open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
God,The Devil and Bob

**God, The Devil & Bob** (Guð, Djöfullin og Bubbi) er bandarísk sjónvarpsþáttaröð gerð af Matthew Carlson árið 2000 og var sýnd á bandarísku sjónvarpstöðinni NBC. 

## Söguþráður
Guð (James Garner) ætlaði að eyðileggja heiminn og byrja upp á nýtt en hann vildi gefa mannkynninu séns. Svo hann bað djöfullinn (Alan Cumming) um að velja manneskju sem gæti bjargað heiminum ef hún gæti sannað sig. Sá útvaldi heitir Bob (French Stewart). Eftir að hafa bjargað heiminum í fyrsta þætti varð hann spámaður guðs.

## Endalok þáttarins
Þátturinn endaði eftir einn mánuð eftir að margir frá kristinni kirkju kvörtuðu vegna innihalds þáttarins og óvirðingar við guð eftir einungis fjóra þætti. En öll serían (13 þættir) var sýnd í Evrópu og Asíu, þar sem þættirnir urðu mjög vinsælir.
Spútnik-geimferðaáætlunin

**Spútnik-geimferðaáætlunin** (rússneska: Спутник) er samheiti sem er gjarnan notað yfir fyrstu þrjár ómönnuðu geimferðir Sovétríkjanna.

Í rússnesku getur orðið *„spútnik“* þýtt annaðhvort „förunautur“ eða „gervitungl“ og af þeirri ástæðu bera mörg síðari gervitungl Sovétríkjanna nafnið Spútnik þrátt fyrir að vera ótengd fyrstu þrem verkefnunum: Spútnik 1, Spútnik 2 og Spútnik 3. Verkefnin þrjú eru heldur ekki tengd innanbyrðis og eiga ekki margt annað sameiginlegt en að vera hluti af fyrstu geimferðum Sovétmanna.
Niðursuðudós

**Niðursuðudós** er blikkdós, oftast loftþétt, sem notuð er til að geyma matvæli, sem hafa verið soðin niður áður en þeim var komið fyrir í dósinni, og þannig getur maturinn geymst lengur. 

Enski uppfinningamaðurinn Peter Durand fékk einkaleyfi fyrir niðursuðudósina árið 1810, en hann byggði uppfinningu sína á niðursuðutilraunum franska kryddbakarans Nicolas Appert. Peter Durand sauð ekki niður nein matvæli sjálfur heldur seldi tveimur Bretum, Bryan Donkin og John Hall, uppfinningu sína. Þeir settu fljótlega upp niðursuðuverksmiðju og árið 1813 byrjuðu þeir að framleiða niðursuðuvörur fyrir breska herinn. 

## Tengt efni
* Dósaupptakari
* Drykkjardós (*gosdós*) 
* Lagmetisiðnaður
* Niðurlagning
* Niðursuða 
* Niðursuðuglas
* Pæklun
Witt-safnið

**Witt-safnið** (Museum Witt München, MWM) er fiðrildasafn í München í Þýskalandi og er hið stærsta sinnar tegundar í heiminum. Thomas Witt stofnaði safnið árið 1980. Í því eru 10 milljónir eintaka víðsvegar að úr heiminum.

## Tenglar
* Museum Witt München  (Enska)
Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke

**Ehrenreich Christopher Ludvig Moltke** greifi (18. júní 1790 – 10. ágúst 1864) eða **Ludvig Moltke** var danskur aðalsmaður, embættismaður og sendiherra sem var stiftamtmaður á Íslandi 1819–1823 og jafnframt amtmaður í Suðuramti.

Moltke fæddist í Hróarskeldu en faðir hans, Werner Moltke, var þá amtmaður í Hróarskelduamti og voru þeir af gamalli þýsk-danskri aðalsætt sem hefur komið töluvert við sögu Danmerkur. Moltke lærði við háskólana í Kiel og Kaupmannahöfn og lauk embættisprófi í lögfræði frá Kaupmannahafnarháskóla 1816. Þá fékk hann starf í utanríkisþjónustunni og var sendur til Stokkhólms og síðan fljótlega til Berlínar. Árið 1819 var hann skipaður stiftamtmaður á Íslandi og amtmaður í Suðuramti og varð þar hlutskarpari Grími Jónssyni, sem einnig hafði sótt um stiftamtmannsembættið. Þeim embættum gegndi Moltke til 1823 en varð þá amtmaður í Præstø og ári síðar stiftamtmaður í Álaborg. Þar var Stefán Gunnlaugsson, síðar landfógeti, í þjónustu hans um tíma.

Hann gat sér gott orð í embætti, bæði á Íslandi og í Álaborg, og þegar Friðrik 6. heimsótti Álaborg 1828 hvatti hann Moltke eindregð til að gerast hirðmarskálkur Friðriks prins (seinna Friðriks 7.) og féllst Moltke á endanum á að taka það að sér. Hann sagði af sér því embætti fjórum árum síðar með þeim ummælum að sér hefði engin áhrif tekist að hafa á prinsinn og minnti um leið á að sér hefði verið lofað sendiherraembætti ef hann yrði ekki ánægður við hirðina. Friðrik 6. brást þegar við og útnefndi Moltke sendiherra Danmerkur í Svíþjóð og bjó hann í Stokkhólmi í 14 ár. Árið 1846 var hann gerður að sendiherra í París og var þar í áratug við góðan orðstír. Grímur Thomsen skáld starfaði hjá honum um tíma sem eins konar blaðafulltrúi sendiráðsins. En árið 1856 var Moltke skyndilega sviptur embætti og taldi hann sjálfur að það væri vegna þess að hann hafði talað eindregið gegn því að Friðrik 7. og Danner greifynja, eiginkona konungs „til vinstri handar“, heimsæktu frönsku hirðina.

Moltke sárnaði embættissviptingin mjög og settist hann að í Kiel fyrst í stað. Árið 1863 flutti hann þó til Kaupmannahafnar og dó þar á næsta ári.

## Moltke í Reykjavík
Kona Moltkes (gift 1819) var **Reinholdine Frederikke Vilhelmine Bardenfleth** (18. apríl 1800 – 14. ágúst 1890), systir Carls Emils Bardenfleth, sem síðar varð stiftamtmaður á Íslandi. Hún fluttist nýgift með manni sínum til Reykjavíkur. Á Íslandi fór orð af því að hún liti mjög stórt á sig. Þeim hjónum leist afar illa á þann bústað sem beið þeirra og fengu þau leyfi til að láta innrétta tugthúsið á Arnarhóli, sem þá stóð ónotað, sem embættisbústað og bjuggu þar. Var húsið eftir það stiftamtmanns- og síðar landshöfðingjabústaður og að lokum Stjórnarráðshús. 

Moltke gekkst líka fyrir því 1820 að lögð var steinstétt eftir forarstíg sem kallaður var *Tværgaden*, frá Aðalstræti austur að læk, og skolpræsi meðfram henni. Þetta þótti mikið mannvirki og var stéttin kölluð *Langafortóv*. Þar er nú Austurstræti.

## Heimildir
* 
*  
* 
*
Münchausen-heilkenni

**Münchausen-heilkenni** (eða  **sjúkdómsýkjur**) er hugtak sem er haft um þá sem gera sér upp allavega kvilla með svo mögnuðum hætti að þeim fylgja líkamleg einkenni. Sjúklingar með þetta heilkenni eru oft lagðir inn á sjúkrahús jafnvel þótt engar vefrænar skýringar finnist nokkru sinni á „sjúkdómum“ þeirra. Munurinn á fólki með Münchausen-heilkenni og þeim sem þjást af ímyndunarveiki, er sá að hinir fyrrnefndu vita að þeir eru að ýkja, en hinir trúa því að þeir séu veikir. Münchausen-heilkennið er kennt við Münchausen barón. 

