open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hættir sagna

Sagnir hafa svokallaða **hætti** eftir því hvernig eitthvað er látið í ljós. Hættirnir sýna afstöðu málnotanda til þess sem stendur í setningunni, svo sem vissu og óvissu, möguleika, skipun, ósk.

## Tegundir hátta
### Framsöguháttur
Framsöguhátturinn er sjálfgefni hátturinn og finnst í öllum tungumálum. Hann er notaður til að segja frá staðreyndum. Allt sem heyrir ekki undir annan hátt heyrir undir framsöguhátt.

### Viðtengingarháttur
Notkun viðtengingarháttarins er misjafn eftir málum. Hann er oft notaður í aukasetningum til að tjá óvissu, óskir, skipanir eða möguleika. Viðtengingarháttur er víða notaður í aukasetningum í íslensku:
:*Jón sagði að Þóra *'væri** kærastan sín.''
:''Ég held að Sara **komi** á morgun.''
Fyrri setningin er dæmi um [[óbein ræða|óbeina ræðu]] en í íslensku er viðtengingarhátturinn skyldubundinn í óbeinni ræðu. Síðari setningin er dæmi um notkun viðtengingarháttar til að tjá óvissu (viðtengingarhátturinn er mjög oft notaður með svona fullyrðingarsögnum eins og ''halda'', ''hugsa'', ''fullyrða'', o.s.frv.).

=== Boðháttur ===
[[Boðháttur]]inn er notaður til að gefa skipun. Undir mörgum kringumstæðum hljómar boðhátturinn ókurteis og því er hann notaður varlega. Í mörgum tungumálum er boðhátturinn myndaðir úr stofni sagnar, en í öðrum er sérstök boðháttarmynd. Í sumum málum er boðháttur til í fleiri [[Persóna (málfræði)|persónum]] en annarri. Í íslensku er hann myndaður úr stofni sagnarinnar og viðskeyti sem er afleitt af [[persónufornöfn]]:
:***Taktu*' bókina!* (*tak-* + *þú*)
:***Farið** frá mér!* (*far-* + *(þ)ið'')
                                                                                        
## Tengt efni
* Háttarsögn
* Háttarögn
* Hættir sagna í íslensku
Salvör Nordal

**Salvör Nordal** (fædd 1962) er íslenskur heimspekingur og umboðsmaður barna. Foreldrar hennar voru hjónin Jóhannes Nordal, fv. seðlabankastjóri og Dóra Guðjónsdóttir Nordal píanóleikari.

## Menntun
Salvör lauk B.A.-prófi í heimspeki frá Háskóla Íslands árið 1989. Hún lauk M.Phil-prófi í félagslegu réttlæti (e. *Social Justice*) og doktorsprófi í heimspeki við Calgary-háskólann í Kanada en doktorsritgerðin hennar nefnist *Privacy as a Social Concept*.  Salvör hefur starfað sem lektor við Háskóla Íslands og forstöðumaður Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands en er núverandi umboðsmaður barna. Í júlí 2021 hlaut hún framgöngu í stöðu prófessors við sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands.

## Helstu ritverk
* *Velferð barna: Gildismat og ábyrgð samfélags* (ritstj. ásamt Sigrúnu Júlíusdóttur og Vilhjálmi Árnasyni) (Reykjavík: Siðfræðistofnun Háskóla Íslands, Háskólaútgáfan, 2010).
*„Siðferði og starfshættir í tengslum við fall íslensku bankanna 2008“ (ásamt Vilhjálmi Árnasyni og Kristínu Ástgeirsdóttur). Í (ritstj. Páll Hreinsson, Sigríður Benediktsdóttir og Tryggvi Gunnarsson)  *Aðdragandi og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdir atburðir* (Reykjavík: Rannsóknarnefnd Alþingis, 2010), bls. 7-243.
* *Persónuvernd í upplýsingasamfélagi* (ritstj.) (Reykjavík: Siðfræðistofnun Háskóla Íslands, Háskólaútgáfan, 2007).
* *Hugsað með Mill* (ritstj. ásamt Róberti H. Haraldssyni og Vilhjálmi Árnasyni) (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2007).
* *Hugsað með Páli* (ritstj. ásamt Róberti H. Haraldssyni og Vilhjálmi Árnasyni) (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2005).
* *Ástarspekt: greinar um heimspeki e. Stefán Snævarr* (ritstj.) (Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 2004).
* *Blood and data: ethical, legal and social aspects of human genetic databases* (ritstj. ásamt Garðari Árnasyni og Vilhjálmi Árnasyni) (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2004).
* *Siðferðileg álitamál* (Reykjavík: ReykjavíkurAkademían, Siðfræðistofnun, 2000).

## Tenglar
Vefsíða Salvarar Nordal
Siðfræðistofnun 

## Tilvísanir
Volkswagen

**Volkswagen** (þýska: Alþýðubíllinn, oft skammstafað sem **VW**) er þýskur bifreiðaframleiðandi staddur í Wolfsburg, Neðra-Saxlandi. Fyrirtækið var stofnað árið 1937 af Deutsche Arbeitsfront. Volkswagen er helsta merki Volkswagen Group fyrirtækis, sem á líka Audi, Bentley, Bugatti, Lamborghini, Porsche, SEAT, Škoda og vörubílaframleiðandann Scania. Árið 2009 sameinaðist fyrirtækið Porsche, undir stjórn Volkswagen, sem er í meiruhlutaeigu austurrísks-þýsku Porsche–Piëch fjölskyldunnar, afkomenda Ferdinand Porsche (1875–1951) og tengdasonar hans Anton Piëch (1894–1952).

Volkswagen er þekkt fyrir einkennandi Volkswagen-bjölluna, sem Ferdinand Porsche hannaði. var stærsti bílaframleiðandi í heiminum 2016 og 2017.  Volk á þýsku þýðir fólk, og því Volkswagen „bíll fólksins“, eða beinna „fólksvagn“, eða Alþýðubíllinn.

Volkswagen er borið fram  (á þýsku). Núverandi slagorð Volkswagen er *Das Auto* („bíllinn“). Áður var slagorðið *Aus Liebe zum Automobil*, sem þýðir „vegna ástar fyrir bílinn“.

Nokkur helstu bifreiða sem framleiddar hafa verið af Volkswagen eru „bjallan“, Golf, Polo og „rúgbrauð“.

## Sagan
Arið 1934 kom Adolf Hitler að gerð framleiðslunnar, skipaði fyrir um framleisðlu á bíl fyrir tvo fullorðna og þrjú börn. Tilgangurinn var að þýskar fjölskyldur gætu eignast bíl í gegnum sparnað  (''""&nbsp;– „sparaðu fimm mörk á viku til að keyra í eigin bíl“), sem um 336.000 manns gerðu.
Afrikaner Weerstandsbeweging

**The Afrikaner Weerstandsbeweging** (AWB) eru samtök sem voru stofnuð af Eugene Terre'Blanche árið 1973 til að berjast fyrir sjálfstæðu lýðveldi afríkanskra Búa ("Volkstaat /Boerestaat") innan Suður-Afríku, byggðum á gildum nýfasisma og yfirráðum hvíta kynstofnsins.

## Saga
„Afrikaner Weerstandsbeweging“ (á ensku: Afrikaner Resistance Movement) eða AWB, voru stofnuð 7. júlí 1973 í bílskúr í bænum Heidelberg í Transvaal-héraði (nú Gauteng), suðaustur af Jóhannesarborg í Suður-Afríku. Leiðtogi samtakanna var Terre'Blanche sem hafði barist á sjöunda áratugnum gegn því sem hann kallaði „frjálslynda stefnu“ í B.J. Vorster, þá forsætisráðherra í Suður-Afríku og auknum áhrifum kommúnisma í Suður-Afríku.

