open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1702

Árið **1702** (**MDCCII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* Árni Magnússon og Páll Vídalín sendir til Íslands til að gera jarðabók. Verkið tók þá meira en áratug.
* Ný verðskrá sett fyrir einokunarverslunina. Hún var óbreytt til 1776.
* Páll Pétursson Beyer varð landfógeti.
* Magnús Jónsson varð skólameistari í Skálholti en drukknaði sama ár. Magnús Markússon tók við af honum.
* Eldgos varð í Vatnajökli.
* Breiðamerkurjökull gekk yfir bæjarstæði Breiðumerkur og hafði þá eytt allri sveitinni sem áður var austan Öræfa.
### Fædd
* Loftur Þorsteinsson (Galdra-Loftur).

### Dáin
* 23. mars - Magnús digri Jónsson í Vigur og Ögri (f. 1637).
* 22. september -  Magnús Jónsson, skólameistari í Skálholti.
* Oddur Eyjólfsson, prestur í Holti (f. um 1632).

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]

Níu opinberar aftökur eru skrásettar í annálum og Alþingisbókum þessa árs, allar fyrir þjófnað:
* 12. júlí - Ásmundur Marteinsson, 42 ára, hengdur á Alþingi fyrir þjófnað.
* Ólafur Jónsson hengdur í Borgarfirði fyrir þjófnað.
* Þrír ónafngreindir karlmenn hengdir fyrir þjófnað á Suðurnesjum.
* Þrír ónafngreindir karlmenn hengdir fyrir þjófnað í Gullbringusýslu.
* Einn ónafngreindur karlmaður hengdur að auki, á Norðurlandi, fyrir þjófnað.

## Erlendis
* 8. mars - Anna Stúart varð drottning Englands eftir lát Vilhjálms mágs síns. Hann lést 3. mars eftir að hafa fallið af hestbaki.
* 11. mars - Fyrsta enska dagblaðið, *The Daily Courant*, hóf útkomu í London.
* 14. maí: Spænska erfðastríðið: Bandalagið mikla ( England, Holland og Heilaga rómverska keisaradæmið) lýsti stríði á hendur Frakklandi.
* 16. maí og 19. maí - Uppsalir og Björgvin eyðilögðust að mestu í eldi.
* Maí - Norðurlandaófriðurinn mikli: Karl 12. Svíakonungur hertók Varsjá.
* 14. október - Spænska erfðastríðið: Ensk-hollenskur her hertók höfnina í Cádiz og tóku eða eyðilögðu spænsk og frönsk skip.
* 14. desember - John Churchill var sæmdur nafnbótinni hertogi af Marlborough.

### Fædd
* 27. mars - Johann Ernst Eberlin, þýskt tónskáld (d. 1762).
* 4. september - Legall de Kermeur, franskur skákmaður (d. 1792)

### Dáin
* 17. febrúar - Peder Syv, danskur málvísindamaður (f. 1631).
* 8. mars - Vilhjálmur 3. Englandskonungur (f. 1650).
* 27. apríl - Jean Bart, franskur flotaforingi (f. 1651).
* 17. september - Olof Rudbeck, sænskur vísindamaður (f. 1630)

## Tilvísanir
1707

Árið **1707** (**MDCCVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* Í júní - Bólusótt, sú fyrsta í 35 ár, berst með skipi frá Kaupmannahöfn til Eyrarbakka og breiðist þaðan um allt land. Um fjórðungur Íslendinga er talinn hafa látist úr henni, einkum yngra fólk. Var hún kölluð *[[Stórabóla]]*. Hún kom með fatakistli Gísla Bjarnasonar er úr sóttinni dó í hingaðsiglingu.
* Jón Eyjólfsson varð varalögmaður sunnan og austan.
* Jón Einarsson var skipaður skólameistari í Hólaskóla en dó úr bólusótt áður en hann náði að taka við embætti.
* Þorleifur Skaftason var settur skólameistari í Hólaskóla um stundarsakir.

### Fædd
* 9. mars - Guðríður Gísladóttir, biskupsfrú í Skálholti, kona Finns Jónssonar biskups (d. 1766).

### Dáin
* 11. september - Jón Einarsson, nýskipaður skólameistari á Hólum.
* Guðríður Þórðardóttir, ekkja Jóns Vigfússonar Hólabiskups (f. um 1645).
* Guðríður Gísladóttir, ekkja Þórðar Þorlákssonar Skálholtsbiskups (f. 1651).

## Erlendis

* 1. janúar - Jóhann 5. var krýndur konungur Portúgals.
* 4. febrúar - Norðurlandaófriðurinn mikli: Sænski hershöfðinginn Otto von Paykull var hálshöggvinn eftir að hafa verið dæmdur fyrir landráð. Hann tapaði orrustunni um Varsjá 18 mánuðum áður.
* 23. mars - Skoska þingið lagt niður.
* 25. apríl - Spænska erfðastríðið: Her Frakklands og Spánar vann sigur á herjum Portúgals, Englands og Hollands. Konungsríkið Valensía og Aragónía sameinuðust krúnu Kastilíu.
* 1. maí – Konungsríki Englands og Skotlands sameinuðust: Konungsríkið Stóra-Bretland var myndað með Sambandslögunum (*Act of Union*).
* 23. maí - Eldgos varð í öskju Santorini.
* 8. júní - Muhammad Azam Shah, keisari Indlands, var drepinn ásamt þremur sonum sínum. Gjörningsmaðurinn var hálfbróðir keissarans, Muhammad Mu'azzam, sem lýsti sig nýjan keisara.
* 22. október - Fjögur skip breska flotans sukku við Syllinga. Að minnsta kosti 1.450 drukknuðu.
* 28. október - Stærsti jarðskjálfti varð í Japan þar til 2011, af stærð 8,6. Að minnsta kosti 5.00 létust.
* 16. desember - Eldgos í Fuji-fjalli í Japan. Fjallið hefur ekki gosið síðan.
* 24. desember - Fyrsti landstjóri Gíbraltar, var skipaður.
* 28. desember -  Norðurlandaófriðurinn mikli: Karl 12. Svíakonungur hélt af stað í herför gegn Rússum.

### Fædd
* 1. febrúar - Friðrik, prins af Wales (d. 1751).
* 15. apríl - Leonhard Euler, svissneskur stærðfræðingur og eðlisfræðingur (d. 1783).
* 22. apríl - Henry Fielding, breskur rithöfundur (d. 1754).
* 23. maí - Carl von Linné, sænskur grasafræðingur og læknir (d. 1778).
* 25. ágúst - Loðvík Spánarkonungur (d. 1724).

### Dáin
* 3. mars - Aurangzeb, keisari Mógúlveldisins (f. 1618)
* 9. maí - Dietrich Buxtehude, tónskáld og organisti frá Skáni (f. um 1637).
* Petter Dass, norskur guðfræðingur og skáld (f. 1647).
Þingeyri

**Þingeyri** er þéttbýlisstaður í sveitarfélaginu Ísafjarðarbæ. Þorpið stendur við sunnanverðan Dýrafjörð, á eyri undir Sandafelli, og er talið draga nafn sitt af Dýrafjarðaþingi sem á árum áður var haldið á eyrinni. Á Þingeyri bjuggu 261 manns árið 2024. Þingeyrarhreppur var áður sérstakt sveitarfélag en sameinaðist fimm öðrum sveitarfélögum á Vestfjörðum 1. júní 1996.

Þingeyri var verslunarstaður um langan aldur og þar er meðal annars vörugeymslu- eða pakkhús frá 18. öld. Kauptún fór að myndast þar um miðja 19. öld og var þar þá meðal annars bækistöð bandarískra lúðuveiðimanna sem veiddu á Íslandsmiðum. Aðalatvinnuvegur er og hefur verið sjávarútvegur og þjónusta við hann. Þar á meðal er elsta starfandi vélsmiðja landsins: Vélsmiðja GJS sem var stofnuð 1913. Vélsmiðjan varð hluti af Byggðarsafni Vestfjarða árið 2014 en enn er tekið við stökum verkefnum, þar sem smðjan hefur staðið nánast óhreifð frá 1995. Ferðaþjónusta er einnig vaxandi atvinnugrein. Grunnskólinn á Þingeyri fagnaði 110 ára afmæli þann 27. nóvember 2007. Á 21. öldinni var einn helsti atvinnurekandinn á Þingeyri útgerðarfyrirtækið Vísir allt til ársins 2014. Við tók fyrirtækið Íslenskt sjávarfang.