## Tengt efni
* Ímyndunarveiki
Katrín Pálsdóttir

**Katrín Pálsdóttir** (9. júní 1889 – 26. desember 1952) var borgarfulltrúi í Reykjavík og starfaði að ýmsum félags- og velferðarmálum.

## Ævi og störf

Katrín fæddist og ólst upp á Fróðholtshóli á Rangárvöllum. Hún giftist Þórði Þórðarsyni bónda og stunduðu þau búskap og annan atvinnurekstur víða á Suðurlandi, uns hann lést árið 1925.

Að manni sínum látnum, flutti Katrín til Reykjavíkur þar sem hún lét mjög til sín taka á sviði félagsmála. Hún kom á fót sumardvalarheimili fyrir fátækar mæður í samstarfi við Laufeyju Valdimarsdóttur, sat í Mæðrastyrksnefnd og var um árabil varaformaður og síðar formaður Mæðrafélagsins.

Katrín var virkur félagi í Sósíalistaflokknum. Hún var kjörin varaborgarfulltrúi í bæjarstjórnarkosningunum 1938 og sat sem bæjarfulltrúi frá 1942 til 1950.

## Heimild
*
Björn Bjarnason (f. 1899)

**Björn Bjarnason** (30. janúar 1899 – 19. janúar 1984) var verkamaður og borgarfulltrúi í Reykjavík frá 1934 til 1950.

## Ævi og störf

Björn fæddist á Höskuldsstöðum í Austur-Húnavatnssýslu. Hann stundaði sjómennsku nyrðra á yngri árum, en fluttist til Reykjavíkur nærri þrítugur. Þar gerðist hann iðnverkamaður og varð einn af stofnfélögum Iðju, félags verksmiðjufólks í Reykjavík. Hann gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir félagið fram á elliár og lét einnig til sín taka á vettvangi Alþýðusambandsins.

Hann var kjörinn bæjarfulltrúi fyrir Kommúnistaflokkinn árið 1934 og endurkjörinn fjórum árum síðar, en þá stóðu kommúnistar og Alþýðuflokksmenn að sameiginlegum framboðslista. Frá 1942 til 1950 sat Björn svo í bæjarstjórn fyrir Sósíalistaflokkinn.

## Heimild
*
Skuggaþing

**Skuggaþing** er íslenskur umræðuvettvangur á Netinu, stofnaður af Gunnari Grímssyni.

Á Skuggaþingi segir:

## Tilvísun
* Vefur Skuggaþings
Ab-mjólk

**Ab-mjólk** er mjólkurvara, framleidd af Mjólkursamsölunni, en hún dregur nafn sitt af tveimur gerlum sem í hana eru settir, þ.e. Lactobacillus acidophilus (a) og Bifidobacterium bifidum (b). Í hverjum ml af Ab-mjólk eru um það bil 500 milljónir af hvorri tegund. Einnig inniheldur hún gerlana Streptococcus lactis og S. thermophilus.

Eins og aðrir góðir mjólkursýrugerlar í skyri, jógúrt og súrmjólk, auðvelda þeir meltingu á mjólkurpróteinum og stuðla að hámarksnýtingu líkamans á kalki úr mjólkinni. Sérkenni Ab-mjólkurinnar er hins vegar samspil þessara a og b gerla sem, ólíkt öðrum mjólkursýrugerlum, lifa af ferðalagið í gegnum magann og halda starfsemi sinni áfram í þörmum, svo að óæskilegir gerlar eiga þar erfitt uppdráttar. Rannsóknir benda til að starfsemi ab gerla í meltingarveginum geti aukið mótstöðuafl líkamans og geti einnig komið í veg fyrir aukningu kólesteróls í blóði. Fyrir okkur íslendinga getur Ab-mjólk gert mikið gagn á ferðalögum erlendis til að koma í veg fyrir magakveisur.
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1934

## Úrslit
### Akureyri

Kosið var 16. janúar. Töluverðar útstrikanir urðu á framboðslista Framsóknarflokksins. Brynleifur Tóbíasson, efsti maður listans, var strikaður svo mikið út að hann féll niður í þriðja sæti.. Steinn G. Steinsen var kjörinn bæjarstjóri. Hann gegndi embættinu í 24 ár, lengst allra, samfellt til ársins 1958.



### Reykjavík

## Heimildir


## Tengt efni
Kosningasaga
Sendiráð Bandaríkjanna á Íslandi

**Sendiráð Bandaríkjanna á Íslandi** er á Engjateigi 7 í Reykjavík þar sem það hefur verið frá 2020.  Frá 1942-2020 var það staðsett að Laufásvegi 21 Áður var það stuttlega í Vonarstræti 4. 

Fyrsti sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi var Lincoln MacVeagh en þann 30. september 1941 veitti Sveinn Björnsson ríkisstjóri honum móttöku í móttökusal ríkisstjóra í Alþingishúsinu.

Mörg mótmæli hafa farið fram fyrir utan sendiráðið.

Um þessar mundir er enginn bandarískur sendiherra starfandi á Íslandi. Billy Long var tilnefndur nýr sendiherra árið 2025 en hefur ekki verið staðfestur af öldungadeild Bandaríkjaþings.

## Sendiherrar Bandaríkjanna á Íslandi

## Tilvísanir
Gaffall

**Gaffall** er mataráhald með handfangi og tindum á einum enda. Gaffall sem mataráhald hefur verið útbreiddastur á Vesturlöndum en á Austurlöndum fjær hafa matarprjónar verið algengari. Í dag eru gaflar miklu algengari í Austur-Asíu. Tilgangur gaflar er að lyfta mat að munninum eða halda honum föstum meðan hann er skorinn. Hægt er að lyfta mat með því að setja hann á tindana, eða stinga tindum í hann. Oft eru tindarnir lítið bognir. Til eru margs konar gaflar og þeir eru gerðir úr alls konar efnum, hin algengustu eru málmur og plast.

## Saga

Í Grikklandi hinu forna voru gaflar notaðir til að bera mat fram og mælt er um þá í Hebresku biblíunni. Samt sem áður voru gaflar ekki notaðir víða í Evrópu þar til 10. aldar. Rómaverjar notuðu gafla og mörg dæmi um þá eru sýnd í minjasöfnum um alla Evrópu, nokkur þeirra eru frá 2. öld e.Kr. Áður en uppfinningin gafflar kom til sögunnar voru einu mataráhöldin hnífur og skeið. Því borðuðu flestir með höndunum og notuðu skeiðar aðeins þegar nauðsynlegt var. Þeir í aðlinum borðuðu stundum með tveimur hnífum og notuðu skeiðar til að borða súpur og seyði.

Fyrstu gaflarnir voru með aðeins tveimur tindum en á skömmum tíma urðu gaflar með fleiri tindum vinsælir. Tindarnir á þessum göflum voru beinir og svo var ekki hægt að nota þá til að ausa mat upp. Þess konar gaffall var áætlaður að halda t.d. kjöti föstu meðan á það var skorið, og var líka notaður til að stinga stykki af kjöti og hrista það af óæskilegri sósu eða öðrum vökva. Áður en 11. öld komst gaffall til Ítalíu en þar varð hann ekki vinsæll fyrr en 14. öld. Fyrir árinu 1600 höfðu bæði borgarastéttin og yfirstéttin byrjað að nota gaffla. Það var talið kurteist að gestur kæmi með sinn eigin gafal sem var geymdur í lítlu boxi.

Í Norður-Evrópu gekk upptaka gafla miklu hægar. Thomas Coryat var sá fyrsti sem skýrði fyrir notkun gafla á ensku í bindi frá skrifum sínum um ferðar sínar um Ítalíu (1611). Hann taldi gafalinn vera „ókarlmannleg“ tilgerð. Kaþólska kirkjan var sterklega á móti upptöku gaffla og taldi þá „óhóflegur fínleiki“. Ekki fyrr en 18. öld varð gafall vinsæll í Stóra-Bretlandi en samkvæmt sumum heimildum voru gaflar notaðir í Frakklandi, Englandi og Svíþjóð á 17. öld. Boginn gaffall eins og sá sem er nú notaður í meginhluta heims var þróaður í Þýskalandi í miðri 18 öld. Hönnunin með fjórum tindum varð stöðluð á 19. öld.

