open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bexley (borgarhluti)

**Bexley** (enska: *London Borough of Bexley*) er borgarhluti í Suðaustur-London og er hluti ytri London. Árið 2012 var íbúatala um það bil 234.271 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Albany Park
* Barnehurst
* Barnes Cray
* Belvedere
* Bexley
* Bexleyheath
* Blackfen
* Blendon
* Bostall
* Bridgen
* Coldblow
* Crayford
* Crook Log
* East Wickham
* Erith
* Falconwood
* Foots Cray
* Lamorbey
* Lessness Heath
* Longlands
* May Place
* North Cray
* North End
* Northumberland Heath
* Ruxley
* Sidcup
* Slade Green
* Thamesmead
* Upper Belvedere
* Upton
* Welling
* West Heath
Barking og Dagenham (borgarhluti)

**Barking og Dagenham** (enska: *London Borough of Barking and Dagenham*) er borgarhluti í Austur-London og er hluti ytri London. Árið 2012 var íbúatala um það bil 190.560 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Barking
* Becontree
* Becontree Heath
* Chadwell Heath
* Creekmouth
* Dagenham
* Rush Green
Redbridge (borgarhluti)

**Redbridge** (enska: *London Borough of Redbridge*) er borgarhluti í Norðaustur-London og er hluti ytri London. Höfuðstöðvar borgarhlutans eru í Ilford. Árið 2012 var íbúatala um það bil 284.617 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Aldborough Hatch
* Aldersbrook
* Barkingside
* Clayhall
* Cranbrook
* Fairlop
* Fullwell Cross
* Gants Hill
* Goodmayes
* Hainault
* Ilford
* Little Heath
* Loxford
* Newbury Park
* Redbridge
* Seven Kings
* Snaresbrook
* South Woodford
* Wanstead
* Woodford
* Woodford Bridge 
* Woodford Green
Waltham Forest (borgarhluti)

**Waltham Forest** (e. *London Borough of Waltham Forest*) er borgarhluti í Austur-London og er hluti ytri London. Hann liggur að Eppingskógi í norðri. Árið 2007 var íbúatala um það bil 222.300 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Chingford
* Chingford Hatch
* Friday Hill
* Hale End
* Higham Hill
* Highams Park
* Leyton
* Leytonstone
* Upper Walthamstow
* Walthamstow
* Whipps Cross
Haringey (borgarhluti)

**Haringey** (enska: *London Borough of Haringey*) er borgarhluti í Norður-London og er hluti beggja ytri og innri London. Árið 2012 var íbúatala um það bil 258.912 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Bounds Green
* Bowes Park
* Broadwater Farm
* Crouch End
* Finsbury Park
* Fortis Green
* Harringay
* Highgate
* Hornsey
* Muswell Hill
* Noel Park
* Seven Sisters
* South Tottenham
* Stroud Green
* Tottenham
* Tottenham Green
* West Green
* Wood Green
Enfield (borgarhluti)

**Enfield** (enska: *London Borough of Enfield*) er nyrðsti borgarhluti í London og er hluti ytri London. Árið 2012 var íbúatala um það bil 317.287 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Arnos Grove
* Botany Bay
* Bowes Park
* Bulls Cross
* Bush Hill Park
* Clay Hill
* Cockfosters
* Crews Hill
* Edmonton 
* Enfield Chase
* Enfield Highway
* Enfield Lock
* Enfield Town
* Enfield Wash
* Forty Hill
* Freezywater
* Grange Park
* Hadley Wood
* Lower Edmonton
* New Southgate
* Oakwood
* Palmers Green
* Ponders End
* Southgate
* Upper Edmonton
* Winchmore Hill
* World’s End (Enfield)
Barnet (borgarhluti)

**Barnet** (enska: *London Borough of Barnet*) er borgarhluti í Norður-London og er hluti ytri London. Árið 2007 var íbúatala um það bil 329.700 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Arkley
* Barnet
* Brockley Hill
* Brunswick Park
* Burnt Oak 
* Childs Hill
* Church End
* Colindale
* Colney Hatch
* Cricklewood
* East Barnet
* East Finchley
* Edgware
* Finchley
* Friern Barnet
* Golders Green
* Grahame Park
* The Hale
* Hampstead Garden Suburb
* Hendon
* High Barnet
* The Hyde
* Mill Hill
* Mill Hill East
* Monken Hadley
* New Barnet
* New Southgate
* North Finchley
* Oakleigh Park
* Osidge
* Temple Fortune
* Totteridge
* West Hendon
* Whetstone Woodside Park
Harrow (borgarhluti)

**Harrow** (enska: *London Borough of Harrow*) er borgarhluti í Norðvestur-London og er hluti ytri London. Árið 2012 var íbúatala um það bil 242.377 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Belmont
* Canons Park
* Greenhill
* Harrow
* Harrow on the Hill
* Harrow Weald
* Hatch End
* Headstone
* Kenton
* North Harrow
* Pinner
* Queensbury
* Rayners Lane
* Roxeth
* South Harrow
* Stanmore
* Wealdstone
* West Harrow
Hillingdon (borgarhluti)

**Hillingdon** (enska: *London Borough of Hillingdon*) er vestasti borgarhluti í London og er hluti ytri London. Þar eru London Heathrow-flugvöllur og Brunel-háskóli. Árið 2012 var íbúatala um það bil 281.756 manns. Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Cowley
* Eastcote
* Harlington
* Hayes
* Harefield
* Harmondsworth
* Heathrow
* Hillingdon
* Ickenham
* Longford
* Northwood
* Northwood Hills
* Ruislip
* Ruislip Manor
* Sipson
* South Ruislip
* Uxbridge
* West Drayton
* Yeading
* Yiewsley
Dvalargró

**Dvalargró** eru harðgerð hylki sem sumar Gram-jákvæðar bakteríur mynda innan frumunnar til að vernda erfðaefni sitt við ólífvænlegar umhverfisaðstæður, svo sem hátt eða lágt hitastig eða sýrustig, næringarefnaskort eða þurrk. Breytist umhverfisaðstæður og verði lífvænlegar að nýju geta dvalargróin „spírað“ og myndað nýjar, starfhæfar frumur.

Dvalargróin eru mun þolnari en starfhæfar frumur gagnvart ýmsu umhverfisáreiti, svo sem hitun, þurrkun, útfjólublárri geislun, jónandi geislun og sótthreinsiefnum. Þau geta verið lífvænleg um lengri tíma, jafnvel öldum saman.

Bakteríur sem mynda innræn dvalargró er eingöngu að finna innan fylkingarinnar *[[Firmicutes]]* , til dæmis í ættkvíslunum *[[Bacillus]]*, *[[Clostridium]]*, *[[Paenibacillus]]* og *[[Sporosarcina]]*. Aðrar grómyndandi bakteríur, svo sem geislagerlar og myxógerlar, mynda gró sem minna meira á gró sveppa og jurta og eru ekki staðsett inni í frumunni. Sumar aðrar bakteríur geta aukið þolni sína gegn umhverfisáreiti á annan hátt, til dæmis með myndun varnarhjúps (e. *cyst*) utan um frumuna.

## Heimildir
Jón Pétursson (háyfirdómari)

**Jón Pétursson** (16. janúar 1812 – 16. janúar 1896) sýslumaður, alþingismaður og háyfirdómari var fæddur á Víðivöllum í Blönduhlíð í Skagafirði og voru foreldrar hans Pétur Pétursson prófastur á Víðivöllum og síðari kona hans, Þóra Brynjólfsdóttir. Bræður hans voru þeir Pétur Pétursson biskup og Brynjólfur Pétursson Fjölnismaður og voru þeir oft kallaðir einu nafni Víðivallabræður.

