóra sínum, sem segir honum að nýjasta grein hans hafi verið drepleiðinleg og að blaðið hafi ráðið nýjan stjörnublaðamann. Valur er miður sín og leitar leiða til að sanna sig á ný. Hann grefur upp léttþyrluna úr *[[Baráttan um arfinn|Baráttunni um arfinn]]* og sannfærir Sval um að sviðsetja innbrot í verslunarmiðstöð með hjálp tækisins, til að afla efnis í grein um slaka öryggisgæslu.

Þegar í verslunina er komið rekast félagarnir á keflaðan öryggisvörð og ökuþórinn *Eldibrand* úr *Baráttunni um arfinn*. Hann er særður og á flótta undan þrjótum sem reyndu að ræna teikningum af nýjum sportbíl frá Turbo-fyrirtækinu. *Eldibrandur* felur þeim sinn hluta teikninganna og segir þeim að hinn hlutinn sé í höndum *Ófeigs*, eins af yfirmönnum fyrirtækisins. Um leið kemur aðvífandi nýi stjörnublaðamaðurinn og keppinautur Vals, þar reynist vera ung stúlka: Bitla. Þrjótarnir koma aðvífandi en Svalur, Valur og Bitla sleppa eftir æsilegan eltingaleik.

Til að koma teikningunum dýrmætu í hendur *Ófeigs* (sem einnig kom við sögu í *Baráttunni um arfinn*) þurfa félagarnir að halda til Norður-Afríku. Þrjótarnir komast að ferðaáætluninni og elta í dulargervi. Svalur og Valur halda inn í myrkviði Afríku, með Bitlu á hælunum. Þeir finna *Ófeig* særðan eftir árás þrjótanna. Um það leyti sem þrjótarnir búa sig undir að skjóta þau öll kemur dularfullur lögregluforingi, sem áður hafði ráðið þeim Sval og Val heilt, aðvífandi og handtekur þá.

*Ófeigur* segist hafa komið sínum hluta teikninganna í hendur vinveitts höfðingja svertingjaættbálks. Svalur og Valur halda út á sléttuna og eru teknir höndum af villimönnunum. Viðtökurnar breytast þegar þeir segja á sér deili og höfðinginn segist hróðugur hafa falið teikningarnar í horni eins af nashyrningunum á sléttunni. Við tekur gríðarleg leit af rétta nashyrningnum. Félagarnir finna teikningarnar en hníga út af í sterkri sólinni. Þeir vakna á sjúkrabeði það sem *Ófeigur* fagnar þeim vel. Í Brussel kemur *Eldibrandur* færandi hendi með nýjustu útgáfu af nýja Túrbó-bílnum.

## Fróðleiksmolar
* Lögregluforinginn sem kemur nokkuð við sögu í bókinni er sláandi líkur Maigret, sem var fræg frönsk lögregluhetja í sjónvarpi og kvikmyndum á sjötta áratugnum.

* Túrbó-bíllinn sem Svalur og Valur fá að gjöf í lok sögunnar átti eftir að fylgja þeim í allnokkrum ævintýrum.

* Í eltingaleiknum við þrjótana í verslunarmiðstöðinni í upphafi bókarinnar sjást andstæðingar Svals og Vals hlaupa með byssur í hönd. Í fyrstu útgáfum bókarinnar voru skotvopnin máð út af teikningunum, en fengu að njóta sín í seinni útgáfum þegar slaknað hafði á ritskoðuninni í Belgíu.

* Gormdýrið kemur ekki við sögu í bókinni.
Yngvars saga víðförla

**Yngvars saga víðförla** er ein af fornaldarsögum Norðurlanda. Í sögunni er sagt frá herför Yngvars víðförla árið 1041 og er þar blandað saman staðreyndum og sögnum.
Fimleikafélag Akureyrar

**Fimleikafélag Akureyrar** var stofnað 17. nóvember 2004 en áður var starfandi fimleikaráð, sérráð innan Íþróttabandalags Akureyrar. Iðkendur félagsins voru í upphafi tæplega 400 en eru nú rúmlega 800 (vorönn 2012). Fyrsti formaður Fimleikafélags Akureyrar var Fríða Pétursdóttir

## Heimildir

*
Khat

**Khat** (fræðiheiti: *Catha edulis*) einnig kölluð *qat*, *gat* eða *miraa* er planta sem á sér heimkynni á arabíuskaga og norðaustur Afríku. Hjá þjóðum sem byggja þessi svæði á neysla khats sér þúsunda ára sögu.

Khat inniheldur efnið *Cathinone*, sem er örvandi efni ekki ósvipað amfetamíni, og er sagt valda spennu, tapi á matarlyst og vellíðan. Árið 1980 skilgreindi Alþjóða Heilbrigðismálastofnunin *Cathinone* sem *[[fíkniefni]]*, sem getur verið ávanabindandi. Þó gætir minni ávanabindingar en tóbaki og vínandi. Efnið er eftirlitsskylt eða ólöglegt í sumum löndum en löglegt til sölu og framleiðslu í öðrum.

## Heimildir
*
Joan Miró

**Joan Miró i Ferrà** (20. apríl 1893 – 25. desember 1983) var spænskur listmálari, myndhöggvari og leirlistamaður, fæddur í Barcelona. Safn honum til heiðurs, *[[Fundació Joan Miró]]*, er starfrækt þar í borg. Verk hans hafa verið flokkuð sem súrrealísk, enda oft talinn einn helsti liðsoddur þeirrar stefnu, en oft blandast þar einnig saman hræringar undirmeðvitundarinnar, endursköpun á bernskunni og stolt hins katalanska þjóðernis.

## Ævi
Miró kom af ættum gullsmiða og húsgagnasmíðara. Hann byrjaði ungur að teikna sér til gamans í kennslustundum í grunnskóla áður en hann gekk í listaskólann í La Llotja árið 1907, föður sínum til mikillar gremju. Hann lærði í Cercle Artístic de Sant Lluc skólanum og hélt sína fyrstu sýningu árið 1918 í Dalmau galleríinu. Verkum hans var vægast sagt illa tekið, enda voru þau mjög nýstárleg og öðruvísi en þau verk sem voru algeng á þessum tíma. Miró flutti til Parísar árið 1920 til þess að vera nær listasamfélaginu sem hafði myndast þar. Þegar að hann flutti til Parísar þá fór stíllinn hans að breytast nokkuð, það fór að bera meira á einstökum stíl Miró ásamt áhrifum frá Þjóðernishyggju. Þjóðernisstíllinn sem hann var farinn að mynda sér einkenndi verk hans út ferillinn, sem og symbólismi. 

Árið 1924 gekk Miró í hóp sem kallaði sig Súrrealíska hópinn. Þau verk sem hann gerði á því tímabili sem hann var í þessum hóp eru oft kölluð „Draumaverk“ Mírós en þau voru langt frá því að vera hefðbundin. Árið 1928 málaði hann verkið The Dutch Interiors en það er talið marka endalok draumatímabilsins. Miró giftist Pilar Juncosa Iglesias í Palma á Mallorca árið 1929. Með henni eignaðist hann dótturina Dolores árið 1931. Miró var giftur Pilar til dauðadags, 25. desember 1983.

Joan Miró var einn þekktasti listamaður heimsins á 20. öld. Verk hans voru gríðarlega áhrifamikil í listaheiminum og þá sérstaklega fyrir þá sem aðhylltust súrrealíska stefnu.

