open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Staður í Grunnavík

**Staður í [[Grunnavík]]** var prestsetur og kirkjustaður frá gamalli tíð. Kirkjan er helguð Maríu mey. Sjómenn hafa í gegnum tíðina heitið  á Maríuhorn en þar er sviptivindasamt og hafa áheitin runnið til Maríukirkju í Grunnavík. 
Pantaleon Ólafsson var prestur á Stað á 16. öld og er örnefni á stað Pontagil eða Pontapartur kennt við hann. 
Einar Vernharðsson (1817-1900) varð prestur á Stað 1852 en hann var áður prestur á Söndum í Dýrafirði.

Séra Pjetur Maack Þorsteinsson varð prestur á Stað  árið 1884 en hann drukknaði á heimleið úr kaupstað 8. september 1892 skammt undan landi og er kennt um svipvindi. 

Kjartan Kjartansson tók við sem prestur af Pétri Maack. Hann byggði íbúðarhús í Sætúni. Kjartan var talinn fyrirmynd að sögupersónunni Jóni Prímusi í Kristnihaldi Halldórs Laxness. Jónmundur Halldórsson tók svo við af Kjartani árið 1918 og var prestur á Stað til 1954. Jónmundur skrifaði dagbók um líf og starf í Grunnavík. Prestsetrið á Stað brann 1920 á sama tíma og séra Jónmundur jarðsöng menn sem fórust við leit  að Sumarliða pósti Brandssyni er hvarf fram af hengibrún við Vébjarnarnúp rétt fyrir jól árið 1920. 

## Heimildir
* Snæfjallasetur Staður
* Kirkjuritið, 2. Tölublað (01.02.1954), Bréf frá séra Jónmundi til biskups.
Neðstikaupstaður

**Neðstikaupstaður** er minjasvæði á Ísafirði og fyrrum verslunarsvæði þar sem standa verslunarhús frá tímum Einokunarverslunarinnar. Elsta húsin er Krambúðin sem byggð var 1757. Í fyrstu höfðu kaupmenn ekki vetursetu í kaupstaðnum en árið  1764 tók Almenna verslunarfélagið við Íslandsversluninni og hafði þá vetursetumenn á öllum Vestfjarðahöfnum og kenndi saltfiskverslun en saltfiskur var eftirsótt söluvara í Evrópu og veðurlag og aðgangur að fengsælum fiskimiðum gerði Vestfirði heppilega fyrir slíka vinnslu. 

Árið 1765 var byggt heilsárs íbúðarhús fyrir verslunarstjóra (faktor) og er það Faktorshúsið. Um aldamótin 1900 mun á annan tug húsa hafa staðið í Neðstakaupstað. Núna standa eftir fjögur hús en þau eru  Krambúðin og Faktorshúsið og tvo pakkhús (vöruskemmur) sem eru  Tjöruhúsið, byggt 1781, og Turnhúsið, byggt 1784.

Hinn 18. ágúst 1786 kunngerði Danakonungur að einokun yrði afnumin á Íslandi frá og með 1. janúar 1788. Tilskipun um sama efni var gefin út 13. júní 1787 og voru þá sett lög um verslun á Íslandi er gilda skyldu frá 1. janúar 1788. Stofnaðir voru sex kaupstaðir og var Ísafjörður einn þeirra. Hinn 24. apríl 1787 mældi Jón Arnórsson sýslumaður út lóð hins nýja kaupstaðar á Skutulsfjarðareyri. Náði hún yfir alla eyrina frá Suðurtanga að Prestabugt en takmarkaðist að ofan við línu er hugsaðist dregin 96 álnum fyrir neðan neðsta fjárhús Eyrarklerks. Haustið 1816 fékk Grundarfjörður  kaupstaðarréttindi í Vesturamti í stað Ísafjarðar og var Ísafjörður  úthöfn frá Grundarfirði til ársins 1836 en fékk þá löggildingu sem verslunarstaður.

Eftir verslunareinokunina rak félag danskra kaupmanna frá Altona verslunina frá 1787-1793. Þá tóku við kaupmennsku Jens Lassen Busch og Henrik Christian Paus og var verslun þeirra rekin  til 1824. Matthías Wilhelm Sass  keypti þá verslunina og rak hann og afkomendur hans verslun í Neðstakaupstað til ársins  1883. Á vegum verslunar Sass var fyrsta hafskipabryggja byggð á Íslandi árið 1868. Árið 1883 var verslun Sass seld Ásgeiri G. Ásgeirssyni og varð Neðstikaupstaður miðstöð Ásgeirsverslunarinnar sem þá hafði mikið umleikis. Ásgeirsverslun var rekin  til ársins 1918 en þá tóku við  Hinar sameinuðu íslensku  verslanir tóku við verslunarrekstri. Árið 1926 urðu Hinar sameinuðu íslensku verslanir gjaldþrota og lauk þar með verslun í Neðstakaupstað.

## Heimildir
* Gísli Sigurðsson, Húsin í Neðstakaupstað, Lesbók Morgunblaðsins, 28. október 2000, Blaðsíða 10
* Byggðasafn Vestfjarða, Neðstikaupstaður
* Sýning um upphaf skipulags á Ísafirði
Apep

**Apep** (fornegypska: ˁ3pp) eða **Apófis** (forngríska: Ἄπωφις) var illur guð í fornegypskum trúarbrögðum og kom fyrir sem risavaxinn snákur eða dreki. Hann stóð fyrir óreiðu og var þannig andstæða Maat sem stóð fyrir reglu og sannleika. Hann var helsti óvinur sólguðsins Ra sem þarf að sigra hann í Dúat (undirheimum) áður en hann getur risið aftur á austurhimninum. Þar naut Ra aðstoðar ýmissa annarra goðmagna, meðal annars Sets. Set varð síðar illur guð og tók yfir hlutverk Apeps. Apep tengdist náttúruöflum eins og stormum og jarðskjálftum og sólmyrkvar voru skýrðir með því að þá hefði Apep tekist að gleypa Ra.
Torræða undirheimabókin

***Torræða undirheimabókin*** er fornegypskur graftexti í tveimur hlutum sem fannst í gröf Tútankamons í Konungadalnum: KV62. Textinn er grafinn á annað tveggja gylltra helgiskrína sem fundust í gröfinni. Ritið virðist fjalla um endurfæðingu sólarinnar en raunverulegt innihald alls textans er óþekkt þar sem  notast er við dulmálsmyndir til að leyna merkingunni. Bókin inniheldur líka hluta úr öðrum grafarritum eins og *[[Dauðrabókin]]ni* og *[[Amdúat]]*.
Ásgeirsverslun

**Ásgeirsverslun** var verslun og útgerð með miðstöð á Ísafirði. Fyrirtækið var stærsta verslunarfyrirtæki Íslands á sínum tíma, gerði út mörg mismunandi stór fiskiskip og rak útibú fyrir verslun og fiskmóttöku víða um Vestfirði. Verslunin er kennd við feðga sem báðir hétu Ásgeir. Árni Jónsson faktor var verslunarstjóri 1877 til 1910.

Árið 1889 lét fyrirtækið leggja fyrstu símalínu á Íslandi og náði hún frá Faktorshúsinu í Neðstakaupstað upp í verslunarhúsið að Aðalstræti 15. Þremur árum seinna var lagður „málþráður“ milli Ísafjarðar og Hnífsdals.

Árið 1894 keypti Ásgeirsverslun fyrsta stóra millilandaskipið sem var í eigu íslendinga. Það var skipið Ásgeir Ásgeirsson og var það 900 lestir. Skipið sigldi milli ísafjarðar og Evrópu. Það flutti út saltfisk til Spánar og kom til baka með vörur frá Kaupmannahöfn.

Árið 1912 varð Ásgeir yngri bráðkvaddur í Kaupmannahöfn og árið 1915 lést móðir hans, Sigríður. Þrátt fyrir góðan rekstur ákváðu erfingjar þeirra á fundi í mars 1918 að hætta rekstri verslunarinnar og selja allar eignir hennar. Að lokum keyptu Hinar sameinuðu íslensku verslanir flest allar eignirnar og hætti Ásgeirsverslun formlega starfsemi 30. nóvember árið 1918.

