Jean Jaurès

**Auguste Marie Joseph Jean Léon Jaurès** (3. september 1859 – 31. júlí 1914) var franskur stjórnmálamaður og sagnfræðingur sem var einn helsti leiðtogi sósíalista í Frakklandi í byrjun 20. aldar. Jaurès er einkum þekktur fyrir tilraunir sínar til að koma í veg fyrir stríðið mikla sem braust út árið 1914. Hann tók einnig þátt í baráttu fyrir frelsun herforingjans og Gyðingsins Alfreds Dreyfus, sem hafði verið dæmdur að ósekju í fangelsi í Dreyfus-málinu, og í baráttu fyrir aðskilnaði ríkis og kirkju, sem var lögfestur í Frakklandi árið 1905. Þann 31. júlí 1914, daginn áður en franski herinn var virkjaður í byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar, var Jaurès skotinn til bana af hægrisinnuðum þjóðernisöfgamanni á kaffihúsi í París.

## Æviágrip
Jean Jaurès fæddist í borginni Castres í suðurhluta Frakklands þann 3. september 1859. Hann hlaut menntun í húmanískum og klassískum anda. Hann vann í eitt ár sem kennari við gagnfræðaskólann í Albi og síðan við Háskólann í Toulouse.

Jaurès var kjörinn á franska þingið árið 1885 og gekk til liðs við róttæka vinstrisinna. Hann var þá þegar áhugasamur um atvinnumál og sósíalisma og vakti athygli fyrir mælskusnilld. Jaurès datt út af þingi í kosningum árið 1889 og hóf aftur störf sem fyrirlesari við Toulouse-háskóla. Árið 1890 gekk hann til liðs við flokk sósíalista. Hann sat aftur á þingi frá 1893 til 1898 og frá árinu 1902 tók hann virkan þátt í rökræðum á þingi um Georges Boulanger hershöfðingja og Panamahneykslið. Jaurès tók jafnframt virkan þátt í málsvörn Alfreds Dreyfus í Dreyfus-málinu og tókst að fá franska sósíalista til að beita sér í þágu Dreyfus, sem hafði verið dæmdur saklaus í fangelsi.

Með því að styðja ríkisstjórn Émile Combes árið 1902 tókst Jaurès að stofna til samvinnu milli hópa vinstrisinna á þingi. Hann vonaðist til þess að þannig væri hægt að ná fram framförum fyrir verkalýðsstéttina. Hann varð um skeið varaforseti þingsins. Jaurès leit á sósíalisma sem fullkomnun lýðræðisins, sem fæli jafnframt í sér lýðræðisvæðingu á sviði hagfræðinnar.
 
Á 19. öld skiptust franskir sósíalistar í margar fylkingar. Árið 1902 stóð Jaurès fyrir því að meirihluti sósíalísku flokkanna sameinuðust undir nafninu Franski sósíalistaflokkurinn. Á heimsþingi Annars alþjóðasambandsins í Amsterdam árið 1904 lýsti Jaurès sig fylgjandi því að sósíalistar í hverju ríki fyrir sig þróuðu eigin aðferðafræði og ættu í samstarfi við aðra lýðveldisflokka þegar það væri viðeigandi, frekar en að halda hreinni hindrunarstefnu gagnvart þeim. Tillögum hans var hafnað af August Bebel, Jules Guesde og Édouard Vaillant, sem knúðu fram stuðningsyfirlýsingu um höfnun „sérhverrar stjórnmálastefnu sem feli í sér undirgefni gagnvart ráðandi stjórnskipan“. Jaurès hlýddi þessari niðurstöðu en taldi að með henni hefðu sósíalistar takmarkað möguleika sína til að vinna fyrir friði og bræðralagi milli þjóða.

Jaurès tók þátt í stofnun stærri breiðfylkingar franskra sósíalista árið 1904 undir nafninu Frakklandsdeild alþjóðasambands jafnaðarmanna (*Section Francaise de l'internationale ouvriere* eða SFIO). Helsta málgagn SFIO varð blaðið  *[[L'Humanité]]*, sem Jaurès hafði stofnað ásamt Lucien Herr og fleirum árið áður.

Jaurès er oft kallaður friðarsinni en réttara er að kalla hann andstæðing hernaðarstefnu. Hann vildi breyta franska hernum í heimavarnarlið, sem hann skrifaði um í bókinni *L'armée nouvelle* árið 1910. Jaurès sá fyrir sér að slíkt herlið yrði öflugt varnarlið en að ekki væri hægt að beita því gegn frönskum ríkisborgurum eða í árásum á erlend ríki.

Hugmyndir Jaurès um umbætur á franska hernum voru liður í baráttu hans gegn væntanlegri styrjöld. Jaurès reyndi margsinnis að fá Annað alþjóðasambandið til að skuldbinda sig til að lýsa yfir allsherjarverkfalli í öllum stríðandi ríkjum ef stríð brytist út, en tókst ekki að fá bindandi yfirlýsingu þess efnis.

Jaurès sá fyrir að spenna og vígbúnaðarkapphlaup milli Evrópuríkja gæti leitt til heimsstyrjaldar og vildi afstýra henni með því að virkja alþjóðlegu verkalýðshreyfinguna. Alveg til hins síðasta stólaði hann á að Jafnaðarmenn í Þýskalandi myndu beita sér gegn stríði. Hægrisinnaðir fjölmiðlar í Frakklandi úthrópuðu Jaurès vegna skrifa hans gegn hernaðarstefnu Frakklands og kölluðu hann „föðurlandssvikara“ og „þýskan útsendara“.

Þann 31. júlí 1914, daginn áður en Frakklandsher var virkjaður, var Jean Jaurès skotinn til bana af hægrisinnuðum þjóðernisöfgamanni á kaffihúsi í París. Daginn eftir braust fyrri heimsstyrjöldin út. Morðinginn, Raoul Villain, sat í fangelsi allan stríðstímann en var sýknaður eftir umdeild réttarhöld árið 1919. Villain var síðar drepinn af spænskum lýðveldissinnum í byrjun spænsku borgarastyrjaldarinnar árið 1936.

## Útgefin verk

* *De la réalité du monde sensible* (doktorsritgerð)
* *Les Preuves*, 1898, (um Dreyfus-málið)
* *Études socialistes*
* *Vers la république sociale*
* Préface à *L'Application du système collectiviste* de Lucien Deslinières, 1898
* *Les Deux Méthodes*, 1900
* *Histoire socialiste de la Révolution française*, 1901-1908
* *Comment se réalisera le socialisme ?*, 1901
* *Le discours à la jeunesse*, 1903
* *Notre but*, 1904
* *La Révolution russe*, 1905
* *La guerre franco-allemande 1870-1871*, 1907
* *L'Alliance des peuples*
* *L'Armée Nouvelle*, 1910
* *Conflit élargi*, 1912
* *Discours de Vaise*, 1914
* *Louis XVI* (Tallandier, 2005) : extraits de l*'Histoire socialiste de la Révolution française* ; édition présentée par Max Gallo et mise au point par Lorraine de Plunkett
* *Œuvres*, 5 volumes parus depuis 2000 (17 prévus), Fayard.
* *Jaurès, l'intégrale des articles de 1887 à 1914 publiés dans La Dépêche* (Privat, 2009), édition mise au point par Rémy Pech, Rémy Cazals, Jean Faury, et Alain Boscus

## Tilvísanir