open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vopnfirðinga saga

**Vopnfirðinga saga** (**Vápnfirðinga saga** í forníslensku) er Íslendingasaga. Þar segir frá miklum deilum mága og frænda í Vopnafirði á söguöld.

Í upphafi sögunnar er Brodd-Helgi Þorgilsson kynntur til sögunnar og sagt frá því að Þorsteinn afi hans, sem frá segir í Þorsteins sögu hvíta, ól hann upp eftir að Þorgils faðir hans var veginn. Móðir Helga var Áslaug (Ólöf) Þórisdóttir Graut-Atlasonar. Þorsteinn keypti land í Vopnafirði af Steinbirni Refssyni landnámsmanni og bjó á Hofi. Samkvæmt sögunni hlaut Helgi viðurnefni sitt af því að þegar hann var ungur að árum kom hann þar að sem naut heimilisins stangaðist á við aðkomunaut og veitti verr. Tók Helgi þá mannbrodd og batt á enni heimanautsins, sem veitti betur eftir það, en af þessum broddi fékk hann nafnið.

Vinur Helga var Geitir Lýtingsson frá Krossavík ytri. Bróðir hans hét Blængur og systir þeirra var Halla, sem varð kona Helga. Greinir sagan svo frá deilum sem upp komu milli þeirra Helga og Geitis og stigmögnuðust uns báðir lágu í valnum, en í sögulok sættast synir þeirra, Þorkell Geitisson og Víga-Bjarni Brodd-Helgason. Annar sonur Helga, Sörli, kemur við Ljósvetninga sögu og varð tengdasonur Guðmundar ríka á Möðruvöllum í Eyjafirði. 

## Heimildir
* 
*
Víga-Glúms saga

**Víga-Glúms saga** er Íslendingasaga sem gerist á söguöld, að mestu í Eyjafirði. Aðalpersónan er Glúmur Eyjólfsson, vígamaður mikill sem kallaður var Víga-Glúmur. Már og Vigfús hétu synir Glúms. Eyjólfur var sonur Ingjalds Helgasonar magra.
Joachim Neander

Joachim Neander (1650 í Bremen – 31. maí 1680 í Bremen) var þýskur prestur í lúterskum sið, sálmaskáld og tónsmiður. Neanderdalurinn, sem fornmaðurinn eru kenndur við, er nefndur eftir honum.

## Æviágrip
Joachim Neander var sonur Johanns Joachims Neander, sem einnig var prestur. Faðirinn var fæddur Neumann, en breytti eftirnafni sínu í Neander. Joachim nam guðfræði í Bremen, en starfaði á ungum árum í Heidelberg og Frankfurt am Main. 1674 varð Neander skólastjóri Latínuskólans í Düsseldorf, ásamt því að vera aðstoðarprestur þar. Það var á þeim árum sem hann hóf að semja texta við ýmsa kirkjusálma. Sálmana sótti hann oftar en ekki úr kaþólskum bókum, en hann sjálfur var lúterskur, eins og skólinn og kirkjan þar sem hann starfaði. Árið 1679 sneri hann aftur til heimaborgar sinnar, Bremen, þar sem hann fékk starf sem aðstoðarprestur í Martinikirkjunni. Þar hélt hann áfram að semja texta við sálma. Neander dó þar á heimili sínu innan við ár eftir að hann sneri aftur heim, þá aðeins 29 eða 30 ára gamall. Ekki er vitað úr hverju hann lést. Ekki er heldur vitað hvar hann liggur grafinn, en sumir vilja meina að hann hvíli undir Martinikirkjunni í Bremen.

## Sálmar
Neander er einn mesti sálma- og textahöfundur í lúterskum sið. Hann gaf út ýmsar sálmabækur meðan hann starfaði í Düsseldorf. Sú þekktasta birtist 1680. Hún markaði tímamót í lúterskum lofsöngvum og sálmasöng. Enn í dag eru margir sálmar í þýskum sálmabókum eftir hann, þó sérstaklega textar. Einn þekktasti sálmurinn eftir Neander er *Vakið og biðjið* (*Lobet den Herren*), sem einnig er að finna í íslensku sálmabók þjóðkirkjunnar.

## Neanderdalur
Meðan Neander starfaði í Düsseldorf átti hann það til að fara út í náttúruna þar sem hann samdi gjarnan texta og tónlist. Eftirlætisstaður hans var dalverpi nokkurt nálægt borginni. Þar sat hann gjarnan við kletta við ána Düssel. Í dalnum hélt hann einnig útisamkomur og guðsþjónustur. Á 19. öld var dalurinn nefndur Neanderdalur, honum til heiðurs. Árið 1856 fundust mannabein í helli nokkrum í dalnum. Þegar farið var að skoða þau nánar, kom í ljós að hér var um áður óþekkt bein úr fornmanni að ræða. Fornmaður þessi fékk um síðir heitið Neanderdalsmaðurinn.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* [Lobe den Herren, den mächtigen König (MIDI-Datei der Melodie bei [Wikimedia Commons])] (Sálmurinn Vakið og biðjið spilaður, textalaus)
J. M. G. Le Clézio

**Jean-Marie Gustave Le Clézio** (f. 13. apríl 1940) er franskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi. Fyrsta skáldsaga hans, *Le Procès-Verbal* („Yfirheyrslan“) kom út árið 1963. Hann hefur ferðast mikið og kennt við háskóla víða um heim og bera sögur hans þess vitni. Nóbelverðlaunin hlaut hann meðal annars vegna þess rýmis sem umhverfismál fá í bókum hans.
Hávarðar saga Ísfirðings

**Hávarðar saga Ísfirðings** er Íslendingasaga og er ein af Vestfirðingasögum. Þar segir frá deilum Hávarðar og Þorbjörns Þjóðrekssonar nábýlismanns hans. Þuríður móðir Þjóðreks var dóttir Steinólfs hins lága.

Hávarður bjó á Blámýri og hét kona hans Bjargey Valbrandsdóttir (sonar Eyvindar knés, landnámsmanns í Álftafirði) en sonur þeirra Ólafur. Hann lenti í deilum við Þorbjörn, sem bjó á Laugabóli, og kynti Vakur systursonur Þorbjarnar undir, en honum er svo lýst í sögunni að hann var „maður lítill og smáskitlegur, vígmáligur og títtmáligur, fýsti Þorbjörn frænda sinn jafnan þess er þá var verr en áður“. Fór svo að Þorbjörn og menn hans fóru að Ólafi og felldu hann en hann var þá átján ára.

Foreldrum hans varð mikið um og lagðist Hávarður í rekkju en Bjargey eggjaði hann til að fara og krefjast bóta fyrir víg sonarins. Hann fór þá til Þorbjarnar, sem bauð honum afgamlan klár í sonarbætur. Hávarður fór þá heim og lá tólf mánuði í rekkju. En næsta sumar segir Bjargey Hávarði að ríða til þings og krefjast bóta. Hávarður fékk liðsinni Gest spaka Oddleifssonar og Steinþórs á Eyri og gerðu þeir sætt en Þorbjörn ónýtti hana.

Þá leitaði Bjargey til bræðra sinna er hétu Valbrandur, Ásbrandur og Þorbrandur, og fékk syni þeirra til liðs við Hávarð. Fóru þeir saman að Þorbirni og drápu hann og menn hans. Gestur Oddleifsson gerði sætt um vígin og voru systursynir Bjargeyjar gerðir útlægir í nokkur ár en Hávarði var gert að flytja af Vestfjörðum og flutti hann sig þá í Svarfaðardal og settist þar að.

