open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
463

Árið **463** (**CDLXIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Childerik 1., konungur salísku Franka, og Aegidíus, rómverskur hershöfðingi, mynda bandalag gegn Vestgotum (Vísigotum). Aegidíus stjórnaði svæði í norðvestanverðri Gallíu sem að nafninu til tilheyrði Vestrómverska keisaradæminu. Aegidíus neitaði hins vegar að viðurkenna völd keisarans Libíusar Severusar sem var í raun strengjabrúða germanska hershöfðingjans Ricimers, hins raunverulega stjórnanda ríkisins. Aegidíus stjórnaði sinu yfirráðasvæði, sem kallað hefur verið konungdæmið Soissons, í eigin nafni.

* Orrusta við Orléans. Aegidíus stýrir sameinuðum herafla Franka og Rómverja í Gallíu, gegn Vestgotum. Vestgotar höfðu þá farið með herafla frá yfirráðasvæði sínu í suður-Gallíu norður á bóginn. Aegidíus sigrar her Vestgota og stöðvar innrás þeirra.

* Svefar, germanskur þjóðflokkur sem sest hafði að í norðvestur-Hispaníu, berjast innbyrðis í borgarastyrjöld. Stríðandi fylkingar Svefa eru sameinaðar undir stjórn konungsins Reimismunds árið eftir, 464.

* Gundíok, konungur Búrgunda og mágur Ricimers, er útnefndur yfirmaður herafla vestrómverja í Gallíu (*magister militum*) af Libíusi Severusi keisara. Vestrómverska ríkið hefur á þessum tíma misst mestöll völd sín í Gallíu.

## Fædd

## Dáin
* Frumar - svefískur konungur (áætluð dagsetning).
* Richimund - svefískur konungur (áætluð dagsetning).
Greiðsludráttur

**Greiðsludráttur** er þegar greiðsla er innt af hendi eftir gjalddaga eða aldrei innt af hendi án þess að það sé móttakanda um að kenna. Eftir atvikum gæti greiðsludráttur réttlætt skaðabætur til handa móttakanda og/eða jafnvel riftun viðkomandi samningsins.
Réttarágalli

**Réttarágalli** er hugtak innan kröfuréttar og felur í sér að kröfuhafinn fær ekki þá réttarstöðu sem til var ætlast samkvæmt samningi, svo sem viðeigandi eignarrétt á keyptri fasteign. Slíkt getur ýmist gert þegar seljandinn á ekki öll þau réttindi sem hann er að færa yfir til kaupanda (svo sem á ekki eina íbúð í blokk sem hann er að selja) eða má ekki flytja þau réttindi yfir til kaupanda vegna skilyrða sem seljandinn er bundinn af (líkt og vegna skilyrðis í erfðaskrá). Loks gæti slíkt gerst ef seljandinn lofar að fella brott skilyrði, svo sem veð, sem lýst hafði verið á fasteignina, en gerir það svo ekki.
Skuldajöfnuður

**Skuldajöfnuður** er  þegar kröfuhafi einnar kröfu lækka kröfur sem hann skuldar hinum með samsvarandi eftirgjöf af sinni kröfu gagnvart sama aðila. Ef A skuldar B hundrað krónur og B skuldar A tvö hundruð krónur gæti B lýst yfir skuldajöfnuði og, ef skilyrði skuldajafnaðar eru uppfyllt, myndi fyrri skuldin vera álitin fullgreidd á meðan myndi hin síðarnefnda lækkar niður í hundrað krónur. Ekki er gerð krafa um að gagnaðilinn samþykki skuldajöfnuðinn nema um slíkt hafi verið samið.
Skuldaraskipti

**Skuldaraskipti** í kröfurétti eiga sér stað þegar skuldara kröfu er skipt út fyrir annan.

Meginreglan er sú, ólíkt kröfuhafaskiptum, að skuldaraskipti eru háð samþykki kröfuhafa og má rekja ástæðuna til þess að þau gætu haft afdrifarík áhrif á möguleika kröfuhafa til að fá fulla greiðslu. Á þessu eru lögmæltar undantekningar, svo sem tilfærsla yfir til erfingja við skipti á dánarbúi, og tilfærsla yfir til eftirlifandi maka rétthafa ábúðarréttar við andlát rétthafans. Einnig eru til ólögfestar undantekningar eins og tilfærsla skyldna seljanda gagnvart leigjandi fasteignar yfir til kaupanda fasteignarinnar.
Skuldari

**Skuldari** er einstaklingur og/eða lögaðili sem hefur skuldbundið sig til að inna af hendi greiðslu til annars aðila. Mögulegt er að sundurgreina hugtakið niður í **aðalskuldara** og **peningaskuldara** sem má gróflega skilgreina þannig að peningaskuldari er aðili sem á að inna af hendi peningagreiðslu en aðalskuldari sá sem á að inna af hendi annars konar greiðslu, svo sem í formi fasteignar, hluts eða þjónustu.
Tómlæti

**Tómlæti** er matskennt ástand um hvort aðila hafi verið nógu annt um rétt sinn að hann sótti fullnustu eða staðfestingar hans tímanlega. Á sviði lögfræðinnar leiðir vanræksla að þessu leyti að jafnaði til þess að réttur þess er sýndi tómlætið fellur niður. Ýmis hugtök eru notuð til að lýsa tómlæti og má þar á meðal nefna „án ástæðulauss dráttar“ og „eins fljótt og unnt er“.
Vanheimild

**Vanheimild** er réttarágalli er felst í því að kröfuhafinn fær ekki umsamda réttarstöðu í samningi sínum við viðsemjanda sökum ósamrýmanlegra réttinda þriðja aðila.

## Fullkomin vanheimild og vanheimild að hluta
*Fullkomin vanheimild* á sér stað þegar skuldarinn á ekki þá eign sem hann seldi en þá eignast kröfuhafi engan rétt og samningurinn gæti þá fallið niður. *Vanheimild að hluta* á sér stað þegar skuldarinn á beinan eignarrétt að viðkomandi eign en þriðji aðili á einhver óbein eignarréttindi að henni, svo sem á grundvelli áhvílandi veðs eða fjárnáms.

## Upphafleg og eftirfarandi vanheimild
Upphafleg og eftirfarandi vanheimild er flokkun vanheimildar eftir því hvort hún var til staðar við stofnun samnings (upphafleg) eða hvort til hennar stofnaðist síðar (eftirfarandi).
Viðskiptabréf

**Viðskiptabréf** er framseljanleg, óskilyrt, og skrifleg skuldbindandi yfirlýsing sem gefur nafngreindum eða ónafngreindum handhafa hennar rétt til þess að fá greiðslu úr hendi útgefandi bréfsins (skuldara) í samræmi við efni hennar. Engin almenn skilgreining er til á hugtakinu í landslögum en ályktað er að skuldabréf, víxlar, tékkar (ávísanir), hlutabréf, farmskírteini, og hlutdeildarskírteini teljist örugglega vera viðskiptabréf. Álitið er að annars konar yfirlýsingar teljist einnig viðskiptabréf ef þær uppfylla kröfur sem gerðar eru til slíkra bréfa. Áður fyrr flokkuðust líftryggingarskírteini sem viðskiptabréf en gera það ekki lengur.
Aðalmeðferð

**Aðalmeðferð** er sá liður í rekstri dómsmáls þar sem rætt er efnislega um þær dómkröfur sem lagðar hafa verið fram í því máli. Sá liður skiptist venjulega í forflutning, skýrslutökur, vettvangsgöngu, munnlegan málflutning, og svo dómtöku.
Aðilasamlag

**Aðilasamlag** er í lögfræði hagræði er gerir tveimur eða fleiri stefnendum hverjum fyrir sig kleift að hafa uppi sjálfstæða dómkröfu gagnvart sama gagnaðilanum í einu dómsmáli, eða fyrir stefnandi að stefna tveimur eða fleirum í sama dómsmáli og gera sjálfstæða dómkröfu gagnvart hverjum þeirra. Eftir atvikum er eingöngu um heimild að ræða en svo eru til staðar aðstæður þar sem aðilasamlag er skylt. Gerðar eru þó kröfur um að dómkröfurnar í hverju máli séu raktar til sama atviks, sömu aðstöðu eða sama löggernings.
Aðildarhæfi

**Aðildarhæfi** í lögfræði er almennt hæfi einstaklings eða lögaðila til að vera aðili dómsmáls. Hin almenna regla er að eingöngu þau sem geta átt réttindi og borið skyldur að landslögum geti átt þann möguleika. Ef aðildarhæfi skortir telja dómstólar sig ekki bæra til að dæma um dómkröfu sem þessi aðili tengist og vísa slíkri kröfu frá.

