open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pétur 2. Brasilíukeisari

**Pétur 2.** (portúgalska: Dom Pedro II; 2. desember 1825 – 5. desember 1891), kallaður „hinn hugprúði“ var annar og síðasti keisari Brasilíu og gegndi þeirri stöðu í 58 ár. Pétur fæddist í Rio de Janeiro, sjöunda barn Péturs 1. Brasilíukeisara og Maríu Leópoldínu og var því meðlimur Brasilíukvíslar Bragança-ættarinnar. Skyndileg afsögn föður hans og brottför til Evrópu árið 1831 gerði Pétur að keisara þegar hann var fimm ára og átti hann því einmanalega æsku og uppvaxtarár. Pétur var skyldugur til að eyða öllum sínum tíma í nám og undirbúning fyrir keisaratíð sína og fékk fá tækifæri til að skemmta sér eða kynnast jafnöldrum sínum. Reynsla Péturs af valdaspilinu innan hirðarinnar og stjórnmáladeilum á þessu tímabili mótuðu persónu hans mjög; hann varð á fullorðinsárum sínum skyldurækinn maður og trúr þjóð sinni en þó í sífellt auknum mæli gramur gagnvart einvaldsembætti sínu. 

Þegar Pétur komst til valda var keisaradæmið við það að liðast í sundur en honum tókst sem keisara að gera Brasilíu að efnilegu alþjóðaveldi. Þjóðin skar sig brátt úr hópi nágranna sinna í rómönsku Ameríku vegna stjórmálalegs stöðugleika, málfrelsis, virðingu við mannréttindi, kröftugs efnahags og sérstaklega vegna stjórnarfyrirkomulagsins: Skilvirks þing- og stjórnarskrárbundins keisaraveldis. Brasilía bar einnig sigur úr býtum í þremur stríðum (gegn Argentínu, Úrúgvæ og Paragvæ) og í ýmsum öðrum milliríkjadeilum. Pétur 2. barðist af hörku fyrir því að þrælahald yrði bannað í Brasilíu þrátt fyrir andóf áhrifamikilla stjórnmála- og efnahahagsvalda. Pétur var sjálfur fræðimaður og gat sér góðan orðstír sem ákafur stuðningsmaður bættrar menntunar, menningarstarfsemi og vísinda. Hann vann sér inn virðingu og aðdáun fræðimanna á borð við Charles Darwin, Victor Hugo og Friedrich Nietzsche og var sjálfur vinur Richards Wagner, Louis Pasteur og Henry Wadsworth Longfellow meðal annarra merkismanna.

Þrátt fyrir að flestir Brasilíumenn hafi ekki sóst eftir breyttu stjórnskipulagi var keisaranum steypt af stóli í valdaráni árið 1889. Valdaránið naut nánast einskis stuðnings annarra en fáeinna hernaðarleiðtoga sem vildu koma á lýðveldi undir stjórn einræðisherra. Pétur var þá orðinn lúinn á keisarastólnum og vonlítill um framtíð keisaraembættisins þrátt fyrir víðtækan stuðning almennings. Hann leyfði valdaræningjunum að hafa sína hentisemi og reyndi ekki að endurreisa einveldið. Hann eyddi síðustu tveimur árum ævi sinnar í útlegð í Evrópu og bjó einn við fremur fátæklegar aðstæður.

Valdatíð Péturs lauk því á óvenjulegan máta: Honum var steypt af stóli á hátindi vinsælda sinna og mörg helstu afrek hans voru fljótt gerð að engu á meðan við tók löng röð veikburða ríkisstjórna og hrina stjórnsýslu- og efnahagskreppna. Mennirnir sem höfðu gert Pétur útlægan fóru fljótt að líta á hann sem fyrirmynd sem brasilíska lýðveldið ætti að tileinka sér. Fáeinum áratugum eftir andlát hans var orðstír hans enn haldið hátt á lofti og mikill fögnuður braust út um land allt þegar líki hans var skilað til Brasilíu. Sagnfræðingar hafa ætíð haft mikið mat á keisaranum og jafnvel talið hann einn merkasta Brasilíumann fyrr og síðar.

## Tilvísanir
Batman (mælieining)

**Batman** var mælieining fyrir þyngd notuð í Tyrkjaveldi og meðal fólks af tyrkneskum ættum í Rússneska keisaraveldinu.

Ígildi eins batmans var mismunandi milli svæða en 1850 var eitt batman ígildi 7,484 kílógramma í Tyrkjaveldi. Við upptöku metrakerfisins 1931 í Tyrklandi varð eitt batman ígildi 10 kílógramma.
Haítíska byltingin

**Haítíska byltingin** var fyrsta þrælabylting sögunnar sem heppnaðist. Sagnfræðingar miða venjulega við að byltingin hafi hafist með Vúdúathöfn í Bois-Caïman, í ágúst árið 1791 og hafi lokið árið 1804 með sjálfstæði Haítí. Byltingin breytti frönsku nýlendunni Saint-Domingue í fyrsta sjálfstæða lýðveldi frjálsra blökkumanna í heiminum. Með byltingunni glataði Frakkland arðbærustu nýlendu sinni.

Áhrif byltingarinnar á þrælahald skóku alla Ameríku. Eftir að hafa bundið enda á frönsk yfirráð og bannað þrælahald tókst fyrrverandi þrælunum að berjast fyrir nýfengnu frelsi sínu og halda í sjálfstæði frá hvítum Evrópumönnum.  Atburðurinn var stærsta þrælauppreisn síðan Spartakus leiddi misheppnaða uppreisn gegn rómverska lýðveldinu nærri því 1,900 árum fyrr. Hugmyndir um yfirburði hvítra manna og um vanmátt þræla til að vinna og viðhalda frelsi sínu voru hraktar og skipulag og eldmóður byltingarmannanna skaut þræleigendum víðs vegar um heim skelk í bringu.

## Sjá einnig
* Henri Christophe
* Jean-Jacques Dessalines
* Toussaint Louverture

## Tilvísanir
Borgarastyrjöldin í Búrúndí

**Borgarastyrjöldin í Búrúndí** var borgarastyrjöld í Búrúndí og Austur-Kongó sem stóð frá 1993 til 2006. Borgarastyrjöldin var afleiðing af langvinnum átökum þjóðarbrota tútsa og hútúa og hófst þegar fyrsti lýðræðislega kjörni forseti Búrúndí, Melchior Ndadaye, var myrtur af öfgamönnum úr hópi tútsa. Um langt skeið hafði herinn verið aðallega skipaður tútsum en hútúar verið í meirihluta í landinu. Talið er að um 100.000 hafi verið drepin í átökunum sem fylgdu í kjölfarið. Þann 6. apríl 1994 lést eftirmaður Ndadayes, Cyprien Ntaryamira, ásamt forseta Rúanda, Juvénal Habyarimana, þegar þota þeirra var skotin niður í Kigali með flugskeyti. Atvikið varð til þess að þjóðarmorðið í Rúanda hófst og hundruð þúsunda flóttamanna þaðan flykktust yfir landamærin. Árið 1996 framdi herforinginn Pierre Buyoya valdarán og hóf friðarviðræður en helstu skæruliðahreyfingar hútúa neituðu að skrifa undir friðarsamkomulag. Árið 2003 tók hútúinn Domitien Ndayizeye við forsetaembættinu og gerði friðarsamkomulag sem fól í sér að skæruliðahreyfingar hútúa yrðu hluti af her landsins. Þann 15. apríl 2006 var 12 ára útgöngubanni aflétt sem markar endalok styrjaldarinnar. Talið er að um 300.000 manns hafi týnt lífi.
Kobbi kviðrista

**Kobbi kviðrista** (enska: **Jack the Ripper**) er viðurnefni á óþekktum raðmorðingja sem talið er að hafi verið á ferli í fátækrahverfum Whitechapel-hverfis í London árið 1888. Nafnið „Jack the Ripper“ kom úr bréfi til fjölmiðla frá sendanda sem sagðist vera morðinginn og fékk mikla umfjöllun í dagblöðum. Nú er almennt talið að bréfið hafi verið blekking og að fjölmiðlar hafi hugsanlega skrifað það sjálfir til að auka áhuga á umfjölluninni og sölu blaðanna. Morðinginn var kallaður „Whitechapel-morðinginn“ og „Leðursvuntan“ í rannsóknargögnum lögreglunnar og í umfjöllun fjölmiðla í byrjun.

