open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Granat

**Granat** er háhitasteind og er flokkur steinda með mismunandi efnasamsetningu.

## Lýsing
Myndar smáa glergljáandi margflötunga. Rauðbrúnn eða brúnleitur á lit. Er harðasta steintegund landsins.

* Efnasamsetning: Ca3(Al,2 Fe2)(SiO4)
* Kristalgerð: Kúbísk
* Harka: 6½-7½
* Eðlisþyngd: 3,4-3,6
* Kleyfni: Ógreinileg

## Myndun og útbreiðsla
Finnst í mjög ummynduðu bergi við innskot og hefur líka fundist í úrkulnuðum jarðhitasvæðum, djúpt við rætur megineldstöðva þá með epidóti og í sprungum nálægt innskotum. Byrjar að myndast við 300&nbsp;°C hita. Á Íslandi finnast aðallega járnríkt granat (andradrít), kalsíumríkt granat (grossular) og eina tegundin sem inniheldur bundið vatn (hydrogrossular). Helstu fundarstaðir á Íslandi eru Setbergseldstöðin, Hvalfjarðareldstöðin, nálægt innskotum á Suðausturlandi, við Geitafell, Vestrahorn og Slaufrudal.

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Aktínólít

**Aktínólít** er háhitasteind og tilheyrir amfibólflokknum.

## Lýsing
Kristallarnir eru fíngerðir þræðir og oftast geislóttir með glergljáa. Grænleitt, hvítt eða gráleitt á lit. 

* Efnasamsetning: Ca2(Mg,Fe)5Si8O22(OH,F)2
* Kristalgerð: Mónóklín
* Harka: 5½-6
* Eðlisþyngd: 2,9-3,3
* Kleyfni: Góð

## Myndun og úbreiðsla
Byrjar að myndast við 300°C hita nálægt innskotum og rótum háhitasvæða. Hefur fundist við Hafragil í Lóni. 

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Hedenbergít

**Hedenbergít** er háhitasteind og er afbrigði af pýroxeni.

## Lýsing
Grannir glergljáandi, dökkgrænir stönglar. Kristalar geta verið allt að 0,5 cm langir. 

* Efnasamsetning: Ca(Fe,Mg)Si2O6
* Kristalgerð: Mónóklín
* Harka: 5½-6
* Eðlisþyngd: 3,2-3,6
* Kleyfni: Góð á tvo vegu

## Myndun og útbreiðsla
Byrjar að myndast sem holufylling við 400°C hita og hefur fundist við jaðra djúpbergsinnskota á Suðausturlandi. 

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Jonathan Wolff

**Jonathan Wolff** (fæddur 1959) er breskir heimspekingur sem kennir við University College London.

## Helstu rit
* 1991:  *Robert Nozick: Property, Justice and the Minimal State*
* 1996:  *An Introduction to Political Philosophy*
* 1999:  *Political Thought*, meðhöfundur Michael Rosen 
* 2002:  *Why Read Marx Today?*
* 2007:  *Disadvantage*, meðhöfundur Avner de Shalit
* 2011:  *Ethics and Public Philosophy: A Philosophical Inquiry*
* 2012:  *The Human Right to Health*

## Heimildir
* Wolff, Jonathan ''heimasíða við UCL''.
Leirsteindir

**Leirsteindir** er hópur steinda með fjölbreytta samsetningu en er einnig fínkornótt bergmylsna leirsteinn.

## Lýsing
Inniheldur vatn en efnasamsetning er breytileg. Kristallar eru blaðlaga með góða kleyfni. Þær draga í sig vatn í röku umhverfi og losnar um það þegar þær þorna. 

## Flokkun
* Kaólín (postulínsleir)
* Smektít (montmorillonít)
* Klórít
* Seladónít (illít)

## Myndun og útbreiðsla
Á Íslandi myndast leir við ummyndun bergs á jarðhitasvæðum, bæði á yfirborði og djúpt í jarðlagastaflanum. Leir myndast einnig við veðrun í hlýju og röku loftslagi. Hveraleir er límkenndur, mjúkur og bláleitur.

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Smektít

**Smektít** (montmorillonít) tilheyrir hópi leirsteinda sem innihalda mismikið vatn.

## Lýsing
Brúnleitt eð grænleitt á lit. Dregur í sig vatn auðveldlega og þenst út við það.

* Efnasamsetning: (Na,Ca)(Al,Mg)6(Si4O10)3(OH)6 • nH2O
* Kristalgerð: Mónóklín
* Harka: 1-2
* Eðlisþyngd: 2,5 (háð vatnsinnihaldi)
* Kleyfni: Góð

## Myndun og útbreiðsla
Myndast á jarðhitasvæðum, bæði djúpt í jörðu og á yfirborði. Algengt við vatnshveri og er sú ummyndunarsteind sem mest er af á Íslandi. Verður til við ummyndun á ólivíni, pýroxeni, kalsíumríku feldspati, basaltgleri eða súrri ösku við hitastig sem er allt frá lágum hita upp í 170°C. 

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Klórít

**Klórít** tilheyrir hópi leirsteinda.

## Lýsing
Grænleitt en getur orðið brúnt á lit. Flögótt og flögurnar oft sveigjanlegar. 

* Efnasamsetning: (Fe,Mg,Al)6(Si,Al)4O10(OH)8
* Kristalgerð: Mónóklín
* Harka: 2-3
* Eðlisþyngd: um 2,8
* Kleyfni: Góð

## Myndun og útbreiðsla
Myndast á nokkru dýpi á jarðhitasvæðum við 200°C hita. Algeng sem ummyndum í frumsteindum og sem holufylling. 

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Seladónít

**Seladónít** eða **illít** tilheyrir hópi leirsteinda og er skyldast hópi steinda að nafni illít. Er millistig á milli smektíts og glimmers. 

## Lýsing
Leirkennt og blágrænt á lit. Kristallar sjást ekki með berum augum.

* Efnasamsetning: K(Mg,Fe++)(Fe+,Al)[(OH)2)][Si4O10]
* Kristalgerð: Mónóklín
* Harka: 2
* Eðlisþyngd: 2,95-3,05
* Kleyfni: Góð

## Myndun og útbreiðsla
Algeng hér á landi og finnst sem skán utan á holufyllingum. 

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Mosar

**Mosar** (fræðiheiti *Bryophytes*) eru litlar grænar plöntur, sem flestar hafa blöð og stöngul. Mosar hafa engar rætur og því halda þeir sér föstum og sjúga upp næringu með þráðum. Mosar fjölga sér með gróum. Upp af gróinu sprettur forkímsþráður og mosinn sjálfur upp af honum. Þegar eggfruman er frjóvguð, vex upp af henni stafur með bauklaga gróhirslu. Mosajurtin er hinn kynjaði ættliður, en gróhirslan og þráðurinn kynlaus.

Sú vísindagrein sem fæst við rannsóknir á mosum heitir mosafræði.

## Flokkun
Mosum er skipt í soppmosa (Marchantiophyta), hornmosa (Anthocerotophyta) og baukmosa (Bryophyta). Í öllum heiminum er talið að séu 35 þúsund tegundir mosa, sem skiptast í 177 ættir og 1822 ættkvíslir.

## Mosar á Íslandi
:*Sjá [[listi yfir alla mosa á Íslandi|lista yfir mosa á Íslandi]]*

Mosar eru mjög algengir á Íslandi. Þeir finnast innan um nær allan gróður en eru stundum sjálfir aðalgróðurinn, einkum í ófrjórri jörð, bæði til fjalla og á láglendi, t.d. í hraunum og móum. Þeim nægir örlítil fokmold, sem sest í holur, jafnvel í nýlegum hraunum. Fáir hafa lagt stund á mosafræði, en flestir þekkja þó grámosann á hraunum og fagurgræna dýjamosann við kaldar uppsprettur, dý. Hér á landi vaxa um 600 tegundir,
eða álíka margar og allar villtar háplöntutegundir á landinu.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Bergþór Jóhannsson 2003. Íslenskir mosar: Skrár og viðbætur. 138 bls.

