open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Saga Medica

**SagaMedica** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 2000 og þróar og framleiðir jurtir úr íslenskri náttúru sem hafa lækningamátt. Forsenda starfseminnar er sú tiltrú að heimsmarkaður fyrir náttúrvörur fari vaxandi á næstu árum sérstaklega á þeim vörum sem grundvallast á gæðum hráefnis og framleiðslu og vísindalegum rannsóknum. Fyrirtækið notar ætihvönn í vörur sínar sem markaðsettar eru bæði hér heima og erlendis. Nýlega hafa náttúrulyf eins og Jóhannesarjurt verið sett á markað hér á landi en sífellt er verið að gera rannsóknir á virkni nýrra jurta. Íslensk löggjöf greinir náttúruvörur og náttúrulyf frá lyfjum. Náttúruvörur innihalda náttúruefni sem annaðhvort eru fæðubótarefni eða teljast á annan hátt geta haft hollustugildi. Fæðubótarefni eru hluti af flokknum náttúruvörum og eru þær vörutegundir sem innihalda aðallega vítamín og steinefni.

## Heimildir
Sero

**Sero** er  sjávarlíftæknifyrirtæki og hefur starfað síðan 1999 við þróun ýmissa gerða bragðkjarna fyrir matvælaiðnað. Ensím eru notuð til að brjóta niður prótein við framleiðslu sjávarbragðefnanna. Nú er unnið að því að þróa frekari bragðefni og bragðhvata úr þangmjöli til manneldis og koma því á framfæri sem íslensku lífrænt vottuðu bragðefni og bragðhvata til matvælaframleiðslu. Fyrirtækið hefur einnig í samvinnu við Háskólann á Akureyri þróað aðferðir til að vinna verðmætan próteinvökva úr grásleppu.

## Neðanmálsgreinar
Stofnfiskur

**Stofnfiskur** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið  1991 er vísinda- og þekkingarfyrirtæki á sviði fiskeldis, einkum er varðar kynbætur fiska. Upphaflega var mest áhersla lögð á kynbætur fyrir hafbeit en samfara því var hafinn undirbúningur að kynbótum fyrir laxeldi með vali á stofnum. Síðustu árin hefur mest áhersla verið lögð á sölu hrogna og ráðgjafarþjónustu til laxeldis. Fyrirtækið stefnir að því að geta ávallt boðið fiskeldi góðan efnivið sem tekur framförum á hverju ári. Áhersla er lögð á að nýta til fullnustu þá tækni að geta stýrt hrygningartíma og er þannig komið til móts við þarfir hverrar eldisstöðvar með tilliti til afhendingartíma á hrognum. Það eykur afköst stöðvanna, lækkar seiðaverð og skilar betri árangri í eldi. Stofnfiskur er stærsti framleiðandi á Íslandi á laxahrognum. Fyrirtækið er leiðandi í kynbótarannsóknum fyrir fiskeldi en býður einnig upp á hrognaframleiðslu, kynbætur fyrir fiskeldi, rannsóknir og ráðgjöf.er íslenskt fyrirtæki sem er stærsti framleiðandi á Íslandi á laxahrognum.

## Heimildir
Rauð líftækni

**Rauð líftækni** er líftækni sem snýst um framleiðslu lyfja og aðra beitingu líftæknilegra aðferða í heilbrigðisvísindum. Sem dæmi mætti nefna framleiðslu insúlíns í erfðabreyttum bakteríum,  skimun eftir nýjum sýklalyfjum í náttúrlegum þýðum baktería og annarra lífvera, og þróun lækninga sem byggja á breytingum í erfðamengi sjúklings (genalækningar).

Sem dæmi um íslenskt fyrirtæki sem byggir starfsemi sína á rauðri líftækni mætti nefna Genís, en innan þess er unnið að þróun á notkun kítíns við bæklunarskurðlækningar með ígræðslu í beinvef. Kítín er einangrað úr rækjuskel og er fjölsykra. Efnið á að koma í veg fyrir að örvefur myndist og í staðinn eðlilegur vefur. Einnig vinnur fyrirtækið að þróun lyfja við mörgum alvarlegustu sjúkdómum samtímans eins og hjartaáföllum og blóðtappamyndunum. Þá eru erfðarannsóknir notaðar til að komast að líffræðilegum orsökum og lyf skilgreind út frá því.

## Heimildir


## Tengt efni
Græn líftækni

**Græn líftækni** fjallar um notkun líftækni í landbúnaði. Hér má nefna dæmi á borð við kynbætur plöntuyrkja í frumuræktum og erfðabreytingu plöntuyrkja til að auka þol þeirra gegn ákveðnu umhverfisáreiti (t.d. þurrki eða ágangi skordýra). Einnig er hægt að nota erfðabreytingu til framleiðniaukningar í landbúnaði. Með erfðatækni er hægt að flytja erfðaefni úr einni lífveru yfir í aðra sem verður þá erfðabreytt. Meðal algengra erfðabreyttra nytjaplantna má nefna ýmis yrki af tómötum og maís. Þannig er fyrirtækjum kleift að lækka framleiðslukostnað. Það þýðir að vörur verða ódýrari og hægt að svara eftirspurn með fljótari hætti en áður. Ekki er mikið um einhvers konar erfðabreytingar á jurtum eða matvælum á Íslandi og ekki hafa verið sett nein sérstök lög um innflutning þeirra. Bandaríkin standa fremst hvað þetta varðar. Íslenskir bændur hafa frekar staðið að hefðbundnum kynbótum jurta.

## Heimildir


## Tenglar
Kynbætur

**Kynbætur** () er þegar stýrð blöndun erfðaefnis mikið skyldra lífvera á sér stað yfir margar kynslóðir.

## Heimildir
Grá líftækni

**Grá líftækni** er líftækni sem fjallar um förgun úrgangs, svo sem skólps og sorps, með aðstoð lífvera. Tveggja þrepa skólphreinsun, þar sem stýrt bakteríuþýði brýtur niður ýmis næringarefni í skólpi, er dæmi um gráa líftækni. Ísland hefur staðið framarlega í framleiðslu metans úr sorpi.  Fyrirtæki sækjast í nýjar leiðir við förgun sorps og hafa einnig hafið moltugerð úr sorpi. Þá eru hitakærar örverur notaðar við niðurbrot lífræns úrgangs við loftháðar aðstæður. 

## Heimildir


## Tenglar
Universal Product Code

**Universal Product Code** (e. *alhliða vörunúmer*) er tegund strikamerkis sem notuð er víða í Bandaríkjunum, Kanada og Bretlandi til að fylgjast með vörum í verslunum. Kerfið var fundið upp árið 1970 af George Laurer sem starfaði hjá IBM og var útkoma rannsóknarverkefnis. UPC-kerfið var tekið í notkun árið 1973. Skannað var sá fyrsta vara með UPC-númeri á kassa í stórmarkaði í Bandaríkjunum 26. júní 1974 (enda þótt hefðu nokkrar verslanir UPC-skannar á bakvið verslunina á undan þessu).