Bygging Þingeyrarkirkju hófst 1909 og var hún vígð 9. apríl 1911. Hún er teiknuð af Dýrfirðingnum Rögnvaldi Ólafssyni arkitekt en altaristöfluna málaði Þórarinn B. Þorláksson listmálari.

Ólafur Ragnar Grímsson, fyrrverandi forseti Íslands, ólst að hluta til upp á Þingeyri hjá afa sínum og ömmu.

Eitthvað hefur borið á því að fasteignir á Þingeyri séu keyptar og nýttar sem sumarhús.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Þingeyrarvefurinn
* Grunnskólinn Þingeyri
* Að vestan: Vélaverkstæði sem verið hefir landsfrægt í hálfa öld
* Spjall um verkamenn fisk og bækur
* "Nú falla öll vötn til Dýrafjarðar"
* ''Gamlar myndir frá Þingeyri''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1978
* ''Myndir úr glatkistu: Þingeyri um aldamöt á myndum Hermanns Wendel
* Við rætur vestfirsku alpanna
Melilla

**Melilla** er spænsk útlenda og sjálfstjórnarborg á norðurströnd Afríku. Svæðið var fríhöfn þar til Spánn gekk í Evrópusambandið. Marokkó gerir tilkall til svæðisins.
Horn Afríku

**Horn Afríku**  er skagi í Austur-Afríku sem teygist út í Arabíuhaf og myndar suðurströnd Adenflóa. Á skaganum sjálfum er sómalska héraðið Púntland en önnur lönd á svæðinu við Horn Afríku eru Djíbútí, Eþíópía og Erítrea. Hugtakið var einkum notað af fjölmiðlum í kringum Ogadenstríðið milli Eþíópíu og Sómalíu 1977-1978.

Stór-Sómalía er stjórnmálastefna sem miðar að því að sameina sómali sem búa í Kenýa, Sómalíu og Eþíópíu, í eitt ríki við Horn Afríku. 

## References
Súdan (heimshluti)

**Súdan** er sá hluti Afríku sem nær frá Malí (sem eitt sinn var kallað *[[Franska Súdan]]*) á Sahel-svæðinu við jaðar Sahara að regnskógunum í hitabeltinu fyrir sunnan. Á þessu svæði rignir meira en á Sahel-svæðinu, svo það hentar betur til landbúnaðar.

Nafnið kemur úr arabísku, *bilâd as-sûdân* („land hinna svörtu“).
Kongó (heimshluti)

Nafnið **Kongó** er dregið af heiti bakongómanna, þjóðflokks sem býr í kringum Kongófljót. Fljótið og þverár þess renna frá upptökum sínum í gegnum annan stærsta regnskóg heims (á eftir Amasónfrumskóginum). Tvö ríki, Kongó og Lýðveldið Kongó, draga nafn sitt af fljótinu og þar stóð hið víðfeðma Kongóveldi frá 14. öld til 17. aldar.
Kongófljót

**Kongófljót** er stærsta fljót Mið-Afríku og annað lengsta fljót Afríku (á eftir Níl). Það er 4.374 km langt. Ef Chambesi-fljót er talið upptök fljótsins, verður það 4.700 km langt. Fljótið og þverár þess renna í gegnum stærsta regnskóg heims á eftir Amasónfrumskóginum (sem er miklu stærri) og annað stærsta vatnasvið heims. Á milli 1971 og 1997, þegar Austur-Kongó hét formlega *Saír* (*Zaïre*), kölluðu þarlendir fljótið **Saírfljót** (*Zaïre-fljót*). 

Upptök fljótsins eru í fjöllunum vestan við Sigdalinn mikla í Austur-Afríku og í Tanganjika-vatni og Mweru-vatni sem renna í Lualaba-fljót sem verður að Kongó neðan við Boyomafossa. Kongófljót rennur í vesturátt frá Kisangani rétt fyrir neðan fossana, sveigir síðan í suðvestur og rennur fram hjá Mbandaka, sameinast Ubangi-fljóti og rennur í Malebobugðunua þar sem Kinsasa og Brazzaville standa gegnt hvor annarri á árbökkunum. Þaðan mjókkar áin og rennur um flúðir í djúpum gljúfrum (Livingstone-fossa) fram hjá Matandi og Boma og út í hafið við strandbæinn Muanda.

Vatnasvið árinnar er rúmlega 4 milljónir ferkílómetrar. Rennsli hennar við ósa er að meðaltali 41.000 m3/s, minnst 23.000 og mest 75.000 m3/s. Á hverju ári skilar Kongófljót um 86 milljónum tonna að seti í Atlantshafið.

Vegna Livingstonfossanna er fljótið ekki skipgengt frá upptökum til ósa.  Fyrir ofan fossanna er það þó nýtt til flutinga og þá sérstaklega á milli Kinshasa and Kisangani.  Um 40 raforkuver eru í fljótinu.  Þeirra stærst er Inga-stíflan sem er um 200 km suðvestur af Kinshasa.
Henry Mancini

**Henry Mancini**, fæddur **Enrico Nicola Mancini**, (16. apríl 1924 - 2. júní 1994) var þekkt tónskáld og útsetjari, einkum þekktur fyrir kvikmyndatónlist sína og tónlist við sjónvarpsþætti. Hann vann metfjölda Grammy-verðlauna, þeirra á meðal verðlaun fyrir æviframlag sitt árið 1995. 

Mancini fæddist í Cleveland í Ohiofylki í Bandaríkjunum en ólst upp í West Aliquippa í Pennsylvaníu. Hann lést í Beverly Hills í Kaliforníu. Hann var kvaddur í herinn í síðari heimsstyrjöld en tókst að fá sig fluttan úr fótgönguliðunum í hljómsveitina. Verkin sem hann er þekktastur fyrir eru „Moon River“ (úr myndinni *[[Breakfast at Tiffany's]]* frá árinu 1961) og þemalög myndanna *[[Bleiki pardusinn]]* og *[[Charade]]* sem báðar komu út árið 1963. Hann er oft sagður hafa samið tónlistina við myndina um *[[Smáfólkið]]*, en hún var í raun eftir annan djasspíanista, Vince Guaraldi. 

## Valin lög
* Úr *[[Peter Gunn]]* (textar eftir Ray Evans og Jay Livingston)
**"Peter Gunn Theme"
**"Bye Bye"
**"The Brothers Go to Mother's"
**"Dreamsville"
**"Blues for Mother's"
**"Sorta Blue"
**"Slow and Easy"
* Úr *The [[Richard Boone]] Show* (texti eftir Al Stillman)
**"How Soon"
* "Man's Favorite Sport" (1963) (texti eftir Johnny Mercer) 
* "I Love You and Don't You Forget It" (1963) (texti eftir Al Stillman)

