open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Het Wapen van Amsterdam

**Het Wapen van Amsterdam** (stundum nefnt **gullskipið**) var hollenskt skip sem sigldi frá Austur-Indíum árið 1667. Það strandaði á Skeiðarársandi 19. september 1667. Skipið var hlaðið dýrmætum varningi og  með 200 manns innanborðs. Af þeim björguðust 60  eftir mikla hrakninga en hinir 140 létust úr sjóvolki og kulda. Margar tilraunir hafa verið gerðar til að finna skipið í sandinum en þær hafa ekki borið árangur. Ýmsir töldu að skipið hefði borið verðmætan farm frá Austur-Indíum sem hefði grafist með flakinu í sandinn en á móti hafa menn bent á heimildir sem gefa til kynna að skipið hafi verið rifið og viðir þess nýttir í áratugi eftir strandið.

## Leitin að gullskipinu
Saga skipulegrar leitar að skipsflakinu í sandinum hófst á því að Bergur Lárusson frá Kirkjubæjarklaustri fékk árið 1960 leyfi frá forsætisráðherra til að leita að skipinu gegn hlut í því sem fyndist. Leitin hófst samt ekki fyrr en árið 1971 þegar hópur athafnamanna með Kristinn Guðbrandsson, kenndan við fyrirtækið Björgun, innanborðs kom að málinu í samstarfi við Berg. 1974 kom ábending frá starfsmönnum Varnarliðsins um skipsflak á ákveðnum stað í sandinum. Uppgröftur leiddi ekkert í ljós en 1981 sýndu mælingar annað flak á öðrum stað en talið var að skipið hefði strandað. Mikill uppgröftur var hafinn þar með 50 milljón króna ríkisábyrgð árið 1983 en þegar til kom reyndist það vera flak af þýska togaranum *Friedrich Albert* frá Geestemünde sem strandaði 19. janúar 1903.

## Bækur og kvikmyndir
Tvær barnabækur eftir Ármann Kr. Einarsson frá 7. áratugnum fjalla um leit að gullskipinu, *Óli og Maggi með gullleitarmönnum* 1966 og *Óli og Maggi finna gullskipið* 1968. Kvikmynd Ágústs Guðmundssonar *[[Gullsandur]]* frá 1985 fjallar um tvo bandaríska hermenn sem hyggjast leita að skipinu. 1986 kom síðan út ævisagan *Kristinn í Björgun* eftir Árna Johnsen þar sem saga leitarinnar er rakin.

## Heimild
* 

## Tenglar
* ''Hvers vegna strandaði gullskipið við Ísland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982
* ''Indlandsfar hlaðið gulli og gimstreinum, strandar á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1936
* ''Piparskipið sem varð að gullskipi''; grein í Morgunblaðinu 1983
* ''Gullskip á sjó, gullskip á landi''; grein í Morgunblaðinu 1983
**Gullskipsleitin**
* ''Menn og málefni''; grein í Morgunblaðinu 1960
* ''Í leit að gullskipinu''; grein í Morgunblaðinu 1972
* ''Miklar líkur eru á að gullskipið sé fundið''; frétt í Morgunblaðinu 1982
* ''Stálþilið um gullskipið fullgert''; smáfrétt í Morgunblaðinu 1983
* ''Stefnt að sjósetningu gullskipsins í ágústmánuði''; frétt í Morgunblaðinu 1983
* ''Er gullskipið fundið með segulmælingum''; frétt í Morgunblaðinu 1984
* ''Gullskipsmenn bora í flak á Skaftafellsfjöru''; frétt í Morgunblaðinu 1985
* ''Gullskipsmenn enn á ferðinni''; smáfrétt í Morgunblaðinu 1987
* ''Ósar Skeiðarár segulmældir án árangurs''; frétt í Morgunblaðinu 1988
* ''Getgátur uppi um gullskipið''; frétt í Morgunblaðinu 1992
* ''Leitað úr lofti með segulmæli''; frétt í Morgunblaðinu 1994
Esja (hljómsveit)

**Esja** er íslensk hljómsveit sem spilar suðurríkja-rokk og ballöður. Aðal sprauturnar í hjómsveitini eru Krummi Björgvinsson oft kenndur við hljómsveitina Mínus og Daníel Ágúst Haraldsson sem hefur starfað í hjómsveitunum Nýdönsk og GusGus. Fyrsta plata hljómsveitarinnar, sem bar sama nafn og hún, kom svo út 2008

## Meðlimir
Hljómsveitina skipa:
* Krummi Björgvinsson / Gítar og Söngur
* Daníel Ágúst Haraldsson / Söngur

## Breiðskífur
Esja (2008)
Windows 7

**Windows 7** (áður þekkt með dulnefninu „Blackcomb“ og seinna „Vienna“) stýrikerfi, sem er ekki lengur stutt, er útgáfa af Windows, sem tók við af Windows Vista. Windows 7 kom út 22. október 2009 og fékkst annað hvort sem 32-bita (x86) eða 64-bita (x64).

Windows 7 var ein vinsæĺasta útgáfan af Windows, en er árið 2018 sú elsta sem enn er studd (en fæst ekki lengur keypt) fyrir almenna notendur. Á heimsvísu tók Windows 10 framúr Windows 7, og skv. StatCounter var Ísland fyrsta landið til að gera það. Árið 2019 var Windows 7 enn vinsælast í sumum löndum, en ekki lengur, og aðrar útgáfur en Windows 7 og Windows 10 eru hverfandi lítið notaðar, alla vega ekki á Íslandi.

## Útgáfur
Windows 7 var gefið út í sex mismunandi útgáfum. Þær eru *Home Premium*, *Enterprise*, *Ultimate*, *Professional*, *Starter* og *Home Basic*. Einnig komu út undirútgáfurnar N og KN, þar sem Windows forritum á borð við *Media Player*, *Windows Media Center* og *Windows DVD maker* var sleppt.

## Þjónustupakkar
Þjónustupakki 1 (service pack 1 á ensku) var gefinn út 9. febrúar 2011. Þjónustupakkinn er öryggisuppfærsla sem einnig bætir möguleika og þjónustur í stýrikerfinu, eins og hljóð gegnum HDMI-tengi og prentun með XPS Viewer.

## Breytingar og áfangar
Windows 7 hefur náð áfanga 1 (M1). Áfangi 1 var með útgáfunúmer af 6.1.6519.1. og var sendur til lykil félaga, í bæði 32-bit (x86) og 64-bit (x64), í janúar 2008. Samkvæmt upplýsingum sem voru sendar til *TG Daily* hefur áfangi 1 bætt við stuðningi við mörg skjákort sem vinna saman og nýja útgáfu af Windows Media Center. 

## Tengt efni
* Microsoft
* Windows
* Windows Vista
* Windows XP
Laufásvegur

**Laufásvegur** er gata í miðbæ Reykjavíkur og liggur samsíða Smáragötu og Fjólugötu til vesturs og Bergstaðastræti til austurs og klofnar svo í Þingholtsstræti við hringtorg hjá Breska og Þýska sendiráðinu, og endar þar sem Bókhlöðustígur kemur niður úr Þingholtsstræti.

Gatan er kennd við bæinn Laufás við Laufásveg sem mun vera elsti bóndabær Reykjavíkur sem enn stendur.

## Tengt efni
* Gamli kennaraskólinn
Hið íslenska ljósmyndafélag

**Hið íslenska ljósmyndafélag** (sem síðar varð **Ljósmyndafélag Íslands**) var stofnað 18. október 1952 á Hótel Borg. Félagið var stofnað til að vinna að því að „viðurkennt verði hið listræna viðhorf fólks til ljósmyndarinnar og til þess að efla og glæða skilning fólks á auknum listrænum kröfum til ljósmynda“. Stofnandi var Hjálmar R. Bárðarson.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Horfið aftur í tímann...''; grein í Morgunblaðinu 1976
Bæjarstaðaskógur

**Bæjarstaðaskógur** er birkiskógur í Morsárdal, vestan við Skaftafell í suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Skógurinn er í vesturhlíð dalsins og snýr móti suðaustri. Hann var girtur af árið 1935, alls 22 ha, sem voru að hálfu vaxnir skógi. Uppblástur og beit hafði farið illa með skóginn. Skógræktarfélag Íslands sá um framkvæmdir en frjáls samskot stóðu undir kostnaði. Bæjarstaðarskógur er talinn einhver þróttmesti birkiskógur hérlendis með allt að 12 m háum trjám, sem eru beinvaxnari en gerist yfirleitt með íslenskt birki. Þar er einnig eitthvað af reynitrjám.  

