open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vatnshellir

**Vatnshellir** er íslenskur hellir og vinsæll ferðamannastaður í Purkhólahrauni á Snæfellsnesi. Munni hans er í niðurfalli í hrauninu við þjóðveginn skammt austan Purkhóla. Frá niðurfallinu ganga álmur í gagnstæðar áttir. Byggt hefur verið yfir innganginn í aðalálmuna og henni lokað en einungis er hægt að fara í hellinn í fylgd leiðsögumanna sem starfa við hellinn. Hellirinn er djúpur og á tveimur hæðum. Tröppur liggja niður í hann og í honum er engin lýsing. Fólk sem kemur í hellinn fær leiðsögn, ljós og hjálma gegn gjaldi. Fjölbreytilegar hraunmyndanir eru í hellinum og segja má að hann hafi flest það til að bera sem prýða má hraunrásarhelli. Nafnið Vatnshellir er þannig til komið að þangað mátti sækja vatn þegar brunnar í nágrenninu voru að þrotum komnir.

## Tenglar
* Heimasíða þjóðgarðsins Snæfellsjökuls
Vegamannahellir

**Vegamannahellir** er íslenskur hellir við Jökulháls í Snæfellsnesi. 

## Heimildir
*Furðuhellir finnst Tíminn 7. júlí 1963
Sönghellir

**Sönghellir** er hellir við Jökulháls hjá Arnarstapa á Snæfellsnesi. Hellirinn hefur verið þekktur allt frá fyrstu tíð og hans er getið í Bárðarsögu Snæfellsáss. Hann er frægur fyrir góðan hljómburð, af því dregur hann nafn sitt og þar hafa margir tekið lagið á aldanna rás. Á hellisveggjunum eru merkar ristur og rúnir, fangamörk og ártöl.

## Heimildir
* Árni Hjartarson, Guðmundur J. Guðmundsson og Lilja B. Pálsdóttir 2019, *Sönghellir – The Singing Cave.* Í: Matthias Egeler og Stefanie Gropper (ritstj.) Dreaming of a Glacier: Snæfellsjökull in a Geocritical Perspective. 

## Tengill
* YouTube myndband sem sýnir hellinn
Eyvindarhola

Á Íslandi eru tvö örnefni eða littlir hellar sem bera nafnið Eyvindarhola og eru kennd við hinn víðfræga útilegumann.

*Eyvindarhola (Eysteinsdal) við Eysteinsdal á Snæfellsnesi
*Eyvindarhola (Hallmundarhrauni) við Reykjavatn.

## Tengill
* Mynd af Eyvindarholu í Eysteinsdal
Grjótagjá

**Grjótagjá** er lítill hellir við Mývatn, en inni í hellinum er lághitavatn. Grjótagjá var vinsæll baðstaður á áttunda áratuginum þar til vatnið hitnaði það mikið að ekki var hægt að baða sig þar. Grótagjá opnaði þó aftur árið 2004 þegar hitastig vatnsins lækkaði aftur.

Baðstaðurinn varð fyrst þekktur þegar að enskir stúdentar fundu op í gjánni þar sem hægt var að baða sig, árið 1938. Baðstaðurinn hefur þó tekið í sig hitabreytingar við gos í nærliggjandi gosstöð, Kröflu. Árið 1975-1980 voru þrenn eldgos í Kröflu. Á sama tímabili hækkaði hitastig vatnsins upp í 60 gráður, en Grótagjá situr á sprungubelti, á milli fleka Ameríku og Evrópu. Grótagjá opnaði síðar, árið 2004 aftur sem baðstaður.

Í tengslum við fyrirhugaða Bjarnarflagvirkjun var magn joðíðs á baðstöðum Grótagjár mælt. Sú mæling sýndi að í október til desember mánuði fjórfaldast joðíð magn í vatninu. Í sömu rannsókn sést að vatnið var langan tíma að kólna frá eldgosunum frá Kötlu, og hitastig vatnsins fór ekki niður fyrir 45 gráður fyrr en á miðju ári 1992 á baðstað kvenna, og á árinu 1998 gerðist hið sama á baðstað karla.

## Tengt efni
* Stóragjá

## Tenglar
* Grjótagjá og Stóragjá - Skútustaðahreppur 

## Tilvísanir
Grettishellir

**Grettishellir** er lítill hraunhellir á Kili. Hann er í Kjalhrauni, sem er stórt dyngjuhraun á miðjum Kili. Hellirinn er kenndur við Gretti sterka Ásmundarson.
Steingrímur Arason

**Steingrímur Arason** (fæddur 26. ágúst 1879, dáinn  13. júlí 1951) var íslenskur kennari. Hann stundaði gagnfræðanám við Möðruvallaskóla og síðan kennaranám í Flensborg og lauk kennaraprófi árið 1908. Einnig stundaði hann framhaldsnám við Teachers Collage í Columbia-háskóla í Bandaríkjunum. Hann starfaði við kennslu barna og unglinga í Eyjafirði og Reykjavík en aðalkennslustörf hans voru við Kennaraskólann þar sem hann kenndi í 20 ár. Hann var ritstjóri Unga Íslands og formaður Barnavinafélagsins Sumargjöf fyrstu 15 árin sem það félag starfaði.

Aðalkennslugrein hans við Kennaraskólann var æfingakennsla og var hann fyrsti æfingakennari í smábarnakennslu. Hann þýddi margar barnabækur og tók saman þessar barnabækur fyrir ung börn:
* Litla gula hænan
* Ungi litli
* Helga í öskustónni
* Jón og Gunna

## Heimildir
* Kristín Indriðadóttir, „Hugmyndir Steingríms Arasonar um kennslu og skólastarf: uppruni og afdrif“, *Uppeldi og menntun* 4 (1995): 9-33.
* Samantekt Freysteins Gunnarssonar um Steingrím Arason á baksíðu Litlu gulu hænunnar, gefin út af Námsgagnastofnun árið 1970.
Æðahellir

**Æðahellir** er íslenskur hellir í Vestmannaeyjum.  Í Eyjablaðinu 1962 segir svo frá Æðahelli: 
:Vestan Vatnshella tekur við Æðasandur, en það er hóflaga vik með háum hömrum á alla vegu og er sandur innst í vognum. Af þessum sandi má svo ganga í einn af skemmtilegustu hellum Eyjanna — Æðahelli. Eru á honum tvö op, veit annað út á sandinn, en hitt til hafs. Inni í helli þessum er há hvelfing og tignarleg og munu fáir sjá eftir því, er lagt hafa leið sína þangað. 

## Tengt efni
* Fjósin
* Hundraðmannahellir
* Höfðahellir
* Höskuldarhellir
* Klettshellir
* Selhellir
* Teistuhellir
* Vatnshellar

## Tilvísanir
Þvottahellir

**Þvottahellir** er íslenskur hellir í Botnsdal í Hvalfirði. Hann er austan við svonefndan Gamlastekk í árgljúfri Botnsár. Í þessum helli var stundum í ótíð þurrkaður þvottur, segir í örnefnaskrá sem Þórmundur Erlingsson í Stóra-Botni skráði.
43 f.Kr.

## Atburðir
* Pansa og Hirtius ræðismenn í Róm

## Fædd
* Publius Ovidius Naso, rómverskt skáld

## Dáin
* Marcus Tullius Cicero, rómverskur stjórnmálamaður, heimspekingur og rithöfundur
Gallrás

**Gallrás** er ein eða margar rásir sem flytja gall. Gall er nauðsynlegt við meltingu fæðu og það er framleitt í lifrinni
  
Ef gallrás er stífluð vegna krabbameins, gallsteina eða áverka og gall getur ekki borist til skeifugarnar þá safnast gallrauði (bilirubin) sem er virka efnið í galli fyrir í blóðinu. Þetta ástand er kallað gula og húð og augu verða gul vegna gallrauðans í blóði. Þessu getur fylgt mikill kláði. Í sumum tilvikum af gulu getur þvag orðið dökkt á lit en hægðir mun ljósari á lit en ella. Þetta stafar af því að gallrauði í blóðrásinni er skilinn út í þvagi af nýrum í stað þess að fara venjulega leið gegnum þarma.

