open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kvikmyndaskoðun

**Kvikmyndaskoðun**, áður **Kvikmyndaeftirlit ríkisins**, er sex manna nefnd skipuð af menntamálaráðherra samkvæmt tillögum ráðherra félagsmála og dómsmála auk fulltrúa Félags kvikmyndagerðarmanna. Kvikmyndaskoðun er ætlað að framfylgja banni við framleiðslu eða innflutningi ofbeldiskvikmynda og sjá um úthlutun skoðunarvottorða sem eru forsenda þess að leyfi fáist til að sýna kvikmynd. Sjónvarpsstöðvarnar sjá þó sjálfar um skoðun þess efnis sem þær senda út í samráði við Kvikmyndaskoðun.

## Flokkanir

*L: Þessi kvikmynd er leyfð til sýninga fyrir alla aldurshópa.
*LH: Þessi kvikmynd er ekki við hæfi mjög ungra barna. (Aðeins notað fyrir vídeó)
*12: Þessi kvikmynd er bönnuð börnum yngri en 12 ára. 
*16: Þessi kvikmynd er bönnuð börnum yngri en 16 ára.
*AB: Alfarið bönnuð. (þessi einkunn var notaður frá 1932-1997 en 1998 var AB skipt út fyrir 18)

Lög um kvikmyndaeftirlit ríkisins voru fyrst sett á Íslandi árið 1932.
Bréfsefni

**Bréfsefni** er haft um pappír og umslög, og oftast um þessa tvennu með vissu samræmdu útliti, sérmerkt notanda, hvort sem það er einstaklingur eða fyrirtæki. Fínt bréfsefni er stundum sett listrænum haus, letrið jafnvel gyllt og getur minnt á samruna skreytis og nafnspjalds. Orðið bréfsefni er á íslensku einnig haft um innihald bréfs (sbr.: *Nú er bréfsefnið ekkert annað en þakka þér fyrir seinasta bréf.*).
Spree

**Spree** er á sem rennur í gegnum miðborg Berlínar í Þýskalandi. Í Vestur-Berlín sameinast hún síðan ánni Havel (við Spandau), sem síðan sameinast Saxelfi (Elbe) og rennur þaðan í Norðursjó. Spree er 382 km að lengd. Hún á upptök sín syðst í Saxlandi, rétt við landamæri Tékklands. Helstu borgir við Spree eru Berlín og Cottbus. Helsta þveráin er Dahme, en þær flæða saman í Austur-Berlín. Spree er skipgeng frá Berlín nokkra tugi km í suðaustur. Þar tekur skipaskurðurinn Oder-Spree-Kanal við, sem gengur alla leið í fljótið Odru við pólsku landamærin.
Slökkviliðsæfing í Reykjavík (kvikmynd)

**Slökkviliðsæfing í Reykjavík** er íslensk kvikmynd sem var gerð árið 1906.  Kvikmyndina gerðu þeir Peter Petersen (*BíóPetersen*), sýningastjóri í Gamla bíó, og Alfred Lind. Eins og nafnið gefur til kynna er hún um slökkviliðsæfingu hjá brunaliðinu í Reykjavík.

## Tilvísanir
Silfur hafsins

**Silfur hafsins** er íslensk heimildarkvikmynd frá árinu 1987 um síldariðnað Íslendinga í áranna rás. Handritsgerð, klipping og stjórn myndarinnar önnuðust þeir Erlendur Sveinsson og Sigurður Sverrir Pálsson, en þulir eru þeir Róbert Arnfinnsson og Guðjón Einarsson. Framleiðandi myndarinnar var Lifandi myndir hf.. Myndin var gerð fyrir Félag síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi og Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi með styrk frá Síldarútvegsnefnd. 

## Tenglar
* ''Lífið er síld''; grein í Morgunblaðinu 1987
Peter Petersen

**Peter Petersen** (**Bíó-Petersen** eða **Bíópetersen**) (30. júní 1881 – 28. maí 1961) var danskur ljósmyndari sem var einn af upphafsmönnum kvikmynda á Íslandi og einn af fyrstu mönnum sem fékkst við rekstur kvikmyndahúsa á landinu. 

Daninn Alfred Lind, var gerður út af Warburg nokkrum, stórkaupmanni í Kaupmannahöfn. Sá hafði keypt tæki til sýninga og töku kvikmynda og falið Lind að koma upp kvikmyndahúsi í Reykjavík, sem hann og gerði. Það var *Reykjavíkur Biograftheater* sem var staðsett í Breiðfjörðshúsi (síðar Fjalakettinum), Aðalstræti 8. Peter Petersen var þar sýningarstjóri, og þann 2. nóvember árið 1906 kveikti hann í fyrsta skipti á sýningarvélinni og var upphaf reglulegra kvikmyndasýninga á Íslandi. Peter starfaði í Reykjavíkur Biograftheater í mörg ár, og fékk við það viðurnefnið Biópetersen. 

Peter gerði á þessum árum einnig nokkrar kvikmyndir í félagi við Alfred Lind, svo sem Slökkviliðsæfing í Reykjavík, árið 1906 og Konungskomuna 1921. 

Peter reisti árið 1927 Gamla bíó (þar er núna Íslenska óperan) í Ingólfsstræti yfir starfsemi „gamla bíós“, þ.e. *Reykjavíkur Biograftheater*, og tók hið nýja hús við af Fjalakettinum. Petersen innréttaði íbúð fyrir sjálfan sig á efri hæð hússins og bjó þar. Hann rak svo Gamla bíó til ársins 1939, er hann seldi það og fluttist til Kaupmannahafnar og hóf rekstur kvikmyndahússins Atlantic Bio við Christianshavns Torv og rak það í fjölda ára.
Det Danske Selskab

**Det Danske Selskab** var félagsskapur Dana á Íslandi sem var stofnaður 5. júní 1923. Markmið þess var að efla sem mest og best samstarf Íslendinga og Dana og vinna að menningarlegum tengslum milli þjóðanna. Aðalhvatamaður að stofnun þess var Böggeld, þáverandi sendiherra Dana á Íslandi. 

## Tenglar
* ''Det Danske Selskab 25 ára''; grein í Morgunblaðinu 1948
Bakarabrekka

**Bakarabrekka** getur átt við
*Bakarabrekku– götu í Reykjavík sem nú nefnist Bankastræti
*Bakarabrekka – stutt en brött brekka neðst í hlíðum Skarðsmýrarfjalls
Bankastræti

**Bankastræti** er verslunargata í miðborg Reykjavíkur sem liggur frá Laugaveginum og Skólavörðustíg að gatnamótum við Lækjartorg.

Bankastræti heitir eftir Landsbanka Íslands sem hóf starfsemi sína í Bankastræti 3 þann 1. júlí árið 1886. Nokkrum árum áður, eða þann 2. september 1876 var kveikt á fyrsta götuljósi í Reykjavík, en það stóð hjá Lækjarbrúnni og var steinolíulugt. Lækjarbrúin var steinbrú yfir lækinn sem nú liggur undir Lækjargötu.

Í upphafi 20. aldar var Bankastræti ekki einstefnugata og þá var hægt að keyra upp götuna að Laugavegi. Ef menn óku upp Bankastræti varð að beygja inn á Ingólfsstræti eða til hægri upp Skólavörðustíginn.

Bankastræti hét áður Bakarastígur eða Bakarabrekka, kennd við Bernhöftsbakarí sem var frá 1834 í gömlu húsunum í Bankastræti 2. Nú er nafnið Bakarabrekka notað um grösuga brekku fyrir neðan Bernhöftstorfuna á horni Bankastrætis og Lækjargötu. Styttan *Vatnsberinn* eftir Ásmund Sveinsson er í Bakarabrekkunni. Þar er einnig stórt útitafl með taflmenn eftir Jón Gunnar Árnason myndhöggvara.