Bæjarstaðaskógur er talinn vera svo nefndur því hugsanlega var bær þar sem hét Jökulfell eins og getið er í máldögum frá 14. öld. Rústir bæjarins ku hafa sést allt til aldamóta 1700. 

Gönguleið er að skóginum og hefst hún í Skaftafelli.  

## Tenglar
* Skógargátt - Bæjarstaðaskógur 
* ''Bæjarstaðaskógur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
* https://is.nat.is/baejarstadarskogur/
Jón Stefánsson (Filippseyjakappi)

**Jón Stefánsson** nefndur **Filippseyjakappi** (27. apríl 1873 – 29. október 1932) var Íslendingur sem barðist sem liðsforingi í Filippseyjarstríðinu ameríska og fékk því viðurnefnið *Filippseyjakappi*. Jón var sonur sr. Stefáns Péturssonar og Ragnhildar Bjargar Methúsalemsdóttur. Jón lést í Baltimore í Maryland í Bandaríkjunum, nærri sextugur að aldri. Árin fyrir andlát sitt hafði hann starfað við eina stjórnardeild Bandaríkjastjórnar í Washington D.C.. 

Jón fór ungur til Bandaríkjanna, stundaði þar nám og störf á síðasta áratug 19. aldar og gekk þá í Bandaríkjaher. Hann tók þátt í Filippseyjarstríðinu ameríska, og vann sig þar upp í liðsforingjatign, og var eftir það einatt nefndur: *Filippseyjarkappi*. Hann sneri svo aftur til Íslands, fór síðan í Verslunarskóla í Kaupmannahöfn, settist að á Seyðisfirði og stundaði þar verslunarstörf, en fluttist síðan alfarinn til Bandaríkjanna. 

Jón var kvæntur Sólveigu Jónsdóttur (sem var dóttir Jóns alþingismanns frá Múla). Hún lifði eiginmann sinn og sex börn þeirra, 4 synir og 2 dætur. Einn sonur þeirra var Ragnar Stefánsson ofursti  og annar var Björn Stefánsson alþingismaður. 

## Tilvísanir
Camille Flammarion

**Nicolas Camille Flammarion** oftast nefndur **Camille Flammarion** (26. febrúar 1842 – 3. júní 1925) var franskur stjörnufræðingur og rithöfundur. Hann skrifaði bókina *[[Úranía|Úraníu]]* (franska: *Uranie*) sem Björn Bjarnason frá Viðfirði þýddi. Hún kom fyrst út á íslensku árið 1898 og svo aftur 1947. 

## Tenglar
* Gegnir.is: Titill Úranía / Camille Flammarion ; þýtt hefur Björn Bjarnason frá Viðfirði.
Handknattleikur á sumarólympíuleikunum 2008

**[[Handknattleikur|Handknattleiksmót]]** fer fram á sumarólympíuleikunum 2008 í Peking í Kína dagana 10 til 24. ágúst. Keppt er í karla- og kvennaflokki.

## Úrslit

## Lið á mótinu
### Karlaflokkur

;A-riðill
*  Brasilía
*  Kína
*  Króatía
*  Frakkland
*  Pólland
*  Spánn

;B-riðill
*  Danmörk
*  Egyptaland
*  Þýskaland
*  Ísland
*  Rússland
*  Suður Kórea

### Kvennaflokkur

;A-riðill
*  Angóla
*  Kína
*  Frakkland
*  Kasakstan
*  Noregur
*  Rúmenía
 
;B-riðill
*  Brasilía
*  Þýskaland
*  Ungverjaland
*  Rússland
*  Suður Kórea
*  Svíþjóð

## Tenglar
* Opinber heimasíða sumarólympíuleikanna 2008 í Peking 
* Aljþjóðahandknattleikssambandið
* Handknattleikssamband Evrópu
Fjölbrautaskóli Snæfellinga

**Fjölbrautaskóli Snæfellinga** (skammstafað sem **FSn**) er íslenskur framhaldsskóli sem staðsettur er í Grundarfirði. Skólinn tók til starfa 30. ágúst 2004. Skólameistari er Hrafnhildur Hallvarðsdóttir en fyrsti skólameistari var Guðbjörg Aðalbergsdóttir.

## Heimild
* Vefsíða skólans fsn.is
Skolpdýr

**Skolpdýr** (fræðiheiti: *infusoria*) er heiti sem notað er sameiginlega yfir nokkra hópa frumdýra en er ekki líffræðileg flokkunareining.

Skolpdýr eru flóknari að líkamsbyggingu en önnur frumdýr. Þau hafa mörg, lítil bifhár og eru ýmist þakin bifhárum um allan líkamann eða eingöngu með bifhár á ákveðnum hlutum yfirborðsins. Frumdýrafylkingunni er oft skipt í fjóra flokka, og er þá flokkað eftir hreyfifærum dýranna á aðalskeiði ævinnar. Flokkarnir eru: svipudýr (*Flagellata*),  slímdýr (*Rhizopoda*), gródýr (*Sporozoa*) og skolpdýr.
Guðmundur Oddur Magnússon

**Guðmundur Oddur Magnússon**, oft kallaður **Goddur**, (f. 5. júní 1955, d. 3. janúar 2026) var listamaður og prófessor í grafískri hönnun við Listaháskóla Íslands.

Guðmundur Oddur var frá Akureyri. Hann nam við grafíkdeild og nýlistadeild Myndlista- og handíðaskólans 1976-1979. Á árunum 1980-1982 rak hann galleríið *Rauða húsið* á Akureyri. Hann starfaði á auglýsingastofunum Tímabæ og Midasi í Reykjavík til 1986 en nam síðan grafíska hönnun við Emily Carr College of Art and Design í Vancouver í Bresku Kólumbíu frá 1986 til 1989 og starfaði sem grafískur hönnuður í eitt og hálft ár hjá ION design í Vancouver.

Árið 1991 flutti Guðmundur Oddur til Akureyrar og vann að stofnun Listamiðstöðvar í Grófargili. Hann kom á námi í grafískri hönnun við Myndlistarskólann á Akureyri 1993 og varð deildarstjóri í grafískri hönnun við Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1995 til loka skólans 1999. Síðan vann hann að stofnun hönnunardeildar við Listaháskóla Íslands og var deildarstjóri í grafískri hönnun frá upphafi. Hann var ráðinn prófessor í grafískri hönnun við LHÍ 2002. 

Guðmundur Oddur skipulagði fjölda sýninga í hönnun og myndlist. Má þar nefna MÓT hönnunarsýninguna á Kjarvalsstöðum árið 2000, yfirlitsýningu Harðar Ágústsonar á Kjarvalsstöðum 2005, sovésk-pólitíska plakatasýningu í Hafnarhúsinu 2003 og sýningu á Nýja málverkinu í Nýlistasafninu árið 2000. Guðmundur Oddur starfaði sem sjálfstæður hönnuður meðfram kennslu og vann mest að hönnun fyrir menningarstofnanir. Hann skrifaði fjölda greina um hönnun og myndlist í íslensk blöð. Verk hans birtust í fjölda tímarita og bóka í Asíu, Ameríku og Evrópu.

Guðmundur Oddur lést í bílslysi árið 2026. 

## Tenglar
Heimasíða Godds 

## Tilvísanir
Menntaskólinn á Ísafirði

**Menntaskólinn á Ísafirði** (oft skammstafað **MÍ**) er íslenskur menntaskóli, staðsettur á Torfnesi á Ísafirði. Núverandi skólameistari er Heiðrún Tryggvadóttir.

