open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mið-Jótland

**Mið-Jótland** (danska: *Region Midtjylland*) er eitt af fimm héruðum Danmerkur. Höfuðstaður héraðsins er í Viborg, en Árósar eru fjölmennasta sveitarfélagið.

Áður var Mið-Jótland lauslega tilgreint landssvæði í Danmörku. Til eru mismunandi afmarkanir af svæðinu en yfirleitt er það talið fela í sér Herning, Ikast, Brande, Bjerringbro, Viborg, Skive og oftast Silkeborg í austri, stundum ytri staði eins og Grindsted, Billund og Give í suðri, og Holstebro norðvestan til. Mið-Jótland skarast í miklum mæli á Vestur-Jótlandi, að hluta til á Austur-Jótlandi og á jaðarsvæðum Norðurvestur-Jótlands og Suður-Jótlands.

## Sveitarfélög

Það eru 19 sveitarfélög á Mið-Jótlandi. Sveitarfélagið Árósar er fjölmennasta sveitarfélagið með um 350 þúsund íbúa 2021. Ringkøbing-Skjern er stærsta sveitarfélag Danmerkur og nær yfir tæpa 1500 ferkílómetra.

* Favrskov Kommune 
* Hedensted Kommune  
* Herning Kommune 
* Holstebro Kommune 
* Horsens Kommune 
* Ikast-Brande Kommune 
* Lemvig Kommune 
* Norddjurs Kommune 
* Odder Kommune 
* Randers Kommune 
* Ringkøbing-Skjern Kommune 
* Samsø Kommune 
* Silkeborg Kommune 
* Skanderborg Kommune 
* Skive Kommune 
* Struer Kommune 
* Syddjurs Kommune 
* Viborg Kommune 
* Aarhus Kommune 

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Duke Montana

**Duccio Barker** betur þekktur sem **Duke Montana** (7 febrúar 1975 í Róm) er ítalskur rappari og leikari. 

## Útgáfur
### Sólóplötur
*2000 – *Atlantis Land*  
*2008 – *Street Mentality*  
*2010 – *Grind Muzik*  
*2012 – *Grind Muzik II*  
*2012 – *Stay Gold*  
*2013 - *Black Barz Mixtape*  
*2014 - *Grind Muzik III Mixtape* 

### Með Power Mc's
*1991 – *Power to the People*

### Með [[TruceKlan]]
* 2008 - *[[Ministero dell'inferno]]*

## Kvikmyndir
* 1992 – *Le amiche del cuore*
* 2007 - *Mucchio selvaggio*
* 2008 - *Moralità Corrotta*
* 2008 - *Mala Vita*
* 2008 - *Ganja Fiction*
María de Jesús de León y Delgado

**María de Jesús de León y Delgado** (23. mars 1643 í El Sauzal, Tenerífe - 15. febrúar 1731 í San Cristóbal de La Laguna, Tenerífe) var spænsk klaustursystir og sjáandi. Hún er almennt þekkt sem "La Siervita" (Litli þjónninn) og er hyllt á Kanaríeyjum.

Hún kom frá fátækri fjölskyldu og var umkringd kraftaverkum. Í febrúar 1668 gerðist hún nunna í St. Catherine klaustrinu í Siena, San Cristóbal de La Laguna. Hún var vinkona fyrrum sjóræningjans Amaro Pargo.

María de León lést 15. febrúar 1731. Þremur árum síðar var líkið grafið upp og fannst óskaddað. 15. febrúar hvers árs er lík hennar sýnt fylgjendum hennar. Tillaga um að útnefna hana sem dýrling hefur verið send páfagarði.

## Tenglar

*Una casa museo para La Siervita. EL DIA.  
*El convento de Santa Catalina expone hoy el cuerpo de la Siervita . El Día.
*La Siervita congrega a miles de devotos en el Monasterio de Santa Catalina. Odisur.
Elliðaslysið

**Elliðaslysið** er sjóslys sem varð þegar nýsköpunartogarinn  Elliði SI 1 frá Siglufirði fórst út af Snæfellsnesi þann 10. febrúar árið 1962. Tveir menn létust í sjóslysinu. Elliði var stálskip í eigu Bæjarútgerðar Siglufjarðar og var 645 brúttólestir og búinn 1000 hestafla gufuvél. Talið er að skipið hafi rifnað um miðbikið rétt framan við spilið þegar það fékk á sig brotsjó og vatn flætt inn í lestina. Áhöfnin var 28 manns og voru þrír björgunarbátar skipsins teknir fram þegar séð varð að það myndi sökkva, þar af tveir uppblásnir gúmmíbátar og einn stærri. Sent var út neyðarkall kl. 17:30 og kl. 19 slitnar annar uppblásni gúmmíbáturinn frá og sást ekki meir. Skömmu seinna slitnar hinn gúmmíbáturinn frá en í hann voru þá komnir tveir menn. Skömmu seinna stukku tveir skipverjar út á korkfleka sem var undir gúmmíbátnum og hvarf flekinn frá skipinu. Mennirnir sem voru eftir reyndu að þrauka eins lengi og hægt var í sökkvandi skipinu og bíða eftir hjálp frá togaranum Júpíter sem vitað að var á leiðinni. Kl. 20.20 sá Júpiter Elliða í ratsjá og fann mennina tvo  á korkflekanum og var þeim bjargað í Júpíter. Kl. 21 birtist Júpiter og bjargaði áhöfninni á síðustu stundu. Í ljós koma að eini björgunarbáturinn sem þá var eftir reyndist ónothæfur.

Bókin Útkall - Örlagaskotið eftir Óttar Sveinsson fjallar um Árásina á Goðafoss og Elliðaslysið.

## Heimildir
* Hinsta sjóferð Elliða Sjómannablaðið Víkingur, 3. Tölublað (01.09.2005), Blaðsíða 26
* Fimmtíu ár frá Elliðaslysinu
* Elliðaslysið Fiskitíðindi desember 2008
Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum

**Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum** er rannsóknastofnun sem starfar undir Hugvísindastofnun innan Hugvísindasviðs Háskóla Íslands, en hún var stofnuð árið 2001. Hlutverk hennar er að stuðla að kennslu í erlendum tungumálum á Íslandi, auk þess að styðja rannsóknir á þessu sviði og gefa út ritefni.  

Stofnunin ber nafn fyrrverandi forseta Vigdísar Finnbogadóttur, en hún hefur unnið velgjörðarvinnu í tengslum við tungumálakennslu hjá UNESCO í árabil. Hún var líka tungumálakennari á framhaldsskólastigi og við Háskóla Íslands. Stofnunin er fjármögnuð með árlegum styrki frá Háskóla Íslands auk framlaga ýmissa stuðningsaðila.

Undir stofnunina heyrir Vigdísarstofnun — alþjóðleg miðstöð tungumála og menningar, sem er UNESCO-stofnun. Um starf miðstöðvarinnar gildir samkomulag íslenskra stjórnvalda við Menningar- og vísindastofnun Sameinuðu þjóðanna, UNESCO. Miðstöðinni er ætlað að sinna jafnt rannsóknastarfi í samvinnu við móðurstofnina, Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum, auk miðlunar til almennings, einkum um gildi tungumála, tungumálanám og -kennslu, opinbera málstefnu, menningarsamskipti og þýðingar.

Forstöðumaður stofnunarinnar er Auður Hauksdóttir prófessor í dönsku. Stofnunin hefur aðsetur í Veröld – húsi Vigdísar í Reykjavík.