UPC-númer samanstendur af tólf tölum, það eru engir bókstafir eða rittákn í kóðunni. Það eru ýmsar tegundir UPC, viðbótarbókstafur eftir á bókstöfunum *UPC* benda á númerstegund. Til dæmis er UPC-A almennasta tegund UPC.
UPC

**UPC** getur átt við:
* Universal Product Code, strikamerki notað í verslunum 
* Unified Parallel C
ValaMed

**ValaMed** er fyrirtæki stofnað árið 2007 með því markmiði að gera lyfjameðferð við krabbameini hnitmiðaðri með því að gera lyfjanæmispróf á krabbameinsfrumum viðkomandi sjúklings fyrir meðferðina. Aðferðin er ekki ný, en er í örum vexti í löndunum umhverfis okkur og eðlilegt að bjóða hana Íslendingum. Jafnframt því að bæta meðferð er verið að kynna til sögunnar það viðhorf, að gera beri læknismeðferð einstaklingsbundnari. ValaMed mun hafa þetta að leiðarljósi. Ræktun krabbameinsfrumna er þjónusturannsókn í samvinnu við krabbameinslækni og skurðlækni sjúklings, þegar það á við. Niðurstaða rannsóknarinnar sýnir fram á hvaða lyf eru mjög ólíkleg til að gagnast í meðferðinni. Í hverri rannsókn eru skoðuð viðbrögð krabbameinsfrumna við 5-10 bestu lyfjum fyrir þá tegund krabbameins sem viðkomandi hefur. Niðurstaðan er ekki bindandi á nokkurn hátt fyrir krabbameinslækninn, einungis ein af mörgum leiðum sem nothæfar eru til að finna bestu lyfjameðferðina.

## Heimildir
Þörungaverksmiðjan

**Þörungaverksmiðjan** er íslensk verksmiðja sem var stofnuð árið 1975 og er sú eina sinnar tegundar á landinu. Fyrirtækið er mikið mannvirki og er framleiðsla þess lífrænt vottuð. Verksmiðjan nýtir þörungagróður á grunnsævi Breiðafjarðar og jarðhitann til að þurrka þang- og þaramjöl. Þangið er skorið með fljótandi slátturvélum og flutt í netum til verksmiðjunnar. Verksmiðjan er stærsti einstaki vinnuveitandinn í Reykhólahreppi og starfa þar um 20 manns.
Hún er í eigu bandaríska stórfyrirtækisins DuPont, sem þar til Dow Inc. og Corteva var skilin frá því, var stærsti einstaki efnaframleiðandi í heimi miðað við sölu.

Nánar tiltekið fram­leiðir Þör­unga­verk­smiðjan  mjöl úr klóþangi og hrossaþara úr Breiðafirði. Meira en 95% af fram­leiðslunni fer til út­flutn­ings og helstu markaðir eru Skot­land, Banda­rík­in, Bret­land, Nor­eg­ur, Hol­land, Þýska­land, Frakk­land, Jap­an og Taív­an.

Mjölið hefur mjög góða bindieig­in­leika vegna mik­ils inni­halds svo­kallaðra gúmmíefna í mjöl­inu. Það er fram­leitt að miklu leyti fyr­ir fyr­ir­tæki sem áfram­vinna efnið til að ein­angra gúmmíefn­in til áfram­vinnslu í ým­is­kon­ar iðnaði, svo sem mat­væla-, snyrti­vöru-, lyfja- og textiliðnaði.

## Neðanmálsgreinar
George J. Laurer

**George J. Laurer** (23. september 1925 - 5. desember 2019) þróaði Universal Product Code-kerfið árið 1973. Hann var verkfræðingur hjá IBM og var bað til að finna upp mynstrið notað fyrir Universal Product Code. Hann hætti störfum árið 1987 og hann hélt 25 einkaleyfi. Hann bjó  í Norður-Karólínu þegar hann lést.
Skanni

**Skanni** er inntakstæki sem skannar myndir, prentaðan eða handskrifaðan texta eða hluti og umbreytir þeim í stafrænum myndum. Skannar eru notaðir í heimilum og skrifstofum til að setja á stafrænt form myndir og skjöl og setja þær í skráageymslu. Er líka hægt að skanna hluti með þrívíddarskönnum fyrir iðnhönnun og ýmislegt. Fyrsti skanni var fundinn upp árið 1957 af Russell Kirsch og var tromluskanni.

Nútímaskannar nota ljósflögur (CCD) til að ná myndum. Með hugbúnaði er hægt að umbreyta myndunum í breytanlegum texta, þessi aðferð kallast ljóskennsl stafa (OCR). Margir skannar eru hannaðir til að skanna A4 og A3 pappírsstærðirnar. Margir skannar geta líka skannað skyggnur með sérhæfðu millistykki.

Í dag eru sjálfstæðir skannar sjaldgæfari, yfirleitt eru skannar hluti fjölnotatækja.
Fjölnotatæki

**Fjölnotatæki** er tæki til heimilis- og skrifstofunota sem sameinar hlutverk margra tækja í einu. Fjölnotatæki samanstanda af sumum eða öllum eftirfarandi eiginda, þ.e. að geta:

* Ljóstritað
* Prentað út
* Sent og fengið símbréf
* Sent og fengið tölvupóst
* Skannað

Fjölnotatæki geta yfirleitt prentað ljósmyndir beint úr minniskorti með minniskortalesara eða USB-tengingu við ljósmyndavél. Hlutverk ljósritunarvéla næst með skanna sem getur prentað beint úr prentaranum. Þessi skanni getur líka sett á stafrænt form myndir til notkunar á tölvu. Fjölnotatæki sem geta sent símbréf tengjast beint við símalínu.

Fjölnotatæki eru fáanleg í mörgum stærðum til ólíkra nota, til dæmis eru fjölnotatæki sem notuð eru á skrifstofu almennt stór og hönnuð til þyngri notkunar. Almennir geislaprentarar eru yfirleitt hannaðir til heimilisnota en almennir bleksprautur eru minni og hannaðir til léttari notkunar.

Fjölnotatæki eru framleidd af mörgum ólíkum framleiðendum, eins og:
* Brother
* Canon
* Epson 
* Hewlett-Packard 
* Kodak
* Konica Minolta
* Lexmark  
* Xerox
Prentari (aðgreining)

**Prentari** getur átt við:

* Prentara, tæki sem prentar texta eða myndir á pappír eða annað yfirborð
* Prentara (starf), einstakling sem vinnur prentvél eða fyrirtæki sem framleiðir prentverk
Sammala.is

**Sammala.is** var undirskriftasöfnun áhugamanna til stuðning umsóknar Íslands um inngöngu í ESB í aðdraganda kosninga 2009.

Yfirlýsing undirskriftasöfnunarinnar var:

## Tengill
* ''Vefsíða undirskriftasöfnunarinnar''
USB

**Universal Serial Bus** (**USB**) er í tölvufræði tengibraut til að tengja jaðartæki við tölvur. USB-tengibraut var hönnuð til að auðvelda tengingu tækja við tölvur og gera gangþjál skipti möguleg (það er að segja notandi þarf ekki að endurræsa tölvuna áður en hann tengir tækið og eftir að hann aftengir það). USB-tækni er alhliða og alls staðar nálæg. Hún getur tengt allar tegundir tækja, eins og tölvumýs, lyklaborð, lófatölvur, leikjastýri, stýripinni, skanna, stafrænar ljósmyndavélar, prentara, fjölspilara, vasaminni og harða diska. 

Fyrir mörg tæki er USB stöðluð tenging. Frá og með 2008 eru 2 milljarðar USB-tækja seldir árlega og 6 milljarðar hafa verið seldir fram að þessu. USB-staðallinn var kynntur í fyrsta sinn árið 1994.
Lífvirk efni

**Lífvirk efni** eru efni eða efnasambönd sem hafa einhver mælanleg áhrif á efni eða efnaferla. Þessi efni geta haft heilsubætandi áhrif eða draga úr áhættu á ákveðnum sjúkdómum. Lífvirk efni geta virkað bæði á menn og dýr.
Tórínópapýrusinn

**Tórínópapýrusinn** getur átt við um nokkrar þekktar papýrusrollur sem eru varðveittar í Egypska safninu í Tórínó á Ítalíu:
* Papýruskortið frá Tórínó
* Konungalistinn frá Tórínó
* Dómabókin frá Tórínó
Sacharias Jansen

**Sacharias Jansen** (1588 – 1628) var hollenskur sjóntækjafræðingur best þekktur fyrir að finna upp fyrstu smásjána. Hann hefur einnig verið orðaður við fyrsta sjónaukann. Jansen, var samhliða sjóntækjafræðinni farandsölumaður hann var ekki allur þar sem hann var séður og var talin viðriðin við ýmsar falsanir á ferlinum.

