open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kjörnir alþingismenn 2021

Í Alþingiskosningunum 25. september 2021 náðu eftirfarandi þingmenn kjöri:

## Nánar um kjörna Alþingismenn
33 karlar náðu kjöri en 30 konur. Hlutfall kvenna á þingi var því jafn hátt og eftir kosningarnar 2016 en hefur aldrei verið hærra en í þessum tvennum kosningum.

Yngsti kjörni þingmaðurinn var Lilja Rannveig Sigurgeirsdóttir en hún var 25 ára og 10 daga gömul á kjördag. Elsti kjörni þingmaðurinn var Tómas Andrés Tómasson en hann var 72 ára og 173 daga gamall á kjördag. Tómas var jafnframt elsti nýliðinn í sögu þingsins. Meðalaldur kjörinna þingmanna var 49,1 ár.

Starfsaldursforseti nýkjörins þings var Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir sem  hafði áður setið á 24 löggjafarþingum. Þorgerður og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru einu þingmennirnir sem tóku fyrst sæti á Alþingi á 20. öldinni og þannig einnig einu þingmennirnir sem voru fyrst kjörnir voru á þing áður en núverandi kjördæmaskipan var tekin upp.

23 þingmenn voru nýliðar á móti 40 sem áður höfðu gegnt þingmennsku.

## Breytingar á kjörtímabilinu
:1.→ - 9. október 2021: Birgir Þórarinsson gekk úr Miðflokki yfir í Sjálfstæðisflokkinn áður en þing kom fyrst saman eftir kosningar, þingflokkaskipti svo skömmu eftir kosningar eiga sér engin fordæmi á lýðveldistímanum.
:2.→ – Haraldur Benediktsson sagði af sér þingmennsku 2. maí 2023. Teitur Björn Einarsson tók sæti hans á þingi.
:3.→ – Helga Vala Helgadóttir sagði af sér þingmennsku 3. september 2023. Jóhann Páll Jóhannsson tók hennar sæti sem 4. þingmaður RN og Dagbjört Hákonardóttir kom ný inn sem 11. þingmaður kjördæmisins.
:4.→ – Katrín Jakobsdóttir sagði af sér þingmennsku 8. apríl 2024. Steinunn Þóra Árnadóttir tók hennar sæti sem 2. þingmaður RN og Eva Dögg Davíðsdóttir kom ný inn sem 7. þingmaður kjördæmisins.
:5.→/ – Bjarni Jónsson gekk úr VG 17. október 2024 og tilkynnti síðar að hann hefði gengið til liðs við nýstofnaðan flokk Græningja. Bjarni var þó formlega utan þingflokka síðustu vikur kjörtímabilsins þar sem einn þingmaður getur ekki stofnað þingflokk. 
:6.→ – Jakob Frímann Magnússon gekk úr Flokki fólksins 24. október 2024 og var utan þingflokka í nokkra daga áður en hann gekk í Miðflokkinn.

## Tenglar
* Fyrsta þing þingmanna - Alþingisvefurinn
Andri Lucas Guðjohnsen

**Andri Lucas Guðjohnsen** (f. 29. janúar 2002) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir enska félagið Blackburn Rovers. 

Andri spilaði með yngriflokkaliðum á Spáni. Hann hélt til Skandinavíu árið 2022. Hann varð næstmarkahæsti leikmaður dönsku úrvalsdeildarinnar tímabilið 2023-2024 

### Blackburn Rovers
Andri gerði þriggja ára samning við Blackburn árið 2025. Hann byrjaði vel hjá félaginu. Hann var valinn leikmaður nóvembermánaðar með 4 mörk í 6 leikjum. 

### Landsliðið
Andri var kallaður í fyrsta skipti A-landsliðið haustið 2021 leik í undankeppni HM 2022. 

### Fjölskylda
Andri er af fótboltaætt en Eiður Guðjohnsen er faðir hans, Arnór Guðjohnsen afi og Sveinn Aron Guðjohnsen og Daníel Tristan Guðjohnsen bræður hans.

## Tilvísanir
Finnska karlalandsliðið í körfuknattleik

**Finnska karlalandsliðið í körfuknattleik** leikur fyrir hönd Finnlands í körfuknattleik. Það hefur verið meðlimur í FIBA síðan árið 1939.
Elías Rafn Ólafsson

**Elías Rafn Ólafsson** er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar sem markmaður fyrir danska félagið FC Midtjylland. Einnig spilar hann með U-21 íslenska landsliðinu. 

Elías var kallaður í fyrsta skipti í A-landsliðið haustið 2021 fyrir forkeppni HM 2022. Skömmu áður hafði hann verið valinn leikmaður mánaðarins í dönsku Superliga.
Greniryðsveppur

***Greniryðsveppur*** (fræðiheiti: Chrysomyxa abietis) er ryðsveppategund í ættinni *[[Coleosporiaceae]]*, sem er sníkill á greni. *C. abietis* er ættaður frá Austur-Evrópu til Norður-Asíu. en hefur breiðst út til Norður-Ameríku, Ástralíu og Nýja-Sjálands.

## Ytri tenglar
*
*
*Wilson, M.; Henderson, D.M. (1966). British Rust Fungi. pp. 58–59.
*

## Tilvísanir
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998

**Sveitarstjórnarkosningar árið 1998** voru haldnar 23. maí 1998.

## Reykjavík
Reykjavíkurlistinn hélt meirihluta sínum, hlaut 8 borgarfulltúa og Sjálfstæðisflokkurinn fékk 7.
Í framboði: Sjálfstæðisflokkurinn, Reykjavíkurlistinn, Húmanistar (áður Flokkur Mannsins) og Launalistinn. 

## Sameiningar sveitarfélaga
*Sveitarfélagið Árborg varð til við sameiningu 4 sveitarfélaga: Selfossbæjar, Eyrarbakkahrepps, Stokkseyrarhrepps og Sandvíkurhrepps
*Kjalarneshreppur sameinaðist Reykjavíkurborg. 
*Borgarbyggð varð til við sameiningu Álftaneshrepps, Borgarbyggðar, Borgarhrepps og Þverárhlíðarhrepps.
*Borgarfjarðarsveit varð til við sameiningu Andakílshrepps, Hálsahrepps, Lundarreykjardalshrepps og Reykholtsdalshrepps.
*Sveitarfélagið Skagafjörður varð til með sameiningu ellefu hreppa:  Skefilsstaðahrepps, Sauðárkrókskaupstaðar, Skarðshrepps, Staðarhrepps, Seyluhrepps, Lýtingsstaðahrepps, Rípurhrepps, Viðvíkurhrepps, Hólahrepps, Hofshrepps og Fljótahrepps. 

## Tengill
Kosningasaga 1998
Príon

**Príon** eru prótín með óvenjulegt umbrot sem geta yfirfært þá byggingu sína á önnur, venjuleg prótín. Príon bera ábyrgð á nokkrum taugahrörnunarsjúkdómum í spendýrum, þar á meðal í mönnum, eins og riðu, hjartarriðu, kúariðu, kúrú, banvænu arfgengu svefnleysi og Creutzfeldt-Jakob. 

## Tenglar
*
Topprándýr

**Topprándýr** eru dýr sem sitja efst í fæðukeðju og afræna önnur dýr, án þess að nokkur önnur dýr afræni þau. Topprándýr á landi, þar sem fæðukeðjan er styttri en í hafinu, eru oftast annars stigs neytendur. Úlfar borða til dæmis grasbíta (fyrsta stigs neytendur) sem borða jurtir (frumframleiðendur). Hugtakið topprándýr er aðallega notað í verndunarlíffræði, stjórnun náttúruverndarsvæða og í vistferðamennsku.

