open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Anchorage

**Anchorage** (eða **Dgheyaytnu** á athabaskísku; máli frumbyggja) er stærsta borg Alaskafylkis Bandaríkjanna með um 290.000 íbúa (2020) og er hluti af samnefndu sveitarfélagi. Hún er staðsett á láglendi í miðju Suður-Alaska fyrir botni Cook Inlet-flóa. Um 40% íbúa fylkisins búa í borginni. Um 400.000 manns búa á stórborgarsvæði Anchorage.

Árið 1964 skók jarðskjálfti upp á 9,2 stig borgina en upptökin voru suður af borginni. Uppbygging var mikil á áttunda áratugnum þegar þangað flykktust olíuleitar- og verktakafyrirtæki og íbúatalan þrefaldaðist á 10 árum.  Hugmyndir hafa verið uppi að gera borgina að höfuðstað fylkisins en Juneau í Suðaustur-Alaska hefur verið höfuðstaðurinn síðan árið 1906. Lestarsamgöngur eru norður og suður frá Anchorage; norður að borginni Fairbanks sem er í miðhluta fylkisins og suður að Seward á Kenaiskaga.

Ted Stevens alþjóðaflugvöllurinn er í suðvesturhluta borgarinnar. Villt dýr eins og birnir og elgir koma reglulega inn fyrir borgina.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Þóranna Sigurðardóttir

**Þóranna Sigurðardóttir** er íslenskur leikari, leikstjóri og handritshöfundur, búsett og starfar í Los Angeles Bandaríkjunum.

## Tenglar
*
Sálarháski Dalton bræðra

**Sálarháski Dalton bræðra** (franska: La Guérison des Dalton) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 44. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1975, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Le Journal de Tintin og í dagblaðinu Le Nouvel Observateur sama ár.

## Söguþráður

Prófessor Hemmi von Húmpubúk, virtur vísindamaður frá Evrópu, aðhyllist þær kenningar að glæpi megi rekja til áfalla í æsku og að alla glæpamenn megi lækna með sálgreiningu. Hann heldur til Bandaríkjanna til þess að sanna kenningar sínar með því að lækna harðsvíruðustu glæpamenn Villta Vestursins. Lukku Láki fylgir prófessornum til fangelsisins til að finna tilraunadýr og fyrir valinu verða vitaskuld hinir óforbetranlegu Daldónar sem sjá sér leik á borði að samþykkja að undirgangast meðferð til þess að losna úr fangelsinu. Eftir nokkra hnökra í byrjun fer meðferðin að skila árangri og prófessorinn leggur lokapróf fyrir Daldónana, þ.e. gefur þeim kost á vopnuðum flótta. Daldónarnir falla á prófinu og flýja með prófessor Hemma. Lukku Láki finnur Daldónana í afskekktum fjallakofa, en er yfirbugaður þegar í ljós kemur að prófessor Hemmi hefur gengið í lið með Daldónunum. Prófessornum hefur dottið í hug að beita aðferðum geðlæknisfræðinnar við bankarán og tekur Lukku Láka með í ránsferð til að koma honum í skilning um yfirburði aðferðarinnar. Babb kemur þó í bátinn þegar sálræn meðferð prófessors Hemma fer að hafa tilætluð áhrif á einn af Daldónunum.

## Fróðleiksmolar

* Kenningar prófessors Hemma von Húmpubúk í bókinni endurspegla kenningar í geðlæknis- og afbrotafræði sem áttu fylgi að fagna á seinni hluta 19. aldar og fólu í sér að glæpahneigð mætti lækna eins og sjúkdóm. Sagan er áhugaverð í þessu ljósi, enda birtist hún fyrst í dagblaðinu Le Novel Observateur sem þótti einkum höfða til menntaelítunnar í Frakklandi á miðjum áttunda áratuginum. Lok bókarinnar geyma bráðsnjalla skírskotun til austurríska geðlæknisins og sálgreinisins Sigmund Freud (1856-1939) og umdeildra kenninga hans um Ödipusarduld.
* Sagan gerist að mestu í bænum Einskisgili (e. Nothing Gulch) og nágrenni, en sami bær er sögusvið nokkurra eldri bóka, t.d. Vagnalestarinnar. Í íslenskri þýðingu bókarinnar heitir bærinn Hnútagúll, en varð Einskisgil eða Einskisbær í þeim bókum sem síðar komu út á íslensku.
* Prófessor Hemmi von Húmpubúk er skopstæling á austurríska/þýska kvikmyndaleikaranum og Óskarsverðlaunahafanum Emil Jannings (1884-1950) sem líklega er þekktastur fyrir að hafa leikið á móti Marlene Dietrich í kvikmyndinni Blái engillinn (Der blaue Engel) árið 1930.
* Sálarháski Dalton bræðra er síðasta Lukku Láka bókin sem René Goscinny samdi um Daldónana og hundinn Rattata.

## Íslensk þýðing

Sálarháski Dalton bræðra var gefin út af Fjölva árið 1977 í íslenskri þýðingu Þórs Stefánssonar. Þetta er fjórða bókin í íslensku ritröðinni.
Verkamannabústaðirnir við Hringbraut

**Verkamannabústaðirnir við Hringbraut** er húsasamstæða sem reist var í vesturbæ Reykjavíkur í þremur áföngum á árunum 1931-1937 af Byggingarfélagi verkamanna (síðar Byggingarfélag alþýðu). Í fyrsta áfanganum voru reist  húsin Ásvallagata 59-65, Bræðraborgarstígur 47, 49, 53 og 55 og Hringbraut 80-90. Guðjón Samúelsson gerði frumteikningar en síðan tók Einar Erlendsson við þeim og breytti þeim í verulegum atriðum eftir óskum félagsmanna og félagsstjórnarinnar og eftir eigin athugun. Í öðrum áfanganum voru reist Ásvallagata 49-57, Hofsvallagata 16-22 og Hringbraut 74-78. Húsin mynda samfellda og óslitna röð meðfram Hringbraut, Bræðraborgarstíg, Ásvallagötu og Hofsvallagötu. Í miðjunni er stórt lokað sameiginlegt svæði, port en einnig er lítill bakgarður við hvert hús og litlir garðar fyrir framan þau hús sem standa við Hringbraut. Húsin eru tvílyft og með kjallara. Fjórar íbúðir eru í hverju húsi. Það var nýjung þegar húsin voru byggð að í þeim var rafmagnseldavél og í hverri íbúð var baðherbergi. Gunnlaugur Halldórsson hannaði þriðja áfanga verkamannabústaðanna og var flutt í þau hús 1937.

Húsin eru í funkisstíl og eru hönnuðir Guðjón Samúelsson, Einar Erlendsson og Gunnlaugur Halldórsson. Verkamannabústaðirnir við Hringbraut þykja merkur áfangi í sögu byggingarlistar og þróun húsnæðis- og skipulagsmála í Reykjavík. Lagt hefur verið til að húsin verði öll friðuð.

## Heimild
*  Húsakönnun, Minjasafn Reykjavíkur 2005, Skýrsla nr. 123
Juneau

**Juneau** er höfuðstaður Alaska fylkis Bandaríkjanna og hluti af Juneau-sveitarfélaginu. Í borginni og sveitarfélaginu búa um 31.500 manns (2023). Borgin er nefnd eftir gullgrafaranum Joe Juneau.

Kanadísku landamærin eru rétt austur af borginni, þ.e. Breska-Kólumbía. Engir vegir tengja Juneau við aðra hluta Alaska og meginland Norður-Ameríku. Bílferjur eru hins vegar til staðar sem og flugsamgöngur.

Fiskveiðar og ferðaþjónusta eru mikilvægar atvinnugreinar. Skemmtiferðaskip eru algeng sjón á sumrin.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Kalli keisari

**Kalli keisari** (franska: L'Empereur Smith) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 45. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1976, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Le Journal de Tintin sama ár. Kalli keisari er fyrsta Lukku Láka bókin sem kom út í íslenskri þýðingu árið 1977.

