open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þórður Sveinbjörnsson

**Þórður Sveinbjörnsson**  (4. september 1786 – 20. febrúar 1856) var háyfirdómari, landfógeti og bæjarfógeti í Reykjavík. Hann var konungkjörinn alþingismaður 1845-1850 og forseti Alþingis 1847. Þórður var ritstjóri Sunnanpóstsins árið 1835.

Þórður fæddist á Ytra-Hólmi á Akranesi og voru foreldrar hans Sveinbjörn Þórðarson lögréttumaður á Hvítárvöllum og fyrri kona hans, Halldóra Jónsdóttir. Þórður lærði í heimaskóla hjá Geir Vídalín biskupi og útskrifaðist með stúdentspróf 1802. Hann var svo skrifari Stefáns Stephensen amtmanns í hálfan annan áratug en hóf lögfræðinám við Kaupmannahafnarháskóla 1817 og lauk prófi vorið 1820. Hann fékk heiðurspening háskólans 1819 fyrir ritgerð sögulegs efnis.

Þórður vann síðan um tíma í Rentukammerinu en var skipaður sýslumaður í Árnessýslu 1822 og fór þá til Íslands. Hann varð 1. assessor í Landsyfirrétti 1834 og háyfirdómari 1836 og þjónaði því embætti til dauðadags. Hann gegndi landfógetaembættinu og jafnframt bæjarfógetaembættinu í Reykjavík frá hausti 1835 til 24. febrúar næsta ár og aftur um sumarið nokkurn tíma og gegndi einnig störfum stiftamtmanns í nokkra mánuði 1836. Hann fékk konferensráðsnafnbót 1848.

Þórður sat á Alþingi sem konungkjörinn þingmaður fimm fyrstu þingin, var forseti þess 1847, og var jafnframt konungkjörinn fulltrúi á þjóðfundinum 1851.

Fyrri kona Þórðar var Guðrún Oddsdóttir Stephensen, ekkja Stefáns Stephensen, en börn þeirra dóu ung. Þau hjónin bjuggu í Hjálmholti í Flóa en þegar Þórður var skipaður dómari fluttu þau að Nesi við Seltjörn. Guðrún dó 1838 og tveimur árum síðar giftist Þórður Kristínu Cathrine Lauritzdóttur Knudsen, einni hinna kunnu Knudsenssystra, sem þóttu einhverjar helstu glæsimeyjar Reykjavíkur um 1830-40. Kristín var 27 árum yngri en Þórður en hafði nokkrum árum áður hneykslað Reykvíkinga með því að eignast barn með manni systur sinnar og þóttu því nokkur tíðindi í bæjarlífinu þegar hún giftist einum æðsta embættismanni landsins. Þórður ættleiddi son hennar, sem eftir það nefndist Lárus Sveinbjörnsson, og eignuðust þau Kristín svo átta börn saman. Á meðal þeirra voru Sveinbjörn Sveinbjörnsson tónskáld og Áróra, kona Christians Trampe greifa, sonar Jørgens Ditlevs Trampe stiftamtmanns.

## Heimild
* Þórður Sveinbjörnsson (æviágrip á vef Alþingis)
*
Prentsmiðja

**Prentsmiðja** getur annaðtveggja átt við hús með tilheyrandi prentvélum eða stofnun sem stundar prentverk. Fyrsta prentsmiðja á Íslandi var að Hólum í Hjaltadal. Jón biskup Arason lét flytja hana til landsins, sennilega um 1530.

## Prentsmiðjur á Íslandi
* Prentmet Oddi
*Svansprent 
* Ísafoldarprentsmiðja 

## Tengt efni
* Hrappseyjarprent
* Leirárgarðar
* Viðeyjarprent

## Tenglar
* ''Fyrsta prentsmiðja í Reykjavík''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953
* ''Fyrsta prentsmiðja í Reykjavík''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953
Gallerí Fold

**Gallerí Fold** er listagallerí við Rauðarárstíg. Eigandur þess eru Jóhann Ágúst Hansen og Elínbjört Jónsdóttir.

Gallerí Fold sinnir sýningum og uppboðshaldi. Galleríið var stofnað árið 1992. Árið 1994 flutti galleríið starfsemi sína í eigið húsnæði að Rauðarárstíg 12-14. Galleríið er nú í 600 fermetra húsnæði og hefur yfir 5 sýningarsölum að ráða en salirnir eru frá 30 – 110 fermetrar. Að jafnaði býður Gallerí Fold verk um 60 íslenskra úrvalslistamanna. Auk þess tekur galleríið verk í endursölu frá einstaklingum og fyrirtækjum, bæði í beina sölu og á uppboð. 

Gallerí Fold stendur fyrir listmunauppboðum mánaðarlega yfir vetrartímann. Boðin eru upp um eitt hundrað verk hverju sinni. Nýjung í starfseminni eru uppboð á netinu á vefnum uppbod.is. Þar er hægt að bjóða í verk sem eingöngu eru til sölu á netinu eða leggja inn forboð fyrir verk á stærri uppboðum.

Árið 2001 opnaði galleríið rammaverkstæði en starfrækir það nú í samvinnu við Innrammarann ehf við Rauðarárstíg 41.

## Tengill
* Heimasíða Gallerís Foldar
Sjálfsfróunarmúffa

**Sjálfsfróunarmúffa** (enska *Fleshlight* eða *Fleshjack*) er kynlífsleikfang hannað og markaðssett af fyrirtækinu Interactive Life Forms (ILF). Það samanstendur af hörðum plasthólki og mjúkum fjarlægjanlegum innri hluta sem getnaðarlimur passar inn í.

## Orðsifjar
Íslenska netfyrirtækið AVK ehf sem byrjaði að selja sjálfsfróunarmúffuna á íslenskum markaði árið 2008 leitaði samkvæmt talsmanni þess, Ágústi Smára Beaumont, til Orðabókar Háskóla Íslands eftir aðstoð við smíði nýyrðisins. „Þetta var þeirra tillaga. Múffa er eitthvað sem maður setur eitthvað inn í þannig að sú nafngift passaði vel við vöruna“.

## Heimildir


## Tenglar
* fleshlight.com - Opinber vefsíða sjálfsfróunarmúffunnar
* fleshlight.is - Vefsíða íslensks dreifingaraðila tækisins 
* Frétt á visir.is um tækið
Margrét Skúladóttir Sigurz

**Margrét Skúladóttir Sigurz** vann Ungfrú Ísland keppnina árið 1994 og keppti fyrir Íslands hönd í Ungfrú alheimur. Margrét komst í úrslit Ungfrú Evrópu.

## Tilvísanir
Satan

**Satan** (hebreska: *śāṭān)*  er nafn á persónugerðum óvini guðs, og venjulega notaður sem tákn alls ills, í gyðingdómi og öðrum abrahamískum trúarbrögðum. Samkvæmt Biblíunni helgiriti Kristninna manna er hann drottnari Helvítis og erkióvinur Guðs. Í bókinni *[[Paradísarmissir|Paradísarmissi]]* eftir John Milton er hann erkiengillinn Lúsífer sem að gerir uppreisn gegn Guði og var honum refsað með því að vera sendur til Helvítis þar sem hann er sagður drottna nú.

Á 20. öld hafa sprottið upp nýtrúarhreyfingar Satanista sem tilbiðja Satan sem goð, ein þekktasta hreyfingin er Kirkja Satans sem var runnin undan rifjum bandaríkjamannsins Anton LaVey.
Jökulfirðir

**Jökulfirðir** eru fimm firðir, sem ganga inn úr Ísafjarðardjúpi norðanverðu. Þeir eru:

* Leirufjörður; syðstur
* Hesteyrarfjörður; vestastur
* Hrafnsfjörður; austastur
* Veiðileysufjörður og Lónafjörður eru milli Hesteyrarfjarðar og Hrafnsfjarðar. 

Allir eru firðirnir utan Leirufjarðar á nyrðri hlið Jökuldjúpsins. Firðirnir eru allir óbyggðir í dag en seinustu ábúendur á svæðinu yfirgáfu það milli 1960 og 1970. Í dag er sumarábúð á nokkrum stöðum í Jökulfjörðum. Til að mynda er sumarábúð og þjónusta við ferðamenn í Grunnuvík og á Hesteyri.