Það er almennt talið að Jansen hafi búið til fyrstu a almennu smásjána árið 1595. En þar sem Jansen var afskaplega ungur á þessum tíma þá er talið víst að faðir hans hafi verið hin raunverulegi uppfinningarmaður smásjárinnar. Fyrsta smásjáinn var fær um að stækka 9x og voru gæðin ekki hin ákjósanlegustu.

Þó svo að þessi fyrsta smásjá hafi ekki hlotið neinn fram svona fyrst um sinn sem tæki fyrir vísindamenn, þá flaug fiskisagan og hugmyndafræðin að baki smásjárinnar dreifðist um alla Evrópu. Það leiða ekki á löngu þar til tækjasmiðir í Evrópu voru farnir að smíða mun fullkomnari og betri smásjár.

## Neðanmálsgreinar
Texti (aðgreining)

**Texti** getur átt við:

* Ósníðaðan texta
* Söngtexta
* Textaskrá
* Þýðingatexta

## Tengt efni

* TEXT
* TXT
Papýrus

**Papýrus** (úr grísku: *πάπυρος*, *papyros*) eru þunn blöð, lík pappír (sem dregur nafn sitt af honum), unnin úr stönglum papýrusreyrs (*Cyperus papyrus*) sem í fornöld var algeng votlendisplanta í Nílarósum. Forn-Egyptar notuðu þennan reyr til skipasmíða, til að vefa úr mottur og til að framleiða papýrus. Papýrus var aðalritmiðill Egypta og notaður bæði fyrir stutt skilaboð og áletranir og fyrir lengri bókmenntaverk og skrár. Lengri papýrushandritum var rúllað upp á kefli, en papýrusinn skemmist ef hann er brotinn saman. Papýrusinn er einfaldur og ódýr í framleiðslu þar sem nóg er af reyr, en hann er aftur á móti viðkvæmur fyrir bæði of miklum raka og of miklum þurrki. Papýrus og bókfell voru notuð sem ritmiðlar samhliða í eitt og hálft árþúsund, en á miðöldum varð bókfellið ofan á.
Fremri-Kot

**Fremri-Kot** eru innsta býli í Norðurárdal við rætur Öxnadalsheiðar. Áður nefndist býlið *Hökustaðir* og er þess getið í Landnámabók, þar sem Örreksheiði upp frá Hökustöðum er sögð kennd við landnámsmanninn Þorbrand örrek. Örnefnið Örreksheiði er nú óþekkt. 

Hökustaða er einnig getið í Sturlungu því þangað kom Eyjólfur ofsi Þorsteinsson með lið sitt á leið til Flugumýrarbrennu haustið 1253 og setti þar gæslumenn svo ekki bærist njósn þaðan um komu brennumanna. Þorgils skarði Böðvarsson kom líka við þar á leið til bardagans á Þveráreyrum 1255. Líklega breyttust nöfn Hökustaða og Þorbrandsstaða ekki í Fremri-Kot og Ytri-Kot fyrr en á 16. eða 17. öld, hugsanlega í kjölfar skriðufalla sem gætu hafa lagt jarðirnar í eyði um skeið.

Mikil skriðuföll urðu svo í Norðurárdal 6. júlí 1954  eftir stórrigningar sem gengið höfðu yfir sólarhringinn á undan. Margar skriður féllu þá á land Fremri-Kota, eyðilögðu stærstan hluta túnsins og eyddu fjárhúsi og hlöðu, hesthúsi og haughúsi. Mikill hluti þjóðvegarins eyðilagðist einnig og Valagilsá, sem rennur á landamerkjum Kota og Silfrastaðaafréttar, sópaði af sér brúnni og ruddi burt varnargarði. Húsfreyjan á Fremri-Kotum var ein heima með fimm ung börn og ætlaði hún að leita skjóls með þau í fjárhúsinu, sem hún taldi á öruggari stað en bæjarhúsið, og var komin með þau út á hlað en þá kom mikil skriða sem staðnæmdist rétt ofan við íbúðarhúsið og skemmdist það ekki, en fjárhúsið sópaðist burtu.

Systkinin og skáldin Ólína Jónasdóttir (1885–1956), Hallgrímur Jónasson (1894–1991) kennari og Frímann Ágúst Jónasson (1901–1988) skólastjóri voru alin upp á Fremri-Kotum og kennd við bæinn.

## Heimildir
* 
* 
* Hjalti Pálsson (ritstj.): *Byggðasaga Skagafjarðar* IV. bindi. Akrahreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2007. ISBN 978-9979-861-15-7}
Sjávarútvegur

**Sjávarútvegur** er hugtak sem erfitt er að skilgreina á einn hátt. Orðið *fisheries* er oft notað yfir sjávarútveg í enskumælandi löndum og sjávarútvegsfræðingar kalla sig gjarnan *fisheries scientists* á ensku. Þó á hugtakið *fishing industry* líklega betur við. Sjávarútvegur snýst ekki bara um fiskveiðar. Hann er í raun allt ferlið frá rannsóknum á umhverfi auðlindarinnar, þ.e. hafinu og allt þar til afurðin er komin á disk neytenda á innlendum eða alþjóðlegum mörkuðum. Aðalmarkmið sjávarútvegs er því ekki að veiða fisk, heldur að selja fiskafurðir.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Sjávarútvegur á Íslandi
Jón Bragi Bjarnason

**Jón Bragi Bjarnason** (15. ágúst 1948 - 3. janúar 2011) var doktor í lífefnafræði og prófessor í þeirri grein við Háskóla Íslands. Hann var um tíma stjórnarformaður Raunvísindastofnunar Háskólans. Jón Bragi stofnaði og rak fyrirtækið Ensímtækni ehf. sem framleiddi snyrtivörur undir merkinu *Dr. Bragi* og notaði í þær virk ensmím úr sjávarfangi.

## Heimildir
Brún líftækni

**Brún líftækni** eða **umhverfislíftækni** er beiting líftæknilegra aðferða við verndun og hreinsun umhverfis. Lífhreinsun er það ferli þegar örverur (þörungar, sveppir og bakteríur) eru notaðar til þess að brjóta niður og breyta spilliefnum í efni sem eru hættuminni eða hættulaus. Í öllum tilfellum eru notuð náttúruleg efnahvörf örvera, bæði hefðbundin og óhefðbundin. Lífhreinsun er notuð meðal annars þegar um mengunarslys er að ræða. 

## Heimildir


## Tenglar

*Bio Teach Journal 
*Environmental Biotechnology
Sindurefni

**Sindurefni** eru atóm eða sameindir sem hafa eina eða fleiri óparaðar rafeindir og eru þess vegna mjög hvarfgjarnir. Mikilvægasti radikalinn í efnahvörfum andrúmslofts jarðar er OH radikalinn sem tekur þátt í mörgum hvörfum. 

## Tilvísanir


## Heimildir
* vanLoon, Gary W. og Stephen J. Duffy. (2005). *Environmental Chemistry: A Global Perspective* (Oxford: Oxford University Press).
Ætihvönn

**Ætihvönn**, **erkihvönn**, **englahvönn**, **englarót**, **höfuðhvönn** eða einfaldlega **hvönn** (fræðiheiti: *Angelica archangelica* eða *Archangelica officinalis*) er tvíær jurt af sveipjurtaætt. Fyrra árið vaxa aðeins blöð, en seinna árið nær holur stofninn allt að tveggja metra hæð. 

