open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
668

**668** (DCLXVIII í rómverskum tölum) var 68. ár 7. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir

* 15. september - Keisarinn Konstans 2. var myrtur í baði í hallarbyltingu í Sýrakúsu á Sikiley. Hirðin sneri aftur til Konstantínópel eftir 5 ára fjarveru.
* Kínverskar hersveitir luku við að leggja Kóreuskaga undir keisarann Gao Zong og stofna þar leppríki. Konungsríkið Goguryeo leið undir lok.
* Theódór af Tarsus varð erkibiskup í Kantaraborg.
* Kotrag, konungur Stór-Búlgaríu, vann sigur á bróður sínum, Batbayan, og hélt suður yfir Kákasusfjöll.
* Austrómverski herforinginn Saborios óskaði eftir aðstoð Muawiyah 1. kalífa við að koma Konstantínusi 4. frá völdum. Kalífinn sendi her undir stjórn sonar síns, Yazid 1., og lagði Amorium í Litlu-Asíu undir sig.

## Fædd
* Al-Walid 1. kalífi (d. 715).
* Gyōki, japanskur búddaprestur (d. 749).
* Jústiníanus 2. keisari Austrómverska ríkisins (d. 711).

## Dáin
* Brahmagupta, indverskur stærðfræðingur (f. 597).
* 15. september - Konstans 2. keisari Austrómverska ríkisins (f. 630).
* Jodok, bretónskur dýrlingur (f. um 600).
* Saborios, austrómverskur herforingi.
* Wandregisel, frankverskur munkur.
* Zhiyan, kínverskur patríarki (f. 602).
971–980

**971-980** var 8. áratugur 10. aldar.

## Atburðir
* Heilaga rómverska ríkið og Austrómverska keisaradæmið gerðu með sér bandalag gegn innrásum víkinga úr austri (Kænugarði) og norðri (Danmörku).
* Þingið Tynwald á Mön var stofnað (979).
* Songveldið í Kína lagði önnur konungsríki undir sig, þar á meðal Norður-Han, síðast þeirra ríkja sem kennd eru við fimm konungsættir og tíu konungsríki.
961–970

**961-970** var 7. áratugur 10. aldar.

## Atburðir
* Stríð milli Austrómverska keisaradæmisins og Abbasída.
* Svjatoslav 1. af Kænugarði sigraði Kasara og réðist gegn Búlgörum á Balkanskaga.
* Heilaga rómverska ríkið var endurreist þegar Ottó mikli lagði Norður-Ítalíu undir sig og var krýndur keisari af páfanum í Róm 962.
951–960

**951-960** var 6. áratugur 10. aldar.

## Atburðir
* Ottó mikli réðist inn í Ítalíu til að staðfesta yfirráð sín yfir lénum Norður-Ítalíu.
* Helga af Kænugarði snerist til austrænnar kristni.
* Songveldið í Kína var stofnað.
941–950

**941-950** var 5. áratugur 10. aldar.

## Atburðir
* Ingvar Hræreksson af Kænugarði leiddi margar herfarir til Miklagarðs.
* Berengar greifi af Ivreu, gerði uppreisn gegn Húgó af Ítalíu og varð konungur Ítalíu 950.
Saccharum

***Saccharum*** er ættkvísl hárra, fjölærra planta af ættflokkinum Andropogoneae í grasaætt.

Ættkvíslin er útbreidd í hitabeltinu, heittempraða beltinu og hlýjum tempruðum svæðum í Afríku, Evrasíu, Ástralíu, Ameríku, og ýmsum úthafseyjum. Nokkrar tegundir eru ræktaðar og ílendar á svæðum utan náttúrulegrar útbreiðslu þeirra.

*Saccharum* telur með sykurreyr, auk nokkurra skrautgrasa svo sem Saccharum ravennae. Þær eru með stífan, liðóttann, trefjaríkn stöngul sem er yfirleitt sykurmikill, og eru 2 til 6 má hæð. Allar sykurreyrs tegundir geta blandast og meginræktunarafbrigðin eru flóknir blendingar.

;Viðurkenndar tegundir
# *[[Saccharum alopecuroidum]]* (L.) Nutt. - suðaustur USA
# *[[Saccharum angustifolium]]* (Nees) Trin. - Suður Ameríka
# *[[Saccharum arundinaceum]]* Retz. - Austur + Suður + Suðaustur Asía; Nýja Guínea
# *[[Saccharum asperum]]* (Nees) Steud. - Suður Ameríka
# *[[Saccharum baldwinii]]* Spreng. - suðaustur USA
# *[[Saccharum beccarii]]* (Stapf) Cope - Sumatra
# *[[Saccharum bengalense]]* Retz. - Indland, Pakistan, Iran, Afghanistan
# *[[Saccharum brevibarbe]]* (Michx.) Pers. - suðaustur USA
# *[[Saccharum coarctatum]]* (Fern.) R. Webster - suðaustur USA
# *[[Saccharum contortum]]* (Baldwin ex Elliott) Nutt. - suðaustur USA
# *[[Saccharum fallax]]* Balansa - Kína, Assam, suðaustur Asia
# *[[Saccharum filifolium]]* Steud. - Afghanistan, Himalayas
# *[[Saccharum formosanum]]* (Stapf) Ohwi - suður Kína
# *[[Saccharum giganteum]]* (Walt.) Pers. - suðaustur USA, Kúba, Jamaíka, Paraguay, Argentina
# *[[Saccharum griffithii]]* Munro ex Aitch. - frá Yemen til Bangladesh
# *[[Saccharum hildebrandtii]]* (Hack.) Clayton - Madagaskar
# *[[Saccharum kajkaiense]]* (Melderis) Melderis - Oman, Íran, Afghanistan, Pakistan
# *[[Saccharum kanashiroi]]* (Ohwi) Ohwi - Nansei-shoto
# *[[Saccharum longesetosum]]* (Andersson) V.Naray. ex Bor - Kína, Himalaja, Indókína
# *[[Saccharum maximum]]* (Brongn.) Trin. - Kyrrahafseyjum
# *[[Saccharum narenga]]* (Nees ex Steud.) Hack. - Kína, Indland, Indókína, Eþíópía
# *[[Saccharum officinarum]]* L. - Nýja Guínea; ílend á mörgum hlýrri svæðum
# *[[Saccharum perrieri]]* (A.Camus) Clayton. - Madagaskar
# *[[Saccharum procerum]]* Roxb. - Kína, Himalaja, Indokína
# *[[Saccharum ravennae]]* (L.) L. - Evrópa, Asía, Afríka
# *[[Saccharum robustum]]* Brandes & Jesw. ex Grassl - Nýja Guínea
# *[[Saccharum rufipilum]]* Steud. - Kína, Indland, Indókína
# *[[Saccharum sikkimense]]* (Hook.f.) V.Naray. ex Bor - austur Himalaja
# *[[Saccharum spontaneum]]* L. - Asía, Afríka, Sikiley, Papuasia
# *[[Saccharum stewartii]]* Rajesw., R.R.Rao & Arti Garg - vestur Himalaja
# *[[Saccharum strictum]]* (Host) Spreng. - frá Ítalíu til Íran
# *[[Saccharum velutinum]]* (Holttum) Cope - Peninsular Malaysia
# *[[Saccharum viguieri]]* (A.Camus) Clayton - Madagaskar
# *[[Saccharum villosum]]* Steud. - Suður Ameríka, Mesoameríka
# *[[Saccharum wardii]]* (Bor) Bor ex Cope - Assam, Bhutan, Myanmar
# *[[Saccharum williamsii]]* (Bor) Bor ex Cope - Nepal

## Tilvísanir
Sykurreyr

Sykurreyr eru nokkrar tegundir í ættkvíslinni Saccharum og blendingar þeirra: 
**[[Saccharum barberi]]*
**[[Saccharum edule]]*
**[[Saccharum officinarum]]* sem er aðal tegundin í ræktun auk blendinga hennar.