## Tengt efni
* Aðildarskortur
Aðildarskortur

**Aðildarskortur** í lögfræði á við þegar málsaðili hefur hvorki hagsmuni né skyldu til að fá leyst úr um dómkröfu sem höfð hefur verið uppi í máli. Dæmi um slíkt er þegar aðili ótengdur kröfuhafa höfðar mál gegn skuldara og krefst þess að skuldarinn greiði kröfuhafanum. Ef stefndi heldur fram aðildarskorti og dómari fellst á það, sýknar hinn síðarnefndi stefnda af þeirri kröfu.

## Tengt efni
* Aðildarhæfi
Vangildisbætur

**Vangildisbætur** er nálgun við útreikning skaðabóta sem eiga að setja kröfuhafa í sömu stöðu fjárhagslega eins og hann hefði aldrei gert viðkomandi samning. Meðal kostnaðarliða sem kröfuhafinn gæti fengið bættan með þessum hætti er kostnaður við samningsgerð, kostnað vegna samningsslitanna sjálfra, innkaupsverð sérhæfs búnaðar sem hann hefði ella ekki keypt, gjöld sem ekki fást endurgreidd, og missir hagnaðar vegna annarra samninga sem hann náði ekki að efna eða gera af þeim sökum.
Vanefnd

**Vanefnd** lýsir sér þannig að einhver (skuldari) efnir ekki skuldbindingu með umsömdum hætti sem viðkomandi skuldari er skuldbundinn til að efna. Aðili sem á kröfu (kröfuhafi) um efndir getur í slíkum tilvikum átt rétt á beitingu vanefndaúrræða til að knýja skuldara til að efna skuldbindingu sína, greiða sér skaðabætur eða með öðrum viðunandi hætti.
Áfrýjandi

**Áfrýjandi** er aðili dómsmáls sem hefur áfrýjað dómi til annars dómstigs. Ef gagnsök liggur fyrir er aðilinn sem áfrýjaði fyrst kallaður aðaláfrýjandi og vísað til annarra áfrýjenda sem gagnáfrýjenda.
Dómvenja

**Dómvenja** er venja sem dómstólar hafa skapað með dómaframkvæmd sinni. Meginforsendur þess að dómstólar fylgi slíkum venjum er til að tryggja fyrirsjáanleika við afgreiðslu mála. Eftir atvikum gætu þær verið lagðar af með einstökum lagabreytingum eða orðið úreltar sökum breytinga á aðstæðum.
Fyrirsvarsmaður

**Fyrirsvarsmaður** í lögfræði er einstaklingur sem er fulltrúi málsaðila í dómsmáli. Hlutverk fyrirsvarsmanns er að gæta hagsmuna þess málsaðila að öllu eða einhverju leyti, ef málsaðilinn getur ekki gætt þeirra sjálfur í eigin persónu í dómsal. Dæmi um fyrirsvarsmenn er þegar foreldri rekur dómsmál fyrir sitt eigið barn eða þegar stjórnarformaður mætir fyrir hönd félags.
Lögvarðir hagsmunir

**Lögvarðir hagsmunir** er skilyrði sem dómkrafa þarf að uppfylla, bæði hvað varðar þann aðila sem setur hana fram sem og þann sem á að verjast henni. Gróflega séð felast þeir í því að bæði sóknaraðili og varnaraðili þurfa að hafa nægilega beina og sérstaka hagsmuni af því að leyst sé úr kröfunni, eins og hún er lögð fram, fyrir dómstólum.

Meginreglan er að hinir lögvörðu hagsmunir þurfi að vera til staðar við höfðun málsins og á meðan rekstri þess stendur, en ef þá skortir vísar dómari þeirri dómkröfu frá dómi.
Málflytjandi

**Málflytjandi** er aðili sem flytur mál fyrir dómi og þarf hann að jafnaði að njóta málflutningshæfis. Hins vegar getur málsaðili sjálfur, búi hann yfir nægri þekkingu að mati dómara, átt rétt á að flytja mál sitt sjálfur (lat. *pro se*).
Málsforræðisreglan

**Málsforræðisreglan** er meginregla í einkamálaréttarfari felur í sér að málsaðilar geta ráðstafað sakarefni sínu og hagað málsmeðferð sinni að vild, að gættum undantekningum. Meðal þeirra atriða sem málsaðilar geta stjórnað er hvort mál sé höfðað, hvaða dómkröfur þau setja fram fyrir sitt leyti, hverjum sé stefnt af sinni hálfu, og hvort viðkomandi falli frá sinni dómkröfu. Einhverjar undantekningar eru á meginreglunni með heimild þriðju aðila til að stefna sér inn í málið með því að sækjast eftir meðalgönguaðild.
Málsóknarfélag

**Málsóknarfélag** er félag sem stofnað er utan um dómsmál sem félagsmenn þess vilja reka um hagsmuni sína í einu lagi. Í íslenskum lögum er gerð krafa um að lágmarki þrír aðilar standi að stofnun slíks félags og að sakarefni þess dómsmáls liggi fyrir við stofnunina, en hins vegar geta félagar þess gengið inn í það og út úr því fram að aðalmeðferð dómsmálsins.
Meðalganga

**Meðalganga** í lögfræði er þegar þriðji aðili stefnir sjálfum sér inn í dómsmál með meðalgöngustefnu. Beiting þessa úrræðis er nokkuð sjaldgæf í íslensku réttarfari.

## Aðalmeðalganga og aukameðalganga
Meðalganga skiptist í aðalmeðalgöngu og aukameðalgöngu. Aðalmeðalganga felst í því að aðilinn sem vill stefna sér inn í málið vill skipta út einum stefnanda málsins fyrir sig eða vill bæta sér við sem stefnanda við hlið hinna. Aukameðalganga felst í því að þriðji aðilinn gerir dómkröfu um tiltekin málsúrslit gagnvart öðrum stefnda í sama máli, enda myndi niðurstaðan gagnvart hinum hafa lagaleg áhrif á réttindi sín og/eða skyldur.
Samaðild

**Samaðild** felst í því að fleiri en einn eiga aðild að dómsmáli á grundvelli óskiptra réttinda eða óskiptrar skyldu. Hvort hún sé talin vera skylda eða eingöngu heimild fer eftir þeim skyldum og réttindum sem undir eru hverju sinni.
Bergdís Ellertsdóttir

**Bergdís Ellertsdóttir** (f. 1962) er íslenskur sendiherra. Hún var fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum frá 2018 til 2019 og sendiherra Íslands í Bandaríkjunum frá 1. júlí 2019 til 2024. Hún hóf störf hjá utanríkisráðuneyti Íslands árið 1991 og hefur síðan þá unnið á fjölda vettvanga, meðal annars hjá NATÓ, EFTA og Evrópusambandinu. Hún hefur einnig gegnt stöðu sendiherra Íslands í Belgíu, Hollandi, Lúxemborg, Sviss og San Marínó.

