open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bolzanosetningin

**Bolzanosetningin** er setning kennd við tékkneska stærðfræðinginn Bernard Bolzano.

Hún segir að ef að fall *f* er samfellt á lokuðu bili *[a, b]*, og að *f(a)* og *f(b)* hafa gagnstæð formerki, þá sé til tala *c* á opna bilinu *]a,b[* þannig að *f(c) = 0*. Orða má setninguna lauslega þannig að ef samfellda fallið skipti um formerki á bilinu, þá skeri það x-ásinn einhvers staðar á bilinu.

## Sönnun
Hér er notaður sá eiginleiki mengja, sem eru takmörkuð að ofan, að þau hafa efra mark. Gefið sé fall f sem uppfyllir skilyrði setningarinnar, við viljum sýna að það skeri x-ás að minnsta kosti á einum stað. Fallið gæti vitaskuld skorið x-ás á fleiri en einum stað, en við takmörkum leit okkar við þann skurðpunkt á x-ás sem næstur er endapunktinum *b*. Við getum gert ráð fyrir að f(a)  og f(b) > 0, því ef svo er ekki gætum við litið á *-f* í stað *f*. Skilgreinum mengi allra staka úr skilgreiningarmengi f þannig að fallgildin eru neikvæð eða núll:
:  A = \{x \in [a,b] : f(x) \leq 0\} 
Tökum eftir að þetta mengi er ekki tómt, þar sem f(a)  og því a \in A. Auk þess er það takmarkað að ofan þar sem x \leq b fyrir öll x úr A. Skilgreinum því næst efri mörk A sem *c*. Sýnum að *c* hljóti að vera núllstöð fallsins *f*. Ef f(c) > 0 þá er til \delta > 0 þannig að f(x) > 0 ef c- \delta  c. Það hefur í för með sér að c - \delta er yfirtala mengisins A, en það er í mótsögn við að *c* sé efra mark, þ.e. minnsta yfirtala mengisins A. Ef f(c) , þá er til \delta > 0 þannig að f(x)  ef c \le x . Sér í lagi er f(c+\delta/2)  og því c+\delta/2 \in A, en það er í mótsögn við að x \le c fyrir öll x úr A. Eini möguleikin er því að f(c) = 0. Enn fremur er ljóst að *c* er úr opna bilinu (a,b) vegna þess að f(a) \ne 0 og f(b) \ne 0.
Bolzano-Weierstrass setningin

**Bolzano-Weierstraß setningin** er setning kennd við tékkneska stærðfræðinginn Bernard Bolzano, og þýska samstarfsmann hans Karl Weierstraß.

## Setningin
### Á rauntalnalínunni
Sérhvert óendanleg, takmarkað hlutmengi í rauntalnamenginu \mathbb{R} hefur þéttipunkt í \mathbb{R}. Einnig væri hægt að segja: Sérhver takmörkuð rauntalnaruna hefur samleitna hlutrunu.

### Almennt
Sérhvert óendanlegt, algjörlega takmarkað hlutmengi í firðrúmi M hefur þéttipunkt í M.

## Tengt efni
* Cauchyruna
* Heine-Borel setningin
* Þjöppuð mengi
* Fullkomið mengi
Konungur Svíþjóðar

**Konungur Svíþjóðar** er þjóðhöfðingi Svíþjóðar, þar sem er þingbundin konungsstjórn. Sænska konungsveldið er eitt af þeim elstu í heimi en listar yfir konunga Svíþjóðar hefjast venjulega á Eiríki sigursæla (d. 995).

## Tengt efni
* Svíakonungar
Modum

**Modum** er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Flatarmál þess er 517 km² og íbúafjöldinn var 12.585 1. janúar 2006. Nágrannasveitarfélög þess eru Krødsherad, Ringerike, Hole, Lier, Øvre Eiker og Sigdal.

Helstu atvinnuvegir héraðsins eru þjónusta, s.s. við ferðamenn, og landbúnaður. Við bæinn Åmot var kobaltverksmiðja Blaafarveværket sem var stærsti atvinnustaðurinn í héraðinu á sínum tíma. Í sveitarfélaginu er einnig Vikersundbakken, sem er skíðastökkspallur.

## Þekkt fólk frá Modum
* Ole Einar Bjørndalen, skíðaskotfimimaður
* Jonas Lie (1833 - 1908), rithöfundur

## Tengill
* Opinber vefsíða sveitarfélagsins
Hole

**Hole** (úr norrænu: *hóll*) er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Flatarmál þess er 195 km² og íbúafjöldinn var 5.307 1. janúar 2006. Nágrannasveitarfélög Hole eru Hringaríki, Bærum, Lier og Modum. Hole stendur við stöðuvatnið Tyrifjorden.

## Saga
Fram til áramótanna 1963/1964 var Hole sjálfstætt sveitarfélag en þá um áramótin féll það inn í Ringerike sveitarfélagið. Árið 1977 varð Hole svo aftur sjálfstætt sveitarfélag og hefur verið svo síðan.

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Hole sýnir fjórar krúnur konunga frá því á miðöldum. Ekki er vitað með vissu hvernig þessir fjórir tengjast svæðinu, en þeir eru:
* Hálfdan svarti (ca. 820 - ca. 860), konungur yfir austur-Noregi
* Sigurður sýr (- 1018), konungur Ringerike
* Ólafur helgi (995 - 1030), konungur Noregs á árunum 1015 til 1030
* Haraldur harðráði (1015 - 1066), konungur Noregs á árunum 1015 til 1066

## Þekkt fólk frá Hole
* Jørgen Moe (1813 - 1882), annar af *[[Asbjørnsen og Moe]]*

## Tengill
* Opinber vefsíða sveitarfélagsins
Gautland

**Gautland** (sænska *Götaland*) er syðstur þriggja landshluta Svíþjóðar (hinir tveir eru Svíaríki og Norðurland). Gautland skiptist í héruðin Skán, Halland, Blekinge, Smálönd, Eyland, Gotland, Vestur-Gautland, Austur-Gautland, Dalsland og Bohuslän.

Eftir því sem fornsögur greina heitir Gautland eftir Gaut konung langafa Ólafs trételgju.
Tertíertímabilið

**Tertíertímabilið** eða bara **tertíer** (=„þriðja tímabilið“) er jarðsögulegt tímabil sem kemur á milli krítartímabilsins og kvartertímabilsins. Tímabilið nær nokkurn veginn frá dauða risaeðlanna fyrir 65 milljónum ára að upphafi síðustu ísaldar fyrir um 2,6 milljónum ára. Ísland verður til á tertíertímabilinu fyrir um 20 milljónum ára.

Tertíertímabilið skiptist í:
* Paleósen (65 - 58 milljónir ára)
* Eósen (58 - 36 milljónir ára)
* Ólígósen (36 - 24 milljónir ára)
* Míósen (24 - 5,2 milljónir ára)
* Plíósen (5,2 - 2,6 milljónir ára)
Hróarskeldusáttmálinn

**Hróarskeldusáttmálinn** var friðarsamningur milli Danmerkur og Svíþjóðar gerður í Hróarskeldu 26. febrúar 1658 eftir afgerandi ósigur Dana í Svíastríðunum. Með sáttmálanum fengu Svíar endanleg yfirráð yfir Bohuslän (sem áður hafði tilheyrt Noregi), Hallandi, Skáni og Blekinge, auk Þrændalaga og Borgundarhólms. Með samningnum fengu Svíar loks yfirráð yfir suðurhluta Gautlands sem þeir hafa enn í dag og náttúruleg landamæri í suðri.