## Saga skólans
Menntaskólinn á Ísafirði var stofnaður árið 1970, og var settur í fyrsta skiptið í Alþýðuhúsinu á Ísafirði. Kennsla fór fyrst fram í gamla barnaskólahúsinu við Aðalstræti 34 og voru fyrstu stúdentarnir brautskráðir árið 1974. Í janúar 1984 fluttist kennslan í nýtt bóknámshús (formlega opnað 1987) á Torfnesi þar sem heimavistin var fyrir og nú einnig íþróttahús (1993) og verknámshús (1995).

Fyrsti skólameistari skólans var Jón Baldvin Hannibalsson, en hann hætti árið 1979. Síðar var Björn Teitsson, Smári Haraldsson, Bryndís Schram, Ingibjörg S. Guðmundsdóttir og Ólína Þorvarðardóttir.

## Þekktir nemendur
Allnokkrir þekktir einstaklingar hafa stundað nám við Menntaskólann á Ísafirði.

### Stjórnmálamenn
* Einar Kristinn Guðfinnsson, alþingismaður
* Ólína Þorvarðardóttir, alþingismaður

### Listafólk og fræðimenn
* Eiríkur Örn Norðdahl, skáld.
* Steinunn Kristjánsdóttir, fornleifafræðingur.
* Erpur Eyvindarson, tónlistarmaður.
* Þormóður Eiríksson, tónlistarmaður.

### Íþróttamenn
* Andri Rúnar Bjarnason, knattspyrnumaður

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Menntaskólans á Ísafirði
* ''Um skólann''; af heimasíðu MÍ 
* „Nytsemd menntaskólans óumdeild“; grein í Morgunblaðinu 2000
* „Menntaskólinn á Ísafirði settur í fyrsta sinn“; grein í Skutli 1970
Gerðuberg (Snæfellsnesi)

**Gerðuberg** á Snæfellsnesi er hamrabelti úr grágrýti, myndarlegur og reglulegur stuðlabergshamar. Það er í 46 km fjarlægð frá Borgarnesi í Hnappadal á innanverðu Snæfellsnesi. 

Gerðuberg er hluti af basalthrauni sem rann á Tertíer. Hraunið er óvenju fallega stuðlað og eru stuðlarnir mjög reglulegir 1 - 1,5 m í þvermál og eru 14 metra háir þar sem þeir eru hæstir.

Gerðuberg er á náttúruminjaskrá.
## Nálægir staðir
* Eldborg ,  Ölkelda ,  Löngufjörur ,  Borg á Mýrum .

## Heimild
* Gerðuberg  — síða af klifur.is með leiðarvísi fyrir klettaklifur í hömrunum.
Ólafsvíkurenni

**Ólafsvíkurenni** eða **Enni** er 418 m hátt, bratt og klettótt fjall vestan við Ólafsvík á Snæfellsnesi. Skriður og snjóflóð falla oft á veginn sem liggur með sjónum undir Enninu.

Austurhlíð Ennisins vestan Ólafsvíkur  nefnist Ennishlíð. Sunnan, og að hluta til vestan, byggðarinnar í Ólafsvík er lág hlíð sem nefnist Tvísteinahlíð. Bæjarfossgil er  milli Ennis og Tvísteinahlíðar og um það rennur lækur gegnum bæinn til sjávar. Upp á Enni er göngufært um Ennisdal og er útsýni sagt mikið og gott þegar upp á toppinn er komið.

Snjóflóð sem braut niður steypustöðina Bjarg varð 22. febrúar 1984.

## Heimild
* Greinargerð um snjóflóðaaðstæður vegna rýmingarkorts fyrir Ólafsvík
Gerðuberg

**Gerðuberg** getur átt við eftirfarandi:
* Gerðuberg (Snæfellsnesi) á Snæfellsnesi
* Gerðuberg (Reykjavík), menningarmiðstöð í Reykjavík
Rif

**Rif** getur átt við eftirfarandi:

* Rifbein
* Kóralrif
* Rif, þorp á Snæfellsnesi
* Rif, bæ í Norður-Þingeyjarsýslu
Björn Þorleifsson hirðstjóri

**Björn ríki Þorleifsson** (um 1408–1467) var hirðstjóri, riddari og bóndi á Skarði á Skarðsströnd.

Björn var sonur Þorleifs Árnasonar sýslumanns á Auðbrekku í Hörgárdal, í Glaumbæ í Skagafirði og síðast í Vatnsfirði, og konu hans Vatnsfjarðar-Kristínar, dóttur Björns Jórsalafara Einarssonar. Kona hans var Ólöf ríka, dóttir Lofts Guttormssonar riddara, og voru þau auðugustu hjón á Íslandi. 

Þegar biskupslaust var í Skálholti um miðja 15. öld eftir lát Goðsvins biskups, en Marcellus eftirmaður hans kom aldrei til landsins, gerðist Björn ásælinn í eigur stólsins og rændi þær og ruplaði. Kristján 1. Danakonungur, Hinrik erkibiskup í Niðarósi og Marcellus Skálholtsbiskup sendu harðorð bréf til landsins sumarið 1453 og hallmæltu mjög þeim sem rændu kirkjur eigum sínum. Fékk Gottskálk Hólabiskup umboð frá konungi til að reka Björn af eigum Skálholtsstóls og krefja hann reikningsskila, en bannfæra hann ella. Björn gerði þá sætt við biskup og virðist allt hafa fallið í ljúfa löð.

Um 1455 héldu Björn og Ólöf kona hans í utanför en lentu í hrakningum og við Orkneyjar réðust skoskir sjóræningjar á skipið, rændu hjónunum og fluttu þau til Skotlands. Kristján 1. Danakonungur greiddi lausnargjald fyrir þau og fóru þau síðan til Danmerkur og fengu góðar viðtökur. (Björn Þorsteinsson sagnfræðingur hefur raunar dregið sannleiksgildi þessarar sögu mjög í efa og getið þess til að hún kunni jafnvel að vera uppspuni sem Björn, konungur og Marcellus biskup hafi soðið saman af pólitískum ástæðum.) 

Björn fékk þá riddaranafnbót, var gerður að hirðstjóra yfir öllu Íslandi og falið það hlutverk að hefta ólöglega verslun Englendinga á Íslandi. Þegar þau hjón komu heim hófu þau þegar að sinna þessu hlutverki, fóru um landið með sveina sína og ráku Englendinga burtu og gerðu fé þeirra upptækt. Árið 1467 sló í bardaga milli Björns og manna hans annars vegar og Englendinga frá Lynn hins vegar á Rifi á Snæfellsnesi, þar sem Englendingar höfðu verslun, og lauk honum þannig að Björn var drepinn ásamt nokkrum mönnum sínum en Þorleifur sonur þeirra hjóna tekinn til fanga. Ólöf keypti Þorleif lausan og er sögð hafa hefnt Björns grimmilega.

Börn þeirra Björns og Ólafar voru Þorleifur hirðstjóri, Árni, sem var hermaður í þjónustu Kristjáns 1. og féll í orrustunni við Brunkeberg í Svíþjóð 1471, Einar jungkæri á Skarði, sem dó erlendis 1493 og hafði átt að vera hirðstjóri, að því er segir í annálum, og Solveig húsfreyja á Skarði, kona Páls Jónssonar sýslumanns. Björn átti líka nokkur launbörn, þar á meðal Þóru móður Björns Guðnasonar í Ögri.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.

## Tenglar
* ''Þekkirðu landið þitt?''; grein í Morgunblaðinu 1965
* ''Skriftamál Ólafar ríku Loptsdóttir''; grein í Morgunblaðinu 1981 
* ''Fyrir 400 árum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1942
* ''Björnssteinn''; grein af Hellissandi.is
Krossavík

**Krossavík** er vík vestan við Hellissand.  Þar var um áraraðir aðalhöfn fyrir útgerð frá Hellissandi. 

Vorið 2010 hófu hjónin Steingerður Jóhannsdóttir og Árni Emanúelsson endurbætur á gamla íshúsinu í Krossavík. Húsið var byggt árið 1935 og er ávallt kallað Hvítahúsið eða Hvítahús.  