## Æviágrip
Bergdís fæddist árið 1962 og gekk í Háskólann í Freiburg í Þýskalandi. Hún nam þar þýsku (1982–1983) og síðan stjórnmálafræði, ensku og sagnfræði (1983–1985). Hún nam síðan stjórnmálafræði og ensku við Háskóla Íslands og útskrifaðist þaðan árið 1987. Hún lauk námi við Háskólann í Essex árið 1989 og útskrifaðist með meistaragráðu í Evrópufræðum. 

Árið 1991 hóf Bergdís störf hjá utanríkisráðuneytinu og varð ritari við verslunardeildina. Hún hóf síðan störf við sendiráð Íslands í Bonn í Þýskalandi og varð varaformaður sendinefndarinnar. Frá 2000 til 2003 var hún aðstoðarframkvæmdastjóri stjórnmáladeildar sem sá um öryggismál, málefni Atlantshafsbandalagsins og Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og tvíhliða samskipti við Bandaríkin, Kanada og Rússland. Árið 2003 varð hún aðstoðarframkvæmdastjóri verslunardeildar utanríkisráðuneytisins og síðan framkvæmdastjóri alþjóðaöryggis- og þróunarmála árið 2007.

Árið 2007 var Bergdís jafnframt útnefnd aðstoðaraðalritari EFTA í Brussel og gegndi því embætti til ársins 2012. Hún var helsti samningamaður Íslendinga í fríverslunarviðræðum við Kína í september 2012. Í september árið 2014 var hún útnefnd formaður sendinefndar Íslands til Evrópusambandsins og sendiherra Íslands í Belgíu, Hollandi, Lúxemborg og San Marínó.

Í ágúst árið 2018 var Bergdís útnefnd fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum. Næsta október var tilkynnt að hún yrði nýr sendiherra Íslands í Bandaríkjunum frá 1. ágúst 2019.

Svanhildur Hólm Valsdóttir var skipuð sendiherra í Bandaríkjunum árið 2023 í stað Bergdísar. Bergdís var skipuð sendiherra Íslands í Kína í mars 2026.

## Tilvísanir
Peter Freuchen

**Lorenz Peter Elfred Freuchen** (20 febrúar 1886 &ndash; 2 september 1957) var danskur landkönnuður, rithöfundur, fréttamaður og mannfræðingur. Hann er helst þekktur fyrir hlut sinn í heimskautaleiðangri Knud Rasmussen (Thule leiðangurinn).

## Æviferill
Petar fæddist í Nykøbing Falster, Danmörku, sonur Anne Petrine Frederikke (Rasmussen; 1862–1945) og Lorentz Benzon Freuchen (1859–1927). 
Peter Freuchen var skírður í kirkju bæjarins. Hann stundaði læknisfræði við Kaupnammahafnarháskóla um tíma, en fannst námið ekki eiga við sig.

Hann fór í sína fyrstu Grænlandsferð á árin 1906-08 sem næstyngsti meðlimur "Danmark-ekspeditionen" til norðaustur Grænlands. Þar var hann aðstoðarmaður Alfred Wegener.

Hann giftist þrisvar. Fyrsta kona (gift 1911) hans var Navarana Mequpaluk, en hún lést úr inflúensu 1921. Þau áttu saman tvö börn: Mequsaq Avataq Igimaqssusuktoranguapaluk (1916 - um. 1962) og Pipaluk Jette Tukuminguaq Kasaluk Palika Hager (1918–1999)).
Önnur kona hans var Magdalene Vang Lauridsen (1881–1960), dóttir Johannes Peter Lauridsen (1847-1920), dansks viðskiptamanns og forstjóra Danmarks Nationalbank. Þau giftust 1924 og skildu 1944 og varð ekki barna auðið.
Þriðja kona hans (gift 1945) var Dagmar Cohn (1907–1991).

Frá 1926 til 1940, átti Peter Freuchen eyjuna Enehoje í Nakskov Fjord. Á þessum tíma ritaði hann margar bækur og greinar. Eyjan hefur verið óbyggð síðan 2000 og er hluti af Nakskov-friðunarsvæðinu.. 

Hann var einnig leiðbeinandi og handritshöfundur í myndum um heimskautasvæðin.

Í seinni heimsstyrjöldinni var hann virkur í dönsku andspyrnuhreyfingunni og var á endanum handtekinn og dæmdur til dauða af nasistum. Honum tókst þó að flýja til Svíþjóðar og þaðan til Bandaríkjanna. Svo mjög var honum í nöp við kynþáttafordóma að hann þóttist vera af gyðingaættum ef einhver í félagsskapnum var talinn andsemitískur.

## Útgefin rit á íslensku

Auk þess eru enn fjöldi bóka eftir Peter óþýddar.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Peter Freuchen on litteraturpriser.dk 
*Peter Freuchen  
* Photograph of Peter Freuchen and Dagmar Freuchen (Irving Penn)
* Petri Liukkonen, Peter Freuchen, Authors' Calendar
Réttargæsluaðild

**Réttargæsluaðild** er tegund aðildar að dómsmáli þar sem viðkomandi aðila hefur verið stefnt inn í dómsmál til að gæta hagsmuna sinna án þess að eiginlegri dómkröfu sé beint að honum. Þessi leið er að jafnaði gagnleg til þess að slíta fyrningarfrest gagnvart réttargæslustefnda.
Sakarefni

**Sakarefni** er það málefni eða efnisatriði sem ætlunin er að fá leyst úr í dómsmáli. Stefnandi í dómsmáli ræður svo hvaða dómkröfur eru gerðar út frá því sakarefni. Í réttarkerfum er algeng regla (lat. *res judicata*) um að ekki sé heimilt að höfða nýtt dómsmál um sama sakarefni og dómstólar hafa þegar tekið efnislega afstöðu til. Af þessari reglu leiðir reglan *litis pendens* (latína) sem kemur í veg fyrir að höfðað sé meira en eitt mál á sama tíma um sömu kröfuna.
Pipaluk Freuchen

**Pipaluk Freuchen** (fullt nafn: *Pipaluk Jette Tukuminguaq Kasaluk Palika Häger Freuchen*), fæddist 1918 í Uummannaq, Grænlandi, lést 1999, var dansk-sænskur rithöfundur, sem meðal annars er þekkt fyrir barnabókina *Ivik*. Hún var þýdd á íslensku 1955 og einnig á fjölda annarra tungumála.

Pipaluk var dóttir danska heimskautakönnuðarins og ævintýramannsins Peter Freuchen og Navarana Mequpaluk, grænlenskrar konu af inúítaættum. Móðir hennar dó frá þeim ungum og ólst Pipaluk og bróðir hennar upp hjá föður þeirra í Grænlandi. Um líf þeirra saman ritaði Peter Freuchen í *Arctic Adventure: My Life in the Frozen North* (1935).

1944-1953 var Pipaluk gift Bengt Häger (Bengt Nils Richard Häger), og eignaðist með honum dótturina Navarana.

## Ritverk
* Pipaluk Freuchen, *Ivik, den faderløse* , Geber Förlag, Stockholm, Sweden, 1945 Á íslensku heitir bókin **Ívik** bjarndýrsbani. gefin út af Prentsmiðja Odds Björnssonar 1955 (ensk útgáfa er *Eskimo boy*, 1953)
* Pipaluk Freuchen, *Inaluk* , Almqvist & Wiksell / Geber Förlag, Stockholm, Sweden, 1955
* Pipaluk Freuchen, *Bogen om Peter Freuchen* , Fremad Förlag, København, Denmark, 1958

## Tilvísanir
Rafael Benítez

**Rafael, ''Rafa'', Benítez** er spænskur knattspyrnustjóri sem stýrir nú Panathinaikos á Grikklandi. Hann hefur stýrt ýmsum liðum aðallega í ensku úrvalsdeildinni og La Liga. Benitez er fyrrum leikmaður og spilaði sem varnarmaður.