Almenningssalernið Núllið er svo nefnt vegna staðsetningar sinnar neðst í Bankastrætinu og neðan við fyrstu númeruðu lóðirnar. Það er tvískipt, karla öðrumegin við götuna en kvenna hinumegin, niðurgrafið svo einungis sést stigaopið á yfirborðinu. Salernið hefur verið lagt af en inngangarnir standa ennþá. Rýmin hafa verið notuð undir ýmsa starfsemi og Pönksafn Íslands er staðsett í austara rýminu.

Í Bankastræti eru fjölmargar verslanir sem hafa starfað þar lengi, eins og undirfataverslunin Stella (Bankastræti 3), tóbaksverslunin Björk (Bankastræti 6) og veitingastaðurinn Prikið (Bankastræti 12).

## Í kvikmyndum og sjónvarpi
Menningarnótt var endursköpuð þann 12. október 2003 þar sem Skólavörðustígur mætir Laugavegi og Bankastræti til að geta tekið upp atriði fyrir kvikmyndina *[[Dís (kvikmynd)|Dís]]*. Eins voru ásjónur nokkurra húsa á gatnamótum Bankastrætis og Ingólfsstrætis færð til eldra horfs fyrir kvikmynd Friðriks Þórs Friðrikssonar *[[Bíódagar]]* til að passa við tíðaranda myndarinnar.

## Heimildir
Jóhann R. Benediktsson

**Jóhann Ragnar Benediktsson** (f. 18. mars 1961) var lögreglustjóri á Suðurnesjum. Hann var sýslumaður á Keflavíkurflugvelli, en var skipaður lögreglustjóri Suðurnesja þegar lögregla sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli var sameinuð lögreglu sýslumannsins í Keflavík. Sem yfirmaður tollgæslu á Keflavíkurflugvelli og baráttu gegn fíkniefnasmygli og -viðskiptum, hefur Jóhann oft verið í fréttum. Í september 2008 komst hann enn í fréttir, þegar Björn Bjarnason dómsmálaráðherra sendi honum bréf þar sem honum var tilkynnt að embætti hans yrði auglýst þann 1. apríl 2009. Jóhann hélt þá fund og tilkynnti afsögn sína (ásamt nokkrum veigamiklum starfsmönnum við embættið) frá og með 1. október 2008 og bar við trúnaðarbresti.

## Ítarefni
* Björn Vignir Sigurpálsson: Baksvið: Sagan bak við deiluna á Suðurnesjum, Mbl.is 25. 9. 2008
Fokker F27 Friendship

**Fokker F27 Friendship** er farþegaflugvél með skrúfuhverfihreyflum sem hollenski flugvélaframleiðandinn Fokker framleiddi og seldi frá árinu 1958 þar til Fokker 50 tóku við seint á 9. áratug 20. aldar. F27-vélarnar voru hugsaðar sem arftaki Douglas DC-3 farþegavélarinnar sem hafði valdið byltingu í þróun flugfélaga á 4. og 5. áratugnum. 793 flugvélar af þessari tegund voru smíðaðar.
Botnsdalur (Hvalfirði)

**Botnsdalur** er stuttur dalur fyrir botni Hvalfjarðar.

## Staðhættir
Dalurinn er rúmir 4 km að lengd frá mynni í vestri til róta Hvalfells í austri, og um 1 km að breidd á láglendi. Með dalnum norðanverðum rís Botnsheiði, með honum sunnanverðum liggur Múlafjall. Handan Múlafjalls liggur Brynjudalur. Til suðausturs gnæfa Botnssúlur. 

Botnsá rennur úr Hvalvatni, einu dýpsta vatni landsins, handan Hvalfells. Í ánni fellur Glymur, hæsti foss landsins, tæpa 200 m niður djúpt gljúfur og þröngt gil, um 1,5 km að lengd. Í árgljúfrinu utanverðu má finna Þvottahelli, en um hann liggur fjölfarin gönguleið upp að Glymi og Hvalvatni. Um ána lágu sýslu- og fjórðungsmörk allt frá fyrstu tíð, en dalurinn tilheyrir nú allur Hvalfjarðarsveit. Botnsá rennur í Botnsvog í Hvalfirði.

Í Botnsdal voru tveir bæir og eru báðir í eyði, það eru Stóri-Botn innst í dalnum og Litli-Botn (í um dalinn miðjan. Þessir bæir hétu áður *Neðri-Botn* og *Efri-Botn*.

Hvalfjarðarvegur þverar mynni dalsins. Hann tilheyrði Hringveginum fyrir opnun Hvalfjarðarganga árið 1998. Hinn víðkunni Botnsskáli er við þjóðveginn yst í dalnum, en honum var lokað skömmu fyrir opnun Hvalfjarðarganga.

## Landnám
Í Landnámabók segir að Ávangur, sem var írskur að kyni, hafi fyrst byggt í Botni. Þar hafi verið skógur svo stór að hann hafi gert sér hafskip þar af og hlaðið þar sem nú heitir Hlaðhamar.

## Heimildir
* 
* 
* 

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Botnsdalur'', Lesbók Morgunblaðsins 12. nóvember 1933
* ''Gengið á Hvalfell'', Þjóðviljinn 16. júlí 1972
Harold Macmillan

**Harold Macmillan, 1. jarlinn af Stockton** (10. febrúar 1894 – 29. desember 1986) var breskur stjórnmálamaður fyrir Íhaldsflokkinn og forsætisráðherra Bretlands frá 10. janúar 1957 til 18. október 1963.

Í forsætisráðherratíð sinni studdi hann blandað hagkerfi þar sem ríkið beitti opinberum fjárfestingum til að skapa hagvöxt. Stjórnartíð hans einkenndist af miklum vexti efnahagslífsins og litlu atvinnuleysi þar sem stjórnin beitti „start-stopp“-aðferðum til að koma í veg fyrir verðbólgu en halda hagkerfinu gangandi um leið sem á endanum leiddi síðan til minnkandi vaxtar. Í utanríkismálum endurreisti Macmillan hin sérstöku tengsl Bretlands og Bandaríkjanna, efldi kjarnorkuáætlun Breta í samstarfi við Bandaríkjamenn, átti þátt í að gera Samkomulag um bann við tilraunum með kjarnorkuvopn við Sovétríkin og Bandaríkin. Hann reyndi að sækja um aðgang að Evrópubandalaginu en Frakkar beittu neitunarvaldi gegn því, að hluta vegna óánægju með samstarf Breta og Bandaríkjamanna í kjarnorkumálum.
Nashyrningseðla

**Nashyrningseðla** (fræðiheiti: *Triceratops*) er útdauð tegund af risaeðlum. Hún hafði stóra beinplötu á höfði og löng augabrúnahorn. Nashyrningseðla var jurtaæta.

Nashyrningseðlur lifðu á svæðum sem nú eru vestanverð Bandaríkin og Kanada, á sama tíma og grameðlur. 

## Heimild
Sæmundarhlíð

**Sæmundarhlíð** er byggðarlag í vestanverðum Skagafirði og liggur meðfram fjallshlíðinni sunnan frá Vatnsskarði út undir Reynistað. Austurmörkin eru við Sæmundará, sem rennur meðfram endilangri hlíðinni og sveigir svo til austurs skammt frá Reynistað. Á landnámsöld virðist Sæmundarhlíðarnafnið hafa náð lengra til norðurs, allt út að Gönguskarðsá. Hlíðin er kennd við landnámsmanninn Sæmund suðureyska.

Nokkrir bæir eru í Sæmundarhlíð. Syðst er Fjall, sem stundum er þó talið með Vatnsskarðsbæjunum, enda liggur vegurinn að Fjalli út frá þjóðvegi 1 í Vatnsskarði en ekki úr Sæmundarhlíð. Þar fyrir norðan er eyðibýlið Skarðsá. Þar bjó á 17. öld annálaritarinn og fræðimaðurinn Björn Jónsson, sem skrifaði meðal annars Skarðsárannál. Ysti bærinn er Geirmundarstaðir. Þaðan er sveiflukóngurinn Geirmundur Valtýsson.