## Tilvísanir
Yersinia pestis

***Yersinia pestis*** er gerill. Hann er þekktastur fyrir að hafa valdið svartadauða, sem var plága sem ríkti í Evrópu árin 1347-1350.
Kerlingarfjöll

**Kerlingarfjöll** er fjallgarður á hálendi Íslands nálægt Kili. Jarðvegur er sums staðar rauður á svæðinu vegna eldvirkni þar. Jarðefni úr hverum á svæðinu eru gul, rauð og græn. Hveradalir eru aðalhverasvæðið þar. Vinsælt skíðasvæði var í Kerlingarfjöllum en það var aflagt árið 2000. Aðstaða er fyrir ferðamenn í Kerlingarfjöllum en Skíðaskóli var stofnaður þar árið 1961.
Þekktir tindar þar eru Loðmundur, Snækollur, Fannborg, Höttur, Ögmundur og Kerlingartindur. Snækollur er þeirra hæstur eða 1488 metrar. Fjöllin eru nefnd eftir móbergsdranga við Kerlingartind, Kerlingu. 

Árið 2020 voru fjöllin og svæði umhverfis friðlýst, 344 ferkílómetrar. 
Árið 2023 opnaði þar hótel og var aðstaða bætt. 

## Svipmyndir

Mynd:Kerlingarfjöll peaks.jpg|Kerlingarfjöll
Mynd:Kerlingarfjoll islande rhyolithe 2003.jpg|Í Hveradölum er jarðhiti.
Mynd:Kerlingarfjöll.JPG|Loðmundur til vinstri, Snækollur til hægri.
Mynd:Kerlingarfjöll west.JPG|Fjöllin úr fjarska
Kerlingarfjöll (E.). (4558275023).jpg|Um 1900
Kerlingarfjöll (centre). Looking south. (4558926310).jpg|Litið suður.


## Tenglar
* Friðlýsing í vinnslu Kerlingarfjöll 
* Kort af fyrirhuguðu friðunarsvæði í Kerlingarfjöllum
* Contribution to the geology of the Kerlingarfjöll

## Tilvísanir
Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu

**Deildarbikarkeppni karla í knattspyrnu** (*Lengjubikar karla*) er knattspyrnukeppni sem haldin er síðla vetrar og á vorin á vegum Knattspyrnusambands Íslands. Mótið er helsta æfingarmót íslenskra félagsliða og fer úrslitaleikurinn að jafnaði fram fáeinum dögum fyrir upphaf Íslandsmótsins. Mótið var fyrst haldið árið 1996.

## Sigurvegarar
Júrjev-klaustrið

**Júrjev-klaustrið** (rússneska: *Юрьев монастырь*) er rétttrúnaðarklaustur í Hólmgarði í Rússlandi.
Volkhov (á)

**Volkhov** er á í norðvestur Rússlandi. Hún er 224 km á lengd og vatnasvið hennar er 80.200 km².  Hún liggur á milli Ilmenvatns og Ladogavatns, stærsta stöðuvatns í Evrópu. Á bökkum hennar er borgin Veliky Novgorod, bæirnir Kirishi, Volkhov, Novaya Ladoga og þorpið Staraya Ladoga. Áin er skipgeng og nýtt til vöruflutninga. Í henni er vatnsorkuver frá því 1926; fyrsta vatnsorkuver Sovétríkjanna.
Harðlífi

**Harðlífi** eða **hægðatregða** á við erfiðleiki með að hafa hægðir. Meðferð við harðlífi er neysla hægðalyfja eða matar eins og hörfræ til þess að lina upp hægðir til að þær komist út.

## Tengt efni
* Niðurgangur
Samsetning falla (tölvunarfræði)

**Samsetning falla** eða **samskeyting falla** í tölvunarfræði nefnist samsetning undirforrita. Þetta er svipað samsetningu falla í stærðfræði þar sem skilagildi falls er notað sem inntaksgildi annars falls. Flest forritunarmál styðja fallasamsetningu og þau mál sem styðja æðri föll leyfa að skilgreina föll sem notast við fallasamsetningar.

Í forritunarmálinu Haskell er hægt að skilgreina samsett föll með fallasamsetningarvirkjanum .:


```haskell
summa = foldl1 (+)
 sinnum6 = (* 6)
 summasinnum6 = sinnum6 . summa

 sinnum6 (summa [1,2,3,4])   -- ⇒ 60
 summasinnum6 [1,2,3,4]      -- ⇒ 60
```


þar sem summasinnum6 er samsetning fallanna summa og sinnum6 og mætti lesa sem *<tt>summa</tt> bolla <tt>sinnum6</tt>*. Fallið foldl1 er samdráttarfall sem brettir upp á listann [1,2,3,4].
Matilde

**Matilde** getur átt við:
* Matilde Casazola
* Matilde Hidalgo
* Matilde E. Moisant
* Matilde Serao
* Matilde Urrutia
* Matilde Zimmermann
* Matilde Camus
Valdés-skagi

**Valdés-skagi** er skagi í Chubut í Argentínu.

File:Southern right whale7.jpg
File:Tail of a whale near Valdes Peninsula.jpg
File:Halbinsel Valdes Pinguine.jpg
Chubut-hérað

**Chubut**  er hérað í Patagóníu í suður-Argentínu. Flatarmál er tæplega 225.000 km2 og er íbúafjöldi héraðsins um 593.000 (2022). Höfuðborgin er Rawson og stærsta borgin Comodoro Rivadavia. Andesfjöll eru í vesturhluta héraðsins og er hæsti tindurinn um 2.500 metar. Chubut merkir gegnsær á máli Tehuelche-frumbyggja sem er vísun í Chubut-fljót. Síle og Argentína deildu um svæðið þar til 1881. Chubut varð sérstakt hérað árið 1955.
Teiknimyndablaðið Svalur

***Teiknimyndablaðið Svalur*** (franska: *Spirou* eða *Le Journal de Spirou*) er belgískt teiknimyndablað sem gefið er út í hverri viku. Blaðið hóf göngu sína árið 1938 og hefur í gegnum tíðina birt ævintýri margra kunnustu teiknimyndapersóna samtímans.

## Sagan
Belginn Jean Dupuis stofnaði útgáfufyrirtækið Dupuis árið 1922 með það að markmiði að gefa út bækur og tímarit á frönsku og hollensku. Árið 1938 réðst hann í útgáfu teiknimyndablaðs fyrir börn og unglinga. Það hlaut nafnið *Le journal de Spirou* og fékk Dupuis listamanninn Rob-Vel til að skapa titilpersónu sem prýtt gæti haus blaðsins og forsíðu. Útkoman varð lyftudrengurinn Svalur (franska: Spirou), sem öðlaðist fljótlega sjálfstætt líf í vinsælum teiknimyndasagnaflokki.

Framan af voru þýddar bandarískar teiknimyndasögur uppistaðan í efni blaðsins. Á árum seinni heimsstyrjaldarinnar rofnuðu hins vegar tengslin vestur um haf. Á sama tíma kom fram kynslóð belgískra og franskra teiknimyndasagnahöfunda sem lögðu grunn að öflugri sjálfstæðri teiknimyndasagnahefð í löndunum tveimur.

Teiknimyndasagnaritin *Svalur* og *Tinni* (franska: *Tintin*) gegndu veigamiklu hlutverki við útbreiðslu þessara verka, en síðarnefnda blaðið kom út á árunum 1946 til 1983. Svalur og Tinni áttu í harðvítugri samkeppni um áratuga skeið. Milli þeirra ríkti þó þegjandi samkomulag um ýmsa þætti samkeppninnar. Höfundar sem birtu sögur í öðru blaðinu skrifuðu ekki fyrir hitt blaðið, nema í algjörum undantekngingartilvikum. Nokkur dæmi voru þó um að höfundar færðu sig frá öðru blaðinu yfir á hitt.