17. júlí sama ár réðist Karl Gústaf X aftur inn í Danmörku með það að augnmiði að leggja hana alla undir sig. Hann settist um Kaupmannahöfn en íbúar borgarinnar vörðust hetjulega og náðu að halda umsátrið nógu lengi út til að hollenski flotinn næði að koma þeim til bjargar og sigra sænska flotann í orrustunni um Eyrarsund 8. nóvember. 1659 var afgangurinn af Danmörku smám saman leystur undan yfirráðum Svía með aðstoð Hollendinga og 1660 var undirritaður Kaupmannahafnarsáttmálinn sem gaf Dönum aftur Þrændalög (sem gert höfðu uppreisn gegn Svíum) og Borgundarhólm.
Ottawa

**Ottawa** er sjötta stærsta borg og höfuðborg Kanada og er í Ontario-ríki. Í Ottawa situr löggjafarþing landsins og þar búa líka yfirlandstjóri Kanada, sem er fulltrúi Elísabetar Bretadrottningar, formlegs þjóðarleiðtoga Kanada, og forsætisráðherrann. Í Ottawa búa um 960.000 manns og rúmlega 1200.000 á stórborgarsvæðinu (2015). Ottawa stendur við Ottawa-fljót og á landamæri að borginni Gatineau, Quebec. Listasafnið National Gallery of Canada og háskólarnir The University of Ottawa og Carleton University eru þar. Aðalskrifstofa Kanadíska ríkissjónvarpsins, CBC, er í Ottawa.

## Söguágrip
Frakkinn Étienne Brûlé var fyrsti Evrópubúinn til að fara um svæðið árið 1610. Árið 1826 var þéttbýlisstaður búinn að myndast og var kallaður Bytown en það breyttist árið 1855 í Ottawa sem kemur úr algonkinsku tungumáli. Borgin var valin sem höfuðstaður Kanada árið 1857 vegna legu hennar miðsvæðis milli stærri borga og svo var klettabelti þar sem talið var geta verið mikilvægt í varnartilgangi. Þinghúsið og tengdar byggingar voru byggðar stuttu síðar á hæð og var það stærsta byggingarframkvæmd síns tíma í álfunni. Árið 1885 var götulýsing með rafmagni í borginni sú fyrsta í borg í landinu. Fimmtungur borgarinnar brann árið 1900. Borgin stækkaði mjög milli 1960 og 1980 og undir aldamót var hún helsta borg hátækniðnaðar Kanada. 
 

## Heimild
Saga Norðurlanda

**Saga Norðurlanda** nær alla leið aftur á steinöld, en síðan þá hefur fólk búið á Norðurlöndum.

Venjulega er sagt að víkingaöldin hafi staðið yfir frá 793 til 1066. Við þessi ártöl er miðað vegna þess, að 793 er árið þegar víkingar réðust á eyjuna Lindisfarne (Lindesfarne) við strönd Norðimbralands á Norður-Englandi, og 1066 er árið þegar Haraldi þriðja af Noregi, sem einnig er nefndur Haraldur harðráði, mistókst að ráðast inn í England. Einnig kann viðgangur kristinnar trúar á Norðurlöndum að hafa átt þátt í því að víkingaferðir lögðust af.

Eftir víkingaöldina tók við tímabil sem kennt er við Kalmarsambandið og stóð í u.þ.b. 130 ár. Þetta var tímabil þar sem Norðurlönd voru sameinuð undir einni konungsstjórn í Danmörku. Vegna óánægju Svía með þá tilhögun leystist þetta samband upp um 1523 og Danmörk og Noregur mynduðu eitt konungsveldi meðan Svíþjóð myndaði annað sem náði yfir svæði það sem kallast Svíþjóð og Finnland í dag.

Næstu 300 árin breytast hagir lítið en mikið er um ófrið milli Svíþjóðar og Danmerkur-Noregs og vann Svíþjóð æ meira á. Einnig stóð Danmörk-Noregur í stríði við Prússa um lendur í suðri sem endaði með ósigri Danmerkur-Noregs.

Í lok Napóleonsstyrjaldanna neyddust Danir árið 1814 til að láta Noreg af hendi til Svíþjóðar og Helgoland til Bretlands. Noregur og Svíþjóð voru þó ekki sameinuð heldur undir sameiginlegri konungsstjórn. Árið 1808 hertók Rússland austurhluta sænska ríkisins, en Finnland og Svíþjóð höfðu þá verið eitt ríki í yfir 700 ár. Stórfurstadæmið Finnland varð hluti af rússneska keisaradæminu. 

Áratugirnir 1830-1860 einkenndust mjög af svonefndum skandinavisma í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. Innblásnir af þjóðernishyggju og fornaldarljóma leituðust menn við að efla samstarf þessara landa og einingu á stjórnmálasviði og raunar var miðað að því að mynda norrænt ríkjabandalag. Þótt ekki hafi orðið úr lagði skandinavisminn grunninn að nútímasamstarfi Norðurlandanna. Einn afrakstur varð líka myntbandalag Dana, Svía og Norðmanna sem hélst 1873-1914.

Það var þó ekki fyrr en 1952 með stofnun Norðurlandaráðs og með Norræna vegabréfasambandinu 1957 að formlegt samstarf ríkjanna allra tók á sig form og efldist síðan við stofnun Norrænu ráðherranefndarinnar 1971.

## Þróun ríkja á Norðurlöndunum

1/ Álandseyjar teljast vera í ESB með Finnlandi en njóta vissra undanþága frá lögum sambandsins.
2/ Landnámsmenn Færeyja og Íslands voru af norrænum og keltneskum uppruna.
3/ Grænland byggðist út frá Íslandi á 10. öld en var numið af inúítum á 13. öld. Norræna byggðin lagðist af á 15. öld en Grænland taldist enn hluti Noregs og síðar Dansk-norska ríkisins að nafninu til. Danir hófu síðan skipulegt trúboð á Grænlandi 1721.

## Tengt efni
* Norðurlandaráð
* Halló Norðurlönd
* Helsingforssamningurinn
* Norðurlönd
* Norræna félagið
* Nordjobb
* Norðurlöndin
* Eystrasaltsráðið
* Norðurskautsráðið
* Norræna upplýsingaskrifstofan á Akureyri
* Samstarfsráðherra Norðurlanda
* Nordplus
* Norræna menningargáttin
* NordForsk
* Norðurlönd í brennidepli
* Norræna Atlantsnefndin
* Norræna vegabréfasambandið

## Tenglar
* Um sögu Norðurlanda á Norden.org
Hreiðruð bil

**Hreiðruð bil** á rauntalnalínunni er runa af bilum sem eru hreiðruð innan í hvoru öðru.

Ef að I_1, I_2, ... eru lokuð bil, og I_1 \supset I_2 \supset ..., þá er gildir skv. setningunni um hreiðruð bil, sem Bernard Bolzano sannaði fyrstur, að 
:\bigcap_{i=1}^\infty I_i \ne \emptyset

Þetta er sértilfelli af reglu um hreiðruð mengi, þar sem að bil eru mengi.
Cantor-Lebesgue fallið

**Cantor-Lebesgue fallið**, eða **eintæktarfall Lebesgue**, er fall í stærðfræði sem sýnir að til sé eintækt vaxandi fall á Cantor menginu. Það er nefnt eftir Georg Cantor og Henri Lebesgue, en sá síðarnefndi skilgreindi það.

:f(x) = \sup\{f(y): y \in \Delta, y \le x \} fyrir x \in [0,1]\setminus\Delta, þar sem að Δ táknar Cantor mengið.
Orust

**Orust** er eyja í Skagerrak við strönd Bohuslän í Svíþjóð og er þriðja stærsta eyja Svíþjóðar, á eftir Gotlandi og Eylandi. Eyjan myndar ásamt nærliggjandi eyjum sveitarfélagið Orust Kommun. Sunnan við eyjuna er eyjan Tjörn.
Kosningar á Íslandi

Á Íslandi eru almennar kosningar haldnar til að velja forseta lýðveldisins, Alþingi og sveitastjórnir. Venjan er að hafa kosningar á 4 ára fresti.

