open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mótorprótein

**Mótorprótein** er hópur sameindamótora sem geta hreyft sig eftir ákveðnu yfirborði. Þau eru drifin af ATP og umbreyta þannig efnaorku í hreyfiorku.

## Notkun í frumum
Algengasta og augljósasta dæmið um mótorprótein er próteinið mýósín sem drífur samdrátt vöðvaþráða í dýrum. Þá eru þau einnig drifkrafturinn að baki virkum flutningi próteina og flutningi bóla og frumulíffæra í umfryminu. Kínesín og dynein koma hins vegar að því að aðskilja litninganapörin við mítósu og meiósu. Dynein er einnig að finna í svipum og er því mikilvæg við hreyfingu frumna, t.d. hjá sáðfrumum.

## Mótorprótein sem vinna á frumugrindinni
Mótorprótein sem nota frumugrindina við tilfærslu sína skiptast í tvo hópa; aktín-mótorprótein, sem skríða eftir aktínþráðum í frumugrindinni, og þau sem vinna á örpíplunum. Þá vinna þær ýmist frá plús-enda þráðanna eða mínus-enda þeirra. Sum mótorprótein bera með sér farm en önnur breyta hreinlega formi frumunnar.

### Aktín-mótorar
#### Mýósín
Mýósín er stór próteinfjölskylda aktín-mótora. Þau samanstanda af tveimur sterkum keðjum með mótorhaus og tveimur minni keðjum. Nafn þeirra er dregið af gríska orðinu yfir vöðva enda gegna mýósín því lykilhlutverki að stjórna samdrætti vöðvaþráða. Þau eru einnig mikilvæg þegar kemur að frumuskiptingu. Alls eru þekktir 18 mýósín-flokkar.

### Örpíplu-mótorar
#### Kínesín
Kínesín er hópur mótorpróteina sem skríða eftir örpíplunum. Þeir aðstoða litninga við að færa sig úr stað í mítósu en einnig flytja þeir hvatbera, Golgí-fléttur og bólur um í heilkjarnafrumum. Kínesín samanstanda oftast af tveimur sterkum keðjum með mótorhaust sem gengur ýmist í átt að plús- eða mínusenda örpíplanna. Alls eru þekkt 14 kínesín-prótein auk annarra líkra próteina sem er ekki hægt að flokka í ákveðna flokka.

#### Dyneín
Dyneín eru mótorprótein sem geta runnið eftir örpíplunum. Þau eru mun stærri og flóknari próteinflókar en kínesín og mýósín. Dyneín koma við sögu í bifhárum og svipum.

## Mótorprótein í plöntum
Blómplöntur hafa ekki dyneínmótora heldur stóran hóp af ólíkum kínesínpróteinum. Mörg þeirra eru sérhæfð til að vinna í mítósu og flytja nýja frumuvegg út úr miðju frumunnar sem er í skiptingu.

## Tilvísanir
Gaddeðla

**Gaddeðla** (fræðiheiti: *Ankylosaurus*) var útdauð risaeðla sem var uppi á krítartímabilinu fyrir um 65,5-146 milljónum ára í vesturhluta Norður-Ameríku.
Áhættusækni

**Áhættusækni** er það þegar fjárfestar eða fyrirtæki (aðallega bankar) setja fjármagn sitt í áhættusamar fjárfestingar eða lán sem geta brugðið til beggja vona, annaðhvort haft mikla tekjumöguleika í för með sér eða mikið tap. Andstæða áhættusækni er *áhættufælni*. 

Áhættusækni íslensku bankanna frá því þeir voru einkavæddir er sagður vera einn þátturinn í íslenska bankahruninu árið 2008.  Pétur Blöndal, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sagði árið 2003 að áhættusækni fjárfestingarbankanna vera rök fyrir aðskilnaði viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi. Valgerður Sverrisdóttir, þáverandi viðskiptaráðherra, sagði aftur á móti mikilvægt að viðskiptaumhverfið á Íslandi væri svipað og í viðskiptalöndunum. 

Pistlahöfundur á tímaritinu Vísbending setti strax spurningamerki við  áhættusækni íslenskra fyrirtækja í þáverandi viðskiptaumhverfi, árið 1999. 

:*Jafnvel mætti skammast yftr áhættusækni íslendinga sem vilja aldrei ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur heldur vaða Út i óvissuna með „dauðinn eða heimsyfirráð" stimplað á ennið.* 

## Tilvísanir
Kjölfestufjárfestir

**Kjölfestufjárfestir** er fjárfestir í fyrirtæki (t.d. banka) sem á fjármagn til að eignast ráðandi hluta í því. Að loknum kaupum eignast kjölfestufjárfestir mjög virkan hluta í fyrirtækinu og ræður því töluverðu um stjórnun þess. Hugtakið varð til á Íslandi um 1999, þegar umræður hófust um einkavæðingu bankana. Hugtakið hefur þó verið á reiki, enda misjafnt hvað menn eiga við með kjölfestu í eignarprósentum talið, þó allir viti hvað fjárfestir er. Í júní árið 2001, lýsti t.d. Halldór J. Kristjánsson, fyrrverandi bankastjóri Landsbankans, kjölfestufjárfestum með þessum orðum: „Með kjölfestufjárfesti í almennri umræðu er átt við aðila, sem á umtalsverðan virkan eignarhlut í banka en ekki ráðandi hlut. Þannig samrýmist slík aðild markmiðinu um dreifða eignaraðild.“  Í Kastljósi þann 9. febrúar 2010 sagði Hróbjartur Jónatansson lögmaður, að kjölfestufjárfestir gæti reynst eitrað fyrirbæri, og átti þá við þá skuggastjórn sem starfar í nafni meirihlutaeignar getur stjórnað án þess að vera í stjórn fyrirtækis og haft boðvald sem auðvelt er að misnota. 

## Tengt efni
* Dreift eignarhald

## Tilvísanir
Krosseignatengsl

**Krosseignatengsl** eru innbyrðis eignatengsl líkra og/eða ólíkra fyrirtækja sem eru í eign sömu manna. Slík tengsl geta verið mjög flókin og erfitt að hafa yfirsýn yfir þau, sérstaklega þegar eignir hafa færst á fáar hendur eða sömu menn eiga virka hluti í mörgum ólíkum fyrirtækjum sem eru kannski skráð á ólík eignarhaldsfyrirtæki. Krosseignatengsl geta valdið því að menn sitja beggja megin borðsins og geta því verið að „semja við sjálfa sig“. Þau geta einnig haft þau áhrif að til verður ósýnileg fákeppni. 

Krosseignatengslin á Íslandi á árunum 2000-2008 eru sögð eiga töluverða sök á bankahruninu sem varð 2008 og efnahagskreppunni sem kom í kjölfar þess. 

## Tengt efni
* Dreift eignarhald
Southampton

**Southampton** er hafnarborg í Hampshire á suðurströnd Englands norðan við Wight-eyju. Íbúar eru um 239.000 (2012). Áður fyrr var borgin helsta miðstöð skipasmíða í Englandi. Höfnin er stærsta flutningahöfn við Ermarsund og sú fjórða stærsta í Englandi. Knattspyrnulið borgarinnar heitir Southampton F.C.
Jacobi-fylki

**Jacobi-fylki** kallast fylki allra fyrsta stigs hlutafleiðna af einhverju falli, sem er nefnt í höfuðið á stærðfræðinginum Carl Gustav Jacob Jacobi. 

