open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jacques Cousteau

**Jacques-Yves Cousteau** (11. júní 1910 — 25. júní 1997) var franskur sjóliðsforingi, kafari, rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður sem er þekktastur fyrir heimildarmyndir og heimildaþætti sína sem fjalla um hafið og lífríki hafsins. Hann átti þátt í að þróa köfunarlungað, var frumkvöðull á sviði hafverndunar og var meðlimur Frönsku vísindaakademíunnar. Hann var frumkvöðull í notkun neðansjávarkvikmyndavéla og kafbáta. 

Hann gerði sínar fyrstu myndir á stríðsárunum með Marcel Ichac og vakti athygli fyrir myndina *Épaves* þar sem þeir notuðust við frumgerðir köfunarlungans fyrir fríköfun. Eftir stríð var hann fenginn til að setja upp neðansjávarrannsóknarhóp fyrir Franska flotann. Árið 1949 hætti hann störfum hjá flotanum og árið eftir leigði hann skipið *[[Calypso (skip)|Calypso]]* til að nota sem rannsóknarskip. Árið 1953 gaf hann út metsölubókina *[[The Silent World: A Story of Undersea Discovery and Adventure]]* ásamt samstarfsmanni sínum Frédéric Dumas. Þremur árum síðar kom samnefnd heimildarmynd út sem notaðist við neðansjávarmyndatöku í lit. Myndin vann Gullpálmann á Kvikmyndahátíðinni í Cannes.

Í upphafi 7. áratugarins vann Cousteau að verkefni sem gekk út á að skapa neðansjávarbyggð til að lengja þann tíma sem fólk gæti dvalist neðansjávar. Hann gerði sjónvarpsþáttaröðina *[[The Undersea World of Jacques Cousteau]]* í samstarfi við bandarískar sjónvarpsstöðvar. Þættirnir voru sýndir frá 1966 til 1976. Önnur þáttaröð, *[[The Cousteau Odyssey]]*, var sýnd frá 1977 til 1982.

Cousteau lést 1997 úr hjartaáfalli. Hann hafði gifst aftur 1991 og seinni kona hans tók við stjórn samtakanna sem hann hafði stofnað. Síðustu æviár hans stóðu þau í deilum við elsta son Cousteaus og fyrrum samstarfsmann, Jean-Michel Cousteau, vegna notkunar nafnsins. 

Persónuleg kynni þeirra Cousteau voru Ian Fleming innblástur fyrir lýsingar í skáldsögunni *[[Live And Let Die (skáldsaga)|Live And Let Die]]* frá 1954.

Cousteau var innblástur fyrir kvikmyndina *[[The Life Aquatic with Steve Zissou]]* eftir Wes Anderson frá 2004.
Mörgæsaeyjar

**Mörgæsaeyjar** er samheiti yfir nokkrar óbyggðar eyjar og sker sem liggja meðfram strönd Namibíu. Þær mynda ekki landfræðilega heild og teljast því ekki einn eyjaklasi. Þær draga nafn sitt af afríkumörgæsum sem lifa þar og á ströndum Namibíu og Suður-Afríku.
Þórshamar

**Þórshamar** getur átt við um:
* Mjölni, hamar goðsins Þórs.
* Íþróttafélagið Þórshamar.
Fáni Namibíu

**Fáni Namibíu** er þjóðfáni Namibíu og var tekinn upp þegar landið fékk sjálfstæði frá Suður-Afríku 21. mars 1990.
PISA-könnun

**PISA-könnun**  er alþjóðleg könnun á vegum Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) sem mælir lesskilning 15 ára nemenda og læsi þeirra á stærðfræði og náttúruvísindi. PISA er skammstöfun á  Programme for International Student Assessment. PISA er lögð fyrir á þriggja ára fresti. Tilgangur PISA-könnunar er að mæla hvort nemendur sem eru við að ljúka skyldunámi hafi þekkingu og færni sem nýtist þeim. Í könnuninni er reynt að meta hvort nemendur geti yfirfært þar sem þeir læra á ný viðfangsefni og aðstæður.

Niðurstöður úr PISA sýna hvernig nemendur í einu þáttökulandi standa sig í alþjóðlegum samanburði og hver þróun er því PISA-kannanir eru gerðar með reglulegu millibili.

## Heimildir
* Allt um PISA (íslenskt vefsetur Menntamálastofnunar um PISA) 
* Vefsetur OECD um PISA (á ensku)
* Pisa 2018, Helstu niðurstöður á Íslandi
* Alþjóðlegar menntakannanir (sérrit Netlu 2019)
Namibískur dalur

**Namibískur dalur** (tákn: N$; kóði: NAD) er lögeyrir Namibíu frá 1993. Hann skiptist í 100 sent. Hann tók við af suðurafríska randinu sem hafði verið notað í landinu frá 1920. Namibíski dalurinn er enn tengdur randinu og hægt að skipta þeim á genginu 1:1. 

Seðlabanki Namibíu gaf fyrstu seðlana út 15. september 1993 og fyrstu myntirnar komu í umferð í desember sama ár.
Distrito Federal

**Brasilía** eða **Distrito Federal** er hérað í mið-Brasilíu. Héraðshöfuðborgin er Brasilía. Héraðið er smæst þeirra 27 sem eru í landinu og aðsetur ríkisstjórnarinnar. Íbúar eru rúmlega 3 milljónir (2019).
Sanna Marin

**Sanna Mirella Marin** (f. 16. nóvember 1985) er finnskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra Finnlands. Hún hefur setið á finnska þinginu fyrir Jafnaðarmannaflokkinn frá árinu 2015 og var samgöngu- og samskiptaráðherra Finnlands frá 6. júní til 10. desember árið 2019.

## Starfsferill
Marin fæddist í Helsinki og bjó í Espoo og Pirkkala áður en hún flutti til Tampere. Hún útskrifaðist úr Háskólanum í Tampere með gráðu í opinberri stjórnsýslu árið 2012.

Árið 2012 var Marin kjörin í borgarstjórn Tampere með 826 atkvæðum. Hún var forseti borgarstjórnarinnar frá 2013 til 2017 og var endurkjörin í borgarstjórnina árið 2017 með 5.783 atkvæðum. Hún er einnig meðlimur í stjórnarráði héraðsins Pirkanmaa.

Marin var kjörin varaforseti Jafnaðarmannaflokksins árið 2014. Árið 2015 var hún kjörin á finnska þingið fyrir Pirkanmaa-kjördæmi með 10.911 atkvæðum. Hún var endurkjörin fjórum árum síðar með 19.088 atkvæðum. Þann 6. júní árið 2019 var hún skipuð samgöngu- og samskiptaráðherra í ríkisstjórn Antti Rinne.

Eftir að Rinne neyddist til að segja af sér sem forsætisráðherra í desember 2019 kusu meðlimir Jafnaðarmannaflokksins Marin til þess að taka við embættinu í hans stað. Hún tók við embætti forsætisráðherra þann 10. desember 2019 og varð yngsti forsætisráðherra í sögu landsins.

Marin leiddi Jafnaðarmannaflokkinn í þingkosningum í apríl 2023 en í þeim lenti flokkurinn í þriðja sæti á eftir Samstöðuflokknum og Sönnum Finnum. Marin sagði af sér formennsku í Jafnaðarflokknum í kjölfar kosninganna.

## Einkahagir
Marin er barn samkynja foreldra. Hún á eitt barn með manni sínum, Markus Räikkönen.

## Tilvísanir
Héctor Castro

**Héctor Castro** (f. 29. nóvember 1904 - d. 15. september 1960) var knattspyrnumaður og síðar þjálfari frá Úrúgvæ. Hann var í fyrsta sigurliði Úrúgvæ á HM 1930

## Ævi og ferill

Héctor Castro fæddist í Montevideo árið 1904. Þrettán ára gamall missti hann framan af annarri höndinni í vélsagarslysi og var einhentur upp frá því. Það skapaði honum talsverða sérstöðu meðal knattspyrnumanna síns tíma og hlaut hann því viðurnefnið *El Mancho* eða „sá einhenti“.