Menn hafa lengi átt í samstarfi við topprándýr, eins og úlfa, ránfugla og skarfa, við veiðar. Deilt er um hvort mennirnir sjálfir eigi að teljast topprándýr, þar sem megnið af fæðu fólks víða um heim kemur úr jurtaríkinu fremur en dýraríkinu. Því hefur verið haldið fram að menn hafi þróast sem topprándýr, en tekið að borða fjölbreyttari fæðu eftir því sem risadýrum sem þeir veiddu fækkaði.
Guláta

**Guláta** (fræðiheiti: *Godronia fuliginosa*), er sveppategund sem leggst á víði, aðallega gulvíði. 

## Tilvísanir
Alyssa Milano

**Alyssa Jayne Milano** (f. 19. desember 1972) er bandarísk leikkona, framleiðandi og aðgerðasinni. Hún er þekktust fyrir hlutverk sín í sjónvarpsþáttum, til dæmis sem Samantha Micelli í *[[Hver á að ráða?]]* (*Who's the Boss?*), sem Jennifer Mancini í *[[Melrose Place]]*, sem Phoebe Halliwell í *[[Heillanornirnar]]* (*Charmed*), Billie Cunningham í *[[Ég heiti Earl]]* (*My Name Is Earl*), Savannah Davis í *[[Hjákonur]]* (*Mistresses*), Renata Murphy í *[[Wet Hot American Summer: 10 Years Later]]* og sem Coralee Armstrong í *[[Insatiable]]*. Hún er líka þekkt fyrir þátt sinn í að hrinda af stað Metoo-hreyfingunni í kjölfar ásakana á hendur bandaríska framleiðandanum Harvey Weinstein um kynferðisofbeldi í október 2017.
Bóhol

**Bóhol** er eyja og sýsla á Filippseyjum í héraðinu Mið-Visajaeyjum og nær yfir eyjuna Bohol og 75 minni eyjar í kring. Höfuðstaður Bohol er Tagbilaran. Bohol er 10. stærsta eyja Filippseyja, 4.821 km² að stærð. Íbúar eru um 1,4 milljón.
Pareto-regla

Pareto-reglan kveður á um að í mörgum útreikningum komi 80% af afleiðingum frá 20% af orsökum. Þetta hefur einnig verið kallað 80/20 reglan.*'

[[Joseph M. Juran]] þróaði þetta hugtak í tengslum við gæðastýringu og kenndi við ítalska hagfræðinginn [[Vilfredo Pareto]] sem á sinni tíð benti á  80/20 tengingu í riti árið [[1896]]. Í fyrsta riti sínu *Cours d'économie politique'' sýndi  Pareto fram á að  80% af landi á Ítalíu væri í eigu 20% af fólksfjölda. Pareto-regla er aðeins lítillega tengt því sem kallast  Pareto-hagkvæmni.

## Tilvísanir
Sölvi Geir Ottesen

**Sölvi Geir Ottesen** (f. 18. febrúar 1984) er íslenskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði sem varnarmaður. Hann er núverandi þjálfari Víkings.

Sölvi ólst upp hjá Víkingi. Hann hélt út til Svíþjóðar, til Djurgården, þar sem spilaði með félaga sínum Kára Árnasyni. Hann kom víða við á ferlinum og spilaði í Kína, Taílandi, Danmörku og Rússlandi.

Sölvi vann tvöfalt á síðasta tímabili sínu; í deild og bikar 2021, með Víkingi og fagnaði með Kára Árna sem hætti einnig þá.

Sölvi spilaði 28 leiki fyrir A-landslið Íslands frá 2005 til 2016. 

## Titlar
**Sem leikmaður**
### [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]
*Bikarkeppni karla: 2019
*Úrvalsdeild karla: 2021
*Bikarkeppnin 2021

### [[FC Köbenhavn]]
*Danska úrvalsdeildin: 2010–11, 2012–13
*Danski bikarinn: 2011–12

### [[Djurgårdens IF|Djurgården]]
*Sænska úrvalsdeildin: 2005
*Sænska bikarkeppnin: 2004, 2005

### Jiangsu Sainty
*Kínverski bikarinn: 2015

### Buriram United
*Tælenska deildin: 2017

**Sem þjálfari**
### [[Knattspyrnufélagið Víkingur|Víkingur]]
*Úrvalsdeild karla: 2025
Ask the Slave

**Ask the Slave** er íslensk framsækin rokk- og þungarokkssveit sem stofnuð var árið 2004. Hljómsveitin blandar ýmsum stílum saman og eru lagasmíðar óútreiknanlegar. Sveitin var óvirk frá 2011 en kom aftur saman árið 2021.

Meðal meðlima eru Ragnar Ólafsson (Árstíðir) og Valur Guðmundsson (Andlát).

## Meðlimir
*Elvar Atli Ævarsson - Gítar og raddir
*Hálfdán Árnason - Bassi og hljóðgervill
*Ragnar Ólafsson - Söngur og píanó
*Skúli Gíslason - Trommur og ásláttur
*Valur Árni Guðmundsson - Gítar og raddir

### Fyrrum meðlimir
*Engilbert Hauksson - Bassi
*Hinrik Þór Einarsson - Trommur
*Gunnar Freyr Hilmarsson - Bassi

## Breiðskífur
*Kiss Your Chora (2007)
*The Order of Things (2010)
*Good Things, Bad People (2021)

## Tenglar
*Ask the Slave á Bandcamp
*Ask the Slave á facebook
Kontinuum

**Kontinuum** er íslensk þungarokkssveit sem stofnuð var árið 2010. Tónlistin er undir áhrifum gotneskts rokks, gotnesks þungarokks og post-rokks. Plata þeirra *Earth Blood Magic*, var valin rokkplata ársins af Morgunblaðinu 2012. 

## Meðlimir
*Birgir Þorgeirsson - Söngur/Gítar/Hljómborð
*Engilbert Hauksson - Bassi
*Ingi Þór Pálsson - Gítar
*Erik Quick - Trommur
*Þorlákur Þór Guðmundsson - Gítar/Hljómborð

### Fyrrum meðlimir
*Kristján Einar Guðmundsson - Trommur
*Kristján B. Heiðarsson - Trommur

## Breiðskífur
*Earth Blood Magic (2012)
*Kyrr (2015)
*No Need to Reason (2018)

## Smáskífur
*2012: "Steinrunninn Skógur"
*2012: "Moonshine"
*2014: "Í Huldusal"
*2014: "Breathe"
*2018: "Two Moons"
*2020: "Shivers"
*2021: "Hjartavél"
*2022: "Hafið Logar"

## Tengill
*Kontinuum Facebook
*Kontinuum Bandcamp
*Kontinuum - Season of Mist
Guðjón Ernir Hrafnkelsson

**Guðjón Ernir Hrafnkelsson** (f. 19. ágúst 2001) er íslenskur knattspyrnumaður. Hann er hægri bakvörður hjá ÍBV.

## Fótboltaferill
Á árunum 2017-2019 spilaði Guðjón í meistaraflokksliði Hattar í 3. deild karla. Hann hlaut verðlaunin íþróttamaður Hattar árið 2019. 6. janúar 2020 skrifaði Guðjón undir þriggja ára samning við ÍBV sem þá lék í 1. deild karla. Guðjón hefur einnig verið valinn í U-19 ára hóp landsliðs í fótbólta.

## Einkalíf
Guðjón ólst upp í fellunum í grand við Egilsstaði og Fellabæ. Á árunum 2017-2019 var Guðjón í Menntaskólanum á Egilsstöðum.

## Tilvísanir
Víðitjörvi

**Víðitjörvi** (fræðiheiti: Rhytisma salicinum) er sveppategund sem leggst á blöð víðitegunda. Hann er algengur um allt land.


Rhytisma.salicinum2.-.lindsey.jpg
Weiden-Runzelschorf.JPG


## Tilvísanir
Tjörusveppir

***Rhytisma*** er ættkvísl sveppa í tjörvaætt *([[Rhytismataceae]])*. Hún inniheldur um 18 tegundir, sem lifa sníkjulífi á blöðum lauffellandi trjáa. Ein tegund er þekkt á Íslandi: víðitjörvi *(Rhytisma salicinum)*. 

Tegundirnar hafa yfirleitt lítil áhrif á þrif plantnanna, en blöðin geta orðið eitruð grasbítum.

