open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Timothy McVeigh

**Timothy James McVeigh** (23. apríl 1968 – 11. júní 2001) var bandarískur hryðjuverkamaður og fjöldamorðingi. Hann hlaut dauðadóm fyrir hryðjuverk sem hann framdi í Oklahoma-borg þann 19. apríl 1995 en þá sprengdi hann í loft upp byggingu og drap 168 manns. Hryðjuverkin voru þau mannskæðustu í sögu Bandaríkjanna fyrir hryðjuverkin 11. september 2001. Fjölmiðlar nefndu hann gjarnan „Oklahoma-borgar sprengjumanninn“ (e. Oklahoma City bomber). Hann var tekinn af lífi með eitursprautu klukkan 7:14 að morgni 11. júní 2001. 
## Tilvísanir
Halldór Jakobsson

**Halldór Jakobsson** (f. 2. júlí 1735 — d. 9. september 1810) var sýslumaður í Strandasýslu.

Hann var sonur Jakobs sterka Eiríkssonar á Búðum í Staðarsveit og konu hans Guðrúnar Jónsdóttur. Bróðir hans var Jón Jakobsson sýslumaður á Espihóli, faðir Jóns Espólín. Halldór lauk prófi frá Kaupmannahafnarháskóla 22 ára að aldri og var ári síðar skipaður sýslumaður í Strandasýslu. Hann var róstusamur og drykkfelldur, átti oft í deilum, beit bændur í ölæði svo sá á þeim og var oftar en einu sinni vikið frá embætti fyrir  afglöp. Hann þótti fégjarn og nískur og hið sama var sagt um konu hans, Ástríði Bjarnadóttur Halldórssonar sýslumanns á Þingeyrum. Þau giftust 1760 en tveimur árum áður hafði Ástríður eignast barn með skrifara föður síns, Erlendi Sigurðssyni frá Brekkum. Bjarni sýslumaður er sagður hafa reiðst svo ákaflega þegar hann frétti af þunguninni að hann sló dóttur sína niður og sparkaði í hana.

Vafalaust hefur Ástríður ekki verið spurð álits þegar hún var gefin Halldóri, enda var samkomulag þeirra hjóna alltaf slæmt og þegar þau voru komin á sjötugsaldur skildu þau. Fór Ástríður þá fyrst til Halldórs bróður síns á Reynistað en síðar til Þorbjargar systur sinnar í Víðidalstungu og dó hjá henni 1802. Halldór lauk einnig ævinni hjá mágkonu sinni, hann andaðist í Víðidalstungu 1810 og var þá kominn í kör. Þau hjónin áttu aðeins eina dóttur sem dó rúmlega tvítug og átti enga afkomendur.

Halldór er höfundur bókar um veldi Stefánunga sem kom út 1792  í Kaupmannahöfn. Titill hennar er *Ærefrygt. Liste over Hr. Stiftamtmand Oluf Stephensens Familie i Island. Allene de beregnede som sidde i publiqve Embeder 1791* og  fjallaði bókin um hve valdamiklir  Stefánungar væru í íslensku samfélagi og að þessi ætt Ólafs Stefánssonar stiftamtmanns einokaði opinber embætti á Íslandi.
Ryð (kvikmynd)

***Ryð*** er íslensk kvikmynd byggð á leikritinu *Bílaverkstæði Badda*. Lárus Ýmir Óskarsson leikstýrði.
Strákarnir okkar

***Strákarnir okkar*** er íslensk kvikmynd eftir Róbert I. Douglas. Hún fjallar um fótboltamann sem hefur hlotið mikla frægð á Íslandi fyrir hæfileika sína, en er rekinn úr liðinu þegar hann viðurkennir að vera hommi. Meðal leikara eru Björn Hlynur Haraldsson, Lilja Nótt Þórarinsdóttir, Arnmundur Ernst Björnsson, Helgi Björnsson, Sigurður Skúlason og Þorsteinn Bachmann.

## Tilvísanir




## Hlekkir
* Gagnrýni Topp5.is á Strákanna okkar
Þjóðernishreyfing Íslendinga

**Þjóðernishreyfing Íslendinga** (**ÞHÍ**) var íslensk stjórnmálahreyfing, stofnuð 1933. Helstu leiðtogar hennar voru Jón H. Þorbergsson frá Laxamýri,  Eiður S. Kvaran sagn- og mannfræðingur og frímerkjasalinn Gísli Sigurbjörnsson. Þeir Eiður og Gísli höfðu báðir dvalist í Þýskalandi og orðið þar vitni að framgöngu nasista. Aðalstefnumál hreyfingarinnar var að efla íslenska menningu á þjóðlegum grundvelli og vernda kynstofn Íslendinga. Mikilvægt þótti að útlendingar fengju ekki landvistarleyfi á Íslandi, nema um sérfræðinga væri að ræða í þeim greinum atvinnulífs, þar sem Íslendingar réðu ekki yfir sambærilegum fræðingum. ÞHÍ var skipuð tveimur andstæðum hópum: annars vegar óánægðum sjálfstæðis- og framsóknarmönnum og hins vegar ungu fólki sem hrifist hafði af þýska nasismanum.  Tímaritið *Íslenzk endurreisn*, sem kom út árin 1933 og 1934, var helsta málgagn ÞHÍ.

Hreyfingin klofnaði 1934 og stofnuðu fylgjendur þýsku nasistanna Flokk þjóðernissinna, en ÞHÍ lagði fljótlega niður stafsemi. Meginstefna flokksins var andstaða við kommúnista og takmark *„þjóðernissinna væri alger útrýming kommúnista ... engir flokkar, aðeins sameinuð og sterk íslenzk þjóð.“ 

<blockquote>„Takmark þjóðernisjafnaðarstefnunnar er að skapa Volksgemeinschaft —þjóðarsamfélag, órjúfandi þjóðarheild…Stéttamunurinn á að hverfa og allur ágreiningur, sem stafað getur af mismunandi uppeldi manna… Í því skyni starfa hin stóru æskulýðsfélög —Hitlersæskufélögin … „Ef þjóðin á að lifa, verður Marxisminn að deyja"*.

Þrátt fyrir að Gyðingahatur væri eitt meginatriði í stefnu þýskra nasista skrifuðu flest málgögn íslenskra þjóðernissinna lítið um það. Hins vegar var Gyðinga stöku sinnum getið í tengslum við kommúnisma. *Mjölnir*, málgagn *Félags þjóðernissinnaðra stúdenta* við Háskóla Íslands, skrifaði harðast á móti Gyðingum. Hins vegar var dýrkun á öllu „íslensku“ og kynþáttahatur mikilvægur þáttur í hugmyndafræðinni. Helstu málgögn þjóðernissinnaflokksins voru *Ísland* og *Ákæran*.  

Flokkur þjóðernissinna hætti að mestu störfum um 1940 en var formlega lagður niður 1944 þegar ósigur Þjóðverja í seinni heimsstyrjöldinni var orðinn augljós. Flokkurinn bauð fram í Alþingiskosningum og bæjarstjórnarkosningum og varð fylgi hans mest í bæjarstjórnarkosningum í Reykjavík árið 1934, 2,8%, en það voru samanlagt 399 atkvæði.

## Tengt efni
*Íslensk þjóðernishyggja
*Listi yfir Íslendinga sem voru tengdir Nasistaflokknum

## Tilvísanir

## Frekari fróðleikur
* 
* 
*
Nýtt hlutverk (kvikmynd)

***Nýtt hlutverk*** er fimmta íslenska kvikmyndin í fullri lengd. Hún er eftir Óskar Gíslason en leikstjóri var Ævar Kvaran. Í aðalhlutverkum voru Óskar Ingimarsson og Gerður H. Hjörleifsdóttir. Myndin kom út í apríl 1954.
Gilitrutt (kvikmynd)

***Gilitrutt*** er íslensk kvikmynd eftir Ásgeir Long og Valgarð Runólfsson. Aðalhlutverk léku Ágústa Guðmundsdóttir, Martha Ingimarsdóttir og Valgarð Runólfsson en Jónas Jónasson leikstýrði. Tökur fóru fram í Hvalfirði, Keldum, Sjómannaskólanum, Gálgahrauni og draumasenan var tekin upp í frystihúsi á Flatahrauni. Sú leikmynd var smíðuð á 3 mánuðum og rifin strax eftir tökur.