## Heimild

* Krossavík 
* Skessuhorn
Björn Þorleifsson

**Björn Þorleifsson** getur átt við

* Björn Þorleifsson biskup f. 1663
* Björn Þorleifsson hirðstjóri f. 1408
Rifsvör

**Rifsvör** er forn lending og vör norðan megin í Rifi rétt fyrir framan Snoppu. Rifsvör hefur verið rudd gegnum stórgrýti og hellulögð. Erfitt varð að halda vörinni við því grjót barst í hana.

## Heimild

* Fornar lendingar og varir á utanverðu Snæfellsnesi
Drifefni

**Drifefni** er efni, sem notað er til að knýja eitthvað áfram, t.d. úðabrúsa, kæliskápa, byssukúlur o.fl. Talað er t.d. um *fast drifefni* eða *fljótandi drifefni*. Drifefni er t.d. það efni sem blásið er út um annan enda eldflauga til að fá flaugina sjálfa til að fara í hina áttina.
Kasímír hrif

**Kasímír hrif** eru hrif sem sumir telja að færi sönnur fyrir tilvist tómaflöktsins (enska: *vacuum fluctuations*). Þau lýsa sér í því að ef tvær leiðandi plötur eru lagðar saman fara þær að þrýstast saman vegna meiri tómaflökts fyrir utan en á milli platnanna.
Keflavíkurvör

**Keflavíkurvör** er forn lending og vör austast í byggðinni á Hellissandi. Frá þessari vör var róið allt frá upphafi Íslandsbyggðar og fram á sjötta áratug 20. aldar. Vörin er nefnd Keflavíkurvör undir Jökli til aðgreiningar frá Keflavíkurvör undir Bjargi sem er vestan Breiðafjarðar.  

Vörin er náttúrusmíð sem hefur myndast í hrauni þannig að hrauntungur hafa ekki náð saman og mynda rennu sem er fjögurra metra breið og tuttugu metra löng. Yst og austast í rennunni er bjarg sem gerir lendingu þarna hættulega. Þegar kemur úr rennunni taka við klappir. Meðfram klöppunum hefur vörin verið hellulögð en sú hellulögn er nú horfin.

## Heimild
* Fornar lendingar og varir á utanverðu Snæfellsnesi
Ormagöng

**Ormagöng** eru ímynduð göng milli tveggja punkta í tímarúminu, þannig að sá sem færi um þau gæti farið milli tíma rúms á meira hraða en ljóshraða. Ormagöng koma oft fyrir í vísindaskáldsögum en vísindamenn efast mjög um tilvist þeirra. 

## Tenglar
* 
*
Vörpudrif

**Vörpudrif** (enska: *Warp drive*) er tæki í Star Trek vísindaskáldsagnarheiminum sem teygir eða strekkir á tímarúminu fyrir framan geimfarið og hrúgar því fyrir aftan það og gerir því farinu kleift að ferðast hraðar en ella.
Skammtasmug

**Skammtasmug** er sá eiginleiki agna að geta ferðast í gegnum svæði sem krefst meiri orku en svo að þær gætu það samkvæmt sígildri eðlisfræði. 

## Tilvísanir
Dritvík

**Dritvík** var forn verstöð á Snæfellsnesi. Talið er að útræði þaðan hafi byrjað um miðja 16. öld og haldist í þrjár aldir. Talið er að allt að 600 til 700 manns hafi stundað sjósókn í Dritvík þegar mest var. Dritvík er umlukin hraunum á þrjá vegu. Mjög stutt var að róa á fengsæl fiskimið úr Dritvík og víkin var skjólgóð.

Nafnaskýringu á örnefninu Dritvík er að finna í Bárðar sögu Snæfellsáss: 
:*Bárður Dumbsson lagði sínu skipi inn í lón það sunnan gengur í nesið og þeir kölluðu Djúpalón. Þar gekk Bárður á land og hans menn og er þeir komu í gjárskúta einn stóran þá blótuðu þeir til heilla sér. Það heitir nú Tröllakirkja. Síðan settur þeir upp skip sitt í vík einni. Þar á lóninu höfðu þeir gengið á borð að álfreka  og þann sama vallgang  rak upp í þessari vík og því heitir það Dritvík*.

Dritvík er í landi Hólahóla. Landleiðin þangað var löngum torsótt og þurfti að fara yfir úfið hraun. Af Djúpalónssandi er hægt að komast í víkina meðfram sjó en annars þarf að fara yfir úfið og illfært hraun. 

Helgafellsklaustur eignaðist Hólahóla árið 1364 þegar Halldóra Þorvaldsdóttir gaf klaustrinu upp í próventu sína þrjár jarðir. Dritvík kemur fyrst fyrir í rituðum heimildum árið 1530 í skjali þar sem segir að skreiðarafgjöld Helgafellsklausturs eigi að afhenda þar. 

Bátar lentu annað hvort á Mölinni eða Pollinum sem myndaðist milli Bárðarskips og Dritvíkurkletts. 

Á 17., 18. og framan af 19. öld var Dritvík ein stærsta verstöð á Íslandi. Í 18. aldar heimild segir að til forna hafi gengið þar 70 - 80 skip en á 18. öld voru bátar í víkinni oft 40 - 50. Á 19. öld fór að draga úr sjósókn úr Dritvík og útræði þaðan lauk árið 1861. Bátar sem réru úr Dritvík voru flestir áttæringar og minni skip en sexæringar munu ekki hafa gengið þaðan. Fátt er nú í Dritvík sem sýnir að þar hafi 500-600 vermenn hafist við á hverjum vetri. Engar búðarleifar eru þar því menn höfðust við í tjöldum sem voru þannig að tóttir voru hlaðnar og tjaldað yfir. Í vertíðarlok voru tjöldin tekin niður. Örfáar þurrabúðir voru í Dritvík en flestir dvöldu þar aðeins meðan þeir réru til fiskjar.

Jón Helgason orti um Dritvík:

:Nú er í Dritvík daufleg vist,
:drungalegt nesið kalda;
:sjást ekki lengur seglin hvít
:sjóndeildarhringinn tjalda,
:Tröllakirkjunnar tíðasöng
: tóna þau Hlér og Alda.
: Fullsterk mun þungt að færa á stall,
: fáir sem honum valda.

## Tilvísanir
Andefni

**Andefni** er andstaða efnis, þ.e. samsett úr andeindum samsvarandi öreinda efnisins. Það hefur ekki fundist á jörðinni, því efni og andefni eyða hvort öðru samstundis ef þau komast í snertingu og mynda öfluga gammageisla. Andeindir finnast í dálitlu magni í geimnum, t.d. í geimgeislum og þær myndast einnig í eindahröðlum. Sérhver rafhlaðin öreind á sér andeind með sama massa, en gagnstæða hleðslu, t.d. er jáeind andeind rafeindarinnar. 

## Tenglar

*
Berserkjahraun

**Berserkjahraun** er hraun í vestanverðri Helgafellssveit á Snæfellsnesi og frægt er úr Heiðarvíga sögu, er sagt að það dragi nafni sitt af þeim berserkjum sem Víga-Styr notaði til að riðja hraunið, seinna eftir að þeir höfðu unnið verkið lét hann drepa þá þar sem þeir voru berskjaldaðir og naktir í baði. Brautin sem hann lét þá riðja sést enn glöggt og heitir Berserkjagata. Hún liggur suðaustur frá bænum í Bjarnarhöfn.  

Berserkjahraun hefur runnið úr gígum norðan Kerlingarskarðs, af hverjum er stærstur Rauðakúla. Næst koma svo Grákúla og þá Kothraunskúla. Hraunið rann til sjávar við Bjarnarhöfn og út í Hraunsfjörð. 
Berserkjahraun er úfið  apalhraun með gíghólum og söguminjum, Berserkjagötu og Berserkjadys og er það á náttúruminjaskrá.

## Heimildir
* 
*
Tómaflökt

**Tómaflökt** (enska: *vacuum fluctuations*) er skammtafræðilegur eiginleiki sem lýsir tilviljanakenndum orkusveiflum í tímarúmi þegar öll orka hefur verið fjarlægð.
Brjánslækur

**Brjánslækur** (áður einnig **Brjámslækur**) er fornt höfuðból og kirkjustaður við mynni Vatnsfjarðar. Þar er ferjustaður, Breiðafjarðarferjan Baldur siglir yfir Breiðafjörð frá Stykkishólmi til Brjánslækjar. Innanvert við Brjánslæk eru friðlýstar tóftir, Flókatóftir en munnmæli herma að þar hafi Hrafna-Flóki búið.

