open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Musterishæðin

**Musterishæðin** er nokkurs konar upphækkað torg fyrir ofan vestur musterisvegginn í Jerúsalem, þar voru tvö musteri gyðingdóms til forna staðsett. Hæðin er jafnfram eitt helgasta svæði Íslams, á eftir Mekka og Medína, og hefur verið  miðpunktur deilna og spennu í árhundruðir. Í dag heyrir hæðin undir Ísraelsríki en er undir stjórn Palestínumanna (Wagf). Gyðingum ásamt fólki utan Íslam er heimilt að heimsækja svæðið en gyðinglegar bænir eru þar bannaðar ,ekki eru allir hlynntir stjórn Múslima yfir hæðinni. Oft hefur komið til ofbeldis á hæðinni og hafa ísraelskar hersveitir takmarkað aðgang að svæðinu þegar ástandið hefur verið eldfimt.

## Mikilvægi hæðarinnar fyrir Gyðingdóm
Mustestinhæðin eða *Har Habayit* eins og skrifað er á hebresku er að jafnaði sögð vera hæðin þar sem Abraham sýndi Guði hollustu sína með því að fara með son sinn Ísak upp á hæðina til fórnar Guði. Hæðin er einnig staður beggja mustera gyðinga, hið fyrra var reist af Salómon konungi og var lagt í rúst á herleiðingartímabilinu 586 f.kr, þegar Babylóníumenn réðust inn í Ísrael. Seinna musterið var reist á sjöttu öld f.kr og stóð á hæðinni í nærri 600 ár eða þar til það var lagt í rúst 70 e.kr af Rómverjum og Ísraelsmenn voru gerði brottrækir í kjölfarið. Gyðingar syrgja enn þann dag í dag eyðileggingu musteranna á föstunni Tisha B´av. Samkvæmt gyðinglegum hefðum verður þriðja musterið reist þegar Messías birtist.

## Mikilvægi hæðarinnar fyrir Íslam
Musterishæðin eða Al Aksa (المغرب الأقصى) er nefn í Kóraninum þar sem hún birtist Múhameð í sýn. Al Aksa þýðir „fjarlægur staður“ og vísar til landfræðilegrar staðsetningar langt frá Mekka. Iðulega er vísað til Al Aksa sem þriðja helgasta stað Islam, á eftir Mekka og Medína. Talið er að núverandi moskan sé byggð á þeim stað þar sem Salómon konungur hafi byggt sér glæsilega höll sunnan við musterið. Al Aksa-moskan var byggð á bilinu 709 - 715 e.kr Í gegnum árin hefur moskan orðið fyrir skemmdum af völdum jarðskjálfta en jafnharðan verið endurreist. Nokkrar áberandi súlur austan við hvelfingunar eru hluti af upprunalegu moskunni sem hafa varðveist í gegnum tíðina.

## Musterisriddarar
Eftir að kristnir hermenn náðu Jerúsalem undir sitt vald í fyrstu krossferðinni árið 1099 hófu pílagrímar för sína frá Evrópu til landsins helga. Margir þeirra urðu ræningjum að bráð á leið sinni, voru rændir og myrtir á leið um landsvæði undir stjórn múslima. Í kringum árið 1118 setti franskur riddari, Hugues de Payens, saman hernaðarreglu sem hann kallaði ***hinu fátæku hermenn Krists og musteris Salómon*** en seinna urðu þeir þekktir sem Musterisriddararnir. Þeir nutu stuðnings Baldvins II, konungs Jerúsalems og settu upp höfuðstöðvar sínar á hinni helgu hæð, musterishæðinni, þaðan er nafn reglunnar komið og hétu þeir að vernda kristna menn í Jerúsalem.

## Tilvísanir
Dacrycarpus

**Dacrycarpus** er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá suðvestan við Kyrrahaf (Nýju-Kaledóníu til suður Kína).
 

## Tegundir


Dacrycarpus dacrydioides cones2.jpg

## Tilvísanir
Falcatifolium

**Falcatifolium** er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá Nýju-Kaledóníu til Filippseyja. Tegundirnar eru sex. *[[Falcatifolium taxoides]]* er eini hýsill einu sníkju-barrtrjártegundarinnar: *[[Parasitaxus usta]]*.

## Tilvísanir
Afrocarpus

**Afrocarpus** er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá Afríku og nærliggjandi eyjum (t.d. Madagaskar). Tegundirnar eru tvær til sex.


Southafrica428yellowwood.jpg
Starr 061224-2854 Podocarpus sp..jpg


## Tilvísanir
Sýslur í Virginíu

**[[Sýslur í Bandaríkjunum|Sýslur]] í [[Virginía|Virginíu]]** eru 95 talsins. Það eru ennfremur 38 sjálfstæðar borgir.

## Listi

### Sýslur

### Sjálfstæðar borgir

## Tilvísanir
Måneskin

**Måneskin** er ítölsk hljómsveit sem varð fræg eftir að hafa lent í öðru sæti í ítalska X-Factor árið 2017. Nafnið er danska fyrir „tunglsljós“.

Bassistinn er Victoria De Angelis, gítaristinn er Thomas Raggi, trommarinn er Ethan Torchio og söngvarinn er Damiano David. Hljómsveitin vann Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2021 með laginu sínu „Zitti e buoni“.

## Ferill
Meðlimir hljómsveitarinnar hittust þegar þau voru í menntaskóla. Árið 2016 þurfti hljómsveitin að velja nafn til þess að geta tekið þátt í keppninni *Pulse - High School Band Contest*. Móðurmál De Angelis er danska, og hún stakk upp á nokkrum dönskum orðum. Måneskin var eitt þeirra og tóku þau þátt undir því nafni, og hefur það haldist síðan. Í desember 2017 lenti sveitin í öðru sæti í ítalska *X Factor*. Fyrsta breiðskífa þeirra, *Il ballo della vita*, var gefin út 26. október 2018. Myndbandið af söngnum og smáskífunni „Torna a casa“ hefur fengið yfir 100 milljón áhorf á YouTube. Í byrjun mars 2021 vann hljómsveitin Sanremo 2021 (*71º Festival della Canzone Italiana di Sanremo 2021*). Sigurvegarar þessarar hátíðar er boðið að taka þátt í Eurovision fyrir hönd Ítalíu, sem Måneskin gerði. Måneskin keppti í aðalkeppninni þann 22. maí 2021 með laginu „Zitti e buoni“ og sigruðu með 524 stig. Síðan þá hefur hljómsveitin hlotið mikilla vinsælda um allan heim. Þar á meðal hefur hún komið fram hjá Jimmy Fallon (*The Tonight Show Starring Jimmy Fallon*) og Ellen DeGeneres (*The Ellen DeGeneres Show*).

## Breiðskífur

* *Il ballo della vita* (2018)
* *Teatro d'ira: Vol. I* (2021)
* *Rush!* (2023)

## Tilvísanir
Ristilpokar

**Ristilpokar** eru litlir vasar eða pokar som myndast á þarminum. Þeir eru um 5-10mm stórir. Flestir eru einkennalausir en um 10-20% fá ristilpokabólgu.

## Orsakir
Orsökin er enn óþekkt en talið er að vestrænt fæði með minni trefjum sé hluti af orsökinni.

## Einkenni
Kviðverkir oftast í neðri hluta kviðar ásamt hita og breyttu hægðamynstri (niðurgangur eða harðlífi). Einkenni geta verið væg en í alvarlegum tilfellum þróast lífhimnubólga. 

## Meðferð
Ristilpokabólga án fylgikvilla er oftast meðhöndluð með föstu eða fljótandi fæði og í vissum tilvikum sýklyfjum. Ef bólgan er alvarleg getur þurft á aðgerða að halda. 

## Heimildir
The Hu

**The Hu** er mongólsk þjóðlagarokkhljómsveit stofnuð 2016. Með barkarsöng og þjóðlegum hlóðfærum (Morin khuur og Tovshuur), nefnir hljómsveitin stíl sinn "hunnu rokk", *hu* eftir fornu Tyrknesk/mongólsku veldi: Húnum einnig þekkt sem Xiongnu í austrænni menningu. Sumir textar hljómsveitarinnar eru með fornum mongólskum stríðsöskrum og ljóðum.