## Heimild
Guðaníundin

**Guðaníundin** eða **enneatið** (úr forngrísku: ἐννεάς, „níund“) voru níu fornegypskir guðir sem voru dýrkaðir í Helíópólis. Höfuðguðinn var Atúm, börn hans voru loftguðinn Sjú og regngyðjan Tefnút, börn þeirra voru himingyðjan Nút og jarðarguðinn Geb, og börn þeirra voru Ósíris, Ísis, Set og Nefþys. Þessi guðaníund er kölluð „stóra níundin“ til aðgreiningar frá öðrum guðaníundum sem stundum skiptu út einhverjum af guðunum fyrir aðra, eins og Anúbis, Hórus, Þot og Maat, og sem stundum komu faraó fyrir sem einum af guðunum níu.
Helíópólis

**Helíópólis** (forngríska *Ἡλιούπολις*, „borg sólarinnar“ eða „borg Helíosar“; fornegypska *ỉwnw*; arabíska عين شمس‎ *ʿĒn Šams*, „auga sólarinnar“) var ein af elstu borgum Egyptalands hins forna og höfuðstaður þrettánda umdæmis Neðra Egyptalands. Hún er staðsett þar sem nú eru norðausturmörk Kaíró. Borgin var miðstöð fornegypskra trúarbragða og staður þar sem sólguðinn Ra var dýrkaður sem höfuðguð ásamt öðrum guðum úr guðaníundinni. Í sögunni um Jósef í Fyrstu Mósebók Gamla testamentisins er borgin nefnd Ón, dregið af fornegypsku nafni hennar *iunu*. 

Borgin var að mestu rifin þegar Kaíró miðalda byggðist upp og nú er eina minnismerkið sem eftir er Al-Masalla-einsteinungurinn sem upphaflega stóð við hof Ra-Atúms.
Búkarakanatið

**Búkarakanatið** (persneska خانات بخارا‎; úsbekska *Buxoro Xonligi*) var stórt ríki í Mið-Asíu sem stóð frá fyrri hluta 16. aldar þar til seint á 18. öld. Höfuðborg þess var Búkara þar sem nú er Úsbekistan. Sajbanídar, sem röktu ættir sínar til Sibans, barnabarns Djengis Kans, stofnuðu kanatið þegar Múhameð Sajban sameinaði ýmsa úsbekska ættbálka undir sinni stjórn og náði borgunum Samarkand, Herat og Búkara úr höndum Babúrs. Sajbanídar ríktu yfir kanatinu til 1598 þegar Janídar frá Astrakankanatinu tóku við og ríkti til 1740 þegar Nadir Shah lagði það undir sig. Eftir það ríktu fulltrúar Afsjarída í Íran yfir kanatinu þar til einn þeirra, Múrad Shah stofnaði Emíratið Búkara árið 1785.
Bornúveldið

**Bornúveldið** var ríki í Mið-Afríku sem varð til þegar Sefawa-ættin var hrakin frá Kanemveldinu um 1380 og stofnaði nýtt ríki þar sem nú er norðvesturhluti Nígeríu. Þar reisti Ali Dunamami víggirta höfuðborg, Ngazargamu, um 1455. Smám saman jókst veldi Bornú sem lagði höfuðborg Kanemveldisins, Nijmi, undir sig. Seint á 18. öld tók þessu ríki að hnigna vegna árása fúlana úr vestri og síðar Vadaiveldisins úr austri. Að lokum lagði breska Konunglega Nígerfélagið Bornú undir sig 1893 og það varð hluti af því sem síðar varð Nígería.
Konungsríkið Kongó

**Konungsríkið Kongó** (kikongo *Kongo dya Ntotila* eða *Wene wa Kongo*, portúgalska *Reino do Congo*) var ríki í Vestur-Afríku þar sem nú eru Angóla, Kabinda, Vestur-Kongó og vesturhluti Austur-Kongó. Á hátindi sínum náði það frá Atlantshafi í vestri að Kvangófljóti í austri og frá Kongófljóti í norðri að Kvansafljóti í suðri. Konungar báru titilinn manikongo. Samkvæmt arfsögnum var ríkið stofnað af Lukeni lua Nimi sem gerði M'banza-Kongo að höfuðborg sinni um 1380. Portúgalir komust í kynni við Kongó árið 1483. Eftir það fóru kongóskir aðalsmenn til Portúgals til að mennta sig og tóku upp kaþólska trú. Kongó hagnaðist á þrælaverslun við Evrópumenn en þrælamarkaðir höfðu þá lengi verið til í ríkinu. Í byrjun 17. aldar kom til átaka við Portúgali og afríska bandamenn þeirra sem leiddi til stríðs sem Kongómenn unnu árið 1622. Eftir röð átaka tókst Portúgölum loks að sigra Kongó árið 1665 í orrustunni við Mbwila. Konungurinn, Anton 1. af Kongó, var hálshöggvinn. Í kjölfarið hófst borgarastyrjöld þar sem óvíst var hverjum bæri að taka við völdum. Borgarastyrjöldin stóð í 40 ár. Pétur 4. af Kongó sameinaði loks ríkið undir sinni stjórn árið 1709. Þegar Portúgalir bönnuðu þrælaverslun vegna þrýstings frá Bretum árið 1839 hófst mikið umrót í Kongó. Eftir nokkur átök sór Pétur 5. af Kongó Portúgal hollustueið árið 1857. Portúgalir reistu virki í M'banza-Kongo og komu þar fyrir setuliði. Þeir höfðu þó ekki bolmagn til að stjórna landinu. Á Berlínarráðstefnunni 1884-1885 kom Kongó í hlut Portúgala. Konungur Kongó ríkti þó enn sem lénsmaður Portúgalskonungs þar til uppreisn gegn nýlenduherrunum hófst og var barin niður árið 1914. Eftir það var konungstitillinn í Kongó lagður niður.
Lýðræði með raðvali og sjóðvali

**Lýðræði með raðvali og sjóðvali** eftir Björn S. Stefánsson kom fyrst út á norsku (Demokrati med radvalg og fondsvalg) sem rannsóknarskýrsla frá stjórnmálafræðistofnun Oslóarháskóla. Það var árið 2003. Íslensku gerðina gaf Háskólaútgáfan út sama ár.  Síðan hefur Lýðræðissetrið gefið ritið út sem skjárit  .

## Efni
Raðval við atkvæðagreiðslu og kosningu er úrlausn á ævagömlu viðfangsefni *[[rökfræði]]* um það, hvernig má haga kosningu um fleiri en tvo.
Bókin svarar draumsýn  (*[[stjórnmálafræði]], [[hagfræði]]*) um þjált fyrirkomulag við að ráða málum til lykta í líkingu við peningakerfi.
Bókin tekur út viðtak  um hópákvarðanir (*[[hagfræði]]*).
Kynnt eru tök með sjóðvali við gerð fjárlaga og framkvæmdaáætlana, mótun skipulags lands og þéttbýlis og nýtingu auðlinda (*[[hagfræði]]*, *stjórnsýslufræði*, *[[umhverfisfræði]]*, *auðlindahagfræði*).
Hagnýting raðvals og sjóðvals er athuguð undir því sjónarhorni *[[félagsfræði]]*, hvernig samfélag verður til við sameiginleg tök á málum, og, skylt því, með það meginstef *[[mannfræði]]* í huga, hvað viðheldur mannfélagi og endurnýjar það.  

 

## Heimildir

 

__INDEX__
__FORCETOC__
Hæstikaupstaður

**Hæstikaupstaður** var verslunarlóð á miðri Skutulsfjarðareyri á Ísafirði. Járnbrautarteinar lágu milli Neðstakaupstaðar og Hæstakaupstaðar. Í Hæstakaupstað er Faktorshúsið.

