open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vefur Karlottu

***Vefur Karlottu*** (enska: *Charlotte's Web*) er skáldsaga eftir bandaríska rithöfundinn E. B. White. Á frummálinu var hún fyrst gefin út árið 1952. Bókin er um svín sem sleppur við að vera slátrað og könguló sem heitir Karlotta.

## Persónur
* **Wilbur**
* **Charlotte A. Cavatica**
* **Fern Arable**
* **Templeton**
* **Avery Arable**
* **Herra Zuckerman**
* **Frú Zuckerman**
* **Gæs**
* **Herra Arable**
* **Frú Arable**
* **Henry Fussy**
* **Frú Fussy**
* **Uncle**
Yfirstilling

**Yfirstilling** (einnig þekkt óformlega undir lánþýðingunni á enska orðinu *overclock*; **yfirklukkun**) kallast það að keyra tölvubúnað á hærri tiftíðni (þ.e.a.s. fleiri tiftímar á sekúndu) en framleiðandi tölvunnar ætlaðist til. Þetta er oftast gert á einkatölvum til þess að fá betri afköst frá tölvunni.

## Heimildir


## Ytri tenglar
* Spjallþráður um yfirstillingu  á spjall.vaktinni.is
Gylfi Magnússon

**Gylfi Magnússon** (f. 1966) er prófessor í viðskiptafræðideild Háskóla Íslands og sat sem efnahags- og viðskiptaráðherra utan þings á árunum 2009-2010. 

Gylfi varð dósent við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands á árinu 1998 og síðar prófessor. Gylfi útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík, sem viðskiptafræðingur frá Háskóla Íslands og með doktorsgráðu í hagfræði frá Yale-háskóla í Bandaríkjunum. 

Eftir að önnur ríkisstjórn Geirs H. Haarde féll í byrjun árs 2009 var Gylfi skipaður viðskiptaráðherra í minnihlutastjórn ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Gylfi var fyrsti efnahags- og viðskiptaráðherra eftir að ný lög um stjórnarráð Íslands tóku gildi 1. október 2009. Verksvið ráðuneytisins stækkaði með því verulega. Undir það heyrði þá Seðlabanki Íslands og flest annað sem viðkemur stjórn efnahagsmála í stjórnsýslu ríkisins. 

Gylfi lét af ráðherraembætti 2. september 2010 og hélt aftur til starfa í Háskóla Íslands.

## Tenglar
* Vefsíða Gylfa hjá Háskóla Íslands 
* Æviágrip Gylfa Magnússonar
Ragna Árnadóttir

**Ragna Árnadóttir** (fædd 30. ágúst 1966) er íslenskur lögfræðingur og fyrrverandi dómsmálaráðherra. Í júní 2019 var tilkynnt að Ragna hefði verið skipuð skrifstofustjóri Alþingis fyrst kvenna.

## Nám og störf
Ragna lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1986, embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1991 og L.L.M gráðu í Evrópurétti frá Háskólanum í Lundi í Svíþjóð árið 2000. Ragna starfaði sem lögfræðingur við nefndadeild Alþingis frá 1991-1995, var sérfræðingur við skrifstofu Norðurlandaráðs í Stokkhólmi og síðar í Kaupmannahöfn frá 1995-1999, starfsmaður áfrýjunarnefndar samkeppnismála frá 2002-2003, starfsmaðuur kærunefndar samkvæmt lögum um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi frá 2003-2004. Hún var deildarstjóri í heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu 2001-2002, skrifstofustjóri í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu 2002-2009. Ragna var stundakennari við lagadeild Háskólans í Reykjavík 2006-2008, settur skrifstofustjóri og staðgengill ráðuneytisstjóra í forsætisráðuneytinu í janúar 2009. Hún var dóms- og kirkjumálaráðherra utan þings frá 1. febrúar 2009 til 10. maí 2009 og dómsmála- og mannréttindaráðherra utan þings frá 10. maí 2009 til 2. september 2010. Frá árinu 2010-2019 hefur Ragna starfað hjá Landsvirkjun, sem skrifstofustjóri frá 2010-2012 og aðstoðarforstjóri frá 2012-2019. Hún var skipuð skrifstofustjóri Alþingis í júní 2019. 

## Tilvísanir
Dyskolos

***Dyskolos*** (á forngrísku ) eða ***Fýlupúkinn*** er forngrískur gamanleikur eftir skáldið Menandros. Það er eina leikrit hans sem er varðveitt í fullri lengd og jafnframt eina leikritið sem tilheyrir hinum svonefnda nýja gamanleik sem er varðveitt í fullri lengd. Í varðveittum texta leikritsins eru þó gloppur. Leikritið var fyrst sett upp á Lenajuhátíðinni í Aþenu árið 316 f.Kr. en Menandros hlaut fyrir verkið fyrstu verðlaun í leikritasamkeppninni.

Papyrus-brot frá 3. öld með leikritinu öllu fannst árið 1957.
Bindiskylda

**Bindiskylda** er eitt af stjórntækjum Seðlabanka, ásamt lausafjárskyldu og stýrivöxtum, til að hafa stjórn á magni lausafjárs í umferð. Í stuttu máli er bindiskylda sett á lánastofnanir eins og viðskiptabanka og segir að ákveðið hlutfall af innlánum þess skuli fara á reikning hjá Seðlabankanum, þ.e.a.s. hluti innlána banka er lögð á reikning hjá Seðlabankanum og dregur þannig úr getu banka til útlána. 

## Heimildir
*
Lausafjárskylda

**Lausafjárskylda** er eitt af þrem stjórntækjum Seðlabanka, ásamt bindiskyldu og stýrivöxtum, til að stjórna hagkerfi landsins. Ef sett er lausafjárskylda á lánastofnanir skyldar það stofnanirnar til að eiga fyrir ákveðnum hluta af innlánum sínum í lausafé.

## Heimildir
*
Fáni Kambódíu

Núverandi **þjóðfáni [[Kambódía|Kambódíu]]** var tekinn upp að nýju 1993 þegar konungsdæmið var endurreist eftir þjóðaratkvæðagreiðslu.

Allt frá miðri 19. öld hefur fáni Kambódíu haft í miðju mynd af Angkor Wat. Núgildandi fáni hefur bláa fleti að ofan og neðan og breiðari rauðann flöt á milli. Hlutföll litaflatanna eru 1:2:1. Hlutföll fánans eru 2:3. Það er sami fáni og var valinn við sjálfstæði landsins frá Frakklandi árið 1948. Hann var notaður (nema á hernámstímum Japana í seinni heimsstyrjöldinni) þangað til 9. október 1970 þegar Lon Nol lýsti yfir stofnun Khmer Lýðveldisins. Ríki Rauðu khmeranna, Lýðræðislega Kampútsea, á árunum 1975 til 1979 notaði rauðann fána með Angkor Wat í gulum lit. Alþýðulýðveldið Kampútsea hafði svipaðan fána nema þar hafði musterið fimm en ekki þrjá turna. Enn aðrir fánar voru notaðir 1989-1991 og 1992-1993 þegar landið var undir yfirstjórn Sameinuðu þjóðanna, UNTAC. Árið 1993 var fáni konungsríkisins að nýju þjóðfáni landsins.

## Fánasaga
Sniglamítlar

**Sniglamítlar** (fræðiheiti: *Riccardoella limacum*) eru
áttfætlur sem lifa á sniglum, þar á meðal brekkusniglum. Þeir eru mjög smáir (< 0.5 mm) og hvítir.

## Tilvísanir
Hrein fimmund

Hrein fimmund er annar yfirtónn yfirtónaraðarinnar á eftir áttundinni sem er fyrsti yfirtónninn.