**[[Saccharum robustum]]*
**[[Saccharum sinense]]*
**[[Saccharum spontaneum]]*

## Tilvísun
Albert 2. fursti af Mónakó

**Albert II** (*Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi*; f. 14 mars 1958) er fursti Mónakó. Hann er sonur Rainier III og bandarísku leikkonunar Grace Kelly. Systur hans eru Caroline og Stéphanie. Í júlí 2011 kvæntist hann suður-afrísku sundkonunni Charlene Wittstock.

Hann er einn af ríkustu meðlimum konungsfjölskyldna í heiminum. Heildareignir hans nema um einum milljarði Bandaríkjadollara.

## Tilvísanir
Gareth Bale

**Gareth Frank Bale** (fæddur 16. júlí, 1989) er velskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann var hraður, þróttmikill leikmaður með leikni í að brjóta upp varnir og í spyrnum og aukaspyrnum.

Bale hóf ferilinn með Southampton F.C., 16 ára gamall. Síðar fór hann til Tottenham Hotspur og var þar í sex ár. Frá 2013-2020  spilaði Bale með Real Madrid. Hann vann La Liga tvisvar en sigraði Meistaradeild Evrópu fimm sinnum með liðinu (þó hann hafi lítið spilað síðasta tímabil sitt). Í úrslitum Meistaradeildar 2018 kom Bale inn sem varamaður gegn Liverpool FC og skoraði tvö mörk og tryggði liðinu þriðja titilinn í röð í þeirri keppni. Meiðsli settu svip sinn á feril hans með Real. 

Eftir um ár af óvissu hjá Real ákvað hann að fara á láni til Tottenham haustið 2020. Hann skoraði sitt fyrsta mark í endurkomunni gegn Brighton 1. nóvember sem reyndist sigurmark leiksins. Undir lok tímabilsins skoraði hann þrennu gegn botnliði Sheffield United.

Árið 2022 yfirgaf hann Real og hélt til Los Angeles FC í MLS-deildinni. Hann vann deildartitil með þeim og skoraði jöfnunarmark í úrslitaleiknum.

Bale spilaði með velska landliðinu síðan 2006 og er markahæsti og leikjahæsti leikmaður þess. Hann sagði að Ryan Giggs, þjálfari liðsins um tíma, hafi verið átrúnaðargoð sitt á yngri árum.

Bale lagði skóna á hilluna í janúar 2023.

## Heimild

*
Borgarskógrækt

**Borgarskógrækt** er gróðursetning og umönnun á trjám í borgarlandi.

## Á Íslandi
Rótgróin tré í görðum sem reynsla er af eru t.d. garðahlynur, ilmbjörk, silfurreynir, ilmreynir og álmur. Minni reynsla er af trjám í göturými og opnari svæðum innan borgarlands. Tré sem standa í hellulögðu eða malbikuðu umhverfi við götur eru við erfiðari aðstæður með takmarkað rótarrými. Alaskaösp hentar þar sem nægt rými er og öflugt rótarkerfi veldur ekki vandræðum. Aspir hafa verið fjarlægðar í Reykjavík þar sem þær henta illa. Barrtré henta misvel og eru sum hver viðkvæm fyrir umhleypingum við sjávarsíðuna. Tegundir eins og gráelri og ýmsar reynitegundir lofa góðu og tilraunir hafa verið gerðar með linditré. Trjátegundir eru misnæmar fyrir mengun og vindi.

Tré í þéttbýli hafa oft verið valin tré ársins hjá Skógræktinni. Að auki velur Skógræktarfélag Reykjavíkur borgartré árlega í samstarfi við Reykjavíkurborg. 

Trjáþekja í Reykjavík er minni en í borgum nágrannalanda. 

## Tenglar
* Borgarskógrækt : skógrækt í Reykjavík  (Höfundar Gústaf Jarl Viðarsson  ; Helgi Gíslason ; Kristján Bjarnason ; Björn Traustason 
* Ræktun götutrjáa í þéttbýli og val á tegundum (höfundar Samson Bjarnar Harðarson og Steinunn Garðarsdóttir) 

## Tengill
Borgartré - gagnsemi gróðurs í borgum. Heiðmörk.is

## Tilvísanir
Leópold 1. Belgíukonungur

**Leópold 1.**  (16. desember 1790 – 10. desember 1865) var þýskur fursti sem varð fyrsti konungur Belgíu eftir belgísku byltinguna árið 1830. Hann ríkti frá 1831 til 1865.

Leópold fæddist inn í ríkjandi aðalsfjölskyldu í þýska hertogadæminu Sachsen-Coburg-Saalfeld. Hann gekk í rússneska herinn og barðist gegn Frökkum í Napóleonsstyrjöldunum þegar franski herinn réðst inn í Sachsen-Coburg. Eftir að Napóleon var sigraður flutti hann til Bretlands og kvæntist Karlottu af Wales, sem var önnur í erfðaröðinni að bresku krúnunni og eina skilgetna barn Georgs erfðaprins (sem átti síðar eftir að verða Georg 4. Bretlandskonungur). Karlotta lést aðeins einu ári eftir brúðkaup þeirra en Leópold naut áfram nokkurra áhrifa í Bretlandi. 

Eftir gríska sjálfstæðisstríðið (1821–32) var Leópold boðið að gerast konungur Grikklands en hann afþakkaði boðið þar sem hann grunaði að hið nýsjálfstæða Grikkland væri of óstöðugt. Hann þáði árið 1831 boð um að gerast konungur Belgíu eftir að Belgía vann sjálfstæði sitt. Belgíska ríkisstjórnin bauð Leópold krúnuna þar sem hann var tengdur konungsættum víðs vegar um Evrópu og var studdur af Bretum. Hann var auk þess ekki tengdur veldum eins og Frakklandi sem Belga grunaði að hygðu á landvinninga á kostnað Belgíu og gætu þannig ógnað evrópska valdajafnvæginu sem komið hafði verið á árið 1815 á Vínarfundinum.

Leópold sór embættiseið sinn sem konungur Belga þann 21. júlí 1831. Deginum er fagnað á hverju ári sem þjóðhátíðardegi Belgíu. Valdatíð hans einkenndist af tilraunum Hollendinga til að endurheimta yfirráð í Belgíu og síðar af pólitískri sundrung milli frjálslyndra Belga og kaþólikka. Leópold var sjálfur mótmælandi og þótti frjálslyndur og hlynntur efnahagslegri nútímavæðingu. Hann lék lykilhlutverk í lagningu fyrstu járnbrautar í Belgíu árið 1835 og síðan í belgísku iðnvæðingunni. Vegna óljóss orðalagsins í belgísku stjórnarskránni tókst Leópold að auka við völd konungsins á ríkisárum sínum. Honum tókst að koma í veg fyrir að byltingar ársins 1848 hefðu áhrif á Belgíu. Leópold dó árið 1865 og við honum tók sonur hans og nafni, Leópold 2. Belgíukonungur.

## Heimild
*
Leópold 1.

**Leópold 1.** getur átt við eftirfarandi:

* Leópold 1. keisara hins Heilaga rómverska ríkis (1640–1705) 
* Leópold 1. konung Belgíu (1790–1865)
Monte Carlo reiknirit

Monte Carlo aðferðirnar eru breiður hópur reiknirita sem heyrir undir hóp heuristíska algóriþma. Í grunninn leitast þær við að finna hendingarkennda lausn á vandamálum sem í grunninn eru löggeng (e. deterministic). Hægt er að skapa hraðvirkan algrím með þessu móti og láta hann sækja með stakri ítrun, gögn af handahófi í von um þau séu rétt. Hægt er að hafa hraða línulegan með því að gera ítrekun staka og unnið sig er því með því móti eftir leitartré eða ganganeti. Keyrslutími getur verið lítill en áreiðanleiki sömuleiðis. Með réttum gögnum og nægum tíma ætti útkoma reikniritsins að vera nær rétta svarinu með mikilli nákvæmni enda ætti stöðug ítrun á réttum gögnum að skila réttri niðurstöðu.
Fellingafjöll

**Fellingafjöll** myndast þegar tvær meginlandsskorpur þrýstast saman. Hvorug meginlandsskorpanna gefur eftir þannig að jarðlög beggja fleka ýtast upp og mynda þá fellingafjöll. Þegar  fellingafjöll myndast geta stórir jarðskjálftar orðið um samrekið. Dæmi um fellingafjöll eru t.d. Alparnir og Himalajafjöll.
Faros

**Faros** var í fornöld eyja við strönd Alexandríu í Egyptalandi, sem Alexander mikli tengdi við land með landbrú og var landbrú þessi kölluð *Heptastadion*.

