open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stóll

:*Sjá greinina [[Stóll (fjall)|stóll]] sem er um fjallið.*

**Stóll** eða **setgagn** er húsgagn til að sitja á og er með fætur, setu, bak og arma (sem einnig nefnast *(arm)bríkur* eða *stólbrúður*). Í fornu máli var stóll nefndur *sitill* eða *sjötull* en stóll án arma og baks nefnist kollur. Sitji einhver á stól er talað um að hann sitji.

Stólar í farartækjum og samkomusölum, þ.m.t. í kvikmyndahúsum og á Alþingi, nefnast *sæti*. *Hásæti* er tignarheiti á sæti konungs eða annars þjóðhöfðingja. 

## Framleiðsla
Stólar eru framleiddir í stólagerðaverksmiðju og fara í gegnum þungar prófannir áður en það má setjast á honum. Við gæðamat á stólum er helst litið til burðarþol hans sem og hversu vel hann dúar. Burðarþol stóla ræðst mest af lögum stóls, fjölda fóta undir stólnum og úr hverju hann er framleiddur. Garðstóll úr blasti væri helst ætlaður mannveru í kjörþyngd á meðan stólar úr sterkari efnum eins og tré eða stáli gæti borið offitusjúkling.

## Ýmsar tegundir stóla
* *[[Adirondack garðstóll|Adirondack]]* er amerískur garðstóll með bríkum úr tré eða öðru hörðu efni.
* *armstóll* er stóll með bríkum til að hvíla handleggina á. Einnig nefndur *bríkastóll* eða *brúðarstóll*. 
* *drumbstóll* er stóll gerður úr einum viðarbút.	
* *hnallur* er óvandað trésæti, stólkollur. Einnig nefndur *hnakkur*. 
* *hægindastóll* er bólstraður, djúpur stóll til að halla sér aftur á bak í. Einnig nefndur *reiðustóll*, *hvílstóll* eða *lenustóll* (en það síðasttalda er gömul dönsk sletta). 
* *kjaftastóll* er garðstóll, stóll sem auðveldlega má spenna sundur og leggja saman (dúkur þanninn á grind).
* *skrúfstóll* er stóll sem hækka má og lækka setuna á með því að snúa henni. Oft notaður við píanó og þá stundum nefndur *píanókollur*.
* *stólkollur* er lítill, baklaus stóll. Einnig nefndur *kollur*, *knakkur* eða *setuhnakkur*.
* *tröppustóll* er stóll með tröppum, oft innfellanlegum undir stólinn sjálfan. 
* *Blaststóll* er stóll sem oft má finna úti í görðum en eru regnvarnir sökum þess að stólinn er búinn til úr blastefni.
Stararætt

**Stararætt** (fræðiheiti: *Cyperaceae*) er ætt jurta sem á yfirborðinu líkjast grösum eða sefi. Margar tegundir af þessari ætt vaxa í votlendi þótt það sé ekki algilt.

## Ættkvíslir
* *[[Becca]]*
* *[[Blysmus]]*
* *[[Bolboschoenus]]*
* Starir (*[[Carex]]*)
* *[[Cladium]]*
* *[[Cyperus]]*
* *[[Desmoschoenus]]*
* Skúfgras (*[[Eleocharis]]*)
* *[[Eleogiton]]*
* *[[Elyna]]*
* Fífur (*[[Eriophorum]]*)
* *[[Fimbristylis]]*
* *[[Fuirena]]*
* *[[Isolepis]]*
* *[[Kobresia]]*
* *[[Lepidosperma]]*
* *[[Lipocarpha]]*
* *[[Pycreus]]*   
* *[[Rhynchospora]]*
* *[[Schoenoplectus]]*
* *[[Schoenus]]*
* *[[Scirpoides]]*
* *[[Scirpus]]*
* *[[Trichophorum]]*
Skjaldarmerki Íslands

**Skjaldarmerki lýðveldisins Íslands**, eftir 1944, er silfurlitaður kross á himinbláum skildi, með eldrauðum krossi varpað inn í silfurkrossinn. Skjaldarmerkið prýða hinar fjórar landvættir Íslands, ein fyrir hvern landsfjórðung: griðungur (Vesturland), gammur (Norðurland), dreki (Austurland) og bergrisi (Suðurland). Þær standa á helluhrauni. Höfundur skjaldarmerkisins var Tryggvi Magnússon. 

Hinn 12. febrúar 1919 var tekið upp merki, þar sem fáni Íslands er markaður á skjöld. Konungsúrskurðurinn um skjaldarmerkið hljóðar þannig: „Skjaldarmerki Íslands skal vera krýndur skjöldur og á hann markaður fáni Íslands. Skjaldberar eru hinar alkunnu fjórar landvættir, þannig: dreki, gammur, uxi og risi." Þetta var **skjaldarmerki konungsríkisins Íslands**, 1918–1944.

Á fyrri öldum var skjaldarmerki Íslands lengi saltfiskur á rauðum skildi. 


Mynd:Coat_of_arms_of_King_of_Iceland_(13th_century).svg| Skjaldarmerki Konungs Íslands samkvæmt franskri skjaldamerkjabók frá 13. öld geymd í Wijnbergen í Hollandi
Mynd:Coat of arms of the Icelandic Commonwealth.svg|Hugsanlegt skjaldarmerki þjóðveldisins
Mynd:Kingdom of Iceland Coat of Arms.svg|Skjaldarmerki Konungsríkisins Íslands 1919 til 1944
Mynd:Royal coat of arms of Denmark (1903–1948).svg|Skjaldarmerki Kristjáns 10. konungs Íslands 1918 til 1944 og Danmerkur 1912 til 1947. Tákn Íslands er silfurlitur fálki í vinstra horni neðst. Nýtt skjaldarmerki án fálka Íslands 1948.


## Áhugavert efni
* Öðrum en íslenskum stjórnvöldum er óheimilt að nota merkið til auðkenningar. Þrátt fyrir þetta hafa bolir og peysur sem bera það verið seldir á Íslandi í nokkur ár.

## Heimildir
*Saga skjaldarmerkisins – Stjórnarráðið 

## Sjá einnig
* Íslenski fáninn
* Landvættir

## Tenglar
* ''Landvættir Íslands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
Iceland (kvikmynd)

***Iceland*** er bandarísk kvikmynd frá árinu 1942 sem gerist á Íslandi en var þó alfarið tekin upp í Bandaríkjunum.

## Tenglar
* Þegar sármóðguð íslensk stjórnvöld báðu Bandaríkin að endurnefna kvikmynd um Ísland
Stefán Jónsson (1905 - 1966)

:*Þessi grein fjallar um rithöfundinn Stefán Jónsson. Til er aðgreiningarsíða um aðra sem heita [[Stefán Jónsson]].*
**Stefán Jónsson** (fæddur árið 1905, látinn árið 1966.) var rithöfundur og kennari og er líklegast hvað þekktastur fyrir kvæði sín og sögur, ætluð börnum og unglingum, og má þar helst nefna Guttavísur og Hjaltabækurnar þrjár, *Sagan hans Hjalta litla*, *Mamma skilur allt* og *Hjalti kemur heim*.

## Verk
Guttavísur eða *Sagan af Gutta litla*, sem flestir Íslendingar kannast við, kom fyrst út árið 1938 í hefti ásamt nokkrum öðrum kvæðum en áður hafði Stefán sent frá sér smásöguna *Konan á klettinum* og hlotið fyrir hana fyrstu verðlaun í smásagnakeppni Eimreiðarinnar árið 1933.  Hann hlaut sömu verðlaun árið 1940 fyrir smásöguna *Kvöld eitt í september*.  Af öðrum verkum Stefáns má nefna smásagnasafnið *Við morgunsól (1966)*, skáldsögurnar *Vinir vorsins (1941)* og *Óli frá Skuld (1957)* og myndskreytta barnakvæðið *En hvað það var skrýtið (1949)*. Stefán skrifaði tvær skáldsögur fyrir fullorðna, *Sendibréf frá Sandströnd* (1960) og *Vegurinn að brúnni* (1962).