Briskrabbamein veldur því oft að gallrás stíflast þar sem krabbameinsæxlið er og veldur þannig gulu. 

## Heimildir
*  The Johns Hopkins Gall Bladder & Bile Duct Cancer Web page 
*
88 f.Kr.

## Atburðir
* Bandamannastríðinu lýkur á Ítalíu, bandamenn Rómverja á Ítalíu fá rómverskan ríkisborgararétt.

## Fædd

## Dáin
Munnvatnskirtlar

Munnvatnskirtlar eru kirtlar í munni sem seyta munnvatni sem bleytir upp og mýkir fæðu. Í munni eru þrenns konar munnvatnskirtlar:

* Vangakirtill
* Tungudalskirtill
* Kjálkabarðskirtill
90 f.Kr.

## Atburðir
* Lucius Julius Caesar og Publius Rutilius Lupus ræðismenn í Róm
* Etrúrar fá rómverskan ríkisborgararétt.

## Fædd
* Aulus Hirtius, rómverskur stjórnmálamaður

## Dáin
41 f.Kr.

## Atburðir

## Fædd
* Kleópatra Selene og Alexander Helíos, börn Kleópötru og Marcusar Antoniusar

## Dáin
46 f.Kr.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* Marcus Porcius Cato Uticensis, framdi sjálfsmorð í kjölfar orrustunnar við Þapsos
* Vercingetorix, leiðtogi Galla
Kjálkabarðskirtill

**Kjálkabarðskirtill** er munnvatnskirtill sem liggur aftan til og innan við neðri kjálka. Kjálkabarðskirtill framleiðir 70% af munnvatni í mönnum.
Endaþarmur

**Endaþarmur** er síðasti hluti þarma og endar í endaþarmsopi. Endaþarmur mannsins er um 12 sm langur.
Bjartur í Sumarhúsum

**Bjartur í Sumarhúsum** (**Guðbjartur Jónsson**) er skáldsagnapersóna í Sjálfstæðu fólki eftir Halldór Laxness. 

Sagan hefst á því að Bjartur, sem hefur verið vinnumaður á stórbýlinu Útirauðsmýri í 18 ár og látið sig dreyma um að vera sjálfstæður fær tækifæri til þess þegar hann er keyptur til að taka að sér konu sem er þunguð eftir annan mann. Hann kaupir lítið, afskekkt kot, gefur því nafnið Sumarhús og flytur þangað með Rósu konu sína og nokkrar kindur. Bjartur er þver og sjálfstæður bóndi sem  hugsar fyrst og fremst um kindurnar sínar og metur þær og sjálfstæðið meira en allt annað. Honum þykja kindurnar gefa sér sjálfstæði.

Bjartur er einþykkur, hryssingslegur og ofbeldisfullur, fer illa með alla sína nánustu, hagar sér eins og einræðisherra og hugsar aldrei um þarfir annarra en sjálfs sín. Eiginkonur Bjarts, fyrst Rósa og síðar Guðfinna, vija fá kú á bæinn til að geta fengið mjólkursopa á hverjum degi en það finnst Bjarti hinsvegar fásinna því „bölvuð beljan mundi éta allt heyið frá rollunum“, eins og hann segir. 

Hann berst alla ævi við að halda svokölluðu sjálfstæði sínu en færir fyrir það miklar fórnir og í sögulok hefur hann tapað öllu og er á leið enn lengra inn í heiði, á enn aumara kot, með dauðveika fósturdóttur sína, Ástu Sóllilju, og börn hennar. Segja má að eftirfarandi tilvitnun í lokakaflann beri í sér kjarnann í sögunni: „Það er til í útlendum bókum ein heilög saga af manni sem varð fullkominn af því að sá í akur óvinar síns eina nótt. Sagan af Bjarti í Sumarhúsum er saga mannsins, sem sáði í akur óvinar síns alt sitt líf, dag og nótt. Slík er saga sjálfstæðasta mannsins í landinu."
Ásgörn

**Ásgörn** (*jejunum*) er slöngulaga líffæri í kviðarholi sem tengir saman skeifugörn (*duodenum*) og dausgörn (*ileum*). Ásgörn er efri hluti smáþarma í meltingarveginum, og afmarkast frá skeifugörn að ofanverðu og dausgörn að neðanverðu.
Ristill

: *Þessi grein fjallar um líffærið ristil. Orðið „ristill“ getur einnig átt við um [[Ristill (sjúkdómur)|veirusjúkdóm]].*

**Ristill** er líffæri sem er hluti af meltingarkerfi spendýra.  Hann  liggur eins og umgjörð utan um smáþarmana. Það sem kemur frá þörmum berst fyrst í botnristil og þaðan í risristil, síðan í þverristil og svo í fallristil. Í ristlinum frásogast vatn úr fæðunni. Í ristli eru saurgerlar sem nýta sér úrgangsefni og brjóta niður ýmis efni.
Magi

**Magi** er hluti af meltingarkerfi einmaga dýra, hann er baunalaga vöðvaríkur sekkur sem getur þanist mjög út þegar fæða berst til hans og öflugir hringvöðvar eru við efra og neðra magaop. Í maganum eru kirtlar sem gefa frá sér magasafa og slím og fer þar fram efnamelting fæðunnar. Maginn liggur milli vélinda og skeifugarnar. Magi svipar til vinstur jórturdýra en þar fer einmitt fram efnamelting.

## Sjá einnig
* Svangur
Birmingham

**Birmingham** (borið fram  eða  af íbúum borgarinnar) er borg í Vestur-Miðhéruðum á Englandi. Hún er önnur fjölmennasta borg á Bretlandi og er fjölmennasta borgin í English Core Cities-hópnum. Þar bjuggu rúmlega 1,1 milljón manns árið 2017 en með nágrannabyggðum er stórborgarsvæðið með um 4,3 milljónir. Í þessu þéttbýli eru nokkrar aðrar borgir, þ.e. Solihull, Wolverhampton og borgirnar í Black Country. 

Meðan á Iðnbyltinginni stóð var borgin orðlægð fyrir auðæfi sín. Hún var þekkt undir nöfnunum „verkstæði heimsins“ og „borg þúsund starfsgreina“. Borgin varð fyrir miklum skemmdum í sprengjuárásum Þjóðverja í seinni heimsstyrjöld (Birmingham Blitz). Eftir heimsstyrjöldina varð mikil uppbygging í borginni og fjöldi innflytjenda frá Breska samveldinu komu þangað. Birmingham hefur nú þróast í viðskiptamiðstöð á landsvísu.

Borgarbúar eru kallaðir *Brummies*.

## Menning og íþróttir
Helstu menningarstofnanir eru: City of Birmingham Symphony Orchestra, The Birmingham Royal Ballet, the Birmingham Repertory Theatre, the Library of Birmingham og the Barber Institute of Fine Arts.

Tónlistarlíf hóf að blómstra á 7. áratugnum með hljómsveitum eins og The Spencer Davis Group, The Moody Blues, Traffic og The Electric Light Orchestra. Borgin er oft talin fæðingarstaður þungarokksins en Black Sabbath, Judas Priest og Led Zeppelin voru þaðan. Einnig má nefna bönd eins og Duran Duran og Ocean Colour Scene.

Aston Villa og Birmingham City eru helstu knattspyrnuliðin.
València

**València** eða **Valensía** er borg á Spáni og höfuðstaður samnefnds sjálfstjórnarsvæðis; Valensía. Hún er þriðja stærsta borg landsins á eftir Madríd og Barselóna. Íbúafjöldi er 788.000 (2017) en á stórborgarsvæðinu búa rúmlega 1,2 milljónir.