Á 20. öld var „skaffallinn“ hugsaður upp, það er að segja áhald sem er annar helmingur gaffall og hinn helmingur skeið. Með þessum nýjum skafli þarf aðeins eitt áhald til að borða (ef þarf ekki hníf). Bakhlið skaflar er skeiðarlöguð og þannig er hægt að ausa mat upp með honum. Skaffall er líka með stuttum tindum eins og gaffall sem má stinga mat með. Handhægt og auðvelt að nota er hann orðinn vinsæll á skyndibitastöðum og í hernum.

## Heimildir
* 

## Tenglar

* Dæmi um gafla frá Rómatíma til 17. aldar
Egon Friedell

**Egon Friedell**  (fæddur **Egon Friedmann**) (21. janúar 1878 - 16. mars 1938) var austurískur heimspekingur, sagnfræðingur, blaðamaður, leikari, kabarettlistamaður og leikhúsrýnir. Hann er einna þekktastur fyrir listasögu sína sem hann nefndi: *[[Kulturgeschichte der Neuzeit]]* (*Menningarsaga nútímans*) og kom út í þremur bindum á árunum 1927-1931. Thomas Mann taldi Egon Friedell vera einn af helstu stílistum þýskrar tungu. 

## Tilvísanir
Spútnik 2

**Spútnik 2** (rússneska: *Спутник-2*) var sovéskt annað geimfar mannkynssögunnar á braut um Jörðu. Spútnik 2 var skotið á loft þann 3. nóvember, 1957 og innihélt tík sem hét Laíka. Farið sjálft var fjögurra metra hátt keilulaga hylki og um tveggja metra breitt þar sem það var breiðast. Þar var að finna hólf fyrir senditæki, fjarskiptasenda og -nema, forritunar-, endurnýjunar- og kælikerfi auk annarra vísindalegra áhalda. Annar innsiglaður klefi innihélt hundinn, Laíku.

Upplýsingar voru sendar frá gervihnettinum Tral D fjarskiptakerfinu sem sendi gögn til Jarðarinnar í fimmtán mínútur hvers hrings umhverfis Jörðina. Tveir geislamælar voru um borð til þess að mæla geimgeislun, útfjólublátt ljós og röntgengeisla frá Sólinni.

## Yfirlit verkefnisins
Spútnik 2 var skotið á loft með ICBM R-7 eldflaug, ekki ósvipaðri þeirri sem notuð var til að skjóta á loft Spútnik 1. Sporbaugur gervihnattarins var 212 × 1660 kílómetrar og umferðatíminn 103,7 mínútur. Hluti eldflauganna sem notaðar voru til að koma geimfarinu á loft losnuðu ekki rétt frá sem olli því að hitajöfnunarbúnaður farsins skemmdist að hluta til svo hitinn reis upp í allt að 40°C. Laíka lifði af tæplega fjórar umferðir um Jörðina í stað þeirra tíu daga sem gert var ráð fyrir. Braut Spútnik 2 afmyndaðist smám saman og þann 14. apríl, 1958 fór farið inn í gufuhvolf Jarðarinnar eftir 162 daga í geimnum.

## Heimildir

## Tilvísun
*
Radix peregra

*Radix peregra* eða *vatnabobbi* er vatnasnigill sem finnst í Evrópu, Nýfundnalandi og norður Asíu.

## Tilvísanir

*''Radix peregra''   at Animalbase
Harold Urey

**Harold Clayton Urey** (fæddur 29. apríl 1893, dáinn 5. janúar 1981) var bandarískur efnafræðingur. Urey fæddist í Walkerton í Indiana í Bandaríkjunum. Hann er best þekktur fyrir uppgötvun sína á tvívetni og Miller–Urey tilraunina sem gekk út á að líkja eftir aðstæðum á Jörðinni fyrstu milljarð árin. Hann fékk Nóbelsverðlaunin í efnafræði árið 1934 fyrir uppgötvun hans á tvívetni

## Heimildir
Spútnik 3

**Spútnik 3** (rússneska: *Спутник-3*) var sovéskt gervitungl sem skotið var á loft 15. maí 1958. Markmið verkefnisins var að rannsaka efri hluta lofthjúps Jarðarinnar.

## Saga
Í júlí árið 1956 hófust Sovétmenn handa við að hanna og byggja fyrsta gervitunglið sem kallast átti ISZ. Spútnik 3 átti upphaflega að vera fyrsti gervihnöttur Sovétmanna. Framkvæmdirnar við Spútnik 3 töfðust nokkuð svo Sergei Korolyov, verkefnisstjórinn, ákvað að skjóta á loft hinum einfalda gervihnetti, Spútnik 1, á undan Spútnik 3 vegna þess að Korolyov óttaðist að Bandaríkjamenn yrðu fyrstir þjóða til að koma á loft gervihnetti ef ekki væri inn í gripið. Á endanum var Spútnik 2 einnig skotið upp á undan Spútnik 3 og af þessari röð draga gervihnettirnir þrír nöfn sín.

Það tók tvær tilraunir til að koma Spútnik 3 á loft. Sú fyrri fór fram þann 27. apríl 1958 en þá brotnaði eldflaugin eftir aðeins 88 sekúndur. Seinni tilraunin, þann 15. maí sama ár, tókst.

## Yfirlit verkefnisins
Spútnik 3 sem var 1.327 kg var skotið upp með R-7 Semyorka eldflaug, ekki ósvipaðri þeim sem notaðar voru við geimskot Spútnik 1 og 2. Farið sjálft var keilulaga, 3,57 meta langt og 1,73 metra breitt við grunninn. Braut farsins var  216 x 1863 kílómetrar og hallinn 65,3°.

Spútnik 3 var sjálfvirkur vísindagervihnöttur sem safnaði upplýsingur um þrýsting og efnasamsetningu efri hluta lofthjúps jarðarinnar (Heið-, Mið- og hluta Hitahvolfsins). Einnig safnaði hann upplýsingum um fjölda hlaðinna öreinda, frumeindakjarna og ljóseindir í geimgeislum, raf- og segulsvið auk þess að leita eftir eindum úr loftsteinum. Upptökutækið um borð bilaði strax eftir geimskot og því var einungis hægt að safna upplýsingum frá geimfarinu þegar það var innan samskiptasvæða móttökustöðva Sovétmanna á Jörðinni. Þetta varð til þess að hið svokallaða Van Allen-belti var ekki uppgötvað af Sovétmönnum heldur Bandarísku gervihnöttunum Explorer 1 og Explorer 3. Þann 1. maí 1959 hætti Spútnik 3 að senda gagnlegar upplýsingar og brann upp í andrúmslofti Jarðar þann 6. apríl 1960.

## Heimildir

## Tilvísun
*
Geimferðastofnun Evrópu

**Geimferðastofnun Evrópu** eða **ESA** (enska: *European Space Agency*) er geimferðastofnun sem stofnuð var árið 1975. Markmið stofnunarinnar er að rannsaka geiminn. Aðildarlönd ESA eru tuttugu og tvö: Austurríki, Belgía, Bretland, Danmörk, Eistland, Finnland, Frakkland, Grikkland, Holland, Írland, Ítalía, Lúxemborg, Noregur, Portúgal, Pólland, Rúmenía, Spánn, Sviss, Svíþjóð, Tékkland, Ungverjaland og Þýskaland.