## Tegundir
**[[Rhytisma acerinum]]*
**[[Rhytisma americanum]]*
**[[Rhytisma andromedae]]*
**[[Rhytisma anhuiense]]*
**[[Rhytisma asteris]]*
**[[Rhytisma decolorans]]*
**[[Rhytisma eucalypti]]*
**[[Rhytisma himalense]]*
**[[Rhytisma huangshanense]]*
**[[Rhytisma ilicis-canadensis]]*
**[[Rhytisma ilicis-integrae]]*
**[[Rhytisma ilicis-latifoliae]]*
**[[Rhytisma ilicis-pedunculosae]]*
**[[Rhytisma itatiaiae]]*
**[[Rhytisma lagerstroemiae]]*
**[[Rhytisma panamense]]* 
**[[Rhytisma prini]]*
**[[Rhytisma priscum]]*
**[[Rhytisma punctatum]]*
**[[Rhytisma salicinum]]* - Víðitjörvi
**[[Rhytisma ulmi]]*
**[[Rhytisma umbonatum]]*
**[[Rhytisma velatum]]*
**[[Rhytisma vitis]]*
**[[Rhytisma yuexiense]]*

## Tilvísanir
Tjörvaætt

***Rhytismataceae*** er ætt sveppa í tjörvabálki *([[Rhytismatales]])*. Hún inniheldur 55 ættkvíslir og 728 tegundir.

## Ættkvíslir

Samkvæmt "Outline of Ascomycota" 2007, eru eftirfarandi ættkvíslir í Rhytismataceae. Staðsetning ættkvíslarinnar *[[Nymanomyces]]* er óviss.

*[[Bifusella]]* —
*[[Bifusepta]]* —
*[[Bivallium]]* —
*[[Canavirgella]]* —
*[[Ceratophacidium]]* —
*[[Cerion]]* —
*[[Coccomyces]]* —
*[[Colpoma]]* —
*[[Criella]]* —
*[[Davisomycella]]* —
*[[Discocainia]]* —
*[[Duplicaria]]* —
*[[Duplicariella]]* —
*[[Elytroderma]]* —
*[[Hypoderma]]* —
*[[Hypodermella]]* —
*[[Hypohelion]]* —
*[[Isthmiella]]* —
*[[Lirula]]* —
*[[Lophodermella]]* —
*[[Lophodermium]]* —
*[[Lophomerum]]* —
*[[Marthamyces]]* —
*[[Meloderma]]* —
*[[Moutoniella]]* —
*[[Myriophacidium]]* —
*[[Nematococcomyces]]* —
*[[Neococcomyces]]* —
*[[Nothorhytisma]]* —
*[[Nymanomyces]]* —
*[[Parvacoccum]]* —
*[[Ploioderma]]* —
*[[Propolis (ættkvísl)|Propolis]]* —
*[[Pureke]]* —
*[[Rhytisma]]* — 
*[[Soleella]]* —
*[[Sporomega]]* —
*[[Terriera]]* —
*[[Therrya]]* —
*[[Triblidiopsis]]* —
*[[Virgella]]* —
*[[Vladracula]]* —
*[[Xyloschizon]]* —
*[[Zeus (ættkvísl)|Zeus]]*

## Tilvísanir
Tjörvabálkur

**Tjörvabálkur** (fræðiheiti: *(Rhytismatales)*) er bálkur í Leotiomycetes innan Ascomycota.

## Ættkvíslir

Eftirfarandi ættkvíslir innan Rhytismatales hafa ekki verið alveg staðfestar í ættum (*[[incertae sedis]]*). Þær ættkvíslir sem eru með spurningamerki fyrir framan nafnið eru með nokkuð óvissa stöðu.

*?*[[Apiodiscus]]*
*?*[[Bonanseja]]*
**[[Brunaudia]]*
**[[Cavaraella]]*
*?*[[Didymascus]]*
**[[Gelineostroma]]*
*?*[[Haplophyse]]*
**[[Heufleria]]*
**[[Hypodermellina]]*
*?*[[Irydyonia]]*
*?*[[Karstenia]]*
*?*[[Laquearia]]*
**[[Lasiostictella]]*
*?*[[Melittosporiella]]*
**[[Mellitiosporium]]*
**[[Metadothis]]*
**[[Neophacidium]]*
**[[Ocotomyces]]*
**[[Phaeophacidium]]*
**[[Propolidium]]*
*?*[[Pseudotrochila]]*
*?*[[Tridens (sveppur)|Tridens]]*

## Tilvísanir
Kathy Hochul

**Kathleen Courtney Hochul** (f. 27. ágúst 1958) er bandarísk stjórnmálakona og lögfræðingur úr Demókrataflokknum sem er núverandi fylkisstjóri New York og fyrst kvenna til að gegna því embætti. Hochul var áður varafylkisstjóri New York frá 2015 til 2021 en tók við embætti fylkisstjóra eftir afsögn Andrews Cuomo í ágúst 2021.

Hochul var endurkjörin fylkisstjóri New York í kosningum í nóvember 2022.

## Tilvísanir
Hlyntjörvi

**Hlyntjörvi** (fræðiheiti: Rhytisma acerinum) er sveppategund sem leggst á blöð evrasískra hlyntegunda.


Tar Spot on Sycamore.JPG
Rhytisma acerinum1.jpg


## Sjá einnig:
*Rhytisma americanum
*Rhytisma punctatum

## Tilvísanir
Rhytisma punctatum

**Rhytisma punctatum** er sveppategund sem leggst á blöð amerískra hlyntegunda.


Rhytisma punctatum 282163.jpg
Rhytisma acerinum - Tar Spot Fungus - Flickr - Dick Culbert.jpg


## Sjá einnig:
*Rhytisma acerinum - Hlyntjörvi
*Rhytisma americanum

## Tilvísanir
Rhytisma vitis

**Rhytisma vitis** er sveppategund sem leggst helst á blöð amerískra vínviðartegunda.

## Tilvísanir
Jónaeyjar

**Jónaeyjar** er hópur af grískum eyjum í Jónahafi. Það eru sjö stórar eyjur í eyjaklasanum auk fjölda smærri eyja. 
Lengi vel voru eyjarnar undir stjórn Feneyska borgríkisins ólíkt gríska meginlandinu sem var undir stjórn Tyrkjaveldisins. Þá fengu fyrst Frakkar eyjurnar og síðan Bretar, áður en þær sameinuðust loks Grikklandi árið 1862. Í dag eru eyjarnar vinsæll ferðamannastaður.

## Eyjar
*Korfú/Kerkýra
*Zakynþos
*Kyþira
*Kefalónía
*Íþaka
*Lefkada
*Paxi
Fjórða valdið

**Fjórða valdið** er hugtak sem vísar til fjölmiðla (á eftir löggjafarvaldi, dómsvaldi og framkvæmdavaldi). Hugtakið vísar til þess að fjölmiðlar geta oft, beint eða óbeint, stýrt atburðarás ákveðinna mála, með umfjöllun sinni.
Rótbarði

**Rótarsælda** (fræðiheiti: *Heterobasidion annosum*) eða **rótbarði** er algeng sveppategund í skógrækt erlendis, sérstaklega greniskógum og veldur ómældum skaða þar. Enn hefur hún ekki fundist á Íslandi. 

## Tilvísanir
Furufleiður

**Furufleiður** (fræðiheiti: Cyclaneusma minus) er sveppategund sem leggst á barr furutegunda. Hann er nú algengur um allt land, en veldur litlum skaða.

## Tilvísanir
Slímsveppir

**Myxogastria** (ICZN) eða **Myxogastrea** (ICBN), er flokkur lífvera sem inniheldur 5 bálka, 14&nbsp;ættir, 62&nbsp;ættkvíslir, og 888&nbsp;tegundir. Þeir eru yfirleitt kallaðir slímsveppir. Þeir eru þó líklega ekki sveppir, þó að þeir eigi margt sameiginlegt þeim.

Flokkurinn Myxogastria er með heimsútbreiðslu, en er algengari á tempruðum svæðum. Tegundirnar finnast helst í opnum skógum, einnig í eyðimörkum, undir snæhulu og undir vatni. Þeir finnast einnig á berki trjáa, oft hátt í krónunni. Flestar tegundirnar eru mjög smávaxnar, en einstaka geta orðið 1m í þvermál og upp undir 20kg.

Fræðiheitið *Myxomycota* kemur úr forngrísku orðunum  *myxa*, sem þýðir "slím", og  *mykes*, sem þýðir "sveppur". Heitið *Myxogastria* var kynnt 1970 af Lindsay Shepherd Olive til að lýsa ættinni Myxogastridae.  Sænski sveppafræðingurinn Elias Magnus Fries lýsti mörgum slímsveppum sem Myxogasteres 1829. Sumir telja Myxomycota vera sjálfstætt ríki, með óstaðfesta ættartölu ætta og bálka.