## Tilvísanir
Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra

***Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra*** er leikin íslensk gamanmynd í fullri lengd eftir Óskar Gíslason. Leikstjóri var Ævar Kvaran. Kvikmyndin fjallar um Bakkabræður sem komast í kynni við þrjár stúlkur úr Reykjavík. Þær bjóða þeim að heimsækja sig í borgina. Þeir aka þangað á gömlum traktor og lenda í vandræðum í umferðinni í borginni. Loks komast þeir heim til stúlknanna þar sem þeir reyna meðal annars að strokka smjör í þvottavél. Ævintýrið endar með því að þeir sjá stúlkurnar á leikæfingu í Þjóðleikhúsinu, halda að það sem gerist á sviðinu sé raunverulegt og reyna að bjarga þeim, með þeim afleiðingum að þeim er hent út með harðri hendi.

Kvikmyndin var sýnd í Stjörnubíói við Laugaveg og önnur stutt kvikmynd eftir Óskar, *[[Töfraflaskan]]*, sýnd með sem aukamynd.

## Tenglar
* ''Ný íslensk kvikmynd: „Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra“''; frétt í Morgunblaðinu 1951
* Um myndina á Kærleikssíðu Júlla
Vankynssveppir

**Vankynssveppir** (Deuteromycota) var flokkur sveppa sem dreifði sér á kynlausan hátt. Vankynssveppir voru taldir flokkunareining sambærileg við kólfsveppi, asksveppi, kytrusveppi og oksveppi. Með aukinni þekkingu kom í ljós að vankynssveppirnir voru flokkaðir saman vegna eiginleika sem margir óskyldir sveppir eiga sameiginlega, þ.e. að fjölga sér kynlaust. Einnig kom í ljós að margir sveppir, einkum askveppir, hafa tvo, stundum óháða, lífsferla. Annar lífsferillinn inniber kynæxlun, rýriskiptingu og þroskun gróa í öskum (sé um asksveppi að ræða)og nefnist sá hluti lífsferilsins teleomorph meðan hinn lífsferillinn inniber kynlausa fjölgun sveppsins og nefnist sá hluti anamorph. Áður en þessi tengsl milli teleomorph og anamorph stigana urðu ljós var oft sitt hvoru stigi sömu tegundar lýst sem sitt hvorri tegundinni. Sveppur sem hefur bæði stigin samtímis þroskuð nefnist holomorph.
Hlaup

**Hlaup** er skilgreint sem hraðasta ferð sem dýr kemst á fótum.

Í íþróttum má skipta hlaupum gróft í spretthlaup, millivegalengdahlaup og langhlaup (sjá maraþonhlaup). Síðan eru einnig til götuhlaup og víðavangshlaup. Til aðskilnaðar frá síðarnefndu flokkunum eru hefðbundin keppnishlaup sem keppt er í á frjálsíþróttamótum oft nefnd brautarhlaup og fara þau hefðbundið fram á 400 m hringbraut sem samanstendur af tveimur 100 m löngum beinum brautum og tveimur 100 m löngum hálfhringjum. Áður fyrr voru hlaupabrautir oftast grasi vaxnar en síðar var farið að leggja þær möl og sandi og fljótlega komust menn upp á lag með að blanda saman fínni möl og leirkenndum sandi eða silti þannig að brautirnar þjöppuðust og þannig náðu keppendur meiri hraða. Nú eru hlaupabrautir margra frjálsíþróttavalla lagðar gerfiefnum sem gefa gott grip án þess að draga úr hraða keppenda vegna mýktar. Það gerviefni sem einna mest er notað í hlaupabrautir bæði innanhúss og utan nefnist tartan.
Framlenging (knattspyrna)

**Framlenging** í knattspyrnu er þegar venjulegum leiktíma, 90 mínútur, er lokið og bæði lið hafa skorað jafn mörg mörk. Framlenging á sér þó einungis stað ef liðin eru að keppa í útsláttarkeppni en þá slær sigurliðið tapliðið út úr keppninni. Framlenging er samtals 30 mínútur, 15 mínútur fyrri hálfleikur og 15 mínútur seinni hálfleikur. Ef liðin eru enn jöfn eftir framlenginguna er venjulega haldin vítaspyrnukeppni.

## Gerðir framlenginga
### Bronsmark
Þetta er algengasta gerð framlengingar. Það lið sigrar, sem skorað hefur fleiri mörk þegar allri framlengingunni er lokið.
### Silfurmark
Það lið, sem skorað hefur fleiri mörk í framlengingunni annaðhvort þegar fyrri eða seinni hálfleikur er búinn, sigrar.
### Gullmark
Það lið sem skorar sigrar leikinn um leið og það skorar. Þessi regla gildir óháð því hve mikið er búið af framlengingunni. 1. mars 2004 var opinberlega reglan um gullmark tekin úr reglum FIFA.

## Sigur með fleiri útivallarmörkum

Þó er stundum ekki framlenging þó svo að liðin skilji jöfn í útsláttarleik. Það getur gerst ef liðin hafa ekki skorað jafn mörg mörk á útivelli. En þá er sigurliðið það lið sem hefur skorað fleiri mörk samtals á útivelli. Þessi regla er meðal annars notuð í Meistaradeild Evrópu.

## Tengt efni
* Vítaspyrnukeppni

## Tilvísanir
Sólargangur

**Sólargangur** á við hreyfingu sólar á himninum. *Sólarupprás* eða *sólris* telst þegar efri rönd sólar nemur við sjóndeildarhring (sjónbaug) á uppleið, en *sólarlag* eða *sólsetur* þegar sólin hverfur niður fyrir sjóndeildarhring. Lengd sólargangs er tíminn frá sólarupprás til sólseturs. Í almanaki telst *dögun* þegar sólmiðjan er 18° undir sjónbaug og á uppleið, og svo *birting* þegar hún er 6° undir sjónbaug. Samsvarandi telst *myrkur* þegar sólmiðjan er 6° undir sjónbaug og á niðurleið, og svo *dagsetur* þegar hún er 18° undir sjónbaug. Hádegi er þegar sólmiðjan er í hásuðri, en miðnætti hálfum sólarhring síðar. (Reiknað er með 0,6° ljósbroti í andrúmsloftinu.)

## Heimildir
*Almanak Háskólans (umsjón: Þorsteinn Sæmundsson)
*Þorsteinn Vilhjálmsson. „Hvenær er birting þessa dagana og sólarupprás?“. Vísindavefurinn 22.8.2000. http://visindavefur.is/?id=845. (Skoðað 30.11.2009).

## Tengt efni
*Sólarupprás á ensku Wikipedia.
*Sólsetur á ensku Wikipedia.

## Tenglar
*Sólargangur í dag  — birtir helstu tímasetningar sólargangs á nokkrum stöðum á Íslandi hvern dag.
Vítaspyrnukeppni (knattspyrna)

**Vítaspyrnukeppni** í knattspyrnu er þegar bæði lið er jafn bæði eftir venjulega leiktíma, 90 mínútur, og framlengingu.

## Ferli
# Liðið velur með þjálfara sínum í hvaða röð menn liðsins eiga að spyrna. Ef annað liðið hefur færri leikmenn velur hitt liðið einn leikmann hjá sér sem má ekki spyrna annan en markvörðinn.
# Kastað er upp peningi hvort liðið skal spyrna fyrstu spyrnunni og á hvort markið skal skjóta á.
# Ef lið A vinnur peningakastið tekur sá sem er fyrstur í röðinni hjá liði A fyrstu spyrnuna. Markvörður í liði B stendur í markinu.
# Allir leikmenn, aðrir en markmenn og leikmaðurinn sem á að spyrna, eiga að vera á miðjum vellinum.
# Fyrsti leikmaður í liði B tekur svo næstu spyrnu og markvörður í liði A stendur í markinu.
# Annar leikmaður í liði A tekur þriðju spyrnuna og svo að koll af kolli þangað til 10 spyrnur hafa verið spyrntar, 5 spyrnur hjá liði A og 5 hjá liði B.
# Ef liðin hafa skorað jafn mörg mörk eftir allar 10 spyrnurnar verður framlenging á vítaspyrnukeppninni.
# Þá skýtur sjötti leikmaður í liði A. Ef hann...
#* skorar þarf 6. leikmaður í liði B að skora úr sinni spyrnu, annars sigrar lið A. Ef hann skorar heldur framlengingin áfram með sjöundu menn liðanna.
#* skorar ekki þarf 6. leikmaður í liði B að skora úr sinni spyrnu til að lið B sigrar. Ef hann skorar ekki heldur framlengingin áfram með sjöundu menn liðanna.
# Svona heldur vítuspyrnukeppnin áfram þangað til annað liðið hefur sigrað. Ef allir í röðinni hafa spyrnt sínum spyrnum er byrjað aftur á fyrstu mönnum í hvori liði.