Hreina fimmundin er undirstöðu tónbil í dúr og moll kerfinu. Það má búa til fimmundahring út frá hreinum fimmundum sem ferðast alla krómatísku tónanna.
Dæmi um hreina fimmund er tónbilið á milli C og G.
Davíð Stefánsson (1973)

**Davíð Hörgdal Stefánsson** (fæddur 14. október 1973) er íslenskt skáld. Hann hefur gefið út þrjár ljóðabækur sem allar komu út hjá sjálfsútgáfuforlaginu Nykur sem Andri Snær Magnason stofnaði ásamt fleirum árið 1995. Árið 2008 gaf hann út kennslubókina *vískinnu, sem* fjallar um tungumál og táknfræði í samhengi hversdagsmáls og hefur verið notuð í kennslu í grunnskólum, framhaldsskólum og háskólum, og árið 2014 gaf hann út smásagnasafnið *Hlýtt og satt.* Hann er einn af stofnendum ljóðavefjarins ljóð.is þar sem skráðir notendur geta gefið út ljóð. Vefurinn opnaði árið 2001 og árið 2003 kom út safnritið *101.ljod.is* með úrvali ljóða af vefnum.

Auk eigin ritstarfa hefur Davíð skrifað námsbækur um ensku, sköpun og menningu fyrir Menntamálastofnun (áður Námsgagnastofnun), ritstýrt bókum fyrir aðra og þýtt sænsku verðlaunabókina *Hvert andartak enn á lífi* (2018) eftir Tom Malmquist.

Frá árinu 2009 hefur Davíð haldið námskeið í skapandi skrifum fyrir alla aldurshópa, hin síðari ár undir merkjum Sköpunarskólans.

## Félagsstörf
Davíð var einn af þeim sem stóðu fyrir opnum borgarafundum í kjölfar Bankahrunsins á Íslandi haustið 2008. Davíð er fyrrum félagi í VG og varaþingmaður. Hann tók þátt í forvali VG í Reykjavík fyrir þingkosningarnar 2009 og sat í fimmta sæti á framboðslistanum í Reykjavíkurkjördæmi-norður. Auk þess að hafa tekið sæti á Alþingi sem varaþingmaður gegndi hann um tíma formennsku í Reykjavíkurfélagi Vinstri grænna. 

Áður hafði Davíð setið í miðnefnd Samtaka hernaðarandstæðinga. Hann hefur setið í stjórn Rithöfundasambands Íslands með hléum frá árinu 2006 og sinnt ýmsum trúnaðarstörfum fyrir sambandið.

## Ritverk
**Hvert andartak enn á lífi* (þýðing – 2018)
**Hlýtt og satt* (smásögur – 2014)
**Logar* (kennslubók – 2015) (ásamt Sigrúnu Valdimarsdóttur og Ýr Þórðardóttur)
**Neistar* (kennslubók – 2014) (ásamt Sigrúnu Valdimarsdóttur)
**Kveikjur* (kennslubók – 2013) (ásamt Sigrúnu Valdimarsdóttur)
**Skilaboð móttekin : fræðslukver um fjölmiðla og auglýsingar* (kennslubók – 2012)
**Tvískinna* (kennslubók – 2008)
**Uppstyttur* (ljóð – 2003)
**Kveddu mig* (ljóð – 1999)
**Orð sem sigra heiminn* (ljóð – 1996)

## Tenglar
*Sköpunarskólinn
*Greinar á Stundinni
*Ljóð.is
* Opinn borgarafundur
Tónskratti

Tónskrattinn er tónbil sem skiptir áttundinni í tvennt. Það eru sex hálftónsbil frá grunntóni upp í tónskrattann og sex hálftónsbil aftur upp í áttundina. Í dúr og moll kerfinu hefur tónskrattinn verið útskýrður sem **stækkuð ferund ** eða **minnkuð fimmund**.
Saltpétur

**Saltpétur** eða **kalínnítrat** (KNO3) er efnasamband kalíns, niturs og súrefnis. 

Saltpétur gefur frá sér súrefni þegar hann er hitaður og þar með er hægt að nota hann til að auka bruna eldsneytis, hann er t.d. notaður í svart púður (byssupúður) og reyksprengjur.

Saltpétur er mikið notaður sem áburður þar sem plöntur þurfa kalín og nitur.

## Tengt efni
* Sílesaltpétur, Chile-saltpétur, natríumnítrat (NaNO3)
Ketill

:*Orðið „ketill“ getur líka átt við [[Ketill (karlmannsnafn)|karlmannsnafn]].*

**Ketill** er eldhúsáhald eða heimilistæki sem haft er til að sjóða vatn til ýmissa nota, meðal annars til að laga te og ýmsa aðra heita drykki. Rafmagnskatlar eða hraðsuðukatlar, sem oftast eru úr plasti eða stáli, eru rafknúnir og hafa innbyggt hitaelement en aðrir katlar, sem eru úr málmi eða leir, eru settir á eldavélarhellu eða yfir opinn eld og hitaðir þannig. 

Orðið „ketill“ er upphaflega komið úr latínu, *catillus*, sem þýðir lítil skál eða djúpur diskur. Áður fyrr hafði orðið ketill víðtækari merkingu á íslensku og var haft um potta - talað er um soðkatla í heimildum, meðal annars í Njálu: „Þar var maður úti hjá búð nokkurri er Sölvi hét. Hann sauð í katli miklum og hafði þá upp fært úr katlinum en vellan var sem áköfust.“ Nú á dögum er orðið ketill eingöngu haft um vatns- og tekatla.

## Tengt efni
* Tekanna
Davíð Stefánsson (aðgreining)

**Davíð Stefánsson** getur átt við eftirfarandi:

* Davíð Stefánsson (1895-1964), skáld og rithöfundur frá Fagraskógi.
* Davíð Stefánsson (1973-), stjórnmálamaður í VG.
Reykjavík!

**Reykjavík!** er íslensk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð af heimspekinemunum Hauki S. Magnússyni og Bóasi Hallgrimssyni en fljótlega bættust fleiri meðlimir í röð hljómsveitarinnar. Hljómsveitin spilar áleitið melódískt þungarokk með keim af gleðipoppi. Fyrsta hljómplata sveitarinnar var tekin upp af Valgeiri Sigurðssyni og gefin út af 12 Tónum en sú síðari af Kimi Records.

## Meðlimir
* Bóas Hallgrímsson - söngur
* Haukur S. Magnússon - gítar, söngur
* Guðmundur Birgir Halldórsson - gítar
* Ásgeir Sigurðsson - bassi
* Valdimar Jóhannsson - bassi
* Kristján Freyr Halldórsson - trommur

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Glacial Landscapes, Religion, Opression & Alcohol (2006)
* THE BLOOD (2008)

### Stuttskífur
* Because We Love You WebEP (í samstarfi við vefritið [Rjóminn.is] (2006)
* Dirty Weekend With... EP (2007)
Glacial Landscapes, Religion, Oppression & Alcohol

**Glacial Landscapes, Religion, Oppression & Alcohol** er hljómplata með rokkhljómsveitinni Reykjavík! Platan var gefin út árið 2006 og var sama ár tilnefnd til íslensku tónlistarverðlaunanna fyrir plötu ársins í flokki rokk og jaðartónlistar.

## Tenglar
* Glacial Landscapes, Religion, Oppression & Alcohol á Discogs.com
THE BLOOD

**THE BLOOD** er önnur hljómplata hljómsveitarinnar Reykjavík!. Platan er tekin upp í Gróðurhúsinu, hljóðveri Valgeirs Sigurðssonar. Upptökum stjórnaði Ben Frost.

## Lagalisti
# THE BLOOD (3:52)
# Kate Bush (4:44)
# Acid Rain (4:27)
# Repticon (3:32)
# Æji, plís! (3:51)
# We're not ready for a relationship with god, what's wrong with you? (5:00)
# Campo Viejo, 2004 (3:40)
# TERRORCRACY feat. Ben Frost (1:47)
# Fokk Nietzsche (4:12)
# I AM THE TALKING TREE (0:31)
# Random Acts (4:17)
Haukur S. Magnússon

**Haukur Sigurbjörn Magnússon** (fæddur 14. febrúar 1981) er íslenskur tónlistarmaður og blaðamaður. Hann var ritstjóri tímaritsins Reykjavík Grapevine og gítarleikari hljómsveitarinnar Reykjavík!
Bóas Hallgrímsson

**Bóas Hallgrímsson** er íslenskur tónlistarmaður. Hann er söngvari hljómsveitarinnar Reykjavík! en áður var hann forsöngvari hljómsveitanna Vígspá og Spitsign.

