Söfn á Íslandi

**Söfn á Íslandi** eru söfn á Íslandi. Söfn eru samansöfn vísindalegra eða menningarlega mikilvægra hluta. Í almennri íslenskri orðanotkun er hugtakið safn notað í mun víðtækari merkingu en kveðið er á um í íslensku lögunum um söfn. Í íslensku er sama orð, þ.e. **safn**, notað um það sem nefnist á ensku *museum*, *collection* og *exhibition* eða á dönsku *museum*, *samling* og *udstilling*.
 
Á síðustu árum hefur söfnum hefur fjölgað hér á landi og fjöldi safnvísa, setra og sýninga hafa sprottið upp sem ekki uppfylla öll opinber skilyrði þess að teljast söfn, en vinna mörg hver gott starf á sínu sviði.
 
Hugtakið safn skilgreint í safnalögum nr. 141/2011. Þau lög taka til safna í eigu ríkisins og til annarra viðurkenndra safna, ef frá eru talin bóka- og skjalasöfn enda gilda um þau ákvæði annarra laga. Í 3. gr. laganna segir að söfn séu: „varanlegar stofnanir sem starfa í þágu almennings og eru ekki rekin í hagnaðarskyni. Þau skulu vera opin almenningi. Hlutverk safna er „að tryggja menningar- og náttúruarf Íslands, varpa ljósi á menningar-, náttúru- og listasögu landsins, styrkja safnkost og heimildasöfnun innan síns sérsviðs og gera safnkost sinn og heimildasöfn aðgengileg almenningi og fræðimönnum.“ 
 
Ennfremur segir í safnalögunum að söfn eigi hafa „að leiðarljósi að auka lífsgæði manna með því að efla skilning á þróun og stöðu menningar, lista, náttúru eða vísinda.“  

Ofangreind skilgreining er byggð á viðmiðum Alþjóðaráðs safna, ICOM. 
 
Safnalög kveða á um um viðurkenningu safna, þar sem slíkum söfnum er ætlað að gangast undir ýmis fagleg og rekstrarleg skilyrði.

### Þrjú höfuðsöfn á Íslandi

Á Íslandi hefur löggjafinn ákveðið að í landinu séu þrjú höfuðsöfn, það er Listasafn Íslands, Náttúruminjasafn Íslands og Þjóðminjasafn Íslands. Höfuðsöfnum er ætlað að vera ráðgefandi og stefnumótandi afl og vinna að samræmdri safnastefnu hvert á sínu sérsviði. 

*Listasafni Íslands* er höfuðsafn myndlistar og er ætlað að varpa ljósi á íslenska myndlist, sögu hennar og tengsl við myndlist annarra landa. *Náttúruminjasafn Íslands* er höfuðsafn náttúrufræða og hefur það hlutverk að varpa ljósi á náttúru Íslands, náttúrusögu landsins, nýtingu náttúruauðlinda og náttúruvernd, auk þess að varpa ljósi á samspil manns og náttúru og á náttúru landsins í alþjóðlegu samhengi. *Þjóðminjasafn Íslands* er höfuðsafn menningarminja og hefur það hlutverk að varpa ljósi á íslenska menningu, sögu hennar og tengsl við menningarsögu umheimsins.
 
### Safnaráð
Safnaráð, sem starfar samkvæmt safnalögum nr. 141/2011, er stjórnsýslunefnd opinber stofnun á fjárlögum og er meginhlutverk þess að hafa eftirlit með safnastarfsemi í landinu, vinna að stefnumörkun um safnastarf, fjalla um viðurkenningar safna og veita umsagnir um styrkumsóknir í safnasjóð.
 
### Viðurkennd söfn á Íslandi
 

Samkvæmt Safnalögum frá árinu 2011 þurfa söfn að fara í gegnum ákveðið ferli til að teljast til „viðurkenndra safna“. Þau þurfa að uppfylla ýmis skilyrði, svo sem vera í eigu opinberra aðila, sjálfseignarstofnunar, félags eða fyrirtækis sem tryggir safninu fjárhagsgrundvöll; ekki vera rekið í hagnaðarskyni; hafa sjálfstæðan fjárhag; og starfa eftir stofnskrá eða samþykkt sem birt er opinberlega. Enn fremur skal viðurkennt safn starfa í samræmi við skilmála safnaráðs um húsnæði, öryggismál, skráningarkerfi og faglega starfsemi; og hafa upplýsingar um safngripi aðgengilegar almenningi. Jafnframt skal slíkt safn starfa í samræmi við siðareglur Alþjóðaráðs safna (ICOM) og hafa forstöðumann með menntun á ábyrgðarsviði safnsins.

Opinber viðurkenning á safni er forsenda þess að þau geti sótt um rekstrarstyrk úr safnasjóði sem rekinn er á vegum ríkisins.
 
Árið 2021 höfðu *46 söfn* hlotið viðurkenningu safnaráðs:

* Borgarsögusafn Reykjavíkur
* Byggðasafn Árnesinga
* Byggðasafn Borgarfjarðar
* Byggðasafn Dalamanna
* Byggðasafn Garðskaga
* Byggðasafn Hafnarfjarðar
* Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna
* Byggðasafn Reykjanesbæjar
* Byggðasafn Skagfirðinga
* Byggðasafn Snæfellinga og Hnappdæla
* Byggðasafn Vestfjarða
* Byggðasafnið Görðum, Akranesi
* Byggðasafnið Hvoll, Dalvík
* Byggðasafnið í Skógum
* Flugsafn Íslands
* Gljúfrasteinn – hús skáldsins
* Grasagarður Reykjavíkur
* Hafnarborg, menningar- og listamiðstöð Hafnarfjarðar
* Heimilisiðnaðarsafnið
* Hvalasafnið á Húsavík
* Hönnunarsafn Íslands
* Iðnaðarsafnið á Akureyri
* Landbúnaðarsafn Íslands ses.
* Listasafn ASÍ
* Listasafn Árnesinga
* Listasafn Háskóla Íslands
* Listasafn Kópavogs – Gerðarsafn
* Listasafn Reykjanesbæjar
* Listasafn Reykjavíkur
* Listasafnið á Akureyri
* Menningarmiðstöð Hornafjarðar
* Menningarmiðstöð Þingeyinga
* Minjasafn Austurlands
* Minjasafn Egils Ólafssonar
* Minjasafnið Bustarfelli
* Minjasafnið á Akureyri
* Náttúrufræðistofa Kópavogs
* Nýlistasafnið
* Safnasafnið
* Sagnheimar, byggðasafn
* Sauðfjársetrið á Ströndum
* Síldarminjasafn Íslands ses.
* Sjóminjasafn Austurlands
* Sæheimar, fiskasafn
* Tækniminjasafn Austurlands
* Veiðisafnið

## Tenglar

*Vefur Safnaráðs
*Safnalög nr. 141/2011 
*Listi yfir söfn, setur og sýningar á Íslandi

## Heimildir