Til að komast í Jökulfirði er hægt að fara með bát eða fara gangandi yfir Snæfjallaheiði eða Dalsheiði. Enginn vegur lá í Jökulfirði framan af en árið 2005 kom upp umdeilt mál þar sem eigandi Leiru í Leirufirði ruddi slóða yfir Dalsheiði.
Friðland að Fjallabaki

**Friðland að Fjallabaki** eða **Fjallabak** er hluti hálendis Íslands sem er norðan Mýrdalsjökuls norður til Landmannalauga og Hrauneyja. Það var gert að friðlandi árið 1979. Fjallabak er bakhlið fjalla eða svæðið hinum megin fjalla. Svæðið er 47 ferkílómetrar og þekkt fyrir stórbrotna og einstæða náttúru. Svæðið er yfir 500 metra; fjöllótt og einkennist af eldvirkni, hverasvæðum, hraunum, ám og vötnum. Það er mjög litríkt og eru þar meðal annars bergtegundirnar ríólít, hrafntinna og móberg. Síðast gaus þar á 15. öld norður af Landmannalaugum. Gróður er af skornum skammti og takmarkast að mestu við ár og vötn.

Að Fjallabaki eru margar vinsælar gönguleiðir eins og Laugavegurinn sem liggur úr Landmannalaugum yfir í Þórsmörk. Skálar og tjaldsvæði innan Friðlandsins eru í Landmannalaugum, Landmannahelli og í Hrafntinnuskeri.

Árbók Ferðafélags Íslands árið 2010 fjallaði um Friðland að fjallabaki.

## Tenglar
* Friðland að fjallabaki (Skýrsla frá 2016)
* Bæklingur og kort yfir Friðland að fjallabaki
*Friðland að fjallabaki - Umhverfisstofnun
*Nat.is - Friðland að fjallabaki 
* Eitt fegursta svæði á Íslandi (Grein á vef Ferðafélags Íslands í apríl 2020)

## Ítarefni
**Friðland að Fjallabaki*. Ólafur Örn Haraldsson. Árbók Ferðafélags Íslands. 2010
Neyðarlínan

**Neyðarlínan ohf.** er opinbert hlutafélag sem rekur neyðarnúmerið 112 á Íslandi. Neyðarlínan er staðsett í Björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð í Reykjavík ásamt ýmsum viðbragðsaðilum eins og Slökkviliði Höfuðborgarsvæðisins, Landhelgisgæslunni, Fjarskiptamiðstöð Lögreglu, Slysavarnafélaginu Landsbjörgu og Almannavarnardeild Ríkislögreglustjóra. Framkvæmdastjóri Neyðarlínunnar er Jón Svanberg Hjartarson og skrifstofustjóri er Magnús Hauksson.

Fyrirtækið þjónustar viðbragðsaðila landsins og leysir af yfir 196 neyðarnúmer sem voru hjá viðbraðsaðilum áður fyrr. Meðal verkefna Neyðarlínunnar eru boðun sjúkraflutninga og slökkviliðs, svörun fyrir lögreglu, bakvakt fyrir barnaverndarþjónustur hringin í kringum landið. Einnig er Neyðalínan aðili að almannavörnum með aðild að Samhæfingarstöð almannavarnadeildar Ríkislögreglustjóra.

Um 28 neyðarverðir svara í neyðarnúmerið 112 á reglulegum vöktum, allan sólarhringinn allan ársins hring, en um 50 manns vinna í heild hjá fyrirtækinu. Starfsfólk er vel þjálfað og sem dæmi má nefna að neyðarverðir fara reglulega á vaktir með slökkviliðs- og sjúkrabílum, lögreglubílum, björgunarsveitum, og eru vaktir staðnar á slysadeildinni svo fátt eitt sé nefnt. Regluleg þjálfun og endurmenntun er undirstaða þess að neyðarnúmerið 112 er þekktasta símanúmerið á Íslandi. Svörun er líka með því besta sem gerist í Evrópu, en svarað er á innan við 5 sek. Evrópusambandið setur það sem lög að svara verði innan 8 sek, svo fremi sem álag sé ekki þeim mun meira að ekki tekst að anna hringingum.

Frá árinu 2005 hefur verið haldið upp á 112 daginn (11.2) sem er samevrópskur dagur, að þessum degi koma Neyðarlínan, Rauði kross Íslands, Lögregluembættin hringin í kringum landið, Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna. Slökkvilið Höfuðborgarsvæðiðsins ásamt öðrum sökkviliðum á landsbyggðinni. Slysavarnafélagið Landsbjörg, Landhelgisgæslan ásamt fleirum. Á þessum degi er skyndihjálparmanneskja ársins útnefnd en það er sú persóna sem hefur sýnt snarræði með góðri kunnáttu í skyndihjálp og jafnvel bjargað mannslífi. Þá eru veitt verðlaun í eldvarnargetraun LSS en þau eru veitt nemendum í 3. bekk.

Neyðarlínan sér einnig um rekstur á Tetra fjarskiptakerfinu, það er besta kerfið sem völ er á og er alls staðar notað af öllum leitar- og björgunaraðilum í heiminum í dag.

Vaktstöð siglinga VSS (gamla Tilkynningarskylda báta) er einnig staðsett í Björgunarmiðstöðinni í Skógarhlíð og er rekin samhliða með stjórnstöðinni hjá Landhelgisgæslunni.

## Tenglar
* Vefsíða Neyðarlínunnar
Inga Rannveig

**Inga Rannveig Guðrúnardóttir** (fædd 1976) er íslensk fjöllistakona. Helstu svið Ingu eru myndlist og ljósmyndun.

## Tenglar
* Heimasíða Ingu 
* Ljósmyndir á Flickr
Dvergsóley

**Dvergsóley** (fræðiheiti: *Ranunculus pygmaeus*) er sóleyjartegund sem vex á Norðurslóðum og til fjalla í Noregi og í Klettafjöllunum. Litlir stofnar vaxa í austurhluta Alpafjalla og Tatrafjöllum í Evrópu. 

Dvergsóley er lítil jurt sem myndar litlar þúfur. Stilkarnir eru 1-5sm langir og bera eitt gult blóm með fimm krónublöðum. Við rótina vex síðan fjöldi laufblaða sem skiptast í 3-5 blöð. 

Á Íslandi vex dvergsóley á hálendinu og til fjalla um allt land en ekki á láglendi.

## Tilvísanir
* Dvärgranunkel (Den virtuella floran)
Laugadepla

**Laugadepla** (fræðiheiti: *Veronica anagallis-aquatica*) er vatnajurt í græðisúruætt sem vex við heitar laugar og í volgum lækjum. 

Á Íslandi er laugadepla afar sjaldgæf og finnst aðeins á suðvesturlandi. 

## Tilvísanir
Mýrasóley

**Mýrasóley** (fræðiheiti: *Parnassia palustris*) er jurt sem vex í graslendi og móum. Hún vex í þyrpingum. Blaðlaus stöngullinn verður allt að 30 sm langur og ber eitt hvítt blóm með fimm krónublöðum. 

## Tilvísanir
Ketilsfjörður

**Ketilsfjörður** (grænlenska: *Tasermiut*) er fjörður norðvestan við Herjólfsnes á Suður-Grænlandi. Ketilsfjörður er um 70 km langur og víðast hvar um 2,5 km breiður. Mynni fjarðarins er um 25 km norðvestur af Herjólfsnesi en þar á milli eru Hellisey og Helliseyjarfjörður. 

## Tenglar
* ''Ketilsfjörður á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
Fiskmarkaður

**Fiskmarkaður** er markaður þar sem fram fer verslun með fisk og annað sjávarfang. Fiskmarkaðir geta verið heildsölumarkaðir þar sem fiskimenn versla við fiskkaupmenn, fengist við smásölu á fiski til neytenda, eða gert hvort tveggja.
Lyfjagras

**Lyfjagras** (fræðiheiti: *Pinguicula vulgaris*) er lítil jurt af blöðrujurtarætt. Jurtin er skordýraæta sem veiðir lítil skordýr með klístri sem þekur jarðlæg blöð hennar. Eitt blátt trektlaga blóm vex á 3-16sm löngum stöngli. Lyfjagras er algengt um alla Evrópu og á Norðurslóðum og vex þá yfirleitt í votlendi og lyngmóum. Á Íslandi er lyfjagras algengt um allt land.