Félagsliðaferill hans hófst leiktíðina 1923/24 með Nacional og í herbúðum þess liðs varð hann þrívegis úrúgvæskur meistari áður en hann lagði skóna á hilluna árið 1936. Landsliðsferill hans varð nálega jafnlangur. Hann lék sinn fyrsta landsleik árið 1926 og þann síðasta árið 1935. Leikirnir urðu alls 23 og í þeim skoraði Castro 15 mörk.

Héctor Castro var í liði Úrúgvæ sem varð Ólympíumeistari 1928 og skoraði í sigri liðsins gegn Þýskalandi í fjórðungsúrslitum. Hann var sömuleiðis meðal leikmanna í heimsmeistaraliði Úrúgvæ á heimavelli árið 1930. Þar skoraði hann fyrsta og eina markið gegn Perú í opnunarleik Estadio Centenario í Montevideo. Hann kom aftur við sögu í sjálfum úrslitaleiknum þar sem hann gulltryggði 4:2 sigur á Argentínu í blálokin.

Eftir að keppnisferlinum lauk hóf Héctor Castro þjálfun og varð margfaldur meistari með Nacional. Þá stýrði hann landsliði Úrúgvæ um tíma.

## Heimildir
*
Whakaari/White Island

**White Island** eða **Whakaari** er eldfjallaeyja úr andesíti 48 km frá austurströnd Norðureyjar. Eyjan er eldkeila og virkasta eldfjall Nýja-Sjálands og hafa gastegundir streymt úr gígnum síðan James Cook sá eyjuna árið 1769. Hæð hennar er 321 metri en frá sjávarbotni er hún 1600 metrar. Hún er í einkaeigu.

Eldgos 1981-1983 eyddu skógi sem var á eyjunni. Í desember 2019 var 47 manna hópur í skoðunarferð um eyjuna þegar eldgos hófst. 21 lést og 25 brenndust illa.  

## Heimild

## Tilvísanir
Lemúría

**Lemúría** eða **Limúría** er ímyndað sokkið meginland í Indlandshafi eða Kyrrahafi sem kemur fyrir í vísindakenningum frá 19. öld og síðan í ýmsu samhengi. Kenningin er ekki lengur talin eiga sér neina stoð í veruleikanum. Sumir tamílskir rithöfundar hafa tengt Lemúríu við hið goðsögulega meginland Kumari Kandam.

Áður en landrekskenningin varð almennt viðurkennd reyndu menn að skýra útbreiðslu tegunda lífvera með ýmsum hætti, þar á meðal með landbrúm sem síðan hefðu sokkið í sæ. Hugmyndin um Lemúríu kom fyrst fram í grein líflandfræðingsins Philip Sclater frá 1864 þar sem hann velti fyrir sér af hverju steingervingar lemúra fyndust á Madagaskar og Indlandi, en ekki í Mið-Austurlöndum eða Afríku. Schlater skýrði þetta með því að einhvern tíma hefðu þessi lönd tengst en tengingin sokkið í sæ.

Þegar landrekskenning Alfred Wegener kom fram í upphafi 20. aldar breyttust forsendur kenninga um útbreiðslu tegunda milli meginlandanna. Þó að til séu dæmi um sokkin meginlönd er engin merki um slíkt að finna á þeim slóðum þar sem Lemúría átti að hafa verið. Lemúría hvarf því alveg úr vísindalegri umræðu. 

Hugmyndin um Lemúríu og fleiri týnd meginlönd fékk framhaldslíf innan guðspeki þar sem Helena Blavatsky setti fram hugmyndina um fimm frumkynþætti og þrjú týnd meginlönd (Hýperbóreu, Lemúríu og Atlantis) í bókinni *[[The Secret Doctrine]]* árið 1888.
Gordon Ramsay

**Gordon James Ramsay** (f. 8. nóvember 1966) er breskur kokkur, rithöfundur og matrýnir. Hann fæddist í Johnstone í Skotlandi og ólst upp í Stratford-upon-Avon í Englandi. Veitingastaðir hans hafa hlotið 16 Michelin-stjörnur samtals og eru nú sjö talsins. Þekktustu sjónvarpsþættir hans eru *Hells Kitchen* og *Masterchef*.
Jamie Oliver

**Jamie Oliver** (f. 27. maí 1975) er breskur matreiðslumaður og sjónvarpsmaður. Veitingahúsakeðjan hans heitir Jamie's Italian. Hann er þekktur fyrir einfalda og aðgengilega matargerð.

## Tengill
*Heimasíða
Bougainville-eyja

**Bougainville-eyja** er aðaleyja sjálfsstjórnarhéraðsins Bougainville. Íbúar héraðsins eru um 235.000 (2011) og stærð eyjunnar er 9.300 ferkílómetrar. Næststærsta eyjan, Buka, er norður af Bouganville-eyju. Balbi-fjall er hæsti punkturinn eða 2.700 metrar. Eyjan er stærst Salómon-eyjaklasans og er landfræðilega hluti af Norður-Salómonseyjum. Sunnan við þær eru sjálfstæða ríkið Salómonseyjar.

Franskir landkönnuðir voru fyrstir evrópubúa til að hitta frumbyggja þar seint á 18. öld þegar Louis de Bougainville kom til eyjunnar.
Síðar gerðu Þjóðverjar tilkall til eyjunnar, árið 1899 og varð hún hluti af Þýsku Nýju Gíneu. Ástralía hertók eyjuna í fyrri heimstyrjöld og Japanir í þeirri seinni. Þar til 1975 réð Ástralía yfir eyjunni þegar hún lýsti yfir sjálfstæði sem Norður-Sólómon-eyjar. Sú yfirlýsing hlaut lítinn hljómgrunn og svo fór að Papúa Nýja-Gínea varð stjórnvaldið en veitti talsverða sjálfsstjórn.

Seint á 9. áratug og mestallan 10. áratug 20. aldar var borgarastríð á eyjunni en friðarsamningur árið 2001 með klausu um sjálfsstæði var gerður. Árið 2019 var svo kosið um sjálfstæði eða áframhaldandi tengsl við Papúu og kusu 98.31% að vera sjálfstæð í ráðgefandi kosningu.

Á Bouganville er regnskógur og miklar koparuppsprettur. Fyrirtækið Rio Tinto hefur hlotið gagnrýni vegna umhverfisspjalla vegna námagraftar þar.

## Tilvísanir
Bougainville

**Sjálfstjórnarhéraðið Bouganville** er sjálfstjórnarhérað innan Papúu Nýju-Gíneu. Það er norðvestan við Salómonseyjar. Það samastendur af samnefndri eyju, eyjunni Buka og ýmsum smáeyjum. Höfuðborgin er í dag Buka en Arawa verður hugsanlega höfuðstaðurinn í framtíðinni.

Árið 2011 bjuggu um 250.000 manns á eyjunum. Á eyjunum eru töluð fjöldamörg tungumál, bæði ástrónesísk mál og austurpapúsk mál. Margar pólýnesískar úteyjar heyra undir Bougainville þar sem pólýnesísk mál eru töluð. Því er tok pisin notað sem samskiptamál (*[[lingua franca]]*) og enska notuð sem opinbert mál. Landfræðilega eru bæði Bougainville og Buka hluti af Salómonseyjum, þótt þau séu ekki hluti af ríkinu Salómonseyjum. Áður fyrr voru eyjarnar þekktar sem Norður-Salómonseyjar.

Fólk hefur búið á eyjunum í að minnsta kosti 29.000 ár. Á nýlendutímanum var eyjunum stýrt af Þjóðverjum, Áströlum, Japönum og Bandaríkjamönnum á ólíkum tímum. Nafnið kemur hins vegar frá frönskum flotaforingja, Antoine de Bougainville, sem kom þangað 1768.

Aðskilnaðarhreyfing hófst á Bougainville á 7. áratug 20. aldar og lýst var yfir stofnun Lýðveldisins Norður-Salómonseyja þegar Papúa Nýja-Gínea fékk sjálfstæði árið 1975. Næsta ár tók Papúa Nýja-Gínea yfir stjórn Bougainville. Borgarastríð 1988–1998 leiddi til dauða 20.000 manna. Helsta ástæða þess var deila um koparnámur. Friðarsamningarnir fólu í sér að Bougainville varð sjálfstjórnarhérað í upphafi 21. aldar. Árið 2019 var haldin kosning um hvort fólk vildi þar sjálfstæði eða halda tengslum við Papúu. Svo fór að 98% völdu sjálfsstæði. Héraðsstjórnin stefnir því að fullu sjálfstæði árið 2027.

