open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Norman Malcolm

**Norman Malcolm** (1911 í Selden í Kansas – 1990) var bandarískur heimspekingur.

Malcolm lauk doktorsgráðu frá Harvard-háskóla. Árið 1938 dvaldi hann í Cambridge á Englandi þar sem hann kynntist Ludwig Wittgenstein. Hann sat fyrirlestra Wittgensteins um undirstöður stærðfræðinnar en vinátta hélst milli þeirra æ síðan. Árið 1940 tók þáði hann stöðu við Princeton-háskóla.

Malcolm gegndi herþjónustu á árum síðari heimsstyrjaldarinnar. Hann var í bandaríska sjóhernum á árunum 1942 til 1945. Að stríðinu loknu þáði hann kennslustöðu við Cornell-háskóla þar sem hann kenndi heimspeki í rúman áratug (1947-1958). Árið 1958 flutti Malcolm til Englands.
   
Malcolm er þekktur fyrir að halda því fram að heimspeki heilbrigðrar skynsemi og heimspeki hversdagsmáls séu ein og sama spekin. Hann var rammur andstæðingur kenninga G.E. Moores um þekkingu. Malcolm var ekki efahyggjumaður en honum þótti rök Moores gegn efahyggju bæði óskýr og ófullnægjandi.

## Helstu rit
* *Ludwig Wittgenstein: A Memoir*
* *Wittgenstein: A Religious Point Of View?*
* *Nothing Is Hidden: Wittgenstein's criticism of his early thought*
* *Problems of Mind: Descartes to Wittgenstein*
* *Knowledge and Certainty*
* *Consciousness and Causality* (ásamt D.M. Armstrong)
* *Memory and Mind*
* *Dreaming and Skepticism*
* *Wittgenstein: The Relation of Language to Instinctive Behaviour*
* *Thought and knowledge*
* *Wittgensteinian themes* (Georg Henrik von Wright (ritstj.))
Öreind

**Öreind** er heiti smæstu einda sem eru ódeilanlegar, þ.e. eru ekki samsettar úr minni eindum. Staðallíkanið flokkar öreindir í þrjá flokka, kvarka, létteindir og kvarðbóseindir. Einnig er hægt að flokka eindirnar sem fermíeindir og bóseindir sem er kannski óþægilegra því margar fermíeindir og bóseindir eru ekki öreindir, en allar öreindir eru annaðhvort fermíeindir eða bóseindir. Flestar öreindir eiga sér andeindir en sumar eindir eins og til dæmis ljóseindir sem hafa enga hleðslu, eru andeindir sjálfs síns. Nokkrar bóseindir sem miðla kröftum kallast *kraftmiðlarar*. Kjarneindir ásamt rafeindum kallast *efniseindir* og mynda efni alheims en andefni er samsett úr andeindum efniseindanna. Öreindafræði (*háorkueðlisfræði*) fjallar um öreindir og víxlverkun þeirra.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Skammtafræði

## Tenglar
Flákaský

**Flákaský** (fræðiheiti: *strato-cumulus*) er lágský, og eru gráleitir (eða dökkir) og ávalir lágskýjalopar á himni. Flákaský raðast hlið við hlið og mynda þykkni yfir allt loftið eða hluta þess. Oft sjást ljósleit skýjadeili milli lopanna eða blár himinn. Stundum geta þau nálgast stórgerð netjuþykkni að útliti. Sjaldan rignir úr flákaskýjum, nema þau séu undir grábliku, sem rignir úr, eða jafnvel runnin saman við hana. Efra borð flákaskýja er oft um 1500 m yfir jörð. Úr flugvél sýnast þau sem hvítleitt, öldótt þokuhaf, sem fjallatindar mæna stundum upp úr. 

Flákaský eru mjög algeng á Íslandi.

## Heimild
* *Veður og umhverfi*, bls. 33, Unnur Ólafsdóttir þýddi, Mál og menning / Edda útgáfa hf. Reykjavík.
Regnskúr

**Regnskúr** (stundum kallað **skúr**, **slembra** eða **demba**) er úrkoma á fljótandi formi, sem fellur úr skúraskýi. Oft getur komið talsverð úrkoma í skúr og droparnir verið stórir. Skúrir myndast í óstöðugu lofti og þeim fylgja stundum þrumur og eldingar.

## Sjá einnig
* Rigning
* Él
Paul Boghossian

**Paul Boghossian** er bandarískur heimspekingur og prófessor í heimspeki við New York-háskóla (NYU). Hann fæst einkum við þekkingarfræði, hugspeki og málspeki.

Boghossian lauk B.S.-gráðu í eðlisfræði frá Trent-háskóla árið 1978 og doktorsgráðu frá Princeton-háskóla árið 1987. Áður en hann tók við stöðu við New York-háskóla kenndi Boghossian heimspeki við Michiga-háskóla í Ann Arbor.

Boghossian er þekktur fyrir vörn sína gegn þekkingarfræðilegri afstæðishyggju.

## Helstu rit
* *New Essays on the A Priori* (ritstj. ásamt Christopher Peacocke) (2000).
* *Fear of Knowledge: Against Relativism and Constructivism* (Oxford, Oxford University Press, 2006)
Max Black

**Max Black** (fæddur 24. febrúar 1909 í Rússneska keisaradæminu (í dag Aserbaídsjan), dáinn 27. ágúst 1988 í Ithaca í New York-fylki í Bandaríkjunum) var bandarískur heimspekingur, sem hafði mikil áhrif innan rökgreiningarhefðarinnar í heimspeki á fyrri hluta 20. aldar. Hann fékkst einkum við málspeki, vísindaheimspeki, heimspeki stærðfræðinnar og listaheimspeki.

Black fæddist í Aserbaídsjan en ólst upp í London á Englandi. Þangað flutti fjölskylda hans árið 1912 þegar hann var þriggja ára gamall. Hann nam stærðfræði við Cambridge-háskóla og fékk áhuga á heimspeki stærðfræðinnar. Russell, Wittgenstein, Moore og Ramsey voru allir í Cambridge á þeim tíma og höfðu mikil áhrif á Black. Hann brautskráðist árið 1930 og hlaut styrk til eins árs námsdvalar í Göttingen í Þýskalandi. 

Fyrsta bók Blacks var *Eðli stærðfræðinnar* (e. *The nature of mathematics*, 1933) sem fjallaði um kenningu Russells í *[[Principia Mathematica]]* og önnur viðfangsefni í heimspeki stærðfræðinnar.

Black fékkst einnig við frumspeki, einkum samsemdarhugtakið. í ritgerð sinni „The Identity of Indiscernables“ andmælir Black lögmáli Leibniz um samsemd óaðgreinanlegra hluta. 

Black kenndi stærðfræði í London á árunum 1936 til 1940. Þá flutti hann til Bandaríkjanna og tók við kennslustöðu við Illinois-háskóla í Urbana-Champaign. Hann þáði prófessorsstöðu í heimspeki við Cornell-háskóla í Ithaca í New York-fylki árið 1946. Hann gerðist bandarískur ríkisborgari árið 1948.

Bróðir Blacks var arkitektinn Misha Black.

## Helstu rit
* „Vagueness: An exercise in logical analysis“, *Philosophy of Science* **4** (1937): 427–455.
* „Metaphor“, *Proceedings of the Aristotelian Society* **55** (1954): 273-294. 
* *Models and metaphors: Studies in language and philosophy* (1962).
* „More about Metaphor“, hjá A. Ortony (ritstj.) *Metaphor & Thought* (1979).
Listi yfir tungumálakóða í ISO 639-1

ISO 639 hefur þrjár tegundir af tungumálakóðum. Eftirfarandi er **listi yfir tungumálakóða í [[ISO 639-1]]**. Til hliðsjónar er gefin upp upplýsingar um ISO 639-2 og ISO 639-3 tungumálakóðana, en þeir eru lengri en ISO 639-1.
Trúarheimspeki

**Trúarheimspeki** er undirgrein heimspekinnar sem fjallar um eðli trúarbragða og guðstrúar, um eðli og tilvist guðs, um bænir og bölsvandann og tengsl trúar og trúarbragða annars vegar og siðfræði og vísinda hins vegar. Stundum er trúarheimspeki talin vera undirgrein frumspekinnar.