## Tenglar
* Sagan af Spitsign og Sagto bylgjunni miklu
* Vísir - Reyðarfjarðarmafían gerir sig gildandi
Hrein ferund

Hrein ferund spannar fjögur skref í díatónískum tónstiga. Hún inniheldur 5 hálftónsbil. Sem dæmi er tónbilið milli C og F hrein ferund.
Litningur

**Litningur** uppbygging sem samanstendur af DNA og próteinum og fyrirfinnst í frumum. 

Orðið litningur er bein þýðing á gríska orðinu chromosoma sem kemur úr  (*chroma*, litur) og  (*soma*, kroppur) en þeir hétu það vegna þess að litningar litast mjög mikið af litunarefnum. Mikill munur er á milli litninga lífvera, en í frumum manna eru 46 litningar- þar af 22 pör samlitninga og eitt par kynlitninga.

## Heimildir


## Tengt efni
* Litningsendi
* Þráðhaft

## Tenglar
* 
* 
* 
* 
* Umfjöllun um litninga á Erfðafræði I (Erfðafræði fyrir yngri stig grunnskólans)
* Umfjöllun um litninga á vef Kársnesskóla
* Atriðaorðaskrá  á síðu Erfðavísis
Miðstig

**Miðstig** getur átt við:
*Miðstig (en), þriðja stigið í frumuskiptingu þar sem litningar raðast á miðja frumuna þvert á spóluþræðina
*Miðstig, í málfræði eitt af stigunum í stigbreytingu (eins og „betri“ eða „feitari“)
Svein Harald Øygard

**Svein Harald Øygard** (f. 1960) er norskur hagfræðingur sem var settur bankastjóri Seðlabanka Íslands tímabundið með lögum sem samþykkt voru 26. febrúar 2009. Það var Kristin Halvorsen, fjármálaráðherra Noregs, sem lagði til að Svein yrði skipaður í stöðu bankastjóra við Steingrím J. Sigfússon, fjármálaráðherra Íslands. Svein var yfirmaður Oslóardeildar alþjóðlega ráðgjafafyrirtækisins McKinsey & Company. Svein starfaði sem skrifstofustjóri norska fjármálaráðuneytisins á árunum 1990-1994 og kom að endurbótum á skattakerfinu 1992. Hann starfaði einnig sem þingritari Norska verkamannaflokksins. Ráðning hans sem íslenskan seðlabankastjóra vakti mikla athygli í Noregi.

Svein Harald taldi að endurreisn efnahagslífsins grundvallaðist í aðlögun á raunhagkerfinu, peningastefnu sem stuðlar að stöðuleika, styrkingu ríkisfjármála og endurreisn skilvirks fjármálakerfis.  Megináhersla hafi verið á að leggja grunn að endurreisn efnahags. Hann segir að íslenska kreppan hafi verið bankakreppa, skuldakreppa, fjárhagskreppa og gjaldeyriskreppa, allt á sama tíma.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Lög um breytingar á lögum nr. 36/2001, um Seðlabanka Íslands.
* Fréttaskýring: Bankastjórinn beið átekta á hóteli
* Øygard bíða brýn verkefni
* Versta seðlabankastjóraembætti á Vesturlöndum
* Får Vestens verste sentralbankjobb
* Svein Harald Øygard ny sentralbanksjef på Island
* Lítt þekktur Norðmaður tekur við Seðlabanka Íslands, fréttaskýring AMX
Sjöund

**Sjöund** var hljómsveit sem stofnuð var 1985 í Vestmannaeyjum og starfaði þar mestanpart.  hjá Pálma Lorenz og sá nánast um allann tónlistarflutning á veitingar og dansstaðnum Skansinn og pöbbanum sem hét Gestgjafinn.
  
Meðlimir voru þá Birkir Huginsson á sax, Eiður Arnarsson á bassa, Hlöðver Guðnason gítar, Ómar Hreinsson trommur, Páll Viðar Kristinson á hljómborð, Pétur Már Jensson söngur og Þorsteinn Magnússon gítar.

Eiður og Þorsteinn fluttu til höfuðborgarsvæðisins og inn komu Högni Hilmisson á bassa og Vignir Ólafsson á gítar.

Hljómsveitin gaf út hljómplötuna *Gott í bland* árið 1988. Vinsælustu lögin af þeirri plötu voru *Pípan* og tökulagið *Ikki fara frá mær* (The Weight).

Hljómsveitin var með Eyjakvöld sem voru haldin á Selfossi og Keflavík í nokkur ár. Ýmsir listamenn frá og tengdir Vestmannaeyjum komu fram á þessum Eyjakvöldum og þá var boðið uppá hefðbundinn bjargveiðimannamatseðil og miklum söng og mikla þjóðhátíðarstenmmingu að hætti eyjamanna. Sjöund gaf þá út lagið *Heimaslóð*.

Hljómsveitin lagðist í dvala um 1993.
2001: Geimferðin langa

***2001: Geimferðin langa*** (enska: *2001: A Space Odyssey*) er kvikmynd gerð árið 1968 af Stanley Kubrick og skrifuð af Kubrick og Arthur C. Clarke. Kvikmyndin fjallar um þróun mannsins, tækni, gervigreind og líf utan jarðar. Hún er eftirtektarverð vegna tæknibrellnanna, óraunverulegs myndmáls, notkunar tónlistar og sena án samtala. 

Þegar myndin kom fyrst út fékk hún misgóða dóma. Myndin var annaðhvort álitin meistaraverk eða algjört klúður. Menn skildu ekki alveg hvað þeir hefðu séð, en margir voru á því að þetta væri þó hreint meistaraverk á einhvern hátt. Í dag líta á gagnrýnendur hana sem eitt af meistaraverkum í sögu kvikmyndanna. Tæknibrellurnar eru mjög miklar og vel gerðar miðað við tækni samtímans þegar myndin var gerð.
Gluggi (tölvur)

**Gluggi** er í tölvum kassalaga svæði sem inniheldur eitthvert viðmót sem sýnir notandanum upplýsingar og leyfir notandanum að koma með ílagsgögn fyrir einhver forrit.

## Tengt efni
* Gluggastjóri
* Myndrænt viðmót
Lidia Kopania

**Lidia Kopania-Przebindowska** (fædd 15. maí 1978) er pólsk poppsöngkona frá Koluszki. Hún er söngkona hljómsveitarinnar Kind of Blue. Hún keppir fyrir hönd Póllands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2009 með laginu *I Don't Wanna Leave*.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 2006: *Intuicja*
* 2008: *Przed Świtem*

### Smáskífur
* 1998: *Niezwykły dar*
* 2006: *Sleep*
* 2006: *Hold On*
* 2007: *Twe milczenie nie jest złotem*
* 2008: *Tamta Łza*
* 2008: *Rozmawiać z tobą chcę*
* 2009: *I don't wanna leave*

## Tengill
* Vefsíða Lidia Kopania
Vöðvakerfið

**Vöðvakerfið** er skipan vöðva í líkama margra lífvera og þetta kerfi gerir henni mögulegt að hreyfa sig. Vöðvakerfið er samansett úr vöðvaþráðum sem eru úr mýósíni og aktíni. Í meðalstórum vöðva eru um 10 milljónir vöðvafrumna og eftir því ættu þær að vera um 6 billjónir í öllu vöðvakerfinu. Að mörgu leyti er maðurinn ólíkur spendýrunum, hvað vöðvakerfið snertir.
Námslán

**Námslán** er lán sem er veitt til að greiða námskostnað. Námslán eru mjög mismunandi eftir því í hvaða landi námslánin eru veitt. Sumstaðar eru þau að hluta veitt sem styrkur. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð byggist kerfið upp á mánaðargreiðslum. Þar er hluti lána hugsaður sem styrkir – í Danmörku og Noregi eru styrkir rúmlega 60% en í Svíþjóð er styrkhlutinn 34%.