## Landfræði

Sjálfstjórnarhéraðið Bougainville nær yfir Norður-Salómonseyjar. Langstærsta eyjan í eyjaklasanum er Bougainville. Landamæri Papúu Nýju-Gíneu og Salómonseyja liggur um 9 km langt sund sunnan við Bougainville. Norðan við eyjuna skilur mjótt sund Bougainville frá eyjunni Buka. Þar norður af eru margar afskekktari smáeyjar og rif:
* Græneyjar þar sem aðaleyjan er Nissan;
* Carteret-eyjar;
* Takuu-rif;
* Nukumanu-rif, langt austan við Bougainville;
* Nuguria-eyjar, pólýnesískar úteyjar, langt norðan við Bougainville.
Eyjarnar eru samtals 9.384 ferkílómetrar að stærð.

## Stjórnmál
### Stjórnsýslueiningar

Héraðið skiptist í þrjú umdæmi sem aftur skiptast í sveitarstjórnarsvæði. Sveitarstjórnarsvæðunum er skipt í hverfi og síðan manntalseiningar.

## Samfélag
Á eyjunum eru um 70% kristnir og eru þar töluð fjöldamörg tungumál. Tok pisin er notað sem sameiginlegt mál (lingua franca) og enska notuð sem opinbert mál.

## Tilvísanir

## Heimild
*
Belti og braut

**Belti og braut** er alþjóðlegt verkefni Kína sem varðar uppbyggingu, þróun, viðskipti og fjárfestingu í 152 löndum. Verkefnið hófst árið 2013 og er áætlað að því ljúki um miðja 21. öld, á 100 ára afmæli Lýðveldisins Kína.

Bandaríkin horfa gagnrýnisaugum á verkefnið og aðrir gagnrýnendur óttast nýlendustefnu Kína.

## Tengill
*Hvað er þetta Belti og braut? - Rúv

## Heimild
*
Jorge Campos

**Jorge Francisco Campos Navarrete** fæddur 15. október 1966 í Acapulco er mexíkóskur fyrverandi knattspyrnumarkvörður. Campos spilaði stórt hlutverk í landsliði Mexíkó í kringum 1990-98 og spilaði með Pumas. Þar spilaði hann bæði stöður markvarðar, sem og sóknarmanns, hann var gjarnan þekktur fyrir að klæðast litskrúðugum markmannsbúningum, þegar hann lék með landsliði Mexíkó. Meðal félagsliða sem hann lék með á löngum ferli voru LA Galaxy, Pumas og Chicago Fire.
Bastian Schweinsteiger

**Bastian Schweinsteiger**  fæddur 1. ágúst 1984 er þýskur fyrrverandi knattspyrnumaður, sem spilaði m.a fyrir Manchester United, Bayern München og Chicago Fire á ferlinum.

Schweinsteiger spilaði í 13 ár með Bayern München, hann lék þar alls 500 leiki fyrir félagið og skoraði í þeim alls 68 mörk. Hann hefur m.a. unnið 8 Bundesliga meistaratitla, sjö DFB-Pokal titla, og einn UEFA Champions League titil, einn FIFA Club World Cup titil og einn UEFA Super Cup titil.

## Heimildir
Vancouver Whitecaps FC

**Vancover Whitecaps** er kanadískt knattspyrnufélag frá Vancouver, sem spilar í vesturdeild Major League Soccer. Teitur Þórðarson þjálfaði liðið um tíma, og Óskar Örn Hauksson lék stuttlega með félaginu.

## Tenglar

* Opinber heimasíða
Félag stjórnenda leikskóla

**Félag stjórnenda leikskóla** var stofnað þann 30. apríl 2010 og er í dag eitt af sjö aðildarfélögum Kennarasambands Íslands. Félagsmenn eru tæplega 500.

## Tenglar
Heimasíða félagsins
Cerastium holosteoides

**Cerastium holosteoides** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Evrasíu og Afríku.

## Tilvísanir
Cerastium inflatum

**Cerastium inflatum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Miðjarðarhafssvæðinu og Litlu-Asíu.

## Tilvísanir
Lathyrus

***Lathyrus*** er ættkvísl í ertublómaætt (Fabaceae) og inniheldur um 160 tegundir. Þær eru upprunnar frá tempruðum svæðum, sem skiftast í 52 tegundir í Evrópu, 78 í Asíu, 30 tegundir í Norður-Ameríku, 24 í Suður-Ameríku, og 24 í hitabelti Austur-Afríku. Þær eru ýmist einærar eða fjölærar og geta verið klifurplöntur eða runnkenndar. Ættkvíslin skiftist í margar deildir, þar á meðal *Orobus*, sem eitt sinn sjálfstæð ættkvísl.

## Nytjar
Margar tegundir eru ræktaðar í görðum vegna blómfegurðar eða ilms. Blóm ræktaðra tegunda geta verið bleik, rauð, hvít, gul eða blá eða blanda þeirra, og stundum tvílit.

Aðrar tegundir eru ræktaðar til matar, þar á meðal L. sativus og L. cicera, og sjaldnar L. ochrus og L. clymenum. L. tuberosus er ræktuð vegna sterkjuríkra hnýðanna. Fræ sumra *Lathyrus* tegunda innihalda hina eitruðu amínósýru oxalyldiaminopropionic acid og ef eru étin í miklu magni geta valdið alvarlegum sjúkdómi (lathyrism).

## Breytileiki

Meðal tegunda eru:

## Tilvísanir

## Tenglar
*  Calflora Database: ''Lathyrus'' species index
* Jepson Flora Project: Key to ''Lathyrus''
Durban

**Durban** (súlú: *eThekwini*, af *itheku* „flói, lón“) er þriðja fjölmennasta borg Suður-Afríku á eftir Jóhannesarborg og Höfðaborg. Hún er stærsta borgin í héraðinu KwaZulu-Natal. Durban liggur við austurstönd Suður-Afríku og er fjölfarnasta höfn landsins. Borgin er jafnframt mikilvæg miðstöð ferðamennsku, enda liggur í heittempraða beltinu við góðar strendur. 

Íbúar Durban eru 3,44 milljónir. Því er borgin ein sú stærsta við Indlandshafsströnd Afríku. Hún er þar að auki önnur stærsta iðnframleiðsluborg Suður-Afríku á eftir Jóhannesarborg.
Súlú

**Súlú** (*isiZulu*) er suðurbantúmál í ngúní-ætt talað í Suður-Afríku af Súlúum. Um það bil 10 milljónir manns hafa súlú af móðurmáli, en flestir þeirra búa í héraðinu KwaZulu-Natal. Súlú er útbreiddasta heimamálið í Suður-Afríku (24% íbúa) en 50% íbúa hafa einhverja færni í málinu. Árið 1994 var það gert að opinberu máli í Suður-Afríku ásamt 10 öðrum málum.

Súlú er annað mest talaða bantúmálið á eftir svahílí. Eins og önnur bantúmál er súlú ritað með latneska stafrófinu.
Hera Hilmarsdóttir

**Hera Hilmarsdóttir** (fædd 27. desember 1988) er íslensk leikkona.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Heimildir
* 

## Tenglar
*
283

**283** (**CCLXXXIII** í rómverskum tölum) var 83. ár 3. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu. Í Rómaveldi var það þekkt sem ræðismannsár Carusar og Carinusar, eða sem árið 1036 *[[ab urbe condita]]*. Það hefur verið þekkt sem 283 frá því að Anno Domini-ártöl voru tekin í notkun á miðöldum.

## Atburðir
* Carus Rómarkeisari réðist inn í Persaveldi og lagði höfuðborgina Ktesifón undir sig.
* Carus lést í herför sinni gegn Sassanídum þegar hann var lostinn eldingu í sandstormi.
* Carinus tók við sem Rómarkeisari eftir lát föður síns.
* Desember - Númeríanus var hylltur sem keisari af hermönnum sínum.
* 17. desember - Gajus varð páfi.