Benítez varð hluti af þjálfarateymi Real Madrid 26 ára eftir að hafa þurft að binda enda á feril sinn sem knattspyrnumaður vegna meiðsla. Hann þjálfaði ýmis spænsk lið eftir það og vann La Liga með Valencia CF 2001-2002. Eftir það fór hann til Liverpool FC en hann vann Meistaradeild Evrópu árið 2005 og FA-bikarinn 2006 með félaginu. Hann hefur unnið Europa League með Chelsea FC og bikarkeppnir á Ítalíu með Inter Milan.
479

Árið **479** (**CDLXXIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Júlíus Nepos leggur á ráðin um að ná völdum á Ítalíu af germanska hershöfðingjanum Ódóvakar. Júlíus Nepos er þá viðurkenndur sem Vestrómverskur keisari af austrómverska keisaranum Zenon en Nepos hefur aðeins völd í Dalmatíu á Balkanskaga og býst til innrásar í Ítalíu þaðan. Af árásinni verður þó aldrei þar sem Júlíus Nepos er myrtur af eigin hermönnum árið eftir, 480.
* Þjóðrekur mikli, konungur Austgota hefur fjögurra ára hernað gegn Austrómverjum. Austgotar valda usla í skattlöndunum Móesíu og Þrakíu og ógna Konstantínópel. Árið 483 semja stríðandi aðilar um frið.
* Marcíanus, sonur vestrómverska keisarans Anþemíusar, gerir tilraun til uppreisnar gegn austrómverska keisaranum Zenon. Hershöfðinginn Illus kemur keisaranum til bjargar með því að hjálpa honum að flýja undan uppreisnarmönnum. Marcíanus, ásamt tveimur bræðrum sínum, er í kjölfarið handtekinn.
* Ambrósíus Árelíanus verður konungur Breta og leiðir þá í átökum gegn innrásarherjum Engilsaxa.
* Liu Song veldið í Kína líður undir lok og suður-Qi veldið tekur við.

## Fædd

## Dáin
* Shun Di - síðasti keisari Liu Song veldisins.
Balatonvatn

**Balatonvatn** er stöðuvatn í Vestur-Ungverjalandi. Það er um 600 ferkílómetrar (sjöfalt Þingvallavatn). Vatnið er vinsæll áfangastaður ferðamanna. Á 19. öld varð strönd vatnsins meira sótt af millistétt og hástéttarfólk byggði villur við vatnið. Eftir seinni heimsstyrjöld varð enn frekar uppbygging við vatnið og gististöðum fjölgaði mikið.
478

Árið **478** (**CDLXXIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Austrómverski keisarinn Zenon reynir að etja austgotnesku keppinautunum Þjóðreki og Þeódórik Strabo gegn hvorum öðrum. Þjóðrekur var konungur Austgota en Þeódórik Strabo var hershöfðingi sem hafði verið yfirmaður herafla Austrómverja en lýstur óvinur ríkisins árið áður af Zenon. Austgotarnir semja um frið sín á milli og snúast gegn Zenon. Á endanum semur Zenon svo um frið við Þeódórik Strabo á meðan Þjóðrekur verður óvinur Austrómverja og hefur hernað gegn þeim árið eftir, 479.

* Verína, tengdamóðir Zenons keisara, reynir að fá hershöfðingjann Illus myrtan. Illus hafði staðið með Zenon gegn bróður Verínu (og fyrrum keisaranum) Basiliskosi. Illus sleppur frá samsærinu og bjargar svo keisaranum frá samsæri árið eftir, 479, sem Verína kom einnig að.

* Kínverska Norður Wei veldið viðurkennir keisaradæmið í Japan.

## Fædd
* Narses - austrómverskur hershöfðingi (d. 573)

## Dáin
* Lupus af Troyes - biskup í Troyes
Spaug til einhvers

**Spaugstofan** öðru nafni **Spaug til einhvers** var fjögurra þátta gamanþáttasería sýnd á RÚV á mánudagskvöldum árið 1987, þáttaröðin var samt tekin upp árið 1986. Um var að ræða fjóra prufuþætti sem einkenndust af stuttum atriðum. Þarna var Pálmi Gestsson ekki komin í hópinn en Laddi var í hans stað. Björn Emilsson stjórnaði upptöku. Hugmyndin kom til vegna þess að sami hópur sá um áramótaskaupin 1985 og 1986. Fyrsti þátturinn var sýndur 9. febrúar og sá síðasti 2. mars 1987. Ekki voru framleiddir fleiri þættir en Spaugstofan kom aftur saman á RÚV undir merkinu 89 á stöðinni árið 1989 en með Pálma Gestssyni í stað Ladda.
Loddudrangur

**Loddudrangur** við Salthöfða á Fagurhólsmýri er klettadrangur sem er jafnframt síðasti þekkti varpstaður hafarna í Öræfum. Nafnið er dregið af Loddu, erni, en lengi vel var arnarhreiður í drangnum.

## Hafernir
Hafarnarhjón verptu á Loddudrangi, að minnsta kosti öðru hverju, fram yfir miðja 19.öld. En einhvern tímann á árunum 1857-1864 var annar fuglinn skotinn sökum þess, að talið var að örninn tæki lömb. Var áður reynt að steypa undan erninum á hverju vori í nokkur ár, en þar sem til þess þurfti marga menn var það nokkrum erfiðleikum bundið. Því var ákveðið að skjóta annan örninn, þótt mörgum mönnum sem þarna áttu hlut að máli, þætti leitt að grípa til þessa ráðs. Fuglinn sem eftir lifði, hvarf skömmu síðar og eftir það bar lítið á örnum í Öræfum. 

## Klifur
Í Loddudrang er klifurleið sem kölluð er "Arnarhreiðrið".
477

Árið **477** (**CDLXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Genserik, konungur Vandala, deyr og elsti sonur hans, Hunerik, tekur við konungstigninni.
* Ælle (Ella), fyrsti konungur Suður-Saxa, stígur á land á Englandi, samkvæmt Annáli Engilsaxa. Þrátt fyrir mótspyrnu Breta sem fyrir voru á Englandi tekst Söxum að hertaka land og skapa sér fótfestu á eynni.
* Armatus, austrómverskur hershöfðingi, er drepinn að fyrirskipan keisarans Zenons vegna stuðnings hans við uppreisn Basiliskosar árið 475.
* Houfei Di, keisari Liu Song veldisins í Kína, er myrtur og bróðir hans Shun Di er skipaður keisari í hans stað, 10 ára gamall. Shun Di er sjálfur myrtur tveimur árum síðar og Liu Song veldið líður undir lok.
* Shaolin klaustrið er stofnað á hinu helga Song fjalli í núverandi Henan héraði í Kína.

## Fædd

## Dáin
* Genserik - konungur Vandala.
* Armatus - austrómverskur hershöfðingi.
* Houfei Di - keisari Liu Song veldisins í Kína.
Finnbogi og Felix

**Finnbogi og Felix** (*enska:* *Phineas & Ferb*) eru bandarískir teiknimyndaþættir framleiddir af Disney. Á Íslandi voru þættirnir sýndir á RÚV.

Í þættinum er fylgst með ævintýrum Finnbogi og bróður hans, Felix, í sumarfríi þeirra. Á hverjum degi taka strákarnir og vinir þeirra að sér eitthvað metnaðarfullt nýtt verkefni, stundum til að hjálpa einhverjum í neyð, en oft bara til að búa til eitthvað skemmtilegt. Á meðan reynir Eydís systir þeirra að koma þeim í vandræði. Á meðan allt þetta gerist berst gæludýrið þeirra Pési við vondan lækni sem heitir Dr. Hinrik Diðrik.