## Söguþráður

Karl Smith, vellauðugur bóndi í nágrenni Grasakaupstaðar (e. Grass Town), ímyndar sér að hann sé fyrsti keisari Bandaríkjanna. Bæjarbúar standa í þeirri trú að Kalli sé sauðmeinlaus og hafa gaman af uppátækjum hans, en Lukku Láka líst ekki á blikuna þegar hann sér að Kalli hefur í krafti auðs komið sér upp heilu herliði gráu fyrir járnum. Óbótamaðurinn Boggi Bulla kemst á snoðir um herstyrk Kalla og telur Kalla trú um að bæjarbúar Grasakaupstaðar hyggi á uppreisn gegn keisaradæminu. Þegar Boggi fær Kalla til að ráðast með her sínum á banka bæjarins grípur skelfing um sig í bænum. Lukku Láka tekst að flýja úr bænum, en þegar Kalli keisari gerir Grasakaupstað að höfuðborg Bandaríkjanna og efnir til stórdansleiks dulbýr Lukku Láki sig sem hirðþjón og rænir keisaranum. Boggi Bulla er þó ekki af baki dottinn og heldur með herinn til nágrannabæjarins Skammatanga til að ræna bankann þar.

## Fróðleiksmolar

* Persóna Kalla keisara er lauslega byggð á sérvitringnum Norton keisara (ca. 1818-1880). Norton, sem hét réttu nafni Joshua Abraham Norton og bjó í San Francisco í Kaliforníu, lýsti sjálfan sig keisara yfir Bandaríkjunum þrátt fyrir að vera alveg valda- og peningalaus eftir að hafa tapað aleigu sinni í viðskiptum. Norton naut engu að síður almennrar virðingar samborgara sinna og mikill fjöldi var viðstaddur útför hans árið 1880. Ein af hugmyndum Nortons var að reisa brú milli San Francisco og Oakland. Brúin, Bay Bridge, varð að veruleika eftir dauða Nortons og síðar var hleypt af stokkunum undirskriftarsöfnun til stuðnings því að endurnefna brúna í höfuðið á honum.
* Í sögulok biður Kalli keisari Lukku Láka að færa Grant forseta ríkisafsal sitt. Samkvæmt því gerist sagan í forsetatíð Ulysses S. Grant á tímabilinu 1869-1877.
* Á dansleiknum á kránni er Kalli keisari kynntur fyrir hr. Giovanni Uderzo, sendiherra Viktors Emanúels II Ítalíukonungs. Svo vill til að Albert Uderzo, teiknari Ástríks gallvaska og samstarfsmaður Goscinny á þeim tíma þegar bókin kom út, átti ítalska foreldra.
* Á veggjum krárinnar í Grasakaupstað hanga myndir af nöktum konum. Í fyrri bókum í bókaflokknum höfðu slíkar teikningar verið afmáðar af útgefanda áður en bækurnar birtust lesendum.
* Grasakaupstaður ber ýmis önnur nöfn í íslensku þýðingu bókarinnar, t.d. Grasasnabær og Grasekkjubær.

## íslensk útgáfa

Kalli keisari var gefin út af Fjölva árið 1977 í íslenskri þýðingu Þórs Stefánssonar. Þetta er fyrsta bókin í íslensku ritröðinni.
Vancouver-eyja

**Vancouvereyja** er í Bresku Kólumbíu í Kanada. Höfuðborgin heitir Victoria. Flatarmál Vancouvereyju er rúmlega 31.000 ferkílómetrar. Um 760.000 manns búa þar, flestir á stórborgarsvæði Victoriu. 

Áður en Evrópubúar komu til eyjunnar höfðu frumbyggjar búið þar í þúsundir ára. 

Eyjan er nefnd eftir George Vancouver, breskum flotaforingja. Hún hét áður *Quadra* *og* *Vancouvereyja* eftir að friður komst á milli flotaforingjans spænska Juan Francisco de la Bodega y Quadra og George Vancouver í deilum um landsvæði. Þegar spænsk áhrif dvínuðu varð Vancouver-nafnið ofan á.

Loftslagið á Vancouvereyju er eitt það mildasta í Kanada og þar er sjaldan frost. Staðurinn Henderson Lake á vesturströnd eyjunnar er úrkomusamasti staður Norður-Ameríku með 6650 millimetra árlega.

Á eyjunni eru tempraðir regnskógar með afar gömlum trjám. Meðal trjátegunda eru risalífviður, degli, marþöll og sitkagreni. Hæsti punktur Vancouvereyju er 2195 metrar.
Snípulilja

***Fritillaria pinardii*** er jurt af liljuætt, sem var fyrst lýst af Pierre Edmond Boissier. 

## Útbreiðsla
Norðvestur Tyrkland og Armenía til vestur Íran og Líbanon, á grýttum hlíðum og steppu, oft þar sem snjór bráðnar seint í 1000 - 2500m. yfir sjávarmáli. Sérstaklega útbreidd og breytileg tegund.

## Lýsing
Laukurinn allt að 3 sm í þvermál, oft með smálaukum eða ofanjarðarrenglum. Stöngull 6 - 20 sm hár. Laufblöð lensulaga, stakstæð, grágræn. Blómin eitt til fjögur, mjó-bjöllulaga, venjulega brúnfjólublá að utan með gulleitum kanti, gulgræn til appelsínugul að innan. Krónublöð 1,5 - 2,5 sm löng.

Tegundinni er skift í eftirfarandi undirtegundir:
* *F. p. hajastanica*
* *F. p. pinardii*

## Tilvísanir

## Tenglar

* Myndir og lýsing á ensku 

* Myndir
Fairbanks

**Fairbanks** er borg í mið-Alaska fylki Bandaríkjanna.  Fairbanks er hluti af sveitarfélaginu *Fairbanks North Star Borough* en þar búa tæp 100 þúsund manns. Í borginni sjálfri eru um 32 þúsund manns. Lestarsamgöngur liggja þaðan til Anchorage.

Borgin stendur við ána Chena sem rennur í Júkonfljót og er á sömu breiddargráðu og Stöðvarfjörður. Háskólinn University of Alaska Fairbanks er sá elsti í fylkinu. Herstöðin Ladd Army Airfield er við borgina.

Fairbanks er þekkt sem kaldasta borg Bandaríkjanna.
Fjársjóður Daldóna

**Fjársjóður Daldóna** (franska: *Le Magot des Dalton*) eftir Morris (Maurice de Bevere) og Vicq er 47. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1980, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í franska tímaritinu VSD árið 1979.

## Söguþráður

Daldónarnir sitja í fangelsi í Arizona og deila fangaklefa með alræmdum peningafalsara, Finni Forherta. Hann vill ólmur losna við Daldónana og spinnur því upp lygasögu um falinn fjársjóð undir furutré nærri Rauðhálsabæ (e. Red Rock Junction). Daldónarnir bíta á agnið, tekst að flýja úr fangelsinu með því að felast í súpuvagni og halda áleiðis til Rauðhálsabæjar. Þegar þangað er komið kemur í ljós að furutréð stendur innan múra eins rammgerðasta fangelsis Villta Vestursins. Daldónunum dettur það snjallræði í hug að fá sig dæmda í fangelsi til að komast í tæri við fjársjóðinn, en það setur strik í reikninginn að dómari Rauðhálsabæjar, Oddgeir, er einn sá umburðarlyndasti sem sögur fara af og dæmir helst engan til fangelsisvistar. Lukku Láki kemur í humátt á eftir Daldónunum af gömlum vana og ákveður að fylgjast með þeim úr fjarska til að komast að ráðabruggi þeirra. Daldónunum tekst að grafa göng inn í fangelsið og Lukku Láki eltir. Kemur þá í ljós að í fangelsinu er starfrækt glæsilegt gistihús fyrir fangana þar sem boðið er upp á allar lífsins lystisemdir gegn greiðslu. Að baki fyrirtækinu stendur Oddgeir dómari sem grípur Lukku Láka glóðvolgan á staðnum. Þegar Lukku Láki hafnar atvinnutilboði dómarans er hann samstundis dæmdur til að hengjast næsta morgun og eru þá góð ráð dýr.