## Heimildir
Bæjarútgerð Reykjavíkur

**Bæjarútgerð Reykjavíkur** (BÚR) var fiskvinnslu- og útgerðarfyrirtæki í Reykjavík. Stofndagur Bæjarútgerðarinnar var þegar fyrsti nýsköpunartogarinn Ingólfur Arnarson kom til landsins  þann 17. febrúar 1947. Bæjarráð Reykjavíkur samþykkti nokkrum árum síðan að byggt yrði frystihús og árið 1959 keypti Bæjarútgerðin hús sem byggt var fyrir Fiskiðjuver ríkisins við Grandagarð 8 en Fiskiðjuverið hafði rekið þar frystihús og niðursuðuverksmiðju. Þegar Ísbjörninn og Bæjarútgerð Reykjavíkur sameinuðust í Granda hf. 13. nóvember árið 1985 var frystingu hætt í frystihúsinu að Grandagarði 8 og stóð húsið lengi autt en hefur nú verið gert upp og er þar nú Sjóminjasafnið í Reykjavík.

## Heimildir
*  Sjóminjasafnið í Reykjavík, Saga hússins 
* Húsakönnun Örfirisey og Grandinn Skýrsla nr. 146, Minjasafn Reykjavíkur, 2009 (höf. Drífa Kristín Þrastardóttir og Guðný Gerður Gunnarsdóttir) 
* Glæsileg koma fyrsta nýsköpunartogarans, Morgunblaðið, 40. tölublað (18.02.1947), Blaðsíða 1
Verbúðirnar við Grandagarð

**Verbúðirnar við Grandagarð** er samfelld röð skýla meðfram götunni Grandagarði í Reykjavík. Skýlin voru byggð með traustri  norðvesturhlið til þess að verða varnarveggur eða brimbrjótur ef sjór gekk yfir Grandagarð. Skýlunum var ætlað að geyma það sem tengdist útgerð og hafnarstarfsemi og voru stórar dyr á þeim til að hægt væri að koma inn stórum nótabátum. Leyfi fékkst fyrir byggingu verbúðanna í júlí 1945 og árið 1949 var búið að taka í notkun 22 verbúðir. Seinna var verbúðaröðin lengd um 20 verbúðir og var hún fullbyggð um 1960 og myndaði þá óslitna röð eftir Grandagarði. Röðin var síðar rofin og verbúðir rifnar á tveimur stöðum vegna umferðartenginga.  Lóð verbúðanna skiptist nú í tvennt Grandagarð 15-39 og Grandagarð 41-99. Milli lóðanna liggur gatan Grunnslóð.

## Heimild
*  Húsakönnun Örfirisey og Grandinn Skýrsla nr. 146, Minjasafn Reykjavíkur, 2009 (höf. Drífa Kristín Þrastardóttir og Gyðný Gerður Gunnarsdóttir)
Þorbjörn laxakarl

**Þorbjörn Laxakarl** er sagður hafa helgað sér allan Þjórsárdal og hluta af Gnúpverjahreppi. Þeir frændur, Ófeigur grettir og Þormóður skafti, fóru til Íslands og voru hinn fyrsta vetur með Þorbirni laxakarli mági sínum. Sonursonur Þorbjarnar var Gaukur á Stöng.
Deportivo Cali

**Asociación Deportivo Cali** er íþróttafélag (fótbolti, handbolti og körfubolti) sem staðsett er í borginni Cali í Kólumbíu.
Allsherjarverkfall

**Allsherjarverkfall** er verkfall sem margir eða allir verkamenn á mikilvægum vinnistöðum í ákveðnum bæ, borg eða landi taka þátt í á sama tíma. Tilgangur allsherjarverkfall getur verið stjórnmálalegur, hagfræðilegur eða byltingarkenndur. Fyrstu allsherjarverkföll áttu sér stað á 19. öld eftir iðnbyltinguna, en þau hafa verið frekar tíð í Evrópu frá þeim tíma.
Bylting

**Bylting** á við grundvallarbreytingu í dreifingu valds eða uppbyggingu valdakerfa sem á sér stað á tiltölulega stuttum tíma. Margar byltingar hafa verið í gegnum sögu mannsins, og eru nokkuð mismunandi hvað varðar aðferð, lengd og hugmyndafræði. Afleiðingar slíkra byltinga hafa verið breytingar á menningu, hagkerfum og stjórnmálakerfum.

Deilt er um hvað tilheyrir byltingu og hvað ekki, en umræðan snýst um nokkur lykilatriði. Frumstæðar rannsóknir á byltingum einbeittu sér að viðburðum í sögu Evrópu frá sálfræðilegu sjónarhorni, en í dag er horft til viðburða um allan heim og skoðana frá nokkrum félagsvísindum, þar á meðal félagsfræði og stjórnmálafræði. Nokkrar kenningar eru til um hvað leiðir til byltinga og áhrifa þeirra en þær eru byggðar á nokkrum kynslóðum fræðilegra rannsókna.

## Mismunandi skilgreiningar á byltingu
Aristóteles lýsti tvenns konar byltingum:
# Algjör breyting úr einni stjórnskipun í aðra
# Umbreyting á núverandi stjórnskipun
Anna Agnarsdóttir, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands, ritaði grein sem ber heitið *[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=5281183 Var gerð bylting árið 1809?]* og var hún birt í Sögu – Tímarit Sögufélags árið 1999. Þar lýsir hún sex skilyrðum sem bylting þarf uppfylla að einhverju leiti til þess að teljast sem bylting. Hún styðst við byltingarlíkan Charles Tillys í ritinu *European Revolutions*. Fræðimenn sem höfðu áhrif á þessa byltingarlíkan Tillys eru Anthony de Crespigny, Peter Calvert, Hannah Arendt og Karl Griewank. Þessi atriði eru: 

# Bylting felur í sér róttæka breytingu, stjórnarfarslega og/eða félagslega.
# Ný hugmyndafræði verður að vera til staðar. Byltingarmennirnir vilja ná ákveðnum markmiðum í andstöðu við ríkjandi valdhafa. 
# Bylting felur í sér lögleysu þar sem verið er að ráðast á valdhafana. Einhvers konar valdbeiting, ofbeldi eða kúgun fylgir byltingu. Byltingar eru raunar yfirleitt blóðugar, þótt byltingar án blóðsúthellinga þekkist líka, til dæmis byltingin dýrlega („the Glorious Revolution") 1688 í Englandi þegar Jakob II var rekinn frá völdum. 
# Snögg umskipti er lykilatriði. Annars væri um hægfara breytingu eða þróun að ræða.
# Að sama skapi verður byltingin að vera afmörkuð í tíma - hún verður að hafa upphaf og endi þótt skiptar skoðanir geti verið um þær tímasetningar.  
# Virkni fjöldans er nauðsynleg eða að minnsta kosti þögult samþykki hans. Annars væri um borgarastyrjöld eða valdarán að ræða. 
# Síðast en ekki síst þá verður að nást varanlegur árangur. Án árangurs er ekki hægt að tala um byltingu, þá er réttara að nota hugtök eins og misheppnuð uppreisn eða valdaránstilraun. Bylting er lögleg ef hún lukkast. 

## Tengt efni
* Listi yfir byltingar
* Sálfræðihernaður
* Verkfall

## Tilvísanir
Listi yfir byltingar

Þetta er **listi yfir byltingar** sem hafa átt sér stað í gegnum söguna, flokkaðar eftir ári. Listinn er ekki tæmandi.