## Vinsældir
Þátturinn er vinsælasti teikniþáttur Disney og var sá fyrsti sem náði í 100 þætti.

## Sagan
Í þættinum er fylgst með ævintýrum stjúpbræðranna Finnbogi Flynn og Felix Fletcher, sem eru á aldrinum átta til ellefu ára. Þau búa í hinni skálduðu borg Danville á ótilgreindu svæði í þremur ríkjum þar sem þau leita leiða til að nýta tíma sinn í „104 dögum sumarfrísins“. Oft fela þessi ævintýri í sér vandaðar, lífsstórar og að því er virðist hættulegar byggingarframkvæmdir, sem venjulega eru óraunhæfar í umfangi miðað við aldur söguhetjanna (og eru stundum líkamlega ómöguleg). Eldri systir Finnbogi, Eydis Flynn, hefur tvær þráhyggjur: afhjúpa áætlanir og hugmyndir Finnbogi og Felix og ná athygli myndarlegs drengs í næsta húsi.

Undirþráðurinn sýnir næstum alltaf Finnbogi og gæludýrabreiðheilann Pési, sem starfar sem leyniþjónustumaður hjá ríkisstofnun sem er allsráðandi að nafni O.W.C.A. ("Samtök án flottrar skammstöfunar"). Reglulega markmið hans er að vinna bug á nýjustu fyrirætlunum Dr. Hinriks Diðriks, brjálaðs vísindamanns sem er að mestu knúinn áfram af þörf til að halda fram illsku sinni sem er oft sigraður af eigin vanhæfni. Söguþráðin tvö skerast í lokin til að eyða öllum ummerkjum af verkefni drengjanna rétt áður en Eydís getur sýnt móður þeirra það, sem gerir Eydísi yfirleitt mjög svekkta.

## Persónur
### Aðal
* Finnbogi Flynn (Phineas Flynn) (Vincent Martella, Pétur Örn Guðmundsson)
** Ungur drengur með þríhyrningshaus sem elskar að finna upp hluti
* 	Felix Fletcher (Ferb Fletcher) (Thomas Sangster, Pétur Örn Guðmundsson)
** breskur strákur sem talar ekki mikið en er mjög klár.
* Eydis Flynn (Candace Flynn) (Ashley Tisdale, Sigríður Eyrún Friðriksdóttir)
** krúttleg unglingsstúlka sem reynir að eyðileggja fjörið.
* Pési Breiðnefur (Perry) (Dee Bradley Baker)
** Gæludýrabreiðheppinn drengjanna, hann er líka leyniþjónustumaður sem berst við vonda krakka.
* 	Dr. Hinrik Diðrik (Dr. Doofenshmirtz) (Dan Povenmire, Steinn Ármann Magnússon)
**Dónalegur illur vísindamaður sem vill taka yfir heiminn en mistekst alltaf og verður að hæðast að.

### Auka
* Ísabella
** Stúlka sem er mjög hrifin af Finnbogi og vill verða kærasta hans, hún er skáti.
* Baldur (Baljeet) 
** Bóka- og tölvunörd frá Indlandi, hann er vinur Finnbogi og Felix.
* Hrólfur (Buford) 
** Feitur illur strákur sem leggur aðra krakka í einelti.
* Móðir
** Hún er móðir krakkanna og saknar dótsins sem strákarnir gera.
* Faðir
** Hann er pabbi strákanna og er frá Bretlandi, hann er stundum hugmyndalaus.
Ingó Árnason

**Ingó Árnason (Ingólfur Níels Árnason)** fæddur 23 febrúar 1971, er íslenskur leikstjóri. Hann útskrifaðist frá Ítalska leiklistarháskólanum Accademia Nazionale D’arte Drammatica – Silvio D’Amico í Róm árið 1999, sem leikstjóri með sérhæfingu í óperuleikstjórnun. Hann hefur unnið sem aðstoðarmaður leikstjóra við óperuhúsin í Róm og Palermo. Ingólfur þýddi og leikstýrði fyrstu uppfærlunni á Karíusi og Baktusi eftir T. Egner á Ítalíu. Hjá Íslensku óperunni hefur hann leikstýrt Rakaranum frá Sevilla eftir Rossini , Brúðkaupi Fígarós eftir Mozart, Apótekaranum eftir Haydn, Suor Angelica og Gianni Schicchi eftir Puccini., hann starfaði sem fræðslustjóri Íslensku óperunnar í 2 ár.

Einnig hefur Ingólfur leikstýrt nokkrum útvarpleikritum hjá Útvarpsleikhúsinu og var tilnefndur til Grímunnar 2006 fyrir leikritið Ómerktur ópus í c-moll eftir Karl Ágúst Úlfsson. 

Ingólfur stýrði um árabil  leikhópnum MAS sem er leikhópur fólks með þroskahömlun.

Hann hefur leikstýrt Stræti hjá Nemendaleikhúsinu, Ráðalausir menn í Tjarnarbíói og Bugsy Malone hjá Leikfélagi Keflavíkur. Ingólfur var formaður félags leikstjóra í um 2 ár og í stjórn Bandalags íslenskra listamanna. Ingólfur er einn af stofnendum og listrænn stjórnandi leikhópsins Hr.Níels og leikstýrði nýrri íslenskri óperu HEL á Listahátíð 2009 í samstarfi við Íslensku óperuna og CAPUT hópinn**.**

## Leikstjóri

### Óperur

* Ráðskonuríki (La serva patrona) - Alþýðuópera Íslands
* Hel eftir Sigurð Sævarsson 
* Cavalleria Rusticana eftir Mascagni
* Gianni Schicchi og Suor Angelica Óperustudío Íslensku Óperunnar
* Apótekarinn (Lo Speziale) eftir Haydn Óperustudío Íslensku Óperunnar
* Brúðkaup Fígarós (Le Nozze di Figaro) eftir Mozart íslenska Óperan
* Rakarinn frá Sevilla (Il Barbiere di Siviglia) eftir Rossini Íslenska Óperan

### Útvarpsleikrit

* Afmælistertan eftir Kristínu Ómarsdóttur - Útvarpsleikhúsið RÚV, tilnefnt til PRIX EUROPA Best European Radio Drama of the Year 2004
* Norway,today eftir I.Bauersima - Útvarpsleikhúsið RÚV
* Ómerktur Ópus í C-moll eftir Karl Ágúst Úlfsson - Útvarpsleikhúsið RÚV
* Svartir englar eftir Ævar Jósepsson - Útvarpsleikhúsið RÚV

### Söngleikir

* Bugsy Malone Leikfélag Keflavíkur

### Leikrit

* Ráðalausir menn eftir Siguringa Sigurjónsson
* Ísland ögrum skorið leikhópurin MAS
* Hamlet Hamler bygt á leikriti eftir Shakespeare
* Karíus og Baktur eftir T. Egner - La Corte in Viaggio, Róm, Ítalía

## Tilvísanir
Eyjafjarðardalur

**Eyjarfjarðardalur** er langur dalur sem liggur frá ósum Eyjafjarðarár nálægt Akureyri og suður 60-70 kílómetra suður til fjallendis þar sem Sprengisandsleið byrjar. Umhverfis dalinn og víðar út er sveitarfélagið Eyjafjarðarsveit. Norðarlega er þéttbýlið Hrafnagil. Sölvadalur og Djúpidalur eru meðal inndala Eyjafjarðardals en þeir eru fjölmargir.
Kerling er hæsta fjallið á svæðinu. 

## Merkir staðir
*Granastaðir: Þar hafa fundist rústir af víkingaaldarbæ.
*Munkaþverárklaustur: Þar var klaustur frá 12. öld.
*Möðruvellir: Forn kirkjustaður og höfuðból.
*Leyningshólaskógur: Einu upprunalegu leifarnar af birkiskógi í dalnum.
Leyningshólaskógur

**Leyningshólaskógur** er skógur við Leyningshóla syðst í Eyjafjarðardal. Hann samanstendur af elstu leifum birkiskógs í dalnum og nýjum gróðursetningum. Skógurinn er um 100 hektara og tilheyrir landi Leynings og Villingadals.
Skógræktarfélag Eyfirðinga verndaði skóginn 1936-1937 með samningi við landeigendur.