## Tengt efni
*Alþingiskosningar
*Forsetakjör á Íslandi
*Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi
**Borgarstjórnarkosningar í Reykjavík
*Þjóðaratkvæðagreiðslur á Íslandi

## Tenglar
*   Kosningasaga
Stórfurstadæmið Litáen

**Stórfurstadæmið Litáen** (litáíska: *Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė*, hvítrússneska: *Вялі́кае Кня́ства Літо́ўскае (*'ВКЛ*')*, úkraínska: *Велике Князівство Литовське (ВКЛ)*, pólska: *Wielkie Księstwo Litewskie*) var ríki við Eystrasaltið frá 12. öld fram á 18. öld. Litáar stofnuðu furstadæmið á fyrri hluta 12. aldar til að bregðast við ágangi Sverðbræðra og náði það brátt yfir það land sem í dag heitir Litáen auk stórs hluta þess sem nú er Hvíta-Rússland. Árið 1386 gekk stórfurstadæmið í konungssamband við Pólland (Pólsk-litáíska bandalagið), einkum vegna uppgangs Stórfurstadæmisins Moskvu. Tæpum tveimur öldum síðar, árið 1569, varð stórfurstadæmið sjálfstæður hluti af Pólsk-litáíska samveldinu þar til hið síðarnefnda liðaðist sundur árið 1795.
Torontó

**Torontó** er höfuðstaður Ontariofylkis í Kanada. Borgin stendur á norðvesturbakka Ontaríó-vatns. Toronto er fjölmennasta borg Kanada með 2,8 milljónir íbúa (6,7 milljónir ef nágrannabyggðir eru taldar með) (2021) og er miðstöð menningar og efnahagslífs í landinu.

Staðurinn þar sem borgin stendur var fundarstaður indíána og Frakkar reistu þar virki árið 1750. Borgin óx hratt á 19. öld þegar hún varð viðkomustaður innflytjenda til Kanada.

Meðal kennileita er CN-turninn.

## Hátíðir
*Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Toronto

## Íþróttalið
*Toronto Raptors - Körfubolti (NBA)
*Toronto Tempo - Körfubolti (WNBA)
*Toronto Maple Leafs - Íshokkí (NHL)

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Kvasir

:*[[Kvasir (skólablað)|Kvasir]] er einnig heiti skólablaðs Verzlunarskóla Íslands.*
**Kvasir** var í norrænni goðafræði maður skapaður úr hráka ása og vana. Sáttagerð þeirra var að spýta í ker, en þar sem þeir vildu ekki láta hrákann týnast gerðu þeir úr honum mann, Kvasi, sem var svo vitur að hann vissi svör við öllu. Tveir dvergar, Fjalar og Galar, buðu honum heim, drápu hann og létu blóðið renna í tvö ker, Són og Boðn og einn ketil, Óðreri. Þeir blönduðu svo hunangi við blóðið og brugguðu af mjöð sem gaf hverjum sem hann drakk skáldskapargáfu.

Suttungur jötunn komst yfir mjöðinn og Óðinn drakk hann síðan allan eftir að hafa ginnt Gunnlöðu, dóttur Suttungs, til að leyfa sér að smakka. Þegar Óðinn hafði drukkið mjöðinn flaug hann á brott í arnarham og jötuninn á eftir, en þegar hann kom að veggjum Ásgarðs létu æsir út ker sem hann spýtti miðinum í og er það skáldskapargáfan sem menn hljóta, en sumt gekk aftur úr honum, sem er kallað skáldfíflahlutur, og hefur það hver sem vill.
Tryggvi Þórhallsson

**Tryggvi Þórhallsson** (9. febrúar 1889 – 31. júlí 1935) var forsætisráðherra Íslands árin 1927 til 1932. Hann var sonur Þórhalls Bjarnarsonar biskups og Valgerðar Jónsdóttur. Hann lærði guðfræði, tók vígslu 1913 og var prestur á Hesti í Borgarfirði til 1916, en þá fluttist hann til Reykjavíkur og var settur dósent í guðfræði við Háskóla Íslands en árið 1917 varð hann ritstjóri Tímans og gegndi því starfi í 10 ár. Hann var kjörinn þingmaður Strandamanna fyrir Framsóknarflokkinn 1923.

Hann var gerður að foringja flokksins og myndaði ríkisstjórn Tryggva Þórhallssonar sem sat frá 1927-1932. Í þeirri stjórn var hann atvinnumálaráðherra auk þess að fara með forsætisráðherraembættið. Hann var þekktastur fyrir að hafa rofið þing árið 1931, rétt áður en til stóð að leggja fram vantrauststillögu á ríkisstjórn hans. Í kosningunum sem fylgdu fékk Framsóknarflokkurinn meirihluta þingsæta með aðeins 35% kjörfylgi, en eitt af hitamálunum sem leiddu til vantrauststillögunnar og þingrofsins voru fyrirhugaðar umbætur í kosningakerfinu, þar sem til stóð að fjölga þingmönnum Reykvíkinga á kostnað landsbyggðarinnar.

Stjórn Tryggva sat því áfram en fór frá vorið 1932. Árið 1933 sagði Tryggvi sig úr Framsóknarflokknum ásamt fleirum og stofnaði Bændaflokkinn, sem fékk þrjá þingmenn í kosningunum 1934 en sjálfur féll Tryggvi í Strandasýslu fyrir Hermanni Jónassyni. Hann dró sig þá að mestu í hlé frá stjórnmálum, enda orðinn heilsuveill og lést ári síðar. 

Tryggvi var bankastjóri Búnaðarbankans frá 1932 til æviloka.

Tryggvi bjó mestan hluta ævi sinnar í húsinu Laufási við Laufásveg, sem faðir hans lét reisa árið 1896. Eiginkona hans hét Anna Guðrún Klemensdóttir (1890-1987), dóttir Klemensar Jónssonar landritara og Þorbjargar Stefánsdóttur Bjarnarson húsmóður. Börn Tryggva og Önnu Guðrúnar voru: Klemens Tryggvason (1914-1997) hagstofustjóri, Valgerður Tryggvadóttir (1916-1995) skrifstofustjóri hjá Ríkisútvarpinu, Þórhallur Tryggvason (1918-2008) bankastjóri Búnaðarbankans, Agnar Tryggvason (1919-2012) framkvæmdastjóri, Þorbjörg Tryggvadóttir (1922-2007) framkvæmdastjóri, Björn Tryggvason (1924-2004) aðstoðarbankastjóri Seðlabankans og Anna Guðrún Tryggvadóttir (1927-2020) kennari.

## Eitt og annað
* Skopblaðið, Spegillinn, kallaði Tryggva Þórhallsson *Stóra núllið* þegar hann var forsætisráðherra en Jónas Jónsson frá Hriflu þótti ráða mestu í þeirri ríkisstjórn.

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
* ''Tryggvi Þórhallsson, bankastjóri''; andlátsfregn í Morgunblaðinu 1935
* ''Tryggvi Þórhallsson, aldarminning''; Grein í Morgunblaðinu 9. febrúar 1989
* Séra Tryggvi Þórhallsson; Minningartorð eftir séra Þorstein Briem prófast, Kirkjuritið október 1935, bls. 343&ndash;347.
* Tryggvi Þórhallsson; þorkell Jóhannesson, Andvari janúar 1939, bls. 3&ndash;27.
Banach-rúm

**Banach-rúm** er fullkomið, staðlað vigurrúm. Það er nefnt eftir Stefan Banach, sem fyrst skilgreindi og rannsakaði slík rúm.