Verk Stefáns eru talin njóta mikillar sérstöðu innan bókmennta fyrir börn og unglinga og fullorðnir kunna ekki síður að meta þau. Þótt hann hafi skrifað barna- og unglingasögur notaðist hann alltaf við eðlislægt raunsæi sitt.  Á sínum tíma sætti Stefán þó nokkurri gagnrýni þar sem persónur hans þóttu ekki alltaf vera gott fordæmi eða hegða sér á hátt sem þótti til eftirbreytni og fyrirmyndar.  Stefán náði hins vegar að snerta mannlegar hliðar lesenda sinna og hélt því ætíð fram og skrifaði ósjaldan í formála bóka sinna að honum þætti varasamt þegar barnasögur væru hreinn barnaskapur. Hann leitaðist við að segja börnum sögur sem gerðu þau að þenkjandi manneskjum og að sama skapi höfða til barnsins í þeim fullorðnu.

Stefán var giftur Önnu Aradóttur.

Kvæðið- *En hvað það var skrýtið* - er eftir Pál J. Árdal (1955)- en - *En hvað það var skrítið* - eftir Stefán Jónsson (1949)

## Útgefin verk Stefáns Jónssonar

*Skáldsögur*

* *Vinir vorsins* (1941)
* *Skóladagar* (1942)
* *Björt eru bernskuárin* (1948)
* *Sagan hans Hjalta litla* (1948)
* *Margt getur skemmtilegt skeð* (1949)
* *Mamma skilur allt* (1950)
* *Hjalti kemur heim* (1951)
* *Fólkið á Steinshóli* (1954)
* *Hanna Dóra* (1956)
* *Óli frá Skuld* (1957)
* *Sendibréf frá Sandströnd* (1960)
* *Börn eru besta fólk* (1961)
* *Vegurinn að brúnni* (1962)
* *Sumar í Sóltúni* (1963)
* *Vetur í Vindheimum* (1964)

*Smásögur*

* *Konan á klettinum* (1936)
* *Á förnum vegi* (1941)
* *Raddir úr hópnum* (1945)
* *Barnabókin* (1946)
* *Dísa frænka og feðgarnir á Völlum* (1952)
* *Hlustað á vindinn* (1955)
* *Þegar skáldin deyja* (1958)
* *Við morgunsól* (1966)

*Ljóð*

* *Sagan af Gutta litla og sjö önnur ljóð* (1938)
* *Hjónin á Hofi* (1940)
* *Það er gaman að syngja* (1942)
* *Lítil bók um dýrin* (1947)
* *En hvað það var skrítið* (1949)
* *Stafabók barnanna* (1949)
* *Aravísur og ýmsar fleiri* (1957)

*Leikrit*

* *Grámann í Garðshorni* (1946)
* *Verkfallið* (1946)
* *Gestirnir* (1946)

## Tenglar

* Umfjöllun um Stefán Jónsson á Glatkistunni
Jón Þórarinsson

**Jón Þórarinsson** (13. september 1917 – 12. febrúar 2012) var íslenskt tónskáld og tónlistarkennari. Jón stundaði tónlistarnám við Tónlistarskólann í Reykjavík og hjá Paul Hindemith við Yale háskólann og sótti eitt sumarnámskeið við Julliardskólann.   Jón var yfirkennari 1947 til 1968 við Tónlistarskólann í Reykjavík, yfirmaður lista- og skemmtideildar Sjónvarpsins frá 1968 til 1979, auk fjölmargra annara vekefna á sviði tónlistar. Jón hefur aðallega samið kammer- og söngverk, en meðal þekktra sönglaga eru *Fuglinn í fjörunni* og *Íslenskt vögguljóð á Hörpu*. Jón samdi einnig hljómsveitar-/kórverkið *Völuspá*.

Jón vann í mörg ár við að safna heimildum og skrifa um tónlistarsögu Íslands en Njáll Sigurðsson tók við þessari vinnu þegar heilsu hans fór hrakandi. Bókin Íslensk tónlistarsaga 1000-1800 var gefin út af Tónlistarsafni Íslands eftir andlát hans í 50 eintökum og rafrænt.

## Tilvísanir
Þórir Baldursson leikur vinsæl íslensk lög

**[[Þórir Baldursson]] leikur vinsæl íslensk lög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1970. Þórir Baldursson, sem hefur útsett allar lagasyrpurnar, leikur á hammond-orgel (og lítið eitt á harmoniku) en með honum eru nokkrir kunnir sœnskir hljómlistarmenn. Bernt Rosengren leikur á altó-saxó-fón, tenór-sax og flautu. Leif Bengtsen á trompet, Dave Maytan á bassa-básúnu, Flemming Jörgensen á trommur, Lennart Nyhlén á gítar og Hjörleifur Björnsson á bassa (en Hjörleifur er íslenzkur hljómlistamaður, sem starfað hefur í Svíþjóð í tœpan áratug). Hljóðritun fór fram í STEREO í fullkomnasta stúdíói Stokkhólmsborgar, AB Europafilm undir stjórn (pro-ducer)  Þóris  Baldurssonar, en tœknimenn voru Gert Palmcrantz og Lars Rosin. Forsíðumynd á  umslagi tók Bengt H. Malmqvist.

## Lagalisti
#Blítt og létt - *Lag - Oddgeir Kristjánsson* 
#Selja litla - *Lag - Jón Jónson frá Hvanná* 
#Viltu með mér vaka í nótt - *Lag - Henni Rasmus*
#Söngur jólasveinanna - *Lag - Jón Múli Árnason*
#Bláu augun þín - *Lag - Gunnar Þórðarson*
#Hún er svo sæt - *Lag - Þorvaldur Halldórsson*
#Þú og ég - *Lag - Gunnar Þórðarson*
#Ship-o-hoj - *Lag - Oddgeir Kristjánsson*
#Vertu sæl mey - *Lag - Ási í Bæ*
#Þórður sjóari -  *Lag - Ágúst Pétursson*
#Ljósbrá -  *Lag - Eiríkur Bjarnason frá Bóli*
#Sveitin milli sanda -  *Lag - Magnús Blöndal Jóhannsson*
#Ást í meinum -  *Lag - Þórir Baldursson*
#Gvendur á eyrinni -  *Lag - Rúnar Gunnarsson*
#Laus og liðugur -  *Lag - Jónatan Ólafsson*
#Fyrsti kossinn -  *Lag - Gunnar Þórðarson*
#Brúnaljósin brúnu -  *Lag - Jenni Jóns*
#Mikið var gaman að því -  *Lag - Steingrímur Sigfússon*
#Játning -  *Lag - Sigfús Halldórsson*
#Við bjóðum góða nótt -  *Lag - Bjarni Böðvarson*
#Sjómannavalsinn -  *Lag - Svavar Benediktsson*
#Síldarvalsinn -  *Lag - Steingrímur Sigfússon*
#Síldarstúlkan -  *Lag - Árni Björnsson*
#Landleguvalsinn -  *Lag - Jónatan Ólafsson*
#Ágústnótt -  *Lag - Oddgeir Kristjánsson*
#Bjartar vonir vakna -  *Lag - Oddgeir Kristjánsson*
#Við eigum samleið -  *Lag - Sigfús Halldórsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Iceland

**Iceland** er enska heitið yfir Ísland, og getur átt við:
*Iceland, breska verslunarkeðju.
*Iceland, bandaríska bíómynd frá árinu 1942.
Iceland (verslunarkeðja)

**Iceland Foods Ltd** er bresk verslunarkeðja sem sérhæfir sig í frosnum matvælum. Hún var að stærstum hluta í eigu Landsbankans og Íslandsbanka en var seld eftir efnahagshrunið. Hún rekur sex verslanir á Íslandi.