Af bæjarnafninu Brjánslækur gerðu menn sér ættarnafnið Briem. Ættfaðir Briemara var síra Guðbrandur Sigurðsson (1735-1779). Líklegast þykir að nafnið sé afbökun af -*Brandslækur* enda kemur lækurinn úr surtarbrandsgili og bærinn ennfremur einfaldlega nefndur svo í pappírshandritum Sturlungu.
Baldur (ferja)

**Baldur** er ferja sem siglir þvert yfir  Breiðafjörð milli Stykkishólms og  Brjánslækjar með viðkomu í Flatey. Ferjan tók að ganga vorið 1924. 

## Tengt efni
* Listi yfir ferjur í strandsiglingum á Íslandi

## Tilvísanir
Þingeyrarkirkja

**Þingeyrarkirkja** er kirkja í Ísafjarðarprófastdæmi. Hún er staðsett í kauptúninu Þingeyri. Hún var byggð á árunum 1909 til 1911 og vígð 9. apríl 1911. Áður var kirkja og prestsetur á Söndum í Þingeyrarhreppi. Prestsetrið var flutt til Þingeyrar árið 1915.

Rögnvaldur Ólafsson teiknaði kirkjuna og er hún úr steini í gotneskum stíl. Rögnvaldur lét kirkjuna snúa í norður og suður til að hún beri vel við þeim sem koma af hafi til Þingeyrar. 

Þórarinn B. Þorláksson málaði altaristöflu sem sýnir Krist í íslenskri náttúru og hjá honum standa þrjár stelpur. Skírnarfontur kirkjunnar er útskorinn af Ríkharði Jónssyni. Hjónin Gréta Björnsson og Jón Björnsson skreyttu kirkjuna með ýmsum trúartáknum árið 1961.

Sandakirkja var í kaþólskum sið helguð heilögum Nikulási og er máluð mynd af honum vinstra megin vil altarið en mynd af Pétri postula hægra megin. Þrír steindir gluggar í kirkjunni eru eftir glerlistakonuna Höllu Haraldsdóttur. Kirkjan á ljósastjaka frá 1656 sem komu úr Sandakirkju og fleiri gripi úr Sandakirkju og Hraunskirkju í Keldudal.

Sóknarprestur er Guðrún Edda Gunnarsdóttir.

## Heimild
* Þingeyrarkirkja

## Tenglar
*Þingeyrarkirkja á kirkjukort.net
Sveifluháls

**Sveifluháls** eða **Austurháls** er 395 m hár móbergshryggur í Reykjanesfjallgarði, vestan við Kleifarvatn. Brattir hamrar eru niður að Kleifarvatni. Sunnan og austan í hálsinum er mikill jarðhiti. Það hverasvæði er kennt við Krýsuvík. Hæstu tindar á Sveifluhálsi eru Hellutindar (364 m.), Stapatindar (395 m.) og Miðdegishnúkar.

## Heimildir
*Landið þitt Ísland, Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson, 1. bindi A-G, Bókaútgáfan Örn og Örlygur HF., 1984.
Guðmundur Einarsson (f. 1816)

**Guðmundur Einarsson** (f. í Skáleyjum á Breiðafirði 25. mars 1816 – d. á Breiðabólstað á Skógarströnd 31. október 1882). Prestur, prófastur, alþingismaður.

## Ævi
Foreldrar Guðmundar voru Einar Ólafsson (1770-1843) bóndi í Skáleyjum og meðhjálpari, og kona hans Ástríður Guðmundsdóttir (1771-1865) húsfreyja og ljósmóðir. Guðmundur var móðurbróðir Matthíasar Jochumssonar (1835-1920) prests og sálmaskálds. Lærði fyrst hjá séra Friðriki Jónssyni á Stað á Reykjanesi, síðan tvo vetur hjá Sveinbirni, síðar rektor, Egilssyni; tekinn í efri bekk Bessastaðaskóla 1835, stúdent 1838 með hæstu einkunn, fékk verðlaun á fæðingardegi konungs fyrir iðjusemi. Varð skrifari og kennari hjá Eiríki sýslumanni Sverrissyni. Vígðist 26. júní 1842 aðstoðarprestur séra Ólafs Sívertsen (1790-1860) í Flatey á Breiðafirði; bjó í Skáleyjum og gegndi Múlasókn á Skálmarnesi; fékk Kvennabrekku 1848, fluttist þangað 1849; fékk Breiðabólstað á Skógartrönd 18. ágúst 1868 og hélt til æviloka. Prófastur í Dalasýslu 1864-1869 . Var 1. þjóðfundarmaður Dalasýslu 1851, þingmaður Dalamanna 1853-1857, og 1869-1881.  „Búhöldur mikill, gáfumaður, skáldmæltur. Ljúfmenni". (Texti að megni til úr Íslenzkum æviskrám).

## Ritstörf
*Um nautpeningsrækt*, Rvk. 1859

*Hugvekjusálmar*, Kh. 1860

*Um bráðapestina*, Rvk. 1876

*Undirstöðuatriði búfjárræktar*, Rvk. 1877

*Um sauðfénað*, v. 1879

Í forstöðunefnd Gests Vestfirðings. Ritaði greinar og grafskriftir og erfiljóð í blöð, og átti Húskveðju í útfararminningu séra Jóns Matthíassonar, Rvk. 1860. Safnaði ýmsu um leiki, skemmtanir, gátur og þjóðsiði o. fl. **(Þjóðsögur Jóns Árnasonar**). Á 7 sálma í Sálmabókinni 1871.

## Fjölskylda
Kona Guðmundar, 3. nóv. 1843, var Katrín Ólafsdóttir (1823-1903) húsfreyja, dóttir Ólafs Sívertsen (1790-1860) prófasts i Flatey, og Jóhönnu Friðriku Eyjólfsdóttur (1798-1865) húsfreyju og yfirsetukonu. Börn þeirra urðu 14 að tölu; upp komust, Ásthildur Jóhanna (1857-1938) húsfreyja, síðar kona Péturs J. Thorsteinsson (1845-1929); Ólafur Sívertsen (1861-1906) héraðslæknir að Stórólfshvoli, kvæntist Margréti Magnúsóttur Ólsen; Theodóra Friðrika (1863-1954) skáldkona, giftist Skúla Thoroddsen sýslumanni, ritstjóra og alþingismanni.

## Heimild
Páll Eggert Ólason: Íslenzkar æviskrár, 1948-1976    
__NOTOC__
Plássið undir Jökli

**Plássið undir Jökli** er frístundaþorp sem skipulagt var á Hellnum á Snæfellsnesi árið 2004. Skipulagt var 30 hektara svæði og var áætlað að reisa allt að 200 íbúðarhús auk verslana, lista og handverksgallería. Ætlunin var að byggja upp þorp með sama nafni og gamla fiskiþorpið hét þegar útræði var stundað frá Hellnum og þar voru margar þurrabúðir.

Húsin eru timburhús, heilsárshús sem flutt voru inn frá Noregi. Alls voru reist átta hús með mismunandi lagi.

## Heimild
* Plássið undir Jökli
Hellnar

**Hellnar** er gamalt sjávarþorp eða þéttbýli á Snæfellsnesi vestan við Arnarstapa. Þar var áður ein stærsta verstöð á Snæfellsnesi en einnig nokkur grasbýli og margar þurrabúðir. Á Hellnum hefur sennilega myndast verstöð þegar á miðöldum og er elsta ritaða heimild um sjósókn þaðan frá árinu 1560. Á 17. öld var þar allstórt hverfi sæbýla og í manntalinu frá 1703 voru 194 manns heimilisfastir á Hellnum og voru þar sjö grasbýli, 11 ítaksbýli og 20 þurrabúðir.