## Fróðleiksmolar

* Bókin hefst á því að Lukku Láki færir Daldónana í fylkisfangelsið í Yuma í Arisóna. Fangelsið, sem var starfrækt á tímabilinu frá 1876 til 1909 á einum afskekktasta stað í fylkinu, hýsti yfir 3000 fanga á starfstíma sínum. Einungis 26 föngum tókst að flýja þaðan sem þótti lítið á þeim tíma. Fangelsið átti eftir að koma við sögu síðar í bókaflokknum, t.d. í L'Amnésie des Dalton sem kom út árið 1991.
* Fjársjóður Daldóna er önnur af tveimur Lukku Láka sögum sem belgíski teiknarinn og höfundurinn Vicq (Raymond Antoine, 1936-1987) samdi fyrir Morris. Hin er La Corde du pendu sem birtist í bókinni La Corde du pendu et autres histoires sem kom út árið 1982.

## Íslensk þýðing

Fjársjóður Daldóna var gefin út af Fjölva árið 1980 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 25. bókin í íslensku ritröðinni.
Fídjíska

**Fídjíska** (*Na Vosa Vakaviti*) er ástronesískt mál í malajó-pólýnesískri ætt talað í Fídjí. Um 450.000 manns hafa fídjísku að móðurmáli, eða um helmingur allra Fídja, um 200.000 í viðbót tala hana sem annað mál. Samkvæmt stjórnarskránni er fídjíska opinbert tungumál Fídjí, ásamt ensku og hindústaní. Deilt er um hvort á að gera fídjísku að þjóðarmáli Fídjí. 

## Heimdilir
Einhenti bandíttinn

**Einhenti bandíttinn** (franska: Le Bandit manchot) eftir Morris (Maurice de Bevere) og Bob de Groot er 48. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1981.

## Söguþráður

Bræðurnir Adolf og Arthúr Kelasynir eru uppfinningamenn frá náttúrunnar hendi og hafa fundið upp nýja spilavél, Svarta köttinn. Þeir hyggja á sýningarferð með gripinn um Villta Vestrið og þingmaður kjördæmisins, Alli Allsodd, fær Lukku Láka til að fylgja þeim í öryggisskyni. Spilavélin slær strax í gegn, en þegar vélin er kynnt á krá í bænum Pókurgili (e. Poker Gulch) vekur hún ugg hjá tveimur fjárhættuspilurum sem óttast að vélin muni ganga frá atvinnugrein þeirra dauðri. Þeir reyna ýmislegt til að stöðva för Lukku Láka og Kelabræðra, en eru gripnir af Láka þegar þeir sprengja brú yfir gil á leið til Ásabæjar. Þeim tekst þó að komast undan og bræðurnir halda áfram ferðinni.

## Fróðleiksmolar

* Sagan um einhenta bandíttan er lauslega byggð á sögu bræðranna Adolf og Arthur Caille frá Saginaw í Michigan sem smíðuðu sína fyrstu spilavél, sem þeir kölluðu "svarta köttinn", árið 1889. Í daglegu tali var vélin kölluð einhenti bandíttinn.
* Einhenti bandíttinn er fyrsta Lukku Láka bókin sem belgíski teiknarinn og höfundurinn Bob de Groot samdi fyrir Morris. Hann samdi alls þrjár bækur í bókaflokknum, en hinar eru Marcel Dalton sem kom út árið 1998 og L'Artiste peintre sem kom út árið 2001. Hann starfaði einnig með Morris að bókaflokknum um hundinn Rattata á árunum 1995-2001.
* Fjárhættuspilararnir tveir, sem reyna að bregða fæti fyrir Lukku Láka í sögunni, eru skopstælingar á frönsku kvikmyndaleikurunum Louis de Funès  og Patrick Prejéan.

## Íslensk útgáfa

Einhenti bandíttinn var gefin út af Fjölva árið 1981 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 29. bókin í íslensku ritröðinni.
Ljósmóðurfræði

**Ljósmóðurfræði** er starfsgrein heilbrigðisvísinda sem snýst um umönnun á meðan meðgöngu og fæðingu stendur og á tímabilinu eftir fæðingu, þar með talið umönnun nýbura. Hún snýst líka um kynferðis- og kynheilbrigði kvenna á öllum stigum lífsins.
Hell Awaits

***Hell Awaits*** er önnur breiðskífa ensku þungarokkshljómsveitarinnar Slayer. Platan var gefin árið 1985 af Metal Blade.

## Lagalisti

# „Hell Awaits“ - 6:16
# „Kill Again“ - 4:56
# „At Dawn They Sleep“ - 6:17
# „Praise of Death“ - 5:21
# „Necrophiliac“ - 3:46
# „Crypts of Eternity“ - 6:40
# „Hardening of the Arteries“ - 3:55

## Tilvísanir
Söngvírinn

**Söngvírinn** (franska: Le Fil qui chante) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 46. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1977, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í fréttablaðinu Paris Match sama ár. Söngvírinn er síðasta Lukku Láka bókin sem Rene Goscinny samdi, en hann lést stuttu áður en bókin kom út.

## Söguþráður
Bandaríkjaforseti vill ljúka við lagningu ritsímalínu milli austur- og vesturstrandar Bandaríkjanna, þ.e. frá Omaha í Nebraska í austri til Carson City í Nevada í vestri. Tveir vinnuflokkar eru fengnir til verksins, annar undir stjórn Togga Tóls sem skal leggja línuna frá vestri og hinn undir stjórn Malla Magnara frá austri. Síblautur forstjóri símafélagsins tilkynnir að sá flokkur sem fyrri verður til að leggja línuna til Salt Lake City í Utah muni hljóta 100.000 dollara verðlaun. Lukku Láki ræðst til starfa sem símritari hjá Togga Tól og hópurinn leggur af stað frá Carson City. Þeir vita hins vegar ekki að óheiðarlegur verkstjóri hjá Malla Magnara, Beggi Brallari, hefur ráðið svikara til að spilla fyrir verkefni Togga Tóls til þess að tryggja að Malli Magnari hreppi verðlaunin. Var þó verkefnið ærið krefjandi fyrir þar sem leggja þarf símalínuna yfir land indíána og ýmsa náttúrulega farartálma eins og stórfljót, fjallgarða og salteyðimörkina miklu.

## Fróðleiksmolar
 
* Söngvírinn fjallar um lagningu ritsímans milli austur- og vesturstrandar Bandaríkjanna sem lokið var við árið 1861. Bókin er ein af þeim sögulegu í bókaflokknum og Lukku Láki hittir margar raunverulegar persónur sem tengdust lagningu ritsímans: Abraham Lincoln (1809-1865) Bandaríkjaforseta (Línkollur í sögunni), mormónaleiðtogann Brigham Young (1801-1877) (Brigghamur Jungi í sögunni), Hiram Sibley (1807-1888) fyrsta forseta Western Union Telegraph Company (Síblautur símaforstjóri í sögunni), frumkvöðlana James Gamble og Edward Creighton (Toggi Tól og Malli Magnari í sögunni), Washakie (ca. 1810-1900) höfðingja Shoshone indíána (Vassakí í sögunni) og Stephen J. Field (1816-1899), forseta Hæstaréttar Kaliforníu (Stefán Fýldi í sögunni), sem sendi bandaríkjaforseta heillaóskir í tilefni verklokanna með símskeyti þann 24. október 1861.
* Söngvírinn var síðasta Lukku Láka bókin sem René Goscinny samdi, en hann lést sviplega úr hjartaáfalli stuttu áður en bókin kom út, einungis 51 árs að aldri.
* Póstvagnsekillinn í byrjun sögunnar er Hank Bully sem var í aðalhlutverki í eldri Lukku Láka bók, Póstvagninum.
* Beggi Brallari er skopstæling á bandaríska kvikmyndaleikaranum Brian Donlevy (1901-1972).
* Sagan birtist fyrst í fréttablaðinu Paris Match sem er til merkis um hversu vinsælar sögurnar voru orðnar. Blaðið var skopstælt sem æsifréttablað í Tinnabókinni Vandræði Vaílu Veinólínó og hét þar "París-Flass".