## 17. öld
* 1642–1660, Enska byltingin
* 1688, Dýrlega byltingin

## 18. öld
* 1775–1783, Ameríska byltingin
* 1789, Franska byltingin
* 1791–1804, Haítíska byltingin

## 19. öld
* 1830, Júlíbyltingin
* 1830, Belgíska byltingin

## 20. öld
* 1908, Ungtyrkjabyltingin
* 1910–1920, Mexíkóska byltingin
* 1917, Rússneska byltingin
** 1917, Febrúarbyltingin
** 1917, Októberbyltingin
* 1917–1921, Úkraínska byltingin
* 1959, Byltingin á Kúbu
* 1974, Nellikubyltingin
* 1979, Íranska byltingin

## 21. öld
* 2010–2012, Arabíska vorið
** 2010–2011, Byltingin í Túnis
** 2011, Egypska byltingin
* 2014, Byltingin í Úkraínu
Spotify

**Spotify** er streymiþjónusta sem gerir notendum kleift að hlusta á tónlist frá mörgum útgáfufyrirtækjum, þar á meðal Sony, EMI, Warner Music Group og Universal. Einnig býður Spotify notendum sínum á að hlusta á hlaðvörp. Hægt er að vafra um og leita að tónlist efir flytjendum, plötum, stefnum, spilunarlistum og útgáfufyrirtækjum. Það má nota þjónustuna ókeypis en í því tilfelli eru lög stundum valin af handahófi hjá listamanni og auglýsing spiluð á nokkurra mínútna fresti milli laga. Með því að gerast áskrifandi getur maður sleppt auglýsingunum og hala niður tónlist og hlusta á hana án nettengingar.

Spotify var stofnað árið 2008 í Svíþjóð sem Spotify AB, en frá og með árinu 2010 voru notendur orðnir 10 milljónir. Þar af voru 2,5 milljón áskrifendur. Notendurnir voru 20 milljónir (5 milljón áskrifendur) frá og með desember 2012, en fyrir janúar 2015 voru þeir 60 milljónir (15 milljón áskrifendur). Árið 2020 er hún 133 milljónir. 

Þjónustan er aðgengileg víða um heiminn, en í upphafi var hún aðeins til í Skandinavíu, Bretlandi, Frakklandi og á Spáni. Opnað var fyrir þjónustuna á Íslandi í apríl 2013. Nú er veitan fánleg í 79 löndum en mörg Afríku og Asíulönd eru ekki með hana.

Móðurfyrirtækið Spotify Ltd. rekur skrifstofur í London, en þar eru höfuðstöðvar fyrirtækisins. Spotify AB sér um rannsóknir og þróun í Stokkhólmi. Árið 2020 voru um þriðjungur Íslendinga áskrifendur að Spotify. 

Fyrirtækið hefur verið gagnrýnt fyrir að styðja ekki nægilega við listamenn en meira en 70% tekna fara til rétthafa sem oft eru plötufyrirtæki/útgáfur. Svo geta útgáfurnar ráðið skerfi listamannsins. 

## Spotify Wrapped
Ár hvert gefur Spotify út Spotify Wrapped sem er yfirlit yfir það hvað einstaklingar hafa hlustað mest á á liðnu ári. Gerður er einn listi yfir þau lög sem einstaklingur hlustaði oftast á og þá er gerður annar listi yfir þá tónlistamenn sem einstaklingur hlustaði mest á.

## Heimildir
Netflix

**Netflix** er streymiþjónusta sem gerir manni kleift að horfa á kvikmyndir og sjónvarpsþætti á netinu. Fyrirtækið var stofnað árið 1997 og hóf að selja áskriftir árið 1999. Í upphafi var það leiguþjónusta þar sem fólk gæti fengið sent heim til sín DVD og skila þeim með pósti. 

Árið 2007 byrjaði fyrirtækið að bjóða upp á streymimöguleikanum en þessu fylgdi mikil gróska. Frá og með 2015 voru áskrifendur að Netflix orðnir 60 milljónir um allan heim. Þjónustan er aðgengileg í 40 löndum. 

Árið 2011 fór Netflix að framleiða sína eigin þætti, en sá fyrsti þeirra var *[[House of Cards]]* sem var fyrst sýndur árið 2013.

Árið 2016 varð Netflix aðgengilegt á Íslandi í fyrsta sinn án krókaleiða. Árið 2021 voru 66% heimila landsins með streymisveituna.

## Tilvísanir
Nicola Sturgeon

**Nicola Ferguson Sturgeon** (f. 19. júlí 1970) er fimmti og fyrrverandi æðsti ráðherra Skotlands og leiðtogi Skoska þjóðarflokksins. Hún er fyrsta konan sem hefur hlotið aðra hvora stöðu. Hún er fulltrúi fyrir kjördæmið Glasgow Southside.

Hún útskrifaðist í lögfræði við háskólann í Glasgow og vann svo í Glasgow sem lögmaður. Hún var kosin í Skoska þingið í fyrsta skiptið árið 1999 og var skuggaráðherra fyrir menntun, heilbrigði og dómsmál. Árið 2004 tilkynnti hún framboð sitt til leiðtoga Skoska þjóðarflokksins eftir þáverandi leiðtoginn John Swinney sagði af sér. Samt sem áður dró hún framboð sitt til baka og studdi Alex Salmond þess í stað.

Alex Salmond sagði af sér sem leiðtogi flokksins og æðsti ráðherra Skotlands eftir ósigur hans í þjóðaratkvæðagreiðslunni um sjálfstæði Skotlands árið 2014. Tilnefningar til stöðunnar voru kynntar í nóvember sama ár, en Sturgeon var eini frambjóðandinn. Hún varð formlega leiðtogi flokksins 14. nóvember 2014, og tók við af Salmond sem æðsti ráðherra þann 19. nóvember.

Sturgeon tilkynnti afsögn sína úr embætti æðsta ráðherra Skotlands þann 15. febrúar 2023 í kjölfar deilna um lagafrumvarp um kynrænt sjálfræði sem hafði verið samþykkt á skoska þinginu en hafnað af breska þinginu.

Sturgeon var handtekin þann 11. júní 2023 í tengslum við lögreglurannsókn á meintu fjármálamisferli Skoska þjóðarflokksins.

## Tilvísanir
Frjálslyndir demókratar

**Frjálslyndir demókratar** (enska: *Liberal Democrats*, stytting: *Lib Dems*) eru breskur stjórnmálaflokkur. Flokkurinn er í pólitískri miðju og félagslega frjálslyndur. Frjálslyndir demókratar eru þriðji stærsti stjórnmálaflokkur Bretlands, bæði samkvæmt fjölda sætum sem þeir hafa unnið í þinginu og fjölda ráðsmanna. 

Flokkurinn var stofnaður árið 1988 eftir sameiningu Frjálslyndaflokksins og Jafnaðarflokksins. Flokkirnir tveir höfðu verið í bandalagi í sjö ár fyrir það. Frjálslyndaflokkurinn var 129 ára gamall fyrir sameininguna og hefur verið undir stjórn leiðtoga á borð við William Gladstone, H. H. Asquith og David Lloyd George. Meðan á Frjálslyndaflokkurinn var í valdastólnum framkvæmdu þeir nokkrar mikilvægar umbætur sem leiddu til myndunar velferðarríkisins. Á þriðja áratugnum varð Verkamannaflokkurinn annar stærsti flokkurinn og helstu andstæðendur Íhaldsflokksins. Jafnaðarflokkurinn flísaðist frá Verkamannaflokknum árið 1981 því hann varð miklu vinstrisinnaðri. 

Í þingkosningunum árið 2010 vann flokkurinn 57 sæti og 23% atkvæða, sem þýddi að þeir voru þriðji stærsti flokkurinn í þinginu eftir Íhaldsflokkinn með 307 sæti og Verkamannaflokkinn með 258. Því enginn flokkur vann meirihluta mynduðu Frjálslyndir demókratar samsteypustjórn með Íhaldsflokknum. Í kjölfar þess varð Nick Clegg aðstoðarforsætisráðherra Bretlands. Flokkurinn tapaði stórt í kosingunum 2015 og fékk aðeins 7,8% atkvæða.

Núverandi leiðtogi flokksins er Ed Davey, sem tók við forystunni eftir afsögn Jo Swinson árið 2019. 

Í þingkosningum árið 2024 hlaut flokkurinn 71 þingsæti, sem er mesti fjöldi þingsæta sem flokkurinn hefur unnið.