## Tenglar
* Heimasíða
* ''Grunur um risavaxna fléttu''; grein af rúv.is 25. okt. 2010

## Heimildir
Þrjú á palli - Ljóð Jónasar Árnasonar við erlend þjóðlög

**Ljóð Jónasar Árnasonar við erlend þjóðlög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Ljósmyndir og útlit plötuumslags Björn Björnsson. Þrjú á palli eru Troels Bendtsen, Edda Þórarinsdóttir og Halldór Kristinsson. Auk þeirra leikur Ríkharður Örn Pálsson á bassa. 

## Lagalisti
#Þjóðsaga - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Þegar sérðu bylgjur brotna - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Óður til hreystinnar - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason* 
#Hin svarta Satans hjörð - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Hinn sigurglaði sveinn - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Klara Klara - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Lífið er lotterí - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*  
#Efemía - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Mjöll á furugrein - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Dirrindí - *Lag - texti: Írskt þjóðlag — Maron Vilhjálmsson*
#Gvendur í Bakkabót - *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
#Þorrablót -  *Lag - texti: Erlent þjóðlag - Jónas Árnason*
Ragnar Bjarnason - Ragnar Bjarnason

**Ragnar Bjarnason**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1969. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Útsetningar allar gerði Jón Sigurðsson og stjórnar hann fimmtán hljóðfœraleikurum, sem koma við sögu í undirleik. Ljósmynd á framhlið tók  Kristján Magnússon. 

## Lagalisti
#Ég bið þig forláts - *Lag - texti: J.  South — Iðunn  Steinsdóttir* 
#Það er af og frá - *Lag - texti: Wayne/ Manzanero — Iðunn Steinsdóttir*
#Oft er flagð undir fögru skinni - *Lag - texti: H. Howord/B. Owens — Iðunn  Steinsdóttir* 
#Vina, kom heim - *Lag - texti: Jim Webb — Iðunn Steinsdóttir*
#Fljúgðu þröstur - *Lag - texti: G. Vlclellan — Iðunn Steinsdóttir*
#Forboðin ást - *Lag - texti: Parker/Lanjean — Áslaug  Ólafsdóttir*
#Fiðrildi ástarinnar - *Lag - texti: Lind — Iðunn Steinsdóttir*
#Ekkert í heiminum (Úr söngleiknum  ,,Eg vil, ég vil") - *Lag - texti: T. Jones/H. Schmidt — Iðunn  Steinsdórtir*
#Vertu bara kaldur og klár - *Lag - texti: J. DeShonnon  — Jónas  Friðrik*
#Minningar - *Lag - texti: B. Strange/S. Dovies — Iðunn Steinsdóttir*
#Þrjú létt högg - *Lag - texti: Levine/ R. Brown — Jónas  Friðrik*
#Barn -  *Lag - texti: Ragnar Bjarnason — Steinn  Steinarr*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Boðháttur

**Boðháttur**  er einn af mörgum háttum sagna sem gefur til kynna skipun, bann eða boð.

## Í íslensku
Í íslensku er boðhátturinn alltaf í annarri persónu og stendur alltaf fremst í setningu. Tvær leiðir eru til að mynda boðhátt í íslensku: stýfður boðháttur og viðskeyttur boðháttur. 

### Stýfður boðháttur
Fyrsta leiðin er að finna stofn sagnorða (sem er gert með því að taka nafnháttinn (að hoppa, að elska) og fjarlægja endinguna *-a* nema þetta sé veik sögn sem endar á *-aði* í þátíð eins og *skrifa*) og kallast þetta stýfður boðháttur og er hann í annarri persónu eintölu. 

#### Dæmi
* *Tak* sæng þína og *gakk*!
* *Les* þú þessar bækur drengur!
* *Vinn* núna verk þín!
* *Hlæ* þú ekki að mér stúlka!

### Viðskeyttur boðháttur
Viðskeyttur boðháttur er þegar fornafni (*þú* eða *þið*) er skeytt aftan á stofn sagnar og tekur breytingum í samræmi við grannhljóð. Boðháttur annarrar persónu fleirtölu hefur sama form og framsöguháttur nútíðar. Persónufornafninu *þið* er ýmist sleppt eða haft á eftir boðhættinum. 

Dæmi: *Farið* (þið) út! (Samanber „Þið farið út“ þar sem sögnin er í framsöguhætti.)

Hægt er að mynda boðhátt af sögninni *að vinna* (stýfður *vinn*, viðskeyttur fleirtölu *vinnið*) en hann er sjaldan notaður.

#### Dæmi
* *elska* (stýfður) + *þið* (fornafn) → *elsk*'ið***
*: ''Elskið'' friðinn börnin góð.
* ''flyt'' (stýfður) + ''þú'' (fornafn) → ''flyt'''tu***
*: *Flyttu* allt draslið út.
* *lem* (stýfður) + *þú* (fornafn) → *lem*'du***
*: ''Lemdu'' ekki bróður þinn Elsa.
* ''keyr'' (stýfður) + ''þú'' (fornafn) → ''keyr'''ðu***
*: *Keyrðu* mig út í búð.

## Boðháttur í öðrum tungumálum
### Í ensku
Í ensku hafa boðháttur („Jump!“ (hoppaðu)) og nafnháttur (to jump (að hoppa)) sama form.
Dæmi: 
* „Paul, *do* your homework now!“ (enska)
*: „Páll, *sinntu* heimanáminu þínu núna!“ (íslenska)
* „*Go* to Stella's place and get some sugar.“ (enska)
*: „*Farðu* heim til Stellu og náðu í sykur.“ (íslenska)

Boðháttur fyrstu persónu fleirtölu (us, „við“) er gefinn til kynna með orðasambandinu *let's* (bókstaflega *lof okkur* en samsvarar frekar *við skulum*).
Dæmi:
* „*Let's* go.“ sem er stytting á „*Let* us go.“ (enska)
*: „*Förum*.“ (íslenska)

### Í latínu
Í latínu er boðháttur notaður.
Dæmi:
* „*Festina!* Cibus defrigescet.“
*: (á íslensku: *Flýttu* þér. Maturinn mun kólna.)
* „*Cave* canem!“
*: (á íslensku: *Varastu* hundinn!)
* „*Vade* retro me!“
*: (á íslensku: *Farðu*/*Vík* [burt] frá mér!)

Þegar boðháttur í latínu er settur í fleirtölu bætist oftast *-te* við boðháttinn í fleirtölu.
* „*I* adverso flumine.“
*: (á íslensku: *Gakktu* [á] móti strauminum.)
* „*Ite* adverso flumine.“
*: (á íslensku: *Gangið* [á] móti strauminum.)
* „*Plaudite*, amici, comedia finita est.“
*: (á íslensku: *Klappið*, vinir, því gamanleiknum er lokið.)

## Heimildir


## Tenglar
* Umfjöllun um viðtengingarháttinn á Málfræðivef Eyþórs. 
* 
* 
* 
* 
*
Colin Archer

**Colin Archer** (22. júlí 1832 – 3. febrúar 1921) var skipaverkfræðingur og skipasmiður frá Larvik í Noregi. Var hann af skoskum uppruna en foreldrar hans fluttu til Noregs 1825.

Skipasmíðastöð hans var þekkt fyrir að smíða endingargóð og örugg skip. Þekktasta skipið sem Colin Archer byggði er án efa skipið *[[Fram (skip)|Fram]]*, sem tók þátt í leiðöngrum á Norðurpólinn og seinna í leiðangri Roald Amundsen á Suðurpólinn. Það er til sýnis í Framsafninu í Osló. 