Morðin sem eignuð eru Kobba kviðristu voru flest á vændiskonum sem bjuggu og unnu í austurhluta London og voru skornar á háls og á kvið. Þar sem líffærum hafði verið stolið úr a.m.k. þremur fórnarlambanna fóru tilgátur á kreik um að morðinginn væri læknir eða skurðlæknir að mennt. Orðrómur um að morðin tengdust varð ákafari í september og október árið 1888 þegar lögreglan og fjölmiðlar fengu bréf frá manni sem sagðist vera morðinginn. Bréf merkt „frá helvíti“ barst George Lusk, forseta sjálfboðavarðsveitar í Whitechapel, og með því fylgdi hálft nýra úr manneskju sem átti að vera úr einu fórnarlambinu. Almenningur fór í síauknum mæli að trúa því að einn raðmorðingi undir nafninu „Kobbi kviðrista“ stæði að baki Whitechapel-morðunum, bæði vegna þess hve illyrmisleg morðin voru og hvernig fjölmiðlarnir fjölluðu um þau.

Dagblaðaumfjöllunin um morðin gerði Kobba kviðristu alræmdan á alþjóðavísu og eins konar goðsögn sem lifir enn góðu lífi myndaðist í kring um þessa dularfullu persónu. Lögreglurannsókn á ellefu morðum í Whitechapel til ársins 1891 tókst ekki að tengja öll drápin afdráttarlaust við morð ársins 1888. Fimm fórnarlömb – þær Mary Ann Nichols, Annie Chapman, Elizabeth Stride, Catherine Eddowes og Mary Jane Kelly – sem drepnar voru frá 31. ágúst til 9. nóvember 1888 eru yfirleitt taldar hafa orðið fyrir barðinu á sama morðingjanum. Fyrstu fjórar vændiskonurnar drap morðinginn á götum úti en þá síðustu á heimili hennar. Sökum þess var hún verst farin og talið er að ástæðan sé sú að morðinginn hafði meiri tíma og næði til að svívirða hana en þær fyrri.

Morðgátan hefur aldrei verið leyst og sögurnar sem myndast hafa í kringum hana eiga meira skylt við flökkusögur, samsæriskenningar og getgátur en við sagnfræði. Upp hefur komið fjöldi kenninga um nafn og ásetning morðingjans og kenningar hafa jafnvel tengt meðlimi bresku krúnunnar við morðin. Líklegast er talið að þetta hafi verið almúgamaður sem enginn tók eftir í hverfi þar sem glæpamenn og vændiskonur héldu til. Engin sönnunargögn hafa varðveist til þessa dags. 
## Tenglar
* 

## Heimild
*
Bălțați

**Bălțați** er sveitarfélag í Iași-sýslu, Rúmeníu. Sjö þorp eru í sveitarfélaginu: Bălțați, Cotârgaci, Filiași, Mădârjești, Podișu, Sârca og Valea Oilor.
Eid al-Fitr

**Eid al-Fitr** (arabíska: عيد الفطر‎‎ *ʻĪd al-Fiṭr*, „fösturofshátíð“) er mikilvæg trúarhátíð í Íslam sem markar lok föstumánaðarins Ramadan. 

Eid al-Fitr er fyrsti dagur mánaðarins Shawwal. Dagsetningin er breytileg auk þess sem hún er ólík milli staða þar sem mánuðirnir eru tunglmánuðir sem byggjast á útreikningum trúarleiðtoga á hverjum stað. Venjulega hefst Eid al-Fitr við sólarlag þegar nýtt tungl sést eftir 29. dag fyrri tunglmánaðar. Hátíðin stendur í 1-3 daga. Á þessum dögum taka múslimar þátt í sérstökum bænum, gefa ölmusu og sýna af sér gleði. Fasta er bönnuð meðan á Eid al-Fitr stendur.

Eid al-Fitr er önnur af tveimur Eid-hátíðum. Hin er fórnarhátíðin Eid al-Adha.
Drullumall (hljómplata)

**Drullumall** var fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar Botnleðju. Hljómplatan kom út í nóvember árið 1995 hjá útgáfunni Rymur. Hljómplatan inniheldur 12 lög samin af hljómsveitinni. Hljómplatan er í 72.sæti í bókinni *100 bestu plötur Íslandssögunnar* eftir Jónatan Garðarsson og Arnar Eggert Thoroddssen.

## Lagalisti
#Þið eruð frábær
#Heima er best
#Hugarheimur
#Hinn óbyggilegi heimur
#Viltu vera memm?	
#Súrmjólk
#Ferðalagið
#Árekstur
#Húsi
#Bull
#Útsölusmakk
#Súpertilboð

## Tenglar
* ''Drullumall'' á Hljóðsafn.is
* ''Drullumall'' á MusicBrainz
* ''Drullumall'' á Discogs
Halimah Yacob

**Halimah binti Yacob** (Jawi: **حاليمه بنت ياچوب**; fædd 23 ágúst 1954) er singapúrskur stjórnmálamaður sem er 8. og fyrrverandi forseti Singapúr. Áður var hún meðlimur í stjórnarflokknum Aðgerðaflokki alþýðunnar (PAP) og var níundi forseti þingsins, frá janúar 2013 til ágúst 2017. 

7. ágúst 2017 sagði hún af sér sem þingmaður, forseti þingsins og úr PAP, til að verða frambjóðandi fyrir forsetakosningarnar 2017 þar sem aðeins stjórnmálamenn af minnihlutaþjóðerni máttu bjóða sig fram (þjóðernishópar rótera forsetaembætti milli sín).

Þann 13. september 2017 varð hún sjálfkjörinn forseti án mótframboðs.  Halimah var svarin inn næsta dag og er fyrsti kvenkyns forsetinn í sögu landsins.

## Tilvísanir
Borce Ilievski

**Borce Ilievski Sansa** (f. 3. ágúst 1972) er íslenskur körfuknattleiksþjálfari af makedónískum uppruna, fæddur í Stip. Hann hefur þjálfað á Íslandi síðan 2006 og er núverandi þjálfari ÍR í Úrvalsdeild karla. Hann þjálfaði Tindastól í Úrvalsdeild karla á árunum 2010 til 2011 og leiddi KFÍ til sigurs í 1. deild karla vorið 2010.

## Heimildir
Iveta Mukuchyan

**Iveta Mukuchyan** (armenska: Իվետա Մուկուչյան; fædd 14. október 1986) er armensk söngkona, lagahöfundur, fyrirsæta og leikkona. Hún er fædd í Jerevan en flutti til Hamborg í Þýskalandi árið 1992. Árið 2009 snéri Iveta aftur til Armeníu og tók þátt í fjórðu seríu af *[[Hay Superstar]]*, þar sem hún lenti í fimmta sæti. Árið 2012 tók hún þátt í annari seríu af *[[The Voice Germany]]*.

Hún söng lagið LoveWave sem var framlag Armeníu í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 2016. Þar endaði hún í sjöunda sæti með 249 stig.
Stærðfræðikeppni framhaldsskólanema

**Stærðfræðikeppni framhaldsskólanema** er stærðfræðikeppni sem hefur verið haldin árlega síðan 1984. Að henni standa Íslenska stærðfræðifélagið og Félag raungreinakennara. Markmið hennar eru meðal annars að auka áhuga framhaldsskólanema á stærðfræði og öðrum greinum sem byggja á stærðfræðilegum grunni.

