open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sælgæti

**Sælgæti**, einnig kallað **nammi** eða **gotterí**, er haft um matvöru sem neytt er sem ábætis eða millimáls oft í formi lítilla bita sem innihalda mikinn sykur. Sælgæti er oftast selt í skrautlegum umbúðum, og sem dæmi um sælgæti mætti nefna brjóstsykur, karamellur og súkkulaði.

## Orðið sælgæti á íslensku
Á íslensku er orðið sælgæti einnig haft um annað og meira en sætindi, t.d. góðan mat (góðmeti) og áður fyrr stundum um nautnir. Það er líka oft notað um það sem fáir standast (sbr. *Þetta er hreinasta sælgæti*).  Í Sálmunum í Biblíunni segir t.d. á einum stað: 
:*Orð rógberans eru eins og *'sælgæti*',* 
:*og þau læsa sig inn í innstu fylgsni hjartans.* 

### Samheiti
Sælgæti á sér nokkur samheiti á íslensku. Mætti þar til dæmis nefna þau algengustu sem eru *sætindi*, *gotterí* og *nammi*, en hin tvö síðarnefndu nálgast það að vera barnamál. Orðin *humall* og *kostgæti* er einnig haft um sælgæti, en eru frekar sjaldgæf. Sömuleiðis orðið *dáði*, sem er bæði haft um sælgæti og góðan bita. Gamlar slettur sem notaðar voru um sælgæti voru t.d.  orðin *slikkerí* og *sleng*. Á Akureyri tala menn oft um sælgæti sem *bolsíur* (et. bolsía), þó oftast sé það orð haft um brjóstsykur, og er gömul dönskusletta. Á Húsavík nota menn orðið *mæra* um sælgæti (sbr. t.d. Mærudagar). *Sætmeti* er einnig haft um sætindi og sætan mat.
Hiksti

**Hiksti** er krampi i þindinni sem veldur snöggri innöndun sem stöðvast síðan jafn snögglega við það að bilið á milli raddbandanna lokast, en það veldur einmitt hljóðinu sem fylgir þessum kvilla. Algengasta orsök hiksta er sú að fólk kann sér ekki hóf, hvort heldur í mat eða drykk. Þegar fólk borðar eða drekkur of mikið þenst maginn út og þrýstir á þindina.

Ekki er vitað hvort hiksti gegni einhverju lífeðlisfræðilegu hlutverki, en margir geta sér til um að það hafi eitthvað með það að gera að fóstur fá hiksta við að gera einskonar öndunaræfingar í móðurkviði, af því þau geta ekki andað að sér lofti á kafi í legvatni. Svo heldur þetta áfram sem óþæginlegur kvilli í fullorðnum.

Lágt hlutfall af koltvíildi í blóði gerir hiksta verri, og með að halda inní sér andanum á maður að geta læknað hiksta, en þá eykst koltvíildishlutfall blóðs. Einnig er hægt að lækna hiksta með að anda að sér koltvíildi.

Til eru ýmis önnur ráð við hiksta, til dæmis að kyngja þrisvar án þess að anda á milli, sem truflar hikstann með því að örva kokið, toga í vísifingurna, gleypa mintu, eða drekka ísvatn; að standa á höndum eða halda niðri í sér andanum, að manni bregði eða sé bilt við. Að nudda neðri hluta vélindans með holsjá hefur stundum hjálpað til að lækna hiksta. Í sumum tilvikum hefur verið gripið til þess ráðs að skadda þindartaugina, en ekki er mælt með því. Í neyð hefur verið gripið til lyfja.

Oftast varir hiksti aðeins í stuttann tíma, en það eru þó undantekningar á því. Charles Osbourne, sem á heimsmet fyrir að vera lengst með hiksta, fékk hiksta árið 1922 og hikstaði stanslaust í meira en 60 ár. Hann hikstaði 40 sinnum á mínútu, en það minnkaði síðan í 20 sinnum. Hann átti erfitt með svefn og þjáðist af blóðnösum og uppköstum. Hann var tvígiftur og átti 8 börn. Hann dó um ári eftir að hann hætti að hiksta.
Einokun

**Einokun** (alþjóðlega orðið *monopoly* er dregið af grísku orðunum *monos * sem þýðir *einn* og *polein* sem þýðir *að selja*) er hagfræðilegt hugtak sem vísar til þess þegar tiltekinn einstaklingur eða fyrirtæki hefur nægilegt vald yfir tiltekinni vöru eða þjónustu á markaði til þess að geta ákvarðað að miklu leyti aðgengi annarra að henni. Þar sem einokun fyrirfinnst er takmörkuð eða engin samkeppni, það fyrirtæki sem er í einokunarstöðu nær því stærri markaðshlutdeild en ef um fullkominn markað væri að ræða.

## Sjá einnig

* Áfengiseinokun ÁTVR á Íslandi
* Einkeypi
* Einokunarhringur
* Einokunarverslun Dana á Íslandi
* Fákeppni
Tíminn

***Tíminn*** var íslenskt dagblað, stofnað 1917, sem þjónaði lengi vel sem málgagn Framsóknarflokksins. Það var lagt niður árið 1996.

Hugmyndin af útgáfu blaðsins Tímans kom upp árið 1916 þegar Framsóknarflokkurinn var stofnaður. Fyrsta blaðið kom út þann 17. mars árið 1917 og var blaðinu miðað að bændastéttinni. Hópurinn sem stóð að stofnun blaðsins var frekar sundurleitur um sum atriði um samræmi milli hópsins og stefnu Framsóknarflokksins. Þrátt fyrir þessa sundurleytni tengdist þessi 20 manna stofnendahópur tengslum í gegnum ungmennafélögin, samvinnuhreyfinguna og áhuga þeirra á landbúnaðarmálum.

Upphaflega kom tíminn vikulega út og árið 1930 voru gefin út tvö blöð á viku. Fyrsti ritstjóri Tímans var Guðbrandur Magnússon en hann gegndi því starfi aðeins í nokkra mánuði en þá tók Tryggvi Þórhallsson, þáverandi formaður Framsóknarflokksins, við og starfaði þar til hann varð forsætisráðherra árið 1927. 

Árið 1938 var Tíminn gerður að almennilegu dagblaði og miklar breytingar gerðar á blaðinu sem jafnframt var sameinað Nýja dagblaðinu. Þær áttu upphaf sitt þegar Þórarinn Þórarinsson var ráðinn ritstjóri og gegndi hann því starfi í 46 ár.

## Heimild
* 

## Tengill
* Tíminn á vefnum
Nouriel Roubini

**Nouriel Roubini** (fæddur 29. mars 1959) er hagfræðiprófessor við New York University. Hann lauk doktorsprófi í alþjóðahagfræði frá Harvard og kenndi við Yale og vann um tíma hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum (AGS), Alþjóðabankanum, Seðlabanka Bandaríkjanna og Seðlabanka Ísrael.

Roubini er þekktur fyrir að hafa sagt fyrir um að spákaupmennska myndi sökkva alþjóðahagkerfinu. Hann tilkynnti AGS í september 2006 að kreppa væri í aðsigi, húsnæðismarkaður myndi hrynja, áfall yrði á markaði með olíu, traust neytenda myndi minnka og djúp kreppa myndi skella á. Hann spáði því að eigendur húseigna myndu ekki geta staðið í skilum og það myndi valda því að trilljónir dollara sem bundnar væru í húsnæðislánum myndu falla og þetta myndi stöðva fjármálakerfi heimsins. 

Lýsing hans á núverandi kreppu hefur þótt nákvæm og er Roubini nú eftirsóttur ráðgjafi í hagfræði.

Nouriel Roubini fæddist í Istanbul, Tyrklandi þann 29. mars árið 1959. Foreldrar hans eru gyðingar frá Íran. Hann fluttist til Teheran í Íran þegar hann var tveggja ára gamall. Hann bjó síðar í Ísrael og í Ítalíu og stundaði þar nám en flutti til Bandaríkjanna þegar hann fór í doktorsnám við Harvard háskóla. Hann er núna bandarískur ríkisborgari og talar ensku, persnesku, ítölsku og hebresku. Hann er ókvæntur. 