Hávarðar saga er talin hafa verið rituð um miðbik 14. aldar og því telst hún til hinna yngri Íslendingasagna. Hún er jafnframt stutt í sniðum. Sú gerð Hávarðar sögu sem varðveist hefur er sögð vera sprottin úr eldri gerð sögunnar sem nú er glötuð og bendir allt til þess að hin varðveitta saga hafi verið í letur út frá munnlegri varðveislu þeirrar sögu. Þar af leiðandi hefur ýmislegt riðlast til hvað varðar landfræðilýsingar og nöfn persóna en höfundur Hávarðar sögu ruglar oft saman slíkum atriðum. Hávarðar saga er einungis varðveitt í pappírshandritum.
Kosningar

**Kosningar** eru formleg ákvarðanataka þar sem hópur manna kýs aðila í ákveðið embætti. Kosningar hafa verið notaðar til vals á slíkum fulltrúa í fulltrúalýðræði frá því á 18. öld. Kosningar til embættis geta verið á stigi þjóðþinga, framkvæmdavaldsins eða dómsvaldsins, til fylkis- eða sveitarstjórna. Utan stjórnmála eru kosningar notaðar hjá frjálsum félagasamtökum, hlutafélögum og öðrum fyrirtækjum. Misjafnt er hvaða aðferðir eru notaðar í kosningum en algengast er að notast sé við meirihlutakosningu eða hlutfallskosningu. 

## Tengt efni
* Alþingiskosningar
* Kosningaréttur
* Kosningaskylda
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi

## Tenglar

* PARLINE gagnagrunnur um þjóðþing með niðurstöðu kosninga frá árinu 1966
* ElectionGuide.org — Umfjöllun um kosningar í löndum um heim allan
* parties-and-elections.de: Gagnagrunnur með öllum kosningum í Evrópu frá 1945
* ACE Electoral Knowledge Network
* Angus Reid Global Monitor: Election Tracker 
* IDEA tafla með kosningakerfum heimsins 
* European Election Law Association (Eurela) 
*  Kosningasaga
Eigindlegar rannsóknir

**Eigindlegar rannsóknir** eru rannsóknir sem ganga út á að reyna að fá dýpri skilning á ástæðum tiltekinnar hegðunar en hægt er með megindlegum aðferðum með því að horfa á einstaklinga eða litla hópa fremur en lýsandi úrtak. Þannig er aðeins hægt að fullyrða um tilvik út frá eigindlegum gögnum, en ekki alhæfa um hópa. Eigindlegar rannsóknir nota félagsfræðilegt innsæi til þess að skilja orsök og afleiðingu. Í því felst meðal annars að horfa á einstaklinga og samfélag í víðu samhengi, setja sig í spor annarra og öðlast þar með frekari skilning á aðstæðum þeirra.

Eigindlegar rannsóknir eru meðal annars notaðar í félagsvísindum, menntavísindum og viðskiptafræði. Gagnasöfnun fyrir eigindlegar rannsóknir gengur gjarnan út á opin viðtöl, rýnihópa, þátttökuathuganir, etnógrafíur og spurningalista. Eigindleg gögn eru oft mjög rík af upplýsingum, en á mjög frjálslegu og breytilegu formi. Eigindleg gögn eru greind og túlkuð með ýmsum aðferðum, til dæmis grundaðri kenningu, orðræðugreiningu eða fyrirbærafræðilegri túlkun. Oftast byrjar greining eigindlegra gagna á kóðun, eins og í megindlegum rannsóknum, eða einhvers konar textagreiningu.

## Tengt efni
* Félagsháttafræði

## Heimildir
* Garðar Gíslason.(2016). Félagsfræði 2: *Kenningar og samfélag*. Reykjavík: Forlagið.
Þéttipunktur

**Þéttipunktur** er hugtak í grannfræði og mengjafræði og á við punkt *p* mengis *S*, sem er þannig að sérhver grennd *G* punktsins *p*, inniheldur óendalegan fjölda punkta umhverfis *p*. 

Þéttipunktur getur einnig átt við runu (*R*n), sem er þ.a. punktar rununnar nálgast þéttipunktinn eins nærri og vera vill þegar talan *n* vex.

## Tengt efni
* Aðfella
* Markgildi
Grennd

**Grennd** er grunnhugtak í grannfræði. Grennd *G* punkts *p* í menginu *V* er hvert hlutmengi  iðurs *V* sem inniheldur *p*.

**Götuð grennd** er opið mengi sem umlykur *p*. Götuð grennd er því í raun ekki *grennd*. Hana má nota til að skilgreina samfelldni falls.

Dæmi: Fall *f*(*x*) er samfellt í punktinum *p*, ef til er götuð grennd *G* við *p* þar sem finna má stak *x* þ.a. |*f*(*x*)-*f*(*p*)| geti orðið eins lítið og vera vill.
Sigurdís Harpa Arnarsdóttir

**Sigurdís Harpa Arnarsdóttir** (fædd 3. maí 1964 í Vestmannaeyjum) er íslenskur myndlistarmaður. Hún útskrifaðist úr Myndlistaskóla Akureyrar árið 1994. Sigurdís hefur haldið fjölda einka- og samsýninga á Íslandi og einnig sýnt verk sín  í Danmörku, Noregi, Finnlandi og Þýskalandi.

## Tenglar
* www.sigurdis.is Heimasíða Sigurdísar
Viðskiptavaki

**Viðskiptavaki** (e. *market maker* eða *liquidity provider*) er fyrirtæki eða einstaklingur á fjármálamarkaði sem er „jafnan reiðubúinn að kaupa og selja þá flokka verðbréfa sem hann hefur tekið að sér að sjá um á auglýstu verði. Viðskiptavaki kaupir bréf þau sem hann hefur tekið að sér jafnvel þó að engir aðrir kaupendur finnist á markaðinum. Hann selur jafnframt af eigin bréfum þegar enginn annar seljandi finnst. Með þessu jafnar viðskiptavaki sveiflur sem gætu orðið á endursölumarkaðinum. Viðskiptavakar hafa tekjur sínar af því að kaupa sjálfir verðbréf á ákveðnu verði og selja þau síðan aftur á nokkru hærra verði.”

## Tilvísanir
Kola- og stálbandalag Evrópu

**Kola- og stálbandalag Evrópu** var yfirþjóðleg samtök stofnuð árið 1952 sem voru undanfari Evrópusambandsins. Samtökin voru stofnuð af sex Vestur-Evrópuríkjum eftir seinni heimsstyrjöldina. Stofnríkin voru Belgía, Frakkland, Holland, Lúxemborg, Ítalía og Vestur-Þýskaland. Aðalhvatamaður stofnunar samtakanna var utanríkisráðherra Frakklands, Robert Schuman, sem kom að Schuman-yfirlýsingunni þann 9. maí 1950. Schuman batt vonir sínar við varanlegan frið í Evrópu og sameinuð ríki. Lykillinn að hans mati var að sjá til þess að hagsmunir Frakklands og Þýskalands yrðu sameiginlegir, þar með myndu þjóðirnar ekki fara í stríð á ný.
Jónadab

**Jónadab** er karlmannsnafn, komið úr Biblíunni. Nafnið er notað á Íslandi en telst ekki til viðurkenndra íslenskra mannanafna.

Vottar Jehóva nota nafnið Jónadab um þá sem munu lifa af heimsendi og lifa á jörðu til eilífðarnóns.

## Heimildir
*
Kirkwall

**Kirkwall** (af sumum kölluð **Kirkjuvogur** ) er höfuðborg Orkneyja og stærsta borgin á eyjunum með rúmlega 9000 íbúa.

Gísli Jónsson, íslenskufræðingur nefndi borgina **Kirkjuvöll** 

## Tilvísanir
Öskubuskur

**Öskubuskur** voru kvennahljómsveit (söngsveit) sem var stofnuð af fimm nemendum í Gagnfræðaskólanum í Reykjavík árið 1945. Fáum árum síðar voru aðeins Margrét Björnsdóttir og Sigrún Jónsdóttir eftir. Þær gáfu út fjórar 78-snúninga plötur hjá útgáfunni Tónika árið 1954. Þekktustu lög þeirra af þessum plötum eru „Seztu hérna hjá mér ástin mín“ (Lydia K. Liliuokalani/Jón frá Ljárskógum) og „Bimbó“ (Rodney Morris/Guðmundur Sigurðsson). 