Keppnin er haldin í tvennu lagi á hverjum vetri. Annars vegar er um að ræða forkeppni sem fer fram í október og er á tveimur stigum; neðra og efra stigi. Neðra stigið er ætlað nemendum á fyrsta ári framhaldsskóla, og það efra ætlað eldri nemendum. Þeir sem standa sig vel í forkeppninni er svo boðið að taka þátt í úrslitakeppni sem fer fram í mars.

Fyrir utan viðurkenningar og verðlaun fyrir efstu sætin í keppnunum, þá er árangur keppenda hafður til hliðsjónar þegar valdir eru keppendur í Eystrasaltskeppnina í stærðfræði, Norrænu stærðfræðikeppnina og á Ólympíuleikana í stærðfræði.

## Tilvísanir
Ástralía í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Ástralía hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 6 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið . Síðan þá hefur landið náð topp-10 úrslitum í fjögur skipti. Það er annað landið utan Evrasíu til að taka þátt í keppninni, síðan að  keppti árið . Besta niðurstaða landsins er annað sæti sem Dami Im lenti í árið . Hin topp-10 úrslitin voru með Guy Sebastian í fimmta sæti (), Isaiah () og Kate Miller-Heidke () í níunda sæti.

Þátttaka Ástralíu átti fyrst að vera aðeins í eitt skipti og aðeins aftur ef landið skyldi sigra. Það var seinna staðfest af SVT að landið fengi að keppa aftur í keppninni árið 2016. Samband evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Special Broadcasting Service (SBS) hafa staðfest þátttöku landsins til ársins 2023.

## Yfirlit þátttöku (niðurstöður)

## Neðanmálsgreinar



## Heimildir
Reddit

**Reddit** er bandarískur samfélagsmiðill og jafnframt umræðu og fréttavefur. Skráðir notendur geta sett inn efni af margvíslegum toga, þar á meðal tengla fyrir aðra til að kjósa upp eða niður. Atkvæðin ráða svo staðsetningu þess á síðunni. Efnið með flest atkvæðin er sýnt efst. Innlegg eru flokkuð í undirflokka, svokölluð *subreddit*. Til dæmis eru *subreddit* sem snúast um umræðuefni eins og fréttir, vísindi, tölvuleiki, kvikmyndir, bækur, mat, heilsu og ljósmyndir.

Frá 2017 heimsækja um það bil 542 milljón manns *Reddit* á hverjum mánuði og gerir það síðuna fjórðu vinsælustu í Bandaríkjunum, og níundu vinsælustu á heimsvísu. Árið 2015 voru gestir vefsins 82,54 milljarðar, innlegg 73,14 milljónir, athugasemdir 725,85 milljónir og uppatkvæði 6,89 milljarðar.

Reddit var stofnað af félögunum Steve Huffman og Alexis Ohanian árið 2005. Condé Nast Publications keypti síðuna í október 2006. Reddit varð dótturfyrirtæki Advance Publications, en það er móðurfyrirtæki Condé Nast, í september 2011. Frá ágúst 2012 hefur Reddit starfað sem sjálfstætt fyrirtæki, en Advance er enn stærsti hluthafi þess. Höfuðstöðvar Reddit eru staðsettar í San Francisco, Kaliforníu. Í október 2014 safnaði Reddit $50 milljónum í fjármögnunarferli undir forystu Sam Altman. Á meðal fjárfesta voru Marc Andreessen, Peter Thiel, Ron Conway, Snoop Dogg, og Jared Leto. Eftir fjárfestingu þeirra var fyrirtækið metið á $500 milljónir. Í júlí 2017 safnaði Reddit öðrum $200 milljónum frá fjárfestum; fór þá mat fyrirtækisins í $1,8 milljarða.

## Tilvísanir
Borgarabréf

**Borgarabréf** veittu mönnum réttindi til þess að geta stundað verslun eða iðnað í kaupstöðum á Íslandi eftir einokunarverslunina. Einar Þórólfsson varð fyrstur manna til að fá borgarabréf í íslenskum kaupstað og varð fyrsti borgarinn í Reykjavík árið 1787.
William Wallace

**Sir William Wallace** (*Uilleam Uallas* á gelísku; *William le Waleys* á normannafrönsku) (d. 23. ágúst 1305) var skoskur riddari og einn helsti leiðtogi Skota í skosku sjálfstæðisstríðunum.

Ásamt Andrew Moray sigraði Wallace her Englendinga í orrustu við Stirling-brú í september árið 1297. Hann var nefndur verndari Skotlands og gegndi þeirri stöðu þar til hann bað ósigur við Falkirk í júlí 1298. Í ágúst 1305 var Wallace handsamaður í Robroyston nærri Glasgow og framseldur Játvarði 1. Englandskonungi. Fyrir glæpi sína gegn enskum borgurum var Wallace hengdur og hálshöggvinn, innyfli hans brennd og lík hans bútað í fernt. 

Eftir dauða sinn varð Wallace virtur og frægur langt fyrir utan heimaland sitt. Hann varð hetjan í ljóðinu *The Wallace* sem samið var á 15. öld og umfjöllunarefni ritverka eftir Sir Walter Scott og Jane Porter. Í dag er hann einna þekktastur vegna kvikmyndarinnar *[[Frelsishetjan]]* (e. *Braveheart*) sem kom út árið 1995 og vann Óskarsverðlaun sem besta myndin.

## Tilvísanir
Ljóð vega salt

***Ljóð vega salt*** er fyrsta ljóðabók Sigurðar Pálssonar skálds. Bókin kom út árið 1975. Útgefandi var Heimskringla.
Ljóð vega menn

***Ljóð vega menn*** er önnur ljóðabók Sigurðar Pálssonar skálds. Bókin kom út árið 1980, Mál og menning gaf bókina út.
Ljóð vega gerð

***Ljóð vega gerð*** er þriðja ljóðabók Sigurðar Pálssonar. Bókin var gefin út af forlaginu Iðunni árið 1982. Kápuna prýddi mynd eftir listamanninn Þórð Hall.
Ljóð námu land

***Ljóð námu land*** er fjórða ljóðabók Sigurðar Pálssonar. Bókin kom út hjá Forlaginu árið 1985.
Ljóð námu völd

***Ljóð námu völd*** er sjötta ljóðabók Sigurðar Pálssonar. Bókin kom út hjá Forlaginu árið 1990 og var tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs árið 1993.
Ljóðlínudans

***Ljóðlínudans*** er sjöunda ljóðabók Sigurðar Pálssonar. Bókin kom út hjá Forlaginu árið 1993.
Ljóðtímaleit

***Ljóðtímaleit*** er ellefta ljóðabók Sigurðar Pálssonar. Bókin kom út hjá JPV árið 2001 og var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna.
Ljóðtímavagn

***Ljóðtímavagn*** er tólfta ljóðabók Sigurðar Pálssonar. Bókin var gefin út af JPV árið 2003.
Ljóð muna rödd

***Ljóð muna rödd*** er sextánda ljóðabók Sigurðar Pálssonar. Bókin kom út hjá JPV árið 2016. Bókin hlaut ljóðabókaverðlaunin Maístjörnuna vorið 2017. Hildur Zoëga hannaði kápu.
Listi yfir íslenskar þungarokkssveitir