Lyfjagras hefur einnig verið kallað **hleypigras** vegna þess að hægt er að nota blöðin sem hleypi. Í Hollandi er lyfjagras friðað.

## Tilvísanir
Beinhákarl

**Beinhákarl** (fræðiheiti: *Cetorhinus maximus*) er ein af tegundum hákarla og næststærsti fiskur heims og sá stærsti við Íslandsstrendur. Beinhákarlinn getur orðið allt að 12 metra langur. Hann finnst í öllum heimshöfum og er algengur við Ísland. 

Þrjár tegundir hákarla eru ekki ránfiskar heldur nærast á svifi og er beinhákarlinn einn þeirra. Hinar tvær eru hvalháfurinn og gingapi.

## Tilvitnanir


## Tenglar

 *
Roar Kvam

**Roar Kvam** (fæddur 4. maí 1944 í Steinkjer í Noregi) er norskur tónlistarmaður. Hann stundaði framhaldsnám í tónlist við  Musikkonservatoriet í Oslo, þar sem hann nam kórstjórn hjá Trygve Lindeman, hljómsveitarstjórn hjá Øyvin Fjeldstad og tónsmiðar hjá Finn Mortensen.

Hann hefur starfað að tónlistarmálum á Akureyri síðan 1971 er hann flutti til Íslands. Hann stofnaði og hefur starfað með Blásarasveit Tónlistarskólans á Akureyri, sem síðar varð Blásarasveit æskunnar en báðar þessar hljómsveitir unnu til gullverðlauna í alþjóðlegum keppnum undir hans stjórn. Þá stofnaði Roar einnig Kammersveit Akureyrar, fyrirrennara Sinfóníuhljómsveitar Norðurlands og stjórnaði henni fyrstu fimm árin. Roar stjórnaði Lúðrasveit Akureyrar í sjö ár og Karlakórnum Geysi í áratug. Hann stofnaði Passíukórinn 1972 og stjórnaði honum alla tíð eða til ársins 1997. Roar hefur starfað sem tónlistarstjóri í nokkrum uppfærslum Leikfélags Akureyrar og má þar nefna My Fair Lady, Kabarett, Blood Brothers og Leðurblakan. Leikhúskórinn stofnaði hann svo ásamt áhugafólki um leikhústónlist árið 1996 og hefur stjórnað kórnum frá upphafi ef frá er talinn veturinn 1999.  

## Tenglar
* Kvam.com
Hárdepla

**Hárdepla** (fræðiheiti: *Veronica officinalis*) er fjölær depla sem vex í Evrópu og Asíu. Stönglarnir eru loðnir, 10-50sm langir, og mynda breiður. Ljósvínrauð blóm vaxa á stuttum knúppum. Hárdepla hefur verið mikið notuð sem lækningajurt. 

Á Íslandi er hárdepla algengust um sunnan- og vestanvert landið.

## Tenglar
* Flóra Íslands: Hárdepla

## Tilvísanir
Varablómabálkur

**Varablómabálkur** (fræðiheiti: *Lamiales*) er ættbálkur tvíkímblöðunga sem telur um 11.000 tegundir í um tíu ættum. Þessum ættbálki tilheyra þekktar plöntur, eins og lavendill, askur, jasmína, ólífuviður og tekk, og nokkur vel þekkt krydd á borð við mintu, basilíku og rósmarín.
Luang Prabang

** Luang Prabang**, sem einnig er stafað **Louang Prabang**, (á laosku: ຫລວງພະບາງ) er borg í norðurhluta Laos og höfuðstaður í samnefndu héraði. Íbúatala borgarinnar er um 48 000 (2005), í héraðinu um 100 000. Upphaflega hét borgin *Xieng Dong Xieng Thong* en fékk núvarandi nafn af Búddha-styttu (Phrabang Buddha) sem var flutt frá Vientiane 1512. Í samband við laoska nýárið er mikil hátíð tengd þessari styttu. Borgin var höfuðborg í ríkinu Lan Xang frá byrjun fjórtándu aldar fram um miðja sextándu öld. Lang Xang samsvaraði nokkurn vegin núverandi Laos. Árið 1707 leystist Lan Xang upp og þá varð Luang Prabang höfuðborg í samnefndu konungsdæmi. 

Franska nýlendustjórnin gerði konunginn í Luang Prabang að formlegum þjóðhöfðingja en valdalausum í raun þegar þeir náðu Laos undir sig í lok 19. aldar. Vientiane var höfuðborg en Luang Prabang konunglegt aðsetur. Hélst það allt fram að 1975 þegar kommúnistar tóku völdin og afnámu konungsdæmið.

Luang Prabang liggur við Mekong-fljótið, um 420 km fyrir norðan Vientiane. Borgin er miðstöð í trúarlífi búddhista í Laos og þar eru nú 33 klaustur og mikill fjöldi munka og nunna. Mörg klaustur byggð þegar á sexándu öld. 

Louang Prabang var tilnefnt 1995 á Heimsminjaskrá UNESCO, og er álitin vera einstök blanda af hefðbundinni byggingarlist og frönskum nýlenduáhrifum. Á síðari árum hefur fjöldi ferðamanna lagt leið sína til borgarinnar.

## Ítarefni
* UNESCO - Louang Prabang

## Heimildir

* Heywood, Denise (2005), Ancient Luang Prabang. Bangkok, River Books
* http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=479
* Cartes postales du Laos (frönsk vefsíða)
Victor Moses

**Victor Moses** (fæddur 12. desember 1990 í Lagos í Nígeríu) er enskur knattspyrnumaður af nígerískum uppruna. Hann leikur með Luton Town. Þá hefur hann leikið nokkra leiki með yngrideildum enska landsliðsins. Moses ákvað að spila með nígeríska landsliðinu frá árinu 2012. Hann sagði skilið við landsliðið eftir HM 2018.
Hetjur Valhallar - Þór

***Hetjur Valhallar - Þór*** er tölvuteiknuð mynd sem framleidd er af CAOZ, Ulysses Filmproduktion og Magma Films. Myndin sem var frumsýnd þann 14. október 2011 byggir á sögum um þrumuguðinn Þór.

## Söguþráður
Hinn unga Þór dreymir um frægð og frama á vígvellinum. Samkvæmt þjóðsögunni er hann sonur Óðins, konungs guðanna og því trúa allir að Óðinn muni vernda Þór og þorpið hans fyrir jötnum og öðrum illum öflum. Á meðan Þór lætur sig dreyma um frægð og frama bruggar Hel, drottning Undirheimanna ráð gegn mönnum og guðum. Á sama tíma áskotnast Þór á ótrúlegan hátt kröftugasta vopn veraldar, hamarinn Mölni. Heimurinn er á heljarþröm og Þór þarf að taka á honum stóra sínum og beisla krafta Mjölnis því örlög heimsins eru í þeirra höndum.

## Tenglar

* Heimasíða myndarinnar
Saffrankrókus

**Saffrankrókus** er lágvaxin planta af ættkvísl krókusa. Úr fræni hanns er kryddið saffran unnið. Saffrankrókus hefur hvergi fundist villtur, en tegundin hefur verið ræktuð í yfir 3500 ár. Talið er að hann sé þrílitna gerð af tegundinni Crocus cartwrightianus sem vex villt á suður Grikklandi og Krít, einnig hafa C. thomasii og C. pallasii komið til greina sem upprunalegar tegundir. Saffranræktun er talin hafa byrjað við Miðjarðarhaf, Mesópótaníu eða í Persíu. Nútíma saffrankrókus er þrílitna og karlófrjór. Honum er aðallega fjölgað með smálaukum, en stundum eru aðrar tegundir notaðar til að hann myndi fræ.

Saffrankrókus er haustblómstrandi, með fjólubláum blómum með þremur löngum rauðgulum frænum. Blöðin eru löng og mjó. Hann nær 10 til 30 sm hæð.