Archer er líka þekktur fyrir seglskútu sem hann hannaði fyrir Redningsselkabet (norska björgunarsveitin) sem þeir notuðu í mörg ár. Í dag eru þeir bátar venjulega kallaðir *Colin Archer*. Fyrsti björgunarbáturinn *Colin Archer RS 1* er enn til og er notaður sem safnskip.

Archer eyddi miklum tíma í að reikna út hvernig góður skipsskrokkur ætti að vera. Verk hans eru enn í dag notuð við hönnun nýrra skipa. Björgunarskúturnar hans voru notaðar í Noregi langt fram á 20. öld og enn eru skútur smíðaðar eftir teikningum hans. 

## Hlekkir
*Ævisaga Colin Archer 
*Heimasíða RS 1 
*Framsafnið 
*Siglingakeppni til heiðurs Colin Archer
Eddukórinn - Jól yfir borg og bæ

**Eddukórinn - Jól yfir borg og bæ**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Hljóðritun fór fram í stereo í Háteigskirkju í Reykjavík undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Útsetningar, undirleik og stjórn hljómsveitar sá Jón Sigurðsson um. Ljósmyndir á plötuumslagi tók Gunnar Hannesson af Árbæjarkirkju. Eddukórinn skipa: Hjónin Sigríður Sigurðardóttir (sópran) og Friðrik Guðni Þórleifsson (bassi), hjónin Sigrún Jóhannesdóttir (sópran) og Gunnar Guttormsson (tenór), hjónin Sigrún Andrésdóttir (alt) og Sigurður Þórðarson (bassi) og svo Guðrún Ásbjörnsdóttir (alt), Ásta Valdimarsdóttir (alt) og Örn Gústafsson (tenór). (Þó að þau séu níu, þá syngja þau aldrei fleiri en átta á plötunni, þar sem Ásta Valdimarsdóttir og Sigrún Andrésdóttir skipta nokkrum lögum á milli sín). 

## Lagalisti
#Bráðum koma jólin - *Lag - texti: Franskt þjóðlag  —  Friðrik Guðni Þórleifsson*
#Grenitré - *Lag - texti: Grieg  —  Friðrik G. Þórleifsson*
#Jólin eru að koma - *Lag - texti: Elín Eiríksdóttir* 
#Höldum heilög jól - *Lag - texti: Franskt þjóðlag  —  Friðrik G. Þórleifsson*
#Betlehem - *Lag - texti: P. Brooks — Friðrik G. Þórleifssonl*
#Þeir koma þar (Göngusöngur hirðingjanna) - *Lag - texti: Franskt þjóðlag  —  Friðrik G. Þórleifsson*
#Á jólunum er gleði og gaman - *Lag - texti: Spœnskt þjóðlag  —  Friðrik G. Þórleifsson*
#Jól yfir borg og bæ - *Lag - texti: Austurrískt þjóðlag  —  Friðrik G. Þórleifsson*
#Jólasveinarnir - *Lag - texti: Ingunn Björnsdóttir —  Jóhannes úr Kötlum*
#Kom allir hér - *Lag - texti: Þýzkt þjóðlag  —  Friðrik G. Þórleifsson*
#Hring, þú bjallan fagra - *Lag - texti: Sœnskt þjóðlag — Friðrik G. Þórleifsson*
#Upp, þér hirðar -  *Lag - texti: Amerískur negrasálmur —  Friðrik G. Þórleifsson*
Þrjú á palli - Hátíð fer að höndum ein

**Hátíð fer að höndum ein** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Hljóðritun fór fram í Diekestúdíó í Stokkhólmi undir stjórn (pro-ducer) Þóris Baldurssonar, en tœknimaður við hljóðritun var Lars Wallander. Útsetningar sá Jón Sigurðssonum og hafa *Þrjú á palli* fyrir tilstilli Jóns, líklega aldrei gert betur, því að hann nýtir hverja rödd til hins ýtrasta í útsetningum sínum. Ríkarður Pálsson leikur með á kontrabassa og Claes Hellman á flautu. Björn Björnson réði útliti plötuumslags. Styttan á forsíðunni, sem sýnir vitringana hjá þeim Maríu, Jósef og Jesúbarninu, er frá 15. öld, skorin í tré og máluð. Í textaopnunni er mynd af altarisklæði frá Reykjum í Tungusveit, gert á 16. öld. Hvortveggja er í Þjóðminjasafni Íslands og myndir birtar með leyfi þess. 

## Lagalisti
#Hátíð fer að höndum ein
#Það á að gefa börnum brauð
#Borinn er sveinn í Betlehem 
#Gilsbakkaþula
#Með gleðiraust og helgum hljóm
#Komdu til mín fyrsta kvöldið jóla
#Englasveit kom af himnum há
#Immanúel oss í nátt
#Frábæra-bæra
#Grýlukvæði
#Frelsarinn er oss fæddur nú
#Góða veislu gjöra skal  

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Oceansize

**Oceansize** var ensk framsækin rokkhljómsveit frá Manchester á Englandi hún var stofnuð árið 1998 og starfaði til 2011.

## Breiðskífur
**[[Effloresce]]* (2003)
**[[Everyone Into Position]]* (2005)
**[[Frames]]* (2007)
* *[[Preserved While the Bodies Float Up]]* (2010)

## Stuttskífur
* Amputee (1999)
* A Very Still Movement (2001)
* Relapse (2002)
* Music for Nurses (2004)
* Home & Minor (2009)
Vilhjálmur og Elly Vilhjálms syngja jólalög

**Vilhjálmur og Elly Vilhjálms syngja jólalög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Útsetningar og hljómsveitarstjórn, Jón Sigurðsson.

## Lagalisti
#Jólaklukkur - Bæði syngja -*Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Loftur Guðmundsson*
#Jól á hafinu - Vilhjálmur syngur - *Lag - texti: Steer/Hansen - Jóhanna G. Erlingsson*
#Gefðu mér gott í skóinn - Elly syngur - *Lag - texti: J. Marks - Ómar Ragnarsson* 
#Jólin allstaðar - Bæði syngja - *Lag - texti: Jón Sigurðsson - Jóhanna G. Erlingsson*
#Snæfinnur snjókarl - Vilhjálmur syngur - *Lag - texti: Nelson/Rollins - Hinrik Bjarnason*
#Hvít jól - Bæði syngja - *Lag - texti: Irving Berlin - Stefán Jónsson*
#Hátíð í bæ - Vilhjálmur syngur - *Lag - texti: Bernhard - Ólafur Gaukur*
#Jólasnjór - Bæði syngja - *Lag - texti: Livingstone/Evans - Jóhanna G. Erlingsson*
#Ég sá mömmu kyssa jólasvein - Elly syngur - *Lag - texti: Connor - Hinrik Bjarnason*
#Jólasveinninn minn - Bæði syngja - *Lag - texti: Autry/Haldeman - Ómar Ragnarsson*
#Litla jólabarn - Elly syngur - *Lag - texti: Worsing/Anderson —  Ómar  Ragnarsson*
#Jólin koma - Vilhjálmur syngur -  *Lag - texti: Spielman/Torre — Ómar  Ragnarsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Verðbólga

**Verðbólga** er hugtak í hagfræði, og mælir verðhækkun yfir ákveðið tímabil og er oftast miðað við 12 mánaða tímabil. Þegar talað er um verðbólgu er venjulega átt við almenna hækkun í verði vara og þjónustu sem heimili neyta. Verðbólga kemur fyrst og fremst til vegna peningaprentunar. *Kostnaðarverðbólga* er verðbólga sem er tilkomin vegna þess að laun hækka umfram framleiðni. Óðaverðbólga var heiti sem notað var í fjölmiðlum á 8. áratug 20. aldar til að lýsa verðbólgu á Íslandi og víðar í heiminum, þar sem verðhækkanir mældust í mörgum tugum prósentna á ársgrundvelli eða jafnvel vel yfir 100%. Verðhjöðnun er andstæða verðbólgu og þýðir að verðlag lækkar: þ.e.a.s. að verð á vörum og þjónustu lækkar.