Hollensk útgáfa teiknimyndablaðsins Svals, *Robbedoes*, hóf göngu sína árið 1938. Þar sem hollenska málsvæðið er talsvert minna en hið franska, lét Robbedoes undan síga fyrir minnkandi tímaritalestri barna. Á níunda áratugnum var blaðsíðum þess fækkað niður í 32 í hverju tölublaði (samanborið við 64 síður í frönsku útgáfunni) og var útgáfu blaðsins endanlega hætt árið 2005.

## Nafnbreytingar
Ýmsar smábreytingar hafa verið gerðar á nafni tímaritsins frá því að útgáfa hófst.

* 1938-1947 *Le journal de Spirou*
* 1947-1988 *Spirou*
* 1988-1994 *Spirou Magaziiiine*
* 1994-2006 *Spirou*
* 2006-2008 *Spirou HeBDo*
* 2008- *Spirou*

## Kunnar teiknimyndasögur
Meðal kunnra teiknimyndasagna sem birst hafa í Tímaritinu Sval í gegnum tíðina má nefna: Sval & Val, Samma & Kobba, Lukku-Láka, Viggó viðutan, Yoko Tsuno, 421, Boule & Bill, Strumpana, Hinrik & Hagbarð og Steina sterka.

## Frægir starfsmenn
Meðal kunnra fyrrverandi og núverandi starfsmanna tímaritisins eru:

* Jean Doisy
* Maurice Rosy
* Jean Roba
* Janry
* Jijé
* Franquin
* Morris
* Greg
* Jean-Claude Fournier
* Nic Broca
* Peyo
* Rob-Vel
* Jean Giraud
* René Goscinny
* Roger Leloup
Heiðarfjall

**Heiðarfjall** er fjall á Langanesi. Atlantshafsbandalagið rak þar ratsjárstöð á árunum 1954 – 1968. Þegar starfsemi þar var hætt þá varð þar eftir ýmiss konar úrgangur sem eigendur telja mengandi og ógna ferskvatnsbirgðum í fjallinu. Þar er mikið magn blýrafgeyma og spenna með PCB-olíu.

## Tengill
* Langanesbyggð
Kim Il-sung

**Kim Il Sung** (hangúl: 김일성, fæddur 15. apríl 1912 i Pjongjang, látinn 8. júlí 1994) var kommúnískur stjórnmálamaður og kóreskur leiðtogi. Hann var skæruliði í baráttu við Japani í seinni heimsstyrjöldinni og lýsti yfir stofnun Alþýðulýðveldisins Kóreu, sem er þekktara sem Norður-Kórea, árið 1948. Hann var leiðtogi landsins fram á dauðadag, formlega með titilinn flokksformaður í Verkamannaflokki Kóreu 1949 – 1966, aðalritari flokksins 1966 – 1994, forsætisráðherra 1948 – 1972 og forseti 1972 – 1994. Hann sat lengst að völdum af öllum kommúnistaleiðtogum á tímum kalda stríðsins.

Hann bar ábyrgð á Kóreustríðinu 1950 – 1953. Undir stjórn Kim Il Sung varð Norður-Kórea lokaðasta land í heimi undir einræði hans. Ekkert annað land var jafn hervætt. Hann varð fyrir miklum áhrifum frá kínverskum kommúnisma og áætlunarbúskap en hugmyndafræði hans enkenndist þó í miklum meiri mæli af kóreskri þjóðernishyggju. Sjálfstæði og sjálfsþurft, sem kallað var *[[juche]]*, varð ráðandi stjórnmála og efnahagskenning. Stjórn Kim Il Sungs myrti um 1,6 milljónir af íbúum landsins. 

Þegar Sovétríkin og fjöldi annara kommúnistaríkja féllu saman í kring um 1990 kom í ljós að efnahagslíf Norður-Kóreu vara algjörlega háð stuðningi þessara landa. Áætlunarbúskapur og einangrunastefna Kim Il Sungs leiddi landið inn í algjöra sjálfheldu. Þetta ástand náði hámarki í þeirri hungursneyð sem heltók landi eftir lát Kim Il Sungs og milli 900.000 og 3,5 milljónir sultu í hel.

Í kring um Kim Il Sung skapaðist persóndýrkun sem nánast er af trúarlegum toga. Kim tók sér hlutverk landsföður samkvæmt hefð konfúsíanisma og krafðist að öll alþýða elskaði hann og tilbæði. Hann hlaut fjölda nafna til að lýsa þeass: *Leiðtoginn mikli*, *Marskálkurinn mikli*, *Hin mikla sól*, *Viti Asíu*. Eftir lát Kim Il Sungs var hann gerður að eilífum forseta samkvæmt stjórnaskránni. Sonur hans, Kim Jong-il, tók þó í raun öll völd í landinu 1994, og Norður-Kórea varð þá fyrsta kommúníska erfðaríkið. Lík Kim Il Sungs liggur smurt í mikilli minningarhöll í Pjongjang, höfuðborg landsins.

## Tilvísanir
Samskiptatáknmyndir

**Samskiptatáknmyndir** (Picture Communication Symbols eða PCS ) eru myndasöfn með teiknuðum táknmyndum sem geta verið í lit eða svarthvít. Þau voru upphaflega þróuð af Mayer-Johnson, LLC til að nota í kerfum fyrir óhefðbundnar tjáningarleiðir (AAC). Slík kerfi geta verið einfaldar teikningar eða hægt er að búa til spjöld með því að nota þartilgerð forrit eins og Boardmaker.  

Táknmyndir í slíkum kerfum þurfa að vera þannig að auðvelt sé að giska á merkingu. Samskiptatáknmyndir eru notaðar með börnum sem ekki geta tjáð sig með tali og hafa einnig verið notaðar með góðum árangri fyrir börn með vitrænar þroskahamlanir. Grunnur samskiptatáknmynd er um fimm þúsund tákn sem auk almennra viðbótarsafna og myndasafna sem tengd eru ákveðnum löndum eru um tólf þúsund tákn. Samskiptatáknmyndir hafa verið þýddar á um 40 mismunandi tungumál.

Hægt er að búa til eigin samskiptatáknmyndir fyrir sérstakar þarfir ef ekki eru til tákn. Algengt er að samskiptatáknmyndir séu notaðar í talþjálfun og við þjálfun einhverfra og til að aðstoða fólk með tjáskiptahamlanir þegar það þarf að leggjast inn á sjúkrahús eða sjúkrastofnanir.

## Tengt efni
* Boardmaker
* Clicker5

## Tenglar
* AT Wiki on Assistivetech.net 
* Picture Communication Symbols (PCS) 
Alternative Symbol Sources
* LessonPix Educational Clip Art
* Free Black and White Symbols from Do2Learn 
* Free White on Black Symbols
Ívar beinlausi

**Ívar „beinlausi“ Ragnarrsson** var víkingahöfðingi í Jórvík og berserkur sem sagt er frá í fornaldarsögunum Ragnars sögu loðbrókar og Þætti af Ragnars sonum. Faðir hans var Ragnar loðbrók og móðir hans var Áslaug Kráka en bræður hans voru Sigurður ormur í auga, Björn járnsíða og Hvítserkur. Agnar og Eiríkur voru bræður hans samfeðra en móðir þeirra var Þóra borgarhjörtur. Einnig var hann sagður bróðir Rögnvalds, Hálfdáns og Ubba.

Það er óljóst hvar mörk skáldskapar og sagnfræði liggja í sögum af Ívari og bræðrum hans en þeir hafa, ólíkt föður sínum, líklega verið sögulegar persónur.

Árið 865 réðst Ívar beinlausi á England með her sem stjórnað var af honum og bræðrum hans. Samkvæmt fornaldarsögunum var innrásin hefnd vegna þess að Ella, konungur Norðymbralands hafði drepið Ragnar föður þeirra. Ívar beinlausi mun hafa eftirlátið bræðrum sínum stjórn víkingahersins og haldið til Dyflinnar. Andlát hans er skráð í írska annála árið 873.