## External links
* UC Berkeley fyrirlestur um Jacobi-fylki
* Ian Craw's Undergraduate Teaching Page  einföld útstkýrin á Jacobi-fylkjum
* Mathworld Tæknileg útskýring á Jacobi
Fjórflokkakerfið

**Fjórflokkakerfið** eða **fjórflokkurinn** er óformlegt hugtak sem er notað í íslenskri stjórnmálaumræðu og vísar til þess að undantekningalaust í stjórnmálasögu Íslands hafa fjórir flokkar fengið flest atkvæði í Alþingiskosningum þótt fleiri flokkar hafi boðið fram. Upphaf þessa má segja að sé árið 1930 þegar íslenskir kommúnistar klufu sig úr Alþýðuflokknum. Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkurinn voru báðir stofnaðir árið 1916 en hægrivængurinn varð sameinaður í einum flokk árið 1929, þegar Sjálfstæðisflokkurinn varð til. Fáum flokkum hefur tekist að ógna stöðu fjórflokksins en oftar en ekki hefur að minnsta kosti eitt framboð í viðbót komist á þing. Í alþingiskosningunum 1987 klauf Borgaraflokkur Alberts Guðmundssonar sig úr Sjálfstæðisflokknum og tók af honum mikið fylgi. Engu að síður fengu flokkarnir fjórir samanlagt um það bil 75% atkvæða. Í kosningunum 1991 og 1995 náði fjórflokkurinn á milli 80% og 90% en í kosningunum 1999 og þangað til 2013 náði fjórflokkurinn yfir 90%. Árið 2013 féll fjórflokkurinn niður í 74,9% og 2016-2021 var fjórflokkurinn alltaf á milli 60% og 70%.  Í kostningunum árið 2024 fékk fjórflokkurinn 50,3%  atkvæða.

Upprunalega var hugtakið fjórflokkurinn notað af Vilmundi Gylfasyni og Bandalagi jafnaðarmanna.



## Tengt efni
* Flokksræði
* Tvíflokkakerfi
* Fjölflokkakerfi

## Tenglar
* Lifir fjórflokkurinn?
* Til varnar stjórnmálaflokkum , Heimir Hannesson 14. júní 2012
Skaffall

**Skaffall** er mataráhald sem er samruni skeiðar og gaffals og dregur nafn sitt af þeim. Skafflar hafa verið í framleiðslu síðan á 19. öld og eru einkum notaðir í stórum mötuneytum sökum fjölhæfni þeirra.
Jafnhallaferill

**Jafnhallaferlar** kallast línur með sömu hallatölu, sem eru oft notaðar til að sýna venjulegar diffurjöfnum myndrænt.

## Ytri tenglar
*Mathworld: Jafnhallaferill
*Fyrirlestur sem snetir smá á jafnhallaferla í MIT
Alþingiskosningar 1931

**Alþingiskosningar 1931** voru kosningar til Alþingis Íslands sem fóru fram 12. júní 1931. Á kjörskrá voru 50.617 manns og kosningaþátttaka var 78,2%. Niðurstöður kosninganna urðu þær að ríkisstjórn Tryggva Þórhallssonar hélt velli með fjögurra þingmanna meirihluta en aðeins 35% atkvæða á bak við sig vegna þess ójafnvægis sem var milli atkvæðavægis í dreifbýlum kjördæmum og þéttbýlum. Niðurstöður kosninganna þóttu samt mikill varnarsigur fyrir Framsóknarflokkinn eftir Þingrofsmálið þá um vorið.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

* Borgaraflokkurinn (eldri) og Frjálslyndir sameinuðust í Sjálfstæðisflokkinn. Frjálslyndir höfðu einn þingmann
## Tengt efni
Kosningasaga
Alþingiskosningar 1927

**Alþingiskosningar 1927** voru kosningar til Alþingis Íslands sem fóru fram 9. júlí 1927. Á kjörskrá voru 46.047 manns og kosningaþátttaka var 71,5%. Niðurstöður kosninganna urðu þær að Íhaldsmenn misstu meirihluta sinn á þingi og við tók ríkisstjórn Tryggva Þórhallssonar, Framsóknarflokki.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

* Borgaraflokkurinn (eldri) lagðist af. Flestir gengu í Íhaldsflokkinn

## Tilvísanir

## Tengt efni
Kosningasaga
Alþingiskosningar 1934

**Alþingiskosningar 1934** voru kosningar til Alþingis sem haldnar voru 24. júní 1934. Á kjörskrá voru 64.338 en kosningaþátttaka var 81,5%. Eftir kosningarnar mynduðu Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkurinn Stjórn hinna vinnandi stétta undir forsæti Hermanns Jónassonar.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

## Tengt efni
Kosningasaga
Boogie woogie

**Boogie woogie** er pardans úr fjölskyldu sveifludansa. Hann er bæði sósíaldans og keppnisdans.

## Lýsing
### Að leika af fingrum fram og tónlistartúlkun
Í mörgum dönsum er notast við kóreógraferingu. Það þýðir að dansararnir hafa undirbúið röð skrefa sem eru dönsuð við tónlistina. Oft er kóreógraferingin löguð þannig að hún falli eins og flís við rass við ákveðið lag. Í boogie woogie er ekki notast við kóreógraferingu heldur er dansinn saminn jafnóðum á dansgólfinu.

Maður gæti ímyndað sér að ókóreógraferaður dans tveggja einstaklinga einkenndist af ósamhæfðum og tilviljanakenndum hreyfingum, en sú er ekki raunin. Eitt af því sem gerir boogie woogie að spennandi dansi að horfa á og dansa er að dansararnir hafa þróað með sér tilfinningu fyrir tónlistinni og geta túlkað hana í sameiningu. Góð boogie woogie pör geta dansað við ríkulegt úrval tónlistar þannig að það virðist næstum kóreógraferað, meiri að segja þó þau hafi aldrei heyrt tónlistina áður!

### Að leiða og fylgja
Í kóreógraferuðum dansi vita bæði herrann og daman hvað gerist næst, svo í raun væri hægt að dansa án leiðingar (að frátöldum þeim skrefum sem krefjast líkamlegrar snertingar, t.d. lyftum). Að herrann leiði og daman fylgi gerir okkur kleyft að leika af fingrum fram í boogie woogie. Góðir boogie woogie dansarar eru hæfileikaríkir í að leiða og fylgja.

Að leiða og fylgja gerir boogie woogie dönsurum kleift að að dansa við og túlka stórt úrval tónlistar - með hvaða félaga sem er! Á danskvöldum getur maður oft séð tvo einstaklinga sem hafa aldrei hist áður dansa frábærlega við tónlist sem þau hafa aldrei heyrt áður. Þannig er það innbyggt í boogie woogie að vera sósíal dans.

### Fótaburður
Í öllum sveifludönsum finnast grunnskref. Þessi skref eru endurtekin í gegnum mestallan dansinn og ákvarða *áferð* dansins. Í boogie woogie finnast mörg mismunandi grunnskref, en þau hafa það öll sammerkt að nota sex slög í tónlistinni. Eitt þeirra atriða sem gerir boogie woogie frábrugðinn öðrum sveifludönsum er að grunnskrefin eru oft hröð, íburðarmikil og tápmikil á meðan efri hluti líkamans er í mun meiri ró.

## Ísland
Kennsla í boogie woogie hófst á Íslandi með stofnun Háskóladansins haustið 2007 en skyldir dansar hafa verið dansaðir á landinu áður fyrr.

## Tenglar
* Háskóladansinn
Swing & rock'n'roll

**Swing & rock’n’roll** er dans. Þegar amerískir swing-dansar náðu til Noregs blönduðust þeir við dansa sem voru þar fyrir og úr varð swing & rock’n’roll. Fótaburðurinn í dansinum er ekki flókinn en dansinn býður upp á fjölbreytni í sporum og mörg stílbrigði. Hjá mörgum flinkum dönsurum má sjá að þeir hafa blandað saman mismunandi stílum og fundið þannig stíl sem hentar þeim best. Hægt er að dansa við bæði hæga og hraða tónlist en tæknin í dansinum breytist með hraðanum. Við hæga tónlist getur parið stöðugt reitt sig á stuðning frá hvoru öðru en eftir því sem herðist á tónlistinni þurfa einstaklingarnir að vera í jafnvægi óstuddir.