## Tenglar

* Doktor Dómsdagur fær uppreisn æru (mbl.is 28. október 2008)
* Roubini Global Economics (RGE) Monitor blog 
* Professor Roubini's syndicated series, "Finance in the 21st Century",  
* Roubini, Nouriel, "The Coming Financial Pandemic,"  *Foreign Policy* Magazine, March/April (2008)
* Video: Roubini's predictions for 2009 Bloomberg TV, 1/27/09 - 11 minutes
* Professor Roubini's NYU Stern Homepage
** TRIUM Global Executive MBA - partnership between NYU Stern, London School of Economics and HEC School of Management
** Master of Science in Global Finance  - partnership between NYU Stern and Hong Kong University of Science and Technology
** Executive Master of Science in Risk Management  - partnership between NYU Stern and Amsterdam Institute of Finance
** Executive MBA in Banking and Financial Institutions Management  - partnership between NYU Stern and Swiss Finance Institute
Hollywood (skemmtistaður)

**Hollywood** var skemmtistaður að Ármúla 5 í Reykjavík sem sérhæfði sig í diskótónlist, tískusýningum og almennum glamúr. Staðurinn var opnaður 2. mars 1978 og lauk starfsemi sinni árið 1987. Áður en Hollywood opnaði var þar staður sem hét *Sesar*, en Ólafur Laufdal tók við rekstri hans, breytti staðnum og nafninu og rak hann með konu sinni Kristínu Ketilsdóttur. Þau seldu svo reksturinn árið 1987. 

Opið var alla daga vikunnar, nema á miðvikudögum því á þeim degi var bannað að selja og veita áfengi á Íslandi.  Rúmu ári eftir opnun Hollywood var önnur hæð byggð ofan á skemmtistaðinn. Við það stækkaði hann um helming og barirnir urðu átta. Inni á staðnum var auk þess sjoppa þar sem selt var sælgæti, sokkabuxur, snyrtivörur og samlokur og annað smálegt. Einnig var hægt að kaupa þar ísmola við lokun á kvöldin og hafa með sér í heimapartíin. Helstu plötusnúðar staðarins voru þeir: Leópold Sveinsson, Ásgeir Tómasson, Gísli Sveinn Loftsson (Áslákur), Halldór Árni Sveinsson og Daddi dídjei. 

Árið 1985 stóð til að breyta húsi Vörumarkaðarins í risavaxið Hollywood,  en úr því varð ekki. 

## Ungfrúr Hollywood
* 1979 - Auður Elísabet
* 1980 - Valgerður Gunnarsdóttir
* 1981 - Gunnhildur Þórarinsdóttir
* 1982 - Kolbrún Anna Jónsdóttir (Fulltrúi ungu kynslóðarinnar)
* 1983 - Jóhanna Sveinsdóttir (Stjarna Hollywood) - Hanna Kristín Jónsdóttir (Sólarstjarna Úrvals). 
* 1984 - Anna Margrét Jónsdóttir (Stjarna Hollywood og fulltrúi ungu kynslóðarinnar) - Arnbjörg Finnbogadóttir (Sólarstúlka Úrvals)
* 1985 - Ragna Sæmundsdóttir (Stjarna Hollywood) - Margrét Guðmundsdóttir (Sólarstúlka Úrvals)
* 1986 - Guðlaug Jónsdóttir (Stjarna Hollywood) - Svava Sigurjónsdóttir (Sólarstjarna Pólaris)

## Skemmtiatriði í Hollywood
* Bakka-Tommi
* Baldur Brjánsson töframaður
* Grétar „grínisti“ Hjaltason
* Halli og Laddi
* Herbert Guðmundsson
* Ljósin í bænum
* Model ´79 voru með tískusýningar í hverri viku.

## Hollywood í dægurlagatextum
Skemmtistaðurinn Hollywood kemur fyrir í nokkrum íslenskum dægurlagatextum. Má þar nefna lagið *Fegurðardrottning* með Ragnhildi Gísladóttur. Þar segir: 

„*Og svo frétti ég af keppninni í *'Hollywood** / Þar sem bíll af Datsun-gerð í veði var / Svo ég skellti mér í chiffonkjól, batt hár í hnút / og viti menn ég sigur úr býtum bar.''“

Í lagi [[Bítlavinafélagið|Bítlavinafélagsins]], ''Þrisvar í viku'', segir frá tvítuga töffaranum Auðbirni sem „''...fer í ljós þrisvar í viku og mætir reglulega í líkamsrækt. Hann fer í **Hollywood** um helgar með mynd af bílnum í vasanum.''“

Á plötunni ''Ísland'' syngur [[Spilverk þjóðanna]] um hippann sem „''forðum í Tjarnarbúð fríkaði út''“ en „''er nú fastagestur í **Hollywood*', mænir á meyjar og vídeó og dreymir um Alfa Rómeó*“.

Bubbi Morthens samdi svo og söng lagið Hollywood, hárbeitta ádeilu um firringu diskómenningarinnar, sem kom út á hljómplötunni (1980).

## Tengt efni
* Broadway
* Hótel Ísland

## Tilvísanir
Borgarahreyfingin

**Borgarahreyfingin – þjóðin á þing** var stjórnmálahreyfing sem var stofnuð 2009 í kjölfar efnahagskreppunnar á Íslandi og bauð fram til Alþingiskosninganna 2009.  Skoðanakannanir sýndu jafnt og þétt vaxandi fylgi við hreyfinguna frá því að framboðið var fyrst tilkynnt til fjölmiðla, þann 23. febrúar 2009 og stóð það í 6,2% síðustu daga fyrir kosningar. Í kosningunum náði Borgarahreyfingin fjórum þingsætum.

Borgarahreyfingin varð til við samruna Samstöðu-hópsins og hópa sem verið hafa að starfa að lýðræðismálum í Borgartúni 3. Framboðið hlaut nafnið Borgarahreyfingin og tengt því er unnið mikið grasrótarstarf. Á vef Borgarahreyfingarinnar stendur að hún „vilji hreinsa út spillingu, koma á virkara lýðræði og skýrri þrískiptingu valdsins“. Borgarahreyfingin styður persónukjör og hefur lýst því yfir að hreyfingin verði lögð niður eftir að markmiðum hennar hefur verið náð. Meðal annara stefnumála er andstaða við verðtryggð lán, þjóðaratkvæðagreiðslur óski 7% þjóðarinnar þess og stjórnlagaþing haustið 2009.

Árið 2009 yfirgáfu allir fjórir þingmenn flokksins flokkinn eða fóru þrír þeirra í klofning flokksins, Hreyfingin, og einn í Vinstri græn. Því var flokkurinn með engann þingmann eftir 2009. Flokkurinn var formlega lagður niður árið 2010 og sameinaðist Hreyfingunni. Árið 2012 voru uppi hugmyndir um að Borgarahreyfingin, Hreyfingin og Frjálslyndi flokkurinn myndu sameinast í nýtt stjórnmálaafl fyrir næstu alþingiskosningar 2013 sem að var Dögun sem að bauð fram í kosningnum 2013, 2016 og 2017 en náði inn engum þingmanni og var formlega lögð niður árið 2021. Þá gekk Dögun til liðs við Flokk fólksins árið 2021. Árið 2013 stofnaði Birgitta Jónsdóttir, einn þingmanna flokksins Pírata og var þingmaður flokksinst til 2017. Margrét Tryggvadóttir leiddi lista Dögunnar í kosningunum 2013. Árið 2021 gekk Birgitta Jónsdóttir til liðs við Sósíalistaflokk Íslands og Þór Saari, þriðji þingmaður Borgarahreyfingarinnar leiddi lista Sósíalista í þingkosningunum 2021.

