open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1612

Árið **1612** (**MDCXII** í rómverskum tölum) var tólfta ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu eða á miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 21. október - Eldgos varð í Kötlu eða/og Eyjafjallajökli.
* Jón lærði Guðmundsson samdi *Snjáfjallavísur hinar síðari* og *Umbót eður friðarhuggun*, gegn draugi á bænum Stað á Snæfjöllum.
* Rit Arngríms lærða, *[[Anatomia Blefkeniana]]*, var prentað á Hólum.
* Fyrsta prentaða ljóðabókin á Íslandi, *[[Vísnabók Guðbrands]]*, kom út á Hólum. Hún inniheldur meðal annars fyrstu prentuðu útgáfu *[[Lilja (kvæði)|Lilju]]* eftir Eystein munk.
* Þingeyingar sendu konungi bænaskjal þar sem þeir báðu um að aftur yrði farið að sigla kaupförum til Húsavíkur. Það gekk eftir árið 1614.

### Fædd

### Ódagsett
* Eggert Björnsson, sýslumaður á Skarði á Skarðsströnd (d. 1681).
* Katrín Erlendsdóttir á Stórólfshvoli (d. 1693).

### Dáin

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]

* Úlfhildi Jörundsdóttur var drekkt í Ísafjarðarsýslu vegna blóðskammar, en hún hafði sængað með bræðrunum Gissuri og Katli Illugasonum.

## Erlendis

* 6. janúar - Axel Oxenstierna varð ríkiskanslari í Svíþjóð.
* 20. janúar - 4. nóvember - Uppreisn gegn pólskum hersveitum í Moskvu.
* 11. febrúar - Kalmarófriðurinn: Gústaf 2. Adólf Svíakonungur og 3.000 hermenn hans hörfuðu frá Danmörku eftir orrustuna við Vittsjö.
* 2. mars - Þriðji Falsdímítrí var hylltur sem Rússakeisari af kósökkum.
* 20. ágúst - Nornafárið í Pendle: Átta konur og tveir karlmenn voru hengd fyrir galdur í Lancaster-kastala.
* 26. ágúst - Kalmarófriðurinn: 180 skoskir málaliðar sem hugðust ganga til liðs við Svíþjóð voru drepnir í Otta í Noregi.
* 27. október - Hermenn Pólsk-litáíska samveldisins sem höfðu haldið Moskvu í 2 ár, gáfust upp fyrir rússneskum hermönnum.
* 30. nóvember - Sigur Breska Austur-Indíafélagsins yfir Portúgölum í orrustunni við Suvali við strendur Indlands markaði upphafið að endalokum einokunar Portúgala á verslum í Austur-Indíum.
* 15. desember - Þýski stjörnufræðingurinn Simon Marius sá stjörnuþokuna Andrómedu fyrst í gegnum sjónauka.
* 28. desember - Galileo Galilei, varð fyrstur til að taka eftir plánetunni Neptúnusi, en taldi hana ranglega vera fastastjörnu.

### Ódagsett
* Fyrsta bindi Don Kíkóta var þýdd úr spænsku yfir á ensku.
* John Rolfe hóf útflutning á tóbaki frá Virginíu.
* Nagyoa-kastali var fullbyggður í Japan.

### Fædd
* 17. janúar - Thomas Fairfax, breskur herforingi (d. 1671).
* 6. febrúar - Antoine Arnauld, franskur guðfræðingur (d. 1694).
* 16. júní - Múrað 4., Tyrkjasoldán (d. 1640).
* 23. júní - André Tacquet, belgískur stærðfræðingur (d. 1660).
* 7. nóvember - Pierre Mignard var franskur listmálari (d. 1695). 
* 4. desember - Samuel Butler, enskur rithöfundur (d. 1680).

### Dáin
* 20. janúar - Rúdolf 2. keisari (f. 1552).
* 12. febrúar - Christopher Clavius, þýskur stjörnufræðingur (f. 1538).
* 8. júní - Hans Leo Hassler, þýskt tónskáld (f. um 1564).
* 12. ágúst - Giovanni Gabrieli, ítalskt tónskáld (f. um 1554/1557).
* 12. september - Vasilíj 4. Rússakeisari (f. 1552).
* 7. október - Giovanni Battista Guarini, ítalskt skáld (f. 1538).

## Tilvísanir
1611

Árið **1611** (**MDCXI** í rómverskum tölum) var ellefta ár 17. aldar og hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en á þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
### Ódagsett
* Morðbréfamálið: Guðbrandur Þorláksson, Hólabiskup, stefndi lögréttumanninum Jóni Ólafssyni fyrir falsanir og vændi Jón Sigurðsson, lögmann, um hórdómsbrot. Honum var gert að sættast við þann síðarnefnda á Alþingi um sumarið.
* Jón lærði Guðmundsson kvað *[[Fjandafæla|Fjandafælu]]* til að kveða niður drauga sem stunduðu grjót- moldar- og beinakast á Stað á Snæfjallaströnd.

### Fædd

### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Ónafngreindur maður tekinn af lífi fyrir morð framið í Steingrímsfirði, Strandasýslu.
* Tveir menn, ónafngreindir, teknir af lífi fyrir morð á syni bóndans að Vindifelli í Vopnafirði.
* Sigríður Halldórsdóttir og Jón Oddsson, mágur hennar, tekin af lífi í Dalasýslu fyrir dulsmál, henni drekkt í Gerðarlæk á Ballarárþingi.

## Erlendis

* 4. mars - George Abbot varð erkibiskup í Kantaraborg.
* 19. mars - 20. mars -  Uppreisnin í Moskvu: Íbúar borgarinnar risu upp gegn hermönnum Pólsk-litáíska samveldinu sem höfðu hertekið borgina. Hermennirnir lögðu eld að borginni og dóu 6-7.000 manns af þeim sökum.
* 2. maí - Jakobsbiblían var fyrst gefin út í Englandi.
* 3. maí - Kalmarófriðurinn braust út milli Danmerkur og Svíþjóðar þegar Danir settust um borgina Kalmar með 6.000 manna lið.
* 9. maí - Go-Mizunoo varð Japanskeisari.
* Júní - Tveir frísneskir stjörnufræðingar, David og Johannes Fabricius, gáfu út niðurstöður athugana sinna á sólblettum með sjónauka.
* 22. júní - Landkönnuðurinn Henry Hudson, sonur hans og sjö áhafnarmeðlimir voru skildir eftir við Hudson-flóa eftir uppreisn á skipi hans, Discovery. Þeir sjást aldrei framar.
* 17. júlí - Svíar náðu yfirráðum yfir borginni Hólmgarði í Rússlandi og héldu henni í 8 ár.
* 2. ágúst - Thomas Gates tók við stjórn virkisins í Jamestown.
* September - Thomas Dale stofnaði bæinn Henricus ásamt 350 öðrum landnemum.
* 30. október - Gústaf Adolf 2. varð konungur Svíþjóðar 16 ára gamall.
* 1. nóvember - Leikrit Shakespeares, *[[Ofviðrið]]*, var sýnt í fyrsta skipti í Whitehall-höll í London.

### Ódagsett
* Rúdolf 2. keisari lét bróður sínum, Matthíasi, eftir konungdæmið í Bæheimi.

### Fædd
* 28. janúar - Johannes Hevelius, pólskur borgarstjóri Gdańsk og kortagerðarmaður (d. 1687).
* 16. maí - Innósentíus 11. páfi (d. 1689).
* 1. september - William Cartwright, enskt leikskáld og predikari (d. 1943).

### Ódagsett
* (líklega) D'Artagnan, skytta Frakkakonungs (d. 1673).
* Safi Persakonungur (d. 1642)

### Dáin
* 23. júní - Henry Hudson,  enskur landkönnuður.
* 20. ágúst - Tomás Luis de Victoria, spænskt tónskáld (f. 1548).
* 30. október - Karl 9., Svíakonungur (f. 1550).