## Heimildir
* Bjarni Bragi Jónsson, „Minningargrein: Margrét Björnsdóttir“, *[[Morgunblaðið]]*, 11. júní 1993 (mbl.is).
*
Yfirþjóðlegt vald

**Yfirþjóðlegt vald** nefnist það vald í alþjóðasamtökum sem er yfir fullveldi ríkja hafið. Þá er fullveldi ríkjanna framselt til yfirstjórnar viðkomandi samtaka. Dæmi um slík samtök er Evrópusambandið.
Músikbúðin

**Músikbúðin** var hljómplötuverslun sem þeir Svavar Gests og Kristján Kristjánsson (K.K.) stofnuðu árið 1953. Búðin var til húsa í Hafnarstræti 8 í miðborg Reykjavíkur. Kristján Davíðsson listmálari teiknaði innréttingar og valdi liti í verslunina sem þótti flott og smekkleg. Fyrst í stað seldi búðin mest hljóðfæri, nótur og innfluttar hljómplötur en árið 1954 byrjaði Músikbúðin að gefa út hljómplötur undir merkinu Tónika. Gefnar voru út tvær raðir: „grænn miði“ fyrir dægurlög og „rauður miði“ fyrir þjóðlög og kórasöng. Músikbúðin var lögð niður árið 1956 og hljómplötulagerinn og útgáfuréttur seldur til Fálkans.

## Útgáfa Tónika
78 snúninga

### Grænn miði
* P-100 - Ragnar Bjarnason með undirleik K.K sextetts, „Í faðmi dalsins“/„Í draumi með þér“. - 1954
* P-101 - Ólafur Briem og Adda Örnólfsdóttir, Tríó Ólafs Gauks, „Yndæl er æskutíð“/„Íslenzkt ástarljóð“. - 1954
* P-102 - Ragnar Bjarnason með undirleik K.K sextetts, „All of me“/Ingibjörg Þorbergs með undirleik K.K sextetts, „Nótt“. - 1954
* P-103 - Öskubuskur, „Bjartar vonir vakna“/„Haderian, hadera“ - 1954
* P-104 - Öskubuskur, „Óskalandið“/„Seztu hérna“ - 1954
* P-105 - Ragnar Bjarnason, „Anna“/„Anna í Hlíð“ - 1954
* P-106 - Ragnar Bjarnason og Sigrún Jónsdóttir, „Heyrðu lagið“/„Stína, ó, Stína“ - 1954
* P-107 - Don Arden, „Eftirhermur“/„Sleeping beauty“ - 1954
* P-108 - Björn R. Einarsson, „Koss“/ Björn R. Einarsson og Gunnar Egilsson, „Ó, pápi minn“ - 1954
* P-109 - Gestur Þorgrímsson, „Á Lækjartorgi“/„Rómeó og Júlía“ - 1954
* P-110 - Öskubuskur, „Bimbó“/„Við mánans milda ljós“ - 1954
* P-111 - Björn R. Einarsson, „Ást í leynum“/ Björn R Einarsson og Gunnar Egilsson, „Til unnustunnar“ - 1954
* P-112 - Öskubuskur, „Karlmenn“/ Björn R Einarsson og Gunnar Egilsson, „Konur“ - 1954
* P-113 - Leikbræður, „Borgin við sæinn“/„Fiskimannaljóð frá Capri“ - 1954

### Rauður miði
* K-500 - Gitte Pyskov, „Circus renz gallop“/„Sverðdansinn“ - 1954
* K-501 - Barnakór Akureyrar og Anna G. Jónasdóttir, „Á berjamó“/„Ég bið að heilsa" - 1954
* K-502 - Barnakór Akureyrar og Anna G Jónasdóttir, „Illur lækur“, „Sumri hallar“/„Sólin ljómar“, „Um sumardag“ - 1954
* K-503 - Smárakvartettinn, „Fyrst ég annars hjarta hræri“/„Kvöldið er fagurt“ - 1955
* K-504 - Smárakvartettinn, „Blærinn í laufi“/„Við lágan bæ“ - 1955
* K-505 - Smárakvartettinn, „Draumkvæði“/„Það er svo margt“ - 1955
* K-506 - Smárakvartettinn, „Góða nótt“/„Logn og blíða“ - 1955
* K-507 - Smárakvartettinn, „Í ljúfum lækjarhvammi“/„Manstu ekki vina“ - 1955

## Tengt efni
* SG-hljómplötur

## Heimild
* 

## Tenglar

* Glatkistan
Mangoldtsfallið

**Mangoldtsfallið** eða **fall von Mangoldts** er heiltölufall, sem kemur við sögu í talnafræði.

## Skilgreining
:\Lambda(n) = \begin{cases} \log p & \mbox{ef }n=p^k \mbox{ fyrir primtolu } p \mbox{ og heiltolu } k \ge 1, \\ 0 & \mbox{annars.} \end{cases}

Fall von Mangolds uppfyllir eftirfarandi:

:\log n  = \sum_{d\,\mid\,n} \Lambda(d),\,

þar sem summan er yfir alla þætti *d* heiltölunnar *n*.

## Tengsl við Dirichletraðir
Mangoldtsfallið er nátengt föllum, sem skilgreind eru með Dirichletröðum, t.d.

:\log \zeta(s)=\sum_{n=2}^\infty \frac{\Lambda(n)}{\log(n)}\,\frac{1}{n^s}

þar sem ζ er Zetufall Riemanns og Re(*s*) > 1. 

Afleiða lograns af zetufallinu verður þá

:\frac {\zeta^\prime(s)}{\zeta(s)} = -\sum_{n=1}^\infty \frac{\Lambda(n)}{n^s}.
Ólafs saga Tryggvasonar

**Ólafs saga Tryggvasonar** er íslensk konungasaga, skrifuð af Snorra Sturlusyni, sem segir frá ævi Ólafs Tryggvasonar Noregkonungs. Hún er hluti af konungasagnasamsteypunni Heimskringlu. Oddur Snorrason, munkur á Þingeyrum, ritaði á latínu sína eigin sögu um Ólaf á síðari hluta 12. aldar og heitir hún til aðgreiningar Ólafs saga Odds. Ólafs saga Odds er ekki varðveitt á latínu en íslenskar þýðingar af henni eru á hinn bóginn varðveittar.

Talið er að Snorri Sturluson hafi að einhverju leyti stuðst við Ólafs sögu Odds munks þegar hann setti saman sína Ólafs sögu í Heimskringlu.

## Tenglar

* Ólafs saga Odds
* Ólafs saga Tryggvasonar hin mesta
Höskuldsey

**Höskuldsey** er eyja sunnarlega á Breiðafirði, norður af Akureyjum. Þar var um langt skeið helsta verstöð á sunnanverðum Breiðafirði og reru þaðan stundum tugir báta. Eyjan er nú í eyði en húsin standa enn og þar er viti. 

Eyjan er láglend og ekki mjög stór og bar ekki mikinn búskap en virðist hafa verið orðin þekkt verstöð mjög snemma því að í Eyrbyggju segir frá því að Þorsteinn þorskabítur hafi drukknað í róðri frá Höskuldsey árið 938 og horfið inn í Helgafell ásamt förunautum sínum. Helgafellsklaustur átti eyna frá því um 1280 og þaðan var mikið útræði allt fram til 1920. Þó var lendingin aldrei góð. Auk heimabæjarins, sem var á miðri eyni, voru þar allmargar búðir og voru sumar einungis notaðar á vertíð en í öðrum var búið allt árið.

Timburhús var reist í Höskuldsey um 1920 og nokkru síðar steinhús en hún fór í eyði 1960. Viti var reistur á austanverðri eynni 1926, en fluttur í nýtt hús árið 1948. Núverandi vitahús er 7,2 metra ferstrendur turn. Ljóseinkenni hans er Fl WRG 6s (þrískipt blikkljós á 6 sekúndna fresti).

