Lyklar

**Lyklar** (fræðiheiti: *Primula*) er ættkvísl, af aðallega jurtkenndum plöntum í Maríulykilsætt. Einungis tvær tegundir hafa fundist villtar á Íslandi;  Davíðslykill (*[[Primula egaliksensis|P. egaliksensis]]*) og Maríulykill (*[[Primula stricta|P. stricta]]*). Þekktar garðplöntur eru allnokkrar; *[[Primula auricula|P. auricula]]* (Mörtulykill), *[[Primula veris|P. veris]]* (Sifjarlykill) and *[[Primula elatior|P. elatior]]* (Huldulykill). Þessar tegundir og margar aðrar hafa verið mikils metnar vegna blómfegurðar. Þær hafa verið gríðarmikið ræktaðar og kynblandaðar - í tilfelli Laufeyjarlykils *[[Laufeyjarlykill|P. vulgaris]]*, í mörg hundruð ár.  *Primula* eru upprunnar úr tempraða belti norðurhvels, suður til fjalla Eþíópíu, Indónesíu og Nýju Guineu, og í tempraða belti Suður Ameríku. Næstum helmingur þekktra tegunda er frá Himalajafjöllum.

*Primula* er með allt að 500 tegundir í hefðbundnum flokkunarfræðum, og fleiri ef skyldar ættkvíslir eru taldar með.

## Lýsing
*Primula* er flókin og breytileg ættkvísl, með búsvæði frá háfjalla hlíðum til mýra á láglendi. Plönturnar blómstra aðallega að vori, með blómin í sveip (sjaldan stök) á blaðlausum stönglum sem koma upp úr blaðhvirfingu, blöðin eru aflöng heil; blómin geta verið af næstum hvaða lit sem er. Allnokkrar tegundir eru með mjölkenndu dufti (farina) á blöðum, stönglum og blómum og jafnvel innan í blómunum. Margar tegundir eru aðlagaðar fjallaloftslagi.

## Orðsifjar
Orðið *primula* kvenkyns mynd af latneska orðinu *primus*, sem merkir fyrstur, og vísar til blómanna sem eru meðal þeirra fyrstu til að blómstra að vori.

## Vistfræði
Laufeyjarlykill (og líklega fleiri Primula tegundir) er fæða lirfa nokkurra Lepidoptera tegunda, til dæmis Hamearis lucina, Noctua pronuba, Noctua janthina, Xestia c-nigrum og Xanthorhoe montanata. Sniglar geta verið ágengir. 

## Ræktunarblendingar og afbrigði
*Primula* tegundir hafa mikið verið ræktaðar og blendingar af þeim, aðallega af *P. elatior*, *P. juliae*, *P. veris* og *P. vulgaris*. *Polyanthus* (oft nefnd *P. polyantha*) er einn slíkur hópur plantna, sem af er kominn mikill fjöldi afbrigða í öllum litum, yfirleitt ræktuð sem einær, og fáanlegar sem fræ eða ungar plöntur.

## Flokkun
Ættkvíslin *[[Dodecatheon]]* var upphaflega talin til *Primula*, svo sumir höfundar telja allar 14 tegundir *Dodecatheon* til *Primula*.

### Skifting ættkvíslarinnar ''Primula''
Flokkun ættkvíslarinnar *Primula* hefur verið rannsökuð í yfir eina öld. Þar sem þessi ættkvísl er bæði stór og fjölbreytileg (með um 500 tegundir), hafa grasafræðingar skipað tegundum niður í undirættkvíslir. Vanalegasta flokkunin skiftir Primula niður í 30 undirættkvíslir. Sumar þessara undirættkvísla (t.d. *Vernales*, *Auricula*) innihalda margar tegundir, aðrar bara eina.

### Tegundir
Tegundir meðtaldar:

### Blendingar
**Primula* × *kewensis* = *P. floribunda* × *P. verticillata* (Kewlykill)  (Gulllykill)
**Primula* × *polyantha* = *P. veris* × *P. vulgaris*   (Ljómalykill)
**Primula* × *pubescens* = *P. hirsuta* × *P. auricula* (Frúarlykill)

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Armeniapedia: Medicinal Uses of ''Primula''
* American Primrose Society
* http://www.primulaworld.blogspot.is/