## Fædd
* Evsebíos af Vercelli, biskup og dýrlingur (d. 371).
* Ge Hong, kínverskur embættismaður (d. 343).

## Dáin
* 7. desember - Eutychianus páfi.
* Marcus Aurelius Carus, Rómarkeisari.
* Shan Tao, kínverskur taóisti (f. 205).
Geiri Sæm og Hunangstunglið

**Geiri Sæm og Hunangstunglið** var íslensk popphljómsveit með Ásgeir Magnús Sæmundsson í fararbroddi sem starfaði frá lok 9. áratugarins til byrjunar 10. áratugarins. Sveitin reis á rústum hljómsveitarinnar Pax Vobis og átti nokkra slagara, eins og „Froðan“, „Rauður bíll“ og „Er ást í tunglinu?“.

## Plötur
*Fíllinn (1987)
*Er ást í tunglinu? (1988)
*Jörð (1991)

## Tengill
Glatkistan -Geiri Sæm
Ásgeir Magnús Sæmundsson

**Ásgeir Magnús Sæmundsson** (fæddur 1964, látinn 2019) var íslenskur tónlistarmaður og matreiðslumeistari.   Hann starfaði í hljómsveitunum Pax Vobis 1982-1986 og Geiri Sæm og Hunangstunglið 1987-1991. Ásgeir lést úr krabbameini 55 ára gamall.

## Tilvísanir



## Tenglar

* Glatkistan
Jaraguá do Sul

**Suður-Jaragva** (portúgalska: *Jaraguá do Sul* [ʒa.ɾɐˈɡwa dʊ suw]) er borg í Santa Catarina-fylki í Brasilíu með yfir 150 þúsund íbúa.

## Saga
Borgin var stofnuð árið 1876 af verkfræðingum Emílio Carlos.

## Sálfræði
*Jaraguá* þýðir "Herra Dalsins" í túpí-gvaranímál. 

## Tenglar
https://www.jaraguadosul.sc.gov.br
Nýja-Írland

**Nýja-Írland** er eyja í Bismarck-eyjaklasanum í austur-Papúa Nýju-Gíneu. Hún er rúmir 7400 ferkílómetrar og eru íbúar um 120.000. Eyjan liggur norður af Nýja-Bretlandi. Bærinn Kavieng er höfuðstaðurinn og er hæsti punkturinn Taron-fall; 2.379 metrar. 

Snemma á 17. öld komu hollenskir landkönnuðir fyrstir Evrópubúa þangað en talið er að menn hafi verið þar með búsetu í yfir 30.000 ár. Frá 1885 til 1914 var eyjan hluti af þýsku Papúu. Eftir fyrri heimsstyrjöld stjórnaði Ástralía eyjunni þar til hún varð hluti af Papúu.

Á eyjunni er regnskógur en skógeyðing er vandamál þar.
Góðir landsmenn

**Góðir landsmenn** voru sjónvarpsþættir sem voru sýndir á Stöð 2, 19. september 2019 til 24. október 2019. Steindi Jr sá um þáttinn. Í kjölfar þáttanna var framleidd kvikmyndin Þorsti. Leikstjórn þáttanna var Gaukur Úlfarsson en hann og Steindi gerðu líka handritið. Í þáttunum mátti einnig sjá framleiðslu myndarinnar Þorsti.
Skaftafellsjökull

**Skaftafellsjökull** er skriðjökull í suður-Vatnajökli í Suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Hann liggur milli Skaftafellsheiðar í vestri og Hafrafells í austri.
Bikarkeppni FRÍ innanhúss

**Bikarkeppni Frjálsíþróttasambands Íslands** (FRÍ) innanhúss fór fyrst fram árið 2007 og hefur verið haldin á hverju ári síðan þá að árinu 2021 undanskyldu vegna COVID-19. Keppt er um þrjá bikara, í kvennakeppni, karlakeppni og í heildarkeppni.

Í bikarkeppni í frjálsum sendir hvert lið einn keppanda í hverja grein og hver keppandi má einungis taka þátt í tveimur greinum auk boðhlaups. Hver keppandi fær stig, og eru stigin veitt þannig að fyrsti maður fái jafnmörg stig og þátttökuliðin eru mörg, annar maður einu stigi færra o. s. frv. 

3 lið hafa unnið heildarkeppnina hingað til, Breiðablik(1), ÍR(9) og FH(8).



## Saga
Sigurvegarar eftir árum í öllum keppnum í töflu og svo sigurvegarar í heildarkeppninni sýndir á tímalínu. 
Árið 2021 fór Bikarkeppnin ekki fram vegna COVID-19.


## Tilvísanir
Kristinn Hrafnsson

**Kristinn Hrafnsson** (f. 25. júní 1962) er íslenskur rannsóknarblaðamaður og núverandi ritstjóri WikiLeaks. Hann var talsmaður WikiLeaks frá 2010 til 2017.

Kristinn hefur unnið hjá ýmsum íslenskum fréttablöðum og var meðal annars kynnir sjónvarpsþáttarins *Kompás* á Stöð 2, þar sem hann afhjúpaði glæpi og spillingu á æðstu stöðum ásamt teymi sínu. Í febrúar árið 2009 var sýningu þáttanna hætt og Kristinn var rekinn ásamt teyminu í miðri rannsókn á tengslum Kaupþings við auðjöfrana Robert og Vincent Tchenguiz.

Stuttu síðar fékk Kristinn vinnu hjá Ríkisútvarpinu. Í ágúst árið 2009 setti sýslumaðurinn í Reykjavík lögbann á umfjöllun Kristins um lánabók Kaupþings, sem hafði þá nýlega verið birt í heild sinni á vefsíðu WikiLeaks. Lögbanninu var síðar aflétt.

Kristinn lauk störfum hjá RÚV í júlí árið 2010 þar sem samningur hans var ekki endurnýjaður. Kristinn hóf samstarf með WikiLeaks í byrjun ársins 2010 og gerðist talsmaður samtakanna eftir að stofnandi þeirra, Julian Assange, komst í kast við lögin. Hann kallaði atlögu MasterCard, Visa og annarra fyrirtækja að WikiLeaks í desember 2010 „einkavæðingu ritskoðunar“. Sem talsmaður WikiLeaks skrifaði hann grein sem birt var á vefsíðu sænska ríkisútvarpsins þar sem hann varði WikiLeaks gegn því sem hann kallaði „ófrægingarherferð“ sænska dægurtímaritsins *[[Expressen]]*.

Kristinn hefur þrisvar hlotið blaðamannaverðlaun ársins, árin 2004, 2007 og 2010, frá Blaðamannafélagi Íslands.

Í byrjun ársins 2017 tilkynnti Kristinn að hann væri ekki lengur talsmaður WikiLeaks. Þann 26. september 2018 var tilkynnt að Kristinn hefði verið skipaður ritstjóri WikiLeaks af Julian Assange eftir að Assange var meinað um internetaðgang um langa hríð fyrr á árinu. WikiLeaks tók fram að Assange yrði áfram útgefandi miðilsins.

## Tilvísanir
Virunga-þjóðgarðurinn

**Virunga-þjóðgarðurinn** er þjóðgarður í Austur-Kongó í Afríku. Þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1925 og er einn elsti þjóðgarður í Afríku. Hann er um 7.800 ferkílómetrar að stærð. Þjóðgarðurinn er mikilvægt varðveislusvæði margra dýrategunda svo sem ýmissa tegunda af górillum, simpasa, ókapa, ljóna, fíla og flóðhesta.

## Tenglar

* Í heimsókn hjá fjallagórillum,Náttúrufræðingurinn,71. árgangur 2002-2003,1.-2. Tölublað, Bls. 14-19
* Virungaþjóðgarðurinn
Pandita Ramabai

**Pandita Ramabai Sarasvati** (23. apríl 1858 – 5. apríl 1922) var indversk baráttukona og brautryðjandi varðandi menntun kvenna og frelsun kvenna úr ánauð. Hún var fyrst konan sem bar titilinn Pandita en Pandit er virðingarheiti sanskrít fræðimanna. Sarasvati er einnig virðingarheiti og merkir mælskugyðja.