## Markmið
Markmið samtakanna var að koma á fót sjálfstæðu lýðveldi Búa („Boer State“), innan Suður-Afríku. Með því vildi AWB endurheimta það land sem glataðist í seinna Búastríðinu og endurvekja hið sjálfstæða lýðveldi Búa: Suður-Afríska lýðveldið („Zuid-Afrikaansche Republiek“) og Hið frjálsa lýðveldi Oraníu („Oranje Vrystaat“).

Samtökin náðu á sínum tíma 70.000 félagsmönnum af hægri væng hvítra íbúa Suður-Afríku. Megináherslan var á kynþáttahyggju með yfirráðum hvíta kynstofnsins og nýfasisma.
Sundblak

**Sundblak** er íþrótt sem fer fram í sundlaugum eða öðrum baðhöllum. Sundblak er mjög svipað blaki sem fer fram í sandi eða á svokölluðum gúmmívöllum.

## Reglur
Tvö lið etja kappi og í hverju liði eru 1 - 4 leikmenn. Markmiðið er að slá boltann með mundinum yfir svokallað blaknet eða línu. Ef að boltinn lendir á vatninu hinum megin við netið fær liðið stig.

## Leikmunir
Leikmunir í sundblaki eru tvær stangir, eitt net, einn bolti og tveir til átta leikmenn.
Mýflug

**Mýflug** var íslenskt flugfélag, kennt við Mývatn og var stofnað árið 1985. Flugfélagið sinnti sjúkraflugi á Íslandi frá 2006 til loka árs 2025 en auk þess hefur það verið í áætlunar-, leigu- og útsýnisflugi.

Árið 2013 fórst sjúkraflugvél þeirra við Hlíðarfjallsveg á Akureyri með þeim afleiðingum að tveir létust.

Haustið 2025 varð Mýflug að hætta starfsemi vegna þess að það missti samning sinn um sjúkraflug við íslenska ríkið til Norlandair.

## Tilvísanir
Sophie Monk

**Sophie Charlene Akland Monk** (fædd 14. desember 1979) er áströlsk poppsöngkona, leikkona og módel. Sophie fæddist í Englandi, en foreldrar hennar fluttu til Queensland í Ástralíu. Hún var meðlimur í stúlknasveitinni Bardot og hefur síðan gefið út einleiks breiðskífuna *Calendar Girl* (2003). Hún hefur leikið í myndum á borð við *Date Movie* og *Click*.

## Ferill
Tónlistaferill hennar hófst 1999 þegar hún svaraði auglýsingu, sem óskaði eftir stelpum með söng- og dansreynslu. Auglýsingin var fyrir ástralskan sjónvarpsþátt *Popstars* (2000). Popstars er sjónvarpsþáttur sem stendur fyrir áheyrnarprufum á stúlkum fyrir stúlknasveit. Eftir margar söngprufur og danshópa var hún valin sem hluti af sveitinni, Bardot.

Eftir að Bardot hætti byrjaði Monk að vinna að einleiks ferli sínum. Hún gaf út sína fyrstu smáskífu *Inside Outside* í október 2002 og fyrstu breiðskífuna *Calendar Girl* í maí 2003.

Sophie Monk hefur síðan tekið að sér leikarahlutverk í Hollywood, þó oftast í aukahlutverki. Í febrúar 2006 lék hún í hlutverki tælandi stúlku að nafni Andy í gamanleiks skopstælingunni *Date Movie*. Í júní 2006 lék hún í myndinni *Click*, sem fjallar um alhliða fjarstýringu. Monk leikur aukahlutverk í myndinni sem ritarinn Stacey.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Calendar Girl* (2003)

### Smáskífur
* *Inside Outside* (2002)
* *Get the Music On* (2003)
* *One Breath Away* (2003)

## Kvikmyndir
* *The Mystery of Natalie Wood* (2004)
* *London* (2005)
* *Date Movie* (2006)
* *Click* (2006)
* *Sex and Death 101* (2007)
* *Spring Breakdown* (2009)
* *The Hills Run Red* (2009)
* *Spring Break '83* (2010)
* *Murder World* (2010)
* *Hard Breakers* (2010)

## Tenglar
* Opinber vefsíða Sophie Monk 
*
Alþjóðlegt ár efnafræðinnar

**Alþjóðlegt ár efnafræðinnar** er árið 2011 samkvæmt ákvörðun Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna árið 2008. Markmiðið er að auka vitund fólks um árangur efnafræðinnar og framlag hennar til velferðar mannkyns.

## Tenglar
* Vefur Alþjóðlegs árs efnafræðinnar
Úmbra

**Úmbra** er náttúrulegt leirlitaduft (pigment) sem inniheldur járn- og manganoxíð. Liturinn verður sterkari þegar hún er hituð og er þá kölluð brennd úmbra. Nafnið er úr latínu, *umbra*, sem merkir „skuggi“ og er dregið af nafni ítalska héraðsins Úmbríu þar sem litarefnið var fyrst unnið í stórum stíl. Úmbra finnst víða um heim og hefur verið notuð sem litarefni frá því á forsögulegum tíma.

Úmbra kemur fyrir í þremur litatónum: hrá úmbra, úmbra og brennd úmbra. Hrá úmbra er óunninn leir eins og hann kemur fyrir í náttúrunni. Úmbra er hreinsað litarefni. Brennd úmbra er hituð úmbra.


 Brennd úmbra (Hex: #8A3324) (RGB: 138, 51, 36)
 Hrá úmbra (Hex: #826644) (RGB: 130, 102, 68)
 Úmbra (Hex: #635147) (RGB: 99, 81, 71)


## Tengt efni
* Okkur
* Senna
Fremri-Emstruá

**Fremri-Emstruá** eða **Syðri-Emstruá** er jökulá sem kemur úr Entujökli, skriðjökli sem gengur norðvestur úr Mýrdalsjökli, og fellur í Markarfljót. Áin, sem er um 5 km löng, skilur á milli Almenninga og Emstra. Hún er mjög straumhörð og erfið yfirferðar og stundum koma jökulhlaup í hana. Eitt slíkt tók af göngubrú á ánni árið 1988 en hún var síðan endurbyggð á öðrum stað.

Áin fellur lengst af í þröngu og hrikalegu gili, sem er sérlega tilkomumikið þar sem það mætir Markarfljótsgljúfri. Göngubrúin er niðri í gljúfrinu. Mjög bratt er niður að henni en hægt að hafa keðju til stuðnings.
H2

**H2** getur átt við:

## Vísindi
* Vetni-2, tvívetni, 2H; samsæta vetnis með einni nifteind, einni róteind og einni rafeind
* H<sub>2</sub>, tvíatóma gas sem samanstendur af tveimur vetnisfrumeindum
Dancing Queen

„**Dancing Queen**“ er popplag eftir sænsku hljómsveitina ABBA, sem gefið var út árið 1976. Það kom út á eftir vinsælu smáskífunni „Fernando“ og varð eitt vinsælasta lag áttunda áratugarins. Dancing Queen var samið af Benny Andersson, Björn Ulvaeus og Stig Anderson og margir telja það einkennislag hljómsveitarinnar, af því að það hefur náð fyrsta sæti á vinsældalista í 13 löndum. Það var tekið upp árið 1975 og gefið út 1976 á breiðskífunni *[[Arrival]]*. Lagið kom út á smáskífu sama ár ásamt „That's Me“.

Agnetha Fältskog og Anni-Frid Lyngstad sungu lagið saman. Upphaf lagsins er eitt það auðþekkjanlegasta í popptónlist.
Tan Son Nhat-flugvöllur

**Tan Son Nhat-flugvöllur** er flugvöllurinn í Ho Chi Minh-borg í Víetnam.

## Flugfélög og áfangastaðir

### Fragtflugfélög
Stíflugarður

**Stíflugarður**  er mannvirki byggt þvert yfir árfarveg til að tryggja nægjanlegt dýpi fyrir siglingar og til að draga úr vatnshraða með því að skapa straumlítil svæði), tengdur búnaður (fiskistigar, yfirföll eða neyðarlokur til að taka við flóðvatni).