## Tilvísanir
Skollamjólk

**Skollamjólk** (fræðiheiti: *Lycogala epidendrum*) er tegund slímsvepps. Skollamjólk er algeng tegund á Íslandi og finnst oftast á trjástubbum í skógum. 

## Tilvísanir
Rússneska karlalandsliðið í körfuknattleik

**Rússneska karlalandsliðið í körfuknattleik** leikur fyrir hönd Rússlands í körfuknattleik. Það hefur verið meðlimur í FIBA síðan árið 1992. 

## Árangur
***[[Heimsmeistaramót karla í körfuknattleik|Heimsmeistaramót]]**
**Silfur (2): 1994, 1998

***[[Evrópumeistaramót karla í körfuknattleik|Evrópumeistaramót]]**
**Gull: 2007
**Silfur: 1993
**Brons (2): 1997, 2011

***[[Ólympíuleikarnir]]**
**Brons: 2012 

## Heimildir
*russiabasket.ru
Lettneska karlalandsliðið í körfuknattleik

**Lettneska karlalandsliðið í körfuknattleik** er fulltrúi Lettlands í körfuknattleik.

## Titlar
***[[Evrópumeistaramót karla í körfuknattleik|Evrópumeistaramót]]**
**Gull: 1935
**Silfur: 1939

## Heimildir
* http://basket.lv/
* https://www.eurobasket.com/Latvia/basketball-National-Team.aspx
Baku-járnbrautarstöðin

**Baku-járnbrautarstöðin**, (aserska: *Bakı Dəmir Yolu Vağzalı*) er aðaljárnbrautarstöðin í Baku, Aserbaísjan. Núverandi aðaljárnbrautarstöð er önnur í röðinni, en sú fyrsta var tekin í notkun árið 1880.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða Azərbaycan Dəmir Yolları (aserska) (enska) (rússneska)
Stóra sviðið

**Stóra sviðið** er íslenskur grínsjónvarpsþáttur sem hefur verið í sýningu síðan árið 2021 á Stöð 2. Þáttastjórnendur eru Auðunn Blöndal, Steinþór Hróar Steinþórsson og Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir. Í hverjum þætti fá Auðunn og Steinþór þrjú verkefni eða þrautir og fá fá gest til þess að leysa þrautirnar með þeim, áhorfendur þáttarins kjósa síðan hver á að vinna hverja þraut fyrir sig.

## Framleiðsla
Tökur hófust í mars 2021 og enduðu 28. september 2021. 14. september 2021 kom út tilkynning um að þættirnir voru væntanlegir og 28. september kom í ljós að frumsýning væri 22. október. 14. október kom út kitla og 18. október kom út sýnishorn.

Þann 26. nóvember 2021 var tilkynnt um að önnur þáttaröð væri væntanleg árið 2022. Í september árið 2022 var tilkynnt að þáttaröðin verður frumsýnd 30. september 2022.

Í lok áttunda þáttar annarar þáttaraðar sagði Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir að *"við myndum vonandi sjást aftur"*, en þar bendir hún á mögleika á þriðju þáttaröðinni.

## Þættirnir
Real Valladolid

**Real Valladolid Club de Fútbol, S.A.D.**, einnig þekkt sem **Real Valladolid ** eða bara **Valladolid **, er spænskt  knattspyrnufélag með aðsetur í Valladolid, héraðshöfuðborg Kastilíu og León. Einkennislitir félagsins eru fjólublár og hvítur og hefur svo verið allt frá stofnun þess þann 20. júní árið 1928. Liðið leikur í næstefstu deild á Spáni eftir að hafa fallið úr La Liga í lok leiktíðarinnar 2020-21. Valladolid telst ekki til sigursælustu liða Spánar, það varð deildarbikarmeistari veturinn 1983-84, hefur tvívegis leikið til úrslita í Copa del Rey og þrívegis komist í Evrópukeppni. Aðaleigandi félagsins er brasilíski fyrrum knattspyrnukappinn Ronaldo.

## Saga
Real Valladolid varð til við samruna tveggja félaga, *Real Unión Deportiva de Valladolid* og *Club Deportivo Español*, árið 1928 og lék sinn fyrsta kappleik í september sama ár. Liðið komst í fyrsta sinn í efstu deild árið 1948 og varð fyrsta liðið frá Kastilíu og León til að ná þeim árangri. Á sínu öðru ári í hópi þeirra bestu, leiktíðina 1949-50, komst liðið alla leið í úrslitaleik spænska konungsbikarsins en tapaði þar fyrir Athletic Bilbao, 4:1.

Lengst af mátti Valladolid sætta sig við að berjast í neðri hluta La Liga, milli þess sem félagið féll niður í næstefstu deild öðru hvoru. Leiktíðina 1970-71 mátti félagið meira að segja sætta sig við að keppa í þriðju efstu deild. Þessu sífellda flakki milli deilda lauk þó tímabundið þegar Valladolid náði að halda sér í hópi þeirra bestu frá 1980 til 1992. Á þeim árum vann félagið sinn eina stóra titil, með því að leggja Atlético Madrid árið 1984, 3:0 í úrslitum hinnar skammlífu deildarbikarkeppni. Þá komst Valladolid í úrslit spænska bikarsins vorið 1989 en tapaði 1:0 fyrir Real Madrid.

Silfurverðlaunin í bikarnum veittu Valladolid þátttökurétt í Evrópukeppni bikarhafa árið eftir. Þar komst liðið í fjórðungsúrslit og mætti þar stórliði Monaco. Báðum leikjum liðanna lauk með markalausu jafntefli, en að lokum hafði franska liðið betur í vítaspyrnukeppni og komst í undanúrslitin.

Frá aldamótum hefur Real Valladolid sjö sinnum fallið úr efstu deild eða komist upp á nýjan leik. Árið 2018 var tilkynnt um kaup brasilíska markahróksins Ronaldo á meirihluta bréfa í félaginu. Árið 2020 var eignarhluti hans orðinn rúm 80%.

## Titlar
;Copa del Rey:
* Silfur (2): 1949/1950, 1988/1989
Isekai

**Isekai** (á japönsku: 異世界 sem þýðir öðruvísi heimur eða handanheimur) er japönsk bókmenntategund í léttlestrarbókum, manga, anime og tölvuleikjum, þegar  fjallað er um persónur sem eru fluttar til annars heims og verða að heyja þar lífsbaráttu og komast af, það getur verið fantasíuheimur, stafrænn heimur, pláneta eða samsíða heimur. Lesendur eða þeir sem fylgjast með (eða spila persónu ef um tölvuleik er að ræða) geta þannig kannað og lært um hinn nýja heim með söguhetjunni. 

Hugtakið isekai  er upprunnið úr ævintýrum eins og Urashima Tarō. Fyrsta nútíma isekai var skáldsagan Warrior from Another World eftir  Haruka Takachiho's  og sjónvarpsþættirnir Aura Battler Dunbine eftir  Yoshiyuki Tomino.

## Heimild
* Greinin Isakai á en.wikipedia.org
Skoski bikarinn

**Skoski bikarinn** eða **Scottish Cup** er næstelsta bikarkeppni í fótbolta í heimi en hún var stofnuð árið 1873. Fyrirmyndin var enska bikarkeppnin sem hóf göngu sína tveimur árum fyrr. Queen's Park var fyrst til að hampa bikarnum í mars 1874. Celtic er sigursælasta liðið í sögu keppninnar með 42 titla en Aberdeen eru núverandi meistarar (2025).

## Saga
Skoska knattspyrnusambandið var stofnað árið 1873 og var þá þegar ákveðið að efna til keppni fyrir aðildarfélög þess. Fyrsti leikur skosku bikarkeppninnar fór fram þann 18. október 1873 þar sem Renton sigraði Kilmarnock 2:0. Fyrstu árin bar Queen´s Park höfuð og herðar yfir önnur félög og varð bikarmeistari í tíu skipti á fyrstu tveimur áratugunum. Árið 1885 setti Arbroath heimsmet þegar það bar sigurorð af *Bon Accord*, 36:0.

Verðlaunagripur keppninnar er sá elsti í heimi og hefur verið afhentur frá upphafi. Gripurinn er úr hreinu silfri, 50 sentimetra hár og 2,25 kíló að þyngd. Hann er varðveittur á Knattspyrnusafninu á Hampden Park en tekinn fram og hreinsaður fyrir úrslitaleik hvers árs.