Þjóðsögur sögðu að Höskuldsey mundi sökkva ef þar væru samtímis stödd 20 hjón. Ekki er vitað til að það hafi nokkru sinni gerst.
Severo Ochoa

**Severo Ochoa de Albornoz** (fæddur 24. september 1905 í  Luarca í Astúríashéraði á Spáni, dáinn 1. nóvember 1993 í Madríd á Spáni) var spænskur og bandarískur lífefnafræðingur. Hann hlaut nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði árið 1959 fyrir rannsóknir sínar á lífsmíð kjarnsýra.
## Æviágrip
Severo Ochoa fæddist í hafnarbænum Luarca við Biskajaflóann og ólst þar upp fyrstu æviárin, en fluttist sjö ára gamall með móður sinni til Málaga í Andalúsíu eftir að faðir hans dó. Í Málaga gekk hann í skóla og fékk fljótlega mikinn áhuga á líffræði, ekki síst eftir kynni sín af verkum hins fræga spænska taugalíffræðings og nóbelsverðlaunahafa, Santiago Ramón y Cajal. Hann hélt því til náms við læknaskóla Madrídarháskóla árið 1923, en missti raunar af Ramón y Cajal sem þá var nýhættur. Hann lauk námi árið 1929. Tveimur árum síðar kvæntist hann Carmen Garcia Cobian. 
Að námi loknu hélt Ochoa til Otto Meyerhof í Heidelberg í Þýskalandi þar sem hann vann að lífefna- og lífeðlisfræðilegum rannsóknum á vöðvum. Hjá Meyerhof hlaut hann mikilvæga reynslu í rannsóknatækni og –nálgunum sem átti eftir að gagnast honum mjög síðar meir. Næstu árin átti hann eftir að gegna mörgum rannsóknastöðum hjá ýmsum þekktum fræðimönnum í Englandi og á Spáni þar til 1945 að hann fluttist til Bandaríkjanna og gerðist prófessor við við læknaskóla New York-háskóla, en þeirri stöðu gegndi hann allt til 1985, þegar hann flutti aftur til Spánar. Hann lést í Madríd haustið 1993, á 89. aldursári.

## Fræðastörf
Ochoa starfaði lengstan hluta starfsferils síns að rannsóknum á starfsemi ensíma í lífrænum oxunarferlum, svo sem í orkunámsferlum frumunnar. Hann lagði mikið af mörkum til þekkingar á efnaskiptum sykrunga og fitusýra, svo og á lífsmíðaferlum kjarnsýra. Meðal merkra uppgötvana sem rannsóknir hans áttu beinan þátt í má til dæmis nefna líffræðilegt hlutverk B1 vítamíns, smíð ATP um oxandi fosfórun, ljósefnafræðilega afoxun pýridínkirna í ljóstillífun og ýmislegt fleira tengt grunnefnaskiptum lifandi frumna.

Árið 1959 deildi hann nóbelsverðlaununum í lífeðlis- og læknisfræði með Arthur Kornberg fyrir þátt sinn í að útskýra hvernig kjarnsýrurnar, RNA og DNA, eru smíðaðar í lifandi frumum.

## Heimildir
Hergilsey

**Hergilsey** er eyja fremur norðarlega í Breiðafirði. Að sögn Landnámu heitir hún eftir Hergils hnapprass sem þar bjó. Faðir hans var Þrándur mjóbeinn, sem kom til Íslands með Geirmundi heljarskinni, nam hluta Breiðafjarðareyja og bjó í Flatey. Kona hans var dóttir Gils skeiðarnefs, landnámsmanns í Gilsfirði. Sonur Hergils var Ingjaldur, sem kemur við Gísla sögu Súrssonar. Kona Hergils var Þórarna dóttir Ketils ilbreiðs Þorbjarnar tálkna.

Heimildir benda til þess að eyjan hafi ýmist verið byggð eða í eyði fram eftir öldum en árið 1783 flutti maður að nafni Eggert Ólafsson (langalangafi Jochums Eggertssonar) þangað og tókst að byggja Hergilsey svo upp að átján árum síðar bjuggu þar 60 manns. Eyjan er ekki stór en henni fylgja mikil hlunnindi, eggjatekja, fuglatekja, selveiði og fleira og þaðan er stutt á góð fiskimið. Seinna bjó þar Snæbjörn Kristjánsson (1854–1938), landskunnur sjósóknari og héraðshöfðingi og gaf hann út ævisögu sína, *Sögu Snæbjarnar í Hergilsey*, sem þykir einkar góð heimild um mannlíf og búskaparhætti í Breiðafjarðareyjum. Hergilsey fór í eyði 1946.

Eynni tilheyra um þrjátíu úteyjar og hólmar, þar á meðal Oddbjarnarsker. Þaðan réru oft tugir báta. 

## Tenglar
* Fornleifarannsókn í Hergilsey sumarið 2008, eftir Guðrúnu Öldu Gísladóttur (ritstj.), Oddgeir Hansson og Ugga Ævarsson, Fornleifastofnun Íslands, Skýrsla FS432-08053, Reykjavík, 2009
Samhangandi mengi

**Samhangandi mengi** er mengi, sem ekki er mögulegt að skrifa, sem sammengi tveggja opinna, sundurlægra mengja.

## Eginleikar samhangandi grannrúms
Látum *X* vera grannrúm, en þá eru eftirfarnaid eiginleikar jafngildir því að *X* sé *samhangandi*:

* Ekki er mögulegt að skrifa *X* sem sammengi tveggja sundurlægra, lokaðra mengja.
* Einu mengin í *X*, sem eru bæði opin og lokuð er tómamengið og *X*.
* Einu mengin í *X* án jaðars eru tómamengið og *X*.
* Sérhvert samfellt fall á *X* með strjált mengi, t.d. {1, 0}, sem varpmengi er fastafall.

Hlutmengi *D* í grannrúmi *X* er samhangandi þþaa ekki eru til tvö hutmengi, *A* och *B*, sem hvorugt er tómt, þ.a. 

D = A \cup B og (\overline{A} \cap B) \cup (A \cap \overline{B}) = \varnothing.
Karl Weierstrass

**Karl Weierstrass** (ritað **Karl Theodor Wilhelm Weierstraß** á þýsku) (31. október 1815 – 19. febrúar 1897) var þýskur stærðfræðingur. Hann hannaði og kynnti Weierstrassfallið, sem síðar var nefnt eftir honum. Bolzano-Weierstrass setningin er einnig kennd við hann. Georg Cantor var einn nemenda hans. 

## Skilgreining Weierstrass á samfelldni
Weierstrass notaði eftirfarandi ε/δ-skilgreiningu til að skilgreina samfelldni:

\displaystyle f(x) er samfellt í \displaystyle x = x_0 ef fyrir sérhvert \displaystyle \varepsilon > 0\   \exists\ \delta > 0 þ.a.
:\displaystyle |x-x_0|
Fastafall

**Fastafall** er fremur óháhugavert fall, sem er alls staðar fasti, þ.e. fallið *f*(*x*) = *c*, þar sem *c* er fasti, kallast *fastafall* og tekur gildið *c* í öllum punktum *x*. Afleiða fastafalls er eðlilega alls staðar núll.

Ef fastafallið tekur gildið núll, kallast það *núllfall*.
Skólavörðuholt

**Skólavörðuholt** er hæð austan við Tjörnina í Reykjavík og er hæsti punktur í miðborg Reykjavíkur. Efst á Skólavörðuholti er Hallgrímskirkja, helsta kennileiti borgarinnar, og fyrir framan hana er stytta af Leifi Eiríkssyni sem Bandaríkjamenn gáfu Íslendingum í tilefni af Alþingishátíðinni 1930. Skólavörðustígur liggur til austurs upp á holtið frá mótum Bankastrætis og Laugavegar. Á Skólavörðuholti standa líka Listasafn Einars Jónssonar, Iðnskólinn í Reykjavík (Tækniskólinn), Austurbæjarskóli og Vörðuskóli.