Knattspyrnulið borgarinnar er Valencia CF.
Sevilla

**Sevilla** er borg á Spáni og er fjórða stærsta borg landsins. Sevilla er miðstöð menningar, lista og fjársýslu á Suður-Spáni. Hún er höfuðborg Andalúsíu og Sevilla-héraðs. Borgin liggur á sléttu við ána Guadalquivir. Íbúar borgarinnar voru 701.000 í sveitarfélaginu árið 2021 en á stórborgarsvæðinu býr um 1,5 milljón. Á spænsku eru íbúar borgarinnar kallaðir *sevillanos* (kk) eða *sevillanas* (kvk). Sumrin eru heit í borginni og fer hiti oft yfir 35 gráður. Meðalhiti í júlí og ágúst er um 28 gráður.

Í miðborg Sevilla eru þrír staðir á minjaskrá UNESCO: Alcázar-höllin, dómkirkjan og skjalasafn Vestur-Indía. Höfn er í borginni á ánni Guadalquivir og er það eina höfnin sem er á fljóti á Spáni. Höfnin var mikilvæg á nýlendutíma Spánverja og hafði um tíma einokun á vörum frá nýlendum. Í dómkirkjunni er að finna gröf landkönnuðarins Kristófers Kólumbusar.

Knattspyrnulið borgarinnar eru Real Betis og Sevilla F. C..

## Tenglar
* Klukkurnar í Sevilla; Magnús Jónsson, Kirkjuritið janúar 1935, bls. 27&ndash;37.
Reynir Jónasson - Leikur aftur 30 vinsæl lög

**Reynir Jónasson - Leikur aftur 30 vinsæl lög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Á henni leikur Reynir Jónasson 30 vinsæl lög á harmoniku. Hljóðritun fór fram í stúdíói Albrechten í Kaupmannahöfn. Útsetningar gerði Ólafur Gaukur, sem jafnframt stjórnaði hljómsveitinni. 

## Lagalisti
#**Syrpa** - 2,30 - Flaskan mín fríð - *Lag - Amerískt þjóðlag* - Vegir liggja til allra átta - *Lag - Sigfús Halldórsson* - Ó, Gunna - *Lag - N. Sedaka*
#**Syrpa** - 2,40 - Hulda - *Lag - J.R. Cash* - Lína Langsokkur - *Lag - Jan Johansson* - Hoppsa-Bomm - *Lag - H. Mayer*
#**Syrpa** - 3,25 - Minning um mann - *Lag - Gylfi Ægisson* - Ég hugsa til pabba - *Lag - Gylfi Ægisson* - Í sól og sumaryl - *Lag - Gylfi Ægisson*
#**Syrpa** - 2,35 - Raunasaga - *Lag - Höf. ókunnur* - Maja litla - *Lag - Ási í Bæ* - Kokkur á kútter frá Sandi - *Lag - Ólafur Gaukur*
#**Syrpa** - 2,25 - Bíddu við - *Lag - Geirmundur Valtýsson* - Síðasti dansinn - *Lag - Óðinn G. Þórarinsson* - Ekki fædd í gær - *Lag - B. Mayhew*
#**Syrpa** - 3,00 - Gamla gatan - *Lag - Oddgeir Kristjánsson* - Til þín - *Lag - Steingrímur Sigfússon* - Þú ert vagga mín haf - *Lag - Tólfti september*
#**Syrpa** - 2,55 - Einsi kaldi úr eyjunum - *Lag - Jón Sigurðsson* - Kvöldljóð - *Lag - Jónas Jónasson* - Nú liggur vel á mér - *Lag - Óðinn G. Þórarinsson*
#**Syrpa** - 2,05 - Göllavísur - *Lag - Ási í Bæ* - Ömmubæn - *Lag - Jenni Jóns* - Bjössi kvennagull - *Lag - Mascheroni*
#**Syrpa** - 3,45 - Bíddu pabbi - *Lag - Callander* - Einu sinni á ágústkvöldi - *Lag - Jón Múli Árnason* - Bláu augun þín - *Lag - Gunnar Þórðarson*
#**Syrpa** - 1,55 - Jói útherji - *Lag - Ástralskt þjóðlag* - Tóta litla - *Lag - Höf. ókunnur* - Sveitaball - *Lag - Daves*
Saragossa

**Saragossa** (spænska og aragónska: ******) eða  er borg í sjálfsstjórnarsvæðinu Aragon á norðaustur-Spáni. Borgin liggur við ána Ebró. Hún er fimmta stærsta borg landsins með 687.000 íbúa (1. janúar 2024). Nafnið Saragossa kemur af latneska heitinu *Caesaraugusta*, en Ágústus Rómarkeisari stofnaði borgina.


Basilica del Pilar-sunset.jpg|*Basilica del Pilar* er eitt helsta kennileiti borgarinnar.
Fachada Aljafería nocturna.jpg|*Aljafería* er Márakastali frá 11. öld.
Plaza de las catedrales, Lonja y Seo.jpg|La Seo-dómkirkjan.
Torre_del_agua.jpg|*Torre del agua*, sem byggður var fyrir Heimssýninguna 2008 sem var í borginni.


## Heimild

*
Genúa

**Genúa** er borg á Norður-Ítalíu. Íbúar borgarinnar eru um 580.000 (2018) en á stórborgarsvæðinu búa um 1,5 milljón.

Genoa C.F.C. er knattspyrnulið borgarinnar.
Hljómsveitin Geysir - Geysir

**Hljómsveitin Geysir - Geysir**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974.  

## Lagalisti
#To my little lady - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#Children - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#Ocean Waves - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd* 
#The Messenger - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#A Candle Weeps - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#Shine - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#Thoughts - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#Warrior Child - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#It´s All Up To People - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#Memories - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*
#Fantasy Of Reality - *Lag - texti: Gísli Gissurarson - Gordon Kidd*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Lækjargata

**Lækjargata** er gata í miðbæ Reykjavíkur sem dregur nafn sitt af læk sem rann upphaflega opinn meðfram allri götunni, frá Tjörninni til sjávar en var síðar settur í stokk og liggur nú undir götunni.  

Lækjargata var upphaflega lítil gata, enda voru þar í fyrstu aðeins tvö hús. Hún var í þá daga kölluð *Heilagsandastræti*. Nafngiftin kom til vegna þess að í öðru þessara húsa bjó Helgi G. Thordersen biskup og í hinu Ólafur Pálsson dómkirkjuprestur. Smám saman, þegar íbúafjöldinn í Reykjavík jókst, lengdist gatan suður með læknum alla leið að Tjörninni.  

## Lækurinn
Á fyrstu árum Reykjavíkur rann lækurinn á milli steinhlaðinna bakka en Lækjargata var þá eina „breiðgata“ miðbæjarins. Steinbrýr lágu yfir lækinn á þremur stöðum, niður af Bankastræti, önnur frá Þingholti og sú þriðja niður undan Stöðlakoti. Þegar lækurinn var settur í bunustokk og farvegur hans fylltur árið 1911, breikkaði gatan um helming. Lækjargata var kölluð „hin ilmandi slóð“ í hálfkæringi meðan lækurinn var opinn vegna þess fnyks sem lagði af honum en í hann lágu mörg opin skolpræsi áður fyrr.

Í *[[Innansveitarkronika|Innansveitarkroniku]],* eftir Halldór Laxness, segir: 
:Í þann tíma rann opinn lækur í gegnum höfuðborg vora og var kallaður Lækurinn; í honum voru hornsíli. Stundum mátti sjá þar ál sem var að koma úr Saragossahafinu og gánga í tjörn þá sem kölluð er Tjörnin og liggur á bak við Alþingishúsið og Dómkirkjuna.