## Íslensk útgáfa
Söngvírinn var gefin út af Fjölva árið 1979 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 21. bókin í íslensku ritröðinni.
Hrútfell

**Hrútfell** (einnig kallað **Hrútfellsjökull**) er móbergsstapi á Kili. Hæð þess er 1410 metrar yfir sjávarmáli. Uppi á Hrútfelli er jökull.
Seljalandsdalur (Álftafirði)

**Seljalandsdalur** er í botni Álftafjarðar. Fjallið austanmegin í dalnum heitir Vatnshlíð sem skilur á milli dalsins og Hattardals, en Álftafjarðarheiði er í vestri. Hægt er að ganga frá Seljalandsdal yfir í Önundarfjörð og Dýrafjörð. Í Vesturhlíð dalsins er Valagil með háum samnefndum fossi.
Þóroddur Bjarnason

**Þóroddur Bjarnason** (f. 8. nóvember 1965) er prófessor í félagsfræði við Háskólann á Akureyri.

Þóroddur lauk BA-prófi í félagsfræði frá Háskóla Íslands 1991, MA-prófi í tölfræðilegri greiningu við University of Essex í Englandi 1995 og doktorsprófi við University of Notre Dame í Indiana, USA 2000. Þóroddur var lektor við University at Albany, SUNY, 2000-2004 og hefur verið prófessor við Háskólann á Akureyri frá 2004. Hann var formaður stjórnar Byggðastofnunar 2011-2015.

## Rannsóknarverkefni
Þóroddur stýrði íslenska hluta Evrópsku vímuefnarannsóknarinnar ESPAD 1993-2013 og átti sæti í alþjóðlegri verkefnisstjórn ESPAD 1994-2013. Hann stýrði íslenska hluta WHO rannsóknarinnar Heilsa og lífskjör skólanema 2004-2013.

Hann stýrði rannsóknarverkefninu Samgöngur og byggðaþróun: Félagsleg, efnahagsleg og menningarleg áhrif Héðinsfjarðarganganna 2009-2015.  

## Tilvísanir
Rafmagnsinnstunga

**Rafmagnsinnstunga** (eða **rafmagnstengill**) er tengi, yfirleitt fest á veggi, sem tengja má við snúru með tilheyrandi kló. Mismunandi spennur eru notaðar á heimsvísu og form innstungna og klóa er líka breytileg eftir löndum. Í flestum löndum er 230 V straumur leiddur til heimila en spennan getur verið svo lítil sem 100 V. Tíðni straumsins er oftast annaðhvort 50 eða 60 Hz. Víða er krafið um að nýjar raflagnir séu jarðtengdar öryggisins vegna. Á Íslandi eru notaðar Schuko innstungur.

## Klær
Einfasa rafföng, allt að 16A, sem markaðssett eru á Íslandi og eiga reglum samkvæmt að vera búin klóm til tengingar við raflagnir almennra neysluveitna, skulu búin klóm sem uppfylla öryggiskröfur staðalsins IEC 60884-1:2006 eða staðalsins ÍST EN 50075:1990 (flatar 2,5A klær af flokki II). Sama á við um klær sem settar eru á rafföng, t.d. eldri rafföng, sem ætluð eru til tengingar við tengla sbr. gr. 4 í þessari verklagsreglu. Séu rafföng markaðssett með klóm sem uppfylla öryggiskröfur annarra staðla eða tæknigagna skulu þeir sem það gera geta sýnt fram á með skjalfestum hætti að sambærilegu öryggi sé náð. Auk ofangreindra öryggiskrafna skulu einfasa klær til heimilis- og ámóta nota standast mál skv. málblöðum IV, VII, eða XVII í staðlinum IECEE CEE-7:1963 eða málblaði I í staðlinum ÍST EN 50075:1990, eftir því sem við á

## Schukoklær
Eru algengustu klær í Evrópu og þar með Íslandi líka. En það voru ekki allar klær sem komu með tækjum til Íslands með þessari útfærslu í upphafi. Slíkar innstungur taka klóm bæði af týpu C (flötum) og F (kringlóttum með jarðtengingu).

## Ticinoklær
Þó að flest raflagnakerfi Íslands séu sambærileg þeim sem tíðkast á meginlandi Evrópu þá má finna í mörgum húsum það sem hefur verið kallað „ítalska kerfið“. Kerfið, sem heitir BTicino, náði útbreiðslu hér á landi á sjöunda og áttunda áratugnum en síðar fór það úr almennri notkun. Margir hafa þó furðað sig á því af hverju kerfið er enn svo útbreitt en það þekkist varla í nágrannalöndunum í dag. 

## Franskar klær
Frakkar hafa tvær tegundur af klóm, þær eru týpa E og C. Þar er sama spennukerfi og á Íslandi 230V / 50 Hz

## Tilvísanir
Íslenskir félagsfræðingar

**Íslendingar** með doktorspróf í félagsfræði.
## A
* Arnór Guðmundsson, Menntamálastofnun
* Anna Einarsdóttir, University of York

## Á
* Árni Sverrisson, Stockholm Universitet
* Ásta Snorradóttir, Háskóli Íslands

## D
* Dóra S. Bjarnason  
## E
* Einar Eyþórsson  
## G
* Gestur Guðmundsson, Háskóli Íslands
* Guðbjörg Linda Rafnsdóttir, Háskóli Íslands
* Guðmundur Ævar Oddsson, University of Missouri-Columbia
* Guðný Björk Eydal, Háskóli Íslands
* Gunnar Valgeirsson, California State University  
## H
* Helga Kristín Hallgrímsdóttir, University of Victoria
* Helgi Gunnlaugsson, Háskóli Íslands
* Hermann Óskarsson, Háskólinn á Akureyri
## I
* Ian Watson, Háskólinn á Bifröst
* Inga Dóra Sigfúsdóttir; Háskólinn í Reykjavík
* Ingi Rúnar Eðvarðsson, Háskóli Íslands
* Ingólfur V. Gíslason, Háskóli Íslands
## J
* Jóhanna Rósa Arnardóttir
* Jóhannes Nordal, Seðlabanki Íslands
* Jón Gunnar Bernburg, Háskóli Íslands
## K
* Kolbeinn Stefánsson, Hagstofa Íslands
* Kjartan Sveinsson 
## M
* Margrét Einarsdóttir, Umhverfisstofnun
## P
* Pétur Pétursson, Háskóli Íslands
## R
* Rannveig Traustadóttir, Háskóli Íslands  
* Rúnar Vilhjálmsson, Háskóli Íslands
## S
* Sigrún Lilja Einarsdóttir, Háskólinn á Bifröst
* Sigrún Ólafsdóttir, Boston University
* Stefán Hrafn Jónsson, Háskóli Íslands
* Stefán Ólafsson, Háskóli Íslands
* Sævar Tjörvason  
## T
* Thamar Heijstra  Háskóli Íslands
* Tómas Bjarnason Gallup 
## V
* Viðar Halldórsson, Háskóli Íslands
## Þ
* Þorbjörn Broddason, Háskóli Íslands
* Þorgerður Einarsdóttir, Háskóli Íslands
* Þóroddur Bjarnason, Háskólinn á Akureyri
* Þórólfur Þórlindsson, Háskóli Íslands

## Heimild
* Doktorsritgerðaskrá
Amara

**Amara** (skírð **Tuwuhadijatitesih Amaranggana**, fædd 8. júlí 1975 í Djakarta, Indónesíu) er indónesísk söngkona, leikkona og fyrirsæta.