## Tengt efni
* Stífla
Jakob Tryggvason

**Jakob Tryggvason** (fæddur 31. janúar 1907, dáinn 13. mars 1999) var tónlistarmaður á Akureyri. Hann var sonur Tryggva Jóhannssonar, f. 11. apríl 1882, d. 23. ágúst 1971, bónda á Ytra-Hvarfi í Svarfaðardal, og Guðrúnar Soffíu Stefánsdóttur, f. 12. júlí 1885, d. 9. janúar 1963 frá Sandá í Svarfaðardal. Kona hans var Unnur Tryggvadóttir og áttu þau 3 börn.

Jakob var organisti við Akureyrarkirkju 1941 - ­1986 og starfaði að tónlistarmálum á Akureyri um 45 ára skeið. Um fermingaraldur hóf hann nám í orgelleik hjá Tryggva Kristinssyni, síðar tengdaföður sínum, en fluttist svo til Reykjavíkur þar sem hann stundaði nám við Samvinnuskólann og sótti jafnframt tíma hjá Sigurði Frímannssyni organista. Jakob lauk prófi frá Samvinnuskólanum árið 1927 og fluttist þá norður og starfaði á skrifstofu Kaupfélags Eyfirðinga. Árið 1931 fór hann aftur suður til Reykjavíkur og fór í einkatíma til Páls Ísólfssonar organista. Hann var í Tónlistarskólanum í Reykjavík til ársins 1938. Jafnframt starfaði hann á skattstofu Reykjavíkur. Árið 1941 var Jakob ráðinn organleikari við Akureyrarkirkju og sinnti hann því starfi til ársins 1945 að hann fór til framhaldsnáms í London. Þar var Jakob við nám í The Royal Academy of Music til ársins 1948. Frá þeim tíma var hann organleikari við Akureyrarkirkju óslitið til ársins 1986. Jakob var kennari og skólastjóri Tónlistarskóla Akureyrar frá 1950 - ­1974 og stjórnaði Lúðrasveit Akureyrar um tuttugu ára skeið. Þá stjórnaði hann Lúðrasveit Barnaskóla Akureyrar um árabil og kenndi tónmennt við Oddeyrarskóla á Akureyri. Jakob þjálfaði Smárakvartettinn á Akureyri og síðar Geysiskvartettinn og lék undir með þeim báðum. Þá stjórnaði hann kvennakórnum Gígjunum á Akureyri.

Eftir Jakob liggur fjöldi útsetninga á sönglögum og kirkjutónlist, auk nokkurra frumsaminna verka. Jakob var kjörinn heiðursfélagi Lúðrasveitar Akureyrar árið 1967, Félags íslenskra organleikara árið 1991 og Kórs Glerárkirkju árið 1994. Hann var sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu árið 1980.

## Tenglar

* Glatkistan
Norrænar myndir

**NordicPhotos** eða **Norrænar myndir ehf** er myndabanki sem býður myndefni frá yfir 500 atvinnuljósmyndurum og selur það vítt og breitt um heiminn, auk þess að hafa umboð fyrir fjölda annarra myndasafna á Norðurlöndunum. 

## Söguágrip
NordicPhotos (Norrænar myndir) var stofnað árið 2000 á Íslandi. Stofnendur voru Arnaldur Gauti Johnson, Kjartan Dagbjartsson, Hreinn Ágústsson og Thor Ólafsson. Fyrirtækið hóf að færa út kvíarnar árið 2003 og hefur fest sig í sessi sem einn stærsti myndasöluaðili Norðurlanda. 

NordicPhotos hefur byggt upp eitt stærsta myndasafn Norðurlanda, eftir að hafa síðan 2003 keypt upp sex myndabanka í Svíþjóð og Noregi og unnið að því að sameina þá undir eitt þak. Í heildina hefur NordicPhotos tíu norræn myndasöfn í sölu.

Myndabankar sem NordicPhotos hefur keypt:
* Árið 2003 Mira Bildarkiv og IMS Bildbyrå, 
* Árið 2004 Tiofoto
* Árið 2006 Greatshots
* Árið 2007 GV-Press

Að auki hefur NordicPhotos sett á laggirnar danska myndasafnið Siluet og Royality Free myndasafnið Simply North sem eru hluti af heildar myndasafni fyrirtækisins. 

NordicPhotos hefur nú yfir 130.000 stafrænar myndir frá rúmlega 500 ljósmyndurum. Þetta safn er eitt það stærsta og fjölbreyttasta sem finna má á Norðurlöndunum. Myndasöfnin eru inná vefsíðum fyrirtækisins sem og hjá yfir 100 dreifingaraðilum víðs vegar um heiminn.

NordicPhotos sér einnig um dreifingu og sölu mynda frá öðrum stórum myndabönkum víðsvegar á Norðurlöndunum, bæði Rights Managed og Royalty free myndefni. 

Aðalskrifstofur NordicPhotos eru á Íslandi en fyrirtækið er einnig með skrifstofur í Stokkhólmi, Svíþjóð og Osló, Noregi.  Um 15 manns starfa hjá fyrirtækinu.

## Tengt efni
* Myndabanki
* Ljósmyndun

## Tenglar
* NordicPhotos 
* Tiofoto 
* Greatshots 
* GV-Press 
* Simply North
Snorri Þorfinnsson

**Snorri Þorfinnsson** (f. um 1004) var bóndi í Glaumbæ í Skagafirði á 11. öld. Hann var fæddur á Vínlandi og er talinn fyrsta barnið af evrópskum uppruna sem fæddist í Ameríku.

Foreldrar Snorra voru Þorfinnur karlsefni Þórðarson frá Glaumbæ og kona hans, Guðríður Þorbjarnardóttir. Þau fóru til Vínlands og ætluðu að setjast þar að. Þar voru þau í þrjá vetur og á fyrsta ári þeirra þar fæddist Snorri, líklega 1004. Þau hurfu þó frá landnámi, einkum vegna átaka við innfædda, og settust að í Glaumbæ, þar sem Snorri ólst upp. Þegar Þorfinnur lést bjó Guðríður áfram í Glaumbæ með sonum sínum, Snorra og Þorbirni, en þegar Snorri kvæntist og tók einn við búi hélt Guðríður í suðurgöngu til Rómar. Á meðan hún var í pílagrímsferðinni reisti Snorri kirkju, hina fyrstu í Glaumbæ.

Kona Snorra hét Yngvildur en ætt hennar er óþekkt. Dóttir þeirra var Hallfríður, móðir Þorláks Runólfssonar biskups í Skálholti, en sonur þeirra var Þorgeir, faðir Yngvildar, móður Brands Sæmundssonar biskups í Skálholti. Þorbjörn bróðir Snorra var svo afi Björns Gilssonar Hólabiskups.
Helgafell (Snæfellsnesi)

**Helgafell** er bær og kirkjustaður og samnefnt fell í Helgafellssveit á Snæfellsnesi. Bærinn stendur á Þórsnesi, sunnan Stykkishólms. Þar var löngum stórbýli og á miðöldum var þar munkaklaustur, Helgafellsklaustur.