## Mikilvægir hugsuðir

## Tenglar
* 
*
Diskheimur

**Diskheimur** (enska: **Discworld**) er röð gamansamra ævintýrabóka eftir breska rithöfundinn Terry Pratchett. Sögusvið bókanna er hinn svonefndi Diskheimur, sem er flöt jörð sem hvílir á baki fjögurra fíla sem standa á baki risavaxinnar skjaldböku sem nefnist *Great A'Tuin*. 

Diskheimsbækurnar eru m.a. nokkurs konar skopstæling á verkum rithöfunda á borð við J.R.R. Tolkien, Robert E. Howard, H.P. Lovecraft og William Shakespeare, sem og goðsögnum, þjóðsögum og ævintýrum. Ádeila og skopstæling á samtímamenningu kemur þar einnig oft fyrir eins og rokktónlist í *Soul Music* eða sammannlegum hlutum einsog prentfrelsi sem var tekið fyrir í bókinni *The Truth* eða stríði í *Jingo*.

Frá því fysta bókin, The Colour of Magic (1983), kom út hefur bókaröðin getið af sér fjórar smásögur, teiknimyndir og leiki, og jafnvel aðrar bækur og tónlist. Fyrsta leikna sjónvarpsmyndin (Terry Pratchett's Hogfather) var frumsýnd á sjónvarpsstöðinni Sky One um jólin 2006. Kvikmynd eftir bókinni The Wee Free Men er í undirbúningi.

Undanfarin ár hafa nýútkomnar Diskheimsbækur iðulega komist á topp metsölulista The Sunday Times, og gerðu Pratchett að söluhæsta rithöfundi Bretlands á tíunda áratug 20. aldarinnar, en J.K. Rowling, höfundur bókanna um Harry Potter, selur núorðið fleiri bækur. Bókum Pratchetts er þó ennþá oftast stolið úr bókabúðum.

Tvær bækur í Diskheimsröðinni hefur komið út í íslenskri þýðingu en Tónleikur gaf út *Litbrigði galdranna* (e. *The Colour of Magic*) árið 2007 í þýðingu Jóns Daníelssonar (f. 1949). Önnur bók, *Furðuljósið* (e. *The Light Fantastic*) kom út næsta ár hjá Tónleik í þýðingu Jóns og Hildar Sifjar Thorarensen.

Eitt leikrit hefur verið sett upp hér á landi, byggt á Diskheimsbók, Wyrd Sisters. Leikritið var nefnt *Örlagasystur* á íslensku og var sett upp af Leikfélagi Menntaskólans við Hamrahlíð.

## Heimildir
Kynþáttahyggja

**Kynþáttahyggja** er sú hugmynd að mannkynið skiptist í nokkra kynþætti. Þeirri hugmynd fylgir oft alhæfing um einkenni tiltekinna kynþátta og sú hugmynd að munur eða meintur munur á kynþáttum endurspegli verðleika fólks og ráði getu þess. Kynþáttahyggja felur oft í sér þá hugmynd að einn kynþáttur sé öðrum fremri. Á fyrri hluta 20. aldar fylgdu kynþáttahyggju hugmyndir um kynbætur á mannfólki.

Á 4. áratug 20. aldar lagði hreyfing nasista á Íslandi áherslu á kynþáttahyggju, rétt eins og hliðstæðar hreyfingar annars staðar.

## Heimildir
Staðará (Steingrímsfirði)

**Staðará í Steingrímsfirði** er á í Strandasýslu á Vestfjörðum. Hún rennur frá Steingrímsfjarðarheiði í gegnum Staðardal og út í Steingrímsfjörð. 

Staðará er dragá og í hana renna Aratunguá og Þverá. Hólasunnudalsá og Farmannsdalsá sameinast í Þverá í Farmannsdal. Í Staðará veiðist lax og bleikja. Veiðifélag Staðarár hefur verið starfandi frá 1974 og er stjórn félagsins skipuð landeigendum.

## Veiðitölur

	ÁrLaxarBleikjurSjóbirtingarAthugasemdir
	1974		44					

	1975		100				
	1976		108				
	1977		124				

	1978		101				
	1979		95					
	1980		72					

	1981		46					
	1982		41					
	1983		26					

	1984		25					
	1985		28					
	1986		64					

	1987		40			584			
	1988		71			35				

	1989		62			13				
	1990		118		183			

	1991		82			385		1	
	1992		169		265			

	1993		43			254			
	1994		26			163			

	1995		101		201			
	1996		57			92				

	1997		45			164			
	1998		29			288			

	1999		6			76				Gljúfur lokuð
	2000		14			297			Gljúfur lokuð

	2001		41			281				Gljúfur lokuð
	2002		82			78			Einungis fluguveiði leyfð
	2003		64			550			Einungis fluguveiði leyfð
	2004								Einungis fluguveiði leyfð
	2005		95			107			Einungis fluguveiði leyfð
	2006		100			34			Einungis fluguveiði leyfð
	2007		46			44			Einungis fluguveiði leyfð
	2008		109			234			Einungis fluguveiði leyfð
	2009		113			72			Einungis fluguveiði leyfð
	2010								Einungis fluguveiði leyfð
	2011								Einungis fluguveiði leyfð
	2012								Einungis fluguveiði leyfð
	2013								Einungis fluguveiði leyfð
	2014								Einungis fluguveiði leyfð


## Veiðileyfi
Veiðileyfum í Staðará er úthlutað til landeigenda við ánna. Landeigendur selja svo ýmist leyfin eða nota þau sjálfir. Veiðileyfaeigendur geta látið Upplýsingamiðstöðina vita af veiðileyfum sem eru til sölu eða látið Upplýsingamiðstöðina fá upplýsingar um aðila sem hafa má samband við til að spyrja um veiðileyfi til sölu. 

Æskilegt er að laxi sé sleppt og sér í lagi stærri laxi. Með stærri laxi er átt við hrygnur þyngri en 3,5 kg. og hænga þyngri en 4 kg. Með þessu á að stuðla að uppbyggingu laxastofns Staðarár, minnka sveiflur í veiði og auka hlutfall stærri laxa í Staðará.

Veiðitímabilið skiptist í tvennt. Frá 8. júlí til 31. ágúst má veiða í allri ánni og drepa má lax sem veiðist. Hámarksafli á dag eru þrír laxar. Frá og með 1. september má bara veiða upp að Þverá og öllum laxi skal sleppt. Á báðum tímabilunum má einungis veiða á flugu.

Veitt er með 2 stöngum og skiptist áin í efra og neðra svæði. Veiðimenn veiða hálfan dag á hvoru svæðinu fyrir sig. Sá sem til dæmis veiðir á neðra svæðinu fyrir hádegi veiðir á efra svæðinu eftir hádegi. Til 1. september nær neðra svæðið frá ósi til og með Hýshyl í landi Hóla (neðan við Hólaskilti við veginn). Eftir 1. september er skipting svæðisins frá ósi að Þverá samkvæmt samkomulagi á milli veiðimanna.

## Eigendur
Jarðir í Staðardal sem eiga Staðará sameiginlega eru
* Kleppustaðir
* Kirkjuból
* Aratunga
* Hólar
* Víðivellir
* Staður
* Hrófberg
* Stakkanes

## Heimildir
* 
*
Assyríska

**Assyríska** (*ܐܬܘܪܝܐ*) er semískt tungumál sem talað er í Mið-Austurlönd. Málhafar eru 4.420.000 manns.

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Astúríska

**Astúríska** (*asturianu*) er rómanskt tungumál sem talað er á Spáni í héraði sem nefnist Astúría.

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
* Astúrískuakademían (á spænsku)
Märklin

**Märklín** (einnig ritað **Maerklin**)er þýskur leikfangaframleiðandi stofnaður 1859 af *Theodor Friedrich Wilhelm Märklin*, þekktastur fyrir rafknúnar leikfangalestir. Höfuðstöðvarnar eru í Göppingen í Þýskalandi. Fyrirtækið var selt fjárfestingafélaginu *Kingsbridge Capital* árið 2006.