## Plötur
* *[[Bila Kuingat]]* (1996)
* *[[Jangan Kau Henti]]* (1997)
* *[[Takkan Habis Cintaku]]* (1998)
* *[[Bintang]]* (1998)
* *[[Aku (Repackage)]]* (1999)
* *[[Syukur]]* (2005)
* *[[Indonesia Raya]]* (2005)
* *[[Good Time]]* (2015)

## Tenglar
* Snið Kapanlagi Amara (á indónesísku)
* Opinber Instagram síða Amara
Raining Blood (smáskífa)

***Raining Blood*** er smáskífa með Slayer af plötunni Reign in Blood sem kom út árið 7. október 1986.

## Tilvísanir
Lilioideae

**Lilioideae** er undirætt fjölærra einkímblöðunga, jurtkenndra, aðallega laukmyndandi blómstrandi plantna í Liljuætt. Þær eru aðallega á tempruðum og kaldari svæðum Norðurhvels, sérstaklega Austur Asíu og Norður Ameríku. Undirættin inniheldur tvo ættflokka. Þeir eru mikilvægir efnahagslega, sérstaklega liljur og túlípanar.

## Lýsing
Lilliodeae undirættin er frekar einsleit og aðskilin frá hinum tvemur Liliaceae undirættunum (Calochortoideae og Streptopoideae). Þetta eru fjölærar, jurtkenndar, blómstrandi plöntur sem eru aðallega laukkenndar (Lilieae) með samdráttarrótum, en geta verið með jarðstöngla (Medeoleae). Stönglar ógreindir, blöð beinstrengjótt. Blóm eru stór og áberandi. Hýðisaldinið septicidal, fræin oftast flöt. Litninga tala getur verið 7 (Medeoleae), 9, eða 11-14, með mjög breytilega lengd (2.2 - 27&nbsp;µm).

### Ættkvíslir
Lilioideae undirættin inniheldur 10 ættkvíslir og um 535 tegundir. Stærstu ættkvíslirnar eru *Gagea* (200), *Fritillaria* (130), *Lilium* (110), og *Tulipa* (75 tegundir).

## References

## Bibliography
* 
* * Tropicos: Lilioideae Eaton 
* 
* 
*
*  In .
* 
* 
*
Lilieae

**Lilieae** er ættflokkur einkímblöðunga fjölærar, jurtkenndar, aðallega laukmyndandi blómstrandi plantna í liljuætt. 

Ættflokkurinn hefur breyst í gegn um tíðina, en í nútíma flokkun inniheldur fleiri þttkvíslir en áður (Lilieae *sensu lato*) með átta ættkvíslir, settar í undirættina Lilioideae. Eldri flokkun notaði þrengri flokkun með sex ættkvíslum (Lilieae *sensu stricto*), undanskildu *Tulipa* (sem nú inniheldur *Amana*) og *Erythronium* sem voru talin til sér ættflokks, Tulipeae. Innan Lilieae s.s., *[[Gagea]]* inniheldur nú *Lloydia*.

## Heimildir

## Tenglar
*
Liljuætt

**Liljuætti** (fræðiheiti:*Liliaceae*), samanstendur af 15 ættkvíslum og um það bil 600 tegundum blómstrandi plantna sem í Liljubálki.
Reign in Blood

***Reign in Blood*** er þriðja breiðskífa ensku þungarokkshljómsveitarinnar Slayer. Platan var gefin árið 1986 af Def Jam. Hún er ein af lykilverkum þrassmetals.

## Lagalisti

# „Angel of Death“ - 4:51
# „Piece by Piece“ - 2:03
# „Necrophobic“ - 1:40
# „Altar of Sacrifice“ - 2:50
# „Jesus Saves“ - 2:54
# „Criminally Insane“ - 2:23
# „Reborn“ - 2:12
# „Epidemic“ - 2:23
# „Postmortem“ - 3:27
# „Raining Blood“ - 4:14

## Tilvísanir
Bogfrymill

**Bogfrymill** (fræðiheiti *Toxoplasma gondii*) er algengur innsníkill í köttum sem veldur bogfrymlasótt.  Sníkjudýrið bogfrymill getur borist í fólk gegnum saur katta og getur valdið  fósturskaða og jafnvel fósturdauða ef hann berst í vanfærar konur. Bogfrymill getur líka borist í menn úr kjöti sem ekki hefur verið eldað nóg.

## Heimildir
*
Bogfrymlasótt

**Bogfrymlasótt** (fræðiheiti *Toxoplasmosis*) er sjúkdómur sem stafar af frumdýrinu bogfrymli sem er sníkjudýr í meltingarvegi katta. Smit berst í fólk aðallega gegnum neyslu á hráu eða lítið hituðu kjöti en getur einnig borist með grænmeti, ávöxtum og vatni sem er mengað af eggjum bogfrymils. Einnig geta egg bogfrymils borist í fólk úr kattasaur eða jarðvegi. Sýking veldur oftast vægum einkennum. Smit er oftast greint með mótefnamælingu en stundum er hægt að sjá blöðrur í lituðum vefjasýnum.

Kettir eru einu þekktu endahýslar bogfrymils. Egg bogfrymils berast með kattarsaur í jarðvegi, vatni og á plöntum í  í millihýsla í náttúrunni eins og nagdýr og fugla. Smit getur borist í sauðfé og kýr og önnur stærri dýr gegnum saurmengað hey og fóður. Smit getur borist á milli millihýsla. Þegar egg eru komin í millihýsil  þá  umbreytast  eggin og mynda blöðrur í tauga- og vöðvavef millihýslanna. Smit berst í ketti þegar þeir éta sýktan millihýsil. 

## Heimildir

* Bogfrymlasótt er hún áhættusöm fyrir vanfærar konur?
* Algengi IgG mótefna gegn Toxoplasma gondii, Helicobacter pylori og lifrarbólguveiru A á Íslandi. Tengsl við ofnæmi og lungnaeinkenni, Læknablaðið 2006, 92
* Bogfrymlasótt (upplýsingablað hjá Matvælastofnun) 
* Meðfædd bogfrymlasótt : tvö nýgreind sjúkratilfelli, Læknablaðið 1992, 78 
* Så tar sig vanlig "kattsmitta" in i hjärnan . Karolinska Institutet.
Skaftá

**Skaftá** er jökulá í Vestur-Skaftafellssýslu á suðurhluta Íslands. Lengd hennar frá upptökum til ósa eru um 115 kílómetrar. Skaftá er blönduð á, jökulá með lindaráhrifum . Upptök hennar eru í tveimur kötlum í Skaftárjökli, svokölluðum Skaftárkötlum en þar eru jarðhitasvæði undir jökulísnum.  Skaftá liðast um hálendið sunnan við Langasjó og niður á milli hinna miklu eldstöðva Lakagíga og Eldgjár. Eftir Skaftárdalnum hlykkjast áin niður á láglendið og rennur sunnan við þorpið Kirkjubæjarklaustur á leið sinni til sjávar. Jökulhlaup eru tíð í Skaftá en þau eiga upptök sín í Skaftárkötlum.. 