## Tengill
* Leyningshólar á vef Skógræktafélags Eyfirðinga
Tetrao

***Tetrao*** er ættkvísl fugla af fasanaætt. Til hennar teljast tvær tegundir í norðurhluta Evrasíu: Þiður (*[[Tetrao urogallus]]*) og Síberíuþiður (*[[Tetrao urogalloides]]*)

 
 

## Tilvísanir
Síberíuþiður

**Síberíuþiður** (fræðiheiti: *Tetrao urogalloides*) er fugl af fasanaætt. Hann er náskyldur þiðri og blendingar þeirra eru þekktir. Meginundirtegundin *T. urogalloides urogalloides* er útbreidd í lerkiskógum Síberíu austur til Chukotka. Undirtegundin *T. urogalloides kamtschaticus* er svo í Kamsjatka og *T. urogalloides stegmanni* er í fjöllum Mongólíu, sunnan við barrskógabeltið.

## Tilvísanir
Hulu

**Hulu** er bandarísk streymisveita. Hún er í eign Walt Disney fyrirtækisins sem rekur einnig streymisveituna Disney+. Hulu hefur um það bil 40 milljón notendur. Hulu hóf störf árið 2007. Þjónusta Hulu er ekki fáanleg á Íslandi eða öllu heldur í einhverju landi fyrir utan Bandaríkin en árið 2020 opnaði Disney+ á heimsvísu og Íslandi sem átti að koma í staðinn fyrir Hulu. 

## Tilvísanir
Brotaþoli

**Brotaþoli** er samkvæmt lögum sá einstaklingur er kveðst hafa orðið fyrir misgerð af völdum afbrots og/eða hver sem telur sig hafa orðið fyrir fjárhagslegu tjóni af refsiverðri háttsemi, enda hafi hún beinst að honum sjálfum. Þá getur brotaþoli verið sá lögaðili sem sagður er hafa orðið fyrir slíku tjóni.

Í íslensku réttarfari er ekki álitið að brotaþoli sem slíkur sé aðili sakamáls nema og þá að því leyti sem hann setur fram einkaréttarkröfu. Eftir atvikum gæti verið skylt eða heimilt að tilnefna eða skipa brotaþola réttargæslumann úr hópi lögmanna sem sér að verja réttindi brotaþola og veita þeim framgang við rannsókn málsins og fyrir dómi.
Gæsluvarðhald

**Gæsluvarðhald** er þvingunarúrræði er felur í sér frelsissviptingu einstaklings um lengri tíma. Gæsluvarðhaldsföngum er frjálst að vera í samskiptum við umheiminn að vild á meðan á gæsluvarðhaldi stendur, nema dómari hafi fallist sérstaklega á einangrun.

## Almenn skilyrði
Helstu almennu skilyrðin fyrir því að beita megi gæsluvarðhaldi er að fyrir liggi rökstuddur grunur um að hið meinta brot hafi verið framið og að viðkomandi einstaklingur hafi framið það. Þá þarf hið meinta brot að varða fangelsisrefsingu en þó ekki augljóst að viðkomandi muni einvörðungu vera sektaður eða hljóta skilorðsbundna refsingu ef sakfelldur. Að lokum þarf viðkomandi að vera 15 ára eða eldri.

## Sérstök skilyrði
Auk almennu skilyrðanna þarf eitthvert hinna sérstöku skilyrða að vera uppfyllt en þar er aðallega um að ræða rannsóknarhagsmuni, hættu á flótta og undankomu, hættu á endurteknum brotum, nauðsynjar til að varna gegn árás, eða almannahagsmunir.

Í stjórnarskrá Íslands eru sérstök skilyrði um hvenær megi setja alþingismann í gæsluvarðhald en helsta skilyrðið er að Alþingi megi ekki vera að störfum, en það skilyrði gildir þó ekki ef alþingismaðurinn er staðinn að glæp eða þingið heimili gæsluvarðhaldið sérstaklega. Forsendur fyrir þessum auknu skilyrðum í tilviki þingmanna eru sjónarmið um þrískiptingu ríkisvaldsins og koma í veg fyrir að aðrir armar framkvæmdavaldsins fari að hneppa þingmenn í gæsluvarðhald til þess að hafa óeðlileg áhrif á löggjafarstörf Alþingis.

Þá gilda einnig sérstök skilyrði að þjóðarétti um að sendierindreka annarra ríkja má ekki hneppa í gæsluvarðhald án sérstaks leyfis sendiríkisins. Ólíkt undantekningunum er gilda um þingmenn skiptir ekki máli þótt viðkomandi sé staðinn að glæp og ennfremur skiptir alvarleiki glæpsins engu máli í þessu samhengi.
Handtaka

**Handtaka** er líkamleg frelsissvipting einstaklings óháð lengd frelsissviptingarinnar sjálfrar. Ekki er forsenda slíkrar frelsissviptingar að líkamlegu valdi sé beitt, svo sem með handjárnun, heldur dugar að aðili með heimild til slíks valds synji viðkomandi einstaklingi um leyfi til að víkja af vettvangi með fyrirmælum.
Kröfusamlag

**Kröfusamlag** er þegar tveimur eða fleiri dómkröfum er haldið uppi í sama dómsmáli af sama málsaðila. Skilyrði er að þær séu samkynja eða samrættar, en hið síðarnefnda merkir að þær séu raktar til sama atviks, aðstöðu eða löggernings. Með samkynja er vísað í að þær séu sömu tegundar, svo sem að þær séu báðar/allar kröfur um peningagreiðslur eða þetta sé allt bótakröfur.
Lögspurning

**Lögspurning** er þegar lögfræðilegt álitaefni eða atvik er borið upp fyrir dómstóla án þess að úrlausn þess sé hvorki nauðsynleg til að skera úr um réttindi eða skyldu þess sem ber það fram né til að álykta um hvort tiltekið atvik átti sér stað. Á einfaldaðra máli mætti segja að dómstólar afgreiði ekki fræðileg álitamál né fræðileg atvik, heldur þurfa þau að vera talin hafa raunverulega átt sér stað.
Samlagsaðild

**Samlagsaðild** í lögfræði er aðild að dómsmáli er felur í sér að tveir eða fleiri aðilar séu sóknarmegin og/eða varnarmeginn. Dómkröfur lagðar fram í slíku máli þurfa að jafnaði að eiga rætur að rekja til sama atviks, aðstöðu eða löggernings, ásamt því að vera nógu sjálfstæðar að mögulegt væri að leiða hverja og eina þeirra til lyktar í sér dómsmáli ef þörf krefði.
Skýrslugjöf

**Skýrslugjöf** er að koma á framfæri frásögn (skýrslu) af atviki eða niðurstöðu sem viðkomandi hefur komist að.

Fyrir dómi teljast skýrslur vera sönnunargögn færðar fram við sönnunarfærslu, og má þar nefna aðilaskýrslur, vitnaskýrslur ásamt skýrslum mats- og skoðunarmanna. Sökum meginreglunnar um frjálst sönnunarmat dómara eru dómarar ekki bundnir af skýrslum sem þessum, en voru það fyrr á tíðum þegar guðsdómar voru við lýði.
Stefna

**Stefna** er skjal sem birt er fyrir móttakanda (oftast stefnda í dómsmáli) þar sem skorað er á hann að mæta fyrir dóm.

## Uppruni stefnu
Stefnur geta verið sundurgreindar eftir uppruna, þ.e. **réttarstefnu** og **utanréttarstefnu**. Réttarstefna er stefna sem dómstóll gefur út og er krafa í tilteknum tegundum mála, svo sem lögbannsmálum. Þær eru taldar vera gagnlegar að því leyti að dómarinn sjálfur mun koma með ábendingar um möguleg atriði sem gætu varðað frávísun málsins að óbreyttu.