Helgafell er í landnámi Þórólfs Mostrarskeggs og í Eyrbyggju segir um fellið: „Í því nesi stendur eitt fjall. Á því fjalli hafði Þórólfur svo mikinn átrúnað að þangað skyldi engi maður óþveginn líta og engu skyldi tortíma í fjallinu, hvorki fé né mönnum, nema sjálft gengi í brott. Það fjall kallaði hann Helgafell og trúði að hann mundi þangað fara þá er hann dæi og allir á nesinu hans frændur.“

Þorstein þorskabítur, sonur Þórólfs Mostrarskeggs, byggði fyrstur bæ á Helgafelli. Synir hans voru þeir Börkur digri og Þorgrímur, mágur Gísla Súrssonar, sem Gísli drap. Sonur hans og Þórdísar Súrsdóttur var Snorri goði Þorgrímsson, sem bjó fyrst á Helgafelli og lét gera þar kirkju, en hafði svo jarðaskipti við Guðrúnu Ósvífursdóttur og Ósvífur föður hennar. Bjó Guðrún lengi á Helgafelli, fyrst með fjórða manni sínum, Þorkatli Eyjólfssyni, og síðan lengi ekkja eftir að hann drukknaði.

Munkaklaustur sem stofnað hafði verið í Flatey á Breiðafirði var flutt til Helgafells árið 1184 eða 1185 og var þar mennta- og fræðamiðstöð næstu aldir og voru þar skrifaðar margar bækur. Klaustrið var lagt niður um siðaskipti og var þá auðugast íslenskra klaustra að jarðeignum. Konungur tók jarðirnar undir sig og gerði að léni eða umboði sem leigt var umboðsmönnum. Fyrstu árin var Helgafell aðaljörð umboðsins og það kennt við klaustrið en árið 1565 varð Arnarstapi aðaljörðin og eftir það kallaðist umboðið Stapaumboð.

Kirkjan sem nú er á Helgafelli var byggð árið 1903. Hún á ýmsa góða gripi, þar á meðal kirkjuklukku frá 1545.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* 
*
Norðurrín-Vestfalía

**Norðurrín-Vestfalía** (þýska: *Nordrhein-Westfalen*) er fjórða stærsta sambandsland Þýskalands með rúmlega 34 þús km². Það er hins vegar fjölmennasta sambandslandið með 17,9 milljónir íbúa (2018). Ástæðan fyrir því er Ruhrhéraðið, en það er þéttbýlasta svæði Þýskalands og fjórða þéttbýlasta (eða fjölmennasta) svæði Evrópu. Norðurrín-Vestfalía liggur norðarlega í vesturhluta Þýskalands. Fyrir norðan er Neðra-Saxland, fyrir suðaustan er Hessen og fyrir sunnan er Rínarland-Pfalz. Auk þess er Holland fyrir vestan og Belgía fyrir suðvestan. Norðurrín-Vestfalía nær ekki að sjó. Hins vegar eru nokkrar hafnir þar, því stórfljótið Rín rennur í gegnum landið frá suðri til norðurs. Höfuðborgin er Düsseldorf.

## Fáni og skjaldarmerki
Fáni Norðurrín-Vestfalíu samanstendur af þremur láréttum röndum, grænni, hvítri og rauðri. Græni og hvíti liturinn eru frá héraðinu Rínarlandi, en litir Vestfalíu voru áður fyrr hvítur og rauður. Þegar þessi héröð voru sameinuð 1946 voru litirnir einnig sameinaðir í þessu nýja flaggi.

Skjaldarmerkið samanstendur sömuleiðis af litunum grænum, hvítum og rauðum. Auk þess er hvíta áin til vinstri tákn Rínarlands og merkir Rínarfljót. Til hægri er hvíti hestur Vestfalíu, sem minnir á hina fornu saxa sem þar bjuggu áður fyrr. Neðst er rauð og gul rós sem er tákn héraðsins Lippe, en það hérað var sameinað Norðurrín-Vestfalíu 1947.

## Orðsifjar
*Nordrhein* er einungis norðurhluti Rínarlands sem teygir sig eftir endilangri ánni. Vestfalía (*Westfalen*) er hins vegar gamalt héraðsnafn síðan á dögum Hinriks ljóns á 12. öld. Sennilegt þykir að endingin *-falen* sé dregin af gömlum germönskum þjóðflokki 

## Söguágrip
Fyrir heimstyrjöldina síðari var hér um þrjú héröð að ræða: **Rheinland** (með Ruhrhéraðinu), hið gamla **konungsríki Westfalen** og loks hið sjálfstæða hérað **Lippe**. Í stríðslok hertóku Bretar öll þessi héruð. Ári síðar klufu Bretar Rínarlandið í tvö lönd og sameinuðu norðurhluta þess Vestfalíu. Þar með varð til nýtt hérað, Norðurrín-Vestfalía, með Düsseldorf að höfuðborg. Suðurhluti Rínarlands var hins vegar sameinaður héraðinu Pfalz í annað hérað. 1947 var héraðið Lippe sameinað Norðurrín-Vestfalíu. 1949 var sambandsríki Þýskalands stofnað og varð Norðurrín-Vestfalía þá að sambandslandi.

## Borgir
Í Norðurrín-Vestfalíu eru fleiri stórborgir en í nokkru öðru sambandslandi Þýskalands, enda er það langfjölmennast. Flestar eru borgirnar í Ruhrhéraðinu. Rín-Ruhr-stórborgarsvæðið telur um 11 milljónir.  Stærstu borgirnar:

(2018)

## Tilvísanir


## Heimildir
Minneapolis

**Minneapolis** er stærsta borgin í bandaríska fylkinu Minnesota og 46. stærsta borg Bandaríkjanna. Borgin er aðsetur héraðsstjórnar Hennepin County. Íbúafjöldi borgarinnar var 429.954 árið 2020.

Minneapolis liggur beggja megin Mississippifljóts og er aðliggjandi fylkishöfuðborginni Saint Paul. Saman mynda borgirnar tvær 16. stærsta stórborgarsvæði Bandaríkjanna með um 3,7 milljónir íbúa og eru þær gjarnan nefndar *Tvíburaborgirnar*. Í borginni eru um 20 stöðuvötn og votlendi.

Nafn borgarinnar kom ekki til á einhvern máta sjálfgefinn heldur var það fyrsti skólastjóri bæjarins, Hoag að nafni, sem stakk upp á því í grein sem hann skrifaði í blaðið St. Anthony Express. Hoag bjó til orðið úr gríska orðinu fyrir borg og -Mníȟaȟa úr indjánamáli sem merkir foss.
Hlaut uppástungan brautargengi.

## Íþróttir
*Minnesota Timberwolves, körfubolti
*Minnesota Lynx, körfubolti
*Minnesota United FC, knattspyrna, er nú í Saint Paul.
*Minnesota Vikings, amerískur fótbolti
*Minnesota Twins, hafnabolti.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Bikarkeppni HSÍ (konur)

Bikarkeppni HSÍ í kvennaflokki var fyrst haldin veturinn 1975-76. Um er að ræða útsláttarkeppni og hefur úrslitaleikurinn í seinni tíð farið fram í Laugardalshöllinni sama dag og úrslitin í bikarkeppni karla.

Sigurvegarar:
## Sigurvegarar

*) Ármann vann í vítakeppni, 5:3.

## Fjöldi titla
Geirleifur Hrappsson

**Geirleifur Hrappsson** var landnámsmaður í Eyjafirði. Hann nam Hörgárdal að norðvestan, allt upp til Myrkár, og bjó í Haganum forna, það er að segja Fornhaga.

Landnáma segir að bróðir Geirleifs hafi verið Grenjaður Hrappsson, landnámsmaður á Grenjaðarstað. Sonur Geirleifs var Björn hinn auðgi, forfaðir Auðbrekkumanna.

## Tengill
*
Eysteinn Rauðúlfsson

**Eysteinn Rauðúlfsson** var landnámsmaður í Eyjafirði. Hann nam land á Þelamörk, frá Bægisá að Kræklingahlíð, og bjó á Skipalóni.