## Skilgreining
Banach-rúm er vigurrúm sem er fullkomið normað vigurrúm. Það þýðir að það sé vigurrúm *V* yfir svið rauntalna eða tvinntalna ásamt staðli (normi) ‖·‖ þannig að sérhver Cauchyruna (með tilliti til firðarinnar d(x, y) = ‖x − y‖) í *V* eigi sér markgildi í *V*.
Stefan Banach

**Stefan Banach** (30. mars 1892 í Kraków, þá Austurríki-Ungverjaland, nú Pólland — 31. ágúst 1945 í Lwów, Sóvétríkjunum, nú Úkraína), var pólskur stærðfræðingur. Hann var einn af höfuðpaurum Lwów skólans í stærðfræði fyrir heimstyrjaldirnar. Hann kenndi sjálfum sér stærðfræði að mestu, en snilli hans var uppgötvuð af Julisuz Mien fyrir slysni, og síðar Hugo Steinhaus, sem er sagður hafa komið að honum á spjalli við annan nema á bekk í skrúðgarði.

Þegar að seinni heimsstyrjöldin hófst var Banach forseti Pólska stærðfræðafélagsins og prófessor í háskólanum í Lwów. Þar sem að hann skrifaðist á við vísindaakademíuna í Úkraínsku sóvétríkjunum, og var þar félagi, og jafnframt í góðri samvinnu við sóvéska stærðfræðinga, þá fékk hann að halda stöðu sinni eftir að sóvéska hernámið hófst. Hann lifði af hernám Þjóðverja sem stóð frá júlí 1941 til febrúars 1944, en hann vann sér þá til matar með því að gefa blóðsugum að borða af blóði sínu í flekkusóttsrannsóknarstofnun Rudolfs Weigl. Heilsu hans hrakaði á þessum tíma, og hann fékk lungnakrabbamein. Eftir stríðið var Lwów innlimað inn í Sóvétríkin, og Banach lést áður en að hann komst aftur til fæðingarborgar sinnar, Kraków. Hann er jarðaður í Lyczakowski kirkjugarðinum.

## Tengt efni
* Banach rúm
* Banach algebra
* Banach-Steinhaus setningin
* Banach–Tarski þversögnin
* Hahn-Banach setningin
* Kyrrapunktssetning Banachs

## Heimildir

* Théorie des opérations linéaires Frönsk þýðing frá árinu 1932
* MacTutor stærðfræðisögusafnið Grein um Stefan Banach
*
Alþingiskosningar 2003

**[[Alþingiskosningar]]nar [[2003]]** fóru fram þann 10. maí. Í fyrsta skipti var kosið samkvæmt nýrri kjördæmaskipan. Á kjörskrá voru 211.304 en kosningaþátttaka var 87,7%.

Fyrir kosningarnar höfðu Framsóknar- og Sjálfstæðisflokkur starfað saman í ríkisstjórn í átta ár undir forystu Davíðs Oddssonar. Á þeim tíma hafði verið nokkur hagvöxtur á Íslandi, ríkisfyrirtæki höfðu verið einkavædd og ákvarðanir teknar um mikla uppbyggingu stóriðju á Austurlandi. Í kosningabaráttunni lagði Sjálfstæðisflokkurinn mikla áherslu á skattalækkanir en Framsóknarflokkurinn lofaði aðgerðum í húsnæðismálum. Framsóknarmenn lögðu að auki áherslu á að flokkurinn ætti helst að leiða ríkisstjórn ef hann tæki þátt í stjórnarsamstarfi eftir kosningar til að koma málum sínum betur á framfæri. Samfylkingin stillti sér upp í kosningabaráttunni sem höfuðandstæðingur Sjálfstæðisflokksins sem ætti að leiða næstu ríkisstjórn og tefldi fram Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, þáverandi borgarstjóra í Reykjavík, sem forsætisráðherraefni flokksins þó að hún væri ekki formaður. Ingibjörg skipaði fimmta sætið á lista Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður.

Stjórnarflokkarnir héldu þingmeirihluta sínum þrátt fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn tapaði fjórum sætum. Samfylkingin bætti við sig þremur sætum en fylgið dugði ekki til þess að Ingibjörg Sólrún næði kjöri. Frjálslyndi flokkurinn bætti við tveimur þingmönnum, Vinstri-grænir töpuðu einum manni og Framsóknarflokkurinn stóð í stað.

Stjórnarsamstarf Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks hélt áfram eftir kosningarnar og fóru flokkarnir áfram með öll sömu ráðuneyti og áður með litlum mannabreytingum fyrst um sinn en formenn flokkanna gerðu þó með sér samkomulag um að 15. september 2004 myndi Halldór Ásgrímsson taka við embætti forsætisráðherra en Davíð Oddsson færi þá í annað ráðherraembætti. Þegar kom að umsaminni dagsetningu skiptu þeir Davíð og Halldór á stólum þannig að Halldór varð forsætisráðherra en Davíð utanríkisráðherra. Hvorugur þeirra átti þó eftir að klára kjörtímabílið í þeim embættum heldur hættu þeir báðir þátttöku í stjórnmálum. Við tók fyrsta ráðuneyti Geirs Haarde sem starfaði fram að alþingiskosningunum 2007.

## Úrslit

### Úrslit í einstökum kjördæmum
}
| 
Greidd atkvæði=18.984|
Fulltrúafjöldi=10|
Fyrri fulltrúafjöldi=|
Breyting=|
Kjörskrá=21.221|
Kjörsókn=89,3|
}}
|

|-
|

|

|-
|

|

|}
*Kjörnir alþingismenn 2003

;Kjördæmabreytingar 2003
:1. Norðurlandskjördæmi vestra, Vestfjarðakjördæmi og Vesturlandskjördæmi sameinuð að undanskildum Siglufirði. Þingmönnum fækkað úr 15 í 10.
:2. Norðurlandskjördæmi eystra og Austurlandskjördæmi sameinuð að undanskilinni Höfn í Hornafirði og að viðbættum Siglufirði. Þingmönnum fækkað úr 11 í 10.
:3. Suðurlandskjördæmi sameinað Reykjanesi og Höfn í Hornafirði. Þingmannafjöldinn 10.
:4. Höfuðborgarsvæðishluti Reykjaneskjördæmis gerður að sér kjördæmi. Þingmannafjöldinn 11.
:5. Reykjavíkurkjördæmi skipt upp í tvö kjördæmi. Þingmönnum fjölgað úr 19 í 22.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Hagstofa Íslands

## Tenglar
* ''Auglýsing frá landskjörstjórn um framboð við alþingiskosningar 10. maí 2003''; birtist í Fréttablaðinu 30. apríl 2003
*   Kosningasaga
Framhaldsskólastærðfræði á Íslandi

__NOTOC__
Hér er námsefni í áföngum í stærðfræði lýst eftir því sem þau eru skilgreind í aðalnámsskrá framhaldsskólanna.

## [[STÆ]]103
* Rúmfræði
** Jafna beinnar línu
** Pýþagórasarreglan
* Algebra
** Þáttunarreglur og liðunarreglur

## STÆ203
* Margliður
** Annars stigs jafna.
* Fallafræði
** Fleygbogar.

## STÆ303
* Vigrar í tveimur víddum.
* Ákveður í tveimur víddum.
* Hornafallareglur.
* Kósínusarlögmálið.

## STÆ313
* Tölfræði
* Meðaltal
* Staðalfrávik
* Normaldreifing

## STÆ403
* Fallafræði.
* Eintækt fall
* Átækt fall
* Jafnstæð og oddstæð föll
* Formengi
* Myndmengi
* Mengjafræði
* Markgildi
* Deildun

## STÆ413
* Líkindafræði
* Atburður

## STÆ503
* Örsmæðareikningur
* Heildun
* Hlutheildun
* Heildunaraðferðir
* Fyrsta stigs línulegar deildarjöfnur

## STÆ513
* Strjál stærðfræði
* Talningarfræði
* Umröðun
* Talnafræði
* Hrein algebra

## STÆ523
* Vigrar í þremur víddum.
* Kúluhornafræði.
* Fylkjareikningur.

## STÆ603
* Annars stigs línulegar deildarjöfnur
* Tvinntölur

## STÆ703
* Línuleg bestun
Íslenskir stjórnmálaflokkar

## Núverandi íslenskir stjórnmálaflokkar
### Flokkar með fulltrúa á þingi

### Flokkar utan þings

## Fyrrverandi íslenskir stjórnmálaflokkar
Hér fyrir neðan eru skráðir niður 51 fyrrverandi íslenskir stjórnmálaflokkar sem að þurfa allir að hafa það sameiginlegt að hafa átt gildan listabókstaf eða hafa verið á Alþingi. Einu undantekningarnar eru Besti flokkurinn og Reykjavíkurlistinn.
Alþingiskosningar 1999

**[[Alþingiskosningar]]nar [[1999]]** fóru fram 8. maí. Á kjörskrá voru 201.408 en kjörsókn var 84,1%.

Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hélt öruggum þingmeirihluta, Framsókn tapaði þremur mönnum en Sjálfstæðismenn bættu við sig einum en fylgi þeirra hafði ekki verið meira síðan í kosningunum 1974.