## Tengt efni
* Menntaskólinn í Reykjavík
* Búnaðarfélagshúsið

## Tengill
* ''Ahrentzhús''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962
Svanhildur syngur fyrir börnin

**Svanhildur syngur fyrir börnin**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Hljóðritun fór fram í Albrechtsens Tonestudio í Kaupmannahöfn. Útsrtningar og hljómsveitarstjórn var í höndum  Ólafs Gauks. Plötuumslag gerði Ólafur Gaukur. Teikningu af Svanhildi gerði Einar G. Þórhallsson

## Lagalisti
#Foli, foli fótalipri - *Lag - texti: Barnalag  frá Lettlandi  — textahöfundur  ókunnur*
#Alli, Palli og Erlingur - *Lag - texti: Höfundar lags og texta ókunnir* 
#Dýrin í Afríku - *Lag - texti: Thorbjörn Egner — Sigríður  Ingimarsdóttir* 
#Fingurnir - *Lag - texti: Höfundar lags og texta ókunnir*
#Kanntu brauð að baka - *Lag - texti: Höfundar lags og texta ókunnir*
#Litlu andarungarnir - *Lag - texti: Höfundar lags og texta ókunnir*
#Stóra brúin fer upp og niður - *Lag - texti: Höfundar lags og texta ókunnir*
#Upp á grænum, grænum hól - *Lag - texti: Danskt þjóðlag — Hrefna   Tynes*
#Veistu að ég á lítinn dreng - *Lag - texti: Erlent barnalag — Margrét Jónsdóltir*
#Um landið bruna bifreiðar - *Lag - texti: Lag og texti: Magnús Pétursson*
#Mýsla, tísla - *Lag - texti: Erlent barnalag — Margrét Jónsdðttir*
#Ef að nú hjá pabba -  *Lag - texti: Höfundar lags og texta ókunnir*
#**Syrpa**: Afi minn fór á honum rauð — Sigga litla systir mín — Fljúga hvítu fiðrildin — Fuglinn segir bí, bí, bí  -  *Lag - texti: Höfundar lags og texta ókunnir* 
#Mamma skal vaka -  *Lag - texti: Elith Worsing — Ólafur Gaukur*
#Það er leikur að læra -  *Lag - texti: Þýzkt lag — Guðjón Guðjónsson*
#Glettinn máni -  *Lag - texti: J.B.Lully — Ingófur Jónsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Stjórnarráðshúsið

**Stjórnarráðshúsið** er veglegt hús sem stendur við Lækjargötu í Reykjavík. Í því er forsætisráðuneytið til húsa. Byggingin var upphaflega reist sem fyrsta tugthúsið á Íslandi, upp úr miðri 18. öld.

## Forsaga hússins

Fyrsta þekkta heimild þar sem birtast vangaveltur um að reisa hegningarhús á Íslandi er í bréfi Henriks Ocksen stiftamtmanns til amtmannsins Joachim Henriksen Lafrenz, frá árinu 1733. Katrín Ingjaldsdóttir nokkur hafði þá verið dæmd til dauða á Íslandi en náðuð af konungi, sem mildaði dóm hennar í ævilanga hegningarhúsvinnu. Slík náðun var ekki óalgeng. Þar sem engin aðstaða var á landinu til að halda mönnum föngnum um aldur og ævi voru fangar sendir til refsivistar í Danmörku.

Þann 20. mars 1759 gaf Danakonungur loks út úrskurð um að byggja þyrfti tugthús á Íslandi. Var það að undirlagi Skúla Magnússonar „fógeta“, meðal annars í leit að lausn á „flakkaraplágunni“ sem svo var nefnd, þ.e. að því fólki fór fjölgandi á landinu sem ekki var í fastri vist á bæjum. Árið 1753 leitaði Skúli eftir styrk frá konungi til að reisa betrunarhús, „sem tekið geti við ungum og hraustum umrenningum og beiningamönnum, sem renni um landið í hópum“. Bygging hússins hófst árið 1761 og tóku dæmdir menn þá út refsingu sína með vinnu að byggingu þess. Húsið var tilbúið til notkunar áratug síðar, veturinn 1770–71.

Hegningarhúsið, sem alvanalegt var að nefna *Múrinn*, varð við það fyrsta og um langa hríð eina tukthús Íslands. Fanga í hegningarhúsinu nýtti Skúli Magnússon sem vinnuafl fyrir Innréttingarnar. Þegar halla tók undan fæti í rekstri Innréttinganna voru fangarnir leigðir út af tugthúsinu sem vinnuafl innan Reykjavíkur. Innan stjórnsýslu danska konungsveldisins, sem Ísland tilheyrði á þeim tíma, var þeirra ætíð getið sem *slave*, það er þræla, og stöðu þeirra innan tugthússins sem *slaverie*, það er þrældóms. Þrælarnir lögðu hönd á plóg við mörg þeirra verka sem vinna þurfti í hinni vaxandi byggð.

Til byggingar og reksturs tugthússins var lagður skattur á fasteignir og kúgildi til fangahalds (Tukthústollurinn), og var óvinsæll meðal alþýðunnar. Tugthúsið var lagt niður árið 1816.

= Tugthúsið sem aðsetur stjórnvalda =

Árið 1904 tók fyrsta íslenska ráðuneytið til starfa í húsinu, og síðar stjórnarráðið, sem húsið heitir eftir, 1918. Allar götur síðan hafa starfsstöðvar forsætisráðherra og ríkisstjórnar Íslands verið í húsinu. Þá var skrifstofa embættis forseta Íslands til húsa í Stjórnarráðshúsinu frá 1973-1996. Við Stjórnarráðshúsið var íslenskur þjóðfáni dreginn fyrst að hún. 

## Tengill
* Grein á vef forsætisráðuneytis um Stjórnarráðshúsið
* ''Stjórnarráðið er nú 200 ára gamalt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959
Æfintýri í Mararþaraborg: barnasaga með söngvum

***Æfintýri í Mararþaraborg: barnasaga með söngvum*** er 33-snúninga LP-hljómplata gefin út af SG-hljómplötum árið 1974. Á plötunni segir Helgi Skúlason, leikari, sögu Ingebrigt Davik sem á norsku heitir *Det hende i Taremareby* í þýðingu Kristjáns frá Djúpalæk.   

## Æfintýri í Mararþaraborg
*Höfundur: Ingebrigt Davik
*Þýðandi: Kristján frá Djúpalæk
*Flytjandi: Helgi Skúlason
*Hljómsveitarstjórn og útsetningar: Jón Sigurðsson
*Hljóðritun: Ríkisútvarpið
*Teikning umslags: Hilmar Helgason
Samningur um verndun mannréttinda og mannfrelsis

**Samningur um verndun mannréttinda og mannfrelsis** (Á ensku: *Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms*), betur þekktur sem **Mannréttindasáttmáli Evrópu** (**MSE**), er þjóðréttarsamningur sem undirritaður var af fulltrúum á ráðherrafundi Evrópuráðsins 4. nóvember 1950.

Ísland undirritaði sáttmálann árið 1950. Hann var þó ekki formlega lögtekinn fyrr en árið 1994 í kjölfar tveggja dóma þar sem Mannréttindadómstóll Evrópu hafði dæmt íslenska ríkinu í óhag og gagnrýnt íslenska löggjöf. Annar dómanna féll í máli Þorgeirs Þorgeirsonar gegn íslenska ríkinu 1992.