## Tenglar
* Pandita Ramabai, Heimilisvinurinn - 4. Tölublað (01.07.1905)►
* Women’s History Month: Pandita Ramabai, March 11, 2011
Vesturver

**Vesturver** var verslunarmiðstöð í Reykjavík að Aðalstræti 6. Þar voru nokkrar sérvöruverslanir undir einu þaki. Vesturver opnaði síðla árs 1955. 

## Tilvísanir
Austurver

**Austurver** er verslunarmiðstöð sem stendur við Háaleitisbraut í Reykjavík. Auk matvöru- og sérvöruverslana er Landsvirkjun með aðalskrifstofur sínar í byggingunni sunnanverðri og Læknavaktin norðan til. Austurver opnaði dyr sínar fyrst í lok árs 1967. 

Fleiri verslunarmiðstöðvar í Reykjavík með nöfn af sama toga voru Vesturver, Norðurver og Suðurver sem enn starfar undir því nafni.

## Tilvísanir
Norðurver

**Norðurver** var verslunarmiðstöð í Reykjavík sem var til húsa á horni Laugavegs og Nóatúns. Norðurver opnaði í október 1965. Þar er enn í dag fjöldi verslana og skrifstofa með svipuðu sniði og þegar opnað var þótt nafnið Norðurver sé ekki notað lengur. 

## Saga
Jón I. Júlíusson hóf verslunarrekstur árið 1960 þegar hann keypti verslunina *Þrótt* í Samtúni, en fram að því hafði Jón starfað sem vélstjóri á skipum Eimskipafélagsins. Í viðtali við Frjálsa verslun árið 1972 lýsti Jón því að hann hefði á siglingum sínum erlendis kynnst verslunarmiðstöðvum og hafi Norðurver verið reist að slíkri fyrirmynd.

Framkvæmdum við Norðurver var að miklu leyti lokið árið 1965 og hóf Jón þá kjörbúðarrekstur í húsinu undir merkjum Nóatúns, en nafnið var fengið úr norrænni goðafræði. Jón reisti allt húsið fyrir eigin reikning og leigði verslunum og fyrirtækjum aðstöðu í því. Starfsemin var fjölbreytt, en auk kjörbúðar voru m.a. mjólkurbúð, fiskbúð, húsgagnaverslun og sparisjóður þar til húsa.

Aðrar verslunarmiðstöðvar í Reykjavík með nöfn af sama toga voru Vesturver, Austurver og Suðurver.

## Tilvísanir
Spjallmenni

**Spjallmenni** er tölvuforrit sem tekur þátt í samræðum með tali eða rituðum texta. Slík forrit líkja eftir samræðum og spjalli milli fólks en eru þó ekki (árið 2019) svo fullkomið að þau standist Turing-prófið. Spjallmenni eru oft notuð í umræðukerfum meðal annars til að þjónusta viðskiptavini eða til að safna upplýsingum.Sum spjallmenni nota háþróuð tungumálakerfi en sum vinna þannig að þau skanna inntak í leit að ákveðnum lykilorðum og svara síðan með viðeigandi texta eða textasniði sem þau sækja í gagnagrunn.
Lánasjóður íslenskra námsmanna tók í notkun spjallmenni í lok árs 2019.
Upphafsöld

**Upphafsöld** er jarðsögulegt tímabil sem nær frá myndun jarðskorpunnar fyrir um 4000 milljón árum að súrefnisbyltingunni fyrir 2500 milljón árum þegar frumlífsöld hófst. Á upphafsöld kólnaði yfirborð jarðar nægilega til að meginlandsflekarnir gætu myndast og líf gat hafist. Loftsteinaregnið mikla sem myndaði gíga á tunglinu fer saman við upphafs þessa tímabils.

Upphafsöld var áður látin ná frá myndun jarðar fyrir 4540 milljón árum. Undir lok 20. aldar var tekið að nota hugtakið hadesaröld yfir tímabilið fram að myndun storkubergs. Upphafsöld skiptist í frumupphafsöld (4000 til 3600 milljón árum fyrr), fornupphafsöld (3600 til 3200 milljón árum fyrr), miðupphafsöld (3200 til 2800 milljón árum fyrr) og nýupphafsöld (2800 til 2500 milljón árum fyrr).

Á upphafsöld var jörðin að mestu þakin vatni. Megnið af jarðskorpunni var undir úthafi sem var dýpra en höf nútímans. Nánast öll jarðskorpa nútímans myndaðist á upphafsöld, en megnið af jarðmyndunum þess tíma hafa eyðilagst vegna flekahreyfinga. Efnasamsetning lofthjúps jarðar var líka gerólík því sem hún er í dag. Hann var afoxandi lofthjúpur ríkur af metani og laus við óbundið súrefni.

Elstu ummerki um líf á jörðinni eru frá upphafsöld. Það eru mest steingerðar örverubreiður sem mynda mottuberg. Á öllu þessu tímabili voru einu lífverurnar einfaldir dreifkjörnungar (gerlar og fyrnur). Ljóstillífun kom fram seint á tímabilinu hjá blágerlum. Hún olli varanlegum breytingum á efnasamsetningu vatns- og lofthjúps jarðar sem marka endalok upphafsaldar.

## Tilvísanir
Nútímafræði

**Nútímafræði** er þverfaglegt nám á sviði hugvísinda kennt við Háskólann á Akureyri sem er eini háskólinn á Íslandi sem býður upp á námið. Í náminu er hugað að rótum nútímans og þeim umbyltingum sem honum hafa fylgt, en nútíminn er nafn á þeim lífsháttum, hugmyndaheimi og samfélagsgerð sem hóf að ryðja sér til rúms á Vesturlöndum á ofanverðri 18. öld. Í nútímafræði er lögð áhersla á að efla þroska, víðsýni og miðlun efnis í ræðu og riti. Námið er blanda af heimspeki, siðfræði, sagnfræði, samfélagsgreinum og íslensku. Námið gefur kost á miklu vali og er mjög einstaklingsmiðað. Dregin er upp mynd af samfélaginu og þeim þáttum sem hafa áhrif á það og ýmsum álitamálum velt upp. Námið er 180 ECTS eininga nám til B.A.-gráðu.

## Nútímafræði í erlendum skólum
Nútímafræði eða modern studies er þekktara í skólum erlendis, þá sérstaklega á Bretlandseyjum og í Bandaríkjunum. Í Skotlandi er nútímafræði einnig kennd á framhaldsskólastigi og þar er náminu lýst sem félags-, stjórnmála- og hagfræðitengdu námi sem að snýr bæði að málum nærsamfélagsins og alþjóðamálum. Nútímafræði er þó einnig kennd á háskólastigi í Skotlandi en Háskólinn í Aberdeen er með miðstöð snemmnútímafræða, Early Modern Studies, sem á að sameina virtar fræðigreinar í snemmnútímafræðum í öllum aðalatriðum og fóstra samstarf rannsókna á sviðum sögu, heimspeki, trúarbrögðum, bókmenntum og fleiri listgreinum. 

## Uppbygging námsins
Nútímafræði hefur verið kennd við Háskólann á Akureyri frá árinu 2000 en þó ekki allan tímann í sömu mynd. Haustið 2003 var nútímafræðin sett undir nýstofnaða félagsvísinda- og lagadeild við Háskólann á Akureyri og þá varð til sá möguleiki að taka nútímafræði til B.A.-prófs. Skólaárið 2004-2005 var komin nokkuð föst mynd á námið, þá voru einungis skyldunámskeið fyrsta árið en svo aftur talsvert val tvö næstu ár af þeim áherslusviðum sem viðkomandi hefur kosið sér. Í dag ljúka nemendur 120 ECTS-einingum af kjarnanámskeiðum auk þess að velja á milli fjögurra áherslusviða:

* Sagnfræði
* Heimspeki
* Íslensku
* Nútímafræði

Í námsmati er almennt lögð áhersla á verkefni, ritgerðarsmíðar og minni próf frekar en hefðbundið lokapróf eftir kennslumisserið. Sum námskeið eru kennd á ensku sem gerir kröfur til nemenda og eykur hæfni þeirra. Einnig er lögð áhersla á hópavinnu. 

