open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fríríkið Kongó

**Fríríkið Kongó** er nafn á landsvæði í Mið-Afríku sem var nýlenda Leópold 2. Belgíukonungs sem hann leit á sem sína einkaeign. Svæðið hlaut seinna nafnið Belgíska Kongó, síðar Saire og heitir núna Lýðstjórnarlýðveldið Kongó.

Árið 1884 var haldin Berlínarráðstefnan um ástandið í Afríku og hvernig vernda mætti íbúa þar fyrir arðráni, ekki síst þrælaverslun og þrælahaldi. Á ráðstefnuna kom meðal annars Henry Morton Stanley sem þekktur er fyrir ferð sína eftir Kongófljóti. Á ráðstefnunni var lögð á áhersla á mannúðarsjónarmið, nauðsynlegt væri að vernda íbúa Afríku og koma upp griðlandi undir vernd evrópskra valdhafa og þá Leopolds 2. Belgíukonungs. Fríríkið Kóngó var búið til í nafni mannúðarsjónarmiða. Fríríkið Kongó var til á árunum 1885 – 1908. Það varð alræmt fyrir arðrán og hve illa var farið með íbúa á svæðinu. Leópold 2. Belgíukonungur dró að sér frá svæðinu vörur eins og fílabein, gúmmí og málma og seldi á heimsmarkaði þrátt fyrir að í orði kveðnu væri afskipti hans af þessu svæði til að hlú að þróun og hjálpa íbúum. Undir stjórn Leópolds 2. varð Fríríkið Kóngó að miklu hneyksli í byrjun 20. aldar. Talið er að ofbeldiverk á tímabils hafi kostað 10 milljónir íbúa lífið og um 20 % íbúa svæðisins hafi dáið vegna þrælkunarvinnu sem íbúarnir voru þvíngaðir í. Margir urðu til að benda á ódæðisverkin í Kóngó og einn þeirra sem fletti ofan af því sem þar fór fram var rithöfundurinn Arthur Conan Doyle en hann skrifaði bók sem hlaut mikla útbreiðslu, titill hennar var *The Crime of the Congo*. Áríð 1908 lét belgíska ríkisstjórnin undan þrýstingi frá almenningi í mörgum löndum og Fríríkið Kongó var tekið úr höndum Leópolds 2. og svæðið var gert að belgískri nýlendu sem kallað var Belgíska Kongó.
Leópold 2. Belgíukonungur

**Leópold II** (9. apríl 1835 – 17. desember 1909) var konungur í Belgíu og er hans sérstaklega minnst fyrir þau ódæðisverk og arðrán sem hann ber ábyrgð á í Fríríkinu Kongó.

Leópold fæddist í Brussel og var annar (en elsti eftirlifandi) sonur Leópolds 1. Belgíukonungs og Lovísu af Orléans. Hann tók við af föður sínum á konungsstól árið 1865 og ríkti í fjörutíu og fjögur ár þar til hann lést – lengur en nokkur annar belgískur konungur. Hann lést án karlkyns afkomenda og því rekur núverandi konungur Belgíu ættir sínar til frænda og eftirmanns Leópolds, Alberts 1.

Leópold var stofnandi og einkaeigandi Fríríkisins Kongó, einkarekins verkefnis sem hann átti frumkvæði að. Hann réð landkönnuðinn Henry Morton Stanley til að gera tilkall til Kongóríkisins í sínu nafni, þar sem nú er Austur-Kongó. Á Berlínarráðstefnunni árin 1884–1885 lögfestu evrópsku nýlenduveldin tilkall Leópolds en skylduðu hann jafnframt til að bæta lífsskilyrði infæddra. Leópold hunsaði mestmegnis þessi skilyrði alveg frá byrjun. Hann réð yfir Kongó með hjálp málaliðasveitarinnar Force Publique og makaði sjálfur krókinn á kostnað innfæddra. Hann eyddi miklum hluta ágóðans af arðráninu í byggingar fyrir almenning og til einkanota í Belgíu á þessum tíma. Hann eftirlét einkareknu byggingarnar ríkinu áður en hann lést svo þær yrðu varðveittar fyrir Belgíu.

Leópold græddi á tá og fingri á Fríríkinu Kongó; fyrst á söfnun fílabeins en síðan á ræktun og vinnslu á gúmmíi eftir að gúmmíverð hækkaði á tíunda áratug 19. aldar. Innfæddir voru látnir vinna nauðungarvinnu til að fullvinna gúmmíið. Á valdatíð Leópolds létust milljónir Kongóbúa: Í dag er talið að eitthvað á milli einnar milljónar upp í fimmtán milljónir hafi látið lífið, en algengast er að miðað sé við tíu milljónir. Mannréttindabrot konungsstjórnarinnar stuðluðu verulega að dauðsfallinu. Fréttir af morðunum og kúgun innfæddra leiddu til alþjóðlegs hneykslismáls í byrjun tuttugustu aldar og svo fór á endanum að Leópold neyddist til að láta nýlenduna af hendi til borgaralegra stjórnvalda.

## Heimild
*
Jóhanna Kristín Yngvadóttir

**Jóhanna Kristín Yngvadóttir Hraunfjörð** (31. október 1953 – 10. mars 1991) var íslensk myndlistarkona.

Jóhanna gekk í Myndlista- og handíðaskóla Íslands og útskrifaðist þaðan árið 1976. Á þeim tíma kynntist hún Ívari Valgarðssyni myndhöggvara en þau fóru saman í framhaldsnám til Hollands 1976 – 1980. Gengu þau í skólann De Vrije Academie den Haag á árunum 1976 – 1977 og svo seinna í skólann Rijksakademie Van Beeldende Kunsten 1977 – 1980 en báðir skólarnir eru í Amsterdam. Jóhanna og Ívar eignuðust eina dóttur saman, Björgu Amalíu Hraunfjörð Ívarsdóttur fædda 1977. Jóhanna kynntist Matthíasi Fagerholm grafíklistamanns og þau hófu samstarf í listum og sýndu víða meðal annars Hollandi og Þýskalandi.

Jóhanna átti við þungan öndunarfæra sjúkdóm að kljást og þurfti af þeim sökum að dvelja oft á sjúkrahúsum en hún það ekki stoppa sig lengi. Gagnrýnandi Morgunblaðsins, Valtýr Pétursson, sagði eftirfarandi þann 17. apríl 1984 um verk hennar á sýningu á Nýlistasafninu:

„Þarna eru ástríðufull verk, sem gerð eru af mikilli innlifun og tækni, það verðurað segjast eins og sannast er, að þessi verk Jóhönnu Kristínar vöktu mér traustvekjandi vonir um framhald íslenskrar myndlistar.“

## Helstu sýningar
* Nýlistasafnið, einkasýning 1983. 
* Landspítalinn, einkasýning 1983. 
* Ungir listamenn, samsýning, Kjarvalsstöðum 1983. 
* Gullströndin andar v/Selsvör, samsýning 1983,
* Listmunahúsið v/Lækjargötu, einkasýning 1984.
* Sviss, samsýning 1984. 
* 14 listamenn í Listasafni Íslands, samsýning 1984. 
* Sýning 9 myndlistarkvenna á Hallveigarstöðum, samsýning 1984. 
* Samsýning íslenskra myndlistarmanna í Lundi í Svíþjóð 1984.
* Samsýning íslenskra myndlistarmanna í Kaupmannahöfn 1984. 
* Qaqortog, einkasýning í Kúltúrhúsinu 10. ágúst 1986. 
* Gallerí Borg, einkasýning 1987.
* Sjálfsmyndir, samsýning 1988.

## Tenglar
* Mynd af Jóhönnu

## Heimildir
* Minning: Jóhanna Kristín Yngvadóttir Hraunfjörð
* Jóhanna Kristín Yngvadóttir, 1953 - 1991
* Minningargrein, Jóhanna Kristín Yngvadóttir
Síðari iðnbyltingin

**Síðari iðnbyltingin** eða tæknibyltingin er tímaskeið í Iðnbyltingunni sem nær frá seinni hluta 19. aldar til fyrri heimstyrjaldarinnar. Þetta tímabil er talið hefjast með tækninýjungum í stálframleiðslu, uppgötvun Bessemers, sem gerðu það mögulegt að framleiða stál á mun ódýrari hátt en áður sem svo hafði mikil áhrif á fjöldaframleiðslu og færibandavinnu.