## Gengi í þingkosningum

## Tilvísanir
Ed Miliband

**Edward Samuel Miliband** (f. 24. desember 1969) er breskur þingmaður og fyrrverandi leiðtogi Verkamannaflokksins. Hann hefur verið þingmaður frá árinu 2005 og var ráðherra í ríkisstjórn Gordon Brown árin 2007 til 2010. Bróðir hans David Miliband er líka þingmaður í Verkamannflokknum. 

Hann fæddist í London og útskrifaðist í sálfræði, stjórnmálafræði og hagfræði við Oxford-háskóla áður en hann fór í meistaranám í hagfræði við London School of Economics. Hann varð blaðamaður og svo rannsóknarmaður í Verkamannaflokknum. Í gegnum árin kynntist hann Gordon Brown og varð formaður efnahagsráðgjafaráðs hjá breska fjármálaráðuneytinu.

Þegar Gordon Brown varð forsætisráðherra árið 2007 skipaði hann Miliband í embætti ráðherra fyrir ríkisstjórnina. Hann hlaut stöðuhækkun árið 2008 þegar hann var skipaður í nýja embættið orku- og loftlagsbreytingaráðherra. Árið 2010 hætti hann í þessu starfi og varð leiðtogi Verkamannaflokksins. Hann gegndi þeirri stöðu til ársins 2015 en þá sagði hann af sér eftir slæmt gengi í þingkosningum þess árs og við honum tók Jeremy Corbyn.

Árið 2024 varð Miliband orkumálaráðherra í ríkisstjórn Keirs Starmer.

## Tilvísanir
Kármánlína

**Kármánlínan** er ímynduð lína sem liggur við 100 kílómetra yfir sjávarmáli jarðar og er yfirleitt skilgreind sem mörkin á milli gufuhvolfsins og geimsins. Línan er nefnd eftir ungverska-bandaríska flugverkfræðingnum Theodore von Kármán (1881–1963) sem fyrst skilgreindi mörkin.
Salthúsið (Þingeyri)

**Salthúsið** á Þingeyri  er elsta hús á Þingeyri og eitt af elstu húsum á Íslandi.  

Salthúsið er byggt úr plönkum sem  eru  þykkir og  á breidd. Í húsinu er loft og  risþak og sést þakið vel á mynd af Þingeyri frá árinu 1885. Líkleg er húsið smíðað  í Danmörku og viðirnir fluttir tilsniðnir til Íslands. 

Eigendur Salthússins voru fyrst Konungsverslunin danska frá 1778 til 1787 en svo Hendrik Henkel sem rak verslun þar frá 1788-1817. Ekkja hans Charlotta Ísfjörð seldi reksturinn en varð að taka við húsinu aftur 1830 en árið 1836 selur hún verslunina til Hans Edvard Thomsen. Thomsen rak verslunina í 30 ár en bjó þó ekki sjálfur á Þingeyri nema 4 ár.  Hann seldi svo verslunina til Niels Christian Gram sem rak verslun einnig í 30 ár en þegar hann lést tók danskt verslunarhlutafélag við rekstrinum og hét verslunin þá N.Chr. Grams handel A/S. Árið 1906 keypti Milljónafélagið í Viðey Þingeyrartorfuna. Þegar það félag varð gjaldþrota árið 1914 keyptu Proppébræður verslunina og ráku til ársins 1927 en frá 1927 til 1930 rak hlutafélagið Dofri í Reykjavík verslunina. Árið 1930 keypti Kaupfélag Dýrfirðinga Salthúsið og átti húsið þar til það var afhent Húsafriðun ríkisins árið 1994.

Húsið var tekið niður og viðirnir settir í geymslu árið 1994 en var sumarið 2009 reist á grunni úr hellugrjóti.

## Heimild
* [Bergur Torfason, Salt húsið á Þingeyri (Þingeyrarvefurinn)]
* http://www.thingeyri.is/greinar/Salthusid_a_Thingeyri/
* https://www.minjastofnun.is/is/byggingararfur/fridlyst-hus-og-mannvirki/salthusid-thingeyri
*
Stekkeyri

**Stekkeyri** í Hesteyrarfirði er fyrrum hvalveiðistöð og síldarbræðsla. Hesteyrarfjörður bendir nær beint til norðurs og er Stekkeyri á vestari síðunni, 2–3 km frá þorpinu Hesteyri. Norskir bræður Bull að nafni reistu þar hvalveiðistöð og kölluðu fyrst staðinn Gimli en síðar var staðurinn kallður Hekla og eyrin Hekleyri. Norðmenn hættu starfsemi árið 1915 þega hvalveiðibann tók gildi við Íslandsstrendur og breyttu árið 1922 hvalveiðistöðinni í síldarbræðslu. Fyrirtækið Kveldúlfur hf í Reykjavík keypti stöðina árið 1926 en síldarbræðslan á Stekkeyri hætti árið 1940.

Haukur og Kjartan Thors höfðu yfirumsjón með rekstri verksmiðjunnar en hún var um tíma næststærsta síldarbræðslustöð á Íslandi. Á sumrin störfuðu margir tugir verkamanna við síldarbræðsluna. 

## Síldarmálin á Hesteyri
Árið 1932 kærði Sjómannafélag Reykjavíkur bræðslustöðina á Hesteyri fyrir að nota röng síldarmál. Fundust mæliker síldarbræðslunnar eftir mikla leit í verksmiðjuhúsunum og reyndust vera 153 til 165 lítrar en stað 150 lítra eins og löglegt var. . Grunur vaknaði um svkin síldarmál þegar togarar sem lögðu afla upp á Sólbakka mældust hafa töluvert meiri afla þar en mælt var í síldarstöðinni á Hesteyri. 

## Tilvísanir
Moppa

**Moppa** eða **þvegill** er hreinsivirki sem notað er til að þvo gólf. Moppa samanstendur af þráðum eða strimlum úr gleypnu efni eins og bómull. Þræðirnir eru fastir saman í búnt á öðrum endi stangar, þannig að sá sem moppar þarf ekki að beygja niður.

Upprunalega moppan var fundin upp á 19. öld, en hún var með þráðum úr bómull og leit út eins og kústur. Ætlað var að henni væri dýft í vatnsfötu. Fatan var með atriði, sem leit út eins og dörslag, sem var notað til að kreista vatnið úr moppunni. Nýlegri moppur eru flatar og þræðirnir eru saumaðir á. Þær fást í ýmislegum stærðum fyrir mismunandi gólfefni, en sumar eru með sundurdraganlegri stöng.

## Tengt efni
* Klútur
* Kústur
* Svampur
Svampur

:*Um sjávardýrin, sjá [[svampdýr]].*
**Svampur** er hreinsivirki úr gleypnu efni. Þeir eru notaðir til að þrífa ólek yfirborð. Svampar geta sogið inn mikið vatn eða hreinsiefni. Flestir svampar eru úr viðartrefjum eða plastefni, en það er enn hægt að kaupa náttúrulega svampa. Slíkir svampar eru oftast notaðir til að þvo líkamann eða við málningu.

Svampir eru notaðir í mismunandi samhengi, t.d. við þrif í eldhúsi eða baðherbergi, til uppþvotts, bílaþvotts og fleira. Sérhæfðir svampar eru til sem henta ákveðinni notkun. Til dæmis eru margir svampir ætlaðir til heimilisþrifa með hrjúfri hlið til að skrúbba með.

Í svömpum úr viðartrefjum getur mygla vaxið vel ef þeir eru ekki sótthreinsaðir oft.