## Valdar kvikmyndir
**[[Charade]]* (1963) (með Cary Grant, Audrey Hepburn í aðalhlutverkum)
** "Charade"
**[[Bleiki pardusinn]]*, enska:*The Pink Panther* (1964) (með Peter Sellers í aðalhlutverki)
** Þemalag
** "It Had Better Be Tonight" (texti eftir Johnny Mercer)
**[[Soldier in the Rain]]* (1963)
**[[Breakfast at Tiffany's]]* (1961) (með Audrey Hepburn í aðalhlutverki)
** "Moon River" (texti eftir Johnny Mercer)
**[[Dear Heart]]* (1964)
** "Dear Heart"
**[[A Shot in the Dark]]* (1964) (með Peter Sellers í aðalhlutverki)
**[[Moment to Moment]]* (1965)
** "Moment to Moment" (texti eftir Johnny Mercer)
**[[The Great Race]]* (1966)
**[[Arabesque]]* (1966)
**[[What Did You Do in the War, Daddy?]]* (1966)
** "In the Arms of Love" (texti eftir Jay Livingston og Ray Evans)
**[[Two for the Road]]* (1967)
** "Two for the Road"
**[[Wait Until Dark]]* (1967)
** "Wait Until Dark"
**[[The Party]]* (1968) (með Peter Sellers í aðalhlutverki)
** "Nothing to Lose" (sungið af Claudine Longet)
**[[Me, Natalie]]*
**[[Gaily, Gaily]]*
**[[The Molly Maguires]]*
**[[Sunflower]]* (1970)
** "Loss of Love" (texti eftir Bob Merrill)
**[[Darling Lili]]* (textar eftir Johnny Mercer)
**"I'll Give You Three Guesses"
**"Darling Lili"
**[[The Hawaiians]]*
**[[he Night Visitor]]*
**[[Hatari!]]*
** "Baby Elephant Walk"
**[[Experiment in Terror]]*
**[[Days of Wine and Roses]]*
** "Days of Wine and Roses"
**[[High Time]]*
**[[Bachelor in Paradise]]*
**[[The Great Impostor]]*
**[[Mr. Hobbs Takes a Vacation]]*
Afríka sunnan Sahara

**Afríka sunnan Sahara** eru öll þau lönd í Afríku sem ekki teljast til Norður-Afríku. Á 19. öld var talað um þennan heimshluta sem „hið myrka meginland“, eða „svörtustu Afríku“, að hluta vegna hörundslitar íbúanna, en einnig vegna þess að stórir hlutar þessa svæðis höfðu ekki verið kannaðir eða kortlagðir.
Kongó

**Kongó** getur átt við um:
* Landsvæðið Kongó sem nær yfir vatnasvið Kongófljóts.
* Lýðveldið Kongó, sem einnig er nefnt *[[Vestur-Kongó]]* og *Kongó-Brazzaville*.
* Lýðstjórnarlýðveldið Kongó, sem einnig er nefnt *[[Austur-Kongó]]* og *Kongó-Kinsasa*, en hét áður *Belgíska Kongó* og *Saír*.
* Kongófljót sem er annað lengsta fljót Afríku á eftir Níl.
* Kongóveldið sem stóð á svæðinu við fljótið frá 14. öld til 17. aldar.
SI grunneining

Alþjóðlega einingakerfið (SI kerfið) hefur sjö **grunneiningar**, sem allar aðrar eðlisfræðilegar mælieiningar byggjast á. Skilgreiningum var síðast breytt smávægilega árið 2019.
Arabíuskagi

**Arabíuskaginn** eða einfaldlega **Arabía** er skagi í Suðvestur-Asíu á mörkum Asíu og Afríku. Skaginn teygist út í Indlandshaf og markast af Rauðahafi að Akabaflóa í vestri, Arabíuhafi í suðri og Ómanflóa og Persaflóa í norðaustri. 

Eftirfarandi ríki eru á Arabíuskaga:

* Barein
* Jemen
* Katar
* Kúveit
* Óman
* Sádi-Arabía
* Sameinuðu arabísku furstadæmin

Norðurmörk Arabíuskagans eru við Sagrosfjöll þar sem Arabíuflekinn rekst á Asíuflekann. Af þessari ástæðu eru eftirfarandi ríki einnig á Arabíuskaganum *að hluta*:

* Heimastjórnarsvæði Palestínumanna
* Írak
* Ísrael
* Jórdanía
* Líbanon

Arabíuskaginn liggur á eigin jarðfleka, Arabíuflekanum.

Sádi-Arabía nær yfir stærstan hluta skagans og flestir íbúanna búa þar og í Jemen. Á skaganum eru miklar olíulindir og þar eru helgustu borgir múslima, Mekka og Medína, báðar í Sádi-Arabíu.
Henry Purcell

**Henry Purcell** (10. september 1659 (?) – 21. nóvember 1695) var breskt barokktónskáld. Tónlist hans var einstök og hann notaði ýmsa þætti úr ítalskri og franskri tónlist sem hann blandaði við enska tónlist fyrri tíðar.

## Æviágrip
Purcell fæddist í Westminster og komst í kórinn í Royal Chapel þar sem hann lærði að syngja og skrifa nótur. Elsta þekkta verk hans er óður til konungsins frá 1670.

1676 var hann gerður að organista við Westminster Abbey. Hann samdi fjölda verka við leikrit, óperettur og óperur, meðal annars við verk John Dryden og Thomas Shadwell. Eitt af frægustu verkum hans er óperan *Dido and Aeneas*.

Helsta verk Purcells er talið vera *Te Deum and Jubilate*, fyrsti lofsöngurinn sem saminn er á enska tungu með undirleik hljómsveitar. Verkið var flutt árlega í Pálskirkjunni í London til 1712 þegar það var flutt til skiptis við *Utrecht Te Deum and Jubilate* eftir Georg Friedrich Händel til 1743 þegar *Dettingen Te Deum* Händels tók við.

Purcell lést aðeins 36 ára að aldri eftir veikindi, hugsanlega berkla. Ekkja hans gaf út mörg verka hans að honum látnum, þar til hún lést 1706.

## Hljóðskrár
Fjöldatala

**Fjöldatala**, **fjöldi** eða **stétt** er hugtak í mengjafræði, sem er mælikvarði á fjölda staka í tilteknu mengi *M*, oft táknuð með | *M* | eða *card* ( *M* ). 

Stærðræðilegri framsetning á fjöldatölu teljanlegs mengis er að talan *n* er *fjöldatala* mengisins A þá og því aðeins að til sé gagntækt fall *f* á hlutmengi náttúrulegra talna, þ.e. f: A \to \left\{1, ..., n\right\}. Dæmi: talan 3 fjöldatala mengisins A = \left\{ 2, 5, 7 \right\}. Ef slík vörpun finnst ekki þá er mengið *A* sagt óteljanlegt. 

Fjöldatala mengja með óendanlegan fjölda staka táknuð með hebreska tákninu \aleph (framburður *alef*). Fjöldatala mengi náttúrulegra talnan er táknuð með \aleph_0, sem jafnframt er fjöldatala allra óendanlegra, teljanlegra mengja. Til eru óendanlega mörg talnamengi, sem hafa stærri fjöldatölu en \aleph_0, en þau eru óteljanleg, t.d. mengi rauntalna, sem hefur fjöldataöluna \aleph_1. (Fjöldatala mengis rauntalnanna er stundum nefnd *fjöldatala samfellunnar*, táknuð með \mathfrak c.) 

Augsljóslega gildir að \aleph_0 \aleph_1, en almennt gildir um fjöldatölur óendanlegra mengja að \aleph_n \aleph_m, ef *n* \aleph_x, þ.a. \aleph_0 \aleph_x \aleph_1. 

Ekki er til nokkurt mengi sem inniheldur allar hugsanlegar fjöldatölur, því veldismengi slíks mengis hefði hærri fjöldatölu en mengið sjálft. Með því að bæta fjöldatölu veldismengisins í *mengi allra fjöldatalna*, væri komið nýtt mengi með hærri fjöldatölu en uppaflega mengið og síðan koll af kolli.

Fjöldatala er stundum kölluð höfuðtala mengis.
1588

Árið **1588** (**MDLXXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* Oddur Einarsson varð Skálholtsbiskup.
* Arngrímur Jónsson lærði varð skólameistari í Hólaskóla.
* Lauritz Tygesen Kruse varð höfuðsmaður á Íslandi.
* Vermenn á leið yfir Tvídægru lentu í hrakningum og dóu þrettán, en margir kólu og örkumluðust á höndum og fótum, að því er segir í *[[Skarðsárannáll|Skarðsárannál]]*.