## Heimildir
* Hallgrímur Jónasson: *Árbók Ferðafélags Íslands*. Skagafjörður. Ferðafélag Íslands, 1946.
* Hjalti Pálsson (ritstj.): *Byggðasaga Skagafjarðar* II. bindi. Staðarhreppur - Seyluhreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2001. ISBN 978-9979-861-10-2
Vatnsskarð

**Vatnsskarð** er fjallaskarð milli Húnavatnssýslu og Skagafjarðarsýslu og liggur þjóðvegur 1 um skarðið. Á því er vatn sem heitir Vatnshlíðarvatn og eru sýslumörkin skammt austan við það. Lækur rennur í vatnið og er hann á sýslumörkum (Arnarvatnslækur eða Sýslulækur). Er sagt að eitt sinn þegar almennt manntal var tekið hafi förumaður, sem kallaður var Magnús sálarháski og miklar sögur eru til um, lagst þvert yfir lækinn og legið þar allan manntalsdaginn svo að hvorki væri hægt að telja hann til Húnavatns- né Skagafjarðarsýslu.

Norðan við skarðið er Grísafell en sunnan við það Valadalshnúkur. Vatnsskarðsá kemur úr Vatnshlíðarvatni og Valadal og rennur til austurs, og er Gýgjarfoss í ánni austast í skarðinu. Þegar niður í Sæmundarhlíð kemur kallast hún Sæmundará. Fáeinir bæir eru á Vatnsskarði og kallaðist byggðin áður „á Skörðum“.

Í austanverðu skarðinu er hóllinn Arnarstapi. Þar er minnismerki um skáldið Stephan G. Stephansson, sem ólst upp þar rétt hjá. Af Arnarstapa er mjög gott útsýni yfir héraðið og er hringsjá skammt frá minnisvarðanum.

## Bæir
*Vatnshlíð (í Húnavatnssýslu)
*Stóra-Vatnsskarð
*Valagerði
*Valadalur (í eyði)
*Valabjörg (í eyði)

## Heimildir
* Hjalti Pálsson (ritstj.): *Byggðasaga Skagafjarðar* II. bindi. Staðarhreppur - Seyluhreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2001. ISBN 978-9979-861-10-2
Endalausidalur

**Endalausidalur** er dalur milli Hornafjarðar og Lóns í Austur-Skaftafellssýslu. Um hann rennur Fjarðará og er einn bær í dalnum; Efri-Fjörður.
Bæjarhverfi

**Bæjarhverfi** eru  4 - 6 sveitabæir á sama stað og jafnvel fleiri. Slík hverfi eru algeng í dreifbýli í Evrópu en síður algeng á Ísland. Einna helst eru þau í Skaftafellssýslum.
Áshverfi

**Áshverfi** er bæjarhverfi nálægt Hrútsvatni í Ásahreppi í Rangárvallasýslu.

## Bæir
*Ás
*Ásmúli
*Framnes
*Hellnatún
Skjaldfannardalur

**Skjaldfannardalur** er dalur við innanvert Ísafjarðardjúp á Vestfjörðum. Liggur hann sunnan Kaldalóns á Langadalsströnd. Í dalnum eru 2 bæir í búskap, Laugaland og Skjaldfönn.

## Jarðir í Skjaldfannardal með íbúðarhúsum
*Skjaldfönn
*Laugarholt
*Laugaland
*Laugarás
*Melgraseyri
*Ármúli
Smásjá

**Smásjá** er tæki til að skoða hluti sem eru of smáir til að sjást með berum augum. Fyrsta smásjáin var smíðuð af gleraugnasmið 1595 í Middleburg í Hollandi. 

Rafeindasmásjá er tæki, sem notað er til að kanna smásæja hluti, með því að beina að þeim rafeindageisla og skoða endurkastið.
Caroline Graham

**Caroline Graham** (f. 17. júlí 1931) er enskt leikskáld, handritshöfundur og rithöfundur sem er þekktust fyrir skáldsögur sínar um rannsóknarlögreglumanninn Barnaby sem röð sjónvarpsmynda (*Midsomer Murders*) hefur verið gerð eftir.
Norðurál

**Norðurál** er álver á Grundartanga, ekki svo langt frá Akranesi. Það er eitt stærsta iðnfyrirtæki á Íslandi og stærsti atvinnurekandi á Vesturlandi. Í álverinu sjálfu starfa að jafnaði um 600 manns og um 1.000 manns til viðbótar hafa atvinnu af þjónustu sem tengist starfseminni með beinum hætti – flutningum, framkvæmdum, tækniþjónustu, birgðaöflun og fleiru. 

Álverið var gangsett árið 1998. Framleiðslugeta álversins var í fyrsta áfanga 60.000 tonn á ári og sumarið 2001 var hún aukin í 90.000 tonn á ári með gangsetningu annars áfanga.  Á árinu 2006 var framleiðslugetan aukin í 220 þúsund tonn og í 260 þúsund tonn árið 2007. Árið 2013 voru um 290.000 tonn af áli framleidd á Grundartanga. Til framleiðslunnar voru notuð um 4.400 GWst, eða tæpur fjórðungur alls rafmagns sem unnið er á Íslandi.

Fyrirtækið er í eigu Century Aluminum sem er með höfuðstöðvar í Chicago í Illinois í Bandaríkjunum. Century Aluminum á þrjú önnur álver í Bandaríkjunum og helmingshlut í því fjórða. Century Aluminum festi kaup á Norðuráli í apríl 2004 en áður var fyrirtækið dótturfyrirtæki Columbia Ventures Corporation (CVC) sem er með höfuðstöðvar í Vancouver, Washington í Bandaríkjunum og er í eigu Kenneth D. Peterson Jr.

## Hlekkir

* Heimasíða Norðuráls
Ólafur Einarsson

**Ólafur Einarsson** um 1573 – 1651 var skáld og prestur í Kirkjubæ í Hróarstungu. Sennilega fæddur í Nesi í Aðaldal. Foreldrar hans voru Einar Sigurðusson prestur og skáld í Eydölum (Heydölum) og seinni kona hans, Ólöf Þórarinsdóttir.

Ólafur lærði fyrst í Hólaskóla (frá 1589) en frá 1589 í Skálholtsskóla. Fór utan 1594, var skráður í stúdentatölu í háskólanum í Kaupmannahöfn 26. október sama ár. Þar var hann í 4 ár, var heyrari í Skálholti 1598-1600, en rektor þar 1600-1608, fékk þá Kirkubæ í Hróarstungu og tók þá við prestþjónustu þar, en var afhentur staðurinn árið 1609 og hélt til æviloka. Ólafur var prófastur í Múlaþingi frá 1609 til æviloka, en hann er enn á lífi 22. ágúst 1651. Hann var blindur síðustu æviár sín. Ólafur er eitt hinna austfirsku skálda.

Ólafur Einarsson var talinn með lærðustu mönnum sinnar tíðar, hann var og höfuðskáld á sinni tíð og er prentuð eftir hann kvæðin Árgali í Litlu vísnabók 1757 og 1839, fáeinir sálmar í Vísnabók 1612 og 1748, Litlu vísnabók 1757 og 1839, í sálmabókum 1619 og síðar og í Höfuðgreinabók 1772, en flest er varðveitt eftir hann í handritum. (Páll Eggert Ólason 1951: 37.)

Ólafur Einarsson "var í röð fremstu skálda á sinni tíð, orti trúarljóð og sálma af meiri formfágun en tíðkazt hafði eftir siðaskipti, einnig kröftugar heimsádeilur. Kveðskapur hans er að mestu óútgefinn, nokkuð er þó prentað í Vísnabók Guðbrands biskups 1612, og Lítilli sálma og vísnabók Hálfdanar Einarssonar 1757, einnig í sálmasöngsbókum síðar (2 sálmar frumkveðnir eru í sálmabókinni 1972). Sjá og t.d. Íslands þúsund ár, 1947." (Hannes Pétursson og Helgi Sæmundsson 1976: 18.)