Margrét Tryggvadóttir einn þingmaður flokksins sagði frá því í bókinni *Útistöður* frá 2014 að flokkurinn væri *"dæmdur til þess að springa"* og lýsti því að í flokknum hafi reiðasta fólk landsins sameinast og að mögulega gætu átökin í flokknum verið sett út á það að í flokknum var hátt hlutfall óvirkra alkóhólista.

Merki Borgarahreyfingarinnar, appelsínugul slaufa, vísaði til appelsínugula borðans sem mótmælendur sem mótmæltu friðsamlega báru.

## Formenn stjórnar

## Framboðslistar í alþingiskosningum 2009

## Tilvísanir

## Tengill
* Vefsíða Borgarahreyfingarinnar
Penni

**Penni** (frá latínu *pinna*, fjöður) er skriffæri sem er notað til að láta blek á yfirborð, sem er yfirleitt pappír. Það eru margar tegundir penna til, svo sem kúlupenni, lindarpenni, áherslupenni og merkipenni. Í gamla daga, áður en nútímapennar voru fundnir upp, voru fjaðrir notaðar í stað penna. 

Saga penna er gömul. Fornegyptar notuðu reyrstafi til að skrifa á papýrusblöð. Fyrsti lindarpenninn með blekíláti var fundinn upp á 10. öldinni, en nútímalindapenninn var fundin upp árið 1827 af frönskum námsmanni. Árið 1938 byrjaði Ungverjinn László Bíró að vinna að kúlupenna sem notar litla kúlu til að flytja blekið. Að lokum var merkipenni fundinn upp á sjöunda áratugnum í Japan.

## Tengt efni

* Blek
* Blýantur
* Skrautritun
Bréfabindi

**Bréfabindi** er mappa sem er notuð til að geyma gatablöð (til dæmis skjöl og gögn) sem eru haldin inn með þvingum sem renna í gegnum götin. Þvingur eru yfirleitt með fjöðrum sem eru hringlaga í lögun. Þvingurnar eru tvær, þrjár eða fjórar og blað er gatað með gatara tveimur eða fleirum götum með 80 millimetra bili og þvingurnar þurfa því að passa í þau bil. Bréfabindi eru tiltæk í mörgum stöðluðum pappírsstærðum og rúmtökum.

## Saga
Bréfabindið var fundið upp í Þýskalandi árið 1886 af Friedrich Soennecken og líka í Svíþjóð, af sænskum manni árið 1889.

Bréfabindi (hér eftir talað um sem: „möppur“) eru stundum úr plasti en einnig eru til möppur úr þykkum pappír og stáli eða öðrum málmblöndum en eru einnig til úr frumefnum, eins og til að mynda: áli. Engin takmörk eru fyrir því úr hverju möppur eru gerðar.

## Framleiðsla
Hin venjulega mappa er búin til úr allt að 19 mismundandi pörtum. Áður fyrr þurfi möppugerðamaður að setja saman möppur í höndunum sem var oft tímafrekt en nú til dags eru oftast notaðar möppuvinnuvélar til þess og getur möppuverksmiðja framleitt margar möppur í takt við eftirspurn.

## Almennt notagildi
Möppur má oft finna í hillum, sem eru á skrifstofum þar sem starfsmenn þurfa að geta fundið gögnin sín hratt og örugglega. Oftar en ekki eru þannig möppur merktar með miða, sem er límdur á kjöl möppunnar, og á hann er skrifað ártal eða eitthvað annað sem auðkennir þessa möppu frá annarri möppu eða öðrum möppum svo möppueigandinn viti nákvæmlega hvað er í þessari möppu þegar hann ber hana augum. Stundum er líka svæði á kili möppunnar sem ætlaður er til merkingar, til dæmis á samanbrjótannlegum pappamöppum, og þá þarf ekki miðann en á sumum möppum er líka plastræma á kili hennar þar sem möppueigandi smeygir pappírsræmu sem að er búið að merkja á tilhlýðilegan hátt og það má líka skipta miðanum út fyrir annan miða ef að eigandinn vill breyta virkni möppunnar.

Gögn eru í auknum mæli geymd í tölvumöppum, þ.e. stafrænum gögnum, sem að hægt er að prenta út svo að hægt sé að kynna sér þau og síðan má koma þeim fyrir í hefðbundinni merktri möppu.

## Frægar möppur
Josef Fritzl notaði möppu við réttarhöldin yfir sér til að fela sig fyrir fólki.. Stærsta mappa heims var búin til í Las Vegas, Bandaríkjunum, af Impact Enterprises. Sú mappa er 113 cm á breidd x 155 cm á hæð og er í Heimsmetabók Guinness.

## Möppur í dægurmenningu
Hljómsveitin Bandaríska Bedford Drive samdi lag um möppur sem heitir 3 Ring Binder Circus en í því lagi er mappan látin merkja möppu kærleikans, sem er ást tveggja einstaklinga í sambandi, tilvísun í möppur í textanum útlegst á íslensku: Þú og ég erum í þriggja þvinga möppu sirkús..

## Tilvísanir
Đồng Hới

**Đồng Hới** er sveitarfélag í sýslunni Quang Binh í héraðinu Bac Trung Bo í Víetnam. Íbúar voru 103.988 árið 2006. Donghoiflugvöllur er 6 kílómetrum fyrir norðan sveitarfélagið.
Nudd

**Nudd** er það að nudda líkamann til heilsubótar, og er til dæmis lækningaraðferð við gigt, streitu, gegn bakeymslum eða til flýta lækningu íþróttameiðsla. 

## Tenglar
* ''Nokkrir fróðleiksmolar um nudd''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
Kambeðla

**Kambeðla** eða *Stegosaurus* var risaeðla sem uppi var á síðari hluta Júratímabilsins, fyrir um 145-150 milljónum ára. 

Kambeðlan hafði plötur á baki sem mynduðu tvær raðir af kömbum og er nafnið dregið af því. Ekki er fullvíst hvaða tilgangi kambarnir gegndu en líklegast er talið að þeir hafi annars vegar verið varnartæki og hins vegar hafi eðlan notað þá til að tempra líkamshita sinn. Á halanum hafði hún fjóra hvassa gadda sem hún gat notað sér til varnar með því að slá halanum til.

Kambeðlan var stórvaxin, gat orðið allt að 9 metrar á lengd, 4-5 metrar á hæð og um 4,5 tonn á þyngd. Heilabú hennar var hins vegar mjög lítið; heilinn var á stærð við valhnetu, 3 sentímetrar á lengd og um 75 grömm. Kambeðlan var jurtaæta og hefur líklega helst lifað á burknum, köngulpálmum og mosa. Kambeðlan var útbreidd í Norður-Ameríku en menjar um hana hafa einnig fundist í Evrópu.
Tungnahryggsjökull

**Tungnahryggsjökull** er stærsti jökull á  Tröllaskaga og situr hátt innst í afdölum Kolbeinsdals. Hann myndar ekki samfellda hjarnbreiðu  því hann er  klofinn í tvennt af Tungnahrygg en hryggurinn skilur Austur- og Vesturdal Kolbeinsdals að. Vestari jökullinn er 6,3 km2 og tengist Barkárdalsjökli í Hólamannaskarði. Eystri jökullinn er rúmlega 4,8 km2 og nær skækill af honum suður yfir skörðin til Barkárdals. Upp af jöklinum gnæfa háir hnjúkar 1300-1400 m háir (ef farið er eftir Herforingjaráðskortunum en nokkru hærri ef farið er eftir AMS og DMA kortunum). Upp af jöklinum að vestan rís Múrinn mikli, samfelldur klettaveggur  undir efstu brúnum margra kílómetra langur.

## Fjallvegir
Um Tungnahryggsjökul eru gamlir fjallvegir sem farnir hafa verið frá aldaöðli milli byggða. Þetta eru annarsvegar Hólamannavegur eða Hólamannaskarð og hins vegar Tungnahryggsleið. Báðar leiðir hefjast við Baugasel í Barkárdal og enda á Hólum í Hjaltadal.