;Fædd
* Jón Sigurðsson, skólameistari í Skálholtsskóla og prestur á Breiðabólstað  (d. 1640). 
;Dáin

## Erlendis
* 24. janúar - Orrustan við Pitchen: Herir Austurríkis og Pólsk-litáska samveldins börðust. Maximilian 3. erkihertogi var tekinn höndum eftir uppjöf Austurríkismanna.
* 4. apríl - Kristján 4. varð konungur Danmerkur, 11 ára gamall, eftir lát föður síns Friðriks 2.
* 12. maí - Hinrik hertogi af Guise tók völdin í París og Hinrik 3. konungur neyddist til að flýja borgina.
* 28. maí - Flotinn ósigrandi hélt af stað úr höfnum á Spáni og tók stefnu á Ermarsund. Í flotanum voru 130 herskip og á þeim 30.000 menn. Það tók flotann þrjá daga að láta úr höfn vegna þess hve skipin voru mörg.
* Júlí - Hinrik 3. Frakkakonungur lét undan kröfum hertogans af Guise og fékk að snúa sftur til Parísar.
* 31. júlí - Englendingar undir forystu Howards lávarðar og Francis Drake unnu sigur á Flotanum ósigrandi. Flotinn flýði um tveimur vikum síðar og lenti þá í óveðri og missti mörg skip.
* 29. ágúst - Toyotomi Hideyoshi, stríðsherra í Japan gaf út skipun um að gera upptæk sverð allra andstæðinga sinna.
* 9. september - Englendingurinn Thomas Cavendish lauk hringferð um heiminn og var 781 daga í förinni. Hann sló þar með met Francis Drake.
* 13. nóvember - Hollendingar og Englendingar náðu spænska virkinu Bergen op Zoom í Spænsku Niðurlöndum eftir 41 daga umsátur.
* 23. desember - Hinrik 3. Frakkakonungur réðist til atlögu gegn leiðtogum Kaþólska bandalagsins, hertoganum af Guise og kardínálanum bróður hans, og lét drepa þá.

;Fædd
* 8. apríl - Thomas Hobbes, enskur heimspekingur (d. 1679).
* 13. maí - Ole Worm, danskur læknir og fornfræðingur (d. 1654).
* 8. september – Marin Mersenne, franskur munkur, stærðfræðingur og heimspekingur (d. 1648).
* Sacharias Jansen, hollenskur sjóntækjafræðingur (d. 1628).
* Thomas Ravenscroft, enskt tónskáld og þjóðlagasafnari (d. 1635).

;Dáin
* 4. apríl - Friðrik 2. Danakonungur (f. 1534).
* 8. júní - Mimar Sinan, arkitekt og verkfræðingur Ottómanveldisins (f. 1490)
Geirfugl

**Geirfugl** (fræðiheiti *Pinguinus impennis*) er útdauð fuglategund af álkuætt. Geirfuglinn var allt að 70 cm hár, vó um 5 kg og var ófleygur. Í útliti líktist geirfuglinn nokkuð mörgæsum, en er ekki af sömu ætt. Geirfuglinn var góður sundfugl og nærðist einkum á fiski. Útbreiðslusvæði geirfuglsins voru strandsvæði Norður-Atlantshafsins.

Geirfuglinn var algengur víða í Norður-Atlantshafinu allt fram á 16. öld, en veiði gekk grimmt á stofninn. Lengst lifði geirfuglinn af við Ísland, en síðustu tveir geirfuglarnir voru drepnir í Eldey 3. júní 1844. Einhverjar sögur fara af því að til geirfugls hafi sést eftir það, einkum á Grænlandi allt fram á sjötta áratug 19. aldar, en óvíst er um áreiðanleika þeirra sagna.

## Geirfuglaveiðar og útrýming
Geirfuglaveiðar voru stundaðar fyrr á öldum og farið út í eyjar þar sem geirfuglar lifðu. Í Íslandslýsingu sem talin er vera eftir Odd Einarsson biskup er þessi lýsing á slíkum veiðum: „Þegar fiskimenn fara þangað til fuglatekju, verða þeir fyrir árásum fugla þessara, sem ráðast á komumenn í þéttri fylkingu og með feiknakrafti og troða þá niður, nema mennirnir sjái við árásinni með því að drepa nokkra hina fremstu í fylkingunni. Þá snúa hinir frá og leggja á flótta,og er þá fyrirhafnarlítið að taka þá á undanhaldinu."

Framan af var geirfugl veiddur til matar, en þegar fuglinum fór að fækka verulega fóru safnarar og náttúrugripasöfn að borga háar fjárhæðir fyrir fuglinn og má segja að það hafi verið hinn endanlegi dauðadómur tegundarinnar. Um 80 uppstoppaðir geirfuglar hafa varðveist til dagsins í dag. Einn þeirra má finna á Náttúrufræðistofnun Íslands, en hann fékkst á uppboði í London 1971 að undangenginni landssöfnun. (Sjá *[[Geirfuglsmálið]]*.)

Carl Franz Siemsen kaupmaður í Reykjavík var umboðsmaður fyrir ýmsa erlenda vísindamenn og söfn. Árið 1844 er honum falið að ná í geirfugl og bauð hann bændum í Höfnum 300 krónur fyrir dauðan eða lifandi geirfugl. Það varð til þess að 4. júní 1844 fóru fjórir á stað til Eldeyjar og sjá þar tvo geirfugla sem sátu á klettasnös og sneru þá úr hálsliðnum.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Geirfuglarnir á Náttúrufræðistofnun Íslands
* ''Geirfuglinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1936
Gerhard Schröder

**Gerhard Fritz Kurt Schröder** (f. 7. apríl 1944) er þýskur fyrrum stjórnmálamaður, lögfræðingur og ráðgjafi. Hann var kanslari Þýskalands frá 27. október 1998 – 22. nóvember 2005. Við af honum í því embætti tók Angela Merkel. Eftir kanslaratíð sína hefur Schröder unnið í stjórnum Nord Stream AG (sem rússneska olíufyrirtækið Gazprom á meirihluta í) og rússneska olíufyrirtækisins Rosneft.

Schröder hafði verið sambandsforseti ungliðahreyfingar Jafnaðarmannaflokksins á áttunda áratugnum. Hann gekk í sambandsstjórn flokksins árið 1989 og varð héraðsráðherra Neðra-Saxlands ári síðar í stjórnarsamstarfi flokksins við Græningja. Hann var endurkjörinn tvisvar með hreinan meirihluta og var valinn sem kanslaraefni Jafnaðarmannaflokksins gegn Helmut Kohl í þýsku þingkosningunum árið 1998. Jafnaðarmannaflokkurinn vann sigur í kosningunum og Schröder tók við kanslaraembættinu mánuði síðar í fyrsta stjórnarsamstarfi Græningja og Jafnaðarmanna í ríkisstjórn alls Þýskalands. Fyrsta kjörtímabil Schröders einkenndist af talsverðri frjálslyndisvæðingu en einnig af nokkrum hneykslismálum, þar á meðal áhyggjum af útbreiðslu kúariðu með neyslu á nautakjöti. Í stjórnartíð Schröders mótmæltu Þjóðverjar einnig harðlega innrás Bandaríkjamanna í Írak og Schröder komst þannig upp á kant við George W. Bush Bandaríkjaforseta.

Árið 2002 vann stjórn Schröders endurkjör en aukið atvinnuleysi leiddi til þess að Schröder kynnti hina svokölluðu „Agenda 2010“-áætlun. Áætlunin einkenndist af niðurskurði í opinberum útgjöldum og frjálslyndisumbótum í ríkisrekstri sem reitti kjósendur Jafnaðarmannaflokksins mjög til reiði og leiddi til þess að vinsældir Schröders döluðu. Þegar stjórn Schröders bað ósigur í héraðskosningum í Norðurrín-Vestfalíu í maí árið 2005 kallaði Schröder til nýrra þingkosninga. Í september sama ár bað Jafnaðarmannaflokkurinn nauman ósigur fyrir Kristilega demókrataflokknum. Í kjölfarið gengu Jafnaðarmannaflokkurinn og Kristilegi demókrataflokkurinn í stjórnarsamstarf þar sem Angela Merkel gerðist kanslari í stað Schröders.