## Tengt efni
* Fellowships  vettvangur fyrir námsstyrki samkvæmt námsstig, náms sviði og land.
Kallíópa

**Kallíópa** (gríska: *Καλλιόπη, Kalliope*) er ein af menntagyðjunum níu og leiðtogi þeirra, enda elst og talin vitrust þeirra. Hún er gyðja kveðskapar, hetjuljóða og mælsku. 

Nafn hennar þýðir „sú fagur-raddaða“.

## Einkenni
Helsta einkennistákn hennar er áletruð vaxtafla en í sumum heimildum er hún sögð bera ritrollu eða bók ásamt skriffærum. Enn aðrar heimildir segja hana bera gullkórónu á höfði. Í eldri heimildum (þ.e. fyrir klassíska tíma Grikklands) er hún sögð halda á lýru (hörpu).

## Fjölskylda
Kallíópa er dóttir Seifs og Mnemosyne, eins og allar hinar gyðjurnar níu. Sjálf er hún talin móðir Orfeifs og Línosar en heimildum ber ekki saman um faðernið, guðinn Apollon og Þrakíukonungurinn Ojagros koma báðir til greina. Aðrar heimildir nefna líka aðrar músur sem mögulegar mæður Línosar. Einnig er Hymen, guð hjónabands, oft nefndur sem sonur Kallíópu en sumar heimildir tilgreina aðrar músur sem móður hans eða jafnvel Afródítu. Enn fleiri hafa verið bendlaðir sem synir Kallíópu en eins og áður fer heimildum ekki alltaf saman.

## Tengt efni
* Menntagyðjur
* Klíó
* Grikkland hið forna
* Fornfræði

## Heimildir
* Theoi.com
Sænska frystihúsið

**Sænska frystihúsið** (eða **Sænsk-íslenska frystihúsið**) var fyrsta frystihúsið á Íslandi sem var sérstaklega byggt sem slíkt, og þegar húsið var reist var það stærsta hús á landinu. Húsið tók í fyrsta sinn á móti fiski til frystingar þann 18. febrúar 1930. Það hætti að taka móti fiski til útflutnings árið 1967-1968, en húsið var samt notað áfram. Árið 1974 flutti t.d. Kraftlyftingasamband Íslands í húsið, en Reykjavíkurborg útvegaði húsnæðið að frumkvæði Alberts Guðmundssonar, og þar æfðu menn fram í byrjun febrúar árið 1976.  Frystihúsið var síðan rifið árið 1981 þegar það varð að víkja fyrir Seðlabankahúsinu. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Frystihúsbákn þeirra Gautaborgarmanna''; grein í Morgunblaðinu 1990
Artemismusterið

**Artemismusterið** eða **Artemisarhofið** (forngríska: Ἀρτεμίσιον Artemision, latína: Artemisium) var eitt af sjö undrum veraldar. Það var byggt árið 550 f.Kr. í Efesos, sem nú tilheyrir Tyrklandi. 

## Saga og eyðilegging
Bygging hofsins tók 120 ár. Krösos Lýdíukonungur hóf verkið og kostaði það en Kersifron teiknaði hofið. Það varð strax mikið aðdráttarafl fyrir Efesos og þangað komu kóngar, ferðalangar og fleiri sem vildu votta Artemis virðingu sína með fórnum og gjöfum.

Þann 21. júlí árið 356 f.Kr. var hofið eyðilagt. Herostratos nokkur var drifinn af svo mikilli hvöt til þess að fá nafn sitt á spjöld sögunnar að hann kveikti í hofinu. Orðrómurinn um tortímingu hofsins barst fljótt um heiminn en Efesosbúar voru svo fokreiðir að hver sá sem nefndi Herostratos á nafn skyldi þegar verða líflátinn. En þá kemur forngríski sagnfræðingurinn Strabon til sögunnar því hann ritaði niður nafn hans og þannig er það þekkt í dag.

Sömu nótt og hofið var eyðilagt fæddist Alexander mikli. Gríski sagnfræðingurinn Plútarkos sagði að Artemis hafi verið svo upptekin við fæðingu hans að hún hafi gleymt að bjarga hofinu sínu. Alexander bauðst seinna til að borga fyrir endurbyggingu hofsins en Efesosbúar afþökkuðu. Eftir dauða Alexanders árið 323 f.Kr. var það hins vegar gert og hafði myndhöggvarinn Skópas yfirumsjón með endurbyggingunni. Hún var svo eyðilögð í áhlaupi Gota árið 262 e.Kr., sem komu yfir Hellusund (Dardanellasund) og tortímdu í leiðinni mörgum borgum og kveiktu þá meðal annars í hofinu.

Næstu tvær aldir urðu flestir Efesosbúar kristnir, svo Artemisarhofið missti trúarljóma sinn. Kristnir menn rifu það sem eftir var af hofinu og notuðu steinana í aðrar byggingar. Leiðangur frá British Museum fann byggingarlóð hofsins árið 1869 og eru gripir og höggmyndir frá endurgerð hofsins þar enn til sýnis. Í dag er aðeins ein súla eftir uppistandandi af hofinu á upprunalegum stað, sem nú er mýrlendi.

## Lýsing
Flestar lýsingar frá hofinu koma frá Pliníusi eldri. Það eru líka til aðrar frásagnir, þótt bæði stærðin og lýsingar á hofinu séu breytilegar. Samkvæmt Pliníusi var hofið 115 m langt og 55 m á breidd, aðeins gert úr marmara. Hofið er sett saman úr 127 jónískum súlum, hver um 18 m á hæð. Inni í hofinu var síðan mikið um fallega list. Þar voru höggmyndir eftir fræga gríska myndhöggvara, til dæmis Feidías sem gerði Seifsstyttuna, Skópas sem vann við grafhýsi Mausolos og fleiri. Listamaðurinn Fradmon skreytti hofið að utan, auk málverka og gyllti og silfraði styttur. Myndhöggvararnir kepptust meira segja sín á milli. Sumir stytturnar eru af Amazonunum, sem eru sagðar hafa stofnað Efesos.

Hofið hefur án efa verið glæsilegt, en Antipatros frá Sídon, sem tók saman listann yfir öll furðuverkin, lýsir hér hofinu:

Fílon frá Býzantíon lýsir því einnig svo að öll hin undrin falli í skugga af mikilfengleika hofsins. Samtímafólk hofsins lýsti því einfaldlega sem fallegustu byggingu jarðar, svo glæsilegt var það.

## Tengt efni
* Sjö undur veraldar
* Efesos

## Heimildir
* Authenticwonders.com - Artemis
Grafhýsið í Halikarnassos

**Grafhýsi Mausolos** (forngríska: Μαυσωλεῖον Mausoleion) er við Halikarnassos (Bodrum, í Tyrklandi í dag) og var eitt af sjö undrum veraldar. 

## Mausolos
Þegar Persar þöndu út konungsdæmi sítt út til Litlu-Asíu, gat konungurinn ekki stjórnað öllu ríkinu sjálfur, svo hann hafði staðbundna landsstjóra um allt veldið, svokallaða „satraps“. Másólus var einn af þeim og stjórnaði konungsveldinu Kárlandi í vesturhluta Litlu-Asíu. Það var svo langt frá persnesku höfuðborginni að það var því næst sjálfstætt. Másólus ríkti þar frá 377 – 353 f.Kr. og hafði Halikarnassos höfuðborg sína. Artemisía, systir hans, fékk hugmyndina að því, svo það er mögulegt að smíðin hafi hafist fyrir dauða hans en var þó ekki tilbúið fyrr en kringum 350 f.Kr., þremur árum eftir dauða hans og einu ári eftir dauða Artemisíu. 