## Ytri tenglar
* Ragnars saga loðbrókar, heildartexti á Wikiheimild og opin rafbók á Rafbókavefnum.
* Þáttr af Ragnars sonum, heildartexti á Netútgáfunni og opin rafbók á Rafbókavefnum.
* The History Files: In the Footsteps of Ivarr the Boneless
* Nabil Shaban's page about Ivar the Boneless
Plútóníum

**Plútóníum** (líka **plúton** eða **plútónín**) er geislavirkt frumefni með efnatáknið **Pu** og sætistöluna 94. Það er unnið úr úrani. Það var fyrst einangrað árið 1940. Plútóníum er að finna í nokkru magni sem úranískt málmgrýti. Það myndast á nokkuð svipaðan hátt og neptúnín, við niðurbrot náttúrulegs úrans og með sama nifteindafjölda.

Plútóníum er notað við smíði kjarnavopna og sem orkugjafi í iðnaði. Eitt kíló af plútóníumi jafngildir um það bil 22 milljón kílóvattstundum af hitaorku. Sprengikraftur plútóníum er gríðarmikill. 

Plútóníum er nefnt eftir dvergstirninu Plútó sem áður var talið með reikistjörnum sólkerfisins sem næsta reikistjarna á eftir Neptúnusi (neptúnín er næsta frumefnið á undan plútóníumi).

## Tilvísanir
Undankeppni Íslandsmóts í hópfimleikum FSÍ 2012

Undanfarið Íslandsmóts FSÍ í hópfimleikum fór fram Versölum Kópavogi. þann 30. mars 2012.  Mótið var í umsjón Gerplu. Úrvalsdeild allir flokkar, meistaraflokkur, 1.flokkur og 2.flokkur. Allir kepptu sem einn flokkur. Sex efstu liðin í hverjum flokk (kk, kvk og mix) tryggðu sér þátttökurétt á Íslandsmóti í hópfimleikum.

## Úrslit

### Úrvalsdeild kvk

### Úrvalsdeild kk

### Úrvalsdeild mix

## Tilvísanir
Íslandsmót FSÍ í hópfimleikum 2012

**Íslandsmót FSÍ í hópfimleikum 2012** var haldið í Ásgarði íþróttahúsi Stjörnunnar í Garðabæ í umsjón Stjörnunnar.  Sex efstu liðin í hverjum flokki (KK, KVK og Mix) frá undankeppni Íslandsmóts úrvalsdeildar höfðu keppnisrétt á mótinu. Fyrri daginn var keppt í fjölþraut og voru Íslandsmeistarar í fjölþraut og deildarmeistarar krýndir. Síðari daginn var keppt til úrslita á einstökum áhöldum en þrjú efstu liðin á hverju áhaldi í hverjum flokki kepptu til úrslita.

## Úrslit fjölþraut

### Úrvalsdeild kvk

### Úrvalsdeild mix

## Úrslit á einstökum áhöldum

### Úrvalsdeild kvk

### Úrvalsdeild mix

## Tilvísanir
Steinahlíð

**Steinahlíð** er hús í Reykjavík og samnefndur leikskóli. Húsið stendur á stórri lóð sem var upphaflega Kleppsmýrarblettur 16 og var einn af erfðafestublettunum í Kleppsmýri. Landinu var úthlutað til erfðafestu árið 1928 en árið 1931 var erfafesturétturinn framseldur til Elly  Schepler Eiríksson konu Halldórs Eiríkssonar kaupmanns og heildsala. Ellý og Halldór byggðu íbúðarhúsið árið 1928 en það var teiknað af dönskum arkitekt Arne Finsen undir áhrifum norrænnar klassíkur þess tíma. Húsið er byggt úr bindingi og var upphaflega klætt með eternitplötum á veggjum og þaki. Sama ár og húsið var byggt var byggður bifreiðaskúr úr bindingi rétt norðvestan við húsið og síðar var byggt garðhús fyrir börn  en það garðhús var árið 1946  flutt til Þingvalla og er notað þar sem sumarhús. Ellý ræktaði upp landið kringum húsið og hafði þar mikla trjárækt og matjurtarækt. Húsið var gefið til Barnavinafélagsins Sumargjafar árið 1949. Skilyrði fyrir gjöfinni voru m.a. þau að eingöngu yrði starfrækt barnaheimili að Steinahlíð, þar sem sérstök áhersla yrði á að kenna börnum trjárækt og matjurtarækt og að tryggt yrði að landið sem fylgdi eigninni yrði ekki skert, ekki yrðu lagðir vegir um það né lóðum úthlutað úr því. Árið 1967 var land Steinahlíðar að austanverðu skert vegna vegalagningar. 

## Heimildir
* Minjasafn Reykjavíkur, Skýrsla 151 bls. 52 Steinahlíð
* Steinahlíð (leikskóli)
* Saga Steinahlíðar <strong>Morgunblaðið, Morgunblaðið B - Daglegt líf (26.09.1997)</strong>
* Vill fá sinn hluta Steinahlíðar aftur, Vísir 11.október 1974
Tákn með tali

**Tákn með tali** (skammstafað **TMT**; enska: *Makaton*) er tjáskiptaaðferð sem er notuð til málörvunar hjá heyrandi fólki, þá bæði börnum og fullorðnum (aðallega börnum) með málþroskaröskun. Táknin eru alltaf notuð samhliða töluðu máli og tákna lykilorð í setningu, svo að málumhverfi verði skýrara og tjáningin auðveldari.

Tákn geta verið þannig að athöfn er leikin eða eiginleikum lýst, eða samræmd tákn sem eru upprunnin úr táknmáli heyrnarlausra. Táknin eru mynduð úr svipbrigðum, látbragði, tali og táknum.

## Kerfi
Táknunum er skipt í tvo flokka:
### Náttúruleg tákn:
Náttúruleg tákn byggjast á því að athöfn er leikin eða eiginleikum lýst. Þau eru auðskilin og þarfnast yfirleitt ekki nánari útskýringar. Dæmi um náttúrulegt tákn er til dæmis að borða.

### Samræmd tákn:
Samræmd tákn eru ekki eins skiljanleg og eru flest fengin að láni úr táknmáli heyrnalausra. Dæmi um samræmd tákn er t.d að læra.

Einnig byggist tákn með tali á virkjun sjónskynjunar. Þar er áhersla lögð á náttúruleg og myndræn tákn. Táknin eru hlutlæg þannig að hægt sé að tengja ákveðin hlut við táknið. 

## Notkun
Tákn með tali er mikið notað til málörvunar hjá börnum. Tákn með tali örvar málskilning og málvitund barna. Það nýtist þeim sem eru með erlent móðurmál og eru að aðlagast nýju málumhverfi.

Ef barn greinist með frávik í þroska og búast má við röskun á tileiknun máls er mikilvægt að fá ráð hjá talmeinafræðingi til að sjá hvort tákn með tali sé heppileg leið til að örva og/eða styðja við málþroska barnsins. Tákn með tali er mikið notað í leikskólum til að hjálpa börnum með málþroska. Börn aldrei of ung til að byrja að nota tákn með tali.

## Samanburður við táknmál
Tákn með tali er alltaf notað samhliða tali og er notað sem stuðningur við talmál þar sem lykilorð setningar er táknað. Stefnan er að viðkomandi læri að tala. Táknmál er hins vegar mál heyrnalausra. Það er sjálfstætt tungumál sem er ólíkt talmáli. Það hefur sínar eigin setningafræði og málfræði.