Ætihvönn hefur örvandi áhrif á ónæmiskerfið og er mjög virk gegn veirum. Breytileiki í virkni plantna eftir vaxtarstöðum hefur verið rannsakaður. Rannsóknir sýna að hvannalauf hafa aðra virkni en fræ. Einnig hefur virkni efna úr íslenskum lækningajurtum verið borin saman við erlendar náttúruvörur úr sams konar jurtum sem vaxa á suðlægari slóðum. Virkni íslensku jurtanna hefur reynst mun meiri. Þetta staðfestir tiltrú manna á íslenskum lækningajurtum frá víkingatímanum.

## Heimildir


## Tenglar
* Ingólfur Davíðsson: ''Ætihvönn''; grein í Náttúrufræðingnum 1971
Fordismi

**Fordismi** er hugmyndafræði fjöldaframleiðslunnar. Hún er nefnd eftir Henry Ford. Fordismi einkennist af færibandinu sem olli því að framleiðslan gekk hraðar og fjöldaframleiðslu staðlaðrar vöru fyrir fjöldamarkað.
Havering (borgarhluti)

**Havering** (enska: *London Borough of Havering*) er borgarhluti í Austur-London á Englandi, og er hluti ytri London. Höfuðborg borgarhlutans er Romford, og aðrar aðalborgirnar eru Hornchurch, Upminster og Rainham. Borgarhlutinn er úthverfasvæði með mörg hús og miklar víðáttur. Ólíkur þeim er Romford stór bær með margar verslanir og næturlíf. Havering nær niður við Thames-ána og er svæði í endurþróun. Árið 2012 var hann með mannfjölda 239.733 manna í 93.200 heimilum. Flatarmál borgarhlutans er 111,4 ferkílómetrar. Hann var stofnaður árið 1965.

Efnahagskreppan á Íslandi hafði áhrif á borgarhlutann því hann var með 12,5 milljónum breskra punda hjá íslenskum bönkum.

Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Ardleigh Green
* Chase Cross
* Collier Row
* Elm Park
* Emerson Park
* Gidea Park
* Harold Hill
* Harold Wood
* Havering-atte-Bower
* Hornchurch
* North Ockendon
* Rainham
* Romford
* Upminster
* Wennington

## Heimildir
Borgarhlutar í London

**Borgarhlutar í London** eru 32 stjórnsýslueiningar á Stór-Lundúnasvæðinu. Innri London er gerð úr tólf borgarhlutum auk Lundúnaborgar, en Ytri London er með hina tuttugu borgarhlutana. Borgarhlutunum er stjórnað af bæjarstjórnum sem eru kosnar til fjögurra ára. Þær eru raunverulegt stjórnvald sem sér um nærþjónustu eins og skóla, félagsþjónustu, sorphreinsun og vegi.

Borgarhlutakerfið var stofnað árið 1963 og tekið í notkun þann 1. apríl 1965 með stofnun Stór-Lundúnasvæðisins.

## Kort

## Tilvísanir
Arðgreiðsla

**Arðgreiðslur** eru tekjur sem menn hafa af hlutabréfum sem þeir eiga í fyrirtækjum. Ef fyrirtæki eru rekin með hagnaði er þessi hagnaður eða hluti hans greiddur út til eigenda fyrirtækjanna og þá verða til tekjur sem kallast arðgreiðslur.
Fangamark

**Fangamark** er upphafsstafir nafns, nokkurs konar nafntákn. Fangamark manns sem nefnist Guðmundur Sigurðsson er **G.S**, og fangamark Ólafs Kjartans Guðmundssonar er **Ó.K.G.**. Fyrirtæki nota sumhver fangamark, eins og til dæmis **KEA** sem er fangamark Kaupfélag Eyfirðinga sem er staðsett á Akureyri, en með því að sleppa punktunum verður stundum til eiginlegt fyrirtækjanafn. 

Fangamark er oftast notað sem stytting á eiginnafni, til dæmis þegar menn gera sér skrautleg einkennismerki, svo sem stimpil eða límmiða til að merkja til dæmis bækur sínar með (Ex Libris) og sumir listamenn nota það til undirritunar verka sinna, til dæmis málverka. 

Orðið fangamark er ekki talið tengjast orðinu fangi á neinn hátt, heldur orðinu fang í merkingunni veiði, fengur, afli. Fang er í eignarfalli fleirtölu fanga. Talið er að fangamark sé þannig tilkomið, að menn hafi merkt aflaföng, svo sem reka, hval eða annað úr sjó, með upphafsstöfum sínum, og þannig hafi orðið fangamark orðið til. Samheitið **eignarmark** er til dæmis stundum notað þegar menn nota fangamark sitt til að merkja sér eign sína. Eignarmark getur þó einnig verið einfalt tákn, sem þarf ekki að tengjast fangamarki viðkomandi á neinn hátt. Er það oft kallað búmark. 

## Tengt efni
* Dulnefni
* Upphafsstafur
Hvít líftækni

**Hvít líftækni** eða **iðnaðarlíftækni** er svið innan líftækninnar sem snýr að iðnaði. Í hvítri líftækni eru notaðar lifandi frumur eins og mygla, gersveppir eða bakteríur, eða ensím þeirra, til að framleiða hinar ýmsu afurðir. Frumurnar eru því notaðar sem lífrænar efnasmiðjur og geta ýmist verið náttúrlegar („villigerð“) eða erfðabreyttar. Meðal afurða sem framleiddar eru með aðferðum hvítrar líftækni má nefna ýmis sýklalyf, vítamín, bóluefni og prótein til lækninga, auk ensíma til iðnaðar- eða heimilisnota, svo sem í þvottaefni.

Efni framleidd úr endurnýjanlegum hráefnum eða lífmassa er annað dæmi um hvíta líftækni. Lífmassi eins og mjölvi, sellulósi, grænmetisolía og landbúnaðarúrgangur er notaður til að framleiða efnasambönd, plast sem brotnar niður í náttúrunni, nýja trefjar og lífrænt eldsneyti ásamt fleiru. Ensím eru notuð í öllum þessum tilfellum í framleiðsluferlinu.

Etanól, til dæmis, er endurnýjanlegt eldsneyti sem er framleitt úr lífmassa. Það hefur mikla möguleika á að koma í staðinn fyrir jarðefnaeldsneyti. Þetta mun hafa hlutlaus áhrif á gróðurhúsaáhrifin og getur lagt margt af mörkum við að draga úr hlýnun jarðar. Hvít líftækni getur hjálpað til við að tryggja að komandi kynslóðum sé ekki stefnt í hættu með þeim umhverfisvandamálum sem steðja að okkur í dag. 

## Heimildir


## Tenglar

* *[http://www.indbiotech.com Industrial Biotechnology] * er ritrýnt tímarit á sviði hvítrar líftækni.
Lýðræðishreyfingin

**Lýðræðishreyfingin** er stjórnmálahreyfing sem var stofnuð 1998 og bauð í fyrsta skipti fram til Alþingiskosninganna 2009 og fékk þá 0,6% atkvæða.

## Tenglar
*Heimasíða Lýðræðishreyfingarinnar á Vefsafn.is
Jón Ásbergsson

**Jón Ólafur Ásbergsson** (f. 31. maí 1950 á Ísafirði) er fyrrverandi framkvæmdastjóri Íslandsstofu. Foreldrar hans voru Hólmfríður *Sólveig* Jónsdóttir og Sigurmar *Ásberg* Sigurðsson, sýslumaður og síðar borgarfógeti. Kona Jóns er María Dagsdóttir hjúkrunarfræðingur og eiga þau þrjá syni.