*Listinn er ekki tæmandi*.
* Aeterna
* Agent Fresco
* Andlát
* Angist
* Ask the Slave
* Atrum
* Auðn
* Bastard
* Bastarður
* Beneath
* Bisund
* Blood Feud
* Botnleðja
* Blóðmör
* Bootlegs
* Brain Police
* Brothers Majere
* Búdrýgindi
* Carpe Noctem
* Celestine
* Churchouse Creepers
* Cranium
* Cult of Lilith
* Changer
* Dark Harvest
* Dauðyflin
* Darknote
* Deathmetal Supersquad
* Denver
* Devine Defilement
* Diminished
* Dimma
* Drep
* Dr. Spock
* Drungi
* Drýsill
* Dys
* Elixír
* Endless Dark
* Epidermal Veil
* Exizt
* Fighting Shit
* Finngálkn
* Forgarður helvítis
* Fortíð
* Future Future
* Gaddavír
* Gavin Portland
* Gone Postal
* Graveslime
* Gypsy
* HAM
* Helshare
* Helfró
* Hostile
* I Adapt
* In Memoriam
* In the Company of Men
* Klink
* Lightspeed Legend
* Katla
* Kontinuum
* Krownest
* Masters of Darkness
* Mínus
* Misþyrming
* MaidenIced
* Momentum
* Morpolith
* Munnriður
* Múr
* Múspell
* Myra
* Myrk
* Naðra
* Nevolution
* Níðhöggur
* Norn
* Ophidian I
* Patronian
* Plastic Gods
* Power Paladin
* Potentiam
* Punks of the Empire
* Retron
* Ring of Gyges
* Saktmóðigur
* Sólstafir
* Severed
* Sign
* Shiva
* Sinmara
* Skítur
* Sorg
* Sororicide
* Spitsign
* Start
* Strigaskór nr. 42
* Skálmöld
* Svartidauði
* Une Misere
* Úlfúð
* Vansköpun
* Vetur
* Vígspá
* Volcanova
* The Vintage Caravan
* We Made God
* Withered
* Þrumuvagninn
* Zhrine
* XIII

## Tengill
Listi yfir íslenskar þungarokkssveitir á Metal-Archives
Án tilefnis

***Án tilefnis*** (undirtitill Tækifærisljóð) er fjórða ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1982 og gaf höfundurinn hana út sjálfur.
Fátt af einum

***Fátt af einum*** er fimmta ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin var gefin út af Skákprent árið 1982.
Áleiðis áveðurs

***Áleiðis áveðurs*** er sjöunda ljóðbók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1986 og var gefin út af Norðan° niður. Aftast í bókinni eru þýðingar Geirlaugs á þremur ljóðum eftir Nicanor Parra. Mynd á kápu er eftir Sigurlaug Elíasson.
Ítrekað

***Ítrekað*** er áttunda ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1988 og var gefin út af Norðan° niður. Mynd á kápu gerði Sigurlaugur Elíasson.
Sannstæður

***Sannstæður*** er níunda ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1990 og var gefin út af Máli og menningu. Hönnun kápu: Ragna Sigurðardóttir.
Safnborg

***Safnborg*** er tíunda ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1993 og var gefin út af Máli og menningu. Mynd á kápu gerði Sigurlaugur Elíasson.
Undir öxinni

***Undir öxinni*** er þriðja ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1980 og gaf höfundurinn bókina út sjálfur. Bókakápuna vann Patricia Creen.
Þrisvar sinnum þrettán

***Þrisvar sinnum þrettán*** er ellefta ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1994 og var gefin út af Máli og menningu. Kápu gerði Sigurborg Stefánsdóttir.
Dýra líf

***Dýra líf*** er fimmtánda ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 2004 hjá bókaútgáfunni Lafleur.
Andljóð og önnur

***Andljóð og önnur*** er sextánda ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 2005 hjá bókaútgáfunni Lafleur.
Tilmæli

***Tilmæli*** er sautjánda og síðasta ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 2005 og var gefin út af Guðmundi Ólafssyni.
Í andófinu: pólsk nútímaljóð

***Í andófinu: pólsk nútímaljóð*** inniheldur þýðingar Geirlaugs Magnússonar á pólskum nútímaljóðum. Bókin var gefin út af Hörpuútgáfunni árið 1993.
Þór/KA

**Þór/KA** er íslenskt knattspyrnulið frá Akureyri sem leikur í Úrvalsdeild kvenna. Það er sameiginlegt lið félaganna Þór Akureyri og Knattspyrnufélag Akureyrar.

## Saga
Árið 1999 hófu Þór Akureyri og KA samstarf um sameiginlegt lið undir merkjum Þór/KA. KS kom inn í samstarfið 2001 og hét liðið Þór/KA/KS þangað til KS gekk úr því eftir 2005 tímabilið. Árið 2010 endaði liðið í 2. sæti í úrvalsdeildinni og vann sér inn rétt til að keppa í Meistaradeild Evrópu. Sama ár tapaði liðið einnig í undanúrslitum Bikarkeppnis kvenna fyrir Val.

Sumarið 2012 endaði Þór/KA efst í Úrvalsdeildinni og vann þar með sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil.

Þór/KA varð Íslandsmeistari í annað sinn 28. september 2017 er það sigraði FH, 2-0, í síðasta leik tímabilsins með mörkum frá Söndru Maríu Jessen og Söndru Mayor.

## Titlar og árangur
***[[Úrvalsdeild kvenna í knattspyrnu|Úrvalsdeild kvenna]]**:
**2012, 2017
***[[Bikarkeppni kvenna í knattspyrnu|Bikarkeppni kvenna]]**:
***Annað sæti:* 19891, 2013
***[https://www.ksi.is/mot/fra-upphafi/meistarakeppni-ksi/ Meistarar meistaranna (Meistarakeppni KSÍ)] **
**2013, 2018
*'''Deildabikar KSÍ''' 
**A-deild: 2009, 2018
**B-deild: 2004 (sem Þór/KA/KS), 2006, 2007, 2008
***[[1. deild kvenna í knattspyrnu|1. deild kvenna]] **:
**19831, 19922, 1999

#* Sem Þór Akureyri*
#* Sem KA*

## References
Eric Voegelin

**Eric Voegelin** (3. apríl 1901 – 9. júní 1985) var þýskur hagfræðingur og félagsvísindamaður. 

## Heimildir
*  
*  
* 

## Tenglar

*
George Sand

**George Sand** var listamannsnafn franska rithöfundarins, gagnrýnandans, leikritaskáldsins og blaðamannsins **Amantine Aurore Lucile Dupin** (1. júlí 1804 – 8. júní 1876). Sand var einn afkastamesti rithöfundur síns tíma og skrifaði á ferli sínum sjötíu skáldsögur og fimmtíu bindi af margvíslegu efni, þ. á m. smásögum, leikritum, endurminningum og stjórnmálaritgerðum.

George Sand fór að fordæmi langömmu sinnar, sem hún dáðist mjög að og barðist fyrir kvenréttindum, gagnrýndi hjónabönd og beitti sér gegn fordómum íhaldssams samfélagsins. Sand var nokkuð alræmd vegna fjölmargra ástarsambanda sinna, fyrir að klæða sig í karlmannsfötum og fyrir að nota karlmannsnafn sem listamannsnafn. Nafnið George Sand tók hún upp árið 1829 og gerði það að nokkurs konar tísku meðal kvenhöfunda að undirrita verk sín með karlmannsnöfnum.

Þrátt fyrir að eiga sér fjölmarga gagnrýnendur á borð við Charles Baudelaire og Jules Barbey d'Aurevilly var George Sand virkur þátttakandi í vitsmuna- og menningarsamfélagi síns tíma og tók á setri sínu í Nohant-Vic og í Palaiseau við fjölbreyttum gestum, þ. á m. Franz Liszt, Frédéric Chopin, Marie d'Agoult, Honoré de Balzac, Gustave Flaubert og Eugène Delacroix. Sumum þeirra gaf hún ráðleggingar og hvatti aðra áfram. Hún var góðvinur Victors Hugo í gegn um bréfaskipti en þau hittust þó aldrei augliti til auglitis.

Frá og með árinu 1848 var George Sand einnig virk í stjórnmálum og tók þátt í útgáfu þriggja tímarita: *La Cause du peuple*, *Le Bulletin de la République* og *l'Éclaireur* þar sem hún biðlaði til Napóleons III að hlífa pólitískum föngum, þar á meðal Victor Hugo. 