Hæst varð verðbólga á Íslandi 1983 eða 70 %. Hafði verðbólgan farið úr böndunum síðari hluta árs 1982 og febrúar-mars '83 mældist hún 225 % á ársgrundvelli en mjög gekk að draga úr henni þannið að í lok september var verðbólgan komin niður í 0,5 % milli mánaða.

## Tenglar
* Hvað er verðbólga?; grein úr Morgunblaðinu 1983
* 
* 
* Hvað er verðbólga?''; grein í Þjóðviljanum 1978
* ''Þróun verðbólgunar á Íslandi í 15 ár''; grein í Morgunblaðinu 1976
Apple (aðgreining)

**Apple** getur átt við:
* Apple Inc., bandarísk raftækjafyrirtækið.
* Apple Records, enska tónlistafyrirtækið.
Framfærsluvísitala

**Framfærsluvísitala** er vísitala sem mælir breytingar á framfærslukostnaði meðalfjölskyldu. Meðalfjölskyldan, sem miðað er við, er hin svokallaða vísitölufjölskylda, þ.e.a.s. hjón með tvö börn (3,98 einstaklingar). 

Grunnur framfærsluvísitölu byggir á niðurstöðum rannsókna Hagstofunnar yfir visst tímabil. Þeir útgjaldaþættir sem mest vægi hafa eru t.d. húsnæði, bifreið, matvörur, föt, skemmtanir o.s.frv. Vísitala framfærslukostnaðar er reiknuð fjórum sinnum á ári og sýnir verðlag í byrjun febrúar, maí, ágúst og nóvember.
Byggingarvísitala

**Byggingarvísitala** er vísitala sem mælir hvernig kostnaður við húsbyggingar breytist frá einum tíma til annars.
Gjøa

**Gjøa** var fyrsta skipið til sigla norðvesturleiðina milli Atlantshafsins og Kyrrahafsins. Áhöfn sex manna með Roald Amundsen við stjórnvölinn fór leiðina á þremur árum. Var siglt frá Osló 1903 og kom skipið til Nome í Alaska 1906. 

Skipið var frosið fast allt að tvö ár af þeim þremur sem ferðin tók og minnir því um margt á ferðalag Fram sem Fridtjof Nansen stýrði 1895. Leiðangursmenn Gjøa notuðu tímann til mælinga svo hægt væri að ákvarða staðsetningu segulnorðurs og einnig var áhersla á að rannsaka og kynnast menningu Inúíta.

## Tenglar
* Minnismerki í San Francisco 
* Norska sjóminjasafnið 
* Myndir af Gjøa
Lánskjaravísitala

**Lánskjaravísitala** er vísitala sem var í upphafi reiknuð út frá vísitölu neyslu og byggingarvísitölunni - þ.e.a.s. að 2/3 framfærsluvísitölunnar eru lagðir saman við 1/3 af byggingarvísitölunni og þá fékkst út lánskjaravísitalan. Árið 1990 var vísitölunni breytt þannig að þrjár vísitölur giltu jafnt, vísitala neyslu, launavísitala og byggingarvísitala. Árið 1995 var vísitölunni breytt aftur þannig að nú fylgir lánskjaravísitala eingöngu vísitölu neyslu.

Lánskjaravísitala var fyrst reiknuð í júní 1979 á grundvelli laga 13/1979, Laga um efnahagsráðstafanir, sem eru ekki lengur í gildi. Á áttunda áratugnum var óðaverðbólga á Íslandi og lögin voru sett til að minnka verðbólgu. 

Undir lok áttunda áratugar  síðustu aldar voru erlendar skuldir okkar orðnar það miklar að gjaldþrot virtist yfirvofandi, sérstaklega vegna þess hve USA dollar hrapaði mikið í verði, vegna olíukreppunnar og stríðsreksturs USA í öðrum heimshlutum. Íslensku bankarnir voru komnir í erfiðleika vegna rangrar notkunar á þeim litla gjaldeyri sem fyrirtæki okkar seldu fyrir. Og ef við setjum fáeina punkta um árin 1979 - 1985, tel ég að flestir sem eitthvað þekkja til peningamála geti séð í hve miklar ógöngur fjármál okkar voru komin.

Á árinu 1979 framkvæmdar umfangsmiklar breytingar á skráningu lánsfjár, í því augnamiði að auka  veltufé bankanna. Þau lög áttu að taka gildi strax, en voru hins vegar ekki sett af stað fyrr en á árinu 1982.

Við árslok 1980 var framkvæmd stórfengleg gengisbreyting á ísl. krónunni, sem tæki gildi frá 01.01. 1981. Þar var verðgildi á 100 kr. 1980, verða að *einni nýkrónu* við upphaf ársins 1981. Niðurfærsla verðlags og eigna yrði á sama veg.

Á árinu 1982 var sett af stað innheimta verðtryggingar lánsfjár, sem getið hafði verið um í lögum ríkisstjórnar á árinu 1979, sem fékk nr. *13/1979, Lög um efnahagsráðstafanir.*
Vefverslun

**Vefverslun** er verslun sem fer fram á Internetinu. Oftast er um einhvers konar afbrigði af áskriftarverslun eða póstverslun að ræða. Gott dæmi um vefverslun er Amazon.com.
Mótorhjól

**Mótorhjól** eða **vélhjól** er bifhjól knúið sprengihreyfli, sem hefur meira rúmtak en 50 cm3. *[[Torfæruhjól]]* eru notuð í akstri á vegleysum eða í torfærukeppnum, en *götuhjól* aðeins á góðum vegum. *Kappaksturshjól* eru hraðskreið mótorhjól notuð í mótorhjólakappakstri.

Ökutæki sem eru í grunninn hönnuð eins og reiðhjól, en hafa hjálparmótor eru flokkuð sem tegund af reiðhjólum, kölluð pedelecs á ensku, háð nokkrum skilyrðum samkvæmt tilskipun ESB, 2002/24. Skilyrðin eru: Vélin er bara er virkur ef stigið er á pedölunum, hámarksafl vélar er 250 W, og ennfremur minnki aflið úr vélinni eftir sem hraðinn aukist, uns vélin veiti enga aðstoð við 25 km hraða.

## Sjá einnig
* Bifhjól
* Fjórhjól
* Létt bífhjól
* Skellinaðra
* Vespa

* Mótorhjólasafn Íslands

## Tengill

*  Stutt grein European Cyclists Federation um E-Mobility
Nýja Frakkland

**Nýja Frakkland** er heiti á þeim svæðum sem Frakkar lögðu undir sig í Nýja heiminum frá því að Jacques Cartier hóf könnun Lawrencefljóts árið 1534 þar til Frakkar létu Spáni og Bretlandi landsvæði sín eftir árð 1763. Á hátindi sínum náði Nýja Frakkland frá Nýfundnalandi í austri að Klettafjöllum í vestri, og frá Hudsonflóa í norðri að Mexíkóflóa í suðri.
Nýi heimurinn

**Nýi heimurinn** er heiti sem var notað af fyrstu landkönnuðum Ameríku þar sem sú heimsálfa var ný fyrir þeim, meðan Gamli heimurinn var sá heimur sem þeir þekktu fyrir (Evrópa, Afríka og Asía). Kristófer Kólumbus notað fyrstur hugtakið *novi orbis* um Ameríku. Árið 1516 gaf Pietro Martire út ritið *De orbe novo* um landkönnun Spánverja í Ameríku.