Í dansinum er hægt að gera bæði stökk og lyftur og herrar geta dansað við fleiri en eina og fleiri en tvær dömur í einu. Fær dansari getur breytt „groov-inu“ eftir því hvernig tónlistin er.

## Tenglar
* Dæmi um Swing & Rok-nRoll á YouTube
Hip hop (dans)

**Hip hop** dans er dansstíll, aðallega götudansstíll, sem yfirleitt er dansaður við hip hop tónlist eða hefur þróast sem hluti af hip hop menningu. Í sínum víðasta skilningi nær hugtakið yfir danstegundir eins og breakdans, popping, locking, krumping og fleira.

Sá dansstíll sem fyrst og fremst er tengdur hip hop er breakdans. Breakdans kom fyrst fram í New York snemma á áttunda áratugnum og varð lykilpartur í þróun hip hop menningar. Funkstíll (til dæmis popping og locking) varð til í Kaliforníu á sjöunda og áttunda áratugum 20. aldar og varð hluti af hip hop menningunni þegar hún náði til vesturstrandar Bandaríkjanna.

Þrátt fyrir að breakdans og upprunalegi funkstíllinn líti út fyrir að vera ólíkir þá er margt sameiginlegt með þeim. Til dæmis eru báðir byggðir að miklu leyti á spuna, eiga uppruna sinn á götunni og dansað er við sömu tónlist.

Seint á níunda áratugnum fór hip hop tónlist að breytast og í framhaldi af því komu fram nýir hip hop dansstílar. Flestir þeirra voru dansaðir í uppréttri stöðu, öfugt við breakdansinn sem inniheldur mikið af sporum sem gerð eru á gólfinu.

Á síðustu árum hefur hip hop dans þróast yfir í þyngra og harðara form, í samræmi við þá þróun sem orðið hefur í hip hop tónlist. Í dag er hugtakið hip hop notað yfir alla þá ólíku dansstíla sem orðið hafa til út frá breakdansi og popping og locking. En yfirleitt þegar talað er um hip hop er verið að meina dansstílana sem dansaðir eru uppréttir – svokallað new school hip hop.

## Tenglar
Meðal staða sem bjóða upp á kennslu í hip hop á Íslandi eru:
* Háskóladansinn
Bankaleynd

**Bankaleynd** er þagnarskylda  sem hvílir á fjármálastofnunum um að leyna upplýsingum um innri færslur, viðskipti og viðskiptavini, en stundum einnig laun bankastjóra og annað sem varðar bankann og telst til trúnaðarupplýsinga. Margir gagnrýna stranga bankaleynd og telja hana auka  fyrirgreiðslu, spillingu og verðbólgubrask.  

Árið 1976 var talið mikilvægt að endurskoða reglurnar um bankaleynd. Þá átti að gera bankakerfið gagnsærra vegna óðaverðbólgunnar sem þá var, en með breytingunum áttu banka- og útlánastofnanir að verða heiðarlegri og hlutlægari við lánveitingar.  Tveimur árum seinna, árið 1978, var lagt fram frumvarp sem átti að aflétta vissri bankaleynd og gera t.d. mögulegt að upplýsa um hverjir skulduðu meira en 6 miljónir um áramót. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Báru fyrir sig bankaleynd''; af Mbl.is
* ''Tveir úr skilanefnd rufu bankaleynd''; af Dv.is 
* ''Sviss slakar á bankaleynd''; af Rúv.is
* ''Af bankaleynd''; grein í Fréttablaðinu 26. nóv. 2008
* ''Bankaleynd ekki skálkaskjól''; grein í Fréttablaðinu 28. nóv. 2008
Salsa (dans)

**Salsa** er dans af spænskum uppruna og er sambland af mörgum dansstílum sem má einna helst rekja til Karíbahafsins og Suður-Ameríku. Salsa þróaðist út frá mambo, danzón, guaguancó, cuban son og öðrum suðuramerískum dönsum. Hvortveggja í dansinum og salsa tónlistinni má finna sterk afrísk áhrif.

Salsa er yfirleitt dansaður sem pardans en hann býður einnig upp á einstaklingsspor eða hringdansa með mörgum pörum þar sem allir dansa við alla. Listræn tjáning og félagsdans er stór hluti af salsa en hann er einnig notaður sem keppnisdans og sýningardans.

## Mismunandi tegundir
Til eru mismunandi tegundir af salsa, *LA-stíll*, *New York-stíll* og *Kúbustíll*.

Í LA-stíl og New York-stíl dansar parið á beinni línu, þar sem herrann færir sig af línunni á meðan daman færist fram og til baka eftir línunni en í Kúbustíl dansar daman meira í kringum herrann. Helsti munurinn á LA-stíl og New York-stíl felst í því hvar áhersla á taktinn er. Í LA-stíl hefst grunnsporið á fyrsta takti í tónlistinni en í New York-stíl hefst grunnsporið á öðrum takti. Grunnsporin eru þó öll sex takta spor.

Undir Kúbustíl mætti síðan flokka rueda de casino eða salsa rueda. Salsa rueda þróaðist í Havana á Kúbu, á árunum 1950-1960. Hér mynda pör dansara hring og danssporin eru kölluð af stjórnanda. Flest sporin fela í sér að skipt er um dansfélaga og því dansa allir við alla. Milli dansspora er síðan dansað grunnspor.

## Tenglar
Meðal staða sem bjóða upp á kennslu í salsa á Íslandi eru:
* Dansskóli Jóns Péturs og Köru
* Háskóladansinn
* Kramhúsið
* Salsa Iceland
Otto Hahn

**Otto Hahn** (8. mars 1879 – 28. júlí 1968) var þýskur efnafræðingur og Nóbelsverðlaunahafi í efnafræði árið 1944. Hann var fyrstur til að kljúfa frumeindakjarna og hefur verið kallaður „faðir kjarneðlisfræðinnar“ og „upphafsmaður atómaldarinnar“. Tilraunirnar við kjarnaklof framkvæmdi Hahn í Berlín í Þýskalandi með aðstoðarmanni sínum, Lise Meitner. Árið 1955 hét hann á forystumenn þjóðanna að útrýma kjarnorkuvopnum. 

## Tilvísanir
Euler-aðferð

**Euler-aðferð** er aðferð í stærðfræði og tölvunarfræði er fyrsta stigs töluleg leið til að leysa venjulegar diffurjöfnur með ákveðnu upphafsgildi. Hún er nefnd í höfuðið á Leonhard Euler.

## Tengt efni
* Töluleg heildun, eða töluleg tegrun
Altflauta

**Altflauta** er þverflauta með tónsvið fyrir neðan hefðbundna þverflautu og messósópranflautu. Altflautan er þriðja algengasta þverflautan, á eftir hefðbundinni þverflautu (C-flautu) og pikkólóflautu. Altflautan er mun breiðari og lengri en C-flautan og útheimtir meira loft frá flautuleikaranum. Tónsvið hennar er frá G3 að G6. Hún notar sama klapparkerfi og C-flauta og pikkólóflauta.
Útlendingastofnun

**Útlendingastofnun** er ein af undirstofnunum Dómsmálaráðuneytisins. Stofnunin var sett á fót sem deild innan lögreglunnar árið 1937 í kjölfar samþykktar nýrra laga um eftirlit með útlendingum (nr. 59/1936). Til ársins 2002 hét stofnunin útlendingaeftirlitið en nafninu var breytt með nýjum lögum um útlendinga nr. 96/2002 sem sett voru í kjölfar þess að samningur um Schengen-samstarfið gekk í gildi á Íslandi. Með nýju lögunum varð Útlendingastofnun að sérstakri ríkisstofnun með eigin forstjóra en stofnunin hafði áður verið aðskilin frá lögreglunni með lagabreytingu árið 1999. Stofnuninni er skylt að starfa eftir útlendingalöggjöf Íslenska ríkisins sem „gildir um heimild útlendinga til að koma til landsins og dvelja hér á landi, en útlendingur telst hver sá sem ekki er íslenskur ríkisborgari samkvæmt lögum um íslenskan ríkisborgararétt“. Umfangsmesti þátturinn í starfsemi stofnunarinnar er útgáfa dvalarleyfa. 