Á þessari eyju lét Ptólemajos 2. Fíladelfos (285-247 f. Kr.) byggingarmeistara sinn, Sostratos frá Knítos, reisa vita sem talinn var til eins af 7 undrum veraldar.

Í fáeinum evrópskum tungumálum er það orð fyrir vita leitt af eynni, svo sem frönsku (phare) og ítölsku (faro).

Í dag hefur fyrir löngu en bæst við Heptastadíon Alexanders og aðeins um útnes að ræða.
Hátekjuland

**Hátekjuland** er samkvæmt Alþjóðabankanum land þar sem vergar þjóðartekjur á mann eru 12.236 bandaríkjadalir eða hærri, reiknað út með Atlasaðferðinni. Hugtakið er oft notað sem samheiti yfir fyrstaheimsland og þróað ríki, þótt þessi hugtök séu skilgreind á ólíkan hátt. Margar alþjóðastofnanir taka tillit til fleiri þátta þegar þau skilgreina lönd sem „þróuð lönd“. Samkvæmt Sameinuðu þjóðunum eru sum hátekjulönd líka þróunarlönd. Vatíkanið stendur utan við þessa skilgreiningu Heimsbankans.

Samkvæmt Heimsbankanum voru 78 lönd hátekjulönd árið 2018 og höfðu flest verið það frá upphafi. Meðal nýrra hátekjulanda síðustu ár má nefna Palá, Sankti Kristófer og Nevis, Chile og Úrúgvæ. Meðal landa sem áður töldust til hátekjulanda en gera það ekki lengur má nefna Rússland, Venesúela, Hollensku Antillaeyjar og Argentínu.
Eva Ásrún Albertsdóttir

**Eva Ásrún Albertsdóttir** (f. 22. maí 1959) er íslensk söngkona og ljósmóðir. Hún hefur fjórum sinnum tekið þátt fyrir hönd Íslands sem bakrödd í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva.

## Bakrödd í Eurovision
Ungmennafélagið Afturelding (Laxárdal)

**Ungmennafélagið Afturelding** var stofnað á félagsfundi í Laxárdal 26. mars árið 1907. Á stofnfundinum gengu 41 í félagið. Ýmis starfsemi var í félaginu frá upphafi til viðbótar við íþróttastarf, s.s uppsetning leiksýninga. Félagið er aðili að HSÞ. Það er óvirkt í dag.
Allium ampeloprasum

***Allium ampeloprasum*** er tegund af laukættkvísl (*[[Allium]]*). Náttúrulegt útbreiðslusvæði hennar er suðurhluti Evrópu til vestur-Asíu, en hún er ræktuð víða annars staðar og er orðinn ílend í mörgum löndum.

Tegundin er talin hafa komið til Bretlands með forsögulegu fólki, þar sem búsvæði hennar er á grýttum stöðum nálægt ströndinni í suðvestur Englandi og Wales.

*Allium ampeloprasum* hefur greinst í ræktun í fimm gerðir af grænmeti, það er: Blaðlaukur, perlulaukur, *elephant garlic*, kurrat og ''persian leek''.

Villta gerðin myndar lauka sem eru að 3 sm í þvermál. Blómstönglarnir eru pípulaga, hver að 180 sm hár, með kúlulaga blómsveip með allt að 500 blómum. Blómin eru vasalaga, allt að 6mm í þvermál; krónublöðin eru hvít, bleik eða rauð. Fræflarnir eru gulir eða purpuralitir; frjókornin gul.


Image:Elephant Garlic (Allium ampeloprasum).jpg|
Image:Elephant Garlic (Allium ampeloprasum) 2.jpg|
File:Allium ampeloprasum MHNT.BOT.2006.46.12.jpg|Allium ampeloprasum - MHNT


## Sjá einnig
*Allium tricoccum
*Allium ursinum
*Allium victorialis

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*PROTAbase on ''Allium ampeloprasum'' 
*''Allium ampeloprasum'' in Guernsey 
*''Allium ampeloprasum'' in the USA 
*Flora of Israel Online
Ossetíska

**Ossetíska** (ирон æвзаг, umskrifað *iron ævzag*, eða дигорон æвзаг, umskrifað *digoron ævzag*) er indóíranskt mál talað af um hálfri milljón manns í Ossetíu og nokkrum hlutum Georgíu og norðurhluta Kákasusfjalla. Mállýskur eru tvær: *íron* í vestri og *dígor* í austri við ána Úrúx. Af íron teljast tvær undirmállýskur: *tagor* og *túal*.

Ossetíska er rituð með kyrillíska stafrófinu með aukabókstafnum *Ӕ æ* sem ekki er notaður á neinu öðru máli sem ritað er með kyrillísku stafróf.
Cardiff City

**Cardiff City F.C.** er velskt knattspyrnulið sem stofnað var árið 1899 (sem Riverside A.F.C.). Liðið leikur í ensku úrvalsdeildinni tímabilið 2018-2019. Liðið var þar áður í úrvalsdeildinni tímabilið 2013–14 sem var þeirra fyrsta skipti í 52 ár í efstu deild. 

Cardiff er eina liðið utan Englands sem hefur unnið FA-bikarinn (1927). Heimavöllur liðsins er Cardiff City Stadium sem tekur rúma 33.000 í sæti.

Aron Einar Gunnarsson, Heiðar Helguson og Rúnar Alex Rúnarsson hafa spilað með liðinu.
Páll 1. Rússakeisari

**Páll 1.** (**Па́вел I Петро́вич** á kyrillísku letri; *Pavel Petrovítsj* á rússnesku) (1. október 1754 – 23. mars 1801) var keisari Rússlands frá 1796 til 1801. Hann var opinberlega eini sonur Péturs 3. og Katrínar miklu en Katrín gaf í skyn að hann væri raun sonur ástmanns hennar, Sergej Saltykov (sem var einnig kominn af Rómanov-ættinni, nánar tiltekið af systur fyrsta Rómanov-keisarans, Tatjönu Fjodorovnu Rómanovu).

Páll lifði í skugga móður sinnar mestalla ævi sína. Keisaratíð hans entist aðeins í fimm ár og endaði með því að hann var myrtur af samsærismönnum. Á valdatíð sinni setti hann ný lög um erfðaröðina af rússnesku krúnunni sem voru við lýði þar til rússneska keisaradæmið leið undir lok árið 1917.

Frá 1799 til 1801 var hann formlega stórmeistari Jóhannesarriddaranna og skipaði byggingu ýmissa maltneskra hásæta.

## Tilvísanir
Newport

**Newport** getur átt við:

* Newport, borg í Wales.
* Newport, borg í Rhode Island, Bandaríkjunum.
Pétur 3. Rússakeisari

**Pétur 3.** (21. febrúar 1728 – 17. júlí 1762) (rússneska: Пётр III Фëдорович eða *Pjotr III Fjodorovítsj*) var keisari Rússlands í sex mánuði árið 1762. Hann fæddist í Kíl undir nafninu **Karl Peter Ulrich** og var einkabarn Karls Friðriks hertoga af Holstein-Gottorp (sonar Heiðveigar Soffíu af Svíþjóð, dóttur Karls 11. Svíakonungs) og Önnu Petrovnu (elstu eftirlifandi dóttur Péturs mikla). Þar sem Pétur var þýskur og kunni rússnesku varla var hann sem keisari mjög hlynntur Prússum og uppskar fyrir það miklar óvinsældir í Rússlandi. Pétri var steypt af stóli og hann mögulega myrtur í samsæri konu sinnar, sem gerðist síðan sjálf keisaraynja Rússlands undir nafninu Katrín 2. og ríkti næstu þrjátíu árin. Einnig er þó hugsanlegt að Pétur hafi verið drepinn þegar hann réðst á lífvörð sinn í fangavist eftir valdarán Katrínar.