## Úrslitaleikir
Hen Wlad Fy Nhadau

**„Hen Wlad Fy Nhadau“** (velskur framburður: [heːn wlaːd və n̥adai]) er þjóðsöngur Wales. Titillinn er dreginn af fyrstu orðum lagsins og þýðir „Landið gamla feðra minna“ á velsku, venjulega þýtt á ensku sem einfaldlega „*Land of My Fathers*“. Ljóðið var samið af Evan James og lagið samdi sonur hans, James James, báðir frá Pontypridd, Glamorgan, í janúar 1856. Elsta ritaða eintakið er varðveitt í safni Landsbókasafns Wales.

## Tilvísanir
Fáni Wales

**Fáni Wales** (velska: *Y Draig Goch*, „rauði drekinn“) er með rauðan gangandi Evrópudreka á grænum og hvítum feldi. Líkt og með mörg skjaldarmerki er mynd drekans ekki stöðluð og margar útgáfur eru til. Fáninn er ekki hluti af Breska fánanum líkt og fáni Skotlands.

Drekinn stendur fyrir rauða drekann frá Cadwaladr, konung Gwynedd, ásamt litum Túdorættar, grænum og hvítum. Hinrik 7. Englandskonungur notaði þennan fána í orrustunni við Bosworth árið 1485. Eftir orrustuna var fáninn borinn með viðhöfn til Pálskirkjunnar í London. Rauði drekinn var síðan tekinn upp sem skjaldberi skjaldarmerkis Túdorættarinnar og átti að tákna velskan uppruna hennar. Fáninn var gerður að opinberum fána Wales árið 1959. Nokkrar borgir eru með dreka í merki sínu, þar á meðal Cardiff, höfuðborg Wales.
Konunglegt merki Wales

**Konunglegt merki Wales** var formlega tekið upp í maí 2008. Það inniheldur skjaldarmerki prinsins af Wales (fjögur ljón á gulum og rauðum reitum) sem var tekið upp af Llywelin mikla, fursta af Wales á 13. öld, að viðbættri kórónu heilags Játvarðs yfir borða, ásamt einkennisblómum fjögurra landa Bretlands. Á borðann er ritað kjörorðið PLEIDIOL WYF I'M GWLAD („Ég er trúr landi mínu“). Það kemur úr þjóðsöng Wales og kemur líka fyrir á velskum útgáfum eins punda myntar sem slegin var frá 1985 til 2000. Merkið birtist áður á forsíðum ráðstafana velska þingsins. Frá þjóðaratkvæðagreiðslunni í Wales 2011 hefur það birst á forsíðum laga sem velska þingið samþykkir, og er á innsigli Wales.

Merkið fylgir aldalangri skjaldarmerkjahefð Wales. Merki Wales hafa í gegnum tíðina ýmist verið einhver útgáfa af velska drekanum sem birtist á fána Wales, eða skjaldarmerki Llywelyns mikla. Skjaldarmerki Englands, skjaldarmerki Skotlands og skjaldarmerki Írlands koma öll fyrir í skjaldarmerki Bretlands, en þar er ekkert skjaldarmerki Wales þar sem landið var innlimað í konungsríkið England. Wales hefur því ekki sömu stöðu og þessi lönd innan Bretlands. Merkið hefur samt verið notað eins og skjaldarmerki Wales af velska þinginu.

## Tilvísanir
Rhytisma americanum

**Rhytisma americanum** er sveppategund sem leggst á blöð amerískra hlyntegunda. Eru það helst Acer rubrum og Acer saccharinum.

## Sjá einnig:
*Rhytisma acerinum - Hlyntjörvi
*Rhytisma punctatum

## Tilvísanir
Bloomsbury-hópurinn

**Bloomsbury-hópurinn** (Bloomsbury Group) var félagsskapur nokkurra enskra rithöfunda, menntamanna, heimspekinga og listamanna á fyrri helmingi 20. aldar. Í upphafi samanstóð hann einkum af vinum og kunningjum sem höfðu verið við nám í Cambridge-háskóla eða tengdust honum á einn eða annan hátt og bjuggu í eða í nágrenni Bloomsbury-hverfisins í London. Meðlimirnir voru gagnrýnir á ríkjandi viðhorf í ensku samfélagi samtíma síns og höfðu með verkum sínum mikil áhrif á samfélagsumræðu, bókmenntir, fagurfræði, listir og hagfræði.

Helstu meðlimir Bloomsbury-hópsins voru: Clive Bell (listfræðingur og gagnrýnandi), Vanessa Bell (listmálari), E. M. Forster (rithöfundur), Roger Fry (listmálari og gagnrýnandi), Duncan Grant (listmálari), John Maynard Keynes (hagfræðingur), Desmond MacCarthy (rithöfundur og gagnrýnandi), Lytton Strachey (rithöfundur og gagnrýnandi), Leonard Woolf (rithöfundur, gagnrýnandi og útgefandi), Virginia Woolf (rithöfundur).


Mynd:Clive Bell.jpg|Clive Bell eftir Roger Fry, 1924
Mynd:Roger Fry Vanessa Bell.jpg|Vanessa Bell eftir Roger Fry, 1916
Mynd:EMForsterLeiden1954.jpg|E. M. Forster
Mynd:Roger Fry (Coburn) 1913.jpg|Roger Fry
Mynd:Lopokova and Keynes 1920s cropped.jpg|John Maynard Keynes
Mynd:Virginia and Leonard Woolf, 1912 (borderless crop).jpg|Virginia og Leonard Woolf
Mynd:Duncan Grant, 1922 (cropped).jpg|Duncan Grant
Mynd:Desmond MacCarthy 1912.jpg|Desmond MacCarthy
Mynd:Carrington - Strachey.jpg|Lytton Strachey eftir Dora Carrington, 1916
Gaulverjahlynur

**Gaulverjahlynur** (Acer monspessulanum) er meðalstór hlyntegund sem er með útbreiðslu kringum Miðjarðarhaf austur til Ísraels, jafnvel austur til Írans. Tegundin er breytileg og fjölda undirtegunda hefur verið lýst, en ekki staðfestar. Hann verður 10-15 metrar að hæð. 

## Tilvísanir
Svarthlynur

**Svarthlynur** (Acer nigrum) er hlyntegund sem er með útbreiðslu í austurhluta N-Ameríku (miðvesturríki Bandaríkjanna, norðurhluta austurríkjanna og suðurhluta Kanada). Hann getur orðið 21 til 34 m hár. Svarthlynur er náskyldur sykurhlyni og myndar ósjaldan blendinga með honum sem eru milli þessarra tveggja tegunda í útliti. Nytjar eru þær sömu.

## Tilvísanir
Pepsimaxdeild karla í knattspyrnu 2021

Íslandsmótið í knattspyrnu karla var haldið í 110. sinn árið 2021. Keflavík og Leiknir tóku sæti Gróttu og Fjölnis sem féllu úr deildinni árið 2020.

Víkingur vann sinn 6. Íslandsmeistaratitil og varð félagið jafnframt tvöfaldur meistari með sigri í bikarkeppninni. HK og Fylkir féllu niður í 1.deild.

## Lokastaða deildarinnar

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

## Liðin 2021

### Félagabreytingar í upphafi tímabils

#### Upp í Pepsimaxdeild karla
* 
* 

#### Niður í 1. deild karla
* 
* 

## Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2021
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi Max deildinni*

## Markahæstu leikmenn
Staðan eftir 22 umferðir

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Berghlynur

**Berghlynur** (Acer tataricum) er lítil hlyntegund sem er með útbreiðslu í mið og suðaustur Evrópu (Austurríki, Rúmenía, Ungverjaland, Kákasus, Tyrkland og Úkraína). Hann verður 4-12 metrar að hæð. Lítil reynsla er af honum á Íslandi.

Einhver ágreiningur er hvort berghlynur sé undirtegund af síberíuhlyn, síberíuhlynur sé undirtegund af berghlyn eða séu báðar sjálfstæðar tegundir. 