## Tenglar
*Amblystegiaceae. Montana Field Guide.
*Íslenskir mosar — Skrár og viðbætur
*Kjarnaskógur - Ásætur á trjám á Íslandi
Criminal Minds: Suspect Behavior (1. þáttaröð)

Fyrsta þáttaröðin af ***[[Criminal Minds: Suspect Behavior]]*** var frumsýnd 16. september 2011 og sýndir voru þrettán þættir. 

## Aðalleikarar
* Forest Whitaker sem Sam Cooper
* Janeane Garofalo sem  Beth Griffith
* Michael Kelly sem Jonathan *Prohet* Sims
* Beau Garrett sem Gina LaSalle
* Matt Ryan sem Mick Rawson

## Aukaleikarar
* Kirsten Vangsness sem Penelope Garcia
* Richard Schiff sem Jack Fickler

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
* Fyrsta þáttaröð Criminal Minds: Suspect Behavior  á CBS sjónvarpsstöðinni
* Fyrsta þáttaröð Criminal Minds: Suspect Behavior á wikiasíðunni
Santa Monica-fjallgarðurinn

**Santa Monica-fjallgarðurinn** er fjallgarður við strönd Kaliforníu í Bandaríkjunum. Fjallgarðurinn spannar 64 kílómetra og hæsta fjallið er 948 metrar að hæð. Nokkuð er um mannvirki á svæðinu.

Svæðið er vinsælt útivistarsvæði enda er það 40 kílómetrum frá Hollywoodhæðum í Los Angeles.
Konrad Gesner

**Konrad Gesner** (Conrad Gessner, Konrad Gessner, Conrad Geßner, Conrad von Gesner, Conradus Gesnerus, Conrad Gesner; f. 26. mars 1516 – 13. desember 1565) var svissneskur náttúrufræðingur og bókasafnsfræðingur. Fimm binda verk hans *[[Historiae animalium]]* eða *Rannsóknir á dýrum* (1551–1558) er talið marka upphaf dýrafræðinnar á nýöld. Dulfrævinga-ættkvíslin *[[Gesneria]]* er nefnd í höfuðið á honum. Árið 1546 gaf hann út bókina *[[Bibliotheca Universalis]]*, alþjóðlega bókaskrá yfir öll útgefin verk eftir gríska, latneska og hebreska höfunda sem Gesner komst á snoðir um.
Anthony Panizzi

Sir **Antonio Genesio Maria Panizzi** (16. september 1797 – 8. apríl 1879), var ítalskur lögfræðingur og bókavörður sem flúði sem pólitískur flóttamaður til Bretlands frá Ítalíu með viðkomu í Sviss á árunum 1822-3.

Eftir að Panizzi kom til Bretlands fékk hann fljótlega stöðu prófessors í ítölsku við Lundúnaháskóla. Seinna fékk hann starf hjá bókasafni Þjóðminjasafns Bretlands og varð þjóðbókavörður (1856-66). Árið 1869 var hann aðlaður af Viktoríu Bretadrottningu.

Panizzi varð umtalaður meðal annars fyrir útistöður sem hann átti við hinn þekkta sagnfræðing, Thomas Carlyle. Carlyle var mjög þekktur í Bretlandi og vék að lélegri þjónustu ónafngreinds bókavarðar í skrifum sínum. Panizzi sármóðgaðist og neitaði Carlyle eftir á um vinnuaðstöðu í safninu.

Eitt af verkum Panizzi var að skrásetja safnkost bókasafnsins. Það gerði hann með því að nýta sér "Ninety-One Cataloguing Rules" (1841), bók með 91 reglum fyrir skráningu bóka sem hann lét semja ásamt aðstoðarmönnum sínum. Þessar reglur mynda undirstöður skráningarreglna sem enn eru við lýði í dag, s.s. ISBD-staðlana og Dublin Core. Panizzi kom einnig að gerð höfundarréttarlaganna sem sett voru í Bretlandi árið 1842 þar sem fyrst var kveðið á um skylduskil útgefanda á einu eintaki af hverju útgefnu verki til Þjóðbókasafnsins.
Getty Center

**Getty Center** eða **Getty-miðstöðin** er menningarstofnun í Brentwood, Los Angeles í Kaliforníu. Hún hýsir Safn J. Paul Getty, Getty-rannsóknarstofnunina í sjónlistum og Getty-forvörslustofnunina. Upprunalega var Getty-safnið sýnt á heimili iðnjöfursins J. Paul Getty í Pacific Palisades í Los Angeles en 1996 flutti hluti þess í núverandi húsnæði. Forngripasöfnin með umdeildum forngripum frá Egyptalandi, Ítalíu og Grikklandi eru áfram hýst í Getty Villa í Pacific Palisades.
Nýlistasafn New York

**Museum of Modern Art** (skst. **MoMA**) eða **Nýlistasafn New York** er listasafn á Manhattan í New York-borg. Safnið var stofnað árið 1929 og hýsir að margra mati yfirgripsmesta safn evrópskrar og bandarískrar nútímalistar í heiminum. Safnið kom upp deild sem tileinkuð var byggingarlist og hönnun árið 1932. 

## Dæmi um verk í eigu MoMA
 
File:Le Grand Baigneur, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|Paul Cézanne, *Baðandi*,  1885–1887
File:VanGogh-starry night ballance1.jpg|Vincent van Gogh, *Stjörnubjört nótt*, 1889
File:Van Gogh The Olive Trees..jpg|Vincent van Gogh, *Ólífutré*, 1889 
File:Paul Gauguin - Te aa no areois - Google Art Project.jpg|Paul Gauguin, *Te aa no areois*, 1892
File:Henri Rousseau 010.jpg|Henri Rousseau, *La Bohémienne endormie *, 1897
File:Henri Rousseau 005.jpg|Henri Rousseau, *Draumurinn*, 1910
File:'Unique_Forms_of_Continuity_in_Space',_1913_bronze_by_Umberto_Boccioni.jpg|Umberto Boccioni, *Forme uniche della continuità nello spazio*, 1913
File:Juicy_Salif_-_78365.jpg|Philippe Starck, Ávaxtapressa 
File:Takeyourtime_yellow.jpg|Ólafur Elíasson, *Take your time*, 2008


## Tenglar

* Vefur MoMA
Paul Lazarsfeld

**Paul Felix Lazarsfeld** (13. febrúar 1901 – 30. ágúst 1976) var austurrískur félagsfræðingur sem varð einn af áhrifamestu félagsfræðingum Bandaríkjanna á 20. öld. Hann stofnaði félagsvísindastofnun Columbia-háskóla, Bureau of Applied Social Research. Hann kom að félagsvísindum úr stærðfræði og var frumkvöðull á sviði fjölmiðlarannsókna og í stærðfræðilegri félagsfræði með megindlegum rannsóknaraðferðum, einkum tölfræðikönnunum, sem snerust um skoðanamyndandi áhrif fjölmiðla. 

Fjölmiðlakenningar Lazarsfelds falla í hóp kenninga um veik skammtímaáhrif fjölmiðla. Rannsóknir hans á 5. áratugnum á áhrifum fjölmiðla á kosningahegðun leiddu í ljós að fjölmiðlar höfðu ekki mælanleg áhrif í þá veru að breyta skoðun ákveðinna kjósenda og lítil áhrif á óákveðna kjósendur. Mestu áhrifin fólust í að styrkja ákveðna kjósendur í ákvörðun sinni. Hann er þekktastur fyrir fjölþrepakenningu sína um að áhrif fjölmiðla á skoðanir almennings séu óbein og fari í gegnum skoðanaleiðtoga sem almenningur lítur upp til, til dæmis álitsgjafa, menningarvita, áhrifamikla stjórnmálamenn eða jafnvel fólk sem við erum í persónulegum tengslum við. Slíkir skoðanaleiðtogar virka sem nokkurs konar skoðanaskiljur milli fjölmiðla og almennings.