## Tenglar
* ''Samningur um verndun mannréttinda og mannfrelsis'', 1950, með breytingum skv. samningsviðauka nr. 11, á íslensku
* Lög um mannréttindasáttmála Evrópu á vef Alþingis.
* Mannréttindi og Ísland  á vef Mannréttindaskrifstofu Íslands.
Helg eru jól - Fjórtán jólalög

**Helg eru jól - Fjórtán jólalög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973.  

## Lagalisti
#Kátt er í hverjum bæ - *Lag - texti: Foster - Ómar Ragnarsson * - Ómar Ragnarsson
#Grenitré - *Lag - texti: Grieg -  Friðrik G. Þorleifsson* - Eddukórinn
#Snœfinnur snjókarl - *Lag - texti: Nelson/Rollins  -  Hinrik   Bjarnason * - Vilhjálmur Vilhjálmsson 
#Jólin, jólin - *Lag - texti: Per Asplin - Ólfur Gaukur* - Svanhildur
#Frelsarinn er oss fœddur nú - *Lag - texti: Þjóðlag* - Þrjú á palli
#Hvít jól - *Lag - texti: lrving Berlin - Stefán Jónsson* - Vilhjálmur  og  Elly Vilhjálms
#í Betlehem er barn oss fœtt - *Lag - texti: Danskt þjóðl. - Valdimar Briem* - Helena  Eyjólfsdóttir
#Gefðu mér gott í skóinn - *Lag - texti: Marks - Ómar Ragnarsson* - Elly Vilhjálms
#Það á að gefa börnum brauð - *Lag - texti: Þjóðlag og þjóðvísa* - Þrjú á palli
#Glitra ljósin - *Lag - texti: L.F. Busch - Ólafur Gaukur* - Svanhildur
#Ó, Grýla - *Lag - texti: D. Barbour - Ómar Ragnarsson* - Ómar  Ragnarsson
#Hin fyrstu jól -  *Lag - texti: Ingibjörg Þorbergs - Kristján frá Djúpalæk* - Ingibjörg Þorbergs  
#Á jólunum er gleði og gaman -  *Lag - texti: Spænskt þjóðlag - Friðrik G. þórleifsson* -  Eddukórínn
#Heims um ból -  *Lag - texti: F. Grüber - Sveinbjöm Egilsson* -  Barnakór Hlíðaskóla

## Helg eru jól

## Dejlige jul

## Heilige nacht
Hljómar - Hljómar 1965-68

**Hljómar - Hljómar 1965-68**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975.  Á henni flytja Hljómar frá Keflavík öll sín bestu lög.

## Lagalisti
#Heyrðu mig góða - *Texti: Ólafur Gaukur*
#Ástarsæla - *Texti: Þorsteinn Eggertsson*
#Syngdu - *Texti: Ólafur Gaukur* 
#Sandgerður - *Texti: Þorsteinn Eggertsson*
#Þú varst mín - *Texti: Jóhanna G. Erlingsson*
#Saga dæmda mannsins - *Texti: Þorsteinn Eggertsson* 
#Bláu augun þín - *Texti: Ólafur Gaukur*
#Þú og ég - *Texti: Ólafur Gaukur*
#Ég elska alla - *Texti: Þorsteinn Eggertsson* 
#Kvöld eftir kvöld - *Texti: Þorsteinn Eggertsson*
#Lífsgleði - *Texti: Þorsteinn Eggertsson*
#Er hann birtist -  *Texti: Þorsteinn Eggertsson*
#Fyrsti kossinn -  *Texti: Ólafur Gaukur* 

## Texti - Ég elska alla
			
:Ég elska alla, og engan þó	
:Léttlynda lalla, á landi og sjó.	
			
:Ég segi má ég?
:Ef karlmenni ertu.

:Á ég? 
:En kjarkleysi vil ég ei.

:Þá kem ég! 
:En nærgætinn vertu	

:þig tem ég! 
:Þetta nauð í þér skil ég ei.

:Hvað er það besta í heimi hér?
:Það er hver sönn algleymisást.

:Ég elska alla, um ár og síð	
:veit ég þó varla, hvað veldur því.	

:Ég segi má ég?
:Ef karlmenni ertu.

:Á ég? 
:En kjarkleysi vil ég ei.

:Þá kem ég! 
:En nærgætinn vertu.	

:þig tem ég! 
:Þetta nauð í þér skil ég ei.

:Hvað er það besta í heimi hér?
:Það er hver sönn algleymisást.

:Ég elska alla, um ár og síð	
:veit ég þó varla, hvað veldur því.	

:Veit ég þó varla, hvað veldur því.	

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Talfæri

**Talfæri** eru líffæri sem notuð eru til að mynda málhljóð. Flest talfæri eru í hálsi og höfði. Helstu talfæri eru:

* Barki og barkakýli
* Lunga
* Munnhol og tunga, kjálki, tennur og varir
* Raddbönd

## Heimild
* Talfærin
Þrjú á palli ásamt Sólskinskórnum - Ný barnaljóð eftir Jónas Árnason

**Þrjú á palli ásamt Sólskinskórnum - Ný barnaljóð eftir Jónas Árnason**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Hljóðritun annaðist Pétur Steingrímsson. Öll ljóðin á þessari plötu eru eftir Jónas Árnason. Þau eru gerð við írsk og skozk þjóðlög og þá einnig við amerísk barnalög. Útsetningar gerði Jón Sigurðsson, sem einnig leikur á bassa á plötunni. Ljósmynd á framhlið tók Helgi Sveinbjörnsson, en ljósmyndir á bakhlið tók Troels Bendtsen. 

## Lagalisti
#Syngjandi hér — Syngjandi þar - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Kálfurinn á Kálfgilsá - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Dátt er blessað lognið  - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason* 
#Amma og draugarnir - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Langi-Mangi  svanga-Mangason - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Tjörnin og heimshöfin - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Kópurinn Kobbi - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Undrastrákurinn Óli - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Hættu að Gráta - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Vísnabrall - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Sumar í sveitinni okkar - *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Leikurinn  alltaf  er eins -  *Lag - texti: Írskt/skozkt þjóðlag - Jónas Árnason*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Lúðrasveit Reykjavíkur - Lúðrasveit Reykjavíkur og Guðmundur Jónsson

**Lúðrasveit Reykjavíkur og Guðmundur Jónsson**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Stjórnandi: Páll P. Pálsson. Einsöngur: Guðmundur Jónsson. Fiðla: Þorvaldur Steingrímsson, Harmonika: Grettir Björnsson.
 

## Lagalisti
#Blásið hornin  - *Lag: Árni Björnsson * - Útsetning: Albert Klahn
#Ólafur Liljurós  - *Lag - texti: Þjóðlag — Þjóðvísa * - Útsetning: Björn R. Einarsson - Guðmundur Jónsson syngur
#Hver á sér fegra föðurland  - *Lag: Emil Thoroddsen* - Útsetning: Björn R. Einarsson
#Álfadans - *Lag - texti: Helgi Helgason — Sæmundur Eyjólfsson* - Útsetning: Björn R. Einarsson - Guðmundur Jónsson syngur 
#Vöggukvæði - *Lag: Emil Thoroddsen * - Útsetning: Björn R. Einarsson
#Á Sprengisandi  - *Lag: Sigvaldi Kaldalóns * - Útsetning:  Páll P. Pálsson
#Þótt þú langförull legðir  - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns — Stephan G. Stephansson* - Útsetning:  Páll P. Pálsson - Guðmundur Jónsson syngur
#Tjarnarmars - *Lag: Páll Pampichler Pálsson* - Útsetning: Páll P. Pálsson
#Sólskríkjan - *Lag - texti: Jón Laxdal — Þorsteinn Erlingsson* - Útsetning: Albert Klahn - Guðmundur Jónsson syngur
#Krummavísa - *Lag: Íslenskt þjóðlag í raddsetningu Jóns Ásgeirssonar* - Útsetning: Björn R. Einarsson
#Álfareiðin - *Lag - texti: Íslenzkt þjóðlag — Jónas Hallgrímsson* - Útsetning: Björn R. Einarsson - Guðmundur Jónsson syngur
#Suðurnesjamenn -  *Lag: Sigvaldi Kaldalóns* - Útsetning: Páll P. Pálsson
#Gimli-Valsinn  -  *Lag: Óli Thorsteins* - Útsetning: Páll P. Pálsson

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Alexandra Bretadrottning

**Alexandra Bretadrottning** (fædd *Alexandra Carolina Marie Charlotte Louise Julia*; f. 1. desember 1844 – 20. nóvember 1925) var dóttir Kristjáns 9. Danakonungs og prinsessa í Danmörku. Hún giftist síðar *Alberti Játvarði* krónprins Bretlands, sem síðar varð Játvarður 7. og með því varð hún Alexandra Bretadrottning. 

## Líf og fjölskylda
Alexandra Danaprinsessa eða Alix eins og hún var ávallt kölluð í fjölskyldunni, fæddist í Kaupmannahöfn árið 1844. Foreldrar hennar voru Kristján prins, seinna Kristján 9., og Louise af Hessen-Kassel.