Utanréttarstefnur eru svo stefnur sem stefnandi sjálfur gefur út og fylgir henni áskorun um að mæta á reglulegt dómþing viðkomandi dómstóls sem tileinkað er þingfestingum slíkra mála.

## Tilefni stefnu
Stefnur geta einnig verið sundurliðaðar eftir tilefni. Yfirheitið stefna er oftast notað í þeim tilvikum þegar verið er að hefja dómsmálið.

Helstu undirflokkar þeirra sem eiga sér stað eftir upphaf máls eru:
* **Áfrýjunarstefna** er stefna gefin út á æðra dómstigi til að krefjast (efnislegrar) endurskoðunar á dómi.
* **Framhaldsstefna** þegar þegar aðili máls, oftast stefnandi, vill bæta við dómkröfum inn í mál eftir þingfestingu þess eða koma með viðbætur á þær sem fyrir eru.
* **Gagnstefna** þegar hinn stefndi gerir eigin dómkröfur gagnvart stefnanda. Þær stefnur eru að jafnaði afhentar fulltrúa stefnanda við rekstur málsins.
* **Meðalgöngustefna** þegar þriðji aðili óskar meðalgönguaðildar að máli.
* **Réttargæslustefna** þegar aðili máls stefnir þriðja aðila til réttargæsluaðildar í sama máli.
* **Sakaukastefna** þegar aðili máls stefnir þriðja aðila inn í málið eftir þingfestingu þess.
* **Vitnastefna** er gefin út til vitnis í dómsmáli þegar krafist er þess að það mæti í skýrslugjöf.
Stefnandi

**Stefnandi** er sá aðili í dómsmáli sem stefnir öðrum til að svara fyrir tiltekið sakarefni. Notað er hugtakið áfrýjandi um þann sem stendur fyrir áfrýjunarstefnu.
Stefnubirting

**Stefnubirting** er sá háttur sem hafður er til að birta stefnu fyrir móttakanda hennar (stefnda). Tilgangurinn er sá að láta hinn sakaða ýmist vita af því að fyrir dómi séu ósvaraðar sakir gegn honum eða þörf sé á viðkomandi fyrir dómi af öðrum ástæðum.

Ein grundvallarregla íslensks réttarfars er að hver sem er sakaður um eitthvað eigi rétt á tækifæri til að koma að vörnum en hins vegar eru einnig sjónarmið um að stefndi eigi ekki að geta komið sér undan réttlætinu með því að koma sér undan stefnubirtingu eða stíga aldrei fæti inn í dómsal. Gilda þar af leiðandi ýmsar reglur um stefnubirtingu er hafa þann tilgang að gæta beggja þessara sjónarmiða.

## Stefnufrestur
Ýmsar reglur gilda um stefnufrest, þ.e. þann lágmarksfrest sem hinn stefndi þarf að hafa frá því hann tekur á móti stefnunni og þar til hann þarf að mæta á þingfestingu málsins. Hinn venjulegi frestur er þrír sólarhringar en hann getur verið lengri eftir aðstæðum, svo sem ef hinn stefndi býr ekki innan sömu dómþinghár (sem sagt innan umdæmis viðkomandi dómstóls). Þar sem eini tilgangurinn er að tilkynna um upphaf málsins gildir lágmarksfresturinn ekki ef hinn stefndi eða málsvari hans mætir á þingfestinguna.
Sönnunarfærsla

**Sönnunarfærsla** er ferlið við framlagningu sönnunargagna í dómsmáli, svo sem með skýrslutöku fyrir dómi eða framlagningu skjala. Tilgangur hennar er að sanna staðhæfingar um atburð eða staðreynd.

## Tengt efni
* Útilokunarreglan
Útilokunarreglan

**Útilokunarreglan** er meginregla í einkamálaréttarfari er felur í sér að allt eigi að liggja fyrir í upphafi máls, þ.m.t. ágreiningsatriði, sönnunargögn, og málsástæður, eða að minnsta kosti eins fljótt og kostur er. Þumalputtareglan er sú að hver og einn málsaðili eigi að leggja fram öll gögn sem skipta máli eins skjótt og tilefni er til þess. Sé ekki farið eftir því gætu gagnaðilar þess aðila í málinu, eftir atvikum, krafist þess að litið sé framhjá því sem kemur fram svo seint í málinu.
Varaaðild

**Varaaðild** í lögfræði er þegar stefnandi stefnir öðrum ákveðnum aðila til vara. Á vörn málsaðila með varaaðild að máli reynir þá ekki nema aðilinn/aðilunum á undan sé sýknaður af dómkröfunni eða málinu gegn þeim aðilum sé vísað frá dómi. Ekki er algengt að beitt sé heimildinni um varaaðild fyrir íslenskum dómstólum en það er heimilt.
Varnarþing

**Varnarþing** er sú svæðislögsaga sem sækja má hinn stefnda til sakar fyrir dómstól er hefur lögsögu til að dæma málið. Það skiptir höfuðmáli í tilviki málareksturs fyrir svæðisbundnum dómstólum, svo sem héraðsdómstólum Íslands, að valið sé rétt varnarþing. Varnarþing æðri dómstiga og sérdómstóla á Íslandi ná yfir allt Ísland. Eingöngu skiptir máli hvort varnarþingið var rétt þegar málið var höfðað upphaflega.

Helsti tilgangur varnarþinga er fyrst og fremst að vernda réttindi hins stefnda með því að veita stefnanda ekki algjört forræði á því hvaða dómstóll afgreiðir málið. Helsta varnarþingið er heimilisvarnarþing en það er staðsett hvar sem einhver þeirra stefndu eiga lögheimili, hafa fasta búsetu, hafa dvalarstað, og þvíumlíkt. Svo eru ýmsar aðrar tegundir varnarþinga sem fara aðallega eftir því sem viðkomandi er sakaður um, svo sem staðsetningu hins meinta brots, og er mismunandi hvort slíkt er til hagsbóta fyrir hinn stefnda og/eða stefnanda.

Varnarþing geta skipst niður í ‚**dómþinghár**‘ en það er gert þegar til staðar er héraðsdómstóll sem afgreiðir mál á tveimur eða fleiri stöðum. Á Íslandi er Héraðsdómi Suðurlands skipt í tvö svæði þar sem dómstóllinn hefur aukalega viðveru á Vestmannaeyjum er nær yfir þær eyjar, en mál annars staðar á svæðinu eru rekin á Selfossi.

Samningsheimildarreglan svokallaða gerir málsaðilum kleift að semja um varnarþing og leiðir til þess að ef stefndi mætir við þingfestingu og hreyfir ekki andmælum, þá teljist hann hafa samþykkt það. Sé varnarþingið rangt og stefndi mætir ekki eða hann andmælir, þá vísar dómstóllinn málinu frá af sjálfsdáðum.
Framkölluð eftirspurn

**Framkölluð eftirspurn** er eftirspurn sem verður til vegna aukins framboðs á tilteknum gæðum. Þetta er í samræmi við lögmál framboðs og eftirspurnar þar sem aukið framboð lækkar verð gæðanna sem leiðir til aukinnar eftirspurnar. 

Hugtakið er sérstaklega notað um umferðarmannvirki sem er ætlað að leysa umferðarhnúta með því að auka umferðarrýmd vegakerfisins. Síðan kemur í ljós að með betra flæði finnst fólki ákjósanlegri að nota leiðina en áður og smám saman fyllist hún. Innan skamms tíma er því umferðarhnúturinn orðinn sá sami og áður eða verri *vegna* aukins umferðarrýmis. Ef dregið er úr umferðarrýmd, til dæmis með götumegrun, þá gerist hið gagnstæða, að umferð minnkar. Framkölluð eftirspurn bendir til þess að sú aðferð sem virðist vera augljós til að takast á við tafir í umferð, sé í raun gagnslaus og jafnvel skaðleg. Skipulagsfræðingurinn Jeff Speck kallaði framkallaða eftirspurn „svarthol“ í skipulagsfræðunum, sem allir virðast tilbúnir að fallast á, en enginn tilbúinn til að miða við.