## Tilvísanir
Vikivaki (skáldsaga)

***Vikivaki*** er skáldsaga eftir Gunnar Gunnarsson sem fjallar um samband rithöfundar við sögupersónur sínar. Sagan segir frá um rithöfundinum Jaka Sonarsyni á Foksstöðum sem er afskekkt sveitarsetur á Íslandi.  Á nýársnótt rísa tólf framliðnir menn og nokkur húsdýr upp úr gröfum sínum og vitja höfundarins sem er næstu árin að skrá niður sögu gestanna og hvað gerðist í þessari heimsókn. 

## Heimild
*
Smjörlíki

**Smjörlíki** er álegg svipað smjöri sem smurt er á brauði eða notað í bakstri eða annars konar matargerð. Upphaflega smjörlíkið var búið til úr nautakjötsfitu og léttmjólk en það var Frakkinn Hippolyte Mège-Mouriès efnafræðingur sem gerði það fyrst árið 1869. Uppfinningurinn var afleiðing áskorunar Napóleons 3., sem var að leita að smjörstaðgengli fyrir hermenn og lægri stéttirnar.

Í dag er smjörlíki framleitt úr unninni jurtaolíu og vatni, og stundum er mjólk bætt líka við. Smjörlíki, eins og hefðbundið smjör, er í raun og veru fleyti af örlitlum vatnsdropum dreifðum jafnt í fitu, sem er í kristalformi. Lágmarksfituinnihald smjörlíkis er 80%.

## Tengt efni
* Matarolía
Christer Sjögren

**Christer Sjögren** (f. 6. apríl 1950 í Hagfors í Svíþjóð) er sænskur söngvari.

## Útgefið efni
* *Andliga sånger* (1989)
* *Andliga sånger 2* (1993)
* *När ljusen ska tändas därhemma* (1994)
* *Varför är solen så röd* (1996)
* *Ett julkort från förr* (2000)
* *För kärlekens skull* (2003)
* *Love Me Tender* (2004)
* *King Creole* (2006)
* *Älskade andliga sånger* (2007)
* *Jubileum - 40 år med Christer Sjögren*  (2008)
* *Mitt sköna sextiotal* (2008)
* *Schlagerminnen* (2009)
* *En stjärna lyser i natt* (2010)
* *Kramgoa låtar 2011* (2011)
* *Lotta & Christer* (Christer Sjögren & Lotta Engberg) (2012)

## Tilvísanir
Ögmundur Kristinsson

**Ögmundur Kristinsson** (f. 19. júní 1989) er íslenskur knattspyrnumaður og leikur í marki. Hann hóf knattspyrnuferil sinn hjá Fram en er nú hjá Val.

Ögmundur lék með Fram upp alla yngri flokka. Hann varð aðalmarkvörður liðsins eftir að Hannes Þór Halldórsson gekk til liðs við KR. Hann var fyrirliði Framliðsins þegar það varð bikarmeistari árið 2013. Hann var einnig  valinn Íþróttamaður Fram árið 2011, fyrstur knattspyrnumanna.

Á árinu 2014 lék Ögmundur sinn fyrsta A-landsleik og í júlí sama ár gekk hann til liðs við Randers í Danmörku. Þar sem hann skrifaði undir eins árs samning.

Árið 2015 skrifaði Ögmundur undir þriggja ára samning við Hammarby í Svíþjóð en gekk til liðs við hollenska liðið Excelsior í ágústmánuði 2017. Ári síðar hélt hann til Grikklands og hefur spilað með Athlitiki Enosi Larissa F.C. 2018-2020 og stórliðinu Olympiacos í 3 ár. Árið 2023 fór hann til nýliðanna í Kifisia.
Chagoseyjar

**Chagoseyjar** er eyjaklasi í Indlandshafi. Heildarflatarmál eyjanna er 60 km². Eyjarnar eru breskt yfirráðasvæði. Eyjarnar eru Salómonseyjar, Peros Banhos kóralhringeyjan, Bræðurnir þrír, Arney, Háskaeyjar, Egmonteyjar og Diego Garcia. Diego Garcia er stærsta eyjan en hún er í kringum 44 ferkílómetrar. Á þeirri eyju hafa Bandaríkjamenn sett upp herstöð. Í Persaflóastríðinu 1991, árás bandamanna á Talibana í Afghanistan 2001 og í innrásinni í Írak 2003 lá hún mjög vel við fyrir flugvélar bandamanna á leið frá Bandaríkjunum. Fangabúðir eru á eyjunni. 

Portúgalskir landkönnuðir komu til Diego Garcia á 16. öld. Eyjan var undir yfirráðum Máritíus á tímabilinu 1814-1965.
Íbúar eyjunnar Diego Garcia voru um 2000 en þeir voru allir fluttir á brott með valdi á árunum 1967-73 þegar samningar voru gerðir milli Breta og Bandaríkjamanna að gera eyjuna að herstöð. Chagossar en svo nefnast eyjarskeggjar voru fluttir til Máritíus þar sem þeir búa ennþá í örbirgð um 2000 km frá heimkynnum sínum. Árið 2000 kvað breskur dómstóll upp þann úrskurð að skipun um brottflutning fólksins hefði verið ólögleg og þar með ógild en einnig að hernaðarmannvirkin á eyjunni væru nauðsynleg og að búseta þar yrði eingöngu í tengslum við herstöðina. Chagossar stefndu breskum yfirvöldum og kröfðust skaðabóta og að eyjarskeggjar fengju að snúa aftur. Dómur féll árið 2003 og í honum er fallist á að meðferðin á eyjarskeggjum hafi verið skammarleg en ekki viðurkenndur bótaréttur.

Bretar afhentu Máritíus yfirráð yfir Chagos-eyjum árið 2024 eftir samning milli ríkjanna. Samkvæmt samkomulaginu fá Bretar þó áfram að reka herstöð sína ásamt Bandaríkjamönnum á Diego Garcia.

## Heimildir
* „Flutt nauðug frá Paradís“, ''Morgunblaðið'', 166. tölublað (21.06.2009), Blaðsíða 16
* John Pilger, Stealing a nation, 2004 (heimildarmynd)

## Tilvísanir
Hraðbanki

**Hraðbanki** er tölvustýrð sjálfsafgreiðsluvél sem gerir viðskiptavinum banka kleift að athuga stöðu bankareikninganna sinna, taka peninga út og stundum leggja þá inn. Í sumum hraðbönkum er líka hægt að fylla á farsíma og sinna öðrum aðgerðum eins og að millifæra milli reikninga. Notendur hraðbankans getur notað debetkortið sitt eða kreditkort ásamt PIN-númeri til að fá aðgang að reikningunum sínum. Hraðbankinn les segulrönd eða flís kortsins og notar þær upplýsingar til að staðfesta deili korthafans. Eftir að færslan er framkvæmd hefur notandinn þann möguleiki á að prenta út kvittun yfir færslunni og öðrum nýlegum færslum. Yfirleitt er takmörkun á hversu marga peninga má taka út af hraðbanka í einni færslu, og stundum er líka dagleg eða vikuleg takmörkun.

Hraðbanka er oft að finna fyrir utan eða nálægt bönkum auk þess á samgöngu- og verslunarmiðstöðvum. Það eru um það bil 1,5 milljónir hraðbankar í heimi. Hraðbankar eru í samkeppni við aðra greiðslumáta, t.d. heimabanka, debetkort og kreditkort. 

Heimsins fyrsti hraðbanki var tekinn í notkun þann 21. júní 1967 í útibúi bankans Barclays í London. 

Þjófnaður á peningum eða auðkennisþjófnaður getur komið fyrir notendur hraðbanka, t.d. geta glæpamenn sett upp myndavélar við hraðbanka sem tekur upp notandana slá inn PIN-númer sín eða annar kortalesari er festur við hraðbankann þannig að glæpamenn geti lesið gögnin á segulröndinni.