Ritverk hennar eru afar fjölbreytt og oft staðsett í héraðinu Berry. Fyrstu skáldsögur hennar, líkt og *Indiana* (1832), höfnuðu ýmsum samfélagsgildum og lögðu áherslu á kvenréttindabyltinguna með því að sýna skoðanir og tilfinningar kvenna, sem þá var fáheyrt og umdeilt bæði meðal almennings og í bókmenntaelítunni. Sand tók einnig fyrir víðari samfélagsgagnrýni og gerðist málsvari verkamanna og fátæklinga. Hún ímyndaði sér stéttlaust samfélag án átaka. Seinna sneri hún sér að landsbyggðinni og samdi sveitaskáldsögur í rómantískum stíl líkt og *La Mare au diable* (1846), *François le Champi* (1848), *La Petite Fadette* (1849) og *Les Maîtres sonneurs (1853)*.

George Sand var frumkvöðull í sagnageirum líkt og sjálfsævisögum og sögulegum skáldsögum. Á efri árum samdi hún fjölda leikrita sem ekki voru gefin út eða sett á svið fyrr en eftir hennar ævidaga.

## Tilvísanir
Yngvi Gunnlaugsson

**Yngvi Páll Gunnlaugsson** (f. 21. apríl 1978) er íslenskur körfuknattleiksþjálfari.

Yngvi var aðstoðarþjálfari kvennaliðs Hauka frá 2003 til 2006. Í desember 2006 tók hann við Breiðablik í Úrvalsdeild kvenna. Hann þjálfaði meistaraflokk kvenna hjá Haukum frá 2007 til 2009 og varð Íslandsmeistari með þeim seinna tímabilið. Yngvi stýrði meistaraflokki karla hjá Val á árunum 2009 til 2011 og meistaraflokki kvenna tímabilið 2010–2011. Árið 2011 kom hann báðum meistaraflokkum félagsins upp í Úrvalsdeild.

## Titlar
*Íslandsmeistari kvenna: 2009

## Heimildir

## Tenglar
*Ferill í úrvalsdeild
Bandamenn (fyrri heimsstyrjöldin)

**Bandamenn** voru löndin sem börðust gegn Miðveldunum í fyrri heimsstyrjöldinni. Upphaflega varð herbandalagið til með **Þríbandalaginu** sem stofnað var árið 1907 af Frakklandi, Bretlandi og Rússlandi. Ítalía bættist í hópinn og rauf bandalag sitt við Miðveldin árið 1915 með þeim rökum að Þýskaland og Austurríki-Ungverjaland hefðu byrjað stríðið og að bandalagið ætti einungis að vera varnarbandalag. Japanska keisaradæmið var einnig mikilvægur bandamaður. Belgía, Serbía, Grikkland, Svartfjallaland og Rúmenía voru einnig í liði með bandamönnum en töldust ekki formlegir meðlimir bandalagsins.

Sáttmálinn í Sèvres árið 1920 skilgreindi helstu bandamannaþjóðirnar sem Bretland, Frakkland, Ítalíu og Japan. Bandamannaveldin spönnuðu einnig Armeníu, Belgíu, Grikkland, konungsríkið Hejaz, Pólland, Portúgal, Rúmeníu og Tékkóslóvakíu.

Bandaríkin lýstu yfir stríði á hendur Þýskalandi þann 6. apríl 1917 með þeim rökum að Þýskaland hefði brotið á hlutleysi þeirra með óheftum kafbátahernaði gegn skipum á leið yfir Atlantshaf og með Zimmermann-símskeytinu til Mexíkó. Bandaríkin lýstu einnig yfir stríði á hendur Austurríki-Ungverjalandi í desember 1917. Bandaríkin urðu samstarfsaðili bandamannanna frekar en að vera í formlegu bandalagi við Frakka og Breta til að forðast „flækjur erlendis“. Tyrkjaveldi og Búlgaría rufu pólitískt samband við Bandaríkin en lýstu þó aldrei yfir stríði gegn þeim.

Nýlendur breska heimsveldisins lögðu einnig sitt af mörkum í stríðsrekstrinum en gátu ekki rakið sjálfstæðar utanríkisstefnur á þeim tíma. Ríkisstjórnir nýlendanna í samveldinu sáu að vísu um söfnun sjálfboðaliða og fjarlægðu hermenn af víglínunum eins og þeim sýndist. Árið 1917 var bresku stríðsstjórninni skipt út fyrir heimsveldisstríðsstjórn þar sem nýlendurnar fengu að taka þátt. Herdeildir Ástrala og Kanadamanna voru hverjar um sig settar undir stjórn ástralsks og kanadísks herliðsforingja, John Monash og Arthur Currie, sem tóku við skipunum frá breskum hershöfðingjum. Í apríl árið 1918 var Ferdinand Foch gerður yfirhershöfðingi alls herafla bandamannanna á vesturvígstöðvunum.

## Tilvísanir
Lágmynd

***Lágmynd*** er ljóðabók með þýðingum Geirlaugs Magnússonar á ljóðum pólska skáldsins Tadeusz Rozewicz og ritaði Geirlaugur einnig formálann. Bókin kom út árið 2004 hjá Uppheimum með styrk úr Þýðingarsjóði. Bókin var tilnefnd til Íslensku þýðingarverðlaunanna árið 2005.
Endir og upphaf

***Endir og upphaf*** (pólska: *Koniec i początek*) er ljóðabók eftir pólsku skáldkonuna Wislöwu Szymborska frá árinu 1993. Bókin kom út í íslenskri þýðingu Geirlaugs Magnússonar en hann ritaði einnig formála. 

Wislawa Szymborska hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1996. Íslensk þýðing bókarinnar kom út árið 1999 og var gefin út af Bjarti. Þýðingarsjóður styrkti útgáfuna. Hönnun kápu var í höndum Snæbjörns Arngrímssonar.
Rondey Robinson

**Rondey Robinson** (f. 14. maí 1967) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann lék sex tímabil í Úrvalsdeild karla með Njarðvík, þar sem hann varð þrívegis Íslandsmeistari.

## Háskóli
Rondey lék körfuknattleik með liði Wright State sem þjálfað var af Ralph Underhill. Hann missti af lokaári sínu í skólanum vegna hnémeiðsla sem þörfnuðust skurðaðgerðar.

## Ísland
Rondey samdi við Njarðvík sumarið 1990 um að verða spilandi þjálfari fyrir liðið. Fljótlega eftir að hann kom til Njarðvíkur var þó ákveðið að Friðrik Ingi Rúnarsson tæki við sem þjálfari og að Rondey einbeitti sér að spilun. Eftir erfiða byrjun þá féll Rondey betur inn í liðið eftir því sem á leið tímabilið. Undir lokin fögnuðu Njarðvíkingar Íslandsmeistaratitlinum eftir sigur á Keflavík í oddaleik. Í oddaleiknum skoraði Rondey 17 stig og tók 23 fráköst.

Í úrslitakeppninni 1994 tryggði Rondey Njarðvíkinum Íslandsmeistaratitilinn með því að skora úr einu af tveimur vítum þegar 1,4 sekúndur voru eftir af oddaleik þeirra á móti Grindavík en lokatölur leiksins urðu 68-67. Eftir tímablið var hann útnefndur besti erlendi leikmaður Úrvalsdeildar karla.

Rondey lagði skóna á hilluna eftir tap Njarðvíkur á móti Keflavík í undanúrslitum úrslitakeppninnar 1996.

## Fjölskylda
Rondey ólst upp í Chicago með fimm bræðrum og tveimur systrum.

## Titlar og viðurkenningar
* 3x Íslandsmeistari (1991, 1994, 1995)
* Bikarkeppni karla (1992)
* Meistarakeppni karla (1995)
* 2x Besti erlendi leikmaður Úrvalsdeildar karla (1992, 1994)
* Frákastahæsti leikmaður Úrvalsdeildar karla (1991)

## Tilvísanir

## Tenglar
*Ferill í úrvalsdeild
*Ferill í háskóla
Bíldudalskirkja

** Bíldudalskirkja** er kirkja í Bíldudal í Arnarfirði sem byggð var árið 1906 og vígð af biskup 1907. Kirkjan var friðuð 1. janúar 1990.
Miðflokkurinn (Ísland)

**Miðflokkurinn** er stjórnmálaflokkur sem Sigmundur Davíð Gunnlaugsson stofnaði árið 2017 eftir að hann yfirgaf Framsóknarflokkinn. Stefna hans byggist á hægrisinnaðri lýðhyggju.  