Hann er ræktaður víða, en hann hefur verið til nytja svo langt norður sem til Bretlands.

## Tilvísanir
Safn

**Safn** er stofnun eða staður sem velur, rannsakar og hefur til sýnis efnisleg og óefnisleg ummerki mannsins og umhverfi hans. Starfssemin miðar að söfnun, skráningu, varðveislu, rannsóknum, sýningum og annarri miðlun.

Skipulag og starfsemi safna hefur í gegnum aldirnar tekið ýmsum breytingum. Viðfangsefni þeirra eru mjög fjölbreytt, markmið þeirra einnig, sem og með hvaða hætti þau starfa og hvernig þeim er stjórnað. Mörg þjóðríki hafa skilgreint hvað safn er, í lagasetningum eða með stofnanalegu fyrirkomulagi.
 
Á Íslandi hefur hugtakið safn í almennri orðanotkun verið notað í víðtækari merkingu. Safnalög frá árinu 2011 ná til opinberra viðurkenndra safna ef frá eru talin bóka- og skjalasöfn enda gilda um þau ákvæði annarra laga. Söfn samkvæmt safnalögum eru taldar varanlegar stofnanir sem starfa í þágu almennings, eru opnar almenningi og ekki reknar í hagnaðarskyni.

## Tenglar
* Söfn á Íslandi

## Tilvísanir
Íslensku bjartsýnisverðlaunin

**Íslensku bjartsýnisverðlaunin** (áður **Bjartsýnisverðlaun Brøstes**) eru íslensk menningarverðlaun sem veitt eru árlega til íslensks listamanns „sem með list sinni hefur stuðlað að bjartsýnu lífsviðhorfi“. Verðlaunin voru stofnuð af Peter Brøste hjá Brøste A/S í Kaupmannahöfn. Þau voru veitt í fyrsta skipti 15. júní 1981 Garðari Cortes óperusöngvara.

1999 hætti Brøste að styðja verðlaunin og tók þá Rio Tinto Alcan - ISAL Straumsvík við. Eftir það hafa verðlaunin heitið Íslensku bjartsýnisverðlaunin.

## Verðlaunahafar
Þessir listamenn hafa hlotið Bjartsýnisverðlaunin:

* 2025 - Hildur Knútsdóttir
* 2024 - Unnsteinn Manuel Stefánsson
* 2023 - Laufey Lín Jónsdóttir
* 2022 - Sigríður Soffía Níelsdóttir
* 2021 - Fríða Ísberg
* 2020 - Ari Eldjárn 
* 2019 - Hildur Guðnadóttir
* 2018 - Daníel Bjarnason
* 2017 - Margrét Örnólfsdóttir
* 2016 - Elín Hansdóttir
* 2015 - Ólafur Arnalds
* 2014 - Hugi Guðmundsson
* 2013 - Ragnar Kjartansson
* 2012 - Helga Arnalds
* 2011 - Sigrún Eldjárn
* 2010 - Gísli Örn Garðarsson
* 2009 - Víkingur Heiðar Ólafsson
* 2008 - Brynhildur Guðjónsdóttir
* 2007 - Guðný Halldórsdóttir
* 2006 - Hörður Áskelsson
* 2005 - Ragnhildur Gísladóttir
* 2004 - Dagur Kári Pétursson
* 2003 - Hilmar Örn Hilmarsson
* 2002 - Andri Snær Magnason
* 2001 - Björn Steinar Sólbergsson
* 2000 - Hilmir Snær Guðnason
* 1999 - Björk Guðmundsdóttir
* 1998 - Gyrðir Elíasson
* 1997 - Karólína Lárusdóttir
* 1996 - Haukur Tómasson
* 1995 - Friðrik Þór Friðriksson
* 1994 - Helga Ingólfsdóttir
* 1993 - Kristján Jóhannsson
* 1992 - Sigrún Eðvaldsdóttir
* 1991 - Helgi Gíslason
* 1990 - Leifur Breiðfjörð
* 1989 - Hlíf Svavarsdóttir
* 1988 - Einar Már Guðmundsson
* 1987 - Guðmundur Emilsson
* 1986 - Kjartan Ragnarsson
* 1985 - Ágúst Guðmundsson
* 1984 - Helgi Tómasson
* 1983 - Þorgerður Ingólfsdóttir
* 1982 - Bragi Ásgeirsson
* 1981 - Garðar Cortes
Édith Piaf

**Édith Piaf** (19. desember 1915 – 10. október 1963) var frönsk söngkona, og er einna þekktust fyrir lög eins og: „La vie en rose“ (1946), „Hymne à l'amour“ (1949), „Milord“ (1959) og „Non, je ne regrette rien“ (1960). 

## Uppvaxtarár
Margar ævisögur hafa verið gefnar út um ævi Piaf en samt er ævi hennar enn að miklu leyti óþekkt. Hún fæddist sem Édith Giovanna Gassion í Belleville, París. Hún var nefnd eftir Edith Cavell, sem var bresk hjúkrunarkona í fyrri heimstyrjöldinni, og var tekin af lífi fyrir að hjálpa frönskum hermönnum að flýja þýskar herbúðir. Seinna nafn Édith, Piaf, þýðir á frönsku „Lítill fugl“ sem hún tók sér þegar hún var um tvítugt.

## Tenglar
* ''Í þjáningu sinni söng fegurst um ástina''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980
* ''Situr þarna á sama steini...''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985
* ''Ég gæti ekki lifað í líkingu við Piaf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985
Graflax

**Graflax** (sænska, danska: *gravad lax*, norska: *gravlaks*, finnska: *graavilohi*, eistneska: *graavilõhe*) er norrænn fiskiréttur úr hráum laxi sem verkaður er með því að láta laxaflök liggja undir fargi í nokkra sólarhringa í blöndu af salti, sykri og dilli og stundum öðru kryddi eða kryddjurtum. Yfirleitt er graflax borðaður sem forréttur með sósu sem er búin til úr majónesi eða sýrðum rjóma, hunangi, dilli og sinnepi. Hann er oftast borinn fram á eða með ristuðu brauði. Stundum er hann einnig borinn fram með öðrum réttum á hlaðborði.

Á miðöldum gerðu fiskimenn graflax með því að hylja laxinn með borðsalti og gerjuðu hann með því að grafa hann í sandi. Orðið *graflax* er dregið af skandinavísku orðinu *grav* sem táknar „gröf“ (á sænsku, norsku og dönsku) og *lax* (eða *laks*). Á seinni árum er farið að verka ýmislegt annað hráefni á svipaðan hátt og kalla það grafið, til dæmis grafnar gæsabringur og fleira.

## Tengt efni
* Rakfisk
* Kæstur hákarl
* Surströmming
Forréttur

**Forréttur** er léttur réttur á undan aðalréttinum. Forréttur er t.d. súpa, salat eða ristað brauð með gröfnum laxi. Forrétturinn er mikilvægur hluti evrópskrar matargerðar, sérstaklega t.d. í Frakklandi og Ítalíu.
Beitilyng

**Beitilyng** (fræðiheiti: *Calluna vulgaris*) er lítill fjölær runni sem verður 20-50sm hár og vex víða í Evrópu og Asíu í þurrum, súrum jarðvegi á opnum svæðum. Beitilyng getur orðið ríkjandi gróður á heiðum, í mógröfum og í gisnum barrskógum. Beitilyng er eina tegundin í ættkvíslinni *Calluna*.

Á Íslandi vex beitilyng alls staðar á láglendi, nema á Vestfjörðum.

## Tenglar
* Flóra Íslands: Beitilyng
Denver

**Denver** er höfuðborg og fjölmennasta borg Colorado-fylkis. Árið 2020 var íbúafjöldi um 716.500.

„The Mile High City“ er auknefni á borgina, af því að hún er einmitt 1.609 metrum (einni enskri mílu) yfir sjávarmáli. Klettafjöll eru nálæg og draga marga ferðamenn, sérstaklega skíðamenn, að Denver. Borgin er nefnd í höfuðið á James W. Denver.

Mikilvægir háskólar í Denver eru Denver-háskóli, Colorado-háskóli í Denver og Regis-háskóli. Meðal íþróttaliða er körfuboltaliðið Denver Nuggets og ameríska fótboltaliðið Denver Broncos.