Kona Ólafs (gift 1608) var Kristín, dóttir Stefáns Gíslasonar prests í Odda. Hún lifði mann sinn.

Börn þeirra voru:

* Eiríkur, prestur í Kirkjubæ.
* Stefán, prestur, prófastur og skáld í Vallanesi.
* Jón.
* Margrét, átti Jón Gissurarson prest að Múla.
* Þorgerður.
* Kristín, átti Guðmund Bjarnason prest á Grenjaðarstöðum.
* Guðný.
* Guðrún, átti Eyjólf Bjarnason prest á Kolfreyjustað og síðar Kolbein Einarsson í Tungu í Fáskrúðsfirði.
* Helga.
* Margrét yngri.
* Þórdís (að sumir telja).

## Heimild
* Hannes Pétursson og Helgi Sæmundsson (1976): *Íslenzkt skáldatal m-ö.* (Alfræði Menningarsjóðs.) Bókaútgáfa Menningarsjóðs og Þjóðvinafélagsins. Reykjavík.
* Páll Eggert Ólason (1951): *Íslenzkar æviskrár frá landnámstímum til ársloka 1940.* (IV. bindi.) Hið íslenzka bókmenntafélag. Reykjavík.
* Þórarinn Friðjónsson (1983): *Af þraut réð þjóð sér barma. Um ádeilukvæði eftir séra Ólaf Einarsson í Kirkjubæ.* Óútgefin BA ritgerð í íslensku, varðveitt á Landsbókasafni Íslands - Háskólabókasafni. Háskóli Íslands. Reykjavík.
Austfirsku skáldin

Í íslenskri bókmenntasögu hafa eftirtalin skáld fengið samheitið **austfirsku skáldin**:

* Einar Sigurðsson, prestur og prófastur í Eydölum, 1538 – 15. júlí 1626.
* Ólafur Einarsson, prestur í Kirkjubæ í Hróarstungu, (um 1573 – 1651 (sonur Einars).
* Stefán Ólafsson, prestur og prófastur í Vallanesi, um 1619 – 29. ágúst 1688 (sonur Ólafs).
* Bjarni Gissurarson, prestur í Þingmúla, 1621 – 1712 (dóttursonur Einars í Eydölum).

Austfirsku skáldin „iðkuðu jöfnum höndum trúarlegan og veraldlegan skáldskap, voru stórvirkir, og þrátt fyrir persónuleg einkenni hvers og eins, tengir þá saman sviplík afstaða til yrkisefna og málsmeðferðar. Bragstíllinn er yfirleitt lipur, háttaval fjölbreytt, bragðmiklar þjóðlífslýsingar í veraldlegum kvæðum, einkum heimsádeilum, sem er snar þáttur í verkum þeirra, og kankvísi um nærtæk efni kunnu þeir með að fara skálda bezt.“ (Hannes Pétursson 1973: 9.)

## Heimild
* Hannes Pétursson (1973 ): *Bókmenntir.* (Alfræði Menningarsjóðs.) Bókaútgáfa Menningarsjóðs og Þjóðvinafélagsins. Reykjavík.
Ertuygla

**Ertuygla** (fræðiheiti *Melanchra pisi* eða *Ceramica pisi*) er mölfluga sem lifir á jurtum af ertublómaætt. Ertuygla hefur sést í auknum mæli á Íslandi frá aldamótum. Hún er algeng um sunnanvert Ísland. Fullorðin fiðrildi eru á ferli á vorin og fyrri hluta sumars og verpa þá og lirfur klekjast úr eggjum. Í ágúst ná lirfurnar fullum vexti, hverfa niður í gróðursvörðinn og púpa sig. Fullþroska fiðrildi skríða úr púpunum að vetri loknum. Vænghafið er 32–37 mm.

Lirfan hélt sig hérlendis í fyrstu einkum við lúpínu en hefur síðari ár orðið skaðvaldur í skógrækt einkum hvað varðar víði, greni og ösp. Lirfum er eytt með breiðvirku eitri eins og Permasect sem drepur skordýr eða sérvirkum bakteríum sem hafa eingöngu áhrif á fiðrildalirfur eins og Bt (*Bacillus thuriengensis*).
 
Ertuygla er skyld grasyglu.


Ceramica pisi caterpillar (side view) - Keila.jpg|Grænt afbrigði af lirfu ertuyglu
Ceramica pisi (larva) - Broom moth (caterpillar) - Совка гороховая (гусеница) (27194302578).jpg|Marglit lirfa
Broom Moth. Ceramica (Melanchra) pisi (38702142045).jpg|Brún lirfa


## Tenglar
* Ertuygla 
* Broom Moth
* Lepidoptera of Belgium 
* Broom Moth at UKmoths

## Tilvísanir
Grasygla

**Grasygla** (fræðiheiti *Cerapteryx graminis*) er mölfluga af ygluætt. Lirfu yglunar, *grasmaðksinns* eða *grasormsinns* svokallaða, er getið í Íslenskum heimildum allt frá 17. öld en hann gat verið svo skæður í túnum að verða plága. Var hann stundum svo skæður að ár voru kölluð grasmaðksár. Heldur hefur dregið úr skaða af völdum grasmaðksinns í seinni tíð með betri ræktun því hann sækir mest í vanrækt tún og því urðu áður fyrr kotbændur oft verst úti.

## Útbreiðsla
Hún er algeng um allt meginland Evrópu norðanverða, um Rússland allt til Síberíu og til nyrstu héraða miðjarðarhafslandanna og Mið-Asíu til Kyrrahafs. Hún finnst einnig á eyjum Evrópu, bæði Bretlandseyjum, Færeyjum og Íslandi. Í Eyjahafi hefur hún fundist á Nýja-Sjálandi. Á Íslandi finnst hún um allt land en er sjaldgæf á miðhálendinu.

## Útlit og lifnaðarhættir

Grasyglan er með algengari yglum á Íslandi en ein sú minnsta. Þó er stærðarmunur milli kynja og eru kvenflugurnar heldur stærri. Annar munur kynjanna er að karlflugan er með fjaðraða fálmara en kvenflugann þráðlaga. Grasyglan er auðþekkjanleg á skrautlegum vængjunum sem eru brúnir með svörtum deplum og strikaður hvítum rákum en kantur þeirra hvítur. Lirfan er aftur á móti grænleit með mjóum ljósum röndum aftur búkinn.

Kjörlendi Grasyglunar er eins og nafn hennar gefur til kynna hverskonar graslendi. Bæði ræktuð tún eða vilt graslendi en þar, eða í vanrækt, unir hún sér best. Hún er mest á ferðinni á daginn í góðu veðri og sækir þá í ýmis blóm. Einnig er hún stundum á ferðinni á kvöldin eftir að dimmir og sækir þá gjarnan í hverskonar ljós.

Flugtími Grasyglunar er langur eða frá seinnihluta júní til september en nær hámarki um hásumarið. Lirfa hennar, grasmaðkurinn, er mikið skaðræði í túnum og öðru graslendi og veldur oft ræktendum miklum búsifjum þegar vel árar hjá maðkinum. Eggin liggja í dvala veturinn og klekst maðkurinn út á vorinn. Hann lifir mest á rótum grasa, helst sveifgrasa og vingla. Hann púpar sig í júní milli grasrótanna og ný kynslóð flugna kemur svo úr púpunum í lok mánaðarins.