Á tímabilinu frá 1870 til 1914 urðu tækniframfarir byggðar á vísindalegri þekkingu, meðal annars í efnafræði. Stóriðja varð útbreidd í sumum tilvikum vegna þess að það var hagkvæmt að hafa stórar einingar, til dæmis geyma og katla. Á þessu tímabili eru lögð veitukerfi eins og rafkerfi, gaskerfi, holræsakerfi og símakerfi, útvarps- og fjarskiptakerfi, og voru þessi kerfi oft svo stór að það var ekki á færi frjáls markaðar að sjá um uppbyggingu þeirra heldur varð það hlutverk sveitarfélaga. Þetta tímabil einkenndist af útþenslu bæjarfélaga.

Næsta skref í byggingarefnum var stál. Hugvitsmaðurinn Henry Bessemer fékk röð einkaleyfa 1855-6 fyrir aðferð sína til framleiðslu stáls úr fosfórlausu járngrýti, og með betrumbótum Friedrich Siemens á framleiðsluferlinu og aðferð Sidney Gilchrist Thomas til að fjarlægja fosfór úr járngrýti var árið 1876 leiðin greið fyrir stórfellda stálframleiðslu, en þangað til höfðu menn þurft að reiða sig á ört dvínandi námur fosfórlauss járns til hennar. Fyrir heimssýninguna í París 1889 hannaði Gustave Eiffel svo turn úr hinu nýja byggingarefni, Eiffelturninn.

Einnig komu til sögunnar nýir orkugjafar, olía annars vegar og raforka framleidd með olíu eða virkjun vatnsfalla hins vegar. Hófst virkjun olíulinda 1859 í Bandaríkjunum, en rafallinn var fundinn upp 1870. Um miðbik nítjándu aldar og þar til skömmu eftir aldamótin 1900 komu einnig fram ritsími Samuel Morse, talsími Alexander Graham Bell, loftskeytatækni Guglielmo Marconi, vélfluga Wrightbræðra og loks færibandaframleiddir bílar Henry Ford. Var þar með kominn vísir að tækniþróun tuttugustu aldar.

Tákn þessa tímabils er raforkan en fyrir rafvæðingu voru verksmiðjur iðnríkja knúnar vatns- og gufuorku og það hafði áhrif á staðsetningu iðjuvera. Í gamla kerﬁnu voru orkugjafar miðlægir og orkunni var dreift frá miðstöð til vélbúnaðar á dreif um verksmiðjurnar. Í verksmiðju með rafkerfi gat hver vél haft sinn eigin rafmótor og það gaf kost á ýmis konar endurskipulagningu og hagræðingu.
Tyrkísk mál

**Tyrkísk mál** eru megingrein altaísku málaættarinnar. Af sumum þó talin mynda sjálfstæða ætt og ekki falla undir neina altaíska ætt. Þau eru að minnsta kosti 35 talsins og eru töluð af fólki frá Suðaustur-Evrópu og Miðjarðarhafslöndum til Síberíu og Vestur-Kína. Um það bil 170 milljón manns hafa tyrkísk tungumál að móðurmáli. Það tyrkíska tungumál sem flestir tala er tyrkneska, sem töluð er aðallega í Anatólíu og á Balkanskaga. Um 40 % þeirra sem tala tyrkísk tungumál tala tyrknesku.

Tyrkísk tungumál hafa nokkra sameiginlega eiginleika, eins og sérhljóðasamræmi, samloðun og ekkert málfræðilegt kyn. Talendur svokallaðra ogúsmála eiga ekki erfitt með að skilja hver annan en í þessum hópi eru tyrkneska, aserska, túrkmenska, kashkaí, gagás og krímtataríska.
Túrkmenska

**Túrkmenska** er töluð af um 3 milljónum í Túrkmenistan, þar sem það hefur opinbera stöðu, hlutum Kasakstan og Úsbekistan, einnig nokkuð í Íran, Afganistan, Pakistan og Írak.

Málið var í öndverðu ritað með arabísku letri og á sér bókmentalega rithefð frá 14. öld. Latneskt stafróf var tekið upp árið 1927 en krotað niður með kyrillísku letri frá 1940. Latínuletur var endurupptekið árið 1991 eftir fall Sovétríkjanna.
Rúnar Helgi Vignisson

**Rúnar Helgi Vignisson** (f. 1959) er íslenskur rithöfundur og þýðandi og prófessor í ritlist við Háskóla Íslands. Hann hefur skrifað skáldsögur, smásögur, sagnasveiga, sannsögur og fjölda greina. Rúnar Helgi hlaut Íslensku þýðingaverðlaunin 2006 fyrir Barndóm eftir J. M. Coetzee og verðlaun Menntaráðs Reykjavíkurborgar árið 2007 fyrir bestu þýddu barnabókina, *Sólvæng*. Meðal annarra útgefinna verka hans má nefna skáldsögurnar *Nautnastuld* (1990), sem var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna, *Ástfóstur* (1997), *Feigðarflan* (2005) og smásagnasafnið *Ást í meinum* sem hreppti Menningarverðlaun *DV* 2012. Þá hefur Rúnar Helgi verið tilnefndur til Menningarverðlauna DV fyrir þýðingu sína *Friðþægingu* eftir Ian McEwan og til Íslensku þýðingaverðlaunanna fyrir *Sem ég lá fyrir dauðanum* eftir William Faulkner. Þýðingarnar *Silfurvængur* og *Göngin* fengu heiðursútnefningu IBBY-samtakanna. Rúnar Helgi var útnefndur bæjarlistamaður í Garðabæ árið 2006. Árið 2008 var hann ráðinn til Háskóla Íslands til að hafa umsjón með ritlistarnámi við skólann.
Xue Long

***Xue Long*** (kínverska: 雪龙, „Snjódreki“) er ísbrjótur og rannsóknarskip í eigu Kínverska alþýðulýðveldisins með heimahöfn í Sjanghæ. Skipið var smíðað árið 1993 í Kershon í Úkraínu. Það er 167 metra langt og 22,6 metra breitt og er knúið einni átta strokka 17.700 hestafla díselvél. Skipið er með 34 manna áhöfn og getur tekið 128 farþega. Það er búið þyrlupalli og þyrlu og er með sjálfvirkan kafbát.

Skipinu er aðallega ætlað að styðja við rannsóknir Kínverja og tilkall til landsvæðis á Suðurskautslandinu. Það hefur farið í fimm leiðangra um Norður-Íshafið gegnum Beringssund árin 1999, 2003, 2008, 2010 og 2012. Í ferðinni 2010 setti skipið met í nyrstu siglingu kínversks skips þegar það skráði stöðuna  88,22°N 177,20°V. Þegar skipið sigldi til baka frá Íslandi sumarið 2012 stóð til að sigla því á Norðurpólinn en því tókst ekki að sigla gegnum ísinn og fór því austur fyrir, líklega án þess að ná fyrra meti. 

## Tenglar
* Xue Long (frá vefnum Antarctic Philately)
* M/V Xuelong  (ensk umfjöllun um skipið á vef Heimskautarannsóknarstofnuninnar í Kína)
Stórkjafta

**Stórkjafta** eða **öfugkjafta** (fræðiheiti: *Lepidorhombus whiffiagonis*) er flatfiskur sem finnst í Norður-Atlantshafi og Miðjarðarhafinu á 100-700 metra dýpi. Stórkjafta getur orðið allt að 60 cm löng.

## Útlit
Sú  hlið stórkjöftu  sem snýr upp er rauðgrá eða gulmóbrún en hliðin sem snýr niður er hvít. Bæði haus og kjaftur eru stór og er nafn fisksins stórkjafta er komið af því.

## Lifnaðarhættir
Hún velur sér helst leir- eða sandbotn og lifir á smáfiskum, smokkfiskum og krabbadýrum.

## Heimildir
*
* Stórkjafta,Ægir, 2. tölublað (01.02.2002)
Heimssýningin í París 1878

**Heimssýningin í París  1878** (franska: *Exposition Universelle*) var þriðja heimssýningin sem haldin var í París, Frakklandi. Hún stóð frá 1. maí til 10. nóvember 1878. Sýningin var fjármögnuð af frönsku ríkisstjórninni og var ætlað að sýna fram á endurheimtan styrk Frakklands eftir Fransk-prússneska stríðið 1870. Aðalsýningarsvæðið náði yfir 220.000m² á Champ de Mars. Yfir 13 milljón aðgöngumiðar seldust svo sýningin kom fjárhagslega vel út.

