open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cáceres

**Cáceres** er borg í sjálfsstjórnarsvæðinu Extremadúra og höfuðstaður Cáceres-héraðs, Spáni. Borgin hefur um 96.000 íbúa (2014) og er á lista heimsminja UNESCO vegna miðaldaveggja sinna. Einnig er þar blanda af byggingarlist frá ýmsum tímum og stílum: Rómverjum, Márum og gotneskur- og endurreisnarstíll. 

## Heimild

*
Castellón de la Plana

**Castellón de la Plana** (katalónska: **Castelló de la Plana**) eða **Castellón / Castelló** er höfuðborg Castellón-héraðs í sjálfstjórnarsvæðinu Valensía á austur-Spáni. Íbúar  í Castellón  voru 170,888  árið 2018 og var borgin fjórða fjölmennasta borgin í Valensíu eftir Valènciu, Alicante og Elche. 

Fyrsta þekkta bygging Castellón var márískur kastali en bærinn sjálfur var stofnaður árið 1251 eftir að Márar véku.

## Heimild

*
Ciudad Real

**Ciudad Real** er borg í Kastilíu og La Mancha, Spáni, og höfuðborg samnefnds héraðs. Íbúar eru um 75.000 (2018).

Alfonsó X konungur Kastilíu stofnaði borgina á 13. öld og nafn hennar þýðir *konunglega borgin*. 

## Heimild

*
Cuenca

**Cuenca** er borg í Kastilíu-La Mancha, Spáni og höfuðstaður samnefnds héraðs. Íbúar eru um 55.000 (2017).

Borgin stendur á hæðum nálægt giljum Júcar og Huécar fljótanna. Gamli bær Cuenca er á heimsminjalista UNESCO.
 
## Heimild

*
Stefán Dan Óskarsson

**Stefán Dan Óskarsson** (f. 11. júní 1947 á Ísafirði – dáinn á Ísafirði 14. janúar 2019) var íslenskur líkamsræktarfrömuður. Hann stofnaði fyrstu líkamsræktarstöðina á Ísafirði, Stúdíó Dan, árið 1987 og rak hana í 31 ár. Stefán, sem var menntaður nuddari og ráðgjafi, rak einnig Ráðgjafa- og nuddsetrið til ársins 2018.

Árið 1995 tók Stefán þátt í björgunarstörfum eftir snjóflóðin í Súðavík og á Flateyri, þar sem hann kom að björgun 11 ára stúlku úr rústunum.

## Andlát
Stefán varð bráðkvaddur á Fjórðungssjúkrahúsinu á Ísafirði 14. janúar 2019, 71 árs að aldri.

## Heimildir
James Harden

**James Harden** er bandarískur körfuknattleiksmaður sem spilar fyrir Cleveland Cavaliers í NBA-deildinni.

Harden var valinn í 3. vali árið 2009 af Oklahoma City Thunder frá Arizona State háskólanum. Árið 2012 komst hann með liðinu í NBA úrslit en tapaði fyrir Miami Heat. Harden var valinn valinn MVP árin 2018 og 2019; eða besti leikmaður deildarinnar og varð þriðji Houston leikmaðurinn til að verða það (á eftir Moses Malone og Hakeem Olajuwon).

Í byrjun árs 2019 skoraði hann meira en 30 stig í meira en 32 leikjum í röð, en aðeins Wilt Chamberlain hefur lengri óslitna leikjaröð. Einnig varð hann fyrsti leikmaðurinn til að skora meira en 30 stig gegn hinum 29 liðunum í deildinni. Hann er í 9. sæti yfir stigahæstu leikmenn NBA frá upphafi og er í 2. sæti yfir flestar þriggja stiga körfur. Tíu sinnum hefur Harden verið valinn í All Star-liðið.

Í upphafi árs 2021 fór hann til Brooklyn Nets og hitti þar fyrir Kevin Durant sem spilaði með honum í Oklahoma. Ári síðar hélt hann til Philadelphia 76ers.

Harden hefur tvívegis unnið gull með bandaríska landsliðinu: Árið 2012 á Ólympíuleikunum og 2014 á HM í körfubolta.

## Tilvísanir

## Heimild

*
Guadalajara (Spánn)

**Guadalajara** er borg í Kastilíu-La Mancha og höfuðstaður samnefnds héraðs á Spáni. Borgin er 60 kílómetra norðaustur af Madríd og voru íbúar um 84.000 árið 2017.

Nafn borgarinnar var Wādī-al-Ḥajāra á tímum Mára sem þýðir *steinadalur*. Spænska borgarastríðið lék borgina illa og margar merkar minjar eyðilögðust.


Guadalajara_Panteon1.jpg|Panteon.
SanNicolásElRealGuadalajara.JPG|San Nicolás El Real.
RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|Alcázar, kastali borgarinnar byggður á 9. öld.
Guadalajara_-_Palacio_del_Duque_del_Infantado_1.jpg|Palacio del Infantado.
Calle_Miguel_Fluiters.jpg|Calle Miguel.
Concatedral_Guadalajara.jpg|Concatedral de Gudalajara.


## Heimild

*
Pinus leiophylla

***Pinus leiophylla***   furutegund sem vex aðallega í Mexíkó, með minniháttar útbreiðslu í Bandaríkjunum (suðaustur Arizona og suðvestur New Mexico). Í Mexíkó er útbreiðslan eftir Sierra Madre Occidental og Sierra Madre del Sur frá Chihuahua til Oaxaca, á milli 1600 og 3000 m hæðar. Hún þarf 600 til 1000 mm úrkomu á ári, aðallega á sumrin. Hún þolir frost að vetrum.

## Lýsing
*Pinus leiophylla* verður 20 til 30 m há með stofnþvermál að 23 til 80 sm. Barrnálarnar eru þrjár til fimm saman, 5 til 10 sm langar (sjaldan 15 sm langar), og gljáandi skærgrænar til gulgrænar. Könglarnir eru egglaga, 4 til 7 sm langir (sjaldan að 8 sm) á 1 til 2 sm löngum stilk; Þeir eru óvenju lengi að þroskast: 30 til 32 mánuði, eða ári lengur en flestar aðrar furur. Börkurinn er grábrúnn og sprunginn.

## Undirtegundir
Það eru tvær undirtegundir (sem eru taldar af sumum grasafræðingum vera sjálfstæðar tegundir, af enn öðrum afbrigði):
**Pinus leiophylla* subsp. *leiophylla*. Barrnálarnar grannar (0,5&ndash;0,9&nbsp;mm), fimm saman. Hún vex í suðurhluta svæðisins, frá Oaxaca til Durango, er ekki frostþolin, og vex þar sem er tiltölulega mikil úrkoma.
**Pinus leiophylla* subsp. *chihuahuana*. Barrnálarnar gildari (0,9&ndash;1,3&nbsp;mm), þrjár saman. Hún vex á norðurhluta svæðisins, frá Durango til Arizona, þolir frost niður í -10&nbsp;°C til -15&nbsp;°C, og mjög þurrt loftslag. Munurinn á nálunum er aðlögun að erfiðari skylirðum. Samnefni: *Pinus chihuahuana*, *Pinus leiophylla* var. *chihuahuana*.

## Búsvæði og vistfræði
Þessi tegund vex oft með öðrum furum og eini, í Arizona oftast með P. engelmannii og Juniperus deppeana, en vex einnig í hreinum lundum eða skógum. Búsvæðinu hættir við villieldum, og tegundin er með eiginleika sem nýtast henni vel til að þola það; ef krónan eyðileggst í eldi getur bolurinn, sem er varinn með þykkum berki, myndað nýjar greinar sem nýja krónu. Einu aðrar furutegundirnar sem geta þetta eru bikfura (*P. rigida*) og Kanaríeyjafura (*P. canariensis*). Þar sem engin þessara tegunda er sérstakleg skyld hinum hefur þessi eiginleiki komið fram sjálfstætt hjá hverri, dæmi um samleitna þróun.