Jón varð stúdent frá Bessastaðaskóla 1834, sigldi svo til Kaupmannahafnar og lauk lögfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla 1841. Síðan var hann sýslumaður, fyrst í Eyjafjarðarsýslu, svo í Strandasýslu, þá í Borgarfjarðarsýslu og að lokum í Mýra- og Hnappadalssýslum. Árið 1850 varð hann dómari í landsyfirdómi og 1877 var hann gerður að háyfirdómara (dómstjóra). Því embætti gegndi hann til 1889. Hann gegndi jafnframt ýmsum öðrum embættum og trúnaðarstörfum. Hann var konungkjörinn alþingismaður 1859-1887. 1846 festi Jón kaup á nýlegu húsi, sem síðar varð Laugavegur 1 og bjó þar til dauðadags.

Fyrri kona Jóns var Jóhanna Sofía Bogadóttir (7. febrúar 1823 – 21. maí 1855), dóttir Boga Benediktssonar á Staðarfelli og Jarþrúðar Jónsdóttur. Á meðal barna þeirra voru tvíburarnir séra Pétur og séra Brynjólfur og blaða- og kvenréttindakonan Jarþrúður. Seinni kona Jóns var Sigþrúður (19. mars 1830 – 17. október 1912), dóttir séra Friðriks Eggerz í Akureyjum og Arndísar Pétursdóttur. Á meðal barna þeirra voru hinir kunnu Sturlubræður.

## Heimildir
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
Newham (borgarhluti)

**Newham** (enska: *London Borough of Newham*) er borgarhluti í Austur-London. Hann liggur 8 km vestan megin við Lundúnaborg og er norðan megin við Thames-ána. Árið 2012 var íbúatala um það bil 314.084 manns. 

## Hverfi
Nokkur hverfi á svæðinu eru:

* Beckton
* Canning Town
* Custom House 
* East Ham
* Forest Gate
* Little Ilford
* Manor Park
* North Woolwich
* Plaistow
* Silvertown
* Stratford
* Upton Park
* West Ham
Innri London

**Innri London** (enska **Inner London**) er heiti sem lýsir þeim borgarhlutum í London sem mynda innri hluta Stór-Lundúnasvæðisins. Þessir borgarhlutar eru umkringdir af Ytri London. Svæðið var fyrst skilgreint opinberlega árið 1965 við myndun borgarhlutakerfisins. Skilgreining svæðisins hefur breyst með tímanum. Varast ber að rugla Innri London við Mið-London sem merkir annað. 

## Borgarhlutar
Eftirfarandi eru borgarhlutarnir í innri London samkvæmt borgarstjórninni, skilgreindir í fyrstu árið 1963. Þeir voru allir í gömlu sýslunni London:

* Camden
* Greenwich
* Hackney
* Hammersmith og Fulham
* Islington
* Kensington og Chelsea
* Lambeth
* Lewisham
* Southwark
* Tower Hamlets
* Wandsworth
* Westminsterborg

Lundúnaborg var ekki hluti sýslunnar London og er ekki borgarhluti, en má telja með Innri London.
Ytri London

**Ytri London** (enska: *Outer London*) er heiti sem lýsir þeim hópi borgarhlutanna í London sem myndar ytri hluta Stór-Lundúnasvæðisins. Þessi hópur borgarhluta umkringir innri London. Svæðið var skilgreint opinberlega árið 1965 við myndun borgarhlutakerfisins í tölfræðilegum tilgangi. Borgarhlutarnir eru þau svæði sem voru ekki í gömlu sýslunni London.

## Borgarhlutar
Eftirfarandi eru borgarhlutarnir í ytri London samkvæmt borgarstjórninni, skilgreindir fyrst árið 1963:

* Barking og Dagenham
* Barnet
* Bexley
* Brent
* Bromley
* Croydon
* Ealing
* Enfield
* Haringey
* Harrow
* Havering
* Hillingdon
* Hounslow
* Kingston upon Thames
* Merton
* Newham
* Redbridge
* Richmond upon Thames
* Sutton
* Waltham Forest
Næturlíf

**Næturlíf** er orð notað til að lýsa skemmtun sem er vinsæl um kvöld og fram á morgun. Næturlíf á sér stað á kráum, börum, veitingahúsum og í næturklúbbum. Það er aðallega fyrir táninga og unga fullorðna; þessir skemmtistaðir selja yfirleitt áfengi og spila tónlist hátt. Stundum er starfsemi í vændishúsahverfi talin að vera næturlíf.
Netkorn

**Netkorn**, **ríbósóm** eða **rípla** er frumulíffæri og var uppgötvað á miðjum 6. áratug 20. aldar af rúmenska vísindamanninum George Palade og hlaut hann fyrir nóbelsverðlaunin í líðfeðlis- og læknisfræði árið 1974. Alþjóðheitið ríbósóm er af því dregið að í þessum kornum er ríbósóm kjarnsýra (RNA). auk þess eru í þeim prótín. 

Ríbósóm tengja amínósýrur saman í prótein eftir forskrift genana. Þau eru próteinsmiðja frumunar. Ríbósóm samanstanda af tveimur einingum (stór og lítil) og eru bæði laus í umfrymi og frymisneti.

Ríbósóm er frumulíffæri sem er aðallega ábyrgt fyrir myndun próteina í frumum. Það er staðsett í umfrymi (cytoplasm) og getur líka verið bundið við endoplasmic reticulum í eukaryótfrumum. Ríbósóm samanstendur af tveimur undireiningum, stóru undireiningunni (líka kallaðri 60S í eukaryótum) og lítill undireiningunni (kallaðri 40S í eukaryótum), sem sameinast til að mynda virka einingu sem getur tengt mRNA (messenger RNA) og þýtt það í prótein.

Í grunninn er ríbósóm kerfi sem "les" mRNA og nota upplýsingar þar til til að smíða röð af amínósýrum sem mynda prótein. Þetta gerist í þríþátta ferli sem er þekkt sem þýðing. Ríbósóm eru grundvallarþættir í öllum lífverum og eru mjög mikilvæg fyrir virkni og efnaskipti frumna.
Úthverfi

**Úthverfi** eða **útborg** er svæði sem liggur utan við borg þar sem eru mörg hús og víðáttur. Þau eru yfirleitt léttbyggð og þar eiga heima margir vinnuferðalangar sem vinna í miðborg. Úthverfi getur verið gamall bær eða þorp sem hefur verið byggður upp við útþenslu stærri borgarinnar. Byggingar eins og skólar, stórmarkaðir og litlar verslanir finnast í úthverfum, en yfirleitt finnast ekki stór fyrirtæki eða stóriðja. 

Úthverfi voru byggð um allan heim á 20. öldinni vegna betri og ódýrari flutningatækja. Oft eru metin vera ófrjó og leiðinleg.
Konunglegi grasagarðurinn í Kew

**Konunglegi grasagarðurinn í Kew** (e. *Royal Botanic Gardens, Kew* eða *Kew Gardens*) er grasagarður og hópur gróðurhúsa á milli hverfanna Richmond og Kew í suðvestur-London á Englandi. Hann er mikilvægur ferðamannastaður og rannsóknarstofnun í grasafræði. Þar vinna 700 manns og honum eru veittar 56 milljónir breskra punda árlega. Um það bil tvær milljónir ferðamanna heimsóttu garðinn árið 2008. Hann var stofnaður árið 1759 og hélt upp á 250 ára afmælið árið 2009. Frá árinu 1840 hefur hann verið grasagarður Bretlands.
Á vorin blómstra krókusar og blómlaukar og kirsuberjatré. Ýmis tré og jurtir standa í blóma yfir sumarið en á haustin blómstra hrossakastaníur, sólblómi og vatnalilju.

Forstjórinn er Stephen Hopper og hann sér um stærsta safn lifandi jurta í heimi. Yfir 650 vísindamenn vinna þar. Í lifandi söfnunum eru yfir 30.000 jurtategundum og í jurtasafninu eru yfir sjö milljónir niðurlagða jurta (þetta er stærsta safn jurta í heimi). Í bókasafni garðsins eru yfir 750.000 bækur og það eru um 175.000 myndir og teikningar af jurtum í myndsafninu. Árið 2003 var garðurinn settur á heimsminjaskrá UNESCO. 