Skaftá og Skaftáreldahraun þóttu miklir farartálmar á árum áður. Samgöngur í þessum sveitum breyttust lítið frá því á landnámsöld allt fram á þriðja tug síðustu aldar á meðan hestar voru einu farartæki á landi. Meðan engar ár voru brúaðar varð að treysta á hestinn. Árið 1903 var Skaftá brúuð við Kirkjubæjarklaustur og stuttu síðar yfir Ása-Eldvatn.

Haustið 2015 varð mesta Skaftárhlaup síðan mælingar hófust. 

## Tilvísanir
Sara Beinharða

**Sara Beinharða** (franska: *Sarah Bernhardt*) eftir Morris (Maurice de Bevere), Jean Leturgie og Xavier Fauche er 50. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1982.

## Söguþráður
Sagan hefst í París þann 26. júlí 1880 þegar Hjarri rótari tilkynnir með símskeyti til allra dagblaða í Bandaríkjunum að leikkonan heimsfræga Sara Beinharða muni sækja Bandaríkin heim. Ekki gleðjast allir yfir þeim tíðindum þar sem sumir telja leikkonuna fulltrúa siðspillingar og forseti Bandaríkjanna, Jibbi B. Hæhæ, fær Lukku Láka til að gæta öryggis leikkonunnar meðan á heimsókninni stendur. Sara kemur til New York, en á leið til Boston liggur við stórslysi þegar lestarvagn Söru losnar og rennur stjórnlaust niður bratta brekku. Lukku Láki bjargar málunum, en grunar að svikari leynist í hópnum sem vilji Söru illt. Á fljótabát niður Mississippifljót er aftur reynt að ráða Söru af dögum, en tilræðismaðurinn sleppur undan. Eftir viðburðaríka heimsókn til Blönkuborgar liggur leiðin um yfirráðasvæði indíána og þá gildir að hafa hljótt um sig.

## Fróðleiksmolar

* Hin heimsfræga franska leikkona Sarah Bernhardt (1844-1923) kom í sína fyrstu heimsókn til Bandaríkjanna haustið 1880 og vakti heimsóknin gríðarlega athygli þarlendra fjölmiðla. Að öðru leyti er sagan skáldskapur, þó með einni undantekningu: þótt ótrúlegt sé er nokkurn veginn sannsögulega sagt frá skiptum Söru við hvalveiðimanninn Mr. Smith sem gaf henni raunverulega hval í auglýsingaskyni.
* Nítjándi forseti Bandaríkjanna, Rutherford B. Hayes (1822-1893), kemur við sögu í bókinni (Jibbi B. Hæhæ) ásamt eiginkonu sinni Lucy Webb (1831-1889). Þau áttu eftir að birtast aftur í stærra hlutverki í bókinni L'Homme de Washington.
* Á nokkrum stöðum í bókinni fer Sara Beinharða með ljóðlínur eftir franska ljóðskáldið og nóbelsverðlaunahafann Sully Prudhomme (1839-1907). Í íslenskri útgáfu bókarinnar er hins vegar notast við brot úr kvæðum eftir íslensk ljóðskáld, þ.e. Steingrím Thorsteinsson (bls. 5 og 46), Hannes Hafstein (bls. 6 og 35) og Kristján Jónsson fjallaskáld (bls. 15 og 44).
* Sara Beinharða er síðasta Lukku Láka bókin þar sem Lukku Láki reykir sígarettur. Í næstu bók, Fingers, hefur strá leyst sígarettuna af hólmi. Þess sér stað í bókinni að umburðarlyndi gagnvart reykingum Láka fer minnkandi - Sara Beinharða kvartar yfir reykjarbrælu í návist Lukku Láka og Léttfeti spyr Láka kaldhæðnislega hvort hann vanti eld í soghólkinn.
* Sara Beinharða er fyrsta Lukku Láka bókin sem Morris teiknaði í samstarfi við höfundana Jean Leturgie og Xavier Fauche. Þeir unnu einnig með Morris við bókaflokkinn um Rattata og gerð teiknimynda um Lukku Láka fyrir sjónvarp.

## Íslensk útgáfa
Sara Beinharða var gefin út af Fjölva árið 1982 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Þetta er 32. bókin í íslensku ritröðinni.
Vallarborg

**Vallarborg** var fjölbýlishús  á Ísafirði. Húsið var byggt árið 1920 og rifið árið 1981. Vallarborg stóð á Hrossataðsvöllum og var reist sem félagslegt leiguhúsnæði í eigu Ísafjarðarbæjar. Það voru árið 1920 12 heimili með samtals 81 íbúa. Í lok fyrri heimsstyrjaldar 1918 voru reistar í Ísafjarðarbæ nokkrar íbúðir fyrir verkafólk. Þær voru í raun kofaþyrping og nefndust Hlíðarhús. Það var talið lélegt hús og illa byggt, enda reist úr gömlum viðum eldri húsa utan úr Bolungarvík. Hlíðarhús stóð utan við bæinn. Síðan var Vallarborg byggð en það var steinbygging og ein fyrsta blokkin á Íslandi. Húsið var fullgert laust eftir 1920. Vallarborg var byggð á Hrossataðsvelli, sem þá var utan við bæinn og var nafn hússins dregið af staðsetningunni og því hve stórt húsið þótti. Húsið þótti illa byggt hús og óvandað.

## Tilvísanir
Sóttvarnarhúsið í Ánanaustum

**Sóttvarnarhúsið í Ánanaustum** er hús sem stendur við Ánanaust 11 í Vesturbæ Reykjavíkur. Það var byggt á árunum 1903–1906 og er einfalt bárujárnshús sem hefur ýmis einkenni sveitserhúsa. Húsið var portbyggt með kvistútbyggingu og undir því var hár kjallari.

Í lögum frá 1902 var kveðið á um að byggja skyldi sérstök sóttvarnarhús í kaupstöðum landsins á kostnað landssjóðs. Árið 1903 var ákveðið að reisa sóttvarnarhús fyrir Reykjavík neðst í túni Miðsels niður við sjó en það var þá töluvert fyrir utan byggðina í Reykjavík. Árið 1905 var húsið ennþá í byggingu en þó komið það langt að byrjað var að hafa þar sjúklinga í sóttkví. Smíði hússins var að mestu lokið haustið 1906. Árið 1935 voru þar 25 sjúkrarúm. 

Árið 1925 voru sóttvarnarhús á Seyðisfirði, Akureyri og Ísafirði aflögð með lögum og eftir það þjónaði sóttvarnarhúsið í Reykjavík öllu landinu. Árið 1954 var starfsemin lögð niður í Reykjavík og húsið selt Landhelgisgæslunni.

## Heimild
* Minjastofnun skýrsla nr. 135
Framkvæmdanefndaríbúðir

**Framkvæmdanefndaríbúðir** er íbúðir í Breiðholti sem byggðar voru af Framkvæmdanefnd byggingaráætlunar  í kjölfar samkomulags sem gert var við launþegasamtök í júní 1964 en þá var lagt áhersla á félagslegar umbætur í stað beinna launahækkana. Alls skyldi byggja 1250 íbúðir og komu 250 íbúðir í hlut Reykjavíkurborgar til útrýmingar á heilsuspillandi húsnæði en á þessum tíma var ennþá búið í bröggum og í Höfðaborginni. Í maí 1968 var flutt inn í fyrstu íbúðirnar í Neðra-Breiðholti.

## Heimildir
* Skýrsla rannsóknarnefndar um íbúðarlánakerfið
Roger Leloup

**Roger Leloup** (f. 17. nóvember 1933), er belgískur teiknari og myndasöguhöfundur, þekktastur fyrir að hafa skapað Yoko Tsuno.