## Tenglar
* Vefsíða Geimferðastofnunar Evrópu
Heimferð íslensku jólasveinanna

**Heimferð íslensku jólasveinanna** hefst eftir aðfangadag, samkvæmt ljóðinu „Jólasveinarnir“ í bókinni *[[Jólin koma]]* eftir Jóhannes úr Kötlum. Samkvæmt þeirri hefð sem ljóðið um jólasveinana þrettán byggist á, þá koma þeir til manna frá 12. desember og sá seinasti kemur á aðfangadag, 24. desember.

Í kvæðinu lýsir Jóhannes úr Kötlum heimferð jólasveinanna á þennan hátt: 

: Á sjálfa jólanóttina, 
: -sagan hermir frá,- 
: á strák sínum þeir sátu 
: og störðu ljósin á. 

: Svo tíndust þeir í burtu, 
: -það tók þá frost og snjór. 
: Á þrettándanum síðasti 
: sveinstaulinn fór. 

: Fyrir löngu á fjöllunum 
: er fennt í þeirra slóð. 
: -En minningarnar breytast, 
: í myndir og ljóð.

Má af þessu ætla að á jóladag hafi fyrsti jólasveinninn, Stekkjastaur, lagt af stað aftur á fjöll. Svo einn af öðrum, uns sá síðasti, Kertasníkir, hverfur á braut á þrettándanum.

## Sjá nánar
* Jólasveinar Jóhannesar úr Kötlum

## Tengt efni
* Nöfn jólasveina eftir Árna Björnsson. Á vef Stofnunar Árna Magnússonar.
Fullveldisdagurinn

**Fullveldisdagurinn** er svo nefndur til minningar um að þann 1. desember 1918, tóku gildi milli Íslands og Danmerkur  Sambandslögin, sem voru lög um það hvernig Ísland stóð í sambandi sínu við Danmörku. Í þeim kom meðal annars fram viðurkenning Danmerkur á því að Ísland væri fullvalda og frjálst ríki. Dagurinn varð smám saman að almennum þjóðhátíðardegi fram að lýðveldistíma og var Íslenski fáninn dreginn að húni í fyrsta sinn sem fullgildur þjóðfáni þennan dag.

Lítið var samt um hátíðahöld þegar upp á hann var haldið í fyrsta sinn árið 1918, enda veturinn með eindæmum harður og oftast kallaður „frostaveturinn mikli“. Katla gaus einnig frá 12. október til 4. nóvember og seint í október barst drepsótt sú sem kölluð var spænska veikin til landsins og létust hundruð manna. Loks brast á nýtt kuldakast þegar veikin stóð sem hæst og ekki þótti ráðlegt að hafa langa útisamkomu við þessar aðstæður.

## Fullveldisdagurinn sem þjóðhátíðardagur

Dagurinn varð þó ekki þjóðhátíðardagur þegar í stað. Fyrstu þrjú árin á eftir var nýi íslenski fáninn að vísu dreginn að hún sumstaðar og kennsluhlé gert í skólum eins og oft tíðkast enn. Árið 1921 var Fálkaorðan stofnuð og á þriðja og fjórða áratugnum var 1. desember oftast valinn til að sæma menn því heiðursmerki. Þá veitir þennan dag forseti Íslands afreksmerki lýðveldisins fyrir björgun úr lífsháska.

Háskólastúdentar hófu hátíðarhöld á fullveldisdaginn á fyrstu árum þriðja áratugarins og héldu tryggð við daginn þegar 17. júní tók við sem þjóðhátíðardagur eftir lýðveldisstofnun 1944 og héldu því áfram til ársins 1960. Var upphaf þess fagnaður sá að árið 1921 minntust stúdentar þessa dags sem fæðingardags Eggerts Ólafssonar náttúrufræðings og skálds og hófu samhliða því söfnun fjár í minningarsjóð hans. Árið eftir, 1922, ákváðu stúdentar að halda 1. desember hátíðlegan sem þjóðminningardag og um leið hefja stórátak til fjársöfnunar fyrir byggingu stúdentagarðs.

Fyrir utan hátíðarhöld stúdenta var þó lítið um viðburði þennan dag að öllu jöfnu. Samkomur voru mjög fátíðar í sveitum enda árstíminn illa til þess fallin við húsakost og samgöngur millistríðsáranna. Samkomur voru því einna helst í kaupstöðum og bar mest á því við Breiðafjörð og Vestfirði en einnig á Mið-Norðurlandi. Dagsins var mest minnst í skólum og samkomur haldnar í héraðsskólum eftir að þeir tóku til starfa kringum 1930. Nokkur dæmi eru einnig úr öllum landsfjórðungum að ungmennafélög í sveitum gengjust fyrir fullveldisfagnaði. Var víða litið á daginn líkt og sunnudag og reynt að hafa aðalmáltíðina í samræmi við það. Eftir stofnun Ríkisútvarpsins árið 1930 var það yfirleitt með hátíðardagskrá 1. desember.

Almanak Þjóðvinafélagsins hefur löngum verið afar gætið við að bæta við nýjum almanaksdögum og í dagatali þess er fullveldisdagsins ekki getið fyrr en árið 1923 og þá orðað sem „Ísland sjálfstætt ríki 1918“. Það hélst til 1967 þegar orðið Fullveldisdagurinn var fyrst haft um 1. desember í almanakinu.

Fullveldisdagurinn varð einn af opinberum fánadögum lýðveldisins með forsetatilskipun árið 1944. Sjaldnast er mikið um hátíðarhöld þennan dag í seinni tíð en oft er gefið frí í skólum.

## Heimildir
*
Spútnik 1

**Spútnik 1** var fyrsta geimfar sem var sett á braut um jörðu. Sovétríkin skutu á loft geimfarinu þann 4. október 1957, frá Baikonor í Kasakstan. Spútnik 1 er kúlulaga með 58 cm þvermál, ásamt sendum sem voru 2.4 til 2.9 metra langir. Upphaf ferðarinnar og Spútnik verkefnisins var bókin Dreams of Earth and Sky, skrifuð af rússanum Konstantin Tsiolkovsky og útgefin árið 1885. Bókin sýndi fram á hvernig væri hægt að senda gervihnött á braut um jörðu. 

Skotdagur Spútnik-1 markar upphaf geimaldar og í Rússlandi er hann haldinn hátíðlegur árlega. Spútniksléttan á yfirborði Plútós er nefnd eftir honum.

## Tilvísanir
Golfklúbburinn Mostri

**Golfklúbburinn Mostri** er golfklúbbur í Stykkishólmi. Hann var stofnaður 13. nóvember 1984. Völlur félagsins heitir Víkurvöllur. Félagið stafrækir golf- og körfuboltadeild.



## Deildir
### Golfdeild
1988 var klúbbnum úthlutað landsvæði í miðri byggð Stykkishólms. 2000 keypti klúbburinn kennsluhúsnæði af Fjölbrautarskóla Vesturlands og breytti í klúbbhús. Skálinn var vígður 2001.

### Körfuknattleiksdeild
2012 lenti lið körfuknattleiksdeildar Mostra í efsta sæti A-riðils 2. deildar karla. Félagið leikur sína heimaleiki í *Fjárhúsinu*, Stykkishólmi. Heimabúningur þeirra er bleik og svört skyrta með svörtum og bleikum stuttbuxum. Þjálfari liðsins er Gunnlaugur Smárasson.

## Tilvísanir

## Tenglar

*Heimasíða
*Vefsíða klúbbsins á vef Golfsambands Íslands
Martti Ahtisaari

**Martti Oiva Kalevi Ahtisaari** (23. júní 1937 – 16. október 2023) var finnskur stjórnmálamaður og alþjóðlegur samningamaður. Hann hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 2008 „fyrir mikilvægar tilraunir sínar, í nokkrum heimsálfum og í meira en þrjá áratugi, við að leysa úr ágreiningi á alþjóðavettvangi“.

Ahtisaari gegndi embætti forseta Finnlands á árunum 1994-2000.