Kristín Völundardóttir er forstjóri stofnunarinnar. 

## Saga
Fyrstu heildstæðu lögin um dvöl og brottrekstur útlendinga voru samþykkt á Alþingi árið 1920. Dómsmálaráðuneytið fór þá með úrskurðarvald. Með nýjum lögum 1936 var komið á fót útlendingaeftirliti innan íslensku lögreglunnar og sá hún um eftirlit með komum útlendinga til landsins og útgáfu dvalarleyfa. Árið 1939 var hert mjög á eftirliti með útlendingum um alla Evrópu vegna ótta við njósnir og hryðjuverk. Í kjölfar þess að Síðari heimsstyrjöld braust út var hert mjög á útlendingaeftirlitinu á Íslandi og þess meðal annars krafist að útlendingar tilkynntu um breytingar á búsetu sinni innanlands. Samkvæmt Þór Whitehead stóð Hermann Jónasson fyrir því 1939 að komið var upp leynilegu eftirgrennslanakerfi undir hatti útlendingaeftirlitsins sem náði einnig til Íslendinga sem taldir voru geta ógnað öryggi ríkisins.

Árið 1955 gekk bókun um norræna vegabréfasambandið í gildi á Íslandi og var formlega lögfest þegar lög um útlendinga voru endurskoðuð í heild árið 1965. Þá var kveðið á um réttarstöðu flóttamanna þar sem Ísland hafði gerst aðili að flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna frá 1951 Þeim ákvæðum var breytt árið 2001 í kjölfar þess að Ísland gerðist aðili að Dyflinnarreglugerðinni. Verulegar breytingar voru gerðar á lögunum í kjölfar þess að Ísland gerðist aðili að EES-samningnum 1993. Þá var meðal annars kveðið á um kærurétt vegna úrskurða útlendingaeftirlitsins. 

Ný lög um útlendinga nr. 96/2002 tóku gildi um áramótin 2002/2003. Þau eru mun viðameiri en fyrri lög. Með nýju lögunum var nafni útlendingaeftirlitsins breytt í Útlendingastofnun.

## Gagnrýni
Útlendingaeftirlitið hefur oft verið gagnrýnt fyrir málsmeðferð hælisumsókna.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða
* „Sjö mótmælendur handteknir“; af Mbl.is
Alþingiskosningar 1923

**Alþingiskosningar 1923** voru kosningar til Alþingis sem voru haldnar 27. október 1923. Á kjörskrá voru 43.932 og kosningaþátttaka var 75,6%.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

Fjöldi landskjörinna þingmanna í sviga.
## Tenglar
Kosningasaga
Náttúrulagaflokkurinn

**Náttúrulagaflokkurinn** var stjórnmálaflokkur sem bauð fram fyrir Alþingiskosningar 1995 með listabókstafinn N. Flokkurinn byggði á hugmyndafræði TM-Sidhi-hugleiðslu sem Maharishi Mahesh Yogi setti fram um miðjan 8. áratug 20. aldar. Flokkurinn vildi þannig stofna „samstillingarhópa“ sem myndu hugleiða til að eyða streitu úr samfélagsvitundinni og skapa þannig grundvöll fyrir framfarir. Flokkurinn byggði á breskri fyrirmynd þar sem náttúrulagaflokkur hafði boðið fram fyrir þingkosningar 1992.

Flokkurinn fékk 957 atkvæði í kosningunum og engan mann kjörinn. Hann bauð ekki fram aftur.

## Sjá einnig
* Natural Law Party á ensku Wikipedíu
Samtök um jafnrétti og félagshyggju

**Samtök um jafnrétti og félagshyggju** voru stjórnmálaflokkur stofnaður um sérframboð Stefáns Valgeirssonar sem hafði yfirgefið Framsóknarflokkinn í aðdraganda þingkosninga 1987. Flokkurinn bauð aðeins fram á Norðurlandi eystra með listabókstafinn J þar sem hann fékk 1893 atkvæði (12,11%) og einn mann, Stefán Valgeirsson, kjörinn.

Eftir að ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sprakk um mitt ár 1988 var önnur ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar mynduð með stuðningi Alþýðubandalagsins og Samtakanna sem nægði henni til að ná meirihluta í annarri deild þingsins. Ríkisstjórnin stóð því tæpt þar til Borgaraflokkurinn gekk til liðs við hana ári síðar.

Fyrir kosningarnar 1991 buðu Samtökin fram lista með Borgaraflokknum á Norðurlandi eystra.
Lene Espersen

**Lene Espersen** (fædd 26. september 1965) er fyrrverandi formaður danska íhaldsflokksins og fyrrum viðskipta- og iðnaðarráðherra Danmerkur.

Í september 2006 ók hún á konu á littlu mótorhjóli þegar hún var á leið til flugvallarins í Kaupmannahöfn. Fyrir vikið missti hún ökuréttindi þar til hún tók prófið aftur í mars 2007 og þurti að borga sekt að upphæð 1500 dkr.
Lilo og Stitch

***Lilo og Stitch***  (enska: *Lilo & Stitch*) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Pictures. Myndin var frumsýnd þann 21. júní 2002. Höfundar hennar og leikstjórar eru Chris Sanders og Dean DeBlois. Framleiðandinn var Clark Spencer. Myndin fjallar um Stitch, litla bláa geimveru sem er afrakstur genaransókna; og Lilo, unga stelpu frá Hawaii sem vingast við Stitch þegar hann er gerður útlægur frá reikistjörnu sinni. 

Myndin var að mestu gerð í Orlando í Florida. Hún var flokkuð sem PG í Bandaríkjunum.
## Talsetning

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Zoom 8

**Zoom<sup>8</sup>** er lítil átta feta (2,65m) löng einmenningskæna hönnuð fyrir börn og unglinga. Hún var hönnuð af finnsk-sænska skútuhönnuðinum Henrik Segercrantz árið 1991 og hugsuð sem millistig milli Optimist-kænunnar og stærri kænugerða eins og Europe. Hún er vinsæl í Norður-Evrópu, einkum í Svíþjóð og Danmörku.

Zoom8 hlaut viðurkenningu sem alþjóðleg keppnisgerð árið 2003.

## Tenglar
* Vefur International Zoom<sup>8</sup> Class Association
Kóbaltsprengja

**Kóbaltsprengja** er svokölluð söltuð sprengja, kjarnorkusprengja sem hefur kóbalt í skel sinni í stað stáls eins og venjuleg kjarnorkusprengja. Kóbaltsprengjan var hugmynd Leó Szilárd, sem sagði að geislavirkni hennar væri miklu öflugri en venjuleg kjarnorkusprengja, þar eð samrunanifteindirnar myndu breyta kóbaltinu í samsætuna kóbalt-60, sem er kraftmikill gamma-geislagjafi með helmingunartímann 5 ár. Geislavirkni venjulegrar kjarnorkusprengju er miklu minni. Áhrif geislavirka úrfellisins fara eftir því hvaða samsætur mynda söltin. 