Samkvæmt Landnámabók var Eysteinn sonur Rauðúlfs Öxna-Þórissonar. Ekki er getið um konu hans en sonur hans er sagður hafa verið Gunnsteinn á Skipalóni, faðir Halldóru, konu Víga-Glúms.

## Tengill
*
Þórir þursasprengir

**Þórir þursasprengir** var landnámsmaður í Eyjafirði. Hann nam land í Öxnadal og segir í Landnámabók að hann hafi numið Öxnadal allan en nokkrum línum neðar segir að Auðólfur hafi numið land niður frá Þverá til Bægisár, svo að Þórir hefur líklega numið allan dalinn að norðvestan en aðeins niður til Þverár að suðaustan.

Ætt Þóris er ekki þekkt en hann var fæddur í Ömð á Hálogalandi, lenti í deilum við Hákon Grjótgarðsson jarl og fór þess vegna til Íslands, að því er segir í Landnámu. Þar er sagt að hann hafi búið á Vatnsá. Það bæjarnafn er nú ekki til en gömul munnmæli voru um það Öxnadal að Hraun hefði áður heitið Vatnsá. Sonur Þóris var Steinröður rammi „er mörgum manni vann bót, þeim er aðrar meinvættir gerðu mein“. Í Landnámu er minnst á viðureign hans við galdrakerlinguna Geirlaugu.

## Tengill
*
Galmi

**Galmi** eða **Galmur** var landnámsmaður í Eyjafirði og nam land á Galmaströnd (*Galmarströnd* eða *Galmannsströnd*) við vestanverðan fjörðinn, á milli Þorvaldsdalsár og Reistarár, og er ströndin kennd við hann að því er segir í Landnámabók. Raunar eru til aðrar skýringar á örnefninu og það er til víðar á landinu. Galmi hefur þó ekki numið alla ströndina því að hluta hennar nam Örn, frændi Hámundar heljarskinns.

Sonur Galma hét að sögn Landnámu Þorvaldur og bjó fyrst í Þorvaldsdal.

## Tengill
*
Ólafur Kalstað Þorvarðsson

**Ólafur Kalstað Þorvarðsson** (15. janúar 1911 – 10. desember 1942) var íslenskur knattspyrnumaður, fyrsti forstjóri  Sundhallarinnar í Reykjavík og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Ólafur fæddist í Reykjavík og varð snemma virkur í íþróttastarfi. Hann lék knattspyrnu með Fram og var í úrvalsliði íslenskra knattspyrnumanna sem lék í Þýskalandi sumarið 1935. Auk þess að keppa undir merkjum Fram gegndi Ólafur formannsembættinu í sex ár, frá 1929-35.

Hann var ráðinn fyrsti forstjóri Sundhallarinnar árið 1936 og undirbjó rekstur hennar með því að kynna sér starfrækslu sundhalla í Danmörku og Þýskalandi.

Ólafur missti ungur heilsuna og varð að leggja skóna á hilluna árið 1938. Hann starfaði þó áfram á vettvangi félagsins og sá meðal annars um þjálfun meistaraflokks sumrin 1941 og 1942.

Kjartan, bróðir Ólafs, var einnig virkur í félagsmálum Framara. Hann ritaði mikið um íþróttir í Morgunblaðið og má teljast brautryðjandi í íslenskri íþróttafréttamennsku.

Faðir þeirra Kjartans og Ólafs var Þorvarður Þorvarðsson, fyrsti formaður Leikfélags Reykjavíkur.
Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis

**Aðdragandi og orsakir falls íslensku bankanna 2008 og tengdir atburðir** betur þekkt sem **Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis** er skýrsla sem tekur á forsögu og falli bankakerfis Íslands haustið 2008. Tilgangur skýrslunnar er að gera ábyrgð íslenskra ráðamanna, banka- og viðskiptamanna sem og blaðamanna á hruni bankakerfis Íslands skil. Nefndarmeðlimir Rannsóknarnefndar Alþingis rituðu skýrsluna en nefndina skipuðu þau Páll Hreinsson hæstaréttardómari, Tryggvi Gunnarsson, umboðsmaður Alþingis og Sigríður Benediktsdóttir kennari við hagfræðideild Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Skýrslan birtist þann 12. apríl árið 2010 eftir að hafa verið frestað fjórum sinnum. Fyrst stóð til að skýrslan myndi liggja fyrir þann 1. nóvember 2009, fyrsta frestunin var till 1. febrúar síðan til byrjun marsmánaðar og loks til 12. apríl. 

## Innihald skýrslunnar
* Þremur dögum áður en skýrslan kom út, komu fréttir um það á Vísi.is að Davíð Oddsson væri farinn úr landi og segir þar: *Í ljósi þess að Davíð var seðlabankastjóri þegar bankahrunið varð og nokkra mánuði eftir hrunið þá má gera ráð fyrir því að drjúgur hluti skýrslunnar muni fjalla um hans embættisverk*. 

## Skuldugir alþingismenn og/eða makar þeirra

Í 2. bindi skýrslu Rannsóknarnefndar alþingis er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánstöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Ýmsir stjórnmálamen fengu óhóflega lánafyrirgreiðslu hjá bönkunum.  

*1. Sólveig Pétursdóttir 3.635 milljónir (lán veitt maka: Kristinn Björnsson)
*2. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir 1.683 milljónir (lán veitt maka: Kristján Arason) 
*3. Herdís Þórðardóttir 1.020 milljónir 
*4. Lúðvík Bergvinsson 755 milljónir 
*5. Jónína Bjartmarz 283 milljónir 
*6. Árni Magnússon 265 milljónir 
*7. Ármann Kr. Ólafsson 248 milljónir 
*8. Bjarni Benediktsson 174 milljónir 
*9. Ásta Möller 141 milljónir 
*10. Ólöf Nordal 113 milljónir

## Eitt og annað
* Allra viðkvæmustu upplýsingarnar í skýrslunni mun ekki koma fyrir almenningssjónir fyrr en árið 2090, en það eru meðal annars fjárhagsupplýsingar um fyrirtæki og einstaklinga sem hlut áttu að máli. 
* Allir viðmælendur nefndarinnar vísuðu því á bug að hafa gert mistök eða gerst sek um vanrækslu, samkvæmt skilningi laga nr. 142/2008 

## Tengt efni

* Efnahagskreppan á Íslandi 2008–2009
* Rannsóknarnefnd Alþingis
* Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis

## Tilvísanir


## Tenglar
* rna.althingi.is Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis
** BitTorrent skrá knúin af OpenBitTorrent með skjölunum af `rna.althingi.is` http://twitter.com/avarab/status/12042389019
* sic.althingi.is Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis (úrdráttur á ensku) 
* Rannsóknarnefnd Alþingis
* Viðbrögð umhverfisráðuneytisins við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, 20. október 2010
### Úr fjölmiðlum
* ''Davíð: Tveir nefndarmenn vanhæfir''; grein af Dv.is 12. apríl 2010 
* ''Leiðtogar Íslands brutu lög''; grein af Dv.is 12. apríl 2010 
* ''Skelfing og óðagot í stjórnkerfinu''; grein af Vísi.is 12. apríl 2010
;Erlendir
* ''Icelandic authorities 'negligent' over banking collapse''; af BBCNews 12. apríl 2010
Stig (netafræði)

**Stig** eða **gráða** hnúts er hugtak í netafræði sem gefur til kynna fjölda leggja sem eru álægir („liggja við“) hnútinum þar sem snörur teljast tvisvar.

**Innstig** og **útstig** eru hugtök sem eiga við stefnd net, innstig vísar til fjölda leggja sem liggja að ákveðnum hnút og útstig vísar til fjölda leggja sem liggja frá ákveðnum hnút. 