## Tengt efni
* Listi yfir forseta Finnlands

## Tilvísanir
Lagrange-punktur

**Lagrange-punktar** eru punktar nærri tveimur stórum mössum á sporbaug hvor um annan þar sem smærri hlutur helst í jafnri fjarlægð frá stóru mössunum. Undir venjulegum kringustæðum myndi smái hluturinn vilja fá að velja sinn eigin sporbaug í kringum annan af stóru mössunum, en á Lagrange-punktunum helst hann nærri stöðugur í jafnri fjarlægð frá stóru mössunum vegna þess að þar jafnast út fjórir kraftar: aðdráttarkraftarnir frá stóru mössunum, miðflóttakrafturinn frá því að vera á sporbaug, og svigkrafturinn *([[Enska|e.]] Coriolis force)*. Þetta virkar einvörðungu vegna þess að kerfið er að hringsnúast, ef kerfið væri kjurrt myndi enginn miðflóttakraftur verka á hlutinn og hann myndi hrapa inn í annann af stóru mössunum (nema í Lagrange-punkti númer 1, þar sem aðdráttarkraftarnir eru jafnstórir en í gagnstæða stefnu).

Stærðfræðingurinn Joseph-Louis Lagrange fann þessa punkta, sem eru nefndir eftir honum. Lýsing á þeim birtist í riti hans (enska: *Three body problem*) sem kom út árið 1772.

Kenningar Jóhannesar Keplers segja að því minni sem sporbaugur reikistjörnu er, því hraðar ferðast hún eftir braut sinni. Lagrange bætti við hinsvegar, að sé hlutur staðsettur í vissum punkti bæði í þyngdarsviði sólar og plánetu, þá jafnist kraftarnir og ferð hlutarins sé þá jöfn hraða plánetunnar. Fimm Lagrange-punktar eru umhverfis sporbaug plánetunnar.

*Fyrsti punkturinn* er fyrir framan plánetuna. Í þeim punkti togar sólin sterkt í hlutinn en plánetan heldur aftur af sólinni og fær hlutinn til þess að ferðast hægar um sporbaug. Punkturinn er tilvalinn til þess að fylgjast með sólinni.

*Annar punkturinn* er fyrir aftan plánetuna. Í þeim punkti togar sólin veikt í hlutinn, en plánetan bætir upp þyngdarkraftinn og fær hlutinn til þess að ferðast hraðar um sporbaug. Punkturinn er í hvarfpunkti við sólu og er því tilvalinn fyrir geimsjónauka.

*Þriðji punkturinn* er andspænis plánetunni nálægt sporbaugi hennar, en ekki á honum þar sem plánetan og sólin snúast hvor um aðra.

*Fjórði og fimmti punkturinn* liggja 60 gráður fyrir aftan eða á undan plánetunni á sporbaug sínum.

## Heimildir
*  What are Lagrange points?  Geimferðastofnun Evrópu. Skoðað þann 2. desember 2010
* *Michael Khan* How to Orbit a Lagrangian Point  Skoðað þann 2. desember 2010

## Tilvísanir


## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Brautarherma, Lagrange punktar og bundin snúningshreyfing
Wind (geimfar)

**Geimfarið Wind** er hluti af alþjóðlegu verkefni sem rannsakar geislun í sólkerfinu okkar. Geimfarinu var skotið á loft af Bandaríkjamönnum 1. nóvember 1994. Í nóvember 1996 var geimferjan komin á Lagrange Punkt númer eitt og fylgdist með sólarvindum. Vegna staðsetningar sinnar, beint fyrir framan jörðina gat það gefið viðvaranir um sólarvinda með eins klukkutíma fyrirvara. Á árunum 1998-2003 færði geimferjan sig hinum megin við sólina, í Lagrange punkt númer þrjú, en færði sig einu ári síðar aftur á sama stað.

## Heimild
* Wind  Solar System Exploration. Skoðað þann 2. desember 2010
Listi yfir forseta Finnlands

Þetta er **listi yfir [[Forseti Finnlands|forseta Finnlands]]**. Þeir sem gegnt hafa því embætti eru:

## Listi yfir forseta

 

## Tilvísanir


## Tenglar

* Vefur forsetaembættisins
Ramekin

**Ramekin** er lítið eldfast mót sem tekur einn skammt og er oft notað þegar menn gera crème brulee (*sviðin rjóma*) og aðra sambærilega rétti.
Forseti Finnlands

**Forseti Lýðveldisins Finnlands** (finnska: Suomen tasavallan presidentti; sænska: republiken Finlands president) er þjóðhöfðingi Finnlands. Núverandi forseti er Alexander Stubb, sem tók við embætti 1. mars 2024 eftir sigur sinn í forsetakosningum Finnlands sama ár.

Forsetinn er þjóðkjörinn í almennum kosningum til sex ára kjörtímabils. Frá árinu 1994 má ekki kjósa forseta til fleiri en tveggja kjörtímabila í röð. Forsetinn verður að vera fæddur finnskur ríkisborgari. Forsetaembættið var stofnað með stjórnarskrá Finnlands árið 1919. Samkvæmt stjórnarskránni fer ríkisstjórn Finnlands með framkvæmdavaldið ásamt forsetanum og sá síðarnefndi fer aðeins með takmörkuð völd. Forsetinn er formlega æðsti maður ríkisins, á undan forseta þings og forsætisráðherra.

Mestalla sögu sína frá sjálfstæði var Finnland forsetaþingræði þar sem forsetinn fór með veruleg völd bæði í innanríkis- og utanríkismálum en völd embættisins voru skert með stjórnarskrárbreytingum árin 1991, 2000 og 2012 og landið fært nær því að vera þingræði. Forsetinn ber enn ábyrgð á utanríkisstefnu landsins í samráði við ríkisstjórnina og er æðsti yfirmaður finnska hersins.

## Tengt efni
* Listi yfir forseta Finnlands
## Tilvísanir
Sveinbjörn Sveinbjörnsson

**Sveinbjörn Sveinbjörnsson** (28. júní 1847 – 23. febrúar 1927) var íslenskt tónskáld sem er best þekkt fyrir að hafa samið þjóðsöng Íslands, *[[Lofsöngur|Lofsöng]]*.

Sveinbjörn fæddist á Nesi við Seltjörn á Seltjarnarnesi. Faðir hans var Þórður Sveinbjörnsson háyfirdómari í Landsyfirréttinum. Móðir Sveinbjarnar var Kirstín Katrín, dóttir Lars Mikael Knudsens, dansks verslunarstjóra og síðar kaupmanns í Reykjavík.

## Heimildir
* 

## Tenglar

* Sveinbjörn Sveinbjörnsson á Glatkistunni
Ríkisendurskoðun

**Ríkisendurskoðun** er skrifstofa ríkisendurskoðanda. Ríkisendurskoðandi starfar á vegum Alþingis og er trúnaðarmaður þess. Hann er sjálfstæður og engum háður í störfum sínum. Hlutverk ríkisendurskoðanda er að hafa eftirlit með framkvæmdavaldinu fyrir hönd Alþingis með endurskoðun ríkisreiknings og reikninga ríkisaðila, og stuðla með öðrum hætti að hagkvæmari nýtingu almannafjár. Ríkisendurskoðun starfar samkvæmt lögum um ríkisendurskoðanda og endurskoðun ríkisreikninga nr. 46/2016.  Alþingi kýs yfirmann stofnunarinnar, ríkisendurskoðanda, til sex ára. Núverandi ríkisendurskoðandi er Skúli Eggert Þórðarson og var hann kjörinn ríkisendurskoðandi árið 2018. Starfi ríkisendurskoðanda lýkur jafnan með skýrslu sem send er til Alþingis og er einnig gerð opinber.

Sérstök lög voru fyrst sett um Ríkisendurskoðun árið 1987 og var hún þá færð undir Alþingi. Áður, frá 1969 hafði Ríkisendurskoðun verið deild í fjármálaráðuneytinu.