Þessar kosningar voru þær fyrstu eftir verulega breytta flokkaskipun í íslenskum stjórnmálum. Alþýðuflokkurinn, Alþýðubandalagið, Kvennalistinn og Þjóðvaki voru nú ekki lengur í framboði heldur ákváðu þessir flokkar að bjóða fram saman í kosningabandalagi undir merkjum Samfylkingar en formlegur samruni flokkanna varð eftir kosningarnar. Nokkrir þingmenn og varaþingmenn Alþýðubandalagsins gátu þó ekki hugsað sér að taka þátt í slíku og stofnuðu nýjan vinstri flokk: Vinstri hreyfinguna – grænt framboð.

Þriðji nýji flokkurinn sem lét að sér kveða var svo Frjálslyndi flokkurinn undir stjórn Sverris Hermannssonar sem stofnaður var haustið 1998 og lagði mikla áherslu á málefni fiskveiðistjórnunar. 17,7% fylgi á Vestfjörðum tryggði flokknum tvo menn inn á þing.

Forseti Alþingis var kjörinn Halldór Blöndal, Sjálfstæðisflokki

## Úrslit

### Úrslit í einstökum kjördæmum
}

| 
Greidd atkvæði= 65.993|
Fulltrúafjöldi=19|
Fyrri fulltrúafjöldi=19|
Breyting=-|
Kjörskrá=|
Kjörsókn=|
}}
|

|-
|

|

|-
|

|

|-
|

|

|}
*Kjörnir alþingismenn 1999

## Heimildir
* Hagstofa Íslands
* „Úrslitin komu ekki á óvart“, *[[Morgunblaðið]]*, 11. maí, 1999.
* „Gera á sértækan gróða fyrirtækja upptækan - Vinstrihreyfingin ­ grænt framboð, er vinnuheiti nýs stjórnmálaafls á vinstri væng“, *Morgunblaðið*, 27. október, 1998.

## Tengill
* ''Framboðslistar við alþingiskosningar 8. maí 1999''; af heimasíðu Alþingis
*   Kosningasaga
Gráblika

**Gráblika** (latína: *Altostratus*) er tegund miðskýja. Gráblika er gráleit og samfelld skýjaþula sem er víðáttumikil en misþykk. Oftast rignir úr grábliku, en hún er getur verið undanfari regnþykknis.

## Heimild
* 
* 
* *Veður og umhverfi*, bls. 33, Unnur Ólafsdóttir þýddi, Mál og menning / Edda útgáfa hf. Reykjavík.
Amiga 500

**Commodore Amiga 500** var borðtölva sem sett var á markað af Commodore í apríl 1987.  Hún gekk á 7,09 MHz Motorola 68000 örgjörva.

Commodore Amiga 500 var aðalkeppinautur Atari 520ST.
Tónlistarþróunarmiðstöðin

**Tónlistarþróunarmiðstöðin** er menningarmiðstöð sem opnuð var árið 2003. Hún er vettvangur fyrir unga tónlistarmenn til að skapa, taka upp og flytja tónlist. Miðstöðin er staðsett við Hólmaslóð 2. Upphafssmaður og rekstraraðili miðstöðvarinnar er Danni Pollock. Hellirinn er tónleikasalur félagsins þar sem allir félagsmenn geta haldið tónleika.

## Tengill
* Heimasíða Tónlistarþróunarmiðstöðvarinnar Tónaslóð.is
Sigdal

**Sigdal** er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Íbúafjöldinn var 3.501 1. janúar 2006 og flatarmál sveitarfélagsins er 842 km². Nágrannasveitarfélögin eru Flå, Krødsherad, Modum, Øvre Eiker, Flesberg, Rollag og Nore og Uvdal.

Mestur hluti íbúanna býr í þremur þéttbýlisstöðum; Prestfoss, Solumsmoen og Eggedal. 

## Þekkt fólk frá Sigdal
* Theodor Kittelsen (1857 - 1914), bjó í Sigdal.
Berkjubólga

**Berkjubólga** *(bronchitis)* er öndunarfærasjúkdómur þar sem bólga kemur í berkjurnar (meðalstóru lungnapípurnar) í lungunum. Berkjubólga lýsir sér sem þurr hósti, andnauð, þreyta og hiti. Oft fylgir einhverskonar hvítt slím með hóstanum, en ef það slím verður gult eða grænt á lit er komin sýking. Berkjubólga getur einnig fylgt venjulegu kvefi.  

Til eru tvær gerðir berkjubólgu: 

* **Bráð berkjubólga** – Henni fylgir hósti sem varir í þrjár vikur. Orsökin er oftast veirusýking. Hún leggst gjarnan á reykingamenn og íbúa í borgum þar sem mikið af svifryki og mengun er í lofti. Bráð berkjubólga læknast nær alltaf af sjálfu sér með hvíld og verkjalyfjum til að slá á hitann. Þessi gerð berkjubólgu er algeng hjá bæði fullorðnum og börnum.
* **Langvinn berkjubólga** – Ef að sjúklingur hóstar upp slími í minnst þrjá mánuði á ári í minnst tvo ár, þá kallast það langvinn berkjubólga. Tóbaksreykingar eru aðal orsökin. Í dag er algengara að flokka langvinna berkjubólgu undir víðara hugtakið ''langvinna lungnateppu''.
Golfklúbburinn Vestarr

**Golfklúbburinn Vestarr** er golfklúbbur í Grundarfirði. Hann var stofnaður árið 1995. Árið eftir var byrjað að byggja upp 9 holu golfvöll austan við Grundafjörð, í svokallaðri Suður-Bár. Þar heitir nú Bárarvöllur eftir Bari á Ítalíu, þar sem sjómenn hafi haft kapellu.

Nafnið klúbbsins, Vestarr, kemur frá Vestarri Þórólfssyni sem er sagt að hafi verið fyrsti landnámsmaður í Eyrarsveit. Um hann má lesa í Eyrbyggjasögu.

## Formenn
* Páll Guðmundsson (1995-2000)
* Dagbjartur Harðarson (2001)
* Ásgeir Ragnarsson (2002-) .

## Heimildir
*
*
*
Flå

**Flå** er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Íbúar sveitarfélagins voru 998 1. janúar 2006 og flatarmál þess er 705 km². Nágrannasveitarfélög eru Sør-Aurdal í norðri, Ringerike í austri, Krødsherad og Sigdal í suðri, Nore og Uvdal í vestri og Nes í norðvestri.