## Meðlimir
### Stofnmeðlimir
*Galbadrakh Tsendbaatar eða "Gala" – morin khuur (mongólskur gítar), barkarsöngur (2016–nú)
*Nyamjantsan Galsanjamts eða "Jaya" – tumur hhuur, tsuur, barkarsöngur (2016–present)
*Enkhsaikhan Batjargal eða "Enkush" – morin khuur ("hestshaus" gítar), barkarsöngur (2016–nú)
*Temuulen Naranbaatar eða "Temka" – tovshuur (mongólskur gítar), bakraddir (2016–nú)

### Túra meðlimir
* Jambaldorj Ayush eða "Jamba" – gítar, bakraddir (2019–nú)
* Nyamdavaa Byambaa eða "Davaa" – bassi, bakraddir (2020–nú)
* Unumunkh Maralkhuu eða "Ono" – ásláttarhljóðfæri, tumur khuur, bakraddir (2019–nú)
* Odbayar Gantumur eða "Odko" – trommur (2019–nú)

### Fyrrum túra mmeðlimir
* Batkhuu Batbayar eða "Batkhuu" – bass, bakraddir (túrar) (2019–2020)

## Útgefin tónlist
### Stúdíó albúm
* *The Gereg* (2019)

### Smáskífur
* *Yuve Yuve Yu* (2018)
* *Wolf Totem* (2018)
* *Shoog Shoog* (2019)
* *The Gereg* (2019)
* *Sad but True cover* (2021)

## Tilvísanir

## Tenglar
Metsatöll

**Metsatöll** (úr eistnesku – 'skógur' og *töll* – 'fjórfætt vera', notað í vestur Eistlandi um "úlf" eða "varúlfur") er eistnesk þjóðlagaþungarokkshljómsveit stofnuð 1999. Hljómsveitin hefur verið undir áhrifum frá mörgum öðrum, t.d. Garmarna, Stille Volk og Veljo Tormis. Mikið af efni þeirra er byggt á sjálfstæðisbáráttu Eistlendinga á 13du og 14du öld. 

## Meðlimir

;Current members
* Markus "Rabapagan" Teeäär – söngur, rythma gítar (1999–nú)
* Lauri "Varulven" Õunapuu – gítar, söngur, þjóðleg hljóðfæri (1999–nú)
* Raivo "KuriRaivo" Piirsalu – bassi, bakraddir, kontrabassi (2000–nú)
* Tõnis Noevere – trommur, bakraddir (2017–nú)

;Fyrrum meðlimir
* Silver "Factor" Rattasepp – trommur, bakraddir (1999–2004)
* Andrus Tins – bassi, bakraddir (1999–2000)
* Marko Atso – trommur, bakraddir (2004–2017)

## Tónlistarútgáfa

### Stúdíó albúm
* *Hiiekoda* (2004)
* *Terast Mis Hangund Me Hinge 10218* (2005)
* *Iivakivi* (2008)
* *[[Äio]]* (2010)
* *[[Ulg]]* (2011)
* *Karjajuht* (2014)
* *Vana Jutuvestja Laulud* (2016) (16 track compilation)
* *Katk Kutsariks* (2019)

## Tilvísanir

## Tenglar

* Official Site
* [Metsatöll discography at [MusicBrainz]]
Accrington

**Accrington** er borg í Lancashire, Englandi, 6 km austur af Blackburn og 10 km vestur af Burnley. Íbúar eru um 35.000 (2011). Í daglegu máli er *Accy*. Accrington kann að þýða akarn og tún, þ.e. akarnsbær.

Accringron var miðstöð bómullar og vefnaðar og er þekkt fyrir múrsteinagerð sína. Accrington NORI, þykkustu múrseinar heims voru notaðir í byggingar eins og Empire State og Blackpool-turninn. 

Accrington Stanley F.C. er knattspyrnulið borgarinnar.
Meðgöngueitrun

**Meðgöngueitrun** (pre-eclampsia) er meðgöngutengdur sjúkdómur sem einkennist af nýtilkomnum háþrýstingi ásamt einkennum líffæraskemmda eftir 20 vikna meðgöngu. Tíðni meðgöngueitrunar er um 3-5% allra þungana á heimsvísu og sjúkdómurinn er enn meðal algengustu orsaka mæðradauða í heiminum. 

  Konur í yfirþyngd, eldri mæður og frumbyrjur eru í aukinni áhættu á að þróa með sér sjúkdóminn en mest er áhættan hjá konum sem fengið hafa háþrýstingssjúkdóm á fyrri meðgöngu, eru með krónískan háþrýsting eða þjáist af  krónískum sjúkdómi s.s. nýrnasjúkdómi, sykursýki eða sjálfsofnæmissjúkdómi. Konur sem fengið hafa meðgöngueitrun eru í aukinni hættu á að þróa með sér hjarta og æðasjúkdóma síðar á ævinni. 

## Tilvísanir
Enslaved

**Enslaved** er norsk framsækin svartmálmsþungarokksveit sem stofnuð var í Haugesund árið 1991.
Stofnmeðlimir eru Ivar Bjørnson and Grutle Kjellson. Aðrir meðlimir hafa tekið breytingum í áranna rás. Tónlistin hefur einnig breyst yfir því að vera hrár svartmálmur yfir í framúrstefnulegri, melódískari átt þó svartmálmurinn blandist með því.

Þema á plötum þeirra hafa meðal annars verið víkingar og norræn goðafræði. Árið 2014 voru Ivar Bjørnson og félagi hans Einar Selvik (í Wardruna) fengnir til að semja tónverk í tilefni 200 ára afmælis norsku stjórnarskrárinnar. 

Enslaved tók upp myndbandið við *Jettegrytta* af plötunni Utgard á Íslandi. Árið 2015 spilaði sveitin á Eistnaflugi.

Hljómsveitin vinnur frá Bergen í dag.

## Meðlimir
*Grutle Kjellson – bassi, aðalsöngur (1991–)
*Ivar Bjørnson – gítar, hljóðgervill, bakraddir (1991–)
*Arve "Ice Dale" Isdal – gítar, bakraddir (2002–)
*Håkon Vinje – hljómborð, hreinar raddir (2017–)
*Iver Sandøy – trommur, hreinar raddir (2018–)

### Fyrrum meðlimir
*Trym Torson – trommur (1991–1995)
*Harald Helgeson – trommur (1995–1997)
*Per "Dirge Rep" Husebø – trommur (1997–2003)
*Richard "Roy" Kronheim – gítar (1997–2002)
*Herbrand Larsen – hljómborð, hreinar raddir, gítar á tónleikum (2004–2016)
*Cato Bekkevold – trommur (2003–2018)

## Breiðskífur
*Vikingligr Veldi (1994)
*Frost (1994)
*Eld (1997)
*Blodhemn (1998)
*Mardraum – Beyond the Within (2000)
*Monumension (2001)
*Below the Lights (2003)
*Isa (2004)
*Ruun (2006)
*Vertebrae (2008)
*Axioma Ethica Odini (2010)
*RIITIIR (2012)
*In Times (2015)
*E (2017)
*Utgard (2020)
*Heimdal (2023)

## Stuttskífur
*Hordanes Land (1993)
*The Sleeping Gods (2011)
*Thorn (2011)
*Caravans to the Outer Worlds (2021)
Tabú

**Tabú** er feminísk fötlunarhreyfing sem stofnuð var árið 2014 og vinnur að félagslegu réttlæti og gegn margþættri mismunun gagnvart fötluðu fólki. Tabú býður upp á fræðsluerindi og styttri námskeið fyrir stóra og smáa hópa. Tabú veitir einnig faglega ráðgjöf til fagfólks, samtaka og annarra aðila.

Talskonur og stofnendur Tabú eru Embla Guðrúnar Ágústsdóttir og Freyja Haraldsdóttir. Embla lærði félags- og kynjafræði við Háskóla Íslands, þar rannsakaði hún öráreitni gegn fötluðu fólki. Freyja hefur lokið grunnnámi í þroskaþjálfafræði og framhaldsnámi í hagnýtri jafnréttisfræði og kynjafræði.