## Ræktun og nytjar
Viður *Pinus leiophylla* er harður, þéttur og sterkur. Hann er notaður í byggingar, eldivið og þverbitar lestarspora. Í Suður-Afríku og Ástralíu (Queensland) er mikið plantað af tegundinni. Henni er einnig plantað í Kenía, Malaví, Simbabve og Sambía hátt yfir sjó.

## Tilvísanir

## Tenglar
*County Distribution in Arizona , from plants.usda.gov
*County Distribution in New Mexico , from plants.usda.gov
*Interactive Distribution Map of ''Pinus leiophylla'' , from plantmaps.com
Huesca

**Huesca** er borg í Aragon-sjálfsstjórnarsvæðinu á norðaustur-Spáni og höfuðstaður samnefnds héraðs. 
Íbúar voru 52.000 árið 2016. Helsta kennileiti borgarinnar er dómkirkja hennar sem byggð var á 13. öld. 
Aðalhátíð borgarinnar er Fiestas de San Lorenzo 9.-15. ágúst.

## Heimild

*
Pinus muricata

***Pinus muricata*** er furutegund sem er með mjög takmarkaða útbreiðslu: aðallega í Kaliforníu, þar á meðal nokkrum útsjávareyjum (Channel Islands í Kaliforníu), og nokkrum stöðum í Baja California, Mexíkó. Hún vex alltaf á eða við ströndina.

## Lýsing
*Pinus muricata* verður 15–25 m, sjaldan að 34 m, með stofnþvermál að 1,2 m. Hún er yfirleitt minni og kræklóttari næst ströndinni. Hún er þurrkþolin og vex í þurrum grýttum jarðvegi.

Barrnálarnar eru tvær saman, grænar til blágrænar, og 8 til 16 sm langar. Könglarnir eruu 1 til 5 saman. Þeir sveigjast kröftuglega niður á greinina, 5–10&nbsp;sm langir; köngulskeljarnar eru stífar, þunnar þar sem þær snúa að greininni, en mikið þykkari þar sem þær snúa frá og með kröftugum 5–12&nbsp;mm gaddi; hvorutveggja dregur úr ásókn íkorna og skemmdum vegna elds á þeim. Könglarnir haldast opnir í mörg ár þar til eldur eða mikill hiti lætur þá opnast og losa fræin.

Pinus muricata-1.jpg
Pinus muricata SaltPoint.jpg
Pinus muricata cones Mendocino.jpg
Pinus muricata Mendocino.jpg
Pinus muricata trees Mendocino.jpg
Pinus muricata foliage Mendocino.jpg

## Afbrigði

Það eru tvö form á *Pinus muricata*: 
* suðlægt form með skærgrænum nálum.
* norðlægt form með dökk blágrænum nálum.

Efnainnihald trjákvoðunnar er einnig mismunandi. Línan á milli þessarra tveggja afbrigða er mjög skörp, 8km sunnan við mörk Mendocino County og Sonoma County, Kaliforníu. Tilraunir til að blanda saman þessum tvemur afbrigðum hafa alfarið mistekist, sem bendir til að skyldleiki þeirra sé minni heldur en þessi tvö litlu einkenni bendi til.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
* 
* C. Michael Hogan (2008) "Western poison-oak: Toxicodendron diversilobum", GlobalTwitcher, ed. Nicklas Strömberg
* Willis Linn Jepson (1909) *The Trees of California*, published by Cunningham, Curtis & Welch, 228 pages
* George B. Sudworth  (1908) "Forest Trees of the Pacific Coast" published by U.S. Dept. of Agriculture Forest Service; p65
* Earle, Christopher J., ed. (2018). "Pinus muricata". The Gymnosperm Database.
* "Pinus muricata". Calflora: Information on California plants for education, research and conservation, with data contributed by public and private institutions and individuals, including the Consortium of California Herbaria. Berkeley, California: The Calflora Database – via www.calflora.org.
Ourense

**Ourense** (spænska **Orense** ) er borg á norðvestur-Spáni í sjálfsstjórnarsvæðinu Galisíu og auk þess höfuðborg samnefnds héraðs. Íbúar eru um 105.233 (2018).

Nokkur fljót liggja í gegnum borgina: Miño (stærst fljótanna, skrifað Minho á portúgölsku), Barbaña, Loña og Barbañica. Ponte Vella er þekkt rómversk brú yfir Miño. Ourense er einnig þekkt fyrir dómkirkjuna sína og jarðhita. 

## Heimild
Jaén (borg í Andalúsíu)

**Jaén** er borg í Andalúsíu á suður-Spáni og höfuðborg samnefnds héraðs. Íbúar voru um 117.000 árið 2012. Jaén er kölluð höfuðborg ólífuolíunnar en mikil framleiðsla er á henni í héraðinu.

## Heimild
Flæðafura

**Flæðafura** (fræðiheiti: *Pinus elliottii*) er furutegund sem finnst í suðausturhluta Bandaríkjanna. 

## Útbreiðsla og búsvæði
Hún finnst frá Suður-Karólína vestur til suðaustur Louisiana, og suður til Florida Keys í Florida . Hún vex í sendnum heittempruðum strandskógum og blautum flatwoods.

## Lýsing
*Pinus elliottii* er hraðvaxta, en fremur skammlíf miðað við aðrar furur (að 200 ára). Hún verður 18 til 30 m há með 0,6 til 0,8 m þykkan stofn. Barrnálarnar eru mjög grannar, tvær eða þrjár saman, og 18 til 24 sm langar. Könglarnir eru gljáandi rauðbrúnir, 5 til 15 sm langir með stuttum (2-3mm löngum), gildum gaddi á hverri köngulskel. Hún er þekkt fyrir keilulaga vöxtinn.

Hægt er að greina hana frá hinni skyldu *[[Pinus taeda]]* á nokkuð lengri, gljáandi barri og stærri rauðbrúnum könglum, og frá fenjafuru (*Pinus palustris*) á styttri, grennri nálum og minni könglum með grennri köngulskeljum.


Grand Bay NOAA Nerr0754.jpg
Pollen cones on a Slash Pine.jpg
Pinus elliottii bark.JPG
A virgin Pinus elliottii - Sabal palmetto forest.jpg
Pinus elliottii Werner-Boyce.jpg
Slash pine.jpg


## Flokkun
Tvemur afbrigðum af *Pinus elliotii* hefur verið lýst. Hinsvergar, nýlegar erfðarannsóknir benda til að afbrigðin séu ekki skyldari hvort öðru en öðrum furutegundum í suðaustur Bandaríkjunum. Ef svo er verða þau gerð að sjálfstæðum tegundum. Þessi greining hefur enn ekki verið almennt viðurkennd.

Tessi tvö afbrigði eru:

**P. elliottii* var. *elliottii* (dæmigerð) útbreiðsla frá South Carolina til Louisiana, og suður til mið Florida. Barrnálarnar eru 2 eða 3 saman, yfirleitt 3, og könglarnir eru stærri, 7 - 15 sm.
**P. elliottii* var. *densa* vex í suður Flórída og Florida Keys, þar á meðal í Everglades.  Barrnálarnar næstum alltaf tvær saman. Könglarnir minni, 5 til 12 sm langir. Ólíkt hinu afbrigðinu er *P. elliottii* var. *densa* með "gras stig", svipað og Pinus engelmannii.

## Tilvísanir
Pinus johndayensis

***Pinus johndayensis*** er útdauð barrtrjártegund í þallarætt. Tegundin þekkist frá Ólígósen-jarðlögum .

## Tilvísanir
Pinus peregrinus

***Pinus peregrinus*** er útdauð barrtrjártegund í þallarætt. Tegundin þekkist frá jarðlögum eósentímabils í Golden Valley Formation, Norður-Dakóta, USA

## Tilvísanir
New Providence

**New Providence** er fjölmennust Bahamaeyja og á henni liggur höfuðborg þeirra, Nassá. Um það bil 70% íbúa Bahamaeyja búa á þessari eyju, eða 274.400 manns (2016). 