Alte spur 0 maerklin SLH 70 12920.jpg
96~M37964.JPG
Märklin Deutsche Bundesbahn 41 354.JPG
216 025-7 Transparent.png
LocoSvedese.JPG
3015 Model train.jpg
Märkiln Ae 6 6 11404 Luzern.gif


## Tengt efni
* Fleischmann
* Roco

## Tengill
* Heimasíða Märklín
Slaufa (fatnaður)

**Slaufa** (eða **þverslaufa**) er formlegt hálsklæði sem hnýtt er eftir kúnstarinnar reglum svo úr verði slaufa sem liggur á þverveginn. Þverslaufur eru mikið notaðar við smóking, en sumir klæðast þeim þó daglega og láta hana prýða venjulega skyrtu og jakkaföt. 

Einnig er til einfaldari gerðir af slaufum, sem eru forhnýttar. Einfaldasta gerðin eru hinar svonefndu *smelluslaufur* sem festar eru með smellum við skyrtuna. En það eru einnig til þverslaufur sem eru ögn virðulegri. Þær eru festar með ásaumuðum linda fyrir aftan hnakka og þá með annaðhvort frönskum rennilási í endanum eða krókapari.
Keikó

**Keikó** (1976 - 12. desember 2003) var íslenskur háhyrningur. Hann er frægastur fyrir hlutverk sitt sem Willy í kvikmyndunum *[[Free Willy]]*, *[[Free Willy 2: The Adventure Home]]* og *[[Free Willy 3: The Rescue]]*. Keikó lést úr lungnasjúkdómi við strendur Noregs árið 2003.

## Ævi

Keikó fæddist við Íslandsstrendur árið 1976. Árið 1978 var hann fangaður og seldur til þjálfunar, en þjálfunina annaðist bandaríski sjóherinn í fyrstu. Árið 1993 sló Keikó í gegn í kvikmyndinni *[[Free Willy]]*. Keikó lék einnig í framhaldsmyndunum tveimur; *[[Free Willy 2: The Adventure Home]]* (1995) og *[[Free Willy 3: The Rescue]]* (1997). Þann 9. september 1998 var Keikó fluttur aftur til Íslands þar sem átti að gera honum kleift að lifa eins og aðrir háhyrningar og að því búnu átti að sleppa honum lausum. Þjálfunin fór fram við Vestmannaeyjar, og fylgdi honum heill hópur af aðstoðarfólki sem ætlaði að „ómennska“ (*dehumanize*) Keikó. Íslenskur talsmaður hans á þeim tíma var Hallur Hallsson.  Það var svo í júlí 2002 að þjálfarar hans töldu að hægt væri að sleppa honum lausum. Í september 2002 varð vart við hann við Helsa í Noregi þar sem íbúar sáu til hans og léku jafnvel við hann. Stuttu síðar, að beiðni dýraverndasamtaka, var almenningi bannað að eiga samskipti við hann, þar eð hann átti að aðlagast lífi háhyrninga og ekki að umgangast fólk. Þann 10. desember 2003 greindist hann með lungnasjúkdóm sem síðar varð honum að bana þann 12. desember 2003.

## Tenglar
* Opinber heimasíða
*
Atabaskamál

**Atabaskamál** (*Obolo*) er nígerkongótungumál sem talað er í Nígeríu. Málhafar eru 200.000 manns, en þeir eru flestir í Akva-Íbom héraði sem er í Suðvestur-Nígeríu.

Ein af mállýskum Atabaskamáls er efík. Fjöldi talenda mállýskunnar eru um fjórar milljónir í Suður-Nígeríu.

## Tenglar
* Ethnolouge-álitsgerðin (á ensku)
Avarska

**Avarska** (*MагӀарул MацӀ*) er opinbert tungumál Dagestan í Kákasus. Það er kákasískt tungumál.

## Nokkrar setningar og orð

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
* Námskeið í avörsku (á ensku)
Richard Dawkins

**Clinton Richard Dawkins** (fæddur 26. mars 1941) er breskur líffræðingur, rithöfundur og prófessor við Oxford-háskóla. Hann er einna þekktastur fyrir að vera málsvari trúleysis, fyrir gagnrýni á trúarbrögð og hjátrú og fyrir að halda á lofti erfðafræðilegum sjónarmiðum í þróunarlíffræði. Hann hefur hlotið verðlaun frá Dýrafræðisamtökum Lundúna (1989), Michael Faraday-vísindaverðlaunin frá Royal Society (1990) og Kistler-verðlaunin (2001).

Dawkins hlaut fyrst eftirtekt árið 1976 með bók sinni *[[The Selfish Gene]]*, sem jók mjög vinsældir erfðafræðilegra sjónarmiða í þróunarlíffræði. Þar kynnti hann til sögunnar hugtakið „meme“ sem er undirstöðuhugtak í menningarþróunarfræðum. Árið 1982 kom út annað meginrit hans um þróun, *[[The Extended Phenotype]]*. Dawkins hefur í kjölfarið samið fjölda vinsælla bóka um vísindi og komið fram í sjónvarpi og útvarpi þar sem hann hefur fjallað um þróunarlíffræði, sköpunarhyggju, vithönnun (e. intelligent design) og trúarbrögð.

Dawkins er yfirlýstur trúleysingi og efahyggjumaður. Hann hefur verið nefndur „rottweiler-hundur Darwins“ fyrir staðfasta vörn sína fyrir þróunarkenninguna. 
Í bréfi til blaðsins sem birtist í *[[The Independent]]* 14. ágúst 1998, sagði Dawkins að ótti manna við erfðabreytt matvæli væri ástæðulaus. Erfðabreytingar af þessu tagi væru ekkert öðruvísi en þær sem bændur stunduðu með ræktunarvali og hefðu gert í þúsundir ára. 

## Helstu verk
### Bækur
* *[[The Selfish Gene]]* (1976, 1989, 2006)
* *[[The Extended Phenotype]]* (1982, 1999)
* *[[The Blind Watchmaker]]* (1986, 1991, 2006)
* *[[River Out of Eden]]* (1995)
* *[[Climbing Mount Improbable]]* (1996)
* *[[Unweaving the Rainbow]]* (1998)
* *[[A Devil's Chaplain]]* (2003)
* *[[The Ancestor's Tale]]* (2004)
* *[[The God Delusion]]* (2006). — Íslensk þýðing: Ranghugmyndin um Guð, Rvík 2010. Reynir Harðarson þýddi.
* *[[The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution]]* (2009)

### Heimildamyndir
* *[[Nice Guys Finish First]]* (1987)
* *[[The Blind Watchmaker]]* (1987)
* *[[Growing Up in the Universe]]* (1991)
* *[[Break the Science Barrier]]* (1996)
* *[[The Root of All Evil?]]* (2006)
* *[[The Enemies of Reason]]* (2007)
* *[[The Genius of Charles Darwin]]* (2008)

## Tenglar
* Ótti manna við erfðabreytt matvæli ástæðulaus, Morgunblaðið, 15. ágúst 1998

## Tilvitnanir
Draumur konu fiskimannsins

er erótísk tréútskurðarmynd eftir Katsushika Hokusai, skorin út um 1814. Hann er hugsanlega upphafið að svonefndri fálmaraerótík og forveri hentai-teiknimynda. Á myndinni er kona sýnd samanslungin tveimur kolkröbbum á kynferðislegan máta í fjöruborðinu. Hún virðist kyssa minni kolkrabbann, á meðan stærri kolkrabbinn veitir henni munnmök. Þessi ukiyo-e viðarútskurður er frá Edo-tímabilinu í Japan þegar Shinto trú var að vakna aftur til lífsins. Sálartrúin sem fylgdi fast á hæla hennar, sem og léttvægari skoðanir á kynferðislegum málefnum, varð verkinu burðarliður. Verk þetta er frægt dæmi um svonefnt shunga og hefur verið margstælt af listamönnum.

Lík verk af konum sem stunda kynmök með sjávarverum hafa komið fram frá því á 17. öld í japanskri netsuke-list, og eru oft litlir meitlaðir skúlptúrar sem eru aðeins nokkrir sm. á hæð, en oft æði margbrotnir.

