open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Menorka

**Menorka** (katalónska og spænska: **') er ein af [[Baleareyjar|Baleareyjunum]] í [[Miðjarðarhaf]]i og tilheyrir [[Spánn|Spáni]]. Nafn eyjarinnar er komið úr [[latína|latínu]]: **' „minni eyja“, síðar **', en það er væntanlega vegna nálægð hennar við [[Majorka|Majorku]], sem er á latínu nefnist: **' („stærri eyja“). 

## Tenglar
* Ferðaupplýsingar um Menorka
Formentera

**Formentera** (forníslenska: Forminterra) er ein af Baleareyjunum í Miðjarðarhafi og tilheyrir Spáni. Norður af Formentera er lítil eyja sem nefnist Espalmador (spænska: *Illa de s'Empalmador*). Formentera er sex kílómetra suður af Íbíza. Nafn eyjarinnar er sagt komið af latneska orðinu *frumentarium*, sem þýðir „kornhlaða“ . flatarmál er 83,25 km2.
Debetkort

**Debetkort** er rafrænt greiðslukort gefið út af bönkum og er notað í stað peninga. Upphæðin er millifærð beint af bankareikningi kaupanda. Debetkort komu á sínum tíma í stað ávísana. Debetkort eru notuð líkt og kreditkort víða til viðskipta gegnum síma og á Internetinu. Hægt að nota debetkort til að taka peninga úr hraðbanka.
Hauggas

**Hauggas** er gas sem verður til við rotnun lífrænna efna við loftfirrðar aðstæður, t.d. á ruslahaugum og í kirkjugörðum. Hauggas er jarðgas úr metani, koldíoxíði og snefilgösum. Auðvelt er að skilja metan frá hauggasinu með hreinsiaðgerðum og nota það í bifreiðaeldsneyti og einnig má nota það beint til raforkuframleiðslu.  

## Tilvísanir
Allen Iverson

**Allen Ezail Iverson** (fæddur 7. júní 1975 í Hampton í Virginíu) er bandarískur fyrrum atvinnumaður í körfubolta. Hann er þekktastur fyrir veru sína hjá Philadelphia 76ers í NBA-deildinni á árunum 1996 til 2006. Hann einnig með Denver Nuggets, Detroit Pistons og Memphis Grizzlies í NBA ásamt tyrkneska liðinu Beşiktaş. Hann var valinn mikilvægasti leikmaður deildarinnar (MVP) árið 2001 og leiddi deildina í stigaskorun árin 1999, 2001, 2002 og 2005.

Iverson lék með landsliði Bandaríkjanna á Ameríkuleikunum árið 2003, þar sem hann vann gull, og Ólympíuleikunum 2004 þar sem hann hlaut brons.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Allen Iverson NBA.com
Ávísun

**Ávísun** eða **tékki** er viðskiptabréf fyrir banka eða lánastofnun til að borga tiltekna peningaupphæð í tilteknum gjaldmiðli úr bankareikningi sem er heldur undir nafni sparifjáreiganda. Sparifjáreigandi og greiðsluþegi mega báðir vera einstaklingar eða lögpersónur. Ávísanir eru yfirleitt með:
# Útgáfustað
# Ávísananúmeri
# Útgáfudagsetningu
# Nafni greiðsluþega
# Peningaupphæð
# Eiginhandaráritun sparifjáreiganda
# Reikningsnúmeri

Ávísun er yfirleitt í gildi um óákveðinn tíma eftir að hún er gefin út en í sumum löndum eru ávísanir í gildi í aðeins sex mánuði og gildistími veltur á útgáfustað.

Orðið *tékki* er dregið af enska orðinu *cheque* eða *check*, sem er dregið af franska orðinu *cheque*. Þetta orð er upphaflega dregið af arabíska orðinu *ṣakk* (صكّ) sem er sjálft dregið af persneska orðinu *chak*. Hugmyndin um ávísanir hefur verið notuð síðan á 9. öld í Mið-Austurlöndum.

Í dag hefur dregið mjög úr notkun ávísana í Evrópu og sérstaklega í Þýskalandi, Belgíu, Austurríki og á Norðurlöndunum. Til dæmis í Svíþjóð eru ávísanir fullkomlega úreltar og í Finnlandi hættu bankar að gefa út ávísanir árið 1993. Í sumum evrópskum löndum eins og Bretlandi, Írlandi og Frakklandi eru ávísanir enn þá notaðar svolítið. Í Norður-Ameríku eru ávísanir enn þá notaðar víða. Árið 2001 voru 70 milljarðar ávísana skrifaðar í Bandaríkjunum.
Aðgangshindrun

**Aðgangshindrun** er hagfræðilegt hugtak, með sérstaka skírskotun til virkrar samkeppni, sem vísar til þess þegar fyrirtæki sem hefur í hyggju að hefja innreið sína á tilteknum markaði er gert erfitt fyrir. Hugtakið getur einnig vísað til þess ef einstaklingi er meinað að starfa í ákveðinni iðn eða starfi sökum krafna um löggildrar menntunar.
Ásbrú

**Ásbrú**, áður kallað **Vallarheiði**, er hverfi í Reykjanesbæ þar sem áður voru íbúðir bandarískra varnarliðsmanna á fyrrum varnarsvæði Nató við Keflavíkurflugvöll á Miðnesheiði. Ásbrú tilheyrir Reykjanesbæ. Á svæðinu starfar meðal annars menntafyrirtækið Keilir.

## Saga
Í október árið 2006 yfirgaf bandaríski herinn fyrir fullt og allt varnarstöð sína við Keflavíkurflugvöll eftir tæplega 60 ára dvöl á Miðnesheiði. Þegar mest var, þá bjuggu 5.700 íbúar á stöðinni og taldist hún eitt stærsta byggðalag landsins. Varnarstöðin var langstærsti vinnuveitandi á Reykjanesskaga til margra áratuga og hafði gríðarleg áhrif á alla menningu á svæðinu.

Þegar herinn fór þá var lögð fram áætlun um fá, markviss verkefni, sem áttu að skapa virði fyrir svæðið sem fyrst. Sérstakt félag, Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf., eða Kadeco, var stofnað til að koma varnarstöðinni í borgaraleg not.

Fyrstu skrefin voru að menntafyrirtækið Keilir var stofnað vorið 2007 en að stofnun Keilis kom Háskóli Íslands auk einkafyrirtækja.

Fyrirtækið Háskólavellir keypti árið 2008 stóran hluta íbúðahúsnæðis á svæðinu til þess að byggja upp háskólagarða fyrir námsfólk. Árið 2009 bjuggu um 1.700 manns í þessum háskólagörðum.
## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða svæðisins .
* Kort af Ásbrú á OpenStreetMap
Smábátur

**Smábátur** er bátur undir 15 brt. (brúttótonn), vanalega byggður nú til dags úr trefjaplasti en smábátar eru þó líka til úr stáli og timbri. Timbrið er að lúta í lægra haldi fyrir plastinu þar sem viðhaldskostnaður á timbrinu er meiri. Smábátar eru flokkaðir í tvo flokka, þ.e. í smábáta og krókabáta. Krókabátar eru undir 6 brt. og eru vanalega á handfærum eða línuveiðum. Smábátar stunda aðallega bolfisksveiðar þ.e. veiðar á þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Einnig stunda smábátar grásleppuveiðar með þar til gerðum grásleppunetum. Smábátar eru staðsettir um allt land þó einna helst við Vestfirði þar sem skjólgóðir firðir skýla þeim fyrir íslenskri veðráttu og stutt er að sækja aflann. Annars eru smábátar um allt land þó einna síst við Suðurland og Suð-Vesturland, þar sem á þar vantar meira skjól fyrir þessa litlu og opnu báta til að þeir geti sótt aflann sinn.