Hann var forseti Bandarísku félagsfræðisamtakanna árið 1962.
Harold Lasswell

**Harold Dwight Lasswell** (13. febrúar 1902 – 18. desember 1978) var bandarískur stjórnmálafræðingur sem er þekktastur fyrir kenningar sínar um fjölmiðla og áróður. Hann lærði við Chicago-háskóla og var hluti af Chicago-skólanum sem var undir áhrifum frá gagnhyggju félagsvísindamanna á borð við George Herbert Mead. Kenningar hans um áróður byggja á rannsóknum á áróðurskvikmyndum nasista í Þýskalandi. 

Áróðurskenningar hans voru undir áhrifum frá kenningum Freuds um dulvitundina. Samkvæmt kenningu Lasswells nýtir áróður sér tákn sem virkja hluta dulvitundarinnar til að beina hugrænni orku í ákveðna ferla og hafa áhrif á væntingar viðtakenda. Mikilvægi kenningarinnar felst meðal annars í því að líta á viðtakendur áróðurs sem fyrirfram mótaða (af gildum og væntingum) og þannig virka viðtakendur, en ekki óskrifað blað sem áróður hefur bein áhrif á. 

Hann er þekktur fyrir skilgreiningu sína á samskiptum sem „hver segir hvað við hvern eftir hvaða leið með hvaða afleiðingum“ („Who says what to whom in what channel with what effect“), og skilgreiningu sína á stjórnmálum sem „hver fær hvað, hvenær og hvernig“ („Who gets what, when, and how“).

## Helstu verk
* *Propaganda Technique in the World War* (1927) (á Internet Archive)
* *World Politics and Personal Insecurity* (1935) (á Internet Archive)
* *Politics: Who Gets What, When, How* (1935) (á Internet Archive)
* „The Garrison State“ (1941) - grein í *[https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/218693 American Journal of Sociology]*
* *Power and Personality* (1948) (á Internet Archive)
Tarnobrzeg

**Tarnobrzeg** er borg í Póllandi. Íbúar voru 48.837 árið 2010. Flatarmál: 85,4 km².

## Tenglar
* www.tarnobrzeg.pl
Uffizi-safnið

**Uffizi-safnið** (ítalska: *Galleria degli Uffizi*) er listasafn í Flórens á Ítalíu sem geymir mikið safn listaverka eftir helstu listamenn Endurreisnarinnar. 

Höllin sem hýsir safnið var upphaflega teiknuð af Giorgio Vasari árið 1560 sem skrifstofubygging (þaðan kemur nafnið *Uffizi*, „skrifstofur“) fyrir Cosimo 1. de' Medici, erkihertoga af Toskana. Höllin hýsti stjórnsýslu hertogadæmisins. Höllin er ílöng og stendur á milli stjórnarhallarinnar, Palazzo Vecchio, og bakka Arnófljóts. Vasari teiknaði líka göng, Vasarigöngin, sem liggja frá stjórnarhöllinni, um Uffizi-höllina, meðfram ánni og yfir hana við Ponte Vecchio, eftir röð húsa hinum megin við ána þar til hún endar í hertogahöllinni Palazzo Pitti.

Síðasti erfingi Medici-ættarinnar, Anna María Lovísa de' Medici, arfleiddi borgina að listaverkasafni fjölskyldunnar með sérstökum *Patto di famiglia*. Árið 1865 opnaði safnið í Uffizi-höllinni. Vegna hins gríðarmikla umfangs safnsins hafa hlutar þess verið fluttir í Bargello (höggmyndir) og Fornminjasafn Flórensborgar (*Museo archeologico nazionale di Firenze* - fornminjar frá tímum Etrúra og Rómverja). Málverk frá 18. og 19. öld eru sýnd í Palazzo Pitti. Vasarigöngin geyma svo safn sjálfsmynda eftir ýmsa listamenn.

## Dæmi um verk í Uffizi

Image:Michelangelo Caravaggio 007.jpg|*Díónýsos*, Caravaggio
Image:Fra Filippo Lippi - Madonna and Child with two Angels - Uffizi.jpg|*María með tveimur englum*, Fra Filippo Lippi
Image:Tizian - Venus von Urbino.jpg|*Venus frá Úrbínó*, Tiziano
Image:Sandro Botticelli - La nascita di Venere - Google Art Project - edited.jpg|*Fæðing Venusar*, Botticelli
Image:Sandro Botticelli 080.jpg|*Boðun Maríu*, Botticelli
Image:Botticelli-primavera.jpg|*Vorið*, Botticelli


## Tenglar

* Vefur Uffizi-safnsins
In a Reverie

**In a Reverie** er fyrsta breiðskífa Lacuna Coil.

## Lagalisti
# Circle — 3:55
# Stately Lover — 4:51
# Honeymoon Suite — 4:31
# My Wings — 3:45
# To Myself I Turned — 4:24
# Cold — 4:18
# Reverie — 6:20
# Veins of Glass — 5:13
# Falling Again — 5:07
Gros Piton

**Gros Piton** (franska: „stóri tindur“) er fjall á eyjunni Sankti Lúsíu í Karíbahafi. Piton-fjöll, Gros Piton og Petit Piton, eru tveir gígtappar sem rísa úr hafi við ströndina nálægt bænum Soufrière. Bæði fjöllin eru á Heimsminjaskrá UNESCO. Gros Piton er annað stærsta fjall Sankti Lúsíu, á eftir Gimie-fjalli. Það er 798 metrar á hæð.

## Tilvísanir
Bjarni Jónsson

**Bjarni Jónsson**:
* Bjarni Jónsson (stærðfræðingur)
* Bjarni Jónsson (rektor)
* Bjarni Jónsson (listmálari)
* Bjarni Jónsson (vígslubiskup)
* Bjarni Jónsson (leikskáld)
* Bjarni Jónsson (stjórnmálamaður)
Bjarni Jónsson (listmálari)

**Bjarni Jónsson** (15. september 1934 – 8. janúar 2008) var íslenskur listmálari. Hann lauk gagnfræðaprófi frá Gagnfræðaskóla Austurbæjar 1951, námi frá Handíðaskóla Íslands 1954 og frá Kennaraskóla Íslands 1955. Bjarni var kennari í Vestmannaeyjum 1955-1957 og við Flensborgarskóla í Hafnarfirði og Iðnskólann í Hafnarfirði frá 1957 til 1973 en helgaði síðan list sinni til æviloka. Hann myndskreytti fjölmargar náms- og fræðibækur en viðamesta verk hans voru skýringarteikningar í 5. bindum af bókaröðinni Íslenskum sjávarháttum. Hann gerði 60 málverk sem varðveita sögu áraskipanna og eru í eigu Þjóðminjasafns Íslands.

## Heimildir
* Bjarni Jónsson minningargreinar
* Íslensk spil með fiskveiðimyndum teiknuð af Bjarna Jónssyni 
* Myndir Bjarna Jónssonar
Kaldaklofsfjöll

**Kaldaklofsfjöll** eða **Kaldaklofsjökull** er fjalllendi fyrir vestan Torfajökul. Þar eru ljósgrýtisfjöll og auðir tindar standa upp úr jöklinum. Hæsti tindurinn er Háskerðingur sem er 1278 m. Í þessu fjalllendi er mikill jarðhiti og íshvelfingar undir jökli.

## Tengill
* Nat.is - Torfajökull
Dravidísk tungumál

**Dravídísk mál** eru ætt 25 tungumála, sem eru töluð af 180 milljónum manna. Dravídamál eru frumbyggjamál Indlands sem hröktust suður undan innrás Indóevrópumanna. Þau skiptast í fjóra flokka: suður-, miðsuður-, mið- og norður-dravidísk tungumál.

Til norður-dravídískra mála teljast kúrúkí, brahúí og malítí.

Til mið-flokksins teljast kolamí, nakí, parídí, olarí og gadaba.

Til mið-suður flokksins teljast telúgú, savara, gondí, konídí, penígí, mandí, kúí og kúví.

Til suðurflokksins teljast tamílska, malæjalam, irúla, kodagí, kótí, tódí, badaga, kanídí og túlú.