## Saga grafhýssins

Hið gífurlega grafhýsi var byggt til að geyma lík Másólusar en það var nefnt Mausoleion í höfuðið á honum og er orðið ‚mausoleum‘ notað í dag yfir mikil grafhýsi á nokkrum tungumálum. Það innihélt einnig konu hans og systur, Artemisiu, en það var hefð í Kárlandi fyrir því stjórnendur giftust systrum sínum. Forngrísku arkitektarnir Satýros og Pýþíos voru fengnir til að hanna gröfina og fjórir frægir grískir myndhöggvarar, þ.á m. Skópas, bættu við frísu eða skrautlínu um ytra borðið.

Hofið stóð í einar 16 aldir og var í góðu ástandi þangað til það skemmdist verulega í jarðskjálfta. Árið 1404 var aðeins undirstaða hofsins þekkjanleg. Snemma á 15. öld gerðu Jóhannesarriddararnir af Möltu árás á svæðið og smíðuðu gríðarstóran kastala. Árið 1494 ákváðu þeir að styrkja hann og notuðu þá steinana úr Mausoleion. Um 1522 var næstum hver einasti steinn horfinn úr Mauseoleion.

Enn í dag er hægt að sjá kastalann sem var reistur í Bodrum og er hægt að koma auga á fægðu steinana og marmarablokkirnar úr Mausoleion í veggjum kastalans. Einnnig er hægt að sjá höggmyndir úr grafhýsinu sem stóðust tímans tönn og eru til sýnis á British Museum. Svo er enn til byggingarlóð sjálfs Mausoleions, þar sem aðeins undirstaðan ein er enn til staðar.

## Lýsing
Ástæðan fyrir því að Antipater setti Mausoleion á listann er ekki vegna stærðar þess, heldur vegna fegurðar, forms, skreytingar og mikilfengleika. Það var staðsett á hæð og gnæfði yfir Halikarnassos. Grunnurinn var 40 x 30 m. Á honum var skreyttur þreppallur. Ofan á hann kom síðan greftrunarklefinn, umkringur súlum. Ofan á hann kom svo pýramídslaga þak sem var skreytt með styttum. Efst á toppnum prýddi stytta af stríðsvagni sem var togaður af fjórum hestum. Í heild var hann 45 m á hæð. Þetta var heldur óvenjuleg bygging í laginu og átti engan sinn líka. Annað sem var óvenjulegt fyrir hofið var að stytturnar voru af fólki og dýrum en ekki af guðum og gyðjum eins og var siður.

## Tengt efni
* Sjö undur veraldar
* Tyrkland
* Persía

## Heimildir
* *Bodream*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed., 2010. ISBN 978-2-35035-279-4
* authenticwonders.com - Mausoleum
Húlahopphringur

**Húlahopphringur** (**húlahopp** eða **húlagjörð**) er leikfang sem er í laginu eins og hringur og er oftast úr plasti, þó til séu gjarðir úr viði. Húlahopphringar eru oftast íholir að innan. Leikfang þetta velta menn um mjaðmir sér og halda með hnykkjum um sig miðjan án þess að hönd komi þar nærri. 

Í nóvember árið 1958 töldu sumir að húla-æðið væri liðið hér á landi. Í Alþýðublaðinu stóð þá: 
:*Um allar götur og í öllum húsum hömuðust börn og unglingar með húla-gjarðir. Nú er þessu lokið. Gjarðirnar liggja um allt, bak við hurðir, bak við skápa, upp á snögum og niðri í kjöllurum. Það er komin fjara. Börnin og unglingarnir hafa misst áhugann. En geta þau lært af þessu? Hefðu þau nú keypt sér [[sparimerki]] í skólanum fyrir fimmtíu krónur.* 

## Tilvísanir
Guðni Halldórsson

**Guðni Halldórsson** (fæddur 2. ágúst 1974) er kvikmyndaklippari.

## Verk sem Guðni hefur komið að
* Pressa, (Stöð 2)
* Idol stjörnuleit Þáttaröð (1, 2 ,3 4) , (Stöð 2)
* X-Factor, (Stöð 2,2007)
* Réttur , (Stöð 2,2009)
* Svartir Englar, (Ríkisútvarpið)
* Bandið Hans Bubba, (Stöð 2,2008)
* Skólahreysti, (SkjárEinn,2008)
* Popp og Coke, (SkjárEinn)
* Þursaflokkurinn ásamt capup  (dvd)
* Bubbi Morthens ásamt stórsveit, (Sena)
* Land og Synir, Lífið er yndislegt (dvd)
* Stiklur fyrir myndir 
* Astrópía
* Mýrin
* Litle trip to heaven
* Brim
* Reykjavík Rotterdam
* Niceland
Mónónatríum glútamat

**Mónónatríum glútamat** (einnig **MSG**, skammstöfun á *mono sodium glutomat*) er þekkt undir ýmsum nöfnum, til dæmis *þriðja kryddið*, bragðaukandi efni, MSG og E621. Það var fyrst einangrað í Japan árið 1907. 

Efnasambandið MSG verður til þegar eggjahvítuefni eru hituð upp í söltu umhverfi. Glútamiksýra, eitt af byggingarefnum eggjahvítuefna, myndar það þá við það að tengjast natríumfrumeindum. Efnið verður því til af sjálfu sér við framleiðslu á unnum kjötvörum, ýmsum mjólkurafurðum og fleiri matvælum sem eru rík af eggjahvítuefni. Bragðlaukar manna skynja bragðið af því, sem oft er kallað **úmamí** (eða **kraftur**), og tengja það við hátt innihald eggjahvítuefnis í fæðunni. Þar sem MSG styrkir og bætir bragð, eftir smekk flestra, er það notað sem bragðaukandi efni út í mat. Nú til dags er það framleitt í verksmiðjum, oft með því að hita maíssterkju, láta hana ganga saman við matarsalt og einangra svo MSG-ið. Það er mikið notað í allskonar tilbúnum réttum og er víða notað á veitingastöðum, sem og í snakki, kryddblöndum, ýmsum tegundum af jógúrti, léttostum, tilbúnum réttum og sósum, pylsum, skinkum svo eitthvað sé nefnt. 

## Meint skaðsemi
Tortryggnisraddir hafa verið uppi um það áratugum saman, að MSG sé heilsuspillandi. Þrátt fyrir miklar rannsóknir á áhrifum MSG á heilsu, hefur ekki verið sýnt fram á að það hafi raunverulega heilsuspillandi áhrif. Þó hafa rannsóknir bent til að einhverjir geti haft ofnæmi eða óþol fyrir MSG í mat, og fengið óþægindi af neyslu þess af þeim sökum. Þótt ásakanir um skaðsemi efnisins hafi ekki verið sannaðar, eru margir smeykir við MSG og forðast það.

## Heimildir


## Tenglar
* 
* 
* 
* Vantrú.is: Glútamanía: MSG og Kínamatarheilkennið
Nýtt afl

**Nýtt afl** var stjórnmálahreyfing sem stofnuð var árið 2002 og bauð fram til Alþingis í kosningunum 2003. Meðal forystumanna í hreyfingunni var Jón Magnússon fyrrverandi Sjálfstæðismaður. Samtökunum tókst ekki að afla sér nógu mikils fylgis til að koma manni á þing, þrátt fyrir að hafa vakið talsverða athygli í aðdraganda kosninganna. Árið 2006 gekk Nýtt Afl til samstarfs við Frjálslynda flokkinn að frumkvæði Jóns Magnússonar, sem bauð sig fram á lista flokksins og varð 10. þingmaður í Reykjavíkurkjördæmi suður að loknum kosningum 2007. Jón yfirgaf Frjálslynda og Nýtt afl í febrúar 2009 þegar hann gekk á ný til liðs við Sjálfstæðisflokkinn.
Undur veraldar

**Undur veraldar** getar átt við:

* Sjö undur veraldar í fornöld
* Sjö undur miðalda
* Sjö undur nýaldar
Bleiki pardusinn

:*Þessi grein fjallar um kvikmyndaröðina. [[Bleiki pardusinn (kvikmynd frá 1963)]] fjallar um fyrstu myndina í röðinni. [[Bleiki pardusinn (persóna)]] fjallar um teiknimyndapersónuna. [[Bleiki pardusinn (aðgreining)]] inniheldur yfirlit yfir aðrar merkingar orðsins.*
**Bleiki pardusinn** er röð gamanmynda um franska rannsóknarlögreglumanninn Jacques Clouseau. Fyrsta myndin í röðinni var *[[Bleiki pardusinn (kvikmynd)|Bleiki pardusinn]]* árið 1963. Peter Sellers lék þar aðalhlutverkið sem síðan hefur fyrst og fremst tengst honum þótt aðrir leikarar hafi spreytt sig á því. Flestar myndirnar voru í leikstjórn Blake Edwards og með tónlist eftir Henry Mancini. 