Hugtakið er einkum notað í samhengi við fyrstu könnunarleiðangra og landnám Evrópubúa í Norður- og Suður-Ameríku. Í líffræði er oft talað um gamlaheimstegundir og nýjaheimstegundir þegar talað er um tegundir sem urðu eftir í Ameríku við aðskilnað meginlandanna og þróuðust í aðrar áttir en sömu tegundir í Gamla heiminum.
Vínland

**Vínland** er nafn á svæði í Norður-Ameríku sem Leifur heppni fann um árið 1000. Árið 1960 fundust rústir byggðar norrænna manna í L'Anse aux Meadows nyrst á Nýfundnalandi. Norsku fornleifafræðingarnir Helge Ingstad og Anne Stine Ingstad grófu rústirnar upp, og rituðu tveggja binda verk um niðurstöðurnar. Ekki er hægt að fullyrða hvort staðurinn er Vínland, sem sagt er frá í fornritum. 

Árið 1957 fannst kort, Vínlandskortið, sem sýnir staðsetningu Vínlands. Kortið var greint og kom í ljós árið 2021 að það er falsað. 

## Tenglar
* ''Vínland Þorfinns karlsefnis og Guðríðar Þorbjarnardóttur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2001
*  Páll Bergþórsson, ''Vínlandsgátan'', Mál og menning,Reykjavík, 1997  
* Halldór Hermannsson, Vínlandsferðirnar,Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 1. tölublað (01.04.1919)
## Tilvísanir
Feðginin Sigurður Ólafsson og Þuríður Sigurðardóttir syngja saman

**Feðgin syngja saman**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Jón Sigurðsson stjórnar hljómsveitinni er leikur undir og útsetti öll lögin og veit ég, að margir eru mér sammála um, að hann hefur heldur betur blásið rykinu af þessum gömlu lögum og klætt  þau í búning ársins 1971. Ljósmyndir á plötuumslagi tók Kristján Magnússon. 

## Lagalisti
#Æskuminning - Bæði syngja - *Lag - texti: Ágúst Pétursson - Jenni Jóns* 
#Rökkvar í runnum - Sigurður syngur - *Lag - texti: Jónatan Ólafsson - Fríða Sæmundsdóttir*
#Í Reykjavík - Þuríður syngur - *Lag - texti: Hjördís Pétursdóttir - Jenni Jóns* 
#Hvar sem liggja mín spor - Bæði syngja - *Lag - texti: N.R. Bakalainikov - Ókunnur*
#Árin líða - Þuríður syngur - *Lag - texti: Matthías Á. Mathiesen - Ólafur Pálsson*
#Hreðarvatnsvalsinn - Bæði syngja - *Lag - texti: Knútur R. Magnússon - Atli Þormar*
#Vals Moderato - Bæði syngja - *Lag - texti: Magnús Pétursson*
#Ljósbrá - Sigurður Syngur - *Lag - texti: Eiríkur Bjarnason - Ágúst Böðvarsson*
#Kveðja förumannsins - Bæði syngja - *Lag - texti: Gunnar Ingólfsson*
#Játning - Þuríður syngur - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Tómas Guðmundsson*
#Nóttin og þú - Sigurður syngur - *Lag - texti: Steingrímur Sigfússon - Lárus Sigfússon*
#Við gengum tvö - Bæði syngja -  *Lag - texti: Friðrik Jónsson - Valdimar Hólm Hallstað*
Grenndarhópurinn

**Grenndarhópurinn** er þyrping um 30 stjörnuþoka, sem inniheldur m.a. Vetrarbrautina.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Grenndarhópurinn
Hjól

:*Orðið getur líka átt við [[reiðhjól]] eða [[vélhjól]].*

**Hjól** er hringlaga hlutur sem er festur á öxul sem snýst í legu. Hjólið er lykilhluti öxulhjólsins sem er ein af sex grunnvélum klassískrar vélfræði. Hjól með öxli eru notuð til að flytja þunga hluti eða vinna önnur verk í samsettum vélum þar sem þarf að draga úr núningi. Hjól eru lykilþættir í talíum, snúningshjólum leirkerasmiða, stýrishjólum á skipum og bílum, og þar fram eftir götunum.

Hjól eru notuð í flutningum. Þau draga úr núningi með því að rúlla um öxul sinn ef vægi er beitt á þau, til dæmis þyngdarafli eða öðrum ytri kröftum eða átaki. Talið er að hjólið hafi fyrst verið fundið upp í Mesópótamíu á nýsteinöld og Súmerar fundu upp á því að nota snúningshjól í leirkeragerð, en ekki er vitað hvort notkun þess breiddist út þaðan eða hafi þróast í öðrum heimshlutum með sjálfstæðum hætti.
Lögskýring

**Lögskýring** er sú aðgerð að skýra sett lög.

Greinarmun má gera á því að rannsaka merkingu lagagreinar (skýring), eða hitt að „ákveða hvaða tilvik megi falla undir lagareglu (heimfærslu)“. Sá greinarmunur hefur þó ekki mikla þýðingu fyrir íslenskum dómstólum.

Almennt er talið að lögskýringarleiðir séu þrjár. Almenn lögskýring, þrengjandi lögskýring og rýmkandi lögskýring.

## Tilvísanir
Vaxtavextir

**Vaxtavextir** eru vextir af vöxtum; þá er átt við að á vaxtagjalddaga eru vextirnir reiknaðir af upprunalegum höfuðstól að viðlögðum fyrri vaxtagreiðslum. Algengt dæmi eru almennir innlánareikningar sem bera árlega vexti, ef launþegi leggur 1.000 krónur inn á reikning með 10% ársvöxtum munu innvextir að ári liðnu vera 100 krónur og þær leggjast ofan á höfuðstólinn.  Næsta vaxtagjalddaga yrðu reiknaðir 10% vextir af 1.100 krónum og innvextirnir því vera 110 krónur.  Hver vaxtagreiðsla er því hærri en sú fyrri að öðru óbreyttu (það er, vextir breytast ekki og ekki er tekið af höfuðstólnum).  Vaxtavextir hafa því í för með sér veldisvöxt höfuðstólsins og hann er hraðari eftir því sem vaxtatíðni eykst að öðru óbreyttu.  Í dæminu að ofan er staða reikningsins 1.210 krónur eftir tvö ár en ef vaxtagreiðslur væru mánaðarlegar (með sömu ársvexti) væri fjárhæðin meira en 1.220 krónur.  Þessu er hægt að lýsa með eftirfarandi jöfnu:A = P\biggl(1 + \frac{r}{n}\biggr)^{tn} = 1.000 \times \biggl(1 + \frac{10 %}{12}\biggr)^{2 \times 12} = 1.220,39Þar sem `P` er upprunalegur höfuðstóll, `r` eru ársvextir, `n` vaxtatíðni og `t` fjöldi vaxtatímabila.

Til forna var litið á vaxtavexti sem hið versta okur og voru þeir til að mynda bannaðir í Rómarrétti auk þess að vera lagðir til jafns við guðlast í flestum útbreiddustu trúarbrögðum veraldar, og átti það einnig við í öndverðu á Íslandi eða allt fram að siðaskiptum.

Nú til dags er misjafnt eftir löndum hvort notaðir séu vaxtavextir, en á Íslandi hefur það almennt verið heimilt samkvæmt nútímalöggjöf. Fjallað er um vaxtavexti í 12. gr. núgildandi laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001, þar sem segir að sé vaxtatímabil lengra en tólf mánuðir án þess að vextirnir séu greiddir skuli þeir lagðir við höfuðstól og nýir vextir reiknaðir af samanlagðri fjárhæð. Ekki má þó bæta vöxtum við höfuðstól oftar en á tólf mánaða fresti, nema um sé að ræða innlánsreikninga lánastofnana (banka).