Innstig hnútsins v\, er táknað með \deg^{-}(v)\, og útstig hnútsins v\, er táknað \deg^{+} (v)\,.

## Heimildir
Tvíhlutanet

**Tvíhlutanet** á við netið V\, í netafræði þar sem skipta má öllum hnútum netsins upp í tvö mengi V_1\, og V_2\, sem hafa engin sameiginleg stök og hafa þann eiginleika að allir leggir tengja saman hnút í mengi V_1\, við hnút í mengi V_2\,.
Arreboe Clausen

**Arreboe Clausen** (5. nóvember 1892 – 8. desember 1956) var reykvískur verslunarmaður, bílstjóri, íþróttamaður og listamaður. Hann var einn af stofnendum Knattspyrnufélagsins Fram og formaður þess um tíma.

## Ævi og störf
Arreboe fæddist í Stykkishólmi. Foreldrar hans voru Holger Peter Clausen kaupmaður og alþingismaður og Guðrún Þorkelsdóttir. Guðrún var systir dr. Jóns Þorkelssonar þjóðskjalavarðar sem hafði viðurnefnið Forni.

Árið 1925 kvæntist Arreboe Sesselju Þorsteinsdóttur Clausen. Þau eignuðust tvo syni, tvíburana Hauk og Örn, sem báðir urðu einhverjir mestu afreksmenn Íslands í frjálsum íþróttum.

Arreboe starfaði á yngri árum sem verslunarmaður í Reykjavík. Síðari hluta starfsævinnar var hann bílstjóri hjá forsætisráðuneytinu.

## Íþróttir
Knattspyrnufélagið Fram var stofnað vorið 1908 af nokkrum piltum úr miðbæ Reykjavíkur. Arreboe var í hópi stofnfélaganna og gegndi ýmsum trúnaðarstörfum, var til dæmis formaður félagsins um skamma hríð á árinu 1910 og svo aftur 1911-13 og 1917-19. Hann var gerður að heiðursfélaga Fram á fjörutíu ára afmæli félagsins.

Arreboe var fastamaður í keppnisliði Fram um árabil. Hann tók til dæmis þátt í fyrsta opinbera leik félagsins, sem var stuttur sýningarleikur við vígslu Melavallarins 17. júní 1911 og keppti á fyrsta Íslandsmótinu í knattspyrnu árið eftir. Hann varð margoft Íslands- og Reykjavíkurmeistari með hinu sigursæla Framliði á öðrum áratugnum.

Á þessum árum var vinsælasta leikkerfi knattspyrnumanna 2-3-5, þar sem tveir varnarmenn áttu í höggi við fimm sóknarleikmenn andstæðinganna. Arreboe lék alla tíð sem varnarmaður. Einkennismerki hans var að hreinsa knöttinn frá með ógnarföstum spyrnum sem urðu víðfrægar. Reykvískir knattspyrnuáhugamenn töluðu um „Clausen-spörkin“. Var þeim einatt vel fagnað á Melavellinum og því meira sem spyrnurnar voru fastari og lengri.
Arreboe var einnig meðal félaga í hinu skammlífa íþróttafélagi Skandinavisk Boldklub, sem var að öllu leyti skipað Norðurlandabúum eða fólki af skandinavískum uppruna sem búsett var í Reykjavík.

## Listir
Arreboe Clausen var listfengur maður. Hann þótti ágætur málari og gerði til dæmis tillögur að merki Knattspyrnufélagsins Fram sem allar hafa glatast. Jafnframt var hann góður píanóleikari og fékkst við tónsmíðar. Árið 1915 sendi hann frá sér Knattspyrnumars, sem mun vera fyrsta íslenska tónverkið sem helgað er fótboltaíþróttinni.

Á 25 ára afmæli Fram árið 1933 samdi Arreboe svo séstakan vals, Framvalsinn, ásamt Sesselju konu sinni. Framvalsinn hefur upp frá því verið leikinn á hátíðlegum stundum í sögu félagsins.

Veigamesta framlag Arreboes til íslenskrar hámenningar er þó tvímælalaust útgáfa hans á bókinni Söngvasafn árið 1948. Þar var safnað saman helstu perlum vinar hans, tónskáldsins Inga T. Lárussonar, sem lést þremur árum fyrr. Ingi var hlédrægur maður þegar kom að tónlistarsköpun sinni og sinnti lítið um útgáfu á verkum sínum. Með Söngvasafninu tókst að tryggja að mörg laga hans varðveittust og urðu þjóðkunn.
Þráinn Sigurðsson

**Þráinn Sigurðsson** (23. ágúst 1911 – 25. mars 1986) var klæðskeri, knattspyrnuþjálfari og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Þráinn fæddist í Hafnarfirði og ólst þar upp. Að klæðskeranámi loknu fluttist hann til Reykjavíkur og gekk til liðs við Knattspyrnufélagið Fram. Hann lék knattspyrnu með meistaraflokki félagsins í áratug, lengst af sem markvörður. Utan vallar lét hann einnig til sín taka og gegndi formannsembættinu árin 1943-46 og aftur 1947-48. Árin 1943 og 1945 sá Þráinn jafnframt um þjálfun meistaraflokksins, en það verkefni fylgdi oft formennskunni.

Formannsár Þráins voru á miklum uppgangtíma hjá Frömurum. Félagið varð Íslandsmeistari í knattspyrnu árið 1946 og stóð sama sumar að því að bjóða danska landsliðinu til Íslands í samvinnu við Knattspyrnuráð Reykjavíkur. Var það fyrsti landsleikur Íslands sem sjálfstæðs ríkis.

Árið 1945 urðu Framarar fyrsta knattspyrnuliðið í Reykjavík til að eignast eigin knattspyrnuvöll þegar ruddur var malarvöllur á nýju félagssvæði Fram fyrir neðan Stýrimannaskólann. (KR og Valur eignuðust bæði félagssvæði á undan Frömurum, en voru ekki búin að koma upp völlum.) Árið eftir reistu Framarar sér félagsheimili í Skipholtinu sem varð heimili félagsins uns Fram flutti á nýtt félagssvæði í Safamýri árið 1972.

Þráinn kvæntist Guðnýju Þórðardóttur sumarið 1936. Guðný æfði handknattleik með Ármanni, sem hafði á að skipa langsterkasta kvennahandknattleiksliði landsins. Árið 1945 hafði Þráinn forgöngu um að Framarar kæmu sér upp kvennaliði í handbolta og að konur gætu gerst félagar í Fram. Ýmsir höfðu efasemdir um ágæti hugmyndarinnar, en fljótlega kom í ljós að kvennadeildin varð félaginu mikil lyftistöng. Ekki leið á löngu uns Framstúlkur komust í fremstu röð í handboltanum. Til að koma liðinu yfir fyrsta hjallann tók Guðný fram handboltaskóna á ný og lék með Frömurum fyrstu misserin.

Haustið 1950 fluttustu þau hjónin búferlum til Bandaríkjanna og lauk þar að mestu afskiptum Þráins Sigurðssonar af Knattspyrnufélaginu Fram.
Trölladyngja (Ódáðahrauni)

**Trölladyngja** er geysimikill hraunskjöldur og ein mesta gosdyngja Íslands, um 10 km í þvermál. Hún er í Ódáðahrauni, norðan við Vatnajökul í framhaldi af Dyngjuhálsi og Dyngjujökli.

Trölladyngja er 1460 m há og rís um 600 m upp fyrir auðnina í kring. Gosgígurinn er sporöskjulaga, 1200-1500 m langur, um 500 m á breidd og 100 m á dýpt. Hraun hefur runnið úr honum til allra átta en mest þó til norðurs, hugsanlega alla leið niður í Bárðardal. Alls er talið að frá Trölladyngju hafi runnið um 15 rúmkílómetrar af hrauni.