## Tilvísanir
1671

Árið **1671** (**MDCLXXI** í rómverskum tölum) var 71. ár 17. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Mikill landskjálfti í Grímsnesi og Ölfusi, hröpuðu hús víða.

### Fædd
* Magnús Markússon,  skólameistari í Skálholtsskóla og síðan prestur á Grenjaðarstað í Aðaldal. (d. 1733)
### Dáin

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Galdramál: Sigurður Jónsson úr Vatnsfirði, Ögurhreppi tekinn af lífi á Alþingi, með brennu, fyrir galdra. Sigurði var gefið að sök að hafa valdið veikindum Þuríðar Guðmundsdóttur.

## Erlendis

* 28. janúar - Henry Morgan, velskur sjóræningi, eyðilagði byggðina Nuestra Señora de la Asunción de Panamá í Panama, sem síðar varð Panamaborg.
* 11. mars - Danska Vestur-Indíafélagið var stofnað.
* Mars - Orrustan við Saraighat þar sem herforingi Ahomkonungsríkisins, Lachit Borphukan, sigraði her Mógúlveldisins.
* 9. maí - Thomas Blood reyndi að stela bresku krúnudjásnunum úr Lundúnaturni en náðist strax, mjög ölvaður.
* 22. júní - Tyrkjaveldi lýsti Póllandi stríð á hendur.
* 25. október - Japetus, tungl Satúrnusar var uppgötvað af Ítalanum Giovanni Domenico Cassini.
* 30. október - Feneyjar gáfu eftir Krít til Ottómanveldisins.
* 30. desember - Académie royale d'architecture, fyrsti arkítektaskólinn var stofnaður í Frakklandi.

### Fædd
* 7. mars - Rob Roy MacGregor, skosk þjóðhetja (d. 1734).
* 21. apríl - John Law, skoskur hagfræðingur (d. 1729).
* 8. júní - Tomaso Albinoni, ítalskt tónskáld (d. 1751).
* 11. júní - Colley Cibber, enskt skáld (d. 1757).
* 1. október - Guido Grandi, ítalskur stærðfræðingur (d. 1742).
* 11. október - Friðrik 4. Danakonungur (d. 1730).

### Dáin
* 8. maí - Sébastien Bourdon, franskur listmálari (f. 1616).
* 12. nóvember - Thomas Fairfax, enskur herforingi (f. 1612).
* Stenka Rasín – kósakkskur uppreisnarmaður.(f. 1630)

## Tilvísanir
1669

Árið **1669** (**MDCLXIX** í rómverskum tölum) var 69. ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
### Ódagsettir atburðir
* Á Íslandi var veturinn nefndur *[[hestabani]]* eða *hestavetur*. 
* Galdramál: Erlendur Eyjólfsson og Jón Leifsson voru brenndir á báli fyrir galdra, Jón fyrir að hafa valdið veikindum presthjónanna í Selárdal og Erlendur fyrir að hafa kennt Jóni galdur.
* Rasmus Bartholin gaf út ritgerð um tilraunir sínar á silfurbergi, frá Helgustöðum við Reyðarfjörð; *Experimenta crystalli islandici disdiaclastici quibus mira & insolita refractio detegitur*.
* Einokunarkaupmenn hófu að sigla í Straumfjörð sem var verslunarstaður.

### Fædd

### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]

* Tekinn af lífi í Nesskógi, Vestur-Húnavatnssýslu, Erlendur Eyjólfsson, með brennu, fyrir galdra. Erlendur var sagður „skólameistari Jóns í þessari vondu kunst“, þ.e. Jóns Leifssonar, sem brenndur var árið áður.

## Erlendis

* 2. janúar - Sjóræninginn Henry Morgan hélt fund á skipi sínu þegar byssupúðurgeymsla sprakk með þeim afleiðingum að um 200 létust.
* 11. mars - Etna gaus og eyðilagði bæinn Nicolosi þar sem 20.000 manns létust.
* 19. maí - Fyrstu aftökurnar í nornaveiðum í Mora í Svíþjóð fóru fram þegar 8 voru tekin af lífi. 
* 31. maí - Samuel Pepys ritaði síðustu færsluna í dagbók sína.
* 13. júlí - Víetnamski stríðsherrann Trịnh Tạc bannaði erlendum skipum að lenda í Hanoí.
* 24. ágúst - Maðurinn með járngrímuna kom í franska virkið Pignerol þar sem hann afplánaði.
* 4. september - Bærinn Candia (nú Iraklion) á Krít gafst upp fyrir Tyrkjaveldi eftir tuttugu ára umsátur.
* 18. desember - Sjóorrusta við Cádiz á Spáni. Bresk og alsírsk skip áttust við og flýðu Alsíringar.

### Ódagsett
* Hansasambandið sem stofnað var á 12. öld hélt sinn síðasta formlega fund.
* Bygging Soffíu Amalíuborgar hófst í Kaupmannahöfn.
* Henning Brand uppgötvaði fosfór.
* Antonio Stradivari smíðaði sína fyrstu fiðlu.
* Þrjár milljónir létust í hungursneyð í Bengal.
* Sænskir landnemar stofnuðu bæinn Philadelphia í Nýja heiminum.
* Mógúlkeisarinn Aurangzeb lét eyðileggja nokkur hindúahof og bannaði trúna með þeim afleiðingum að hindúar gerðu uppreisn.
* Borgin Manaus var stofnuð í Brasilíu sem virki við Amasónfljót.

## Fædd
### Ódagsett
* Susanna Wesley, „móðir meþódismans“ (d. 1742).

## Dáin
* 16. maí - Pietro da Cortona, ítalskur listmálari (f. 1596).
* 10. september - Henríetta María Englandsdrottning (f. 1609).
* 4. október - Rembrandt, hollenskur listmálari (f. 1606).
* 9. desember - Klemens 9. páfi (f. 1600).
 

## Tilvísanir
1670

Árið **1670** (**MDCLXX** í rómverskum tölum) var 70. ár 17. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
### Ódagsettir atburðir
* Galdramál: Sigmundur Valgarðsson og Eyjólfur Jónsson frá Trékyllisvík voru hýddir fyrir galdra.
* Gísli Magnússon (*Vísi-Gísli*) skrifaði til sonar síns Björns, í Kaupmannahöfn, og biður hann um að senda sér fræ af furu, greni, eik, beyki, hör og hampi, sem og enskar kartöflur, sem þá höfðu ekki borist til Danmerkur.

### Fædd
* Eyjólfur Jónsson, annálaritari (d. 1745)

### Dáin
* Ketill Jörundarson, heyrari og skólameistari í Skálholtsskóla (d. 1603)
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Guðrún Bjarnadóttir tekin af lífi í Austur-Húnavatnssýslu, fyrir dulsmál.
* Gísli „Hrókur“ Sveinsson hengdur á Dyrhólum í Vestur-Skaftafellssýslu, að virðist fyrir þjófnaðarsök.

## Atburðir

* 27. janúar - Aurangzeb, keisari Mógúlveldisins á Indlandi gaf skipun um að eyða öllum Hindúahofum og skólum í ríkinu.
* 9. febrúar - Kristján 5. var smurður sem konungur Danmerkur.
* 18. mars - Petar Zrinski, landstjóri Króatíu innan hins heilaga rómverska keisaradæmis, hvatti til uppreisnar gegn valdhöfunum Habsborgurum. Hann var dæmdur til dauða ásamt mági sínum.
* 29. apríl - Klemens 10. varð páfi.
* 2. maí - Hudsonflóafélagið (*The Governor and Company of Adventurers of England trading into Hudson's Bay*) var stofnað með konungsleyfi. Það réð stórum hluta núverandi Kanada og norður-Bandaríkjunum.
* 26. maí - Karl 2. Englandskonungur og Loðvík 14. Frakkakonungur gerðu með sér leynilegan friðarsamning þar sem Loðvík lofaði að greiða Karli 200.000 pund árlega en Karl á móti lofaði að létta á andkaþólskri löggjöf í Englandi, styðja Frakka gegn Hollendingum og snúast sjálfur til kaþólskrar trúar.
* 24. júní - Stenka Rasín réðist inn í Astrakan, rændi borgina og stofnaði þar kósakkalýðveldi.
* 11. júlí - Spánverjar og Englendingar gerðu samning um skiptingu nýlendna í Vesturheimi.
* 1.-5. september - Réttað var yfir William Penn og William Mead þar sem þeir höfðu haldið kvekaramessu í London.
* 24. nóvember - Loðvík 14. gaf út framkvæmdaleyfi fyrir byggingu öryrkjaheimilisins Les Invalides í París.
* 15. desember - Sjóræninginn Henry Morgan hóf að herja á núverandi Panama og Kólumbíu.