Núverandi borgarstjóri er Mike Johnston.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Engjarós

**Engjarós** (fræðiheiti: *Potentilla palustris*) er jurt af rósaætt sem vex í mýrlendi og við vatnsbakka. Hún ber vínrauð blóm, 3-5sm í þvermál, með fimm krónublöð. Laufin eru fimm- til sjöblaða, löng og mjó og sagtennt. 

Á Íslandi er engjarós algeng um allt land á láglendi. 

## Tenglar
* Flóra Íslands: Engjarós
Bleikhnöttur

**Bleikhnöttur** (lat. *globus pallidus*) er heilabotnskjarni í mannsheila. Hann er miðlægur við gráhýði (putamen) í sitt hvoru hveli, en gráhýði og bleikhnöttur eru aðskilin með lateral medullary lamina.

Bleikhnöttur skiptist í miðlægan og hliðlægan hluta. Þeir hafa svipaða aðlæga en talsvert ólíka frálæga þræði. Miðlæga hluta bleikhnattar svipar mjög til pars reticulata í svartfyllu (substantia nigra) en þetta tvennt er aðskilið með innri kapsúlu.

## Aðlægar brautir bleikhnattar
Aðlægar brautir koma aðallega frá kjörnum framstúku og striatum, en þær síðarnefndu skiptast í tvennt; þræðir til hliðlæga kjarna innihalda enkephalín en þeir til miðlæga kjarna bleikhnattar innihalda substance P og dynorphín; báðar gerðir notast þó við GABA.

## Frálægar brautir bleikhnattar
Miðlægi og hliðlægi hlutar bleikhnattar hafa ólíkar frálægar brautir. Sá hliðlægi sendir aðallega brautir til framstúku (subthalamus). Notar GABA-hamlandi. Sá miðlægi ásamt pars reticulata af svartfyllu sendir aðallega til stúku og notar einnig hið hamlandi taugaboðefni GABA, og sendir einnig smá til tegmentum heilastofns.

## Tengsl við meinafræði

Klassískt er að bleikhnöttur, ásamt djúpu hvítaefni, sýni skemmdir á MRI diffusionsmynd við kolmónoxíðeitrun.
Lýsufjörður

**Lýsufjörður** (eða **Ljósifjörður** ) (grænlenska: *Ameralik*) er fjörður á vesturströnd Grænlands. 

## Tilvísanir
Rútstún

**Rútstún** er tún í vesturbæ Kópavogs á Kársnesi og flokkast sem útivistarsvæði. Þar fara að jafnaði fram 17. júní hátíðarhöld Kópavogsbúa. Það er nefnt eftir Finnboga Rúti Valdimarssyni, fyrsta bæjarstjóra Kópavogs. Á Rútstúni er að finna Sundlaug Kópavogs.
Silfurkóngur

**Silfurkóngur** (eða **Tarpúnn**) (fræðiheiti: *Megalops atlanticus*) er fiskur sem lifir undan ströndum Flórída og er vinsæll veiðifiskur; getur orðið nær tveir metrar að lengd.
Marstjarna

**Marstjarna** (fræðiheiti: *Aster tripolium*) er jurt sem vex í norður Evrópu og helst við saltmerski, ármynni eða árósa þar sem gætir sjávarfalla og í söltum jarðvegi. Marstjarnan er fjölær jurt sem getur orðið allt að 50 sm að hæð.
Geitur (sjúkdómur)

**Geitur** (fleirtalan af geit) (fræðiheiti: *favus*) er sýking í húð, einkum í hársverði, af völdum svepps, sem myndar gulleitt hrúður. Geitur lýsa sér fyrst með ofurlitlum þurrum kringlóttum ljósgulum (brennisteinslituðum) skorpum. Þegar sjúkdómurinn tekur að grassera visnar síðan hárið og losnar. *Geitnahaus* er höfuð sem er smitað af geitum. 

## Tengt efni
* Skurfur
Fræva

**Fræva** (fræðiheiti: *pistillum*) er kvenleg æxlunarfæri blóms. Frævan myndar fræ blómsins og skiptist í fræni og stíl. Frænið er efsti hluti frævunnar sem frjókornin falla á. Stíllinn er stafurinn upp af egglegi í blómi sem ber frænið. Karlkyns æxlunarfæri blóms nefnist frævill (*stamen*).
Fræfill

**Fræfill** (**frævill** eða **fræll**) er karlkyns æxlunarfæri blóms, venjulega gert úr frjóþræði, frjóhnappi eða frjódufti. 

## Tengt efni
* Fræva
Malagasíska

**Malagasíska** er annað tveggja opinberra tungumála Madagaskar, hitt verandi franska. Hún er móðurmál flestra Madagaskarbúa. 

Í Malagasísku er mikilvægur munur á hversdagsmáli og viðhafnarmáli („kabaly“). Viðhafnarmál er óeiginlegt og óbeint. Orðaröð í malagasísku er VOS (sagnorð - andlag - frumlag).

Íbúarnir Madagaskar fluttu til Madagaskar frá Indónesíu, og tungumálið kom þaðan með þeim. Þannig er malagasíska skipuð í ætt með ástróneskum tungumálum.

Malagasíska notast við Latneska stafrófið.

Malagasísk safnorð hafa sérstaka „tilvísunarmynd,“ sem er aðgreind frá germynd og þolmynd.

## Nokkur orð og setningar úr malagasísku

## Tilvísanir
Frjóduft

**Frjóduft** eru fín korn sem geyma karlfrumu blóma. Frjóduftið myndast í fræflunum.

Frjóduft myndast á karlkyns kynfæri dulfrævinga eins og blómum. Frjóvgun blóma á sér stað þegar frjókorn kemst að kvenkyns kynfærum blómsins sem kallast fræva. Oft á frjóvgun sér stað með hjálp vinda eða dýra. Gott dæmi um aðstoð  frjóvgun blóma er býflugan. Sjá má frjókorn sitja á hárum býflugna og færast þannig frá einu blómi í annað. Frjóvgun blóma á sér stað þegar fjóduft og fræva sameinast og fræ taka að myndast. Fræ á túnfíflum eru til að mynda mjög sýnileg og berast í nýja mold þegar líða fer að hausti. Fræin má sjá neðst á nokkursskonar regnhlíf sem gerir fræinu kleypt að ferðast frá móðurplöntu sinni yfir í nýjan jarðveg, þar sem nýtt ferli hefst þar sem fræ verður að blómi.
Fræni

**Fræni** er efsti hluti stílsins (eða stílanna) á frævu blóma. Frænið tekur við frjóduftinu sem frjóvgar eggin.
Frjóhnappur

**Frjóhnappur** (eða **frjóknappur**) er efstu hluti fræfilsins og inniheldur frjóduftið. Neðri hluti fræfilsins er venjulega mjór og það er hann sem nefnist frjóþráður. Efst á honum er frjóhnappurinn. Frjóhnappurinn skiptist í tvær tvírýmdar frjóhirslur, og innan í þeim verður frjóduftið (*pollen*) til, en það eru örsmá korn, sem hið karllega frjóefni er falið í.
Magnús Þór Sigmundsson - Gatan og sólin

**Magnús Þór Sigmundsson - Gatan og sólin**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980. Flytjendur efnis á þessari plötu eru Magnús Þór Sigmundsson og spunahljómsveitin Steini blundur.
Hljómsveitina skipa: Magnús Þór Sigmundsson, söngur, raddir og kassagítar. Graham Smith, einleiksfiðla og strengjasveit. Richard Korn, bandalaus rafmagnsbassi. Jónas Björnsson, trommur, klukkuspil og ásláttarhljóðfæri. Gestur Guðnason, rafmagnsgítar. Aðrir: Jóhann Helgason, söngur, raddir og kassagítar. Helgi Skúlason, upplestur. Gunnar Reynir Sveinsson, rafeinda- og náttúrutónlist. Anna Thelma og Linda Magnúsdætur, söngur og blokkflautuleikur.
Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni h. f. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Magnús Þór. Lokavinnsla á hljóðritun fór fram í Hljóðrita hf. Tæknimaður: Gunnar Smári. Brian Pilkington gerði framhlið plötuumslags. Ljósmynd á bakhlið Haraldur Skarphéðinsson. Filmuvinna og prentun fór fram í Grafík hf. en textasetning hjá Blik hf.