## Heimildir

*Grasygla - Cerapteryx graminis  Náttúrufræðistofnun Íslands (skoðað í október 2012)

## Tenglar
*Antler Moth at leps.it
*Antler Moth at UKMoths
Mölflugur

**Mölflugur** er hópur skordýra sem eru náskyld fiðrildum. Bæði mölflugur og fiðrildi tilheyra ættbálki hreisturvængja. Af hreisturvængjum eru flestar tegundirnar mölflugur eða um 160,000 tegundir og ennþá er ekki búið að fullgreina þær allar. 

Flestar mölflugur eru næturdýr og því oft kallaðar *náttfiðrildi* en aðrar tegundir sofa á næturnar og eru á ferðinni á daginn og enn aðrar sem eru á ferli í morgunsárið og á síðkvöldum.

## Tengt efni
* Fatamölur

## Heimild
*
François Mauriac

**François Mauriac** (*François Charles Mauriac*) (11. október 1885 – 1. september 1970) var franskur rithöfundur. Árið 1933 var hann kosinn í frönsku akademíuna. Hann hlaut *Grand Prix du roman de l'Académie française* árið 1926 og bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1952.

## Verk
* 1913 - *L'Enfant chargé de chaînes*
* 1914 - *La Robe prétexte* 
* 1920 - *La Chair et le Sang* 
* 1921 - *Préséances* 
* 1922 - *Le Baiser au lépreux* 
* 1923 - *Le Fleuve de feu*
* 1923 - *Génitrix*
* 1923 - *Le Mal* 
* 1925 - *Le Désert de l'amour* (*Grand Prix du roman de l'Académie française*, 1926)
* 1927 - *Thérèse Desqueyroux* (ísl. þýð. *Theresa*, Kristján Árnason 2006)
* 1928 - *Destins*
* 1929 - *Trois Récits*: *Coups de couteau*, 1926; *Un homme de lettres*, 1926; *Le Démon de la connaissance*, 1928
* 1930 - *Ce qui était perdu*
* 1932 - *Le Nœud de vipères* (ísl. þýð. *Skriftamál: skáldsaga*, Rafn Júlíusson 1959)
* 1933 - *Le Mystère Frontenac*
* 1935 - *La Fin de la nuit*
* 1936 - *Les Anges noirs*
* 1938 - *Plongées*: *Thérèse chez le docteur*, 1933; *Thérèse à l'hôtel*, 1933; *Le Rang*; *Insomnie*; *Conte de Noël*
* 1939 - *Les Chemins de la mer*
* 1941 - *La Pharisienne*
* 1951 - *Le Sagouin*
* 1952 - *Galigaï*
* 1954 - *L'Agneau*
* 1969 - *Un adolescent d'autrefois*
* 1972 - *Maltaverne*

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar

* ''Francois Mauriac''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953
Hærusauður

**Hærusauður** (fræðiheiti: *Ammotragus lervia*) er villt geitfjártegund sem lifir í Norður-Afríku.

## Lýsing
Hærusauðir eru um 80 til 100 sm háir á herðar og um það bil 40 til 140 kg á fæti. Þeir eru ljósmórauðir (ljósbrúnir) á litinn og dökkna með aldrinum. Þá eru þeir ljósari undir kvið (nokkurs konar ljósmóbotnóttur litur); og dökkur áll liggur aftur eftir hryggnum. Undir hálsinum eru dýrin hærð og teygir þessi hárlubbi sig niður á bringu á hrútunum.

Hornin eru aftursett og hringast. Þau geta orðið allt að 50 sm löng og eru slétt; nema niðri við haus.
Bjarni Gissurarson

**Bjarni Gissurarson** 1621 – 1712 var skáld og prestur í Þingmúla í Skriðdal, fæðingarstað sínum. Foreldrar hans voru Gissur Gíslason prestur í Þingmúla í Skriðdal (d. 1647) og kona hans, Guðrún, dóttir Einars Sigurðssonar í Eydölum. Gissur var aðstoðarprestur Einars í Eydölum (eða Heydölum) í 15 ár (1600-1615) en þau Guðrún giftust um 1610 og áttu fjögur börn fyrir 1626: þau Eiríkur, Gísli, Bjarni og Guðleif eða Guðfinna (Finna).

Fæðingarár Bjarna kemur aðeins óbeint fram í ljóðum hans. Af skrifum hans má ráða að hann fæddist árið 1621, líklega í nóvember. Bjarni varð stúdent úr Skálholtsskóla 1643, var síðan í í þjónustu Brynjólfs Sveinssonar biskups þar til hann fékk Þingmúla 1647 eftir andlát föður sinnar.

Gegndi prestskap í Þingmúla til 1702, síðan á Hallormsstað 1702-1703, eftir lát Þorleifs Guðmundssonar tengdasonar síns. Var síðan um um hríð hjá dóttur sinni að Stóra-Sandfelli, en fór síðan aftur að Hallormsstað til Eiríks sonar síns, sem var þá tekinn við prestskap þar, og þar andaðist Bjarni.

Bjarni var gáfumaður, gleðimaður og gamansamur. Hann er í tölu helstu skálda síns tíma og mjög mikilvirkur, orti trúarljóð og veraldleg kvæði af ýmsum toga, einkum ádeilur, skemmtibragi og ljóðabréf, einnig vikivakakvæði. Til er fjöldi kvæða eftir hann víðs vegar í handritum. Jón Samsonarson handritafræðingur og sérfræðingur á Árnastofnun gaf út úrval kvæða hans árið 1960 undir heitinu *Sólarsýn* með ritgerð um skáldið. Bjarni er eitt hinna austfirsku skálda.

Kona Bjarna var Ingibjörg, dóttir Árna Þorvarðarsonar prests í Vallanesi.

Börn þeirra voru:

* Gissur Bjarnson, stúdent úr Skálholtsskóla um 1669. Hann dó erlendis á námsárum sínum.
* Árni Bjarnason (f. um 1650-1651), dó 18 ára 1668 eða 1669.
* Arndís Bjarnadóttir, gift Þorleifi Guðmundssyni presti á Hallormsstað.
* Jakob Bjarnason, prestur á Kálfafellsstað.
* Eiríkur eldri Bjarnson, lögréttumaður að Stóra-Sandfelli.
* Eiríkur yngir Bjarnason, prestur á Hallormsstað.
* Henrik Bjarnason, Borg í Skriðdal.

Gísli Bjarnason að Bæ í Lóni var ekki sonur Bjarna Gissurarsonar.

## Heimildir
* Páll Eggert Ólason (1948): *Íslenzkar æviskrár frá landnámstímum til ársloka 1940.* (I. bindi.) Hið íslenzka bókmenntafélag. Reykjavík.
* Hannes Pétursson og Helgi Sæmundsson (1973): *Íslenzkt skáldatal a-l.* (Alfræði Menningarsjóðs.) Bókaútgáfa Menningarsjóðs og Þjóðvinafélagsins. Reykjavík.
* Bjarni Gissurarson (1960): *Sólarsýn. Kvæði.* Jón M. Samsonarson sá um útgáfuna og ritaði eftirmála. Bókaútgáfa Menningarsjóðs. Reykjavík.
* Jón M. Samsonarson (ekkert ártal): *Séra Bjarni Gissurarson á Þingmúla: ævi hans og kveðskapur*. Óbirt ritgerð.
DJ Aligator

**Ali Movasat** (persneska: علی اصغر مواسات), eða **DJ Aligator**, (fæddur í Teheran 10. mars 1975) er íranskur raftónlistarmaður. Hann býr nú í Svíþjóð en bjó áður nokkur ár í Danmörku.

Frægasta lag DJ Aligator er „The Whistle Song“ (samið ásamt Dananum Holger Lagerfeldt) en það er að finna í tölvuleiknum Dance Dance Revolution. Þá hefur hann einnig endurhljóðblandað lag O-Zone, „Dragostea Din Tei“. Hann hefur einnig endurhljóðblandað „I Like to Move It“ (með Reel 2 Real) og „From Paris to Berlin“ (með Infernal).