### Ódagsettir atburðir
* Höfuðborg Malíveldisins, Niani, var rænd af mönnum frá hinu rísandi Segouveldi.

### Fædd
* 12. maí - Ágúst sterki, Póllandskonungur (d. 1733).
* 18. júlí - Giovanni Battista Bononcini, ítalskt tónskáld (d. 1747).
* 19. júlí - Richard Leveridge, enskur söngvari og tónskáld (d. 1758).

### Dáin
* 19. febrúar - Friðrik 3. Danakonungur (f. 1609).
* 23. apríl - Loreto Vittori, ítalskt tónskáld (f. 1604).
* 23. maí - Ferdinand 2. stórhertogi, hertogi stórhertogadæmisins Toskana. (f.1610)
* 15. nóvember - Comenius, tékkneskur rithöfundur (f. 1592).

## Tilvísanir
1683

Árið **1683** (**MDCLXXXIII** í rómverskum tölum) var 83. ár 17. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 12. október - Á Hvalfjarðarströnd fannst böðullinn Sigurður Snorrason látinn í læk og var bóndinn Jón Hreggviðsson skömmu síðar dæmdur fyrir að hafa myrt hann.

### Ódagsettir atburðir
* Galdramál: Síðasta eiginlega galdrabrennan fer fram þegar Sveinn Árnason er um haustið brenndur í Arngerðareyrarskógi á Langadalsströnd.
* Íslenska orðabókin *[[Lexicon Islandicum]]* kom út í Kaupmannahöfn í útgáfu Resens.

### Fædd
* Snorri Jónsson, prestur á Helgafelli. (d. 1713 )
* Þorleifur Halldórsson, íslenskur rithöfundur (d. 1713).
* Þorleifur Skaftason, prestur (d. 1748)

### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Sveinn Árnason tekinn af lífi með brennu, á Nauteyri, Norður-Ísafjarðarsýslu. Dóminn kvað upp sýslumaður, Magnús Jónsson prúði. Er þetta almennt talin síðasta galdrabrenna brennualdar á Íslandi.
* Jón Vernharðsson (eða Bernharðsson) og Þuríður Þorláksdóttir tekin af lífi á Þingskálaþingi Rangárvallasýslu, fyrir dulsmál. Hann hálshogginn, henni drekkt.

## Erlendis

* 5. janúar - Þýska ríkið Brandenburg stofnaði nýlenduna Groß Friedrichsburg í Vestur-Afríku (núverandi Gana.
* 31. mars - Pólland og Hið heilaga rómverska keisaradæmi skrifuðu undir varnarbandalag.
* 15. apríl - Kristján 5., konungur Danmerkur, skrifaði undir Dönsku lögbókina.
* 3. maí - Ottómanveldið réðst inn í Belgrad.
* 12. júní - Upp komst um Rúghússamsærið um að myrða Karl 2. Englandskonung.
* 14. júlí - Tyrkir sátu um Vínarborg.
* 16.-17. júlí - Orrustan um Penghu þar sem her Kingveldisins undir stjórn Shi Lang tókst að leggja konungsríkið Tungning á Taívan undir sig.
* 12. september - Orrustan um Vínarborg: Sameinuðum her Pólverja, Þjóðverja og Austurríkismanna tókst að aflétta umsátri Tyrkja. 
* Desember - Áin Thames fraus þannig að hægt var að halda frostmarkað.
* Villisvínum var útrýmt á Bretlandi.

### Fædd
* 3. apríl - Mark Catesby, enskur náttúrufræðingur (d. 1749).
* 11. september - Farrukhsiyar, Mógúlkeisari (d. 1719).
* 25. september - Jean-Philippe Rameau, franskt tónskáld (d. 1764).
* 10. nóvember - Georg 2. Englandskonungur (d. 1760).
* 19. desember - Filippus 5. Spánarkonungur (d. 1746]).

### Dáin
* 6. mars - Guarino Guarini, ítalskur arkitekt (f. 1624).
* 16. mars - Henrik Bjelke, norskur flotaforingi (f. 1615).
* 19. mars - Thomas Killigrew, enskt leikskáld (f. 1612).
* 6. september - Jean-Baptiste Colbert, franskur stjórnmálamaður (f. 1619).
* 12. september - Afonso 4. konungur Portúgals (f. 1643).

## Tilvísanir
1680

Árið **1680** (**MDCLXXX** í rómverskum tölum) var 80. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Íslenskur viðskiptavinur kyrkti danska kaupmanninn á Ísafirði.

### Fædd
* Hallgrímur Jónsson Thorlacius, skólameistari í Hólaskóla og sýslumaður í Suður-Múlasýslu. (d. 1736)

### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Sæmundur Þorláksson hálshogginn á Alþingi en Hergerði Brandsdóttur drekkt, að líkindum í Fljótshlíð, vegna sama dulsmáls og blóðskammar. Bæði frá Rangárvallasýslu og bæði voru þau 25 ára.

## Erlendis

* 22. febrúar - Eiturmálið: Catherine Deshayes var brennd á báli á Place de Grève í París fyrir að útvega frönskum hefðarkonum eitur.
* 20. ágúst - Borgin Karlskrona var stofnuð í Svíþjóð sem bækistöð sænska flotans.
* 21. ágúst - Púeblóuppreisnin: Púeblóindíánar hertóku Santa Fe.
* 15. september - 4 mánaða vopnahlé Englands og Marokkó lauk. Marokkó hóf að sprengja enska virkið í Tangier.
* Nóvember - Halastjarna Newtons sást greinilega og var getið í annálum á Íslandi.
* 29. október - Karl 11. Svíakonungur gerðist einvaldur.
* Þýski gullgerðarmaðurinn Johann Joachim Becher, ræddi möguleikann á því að brugga áfengi úr kartöflum í ritinu *Närrische Weisheit und weise Narrheit*.

### Fædd
* 22. nóvember - Edward Teach „Svartskeggur“, sjóræningi (d. 1718).

### Dáin
* 22. febrúar - Catherine Deshayes „La Voisin“, frönsk ljósmóðir (f. um 1640).
* 23. mars - Nicolas Fouquet, franskur stjórnmálamaður (f. 1615).
* 31. maí - Joachim Neander, þýskur prestur, sálmaskáld og tónsmiður (f. 1650)
* 4. júní - Tokugawa Ietsuna - japanskur sjógun (f. 1641)
* 18. júní - Samuel Butler, enskt skáld (f. 1612).
* 11. september - Mizunoo annar, Japanskeisari (f. 1596).
* 27. nóvember - Athanasius Kircher, þýskur vísindamaður (f. 1601).
* 28. nóvember - Gian Lorenzo Bernini, ítalskur myndlistarmaður (f. 1598).
* 4. desember - Thomas Bartholin, danskur læknir (f. 1616).

## Tilvísanir
1693

Árið **1693** (**MDCXCIII** í rómverskum tölum) var 93. ár 17. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland

* 13. febrúar - Eldgos hófst í Heklu. Daði Halldórsson, barnsfaðir Ragnheiðar Brynjólfsdóttur, skrifaði um það skýrslu.
* Andrés Iversen varð landfógeti.