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Flå sýnir björn, en svæðið var gósenland bjarna á þeim tíma sem birni var enn að finna í Buskerud.
Edmund Hillary

**Edmund Hillary** (fæddur 20. júlí 1919 - 11. janúar 2008) var nýsjálenskur fjallamaður og landkönnuður sem er þekktastur fyrir að hafa verið fyrstur til að ná tindi Everestfjalls, ásamt Tenzing Norgay, 29. maí 1953. Hann náði einnig á Suðurpólinn 4. janúar 1958.
Jonas Gahr Støre

**Jonas Gahr Støre** (fæddur 25. ágúst 1960) er norskur stjórnmálamaður og núverandi forsætisráðherra Noregs. Støre hefur verið leiðtogi norska Verkamannaflokksins frá árinu 2014 og var utanríkisráðherra Noregs í annarri ríkisstjórn Jens Stoltenbergs frá 2005 til 2012. Støre tók við embætti forsætisráðherra í október árið 2021 eftir þingkosningar mánuðinn áður.

## Æviágrip
Hann gekk í Berg-menntaskólann í Ósló og hlaut eftir það þjálfun hjá norska sjóhernum. Seinna nam hann stjórnmálafræði í París og hóf doktorsnám við London School of Economics en hætti fljótt við.

Þá lá leið hans fyrst til lagadeildar Harvard-háskóla þar sem hann kenndi í eitt skólaár. Frá 1986 til 1989 stundaði hann fræðastörf við Norwegian School of Management. Á árunum 1989 til 1995 starfaði hann sem ráðgjafi hjá forsætisráðuneyti Noregs. Því næst var hann sendiherra Noregs hjá SÞ frá 1995 til 1998. Á eftir fylgdi staða hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni undir Gro Harlem Brundtland. Því næst var hann ráðinn starfsmannastjóri Jens Stoltenbergs 2000-1.

Jonas vann 2002 til 2003 hjá norsku hugveitunni *Econ Analyse* og 2003 til 2005 sem framkvæmdastjóri norska Rauða krossins.

Norska vinstriblokkin vann sigur í þingkosningum í september árið 2021. Støre tók við af Ernu Solberg sem forsætisráðherra Noregs þann 14. október og myndaði minnihlutastjórn Verkamannaflokksins og Miðflokksins.

Verkamannaflokkurinn tapaði fylgi fyrstu árin eftir að Støre varð forsætisráðherra. Í sveitastjórnarkosningum árið 2023 lenti Verkamannaflokkurinn í öðru sæti og var þetta í fyrsta skipti í tæpa öld sem flokkurinn hlaut ekki flest atkvæði.

Ríkisstjórn Støre sprakk þann 30. janúar 2025 vegna ósættis milli Verkamannaflokksins og Miðflokksins um innleiðingu fjórða orkupakka Evrópusambandsins, sem Verkamannaflokkurinn vildi innleiða í norskan rétt samkvæmt EES-samstarfinu en Miðflokkurinn ekki.

Støre var endurkjörinn formaður Verkamannaflokksins án mótframboðs 3. apríl 2025. Flokkurinn hafði þá rétt úr kútnum í skoðanakönnunum eftir að Miðflokkurinn yfirgaf stjórnina. Í þingkosningum sem haldnar voru í Noregi 8. september 2025 viðhélt norska vinstriblokkin naumum meirihluta þingsæta. Verkamannaflokkurinn hlaut um 28,2% atkvæðanna.

## Tenglar
Edward Jenner

**Edward Jenner** (17. maí 1749 – 26. janúar 1823) var enskur sveitalæknir sem uppgötvaði bólusetningu gegn bólusótt með því að nota vægt afbrigði kúabóluveirunnar. Hann kom með þá tilgátu að vökvi sem mjaltakonur fengu úr sárum eftir kúabólu verndaði þær gegn bólusótt. Hann prófaði þessa tilgátu sína árið 1796 á ungum dreng og sýndi fram á að aðferðin skapaði ónæmi fyrir bólusótt.
Alexander Graham Bell

**Alexander Graham Bell** (3. mars 1847 – 2. ágúst 1922) var skosk-kanadískur vísindamaður og uppfinningamaður. Hans er einkum minnst fyrir að hafa fundið upp símann (þótt bæði Antonio Meucci og Elisha Gray hafi einnig fundið upp síma óháð Bell). Hann er einnig talinn hafa fundið upp fyrsta málmleitartækið. Mælieiningin *bel* (desíbel tíu desibel = 1 bel)) heitir í höfuðið á honum. Hann var virkur í hreyfingunni í kringum mannkynbótastefnuna í Bandaríkjunum.

Mælieiningin Bel er kennd við hann.
Ný félagsrit

**Ný félagsrit** var tímarit, sem hafði það meginmarkmið að kynna skoðanir Jóns Sigurðssonar fyrir íslensku þjóðinni. Það kom út árlega tímabilin 1841–1864 og 1869–1873 auk þess sem það kom út árið 1867. Samanlagt voru þetta 30 árgangar, mestmegnis ritaðir af Jóni Sigurðssyni sjálfum.

## Forsaga
Eftir að  konungsbréf kom um endureisn Alþingis þá var stofnað félag í Kaupmannahöfn og virðast Fjölnismennirnir Brynjólfur og Konráð hafa verið hvatamenn að því. Það var ætlun þeirra að það félag héldi áfram útgáfu Fjölnis og var félagið kallað Fjölnisfélagið. Haustið 1840 gekk Jón Sigurðsson í félagið, hann útvegaði nokkra félagsmenn í viðbót og voru þá 12 komnir í félagið og var kosin 3 manna nefnd Brynjólfur, Jón og Eggert Briem til að semja lög félagsins. Brynjólfur vildi setja Fjölnisnafnið í lögin en Jón og Eggert ekki. Var gengið til atkvæðagreiðslu  og voru einungis 3 sem vildu halda Fjölnisnafninu en 8 á móti því. Samkvæmt hinum óskráðu félagslögum urðu þeir þó að vera 9. Varð úr að 6 sögðu sig úr Fjölnisfélaginu 9. febrúar 1841 og fengu aðra 6 til liðs við sig og ákváðu að gefa út nýtt tímarit, Ný félagsrit og kom það út um vorið. 

## Heimildir
* Ný félagsrit á Tímarit.is 
*
Johann Gutenberg

**Johann Gutenberg** eða **Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg** (um 1398 – 3. febrúar 1468) var þýskur málmsmiður og uppfinningamaður sem öðlaðist frægð fyrir að finna upp aðferð við að nota lausa leturstafi í prentun. Árið 1448 fann hann upp meðal annars málmblöndu fyrir leturgerð, prentblek með olíu sem bindiefni, aðferð til að steypa leturstafina í nokkru magni með mikilli nákvæmni og nýja gerð prentvélar sem byggðist á vínberjapressu. Með því að sameina þessar nýjungar í nýtt framleiðslukerfi tókst honum að fjöldaframleiða bækur með miklum hraða og meiri gæðum en þekktust í prentvinnslu fram að því. Hin nýja prenttækni olli byltingu í bókaútgáfu og þar með útbreiðslu hugmynda og lærdóms í allri Evrópu.

Árið 1455 sýndi Gutenberg fram á getu þessarar nýju tækni með því að prenta Biblíu í tveimur bindum og selja fyrir 300 flórínur eintakið. Þetta var umtalsvert lægra verð en handskrifuð Biblía kostaði áður. Í dag eru þekkt ellefu heil eintök af Gutenbergbiblíunni. Biblían var þó ekki fyrsta prentaða bókin sem Gutenberg gaf út þar sem hann hafði áður gefið út *Ars Minor*, hluta af kennslubók Aelius Donatus í latneskri málfræði.
Solomon Asch

Sálfræðingurinn **Solomon Asch** (14. september 1907 - 20. febrúar 1996) er aðallega þekktur fyrir félagssálfræðirannsóknir sínar á hópþrýstingi, þar sem hann sýndi fram á að fólk getur verið tilbúið til að samþykkja skoðanir sem augljóslega eru rangar ef meirihluti manna gerir það.