## Heimildir
* Gagnveita íslensks sjávarútvegs (2008). *Smábátar*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Gagnaveitunni.
* Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). *Undecked vessels*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.
Línubátur

**Línubátur** eða **línuveiðiskip** er bátur eða skip sem notast við línu sem veiðarfæri. Þau geta verið undir 15 brt. (brúttótonn) og allt að 670 brt. Línubátar (undir 15 brt.) eru vanalega byggðir úr trefjaplasti og hafa eitt þilfar, þeir sækja helst til í bolfiskinn og svo grásleppu. Línubátar sækja helst á miðin nærri landi eða við grunnsævi. Línuskipin (yfir 15 brt.) eru byggð aðallega úr stáli og eru þilskip og hafa vanalega tvö þilför. Þau sækja í bolfisk en hafa þó einnig sótt í grálúðu undan Vesturlandi, Vestfjörðum og Suð-Austurlandi. Það er þó varla stundað lengur þar sem grálúðustofninn er í lágmarki. Aflinn er ýmist ísaður í kör eða frystur um borð, það á þó bara við allra stærstu línuskipin. 

## Heimildir
* Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). *Small decked vessels*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.
Dragnótarbátur

**Dragnótarbátur** er eins nafnið gefur til kynna bátur á dragnótarveiðum. Dragnótarbátar eru smíðaðir úr stáli og timbri og eru á bilinu 50-300 brt. Uppistöðuafli dragnótarskipa er bolfiskur og flatfiskur. Dragnótarbátar stunda veiðar við sléttan og mjúkan botn og eru helstu veiðisvæðin þeirra á Suður- og Vesturlandi. Nokkra veiði er þó að finna á Norðurlandi þá helst í Skagafirði og á Skjálfandanum. Dragnótarbátar geta einnig stundað netaveiðar á tilteknu tímabili ársins og eru þar af leiðandi oft kallaðir vertíðarbátar, það er að segja að þeir skipta um veiðarfæri á milli vertíða eftir því hvað hentar betur til þess að veiða aflann.

## Heimildir
* Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). *Small decked vessels*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.
Netaskip

**Netaskip** stunda netaveiðar en eru oftar en ekki líka á öðrum veiðarfærum á öðrum árstímum til að nýta sem best skipið yfir árið. Þau geta verið á línuveiðum, dragnótaveiðum  og togveiðum. Þau geta verið frá 5 brt. (brúttótonn) til 320 brt. og eru aðallega smíðuð úr stáli, timbri og trefjaplasti. Stærri skipin eru aðalega á bolfiskveiðum sunnan við land á meðan smærri skipin eru frekar á grásleppuveiðum með bolfiskveiðunum.

## Heimildir
*Gamla upplýsingarveita Sjávarútvegsráðuneytisins (2007). *Íslensk fiskiskip*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Old.Fisheries.is.
*Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). *Fishing vessels*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.
Uppsjávarskip

**Uppsjávarskip** eru þau skip sem stunda veiðar á fisktegundum sem eru ofarlega í sjónum, ber þar helst að nefna síld, loðnu, kolmunna og nú nýlega makríl. Uppsjávarskip geta bæði verið svokölluð tankskip og þá með enga vinnslu um borð og er aflinn landaður annað hvort í bræðslu eða í landvinnslu. Þá geta uppsjávarskip einnig verið að veiða og vinna aflann og eru því í raun frystiskip. Uppsjávarskip nota annað hvort flottroll eða hringnætur  til þess að veiða aflann. Flest uppsjávarskip nú til dags geta stundað hvortveggja. 

## Heimildir
* Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins (2009). *Fishing vessels*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is.
Fjölveiðiskip

**Fjölveiðiskip** eru skip sem geta stundað bæði botnfiskveiðar og uppsjávarfisksveiðar. Í dag er einungis eitt slíkt til á landinu og er það Vilhelm Þorsteinsson EA-11, það skip getur bæði stundað botntrollsveiðar, flottrollsveiðar og nótaveiðar. Fjölveiðiskip hafa frystitæki og vinnslu um borð og geta því unnið aflann um borð, eða bara beint í tanka og landað í vinnslu eða bræðslu (uppsjávarfisk). Kosturinn við þessi skip fyrir útgerð að það getur sent skipið á nánast hvaða veiðar sem er, t.d. tekið loðnuvertíðina í febrúar-mars, farið svo á grálúðuveiðar fram í maí, farið á kolmunna maí-júní , farið svo á síldina fram á haust o.s.frv.

## Heimildir
* Gagnveita íslensks sjávarútvegs (2008). *Fjölveiðiskip*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Gagnaveitunni.
Handfæri

**Handfæri** er elsta veiðarfærið, og til þeirra teljast elstu öngulveiðarfærin. Besta lýsingin á veiðarfærinu er að það er mjög einfalt; öngull sem er fastur við línu sem veiðimaðurinn heldur svo á. Nú á dögum hefur tæknin gert okkur kleift að tengja við þetta tölvustýrða handrúllu sem hefur rúllu, færi, slóða og svo sökkur. Rúllan er fest við borðstokkinn og á henni er 50-200 m langt færi en á enda þess er festur 6-8 m langur slóði. Við slóðann eru hnýttir taumar og á þeim eru önglarnir, en á enda slóðans er sökka.  Tölvustýrð rúlla er svo tengd fiskleitunartæki sem hefur að geyma á hvaða dýpi fiskurinn er. Færinu er slakað niður að botni eða á það dýpi sem fiskurinn heldur sig, síðan sér rúllan um að hífa og slaka til skiptis til að lokka fiskinn þar til fiskurinn er búinn að bíta á. Þá dregur hún færið um borð og sagan endurtekur sig uns báturinn er fullur. Á handfæri er aðallega veiddur þorskur en þó líka ufsi, og aðrar botnfisktegundir veiðast líka en í mun minna magni. Veiðarnar standa aðallega yfir sumarmánuðina og þá eingöngu á opnum smábátum undir 6 brt. (brúttótonn) að stærð. 

## Tenglar
* Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.

## Heimildir
* Guðni Þorsteinsson (1980). *Veiðar og veiðarfæri*. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).
* Upplýsingamiðstöð Sjávarútvegsráðuneytisins. *Fishing gear: Handline*. Sótt þann 9. apríl 2009 af Fisheries.is
Lára miðill

**Ingibjörg Lára Ágústsdóttir** (oftast nefnd **Lára miðill**) (15. apríl 1899 – 6. febrúar 1971) var íslenskur miðill sem varð uppvís að svikum árið 1940 og var dæmd í eins árs fangelsi. Lára ólst upp hjá Ingibjörgu Einarsdóttur, móðurmóður sinni og Árna Símonarsyni manni hennar á Eystri-Hellum og síðar Arnarhóli í Gaulverjabæjarhreppi í Árnessýslu. Henni bauðst að fara í vist til Reykjavíkur á heimili Einars Kvarans rithöfundar og kynntist þar miðilsfyrirbærum. Hún starfaði sem miðill, greindi sjúkdóma gegnum síma og leitaði að týndum hlutum og spáði fyrir um atburði. Lára var jörðuð í Gaulverjabæjarkirkjugarði.

## Tenglar
* ''Rúmlega 20 ára svikamiðilsstarfsemi upplýst''; grein í Morgunblaðinu 1940
* ''Dómur í miðilssvikamálinu uppkveðinn í gær''; grein í Morgunblaðinu 1941
* ''Séra Lára''; grein í Alþýðublaðinu 1995
Lína (veiðarfæri)

**Fiskilína** hefur þróast frá færinu og samanstendur af lóði, taumum og önglum/krókum. Á lóðinni eru 40-50 cm langir taumar með um eins og hálfs metra millibili. Á enda taumanna er einn öngull.  Stærð önglanna fer eftir hvaða fisktegund á að veiða. Hver lóð hefur um 100 öngla og 4 lóðir eru tengdar saman í svokallaðan bjóð/bala. Það er misjafnt eftir því hve skipin eru stór hvað notaðir eru margir balar allt frá 10 upp í 40 í einni setningu en þá getur línan verið allt að 22 km á lengd með 16,000 króka. Línan er látin liggja í 1-3 klst. og svo dregin um borð.  Það fer líka eftir því hvort balarnir eru handbeittir eða ekki. Illa hefur gefist að nota gervibeitu við Ísland.  Beitan er oftast síld, loðna eða smokkfiskur en einnig er notaður makríll og kúfiskur. Línan er beitt sjálfvirkt í svonefndum línubeitingarvélum um leið og lagt er. Á landróðrabátum er línan beitt í landi. Á línuveiðum er aðallega verið að veiða þorsk, steinbít, ýsu, keilu, grálúðu, löngu, ufsa, lúðu, tindabikkju og túnfisk.