Otto Hahn sagði að eingöngu þyrfti tíu kóbaltsprengjur til að gera út af við allt mannkynið þegar hann hét á forystumenn þjóðanna að útrýma kjarnorkusprengjum árið 1955. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Kjarnorkuvopn
Alþingiskosningar 1937

**Alþingiskosningar 1937** voru kosningar til Alþingis sem haldnar voru 20. júní 1937. Á kjörskrá voru 67.195 en kosningaþátttaka var 87,9%. Niðurstöður kosninganna urðu þær að Framsóknarflokkurinn bætti við sig fjórum þingmönnum en Alþýðuflokkurinn tapaði tveimur. Stjórn hinna vinnandi stétta hélt því velli en staða Alþýðuflokksins innan hennar var mun veikari. Kommúnistaflokkurinn fékk þrjá þingmenn í fyrsta og eina skiptið í sögu sinni en flokkurinn sameinaðist hluta Alþýðuflokks og myndaði Sameiningarflokk alþýðu - Sósíalistaflokkinn ári síðar sem fékk sex þingmenn í fyrri kosningunum 1942 og tíu í þeim síðari.

Framsóknarmenn bættu við sig fjórum þingmönnum þrátt fyrir að auka fylgi sitt ekki nema um tæp 3% og Sjálfstæðismenn misstu þrjú þingsæti út á 1,6% lækkun í fylgi. Meginskýringin á þessum miklu sveiflum var sú að ekki var notast við hlutfallskosningar í tvímenningskjördæmum og gátu Framsóknarmenn hirt bæði sætin með litlum meirihluta. Jók þetta enn á þrýstinginn á að breyta á ný kosningakerfinu sem tekið hafði verið í notkun í kosningunum þremur árum fyrr.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

## Tengt efni
Kosningasaga
Tasar

**Tasar** er fjórtán feta (4,3m) löng tvímenningskæna, hönnuð af ástralska skútuhönnuðinum Frank Bethwaite árið 1975. Hún var hugsuð sem fjölskyldubátur sem gæti rúmað karl og konu saman eða einn fullorðinn og tvö börn þannig að þyngd áhafnar væri samtals um 140kg. Kjölurinn vegur 68 kíló og breidd bátsins er 1,75m sem gerir hann mjög stöðugan. Tasar er aðallega vinsæl í Ástralíu, Bretlandi og Bandaríkjunum. 

## Tenglar
* Síða ástralska Tasar-sambandsins
Byte (kæna)

**Byte** er tólf feta (3,7m) löng einmenningskæna úr glertrefjum framleidd af PS2000 í Kanada og af Topper Sailboats í Bretlandi áður en þeir hættu framleiðslu glertrefjabáta. Byte er hönnuð fyrir einn siglingamann sem vegur 54-66kg. Hún er með eitt stórsegl og ekkert framsegl og er þannig einföld í meðförum. Þessi gerð er einkum vinsæl í Bandaríkjunum og Kanada.
Uppþvottavél

**Uppþvottavél** er heimilistæki notað til að vaska upp diska og eldhúsáhöld. Þær eru notuð á heimilum og á veitingahúsum. Uppþvottavél notar heitt vatn og þvottaefni til að fjarlægja óhreinindi í staðinn fyrir að skrúbba. Margar uppþvottavélar geta líka þurrkað upp með hitarist. Stundum er nauðsynlegt að setja salt í vélina með þvottefninu.

Josephine Cochrane fann upp nútímauppþvottavélina árið 1886. Hún var knúin með höndunum. Cochrane var rík og vaskaði aldrei upp en hún fann upp uppþvottavélina af því að þjónar hennar brutu oft diskana.
B14 (kæna)

**B14** er fjórtán feta (4,3m) grunnrist tvímenningskæna hönnuð árið 1986 af ástralska siglingamanninum Julian Bethwaite sem smækkuð útgáfa af 18 feta tvímenningskænu. Hún er bæði með framsegl og laust bugspjót fyrir gennaker. B14 er einkum vinsæl í Bretlandi og Ástralíu.

## Tenglar
* Vefur B14-samtakanna
Finn (kæna)

**Finn** er rúmlega fjórtán feta (4,5m) einmenningskæna hönnuð árið 1949 af sænska bátahönnuðinum Rickard Sarby fyrir sumarólympíuleikana 1952 í Helsinki. Kænan hefur verið ólympíubátur samfellt síðan þá. 

Finn-kænan er með eitt segl en stóran seglaflöt (10m²) og því krefjandi viðfangs. Hún er hönnuð fyrir einn siglingamann sem vegur um 100 kíló. Kænan sjálf vegur 120 kíló.
Lagrange-margfaldarar

**Langrange-fallið** (nefnt í höfuðið á Joseph Louis Lagrange) er aðferð í stærðfræðilegri bestun sem hjálpar til við að finna hágildi og lágildi falls sem er hátt þvingunum.

Svo mynd 1 til hægri sé tekin sem dæmi þá er takmarkið að
:hámarka f(x, y) \,
:með tilliti til g(x, y) = c. \,

Þar sem c er fasti, þá komum við með nýja breytu (lambda: \lambda) sem kallast **Lagrange-margfaldari** og þá er Langrange-fallið skilgreint sem:

: \Lambda(x,y,\lambda) = f(x,y) - \lambda \Big(g(x,y)-c\Big).
Fjárlög íslenska ríkisins 2009

**Fjárlög íslenska ríkisins 2009** 

* **Samtals = 555.640,9 (milljónir króna)**

## Heimildir

* Fjárlagavefurinn
Star

**Star** er um sjö metra langur opinn tvímenningskjölbátur. Hann var hannaður árið 1910 af bandaríska skútuhönnuðinum Francis Sweisguth og fyrstu bátarnir voru smíðaðir í Port Washington í New York-fylki. Star var ólympíubátur frá 1932 til 2012.
Hræranlegar hátíðir

**Hræranlegar hátíðir** eru kristilegir hátíðisdagar sem ber upp á mismunandi mánaðardaga almannaksársins en breytast í samræmi við þann mánaðardag sem páskar kom upp á en hvernig þeir falla að árinu er reiknað eftir flókinni formúlu. Breytilegt er eftir kirkjudeild hverjir dagarnir eru, þó flestar hafi þá sem þekktastir eru í vesturkirkjunni. Hræranlegir hátíðisdagar eru einnig í öðrum trúarbrögðum.

## Hræranlegar hátíðir
* Öskudagur — 46 daga fyrir páska. (Strangt til tekið þá er öskudagur ekki hátíðisdagur heldur fasta, sem snýr að iðkun sjálfsafneitunar og iðrunar). 
* Mæðradagurinn — 21 daga fyrir páska (Enska biskupakirkjan).  
* Passíusunnudagur  — 14 daga fyrir páska (Enska biskupakirkjan).  
* Pálmasunnudagur — 7 daga fyrir páska. 
* Skírdagur — 3 daga fyrir páska. 
* Föstudagurinn langi — 2 daga fyrir páska (föstudagurinn langi er strangt til tekið fasta en ekki hátíðisdsagur, sjá öskudagur hér að ofan).  
* Páskar — eftir því hvar þeir falla upp á almannaksárinu færast aðrir hræranlegir hátíðisdagar. 
* Uppstigningardagur — 39 daga eftir páska. 
* Hvítasunnudagur — 49 daga eftir páska (50sti dagur páskana). 
* Þrenningarhátíð (*Trínitatis*) — 56 daga eftir páska (Vesturkirkjan). 
* Allraheilagramessa — 56 daga eftir páska (víða hræranlegur í kristni en í vesturkirkjunni fellur þessi dagur upp á 1. nóvember og er því ekki hræranleg hátíð). 
* Dýridagur (*Kristlíkamahátíð*) — 60 daga eftir páska (Vesturkirkjan).
Ingvar (kútter)

**Ingvar** var kútter sem fórst í ofsaveðri þann 7. apríl árið 1906, skammt undan landi í Viðey og fórust allir um borð, samtals 20 menn (sumar heimildir segja 19). Slys þetta er talið eitt það hörmulegasta sjóslys við Íslandsstrendur, enda urðu margir Reykvíkingar sjónvarvottar að slysinu án þess að nokkur gæti komið áhöfninni til bjargar. Í þessu sama óveðri strönduðu einnig tvö þilskip við Mýrar og fórust þar með allri áhöfn, þannig að alls fórust 68 menn með þessum þremur skipum. Í óveðrinu sem stóð nokkra daga tók einnig tvo aðra sjómenn út af skipum sínum, svo alls fórust 70. Dagurinn eftir slysið var pálmasunnudagur, sem var lýst sem alldauflegum, og var öll Páskavikan í Reykjavík sannkölluð sorgarvika. 