Meðal nýrra uppfinninga sem sýndar voru var sími Alexanders Grahams Bell og grafófónn Edisons. Gatan og torgið við óperuhúsið Garnier-höll voru lýst upp með rafknúnum kolbogalömpum.

Á sýningunni var líka sýnt „negraþorp“, eins konar mannagarður sem naut mikilla vinsælda.

Fjöldi ráðstefna var haldinn í tengslum við sýninguna í Trocadéro-höll sem var reist fyrir hana. Þessar ráðstefnur leiddu til gerðar Parísarsamþykktarinnar 1883 sem var fyrsti alþjóðasamningurinn um hugverkarétt og Bernarsáttmálans um höfundarétt 1886.
Sandhverfa

**Sandhverfa** (fræðiheiti: *Scophthalmus maximus*) er flatfiskur af Hverfuætt sem á heimkynni sín í ísöltum sjávarhöfum Norður-Atlantshafsins og eins í Miðjarðarhafi. 

Sandhverfan hefur fundist við Ísland og er ein af fjórum tegundum af hverfuætt sem þar hafa fundist.

## Heimildir
*
Mesut Özil

**Mesut Özil** (fæddur 15. október 1988 í Gelsenkirchen) er þýskur fyrrum knattspyrnumaður af tyrkneskum uppruna. Hann var sóknarsinnaður miðjumaður en gat líka spilað á vængnum.

Özil spilaði með nokkrum öðrum félögum á ferlinum, þar á meðal Real Madrid, Werder Bremen, Schalke 04 og Rot-Weiss Essen frá Þýskalandi OG Arsenal. Hann lauk ferlinum í Tyrklandi með	Fenerbahçe og	İstanbul Başakşehir.

Hann spilaði með Þýska landsliðinu og lék alls 92 leiki og skoraði 23 mörk og lagði sitt af mörkum með 40 stoðsendingum. Hann hlaut einnig verðlaunin fyrir „þýska leikmann ársins“ alls 5 sinnum.

Á HM 2010 í Suður-Afríku sló hann í gegn og skoraði sitt fyrsta mark á HM gegn Gana.

## Titlar
### [[DFB-Pokal]]
* 2009 með Werder Bremen

### [[La Liga]]
* 2011-12 með Real Madrid

### [[Copa del Rey]]
* 2010-11 með Real Madrid

'''Supercopa de España
* 2012 með Real Madrid

### [[Enski bikarinn]]
* 2014 með Arsenal

### Þýska landsliðið
*HM 2014 - Gull
*HM 2010 - Brons

## Heimild
*http://www.arsenal.com/first-team/players/mesut-ozil  11 Mesut Özil
867

Árið **867** (**DCCCLXVII** í rómverskum tölum) var 67. ár 9. aldar og hófst á miðvikudegi samkvæmt júlíska dagatalinu.

## Atburðir

* 21. mars - Norðymbrar biðu ósigur í orrustu gegn heiðingjahernum. Konungar þeirra, Ella af Norðymbralandi og Osbert af Norðymbralandi féllu.
* Norðymbrar greiddu heiðingjahernum lausnargjald svo víkingar skildu eftir leppkonung í Jórvík, réðust á Mersíu og lögðu Nottingham undir sig.
* September - Basil 1. varð einn keisari Austrómverska ríkisins. 
* September - Patríarkinn Fótíos 1. var rekinn úr embætti og Ignatíos varð aftur patríarki.
* 14. desember - Hadríanus 2. varð páfi.

## Fædd
* 5. maí - Uda Japanskeisari (d. 931).
* 2. nóvember - Mingzong keisari síðara Tangveldisins (d. 933).

### Ódagsett
* Gyeon Hwon konungur í Kóreu (d. 936).
* Zhaozong keisari Tangveldisins (d. 904).

## Dáin
* 21. mars - Ella af Norðymbralandi. 
* 23. september - Mikael 3. keisari Austrómverska ríkisins (f. 839).
* 13. nóvember - Nikulás 1. páfi.
* 16. desember - Eberhard af Fríúlí, frankverskur hertogi.

### Ódagsett
* Kassía, sálmaskáld í Austrómverska ríkinu.
Snæfell

**Snæfell** getur átt við:

## Íþróttir
* Ungmennafélagið Snæfell, íþróttafélag í Stykkishólmi

## Landafræði
* Snæfell (Eyjabakkajökull)
* Snæfell (1446 metrar) í Snæfellsjökli 
* Snæfell (1383 metrar) í Vatnajökli nærri Jökulsárlóni
* Snaefell (621 metrar), hæsta fjall eyjunar Mön
Schenger heilkenni

**Schenger heilkenni** er mjög fátíður erfðasjúkdómur. Aðeins um 20 tilfelli eru þekkt í heiminum. Magnea Guðmundsdóttir eignaðist fjögur börn þar af þrjú með þennan sjúkdóm. Hún ritaði ævisögu sína árið 2008 með Sigmundi Erni Rúnarssyni og var sú bók mest selda ævisagan það ár jafnframt því að vera valin ævisaga ársins.

Einstaklingar með sjúkdómin lifa alla jafna mjög skamma stund en sumir ná 20 – 25 ára aldri. Sjúkdómurinn er einhverskonar vöðvarýrnunar sjúkdómur sem leggst fyrst á hjarta og augu og deyja sjúklingarnir venjulega því hjartað gefur sig. Einstaklingar með sjúkdóminn eru oftast blindir eða með mjög takmarkaða sjón.

Fyrir utan þessi tilfelli á Íslandi eru flest hinna í Finnlandi eða Hollandi.

## Tengill
* Enginn guð gerir svona lagað
Enska knattspyrnudeildin

**Enska knattspyrnudeildin** (enska: *Football League*) er knattspyrnudeild félagsliða í Englandi og Wales. Hún var stofnuð árið 1888 og er því elsta knattspyrnudeild heims. Deildin var efsta deild enskrar knattspyrnu frá stofnun til ársins 1992 þegar 22 efstu liðin klufu sig úr henni og stofnuðu Ensku úrvalsdeildina. Ástæða þess var meðal annars aukinn kostnaður í kjölfar hertra reglna um öryggi leikvanga og aðgerða til að stöðva ofbeldi á knattspyrnuleikjum.

Frá 1995 hefur deildin skipst í þrennt: meistaradeild, fyrstu deild og aðra deild. Efstu liðin í meistaradeildinni skipta um sæti við neðstu liðin í úrvalsdeildinni og neðstu liðin í annarri deild skipta um sæti við efstu liðin í Enska knattspyrnuráðinu. 

Frumkvæðið að stofnun deildarinnar kom frá formanni Aston Villa, William McGregor, þremur árum eftir að Enska knattspyrnusambandið heimilaði atvinnumennsku í knattspyrnu. Hugsanlega byggðist hugmynd hans á nýrri deild í amerískum háskólafótbolta sem enskir fjölmiðlar greindu frá árið áður.
Bogamaðurinn ehf.

**Bogamaðurinn ehf** var fyrirtæki í eigu Guðlaugs þórs Þórðarsonar sem var stofnað til að hafa umboð fyrir tryggingamiðlun svissneska tryggingafélagsins Swiss Life. Bogmaðurinn var stofnaður þann 11. júní 2003. Guðlaugur Þór seldi síðan Landsbankanum fyrirtækið.  Greiðslan var tæpar 33 milljónir og var greidd mánuði eftir að Guðlaugur komst á þing fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Guðlaugur sagði síðar: „Þetta er væntanlega einn versti díll sem nokkur maður hefur gert,“ og sagðist hafa selt umboðið nánast á kostnaðarverði sé tekið mið af kostnaði vegna láns sem hann tók til kaupanna á umboðinu. 

Fyrirtækið Bogamaðurinn kom mikið við sögu í brottrekstri Gunnars Þ. Andersen úr starfi forstjóra hjá Fjármálaeftirlitinu fyrir að hafa komið upplýsingum um Bogamanninn nafnlaust til DV. 