Samkvæmt the Plant List sem gefinn er út af Kew Gardens í London, þá eru eftirfarandi undirtegundir:
* *Acer tataricum* subsp. *aidzuense* (Franch.) P.C.DeJong 	
* *Acer tataricum* subsp. *ginnala* (Maxim.) Wesm. 	- Japan, Kórea, Mongólía, austurhluti Rússlands, norðaustur og mið Kína
* *Acer tataricum* subsp. *semenovii* (Regel & Herder) A.E.Murray - Tíbet, Afghanistan, suður Rússland, Íran
* *Acer tataricum* subsp. *tataricum* - Kákasus, Tyrkland, Austurríki, Ungverjaland, Rúmenía, Serbía, Úkraína
* *Acer tataricum* subsp. *theiferum* (W.P.Fang) Y.S.Chen & P.C.de Jong - Kína

## Tengill
*Lystigarður Akureyrar 

## Tilvísanir
Carmen Laforet

**Carmen Laforet Díaz**, fædd 6. september 1921 í Barselónu og alin upp á Gran Canaria, dáin 28. febrúar 2004 í Madrid, var spænskur höfundur sem var virkur undir og eftir spænska borgarastyrjöldin. Hún er frægust fyrir fyrstu skáldsögu hennar, *Nada*, sem gafst út 1944. *Nada* er ein mest þýdda spænska skáldsagan och Carmen hlaut spænsku bókmenntaverðlaunin Premio Nadal árið 1944. 

Íslensk þýðing *Nada* eftir Sigurð Sigurmundssyni frá Hvítárholti kom út 1990 og heitir á íslensku *Hljómkviðan eilífa*. Sigurður er líka útgefandi bókarinnar og skrifaði í formálanum að hann hafi aldrei lesið neitt annað eins á spænsku. Hann las söguna á rás eitt 1986.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Hljómkviðan eilífa í Gegni
Acer caesium

**Acer caesium** er hlyntegund sem er með útbreiðslu í Himalajafjöllum (Pakistan, Indland, Nepal og Kína). Hann verður allt að 25 metrar að hæð. 

## Tilvísanir

* Acer caesium Wall. ex Brandis - Trees and shrubs Online
Þernuætt

**Þernuætt** (fræðiheiti: Sterna) er ætt 13 tegunda fugla sem er ein af 22 ættkvíslum máffugla.
Linnaeus valdi ættinni nafn frá fornensku en ekki latínu. Nútíðar-enska hefur glatað essinu í byrjun en það varðveitist til dæmis í hollensku.

## Lýsing
Vængirnir eru langir og fremur útmjóir / oddóttir. Undirsíðan er ávallt hvít.

## Tegundir
Eftirfarandi 13 fuglategundir eru í ættkvíslinni *Sterna*: 
* Lækjarþerna (*[[Sterna aurantia]]*)
* Roðaþerna (*[[Sterna dougallii]]*)
* Blesuþerna (*[[Sterna striata]]*)
* Depilþerna (*[[Sterna sumatrana]]*)
* Svifþerna (*[[Sterna hirundinacea]]*)
* Sílaþerna (*[[Sterna hirundo]]*)
* Kría (*[[Sterna paradisaea]]*)
* Svalþerna (*[[Sterna vittata]]*)
* Sveigþerna (*[[Sterna virgata]]*)
* Tálþerna (*[[Sterna forsteri]]*)
* Trúðaþerna (*[[Sterna trudeaui]]*)
* Rokþerna (*[[Sterna repressa]]*)
* *[[Sterna acuticauda]]*

## Tilvísanir
Suðurkrossinn

**Suðurkrossinn** (latína: *Crux*) er stjörnumerki í Vetrarbrautinni á suðurhimni þar sem fjórar bjartar stjörnur mynda kross. Suðurkrossinn er minnsta stjörnumerkið af 88 stjörnumerkjum nútímans en er auðgreinanlegur þar sem allar fjórar stjörnurnar eru með yfir +2.8 í birtustig. Suðurkrossinn er menningarlega mikilvægur sem tákn víða á suðurhveli Jarðar og birtist meðal annars í fánum Ástralíu, Nýja-Sjálands, Brasilíu, Papúu Nýju-Gíneu og Samóa.

## Fánar með Suðurkrossinum


Mynd:Flag of Australia.svg|Fáni Ástralíu.
Mynd:Flag of New Zealand.svg|Fáni Nýja-Sjálands.
Mynd:Flag of Papua New Guinea.svg|Fáni Papúa Nýju-Gíneu.
Mynd:Flag of Samoa.svg|Fáni Samóa.
Mynd:Flag of Brazil.svg|Fáni Brasilíu.
Mynd:Flag of Christmas Island.svg|Fáni Jólaeyjunnar.
Mynd:Flag of Niue.svg|Fáni Niue.
Mynd:Flag of Tokelau.svg|Fáni Tókelu.


## Tenglar
* Suðurkrossinn á Stjörnufræðivefnum
Suðurfiskurinn

**Suðurfiskurinn** (latína: *Piscis Austrinus*) er stjörnumerki á suðurhimni. Þetta stjörnumerki hefur verið þekkt frá því í fornöld, en nútímastjörnumerkið Hegrinn var áður sporður fisksins. Bjartasta stjarna stjörnumerkisins er Fomalhaut.

## Tenglar
* Suðurfiskurinn á Stjörnufræðivefnum
Altarið (stjörnumerki)

**Altarið** (latína: *Ara*) er stjörnumerki á suðurhimni, milli Sporðdrekamerkisins, Sjónaukans, Suðurþríhyrningsins og Hornmátsins. Björtustu stjörnur merkisins eru Alfa Arae og Beta Arae. Sjö sólkerfi með reikistjörnum hafa fundist í þessu stjörnumerki, þar á meðal Mú Arae með fjórar plánetur og tvístirnið Gliese 676, einnig með fjórar.

## Tenglar
* Altarið á Stjörnufræðivefnum
Indíáninn

**Indíáninn** (latína: *Indus*) er stjörnumerki á suðurhimni sem flæmski stjörnufræðingurinn Petrus Plancius lýsti fyrst árið 1598 og teiknaði sem nakinn mann með þrjár örvar í annarri hendi og eina í hinni. Fimm stærstu stjörnur stjörnumerkisins mynda rétthyrndan þríhyrning sem hægt er að greina stærstan hluta ársins frá miðbaug og sunnar.

## Tenglar
* Indíáninn á Stjörnufræðivefnum
Blástjarnan

**Blástjarnan** (Vega) er bjartasta stjarnan í stjörnumerkinu Hörpunni. Bayer-heiti hennar er α *Lyrae*. Blástjarnan er tiltölulega nálæg, í aðeins 25 ljósára fjarlægð frá Sólu. Ásamst Arktúrusi og Síríusi er hún með björtustu stjörnum í nágrenni Sólarinnar. Hún er fimmta bjartasta stjarnan á næturhimninum og önnur bjartasta stjarna norðurhiminsins á eftir Arktúrusi.
Síminn Sport

**Síminn Sport** er íslensk sjónvarpsstöð sem var stofnuð árið 2005 sem er rekin af Símanum. Stöðin leggur aðaláheyrslu á íþróttaefni. Stöðin sem áður hefur heitið *Skjárinn sport* og *Enski boltinn* er lokuð stöð og kostar þar að leiðandi að horfa á þjónustuna. Á stöðinni er hægt að horfa í tveimur gæðaflokkum, *HD* og *UHD*. Síminn Sport rekur einnig þrjár aðrar aukastöðvar sem heita Síminn Sport 2, Síminn Sport 3 og Síminn Sport 4 en þær sýna ekki samfella sjónvarpsdagskrá.
Djúpfyrirbæri

**Djúpfyrirbæri** er stjarnfræðilegt fyrirbæri sem ekki er stjarna eða sólkerfisfyrirbæri (eins og reikistjarna, loftsteinn o.s.frv.). Þetta hugtak er notað um alls konar fyrirbæri sem eru vart sýnileg með berum augum eða stjörnukíkjum, eins og stjörnuþyrpingar, geimþokur og stjörnuþokur. Elsti listinn yfir slík fyrirbæri er skrá Charles Messier yfir Messier-fyrirbæri frá 1774. Skráin innihélt 103 „geimþokur“ og önnur óljós og ógreinileg fyrirbæri sem virtust vera halastjörnur (rannsóknarefni Messiers) en voru það ekki. Framfarir í þróun stjörnukíkja urðu til þess að hægt var að greina hvað þessi fyrirbæri voru, miðgeimsský, stjörnuþyrpingar og stjörnuþokur.