## Heimildir
* Guðni Þorsteinsson (1980). *Veiðar og veiðarfæri*. Reykjavík: Almenna bókafélagið.
* Ingibjörg Jónsdóttar. *Veiðarfæri*. Sótt 9. apríl 2009 af Fiskar.is .

## Tenglar
* Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.
Fiskinet

**Fiskinet** samanstanda af ferköntuðu neti með flotteini að ofan, blýteini eða steinateini að neðan og brjósti eða tóg á hliðunum. Til að veiða sem flesta fiska í netin þurfa netin að vera sem ósýnilegust fiskunum. Því er reynt að nota sem grennst garn og er það oftast úr næloni, sem er bæði sterkt og sveigjanlegt. Einnig er oft notaður grár litur sem er nánast ósýnilegur í sjónum.

Lagnet eru net sem eru lögð við sjávarbotn og eru til í mörgum mismunandi útfærslum og er þá talað um þorskanet, ýsunet, grásleppunet, kolanet, silunganet o.s.frv. Mismunurinn felst einkum í möskvastærð en einnig er munur á efni, stærð og gerð netanna. Veiðarnar byggjast á því að fiskurinn syndi á netið og festist í því og oftast fer garnið undir tálknlokin.
 
Þorskanet eru einkum notuð á vetrarvertíð við veiðar á þorski er hann gengur til hrygningar seinni hluta vetrar. Lágmarksmöskvastærðin er 139,7 mm (5 1/2 tommur). Oft eru þó notaðir mun stærri möskvar við þorskveiðar, eða allt að 254 mm (10 tommum). Netin eru 30-70 möskva djúp og um 50 metra löng. Nokkur net eru í hverri trossu og nokkrar trossur lagðar af hverju skipi. Netin eru látin liggja í 1-2 sólarhringa áður en þeirra er vitjað en miklu getur munað á gæðum fisks eftir því hve lengi hann liggur í netunum.
Ýsunet eru svipuð þorskanetum að stærð og gerð en hafa heldur smærri möskva, 140-150 mm og eru eingöngu notuð sunnan- og suðvestanlands.

## Heimildir
* Guðni Þorsteinsson (1980). *Veiðar og veiðarfæri*. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).
* Ingibjörg Jónsdóttar. *Veiðarfæri*. Sótt 9. apríl 2009 af Fiskar.is .

## Tenglar
* Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.
Kósi

**Kósi** (**kós** eða **kóssi**) er hlíf, oftast úr málmi en líka úr plasti eða öðru efni, til varnar sliti innan í gati eða lykkju sem band leikur í. Á reimuðum skóm eru tveir ristarflipar og á hvorum tveggja þeirra er oftast röð kósa sem skóþvengir eru þræddir í gegnum. Kósar eru líka algengir á beislum, beltum og seglum. Kósar eru einnig notaðir sem skraut á fatnaði, án nokkurs sérstaks tilgangs. 

Í hestamennsku er talað um að *ríða *'kósa*' af* og merkir að *ríða í einum fleng* eða *flengríða*, það er greitt.
Flotvarpa

**Flotvarpa** eða **flottroll** er fyrst og fremst notuð við veiðar á úthafskarfa á Reykjaneshrygg en er nú einnig orðin mjög mikilvæg í veiðum á síld, loðnu, kolmunna og núna nýlega veiðum á makríl. Flotvörpur eru afar stór veiðarfæri og eru oft nefndar gloríutroll, en nafngiftin mun eiga rætur í þróunarferli vörpunnar hérlendis fyrir um áratug. Flotvörpur eru á margan hátt frábrugðnar botnvörpum að gerð enda dregnar miðsævis og snerta sjaldan botn. Í þeim er oftast nælon eða enn léttari sterk efni (dynex) til að létta vörpuna í drætti. Möskvar eru yfirleitt stærri en í botnvörpu þó að sömu ákvæði gildi um möskvastærð við botnfiskveiðar, þ.e. 135 mm eða 155 mm lágmarksmöskvastærð eftir veiðisvæðum. Þess má geta að netop vörpunnar getur verið um 23.000 fermetrar en það samsvarar samanlagðri stærð fimm fótboltavalla.

Nú er komin á markaðinn ný gerð flotvörpu, svonefnt þantroll, með auknum stöðugleika og rými við netopið. Þantrollið lofar góðu við veiðar á loðnu, síld, kolmunna og makríl.

## Heimildir
* Karl Gunnarsson, Gunnar Jónsson og Ólafur K. Pálsson (1998). *Sjávarnytjar við Ísland*. (Reykjavík: Mál og menning).

## Tenglar
* Tölur og myndir af veiðarfærinu af Fisheries.is.
WiCell á Íslandi

**WiCell á Íslandi** hefur aðsetur í Grafarvogi, Reykjavík. Fyrirtækið er ekki rekið í hagnaðarskyni en markmið þess er að bæta grunnþekkingu, menntun, aðferðir, rannsóknir og þjálfun vísindamanna í stofn fósturvísa. Frumkvöðullinn Dr. James Thomson var sá fyrsti til að einangra fósturvísi. Fyrirtækið er styrkt af ríkinu. 

Markmið WiCell á Íslandi er að beita örflögutækni sem þróuð hefur verið af NimbleGen til að skoða sérhæfingamynstur stofnfruma.

## Heimildir
Leður

**Leður** er efni búið til með því að súta húðir af dýrum, mest af nautgripum en einnig svínum, fiskum og fleiri dýrum.

Sútun umbreytir skinni í sterkt, varanlegt og fjölhæft efni sem er notað til að búa til ýmsa hluta svo sem skó, veski, handtöskur og annan fatnað. Leður og viður voru undirstaða margvíslegrar tækni til forna. 

Leðuriðnaður er ólíkur loðskinnaiðnaði, mikilvægi hráefnanna greinir þá að. Í leðuriðnaði eru hráefnin aukaafurðir kjötiðnaðar og kjöt er meira virði en leður. Aftur á móti notar loðskinnaiðnaður hráefni sem er meira virði en kjötið og er kjötið í því tilviki talið aukaafurð.

Uppstoppun notar líka skinn af dýrum en oft bara af höfðinu og hluta skrokksins. Skinn og húðir má líka nýta til að framleiða lím og matarlím. Sé leðrið soðið er talað um soðleður. Áður fyrr var uppi sú hugmynd að við suðu væri leður ætilegt sem leðursúpa og gæti nýst þar sem fæða var af skornum skammti. Eftir því sem samfélagið þróaðist var soðleðrið meira notað í brynjur og til að styrkja hús. Þekkt eru dæmi þess að menn hafi lagt sér leður til munns þegar við blasti að þeir myndu annars svelta, til að mynda er saga af biskupi einum, sem var að svelta í hel og sauð þá leðurskó sína og komst lífs af með því að éta þá.

Í seinni tíð hefur komið fram gervileður sem notað er á sambærilegan hátt og leður, til dæmis í bólstrun á húsgögnum, skógerð og gerð fatnaðar en gervileður er mun ódýrara en náttúrulegt leður.