Á ströndinni eru fallegar bergmyndanir og þar er bjarg sem skagar fram í sjóinn og heitir Valasnös. Þar í er hellirinn Baðstofa og eru litbrigði í hellinum eru mjög breytileg eftir birtu og sjávarföllum. Undan hraunjaðrinum sprettur lind sem kölluð er Gvendarbrunnur eða Maríulind. Þar er og Ásgrímssbrunnur, kenndur við Ásgrím Hellnaprest (1758-1829) er hjó brunn í bergið þar sem aldrei hafði áður runnið vatn.

Hellnar er stutt frá Snæfellsjökulsþjóðgarði og þar er upplýsingastofa um þjóðgarðinn. Á Hellnum er í byggingu þorp með frístundahúsum sem nefnist Plássið undir Jökli en byggingarframkvæmdir við það hafa legið niðri um hríð.

## Nálægir staðir

* Ölkelda, Djúpalónssandur, Snæfellsjökull, Lóndrangar, Saxhóll, Staðarstaður, Ytri Tunga, Bárðarlaug, Arnarstapi, Fiskibyrgi, Stapafell og Sönghellir.

## Heimildir
* 
*
Geir Sveinsson

**Geir Sveinsson** (fæddur 27. janúar 1964) er íslenskur fyrrverandi handknattleiksmaður. Geir tók þátt í Ólympíuleikunum í Seoul 1988 og var fyrirliði landsliðsins á Ólympíuleikunum í Barcelona 1992, þar sem liðið hafnaði í fjórða sæti. Geir er næstleikreyndasti leikmaður landsliðsins frá upphafi en hann lék alls 340 leiki og skoraði alls 502 mörk. Geir þjálfaði íslenska landsliðið frá 2016-2018 og ýmis lið á Íslandi og í Þýskalandi.

Geir var bæjarstjóri Hveragerðis 2022-2024. 

## Tenglar
* ''300. leikur Geirs Sveinssonar''; grein í Morgunblaðinu 1996

## Tilvísanir
Sigurður Valur Sveinsson

**Sigurður Valur Sveinsson** (eða **Siggi Sveins**) (fæddur 5. mars 1959) er íslenskur handknattleiksmaður. Hann spilaði með landsliðinu í fjölda ára, alls 242 landsleiki. Sigurður skoraði alls 736 mörk á ferli sínum með landsliðinu og er 5. markahæsti leikmaður landsliðsins frá upphafi. 

Árið 1969 byrjaði Sigurður að æfa með Þrótti, bæði í handbolta og nokkru fyrr í knattspyrnu. Tímabilið 1975-1976 varð hann Reykjavíkurmeistari með Þrótti 16 ára gamall og Íslandsmeistari í 3. flokki. Árið 1977 spilaði Sigurður fyrsta A-landsleikinn sinn. Leikið var í Vestmannaeyjum gegn Dönum. Árið eftir lék hann með Olympíu í Svíþjóð. 1979-1980 var hann aftur kominn til Þróttar. Liðið komst upp úr 2. deild. 1980-1981 urðu Þróttarar bikarmeistarar og í 2. sæti í 1. deild. 1981-1982 var hann með Þrótti og lenti í 3. sæti í 1. deild. Liðið var slegið út í undanúrslitum Evrópukeppni bikarhafa af Dukla Prag. 

1982-1983 lék Sigurður eitt ár með Nettelstedt í Þýskalandi. Tímabilið 1983-1988 lék hann með Lemgó í Þýskalandi og varð markakóngur í 1. deild einn veturinn. 1988-1990 lék hann með Val og liðið varð bikarmeistari. 1989-1990 lék Sigurður með Dortmund í Þýskalandi og varð markakóngur í 2. deild. 1990-1991 lék Sigurður með Atletico Madrid á Spáni. 1991-1992 lék hann með Selfossi og liðið tapaði fyrir FH í úrslitakeppninni. 

## Tenglar
* ''Stefnan að verða valinn besti varnarmaður deildarinnar''; grein í Morgunblaðinu 1992
Guðmundur Þórður Guðmundsson

**Guðmundur Þórður Guðmundsson** (fæddur 23. desember 1960) er handknattleiksþjálfari sem þjálfar íslenska landsliðið. Hann var áður handknattleiksmaður og lék t.d. með félagsliðinu Víking. Fyrsti landsleikur hans sem leikmaður var gegn Belgíu árið 1980. Guðmundur lék alls 230 leiki með landsliðinu og skoraði 356 mörk. Hann var þjálfari karlaliðs Fram sem varð Íslandsmeistari árið 2006. Auk þess hefur hann þjálfað Viking og Aftureldingu.

Guðmundur hefur þjálfað íslenska landsliðið þrívegis: 2001-2004,2008-2012 og frá 2018. Hann var þjálfari íslenska landsliðsins í handknattleik þegar það vann silfurverðlaun á Ólympíuleikunum í Peking árið 2008 og þegar það vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010. Síðar þjálfaði hann danksa félagið Svendborg og þýska félagið Rhein-Neckar Löwen. Frá 2014 vék Guðmundur sér aftur að landsliðsþjálfun og tók við danska landsliðinu sem hann þjálfaði til ársins 2017. Guðmundur vann gullverðlaun með því á Ólýmpíuleikunum í Ríó árið 2016. Árið 2017 ákvað Guðmundur að taka að sér þjálfun landsliðs Bareins  en sneri svo aftur til íslenska landsliðsins ári síðar.

## Tilvísanir
Stagbrú

**Stagbrú** – eða **skástagabrú** – er brú, þar sem brúarplatan er stöguð í eina eða fleiri súlur (eða turna) með hallandi stálköplum. 

Skipta má stagbrúm í tvo megin flokka eftir útfærslu staganna: Í *vængstögun* eða *blævængsútfærslu* liggja stögin með breytilegum halla frá ofanverðri burðarsúlunni, eins og teinar í blævæng, en í *harpstögun* eða *hörpuútfærslu* eru stögin nokkurn vegin samsíða eins og strengir í hörpu.

Stagbrýr eru taldar hagstæðasta burðarformið fyrir nokkur hundruð metra haflengdir, en einnig geta aðstæður ráðið því hvaða gerð af brú er talin hagstæðust. Stagbrýr ná að spanna u.þ.b. helminginn af þeirri vegalengd sem unnt er með hengibrúm, og því eru lengstu brýr í heiminum hengibrýr. 

Meginkostir stagbrúa eru:
* Þær eru stífari en hengibrýr, þannig að brúargólfið hreyfist mun minna við venjulegt álag.
* Hægt er að byggja plötuna í áföngum út frá turninum, og því nýtast stögin bæði sem tímabundið og varanlegt burðarkerfi fyrir brúargólfið.
* Í samhverfum brúm eru láréttu kraftarnir í jafnvægi, og því er ekki þörf á öflugum akkerum, eins og í hengibrúm.
* Enn einn kostur stagbrúa er að burðarsúlurnar geta verið eins margar og henta þykir, allt frá einni súlu og upp úr. Í hengibrúm eru burðarsúlurnar yfirleitt tvær.
* Loks má nefna að stagbrýr er hægt að hanna með mildri hliðarsveigju, en hengibrýr liggja ávallt beint af augum.

## Athyglisverðar stagbrýr

***[[Sutong-brúin]]**: Yfir Yangtze-fljót í Kína. Lengsta stagbrú sem gerð hefur verið, 1.088 m haf. Opnuð fyrir umferð 30. júní 2008.
***[[Tatara-brúin]]**: Japan, ein af mörgum brúm sem tengja Honshú og Shikoku, 890 m haf. Opnuð 1. maí 1999.
***[[Normandí-brúin]]**: Yfir ósa Signu, Normandí, Frakklandi. Lengsta stagbrú í Evrópu, 856 m haf. Vígð 20. janúar 1995.
***[[Eyrarsundsbrúin]]**: Yfir Eyrarsund, milli Danmerkur og Svíþjóðar, 490 m haf. Lengsta stagbrú, sem er bæði fyrir bíla og járnbrautir.

## Heimildir
* 
*
Normandí-brúin

**Normandí-brúin** (franska: **Pont de Normandie**) er stagbrú yfir ósa Signu, og tengir borgirnar Le Havre og Honfleur í Normandí, norður Frakklandi. Heildarlengd brúarinnar er 2.143 m, en hafið yfir Signu, milli meginstöpla, er 856 m.