Skólavörðuholt hét upphaflega Arnarhólsholt þar sem það er fyrir ofan Arnarhól og var stórgrýttur melur með jökulurð og gott berjaland áður en þar var byggt. Vesturhlíð hæðarinnar er kölluð Þingholt eftir bæ sem þar stóð áður fyrr. Núverandi nafn sitt fékk holtið eftir að Skólavarðan var reist þar árið 1793 en hana reistu skólapiltar úr Hólavallarskóla.  Hún var svo endurhlaðin úr tilhöggnu grjóti 1834. Skólavarðan var rifin 1932 til að rýma fyrir styttunni af Leifi Eiríkssyni. Á 3. áratugnum hannaði Guðjón Samúelsson arkitekt það sem kallað var „háborg íslenskrar menningar“, en þá stóð til að Háskóli Íslands myndi rísa á Skólavörðuholti. Hætt var við þær fyrirætlanir þegar borgarstjórn ákvað að bjóða háskólanum lóð á Melunum árið 1930, en lóðin á holtinu þótti of lítil.

## Eitt og annað
* Á Skólavörðuholti stóð áður fyrr Listvinahúsið, en þar hélt Guðmundur frá Miðdal til og steypti þar rjúpur, fálka og ketti úr leir og brenndi í ofni. Kjarval vann þar líka um tíma.  
* Á fimmta, sjötta og jafnvel sjöunda áratug 20. aldar tíðkaðist það að selja bíla við styttuna af Leifi Eirikssyni. Menn sem vildu selja bíla sína auglýstu þá til sýnis „við Leifsstyttuna“ á einhverjum tíma dagsins.  

## Tengt efni
* Steinkudys

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Í sporöskjunni''; grein í Morgunblaðinu 1993
* ''Margt hefur breyst frá því Skólavörðuholtið var berjastaður''; grein í Morgunblaðinu 1984
* Úr bæjarlífinu, Benedikt Jóhannesson, Lesbók Morgunblaðsins, 40. tölublað (04.10.1936), Bls. 316-317
Nikolaikirkjan í Kíl

**Nikolaikirkjan í Kíl** (*Nikolaikirche*) stendur við aðalmarkaðstorgið í miðborginni og er elsta standandi bygging borgarinnar.

## Saga
Kirkjan var reist á 13. öld, en henni var umbreytt á 14. öld að fyrirmynd Péturskirkjunnar í Lübeck. Á 19. öld var framhlið kirkjunnar endurnýjuð í gotneskum stíl. Kirkjan skemmdist talsvert í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari. Meðan kirkjan brann tókst aðeins að bjarga örfáum hlutum. Nokkrir aðrir gamlir hlutir prýða kirkjuna að innan. Má þar nefna altari frá 1460, skírnarfont frá 1344 og sigurkross frá 1490.

## Andariddarinn

Stór og mikil bronsstytta var sett upp fyrir utan kirkjuna 1928. Hún var af engli með sverði og stóð á úlfi. Styttan átti að sýna á táknrænan hátt sigur hins góða yfir hinu vonda. Þaðan er heitið *Andariddari* komið (*Geistkämpfer*). Nasistum mislíkaði stórum þessi stytta og mátu hana sem úrkynjaða list. Þeir fjarlægðu styttuna 1937, en það tókst að bjarga henni frá bræðsluofnunum. Þegar kirkjan var endurreist og vígð 1954, var styttan aftur sett þar sem hún var áður.

## Þjóðsaga
Til er þjóðsaga sem átti að hafa gerst fyrir nokkru síðan. Í kirkjunni voru ungir kórpiltar að spila með spilastokk meðan presturinn var að predika. Einum piltinum gekk ekki sem best og byrjaði að bölva. Þá hafi Kölski komið inn og snúið hann úr hálsliði, þannig að blóð piltsins slettist á einn vegginn. Aðrir segja að Kölski hafi slegið hann svo fast utanundir að blóðið slettist á vegginn. Síðan hafi kölski tekið dauða piltinn með sér út um gluggann. Blóðflekkurinn en enn sjáanlegur og næst ekki með nokkru móti af. Gluggann er heldur ekki hægt að laga svo vel sé, því alltaf er eitthvað að honum.

## Heimildir
*
Heiltölufall

**Heiltölufall** er raun- eða tvinngilt fall með náttúrlegar tölur sem formengi. Fallið *f* skilgreint f(n) = 1/n er dæmi um einfalt heiltölufall. 

## Dæmi um heiltöluföll
* Mangoldtsfallið
* Mertensfallið
* Möbiusarfall
Weierstrassfall

**Weierstrassfall** eða **Weierstrassfallið** er samfellt fall, kennt við Karl Weierstraß, sem er hvergi deildanlegt.

## Skilgreining

Weierstrassfallið *f* er skilgreint með:

:f(x)= \sum_{n=0} ^\infty a^n \cos(b^n \pi x),

þar sem 0,  b er jávæð náttúrleg, oddatala og

: ab > 1+\frac{3}{2} \pi.

Fallið er samfellt á öllum rauntalnaásnum, en hvergi deildanlegt.

Weierstrass kynnti fallið 18. júlí 1872.
Afdráttarháttur

**Afdráttarháttur** er íslenskur bragarháttur sem er tvöfaldur í roðinu, þ.e.a.s. seinni parturinn leynist í þeim fyrri, því hann kemur af sjálfu sér ef numinn er einn stafur framan af hverju orði. Oft eru aðeins fyrstu tvær braglínur vísna með afdráttarhætti birtar, því mögulegt er að lesa úr fyrripartinum hvað leynist í þeim seinni:

Dæmi:
:Sveinar krjúpa, svellur móður, 
:svanir fljúga. 

Seinni hlutinn yrði þá:

:Veinar rjúpa, vellur óður, 
:vanir ljúga. 

Gísli Jónsson íslenskufræðingur skrifaði einu sinni í þætti sínum *Íslenskt mál* sem birtist reglulega í Morgunblaðinu:
:Einhver mesta raun íslensks máls er að yrkja vísu með afdráttarhætti, svo að vel fari. Afdráttarháttur er þess eðlis að af hverju orði í fyrra hluta vísunnar skal taka fremsta stafinn, og kemur þá seinniparturinn af sjálfkrafa. 

Hann birtir síðan þá vísu (sléttubönd) með afdráttarhætti sem hann taldi vera hina bestu sinnar tegundar. Hún er þannig:
:Skulda stærðir höldum há,
:hárum skallar gróa.
:Kulda tærðir öldum á
:árum kallar róa. 
::(Gísli Konráðsson á Akureyri 1916-2003)
Fleiri dæmi:
:Særður stungum, þreyttur þreyði,
:þræddi menga svið,
:ærður tungum, reittur reiði
:ræddi enga við. 
::(Ragnar Ágústson frá Svalbarði, V-Hún.)

:Drósir ganga, dreyrinn niðar
:drjúpa skúrir.
:Rósir anga, reyrinn iðar
:rjúpa kúrir. 
::(Jóhannes úr Kötlum). 

## Tilvísanir
Sjóminjasafnið í Laboe

**Sjóminjasafnið í Laboe** er safn við austurmörk Kílar í Þýskalandi. Þar má sjá stóran minnisvarða um þýska flotann, kafbát sem hægt er að príla inn í og ýmislegt annað.