Skipstjóri Ingvars var Tyrfingur Magnússon og stýrimaður Júlíus Arason. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Ingvar fórst við Viðey''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1946
* ''Sjötíu manns farast á Faxaflóa, þar af 20 fyrir augum Reykvíkinga - engum vörnum við komið''; grein í Morgunblaðinu 1987
* ''Mannskaði við Viðey''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Reykvíkingar horfðu upp á mennina farast''
Marígull

**Marígull** (fræðiheiti: *Echinus esculentus*) er skrápdýr af ætt ígulkerja. Það finnst við strendur Norð-Vestur Evrópu allt niður á 1200 metra dýpi. Maríugull lifir við Ísland og er annað algengasta ígulkerið þar, hitt er skollakoppur.

## Tenglar
*
Ærumeiðingar

**Ærumeiðing** er þegar ráðist er á sjálfsvirðingu manneskju með móðgunum, aðdróttunum og útbreiðslu meiðandi ummæla sem spilla mannorði, heiðri eða virðingu. Ærumeiðing getur verið lygi en þarf ekki að vera það.
Trémaðkur

**Trémaðkur** (eða **trjámaðkur**) (fræðiheiti: *Teredo norvegica*) er ormlaga samloka af timburmaðkaætt sem lifir í N-Atlantshafi. Fremst á líkamanum eru örsmáar, hvassar skeljar og með þeim borar trémaðkurinn göng í timbur. Göngin húðar hann síðan að innan með kalki. Trémaðkur verður allt að 30 sm langur og veldur oft miklum skaða á bryggjustólpum, skipum og öðru tréverki í sjó. 

## Tenglar
* Mynd af hinum ýmsu þróunarstigum trémaðksins
Hunter S. Thompson

**Hunter Stockton Thompson** (18. júlí 1937 – 20. febrúar 2005) var bandarískur blaðamaður og rithöfundur, sem er frægastur fyrir skáldsögu sína: *Fear and Loathing in Las Vegas*.

## Tenglar
* ''Öfgar í Ameríku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2005
Evra (aðgreining)

**Evra** getur átt við eftirfarandi:

* Patrice Evra, knattspyrnumann hjá Manchester United
* Evra eða Ortho Evra, getnaðarvarnarplástur
* Evran, gjaldmiðill
Eftirlaunafrumvarpið

**Eftirlaunafrumvarpið** var frumvarp sem var lagt fyrir Alþingi 10. desember árið 2003 og var það samþykkt hinn 15. desember sama ár og urðu að lögum þegar forseti staðfesti þau hinn 20. desember. Þau sneru að hækkun eftirlauna forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara. Frumvarpið var samþykkt með 30 atkvæðum, nei sögðu 14, 11 sátu hjá, 7 voru í leyfi og fjarstaddur var 1.  Eftirlaunafrumvarpið var mjög umdeilt á þingi og meðal almennings. Hefur það verið nefnt *eftiraunaósóminn* af sumum gagnrýnendum þess. Flutningsmenn voru Halldór Blöndal, Guðmundur Árni Stefánsson, Jónína Bjartmarz, Þuríður Backman og Sigurjón Þórðarson. 

Ekki hafa þó allir þegið þessi eftirlaun þrátt fyrir að hafa rétt á þeim, Davíð Oddsson ákvað til að mynda að þiggja ekki eftirlaunin á meðan hann gegndi embætti seðlabankastjóra, en hann var seðlabankastjóri frá árinu 2005 til ársins 2009. 

Eftir bankahrunið árið 2008 var málið tekið upp að nýju á þingi. Nýtt eftirlaunafrumvarp var svo samþykkt í desember sama ár og tóku lögin gildi 1. júlí 2009. Markmiðið með nýju lögunum var að færa lífeyriskjör ráðamanna nær því sem á við um almenning og koma þannig til móts við mikla gagnrýni sem hin lögin hlutu. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Davíð hringdi í Guðjón A. Kristjánsson og kynnti honum eftirlaunafrumvarpið''; af Vb.is 
* ''Um eftirlaunafrumvarpið''; af Eyjunni.is
Markmaður

**Markmaður** eða **markvörður** er leikmaður í íþróttum, til dæmis knattspyrnu eða handknattleik, sem ver mark fyrir sókn andstæðinga sinna.

## Sjá einnig
* Varnarmaður
Arktínos

**Arktínos frá Míletos** (á forngrísku: ) var forngrískt skáld, sem var sagður hafa ort kvæðin *[[Eþíópíukviða|Eþíópíukviðu]]* og *[[Fall Tróju]]*. Kvæði þessi eru ekki varðveitt en endursögn á efni þeirra er varðveitt frá 5. öld.

*Eþíópíukviða* var í fimm bókum og var nefnd eftir honum eþíópíska Memnoni, sem varð bandamaður Trójumanna að Hektori látnum. Kvæðið tók upp þráðinn þar sem honum sleppti í *[[Ilíonskviða|Ilíonskviðu]]* Hómers. Kvæðinu lauk með dauða g útför Akkillesar og deilu Ajasar og Ódysseifs um hver skyldi hreppa vopn hans.

*Fall Tróju* eða *Iliou Persis* sagði frá Trójuhestinum, Sínoni og Laókóoni og falli borgarinnar.

## Tengill
*
Leskes

**Leskes** var forngrískt skáld. Hann var sagður hafa ort *[[Litla Ilíonskviða|Litlu Ilíonskviðu]]*. Talið er að Leskes hafi verið frá eynni Lesbos og hafi verið uppi um miðja 7. öld f.Kr. Þótt kvæðið sé glatað eru um þrjátíu línur varðveittar úr því, en auk þess er varðveittur útdráttur úr efni kviðunnar frá síðfornöld. *Litla Ilíonskviða* hefst þar sem *[[Eþíópíukviða]]* skilur við og er eins konar framhald hennar, en framhald *Litlu Ilíonskviðu* er að finna í kvæðinu *[[Iliou persis]]* („Fall Tróju“).

## Tengill
*
Lóðrétt samþætting

**Lóðrétt samþætting** er hugtak í viðskiptafræði sem vísar til ákveðinnar tegundar framleiðslustjórnunar. Lóðrétt samþætt fyrirtæki mynda eins konar stigveldi og eru í sameiginlegri eigu. Það telst lóðrétt samþætting þegar einn og sami eigandi fyrirtækis á fyrirtæki sem framleiðir, flytur og selur vöruna. Sem dæmi um lóðrétta samþættingu má nefna sölu olíu á Íslandi en í því tilviki eiga fyrirtæki sem reka bensínstöðvarnar einnig fyrirtækið sem sér um birgðahald og dreifingu. Andstaðan við lóðrétta samþættingu er lárétt samþætting. Lóðrétt samþætting á sér oft stað þar sem markaður stjórnast af fáum eða jafnvel einum aðila.