Þann 10. mars 1863 giftist Alexandra Alberti Játvarði Bretakrónprinsi, syni Viktoríu Bretadrottningar og Alberts prins. Þau eignuðust sex börn:
* Albert Viktor prins, hertoginn af Clarence (f. 8. janúar 1864 – 14. janúar 1892)
* Georg prins, seinna Georg 5. Bretakonungur (f. 3. júní 1865 – 20. janúar 1936)
* Lovísa prinsessa, hin konunglega prinsessa, hertogaynjan af Fife (f. 20. febrúar 1867 – 4. janúar 1931)
* Viktoría Alexandra prinsessa (f. 6. júlí 1868 – 3. desember 1935)
* Maud prinsessa, seinna Noregsdrottning (f. 26. nóvember 1869 – 20. nóvember 1938)
* Alexander Jóhann (f. 6. apríl 1871 – 7. apríl 1871).

Alexandra dó árið 1925 í Sandringham eftir hjartaáfall. Hún er grafin við hlið eiginmanns síns í kapellu heilags Georgs í Windsorkastala.
Gammafallið

**Gammafallið** er ósamfellt fall, táknað með Γ og skilgreint með eftirfarandi heildi:

: \Gamma(z) = \int_0^\infty  t^{z-1} e^{-t}\,\mathrm{d}t 

Með hlutheildun fæst:

:\Gamma(z+1)=z \, \Gamma(z).

Þegar *n* er náttúrleg tala má leiða eftirfarandi út:

:\Gamma(1) = 1 \, og

:\Gamma(n+1) = n \, \Gamma(n) = \cdots = n! \, \Gamma(1) = n!\,

sem sýnir tengsl gammafallsins við aðfeldi, en líta má á gammafallið sem útvíkkun aðfeldis yfir tvinntölurnar.

Gammafallið er venslað zetufalli Riemanns með eftirfarandi jöfnu:

:
\zeta(z) \; \Gamma(z) = \int_{0}^{\infty} \frac{u^{z-1}}{e^u - 1} \; \mathrm{d}u \,\!,


sem gildir fyrir Re(*z*) > 1.

Carl Friedrich Gauss notaði annan, einfaldari rithátt fyrir það, sem í dag nefnist gammafallið, nefnilega:

:\Pi(n) = n!\,
Frumbyggjar Ástralíu

**Frumbyggjar Ástralíu** eru upphaflegir ábúendur og hinir raunverulegu uppgötvendur heimsálfunnar Ástralíu. Talið er að þeir hafi komið á litlum bátum frá Suðaustur-Asíu fyrir um 60.000 árum eða fyrr. Þá ríkti í Ástralíu annað loftslag og álfan leit allt öðruvísi út. Áður fyrr voru þeir kallaðir *Ástralíunegrar* en er nú aflagt enda álitið af mörgum vera niðrandi. Frumbyggjar Ástralíu eru fremur dökkir á hörund en þeir eru þó skyldari Evrópumönnum en Afríkumönnum.

## Tengill
* ''Tvístígandi milli steinaldar og borgarlífs''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
María Fjodorovna

**María Feodorovna** (fædd *Marie Sophie Frederikke *'Dagmar**'' Danmerkurprinsessa; f. [[26. nóvember]] [[1847]], d. [[13. október]] [[1928]]) (nefnd **Dagmar Kristjánsdóttir** á íslensku eða **Dagmar keisaraekkja''') var keisaraynja Rússlands og miðdóttir Kristjáns 9. Danakonungs og Lovísu af Hessen-Kassel.

## Brúðkaup og fjölskylda
Upprunalega átti Dagmar að giftast elsta syni Alexanders II, Nikulási Aleksandrovítsj stórhertoga, en hann dó úr berklum. Þá var brugðið á það ráð að trúlofa Dagmar með bróður Nikulásar, Alexander. Dagmar og Alexander giftust 9. nóvember 1866. Þau eignuðust sex börn:
*Nikulás stórhertogi, seinna Nikulás II Rússlandskeisari (f. 6. maí 1868 – 17. júlí 1918)
*Alexander Aleksandrovítsj stórhertogi (f. 7. júní 1869 – 2. maí 1870)
*Georg Aleksandrovítsj stórhertogi (f. 6. maí 1871 – 9. ágúst 1899)
*Xenia Aleksandrovna stórhertogaynja (f. 6. apríl 1875 – 20. apríl 1960)
*Michael Aleksandrovítsj stórhertogi (f. 28. nóvember 1878 – 12. júní 1918)
*Olga Aleksandrovna stórhertogaynja (f. 13. júní 1882 – 24. nóvember 1960)

Alexander II dó árið 1894 og tók Nikulás, sonur þeirra hjóna, við krúnunni. Dagmar eða Maria eins og hún var þekkt í Rússlandi varð þá keisaraekkja.

Árið 1918 varð rússneska byltingin og voru tveir af sonum Mariu myrtir. Georg V Bretlandskonungur sendi skip eftir móðursystur sinni og öðrum rússneskum ættingjum. Maria var í útlegð fyrst í Bretlandi en settist síðan að í Danmörku þar sem hún dó árið 1928. Hún var jarðsett í dómkirkjunni í Hróarskeldu, en í nóvember 2006 var hún grafin upp, flutt til Rússlands og grafin við hlið eiginmanns síns.

## Tenglar
* „Bobrikoff böðull Finnlands og Dagmar keisaraekkja“; grein í Fálkanum, 1937
* „Líf-kósakkar ekkjunnar“; grein í Fálkanum 1942
Möbiusarfall

**Möbiusarfallið** er í talnafræði heiltölufall með myndmengið {-1,0,1}, táknað með \!\,\mu(n).
 
Skilgreining: 

* &mu;(*n*) = 1, ef *n* er talan einn eða ef *n* er margfeldi *k* ólíkra frumtalna, sem hver kemur aðeins einu sinni fyrir og þar sem *k* er slétt tala.
* &mu;(*n*) = -1, ef *n* er margfeldi *k* ólíkra frumtalna, sem hver kemur aðeins einu sinni fyrir og þar sem *k* er oddatala.
* &mu;(*n*) = 0, ef *n* er margfeldi frumtalna, sem ein eða fleiri þeirra koma fyrir a.m.k. tvisvar.

Mertensfallið er summa liða Möbiusfallsins, en bæði föllin eru mikilvæg við að mat á dreifingu frumtalna. Möbiusfallið kemur við sögu þegar finna skal umhverfu zetufalls Riemanns.
Heims um ból

**Heims um ból** er frumortur jólasálmur eftir Sveinbjörn Egilsson. *Heims um ból* er þó oftast sunginn við sama lag og hið fræga jólakvæði *Stille Nacht! Heilige Nacht!* og því hefur sá misskilningur komið upp að *Heims um ból* sé þýðing, en svo er ekki. Hinn upprunalegi *Stille Nacht* er eftir séra Joseph Mohr og lagið eftir organistann Franz Gruber og var hvortveggja samið árið 1818. Matthías Jochumsson þýddi sálminn á íslensku og heitir þýðing hans: *Hljóða nótt, heilaga nótt*. En kvæði Sveinbjörns er þó lang oftast sungið við lag Franz Gruber eins og áður sagði. 

## Heims um ból
:Heims um ból, helg eru jól, 
:signuð mær son Guðs ól, 
:frelsun mannanna, frelsisins lind, 
:frumglæði ljóssins, en gjörvöll mannkind 
:

:Heimi í hátíð er ný, 
:himneskt ljós lýsir ský, 
:liggur í jötunni lávarður heims, 
:lifandi brunnur hins andlega seims, 
:

:Heyra má himnum í frá 
:englasöng: Allelújá. 
:Friður á jörðu því faðirinn er 
:fús þeim að líkna, sem tilreiðir sér 
:

## Tenglar
* „Hvernig jólasálmurinn „Heims um ból“ varð til“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1943
* „Um uppruna nokkurra sígildra jólasálma“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1964
* 
* 
*
Karlakór Reykjavíkur - Lög eftir Emil Thoroddsen og Björgvin Guðmundsson

**Karlakór Reykjavíkur - Lög eftir Emil Thoroddsen og Björgvin Guðmundsson**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Hljóðritun fór fram í Háteigskirkju snemma árs 1975 undlr stjórn Péturs Steingrímssonar. Mynd á framhlið er af Emil Thoroddsen, en litmyndin er tekin af Gunnari Hannessyni.  