## Minnisvarði
Minnisvarðinn í Laboe er 72 metra hár innangengur turn. Turninn var reistur 1936 og vígður af Adolf Hitler og aðmírálnum Adolf von Trotha. Minnisvarðinn er til minningar um fallna hermenn heimstyrjaldarinanr fyrri. Seinna meir var ákveðið að minnisvarðinn skuli einnig vera til minningar um fallna sjóliða í heimstyrjöldinni síðari. 1954 var enn ákveðið að minnisvarðinn skuli einnig vera til minningar um alla sjómenn sem drukknað hafa alls staðar í heiminum. Á jarðhæð inni í minnisvarðanum er salur með minnisbók um fallna sjóliða þýska sjóhersins, en þeir eru samtals 63.686. Þar er einnig fánasafn með þýskum stríðsfánum. Hægt er að komast upp í útsýnispall, annað hvort með lyftu eða með að ganga upp 341 þrep. Minnisvarðinn er mjög vinsæll viðkomustaður ferðamanna. Síðan byrjað var að telja gesti 1954 hafa 14 milljón manns gengir þar inn. Minnisvarðinn sést eins og sjómerki frá Kílarflóa og virðist ásýndum sem stefni á víkingaskipi. Skip sem sigla framhjá heiðra enn í dag minnisvarðann. Fyrir framan minnisvarðann er lítil bygging sem hýsir sögu þýska sjóhersins. Minnisvarðinn er opinn alla daga frá 9:30 til 18:00.

## U 995

Við hliðina á minnisvarðanum er kafbátur á þurru landi. Hér er um U 995 úr heimstyrjöldinni síðari að ræða, sem orðinn er að safni. Kafbáturinn var smíðaður 1943 í Hamborg. Ári seinna fór hann í fyrstu árásarferð sína en hann fór alls í 9 ferðir meðan stríðið stóð yfir, oftast frá Noregi. Í stríðslok lá kafbáturinn í slipp í Noregi. Norðmenn yfirtóku þá bátinn, sem notuðu hann sem skólabát. Árið 1965 skiluðu Norðmenn kafbátnum til Þýskalands. Reyndar borguðu Þjóðverjar eina mörk fyrir, sem táknrænt verð. 1972 var kafbáturinn settur á þurrt land í Laboe og er opinn almenningi. U 995 er einn af 5 þýskum kafbátum sem enn eru til. Allir aðrir sukku eða voru teknir í sundur.

## Skipsskrúfa

Við hliðina á minnisvarðanum er stór og mikil skipsskrúfa til sýnis. Hún er úr þýska herskipinu Prinz Eugen, sem var eina stóra þýska herskipið sem ekki sökk í stríðinu. Í stríðslok notuðu Bandaríkjamenn skipið fyrir kjarnorkutilraunir á Bikini-eyjum í Kyrrahafi, þar sem það valt að lokum og sökk í einu kóralrifinu. Þrjár skipsskrúfur stóðu hins vegar upp úr. 1978 fengu Þjóðverjar eina skipsskrúfuna afhenta og var hún flutt á sjóminjasafnið í Laboe.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Forsæti Ráðs Evrópusambandsins

]

**Forsæti Ráðs Evrópusambandsins**  færist á milli aðildarríkja Evrópusambandsins (ESB) á sex mánaða fresti. Í því felst ábyrgð á fundarstjórn og skipulagi fyrir Ráð Evrópusambandsins.

## Tilvísanir

## Tengill
* Vefur forsætis Svíþjóðar
Fjórfrelsi

**Fjórfrelsi** er hugtak sem vísar til frelsis til flutninga 1) fólks, 2) varnings, 3) þjónustu og 4) fjármagns innan Evrópska efnahagssvæðisins (EES), innri markaðar Evrópusambandsins (ESB) og Íslands, Liechtenstein og Noregs fyrir ríkisborgara Evrópu eða þessara ríkja. Með fjórfrelsinu geta framleiðsluþættir ferðast um tiltölulega hindrunarlaust innan þessa svæðis og samkvæmt kenningunni um hlutfallslega yfirburði myndi slík opin samkeppni leiða til aukinnar stærðarhagkvæmni, sérhæfingar og hagnýtingar.

## Tengill
* Innri markaður Evrópusambandsins (á ensku)
Óðinstorg

**Óðinstorg** er lítið torg á gatnamótum Þórsgötu, Týsgötu, Óðinsgötu og Spítalastígs í miðborg Reykjavíkur. Við Óðinstorg standa meðal annars Hótel Óðinsvé, veitingastaðurinn Snaps, og Norræna félagið.

Torgið var upphaflega byggingalóð sem bæjarstjórn Reykjavíkur keypti af eigandanum árið 1906 til að gera þar torg, en lóðin þótti mjög óhrjáleg. Eftir breytinguna voru nokkrar verslanir stofnaðar við torgið, meðal annars mjólkurbúð og skóbúð, og þar var settur upp auglýsingaturn. Fisksalar voru með söluvagna á Óðinstorgi um tíma, en þá þótti hentugt að selja fisk í nágrenni við mjólkurbúðir þar sem húsmæður versluðu reglulega. Fljótlega eftir að bifreiðar tóku að sjást á götum borgarinnar var farið að nota torgið sem óskipulegt bílastæði og 1949 var það skipulagt sem slíkt. 

Árið 2000 kom fram sú tillaga frá Evu Maríu Jónsdóttur, dagskrárgerðarkonu og fulltrúa íbúa í Miðborgarstjórn, að endurheimta eða gera þrjú smátorg á Skólavörðuholti; Óðinstorg, „Freyjutorg“ (á mótum Freyjugötu, Óðinsgötu og Bjargarstígs) og „Baldurstorg“ (á mótum Baldursgötu, Óðinsgötu og Nönnugötu) en bílum var oft lagt óskipulega á þessum tveimur síðarnefndu gatnamótum. Þessar framkvæmdir voru samþykktar í umhverfis- og skipulagsráði árið 2008. Árið 2010 var síðastnefndu gatnamótunum breytt í lítið torg og vistgötu með blómakerjum og bekkjum og 2018 var Freyjutorg búið til með niðurfelldum sorpgámum, bekkjum og lýsingu. Árið eftir hófust framkvæmdir við Óðinstorg sem var opnað í nýrri mynd árið 2020.
Leptín

**Leptín** er hormón sem stýrir matarlyst. Það myndast í fituvef og er seytt þaðan í blóðrás og berst til frumna annars staðar í líkamanum og hefur áhrif á þær. Leptín berst m.a. til undirstúku heilans og setur af stað efnaferli sem dregur úr matarlyst og veldur þar með minni neyslu en hraða einnig bruna og þar með orkunotkun. Á meðan megrun veldur bæði minni fitu- og vöðvamassa þá eru áhrif leptín eingöngu á fituvef þannig að fitusundrun örvast en hefur ekki sjáanleg áhrif á vöðvavef.

## Gerð
Leptín er sem sagt vatnsleysanlegt próteinhormón með það hlutverk að stýra orkuinntöku. Leptín er framleitt af fituvef líkamanns en vísindamenn eru aðeins nýlega farnir að telja fituvef til innkirtlakerfis. Fituvefur líkamanns og seytifrumur meltingarkerfis (e. gastric chief cells og P/D1) framleiða leptín og seyta því út í blóðið. Þaðan berst það svo til undirstúku þar sem markfrumur þess eru. Hlutverk leptíns er að stýra orkuinntöku með því að vinna gegn hungurtilfinningu.

## Virkni
Leptín vinnur gegn matarlyst á þrjá vegu. Í fyrsta lagi vinnur leptín gegn áhrifum taugapeptíðs Y (e. neuropeptide Y) með því að bindast taugapeptíðs Y taugum og þar af leiðandi kemur það í veg fyrir að taugaboðefnin bindast taugunum og vinnur þannig gegn svengd. Í öðru lagi vinnur leptín gegn áhrifum anandamíðis sem er taugaboðefni sem, eins og taugapeptíð Y, eykur matarlyst. Virkni anandamíð hefur ekki verið fullkomnlega rannsökuð en vitað er m.a. að það tengist sömu viðtökum og THC. Anandamíð getur einnig skert skammtímaminni. Í þriðja lagi þá ýtir leptín undir myndun alpha-melanósortíns (e. α-MSH)  sem er prótín hormón. Alpha-melanósortín stýrir fyrst og fremst myndun melaníns og þar með lit húðar, hárs og nagla. Þrátt fyrir nafnið þá bælir það einnig niður svengd með virkjun 4. melanósortínmóttaka (MC-4).[8] MC4R genið, sem segir til um gerð MC-4 móttaka, getur gallað stýrt offitu. Í músum, og hugsanlega einnig í mönnum, bregst 3. melanósortínmóttaki (MC-3) enn fremur við alpha-melanósortíni  með aukinni brennslu og hitun.