Ásamt því að bjóða upp á fræðsluerindi og námskeið veitir Tabú einnig ýmiss konar faglega ráðgjöf eins og yfirlestur gagna, álitsgjöf til fjölmiðla og ráðgjöf varðandi stefnumótun.

## Tilvísanir
Angela Davis

**Angela Yvonne Davis** (fædd 26. janúar 1944) er bandarískur aðgerðasinni, heimspekingur og fræðimaður. Hún er prófessor við Kaliforníuháskóla í Santa Cruz.

## Æviágrip
Davis fæddist í afrískri-amerískri fjölskyldu í Birmingham í Alabama og nam frönsku við Brandeis-háskóla og heimspeki við háskólann í Frankfurt í Vestur-Þýskalandi. Davis lærði hjá heimspekingnum Herbert Marcuse í Frankfurtskólanum. Davis varð á þessum árum virk í róttækum vinstrisinnuðum stjórnmálum. Þegar hún snéri aftur til Bandaríkjanna stundaði hún nám við Kaliforníuháskóla í San Diego áður en hún flutti til Austur-Þýskalands þar sem hún lauk doktorsprófi við Humboldt-háskólann í Berlín. Eftir heimkomu til Bandaríkjanna gekk hún til liðs við kommúnistaflokkinn og tók þátt í fjölmörgum málum, þar á meðal seinni bylgju femínistahreyfingarinnar og herferðinni gegn Víetnamstríðinu. Árið 1969 var hún ráðin sem lektor í heimspeki við Kaliforníuháskóla í Los Angeles (UCLA). Háskólaráð UCLA rak hana fljótlega úr starfi vegna aðildar hennar að kommúnistaflokknum. Eftir að dómstóll úrskurðaði það ólöglegt rak háskólinn hana aftur, í þetta sinn fyrir eldfimt orðalag.

Davis hefur hlotið ýmis verðlaun, þar á meðal Lenín-friðarverðlaun Sovétríkjanna. Hún var sökuð um að styðja pólitískt ofbeldi og hefur hefur verið gagnrýnd af æðstu ráðafólki Bandaríkjastjórnar. Hún hefur einnig verið gagnrýnd fyrir að styðja Sovétríkin og gervitungl þeirra. Davis hefur verið tekinn inn í frægðarhöll kvenna. Árið 2020 var hún skráð sem „Kona ársins 1971“ í tölublaði „100 konur ársins“ tímaritsins *[[Time]]*, sem nær yfir 100 ár sem hófst með kosningarétti kvenna árið 1920. Davis er á lista *Time* yfir 100 áhrifamestu einstaklinga 2020.

## Heimildir
Dacrydium

**Dacrydium** er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá Nýju-Kaledóníu til Filippseyja og Kína. Tegundirnar eru nú sextán, en voru áður mun fleiri, og var henni skift í deildir A, B, and C af Florin 1931. Endurflokkun de Laubenfels og Quinn (sjá tilvísanir), flokkuðu deild A sem nýja ættkvísl *[[Falcatifolium]]*, skifti deild C í fjórar ættkvíslir: *[[Lepidothamnus]], [[Lagarostrobos]]* og *[[Halocarpus]]*, og hélt einvörðungu deild B sem upprunalegu ættkvíslinni *(Dacrydium)*.

## Tilvísanir
Ugla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir

**Ugla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir**, einnig þekkt sem **Owl Fisher** (fædd 6. janúar 1991), er íslenskur kynsegin greinahöfundur, kvikmyndagerðarmanneskja, rithöfundur og trans aðgerðasinni.

## Yngri árin
Ugla Stefanía fæddist á Íslandi þann 6. janúar 1991. Hún kom út úr skápnum sem trans árið 2010 og var þá ein yngsta manneskjan á Íslandi til að ganga í gegn um læknisfræðilegt kynstaðfestingarferli.  Faðir Uglu er oddviti sveitarstjórnar Húnavatnshrepps, þar sem Ugla er fædd og uppalin.  Hann hefur opinberlega stutt Uglu og hennar ferli. 

Árið 2016 útskrifaðist Ugla með meistaragráðu í kynjafræði frá Háskóla Íslands. 

## Aktívismi og ferill

### Hinsegin-aktívismi
Ugla var meðal stofnfélaga HIN - Hinsegin Norðurland, samtaka hinsegin fólks á Norðurlandi, árið 2011. Í kjölfarið af því varð hún stjórnarmeðlimur Trans Ísland og var formaður félagsins allt fram í mars 2022.  Ugla var fræðslustýra Samtakanna '78 frá 2012 til 2016.  Hún lét einnig til sín taka á alþjóðavettvangi og var stjórnarmeðlimur í IGLYO, alþjóðlegum samtökum hinsegin ungmenna og stúdenta, frá 2014 til 2016. 

Árið 2016 hélt Ugla TEDx–fyrirlestur á TEDx Reykjavík sem kallaðist „Moving Beyond the Binary of Sex and Gender.“ Í fyrirlestrinum fjallaði Ugla um trans- og intersex fólk frá sínu persónulegu sjónarhorni. 

Árin 2015 til 2019 tók Ugla, ásamt Kitty Anderson frá Intersex Ísland, þátt í vinnu við að semja frumvarp um kynrænt sjálfræði. Fyrsti áfangi frumvarpsins var samþykktur á Alþingi í júní 2019. Ugla gagnrýndi lokaútgáfu þess, en greinar sem veittu intersex börnum vernd gegn læknisfræðilegum inngripum höfðu verið fjarlægðar.

Ugla Stefanía flutti til Bretlands árið 2016. Þar stýrir hún kvikmyndaverkefninu *My Genderation*, sem varpar ljósi á upplifanir trans fólks. Einnig hefur hún unnið með All About Trans, breskum samtökum sem vinna að því að auka sýnileika trans fólks í fjölmiðlum. Ugla hefur skrifað fjölda greina í bresk dagblöð á borð við *[[The Guardian]]* og *The Independent*, auk lesbíutímaritsins *DIVA*. Hún var einnig meðhöfundur bókarinnar *Trans Teen Survival Guide* ásamt Fox Fisher. Bókin var gefin út af Jessica Kingsley Publishers árið 2018. 

Í júní 2020 slitu Ugla og þrír aðrir höfundar tengsl við bókaumboðsskrifstofuna Blair Partnership, sem var einnig umboðsskrifstofa J.K. Rowling, eftir að fyrirtækið neitaði að gefa út opinbera yfirlýsingu sem styddi við réttindi trans fólks í kjölfar transfóbískra yfirlýsinga Rowling. 

### Stjórnmálaferill
Árin 2016 og 2017 bauð Ugla sig fram til Alþingis fyrir hönd Vinstri grænna. Árið 2017 tilkynnti hún afsögn sína úr flokknum í kjölfar þess að hann myndaði ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum. Árið 2024 var hún kjörin í oddvitasæti lista Pírata í Norðvesturkjördæmi til alþingiskosninga.

## Viðurkenningar
Árið 2015 hlaut Ugla fræðslu- og vísindaviðurkenningu Siðmenntar. 

Ugla var á lista breska ríkisútvarpsins, 100 Women, árið 2019.

## Heimildir
Retrophyllum

**Retrophyllum** er ættkvísl sígrænna barrtrjáa og runna frá S-Ameríku og Eyjaálfu.

Einkennandi fyrir tegundirnar er að blöðin snúa ekki sömu hlið upp báðum megin. Það er líka þýðingin á fræðiheitinu; Retro (öfugt) phyllum (blað).

## Tegundir
Tegundirnar aru yfirleitt taldar vera fimm, en þó hefur R. piresii verið talin undir R. rospigliosii.

## Tilvísanir

* Retrophyllum At: Podocarpaceae At: The Gymnosperm Database
Laxalús

**Laxalús** (fræðiheiti: *Lepeophtheirus salmonis*) er tegund krabbaflóa sem lifir sem sníkjudýr á fiskum, einkum laxfiskum, einkum kyrrahafslaxi, atlantshafslaxi og sjóbirtingi en finnst einnig stundum á hornsíli. Laxalús nærist á slími, roði og blóði hýsilsins. Laxalýs festa sig sjálfar við hýsilinn en þegar þær eru lausar geta þær borist með straumum og vindi um efri lög sjávar þangað til þær finna hentugan hýsil.