## Tenglar
* Ali Movasat á Allmusic
* Vefsíða DJ Aligator
Sharam

**Sharam Tayebi** (eða **Sharam**) er íranskur skífuþeytir og upptökustjóri. Sharam vinnur með *[[house]]-* og raftónlist. Hann er meðlimur í dúóinu Deep Dish sem hlaut Grammy-verðlaun árið 2002.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 2008 *Sidedish*

### Smáskífur / EP-plötur
* 1996 „Let's Rock“
* 1996 „Keep On Move It“
* 1997 „Preacher“
* 1998 „Any Time Is Party Time“
* 1998 „To The Beat / Last Battle“
* 1999 „Phat Philter Killa“
* 1999 „Into The Groove / 2 of Us“
* 1999 „Let's Get It On“
* 2002 „Out of Your Mind“
* 2006 „PATT (Party All the Time)“ - #16 Hollandi, #8 Bretlandi
* 2006 „PATT (Party All the Time) (Remixes)“
* 2008 „Secret Parkway“
* 2008 „The One“ - #19 Hollandi
* 2008 „Get Wild“
* 2008 „Texi“

### Á safnplötum
* 2003: *[[GU025|Global Underground: Toronto: Sharam* [Afterclub Mix]]]* <small>- #1 [[Top Electronic Albums]], #20 [[Top Independent Albums]], #29 [[Top Heatseekers]]</small>
* 2006: *Global Underground: Dubai''

### Endurhljóðblandanir
* 1994: Watergate - „Lonely Winter“
* 1995: Aquarhythms - „Ether's Whisper“
* 1995: De'Lacy - „Hideaway“
* 1995: Ashley Beedle - „Revolutions In Dub“
* 1996: MK - „Burning“
* 2006: MYNC Project & Danny Rampling - „Strobelight“
* 2006: Eddie Murphy - „Party All the Time“
* 2006: Nalin & Kane - „Beachball“
* 2007: Daniel Bedingfield - „If You're Not The One“
* 2007: Richard Grey - „Tainted Love (Warped Bass)“
Gigi D'Agostino

**Luigi di Agostino**, betur þekktur sem **Gigi D'Agostino** (fæddur 17. desember 1967 í Tórínó) er ítalskur plötusnúður og upptökustjóri.

D'Agostino ólst upp milli Tórínó og Brescia og ungur að árum hafði hann það sem aðal markmið sitt að verða frægur í heimi diskósins. Hann hóf tónlistarferil sinn árið 1986 er hann fór að semja svokallaða Italo Disco-tónlist. Sama ár gaf hann einnig út fyrstu hljóðblöndunina sína, „Psychodelic“. Þá ákvað hann að flytja til Lundúna. 

Árið 1999 gaf hann út smáskífuna „L'Amour Toujours (I'll fly with you)“ en lagið þeytti honum upp á stjörnuhimininn. Síðar sama ár gaf hann einnig út breiðskífu með sama nafni - hún komst í 10. sæti yfir mest seldu plötur Ítalíu.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Gigi D'Agostino (breiðskífa)|Gigi D'Agostino]]* (1996)
* *[[A Journey Into Space]]* (1996)
* *The Greatest Hits* (1996)
* *[[Gin Lemon E.P.|Gin Lemon EP]]* (1997)
* *[[Tanzen]] EP *(1999)
* *[[L'Amour Toujours (breiðskífa)|L'Amour Toujours]]* (1999)
* *Tecno Fes EP* (2000)
* *[[Tecno Fes Vol. 2]]* (2000)
* *[[Il programmino di Gigi D'agostino]] * (2003)
* *[[Underconstruction 1: Silence E.P.]]* (2003)
* *[[L'Amour Toujours II]]* (2004)
* *Laboratorio 1* (2004)
* *Laboratorio 2* (2005)
* *Laboratorio 3* (2005)
* *[[Disco Tanz]]* (2005)
* *[[Some Experiments]]* (2006)
* *[[Lento Violento e Altre Storie]]* (2007)
* *[[La Musica Che Pesta]]* (2007)
* *[[Suono Libero]]* (2008)

### Endurhljóðblandanir
* *Dreamhouse 1: Le Voyage 96* (1996)
* *[[Le Voyage Estate]]* (1996)
* *Progressiva Dream Music* (1996)
* *Hard Beat vol. 1: Journey Into Darker Dreams* (1997)
* *Progressive Hyperspace* (1997)
* *Eurodance '99* (2000)
* *[[Il Grande Viaggio Vol. 1]]* (2001)
* *Yorin FM Dance Experience 2002* (cd 3 only) (2002)
* * Live At Altromondo (Exclusive Edition)* (2003)
* *Live At Altromondo Part II (Exclusive Edition) *(2004)
* *Benessere 1* (2004)

### Smáskífur
* 1995:
** „Sweetly“
** „New Years Day“
** „Gigi's Violin / Elektro Message“
** „Fly“
** „Angel's Simphony“
* 1997
** „Music (An echo deep inside)“
** „Gin Lemon“
* 1998
** „Elisir (Your Love)“
* 1999
** „The Riddle Remix“
** „La Passion Remix“
** „The Riddle feat. Bla Bla Bla“
** „Cuba Libre“
** „Bla Bla Bla“
** „Another Way“
* 2000 
** „The Riddle“
** „La Passion“
** „Reanimator feat. Vanilla Ice - Ice Ice Baby 2001“ (endurhljóblöndun)
** „L'Amour Toujours“
* 2001 
** „Super“ (með Albertino)
** „Magic Box - Carillon“ (endurhljóðblöndun)
* 2002
** „Put on your red shoes“ (endurhljóðblöndun)
** „Te Aviso, Te Anuncio“ (endurhljóðblöndun)
* 2004 
** „Silence“
** „Gigi & Molly - Con il nastro rosa“
** „Gigi's Goodnight“' (Gigi D'agostino og Pandolfi)
** „Summer of Energy“
* 2005 
** „Wellfare“
** „I Wonder Why“
* 2006 
** „L'Amour Toujours (I'll Fly With You)“ (AATW-útgáfa með endurhljóðblöndun, gefið út í Bretlandi)
Swedish House Mafia

**Swedish House Mafia** (**SHM**) er hópur þriggja sænskra house-tónlistarmanna (skífuþeyta). 

## Meðlimir
* Steve Angello
* Axel „Axwell“ Hedfors
* Sebastian Ingrosso

## Tengill
* Vefsíða Swedish House Mafia
Pepsideild karla í knattspyrnu 2009

Árið 2009 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 98. skipti. Stjarnan tók þátt aftur eftir 9 ára fjarveru auk Eyjamanna, en þeir spiluðu síðast í efstu deild árið 2006. Nýr styrktaraðili, Ölgerðin, fékkst fyrir deildina þann 27. apríl og ber deildin því nafnið Pepsideildin til ársins 2011 minnst. FH-ingar höfðu haft sannfærandi forystu í mótinu allt sumarið og tryggðu sér Íslandsmeistaratitilinn í 21. umferð á heimavelli.

## Staðan í deildinni

### Töfluyfirlit

|}
 

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild karla
*  ÍBV
*  Stjarnan
#### Niður í 1. deild karla
*  HK
*  ÍA
### Félagabreytingar í lok tímabils
#### Upp í Pepsideild karla
* Ungmennafélag Selfoss
*  Haukar

#### Niður í 1. deild karla
* Lið í 11. - 12. sæti í **Pepsideild karla 2009**
* Knattspyrnufélagið Þróttur
* Ungmennafélagið Fjölnir
1. deild karla í knattspyrnu 2008

Leikar í **1. deild karla í knattspyrnu** hófust í 54. sinn árið **2008**. 