## Tilvísanir
Georges Méliès

**Marie-Georges-Jean Méliès** (8. desember 1861 – 21. janúar 1938) var franskur töframaður og kvikmyndagerðarmaður sem var frumkvöðull í notkun tæknibrellna á árdögum kvikmyndanna, svo sem tvítöku, tímatöku, myndblöndun og handmálun á filmur. Tvær af frægustu kvikmyndum hans eru *[[Tunglferðin (kvikmynd frá 1902)|Tunglferðin]]* (1902) og *[[Le Voyage à travers l'impossible]]* (1904). Hann gerði yfir 500 kvikmyndir fyrir fyrirtæki sitt Star Film til 1914 en varð á endanum gjaldþrota og missti kvikmyndaverið til Pathé. Franski herinn bræddi yfir 400 filmur með myndum hans í Fyrri heimsstyrjöld og þegar Pathé tók yfir kvikmyndaver Meliès árið 1923 eyðilagði hann sjálfur allar negatívur sem hann geymdi í kvikmyndaverinu auk leikmynda og búninga. Meðal annars vegna þessa hafa einungis um 200 kvikmyndir varðveist eftir hann. Á 3. áratugnum dró hann fram lífið sem sælgætis- og leikfangasölumaður á Montparnasse-lestarstöðinni í París. Seint á 3. áratugnum óx áhugi kvikmyndagerðarmanna á myndum hans og hann var heiðraður á margvíslegan hátt, meðal annars með orðu franska heiðursvarðarins, og fékk síðan inni á elliheimili Frönsku kvikmyndasamtakanna í Orly 1932. Þar vann hann með mörgum yngri kvikmyndagerðarmönnum til æviloka. Hann lést úr krabbameini eftir langvinn veikindi 1938.

Ævi hans varð innblástur fyrir myndskreyttu bókina *The Invention of Hugo Cabret* eftir Brian Selznick sem Martin Scorsese gerði kvikmyndina *[[Hugo (kvikmynd)|Hugo]]* eftir árið 2011.
Vichy-stjórnin

**Vichy-stjórnin** var ríkisstjórn Frakklands eftir ósigurinn gegn Þjóðverjum í orrustunni um Frakkland í júlí 1940 þar til Bandamenn leystu Frakkland undan hernámi Þjóðverja í ágúst 1944. 

Eftir ósigurinn skipaði forseti Frakklands, Albert Lebrun, Philippe Pétain forsætisráðherra. Stjórnin kom saman í bænum Vichy í Auvergne. Eftir undirritun friðarsamninga við Þýskaland fékk Pétain aukin völd og heimild til að afnema lagareglur og endurskrifa stjórnarskrána. Pétain kom á alræði í verki þótt hann legði ekki niður stofnanir Þriðja lýðveldisins: lýðræði var afnumið og lýðræðislega kjörnir fulltrúar látnir víkja fyrir skipuðum fulltrúum stjórnarinnar, borgaraleg réttindi voru afnumin og refsingar teknar upp fyrir gagnrýni á stjórnina. Engu að síður studdi meirihluti fransks samfélags nýju stjórnina til að byrja með. Hún var álitin nauðsynleg til að Öxulveldin, Þýskaland og Ítalía, skiptu Frakklandi ekki á milli sín. Þessi stuðningur fór minnkandi eftir því sem á leið og andspyrna óx að sama skapi. 

Friðarsamningarnir við Þjóðverja fólu í sér að Vichy-stjórnin hélt stjórn alls Frakklands að nafninu til. Þjóðverjar réðu í reynd yfir öllu Norður- og Vestur-Frakklandi (*[[Zone occupée]]*) en Vichy-stjórnin yfir Mið- og Suður-Frakklandi (*[[Zone libre]]*) að undanskilinni mjórri ræmu við landamæri Ítalíu og Sviss sem Ítalir höfðu hernumið í upphafi styrjaldarinnar. Af nýlendum Frakka réði stjórnin yfir norðurhluta Alsír og Frönsku Vestur-Afríku en missti fljótlega yfirráð yfir nýlendum í Mið-Afríku og Asíu. Sumar nýlendur kusu heldur að taka afstöðu með útlagastjórninni í London en Vichy-stjórninni. Tvær milljónir franskra hermanna voru áfram í haldi Þjóðverja og notaðir sem vinnuafl í Þýskalandi. Franskir hermenn sem störfuðu áfram í *Zone libre* voru undir stjórn þýska hersins. Stjórninni bar auk þess að greiða fyrir uppihald þýskra hermanna í *Zone occupée*. Vichy-stjórnin vann náið með þýsku hernámsstjórninni enda réði þýski herinn í raun líka yfir *Zone libre*. Meðal þess sem stjórnin gerði var að handtaka gyðinga og pólitíska flóttamenn og koma þeim í hendur Þjóðverja sem fluttu þá í fangabúðir. Í samstarfi við þýska herinn stóð Vichy-stjórnin fyrir stofnun vopnaðra hópa, Milices, til að berjast gegn andspyrnumönnum.

Í London myndaði hópur franskra landflótta herforingja, undir stjórn Charles de Gaulle, útlagastjórn Vichy-stjórninni til höfuðs. Eftir innrás Bandamanna í Frakkland myndaði De Gaulle bráðabirgðastjórn Franska lýðveldisins. Eftir ósigur Þjóðverja voru þeir ráðamenn Vichy-stjórnarinnar sem ekki tókst að flýja handteknir af bráðabirgðastjórninni og kærðir fyrir landráð. Pétain var dæmdur til dauða en dómnum var breytt í lífstíðarfangelsi. Þúsundir fylgismanna stjórnarinnar voru teknar af lífi án dóms og laga af frönskum andspyrnumönnum.
Lumière-bræður

**Lumière-bræður** voru **Auguste Marie Louis Nicolas** (19. október 1862 – 10. apríl 1954) og **Louis Jean** (5. október 1864 – 6. júní 1948) **Lumière**. Þeir voru fyrstu kvikmyndagerðarmenn sögunnar. 

Þeir fæddust báðir í Besançon í Franche-Comté í Frakklandi en fjölskyldan flutti árið 1870 til Lyon. Faðir þeirra, Antoine Lumière (1840–1911), rak ljósmyndastofu og þeir unnu báðir fyrir hann, Louis sem efnafræðingur og Auguste sem framkvæmdastjóri. Louis hóf að beita þurrplötuaðferð við ljósmyndir sem var mikilvægt skref í átt að kvikmyndatöku. 

Þegar faðir þeirra fór á eftirlaun 1892 hófu bræðurnir að gera tilraunir með kvikmyndatöku. Þeir fengu einkaleyfi á fjölda uppfinninga sem tengdust gerð fyrstu kvikmyndatökuvélarinnar, svo sem filmugötum, og síðan kvikmyndavélinni sjálfri 13. febrúar 1895. Fyrsta upptakan var gerð með vélinni 19. mars sama ár og sýnir verkamenn ganga út úr verksmiðju Lumière-bræðra: *[[Sortie des Usines Lumière à Lyon]]*. Þeir sýndu nokkrar örstuttar kvikmyndir þetta ár á Salon Indien du Grand Café í París og fóru árið eftir í heimsreisu með vélina. Þeir gerðu þó lítið með þessa uppfinningu sína, neituðu til að mynda að selja Georges Méliès vélina 1895 og réðu honum frá því að fara út í kvikmyndagerð. Næstu ár þróuðu þeir nýja aðferð við litljósmyndun, Autochrome Lumière, sem kom á markað 1907. 

Á millistríðsárunum varð Louis fylgjandi fasismans og báðir bræður studdu Vichy-stjórnina og Philippe Pétain og studdu myndun Frönsku sjálfboðaliðasveitarinnar sem barðist með þýska hernum í Sovétríkjunum. 

Fyrirtæki þeirra framleiddi ljósmyndavörur fram á 7. áratug 20. aldar þegar það sameinaðist breska fyrirtækinu Ilford Photo undir merkjum þess síðarnefnda.
Sjóminjasafn Austurlands

**Sjóminjasafn Austurlands** er safn á Eskifirði í gömlu verslunarhúsi sem verslunarfélagið Örum & Wulff byggði um 1816.

Carl D. Tulinius sem var starfsmaður hjá félaginu, keypti verslunina um 1860 og rak hana til dauðadags árið 1905. Þá tóku afkomendur hans við og kölluðu fyrirtækið C.D. Tulinius efterfölgere og starfaði það til ársins 1912. Á þeim tíma var byggt nýtt verslunarhús og við það hlaut eldra húsið nafnið Gamla-Búð og hefur það haldist alla tíð síðan. Gamla-Búð hefur þjónað margvíslegum hlutverkum í bæjarfélaginu, eftir að verslunin var flutt, fyrst sem pakkhús og síðar fiskgeymsla, veiðarfærageymsla og fleira.