## Heimild
*
Listi yfir þjóðtungur Indlands

Á Indlandi er talaður mikill fjöldi ólíkra tungumála. Yfirleitt er talað um þrjátíu aðskilin tungumál og 2000 mállýskur. Stjórnarskrá Indlands nefnir hindí og ensku sem opinber tungumál fyrir þjóðstjórnina. Auk þeirra eru 22 viðurkenndar þjóðtungur sem ríkin mega taka upp með opinberum hætti til einhverra nota, og einnig nota í samskiptum milli miðstjórnarinnar og stjórna einstakra ríkja og fyrir próf í opinberri þjónustu.

Ætlunin var að enskan hætti að vera *opinbert tungumál* árið 1965. Eftir það átti hún að hafa stöðu sem „aukalegt opinbert tungumál“ (með sömu stöðu og hindí) þar til réttkjörin nefnd myndi taka ákvörðun um algera færslu yfir til hindí. En vegna mótmæla frá ýmsum ríkjum, svo sem Tamíl Nadú þar sem útbreiðsla hindí er mjög takmörkuð, er tvítyngisástandið enn viðvarandi. Í kjölfarið á hraðri iðnvæðingu landsins og sterkum fjölmenningarlegum áhrifum á efnahagslífið hefur enskan haldið stöðu sinni sem vinsæl og virk samskiptaleið innan stjórnarinnar og í viðskiptalífinu. Allar hugmyndir um að losna við hana hafa verið lagðar á hilluna.

## Opinbert tungumál (landstjórnin)
* hindí
* enska

## Viðurkenndar þjóðtungur (tungumál sem má nota í opinberum tilgangi)
* assamíska
* bengalska
* bódó
* dogri
* gújaratíska
* hindí
* kannada
* kasmírska
* konkanska
* maíþílska
* malæjalam
* manípúrska
* maraþíska
* nepalska
* orija
* púnjabska
* sanskrít
* santalska
* sindíska
* tamílska
* telúgú
* úrdú

## Önnur algeng tungumál á Indlandi
* avadíska
* bilí
* bojpúríska
* búndelska
* kattískarska
* gondíska
* harjaníska
* hindústanska
* kanájí
* kódava
* kútsíska
* magadíska
* marvaríska
* túlú
The Flowers of Romance

**The Flowers of Romance** er heiti á tveimur hljómsveitum og titill einnar hljómplötu:
* The Flowers of Romance var pönkhljómsveit sem var stofnuð 1976.
* *[[The Flowers of Romance (breiðskífa)|The Flowers of Romance]]* var þriðja breiðskífa Public Image Ltd.
Stúdíó Sýrland

**Stúdíó Sýrland** (áður þekkt sem **Studío Grettisgat**), er hljóðver á Íslandi stofnað af nokkrum meðlimum Þursaflokksins árið 1981. Upphaflega var það í bakhúsi við hús Egils Ólafssonar við Grettisgötu og dró nafn af því, en 1988 flutti það í Skúlatún og síðan í Vatnagarða árið 2007.

Það er helst notað við hljóðupptöku fyrir kvikmyndir og sjónvarpsefni og upptöku á tónlist. Meðal tónlistarmanna sem hafa notað það eru Björk Guðmundsdóttir, Sigur Rós, Quarashi, Írafár og Blur. Meðal sjónvarps- og kvikmyndatengds efnis sem hefur verið tekið upp þar eru Strumparnir, Íslenski draumurinn og Með allt á hreinu. 

## Tenglar
* Vefsíða Sýrlands (nær einungis á ensku)
Hindí

**Hindí** er indóarískt tungumál talað á norður- og mið-Indlandi og er staðlað málsnið af hindí-úrdú. Hindí er ríkismál á Indlandi ásamt ensku. Af mállýskum má nefna hindústaní, kraj, kanújí, búndelí, bangarú, avadí, baqelí og sjatisqarbí. Hindí er það tungumál á Indlandi sem flestir eiga að móðurmáli.
Stjórnlagaráð Indlands samþykkti 14. september 1949 að hindí í Devanagarí-ritkerfinu skyldi vera opinbert tungumál lýðveldisins Indlands.

## Málfræði

Nafnorð hafa þrjú föll: nefnifall, andlagsfall og ávarpsfall, og tvö kyn, karlkyn og kvenkyn. Engan tiltekinn greini er að finna í málinu. Enga kyngreiningu er að finna í persónufornöfnum þriðju persónu. Sagnorð kynbeygjast, persónubeygjast og tölubeygjast. Lýsingarorð beygjast í tölu, kyni og falli en þó er nokkur hluti lýsingarorða sem tekur engum beygingum.
Verslunarmannahelgin

**Verslunarmannahelgin** er helgin á undan frídegi verslunarmanna sem árlega er haldið upp á fyrsta mánudag í ágústmánuði og er hann almennt talin með þegar rætt er um verslunarmannahelgina og hún því þriggja daga helgi. 

Þótt frídagur verslunarmanna hafi í upphafi verið hugsaður sem frídagur ákveðinnar starfsstéttar, þá sökum þess hve þessi þriggja daga helgi varð vinsæl sem almenn ferðahelgi var frídagur verslunarmanna gerður að almennum lögbundnum frídegi als þorra fólks. 

Helgin er ein mesta ferðahelgi ársins og haldnar hátíðir víða um landið. Þjóðhátíðin í Vestmannaeyjum er líklega þeirra þekktust og langlífust. Í upphafi voru þetta fyrst og fremst útihátíðir sem  urðu mislanglífar og flestar þeirra voru haldnar úti í náttúrunni og urðu skjólsælustu skógar landsins oftast fyrir valinu. Lengi voru til dæmis haldnar útihátíðir í Vaglaskógi í Fnjóskadal en líklega var þeirra þekktust útihátíðin í Atlavík í Hallormsstaðarskógi við Lagarfljót. 

Í seinni tíð hafa þessar hátíðir þróast meira í að vera bæjarhátíðir en eiginlegar útihátíðir og hafa nokkrar þeirra fest sig í sessi.

## Hátíðir um verslunarmannahelgina
* Þjóðhátíð í Vestmannaeyjum
* Rokkhátíð á LEMMY
* Neistaflug í Neskaupstað 
* Mýrarboltinn á Ísafirði
* Ein með öllu á Akureyri
* Innipúkinn í Reykjavík
* Sæludagar í Vatnaskógi
* Síldarævintýrið á Siglufirði
* Norðanpaunk á Laugarbakka

## Tenglar
* Verslunarmannahelgin.is  heldur utan um þær hátíðir sem eru í boði hverju sinni.
Eine kleine Nachtmusik

**Eine kleine Nachtmusik** („lítið næturljóð“) eða **Serínaða fyrir strengi í G-dúr** eins og verkið í raun heitir, er ein frægasta og vinsælasta tónsmíð Wolfgangs Amadeusar Mozarts. Hún er skrifuð árið 1787 í Vínarborg. Verkið er merkt sem K. 525 í Köchel-skránni yfir verk Mozarts.

Serínaðan var samin fyrir strengjakvartett (tvær fiðlur, lágfiðlu og selló), með möguleikanum á kontrabassa spilandi sömu rödd og sellóið. Nú til dags er verkið oft flutt af stærri strengjasveit. Upphafsstef fyrsta kaflans er eitt af þekktustu stefjum sem til eru í vestrænni klassískri tónlist. 

## Kaflar

### Fyrsti kafli
Fyrsti kaflinn er Allegro-kafli í Sónötuformi. Hann byrjar á agressífu stefi sem festir grunntóntegundina (G-dúr) vel í sessi og þar á eftir kemur rólegra stef í D-dúr, fortónstóntegund G-dúrs. Framsetningunni lýkur svo í D-dúr og er endurtekin. Úrvinnslan hefst í D-dúr og snertir á d-moll og C-dúr áður en verkið fer aftur í G-dúr fyrir lokaframsetninguna. Í lokaframsetningunni er eru helstu stefin úr frumframsetningunni spiluð í G-dúr og endar í kaflinn þeirri tóntegund.