Pálmahúsið var byggt af arkitektinum  Decimus Burton og járnsgerðarmanninum  Richard Turner milli  1844 og 1848 og var fyrsta stórahúsið úr beygðu járni. Það er talið merkasta dæmi um gler og járnskúlptúr frá Viktoríutímanum. Glerið er handblásið. Í Pálmahúsinu er hægt að skoða plöntur frá hitabeltinu. Temperate húsið sem er helmingi stærra en Pálmahúsið er stærsta glergróðurhús frá Viktoríutímanum sem varðveist hefur. Gróðurhúsið Þe Prince of Wales Conservatory var opnað 1987 en í því eru sýnishorn af tíu mismunandi gróðurhverfum sem spanna allt frá eyðimörkum til hitabeltisins.  Í Kew gróðurhúsunum tókst  á 19. öld að fróvga gúmmítré (Hevea brasiliensis) til ræktunar utan Suður-Ameríku. Í febrúar 1913 var Tehúsið brennt af súffragettunum Olive Wharry og Lilian Lenton. Mörg hundruð tré fórust í stórviðri árið 1987. 

Kews höllin er minnsta höll bresku konungsfjölskyldunnar. Hún var byggð 1631 og síðar keypti George III höllina. Bak við höllina er drottningargarðurin en þar er safn af jurtum sem taldar voru lækningajurtir. Aðeins eru þar jurtir sem komnar voru til Englands á 17. öld. Fyrir framan höllina er sólúr
Sérstök lest fer hringferð um garðinn með gesti og stoppar á nokkrum stöðum. Sjálfboðaliðar bjóða á hverjum degi upp á ókeypis skoðunarferðir um garðinn undir leiðsögn.

## Tenglar

* Kew grasagarðurinn - opinber vefsíða
* BBC ''A Year at Kew'' documentary behind the scenes at Kew Gardens
Kent (aðgreining)

Heitið **Kent** er úr konungsríkinu Kent og getur átt við:
* Kent, sýslu á Suðaustur-Englandi
* Kent (hljómsveit), hljómsveit frá Svíþjóð
Bloomsbury

**Bloomsbury** er hverfi í Mið-London í suðurhluta borgarhlutans Camden og er þekkt fyrir að hafa mikil torg og garða. Í Bloomsbury eru margar akademískar stofnanir og nokkrir spítalar, á svæðinu eru Þjóðminjasafn Bretlands, Royal Academy of Dramatic Art og British Medical Association. Á svæðinu eru líka Senate House-bókasafn háskólans í London, nokkrar deildar háskólans og nokkrir skólar innan hans, svo sem (University College London, Birkbeck, London School of Hygiene and Tropical Medicine, School of Pharmacy, School of Oriental and African Studies og Royal Veterinary College). Spítalarnir í hverfinu eru Great Ormond Street-spítali, Breski taugafræðaspítalinn og University College Hospital.

Torgin í Bloomsbury eru:

* Russell Square
* Bedford Square
* Bloomsbury Square
* Queen Square
* Gordon Square
* Woburn Square
* Torrington Square
* Tavistock Square
* Mecklenburgh Square
* Coram’s Fields
* Brunswick Square
Listi yfir Numb3rs-þætti (1. þáttaröð)

**Fyrsta þáttaröð** *[[Numb3rs]]* var frumsýnd 13. júní 2005 og sýndir voru 13 þættir.

## Aðalleikarar
* David Krumholtz sem Charlie Epps
* Rob Morrow sem Don Epps
* Judd Hirsch sem Alan Epps
* Alimi Ballard sem David Sinclair
* Navi Rawat sem Amita Ramanujan
* Peter MacNicol sem Dr. Larry Fleinhardt
* Sabrina Lloyd sem Terry Lake

## Þættir
Nupur Holding S.A.

**Nupur Holding** hét áður Brown Holding. Félagið er í eigu Pálma Haraldssonar, og er móðurfyrirtæki Fengs. 

## Tilvísanir
Réttarríki

**Réttarríki** er hugtak í réttarheimspeki sem vísar til formlegra eiginleika sem lög verða að hafa til þess að geta þjónað þeim frumtilgangi sínum að hafa áhrif á háttsemi manna. Meðal eiginleika sem uppfylla verður til að standast almennar kröfur um réttarríki eru meðal annars að lögin séu framkvæmanleg, skiljanleg, aðgengileg, framvirk og almenn. Hugtakið vísar jafnframt í víðari skilningi til þeirrar hugmyndar að samfélög skuli lúta sameiginlegum og almennum lögum sem skuli gilda jafnt um valdhafana sem aðra og séu ekki byggð á geðþóttavaldi.

## Skilgreiningar á réttarríki
Í víðri merkingu getur hugtakið réttarríki einfaldlega vísað til þess að fólki beri að hlýða réttinum og láta hann stjórna gerðum sínum í samfélaginu. Í þrengri merkingu vísar hugtakið gjarnan til þess að ríkisvaldið sé jafnframt háð og bundið lögum og að athafnir og ákvarðanir þess verði að vera bundnar lagaheimildum.

Ísraelski réttarheimspekingurinn Joseph Raz setti fram skilgreiningu á réttarríki í greininni „Réttarríkið og dyggð þess“ sem birtist í lögfræðitímaritinu *The Law Quarterly Review* árið 1977. Raz skilgreindi hugtakið sem svo að til að uppfylla skilyrði réttarríkis þurfi þjóðfélög að vera lögbundin og að borgarar, þar á meðal pólitískir valdhafar, verði að fylgja lögunum. Lögin sjálf verði að uppfylla ýmsa eiginleika til að geta uppfyllt þann tilgang sinn að hafa áhrif á hegðun fólks. Raz tók saman átta meginreglur sem fylgja þyrfti við gerð laga til þess að þau séu gædd þessum eiginleikum:
# Lögin þurfi að vera framvirk, aðgengileg og skýr,
# Lögin þurfi að vera tiltölulega stöðug,
# Setning nákvæmra og sértækra lagafyrirmæla verði að vera byggð á aðgengilegum, stöðugum, skýrum og almennum reglum,
# Sjálfstæði dómstóla verði að vera tryggt,
# Grunnreglur réttlátrar málsmeðferðar verði að virða,
# Dómstólarnir verði að gæta þess að aðrar meginreglurnar séu virtar,
# Dómstólarnir verði að vera aðgengilegir borgurunum,
# Mat saksóknara og lögreglu megi ekki spilla lögunum.

## Heimildir
* 
* 

;Tilvísanir
Mið-London

**Mið-London** (enska: **Central London**) eru þau hverfi í London sem eru næst miðborginni. Engin opinber skilgreining er til á svæðinu sem menn nefna Mið-London og varast ber að rugla því saman við innri London. Mið-London nær yfir um það bil 26 km² svæði, og er báðum megin við Thamesána. 

Mið-London skiptist í þrjú svæði: 
* Lundúnaborg, gamla hjarta borgarinnar
* West End, stórt hverfi í Westminsterborg
* South Bank, svæði sunnan megin við Thames-ána

## Tenglar
* Loftmynd af Mið-London
Anna Maria Jopek

**Anna Maria Jopek** (fædd 14. desember 1970) er pólsk söngkona, textahöfundur og tónskáld. Hún leikur djass, popp og þjóðlagatónlist. 