## Tengt efni
* Framlenging
Áramótaskaup 1978

***Áramótaskaupið 1978*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1978 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Þórhildur Þorleifsdóttir.  Aðaleikarar voru Edda Björgvinsdóttir, Arnar Jónsson og Þórunn Sigurðardóttir.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1979

***Áramótaskaupið 1979*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1979 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Sigríður Þorvaldsdóttir.  Aðaleikarar voru Gísli Alfreðsson, Róbert Arnfinnsson og Bessi Bjarnason. Skaupið fór fram á skemmtistað og þeim einstaklingum sem komu mest við sögu á árinu var veitt viðurkenning.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1980

***Áramótaskaupið 1980*** var ekkert eiginlegt áramótaskaup. Þess í stað var skemmtidagskrá í þætti sem var nefndur *Á síðasta snúningi*. Þetta var gert vegna verkfalls leikara. Handritshöfundur var Andrés Indriðason.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1981

***Áramótaskaupið 1981*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1981 og var sýnt á RÚV.

Leikstjóri skaupsins 1981 var Gísli Rúnar Jónsson auk þess sem hann var aðalhöfundur. Skaupið gerist að stórum hluta í fréttasetti sjónvarpsins en einnig er fylgst með söngkeppni sjónvarpsins og ýmsu fleiru.  Aðalleikarar skaupsins eru Randver Þorláksson, Bessi Bjarnason, Edda Björgvinsdóttir og Sigurður Sigurjónsson.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1982

***Áramótaskaupið 1982*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1982 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Þráinn Bertelsson.  Aðaleikarar voru Edda Björgvinsdóttir, Gísli Rúnar Jónsson og Sigurður Karlsson. 

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1985

***Áramótaskaupið 1985*** (Skaupið þegar áramótaskaupinu var stolið) er áramótaskaup sem sýnt var á RÚV árið 1985.

Leikstjóri skaupsins 1985 var Sigurður Sigurjónsson. Höfundar skaupsins voru Karl Ágúst Úlfsson, Sigurður Sigurjónsson, Örn Árnason, Randver Þorláksson og Þórhallur Sigurðsson (Laddi). Í skaupinu komu bræðurnir Magnús og Eyjólfur Laufdal (leiknir af Ladda og Karli Ágústi) fyrst fram á sjónarsviðið í þættinum *Spriklur*. Rauði þráðurinn í skaupinu er stuldurinn á skaupinu og ýmsir útúrsnúningar út frá því, en öðru fremur einkennist skaupið af stuttum og snörpum grín- og tónlistaratriðum.  Skaupið 1985 naut mikilla vinsælda og þykir mörgum það vera eitt besta skaupið frá upphafi - þó vissulega sýnist sitt hverjum í þessum efnum.  
Leikarar í skaupinu (auk höfundanna) voru Edda Heiðrún Bachman, Tinna Gunnlaugsdóttir og Guðjón Pedersen. 
Í kjölfar skaupsins 1985 hófu höfundar þess að vinna enn frekar saman og kölluðu sig Spaugstofuna. Strax í janúar 1986 var Spaugstofuhópurinn beðinn um að annast næsta skaup, sem og varð. Þeir gerðu á þessum tíma fjóra stutta sjónvarpsþætti sem kölluðust *Spaugstofan* og voru fyrst sýndir í Ríkissjónvarpinu árið 1987. Það má því segja að skaupið 1985 hafi verið undanfari Spaugstofunnar, sem verið hefur reglulega á vetrardagskrá sjónvarpsins (og síðar á Stöð 2) með hléum frá árinu 1989 þegar þættirnir 89' á stöðinni fóru í loftið - þá með Pálma Gestsson innanborðs í stað Ladda.
Áramótaskaup 1986

***Áramótaskaupið 1986*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1986 og var sýnt á RÚV.

Skaupið 1986 var líkt og skaupið árið áður í umsjá hins svokallaða Spaugstofuhóps, þ.e. Karls Ágústs Úlfssonar, Sigurðs Sigurjónssonar, Arnar Árnasonar, Randvers Þorlákssonar og Þórhalls Sigurðssonar. Skaupið gerist að stórum hluta í Höfða þar sem leiðtogafundur þeirra Ronald Reagan og Mikhail Gorbatsjovs fór fram síðla árs 1986. Einnig er fjallað um atriði á borð við stofnun Stöðvar tvö, fyrsta framlag Íslendinga í Eurovision og ýmislegt fleira. Aðrir aðalleikarar í skaupinu (auk höfunda) voru Gísli Halldórsson, Rúrik Haraldsson, Hanna María Karlsdóttir og Margrét Guðmundsdóttir. Leikstjóri skaupsins var Karl Ágúst Úlfsson.
Áramótaskaup 1987

***Áramótaskaupið 1987*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1987 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Sveinn Einarsson.  Aðaleikarar voru Arnór Benónýsson, Ásta H. Stefánsdóttir og Ásta Kristjana Sveinsdóttir. 

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1988

***Áramótaskaupið 1988*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1988 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Gísli Snær Erlingsson.  Aðaleikarar voru Jón Rúnar Arason, Sóley Elíasdóttir og Eggert Guðmundsson.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1989

***Áramótaskaupið 1989*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1989 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Stefán Baldursson.  Aðaleikarar voru Aðalsteinn Bergdal, Edda Björgvinsdóttir og Edda Heiðrún Backman.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1990

***Áramótaskaupið 1990*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1990 og var sýnt á RÚV. Handritshöfundar skaupsins voru Randver Þorláksson og Gísli Rúnar Jónsson.  Aðaleikarar voru Bessi Bjarnason, Edda Björgvinsdóttir og Edda Heiðrún Backman.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1983

***Áramótaskaupið 1983*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1983 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Þórhallur Sigurðsson. Höfundar þess voru Þráinn Bertelsson og Andrés Indriðason. Leikarar voru Árni Tryggvason, Edda Björgvinsdóttir, Guðmundur Ólafsson, Hanna María Karlsdóttir, Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir, Pálmi Gestsson, Sigurður Sigurjónsson og Örn Árnason.

## Tenglar
*
Áramótaskaup 1984

***Áramótaskaupið 1984*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1984 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri skaupsins var Guðný Halldórsdóttir.  Aðaleikarar voru Kjartan Bjargmundsson, Edda Björgvinsdóttir, Gísli Rúnar Jónsson, Margrét Helga Sigurðardóttir, og Laddi. Skaupið er gjarnan nefnt kvennaskaupið og voru í því mörg atriði sem snérust um að konur voru að gera grín að konum og kvennahreyfingunni - eins og Edda Björgvinsdóttir sagði einhverju sinni í viðtali.  