## Tengt efni
* Kassi (verslun)
* Posi
Segulrönd

**Segulrönd** er tölvutækt band úr segulmögnuðu efni sem inniheldur gögn. Segulrandir eru helst notaðar á kortum, þ.e. greiðslukortum, auðkenniskortum eða aðgangskortum. Þegar kortinu er rennt við lestrartæki eru gögn afkóðuð. Á greiðslukortum inniheldur segulröndin meðal annars upplýsingar um ákveðinn fjögurra stafa kóða. Þessi kóði verður að passa við þann sem korthafinn slær inn í posann við greiðslu. Ef kóðarnir passa saman þá er færslan staðfest.

Á Íslandi er verið að taka upp staðfestingu með PIN-númerum í staðinn fyrir að renna kortinu og skrifa undir. Talið er að staðfesting með PIN-númeri er öruggari greiðsluleið sem kemur í veg fyrir fjársvik.

## Tengt efni
* Kreditkortsnúmer
* Snertilaust snjallkort
* Snjallkort
Snjallkort

**Snjallkort** er kort með innbyggðum samrásum. Snjallkort eru oftast úr plasti, í flestum tilfellum pólývínýlklóriði, en geta líka verið úr öðrum efnum (eins og málmi). Snjallkort eru notuð til auðkenningar, greiðslu og gagnageymslu. Sum snjallkort með móttöku- og senditæki sem býður upp á þraðlausum gagnaflutningi. Slík kort heita snertilaus snjallkort. 

Í dag er búið eða farið að skipta yfir í að nota snjallkort sem greiðslukort í mörgum löndum, í staðinn fyrir segulrandarkort. Þessi snjallkortavæðing er enn í gangi á Íslandi. Með snjallkorti er greiðslan staðfest með að slá inn PIN-númer sem verður að passa við það sem er geymt í kortinu.

## Tengt efni
* Aðgangskort
* Debetkort
* Kreditkort
* Segulrönd
* SIM-kort
PIN-númer

**PIN-númer** eða **pinni** er númer sem er notað til að staðfesta deili notandans við notkun einhvers kerfis eða þjónustu. PIN-númer eru helst notuð með debet- og kreditkortum til að staðfesta greiðslur. Þau eru líka notuð í farsímum, heimabönkum og öðrum kerfum sem krefjast öruggs aðgangs. Skammstöfunin „PIN“ er úr ensku og stendur fyrir *Personal Identification Number* („persónulegt auðkennisnúmer“).

Yfirleitt er PIN-númer fjögurra stafa langt en sjaldnar sex stafa langt. Við greiðslu slær korthafinn PIN-númer inn í posann, sem ber það saman við númerið sem er geymt á segulrönd kortsins.
Olofström

**Olofström** er þéttbýli í sveitarfélaginu Olofström i Svíþjóð. Þar búa 7 327 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
SIM-kort

**SIM-kort** er samrás notuð í farsímum og öðrum fartækjum sem geymir upplýsingar um áskrift notandans og farsímafyrirtækið. Með farsímum sem eru byggðir á GSM-staðlinum er ekki hægt að hringja eða senda skilaboð án viðeigandi SIM-korts. Í kortinu er geymt sérstakt númer sem heitir IMSI; þetta númer auðkennir notandann. Skammstöfunin „SIM“ er úr ensku og stendur fyrir *subscriber identity module* („áskrifandaauðkenniseining“).

SIM-kortið getur verið sett í hitt og annað tæki. SIM-kort eru svipuð snjallkortum að nokkru leyti. Fyrstu SIM-kortin voru jafnstór kreditkortum (85,60 mm × 53,98 mm × 0,76 mm). Með tilkomu smærri fartækja hefur stærð SIM-kortsins líka verið minnkuð, en til eru nokkrar staðlaðar stærðir.

Geymt í SIM-korti er raðnúmer þess, sem heitir ICCID, IMSI-númerið, öryggisauðkenningar- og kóðunarupplýsingar, tímabundnar upplýsingar um farsímafyrirtækið, listi yfir þjónustur sem notandinn hefur aðgang að og tvö lykilorð: PIN-númer til öryggis, og PUK-kóði sem er notaður til að aflæsa kortið ef PIN-númerið gleymist. Með gömlum símum var hægt að vista tengiliði í SIM-kortinu en með flestum snjallsímum er þetta ekki lengur hægt vegna takmarkaða geymslupláss kortsins.

## Tengt efni
* IMEI
* MEID
* Snjallkort
* Tjóðrun
Janry

**Janry** (2. október 1957), er listamannsnafn Belgans *Jean-Richard Geurts*. Hann er afkastamikill teiknari myndasagna og kunnastur fyrir vinnu sína við sagnaflokkinn um Sval og Val, sem og bókanna um ævintýri Litla-Svals.

## Ferill

 Janry fæddist í borginni *Likasi* í Lýðveldinu Kongó, sem þá laut stjórn Belga. Tíu ára að aldri fluttist hann til Brussel, þar sem snemma fór að bera á teikniáhuga hans. Í myndlistarskóla kynntist hann *[[Tome|Philippe Vandevelde]]*, sem síðar varð samverkamaður hans í fjölda verkefna. Félagarnir kölluðu sig *Tome & Janry*, sem var hnyttin vísun í teiknimyndatvíeykið *Tom & Jerry*.

Snemma á níunda áratugnum var þeim falin gerð sagnanna um Sval og Val, Janry sem teiknari en þeir báðir sem höfundar. Bækurnar urðu fjórtán í allt. Ein þeirra, Furðulegar uppljóstranir, var safn af litlum sögum sem meðal annars fjölluðu um bernskuár Svals. Það gat af sér sjálfstæðan bókaflokk um ævintýri Litla-Svals. Þrátt fyrir nafnið og lyftuvarðarbúning aðalsöguhetjunnar lúta þær sögur eigin lögmálum og í raun engin bein tengsl milli barnunga og fullorðna Svals. Sextán bækur hafa komið út um Litla-Sval á árunum 1990 til 2012.

Samhliða því að teikna sögurnar um Sval og Litla-Sval hefur Janry samið myndasögurnar *Hittumst á himnum* (franska: *Passe-moi l'ciel*) ásamt teiknaranum *Stuf*, *Stéphane De Becker*. Það eru litlar skrítlur með Lykla-Pétri í aðalhlutverki, en einnig koma við sögu Guð og Satan.

Árið 2013 hóf Janry að teikna nýjan myndasöguflokk *Le Aventures de Poussin 1er* ásamt höfundinum *Eric-Emmanuel Schmitt*. Hann fjallar um kjúkling á hænsnabúi sem glímir við tilvistarlegar spurningar.
Þráðlaus samskipti

**Þráðlaus samskipti** eiga við skammdrægan eða langdrægan flutning gagna á milli tveggja stöðva sem eru ekki tengdar með rafleiðara. Algengasta þraðlausa samskiptatæknin byggir á útvarpi. Með útvarpsbylgjum er hægt að senda gögn álengdar eða í nokkur hundruð eða þúsundir kílómetra. Mörg tæki styðjast við þráðlaus samskipti, meðal annars talstöðvar, farsímar, lófatölvur og þráðlaus staðarnet. Önnur dæmi um þráðlausa samskiptatækni eru GPS-tæki, sjónvarp og þráðlausir heimasímar.

Við þráðlaus samskipti eru loftnet notuð til að senda út og taka á móti sendingum. Þessar sendingar eru kóðaðar af senditæki og afkóðaðar af viðtæki. Þráðlaus samskipti geta annaðhvort verið hliðræn eða stafræn. 

Ísland komst fyrst í þráðlaust samband við umheiminn árið 1918 þegar Loftskeytastöðin á Melunum var tekin í notkun.