## Valdatíð
Pétur varð keisari þann 5. janúar árið 1762 á mjög afdrifaríkum tíma: Rússar voru í miðju sjö ára stríðinu og höfðu nýlega unnið afgerandi sigur gegn Friðrik mikla, konungi Prússlands, í orrustunni við Kunersdorf. Staðan var svört fyrir Prússa og Friðrik var vonlítill um sigur þegar fréttir bárust af því að Elísabet Rússakeisaraynja væri látin og hinn þýskættaði Pétur sestur á keisarastól í Rússlandi. Pétur var mikill aðdáandi Friðriks mikla og var því fljótur að semja um frið við Prússa. Rússar skiluðu Prússum öllu því landi sem þeir höfðu hertekið í stríðinu og gengu síðan í bandalag við þá gegn Austurríkismönnum. Friðarskilmálarnir voru í svo miklu ósamræmi við bága hernaðarstöðu Prússlands á þessum kafla stríðsins að Friðrik kallaði þá „Brandenborgarkraftaverkið“.

Rússar voru eðlilega öskureiðir Pétri fyrir að gefast upp á stríði sem Rússland var í þann mund að vinna án þess að ríkið fengi neitt fyrir sinn snúð. Pétur varð því mjög óvinsæll meðal rússnesku hástéttanna og svo fór að honum var steypt af stóli eftir aðeins sex mánuði á valdastól af samsærismönnum sem studdu eiginkonu Péturs, Katrínu. Katrín var þýsk eins og Pétur en hún hafði lagt sig mun betur fram við að aðlagast rússneskri menningu og tungu og var því mun betur liðin. Pétur var neyddur til að segja af sér þann 28. júní og var síðan fluttur til hallarinnar Ropsja suðvestan við Pétursborg. Þar lést Pétur þann 17. júlí sama ár en óvíst er hvernig dauða hans bar að. Gjarnan er talið að stuðningsmaður Katrínar, Aleksej Orlov, hafi framið morðið í greiðaskyni við Katrínu og er til stuðnings þess vísað til bréfs sem fannst eftir dauða hennar.

Á árunum eftir dauða Péturs stigu nokkrir fram sem þóttust vera hann og gerðu tilkall til rússnesku keisarakrúnunnar í hans nafni. Sá frægasti af þessum fölsku Pétrum var don-kósakkinn Jemeljan Púgatsjov, sem leiddi uppreisn gegn Katrínu miklu frá 1772 til 1774.

## Tilvísanir
John Stuart, 3. jarlinn af Bute

**John Stuart, þriðji jarlinn af Bute** (25. maí 1713 – 10. mars 1792) var skoskur aðalsmaður af Stuart-ætt sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1762 til 1763. Hann var fyrsti skoski forsætisráðherrann eftir að sambandslögin 1707 gengu í gildi og er oft talinn einn síðasti „hirðgæðingurinn“ sem varð forsætisráðherra í ljósi vináttu sinnar við konunginn.

## Æviágrip
John Stuart gekk á þing þegar hann var 24 ára. Prinsinum og prinsessunni af Wales leist vel á hann vegna háttvísi hans og því varð hann náinn syni þeirra (sem varð síðar Georg 3. Bretlandskonungur). Stuttu eftir að Georg varð konungur (árið 1760) varð Bute forsætisráðherra og formaður Tory-flokksins. Hann varð óvinsæll vegna stefnumála sinna en honum tókst þó að semja um hagstæðan frið gegn Frökkum í lok sjö ára stríðsins árið 1763.

Bute sagði af sér og dró sig úr stjórnmálum eftir harða gagnrýni af hálfu stjórnarandstöðunnar og settist í helgan stein á landeign sinni í Lutton, þar sem hann einbeitti sér að garðyrkju. Hann gaf út garðyrkjubókina *Botanical Tables Containing the Families of British Plants* árið 1785.

## Tilvísanir
Kaliforníulaukur

**Kaliforníulaukur** (fræðiheiti: *Allium amplectens*) er tegund af laukplöntum ættuð frá Bresku Kólumbíu, Oregon, Washington og Kaliforníu þar sem hann vex í skógum og sérstaklega í leirjarðvegi og svokölluðum „serpentine soil“.

Kaliforníulaukur vex upp af bleik-brúnum lauk. Á enda blómstöngulsins er bleik eða skærrauð blómhlíf. Hún opnast og sýnir kúlulaga sveip með 10 til 50 blómum, hvít eða fölbleik, hvert undir sentimeter í þvermál. Fræflarnir sex og egglegið eru hvít eða með bleikum blæ.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile 
*UC Photos gallery
Rjazan

**Rjasan** ( rússneska: **Рязань**) er borg, og höfuðstaður Rjasanfylkis í Rússlandi, staðsett við ánna Oka, 196 kílómetrum suðaustur af Moskvu. Um 525.000 búa í borginni (2010).
Newport (Wales)

**Newport** (velska: **Casnewydd**) er borg í suðaustur-Wales. Borgin liggur við Usk-fljót og er 19 km norðaustur af Cardiff. Í Newport búa um 149.000 (2016) og um 307.000 á stórborgarsvæðinu (2011). Á stórborgarsvæði Cardiff-Newport búa nálægt 1,1 milljón.

Við Newport nútímans var byggt rómverska virkið Caerleon á 1. öld. Newport hefur verið höfn síðan á mið-öldum þegar fyrsti Newport-kastalinn var byggður af Normönnum. Borgin stækkaði ört í byrjun 19. öld þegar höfnin var miðstöð kolaútflutnings frá Suður-Wales. Fram til miðrar 19. aldar var meirihluti borgarinnar velskumælandi en það tók að breytast með enskum og írskum innflytjendum. Árið 1839 varð Newport-uppreisnin (enska: The Newport Rising) þegar tilraun til uppreisnar var gerð gegn breskum valdhöfum með þeim afleiðingum að 20 létust. Einn forsprakki hennar John Frost var dæmdur til dauða en síðar sendur til Ástralíu. 
Á 20. öld minnkuðu umsvif hafnarinnar og framleiðsla tók við sem mikilvægasta atvinnugrein.

Aðalverslunargötur borgarinnar eru High Street og Commercial Street. Helsta knattspyrnulið borgarinnar er Newport County.

## Heimild

*
UMFA

**UMFA** getur átt við:
* Ungmennafélagið Aftureldingu í Mosfellsbæ.
* Ungmennafélagið Aftureldingu í Norður Þingeyjarsýslu.
2021–2030

**2021–2030** er þriðji áratugur 21. aldar. Hann hófst 1. janúar 2021 og endar 31. desember 2030.
* Borgarastyrjöldin í Jemen
* Borgarastyrjöldin í Sýrlandi
* Innrás Rússa í Úkraínu 2022
* Covid-19 faraldurinn
* Sumarólympíuleikarnir 2021
* Vetrarólympíuleikarnir 2022
* Andlát Elísabetar 2. Bretadrottningar
* Framfarir í gervigreind
* James Webb-geimsjónaukinn
* Stríð Ísraels og Hamas 2023
2031–2040

**2031–2040** verður fjórði áratugur 21. aldar. Hann hefst 1. janúar 2031 og endar 31. desember 2040.
Waleed Al-husseini

**Waleed Al-husseini** er palestínskur, rithöfundur og bloggari. 
Í október 2010 handtóku palestínsk stjórnvöld hann fyrir að hafa guðlast gegn íslam á Facebook og í bloggfærslum. Handtaka hans vakti alþjóðlega athygli. Hann komst fljótt til Frakklands, þar sem hann sótti um hæli.

Árið 2015 skrifaði hann fyrstu bók sína Blasphémateur!