## Sveigjanlegt nám
Allt grunnnám við Háskólann á Akureyri er sveigjanlegt nám sem þýðir að ekki skiptir hvort þú ert staðarnemi eða fjarnemi. Allir fylgja sömu námskrá og hafa aðgang að sama námsefninu.

Allir hefðbundnir fyrirlestrar eru teknir upp og settir á kennsluvef. Þannig getur nemandi horft á fyrirlestra þegar þeim hentar og eins oft að þeir vilja. Hægt er að taka þátt í umræðutímum og hópavinnu í gegnum samskiptaforrit sem skólinn skaffar.

### Staðarlotur
Allir fjarnemar koma nokkrum sinnum á námstímanum í stuttar kennslulotur til Akureyrar þar sem megináhersla er lögð á verkefnavinnu og umræður, almennt einu sinni á hverri önn. Þar gefst nemendum tækifæri til að hitta kennara, samnemendur og annað starfsfólk háskólans og tengjast enn betur háskólasamfélaginu.

## Tilvísanir
Sahle-Work Zewde

**Sahle-Work Zewde** (f. 21 febrúar 1950) er fyrrverandi forseti Eþíópíu og fyrsta konan til að gegna því embætti. Zewde á að baki langan feril sem ríkiserindreki og var kjörin forseti með öllum greiddum atkvæðum af eþíópíska sambandsþinginu þann 25. október árið 2018. Líkt og í mörgum þingræðisríkjum er forsetaembætti Eþíópíu valdalítið og að mestu táknrænt.

Sahle-Work var áður sérstakur fulltrúi aðalritara Sameinuðu þjóðanna, António Guterres, til Afríkusambandsins auk þess sem hún var æðsti ráðamaður Afríkudeildar Sameinuðu þjóðanna.

Í desember árið 2019 taldi tímaritið *[[Forbes]]* Sahle-Work voldugustu konu í Afríku og 93. voldugustu konu á heimsvísu.

## Æviágrip
Sahle-Work Zewde fæddist í eþíópísku höfuðborginni Addis Ababa og gekk þar í grunn- og gagnfræðiskólann Lycée Guebre-Mariam. Eftir grunnskólanám gekk hún í Háskólann í Montpellier í Frakklandi, þar sem hún nam náttúruvísindi. Sahle-Work talar amharísku, frönsku og ensku reiprennandi.

## Starfsferill

### Ferill í erindrekstri
Sahle-Work var önnur konan í sögu Eþíópíu sem var útnefnd sendiherra. Hún vann sem sendiherra Eþíópíu í Senegal, og hafði þar jafnframt faggildingu til að taka að sér málefni sem tengdist samskiptum Eþíópíu við Malí, Grænhöfðaeyjar, Gíneu-Bissá, Gambíu og Gíneu frá 1989 til 1993. Frá 1993 til 2002 var hún sendiherra í Djíbútí og fastafulltrúi við Þróunarsamvinnustofnun Austur-Afríku (IGAD). Hún varð síðar sendiherra Eþíópíu í Frakklandi,  fastafulltrúi við Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna (UNESCO) og hlaut faggildingu til að taka að sér málefni tengd Túnis og Marokkó frá 2002 til 2006.

Sahle-Work gegndi síðar ýmsum mikilvægum hlutverkum. Meðal annars var hún fastafulltrúi Eþíópíu við Afríkusambandið og við Efnahagsnefndina fyrir Afríku (ECA) og aðalframkvæmdastjóri Afríkumálefna við utanríkisráðuneyti Eþíópíu.

### Starfsferill hjá Sameinuðu þjóðunum
Til ársins 2011 var Sahle-Work sérstakur fulltrúi Ban Ki-moon, aðalritara Sameinuðu þjóðanna, og leiðtogi Skrifstofu Sameinuðu þjóðanna um samþætta friðaruppbyggingu í Mið-Afríkulýðveldinu (BINUCA).

Árið 2011 útnefndi Ban Sahle-Work aðalframkvæmdastjóra Skrifstofu Sameinuðu þjóðanna í Naíróbí (UNON). Samkvæmt tímaritinu *Africa Yearbook* árið varð skrifstofan í Naíróbí undir stjórn Sahle-Work mikilvægari miðstöð Sameinuðu þjóðanna í málefnum Austur- og Mið-Afríku.

Í júní árið 2018 útnefndi António Guterres aðalritari SÞ Sahle-Work sem sérfulltrúa sinn til Afríkusambandsins og leiðtoga Skrifstofu Sameinuðu þjóðanna við Afríkusambandið (UNOAU) með titlinum aðstoðaraðalritari. Hún var fyrsta konan í því embætti.

### Forseti Eþíópíu
Sahle-Work var kjörin forseti Eþíópíu af sambandsþingi landsins þann 25. október 2018. Hún var fyrsta konan til að gegna forsetaembættinu og fjórði forsetinn frá því að Lýðræðis- og byltingarhreyfing eþíópísku þjóðarinnar (EPRDF) komst til valda í nýja eþíópíska sambandslýðveldinu árið 1995. Hún leysti af hólmi Mulatu Teshome, sem hafði sagt af sér af ókunnum ástæðum. Áætlað er að Sahle-Work muni gegna tveimur sex ára kjörtímabilum. Sahle-Work er fyrsti kvenkyns þjóðhöfðingi Eþíópíu síðan keisaraynjan Zauditu lést árið 1930.

## Tilvísanir
Sigurbjörg Þorláksdóttir

**Sigurbjörg Þorláksdóttir** (fædd 5. september 1870, dáin 26. desember 1931) var kennari og ritstjóri sem lét til sín taka á vegum ýmissa samtaka íslenskra kvenna.

## Æska og menntun
Sigurbjörg fæddist að Undirfelli í Vatnsdal. Hún stundaði kennaranám í Flensborgarskóla og sótti framhaldsmenntun í kennarafræðum erlendis. Að námi loknu réðst hún til starfa í Barnaskóla Reykjavíkur þar sem hún kenndi til æviloka.

## Félagsstörf og stjórnmál
Sigurbjörg var mikil félagsmálakona og lét til sín taka á borgarafundum í Reykjavík. Hún var virkur þátttakandi í flestum helstu samtökum kvenna, svo sem Kvenréttindafélagsins og sat í fyrstu stjórn Lestrarfélags kvenna, sem stuðlaði með ýmsum hætti að menntun og menningu.

Árið 1912 gekk Sigurbjörg til liðs við Hvítabandið og var þá þegar kjörin varaformaður þess. Átti hún eftir að gegna þeirri stöðu alla tíð. Á þeim vettvangi tók hún virkan þátt í baráttunni fyrir byggingu Landspítalans og safnaði fyrir Landspítalasjóðinn. Jafnframt varð hún aðalhvatkona þess að Hvítabandið reisti sitt eigið sjúkrahús í Reykjavík. Hún var óþreytandi til að benda á þörfina á stofnun slíkrar stofnunar. Framkvæmdir við sjúkrahúsið við Skólavörðustíg hófust nokkru áður en Sigurbjörg lést eftir langvarandi veikindi en það var tekið í notkun á árinu 1934.

Sigurbjörg var systir Jóns Þorlákssonar formanns Íhaldsflokksins og stóð hún nærri honum í skoðunum. Hún var á framboðslista flokksins í Reykjavík í Alþingiskosningunum 1927 en náði ekki kjöri. Sumarið 1928 varð hún ásamt Mörtu Einarsdóttur ritstjóri Brautarinnar, fyrsta vikublaðs íslenskra kvenna.

## Tilvísanir
Brautin (vikublað)

**Brautin** var íslenskt vikublað sem hóf göngu sína árið 1928 og kom út í rúmlega eitt og hálft ár. Í haus blaðsins sagði að það væri gefið út af „nokkrum konum í Reykjavík“. Efni Brautarinnar tengdist einkum stjórnmálum og jafnréttisbaráttu kvenna.