## Útgefin verk
### Breiðskífur
* *Ale jestem* (1997)
* *Szeptem* (1998)
* *Jasnosłyszenie* (1999)
* *Dzisiaj z Betleyem* (1999)
* *Bosa* (2000)
* *Barefoot* (2002)
* *Nienasycenie* (2002)
* *[[Upojenie]]* (og Pat Metheny) (2002)
* *Farat* (live) (2003)
* *Secret* (2005)
* *Niebo* (2005)
* *ID* (2007)
* *BMW Jazz Club Volume 1: Jo & Co* (live) (2008)
* *Dwa serduszka, cztery oczy* (2008)
* *Haiku* (2011)
* *Sobremesa* (2011)
* *Polanna* (2011)
* *Minione* (2017)
* *Czas kobiety* (2017)
* *Ulotne* (2018)

### Smáskífur
* *Chwilozofia 32-bitowa* (1996)
* *Ale jestem* (1997)
* *Joszko Broda* (1997)
* *Nie przychodzisz mi do głowy* (1997)
* *Cud niepamięci* (1998)
* *Przed rozstaniem* (1998)
* *Ja wysiadam* (1999)
* *Księżyc jest niemym posłańcem* (1999)
* *Na całej połaci śnieg* (og Jeremi Przybora, 1999)
* *Nadzieja nam się stanie* (1999)
* *Smutny bóg* (2000)
* *Ślady po Tobie* (2000)
* *Szepty i łzy* (2000)
* *Jeżeli chcesz* (2000)
* *Henry Lee / Tam, gdzie rosną dzikie róże* (og Maciej Maleńczuk, 2001)
* *Upojenie* (2001)
* *Na dłoni* (2002)
* *O co tyle milczenia* (2002)
* *I pozostanie tajemnicą* (2002)
* *Małe dzieci po to są* (2003)
* *Tam, gdzie nie sięga wzrok* (2003)
* *Mania Mienia* (2003)
* * Możliwe* (2004)
* *Gdy mówią mi* (2005)
* *Niebo* (2006)
* *A gdybyśmy nigdy się nie spotkali* (2006)
* *Teraz i tu* (2007)
* *Zrób, co możesz* (2007)
* *Skłamałabym* (2007)
* *Cisza na skronie, na powieki słońce* (2008)
* *Możliwe* (2009)
* *Sypka Warszawa* (2009) 

## Tenglar
* Anna Maria Jopek Vefsíða
Lækir í Neskaupstað

Eftirfarandi er listi yfir læki í Neskaupstað. Byrjað að austan og haldið inn bæinn:

* Stórilækur, við vitann. 
* Bakkabakkalækur, Bakkalækur, vestan heimavistar 
* Neslækur, austan Nesskóla 
* Kvíabólslækur, vestan íþróttavallar 
* Stekkjarlækur, kemur út í stokk undan nýju bæjarskrifstofum. 
* Konráðslækur, vestan við pósthús, kemur út í stokk austan við Samkaup.
* Stefánslækur, er austan við Heiðabýli, rennur í stokk út í sjó vestan Olís. 
* Tungulækur, vestan við Tungu
* Gilsbakkalækur (Akurslækur), rennur í gili austan við Franskamel.
* Tröllaneslækur
* Tröllagilslækur
* Bjarnarborgarlækur, vestan við gamla Olís (gamla Atóm)  
* Strandarlækur,
* Hlauplækur,  
* Kristínarlækur,  
* Sturluennislækur,  
* Bjargslækur, austan við þar sem Bjarg stóð. 
* Naustalækur, vestan við Naustahvamm.
* Landalækur,
* Vindheimslækur,
Naustahvammur

**Naustahvammur** var hjáleiga frá Nesi í Norðfirði, leystist upp sem bújörð og varð að þéttbýlinu Neskaupstaður.
Vesturlönd

**Vesturlönd** eru þau lönd sem eru á vesturhveli jarðar og er orð notað til að lýsa menningu og þjóðfélagi þessara landa. Skilgreining orðsins hefur breyst með tímanum og getur hafa orðið til í Grikklandi hinu forna og Rómaveldi. Smám saman uxu þessi heimsveldi í austur og suður, og þau sigruðu margar aðrar stórar siðmenningar og seinna uxu þau í norður og vestur til að ná yfir Mið- og Vestur-Evrópu. 

Oftast eru lönd Evrópu (einkum Vestur-Evrópu) og Norður-Ameríku talin til vesturlanda en einnig lönd Suður-Ameríku og jafnvel Eyjaálfa vegna menningartengsla.
Å (bókstafur)

**Å**  er 27 bókstafurinn í finnsku og sænsku stafrófunum og 29 í dönsku og norsku stafrófunum. Fyrir utan að vera notað í þessum norrænum tungumálum er bókstafurinn *Å* notaður í nokkrum fleiri málum m.a. norðfrísnesku, vallónsku og samískum málum.

*Å* er ekki notað í finnsku nema í finnlands-sænskum nöfnum og bókstafurinn er nefndur *ruotsalainen o* (*sænskt o*).

## Framburður
Bókstafurinn *Å* á skandinavískum málum samsvarar næstum framburðinum á bókstafnum *O* á íslensku. En er í raun tvö hljóð, eitt stutt og annað langt. 
* Styttri gerðin er táknuð  í alþjóðlega hljóðstafrófinu.
* Á norsku og sænsku er lengri gerðin táknuð . Lengri gerðin er táknuð  á dönsku.

## Saga
Bókstafurinn **Å** er upphaflega langt a-hljóð, IPA /aː/, og var skrifað *aa* á norrænum málum á miðöldum. Þegar á leið miðaldir breytist langa a-hljóðið /aː/ í nútíma å-hljóð . Á sama hátt og *æ*, *ä*, *ö* og *ø* (sem upphaflega var skrifað sem *ae* annars vegar og hins vegar sem *oe*) varð bókstafurinn *å* til þegar spara átti pláss við skriftir og *aa* var skrifað með því að setja eitt a ofan á annað. Við útgáfu Nýja testamentisins á sænsku 1526 var *a* með litlu *o* fyrir ofan notað í stað *aa'. 

*Aa* var notað í [[Norska|norskri]] stafsetningu í stað *å* þangað til [[1917]] og í [[Danska|dönsku]] þangað til [[1948]]. Í þessum málum er enn algengt að skrifa *Aa* í stað *Å/å* í nöfnum t.d. "Braaten", "Aabenraa" og "Aalborg".

== Annað ==
# Tólf staðir í [[Svíþjóð]], fimm staðir í [[Noregur|Noregi]] og einn staður í [[Danmörk]]u, heita Å.
# Å er skammstöfun á lengdareiningunni [[ångström]] (1&nbsp;·&nbsp;10<sup>-10</sup> m), sem er nefnt eftir sænska eðlisfræðingnum [[Anders Jonas Ångström]]
# Á dönsku, norsku og sænsku þýðir Å [[Á (landslagsþáttur)|á, fljót eða vatnsfall]].

# *Å* er kóðað í Unicode sem U+00C5 og *å'' sem U+00E5.
Poison

**Poison** getur átt við:

## Bókmenntir
* „Poison“, smásögu eftir Roald Dahl
* ''Poison'', skáldsögu eftir Alexander Kielland

## Kvikmyndir og sjónvarp
* ''Poison'', kvikmynd leikstýrt af Todd Haynes
* „Poison“, þáttur í þáttaröð um House
* „Poison“, þátt í þáttaröð um *Law & Order: Criminal Intent*

## Tónlist
* Poison, bandaríska þungarokkshljómsveit
* ''Poison'', EP-plötu eftir Groove Coverage
* „Poison“, lag með Alice Cooper
* „Poison“, lag með hljómsveitinni The Prodigy
Ealing

:*Þessi grein fjallar um bæinn. Um borgarhlutann, sjá [[Ealing (borgarhluti)|Ealing (borgarhluta)]].*

**Ealing** er bær í borgarhlutanum Ealing í Vestur-London. Hann er í úthverfum og staðsettur um það bil 12,4 km vestan megin við Charing Cross. Bærinn dregur nafnið sitt úr saxnesku nafni *Gillingas*. 