## Bibliography

**Blasphémateur ! : les prisons d'Allah*, 2015, Grasset ()
**English translation: 
**Une trahison française : Les collaborationnistes de l'islam radical devoilés* ("A French Treason: The Collaborators of Radical Islam Unveiled"), 2017, Éditions Ring 

## Heimild
Martina Stoessel

**Martina Stoessel** (Martina Alejandra Stoessel Muzlera)(fædd 21. mars 1997 í Buenos Aires, Argentínu) er argentínsk leikkona og söngkona. Hún er betur þekkt sem *Tini* en það er sviðsnafnið hennar. Stoessel er þekkt fyrir leik sinn í rómönsku þáttaséríunni Violetta (2012-2015) framleidd af Disney Channel Latin America. Þar lék hún Violetta Castillo, sem er ungur táningur sem elskar að dansa og syngja. 

Stoessel gaf út sína fyrstu plötu árið 2016 sem hét einfaldlega Tini. Hún fór í tónleikaferðalag árið 2017 til 2018 sem hét Got Me Started Tour.

Árið 2018 gaf hún út sína aðra plötu sem heitir ,,Quiero Volver". Með Quiero Volver plötunni kom næsta tónleikaferðalag Quiero Volver Tour sem byrjaði árið 2019 í Argentinu og endaði árið 2020 í Evrópu. Hún þurfti að stytta tónleikaferðalagið útaf Kórónuveirufaraldrinum. 

Í desember árið 2020 gaf TINI síðan út sína þriðju plötu ,,TINI TINI TINI".  

Þann 29. apríl 2021 gaf TINI út lagið Miénteme (isl: Ljúgðu af mér) ásamt söngkonunni María Becerra. Það lag var fyrsta lag þeirra beggja til þess að ná toppinum á *Billboard Argentina Hot 100.* Lagið hefur vakið mikila vinsælda síðan það hefur verið gefið út og í júni 2021 náði það í efstu 50 sætin yfir mest spiluðu lögin í heiminum, á Spotify. TINI og Maria er fyrstu argentísku söngvararnir til þess að ná þessum vinsældum.

## Heimildir
BRCA erfðabreyta

**BRCA erfðabreyta** einnig nefnt brakkagenið er erfðabreyta (stökkbreyting) í genunum BRCA1 eða BRCA2. Á Íslandi er BRCA2 erfðabreyta sem oft er nefnd 999del5 algeng en tæplega 1% Íslendinga bera 999del5 erfðabreytuna. Þeir sem bera þessa erfðabreytu eru líklegri til að greinast með krabbamein, þá sér í lagi brjóstakrabbamein.

## Tenglar
* Arfgerd.is 
* Hvað er BRCA gen? 
* BRCA Mutations: Cancer Risk and Genetic Testing
Karlalistinn

**Karlalistinn í Reykjavík** er stjórnmálaafl sem stofnað var árið 2018 í tilefni sveitarstjórnarkosninganna það ár. Flokkurinn bauð fram í Reykjavík.
Stefnumál flokksins eru barnaverndarmál, innheimta meðlaga, félagsþjónusta, fjárhagsaðstoð, staða drengja í skólum og leikskólamál. Flokkurinn sagðist leggja áherslu á jafnréttisbaráttuna út frá reynslu feðra og til að mynda að fátækir feður verði studdir. Gunnar Kristinn Þórðarson, var oddviti Karlalistans. Á 25 manna framboðslista Karlalistans voru þrjár konur.

## Umfjöllun og umdeild mál
Mikið var fjallað um framboðslistann í kjölfarið á stofnun hans. Upp komu umdeild mál, sem orsökuðu brottför tveggja manna af listanum stuttu fyrir kosningar. Sá fyrsti til að yfirgefa listann var **Stefán Páll Páluson**, sem sat í 3. sæti, vegna þess að hann var enn á skilorði fyrir þjófnað. Sá seinni til að yfirgefa listann fyrir kosningar var **Kristinn Skagfjörð Sæmundsson**, sem hafði hlotið 3. sætið eftir brottför Stefán Páls, en hann var rekinn úr Karlalistanum vegna þess að Stundin fjallaði um ásakanir gegn honum í 71. tölublaði blaðsins. Í þeirri umfjöllun kom fram meðal annars að hann hefði verið ásakaður um ofbeldi gegn syni sínum. **Gunnar Waage**, sem sat í 2. sæti listans, var einnig ásakaður um alvarleg brot í sama tölublaði Stundarinnar, þar á meðal fyrir að ryðjast inn í hús barnsmóður sinnar og hafa barn þeirra á brott. Sama kvöld kom tilkynning frá Karlalistanum á Facebook síðu þeirra um að Kristinn Skagfjörð Sæmundsson væri ekki lengur á lista, en að Karlalistinn stendur við bakið á Gunnar Waage. 

## Úrslit kosninga
Karlalistinn fékk 203 atkvæði, eða 0,3% atkvæða, sem var ekki nóg til að ná inn manni í borgarstjórn Reykjavíkur. 

### Eftir úrslit kosninga
Þann 30. maí 2018 gerðu formaður, Gunnar Kristinn Þórðarson, og varaformaður, Gunnar Waage, tilkynningar þess efnis að þeir höfðu sagt skilið við Karlalistann. Gunnar Kristinn tjáði vonbrigði sín með þátttöku umgengnisforeldra, sem hann taldi ekki hafa tekið nóg þátt né hafa sýnt áhuga á baráttunni þrátt fyrir 7 ára vinnu hans við málaflokkinn. Hann taldi einnig að úrslit kosninga hafi gefið skýrt til kynna að ekki hafi verið grundvöllur fyrir framboð af þessu tagi, og að áhugaleysi manna á málefninu hafi orsakað það að það var erfitt að fá menn á lista og til að kenna sig við framboðið.

## Tilvísanir
Kvennahreyfingin

**Kvennahreyfingin** er stjórnmálaafl sem stofnað var árið 2018 fyrir sveitarstjórnarkosningarnar það ár. Flokkurinn býður fram í Reykjavík. Markmið hennar er að berjast gegn ofbeldis- og nauðgunarmenningu í samfélaginu. Mikilvægt sé að kenna jafnrétti á öllum skólastigum og styðja við hópa sem hafa orðið fyrir ofbeldi. Engir karlar eru á lista flokksins.

## Tilvísanir
Frelsisflokkurinn (Ísland)

**Frelsisflokkurinn** er Íslenskur stjórnmálaflokkur sem bauð sig fram í fyrsta skipti í borgarstjórnarkosningunum árið 2018 í Reykjavík. Í borginni laggði flokkurinn áherslu á úrlausnir í íbúðamálum, er á móti borgarlínu, á móti mosku í Reykjavík og vill aðhald í málum hælisleitenda. Flokkurinn vill gera íslenskri menningu hátt undir höfði. Formaður flokksins er Gunnlaugur Ingvarsson.

Flokkurinn ætlaði að taka þátt í alþingiskosningunum 2021 en ekki var safnað nógu mörgum undirskriftum svo að flokkurinn neyddist til að draga framboð sitt til baka. Því var listabókstafur flokksins lagður niður árið 2021. Lítið sem ekkert starf hefur verið innan flokksins síðan árið 2023 og hefur formaður flokksins gjarnan lýst yfir stuðningi við Miðflokkinn.

## Tilvísanir
Borgin okkar Reykjavík

**Borgin okkar Reykjavík** er stjórnmálaafl sem stofnað var árið 2018 fyrir sveitarstjórnarkosningarnar það ár. Sveinbjörg Birna Sveinbjörnsdóttir fyrrum borgarfulltrúi Framsóknarflokksins og flugvallarvina er oddviti flokksins. Helstu stefnumál eru að skapa betri umgjörð fyrir skólastjórnendur og kennara, banna snjallsímanotkun í grunnskólum, auka framboð á lóðum, úrlausn samgöngumála, halda Reykjavíkurflugvelli í Vatnsmýri og bæta umferðaröryggi. 

## Tilvísanir
Höfuðborgarlistinn

**Höfuðborgarlistinn** er stjórnmálaafl sem stofnað var árið 2018 fyrir sveitarstjórnarkosningarnar það ár. Flokkurinn býður fram í Reykjavík. Honum er lýst sem þverpólitísku afli sem leggur áherslu á umhverfismál, húsnæðismál og stjórnkerfið. Björg Kristín Sigþórsdóttir er oddviti Höfuðborgarlistans. 

