open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu

**Kommúnistaflokkur Tékkóslóvakíu** var kommúnískur stjórnmálaflokkur stofnaður í Tékkóslóvakíu árið 1921. Flokkurinn rændi völdum í landinu árið 1948 og stofnaði Alþýðulýðveldið Tékkóslóvakíu. Alþýðulýðveldið var lítið annað en leppríki Sovétríkjanna. Alræði flokksins lauk í Flauelsbyltingunni 1989 en hann var þó áfram til. Árið 1990 varð hann sambandsflokkur Kommúnistaflokks Bæheims og Mæris og Kommúnistaflokks Slóvakíu. Flokkurinn var leystur upp eftir skiptingu Tékkóslóvakíu í Tékkland og Slóvakíu árið 1992. Árið eftir samþykkti tékkneska þingið þingsályktun þar sem stóð að kommúnistastjórnin í Tékkóslóvakíu hefði verið ólögmæt og Kommúnistaflokkurinn glæpasamtök. Árið 1995 var flokkurinn endurreistur af nokkrum fyrrum meðlimum. Markmið hans er að endurreisa það stjórnarfar sem var við lýði fyrir 1989. Hingað til hefur þessi flokkur verið mjög lítill og aldrei náð manni á þing í kosningum.

## Leiðtogar
* Ýmsir (1921–1925)
* Bohumil Jílek (1925–1929)
* Klement Gottwald (1929–1953)
* Antonín Novotný (1953–1968)
* Alexander Dubček (1968–1969)
* Gustáv Husák (1969–1987)
* Miloš Jakeš (1987 – 24. nóvember, 1989)
* Karel Urbánek (25. nóvember – 20. desember, 1989)
* Ladislav Adamec (1989–1990)
* Vasil Mohorita (1989–1990)
Forseti Argentínu

**Forseti Argentínu** eða **forseti argentínsku þjóðarinnar** (spænska: *Presidente de la Nación Argentina*) er þjóðhöfðingi Argentínu. Samkvæmt stjórnarskrá Argentínu er hann jafnframt stjórnarleiðtogi alríkisstjórnarinnar og æðsti yfirmaður Argentínuhers. Núverandi forseti Argentínu er Javier Milei sem var kosinn árið 2023.

Forsetaembættið hefur tekið miklum breytingum í sögu Argentínu. Það var fyrst búið til með stjórnarskrá frá 1826 og fyrsti forsetinn var Bernardino Rivadavia sem sagði af sér skömmu síðar. Argentínuher hefur sex sinnum steypt sitjandi forseta af stóli og tvisvar myndað herforingjastjórn.

## Tengt efni
* Listi yfir þjóðhöfðingja Argentínu

## Tilvísanir
Sankti Martin

**Sankti Martin** er eyja í norðausturhluta Karíbahafseyja, rúmlega 300 kílómetrum austan við Púertó Ríkó. Eyjan, sem er 87 ferkílómetrar að stærð, skiptist í hlutföllunum 61/39 á milli Frakklands (sem ræður yfir 53 ferkílómetrum) og Hollands (sem ræður yfir 34 ferkílómetrum).. Bæði landsvæðin bera nafn eyjarinnar á viðkomandi tungumálum: Saint-Martin og Sint Maarten. Íbúar þessara tveggja landsvæði eru nokkurn veginn jafnmargir. Þessi skipting eyjarinnar er frá 1648.

1. janúar 2009 bjuggu 77.741 íbúar á eyjunni, þar af 40.917 á hollenska hluta hennar og 36.824 á franska hlutanum.

Sameiginlega eru svæðin þekkt sem "St-Martin / St Maarten". Stundum er *SXM*, kóði alþjóðasambands flugfélaga fyrir alþjóðaflugvöllinn Princess Juliana (aðal flugvöll eyjunnar), notaður til að vísa til eyjunnar.

## Landafræði

Sankti Martin er 87 ferkílómetrar að stærð, þar af eru 53 ferkílómetrar undir stjórn Frakklands og 34 ferkílómetrar undir stjórn Hollands. Þetta er einu landamæri þessara landa á jörðinni.

Helstu borgir eru Philipsburg (á hollenska hlutanum) og Marigot (á franska hlutanum). Hollenski hluti eyjunnar er þéttbýlli. Fjölmennasta svæði eyjunnar er Lower Prince's Quarter, á hollenska hlutanum.

Stærsta fjall eyjunnar er Pic Paradis, 424 metra hátt fjall í miðju fjallgarðs á franska hluta eyjunnar. Báðir hlutar eyjunnar eru þó brattir með álíka háum fjöllum. Engar ár eru á eyjunni. Gönguleiðir liggja til skóglendisins sem er víða á tindum og hlíðum eyjunnar.

Eyjan er sunnan við Angvilla og Angvillasund skilur hana frá yfirráðasvæði Breta. Sankti Martin er norðvestan við Saint Barthélemy og Saint-Barthélemy sundið skilur á milli þeirrar síðarnefndu og franska hluta Sankti Martin.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Málari

**Málari** er iðnaðarmaður sem fæst við málun bygginga að utan og innan, bifreiða, skipa, húsgagna og annarra hluta sem sett er á málning til þess bæði að verja þá og fegra. Venjulega krefjast viðfangsefni málara töluverðrar sérhæfingar og sérmenntunar þar sem ólík vinnutæki og málningarefni eru notuð. Málarar sem vinna við byggingar eru því kallaðir húsamálarar, þeir sem vinna við bílasprautun bílamálarar, þeir sem vinna í slippum skipamálarar, þeir sem mála skilti skiltamálarar og þar fram eftir götunum. Óðrun húsgagna er dæmi um sérgrein málaraiðnar sem var algeng á 19. öld og fyrri hluta 20. aldar en hefur nú að mestu leyti horfið.

## Málaraiðn á Íslandi
Fyrsti lærði málari á Íslandi sem sögur fara af er Marteinn Einarsson biskup. Hann lærði skrautmálun í Englandi og fékk Ögmundur Pálsson biskup hann til að mála stofu eða sal að Hólum. Marteinn málaði eingöngu kirkjur. Mörgum öldum seinna komu Þorsteinn Guðmundsson sem mun hafa verið fæddur um aldamótin 1800 og Sigurður málari. Þorsteinn skrifaði grein um málun húsa árið 1851 þar sem hann lýsir hvernig mála megi yfir húsveggi sem tjargaðir voru með tjöru.Fyrsta íslenska konan sem varð málari er Ásta Árnadóttir sem ávallt var kölluð Ásta málari.Ásta lauk prófi í málaraiðn árið 1907.

## Tilvísanir
Mamlúki

**Mamlúki** eða **mamelúki** (arabíska: مملوك *mamlūk* (et.), مماليك *mamālīk* (ft.), „eign“ eða „þræll“ konungsins) er arabískt orð yfir þræl og er aðallega notað í öðrum málum sem vísun í eitt af þeim ríkjum sem þrælahermenn ríktu yfir:
* Khwarazm-veldið í Íran (1077-1231)
* Mamlúkaveldið í Delí (1206-1290)
* Mamlúkaveldið í Kaíró (1250-1507)
* Mamlúkaveldið í Írak (1704-1831)
Langlífast af þessum ríkjum var mamlúkaveldið í Egyptalandi. Þar voru ungir drengir keyptir á þrælamörkuðum og aldir upp af öðrum þrælahermönnum í herbúðum. Drengirnir komu aðallega frá svæðum norðan Svartahafs: Kiptjakar, Sjerkesar og Georgíubúar. Þeir mynduðu sérstaka stétt hermanna sem hafði mikil pólitísk ítök og hélt áfram að stjórna Egyptalandi lengi eftir að Tyrkjasoldán hafði lagt landið undir sig. 

Víða urðu mamlúkar valdamiklir í gegnum herinn sem þeir störfuðu í. Stundum náðu þeir stöðu emírs eða beis og einstaka sinum soldáns, eins og í Egyptalandi. Sums staðar var litið svo á að mamlúkar stæðu frjálsbornum múslimum ofar.
Airbnb

**Airbnb** er vefsíða þar sem leigja má gistingu. Hún var stofnuð árið 2008 en höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í San Francisco í Kaliforníu. Á síðunni eru yfir 800.000 gistiheimili og íbúðir skráð í 33.000 borgum í 192 löndum.