## Tilvísanir
Lím

**Lím** er vökvi sem er stundum þykkur og notaður til að líma eða tengja muni saman. Lím getur verið náttúrulegt eða tilbúið. Sum nútímalím eru geysilega sterk og eru mikilvæg í mannvirkjagerð og iðnaði. Allar tegundir efna geta verið límdar en það er sérstaklega gagnlegt til að líma þunnt efni. Yfirleitt þarf lím yfirvegaðan hita til þess að það bindi. Lím geta leitt hita eða rafmagn eða alls ekki.

Fyrstu límin voru trjákvoða og hafa þau verið notuð í 80.000 ár, en neanderdalsmenn notuðu trjábörk frá birkum til að gera lím.

## Sjá einnig
* Dúkalím
* Matarlím
* Tonnatak
* Trélím
MÓSA

**MÓSA eða “MRSA”** (fræðiheiti *Staphylococcus aureus*) er skammstöfun fyrir meticillín-ónæman *[[Staphylococcus aureus]] (*MRSA).

*S. aureus*  er gram-jákvæð kúlulaga baktería sem finnst í klösum sem líkjast mjög vínberjaklösum. *S. aureus* er mjög algeng bakteríutegund sem finnst á húð manna og í nefi.

MÓSA eru bakteríur sem eru ónæmar fyrir venjulegum sýklalyfjum (methicillin, dicloxacillin, nafcillin, oxacillin o.fl) og cephalosporínum. MÓSA-sýkingar eru sérstakt vandamál í spítölum, fangelsum og dvalarheimilum þar sem sjúklingar með opin sár, tæki sem tengd eru líkama og bælt ónæmiskerfi er hættara við smiti en almenningi.

## Heimildir
Hjartavernd

**Hjartavernd** er samtök sem voru stofnuð árið 1964 og þremur árum seinna Rannsóknarstöð Hjartaverndar. Áhersla var lögð á að finna helstu áhættuþætti hjarta- og æðasjúkdóma meðal Íslendinga. Sú rannsókn hefur staðið í áratugi og hefur orðið grundvöllur þekkingar hérlendis á helstu áhættuþáttum kransæðasjúkdóma. Hjartavernd hefur gefið út Tímarit Hjartaverndar. 

## Tilvísanir
GTK

**GTK** eða **GIMP Toolkit** er verkvangsóháð viðfangasafn fyrir myndræn viðmót. GTK er, ásamt Qt, vinsælasta viðfangasafnið fyrir X gluggaumhverfið. Það var upphaflega þróað fyrir myndvinnsluforritið GIMP árið 1997. 

GTK er frjáls hugbúnaður og gefið út með LGPL-hugbúnaðarleyfinu. Það er hluti af GNU-verkefninu.

## Dæmi um gluggaumhverfi sem notast við GTK+
* Access Linux Platform
* GNOME
* GPE
* LXDE
* Maemo
* ROX Desktop
* Xfce
Harry Potter og eldbikarinn

***Harry Potter og eldbikarinn*** er fjórða skáldsagan í Harry Potter-bókaflokknum eftir breska rithöfundinn J.K. Rowling. Hún segir frá ævintýrum Harry Potter á fjórða ári hans í Hogwart-skóla þar sem hann tekur þátt í Þrígaldraleikunum. 

Bókin kom út 8. júlí árið 2000 hjá breska bókaforlaginu Bloomsbury og bandaríska forlaginu Scholastic. Hún kom út í íslenskri þýðingu Helgu Haraldsdóttur hjá Bjarti árið 2001. Kvikmynd gerð eftir bókinni var frumsýnd árið 2005. Sama ár kom út samnefndur tölvuleikur frá Electronic Arts. Bókin vann Hugo-verðlaunin árið 2001.

## Söguþráður
Þrígaldraleikarnir eru keppni í galdralistum. Í keppninni keppa þrír skólar um sigur. Þeir eru Beauxbatons, sem er franskur galdraskóli , Durmstrang líklega í Þýskalandi eða Búlgaríu, því það er ráðgáta hvar skólin er. Og að lokum Hogwart - skóli galdra og seiða. 

Keppnin fer þannig fram að fyrst skrá keppendur sig og verður hver og einn sem skráir sig að hafa náð 17 ára aldri. Aldurstakmörk voru ekki fyrst um sinn en vegna óheppilegra dauðsfalla var sá hátturinn tekinn upp. Eftir að hafa skráð sig - þ.e. sett bréfmiða með nafni sínu á ofan í eldbikarinn - velur sjálfur eldbikarinn þrjá einstaklinga, einn úr hverjum skóla til keppninnar. Þá þarf að leysa þjár þrautir, þó ekki allar í einu, og dómararnir gefa stig frá núll upp í 10 fyrir hverja þraut fyrir sig.  Dómarar Þrígaldraleikanna eru skólastjórar skólanna og nokkrir aðrir. Sá vinnur keppnina sem fær flest stig og stendur uppi sem sigurvegari ef viðkomandi er á lífi. Dauðsföllin hafa farið fækkandi í aldanna rás enda hafa dómararnir reynt að koma í veg fyrir þau. Skóli sigurvegara heldur svo keppnina að ári.

Á fjórða ári sínu  í Hogwarts tekur Harry þátt í Þrígaldraleikunum sem eru þá haldnir í fyrsta skipti í yfir 500 ár. Hann er yngsti keppandinn og hefði í raun ekki átt að taka þátt en miði var settur í eldinn sem velur keppendur. Sá sem stendur fyrir því er yfirlýstur stuðningsmaður Voldemorts sem sér líka til þess að Harry standi uppi sem sigurvegari leikanna þar sem bikarinn er leiðarlykill sem flytur hann beina leið til Voldemorts og þjóna hans. Þar er Harry notaður, gegn eigin vilja, í athöfn til að endurreisa hinn myrka herra. Eftir mikið og erfitt einvígi við Voldemort kemst Harry heilu og höldnu aftur til Hogwarts þar sem hann getur sagt frá því sem fram hafði farið um kvöldið.

## Tenglar
*Triwizard Tournament á The Harry Potter Wiki
Harry Potter og Fönixreglan

***Harry Potter og Fönixreglan*** (enska: *Harry Potter and the Order of the Phoenix*) er fimmta bókin í bókaröðinni um Harry Potter eftir J. K. Rowling. Sagan fjallar um erfiðleika Harry Potter á fimmta ári sínu í Hogwartsskóla galdra og seiða, meðal annars ógnvænlega endurkomu hins ógurlega Voldemorts, U.G.L.U.-prófin og afskiptasemi galdramálaráðuneytisins.

Bókin kom út 21. júní 2003, og var gefin út af Bloomsbury Publishing í Bretlandi. Bókaforlagið Bjartur gefur bækurnar út á Íslandi. Samnefnd kvikmynd var gerð eftir bókinni og frumsýnd árið 2007. Electronic Arts gerðu tölvuleik eftir bókinni. *Harry Potter og Fönixreglan* vann nokkur bókmenntaverðlaun, þar á meðal verðlaun American Library Association sem besta ungmennabókin.

## Ágrip
Sagan hefst á því að Harry og frændi hans, Dudley, verða fyrir árás vitsuga. Harry notar galdra til að losna við þær og er því sendur í viðtal í galdramálaráðuneytinu. Brátt kemur í ljós að viðtalið er réttarhöld þar sem hann er sýknaður, þrátt fyrir andstöðu galdramálaráðherrans. Þar sem Voldemort er snúinn aftur endurvekur Albus Dumbledore Fönixregluna, leynifélag sem vinnur að því að sigra Voldemort og dráparana (fylgismenn Voldemorts), og vernda fórnarlömb þeirra, þar á meðal Harry. Þrátt fyrir að Harry hafi lýst endurkomu Voldemorts tekur galdramálaráðuneytið hann ekki trúanlegan og hafnar því að Voldemort hafi snúið aftur.