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1991

***Áramótaskaupið 1991*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1991 og var sýnt á RÚV.

Leikstjóri skaupsins var Ágúst Guðmundsson. Höfundar skaupsins voru Andrés Indriðason, Ágúst Guðmundsson, Árni Ibsen, Marteinn Þórisson, Steinunn Sigurðardóttir og fleiri. Tónlistarstjóri var Magnús Kjartansson. Leikarar voru Erla Ruth Harðardóttir, Gísli Halldórsson, Guðfinna Rúnarsdóttir, Hilmar Jónsson, Hjálmar Hjálmarsson, Jóhannes Kristjánsson, Júlíus Agnarsson, Magnús Ólafsson, Rúrik Haraldsson, Sigurveig Jónsdóttir, Þórhallur Sigurðsson (Laddi) og Örn Árnason. Sýningartími 62 mínútur.
Áramótaskaup 1994

***Áramótaskaupið 1994*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1994 á RÚV, og var því leikstýrt af Guðnýju Halldórsdóttir. Höfundar skaupsins voru Gísli Rúnar Jónsson, Guðný Halldórsdóttir, Edda Björgvinsdóttir og Randver Þorláksson. Leikarar voru Bessi Bjarnason, Edda Björgvinsdóttir, Eggert Þorleifsson, Gísli Rúnar Jónsson, Guðmundur Ólafsson, Helga Braga Jónsdóttir, Hjálmar Hjálmarsson, Magnús Ólafsson, Margrét Helga Jóhannsdóttir, Randver Þorláksson og Ragnhildur Gísladóttir. Sýningartími 53 mínútur. Skaupið gerist að mestu leyti á Þingvöllum þar sem hátíðarhöld vegna 50 ára lýðveldisafmælis Íslands fóru fram fyrr á árinu.
Áramótaskaup 1999

***Áramótaskaupið 1999*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1999 og var sýnt á RÚV.

Í skaupinu 1999 voru Buddu-verðlaunin afhent. Leikstjórar skaupsins voru Örn Árnason og Sigurður Sigurjónsson. Leikarar voru Steinn Ármann Magnússon, Þórhallur Sigurðsson (Laddi), Örn Árnason, Jóhanna Vigdís Arnardóttir, Nanna Kristín Magnúsdóttir, Edda Björg Eyjólfsdóttir, Björn Jörundur Friðbjörnsson, Stefán Karl Stefánsson, Kjartan Guðjónsson, Vala Þórsdóttir, Randver Þorláksson, Erla Ruth Harðardóttir, Eggert Þorleifsson, Markús Örn Antonsson, Sigurgeir Halldór Garðarsson, Lilja Þorsteinsdóttir, Jón Þór Guðmundsson, Arnmundur Ernst Björnsson, Matthildur Óskarsdóttir og börn úr 5-LH Ártúnsskóla.
Áramótaskaup 2000

***Áramótaskaupið 2000*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 2000 og var sýnt á RÚV. Leikstjóri var Þórhildur Þorleifsdóttir og handritshöfundar Edda Björgvinsdóttir og Randver Þorláksson.
Áramótaskaup 2001

***Áramótaskaupið 2001*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 2001 og var sýnt á RÚV. Lokalag skaupsins var lagið *Dabbi Kóngur* sem var flutt af Erni Árnasyni í hlutverki Davíðs Oddsonar, lagið er skopstæling á laginu *Bad Boys for Life* eftir P. Diddy.

## Umfjöllunarefni
*Davíð Oddson
*Árni Johnsen

## Tenglar
*
Áramótaskaup 2002

***Áramótaskaupið 2002*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 2002 á RÚV. Leikstjóri þess var Óskar Jónasson.

## Tilvísanir
Áramótaskaup 1997

***Áramótaskaupið 1997*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 1997 og var sýnt á RÚV.

Leikstjóri var Viðar Víkingsson. Handritshöfundar voru Viðar Víkingsson, Friðrik Erlingsson, Hlín Agnarsdóttir, Gunnar Hansson, Hjálmar Hjálmarsson, Þórarinn Eldjárn, Halldóra Geirharðsdóttir, Inga María Valdimarsdóttir, Ólafía Hrönn Jónsdóttir og Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir. Leikarar voru Aldís Baldvinsdóttir, Atli Rafn Sigurðsson, Elva Ósk Ólafsdóttir, Gunnar Hansson, Halldóra Geirharðsdóttir, Hjálmar Hjálmarsson, Inga María Valdimarsdóttir, Jóhann Sigurðsson, Júlíus Brjánsson, Kjartan Guðjónsson, Ólafía Hrönn Jónsdóttir, Pálmi Gestsson, Róbert Arnfinnsson, Sigrún Edda Björnsdóttir, Steinn Ármann Magnússon, Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir og Þröstur Leó Gunnarsson. Sýningartími 58 mínútur.
Áramótaskaup 2004

***Áramótaskaupið 2004*** er áramótaskaup sem sýnt var árið 2004 og á RÚV. Því var leikstýrt af Sigurði Sigurjónssyni og hann líkti því að leikstýra Áramótaskaupinu við það að vera knattspyrnustjóri í ensku knattspyrnunni.

## Neðanmálsgreinar
Áramótaskaup 2005

***Áramótaskaupið 2005*** er áramótaskaup sem var sýnt þann 31. desember 2005 á RÚV. Leikstjóri var Edda Björgvinsdóttir. Handritshöfundar voru Björk Jakobsdóttir, Edda Björgvinsdóttir, Halldóra Geirharðsdóttir, Hallgrímur Helgason, Helga Braga Jónsdóttir, Hlín Agnarsdóttir, Ólafía Hrönn Jónsdóttir, Stefán Karl Stefánsson og Unnur Ösp Stefánsdóttir.

## Heimildir
Efsta deild karla í knattspyrnu 1912

Árið **1912** var **fyrsta Íslandsmótið í knattspyrnu** haldið. Þrjú lið skráðu sig til keppnis, Fótboltafélag Reykjavíkur (síðar KR), Knattspyrnufélagið Fram og Knattspyrnufélag Vestmannaeyja (síðar ÍBV). Mótið fór fram dagana 28. júní - 2. júlí 1912. Pétur Jón Hoffman Magnússon skoraði fyrsta markið á Íslandsmóti í knattspyrnu. Fótboltafélag Reykjavíkur fór með sigur af hólmi. 

## Framgangur mótsins

Það var þann 28. júní árið 1912 sem að fyrsti leikur fyrsta Íslandsmótsins í knattspyrnu var leikinn. Mótið hafði átt að hefjast degi síðar, en var flýtt um einn dag vegna þess að Eyjamenn vildu komast heim til sín á sunnudeginum 30. júní, en þann dag lagði millilandaskipið Ceres úr Reykjavíkurhöfn.

Fyrsti leikur mótsins var leikur Fótboltafélags Reykjavíkur og Fram. Pétur Hoffmann Magnússon kom Fram yfir í fyrri hálfleik, en Ludvig A. Einarsson jafnaði fyrir FR í síðari hálfleik. Um 500 áhorfendur voru á Íþróttavellinum við Melana og lauk leiknum með 1-1 jafntefli. Um leikinn var m.a. skrifað: 
:„Þeir Fram-menn báru íslenska liti í klæðaburði, bláar peysur og hvítar brækur, en hinir voru hvítir og svartir.“.

Næsti leikur Íslandsmótsins var leikur Fótboltafélags Reykjavíkur og Knattspyrnufélags Vestmannaeyja. Fótboltafélagið vann þann leik nokkuð sannfærandi 3-0. Leikurinn var hinsvegar hinn harðasti, af þeim 12 leikmönnum sem komu frá Vestmannaeyjum til að taka þátt voru einungis 7 leikfærir eftir þennan tapleik. Þurftu þeir því að gefa leikinn gegn Fram. 
Í samtímaheimildum má á einum stað lesa svo um þennan leik: 
:„Meira var hugsað um að hlaupa á manninn en leika boltanum, sumir voru brenglaðir fyrir leikinn og sumir orðið að ganga úr leik meðan á leik stóð svo að uppi stóðu aðeins sjö leikmenn, svo hætt var við frekari keppni og farið með næsta póstskipi til Eyja.“ 
Mikil vonbrigði fyrir Eyjamenn sem lögðu á sig heilmikið ferðalag.  