### Fædd
* 16. ágúst - Högni Sigurðsson, prestur. (d. 1770)
### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Tveir ónafngreindir menn úr Árnessýslu voru hengdir á Alþingi fyrir þjófnað.

## Erlendis
* 11. janúar - Eldgos hófst í Etnu á Sikiley. Jarðskjálftar sem tengdust gosinu ullu dauða 60.000 manna á Sikiley og Möltu.
* 27. febrúar - Fyrsta konutímaritið,  *The Ladies' Mercury*, var gefið út í London.
* 18. maí - Frakkar réðust á höfuðborg Pfalz, Heidelberg.
* 29. júlí - Níu ára stríðið: Englendingar og Hollendingar biðu ósigur fyrir Frökkum í orrustunni við Landen.
* 4. október - Frakkar unnu sigur á Hertogadæminu Savoja við Tórínó. Andstæðingarnir misstu 10.000 menn en Frakkar aðeins 1.000.
* 11. október - Frakkar tóku borgina Charleroi á Vallandi.
* Í Kína var erlendum skipum bannað að leggja að annars staðar en í Kantón-héraði.
* Newark í New Jersey var stofnuð.

### Fædd
* 7. febrúar - Anna Rússadrottning (d. 1740).
* 7. mars - Klemens 13. páfi (d. 1769).
* 3. apríl - George Edwards, enskur náttúrufræðingur (d. 1773).
* 21. júlí - Thomas Pelham-Holles, hertogi af Newcastle, frosætisráðherra Bretlands (d. 1768)

### Dáin
* 7. febrúar - Paul Pellisson, franskur rithöfundur (f. 1624).
* 4. apríl - Anne Palles, síðasta konan á Danmörku sem brennd var fyrir galdra. (f.  1619)
* 9. apríl - Roger de Bussy-Rabutin, franskur rithöfundur (f. 1618).
* 25. maí - Marie-Madeleine de La Fayette, franskur rithöfundur (f. 1634).
* Ihara Saikaku, japanskt ljóðskáld (f. 1642)

## Tilvísanir
1692

Árið **1692** (**MDCXCII** í rómverskum tölum) var 92. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Kristofer Heidemann, landfógeti, stóð fyrir því á Alþingi um sumarið að láta tjalda yfir Lögréttu með vaðmáli en áður hafði rétturinn verið haldinn undir berum himni.
* Samkvæmt annálum fundust fimm heimilismenn frá Gröf í Norður-Múlasýslu dauðir í bænum. Þeir voru allir sprungnir á kviði og líkin þrútin og uppþembd. Hjá þeim í baðstofu fannst silungur á diski. Segir í annálum að það hafi líklega verið öfuguggi, en hann var samkvæmt hjátrú baneitraðastur allra kvikinda. 

### Fædd
* 15. apríl - Halldór Brynjólfsson, Hólabiskup (d. 1752).
* Þorlákur Markússon, lögréttumaður (d. 1736).

### Dáin
* 25. apríl - Hólmfríður Sigurðardóttir, prófastsfrú í Vatnsfirði (f. 1617).
* Klemus Bjarnason, síðasti Íslendingurinn sem dæmdur var á bálið fyrir galdur. Dómnum var árið áður breytt í útlegð.

## Erlendis

* 13. febrúar - Blóðbaðið í Glencoe: Hersveitir Roberts Campbells slátruðu 38 manns úr MacDonald-klaninu í Glencoe fyrir að hafa að sögn neitað að sverja Vilhjálmi 3. hollustueiða.
* 1. mars - Galdramálin í Salem hófust í Salem í Massachusetts með því að þrjár konur voru ákærðar fyrir galdur. Þegar árið var á enda höfðu 14 konur og 5 karlmenn verið teknir af lífi fyrir sömu sakir.
* 22. mars - Kangxi, keisari Kína, leyfði trúboð kaþólikka.
* 29. maí - Níu ára stríðið: Bresk-hollenskur floti kom í veg fyrir innrás Frakka í England.
* 1.-3. júní - Englendingar og Hollendingar unnu sigur á Frökkum í orrustunni við La Hogue.
* 7. júní - Sjóflóð í kjölfar jarðskjálfta eyddi stórum hluta borgarinnar Port Royal á Jamaíku.
* 14. september - Spánverjar náðu aftur yfirráðum yfir Santa Fe frá Pueblo-frumbyggjum.
* 2. nóvember - Anne Palles var dæmd til dauða í Danmörku fyrir galdra.
* Listaháskólinn í Vín var stofnaður.

### Fædd
* 14. febrúar - Pierre-Claude Nivelle de La Chaussée, franskt leikskáld (d. 1754).
* 22. apríl - James Stirling, skoskur stærðfræðingur (d. 1770).
* 18. maí - Joseph Butler, enskur biskup, guðfræðingur og heimspekingur (d. 1752).

### Dáin
* 6. maí - Nathaniel Lee, enskt leikskáld (f. um 1653).
* 18. maí - Elias Ashmole, enskur fornfræðingur (f. 1617).
* 18. ágúst - Loðvík-Hinrik af Bourbon-Condé, forsætisráðherra Frakklands (d. 1740).
1673

Árið **1673** (**MDCLXXIII** í rómverskum tölum) var 73. ár 17. aldar sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland

### Fædd

### Dáin
* 6. janúar - Gísli Vigfússon, skólameistari í Hólaskóla, (f. 1637)
* 10. ágúst - Jón Arason, skáld og prófastur í Vatnsfirði og skólameistari í Skálholtsskóla. (f. 1606)
* Vigfús Árnason, prestur í Skálholti (f. 1600)
* Sigfús Egilsson, skólameistari í Hólaskóla,  dómkirkjuprestur á Hólum í Hjaltadal. (f. 1600)

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]

* Bjarni Sveinsson hálshogginn á Alþingi fyrir blóðskömm, eftir að valda þungun stjúpdóttur sinnar, Sigríðar Þórðardóttur. Bjarni játaði fyrir aftökuna að hafa nauðgað stúlkunni. Henni var drekkt ári síðar, á Sveinsstöðum í Húnavatnssýslu, til refsingar vegna sömu atvika.
* Eyjólfur Arason hengdur í Húnavatnsþingi fyrir þjófnað. Hann var 38 ára, sagður „frækinn“ og „listamaður“.
* Guðrúnu Skaftadóttur Hamri á Hjarðarnesi drekkt í Vaðalsá, Vestur-Barðastrandarsýslu, fyrir dulsmál.

## Erlendis

* 1. maí - Frank-kanadíski verslunarmaðurinn Louis Joliet og franski jesúítatrúboðinn og könnuðurinn Jacques Marquette hófu að kanna Mississippi-fljót og Vötnin miklu.
* 7. júní - Þriðja stríð Englands og Hollands: Fyrsta orrustan við Schooneveld átti sér stað þar sem Hollendingar sigruðu enska og franska flotann undir stjórn Róberts Rínarfursta.
* 14. júní - Önnur orrustan við Schooneveld þar sem hollenski flotinn sigraði sameinaðan flota Englendinga og Frakka í annað skipti.
* 6. júlí - Franskur her lagði Maastricht undir sig.
* 11. júlí - Holland og Danmörk gerðu með sér varnarsamning.
* 9. ágúst - Hollensk skip náðu New York-borg aftur á sitt vald.

### Ódagsettir atburðir
* *[[Hávamál]]* komu fyrst út á prenti í Kaupmannahöfn í útgáfu Resens.
* Fjöldi húsa brann á Þinganesi í Þórshöfn í Færeyjum.
* Mitsui Takatoshi stofnaði kímonóverslun í Jedó (Tókýó) sem síðar varð stórveldið Mitsui.

### Fædd
* 1. júní - Louise-Françoise de Bourbon, frönsk prinsessa (d. 1743).
* 11. ágúst - Richard Mead, enskur læknir (d. 1754).
* 30. desember - Akmeð 3. Tyrkjasoldán (d. 1736).