Byrjað var á endurbyggingu hússins árið 1968 og var það þá flutt ofar í lóðina til þess að rýma fyrir vegaframkvæmdum og árið 1983 var verkinu lokið. Þá var búið að ákveða stofnun Sjóminjasafns á Eskifirði og var því komið fyrir í húsinu. 

## Tenglar
* www.eskifjordur.com/sofn/sjominjasafn-austurlands - Nánari upplýsingar um sjóminjasafnið
* www.facebook.com/sjominjasafn - Facebook síða um sjóminjasafnið
Pólýfónkórinn, án undirleiks

**Pólýfónkórinn** er hljómplata með söng Pólýfónkórsins gefin út af RCA Victrola árið 1973. Um er að ræða fyrstu hljómplötu kórsins, en hún var tekin upp í Stokkhólmi í júní 1973 þegar kórinn fór í söngferð til Danmerkur og Svíþjóðar. Söngstjóri var Ingólfur Guðbrandsson. Allur flutningur er án undirleiks (a cappella) og platan er tekin upp í steríó. Hljóðmeistari var Sylve Sjöberg en upptökustjóri var Frank Hedman. Upptaka var í gerð í Studio 2 hjá Sveriges Radio. 
 
Á fyrri hlið plötunnar eru stutt erlend verk frá 15., 16. og 17. öld en á hinni hliðinni eru nútímaverk eftir íslensk tónskáld.   

## Lagalisti
Hlið 1:
# Exultate Deo – *Höfundur: Alessandro Scarlatti*
# Jubilate Deo - *Höfundur: Orlando di Lasso* - 
# Auf dich traue ich - *Höfundur: Heinrich Schütz*
# Ave Maria - Höfundur: *Josquin des Prés* - 
# Stabat Mater - Höfundur: *Giovanni Palestrina*

Hlið 2:
# Lausnarinn, kóngur kriste - *Höfundur: Fjölnir Stefánsson* - 
# Svo vítt um heim sem sólin fór - *Höfundur: Fjölnir Stefánsson*
# Requiem – Kyrie – Dies Irae – *Höfundur: Páll P. Pálsson*
# Lofsöngur engla - *Höfundur: Þorkell Sigurbjörnsson*


## Um útgáfu plötunnar
Fjallað um útgáfu plötunnar í *[[Tíminn|Tímanum]]* 1973; „Hljómplata með söng Pólýfónkórsins er komin út hjá hinu heimskunna fyrirtæki RCA. Platan kemur samtímis á markað í Svíþjóð, Danmörku, Noregi, Finnlandi, Íslandi og Þýzkalandi, og mun að líkindum einnig koma út í Ameríku og fara á heimsmarkað. 

Platan var hljóðrituð í stúdíói hjá sænska sjónvarpinu á einum degi í júní í sumar, en þá var kórinn á söngferð í Svíþjóð. Fékk hann frábæra dóma fyrir flutning á verkum þeim, sem tekin voru á plötuna og síðan birtu tónlistargagnrýnendur dönsku blaðanna mjög lofsamlega dóma um söng kórsins í Danmörku.

Á plötunni eru bæði íslenzk og erlend verk. Íslenzku höfundarnir eru Páll P. Pálsson, Fjölnir Stefánsson og Þorkell Sigurbjörnsson, en þeir erlendu Scarlatti, Lasso, Josquin des Prés, Schutz og Palestrina. Er platan allgott sýnishorn af viðfangsefnum Pólýfónkórsins á 16 ára starfsferli hans og verður væntanlega kærkomin jólagjöf unnendum góðrar tónlistar.

Ingólfur Guðbrandsson, stjórnandi kórsins sagði blaðinu, að 4000 eintök hefðu verið pressuð af plötunni og kæmi helmingurinn á markað hérlendis. Textar munu fylgja, bæði á frummálinu og íslenzku.“

## Tilvísanir
Steinasafn Sigurborgar og Sörens

**Steinasafn Sigurborgar og Sörens** er safn á Eskifirði. Steinasöfnunin hófst árið 1976. Söfnun hefur aðallega farið fram á Austurlandi, í Múlasýslum, en einnig í Þingeyjarsýslu og lítillega annars staðar á Íslandi.

Steinunum hafa safnað hjónin Sigurborg Einarsdóttir og Sören Sörensen heitins í frístundum sínum en auk þess hafa vinir og kunningjar gefið einstaka stein í safnið. Vinnslu og uppsetningu steinanna hafa hjónin annast. Skápa sem safnið er geymt í hefur Sveinn Auðbergsson smiður smíðað.

Safnið hefur að geyma ýmsar steinategundir svo sem: basalt, líparít, blágrýti, hraunsteina, gibs, baggalúta, perlustein, gabbró, granít, hrafntinnu, viðarsteina = tré- skelja og bobbasteina. Einnig jaspis, opal, bergkristall, kalsít, kalsedon, glerkalla, ametýst og seolíta svo sem geislasteina, skólisít, stílbít analism, kabasít, heulandít, thomsonit, apophallít og flúorít. Auk þess finnast fleiri steinategundir og erlendir steinar í safninu.

## Tenglar
* www.facebook.com/steinasafn Steinasafnið á Facebook
* Steinasafn Sörens og Sigurborgar á YouTube rásinni N4
Pólýfónkórinn og kammersveit – Jólaóratóría

**Pólýfónkórinn og kammersveit – Jólaóratóría** er tvöfaldur geisladiskur gefinn út af 
Pólýfónkórnum árið 2012. Um er að ræða upptökur af flutningi Pólýfónkórsins og kammersveitar á Jólaóratóríu Johann Sebastian Bach frá 1972 (brot) og 1978. Einsöngvarar eru Elísabet Erlingsdóttir, sópran. Sigríður Ella Magnúsdóttir, alt, Jón Þorsteinsson, tenór, Michael Rippon, bassi, Rut L. Magnússon, alt og Halldór Vilhelmsson, bassi. Einleikarar eru Rut Ingólfsdóttir á fiðlu, Pétur Þorvaldsson á knéfiðlu, Bernhard Wilkinson á flautu,  Kristján Þ. Stephensen á óbó, Daði Kolbeinsson á enskt horn og Lárus Sveinsson á trompet. Konsertmeistari er Rut Ingólfsdóttir og stjórnandi er Ingólfur Guðbrandsson. Upptaka: Ríkisútvarpið. Tæknimenn voru Sigþór Marínósson og Magnús Hjálmarsson. Tónmeistarar voru Guðmundur Gilsson (1978) og Máni Sigurjónsson (1972). Bjarni Rúnar Bjarnason sá um lokavinnslu fyrir stafræna útgáfu á geisladiskum. Fylgirit með geisladiskum hannaði Jón Trausti Bjarnason og Ívar Brynjólfsson tók ljósmynd á forsíðu.  

## Lagalisti
Diskur 1 og 2 - hljóðritun af tónleikum í Háskólabíói í desember 1978 og brot úr tónleikum í desember 1972:

Jólaóratóría - *Höfundur: Johann Sebastian Bach*

## Tóndæmi
*Brot úr upphafskafla Jólaóratóríunnar: 

*Sálmur nr. 5 úr fyrsta hluta: 

*Sálmur nr. 17 úr öðrum hluta: 

*Úr fimmta hluta, Ehre sei dir, Gott: 

## Um útgáfuna
Á diski 2 er eru resitatív og aríur frá 1972, sem Rut Magnússon og Halldór Vilhelmsson syngja með Pólýfónkórn­um. Þessi viðbót er helguð minningu þeirra Rutar og Halldórs.