Fjögur dravídísk mál hafa opinbera stöðu samkvæmt grunnlögum Indlands: tamilska, malajalam, kanídí og telúgú.

Sjá ennfremur: dravídamálin eftir fjölda mælenda.
Listi yfir rit í ritröðinni Lærdómsrit Bókmenntafélagsins

Þetta er **listi yfir rit í ritröðinni Lærdómsrit [[Hið íslenska bókmenntafélag|Bókmenntafélagsins]]**.

## Heimildir
*
Bertha Pappenheim

**Bertha Pappenheim** (27. febrúar 1859 – 28. maí 1936) var feministi og stofanði félagið Jüdischer Frauenbund sem barðist fyrir kvenréttindum. Hún fæddist í Vínarborg í Austurríki. Hún er líka þekkt fyrir að vera sjúklingur læknisins og lífeðlisfræðingsins Josef Breuer og geðlækninn og taugafræðinginn Sigmunds Freud. Í skrifum Breuers er hún kölluð Anna O.
Fjarreikistjarna

**Fjarreikistjarna** er reikistjarna utan sólkerfisins.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Fjarreikistjörnur
* Stjörnufræðivefurinn: Heitir gasrisar
* Stjörnufræðivefurinn: Risajörð
* Stjörnufræðivefurinn: Kepler-22b
* Stjörnufræðivefurinn: Keplerssjónaukinn
Ísafjarðarflugvöllur

**Ísafjarðarflugvöllur**  (IATA: **IFJ**, ICAO: **BIIS**)  er flugvöllur á Skipeyri við Skutulsfjörð. Þar er aðalflugvöllur á Vestfjörðum. Fram til ársins 1960 voru flugsamgöngur við Ísafjörð með sjóflugvélum en 2. október 1960 var flugvöllur fyrir landflugvélar tekinn í notkun á Skipeyri og var flugbrautin 1100 m. löng en hún var síðar lengd. Air Iceland Connect er með áætlunarflug milli Reykjavíkur og Ísafjarðar og er flugtíminn um 40 mínútur.

Bílastæðið þar var fyrst malbikað árið 2018 

## Heimild
* Vesturland, 10.-11. Tölublað (31.10.1960), Blaðsíða 1
* Flugfélag Íslands Ísafjörður

## Tilvísanir
Grand Theft Auto: Vice City

***Grand Theft Auto: Vice City*** er tölvuleikur í ''Grand Theft Auto'' tölvuleikjaseríunni, útgefinn í október 2002 af Rockstar Games fyrir PlayStation 2. Leikurinn kom á eftir ''Grand Theft Auto III'' sem var gefinn út ári fyrr en á undan ''Grand Theft Auto: San Andreas''.

## Lýsing
Leiksvið *Grand Theft Auto: Vice City* er samnefnd borg árið 1986. Tommy Vercetti losnar úr fangelsi og fljótlega fenginn af fyrrverandi yfirmanni sínum Sonny að kaupa kókaín. Hann er svikinn en lofar Sonny að ná fram hefndum. Leikurinn hverfist síðan um hvernig Tommy Vercetti kemst að því hver sveik hann. 

Öll hönnun í leiknum; föt, bílar, söguþráður (kókaín) og mið-Amerísk áhrif bera þess skýr merki að Vice City sé eftirmynd Miami í Bandaríkjunum á 9. áratugnum enda gerist leikurinn 1986.
Robin Hunicke

**Robin Hunicke** (f. 1973) er tölvuleikjahönnuður og framleiðandi sem starfar hjá tölvuleikjafyrirtækinu thatgamecompany. Hunicke starfaði áður hjá Electronic Arts þar sem hún vann meðal annars við leikina *[[MySims]]* og *[[Boom Blox]]*.
Grand Theft Auto: San Andreas

***Grand Theft Auto: San Andreas*** er tölvuleikur í tölvuleikjaröðinni ''Grand Theft Auto''. Leikurinn var gefinn út þann 29. október árið 2004 af Rockstar Games.

Leikurinn er einn sá vinsælasti í ''Grand Theft Auto'' leikjaseríunni en hann gerist í Los Santos borginni árið 1992. Aðalpersónan heitir Carl Johnson sem er aðal maðurinn á bak við Grove Street gengið (græna gengið).

Leikurinn er mest seldi leikur fyrir PlayStation 2 leikjavélina enda barn síns tíma.
Sixtínska kapellan

**Sixtínska kapellan** (latína: *Sacellum Sixtinum*; ítalska: *Cappella Sistina*) er kapella í Páfahöllinni í Vatíkaninu. Upphaflega hét hún *Capella Magna* (Stóra kapellan) en var síðar kennd við Sixtus IV páfa sem lét byggja hana á árunum 1473 til 1481. Kapellan er einkum þekkt fyrir freskur sem prýða veggi og loft hennar og þá sérstaklega verk Michelangelo. Síðan á 19. öld hefur páfakjör farið fram í Sixtínsku kapellunni.
Thomas More

**Thomas More** (7. febrúar 1478 – 6. júlí 1535) var enskur stjórnmálamaður. Hann var einnig lögfræðingur, félagsfræðingur og hugvísindamaður. Hann var mikilvægur ráðgjafi Hinriks 8. en varð að lokum alveg ósammála honum. Hann var kaþólskur og var mikill andstæðingur Marteins Lúthers og Williams Tyndales. 

More er höfundur orðsins „útópía“ en það var heiti á ímynduðu eylandi sem hann skrifaði um í bók sinni Utopia sem kom út 1516. Hann var andstæðingur aðskilnaðar breska konungsvaldsins frá kaþólsku kirkjunni og neitaði að viðurkenna konunginn sem höfuð biskupakirkjunnar sem stofnuð var í kjölfarið. Hann neitaði einnig að samþykkja lög sem ógiltu vald páfans og bundu endi á hjónaband Hinriks 8. og Katrínar af Aragon. Hann var handtekinn og sakaður um landráð, dæmdur sekur og hálshöggvinn. Hann er dýrlingur í kaþólsku kirkjunni.
Ingólfur Margeirsson

**Ingólfur Örn Margeirsson** (f. 4. maí 1948, d. 15. apríl 2011) var íslenskur blaðamaður, rithöfundur og fjölmiðlamaður.
Ingólfur vann sem blaðamaður fyrir Alþýðublaðið og Helgarpóstinn. Hann starfaði fyrir RÚV og var um tíma fréttaritari þess í Noregi.

Ingólfur skrifaði ýmsar ævisögur og var tilnefndur til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs árið 1983 fyrir bókina Lífsjátning.

Ingólfur var þekktur fyrir sérþekkingu sína á Bítlunum og gerði hann útvarpsþætti um hljómsveitina árið 1994. Síðar gerði hann sjónvarpsþætti á RÚV um John Lennon.

## Rit
*Lífsjátning (1981)
*Erlend andlit (1982)
*Ragnar í Smára (1982)
*Allt önnur Ella (1986)
*Lífróður (1991)
*Hjá Báru (1992)
*Frumherjarnir (1994)
*Þjóð á Þingvöllum (1994)
*María, konan bak við goðsögnina (1995)
*Sálumessa syndara, ævi og eftirþankar Esra Péturssonar, geðlæknis og sálkönnuðar (1997)
*Þar sem tíminn hverfur (1998)
*Afmörkuð stund (2004)
Hringrás kolefnis

**Hringrás kolefnis** er hreyfing kolefnis í umhverfi okkar milli gufuhvolfs, vatnshvolfs, berghvolfs og lífhvolfs. Hringrás kolefnis er flókin og margbreytileg en hægt er að lýsa hringrásinni þannig að koltvíoxíð (CO2) er numið úr andrúmslofti við ljóstillífun en skilar sér til baka við öndun og rotnun.