## Heimildir
* Björk Alfreðsdóttir og Sigrún Grendal. (1998). Tákn með tali. Reykjavík: Námsgagnastofnun. 
* Eyrún Ísafold Gísladóttir. (2001). Tákn með tali í víðari samhengi. Traustur grunnur - fleiri hugmyndir. Talfræðingurinn 15 (1), 54-60.

## Tenglar
* Tákn með tali
Óhefðbundnar tjáskiptaleiðir

**Óhefðbundnar tjáskiptaleiðir** (AAC) eru leiðir til tjáskipta sem ekki nota talmál. Það geta verið svipbrigði, bendingar, látbragð og ýmiss konar tákn með handahreyfingum svo sem táknmál heyrnarlausra og Tákn með tali (TMT), myndræn tákn eins og Blisstáknmál eða samskiptatáknmyndir (PCS) og Pictogram. Táknin gera verið hreyfitákn eða myndræn tákn. Myndræn tákn til tjáskipta eru þannig að það þarf einhvers konar tjáskiptahjálpartæki. Þau hjálpartæki geta verið spjöld, bækur eða tæknileg svo sem tölvur, talvélar, spjaldtölvur. Einnig geta þau verið ýmiss konar bendibúnaður eins og höfuðljós eða sérútbúnir rofar. Óhefðbundnar tjáskiptaleiðir geta komið í staðinn fyrir talmál eða sem uppbót við það talmál sem fyrir er.

## Heimild

* Óhefðbundar tjáskiptaleiðir (Greiningar- og ráðgjafamiðstöð ríkisins)
Nói Síríus

**Nói Síríus** er sælgætisframleiðandi á Íslandi.

*Brjóstsykursgerðin Nói* var stofnuð árið 1920 við Óðinsgötu og starfaði síðan um hríð á tveimur stöðum við Túngötu en flutti árið 1933 að Barónsstíg 2. *Súkkulaðigerðin Síríus* var stofnuð árið 1930 af Hallgrími Benediktssyni og lengi rekin á Barónsstíg í náinni samvinnu við Nóa. Fyrirtækin tvö voru loks sameinuð árið 1977 og fluttist hluti starfseminnar þá að Suðurlandsbraut 4. Frá 1993 hafa höfuðstöðvar fyrirtækisins hins vegar verið að Hesthálsi 2-4.

Árið 1995 rann *Sælgætisgerðin [[Opal]]* saman við Nóa Síríus. Fyrirtækið hafði verið stofnað árið 1944 og var lengst af til húsa í Skipholti 29. Langkunnasta framleiðsluafurð Opal voru samnefndar sælgætistöflur.

Árið 2021 var fyrirtækið selt norska fyrirtækinu Orkla eftir að hafa verið nær heila öld í eigu Hallgríms Benediktssonar og afkomenda hans.

Lasse Ruud-Hansen mun taka við forstjórastöðunni af Finni Geirssyni 1. ágúst 2021.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða Nóa Síríusar
Tagliatelle

**Tagliatelle** er flatar hveitilengjur sem algengar eru í  matargerð í héruðunum Emilia-Romagna og Marche á Ítalíu.
Skollanes

**Skollanes** er nes sem gengur út í Hópið suðvestarlega og stendur í landi jarðarinnar Gottorp. Skollanes gengur norður út í vatnið vestan ósa Víðidalsár.

Við ósa Víðidalsár er svokallað Kerlingarsíki og vestan þess, á hól sunnan eystri Skollaneskletta, er heimagrafreitur sem gerður var árið 1963 og var það síðasti heimagrafreitur sem leyfi var gefið fyrir á Íslandi. Þar voru hjónin frá í Gottorp,  Ásgeir Jónsson frá Gottorp og kona hans Ingibjörg Björnsdóttir lögð til hvílu í steyptu grafhýsi. Þar hjá var og Blesi, hinn frægi hestur Ásgeirs, heygður á staðnum í Blesaleiði þar sem hann stóð jafnan og horfði yfir til æskustöðvanna í Vatnsdalnum.
Risotto

**Risotto** er upprunnið í Norður-Ítalíu þar sem er töluverð hrísgrjónarækt og ræktuð eru sérstök afbrigði hrísgrjóna sem varla njóta sín á annan hátt en í risotto. Algengustu hrísgrjónin sem notuð eru í risotto eru hin svokölluðu arborio-grjón en einnig er hægt að nota önnur ítölsk afbrigði á borð við carnaroli. Þetta eru stutt, þykk hrísgrjón og er helsta ræktunarsvæði þeirra í Po-dalnum.

Það er tiltölulega lítið mál að búa til afbragðs risotto og hægt er að nota það jafnt sem meðlæti og sem sjálfstæðan rétt. Óendanlega mörg afbrigði eru til af risotto og í raun hægt að gera það eftir sínu höfði þegar maður er kominn upp á lagið. Grunnurinn er hins vegar alltaf sá sami.
Paella

**Paella** er líklega þekktasti réttur Spánar en rétt eins og ítalski ættinginn risotto þá er paella ekki eitthvað sem er greypt í stein. Það er hægt að útbúa paellu á margs konar hátt og nota jafnt kjöt sem fisk. Það er hægt að nota margvíslegar tegundir af kjöti og sjávarréttum og það er hægt að blanda kjöti og sjávarréttum saman.

Ef paellan er gerð eingöngu með sjávarfangi er hún kölluð *paella marisco* og nota Spánverjar bæði fisk og margvíslegar tegundir af skelfiski. Af kjöti sem gjarnan er notað má nefna kjúkling, önd og kanínu.

Spánverjar nota yfirleitt spænsk grjón sem nefnast *[[calasparra]]*. Hægt er að nota risottogrjónin arborio ef hin fást ekki.
Bouillabaisse

**Bouillabaisse** er líklega þekktasta fiskisúpa í heimi. Hún á rætur sínar að rekja til borgarinnar Marseille í Suður-Frakklandi og afbrigðin eru mörg þótt grunnurinn sé yfirleitt sá sami.
Reflex

**Reflex** var hljómsveit sem starfaði árin 1980-1982 og kom fram víða á höfuðborgarsvæðinu. Hún spilaði meðal annars á tröppum Menntaskólans í Reykjavík, á Melarokki, kom fram á fyrstu Músiktilraunum 1982 og komst þar í úrslit. Einnig spilaði hún ásamt hljómsveitinni Fjötrum á Litla-Hrauni og í framhaldsskólum víða á höfuðborgarsvæðinu og á Hótel Borg. Reflex spilaði eingöngu frumsamda rokktónlist af framsæknari kantinum en gaf ekki út plötu þó svo hún hafi tekið upp nokkur laga sinna.

Meðlimir Reflex voru: 
*Guðmundur Sigmarsson á gítar
*Ólafur Friðrik Ægisson á bassa
*Baldvin Örn Arnarson á trommur
*Heimir Már Pétursson sem söng og samdi texta.
Jón Engilberts

**Jón Sigurjónsson** sem síðar kallaði sig **Engilberts** að eftirnafni (fæddur 23. maí 1908 í Reykjavík, dáinn 1972) var íslenskur listamaður. Á árunum 1921-22 gekk hann í einkaskóla Guðmundar Thorsteinssonar (Muggs) í Reykjavík og stundaði síðan nám við Samvinnuskólann árin 1925-26. Árið 1927 fluttist Jón til Kaupmannahafnar og hófst þar við teikninám við Teknisk Selskabs Skole í Kaupmannahöfn. Á árunum 1928-31 stundaði hann teikninám í skóla Viktors Isbrand og við konunglegu Akademíuna. Árið 1931 fór Jón til Óslóar og hóf nám í Statens Kunstakademi og var þar til ársins 1933. Árið 1933-34 bjó hann í Reykjavík en flutti síðan aftur til Kaupmannahafnar árið 1934 og bjó þar til ársins 1940. Árið 1940 flutti Jón heim til Íslands og byrjaði að byggja sér hús með stórri vinnustofu á horni Flókagötu og Rauðarárstígs. Fyrsta sýning Jóns var haldin í desember, árið 1943, en hún var staðsett í húsinu hans á Flókagötu 17.