Nafn myndanna er dregið af gimsteininum sem söguþráður fyrstu myndarinnar snýst um.

Bleikur pardus kemur fyrir ásamt Clouseau í teiknimynd í titilatriði hverrar myndar við undirleik tónlistar Mancinis, nema í *[[Skot í myrkri]]* og *[[Clouseau lögregluforingi]]*. Persónan var teiknuð af Hawley Pratt fyrir DePatie-Freleng Enterprises. Þessi persóna fékk brátt sína eigin teiknimyndaþáttaröð fyrir kvikmyndahús. Bandaríski teiknimyndasagnfræðingurinn Jerry Beck telur bleika pardusinn vera síðustu mikilvægu teiknimyndaseríuna fyrir kvikmyndahús, en á seinni hluta 7. áratugarins fluttust teiknaðar stuttmyndir úr kvikmyndahúsum í sjónvarpið.  

## Kvikmyndir
Áfir

**Áfir**  er vökvi sem verður eftir þegar smjör er unnið úr rjóma, en til að rjómi geti orðið að smjöri er hann strokkaður. Áfir voru áður nýttar til drykkjar og í ýmsan mjólkurmat, og eru víða enn þótt Íslendingar noti þær lítið til  manneldis.

Í *[[Þjóðsögur og sagnir|Þjóðsögum og sögnum]],* sem Elías Halldórsson tók saman, er áfum lýst sem svaladrykk: 
:Konan feit og kakan heit 
:og kaldar áfir að drekka.

## Tilvísanir
Eldra hof Aþenu

**Hið forna hof Aþenu** var hof á Akrópólishæð en nú er aðeins grunnur þess sjáanlegar.

Grunnflötur hofsins var notaður sem fyrirmynd að nokkrum hofum sem tileinkuð voru Aþenu Polias, verndara borgarinnar. Þau nýttu sér öll grunninn af eldri mýkenskri höll. Síðustu hofin eru tímasett allt til 5. aldarinnar f.Kr. og voru ef til vill byggð í kringum 525 f.Kr. 

Það var viðarstytta (gríska: ξόανον, xoanon) af Aþenu við hofið sem er sögð hafa fallið af himnum. Persar eyðilögðu hvortveggja hofið og styttuna með eldi árið 480 f.Kr. Hofið var svo endurbyggt að hluta til og var notað til ársins 406 f.Kr., þegar ný viðarstytta af Aþenu hafði verið sett í stað hinnar og færð í Erekþeion, nú fullgerð.

## Tengt efni
* Akrópólishæð
* Grikkland hið forna
Erekþeion

**Erekþeion** (gríska *Έρέχθειον*, *Erekþeion*) er hof á Akrópólishæð í Aþenu.

Hofið var byggð til að koma í staðinn fyrir Eldra hof Aþenu og var líka tileinkað og skírt í höfuðið á Erekþeifi. Sá var einn af þjóðsögulegu konungum Aþenu, seinna gerður að guði og stundum líkt við sjálfan Póseidon. Það var byrjað að byggja það í Níkiasfriðinum (421 – 415 f.Kr.) en var svo truflað vegna endurupptöku stríðsins og var ekki lokið við það fyrr en um 406 f.Kr. Á þeim tíma tók það við hlutverki Eldra hofi Aþenu og var tileinkað Aþenu Polias. Hofið er sagt vera byggt á staðsetningunni þar sem Póseidon rak stafinn sinn í stein til að fá sjó flæða fram og þar sem Aþena lét olívutré vaxa.

Það hefur forsal á austurhliðinni, risaverönd á norðurhliðinni og hina frægu-Karýatids verönd á suðurhliðinni, með súlum sem mynda konur. Aðalhofið var skipt í tvo hluta, tileinkað dýrkun tveggja aðalguða Attíku, Aþenu og Póseidon-Erekþeifi. Myndræma, hugsanlega að sýna fæðingu Erekþeifs, prýðir ytra borð byggingunnar. 

## Tengt efni
* Akrópólishæð
* Grikkland hið forna
Þórlindur Kjartansson

**Þórlindur Kjartansson** (fæddur 7. júlí 1976) er íslenskur hagfræðingur, blaðamaður, álitsgjafi og stjórnmálamaður.

## Stjórnmálaþáttaka
Þórlindur var formaður nemendafélags Menntaskólans í Reykjavík veturinn 1995-1996.

Hann var hann einn af leiðtogum stúdentafélagsins Vöku, en hann var varaformaður félagsins 1998-1999, formaður 1999-2000, oddviti Vöku í SHÍ 2000-2001 og stýrði kosningabaráttu félagsins það vor.

Þórlindur var kjörinn formaður Sambands ungra sjálfstæðismanna þann 16. október 2007. Hann hlaut um 90% atkvæða. 

Þórlindur var í 5. sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður í Alþingiskosningunum 2009.

Árin 2003-2006 var hann ritstjóri vefritsins Deiglunnar. Hann hefur verið pistlahöfundur þar frá árinu 2000 og skrifað um 200 pistla.

## Menntun
Þórlindur er stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík. Hann lauk BA-námi í hagfræði frá Háskóla Íslands og ML-námi frá Háskólanum í Reykjavík. 

## Starfsferill
Þórlindur var blaðamaður á Fréttablaðinu 2003-2005. Frá 2005-2008 var hann deildarstjóri erlendrar markaðssetningar í markaðsdeild Landsbankans. Árið 2012 hóf hann störf sem rekstrarstjóri Meniga.

## Verk
* NBA Stjörnurnar - ásamt Eggerti Þór Aðalsteinssyni 1994
* NBA '95 - ásamt Eggerti Þór Aðalsteinssyni 1995
* Enski boltinn - ásamt Eggerti Þór Aðalsteinssyni 1998

## Tilvísanir
Handklæðisdagur

**Handklæðisdagurinn** er haldinn hátíðlegur 25. maí ár hvert af aðdáendum rithöfundarins Douglas Adams til að heiðra minningu hans og var fyrst haldinn tveim vikum eftir að hann lést 11. maí 2001. Þennan dag ganga aðdáendur rithöfundarins um með handklæði, sem er tilvísun í frægasta verk hans, Leiðarvísir puttaferðalangsins um himingeiminn .

## Tenglar
* Towelday.org
Hof Aþenu Nike

**Hof Aþenu Nike** er hof á Akrópólishæð í Aþenu. Það var byggt á suðvesturhorni hæðarinnar og blasir því við á hægri hönd þegar gengið er í gegnum Propylaea.

Hofið var hannað af Kallíkratesi, þeim sama og hannaði Meyjarhofið. Honum var sagt að hanna það af stjórnarráðinu í Aþenu sama ár og Grikkir undirrituðu friðarsáttmála við Persana, 448 f.Kr. Þó var ekki byrjað að byggja það fyrr en árið 427 f.Kr. og því lauk árið 424 f.Kr.

Hann hannaði það í jónískum stíl og gerði hofið einnig í smærra lagi en þrátt fyrir smæð sína þótti hofið hafa mikinn þokka. Það hefur fjórar súlur beggja megin. Á einni hlið myndræmunnar (frísunnar) er sýnd ráðstefna guðanna og á hinum þremur eru myndir af bardögum. Brjóstvirki (handrið) með lágmynd af Nike (sigurgyðjunni) er svo umhverfis hofið. Hofið er byggt á þeim stað er áður stóð einhvers konar altari sem var byggt sama ár og Panaþenísku leikarnir voru stofnaðir, 556 f.Kr. Í þessu hofi tilbáðu Aþeningar Aþenu og báðu hana um sigur í stríðum.