## Lagalisti
# Borgin  - *Lag - texti: Magnús Þór - Kristján frá Djúpalæk* - Helgi Skúlason les
# Dordingull (og Ryk) - *Lag - texti: Magnús Þór - Kristján frá Djúpalæk*
# Ryk - *Lag - texti: Magnús Þór - Magnús Þór* 
# Þjófapakk - *Lag - texti: Magnús Þór - Kristján frá Djúpalæk*
# Útvarp (og Geltinn hundur) - *Lag - texti: Magnús Þór - Magnús Þór*
# Geltinn hundur - *Lag - texti: Magnús Þór — Kristján frá Djúpalæk* 
# Verðbólga - *Lag - texti: Magnús Þór - Magnús Þór*
# Gatan  - *Lag - texti: Magnús Þór - Magnús Þór*
# Sigga í öskustónni  - *Lag - texti: Magnús Þór - Kristján frá Djúpalæk*
# Sólin og ég (og Sælt er að lifa) - *Lag - texti: Magnús Þór - Kristján frá Djúpalæk*  - Helgi Skúlason les 
# Sælt er að lifa - *Lag - texti: Magnús Þór - Magnús Þór*
# Lítil saga - *Lag - texti: Magnús Þór - Kristján frá Djúpalæk*
# Ástin mín - *Lag - texti: Magnús Þór - Magnús Þór*
# Norðankaldi - *Lag - texti: Magnús Þór - Kristján frá Djúpalæk* - Jóhann Helgason og Magnús Þór syngja
# Sólin - *Lag - texti: Magnús Þór - Magnús Þór*

## Flutningur
Frjóþráður

**Frjóþráður** er stilkurinn sem tengir frjóhnappinn við blómbotninn eða krónuna. Frjóþræðirnir eru oft langir, mjóir og linir og frjóhnapparnir eru því oft lafandi og hanga út úr blómunum.
Blómbotn

**Blómbotn** er stöngulendi sem blómið sjálft stendur á og getur verið flatur, íhvolfur eða hvelfdur. Á sumum blómum myndast hunangsvökvi við blómbotnin, en þeir myndast í svonfefndum hunangberum. Skordýr, sem koma til þess að safna hunangi snerta oft frjóhnappana og bera með sér frjóduftið.
Hunangsberi

**Hunangsberi** er ófrjór, ummyndaður fræfill í blómi. Hunangsberar eru ýmist lítt áberandi eða áberandi líkt og krónublöð. Í þá sækjast sum skordýr.
Stíll (plöntur)

**Stíll** er sá hluti frævunnar sem tengir eggleg og fræni saman, og er oft eins og mjór, sívalur stafur. Neðst á honum er egglegið og efst á honum er frænið.
Fræblað

**Fræblað** (fræðiheiti: *kotyledon* úr grísku: κοτυληδών) er eitt þeirra blaða á blómum sem ber frævuna. Á flestum blómplöntum lykjast fræblöðin utan um eggin og mynda þar frævurnar.
Eggleg

**Eggleg** er kvenæxlunarfæri blóma sem geymir eggin sem verða að fræjum eftir frjóvgun og er hluti frævunnar. Þrír eru venjulega aðalpartar frævunnar; egglegið neðst, stíllinn, mjór stafur upp af eggleginu, og efst á honum frænið.
Margrét Hjálmarsdóttir kveður 33 rímnastemmur - Þetta er gamall þjóðarsiður

**Margrét Hjálmarsdóttir kveður 33 rímnastemmur - Þetta er gamall þjóðarsiður**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980. Á henni flytur Margrét Hjálmarsdóttir 33 rímnastemmur. Myndin á framhlið umslagsins er eftir franska listamanninn Auguste Mayer, sem kom til Íslands 1836. Hann gerði þá fjölda mynda af íslendingum og íslenzku landslagi.

## Lagalisti
# Faxaríma  - *Lag - texti: Jón Magnússon 23 vísur - 4 stemmur*
# Brama-Lífelexír - *Lag - texti: Grímur Thomsen 8 vísur - 1 stemma*
# Vorkoma - *Lag - texti: María Bjarnadóttir 7 vísur - 2 stemmur* 
# Veiðiför - *Lag - texti: Jón Thóroddsen 12 vísur — 2 stemmur*
# Hjálmar og Ingibjörg (Hjálmarskviða) - *Lag - texti: Sigurður Bjarnason 18 vísur - 4 stemmur*
# Ferskeytlan - *Lag - texti: María Bjarnadóttir 10 visur     2 stemmur* 
# Fyrsti maí - *Lag - texti: Þorsteinn Erlingsson 12 vísur - 4 stemmur*
# Göngu-Hrólfs rímur - *Lag - texti: Bólu-Hjálmar 15 vísur - 3 stemmur*
# Heiðin heillar og lausavísur - *Lag - texti: Ásgrímur Kristinsson 12 vísur - 5 stemmur*
# Í dögun - *Lag - texti: Stephan G. Stephansson 19 vísur - 4 stemmur*
# Vetur og sumar - *Lag - texti: Bólu Hjálmar 6 vísur - 1 stemma*
# Stökur - *Lag - texti: Hallgrímur Jónasson 10 visur - 1 stemma.*
Katla María - Ég fæ jólagjöf

**Katla María - Ég fæ jólagjöf**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980. Á henni syngur Katla María jólalög. Útsetningar, söng og hljómsveitarstjórn Ólafur Gaukur. Hljóðritun: Tóntækni hf. Tæknimaður Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Ólafur Gaukur. Hönnun umslags: Hugmynd hf. Ljósmyndir: Björgvin Pálsson. Textasetning: Blik hf. Prentun: Grafík hf.

## Lagalisti
# Ég sá mömmu kyssa jólasvein   - *Lag - texti: Connor - Hinrik Bjarnason*
# Rúdólf með rauða trýnið  - *Lag - texti: J. Marks - Elsa E. Guðjónsson*
# Pabbi, komdu heim um jólin - *Lag - texti: B.& F. Danoff - ÓlafurGaukur* 
# Við kveikjum kertum á - *Lag - texti: A. Garndo/J. Torregrosa - Guðmundur Guðmundarson*
# Ó,Grýla - *Lag - texti: D. Barbour - Ómar Ragnarsson*
# Ég fæ jólagjöf - *Lag - texti: J. Feliciano - ÓlafurGaukur* 
# Jólin nálgast - *Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson*
# Aðfangadagskvöld, lög 8, 9, og 10 - *Lag - texti: S. Foster - Ragnar Jóhannesson*
# Adam átti syni sjö - *Lag - texti: Höfundar ókunnir*
# Jólasveinar einn og átta - *Lag - texti: F. Montrose - ísl. þjóðvísa Lög 8, 9, og 10 eru saman í syrpu*
# Jólasveinasöngurinn - *Lag - texti: R. Bagdasarian - Ólafur Gaukur*
# Jólaball - *Lag - texti: J. Marks - Ólafur Gaukur*

## Hljóðfæraleikarar
Morgunkorn

**Morgunkorn** er spónamatur sem er búinn til úr korni, borðaður sem hluti morgunmatar. Yfirleitt er það borðað kalt og með mjólk eða vatni, en stundum er jógúrti bætt við. Undantekningar eru haframjöl og hafragrautur sem eru borðuð heit. Það eru margar tegundir morgunkorns og fyrirtæki svo sem Kellogg’s, Quaker Oats, Nestlé og General Mills markaðssetja morgunkorn fyrir fólk á öllum aldri.
Spónn (áhald)

**Spónn** (fleirtala *spænir*) nefnist fyrri tíma matskeið, og var einkum úr nauts- eða hrútshornum eða hvalbeini. 

Spónn getur líka merkt dálítill skammtur af spónamat.  Að *missa spón úr [[Askur (ílát)|aski]] sínum*, í merkingunni  að missa eitthvað sem maður hefur haft (t.d. tekjur, bitling), er orðatiltæki sem í upphafi þýddi að missa matarskammt af diski sínum sem maður hafði áður fengið, kannski sem aukagetu. 