## Tilvísanir
Pólýfónkórinn, Sine Musica Nulla Vita!

**Pólýfónkórinn - Sine Musica Nulla Vita!** er  geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 2008 í tilefni 50 ára afmælis kórsins. Um er að ræða endurútgáfu af fyrstu hljómplötu kórsins sem tekin var upp í Stokkhólmi í júní 1973 þegar hann fór í söngferð til Danmerkur og Svíþjóðar. Á henni eru fluttar perlur frá endurreisnartímanum og íslensk nútímatónlist. RCA Victrola gaf plötuna út. Hljóðmeistari var Sylve Sjöberg en upptökustjóri var Frank Hedman. Upptakan var í gerð í Studio 2 hjá Sveriges Radio. Söngstjóri er Ingólfur Guðbrandsson. Allur flutningur er án undirleiks.  Endurunnin stafræn yfirfærsla 2008: Myndbandavinnslan & Hljóðriti. Hönnun: Grafíska vinnustofan.

## Lagalisti
# Exultate Deo – *Höfundur: Alessandro Scarlatti*
# Jubilate Deo - *Höfundur: Orlando di Lasso*
# Auf dich traue ich - *Höfundur: Heinrich Schütz*
# Ave Maria - Höfundur: *Josquin des Prés* - 
# Stabat Mater - Höfundur: *Giovanni Palestrina* - 
# Lausnarinn, kóngur kriste - *Höfundur: Fjölnir Stefánsson*
# Svo vítt um heim sem sólin fór - *Höfundur: Fjölnir Stefánsson*
# Requiem – Kyrie – Dies Irae – *Höfundur: Páll P. Pálsson*
# Lofsöngur engla - *Höfundur: Þorkell Sigurbjörnsson*

## Um útgáfuna
Veglegt hefti fylgir geisladiskinum þar sem finna má skrá yfir kórfélaga 1973, stutta umfjöllun um íslensku tónskáldin, ljósmyndir, greinar, gagnrýni og alla söngtexta. Guðmundur Guðbrandsson fylgir útgáfunni úr hlaði: 

„Á þessu ári, 2008, eru 50 ár liðin síðan nýstofnaður kór hélt sína fyrstu tónleika undir nafninu Pólýfónkórinn. Þeir tónleikar voru haldnir í Gamla bíói í apríl 1958 við góöar undirtektir áheyrenda og gagnrýnenda. Tónleikar kórsins vöktu strax athygli fyrir verkefnaval og nýjan hljóm í flutningi. Kórinn starfaði samfellt í 30 ár en síðustu opinberu tónleikamir voru haldnir i Háskólabíói í nóvember 1988.

Í maí 2006 var stofnað félag í þeim tilgangi að varðveita minningu um starf kórsins, vinna að útgáfu á því efni sem varðveitt er hjá Ríkisútvarpinu, og safna ýmsum gögnum um starfsemi kórsins til varðveislu á opinberum söfnum. Þetta félag sem fékk nafnið Pólýfónfélagið, hefur síðan unnið markvisst að þessum málum.

Það er stefna Pólýfónfélagsins að halda áfram að gefa út það besta úr gömlum upptökum úr safni Ríkisútvarpsins og víðar að. Félagið hefur notið styrks og velvildar hjá fjölmörgum aðilum og væntir þess að svo verði áfram. Stafrænar útgáfur á geisladiskum stuðla að útbreiðslu þeirrar tónlistar, sem Pólýfónkórinn lagði áherslu á að flytja. Það ætti að vera kærkomin viðbót og tilbreyting við hið mikla framboð af tónlist, sem nú er útvarpað allan sólarhringinn alla daga ársins.”

## Tilvísanir
Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Efni af tónleikum 1984 og 1988

**Pólýfónkórinn - 50 years Celebration of life with Music** er tvöfaldur geisladiskur gefinn út af 
Pólýfónkórnum árið 2008. Um er að ræða upptökur frá afmælistónleikum Pólýfónkórsins 10. nóvember 1988 og frá vortónleikum kórsins 10. maí 1984. Tónleikarnir 1988 voru síðustu tónleikar Pólýfónkórsins.  

Með kórnum leikur Sinfóníuhljómsveit Íslands en stjórnandi er Ingólfur Guðbrandsson. Kórfélagar voru 101 á tónleikunum 1988 og hljómsveitarmeðlimir 82. 

Einsöngvarar voru ítölsku söngvararnir Denia Mazzola, Claudia Clarich, Paolo Barbacini og Carlo de Bortoli (1984) og íslensku söngvararnir Elísabet F. Eiríksdóttir, Elísabet Erlingsdóttir, Sigríður Ella Magnúsdóttir, Gunnar Guðbjörnsson og Kristinn Sigmundsson (1988). 

Upptaka: Ríkisútvarpið. Upptökumenn: Bjarni Rúnar Bjarnason, Hreinn Valdimarsson og Þórir Steingrímsson. Endurvinnsla af hálfu Ríkisútvarpsins: Georg Magnússon.

## Lagalisti
Diskur 1 - hljóðritun af hljómleikum í Háskólabíói 10. nóvember 1988:
* Marienvesper, upphaf og niðurlag - *Höfundur: C. Monteverdi (1567-1643)*  -  
* Magnificat - *Höfundur: J. S. Bach (1685-1750)* - 
* Te Deum - *Höfundur: G. Verdi (1813-1901)*
* Fangakórinn úr Nabucco - *Höfundur: G. Verdi (1813-1901)* - 
* Carmen, Habanera - *Höfundur: G. Bizet (1838-1875)*
* Carmen, Blómaarían - *Höfundur: G. Bizet (1838-1875)*
* Kvartett úr Stabat Mater - *Höfundur: G. Rossini (1792-1868)* - 

Diskur 2 - hljóðritun af hljómleikum í Háskólabíói 10. maí 1984 og í nóvember 1988 (Carmina Burana):
* Stabat Mater - *Höfundur: G. Rossini (1792-1868)*
* Carmina Burana, stytt útgáfa - *Höfundur: C. Orff (1895-1982)* - 

## Tilvísanir
Pólýfónkórinn og Kórskólinn – Jólalög og kirkjuleg verk

**Pólýfónkórinn og Kórskólinn – Jólalög og kirkjuleg verk** er  geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 2010. Um er að ræða disk með 27 jólalögum sem Pólýfónkórinn söng við ýmis tækifæri og tekin voru upp af Ríkisútvarpinu á tímabilinu 1961-1972. Efnið var tekið upp í Kristskirkju, Þjóðleikhúsinu og í Háskólabíói. Í nokkrum laganna syngja nemendur úr Kórskóla Pólýfónkórsins með kórnum. Stjórnandi: Ingólfur Guðbrandsson. Bjarni Rúnar Bjarnason sá um endurvinnslu á tónböndum úr safni Ríkisútvarpsins. Myndbandavinnslan & Hljóðriti sá um framleiðslu sem fór fram í Danmörku. 

## Um upptökurnar
Í bæklingi með geisladiski kemur fram að: 
*Lög nr. 1-4 eru tekin upp á jólatónleikum i Kristskirkju í desember 1961.
*Lag nr. 5 er tekið upp í Þjóðleikhúsinu í september 1964, en þar söng Pólýfónkórinn á samkomu Lútherska heimssambandsins. 
*Lög nr. 6-15 eru tekin upp í Kristskirkju fyrir sjónvarpsdagskrá með Pólýfónkórnum, sem flutt var 1967 og 1968. Hér er um að ræða safn laga sem kórinn flutti áður á tónleikum og eru til í eldri upptökum. 
*Lög nr. 16-17 eru tekin upp í Kristskirkju á tónleikum í maí 1971. Þar syngja Pólýfónkórinn og Kórskólinn saman og einnig víxlsöng. 
*Lög nr. 18-19 eru tekin upp í Kristskirkju í maí 1971. Kórskólinn syngur. 
*Lög nr. 20-27 voru tekin upp án undirleiks fyrir útvarp í Kristskirkju 1972, en kaflar úr Jólaóratóríu voru fluttir þar á tónleikum með hljómsveit.