Ef farinn er Hólamannavegur er farið upp úr dalbotni Barkárdals og upp á Barkárdalsjökul. Þaðan er haldið um Hólamannaskarð. Þar tengist Barkárdalsjökull Tugnahryggsjökli vestari. Gengið er áfram á jökli undir dökkum hamraveggnum Múrsins og farið niður í botn Víðinessdals. Leiðin er auðrötuð því klettaveggurinn varðar veginn. Hún er skemmri en aðrir fjallvegir úr Hörgárdal til Hóla en torfærari og lengri á háfjöllum og talin ófær hestum. Gæta þarf að sér gagnvart jökulsprungum. Fyrr á tímum var þessi leið tíðfarin. 

Tungnahryggsleið (stundum nefnd Tungnahryggsjökull) liggur frá Baugaseli í Barkárdal inn undir dalbotn. Þar er mjór hryggur, Tungnahryggur, sem liggur upp norðurhlíð dalsins. Um hann brött en góð gönguleið. Farið er upp í skarðið austan við Eiríkshnjúk. Þar er komið upp á jökulinn sjálfan. Síðan er gengið eftir jöklinum niður með Leiðarhnjúkum og niður í Kolbeinsdal. Þessi leið var jafnan heldur fáfarin. 

## Tungnahryggsskáli
Á Tungnahryggsjökli er Tungnahryggsskáli. Hann var reistur 1982 og stendur vestan í Tungnahrygg, milli austur- og vesturjökulsins. Hann er í um 1200 m y.s. og standa ekki aðrir skálar hærra nema þeir sem Jöklarannsóknafélag Íslands hefur byggt á Vatnajökli og Langjökli. Skálinn er góður viðkomustaður fyrir þá sem fara Hólamannaveg eða Tungnahryggsleið enda er hann miðja vegu á milli þeirra á jöklinum. Hann er einnig vinsæll áningarstaður vélsleðamanna.

## Sagan
Tungnahryggsjökull er ekki nefndur í fornritum. Hans er fyrst getið í Ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar en þar er sagt að hann sé oft farinn milli sveita í Skagafirði og Eyjafirði.

## Tengt efni
*Jöklar á Tröllaskaga

## Heimildir
* Ferðafélag Íslands. Árbók 1990. Fjalllendi Eyjafjarðar að vestanverðu.
Dögg Pálsdóttir

**Dögg Pálsdóttir** (fædd í Reykjavík 2. ágúst 1956) er lögfræðingur hjá Læknafélagi Íslands. 

## Stjórnmálaþáttaka
Dögg varð fyrsti varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík suður eftir Alþingiskosningarnar árið 2007. Hún tók tvívegis sæti á Alþingi veturinn 2007 – 2008. Hún lenti í 6 sæti í prófkjörinu árið 2009 í Reykjavíkurkjördæmi suður. 

## Fjárfestingafélagið Insolidum
Fjárfestingafélagið Insolidum, sem var í eigu Daggar og sonar hennar, Páls Ágústs Ólafssonar, varð gjaldþrota og dæmt í Hérðasdómi og hæstarétti til að greiða Saga Capital tæpar 300 miljónir króna. Snérist málið um lán sem In­solidum tók hjá Saga Capital í júlí 2007 til kaupa á stofn­fjár­bréfum í SPRON. Bank­inn gjald­felldi lánið og setti í inn­heimtu þar sem eig­end­ur In­solidum gátu ekki reytt fram frek­ari trygg­ing­ar fyr­ir því eft­ir að stofn­fjár­bréf­in í SPRON féllu allverulega í verði.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Bloggsíða Daggar
Mappa

**Mappa** getur átt við eftirfarandi:
* bréfamöppu, möpputegund sem heldur laus blöð
* möppu í skráakerfi tölvu
Ólafur Þór Hauksson

**Ólafur Þór Hauksson** (10. mars 1964) er íslenskur lögfræðingur og héraðssaksóknari. Áður starfaði hann sem sýslumaður á Akranesi og sem sérstakur saksóknari í kjölfar Bankahrunsins 2008.

## Störf Ólafs sem sérstakur saksóknari
Þann 13. janúar 2009 réð Björn Bjarnason, þáverandi dóms- og kirkjumálaráðherra, að höfðu samráði við fulltrúa allra þingflokka í allsherjarnefnd Alþingis, Ólaf sem sérstakan saksóknara í kjölfar bankahrunsins 2008. Ólafur veitti forstöðu rannsóknar- og saksóknaraembætti sem rannsakaði grun um refsiverða háttsemi í aðdraganda, tengslum við og kjölfar bankahrunsins, hvort sem það tengdist starfsemi fjármálafyrirtækja, annarra lögaðila eða einstaklinga, og eftir atvikum var ætlað að fylgja rannsókn eftir með saksókn. 

## Tengt efni
* Sérstakur saksóknari

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Ólafur Þór Hauksson verður sérstakur saksóknari''; af Mbl.is
* ''Ólafur Þór Hauksson verður sérstakur saksóknari''; af Vb.is
* ''Sláum skjaldborg um saksóknarann''; af Eyjunni.is
* ''Viðtal við Ólaf Þór varðandi frumkvæði í rannsóknum''; RÚV.is 
* ''Inn á hamfarasvæðið''; pdf-skjal; af mbl.is
ISO 216

**ISO 216** er alþjóðlegur staðall fyrir pappírsstærðir sem er í notkun í flestum löndum heims í dag. Staðallinn skilgreinir "A" og "B" pappírsstærðaraðir, þar á meðal A4 stærðina sem er algengust í heiminum í dag. Staðallinn er grundvallaður á þýska DIN 476-staðlinum frá 1922. ISO 216 er með tveimur sniðhlutföllum: A og B. Þó er C staðallinn, sem skilgreindur er samkvæmt ISO 269 staðlinum oft nefndur með A og B stærðunum (C er staðall fyrir umslög). 

ISO 216 og ISO 269 staðlarnir hafa báðir sama myndhlutfall, þ.e. 1:\sqrt{2}. Þetta hlutfall hefur ISO 217 staðallinn líka. Þetta hlutfall á milli hliðalengda hefur þann einstaka eiginleika að þegar blað er klippt eða brotið saman til helminga hafa helmingarnir sama myndhlutfall. Hver ISO 216 pappírsstærð hefur því helming flatarmáls næstu stærðar fyrir ofan.

## A-röð
Pappír sem er með stærð í A-röðinni hefur myndhlutfall af 1:\sqrt{2} \approx 1.414 sem er þó námundað að næsta millímetra. A0 hefur flatarmál sem samsvarar einum fermetra. Stærðin sem er oftast notuð er A4 (210 × 297 mm). Til samanburðar er A4 6mm mjórri og 18 mm lengri en „Letter“ (216 × 279 mm) pappírsstærðin sem er notuð í Bandaríkjunum.

Rúmfræðileg ástæða þess að nota myndhlutfall sem byggist á kvaðratrótinni af tveimur er til þess að viðhalda myndhlutfalli hvers ferhyrnings sem kemur á eftir því að brjóta A-raðar blað í tvennt samhliða langhliðinni. 

Formúlan til þess að finna lengd langhliðar An í metrum án þess að námunda er því an=2(1-2n)/4 og fyrir lengd skammhliðar an=2(-1-2n)/4. Svo pappírsstærðin An hefur því stærðarhlutföllin an×an+1.

Nákvæma stærð í millímetrum má því finna með formúlunum an=(1000/(2(2n-1)/4)+0,2 fyrir langhliðina og an=(1000/(2(2n+1)/4)+0,2 fyrir styttri hliðina.