Notendur síðunnar verða að skrá sig og stofna prófíl áður en þeir mega nota síðuna. Hver eign sem er skráð á síðunni er tengd gestgjafa en skoða má meðmæli um hann, umsagnir og möt á gistingunni. Notendur geta líka spjallað saman sín á milli í gegnum lokað kerfi.

## Tengill
* Heimasíða ''Airbnb'' (*Enska*)
* Airbnb Ísland
Jane Addams

**Jane Addams** (6. september  1860 – 21. maí  1935) var bandarískur frumkvöðull í félagsráðgjöf og á sviði samfélagsvinnu. Hún var baráttumaður landnemahreyfingar sem vann að ýmsum velferðarmálum, var félagsfræðingur, rithöfundur og í forustu kvenfrelsishreyfinga (súffragettu) og baráttumaður fyrir heimsfriði. Jane Addams fékk friðarverðlaun Nóbels árið 1932.

Jane Addams fæddist í Cedarville í Illinois, faðir hennar var stjórnmálamaður sem barðist fyrir mannréttindum. Jane stundaði nám í stúlknaskólanum Rockford College. Hún ferðaðist til Evrópu og dvaldi í fátækrahverfum Lundúna og kynnti sér Toynbee House en þar var reist til að bæta aðbúnað og líf heimamanna. Jane setti árið 1889  ásamt vinkonu sinni Ellen Gates Starr á fót Hull House í Chicago en það var stórt hús sem stóð í miðju fátækrahverfi og varð að fræðslu-, félags og menningarmiðstöð og samastaður.  Þar var fræðsla og kennsla fyrir innflytjendur og áhersla lögð á dans og listir, barnagæsla fyrir útivinnandi konur og herbergi leigð efnalitlu fólki.  Jane vann að því að breyta lögum í þágu almennings og bæta stöðu kvenna. Hún vann að umbótamálum með George Herbert Mead og John Dewey og hafði áhrif á kenningar þeirra. 

## Heimildir
*
George Herbert Mead

**George Herbert Mead** (1863–1931) var  bandarískur heimspekingur, félagsfræðingur og sálfræðingur sem starfaði einkum við Háskólann í Chicago og er talinn einn af forkólfum pragmatisma eða gagnhyggju/verkhyggju.  Hann var samstarfsmaður John Dewey. Hann setti fram kenningar um sjálfsmynd og félagsleg samskipti og  lagði grunn að fræðasviðinu félagssálfræði.
Óþokkarnir

***Óþokkarnir*** (enska: ***The Wild Bunch***) er bandarískur vestri frá árinu 1969 en leikstjóri kvikmyndarinnar var Sam Peckinpah. Myndin fjallar um roskna útlaga í gengi á landamærum Mexíkó og Bandaríkjanna sem reyna að komast af með öllum ráðum en eru eins og nátttröll í nýmóðins heimi árið 1913. Myndin lýsir  samfélagi siðrofs og upplausnar á skilum tveggja félagskerfa. Hún segir sögu hóps sem hefur dagað uppi í heimi þar sem færni þeirra og hæfni er orðin úrelt, hóp sem reynir að skapa eigin heim. Myndin vakti í upphafi mikla athygli vegna myndatökunnar en í myndinni er mikið ofbeldi og það sýnt öðruvísi, raunverulegra og á ógeðslegri hátt en áður hafði tíðkast í bandarískum vestrum. 

## Heimild

*  Þórólfur Þórlindsson, The Wild Bunch Siðfræði og fagmennska í heimi fáránleikans: Um siðrof og útlaga í kvikmynd Sams Peckinpahs, Þjóðfélagið nr.3 2012
Verkmenntaskóli Austurlands

**Verkmenntaskóli Austurlands** er framhaldsskóli í Neskaupstað. Skólinn var stofnaður 1986. Skólameistari er Eydís Ásbjörnsdóttir

## Tengill
* Vefsíða skólans
Framhaldsskólinn á Húsavík

**Framhaldsskólinn á Húsavík** er áfangakerfisskóli sem stofnaður 1987. Þar standa til boða þrjár námsbrautir í dagsskóla (ásamt starfsbraut): opin stúdentsbraut, náttúruvísindabraut og félags- og hugvísindabraut. Einnig er í boði nám við nuddbraut í helgarskóla. Haustið 2021 var fyrst boðið upp á nám við opna stúdentsbraut með áherslu á rafíþróttir og er skólinn einn af þeim fyrstu til að bjóða upp á nám af því tagi.

## Tengill
* Vefur skólans
Tyrkjasoldán

**Tyrkjasoldán** var soldán Tyrkjaveldisins af Ósmansætt frá stofnun ríkisins árið 1299 til upplausnar þess árið 1922. Þegar Tyrkjaveldi var á hátindi sínum ríkti soldáninn yfir ríki sem náði frá Ungverjalandi í norðri að Sómalíu í suðri, og frá Alsír í vestri að Íran í austri. Fyrsta höfuðborg ríkisins var Bursa en hún var síðan flutt til Edirne og að síðustu til Konstantínópel eftir að Mehmet 2. lagði borgina undir sig 1453.

Lítið er vitað um fyrstu soldánana en menn eru almennt sammála um að það hefjist árið 1299 þegar Soldánsdæmið Róm klofnaði vegna innri átaka og Ósman bei af Kayı-ættbálki Ógústyrkja tók sér titilinn kan („leiðtogi“). Eftir fall Konstantínópel notuðust sumir soldánar við titla eins og Rómarkeisari (قیصر *Qayser*), Rómarsoldán og kalífi með öðrum titlum. 

## Listi yfir Tyrkjasoldána
### Fyrir stofnun Tyrkjaveldis
* Süleyman (-1227)
* Ertugrul (1227-1281)
### Tyrkjasoldánar
* Ósman 1. (1281-1326; bei)
* Orhan 1. (1326-1359; bei)
* Múrað 1. (1359-1389; soldán frá 1383) (*Hüdâvendigâr*, „stríðsmaður guðs“)
* Beyasíd 1. (1389-1402 (*Yıldırım*, „leiftrandi“)
* Mehmet 1. (1403-1421)
* Múrað 2. (1421-1451)
* Mehmet 2. (1451-1481) (*Fatih*, „landvinningamaðurinn“)
* Beyjasíd 2. (1481-1512)
* Selím 1. (1512-1520) (*Yavuz Sultan Selim*)
* Súleiman 1. („hinn mikli“) (1520-1566)
* Selím 2.(1566-1574)
* Múrað 3. (1574-1595)
* Mehmet 3. (1595-1603)
* Akmeð 1. (1603-1617)
* Mústafa 1. (1617-1618)
* Ósman 2. (1618-1622)
* Mústafa 1. (1622-1623)
* Múrað 4. (1623-1640)
* Íbrahím 1. (1640-1648)
* Mehmet 4. (1648-1687)
* Súleiman 2. (1687-1691)
* Akmeð 2. (1691-1695)
* Mústafa 2. (1695-1703)
* Akmeð 3. (1703-1730)
* Makmúð 1. (1730-1754)
* Ósman 3. (1754-1757)
* Mústafa 3. (1757-1774)
* Abd-ul-Hamid 1. (1774-1789)
* Selím 3. (1789-1807)
* Mústafa 4. (1807-1808)
* Makmúð 2. (1808-1839)
* Abd-ul-Mejid 1. (1839-1861)
* Abd-ul-Aziz (1861-1876)
* Múrað 5. (1876)
* Abdúl Hamid 2. (1876-1909)
* Mehmed 5. (1909-1918) (Reşad)
* Mehmed 6. (1918-1922) (Vahideddin)

### Ættarhöfuð
* Abdul Mejid 2. (1922-1944)
* Ahmed 4. Nihad (1944-1954)
* Osman 4. Fu'ad (1954-1973)
* Mehmed Abd-ul-Aziz 2. (1973-1977)
* Ali Vâsib (1977-1983)
* Mehmed 7. Orhan (1983-1994)
* Ertuğrul Osman 5. (1994-)
Kan

**Kan** (mongólska: *хан*; *khan*) er heiti leiðtoga eða konungs, upphaflega meðal Mongóla en síðar um alla Mið-Asíu eftir landvinninga Djengis Khan. Fyrstu fjórir khanar Mongólaveldisins báru titilinn stórkhan eða khagan („leiðtogi leiðtoganna“). Ríki þar sem þjóðhöfðingi ber titilinn khan er kallað khanat. Khan var líka notaður sem aðalstitill í Persíu og Mógúlveldinu en þar notuðu þjóðhöfðingjar titilinn sja sem er yfirleitt þýtt sem keisari.
Menntaskólinn á Tröllaskaga

**Menntaskólinn á Tröllaskaga** er framhaldsskóli, rekinn á Ólafsfirði. Skólinn var stofnaður haustið 2010. Skólameistari er Lára Stefánsdóttir.