## Tengt efni
* Klútur
* Stálull
* Uppþvottur
Karlotta prinsessa af Wales

**Karlotta, prinsessa af Wales** (*Karlotta Elísabet Díana*, f. 2. maí 2015), er dóttir Vilhjáms, prinsins af Wales og Katrínar, prinsessunar af Wales. Hún er sonardóttir Karls 3. Bretakonungs og Díönu prinsessu. Hún er þriðja í erfðaröðinni að bresku krúnunni, á eftir Vilhjálmi prinsi og bróður hennar Georgi, prinsi af Wales.

## Heimildir
Harue Koga

**Harue Koga** (18. júní  1895 - 10. september 1933) var japanskur myndlistarmaður, súrrealisti og framúrstefnulistamaður.
Dallas (sjónvarpsþáttur)

***Dallas*** var bandarísk sjónvarpsþáttaröð sem var sýnd á CBS-sjónvarpsstöðinni frá 1978 til 1991. Þættirnir fjölluðu um auðuga fjölskyldu í Texas, Ewing-fjölskylduna, sem bjó á búgarðinum Southfork. Upphaflega snerust þættirnir aðallega um hjónaband Bobby Ewing (Patrick Duffy) og Pamelu Barnes (Victoria Principal) en fjölskyldur þeirra voru svarnir andstæðingar í átökum yfir olíuauð. Brátt varð þó hinn illi auðjöfur J. R. Ewing (Larry Hagman) að aðalpersónu þáttanna ásamt konu sinni, Sue Ellen (Linda Gray). Þegar þáttaröðinni lauk í maí 1991 var J. R. eina persónan sem komið hafði fram í öllum þáttunum. 

Þættirnir voru um 50 mínútna langir og voru sýndir á besta tíma. Þeir byggðust á nokkrum samtvinnuðum fléttum (sagnasveig) sem hver tók nokkra þætti. Næstum öllum þáttunum lauk á spennuatriði („cliffhanger“). Alls urðu þættirnir 357 og þáttaraðirnar 14. *Dallas* er því ein af lengstu sjónvarpsþáttaröðum bandarískrar sjónvarpssögu, á eftir *[[Bonanza]]* (430 þættir), *[[Law & Order]]* (456 þættir) og *[[Gunsmoke]]* (635 þættir). Þættirnir fengu Emmyverðlaun fjórum sinnum. 

*Dallas* varð fyrirmynd margra annarra þáttaraða með söguþráð sem snerist um auðmannsfjölskyldur og ættarerjur eins og *[[Dynasty]]* (ABC 1981-1989), *[[Falcon Crest]]* (CBS 1981-1990) og *[[Santa Barbara (sjónvarsþáttur)|Santa Barbara]]* (NBC 1984-1993).

Þættirnir voru sýndir víða um heim. Á Íslandi voru þeir fyrst sýndir í Kanasjónvarpinu frá 1979. Ríkisútvarpið hóf útsendingar á þeim 6. maí 1981. Þættirnir voru sýndir í Rúmeníu á tímum kommúnistastjórnar Nicolae Ceaușescu þar sem hann taldi boðskap þeirra vera andkapítalískan.
Þingkosningar í Bretlandi 2010

**Þingkosningar í Bretlandi 2010** voru haldnir þann 6. maí en kosið var um 650 þingsæti í neðri deild breska þingsins. Sætunum hafði fækkað frá síðustu kosningunum árið 2005, en á þeim tíma voru þau 656. Niðurstaða kosninganna var ekki afgerandi en enginn flokkur náði meirihluta. Þetta leiddi til myndunar fyrstu samsteypustjórnar í Bretlandi í 36 ár, með Íhaldsflokknum og Frjálslyndum demókrötum.

## Aðdragandi
Dagsetning kosninganna var tilkynnt þann 6. apríl 2010 þegar Gordon Brown þáverandi forsætisráðherra heimsótti Elísabetu 2. í Buckinghamhöll. Þar bað hann hana um að leysa þingið upp þann 12. apríl og að kosningarnir yrðu haldnir þann 6. maí. Kosningarnir voru haldnir alls staðar 6. maí nema í kjördæminu Thirsk and Malton þar sem þeir voru haldnir 27. maí vegna óvænts andláts eins frambjóðenda þar. 

Vegna slæmra niðurstaðna í skoðunarkönnunum beið þáverandi stjórn Verkamannaflokksins fram á síðustu stundu áður en þeir boðuðu til kosninga. Annars þyrfti að halda kosningana þann 17. maí, fimm árum eftir að þingi fundaði eftir síðustu kosningana.

Í aðdraganda þessara kosningana var í fyrsta skipti umræðu sjónvarpað í beinni sem leiðtogar aðalflokkanna þrigga tóku allir þátt í. Umræðan styrkti stöðu Frjálslyndra demókrata í skoðunarkönnunum.

## Niðurstaða
Strax eftir að kosningarnir höfðu verið haldnir kom í ljós að enginn aðalflokkanna þriggja (Íhaldsflokkurinn, Verkamannaflokkurinn né Frjálslyndir demókratar) höfðu náð þeim 326 sætum sem þurfti til að mynda meirihlutastjórn. Þessar aðstæður — þing án hreinrar meirihlutastjórnar — eru frekar sjaldgæfar í Bretlandi og nefnast „hengt þing“ í daglegu tali. Síðasta skiptið hengt þing hafði komið upp áður var í febrúar 1974 en í kjölfar þess komu skyndikosningar seinna sama ár. Fyrir það var hengt þing árið 1929.

## Myndun ríkisstjórnar
Bæði Verkamannaflokkurinn og Íhaldsflokkurinn buðu Frjálslyndum demókrötum um náið samstarf til að mynda ríkisstjórn. Frjálslyndir demókratar stóðu fastir við afstöðu sína að stærsti flokkurinn skyldi fá tækifærið til að mynda ríkisstjórn fyrst og því hófust umræður við Íhaldsflokkinn daginn eftir kosningana.

Þangað til þingmálið hafði verið leyst var Gordon Brown í embætti forsætisráðherra bráðabirgðastjórnar. Um fágæti er að ræða í breskum stjórnmálum, því yfirleitt yfirgefur fyrrverandi forsætisráðherrann heimilið í 10 Downing Street daginn eftir kosningana.

Þann 11. maí 2010 skipaði Elísabet 2. David Cameron (Íhaldsflokkurinn) að mynda nýja ríkisstjórn, samhliða Gordon Brown hætti í embætti forsætisráðherra og sagði af sér sem leiðtogi Verkamannaflokksins. Þar með var ljóst að Íhaldsflokkurinn myndi ásamt Frjálslyndum demókrötum mynda samsteypustjórn. Þetta var fyrsta samsteypustjórnin í Bretlandi í 65 ár og fyrsta skiptið sem Frjálslyndir demókratar höfðu verið í ríkisstjórninni frá 1922. Stjórnin er sú fyrsta í Bretlandi með bæði íhaldssömum og frjálslyndum flokkum.

## Heimild
*
Þingkosningar í Bretlandi 2015

**Þingkosningar í Bretlandi 2015** voru haldnir þann 7. maí þegar kosið var um 650 þingsæti í neðri deild breska þingsins. Íhaldsflokkurinn náði hreinum meirihluta, sem svarar til 331 þingsætis. Skoski þjóðarflokkurinn tryggði sér stórsigur í Skotlandi, en þeir fengu 56 af 59 þingsætum þar. Verkamannaflokknum gengi töluvert verr en kannanir ýjuðu að, og Frjálsyndir demókratar töpuðu næstum öllum þingsætum sínum.

Í kjölfar kosninganna sögðu leiðtogar þriggja flokka af sér: Ed Miliband (Verkamannaflokkurinn), Nick Clegg (Frjálslyndir demókratar) og Nigel Farage (Breski þjóðarflokkurinn (UKIP)).