## Lagalisti
# Bjart er yfir Betlehem
# Frá ljósanna hásal. Adeste fideles
# Upp skepna hver. Lofsöngur
# Hodie, hodie, Christus natus est
# Slá þú hjartans hörpustrengi
# Ljúfur ómur loftið klýfur
# Af himnum ofan boðskap ber
# Það aldin út er sprungið -  
# Magnum nomen domini
# Coventry carol. Lully lulla - 
# Ding, dong merrily on high
# Kemur hvað mælt var
# Ó, Jesúbarn blítt
# Gloria in excelsis
# Sof þú barnið blíða, góða
# Canticorum jubilo - 
# Laudate Dominum
# Rís lofsöngsmál við klið og köll
# Heilig, heilig, heilig
# Hve mun ég mega ganga
# Sjá, barnið kæra, bólið þitt
# Rís morgunelding yfir storð 
# Við móðurbarm í kaldri kró
# Af englasveitum
# Vér fögnum komu frelsarans
# Ég sem hef þig augum séðan
# Því fögnum vér að frelsarinn er

## Tilvísanir
Degú

**Degú** (fræðiheiti: *Octodon degus*) er lítið nagdýr sem er upprunið frá mið-Síle. Degú er ljósbrúnn að lit og með gula flekki. Lengd búks er frá 25-31 sentimetrar og þyngd er frá 170-400 grömm. Lífslíkur eru yfirleitt um 6-8 ár en geta verið allt að 13 ár.

Degúar eru mikil félagsdýr og lifa í holum sem þeir grafa saman. Talin hafa verið 15 sérstök hljóð sem þeir gefa frá sér til tjáningar. Kvendýrin eiga það til að sinna ungum annarra kvendýra. Ungarnir verða frá 2-12 í einu goti. Degúar eru virkir á daginn og hafa góða sjón. 

Degúar eru haldnir sem gæludýr. Þeir eru þeir sérstakir að því leyti að forðast ber að gefa þeim sykurríka fæðu þar sem þeir geta fengið sykursýki. Einnig verða þeir að vera í málmbúrum þar sem þeir eru gjarnir á að naga plast. Verandi félagsdýr þá þarf að hafa a.m.k. 2 dýr. Degúar baða sig með sandi til að hreinsa olíu úr feldinum.

Degúar eru ólöglegir í ákveðnum fylkjum Bandaríkjanna; Kaliforníu, Utah, Georgíu og Alaska. Í Kanada eru þeir ólöglegir á Nýfundnalandi og Labrador. Þeir eru alfarið ólöglegir á Nýja-Sjálandi.


Degus-4er-Bande.jpg|Degúar sem gæludýr.
Octodon_degus_-Artis_Zoo,_Netherlands-8b.jpg|Félagsverur.
Degu pups.jpg|Ungar.


## Tenglar
*Degutopia - bresk síða
*Wikihow- How to keep a degu
## Heimild

*
Kayakklúbburinn

**Kayakklúbburinn** er félag áhugafólks um siglingar á kajökum. Félagið er aðili að Íþróttabandalagi Reykjavíkur. Það var stofnað sumarið 1980 af hópi áhugafólks um allt land. Árið 2001 fékk klúbburinn aðstöðu á Geldinganesi.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Vefur Kayakklúbbsins
Enka

**Enka** er vinsæl japönsk tónlistarstefna og líkist helst hefðbundnum japönskum tónlistarstíl. Nútíma enka er hins vegar svipuð nýlegri tónlist sem Japanir þekkja í dag. Nútíma enka kom á sjónarsviðið í kringum 1969 og manneskjan sem gerði það frægt var hún Fuji Keiko.

## Fuji Keiko
Fuji Keiko var fræg enkasöngkona í Japan á sjöunda áratugnum. Hún er eiginkona Utada Teruzane og svo er hún móðir hennar Utada Hikaru. Skírnarnafn hennar var Abe Junko. Utada fjölskyldan var öll í tónlist og var Keiko aðalsöngvari í þessu fjölskyldu verkefni. Fuji Keiko fæddist þann 5. júlí árið 1951 í Iwate og ólst svo upp í Hokkaido. Faðir hennar hét Abe Souji og hann var roukyoku söngvari á meðan mamma hennar spilaði á shamisen og var það hennar atvinna. Keiko ólst upp mikið ein þar sem foreldrar hennar voru bæði í tónlist og voru oftar en ekki að túra um Hokkaido og Tohoku. Einu sinni þegar faðir hennar varð mjög veikur fyrir tónleika á Hokkaido, Fuji ákvað að fylla í skarðið fyrir föður sinn. Á tónleikunum gerðist mikilvægur hlutur fyrir Fuji og feril hennar, vel þekktur rithöfundur heyrði hana syngja og stakk upp á því við hana eftir tónleikana að hún skyldi flytja til Tókýó og verða sönkona þar. Árið 1969 í september söng lagið *Shinjuku no onna* sem varð virkilega vinsælt. Næstu lög hennar sem hún gaf út urðu líka gríðarlega vinsæl en það voru þau *Onna no blues* og *Keiko no yume wa yoru Hiraku* og hjálpuðu þau henna upp frægðarstigann. Þessi lög fóru á listan hjá Oricon og sátu þar í fyrsta og öðru sæti í 40 vikur sem er það mesta í tónlistarsögu Japans. Eftir tíu ár í tónlistarbransanum ákvað Fuji að hætta og flytja til New York. Þar kynntist hún Utada Tezurane en þau urðu fljótt gift og árið 1983 fæddi hún þeirra einkabarn Utada hikaru. Þrátt fyrir að þau hjónin hafi skilið á einhverjum tímapunkti þá giftu þau sig aftur árið 2005.

## Alþjóðlegt enka
Enka hefur haft mjög mikil áhrif á tónlist í Taívan sem var einu sinni hluti af Japan. Sarabjit Singh Chadha var fyrsti enkasöngvarinn sem var ekki japanskur. Það er ekki bara pólutík sem hjálpar að sameina lönd heldur líka tónlist eða svo segir Sarabjit Singh Chadha. Chadha er virkilega frægur í Japan og þekkja flestir nafn hans þar. Þó að Chadha sé viðskiptamaður í Delhi og er bara þekktur fyrir það þar, þá er hann vinsæll enkasöngvari í Japan. Hann byrjaði að syngja enka tónlist á sjöunda áratugnum og var þá einungis nemi í Japan en þurfti að hætta vegna lanvistarleyfið hafði runnið út og í 30 þá söng hann alls ekki neitt. En í endurkomu hans árið 2008 fékk hann góðar móttökur frá Japan í sambandi við tónlist sína.
Öfgasinnaðir jafnaðarmenn

**Öfgasinnaðir jafnaðarmenn** voru stjórnmálaframboð sem bauð fram í Reykjaneskjördæmi í Alþingiskosningum árið 1991. Þeir hlutu 459 atkvæði og engan mann kjörinn. Í efstu sætum voru Guðmundur Brynjólfsson,  Nikulás Ægisson og Bergur Þór Ingólfsson. Helstu baráttumál Öfgasinnaðra jafnaðarmanna voru vatnsrennibraut yfir Faxaflóa til flutnings á fiski og fólki og fækkun jólasveina úr 13 í 9 eins og í vísunni „Jólasveinar einn og átta“.
Ásgeir Trausti

**Ásgeir Trausti Einarsson** (f. 1. júlí 1992) er íslenskur söngvari og lagahöfundur og átti auk þess feril sem söngvari með hljómsveitum eins og The Lovely Lion. 

Á íslensku tónlistarverðlaununum 2013 hlaut hann fern verðlaun, fyrir plötu ársins; *[[Dýrð í dauðaþögn]]*, sem bjartasta vonin, vinsælasti flytjandinn og netverðlaun tónlist.is. Platan sló sölumet og hefur selst í yfir 40.000 eintökum. Ásgeir gaf út plötuna á ensku árið 2013 undir heitinu *In the Silence* þar sem bandaríski tónlistarmaðurinn John Grant aðstoðaði við textagerð.

Ásgeir Trausti hélt tvenna tónleika í Eldborgarsal Hörpu 16. júní 2015. Það seldist upp á báða tónleikana. Hann hefur farið í tónleikaferðir utan landsteinanna og þar á meðal til Ástralíu.

Árið 2017 hélt Ásgeir áfram að gefa út efni á ensku með plötunni *Afterglow* sem var með meiri raftónlistaráherslum. Hann vék sér að fyrri stíl með plötunni *Sátt*/*Bury the Moon* sem bæði var gefin út á ensku og íslensku árið 2020. Á plötunni *Julia* (2026) ákvað Ásgeir að semja sjálfur textana á ensku. 