## Lokastaðan

## Fróðleikur
Phil Lynott

**Philip Parris Lynott** (20. ágúst 1949 – 4. janúar 1986) var söngvari, bassaleikari og lagahöfundur ásamt því að spila á önnur hljóðfæri. Lynott var hvað þekktastur fyrir það að vera bassaleikari, söngvari og aðallagahöfundur rokkhljómsveitarinnar Thin Lizzy á árunum 1969 - 1983. 

## Fyrri ár
Lynott var fæddur á Hallam-spítalanum í Staffordshire á Englandi. Faðir hans Cecil Parris var afro-brasilískur en móðir Phil Lynotts var Philomena „Phyllis“ Lynott frá Írlandi og frá henni kemur Lynott nafnið. Faðir hans Cecil Parris fór frá móður hans aftur til Brasilíu einungis þremur vikum eftir fæðingu Lynotts. Foreldrar Phils héldu sambandi við hvort annað fyrstu ár ævi hans en Lynott hitti ekki föður sinn fyrst fyrr en seint á áttunda áratugnum.

Phil var alinn upp í Moss Side í Manchester þar sem hann varð meðal annars Manchester United-aðdáandi. Meðan að hann var enn í skóla flutti hann til Crumlin í Dublin til ömmu sinnar sem hét Sarah. 

## Tónlistarferill
Tónlistarferill Lynott's byrjaði á miðjum sjöunda áratuginum þegar hann söng með hljómsveitinni the Black Eagles. Á þessum tímapunkti urðu hann og Brian Downey trommuleikari vinir.
Sunset Strippers

**Sunset Strippers** er bresk rafhljómsveit. Hún er frægust fyrir lagið „Falling Stars“ sem kom út árið 2005. Það er „endurhljóðblöndun“ á laginu „Waiting For A Star To Fall“ eftir Boy Meets Girl sem kom út árið 1988.

Sunset Strippers endurhljóðblönduðu einnig „Cry Little Sister“, sem upphaflega var samið af Gerard McMahon, fyrir myndina *[[The Lost Boys]]*. 

## Meðlimir
*Harry Diamond
*Sergei Hall
*Kieron McTernan

## Tenglar
* Vefsíða 
* Sunset Strippers á Discogs
* Sunset Strippers á MusicBrainz
Þjóðólfur

:*Gæti einnig átt við nafnið [[Þjóðólfur (nafn)|Þjóðólf]].*
**Þjóðólfur** var íslenskt hálfsmánaðarblað sem var stofnað árið 1848 og var gefið út til ársins 1920. Blaðinu var ritstýrt af Matthíasi Jochumssyni á tímabili. Þjóðólfur var landsfréttablað. Gefið út í Reykjavík. 

## Tenglar
* Fyrsta tölublað Þjóðólfs , á vefnum timarit.is
Ísafold

**Ísafold** var íslenskt tímarit sem var stofnað af Birni Jónssyni, sem ritstýrði því lengst af. Það kom fyrst út árið 1874 og var gefið út til ársins 1929. Það var lengi víðlesnasta blað landsins.

Björn Jónsson stofnaði blaðið þegar hann sneri heim frá námi í Kaupmannahöfn í samstarfi við útgefanda Víkverja, Jón Guðmundsson landshöfðingjaritara. Víkverji var lagður niður um leið og Ísafold hóf göngu sína. Nafnabreytingin stafaði af því að Björn vildi gefa út blað fyrir allt landið, en Víkverji var bæjarblað í Reykjavík. Fyrstu árin var blaðið prentað í Landsprentsmiðjunni en árið 1877 setti Björn upp nýja prentsmiðju, Ísafoldarprentsmiðju, sem hann hafði keypt frá Danmörku til að prenta blaðið, meðal annars vegna óánægju með ritskoðun sem Landsprentsmiðjan stundaði.

Þegar Björn varð ráðherra Íslands 1909 tók sonur hans, Ólafur Björnsson, við ritstjórninni. 1913 stofnaði hann Morgunblaðið ásamt Vilhjálmi Finsen. Útgáfufélag Morgunblaðsins (sem síðar nefndist Árvakur) keypti svo Ísafold af Ólafi 1919 og eftir það var blaðið gefið út sem mánudagsútgáfa Morgunblaðsins og sérstakt síðdegisblað.

## Tenglar
* Fyrsta tölublað Ísafoldar , á vefnum timarit.is
* Áríðandi að „missa ekki móðinn", Morgunblaðið 21. október 2008
Heiðlóa

**Heiðlóa** (fræðiheiti: *pluvialis apricaria*) einnig oft kölluð bara **lóa** er stór fugl af lóuætt. Hún er mófugl og farfugl á Íslandi. Kemur í lok mars eða byrjun apríl til Íslands en hefur vetursetu á Bretlandseyjum og suður þaðan með ströndum Vestur-Evrópu allt til Gíbraltar og Norður-Afríku. Heiðlóan er alfriðuð á Íslandi.

## Einkenni
*Lengd: 28 cm.*
| *Þyngd: 200 gr.*
| *Vænghaf: 67 – 76 cm.*

Að ofan er hún dökk með gulum dílum, en svört að neðan og á vöngum, á milli þess er breið hvít s-laga rönd. Bæði kynin eru nánast eins eins að lit.

## Lifnaðarhættir

Lóan lifir aðallega á ánamöðkum, mýflugum, skordýralirfum og sniglum. Á sumrin nærist hún einnig á jurtafæðu, t.d. berjum.

Fyrst er lóan kemur til landsins dvelur hún meðfram ströndum en leitar svo að varpstöðum í móum, mýrum eða heiðum. Hreiðurgerð er ekki mikil hjá henni, aðeins laut í lyngmóa eða grasi útbúið með grasstráum eða laufblöðum. Varp hefst seinni hluta maí og verpir hún oftast fjórum eggjum sem eru grágul eða mógul með mósvörtum dílum á litin. Eftir um það bil 3 vikur brjótast ungarnir út. Báðir foreldrarnir taka þátt í að liggja á egginu. Í lok júlí flýgur hún með ungana aftur suður til vetrardvalar og flýgur lóan þá í hópum.

## Vorboðinn

Fólk á Íslandi segir oft að heiðlóan sé merki þess að vor og sumar sé á næsta leiti og hefur heiðlóan orðið tákn fyrir vorið og kölluð *vorboðinn*. Sagt er að hún sé veðurglögg og reyna sumir að lesa út úr veðrinu eftir hegðun hennar og sér hennar ósjaldan stað í skáldskap og þjóðtrú. Eitt þekktasta ljóð sem samið hefur verið á Íslandi um heiðlóuna er ljóð Páls Ólafssonar, *Lóan er komin að kveða burt snjóinn*, sem lýsir þessu viðhorfi ágætlega.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heiðlóa (fugl mánaðarins) Náttúruminjasafn Íslands

## Heimildir
* ''Heiðlóan'' Fuglavefur.is  (skoðað 5.4.2020)
Hertogar af Normandí

**Hertogar af Normandí** – eða **Rúðujarlar**, kenndir við Rúðuborg – kallast þeir hertogar, sem ríktu á árabilinu 911–1204 yfir því svæði í Norður-Frakklandi, sem nú kallast Normandí.

Hertogadæmið Normandí stofnaði víkingahöfðinginn Rollo, eða Göngu-Hrólfur, árið 911 með samkomulagi við Karl einfalda Frakkakonung, sem gaf Rollo nafnbótina *jarl Normanna*. Í staðinn áttu Normannar að sjá um landvarnir, meðal annars gegn víkingum. Í fyrstu var um jarlsdæmi að ræða, en síðar hertogadæmi og var Ríkarður 2. sá fyrsti sem bar formlega titilinn hertogi af Normandí. 

Árið 1066 lögðu Normannar, undir stjórn Vilhjálms sigursæla, England undir sig. Varð Vilhjálmur þá konungur Englands, en Normandí var áfram hertogadæmi undir stjórn hans og afkomenda hans. Þetta leiddi til þeirrar undarlegu stöðu að Vilhjálmur var bæði konungur Englands og lénsmaður Frakkakonungs, og var þetta lengi uppspretta ófriðar á milli ríkjanna.