## Heimildir
* „Jón Engilberts“, grein á vefsíðunni mbl.is
* „Jón Engilberts“, grein á vefsíðunni fugl.is 
* Vefsíða gestahússins, Frost og funi á Hveragerði
Benjamin S. Bloom

**Benjamin S. Bloom** (21. febrúar 1913–13. september 1999) var kennslu- og uppeldisfræðingur. Hann fæddist í Lansford, Pennsylvaníu. Hann útskrifaðist árið 1935 frá Ríkisháskólanum í Pennsylvaníu með bachelor- og mastersgráðu í menntafræðum og árið 1942 lauk hann doktorsgráðu frá Chicago-háskóla. Hann starfaði þar sem kennari frá árinu 1944 og var titlaður prófessor við háskólann árið 1970.

Bloom setti fyrst fram flokkunarkerfi fyrir námsmarkmið í bókinni *Taxonomy of Educational Objectives. The Classification of Educational Goals. Handbook I: Cognitive Domain* árið 1956. Með því kerfi reynir hann að sýna fram á hvernig markmið í kennslu þurfi að ná til allra þeirra sviða sem kennarar vilja leggja áherslu á svo sem rökhugsunar, sköpunarhæfileika, þekkingar, skilnings og viðhorfa. Megintilgangurinn með þessari flokkun er sá að efla skilning á gerð og eðli markmiða og auðvelda kennurum að setja markmið í kennslu.
Dalur útlaganna

**Dalur útlaganna** (franska: *La Vallée des bannis*) er 41. Svals og Vals-bókin og sú níunda eftir þá Tome og Janry. Hún birtist fyrst sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval og var gefin út á bókarformi á frönsku árið 1989 en í íslenskri þýðingu ári síðar. Hún er seinni hlutinn af tveimur, en fyrri hlutinn nefnist Með hjartað í buxunum.

## Söguþráður
Í lok fyrri bókar virtust Svalur og Valur hafa drukknað á ferðalagi sínu í *Túbútt-Sjan*, en þeir vakna heilir á húfi í hinum undarlega *Dal útlaganna*. Þeir finna merki um vísindamennina *Adrien Maginot* og *Günter Siegfried* sem týndust þar áratugum fyrr, þar á meðal minnisbók Maginot.

Náttúra dalsins er frábrugðin nokkru öðru á jörðinni og þar má finna ýmis furðuleg og háskaleg dýr og plöntur. Þar á meðal skapstyggar flugur, en bit þeirra veldur sturlun og ofsóknarbrjálæði. Valur er bitinn af slíkri flugu. Hann stingur af og reynir að sýna Sval banatilræði.

Að lokum tekst Sval að flýja dalinn og taka Val fársjúkan með sér. Virðast þeir njóta aðstoðar dularfulls hjálparmanns á leiðinni. Valur kemst undir læknishendur og reynist vera batnað. Í bókarlok kemur í ljós að Magniot lifir enn, fjörgamall og hálfgeggjaður í Dal útlaganna.

## Fróðleiksmolar
* Á ferð um skóginn dularfulla í Dal útlaganna heyrir Svalur í fjarska eitthvert dýr gefa frá sér hljóðið *Húba*. Hann kætist mjög og telur ranglega að hér sé komið gormdýrið. Er þetta ein af örfáum vísunum í Gorm eftir að Franquin hætti ritun bókaflokksins.
* Eftir að Valur er stunginn af flugunni háskalegu fyllist hann af ofsóknaræði í garð Svals, sem flest einkum í ásökunum um að Svalur sé aðalhetjan í ævintýrum þeirra félaga, en sjálfur þurfi hann að standa í skugganum. Þessi kergja Vals hafði áður komið fram í Seinheppnum syndasel.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar á vegum Iðunnar árið 1990. Þetta var 27. bókin í íslensku ritröðinni.
Litunarefni

**Litunarefni** eru notuð til að lita vefnað og ganga í samband við þræði vefjarins og lita því fatnaðinn án verulegra breytinga á viðkomu við hann. Litunarefni þessi hafa mismunandi eiginleika, fer það eftir gerð vefjarins. Mismunandi litunarefni eru notuð á mismunandi vefi.

## Tengt efni
* Litarefni
Frederiksstaden

**Frederiksstaden** er hverfi í Kaupmannahöfn. Amalíuborg er í hverfinu. Byggingar í hverfinu eru margar í rókokó-byggingarstíl. Flestar eldri byggingar í hverfinu eru friðaðar.
Rókokó

**Rókokó** er listastíll sem kom fram í byrjun 18. aldar, fyrst í Frakklandi en breiddist þaðan um Evrópu. Rókokó sækir upptök sín til barokkstílsins sem var ríkjandi á 17. öld. Barokkstíll kom fram í flestum listgreinum og voru helstu einkenni hans áberandi skreytingar sem voru uppfullar af táknum, útskurður varð algengur og form ýkt, sterkir litir notaðir og andstæður ljóss og skugga. Rókokó svipar til barokkstíls en var mun léttari og einkenndist af sveigðum formum sem líktust S og C. Dýra- og blómamynstur voru algeng og ýmis náttúruform svo sem steinar og skeljar voru áberandi í málverkum og húsgögnum.

Rókokóstíll varð vinsæll í Danmörku töluvert seinna en í Frakklandi og vinsældir hans þar náðu hámarki á síðari hluta 18. aldar. Rókokó kom nær eingöngu fram sem skreytistíll í innanhússhönnun, en ekki var mikið um áhrif hans í byggingarlist. Riddarasalurinn í Moltkehöllinni í Amalíuborg sem teiknaður er af Nicolai Eigtved þykir gott dæmi um rókókóstíl.

## Heimild

* Rannsókn á skáp - útliti hans og sögu. Rókokó stíll húsgagna á 18. öld í Danmörku og Englandi
* Rokoko på Den store danske - Gyldendals åbne encyklopædi
Keldur

*Keldur getur átt við*:
 
* Keldur á Rangárvöllum
* Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum
Adam Gottlob Moltke

**Adam Gottlob lensgreve (von) Moltke** (10. nóvember 1710 – 25. september 1792) var lénsgreifi af þýskum og dönskum ættum. Hann var yfirhirðmarskálkur í Danmörku og var einn valdamesti maður landsins á stjórnartíma Friðriks 5. árin 1746-1766. Hann var verndari lista og margar byggingar og listaverk liggja eftir frá hans tíma sem hann fékk arkitekta og listamenn til að gera. Ein af höllunum fjórum í Amalíuborg er höll Moltkes en hún var byggð fyrir hann á sínum tíma. Adam Gottlob Moltke átti 22 börn.
Soffía Amalía

**Soffía Amalía** (Sophie Amalie af Braunschweig-Lüneburg; 24. apríl 1628 – 20. febrúar 1685) var dönsk drottning, gift Friðriki 3. Danakonungi. Gifting þeirra fór fram  árið 1643, sama dag og Amalía varð 15. ára. Friðrik og Soffía Amalía voru krýnd árið 1648. Amalíuborg í Kaupmannahöfn stendur á rústum hallar sem kölluð var  var „Soffíu Amalíuborg“ eftir drottningunni. Sú höll brann til grunna 19. apríl 1689 þegar þar var haldin óperusýning.
Hestur (Hestfjörður)

**Hestur** er fjall  í Ísafjarðardjúpi á milli við Hestfjarðar og Seyðisfjarðar. Það er um 540 metra hátt.
Ísafjörður (Ísafjarðardjúpi)

**Ísafjörður** er innsti og austasti fjörðurinn í Ísafjarðardjúpi . Hann nær 25 km langt inn í landið og er um 3 km á breidd. Í firðinum liggur eyjan Borgarey. Stæðsta þorp á Vestfjörðum er kennt við fjörðinn og heitir Ísafjörður.
Reykjanes í Ísafjarðardjúpi

**Reykjanes í Ísafjarðardjúpi** er fyrrum skólasetur. Þar er mikill jarðhiti og eru öll húsakynni hituð upp með hveravatni. Þar er útisundlaug sem er 50 x 12,5 m. Hún er  hituð upp með sjálfrennandi heitu vatni. Reykjanes er um 0,5 km frá þjóðveginum. Þar er bæði flugvöllur og bryggja. 