### Dáin
* 17. febrúar - Molière, franskt leikskáld, (hneig niður á sviði) (f. 1622).
* 17. ágúst - Regnier de Graaf, hollenskur læknir (f. 1641).
* 13. október - Christoffer Gabel, höfuðsmaður Færeyja (f. 1617).
* 15. desember - Margaret Cavendish, enskur rithöfundur (f. 1623).

## Tilvísanir
1672

Árið **1672** (**MDCLXXII** í rómverskum tölum) var 72. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
*25. febrúar - Þórður Þorláksson var vígður Skálholtsbiskup.

### Fædd
*Þórður Jónsson, skólameistari í Skálholti og prestur á Staðastað.
### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Jón Jónsson hengdur á Höfðaströnd í Skagafirði, fyrir þjófnað.

## Erlendis

* 11. janúar - Ísak Newton var valinn formaður Konunglega breska vísindafélagsins. Við það tilefni var Karli 2. Englandskonungi sýndur sjónauki Newtons.
* 25. febrúar - Þórður Þorláksson var vígður Skálholtsbiskup.
* 17. mars - Þriðja stríð Englands og Hollands hófst þegar Englandskonungur sagði Hollandi stríð á hendur.
* 8. apríl - Frakkland lýsti stríði á hendur Hollandi.
* 29. apríl - Loðvík 14. réðist inn í Holland.
* 28. júní - Vilhjálmur 3. af Óraníu var gerður að landstjóra í Hollandi, Sjálandi og Utrecht.
* 20. ágúst - Hollenski stjórnmálamaðurinn Johan de Witt var myrtur ásamt bróður sínum af æstum múg í Haag.
* 18. desember - Englendingar réðust á eyjuna Tóbagó í Karíbahafi og náðu henni af Hollendingum.

### Ódagsettir atburðir
* Ole Rømer notaði tímamælingu á tunglmyrkvum Júpíterstungla borið saman við fjarlægð þeirra frá jörðu til þess að meta hraða ljóssins í fyrsta skipti. Hraðinn sem hann fékk út var 225.000 km/s (rétt gildi er 299.792 km/s)

### Fædd
* 9. júní - Pétur mikli Rússakeisari (d. 1725).
* 11. október - Pylyp Orlyk, úkraínskur höfuðsmaður (d. 1742).

### Dáin
* 22. apríl - Georg Stiernhielm, sænskt skáld (f. 1598).
* 5. maí - Samuel Cooper, enskur listmálari (f. 1609).
* 3. júlí - Francis Willughby, enskur dýrafræðingur (f. 1635).
* 20. ágúst - Johan de Witt, hollenskur stjórnmálamaður (f. 1625).
* 20. ágúst - Cornelis de Witt, hollenskur stjórnmálamaður (f. 1623).
* 6. nóvember - Heinrich Schütz, þýskt tónskáld (f. 1585).
* 19. nóvember - John Wilkins, enskur dulmálsfræðingur (f. 1614).
* 6. desember - Jóhann 2. Kasimír Póllandskonungur (f. 1609).

## Tilvísanir
Listi yfir íslensk póstnúmer

Póstnúmer á Íslandi samanstanda af þremur tölum. Póstnúmerunum fylgir nafn þess staðar þar sem verið er að dreifa póstinum, sem er annað hvort sveitarfélag, nálægasta borg, bær eða þorp eða hverfi innan borgar. Heildarfjöldi póstnúmera er 195; þar sem 18 eru frátekin fyrir pósthólf, tvö fyrir opinberar stofnanir og stærri einkafyrirtæki og eitt einungis fyrir alþjóðlega flokkun.

## Höfuðborgarsvæði

## Suðurnes

## Vesturland og Vestfirðir

## Vestfirðir

## Norðurland vestra, eystra og Vestfirðir

## Norðurland eystra og Austurland

## Austurland og Suðurland

## Suðurland

## Suðurland (Vestmannaeyjar)

## Aðrir tenglar

*Tengill að Póstnúmeraskrá
*Íslandskort af póstnúmerum
*Íslandspóstur
1633

**1633** (**MDCXXXIII** í rómverskum tölum) var 33. ár 17. aldar sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
### Ódagsettir atburðir
* Pros Mund tók við af Holger Rosenkrantz sem hirðstjóri á Íslandi.
*Jarðskjálfti varð á Suðurlandi: Skemmdir á bæjum í Ölfusi. Engin kirkjuþjónusta var um veturinn.
* Veturinn 1633-1634 var kallaður Hvítivetur á Íslandi.

### Fædd
* 21. febrúar - Einar Þorsteinsson, Hólabiskup (d. 1696).

### Dáin

## Erlendis

* Janúar - Axel Oxenstierna hélt til Þýskalands til að taka við stjórn sænska hersins þar.
* 13. febrúar - Galileo Galilei kom fyrir Rannsóknarréttinn í Róm.
* Apríl - Svíar og þýsku mótmælendafurstarnir gerðu með sér bandalag í Heilbronn. 
* 22. júní - Galileo Galilei neyddist til að taka aftur sólmiðjukenningu sína opinberlega fyrir Rannsóknarréttinum í Róm.
* 8. júlí - Þrjátíu ára stríðið: Svíar sigruðu keisaraherinn í orrustunni við Oldendorf.
* 1. ágúst - Svíar sigruðu keisaraherinn í orrustunni við Pfaffenhofen.
* 27. september - Svíar biðu ósigur í orrustunni við Steinau.

### Ódagsettir atburðir
* *[[Heimskringla]]* var prentuð í fyrsta sinn (í norskri þýðingu) í Kaupmannahöfn.
* Fasilides Eþíópíukeisari rak erlenda trúboða úr landinu.
* Tokugawa Iemitsu gerði kristni útlæga úr Japan og tók upp harða einangrunarstefnu.

### Fædd
* 23. febrúar - Samuel Pepys, enskur embættismaður og dagbókarskrifari (d. 1703).
* 20. apríl - Go-Komyo, Japanskeisari (d. 1654).
* 14. október - Jakob 2. Englandskonungur (d. 1701).
* 20. desember - Abbas 2., keisari í Safavídaríkinu í Persíu (d. 1666).

### Dáin
* 1. mars - George Herbert, enskt skáld (f. 1593).
* 12. ágúst - Jacopo Peri, ítalskt tónskáld (f. 1561).
* 7. nóvember - Cornelius Drebbel, hollenskur uppfinningamaður (f. 1572).
Ásgarður (hverfi)

**Ásgarður** eða **goðahverfið** er heiti á hverfishluta í miðborg Reykjavíkur í brekkunni neðan við Skólavörðuholtið (suð)vestanmegin. Svæðið markast af Óðinsgötu/Urðarstíg í vestri og suðri, Njarðargötu í austri og Skólavörðustíg í norðri. Heiti hverfisins kemur til af því að allar göturnar heita í höfuðið á goðum og gyðjum í norrænni goðafræði. Stundum hefur hverfið verið kallað *guðlastið*.

Hverfið er fyrst og fremst íbúðahverfi, að Skólavörðustígnum undanskildum, en þar var lengi vel mikið af atvinnuhúsnæði í bland. Miklu af þessu húsnæði var breytt í íbúðarhúsnæði í upphafi 21. aldar en enn er þó töluvert af fyrirtækjum í hverfinu, einkum við Óðinsgötu og Freyjugötu. Á mörkum Óðinsgötu, Týsgötu og Þórsgötu er lítið torg, Óðinstorg. Annað stórt opið svæði er leikvöllurinn við Freyjugötu.

Árið 2002 stakk Eva María Jónsdóttir, dagskrárgerðarkona, upp á því að þrjú torg yrðu búin til/endurheimt við Óðinsgötu; Óðinstorg við Þórsgötu, Freyjutorg við Freyjugötu og Baldurstorg við Baldursgötu. Óðinstorgi hefur verið breytt í torg á sumrin sem hluta af verkefninu „Torg í biðstöðu“ frá 2011. Baldurstorg var búið til árið 2010 og götum þar breytt í vistgötur. Freyjutorg var gert árið 2018 og lokið var við breytingar á Óðinstorgi árið 2020.