## Tenglar
* Heimasíða Ríkisendurskoðunar
* Lög um Ríkisendurskoðun nr. 46/2016
* Ágrip af sögu Ríkisendurskoðunar  af vef Ríkisendurskoðunar
* Ríkisendurskoðun: Skýrslur og greinargerðir 
* nr. 46/2016
Óháðir bindindismenn

**Óháðir bindindismenn** var óformlegt heiti á framboði bindindismanna við borgarstjórnarkosningarnar í Reykjavík árið 1962. Listinn hlaut tæplega 900 atkvæði eða um 2,5% greiddra atkvæða og var langt frá því að fá kjörinn borgarfulltrúa.

Framboð bindindismanna átti skamman aðdraganda. Í byrjun árs 1962 sendi hópur áhugafólks um bindindismál erindi til allra stjórnmálaflokkanna þar sem farið var fram á að yfirlýstir bindindismenn yrðu í öruggum sætum, en að öðrum kosti yrði blásið til sjálfstæðs framboðs. Erindið hlaut dræmar undirtektir.

Framboðslisti var kynntur um mánuði fyrir kosningar. Í efsta sæti var Gísli Sigurbjörnsson forstjóri eilliheimilisins Grundar. Þar á eftir komu Benedikt Bjarklind stórtemplar, frú Sigþrúður Pétursdóttir og Loftur Guðmundsson rithöfundur.

Stefnuskrá framboðsins snerist nær einvörðungu um bindismál. Þar var þess krafist að borgarstjórn hætti að bjóða upp á vínveitingar í veislum, að hömlur á sölu áfengis væru auknar, fjárstuðningur til bindindissamtaka og að reist yrði ofdrykkjumannahæli.

Framboðið naut ekki formlegs stuðnings Góðtemplarahreyfingarinnar og lögðu málgögn Sjálfstæðisflokksins ríka áherslu á að eðlilegra væri að bindindismenn fylktu sér á bak við Sjálfstæðismenn. Ekki varð framhald á starfsemi Óháðra bindindismanna að kosningunum loknum.
Flokkunarhatturinn

**Flokkunarhatturinn** er töfrahattur úr sögunum um Harry Potter eftir J.K. Rowling. Hatturinn sér um að flokka nýnema Hogwartsskóla í heimavistirnar fjórar: Gryffindor, Ravenclaw, Hufflepuff og Slytherin.
Kolefnishlutleysi

**Kolefnishlutleysi** á við þegar vegið er á móti útblæstri í andrúmslofti jarðar. Leitast er eftir að jafna eða hlutleysa mengunina með öðrum aðgerðum eins og til dæmis skógrækt. Þessar aðgerðir vega á móti koltvísýringi og öðrum gróðurhúsaloftegundum með því að binda koltvísýringinn.  

Til eru tvö lönd sem binda meiri koltvísýring en þau losa og það eru löndin Bútan og Súrínam.
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1930

## Úrslit
### Akureyri

Þessar bæjarstjórnarkosningarnar á Akureyri fóru fram 14. janúar. Kosið var eftir nýjum lögum. Bæjarfulltrúar skyldu vera ellefu talsins og kosið um þá alla í einu á fjögurra ára fresti.



### Reykjavík

 Þessar Bæjarstjórnarkosningarnar í Reykjavík fóru fram 26. janúar.


## Heimildir


## Tengt efni
Kosningasaga
Norman Borlaug

**Norman Ernest Borlaug** (25. mars 1914 – 12. september 2009) var bandarískur landbúnaðarverkfræðingur, mannvinur og handhafi friðarverðlauna Nóbels. Hann hefur verið nefndur „faðir grænu byltingarinnar“. 

Borlaug lauk doktorsgráðu í plöntusjúkdómum og erfðafræði frá Háskólanum í Minnesota árið 1942. Hann tók til starfa í rannsóknum í Mexíkó, þar sem hann þróaði hveitiafbrigði sem voru vel varin sjúkdómum og höfðu mun betri nyt en önnur afbrigði.

Um miðja 20. öldina kom hann ræktun þessara afbrigða í gang í Mexíkó, Pakistan og Indlandi með þeim afleiðingum að fæðuræktun í þessum löndum stórjókst og fæðuöryggi þeirra stórbatnaði. Þessi aukning í fæðuframboði hefur verið nefnt Græna byltingin og Borlaug er oft eignað að hann hafi bjargað yfir milljarði manna frá hungurdauða um allan heim. Hann fékk friðarverðlaun Nóbels árið 1970 í þakkarskyni fyrir að hafa stuðlað að friði í heiminum með öruggara fæðuframboði.

Seinna á lífsleiðinni einbeitti hann sér að því að auka fæðuframboð í Asíu og einkum Afríku.

## Heimildir
Núllsummuleikur

**Núllsummuleikur** eða **jafnvirðisleikur** er leikur í leikjafræði þar sem samanlagður hagnaður og tap allra þátttakenda jafngildir núlli. 

## Sjá einnig
* Nash-jafnvægi

## Tilvísanir
Sigfús Sigurhjartarson

**Sigfús  Annes Sigurhjartarson** (6. febrúar 1902 – 15. mars 1952) var stjórnmálamaður og einn af helstu foringjum íslenskra sósíalista á fyrri helmingi tuttugustu aldar. 

Sigfús fæddist á Urðum í Svarfaðardal og var yngst barna Sigurhjartar Jóhannessonar og seinni konu hans Friðriku Sigurðardóttur. Sigfús lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík og prófi í guðfræði frá Háskóla Íslands árið 1928 en tók aldrei prestsvígslu. Að útskrift lokinni sinnti hann kennslu við ýmsar skólastofnanir. Hann fór snemma að skipta sér af stjórnmálum og var virkur innan Alþýðuflokksins og bauð sig fram fyrir flokkinn í Gullbringu og Kjósasýslum í alþingiskosningunum 1934 og 1937. Hann var einn af stofnendum Sósíalistaflokksins og varaformaður frá stofnun hans árið 1938. Sigfús var kjörinn bæjarfulltrúi í Reykjavík árið 1942 og sat í bæjarstjórn til dauðadags 1952.  Í vorkosningunum 1942 varð hann landskjörinn þingmaður og í haustkosningunum sama ár var hann kjörinn þingmaður Reykjavíkur og sat sem slíkur til 1949. Auk þessa var hann formaður útvarpsráðs 1935-1939 og stjórnarformaður KRON frá 1945 til æviloka. 

Sigfús skrifaði mikið í Þjóðviljann og var lengi einn af ritstjórum hans. Hann var handtekinn ásamt félögum sínum í ritstjórn blaðsins af bresku herstjórninni á stríðsárunum og sat um hríð í bresku fangelsi vegna skrifa sinna í Þjóðviljann. Sigfús þótti farsæll í störfum sínum í borgarstjórn Reykjavíkur og á Alþingi var hann í hópi helstu ræðuskörunga síns tíma. Ræðu- og ritgerðasafn Sigfúsar Sigurhjartarsonar, *Sigurbraut fólksins*, kom út að honum látnum árið 1953.

Kona Sigfúsar var Sigríður Stefánsdóttir (f. 6. ágúst 1900, d. 23. desember 1974). 
Börn þeirra voru: 
:Adda Bára Sigfúsdóttir (1926)
:Hulda Heiður Sigfúsdóttir (1929)
:Stefán Hilmar Sigfússon (1934).