## Tilvísanir
Bayer-heiti

**Bayer-heiti** er kerfi fyrir stjörnuheiti þar sem stjörnur fá grískan eða latneskan bókstaf ásamt latnesku nafni stjörnumerkisins þar sem stjarnan birtist í eignarfalli. Þetta nafnakerfi var búið til af þýska stjörnufræðingnum Johann Bayer árið 1603 fyrir stjörunatlasinn *[[Uranometria]]*. Stjörnuskrá Bayers innihélt nánast aðeins stjörnur sem sýnilegar voru frá Þýskalandi, en síðari tíma stjörnufræðingar eins og Nicolas-Louis de Lacaille og Benjamin Apthorp Gould bættu við þeim stjörnum sem aðeins sjást á suðurhveli Jarðar.

Bayer notaðist við gríska stafrófið (α - alfa, β - beta, γ - gamma, o.s.frv.) og fékk þannig 24 stafi, en ef þeir dugðu ekki til bætti hann við stöfum úr latneska stafrófinu, frá *A* (með hástaf til að forðast rugling við gríska α) og síðan lágstafina *b*, *c*, *d* o.s.frv. að undanskildum *j* og *v*. Þannig fékk hann 24 stafi í viðbót. Dæmi um Bayer-stjörnuheiti er α *Tauri* (borið fram „alfa tárí“) sem er stjarnan Aldebaran í Nautsmerkinu (*Taurus* á latínu). Algengt er að stytta heiti stjörnumerkisins í þrjá stafi. Bayer-heiti Aldebaran verður þá „α *Tau*“.

Röð stafanna fer gróflega eftir birtustigi stjarnanna, þannig að α er sú stjarna sem virðist björtust í hverju stjörnumerki, en á tíma Bayers var engin leið að mæla birtustig stjarna með nákvæmum hætti. Bayer notaði sex birtuflokka, þar sem fyrsti flokkur voru björtustu stjörnurnar og sjötti flokkur þær dimmustu, og raðaði stöfunum eftir þessum flokkum. Af þeim 88 stjörnumerkjum sem þekkt eru í dag eru 30 þar sem alfastjarnan er ekki bjartasta stjarnan og fjögur þeirra eru ekki með neina alfastjörnu.

Þar sem Bayer notaði einn staf fyrir stjörnupör, eins og tvístirni sem virðast ein stjarna frá Jörðu séð, hafa stjörnufræðingar bætt við brjóstvísum til aðgreiningar. Dæmi um það eru stjörnurnar π<sup>1</sup>, π<sup>2</sup>, π<sup>3</sup>, π<sup>4</sup>, π<sup>5</sup> og π<sup>6</sup> ''Orionis''.
Síminn Sport 2

**Síminn Sport 2** er íslensk sjónvarpsstöð stofnuð árið 2019 rekin af Símanum sem sýnir íþróttaefni. Stöðin sýnir ekki samfella dagskrá heldur einungis staka íþróttaleiki af og til. Stöðin er aukastöð af stöðinni Síminn Sport.
Matthias Maurer

**Matthias Josef Maurer** (fæddur 18. mars 1970 í St. Wendel í þýska sambandslandinu Saarlandi) er menntaður verkfræðingur með doktorsgráðu í efnisfræði og geimfari hjá ESA.

Fyrsta geimflug hans var áætlað að vera til Alþjóðlegu geimstöðvarinnar ISS þann 31. október 2021 með SpaceX Crew-3 geimfluginu, en NASA frestaði fluginu vegna veðurs til 3. nóvember og þann 1. nóvember tilkynnti NASA að það verður aftur frestað og að flugið gæti byrjað í fyrsta lagi þann 6. nóvember 23:36 EDT. Geimskotið varð þá þann 10. nóvember 21:03 EST. Nafn ISS-leiðangurs hans, sem er gefið af ESA, er *[[Cosmic Kiss]].*

## Veftenglar

* ESA - Matthias Maurer - Exploration
* Matthias Maurer (@astro_matthias) á Twitter
* Matthias Maurer á Facebook
* Matthias Maurer á Instagram
* 
* Matthias Maurer á YouTube

## Tilvísanir
Danska ásatrúarfélagið

**Forn Siðr – Asa- og Vanetrosamfundet i Danmark** *(á [[íslenska|íslensku]]: Forn Siðr - Ása- og Vanatrúarfélag Danmerkur)* er danskur trúarsöfnuður sem helgaður er trú á Æsi og önnur norræn goðmögn. Söfnuðurinn var stofnaður 15. nóvember 1997, og viðurkenndur sem trúfélag 6. nóvember 2003.

## Tengt efni
* Ásatrúarfélagið

## Tenglar
*Vefsíða Forn Siðr – Asa- og Vanetrosamfundet i Danmark
Otur

:*Á [[otur (aðgreiningarsíða)|aðgreiningarsíðunni]] er hægt að sjá aðrar greinar um aðrar merkingar orðsins „otur“.

*'Otur** ([[fræðiheiti]]: ''Lutra lutra''), einnig þekktur sem hinn **evrópski otur** eða **vatnaotur''', er marðardýr ættað frá Evrasíu. Hann heldur sig við vötn og ár og fæðið er að mestu fiskur.

## Tenglar
Otur (norræn goðafræði)

**Otur** er dvergur í norrænni goðafræði (einnig nefnur Ott, Oter, Otr, Ottar, Ottarr, Otter) sem var hamskiftir og dvaldist oft í á við veiðar á fiski, í líki oturs. Hann var drepinn af Loka sem ágirntist feld hans. Faðir Oturs, konungurinn Hreiðmar vildi líf Loka í staðinn, en fékkst að lokum til að láta sér nægja svo mikið gull að þekti feldinn. Gullið olli að lokum dauða bræðra Oturs (Reginn og Fáfnir) og föður.

## Sjá einnig:
*Reginn
*Fáfnir

## Tilvísanir
Reginn (norræn goðafræði)

**Reginn** er dvergur í norrænni goðafræði sem var sonur Hreiðmars og bróðir Oturs og Fáfnis. Eftir dauða Oturs af völdum Loka, fékk Hreiðmar gull í sonargjöld. Fáfnir drap Hreiðmar og breytti sér í dreka. Til að ná gullinu frá Fáfni gerist Reginn smiður og fóstri Sigurðar Sigmundssonar (síðar Fáfnisbana). Tekst áætlun hans að mestu nema að Sigurður fær pata af svikum Regins og verður fyrri til.

## Sjá einnig:
*Otur
*Fáfnir
*Sigurður Fáfnisbani

## Tilvísanir
Sílaþerna

**Sílaþerna** (Sterna hirundo) er náinn ættingi íslensku kríunnar sem finna má víða um heim en þó ekki á Íslandi. Hún finnst í öllum heimsálfum nema á suðurskautslandinu, einkum við sjó.

Ekki ólíkt íslensku kríunni ferðast hún mikið og heldur sig við miðbaug um vetur en á mildum svæðum upp undir heimskautsbaug á sumrin.

Á skalanum sem metur hvort tegundin er í útrýmingarhættu er hún metin á hinum endanum, sem sagt í góðum málum.

## Tilvísanir
Roðaþerna

**Roðaþerna** (fræðiheiti: *Sterna dougallii*) er tegund af máffuglaætt, sem einkum er að finna við sjó á hitabeltissvæðum. Hún er náskyld íslensku kríunni.

Nafnið tekur hún af því að það myndast oft roði á kvið á sumrin.

## Tilvísanir
Tálþerna

*Tálþerna* er farfugl sem ver sumartímanum inn til lands í Bandaríkjunum & Kanada en flytur sig um veturinn til strandsvæða sunnarlega í Bandaríkjunum, Karíbahafsins, Mexíkó og Mið-Ameríku.

## Tilvísanir
Lækjarþerna

**Lækjarþerna** (fræðiheiti: *Sterna aurantia*) er máffugl sem finna má í Suðaustur-Asíu. 

Tegundin á nokkuð undir högg að sækja og hefur stofnstærðin minnkað og er hún skilgreind sem viðkvæm tegund á lista Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN.