Fyrst að Eyjamenn voru úr leik og lið KR og Fram höfðu einungis gert jafntefli í fyrsta leik sínum þurfti að leika til þrautar og var úrslitaleikur Íslandsmótsins haldinn 2. júlí.

## Stöðutafla

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikjum sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skoruð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

### Töfluyfirlit
Allir leikirnir voru spilaðir á Íþróttavellinum á Melunum

|} 

### Úrslitaleikur

## Markahæstu menn

## Heimild
* http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html

## Tilvísanir
James Dean

**James Dean** (8. febrúar 1931 – 30. september 1955) var bandarískur kvikmyndaleikari, sem öðlaðist heimsfrægð fyrir leik sinn í kvikmyndinni *[[Rebel Without a Cause]]* um miðjan sjötta áratuginn. Hann varð fyrirmynd ungmenna á Vesturlöndum. Dean lést með sviplegum hætti í bílslysi árið 1955.

## "Bölvun" Little Bastard

James Dean keypti bílinn (Porsche 550 Spyder) sem hann lést í þann 21. september árið 1955 og kallaði hann "Little Bastard." Margir af vinum og vandamönnum hans lýstu því hvernig þau fengu einhverja ónotatilfinningu af því að horfa á bílinn og reyndu því að fá hann ofan af því að aka honum. Á meðal þeirra var stórleikarinn Alec Guinness sem sagði að "ef hann færi í þennan bíl á hann eftir að deyja eftir viku." Sjö dögum síðar lést Dean í alvarlegu bílslysi.

Brakið og varahlutir úr bílnum voru seldir til ýmissa áhugasamra safnara, en lentu margir af nýju eigundunum og fólk sem kom nálægt brakinu í slysum og talið er að bílinn eigi sök á dauða að minnsta kosti þriggja annarra. 
Þar fyrir utan hafa orðið mörg óútskýranleg slys og áttu þau sér öll stað á aðeins fimm ára fresti. Að lokum hvarf bílinn á dularfullan hátt árið 1960. Telja því margir að hér hafi verið bölvun á ferð.
Björn Jónsson

**Björn Jónsson** (f. 8. október 1846 í Djúpadal í Barðastrandarsýslu, d. 24. nóvember 1912) var stofnandi og ritstjóri Ísafoldar frá 1874 til 1909 er hann gerðist ráðherra Íslands 1909–1911. Björn var einnig bæjarfulltrúi í Reykjavík 1885-91 og alþingismaður 1878–80 og svo 1908–1912 fyrir Sjálfstæðisflokkinn eldri. Björn var faðir Sveins Björnssonar, fyrsta forseta Íslands, og Ólafs Björnssonar sem tók við ritstjórn Ísafoldar af Birni. 

Foreldrar Björns voru Jón Jónsson bóndi frá Djúpadal og Sigríður Jónsdóttir. Björn lauk stúdentsprófi frá Lærða skólanum árið 1869 og í kjölfarið á því starfaði hann sem kennari á heimili Brynjólfs Benedictsen kaupmanns í Flatey á Breiðafirði 1869–71. Björn stundaði nám í lögfræði við Kaupmannahafnarháskóla á árunum 1871–1874 en sneri frá því áður en hann lauk því til þess að geta ritstýrt blaði á Íslandi. Sama ár giftist Björn Elísabetu Guðnýju Sveinsdóttur, dóttur Sveins Níelssonar, alþingismanns og prófasts á Staðarstað.

Maður nokkur er nefndur er Jón ritari og gaf út blaðið Víkverji kom að máli við Björn haustið 1874 um að hann skyldi taka við ritstjórn blaðsins. Úr varð að Víkverji var lagt niður, vegna þess að Birni þótti nafnið ekki höfða til þeirra sem byggju utan Reykjavíkur. Blaðið kom fyrst út 19. september 1874. Á þeim tíma kom út blaðið Þjóðólfur í ritstjórn Matthíasar Jochumssonar.

Um aldamótin 1900 fór Björn að finna til heilsubrests og árið 1903 hélt hann til Kaupmannahafnar til þess að finna bót meina sinna.

Björn varð þekktur fyrir Sambandsmálið og Landsbankamálið.

Árið 1909 fékk Björn áfengis bann samþykkt á Alþingi. Það tók gildi að fullu 1915, meira en tveimur árum eftir að hann lést, og var ekki aflétt fyrr en 1935, eða í run að fullu á bjórdaginn 1. mars 1989, þegar bjór var líka að lokum leyfður.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
* Saga Ísafoldarprentsmiðju
* Fjölmiðlun á heimastjórnartímum 

### Blaðagreinar
* ''Björn Jónsson''; minningagreinar í Ísafold 1912
* ''Björn Jónsson''; grein í Lögbergi 1912
* ''Björn Jónsson''; grein í Heimskringlu 1912
* ''Æviágrip í Andvara'', 1. janúar 1913
* ''Aldarafmæli Björns Jónssonar ritstjóra''; grein í Morgunblaðinu 1946
* ''Björn Jónsson ritstjóri – aldarminning''; grein í Þjóðviljanum 1946
* ''Björn Jónsson ritstjóri''; grein í Alþýðublaðinu 1946
Þjóðlenda

**Þjóðlenda** er landsvæði á Íslandi, sem eru utan eignarlands og telst því eign ríkisins samkvæmt þjóðlendulögunum (nr. 58/1998) sem sett voru 1998. Gildistaka laganna fól í raun í sér stærsta landnám Íslandssögunnar þar sem að land sem áður var talið eigendalaust var lýst eign íslenska ríkisins. Mörk þjóðlendna og eignarlanda bænda hafa enn sem komið er ekki verið endanlega skilgreind nema að litlu leyti en kröfur ríkisins annarsvegar og landeigenda hinsvegar stangast iðulega á. Lögin settu einnig á laggirnar sérstaka nefnd sem skyldi skera úr um þessi mörk, svonefnda óbyggðanefnd. Úrskurðum óbyggðanefndar má skjóta til almennra dómstóla (héraðsdóma og hæstaréttar).

Miklar deilur hafa skapast í kringum framkvæmd þjóðlendulaganna. Margir landeigendur hafa talið ríkið vera of stórtækt í þjóðlendukröfum sínum en einnig hefur því verið haldið fram að sú sönnunarbyrði sem lögð hefur verið á landeigendur fyrir óbyggðanefnd og dómstólum um að þeir sýni fram á eignarumráð yfir umdeildu landi sé of þung. His vegar fá landeigiendur gjafsókn í máli sínu gegn ríkinu og þurfa því ekki að greiða kostnað við málareksturinn.

Á þjóðlendum gildir almanna veiðirétturinn. Veiðimenn mega stunda þar veiðar séu þær ekki bannaðar þar af öðrum ástæðum. 

## Heimildir


## Tenglar
*Óbyggðanefnd
Kommúnismi á Íslandi

Saga **Kommúnisma á Íslandi** hófst í kringum aldamótin 1900. Kreppan mikla á fjórða áratug tuttugustu aldarinnar hvatti kommúnista hvarvetna til dáða. Þeir gátu bent á augljósa bresti í efnahagskerfi Vesturlanda og vísað á Sovétríkin sem fyrirmynd. Alþjóðasamband kommúnista, Komintern, laut forræði valdamanna í Moskvu og lagði línur fyrir starf kommúnista um allan heim. Eftir að Kommúnistaflokkur Íslands var stofnaður varð hann deild í Komintern og grundvallaratriði stefnu hans voru mótuð af leiðtogum þess og sovéska kommúnistaflokksins. Þaðan kom fjárstuðningur til styrktar flokksstarfinu hér á landi. Sovétmenn styrktu einnig blaða- og bókaútgáfu og ýmsa aðra menningarstarfsemi íslenskra sósíalista fram eftir 20. öldinni.