## Heimildir
* Páll Líndal og Torfi Jónsson: Reykavík. Bæjar- og borgarfulltrúatal 1836-1986. Reykjavík 1986.
* Kjartan Ólafsson 2020. Draumur og veruleiki. Um Kommúnistaflokkinn og Sósíalistaflokkinn. Stjórnmál í endursýn. Mál og menning, Reykjavík.
Kjartan Þór Ragnarsson

**Kjartan Þór Ragnarsson** (5. desember 1974) er íslenskur tannlæknir og fyrrum formaður Knattspyrnufélagsins Fram.

Kjartan er af miklum Fram-ættum og hafa ýmsir ættingjar hans gegnt trúnaðarstörfum fyrir félagið. Langafi hans, Ragnar Lárusson, var formaður félagsins um 1940 og faðir hans, Ragnar Steinarsson tannlæknir, var lengi varaformaður Fram. Kjartan er náfrændi Steinars Þórs Guðgeirssonar, formanns Fram 2007-2010.

Á unglingsárum æfði Kjartan handknattleik og knattspyrnu með fram. Hann var formaður handknattleiksdeildar félagsins 2005-2007, en á þeim tíma vann Fram sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil í meistaraflokki karla frá árinu 1972. Árið 2010 tók Kjartan við formennsku í Knattspyrnufélaginu Fram en lét af embætti á aðalfundi árið 2012.
## Tilvísanir
CAC 40

**CAC 40** er hlutabréfavísitala sem samanstendur af 40 hlutabréfum í jafnmörgum fyrirtækjum sem skráð eru á Euronext Paris.

## Fyrirtæki

Fyrirtækin í vísitölunni eftir breytingu þann 28. nóvember 2022 eru:

## Tilvísanir
Ari Teitsson

**Ari Teitsson** (f. 1943) er bóndi í Þingeyjarsýslu og var kosinn til stjórnlagaþings. Hann var formaður bændasamtaka Íslands árið 1995. 

## Menntun / starfsreynsla
B.Sc. próf í búvísindum frá Hvanneyri 1973. Sauðfjárbóndi frá 1973. Héraðsráðunautur og mjólkureftirlitsmaður 1973-1995, í hlutastarfi sem ráðunautur frá 2005. Formaður Bændasamtaka Íslands 1995-2004. Stjórnarformaður Sparisjóðs Suður-Þingeyinga frá árinu 1990. Víðtæk reynsla af félagsmálastörfum. 

## Tilvísanir
Arnfríður Guðmundsdóttir

**Arnfríður Guðmundsdóttir** (f. 12. janúar 1961) er prófessor við guðfræði- og trúarbragðafræðideild Háskóla Íslands.

## Menntun og ferill
Arnfríður lauk embættispróf í guðfræði frá Háskóla Íslands 1986 og doktorsprófi frá *The Lutheran School of Theology* at Chicago sama ár. Hún vígðist til prestsþjónustu í Garðaprestakalli 1987. Auk prestsþjónustu kenndi Arnfríður við guðfræði- og trúarbragðafræðideild Háskóla Íslands frá haustinu 1996 og prófessor við sömu deild frá 2008.

## Stjórnlagaþing á Íslandi 2011
Arnfríður bauð sig fram árið 2010 og tók skipun Alþingis í Stjórnlagaráð 2011.

## Ritstörf
* *Meeting God on the Cross: Christ, the Cross, and the Feminist Critique.* Oxford University Press, 2010

## Tilvísanir
Sean Connery

**Sir Thomas Sean Connery** (25. ágúst 1930 – 31. október 2020) var skoskur leikari og kvikmyndaframleiðandi. Hann náði heimsfrægð í hlutverki James Bond sem hann lék í sjö kvikmyndum frá 1962 til 1983. 

Connery hóf ferilinn í litlum leikhúsum og sjónvarpi áður en hann sló í gegn sem Bond. Hann var sleginn til riddara árið 2000 fyrir framlag sitt til kvikmyndagerðar. Hann settist í helgan stein árið 2006. Connery studdi Skoska þjóðarflokkinn. Hann giftist tvívegis og eignaðist einn son.

Síðustu árin glímdi Connery við heilabilun.

## Valdar kvikmyndir
*Dr. No (1962)
*From Russia With Love (1963)
*Goldfinger (1964)
*Marnie (1964)
*Thunderball (1965)
*You Only Live Twice (1967) 
*Diamonds Are Forever (1971)
*Murder on the Orient Express (1974)
*Zardoz (1974)
*The Man Who Would Be King (1975)
*A Bridge Too Far (1977)
*Never Say Never Again (1983)
*Highlander (1986)
*The Name of the Rose (1986)
*The Untouchables (1988)
*Indiana Jones and the Last Crusade (1989)
*The Hunt for Red October (1990)
*Dragonheart (1996)
*The Rock (1996)
*Finding Forrester (2000)

## Tilvísanir
Listi yfir forseta Frakklands

Í september 1792 var Frakkland lýst lýðveldi og konungsveldið afnumið. Í tíð fyrsta lýðveldis Frakklands (1792-1804) var hins vegar ekki stofnað forsetaembætti og það var hins vegar ekki fyrr í tíð annars lýðveldis Frakklands (1848-1852) sem embætti forseta var stofnað í Frakklandi. Fyrsti maðurinn til að gegna því var Louis-Napoléon Bonaparte.

## Annað lýðveldi Frakklands (1848-1852)
# Louis-Napoléon Bonaparte (1848 - 1852)

## Þriðja lýðveldi Frakklands (1870-1940)
# Adolphe Thiers (1871 - 1873) 
# Patrice de Mac-Mahon (1873 - 1879)
# Jules Grévy (1879 - 1887)
# Marie François Sadi Carnot (1887 - 1894) 
# Jean Casimir-Perier (1894 - 1895)
# Félix Faure (1895 - 1899)
# Émile Loubet (1899 - 1906)
# Armand Fallières (1906 - 1913)
# Raymond Poincaré (1913 - 1920)
# Paul Deschanel (1920)
# Alexandre Millerand (1920 - 1924)
# Gaston Doumergue (1924 - 1931)
# Paul Doumer (1931 - 1932)
# Albert Lebrun (1932 - 1940)

## Fjórða lýðveldi Frakklands ([[1947]]-[[1958]])
# Vincent Auriol (1947 - 1954)
# René Coty (1954 - 1959)

## Fimmta lýðveldi Frakklands (1958- )
# Charles de Gaulle (1959 - 1969)
# Georges Pompidou (1969 - 1974)
# Valéry Giscard d'Estaing (1974 - 1981)
# François Mitterrand (1981 - 1995)
# Jacques Chirac (1995 - 2007)
# Nicolas Sarkozy (2007 - 2012)
# François Hollande (2012 - 2017)
# Emmanuel Macron (2017 - )
Julian Assange

**Julian Assange** (fæddur 1971) er ástralskur blaðamaður, aðgerðasinni og forritari. Assange er þekktastur fyrir það að vera talsmaður og aðalritstjóri Wikileaks.

## Æviágrip
Julian Assange fæddist í Townsville, Queensland, Ástralíu. Foreldrar hans höfðu kynnst á mótmælafundi gegn Víetnamstríðinu en faðir hans yfirgaf fjölskylduna þegar Julian var ungur og því ól móðir hans, Christine, hann upp ásamt seinni eiginmanni sínum, leikaranum og leikhússtjóranum Brett Assange. Nafnið Assange er talið vera afbökun á kínverska nafninu Ah Sang. 

Assange bjó meginhluta æskuára sinna á Magnetic Island, en fluttist eftir það mjög víða um Ástralíu og nam við marga grunn- og háskóla. Hann var meðhöfundur bókarinnar *Underground* ásamt Suelette Dreyfus um undirheima internetsins. Í undirheimum internetsins var hann þekktur undir heitinu *mendax* og var þekktur fyrir að geta skurkað sig inn á flóknustu öryggiskerfi heims. Ein af höfuðreglum hans, sem hann nefnir í bókinni *Underground*, var að skemma aldrei þau tölvukerfi sem hann brýst inn í. Í september 1991 skurkaði hann sig inná stjórnstöð kanadíska fjarskiptafyrirtækisins Nortel. Í dómsúrskurðinum segir dómarinn um ástæðu brotsins: „Það eru engar sannanir fyrir öðru en þarna væri á ferðinni þorsti fyrir þekkingu og nautnin við að geta vafrað um mismunandi tölvur“. Niðurstaða dómsins var að greiða ríkinu litla upphæð í skaðabætur.