## Lagalisti
#Hver á sér fegra föðurland   - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Hulda* 
#Smalastúlkan - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Thoroddsen* - Útsetning: Páll P. Pálsson
#Litfríð og ljóshærð (Vöggukvæði) - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Thoroddsen* - Útsetning: Páll P. Pálsson - Tvísöngur: Ragnar Þjóðólfsson, tenór og Hreiðar Pálmason, barítón 
#Búðarvísur - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Thoroddsen*
#Til skýsins - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Thoroddsen* -  Útsetning: Páll P. Pálsson
#Í fögrum dal  - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Thoroddsen* - Útsetning: Páll P. Pálsson
#Íslands Hrafnistumenn - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — [[Örn Arnarson (skáld)|Örn Arnarson*]]
#Ó, fögur er vor fósturjörð - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Thoroddsen* - Útsetning: Jan Morávek
#Íslands lag  - *Lag - texti: Björgvin  Guðmundsson — Grímur Thomsen* - Einsöngur: Elisabet Erlingsdóttir, sópran
#Í rökkurró hún sefur - *Lag - texti: Björgvin Guðmundsson — Guðmundur Guðmundsson*
#Undir söngsins merki - *Lag - texti: Björgvin Guðmundsson — Kjartan Ólafsson*
#Þei þei og ró ró  -  *Lag - texti: Björgvin Guðmundsson — Gestur*
#Villtir í hafi  -  *Lag - texti: Björgvin Guðmundsson — Guðmundur Böðvarsson* 
#Á Finnafjallsins auðn -  *Lag - texti: Björgvin  Guðmundsson — Þorsteinn  Gíslason*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Eiður Gunnarsson - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld

**Eiður Gunnarsson - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Á henni syngur Eiður Ágúst Gunnarsson, bassi fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld við undirleik Ólafs Vignis Albertssonar á píanó.

## Lagalisti
#Gissur ríður góðum fáki  - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson  — Indriði B. Einarsson*
#Amma raular í rökkrinu  - *Lag - texti: Ingunn Bjarnadóttir — Jóhannes úr Kötlum*
#Ingjaldur í skinnfeldi  - *Lag - texti: Árni  Thorsteinsson — Þjóðvísa* 
#Landið helga  - *Lag - texti: Sigurður Ágústsson — Einar Benediktsson*
#Ingaló - *Lag - texti: Karl Ó. Runólfsson — Jóhannes úr Kötlum*
#Frá liðnum dögum  - *Lag - texti: Páll Ísólfsson — Stefán frá Hvítadal* 
#Valagilsá - *Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson — Hannes Hafstein*
#Tröllaslagur - *Lag - texti: Jón Ásgeirsson — Þjóðvísur*
#Máninn líður  - *Lag - texti: Jón Leifs — Jóhann Jónsson*  
#Einbúinn - *Lag - texti: Árni Björnsson — Jónas Hallgrímsson*
#Vögguljóð á hörpu - *Lag - texti: Jón Þórarinsson — Halldór Laxness*
#Norður við heimskaut  -  *Lag - texti: Þórarinn Jónsson — Kristján Jónsson*
#Heiðlógarkvæði -  *Lag - texti: Magnús  Blöndal Jóhannsson  — Jónas  Hallgrímsson*
#Um hina heittelskuðu  -  *Lag - texti: Gunnar Reynlr Sveinsson — Halldór Laxness*
Hverfjall

**Hverfjall** (eða **Hverfell** ) er fjall austan við Mývatn og vestan við Búrfellshraun í Skútustaðahreppi. Hverfjall er eldgígur sem talinn er hafa myndast í öflugu en stuttu þeytigosi fyrir um 2500 árum.

Miklar deilur hafa verið uppi um hvort nota ætti Hverfjall eða Hverfell yfir fjallið sem endaði með niðurstöðu Hæstaréttar að nota ætti örnefnið Hverfjall og "jafnframt skuli setja innan sviga örnefnið Hverfell".

## Tilvísanir


## Tengill
* ''Hverfell við Mývatn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
* ''Fjall eða fell?''; grein í Morgunblaðinu 1994
Guðrún Á. Símonar og Guðmundur Jónsson - Guðrún Á. Símonar og Guðmundur Jónsson

**[[Guðrún Á. Símonar]] og [[Guðmundur Jónsson (söngvari)|Guðmundur Jónsson]]**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975.  Útsetningar og hljómsveitarstjórn: Ólafur Gaukur. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni hf. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Teikning á umslagi: Halldór Pétursson.

## Lagalisti
# Loksins komin jól - *Lag - texti: H. Simeone - Jóhanna G. Erlingsson* - Bæði syngja 
# Meiri snjó - *Lag - texti: Styne/Cahn - Ólafur Gaukur* - Guðrún syngur
# Jólainnkaupin - *Lag - texti: C. Anderson/B. Owens - Ólafur Gaukur* - Guðmundur syngur
# Hvít jól - *Lag - texti: I. Berlin - Stefán Jónsson* - Bæði syngja
# Hátíð í bæ - *Lag - texti: Bernard - Ólafur Gaukur* - Guðrún syngur
# Stjarna stjörnum fegri - *Lag - texti: Sigurður Þórðarson - Magnús Gíslason* - Guðmundur syngur
# Andi guðs er yfir - *Lag - texti: H. Simeone - Jóhanna G. Erlingsson* - Bæði syngja
# Snæfinnur snjókarl - *Lag - texti: Nelson/Rollins - Hinrik Bjarnason* - Guðmundur syngur
# Klukkur jólasveinsins - *Lag - texti: Cole/Navarre  Ólafur Gaukur* - Guðrún syngur
# Heilaga nótt - *Lag - texti: Adams - Þorsteinn Valdimarsson* - Guðmundur syngur
# Jólaklukkur - *Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Loftur Guðmundsson* - Bæði syngja
# Ljósanna hátíð -  *Lag - texti: Trad. - Jens Hermannsson* - Guðrún syngur
Skagakvartettinn - Kátir voru karlar

**Skagakvartettinn - Kátir voru karlar**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni h.f. Tæknimaöur: Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Ólafur Gaukur. Ljósmynd á framhlið umslags tók Kristján Magnússon.
 

## Lagalisti
#Kátir voru karlar  - *Lag - texti: Höfundur lags ókunnur — G. Zoega* 
#Skagamenn skora mörkin  - *Lag - texti: Tékkneskt þjóðlag — Ómar Ragnarsson*
#Sofnaðu vinur  - *Lag - texti: Elínberg Konráðsson* 
#Ríðum-ríðum  - *Lag - texti: Höfundar ókunnir*
#Það vorar senn  - *Lag - texti: Höfundar ókunnir*
#Jón granni  - *Lag - texti: Hollenskt þjóðlag — Jakob Jóh. Smári* 
#Heimaleikfimi - *Lag - texti: Höfundar ókunnir*
#Umbarassa - *Lag - texti: Ungverskt þjóðlag — Ólafur Kristjánsson*
#Kvöld í Honululu  - *Lag - texti: Höfundar ókunnir*
#Það var í Vaglaskóg  - *Lag - texti: Höfundar ókunnir*
#Állinn - *Lag - texti: ísl þjóðlag*
#Jón og ég  -  *Lag - texti: Danskt revíulag — Emil Thoroddsen*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Hákon 7. Noregskonungur

** Hákon 7.** (Carl Danmerkurprins; fæddur **Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel**) (f. 3. ágúst 1872 – 21. september 1957) var fyrsti konungur Noregs eftir sambandsslitin við Svíþjóð árið 1905. Hákon var sonur Friðriks 8.  Danakonungs og Lovísu drottningar.