Á Englandi er hann þekktastur fyrir kvikmyndaverin Ealing Studios. Þessi kvikmyndaver eru þau elstu í heimi og eru þekkt fyrir að framleiða gamanleikina *[[Kind Hearts and Coronets]]*, *[[Passport to Pimlico]]*, *[[The Ladykillers]]* og *[[The Lavender Hill Mob]]*. BBC tók við stjórn veranna árið 1955 og svo var bærinn í sjónvarpsþáttum eins og *[[Doctor Who]]* og *[[Monty Python's Flying Circus]]*. Nokkrar kvikmyndir hafa verið framleiddar í þessum verum, til dæmis *[[Notting Hill (kvikmynd)|Notting Hill]]*, *[[The Importance of Being Earnest]]* og *[[Star Wars Episode II: Attack of the Clones]]*.
Ingunn Arnórsdóttir

**Ingunn Arnórsdóttir** var íslensk menntakona og kennari á 12. öld. Hún var skagfirsk, af ætt Ásbirninga, dóttir Arnórs Ásbjarnarsonar og systir Kolbeins Arnórssonar, föður þeirra Arnórs og Tuma Kolbeinssona. Hún var á Hólum hjá Jóni biskupi Ögmundssyni og er fyrsta íslenska konan sem sögur fara af sem var menntuð í latínu og öðrum fræðum til jafns við pilta og kenndi þeim líka. Ekki er vitað hvort Ingunn fékk kennslu með skólasveinum eða hvort henni tókst einfaldlega að nema það sem verið var að kenna þeim um leið og hún sinnti handavinnu sinni og öðrum verkum. Frá henni segir í sögu Jóns biskups, þegar taldir hafa verið upp nokkrir vel menntaðir skólapiltar, þar á meðal tveir sem síðar urðu biskupar:

„Þar var og í fræðinæmi hreinferðug jungfrú, er Ingunn hét. Öngum þessum var hún lægri í sögðum bóklistum, kenndi hún mörgum grammaticam og fræddi hvern er nema vildi; urðu því margir vel menntir undir hennar hendi. Hún rétti mjög latínubækur, svo að hún lét lesa fyrir sér, en hún sjálf saumaði, tefldi, eða vann aðrar hannyrðir með heilagra manna sögum, kynnandi mönnum guðs dýrð eigi aðeins með orðum munnnáms, heldr og með verkum handanna."

Ingunn Arnórsdóttir var líka einn heimildarmanna Odds Snorrasonar munks á Þingeyrum þegar hann skrifaði Ólafs sögu Tryggvasonar.

Ingunnarskóli í Grafarholti í Reykjavík er kenndur við Ingunni og árið 2017 ákvað borgarráð Reykjavíkur að gata á svæði Vísindagarða í Vatnsmýrinni í Reykjavík yrði nefnd Ingunnargata eftir Ingunni Arnórsdóttur.

## Heimildir
* 
*„Nafni Hallsvegar ekki breytt í Fjölnisbraut.“ Ruv.is, 10. febrúar 2017 (skoðað 22. júní 2019)

## Tenglar
* Vefsíða Ingunnarskóla
Bergvatn

**Bergvatn** er tært (rennandi) vatn, sem er ýmist lindavatn eða tært yfirborðsvatn í ám og lækjum. Ár með bergvatni kallast *[[bergvatnsá]]r*. Jökulvatn, mýravatn og annað óhreint vatn er ekki bergvatn.

## Tilvísanir
Jökulvatn

**Jökulvatn** er leysingavatn úr jökli. Ár með jökulvatni kallast *[[jökulá]]r*. Oftast er grugg og ýmis uppleyst efni í jökulvatni. Fínasta gruggið sest ekki á botninn þó að vatnið standi lengi, eins og sjá má í Lagarfljóti. Þegar jökulvatn kemur í sjó falla agnirnar þó smám saman til botns.

Í straumhörðum jökulám getur verið mikill aurburður, sem skiptist í svifaur og botnskrið.

## Tilvísanir
Knightsbridge

**Knightsbridge** (borið fram /ˌnaɪts.bɹɪdʒ/) er gata sem gefur nafnið sitt glæsilegu hverfi vestan megin við Mið-London. Gatan rennur við suðurhlíð Hyde Park, vestan Hyde Park Corner, og spannar Westminsterborg og konunglega borgarhlutann Kensington og Chelsea. Brompton Road er gata sem rennur frá lestarstöðinni í hverfinu. 

Knightsbridge er þekkt fyrir að vera auðugt og það er geysilega dýrt að eiga heima á svæðinu. Þar eru margar fræðslu- og menningarstofnanir og verslanir sem selja munaðarvörur. Deildaverslanirnar Harrods og Harvey Nichols eru í hverfinu. Nokkrir tískuhönnuðir eru í hverfinu, til dæmis Jimmy Choo og Manolo Blahnik. Það eru líka á svæðinu útibú bankans Coutts sem er notaður af Bretadrottninginni. Það eru tvö tónlistarhús í Knightsbridge: Cadogan Hall við Sloane Street, sem kynnir popp- og klassíska tónlist, og Royal Albert Hall, stórt tónlistarhús þar sem eru haldnir tónlistar- og íþróttaatburðir. Á svæðinu eru líka nokkrir listaverkauppboðsmarkaðir eins og Bonhams, auk þess nokkrir litlir salar. Margir ríkustu einstaklingar í heimi eiga heima í Knightsbridge.

Það er neðanjarðarlestarstöð í hverfinu sem líka heitir Knightsbridge, stöðinni er þjónað af Piccadilly-leið neðanjarðarlestarkerfis Lundúnaborgar.
Mayfair

**Mayfair** er hverfi í Mið-London inni í Westminsterborg. Hverfið er afmarkað af Hyde Park í vestri, Oxford Street í norðri, Piccadilly og Green Park í suðri, og Regent Street í austri. Það dregur nafnið sitt af hátíðinni *May Fair* sem gerðist árlega í tvær vikur, á staðnum sem er í dag Shepherd Market. Hátíðin byrjaði þar árið 1686, þegar hún var haldin í Haymarket, en var bönnuð árið 1764 og svo flutti í Fair Field í hverfinu Bow af því fólki sem bjó á svæðinu mislíkaði hún. 

Nú á dögum er hverfið dýrt og er aðallega fyrir viðskipti og verslanir. Þess vegna eru staðsettar þar margar höfuðstöðvar alþjóðlegra fyrirtækja, og nokkur vogunarsjóð- og fasteignafyrirtæki. Húsaleigur eru á meðal þeirra dýrustu í heimi. Það eru líka nokkur lúxushótel og mörg veitingahús. Byggingar í Mayfair eru til dæmis bandaríska sendiráðið í Grosvenor Square, Royal Academy of Arts, Handel-húsminjasafnið, og hótelin Grosvenor House og Claridge’s. Eftirfarandi eru götur og torg á svæðinu:
* Albemarle Street
* Berkeley Square
* Bond Street
* Brook Street
* Brown Hart Gardens
* Bryanston Square
* Cork Street
* Curzon Street
* Dover Street
* Grosvenor Square
* Hanover Square
* Hill Street
* Hyde Park Corner
* Marble Arch
* Oxford Street
* Harrowby Street
* Park Lane
* Piccadilly
* Piccadilly Circus
* Regent Street
* South Molton Street
* Savile Row
* Shepherd Market
* South Audley Street

Hverfið er í bresku útgáfu borðspilsins Monopoly og vegna þess er þekkt sem mjög dýrt og virt.
Fagranes

:*Getur líka átt við djúpbátinn [[Fagranes (djúpbátur)|Fagranes]].* 

**Fagranes** er bær á Reykjaströnd í Skagafirði, austan undir Tindastól. Þar var áður kirkjustaður og prestssetur en kirkjan var lögð niður 1892 og prestssetrið flutt til Sauðárkróks. Í kirkjunni var forn prédikunarstóll, talinn frá dögum Guðbrands Þorlákssonar biskups. Hann er nú í Þjóðminjasafni.