## Aðdragandi
Í aðdraganda kosninganna nutu Íhaldsflokkurinn og Verkamannaflokkurinn mests fylgis en áhrif smærri flokka á borð við Breski þjóðarflokkurinn (UKIP), Græningjaflokkurinn og Skoski þjóðarflokkurinn jukust töluvert. Talið var að Skoski þjóðarflokkurinn væri í lykilstöðu þegar kemur að myndun ríkisstjórnar, en gert var ráð fyrir að flokkurinn sigri næstum öll sæti í Skotlandi. Leiðtogi Verkamannaflokksins Ed Miliband sagði að flokkurinn ætlaði ekki að mynda samsteypustjórn með öðrum flokkum, en Nicola Sturgeon leiðtogi Skoska þjóðarflokksins lýsti yfir vilja sínum að vinna með öðrum flokkum.

Leiðtogar flokkanna tóku þátt í þremur sjónvörpuðum kappræðum í annað skiptið. Síðasta kappræðan var sýnt á BBC en þáverandi forstætisráðherra David Cameron og aðstoðarforsætisráðherra Nick Clegg tóku ekki þátt.

## Heimildir
Richard Thors

**Richard Thors** ( 29. apríl 1888 - 16. apríl 1970) var framkvæmdastjóri útgerðarfyrirtækisins Kveldúlfs og hafði um árabil mikil áhrif á viðskiptasamninga Íslands við erlend ríki. Hann var sonur Thors Jensen og bróðir Ólafs Thors forsætisráðherra. Richard var fyrst í námi  í Danmörku, síðar í Þýskalandi og loks í Skotlandi og Englandi. Hann stofnaði ásamt föður sínum og bræðrum útgerðarfyrirtækið Kveldúlf árið 1912  og var framkvæmdastjóri þess frá stofnun ásamt Ólafi bróður sínum og lengi stjórnarformaður. 
Í fyrri heimsstyrjöldinni var Richard virkur þátttakandi í samningum um viðskipti Íslands við Bretland en Sveinn Björnsson síðar forseti var þó formaður samninganefnda. Gerðir voru samningar við Bretland árið 1916 og annar samningur við Bretland var undirritaður 23. maí 1918. Richard Thors var einnig  þátttakandi í samninganefndum um viðskipti  Íslands við önnur ríki, svo sem saminga við Spán árið 1934, Ítalíu 1935 og Noreg 1939. Í síðari heimsstyrjöld var Richard Thors fulltrúi í fastanefnd utanríkisviðskipta og svo í útflutningsnefnd að stríðinu loknu. Kveldúlfur var þátttakandi í Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda (SÍF) og var Richard stjórnarformaður  og framkvæmdastjóri SÍF til áttræðisaldurs.

## Heimildir
* Richard Thors framkvæmdastjóri, Íslendingaþættir Tímans, 15. tölublað (28.10.1970), Blaðsíða 16
* Hafta- og innilokunarstefna eykur mjög á erfiðleika okkar í suðurMorgunblaðið, 139. tölublað (20.06.1935), Blaðsíða 3
Þingkosningar í Bretlandi 1997

**Þingkosningar í Bretlandi 1997** voru haldnir þann 1. maí en kosið var um 659 þingsæti í neðri deild breska þingsins. Undir stjórn Tony Blair gekk Verkamannaflokkurinn til sigurs eftir 18 ára tímabil í stjórnarandstöðu. Sigurinn var stór: flokkurinn náðu 419 sætum, sem er stærsti fjöldi sæta flokkurinn hafði nokkurn tíma fengið. Tony Blair var forsætisráðherra Bretlands til ársins 2007 þegar hann sagði af sér.

## Aðdragandi
Efnahag Bretlands hafði verið í samdrætti á tíma kosninganna árið 1992 þegar Íhaldsflokkurinn sigraði. Þó að ástandið batnaði árið eftir var flokkurinn ekki í miklum metum varðandi efnahagsstefnu sína. Árið 1994 var Tony Blair kosinn til leiðtoga Verkamannaflokksins en hann kom flokknum í pólitíska miðju. Hann afnam grein í stjórnarskrá flokksins sem hvatti til þjóðvæðingar iðnaðarins. Í stefnuyfirlýsingu flokksins var greint frá nýju stefnum þeirra, en saman nefndust þær „New Labour“.

Fyrrverandi forsætisráðherrann John Major tilkynnti þann 17. mars 1997 að kosningarnir yrðu haldnir þann 1. maí. Þetta þýddi að framboðstíðin var frekar löng, en hún stóð yfir í sex vikur. Íhaldsflokknum gekk illa í skoðunarkönnunum en í herferð Verkamannaflokksins var lögð áhersla á klofningum í Íhaldsflokknum. Stefnur þeirra, sem voru ekki svo vinstrisinnaðar og venjulega, löðuðu marga íhaldssama kjósendur að flokknum. Frjálslyndum demókrötum gekk mjög illa í kosningunum árið 1992, en fall Íhaldsflokksins reyndist þeim vel árið 1997.

## Niðurstaða
Verkamannaflokkurin vann stórsigur með stærsta þingmeirihlutann sinn frá upphafi (179 þingsæti). Þeir lofuðu nýju tímabili velgengni, en stefnur, herferð og jákvæðni flokksins voru það sem kjósendurna langaði í. Niðurstaða Íhaldsflokksins var sú versta frá 1832, en þeir töpuðu næstum öllum sætum sínum í Skotlandi og Wales. Frjálslyndir demókratar tvífölduðu þingsæti sín í 46.

Kosningarnir merktu upphaf Verkamannastjórnar sem endaðist í 13 ár, þangað til samsteypustjórn Íhaldsflokksins og Frjálslyndra demókrata var mynduð eftir árið 2010.

## Heimild
*
Núvitund

**Núvitund**, stundum kallað gjörhygli, er meðvitund um núverandi stund. Einingar núvitundar, athygli og fordómalaus viðtaka hverra stundar, eru álitin vinna gegn sálfræðilegri vanlíðan eins og kvíða, áhyggjur, hræðslu og reiði. Oft fylgir þessum tilfinningum óuppbyggilegar tilhneigingar eins og forðun, bæling, eða ofpæling eigin vandamála og/eða tilfinninga.

Áhrif núvitundar hefur verið rannsökuð í hátt í þrjá áratugi en áhugi manna á henni hefur aukist mjög á síðast liðnum áratug. Núvitind hefur verið aðskilin frá búddískri hugleiðslu og hagnýtt af klínískri sálfræði. Með þessu móti hefur núvitund aukist sem daglegur hlutur í lífi fólks. Rannsóknir hafa sýnt að þessi eiginleiki, núvitund, hefur verið tengdur við meiri lífsánægju, samvinnuþýði, samviskusemi, lífsþrótta, sjálfsáliti, samkennd, sjálfræði, hæfni, bjartsýni, og ánægju. Einnig hafa rannsóknir sýnt fram á neikvætt fylgi milli núvitundar og þunglyndis, taugaveiklunar, að vera utan við sig, hugrofs, grufls, hugnæmni (e. cognitive reactivity), félagsfælni, erfiðleikar við tilfinningastjórnun, vanafasta forðun, ásamt öðrum sálsýkiseinkennum.

Núvitund hefur einnig verið talin geta haft áhrif á heilastarfsemi. Sumir vísindamenn hafa bent á að núvitund örvar getu fólks til tilfinningastjórnunar. Gögn frá segulómun hafa sýnt fram á að þau svæði heilans sem sjá um athygli og stjórnun tilfinninga, eins og framanlega á framheila og mandlan, spila lykilhlutverk í núvitund.

## Tilvísanir
Negull

**Negull** (fræðiheiti: *Syzygium aromaticum*) er ilmandi blómknappar af tré af ættinni Myrtuætt. Negultrén eru upprunnin á Malukueyjum í Indónesíu og eru venjulega notuð sem krydd. 