Framan af var fjallið ýmist nefnt Skjaldbreiður eða Trölladyngja, en um aldamótin 1900 hefur Trölladyngja orðið ofaná.

Fyrst var gengið á fjallið 18. júlí 1875, svo sögur fari af.  Var það Vatnajökulsfarinn William Lord Watts, ásamt Þorláki Jónssyni bónda á Grænavatni í Mývatnssveit.

## Tenglar
* Ólafur Jónsson, Trölladyngjur, Náttúrufræðingurinn, 1.-2. Tölublað (01.04.1941), Blaðsíða 76
* Across Vatnajökull  -  Gengið á Trölladyngju

## Heimild
*Ólafur Jónsson.   Ódáðahraun I.  bls. 259.   Akureyri 1945
*Hans Spethmann.   Islands grösster Vulkan: die Dyngjufjöll mit der Askja.    Leipzig 1913
Trölladyngja

**Trölladyngja** getur átt við:

* Trölladyngju í Ódáðahrauni.
* Trölladyngju á Reykjanesskaga.
Tryggvi Magnússon (íþróttamaður)

**Tryggvi Magnússon** (19. júní 1896 – 1. nóvember 1943) var verslunarmaður, leikari, alhliða íþróttamaður og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Tryggvi fæddist á Akranesi, sonur Guðrúnar Jónsdóttur og Magnúsar Ólafssonar ljósmyndara. Hann flutti ungur til Reykjavíkur og bjó þar alla tíð. Tryggvi kvæntist Elínu Einarsdóttur og áttu þau tvær dætur. Pétur J. H. Magnússon, sem einnig varð formaður Fram, var bróðir Tryggva. Tryggvi hóf ungur störf í versluninni Edinborg og starfaði þar alla tíð, meðal annars sem verslunarstjóri.

Knattspyrnufélagið Fram var stofnað á vormánuðum 1908. Tryggvi var þá á tólfta ári og einna yngstur stofnfélaga. Þrettán ára gamall var hann ráðinn sem sendill við verslunina Edinborg, þar sem hann starfaði alla tíð upp frá því. Síðast sem verslunarstjóri.

Hann varð fastur kappliðsmaður frá 1913 uns hann hætti knattspyrnuiðkun um 1930 og fyrirliði frá 1922. Hann var valinn í fjölmörg úrvalslið og var í íslenska úrvalsliðinu sem mætti danska félaginu Akademisk Boldklub, árið 1919, sem líta má á sem fyrsta íslenska landsliðið. Þá gegndi hann formennsku í Fram samfellt í átta ár, frá 1920-28.

Tryggvi var einhver fjölhæfasti íþróttamaður sem Ísland hefur átt. Auk þess að verða margfaldur Íslandsmeistari í knattspyrnu átti hann met í frjálsum íþróttum og varð Íslandsmeistari í fimleikum þrátt fyrir að vera kominn á fertugsaldur þegar fyrst var keppt um þann titil. Hann þótti afbragðsskíðamaður og sat í fyrstu stjórn Skíðafélags Reykjavíkur. Þá vann hann til verðlauna í bæði skautahlaupi og  dýfingum.

## Leiklistarferill
Tryggvi var í hópi vinsælli revíuleikara í Reykjavík og tók þátt í mörgum af vinsælustu sýningum þriðja og fjórða áratugarins. Hlutverk hans voru oftast nær gamansöm og var hann til að mynda nokkrum sinnum mótleikari Haraldar Á. Sigurðssonar sem var feitlaginn á meðan Tryggvi var grannvaxinn, en slík tvíeyki eru sígilt minni í gamanleik. Auk revíuleiks tók Tryggvi þátt í uppsetningum Leikfélags Reykjavíkur og lék til dæmis *Grasa-Guddu* í vinsælli uppsetningu á Skugga-Sveini árið 1935.

## Tilvísanir
Gunnar Nielsen

**Gunnar Nielsen** (16. september 1914 – 18. maí 1989) var skrifstofustjóri Hitaveitu Reykjavíkur og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Gunnar fæddist í Kaupmannahöfn og var fjölskylda hans á faraldsfæti milli Danmerkur, Íslands  og Bandaríkjanna mest öll æskuár hans. Hann varð snemma gallharður Framari og gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir félagið. Gunnar var í fyrsta meistaraflokksliði Fram í handknattleik, sem keppti á fyrsta Íslandsmótinu árið 1940. Lét hann sig ætíð sérstaklega varða uppbyggingu handknattleiksins innan Fram og kom talsvert að þjálfun.

Hann var formaður Fram árin 1949-50 og 1952-53. Á sextíu ára afmæli félagsins, árið 1968, var hann útnefndur heiðursfélagi Fram.
Jörundur Þorsteinsson (formaður Fram)

**Jörundur Þorsteinsson** (13. mars 1924 – 15. apríl 2001) var skrifstofumaður, knattspyrnudómari og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Jörundur fæddist og ólst upp í Reykjavík. Hann lék knattspyrnu með öllum flokkum Fram og tók þátt á fyrsta Íslandsmótinu í handknattleik árið 1940 sem leikmaður í öðrum flokki. Kunnastur varð hann þó af dómarastörfum sínum, en hann sinnti dómgæslu í þrjátíu ár frá 1944-74 og var því næst eftirlitsdómari fram á áttræðisaldurinn. 

Hann var formaður Knattspyrnudómarasambands Íslands 1978-79.
Jörundur sat í stjórn Fram og var formaður 1954-55. Skömmu fyrir andlátið var hann útnefndur heiðursfélagi í Fram.
Gunnar Halldórsson

**Gunnar Halldórsson** (24. október 1894 – 2. júní 1962) var skrifstofustjóri  og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Gunnar fæddist í Reykjavík og ólst þar upp í stórum systkinahópi, sonur Halldórs Jónssonar bæjarfulltrúa. Meðal systkina Gunnars var Pétur Halldórsson sem var borgarstjóri Reykjavíkur frá 1935-40. Sjálfur starfaði Gunnar lengst af hjá Reykjavíkurbæ og sá um bókhald fyrir nýbyggingar bæjarins. Kona hans var Kristín Björnsdóttir.

Vorið 1908 var Gunnar í hópi stofnfélaga Knattspyrnufélagsins Fram. Hann var framherji í fyrsta kappliði félagsins gegn KR í vígsluleik Melavallar 1911 og tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu 1912. Gunnar lék síðast með Fram sumarið 1920.

Árið 1910 lá við að Fram gliðnaði í sundur vegna deilna félagsmanna, meðal annars um afnot af bolta félagsins. Til að miðla málum tók Gunnar Halldórsson tímabundið við formennsku í félaginu og gegndi henni í nokkrar vikur.

Gunnar lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík og hóf þá störf hjá fyrirtækinu *Th. Thorsteinsson* sem starfrækti útgerð og rak *verslunina Liverpool*. Hann hóf síðar sjálfstæðan verslunarrekstur og var um tíma meðeigandi í versluninni *Brynju*, en seldi hlut sinn þegar hann réðst til starfa hjá Reykjavíkurbæ.

Árið 1932 hóf Gunnar rekstur billjardstofu að Vesturgötu 5, þar sem meðal annars var að finna spilakassa eða happdrættisvél. Lögreglan skar upp herör gegn billjardstofum árið 1936 fyrir brot á reglum um aldur gesta. Gunnar var í hópi þeirra eigenda sem kærðir voru og munu spilakassarnir hafa verið teknir úr notkun að því tilefni. 

## Tilvísanir
Antoni van Leeuwenhoek

**Antoni van Leeuwenhoek** (24. október 1632 – 26. ágúst 1723) var hollenskur smásjársmiður og vísindamaður. Hann er þekktastur fyrir að hafa lýst örverum fyrstur manna og er því gjarnan sagður faðir örverufræðannaJ. O. Corliss (2002) „A salute to Antony van Leeuwenhoek of Delft, most versatile 17th century founding father of protistology“. *Protist* **153**, 177-190.. Hann var einnig fyrstur til að lýsa sæðisfrumum, byggingu vöðvatrefja, og blóðflæði í háræðum.