\relative c''' { 
  \set Staff.midiInstrument = #"violin"
  \tempo 4 = 148
  \key g \major
  \time 4/4
  g4 r8 d8 g4 r8 d8 | g8 d g b d4 r4 | c4 r8 a8 c4 r8 a8 | c8 a fis a d,4 r4
}

:Fyrsti þeminn

### Annar kafli
Annar kaflinn er rómansa með hraðamerkingunni andante. Hann er í C-dúr (undirfortónstóntegund G-dúrs) og rondó-formi sem setja má upp sem ABACA. Fyrsta stefið (A) er tignarlegt og lagrænt. Á eftir því kemur annað stefið (B) sem er hrynrænna en það fyrsta. Því næst kemur fyrsta stefið aftur og á eftir því þriðja stefið (C) sem er dekkra en hin tvö og kemur aðeins við í c-moll. Því næst kemur A-stefið í þriðja sinn til að ljúka kaflanum af. 

### Þriðji kafli
Þriðji kaflinn er menúett og tríó (ABA) og danslegur eftir því. Hann er í grunntóntegundinni G-dúr og er alegretto að hraða. Kaflinn hefur tvö stef, menúett og tríó. Hann byrjar á menúettnum, því næst kemur tríóið og svo er menúettinn endurtekinn. Hann endar, eins og hann byrjar, í G-dúr.

### Fjórði kafli
Fjórði og seinasti kaflinn er sónöturondó. Hann er sannur lokakafli og líflegur líkt og fyrsti kaflinn. Í framsögunni er flakkað milli tveggja stefja. Í úrvinnslunni er flakkað milli nokkurra tóntegunda og endar í G-dúr. Stefin tvö koma svo aftur í lokaframsetningu og kaflinn endar á hala þar sem fyrsta stefið kemur aftur fyrir.

### Fimmti kafli?
Samkvæmt skrá Mozarts sjálfs á verkum sínum hefur verkið fimm kafla. Annar kaflinn, samkvæmt hans skráningum, á að vera menúett og tríó og var lengst af talinn glataður. Tónlistarfræðingurinn Alfred Einstein hefur hins vegar lagt til að menúett í Píanósónötu í b, K.498a, sé í raun hinn týndi kafli. Síðan þá hefur menúettinn verið spilaður af strengjakvartettum, þó svo að tónlistarfræðingar séu ekki á eitt sáttir um hvort Einstein hafi haft rétt fyrir sér.
Kartúm

**Kartúm** (arabíska: **الخرطوم**, **al-Ḫarṭūm** „fílsrani“) er höfuðborg Súdan og höfuðstaður ríkisins Kartúm. Borgin stendur þar sem Hvíta Níl mætir Bláu Níl, verður að Níl og rennur í gegnum Egyptaland í átt til Miðjarðarhafsins. Á þéttbýlissvæðinu er áætlað að búi um 7,1 milljón manns (2023).

## Tilvísanir
Tjadvatn

**Tjadvatn** er stórt, grunnt stöðuvatn í miðri Afríku. Vatnið skiptist á milli landanna Tjad, Kamerún, Níger og Nígeríu, en stærstur hluti þess er í vesturhluta Tjad. Það er gríðarlega mikilvægt vatnsforðabúr fyrir svæðið umhverfis það. Áin Sjarí er stærsta áin sem rennur í vatnið og flytur 90% vatnsins. Strendur vatnsins eru að mestu leyti mýrar, og í vatninu er mikið af litlum eyjum, fljótandi eyjum og leirum. Vatnið er einungis sjö metra djúpt þar sem það er dýpst og er því mjög viðkvæmt fyrir smávægilegum breytingum á hæð vatnsborðsins. Stærð þess breytist því eftir árstímum. Í vatninu lifa meðal annars krókódílar og flóðhestar.

Vatnið er talið vera leifar innhafs sem hefur þakið 300.000 km² svæði fyrir sex þúsund árum. Þegar Evrópubúar mældu vatnið fyrst 1823 var það eitt af stærstu stöðuvötnum heims.

Vatnið hefur minnkað mjög mikið frá því um miðja 20. öld vegna minnkandi rigninga. Líklegt þykir að það muni minnka enn frekar, eða hverfa jafnvel með öllu á 21. öld.
Kampala

**Kampala** er höfuðborg Úganda og samnefnds héraðs. Íbúafjöldinn var 1.797.722 árið 2024 og borgin er því stærsta borg landsins. Borgin stendur í 1.189 metra hæð yfir sjávarmáli. Kampala er höfuðstaður héraðsins og konungsríkisins Búganda.

Nálægt borginni eru alþjóðaflugvöllurinn í Entebbe og höfnin Port Bell á strönd Viktoríuvatns.

Borgin óx í kringum virki sem Frederick Lugard reisti árið 1890 fyrir Breska Austur-Afríkufélagið. Árið 1962 tók borgin við af Entebbe sem höfuðborg. Stór hluti borgarinnar eyðilagðist þegar Idi Amin var steypt af stóli 1979.

## Tilvísanir
Idi Amin

**Idi Amin Dada Oumee** (~1925 – 16. ágúst 2003) var forseti Úganda frá árinu 1971 til 1979. Valdatíð hans þótti einkennast af mikilli grimmd þar sem talið er að hundruð þúsundir Úgandabúar hafi verið pyntaðir og myrtir. Idi Amin stundaði markvissar kynþáttaofsóknir gegn þjóðarbrotum atsjólímanna, langómanna og fleirum.

Amin komst til valda með valdaráni gegn stjórn Miltons Obote árið 1971. Bretar voru fegnir því að losna við Obote, sem var einræðisherra og lítt hallur undir hagsmuni Breta. Amin átti hins vegar ekki eftir að reynast skárri. Á alþjóðasviðinu varð Amin fljótt frægur fyrir mjög sérviskulega hegðun og fjölmörg kjánaleg ummæli. Þegar Bretar riftu stjórnmálasambandi við Úganda árið 1977 lýsti Amin því yfir að hann hefði „sigrað“ Breta og gaf sjálfum sér titilinn „sigrari breska heimsveldisins“. Undir lok valdatíðar Amins var titill hans í heild sinni: „Hans æruverðuga hátign, forseti til lífstíðar og ofursti Al Hadjí, Doktor Idi Amin, VC, DSO, MC, drottnari allra lifandi skepna og fiska sjávarins og sigurvegari breska heimsveldisins í Afríku og sérstaklega í Úganda“.

Amin hafði undarlegt dálæti á Skotlandi og hann lýsti því yfir að hann væri hinn ókrýndi „síðasti konungur Skotlands“. Öll þessi uppátæki leiddu til þess að utan Úganda var helst litið á Amin sem eins konar ofvaxið barn, meinlausan trúð sem varla bæri að taka alvarlega. Þessi trúðsímynd skyggði nokkuð á skelfileg mannréttindabrot sem viðgengust undir stjórn Amins í Úganda.

Árið 1978 hóf Amin innrás í Tansaníu með herstuðningi frá Muammar Gaddafi. Úgandski herinn galt afhroð í átökunum við Tansaníuher og svo fór að Tansanar gerðu gagnárás inn í Úganda. Tansanar hertóku Kampala og ráku Amin á flótta. Amin slapp til Líbíu en settist síðar að í Sádi-Arabíu, þar sem hann bjó til dauðadags árið 2003.

## Tilvísanir
Entebbe

**Entebbe** er borg í Úganda með rúmlega 90.000 íbúa. Hún stendur við strönd Viktoríuvatns nærri höfuðborginni Kampala.

Entebbe er líklega þekktust fyrir alþjóðaflugvöllinn Entebbe þar sem Ísraelsher frelsaði eitt hundrað gísla um borð í Air France-vél þann 4. júlí 1976.
Níl

**Níl** (arabíska النيل, *an-nīl*) er annað tveggja stærstu fljóta heims. Nafnið kemur úr grísku
*Νειλος* (Neílos) en Grikkir kölluðu ána einnig *Αιγυπτος* (Ægyptos) sem er uppruni nafns Egyptalands. Forn-Egyptar kölluðu fljótið *iteru*. Deilt er um hvort Níl eða Amasónfljót eigi að teljast lengsta fljót heims.