Assange var handtekinn í Lundúnum þann 7. desember 2010 vegna ásakana um kynferðisbrot. Hann var leystur úr haldi 16. desember 2010 gegn 240.000 punda tryggingu.

Árið 2012 fékk Assange hæli í sendiráði Ekvador í London til að forðast að vera handtekinn og framseldur til Svíþjóðar vegna ásakana um nauðgun. Assange dvaldist í sendiráðinu í heil sjö ár, allt þar til honum var úthýst og hann handtekinn af breskri lögreglu þann 11. apríl árið 2019. Blaðamenn án landamæra og ýmis mannúðarsamtök skilgreindu Assange sem pólitískan fanga.

Assange dvaldi í Belmarsh-fangelsi í London í Bretlandi næstu árin á meðan rætt var um hvort framsal hans til Bandaríkjanna yrði heimilað. Honum var loks sleppt úr fangelsi þann 24. júní 2024 eftir að hann gerði dómssátt við dómsmálaráðuneyti Bandaríkjanna.

## Eitt og annað
* Julian eignaðist son 18 ára gamall. 
*Birgitta Jónsdóttir, fyrrum þingmaður Pírata hefur stutt Julian og vinnu hans fyrir WikiLeaks og kom meðal annars að gerð handrits kvikmyndarinnar Fifth Estate.

## Heimildir
* 

## Tilvísanir
Þorskalýsi

**Þorskalýsi** er brædd þorskalifur sem inniheldur A-vítamín, D-vítamín og ómega-3 fitusýrur.

## Tengt efni

*Lýsi
Strike Commando 2

***Strike Commando 2*** er ítölsk kvikmynd frá árinu 1988 í leikstjórn Bruno Mattei. 

## Leikarar

## Tengill
*
Kerti

**Kerti** eru misbreiðir sívalningar úr steríni, vaxi eða tólg með kveik eða raki í miðjunni sem loginn rís upp af. Nú á dögum eru flest kerti gerð úr paraffíni, en sum eru úr bývaxi, sojabaunum eða jurtum. Einnig eru til „gelkerti“ sem eru gerð úr blöndu af vaxi og plasti. Kerti eru almennt látin standa í kertastjökum, undirskálum eða ljósakrónum, en ljósakróna fyrir kerti nefnist *kertahjálmur*. Sá sem steypir kerti nefnist *kertasteypari* eða *kertagerðarmaður*.

Þegar kveikt er á kerti með eldspýtu eða kveikjara breytist vaxið í gufu. Þegar það gerist sameinast það súrefninu í loftinu og logi myndast. Þessi logi gefur nægan hita til að kertið heldur áfram að brenna, það gerist þannig: Vaxið bráðnar, og smitar upp eftir kveikinum að loganum með hárpípukrafti, síðan brennur vaxið í loganum. Við það að brenna styttist kertið. Sá hluti kveiksins sem gefur ekki eldsneyti frá sér brennur í loganum. Þannig er lengd kveiksins takmörkuð og kertið brennur upp með jöfnum hraða. Stundum er nauðsynlegt að klippa kveikinn með skærum ef hann brennur ekki vel í loganum. Áður fyrr og snemma á 20. öld fengust sérstök skæri til þess að klippa kveikinn. Þau gengu undir ýmsum nöfnum eins og *skarbítur* eða *kertaskæri*. 

Áður en rafmagn varð almennt var kertið helsti ljósgafinn. Nú á dögum eru flest kerti notuð til skreytingar.

## Tengt efni
* Kertaslökkvari
* Kertasteyping

## Heimild
*
Ungmennafélag Tálknafjarðar

**Ungmennafélag Tálknafjarðar**, skammstafað **UMFT**, er íslenskt íþróttafélag á Tálknafirði sem er á sunnanverðum Vestfjörðum.

## Tenglar
* Heimasíða félagsins
Prótínleki

**Prótínleki** (enska: *Proteinuria*) er þegar aukið prótín finnst í þvagi. Við prótínleka virðist þvagið froðukennt (þó mun fleiri ásæður geti verið fyrir froðukenndu þvagi) eða nokkurs konar bólstrar sem minna á skýjabólstra sjást í þvaginu. Nýrun sía blóðið, skila úrgangsefnum í þvag en láta efni á borð við prótín og sykur aftur inn í blóðrásina. Séu nýrun undir miklu álagi, eins og til að mynda við háþrýsting, ná þau ekki að sinna hlutverki sínu nægilega vel og þá kemur það fram sem próteinleki.
Xinjiang

**Xinjiang** (einnig nefnt **Sinkiang** eða Shingjang)*([[Kínverska|kínverska:]]* 新疆*; [[Pinyin|rómönskun:]] Xīnjiāng)* er sjálfstjórnarhérað í norðvesturhluta Kína með landamæri að Afganistan, Rússlandi, Mongólíu, Kirgisistan og Tadsjikistan. Höfuðstaður héraðsins er Urumqi. Tungumál héraðsins er kínverska og úýgúríska. Opinberlega heitir það *Úígúrska sjálfstjórnarhéraðið Xinjiang*.

Héraðið var sjálfstætt og barist var um stjórn þess fram til 18 aldar. Árið 1884 keypti Kingveldið landið og innlimaði það inn í Kína og árið 1955 varð það að sjálfstjórnarhéraði. Stærsti þjóðfélagshópur fólks eru Úígúrar, þjóðarbrot tyrkískumælandi múslima. Um 60% tekna héraðsins kemur frá olíuiðnaði.

Samkvæmt manntali Kína sem framkvæmt var árið 2020 eru íbúar Xinjiang 25.852.345.

## Tenglar

* Greinin Sinkiang, Verkamaðurinn - 39. Tölublað, 28.09.1940.

## Tilvísanir
Lúdó

**Lúdó** er spil sem spilað er með spilaborði, peðum og með því að  tveir til fjórir þátttakendur kasta til skiptis spilateningi. Spilaborðið er vanalega ferningur með krossi. hver hluti krossins skiptist í þrjá dálka sem vanalega er skipt í sex reiti. Miðja krossins er síðasti reiturinn og skiptist oftast í fjóra litaða þríhyrninga. Hver þeirra er tengdur lituðum miðju dálks og lítur út eins og ör sem bendir á endareitinn. Örvarskaftið er svo heimadálkur hvers keppanda og er fimm reita löng. 

Hver þátttakandi hefur fjögur peð í sama lit sem er frábrugðinn lit annarra. Til að koma fyrsta peði inn á spilaborðið þarf leikmaður að fá upp töluna sex. Ef leikmaður fær aftur töluna sex þá getur hann sett annað peð í umferð. 
Lúdó er einfölduð útgáfa af indverska leiknum Pachisi.

## Heimild
Leikjabankinn
Jónína Jónatansdóttir

**Jónína Jónatansdóttir** (22. maí 1869 – 1. desember 1946) var reykvískur verkalýðsleiðtogi og bæjarfulltrúi frá 1922 til 1924.

## Ævi og störf

Jónína fæddist á Miðengi í Garðahverfi á Álftanesi. Hún giftist og fluttist til Reykjavíkur, þar sem hún starfaði sem húsmóðir.

Hún lét sig réttindamál kvenna miklu varða og var aðalhvatamaður að stofnun Verkakvennafélagsins Framsóknar árið 1914 og gegndi formennsku þess fyrstu 20 árin.

Jónína var meðal stofnenda Alþýðusambands Íslands og Alþýðuflokksins. Hún var kjörin bæjarfulltrúi í Reykjavík árið 1920, til tveggja ára.

## Heimild
*