Eyjan kom fyrst undir stjórn Spánverja er Kristófer Kólumbus uppgötvaði Nýja heiminn, en spænsk yfirvöld höfðu lítinn áhuga á að byggja eyjuna upp. Upprunalega bar Nassá, stærsta borg eyjunnar, heitið Charles-town, en Spánverjar brenndu hana til kaldra kola árið 1684. Árið 1695 gerði Nicholas Trott skipulag fyrir borgina og endurnefndi hana Nassá. Nafnið er til heiðurs Nassáættinni, gamalli evrópskri aðalsætt sem Vilhjálmur 3. Englandskonungur var meðlimur í.

Hinar þrjár greinar ríkisstjórnar Bahamaeyja eru með aðsetur á New Providence. Eyjan er jafnframt miðstöð viðskipta og verslunar í Bahamaeyjum. Um það bil 400 bankar eru með skrifstofur á eyjunni. Ásamt höfn er mikið um hótel á eyjunni og er hún vel sótt af ferðamönnum. 

## Heimild
*
Íslenskar mállýskur

**[[Mállýska|Mállýskur]]** eru ekki áberandi í íslensku, Ísland er talið nær mállýskulaust og skiptist ekki greinilega upp í mállýskusvæði. Hins vegar eru til nokkur svæðisbundin framburðarafbrigði. 

## Svæðisbundin framburðarafbrigði

* **Harðmæli** þekkist á Norðurlandi, einkum í Eyjafirði og Þingeyjarsveit. Þegar lokhljóðin *p, t,* og *k* koma fyrir í miðju orði eða í lok orðs eru þau borin fram með fráblæstri. Orðið *vita* er þá borið fram „vitha“  en ekki „vida“  eins og flestir aðrir landsmenn gera, það kallast **linmæli**. Harðmæli gerir þó ekki þessi lokhljóð fráblásin ef þau koma á eftir órödduðum hljóðum, allir bera *spila* fram sem „sbila“  en enginn „sphila“ .
* **Raddaður framburður** þekkist á austanverðu Norðurlandi og norðanverðu Austurlandi. Þá er *bolti* borið fram sem „bol-ti“  en ekki „bohldi“  og *seinka* borið fram sem „sein-ka“  en ekki „seihn-ga“ .
* ***hv''-framburður''' þekkist á Suðurlandi. Flestir Íslendingar bera ''hvar'' fram sem „kvar“ , en í ''hv-''framburði er orðið borið fram „'''h'''(v)ar“ (,  eða ).
* ***bð*-, *gð*-framburður*' þekkist á austanverðu Norðurlandi. Þar kemur fram lokhljóð á undan [ð], *hafði* er þá borið fram „habði“.
* ***ngl''-framburður''' þekkist á Norðurlandi. Þar er borið fram [[lokhljóð]] í [ngl], líkt og stafsetningin bendir til. Orð eins og ''dingla'' er þá borið fram „dín-'''g'''la“  en ekki „dínla“ .
* ***rn*-, *rl*-framburður*' þekkist í Austur-Skaftafellssýslu. Í stað þess að bera *barnið* fram sem „bardnið“ eða „badnið“, og *karlinn* fram sem „kardlin“ eða „kadlin“, þá kemur ekkert lokhljóð fyrir og framburðurinn verður „bar-nið“  og „kar-lin“ .
* **Vestfirskur einhljóðaframburður** kemur fyrir á Vestfjörðum og notar einhljóð en ekki tvíhljóð á undan sumum nefhljóðum. Orðið *banki* borið fram sem „ban-ki“  en ekki „bánki“ , orðið *lengur* er borið fram sem „le-ngur“  en ekki „leingur“ .
* **Skaftfellskur einhljóðaframburður** er það einkenni á framburði, að stafirnir *a, e, i, o, u,* og *ö* eru bornir fram sem einhljóð á undan „gi“ (t.d. er orðið „lögin“ borið fram sem „lö-jin“  frekar en „lau-jin“ , og „snagi“ er borið fram sem „sdna-ji“  en ekki „sdnæ-ji“ ). En þessi framburður er á undanhaldi.

## Annar framburðarmunur

* **[[Flámæli]]** var framburðarbreyting sem varð útbreidd á fyrri hluta 20. aldar á Íslandi, sér í lagi á Vesturlandi og Suðurlandi. Sérhljóðin *i* og *u* lækkuðu í framburði svo að *vinur* hljómaði eins og *venör* og *skyr* hljómaði eins og *sker*, á meðan sérhljóðin *e* og *u* hækkuðu í framburði svo að *spölur* hljómaði eins og *spulur*.
* **Tvinnhljóðun** er nokkuð ný. Þar kemur fram blísturshljóð í orðum eins og *tjald* og það borið fram sem „tsjald“ .

## Tenglar

*Yfirlitsgrein um íslenskar mállýskur.  Höskuldur Þráinsson og Kristján Árnason.
*

## Tilvísanir
ABC

**ABC** getur átt við:

## Landafræði
* ABC-eyjar:
** ABC-eyjar (Karíbahafi), Arúba, Bonaire og Curaçao
** ABC-eyjar (Alaska), Admiralty-eyju, Baranof-eyju og Chichagof-eyja undan strönd Alaska
* ABC-ríkin, Argentínu, Brasilíu og Chile

## Fyrirtæki
* American Broadcasting Company
* Australian Broadcasting Company
Nassá

**Nassá** (enska: *Nassau*) er höfuðborg og helsta viðskiptamiðstöð Bahamaeyja. Árið 2016 voru íbúar hennar taldir 274.400 eða um 70% íbúa Bahamaeyja. Lynden Pindling-alþjóðaflugvöllurinn, aðalflugvöllur eyjanna, liggur um það bil 16 km vestan miðborgar Nassá. Þaðan er m.a. flogið til Kanada, Karíbahafseyja, Bandaríkjanna og Bretlands. Nassá liggur á eyjunni New Providence. Þinghús Bahamaeyja hefur aðsetur í borginni ásamt ráðuneytum. Fyrr á tímum var Nassá þekkt sem athvarf sjóræningja. Borgin er nefnd til heiðurs Vilhjálmi 3. Englandskonungi, sem var í Nassáættinni, evrópskri aðalsætt sem dregur nafn sitt af borginni Nassá í Þýskalandi.

Nassá tók mikinn vaxtarkipp á seinni hluta 18. aldar er þúsundir trúfastra stuðningsmanna bresku krúnunnar flýðu þangað í kjölfar Bandaríska frelsisstríðsins, ásamt þrælum sínum. Margir þeirra settust að í Nassá og urðu fljótt fjölmennari en fyrstu íbúarnir. 

Eftir því sem íbúum Nassá fjölgaði stækkaði borgarlandið og í dag nær borgin yfir mestan hluta eyjunnar New Providence og næstu eyju, Paradise Island. Fyrir seinni heimsstyrjöldina voru eyjarnar þó að mestu leyti óbyggt kjarrlendi. Innflytjendur frá Bandaríkjunum sem flúðu Bandaríska frelsisstríðið stofnuðu nokkrar plantekrur og fluttu inn þræla til að vinna á þeim.

Þegar Bretar afnámu viðskipti með þræla árið 1807 fluttu þeir þúsundir frelsaðra Afríkumanna til New Providence og annarra eyja. Einnig máttu frelsaðir bandarískir þrælar setjast að á eyjunni. Í upphafi bjuggu flestir Afríkumennnirnir í suðurhverfum Nassá en hvítir Evrópubúar á norðurströndum eyjunnar.

## Heimild

*
Forseti (norræn goðafræði)

**Forseti** er einn af ásum í norrænni goðafræði. Miðað við lýsingar af honum virðist hann hafa verið guð réttlætis og sátta. Hann er sagður sonur Baldurs og Nönnu og býr í Glitni. Aðeins er fjallað um Forseta í *[[Gylfaginning]]u*, en þar segir um hann:

Litlar upplýsingar eru annars til um Forseta og ekki er minnst á hann í öðrum rituðum heimildum. Á Óðinsey (norska: Onsøy) í Noregi er hins vegar lundur sem ber nafnið Forsetalundur, sem kann að þýða að norrænir menn hafi tilbeðið Forseta á eyjunni.