## Ferill
Roger Leloup fæddist í Verviers í Belgíu árið 1933. Hann lærði teikningu, en hafði jafnframt frá unga aldri brennandi áhuga á flugvélum og járnbrautarlestum. Kynni hans af myndasögugerð hófust fyrir tilviljun, þegar nágranni hans, Jacques Martin sagðist vera á höttunum eftir teiknara til að lita myndasögur sínar um ævintýri rómverska unglingspiltsins Alexar. Leloup starfaði um árabil fyrir Martin sem kom honum í kynni við listamanninn Hergé, föður Tinnabókanna. Hergé fól Leloup að sjá um bakgrunnsteikningar í sumum bóka sinna, þar á meðal í Leynivopninu og Flugrás 714 til Sydney.

Meðan á þessari vinnu fyrir aðra listamenn stóð þróaði Leloup sína eigin sögupersónu, Yoko Tsuno. Áramótin 1969-70 sneri hann sér alfarið að ritun þessa nýja sagnaflokks, þar sem mikil áhersla var lögð á tækni og vísindaskáldskap. 29. bókin í myndasagnaflokknum um Yoko Tsuno kom út árið 2019, en einnig hefur Leloup samið tvær skáldsögur um þessa sögupersónu sína.
Saint Lawrence-fljót

**Saint Lawrence fljót** eða **Lárensfljót** er fljót í Kanada sem rennur úr Ontaríóvatni í Saint Lawrence flóa og tengir saman Vötnin miklu og Atlantshaf. Fljótið myndar landamæri Ontario-fylkis við New York-fylki. Skipaflutningar fara um fljótið milli Vatnanna miklu og Atlantshafsins og hafa verið gerðir skipaskurðir á því.
FoodCo

**FoodCo** er íslenskt fyrirtæki sem rekur 20 veitingastaði undir 7 vörumerkjum. Jóhann Þórarinsson er forstjóri FoodCo. Skrifstofur fyrirtækisins eru til húsa í Ármúla 13 í Reykjavík.

Um 500 manns vinna á veitingastöðum fyrirtækisins víða um Ísland en fyrirtækið á og rekur veitingastaðina Aktu taktu, Eldsmiðjuna, Kaffivagninn, Saffran, Pítuna, American Style og Roadhouse.

FoodCo er skráð í fyrirtækjaskrá með kennitölu sem gefur til kynna að fyrirtækið sé stofnað árið 2002.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða FoodCo
Íslenska þjóðfélagið (tímarit)

**Íslenska þjóðfélagið** er tímarit Félagsfræðingafélags Íslands. Tímaritið var stofnað árið 2010 og er því ætlað að efla rannsóknir og fræðilega umræðu um íslenskt þjóðfélag sem tiltekið fræðilegt viðfangsefni.

Tímaritið er vettvangur fyrir fjölbreytilegar rannsóknir á íslenska þjóðfélaginu og hvatt er til framlags frá öllum sérsviðum félagsfræði og öðrum greinum félagsvísindinna sem hafa íslenskan félagsveruleika að viðfangsefni, til dæmis stjórnmálafræði, mannfræði, þjóðfræði, afbrotafræði og kynjafræði. 

Íslenska þjóðfélagið er gefið út í prentaðri útgáfu og í opnum aðgangi á slóðinni www.thjodfelagid.is. Tímaritið er á lista yfir DOAJ-tímarit (Directory of Open Access Journals).

## Ritstjórn tímaritsins
*Núverandi ritstjórar: Ingi Rúnar Eðvarðsson, prófessor við Háskóla Íslands (2009‒        ), Jón Gunnar Bernburg, prófessor við Háskóla Íslands (2014‒         )
*Fyrri ritstjórar: Þóroddur Bjarnason, prófessor við Háskólann á Akureyri (2009‒2014)

### Ritstjórn
*Andrea Hjálmsdóttir
*Hermann Óskarsson
*Kjartan Ólafsson 
*Kolbeinn Stefánsson 
*Kristín Þóra Kjartansdóttir
*Þóra Kristín Þórsdóttir.

## Tilvísanir
Í sjöunda himni

**Í sjöunda himni** voru Íslenskir sjónvarpsþættir í umsjón Hermanns Gunnarssonar sem sýndir voru á Stöð 2 árin 2006 - 2007.
Á léttum fótum. Spes tilboð

**Á léttum fótum - spes tilboð** eftir Morris (Maurice de Bevere), René Goscinny og Bob de Groot er teiknimyndabók um ævintýri Lukku Láka sem gefin var út af Fjölva í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen árið 1982. Bókin hefur að geyma nokkrar styttri sögur um ævintýri Lukku Láka og er í minna broti en aðrar bækur í seríunni sem komu út hjá Fjölva. Bókin kom út í samstarfi útgefenda á Norðurlöndum og er ekki hluti af opinberu ritröðinni um Lukku Láka.

## Sögurnar

Fyrstu fjórar sögurnar í bókinni, Gula hættan (f. La Bataille du riz), Áskorandinn (f. Défi à Lucky Luke), Glymskratti Villta Vestursins (f. Arpèges dans le vallée) og Kynnisferð um Kaktusmýri (f. Promenade dans la ville), birtust fyrst í Super Pocket Pilote á árunum 1968-1969. Þær birtust síðar í bókinni La Bataille du riz sem franska olíufélagið Total gaf út árið 1972. Olíufélagið færði viðskiptavinum á bensínstöðvum sínum bókina að gjöf og var hún því aldrei aðgengileg á almennum bókamarkaði í Belgíu og Frakklandi og hefur ekki verið endurútgefin þar. Fyrsta sagan sem bókin dró nafn sitt af, Gula hættan, segir frá hatrömmum átökum tveggja kínverskra veitingahúsaeigenda í smábæ einum. Önnur sagan, Áskorandinn, segir frá sveitastrák sem vill verða byssubófi og efnir til illinda við Lukku Láka. Í þriðju sögunni, Glymskratti Villta Vestursins, kynnist Lukku Láki barþjóni sem ferðast með píanó í vagni sínum. Sú fjórða, Kynnisferð um Kaktusmýri, fjallar um eltingaleik Lukku Láka við bíræfinn nautgripaþjóf.

Fimmta sagan í bókinni, Hefnd Daltón-bræðra (f. La Ballade des Dalton), er í raun endurgerð samnefndrar kvikmyndar um Lukku Láka sem leit dagsins ljós árið 1978. Í tengslum við kvikmyndina kom sama ár út myndskreytt saga um ævintýri Lukku Láka, Þjóðráð Lukku Láka, sem gefin var út af Fjölva í íslenskri þýðingu. Teiknimyndasagan birtist fyrst í franska teiknimyndablaðinu Pif Gadget árið 1978 og síðar í bókinni La Ballade des Dalton et autres histoires sem kom út árið 1986 og telst 55. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka.

Sjötta sagan í bókinni, Orð á borði (f. La bonne parole), og sú sjöunda, Lipri og lúnkni Kínverjinn (f. Li-Chi´s story), birtust fyrst í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1979-1980 og síðar í La Corde du pendu et autres histoires sem kom út árið 1982 og telst vera 50. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Sögurnar tvær eru ekki eftir René Goscinny heldur belgíska teiknarann Bob de Groot þótt þess sé hvergi getið í bókinni.

Áttunda og síðasta sagan, Skerfaraskólinn (f. L'École des Shérifs), birtist fyrst í franska teiknimyndablaðinu Pif Gadget árið 1978 og síðar í La Ballade des Dalton et autres histoires árið 1986.