## Tengt efni
* Flúðir Nílar

## Tenglar
* ''Ráðgátan um upptök Nílar og mennirnir sem leystu hana''; grein í Morgunblaðinu 1977
Viktoríuvatn

**Viktoríuvatn** er eitt af stóru vötnunum í Afríku. Það er 68.870 ferkílómetrar að flatarmáli og annað stærsta stöðuvatn jarðarinnar að umfangi, en þar sem það er tiltölulega grunnt er það ekki nema sjöunda stærsta vatn heims miðað við rúmmál og inniheldur 2.760 rúmkílómetra af vatni. Viktoríuvatn er upptök lengstu þverár Nílarfljóts, Hvítu Nílar. Vatnið liggur á hásléttu í vesturhluta Sigdalsins mikla og er undir stjórn Tansaníu, Úganda og Kenía.

Í vatninu eru meira en þrjú þúsund eyjar sem margar eru byggðar. Þar á meðal eru Sseseeyjar í Úganda í norðvesturhluta vatnsins, sem eru vinsæll viðkomustaður ferðamanna.
Sambesí

**Sambesí** eða **Sambesífljót** er fjórða lengsta fljót í Afríku og það stærsta sem rennur í Indlandshaf. Vatnasvið þess er 1.329.965 km² að stærð, eilítið minna en helmingur vatnasviðs Nílar. Sambesí er 2.750 km langt. Það á upptök sín í Sambíu, rennur svo gegnum Angóla og síðan eftir landamærum Simbabve og Sambíu til Mósambík þar sem það rennur út í Indlandshaf.

Í Sambesí eru Viktoríufossar, eitt af stærstu vatnsföllum heims, en aðrir stórir fossar eru Chavuma-fossar við landamæri Sambíu og Angóla, og Ngonye-fossar í vesturhluta Sambíu. Allt fljótið er einungis brúað á fjórum stöðum: við Chinyingi, Viktoríufossa, Chirundu og Tete.

Tvær aðalvatnsaflsvirkjanir í fljótinu eru Kariba-stíflan og Cahora Bassa-stíflan.  Lokið var við Kariba-stífluna 1959. Hún er 128 m há og 579 m breið. Lónið sem myndaðist er um 280 km langt og um 5400 km² að stærð. Stíflan er á landamærum Sambíu og Simbabve framleiðir um 16 hundruð MW. Cahora Bassa-stíflan er neðar í fljótinu í Mósambík og lokið var við að byggja hana 1974. Hún er 171 m á hæð og lónið um 2700 km² að stærð. Hún framleiðir um 2000 MW. Auk þessara vatnsaflsvirkjanna er tvær minni virkjanir í fljótinu. Umfang árósa Sambesífljótsins er um helmingur af því sem það var áður en stíflunar voru byggðar. Áður var meðallágmarksrennsli á sekúndu um 500 m³ og hámarksmeðalrennsli um 6000 m³. Þetta hefur leitt til þess viðkoma fiska, fugla og annarra dýra hefur raskast verulega. Í öðru lagi hefur graslendi fyrir kýr og villta grasbíta minnkað, og í þriðja lagi hafa landbúnaður og fiskveiðar beðið hnekki.

## Tilvísanir
Sigdalurinn mikli

**Sigdalurinn mikli** er gríðarstórt misgengi á plötuskilum Afríkuflekans, Arabíuflekans og Indlandsflekans.

Norðurhluti misgengisins myndar dal árinnar Jórdan við botn Miðjarðarhafs, um Galíleuvatn og Dauðahaf að Akabaflóa og gegnum Rauðahaf.

Syðri hlutinn teygist frá Adenflóa og klofnar í þrennt við Afardældina á horni Afríku. Eystra misgengið myndar úthafshrygg meðfram flekaskilunum en vestari helmingurinn heldur áfram inn í land og klýfur eþíópísku hásléttuna í tvennt. Eftir það (við Stóru vötnin) skiptist sigdalurinn í eystri og vestri sigdalinn sem liggja hvor sínum megin við Viktoríuvatn.

Sigdalurinn endar svo við ósa Sambesífljóts í Mósambík.
Viktoríufossar

**Viktoríufossar** eru með glæsilegustu fossum heims. Fossarnir eru í ánni Sambesí sem myndar landamæri milli Sambíu og Simbabve. Fossarnir eru um 1,5 km á breidd og 128 m á hæð. Þeir eru allsérstæðir að því leyti að vatnið fellur ofan í gjá fyrir neðan fossana og þaðan eftir mjórri rás út. Þetta gerir það að verkum að hægt er að standa báðu megin gjárinnar og horfa beint á fossana.

Skoski landkönnuðurinn og trúboðinn David Livingstone heimsótti fossana árið 1855 og gaf þeim nafnið Viktoríufossar, eftir Viktoríu drottningu. Á máli innfæddra hétu þeir hins vegar **Mosi-oa-Tunya** „þrumandi reykur“. Fossarnir eru hluti af tveimur þjóðgörðum; Mosi-oa-Tunya-þjóðgarðurinn sem er í Sambíu og Viktoríufossaþjóðgarðurinn í Simbabve. Fossarnir eru á heimsminjaskrá UNESCO.

## Tengt efni
* Iguazu-fossar

## Tilvísanir
Lúsaka

**Lúsaka** er stærsta borg og höfuðborg Sambíu. Hún stendur á hásléttu (í 1.279 metra hæð yfir sjávarmáli) sunnan megin í miðhluta landsins. Íbúar voru 2.204.000 talsins árið 2022.

Borgin var stofnuð af evrópskum landnemum árið 1905. Nafnið er dregið af nafni þorps sem áður stóð þar og hét Lusaaka eftir þorpshöfðingjanum. Vegna þess hve borgin var miðsvæðis, tók hún við af Livingstone sem höfuðborg bresku nýlendunnar Norður-Ródesíu árið 1935. Árið 1964 var hún gerð að höfuðborg sjálfstæðrar Sambíu.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* Upplýsingar um Lúsaka fyrir ferðafólk
* Kort af Lúsaka
Norður-Ródesía

**Norður-Ródesía** var breskt verndarsvæði í sunnanverðri Afríku. Nýlendan varð til við sameiningu Norðvestur- og Norðaustur-Ródesíu sem bæði voru hlutar Ródesíu og undir stjórn Breska Suður-Afríkufélagsins. Bresk stjórn tók við 1923 þar til landið hlaut sjálfstæði sem Sambía 24. október 1964.

Norður-Ródesía gekk inn í Sambandsríki Ródesíu og Nýasalands þegar það var búið til árið 1953, en þegar ríkjasambandið liðaðist í sundur seint árið 1963 varð Norður-Ródesía aftur sérstakt svæði þar til það hlaut sjálfstæði árið eftir.
Breska Suður-Afríkufélagið

**Breska Suður-Afríkufélagið** (enska: **British South Africa Company**) var verslunarfélag sem Cecil Rhodes stofnaði til að styrkja landnám og efnahagsþróun í sunnanverðri Afríku á tímum kapphlaupsins um Afríku. Félagið fékk konunglega réttindaskrá árið 1889. Fyrirmynd félagsins var Breska Austur-Indíafélagið.

Félagið kom sér upp eigin her og sigraði matabelemenn og sjónamenn fyrir norðan Limpopofljót. Í þessum átökum notuðu Bretar Maxim-vélbyssuna í fyrsta skiptið í hernaðarátökum. Félagið lagði undir sig stórt svæði sem fyrst var kallað Sambesía og síðan Ródesía. 

Árið 1914 var réttindaskráin endurnýjuð með því skilyrði að landnemar fengju aukin pólitísk réttindi. 1923 kaus Bretland að endurnýja ekki réttindaskrána og gerði þess í stað Suður-Ródesíu (sem í dag heitir Simbabve) að sjálfstjórnarnýlendu og Norður-Ródesíu (sem í dag heitir Sambía) að verndarsvæði.
Limpopofljót

**Limpopofljót** er fljót sem kemur upp í Suður-Afríku, rétt norðvestan við Jóhannesarborg, og rennur um 1.600 kílómetra leið í austurátt út í Indlandshaf. Það er annað lengsta fljótið í þessum heimshluta. Áin rennur í stóran sveig norðaustur og norður, svo austur og loks suðaustur þar sem það myndar náttúruleg landamæri milli Suður-Afríku og Botsvana í norðvestri, síðan Suður-Afríku og Simbabve í norðaustri, áður en það rennur inn í Mósambík.
Ródesía

**Ródesía** var nafn Simbabve meðan það var enn bresk nýlenda. Landið hét áður **Suður-Ródesía** um tíma þegar *Ródesía* var notað um svæði sem inniheldur það land sem nú heitir Sambía, auk Simbabve.