## Tilvísanir
Helena Blavatsky

**Helena Petrovna Blavatsky** (rússneska: *Jelena Petrovna Blavatskaja*, fædd *von Hahn*; úkraínska: *Olena Petrivna Blavatska*; 12 ágúst 1831–8. maí 1891) var rússneskur rithöfundur sem stofnaði Guðspekifélagið árið 1875. Hún eignaðist fylgjendur víða um heim sem helsti kenningasmiður guðspekinnar.

Blavatsky fæddist inn í aðalsfjölskyldu af blönduðum rússnesk-þýskum ættum í Jekaterínóslav, þá í rússneska heimsveldinu (nú Dnipro í Úkraínu). Hún ferðaðist víða um Rússaveldi sem barn. Hún var að mestu sjálfmenntuð og fékk áhuga á vestrænni dulspeki á unglingsárunum. Samkvæmt fullyrðingum hennar síðar meir fór hún árið 1849 í fjölda langferða og heimsótti Evrópu, Ameríku og Indland. Hún hélt því einnig fram að á þessu tímabili hafi hún kynnst hópi vitringa, „meisturum hinnar fornu visku“, sem sendu hana til Shigatse í Tíbet, þar sem hún hlaut þjálfun í að öðlast dýpri skilning á samruna trúarbragða, heimspeki og vísinda. Bæði gagnrýnendur hennar samtíma og síðari ævisöguritarar hafa haldið því fram að sumar eða allar þessar ferðir hafi verið tilbúningur og að hún hafi varið þessu tímabili í Evrópu. Snemma á áttunda áratugnum tók Blavatsky þátt í spíritistahreyfingunni. Þrátt fyrir að verja raunverulega tilvist spíritískra fyrirbæra, var hún ósammála hugmyndum spíritista um að þeir sem samband næðist við væru andar látins fólks. Hún flutti til Bandaríkjanna árið 1873, vingaðist við Henry Steel Olcott og vakti athygli almennings sem miðill, en var líka ásökuð opinberlega um svik.

Árið 1875 stofnaði Blavatsky Guðspekifélagið í New York-borg ásamt Olcott og William Quan Judge. Árið 1877 gaf hún út *[[Isis Unveiled]]*, bók sem útlistaði guðspekilega heimssýn hennar. Blavatsky tengdi hana náið við dulspekilegar kenningar hermetíkur og nýplatónskrar heimspeki. Hún lýsti guðspeki sem „samruna vísinda, trúarbragða og heimspeki“ og lýsti því yfir að hún væri að endurvekja „forna visku“ sem lægi öllum trúarbrögðum heims til grundvallar. Árið 1880 fluttu hún og Olcott til Indlands, þar sem félagið átti í tengslum við Arya Samaj, sem var umbótahreyfing meðal hindúa. Sama ár, meðan hún var í Seylon, urðu hún og Olcott fyrsta fólkið frá Bandaríkjunum sem snerist opinberlega til búddisma. Þrátt fyrir að breska nýlendustjórnin væri þeim andsnúin breiddist guðspekin hratt út á Indlandi, en þau lentu í vandræðum eftir að Blavatsky var sökuð um að búa til yfirskilvitleg fyrirbæri með svikum. Heilsu hennar hrakaði og hún sneri aftur til Evrópu árið 1885 og stofnaði þar Blavatsky-stúkuna í London. Hún gaf þar út bókina *[[The Secret Doctrine]]*, athugasemdir við það sem hún hélt fram að væru forn tíbetsk handrit, auk tveggja annarra bóka, *[[The Key to Theosophy]]* og *[[The Voice of the Silence]]*. Hún lést úr inflúensu.

Blavatsky var umdeild á meðan hún lifði. Stuðningsmenn hennar litu á hana sem upplýstan speking, en gagnrýnendur hæddu hana sem loddara. Guðspekilegar kenningar hennar höfðu áhrif á útbreiðslu hugmynda hindúa og búddista á Vesturlöndum sem og þróun strauma innan vestrænnar dulspeki, eins og aríósófíu, mannspeki og nýaldarhreyfinguna.
Mary Cassatt

**Mary Stevenson Cassatt** ( /kə'sæt/; 22. maí 1844 – 14. júní 1926) var bandarískur listmálari og prentsmiður. Hún fæddist í Allegheny City, Pennsylvaníu (nú hluti af Pittsburgh), en bjó mestan hluta ævi sinnar í Frakklandi þar sem hún vingaðist við Edgar Degas og sýndi með impressjónistunum. Myndir Cassatt sýna oft félags- og einkalíf kvenna, með sérstakri áherslu á náin tengsl mæðra og barna.

Henni var lýst af Gustave Geffroy sem einni af „les trois grandes dames“ (miklu dömunum þremur) impressjónismans ásamt Marie Bracquemond og Berthe Morisot. Árið 1879 líkti Diego Martelli henni við Degas, þar sem þau reyndu bæði að sýna hreyfingu, ljós og hönnun í nútímaskilningi.

## Tilvísanir
Floshlynur

**Floshlynur** (fræðiheiti: *Acer velutinum*) er hlyntegund sem er með útbreiðslu í Georgíu, Aserbaísjan og Íran). Hann verður yfir 40m hár.

## Tilvísanir
Vale of Leven F.C.

**Vale of Leven Football Club** er skoskt knattspyrnufélag frá bænum Alexandria í Vestur-Dunbartonshire. Það var stofnað árið 1872, lagt niður árið 1929 en endurstofnað tíu árum síðar. Það var í hópi öflugustu liða á upphafsárum skosku knattspyrnunnar, varð þrívegis bikarmeistari og komst fjórum sinnum að auki í úrslitaleik keppninnar ár árunum 1877-90.

## Saga
Nágrannaliðin Vale of Leven og Renton voru stórveldi á knattspyrnusviðinu á seinni hluta 19. aldar. Vale of Leven varð bikarmeistari þrjú ár í röð 1877-9. Árið 1878 hélt liðið suður fyrir landamærinn og sigraði ensku bikarmeistarana The Wanderers á Kennington Oval þrátt fyrir að heimamenn nytu góðs af því að leikið var eftir enskum reglum sem voru lítillega frábrugðnar þeim skosku. Auk knattspyrnu lagði félagið stund á fleiri íþróttir og vann t.a.m.meistaratitil í knattleiknum *shinty* árið 1879.

Þegar skosku deildarkeppninni var komið á laggirnar árið 1890 var Vale of Leven meðal stofnfélaga. Þegar þar var komið sögu stóð liðið hins vegar í skugganum af ríkari félögum frá Glasgow og grannliðinu Dumbarton. Á öðru keppnisárinu endaði Vale of Leven á botninum og tókst ekki að vinna leik. Ekkert annað lið náði þeim vafasama árangri fyrr en Brechin gerði slíkt hið sama árið 2018. Eftir þessa útreið ákvað Vale of Leven að draga sig út deildarkeppninni.

Árið 1905 hóf félagið keppni í nýstækkaðri 2. deild: Þar var liðið lengst af í basli og féll árið 1924 niður í hina skammlífu þriðju deild sem lögð var niður skömmu síðar. Við tók stutt skeið í héraðsdeildum uns félagið varð gjaldþrota árið 1929 og hvarf úr bókum skoska knattspyrnusambandsins.

Metnaðarfull tilraun var gerð til endurreisnar félagsins árið 1939 en frestun knattspyrnumóta vegna seinni heimsstyrjaldarinnar settu strik í reikninginn. Frá 2020 hefur Vale of Leven keppt í Vestur-Skotlandsdeildinni, sem samsvarar sjöunda efsta þrepi skoska fótboltapíramídans.

## Titlar
***[[Skoski bikarinn]]** (3): 1876-77, 1877-78, 1878-79
Listi yfir íslenska fjölmiðla

Eftirfarandi er **listi yfir íslenska [[Fjölmiðill|fjölmiðla]]** og **[[Internetið|netmiðla]]**.

## Fyrrum fjölmiðlar
Mort Sahl

**Morton Lyon Sahl** (f. 11. maí 1927, d. 26. október 2021) var bandarískur leikari og uppistandari. Sahl fæddist í Kanada og þótti hann brautryðjandi í gríni beint að stjórnmálum. Hann hafði áhrif á Lenny Bruce, Jonathan Winters, George Carlin og Woody Allen. Ævisaga Sahls kom út 2017: *Last man standing*.