Þá má einnig finna n númer An pappírs með formúlunni n=(4log2(an+1)-1)/-2, þar sem an+1 er lengd lengri hliðar pappírsins í metrum. Þetta má yfirfæra yfir á styttri hliðina og þá nota formúluna n=(4log2(an)+1)/2 þar sem an er lengd styttri hliðarinnar í metrum.

Formúla fyrir flatarmál blaðs í A-röðinni er því F=2-n og ummál U=2(3-2n)/4(1+√2).

## Allar stærðir
Vændi

**Vændi** nefnast þau viðskipti þegar einhver leyfir öðrum einstaklingi að eiga við sig kynmök gegn gjaldi. Vændi er einnig haft um skipulagða atvinnustarfsemi þar sem melludólgur (eða hórmangari) lifir á því að selja aðgang að líkama skjólstæðinga sinna, og veita þeim einhverskonar vernd og/eða húsnæði í staðinn. 

Árið 2009 var hegningarlögum á Íslandi breytt og tók landið upp kerfi líkt og þekktist í Svíþjóð og Noregi þar sem ekki er refsivert að selja vændi, en refsivert er að kaupa vændi. 

## Tengt efni
* Klámvæðing
* Símavændi

## Heimildir
Eygló Harðardóttir (stjórnmálamaður)

**Eygló Þóra Harðardóttir** (fædd 12. desember 1972 í Reykjavík) er íslenskur fyrrum þingmaður og fyrrum félags- og húsnæðismálaráðherra. Eygló bauð sig fyrst fram til Alþingis árið 2007 og var varaþingmaður Framsóknarflokksins í Suðurkjördæmi þar til Guðni Ágústsson sagði af sér þingmennsku. Í janúar 2009 var hún kjörin ritari flokksins og hefur gegnt þeirri stöðu síðan og skipaði hún annað sæti á lista flokksins í þingkosningunum 2009. Árið 2013 varð hún oddviti Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi og var í kjölfar þingkosninga skipuð félags- og húsnæðismálaráðherra í ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar.    

## Ævi
Eygló fæddist 12. desember 1972 í Reykjavík og eru foreldrar hennar Svanborg Óskarsdóttir og Hörður Rögnvaldsson. Móðir Eyglóar var aðeins 16. ára gömul þegar hún átti hana og bjuggu þær í kjallaraíbúð hjá foreldrum hennar í Hlíðahverfi fyrstu árin á meðan Svanborg lauk stúdentsprófi og fór í kennaranám. Megnið af æskunni bjó Eygló í Breiðholti þar sem hún gekk í Breiðholtsskóla og lauk stúdentsprófi frá Fjölbrautaskólanum í Breiðholti árið 1992. Hún lauk Fil.kand prófi í listasögu frá Stokkhólmsháskóla árið 2000 og stundaði framhaldsnám í viðskiptafræði við  Háskóla Íslands frá 2007. Eygló er búsett í Mosfellsbæ og er gift Sigurði E. Vilhelmssyni, en saman eiga þau tvö börn.

## Þingstörf
Eygló sat á Alþingi fyrir Suðurkjördæmi frá nóvember 2008.  Hún tók sæti á Alþingi fyrir hönd Framsóknarflokksins þegar Guðni Ágústsson fyrrverandi formaður flokksins sagði af sér þingmennsku. Fyrir Alþingiskosningarnar 2009 skipaði hún annað sæti á lista Framsóknarflokksins í Suðurkjördæmi og var 7. þingmaður kjördæmisins.

Eygló sat í heilbrigðisnefnd, iðnaðarnefnd og umhverfisnefnd Alþingis árin 2008-2009.  Hún sat í menntamálanefnd og viðskiptanefnd árin 2009-2011 og allsherjar- og menntamálanefnd árið 2011.  Á árunum 2009-2010 sat hún í þingmannefnd  til að fjalla um skýrslu Rannsóknarnefndar Alþingis. Eygló var formaður verðtrygginganefndar efnahags- og viðskiptaráðherra , en nefndin hafði það hlutverk að leita leiða til að draga úr vægi verðtryggingar. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* Æviágrip Alþingis
* Bloggsíða Eyglóar 
* Framsóknarflokkurinn
John Beddington

**John Beddington** (fæddur 1946) er vísindalegur ráðgjafi ríkisstjórnar Bretlands og prófessor í hagnýtri líffræðitölfræði við  Imperial College í London. 
Hann lauk doktorsprófi frá University of Edinburgh árið 1973. Hann er sérfræðingur í hagfræði og líffræði sem tengjast sjálfbærri þróun og endurnýjanlegum auðlindum m.a. hvað varðar fiskveiðistjórnun.

## Tenglar
*[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7951838.stm Viðtal við BBC News 19/3/09]*
Þjóðarblóm

**Þjóðarblóm** er blómtegund sem þjóð hefur annaðhvort valið sér sem einkennisblóm þjóðar sinnar eða hefur orðið einkennistákn þjóðar með ólíkum leiðum, t.d. sem upphafleg prýði á skjaldarmerkjum. 

## Þjóðarblóm hina ýmsu þjóða

* **Kielo** (Dalalilja) - Finnland - (fræðiheiti: *Convallaria majalis*) 
* **Edelweiss** (Alpafífill) - Austurríki (og Alpanna) (fræðiheiti: *Leontopodium alpinum*)
* **Fleur-de-lis** (rússaíris) - Frakkland - Stundum einnig nefnd Franska liljan. 
* Holtasóley - Ísland - (fræðiheiti: *Dryas octopetala*)
* **Linnea** (Lotklukka) - Svíþjóð (fræðiheiti: *Linnea borealis*) 
* **Shamrock** (Súrsmæra) - Írland (írska: *seamair bhán*) 
* **Tudor rose** (Túdorrós) - England
* **Thistle** (Þistill) - Skotland

## Tenglar
* ''Þjóðarblóm''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
Hornafræði

**Hornafræði** er svið innan flatarmálsfræði og stærðfræðinnar sem fjallar um þríhyrninga. Hornafræðin fjallar um tengslin milli hliða og horna þríhyrninga.

Til eru nokkur hornaföll, þau heita sínus, kósínus, tangens, kótangens, sekant og kósekant. 

Hornafallareglur:

:\sin(x\pm y) = \sin x\cos y \pm \cos x\sin y \,
:\cos(x\pm y) = \cos x\cos y \pm \sin x\sin y \,

Og ...

:\sin^2 x + \cos^2 x = 1\,
:\sin \left(2x\right) = 2  \sin x   \cos x \,
:\cos \left(2x\right) = \cos^2 x  - \sin^2 x \,
:\tan^2 x = \sec^2 x - 1 \,

## Tengt efni

* Hornafall
Svín (aðgreining)

**Svín** getur átt við:

* Húsdýrið svín
*Villisvín
*Svínaættkvíslina, sem inniheldur m.a. svín og villisvín
*Svínaættina, sem inniheldur m.a. svín, villisvín og vörtusvín

## Sjá einnig

* Svínaflensa
* Svínhvalir
Jón Nordal

**Jón Nordal** (fæddur 6. mars 1926, dáinn 5. desember 2024) var íslenskt tónskáld og píanóleikari. 

Jón var sonur hjónanna Ólafar og Sigurðar Nordals. Hann stundaði nám í Tónlistarskólanum í Reykjavík, m.a. undir handleiðslu Árna Kristjánssonar píanóleikara og Jóns Þórarinssonar tónskálds, sem áður var nemandi og aðstoðarmaður Paul Hindemiths; útskrifaðist sem píanóleikari árið 1948 og ári síðar í tónsmíðum. Þaðan lá leiðin til Zurich, þar sem hann stundaði nám á árunum milli 1949 og 1951 hjá þeim Willy Burkhard í tónsmíðum og Walter Frey í píanóleik. Hann dvaldi í útlöndum til ársins 1957, í Kaupmannahöfn, París og Róm og sótti sumarnámskeið í nútímatónlist í Darmstadt þar sem hann hitti meðal annars helstu framúrstefnumenn síns tíma, svo sem Stockhausen, Nono, Maderna og Ligeti og varð auk. þess fyrir miklum áhrifum af tónlist Antons Weberns. Þegar hann var kominn heim hóf hann störf hjá sínum gamla skóla sem kennari og varð skólastjóri árið 1959. Jón Nordal var einn af stofnendum Musica Nova og fyrsti formaður þess.
 
