Suðræna stingskatan

**Suðræna stingskatan** (fræðiheiti: *Hypanus americanus og áður* *Dasyatis americana), (*enska*: southern stingray*) er tegund af hákarlaættbálkinum (*[[Brjóskfiskar|Chondrichthyes]]*). Stingskatan er tígullaga og flatvaxin botnfiskur sem finnst á botni grunnsævis. Tegundin heldur sig mest við miðbaug og í heittempruðum sjó í suðurhluta Atlantshafsins, en einnig í Karíbahafi og við Mexíkóflóa. Þá er hún algengust nálægt Flórída fylki í Bandaríkjunum og Bahamaeyjum ásamt Cayman eyjunum.

## Útlit
Suðræna stingskatan er tígullaga flatur fiskur. Efri hlutinn á skötunni er blanda af gráum og brúnum lit en kviðurinn er hvítur. Augu hennar eru staðsett á efri hlið skötunnar ásamt tveimur innstreymisopum en á neðri hliðinni má finna munn og tálknlok. Stingskatan er með langan hala sem er líkur svipu. Halinn er varnartól skötunnar og er eitraður, þá getur halinn vaxið til að verða allt að tvisvar sinnum lengri en restin af líkama hennar. Á halanum má finna hvassa gadda sem stundum eru kallaðir húðtennur þar sem tennurnar eiga uppruna sinn í húð skötunnar. Skatan getur orðið allt að 150 cm að breidd og um 52-130 cm að lengd að halanum undanskildum.

## Lifnaðarhættir og búsvæði
Suðræna stingskatan finnst mest í suð-vesturhluta Atlantshafsins við strendur S-Ameríku en einnig við eyjar í mið-Ameríku. Þá hafa sköturnar teygt sig alla leið niður til Brasilíu sem og upp norður að New Jersey fylki í Bandaríkjunum. Um miðbik jarðar er sjórinn um 28-32 °C heitur og eru sköturnar á allt að 53 metra dýpi. Hafsbotninn þar sem sköturnar halda mest til er þakinn sandi og nota þær rafsegulskyn og sitt næma lyktarskyn til að staðsetja fæðu ofan í sandinum. Til að sækja fæðuna dýfa sköturnar munninum ofan í sandinn eða notar stóra eyruggana sína til að feykja sandinum af niðurgrafni fæðunni. Stingskatan getur einnig nýtt sér innstreymisop sem staðsett eru á efri hlið líkamans við fæðuleit. Þá getur hún dregið inn sjó með opunum ef munnur hennar er á kafi í söndugum hafsbotninum og þar að leiðandi fengið súrefni.

Ólíkt mörgum öðrum brjóskfiskum þá þarf suðræna stingskatan ekki að vera á sífellu sundi eða á hreyfingu til þess að sækja súrefni. Hún sígur sjóinn inn um munninn ef hún er á sundi en í gegnum innstreymisopin þegar hún liggur á hafsbotni. Svo þrýstir hún sjónum út um tálknlokin sem fanga súrefnið en tálknlokin eru staðsett á neðri hlið líkamans**.** Mataræði skötunnar er mjög fjölbreytt en þar má nefna aðra litla fiska, orma, litla krabbar ásamt fleiru. Suðræna skatan er einfari af eðlisfari og er sífellt í fæðuleit.

## Hrygning og lífsskeið
Suðræna stingskatan getur fætt allt að 10 unga í hverju goti. Meðgangan tekur um fjóra til ellefu mánuði en stingskatan fjölgar sér með innri frjóvgun. Ungarnir eru í raun sjálfstæðir allt frá fæðingu og móðirin kemur ekkert að uppeldinu. Ungar fæðast með eitraða halann og geta því varið sig gegn rándýrum strax. Suðræna skatan getur orðið allt að 15 ára gömul.

## Helstu ógnir
Þau rándýr sem Suðræna stingskatan þarf að verjast eru helst sítrónuhákarlinn (*Negaprion brevirostris*) og hamarshákarlinn. Til þess að verjast árásum frá rándýrum sem þessum grefur skatan sig niður í sandinn og felur sig eða slær á móti með eitraða halanum sínum.