## Heimildir
* 
* Hringrás kolefnis Freyr Pálsson 2005 (nemendaritgerð)
Frjáls fjölmiðlun

**Frjáls fjölmiðlun hf.** var íslenskt fjölmiðlafyrirtæki og bókaforlag sem var áberandi á 10. áratug 20. aldar. Fyrirtækið var stofnað utan um útgáfu dagblaðsins *[[DV]]* árið 1981. Eigendur *[[Dagblaðið (1975)|Dagblaðsins]]* og *[[Vísir (dagblað)|Vísis]]* eignuðust hvorir um sig helming í nýja félaginu en stjórnarformaður var Sveinn R. Eyjólfsson. 

Auk þess að gefa út *DV* fékkst fyrirtækið við útgáfu á kiljum og gaf út tímaritin *[[Vikan|Vikuna]]* og *[[Úrval]]* (*[[Reader's Digest]]*) um tíma. Á 10. áratugnum eignaðist það smám saman leifar gömlu flokksblaðanna, *[[Tíminn|Tímans]]*, *[[Alþýðublaðið|Alþýðublaðsins]]* og *[[Vikublaðið|Vikublaðsins]]* (arftaka *[[Þjóðviljinn|Þjóðviljans]]*) auk *[[Dagur (dagblað)|Dags]]* á Akureyri. Árið 1997 voru þessi blöð „sameinuð“ í eitt dagblað, *[[Dagur-Tíminn|Dag-Tímann]]* sem ári síðar var breytt í *[[Dagur|Dag]]*. *Dagur* kom út til ársins 2001. 

Árið 2001 ákvað Frjáls fjölmiðlun hf. að hefja útgáfu nýs dagblaðs, *[[Fréttablaðið|Fréttablaðsins]]*, sem dreift yrði ókeypis í hús á höfuðborgarsvæðinu. Hugmyndin að blaðinu kom frá norrænum metróblöðum sem er dreift ókeypis og liggja frammi á lestarstöðvum. Munurinn var hins vegar sá að Frjáls fjölmiðlun ætlaði að bera blaðið í hús. Þetta viðskiptalíkan reyndist kostnaðarsamt og félagið varð gjaldþrota árið 2002. *Fréttablaðið* var selt til Fréttar ehf. (í eigu Jóns Ásgeirs Jóhannessonar m.m.) en *DV* til félagsins ESÓB ehf. sem var hópur fjárfesta með Óla Birni Kárasyni, ritstjóra blaðsins.
Geirangur

**Geirangur** (norska: *Geiranger*) er þorp á Sunnmæri í fylkinu Mæri og Raumsdal í Noregi. Geirangur liggur í Geirangursfirði sem gengur inn úr Stórfirði. Fjörðurinn er skráður á heimsminjaskrá UNESCO. Fossinn Sjö systur er nálægt Geirangri í vestri. Næsta borg er Álasund.

Hætta er á því að fjallið Me-Åkernes hrynji niður í fjarðarbotninn og valdi flóðbylgju sem eyðileggur Geirangur og önnur þorp í nágrenninu.
69. Golden Globe-verðlaunin

**69. [[Golden Globe]]-verðlaunahátíðin** var haldin þann 15. janúar 2012 í Beverly Hills-hótelinu í Beverly Hills, Kaliforníu. Ricky Gervais var kynnir á hátíðinni. Tilnefningarnar voru opinberaðar þann 15. desember 2011.

## Tilnefningar
### Kvikmyndir

### Sjónvarp
Miðnætti í París

***Miðnætti í París*** er rómantísk gamanmynd frá árinu 2011 sem Woody Allen leikstýrði og skrifaði. Kvikmyndin fjallar um hóp Bandaríkjamanna sem heimsækja Parísarborg yfir sumarið. Hetja myndarinnar er handritshöfundur sem verður ástfanginn af borginni eftir fjölmörg undarleg ævintýri um miðnætti. Helstu þemu myndarinnar eru fortíðarfíkn og nútímaviðhorf. Owen Wilson, Rachel McAdams, Marion Cotillard, Kathy Bates, Carla Bruni, Adrien Brody og Michael Sheen fara með aðalhlutverkin í myndinni. Forsýning myndarinnar átti sér stað á kvikmyndahátíðinni í Cannes og fór í almenna sýningu í Bandaríkjunum í maí 2011 þar sem hún hóf sigurgöngu sína yfir hnöttinn. 
## Söguþráður
Gil og Inez fara í ferðalag til Parísar, ásamt foreldrum Inez sem eru að fara þangað í viðskiptaerindum. Gil er rithöfundur sem gengur ekki alltof vel, en verður ástfanginn af borginni og leggur til að þau Inez flytji þangað þegar þau eru búin að gifta sig. Inez er ekki eins hrifin af borginni, né heldur tekur hún undir þá skoðun Gil að þriðji áratugur síðustu aldar hafi verið gullöld. Þegar Inez fer út á lífið með vinum sínum, þá fer Gil í göngutúr og uppgötvar eitthvað sem gæti orðið hinn fullkomni innblástur fyrir skrifin hans. Miðnæturgöngutúrar Gil í París gætu tengt hann og borgina nánari böndum, en á sama tíma gætu göngutúrarnir gert það að verkum að hann fjarlægðist konuna sem hann ætlar að kvænast.
## Leikendur
* Owen Wilson sem Gil Pender
* Rachel McAdams sem Inez
* Kurt Fuller sem John
* Mimi Kennedy sem Helen
* Michael Sheen sem Paul Bates
* Nina Arianda sem Carol Bates
* Alsion Pill sem Zelda Fitzgerald
* Corey Stoll sem Ernest Hemingway
* Tom Hiddleston sem F. Scott Fitzgerald
* Sonia Rolland sem Josephine Baker
* Daniel Lundh sem Juan Belmonte
* Kathy Bates sem Gertrude Stein 
* Marcial Di Fonzo Bo sem Pablo Picasso
* Marion Cotillard sem Adriana
* Léa Seydoux sem Gabrielle
* Emmanuelle Uzan sem Djuna Barnes
* Adrien Brody sem Salvador Dalí
* Tom Cordier sem Man Ray
* Adrien de Van sem Luis Buñuel
* Gad Elmaleh sem Tisserant lögreglumaður
* David Lowe sem T. S. Eliot
* Yves-Antoine Spoto sem Henri Matisse
* Laurent Claret sem Leo Stein
* Vincent Menjou Cortes sem Henri de Toulouse-Lautrec
* Olivier Rabourdin sem Paul Gauguin
* François Rostain sem Edgar Degas
## Heimildir
Sprengisveppurinn

**Sprengisveppurinn** (franska: *Du glucose pour Noémie*) er 21. bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún kom út árið 1971. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Fournier. Hún var gefin út á íslensku árið 1980 og telst sjöunda í röðinni í íslenska bókaflokknum.

## Söguþráður
Svalur og Valur halda til Tókýó í Japan, eftir að hafa fengið boð frá hinum dularfulla Ító Kata, sem er slyngur töframaður. Ító Kata segist hafa fundið hinn þjóðsagnakennda svepp *Kókó Sjómón * og biður þá um að færa Sveppagreifanum til rannsóknar. Ferðin verði þó ekki hættulaus, þar sem alþjóðlegu glæpasamtökin *Þríhyrningurinn* muni eflaust ásælast sveppinn.

Við tekur æsilegur eltingaleikur í Japan, þar sem útsendarar Þríhyrningsins (sem bera ekki eigin nöfn heldur raðtölur: númer 1, númer 2 o.s.frv.) reyna að klófesta sveppinn dýrmæta. Í ljós kemur að Ító Kata lék á alla með því að senda Sval og Val af stað með tóman kassa, en freistaði þess á sama tíma að halda sjálfur á fund greifans.

Þegar til Frakklands er komið hafa liðsmenn Þríhyrningsins þó hendur í hári Ító Kata. Þeir hyggjast taka hann af lífi með afar flóknum hætti: koma honum fyrir í stjórnlausri eimreið  sem æðir um götur borgarinnar ásamt fjarstýrðri sprengju. Svalur og Valur koma til skjalanna á síðustu stundu og tekst að stöðva lestina áður en hún veldur stórslysi. Í misgripum taka þeir sprengjuna með sér og halda á fund Sveppagreifans með Ító Kata og sveppinn fágæta.