Á Fagranesi bjó lengi Jón Eiríksson sem var kallaður Drangeyjarjarl og nytjaði Drangey og viðhaldið lendingaraðstöðu þar. Hann stundaði siglingar með ferðamenn til eyjarinnar og byggði upp lendingaraðstöðu á Reykjum. Hann stóð líka fyrir uppbyggingu Grettislaugar á Reykjum 1992. Hann lést árið 2020. Á Fagranesi er minnisvarði um Gretti sterka Ásmundarson, sem sagður er hafa verið grafinn í kirkjugarðinum þar - það er að segja skrokkurinn, hausinn hafði Þorbjörn öngull með sér á brott.

## Heimildir
* Hallgrímur Jónasson: *Árbók Ferðafélags Íslands*. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946.
* 

## Tilvísanir
Ríp

**Ríp** (áður stundum **Rípur**) er sveitabær og kirkjustaður suðaustan til í Hegranesi í Skagafirði. Ríp er gamalt orð sem getur þýtt klettur eða melhryggur. Sem hliðstæðu má nefna bæinn Ribe á Jótlandi.

Víðlendar engjar eru á Eylendinu neðan við bæinn, austur að Héraðsvötnum, en Vötnin hafa stundum runnið þar um og 1713 lá til dæmis aðalengi jarðarinnar á eyju austan við aðalkvíslina og nýttist ekki, svo að presturinn þurfti að kaupa mestallt hey sitt.

Kirkju er fyrst getið þar árið 1318 og prestsetur var þar frá 1575 til 1907. Rípurbrauð þótti heldur rýrt og prestar þar voru oftast í tölu fátækari presta. Rímnaskáldið Hannes Bjarnason var prestur þar 1829–1838 og eftir lát hans tók séra Jón Reykjalín við. 

Kirkjunni er nú þjónað frá Hólum. Núverandi kirkja er frá 1924.

## Heimildir

## Tenglar
*Rípurkirkja á kirkjukort.net
Vigfús Gíslason

**Vigfús Gíslason** (1608 – 14. apríl 1647) var skólameistari á Hólum og í Skálholti og síðan sýslumaður í Árnes- og Rangárþingi á 17. öld. 

Vigfús var sonur Gísla Hákonarsonar lögmanns í Bræðratungu og Margrétar Jónsdóttur konu hans. Hann fór ungur utan til náms, fyrst við Kaupmannahafnarháskóla og stundaði síðan nám við hollenskan háskóla. Hann kom heim tvítugur að aldri, var þá talinn með lærðustu mönnum og var þegar gerður að skólameistara á Hólum. Þar var hann tvo vetur (1628-1630) en síðan aðra tvo vetur skólameistari Skálholtsskóla. Ekki var hann vinsæll hjá skólasveinum, sem þótti hann gera of miklar námskröfur, og í Skálholti hættu einhverjir námi og komu ekki aftur fyrr en hann var farinn frá skólanum. Hann varð sýslumaður 1632 og bjó á Stórólfshvoli.

Kona hans var Katrín ríka Erlendsdóttir (1612 – 12. mars 1693), dóttir Erlendar Ásmundssonar sýslumanns og lögréttumanns á Stórólfshvoli og Salvarar Stefánsdóttur konu hans. Hún var mikill kvenskörungur og bjó lengi á Stórólfshvoli eftir lát manns síns. Á meðal barna þeirra voru Gísli Vigfússon skólameistari á Hólum og síðar bóndi á Hofi á Höfðaströnd, Jón Vigfússon eldri, sýslumaður á Stórólfshvoli og Jón Vigfússon yngri, biskup á Hólum.

## Heimildir
*
Páll Guðbrandsson

**Páll Guðbrandsson** (1573 – 10. nóvember 1621) var íslenskur sýslumaður, sonur Guðbrandar Þorlákssonar biskups og Halldóru Árnadóttur konu hans. Páll lærði í Hólaskóla og fór síðan út til náms í Kaupmannahafnarháskóla 1600-1603 en er sagður lítið hafa stundað námið, enda þótti hann ekki bókhneigður, en drykkju og skemmtanir þeim mun meira, og þótti föður hans það miður. Hann var skólameistari á Hólum í eitt ár eftir heimkomuna en kvæntist þá og varð sýslumaður í Húnavatnssýslu og umboðsmaður Þingeyraklaustursjarða. Hann bjó á Þingeyrum frá 1607. Páll var vinsæll, enda höfðinglundaður og gestrisinn, og þótti góður búmaður.

Kona Páls var Sigríður (1587-1633) dóttir Björns Benediktssonar sýslumanns á Munkaþverá en móðir hennar var Elín, dóttir Staðarhóls-Páls og Helgu Aradóttur. Á meðal barna þeirra voru Þorlákur Pálsson bóndi og lögréttumaður í Víðidalstungu, Benedikt Pálsson bartskeri og klausturhaldari og Björn Pálsson sýslumaður á Espihóli.

## Heimildir
*
Beint lýðræði

**Beint lýðræði** er form lýðræðis þar sem vald til stjórnmálaákvarðana er falið almenningi á þingi þar sem kosið er um þær. Andstæðan við beint lýðræði er fulltrúalýðræði. Í því tilviki kýs almenningur þingmenn sem sitja á þingi í umboði þeirra. Innan ramma fulltrúalýðræðis rúmast þó dæmi um notkun beins lýðræðis; til að mynda notkun þjóðaratkvæðagreiðslna.

## Gagnrýni á notkun beins lýðræðis
Megin rökin gegn beinu lýðræði við almenna afgreiðslu og setningu laga, jafnvel í fámennu ríki eins og til dæmis Íslandi, eru þau að í fyrsta lagi gæfist ekki tími til þess að hver og einn fengi að tjá sig um efnið; í öðru lagi snúast lög í mörgum tilvikum um flókin úrlausnarefni sem krefjast sérþekkingar og í slíkum tilvikum gætu kjósendur almennt ekki verið nægilega vel upplýstir um viðfangsefnið; loks er engin trygging fyrir því að heildaryfirsýn yrði yfir lagasetningu, í einu tilviki gætu lög sem ykju útgjöld ríkisins verið samþykkt og því næst væru skattar lækkaðir. Niðurstaðan yrði þá sú að kostnaður ríkisins ykjist á sama tíma og tekjur lækkuðu og afleiðingin sú að ríkissjóður væri rekinn með tapi.

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
*
Georg Kr. Lárusson

**Georg Kristinn Lárusson** (f. 21. mars 1959) er forstjóri Landhelgisgæslunnar og fyrrverandi forstjóri Útlendingaeftirlitsins, en því starfi gegndi hann frá 1999 til ársins 2005. Hann lauk lagaprófi frá Háskóla Íslands árið 1985 og framhaldsnámi við lagadeild Kaupmannarhafnarháskóla. Hann var dómarafulltrúi við Borgardóm Reykjavíkur 1985-89 og settur bæjarfógeti og sýslumaður í Dalasýslu, Strandasýslu og í Kópavogi á tímabilinu 1989-92. Hann var skipaður sýslumaður í Vestmannaeyjum á árunum 1992-1998. Georg var skipaður varalögreglustjóri í Reykjavík 1998-1999, og settur lögreglustjóri í Reykjavík 1998. 

## Heiðursmerki

### Íslensk Heiðursmerki
* :
** Riddari hinnar íslensku fálkaorðu (1. Janúar 2019).

### Erlend Heiðursmerki
* :
** Foringi í riddarareglu fyrir verðleika á sjó (11. Október 2022).

## Tenglar
* ''Með upprettar ermar''; grein í Fréttablaðinu 2005

## Tilvísanir
Torg

**Torg** er víðátta í miðborg sem er oft malbikuð eða með garð í miðju (stundum finnast torg inni í görðum). Þau eru almenningsstaðir þar sem fólk má koma saman. Samkomur eins og markaðir, tónleikar, mótmæli og fleira eiga sér stað á torgum. Torg eru yfirleitt umkringd af litlum verslunum eins og bakaríum, kaffihúsum og fatabúðum. Oft er gosbrunnur, minnismerki eða stytta í miðju torgs.