## Tilvísanir
Ljósatvítönn

**Ljósatvítönn** (fræðiheiti: *Lamium album*) er blómstrandi planta í varablómaætt (Lamiaceae), ættuð frá Evrópu og Asíu, og vex á ýmsum búsvæðum; frá opnu graslendi til skóglendis, yfirleitt á rökum, frjósömum jarðvegi.

## Ytri tenglar
*Flora Europaea: ''Lamium album''
*Plants for a Future: ''Lamium album''

## Tilvísanir
Les Dalton à la noce

**Les Dalton à la noce** (Íslenska: Boðflennur í brúðkaupi) eftir belgíska teiknarann Morris (Maurice de Bevere) og höfundana Jean Léturgie og Xavier Fauche er 62. bókin í bókaflokknum um Lukku-Láka. Bókin kom út árið 1993 og hefur ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður

Skerfarinn í Hadley-borg, Samúel Parker, er á leiðinni í hnapphelduna og hefur lofað brúði sinni að setjast í helgan stein að brúðkaupinu loknu. Gamall vinur skerfarans, Lukku-Láki, er meðal brúðkaupsgesta. En þegar hinir illræmdu Daldónar, sem sitja bak við lás og slá þökk sé skerfaranum, komast að því að hann sé að efna til brúðkaups ákveða þeir að flýja úr prísundinni og hefna sín með því að koma brúðgumanum fyrir kattarnef. Þegar fréttir af flótta Daldónana berast til Hadley-borgar verður uppi fótur og fit. Samúel skerfari hyggst verjast Daldónunum einn síns liðs og tekur ekki í mál að þiggja neina aðstoð frá Lukku-Láka.

## Fróðleiksmolar

* Sagan er lauslega byggð á vestrakvikmyndinni High Noon frá árinu 1952 með Gary Cooper í aðalhlutverki.
* Bókin seldist í yfir 400 þúsundum eintaka á útgáfuárinu í Frakklandi.
Suðurkóreskt vonn

**Suðurkóreskt vonn** er gjaldmiðill Suður-Kóreu. Eitt vonn skiptist í 100 jeon, en jeon er ekki lengur notað sem gjaldmiðill og kemur einungis fyrir í gengisútreikningum. Kóreubanki í Seúl gefur út vonn. 

Heitið vonn er skylt kínverska orðinu júan og japanska orðinu jen. Þau eru öll dregin af tákninu 圓 sem merkir gjaldmiðill eða mynt. 

Vonn var gjaldmiðill landsins fyrir 1910 en eftir hernám Japana í Suður-Kóreu var tekið upp kóreskt jen sem var jafngilt japönsku jeni. Eftir skiptingu landsins 1945 var suðurkóreskt vonn notað í suðurhlutanum en norðurkóreskt vonn í norðurhlutanum.
Allium antiatlanticum

***Allium antiatlanticum*** er tegund af laukplöntum ættuð frá Marokkó og Algeríu. Þetta er laukmyndandi fjölæringur með lykt sem minnir á hvítlauk eða blaðlauk.

## Tilvísanir
Rote Armee Fraktion

**Rote Armee Fraktion** („*Rauða herdeildin*“, oft skammstafað *RAF*), einnig kallað **Baader-Meinhof-hópurinn** eða **Baader-Meinhof-gengið**, var nafn á þýskum, kommúnískum skæruliðasamtökum. Samtökin voru stofnuð árið 1970. Meðal helstu meðlima samtakanna voru Andreas Baader, Gudrun Ensslin, Horst Mahler og Ulrike Meinhof. Vestur-þýska ríkisstjórnin auk flestra vestrænna bandamanna hennar töldu samtökin til hryðjuverkahópa.

Baader-Meinhof-gengið framdi sprengjuárásir, pólitísk morð, mannrán, bankarán og komst í skotbardaga við lögreglu á um þriggja áratuga skeiði. Virkni hópsins var mest síðla árs 1977 en þá leiddu aðgerðir þeirra til þjóðarkreppu sem varð síðar kölluð „þýska haustið“. Hópurinn bar ábyrgð á alls um 34 dauðsföllum og særði enn fleiri á um þrjátíu árum. Þótt Baader-Meinhof-gengið sé frægara framdi það ekki eins mörg hermdarverk og hópurinn Revolutionäre Zellen, sem er talinn ábyrgur fyrir um 296 sprengjuárásum, íkveikjum og öðrum árásum frá 1973 til 1995.

Ulrike Meinhof tók þátt í flótta Baaders úr fangelsi árið 1970.

Stundum er talað um þrjár kynslóðir vígasamtakanna:
* Til „fyrstu kynslóðarinnar“ töldust Baader, Ensslin, Meinhof og fleiri.
* „Önnur kynslóðin“ tók við eftir að flestir meðlimir fyrstu kynslóðarinnar voru handteknir árið 1972.
* „Þriðja kynslóðin“ var virk frá níunda áratugnum til ársins 1998 eftir að fyrsta kynslóðin dó út í Stammheim-fangelsinu árið 1977.

Þann 20. apríl árið 1998 var átta blaðsíðna vélrituðu bréfi faxað til fréttamiðilsins Reuters með undirskriftinni „RAF“ þar sem tilkynnt var að samtökin hefðu verið leyst upp. Árið 1999 var gerð opinber rannsókn um það hvort hreyfingin hefði verið endurvakin eftir að rán var framið í Duisburg. Í janúar árið 2016 báru þýskir lögreglumenn kennsl á þrjá meðlimi RAF í rannsókn á árás sem gerð var á brynbíl sem flutti með sér eina milljón evra. Grunsemdir eru því um að samtökin séu enn virk. Þessi rán hafa þó verið rannsökuð sem glæpir en ekki hryðjuverk.

## Tilvísanir
Filippus fagri

**Filippus fagri** getur átt við

* Filippus 4. Frakkakonung á 14 öld.
* Filippus 1. af Kastilíu, hertoga af Búrgund á 15. öld.
Allium antonii-bolosii

***Allium antonii-bolosii*** er tegund af laukplöntum ættuð frá Baleareyjum í vestur Miðjarðarhafi; Mallorca, Menorca, og Cabrera.

Tegundin er stundum skráð sem undirtegund af *[[Allium cupani]].*

## Tilvísanir
Sind (fylki)

**Sindh** er eitt af fjórum fylkjum Pakistan. Höfuðstaður fylkisins er Karatsí. Í fylkinu eru einkum töluð sindí og úrdú. Nafnið kemur frá sömu rót og árinnar Indus sem aftur er fylkisins helsta fljót.
Vætulaukur

**Vætulaukur** (fræðiheiti: *Allium angulosum*) er tegund af laukplöntum ættuð vítt og breitt um mið Evrópu og norður Asíu, frá Frakklandi og Ítalíu til Síberíu og Kazakhstan.

*Allium angulosum* er fjölær jurt að 50 sm há. Laukarnir eru mjóir og aflangir, að 5 mm í þvermál. Blómskipunin er kúlulaga með lítil bleik blóm á löngum blómleggjum.

## Nytjar
*Allium angulosum* er ræktaður sem skrautblóm og sem krydd í matjurtagörðum. Laukarnir og blöðin eru æt elduð eða í salat. Það eru fregnir að hann geti verið eitraður í miklu magni.

## Tilvísanir
Hólalaukur

**Hólalaukur** (fræðiheiti: *Allium anisopodium*) er tegund af laukplöntum sem er ættuð frá Síberíu, austast í Rússlandi, Kóreu, Kasakstan, Mongólíu og norður Kína.

*Allium anisopodium* er fjölær jurt með rörlaga blómstöngul að 70 sm hár. Blöðin eru jafnlöng blómstönglinum. Blómin eru purpuralit.

## Afbrigði
Tvö afbrigði eru almennt viðurkennd:

*Allium anisopodium* var. *anisopodium*    --- Blöð, blómstöngull og blómleggir sléttir

*Allium anisopodium* var. *zimmermannianum* (Gilg) F.T. Wang & T. Tan  (syn: *Allium zimmermannianum* Gilg) --- Blöð, blómstöngull og blómleggir hrjúf

## Tilvísanir
Allium asclepiadeum

***Allium asclepiadeum *** er tegund af laukplöntum ættuð frá suður Tyrklandi. Fyrstu eintökunum sem var safnað var hjá borg sem þá var nefnd Marasch, nú Kahramanmaraş.