## Æviágrip
Leeuwenhoek, sem skírður var *Thonis Philipszoon* en varð fljótlega kenndur við æskuheimili sitt í Leeuwenpoort-stræti, var sonur körfugerðarmannsins Philip Thonisz og konu hans, Grietje Jacobs van den Berch. Faðir hans lést reyndar árið 1638 og ólst Thonis því upp föðurlaus frá unga aldri. Móðir hans giftist að nýju þremur árum síðar og sendi hann þá til náms, fyrst í menntaskóla nærri Leiden, en síðar til Amsterdam og mæltist til að hann lærði bókhald. Hann komst hins vegar í læri hjá skoskum álnavörukaupmanni og fékkst þar við afgreiðslu og bókhald. Í því starfi komst hann fyrst í snertingu við stækkunargler sem notað var til að að skoða vefnað. Hann heillaðist af stækkunarglerinu og varð sér úti um sitt eigið. Árið 1654 fluttist hann aftur heim til Delft og opnaði þar álnavörubúð. Þann 11. júlí það ár kvæntist hann Barböru de Mey og var nafn hans skráð við það tækifæri sem *Anthoni Leeuwenhouck*. Þau Barbara eignuðust fimm börn, en fjögur þeirra dóu ung. Barbara lést árið 1666, en fimm árum síðar kvæntist Leeuwenhoek prestsdótturinni Corneliu Swalmius. Hann átti einnig eftir að lifa hana um all mörg ár, en hún lést 1694. Leeuwenhoek lifði fram á tíræðisaldur, en hann lést, saddur lífdaga, árið 1723.

## Fræðastörf

Antoni van Leewenhoek gekk aldrei í háskóla né lærði latínu, en gerði sig þó gildandi í evrópsku fræðasamfélagi með fádæma skarpri athyglisgáfu sinni og nákvæmni. Hann gerðist einnig öðrum mönnum leiknari í linsugerð og setti saman einnar linsu smásjár (í raun stækkunargler) sem stóðust fyllilega samanburð við samsettar smásjár þess tíma hvað upplausn og stækkunargetu varðaði. Hann hélt tækni sinni við linsugerðina vandlega leyndri og þótti furðu sæta hve hratt hann gat smíðað hágæða smásjár, en hann setti þær saman svo hundruðum skipti á starfsævi sinni. Smásjárnar notaði hann til að skoða hvers kyns sýni sem á vegi hans urðu. Árið 1673 kom hinn virti læknir og líffærafræðingur Reinier de Graaf, sem einnig bjó í Delft, honum í samband við Konunglega vísindafélagið (e. *Royal Society*) í London og ritaði Leeuwenhoek félaginu reglulega bréf þar sem hann útlistaði athuganir sínar af fádæma nákvæmni. Bréfin voru þýdd á ensku og gefin út í riti félagsins, *[[Philosophical Transactions of the Royal Society|Philosophical Transactions]]*, og hélt Leeuwenhoek áfram að skrifa félaginu allt til dauðadags. Meðal þess sem Leeuwenhoek ritaði um má nefna ítarlega lýsingu á kjafti býflugna og ýmsum öðrum hlutum skordýra, byggingu kaffibaunarinnar, byggingu sæðisfrumna og smásæjar lífverur í regnvatni og ýmsum öðrum vökvum. Hann telst fyrstur manna til að lýsa bæði frumdýrum og gerlum.

## Heimildir
Merki Knattspyrnufélagsins Fram

**Merki knattspyrnufélagsins Fram** er einkennistákn Knattspyrnufélagsins Fram. Það var hannað af Eríki Jónssyni árið 1930.

## Merkjasaga Fram
Knattspyrnufélagið Fram nefndist upphaflega Knattspyrnufélagið Kári. Á þeim skamma tíma sem Kára-nafnið var við lýði var ákveðið að merki félagsins skyldi vera blár hringur með hvítum krossi og félagsnafninu rituðu inn í krossinn. Ekki er þó vitað hvort merki þetta var nokkru sinni búið til og því vafasamt að telja það fyrsta félagsmerki Fram.

Fram og Fótboltafélag Reykjavíkur (síðar Knattspyrnufélag Reykjavíkur) léku knattspyrnuleik á Landsmóti UMFÍ á Melavellinum þann 17. júní 1911. Á ljósmyndum sést að Framararnir léku í hvítum treyjum með merki á hægra brjósti. Merkið var dökkur skjöldur (væntanlega blár) með hvítum skáborða. Á borðanum var letrað FRAM. Ekkert eintak hefur varðveist af þessu merki og engin formleg samþykkt er til um það.

Þegar Fram og Fótboltafélagið mættust á fyrsta Íslandsmótinu sumarið 1912, var merkið á bak og burt. Framarar höfðu þá tekið upp bláu treyjurnar sem fylgt hafa liðinu síðan. Í stað merkis var saumaður stór hvítur borði á mitt skyrtubrjóstið með áletruninni FRAM. Slíka borða má sjá á myndum af leikmönnum Fram næstu árin, en á liðsmynd af Íslandsmeisturunum 1925 er borðinn horfinn og búningurinn algjörlega ómerktur.

Árið 1929 fékk stjórn Fram heimild aðalfundar til að láta útbúa félagsmerki. Tveir dyggir og listfengir félagsmenn, Arreboe Clausen og Eríkur Jónsson, unnu fjölmargar tillögur sem hafa því miður glatast. Að lokum varð ein af tillögum Eiríks fyrir valinu og hafa Framarar borið merkið frá árinu 1930.

Eiríkur Jónsson var gerður að heiðursfélaga Fram árið 1943.
## Tilvísanir
Sigurður E. Jónsson

:*Sjá [[Sigurður Jónsson|aðgreiningarsíðu]] fyrir aðra einstaklinga sem heita Sigurður Jónsson.*
**Sigurður E. Jónsson** (24. september 1921 – 17. nóvember 1966) var íslenskur knattspyrnumaður, verkstjóri hjá Reykjavíkurborg  forstjóri og formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Sigurður var verkstjóri hjá Pípugerð Reykjavíkur þegar hann lést langt fyrir aldur fram, 45 ára að aldri. Hann var þá kunnur fyrir störf sín að íþróttamálum.

Sigurður var lék í mörg ár með meistaraflokki Fram í knattspyrnu og varð Íslandsmeistari árið 1939. Hann þótti harðsnúinn varnarmaður, en var einnig vítaskytta í Íslandsmeistaraliðinu. Á þeim tíma var það óþekkt að varnarmenn væru látnir taka vítaspyrnur.

Utan vallar stjórnaði Sigurður lengi knattspyrnunefnd Fram og var formaður félagsins á árunum 1961-64. Á þeim tíma reyndi félagið árangurslaust að þrýsta á um að Reykjavíkurborg stæði við loforð sitt um nýtt félagssvæði í Kringlumýri.
Innósentíus 12.

**Innósentíus 12.** (13. mars 1615 – 27. september 1700) sem hét upphaflega **Antonio Pignatelli** var páfi frá 12. júlí 1691 til dauðadags. Hann var af aðalsfjölskyldu frá Konungsríkinu Napólí. Innósentíus 11. gerði hann að kardinála og erkibiskup yfir Napólí. Við lát Alexanders 8. var hann kjörinn sem málamiðlun milli krafa Frakklands og hins Heilaga rómverska ríkis. Strax eftir kjör sitt hóf hann baráttu gegn spillingu í Páfagarði; frændhygli og símonsku.