Sýking af völdum laxalúsar er eitt þeirra umhverfisvandamála sem upp koma í laxeldi í sjókvíum á Íslandi og víðar í heiminum.

Þrátt fyrir nafngiftina er laxalús ekki lús sem er undirhópur skordýra heldur krabbadýr.

## Tilvísanir
Þrjú á palli

**Þrjú** **á palli** var íslensk hljómsveit sem stofnuð var 1969 af  Troels Bendtsen, og fékk hann til liðs við sig Eddu Þórarinsdóttur og Helga R. Einarsson. Halldór Kristinsson tók við af Helga ári seinna. Formlega hætti hljómsveitin 1989.

## Plötur

* *…eitt sumar á landinu bláa* (1970)
* *Við höldum til hafs á ný* (1970)
* *Þrjú á palli: Ljóð Jónasar Árnasonar við erlend þjóðlög* (1971)
* *[[Þrjú á palli - Hátíð fer að höndum ein|Hátíð fer að höndum ein: Folksongs of Iceland]]* (1971)
* *[[Þrjú á palli - Icelandic folk songs|Þrjú á palli – Icelandic Folksongs]]* (1974)
* *Þrjú á palli ásamt Sólskinskórnum: ný barnaljóð Jónasar Árnasonar* (1975)
* *Tekið í blökkina: Þrjú á palli syngja sjómannakvæði eftir Jónas Árnason* (1976)
* *Lífið er lotterí: Þjóðlög við texta Jónasar Árnasonar* (2002)

### Safnplötur

* *Á sjó* (1971)
* *Stóra barnaplatan* (1977)
* *Óskastundin 4* (2005)
* *Það gefur á bátinn* (1981)
* *Jólasnjór* (1979)
* *Stóra barnaplatan* (1997)
* *Jólasnær* (1991)
* *Barnagælur* (1995)
* *Svona var 1971* (2008)
* *Stóra bílakassettan II* (1979) 
* *Óskalögin 4* (2000).

## Tenglar

* Glatkistan
* https://www.discogs.com/artist/3170374-%C3%9Erj%C3%BA-%C3%81-Palli Discogs
Langi Seli og skuggarnir

**Langi Seli og skuggarnir** er íslensk rokkabillí hljómsveit sem stofnuð var árið 1988. Hljómsveitin kom aftur saman árið 2009 og tók síðar þátt í Söngvakeppni Sjónvarpsins 2023 með laginu *OK*. Sveitin lenti í öðru sæti. 

## Meðlimir
*Axel Hallkell Jóhannesson
*Jón Þorleifur Steinþórsson
*Erik Quick

### Fyrrum meðlimir
*Kormákur Geirharðsson
*Steingrímur Guðmundsson 
*Gísli Þorgeirsson

### Útgefið efni:

#### Smáskífa:

* Breiðholtsbúgí (1989)

#### Stúdíóplötur:

* Rottur og kettir (1990)
* Drullukalt (2009)

## Tilvísanir
Old Carthusians F.C.

**Old Carthusians F.C.** er enskt knattspyrnulið skipað leikmönnum sem útskrifast hafa úr Charterhouse School í Surrey. Félagið var stofnað árið 1876 og kom talsvert við sögu knattspyrnuíþróttarinnar í árdaga hennar áður en atvinnumennska ruddi sér til rúms. Í seinni tíð keppir félagið einkum við önnur lið útskrifaðra stúdenta.

## Saga
Charterhouse-heimavistarskólinn var einn margra drengjaskóla í Englandi þar sem fótbolti var leikinn um miðja nítjándu öld og voru fulltrúar skólans í hópi stofnenda Enska knattspyrnusambandsins árið 1863. Gamlir nemendur skólans höfðu m.a. komið að því að stofna knattspyrnufélagið *Stoke-on-Trent F.C.* sem síðar varð Stoke City.

Árið 1876 var Old Carthusians F.C. stofnað og var frá upphafi skipað gömlum nemendum úr Charterhouse-skólanum. Liðið tók fyrst þátt í Ensku bikarkeppninni leiktíðina 1879-80. Strax árið eftir vann félagið sinn fyrsta og eina bikarmeistaratitil eftir 3:0 sigur á Old Etonians í úrslitum. Tveimur árum síðar komst liðið í undanúrslit keppninnar en tapaði þar fyrir Blackburn Olympic í sögulegum leik, sem talinn hefur verið marka upphafið að sigri verkamannaliðanna í norðrinu á yfirstéttarliðum gömlu einkaskólanna.

Ágreiningur um atvinnumennsku leiddi nálega til klofnings innan knattspyrnuhreyfingarinnar. Stofnuð var sérstök bikarkeppni áhugamanna og voru Old Carthusians sigursælir í henni fyrstu árin. Þegar Enska deildarkeppnin var stofnsett árið 1888 voru aðildarfélögin atvinnumannalið úr norðrinu, Old Carthusians sýndu áhuga á þátttöku en ekkert varð úr því.

## Titlar
;Bikarmeistarar
* (1) 1880-81
Geldingadalir

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          -22.273366169929504,
          63.89034272091676
        ]
      }
    }
  ]
}
 
**Geldingadalir** eru dalir eða dældir á Reykjanesskaga austan undir Fagradalsfjalli. Dalirnir voru grunnir með breiðri grasflöt fyrir jarðhræringar á svæðinu. Að kvöldi 19. mars árið 2021 hófst eldgos úr stuttri sprungu í dölunum, fyrsta eldgosið á Reykjanesskaga í 800 ár. Dalirnir fylltust af hrauni að miklu leyti.

## Saga
Í Geldingadölum var fyrir eldgos þúst eða dys á flötinni og er sagt að þar sé Ísólfur á Skála grafinn, en hann bjó á Ísólfsskála í fornöld. Í örnefnaskrá Hrauns í Grindavík segir að hann hafi látið dysja sig í dalnum. Í Geldingadölum hélt Ísólfur geldingum sínum og öðru geldfé  Vildi hann vera grafinn, þar sem geldingarnir hans hefðu það best. Athugun Minjastofnunar leiddi í ljós að enginn er grafinn í dysinni sjálfri, enda um náttúrusmíð að ræða, svo líklegt er að hann hafi verið grafinn þar skammt frá. Þess ber að geta að Ísólfur er ekki nefndur í Landnámu og Ísólfsskáli ekki heldur. Sagan um hann er fengin úr örnefnaskrám. Geldingadalir draga nafn sitt af þeirri tilhögun sauðfjárbænda að halda geldfé aðskildu frá ám með lömb vegna mjólkurinnar. Ærnar voru mjólkaðar við fráfærur og þá var mikilvægt að eyða ekki tíma og orku í geldfé því það mjólkar ekki. Í Jónsbók var ákvæði um að geldur peningur skyldi vera farinn úr heimahögum þegar tveir mánuðir væru liðnir af sumri og ekki mátti reka fé aftur heim fyrir tvímánuð (síðustu viku í ágúst) en í réttarbót Eiríks konungs Magnússonar frá 1294 var því breytt þannig að hreppsstjórnarmenn ákváðu hvenær fé yrði rekið á fjall og heim eftir því sem hentaði. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
*Eldgosið við Fagradalsfjall 2021

## Tenglar
*Ferlir - Geldingadalir
Halocarpus bidwillii

***Halocarpus bidwillii*** er sígrænn runni frá Nýja-Sjálandi. Hann verður allt að 3,5m hár. Hann vex ýmist á mýrum eða í þurrum og grýttum jarðvegi. Útbreiðslan er frá í 4500 m hæð á Canterbury ölpunum, niður að sjávarmáli á Stewart eyju. Efni úr runnanum munu hafa virkni sem skordýraeitur.