## Tilvísanir
Ödipúsarkviða

***Ödipúsarkviða*** (á forngrísku: ) var söguljóð um Ödipús. Kvæðið, sem var um 6600 ljóðlínur, er nú glatað; einungis þrjú stutt brot eru varðveitt. Það var í fornöld eignað skáldinu Kinæþoni frá Spörtu.
Soling

**Soling** er 27 feta (8,15 metra) langur opinn kjölbátur hannaður af norska bátahönnuðinum Jan Herman Linge árið 1965. Þessi gerð var valin fyrir sumarólympíuleikana 1972 og var ólympíubátur fram að sumarleikunum 2000. Báturinn vegur rúmt tonn og gert er ráð fyrir tveggja til þriggja manna áhöfn.

## Tenglar
* Vefur International Soling Class
Þebukviða

**Þebukviða** var forngrískt söguljóð sem fjallaði um niðja Ödipúsar. Einungis brot eru varðveitt úr kvæðinu.
X-ið

**X-ið 977** er útvarpsstöð í eigu Sýn sem spilar mestmegnis rokktónlist. X-ið fór fyrst í loftið í nóvember 1993. Fyrstu tónlistastjórar stöðvarinnar voru Sigmar Guðmundsson og Björn Baldvinsson. Stöðin var stofnuð af félaginu Aflvakinn hf. sem rak fyrir Aðalstöðina.

## Þættir
### Funkþátturinn
Funkþátturinn fjallar um raftónlist. Hann fór fyrst í loftið í sömu viku og útvarpsstöðin var stofnuð. Fyrsti stjórnandi þáttarins var Þorsteinn Hreggviðsson (einnig þekktur sem Þossi) en árið 1998 tók Baldur Ingi Baldursson við þættinum. Snemma árs 2008 bættist Sveinbjörn Pálsson við sem meðstjórnandi þáttarins. Haustið 2011 bættist Símon Guðmundsson við hóp stjórnanda þáttarins.

### Sonic
90's þátturinn Sonic spilaði eingöngu tónlist frá 10. áratugnum, þ.e. frá 1990, til og með 1999. Þátturinn hóf göngu sína 12. júní 2009 og sendi út sinn síðasta þátt þann 22. mars 2011. Stjórnendur 90's þáttarins Sonic voru Haraldur Leví Gunnarsson og Jón Þór Ólafsson.

### Harmageddon
Harmageddon er viðtals- og umræðuþáttur sem var á X-inu frá árinu 2008 og hélt þar áfram þar til loka 2021. Frá 2022 varð þátturinn hlaðvarpsþáttur með áskrift. Stjórnendur þáttarins voru Frosti Logason og Þorkell Máni Pétursson.

Frá og með 2023 hélt Frosti áfram með þáttinn á hlaðvarpinu Brotkast.is.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða stöðvarinnar
Tunglmyrkvi

**Tunglmyrkvi** nefnist það þegar sól, jörð og tungl mynda beina línu í þessari röð. Þá gengur tunglið inn í skugga jarðarinnar og myrkvast af þeim sökum. Sá sem staddur væri á yfirborði tunglsins sæi myrkvann sem sólmyrkva, því að jörðin skyggði þá á sólina frá honum séð.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Tunglmyrkvi 
* Stjörnufræðivefurinn: Almyrkvi á tungli 21. desember 2010
Sigurður B. Sívertsen

**Sigurður B. Sívertsen** (f. 2. nóvember 1808 í Seli í Reykjavík, d. 24. maí 1887 á Útskálum í Garði) var prestur á Útskálum.

Hann var sonur hjónanna Brynjólfs Sívertsens (Sigurðssonar) prests á Útskálum (áður dómkirkjuprests í Reykjavík og prests í Holti undir Eyjafjöllum) og Steinunnar Helgadóttur konu hans. Sigurður var vígður aðstoðarprestur föður síns með konungsundanþágu vegna aldurs þann 18. september 1831. Hann bjó á Gufuskálum í Leiru 1833 en tók við Útskálum af föður sínum 1. mars 1837 og var prestur þar til ársins 1886, þá orðinn blindur. Kona hans var Helga Helgadóttir (1809 -  1882) og komust 3 barna þeirra upp. Hálfbróðir Sigurðar var Helgi G. Thordersen biskup, en þeir voru sammæðra.

Séra Sigurður var mikill og góður búmaður og hlaut verðlaun bæði frá Búnaðarfélagi Suðuramts og frá danska landbúnaðarfélaginu. Hann var forgöngumaður um stofnun barnaskóla í Garði, sem hefur starfað þar óslitið frá árinu 1872. Hann varð riddari af Dannebrog árið 1874. Sigurður var ötull og vel metinn og góður kennimaður. Hann stundaði ritstörf alla tíð á meðan hann hélt sjón og eftir að hann varð blindur lét hann skrifa fyrir sig. Eftir hann liggja æviminningar, greinar í blöðum, Suðurnesjaannáll og Bæjaannáll í Útskálaprestakalli auk fleiri rita sem ekki hafa verið gefin út.
Hard Candy

**Hard Candy** getur átt við eftirfarandi:
* ''Hard Candy'' (kvikmynd), kvikmynd með Patrick Wilson og Ellen Page
* ''Hard Candy'' (Madonna breiðskífu)
* ''Hard Candy'' (Counting Crows breiðskífu)
Hard Candy (kvikmynd)

***Hard Candy*** er sálfræðispennumynd sem fjallar um barnaníðing og 14 ára stelpuna sem hann gerir tilraun til að snara.

Leikstjóri myndarinnar var David Slade, og hún var skrifuð af Brian Nelson. Aðalleikarar eru Patrick Wilson og Elliot Page. Kvikmyndin frumsýndi þann 14. apríl 2006.
Hard Candy (Madonna breiðskífa)

***Hard Candy*** er ellefta breiðskífa bandarísku söngkonunnar Madonna. Hún var gefin út 25. apríl 2008 af Warner Bros. Records. Justin Timberlake kemur fram í aðalsmáskífu breiðskífunnar „4 Minutes“ sem komst í fyrsta sæti í 27 löndum.

## Lagalisti
# „Candy Shop“ – 4:15
# „4 Minutes“ (með Justin Timberlake og Timbaland) – 4:04
# „Give It 2 Me“ – 4:48
# „Heartbeat“ – 4:04
# „Miles Away“ – 4:49
# „She’s Not Me“ – 6:05
# „Incredible“ – 6:20
# „Beat Goes On“ (með Kanye West) – 4:26
# „Dance 2night“ – 5:03
# „Spanish Lesson“ – 3:40
# „Devil Wouldn’t Recognize You“ – 5:09
# „Voices“ – 3:39
Yngling

**Yngling** er kjölbátur hannaður af norska bátahönnuðinum Jan Herman Linge sem vildi smíða minni útgáfu af Soling fyrir yngri siglingamenn. Hann hannaði Yngling árið 1967. 1979 var báturinn viðurkenndur sem alþjóðleg keppnisgerð. Yngling er tæp 21 fet á lengd (6,37 metrar) og vegur 645 kíló. Hann var valinn keppnisbátur í kvennaflokki á Ólympíuleikunum 2004 og 2008.
Wallpaper*

***Wallpaper**** er tímarit sem er gefið út af Time Inc. og fjallar einkum um list, hönnun, skemmtun, tísku, ferðalög og fjölmiðla. Það var stofnuð árið 1996 í London af kanadíska blaðamanninum Tyler Brûlé.