Í fyrstu könnun sem mældi fylgi flokksins hlaut hann um 7%. Flokkurinn bauð sig fram í Alþingiskosningunum 2017 og fékk 10,87% atkvæða sem svarar til sjö þingmanna. Flokkurinn fékk níu sveitarstjórnarmenn kjörna í sveitarstjórnarkosningunum 2018. Tveir þingmenn til viðbótar, þeir Karl Gauti Hjaltason og Ólafur Ísleifsson, gengu til liðs við Miðflokkinn í febrúar 2019 eftir að hafa verið reknir úr Flokki fólksins í kjölfar Klaustursmálsins árið 2018. Með inngöngu þeirra í flokkinn varð Miðflokkurinn stærsti þingflokkur í stjórnarandstöðunni. Flokkurinn bauð síðan aftur fram í alþingiskosingunum 2021 og fékk 5,4% fylgi og misstu þeir sex þingmenn, en þeir Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, Bergþór Ólason og Birgir Þórarinsson voru einu sem komust á þing það árið. Birgir gekk svo til liðs við Sjálfstæðisflokkinn tveimur vikum eftir kosningar. Miðflokkurinn fékk sex sveitarstjórnarmenn kjörna í sveitarstjórnarkosningunum 2022. Árið 2020 ákvað flokkurinn að leggja niður embætti varaformanns eftir að Vigdís Hauksdóttir hafði áður lýst yfir framboði. Flokkurinn bætti við sig sjö prósentustigum og sex þingsætum í alþingiskosningunum 2024, eftir að hafa verið oft í öðru sæti í könnunum um nokkra mánuði. Snorri Másson var kjörinn varaformaður árið 2025 þegar flokkurinn tók embættið aftur upp í slag við Ingibjörgu Davíðsdóttur og fyrrum þingflokksformanninum Bergþóri Ólasyni sem að dró framboð sitt til baka nokkrum dögum fyrir landsfund flokksins. 

## Formenn

### Varaformenn

## Kjörfylgi í alþingiskosningum

## Heimildir
Orrustan við Điện Biên Phủ

**Orrustan um Dien Bien Phu** (franska: *Bataille de Diên Biên Phu*; víetnamska: Chiến dịch Điện Biên Phủ, IPA: [ɗîəˀn ɓīən fû]) var stærsta skæran í fyrsta indókínverska stríðinu á milli franskra hersveita og Viet Minh, þjóðernissinnaðra, kommúnískra uppreisnarmanna.
Frá sjónarhorni Frakka áður en átökin hófust var þetta fyrirfram ákveðin orrusta ætluð til að draga Víetnamana til sín og uppræta þá með betri vopnum. Orrustan átti sér stað frá mars til maí 1954 og endaði með tapi Frakka sem hafði áhrif á viðræður á milli nokkurra ríkja um framtíð Indókína sem þegar voru hafnar í Genf.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* 
* 
*
Lúðvík hinn frómi

**Lúðvík hinn frómi** (778 – 20. júní 840) eða **Lúðvík guðhræddi** var konungur Frankaveldis og meðkeisari hins heilaga rómverska ríkis (sem **Lúðvík 1.**) ásamt föður sínum Karlamagnúsi frá árinu 813. Hann var einnig konungur Akvitaníu frá árinu 781.

Sem eini eftirlifandi fullorðni sonur Karlamagnúsar og Hildigerðar konu hans varð Lúðvík eini leiðtogi Franka eftir dauða föður síns árið 814 og hélt þeirri stöðu til dauðadags að undanskyldu tímabili á árunum 833–34 þar sem honum var komið frá völdum.

Á valdatíð sinni í Akvitanínu var Lúðvík falið að verja suðausturlandamæri veldisins. Hann lagði undir sig Barselóna frá múslimum árið 801 og kom Pamplona og Baskalandi undir vald Franka árið 812. Sem keisari gaf Lúðvík sonum sínum, Lóþari, Pippín og Lúðvík, sæti í ríkisstórninni og reyndi að undirbúa skiptingu veldisins á milli þeirra. Fyrsti áratugur valdatíðar Lúðvíks einkenndist af harmleik og niðurlægingu, sér í lagi misþyrmingar á frænda hans, Bernarði af Ítalíu, sem Lúðvík bætti fyrir með því að svívirða sjálfan sig á almannafæri.

Á fjórða áratug 9. aldar skall á borgarastyrjöld milli sona Lúðvíks. Lúðvík bætti gráu ofan á svart með því að reyna að gera ráð fyrir syni sínum með annarri konu sinni, Karli sköllótta, í erfðaröðinni. Valdatíð Lúðvíks lauk farsællega, en eftir að hann lést tóku við þrjú ár borgarastyrjaldar. Lúðvík þykir yfirleitt koma illa út í samanburði við föður sinn, en áskoranirnar sem hann þurfti að kljást við sig á valdatíð sinni voru ekki af sama toga.
Albert Speer

**Berthold Konrad Hermann Albert Speer** (19. mars 1905&nbsp;– 1. september 1981) var þýskur arkitekt sem var mestalla seinni heimsstyrjöldina ráðherra hergagnaframleiðslu í Þýskalandi nasismans. Speer var höfuðarkitekt Adolfs Hitler áður en hann varð ráðherra. 

Speer gekk til liðs við Nasistaflokkinn árið 1931 og hóf þar með fjórtan ára stjórnmálaferil. Hæfileikar hans sem arkitekt gerðu hann sífellt mikilvægari innan flokksins og hann varð brátt einn af nánustu samstarfsmönnum Hitlers. Hitler skipaði honum að hanna og byggja ný mannvirki á borð við nýja kanslaraskrifstofu og Zeppelinfeld-völlinn í Nürnberg þar sem flokkurinn hélt fjöldasamkomur sínar. Speer lagði einnig drög að áætlunum um að endurbyggja Berlín í stórum stíl með fjölda mannvirkja, breiðgatna og endurskipulags samgöngukerfis.
 
Í febrúar árið 1942 útnefndi Hitler Speer ráðherra hergagnaframleiðslu. Honum var hrósað fyrir að gera „hergagnakraftaverk“ þar sem stríðsiðnaður Þýskalands fór á flug. Þetta kraftaverk leið þó undir lok sumarið 1943 þegar bandamenn hófu að varpa sprengjum á Ruhr-hérað.

Eftir stríðið var réttað yfir Speer í Nürnberg og hann dæmdur til 20 ára fangelsisvistar fyrir hlutverk sitt í Nasistastjórninni, sér í lagi fyrir að notfæra sér nauðungarvinnu í verkefnum sínum. Þrátt fyrir þrálátar tilraunir hans til að vera leystur snemma úr haldi afplánaði Speer að endingu alla fangavistina, aðallega í Spandau-fangelsi í Vestur-Berlín. Eftir að hann var leystur úr haldi árið 1966 gaf Speer út tvær metsölubækur um ævi sína, *Inni í þriðja ríkinu* og *Spandau: Leynidagbækurnar* þar sem hann ritaði um persónusamband sitt við Hitler og gaf lesendum og sagnfræðingum nýja sýn á innviði Nasistastjórnarinnar. Hann skrifaði seinna þriðju bókina, *Þrælaríkið* (þ. *Der Sklavenstaat*), um SS-sveitirnar. Speer lést úr heilablóðfalli árið 1981 í London.