## Flokkur
* Blátönn (enska: *Bluetooth*)
* GSM
* Jarðsjónvarp
* Útsending
* WiFi
Heimasími

**Heimasími** er sími sem sendir út merki um símþráð úr málmi (yfirleitt kopari). Þetta er í andstæðu við farsíma, sem sendir út merkin þráðlaust. Frá og með 2003 voru 1,263 milljarðar símþráða í heimi, samkvæmt könnun CIA. Flestir þeirra eru í Kína, en þar eru 350 milljónir símþræðir í notkun. Í öðru sæti eru Bandaríkin, með 268 milljónir símþræði. Á Bretlandi eru 23,7 milljónir virkir heimasímar.

Í þróuðum löndum víkja heimasímar fyrir farsímum að hluta til vegna bættrar farsímatækni. Í mörgum þróuðum löndum eru koparnet, sem eru að verða úreld. Líklegt er að þeim verður skipt út fyrir nýju ljósleiðaraneti fyrir aðgang að Internetinu.

## Tengt efni
* ADSL
* Skiptiborð

## Heimild
*
GSM

**GSM** (skammstöfun: *Global System for Mobile Communications*, upphaflega *Groupe Spécial Mobile*) er alþjóðlegur staðall sem Evrópusamtök um stöðlun fjarskipta (ETSI) hafa þróað. GSM er útbreiddasti staðall fyrir farsíma í heimi en yfir 90% farsímakerfa í 219 löndum eru byggð á GSM. Staðallinn er önnur kynslóð (2G) farsímatækni sem ætlaður var til að leysa hliðræna 1G-kerfið af hólmi. Hann er hannaður fyrir símtöl en gagnaflutningum var seinna bætt við (kerfin GPRS og EDGE).

Í kjölfar GSM-staðalsins komu þriðju kynslóðar (3G) UMTS-tæknin og fjórðu kynslóðar (4G) LTE. Þessi kerfi eru ekki hlutar af GSM-staðlinum.
Qualcomm

**Qualcomm** er bandarískur hálfleiðaraframleiðandi sem hannar og selur vörur fyrir þráðlaus samskipti. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í San Diego í Kaliforníu. Þau Irwin M. Jacobs, Andrew Viterbi, Adelia Coffman, Andrew Cohen, Klein Gilhousen og Franklin Antonio stofnuðu fyrirtækið árið 1985.

Qualcomm lék aðalhlutverki í þróun farsímastaðlanna CDMA, WCDMA og LTE. Meðal vara fyrirtækisins er tölvupóstforritið Eudora.
Svenska hockeyligan

**Svenska hockeyligan** (1975-2013: **Elitserien**) er efsta deildin í Svíþjóð. Deildin var stofnuð árið 1975 og fyrir þann tíma var hún kölluð Division I. Árið 1987 var liðum í deildinni fjölgað úr 10 í 12.

## Sænskir meistarar
*1976 - Brynäs IF
*1977 - Brynäs IF
*1978 - Skellefteå AIK
*1979 - Modo AIK
*1980 - Brynäs IF
*1981 - Färjestads BK
*1982 - AIK
*1983 - Djurgårdens IF
*1984 - AIK
*1985 - Södertälje SK
*1986 - Färjestads BK
*1987 - IF Björklöven
*1988 - Färjestads BK
*1989 - Djurgårdens IF
*1990 - Djurgårdens IF
*1991 - Djurgårdens IF
*1992 - Malmö IF
*1993 - Brynäs IF
*1994 - Malmö IF
*1995 - HV71
*1996 - Luleå HF
*1997 - Färjestads BK
*1998 - Färjestads BK
*1999 - Brynäs IF
*2000 - Djurgårdens IF
*2001 - Djurgårdens IF
*2002 - Färjestads BK
*2003 - Västra Frölunda HC
*2004 - HV71
*2005 - Frölunda HC
*2006 - Färjestads BK
*2007 - Modo Hockey
*2008 - HV71
*2009 - Färjestads BK
*2010 - HV71
*2011 - Färjestads BK
*2012 - Brynäs IF
*2013 - Skellefteå AIK
*2014 - Skellefteå AIK
*2015 - Växjö Lakers HC
*2016 - Frölunda HC
*2017 - HV71
*2018 - Växjö Lakers HC
*2019 - Frölunda HC

## Tengil
Alvöru fólk

***Alvöru fólk*** (sænska: *Äkta människor*) er sænskur sjónvarpsþáttur byggður á vísindaskáldsögu eftir Lars Lundström sem sýndur var fyrst í sænska sjónvarpinu SVT 1 22. janúar 2012. Framleiddar hafa verið tvær þáttaraðir og eru tíu kvíkmyndir sem eru ein klukkustund hver í hverjum flokki. Sagan segir frá samskiptum vélmenna og fólks í heimi þar sem erfitt er að greina hverjir eru vélmenni og hverjir eru manneskjur.

Íslenska sjónvarpið RÚV sýndi *Alvöru fólk* vorið 2014.
Hedemora

**Hedemora** er þéttbýli í sveitarfélaginu Hedemora i Svíþjóð. Þar búa 7 273 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Ludvika

**Ludvika** er þéttbýli í sveitarfélaginu Ludvika i Svíþjóð. Þar búa 14 498 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Hudiksvall

**Hudiksvall** er þéttbýli í sveitarfélaginu Hudiksvall i Svíþjóð. Þar búa 15.015 manns (2010).

## Þekktir íbúar
*Noomi Rapace, leikkona.
*Tomas Brolin, knattspyrnumaður.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Bollmora

**Bollmora** er þéttbýli í sveitarfélaginu Tyresö i Svíþjóð í námunda við Stokkhólm. Íbúar eru um 16.500 (2010).

## Tenglar
Ed

**Ed** er þéttbýli í sveitarfélaginu Dals-Ed i Svíþjóð.Þar búa 2 932 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar
Nybro

**Ljungby** er þéttbýli í sveitarfélaginu Nybro i Svíþjóð. Þar búa 12 810 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Viskós

**Viskós** er efni sem endurunnið er úr beðmi (selluósa) . Fundið var aðferð til að framleiða viskós árið 1892. Viskós var mikið notað í fatnað í stað bómullar. Á árunum 1920 til 1940 voru sokkar og undirföt næstum eingöngu unnin úr viskós.

## Heimild
* Viskós, Neytendablaðið, 2. tölublað (01.04.1989), Blaðsíða 10
Broby

**Broby** er þéttbýli í sveitarfélaginu Östra Göinge i Svíþjóð. Þar búa 2 920 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Sítrónumelissa

**Sítrónumelissa** eða **hjartafró** (fræðiheiti: *Melissa officinalis*) er  fjölær jurt sem mikið er notuð sem kryddjurt.
Konungsbók (skáldsaga)

***Konungsbók*** er tíunda skáldsagan eftir Arnald Indriðason. Bókin kom út 2006. Söguhetjan er ungur háskólastúdent sem flyst til Kaupmannahafnar til að lesa norræn fræði og kemst þar í kynni við skrýtinn prófessor sem berst við ýmsa drauga fortíðar. Draugarnir  leiða svo námsmanninn og prófessorinn á slóð Konungsbókar og berst leikurinn víðs vegar um Evrópu og til Íslands.

Að undanskildum forkafla nokkurskonar er sjónarhorn bókarinnar 1. persónu frásögn ólíkt öðrum bókum Arnaldar sem einkennast af 3. persónu frásögnum með alvitrum höfundi.

Sögusvið bókarinnar er einkum Danmörk en einnig Holland, Þýskaland, Noregur, Skotland stuttlega og Ísland.
Stjórnborði og bakborði

**Stjórnborði og bakborði** eru sjómennskuhugtök sem vísa til hægri og vinstri hliðar skips eða báts séð frá skut að stefni. Stjórnborði er þannig alltaf hægri hlið skipsins og bakborði vinstri hlið. Nöfnin eru dregin af því að áður en afturstýri komu til sögunnar í Evrópu á miðöldum var notast við stýrisár sem var fest á hægri hlið skipsins. 