## Bygging brúarinnar
Brúin var hönnuð af hópi verkfræðinga undir stjórn dr. Michel Virlogeux, í samráði við arkitektana François Doyelle og Charles Lavigne. Bygging brúarinnar hófst 1988 og stóð yfir í 7 ár. Brúin var formlega vígð 20. janúar 1995, en umferð hafði verið hleypt á hana í árslok 1994.

Þegar brúin var tekin í notkun, var hún bæði lengsta stagbrú í heimi (miðað við heildarlengd), og einnig með lengsta meginhafið (856 m), sem var meira en 250 m lengra milli burðarsúlna en fyrra metið. Þetta met féll 1999, þegar Tatara-brúin í Japan var tekin í notkun. Metið fyrir heildarlengd féll árið 2004, þegar Rio-Antirio-brúin í Grikklandi var opnuð fyrir umferð, en hún er 2.883 m. 

Ákveðið var að byggja stagbrú, af því að hún var bæði ódýrari, og stöðugri gagnvart vindálagi en hengibrú. Einnig þóttu jarðfræðilegar aðstæður henta betur fyrir stagbrú (mjúk leirlög), því að þar nægir að gera undirstöður fyrir tvo stöpla, en í hengibrúm þarf einnig tvö risavaxin akkeri til þess að halda í burðarkaplana. Loks hafði þjóðarstolt Frakka nokkur áhrif, þ.e. vilji til að byggja lengstu stagbrú í heimi.

Normandí-brúin kostaði um 40 milljarða íslenskra króna. Tekinn er vegatollur af þeim sem aka um brúna.

## Gerð brúarinnar

Brúarplatan er 23.60 m breið, og skiptist í 4 akreinar fyrir bíla og tvo göngustíga. Súlurnar eru steinsteyptar og eru í lögun eins og öfugt Y. Þær eru 215 m háar og vega yfir 20.000 tonn. Meira en 19.000 tonn af stáli fóru í brúna og 184 stög úr stálköplum voru notuð. Hæðin frá vatnsborði Signu upp undir brúargólfið er rúmir 50 m, enda er áin skipgeng.

Útreikningar leiddu í ljós að við vissar aðstæður gætu lengstu stögin farið að sveiflast. Til þess að koma í veg fyrir það voru stögin tengd saman með þvervírum, sem setja nokkurn svip á brúna. 

Brúin er talin verkfræðilegt og framkvæmdalegt afrek, og hefði verið óhugsandi 20 árum fyrr, þegar ekki var völ á nútíma tölvu- og mælitækni. Brúin er einnig fallegt mannvirki, sem almenningur í Normandí lítur til með stolti, og telur vera tákn fyrir héraðið, eins og Camembert-osturinn og Calvados-vínið.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Mynd af Normandí-brúnni
Skarlatssótt

**Skarlatssótt** (fræðiheiti: *febris scarlatina*) er bakteríu-smitsjúkdómur með skamman meðgöngutíma og allvaranlegt eftiráónæmi.

Helstu einkenni eru hár hiti, hálsbólga og blárauðir flekkir um líkamann. Sumar heimildir telja að skarlatssótt hafi gengið sem landfarsótt hér á landi árið 1787 og 1788.

Ekki hefur tekist að þróa bólusetningu við sjúkdóminum en með tilkomu sýklalyfja varð hann viðráðanlegur.
Jelena Slesarenko

**Jelena Vladimirovna Slesarenko** (rússneska: Елена Владимировна Слесаренко, fædd 28. febrúar 1982 í Volgograd) er rússneskur hástökkvari. Hún vann gull á Ólympíuleikunum 2004, gull á innanhúsmeistaramótunum 2004 og 2006 en silfur á sama móti árið 2008. Á Ólympíuleikunum 2008 endaði hún í 4. sæti.
Hjartaskel

**Hjartaskel** (fræðiheiti: *Cerastoderma edule* eða *Clinocardium nuttallii*) er sælindýr af báruskeljarætt. Hjartaskel og sandskel eru síarar. 

## Lýsing
**Hjartaskelin** er með þykka, ljósbrúna skel og getur orðið allt að 14 cm á hæð en algengasta stærðin er undir 5 cm. Ef horft er á hjartaskel á hlið er hún hjartalaga. 

Hjartaskel er með fót sem hún notar til að stökkva áfram ef hún skynjar hættu. 

Hjartaskelin verður kynþroska við tveggja ára aldur.

## Lifnaðarhættir
Hjartaskelin lifir á fínu undirlagi, sérstaklega á fínum sandi. Hún grefur sig í sandinn og liggur þar. 

Finnst á allt að 200 m dýpi en er helst í grynningum við 5°C.

Hún lifir í Beringshafinu og í kringum Japan.

Mesti tilkynnti aldur eru 18 ár.

## Fæða
Helsta fæða hjartaskeljarinnar eru lítil krabbadýr. 

## Heimildir
https://inverts.wallawalla.edu/Mollusca/Bivalvia/Veneroida/Cardiidae/Clinocardium_nuttallii.html

http://www.sealifebase.org/summary/Clinocardium-nuttallii.html
Ræktarland

**Ræktarland**, **ræktunarland**, **ræktað land** eða **ræktanlegt land** er land sem hægt er að nýta til ræktunar í landbúnaði. Aðrar landslagsgerðir eru t.d. jöklar, eyðimerkur, haf, vötn og auðnir. 

Í heiminum í dag eru um 19.824.000 km² ræktunarlands.

## Tilvísarnir


## Tengill
* Umhverfisstofnun - Landslagsgerðir og gróið land
* ''Verðmæti ræktunarlands'' , grein eftir Áslaugu Helgadóttur og Jónatan Hermansson í greinasafni landbúnaðarins.
Auðn

**Auðn** nefnist land sem er hefur lítinn lífmassa og er ekki byggt. Sem dæmi má nefna eyðimerkur, öræfi, sanda og ógróin hraun. Jöklar geta líka flokkast undir auðnir.
Rifstangi

**Rifstangi** er nyrsti tangi Melrakkasléttu og þar með nyrsti tangi á meginlandi Íslands. Hann er milli Skálavíkur í vestri og Rifsvíkur. Upp af tanganum er Skinnalónsheiði.
Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins

**Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins** samanstendur af 15 heilsugæslustöðvum á höfuðborgarsvæðinu í Reykjavík, Seltjarnarnesi, Mosfellsbæ, Garðabæ og Hafnarfirði. Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins tilheyra einnig Þróunarstofa heilsugæslunnar, Þroska- og hegðunarstöð, Göngudeild sóttvarna, Geðheilsa-Eftirfylgd/Iðjuþjálfun, og Stjórnsýsla Heilsugæslunnar. 

Heilsugæslustöðvarnar eru:

* Heilsugæslan Árbæ
* Heilsugæslan Efstaleiti 
* Heilsugæslan Fjörður
* Heilsugæslan Garðabæ 
* Heilsugæslan Glæsibæ
* Heilsugæslan Grafarvogi 
* Heilsugæslan Hamraborg
* Heilsugæslan Hlíðum 
* Heilsugæslan Hvammi    
* Heilsugæslan Miðbæ
* Heilsugæslan Mjódd 
* Heilsugæslan Mosfellsumdæmi 
* Heilsugæslan Seltjarnarnesi  
* Heilsugæslan Sólvangi

## Tenglar

* Heilsugæslan
Kötlutangi

**Kötlutangi** er syðsti tangi meginlands Íslands. Hann er á Mýrdalssandi suður af Hjörleifshöfða í Vestur-Skaftafellssýslu. Kötlutangi myndaðist í Kötlugosinu 1918 en þá færðist ströndin út vegna mikils framburðar í jökulhlaupinu sem fylgdi gosinu. Fyrir þann tíma var Dyrhólaey syðsti tangi landsins.