Eftir stúdentspróf (MR 1969) hóf Jón nám í viðskiptafræði í Háskóla Íslands og lauk því 1974. Hann stundaði nám í University of Arkansas í eitt ár á námstímanum. Hann hóf störf sem framkvæmdastjóri Loðskinns á Sauðárkróki, síðan framkvæmdastjóri Hagkaups hf. og eftir það framkvæmdastjóri Útflutningsráðs. Hann var formaður skólanefndar Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra, varaþingmaður um skeið, var í stjórn Stjórnunarfélags Íslands, var stjórnarformaður Íslensku óperunnar og hefur gegnt fleiri trúnaðarstörfum. Jón var sæmdur riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf í þágu íslensks atvinnulífs og útflutnings á árinu 2010.
Útlendingahatur

**Útlendingahatur** er að vera illa við eða óttast útlendinga eða fólk sem er mjög ólíkt manni sjálfum. Útlendingahatur getur átt við ótta við fólk frá öðrum löndum, annarri menningu, öðrum menningarkima, eða fólk sem aðhyllist önnur trúarbrögð. Nýir innflytjendur eru oft fórnarlömb útlendingahaturs en hópar sem hafa verið í landinu í langan tíma geta líka verið fórnarlömb þess. Það er að segja að þetta fólk sé hópur sem þykir ekki hluti þjóðfélagsins. Útlendingahatur getur einnig verið óbeit á menningartáknum og áhrifum af annarri menningu. Einangrunarstefna er tengd við útlendingahatur en er ekki svo lýst.

## Tengt efni
* Rasismi
* Aporofobia
* Kynþáttahyggja
* Einangrunarstefna
* Þjóðernishyggja
Urður Verðandi Skuld (fyrirtæki)

**Urður Verðandi Skuld** er líftæknifyrirtæki, stofnað 1998, sem leggur stund á rannsóknir á sviði krabbameins. Í janúar 2006 tók deCODE fyrirtækið yfir en rekur það áfram í rannsóknum á sviði krabbameins.

## Neðanmálsgreinar
Vlastimil Hort

**Vlastimil Hort** (f. 12. janúar 1944) er tékkneskur stórmeistari í skák. Hann var einn af sterkustu skákmönnum heims á 7. og 8. áratugnum og var oft orðaður við heimsmeistarakeppnina en tókst aldrei að keppa um heimsmeistaratitilinn.

Hort er einkum frægur fyrir að hafa, í undankeppni fyrir heimsmeistarakeppnina í Reykjavík árið 1977 gefið andstæðingi sínum, Boris Spasskí, hvíldardaga sína svo Spasskí næði að jafna sig af veikindum í stað þess að krefjast vinnings. Hann tapaði svo fyrir Spasskí á mótinu. Hann setti heimsmet í fjöltefli við sama tækifæri á Seltjarnarnesi 24. apríl þegar hann keppti við 550 manns á rúmum sólarhring.
GIMP

**GIMP** (stendur nú fyrir **[[GNU]] Image Manipulation Program** en áður **General Image Manipulation Program**) er frjálst myndvinnsluforrit fyrir rastamyndir á borð við stafrænar ljósmyndir. Þróun forritsins hófst árið 1995 að undirlagi Spencer Kimball og Peter Mattis. Það er núna hluti af GNOME-verkefninu. Til eru útgáfur GIMP fyrir ýmis stýrikerfi s.s. Linux, Unix, Windows og Mac OS X.
Samruni (málfræði)

**Samruni** (fræðiheiti: *contaminatio*) er það þegar tvennskonar orðalag (orðatiltæki, föst orðasambönd og einstök orð) blandast saman, einkum vegna svipaðrar merkingar. Með öðrum orðum þá slengir líku saman. Varast ber að rugla saman nykruðu máli og samruna. 

Samruni er oftast ekki talinn til fyrirmyndar, enda merki um versanandi málvitund eða alltént ruglanda. Gísli Jónsson, íslenskufræðingur, sagði þó einu sinni að samrunar væru misleiðinlegir, og yrði stundum úr þessu *spélegt tal*. „En stundum hefur venjan helgað sumar gerðir samruna, þær sem einhvern tíma hafa verið hlægilegar“.  Þó er það ekki merki um að samruni sé orðið viðurkennt mál að hann þyki fyndinn. 

* **Dæmi**:
:?Dropinn sem fyllir mælinn
:: Dropinn sem holar steininn + Kornið sem fyllir mælinn

:?Hafa vaðið fyrir neðan nefið
::Hafa munninn fyrir neðan nefið + hafa vaðið fyrir neðan sig. 

:?Skáka einhverjum við
::Skáka einhverjum + slá einhverjum við

:?Reka endahnútinn á eitthvað
::Reka smiðshöggið á eitthvað - binda endahnútinn á eitthvað

:?Líta við (í merkingunni *koma við einhvers staðar*, ekki í merkingunni *að líta um öxl*)
::Líta inn + koma við

:?Grandvaralaus
::Grandalaus + andvaralaus

:?Snauðugur
::Snauður + auðugur

:?Reka að feigðarósi
::Láta reka á reiðanum + fljóta sofandi að feigðarósi. 

## Tilvísanir
Rastamynd

**Rastamynd** eða **punktamynd** er gagnagrind sem inniheldur fylki af pixlum eða lituðum dílum sem saman mynda stafræna tvívíða mynd á tölvuskjá eða pappír. Rastamyndir eru geymdar í myndaskrám í nokkrum ólíkum myndasniðum. Þau algengustu eru JPEG, GIF, TIFF, RAW, PNG og BMP. Andstæða rastamyndar er vigurmynd eða línuteikning sem geymir upplýsingar um línur og form fremur en punkta.

Í rastamynd hefur hver punktur, eins og hann er í skjáminni tölvunnar, ákveðna litadýpt sem er skilgreind sem sá fjöldi bita sem inniheldur upplýsingar um litinn. Í átta bita mynd eru átta bitar sem innihalda upplýsingar um lit punktsins og myndin í heild getur þannig innihaldið 255 mismunandi litatóna.

Rastamyndir eru háðar skjáupplausn. Ef þær eru stækkaðar verða þær pixlaðar og missa gæði. 

Algeng myndvinnsluforrit til að vinna með rastamyndir eru Adobe Photoshop og GIMP. Flest myndvinnsluforrit nota RGB-litakerfið en sum styðja líka önnur litakerfi á borð við CMYK fyrir prentvélar.
Vigurmynd

**Vigurmynd** eða **línuteikning** er tölvuskrá sem inniheldur upplýsingar um þau grunnform (punkta, línur, boglínur og marghyrninga) sem mynda eina tvívíða mynd. Vigurmyndir eru þannig ólíkar rastamyndum þar sem hver punktur myndarinnar er geymdur í fylki. Með talsverðri einföldun má segja að í myndvinnslu með tölvu séu vigurmyndir oftast notaðar fyrir teikningar en rastamyndir fyrir ljósmyndir. 

Andstætt rastamynd sem tapar gæðum (verður pixluð) við stækkun, er hægt að stækka og teygja vigurmynd að vild án þess að gæðin minnki. 

Dæmi um algeng teikniforrit til að vinna með vigumyndir eru Adobe Illustrator, Adobe Flash, Inkscape og CorelDRAW. Algeng myndasnið fyrir vigurmyndir eru CGM, EPS, SVG, PDF og SWF.
SVG

**SVG** (stendur fyrir **Scalable Vector Graphics** eða „stækkanlegar vigurmyndir“) er stafrænt myndasnið fyrir vigurmyndir (bæði stillimyndir og hreyfimyndir) sem notast við XML-staðalinn. SVG er opinn staðall þróaður af W3C frá árinu 1999. Þar sem SVG-skjöl eru XML-skjöl er hægt að breyta þeim með hvaða XML-ritli sem er eða venjulegum textaritli en algengast er að notast við teikniforrit sem styðja SVG-sniðið á borð við Adobe Illustrator og Inkscape. Hægt er að skrifta SVG-myndir með ECMAScript til að gera þær gagnvirkar og hreyfa þær til. 