Árin 1933-1938 var  þýskur maður Ernst Fresenius við garðyrkjustörf í Reykjanesi. Hann kom þar upp vermihúsi sem notaði jarðhita og ræktaði þar blóm og tómata en einnig ýmsar matjurtir utandyra.

## Tilvísanir
Loðsilungur

**Loðsilungur** er þjóðsagnavera og í þjóðsögum sagður eitraður fiskur og fólk dræpist ef það æti hann.

## Tengt efni
* Hverafugl
* Vatnaskata

## Heimild
* Loðsilungur (Sagnabrunnur)
Landsnet

**Landsnet ohf.** er fyrirtæki sem annast flutning raforku og stjórnun raforkukerfa. Landsnet starfar samkvæmt sérleyfi og var stofnað á grundvelli raforkulaga sem samþykkt voru á Alþingi árið 2003. Það er í eigu opinberra orkufyrirtækja og er eignarhald svona: Ríkissjóður (93,22%) og Orkuveita Reykjavíkur (6,78%).

## Tilvísanir


## Tengill
* Landsnet (vefsíða)
Tortellini

***Tortellini*** er hringlaga pasta, stundum eins og nafli í laginu. Það kemur upprunalega frá héraðinu Emilia á Ítalíu. Tortellini er vanalega með kjöt- eða ostafyllingu og er oftast borið fram í nautgripa- eða kjúklingasoði.

## Tenglar

*Tortellini búið til
Alexanderplatz

**Alexanderplatz** er stórt torg og samgöngumiðstöð í miðborg Berlínar í hverfinu Mitte. Það er mjög nálægt sjónvarpsturninum. Maríukirkjan í Berlín er við torgið. Berlínarbúar tala oft um torgið sem „Alex“ og eiga þá bæði við torgið og nánasta umhverfi þess frá  *Mollstraße* í norðaustri til *Spandauer Straße* og Ráðhússins í suðvestri.
Jóhann Briem

**Jóhann Briem** (1907 – 1991) var íslenskur listamaður.

Jóhann fæddist að Stóra Núpi í Gnúpverjahrepp. Fyrstu kennsluna í listnámi fékk hann fimmtán ára gamall. Síðar stundaði hann listnám hjá Jóni Jónssyni málara, bróður Ásgríms Jónssonar, Eyjólfi Eyfells og Ríkarði Jónssyni myndhöggvara í Reykjavík. Hann fór síðan til Þýskalands árið 1929 en þangað sóttu margir Íslendingar í listnám á þessum árum. Erlendur gjaldeyrir var eftirsóttur þar í landi og komust menn af á litlu. Jóhann var í Dresden til 1934, kvæntist þar fyrri konu sinni.

Hann sinnti ekki myndlistinni einvörðungu eftir að hann kom heim frá námi. Hann málaði á sumrin og stundaði kennslu á veturna. Meðal annars kenndi hann teikningu í 35 ár við Gagnfræðaskóla Vesturbæjar.

Jóhann hélt sig alltaf við sama stílinn í list sinni. Manneskjan er oft í fyrirrúmi í verkum hans og einnig dýr. Myndir hans tengjast impressionisma og expressionisma. Túlkun hans var mjög persónuleg og varð einfaldari eftir því sem leið á listferil Jóhanns.

## Heimildir
* Vísir
* Jóhann Briem
* Myndlistarvefur (Aðalbjörg)
Jóhannes Geir Jónsson

**Jóhannes Geir Jónsson** (24. júní 1927 – 29. júní 2003) var íslenskur myndlistarmaður. Hann fæddist og ólst upp í Skagafirði. Hann varð fyrir áhrifum frá færeyska málaranum Sámual Joensen- Mikines.

## Heimild
* ''Morgunblaðið'', 182. tölublað (08.07.2003), blaðsíða 21
Krasníj Oktjabr

**Krasníj Oktjabr** er sælgætisframleiðandi á Rússlandi. Fyrirtækið var stofnað árið 1851.

## Tenglar
* Vefsíða Krasny Oktyabr
Monte Carlo (kvikmynd)

***Monte Carlo*** er bandarísk rómantísk gamanmynd frá árinu 2011 og var leikstýrt af Thomas Bezucha. Nicole Kidman, Denise Di Novi, Arnon Milchan og Allison Greenspan framleiddu myndina fyrir kvikmyndaframleiðandann 20th Century Fox. Framleiðsla myndarinnar byrjaði þann 5. maí 2010 í Harghita í Rúmeníu. 

Með aðalhutverkin fara Selena Gomez, Leighton Meester og Katie Cassidy, en þær leika þjár vinkonur sem þykjast vera ríkar efri stéttar konur í Monte Carlo, Mónakó. Myndin kom út í Bandaríkjunum þann 1. júlí 2011. Í myndinni er lagið „Who Says“ með hljómsveitinni Selena Gomez & the Scene ásamt fjölda laga með breska söngvaranum Mika.
Víti (í Öskju)

**Víti** er stærstur sprengigíga í Öskju. Gígurinn er við norðurbarm vatnsins og þunn brík er á milli hans og Öskju. Gígurinn er um 60 metra djúpur og 300 metrar í þvermál. Umhverfis gíginn er vikurkeila, um 12 m há. Víti myndaðist í Öskjugosinu 1875 og að öllum líkindum í gufusprengingu. 

## Eldvirkni
Í gosinu 1875 spúði gígurinn ösku og vikri í einu stærsta öskugosi í sögu landsins. Öskufallið af því gosi fór illa með byggð á Austurlandi og olli því að margir fluttu til Ameríku. 

Áætlað magn af ösku í þessu gosi er 2-2,5 rúmkílómetrar og af því hafa 0,8 rúmkílómetrar fallið á Íslandi. En askan af því gosi náði til Stokkhólms 38 tímum og þar sem síðan var hægt að efnagreina öskuna. Víti og Askja tilheyra sprungukerfi sem er eitt lengsta og virkasta sprungukerfi landsins. En það nær frá Dyngjujökli að Öskju og gegnum Jökulsá á Fjöllum og niður að sjó. Það er kallað Öskjukerfið og hefur gosið a.m.k 50 sinnum á nútíma. Helstu gosin eru þá goshrinan frá 1984-1985. Nokkur eldgos 1921-1930 og síðast gaus 1961. Það má þessvegna sjá mikil ummerki á þessu svæði um eldsumbrot. 

Bandarískir geimfarar komu hingað til lands á þetta svæði til þess að æfa sig fyrir tunglferðina uppúr 1960. Svæðið þótti minna á landslag tunglsins. Með þeim í för var jarðfræðingurinn Sigurður Þórarinsson, hann var aðalkennari hópsins. Þeir lærðu helst af honum um gíga, gosmenjar og jarðlög.