Síðan þá hefur sjórinn hins vegar jafnt og þétt étið af Kötlutanga og hefur því verið spáð að innan tíðar muni Dyrhólaey ná aftur þeirri stöðu að vera syðsti tangi meginlandsins. Bið verður þó á því, því samkvæmt Landmælingum Íslands sem byggja á gervihnattamyndum árið 2004 var Kötlutangi 500 metrum sunnar en Dyrhólaey þá. Áætlað að að Kötlutangi styttist um 10 til 20 metra á ári. Því má áætla að Dyrhólaey verði aftur syðsti tangi Íslands einhverntímann á bilinu 2029 til 2054.

## Tilvísanir
Gerpir

**Gerpir** er fjall milli Vöðlavíkur og Sandvíkur í Suður-Múlasýslu. Það er jafnframt austasti oddi meginlands Íslands.
Síari

**Síari** er dýr sem nærist á því að sía smáar lífverur og lífrænar agnir úr sjónum, yfirleitt með því að sía sjóinn í gegnum líffæri sem alsett eru fínum hárum eða burstum. 

Dæmi um síara eru skeldýr, dýrasvif, hrúðurkarlar, svampdýr. Einnig skíðishvalir og margir fiskar, þar á meðal nokkrir hákarlar. Sumur fuglar eins og flæmingjar og einnig nokkrar tegundir af öndum eru einni síarar.
Sælindýr

**Sælindýr** er lindýr sem lifir í sjó. 

## Listi yfir nokkur sælindýr
* flekkunökkvi
* færiskel
* geisladiskur
* greipbarði
* grænlandsdiskur
* hornbeli 
* mararbobbi
* mardúfa
* marfluga
* moskussmokkur
* mæruskel
* möttuldoppa
* perlutoppa
* péturskóngur
* rifjabeli
* sandkænuskel
* toppsnubba
Hjörsey

**Hjörsey** er eyja suður af Álftárós á Mýrum í Faxaflóa. Eyjan er 5,5 km² að flatarmáli og því þriðja stærsta eyja við Ísland. Hún er vel gróin og þar var lengi stórbýli, og margbýli um skeið. Í eynni var kirkja, sem lögð var niður árið 1896. Hægt er að komast á fæti frá meginlandinu til eyjarinnar á fjöru þegar stórstreymt er.

## Heimild
*
Gervitungl

**Gervitungl** eða **gervihnöttur** er manngert tæki eða hlutur, sem komið hefur verið á sporbaug um stjarnfræðilegt fyrirbæri. Spútnik 1 er fyrsti gervihnötturinn en hann fór á braut um jörðu. Hlutir, sem fyrir slysni hafa komist á sporbaug um jörðina og ónýt gervitungl kallast *geimrusl*.

## Tengt efni
* Farskiptatungl
* Geimstöð
* Hubble-sjónaukinn
* Njósnahnöttur
* Veðurtungl
* Fyrsta gervitunglið-Spútnik 1
Gróið land

**Gróið land** kallast allt það land sem hefur vissa gróðurþekju, svo sem 50-75% mælt við svörð.

## Tilvísanir
Ulrik Christian Gyldenløve

**Ulrik Christian Gyldenløve** (eða **Úlrik Kristján Gyldenlöve**) (1678 – desember 1719) var aðmíráll í danska sjóhernum og launsonur Kristjáns 5. danakonungs. Móðir hans var Sophie Amalie Moth, greifynja af Samsø. Gyldenløve var eftirnafn sem laungetnum börnum dönsku konunganna Kristjáns 4., Friðriks 3. og Kristjáns 5. var gefið.

Ulrik Christian Gyldenløve er einna þekktastur á Íslandi fyrir það að hafa verið skipaður fyrsti stiftamtmaður hérlendis, aðeins 5 ára gamall, og hafði hann í sjálfu sér alls engin afskipti af Íslandsmálum framan af. Fimmtán ára að aldri var hann sendur til Hollands í sjóliðsforingjanám og fékk aðmírálstign þegar heim kom. Árið 1701 varð hann yfirmaður alls danska flotans og fékk leyfi hjá Friðrik 4. hálfbróður sínum, sem þá var orðinn konungur, til að láta koma á fót sjóliðsforingjaskóla í Kaupmannahöfn.

Þegar Danir sögðu Svíum stríð á hendur 1709 og sænski flotinn settist um Kaupmannahöfn þótti Gyldenløve standa sig mjög vel við varnir borgarinnar, tók sjálfur þátt í sjóorrustunum og særðist illa. Hann féll svo í sjóorrustu á Køge-flóa rétt áður en stríðinu lauk, þegar sænsk leyniskytta skaut hann í hnakkann.

Gyldenløve var stiftamtmaður til dauðadags en átti lítinn þátt í landsstjórninni. Með árunum lagði hann þó jafnan gott til Íslandsmála en varð að sjá allt með annara augum, því að hann kom aldrei til Íslands.

## Tengt efni
* Stiftamtmenn á Íslandi
Versalir (aðgreining)

**Versalir** getur átt við:
*Versali - borg í París
*Versali - götu í Salahverfi í Kópavogi
*Versali - íþróttamiðstöðina við Versali 3
Salahverfi

**Salahverfi** er hverfi sem liggur suðaustan Lindahverfis og á mörkum Reykjavíkur við Seljahverfi. Salahverfi er í yfirhverfinu Fífuhvammur í Kópavogi sem er sveitarfélag á Íslandi, og eru Versalir þar, skólinn Salaskóli og sundlaugin Salalaug. Salahverfi deilir póstnúmerinu „201“ með Smáranum og Lindahverfinu. 

Árið 2007 fundist Spánarsniglar í Salahverfi.

## Tengt efni
*Heilsugæslustöðin í Salahverfi

## Heimildir
Krakatá

**Krakatá** (indónesíska: *Krakatau*) er eldfjallaeyja í Sundasundi, milli Jövu og Súmötru í Indónesíu. Eldfjallið á eyjunni heitir einnig Krakatá og það hefur gosið oft og kröftuglega. Gosið 1883 var eitt mesta stórgos á sögulegum tíma í heiminum.

Við eldstöðina gaus eyjan Anak Krakatá árið 2018 með þeim afleiðingum að hluti hennar hrundi. Afleiðingin var flóðbylgja sem olli dauða yfir 400 manns.
Facebook

**Facebook** (stundum íslenskað sem **Feisbók**, **Feisbúkk,** **Fésbók** eða **Andlitsbók**) er netsamfélag stofnað þann 4. febrúar 2004. Vefsíðan er í eigu Meta Platforms (áður Facebook Inc.) Notendur geta tengt í „tengslanetum“ sem tákna borgir, vinnustaði, skóla og svæði til að hafa samskipti við annað fólk. Fólk getur bætt við vinum, sent skilaboð og breytt yfirliti sínu. Árið 2021 voru 2,85 milljarður virkir notendur síðunnar.

Mark Zuckerberg stofnaði Facebook þegar var hann námsmaður Harvard-háskóla og í fyrstu var félagsaðild bundin við námsmenn háskólanna. Kvikmynd um hvernig Facebook varð til heitir The Social Network. 

## Tengill
* Heimasíða ''Facebook''
Leiðarhnoða

**Leiðarhnoða**  var hnykill sem Aríaðna í grískri goðafræði lét Þeseif fá áður en hann hélt inn í völundarhúsið á Krít til að drepa Mínotárosinn. Hnykill þessi var nefndur *leiðarhnoða* vegna þess að Þeseifur vatt út af hnyklinum þegar hann gekk inn í völundarhúsið til að geta svo lesið sig eftir honum þegar hann hafði drepið Mínotárosinn og ratað þannig út. Leiðarhnoða hefur síðan verið notað í yfirfærðri merkingu, sbr. t.d. þegar menn segja: *Stjórnmálaskoðanir [[Niccolò Machiavelli]] voru honum leiðarhnoða í lífinu.* 

## Tilvísanir
Eðlisvarmi

**Eðlisvarmi** er sú orka sem þarf til að hita eitt gramm efnis um eina gráðu. Einu sinni var talað um að *eðlisvarmi efnis* væri jafn þeim fjölda hitaeininga sem þarf til þess að hita eitt gramm af efni um eina gráðu á celsíus en nú notar fólk orkueininguna júl.