SVG er hannað með það fyrir augum að nýtast við vefhönnun og flestir nútímavafrar eru með innbyggðan stuðning fyrir sniðið (mikilvæg undantekning er Internet Explorer sem þarf íforrit til að sýna SVG-myndir). Skjáborðsumhverfið GNOME hefur stutt SVG (í gegnum GTK+ og Cairo) frá 2005.
Inkscape

**Inkscape** er frjálst teikniforrit til að vinna með vigurmyndir. Forritið útfærir SVG-sniðið sem eigið snið en styður mörg önnur vigurmyndasnið og útflutning í PNG-rastamynd. Forritið er öflugt teikniforrit sem styður allar helstu teikniaðgerðir, umbrot texta (m.a. fyrir flóknar skriftir) og litakerfi. Yfirlýst markmið með forritinu er að vera fullkomin útfærsla á SVG-sniðinu með stuðningi við CSS en talsvert vantar enn upp á það. Forritið býður t.d. ekki upp á gerð gagnvirkra mynda og hreyfimynda eða notkun SVG-leturgerða.

## Heimildir
Breiðvísun

**Breiðvísun** er hugtak í málfræði þegar orðaröð gerir að verkum að óljóst er til hvers tilvísunarfornafnið **sem** vísar og getur það valdið misskilningi. Breiðvísun flokkast gjarnan sem stílgalli. Dæmi: *Ég sá hest á vagninum sem mig langar í*. Hér veldur breiðvísun því að hægt er að ruglast á því hvort viðkomandi langi í vagninn eða hestinn. Oftast er hægt að forðast breiðvísun með umorðun, t.d.: *Á vagninum sá ég hest sem mig langar í*. Hér er tilvísunin skýr, tilvísunarfornafnið er við hliðina á orðinu sem það vísar til, en þannig forðast menn breiðvísun.
Cairo

**Cairo** (upphaflega **Xr**) er frjálst forritasafn sem er ætlað að vera samræmt forritunarviðmót fyrir vigurmyndir. Það var upphaflega hannað fyrir notkun í X-gluggakerfinu en síðan þá hafa komið út útfærslur fyrir Win32 GDI, Mac OS X Quartz, BeOS, OS/2 og OpenGL-umhverfi. Cairo er meðal annars notað af GTK+ og Mozilla-verkefninu til að teikna upp bæði viðmótshluta og myndrænt innihald.
Myndrænt viðmót

**Myndrænt viðmót** er notendaviðmót sem gerir notendum kleift að eiga samskipti við tölvur og önnur tæki með myndum fremur en textaskipunum. Dæmigert myndrænt viðmót notar táknmyndir og sjónrænar vísanir andstætt skipanalínuviðmóti þar sem notandinn skrifar skipanir til að láta vélina gera eitthvað. Í myndrænu viðmóti getur notandinn yfirleitt átt beint við viðmótshluta (viðföng) á borð við táknmyndir, glugga, hnappa, flipa o.s.frv. Hugtakið myndrænt viðmót er yfirleitt aðeins notað til að lýsa tvívíðu almennu notandaviðmóti en ekki sérhæfðu myndrænu viðmóti eins og t.d. viðmóti tölvuleiks eða viðmóti fyrir þrívíða miðla. 

## Tengt efni
* Skipanalínuviðmót
* Textaviðmót
Gagnstæðistenging

**Gagnstæðistenging**  er smáorðið og aðaltengingin **en**, sem Sigurður Guðmundsson skólameistari kallaði „gáfaðasta orð tungunnar“.  Hvort sínum megin við gagnstæðistenginguna er tíðum eitthvað sem stendur hvað gegn öðru. Gísli Jónsson, íslenskufræðingur, sagði að „gáfaðir menn, sem geta séð mál eða hlut frá fleiri en einni hlið, nota hana oft.“ Gagnstæðistengingin gerir mönnum kleift að setja dálítið spurningamerki við það sem sagt var á undan, eða mynda skörp skil milli þess sem fram var komið áður. 

***Dæmi**:
:Víma áfengis er ljúf, en drekki menn alltaf í botn, bíður manns gleymska og vanlíðan. 
:Hann sigraði hverja raun sem hann stóð frammi fyrir, en forðaðist samt öll átök í lífinu. 
:Við eigum enga von, en þeir eiga framtíðina fyrir sér. 

Sigurður skólameistari notaði ljóðið *[[Á glæsivöllum]],* eftir Grím Thomsen til að útskýra gagnstæðistenginguna. Í lokaerindi þess ljóðs, er **en**, sem allt ljóðið hverfis um. 

## Enska orðið while
Gagnstæðistengingin á sér ekki augljósa skyldleikahliðstæður í samstofna málum, en merkingalegar hliðstæður (dönsku: *men*, latínu: *sed*, þýsku: *aber*, ensku *while*). En enska orðið while er oft misþýtt á íslensku sem *(á) meðan*, þegar þar ætti að standa **en**, því while er ekki síður aðaltenging en tíðartenging. Er þetta algeng villa. 

***Dæmi**:
:The Conservative party won sixteen seats, while the Liberal party won twenty. 
::?Íhaldsflokkurinn vann sextán sæti, á meðan Frjálslyndi flokkurinn vann tuttugu. 
::Réttar væri: Íhaldsflokkurinn fékk sextán sæti, en Frjálslyndi flokkurinn (fékk) tuttugu. 

## Tilvísanir
X-gluggakerfið

**X-gluggakerfið** (oft aðeins kallað **X** eða **X11**) er myndrænt viðmót (gluggakerfi) fyrir nettengdar tölvur. Það var upphaflega þróað sem hluti af Athena-verkefninu sem snerist um þróun tölvunets í Massachusetts Institute of Technology árið 1984. Kerfið var nefnt X þar sem það var hugsað sem arftaki annars kerfis, W-gluggakerfisins sem var þróað fyrir stýrikerfið V. X var fyrsta gluggakerfið sem var algerlega óháð bæði stýrikerfi og söluaðila. 

X-gluggakerfið er nú aðallega notað á Unix-legum stýrikerfum á borð við Linux og FreeBSD. Apple OS X studdi X11 í útgáfu 10.3 til 10.7 í forritinu X11.app en vísar nú á frjálsa XQuartz verkefnið í staðinn.

Kerfið er hannað sem biðlaraþjónusta þar sem notendaforritin eru biðlarar sem óska eftir tilteknu myndrænu úttaki (glugga) frá X-þjóni (miðlara). X-þjónninn sendir á móti inntaksboð á borð við músahreyfingar, lyklaborðsslátt o.s.frv. aftur til forritsins. X-gluggakerfið er hægt að setja upp þannig að gluggaþjónninn sé á einni vél (t.d. annarri tölvu eða nettengdum prentara) en forritin sem nýta sér hann á annarri vél. 

## Samkeppni
Sumt fólk hefur reynt að búa til valmöguleika við X-glugakerfið. Sögulega séð var NeWS frá Sun og "Display PostScript" frá NeXT notað. Núverandi valmöguleikar eru:

* macOS (og skyld kerfi, iOS) nota sitt eigið gluggakerfi, sem er þekkt sem Quartz.
* Android, sem notar Linux kjarnann, notar sitt eigið kerfi til að teikna viðmót, þekkt sem SurfaceFlinger. Þrívídd er höndluð af EGL (og Vulkan).
* Wayland er í þróun til að taka við af X-gluggakerfinu. Það er nú þegar notað í mörgum Linux-útgáfum.

## Tengt efni

* Inter-Client Communication Conventions Manual (ICCCM)
* Xlib
* XCB

## Heimildir
Skjáborðsumhverfi

**Skjáborðsumhverfi** er ákveðin tegund af myndrænu viðmóti sem byggir á skrifborðslíkingunni og er algengt á flestum tegundum einkatölva í dag. 