Halocarpus bidwillii kz39.jpg
Halocarpus bidwillii kz33.jpg
Halocarpus bidwillii kz24.jpg
Halocarpus bidwillii kz11.jpg
Halocarpus bidwillii kz12.jpg
Halocarpus bidwillii inat2.jpg
Halocarpus bidwillii kz3.jpg


## Tilvísanir

## Tenglar
*Gymnosperm Database: ''Halocarpus bidwillii''
Fáni Mónakó

**Fáni Mónakó** er gerður upp af tveimur jafnstórum lágréttum borðum, rauðum fyrir ofan og hvítum fyrir neðan. Rauður og hvítur hafa verið litir Griimaldi-ættarinnar síðan 1339 en ýmsir aðrir eiginleikar fánans hafa breyst í gegnum tíðina. Núverandi fáni er óbreyttur síðan 4. apríl 1881.

Fánanum svipar til fána Indónesíu en sá er lengri og síður kubbóttur, og ennfremur fána Póllands, sem er í sömu litum en með sitt hvorn litinn í staðinn fyrir annan.
Hámeraætt

**Hámeraætt** (*Lamnidae*) er ætt stórra úthafs- og uppsjávarfiska, af ættbálki háfiska. Þetta eru hraðsyndir fiskar, sem finnast í öllum heimshöfum og flækjast víða upp að ströndum. Þeir hafa hvassa trjónu og eru allir mjög rennilegir. Bakuggar eru tveir og gaddalausir. Sá fremri stór og stífur, en sá aftari lítill.  Kviðuggar eru smáir og situr sá fremri aftan við fremri bakugga. Eyruggar eru stórir og sporður sömuleiðis. Kjaftur er stór, bogadreginn og vel tenntur. Tálknaop fremur stór.
Páll Einarsson

**Páll Einarsson** getur átt við:

*Páll Einarsson (jarðfræðingur)
*Páll Einarsson (borgarstjóri)
Páll Einarsson (jarðfræðingur)

**Páll Einarsson** (fæddur 27. mars 1947) er íslenskur jarðeðlisfræðingur og fyrrverandi prófessor í jarðeðlisfræði við Háskóla Íslands.

Páll fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hans Einar Baldvin Pálsson (1912-2011) prófessor í verkfræði og Kristín Pálsdóttir ritari (1917-2006). Föðurafi Páls var Páll Einarsson fyrsti borgarstjóri Reykjavíkur.

Páll lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1967, fyrrihlutaprófi í eðlisfræði frá Háskólanum í Göttingen í Þýskalandi 1970 og doktorsprófi í jarðeðlisfræði frá Columbia háskóla í New York árið 1975 með jarðskjálftafræði sem aðalgrein. Hann var sérfræðingur hjá Raunvísindastofnun Háskóla Íslands frá 1975-1994 og 1997-1998. Páll varð prófessor í jarðeðlisfræði við Háskóla Íslands árið 1994 en hafði áður verið stundakennari við skólann frá 1975. Páll hefur átt sæti í Vísindamannaráði Almannavarna frá upphafi.

Páll hefur sett upp jarðskjálftamæla um allt land og fylgst með jarðskjálfta og eldsumbrotum í marga áratugi. Hann er tíður gestur fjölmiðla þegar atburðir í jarðskorpunni eiga sér stað. 

## Viðurkenningar
* Sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu 2015 fyrir rannsóknir og fræðslu á sviði íslenskra jarðvísinda
* Hlaut norrænu jarðvísindaverðlaunin 2018 fyrir árangur í vísindum og miðlun þekkingar til stjórnvalda og almennings.
* Rossby-verðlaun Sænsku vísindaakademíunnar árið 2024. 

## Tenglar
*Páll Einarsson H.Í.
*Vísindavefur - Hvað hefur vísindamaðurinn Páll Einarsson rannsakað?

## Tilvísanir
Stjörnurokk (tölvuleikur)

**Stjörnurokk** er íslenskur tölvuleikur sem kom út árið 1991. Í leiknum fór spilarinn fyrir hljómsveit.

## Heimildir
Hjörvar Hafliðason

**Hjörvar Hafliðason** (fæddur 6. október 1980) er íslenskur fjölmiðlamaður og fyrrum knattspyrnumaður. Hann hefur viðurnefnið *Dr. Football*. Hjörvar spilaði sem markmaður 1998 til 2017 með hléum. Hann var í Breiðabliki, Val, Augnabliki og HK. Tímabilið 2000–01 var Hjörvar til reynslu hjá Stoke City.

Hjörvar hefur starfað á Stöð 2 Sport og hefur verið fenginn sem álitsgjafi þar. Hann fer nú fyrir hljóðveitunni *Dr. Football* sem kemur út nokkrum sinnum í viku. Þar er fjallað um knattspyrnu á Íslandi, Evrópu og um heiminn. Hjörvar var íþróttastjóri Viaplay á Íslandi en þar er m.a. sýnd knattspyrna frá Þýskalandi og Norðurlöndum. 

Hjörvar starfaði um árabil á útvarpsstöðinni FM957 og var hann einn af stofnendum morgunþáttarins Brennslan. Hann er einnig einn af upprunalegu meðlimum  útvarpsþáttarins FM95BLÖ. 

Eiginkona Hjörvars er Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi.

## Tenglar
*Dr. Football hljóðveitan
*KSÍ - Tölfræði H.F.
Í barndómi

**Í barndómi** er síðasta bók íslenska rithöfundarins Jakobínu Sigurðardóttur. Bókin kom út árið 1994 en Jakobína lést þá fyrr um árið. Í bókinni koma fram minningarbrot úr barnæsku höfundar í Hælavík á Hornströndum sem fæddist þar árið 1918. Í bókinni er sagt frá daglegu lífi í fátækt og einangrun í harðbýlli víkinni, skólagöngu Jakobínu og drauma hennar um líf laust við strit foreldra sinna. 

Í eftirmála bókarinnar segir dóttir Jakobínu, Sigríður Þorgrímsdóttir, frá því að þó endanlegur frágangur að bókinni hafi ekki verið búinn hafi handritið að bókinni hafi verið að mestu fullgert. Með Sigríði hafi meðal annars yngri systir Jakobínu, rithöfundurinn Fríða Á. Sigurðardóttir, aðstoðað við lokafrágang bókarinnar.  

Jakobína var frænka Þórleifs Bjarnasonar, höfundar Hornstrendingabókar sem sagði frá lífi og starfi fólks áður en Hornstrandir lögðust í eyði um miðja 20. öld. Henni hafi þótt skorta heimildir um daglegt líf innanbæjar og hafi rætt um Í barndómi sem heimildarrit um bæinn Hælavík og líf fólksins í bænum. 

Jakobína var komin á áttræðisaldur þegar hún lést. Glíman við gleymskuna og hvað minnið er slitrótt er oft nefnd í bókinni. Í bréfi Jakobínu til frænku sinnar haustið 1992 sagði hún svo frá tilurð bókarinnar: „Árum saman hef ég reynt að tína saman brot um bæina þar, minnið er svikult og ævin orðin löng. Það er víst meir en áratugur síðan ég byrjaði að leita, fyrst í eigin minni, síðan til þeirra sem enn eru eftir af hópnum, sem átti þar heima og eru næstir mér í aldri. En minni þeirra er eins og mitt, brot en ekkert heilt.“

## Tilvísanir
Halocarpus biformis

***Halocarpus biformis*** er sígrænn runni eða lítið tré frá Nýja-Sjálandi. Hann verður allt að 10 hár. 

Viðurinn er endingargóður og ilmandi.


Halocarpus biformis 2.jpg
Halocarpus biformis (Hook.) Quinn (AM AK369499).jpg


## Tilvísanir

## Tenglar
* Pink pine, yellow pine, Halocarpus biforme, New Zealand Plants, the University of Auckland
Halocarpus kirkii

***Halocarpus kirkii*** er lítið til meðalstórt tré frá Nýja-Sjálandi. Það verður allt að 25m hátt. Það vex á láglendi norðureyju Nýja-Sjálands og á Great Barrier eyju.

Viðurinn er harður og endingargóður.


Halocarpus kirkii kz16.jpg
Halocarpus kirkii kz13.jpg
Halocarpus kirkii (Parl.) Quinn (AM AK354320).jpg


## Tilvísanir
Magnús Tumi Guðmundsson

**Magnús Tumi Guðmundsson** (fæddur 1961) er íslenskur jarðfræðingur og prófessor í jarðeðlisfræði í Háskóla Íslands. Magnús lærði jarðeðlisfræði í London.