Fönixreglan er  hópur eða lið í Harry Potter-bókunum. Í þessari bók  kemur fyrst fram hvað Fönixreglan var, en hún var hópur af fólki sem barðist gegn Lord Voldemort. Meðlimir í upprunalegu Fönixreglunni eru: Albus Dumbledore, Alastor Moody/ Skröggur Illauga, Arabella Figg, Aberforth Dumbledore, Benjy Fenwick, Caradoc Dearborn, Dedalus Diggle, Dorcas Meadowes, Edgar Bones, Elphias Doge, Emmeline Vance, Fabian Prewett, Frank & Alice Longbottom, Gideon Prewett, James & Lilly Potter, Marlene McKinnon, Mundungus Fletcher, Remus Lupin, Rubeus Hagrid, Severus Snape, Sirius Black, Sturgis Padmore, og Peter Pettigrew, 

Meðlimir Fönixreglunnar í síðara stríðinu við Voldemort eru: Albus Dumbledore, Kingsley Shacklebolt, Aberforth Dumbledore, Arabella Figg, Dedalus Diggle, Elphias Doge, Emmeline Vance, Minerva McGonagall, Mundungus Fletcher, Remus Lupin, Rubeus Hagrid, Severus Snape, Sirius Black, Sturgis Podmore, Arthur, Bill, Charlie & Molly Weasley, Hestia Jones, og Nymphadora Tonks. Auk þeirra telur reglan íklega Fleur Delacourt, Fred Weasley, George Weasley, Harry Potter, Hermione Granger, og Ron Weasley.

## Tilvísanir
ART Medica

**ART Medica** er íslenskt fyrirtæki sem sinnir rannsóknum á ófrjósemi og annast tæknifrjóvgun. Fyrirtækið á rætur að rekja til tæknifrjóvgunardeildar sem komið var á fót innan kvennadeildar LSH árið 1991 til að bæta úr þörf á tæknifrjóvgunum en fram að því höfðu íslensk pör sem þurftu á tæknifrjóvgun að halda neyðst til að leyta til útlanda. Upphaflega var áætlað að 100-150 pör yrðu meðhöndluð árlega en brátt kom í ljós að þörfin var brýnni og starfsemi jókst. 

Fyrst í stað var aðeins um að ræða glasafrjóvgunarmeðferð þar sem notaðar voru kynfrumur frá parinu sjálfu en eftir að deildin var stækkuð árið 1996 var unnt að frysta fósturvísa og annast smásjárfrjóvganir. Árið 2000 hófust glasafrjóvgunarmeðferðir með gjafaeggjum. 

Árið 2004 sögðu líffræðingar tæknifrjóvgunardeildarinnar upp stöfum á LSH vegna óánægju með launakjör og aðbúnað.  Síðan fylgdu læknar deildarinnar í kjölfarið og uppsagnir þeirra tóku gildi 1. júlí. Þeir ræddu um að vinna utan spítalans og höfðu áhuga á að stofna einkarekna stofnun. Í mars sama ár hafði umsókn um einkarekstur þeirra verið hafnað.    Jón Kristjánsson, þáverandi Heilbrigðismálaráðherra, veitti síðan leyfið og ART Medica opnaði í Kópavogi í október sama ár. 
Læknarnir Guðmundur Arason og Þórður Óskarsson reka fyrirtækið.

Á ART Medica eru árlega gerðar um 300-320 glasa- og smásjárfrjóvganir, 300 tæknisæðingar, 500 sæðisrannsóknir og 80-90 pör fá meðferð þar sem settir eru upp frystir fósturvísar. Fyrsta barnið sem til varð við glasafrjóvgun á Íslandi fæddist árið 1992 en yfir 1000 börn hafa fæðst síðan þá.

Í desember árið 2015 borguðu eigendur ART Medica sér 265 miljónir í arð.  

## Gjaldskrárbreytingar
Árið 2006 kostaði fyrsta meðferð (glasafrjóvgun) 137.000 kr. og önnur til fjórða meðferð 77.000 kr.  

Árið 2009 kostaði fyrsta meðferð (glasafrjóvgun) 165.100 kr. og önnur til fjórða meðferð 92.800 kr. 
 
Árið 2011 kostaði fyrsta meðferð (glasafrjóvgun) 173.355 kr. og önnur til fjórða meðferð  97.440 kr. 

Árið 2013 kostaði fyrsta meðferð (glasafrjóvgun) 376.055 kr. og önnur til fjórða meðferð 171.721 kr. 

Árið 2015 kostar sama meðferð (glasafrjóvgun) 413.660 kr. og önnur til fjórða meðferð 209.326 kr. 

## Tilvísanir
Hringnót

**Hringnót** er einnig nefnd herpinót eða snurpunót. Hringnætur eru stærstu veiðarfæri sem notuð eru á Íslandsmiðum hvað þyngd og umfang varðar, meðalsíldarnót er um 40 tonn. Þær eru mest notaðar við veiðar á loðnu og síld en undanfarin ár má segja að tveir þriðju hlutar aflamagns af íslenskum miðum hafi komið í hringnót. Mest af aflanum fer til lýsis- og mjölframleiðslu, en nú á dögum er reynt að hámarka aflaverðmætið með því að frysta hann annaðhvort út á sjó eða í landi.

Hringnót er netgirðing sem lögð er hringinn í kringum fiskitorfu. Hringnót samanstendur úr aflöngum netstykkjum úr næloni sem eru saumaðar saman lóðrétt og mynda mjög stórt net. Meðalsíldarnót er 550 m löng og 180 m djúp. Á efri brún netsins eru flot sem halda netinu á floti og við neðri brún netsins er teinn sem á eru festar blýsökkur til að þyngja netið. Einnig eru snurpuhringir festir á neðri brún netsins og í gegnum þá þræddur snurpuvír. Netið er lagt utan um torfuna og neðri teinninn látinn síga til að komast niður fyrir torfuna. Nótinni er lokað að neðan með því að hífa snurpuvírinn inn. Því næst er annar endi nótarinnar dreginn inn í skipið og minnkar þá nethringurinn þar til aðeins lítill netpoki er við hliðina á skipinu og í honum liggur fiskurinn. Fisknum er svo dælt upp í skipið með svokallaðri fiskidælu. Hringnótin er einnig afkastamesta veiðarfærið við Ísland, þ.e.a.s. tekur mestan afla.

## Heimildir
* Guðni Þorsteinsson (1980). *Veiðar og veiðarfæri*. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).

## Tenglar
* Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.
Biocule

**Biocule** eða **Lífeind** er íslenskt líftæknifyrirtæki var stofnað árið 2001. Lífeind er rannsóknar- og þróunarfyrirtæki í líf- og erfðatækni sem þróar og markaðsetur nýjar aðferðir til að einangra beint, úr flóknum erfðaefnissýnum, DNA sameindir með óeðlilega byggingu. Markmið félagsins er að finna öfluga tækni til að einfalda rannsóknir á flóknum erfðasjúkdómum á Íslandi. Unnið er að markaðsetningu á alþjóðlegum vettvangi þar sem aðferðir félagsins hafa mun víðtækara notagildi.

## Neðanmálsgreinar
Biogels

**Biogels** eða **Lífhlaup** var íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 1998 og vann aðallega að þróun lyfjasamsetningar til meðferðar á munnangri og vinnslu á bakteríudrepandi lípíði. Ásamt því var unnið að þróun filma við lyfjagjöf og er samvinnuverkefni með nokkrum fyrirtækjum og háskólum í Evrópu.

Félagið var afskráð í apríl 2019.

## Neðanmálsgreinar
Loðskinn

**Loðskinn** eða **loðfeldur** er það hár sem er á skinni dýra (og ekki á mönnum). Það getur verið stutt eða langt; lengd loðfeldsins veltur á tegund dýrsins. Spendýr sem eru ekki með loðfeld eru stundum sögð vera „hárlaus“, til dæmis eru sumar hundategundir hárlausar. 