## Tilvísanir


## Tengill
* Vefsíða skólans
Svíastríðin

**Svíastríðin** voru styrjaldir sem áttu sér stað milli Danmerkur og Svíþjóðar frá upplausn Kalmarsambandsins 1523 til loka Napóleonsstyrjaldanna 1814. Helsta deiluefni landanna voru yfirráð Danmerkur yfir Skáni og skipaleiðum í Eyrarsundi. Í byrjun naut Danmörk mikilla yfirburða en þegar stórveldistími Svíþjóðar hófst snerist taflið við. Eftir landvinninga á evrópska meginlandinu í Þrjátíu ára stríðinu gátu Svíar ráðist á Danmörku bæði úr suðri og austri. Þeir lögðu einnig undir sig lönd Dana í Eystrasalti: Gotland og Eysýslu og að lokum Skán. Þá lögðu þeir undir sig lönd í Noregi: Jämtland, Härjedalen, Bohuslän, Borgundarhólm og Þrándheim. Margar þessara styrjalda voru hluti af stærri evrópskum styrjöldum þar sem Danir og Svíar gerðu bandalög við andstæðar fylkingar.

Núverandi landamæri Danmerkur, Svíþjóðar og Noregs eru að stórum hluta mörkuð af niðurstöðum þessara styrjalda.
Blekinge

**Blekinge** er sögulegt sænskt hérað í suðurhluta Svíþjóðar. Það er minnsta héraðið á meginlandinu en það er 2.941 ferkílómetrar. Íbúar voru um 158.000 árið 2023. Það á landamæri að Smálöndum í norðri og Skáni í vestri og strönd að Eystrasalti í suðri. Nafnið er dregið af atviksorðinu *bleke* sem merkir „logn“. Höfuðstaður héraðsins er Karlskrona.

Héraðið var hluti af Danmörku fram að Hróarskeldufriðnum 1658 og þar giltu skánsku lög. Höfuðstaðir héraðsins voru þá Sölveborg og Kristianopel. Eftir valdatöku Svía reistu þeir Karlskrona og Karlshamn. Karlskrona hefur öldum saman verið helsta flotastöð Svíþjóðar og er nú höfuðstöðvar sænska sjóhersins.  

Skerjagarðurinn við Blekinge hefur ótal eyjar og sker. Granít og gneis eru algengar bergtegundir.

## Þéttbýlisstaðir
*Karlskrona
*Karlshamn
*Ronneby
*Sölvesborg
*Olofström
*Kallinge
*Mörrum
*Rödeby
*Nättraby
*Jämjö
Guðrún Agnarsdóttir

**Guðrún Agnarsdóttir** (f. 2. júní 1941) er íslenskur læknir og fyrrverandi alþingismaður. Hún var landskjörinn alþingismaður Reykvíkinga 1983-1987 og alþingismaður Reykvíkinga 1987-1990 og sat á þingi fyrir Samtök um kvennalista. Guðrún var fyrsti varaforseti efri deildar Alþingis 1987-1990 og formaður þingflokks Samtaka um kvennalista frá 1983-1984 og 1986-1987.

Guðrún fæddist í Reykjavík og foreldrar hennar voru hjónin Agnar Guðmundsson skipstjóri og Birna Petersen húsmóðir. Eignmaður Guðrúnar var Helgi Þröstur Valdimarsson prófessor í ónæmisfræði við læknadeild Háskóla Íslands. Foreldrar hans voru hjónin Valdimar Jónsson og Filippía Sigurlaug Kristjánsdóttir betur þekkt sem Hugrún skáldkona.

## Nám og störf
Guðrún lauk stúdentsprófi frá Verzlunarskóla Íslands árið 1961 og prófi í læknisfræði frá Háskóla Íslands árið 1968. Hún starfaði sem læknakandídat á sjúkrahúsum í Reykjavík og London frá 1969-1970 og var við nám og störf í veiru- og ónæmisfræði í London frá 1970–1981. Hún starfaði sem sérfræðingur í veirufræði við Tilraunastöð Háskólans í meinafræði á Keldum frá 1981-1983 og frá 1991-2001. Guðrún var forstjóri Krabbameinsfélags Íslands frá 1992-2010.

## Annað
Guðrún bauð sig fram til embættis forseta Íslands árið 1996 og hlaut 26,4% atkvæða.

## Tilvísanir
Gröf (legstaður)

**Gröf** er hinsta hvíla látins manns. Er oftast tveggja metra langur, ~80 cm breiður og ~2 metrar djúpur skurður. Eftir að lík hefur verið jarðsett er gröfin lukt með greftrinum. Í kristnum ríkjum eru lík jarðsett í líkkistu og flestar grafir eru innan kirkjugarða, þó einnig þekkist sérstakir grafreitir í kirkjugólfum og heimagrafreitir eða grafhýsi. Fjöldagröf er hvíldarstaður margra, og er oftast ómerkt.
Menn sem týnast á hafi úti eru sagðir hafa hlotið *vota gröf*.

Einnig tíðkast sums staðar að taka grafir fyrir gæludýr. Kolagrafir, sem ekki eru grafir en svo nefndar, voru fyrrum notaðar til að búa til viðarkol, meðal annars á Íslandi.

## Tengt efni

* Bálfarargröf
* Beinabúr
* Býkúpugröf
* Dys
* Grafhýsi
* Haugur
* Jötundys
* Kumbl
* Steinaskip
Rá (reiðabúnaður)

**Rá** (eða **siglurá**) er heiti yfir  þverslá á siglutré seglskipa sem seglin eru fest við á efra jaðri og hanga þannig niður og haldið til haga með stögum. 

## Tengt efni
* Bóma (*beitiás, seglás, sigluás*)
Gore-Tex

**Gore-Tex** er vatnsþétt efni sem getur andað. Það var fyrst búið til árið 1969 úr PTFE sem er grunnefni í Teflon. Gore-Tex hrindir frá sér vatni á fljótandi formi en vatngufa kemst í gegn. Þetta er því efni sem hentar fyrir útivistarklæðnað.

## Tenglar
* New Fabric Tech Could Be Outerwears Biggest Advance in 40 Years (Wired 2.26.15)
* Rainwear and how it works (RAI)
Teflon

**Teflon** er vöruheiti á hitaþolnu plastefni **PTFE** eða **pólýtetraflúoretýlen**. Teflon hefur þann eiginleika að flest efni loða illa við það og er notað til að gera steikarpönnur viðloðunarfríar. Það er líka notað í þéttiefni, slöngur og í ílát undir hættulega vökva. Teflon er grunnur í efninu Gore-Tex.

## Heimildir
* 
*
Rekavík bak Höfn

**Rekavík bak Höfn** er vík á Hornströndum. Rekavík gengur inn úr Hornvík. Norðvestan við víkina er Rekavíkurfjall og að norðaustan er Hafnarfjall. Upp úr víkinni er gönguleið yfir Hafnarskarð í Hælavík. Um Urðir undir Rekavíkurfjalli er gönguleið yfir í Hvannadal. Til Hafnar er farið um tæpa götu og yfir Tröllakamb.