Greifinn og Japaninn uppgötva þann eiginleika sveppsins að framleiða gríðarlega orku úr venjulegum strásykri. Þeim tekst að knýja gamlan bílskrjóð með sveppnum og gera hann að kraftmiklum sportbíl, en ákveða að þegja um uppgötvun sína til að sveppurinn verði ekki notaður í hernaðarlegum tilgangi.

Illu heilli heyrir einn útsendara Þríhyrningsins þetta. Hann stelur bílnum og ekur á fund félaga sinna. Í ofsakæti yfir að hafa eignast sveppinn verðmæta ákveða þeir að sprengja fjarstýrðu sprengjuna. Fyrir runu tilviljana hafði hún hins vegar lent undir höfuðstöðvum glæpasamtakanna og skúrkarnir sprengja því sjálfa sig í loft upp.

## Fróðleiksmolar
* Fyrstu blaðsíður sögunnar voru prentaðar aftast í næstu bók á undan, Gullgerðarmanninum, í frönsku útgáfunni. Í íslensku útgáfunni var þessu breytt og sagan sameinuð í einni bók.

* Engin tilraun er gerð til þess í sögunni að útskýra fjarveru Gormdýrsins.

## Íslensk útgáfa
Sprengisveppurinn var gefinn út af Iðunni árið 1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var sjöunda bókin í íslensku ritröðinni.
Járnfrúin (kvikmynd)

***Járnfrúin*** er bresk kvikmynd um ævi fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands Margaret Thatcher. Meryl Streep fer með hlutverk Thatchers en Jim Broadbent og Geoffrey Howe fara einnig með aðalhlutverk í myndinni. Myndin á sér stað á þeim sautján dögum áður en Falklandseyjastríðið hófst árið 1982.

Meryl Streep fékk óskarinn á 84. óskarsverðlaununum, Golden Globe og BAFTA verðlaun sem besta leikkonan fyrir leik sinn í myndinni.

## Leikendur
*Meryl Streep sem Margaret Thatcher
*Alexandra Roach sem hin unga Margaret Thatcher
*Jim Broadbent sem Denis Thatcher
*Harry Lloyd sem hinn ungi Denis Thatcher
*Olivia Colman sem Carol Thatcher
*Anthony Head sem Geoffrey Howe
*Nicholas Farrell sem Airey Neave
*Richard E. Grant sem Michael Heseltine
*Paul Bentley sem Douglas Hurd
*Robin Kermode sem John Major
*John Sessions sem Edward Heath
*Roger Allam sem Gordon Reece
*Michael Pennington sem Michael Foot
*Angus Wright sem John Nott
*Julian Wadham sem Francis Pym
*Reginald Green sem Ronald Reagan
Zorflónska

**Zorflónska** (franska: *Alerte aux Zorkons*) er 51. bókin í bókaflokknum um Sval og Val og sú fyrsta eftir höfundanna Yoann og Fabien Wehlmann. Hún var gefin út á bókarformi á frönsku árið 2010 eftir að hafa birst sama ár í teiknimyndablaðinu Sval hún kom út á íslensku árið 2021.

## Söguþráður
Sagan hefst á því að Zorglúbb brýst inn í rannsóknarstofu Sveppagreifans í óljósum erindagjörðum og dáleiðir greifann með hjálp geislatækis síns. Hálfum mánuði síðar berst Sval og Val neyðarkall frá Sveppagreifanum. Þeir halda strax til Sveppaborgar en komast að því að bærinn hefur verið settur í sóttkví af hernum.

Félagarnir sleppa fram hjá gæslumönnunum en við þeim blasir furðuleg náttúra með tröllauknum sveppum og háskalegum furðuskepnum. Þeir hitta Sveppagreifann sem hefur komið sér fyrir ásamt Lenu og Astrid, ungum sænskum vísindakonum. Greifinn útskýrir að einhverra hluta vegna sé lífríki svæðisins farið að þróast á margföldum hraða, þar sem dýra- og plöntutegundir stökkbreytist á fáeinum klukkustundum. Þau komast að þeirri niðurstöðu að hér hljóti Zorglúbb að vera að verki, en frétta þá sér til skelfingar að stjórnendur hersins ætli að varpa kjarnorkusprengju á Sveppaborg.

Hópurinn verður fyrir árás skaðræðisskepna sem eru árásargjarnar, en tröllheimskar enda án heila. Þeim tekst að flýja og nota sem farskjóta risaeðlu þá sem búsett er við höll Sveppagreifans og fjallað var um í bók þrettán, *[[Le voyageur du Mésozoïque]]*. Skaðræðisskepnurnar, Zorkónarnir, sem bókin dregur nafn sitt af, ráðast á hópinn en Zorglúbb kemur aðvífandi á farartæki sínu og bjargar þeim. Í sameiningu tekst þeim að afstýra kjarnorkuárásinni.

Í ljós kemur að Zorglúbb hafði komið af stað stökkbreytingunum þegar hann missti tilraunaglös í gólfið á tilraunastofu greifans. Saman tekst þeim að uppræta furðulífverurnar með því að dreifa móteitri. Áður en Sval og Val tekst að krefja Zorglúbb svara við því hvert erindi hans hefði verið í tilraunastofunni stingur hann af ásamt Lenu og Astrid og heldur til Tunglsins, þar sem næsti hluti sögunnar mun eiga sér stað.

## Fróðleiksmolar
* Undir lok bókarinnar kemur fram að Sveppagreifanum hafi mistekist að uppræta allar stökkbreyttu lífverurnar, en ákveður að hafa ekki frekari áhyggjur af því að sinni.
* Lena og Astrid fylgja Zorglúbb til Tunglsins í bókarlok. Lena og Astrid koma þó ekki við sögu í næstu bók, *[[La Face cachée du Z]]*, en þar kemur fram að þær hafi verið lesbíur og kvænst hver annarri. Er þetta fyrsta dæmið um tilvísun í samkynhneigð í bókaflokknum.

## Íslensk útgáfa
Bókin Zorflónska var gefin út af Froski útgáfu árið 2021 í íslenskri þýðingu Anítu K. Jónsson. Hún er merkt sem 54. bókin, þótt hún teljst sú 54. í opinberu ritröðinni á frönsku. Skýringin á misræminu liggur í að Froskur telur með nokkrar bækur með eldri sögum en opinbera röðin hefur að geyma.
## Heimildir

* De Blieck Jr., Augie „Spirou and Fantasio v18: “Attack of the Zordolts”“, *Pipelinecomics*, 2. október 2021.
La boîte noire

**La boîte noire** (íslenska: *Svarti kassinn*) er 31. Svals og Vals-bókin og sú önnur eftir Nic og Cauvin. Hún kom út á frönsku
árið 1983 en hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður
Sagan hefst í beinu framhaldi af *[[La ceinture du grand froid]]*. Glæpamennirnir úr fyrri bókinni rekast á Sval fyrir tilviljun og uppgötva þá að félagarnir eru enn á lífi. Á sama tíma rannsakar Valur *Svarta kassann* sem vinir þeirra vísindamennirnir skildu eftir á Jörðinni. Hann reynist innihalda míkrófilmur með ótal uppfinningum sem nota mætti til góðs eða ills. Valur útbýr fljúgandi farartæki og fjarskiptabúnað sem gerir þeim unnt að ræða við vísindamennina sem hafa tekið sér bólfestu á fjarlægri plánetu.

Glæpamennirnir ræna Val og fá Svarta kassann í lausnargjald. Þeir geyma hann í herstöð í Sahara-eyðimörkinni. Svalur og Valur fljúga þangað í loftfarinu og ná með klækjum og snarræði að endurheimta kassann. Glæpagengið telur ranglega að Svalur og Valur hafi farist í eftirförinni og Svarti kassinn eyðilagst.