## Áhrif
* Kaneto Shindo 
* Masami Teraoka
Koss

**Koss** er það þegar vörum er þrýst að öðrum sem tjáning ástar eða hlýju, af virðingu eða til kveðju. Margir prímatar sýna atferli sem líkist kossum. *Fingurkoss* er það þegar menn kyssa í lófa sér og blása honum í átt að þeim sem á að hljóta hann. 

Fræðimenn eru ekki sammála um það hvort það að kyssa sé manninum eðlislægt eða hvort það er lærð hegðun.  Vísindamenn hafa rakið kossa hjá prímötum 21,5 milljónir aftur í tímann. 

## Nöfn hinna ýmsu kossa
* ástarkoss
* brúðarkoss
* fingurkoss 
* franskur koss (eða sleikur, sbr. „að fara í sleik“)
* friðarkoss
* kampakoss eða kampkoss (einnig nefndur skeggkoss)
* kveðjukoss
* kærleikskoss
* mömmukoss
* rembingskoss
* sáttakoss
* skilnaðarkoss
* skyndikoss
* smellkoss

## Eitt og annað
* Sagt hefur verið að orðið koss sé „ljúft samtengingarorð“.
* Árið 1946 kom út á Íslandi bókin: *[[Listin að kyssa]]*.  Hún var endurútgefin 1968 og önnur bók með sama heiti kom út 1991.
* Í Slangurorðabókinni sem kom út árið 1982 (og var endurútgefinn 2010) er sögnin að *ranast* og haft um að kela eða kyssast: „Þau hafa verið eitthvað að ranast“. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Kveðja
* Kynlíf
* Sogblettur

## Tenglar
* „Kysstu mig“; grein í Fálkanum 1962
* „Kysstu mig, taktu mig“; greiní Mánudagsblaðinu 1974
* „Hvernig konur kyssa í ýmsum löndum“; grein í Vikublaðinu 1950
Björgólfur Hideaki Takefusa

**Björgólfur Hideaki Takefusa** (f. 11. maí 1980) er íslenskur fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði í stöðu sóknarmanns. Hann er af japönskum, bandarískum og íslenskum ættum. Björgólfur hóf feril sinn hjá Þrótti Reykjavík og var þeim drjúgur í baráttunni í 1. deild, en hann skoraði mörg mörk í þeim leikjum sem hann spilaði í, en hann var einnig í námi í Bandaríkjunum. Björgólfur fékk gullskóinn árið 2003, en þá féll Þróttur úr efstu deild. Björgólfur skipti yfir í Fylki það ár og spilaði með þeim í 2 ár. Hann gekk til liðs við KR í október árið 2005 og skoraði 50 mörk fyrir liðið í 90 leikjum í A-deild. Björgólfur hefur spilað 3 landsleiki með íslenska landsliðinu. Eftir að Rúnar Kristinsson tók við liði KR fékk Björgólfur færri tækifæri hjá liðinu og skipti yfir í Víking Reykjavík eftir lok tímabils 2010.

Afi Björgólfs Takefusa, eða réttara sagt fósturfaðir móður hans, er Björgólfur Guðmundsson, viðskiptamaður og fyrrverandi formaður bankaráðs Landsbanka Íslands. Hálfsystir Björgólfs er fyrrum sjónvarpskonan Dóra Takefusa.
Akurhæna

**Akurhæna** (fræðiheiti: *Perdix perdix*) er hænsnfugl sem verpir á ræktarlandi um nær alla Evrópu og í vesturhluta Asíu. Vegna þess hve akurhænan er vinsæll veiðifugl hefur hún verið flutt til annarra landa og er algeng í Norður-Ameríku og sunnanverðu Kanada.
Svartþröstur

**Svartþröstur** (fræðiheiti: *Turdus merula*) er þrastartegund sem er algeng um alla Evrópu og Asíu sunnan norðurheimskautsbaugs.
Svartþröstur er afar algengur víða í Evrópu en fremur nýlegur landnemi á Íslandi.
Fyrsta staðfesta varp var í Reykjavík 1969. Honum fjölgaði verulega eftir aldamótin 2000.

Hér verpir hann aðallega á sunnan og vestanverðu landinu en einnig fyrir norðan. Hann er síst austan og suðaustanlands. Fæða er aðallega smádýr.

Karlfuglinn er alsvartur og eftir fyrsta veturinn með gulan eða appelsínugulan gogg og áberandi gulan hring í kringum augun, en kvenfuglinn er brúnmóleitur með fölgulan gogg. Svartþröstur er litlu stærri en skógarþröstur. Svartþrestir eru á bilinu 23 – 29 cm á lengd og vega um 125 grömm.

## Tilvísanir
Eiginlegir þrestir

**Eiginlegir þrestir** (fræðiheiti: *Turdus*) eru ættkvísl meðalstórra þrasta sem flestir eru upprunnir í Gamla heiminum. Þessir fuglar lifa aðallega á skordýrum eða eru alætur.

## Tegundir
* Svartþröstur (*[[Turdus merula]]*)
* *[[Turdus menachensis]]*
* Ólífuþröstur (*[[Turdus olivaceus]]*)
* *[[Turdus helleri]]*
* Sómalíuþröstur (*[[Turdus ludoviciae]]*)
* *[[Turdus olivaceofuscus]]*
* Kómorþröstur (*[[Turdus bewsheri]]*)
* *[[Turdus libonyanus]]*
* Afríkuþröstur (*[[Turdus pelios]]*)
* *[[Turdus tephronotus]]*
* *[[Turdus hortulorum]]*
* *[[Turdus unicolor]]*
* *[[Turdus dissimilis]]*
* *[[Turdus cardis]]*
* *[[Turdus albocinctus]]*
* Mánaþröstur (*[[Turdus torquatus]]*)
* *[[Turdus boulboul]]*
* *[[Turdus poliocephalus]]*
** Jólaeyjarþröstur (*Turdus poliocephalus erythropleurus*) - algeng einlend undirtegund
** Norfolkeyjarþröstur (*Turdus poliocephalus poliocephalus*) - dó út um 1975
** Maréeyjarþröstur (*Turdus poliocephalus mareensis*) - dó út snemma á 20. öld
** Howeeyjarþröstur (*Turdus poliocephalus vinitinctus*) - dó út á 3. áratug 20. aldar
** Lifoueyjarþröstur (*Turdus poliocephalus pritzbueri*) - dó hugsanlega út á fyrri hluta 20. aldar
* *[[Turdus rubrocanus]]*
* *[[Turdus kessleri]]*
* *[[Turdus feae]]*
* Gulþröstur (*[[Turdus obscurus]]*)
* *[[Turdus pallidus]]*
* *[[Turdus chrysolaus]]*
* *[[Turdus celaenops]]*
* Þorraþröstur (*[[Turdus atrogularis]]*)
* Góuþröstur (*[[Turdus ruficollis]]*)
* Brúnþröstur (*[[Turdus naumanni]]*)
** Brúnþröstur (*Turdus (naumanni) naumanni*)
** Roðaþröstur (*Turdus (naumanni) eunomus*)
* Gráþröstur (*[[Turdus pilaris]]*)
* Skógarþröstur (*[[Turdus iliacus]]*)
* Söngþröstur (*[[Turdus philomelos]]*)
* *[[Turdus mupinensis]]*
* Mistilþröstur (*[[Turdus viscivorus]]*)
* *[[Turdus plumbeus]]*
* Kaímanþröstur (*[[Turdus ravidus]]*) - dó út á 5. áratug 20. aldar
* *[[Turdus chiguanco]]*
* *[[Turdus nigrescens]]*
* *[[Turdus fuscater]]*
* *[[Turdus infuscatus]]*
* *[[Turdus serranus]]*
* *[[Turdus nigriceps]]*
* *[[Turdus subalaris]]*
* *[[Turdus olivater]]*
** *Turdus olivater caucae* - dó hugsanlega út á síðari hluta 20. aldar
* *[[Turdus reevei]]*
* *[[Turdus maranonicus]]*
* *[[Turdus fulviventris]]*
* *[[Turdus rufiventris]]*
* *[[Turdus falcklandii]]*
* *[[Turdus leucomelas]]*
* *[[Turdus amaurochalinus]]*
* *[[Turdus plebejus]]*
* *[[Turdus ignobilis]]*
* *[[Turdus lawrencii]]*
* *[[Turdus fumigatus]]*
* *[[Turdus obsoletus]]*
* *[[Turdus hauxwelli]]*
* *[[Turdus grayi]]*
* *[[Turdus nudigenis]]*
* *[[Turdus maculirostris]]*
* *[[Turdus haplochrous]]*
* *[[Turdus jamaicensis]]*
* *[[Turdus assimilis]]*
* *[[Turdus albicollis]]*
* *[[Turdus rufopalliatus]]*
* *[[Turdus rufitorques]]*
* Farþröstur (*[[Turdus migratorius]]*)
* *[[Turdus swalesi]]*
* *[[Turdus aurantius]]*
Þrestir

**Þrestir** (fræðiheiti: *Turdidae*) eru ætt spörfugla sem flestir eru upprunnir í Gamla heiminum. Þetta eru litlir eða meðalstórir fuglar, flestir skordýraætur en sumir alætur. 