## Frísaguðinn Fosite
Í sagnariti Alcuins frá Jórvík um ævi kristniboðans Willibrords stendur að Willibrord hafi á 7. öld heimsótt eyju á milli Fríslands og Danmerkur sem var helguð guði að nafni Fosite og því kölluð Fositesland. Hugsanlegt er að Fosite sé sami guð og norrænir menn kölluðu Forseta. Á eyjunni var heilög lind sem menn urðu að ausa vatni úr án þess að mæla orð af vörum til þess að trufla ekki heilagleikann. Willebrord vanhelgaði vísvitandi þessa lind með því að skíra fólk í henni og með því að slátra kú yfir henni. Adam frá Brimum vísar í sömu sögu í ritum sínum og tekur þar fram að eyjan umrædda sé Helgoland. Sé svo er trúverðugt að bæði Frísar og norrænir menn hafi þekkt guðinn og tilbeðið hann.

Til er goðsögn frá síðmiðöldum sem segir frá ritun frísneskra laga. Sagt er að Karlamagnús hafi viljað safna saman lagabókum allra þegna sinna og hafi því kallað tólf lögsögumenn Frísa á sinn fund og beðið þá að þylja upp lög þjóðar sinnar. Þeim tókst ekki að þylja þau eftir nokkra daga og Karlamagnús gaf þeim því val á milli dauða, þrældóms eða að vera látnir reika um hafið á áralausum bát. Þeir kusu síðasta kostinn og báðu til guðanna um hjálp. Birtist þá maður með gullna öxi á herðum sér og reri bátnum að landi með henni. Þar kastaði hann exinni á land og lind birtist þar sem hún lenti á jörðinni. Síðan kenndi hann þeim lögin og hvarf. Sagan hefur verið túlkað sem svo að ókunni maðurinn sé Fosite/Forseti og að lindin sé heilaga lindin á Fositeslandi/Helgolandi.

Aðrir fræðimenn draga í efa að Forseti sé ókunni maðurinn í sögunni þar sem öxin er vanalega tengd við Þór en ekki við Forseta.

## Tilvísanir
American Broadcasting Company

**American Broadcasting Company** (**ABC**) er bandarískt net sjónvarpsstöðva og mikilvæg eign Disney–ABC Television Group, dótturfélags Disney Media Networks, fyrirtækis sem er sjálft í eign The Walt Disney Company. Höfuðstöðvar stöðvarinnar eru í Columbus Avenue í Manhattan í New York-borg. Stöðin er jafnframt með framleiðsluaðstöðu annars staðar í New York-borg, í Los Angeles og í Burbank í Kaliforníu. 

Við sölu ABC Radio til Citadel Broadcasting árið 2007 hefur ABC einbett sér að sjónvarpsútsendingum. Hún er fimmta elsta sjónvarpsstöð í heimi og er elsta hinna stóru þriggja bandarískra sjónvarpsstöðva. 

ABC var stofnað sem útvarpsstöð þann 12. október 1943. Árið 1948 útvíkkaði fyrirtækið starfsemi sína og fetaði í fótspor farsældra sjónvarpsstöðva svo sem CBS og NBC. Á miðjum sjötta áratugnum sameinaðist ABC við United Paramount Theatres, bíókeðju sem hafði áður verið dótturfélag Paramount Pictures. Eftir kaup á 80% hluta í íþróttastöðinni ESPN sameinaðist móðurfélag ABC, American Broadcasting Companies, Inc., við Capital Cities Communications, eiganda nokkura blaða, útvarps- og sjónvarpsstöðva. Árið 1996 keypti The Walt Disney Company flestar eignir ABC.

ABC er net sjónvarpsstöðva sem samanstendur af átta stöðvum í eigu fyrirtækisins og 232 „systurstöðvum“ í Bandaríkjunum. ABC News er fréttaþjónusta fyrirtækisins.

## Heimild
*
Palencia

**Palencia** er borg í Kastilíu-León á norðvestur-Spáni og höfuðborg samnefnds héraðs. Íbúar eru um 79.000 (2017). Upphaf borgarinnar má rekja til keltneskra ættbálka. Palencia liggur á hásléttunni Meseta Central í 749 metra hæð í Carrión-árdalnum. Þverá hennar Pisuerga, liggur um borgina. Sumur er þurr en vetur úrkomusamir. Á veturna getur fryst og snjóað. Cristo del Otero, fjórða stærst kristsstytta í heimi er á hæð yfir borginni.

## Heimild

*
Teruel

**Teruel** er borg í Aragon á austur-Spáni og höfuðborg Teruel-héraðs. Íbúar voru tæpir 36.000 árið 2014.
Borgin er þekkt fyrir mudéjar-stíl sinn, þ.e. byggingarlist Mára. Teruel er í 915 metra hæð sem gerir veturna svala.

Í spænska borgarastríðinu var mikil orrusta í Teruel sem 140.000 týndu lífi.

## Heimild

*
Zamora

**Zamora** er borg í Kastilía-León á Spáni og höfuðborg Zamora-héraðs. Íbúar voru um 62.000 árið 2018. Borgin er á klettóttri hæð við Duero-fljót 
, nálægt landamærum Portúgals. Hún er þekkt fyrir romanesque-byggingarlist.

## Heimild

*
Pontevedra

**Pontevedra** er borg í Galisíu á Spáni og höfuðborg samnefnds héraðs. Íbúar eru um 83.000 (2014).

Borgin er við flóann Ría de Pontevedra og óshólma Lérez-fljóts. Hún er þekkt fyrir að vera umhverfisvæn, græn og að úrbætur samgangna fyrir gangandi hjólandi og fatlaða. Hún var fyrsta borgin á Spáni til að hafa 30 km lágmarkshraða í miðbænum.


Pontevedra-Vista_parcial_(8663003044).jpg|Víðmynd
Pontevedra_peregrina.jpg|Pílagrímsmeyjarkirkjan.
Santa Maria a Maior de Pontevedra 02 retouched.jpg|Santa Maria a Maior-basilíkan.
Town_Hall_of_Pontevedra.jpg|Gamla ráðhúsið.
Pontevedra_07.jpg|Curros Enríquez.
Statues,_Saint_Joseph_Square,_Pontevedra,_Galicia.jpg|Styttur á San José torgi.


## Heimild
Soria

**Soria** er borg í Kastilíu-León við Douro-fljót og höfuðborg samnefnds héraðs. 
Íbúar eru um 39.000 (2017). Borgin er 180 km norðaustur af Madríd og í yfir 1000 metra hæð yfir sjávarmáli. Meðalhiti um 3 gráður í janúar og eru frostdagar 90 yfir árið.

## Heimild

*
Nízhníj Novgorod

**Nízhníj Novgorod** (**Ни́жний Но́вгород** á rússnesku) eða **Nízhníj ** í daglegu tali, er höfuðborg  Volga-héraðs og Nízhníj-Novgorodfylkis í Rússlandi. Frá 1932 til 1990, hét borgin **Gorkíj** (Го́рький), eftir rithöfundinum Maksím Gorkíj.

Íbúar eru um 1,25 milljónir (2010). Nízhníj er á mótum Oka-fljóts og Volgu. Fljótaferðamennska er mikilvæg atvinnugrein.

Borgin varð fyrir miklum loftárásum í seinni heimsstyrjöld 1941-1943 þegar Þjóðverjar gerðu þar loftárásir vegna hernaðarframleiðslu þar. Vegna hernaðarmikilvægi borgarinnar var hún lokuð útlendingum á tímum Sovétríkjanna.
 