Loðskinn er notað af mönnum til að gera föt. Notkun loðskinna er umdeild; eru frömuðir dýravelferðar mótfallnir því að drepa dýr til þess að vinna loðskinn. Meira en 40 milljónir dýra eru drepnar árlega vegna loðskinnanna, þar af eru 30 milljónir loðskinnarækt.

## Tengt efni
* Leður
* Sútun
* Framleiðsla loðskinna
* Loðskinnaskurðgoð
Botnvarpa

**Botnvarpa** eða **botntroll** er með mikilvægustu veiðarfærum sem notuð eru á Íslandsmiðum og hefur verið aðlöguð margvíslegum veiðiskap, allt frá botnfiskaveiðum til rækjuveiða. Hún er notuð á mismiklu dýpi, allt frá 80 m og niður á 1500 m dýpi. Togvírar liggja frá skipinu að hlerunum. Um borð eru togvírarnir vafðir upp á tromlu. Hlerarnir eru járnhlerar sem eru festir þannig að þeir mynda horn á togstefnuna og leita því út til hliðanna vegna viðnáms. Grandarar eru festir við hlerana með bakstroffum (vírar) og halda vörpunni opinni þegar hlerarnir toga í þá. Grandararnir eru einnig festir við vængi vörpunnar. Á efri brún netsins er höfuðlína sem er festa fyrir flotkúlur sem halda netinu lóðréttu opnu og á neðri brún netsins er fótreipi sem á eru gúmmíhjól og er hlutverk þeirra að halda vörpunni á botninum og varna því að fiskarnir komist undir netið, en varna einnig að varpan festist í ójöfnum á botninum. Fiskar sem eru á botni þar sem botnvarpa kemur, flýja og synda á undan vörpunni. Að lokum gefast þeir upp á sundinu og lenda þá í netinu(pokanum).

## Heimildir
* Guðni Þorsteinsson (1980). *Veiðar og veiðarfæri*. (Reykjavík: Almenna bókafélagið).

## Tenglar
* Skemmtilegar myndir af veiðarfærinu og frekari lýsingar.
Akthelia

**Akthelia Pharmaceuticals** er íslenskt lífvísindafyrirtæki sem þróar ný lyf sem verja slímhúð í meltingarvegi fyrir skemmdum og fylgikvillum sem fylgja krabbameins- og stofnfrumumeðferð.

Fyrirtækið var stofnað af Guðmundi Hrafni Guðmundssyni, Eiríki Steingrímssyni, Roger Strömberg og Birgittu Agerberth sem öll eru prófessorar við Karolinska Institutet í Svíþjóð eða við Háskóla Íslands. Akthelia vinnur að þróun lyfja sem byggja á einkaleyfisvörðum efnaflokkum sem örva meðfædda ónæmiskerfið og hafa jafnframt bólgueyðandi áhrif.

## Starfsemi
Krabbameins- og stofnfrumumeðferðir hafa alvarlegar aukaverkanir, meðal annars sem tengjast meltingarveginum. Meginverkefni Akthelia snýr að þróun lyfja til að verja slímhúð í meltingarvegi fyrir skemmdum og fylgikvillum sem fylgja slíkum meðferðum. Markmiðið er að minnka eða koma í veg fyrir sársauka, bólgur, sýkingar, og jafnvel andlát sjúklinga og auka lífsgæði þeirra.

Fyrirtækið vinnur einnig að verkefnum á sviði sýkinga og sárameðferðar, meðal annars fyrir sár hjá sykursjúkum. Fyrirtækið er enn á forskoðunarstigi og lyf þess hafa ekki hafið klínískar rannsóknir á mönnum.

## Saga
Upphaf Akthelia byggist á áratuga rannsóknum á varnarefnasameindum og meingerð sem tengist truflun á varnarlagi þekju- og slímhimnuvefs. Í upphafi byggði starfsemin á rannsóknum á áhrifum stuttra fitusýra á slímhúð. Þessar rannsóknir leiddu til uppgötvunar nýrra sameinda sem gætu nýst í lyf.

## Árangur og viðurkenningar
Akthelia Pharmaceuticals hefur hlotið fjármögnun og viðurkenningar fyrir rannsóknir á nýjum lyfjum gegn sýklalyfjaónæmi og þróun lyfja sem styðja eðlileg varnarkerfi líkamans. Fyrirtækið hefur hlotið styrki frá RANNÍS, Vísindasjóði Krabbameinsfélagsins og Evrópusambandinu. Fyrirtækið hefur einnig fengið viðurkenningar frá Evrópusambandinu fyrir framúrskarandi nýsköpun, meðal annars í formi viðurkenningarinnar *European Commission Seal of Excellence*.

## Heimildir
EnCode

**EnCode** eða **Íslenskar lyfjarannsóknir ehf.** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 1999. Það getur á grunni rannsókna á þeim erfðaþáttum sem hafa áhrif á lyfjasvörun meðal annars boðið viðskiptavinum upp á að skipuleggja klínískar lyfjarannsóknir, ákvarðað lyfjaskammta út frá mismunandi arfgerð sjúklinga og styrkt stöðu lyfja sem þegar eru komin á markað með þróun lyfjaerfðafræðilegra prófa sem spá fyrir um lyfjasvörun einstaklinga. 

Encode er einkafyrirtæki stofnað af Þór Sigþórsson árið 1999. Encode er frumkvöðull á sínu sviði á Íslandi sem fyrsta CRO (Contract research organisation) og veitir ítarlegar klínískar rannsóknir og þróunarþjónustu til lyfjaiðnaðar. Encode vinnur náið með Decode en árið 2000 varð Encode dótturfyrirtæki Decode.

## Neðanmálsgreinar
Fiskey

**Fiskey** eða **Fiskeldi Eyjafjarðar** var íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki sem var stofnað á Hjalteyri við Eyjafjörð 28. maí 1987 og voru stofnendur sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklingar. Rannsóknir sneru að umhverfisþáttum sjávar í Eyjafirði eins og hitastigi, seltu og súrefni ásamt tegundasamsetningu og dreifingu dýrasvifs í firðinum. Gerð var athugun með smálúðu og þegar grunnrannsóknum lauk 1988 var tekin ákvörðun um að hefja framleiðslu lúðuseiða. Markmiðið var að þróa aðferðir til fjöldaframleðslu á seiðum og vera með fyrstu fyrirtækjum í heiminum til að markaðssetja eldislúðu. Árið 1990 voru fyrstu seiðin framleidd og félagið varð fyrst í heiminum til að framleiða lúðuseiði í eldisstöð. Fyrirtækið vann ýmis verðlaun fyrir nýsköpun. Á mektardögum þess hafði það um 25 seiðastöðvar í Noregi, Skotlandi og Kanada. Fiskey vann með bætibakteríur í samstarfi við Matís .

Fiskey varð gjaldþrota árið 2011, eftir að hafa glímt í þrjú ár við framleiðslubrest.

## Neðanmálsgreinar
Haliotis

**Haliotis** var íslenskt fyrirtæki, stofnað árið 2000 með áherslu á framleiðslu fræja fyrir sáningu bújarða. Einnig fékkst fyrirtækið við vinnslu á rauðum sæeyrum í markaðsstærð. Fyrirtækið var staðsett á Norðurlandi. Árið 2007 varð fyrirtækið gjaldþrota og öllum þremur starfsmönnum sagt upp.

## Neðanmálsgreinar
Grafísk hönnun

**Grafísk hönnun** er nytjalist og faggrein sem fæst við sjónræn samskipti til að koma upplýsingum á framfæri við tiltekna hópa í ákveðnum tilgangi. Grafísk hönnun er þverfaglegt svið á mörkum hönnunar og myndlistar sem nýtir sér sköpunargáfu, nýsköpun og skapandi hugsun, ýmis verkfæri og hugbúnað, texta og grafík til að skapa áhrifaríka sjónræna framsetningu. Ýmsar aðferðir eru notaðir til að skapa og sameina tákn, myndir og/eða orð til þess að skapa sjónræna framsetningu hugmynda og tilkynninga. Grafískir hönnuðir geta notað prentlista-, myndlista- og umbrotstækni til að framleiða verk.