## Fróðleiksmolar
* Í upphafi bókar taka tveir vegfarendur Sval tali. Mennirnir voru höfundarnir, Nic og Cauvin.
* Sagan um Svarta kassann er ein sú tilþrifaminnsta í bókaflokknum. Fléttan einföld og aukapersónur fáar. Ýmsir harðir Svals og Vals-aðdáendur fóru hörðum orðum um verk þeirra Nic og Cauvin, en verjendur þeirra bentu á að bækurnar seldust ágætlega svo almennir lesendur virtust sáttir.
Seinheppinn syndaselur

**Seinheppinn syndaselur** (franska: *Vito la Déveine*) er 43. Svals og Vals-bókin og sú ellefta eftir þá Tome og Janry. Bókin kom út á frummálinu árið 1991 en í íslenskri þýðingu ári síðar.

## Söguþráður
Sagan hefst um borð í einkaflugvél. Don Vito Cortizone, úr bókinni um *[[Svalur í New York|Sval í New York]]* lendir í deilum við flugmann sinn *Von Schnabbel* og varpar honum loks frá borði. Flugvélin hrapar í lóni á mannlausu kóralrifi. Don Cortizone verður strandaglópur, hefst við í yfirgefnu hóteli safnar skeggi og hríðhorast.

Svalur og Valur eru á siglingu í Suðurhöfum. Valur er í djúpri ástarsorg og vart mönnum sinnandi. Skúta þeirra nær landi við kóralrifið eftir óveður. Félagarnir bera ekki kennsl á Don Cortizone sem fær þá til að hjálpa sér við að kafa eftir farmi flugvélarinnar, sem reynist hafa að geyma gripi sem boða ógæfu. Gripunum hafði hann stolið frá kínversku mafíunni.

Þegar ólánsgripirnir eru allir komnir af hafsbotni, hyggst Don Cortizone skilja félagana eftir á kóralrifinu en ræna skútu þeirra. Á síðustu stundu kemur hins vegar aðvífandi skip með ribböldum úr kínversku mafíunni og Von Schnabbel. Kínverjarnir binda þremenninga og slá upp veislu í hótelinu. Von Schnabbel situr hins vegar á svikráðum og sprengir það í loft upp. Svalur og Valur komast undan á skútu sinni en skilja Von Schnabbel og Don Cortizone eftir. Í næstu höfn verður Valur ástfanginn á ný og gleymir öllu þunglyndi.

## Fróðleiksmolar
* Í bókinni er Svalur ekki klæddur í sinn hefðbundna lyftuvarðargalla. Hins vegar er Don Cortizone íklæddur slíkum búningi.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar á vegum Iðunnar árið 1992. Þetta var 29. bókin í íslensku ritröðinni og síðasta til þessa dags.
Ryan Gosling

**Ryan Thomas Gosling** (f. 12. nóvember 1980) er kanadískur leikari og tónlistarmaður. Hann varð fyrst þekktur sem barnastjarna í Klúbb Mikka Músar frá 1993 til 1995. Hann hefur síðar leikið í kvikmyndum á borð við *[[Murder by Numbers]]*, *[[The Slaughter Rule]]*, *[[The United States of Leland]]* og *[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]*.
Le voyageur du Mésozoïque

**Le voyageur du Mésozoïque** (íslenska: *Eggið úr fortíðinni*) er þrettánda Svals og Vals-bókin. Höfundur hennar var Franquin. Bókin kom út á frönsku árið 1960 en hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður
Sagan hefst á Suðurskautslandinu þar sem Sveppagreifinn finnur risaeðluegg sem varðveist hefur ferskt í ísnum í milljónir ára. Hann fær Sval og Val til að aðstoða sig við að flytja eggið og kallar til hóp vísindamanna til að hjálpa til við að klekja því út.

Risaeðluungi kemur úr egginu, en Gormdýrið hellir óvart hraðvaxtarblöndu út í matarskammt hans. Risaeðlan verður fullvaxta á einni nóttu og gengur berserksgang í Sveppaborg. Herinn er kallaður til leiks og hyggst uppræta skepnuna, en áður en til þess kemur tekst Gormdýrinu að rota hana. Risaeðlunni er komið fyrir á klettahöfða á lóð Sveppagreifans. Borgarstjóri Sveppaborgar tekur gleði sína á ný, enda reynist risaeðlan hafa mikið aðdráttarafl fyrir ferðamenn. 

Með frönsku útgáfunni fylgdi aukasaga: *La Peur au bout du fil*. Þar drekkur Sveppagreifinn efnablöndu sem breytir honum í illmenni. Hann fer um Sveppaborg og lemur mann og annan með lurk, uns Svalur og Valur grípa í taumana. Greg félagi Franquins er skráður fyrir handritinu.

## Fróðleiksmolar
* Við leitina að risaeðluegginu notast Sveppagreifinn við bóluefni sem gerir menn ónæma fyrir kulda og getur því unnið léttklæddur í frostinu. Sama efni kemur við sögu í bókinni *[[Veiran]]*.
* Risaeðlan kemur ekki aftur við sögu í Svals og Vals-bókunum fyrr en í bók 51, *[[Alerte aux Zorkons]]*.
* Viggó viðutan bregður fyrir á einni teikningu í bókinni og er það í fyrsta sinn í bókaflokknum.
* Þorpsfyllibyttan í Sveppaborg er einnig kynnt til sögunnar í fyrsta sinn.
* Óvenjulegt dæmi um kaldhæðni Franquins kemur fyrir í bókinni þegar risaeðlan étur með húð og hári einn vísindamannanna, prófessor *Sprtschk*. Sveppagreifinn upplýsir þá að viðkomandi vísindamaður hafi einmitt verið að þróa nýja kjarnorkusprengju og allir taka gleði sína á ný.
* Prófessor *Sprtschk* kemur við sögu í bókinni *[[Panique en Atlantique]]* í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval....
Pavel E. Smid

**Pavel E. Smid** (fæddur 30. maí 1979) er íslenskt tónskáld og píanóleikari.

Pavel lauk stúdentsprófi frá Verzlunarskóla Íslands árið 1999 og stundaði eftir það BA-nám við Berklee College of Music þar sem hann útskrifaðist sem kvikmyndatónskáld og píanóleikari árið 2004. Eftir það stundaði hann nám við Boston-háskóla þar sem hann útskrifaðist með MA-próf í tónsmíðum og tónlistarkennslu árið 2007.

## Kvikmyndatónlist
* *Proximitas* (2003)
* *Blindsker* (2004)
* *[[Act Normal]]* (2006)
* *[[Lundi í hættu]]* (2007)
* *[[The Amazing Truth about Queen Raquela]]* (2008)
* *The Higher Force* (Icelandic. *Stóra planið*) (2008)
* *Diary of a Circledrawer* (2009)
* *Dylan and Michelle* (2011)

## Tenglar
* Heimasíða Pavel E. Smid 
* Pavel E. Smid IMDB
* Dylan and Michelle
* *[http://www.imdb.com/title/tt1245708/?ref_=nm_knf_t3 Circledrawers]*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0880458/ Stóra Planið]*.
* *[http://www.imdb.com/title/tt0814005/ The Amazing Truth About Queen Raquela]*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0799914/ Act Normal]*
* *[http://www.imdb.com/title/tt0449843/ Blindsker]*
* *[http://www.youtube.com/watch?v=VNhp43-HEm0 Lundi í hættu]*
* *[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4008645 Fréttir og greinar]*
* *[http://www.mbl.is/frettir/innlent/1999/06/06/hef_alltaf_vitad_ad_eg_myndi_starfa_vid_tonlist/ Fréttir og greinar]*
* *[http://www.mbl.is/folk/frettir/2004/02/11/ny_islensk_mynd_proximitas_frumsynd_i_haskolabioi/ Fréttir og greinar]*
* *[http://www.mbl.is/folk/frettir/2008/03/28/stora_planid_frumsynt_i_kvold/ Fréttir og greinar]*
Le rayon noir

**Le Rayon noir** (íslenska: *Blökkugeislinn*) er 44. Svals og Vals-bókin og sú tólfta eftir þá Tome og Janry. Hún hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður
Sagan hefst á að Sveppagreifinn fær sendan fágætan svepp frá Afríku. Hann útbýr tæki sem framkallar geisla sem á að breyta litarafti tilraunamúsar úr hvítu í svart. Tilraunin mistekst og greifinn leggur af stað í ferðalag.