Rekavík bak Höfn kemur fyrst fyrir í Vilkinsmáldaga 1397, þar segir að Lárentínusarkirkjan í Holti í Önundarfirði eigi „þridiung i hualreka i Rekavijk hia Höfn.“

## Heimildir
Rauður vettvangur

**Rauður vettvangur** er íslenskt félag sósíalista sem var stofnað árið 2008. Í stefnuskrá sinni segist félagið setja „sér það markmið að taka þátt í umsköpun þjóðfélagsins á Íslandi þannig að í stað kapítalismans rísi nýtt þjóðfélag þar sem lýðræði, jafnrétti, jöfnuður og mannréttindi allra verði í fyrirrúmi“ og telja „óhjákvæmilegt að mynda stjórnmálasamtök sem geta orðið baráttutæki fyrir fólkið í landinu gegn auðvaldsskipulaginu og afleiðingum þess“. Fyrsti formaður félagsins var Þorvaldur Þorvaldsson en á aðalfundi 2013 var Vésteinn Valgarðsson kosinn formaður.

Rauður vettvangur starfar meðal vinstrimanna þvert á flokkslínur. Starfsemin hefur einkum snúist um að gefa út efni og ályktanir, og halda útifundi, málfundi, ráðstefnur og leshringi. Þá hefur félagið tekið þátt í starfi með öðrum grasrótarfélögum, m.a. Alþingi götunnar og átt samstarf við Kommunistisk Parti í Danmörku og fleiri erlenda flokka.

Árið 2009 gaf félagið út starfsstefnuskrána „Sameiningarstefnuskrá fyrir Ísland 2009“, sem ætlað var að kortleggja eða forgangsraða verkefnum fyrir sósíalista á Íslandi.

## Tenglar
* Heimasíða Rauðs vettvangs
* Stefnuskrá Rauðs vettvangs
* Lög fyrir Rauðan vettvang
* Sameiningarstefnuskrá fyrir Ísland 2009
Þorvaldur Þorvaldsson

**Þorvaldur Þorvaldsson** (f. 1957) er íslenskur trésmiður, söngvari og stjórnmálamaður. Hann er formaður Alþýðufylkingarinnar en hefur einnig starfað í m.a. Trésmiðafélagi Reykjavíkur, Menningartengslum Albaníu og Íslands, Baráttusamtökunum fyrir stofnun kommúnistaflokks, Rauðum vettvangi, Vinstrihreyfingunni - græni framboði, Heimssýn og Samtökum hernaðarandstæðinga, auk þess að hafa gegnt formennsku í Parkinsonsamtökunum. Hann ritstýrði blaðinu Rödd byltingarinnar á níunda áratugnum.
Erfðasynd

**Erfðasyndin** er kristin helgisetning um að mannfólk sé fætt syndugt vegna syndafallsins, þegar Adam óhlýðnaðist guði í aldingarðinum Eden. Hinar mismunandi kirkjudeildir túlka kenninguna á ýmsa vegu, og sumar hafna henni alfarið - til dæmis flestir únitarar. Stundum er erfðasyndinni kennt um að maðurinn hafi „hneigð til syndar“, stundum að vegna erfðasyndarinnar sé allt fólk svo syndugt að það sé fordæmt til helvítis og eigi ekki aðra von en að trú á guð og krossdauða og upprisu Jesú.

Kenningin um erfðasyndina kom fyrst fram á 2. öld en var þróuð áfram og byggð á ritningarstöðum í báðum testamentum. Hún skipti miklu máli í kenningum siðaskiptamanna á borð við Lúther og Kalvín, sem töldu jafnvel erfðasyndina svipta manninn frjálsum vilja.

Erfðasyndin þekkist líka í kenningum sumra um gyðingdóm, en flestir gyðingar trúa ekki á hana.
Testamentið

**Testamentið** var blað sem kom út í nokkrum tölublöðum í Reykjavík árið 1998. Því ritstýrðu Grímur Hákonarson og Stefán Þorgrímsson. Efnistök blaðsins voru vinstri-pólitísk og gagnrýndu m.a. hernað, heimsvaldastefnu og kapítalisma.
Baskin-Robbins

**Baskin-Robbins** er bandarískur ísframleiðandi stofnaður árið 1945 í Glendale í Kaliforníu. Auk framleiðslu á ís rekur fyrirtækið ísbúðir um allan heim. Baskin-Robbins er stærsta ísbúðakeðja í heimi, en það rekur 4.500 búðir, þar af 2.300 í Bandaríkjunum. Árið 1973 var það keypt af breska fyrirtækinu J. Lyons og Co., sem sameinaðist síðar Allied Domecq. Vörumerkin Baskin-Robbins, Togo's og Dunkin Donuts voru öll sameinuð undir Allied Domecq til ársins 2006, þegar það fyrirtæki var keypt af ýmsum fjárfestingarfélögum.

Baskin-Robbins er best þekkt fyrir slagorðið „þrjátíu og eitt bragð“. Þótt brögðin séu yfir 1.000 talsins er aðeins 31 bragð í boði á verslun í einu, eða eitt bragð fyrir hvern dag mánaðarins. Í rauninni eru 32 brögð oftast í boði vegna lögunar kælanna, sem er með 32 hólfum fyrir ís.
Leonard Nimoy

**Leonard Simon Nimoy** (f. 26. mars, 1931 í Boston – d. 27. febrúar, 2015 í Los Angeles) var bandarískur leikari, kvikmyndaframleiðandi, skáld, söngvari og ljósmyndari. Nimoy var þekktastur fyrir að leika persónuna Spock í upphaflegu sjónvarpsþáttaröðinni Star Trek (1966–69) og leik sinn í fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta. Auk þess gaf hann út nokkrar hljómplötur.

## Tenglar
*
Salem (aðgreining)

**Salem** getur átt við: 

* Salem, höfuðborg Oregon í Bandaríkjunum.
* Salem, borg í Massachusetts í Bandaríkjunum.
* Salem, sveitarfélag í Svíþjóð.
Salem (Massachusetts)

**Salem** er borg í Massachusetts í Bandaríkjunum, skammt norðan við Boston. Íbúar eru um 44.500 (2020).

Þar upphófust mikil og fræg galdramál árið 1692 og var fjöldi fólks tekinn af lífi á hinn grimmilegasta hátt.

## Tilvísanir
Petro Porosjenko

**Petro Oleksíjovytsj Porosjenko** (úkraínska: Петро́ Олексі́йович Пороше́нко; fæddur 26. september 1965) er fyrrverandi forseti Úkraínu og sá fimmti sem hefur sinnt því starfi. Hann fór í embætti forsetans 7. júní 2014, en var áður utanríkisráðherra frá 2009 til 2010 og verslunar- og efnahagsráðherra frá 2010 til 2012. Frá 2007 til 2012 var hann líka forstjóri seðlabanka Úkraínu. 

Fyrir utan stjórnmál hefur rekið fyrirtæki, en hann á stóran súkkulaðiframleiðanda ásamt öðrum fyrirtækjum. Þess vegna hefur hann hlotið gælunafnið „Súkkulaðikóngurinn“. Hann var kosinn í forsetaembættið 25. maí 2014 með 54% atkvæða.

Porosjenko sóttist eftir endurkjöri árið 2019 en tapaði í seinni umferð kosninganna fyrir gamanleikaranum Volodymyr Zelenskyj. Porosjenko hlaut aðeins um 25 prósent atkvæða.

## Tengt efni
* Stríð Rússlands og Úkraínu

## Tilvísanir
Borís Nemtsov

**Borís Jefímovítsj Nemtsov** (rússneska: Бори́с Ефи́мович Немцо́в; 9. október 1959 – 27. febrúar 2015) var rússneskur vísindamaður og stjórnmálamaður. Ferill hans gekk vel á tíunda áratugnum undir stjórn Borísar Jeltsíns en frá árinu 2000 hafði hann verið opinskár andstæðingur Vladímírs Pútíns. Hann var skotinn og dó í febrúar 2015 vegna skoðana sinna til stuðnings rússnesku lýðræði á brú nálægt Kreml og Rauða torginu í Moskvu.

Talið er að stuðningsmenn Pútíns hafi staðið bak við dráp Nemtsovs, en Pútín hafði opinberlega fordæmt morðið. Áður en hann var drepinn hafði Nemstov verið að skipuleggja mótmæli gegn Pútin og stefnu hans í sambandi við stríð Rússlands í Úkraínu. Hann hafði sagt nýlega í viðtali að hann óttaðist um að Pútín myndi reyna að drepa hann.