Jón vakti fyrst athygli á sér sem tónskáld með fiðluverkinu „Systur í Garðshorni“, sem flutt var á listamannaþinginu 1945. Síðan með hljómsveitarverkinu „Concerto grosso“ (1950). Ennfremur með konsert fyrir píanó og hljómsveit, sem flutt var í fyrsta sinn í Þjóðleikhúsinu 10. desember 1957, og lék þá höfundurinn sjálfur píanóhlutverkið með Sinfóníuhljómsveit Íslands, sem Wilhelm Schleuning, ríkishljómsveitarstjóri í Dresden stjórnaði sem gestur. Píanókonsertinn er frábrugðinn píanókonsertum í klassískum stíl að því leyti að mjög er dregið úr forustuhlutverki einleikshljóðfærisins. Konsertinn er í einum þætti og er veigamikið tónverk. Af öðrum tónsmíðum eftir hann, sem Sinfóníuhljómsveit Íslands hefur flutt, er „Sinfonietta seriosa“ (Bjarkamál), ennfremur hljómsveitarverkið *Brotaspil* og Adagio fyrir flautu, hörpu og strengjasveit. Karlakórslög eftir Jón, sem „Fóstbræður“ hafa sungið, hafa vakið verðskuldaða athygli. Í stuttu máli, þá hefur Jón samið hljómsveitarverk, kammermúsíkverk, einleiksverk fyrir píanó, fiðlu, karlakórlög og einsöngslög. Sem tónskáld er hann sjálfstæður og sérkennilegur, er í snertingu við þær hræringar sem eru í nútímanum og hefur fullkomið vald á tónsmíðatækni. 

Jón kom opinberlega fram með Sinfóníuhljómsveit Íslands í verkum eftir sjálfan sig og önnur tónskáld.

## Heimildir
* 
* Einnig efni úr; Jón Nordal, Portrait. Geisladiskur gefinn út af ITM
Páll Hreinsson

**Páll Hreinsson** (fæddur 20. febrúar 1963) er núverandi forseti EFTA-dómstólsins í Lúxemborg. Hann var áður dómari við Hæstarétt Íslands og prófessor við Háskóla Íslands.

## Menntun
Páll lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð 1983 og embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands 1988. Hann stundaði framhaldsnám í stjórnsýslurétti og stjórnsýslufræðum við Kaupmannahafnarháskóla 1990-1991 og lauk doktorsprófi (dr. juris) frá Háskóla Íslands 5. febrúar 2005.

## Starfsferill
Páll var fulltrúi yfirborgardómarans í Reykjavík árin 1988 til 1991 og aðstoðarmaður umboðsmanns Alþingis frá árinu 1991 til 1998. Páll var skipaður formaður tölvunefndar 1. september 1999, var formaður stjórnar Persónuverndar frá júlí 2001 til ársins 2011 og formaður úrskurðarnefndar um upplýsingamál 2005 til 2007. Árið 1996 var hann skipaður aðjúnkt við lagadeild Háskóla Íslands og í ágúst 1999 var hann ráðinn prófessor við sömu deild. Hann var varaforseti lagadeildarinnar frá 1. júlí 2002 til 30. júní 2005 og forseti hennar 1. júlí 2005 til 1. september 2007, er hann var skipaður hæstaréttardómari. Í desember 2008 var Páll skipaður formaður Rannsóknarnefndar Alþingis samkvæmt lögum nr. 142/2008, um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdum atburðum, og var í leyfi frá störfum hæstaréttardómara meðan nefndin starfaði. Hann tók aftur sæti í Hæstarétti 1. júlí 2010. Hann hefur starfað sem dómari við EFTA-dómstólinn í Lúxemborg frá 15. september 2011. Þann 14. nóvember 2017 var Páll kjörinn forseti EFTA-dómstólsins frá 1. janúar 2018 til 31. desember 2020. 

Páll er afkastamikill fræðimaður á sviði lögfræði og eftir hann liggja mörg grundvallarrit í íslenskum rétti. Ber þar hæst doktorsritgerð hans Hæfisreglur stjórnsýslulaga sem er eitt hið viðamesta verk sinnar tegundar sem gefið hefur verið út á Íslandi. Páll hefur skrifað 13 fræðibækur og 43 fræðigreinar á hinum ýmsu sviðum lögfræðinnar, bæði á íslensku og ensku, einkum á sviði stjórnsýslu-, stjórnskipunar- og kröfuréttar.
## Heimildir
Tryggvi Gunnarsson (umboðsmaður Alþingis)

**Tryggvi Gunnarsson** (fæddur 10. júní 1955) er fyrrum umboðsmaður Alþingis og var skipaður í nefnd um bankahrunið árið 2008. Hann lauk störfum þann 1. maí 2021.

## Tenglar
* ''Skipan rannsóknarnefndar Alþingis''; af Rannsóknarnefnd.is

## Tilvísanir
Sigríður Benediktsdóttir

**Sigríður Benediktsdóttir** (fædd 26. apríl 1972) er kennari og aðstoðarmaður deildarforseta (*associate chair*) við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Hún var skipuð í rannsóknarnefnd Alþingis um bankahrunið árið 2008. Auk hennar eru þeir Páll Hreinsson, hæstaréttadómari og Tryggvi Gunnarsson, umboðsmaður Alþingis í nefndinni. 

Sigríður lauk doktorsprófi í hagfræði frá Yale-háskóla árið 2005.

## Tenglar
* ''Skipan rannsóknarnefndar Alþingis''; af Rannsóknarnefnd.is
* ''Doktorspróf í hagfræði''; grein í Morgunblaðinu 2005
;Erlendir
* Q&A | Iceland seeks help of Yale professor
Tristan da Cunha

**Tristan da Cunha** er lítill eldvirkur eyjaklasi í suðurhluta Atlantshafsins. Eyjarnar eru afskekktasti eyjaklasi í heimi þar sem búið er að staðaldri, og stundum nefndar: „einmanalegasta eyja í heimi“ og er þá átt við stærstu eyjuna sem er sú eina sem er í byggð. Tristan da Cunha er í 2816 km frá Suður Afríku og 3360 km frá Suður-Ameríku. Eyjarnar lúta breskum lögum og eru í stjórnsýslusambandi við Sankti Helenu sem er hjálenda Bretlands, 2430 km norðar. 

Eyjaklasinn skiptist í grófum dráttum í fjórar eyjar: *Tristan da Cunha* sem er 98 km² og nokkrar óbyggðar eyjar, Eyna ókleifu (*Inaccessible Island*) og Næturgalaeyjar (*Nightingale Islands*). Gough-eyja (*Gough Island*), sem er 91 km², og liggur 395 km suðaustur af aðaleyjunni, telst einnig til eyjaklasans. 

Eyjarnar heita eftir portúgölskum sjóliðsforingja, sem fann þær árið 1506. Höfuðborg Tristan da Cunha nefnist Edinborg sjö heimshafa (*Edinburgh of the Seven Seas*), en heimamenn nefna hana einfaldlega *The Settlement* („Byggðina“). 

## Eldgos og brottflutningur
Í október 1961 gaus eldfjallið á Tristan da Cunha með þeim afleiðingum að eyjarskeggjar, alls 284 talsins, urðu að yfirgefa eyjuna og voru fluttir til Bretlands. Hið konunglega breska vísindafélag komst að þeirri niðurstöðu í lok goss, eftir rækilega athugun, að eyjan væri óbyggileg eftir þetta. Eftir að hafa dvalist í Englandi í 18 mánuði efndu íbúarnir til kosninga og ákváðu með 148 atkvæðum gegn 5 að snúa aftur til Tristan da Cunha. Þeir 5 sem höfðu verið á móti því að snúa aftur gerðu það þó brátt líka og aðeins sjö ungar stúlkur í hópnum fundu sér maka og sneru aldrei aftur. 