Að nóttu til þekkist stjórnborði skips af grænu siglingaljósi og bakborði af rauðu ljósi. Í alþjóðlegum siglingareglum gildir „stjórnborðsréttur“ þ.a. það skip sem er á stjórnborða við hitt á réttinn og ber að halda sína leið, en það skip sem er á bakborða við hitt á að víkja. Í alþjóðlegu kappsiglingareglunum sem fjalla um siglingakeppnir á seglskútum er stjórnborðsrétturinn skilgreindur þannig að skúta sem beitir á stjórnborða á réttinn gagnvart skútu sem beitir á bakborða.
Alþjóðlegu kappsiglingareglurnar

**Alþjóðlegu kappsiglingareglurnar** eru reglur sem fylgt er í siglingakeppnum á farkosti sem knúinn er áfram af seglum. Reglurnar gilda þannig um keppni í kjölbátasiglingum, kænusiglingum, á seglbrettum, flugdrekabrettum og með fjarstýrðum seglbátum. Alþjóðasiglingasambandið gefur reglurnar út og endurskoðar þær á fjögurra ára fresti. 

## Reglurnar
Reglurnar sem gilda frá 2017 til 2020 eru 92 talsins og skiptast í sjö kafla. Þær innihalda fjórar meginreglur um það hver á réttinn (2. kafli, A-hluti):
* Bátur sem beitir á bakborða skal víkja fyrir bát sem beitir á stjórnborða (10. regla).
* Þegar tveir bátar sem skarast beita báðir á sama borð skal sá bátur sem er kulborðs (vindmegin) víkja fyrir þeim sem er hléborðs (undan vindi) (11. regla).
* Þegar tveir bátar beita á sama borð og skarast ekki skal aftari báturinn halda sig frá þeim fremri (12. regla).
* Þegar bátur vendir skal hann halda sig frá bátum sem ekki eru að venda (13. regla).

Að auki eru fjórar almennar takmarkandi reglur (2. kafli, B-hluti):
* Þótt bátur eigi réttinn skal hann koma í veg fyrir árekstur með öllum tiltækum ráðum (14. regla).
* Þótt bátur eigi réttinn skal hann gefa öðrum bátum pláss til að víkja, nema hann hafi fengið réttinn vegna aðgerða hins bátsins (15. regla).
* Bátur sem á réttinn sem breytir um stefnu skal gera það með þeim hætti að bátur í órétti eigi möguleika á því að víkja (16. regla).
* Bátur sem hyggst taka fram úr öðrum bát hlémegin skal ekki sigla ofan við „rétta stefnu“, það er „lúffa“ hærra en hann hefði gert ef enginn bátur væri ofan við hann (17. regla).

Að auki fjalla reglurnar um það þegar farið er fyrir bauju, um hindranir, báta sem hvolfa, kappsiglingamerki, fyrirkomulag keppni og margt fleira. Í reglunum fyrir 2017-2020 eru 17 viðaukar sem fjalla meðal annars um sérreglur, mælingar, stigagjöf, tilkynningu um keppni, kærur og fleira.

Þótt reglurnar byggist á fáum meginreglum getur úrlausn þeirra oft orðið æði flókin þegar kemur að einstökum tilvikum. Alþjóðasiglingasambandið gefur því út tilvikabók (*Case Book*) með tilvikum fyrir hverja reglu fyrir sig og dæmabók (*Call Book*) með dæmum. 

Þar sem siglingar eru sjálfdæmandi íþrótt er ætlast til að keppendur framkvæmi refsingar fyrir brot á reglunum sjálfir, til dæmis með því að taka refsihring (einn eða fleiri). Ef það er ekki gert geta aðrir keppendur mótmælt með kæru sem þá er tekin fyrir eftir keppni, eða samstundis ef keppnin gerir ráð fyrir dómara (á aðallega við um tvíliðakeppni). Ef kæran er samþykkt felst refsingin yfirleitt í því að dæma bátinn ógildan í þeirri umferð.

## Tengt efni
* Alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó

## Tenglar
* Alþjóðlegu kappsiglingareglurnar 2017-2020 (á ensku) 
* Alþjóðlegu kappsiglingareglurnar 2009-2012 (á íslensku)
Grárófuheiði

**Grárófa** eða **Grárófuheiði** er heiði sem  á milli Bolungarvíkur og Selárdals í Súgandafirði.  Nafnið  mun vísa til þess að oft er þoka á heiðinni. Fyrr á öldum var töluverð umferð um heiðina og er hún að hluta til vörðuð.

Grárófa er talinn hinn mesti tröllavegur og allsendis ófær hestum. Þessi leið er erfið til göngu og aðeins talin árennileg fyrir vana göngumenn. 

## Tilvísanir


## Tengill
* Grárófa (hlaupaleið)
Skálavíkurheiði

**Skálavíkurheiði** er heiði sem liggur milli Bolungarvíkur og Skálavíkur. Vegur liggur yfir heiðina en þar er mjög snjóþungt að vetrarlagi. Heiðin er stutt og lág en hún er  245 m yfir sjávarmál. Surtarbrandslög eru um 230 m yfir sjávarmáli.

## Tengill
* Skálavíkurheiði (hlaupalýsing)
* Þjóðsaga um folald á Skálavíkurheiði
Forgjöf

**Forgjöf** er sú aðferð í íþróttum og leikjum að gefa forskot á stig eða tíma til að jafna möguleika keppenda á sigri. Stundum er þetta gert til að jafna stöðu reyndra og óreyndra keppenda, eins og í golfi, eða milli keppenda með ólíkan keppnisbúnað, eins og í siglingum. Forgjafarkerfi af ýmsum toga eru notuð í gó, skák, krokkett, golfi, keilu, póló, körfubolta, sumum frjálsíþróttagreinum og siglingum.
LYS (siglingar)

**LYS** (skammstöfun fyrir *Leading Yardstick*, áður *[[Lidingö]] Yardstick*) er forgjafarkerfi notað í siglingakeppnum, aðallega á Norðurlöndunum. Sænski skútuhönnuðurinn Lars-Olof Norlin þróaði þetta kerfi árið 1970 og byggði það á úrslitum siglingakeppninnar Round Lidingö Race. 

LYS-forgjöf virkar þannig að sigldur tími er margfaldaður með forgjöfinni til að fá út leiðréttan tíma. Bátur með LYS 1.3 þarf því að sigla 30% hraðar en bátur með 1.0 til að lenda í sama sæti. 

LYS-tölur eru reglulega endurskoðaðar af samnorrænu ráði og gefnar út á vefsíðunni seiling.org. Forgjöfin byggist á úrslitum keppna og getur því tekið breytingum milli ára. Miðað er við að bátur með 4,5 hnúta meðalhraða í vindi sem er 5 metrar á sekúndu væri með LYS-töluna 1.0. 

## Ytri tenglar
* seiling.org
Drostan

**Drostan** einnig nefndur Drostanus, Drustan, Dustan og Throstan  var munkur sem uppi var í kringum 600 eftir Krist. Hann stofnaði og var ábóti í skoska klaustrinu Old Deer í  Aberdeenshire. Drostan var einn af hinum tólf samferðamönnum Kólumkilla sem sigldu frá Írlandi til Skotland um  563.
Nyhedsavisen

***Nyhedsavisen*** var fríblað sem kom út í Danmörku á árunum 2006-2008. Útgefandi þess var 365 Media Scandinavia sem var dótturfyrirtæki Dagsbrúnar á Íslandi sem gaf út *[[Fréttablaðið]]*. Forstjóri Dagsbrúnar var Gunnar Smári Egilsson. 

Blaðið var hluti af útrás íslenskra fyrirtækja á árunum fyrir hrun. Það gerði sig breitt frá fyrsta degi en átti í grimmri samkeppni við önnur blöð í Danmörku. Blaðinu var dreift á 500 þúsund heimili. En með tíð og tíma fór að síga á ógæfuhliðina. Þann 31. ágúst árið 2008 kom síðasta eintakið af *Nyhedsavisen* út. Í ársreikingum kom fram að árið 2007 hafði tapið verið um 334 miljónir danskra króna eða um ein milljón á dag allt árið 2007.