## Tilvísanir
Allium austrosibiricum

***Allium austrosibiricum*** er tegund af laukplöntum ættuð frá Mongólíu og suður Síbería (Tuva og Altay Krai). Sumar heimildir telja nafnið samheiti við *[[Allium spirale|A. spirale]]*, en aðrar telja þetta sjálfstæða tegund.

## Tilvísanir
Glitlaukur

**Glitlaukur** (fræðiheiti: *Allium atroviolaceum*) er tegund af laukplöntum ættuð frá Íran, Írak, Afganistan, Sýrlandi, Líbanon, Sádi-Arabíu, Túrkmenistan, Tyrklandi, Georgíu, Armeníu, Aserbaídsjan, suður Evrópuhluta Rússlands og Kákasus, en ræktaður víða annarsstaðar til matar og til skrauts. Tegundin er orðin ílend í hlutum Bandaríkjanna (Illinois, Kentucky, Virginia, og Norður og Suður-Karólína) og einnig í suðaustur Evrópu (Ítalíu, Grikklandi, Tékklandi, Slóvakíu, Ungverjalandi, Úkraínu og Balkanskaga).

*Allium atroviolaceum* er fjölær jurt með stórum kúlulaga lauk. Blómstöngullinn er að 100 sm langur. Blöðin eru breiðstriklaga. Blómskipunin er kúlulaga með mörgum purpuralitum til rauðfjólubláum blómum þétt saman.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Agroatlas, Interactive Agricultural Ecological Atlas of Russia and Neighboring Countries, ''Allium atroviolaceum''
*Acta Plantarum Galleria della Flora Italiana, ''Allium atroviolaceum'' 
*Flora nel Salento e Anche Altrove, ''Allium atroviolaceum'' Boiss - Amaryllidaceae - Aglio viola scuro 
*Trek Nature, ''Allium atroviolaceum'', Artanish Peninsula (on Lake Sevan in Armenia)
*Növényhatározó Sötét hagyma, ''Allium atroviolaceum'' (in Hungarian) 
*Plantarium, Определитель растений on-line, Описание таксона, ''Allium atroviolaceum'' Boiss. (in Russian)
Hæðalaukur

**Hæðalaukur** (fræðiheiti: *Allium atrosanguineum*) er tegund af laukplöntum ættuð frá Kína, Síberíu, Mongólíu og Mið-Asíu. Hann vex til fjalla í 2400–5400 m hæð.

*Allium atrosanguineum* myndar sívala lauka að 10mm í þvermál. Blómstöngullinn er rörlaga, að 60 sm hár. Blöðin eru einnig rörlaga, yfirleitt styttri en blómstöngullinn. Blómskipunin er hnattlaga, með mörgum blómum. Krónublöðin eru bleik, gul, koparlit eða purpuralit, stundum með dökkum blettum.

Þrjú afbrigði eru almennt viðurkennd:

**Allium atrosanguineum* var. *atrosanguineum* — Krónublöðin eru purpuralit til rauð með litlum blettum — vestur Kína (Qinghai, Sichuan, Xinjiang), Mið-Asía (Kasakstan, Kirgistan, Tadsikistan, Úsbekistan, Afganistan), Pakistan, Síbería (Tuva, Buryatiya, Krasnoyarsk, Zabaykalsky Krai), Mongólía
**Allium atrosanguineum* var. *fedschenkoanum* (Regel) G.H.Zhu & Turland  - Krónublöðin eru gul eða bleik — Mið-Asía (Kasakstan, Kirgistan, Tadsikistan, Úsbekistan, Afganistan), Pakistan, Tíbet, Xinjiang
**Allium atrosanguineum* var. *tibeticum* (Regel) G.H.Zhu & Turland — Krónublöðin eru kopar eða látúnslituð — vestur Kína (Tíbet, Gansu, Qinghai, Sichuan, Yunnan)

## Tilvísanir
Lanzarote

**Lanzarote** (**Tyterogaka** á máli frumbyggja) er austasta eyja Kanaríeyja og tilheyrir Las Palmas héraði.
Eyjan er 11 kílómetra frá eyjunni Fuerteventura og 125 kílómetra vestur af ströndum Afríku. Stærð hennar er 846 ferkílómetrar og eru íbúar um 142.000 (2011) sem gerir hana þriðju fjölmennustu eyjuna á eftir Tenerife og Gran Canaria. Höfuðstaðurinn er Arrecife. Lanzarote dregur nafn sitt af genúíska landkönnuðnum Lanzerotto Malocello.

Hæsti punktur eyjarinnar er Peñas del Chache; 670 metrar yfir sjávarmáli. Timanfaya-þjóðgarðurinn er á eyjunni þar sem er eldfjallalandslag en síðast gaus þar á 18. öld.

## Sveitarfélög

*Arrecife
*Haría
*San Bartolomé
*Teguise ( ásamt eyjunni Isla de La Graciosa og öðrum smáeyjum)
*Tías
*Tinajo
*Yaiza

## Heimild

*
La Palma

**La Palma**  (einnig þekkt sem **San Miguel de La Palma**) er norðvestust Kanaríeyja. Stærð hennar er 706 ferkílómetrar og eru íbúar um 86.000. Santa Cruz de la Palma er höfuðstaðurinn en stærri þéttbýlisstaður er Los Llanos de Aridane.

Hæsti punktur eyjunnar er Roque de los Muchachos; 2.426 metrar að hæð (annar hæsti punktur eyjanna á eftir Teide-fjalllendinu). Banana-, vínviðar- og avókadórækt er meðal mikilvægra landbúnaðargreina.

Caldera de Taburiente-þjóðgarðurinn er meðal fjögurra þjóðgarða á Kanaríeyjum. Þjóðgarðurinn samanstendur af öskju sem er 9 km. breið og 1500 metra djúp. Askjan myndaðist fyrir um hálfri milljón ára þegar Taburiente-eldfjallið féll saman.
Frá því að Spánverjar tóku yfir eyjuna hefur gosið á mismunandi stöðum átta sinnum.

Kanaríeyjafura (Pinus canariensis) myndar stóra skóga á La Palma. Nokkrar tegundir eðla og fugla eru einlendar á eyjunni.

## Saga
### Eldgos 2021
Þann 19. september 2021 hófst eldgos á sprungu á suðurhluta eyjunnar, í Cubre Vieja eldfjallinu sem gaus síðast 1949. Hins vegar gaus síðast á eyjunni í Teneguía árið 1971. Yfir 7000 manns urðu að yfirgefa heimili sín og um 3.000 hús eyðilögðust vegna hraunstraums. Eldgosið færðist í aukana með tímanum og gaus úr 5 sprungum. Hraunið rann til sjávar 28. september og myndaði nýjan skaga. Á jóladag var lýst yfir lokum gossins.

Pedro Sánchez, forsætisráðherra Spánar lofaði að tryggja húsnæði fyrir þá sem misstu hús sín.


La Palma lava flows into the sea ESA23490653.jpeg|Haunstraumur úr gervihnattamynd.
LUN 8401.jpg|Gígur.
Map of 2021 Cumbre Vieja eruption.png|Kort.


## Sveitarfélög
Eyjan er hluti af héraðinu Santa Cruz de Tenerife og skiptist í 14 sveitarfélög:
*Barlovento
*Breña Alta
*Breña Baja
*El Paso
*Fuencaliente de La Palma
*Garafía
*Los Llanos de Aridane
*Puntagorda
*Puntallana
*San Andrés y Sauces
*Santa Cruz de la Palma
*Tazacorte
*Tijarafe
*Villa de Mazo

## Heimild

*
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2016

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2016** var haldin í Stokkhólmi í Svíþjóð eftir að Måns Zelmerlöw vann keppnina  með lagið „Heroes“. Undankeppnirnar tvær voru haldnar 10. og 12. maí, og aðalkeppnin var haldin 14. maí. 42 lönd tóku þátt í keppninni, þar sem , ,  og  sneru aftur.  og  tóku ekki þátt í þessari keppni.