## Ættkvíslir
** Eiginlegir þrestir (*[[Turdus]]*): um 65 tegundir
** *[[Platycichla]]*: 2 tegundir
** *[[Nesocichla]]*: 1 tegund, *[[Nesocichla eremita]]*
** *[[Cichlherminia]]*: 1 tegund, *[[Cichlherminia lherminieri]]*
** *[[Psophocichla]]*: 1 tegund, *[[Psophocichla litsipsirupa]]*
** *[[Zoothera]]*: um 22 tegundir, aðallega í Asíu
** *[[Catharus]]*: 12 tegundir. Dæmigerðir nýjaheimsþrestir.
** *[[Hylocichla]]*: 1 tegund, trjáþröstur (*[[Hylocichla mustelina]]*)
** *[[Ridgwayia]]*: 1 tegund, *[[Ridgwayia pinicola]]*
** *[[Ixoreus]]*: 1 tegund, barrþröstur (*[[Ixoreus naevius]]*)
** *[[Geomalia]]*: 1 einlend tegund, *[[Geomalia heinrichi]]*
** *[[Cataponera]]*: 1 einlend tegund, *[[Cataponera turdoides]]*
** *[[Sialia]]*: 3 tegundir
** *[[Grandala]]*: 1 tegund, *[[Grandala coelicolor]]*
** *[[Cichlopsis]]*: 1 tegund, *[[Cichlopsis leucogenys]]*
** *[[Entomodestes]]*: 2 tegundir
** *[[Myadestes]]*: 10-11 tegundir til, 2-3 nýlega útdauðar
** *[[Neocossyphus]]*: 4 tegundir
** *[[Cochoa]]*: 4 tegundir
** *[[Chlamydochaera]]*: 1 einlend tegund, *[[Chlamydochaera jefferyi]]*
Hröfnungar

**Hröfnungar** (fræðiheiti: *Corvidae*) eru ætt spörfugla sem telur um 120 tegundir, þar á meðal kráku, hrafn, skrækskaða og skjó. Hröfnungar eru meðalstórir eða stórir fuglar með sterklega fætur og öflugan gogg. Þeir fella fjaðrirnar aðeins einu sinni á ári (flestir spörfuglar fella þær tvisvar á ári).

Hröfnungar lifa um allan heim, nema syðst í Suður-Ameríku og á heimskautasvæðunum.
Hákon Waage

**Hákon Waage** (29. júní 1946) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Hrímtittlingur

**Hrímtittlingur** (fræðiheiti: *Carduelis hornemanni*) er smávaxin finka sem lifir norðarlega í  Norður-Ameríku og Evrópu.

## Tilvísanir
Gustav Vigeland

**Gustav Vigeland** (11. apríl, 1869 – 12. mars, 1943) var norskur myndhöggvari. Hann var talinn einn fremsti myndhöggvari Norðmanna í upphafi 20. aldar og eftir hann liggja fjölmörg verk. Þekktastur er Vigeland-garðurinn í Osló þar sem mörg verka hans standa, meðal annars risavaxinn gosbrunnur sem hann vann að um margra ára skeið. 

Árið 1947 gáfu Norðmenn Íslendingum styttu af Snorra Sturlusyni sem Vigeland hafði gert árið 1914 og stendur í Reykholti.
Loftleiðir

**Loftleiðir** voru íslenskt flugfélag sem var stofnað 10. mars 1944 af þremur íslenskum flugmönnum sem höfðu lokið flugnámi í Kanada. Fyrstu árin rak félagið aðeins innanlandsflug frá Reykjavíkurflugvelli en 1947 hóf það millilandaflug til Kaupmannahafnar með Douglas DC-4-vél. 1948 fékk félagið starfsleyfi í Bandaríkjunum og 1952 hóf það ferðir milli Bandaríkjanna og Evrópu með millilendingu á Íslandi. 

Á 7. áratug 20. aldar varð félagið fyrst í heimi með lággjaldaflug milli Bandaríkjanna og Evrópu. Harðnandi samkeppni leiddi til þess að félagið sameinaðist Flugfélagi Íslands árið 1973 undir nafninu Flugleiðir sem var myndað úr nöfnum flugfélaganna tveggja.

## Tenglar

* Sýnishorn úr heimildamynd um Loftleiðir
Auðnutittlingur

**Auðnutittlingur** (fræðiheiti: *Carduelis flammea*) er smávaxin finka sem lifir norðarlega í Norður-Ameríku og Evrópu. Hann lifir á birkifræjum og heldur sig í nágrenni birkiskóga. Hann hefur rauðleitar ennisfjaðrir og gjarnan með áberandi rauða slikju á bringu.

Á Íslandi er undirtegundin *Carduelis flammea islandica* og á Grænlandi og Baffineyju er undirtegundin *Carduelis flammea rostrata*.


Carduelis flammea flammea MHNT.ZOO.2010.11.221 Luleå.jpg|*Carduelis flammea flammea*
Carduelis flammea cabaret MHNT.ZOO.2010.11.221 Naurois HdB Tolborough.jpg|*Carduelis flammea cabaret*


## Tenglar
* Kjarnaskogur.is - Auðnutittlingur

## Tilvísanir
Helgi Björnsson

**Helgi Björnsson** (10. júlí 1958) stundum nefndur **Helgi Björns** er íslenskur tónlistarmaður og leikari. Hann var meðal annars í hljómsveitunum Grafík og Síðan skein sól (SSSól). Helgi hefur gefið út allnokkrar sólóplötur líka.

Hann var árið 2020 útnefndur borgarlistamaður Reykjavíkur og hlaut fálkaorðuna.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Útgefið sólóefni
*1997: *Helgi Björns*
*2000: *Strákarnir á Borginni*
*2005: *Yfir Esjuna*
*2008: *Ríðum sem fjandinn*
*2009: *Kampavín*
*2010: *Þú komst í hlaðið*
*2011: *Ég vil fara upp í sveit*
*2011: *Helgi Björnsson syngur íslenskar dægurperlur ásamt gestum*
*2012: *Heim í heiðardalinn*
*2013: *Helgi syngur Hauk*
*2014: *Eru ekki allir sexí?* (Safnplata)
*2015: *Veröldin er ný*
*2018: *Ég stoppa hnöttinn með puttanum*

## Fjölskylda
Faðir Helga er Björn Helgason, fyrrum landsliðsmaður í knattspyrnu.

## Tenglar
*
Þistilfinka

**Þistilfinka** (fræðiheiti: *Carduelis carduelis*) er smávaxin finka sem lifir í Evrópu, Norður-Afríku og vestur- og mið-Asíu, einkum í skóglendi.

## Tilvísanir
Barrfinka

**Barrfinka** (fræðiheiti: *Carduelis spinus*) er smávaxin finka sem lifir norðarlega í Evrópu og í austurhluta Asíu. Fuglinn er flækingur á Íslandi. 