Aðferðum grafískrar hönnunar er meðal annars beitt við hönnun á tímaritum, auglýsingum, umbúðum og vefsíðum.

Fagfélag grafískra hönnuða á Íslandi er Félag íslenskra teiknara.

## Tengt efni
* Bókband
* Leturfræði
* Litafræði
* Myndvinnsla
* Prentsmíði
IceProtein

**IceProtein** var íslenskt fyrirtæki sem var stofnað á Sauðárkróki árið 2005. Fyrirtækið var bæði hluti af matvælamarkaði og heilbrigðismarkaði en það notaði fiskinn sjálfan fyrir fiskiðnað og svo próteinin fyrir heilbrigðismarkaðinn. Markmið fyrirtækisins var að framleiða og selja gæða prótein úr fiskafurðum.

Árið 2019 rann IceProtein saman við bætiefnafyrirtækið Protis. Bæði vörumerkin eru nú í eigu Kavita sem er staðsett í Kópavogi.

## tenglar
* Heimasíða IceProtein
Íslensk fjallagrös

**Íslensk fjallagrös ehf** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 1993 en síðan árið 2001 hafa Prokaria ehf og Líf hf verið eigendur fyrirtækisins. Fyrirtækið framleiðir heilsuvörur úr íslenskum fjallagrösum *(Cetraria islandica)* sem safnað er í óbyggðum Íslands og flytur út vörur til meginlands Evrópu. Rannsóknir á fjallagrösum (in vitro) benda til að virku efnin, fjölsykrur og fléttusýrur mýki slímhúð í hálsi og maga og auki líkamlegan styrk, andlegan og líkamlegan kraft og almenna vellíðan. Markmið fyrirtækisins er að nýta auðlindir Íslands á sjálfbæran hátt og þróa og framleiða vörur sem eru hentugar og aðgengilega fyrir fólk.

## Tenglar
* Heimasíða fyrirtæksins
Umbúðir

**Umbúðir** eða **pökkun** er það sem er notað til að umlykja og vernda vörur svo að þær geti verið fluttar tryggilega. Umbúðir vernda vöru í skiptum, geymslu, sölu og notkun. Þær þurfa að verið hannaðar til að uppfylla þarfir vörunnar og merkingar eru mikilvægir þegar maður er að hanna umbúðir. Merkingar eiga oft að fara eftir staðbundnum lögum. Þær valda líka skaðlegum áhrifum nú til dags en þetta er orðið af umhverfisvanda.  

## Tilgangar
  
Það eru oft mörg tákn og upplýsingar á umbúðum. Til dæmis eru strikamerki, UPC-númer, vörumerki, upplýsingar um endurvinnslu, upplýsingar um næringu fyrir matavörur og upplýsingar um flutning öll yfirleitt á umbúðum.


Mynd:Fragile.svg|Brothætt vara
Mynd:Thiswayup.svg|Þetta er efri hluti
Mynd:Keepdry.svg|Geymist á þurrum stað
Mynd:CentreOfGravity.svg|Þyngdarpunktur
Mynd:Dangclass3.png|Eldfimur vökvi
Mynd:Dangclass1.svg|Sprengiefni
Íslenskur Kúffiskur

**Íslenskur kúffiskur** er íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki sem var stofnað árið 1996. Í byrjun var unnið við vinnslu á kúfskel og seinna voru keyptir bátar svo fyrirtækið sá bæði um veiðar og vinnslu. Framleitt er kúffiskkjöt til Bandaríkjanna, sem er helsti markaður fisksins, Færeyja og hér heima. Einnig hefur verið framleiðsla á þykkni. Kúffiskur er notaður í matvælaiðnaði og þá helst í súpuframleiðslu.

## Heimildir
Aðalstræti 66 (Akureyri)

**Indriðahús** er friðað timburhús á Akureyri að Aðalstræti 66. Það var barnaskóli á árunum 1872-1877. Húsið reisti Grímur Grímsson Laxdal árið 1842. 

## Tilvísanir
LindGen

**LindGen** var íslenskt líftæknifyrirtæki í eigu bandarísku rannsóknastofnunarinnar Cold Spring Harbor Laboratory. LindGen vinnur t.d. að sérhæfðum rannsóknum í erfðarannsóknum þar sem notaðar eru örflögur við meingenaleit og upplýsingaöflun um erfðamengi mannsins.

## Neðanmálsgreinar
Vara

**Vara** er fyrirframskilgreind afurð sem framleidd með ákveðinni vinnslu eða vinnsluaðferð, það er að segja það sem kemur út úr framleiðsluaðferð. Í viðskiptum eru vörur seldar og keyptar; vörur eru keyptar af neytendum eða öðrum fyrirtækjum. Vörur er hannaðar til að uppfylla kröfur og þarfir markaðs. Í framleiðslu eru vörur keyptar sem hráefni og seldar sem fullgerðar vörur.

Þjónusta sem óáþreifanleg vara er afurð sem sannarlega uppfyllir loforð seljanda við kaupanda. Dæmi um þjónuustu er þegar iðnmeistarar staðfesta og taka ábyrgð á að verk unnin á byggingarstað standist kröfur byggingareglugerðar. Í því tilviki er virði kaupanda fólgið í að fá staðfestingu á að byggingin standist kröfur og viðmið laga og reglna um mannvirki. Án þessarar staðfestingar og ábyrgðar iðnmeistara um hlítingu við lög og reglur, væri andvirði byggingarinnar minna enda væri óheimilt að taka það til notkunar.
Lýsi (fyrirtæki)

**Lýsi** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 1938. Starfsemin byggðist í upphafi á framleiðslu þorsklýsis en nú hafa bæst við Omega-3 lýsi, laxalýsi, túnfisklýsi, hákarlalýsi, loðnulýsi, skvalen og ýmsar mjöltegundir.

## Tenglar
* Starfsemin
* Um Lýsi
NimbleGen

**NimbleGen** er fyrirtæki sem vinnur með DNA. Með því að skoða genamengin, kynnast þau betur hvernig þau starfa og geta þá unnið með genatjáningu og fleira í þeim dúr.

## Neðanmálsgreinar
Kerecis

**Kerecis** er íslenskt líftæknifyrirtæki sem sérhæfir sig í þróun og framleiðslu á lækningavörum úr þorskroði. Fyrirtækið var stofnað árið 2010 á Ísafirði af Fertram Sigurjónssyni. Kerecis nýtir afskorið þorskroð sem líffræðilegt ígræðsluefni til meðferðar á þrálátum sárum, brunasárum og í skurðaðgerðum. Roðið stuðlar að endurheimt vefja og hefur þann kost að vera líffræðilega mjög líkt mannshúð.  

Fyrirtækið hefur vaxið hratt og starfar nú á alþjóðavísu með höfuðstöðvar á Íslandi, skrifstofur í Bandaríkjunum og Þýskalandi, auk dótturfélaga í Sviss. Kerecis hefur hlotið viðurkenningar fyrir nýsköpun og er talið fyrsti íslenski "einyrningurinn". 

Árið 2025 hafði fyrirtækið yfir 600 starfsmenn og vörur þess eru notaðar í sjúkrahúsum og í heilsugæslum víða um heim. Kerecis er talið hafa lagt mikið fram til þróunar á líftæknilausnum sem byggja á sjálfbærri nýtingu sjávarafurða. 
 
## Saga

Guðmundur Fertram Sigurjónsson tók eftir árið 2009 að þorskroð hefði eiginleika sem líkust eru mannshúð og gæti flýtt fyrir endurmyndun hennar, sérstaklega í bráðum eða langvinnum sárum.

Fiskhúð Kerecis Omega-3 hlaut FDA samþykki árið 2013 til meðferðar á bráðum og langvinnum sárum. Í Evrópu var Omega-3 Wound fyrst CE-merkt árið 2012.