Nafnið er dregið af nafni breska athafnamannsins Cecil Rhodes sem átti stóran þátt í landvinningum Evrópuríkja í sunnanverðri Afríku. Upphaflega landið Ródesía varð til árið 1888 þegar Rhodes fékk námaréttindi frá innfæddum höfðingjum við vafasamar kringumstæður. Norður-Ródesía (nú Sambía) greindi sig frá Suður-Ródesíu árið 1910.

Suður-Ródesía var áfram bresk nýlenda og varð brátt þekkt sem einfaldlega **Ródesía**.

## Sambandsríkið
Þegar Afríkuríkin fengu sjálfstæði eitt af öðru, bjuggu Bretar til Sambandsríki Ródesíu og Nýasalands sem náði yfir löndin sem nú heita Sambía, Simbabve og Malaví sem þá hétu Norður-Ródesía, Suður-Ródesía og Nýasaland. Sambandsríkið var formlega leyst upp 1. janúar 1964 þegar Malaví og Sambía fengu sjálfstæði. Suður-Ródesía var áfram bresk nýlenda og hét eftir það aðeins Ródesía.

## Einhliða sjálfstæðisyfirlýsing
Bretar tóku upp stefnu sem fól í sér að Ródesía fengi ekki sjálfstæði fyrr en almennu lýðræði yrði komið á í stað hvítrar minnihlutastjórnar. Stjórn landsins var þá í höndum ródesíska framvarðarins, undir formennsku Ian Smith. 11. nóvember 1965 lýsti stjórn hans einhliða yfir sjálfstæði. Þessi aðgerð var fordæmd af alþjóðasamfélaginu og Sameinuðu Þjóðirnar settu viðskiptabann á Ródesíu, að undirlagi Breta.

2. mars 1970 sleit stjórn Smiths formlega öll tengsl við bresku krúnuna og lýsti yfir stofnun lýðveldis.

## Kjarrstríðið
Eftir sjálfstæðisyfirlýsinguna fór fram vopnuð barátta á vegum stjórnmálaflokkanna ZANU („Zimbabwe African National Union“) og ZAPU („Zimbabwe African People's Union“). Þetta varð þekkt meðal hvítra íbúa sem Kjarrstríðið (enska: „Bush War“). Stjórnin hafði yfirhöndina lengi vel, eða þar til nýlendustjórninni lauk í Mósambík 1975. ZANU gerði þá bandalag við FRELIMO og fékk þjálfun, vopn og menn send yfir landamærin.

## Fyrstu almennu kosningarnar
Í kjölfarið á miklum alþjóðlegum þrýstingi frá bæði Bandaríkjunum og Bretlandi, og samkomulagi við hófsamari þjóðernissinnaða flokka, voru fyrstu meirihlutakosningarnar haldnar í landinu í apríl 1979 þar sem UANC („United African National Council“) vann meirihluta. Abel Muzorewa varð forsætisráðherra 1. júní 1979. Nafni landsins var þá breytt í Simbabve. 

## Samkomulagið í Lancasterhöll
Þótt kosningarnar 1979 hefðu verið lýðræðislegar, þá tóku hvorki ZANU og ZAPU þátt í þeim þar sem þessir flokkar voru bannaðir. Vegna þessa var nýja stjórnin ekki viðurkennd af alþjóðasamfélaginu. Breska ríkisstjórnin (undir stjórn Margaret Thatcher) sendi öllum málsaðilum boð um að mæta á friðarráðstefnu í Lancasterhöll í London síðla árs 1979.

Í London undirrituðu málsaðilar friðarsamkomulag sem fól í sér að Bretar tóku við stjórn landsins um stutt skeið árið 1979 og veittu síðan Simbabve/Ródesíu sjálfstæði 1980 í kjölfar fyrstu alhliða kosninganna í landinu, þar sem Robert Mugabe og flokkur hans ZANU, unnu. 18. apríl 1980 fékk landið formlega sjálfstæði sem Simbabve. Nafni höfuðborgarinnar var breytt úr Salisbury í Harare tveimur árum síðar.
Sambandsríki Ródesíu og Nýasalands

**[[Sambandsríki]] Ródesíu og Nýasalands** var skammlíft hálf-sjálfstætt ríki í sunnanverðri Afríku frá 1953 til 1963. Aðildarríki þess var breska nýlendan Suður-Ródesía og verndarsvæðin Norður-Ródesía og Nýasaland. Sambandið var líka þekkt undir heitinu **Mið-Afríkusambandið**.

Sambandsríkið var stofnað 1. ágúst 1953. Takmarkið var að reyna að fara milliveg milli nýsjálfstæðu svörtu sósíalísku ríkjanna og hvítu minnihlutastjórnanna sem ríktu í Angóla, Suður-Afríku og Mósambík. Á endanum liðaðist sambandsríkið í sundur vegna þess að afrískir þjóðernissinnar vildu meiri pólitísk völd en hvítu landnemarnir voru tilbúnir til að samþykkja.

Sambandsríkið lagðist formlega af 31. desember 1963 þegar Norður-Ródesía hlaut sjálfstæði frá Bretlandi sem Sambía og Nýasaland fékk sjálfstæði sem Malaví. Eftir var þá aðeins Suður-Ródesía sem eftir það var kallað Ródesía og síðan Simbabve frá 1980.
Etoumbi

**Etoumbi** er bær í Cuvette-Ouest héraði í norðvesturhluta Vestur-Kongó. Flestir íbúar hans hafa viðurværi sitt af veiðum í nálægu skóglendi.

Í Etoumbi hefur fjórum sinnum komið upp ebólafaraldur nýlega, að því er talið er vegna þess að íbúarnir hafa borðað kjöt af dýrum sem fundist hafa dauð í skóginum. Árið 2003 létust 120 úr ebóla og eftir að vírusinn skaut aftur upp kollinum í maí 2005 var bærinn settur í sóttkví.
Dar es Salaam

**Dar es Salaam** (دار السلام), áður **Mzizima**, er stærsta borg Tansaníu og fyrrum höfuðborg landsins. Íbúafjöldi var áætlaður tvær og hálf milljón árið 2003. Borgin er hafnarborg við Indlandshaf, aðalhöfn Tansaníu og höfuðstaður samnefnds héraðs. Þaðan eru fluttar út vörur eins og kaffi, baðmull, sísaliljuhampur og húðir.

Frá 1973 hefur staðið yfir flutningur höfuðborgar Tansaníu til Dódómu sem er meira miðsvæðis. Enn er flutningnum ekki að fullu lokið og Dar es Salaam er enn helsta borg Tansaníu.

Árið 1998 var bandaríska sendiráðið í Dar es Salaam sprengt í loft upp. Al-Kaída lýsti ábyrgð á sprengingunum.
Dódóma

**Dódóma** er opinber höfuðborg Tansaníu og höfuðstaður Dódómahéraðs. Íbúafjöldi var um 765 þúsund árið 2022.

Árið 1973 var ákveðið að færa höfuðborgina frá Dar es Salaam til Dódómu þar sem hún er meira miðsvæðis. Þjóðþing Tansaníu flutti þangað árið 1996 en margar stofnanir eru enn í gömlu höfuðborginni.

Upphaf borgarinnar má rekja til nýlenduáhrifa Þjóðverja þegar þeir voru að byggja upp járnbrautakerfi í Tansaníu. Þegar ákveðið var að flytja höfuðborgina þá var það hluti af stærri áætlun um efnahagslega uppbyggingu svæðisins; áætlun upp á um 200 milljónir punda sem átti að taka tíu ár. Allt frá byrjun 20. aldar höfðu verið uppi hugmyndir um að Dódóma að höfuðborg.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða borgarinnar