Fimm téténskir karlmenn voru síðar handteknir fyrir aðild að morðinu á Nemtsov. Einn þeirra, Zaúr Dadajev, hafði verið háttsettur í einni af hersveitum Ramzans Kadyrov, forseta sjálfstjórnarlýðveldisins Téténíu. Dadajev játaði á sig morðið og var dæmdur í 20 ára fangelsi árið 2017.

Árið 2022 gáfu rannsóknarblaðamenn *[[Bellingcat]]*, *[[The Insider]]* og *[[BBC]]* út niðurstöðu rannsóknar þar sem staðhæft var að útsendarar leyniþjónustunnar FSB hefðu fylgst með ferðum Nemtsovs í heilt ár áður en hann var myrtur.

Áður en hann var drepinn var Nemtsov samformaður í Lýðveldisflokki Rússlands, meðlimur í héraðsþinginu í Jaroslavl og einn leiðtoganna andstæðingahreyfingunnar *[[Solidarnost]]*.

## Heimildir
Kasakstönsk tenga

**Kasakstönsk tenga** er gjaldmiðill Kasakstans. Tengan skiptist í 100 *tïın* (*тиын*). Hún var tekin í notkun árið 1993 eftir fall Sovétríkjanna, en áður var rúblan notuð eins og í öllum sóvetskum ríkjum. Orðið „tenga“ er komið af kasakstanska orðinu *tenge* sem þýðir „vog“.
Hvítrússnesk rúbla

**Hvítrússnesk rúbla** (hvítrússneska: рубель, eignarfallsfleirtala: рублёў) er gjaldmiðill Hvíta-Rússlands. Rúblan var tekin í notkun í maí 1992 eftir fall Sovétríkjanna. Árið 2000 var henni skipt út fyrir nýju rúblunni, en ein ný rúbla jafngildi eitt þúsund gömlum. Hvítrússneska rúblan skiptist í 100 *kapejkur* en þær eru ekki lengur notaðar.
Sevastopol

**Sevastopol** eða upphaflega **Sebastopol** (rússneska/úkraínska: *Севасто́поль*, krímtataríska: Aqyar, gríska:  Σεβαστούπολη, Sevastúpolí) er borg á suðvesturhluta Krímskaga við Svartahaf. Deilt er um hvort borgin tilheyri Úkraínu, sem lítur á hana sem borg með sérstöðu, eða Rússlandi, sem telur hana alríksborg innan Krímskaga. Í borginni búa um 419 þúsund manns (2017). Lega borgarinnar og hennar greiðfæru hafnir hafa gert hana að mikilvægri hafnarborg og bækistöð fyrir sjóheri í gegnum söguna.

Þrátt fyrir smæð — borgin er aðeins 864 ferkílómetrar að flatarmáli — ýta einstakir hafnareiginleikar hennar undir sterkt efnahagslíf. Milt er á veturna og á sumrin er frekar varmt og þessvegna er hún vinsæll ferðamannastaður fyrir borgara fyrrverandi Sovétríkjanna. Borgin er líka mikilvæg miðstöð sjávarlíffræði en þar hafa höfrungar verið tamdir frá seinni heimsstyrjöldinni.

Heiti borgarinnar Sevastopol, og áður Sebastopol, kemur frá grísku Σεβαστόπολις (klassískri grísku: Sebastópolis; nýgrísku Sevastópolis). Heitið er sett saman af 
-pólis, sem merkir borg eða bær og -sebastós, sem gefur til kynna einhverskonar hæð eða virðuleika.
Krímtataríska

**Krímtatarska** (*Qırımtatarca*, *Qırımtatar tili*, Къырымтатарджа, Къырымтатар тили) er móðurmál Krímtatara. Hún er tyrkneskt tungumál talað á Krímskaga og af krímverskum útflytjendum í Úsbekistan, Tyrklandi, Rúmeníu og Búlgaríu, auk þess í litlum mæli í Bandaríkjunum og Kanada. Gæta skal þess að rugla henni ekki saman við sanna tatörsku, sem er töluð í Rússlandi og skylt krímtatörsku, þó tungumálin séu ekki gagnkvæmt skiljanleg. Krímtatarska er svipuð tyrknesku og er skiljanleg þeim sem tala það mál.

Í dag búa rúmlega 260.000 Krímtatarar á Krímskaga, og um það bil 150.000 manns eru í útlegð í Mið-Asíu (aðallega í Úsbekistan). Talið er að um 5 milljónir manns af krímverskum uppruna búi í Tyrklandi, en þeir eru afkomendur innflytjenda á 19. og 20. öldum. Af þessum 5 milljónum er áætlað að 2.000 manns tali krímtatörsku enn í dag. Smærri hópa Krímtatara er líka að finna í Rúmeníu (22.000 manns) og Búlgaríu (6.000 manns). Hún er eitt þeirra tungumála sem er í hvað mestri útrýmingarhættu í Evrópu. 

Krímtatörsku má rita með annaðhvort latnesku eða kyrillísku stafrófi.
Lauritz Knudsen

**Lauritz Michael Knudsen** var danskur kaupmaður sem flutti til Íslands snemma á 19. öld og er ættfaðir Knudsensættar. Hann var fæddur í Ribe á Jótlandi þann 30. janúar 1779. Foreldrar hans voru Knud Lauridsen Knudsen (1728-1812) og Kirsten Jensdatter (1743-1819).

Þegar Knudsen kaupmaður flutti til Reykjavíkur og hóf verslun, kynntist hann hálfíslenskri, hálfdanskri konu, Margrethe Andrea Mohr (f. Hølter) (1781-1849), sem var gift Claus nokkrum Mohr (f. 1761). Sumarið 1809 réð landi hans Jørgen Jørgensen ríkjum á Íslandi og með leyfi hans skildi Margrethe Andrea við fyrri mann sinn og giftist Knudsen þann 29. október sama ár.

## Afkomendur
Lauritz og Margrethe eignuðust ellefu börn:

* Lauritz Michael Knudsen (1807-1864)
* Diðrik Vesty Knudsen (1810-1861)
* Knud Peder Knudsen (1811)
* Jens Andreas Knudsen (1812-1872)
* Kirstine Cathrine Knudsen (1813-1874)
* Christiane Dorothea Knudsen (1814-1859)
* Anna Margrét Knudsen (1815-1884)
* Jóhanna Andrea Lauritzdóttir Knudsen (1817-1883)
* Guðrún Sigríður Lauritzdóttir Knudsen (1818-1899)
* Abeline María Knudsen (1820)
* Ludvig Arne Knudsen (1822-1896)

Auk þess gat Lauritz eina dóttur við Bolette Christine Dyrekjær (1787-1811):

* Jensína Christina Knudsen 1809

Lauritz Michael Knudsen lést í Reykjavík þann 4. ágúst 1828.

## Heimild
* Marta Valgerður Jónsdóttir: *Knudsensætt: niðjatal Lauritz Michaels Knudsens kaupmanns í Reykjavík og konu hans Margrethe Andreu, f. Hölter*. Sögusteinn, Reykjavík 1986.
Næturgárun

**Næturgárun** er fyrsta sólóplata Gísla Þórs Ólafssonar og kom hún út þann 6. mars 2012. Platan var gefin út af höfundi undir flytjandanafninu Gillon. Upptökur fóru fram í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki og var upptökustjórn í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar. Myndin á umslaginu er einnig eftir hann.

Þrjár heimagerðar smáskífur voru gerðar (geisladiskar) og voru það lögin Blindaður af ást, Næturkossar og Ást á internetinu.

Þrír þriggja stjarna dómar birtust um plötuna. DV sagði plötuna nýjung miðað við aðrar plötur hans og textarnir skemmtilegir.

Í lok ágúst 2019 var platan sett á Spotify. Í kjölfarið kom út 7" smáskífa með lögunum Blindaður af ást og Andrés Önd.