Rándýrin eru þó ekki eina ógnin. Stingray City við Cayman eyjar er einnig ógn. Þar er mikið um túrisma og boðið upp á köfun og bátsferðir að sjá samansafn af þessum merkilegu stingskötum. Þeir sem starfa í þessum iðnaði dreifa út fæðu fyrir sköturnar. Þetta er talið hafa slæm áhrif á framþróun skatanna sem eru ávallt einfarar en eru þess í stað í nokkurs konar torfu. Einnig eru merki um áverka frá árekstrum við vatnaskutlur og báta á skötunum sem halda til við Cayman eyjarnar.

## Veiðar
Suðræna skatan er ekki á meðal mest veiddra fiska í hafinu. Mörg lönd fá Suðrænu stingskötuna sem með afla í veiðarfærin sín en oftast er henni þó sleppt aftur út í sjó. Það eru fá lönd sem fara á veiðar með það markmið að veiða Suðrænu stingskötuna en þó eru einhver lönd eins og Venesúela og Gvæjana löndin ásamt Mexíkó sem stunda veiðar á henni að einhverju leiti. Talið er að stofnstærð Suðrænu stingskötunnar hafi skroppið saman um 20-29% yfir síðustu 32 ár. Samkvæmt stofnuninni IUCN Red List þá er stofn suðrænu stingskötunnar þó ekki í bráðri hættu og staðsetja þau hana á hættu mælikvarða sínum í flokkinn “Nærri hættustigi”.

Í lögum á Íslandi nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða kemur fram að ráðherra hafi heimild til að mæta áföllum vegna breytinga á aflamarki ákveðinna fisktegunda með því að ráðstafa aflamagni annara fisktegunda. Því má áætla að ef bann eða takmarkanir eru settar á ákveðna tegund fisks þá sé oft veitt heimild til veiða á öðrum fisktegundum svo fiskveiðiskip geti klárað sinn kvóta.

Hægt er að velta fyrir sér hvort svipað ferli hafi átt sér stað í Venesúela á næstu árum eftir árið 2009. Árið 2009 var sett bann á botnfiskveiðar á togurum með það að leiðarljósi að verja fiskistofna gegn ofveiði og til að verja hafsbotninn fyrir frekari skemmdum. Bannið kom til sögunnar vegna háværs ákalls frá umhverfissinnum og strandveiðimönnum.  Því er bannið tók gildi varð smábátaveiði enn mikilvægari og sjómenn tóku að landa því sem beit á. Þeir útgerðarmenn sem gerðu út togara á botnfiskveiðum þurftu því að leita í önnur veiðarfæri eins og net eða línu. Þar sem Suðræna stingskatan er oftast ekki veidd með botnvörpu þó það gerðist og gerist enn af og til, þá má áætla að einhverju leiti að veiðar á henni hafi aukist er bannið reið yfir.

Erfitt er að segja til um hvort Íslendingum sé það í hag að hefja veiðar eða eldi á Suðrænu stingskötunni. Ólíklegt þykir að íslensk fyrirtæki taki það sér fyrir hendi þar sem langt er að fara til að sækja Suðrænu stingskötuna sunnar á hnettinum. Vinsældir tindaskötunnar (*Raja radiata*) hafa aukist á síðustu árum á Íslandi. Stofn skötunnar sem við þekkjum undir nafninu skata (*Dipturus batis*) hefur orðið fyrir mikilli hnignun og er nú talinn í mikilli útrýmingarhættu. Þá hefur stofn tindaskötunnar einnig orðið fyrir skerðingu en skötur eru mjög viðkvæmar fyrir ofveiði. Því mætti færa rök fyrir uppsetningu fiskeldis á Suðrænu stingskötunni hér á landi en það er þó dýr og erfið framkvæmd þar sem framleiðslukostnaður við fiskeldi á Íslandi hefur hækkað.

## Heimildir