## Líf og fjölskylda
Hákon giftist þann 22. júlí 1896 Maud Bretaprinsessu, yngstu dóttur Alberts Játvarðs sem seinna varð Játvarður 7., og konu hans Alexöndru drottningar. Þau eignuðust einn son þann 2. júlí 1903 sem var skírður Alexander Edward Christian Frederik og varð Ólafur 5. Noregskonungur.

## Tenglar
*
Jóhann Magnús Bjarnason

**Jóhann Magnús Bjarnason** (24. maí 1866 – 8. september 1945) var íslenskur rithöfundur, skáld og kennari í Kanada. 

Jóhann var fæddur að Meðalnesi í Norður-Múlasýslu, en fluttist vestur um haf árið 1875. Hann dvaldist æskuár sín Markland, Halifaxfylki, í Nova Scotia. Æskuár hans urðu honum sú uppspretta sem hann notaði sér síðar meir þegar hann skrifaði fyrstu skáldsögu sína, Eiríkur Hansson (1899-1903). Þegar nýlendan í Markland leið undir lok árið 1882 fluttist hann til Winnipeg og þaðan til Nýja Íslands (*New Iceland*). Þar var hann lengi kennari. Hann skrifaði síðan meðfram kennslustörfum Brazilíufaranna (1905-1908) og Í Rauðárdalnum (1914-1922) ásamt fjölda smásagna, greina og ljóða. 

## Skáldsögur og smásagnasöfn
* Eiríkur Hansson (útg. 1899) 
* Brasilíufararnir (útg. 1905-1908)
* Vornætur á Elgsheiðum. Sögur frá Nýja Skotlandi (útg. 1910)
* Í Rauðárdalnum (1914-1922)
* Haustkvöld við hafið (Sögur) (útg. 1928) 
* Karl litli: saga frá Draumamörk (Barnabók) (útg. 1935) 
* Dagbók vesturfara (útg. 2011) 

## Tengill
* ''Góðskáld og göfugmenni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
Grettir Björnsson - Grettir Björnsson - 1976

**Grettir Björnsson - Grettir Björnsson**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni h.f. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Grettir Björnsson. 

## Lagalisti
#Klettafjallapolki - *Lag: Grettir Björnsson* 
#Mexicó - *Lag: Francis Lopez*
#Þingvallamars - *Lag: Hartvig Kristoffersen* 
#Rauðvínsglasið - *Lag: Michel Peguri*
#Nótt á Kúbu  - *Lag: Simons*
#Tyrkneskur mars (K-331)  - *Lag: W- A. Mozart*
#Hugrakki nautabaninn  - *Lag: Frosini*
#Auðveldur sigur - *Lag: Scott Joplin*
#Tírólahatturinn - *Lag: E. Hunziker*
#Svart og hvítt  - *Lag: G. Bostard*
#Drangeyjarpolki - *Lag: Grettir Björnsson*
#Í leikbrúðulandi - *Lag: P. Deiro*
Róðukross

**Róðukross** er kross sem sýnir Jesú krossfestan og sker sig þannig frá venjulegum krossi. Róðukross er ein af helstu táknmyndum kristinnar trúar en er algengari á meðal kaþólikka en mótmælenda.

## Tengill
* ''Hugleiðingar um krossinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
Basar

**Basar** er á Íslandi ofast haft um útsölu eða markað á vörum til ágóða fyrir félag eða góðgerðastofnun. Basar getur þó líka átt við sölutorg eða borgarsvæði í Austurlöndum þar sem haldinn er markaður allan ársins hring, eins og t.d. Khan El-Khalili í Kaíró. 

## Basar á Íslandi
Þegar fyrst var farið að halda basar á Íslandi, um miðja 19. öld, auglýsti *[[Þjóðólfur (tímarit)|Þjóðólfur]]* basar og lét þessa skýringu fylgja: *Basar er eins konar bráðabirgðar-sölubúð, eða glysmarkaður fyrir ýmsa muni, sem menn safna saman áður með gjöfum, samskotum eða innkaupum, til að selja aftur og fá fé fyrir, sem þá er varið samkvæmt áður ákveðnu augnamiði*.
Tombóla

**Tombóla** er hlutavelta, oftast smá í sniðum og er oftast til styrktar einhverri góðgerðarstofnun. Hlutaveltan fer þannig fram að hlutir eru merktir og miðar með sömu tölum settir í ílát ásamt „núllmiðum“. Að fá að draga miða kostar svo vissan pening, og annað tveggja fær maður ekkert eða þann hlut sem er merktur sömu tölu og dregin var. Á Íslandi má oft sjá börn halda tombólu fyrir utan verslanir og eru þá oft að safna fyrir stofnanir eins og t.d. Rauða krossinn.

Nafnið tombóla kemur úr ítölsku *tombola* „velta“. Leikurinn dregur nafn sitt af því að ílátinu með miðunum var snúið til að rugla þeim saman. Leikurinn sem nefnist *tombola* á ítölsku er hins vegar líkari því sem á íslensku heitir bingó.

Þegar tombóla kom fyrst til Íslands, á sjöunda áratug 19. aldar útskýrði tímaritið *[[Þjóðólfur (tímarit)|Þjóðólfur]]* tombólu þannig:

## Tilvísanir
Lensport

**Lensport** er op á skipum sem staðsett er neðst á borðstokk (lunningu). Þau liggja nokkur meðfram öllu skipinu og út um það á vatn af þilfari að renna. Í stærstu veltum taka skip stundum inn á sig sjó inn um lensportin og veitir því út aftur ef allt er með felldu. Í grein í Morgunblaðinu 1962 sem fjallar um hvernig eigi að varast sjóslys, segir: *Skálkaðar lúgur, opin lensport, hæfileg ballest, skynsamleg hleðsla og varkár sigling er nauðsynleg varúðarráðstöfun til að koma í veg fyrir sjóslys*. Ekki má rugla lensportum saman við lensingar eða neglugat. 

## Tenglar
* ''Hefði lensport varnað óhappinu við Hrísey''; grein í Morgunblaðinu 1986
Efribyggð

**Efribyggð** er byggðarlag í Skagafirði. Það tilheyrði Lýtingsstaðahreppi meðan sá hreppur var og hét. Efribyggð er ofan Neðribyggðar, undir Efribyggðarfjöllum. Bæir á Efribyggð í röð frá norðri til suðurs eru: Kolgröf, Álfgeirsvellir, Álfheimar, nýbýli úr Álfgeirsvöllum, Ytra-Vatn, Syðra-Vatn, Brekkukot (ekki í ábúð), Ytri-Mælifellsá og Mælifellsá. Efribyggðarvegur liggur eftir endilangri byggðinni.

Landnámsmaðurinn Álfgeir nam Efribyggð og bjó á Álfgeirsvöllum.
Norðurá (Skagafirði)

**Norðurá** rennur eftir endilöngum Norðurárdal í Skagafirði og myndar víðáttumiklar eyrar á dalbotninum. Hún sameinast Héraðsvötnum neðan Flatatungu. Í hana falla margar þverár, sumar í hrikalegum giljum, og má nefna Kotá, Valagilsá, Horná, Heiðará, Grjótá, Króká, Stóralæk og Egilsá.

## Heimildir
Mertensfall

**Mertensfallið** er heiltölufall skilgreint sem summa *n* fyrstu liða Möbiusarfallsins, táknað með *M*:
:M(n) = \sum_{1\le k \le n} \mu(k),
þar sem *M*(*n*) táknar summu *n* fyrstu liða Möbiusfallsins μ(*k*). Tilgáta Mertens segir að tölugildi fallsins sé takmarkað af ferningsrótinni af *n*, þ.e.

:\left| M(n) \right| 

en tilgátan var afsönnuð árið 1985.

Eftirfarandi ósönnuð fullyrðing um vöxt Mertensfallsins er jafngild tilgátu Riemanns:

M(x) = o(x^{\frac12+\epsilon}),
 
þar sem ε > 0.