Vaxtavextir birtast líka í þeirri aðferð sem notuð hefur verið á Íslandi síðan árið 1979 við verðtryggingu lánsfjár, sem felst í því að færa verðbótaþátt vaxta ofan á höfuðstól láns áður en nafnvextir eru reiknaðir af hinum nýja höfuðstól á hverjum gjalddaga, sem jafngildir því að reiknaðir séu grunnvextir af þeim hluta heildarvaxta sem svarar til verðbótaþáttarins. Þetta er þó ekki augljóst af því hvernig vextir eða verðtrygging virka ein og sér, heldur er það sprottið af samspili þeirra þegar bæði koma saman í slíkri útfærslu. Óverðtryggð lán með svokölluðu vaxtagreiðsluþaki geta einnig tekið á sig svipaða eiginleika ef breytilegir vextir þeirra hækka yfir umsamin mörk.

## Tenglar
* Lög um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001

## Tengt efni
* Vextir

## Tilvísanir
Bibliotheca Arnamagnæana

***Bibliotheca Arnamagnæana*** (latína: *Bókasafn Árna Magnússonar*) er ritröð sem Árnasafn í Kaupmannahöfn, Den Arnamagnæanske Samling, gefur út. 
Í ritröðinnni er fjallað um íslensk og norræn fræði, bæði í útgáfum og fræðilegum ritgerðum. Fyrsta bindið kom út 1941 og 47. bindið árið 2011.

Árið 1956 hófst útgáfa á viðaukabindum (latína: **') í stærra broti, sem eru einkum fyrir mikið myndskreytt verk. Af þeim hafa komið út 7 bindi, um rúnir, tónlist, útskurð o.fl. 

[[Jón Helgason (prófessor)|Jón Helgason]] forstöðumaður stofnunarinnar var ritstjóri meðan hans naut við, en síðan hafa [[Jonna Louis-Jensen]], [[Peter Springborg]], [[Britta Olrik Frederiksen]] og fleiri annast ritstjórn.

Sum bindin eru greinasöfn, og hafa þau titilinn ''Opuscula'' (fleirtala orðsins **' eða „smárit“). Þau eru tölusett og mynda ritröð innan ritraðarinnar. Má líta á þau sem tímarit um textafræði, sem kemur út óreglulega.

## Tengill
* Bibliotheca Arnamagnæana

## Heimild
* Vefsíða Den Arnamagnæanske Samling.
Den Arnamagnæanske Samling

**Den Arnamagnæanske Samling** eða **Árnasafn** er safn handrita og rannsóknarstofnun í íslenskum og norrænum fræðum við Kaupmannahafnarháskóla. Stofnunin er systurstofnun Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi. Báðar eru kenndar við Árna Magnússon (1663-1730), sem var prófessor við háskólann í Kaupmannahöfn, og var stofnandi og eigandi handritasafnsins.

Meðal útgáfurita stofnunarinnar eru eftirtaldar ritraðir:
* Bibliotheca Arnamagnæana.
* Editiones Arnamagnæanæ.

## Tenglar
* Den Arnamagnæanske Samling 
* ''Árnasafn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
* ''Litið inn í Árnasafn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1956
Áreiðanleikakönnun

**Áreiðanleikakönnun** er ítarleg rannsókn ásamt skýrslugjöf um stöðu og starfsemi félags sem gerð er í tengslum við samruna, kaup á hlutafé og útboð sem tengist aðgæsluskyldu kaupanda og upplýsingaskyldu seljanda.

## Tilvísanir
Egill Eyjólfsson

**Egill Eyjólfsson** (1295 – 1341) var biskup á Hólum frá 1331 til dauðadags, 1341. 

Faðir Egils var Eyjólfur, gullsmiður, en móðir hans var Þorgerður Egilsdóttir.

Egill var settur til náms í Þingeyraklaustri, og var Lárentíus Kálfsson, síðar biskup, einkakennari hans þar. Varð Egill fyrst djákni, vígðist prestur 1318 og varð um svipað leyti skólameistari á Hólum, rúmlega tvítugur. Auðunn rauði var þá biskup, og var mjög stirt samband hans við Þingeyramunka, ekki síst Lárentíus. Egill beitti sér þá fyrir því, haustið 1319, að þeir Auðun og Lárentíus sættust.

Egill hélt síðar Grímstungur í Vatnsdal, en fékk svo Grenjaðarstað í Aðaldal að veitingu Eilífs erkibiskups. 

Eftir fráfall Lárentíusar Kálfssonar, 1331, var Egill kjörinn biskup á Hólum. Lítið er vitað um biskupstíð hans, en þó er talið að fjárhagur stólsins hafi þá verið í góðu lagi.

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* I.
*Þorsteinn Gunnarsson (ritstj.): *Um Auðunarstofu*, bls. 184.
Ómar Ragnarsson - Gáttaþefur í glöðum hópi

**Ómar Ragnarsson - Gáttaþefur í glöðum hópi**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Útsetningar og hljómsveitarstjórn er í höndum Jóns Sigurðssonar. Ljósmyndir á plötuumslagi tók Kristinn Benediktsson. 

## Lagalisti
#Kátt er í hverjum bæ
#Eitthvað út í loftið
#Óli drjóli 
#Heyrnin í Hurðaskelli
#Gáttaþefur og börnin
#Já, auðvitað krakkar
#Það er alveg rétt
#Ég set góðgæti í skóinn
#Ég vildi ég væri
#Kennið mér krakkar
#Vertu nú sæll

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Þorvaldur víðförli

**Þorvaldur Koðránsson ''víðförli**'' var íslenskur maður sem tók kristna trú á ferðum sínum um Evrópu. Hann var aðstoðarmaður og túlkur Friðriks trúboðsbiskups frá Þýskalandi, þegar hann reyndi að boða kristni  Íslandi í kringum 981. Þetta trúboð var jafnframt hið fyrsta sem fór fram á Íslandi. 

Þeir félagar bjuggu í fjóra vetur á Lækjamóti í Víðidal og fóru um landið og boðuðu trú við misjafnar undirtektir. Ort voru um þá níðkvæði og þeir sagðir samkynhneigðir. Það þoldi Þorvaldur illa og drap þá sem þannig höfðu ort. Að lokum héldu þeir til Noregs og þar sagði biskup skilið við Þorvald „því að þú vilt seint láta af manndrápum“.

Þorvaldur var frá Stóru-Giljá í Austur-Húnavatnssýslu og er þar minnisvarði um þá félaga alveg við þjóðveginn beint á móti bænum. Í Þorvaldar þætti víðförla segir að Þorvaldur hafi farið í pílagrímsferð til Jerúsalem og víðar og endað ævina í klaustri í Býsansríki.

Árni Bergmann samdi skáldsögu um Þorvald.

## Tenglar

* Þorvalds þáttur víðförla
Þingmaríumessa

**Þingmaríumessa** (eða **þingmáríumessa**) er 2. júlí. Það er vitjunardagur Maríu, en hann bar upp á alþingistíma frá lokum 13. aldar til 1700. Sami dagur er einnig nefndur: *Maríumessa hin nýja*. 

Vikan frá Jónsmessu til Þingmaríumessu nefnist messur (kv.ft).
Skyn

**Skyn** var félag nemenda með sérstaka námsörðuleika sem stofnað var árið 2007 með aðsetur við Háskóla Íslands. Félagið var heildar- og þverfagleg samtök sem vann meðal annars að umbætum á Uglunni, fjarkennslu skólans. Félagið var afskráð árið 2020.

Nafnið Skyn var fengið úr kvæðinu Gylfaginning:

## Saga
Forverar félagsins voru meðal annars *Sameinað hagsmunafélag nemenda með sérstaka námsörðuleika*, *Skuld* og *Lesblindufélag Háskóla Íslands*. 