## Fróðleiksmolar

* Á léttum fótum er kilja í minna broti en hinar reglulegu Lukku Láka-bækur. Þykir bókin nokkurt fágæti og hefur verið eftirsótt af söfnurum. https://sveppagreifinn.blogspot.com/2018/09/76-ahugaverustu-dyrgripir-sveppagreifans.html
Mikheil Javakhishvili

**Mikheil Javakhishvili** (1880 – 1937) var georgískur rithöfundur.

## Útgefin verk
* 1924: *[[Kvatji Kvatjantiradze]]*: enska: Kvachi Kvachantiradze
* 1925: *[[Ráku Jaqo er]]*: enska: Jaqo's Dispossessed
* 1938: *[[Hvítur kragi]]*: enska: The White Collar
* 1942: *[[Giwi Shaduri]]*: enska: Giwi Shaduri
* 1943: *[[Arsena Marabdeli]]*: enska: Arsena of Marabda
* 1943: *[[Burden konunnar]]*: enska: A Woman's Burden
Kvatji Kvatjantiradze

**Kvatji Kvatjantiradze** (georgíska: *კვაჭი კვაჭანტირაძე*) er bók eftir georgíska flugmanninn Mikheil Javakhishvili sem kom út árið 1924.

## Tenglar
*Kvatji Kvatjantiradze  - Goodreads.com
Philmont skátabúðir

**Philmont skátabúðirnar** er búgarður við Cimarron fjallgarð Klettafjalla, Nýju-Mexíkó, í eigu drengskáta Bandaríkjanna. Þar eru búðir fyrir öll Bandaríkin þar sem skátar og ferðalangar fara í bakpokaferðir og aðra útiveru. Philmont hefur einnig þjálfunarbúðir, safn og bókasafn. Búgarðurinn hefur hjörð af kúm, ösnum og vísundum.
Þjóðráð Lukku-Láka

**Þjóðráð Lukku Láka** (franska: *La Ballade des Dalton*) eftir René Goscinny, Morris (Maurice de Bevere) og Guy Vidal er myndskreitt saga um ævintýri Lukku Láka sem kom út í tengslum við gerð kvikmyndarinnar *[[Hefnd Dalton bræðra]]* árið 1978. Bókin var gefin út af Fjölva í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen sama ár. Samnefnd teiknimyndasaga birtist síðar í bókinni La Ballade des Dalton et autres histoires sem telst 55. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka og í íslenskri þýðingu í bókinni Á léttum fótum. Spes tilboð árið 1982.

## Söguþráður

Frændi Daldónanna, Henry Dalton, er hengdur fyrir margvíslega glæpi. Henry hafði auðgast mjög á löngum glæpaferli og arfleiðir Daldónana að öllum auðæfunum með því skilyrði að þeir drepi dómarann og kviðdómendurna átta, sem dæmdu hann til dauða. Í erfðaskránni er einnig sett það skilyrði að Lukku Láki fylgi Daldónunum og sjái til þess að skilyrði erfðaskrárinnar séu uppfyllt. Að öðrum kosti renni auðæfin til góðgerðarmála. Daldónarnir flýja úr fangelsinu og hefjast handa við að hafa uppi á Lukku Láka og væntanlegum fórnarlömbum sínum.

## Fróðleiksmolar

* Einn af kviðdómendunum átta í kvikmyndinni La Ballade des Dalton, sem bókin er byggð á, er Ming Lí Fú sem kom við sögu í bókinni 20. riddarasveitin. Þá eru aðrir kviðdómendur nauðalíkir persónum úr öðrum Lukku Láka sögum, t.d. Bárði Mullumbull í Leikför um landið, gamla gullgrafaranum í Draugabænum og útfararstjóranum í Karlarígur í Kveinabæli.
* Textahöfundur bókarinnar, franski blaðamaðurinn Guy Vidal (1939-2002), var einnig höfundur Lukku Láka bókarinnar Makaval í Meyjatúni sem kom út árið 1985. Auk þess kom hann að samningu nokkurra annarra bóka í bókaflokknum í samstarfi með þeim Claude Klotz (Patrick Cauvin) og Jean-Louis Robert undir pennaheitinu Claude Guylouis.
Gjóla ehf

**Gjóla ehf** er kvikmynda og leikhús framleiðslufyrirtæki stofnað af Ásdísi Thoroddsen, Önnu Th. Rögnvaldsdóttir og Ernst Martin Schlüter. Nú er það rekið af Ásdísi Thoroddsen og Önnu Th. Rögnvaldsdóttur.

## Leikhús og útvarpsleikhús.
*Ástand* (2011) er útvarpsleikrit í tveimur þáttum. Höfundur og leikstjóri: Ásdís Thoroddsen. Framleitt af Gjólu ehf í samvinnu við Útvarpsleikhúsið. Styrkt af Menningarsjóði útvarpsstöðva og Hlaðvarpanum. Ástand var tilnefnt til EDDU 2012 í flokki útvarpsleikrita og tilnefnt til PRIX EUROPA 2012, ljósvakaverðlauna Evrópu. 

*Ódó á gjaldbuxum* (2010) er einleikur saminn og sviðsettur af Ásdísi Thoroddsen. Ódó lék Þórey Sigþórsdóttir. Uppsetningin var í Hafnarfjarðarleikhúsi, framleidd af Gjólu ehf í samvinnu við Hafnarfjarðarleikhús. Endursýningar í Tjarnarbíói haustið 2010. 

## Kvikmyndir..
*Gósenlandið - íslensk matarhefð og matarsaga* (2019). Heimildamynd. Höfundur og leikstjóri: Ásdís Thoroddsen. 97 mínútur. Dreifing: Bíó og RÚV-Sjónvarp. 

*Skjól og skart - handverk og saga íslensku búninganna* (2017). Heimildamynd. Höfundur og leikstjóri: Ásdís Thoroddsen. 75 mínútur. Dreifing: Bíó og RÚV-Sjónvarp. 

*Súðbyrðingur - saga báts* (2010). Heimildamynd. Höfundur og leikstjóri: Ásdís Thoroddsen. HD, 57 min. Myndinni var dreift í bíó á Íslandi og seld til þriggja sjónvarpsstöðva. Árið 2011 var framleiddir DVD-diskar af myndinni og settir í dreifingu. 

*Björg - leiðarvísir í bátasmíði* (2010). Kennslumynd gerð af Ásdísi Thoroddsen. HD, 4 klst. 12 mín. Árið 2011 voru framleiddir DVD-diskar  og þeim dreift. 

*Á þjóðvegi 48* (2006). Höfundur og leikstjóri: Ásdís Thoroddsen. DV, 1 mín.  

*Heimsljós* (2003). Höfundur og leikstjóri: Ásdís Thoroddsen. DV, 5 mín. Leikið. Framleitt af Gjólu ehf fyrir Túndru Film ehf. 

''Draumadísir'' (1995). Leikin kvikmynd, 35 mm, leikin, 90 min. Höfundur og leikstjóri: Ásdís Thoroddsen. Framleiðsla: Gjóla ehf, Íslenska kvikmyndasamsteypan, Ma.ja.de.-Filmproduktion, ZDF/ARTE. Bíódreifing á Íslandi. Seld í tvær sjónvarpsstöðvar. 

''Ingaló'' (1992). Höfundur og leikstjóri, Ásdís Thoroddsen. 35 mm, leikin, 100 min. Framleidd af Gjólu ehf, Transfilm GmbH og Filminor Oy. Ingaló var sýnd í kvikmyndahúsum á Íslandi, Þýskalandi og Finnlandi. Seld til 8 sjónvarpsstöðva.  
Ingaló var sýnd í CANNES 1992: Semaine de la critique. Norrænu kvikmyndahátíðinni í RÚÐUBORG 1993: Sólveig Arnarsdóttir valin Besta leikkonan fyrir hlutverk Ingulóar og myndin hlaut aðalverðlaunin. FILMARE SAN REMO 1993: Besta leikkonan.
TROIA 1993: OCIC verðlaunin - Besta myndin. TROIA 1993: Besta handritið og Besta leikkonan. Ingaló var sýnd í NEW FILMS/NEW DIRECTORS í MOMA, NEW YORK 1993. Árið 2007 var gerð DVD af Inguló og DCP árið 2012. Sýnd í Lincoln Center NEW YORK 2012. Myndin sett á kvikmyndaveitur á Íslandi og erlendis.