Verk Asch urðu kveikjan að umdeildum tilraunum félagssálfræðingsins Stanley Milgram, og Asch var leiðbeinandi Milgrams í doktorsverkefni hans við Harvard-háskóla.
Sumardagurinn fyrsti

**Sumardagurinn fyrsti** (einnig kallaður „Yngismeyjardagur“) er fyrsti dagur Hörpu, sem er fyrstur af sex sumarmánuðum í gamla norræna tímatalinu. Á Íslandi ber sumardaginn fyrsta alltaf upp á fimmtudag á tímabilinu frá 19.-25. apríl (það er fyrsta fimmtudag eftir 18. apríl). Í Noregi var sumardagurinn fyrsti festur við 14. apríl samkvæmt prímstafareikningi í gamla stíl og hélst sú dagsetning eftir að nýi stíll var tekinn upp. Þar var þessi dagur jafnframt fardagur. Sumardagurinn fyrsti var lengi messudagur, eða til 1744. Til eru heimildir um sumargjafir á Íslandi á þessum degi allt frá 16. öld (til samanburðar þá tíðkaðist ekki að gefa jólagjafir fyrr en frá síðari hluta 19. aldar). Sumardagurinn fyrsti var gerður að lögbundnum frídegi á Íslandi með lögum nr. 88, 24. desember 1971.

Íslensk þjóðtrú segir að ef sumar og vetur „frjósi saman“ boði það gott sumar, en með því er átt við að hiti fari niður fyrir frostmark aðfararnótt sumardagsins fyrsta. Í *Sögu daganna: hátíðir og merkisdagar* eftir Árna Björnsson, þjóðháttafræðing, segir um sumardaginn fyrsta: 

Hvað átt er við með „góðu sumri“ í þjóðtrúnni er nokkuð á reiki, en hugsanlega er einkum átt við að nyt búpenings verði góð, sem verður þegar taðan er kjarnmikil. Ef engjar og tún eru seinsprottin verða hey oft kjarngóð og því ætti nytin einnig að verða góð. Slíkt gerist þegar svalt er og vott framan af sumri, en síðan hlýrra og þurrt og kann þjóðtrúin að vísa til þess að þegar vorið er kalt þá er oftast frost á sumardaginn fyrsta sem leiðir líkum að því að sumarið verði seinna á ferðinni. Þá er allur gróður einnig seinni að taka við sér, en það gerir grösin kjarnbetri og bætir nyt búpenings.

## Hátíðir á sumardaginn fyrsta
Í seinni tíð hefur skátahreyfingin haldið uppi hátíð á þessum degi með skátamessum og skrúðgöngum. Einnig hefur það færst í vöxt að bæjarfélög haldi ýmiskonar hátíðarhöld, oftast fyrir fjölskylduhátíðir með áherslu á börn. Á stærri stöðum eins og Reykjavík er þeim skipt niður og haldnar hverfishátíðir.

## Sumardagurinn fyrsti á næstu árum
* 2025 - 24. apríl
* 2026 - 23. apríl
* 2027 - 22. apríl
* 2028 - 20. apríl

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Fyrsti vetrardagur

## Tenglar

* Veðurkort frá Veðurstofu Íslands sem sýnir veðrið á sumardaginn fyrsta frá árinu 2000 til 2010
TF-SIF (þyrla)

**TF-SIF**, eða ***Sif***, er þyrla sem var í þjónustu Landhelgisgæslu Íslands en hún kom til landsins árið 1985. Þyrlan var nefnd eftir gyðjunni Sif úr norrænu goðafræðinni og var þriðja loftfar Landhelgisgæslunnar til að bera nafnið. Á 22 ára ferli sínum hjá Landhelgisgæslunni tók vélin þátt í mörgum af þekktustu björgunaraðgerðum Íslands og er hún talin hafa átt þátt í björgun um 250 mannslífa. Vélin hefur verið safnvél á Flugsafni Íslands á Akureyri síðan 2008.

Vélin er af gerðinni Aerospatiale Dauphin II SA-365 N og rúmaði alls fimm áhafnarmeðlimi og átta farþega. Hreyflar þyrlunnar voru tveir, báðir af gerðinni Turbomeca Arriel 1C og voru 700 hestöfl hvor um sig.
 
## Hremmingar
Þyrlan lenti í ýmsum hremmingum á þeim 22 árum sem hún var í notkun.

### 2001
Árið 2001 var þyrlan í eftirlitsflugi og var stödd á Snæfellsnesi þegar hún lenti í láréttum vindstróki með þeim afleiðingum
að spaðarnir skárust í stél og jafnvægisstýri.

### 2007
16. júlí 2007 neyddist flugstjóri þyrlunnar til þess að nauðlenda henni á sjó við Straumsvík. Þyrlan missti skyndilega afl á öðrum hreyfli í æfingaflugi. Öllum áhafnarmeðlimum var bjargað stuttu eftir að þyrlan lenti. Þyrlan var metin ónýt eftir slysið.

## Afrek SIF og áhafnar hennar
1987 - Barðinn GK 475. Áhöfn þyrlunnar TF-SIF bjargar 9 manna áhöfn við erfiðustu aðstæður björgunnar.

## Frekari lesning
* *Útkall Alfa TF-SIF*, 1994: Bók eftir Óttar Sveinsson sem fjallar um björgunarafrek sem þyrlan tók þátt í. Árið 2022 voru sögur úr bókinni notaðar í þættinu *Útkall* sem sýndur var á sjónvarpsstöðinni Hringbraut.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Elizabeth Loftus

**Elizabeth Loftus** er sálfræðingur sem fæst helst við rannsóknir á minni, sérstaklega á minnisbrenglun. Hún er fræg fyrir tilraunir sem sýndu að hægt er að mynda hjá fólki falskar minningar.
Stanley Milgram

**Stanley Milgram** (1933-1984) var félagssálfræðingur, sem gerði mikilvægar og umdeildar tilraunir á hlýðni og undirgefni, svokallaðar Milgramtilraunir.
Döðlupálmi

**Döðlupálmi** (fræðiheiti: *Phoenix dactylifera*) er pálmi, sem er ræktaður víða vegna þess að hann ber æta ávexti, sem kallaðir eru **döðlur**.  Döðlur eru trefja- og sykurríkar og innihalda C vítamín.

## Myndir


File:2010-11-21-Belek-Palme.JPG
File:A. Vemavarappadu.jpg
File:Algaeel.jpg
File:Alsalaa.JPG
File:Americana 1920 Tropical Forest Products - date palm and cabbage palm.jpg
File:Asian Palmyra.jpg


## Tilvísanir
Explosions in the Sky

**Explosion in the Sky** er bandarísk post-rock hljómsveit sem var stofnuð í Austin, Texas árið 1999. 

Hljómsveitina skipa *Munaf Rayani* og *Mark Smith*, sem eru gítarleikarar, *Micheal James* sem leikur á bassa og *Chris Hrasky* trommuleikara. Hljómsveitin leikur melódískt instrumental rokk, í anda Mogwai og Sigur Rósar og er á mála hjá útgáfufyrirtækinu Temporary Residence Limited.

## Útgefin verk

*How Strange, Innocence (2000) 
*Those Who Tell the Truth Shall Die, Those Who Tell the Truth Shall Live Forever (2001)
**(Þeir sem segja sannleikann munu deyja, þeir sem segja sannleikann munu lifa endalaust)
*The Earth Is Not a Cold Dead Place (2003)
**(Jörðin er ekki kaldur dauður staður)
*The Rescue (2005) 
*All of a Sudden I Miss Everyone (2007)
**(Allt í einu sakna ég allra)

## Tenglar
* Vefsíða hljómsveitarinnar“
Drangey

**Drangey** er eyja fyrir miðjum Skagafirði 6,6 km2 að stærð. Hennar er fyrst getið í Grettis sögu en Grettir hafðist þar við seinustu 3 árin ásamt bróður sínum Illuga og þrælnum Glaumi og var loks veginn í henni 1031. Eyjan hefur stundum verið nefnd „Vorbæra Skagfirðinga“, en þeir sóttu til hennar bæði egg og fugl á hverju vori.  Drangey er að mestu úr móbergi. 
Fuglalíf er fjölbreytt í Drangey þótt mest beri þar á svartfuglategundum: stuttnefju, langvíu, álku og lunda. Stuttnefjan og langvían verpa í bjarginu sjálfu en álkan einkum í urðum undir því. Lundinn grefur sér aftur á móti holur á brúnunum. Auk þess verpa rita og fýll í björgunum og hrafn og valur eiga sér þar einnig griðland. 