Lesblindufélag Háskóla Íslands var stofnað snemma árs 2006 á rótum eldra félags sem var starfandi 1998 - 2000. Félagið var hagsmunafélag fyrir fólk með einkenni lesblindu og vildi ljúka háskólanámi, óháð því hvort það sé í námi eða ekki. Félagið var starfandi við Háskóla Íslands. 4. apríl 2007 gekk félagið í hið nýstofnaða félag Sameinað hagsmunafélag nemenda með sérstaka námsörðuleika. Eining stjórn hefur verið starfandi í félaginu frá árinu 2009, og í kjölfarið árið 2010 voru stofnaðir tveir nemendahópar sjálfstæðr frá starfsemi Skyn annar um málefni Lesblindra nemenda og hinn um málefni ADHD nemenda.

Sameinað hagsmunafélag nemenda með sérstaka námsörðuleika var stofnað til að gefa lesblindum, ADHD og Tourette, og öllum þeim sem telja sig hafa sértæka námsörðugleika, tækifæri til að hittast, veita þeim stuðning og auka samheldni þeirra. Á stefnuskrá félagsins var markmiðið að verða sýnilegt afl innan háskólans og í forsvari þegar málefni félagsins bar á góma. Félagið beitti sér fyrir réttindabaráttu félagsins jafnt innan og utan háskóla og vera þrýstihópur fyrir félagsins um málefni þess. Félagið stuðlaði að aukinni fræðslu, kennslu, umræðu og rannsóknum um málefni hópanna innan sem flestra háskólagreina. Tilgangur þess var að vera sjálfstætt og án samkeppni við önnur félög um sömu málefni á öðrum sviðum. Núverandi félag tók við starfsemi þess árið 2007 og starfaði í tvö ár.

## Málefnin
* Andleg heilsa
* Athyglisbrestur
* Áráttu-þráhyggjuröskun
* Háskóli Íslands
* Lesblinda
* Nám
* Prófkvíði
* o.fl.

## Starfssvið
* Háskóli Íslands 
* Háskólinn á Akureyri 
* Háskólinn á Bifröst 
* Háskólinn í Reykjavík 
* Hólaskóli 
* Kennaraháskóli Íslands 
* Landbúnaðarháskóli Íslands 
* Listaháskóli Íslands

## Tenglar
* Heimili félagsinns
Klassísk tónlist

**Klassísk** eða **sígild tónlist** er tónlist sem samin er á klassíska tímabilinu í tónlistarsögunni, þ.e. á árunum 1750-1830 eða þar um bil.

Í daglegu tali er hugtakið *klassísk tónlist* þó notað um (vestræna) tónlist sem samin er frá því um 1100 til dagsins í dag. Yfirleitt er þá átt við einhverskonar „listræna tónlist“ til aðgreiningar frá öðrum tónlistarstefnum, s.s. þjóðlögum, jazz-, blús-, popp-, eða rokktónlist. Þessi skilgreining er þó óljós, bæði vegna þess að mörk milli tónlistarstefna eru oft ónákvæm og einnig er það misjafnt hvað mönnum finnst vera „listrænt“.

Einnig er hugtakið notað sem samheiti yfir nokkur tónlistarform, óháð því á hvaða tímabili tónlistarsögunnar verkin eru samin. Meðal þessara tónlistarforma eru:

* Fúga
* Kammertónlist
* Kantata
* Konsert
* Ljóðasöngur
* Madrígali
* Messa
* Mótetta
* Ópera
* Óratoría
* Sinfónía
* Sónata

Oft er tónlist líka sögð klassísk ef hún hefur elst vel eða staðist tímans tönn, þó hún sé samin undir öðrum tónlistarstefnum. Til dæmis er oft sagt að tónlist Bítlanna sé orðin klassísk.
Forsætisráðherra Japans

**Forsætisráðherra Japans** (japanska: 日本国内閣総理大臣 er ríkisstjórnarleiðtogi Japans. Forsætisráðherrann veitir ríkisstjórn Japans forystu og hefur vald til að velja og leysa ráðherra úr embætti. Forsætisráðherrann er jafnframt leiðtogi japanska hersins. 

Japanska þingið tilnefnir forsætisráðherrann (yfirleitt úr hópi þingmanna neðri deildar þingsins). Hann er síðan formlega skipaður af keisaranum. Forsætisráðherrann verður að njóta trausts meirihluta neðri deildar þingsins til að halda embætti. Forsætisráðherrann býr og starfar í Naikaku Sōri Daijin Kantei (opinberu aðsetri forsætisráðherra) í Nagatachō, Chiyoda, Tókýó, nálægt japanska þinghúsinu.

Sextíu og fimm menn hafa gegnt embætti forsætisráðherra. Sá fyrsti var Itō Hirobumi, sem tók við embætti 22. desember 1885. Þaulsætnasti forsætisráðherrann var Shinzō Abe, sem sat í embætti í rúm átta ár, og sá sem sat skemmst var Naruhiko Higashikuni fursti, sem sat í 54 daga. Núverandi forsætisráðherra er Sanae Takaichi, sem tók við af Shigeru Ishiba þann 21. október 2025 eftir leiðtogakjör innan Frjálslynda lýðræðisflokksins. Hún er fyrsti kvenforsætisráðherrann í sögu Japans.

## Tilvísanir
Granatepli

**Granatepli** (eða **kjarnepli**) (fræðiheiti: *Punica granatum*) er sumargræn jurt sem er runni eða lítið tré sem ber ávexti. Það verður 5-8 metra á hæð. Það er upprunnið frá landsvæðum í Afganistan og Íran til Himalajafjalla í Norður Indlandi og hefur verið ræktað frá fornu fari í löndunum við Miðjarðarhafið og Kákasus. Það er einnig ræktað í Armeníu, Íran, Indlandi og þurrari hlutum suðaustur Asíu, Malaja og Austur-Indíum og frumskógabelti Afríku. Það tekur um það bil 2-3 ár þangað til að tréð ber ávexti. 

## Lýsing
Granatepli kemum frá Persíu (Íran) og hefur verið ræktað í Georgíu, Armeníu og við Miðjarðarhafið í margar aldir. Í Georgíu og Armeníu og austur fyrir Svartahafið vex Granatepli villt.

Granatepli barst til Suður-Ameríku og Kaliforníu með spænskum landnemum árið 1769 og er nú ræktað aðallega í þurrari hlutum Kalíforníu og Arizona þar sem unninn er ávaxtasafi úr berjum þess. Ávextir granateplis eru taldir heilsubætandi og fyrirbyggja sjúkdóma.

Blóm granateplis eru skærrauð, 3 sm að þvermáli með fjórum til fimm krónublöðum. Ávöxturinn er milli sítrónu og greipaldins að stærð, 5-12 sm í þvermál, aldinið er rautt og inniheldur um 600 fræ. Granatepli þolir vel þurrk. Á svæðum þar sem mikið úrkoma er þá skemmast ræturnar oft vegna sveppasýkingar.Granatepli þolir frost allt að −10&nbsp;°C.

## Annað
Orðið granatepli þýðir „epli með fræum“ (frá latneska orðinu ** þ.e. *með fræum*), enda er ávöxturinn stundum nefndur kjarnepli á íslensku. Fræ Granateplis eru borðuð hrá. Granateplasafi er vinsæll drykkur í Mið-Austurlöndum og er notaður í írönskum og indverskum réttum. Borgin Granada á Spáni ber nafn eftir þessum ávöxt.
Lurkur (vetur)

**Lurkur** eða **Lurkavetur** eða **Þjófur** er nafn á harðindavetrinum 1601-1602 en það er einhver harðasti vetur sem þekkist á Íslandi. 

Í Ballarárannál segir, að komið hafi fjúk og jarðbönn með hallærum og harðindum, svo að kolfellir hafi orðið um allt landið, en um Jónsmessu á vori hafi enginn gróður verið, og raunar hafi sumarið eftir verið nær graslaust. Í Mannfækkun af hallærum eftir Hannes Finnsson er talað um veturinn 1600-1601. 

Í íslensku er talað um að eitthvað hafi gerst* árið fyrir hann Lurk*, og átt við að það hafi gerst fyrir langalöngu síðan.