Magnús er fjórði í röðinni af fimm systkinum og er Már Guðmundsson, fyrrum seðlabankastjóri bróðir hans. Magnús er fjallgöngumaður og hefur verið formaður Íslenska Alpaklúbbsins og er núverandi formaður Jöklarannsóknarfélagsins. Hann skrifaði bókina Fjallamennska í samvinnu við Ara Trausta Guðmundsson veturinn 1981-1982.

## Tenglar
*H.Í. - Magnús Tumi 
*Svör Magnúsar á Vísindavefnum
*Mbl.is - Alltaf að spá og spekúlera
Fordæmisréttur

**Fordæmisréttur** (enska: *common law*) er réttarkerfi sem upprunnið er á Englandi og byggir á dómafordæmi sem megin réttarheimild þannig að fyrri ákvarðanir dómstóla hafa lagagildi. Þetta kerfi er skilgreint andspænis meginlandsréttinum þar sem vægi dómafordæma er almennt minna.

Í fordæmisréttarkerfi gildir að ef skorið hefur verið úr svipuðu máli með tilteknum hætti áður er dómstóllinn yfirleitt bundinn við þá ákvörðun (þetta nefnist *stare decisis*). Hins vegar ef málið er talið í eðli sínu frábrugðið eldri málum, og ekki er kveðið á um hvernig eigi að fara með slíkt mál í lögum, hefur dómarinn vald og skyldu til að skera úr málinu. Dómstóllinn leggur frá sér álit þar sem færð eru rök fyrir ákvörðuninni, sem er til þess valdandi að dómararar séu bundnir við það fordæmi í framtíðarmálum. Með þessum hætti er sköpuð venja sem hefur sama vægi og gildi og lög sem lögð eru fram af Löggjafarvaldinu og reglugerðir sem lagðar eru fram af framkvæmdarvaldinu.

Fordæmisréttarkerfið á rætur sínar að rekja til þess að Englandskonungar á miðöldum beittu sér fyrir samræmdri löggjöf og réttarfari á Englandi sem skyldi koma í stað ótal staðbundinna alþýðudómstóla og réttarregla. Með breska heimsveldinu dreifðist fordæmisréttur víðar um heim, en lagakerfi margra landa sem áður voru undir yfirráðum Bretar byggjast á fordæmisrétti ennþá daginn í dag.

Í dag býr um það bil þriðjungur heimsbúa í fordæmisréttarumdæmi, eða umdæmi þar sem notast er við fordæmisrétt í bland við önnur lagakerfi. Á meðal þessara landa eru Antígva og Barbúda, Ástralía, Bahamas, Bandaríkin (nema Louisiana), Bangladess, Barbados, Belís, Botsvana, Bretland (og hjálendur þess eins og Gíbraltar, í Skotlandi er þó notast við blandað kerfi), Dóminíka, Fijieyjar, Filippseyjar, Gana, Grenada, Gvæjana, Hong Kong, Indland, Ísrael, Jamaíka, Kamerún, Kanada (nema Québec), Kenýa, Kýpur, Líbería, Malasía, Malta, Mjanmar, Míkrónesía, Namibía, Nárú, Nýja-Sjáland, Nígería, Pakistan, Palá, Papúa Nýja-Gínea, Simbabve, Singapúr, Síerra Leóne, Suður-Afríka, Srí Lanka og Trínidad og Tóbagó.

## Tengt efni
* Meginlandsréttur

## Heimild
*
Lepidothamnus laxifolius

***Lepidothamnus laxifolius*** er lítill runni frá Nýja-Sjálandi. Þar vex hann oft með *[[Halocarpus bidwillii]]* og *[[Podocarpus nivalis]]*. L. laxifolius er eitt af smávöxnustu barrtrjám heims.

## Tilvísanir
Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1996

**Forsetakosningar í Bandaríkjunum 1996** fóru fram þriðjudaginn 5. nóvember 1996. Bill Clinton sitjandi forseti og Al Gore sitjandi varaforseti unnu sigur á Bob Dole, öldungadeildarþingmanni fyrir Kansas, og Jack Kemp, húsakynna- og þéttbýlisþróunarráðherra Bandaríkjanna.

## Niðurstöður

## Sjá einnig
* Kosningar í Bandaríkjunum 1996

## Tilvísanir
Blindaður af ást

**Blindaður af ást** er lag eftir Gísla Þór Ólafsson, gefið út þann 7. júní árið 2011 sem fyrsta smáskífa Gillons disksins Næturgárun (2012). Lagið var frumflutt í Popplandi þann 22. júní og spilað annaðslagið það sumarið. Lag og texti voru samin þann 28. desember 1998. Lagið er mest spilaða Gillonlagið í útvarpi og hefur Gillon hvað oftast spilað það þegar hann spilar opinberlega og oft skeytt við lagið Hringekjan sem er lag við ljóð Geirlaugs Magnússonar og kom út á næstu plötu Gillons, Bláar raddir (2013). 
Lagið var tekið upp í Stúdíó Benmen og flutt af nokkrum meðlimum bandsins Contalgen funeral, en auk Gísla og Sigfúsar (upptökustjórn, trommur, hljómborð og rafmagnsgítar) eru þau Sigurlaug Vordís og Andri Már í bakröddum í laginu.

Í lok ágúst 2019 varð lagið aðgengilegt á Spotify, en þá var diskurinn Næturgárun settur á þá veitu. Í kjölfarið kom út 7" smáskífa með laginu ásamt laginu "Andrés Önd" á b-hliðinni. Áður hafði lagið komið út á heimagerðri smáskífu (geisladiski) og á Youtube og Soundcloud.

## Hljóðfæraleikur
* Andri Már Sigurðsson: Bakraddir
* Gísli Þór Ólafsson: Kassagítar, bassi og söngur 
* Sigfús Arnar Benediktsson: Rafmagnsgítar, trommur, hljómborð og upptökustjórn
* Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir: Bakraddir

## Ytri tenglar
Hér má heyra lagið á Youtube
Lepidothamnus fonkii

***Lepidothamnus fonkii*** er lítill runni frá Argentínu og Síle. Það er eitt af suðlægustu barrtrjám heims.

## Tilvísanir
Næturkossar

**Næturkossar** er lag með Gillon, gefið út sem smáskífa (heimagerður diskur og á soundcloud) þann 11. desember 2011. Lagið var önnur smáskífa (fyrirrennari) plötunnar Næturgárun (2012). Lagið var samið af þeim bræðrum Gísla Þór Ólafssyni og Óla Þór Ólafssyni, þann 20. janúar árið 2000 og textinn saminn af Gísla sama dag. Sjá má verk eftir Óla Þór á kápum ljóðabóka Gísla Þórs. Í laginu er Sæþór Már Hinriksson í bakröddum. 
Tekið upp í Stúdíó Benmen - upptökustjórn: Sigfús Arnar Benediktsson.

Í lok ágúst 2019 var diskurinn Næturgárun aðgengilegur á Spotify og þetta lag um leið. Áður hafði það komið út á heimagerðri smáskífu og á Youtube og Soundcloud.
Lagið var sett á lagalista á Rás í lok árs 2011 og heyrist annaðslagið í útvarpi.

## Hljóðfæraleikur
* Gísli Þór Ólafsson: Söngur, kassagítar, bassi og bakrödd
* Sigfús Arnar Benediktsson: Rafmagnsgítar og trommur
* Sæþór Már Hinriksson: Bakraddir

## Ytri tenglar
Hér má heyra lagið á Youtube
Phyllocladus aspleniifolius

***Phyllocladus aspleniifolius*** er stórt tré frá Tasmaníu.


Phyllocladus aspleniifolius leaves.jpg
Phyllocladus aspleniifolius.jpg
Phylaspl9147.jpg
Wet sclerophyll.jpg


## Tilvísanir
Phyllocladus hypophyllus

***Phyllocladus hypophyllus*** er tré (að 30m hátt) frá  Brúnei, Indónesíu, Malasíu, Filippseyjum, og Papúa Nýju-Gíneu. .