## Götur
Götur í Ásgarði eru Baldursgata (að hluta), Bragagata, Freyjugata (að hluta), Haðarstígur, Lokastígur, Njarðargata, Nönnugata, Óðinsgata, Týsgata, Urðarstígur, Válastígur og Þórsgata.
1631

**1631** (**MDCXXXI** í rómverskum tölum) var 31. ár 17. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Jón lærði Guðmundsson dæmdur útlægur fyrir galdrakukl.
* Árni Oddsson varð lögmaður sunnan og austan.

## Fædd
* 11. nóvember - Gísli Þorláksson, Hólabiskup (d. 1684).

## Dáin
* 10. febrúar - Gísli Hákonarson, lögmaður í Bræðratungu (f. 1583)

## Erlendis

* 13. janúar - Þrjátíu ára stríðið: Svíar sömdu um að fá 400 þúsund ríkisdali árlega frá Frakklandi gegn því að nota 36 þúsund manna herlið í innrás í Þýskalandi.
* 3. apríl - Svíar lögðu Frankfurt an der Oder undir sig.
* 20. mars - Bandalag kaþólskra ríkja hóf umsátur um Magdeburg sem stóð í 2 mánuði.
* 4. maí - Svíar gerðu bandalag með Brandenburg.
* 20. maí - Pappenheim greifi og Tilly rændu og brenndu þýsku borgina Magdeburg í Þrjátíu ára stríðinu. Um 20.000 íbúar borgarinnar voru drepnir af herjum keisarans.
* 30. maí - Gazette de France, fyrsta vikulega dagblað Frakklands, var fyrst gefið út.
* 20. júní - Sjóræningjar frá Barbaríinu undir stjórn Murat Reis (Jan Janszoon) rændu borgina Baltimore á Írlandi.
* 16. júlí - Gústaf Adolf 2. Svíakonungur náðu yfirráðum yfir Würzburg. Þar höfðu farið fram miklar nornabrennur þar sem sem nálægt 1000 voru brennd á báli.
* Ágúst - Tilly réðist inn í Saxland.
* 1. september - Svíþjóð gerði bandalag við Saxland.
* 12. september - Áttatíu ára stríðið: Spænski flotinn vann sigur á þeim hollenska við strendur Brasilíu. Daginn eftir unnu Hollendingar sigur á Spánverjum við strendur Hollands og sökktu yfir 80 skipum.
* 17. september - Gústaf Adolf 2. Svíakonungur vann sigur á hersveitum Tillys í orrustunni við Breitenfeld.
* 22. september - Svíar lögðu Erfurt undir sig.
* 10. október - Saxneskur her hertók Prag.
* 17. nóvember - Svíar lögðu Frankfurt am Main undir sig.
* 16. desember - Vesúvíus gaus.
## Fædd
* 1. janúar - Katherine Philips, ensk-velskt skáld (d. 1664).
* 22. febrúar - Peder Syv, danskur þjóðsagnasafnari (d. 1702).
* 15. júní - Jens Juel, danskur stjórnmálamaður (d. 1700).
* 24. júlí - Jónas Trellund (Jonas Jensen Trellund), dansk/hollenskur kaupmaður sem starfaði á Íslandi (d. 1681) 
* 19. ágúst - John Dryden, enskur rithöfundur (d. 1700).
* 14. desember - Anne Conway, enskur heimspekingur (d. 1679).

## Dáin
* 31. mars - John Donne, enskur rithöfundur (f. 1572).
* 21. júní - John Smith, landnemi í Jamestown (f. 1580).
1642

Árið **1642** (**MDCXLII** í rómverskum tölum) var 42. ár 17. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland

### Fædd
* Magnús Jónsson, lögmaður norðan og vestan (d. 1694).

### Dáin
* 6. ágúst - Ragnheiður Eggertsdóttir í Saurbæ á Rauðasandi, ekkja Magnúsar prúða (f. 1550).

## Erlendis

* 4. janúar - Enska borgarastyrjöldin hófst á því að Karl 1. Englandskonungur reyndi að láta handtaka andstæðinga sína, fimm þingmenn Langa þingsins.
* 19. mars - Nokkrir íbúar Galway tóku enskt skip og lýstu yfir stuðningi við Írska sambandsríkið.
* 17. maí - Franski liðsforinginn Sieur de Maisonneuve stofnaði Ville-Marie í Kanada sem síðar varð borgin Montréal.
* 29. júní -3. júlí: Orrustan um Barselóna: Frakkar unnu sigur á Spánverjum við Barselóna. Um 2.400 létust í orrustunni.
* 10. júlí - Enska borgarastyrjöldin: Karl 1. Englandskonungur hóf umsátur um Hull til að koma höndum yfir vopnabúr borgarinnar.
* 3. ágúst - Hollendingar hófu að hrekja Spánverja frá Formósu (Taívan).
* 21. ágúst - Enska borgarastyrjöldin: Fyrsta orrustan við Lostwithiel.
* 2. september - Langa þingið lét loka öllum leikhúsum í London og batt þar með endi á enska endurreisnarleikhúsið.
* 8. október - Stíflugarðar brustu við Gulafljót í Kína með þeim afleiðingum að 300.000 létust.
* 23. október - Þrjátíu ára stríðið: Sænskur her undir stjórn Lennart Torstensons gjörsigraði keisaraherinn í orrustu við Breitenfeld.
* 23. október - Enska borgarastyrjöldin: Orrustan við Edgehill var fyrsta skipulega orrusta borgarastyrjaldarinnar.
* 13. nóvember - Enska borgarastyrjöldin: Konungssinnar hörfuðu undan þinghernum í orrustunni við Turnham Green og mistókst að taka London.
* 24. nóvember - Hollenski landkönnuðurinn Abel Tasman uppgötvaði Van Diemens-land sem var síðar nefnt Tasmanía.
* 13. desember - Abel Tasman var fyrsti Evrópubúinn sem kom auga á Nýja-Sjáland.

### Ódagsettir atburðir
* Ein af fyrstu óperunum, *[[Krýning Poppeu]]* eftir Claudio Monteverdi var frumsýnd.
* Byggingu Sívalaturns í Kaupmannahöfn lauk, en hún hófst árið 1637.
* Rembrandt lauk við málverkið *[[Næturvörðurinn]]*.

### Fædd
* 2. janúar - Memeð 2. Tyrkjasoldán (d. 1693).
* 18. febrúar - Marie Champmeslé, frönsk leikkona (d. 1698).
* 15. apríl - Súleiman 2. Tyrkjasoldán (d. 1691).
* 14. ágúst - Cosimo 3. de'Medici erkihertogi í Toskana (d. 1723).
* 25. desember (gamli stíll) - Isaac Newton, enskur vísindamaður (d. 1727).
* Ihara Saikaku, japanskt ljóðskáld (d. 1693)

### Dáin
* 8. janúar - Galileo Galilei, ítalskur vísindamaður (f. 1564).
* 11. maí - Safi Persakonungur (f. 1611)
* 3. júlí - Maria de'Medici, Frakklandsdrottning (f. 1575).
* 18. ágúst - Guido Reni, ítalskur listmálari (f. 1575).
* 12. september - Cinq-Mars markgreifi og hirðmaður Loðvíks 13.
* 4. desember - Richelieu kardináli (f. 1585).
*
1632

**1632** (**MDCXXXII** í rómverskum tölum) var 32. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Ísland
* 29. júní - Gísli Oddsson var kjörinn Skálholtsbiskup á Alþingi.