*Wallpaper** gefur út líka handbækur um borgir, þar á meðal eina um Reykjavík.
Staðkvæmdarvara

**Staðkvæmdarvara** (einnig nefnt **staðgengisvara** eða **staðgengdarvara**) nefnist sú vara sem í hagfræðilegum skilningi getur komið í stað annarrar vöru. Sem dæmi má nefna smjörlíki og smjör til steikingar á mat, olíu eða gas til upphitunar húsa. Lögmál framboðs og eftirspurnar verða til þess að þegar verð vöru sem á sér staðkvæmdarvöru hækkar eykst eftirspurnin eftir staðkvæmdarvöru(num).
Jón Jósep Snæbjörnsson

**Jón Jósep Snæbjörnsson** (f. 1. júní 1977), betur þekktur sem **Jónsi**, er íslenskur söngvari. Hann er söngvari hljómsveitarinnar Í svörtum fötum. Jónsi hefur margoft tekið þátt í undankeppni Ríkissjónvarpsins fyrir Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og hefur hann tvisvar sinnum tekið þátt fyrir hönd Íslands.
Hann er ekki nógu skotinn í þér (kvikmynd)

***Hann er ekki nógu skotinn í þér*** (enska: *He's Just Not That Into You*) er bandarísk er rómantísk gamanmynd byggð á samnefndri sjálfshjálparbók eftir Greb Behrendt og Liz Tuccillo, sem var byggð á hluta af *[[Beðmál í borginni]]*. Myndin er framleidd af fyrirtæki Drew Barrymore, Flower Films. Í myndinni leika meðal annars Ben Affleck, Jennifer Aniston, Drew Barrymore, Scarlett Johanson, Justin Long, Jennifer Connelly, Ginnifer Goodwin, Kevin Connelly og Bradley Cooper; en Ken Kwapis leikstýrir myndinni.
Beitistaðir

**Beitistaðir** er sveitabær í Leirársveit. Þar var prentsmiðja Landsuppfræðingafélagsins frá 1815 til 1819 er hún var flutt til Viðeyjar.

## Heimildir
*Landið þitt Ísland - Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson
Hjalti Gestsson

**Hjalti Gestsson** (fæddur 10. júní 1916 að Hæl í Gnúpverjahreppi, látinn 6. október 2009) var íslenskur búfræðikandídat og fyrrverandi ráðunautur. Hann var mikilvirkur innan íslenskrar búfjárræktar.

## Menntun og störf
Hjalti lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1938. Hann varð búfræðikandídat frá Búnaðarskólanum í Kaupmannahöfn 1941 og lauk þaðan framhaldsnámi tveimur árum síðar.

Hjalti vann hjá Landsøkonomisk Forsøgslaboratorium í Kaupmannahöfn á námsárum sínum þar í borg. Þá var hann ráðunautur hjá Búnaðarsambandi Suðurlands frá 1946 til 1986, er hann lét af störfum 70 að aldri. Þá var hann einnig framkvæmdastjóri sambandsins á árunum 1959 til 1986. Auk þess sat hann í bændaskólanefnd í Skálholti, stóð að búnaðarkennslu í Stóru-Sandvík og var stundakennari við Bændaskólann á Hvanneyri frá stofnun framhaldsdeildarinnar árið 1949 til 1957.

Stuttu eftir að Hjalti kom til starfa hjá Búnaðarsambandinu setti hann saman dómstiga sem notaður var við kúadóma. Dómskali þessi var notaður á öllum kúasýningum frá 1951 til 1976 og er enn undirstaðan í nýja kerfinu sem notað er við dóma í dag.

Hjalti stjórnaði fjárskiptum vegna mæðiveiki í Árnessýslu, Gullbringu- og Kjósarsýslu og Reykjavík í byrjun 6. áratugarins. Þá var hann hvati að því að lambhrútasýningar yrðu teknar upp. Þangað til höfðu einungis verið sýndir fullorðnir hrútar. Lambhrútasýningarnar urðu fljótt vinsælar og stuðla að því að stytta ættliðabilið í íslenskir sauðfjárrækt.

Þá stuðlaði hann að stofnun Hrossaræktarsambands Suðurlands. 

Árið 2006, þegar Hjalti varð níræður, var haldin ráðstefna honum til heiðurs þar sem fluttir voru fyrirlestrar um ýmis efni innan íslenskrar búfjárræktar.

## Útgefið efni
* Greinar eftir Hjalta Gestsson  í greinasafni landbúnaðarins
* *Búfjárræktin*, 1959
* *Sauðfjárræktin á Suðurlandi &ndash; þættir úr sögu fjárræktarinnar á 20. öldinni*, 1997

## Tengill
* Málstofa til heiðurs Hjalta Gestssyni níræðum
Klárhestur

**Klárhestur** (eða **klár**) kallast sá hestur sem býr yfir fjórum gangtegundum, þ.e. að hann býr ekki yfir skeiði. Þessir hestar kallast einnig *klárhestar með tölti* til að undirstrika að þeir kunni að tölta. Klárhestar keppa í sér grein sem kallast B-flokkur.

## Tengt efni
* Gæðingur
Samkeppniseftirlitið

**Samkeppniseftirlitið** (áður Samkeppnisstofnun) er íslensk ríkisstofnun sem starfar sem eftirlitsstofnun eftir lögum um samkeppni og heyrir undir viðskipta- og efnahagsráðuneyti Íslands. Nánar tiltekið er tilgangur þess „að vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri, vinna gegn skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum og auðvelda aðgang nýrra keppinauta að markaðnum.“ Samkeppniseftirlitið sér sérstaklega um að framfylgja greinar 53 og 54 í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið sem Ísland er aðili að. Samkeppniseftirlitið fylgist með opinberum aðilum sem einkafyrirtækjum og félagasamtökum.

Meðal þekktra mála sem stofnunin hefur tekið fyrir má nefna samráð olíufélaganna.

## Saga
Samkeppnislög voru upprunalega sett árið 1993 og þá var Samkeppnisstofnun stofnuð. Þessu fyrirkomulagi var breytt með setningu nýrra samkeppnislaga árið 2005 þar sem hluta af verkefnum Samkeppnisstofnunar voru færð yfir til Neytendastofu. Samkeppniseftirlitið tók til starfa 1. júlí 2005 og var Samkeppnisstofnun þá lögð niður.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Samkeppniseftirlitsins
*  Samkeppnislög 2005 nr. 44 19. maí
* Pistill nr. 1 2009 - Verkefni Samkeppniseftirlitsins á fyrsta ári frá bankahruni
Grænmetisolía

**Grænmetis<nowiki/>[[olía]]** er fita sem unnin er úr fræjum eða öðrum hlutum ávaxtar. Dæmi um grænmetisolíur unnar úr fræjum eru repjuolía og kókósmjör. Dæmi um grænmetisolíur unnar úr öðrum hlutum ávaxtar eru ólífuolía og pálmaolía.

## Tilvísanir
Efnasmíðagas

**Efnasmíðagas** (enska: *synthesis gas* eða *syngas*) er gas sem samanstendur af H2 og CO í misstórum hlutföllum. Efnasmíðagas er hægt að mynda með gösun úr mismunandi kolvetnisuppsprettum, til dæmis úr kolum eða úr ýmiskonar lífmassa, svo sem viði, hálmi, matarafgöngum, rusli eða skólpi.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Boyle, Godfrey (2004) *Renewable Energy: Power for a Sustainable Future*.
* Jansson, Rickard (2008) *An Assessment of Biofuels and Synthetic Fuels as Substitutions of Conventional Diesel and Jet Fuels*. Meistaraprófsritgerð: Linköpings universitet. Sótt 9. apríl 2009 af http://liu.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2:17579
Sæhrímnir

**Sæhrímnir** er göltur í Valhöll sem Einherjar hafa sér til matar. Sæhrímni er slátrað á hverjum degi, en er alltaf heill að kvöldi, og aldrei er svo mikill mannfjöldi í Valhöll, að þeim endist ekki flesk galtarins.
Dragon

**Dragon** er 8,9 metra langur tvímenningskjölbátur hannaður af norska skútuhönnuðinum Johan Anker árið 1929. Frá 1948 til 1972 var Dragon Ólympíubátur. Upphaflega voru þeir allir úr viði en frá því snemma á 8. áratugnum var farið að framleiða þá úr glertrefjum. Reiðanum hefur líka verið breytt í tímans rás til að taka mið af nýjum kröfum.