## Útgáfusaga og stefnumál
Fyrsta tölublað Brautarinnar kom út þann 29. júní árið 1928. Voru ritstjórar blaðsins þær Sigurbjörg Þorláksdóttir kennari og Marta Einarsdóttir verslunarkona. Í ávarpsorðum kom fram að útgáfunni væri ætlað að bæta úr bágum blaðakosti íslenskra kvenna, sem einungis héldu úti ársritinu *Hlín*, *[[19. júní (tímarit)|19.júní]]* sem kæmi út á mánaðarfresti og *Ljósmæðrablaðinu* með sex útgáfudaga á ári. Þótt konur væru helsti markhópur blaðsins og greinar um kvenfrelsismál og heimilishald fyrirferðarmiklar birti blaðið þó fjölda greina eftir karla.

Brautin tók virkan þátt í umræðum um þau málefni sem hæst bar í stjórnmálum hverju sinni. Ríkisstjórn Framsóknarmanna var oft harðlega gagnrýnd, einkum þó dómsmálaráðherrann Jónas frá Hriflu. Blaðið hafði ríka samúð með þeim sem höllum fæti stóðu í samfélaginu, svo sem stúlkum sem eignuðust óskilgetin börn og láglaunakonum. Engu að síður gætti mikillar tortryggni blaðsins í garð jafnaðarmanna, sem taldir voru ala á sundrung og óeiningu. Hafði Brautin til að mynda þungar áhyggjur af verkfallsátökum og kallaði eftir því að sett yrðu lög um gerðardóma til að útkljá vinnudeilur. Umbætur á kosningakerfinu voru meðal hugðarefna blaðsins, sem kallaði eftir jöfnun atkvæðaréttar þar sem landinu yrði skipt upp í jafnfjölmenn tvímenningskjördæmi, þar sem bundið yrði í lög að annar þingmaður hvers kjördæmis skyldi vera kvenkyns.

Samúð blaðsins með málstað Íhaldsflokksins var augljós, en Sigurbjörg Þorláksdóttir var systir formannsins Jóns Þorlákssonar og hafði sjálf verið í framboði fyrir flokkinn. Brautin var þó fjarri því hreint flokksmálgagn og gagnrýndi hiklaust alla stjórnmálastéttina fyrir skilningsleysi á kvenfrelsi.

Sérstakt áhugamál ritstjórnarinnar var að koma upp járnbrautarlestum á Íslandi. Fjölmargar greinar birtust um kosti járnbrauta í blaðinu, þar sem sérstaklega var útskýrt hvílíkt hagsmunamál kvenna slík framkvæmd yrði, einkum þar sem þá gæfist reykvískum húsmæðrum kost á hollri og ódýrri mjólk frá Suðurlandsundirlendinu. Var í því samhengi oft vísað til þess hverju stuðningur kvenna við byggingu Landspítalans hefði skilað og hvatt til þess að íslenskar konur myndu nú snúa sér að baráttu fyrir framgangi járnbrautarmálsins.

Sigurbjörg Þorláksdóttir lét af störfum ritstjóra sumarið 1929 vegna vanheilsu og sá Marta Einarsdóttir ein um útgáfuna upp frá því. Síðasta tölublaðið kom út í febrúar 1930 og má af því ráða að reksturinn hafi verið orðinn þungur. Fáeinum vikum fyrr hafði útgáfu hins kvennablaðsins, 19. júní, verið hætt af sömu ástæðum. Brautin og 19. júní voru um margt svipuð blöð, þótt pólitískar áherslur þeirra væru mismunandi. Lítil vinátta virðist hafa verið milli aðstandenda blaðanna tveggja, sem virtust forðast að nefna samkeppnisaðilann á nafn.

## Tengill
*Vikublaðið Brautin

## Tilvísanir
Ólafía Þórunn Kristinsdóttir

**Ólafía Þórunn Kristinsdóttir** (f. 15. október 1992) er fyrrum atvinnukylfingur. 

Ólafía Þórunn hlaut titilinn Íþróttamaður ársins árið 2017, fyrst kylfinga. Sama ár varð hún jafnframt fyrsti Íslendingurinn til að keppa á golfmóti í LPGA mótaröðinni.

Ólafía ákvað að setja kylfuna á hilluna og hætta að keppa árið 2022. 



## Tilvísanir
Dimm

Verslunin **Dimm** var stofnuð í apríl árið 2017. Til að byrja með var verslunin eingögnu rekin sem vefverslun. Í október árið 2018 opnaði svo verslunin Dimm í Ármúla 44. Verslunin býður upp á hönnunarvörur fyrir heimilið ásamt fatnaði og leikföngum fyrir börn.

## Tengill
dimm.is/
Kailash Satyarthi

**Kailash Satyarthi** (f. 11. janúar 1954) er indverskur aðgerðasinni sem er þekktur fyrir baráttu sína gegn barnaþrælkun. Ásamt Malölu Yousafzai hlaut hann friðarverðlaun Nóbels árið 2014 fyrir „bar­áttu [sína] gegn und­irok­un gagn­vart börn­um og ungu fólki“.

## Æviágrip
Kailash Satyarthi er menntaður í rafmagnsverkfræði. Hann fékk áhuga á að taka á barnavinnu þegar hann var sex ára og kom auga á barn sem vann við að hreinsa skó vegfarenda á götum Delí. Þegar hann komst að því að milljónir barna í Indlandi neyddust til að vinna fyrir sér fremur en að ganga í skóla fann hann hjá sér köllun til að vinna bug á vandanum.

Árið 1980 hóf Satyarthi baráttu sínu gegn barnaþrælkun og barnamansali með því að stofna hreyfinguna Bachp­an Bachao Andol­an (ísl. „Björgum bernskunni“), sem fæst við að bjarga börnum sem eru látin vinna fyrir ómannsæmandi laun við slæmar aðstæður í indverskum verksmiðjum. Árið 1998 skipulagði hann Heims­göngu gegn barna­vinnu í samstarfi um 2.000 hreyf­inga og verka­lýðsfé­laga í 140 lönd­um til þess að berjast gegn barnaþrælkun.

Talið er að samtök Satyarthi hafi bjargað um 80.000 indverskum börnum úr þrælkunarvinnu.

## Tilvísanir
192

**192** (CXCII í rómverskum tölum) var 92. ár 2. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu. Í Rómaveldi var það þekkt sem **ræðismannsár Aeliusar og Pertinax** eða sem árið **945 ''[[ab urbe condita]]**''. Það hefur verið þekkt sem árið 192 síðan Anno Domini-ártalakerfið var tekið upp snemma á miðöldum.

## Atburðir
* 22. maí - Kínverski herforinginn Lü Bu myrti stríðsherrann Dong Zhuo sem hafði ráðið yfir Han-stjórninni frá 189.
* 31. desember - Commodus keisari kom fyrir rómverska öldungaráðið klæddur sem skylmingaþræll. Ástkona hans, Marcia, sá nafn sitt á aftökulista og réð glímukappann Narcissus til að myrða hann.

## Fædd
* Cao Zhi, kínverskt skáld (d. 232).
* Gordíanus 2. Rómarkeisari (d. 238).

## Dáin
* 22. maí - Dong Zhuo, kínverskur stríðsherra.
* 31. desember - Commodus, Rómarkeisari (f. 161).
* Bao Xin, kínverskur herforingi (f. 152).
* Cai Yong, kínverskur tónlistarmaður og skrautskrifari (f. 132).
* Liu Dai, kínverskur embættismaður.
* Lu Zhi, kínverskur herforingi.
* Wang Yun, kínverskur embættismaður (f. 137).
Forsetakjör á Íslandi 2020

**Forsetakjör á Íslandi 2020** fór fram 27. júní 2020. Guðni Th. Jóhannesson, sitjandi forseti Íslands, tilkynnti í nýársávarpi sínu 1. janúar 2020 að hann myndi sækjast eftir endurkjöri. 

Tveir frambjóðendur, Guðni Th. Jóhannesson forseti Íslands og Guðmundur Franklín Jónsson hótelstjóri og fyrrverandi verðbréfasali skiluðu meðmælalistum í öllum kjördæmum.

Guðni var sigurvegari í forsetakjörinu og hlaut hann 89,4% greiddra atvæða. Kjörsókn var tæp 66,9%. 