### Fædd
* Oddur Eyjólfsson, skólameistari í Skálholtsskóla og prestur (d. 1702) 

### Dáin

## Erlendis

* 8. janúar - Amsterdamháskóli var stofnaður.
* 9. mars - Þrjátíu ára stríðið: Orrustan við Bamberg: Svíar biðu ósigur fyrir kaþólskum her Þjóðverja undir stjórn Tilly.
* 29. mars - Frakkar náðu stjórn yfir Quebec af Englendingum. 
* 17. maí - Þrjátíu ára stríðið: Eftir röð sigra náðu Svíar yfirráðum yfir München.
* 14. júní - Fasilides verður Eþíópíukeisari.
* 25. júní - Fasilides gerði eþíópísku kirkjuna aftur að þjóðkirkju.
* Júní - Þrjátíu ára stríðið: Hollendingar náðu yfirráðum yfir Maastricht frá Spánverjum eftir 2 mánaða umsátur.
* 25. september - Borgin Jakútsk í Rússlandi var stofnuð.
* 16. nóvember - Þrjátíu ára stríðið: Svíar unnu sigur á keisarahernum í orrustunni við Lützen en Svíakonungur, Gústaf 2. Adolf, féll.
* 8. desember - Fréttir af falli Gústafs Adolfs bárust til Svíþjóðar og sex ára dóttir hans Kristín var gerð drottning undir forsjá Axels Oxenstierna.

### Ódagsettir atburðir
* Tartúháskóli var stofnaður í Eistlandi.
* Portúgalir voru reknir burt frá Bengal.
* Karl 1. Englandskonungur gaf út konunglegt leyfisbréf til nýlendunnar Maryland í Nýja heiminum.
* Bygging á Taj Mahal hófst.
* Antígva og Barbúda var gerð að breskri nýlendu.

## Fædd
* 29. ágúst - John Locke, enskur heimspekingur (d. 1704).
* 20. október - Christopher Wren, enskur arkitekt (d. 1723).
* 24. október - Antoni van Leeuwenhoek, hollenskur lífvísindamaður (d. 1723)
* 31. október - Jan Vermeer, hollenskur listmálari (d. 1675).
* 24. nóvember - Baruch Spinoza, hollenskur heimspekingur (d. 1672).
* 28. nóvember - Jean-Baptiste Lully, ítalskt tónskáld (d. 1687).

## Dáin
* 23. febrúar - Giambattista Basile, ítalskt skáld og þjóðsagnasafnari. (f. 1575)
* 14. mars - Tokugawa Hidetada, sjógun í Japan (f. 1579).
* 30. apríl - Sigmundur 3. konungur Póllands (f. 1566).
* 30. apríl - Tilly, tékkneskur hershöfðingi (f. 1559)
* 7. september - Susenyos, Eþíópíukeisari (f. 1572)
* 16. nóvember - Gústaf 2. Adolf konungur Svíþjóðar féll í orrustunni við Lützen (f. 1594).
* 17. nóvember - Gottfried Heinrich greifi af Pappenheim, hermarskálkur í her keisara hins Heilaga rómverska ríkis. (f. 1594)
* 29. nóvember - Friðrik 5. kjörfursti (f. 1596).
1643

Árið **1643** (**MDCXLIII** í rómverskum tölum) var 43. ár 17. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
### Ódagsettir atburðir
* Brynjólfur Sveinsson biskup gaf Friðriki 3. Konungsbók Eddukvæða.

### Fædd
* 1. febrúar - Sigurður Björnsson, lögmaður sunnan og austan (d. 1723).
* 15. september - Jón Vigfússon Hólabiskup (d. 1690).
### Ódagsett
* Jón Eggertsson, klausturhaldari í Möðruvallarklaustri (d. 1689).

### Dáin

## Erlendis

* 21. janúar - Hollenski landkönnuðurinn Abel Tasman uppgötvaði Tonga.
* 6. febrúar - 
** Hollenski landkönnuðurinn Abel Tasman uppgötvaði Fídjieyjar.
** Fyrsta athöfnin fór fram í Taj Mahal-hofinu á Indlandi.
* 13. mars - Enska borgarastyrjöldin: Fyrsta orrustan um Middlewich.
* 14. maí - Hinn barnungi Loðvík 14. varð Frakkakonungur.
* 19. maí - Þrjátíu ára stríðið: Frakkar unnu sögulegan sigur á Spánverjum í orrustunni við Rocroi.
* 30. júní - Enska borgarastyrjöldin: Konungssinnar unnu sigur í orrustunni við Adwalton Moor og náðu yfirráðum í Yorkshire.
* 20. september - Enska borgarastyrjöldin: Her konungssinna hörfaði frá fyrstu orrustunni við Newbury.
* 28. október - Hollendingar hurfu frá rústum bæjarins Valdivia í Chile þar sem þeir reyndu að koma upp flotastöð. Spánverjar náðu bænum tveimur árum síðar.
* 14. nóvember - Meishō keisaraynja í Japan sagði af sér og Kōmyō annar tók við embættinu.
* 24. nóvember - Þrjátíu ára stríðið: Frakkar biðu ósigur fyrir keisarahernum í orrustunni við Tuttlingen.
* 12. desember - Torstensonófriðurinn hófst á því að Lennart Torstenson réðist inn í Holtsetaland.

### Ódagsettir atburðir
* Kósakkar undir stjórn Semjons Sjelkovnikovs reistu bækistöð í Okotsk við Kyrrahafið.
* Fyrsta atvinnubókaútgáfan var stofnuð í Ósló.
* Cayenne, höfuðborg Frönsku Gvæjana, var stofnuð.

### Fædd
* 4. janúar (nýi stíll) - Isaac Newton, enskur vísindamaður (d. 1727).
* 25. febrúar - Akmeð 2. Tyrkjasoldán (d. 1695).
* 12. ágúst - Alfons 4. konungur Portúgals (d. 1683).

### Dáin
* 1. mars - Girolamo Frescobaldi, ítalskt tónskáld (f. 1583).
* 14. maí - Loðvík 13. Frakkakonungur (f. 1601).
* 29. nóvember - Claudio Monteverdi, ítalskt tónskáld (f. 1567).
1657

Árið **1657** (**MDCLVII** í rómverskum tölum) var 57. ár 17. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 16. mars - Miklir jarðskjálftar riðu yfir Suðurland og féllu hús víða, en mest í Fljótshlíð.
* 10. maí - Gísli Þorláksson var vígður Hólabiskup.

### Ódagsett
* Galdramál: Magnús Jónsson í Miðhlíð, sýslumaður Barðastrandarsýslu var borinn galdraáburði sem hann sór af sér og kærði á móti Runólf Þorvaldsson fyrir meðferð galdrastafa.

### Fædd
### Ódagsett
* Guðmundur Bergþórsson, íslenskt skáld (d. 1705).

### Dáin
### Ódagsett
* Höskuldur Einarsson prófastur í Þingmúla og Heydölum (f. 1572).

## Erlendis

* 8. janúar - Miles Sindercombe og fleiri sem ætluðu sér að myrða Oliver Cromwell voru handteknir í London.
* Febrúar - Enski sjóliðsforinginn Robert Blake vann sigur á flota Spánverja í orrustu um Jamaíku sem Englendingar höfðu áður hernumið.
* 2. mars - Meirekibruninn í Japan eyðilagði stærstan hluta borgarinnar Jedó (nú Tókýó). Um hundrað þúsund létu lífið í brunanum.
* 3. apríl - Oliver Cromwell tók sér titilinn Lávarður samveldis Englands, Skotlands og Írlands.
* 20. apríl - Ensk-spænska stríðið: Robert Blake sigraði spænska silfurflotann við Santa Cruz de Tenerife.
* 1. júní - Karls Gústafsstríðið í Danmörku hófst með því að Friðrik 3. Danakonungur lýsti Svíum stríð á hendur. Karl 10. Gústaf lagði Jótland undir sig.

### Ódagsett
* Stokkhólmsbanki var stofnaður.
* Fyrsta súkkulaðibúðin var opnuð í Englandi.
* Christiaan Huygens skrifaði fyrstu bókina um líkindafræði.