## Heimildir
Spónn (aðgreiningarsíða)

**Spónn** getur átt við: 

* Spón, matskeið
* spón, mælieining
* spón, þunn plata af fínni við sem er límdur utan á ófínni viðartegundir
* spón, tréflaga eða flís sem verður til við heflun
Pleasantville (kvikmynd)

***Pleasantville*** er bandarísk kvikmynd frá árinu 1998. Hún fjallar um tvíburasystkin, leikin af Tobey Maguire og Reese Witherspoon, sem sogast inn í sjónvarpsþátt.
Pleasantville

**Pleasantville** getur átt við eftirfarandi:
;Bandaríkin
* Pleasantville í Indiana
* Pleasantville í Iowa
* Pleasantville í New Jersey
* Pleasantville í New York
* Pleasantville í Ohio
* Pleasantville í Pennsylvaníu:
** Pleasantville í Bedford-sýslu
** Pleasantville í Venango-sýslu
* Pleasantville í Texas
;Kanada
* Pleasantville á Nýfundnalandi og Labrador
* Pleasantville í Nova Scotia

;Annað
* Kvikmyndina *[[Pleasantville (kvikmynd)|Pleasantville]]* frá árinu 1998
Fiskimaður

**Fiskimaður** er sá sem starfar við að afla fisks, skelfisks eða annars sjávarfangs úr sjó, fljótum eða vötnum. Fiskveiðar eru meginuppspretta tekna í mörgum samfélögum um allan heim, og eru líka mikilvægur hluti menningar þeirra. Við iðju sína nota fiskimenn meðal annars báta og veiðarfæri á borð við net og fiskilínur. Bátarnir geta verið allt frá stórum frystitogurum að litlum árabátum.

## Tengt efni
* Sjómaður
Ársreikningur

**Ársreikningur** er yfirlit sem sýnir niðurstöðu rekstrar og eignir í lok tímabils fyrir það fyrirtæki eða félagasamtök sem gefa hann út.  Ársreikningur er gefinn út einu sinni á ári og nær yfir eitt rekstrarár. Hann er oftast borinn undir aðalfund til samþykktar. 

Ársreikningur samanstendur venjulega af rekstrarreikningi, efnahagsreikningi, sjóðstreymisyfirliti, skýringum, samþykkt stjórnar og áritun endurskoðanda.
Tvínefni

**Tvínafnakerfið** í flokkunarfræði byggist á því að sérhver tegund ber ákveðið tvínefni. Það er samsett úr ættkvíslarheiti og lýsandi heiti yfir tegundina (t.d. *[[Ranunculus acris]]*). 

**Tvínefni** er nafnakerfi fyrir líffræðilegar tegundir. Tvínefni eru **[[latína|latneskt]] heiti** tegundarinnar í tveimur hlutum. Sá fyrri segir til um ættkvísl sem tegundin tilheyrir og sá síðari er lýsandi fyrir þessa tegund.
Ættkvíslarheitið (fyrra nafnið) er alltaf ritað með stórum staf. Það var Carl von Linné sem bjó tvínafnakerfið til (upphaflega bara fyrir plöntur, dýr og steindir) og er það notað enn þann dag í dag. 

## Nafnareglur
Tvínefni eru aðgreindar frá öðrum texta með skáletrun eða undirstrikun.
Tegunda- og ættkvíslaheiti eru skáletruð í texta eða undirstrikuð í handskrifuðum texta. Tegundum er skipt í undirtegundir og afbrigði. Þar sem til eru undirtegundir tiltekinnar tegundar er heiti undirtegundarinnar bætt við tvínefnið. Síberíutígur heitir þannig *Panthera tigris altaica*. Milli tegundaheitis og undirtegunda- eða afbrigðaheita kemur svo skammstöfun eða eiginnafn höfundar þess sem nefndi tegundina fyrst. Nafnareglur fyrir plöntur eru skráðar í *[[International Code of Botanical Nomenclature]]*.
Lambagras

**Lambagras** (fræðiheiti: *Silene acaulis*) er lítil jurt sem vex á Norðurslóðum og í fjöllum á suðlægari breiddargráðum í Evrópu og Norður-Ameríku. Það vex á melum, í þurrum sendnum jarðvegi. Það myndar kúlulaga þúfur með þéttum löngum stönglum sem bera 3-5 lítil lauf á endanum og leifar af eldri laufum neðar á stönglinum. Þúfan er með eina mjög langa stólparót sem kallast *holtarót*. Þegar jurtin blómgast koma mörg lítil bleik eða hvít blóm á þúfuna, fyrst sunnan megin. 

Á Íslandi er lambagras algengt um allt land, bæði á láglendi og hálendi.

## Tenglar
* Flóra Íslands: Lambagras
Norðurskautsráðið

**Norðurskautsráðið** er samstarfsvettvangur ríkisstjórna þeirra landa sem liggja á eða að Norðurslóðum. Drög að slíku samstarfi voru lögð 1991 með Rovaniemi-ferlinu sem gengur út á samstarf um umhverfismál á Norðurslóðum. Norðurskautsráðið var síðan stofnað með Ottawa-yfirlýsingunni 1996. Ályktanir ráðsins hafa fyrst og fremst gengið út á umhverfismál, einkum loftslagsbreytingar, en á síðustu árum hefur verið rætt um að ráðið fjalli líka um álitamál varðandi nýtingu auðlinda og landakröfur á Norðurslóðum. 

## Aðildarríki
*  Bandaríkin
*  Danmörk fyrir
**  Færeyjar
**  Grænland
*  Finnland
*  Ísland
*  Kanada
*  Noregur
*  Rússland
*  Svíþjóð

Einnig eiga samtök eftirfarandi sex frumbyggjahópa fastafulltrúa í ráðinu: Alþjóðasamtök Aleúta, Alþjóðarráð Gwich'inþjóðarinnar, Norðurskautsráð Atabaksa, Norðurskautlæg svæðissamtök Inúíta (Svæðissamtök Inúíta á norðurslóðum), Samtök þjóða í Rússlandi sem eiga uppruna sinn á norðurslóðum og Samaráðið.

Starfssemi Norðurskautsráðsins miðar að því að vernda umhverfi norðurskautssvæðisins og vinna að velfarnaði íbúa þess í efnahagslegu, félagslegu og menningarlegu tilliti.

## Tenglar
* www.arctic-council.org
Póstvagn

**Póstvagn** er hestvagn sem notaður var til póstflutninga á 18., 19. og 20. öld. Póstvagnar voru yfirleitt léttari og hraðskreiðari en farþegavagnar þar sem þeir voru ekki búnir neinum þægindum að innan. Mikið dró úr notkun póstvagna frá miðri 19. öld þegar járnbrautarlestar tóku við póstflutningum.

Á Íslandi var fyrsti póstvagninn tekinn í notkun árið 1900.
Sverðbræður

**Sverðbræður** (latína: *Fratres militiæ Christi Livoniae*, þýska: *Schwertbrüderorden*) var riddararegla sem Albert Líflandsbiskup stofnaði árið 1202 í Líflandi. Innósentíus 3. páfi staðfesti stofnun reglunnar tveimur árum síðar. 

Eftir ósigur gegn Litáum í orrustunni við Sól 1236 var reglan innlimuð í Þýsku riddararegluna sem sjálfstæð deild.
Bernd Schneider

**Bernd Schneider** (f. 20. júlí 1964) er þýskur kappakstursmaður sem keppir aðallega í flokki breyttra götubíla. Hann keppti í Formúla 1-keppninni 1988 til 1990. 1992 keppti hann í Þýska götubílakappakstrinum fyrir AMG-Mercedes og varð meistari þar 1995 og síðan aftur 2000, 2001 og 2003.
Mercedes-Benz

**Mercedes-Benz** er þýskur bílaframleiðandi í eigu Daimler AG.. Fyrirtækið er elsti bílaframleiðandi heims þar sem rætur þess liggja í fyrsta bílnum sem Karl Benz bjó til árið 1886. Nokkrum mánuðum síðar bjuggu Gottlieb Daimler og Wilhelm Maybach til sinn fyrsta bíl. 1901 hófu þeir framleiðslu á Mercedes-bifreiðum. 1926 sameinuðust fyrirtæki Daimlers og Benz og Mercedes-Benz varð til. Síðari ár hefur fyrirtækið sérhæft sig í framleiðslu lúxusbifreiða, strætisvagna, áætlunarbifreiða og vörubíla.