## Lagalisti
Lög og textar eftir Gísla Þór Ólafsson (nema annað komi fram)

*Næturkossar (meðhöfundur lags: Óli Þór Ólafsson)
*Blindaður af ást
*Gyðjan brosir (ljóð: Geirlaugur Magnússon)
*Ást á internetinu
*Andrés Önd
*Fyrir tilstilli þína
*Um mann og konu (ljóð: Jón Óskar)
*Morguntár
*Fjólubláir draumar

## Hljóðfæraleikur
*Gísli Þór Ólafsson - Söngur, kassagítar, klassískur gítar, kontra- og rafbassi, hljóðgervill og raddir
*Sigfús Arnar Benediktsson - Rafmagnsgítar, trommur, hljóðgervill, harmonikka og kassgítar
*Andri Már Sigurðsson - Söngur í Blindaður af ást
*Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir - Söngur í Blindaður af ást og Um mann og konu, raddir í Fyrir tilstilli þína
*Dagrún Ísabella Leifsdóttir - Blokkflauta og rödd í Gyðjan brosir
*Sæþór Már Hinriksson - Söngur í Næturkossar
*Guðbrandur J. Guðbrandsson - Trompet í Ást á internetinu
*Snævar Örn Jónsson - Bassi í Morguntár

## Ljóðin á plötunni
Ljóð Geirlaugs Magnússonar er úr bókinni *[[N er aðeins bókstafur]]* sem kom út árið 2003.

Ljóð Jóns Óskars er úr bókinni *Nóttin á herðum okkar* sem kom út árið 1958.

## Heimildir
Bláar raddir

**Bláar raddir** er önnur sólóplata Gísla Þórs Ólafssonar og kom hún út þann 23. júlí 2013. Platan inniheldur lög Gísla Þórs við ljóð Geirlaugs Magnússonar úr bókinni Þrítengt sem kom út árið 1996. Upptökur fóru fram í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki og var upptökustjórn í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar. Mynd á umslagi gerði Margrét Nilsdóttir.

Í september 2019 var platan sett á Spotify.

## Lagalisti
Lög eftir Gísla Þór Ólafsson, ljóð eftir Geirlaug Magnússon

*Hringekjan
*Rökkur
*Ástarljóð að morgni
*Orðin
*Sólskinsfíflin
*Blá mynd á kyrri nótt
*Draumvísi
*Hvílíkt undur!
*Mynd að hætti magritte
*Fugl sem fuglari

## Hljóðfæraleikur
*Gísli Þór Ólafsson - Kassagítar, klassískur gítar, rafbassi, kontrabassi, rafmagnsorgel, hljómborð og söngur
*Sigfús Arnar Benediktsson - Rafmagnsgítar, kassagítar, klassískur gítar, slidegítar, trommur, hljómborð og hljóðgervlar
*Jón Þorsteinn Reynisson - Harmonikka (í Ástarljóð að morgni, Orðin, Sólskinsfíflin, Blá mynd á kyrri nótt og Fugl sem fuglari)
*Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir - Söngur (í Hringekjan)

## Tenglar
* Dómur um diskinn eftir Jens Guð.
* Spotify tengill á plötuna
Ýlfur (sólóplata)

**Ýlfur** er þriðja sólóplata Gísla Þórs Ólafssonar og kom hún út þann 23. nóvember 2014. Platan, sem er byggð á kassettu sem kom út í örfáum eintökum árið 1998, inniheldur tíu lög eftir höfund og fimm texta, en fjögur ljóð eru eftir Geirlaug Magnússon og eitt eftir Gyrði Elíasson. Upptökur fóru fram í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki og sá Sigfús Arnar Benediktsson um upptökustjórn líkt og á fyrri plötum (*[[Bláar raddir]]* og *[[Næturgárun]]*). Mynd á umslagi gerði Auður Eyleif Einarsdóttir.

Þann 19. júní 2020 var platan fáanleg á Spotify. Ljóð Geirlaugs Magnússonar eru úr bókinni *[[Þrítíð]]* sem kom út árið 1985. Ljóð Gyrðis Elíassonar er úr bókinni *[[Tvö tungl]]* sem kom út árið 1989.

## Lagalisti
Lög og textar eftir Gísla Þór Ólafsson (nema annað komi fram). Hljóðfæraleikur eftir Gísla Þór Ólafsson og Sigfús Arnar Benediktsson.

*Grasrót
*Tapaður andi
*Einnar nætur blús (ljóð: Geirlaugur Magnússon)
*Óttusöngur (ljóð: Gyrðir Elíasson)
*Fleiri nátta blús (ljóð: Geirlaugur Magnússon)
*Og einn blús til tanja (ljóð: Geirlaugur Magnússon)
*Andar í ýlfrun trjánna
*Síðasti blús (ljóð: Geirlaugur Magnússon)
*Blá blóm
*Milli drauma

## Ytri tenglar
* Lagið Blá blóm á soundcloud.com.
* Dómur um plötuna Ýlfur
* Ýlfur á Spotify.
Pretty Red Dress

**Pretty Red Dress** er fyrsta plata hljómsveitarinnar Contalgen funeral. Hún var tekin upp í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki og var upptökustjórn í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar.

Platan kom í júlí árið 2012 og var plata vikunnar á Rás 2 nokkrum mánuðum seinna.

## Lögin á plötunni
*Crack Cocaine
*Pretty Red Dress
*Charlie
*Walking to the Bar
*Not Dead Yet
*Broketown
*I got the Blues
*Living the Dream
*Bottom of the Bottle
*Drinking with the Devil
*Whiskey for the Blind Man
*Homeless Blues

## Hjóðfæraleikarar
*Andri Már Sigurðsson - söngur og gítarbanjó
*Sigfús Arnar Benediktsson - trommur, kassagítar, harmonikka, rafmagnsgítar, slide-gítar og hammond
*Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir - söngur og ásláttur
*Kristján Vignir Steingrímsson - rafmagnsgítar og kassagítar
*Gísli Þór Ólafsson - kontrabassi, rafbassi og bakraddir
*Bárður Smárason - básúna og  bakraddir
Aðalbláber

**Aðalbláber** (*Vaccinium myrtillus*) eru ávextir ákveðins lyngs af bjöllulyngs-ættkvíslinni, lyngið sem berin vaxa á er kallað **aðalbláberjalyng** og er náskyldur bláberjalyngi en sjálft lyngið er ljósara og lítið tréni í kvistunum, og blöðin tennt. Blómin eru rauðgræn eða bleikrauð að lit. Berin eru dekkri (dökkblá yfir í nánast svart), minni og ekki eins sæt og „venjuleg“ bláber. Þau þroskast síðsumars eins og flest ber á Íslandi.

## Útbreiðsla
Aðalbláber vaxa víða um norðurhvel jarðar og ganga undir ýmsum nöfnum. Á Íslandi eru þau algengust á Vestfjörðum og Norðurlandi en sjaldgæfari á Suður- og Suðvesturlandi, þó þau finnist þar líka. Skýringin er sögð vera að aðalbláberjalyng sé viðkvæmara fyrir frosti en venjulegt bláberjalyng, og þrífist því betur þar sem snjóþyngsl eru mikil.

## Næring og notkun
Aðalbláber eru vinsæl til matargerðar hjá mannfólkinu en einnig eru þau í miklu uppáhaldi hjá mörgum dýrum  og fuglum. Úr þeim gera menn saft, sultu og fleiri afurðir. Þau þykja einnig góð til víngerðar, jafnvel betri en frændsystkini þeirra, venjulegu bláberin, þar sem þau innihalda meira tannín.

## Aðalber
Aðalber eru dekksta afbrigðið af aðalbláberjum. Þau vaxa á svipuðum slóðum og eru m.a. algeng í Svarfaðardal.

## Tengt efni
* Bláber

## Heimild
* *[http://berjavinir.com/?page_id=32 Aðalbláber] * á heimasíðu Berjavina.

## Tilvísanir
Hringhenda

**Hringhenda** er tegund af ferskeytlu sem einkennist af lóðréttu innrími í fyrstu lágkveðu í hverri ljóðlínu. Hún er því dýrar kveðin en óbreytt ferskeytla og er svo vinsæl meðal hagyrðinga að til eru margar vísur um hvað hún sé falleg. Hér er innrímið feitletrað til að sýna það skýrt:

:Andans **þvinga** eg flugi frá
:flest, sem **þyngir** muna.
:Ljóða**kynngi** læt því á
:leika **hring**henduna.