Negultréið er sígrænt og verður 8 - 12 m hátt með stór laufblöð og blóm í þyrpingum. Negull er aðallega ræktaður í Indónesíu, Indlandi, Madagaskar, Zanzibar, Pakistan, Sri Lanka og Tansaníu.
Stórabeltistengingin

**Stórabeltistengingin**, oft aðeins kölluð **Stórabeltisbrúin**, er vegtenging milli dönsku eyjanna Sjálands og Fjóns yfir Stórabelti. Tengingin liggur milli Krosseyrar á Sjálandi og Nýborgar á Fjóni með viðkomu á smáeyjunni Sprogø og kom í stað ferjutengingar fyrir lestir, bíla o.fl. sem hafði verið starfrækt milli Krosseyrar og Nýborgar síðan 1883. Vegtengingin er í eigu ríkisfyrirtækisins A/S Storebæltsforbindelsen sem innheimtir vegtoll af henni. Tengingin nær yfir þrjú mannvirki: Austurbrúna (hina eiginlegu Stórabeltisbrú) sem er um 6,8 km löng kassabrú með 1,6 km hengibrú í miðju, Vesturbrúna sem er 6,6 km löng kassabrú fyrir bíla og járnbraut, og Austurgöngin sem eru um 8 km löng járnbrautargöng. Framkvæmdir hófust árið 1988 og brúin var opnuð 14. júní 1998. Þetta var stærsta byggingarframkvæmd í danskri sögu. Heildarkostnaður við verkefnið var þá 21,4 milljarðar danskra króna á verðlagi ársins 1988. Milli 10 og 11 milljón bílar og bifhjól fara yfir brúna á hverju ári. Engin hjólabraut er yfir brúna fremur en Eyrarsundsbrúna sem tengir Danmörku og Svíþjóð.

Bygging tengingarinnar hófst með byggingu Vesturbrúarinnar milli Fjóns og Sprogø og Austurgangnanna, járnbrautargangna frá Sjálandi til Sprogø. Ákveðið var að setja járnbrautartenginguna í forgang. Austurbrúin var reist milli 1991 og 1998. Miðhluti hennar er áttunda lengsta hengibrú veraldar.
Gamla Litlabeltisbrúin

**Gamla Litlabeltisbrúin** er 1,178 km löng og 33 metra há grindarbitabrú yfir Litlabelti í Danmörku. Hún tengir Snoghøj (Fredericia) á Jótlandi við Fjón. Framkvæmdir við hana hófust árið 1925 og brúin var opnuð 14. maí 1935. Upphaflega átti brúin aðeins að vera tveggja spora járnbrautarbrú en eftir því sem umferð bifreiða jókst á 3. áratugnum varð ljóst að vegtenging var líka nauðsynleg. Því var bætt við 6 metra breiðum vegi með gangstétt. 

Vaxandi umferð bifreiða á 20. öld varð til þess að brúin varð fljótlega eftir Síðari heimsstyrjöld að alvarlegum flöskuhálsi í vegakerfinu. Milli 1961 og 1965 tvöfaldaðist bílaumferð úr 2,5 milljónum bíla á ári í 5 milljónir og langar biðraðir mynduðust beggja vegna brúarinnar suma daga. Framkvæmdir við Nýju Litlabeltisbrúna hófust árið 1965 og lauk árið 1970.
Nýja Litlabeltisbrúin

**Nýja Litlabeltisbrúin** er 1,7 km löng og 44 metra há hengibrú yfir Litlabelti milli Jótlands og Fjóns í Danmörku. Brúin er sex akreina vegbrú sem var reist þar sem Gamla Litlabeltisbrúin frá 1935 annaði ekki vaxandi bílaumferð eftir því sem leið á 20. öldina. Framkvæmdir við brúna hófust árið 1965 og hún var vígð 21. október 1970.
Sorpbrennsla

**Sorpbrennsla** er aðferð sem gripið er til í sorpstjórnun. Í upphafi var sorp brennt aðeins til að eyða því og minnka magn sorps sem fór í landfyllingu, en í dag er það einnig brennt til að framleiða orku sem er þá breytt í rafmagn og hita. 

Brennsla er talin betri leið til að meðhöndla sorp en að setja það í landfyllingu, en ekki eins æskileg og endurvinnsla. Brennsla á heimilissorpi skilur eftir sér leifar í formi sindurs og ösku, sem svara til 15–20% heildarmassa sorpsins. Oft fara þessar aukaafurðir í landfyllingu en þær geta nýst sem fylliefni í vegagerð, en slíkt afnot er umdeilt vegna áhættu á að skaðleg efni berist í jarðveginn. Þar að auki leiðir sorpbrennsla til þess að þungmálmar eins og blý og kvikasilfur, mengunarefni eins og díoxín og sýruefni svo sem brennisteinsoxíð verði losnuð í nærumhverfið. Með reykgashreinsun og bættum brennsluaðferðum er þó hægt að lágmarka losun slíkra efna. Það má líta á heimilissorp sem jarðefnaeldsneyti vegna tilveru plastefna í því, þó að það standi að mestu leyti saman af lífrænu efni.

Sorpbrennsla á sér stað í stórum brennsluofni. Áður en sorpið fer inn í ofninn er það flokkað og aðeins brennanlegt efni skilað eftir. Ákveðin efni henta ekki brennslu en þau eru fjarlægð. Önnur efni gætu haft áhrif á brennsluna því þau geta takmarkað eða aukið loftmagnið í ofninum. Í besta tilfelli er sorpið flokkað áður en því er skilið til brennslustöðvarinnar og það sem hægt er að endurvinna meðhöndlað á viðeigandi hátt. Það er stöðugt fylgst með brennslustöðvum, bæði brennslunni sjálfri og reykgösunum sem eru losnuð við brennsluna, til að minnka eins og mögulegt er áhrif á umhverfið.

Tilraunir á sorpbrennslu voru fyrst gerðar í Þýskalandi á seinni hluta 19. aldar. Hún var tekin upp í miklum mæli í Svíþjóð á sjöunda áratugnum. Vinsældir hennar þar drógust saman eftir áhyggjur um afleiðingar losunar díoxíns en sorpbrennslan er aftur á uppleið í Svíþjóð, sem hefur nú byggt yfir 30 sorpbrennslustöðvar. Auk þess að brenna sitt eigið heimilissorp flytja Svíar það inn frá öðrum evrópskum löndum.

## Heimild
*
Jaði

**Jaði** er heiti á tveimur mismunandi gerðum steinefna, oftast grænar, sem eru taldar eðalsteinar og nýtast í handverki: nefrít og jadeít. Jaði getur verið mjög misjafn á litinn, allt frá dökkgrænn til hvítur. 

Kanada er aðalframleiðsluland nefríts af eðalsteinsgæðum. Það var mikið notað í Kína á 19. öld, í Nýja-Sjálandi, á ströndum Norður-Ameríku, Suðaustur-Asíu og í Evrópu á fyrri hluta steinaldar. Jadeít er að finna í miklu magni í Kaliforníu, Mjanmar, Nýja-Sjálandi og Gvatemala, en líka í Kasakstan, Rússlandi, Bresku Kólombíu, Alaska, Túrkmenistan og á Ítalíu.
Heimilissorp

**Heimilissorp** eða **heimilisúrgangur** á við sorp sem er hent á einkaheimilum. Sorp frá öðrum athöfnum svipað því af heimilum, svo sem það frá leikskólum, telst yfirleitt til heimilissorps. Sorp sem á rætur sínar að rekja til iðnaðarstarfsemi nefnist iðnaðarsorp. Skilgreiningu á heimilissorpi er að finna í íslenskri reglugerð, en samkvæmt lögum um meðhöndlun úrgangs 55/2003 felur það í sér meðal annars matarleifar, pappír, pappa, plast, garðaúrgang, gler, timbur og málma.