## Tengt efni
* Kommúnistaflokkur Íslands
* Stjórnmálastefnur á Íslandi
Vientiane

**Vientiane** (laoska: ) er höfuðborg Laos. Áætlaður íbúafjöldi borgarinnar var um 840.000 árið 2023. Nafn borgarinnar er komið frá palí, tungumálinu sem notast er við í ritum Theravada búddisma. Upprunaleg merking þess er „sandelviðarþyrping konungsins“. 

## Tilvísanir
Gull-Ívan Grjótharði

**Gull-Ívan Grjótharði** (enska: *Flintheart Glomgold*) er persóna í veröld Andrésar andar. Hann birtist fyrst í sögunni *The Second Richest Duck* eftir Carl Barks árið 1956. Hann er næst ríkasta önd í heiminum, á eftir Jóakim Aðalönd og svarinn óvinur Jóakims. Hann býr í Suður-Afríku. Í sumum sögum hefur Gull-Ívan verið nefndur Glúmur.

Samkvæmt sögunni *The Terror of the Trasvaal* eftir Don Rosa hittust Gull-Ívan og Jóakim fyrst árið 1887 í Afríku áður en þeir urðu ríkir (reyndar virtist fyrsta saga Gull-Ívans vera fyrsta sinn sem þeir hittust, en Jóakim kemst aldrei að því hvað Gull-Ívan heitir í *Terror of the Transvaal*, svo að hann þekkir hann sennilegast ekki aftur í *The Second Richest Duck*).

Þó að bæði Jóakim og Gull-Ívan hafi fæðst í fátækt, er munurinn á þeim sá að Gull-Ívan varð ekki ríkur heiðarlega.

Gull-Ívan er líka í sjónvarpsþáttinum *Sögur úr Andabæ*, en þar er hann býsna ólíkur sjálfur sér og nafnið hans var misþýtt sem "Glúmur".

Ítalskir og brasilískir höfundar nota venjulega Jóa Rokkafelli í staðinn fyrir Gull-Ívan. Þetta er ef til vill einfaldlega vegna þess að Jói býr í Andabæ og er því auðveldara að blanda honum í sögurnar um Jóakim.
Ósk Vilhjálmsdóttir

**Ósk Vilhjálmsdóttir** er myndlistarmaður. Hún er hvað þekktust fyrir baráttu gegn Kárahnjúkavirkjun, og í því starfi var hún meðal annars ein af stofnendum Framtíðarlandsins og Íslandshreyfingarinnar.

Hún stundaði nám í MHÍ og Listaakademíunni í Berlín í Þýskalandi.

## Tenglar
* Íslandshreyfingin 
* Framtíðarlandið
Watergate-hneykslið

Watergate-hneykslið var pólitískt hneykslismál sem kom upp á áttunda áratug 20. aldar í Bandaríkjunum. Upphaf málsins var það að upp komst um innbrot í höfuðstöðvar demókrataflokksins, Watergate-skrifstofubygginguna í Washington, sem leiddi til þess að repúblikaninn Richard Nixon, þáverandi forseti Bandaríkjanna, neyddist til að segja af sér og varð þar með fyrsti og eini forsetinn í sögu Bandaríkjanna til að gera það. Hneykslið leiddi einnig til þess að nokkrir af opinberum starfsmönnum Nixon voru ákærðir.

## Saga málsins
Upphaf málsins var það að fimm menn voru handteknir fyrir að brjótast inn í höfuðstöðvar Demókrataflokksins 17. júní, 1972. Alríkislögreglan í Bandaríkjunum komst að því að innbrotsþjófarnir höfðu fengið greitt úr mútusjóð sem notaður hafði verið af fjáröflunarsamtökum stjórnar forseta Bandaríkjanna, Richard Nixon. Eftir að frekar sannanir leiddu í ljós að starfsfólk forsetans var viðriðið innbrotið fóru spjótin fljótlega að beinast gegn forsetanum sjálfum. Hljóðupptökur af skrifstofu forsetans sýndu síðan fram á að forsetinn hafði reynt að hylma yfir innbrotið.

Nixon ætlaði í fyrstu ekki að segja af sér og neitaði hann raunar alla tíð sök en eftir að lykilmenn Repúblikanaflokksins í öldungadeild Bandaríkjaþings upplýstu hann um að næsta víst væri að hann yrði ákærður í neðri deild þingsins og miklar líkur væru á sakfellingu í öldungadeild þingsins ákvað hann að segja af sér. Þann 9. ágúst 1974 varð Richard Nixon því fyrstur bandarískra forseta, og sá eini enn sem komið er, til þess að segja af sér. Eftirmaður Nixon, Gerald Ford, veitti honum síðar sakaruppgjöf en líklega hafði loforð Ford um að gera slíkt, áhrif á ákvörðun Nixon um að segja af sér.

Þrátt fyrir mikil áhrif Watergate-hneykslisins tókst aldrei að staðfesta hverju þjófarnir voru á höttunum eftir en líklegt er talið að ætlunin hafi verið að brjótast inn á skrifstofu Larry O‘Brien, formanns Demókrataflokksins. Ein kenningin er sú að Nixon hafi fengið upplýsingar um að á skrifstofu O‘Brien væru viðkvæm skjöl sem gætu haft úrslitaáhrif á niðurstöðu væntanlegra kosninga, Nixon í óhag. Skjöl þessi áttu að innihalda upplýsingar um ólögleg viðskipti á milli Richards Nixon og athafnamannsins Howards Hughes sem aldrei höfðu komið fram. Í kosningabaráttu Nixon til forseta árið 1960 hafði komist upp um hneyksli sem tengdist Donald Nixon, bróður Richard Nixon, og Howard Hughes. Hughes hafði lánað Donald Nixon peninga sem Nixon endurgreiddi ekki. Hneyksli þetta hafði neikvæð áhrif á kosningabaráttu Richards Nixon og hann kærði sig ekki um annað hneyksli og sá sig því knúinn til að koma höndum yfir þessi skjöl.

## Heimildir
Islamabad

**Islamabad** (úrdú: ) er höfuðborg Pakistan og liggur á Potohar hálendinu í norðausturhluta landsins. Islamabad er staðsett á 33°40′N 73°10′A. Árið 2023 var áætlað að í sjálfri borginni byggju 1,1 milljón manns en á stórborgarsvæðinu 2,4 milljónir (2023).

## Orðsifjar
Nafn borgarinnar er samsett úr tveim orðum, *Islam* og *abad* sem þýðir *Borg Íslams*. Íslam er arabískt orð sem vísar til trúarbragða Íslam en -abad er Persneska og þýðir *búsetusvæði* eða borg.

## Tilvísanir
New Orleans

**New Orleans** (borið fram [nu ˈorlɪnz]; franska *La Nouvelle-Orléans*) er stór hafnarborg í Louisiana í Bandaríkjunum og er sögulega stærsta borg Louisiana. Íbúar eru um 383.000 en á stórborgarsvæðinu býr 1 milljón (2020). Borgin er staðsett í suðausturhluta Louisiana, við ána Mississippi. Borgin á landamæri við Pontchartrainvatn í norðri og Mexíkóflóa í austri. Borgin er nefnd eftir Philippe II, hertoganum af Orléans. Hún er ein elsta borg Bandaríkjanna og er þekkt fyrir fjölmenningarlega sögu, tónlist og matargerð og er talin vera fæðingarstaður djasstónlistar. Í borginni er árlega haldin hátíðin Mardi Gras þar sem tónlistarlífinu er fagnað.

## Katrina
Þann 29. ágúst 2005 gekk fellibylurinn Katrina yfir borgina. Katrina var 6. sterkasti fellibylur sem hefur mælst og sá 3. sterkasti sem tekið hefur land í Bandaríkjunum. Stormflóðið olli því að varnargarðar borgarinnar brustu með þeim afleiðingum að stór hluti hennar fór á kaf og a.m.k. 1836 manns létu lífið. 