## Ferðamannastaður
Margir ferðamenn heimsækja Víti árlega en leiðin þangað er löng og torfærin.  Þaðan má sjá fjallarisa eins og Kverkfjöll og Herðubreið. Á móti gígnum rísa síðan Dyngjufjöll. Þorvaldur Thoroddsen lýsti því svo að hér væri náttúran öll hrikalegri og mikilfenglegri en á nokkrum öðrum stað á Íslandi og sá sem einu sinni hafi staðið á barmi jarðfallsins gleymi því aldrei. 

Hægt að baða sig í Víti. En vatnið í gígnum er brennisteinsvatn og nær um átta metra dýpt. Vatnið er misheitt, 20°C-60°C. Mikill hiti getur verið í leðjunni við austurbakkann sem getur verið hættulegur. Brennisteinsgufa getur haft áhrif á  öndunarfæri og hefur valdið því að fólk hefur fallið í yfirlið. 

## Heimildir
* Ari Trausti Guðmundsson (2001). *Íslenskar eldstöðvar*. Reykjavík: Vaka-Helgafell
* Jón G. Snæland (2009). *Heitar laugar á Íslandi*. Skrudda
* Páll Ásgeir Ásgeirsson (2001). *Hálendis handbókin*. Reykjavík: Skerpla
* Tómas Einarsson og Helgi Magnússon (ritstj.) (1989). *Íslands handbókin náttúra, saga og sérkenni, síðara bindi*. Örn og Örlygur
* Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson (1980). *Landið þitt Ísland*. Örn og Örlygur
* Örlygur Hálfdánarsson (ritstj.) (2002). *Vegahandbókin ferðahandbókin þín*. Stöng

## Tengt efni
* Askja
Herdísarvíkur-Surtla

**Herdísarvíkur-Surtla** var kind sem Hlín Johnsen sambýliskona Einars Benediktssonar átti.  Hlín átti 300 kindur sem gengu sjálfala í fjalllendi upp af Herdísarvík og í fjörum þar. Haustið 1951 var ákveðið af yfirvöldum að ráðast í fjárskipti á Suðurlandi, skera niður fé vegna mæðiveiki og garnaveiki og átti engin kind að leynast á svæðinu. Svört ær með lambi slapp og leyndist á svæðinu árum saman en var lokum skotin eftir mikla eltingarleiki. 

Fjölda manna leitaði að Surtlu í langan tíma áður en hún náðist. Einhverjir töldu að Surtla hefði ekki getað verið sýkt vegna þess þreks sem hún sýndi í eltingaleiknum sem stóð yfir í meira en eitt ár. Í dag prýðir uppstoppað höfuð Surtlu vegg í Tilraunastöðinni á Keldum til minningar og sem fulltrúi þessa harðgera sauðkindastofns sem hafði verið á Suðurlandi frá landnámi en var útrýmt í þessum fjárskiptum.

## Heimildir
*Morgunblaðið 7. apríl 1977
*strandir.is, 1. Nóvember 2015
Suzanne Collins

**Suzanne Collins** (fædd 10. ágúst 1962) er bandarískur sjónvarpshöfundur og rithöfundur, best þekkt fyrir að skrifa þríleikinn *Hungurleikana*. 

## Æskuár
Suzanne Collins er fædd 10. ágúst 1962 í Hartford, Connecticut. Hún er dóttir liðsforinga í flugher Bandaríkjanna, sem þjónaði í Víetnamstríðinu. Sem dóttir liðsforingja í hernum þá var fjölskyldan stöðugt að flytja. Hún eyddi æsku sinni í austurhluta Bandaríkjanna. Hún var í menntaskólanum Alabama School of Fine Arts, þar sem aðalfag hennar var leikhúsfræði. Hún útskrifaðist frá Háskólanum í Indiana með tvær gráður, leikhús- og fjarskiptafræði.

## Starfsferill
Suzanne Collins hóf starfsferli sinn sem rithöfundur árið 1991 en þá skrifaði hún sjónvarpsþætti fyrir börn. Hún vann að nokkrum sjónvarpsþáttum fyrir Nickelodeon, til dæmis *Clarissa Explains It All*, *The Mystery Files of Shelby Woo*, *Little Bear* og *Oswald*. Árið 2008 skrifaði hún þríleikinn *[[Hungurleikarnir|Hungurleikarnir]]*.

## Heimildir
*
Jes Zimsen

**Jes Zimsen** (f. 13. apríl 1877 í  Hafnarfirði, d. 3. janúar 1938) var íslenskur kaupmaður, mjög stórtækur í íslensku atvinnulífi á fyrri hluta 20. aldarinnar.

## Tenglar
* Jes Zimsen - Útför hans fer fram í dag, frétt í Morgunblaðinu 11. janúar 1938
Burt með harðstjórann!

**Burt með harðstjórann!** (franska: *Le dictateur et le champignon*) er sjöunda bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1953-1954 og kom út á bókarformi árið 1956. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Franquin, en Maurice Rosy var titlaður meðhöfundur. Hún var gefin út á íslensku árið 1980 og telst tíunda í röðinni í íslenska bókaflokknum.

## Söguþráður
Svalur og Valur heimsækja Sveppagreifann og gormdýrið. Gormurinn kemur höndum yfir nýjustu uppfinningu greifans, undraefnið *metómól* sem gerir málma mjúka sem smjör. Dýrið veldur miklum usla í *Sveppaborg* áður en tekst að fanga það. Félagarnir komast að þeirri niðurstöðu að rétt sé að koma gormdýrinu aftur til síns heima í frumskógum *Palombíu*.

Eftir viðburðaríka siglingu komast þeir til Palombíu og uppgötva að landið er undir járnhæl herforingjastjórnar. Leiðtogi hennar er Sammi frændi Vals, sem áður hafði komið við sögu í *[[Baráttan um arfinn|Baráttunni um arfinn]]*. Hann hvetur félagana til þess að ganga til liðs við stjórn sína og upplýsir um þau áform sín að ráðast á  nágrannaríkið. Svalur og Valur hafna fyrst tilboðinu en þykjast svo skipta um skoðun í þeirri von að geta afstýrt styrjöldinni.

Njósnarar Samma frænda fylgjast með hverju fótmáli Svals og Vals, sem hafa nú verið skipaðir herforingjar í Palombíuher. Þeim tekst þó að senda skilaboð til Sveppagreifans með milligöngu blaðakonunnar Bitlu. Með metómóli greifans tekst þeim á síðustu stundu að eyðileggja vopnabúr hersins og sigra Samma frænda. Þeir kveðja gormdýrið, en í bókarlok er sterklega gefið í skyn að dýrið fylgi þeim aftur til baka.

## Fróðleiksmolar
* Í bókinni kemur sterkt fram hernaðarandstaða Franquins, sem skýtur oft upp kollinum í verkum hans. Sagan er skrifuð undir sterkum áhrifum frá kvikmyndinni *[[Einræðisherrann]]* eftir Charlie Chaplin.

* *Sammi frændi* kemur við sögu í annað sinn í bókaflokknum. Hann er siðblint illmenni, þrátt fyrir að hafa í lok *Baráttunnar um arfinn* séð að sér og ákveðið að snúa baki við illvirkjum. Franquin taldi sjálfur að þessi viðsnúningur á persónunni væri ljóður á bókaflokknum.

* *Bitla* kemur við sögu aðra bókina í röð, en hún birtist fyrst í *[[La corne de rhinocéros]]*.

* Vísindamennirnir *Durtur* og *Surtur* (franska: *Schwartz* og *Black*) aðstoða Sveppagreifann við að þróa metómólið. Þeir koma einnig við sögu í *[[Le voyageur du Mésozoïque]]*.

## Íslensk útgáfa
Burt með harðstjórann! var gefinn út af Iðunni árið 1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var tíunda bókin í íslensku ritröðinni.