### Fædd
* 11. júlí - Friðrik 1. Prússakonungur (d. 1713).

### Dáin
* 2. apríl - Ferdinand 3. keisari hins heilaga rómverska ríkis (f. 1603).
* 3. júní - William Harvey, enskur læknir (f. 1578).
* 27. júlí - Bohdan Khmelnytskyj, stjórnmála- og hernaðarleiðtogi úkraínskra kósakka í pólsk-litáíska samveldinu.(f. 1595)
* 17. ágúst- Robert Blake, enskur flotaforingi (f. 1599)
Júlíanska tímatalið

**Júlíanska tímatalið** (einnig kallað **gamli stíll** eða **júlíska tímatalið**) var kynnt til sögunnar af Júlíusi Caesar árið 46 f.Kr. og tekið í notkun 45 f.Kr. eða 709 *[[ab urbe condita]]* (frá stofnun borgarinnar). Með þessu tímatali var árið ákvarðað sem 365 dagar og fjórða hvert ár skyldi vera hlaupár þar sem einum degi væri bætt við. 

Tímatalið var í notkun fram á 20. öld í mörgum löndum og er enn notað sem kirkjuárs dagatal af ýmsum kirkjudeildum Rétttrúnaðarkirkjunnar. Það var þó gallað að því leyti að of mörgum dögum var bætt við með hlaupárunum þannig að tímatalið skekktist með tímanum frá raunverulegum árstíðum um 11 mínútur á hverju ári. Sagt er að Caesar hafi vitað af þessu misræmi en ekki fundist það vera nógu merkilegt til að spá mikið í það. 

Gregoríska tímatalið (einnig kallað **nýi stíll**) var kynnt til sögunnar á 16. öld til þess að lagfæra misræmið og var þá miðað við vorjafndægur. Hlaupárum var fækkað þannig að aldamótaár sem deilanleg eru með 400 teljast hlaupár, en önnur aldamótaár ekki. Þannig var 1900 ekki hlaupár, en 2000 var það. Bæði hefðu verið hlaupár í gamla stíl.

Gregoríska tímatalið var tekið upp á Íslandi árið 1700 ásamt flestum ríkjum mótmælenda í Evrópu. Var skekkjan þá orðin 11 dagar frá júlíanska tímatalinu, en hafði verið 10 dagar þegar tímatalið var fyrst tekið í notkun árið 1582 og voru þessir 11 dagar felldir niður úr árinu, þannig að 28. nóvember kom í stað 17. nóvember.

## Heimildir
*
1658

Árið **1658** (**MDCLVIII** í rómverskum tölum) var 58. ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Jón Magnússon þumlungur hóf að semja *[[Píslarsaga Jóns Magnússonar|Píslarsögu]]* sína.
* Fyrsti holdsveikraspítalinn var byggður á Hörgslandi þar fyrir Austfirðingarfjórðung.

### Fædd

### Dáin
* 13. apríl - Ólafur Jónsson, prestur á Miklabæ. (f. 1570)
### Ódagsett
* Jón lærði Guðmundsson, íslenskur alþýðufræðimaður (f. 1574).

## Erlendis

* 6. febrúar - Karls Gústafsstríðin:  Sænski herinn, undir stjórn Karls 10., réðist inn í Danmörku með því að fara yfir Stóra-belti á ís.
* 8. mars - Hróarskeldusáttmálinn: Danir sömdu um frið við Svía í Hróarskeldu sem batt tímabundið enda á Karls Gústafsstríðið.
* 14. júní - Frakkar unnu sigur á Spánverjum með aðstoð Englendinga í Sandölduorrustunni við Dunkerque.
* 31. júlí - Aurangzeb steypti föður sínum, Shah Jahan, af stóli og gerðist keisari Mógúlveldisins.
* 5. ágúst -  Karl 10. Gústaf lýsti yfir stríði á hendur Dönum á ný. Svíar umkringdu Kaupmannahöfn og hófu loftárásir á hana.
* 7. október - Hollendingar skárust í leikinn og hlutuðust í stríð Svía og Dana og sendu 45 skip til stuðnings Danmörku,
* 8. nóvember - Svíar biðu ósigur fyrir Dönum í orrustunni um Eyrarsund.
* 20. desember - Keisaraveldi Rússlands og Svíþjóð gerðu Valiesar-samninginn um frið og skiptingu lands í nútíma Eistlandi og Lettlandi.

### Ódagsettir atburðir
* Hollendingar hófu að flytja þræla frá Indlandi og Suðaustur-Asíu til Suður-Afríku (Cape-nýlendunnar). 

### Fædd
* 19. apríl - Jóhann Vilhjálmur 2., kjörfursti í Pfalz (d. 1716).
* 22. apríl - Giuseppe Torelli, ítalskt tónskáld (d. 1709).

### Dáin
* febrúar - Holger Rosenkrantz, danskur sjóliðsforingi sem var hirðstjóri á Íslandi. 
* 3. september - Oliver Cromwell, verndari enska samveldisins (f. 1599).
* 6. desember - Baltasar Gracián y Morales, spænskur rithöfundur (f. 1601).
1659

Árið **1659** (**MDCLIX** í rómverskum tölum) var 59. ár 17. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Eldgos varð í Grímsvötnum.

### Ódagsettir atburðir
* Hallgrímur Pétursson lauk við að yrkja *[[Passíusálmarnir|Passíusálmana]]*.
* Jón Magnússon þumlungur lauk við að semja *[[Píslarsaga Jóns Magnússonar|Píslarsögu]]* sína.

### Fædd
### Dáin

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Ingimundur Illugason og Valgerður Jónsdóttir voru tekin af lífi í Snæfellssýslu, fyrir blóðskömm.

## Erlendis

* 14. janúar - Portúgalska endurreisnarstríðið: Spánverjar biðu mikinn ósigur gegn Portúgölum og misstu 11.000 hermenn í orrustu en Portúgalar aðeins 900.
* 11. febrúar -  Karls Gústafsstríðin/Áhlaupið á Kaupmannahöfn: Sænski herinn gerði áhlaup á Kaupmannahöfn sem var hrundið.
* 28. mars - Dansk-afríska félagið var stofnað. Félagið verslaði með þræla.
* 25. maí - Richard Cromwell sagði af sér stöðu lávarðs enska samveldisins.
* 31. maí - Holland, England og Frakkland gerðu með sér Hagsáttmálann.
* 10. júní - Dara Shikoh, var drepinn af Aurangzeb, bróður sínum í baráttu um krúnu Mógúlveldisins.
* 29. júní - Pólsk-rússneska stríðið (1654–1667): Pólverjar unnu sigur á Rússneska keisaradæminu í orrustunni við Konotop í nútíma-Úkraínu.
* 3. ágúst - Uppreisn Booths gegn enska konungsveldinu hófst í Chester.
* 6. október - Hollenskt kaupskip sökk í höfninni í Flatey á Breiðafirði.
* 12. október - Enska Afgangsþingið sagði John Lambert og öðrum herforingjum upp störfum.
* 13. október - John Lambert rak Afgangsþingið út.
* 7. nóvember - Frakkar og Spánverjar gerðu með sér Pýreneasáttmálann og bundu þannig enda á 24 ára stríð milli ríkjanna.
* 14. nóvember - Danir og Hollendingar tóku sænskar hersveitir á Fjóni til fanga eftir orrustuna um Nyborg.

### Ódagsettir atburðir
* Breskir landnemar námu Sankti Helenu.

### Fædd
* 20. júlí - Hyacinthe Rigaud, franskur listmálari (d. 1743).
* 10. september - Henry Purcell, enskt tónskáld (d. 1695).

### Dáin
* 10. október - Abel Tasman, hollenskur landkönnuður (f. 1603).
* Ahmad al Abbas,  síðasti soldán Marokkó af Sa'diætt.

## Tilvísanir