Dæmigert skjáborðsumhverfi inniheldur táknmyndir, glugga, hnappastikur, möppur, skjáborð og skjáborðsviðföng. Í skjáborðsumhverfi er hægt að færa hluti til með músinni, draga þá í ruslafötu, setja algengustu aðgerðir á skjáborðið eða stikur, klippa og líma skjöl og hluti, draga skjöl milli forrita, o.s.frv.

Lykilhugbúnaður í skjáborðsumhverfi eru gluggakerfið, gluggastjórinn og viðfangasafnið, auk notendaforrita sem nýta sér þjónustu umhverfisins.

## Dæmi um skjáborðsumhverfi

Image:Gnome-2.20-screenshot.png|GNOME
Image:KDE_4.png|KDE
Image:Xfce-4.4.png|Xfce
Image:102shot xft1.png|EDE
Image:Etoiledock.png|Étoilé
Image:E17_screenshot.jpg| Enlightenment
Image:Lg3d-livecd.jpg|Project Looking Glass
Image:LXDE desktop full.png|LXDE
Image:Ambient.png|Ambient desktop
Image:Symphonyosb1pr1.png|Mezzo
Image:Cdesol10.png|CDE
Image:rox-desktop-2004.png|ROX Desktop
Gluggakerfi

**Gluggakerfi** eða **gluggaumhverfi** er hluti myndræns viðmóts, sérstaklega í skjáborðsumhverfi, sem styður við útfærslu gluggastjóra og myndar grunnstuðning við annan vélbúnað á borð við skjákort, mýs, teiknibretti og lyklaborð. Í sumum tilvikum eru gluggakerfin samfelldur hluti af stýrikerfinu og ekki skýr greinarmunur á því og öðrum stýrikerfishlutum. Dæmi um slíka samfellu er í Windows Vista þar sem gluggakerfið er innifalið í gluggastjóranum Desktop Window Manager. Dæmi um aðskilið gluggakerfi er Quartz Compositor í Mac OS X og X-gluggakerfið.
Gluggastjóri

**Gluggastjóri** er hugbúnaður sem stýrir staðsetningu, útliti og hegðun glugga í gluggakerfi í myndrænu viðmóti. Flestir gluggastjórar eru skrifaðir fyrir tiltekið skjáborðsumhverfi. Þeir bera ábyrgð á því hvernig gluggarnir raðast á skjáinn, sjá um að stækka, minnka og færa glugga til á skjánum og teikna ramma og gluggastiku kringum gluggana. Ýmsir nútímagluggastjórar breyta gluggum fyrst í skyndiminni og breyta síðan bæði þeim og umhverfi þeirra áður en þeir birtast á skjánum. Með þessu móti er hægt að setja skugga undir glugga, fletta gluggum í þrívídd o.s.frv.
Skarhjálmur

**Skarhjálmur**  er lítil hjálmur á löngu skafti og er notaður til að slökkva á kerti (kæfa ljósið). Hjálmurinn er lagður yfir logann sem stendur upp af rakinu á kertinu og þannig kafnar ljósið. Tæki þetta á sér mörg heiti á íslensku og eru mörg þeirra lýsandi, eins og t.d. *ádrepa*, *kertalok*, *ljósabani*, *ljós(a)drepur*, *ljósakæfa*, *ljósaslökkvari*, *ljóslok*, *logakæfa*, *skarhús* og *skarpanna*.   Gísli Jónsson, íslenskufræðingur, mælti sérstaklega með orðinu skarhjálmur. 

## Tilvísanir
GDK

**GDK** (stendur fyrir **GIMP Drawing Kit**) er frjálst forritasafn sem hjúpar grunnteikniaðgerðir gluggakerfisins sem liggur undir. GDK var upphaflega þróað ofan á X-gluggakerfið fyrir myndvinnsluforritið GIMP. Það liggur á milli X og GTK+ og sér um grunnaðgerðir eins myndsetningu grunnforma, rastamynda, bendla, leturgerða o.s.frv.

GDK er venjulega sett upp sem hluti af GTK+ og útgáfur þess fylgja útgáfum GTK. Frá útgáfu 2.8 hefur það notað Cairo fyrir útfærslu vigurmynda á SVG-sniði.

## Tengt efni
* GTK+
Nicolai

**Kristinn Nicolai** (listamannsnafn: **Nicolai**) (fæddur 1959) er íslenskur myndlistarmaður. Stíl hans hefur verið lýst sem *barrokk og ról*. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Kristinn Nicolai''; grein í Morgunblaðinu 1989
* ''Nicolai í París''; grein í Morgunblaðinu 1987
* ''Íslendingurinn Nicolai sýnir í París''; grein í Morgunblaðinu 1983 
* ''Kristinn Nicolai''; grein í Morgunblaðinu 1978
Óþörf tvítekning

**Óþörf tvítekning**  ( **tátólógía** eða **fjölyrði**) (en líka **upptugga**, **jagstagl** eða **tvíklifun**) (fræðiheiti: *tautologia*) er hugtak í málfræði sem vísar til þess þegar eitthvað er endurtekið til óþurftar, t.d. þegar sama hugtak er endurtekið með samheiti eða öðru orðalagi. Hugtökin upptugga, jagstagl og tvíklifun eru í eðli sínu óþarfa tvítekningar og lýsa því ágætlega fyrirbærinu. 

* **Dæmi**: 

:*Frosið svell*
::Svell eru alltaf frosinn, því er óþarfi að tala um frosið svell. 

:*Andvana lík*
::Lík eru undantekningarlaust andvana.

:*Snauður fátæklingur*
::Fátæklingar eru snauðir samkvæmt skilgreiningu. 

:*Sláttuorf*
::Orf er amboð sem eingöngu er notað til sláttu. 

## Tengt efni
* Klifun, stílbragð. 
* Sísanna, tautologia í rökfræði. 

## Tilvísanir
Næfrakolla

**Næfrakolla** (**sjávarbörkur** eða **fjörubörkur**) er samanvafinn sjórekinn trjábörkur. Brenndur innanhúss til að gefa frá sér góða lykt.   

## Þjóðsögur
Orðið næfrakolla kemur einnig fyrir sem kvenmannsnafn í íslenskum þjóðsögum og ævintýrum. Má þar t.d. nefna Næfrakollu í „Sögunni af Trístram og Ísól björtu“ og í „Sögunni af Næfrakollu“.

## Tilvísanir
Eðliseignarfall

**Eðliseignarfall**  (fræðiheiti: *Genitivus qualitatis*) er eignarfall sem gefur til kynna eiginleika sem stýrandi orð hefur í setningu og notast ekki við forsetningar. Eðliseignarfall var algengara að fornu en að nýju og gætir áhrifa frá latínu. 

***Dæmi**:
:Barnið er **þriggja ára**. 

:Húsið er **margra hæða** - eða - þetta er **þriggja hæða** hús. 

:Korn **lítils vaxtar**. 

:Mál mitt er kannski **fárra kosta**. 

Athugið að þegar sagt er t.d. að einhver sé maður **mikillar ættar**, þá er spurning hvort réttara væri að flokka það sem upprunaeignarfall. 

## Tilvísanir
Leibniz-rithátturinn

**Leibniz-rithátturinn** er ritháttur í örsmæðareikningi sem er nefndur í höfuðið á stærðfræðinginum Gottfried Wilhelm Leibniz, en rithátturinn notast við merkingar eins og d*x* and d*y* til að tákna afleiður. Ef *y* er t.d. fall af breytunni *x*

:y=f(x) \,,

þá mátti tákna afleiðuna af *y* m.t.t. *x*

:\lim_{\Delta x\rightarrow 0}\frac{\Delta y}{\Delta x} = \lim_{\Delta x\rightarrow 0}\frac{f(x + \Delta x)-f(x)}{\Delta x},

sem
:\frac{dy}{dx}=f'(x),

þar sem vinstri hlið jöfnunnar er Leibniz-rithátturinn og hægri hlið jöfnunnar er Lagrange-ritháttur fyrir afleiðu *f* af *x*.