Í gamalli þjóðsögu segir að tvö nátttröll hafi verið á ferð með kú sína yfir fjörðinn þegar lýsti af degi. Urðu þau og kýrin þá að steini. Er Drangey kýrin og stendur Kerling sunnan hennar. Karl var fast fyrir norðan eyna en féll í jarðskjálfta 1755. 

Sigið er eftir eggjum í Drangey, en áður fyrr var fuglinn einnig veiddur á fleka sem lagðir voru á sjóinn. Voru þeir alsettir snörum úr hrosshári og nefndust „snöruflekar“. Voru þrír flekar jafnan tengdir saman með um það bil tveggja faðma löngum spotta. Saman nefndust þeir „niðurstaða“. Veiðimenn héldu lengst af til í byrgjum á fjörunni sem er við eyna sunnanverða. Þaðan reru þeir einnig til fiskjar. Var þar allt upp í 200 manna verstöð þegar flest var og fyrir kom að fuglafli fór yfir 200 þúsund í mestu aflaárum. Flekaveiðar lögðust af 1966. 

Grettir Ásmundarson synti árið 1030 frá Drangey í land en síðan þá hafa nokkrir sundkappar synt svokallað Grettissund. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Drangey''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
* ''Drangeyjarför''; grein í Alþýðublaðinu 1958
* ''Rannsóknarför til Drangeyjar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
* ''Norðurförin og Drangeyjarsund''; grein í Lögbergi 1928
Alexandre Dumas

:*Sjá [[Alexandre Dumas (aðgreining)|aðgreiningarsíðu]] fyrir aðrar merkingar Alexandre Dumas.*

**Alexandre Dumas, père**, upphaflega **Dumas Davy de la Pailleterie** (24. júlí 1802 – 5. desember 1870) var franskur rithöfundur, best þekktur fyrir sögulegar skáldsögur sínar sem hafa gert hann að einhverjum víðlesnasta höfundi heims. Sögur hans (s.s. D'Artagnan-bækurnar og *[[Greifinn af Monte Cristo]]*) komu gjarnan fyrst út sem bókaraðir eða framhaldssögur í tímaritum og dagblöðum. Hann skrifaði einnig mörg leikrit og blaðagreinar. Dumas var sonur Thomas-Alexandre Dumas, herforingja frá Haítí sem hafði barist í frönsku byltingarstríðunum við hlið Napóleons.

Einn sonur hans og alnafni gerðist einnig rithöfundur og eru þeir því nefndir Alexandre Dumas eldri (*père* - faðir, á frönsku) og Alexandre Dumas yngri (*fils* - sonur).

## Tenglar
*
Síðrokk

**Síðrokk** (enska *post-rock*) er jaðarrokks stefna. Í raun ætti þó frekar að tala um post-rock sem hugtak, þar sem að mjög ólík bönd geta flokkast undir þessa stefnu. Stefnan lýsir sér þannig að hljómsveitirnar spila instrumental-rokk á tilraunakenndan máta. Hljóðfærunum er oft beitt á óhefðbundin hátt, rafáhrif má oft greina og lagasmíðarnar eru töluvert flóknari en gerist hjá flestum rokkhljómsveitum. Djass-áhrif eru einnig sterk, sumar hljómsveitir spila spunakennda tónlist á meðan aðrar hallast af ambient-stefnu Brian Enos. Post-rock er í raun tilraun til að fara lengra með rokktónlistina, brjótast úr stöðnuðum lagasmíðum rokksins og innleiða ferskan hljóm í rokkheiminn. Maður að nafni Simon Reynolds skapaði hugtakið post-rock og lýsti því svona: "Það er þegar rokk hljóðfærum er beitt en ekki í þágu rokksins. Gítarinn er notaður til að framkalla ákveðinn hljómblæ og áferð í stað þess að spila riff". 

## Upphaf stefnunar
Erfitt að er segja nákvæmlega hvenær það var sem stefnan varð til. Ýmiss bönd hafa lagt margt til hennar, þar má nefna My Bloody Valentine, Stereolab og Slint. En flesir eru þó á því máli að Tortoise hafi verið fyrsta bandið sem hægt var að flokka sem post-rock band. Í verkum þeirra má finna allar þessar áherslur sem fyrr var talað um: djass-, raf- og ambientáhirf að undanskildu rokkinu. Annað band sem var brautriðjandi í senunni var Mogwai. Þeir voru þó að vinna með töluvert öðruvísi hugmyndir en Tortoise. Þeir fara lengra út í ambient og enn lengra út í rokk. Á köflum dettur hlustandanum í hug dauðarokk þegar þeir hlusta á Mogwai. Mogwai eru helstu áhrifavaldar stefnunnar.

## Hljómsveitirnar
Post-rock sveitirnar eru ólíkar eins og þær eru margar. Í ljúfari kanntinum eru bönd eins og Tristeza og Lanterna. Tristeza spila hæg og melódísk lög undir miklum áhrifum frá raftónlist á meðan Lanterna hafa skapað sér sinn eigin hljóm með því að notast mikið við kassagítara. Aðrar eru undir miklum klassískum áhrif og beita fiðlum, sellóum og blásturshlóðfærum óspart, þar má nefna Godspeed You Black Emperor! og Sickoakes. Enn aðrar færast nær málmi og spila þungt og tilfinningaþrungið rokk, I'msonic rain, ISIS og Red Sparrows. Og svo djass- og spunakenndar eins og Do Make Say Think. Ekki má gleyma konungum konstrúktorsins, Explosions in the Sky. Þeir leika fallegt melódískt rokk sem hægt og rólega breytist yfir í dramatíska þungarokkskafla.

## Íslenskar hljómsveitir
Íslenska hljómsveitin Sigur Rós er meðal stærstu nöfnum síðrokks stefnunar á heimsvísu en meðal annara íslenska síðrokkshljómsveita má til að mynda nefna Miri, Úlpu , Kimono og Sofandi.
Bifröst (þorp)

**Bifröst** er háskólaþorp í Norðurárdal í Borgarbyggð sem byggst hefur upp í kringum Háskólann á Bifröst. Þar voru 309 íbúar með lögheimili 1. janúar 2024.

## Tilvísanir
Tony Hillerman

**Tony Hillerman** (f. 27. maí 1925; d. 26. október 2008) var bandarískur rithöfundur sem skrifaði glæpasögur. Hann barðist í síðari heimsstyrjöldinni og fékk orðu fyrir frammistöðu sína þar. Eftir stríðið hóf hann störf sem blaðamaður og kenndi síðan blaðamennsku við University of New Mexico. Fyrsta bók hans, *The Blessing Way*, kom út 1970.

Þrjár af bókum Tony Hillerman hafa komið út á íslensku: *Haugbrjótar* (*A Thief of Time*) 1990, *Flugan á veggnum* (*The Fly on the Wall*) 1990 og *Talandi guð* (*Talking God*) 1992.
Alsace

**Alsace** (þýska/alsatíska *Elsass*; franska *Alsace*) er hérað í austurhluta Frakklands og liggja landamæri þess að Þýskalandi og Sviss. Héraðið var hluti af hinu heilaga rómverska keisaradæmi þegar það varð innlimað með valdi af Frakklandi á 17. öld. Eins og Lothringen hefur Elsass skipst á að vera hluti af Frakklandi og Þýskalandi. Tungumál Elsass er alsatíska, allemannísk mállýska af þýskum stofni.