Flore des serres v13 073a.jpg
Phyllocladus hypophyllus - San Francisco Botanical Garden - DSC09829.JPG
Phyllocladus hypophyllus - San Francisco Botanical Garden - DSC09828.JPG


## Tilvísanir
Jóhanna Bergmann Þorvaldsdóttir

**Jóhanna Bergmann Þorvaldsdóttir** er íslenskur bóndi sem hefur unnið að björgun íslensku geitarinnar frá útdauða með því að rækta geitur á býli sínu, Háafelli í Borgarbyggð.

## Starfsferill
Jóhanna Bergmann Þorvaldsdóttir rekur geitabúið Háafell í Borgarbyggð. Áður en hún kom upp býlinu vann hún sem hjúkrunarfræðingur en býlið hafði tilheyrt fjölskyldu hennar í þrjár kynslóðir. Hún hefur alið upp sex börn á bænum.

Frá árinu 2000 hefur Jóhanna ræktað íslenskar geitur á býlinu til þess að bjarga stofninum frá útrýmingu. Vegna starfa Jóhönnu er býlið einnig þekkt sem Geitafjársetur Íslands. Býlið er eina geitaræktarbúið á Íslandi. Árið 2012 skipulagði Jóhanna fjársöfnun á Kickstarter til þess að fjármagna áframhaldandi verndarstarf og bæta vinnuaðstöður á býlinu. Jóhanna útvegaði 20 geitur við upptökur á þættinum „The Laws of Gods and Men“ í fjórðu þáttaröð sjónvarpsþáttanna *[[Game of Thrones (sjónvarpsþættir)|Game of Thrones]]*. Jóhanna hefur smám saman skapað eftirspurn eftir geitaafurðum á Íslandi.

Árið 2014 stefndi í fjárnám á býlinu. Jóhanna brást við með því að skipuleggja aðra fjáröflunarherferð, í þetta sinn á IndieGoGo, til þess að afla 10 milljóna króna svo hægt yrði að halda rekstri geitabúsins áfram. Ef ekki hefði tekist að afla fjárins hefði geitunum verið slátrað. Frá því að fjáröflunin heppnaðist hefur Jóhanna reynt að gera rekstur býlisins sjálfbæran með því að framleiða eigin geitaost allt árið.

## Tilvísanir
Phyllocladus toatoa

***Phyllocladus toatoa*** er runni eða lítið tré, að 15m hátt frá Nýja-Sjálandi.


Phyllocladus toatoa kz6.jpg


## Tilvísanir
Phyllocladus trichomanoides

***Phyllocladus trichomanoides*** er meðalstórt tré, að 25 m hátt, frá Nýja-Sjálandi. 

## Tilvísanir

*Gymnosperm Database: ''Phyllocladus trichomanoides''
Geldingadalur (aðgreiningarsíða)

**Geldingadalur** er algengt staðarnafn á Íslandi og er uppruni þess rakinn til ákvæðis í Jónsbók sem skyldaði bændur til að halda geldum peningi (geldfé, ær sem ekki mjólka eða gemlingar), aðskildu frá öðru fé. 

Dæmi: 
* Geldingadalur á Hengilssvæðinu upp frá Hveragerði.
* Geldingadalur er dalur undan Tungufelli við Hvammsfjörð.
Hringekjan

**Hringekjan** er lag eftir Gísla Þór Ólafsson við ljóð Geirlaugs Magnússonar. Lagið var spilað af Contalgen funeral vorið 2011 á lítlilli tónlistarhátíð í  húsi við Aðalgötu á Sauðárkróki. Í sama húsi voru tvær fyrstu plötur Gísla Þórs (Gillon) teknar upp, sem og fyrsta plata Contalgen Funeral, Pretty Red Dress og önnur sólóplata Joe´s Dubius (Andri Már Sigurðsson), Rainy Day in the Park. 
Lagið Hringekjan var samið, ásamt nokkrum öðrum lögum á plötunni Bláar raddir, inn í kompu í Raftahlíð á Sauðárkróki í byrjun árs 1999, er Gísli fór þangað inn með ljóðabók Geirlaugs Magnússonar Þrítengt (1996), kveikti á kassettuupptökutæki og hóf að semja lög við ljóð úr bókinni.
Lagið var frumflutt í útvarpi í júlí 2013 í þættinum "Hið opinbera" sem stýrt var af Ágústi Bogasyni. Lagið komst seinna á lagalista á Rás 2 og var þónokkuð spilað á þeirri stöð.
Lagið má finna á annarri plötu Gísla, Bláar raddir sem kom út þann 23. júlí 2013. Platan var tekin upp í Stúdíó Benmen og var upptökustjórn í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar.

Í september 2019 varð lagið aðgengilegt á Spotify er diskurinn Bláar raddir var settur þar inn.
Til er tveggja laga smáskífa með laginu, gefin út í örfáum eintökum árið 2020. Á b-hlið er lagið Blindaður af ást, en þegar Gillon spilar opinberlega skeytir hann oft þessum tveimur lögum saman, Hringekjunni og Blindaður af ást.

## Hljóðfæraleikur
* Gísli Þór Ólafsson: Söngur, kassagítar og bassi
* Sigfús Arnar Benediktsson: Trommur, rafmagnsgítar, hljómborð og upptökustjórn
* Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir: Bakraddir

## Ytri tenglar
Hér má heyra lagið á Youtube
Prumnopitys andina

***Prumnopitys andina*** er meðalstórt, sígrænt tré úr hlíðum Andesfjalla í S-Ameríku. Viðurin er gulur og af góðum gæðum. Köngulberin eru blá og notuð hrá eða í sultu.

## Heimildir
*Donoso, C. 2005. Árboles nativos de Chile. Guía de reconocimiento. Edición 4. Marisa Cuneo Ediciones, Valdivia, Chile. 136p.
*Hechenleitner, P., M. Gardner, P. Thomas, C. Echeverría, B. Escobar, P. Brownless y C. Martínez. 2005. Plantas Amenazadas del Centro-Sur de Chile. Distribución, Conservación y Propagación. Universidad Austral de Chile y Real Jardín Botánico de Edimburgo, Valdivia. 188p.
*Hoffman, Adriana 1982. Flora silvestre de Chile, Zona Araucana. Edición 4. Fundación Claudio Gay, Santiago. 258p.
*Rodríguez, R. y M. Quezada. 1995. Gymnospermae. En C. Marticorena y R. Rodríguez [eds.], Flora de Chile Vol. 1, p 310-337. Universidad de Concepción, Concepción.
*Bean. W. Trees and Shrubs Hardy in Great Britain. Vol 1 - 4 and Supplement. Murray 1981.
*Huxley. A. 1992. The New RHS Dictionary of Gardening. MacMillan Press 1992

## Tilvísanir

*
* 
* Molloy, B. P. J. & Muñoz-Schick, M. 1999. The correct name for the Chilean conifer Lleuque (Podocarpaceae). *New Zealand J. Bot.* 37: 189–193. Available online (pdf file).
* Mill, R. R. & Quinn, C. J. 2001. Prumnopitys andina reinstated as the correct name for ‘lleuque’, the Chilean conifer recently renamed P. spicata (Podocarpaceae). *Taxon* 50: 1143 - 1154. **** Abstract.
*
*
Ðe lónlí blú bojs

**Ðe lónlí blú bojs** var íslensk hljómsveit sem stofnuð var 1974 og var til 1976.
Meðlimir hennar voru:
*Gunnar Þórðarson (gítar)
*Rúnar Júlíusson (bassi)
*Engilbert Jensen (söngur)
*Björgvin Halldórsson (söngur)
*Terry Doe (trommur)

## Útgefið efni:
Eftirfarandi er útgefið efni.

### Smáskífa:

* Ðe Lónlí blú bojs (1974) *Diggy liggy lo*
* Ðe Lónlí blú bojs (1975) *Kærastan kemur til mín*

### Stúdíóplötur:

* Stuð stuð stuð (1975)
* Hinn gullni meðalvegur (1975)
* Á ferð (1976)