Yfirleitt eru torg ferhyrnd í formi og maður getur farið á þau með götum.
Árni Oddsson

**Árni Oddsson** (1592 – 10. mars 1665) var íslenskur lögmaður á 17. öld og er þekktastur fyrir  að hafa undirritað erfðahyllinguna á Kópavogsfundi 1662 nauðbeygður og sumir segja tárfellandi.

Árni var fæddur í Skálholti, sonur Odds Einarssonar biskups og Helgu Jónsdóttur konu hans. Hann fór til náms í Kaupmannahöfn 1609, kom aftur 1612 og var þá tvítugur að aldri. Faðir hans var þekktur fyrir dugnað sinn við að koma ættmennum í embætti og Árni var þegar gerður að skólameistara Skálholtsskóla og gegndi því embætti til 1615. Raunar var ekki einsdæmi að svo ungir menn fengju skólameistaraembætti.

Árið 1617 sigldi hann til Kaupmannahafnar til að reka erindi fyrir föður sinn, sem átti í útistöðum við Herluf Daa höfuðsmann, og kom aftur til landsins árið eftir og unnu þeir feðgar svo málið gegn Daa eða Herlegdáð eins og Íslendingar áttu til að kalla höfuðsmanninn í háðungarskyni. Frásagnir af heimkomu hans eru allar með miklum þjóðsagnablæ en þær segja að Herluf Daa hafi bannað kaupmönnum að flytja Árna til landsins en honum tókst á endanum að komast í Vopnafjarðarskip og lenti í Vopnafirði þegar fjórir dagar voru til þings (í sumum sögunum er hann jafnvel sagður hafa komist með göldrum til Íslands). Hann keypti tvo úrvalshesta en þegar upp á Jökuldal kom hafði hann sprengt þá báða undan sér. Þá keypti hann brúnan hest og reið honum einhesta þvert yfir landið og stóðst á endum að hann kom í Almannagjá þegar kallað var á hann í þriðja og síðasta sinn og vann málið. Hvað sem til er í þessu er víst að Árni hlaut mikla sæmd og frægð af málinu.

Árni varð Skálholtsráðsmaður 1620. Árið 1632 varð hann svo lögmaður sunnan og vestan og hélt því embætti í 32 ár. Einnig var hann sýslumaður í Árnnesþingi og umboðsmaður Reynistaðarklaustursjarða. Hann þótti sinna embættum sínum vel og af dugnaði og bera hag landsmanna fyrir brjósti, enda var hann vinsæll. Hann þótti enginn sérstakur gáfumaður en farsæll í störfum sínum. Hann bjó lengst á Leirá í Leirársveit.

Sumarið 1662, þegar Árni stóð á sjötugu, kom Henrik Bjelke höfuðsmaður til landsins til að láta Íslendinga undirrita erfðahyllingu við konung. Sögur segja að ýmsir hafi verið tregir til, þar á meðal Árni Oddsson, en Bjelke hafi hótað að beita hervaldi og þá hafi Árni undirritað yfirlýsinguna og tárfellt um leið. Samtímaheimildir staðfesta ekki þessa frásögn en Árni sagði af sér lögmannsembættinu á næsta þingi; hafði reyndar verið búinn að segja því af sér áður en látið undan óskum almennings um að hann sæti lengur. Sögunni um tárvota vanga Árna var hins vegar mjög haldið á lofti í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga á 19. öld. 

Árni drukknaði eða varð bráðkvaddur í laug á Leirá 10. mars 1665. Fyrri kona hans var Helga dóttir Jóns Vigfússonar sýslumanns á Galtalæk en hún dó úr bólusótt eftir fárra ára hjónaband. Síðari kona hans, sem hann kvæntist 1617, var Þórdís Jónsdóttir (1600 - 1. september 1670) frá Sjávarborg í Borgarsveit. Á meðal barna þeirra voru Sigurður Árnason lögréttumaður í Leirárgörðum og Helga kona Þórðar Jónssonar prests og fræðimanns í Hítardal.

## Heimildir
* 
*
Goðdalir

**Goðdalir** eru bær og kirkjustaður í Vesturdal í Skagafirði. Ef marka má Landnámabók náði Goðdalanafnið yfir mun víðara svæði, jafnvel alla Skagafjarðardali, Vesturdal, Austurdal og Svartárdal, en ekkert er þó vitað um það með vissu. Goðdalir eru neðsti bær í Vesturdal vestan ár og þar eru sléttar og víðar, grösugar grundir. Fjallið fyrir ofan bæinn heitir Goðdalakista.

Fyrst er getið um prest í Goðdölum á 11. öld. Þar var prestssetur til 1904 og sátu þar margir kunnir prestar. Nefna má Skúla Magnússon, afa og alnafna Skúla fógeta, sem þótti mikillátur mjög; sagan segir að þegar hann var á ferðalagi hafi hann kallað til þeirra sem hann mætti: „Víkið úr vegi, góðir hálsar, hér kemur Goðdalapresturinn!“ 

Prestssetur var í Goðdölum til 1907. Núverandi kirkja er reist 1904 úr viðum kirkju frá 1885, sem fauk í fárviðri árið áður. Kirkjan var flutt til og gerð upp á árunum 1994-1997. Hún er friðuð. 

Símon Dalaskáld hvílir í Goðdalakirkjugarði og var honum reistur þar legsteinn árið 1976.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Goðdalakirkja á kirkjukort.net
Þorleifur Skaftason

**Þorleifur Skaftason** (9. apríl 1683 – 16. desember 1748) var íslenskur prestur og prófastur á 18. öld, þekktur fyrir lærdóm og gáfur. Hann var talinn fjölkunnugur og eru til ýmsar þjóðsögur tengdar meintri galdrakunnáttu hans.

Þorleifur var fæddur að Bjarnastöðum í Unadal í Skagafirði, sonur Skafta Jósepssonar sem síðar var prestur og lögréttumaður á Þorleifsstöðum í Blönduhlíð og konu hans Guðrúnar Steingrímsdóttur. Í manntalinu 1703 er hann sagður þjónustumaður á Stóru-Ökrum í Blönduhlíð. Hann lærði í Hólaskóla og var árið 1707 vígður dómkirkjuprestur á Hólum. Þegar Jón Einarsson heyrari, sem átti að taka við skólameistaraembættinu, dó í Stórubólu 1707 áður en hann náði að setjast í embættið var Þorleifur settur skólameistari um stundarsakir. Því starfi gegndi hann aðeins í nokkra mánuði og sveinarnir voru aðeins 20 vegna bólunnar.

Þorleifur var prestur á Hólum 1707-1724 og prófastur í Skagafjarðarprófastsdæmi frá 1708. Síðan fékk hann Múla í Aðaldal 1724 og var prófastur í Þingeyjarprófastsdæmi frá 1734 til dauðadags. Hann gegndi biskupsstörfum 1740 eftir dauða Steins biskups Jónssonar og aftur 1745 þegar biskupslaust var um tíma. Hann var vel lærður og hafði orð á sér fyrir að vera góður kennari. Hann kenndi mörgum unglingum og bjó þá undir skólanám og sumir útskrifuðust frá honum sem stúdentar, þar á meðal Gísli Magnússon biskup og Skúli Magnússon fógeti, sem raunar varð stjúpsonur Þorleifs. 

Þorleifur var sagður góður söngmaður, mikill kennimaður og mikill kraftajötunn. Það orð lá á að hann væri fjölkunnugur, sumir sögðu rammgöldróttur, og er sagt að hann hafi til dæmis verið fenginn til að blessa Siglufjarðarskarð og hrekja burt óvætti sem þar átti að hafa aðsetur. Hann blandast einnig inn í sögur af Galdra-Lofti, enda var hann dómkirkjuprestur á Hólum um daga hans. Sagt er að þegar Ludvig Harboe fór að svipast um eftir biskupsefni 1741 hafi Þorleifur í Múla komið sterklega til greina en galdraryktið hafi spillt fyrir honum og ekki síður að hann þótti drykkfelldur og lítill fjármálamaður. Þorleifur drukknaði í lítilli keldu sem aldrei hafði verið talin mönnum hættuleg og kenndu sumir göldrum um.