## Tengt efni
*Newton-rithátturinn
The Animals

**The Animals** er ensk hljómsveit sem stofnuð var árið 1962 í Newcastle upon Tyne. Sveitin spilar blúsrokk, sýrurokk og framsækið rokk.
Kolmúli

**Kolmúli** (lýsingur) er algengasti matfiskur í Buenos Aires í Argentínu. Hann er af ætt fiska er nefnist á latínu merluccius (sbr. www.nomen.at), en á kastilíönsku (argentínska) merluza. Venjulega er hann matreiddur sem fisksnitzel (milanesa de la merluza), þ.e. pressað, roð- og beinlaust flak í brauðraspi; yfirleitt djúpsteikt.
Kolmúli er lausholda fiskur, en góður til matar (steikingar) sé hann ferskur.
Pílormar

Pílormar (Chaetognatha) finnast í öllum höfum heimsins. Þeir eru ein fáliðasta dýrafylkingin en einstaka tegundir geta þó verið mjög algengar og skipað veigamikinn sess í svifi hafsins. Til eru um 200 tegundir pílorma en þær draga nafn sitt af lögun sinni en þeir eru straumlínulaga eins og píla.

## Útlit

Pílormar eru á stærðarbilinu 0,2-12 cm og hafa grannan, gegnsæjan búk með einum eða tveim uggum á kvið og baki, sem og sporð. Líkama pílormsins er skipt í þrjá hluta höfuð, búk og sporð. Á höfði pílsormsins eru augu, munnur og gaddar. Við höfuð ormsins er einnig hetta sem þeir geta dregið yfir hausinn á sér til varnar og til að minnka vatnsmótstöðu við sund. Húðþekkja pílormsins er þakin af þunnri og sveigjanlegri vaxkenndri himnu.

## Lifnaðarhættir
Pílormar eru mikilvirk rándýr og éta þeir allt sem þeir geta fest sig við með tönnunum á höfðinu. Þeir veiða aðalllega krabbaflær en éta einnig önnur krabbadýr sem og fiskiseiði. Við veiðar notar ormurinn gaddanna á höfðinu til að fanga bráðina og sprautar úr þeim eitri og gleypir bráðina svo heila. Margar tegundir pílormar stunda daglegt dýptarflakk, fara upp í yfirborðið að nóttu til að elta bráð en að degi til færa þeir sig neðar í sjónum til að forða sér frá öðrum rándýrum. Ormarnir hafa ammóníufylltar frymis bólur aftarlega á búknum sem hjálpar þeim með dýptarstjórnun.
Þeir pílormar sem lifa í köldum sjó geta orðið allt að 2 ára gamlir á meðan þeir sem lifa í heitum sjó verða sex vikna gamlir.
Pílormar eru tvíkynja sem þýðir að hvert dýr hefur karl og kvenkyns kynfæri. Karlkynfærin eru staðsett í sporðinum en kvenkynfærin eru staðsett á búknum. Þrátt fyrir að vera tvíkynja er víxlfrjóvgun algengari, þ.e.a.s. tveir ormar stunda æxlun saman. Sumar tegundir stunda þó sjálfæxlun. Við víxlfrjóvgun hafa ormarnir sést dansa til að laða að sér maka áður en þeir sprauta sæði sínu til makans. Ástæða þess að ormarnir stunda svo litla sjálfæxlun er sú að eggin þroskast mun hægar en sæðið. Sumar tegundir pílormar æxlast tvisvar á ári og er það á tímabilunum apríl – júní og september – desember.
Pílormar eru borðaðir af stærri lífverum í sjónum til að mynda hvölum og fuglum.

## Hlutverk í vistkerfinu
Mikið af tetrodotoxin myndandi bakteríum hafa verið einangraðar úr þörmum pílorma sem framleiða að öllum líkindum eitrið sem þeir nota við veiðar. Þeir eru einnig hýslar fyrir fjölsníkjudýr og þráðorma, sem komast þeir smitast af við að borða sýktar krabbaflær eða önnur sýkt krabbadýr. Pílormarnir taka þetta svo skrefi lengra þegar þeir sýkja svo þau dýr sem éta þá.

## Heimildir
Gródýr

**Gródýr** (fræðiheiti: *Apicomplexa*) er hópur frumdýra sem öll eru sníklar. Þau fjölga sér með gróum og nota oft tvo hýsla eins og mýrarköldusýkillinn, sem notar moskítófluguna til að berast á milli og notar síðan hryggdýr eins og mann til að þroskast í.
Slímdýr

**Slímdýr** einnig nefnd **teygjudýr** eða **angalýjur** (fræðiheiti: *Rhizopoda*) eru undirflokkur frumdýra. Þau eru einfruma lífverur sem hreyfa sig úr stað með því að teygja bungur eða totur á frumuhimnunni sem fyllist jafnskjótt af umfrymi. Þessi útskot kallast skinfætur.

Þótt amöbur séu sérstakur ættbálkur innan undirflokks slímdýra, þá kalla sumir, jafnvel fræðimenn, slímdýr oft amöbur, sem getur valdið nokkrum ruglingi.

## Tilvísanir


## Heimildir

*
Frumdýr

**Frumdýr** eru einfruma lífverur sem líkjast dýrum að lifnaðarháttum, eru ófrumbjarga og geta flest hreyft sig úr stað.

Frumdýr skiptast í:
* Slímdýr: frumuhimna myndar útskot sem dýrið notar til að fanga bráð, gleypa fæðuagnir og hreyfa sig. Undir slímdýr flokkast til dæmis amöbur.
* Bifdýr: eru með bifhár sem eru notuð til hreyfingar, skynfæri og fæðuöflun.
* Svipudýr: með svipur til að hreyfa sig. Lifa í samlífi í líkömum stærri dýra. Getur verið bæði til góðs, svo sem í termítum, og til ills, svo sem svefnsýki í mönnum.
* Gródýr: eru öll sníklar. Mynda gró sem flyst úr einum hýsli yfir í annan. Gródýr eru háð vatni. Þau lifa í sjó, ferskvatni og jarðvegi.
Gamli kennaraskólinn

**Gamli kennaraskólinn** er hús að Laufásvegi 81, þar sem Kennaraskóli Íslands var til húsa frá 1908, þegar húsið var nýreist, eða ári eftir að skólinn var stofnaður með lögum. Húsið er friðað.

Séra Magnús Helgason var fyrsti skólastjóri Kennaraskólans og gegndi því starfi til 1929. Þá tók við Freysteinn Gunnarsson, sem gegndi starfinu í yfir 40 ár. Skólastjóraíbúð var á efri hæð hússins, í suðausturendanum, og þar bjuggu tveir fyrstu skólastjórarnir, ásamt fjölskyldum sínum. 

Eftir að Kennaraskólinn flutti í nýtt húsnæði við Stakkahlíð árið 1962 voru handavinnudeildir skólans reknar áfram í húsinu. Á 9. áratugnum var Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála í húsinu um tíma. Árið 1989 gaf íslenska ríkið Kennarasambandi Íslands húsið og sambandið tók við því eftir miklar endurbætur árið 1992. Árið 2023 skilaði Kennarasambandið svo húsinu aftur til ríkisins, en sambandið flutti í nýtt húsnæði við Borgartún árið 2020.

## Eitt og annað
* Þórbergur Þórðarson rithöfundur var nemandi í Kennaraskólanum. Hann segir töluvert af veru sinni þar í *[[Ofvitinn|Ofvitanum]].* 

## Tilvísanir