## Tenglar
* „Dagsbrún horfir til fleiri landa“; grein í Viðskiptablaði Morgunblaðsins 2006
Siglingafélag

**Siglingafélag** er íþróttafélag sem fæst við siglingar. Oftast eru slík félög með aðstöðu við smábátahafnir eða afmörkuð strandsvæði sem þau nýta til siglinga og umsýslu með seglskútur, svo sem aðstöðu til sjósetninga, viðgerða og uppsátur á landi. Siglingafélög halda siglingakeppnir og reka siglingaskóla og siglingaþjálfun. Mörg siglingafélög reka smábátahafnir og þjónusta gestaskútur.
Íþróttafélag

**Íþróttafélag** er félag sem fæst við ástundun einnar eða fleiri íþróttagreinar. Íþróttafélög eru mjög margvísleg, allt frá því að vera lítil samtök áhugafólks að stórum samtökum með umfangsmikinn rekstur sem greiða atvinnuíþróttamönnum fyrir að keppa fyrir hönd félagsins. Tekjur slíkra félaga geta verið félagsgjöld, styrkir, auglýsingafé eða tekjur af aðsókn á íþróttaviðburði sem þau standa fyrir. Íþróttafélög geta snúist um eina íþróttagrein eða margar eftir atvikum. 

Íþróttafélög eru aðilar að svæðisbundnum íþróttabandalögum, íþróttasamböndum viðkomandi íþróttagreina í landinu þar sem þau starfa og íþróttadeildum félaga sem keppa í sömu greinum.
Listi yfir eyðibýli á Íslandi

Þetta er **listi yfir eyðibýli á Íslandi** flokkaður eftir sýslum. Fyrst er nafn eyðibýlisins - árið sem það fór í eyði og síðan nánari staðsetning. 

## Strandasýsla
* Goðdalur (Goðdalsbærinn) - 1948 - Í samnefndum  dal sem gengur inn úr Bjarnafirði. Snjóflóð féll í desember árið 1948 og var endir byggðar þar. 

## Norður-Þingeyjarsýsla
* Svínadalur - 1946 - Svínadalur liggur hæst og lengst frá sjó allra býla í Kelduhverfi, 205 m yfir sjó. Síðasti ábúandinn í Svínadal var einsetumaðurinn Páll Jónsson. 

## Suður-Þingeyjarsýsla
* Brettingsstaðir- 1953 - fyrrum kirkjustaður yst á Flateyjardal, gegnt Flatey á Skjálfandaflóa.
Rústaðu þessu Ralph

***Rústaðu þessu Ralph*** (enska: *Wreck-It Ralph*) er bandarísk teiknimynd, framleidd af Walt Disney Animation Studios. Myndin var frumsýnd 2012. Hún er um persónu í tölvuleik sem vill verða hetja.

## Talsetning

## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Siglingaljós

**Siglingaljós** eru ljós á skipum og flugvélum sem gefa til kynna stefnu, stærð og stöðu farkostsins. Kveðið er á um notkun slíkra ljósa í alþjóðlegum reglum á borð við Alþjóðlegu siglingareglurnar. Algengust eru hliðarljós (kölluð landþernur á skipum); grænt á stjórnborða (hægra megin) og rautt á bakborða (vinstra megin), en auk þeirra kveða reglur á um hvít hringljós eða keiluljós á langskurðarfleti, leifturljós eða ljósaraðir til að einkenna tegund, stöðu og stærð farkostsins. Siglingaljós eiga að vera kveikt frá sólarlagi til sólarupprásar hvort sem er á skipum eða flugvélum.
Steingeitin (stjörnumerki)

**Steingeitin** er eitt af stjörnumerkjum dýrahringsins. Latneskt heiti merkisins er *capricornus* sem þýðir hornótt geit eða geitarhorn og á myndum er það venjulega sýnt sem sægeit sem er goðsagnavera að hálfu geit og að hálfu fiskur. Þetta er lítið og dauft stjörnumerki á suðurhveli himins. Bjartasta stjarnan í því nefnist Deneb Algedi (*Delta Capricorni*) sem þýðir „dindill geitarinnar“. Sólin er innan marka Steingeitarinnar frá 20. janúar til 16. febrúar en ekki frá 22. desember til 19. janúar eins og hún er staðsett í stjörnuspeki.

Steingeitin sést að hluta frá Íslandi. Miðja merkisins er um 20° sunnan við miðbaug himins og liggur merkið því illa við athugun frá Íslandi því auk þess að liggja niður við sjóndeildarhring er engin björt stjarna í merkinu. Steingeitin er annað af daufustu stjörnumerkjum dýrahringsins, hitt er Krabbinn. Steingeitin sést best frá Íslandi að kvöldlagi í september og október og er þá lágt á lofti í suðri. Þegar reikistjarnan Neptúnus fannst árið 1846 var hún í Steingeitinni, skammt frá stjörnunni Deneb Algedi.

Steingeitin er talin  í hópi elstu stjörnumerkja og rekja má tilvist hennar allt til Súmera. Merkið er eitt hinna 48 stjörnumerkja sem gríski stjörnufræðingurinn Ptólmæos lýsti í riti sínu *[[Almagest]]* frá 2. öld e.Kr. Á tímum Forn-Grikkja var sólin í Steingeitinni um vetrarsólstöður. Hún er á þeim hluta himins þar sem svonefnd „vatnsmerki“ er að finna en í þeim hópi eru einnig stjörnumerkin Vatnsberinn, Fiskarnir, Höfrungurinn, Fljótið og Hvalurinn. Merkið er því stundum nefnt „sægeitin“  (*Capra marii*).

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Steingeitin
* Stjörnuspekivegur Gunnlaugs Guðmundssonar
Skipaskurður

**Skipaskurður** er skurður sem er gerður milli haf- og vatnasvæða svo skip, bátar og prammar geti siglt þar á milli. Meðal stærstu og mikilvægustu skipaskurða heims eru Panamaskurðurinn milli Kyrrahafs og Karíbahafs, Súesskurðurinn milli Miðjarðarhafs og Rauðahafs, Lawrence-skipaleiðin sem tengir Atlantshafið við Vötnin miklu í Norður-Ameríku, Evrópuskurðurinn sem tengir árnar Main og Dóná í Norður-Evrópu, Kílarskurðurinn á milli Eystrasalts og Norðursjávar, Hvítahafsskurðurinn milli Hvítahafs og Eystrasalts, Manchester-skurðurinn milli borgarinnar Manchester og Írlandshafs, Dónárskurðurinn milli Dónár og Svartahafs og Volga-Don-skurðurinn sem tengir árnar Volgu og Don.
Kílarskurðurinn

**Kílarskurðurinn** er ferskvatnsskipaskurður sem liggur á milli Norðursjávar við Brunsbüttel og Eystrasalts við Kiel. Hann er 250 sjómílur (460 km) að lengd og liggur allur í þýska fylkinu Slésvík-Holtsetalandi. 