## Heimild

* 

## Tenglar
Ferðaheimur - Nishny Novgorod
Juan Guaidó

**Juan Gerardo Guaidó Márquez** (fæddur 28. júlí 1983) er venesúelskur  verkfræðingur og stjórnmálamaður. Guaidó er forseti löggjafarþings Venesúela (spænska: *Asamblea Nacional*) og í janúar 2019 lýsti hann sig sem forseta landsins til bráðabirgða sem andsvar við Nicolás Maduro, núverandi forseta, vegna efasemda um lögmæti kosningar hans árið 2018 og óánægju með stjórn hans og efnahagsástand landsins. Mörg ríki, meðal annars Bandaríkin, Kanada og Brasilía, viðurkenndu Guaidó fremur en Maduro sem lögmætan forseta Venesúela á næstu árum.

## Tilvísanir
Viðareiði

**Viðareiði** er nyrsta byggð í Færeyjum og er á eynni Viðey. Þorpið er nálægt Villingadalsfjalli sem er eitt hæsta fjall eyjanna og Ennibergi sem er mikið þverhnípi. Frá Viðareiði sést til allra sex Norðureyjanna. Íbúar voru 354 árið 2015.

## Heimild
Sunnbær

**Sunnbær** (færeyska: ******, eldra færeyskt nafn: **', [[danska]]: **') er syðsta byggð á Suðurey og í Færeyjum. Íbúar voru 237 árið 2016. Í sveitarfélaginu Sunnbæ eru hins vegar um 350. Hefð er fyrir keðjudansi og söng í Sunnbæ. Poul F. Joensen (1898–1970), frægt færeyskt ljóðskáld, er fæddur í bænum. Árið 1997 voru gerð göng norður til Lopra. Þar með var auðveldara fyrir Sunnbæinga að fara til Vogs og Þvereyrar. Beinisvørð eru þverhnípt björg sunnan við þorpið.

## Heimild
Glyvrar

**Glyvrar** er þorp á Eysturoy, Skálafirði í Færeyjum. Það er hluti af samfelldri 10 km byggð á austurströnd fjarðarins (Toftir, Saltangará, Runavík o.fl.). Bygdasavnid Forni er byggðasafn þar. Bakkafrost er stórt fiskeldisfyrirtæki í Glyvrum.

## Heimild
Samningur

**Samningur** er samkomulag milli tveggja einstaklinga eða fyrirtækja. Sé ekki orðið við efni samnings eða ósátt er um hvað samningur gengur út á er hægt að grípa til ýmissa lögfræðilegra aðgerða. Samningar falla undir einkamálarétt, sem er það svið lögfræði sem fjallar um rétti og skyldur milli aðila. 

Samningur má vera munnlegur eða skriflegur og eru þeir í flestum tilfellum jafngildir, þó stundum er lagaskylda um að gera skriflegan samning. Samningar eru jafnan bindandi þeim ákvæðum (skilyrðum) sem samið hefur verið um, þó ekki ef annar aðili er undir fjárræðisaldri eða ef ákvæði samnings brjóta í bág við lög.

## Tengt efni
* Kaupsamningur
* Kjarasamningur
* Framvirkur samningur
* Valréttarsamningur

## Heimildir
Kyushu

**Kyushu** (九州, *Kyūshū* "níu héruð") er þriðja stærsta eyja Japans og er sú syðsta og vestlægasta af 4 höfuðeyjunum. Á eynni búa tæpar 13 milljónir og er hún 36.782 ferkílómetrar að stærð.
Pinus arizonica

***Pinus arizonica*** er meðalstór fura sem vex í norður Mexíkó, suðaustur Arizona, suðvestur New Mexico, og vestur Texas í Bandaríkjunum. Hún verður 25 til 35 m há, með að 1,2 m stofnþvermál. Barrnálarnar eru í búnti 3, 4  eða 5, og eru fimm nálar í búnti algengastar. Þessi breytileyki gæti bent til blöndunar við hina náskyldu gulfuru (*Pinus ponderosa*). Könglarnir eru stakir, í pörum, eða 3 í hvirfingu, 5 til 11 sm langir.

## Flokkun
*Pinus arizonica* var lengi almennt talin afbrigði af gulfuru, en hefur að minnsta kosti síðan 1997 verið viðurkennd sem sjálfstæð tegund af flestum.

Þremur afbrigðum hefur verið lýst;
**Pinus arizonica* var. *arizonica*, nálarnar 3 til 4 saman, sjaldan fimm í búnti, 10 til 20 sm langar, vex aðallega í Sierra Madre Occidental frá Arizona og New Mexico suður um Chihuahua til Durango og Zacatecas, vestur til Sonora og Sinaloa, og austur um Coahuila til Nuevo León.
**Pinus arizonica* var. *stormiae*, nálarnar 3 til 4 saman, sjaldan fimm í búnti, 14 til 25 sm langar, vex í Sierra Madre Oriental frá Coahuila og Nuevo León suður til suðvestur Tamaulipas (í Miquihuana) og hlutar af San Luis Potosí. 
*''Pinus arizonica'' var. ''cooperi'', nálarnar 5 saman, sjaldan fjórar eða þrjár, 6 til 10 sm langar, vex í Sierra Madre Occidental í Chihuahua og Durango. Þessu afbrigði var upphaflega lýst sem sjálfstæðri tegund, en sett undir  *Pinus arizonica* af Farjon 1997. Þessi breyting hefur hefur ekki verið vinsæl hjá (aðallega) mexíkóskum grasafræðingum. Hún hefur einnig verið endurflokkuð sem undirtegund af Silba 2009 á grundvelli þess að hún er frábrugðnari en var. *stormiae*, en sú flokkun hefur enn færri formælendur. Sumir höfundar telja þetta afbrigði skyldara *[[Pinus hartwegii]]*.

Tegundin blandast við ''Pinus ponderosa'' var. ''scopulorum'' og við *[[Pinus engelmannii]]* þar sem búsvæði þeirra skarast, og getur líklega blandast við aðrsr tegundir í undirdeildinni *Ponderosae*.

## Tilvísanir

* Conifer Specialist Group (1998). "Pinus arizonica". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2006. International Union for Conservation of Nature.
Stökkmús

**Stökkmýs** eru lítil nagdýr af músaætt. Þau lifa á þurrum svæðum; eyðimörkum og á hrjóstrugum gresjum í Afríku og Asíu. Til eru 110 ættkvíslir stökkmúsa.  Stökkmýs eru hópdýr sem reiða sig á lyktarskyn, þau grafa holur í jörð fyrir bústaði sína. Vinsælt er að halda þau sem gæludýr.
Framkvæmdabanki Íslands

**Framkvæmdabanki Íslands** var fjárfestingabanki sem starfaði frá 1953 til 1966. Hann var stofnaður var með lögum nr. 716 sem samþykkt voru á Alþingi 2. febrúar 1953. Bankinn var sjálfstæð stofnun í eign ríkisins. Tilgangur bankans var að stuðla að uppbyggingu atvinnulífs á Íslandi. Ríkissjóður lagði bankanum til 95 milljóna stofnfé  en það voru skuldabréf fyrir lánum úr Mótvirðissjóði: skuldabréf Sogsvirkjunar 54 milljónir, skuldabréf Laxárvirkjunar 21 milljónir og skuldabréf Áburðarverksmiðjunnar 20 milljónir. Bankinn átti líka að hafa umsjón með Mótvirðissjóði og lánum sem ríkið hafði veitt.
Benjamín Eiríksson var bankastjóri Framkvæmdabankans frá stofnun árið 1953 og til ársins 1965 er hann dró sig í hlé af heilsufarsástæðum. 

Framkvæmdasjóður Íslands tók við öllum eignum og skuldum og ábyrgðum Framkvæmdabanka Íslands 1. janúar 1967 og öllu fé Mótvirðissjóðs.