Svalur skoðar uppfinninguna sem hrekkur í gang og hann breytist í blökkumann. Lögreglumenn Sveppaborgar handtaka Sval, sem er orðinn óþekkjanlegur, fyrir að bera stolin skilríki. Í fangelsi bæjarins rekst hann á gamlan fjandmann, Don Vito Cortizone. Hann heyrir sólarsöguna og vill ólmur komast í tækið og verða þeldökkur til að geta hafið nýjan glæpaferil.

Meðan á þessu stendur hefur Svalur einnig lent í vélinni. Hann er handtekinn af lögreglunni sem færir hann og tækjabúnaðinn til Sveppaborgar, þar sem bæjarhátíð stendur yfir. Don Cortizone sleppur laus og reynir að koma höndum yfir tækið, en ekki tekst betur til en svo að helmingur bæjarbúa verður fyrir blökkugeislanum.

Fljótlega fer allt upp í loft hjá íbúum Sveppaborgar þar sem hvítir og svartir fara í hár saman. Að lokum ákveða þeir þó að beina reiði sinni að Sveppagreifanum, en þegar æstur múgurinn er kominn að höll hans kemur í ljós að virkni geislans er búin og allir hafa fengið sinn eðlilega húðlit. Don Cortizone er sendur í fangelsi til Bandaríkjanna.

## Fróðleiksmolar
* Sagan felur í sér sterkan boðskap gegn kynþáttafordómum.
* Mjög margar aukapersónur úr röðum bæjarbúa í Sveppaborg er að finna í sögunni. Sumar þeirra vísa til persóna úr gömlum Svals og Vals-bókum eftir Franquin.
Egypska forngripasafnið í Kaíró

**Egypska forngripasafnið í Kaíró** eða einfaldlega **Egypska safnið** er forngripasafn í Kaíró í Egyptalandi sem geymir stórt safn fornminja frá Egyptalandi hinu forna, þar á meðal gripi sem fundust í gröf Tútankamons. Í safninu eru líka margar múmíur af frægum konungum. Þar á meðal eru múmíur Ramsesar 3., Seneferu og Hatsepsút drottningar. 

Í egypsku byltingunni 2011 var brotist inn í safnið og tvær múmíur eyðilagðar að sögn. 

## Myndir frá safninu

File:Egyptian Museum 1.JPG
File:ساحة المتحف المصري.jpg
File:Egyptian Museum 3.JPG
File:Egyptian Museum 4.JPG
File:Egyptian Museum 5.JPG
File:Egyptian Museum 6.JPG


## Tenglar

* Vefur safnsins
Tate Modern

**Tate Modern** eða **Tate-nýlistasafnið** er listasafn í London, Bretlandi. Það er hluti af Tate-stofnuninni ásamt Tate Britain, Tate Liverpool, Tate St Ives og Tate Online. Það er staðsett í gamalli rafstöð við bakka Thames, Bankside Power Station, í hverfinu Bankside í Mið-London.

Þekktasti sýningarsalur Tate Modern er 3400 fermetra og fimm hæða hár túrbínusalurinn þar sem settar eru upp tímabundnar sýningar eftir samtímalistamenn.

## Myndir frá Tate Modern

Image:Test Site by Carsten Höller.jpg|*Test Site* eftir Carsten Höller; (2006)
Image:Shibboleth Tate Modern.jpg|*Shibboleth* eftir Doris Salcedo; 2007


## Tenglar

*Tate Online - Vefur Tate
Julie Kavner

**Julie Kavner** (fædd 7. september 1950) er bandarísk leikkona og skemmtikraftur sem er þekktust fyrir að tala fyrir Marge Simpson í The Simpsons-teiknimyndaþáttunum og hefur meðal annars hlotið Emmy-verðlaunin fyrir það. Hún talaði einnig fyrir mömmu Tímons í Tímon og Púmba og fleira. Hún hefur einnig leikið í mörgum af kvikmyndum Woody Allen.
Númeraplata

**Númeraplata** eða **skráningarmerki** er málmplata með runu bók- og tölustafa, s.k. *bílnúmer*, sem fest er á ökutæki til að einkenna það.

## Tengt efni
* Einkamerki

## Bílnúmer á Íslandi

Fyrsti bíllinn var fluttur til Íslands árið 1904 en það var ekki fyrr en 1914 sem sumir fóru að setja bílnúmer á bílana sína. Fyrstur til að gera þetta var Bifreiðafélag Reykjavíkur sem merkti bílana sína Br1, Br2 og svo framvegis. Seinna fara Sýslumenn að gefa út bílnúmer en þau númer byrjuðu öll með upphafsstöfum sýslunnar. Árið 1938 var ákveðið að hver sýsla fengi bara einn bóksstaf og þá voru gefin út svokölluð emeleruð númer. Þau voru svört með hvítum tölum og bóksstöfum. Það var svo árið 1950 sem steðjanúmer tóku við því emeleruðum númerin entust mjög illa. Steðjanúmerin voru líka svört með hvítum tölum og bókstöfum. Frá og með 1. janúar 1989 tók við nýtt útlit af númeraplötum sem voru hvít með bláum bókstöfum og er það útlit sem er notað í dag. Samhliða nýju útliti komu líka nýjar reglur um bílnúmer sem fól meðal annars í sér að bílnúmer voru föst við bílinn. Áður en núverandi skráningarmerki komu til sögunnar voru reglugerðir þannig að bílar skyldu merktir með bókstaf þess svæðis þar sem eigandi bílsins átti lögheimili. Sem þýddi að ef bíllinn var seldur milli landshluta þá fékk hann nýtt bílnúmer. Eins þá gat bílaeigandi haldið bílnúmerinu og sett á nýjan bíl.
### Skráningarbókstafir bílnúmera á gömlum skráningarmerkjum
A - Akureyrarkaupstaður og Eyjafjarðarsýsla
B - Barðastrandasýsla
D - Dalasýsla
E - Akraneskaupstaður
F - Siglufjarðarkaupstaður
G - Hafnarfjarðarkaupstaður og Gullbringu- og Kjósarsýsla
H - Húnavatnssýsla
Í - Ísafjarðarkaupstaður og Ísafjarðarsýsla
J - Íslenskir starfsmenn á Keflavíkurflugvelli
JO - Erlendir starfsmenn á Keflavíkurflugvelli
VL - Varnarliðið
VLE - Ökutæki hermanna
K - Sauðárkrókskaupstaður og Skagafjarðarsýsla
L - Rangárvallasýsla
M - Mýra- og Borgarfjarðarsýsla
N - Neskaupstaður
Ó - Ólafsfjarðarkaupstaður
P - Snæfells- og Hnappadalssýsla
R - Reykjavík
S - Seyðisfjarðarkaupstaður og Norður-Múlasýsla
T - Strandasýsla
U - Suður-Múlasýsla
V - Vestmannaeyjakaupstaður
X - Árnessýsla
Y - Kópavogur
Z - Austur og Vestur-Skaftafellssýsla
Þ - Þingeyjarsýsla
Ö - Keflavíkurkaupstaður

## Heimildir
Tómastrengur

**Tómastrengur** eða **tómi strengurinn** er hugtak í tölvunarfræði og formlegum málum sem vísar til strengs sem ekkert stak er í.

## Tengt efni
* Tómamengi

## Tilvísanir
Viola Davis

**Viola Davis** (fædd 11. ágúst 1965) er bandarísk leikkona. Hún er best þekkt fyrir að leika á sviði en hefur einnig komið fram í kvikmyndum á borð við *[[Solaris]]*, *[[Efasemd (kvikmynd)|Efasemd]]* og *[[Húshjálpin (kvikmynd)|Húshjálpin]]*.