## Tenglar
* ''Til fundar við 20. öldina''; grein í Morgunblaðinu 1961
* ''Tristan da Cunha''; grein í Morgunblaðinu 1968
Kangxi

**Kangxi** (kínverska: 康熙帝; pinyin: *Kāngxīdì*; Wade-Giles: *K'ang-hsi-ti*; mansjúríska: *Enkh Amgalan Khaan*, 4. maí, 1654 – 20. desember, 1722) var þriðji keisari Kingveldisins og annar í röð þeirra sem ríkti yfir hinu sögulega Kína. Hann ríkti í 61 ár og er þar með sá keisari Kína sem ríkt hefur lengst og einn af þaulsætnustu þjóðarleiðtogum sögunnar.

Kangxi tók við völdum aðeins sjö ára gamall og framan af var stjórnin í höndum fjögurra fjárhaldsmanna og keisaraekkjunnar Xiaozhuang. Ríkisár Kangxis einkenndust af friði að mestu eftir áratugalangar borgarastyrjaldir. Hann vann sigur á Lénsveldunum þremur, útlagastjórn sjóræningjans Zheng Jing á Tævan og Rússaveldi í norðvestri þar sem Kína stækkaði landamæri sín svo þau náðu yfir það sem í dag nefnist Mongólía.
Shunzhi

**Shunzhi** (kínverska: 順治帝; pinyin: *Shùnzhìdì*; mongólska: *Eyebeer Zasagch Khaan*, 15. mars, 1638 – 5. febrúar, 1661) var annar keisari Kingveldisins og sá fyrsti þeirra sem ríkti yfir hinu sögulega Kína frá 1643 til dauðadags. Hann varð keisari fimm ára gamall við lát föður síns Huang Taiji en stjórnin var í höndum tveggja fjárhaldsmanna, Dorgon og Jirgalang, auk móður Shunzhis, keisaraekkjunnar Xiaozhuang. Ári eftir að hann tók við völdum náði her Kingveldisins Beijing á sitt vald og lýsti því yfir að það ríkti yfir Kína sem lögmætur arftaki Mingveldisins. Andspyrna hélt þó áfram til 1662 þegar Zhu Youlang, síðasti keisari Mingveldisins, lést.
Hannah Montana

**Hannah Montana** eru sjónvarpsþættir fyrir börn og unglinga sem Disney-sjónvarpsstöðin í Bandaríkjunum framleiðir. Þættirnir, sem hófu göngu sína 24. mars 2006, hafa unnið til Emmy-verðlauna.

Miley Cyrus leikur aðalhlutverkið (Miley Stewart/Hönnuh Montana) en þegar hún var 12 ára fór hún í prufur hjá Disney og sögðu þeir hana of unga til að leika í þáttunum. Þegar hún byrjaði komu hæfileikar hennar hins vegar í ljós og hún fékk hlutverkið. Hún fékk föður sinn í prufur líka og hann fékk hlutverk sem faðir Hönnuh í þáttunum. Fjórða og síðasta þáttaröðin heitir Hannah montana forever. Sýningum lauk á fjórðu þáttaröðinni 2010.
Moskítóflugur

**Moskítóflugur** eða **stungumý** (fræðiheiti: *Culicidae*) eru algeng ætt skordýra af ættbálki tvívængja sem lifa víða um heim. Til ættarinnar teljast um 3500 tegundir. Nafnið kemur úr spænsku, *mosca* „fluga“ með smækkunarendingunni *-ito* og merkir því „smáfluga“. Moskítóflugur hafa grannan liðskiptan búk, eitt vængjapar, sex langar og grannar lappir, og mjög ílanga munnlimi sem þær nota til að stinga og sjúga með. Allar moskítóflugur nærast á blómasafa, en kvendýr margra tegunda hafa sérhæft sig í að sjúga blóð. Tegundafjölbreytni moskítóflugna kom til á krítartímabilinu. Þróunarlíffræðingar hafa lýst moskítóflugum sem örrándýrum sem lifa sníkjulífi á stærri dýrum með því að sjúga úr þeim blóð án þess að drepa þau. Snýkjudýrafræðingar líta hins vegar á moskítóflugur sem smitbera sem flytja frumdýr, bakteríur og veirur milli hýsla. 

Lífsferill moskítóflugna hefst með því að kvendýrið verpir frjóvguðum eggjum í stillt vatn. Úr eggjunum klekjast svo lirfur sem myndbreytast í púpur. Bæði lirfur og púpur þurfa loft úr andrúmsloftinu. Þær sækja það með röri sem þær stinga upp úr vatnsyfirborðinu. Lirfur moskítóflugna eru mikilvæg fæða fyrir mörg vatnadýr, eins og gyðlur drekaflugna, fiska og suma fugla. Púpan þroskast svo í fullorðna flugu sem skríður upp úr hamnum upp á yfirborð vatnsins. Allt ferlið getur tekið frá nokkrum dögum upp í mánuð. Karldýrin sverma í ljósaskiptunum og makast við kvendýr sem fljúga inn í sverminn. Hjá þeim tegundum sem sjúga blóð, finnur kvendýrið hýsil og sýgur úr honum blóð. Hún hvílist svo í 2-3 daga til að melta blóðið og gefa eggjunum færi á að þroskast áður en hún verpir. Moskítóflugur nýta sér blóð úr mörgum tegundum hryggdýra og sumum hryggleysingjum, aðallega öðrum liðdýrum.

Munnvatn moskítóflugna berst í hýsilinn þegar hún sýgur blóð og getur valdið útbrotum með kláða. Moskítóflugan getur fengið í sig sýkla sem hún flytur svo til næsta hýsils sem hún sýgur úr blóð. Meðal sjúkdóma sem moskítóflugur bera eru malaría, þráðormasýki, mýgulusótt og beinbrunasótt. Helstu tegundir sem bera sýkla milli manna, eru *[[Anopheles gambiae]]* sem getur borið malaríu í hitabeltinu, og *[[Aedes aegypti]]* sem hefur dreifst víða um heim og getur borið mýgulusótt.

Moskítóflugur er að finna nánast um allan heim, þótt flestar tegundir lifi í hitabeltinu og á hlýtempruðum svæðum. Moskítóflugur er til dæmis að finna á Grænlandi, í Norður-Noregi og Skotlandi. Moskítóflugur hafa ekki lifað af á Íslandi, þótt flækingar hafi oft fundist. Hugsanlega er umhleypingum í veðri um að kenna. Sumir telja þó að landnám moskítóflugna á Íslandi sé aðeins tímaspursmál. Önnur lönd þar sem engar moskítóflugur er að finna eru Færeyjar, Tristan da Cunha, Falklandseyjar og Suðurskautslandið.

## Neðanmálsgreinar

## Tenglar
* Journal of the European Mosquito Control Association
Arabískt letur

**Arabískt letur** er skrifmál sem er notað til að skrifa ýmis tungumál í Asíu og Afríku, svo sem arabísku, farsí og úrdú. Það er næstútbreiddasta letur heims á eftir því latneska.

Arabíska stafrófið var fyrst notað til að skrifa texta á arabísku, meðal annars Kóraninn, trúarrit íslamstrúar. Arabíska stafrófið breiddist út með múhammeðstrú. Þegar arabíska stafrófið var tekið til þess að skrifa önnur tungumál en arabísku voru ýmsir nýir stafir teknir inn eftir þörfum.

Arabískt letur er skrifað frá hægri til vinstri, með tengiskrift, og það inniheldur 28 grunnstafi (arabíska stafrófið). Það er skilgreint sem abdsjad vegna þess að stuttir sérhljóðar eru sjaldnast skrifaðir.