## Offita
Offeitt fólk skortir almennt ekki leptín. Heldur er það orðið illnæmt fyrir því miklu magni leptíns sem er í blóði þeirra. Þessu veldur mataræði, og líklega langvarandi ofmagn leptíns. Inntaka leptíns er því skammvinn hjálp. Líkaminn venst einfaldlega hærra leptínstigi; hann verður þeim mun illnæmari.
Eitt mataræði sem deyfir næmi fyrir leptíni er stórfenglegt ofát á eplum.
 
## Heimildir

* Hreyfiöfl svengdarinnar (doktor.is)
* 
* Wikisíða um Leptín á TitanPad
Frumefni í flokki 11

**Frumefni í flokki 11** í lotukerfinu eru fjórir hliðarmálmar, en þrjá þeirra er algengt að nota í myntir. Þessir málmar eru því stundum kallaðir **myntmálmar**. Þetta eru kopar, silfur, gull og röntgenín sem er óstöðugt geislavirkt tilbúið efni. Fyrir utan röntgenín koma allir þessir málmar fyrir hreinir í náttúrunni og hafa þekkst frá forsögulegum tíma. Þessir málmar eru tiltölulega stöðugir og ónæmir fyrir tæringu og leiða vel rafmagn.



File:Cu-Scheibe.JPG|Koparskífa meðhöndluð til að sýna kristalsgerð
File:Silver_crystal.jpg|Silfurkristall
File:Gold-crystals.jpg|Gullkristallar
Sameiginleg landbúnaðarstefna Evrópusambandsins

**Sameiginleg landbúnaðarstefna Evrópusambandsins** er kerfi niðurgreiðslna til landbúnaðargeira aðildarríkja Evrópusambandsins (ESB). Sem hlutfall af útgjöldum ESB nam sameiginlega landbúnaðarstefnan 48% eða €49,8 milljarðar árið 2006 (aukning um €1,3 milljarð frá 2005). Markmið sameiginlegu landbúnaðarstefnunnar er að sjá til þess að bændur og aðrir þeir sem vinna í landbúnaði hljóti mannsæmandi laun. Sameiginlega landbúnaðarstefnan er eitt elsta verkefni ESB en það var fyrst stofnað til þess að frumkvæði Frakka á sjötta áratug 20. aldar. Stefnan hefur víða verið gagnrýnd fyrir að stuðla að offramleiðslu og slæmri nýtingu. Stærð og umfang kerfisins verður til þess að eftirlit er erfitt og spilling og misnotkun eru algeng.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Um landbúnað á vef ESB
* farmsubsidy.org Gagnagrunur með upplýsingar um viðtakendur niðurgreiðslna sameiginlega landbúnaðarstefnunnar
* Um sameiginlegu landbúnaðarstefnuna  European Navigator
Röntgenín

**Röntgenín** (eftir Wilhelm Conrad Röntgen) er tilbúið geislavirkt frumefni með efnatáknið **Rg** og sætistöluna 111. Þetta efni var fyrst búið til á GSI Helmholtz-þungjónarannsóknarstofnuninni í Darmstadt, Þýskalandi árið 1994. Síðari tilraunir sama rannsóknarhóps hafa staðfest tilvist efnisins. Stöðugasta samsæta þess er 280Rg með helmingunartímann ~4 sekúndur.
Meinhaddur

**Meinhaddur** (fræðiheiti *Brevoortia tyrannus*) er fiskur af síldaætt. Hann er mikið notaður í bræðslu. Meinhaddur lifir á plöntusvifi og getur fullvaxinn fiskur síað allt að fjögur gallon af vatni á mínútu. Meinhaddur hreinsar sjó með að sía hann og stórar torfur af meinhaddi halda þörungablóma í skefjum. Fiskurinn er mikilvægur í vistkerfi sjávar því margir fiskar lifa á honum og hann heldur þörungamengun í skefjum. Meinhaddur hefur verið í miklu magni í Norður-Atlantshafi og heldur fiskurinn sig í stórum torfum sem geta verið 40 km langar. 

Meinhaddur er vinsæll til beitu. Einkenni meinhadds er að fiskurinn rotnar hratt eftir að hann hefur verið veiddur og er hann því aðallega nýttur til bræðslu þ.e. í fiskimjöl, lýsi og áburðar. Fiskurinn framleiðir Omega 3 fitusýrur sem eru nýttar af þeim fiskum sem á honum lifa. 

Möguleikar eru á að nota meinhadd til efnaiðnaðar því við vinnslu fisksins þá má einangra úr vinnsluvatninu yfirborðsvirkt prótein sem er öflugt bindiefni og bleytiefni og því gott til notkunar í lágum styrk. Þetta prótein er er virkt á svæðum milli olíu og vatns og er umhverfisvænt (niðurbrjótanlegt).

## Heimild

* A Fish Oil Story New York Times 16. desember 2009
Rauðisandur

**Rauðisandur** eða **Rauðasandur** er byggðarlag í Vesturbyggð á Vestfjörðum og liggur frá Skorarhlíðum út að Látrabjargi. Undirlendið er fremur mjótt og upp frá því rísa fjöll með bröttum hlíðum og háum hömrum. Allmikið sjávarlón, Bæjarvaðall, sker sveitina í sundur og út frá því liggur langt og mjótt lón til vesturs, en framan við það er rif úr rauðgulum skeljasandi og er nokkuð víst að sveitin dregur nafn af sandinum, þótt í Landnámabók segi að Ármóður rauði Þorbjarnarson hafi numið land á Rauðasandi. 

Rauðisandur er rauður á litinn út af skeljum af hörpudiski.  

Sveitin er grösug og veðursæl og var áður þéttbýl en nú hefur bæjum í byggð fækkað mjög. Helsta höfuðbólið er Saurbær eða Bær. Þar bjuggu ýmsir höfðingjar fyrr á öldum og á 16. og 17. öld var Saurbær sýslumannssetur. Annar þekktur bær á Rauðasandi er eyðibýlið Sjöundá, þar sem hryllileg morð voru framin í byrjun 19. aldar.

Umhverfisstofnun stefnir að því að friðlýsa í áföngum Rauðasand, ásamt Látrabjargi.

## Tilvísandir
Frumlífsöld

**Frumlífsöld** er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 2500 milljónum ára og lauk fyrir 542,0±1,0 milljónum ára. Það nær yfir tímann áður en lífverum tók að fjölga mikið á jörðinni. Þetta er elsta tímabil jarðsögunnar að undanskilinni upphafsöld en saman nefnast þessar tvær aldir forkambríumtímabilið. Tímabilið skiptist í fornfrumlífsöld, miðfrumlífsöld og nýfrumlífsöld.

Einn mikilvægasti atburðurinn sem átti sér stað á frumlífsöld var súrefnisbyltingin þegar óbundið súrefni safnaðist fyrir lofthjúpi jarðar á miðfrumlífsöld. Þetta súrefni varð síðan grundvöllurinn fyrir mikla útþenslu lífríkis jarðar. 

## Tenglar
Oddur Gíslason

**Oddur Gíslason** (1740 – 2. október 1786) var prestur á Miklabæ í Blönduhlíð og er þekktur fyrir þjóðsögur sem urðu til eftir að hann hvarf með dularfullum hætti.