## Tenglar

*
Forseti Súrínam

**Forseti Lýðveldisins Súrínam** (hollenska: *President van de Republiek Suriname*) er, samkvæmt stjórnarskrá landsins frá árinu 1987, þjóðhöfðingi og ríkisstórnarleiðtogi Súrínam og æðsti leiðtogi súrínamska hersins. Forsetinn tilnefnir jafnframt ráðherra í ríkisstjórnina.

Forseti Súrínam er kosinn til 5 ára í senn af þinginu (De Nationale Assemblée). Forsetakjörsreglurnar eru þannig að tvo þriðju hluta atkvæða þarf í þinginu til kosningar. Ef enginn frambjóðendi nær *„tvöföldum meirihluta“* (tweederdemeerderheid) í þinginu, er kosningunni vísað til Verenigde Volksvergadering, þar sem aftur sitja þingmenn en ennfremur bæjarráðsmenn og ýmsir aðrir embættismenn og dugir þá einfalt fleirtal.

## Listi yfir forseta Súrínam (frá 1975)

## Tilvísanir
Friðrik 3. Þýskalandskeisari

**Friðrik 3.** (18. október 1831&nbsp;– 15. júní 1888) var keisari Þýskalands og konungur Prússlands í níutíu og níu daga árið 1888, „ár keisaranna þriggja“. **Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl**, oft nefndur „Fritz“, var einkasonur Vilhjálms 1. Þýskalandskeisara og fékk hefðbundna hermenntun eins og ættingjar sínir. Friðrik var rómaður fyrir dugnað og herkænsku í síðara Slésvíkurstríðinu, stríði Prússa og Austurríkismanna og fransk-prússneska stríðinu en þó hafði hann óbeit á stríðsrekstri og var hrósað fyrir að koma mannúðlega fram gagnvart andstæðingum sínum í öllum átökum. Eftir sameiningu Þýskalands árið 1871 varð faðir hans, þáverandi konungur Prússlands, fyrsti keisari Þýskalands. Þegar Vilhjálmur lést, þá níræður að aldri, þann 9. mars 1888 varð Friðrik keisari, en hann hafði þá verið krónprins þýska keisaraveldisins í sautján ár og krónprins Prússlands í tuttugu og sjö ár. Friðrik þjáðist þá af krabbameini í barkakýli og lést þann 15. júní 1888 eftir misheppnaðar læknisaðgerðir.

Friðrik var kvæntur Viktoríu prinsessu, elstu dóttur Viktoríu Bretadrottningar. Hjónunum kom vel saman enda aðhylltust þau bæði frjálslyndishyggju og sóttust eftir því að gefa almúganum aukið vægi í ríkisstjórninni. Þrátt fyrir íhaldssaman og herskáan fjölskyldubakgrunn sinn hafði Friðrik tileinkað sér frjálslyndisskoðanir vegna tengsla sinna við Bretland og námsár sín í háskólanum í Bonn. Sem krónprins var hann oft á öndverðum meiði við hinn íhaldssama Otto von Bismarck Þýskalandskanslara, sérstaklega þegar kom að stefnu Bismarcks að sameiningu Þýskalands með hervaldi. Frjálslyndir Þjóðverjar og Bretar vonuðust til þess að Friðrik myndi sem keisari gera þýska keisaraveldið frjálslyndara. 

Friðrik og Viktoría dáðust bæði að Albert prins, eiginmanni Viktoríu drottningar. Þau hugðust ríkja í sameiningu líkt og Albert og Viktoría og bæta úr því sem þau álitu vankanta í framkvæmdavaldinu sem Bismarck hafði skapað sjálfum sér. Embætti kanslarans, ábyrgu gagnvart keisaranum, átti að skipta út fyrir ríkisstjórn að breskri fyrirmynd, með ráðherrum sem ábyrgir yrðu gagnvart þýska ríkisþinginu. Stjórnarstefnuna áttu meðlimir ríkisstjórnarinnar að móta í sameiningu. Friðrik lýsti stjórnarskrá keisaraveldisins sem „snilldarlega hannaðri óreiðu“.

Krónprinsinn og prinsessan voru sammála Frjálslynda flokknum og Bismarck var sífellt á nálum um að ef gamli keisarinn dæi&mdash;og hann var nú orðinn sjötugur&mdash;myndu þau útnefna frjálslyndan leiðtoga sem kanslara. Hann reyndi að verja sig slíkri atburðarás með því að halda krónprinsinum frá öllum áhrifum og með því að beita öllum ráðum til að gera hann óvinsælan.

Vanheilsa Friðriks kom í veg fyrir að hann gæti myndað sterka stjórnmálastefnu eða náð fram þeim breytingum sem hann vildi. Þeim breytingum sem hann náði að gera var flestum snúið við af syni hans og eftirmanni, Vilhjálmi 2.

Ótímabær dauði Friðriks og stutt valdatíð hans eru mikilvæg umræðuefni meðal sagnfræðinga. Oft er litið á dauða hans sem straumhvörf í sögu Þýskalands og oft er rætt um það hvort honum hefði tekist að gera Þýskaland frjálslyndara ef hann hefði lifað lengur.

## Tilvísanir
Kardimommujurt

**Kardimommujurt** (fræðiheiti: *Elettaria cardamomum*) er jurt af engiferætt. Fræ jurtarinnar eru notuð sem krydd og þekkt sem grænar kardemommur.
Orson Welles

**George Orson Welles** (6. maí 1915&nbsp;– 10. október 1985) var bandarískur leikari, leikstjóri, rithöfundur og framleiðandi sem vann í leikhúsi, útvarpi og í kvikmyndum. Hann var frumkvöðull í öllum þremur miðlunum: Á leiksviðinu var hann meðal annars þekktur fyrir útfærslu sína á leikritinu *[[Júlíus Sesar (leikrit)|Júlíus Sesar]]* eftir William Shakespeare á Broadway (1937), í útvarpinu fyrir útvarpsleikritið *[[Innrásin frá Mars|Innrásina frá Mars]]* (1938) og á hvíta tjaldinu fyrir kvikmyndina *[[Citizen Kane]]* (1941) sem gjarnan er talin ein besta mynd allra tíma.

Á þrítugsaldri leikstýrði Welles ýmsum ríkisstyrktum uppsetningum, þ. á m. uppsetningu á *[[Makbeð]]* með svörtum leikurum og pólitíska söngleiknum *[[The Cradle Will Rock]]*. Árið 1937 stofnaðu þeir John Houseman Mercury-leikhúsið, sjálfstætt leikfélag sem setti upp ýmsar sýningar á Broadway til ársins 1941. Welles öðlaðist frægð bæði innanlands og erlendis sem leikstjóri og sögumaður útvarpsleikritsins *Innrásarinnar frá Mars*, sem byggt var á samnefndri bók eftir H. G. Wells. Leikritið þótti svo raunverulegt að margir héldu að innrás úr geimnum stæði í raun yfir og óttuðust um líf sitt. Sumar samtímaheimildir greina frá því að frásagnir um ofsahræðslu hlustenda hafi verið ýktar en þó gerði útsendingin Welles að stjörnu.

Fyrsta kvikmynd Welles var *Citizen Kane* (1941), sem hann skrifaði, framleiddi og leikstýrði og lék aðalhlutverk titilpersónunnar Charles Foster Kane. Welles var utangarðsmaður í Hollywood-stúdíókerfinu og átti aðeins eftir að leikstýra 13 kvikmyndum í fullri lengd á ferli sínum. Hann barðist í sífellu fyrir að viðhalda stjórn á verkefnum sínum frá kvikmyndaframleiðendunum og seinna frá ýmsum sjálfstæðum fjárfestum. Margar myndir hans voru aldrei fullgerðar eða gefnar út. Leikstjórnarstíll Welles var sérstæður: Í verkum hans eru atriði sögunnar oft ekki sagð í línulaga tímaröð, skil á milli skugga og ljóss eru afar skörp líkt og á olíumálverkum, sjónarhorn myndavélarinnar eru einkennileg og margar hljóðbrellur úr útvarpi notaðar. Welles hefur verið lýst sem *auteur*, eða sjálfstæðum listamanni sem viðhélt stjórn á öllum öngum verka sinna.