## Arabíska stafrófið
Arabíska stafrófið hefur 28 bókstafi. Önnur tungumál sem tekið hafa upp sama letur hafa bætt við aukastöfum og breytt hljóðum þeirra lítilega. 

Bókstafir hafa mismunandi útlit eftir því hvaða stafir koma á undan og á eftir. Sumir stafir tengjast aldrei öðrum megin.

## Stílbrigði
Arabíska letrið hefur mörg mismunandi stílbrigði, þar á meðal:
* naskh, langalgengasta prentletrið.
* nastaʿlīq, hallandi skrautskrift. Algengt í Pakistan.
* shahmukhi
* ruq'ah, thuluth
* kufi, mjög stílfært letur með þykkum, beinum línum. Algengt í opinberum nöfnum og fyrirsögnum.
* sini
* hijazi
* Diwani, mjög listileg skraustkrift, upprunalega notuð við hirð Tyrkjaveldis.
Kínverskir stafir

**Kínverskir stafir** eða **Han-stafir** eru myndletur sem notað er til þess að skrifa kínversku.

Fjöldi kínverskra stafa er um 47 þúsund en stór hluti þeirra er sjaldan notaður. Kannanir í Kína benda til þess að til þess að vera læs á kínversku þurfi maður að þekkja milli þrjú og fjögur þúsund stafi.

Enda þótt skrifa megi orð með einum kínverskum staf þarf í flestum tilvikum tvo eða þrjá stafi til að tákna hvert orð. Það er vegna þess að í myndletrinu táknar hver mynd orðstofn eða rót.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
*
Náttúra

**Náttúra** er í víðum skilningi efnisheimurinn og þau lögmál sem um hann gilda. Oftast er þó náttúra skilgreind sem andstæða þess sem er manngert; þá teljast til dæmis stöðuvötn og goshverir, fjöll og skógar til náttúrunnar en ekki vegir, brýr og önnur mannvirki. Einnig getur orðið „náttúra“ vísað til plöntu- og dýralífs.

Orðið „náttúra“ er komið úr latínu (*natura*) sem í grunninn merkir *meðfæddur eiginleiki*, *ásköpuð tilhneiging* eða *fæðing*. Latneska orðið var notað til að þýða forngríska orðið *fysis* (φύσις), sem í upphafi merkti tilurð (*genesis*) hluta, endanlegar efnislegar uppsprettur (*arke*) þeirra eða áskapaða eiginleika jurta og dýra og jafnvel annarra hluta.

## Tengt efni
* Náttúruauðlind
* Náttúruvernd
* Náttúruvísindi
* Umhverfisfræði

## Tenglar
Búnaðarbálkur (Eggert Ólafsson)

**Búnaðarbálkur** er 160 erinda kvæði  sem Eggert Ólafsson orti á 18. öld. Það tilheyrir upplýsingaröldinni og er hugsað sem leiðbeiningar um búskaparhætti og tileinkaði Eggert mági sínum, séra Birni Halldórssyni í Sauðlauksdal verkið.

## Kvæðið skiptist í þrjá hluta
### Fyrsti hluti
Fyrsti hlutinn nefnist Eymdaróður og þar lýsir Eggert dökkum hliðum þjóðlífs, sakar fólk sinnar samtíðar um heimsku í stað visku og gagnrýnir hjátrú og fáfræði. Í Eymdaróði er lýst drungalegu lífi hjá hjátrúarfullum og lötum bónda. Notar Eggert óspart orð eins og myrkur og þoka um líf hans. Eggert hvetur til að á heimilum sé guðrækni í hávegum höfð og að húslestrar séu stundaðir ásamt sálmasöng. 

### Annar hluti
Annar hluti kallast Náttúrulyst og fjallar um ungan mann sem stofnar bóndabýli og hvernig fyrstu árin séu fátækleg og erfið uppdráttar og hvernig vinnan göfgar manninn. 

### Þriðji hluti
Þriðji hlutinn ber nafnið Munaðardæla og er þar fjallað um hve gott það sé að koma heim þar sem vinnukona hans tekur á móti honum ásamt börnum hans, hvernig hún skuli hafa þau til og hugsa um búið, hve mikið þau sakni hvers annars.
Kynmök

**Kynmök** eru kynlífsathöfn þar sem æxlunarfæri karldýrs eru sett inn í æxlunarfæri kvendýrs. Með kynmökum frjóvgar karldýrið kvendýrið og þannig fjölga þau sér. Kynmök manna eru einnig nefnd *samfarir*. Manneskjur hafa gjarnan samfarir ánægjunnar vegna. 

## Tenglar
* 

## Neðanmálsgreinar
Dagný (Sönglag)

**Dagný** er lag eftir Sigfús Halldórsson við samnefnt kvæði eftir Tómas Guðmundsson. Það er stundum nefnt eftir upphafsorðum kvæðisins: „Er sumarið kom yfir sæinn“.
Kerberos

**Kerberos** (á forngrísku: ) var í grískri goðafræði þríhöfða hundur sem gætti inngangs að Hadesarheimi. Í sumum heimildum er hann sagður hafa haft 50 höfuð. Hann hleypti öllum inn en engum út. Kerberosi bregður víða fyrir í forngrískum og latneskum bókmenntum.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar

*
Apollon

**Apollon** (á forngrísku **) var guð í grískri goðafræði og einn af Ólympsguðunum tólf. Rómverjar tóku snemma upp dýrkun á Apolloni frá Grikkjum og kölluðu Apollo. 

Apollon var guð spásagna og sannleikans, tónlistar og kveðskapar, ljóss og lækninga. Stundum var hann álitill sólarguð, ekki síst á helleníska tímanum. Apollon var sonur Seifs og Letóar og tvíburabróðir veiðigyðjunnar Artemisar. Boginn var táknmynd þeirra beggja en Apollon var stundum álitinn guð bogfiminnar.

Apolloni var helguð véfrétt í Delfí þar sem hann var einkum dýrkaður sem spádómsguðinn Apollon. Sem lækningaguð var hann álitinn geta bæði verndað heilsu og læknað og sent sjúkdóma og plágur. Sem guð tónlistar var táknmynd hans lýran sem Hermes bjó til handa honum.

## Tenglar

*
Díonýsos

**Díonýsos** (á forngrísku  eða ) var í grískri goðafræði guð víns, ölvunar, frjósemi og innblásturs. Dýrkun hans er upprunnin í Þrakíu og breiddist þaðan út.

Díonýsos var sonur Seifs og Semele, dóttur Kadmosar konungs, en í sumum heimildum er hann sagður sonur Seifs og Persefónu. Hann þekktist einnig undir nafninu Bakkos (Βάκχος)  og Bakkus í rómverskri goðafræði. Díonýsos var verndarguð leikhússins. Einkennistákn hans er vín, pardus og geithafur.

## Neðanmálsgreinar


## Ítarefni
* Seaford, Richard. *Dionysos* (Oxford: Routledge, 2006).
* Taylor-Perry, Rosemarie. *The God Who Comes: Dionysian Mysteries Revisited* (New York: Algora Press, 2003).

## Tenglar

*
Artemis

**Artemis** (Ἄρτεμις) var forngrísk gyðja. Hún var ein af Ólympsguðunum tólf og naut mikilla vinsælda í Grikklandi hinu forna. Artemis var dóttir Seifs og Letóar og tvíburasystir Apollons. Hún var veiðigyðja og gyðja meydóms og veiða. Rómversk hliðstæða hennar var gyðjan Díana. Frægt hof, Artemisarhofið, var tileinkað Artemis í borginni Efesos og var eitt af sjö undrum veraldar.

## Tenglar

*
Kappakstur

**Kappakstur** er akstursíþrótt sem til er í mörgum afbrigðum. Kappakstur er ein vinsælasta íþróttin sem sýnd er í sjónvarpi.