## Tengt efni
* Akrópólishæð
* Grikkland hið forna
Elevsinion

**Elevsinion** var hof sem stóð neðst í Akrópólishæð í Aþenu, neðan við innganginn Propylaea.

Gyðjan Demeter var dýrkuð í hofinu og allt sem tengdist elevsísku launhelgunum var einnig geymt þar. Hofið gegndi mikilvægu hlutverki í panþenísku leikjunum.

Upphaflega var aðaldýrkunarstaður gyðjunnar í Elevsis, ekki langt frá Aþenu. Þegar borgríkið var síðan sameinað í ríki Aþenu var ákveðið að hafa hof henni til helgunar á Akrópólishæð og var það byggt í kringum 480 f.Kr. Hofið var byggt yfir eldri grunn hofs sem var frá kringum 550 f.Kr.

## Tengt efni
* Akrópólishæð
* Grikkland hið forna

## Heimildir
* kronoskaf.com
Lítill framherji

**Lítill framherji** er ein af fimm stöðum í körfubolta. Litlir framherjar eru yfirleitt fljótari og liðugri heldur en kraftframherjar og miðherjar, en eru ekki endilega minni. Staðan er yfirleitt sögð vera sú fjölhæfasta af stöðunum fimm. Flestir litlu framherjarnir í NBA eru á milli 1,96 og 2,08 á hæð.

Dæmi um fræga litla framherja eru fyrri tíma eru m.a. Julius Erving, Dominique Wilkins, Larry Bird, James Worthy, Scottie Pippen, Hedo Turkoglu og Bernard King.
Dæmi um fræga litla framherja sem spila í NBA í dag eru m.a. LeBron James, Kawhi Leonard, Paul George, Carmelo Anthony, Rudy Gay og Kevin Durant.  
Dæmi um íslenska litla framherja eru m.a. Sölvi Már Davíðsson og Teit Örlygsson.
Kynhneigð

**Kynhneigð** er lýsing á því hvaða kyni einhver laðast tilfinningalega og/eða kynferðislega að. Fólk upplifir kynhneigð á mismunandi máta. Þar að auki eru skilgreiningar og flokkanir hvorki þær sömu milli samfélaga né milli einstaklinga. Það er ekki óalgengt að tilfinningaleg hrifning leiði af sér kynferðislega löngun, en það þarf ekki að vera svo.

Þrír helstu flokkarnir á kynhneigðarskalanum eru gagnkynhneigð, samkynhneigð, og tvíkynhneigð. Ekki er vitað hvað veldur mismunandi kynhneigð í mönnum, en talið er að það orsakist af samspili erfðaþátta, hormóna, og umhverfisþátta í móðurkviði og að fólk hafi ekki val um það. Gagnkynhneigð er algengasta kynhneigðin, en vísindalegar rannsóknir hafa sýnt að margvíslegar kynhneigðir eru eðlilegur hluti af breytileika innan margra dýrategunda. Sálfræðimeðferðir og önnur inngrip hafa ekki sýnt að þau geti haft áhrif á kynhneigð.

Í kringum 3,5% af fullorðnum skilgreina sig sem sam- eða tvíkynhneigð samkvæmt könnun sem gerð var í Bandaríkjunum árið 2011. Á milli 2% og 11% af fullorðnum hafa átt í einhverju kynferðislegu sambandi við einstakling af sama kyni. Í breskri könnun frá 2010 sögðust 95% Breta skilgreina sig sem gagnkynhneigða, 1,5% sem sam- eða tvíkynhneigða, og 3,5% voru óvissir eða svöruðu ekki spurningunni.

Eikynhneigðir einstaklingar eru þeir sem laðast aldrei eða nær aldrei kynferðislega að öðru fólki. Breytilegt er hvort það fólk hafi kynhvöt eða ekki.

## Kynhneigðarskalinn
Nokkur fjölbreytileiki er í birtingarmyndum kynhneigðar og kynhegðunar fólks og hafa sumir lagt til að þetta megi setja fram á skala og lýsa kynhneigð frá gangkynhneigð til samkynhneigðar. Þekktasti skalinn er Kinsey-skalinn sem líffræðingurinn Alfred Kinsey setti fram árið 1948 í riti sínu þar sem hann lýsti kynhegðun almennings en ritið olli nokkurri hneykslun. Skalar sem þessi eru að miklu leyti einföldun, en þykja oft þægilegir til flokkunar:

Sumir upplifa kynhneigð sem óhaggandi fyrirbæri, en aðrir upplifa kynhneigð sem breytilegt fyrirbæri.
## Heimildir


## Tenglar
*Hinsegin frá Ö til A
*Samtökin '78
*Samkynhneigð.is
*Kynhneigð á Vísindavefnum
*Kynhneigð á Doktor.is
Propylaea

**Propylaea** (forngríska: Προπύλαια, Propylaia) er inngangshofið á Akrópólishæð og staðsett á vesturhluta hæðarinnar.

## Saga
### Til forna
Orðið „propylaea“ þýðir einfaldlega „inngangur“ en Propylaea Akrópólishæðar er sá frægasti. Propylaea var hannað af Mnesíklesi en hann hafði mikið og erfitt starf fram undan vegna plássleysis og ójöfnu á þeim stað sem innngangurinn átti að rísa. Mnesíkles leysti þetta þó með prýði og hannaði glæsilegan og samræman inngang úr hvítum marmara. 

Propylaea var skipt í miðbyggingu og tvær útbyggingar. Norðurhluti inngangsins, Pinakoþeke, var notaður sem listagallerí þar sem listaverk voru sýnt á viðarplötum. Miðhluti Propylaea hafði tvær framhliðar, innri og ytri. Ytri framhliðin var styrkt af dórískum súlum en sú innri af jónískum súlum. Ástæðan fyrir því var plássleysið innanhúss en jónísku súlurnar eru mun mjórri en þær dórísku. Loftið í Propylaea var skreytt.

Tilbyðjendur þurftu að losa sig við allar óheilagar hugsanir og jarðneskar tilfinningar áður en þeir gengu inn.

### Seinni tíma
Propylaea náði að standast af sér gríska, rómverska og býsanska tímabilið, alveg ósnortið. Það skaddaðist þó töluvert í sprengingu árið 1656. Svo var reistur turn á suðurhliðinni, annaðhvort frá veldi Frakka eða Ottómanna, en sá var rifinn árið 1874. 

Frá árinu 1984 hefur hluti hofsins verið endurreistur undir leiðsögn Dr. Tanos Tanoulas og er notað sem inngangur fyrir ferðamannaflauminn sem skoðar Akrópólishæð.

## Tengt efni
* Akrópólishæð
* Grikkland hið forna
Stytta Aþenu Promakkosar

**Stytta Aþenu Promakkosar** (forngríska: Ἀθηνᾶ Πρόμαχος) var stytta sem stóð á Akrópólishæð í Aþenu. Nafnið „promakkos“ þýðir „sú sem berst í fremstu víglínu“. Ástæðan fyrir þeirri nafngift er sú, að borgað var fyrir hana með fjármunum sem Grikkir fengu í bætur af höndum Persa eftir orrustuna við Maraþon.  

## Saga
Bronsstyttan var 7 m á hæð og stóð auk þess á 2 m háum marmarapalli beint fyrir framan Propylaea sem er inngangshofið að Akrópólíshæð. Svo há var styttan að efsta hluta spjótsins sem Aþena hélt á og hjálm hennar mátti sjá frá sjónum. Styttan er eftir Feidías og var hún fullbúin áður en byrjað var að byggja hofin á Akrópólishæð eða í kringum 456 f.Kr. Hún er því með elstu verkum Feidíasar. Styttan var víðfræg meðan hún var og hét.

Styttan stóð í ein 1000 ár, þangað til hún var flutt til Konstantínópel árið 465 en þar var hún geymd ásamt öðrum frægum grískum bronsstyttum. Þar voru verkin undir verndarvæng Austrómverska ríkisins. Styttan var síðan endanlega eyðilögð árið 1203 af hjátrúarfullum hópi kristinna manna þegar krossfararnir sátu um borgina. 