Úkraína var sigurvegari í keppninni, en Jamala vann með lagið „1944“. Þetta var annar sigur Úkraínu, sá fyrri var . Þetta var í fyrsta skipti síðan að dómnefnd var kynnt til sögunnar 2009 að sigurvegarinn var hvorki í efsta sæti dómnefndar, þar sem  vann það sæti, né í efsta sæti símakosningar, þar sem  var í því sæti. Þetta var fyrsta lagið með texta á krímtatarísku sem hefur unnið eða verið flutt í keppninni.

## Tenglar
*
Aygun Kazimova

**Aygun Kazimova** (fædd 26. janúar 1971 í Bakú í Aserbaídsjani), þekktust undir listamannsnafninu Aygun Kazimova, er asersk söngkona, lagahöfundur og upptökustjóri.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 1995: *Ömrüm Günüm*
* 2000: *Aygün*
* 2001: *Sevdim*
* 2004: *Son Söz*
* 2005: *Sevərsənmi*
* 2014: *Coffee from Colombia*
* 2015: *Azərbaycan Qızıyam*
* 2015: *Səni Belə Sevmədilər*
* 2017: *S.U.S.*
* 2018: *Hardasan*

## Heimildir
Europa (skip)

***Europa*** er barkskip úr stáli sem er skráð í Hollandi. Upphaflega var það þýskt vitaskip sem hét **Senator Brockes**. Það var smíðað árið 1911 í skipasmíðastöðinni H. C. Stülcken & Sohn í Hamborg í Þýskalandi. Til 1977 var það notað af þýsku strandgæslunni sem vitaskip á ánni Saxelfi. Hollendingur keypti skipið (eða það sem eftir var af því) árið 1985 og gerði upp sem seglskip. Árið 1994 var skipinu hleypt af stokkunum á ný sem þrímastra seglskipi, sérútbúnu fyrir siglingaþjálfun.

*Europa* siglir um allan heim og tekur áhafnarmeðlimi (nema) gegn greiðslu í bæði styttri og lengri ferðir, þar á meðal úthafssiglingar, siglingakeppnir, og árlegar ferðir til Suðurskautslandsins, og milli Suður-Georgíu, Tristan da Cunha, og Höfðaborgar.

Árin 2002 og 2013 fór skipið fyrir Hornhöfða. Árið 2010 tók það þátt í Velas Sudamerica 2010, sögulegri ferð ellefu hásigldra skipa til að fagna tveggja alda afmæli ríkisstjórna Argentínu og Chile.

Árin 2013-2014 sigldi *Europa* kringum hnöttinn ásamt tveim öðrum hollenskum hásigldum skipum, *[[Tecla]]* og *[[Oosterschelde (skip)|Oosterschelde]]*. Þau sigldu frá Suður-Afríku til Perú, Ástralíu og Nýja-Sjálands. Í október 2013 tók *Europa* þátt í International Fleet Review 2013 í Sydney. Skipið sigldi formlega frá Nýja-Sjálandi fyrir Hornhöfða (október - desember 2013). Í júní 2014 lauk *Europa* hnattsiglingunni við komuna til Amsterdam.

## Tilvísanir
Skriðulaukur

**Skriðulaukur** (fræðiheiti: *Allium atrorubens*) er lauktegund sem er ættuð frá suðvestur-Bandaríkjunum þar sem hann vex í sendnum jarðvegi Mojave eyðimarkarinnar, Lægðinni miklu og hálendum eyðimörkum í Nevada, austur-Kaliforníu og norðvestur-Arizona.

*Allium atrorubens* vex upp af rauðbrúnum lauk 1 – 1.5 sm í þvermál. Blómstöngullinn er stuttur og umlukinn nokkrum upprúlluðum rörlaga blöðum. Hálfkúlulaga blómskipunin er með að 50 blóm. Hvert blóm er með sex gljáandi, hvasst þríhyrndum krónublöðum með dökkum miðæðum. Krónublöðin eru yfirleitt blárauð til brúnrauð, en stundum ljós bleik eða hvít. Hvert blóm er um 1 sm breitt.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile 
*Calphotos
Möndlumjólk

**Möndlumjólk** er jurtadrykkur með rjóma- og hnetubragði unnin úr möndlum. Möndlumjólk inniheldur hvorki kólesteról né laktósa og er oft notuð af þeim sem hafa laktósaóþol eða þeim sem sem vilja forðast mjólkurafurðir þar á meðal grænkerum. Möndlumjólk er sæt, ósæt og án viðbætra bragðefna eða með vanillubragði eða súkkulaðibragði og oftast með viðbættum steinefnum.
Meghan, hertogaynja af Sussex

**Meghan, hertogaynja af Sussex** (fædd 4. ágúst 1981 sem **Rachel Meghan Markle**) er fyrrum leikkona og eiginkona Harrys Bretaprins. Hún fæddist og ólst upp í Los Angeles í Kaliforníu. Árin 2011–2017 lék hún hlutverki Rachel Zane í sjónvarpsþættinum *[[Suits]]*. 

Þann 19. maí 2018 giftist hún Harry Bretaprins í Windsor-kastala og hætti ferli sínum sem leikkona. Við giftingu sína við Harry fékk hún nafnbótina *hertogaynja af Sussex*. Mikið var rætt um félagslega mikilvægi þess að kona af fleiri en einum kynþætti yrði meðlimur bresku konungsfjölskyldunnar í aðdraganda brúðkaupsins.
Henry Pelham

**Henry Pelham** (25. september 1694 – 6. mars 1754) var breskur stjórnmálamaður úr röð Vigga sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1743 til dauðadags. 

## Æviágrip
Pelham gekk í Oxford-háskóla og tók þátt í orrustunni við Preston árið 1715. Hann varði nokkrum árum á meginlandi Evrópu og gekk síðan á breska þingið árið 1717 fyrir Seaford-kjördæmi í Sussex. Hann sat á þingi fyrir kjördæmið til ársins 1722.

### Stjórnmálaferill
Þökk sé fjölskyldutengslum sínum og meðmælum frá Robert Walpole var Pelham útnefndur fyrsti lávarður fjárhirslunnar árið 1721. Næsta ár gekk hann aftur á þing fyrir Sussex. Hann gekk í ríkisstjórn árið 1724 sem stríðsmálaráðherra en hann lét af því embætti árið 1730 svo hann gæti tekið við hinu arðbærara embætti greiðslustjóra hersins. Pelham vakti athygli þegar hann studdi afstöðu Walpole í deilum um hvort setja skyldi framleiðsluskatt í Bretlandi. Líkt og Walpole var Pelham einn af stofnformönnum munaðarleysingjahælisins Foundling Hospital sem var opnað árið 1739. Pelham varð forsætisráðherra árið 1742 eftir dauða Wilmington lávarðar og flokkssamruna árið áður.

Pelham var friðarsinni og því rak hann hernað Breta í austurríska erfðastríðinu ekki með mikilli streitu. Landsmenn voru þreyttir á átökunum og því mótmæltu þeir stefnu hans ekki að ráði. Árið 1746 reyndi konungurinn Georg 2. að fá Bath lávarð til að taka við embætti forsætisráðherra í stað Pelham en áætlun hans rann út í sandinn þegar Pelham og bróðir hans, hertoginn af Newcastle, sögðu af sér og ljóst varð að óskastjórn konungsins hefði ekki nægan þingstuðning án þeirra.

Árið 1749 tóku „samstæðulögin“ (*Consolidation Act*) gildi og með þeim var konunglegi breski flotinn endurskipulagður. Þann 20. mars 1751 tók nýtt breskt dagatal gildi og Bretland tók upp gregoríska tímatalið næsta ár. Ein af síðustu lögunum sem tóku gildi í ráðherratíð Pelham voru hjónabandslög ársins 1753 sem settu lágmarkslögaldur fyrir giftingar í Bretlandi. Pelham lést næsta ár og hertoginn af Newcastle tók við embætti forsætisráðherra.

## Heimild
*