## Íþróttir
*New Orleans Pelicans

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Greenpeace

**Greenpeace** (liðsmenn samtakanna eru stundum kallaðir „Grænfriðungar“ á íslensku) eru ein þekktustu náttúruverndasamtök heims. Þau voru stofnuð í Kanada 1971. Samtökin reka 26 svæðisskrifstofur með starfsemi í 55 löndum um víða veröld. Höfuðstöðvar þeirra eru í Amsterdam í Hollandi. Starfsmenn samtakanna eru 2400 talsins auk um 15.000 sjálfboðaliða. Þau hafa tekjur sínar af frjálsum framlögum frá um 2,9 milljón stuðningsaðilum, að því er talið er, en taka ekki við opinberu fé. Helstu baráttumál samtakanna eru loftslagsbreytingar, skógaeyðing, ofveiði á höfunum, hvalveiðar í atvinnuskyni, erfðabreyttar lífverur og kjarnorka.

Á Íslandi eru samtökin kunnust fyrir baráttu sína gegn hvalveiðum Íslendinga. Helgi Björnsson söng lagið „Undir regnboganum“ á samnefndri sólóplötu árið 1991 þar sem fjallað er um Greenpeace. Samtökin hafa ekki haft starfsemi á Íslandi en hafa stundum átt opinbera talsmenn. Árið 1989 reyndu samtökin að fá lögbann sett á sýningu heimildarmyndar Magnúsar Guðmundssonar, *[[Lífsbjörg í Norðurhöfum]]*, þar sem fjallað var um aðferðir Greenpeace við að berjast gegn veiðum á sel og hval á Norðurslóðum.

## Tengt efni
* Sea Shepherd
Vímuefni

**Vímuefni** eru efni sem hafa aðallega áhrif á miðtaugakerfið þar sem þau breyta starfsemi heilans og þar með geta breytt skynjun, skapi, meðvitund og hegðun einstaklings. Svona efni eru stundum tekin til afþreyingar til að breyta meðvitund mans, sem lyf við öðrum kvillum eða sem skynvilluefni í trúarlegum tilgangi. Fíkniefni kallast þau vímuefni, sem geta myndað fíkn hjá neytendum.

Meðal fíkniefna teljast áfengi, tóbak, amfetamín, nikótín, kannabis, kókaín, heróín, ketamín, morfín, ópíum og MDMA, svo að nokkur séu nefnd.
Tökuorð

**Tökuorð** er orð, sem fengið er að láni úr öðru tungumáli en hefur lagað sig að hljóð- og beygingarkerfi viðtökumálsins. Nær öll íslensk orð sem byrja á bókstafnum *[[p]]* eru upprunalega tökuorð enda urðu órödduð lokhljóð (eins og *p*) í frumindóevrópsku að önghljóðum (eins og *f*) í germönskum málum samkvæmt lögmáli Grimms.

## Dæmi um tökuorð
* Altari (latínu) - *altus* („hár“)
* Banani
* Bíll (dönsku) - *bil*
* Djákni
* Edrú - (dönsku) *ædru*
* Jeppi
* Kaffi
* Kirkja
* Kústur
* Metri (fr. metre)
* Prestur
* Sjoppa (e. shop)
* Tóbak
* Vaskur
* Viskastykki

## Sagnbeyging tökusagna
Flestar tökusagnir raða sér í flokk veikbeygðra sagna enda er veika sagnbeygingin einfaldari en sú sterka.

### Dæmi
* *að bóna*
* *að fríka*
* *að meika*
* *að fíla*

## Heimildir
* 

## Tengt efni
* Mállýska
* Málnotkun
* Málsnið
* Talmál
* Phono-semantic matching

## Tilvísanir
Sletta

**Sletta** er orð eða orðasamband sem borist hefur inn í tungumál úr öðru máli en er ekki viðurkennt mál þar eða hefur ekki aðlagast hljóð- eða beygingarkerfi tungumálsins. Og jafnvel þó það aðlagist, þá tekur það oft langan tíma til að fá viðurkenningu sem íslenska. Flestar slettur hverfa þó með þeirri kynslóð sem tók þær upp, og nýjar koma í staðinn. Sumar verða þó langlífar og öðlast viðurkenningar. Í íslensku máli er mest um dönsku- og enskuslettur.  Guðmundur Finnbogason, heimspekingur og rithöfundur, sagði í grein um slettur sem birtist í Skírni árið 1928 og nefndist *Hreint mál*: „Útlendu orðin eru hægindi hugarletinnar“. 

## Tengt efni

* Málnotkun
* Málsnið
* Ritmál
* Slangur
* Talmál
* Sprokverskur ritstíll

## Heimildir
* 
* ''Móðurmálið''; grein í Skírni 1908
Meistaradeild Evrópu 2006-07

**Meistaradeild Evrópu 2006-07** er 52. Meistaradeild Evrópu sem haldin er. Úrslitaleikurleikurinn var haldinn í Aþenu, Grikklandi þann 23. maí 2007 á Olympic Stadium leikvanginum, þar sem Liverpool og AC Milan mættust.

## Riðlakeppni
### A riðill

### B riðill

### C riðill

### D riðill

### E riðill

### F riðill

### G riðill

### H riðill

*(Útskýringar: Stg= Stig; Spl= Leikir spilaðir; S= Sigrar; J= Jafntefli; T= Töp; Sk= Mörk skoruð; Fe= Mörk fengin á sig; Mm= Markamunur)*

## Útsláttarkeppni
### Umferð 1
Leikir spilaðir 20. og 21. febrúar 2007 og 6. og 7. mars 2007.

### Umferð 2

### Undanúrslit

### Úrslit

## Tengt efni
* Meistaradeild Evrópu
Samfélagsrýni

**Samfélagsrýnir** er einstaklingur sem leitast við að greina samtímann, stefnur og málefni. Hann sækir gjarnan í að deila niðurstöðum sínum með öðrum, bæði í ræðu og riti.
Búenos Aíres

**Búenos Aíres** er stærsta borg og höfuðborg Argentínu. Borgin er á suðurbakka Río de la Plata (Silfuráin) á suðausturströnd Suður-Ameríku. Vegna mikilla áhrifa frá evrópskri menningu er borgin stundum kölluð „París Suður-Ameríku“. Á stórborgarsvæðinu búa um 15,6 milljónir manna. 

## Íþróttir
### Knattspyrnufélög
*Argentinos Juniors
*Boca Juniors
*Club Atlético Independiente
*Club Atlético River Plate
*Racing Club de Avellaneda
*San Lorenzo de Almagro
*Vélez Sársfield
Útivallarregla

**Útivallarregla** var regla í knattspyrnu. Reglan var oft notuð í útsláttarkeppni þegar tapliðið dettur úr keppni. Ef jafnt er samtals bæði á heima- og útivelli liðanna þá sigrar það lið sem hefur skorað samtals fleiri mörk á útivelli samkvæmt reglunni. Reglan var meðal annars notuð í Meistaradeild Evrópu.

## Dæmi
Lið A spilar á heimavelli sínum og sigrar lið B með stöðunni 2-1. 
Lið B sigrar á sínum heimvelli 1-0. 
Lið B sigrar vegna útivallarreglunnar, Lið B skoraði samtals 1 mark á útivelli en lið A skoraði ekki neitt mark.

## Tengt efni
* Framlenging
Ráðuneyti Emils Jónssonar

**Ráðuneyti Emils Jónssonar** sem sat frá 23. desember 1958 til 20. nóvember 1959. Var hún vinstrisinnuð minnihlutastjórn sett saman af Alþýðuflokknum. Sjálfstæðisflokkurinn studdi stjórnina. Með tilstyrk Alþýðubandalagsins var breyting á kjördæmaskipan samþykkt, en hún var fram að því Framsóknarmönnum mjög í hag. Þar sem breyting á kjördæmaskipan fól í sér stjórnskrárbreytingu þurfti að rjúfa þing og kjósa aftur. Kosning fór fram í júní og á næsta þingi var kjördæmabreytingin endanlega samþykkt. Aftur var þing rofið og blásið til kosninga í október eftir nýrri skipan.

