Lax

**Lax** (fræðiheiti: Salmo) er ættkvísl fiska af laxaætt (Salmonidae) og telur um fimmtíu tegundir. Á íslensku orðið lax er samheiti nokkurra fisktegunda af ætt laxfiska, sem einnig inniheldur silunga. Heimkynni laxa er í Atlantshafi og Kyrrahafi, og einnig í ýmsum stöðuvötnum.
## Lýsing
Smáir eða miðlungsstórir fiskar, all-þéttvaxnir og nokkuð þunnvaxnir, með mjög sterka stirtlu, en þó vel vaxnir og rennilegir. Höfuðið er miðlungstórt, frammjótt og munnurinn nokkuð stór, með sterkum hvössum tönnum á miðskolts- og efraskoltsbeinum, gómbeinum, plógbeini, tungu og neðra skolti. Gelgjur 9-13, þunnar og breiðar (sem bjúgsverð), tálknbogatindarnir stuttir og digrir. Uggar eru allir smáir, nema spoðurinn; kviðuggarnir eru undir bakugga og dálítil húðtota aftan við rót þeirra. Hreistrið er fremur smátt, slétt; rákin heil. Skúflangar margir. Liturinn er meira eða minna dröfnóttur og seiðin með þverrákir (bröndótt) eða bletti á hliðum. Tíðast fá þær hrygningarbúning og hængarnir eru að jafnaði stærri en hrygnurnar. Annars er litur og margt annað mjög breytilegt á sömu tegundum eftir aldri, dvalarstað, árstíð o. fl.

## Heimkynni
Ættkvíslin á heima viða í tempruðum og köldum hlutum norðurhvelsins, bæði í Evrópu, Asíu og Ameríku, einkum í kaldtempruðum löndum og sumar tegindir hafa verið fluttar frá Ameríku til Evrópu eða til suðurhvelsins.

## Lífshættir
Laxar eru göngufiskar. Þeir klekjast út í ferskvatni og þar alast seiðin upp, oftast í þrjú ár, en ganga þá til sjávar, þar sem laxinn er svo þangað til hann verður kynþroska. Það tekur oftast 1-3 ár. Þá gengur hann aftur upp í ána sem hann ólst upp í og hrygnir þar. Yfirleitt gengur hann í árnar á sumrin, frá maí fram í október, en þó langmest um mitt sumar.

Allar tegundir hrygna aðeins í ósöltu vatni, en margir lifa langdvölum í sjó; ýmsir náttúrufræðingar líta svo á, að þær séu að uppruna í raun og veru sjófiskar, sem hafi smámsaman leitað upp í ósalt vatn til hrygningar og hafi sumar orðið innlyksa þar.

## Laxar á Íslandi
Hér á landi eru aðeins tvær tegundir af þessari ættkvísl: atlantshafslax (*Salmo salar*) og urriði (*Salmo trutta*).

Laxveiði hefur verið stunduð á Íslandi frá landnámsöld . Alls veiðist lax í um 80 íslenskum ám. Laxveiðiár eru flestar á svæðinu frá Þjórsá vestur og norður um land að Laxá í Aðaldal. 
Fyrr á öldum var laxinn veiddur í net og laxakistur en nú er aðeins leyft að veiða hann í net á örfáum stöðum, annars er hann veiddur á stöng. Nú er lax einnig alinn í eldisstöðvum og er þar þá frá því að seiðin klekjast út þar til fullvöxnum laxinum er slátrað.

## Nýtsemi
Lax er vinsæll matfiskur og er talinn hollur vegna þess að hann inniheldur mikið af Omega-3-fitusýrum. Hann er soðinn, steiktur og grillaður en einnig reyktur eða grafinn. Einnig er hann mjög vinsæll í sashimi og sushi.

## Tegundir laxa
Það eru alls 50 tegundir teljast til laxaættkvíslarinnar:

*(*[[Salmo abanticus]]*)
*(*[[Salmo akairos]]*)
*(*[[Salmo aphelios]]*)
*(*[[Salmo balcanicus]]*)
*(*[[Salmo carpio]]*)
*(*[[Salmo caspius]]*)
*(*[[Salmo cenerinus]]*)
*(*[[Salmo cettii]]*)
*(*[[Salmo chilo]]*)
*(*[[Salmo ciscaucasicus]]*)
*(*[[Salmo coruhensis]]*)
*(*[[Salmo dentex]]*)
*(*[[Salmo euphrataeus]]*)
*(*[[Salmo ezenami]]*)
*(*[[Salmo farioides]]*)
*(*[[Salmo ferox]]*)
*(*[[Salmo fibreni]]*)
*(*[[Salmo ischchan]]*)
*(*[[Salmo kottelati]]*)
*(*[[Salmo labecula]]*)
*(*[[Salmo labrax]]*)
*(*[[Salmo letnica]]*)
*(*[[Salmo lourosensis]]*)
*(*[[Salmo lumi]]*)
*(*[[Salmo macedonicus]]*)
*(*[[Salmo macrostigma]]*)
*(*[[Salmo marmoratus]]*)
*(*[[Salmo montenigrinus]]*)
*(*[[Salmo multipunctatus]]*)
*(*[[Salmo nigripinnis]]*)
*(*[[Salmo obtusirostris]]*)
*(*[[Salmo ohridanus]]*)
*(*[[Salmo okumusi]]*)
*(*[[Salmo opimus]]*)
*(*[[Salmo pallaryi]]*)
*(*[[Salmo pelagonicus]]*)
*(*[[Salmo pellegrini]]*)
*(*[[Salmo peristericus]]*)
*(*[[Salmo platycephalus]]*)
*(*[[Salmo rhodanensis]]*)
*(*[[Salmo rizeensis]]*)
*Atlantshafslax (*[[Salmo salar]]*)
*(*[[Salmo schiefermuelleri]]*)
*(*[[Salmo stomachicus]]*)
*(*[[Salmo taleri]]*)
*(*[[Salmo tigridis]]*)
*Urriði (*[[Salmo trutta]]*)
*(*[[Salmo viridis]]*)
*(*[[Salmo visovacensis]]*)
*(*[[Salmo zrmanjaensis ]]*)


## Myndir

Salmo ferox.jpg|Salmo ferox
Brown trout.JPG|Salmo trutta
Salmo ischchan 2020 stamp of Kyrgyzstan.jpg|Salmo ischchan
Marble trout from zadlaščica.jpg|Salmo marmoratus
Stamps of Azerbaijan, 1993-197.jpg|Salmo caspius
Ohridforelle 1.jpg|Salmo letnica
Softmouth.jpg|Salmo obtusirostris

Ichthyologie; ou, Histoire naturelle des poissons (Plate 103) (6918371606).jpg|Salmo schiefermuelleri
Salmo marsilii - 1700-1880 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ14800037.tif|Salmo marsilii
Salmo kottelati - male, 205 mm (Turkey, Antalya Province, Alakir Stream) - Holotype FFR 03180.jpg|Salmo kottelati


## Tenglar
* „Laxinn“; grein í ''Tímanum'' 1956
* Atlantshafslax

## Tilvísanir