Fyrsta tengingin milli hafanna var Egðuskurðurinn í Danmörku sem var lokið við 1784, í valdatíð Kristjáns 7. Eftir Síðara Slésvíkurstríðið ákváðu Þjóðverjar að byggja nýjan skipaskurð. Kílarskurðurinn var formlega opnaður af Vilhjálmi 2. árið 1895. Í aðdraganda Fyrri heimsstyrjaldar frá 1907 til 1914 var skurðurinn breikkaður svo hægt væri að sigla herskipum eftir honum. Ríkisstjórn Adolfs Hitler lokaði skurðinum fyrir alþjóðlegri skipaumferð árið 1936 en hann var opnaður að nýju eftir Síðari heimsstyrjöld.
Kikki, Bettan & Lotta

**Kikki, Bettan & Lotta** var sænsk popphljómsveit, sem starfaði frá 2001 til 2004.

## Meðlimir
*Elisabeth Andreassen (2001-2004)
*Kikki Danielsson (2001-2004)
*Lotta Engberg) (2001-2004)

## Plötur
*20 år med oss - 2002
*Live från Rondo - 2003
Staffan Hellstrand

**Staffan Hellstrand** (f. 13. maí 1956 í Stockholm i Svíþjóð) er sænskur söngvari.Árið 2010 bjuggu þar 6.022 manns.

## Útgefið efni
*Hemlös (1989)
*Den stora blå vägen (1991)
*Eld (1992)
*Regn (1993)
*Sot (1994)
*Pascha Jims dagbok (1996)
*Underland (1998)
*Underbar] (1999)
*Starsång (2001)
*Socker & synder (2002)
*Elektriska gatan (2004)
*Motljus (2006)
*Spökskepp (2007)
*Staffan Hellstrand (2012)

## Tilvísanir
Salisbury (aðgreining)

**Salisbury** getur átt við:

## Staðir
* Salisbury, borg í Suður-Englandi
* Harare (áður Salisbury), höfuðborg Simbabve

## Fólk

* Benjamin Salisbury (1980) 
* Chad Salisbury
* Edward Elbridge Salisbury (1814–1901
* Edward James Salisbury (1886–1978)
* Harrison Salisbury (1908–1993)
* Harry Salisbury
* Ian Salisbury
* James Salisbury
* John of Salisbury (1115/20–1180)
* John Salisbury (1934)
* Ken Salisbury
* Mike Salisbury
* Patrick of Salisbury, 1. Earl of Salisbury († 1168)
* Peter Salisbury (1971)
* Richard Anthony Salisbury (1761–1829)
* Robert Gascoyne-Cecil, markgreifi af Salisbury (1830–1903)
* Robert Cecil, 1. Earl of Salisbury (1563–1612)
* Sally Salisbury
* Sean Salisbury
Bräcke

**Bräcke** er þéttbýli í sveitarfélaginu Bräcke í Svíþjóð. Þar búa 1 651 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Hammarstrand

**Hammarstrand** er þéttbýli í sveitarfélaginu Ragunda í Svíþjóð. Þar búa 1 052 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Jan Hammer

**Jan Hammer** (f. 17. apríl 1948 í Prag, þá Tékkóslóvakíu, nú Tékklandi) er tónskáld, píanó- og orgelleikari. Þekktasta tónsmíð hans er „Crockett's Theme“ sem er eitt þekktasta lag heims.
Arjeplog

**Arjeplog** (lulesamíska: *Árjepluovve*, norðursamíska: *Árjepluovve*, suðursamíska: *Aarjepluevie*, umesamíska: *Árjjepluovve*) er þéttbýli í sveitarfélaginu Arjeplog í Lapplandi í Svíþjóð. Þar búa 1.822 manns (2015).

Staðarnafnið er sænskun á samísku *Árjepluovve*. *Pluovve* þýðir blautmýri en fyrri hluti örnefnisins kann að vera dreginn af *árjee* (þ.e. blautmýri þar sem fólk safnast saman til að greiða skatt) eða *hárijje* (þ.e. árósablautmýri).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Jokkmokk

**Jokkmokk** er þéttbýli í sveitarfélaginu Jokkmokk í Svíþjóð. Þar búa 2.786 manns (2010).
Nafnið kemur úr samísku.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Brevens bruk

**Brevens bruk** er bygd í sveitarfélaginu Örebro í Svíþjóð. Þar búa 101 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Åtvidaberg

**Åtvidaberg** er þéttbýli í sveitarfélaginu Åtvidaberg í Svíþjóð. Þar búa 6.859 manns (2010).

## Keldur


## Tenglar
Hauganes (Svíþjóð)

**Hauganes** (sænska: ******) er þéttbýlisstaður í samnefndu sveitarfélagi í Svíþjóð. Þar búa 14.107 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Arlöv

**Arlöv** er þéttbýli í sveitarfélaginu Burlöv í Svíþjóð. Arlöv liggur í um 5 km fjarlægð frá miðbæ Malmö. Á 6. áratug 20. aldar kusu íbúar í sveitarfélaginu Burlöv gegn sameiningu við Malmö.

## Tenglar
Eslöv

**Eslöv** er þéttbýli í sveitarfélaginu Eslöv í Svíþjóð. Þar búa 17.748 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Kisa (Svíþjóð)

**Kisa** er bær í sveitarfélaginu Kinda í Svíþjóð. Þar búa 3.687 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar
Bromölla

**Bromölla** er þéttbýli í sveitarfélaginu Bromölla í Svíþjóð. Þar búa 7.905 manns (2023).

## Neðanmálsgreinar
Perstorp

**Perstorp** er þéttbýli í sveitarfélaginu Perstorp í Svíþjóð.I 2010 var íbúatalan 5.665.

## Kilder

## Tenglar
Gnesta

**Gnesta** er þéttbýli í sveitarfélaginu Gnesta og sveitarfélaginu Södertäje í Svíþjóð. Þar búa 5.562 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Jakobsberg

**Jakobsberg** er þéttbýli í sveitarfélaginu Järfälla í Svíþjóð. Það er á stórborgarsvæði Stokkhólms.

## Tenglar
Täby

**Täby** er þéttbýli í sveitarfélaginu Täby, sveitarfélaginu Danderyd og sveitarfélaginu Sollentuna í Svíþjóð. Þar búa 61 272 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Handen

**Handen** er þéttbýli í sveitarfélaginu Haninge í Svíþjóð. Þar búa 11 524 manns (2003). 

## Tenglar
Knivsta

**Knivsta** er þéttbýli í sveitarfélaginu Knivsta í Svíþjóð nálægt Uppsala. Þar búa 7 081 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Heby

**Heby** er þéttbýli í sveitarfélaginu Heby í Svíþjóð. Þar búa 2 550 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Salem (Svíþjóð)

**Salem** er þéttbýli í sveitarfélaginu Salem í Svíþjóð. Íbúar eru í kringum 23.000 (2016).
Skoghall

**Skoghall** er þéttbýli í sveitarfélaginu Hammarö í Svíþjóð. Þar búa 13.265 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Götene

**Götene** er þéttbýli í sveitarfélaginu Götene í Svíþjóð.Árið 2010 bjuggu þar 4.933 manns.

## Tilvísanir


## Tenglar
King's Lynn

**King's Lynn** er bær í West Norfolk. Norfolk er nyrsta fylki Austur-Anglíu á Englandi, Bretlandi. Íbúar bæjarins eru 42.800.
Santa Cruz

**Santa Cruz** getur m.a. átt við:

*Santa Cruz, hérað í Argentínu.
* Santa Cruz de Tenerife, borg á Tenerife.
* Santa Cruz, sýslu í Kaliforníu.
Heillaður

***Heillaður*** er bandarísk gaman- og dramamynd frá árinu 2007 Hún er um prinsessuna Giselle sem fer úr teiknaðri sýndarveröld sinni yfir í lifandi New York-borg.
## Talsetning

## Lög í myndinni

## Tenglar
* 
## Tilvísanir
Þumalína (kvikmynd)

***Þumalína*** (enska: *Thumbelina*) er bandarísk teiknimynd frá árinu 1994 byggð á samnefndri sögu eftir Hans Christian Andersen.

Leikstjórarnir voru þeir Don Bluth and Gary Goldman. Sama ár kom út önnur teiknimynd í fullri lengd eftir sömu leikstjóra, A Troll in Central Park.

## Talsetning

## Tilvísanir

## Tenglar
*
The Walks

**The Walks** er almenningsgarður í King's Lynn í Norfolki á Englandi. Garðurinn er 0,17 km2 að flatarmáli en var skráður sem English Heritage „Grade II Historic Park“ árið 1998. Svæðið nær yfir skóglendi sem er frátekið í vistfræðilegum tilgangi. Á svæðinu eru nokkur dæmi um miðaldaarkitektúr, svo sem kapellan Red Mount Chapel og Guannock Arch. Gaywood-á rennur um hluta svæðisins. Rekstri garðarins sinnir Borough Council of West Norfolk.

## Heimildir