## Tilvísanir
Áætlunarbifreið

**Áætlunarbifreið**, **langferðabíll** eða **rúta** er bifreið sem er notuð til farþegaflutninga á lengri leiðum milli staða, bæja eða borga, eftir tímaáætlun, ólíkt strætisvagni sem flytur farþega innanbæjar. Áætlunarbifreiðar eru venjulega með þægilegum sætum (og ekkert rými fyrir standandi farþega) og stórt rými fyrir farangur. 

## Rúta, orðsifjar
Í íslensku talmáli er rúta án efa algengasta orðið yfir áætlunarbifreið. *Rúta* er að uppruna tökuorð úr dönsku og er fyrirmyndin *rutebil*, það er að segja bifreið sem flytur farþega eftir ákveðinni áætlun. *Rutebil* er samansett úr orðunum *rute* og ''(auto)mobil''. Rute kom inn í dönsku úr frönsku, *route*, en er upphaflega úr latínu, *rupta (via)*, það er að segja ruddur vegur.
Ólafur 5.

**Ólafur 5.** (2. júlí 1903 – 17. janúar 1991) var konungur Noregs frá 1957 til dauðadags.

Ólafur  var sonur Hákons 7. og Matthildar (Maud) drottningar. Hann giftist náfrænku sinni, sænsku prinsessunni Mörtu   (Märtha Sofia Lovisa Dagmar Thyra) árið 1929, en þau voru systkinabörn. Ólafur og Marta eignuðust þrjú börn, þar á meðal núverandi konung Noregs, Harald 5. Marta lést árið 1954 áður en Ólafur varð konungur.
Bókfinka

**Bókfinka** (fræðiheiti: *Fringilla coelebs*) er smávaxin finka sem lifir í Evrópu, Norður-Afríku, Kanaríeyjum og vestur- og mið-Asíu. 

Sökum litadýrðar og það að þær eru algengustu finkur Vestur-Evrópu eru þær vinsælar sem gæludýr.

## Tilvísanir
Gráspör

**Gráspör** (fræðiheiti: *Passer domesticus*) er fugl af spörvaætt. Hann er upprunninn í Evrópu og hluta Asíu en hefur nú breiðst um mest allan heim með landnámi Evrópuþjóða um allan heim á liðnum öldum. En evrópubúar hafa flutt hann til annarra landa þar sem þeir hafa sest að, sérstaklega sem vörn gegn meindýrum, en hann étur mikið af skordýrum sem teljast til meindýra. Gráspör er einkennisfugl borga og bæja um heiminn.  

Gráspör sást fyrst á Íslandi 1959 en þá varp eitt par í Reykjavík og einnig fannst varp 1961 í Vestmanneyjum. Í báðum þessum tilvikum var fuglunum eytt að kröfu yfirvalda og eftir ábendingu frá Fuglafriðunarnefnd og var það til að koma í veg fyrir fjölgun hérna. Gráspör verpir eingöngu við mannabústaði í holum og glufum á byggingum. Hann er staðfugl á Íslandi. Varpið hefst um miðjan maí en fuglinn getur verpt tvisvar eða þrisvar á sumri.  Eggin eru 6-8 og þau ungast út á 10-12 dögum og verða ungarnir fleygir á innan við tveimur vikum. Gráspör er frææta en étur einnig skordýr.

Gráspör er friðaður á Íslandi.

## Tenglar

* Gráspör (Fuglavefurinn)
Stari (fugl)

**Stari** (eða **starri**) (fræðiheiti: *Sturnus vulgaris*) er spörfugl af staraætt sem er upprunninn í Evrópu og Asíu en hefur nú breiðst um mest allan heim nema Afríku. Starinn hóf varp á Íslandi á Höfn í Hornafirði upp úr 1940 en í kringum 1960 í Reykjavík.

Starinn er smávaxinn, svartleitur og kvikur fugl.

Starir lifir oft í þéttbýli og við sveitabæi. Hann er staðfugl og lifir á fjölbreyttri fæðu.

Starar eru félagslyndir og greindir fuglar. Starar eru þekktir fyrir hópmyndun einkum þar sem þeir safnast saman á náttstað.  Þeir eru talin ágeng tegund í mörgum löndum. Starahópar eru einkum áberandi á haustin. Þekktur náttstaður stara í Reykjavík er í Skógræktinni í Fossvogi. Síðsumars má í sveitum á Íslandi sjá stara sitja á baki hesta. 

## Tengt efni
* Hænsnafló

## Tenglar

* 
* 

## Tilvísanir
Dvergkráka

**Dvergkráka** (fræðiheiti: *Corvus monedula*) er einn minnsti fuglinn af ætt hröfnunga, 34-39 sentimetrar að lengd.

## Tilvísanir
Bláhrafn

**Bláhrafn** (fræðiheiti: *Corvus frugilegus*) er fugl af ætt hröfnunga, latneska heitið frugilegus þýðir fæðusafnari.
Búsvæði er í Evrópu og Asíu. Bláhrafn er flækingur á Íslandi.

## Tilvísanir
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm

**Mu isamaa, mu õnn ja rõõm** er þjóðsöngur Eista. Laglína þjóðsöngsins er sú sama og 
finnska þjóðsöngsins. Þjóðsöngurinn var fyrst notaður 1920 og tekinn upp aftur 1990 þegar Eistar öðluðust sjálfstæði frá Sovétríkjunum.

## Texti á eistnesku
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm,
kui kaunis oled sa!
Ei leia mina iial teal
see suure, laia ilma peal,
mis mul nii armas oleks ka,
kui sa, mu isamaa!

Sa oled mind ju sünnitand
ja üles kasvatand;
sind tänan mina alati
ja jään sull' truuiks surmani,
mul kõige armsam oled sa,
mu kallis isamaa!

Su üle Jumal valvaku
mu armas isamaa!
Ta olgu sinu kaitseja
ja võtku rohkest õnnista,
mis iial ette võtad sa,
mu kallis isamaa!
La Concorde

**La Concorde** er þjóðsöngur Gabon. Hann var saminn af gabonska stjórnmálamanninum Georges Aleka Damas og tekinn upp sem þjóðsöngur þegar landið fékk sjálfstæði árið 1960.
Omar Bongo

**El Hadj Omar Bongo Ondimba** (f. **Albert-Bernard Bongo**, 30. desember 1935 – 8. júní 2009) var forseti Gabon frá 1967 til dauðadags. Hann var yngsti ríkjandi forseti þegar hann tók við embætti aðeins 31 árs gamall eftir lát þáverandi forseta, Leon M'ba sem hafði verið við völd frá því landið fékk sjálfstæði. Þegar Gnassingbé Eyadéma, forseti Tógó, lést árið 2005 varð Bongo sá Afríkuleiðtogi sem lengst hafði verið við völd. Þegar Bongo lést var hann fimmti þaulsætnasti þjóðarleiðtogi heims.
Jean Eyeghe Ndong

**Jean Eyeghe Ndong** (f. 12. febrúar 1946) var forsætisráðherra Gabon frá 20. janúar 2006 til 17. júlí 2009 fyrir gabonska demókrataflokkinn. Hann tók við af Jean-François Ntoutoume Emane en hann hafði áður verið fjármálaráðherra í ríkisstjórn Ntoutoumes. Hann er skyldur fyrrum forseta Gabon, Léon M'ba.
Fáni Gabon

**Fáni [[Gabon]]** var tekinn í notkun þegar landið fékk sjálfstæði árið 1960. Litirnir eru grænn, sem táknar skógana; gylltur, sem táknar miðbauginn; og blár, sem táknar hafið.
CFA-franki

**CFA-franki** (franska: *franc CFA* eða *céfa* eða bara *franc*) er gjaldmiðill tólf fyrrum franskra nýlendna í Afríku, auk Gíneu-Bissá (fyrrum portúgölsk nýlenda) og Miðbaugs-Gíneu (fyrrum spænsk nýlenda). ISO 4217-kóðinn er XAF fyrir Mið-Afríku-CFA-franka en XOF fyrir Vestur-Afríku-CFA-franka. 

CFA-frankinn var upphaflega með fast gengi miðað við franskan franka en er nú með fast gengi miðað við evru, þar sem 1 evra = = 655,957 CFA-frankar.
Skjaldarmerki Gabon

**Skjaldarmerki [[Gabon]]** var hannað af svissneska skjaldarmerkjafræðingnum Louis Mühlemann, einum af stofnfélögum FIAV og sem einnig hannaði fyrrum skjaldarmerki Vestur-Kongó. Skjaldarmerkið hefur verið í notkun frá 15. júlí 1963.