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 2012 *[[Dýrð í dauðaþögn]]*
* 2013 *[[In the Silence]]*
* 2017 *[[Afterglow]]*
* 2020 *Sátt* / *[[Bury the Moon]]*
* 2022 *Time on My Hands*
* 2026 *Julia*

### Stuttskífur
**The Sky Is Painted Gray Today* (2021)

### Smáskífur
* 2012 *Sumargestur* (Tónlist #2)
* 2012 *Leyndarmál* (Tónlist #1 - 6 vikur)
* 2012 *Dýrð í dauðaþögn“ (Tónlist #1 - 3 vikur)
* 2012 *Hvítir skór* <small>([[Blaz Roca]] og Ásgeir Trausti)</small> (Tónlist #1 - 9 vikur)
* 2013 *Nýfallið regn* (Tónlist #5) 
* 2013 *Hærra* (Tónlist #7)
* 2017 *Unbound, Stardust og I know you know* (af Afterglow)
* 2019 *Youth og Lazy giants* (af Bury the Moon)
* 2020 *Upp úr moldinni* (af Sátt)
* 2021: * Sunday Drive* og *On the Edge* (af stuttskífunni The Sky is painted grey today)
* 2022: *Borderland* og *Like I am* (af Time on my Hands)
* 2025: *Ferris Wheel*, *Smoke* og *Sugar Clouds* (af Julia)
* 2026: *Against the Current'' (af Julia)

## Tilvísanir
Björn Sigurðsson (f. 1856)

**Björn Sigurðsson** (1856 – 1930) var umsvifamikill kaupmaður í Flatey og á Geirseyri við Patrekstfjörð, hafði forgöngu um að stofna Islands Handels og fiskeri Kompagni (IHF) með dönskum fjárfestum. Það fyrirtæki rak tólf kúttera og Thor, einn af fyrstu togurum Íslands. Síðar starfaði hann sem bankastjóri.
Imèr

**Imèr** (þýska: *Imör*) er sveitarfélag í Trentínó-Suður-Týról, á Norður-Ítalíu, um 50 kílómetra austan við Trento. Þann 30. april 2019 búar þar 1182 manns á 27,6 ferkílómetra svæði. Það er staðsett innst í Primierodal, við Cismoni. Í sögu Imèr er fjallshliðin Solivi ofan við Imèr sólarmegin í dalnum mikilvæg, þar sem menn heyjuðu fyrir kýrnar og ræktuðu ávexti.

## Tenglar
* Heimasíða sveitarfélagsinn (á ítölsku)

## Heimildir
Gosmökkur

**Gosmökkur** er kallast heit eldfjallaaska og lofttegundir, sem þeytast upp úr eldstöð í eldgosi og berast í langan tíma með vindum í andrúmsloftinu. Gosmökkurnn getur náð marga kílómetra upp í loftið allt upp í heiðhvolfið. Svifryk sem berst þannig upp í heiðhvolfið er helsti orsakavaldur skammtímaloftslagsbreytinga.
Ásgeir Sigurvinsson

**Ásgeir „Siggi“ Sigurvinsson** (f. 8. maí 1955 í Vestmannaeyjum) er íslenskur fyrrum knattspyrnumaður.

Ásgeir hóf ferilinn með ÍBV og lék á meginlandi Evrópu með liðunum Standard Liège, Bayern München og VfB Stuttgart. Hann varð Þýskalandsmeistari með Stuttgart árið 1984 og bikarmeistari með Bayern árið 1982. Einnig vann hann bikartitla með ÍBV og Standard Liege. Ásgeir var valinn íþróttamaður ársins árin 1974 og 1984.

Eftir að hafa lagt skóna á hilluna reyndi Ásgeir fyrir sér í knattspyrnuþjálfun og þjálfaði Fram eitt sumar og Íslenska karlalandsliðið í tvö ár; 2003-2005. 

Ásgeir var tekinn inn í heiðurshöll ÍSÍ árið 2015.
Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Messa í H-moll, tónleikar 1985

**Pólýfónkórinn og Sinfóníuhljómsveit Íslands – Messa í H-moll, tónleikar 1985** er tvöfaldur geisladiskur gefinn út af Pólýfónkórnum árið 2007. Um er að ræða upptöku frá tónleikum 
Pólýfónkórsins og Sinfóníuhljómsveitar Íslands á *H-moll* messu Bachs í Háskólabíói 21. mars 1985. Tónleikarnir voru haldnir á 300 ára afmælisdegi Bachs, á ári tónlistarinnar. Einsöngvarar voru þau Jacquelyn Fugelle, Bernadette Manca di Nissa, Renzo Casellato og Carlo de Bortoli. Kórfélagar voru 109 og hljómsveitarmeðlimir 35. Stjórnandi er Ingólfur Guðbrandsson. Upptaka: Ríkisútvarpið. Vinnsla fyrir útgáfu: Bjarni Rúnar Bjarnason. 

## Kaflaheiti
Hlutar H-moll messu eru 27 og skiptast í 4 yfirkafla:  
* Missa: Kyrie, Gloria
* Symbolum Nicenum
::Tóndæmi úr hluta 18 - 
* Sanctus 
::Tóndæmi úr hluta 22 - 
::Tóndæmi úr hluta 25 - 
* Agnus Dei

## Um verkið og uppfærsluna

*H-moll messan* er talin eitt af höfuðverkum klassískrar tónlistar. Bach byrjaði að semja hluta hennar 1724 og lauk henni ekki fyrr en 1949, ári fyrir andlát sitt. Hann mun aldrei hafa heyrt verkið flutt í heild sinni. 
   
Þetta var þriðja uppfærsla Pólýfónkórsins á *H-moll messunni*, þær fyrri voru 1968 og 1976. Í gagnrýni Morgunblaðsins segir; „Í heild voru þetta glæsilegir tónleikar og verðugir minningu Bachs og með þeim menningarblæ er ávallt hefur mótað starf Ingólfs Guðbrandssonar og Pólýfónkórsins.“ Rögnvaldur Sigurjónsson segir; „Það má teljast til mikilla afreka að æfa þetta margslungna meistaraverk, með leikmenn eins og söngfólk í kórum hér á landi óneitanlega er. En Ingólfur lætur sér ekki allt fyrir brjósti brenna og tókst flutningurinn ótrúlega vel þegar á allt er litið.“ Í NT kemur fram: „Hljómsveitin var að sjálfsögðu skipuð fremstu hljóðfæraleikurum Sinfóníuhljómsveitarinnar - þarna léku eftirminnilega konsertmeistarinn
Einar Sveinbjörnsson, Kristján Stephensen óbóleikari, Joseph Ognibene hornleikari og
Bernharður Wilkinsson flautisti - auk annarra hljóðfæraleikara. Og yfirleitt var gott
jafnvægi milli kórs og hljómsveitar.“

## H-moll messan á Ítalíu

Í júlí 1985 hélt kórinn með *H-moll messuna* í söngför til Ítalíu, ásamt ríflega 30 manna kammersveit. Sungið var á opnunarhátíð tónlistarhátíðar í Assisi, í kirkju San Ignazio í Róm, í Santa Croce kirkjunni í Flórens og í Markúsarkirkjunni í Feneyjum.

## Tilvísanir
Lýkúrgos

**Lýkúrgos** er forngrískt mannsnafn og getur átt við:

* sögulegar persónur:
** Lýkúrgos frá Spörtu, höfund stjórnskipunar Spörtu
** Lýkúrgos frá Aþenu, einn af helstu mælskumönnum Aþenuborgar á 4. öld f.Kr.
** Lýkúrgos konung, 30. konung Evrýponsniðja í Sparta (219 – 211/210 f.Kr.)

* goðsögulegar persónur:
** Lýkúrgos frá Arkadíu, konung
** Lycurgus of Nemea, konung
** Lýkúrgos frá Þrakíu, konung, andstæðing Díonýsosar
** Lýkúrgos, son Pronaxar
** Lýkúrgos, son Heraklesar og Toxikrötu, dóttur Þespíosar
** Lýkúrgos, vonbiðil Hippódamíu
** Lýkúrgos, öðru nafni Lýkómedes, í Hómerskviðum

## Orðsifjafræði
Nafnið er á forngrísku Λυκουργος (Lykourgos) sem merkir „verk úlfs“. Það er myndað af orðstofnunum λυκου (*lykou*) „úlfs“ og ἔργον (*ergon*) „verk“.