Oddur var sonur Gísla Magnússonar biskups á Hólum og konu hans, Ingibjargar Sigurðardóttur. Hann var stúdent frá Hólaskóla og lauk síðan guðfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla. Hann varð prestur á Miklabæ 1768. Þá var hann ókvæntur en tók sér ráðskonu sem Solveig hét og var ættuð úr Fljótum, en föðurnafn hennar er óþekkt. Séra Oddur bjó í mörg ár með ráðskonunni og hún mun hafa orðið ástfangin af honum, enda var hann að sögn fríður sýnum, hraustur og karlmannlegur, vel stæður og vel ættaður. Hvort sem eitthvað var á milli þeirra eða ekki kvæntist séra Oddur ekki Solveigu, heldur fór hann vorið 1777 og bað Guðrúnar, dóttur séra Jóns Sveinssonar í Goðdölum. Giftust þau stuttu síðar og Guðrún flutti að Miklabæ. Við það varð Solveig sinnisveik og reyndi hvað eftir annað að fyrirfara sér. Það tókst henni að lokum 11. apríl 1778, er hún skar sig á háls. Hún var jarðsett utan kirkjugarðs eins og þá var gert við þá sem förguðu sér sjálfir. Virðast fljótt hafa farið á kreik sögur um að Solveig lægi ekki kyrr í gröfinni.

Það var svo átta árum seinna, 1. október 1786, að séra Oddur fór og messaði í Silfrastaðakirkju en skilaði sér aldrei aftur úr þeirri ferð. Hann kom við á Víðivöllum hjá Vigfúsi Scheving sýslumanni, en þaðan er aðeins rúmur kílómetri að Miklabæ, og reið þaðan einn í myrkri seint um kvöld og mun hafa verið nokkuð ölvaður. Sögur segja að heimilisfólki á Miklabæ hafi heyrst einhver koma á glugga og að Gísli, barnungur sonur prests, hafi verið sendur fram að opna fyrir föður sínum en hann annaðhvort engan séð eða ekki þorað að opna. En þegar komið var út um morguninn stóð hestur prestsins skammt frá bænum en hann sást hvergi. Tugir manna leituðu prests dögum saman en hann fannst ekki.

Miklar þjóðsögur urðu til um hvarf séra Odds og var sagt að Solveig hefði dregið hann (og í sumum útgáfum sögunnar jafnvel hestinn einnig) ofan í gröf sína. Einnig komst á kreik orðrómur um að prestinum hefði verið ráðinn bani af mönnum en ekki draug og var sjálfur sýslumaðurinn nefndur til. En í bréfi sem skrifað er 1789 kemur fram að lík séra Odds hafði fundist þá um vorið í læknum Gegni fyrir neðan bæinn. Sú frétt, ef rétt er, virðist þó hafa farið fremur leynt, ef til vill til vegna þess að allt benti þá til að prestur hefði fyrirfarið sér, sem þýddi að hann átti ekki rétt á legstað í kirkjugarði og eignir hans skyldu falla til konungs. Svo mikið er víst að nokkrum áratugum síðar voru flestir Skagfirðingar sannfærðir um að líkið hefði aldrei fundist og hlyti að liggja í gröfinni hjá Solveigu. En þegar bein sem talin voru úr Solveigu voru grafin upp 1914, flutt að Glaumbæ og jarðsett þar (1937), þá var þar ekkert óeðlilegt að finna.

Einar Benediktsson skáld orti kvæðið *Hvarf séra Odds frá Miklabæ* út frá þjóðsögunni um Odd og Miklabæjar-Solveigu.

## Heimild
* Sölvi Sveinsson: Af Solveigu og séra Oddi. *Skagfirðingabók* 15, Rvík 1986:69–127.
*
Húsfriðunarnefnd ríkisins

**Húsfriðunarnefnd ríkisins** er íslensk nefnd sem vinnur að friðun húsa með menningarsögulegt eða listrænt gildi. Menntamálaráðherra ákveður friðun eða brottfall friðunar að fengnum tillögum húsafriðunarnefndar ríkisins. 

Í húsafriðunarnefnd eiga sæti fimm men. Menntamálaráðherra skipar fjóra menn til fimm ára í senn, tvo samkvæmt tilnefningu þjóðminjaráðs, einn samkvæmt tilnefninugu Arkitektafélags Íslands og einn samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga, en auk þeirra á þjóðminjavörður sæti í nefndinni. Menntamálaráðherra skipar formann úr hópi nefndarmanna. 

Hlutverk húsfriðunarnefndar ríkisins er að stuðla að varðveislu byggingararfs þjóðarinnar í umboði þjóðminjaráðs, að meta hvaða hús sé ráðlegt að friða hverju sinni og gera um það tillögur til ráðherra. Nefndin skal hafa samráð við minjavörð þegar fjallað er um hús eða mannvirki a því svæði sem hann hefur umsjón með. Einnig úthlutar húsfriðunarnefnd ríkisins styrkjum úr húsfriðunarsjóði. 

## Tenglar
* Heimasíða Húsafriðunarnefndar ríkisins
Eósentímabilið

**Eósentímabilið** er jarðsögulegt tímabil sem nær frá því fyrir 55,8 ± 0,2 milljón árum þar til fyrir 33,9 ± 0,1 milljón árum síðan. Það er annar hluti paleógentímabilsins sem aftur er hluti af nýlífsöld. Sjávarstaða var lág. Spendýrin blómstruðu og ýmsir smávaxnir forverar margra nútímategunda komu fram svo sem kattardýr, hestar og fílar. Upphaf tímabilsins er miðað við þessi nútímaspendýr en lok þess miðast við umskiptin miklu þegar miklar breytingar urðu á dýralífi í Evrópu, hugsanlega vegna nokkurra loftsteina sem lentu í Síberíu og þar sem nú er Chesapeake-flói í Norður-Ameríku.
Plíósen

**Plíósen** er tímabil í jarðsögunni fyrir 2,588-5,322 milljón árum og var það síðasta af fimm tímabilum tertíertímabilsins. Á plíósen hélt Alpafelling áfram að þróast. Jarðlög eru einkum storkubergs- og ferskvatnsmyndanir sem eru til marks um lækkandi sjávarstöðu. Landbrú myndaðist milli Suður- og Norður-Ameríku. Spendýr þróuðust og urðu ríkjandi. Apar sem líkjast mönnum komu fram.

Jarðlög frá plíósen finnast allvíða á Íslandi. Tjörneslögin eru þekktust þeirra. Dæmi um fjöll frá plíósen eru Akrafjall og Skarðsheiði. Loftslag fór kólnandi á síðari hluta plíósen enda var þá ísöldin (pleistósen) á næsta leiti.
Óeirðir

**Óeirðir** eru borgaralegar óspektir, oft í tengslum við mótmæli fólks gegn aðgerðum yfirvalda, stofnana eða stórfyrirtækis þar sem mótmælin fara úr böndunum. Oft þarf lögregla þá að loka götum, reyna að sundra hópum fólks, notast við kylfur, rafbyssur, óeirðarskyldi eða skjóta gúmmíkúlum, jafnvel föstum skotum eða nota öflugar vatnsbyssur af þaki tankbíla til að sprauta út yfir mannsfjöldann og/eða reyna að dreifa honum með táragasi.

Á Íslandi geta óeirðir varðað refsingu bæði samkvæmt lögreglusamþykktum og hegningarlögum. Í lögreglusamþykktum er kveðið svo á að uppþot, áflog, óspektir eða önnur háttsemi sem raskar allsherjarreglum megi ekki eiga sér stað á almannafæri og menn megi ekki þyrpast þar saman ef það truflar umferð eða veldur vegfarendum öðrum óþægindum. Slík háttsemi varðar sektum, nema ef um alvarleg brot sé að ræða, þá er hægt að dæma fólk til fangelsisvistar.

## Tengt efni
* Aðgerðastefna
* Borgaraleg óhlýðni
* Beinar aðgerðir
* Listi yfir mótmæli og óeirðir á Íslandi
* Mótmæli
Ár byssunnar

**Ár byssunnar** (enska: *Year of the Gun*) er bandarísk spennumynd eftir John Frankenheimer frá 1991 með Andrew McCarthy, Sharon Stone og Valeria Golino í aðalhlutverkum. Myndin er gerð eftir samnefndri skáldsögu Michael Mewshaw frá 1983. Myndin gerist árið 1978 og fjallar öðrum þræði um ránið á Aldo Moro og blýárin á Ítalíu.