Maður að nafni Emil Jelinek sá um sölu á bílum Gottlieb Daimlers í Frakklandi. Hann átti aftur dóttur sem hét Mercedes. Jelinek hafði keppt í kappakstri og var enn viðriðinn kappakstur. Jelinek snéri á sveif fremsta hönnuðinum sem vann fyrir Daimler, Wilhelm Maybach, til að setja fram línu af 6 kappakstursbílum, sem hann ætlaði að nota í kappakstri í Nice 1899. Þessi lína var fyrst kölluð Daimler Phoenix en Jelinek kallaði hana Mercedes eftir dóttur sinni. Bílarnir unnu allar keppnir og nafnið festist.
Landið helga

**Landið helga** (hebreska: ארץ הקודש, (staðlað) *Éreẓ haQodeš* (tíberísk) ʾÉreṣ haqQāḏēš ; latína: *Terra Sancta* ; arabíska: الأرض المقدسة, *al-Arḍ ul-Muqaddasah*; fornamharíska: ארעא קדישא *Ar'a Qaddisha*) er heiti á hinu sögulega landi Ísrael og vísar til þess að þar eru margir helgistaðir þriggja abrahamískra trúarbragða: gyðingdóms, kristni og íslam. Nafngiftin stafar af trúarlegu mikilvægi Jerúsalem í þessum þremur trúarbrögðum og stöðu svæðisins sem hinu fyrirheitna landi gyðinga.

Krossferðir Vesturkirkjunnar á miðöldum voru farnar í því skini að ná Landinu helga undan yfirráðum múslima.
Karl 10. Gústaf

**Karl 10. Gústaf** (8. nóvember 1622 – 13. febrúar 1660) var konungur Svíþjóðar frá 1654 til dauðadags. Hann var sonur Jóhanns Casimir, greifa af Pfalz og Katrínar Svíaprinsessu, dóttur Karls 9.. Kristín Svíadrottning fékk hann samþykktan sem arftaka sinn árið 1649 og hann tók við embætti þegar hún sagði af sér fimm árum síðar. Hann giftist 1654 Heiðveigu Leónóru af Holstein-Gottorp og átti með henni ríkisarfann Karl 11.. Hjónaband þeirra var bandalag milli sænsku krúnunnar og hertogans af Holtsetalandi gegn Danmörku.

## Stríðið gegn Póllandi
Sumarið 1655 réðist hann gegn Pólsk-litháíska samveldinu og lagði brátt undir sig bæði Varsjá og Kraká, en Jóhann 2. Casimir flúði til Slésíu. Honum hélst illa á sigrinum, neitaði að boða pólska þingið til að fjalla um lögmæti landakrafna hans og hann lenti því í vandræðum þegar Jóhann sneri aftur með her sinn. 

## Innrásin í Danmörku
Þegar Danir gengu á lagið og sögðu honum stríð á hendur 1. júní 1657 notaði hann tækifærið til að hverfa með leifar hersins frá Póllandi og réðist inn í Jótland þar sem danski herinn kom engum vörnum við. Um veturinn bjóst hann til þess að ferja herinn yfir á eyjarnar, en vegna gríðarlegra frosta í lok janúar 1658 myndaðist nægilega sterkur ís á Litlabelti og Stórabelti að sænski herinn gat gengið yfir með allan sinn farangur. Eftir málamyndamótstöðu gáfust Danir upp og undirrituðu Hróarskeldufriðinn 26. febrúar þar sem þeir gáfu Svíum eftir öll lönd Danmerkur austan Eyrarsunds, auk Þrændalaga í Noregi.

## Önnur innrásin í Danmörku
7. júlí sama ár rauf Karl friðinn við Danmörku og gerði aftur innrás frá Holtsetalandi í því augnamiði að leggja landið undir sig. Hann náði allri Danmörku á sitt vald nema Kaupmannahöfn sem hélt áhlaupið út. Í orrustunni um Eyrarsund beið sænski flotinn ósigur gegn hollenskum og dönskum flota 29. október. Hollendingar og Danir hröktu sænska herinn smátt og smátt frá eyjunum og Jótlandi og 13. febrúar 1660 lést Karl. 26. maí 1660 var aftur undirritað friðarsamkomulag, Kaupmannahafnarfriðinn, þar sem Danir fengu Borgundarhólm og norsku héruðin til baka, en gáfu eftir tilkall til landanna austan Eyrarsunds.
Þeyr - Þagað í hel

**Þeyr - Þagað í hel**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980. Á henni flytur hljómsveitin Þeyr nokkur lög. Hljómsveitina skipa: Elín Reynisdóttir; söngur, raddir og öskur. Hilmar Örn Agnarsson; Bassi og hljómborð. Jóhannes Helgason, gítar. Magnús Guðmundsson; söngur, útburðarvæl, gítar og söngur. Sigtryggur Baldursson; Trommur og slagverk. Enfremur: Þorsteinn Magnússon, gítar. Eiríkur Hauksson; söngur. Vilborg Reynisdóttir; söngur. Sigurður Long, Daði Einarsson og Eiríkur Örn Pálsson; Blástur. Upptökumaður; Sigurður Árnason. Upptökustjóri; Hilmar Örn Agnarsson. Umslag: Kristján Einvarð Karlsson. Ljósmyndir: Gunnar Vilhelmsson

## Lagalisti
# en...   - *Lag - texti: Magnús Guðmundsson - Hilmar Örn Agnarsson*
# ... nema Jói  - *Lag - texti: Hilmar Örn Agnarsson*
# hringt - *Lag - texti: Sverrir Agnarsson - Hilmar Örn Hilmarsson* 
# heilarokk - *Lag - texti: Hilmar Örn Agnarsson - Guðni Rúnar Agnarsson*
# svið - *Lag - texti: Þeyr - Hilmar Örn Hilmarsson*
# eftir vígið - *Lag - texti: Hilmar Örn Agnarsson - Jóhann Sigurjónsson/ Skuggi þýddi*
# vítisdans - *Lag - texti: Sverrir Agnarsson - Skuggi*
# 555 - *Lag - texti: Þeyr - Hilmar Örn Hilmarsson*

## Aðrar upplýsingar
Á ensku Wikipedia síðunni eru ítarlegar upplýsingar um þessa merku hljómsveit:

http://en.wikipedia.org/wiki/%C3%9Eeyr
Emily Brontë

**Emily Jane Brontë** (borði fram /ˈbrɒnti/); (30. júlí 1818 – 19. desember 1848) var enskur skáldsagnahöfundur og ljóðskáld. Hún fæddist í Thornton næri Bradford í Yorkshire. Hún er fræg fyrir einu skáldsöguna sína *[[Fýkur yfir hæðir]]* (e. *Wuthering Heights*) sem er klassískt verk enskra bókmennta. Hún var önnur elst Brontë-systra, yngri en Charlotte og eldri en Anne. Hún notaðist við höfundarnafnið **Ellis Bell**.
Charlotte Brontë

**Charlotte Brontë** (borið fram /ˈbrɒnti/); (21. apríl 1816 – 31. mars 1855) var enskur skáldsagnahöfundur og ljóðskáld. Hún fæddist í Thornton nærri Bradford í Yorkshire. Hún var elst Brontë-systra. Hún notaðist við höfundarnafnið **Currer Bell** og skrifaði skáldsögur eins og *[[Jane Eyre]]* sem er ein frægasta skáldsaga enskra bókmennta. Ritverk Brontë-systra eru oft nefnd sem bestu ritverk enskrar tungu.

## Skáldsögur
* *[[Jane Eyre]]*, kom út 1847
* *[[Shirley (skáldsaga)|Shirley]]*, kom út 1849
* *[[Villette (skáldsaga)|Villette]]*, kom út 1853
* *[[The Professor (skáldsaga)|The Professor]]*, kom út 1857 eftir lát hennar

## Tengt efni
* Brontë-systur
* Anne Brontë
* Emily Brontë