## Framkvæmd forsetakjörsins
Sú nýbreytni var tekin upp við framkvæmd forsetakjörs að söfnun undirskrifta frá meðmælendum mátti fara fram með rafrænum hætti vegna heimsfaraldurs COVID-19. 

Þann 26. júní, degi fyrir kosningu, var tilkynnt að kjósendur í sóttkví vegna COVID19 gætu ekki kosið. Þeirri ákvörðun var mótmælt víða og úr varð að fólk í sóttkví gat kosið í gegnum bílrúðu á bílaplani hjá embætti Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu.. 

Á kjördag komu fram ábendingar um að betur hefði mátt standa að framsetningu kjörseðils og töldu sumir að kassar til að setja kross, framan við nöfn frambjóðenda hefðu auðveldað nýjum kjósendum að setja merki á réttan stað. Óvíst er hversu mikil áhrif þessi framsetning hafði á fjölda ógildra atkvæða.  

## Frambjóðendur
*Guðni Th. Jóhannesson, sitjandi forseti Íslands og sagnfræðingur.
*Guðmundur Franklín Jónsson, athafnamaður, ákvað að bjóða sig fram í lok apríl.

### Skiluðu ekki meðmælalistum
*Axel Pétur Axelsson, hlaðvarpsstjórnandi ákvað að bjóða sig fram í byrjun apríl. Skilaði ekki meðmælalista.
* Arngrímur Friðrik Pálsson, maí: Búfræðingur   Skilaði ekki meðmælalista.
*Kristján Örn Elíasson, maí: Markaðsfræðingur og alþjóðlegur skákdómari. Hætti við.
*Magnús Ingberg Jónsson, maí: Verktaki og fiskeldisfræðingur. Hætti við.

## Skoðanakannanir

Í undanfara kosninganna stóðu ýmsir fjölmiðlar fyrir netkönnunum með sjálfvöldu úrtaki en þær eru ekki áreiðanlegar þar sem ekki er unnt að yfirfæra niðurstöður á alla kjósendur. Stuðningur við Guðmund Franklín var gjarnan mun meiri í netkönnunum með sjálfvöldu úrtaki en þeim skoðanakönnunum sem unnar voru með viðurkenndum vísindalegum aðferðum. Sem dæmi tilgreindu yfir 75% þátttakenda í slíkri könnun á Útvarpi Sögu að þeir hygðust kjósa Guðmund Franklín Jónsson.

## Niðurstöður

## Tilvísanir
Barnafoss (Skjálfandafljót)

**Barnafoss** (eða **Barnafellsfoss**) er í Skjálfandafljóti á móts við bæinn Barnafell í Ljósavatnshreppi. Barnafell hét áður Miðfell samkvæmt Þjóðsögum Jóns Árnasonar og hét fossinn þá Miðfellsfoss, en breytti um nafn eins og bærinn vegna slyss sem þar varð fyrir rúmum þrjú hundruð árum. Börn sem voru að leik í snarbröttu túninu, sem hallaði að fljótinu, köstuðust í tunnu niður túnið og fram af gilbarminum og drukknuðu í fossinum sem síðan var nefndur ýmist Barnafellsfoss eða Barnafoss.
Ragnheiður Runólfsdóttir

**Ragnheiður Runólfsdóttir** (f. 19. nóvember 1966) er íslensk sundkona og sundþjálfari. Árið 1991 var Ragnheiður valin Íþróttamaður ársins. 

Ragnheiður er fædd og uppalin á Akranesi og er dóttir hjónanna Runólfs Óttars Hallfreðssonar og Ragnheiðar Gísladóttur sem bæði eru látin. Ragnheiður byrjaði ung að æfa sund á Akranesi en hélt síðar til náms í Alabama í Bandaríkjunum og útskrifaðist sem íþróttalífeðlisfræðingur.

Ragnheiður var útnefnd Íþróttamaður ársins árið 1991 en þá þegar hafði hún sett um 200 Íslandsmet í sundgreinum. Hún var önnur konan til að hljóta titilinn. Á ferli sínum keppti Ragnheiður tvisvar sinnum á Ólympíuleikum en hún tók þátt í leikunum í Seúl í Suður-Kóreu árið 1988 og í Barcelona á Spáni árið 1992 en lauk keppnisferli sínum að þeim leikum loknum.

Eftir að keppnisferli hennar lauk hefur hún starfað við sundþjálfun, fyrst í Keflavík, Mosfellsbæ og á Akranesi. Frá 2011-2018 var Ragnheiður yfirþjálfari hjá sunddeild Óðins á Akureyri en árið 2019 hóf hún störf sem yfirþjálfari sundfélagsins SO2 í Gautaborg í Svíþjóð. 

## Tilvísanir
Þyrlar

**Þyrlar** eða **þyrlaætt** (l. *Alcedinidae*) eru fuglaætt af ættbálki meitilfugla.

Tegundir þyrla:
* Beltaþyrill
* Bláþyrill
* Gráþyrill
* Risaþyrill
* Skjaldþyrill
* Tyrkjaþyrill
Hämeenlinna

**Hämeenlinna** (sænska: *Tavastehus*) er borg og sveitarfélag í Finnlandi í héraðinu Kanta-Häme. Íbúar eru um 68.000 (2021). Hún er ein elsta innlandsborg landsins og er 98 km norður af Helsinki og 73 km suður af Tampere. 

Häme-kastali (Hämeen linna) er þekktasta bygging borgarinnar og er frá 13. öld. Fyrsta lestarleið landsins var lögð milli borgarinnar og Helsinki árið 1862. Hämeenlinna er einnig gömul menntaborg.

Tónskáldið Jean Sibelius fæddist þar.
Joensuu

Joensuu (**Óssbær** á íslensku) er borg og sveitarfélag í Norður-Karelíu, Austur-Finnlandi. Nafn borgarinnar er dregið úr ánni **Pielisjoki** sem rennur í gegnum hana og liggur Joensuu við ós þar sem áin fellur út í vatnið Pyhäselkä sem hins vegar tilheyrir stærra vatninu Saimaa.

Ísafjörður er vinabær Joensuu.

Íbúar eru um 76.500 (2019). Borgin á hitamet landsins með 37,2 gráður. Í borginni eru háskólar og Evrópska skógastofnunin (enska: European Forest Institute; EFI).
Kuopio

**Kuopio** er borg og sveitarfélag í Norður-Savoníu í Vatnasvæði Finnlands í Austur-Finnlandi. Íbúar eru um 125.000 (2025) en á stórborgarsvæðinu búa 147.000. Kuopio er 8. fjölmennasta sveitarfélag Finnlands og 7. stærsta þéttbýlið.

Kuopio er þekkt sem háskólaborg. Þar eru Háskóli Austur-Finnlands, Savoníutækniháskólinn og Sibelius-listaakademían.

Kupio er umkringd vatninu Kallavesi.

## Tilvísanir
Dómsdagsklukkan

**Dómsdagsklukkan** er táknmynd á vegum *[[Bulletin of the Atomic Scientists]]* sem hafist var að flýta eða seinka árið 1947 og vegur og metur líkurnar á manngerðri eyðingu jarðarinnar. Klukkan er nokkurskonar myndlíking fyrir þær hættur sem steðja að mannkyni vegna óhaminna vísindalegra og tæknilegra framfara. Klukkan var á árinu 2019 stillt á tvær mínútur í tólf, en henni var breytt 23. janúar árið 2020, og svo aftur 28, janúar árið 2025 þannig að nú vantar hana aðeins 89 sekúndur í tólf (1 mínútu og 29 sekúndur).
Kokkola

**Kokkola** (sænska: *Karleby*) er borg og sveitarfélag í vestur-Finnlandi, í héraðinu Mið-Austurbotn við Helsingjabotn. Íbúar eru tæplega 48.000 (2019), 
84.2% íbúanna eru finnskumælandi og 13.9% sænskumælandi. Kokkola er einn elsti bær landsins en Gústaf 2. Adólf Svíakonungur veitti honum bæjarréttindi árið 1620. Kokkola var þekktur fyrir skipasmíðar á 18. öld. Seint á 19. öld var nágrenni hans vettvangur í Krímstríðinu. Þar til 1933 var meirihluti íbúa í Kokkola sænskumælandi.