### Safnplötur
* Vinsælustu lögin (1976)
* 25 vinsælustu lögin (1989)
* Komplít (2005)

## Tilvísanir
Bítlavinafélagið

**Bítlavinafélagið** var íslensk hljómsveit sem stofnuð var 1986 og var til 1990. 
Meðlimir hennar voru:
*Eyjólfur Kristjánsson (söngur)
*Haraldur Þorsteinsson (bassi)
*Jón Ólafsson (hljómborð)
*Rafn Jónsson (tromma)
*Stefán Hjörleifsson (gítar)

## Útgefið efni:
Eftirfarandi er útgefið efni.

### Smáskífa:
* Munið nafnskírteinin (1989)

### Stúdíóplötur:
* Til sölu (1986)
* býr til stemmningu (1987)
* 12 íslensk bítlalög (1988)
* Konan sem stelur Mogganum (1989)

### Safnplötur:
* Ennþá til sölu (1987)

## Tilvísanir
Stóri-Hrútur

**Stóri-Hrútur** er 352 metra fjall á Reykjanesskaga. Nálægir staðir eru Fagradalsfjall og Geldingadalir.
Rímnadómurinn

**Rímnadómurinn** er grein eftir Jónas Hallgrímsson um Tristansrímur Sigurðar Breiðfjörðs sem birtist í tímaritinu Fjölni árið 1837. Þessi grein er talin fyrsti eiginlegi ritdómurinn á Íslandi og hafði mikið áhrif á viðhorf til rímnakveðskapar. Jónas lýsir yfir í byrjun greinar að íslenskar rímur séu flestallar þjóðinni til skammar og spilli fegurðar- og skáldskapartilfinningu manna
## Tilvísanir
Prumnopitys exigua

***Prumnopitys exigua*** er sígrænt tré frá S-Ameríku. Það hefur aðeins fundist í Bólivíu, en er líklega líka nyrst í Argentínu og syðst í Perú.

## Tilvísanir
Prumnopitys ferruginea

***Prumnopitys ferruginea*** er sígrænt tré frá Nýja-Sjálandi.


PrumnopitysFerruginea.jpg


## Tilvísanir

**Nature guide to the New Zealand forest*, John Dawson and Rob Lucas, Godwit, 2000
**The Trees of New Zealand*, L. Cockyane, E. Phillips Turner, Government printer, 1943
**Trees and shrubs of New Zealand*, A.L. Poole and N.M. Adams, Government printer, 1963
*Gymnosperm Database: ''Prumnopitys ferruginea''
*Photos of tree and foliage with cones
Urthvalafjörður

**Urthvalafjörður** er lítill fjörður á norðanverðu Snæfellsnesi. Þetta er ytri hluti þess sem nú heitir Kolgrafafjörður, sem taki við framan við miklar grynningar fremst í Kolgrafafirði sem einmitt voru notaðar til að brúa fjörðinn.

Í Eyrbyggjasögu segir: „Vestar hét maður, sonur Þórólfs blöðruskalla. Hann kom til Íslands með föður sinn afgamlan og nam land fyrir utan Urthvalafjörð og bjó á Öndverðareyri.“

## Tilvísanir
C. E. Frijs

**Christian Emil Krag-Juel-Vind-Frijs** lénsgreifi af Frijsenborg (8. desember 1817 – 12. október 1896) var danskur stórjarðeigandi sem gegndi stöðu forsætisráðherra Danmerkur frá 1865 til 1870. Valdatíð hans var viðburðarík þar sem ýmis mikilvæg löggjöf var samþykkt, s.s. um málefni kirkjunar, dómstóla og járnbrautarsamgöngur, auk þess sem stjórnarskráin var endurskoðuð árið 1866. Um þessar mundir urðu stórjarðeigendur ráðandi stétt í dönskum stjórnmálum og héldu þeirri stöðu uns þingræðið var tekið upp árið 1901. Stjórnin starfaði í skugga niðurlægjandi ósigurs Dana í stríðinu við Prússa árið 1864 og mótaði það utanríkisstefnuna.

## Ævi og störf
C. E. Frijs var sonur greifans af Frijsenborg. Hann var sendur til náms við skólann í Sórey, þaðan sem hann lauk lagaprófi árið 1842. Hann tók við rekstri hluta af jarðeignum föður síns undir lok fimmta áratugarins og réðst þegar í mikla uppbyggingu, en seldu jafnframt leiguliðum sínum hluta landsins til sjálfsábúðar. Bakaði sú ráðstöfun honum miklar vinsældir meðal héraðsmanna. Frijs var talinn auðugasti stórbóndi landsins og lét hann reisa sér veglega höll til samræmis við það. Varð það mannvirki fyrirmynd fleiri danskra herragarða.

Frijs hóf snemma afskipti af þjóðmálum, bæði sveitarstjórnarmálum og fyrir hagsmunasamtök stórjarðeigenda. Hann var íhaldssamur í skoðunum en var þó fær um að skilja viðhorf frjálslyndari afla. Hann hafði efasemdir um vaxandi þjóðernishyggju og útþensludrauma sem áttu miklu fylgi að fagna í Danmörku á sjötta áratug nítjándu aldar, en studdi þó með semingi *Nóvembersamþykktina* árið 1863 um stöðu Slésvíkur sem leiddi til síðara Slésvíkurstríðsins árið eftir.

Afhroð Dana í stríðinu riðlaði öllum valdahlutföllum í dönskum stjórnmálum. Stórlandeigandastéttin ákvað að taka völdin í sínar hendur og varð Frijs sjálfsagður leiðtogi hópsins. Hann tók við embætti forsætisráðherra árið 1865 og var fyrsta verkefni stjórnar hans að leiða til lykta endurskoðun stjórnarskrárinnar.

Auk forsætisráðherraembættisins gegndi Frijs einnig störfum utanríkisráðherra. Í hans hlut kom því að semja við Prússa um framkvæmd friðarsamninganna eftir Slésvíkurstríðið. Utanríkisstefna hans miðaðist einkum að því að halda Dönum hlutlausum í deilum stórveldanna.

Hann sagði sig frá embætti forsætisráðherra árið 1870, langþreyttur á flóknum málamiðlunum innan þings og gagnvart konungsvaldinu. Næstu tíu árin sat hann áfram á þingi en hafnaði öllum óskum um að taka að sér stjórnarmyndanir. Sonur hans, Mogens Frijs, varð síðar einn helsti hugmyndafræðingur danskra íhaldsmanna.

## Ítarefni
* Niels Neergaard, „C.E. Frijs“, í: Christian Blangstrup (ritstj.), *Salmonsens Konversationsleksikon*, Kaupmannahöfn: J.H. Schultz Forlag 1915-30.
* Niels Neergaard, „C.E. Frijs“, í: Povl Engelstoft & Svend Dahl (ritstj.), *Dansk Biografisk Leksikon*, Kaupmannahöfn: J.H. Schultz Forlag 1932-44.

## Tenglar
* DBL om Christian Emil Krag-Juel-Vind-Frijs
* Dansk Biografisk Haandleksikon, 1920
* Peter Neerup Buhl: *C.E. Frijs – to gange Danmarks redningsmand. Mindeskrift udgivet i 100-året for hans død*, 1996. ISBN 87-90183-06-1
Gottskálksannáll

***Gottskálksannáll*** er eitt af miðaldahandritunum íslensku. Hann var skrifaður af Gottskálk Jónssyni, prest á Glaumbæ í Skagafirði.

Ólíkt öðrum svipuðum annálum er hann ekki skrifaður um samtímann heldur um tíma sem þá er liðinn fyrir nokkru. Hann var skrifaður á seinni helmingi 16. aldar.

Þrátt fyrir að vera seinni tíðar annálar varpa þeir töluverðu ljósi á atburði 14. aldar ásamt atriðum í kirkjugeiranum einkum frá 1300 til 1394, en sökum þess hve langt var um liðið frá atburðunum þegar þeir eru skrifaðir niður eru nákvæmni og áræðanleiki tekin með fyrirvara.

Áætlað er að því sem greint er frá á tímabilinu 636 - 1394, sé byggt á öðrum annálum sem tapast hafa.

## Heimildir
* Eldbjørg Haug, *The Icelandic Annals as Historical Sources*, 1997

## Tilvísanir