## Tengt efni
* Akrópólishæð
* Grikkland hið forna
Helgistaður Artemisar Brauróníu

**Helgistaður Artimesar Brauróníu** eða **Brauróneion** var helgistaður tileinkaður gyðjunni Artemis Brauronia á Akrópólishæð í Aþenu.

Helgistaðurinn var staðsettur í suðvesturhluta Akrópólishæðarinnar, á milli Kalkoþeku og Propylaeu. Artemis Brauronia, gyðja meðgöngu og fæðingu, átti aðalhelgistað sinn í Brauron, borgríki á austurströnd Attíku. Þegar tilbiðjendur hennar fluttu sig að mestu til borgarinnar var hofið byggt.

Brauróneion innihélt viðarstyttu (xoanon) af gyðjunni. Konur sem tilbáðu hana sveipuðu styttuna gjarnan klæðum. Árið 346 f.Kr. var síðan önnur viðarstytta reist henni til heiðurs, mögulega verk eftir Praxíteles skv. Pausaníasi.

Vesturhluti Brauróneion var byggt á leifum eldri mýkensks vígveggjar. Hofið sjálft er þó allt að mestu horfið, fyrir utan fáeina vegggrunna á austurhlutanum og nokkrar kalksteinaleifar. Inngangurinn er enn sjáanlegur sem sjö tröppur höggnar út í bergið. Dagsetning yfir byggingarlok helgistaðarins er ekki með öllu þekkt, en árið 430 f.Kr. er almennt viðurkennt af fræðimönnum þar sem nágranninn Propylaea er frá svipuðum tíma.

## Tengt efni
* Akrópólishæð
* Grikkland hið forna

## Heimildir
*
Akarníumenn

***Akarníumenn*** (á forngrísku:  (**); á latínu: *Acharnenses*) er elsta varðveitta leikritið eftir forngríska gamanleikaskáldið Aristófanes. Það var fyrst sett á svið árið 425 f.Kr. og var uppfærslan kostuð af Kallistratosi. Verkið vann fyrstu verðlaun í gamanleikjakeppninni á Lenajuhátíðinni. 

*Akarníumenn* er meðal annars þekkt fyrir boðskap sinn um að ljúka beri Pelópsskagastríðinu og fyrir viðbrögð höfundar við málsókninni sem Kleon höfðaði gegn honum ári áður — Kleon hafði ákært Aristófanes fyrir að rægja Aþenumenn í leikritinu *Babýlóníumenn* sem ekki er varðveitt.
Riddararnir

***Riddararnir*** (á forngrísku:  (**); á latínu: *Equites*) er næsteslta varðveitta leikritð eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes. Það vann fyrstu verðlaun í gamanleikjakeppninni á Lenajuhátíðinni árið 424 f.Kr. Leikritið er öðru fremur ádeila og árás á aþenska stjórnmálamanninn Kleon.
Skýin

***Skýin*** (á forngrísku:  (**); á latínu: *Nubes*) er gamanleikur eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes. Leikritið gerir grín að fræðurum og heimspekingnum Sókratesi, sem er gerður að tákngervingi hreyfingar fræðaranna. Leikritið var fyrst sett á svið árið 423 f.Kr. og fékk ekki góðar móttökur. Endurskoðuð útgáfa leikritsins er varðveitt og er hún frá því um 416 f.Kr. Í endurskoðuðu útgáfunni stígur skáldið sjálft á svið og skammar áheyrendur fyrir að hafa lélega kímnigáfu.
Lýsistrata

***Lýsistrata*** (á forngrísku:  (*Lysistrata*); á latínu: *Lysistrata*) er gamanleikur eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes. Titill verksins þýðir „sú sem leysir upp her“. Leikritið var fyrst sett á svið í Aþenu árið 411 f.Kr.

Í leikritinu sannfærir Lýsistrata konur Grikklands um að neita körlum sínum um kynlíf til að neyða þá til að semja frið í Pelópsskagastríðinu. Uppátækið veldur mikilli togstreitu milli kynjanna.
Konur á Þesmófóruhátíð

***Konur á Þesmófóruhátíð*** (á forngrísku:  (**); á latínu: *Thesmophoriazusae*) er gamanleikur eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes. Það var fyrst sett á svið (líklega) á Díonýsosarhátíðinni í Aþenu árið 411 f.Kr.
Froskarnir

***Froskarnir*** (forngrísku: *Βάτραχοι*, *Bátrakkoi*; latínu: *Ranae*) er gamanleikur eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes. Það var fyrst sett á svið á Lenajuhátíðinni í Aþenu árið 405 f.Kr. og hlaut fyrstu verðlaun. Í leikritinu segir frá keppni Æskýlosar og Evripídesar um hvor teljist besta harmleikjaskáldið.
Þingkonurnar

***Þingkonurnar*** (á forngrísku:  (**); á latínu: *Ecclesiazusae*) er gamanleikur eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes. Leikritið var fyrst sett á svið í Aþenu árið 392 f.Kr.. *Þingkonurnar* er næstyngsta varðveitta leikritið eftir Aristófanes.
Auðurinn

***Auðurinn*** (á forngrísku:  (*Ploutos*); á latínu: *Plutus*) er yngsti varðveitti gamanleikurinn eftir forngríska gamanleikjaskáldið Aristófanes sem var samið árið 388 f.Kr. Leikritið ber nokkur einkenni þróunar frá „gamla gamanleiknum“ svonefnda til „nýja gamanleiksins“, sem varð til á 4. öld f.Kr.
Dallas Mavericks

}}
**Dallas Mavericks** er körfuknattleikslið í NBA-deildinni í Bandaríkjunum. Höfuðstöðvar liðsins eru í Dallas í Texas. Liðið var stofnað árið 1980 og hefur síðan þá unnið tvo riðilstitla og einn deildartitil.

Liðið varð NBA meistari 2011 eftir sigur á Miami Heat þar sem Dirk Nowitzki var kosinn MVP úrslitakeppninnar.

Árið 2024 skoraði Slóveninn Luka Doncic flest stig fyrir liðið í einum leik eða 73 stig.

## Þekktir leikmenn

## Titlar
***[[National Basketball Association]]**
**Meistarar (1): 2011
**Tap í úrslitum (2): 2006, 2024

## Tilvísanir
Þjóðarflokkurinn (Ísland)

**Þjóðarflokkurinn** var íslenskur stjórnmálaflokkur stofnaður 1. mars 1987 í aðdraganda kosninga til Alþingis sama ár. Flokkurinn lagði mesta áherslu á byggðamál og að reyna að stöðva fólksflóttann frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. Meðal baráttumála var að komið yrði á landshlutastjórnum sem sæju meðal annars um innheimtu skatta, til að draga úr miðstjórnarvaldi Reykjavíkur.

Fyrsti formaður flokksins var Pétur Valdimarsson.

Í Alþingiskosningunum 1987 bauð flokkurinn fram í öllum kjördæmum nema Reykjavík, Reykjanesi og Suðurlandi. Í Alþingiskosningunum 1991 fór flokkurinn í kosningabandalag við Flokk mannsins, sem skipaði flestöll sæti á framboðslistunum á höfuðborgarsvæðinu meðan Þjóðarflokkurinn var ráðandi úti á landi.

Þrátt fyrir kosningabandalagið kom Þjóðarflokkurinn heldur engum manni á þing í kosningunum 1991. Bestur var árangurinn í Norðurlandskjördæmi eystra, rúmlega 1.000 atkvæði. Oddviti Þjóðarflokksins í kjördæminu var Árni Steinar Jóhannsson. Þegar ljóst varð að Þjóðarflokkurinn myndi ekki bjóða fram í þingkosningunum 1995, gekk Árni Steinar til liðs við Alþýðubandalagið og óháða og náði kjöri sem varaþingmaður. Hann varð síðar þingmaður fyrir Vinstrihreyfinguna - grænt framboð kjörtímabilið 1999-2003.