Nafn fyrstu konu Þorleifs er ekki þekkt. Önnur kona hans (g. 27. október 1709) var Ingibjörg Jónsdóttir; Jón Þorsteinsson faðir hennar var bróðir Einars biskups, ráðsmaður á Hólum og bóndi og lögréttumaður á Nautabúi. Þau áttu mörg börn og eru miklar ættir frá þeim komnar. Þriðja kona hans var Oddný Jónsdóttir, móðir Skúla Magnússonar fógeta, sem þá var orðin ekkja, og segir Jón Espólín að hún hafi játast honum með því skilyrði að hann kenndi sonum hennar. Þau áttu ekki börn.

## Heimildir
* 
*
Jean-Marie Le Pen

**Jean-Marie Le Pen** (fæddur 20. júní 1928, d. 7. janúar 2025) var franskur stjórnmálamaður og fyrrverandi leiðtogi frönsku Þjóðfylkingarinnar. Hann talar bretónsku að móðurmáli. Le Pen er menntaður sem lögfræðingur en var nokkurn tíma í hernum og tók þátt í stríðinu í Alsír þegar það land lýsti yfir sjálfstæði frá Frakklandi. 

## Æviágrip
Le Pen var meðlimur í þjóðernishreyfingunni Ordre nouveau og tók árið 1972 þátt í stofnun Þjóðfylkingarinnar (FN) og varð formaður hennar. Í stjórnmálum stóð Le Pen lengst til hægri og gerði gagnrýni á innflytjendamál að aðaláherslu í kosningabaráttum sínum. Le Pen kom Þjóðfylkingunni í fremstu röð á vettvangi franskra stjórnmála á níunda áratugnum. 

Le Pen hefur fimm sinnum boðið sig fram til forseta Frakklands. Í fyrsta framboði sínu árið 1974 náði hann mjög litlu fylgi en í næstu framboðum sínum (árin 1988, 1995 og 2007) lenti hann þrisvar í fjórða sæti í fyrri umferð forsetakosninganna. Besti árangur Le Pen í forsetakosningum var árið 2002, en þar lenti hann öllum að óvörum í öðru sæti í fyrri umferð kosninganna og var því kosið á milli hans og sitjandi forsetans Jacques Chirac í seinni umferðinni. Í seinni umferðinni galt Le Pen afhroð á móti Chirac og hlaut aðeins 17,8% greiddra atkvæða.

Dóttir hans, Marine Le Pen, tók við af honum árið 2011 sem forseti Þjóðfylkingarinnar en Jean-Marie Le Pen hlaut þá titil heiðursforseta flokksins. Hann var rekinn úr flokknum árið 2015 vegna fullyrðinga um að helförin hefði aðeins verið aukaatriði í seinni heimsstyrjöldinni. Í kjölfar brottreksturs síns úr Þjóðfylkingunni stofnaði Le Pen nýjan stjórnmálaflokk sem hann kenndi í upphaflega við fánaliti franska fánans.

Stjórnmálaferill Jean-Marie Le Pen hefur einkennst af umdeildum yfirlýsingum sem hafa leitt til ásakana á hendur honum um kynþáttafordóma og Gyðingahatur sérstaklega.

Le Pen sagði upp sæti sínu á Evrópuþinginu og hætti virkri þátttöku í stjórnmálum árið 2019. Þetta var eftir 34 ára setu á Evrópuþinginu og 63 árum eftir að Le Pen náði kjöri á franska þingið í fyrsta sinn. Í október 2018 gaf hann til kynna að hann myndi samþykkja að vera á kjörlista Þjóðfylkingarinnar á ný, en Marine Le Pen neitaði að samþykkja hann.

Árið 2019 skrifaði hann um Marine Le Pen: „Hún hefur ákveðna eiginleika fyrir pólitík: kjark, drifkraft, þrautsegju. En hún treystir sér ekki. Þetta skýrir galla hennar. Einræðishlið hennar. […] Hún þolir ekki andóf. […] Ég var eina stjórnarandstaðan í nýju Þjóðfylkingunni hennar. Þess vegna rak hún mig “. Hann gagnrýndi einnig dóttur sína fyrir að „opna flokkinn til vinstri“ og „örvæntingarfulla leit hans að djöflavæðingu á sama tíma og djöfullinn er að verða vinsæll“. Aftur á móti lýsti hann dótturdóttur sinni, Marion Maréchal, sem „einstaklega ljómandi konu“.

Í apríl 2024 var Jean Marie Le Pen settur „undir lögvernd“ að beiðni fjölskyldu sinnar.

## Heimildir
* 
## Tilvísanir
Brahúí

**Brahúí** (براهوئی‎) er dravidískt tungumál talað af 4 milljónum manns í Pakistan og á einangruðum svæðum í Afganistan, Íran og Túrkmenistan. Útbreiðslusvæði næsta dravidíska málsins er á Suðvestur-Indlandi í um það bil 1.500 km fjarlægð frá útbreiðslusvæði brahúí.
Kornbreska

**Kornbreska**, *Kernowek* eða *Kernewek* er keltneskt mál sem er einkum talað á Cornwall-skaga á Bretlandi. Kornbreska dó út á 18. öld og var seinasti mælandi talinn hafa verið Dorothy Pentreath, dáin 1777. Á síðustu áratugum hefur verið reynt að endurvekja málið og er það er nú talað af um 3.500 manns. Þar af eru nokkur börn sem alast upp með kornbresku að móðurmáli. Árið 2010 tilkynnti SÞ að kornbreska hafði verið fjarlægt af lista yfir útdauð tungumál.

Bretónska sem töluð er í Frakklandi er runnin frá fornkornbresku. Hún tilheyrir brýþonskri grein keltneskra mála.

## Textadæmi
Agan Tas ni, eus y’n nev,bennigys re bo dha hanow.Re dheffo dha wlaskor,Dha vodh re bo gwrys y’n nor kepar hag y’n nev.Ro dhyn ni hedhyw agan bara pub dydh oll,ha gav dhyn agan kammweythkepar dell evyn nynidhe’n re na eus ow kammwul er agan pynn ni;ha na wra agan gorra yn temptashyon,mes delyrv ni dhiworth drog.Rag dhiso jy yw an wlaskor,ha’n galloes ha’n gordhyans,bys vykken ha bynari.Yndella re bo!

— Herrabæn

## Málfræði
### Persónufornöfn

## Heimildir

## Tenglar
* Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation. ''E-Keltoi'', Vol. 2, 2 Dec. pp. 199–227
Lögurinn (Svíþjóð)

**Lögurinn** (sænska: **Mälaren**) er þriðja stærsta stöðuvatn Svíþjóðar á eftir Væni (*Vänern*) og Veitum (*Vättern*). 

## Goðsöguleg sköpunarsaga Lagarins
Snorri Sturluson skýrir svo frá, að Gylfi konungur í Svíþjóð hafi gefið Gefjunni plógsland. Hún fór þá í Jötunheima og sótti þangað fjögur naut, sem voru synir hennar og jötuns nokkurs. Hún beitti þeim fyrir plóginn, og plógurinn gekk svo djúpt, að hann leysti upp landið, og drógu nautin það vestur á hafið og staðnæmdust í sundi nokkru. Þar festi Gefjun landið og kallaði Selund eða Sjáland. En vatn leitaði þangað er landið hafði áður verið og er þetta vatn nú kallað *Lögurinn*. En svo eru víkur í Leginum sem nes á Sjálandi. Um betta orkti Bragi gamli:

:Gefjun dró frá Gylfa,
:glöð djúpröðuls, óðla,
:svát af rennirauknum
:rauk, Danmarkar auka.
:Báru öxn ok átta
:ennitungl, þars gengu
:fyrir vineyar víðri
:vallrauf, fjögur höfuð.