## Tenglar
* Framkvæmdabanki Íslands (Alþingi)
* Rannsóknarstofa fjármálanna, heimsókn í Framkvæmdabankann, Morgunblaðið, 276. tölublað (02.12.1955), Blaðsíða 7 
* Framkvæmdasjóður Íslands (Alþingi)
Pinus coulteri

***Pinus coulteri*** er meðalstór fura sem ættuð er frá strandfjöllum Suður-Kaliforníu og norður Baja California (Mexíkó). Stakir lundir hafa fundist norður til San Francisco Bay svæðisins í Mt. Diablo State Park og Black Diamond Mines Regional Preserve. Tegundin er nefnd eftir Thomas Coulter, írskum grasafræðingi og lækni.

Hún er með þyngstu köngla nokkurrar furu. Þrátt fyrir takmarkaða náttúrulega útbreiðslu er hún vinsælt skrauttré.

## Lýsing
*Pinus coulteri* er frá 10 til 25 m há með stofnþvermál að 1m. Bolurinn er beinn og greinarnar láréttar til lítið eitt uppsveigðar. Barrnálarnar eru þrjár saman í búnti, blá-grágrænar, 15 til 30 sm langar og gildar: 2 mm þykkar.

Afgerandi einkenni þessarar tegundar eru stórir könglarnir með göddum sem eru 20 til 40 sm langir, og 2 til 5 kg nýþroskaðir. Hún myndar stærstu köngla nokkurrar furu (fólk sem er að vinna í kring um eða við furuna þarf helst að vera með öryggishjálma), þó að grannir könglar sykurfuru séu lengri.

## Vistfræði
*Pinus coulteri* er náskyld *[[Pinus sabiniana]]*. Hún er fjarskyldari freysfuru (*Pinus sabiniana*) sem hún deilir búsvæði með, og  gulfuru (*P. ponderosa*). *Pinus coulteri* vex í þurrara umhverfi en freysfura og gulfura.

Hún vex í suðurhliðum í 200 til 2300m hæð, og þolir þurran og grýttan jarðveg. *Pinus coulteri* er oftast í blandskógum. Hærra til fjalla í San Jacinto Mountains vex hún með Quercus kelloggii. Spætur leita oft að skordýrum undir berkinum á tegundinni.

## Nytjar
Viðurinn er mjúkur og lélegur, svo tegundin er lítið notuð í annað en eldivið.

*Pinus coulteri* er ræktuð sem skrauttré, í almennings og einkagarða og yndisskógrækt þar sem þurrkþols er þörf.

## Myndir

Male cone of Coulter pine.jpg|Frjókönglar
bark of Culter Pine.jpg|Nærmynd af berki
Crw 1691-web.jpg|Barr og könglar
Pinus coulteri MHNT Cone.jpg|Köngull
Pinus coulteri MHNT.jpg|Fræ


## Tilvísanir

## Heimildir
*  , with illustrations by Carl Eytel - Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20  retrieved November 13, 2011
* Cope, Amy B. (1993). "Pinus coulteri". Fire Effects Information System (FEIS). US Department of Agriculture (USDA), Forest Service (USFS), Rocky Mountain Research Station, Fire Sciences Laboratory – via https://www.feis-crs.org/feis/.
* Earle, Christopher J., ed. (2018). "Pinus coulteri". The Gymnosperm Database.
* 
* Kral, Robert (1993). "Pinus coulteri".  In Flora of North America Editorial Committee. Flora of North America North of Mexico (FNA). 2. New York and Oxford – via eFloras.org, Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.
* 
* 
* 

## Tenglar
* Pinus coulteri Calflora 
* Jepson Manual treatment
* USDA Plants Profile for ''Pinus coulteri'' (Coulter pine) 
* coulteri CalPhotos
Langeleik

**Langeleik** er norskt strengjahljóðfæri. Langeleik hefur einn laglínustreng ásamt sjö öðrum strengjum sem strengdir eru yfir viðarstokk. Spilað á strengina með nögl.
Melódía (handrit)

**Melódía** er handrit sem skrifað var á Íslandi um 1660 og inniheldur 223 lög og texta. Handritið er varðveitt í Árnasafni í Kaupmannahöfn. 

Mikilvægi handritsins fyrir íslenska tónlistarsögu felst fyrst og fremst í því að engin önnur heimild frá 17. öld varðveitir slíkan fjölda laga. Í mörgum tilvikum eru lögin sem varðveitt eru í Melódíu hvergi til nema þar. 

Ekki er vitað hver skrifaði handritið eða hvar, en efni þess þykir gefa til kynna að handritið hafi orðið til í Skálholti og tengist helgisiðum og skólastarfi þar. Efni handritsins er einkar margbreytilegt: það hefur að geyma bæði trúarsöngva og veraldleg lög, tvísöngva og raddir úr fjórradda söngvum, flest á íslensku en einnig nokkur á latínu. Á undanförnum árum hafa tónlistarfræðingar rakið allnokkur laganna í Melódíu til erlendra heimilda. Til dæmis hefur Árni Heimir Ingólfsson sýnt fram á að í handritinu sé að finna lög eftir þekkt tónskáld frá meginlandi Evrópu á 16. öld, til dæmis Paul Hofheimer, Ludwig Senfl, Francesco Corteccia og Jacobus Clemens. Þetta rímar við yfirskrift handritsins á fyrstu síðu þess: „MELODIA. Nockrer útlendsker Tónar með jislendskum skálldskap, og marger af þeim nitsamleger til andlegrar skiemtunar.“

Handritið var á Íslandi allt þar til um 1810, þegar danski fræðimaðurinn Rasmus Christian Rask eignaðist það á ferð sinni um landið og flutti það með sér til Kaupmannahafnar. Eftir lát hans keypti Kaupmannahafnarháskóli handritasafn Rasks og því er handritið enn í Kaupmannahöfn.  

Engin fræðileg heildarútgáfa hefur enn komið út af handritinu. Flest lögin er að finna í þjóðlagasafni séra Bjarna Þorsteinssonar. Þá eru lögin í fjórða hluta handritsins, þ.e. lög úr svonefndri „kvæðabók“ eftir séra Ólaf Jónsson, prentuð í ritinu *Söngbók séra Ólafs Jónssonar á Söndum*, sem kom út árið 2024.  

Lögin úr handritinu hafa notið vaxandi vinsælda á undanförnum árum og hafa verið flutt á nokkrum plötum. Geisladiskurinn *Melódía* með Kammerkórnum Carmina kom út árið 2007 og hlaut Íslensku tónlistarverðlaunin, auk þess að vera valinn einn af diskum mánaðarins hjá breska tímaritinu *[[Gramophone]]*. Þá hefur hópurinn Spilmenn Ríkinis flutt og hljóðritað nokkur lög úr handritinu. Lagið „Vera mátt góður“ er auk þess á þjóðlagaplötu Hins íslenska þursaflokks, auk þess sem það hefur verið útsett af Jóni Ásgeirssyni og er hluti af píanókvintett hans með íslenskum þjóðlögum.

## Helstu hljóðritanir
* ''Hinn íslenzki Þursaflokkur''. Fálkinn, 1978.
* *Melódía.* Kammerkórinn Carmina, stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa SMK 56, 2007.
* *Ljómalind*. Spilmenn Rikínís (Marta G. Halldórsdóttir, Örn Magnússon o.fl.). Smekkleysa SMK 66, 2009.
* *Tónlist liðinna alda*. Kammerkórinn Carmina og Benedikt Kristjánsson, stj. Árni Heimir Ingólfsson. Smekkleysa 2019.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Melódía á Handrit.is
* Melódía í ''Íslenzk þjóðlög'' sr. Bjarna Þorsteinssonar.
Ljóðstafir

**Ljóðstafir** skiptast í **stuðla** og **höfuðstafi**, og eru svipuð eða eins hljóð  í upphafi atkvæða, sem eru endurtekin með reglulegu og taktföstu millibili til þess að tengja eina eða tvær ljóðlínur saman. Það fer eftir lengd ljóðlínu og hrynjandi hvar stuðlar eiga að vera. Stuðlar geta verið einn eða tveir (fer eftir bragarhætti) og standa ávallt saman í línu.