:Hún á **slungið** háttamál,
:hljóms við **þungar** gátur,
:harmi **þrungin**, hvell sem stál,
:hlý sem **ung**barnsgrátur.

:Hún ber **sálar**heimi frá
:heflað **mál** í bögur,
:bragar **hálum** ísum á,
:unaðs**þjál** og fögur.

:Hugans **kenndir** hlýjandi
:hljóms á **vend**ingunum
:hún fer **endur**ómandi
:eftir **hend**ingunum.

:(*höf. Sveinbjörn Björnsson, [[1855]]-[[1931]]*)

Hringhenda er ekki takmörkuð við ferskeytlur með venjulegustu hrynjandi eða rími, heldur kallast það líka hringhendur, eða hringhent rím, í afbrigðum ferskeytlunnar, eins og breiðhendu eða langhendu, sem hafa aðra hrynjandi, eða í ferskeyttum háttum með öðru rími en víxlrími, svo sem samhendu eða stafhendu. Hér er stafhenda hringhend með feitletruðu innríminu:

:Hlýyrt **fagnar** heimaöld
:hópi **bragna** þetta kvöld.
:Veizlu **magna** vífin þá,
:virðum **hagnar** beini sá.

:(*höf. [[Sveinbjörn Beinteinsson]], [[1924]]-[[1993]]*)
Fuglaskoðun

**Fuglaskoðun** er náttúruskoðun, útivist, tómstundaiðja og áhugamál þar sem fuglar eru skoðaðir í sínu náttúrulega umhverfi. Stundum er fylgst með fuglum án hjálpartækja en algengt er að skoða fugla gegnum kíkja og hlusta eftir fuglahljóðum. Hljóð er mikilvægt vegna þess að margar fuglategundir er auðveldara að greina eftir hljóði en útliti.
Svartur bjarnköttur

**Svartur bjarnköttur** eða **asískur bjarnköttur** (fræðiheiti: *Arctictis binturong*) er rándýr af deskattaætt, sem á heimkynni í Suður- og Suðaustur-Asíu. Svarti bjarnkötturinn er stærstur allra dýra af ættinni og getur orðið um 84 sentímetrar að lengd og rófan tæpir 70 sentímetrar þar að auki. Fullvaxið dýr er um 30 kílógrömm að þyngd. Svarti bjarnkötturinn heldur til í skóglendi, mestmegnis uppi í trjám og er á ferli svo til hvenær sem er sólarhringsins. 

Hann er alæta og nærist á smáum spendýrum, fiskum, fuglum, skordýrum, og ávöxtum. Svarti bjarnkötturinn er ekki álitinn mikill veiðimaður, en hann er illa útbúinn til veiða, þótt hann sé flinkur að klifra í trjám þykir hann silalegur og hreyfir sig hægt. Talið er að jurtir séu helsta uppistaðan í fæðu hans. Það er alþekkt að svarta bjarnkettinum þykja fíkjur ómótstæðilegar.

## Sjá einnig

* Rauður bjarnköttur
Benny Hinn

**Toufik Benedictus „Benny“ Hinn** (f. 3. desember 1952) er bandarískur sjónvarpsprédikari og þykir þar líkjast öðrum slíkum eins og Jim Bakker og Jimm Swaggart.  Benny Hinn fæddist  3. desember 1952 í borginni Jaffa í Ísrael en hann er af grískum og armenískum ættum. Hann er sérlega þekktur fyrir kraftaverkasamkomur. Benny Hinn hefur komið til Íslands og haldið hér fjölmennar kraftaverkasamkomur og var ein 21. ágúst 1994 í Kaplakrika í Hafnarfirði.

## Heimildir
* Töframaður frá Texas, Eintak 46. tbl. 25. ágúst 1994
* Kvöld kraftaverkanna, Helgarpósturinn 57 tbl. 20. júlí 1995
Þrítíð

***Þrítið*** er sjötta ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1985. Mynd á kápu gerði Gyrðir Elíasson.
Nótt hinna löngu hnífa

**Nótt hinna löngu hnífa** kallast röð pólitískra morða sem hófust í Þýskalandi á miðnætti 30. júní 1934 og var lokið u.þ.b. þremur dögum síðar, 2. júlí. Þau voru vandlega skipulögð af Hitler og þýsku nasistastjórninni  og tilgangurinn var að ryðja úr vegi óþægilegum andstæðingum innan nasistaflokksins. Fjöldi meðlima Stormsveita nasista (Brúnstakkar, Sturmabteilung, SA ) voru myrtir, m.a. leiðtogi þeirra Ernst Röhm og fleiri þekktir nasistar.

Morðin voru framin af SS og Gestapo. Staða Hitlers innan Þýskalands styrktist til muna eftir þau.
Fjöltengi (hljómsveit)

**Fjöltengi** er íslensk hljómsveit sem hefur vakið athygli fyrir líflegan og kraftmikinn tónleikaflutning. Lög og textar fjalla um atburði og fólk sem tilheyra Kópavogi, sem er heimabær hljómsveitarinnar. Þekktustu lög Fjöltengis eru *Kiddaland*, *Hvar er Sæbi?*, *Bland í poka* og *Grafalvarlegt mál*.

## Meðlimir
* Oddur Örn Ólafson- Söngur
* Þorgeir Björnsson- Bassi/Bakraddir 
* Huginn Goði Kolbeinsson- Trommur
* Fannar Pálsson- Gítar
* Aðalsteinn Sigmarsson- Gítar/Bakraddir
* Reginn Tumi Kolbeinson- Bakraddir
Þrítengt

***Þrítengt*** er tólfta ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin var gefin út af Máli og menningu árið 1996. Kápu gerði Katrín Sigurðardóttir. Aftast í bókinni eru þýðingar Geirlaugs á ljóðum eftir Pierre Reverdy.
Árið 2013 kom út geisladiskurinn *[[Bláar raddir]]*, en hann inniheldur lög eftir Gísla Þór Ólafsson við 10 ljóð úr bókinni.
Andri Már Sigurðsson

**Andri Már Sigurðsson** er íslenskur tónlistarmaður og Böskari fæddur árið 1984. Hann er söngvari og gítarbanjóleikari í hljómsveitinni Contalgen Funeral. Hann hefur gefið út tvær sólóplötur undir nafninu Joe Dubíus. Sú fyrri nefnist *Matartíminn* og kom hún út árið 2010. Sú seinni nefnist *Rainy Day In The Park* og kom hún út árið 2012, sama ár og fyrsta plata Contalgen Funeral, Pretty Red Dress. Contalgen Funeral gaf síðan út Good Times árið 2016. Allar þessar fjórar plötur voru teknar upp af Sigfúsi Arnari Benediktssyni í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki.
Annaðhvort eða

***Annaðhvort eða*** er fyrsta ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 1974. Höfundur gaf út. Myndir í bókinni eru eftir Þórgunni Jónsdóttur.
Jaffa

**Jaffa** er forn borg í Ísrael sem núna er syðsti og elsti hluti höfuðborgarinnar Tel Avív. Íbúar eru um 46.000 (2014), þar af eru 30.000 gyðingar og 16.000 eru Arabar.
Fjöltengi

:*Fyrir hljómsveitina má sjá [[Fjöltengi (hljómsveit)]].*

**Fjöltengi** er röð tengja með snúru á öðrum endi sem gerir manni kleift að knýja fleira en eitt raftæki úr einum tengli. Fjöltengi eru oftast notuð þar sem mörg raftæki eru á sama stað, t.d. við sjónvarp eða borðtölvu, eða við notkun rafmagnsverkfæra eða í lýsingarkerfum. Í flestum fjöltengjum er útsláttarrofi sem slekkur á straumi í tilfelli ofhleðslu eða skammhlaups. Sum fjöltengi eru með innbyggðri vernd gegn kraftbylgjum. Einnig má finna rofa á sumum fjöltengjum sem getur lokað eða opnað fyrir rafstraum í öll tengd tæki.
Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir

**Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir** (f. 1981) er íslensk tónlistarkona. Hún er söngkona og slagverksleikari í hljómsveitinni Contalgen funeral. Í gegnum árin hefur Sigurlaug sungið inn á ýmsar hljómplötur og árið 2013 gaf hún út plötu með Sigfúsi Arnari Benediktssyni sem nefnist *Tímamót-Behind The Mountains-* (Fúsi Ben og Vordísin). Sú plata var tekin upp í stúdíói Sigfúsar á Sauðárkróki sem nefnist Stúdíó Benmen. Sigurlaug Vordís er ein af stofnendum tónlistarhátíðarinnar Gærunnar.
Sigfús Arnar Benediktsson

**Sigfús Arnar Benediktsson** (f. 1989) er íslenskur tónlistarmaður, upptökustjóri og hljóðmaður. Hann er trommuleikari í hljómsveitinni Contalgen funeral. Hans fyrsta plata, *Fúsi Ben* kom út árið 2010 og var hún tekin upp í hans eigin stúdíói, Stúdíó Benmen á Sauðárkróki. Sigfús er einnig í tónlistarsamstarfi með Sigurlaugu Vordísi Eysteinsdóttur og kalla þau sig Fúsi Ben og Vordísin. Þau gáfu út plötu árið 2013 sem nefnist *Tímamót-Behind The Mountains*.

Á árunum 2008 til 2010 var Sigfús gítarleikari í hljómsveitinni Bróðir Svartúlfs. Sú hljómsveit sigraði Músíktilraunir árið 2009.

## Plötur teknar upp í Stúdíó Benmen
Upptökustjóri: Sigfús Arnar Benediktsson

* Fúsi Ben (2010)
* Joe Dubíus - Matartíminn (2010)
* Contalgen Funeral - Gas Money (2011)
* Gillon - Næturgárun (2012)
* Joe Dubíus - Rainy Day In The Park (2012)
* Contalgen Funeral - Pretty Red Dress (2012)
* Gísli Þór Ólafsson - Bláar raddir (2013)
* Fúsi Ben og Vordísin - Tímamót-Behind The Mountains- (2013)
* Róbert og Guðmundur - Orð (2014)
* Gísli Þór Ólafsson - Ýlfur (2014)
* Gillon - Gillon (2016)
* Contalgen Funeral - Good Times (2016)
* Gillon - Bláturnablús (2022)
Swift

**Swift** er þýtt forritunarmál þróað af Apple til að smíða öpp fyrir iOS og OS X. Það var fyrst sýnt á ráðstefnu hugbúnaðarhönnuða árið 2014. Swift er hannað til að vinna með Cocoa og Cocoa Touch umhverfi frá Apple og Objective-C kóða.  

## Tenglar
* Swift vefsíða hjá Apple
* Swift Blog - Apple Developer
* The Swift Programming Language
* Swiftlang.eu  (Swift Programming Language for the European Union; downloads of PDF/ePUB/Mobi-formatted Apple documentation)
Listi yfir stjörnumerki

**Listi yfir stjörnumerki** inniheldur öll 88 stjörnumerki sem Alþjóðasamband stjarnfræðinga viðurkennir. Í tímans rás hafði fjöldi stjörnumerkja vaxið mikið en noktun þeirra var handahófskennd og ókerfisbundin. Á fyrsta fundi sambandsins árið 1922 var útbúinn listi yfir 88 staðfest stjörnumerki. Eftir annan fund sambandsins árið 1925 var Eugène Delporte beðinn um að skilgreina nákvæm mörk þeirra, sem voru síðan samþykkt á þriðja aðalfundinum árið 1928.

## Dálkar
* Heiti: Heiti á íslensku.
* Latneskt heiti: Heiti á latínu.
* Eignarfall á latínu: Heiti á latínu í eignarfalli (notað til að nefna stjörnurnar í því stjörnumerki).
* Skst.: Þriggja stafa skammstöfun samkvæmt kerfi sem Henry Norris Russell bjó til árið 1922.
* Hvelfing: Staða á himinhvelfingunni. „N“ fyrir norðurhiminn og „S“ fyrir suðurhiminn. Með „N S“ eða „S N“ er átt við staðsetningu nálægt miðbaug himinsins og „Ns“ og „Sn“ merkja að stjörnumerkið liggur að litlum hluta á hvelfingunni sem er táknuð með litlum stafi.
* Skrásetjari: Sá sem lýsti stjörnumerkinu fyrst og gaf út kort yfir það. Ákveðin stjörnumerki voru þekkt sem hluti annars stjörnumerkis eða undir öðru heiti. Kládíus Ptólmæos lýsti 47 stjörnumerkjum í ritinu *[[Almagest]]* árið 150. Petrus Plancius kynnti fjögur í viðbót árið 1600. Johann Bayer bætti tólf við í *[[Uranometria]]* árið 1603 og Jóhannesar Hevelíusar bætti síðan við sjö. Nicolas Louis de Lacaille bætti við 17 stjörnumerkjum á suðurhimni árið 1750.
* Ár: Árið sem lýsing á stjörnumerkinu kom út. Talið er að *Almagest* hafi verið skrifað af Ptólmæosi um árið 150.
* Sýnileiki: Það svæði á jörðinni í breiddargráðum þar sem stjörnumerkið má sjá í heild sinni.
* Magmax: Sýnilegt birtustig (m) björtustu stjörnu.
* 3,0m: Fjöldi stjarna sem eru bjartari en 3,0m.
* 4,0m: Fjöldi stjarna sem eru bjartari en 4,0m.
* Kort: Tengill í stjörnukort.

## Tafla





## Sjá einnig
* Dýrahringurinn

## Tenglar
* Stjörnumerkin á Stjörnufræðivefnum
Kládíus Ptólmæos

**Kládíus Ptólmæos** (gríska: Κλαύδιος Πτολεμαῖος, *Klaudios Ptolemaios*; latína: *Claudius Ptolemaeus*; s. 90 e.Kr. – s. 168) var grísk-egypskur höfundur, stærðfræðingur, stjarnfræðingur, landfræðingur og stjörnuspekingur frá Alexandríu. Hann bjó í Alexandríu í rómverska héraðinu Aegyptus, skrifaði á grísku og var rómverskur borgari. Fyrir utan þessi smáatriði er lítið vitað um líf hans. Stjörnufræðingurinn Teódór Melíteníótes taldi að hann hefði fæðst í Ptolemais Hermiou í Þebaís. Þetta er samt mjög seinn vitnisburður og það ekkert sem bendir til þess að hann hafði búið annars staðar en í Alexandríu, en hann dó þar um það bil 168 e.Kr.

Ptólmæos var höfundur nokkurra ritgerða, en þrjár þeirra voru síðar mikilvægar í bæði íslömskum og evrópskum vísindum. Fyrst þeirra er þekkt sem *[[Almagest]]*, en hún hét í upphafi „Stærðfræðiritgerðin“ (Μαθηματικὴ Σύνταξις, *Mathēmatikē Syntaxis*) og svo „Mikla ritgerðin“ (Ἡ Μεγάλη Σύνταξις, *Ē Megálē Syntaxis*). Önnur ritgerðin er *[[Landafræði (ritgerð)|Landafræði]]*, sem er ítarleg frásögn um landfræðilega þekkingu Grikkja og Rómverja. Þriðja ritgerðin varðar stjörnuspeki og heitir *[[Tetrabiblos]]* (Τετράβιβλος) sem þýðir „Fjórar bækur“, en er stundum þekkt sem *Apotelesmatika* (Ἀποτελεσματικά).
Nærsýni

**Nærsýni** (fræðiheiti: *myopia*)  er augnkvilli sem lýsir sér þannig að fólk sér vel nærri sér en síður það sem fjær er. Nærsýni er oftast  vegna þess augað er of langt (líkt og egg á hlið) en getur líka stafað af því  að hornhimnan er of kúpt.
Orsakafræði nærsýni er talin vera arfgeng og af völdum slæmra erfða. Ekki hefur verið sýnt fram á neinn umhverfisþátt sem neinu nemur.

## Sjá einnig
* Fjarsýni

## Tenglar
* 
* Nærsýni, fjarsýni og sjónskekkja