Merkisberar eru tvö svört pardusdýr. Gullskífurnar efst í merkinu tákna auðlegð landsins og skipið merkir hvernig landið siglir í átt til bjartari framtíðar. Tréð táknar timburverslunina.
Lopezhöfði

**Lopezhöfði** er vestasti oddi Gabon og markar suðurenda Gíneuflóa. Hann er vesturoddi eyjunnar Mandji. Rétt við höfðann er helsta hafnarborg Gabon, Port-Gentil. Viti stendur á höfðanum. Á nesinu sem höfðinn er á stendur líka olíuhreinsistöð sem var reist árið 1967.
József Kossics

**József Kossics** (9. október 1788 í Bagonya í Ungverjalandi, í dag Slóveníu – 26. desember 1867 í Felsőszölnök í Ungverjaland)  var slóvenskur rithöfundur og kaþólskur prestur.
Jesse McCartney

**Jesse Arthur McCartney** (f. 9. apríl 1987 í New York-borg) er bandarískur söngvari og leikari.

## Útgefið efni
### Hljómplötur
* *[[Beautiful Soul]]* (2004)
* ** (2005)
* *[[Off the Record]]* (2005)
* *[[Right Where You Want Me]]* (2006)
* *[[Departure]]* (2008)

### Smáskífur
* 2006 *[[Just so you know]]*
* 2006 *[[Right Where You Want Me]]*
* 2005 *[[Beautiful Soul]]* 
* 2005 *[[She's No You]]*
* 2005 *[[Get Your Shine On]]*
* 2005 *[[What's Your Name?]]*
* 2005 *[[Because You Live]]*
* 2004 *[[B.O. de A Cinderella Story : The Best Day Of my life]]*

## Tenglar
* Jesse McCartney Official Website
.bb

**.bb** er þjóðarlén Barbados. Vísinda- og tækniráðuneyti Barbados hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
Bana Billa

***Bana Billa*** (enska: **Kill Bill**) er bandarísk kvikmynd í leikstjórn Quentin Tarantino. Kvikmyndin var gefin út í tveimur hlutum, þó upphaflega hafi hún átt að vera einu lagi. Ástæðan var lengd myndarinnar, sem er um fjórar klukkustundir. Myndin hleypur fram og aftur í tíma og er það eitt einkenni kvikmynda frá Quentin Tarantino. Búið er að boða útkomu 3. hluta á árinu 2014.

## Leikarar

## Tenglar
* 
*
Avril Lavigne

**Avril Lavigne** (f. **Avril Ramona Whibley** 27. september 1984) er kanadísk rokk-, pönk og poppsöngkona. Hún fæddist í Belleville í Ontario. Þegar hún var 5 ára gömul flutti hún með fjölskyldu sinni til Napanee, Ontario í Kanada og hún ólst upp þar. 

Fyrsta einsöngsframkoma hennar var í kirkju þegar hún söng lagið „Near to the heart of god“, aðeins 10 ára gömul.

Árið 1998 vann hún keppni og verðlaunin voru þau að hún fengi að syngja með kanadísku söngkonunni Shania Twain í tónleikaferð hennar. Avril stóð við hlið söngkonunnar á tónleikum í Ottawa, Kanada og þær sungu saman „What Made You Say That“.

Avril á eina yngri systur sem heitir Michelle og einn eldri bróður sem heitir Matthew. 

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 2002 - *Let Go*
* 2004 - *Under My Skin*
* 2007 - *The Best Damn Thing*
* 2011 - *Goodbye Lullaby*
* 2013 - *Avril Lavigne*
* 2019 - *Head Above Water*
* 2022 - *Love Sux*

### Smáskífur

* *Complicated* (2002)
* *Sk8er Boi* (2002)
* *I'm With You* (2003)
* *Losing Grip* (2003)
* *Don't Tell Me* (2004)
* *My Happy Ending* (2004)
* *Nobody's Home* (2004)
* *He Wasn't* (2005)
* *Fall To Pieces* (2005)
* *Keep Holding On* (2006)
* *Girlfriend* (2007)
* *When You're Gone* (2007)

## Tenglar

* Opinber vefsíða Avril Lavigne
Uma Thurman

**Uma Karuna Thurman** (29. apríl 1970) er bandarísk leikkona. Hún er best þekkt fyrir hlutverk sín í kvikmyndum Quentin Tarantino.

## Tenglar
* 
*
Lucy Liu

**Lucy Alexis Liu** (kínverska: 劉玉玲 **Liú Yùlíng**, fædd 2. desember 1968), best þekkt sem **Lucy Liu**, er bandarísk leikkona og Emmy-verðlaunahafi. Hún kom fyrst fram á sjónarsviði fyrir leik sinn í gamanþáttunum *[[Ally McBeal]]* (1998-2002). Hún hefur einnig leikið í nokkrum vinsælum kvikmyndum, t.d. *[[Kill Bill]]* og *[[Charlie's Angels (kvikmynd)|Charlie's Angels]]*.

## Tenglar
* 
*
Staðará

**Staðará** getur verið:
* Staðará í Steingrímsfirði á Ströndum
* Staðará í Suðursveit
* Staðará í Staðarsveit á Snæfellsnesi
B (aðgreining)

**B** getur átt við eftirfarandi:

* Blóðflokkinn B
* Bókstafinn B
* Forritunarmálið B
* Nótuna B
D (aðgreining)

**D** getur átt við eftirfarandi:
* D, bókstaf
* D, forritunarmál
* D, nótu
* D, í efnafræði táknið fyrir tvívetni sem er vetnissamsæta
* D, talan 500 í rómverskum tölum
Þýsk málfræði

**Þýsk málfræði** fjallar um þær reglur sem að þýska byggir á.

## Nafnorð
### Kyn
Þýska hefur haldið öllum þeim þremur kynjum sem finnast í Frumindóevrónsku. Þau eru karlkyn (männlich/Maskulinum), kvenkyn (weiblich/Femininum) og hvorugkyn (sächlich/Neutrum). Orð sem lýsa karlkyni eða kvenkyni, eins og „maður“ (*der Mann*) eða „kona“ (*die Frau*), eru oftast í sama kyni og líffræðilega kynið (með undantekningunum „stelpa“ (*das Mädchen*) og „ungfrú“ (*das Fraulein*) - öll nafnorð sem enda á smækunarendingunum „-chen“ eða „-lein“ eru í hvorugkyni). Á hinn boginn eru kyn hluta sem hvorki eru karlkyns né kvenkyns frekar handahófkennd, þó stundum samsvari þau kyni í íslensku. Tilviljunarkennt eðli nafnorða má sjá á orðunum yfir hífapör: „skeið“ (*der Löffel*) er karlkynsorð, „gaffall“ (*die Gabel*) er kvenkynsorð og „hnífur“ (*das Messer*) er hvorugkynsorð. Nemendum er oft ráðlagt að læra greini nafnorða samhliða þeim því á greininum má sjá í hvaða kyni orðið er.

## Tengt efni
* málfræðikyn
Guðmundur G. Hagalín

**Guðmundur Gíslason Hagalín** (10. október 1898 í Lokinhömrum í Arnarfirði – 26. febrúar 1985 á Akranesi) var íslenskur rithöfundur, blaðamaður, ritstjóri, ævisagnahöfundur og bókavörður. 

Fjölskylda Guðmundar bjó í fyrstu að Lokinhömrum, þar sem Guðmundur fæddist, en fluttist síðar að Haukadal í Dýrafirði. Guðmundur lauk gagnfræðaprófi og hóf árið 1917 nám í Menntaskólanum í Reykjavík. Árið 1918 gerðist hann blaðamaður í Reykjavík og síðar á Seyðisfirði en þar var hann ritstjóri blaðanna Austurlands og Austanfara. Hann dvaldi í Noregi árin 1924-27 en flutti árið 1928  til Ísafjarðar og starfaði þar sem bókavörður og kennari. Árið 1965 fluttist hann í Borgarfjörð og bjó á Kleppjárnsreykjum í Reykholtsdal.