Höfuðstafur er ávallt einn og fylgir vanalega í næstu línu á eftir. Til eru bragarhættir þar sem tveir stuðlar og höfuðstafir eru saman í langri línu, t.d. braghenda og afhending, en þá er seinni hluti línunnar upphaflega ættaður frá stuttri annarri línu sem hefur runnið saman við þá fyrri svo úr verður ein löng.

Braglína skiptist í hákveður og lágkveður. Í venjulegri ferskeytlu er það regla að annar stuðullinn er í þriðju hákveðu. Hinn má vera á hvaða áhersluatkvæði sem er. Þrjú dæmi um mismunandi staðsetningu réttra stuðla í fyrstu braglínu (feitletrað):**L**ína er úr **l**jóði ein ...Hér er **l**ína úr **l**jóði stök ...Þetta er fyrsta **l**ína **l**jóðs ...Dæmi um heila, rétt stuðlaða vísu (stuðlar og höfuðstafir feitletraðir):

**Þ**að minn uggir **þ**ankabás,
**þ**að við stuggi mörgum,
að **f**ara í muggu **f**rá Laufás
**f**ram að Skuggabjörgum.

(Gömul vísa úr Höfðahverfi, höfundur óþekktur og fallbeygir *Laufás* ekki skv. nútímavenju).

## Hvað stuðlar við hvað?
**Sérhljóðar** stuðla hver við annan og stundum líka við „j“ (einkum í fornum kveðskap) en **samhljóðar** stuðla saman (r-r, l-l o.s.frv.).

Vegna mismunandi framburðar eftir landshlutum þykir mörgum rangt/ljótt að stuðla „hv-“ saman við „kv-“ þótt flestir beri hljóðin eins fram. Þegar orð sem byrja á h- eru látin stuðla saman en næsti stafur á eftir h-inu er ekki sá sami, getur þurft að bera h-ið sérstaklega skýrt fram til að stuðlarnir komi fram í flutningnum. Sú skoðun er til, að slík stuðlasetning sé ljót eða hljómi illa, t.d. að orðin *hlakka* og *hakka* stuðli ekki fallega saman, en engin regla er til um það önnur en smekkur fólks.

## Gnýstuðlar
Um orð sem byrja á „s“ gilda sérstakar reglur, og fer rétt stuðlasetning eftir hljóðunum sem á eftir koma þannig að orðin byrji á sams konar hljóðum. Einkum skiptir máli að sk- stuðlar eingöngu við sk-, sl- bara við sl-, sm- bara við sm-, sn- bara við sn-, sp- við sp- og st- við st-. Þetta kallast **gnýstuðlar**. Þannig stuðlar orðið „strákur“ við „stelpa“ eða „starf“ en ekki við t.d. „slæpingi“ eða „skíði“.

## Útbreiðsla og saga
Til forna voru ljóðstafir notaðir í kveðskap víðsvegar um Norðurlönd, Bretlandseyjar og víðar. Snemma á miðöldum dró úr notkun þeirra og þeir hurfu nánast úr notkun í kveðskap, nema á Íslandi þar sem þeir eru enn notaðir í skáldskap í hefðbundnum stíl. Ragnar Ingi Aðalsteinsson hefur rannsakað sögu og þróun stuðlasetningar í 1200 ár, frá norrænum fornkveðskap til íslensks nútímaskáldskapar og skrifað doktorsritgerðina *Tólf alda tryggð: Athugun á þróun stuðlasetningar frá elsta þekktum norrænum kveðskap fram til nútímans* (Hugvísindastofnun, Reykjavík 2010).
Elísabet Baldvinsdóttir

**Elísabet Baldvinsdóttir** (f. 1885, d. 1958) var verslunarkona og jafnaðarmaður. Hún var búsett í Bretlandi á árum fyrri heimsstyrjaldarinnar og starfaði þar meðal annars sem bílstjóri.

## Ævi og störf
Elísabet fæddist og ólst upp á Þorgerðarstöðum í Fljótsdal,  dóttir hjónanna Baldvins Benediktssonar bónda og Rósu Jónsdóttur. Árið 1913 hélt hún til Edinborgar í Skotlandi til að ráða sig í vinnu og læra ensku, vegna stríðsins dróst sú dvöl á langinn eða allt til ársins 1919.

Við heimkomuna settist Elísabet að á Seyðisfirði og bjó þar alla tíð, lengst af sem kaupmaður í versluninni *Breiðabliki*. Hún var virk í félagsmálum, bæði á vettvangi kvenréttindahreyfingarinnar og hreyfingar jafnaðarmanna. Hún sat m.a. í stjórn verkakvennafélagsins á Seyðisfirði og var á framboðslista Alþýðuflokksmanna við bæjarstjórnarkosningar. 

Árið 1922 fékk Elísabet skráð ættarnafnið *Baldvins*. Óljóst er þó hvort eða hversu lengi hún notaði það.

## Bretlandsdvöl

Árið 1922 birti Elísabet grein í Hlín, tímariti Sambands norðlenskra kvenna sem ritstýrt var af Halldóru Bjarnadóttur. Greinin fjallaði um dvölina í Bretlandi á árunum 1913-19.  Frásögnin vakti mikla athygli og hefur margoft verið rifjuð upp síðar. Árið 1937 flutti Elísabet fyrirlestra um sama efni í Alþýðuhúsinu í Reykjavík.  Rúmum aldarfjórðungi síðar var frásögn Elísabetar lesin í Ríkisútvarpinu og vakti þá mikla athygli.  Þá var greinin frá 1922 prentuð óbreytt í Lesbók Morgunblaðsins árið 1996. 
 
Í frásögn Elísabetar kemur fram að hún hafi flust til Edinborgar árið 1913 og fengið starf á skrifstofu. Samkvæmt öðrum heimildum rak hún þó ásamt samstarfskonu greiðasölu í Leith sumarið 1914, sem naut vinsælda íslenskra ferðalanga.  Þegar heimsstyrjöldin skall á reyndu ýmsir í Íslendingasamfélaginu í Edinborg að leita leiða til að komast aftur til Íslands. Elísabet kaus hins vegar að vera um kjurrt.

Vorið 1915 réðst hún til starfa við skotfæraverksmiðju í Birmingham, þar sem hún vann við að framleiða sprengikúlur og skothylki við hinar verstu aðstæður. Þrátt fyrir langan vinnudag, fann hún tíma til að stunda nám við ökuskóla í borginni og sumarið 1916 var hún ráðin bílstjóri hjá vopnaverksmiðjunni þar sem hún starfaði. Þar ók hún jöfnum höndum sem einkabílstjóri á fólksbílum, vörubílstjóri við skotfæraflutninga eða sjúkrabílsstjóri, sem sinnti þá jafnframt starfi sjúkraflutningamanns. Líklegt er að Elísabet hafi þar með orðið fyrsta íslenska konan til að taka bílpróf, sem og fyrsta íslenska konan til að starfa sem atvinnubílstjóri.
 
## Tilvísanir
Framkvæmdasjóður Íslands

**Framkvæmdasjóður Íslands** var sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins. Sjóðurinn var stofnaður með lögum 66/1966 og tók yfir eignir og skuldbindingar Framkvæmdabanka Íslands. Sjóðurinn var í  vörslu Seðlabanka Íslands, en með aðskildum fjárhag og bókhaldi. Hlutverk Framkvæmdasjóðs Íslands var að efla atvinnulíf og velmegun á Íslandi í gegnum að veita fé til þeirra fjárfestingarlánasjóða sem veita einstök lán. Á árinu 1992 var lögum um starfsemi Framkvæmdasjóðs Íslands breytt, hætt var að veita lán úr honum og Lánasýslu ríkisins var falin umsjá hans. Sjóðurinn var sjálfstæður lögaðili þar til  sjóðurinn var  lagður niður með lögum 146/1998  og eignir hans og skuldir færðar yfir í A-hluta ríkissjóðs.