## Tilvísanir
Elche

**Elche** er borg og sveitarfélag í Alícantehéraði í Valensíu á Spáni. Sjálf borgin er 11 km frá ströndinni. Íbúar eru um 230.000 (2018).

Borgin á sér langa sögu. Elche-konan (Dama de Elche) er stytta sem fannst á svæðinu og má rekja til 4. aldar fyrir Krist.
Pálmalundurinn, *Palmeral de Elche* eða *Palmerar d'Elx* á valensísku, er á minjaskrá UNESCO. Þar eru 200.000 pálmatré.
La Spezia

**La Spezia** er höfuðborg La Spezia-héraðs önnur stærsta borg Lígúríu á Ítalíu. Hún er miðja vegu á milli Genúa og Pisa. Borgin er þekkt fyrir stóra skipahöfn og eru þar einnig höfuðstöðvar ítalska herflotans frá 19. öld.  

Spezia Calcio er knattspyrnulið borgarinnar. Það komst fyrst í Serie A árið 2020.
Einkalíf

**Einkalíf** er sá hluti af lífi einstaklings sem markast af persónuleika, sjálfsmynd og persónulegu vali. Með tilkomu borgaralegs samfélags á 19. öld verður aukin áhersla á einkalíf með tilkomu einkarýmis sem helgað er fjölskyldulífi og heimilislífi, utan við almannarýmið sem helgað er vinnu og félagslífi. Fram að því mótaðist líf einstaklinga fyrst og fremst af stöðu þeirra og hlutverki innan samfélags, þótt hugmyndir um þroskaferil sjálfsins og persónulega ábyrgð hafi áður verið til innan ýmissa samfélaga. Friðhelgi einkalífs, eða geta einstaklingsins til að hafa stjórn á upplýsingum um sig og líf sitt, er þannig tiltölulega nýtilkomið fyrirbæri.
Prime Video

**Amazon Prime Video** eða **Prime Video** er bandarísk streymisveita í eigu Amazon. Hún var fyrst opnuð 7. september 2006.
Mary Simon

**Mary Jeannie May Simon** (Inúktitút: **Ningiukudluk**; f. 21. ágúst 1947) er kanadískur fyrrum útvarpsmaður, embættismaður og ríkiserindreki sem er núverandi landstjóri Kanada. Simon er fyrsti kanadíski frumbygginn sem gegnir landstjóraembættinu.

Simon fæddist í Kangiqsualujjuaq í Nunavik í Québec. Hún vann í stuttan tíma sem framleiðandi og kynnir fyrir CBC North á áttunda áratugnum. Hún hóf síðar störf í þágu hins opinbera og varð meðlimur í framkvæmdastjórn Inúítasambands Norður-Québec. Simon tók þátt í að semja um Charlottetown-sáttmálann, sem var frumvarp að stjórnarskrárbreytingum sem var að endingu hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1992. Hún varð fyrsti sendiherra Kanada í málefnum norðurslóða frá 1994 til 2004 og lék lykilhlutverk í samningaviðræðum um stofnun Norðurskautsráðsins. Hún var einnig sendiherra Kanada í Danmörku frá 1999 til 2002. Þann 6. júlí 2021 tilkynnti Justin Trudeau forsætisráðherra að Simon hefði verið útnefnd til að taka við af Julie Payette sem landstjóri Kanada.

## Tenglar
* Heimasíða landstjóraembættisins 

## Tilvísanir
Andhetja

**Andhetja** er söguhetja sem skortir hefðbundna eiginleika hetjunnar, eins og ósérhlífni, siðferðisstyrk og hugrekki. Andhetjan gerir oft hetjulega hluti, en af siðferðilega röngum ástæðum, eins og sjálfselsku eða klaufaskap. Andhetjan dregur bæði fram og setur spurningarmerki við hefðbundin siðferðisviðmið. Fjölmörg dæmi um andhetjur er að finna í heimsbókmenntunum frá öllum tímum. Frægar andhetjur eru meðal annars Grettir Ásmundarson, Hallgerður langbrók og Skarphéðinn Njálsson, Don Kíkóti, Stikilsberja-Finnur, Scarlett O'Hara, Andrés Önd, Jóakim Aðalönd, Batman, Kattarkonan, Punisher, Grettir og Viggó viðutan.

## Tengt efni
* Tálsöguhetja
* Sorgarhetja
* Falshetja
* Skúrkur
Tálsöguhetja

**Tálsöguhetja** eða **fölsk söguhetja** er frásagnartækni þar sem lesandinn er látinn halda að tiltekin persóna sé aðalpersóna verksins, en síðar kemur í ljós að það er allt önnur persóna. Stundum er tálsöguhetjan óvænt drepin í söguvendingu eða breytist í aukapersónu síðar í verkinu. Stundum reynist tálsöguhetjan vera skúrkur sögunnar.

Dæmi um tálsöguhetjur eru Marion Crane í kvikmyndinni *[[Psycho]]* sem er óvænt myrt í eftirminnilegu atriði myndarinnar, Verbal í *[[The Usual Suspects]]* sem virðist lítilmótlegt vitni en reynist í lokin vera aðalillmenni sögunnar, Ned Stark í bókinni *[[A Song of Ice and Fire]]* sem er aðalpersóna lengi framan af en er svo myrtur, og Elsa í teiknimyndinni *[[Frozen]]* sem gerist óvænt andstæðingur hinnar eiginlegu söguhetju.
Skúrkur

**Skúrkur**, **illmenni** eða **varmenni** er staðalpersóna í skáldskap sem er andstæða hetjunnar. Skúrkurinn fremur glæpi og illvirki og verður þannig andstæðingur hetjunnar sem þarf að sigrast á honum með hugrekki, ná þannig réttlæti og endurheimta jafnvægi í sögunni. Hlutverk skúrksins er að hindra hetjuna, til dæmis með blekkingum, ofríki eða svikum. Dæmigerðir eiginleikar skúrka eru sjálfselska, ókurteisi, heimska, grimmd, slægð og siðleysi. Oft er persóna skúrksins í skáldskap margræð þannig að skilin milli góðs og ills verða óskýr, og ástæður athafna skúrksins geta verið siðferðilega réttar, þótt útkoman sé vafasöm. Margir skúrkar hafa orðið að ástsælustu persónum bókmenntasögunnar. Dæmi um staðalpersónur skúrksins eru illi snillingurinn, brjálaði vísindamaðurinn, spillti aðalsmaðurinn, tálkvendið, vonda stjúpan, nornin og skrímslið. Meðal þekktra skúrka bókmenntasögunnar má nefna Salóme, Morgan le Fay, Mefistófeles, Dr. Frankenstein, Dr. Moreau, Bláskegg, Lex Luthor, Dr. Blofeld og Voldemort.
Vinna

**Vinna** er sérhver iðja sem fólk tekur sér fyrir hendur til að afla sjálfu sér eða öðrum lífsviðurværis. Í hagfræðilegum skiliningi er vinna hvers kyns athæfi sem skapar vörur og þjónustu í hagkerfinu. 

Vinna er undirstaða mannlegra samfélaga, en getur verið mjög mismunandi, allt frá veiðum og söfnun þar sem náttúruauðlindir eru hagnýttar með höndunum og einföldum verkfærum, að sérhæfðum störfum í hátæknivæddum samfélögum. Ólíkar tegundir vinnu kalla á ólíka hæfni, tæki og hráefni og mörg flóknari verk kalla á verkaskiptingu og sérhæfingu. Viðhorf til vinnu og stofnanalegt umhverfi vinnu er mjög ólík eftir samfélögum. Í mörgum menningarsamfélögum fela tiltekin störf í sér ákveðna félagslega stöðu sem getur tengst valdi, stéttaskiptingu, hefðum og réttindum.