Magnús Olsen

**Magnús Olsen** – (fullu nafni **Magnus Bernhard Olsen**) – (28. nóvember 1878 – 16. janúar 1963) var norskur málvísindamaður, og prófessor í norrænum fræðum við Háskólann í Osló 1908-1948. Hann er þekktastur fyrir rannsóknir á rúnaristum, örnefnum og dróttkvæðum.

## Æviágrip
Magnús Olsen fæddist í Arendal. 

Magnús varð stúdent 1896, nam síðan við Háskólann í Osló og lauk kandídatsprófi í málfræði 1903. Hann var í hlutastarfi við Háskólabókasafnið í Osló frá 1899, og frá 1904 var hann styrkþegi við háskólann. Árið 1908, þegar hann var þrítugur, tók hann við af kennara sínum, Sophus Bugge, sem prófessor í *fornu norsku og íslensku máli og bókmenntum* (frá 1921 hét greinin *norræn textafræði*).

Magnús Olsen var á sínum tíma einn kunnasti fræðimaður Noregs á sviði norrænna fræða. Sérstaða hans var að beita mörgum fræðigreinum í senn til að varpa ljósi á viðfangsefnin. Hann gaf út 7 hefti af *Edda- og skaldekvad* með skýringum. Hann vann stórvirki við útgáfu á rúnaristum, fyrst með því að aðstoða Sophus Bugge við að ljúka útgáfu á eldri rúnaristum Norðmanna, síðan með útgáfu á fyrstu fimm bindunum af yngri rúnaristunum. Að vísu höfðu þeir Sophus Bugge, Olof Rygh og Ingvald Undset unnið þar mikla undirbúningsvinnu. 

Hann tók þátt í að ljúka verki Oluf Ryghs um norsk bæjanöfn (*[[Norske Gaardnavne]]*) og gaf út 3 bindi. Hann setti fram hugmyndir um tengsl örnefna við trúar- og þjóðfélagsaðstæður í heiðnum sið, einkum í bókunum: *Hedenske kulturminder i norske stedsnavne* (1915) og *Ættegård og helligdom, norske stednavn sosialt og religionshistorisk belyst* (1926). Þriðja bókin: *Hva våre stedsnavn lærer oss* (1934) er læsilegt yfirlit um efnið. Hann leyfði sér talsvert innsæi og hugmyndaflug við fræðistörf sín, og gekk þar stundum lengra en síðar var talið gott og gilt.

Hann stofnaði tímaritið *[[Maal og Minne]]* árið 1909, og var ritstjóri þess í 40 ár.

Magnús Olsen var í Norsku vísindaakademíunni frá 1904, og í Konunglega norska vísindafélaginu (DKNVS). Hann var sæmdur St. Ólafs orðunni 1945, og hlaut einnig íslensku fálkaorðuna og sænsku Nordstjerne-orðuna. Hann þáði heiðurslaun frá norska ríkinu frá 1952. 

Magnús Olsen dó í Osló 1963. Kona hans var **Gjertud**, f. Kjær. Faðir hennar var Albert Kjær bókavörður. Norrænufræðingurinn Ludvig Holm-Olsen var bróðursonur Magnúsar.

## Helstu rit
* *Hedenske kulturminder i norske stedsnavne*, Kristiania 1915. 
* *Ættegård og helligdom, norske stednavn sosialt og religionshistorisk belyst*, Oslo 1926, 2. útg. Oslo 1978. 
* *Hva våre stedsnavn lærer oss*, Oslo 1934, 2. útg. Oslo 1971 og 1973. 
* 
Á íslensku hefur komið út úrval ritgerða eftir Magnús Olsen:
* *Þættir um líf og ljóð norrænna manna í fornöld*, Rvík 1963, Hið íslenska bókmenntafélag. – Guðni Jónsson og Árni Björnsson sneru á íslensku. 
### Útgáfur
* *Norges innskrifter med de ældre runer* 1–4, Oslo 1891–1924. — Með Sophus Bugge.
* *Norges innskrifter med de yngre runer* 1–5, Oslo 1941, 1951, 1954, 1957 og 1960. — 3.–5. bindi með Aslak Liestøl.
* *Völsunga saga ok Ragnars saga loðbrókar*, Kbh. 1906–1908. Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur, Rit 36.
* Olof Rygh: Stavanger Amt. *Norske gaardnavne* 10, Oslo 1915. — (Magnus Olsen gaf út). 
* Olof Rygh: Søndre Bergenhus Amt. *Norske gaardnavne* 11, Oslo 1910. — (Magnus Olsen gaf út). 
* Olof Rygh: Finmarkens Amt. *Norske gaardnavne* 18. — (J. Qvigstad og Magnus Olsen gáfu út). 
### Afmælisrit
* *Norrøne studier*, Oslo 1938. 

## Heimildir
* 
* Ole-Jørgen Johannessen: *Magnus Olsen: En bibliografi*, Oslo 1977. Anne Holtsmark ritaði inngang. 
* Ludvig Holm-Olsen: *Lys over norrøn kultur. Norrøne studier i Norge.* Oslo 1981, bls. 139–151 og 201–203.  

## Tenglar
* Magnus Olsen – Ítarlegt æviágrip — Norsk biografisk leksikon.