Welles gerði 12 kvikmyndir á eftir *Citizen Kane*. Myndirnar *[[The Magnificent Ambersons]]* (1942), *[[Touch of Evil]]* (1958) og *[[Chimes at Midnight]]* (1966) þykja meðal hans bestu verka, en myndirnar *[[The Lady from Shanghai]]* (1947) og *[[F for Fake]]* (1973) eru einnig hátt skrifaðar.

Árið 2002 var Welles kjörinn besti kvikmyndaleikstjóri allra tíma í tveimur skoðanakönnunum bresku kvikmyndastofnunarinnar meðal leikstjóra og gagnrýnenda. Welles var þekktur fyrir djúpa rödd sína og lék í fjölmörkum Shakespeare-leikritum, útvarpsútsendingum auk þess sem hann var flinkur töframaður.

## Kvikmyndaskrá

### Sem kvikmyndagerðarmaður

#### Fullkláraðar kvikmyndir í fullri lengd

## TIlvísanir
Hallærið mikla (Írland)

**Hallærið mikla** (*an Gorta Mór* á írsku) eða **hungrið mikla** var tímabil mikillar hungursneyðar, sjúkdóma og fólksflótta frá Írlandi á milli 1845 og 1852. Utan Írlands er hallærið stundum kallað **írska kartöfluhungursneyðin** því að um tveir fimmtu hlutar þjóðarinnar reiddu sig eingöngu á þessa ódýru uppskeru ýmissa hluta vegna. Írar hafna þeirri nafngift og leggja áherslu á að um hafi verið að ræða manngerða hungurneyð sem hafi orsakast af vanrækslu breskra stjórnvalda, en ekki af uppskerubresti.

Í hungursneyðinni lést nær ein milljón fólks og milljón að auki fluttist frá Írlandi, sem olli því að íbúum eyjarinnar fækkaði um 20% til 25%.

Yfirleitt er kartöflumygla talin hafa átt sök á hungursneyðinni, en hún herjaði á kartöfluræktun í allri Evrópu á fimmta áratug 19. aldar. Áhrif hennar á Írlandi voru þó hlutfallslega meiri sökum þess að þriðjungur þjóðarinnar byggði búskap sinn á kartöflum. Fyrir þessu voru ýmsar ástæður, þ. á m. þjóðernislegar, trúarlegar, stjórnmálalegar, félagslegar og efnahagslegar. Má þar nefna landsvæði, fjarveru landeigenda og Kornlögin; sérstakan toll sem Bretlandsstjórn hafði sett á innflutt korn á árunum 1815 til 1846. Allt stuðlaði þetta að hörmungunum með mismunandi hætti og er enn mikið rætt um orsakirnar í sögulegum samræðum.

## Tilvitnanir
As Filhas da Mãe

***As Filhas da Mãe*** er brasilískur sjónvarpsþáttur.

## Leikendur
* Fernanda Montenegro - Lucinda
* Cláudia Raia - Ramona Cavalcante 
* Andréa Beltrão - Tatiana Cavalcante
Innósentíus 3.

**Innósentíus 3.** (1160 eða 1161 – 16. júlí 1216) var páfi frá þeim 8. janúar 1198 til dauðadags. Hann fæddist undir nafninu **Lotario dei Conti di Segni**. 

Innósentíus var einn voldugasti og áhrifamesti páfi fyrr og síðar. Hann var mikill áhrifamaður í öllum kristnum ríkjum Evrópu og leit á sig sem yfirboðara evrópskra konunga. Innósentíus studdi miklar umbætur á uppbyggingu kaþólsku kirkjunnar með úrskurðum sínum og með fjórða þinginu í Lateran-höll. Kirkjulög urðu fyrir vikið talsvert straumlínulagaðri. Innósentíus notfærði sér bannfæringar og önnur valdsvið páfans til að neyða fursta og konunga til að hlýða skipunum sínum, en það tókst þó ekki alltaf. Innósentíus kallaði eftir því að kristnir menn færu í krossferðir gegn Márum á Spáni og múslimum í landinu helga. Auk þess gekkst hann fyrir krossferð gegn katörum í Suður-Frakklandi.

Ein örlagaríkasta ákvörðun Innósentíusar var að skipuleggja fjórðu krossferðina. Upphaflega var ætlunin að ráðast á Jerúsalem í gegnum Egyptaland en óvæntar aðstæður leiddu til þess að krossfararnir settust þess í stað um Konstantínópel og hertóku borgina. Árásin gekk þvert gegn fyrirskipunum Innósentíusar og hann bannfærði krossfarana fyrir vikið, en þó sætti hann sig með semingi við útkomuna og leit á hana sem merki um vilja Guðs til að sameina latnesku og austurkirkjuna á ný. Til lengri tíma litið leiddu þessi atvik þó fremur til aukins rígs á milli kirkjudeildanna tveggja.

## Tilvísanir
Martin Bormann

**Martin Bormann** (17. júní 1900 – 2. maí 1945) var forseti aðalráðs Nasistaflokksins í Þýskalandi nasismans. Hann varð afar valdamikill innan Þriðja ríkisins með því að notfæra sér stöðu sína sem einkaritari Adolfs Hitler til að stýra upplýsingum og aðgangi að Hitler.

Bormann gekk til liðs við málaliðasveitina *Freikorps* árið 1922 eftir að hafa verið umsjónarmaður stórrar landeignar. Hann dvaldi í fangelsi í eitt ár fyrir viðorð sitt við Rudolf Höss (sem síðar varð yfirmaður Auschwitz-fangabúðanna) í morðinu á Walther Kadow. Bormann gekk til liðs við Nasistaflokkinn árið 1927 og við *[[Schutzstaffel]]*-sveitirnar (SS) árið 1937. Hann vann í upphafi í tryggingarþjónustu flokksins en fékk í júní 1933 stöðuhækkun og varð aðstoðarmaður varaleiðtogans Rudolf Hess.

Bormann nýtti sér stöðu sína til að skapa veigamikið skriffinskukerfi og til að blanda sjálfum sér eins mikið og unnt var í allar ákvarðanatökur. Hann fékk aðgang að innsta hring Hitlers og fylgdi honum hvert sem hann fór til að semja úrdrætti úr öllum atburðum sem leiðtoginn sótti. Hann varð einkaritari Hitlers þann 12. ágúst 1935. Bormann tók við störfum Hess og gerðist forseti aðalráðs (*Parteikanzlei*) Nasistaflokksins eftir að Hess flaug í leyfisleysi til Bretlands þann 10. maí 1941 til að reyna að semja um frið við bresk stjórnvöld. Bormann átti þá síðasta orðið þegar kom að útnefningum í opinber embætti, viðurkenningu laga og allri innanríkisstefnu árið 1945. Bormann var einna fremstur nasista í ofsóknum á kristilegum stofnunum auk þess sem hann kallaði eftir harkalegri meðferð á Gyðingum og Slövum á herteknum landsvæðum Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni.

Bormann flúði ásamt Hitler inn í neðanjarðarbyrgi í Berlín þann 16. janúar 1945 þegar Rauði herinn nálgaðist borgina. Eftir að Hitler framdi sjálfsmorð reyndu Bormann og aðrir að flýja Berlín þann 2. maí. Líklegt er að Bormann hafi framið sjálfsmorð á brú nærri Lehrter-lestastöðinni. Líkið var grafið þar í grenndinni en fannst ekki og var ekki staðfest sem lík Bormann fyrr en árið 1972. Þá höfðu lengi verið orðrómar á kreiki um að Bormann hefði komist lífs af og flúið til Suður-Ameríku. Réttað var yfir Bormann *in absentia* í Nürnberg-réttarhöldunum árin 1945 og 1946. Hann var þar sakfelldur fyrir glæpi gegn mannúð og dæmdur til dauða.

## Tilvísanir