## Ráðherrar
* Emil Jónsson (A) , forsætisráðherra, samgönguráðherra og sjávarútvegsráðherra
* Guðmundur Í. Guðmundsson (A), utanríkisráðherra og fjármálaráðherra
* Friðjón Skarphéðinsson (A), dómsmálaráðherra, landbúnaðarráðherra og félagsmálaráðherra
* Gylfi Þ. Gíslason (A), menntamálaráðherra, iðnaðarráðherra og viðskiptaráðherra
Ólympíuleikvangurinn í Aþenu

**Ólympíuleikvangurinn í Aþenu** (á grísku **), Grikklandi, er leikvangur notaður til margra íþrótta. Á leikvanginum er meðal annars góð aðstaða fyrir knattspyrnu og frjálsar íþróttir. Leikvangurinn var notaður í úrslitaleik Meistaradeildar Evrópu 2006-07 sem var haldinn þann 23. maí 2007.
Charles Taylor (heimspekingur)

**Charles Margrave Taylor** (f. 5. nóvember 1931) er Kanadískur heimspekingur sem hefur einkum fengist við stjórnmálaheimspeki, heimspeki félagsvísinda og sögu heimspekinnar. Hann er oftast talinn til félagshyggjumanna en kýs að lýsa sér ekki þannig sjálfur.

## Ritverk
* 1964. *The Explanation of Behavior*.
* 1975. *Hegel*.
* 1979. *Hegel and Modern Society*.
* 1985. *Philosophical Papers* (2 bindi).
* 1989. *Sources of the Self: The Making of Modern Identity*.
* 1992. *The Malaise of Modernity*.
* 1992. *The Politics of Recognition*.
* 1995. *Philosophical Arguments*.
* 1999. *A Catholic Modernity?*. 
* 2002. *Varieties of Religion Today: William James Revisited*.
* 2004. *Modern Social Imaginaries*.
* 2007. *A Secular Age*.

## Frekari fróðleikur
* Abbey, Ruth, *Charles Taylor* (Princeton: Princeton University Press, 2000).
* Perreau-Saussine, Émile, „Une spiritualité démocratique? Alasdair MacIntyre et Charles Taylor en conversation“, *Revue française de science politique*, **55** (2) (2005): 299-315.
Michael Walzer

**Michael Walzer** (3. mars 1935) er stjórnmálaheimspekingur og siðfræðingur og prófessor við Institute for Advanced Study í Princeton í New Jersey. Hann hefur skrifað um ýmis efni, m.a. réttlát og ranglát stríð, þjóðernishyggju, félagslegt réttlæti, umburðarlyndi og fleira. Hann hefur gefið út 27 bækur og á fjórða hundrað greina.

Walzer er venjulega talinn einn meginhugsuður félagshyggju í stjórnmálaheimspeki, ásamt Alasdair MacIntyre og Michael Sandel.
Michael Sandel

**Michael Sandel** (f. 5. mars 1953) er bandarískur stjórnmálaheimspekingur og prófessor á Harvard-háskóla. Sandel er málsvari félagshyggju í stjórnspeki og er einna þekktastur fyrir gagnrýni sína á kenningu Johns Rawls í *[[Kenning um réttlæti|Kenningu um réttlæti]]*.

## Helstu rit
* *Democracy's Discontent*
* *Public Philosophy*
Lúðvík Geirsson

**Lúðvík Geirsson** (f. 21. apríl 1959) er hafnarstjóri Hafnarfjarðarhafnar, fyrrverandi bæjarstjóri Hafnarfjarðar og fyrrum þingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi. 

Foreldrar Lúðvíks eru Geir Gunnarsson fyrrverandi alþingismaður og Ásta Lúðvíksdóttir framhaldsskólakennari. 

Lúðvík lauk sveinsprófi í bakaraiðn og stúdentsprófi frá Flensborgarskóla árið 1978. Árið 1984 lauk hann BA-prófi í íslensku og bókmenntum frá Háskóla Íslands. 

Lúðvík var blaðamaður á Þjóðviljanum frá 1979 - 1989 og fréttastjóri blaðsins frá 1987- 1989. Hann starfaði hjá Blaðamannafélagi Íslands frá 1989-2002, samhliða kennslustörfum og ritstörfum. Lúðvík var bæjarfulltrúi Alþýðubandalagsins í Hafnarfirði frá 1994-1998, bæjarfulltrúi Fjarðarlistans 1998-2002 og bæjarfulltrúi Samfylkingarinnar og bæjarstjóri í Hafnarfirði frá 2002-2010. Árið 2011 stafaði hann sem ráðgjafi hjá Jöfnunarsjóði sveitarfélaga en sama ár tók tók sæti á Alþingi þar sem hann sat sem þingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi til ársins 2013. Árið 2016 tók hann við starfi hafnarstjóra Hafnarfjarðarhafnar.
## Tilvísanir
Taekwondo

**Taekwondo** (kóreska: 태권도; framburður: tæ-kvon-dó) er kóresk bardagalist og þjóðaríþrótt Suður-Kóreu. Hún er byggð á alda gamalli sjálfsvarnarlist sem Kóreubúar fundu upp fyrir um tvöþúsund árum til þess að verja sig. Í dag er taekwondo íþrótt þar sem keppt er í poomse (form), kyourgi (bardagi) og kykopa (brot).

Núna er Taekwondo þjóðaríþrótt Suður-Kóreu og er helsta bardagaíþróttin sem notuð er í kóreska hernum. Taekwondo er samansett af þrem orðum: „tae“ (fótur), „kwon“ (hnefi) og „do“ (leið) og saman þýða þau „fóta- og handatækni“. 
Árið 1988 var í fyrsta sinn keppt í Taekwondo á Ólympíuleikunum og frá árinu 2000 hefur íþróttin verið fullgild á Ólympíuleikunum.

Björn Þorleifsson hefur náð einna lengst í íþróttinni á Íslandi en hann er margfaldur Norðurlandameistari með svarta beltið. Í dag eru 16 félög á Íslandi sem kenna listina. Meðal félaga sem kenna greinina er Taekwondodeild Fram Grafarholti og U.M.F.A (ungmennafélag Aftureldingar) 

## Tignir og belti

Litir belta geta verið mismunandi eftir skólum.

### Algengast

Algengasta kerfið er sem hér segir:

### Ísland

Á Íslandi er eftirfarandi kerfi notað:
Ø

**Ø** eða **ø** er bókstafur sem notaður er í dönsku, færeysku og norsku. Í íslensku, sænsku, tyrknesku, finnsku, aserbaídsjönsku, tatar, túrkmen, þýsku, eistnesku, rúmversku og ungversku er notast við stafinn Ö í stað Ø.  Sambærilegt tákn, ∅, er notað í stærðfræði til að tákna tómamengið.
Nótnaskrift

**Nótnaskrift** er það þegar nótur eru skrifaðar niður á blað, tölvu eða annan hlut.

## Sjá einnig
* Hugtök í nótnaskrift
Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon

**Margrét prinsessa, greifynjan af Snowdon** (*Margaret Rose*) (21. ágúst 1930 — 9. febrúar 2002) var yngri dóttir Georgs VI og Elisabetar drottningar. Margrét prinsessa var ávallt umdeildur meðlimur bresku konungsfjölskyldunnar vegna einkalífs hennar sem oftar en ekki lenti á forsíðum bresku blaðanna.

## Fjölskylda
Þann 6. maí 1960 giftist Margrét Antony Armstrong-Jones ljósmyndara, og fengu þau eftir brúðkaupið titilinn jarlinn og greifynjan af Snowdon. Þau eignuðust tvö börn:

* David Armstrong-Jones, Linley greifi (f. 1961), nú 2. jarl af Snowdon.Hann hannar húsgögn undir nafninu David Linley
* Lafði Sarah Armstrong-Jones (f. 1964), Sarah Chatto, eftir að hún gifti sig.

Mikið var fjallað um hjónaband þeirra en því var oft haldið fram, árin sem þau voru gift, að hjónaband þeirra stæði á brauðfótum. Þau skildu árið 1978.

Margét prinsessa lést 71 árs gömul, eftir að hafa fengið slag árið 2002.