## Tenglar
* Framkvæmdasjóður Íslands (Alþingi lög 66/1966)
* Framkvæmdasjóður Íslands (Alþingi lög 70/1985)
* Framkvæmdasjóður Íslands  (Alþingi lög 146/1998)
Íslensk þjóðlög

**Íslensk þjóðlög** getur átt við:

* Íslenska þjóðlagatónlist
* Íslensk þjóðlög (safn) – Þjóðlagasafn séra Bjarna Þorsteinssonar frá 1909
Melódía

**Melódía** getur átt við:

* Laglínu
* Melódíu (handrit) – Handrit frá 1660
* Melódíu (mannsnafn)
Snjóvelta

**Snjóvelta** er það þegar snjór hnoðast eða vefst upp í köggla eða vindla, gerist stundum í sunnan þíðviðri. Í þjóðsögum Jóns Árnasonar segir á einum stað: *Þegar snjóveltur eru veit á hálfsmánaðarskorpu (snjóveltur eru þegar snjór fýkur í vindla á sléttri jörð).* 

## Tilvísanir
Pinus sabineana

***Pinus sabiniana*** (stundum stafað ***P. sabineana***) er fura sem er einlend í Kaliforníu í Bandaríkjunum.

## Lýsing
*Pinus sabiniana* verður yfirleitt um 11 til 14 m há, en getur náð allt að 32m hæð. Barrnálarnar eru 3 saman í búnti, föl grá-grænar, gisnar og hangandi, og verða um 20 til 30 sm langar. Könglarnir eru stórir og þungir, 15 til 25 sm langir, egglaga. Ferskir eru þeir 0,3 til 0,7 kg, sjaldan yfir 1 kg.

*Pinus sabiniana* vex frá sjávarmáli og upp í 2000m hæð. Hún er aðlöguð löngum, heitum og þurrum sumrum og finnst á svæðum með óvenju vítt svið úrkomu: frá 250 mm meðalúrkomu á ári við jaðar Mojave til 1780mm á hluta Sierra Nevada. Hún kýs grýttan, vel drenaðan jarðveg, en vex einnig í serpentinejarðvegi og þungum, illa drenuðum, leirkenndum jarðvegi. 

Fræðiheitið *sabiniana* er til heiðurs Joseph Sabine, ritara Horticultural Society of London.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Conifer Specialist Group (1998). "Pinus sabineana". IUCN Red List of Threatened Species. Version 2006. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 12 May 2006.
* 
* A. Farjon (2005). *Pines: Drawings and descriptions of the genus Pinus*. Brill. 
* 
* Discovery Channel (2010), *[[MythBusters]]*, Episode 138
* 

## Viðbótarlesning
*  , with illustrations by Carl Eytel – Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20  retrieved Nov. 13, 2011

## Tenglar
* eFlora, The Jepson Herbarium, University of California, Berkeley
* USDA PLANTS Treatment for  ''Pinus sabiniana'' (California foothill pine) 
* Pinus sabiniana in the CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley
Ríkini

**Ríkini** (eða Richini) var frankneskur munkur sem kenndi söng og söngfræði á Hólum í Hjaltadal á 12. öld. Það er fyrsta heimild um söngkennslu á landinu. Jón Ögmundsson, fyrsti biskup á Hólum, fékk hann til landsins.

## Heimildir
Pinus patula

***Pinus patula*** er furutegund sem er ættuð frá hálendi Mexíkó. 

Viðurinn er fölbleikur til laxableikur, í meðallagi mjúkur, stökkur og lyktar sterklega af anís þegar hann er nýhögginn.

## Tilvísanir

* Eguiluz T.1982. Clima y Distribución del género pinus en México. Distrito Federal. Mexico.
* Rzedowski J. 1983. Vegetación de México. Distrito Federal, Mexico.
* Richardson D.M. (Ed) 2005. Ecology and biogeography of Pinus. Department of Conservation. South Island Wilding Conifer Strategy. New Zealand.
* Chandler, N.G. Pulpwood plantations in South Africa. Proc. Aust. Paper Indus. Tech. Ass.
* Gutiérrez, Millán, W. Ladrach. 1980. Resultados a tres años de la siembra directa de semillas de Cupressus lusitanica y Pinus patula en finca Los Guaduales Departamento del Cauca. Informe de Investigación 60. Cali, Colombia. Cartón de Colombia S.A. 6 p.
Pinus torreyana

***Pinus torreyana*** er sjaldgæf furutegund sem er einlend í Bandaríkjunum. Þetta er tegund í útrýmingarhættu sem vex aðeins í Torrey Pines State Natural Reserve, strandsvæðum í norður San Diego county, og á Santa Rosa eyju í Kaliforníu.

## Lýsing
*Pinus torreyana* er breiðvaxið tré með opna krónu, og verður 8 til 17 m hátt villt, með 25 til 30 sm langar barrnálar, fimm saman í búnti. Könglarnir eru breiðir og þungir, vanalega 8 til 15 sm langir og breiðir, og eru með stór æt fræ með harðri skel. 
Fræðiheitið torreyana er til heiðurs John Torrey, bandarískum grasafræðingi, sem ættkvíslin Torreya er einnig nefnd eftir.

## Útbreiðsla
"Villtir" lundir af *Pinus torreyana* eru á mjóu belti meðfram strönd SuðurKaliforníu í San Diego. Það er einnig stofn af afbrigðinu ***Pinus torreyana'' var. ''insularis*** í tvemur lundum á Santa Rosa eyju, Kaliforníu. Vera tegundarinnar á þurri strönd San Diego og Santa Rosa eyju (úrkoma undir 350 mm á ári) eru líklega leifar af miklu meiri útbreiðslu á ísöld. Strandþoka á vorin og sumrin gefur rétt næga úrkomu til að bæta upp litla vetrarúrkomu.

## Búsvæði
Í náttúrulegu búsvæði *Pinus torreyana*, vex hún hægt í þurrum sendnum jarðvegi. Rótarkerfið er umtalsvert. Fræplanta myndar fljótt stólparót sem getur náð 60 sm niður í leit að næringu og raka. Fullvaxið tré getur verið með 75 m langar rætur. Tré sem verða fyrir saltroki eru oft með bonsai líkan vöxt, og verða sjaldan yfir 12 m há.

## Verndun
*Pinus torreyana* var áður talin sjaldgæfasta furutegundin, með aðeins um 100 tré á lífi. En *[[Pinus squamata]]*, sem er tegund í útrýmingarhættu í suðvestur Kína, er nú talin sú sjaldgæfasta, með aðeins 20 hálfvaxin tré.

## Nytjar

### Matur
Furuhneturnar voru mikilvæg fæða Kumeyaay og Chumash ættflokkanna.

### Ræktun
Þrátt fyrir að hún er í mikilli útrýmingarhættu í náttúrunni, er henni nokkuð plantað sem skrauttré. Í ræktun, í næringaríkari jarðvegi með meiri úrkomu eða vökvun, sýnir hún hraðan vöxt, með beinan og háan stofn (33 
til 45m há).

### Skógrækt
*Pinus torreyana* hefur komið til greina sem skógræktartré í Ástralíu, Nýja-Sjálandi og Kenya.

## Myndir

Image:Torrey Pine Cones.jpg|Köngull
Image:Torrey Pine Grove.jpg|Lundur af villtum trjám, Santa Rosa eyju, Kaliforníu.
Image:111101 LPL both strobili end AUT 025.jpg|Strobili on a Torrey pine


## Tilvísanir

## Tenglar
* Torrey Pines State Reserve
* Jepson Manual Treatment – ''Pinus torreyana''
* USDA Plants Profile: ''Pinus torreyana'' 
*  ''Pinus torreyana'' Photo gallery
Hafrahvammagljúfur

**Hafrahvammagljúfur** eru mikil gljúfur á Austurlandi sem Jökulsá á Dal gróf. Þau eru hæst um 200 metrar og er lengd þeirra um 8 kílómetrar. Hluta gljúfrana er hægt að sjá frá Kárahjúkum en norðurhluti gljúfranna fór undir Hálslón. **Dimmugljúfur** eru í framhaldi af Hafrahvammagljúfrum. 

## Tilvísanir