Árið 2016 fékk Omega3 Wound, fiskhúðarmeðferð þróuð af Kerecis, samþykki Matvæla- og lyfjastofnunar Bandaríkjanna (FDA). Sama ár setti Kerecis upp bandarískar höfuðstöðvar í Arlington í Virginía.

Árið 2019 keypti Kerecis hið svissneska líftæknifyrirtæki Phytoceuticals AG sem síðar tók upp nafnið Kerecis AG. Sama ár keypti Emerson Collective hlut í Kerecis.

Árið 2020 hlaut Kerecis Vaxtarsprotaverðlaunin, sem veitt eru af Samtökum iðnaðarins, Samtökum sprotafyrirtækja, Rannís og Háskólanum í Reykjavík.

Árið 2021 samþykkti FDA Kerecis Omega3 SurgiBind, fiskhúð til skurðaðgerða sem nýtist í lýta- og enduruppbyggingaraðgerðum.

Fyrirtækið var metið á meira en 100 milljónir evra árið 2021. Kerecis vinnur einnig að læknisfræðilegum rannsóknum með bandaríska hernum og útvegar grafta til ýmissa herdeilda.

Í ágúst 2022 aflaði Kerecis sér 100 milljóna dala fjármögnunar frá fjárfestum, þar á meðal Kirkbi, fjárfestingarfélagi Christiansen-fjölskyldunnar sem stofnaði Lego Group. Fjármögnunin mat fyrirtækið á 620 milljónir dala.

Árið 2023 var Kerecis keypt af danska heilbrigðisfyrirtækinu Coloplast fyrir 1,3 milljarða Bandaríkjadala. Með kaupunum styrkti Coloplast stöðu sína á markaði fyrir háþróaða sárameðferð og Kerecis varð dótturfélag þess. 

## Tilvísanir
MentisCura

**Mentis Cura** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 2004. Í fyrstu einbeitti fyrirtækið sér að því að þróa aðferðir til að greina heilabilanir og sérstök áhersla var lögð á Alzheimer. Einnig er komin af stað þróun magnbundinna aðferða til þess að aðstoða við greiningu á ofvirkni í börnum og á frumstigi eru rannsóknir sem snúa að greiningu á þunglyndi.

## Tenglar
* Vefsíða MentisCura
NorðurÍs

**NorðurÍs hf.** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 1999 af Norðri ehf. Það fyrirtæki er í eigu vísindamanna og sérfræðinga sem á undanförnum árum hafa unnið að rannsóknum á kuldavirkum ensímum og hvernig hægt er að nýta ensímin í iðnaði. Meðal þess sem NorðurÍs hefur þróað eru aðferðir til að framleiða NorðurBragð. NorðurBragð er frosið þykkni sem kallar fram ferskt og gott sjávarbragð. NorðurBragð er unnið úr sjávarfangi og er algjörlega án íblöndunarefna. Það hentar í alla rétti þar sem kalla á fram sjávarbragð. Notkunarmöguleikarnir takmarkast eingöngu af hugmyndaauðgi matreiðslumeistarans. 

## Heimildir
Oculis

**Oculis Inc.** er fyrirtæki sem var stofnað árið 2003, tilgangur fyrirtækisins er að búa til lyf sem verka sértækt á augað, sérstaklega við sjúkdómum í aftari hluta augans. Búin hafa verið til lípíðsambönd í augnlæknalyf.

## Neðanmálsgreinar


## Heimildir
* Vilhjálmur Lúðvíksson, ''Heilsa og hagsæld með nýsköpun''. Skýrsla á vegum Menntamálaráðuneytisins, Heilbrigðisráðuneytisins og Iðnaðarráðuneytisins (2009).
Orf Líftækni

**ORF líftækni** er íslenskt hlutafélag stofnað árið 2000. Fyrirtækið framleiðir sérvirk prótein fyrir til rannsókna í heilbrigðisvísindum og hefur þróað aðferðina Orfeus™. Kerfið byggist á því að nýta fræ byggplöntunnar sem smiðju próteinanna. Með þessu kerfi telur fyrirtækið unnt að lækka framleiðslukostnað próteinanna verulega og auka gæði þeirra.

Áhersla fyrirtækisins er lögð á framleiðslu og sölu á svokölluðum vaxtarþáttum og hefur fyrirtækið meira en eitt hundrað vaxtarþætti í framleiðslu á mismunandi stigum. Fyrirtækið hlaut Nýsköpunarverðlaunin árið 2008.

Nafn fyrirtækisins vísar til opins lesramma (e. **''O**pen **R**eading **F**rame'') sem fyrirtækið notar í framleiðslu sinni.

## Neðanmálsgreinar
Primex

**Primex** er fyritæki sem hóf starfsemi sína árið 1997 og sinnir framleiðslu, þróun og sölu kítínafurða. Kítínverksmiðjan sjálf og bragðefnavinnsla er á Siglufirði en þróunardeild er í Reykjavík. Primex ehf er fyrirtæki í sjávarlíftækni sem hefur sérhæft sig í framleiðslu á einstaklega tæru kítíni og kítósani. Markmið fyrirtækisins er að kynna og markaðssetja vísindalega áreiðanlegt og nýstárlegt efni til nota í fæðubótarefni, snyrtivörur, matvæli og sem hjálparefni í lyfja- og lækningavörur.

## Heimildir

## Tenglar
* Vefur Primex
Prokaria

**Prokaria** (áður Íslenskar hveraörverur ehf.) var íslenskt líftæknifyrirtæki sem var stofnað var árið 1998. Árið eftir fékk fyrirtækið sérleyfi til hagnýtra rannsókna á 28 hverasvæðum á Íslandi. Forstjóri fyrirtækisins var Jakob Kristjánsson, en meðal annarra stofnenda voru Kári Stefánsson og Hannes Smárason hjá Íslenskri erfðagreiningu.

Fyrirtækið vann að þróun afurða fyrir matvæla-, efna-, heilsu-, og lyfjaiðnað sem byggir á aðferðafræði líftækni, örverufræði og sameindalíffræði. Strax í upphafi var lögð áhersla á hitakærar örverur og ensím úr þeim. Stór þáttur í starfseminni fólst í skimun og könnun á nýjum ensímum úr lífverum sem lifa við jaðarskilyrði lífs, háan hita, mikinn kulda, lágt sýrustig og svo framvegis til nota í iðnaði. Erfðagreiningasvið sem beitti erfðagreiningum í kynbótasafni í rannsóknum á stofnerfðafræði dýra var svo bætt við Prokaria árið 2004.

Þegar opinbera hlutafélagið Matís ohf var stofnað í kringum matvælarannsóknir og -þróun árið 2007 varð Prokaria að líftæknideild Matís. Mikið af starfsemi líftæknideildarinnar byggðist á áralöngum rannsóknum Prokaria á ensímum sem voru einangruð úr hitakærum örverum. Matís notaði Prokaria-heitið áfram um nokkurt skeið.

## Heimildir
Rannsóknaþjónustan Sýni

**Rannsóknaþjónustan Sýni** er íslensk fyrirtæki á sviði örverurannsókna fyrir matvælafyrirtæki og fóðurframleiðendur. Fyrirtækið sinnir örverumælingum eins og mats á ferskleika, efnagreiningar vegna næringargildismerkingar, aðstoð við uppsetningu og viðhald innra eftirlits og hreinlætiseftirlit ásamt því að veita ýmiskonar fræðslu og námskeið fyrir starfsfólk í matvæla- og fóðuriðnaði. Á prófunarstofu örverugreininga er boðið upp á örverugreiningar fyrir matvæla- og fóðuriðnað.

Rannsóknaþjónustan Sýni er eina einkarekna prófunarstofnunin á þessu sviði sem fengið hefur faggyldingu skv. IST EN ISO/IEC 17025 staðlinum fyrir algengustu efna- og örveruprófanir.

## Tilvísanir