Hann stofnaði ásamt fleirum Félag íslenskra rithöfunda árið 1945. Árið 1955 var hann skipaður bókafulltrúi ríkisins og gegndi því starfi til 1969.

## Bækur Hagalíns
* Blindsker (1921)
* Vestan úr fjörðum (1924)
* Veður öll válynd (1925)
* Brennumenn (1927)
* Kristrún í Hamravík (1933)
* Sturla í Vogum I-II (1938)
* Gróður og sandfok (1943)
* Blítt lætur veröldin (1943)
* Móðir Ísland (1945)
* Konungurinn á Kálfskinni (1945)
* Útilegubörnin í Fannadal (unglingasaga, 1953)
* Sól á náttmálum (1957)
* Töfrar draumsins (1961)
* Márus á Valshamri og meistari Jón (1967)
* Segið nú amen séra Pétur (1975)
* Hamingjan er ekki alltaf ótukt (1977)

## Ævisaga Hagalíns (9 bindi)
* Ég veit ekki betur (1951) 
* Sjö voru sólir á lofti (1952)
* Ilmur liðinna daga (1953)
* Hér er kominn Hoffinn (1954)
* Hrævareldar og himinljómi (1955)
* Fílabeinshöllin (1959)
* Stóð ég úti í tunglsljósi (1973)
* Ekki fæddur í gær (1976)
* Þeir vita það fyrir vestan (1979)

## Ævisögur annarra (Guðmundur G. Hagalín skráði)
* Virkir dagar I-II (saga Sæmundar Sæmundssonar skipstjóra, 1936­-38)
* Saga Eldeyjar-Hjalta I-II (1939)
* Á torgi lífsins (saga Þórðar Þorsteinssonar á Sæbóli, 1952)
* Konan í dalnum og dæturnar sjö (saga Moniku Helgadóttur á Merkigili, 1954)
* Í kili skal kjörviður (saga Mariníusar Eskilds Jessens, 1957)
* Í vesturvíking (saga Jóns Oddssonar skipstjóra, 1960)
* Það er engin þörf að kvarta og Margt býr í þokunni (saga Kristínar Kristjánsson, 1961-62)
* Að duga eða drepast (saga Björns Eiríkssonar, 1962)
* Í fararbroddi (saga Haralds Böðvarssonar, 1964-65)
* Danskurinn í bæ (saga Adams Hoffritz, 1966) 
* Sonur bjargs og báru (saga Sigurðar Jóns Guðmundssonar, stofnanda Belgjagerðarinnar í Reykjavík, 1968)
* Eldur er bestur (saga Helga Hermanns Eiríkssonar, 1970)

## Heimild
* Sérefni Morgunblaðið: Guðmundur G. Hagalín  

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
* Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs

## Tenglar
* ''Höfundurinn og verk hans''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
* ''Guðmundur Gíslason Hagalín''; grein í Morgunblaðið 1985
.ae

.ae er þjóðarlén Sameinuðu Arabísku Furstadæmana. Stofnunin Telecommunications and Digital Government Regulatory Authority (TDRA) hefur yfirumsjón með léninu. Til er arabísk útgáfa af léninu undir .

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.ag

.ag er þjóðarlén Antígva og Barbúda. UHSA School of Medicine hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.ai

.ai er þjóðarlén Angvilla. Samgönguráðuneyti Anguilla hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.an

**.an** er þjóðarlén Hollensku Antillaeyja. Þar sem stjórnsýslu eyjanna var skipt upp 2010 var léninu lagt í desember 2010.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.aq

**.aq** er þjóðalén Suðurskautslandsins. Antarctica Network Information Centre Limited hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
Hamid Karzai

**Hamid Karzai** (f. 24. desember 1957) er afganskur stjórnmálamaður sem var forseti Afganistans frá 22. desember 2001 til 29. september 2014. Hann var fyrsti lýðræðislega kjörni leiðtogi landsins og jafnframt fyrsti leiðtogi landsins sem lét friðsamlega af völdum. Hann var kjörinn forseti eftir að innrás Bandaríkjanna í Afganistan batt enda á stjórn talíbana í landinu.

## Æviágrip
Karzai er fæddur á aðfangadag árið 1957 og ólst upp í Kandahar og Kabúl, þar sem faðir hans var forseti þingsins. Karzai er Pastúni og kominn af Popalzai-ættbálknum, sem er með áhrifamestu ættbálkum í suðurhluta Afganistans og með þeim sem nánastir voru afganska konungveldinu.

Á níunda áratuginum dvaldi Karzai löngum stundum í Bandaríkjunum, þar sem fjölskylda hans rak keðju afganskra veitingastaða í borgum eins og Chicago, San Francisco, Boston og Baltimore. Á tíma stríðs Sovétmanna í Afganistan á níunda áratugnum vann Karzai jafnframt við að fjármagna og vopna andspyrnumenn úr ættbálki sínum. Eftir að sovéski herinn var hrakinn úr landi undir lok áratugarins varð Karzai aðstoðarutanríkisráðherra Afganistans frá 1992 til 1994.

Karzai þekkti marga meðlimi talíbana í Kandahar frá því á árum stríðsins gegn Sovétríkjunum og studdi í byrjun viðleitni þeirra til að koma á friði í landinu. Hann sagði skilið við talíbana árið 1994 þegar honum þótti orðið ljóst að hreyfingin væri studd af pakistönskum og arabískum öfgamönnum. Frá árinu 1997 stýrði Karzai herferð gegn talíbönum ásamt föður sínum, Abdul Ahad Karzai, frá bækistöðvum feðganna í borginni Quetta í Pakistan. Faðir Karzai var myrtur af útsendurum talíbana í júlí 1999.

Þegar talíbanar voru hraktir frá völdum árið 2001 eftir innrás Bandaríkjamanna var Karzai falið að stýra bráðabirgðastjórn. Hann var meðal annars valinn í starfið þar sem hann talaði ensku reiprennandi. Karzai var síðan kjörinn forseti til heils fimm ára kjörtímabils í fyrstu forsetakosningum landsins árið 2004. Karzai var endurkjörinn árið 2009 en andstæðingar hans í þeim kosningum vændu hann um kosningasvik. Vegna gruns um kosningamisferli stóð til að önnur umferð forsetakosninganna yrði endurtekin með eftirliti embættismanna Sameinuðu þjóðanna. Þann 29. október 2009 réðust talíbanar á hótelið þar sem eftirlitsmenn Sameinuðu þjóðanna dvöldu og drápu um helming þeirra. Í kjölfarið var hætt við endurtekningu seinni kosningaumferðarinnar og endurkjör Karzai í kosningunum staðfest.

Á seinna kjörtímabili sínu varð Karzai í auknum mæli gagnrýninn gagnvart áframhaldandi veru erlendra hermanna í Afganistan. Samkvæmt lögum var forseta Afganistans aðeins heimilt að sitja tvö fimm ára kjörtímabil og Karzai bauð sig því ekki aftur fram árið 2014.

Eftir að talíbanar tóku yfir Afganistan á ný árið 2021 tók Karzai þátt í skipulagsnefnd til að ganga frá valdaskiptum til nýrrar stjórnar Talíbana.

## Tilvísanir
.ac

**.ac** er þjóðarlén Ascension eyjar. Stofnunin Internet Computer Bureau Limited hefur yfirumsjón með úthlutun lénsins, ásamt .io.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.ar

**.ar** er þjóðarlén Argentínu. Upplýsingatæknis ráðuneyti Argentínu hefur yfirumsjón yfir léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
* .com.ar lén með IP tölur
.as

**.as** er þjóðarlén Bandarísku Samóu. AS Domain Registry hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.at

**.at** er þjóðarlén Austurríkis. Nic.at GmbH hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.ax

**.ax** er þjóðarlén Álandseyja. Ålands landskapsregering hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA
.bi

.bi er þjóðarlén Búrúndí. Stofnunin Centre National de l'Informatique undir fjármálaráðuneyti Búrúndí hefur yfirumsjón með léninu.

## Tenglar
* Whois upplýsingar  hjá IANA