## Tengt efni
* Endurvinnsla
* Matarúrgangur
* Sorpstjórnun

## Heimildir
Timbur

**Timbur** á við trjáboli sem hafa verið sagaðir í bjálka eða planka til notkunar í byggingu.

Timbur skiptist í tvo flokka: harðviðar og mjúkviðar. Til harðviða teljast tegundir eins og: Askur, álmur, balsa, beyki, birki, eik, mahóní, ösp og víðir, en til mjúkviða teljast meðal annars: Fura, greni, lerki, sedrusviður og þinur.

## Tengt efni
* Skógarhögg
* Skógrækt 
* Tréverk
* Viður
Skipsfáni

**Skipsfáni** er fáni sem notaður er á skipum. Á skipum er sjófáni þess ríkis þar sem skipið er skráð hafður uppi á skut skipsins eða út frá aftasta mastri. Sum ríki hafa ekki sérstakan sjófána (t.d. Ísland) og er þá notast við þjóðfána í staðinn. Sú almenna regla að þjóðfánann skuli bera hæst þar sem margir fánar eru saman gildir ekki á skipum þar sem fáninn er oftast á skut skipsins. Talað er um að skip sigli undir hentifána þegar þau eru skráð í öðru landi en því sem þau eru gerð út frá. Sjófána á oftast að hafa uppi þegar siglt er inn og út úr höfn og þegar siglt er um landhelgi erlendra ríkja. Sum ríki hafa aðgreinda kaupskipafána, ríkisskipafána og herskipafána og jafnvel sérstaka skemmtiskipafána til að aðgreina ólíkar tegundir skipa. Oftast gilda strangar reglur um notkun ríkisfána og herfána. Á Íslandi er til dæmis tjúgufáninn aðeins notaður á skipum íslenska ríkisins, eins og varðskipum Landhelgisgæslunnar.

Á herskipum er auk sjófána notaður gunnfáni sem hafður er uppi í stafni skips. Einkennisfánar eru notaðir á sama stað til að aðgreina skip frá herskipum þar sem ástæða er til þess. 

Félagsfáni eða fyrirtækisfáni er fáni þess skipafélags sem gerir skipið út. Áður fyrr voru slíkir fánar hafðir við hún á stórsiglu skips. 

Klúbbfáni er fáni siglingafélags og er hafður uppi þegar skip siglir milli hafna eða úr og inn í höfn, en ekki í siglingakeppnum. Þegar félagar úr einu félagi heimsækja annað félag er hefð fyrir því að skiptast á klúbbfánum. Klúbbfáni er yfirleitt hafður á hliðarstagi stjórnborðsmegin, oftast á neðra hliðarstagi. Á vélbátum er klúbbfáninn hafður á lítilli stöng í stefni. 

Merkjafánar eru fánar sem tákna stafi í stafrófinu og eru notaðir til að koma skilaboðum frá skipum. Dæmi um merkjafána eru H-fáninn (tvískiptur rauður og hvítur) sem er notaður á hafnsöguskipum og A-fáninn, tvískipt blátt og hvítt merki sem varar aðra báta við því að kafari er að störfum við skipið. Merkjafánar eru líka notaðir í siglingakeppnum. 

Gistifáni er lítil veifa með sjófána þess ríkis sem erlent skip siglir við og er flaggað á hliðarstagi stjórnborðsmegin eða á stefni. Reglur um notkun slíkra fána eru mismunandi milli ríkja. Sum staðar er notkun þeirra bönnuð nema á fánadögum en annars staðar er hún skylda. Ekki á að flagga gistifána fyrr en búið er að tollskoða skip og hleypa því inn í landið. Þangað til á að flagga gulum Q-merkjafána til að sýna að skipið er óskoðað. Eins getur verið hefð fyrir því að flagga fána lands þeirra áhafnarmeðlima sem eru frá öðru landi en skipið sjálft á hliðarstagi.
Pepsideild karla í knattspyrnu 2014

Árið **2014** var *Íslandsmótið í knattspyrnu* haldið í 103. sinn og urðu Stjörnumenn Íslandsmeistarar.
Víkingar stigu upp úr 1. deild ásamt Fjölni.

## Staðan í deildinni

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild karla
* Knattspyrnufélagið Víkingur
* Ungmennafélagið Fjölnir

#### Niður í 1. deild karla
* Ungmennafélagið Víkingur
* Knattspyrnufélag ÍA

### Félagabreytingar í lok tímabils
#### Upp í Pepsideild karla
* Knattspyrnufélag ÍA
* Íþróttafélagið Leiknir

#### Niður í 1. deild karla
* Knattspyrnufélagið Fram
* Íþróttafélagið Þór Akureyri

## Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni*

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Pepsideild karla í knattspyrnu 2015

Árið **2015** var **Íslandsmótið í knattspyrnu** haldið í 104. sinn. Tólf lið mynduðu deildina og komu Stjarnan inn í mótið sem handhafar titilsins eftir fyrsta deildartitil sinn árið 2014. 

FH tryggði sér titilinn í næst síðustu umferð með 2-1 sigri á Fjölni. Þetta var 7. íslandsmeistaratitill FH.

Leiknir R. og Keflavík féllu úr deildinni. Þetta var fyrsta tímabil Leiknis í efstu deild. Þeirra sæti taka Víkingur Ó. og Þróttur R.

## Staðan í deildinni
### Stigatafla
*Lokaniðurstaða eftir 22. umferð, 3. október 2015*

### Staðan eftir hverja umferð

## Markahæstu leikmenn
*Lokaniðurstaða eftir 22. umferð, 3. október 2015*

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild karla
* 
* 

#### Niður í 1. deild karla
* 
* 

### Félagabreytingar í loktímabils
#### Upp í Pepsideild karla
* 
* 

#### Niður í 1. deild karla
* 
* 



## Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2015
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni*

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Akstursíþróttafélag Hafnarfjarðar

**Akstursíþróttafélag Hafnarfjarðar** eða **AÍH** var stofna árið 2002 utan um þrjár gerðir af mótorsporti en það var Motocross, Rallycross og Go kart og varð félagið deildarskipt. Seinna kom Road Race og Drift inn sem deildir. Í dag eru starfandi fimm deildir í félaginu og iðka sport sitt á brautum AÍH í Kapelluhrauni í Hafnarfirði.

* Deildir AÍH:
* Driftdeild AÍH
* Go kartdeild AÍH
* Motocrossdeild AÍH
* Rallycrossdeild AÍH
* Road Racedeild AÍH

## Brautir AÍH eru:
Malbikuð braut 850m byggð 1996 Drift Go kart Mótorhjól

Malbikuð og malarbraut 800m byggð 1991

Rallycross Motorcross braut 1000m byggð 2013

Motocross fyrir börn og unglinga

## Road Race/Götuhjóladeild/RR AÍH
Þann 14. mars 2007 var samþykkt á aðalfundi Akstursíþróttafélags Hafnarfjarðar (AÍH) tillaga fjórtán einstaklinga um að stofna götuhjóladeild innan félagsins. 

Með stofnun deildarinnar var stigið stórt skref til framfara fyrir þá sem stunda akstursíþróttir á götumótorhjólum. Þar með gefst þeim sem hafa áhuga á að leggja stund á “Road Race” á Íslandi tækifæri á að ganga í deild í fullgildu íþróttafélagi sem hefur eingöngu götumótorhjólaakstur á stefnuskránni og að taka þátt í að byggja upp aðstöðu fyrir sportið í nágrenni höfuðborgarsvæðisins.

## Driftdeild/RCA
RCA er deild innan Akstursíþróttafélags Hafnarfjarðar. Félagið stendur fyrir rallycross keppnum á svæði félagsins við Krýsuvíkurveg. Rallycross er keppni á bílum á hringlaga braut blandaðri af möl og malbiki, brautin er um 1000m