Árið 1204 hertók Filippus 2. Frakkakonungur hertogadæmið á meginlandinu en Ermarsundseyjar voru þó undanskildar. Konungar Englands gerðu áfram kröfu um að halda titlinum hertogi af Normandí, en með samningi milli Englands og Frakklands 1259, gáfu þeir þá kröfu eftir. Síðar reyndu þeir oftar en einu sinni að ná aftur eignum sínum í Frakklandi, einkum í Hundraðárastríðinu, en höfðu ekki erindi sem erfiði.

## Listi yfir hertogana
* 911-927: Rollo eða Göngu-Hrólfur
* 927-942: Vilhjálmur 1. af Normandí eða Vilhjálmur 1. langasverð
* 942-996: Ríkarður 1. af Normandí 
* 996-1027: Ríkarður 2. af Normandí eða Ríkarður hinn góði
* 1027-1028: Ríkarður 3. af Normandí 
* 1028-1035: Róbert 1. af Normandí, eða Roðbert 1. 
* 1035-1087: Vilhjálmur bastarður eða Vilhjálmur sigursæli 
* 1087-1106: Róbert 2. af Normandí eða Róbert stuttsokkur
**Vilhjálmur 2. Englandskonungur (1096-1100, í umboði bróður síns) 
* 1106-1135: Hinrik 1. Englandskonungur 
**Vilhjálmur öðlingur (um tíma árið 1120, í umboði föður síns, Hinriks 1.)
* 1135-1144: Stefán Englandskonungur 
* 1144-1150: Geoffrey Plantagenet, greifi af Anjou og hertogi af Normandí
* 1150-1189: Hinrik 2. Englandskonungur
* 1189-1199: Ríkharður ljónshjarta, á frönsku: Richard Coeur de Lion
* 1199-1204: Jóhann landlausi, á frönsku: Jean Sans-Terre 
Árið 1204 lagði Filippus 2. Frakkakonungur Normandí undir sig, en konungar Englands gerðu þó kröfu til hertogatitilsins. Með samningi 1259 viðurkenndu þeir yfirráð Frakka.
* 1204-1216: Jóhann landlausi (hertogi að nafninu til) 
* 1216-1259: Hinrik 3. Englandskonungur (hertogi að nafninu til)

Konungar Englands réðu áfram yfir Ermarsundseyjunum, sem höfðu verið hluti af hertogadæminu frá 933. Á eyjunum hefur konungurinn samkvæmt hefð alltaf verið kallaður hertogi af Normandí.

## Tengt efni
* Listi yfir þjóðhöfðingja Englands

## Heimild
*
Leyndardómur Mayanna

***Leyndardómur Mayanna*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Þjóðsögn greinir frá því, að í frumskógum Mið-Ameríku leynist týnd borg, þar sem geymd væri Gullbók Maya hinna fornu, og hefði að geyma, ef til vill, leyndardóma nú horfinnar menningar. Clairembart prófessor hefur öðlast vissu fyrir því, að borg þessi sé til og sömuleiðis Gullbókin. Ásamt Bob Moran og Bill Ballantine ræðst hann í ferðalag inn í frumskóginn í leit að þessari dularfullu borg. Auk þeirra hættu, sem stafaði af náttúrufyrirbærum á leið rannsóknarmanna, bætist við hin stöðuga leyndardómsfulla „Nálægð“ (Bob giskaði á að það væri andi, sem tilheyrði hinum fornu Mayum), sem sífellt lét á sér bæra og lagði óteljandi gildrur á leið þeirra félaga. Heppnast Bob enn þá einu sinni að yfirbuga fjendur sína? Heppnast honum að komast að leyndarmáli Mayanna? Moran, Clairembart og Bill Ballantine hefðu haft óteljandi gildar ástæður til þess að hætta þessum leiðangri og oft lá við að ævintýrið endaði með flótta eða dauða.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Prófessor Aristide Clairembart, Frank Reeves, Samúel Higgins, Loomie

## Sögusvið
Miami, Bandaríkin, Ciudad Tobago, Mexíkó

## Bókfræði
* Titill: Leyndardómur Mayanna
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Le secret des Mayas
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1956
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1972
Refsing Gula skuggans

***Refsing Gula skuggans*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Moran yfirforingi er dáinn, myrtur af sjálfum Gula skugganum. Í sinni miklu sorg á Bill Ballantine aðeins eina hugsun: að hefna vinar síns og samtímis hindra hinn óhugnanlega herra Ming í að fremja fleiri fólskuverk. Bill hefur fengið óverulegar upplýsingar, en leggur samt upp að leita að fylgsnis Mings, einhvers staðar í Efri-Burma. Á ferð sinni yfir torsótt land á valdi ræningja og uppreisnarmanna ratar hinn hugrakki Skoti í ótal mannraunir og ævintýri. Á vegi hans verða dakóítar, hræðileg eiturslanga og ofsatrúarmenn, sem flækjast um Nagafjöll. Í leit að hinu leyndardómsfulla landi Herra Mi-Sing-Ling ratar hann í hinar mestu mannraunir og lífshættur. En einhver dularfullur samverkamaður hemur fram í hvert sinn sem hætta er á ferðum og hrifsar hann úr höndum fjenda hans og hjálpar honum að lokum að refsa Gula skugganum. Það er samverkamaður, sem kemur sjálfum Bill Ballantine hreint ekki svo lítið á óvart.

## Aðalpersónur
Bill Ballantine, Bob Moran, Tanja Orloff, Herra Ming/Guli skugginn, U Win, Thibaw, Dr. Partridge/Oh-Oh

## Sögusvið
Rangoon, Mandalay, Nagafjöll, Irrawaddy, Burma 

## Bókfræði
* Titill: Refsing Gula skuggans
* Undirtitill: Drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: La chatiment de l'Ombre Jaune
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1960
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1968
Sesúan

**Sesúan** (eða **Sìchuan**) *([[Kínverska|kínverska:]]* 四川*; [[Pinyin|rómönskun:]] Sìchuān)* er Héruð Kína í vesturhluta Kína. Höfuðborg þess er Chengdu. Stærstur hluti héraðsins er í Sesúandældinni sem er umkringt Himalajafjöllum í vestri, Qinling-fjallgarðinum í norðri og Yunling-fjallgarðinum í suðri. Fljótið Jangtse rennur í gegnum héraðið.
Konstantín Tsjernenko

**Konstantín Ústínovítsj Tsjernenko** (rússneska: Константи́н Усти́нович Черне́нко; 24. september 1911 – 10. mars 1985) var sovéskur stjórnmálamaður og aðalritari sovéska kommúnistaflokksins í aðeins þrettán mánuði frá 1984 til dauðadags. 

## Æviágrip
Tsjernenko hóf stjórnmálaferil sinn í borginni Krasnojarsk en flutti árið 1948 til Moldavíu, þar sem hann hóf störf í þjónustu Leoníds Brezhnev, sem var þá aðalritari moldavíska Sovétlýðveldisins en átti síðar eftir að verða leiðtogi Sovétríkjanna allra. Tsjernenko fylgdi Brezhnev til Moskvu þegar Brezhnev hlaut sæti í miðstjórn kommúnistaflokksins og vann í áróðursráðuneyti Sovétríkjanna. Tsjernenko varð sjálfur meðlimur í miðstjórninni árið 1977. Tsjernenko var ekki heilsuhraustur og þjáðist bæði af lungnaveiki, lifrarbólgu og skorpulifur. Tsjernenko gerðist aðalritari sovéska kommúnistaflokksins eftir að Júríj Andropov lést árið 1984.

Fátt gerðist á stuttri valdatíð Tsjernenkos. Staða rússneska tungumálsins var styrkt á sovéskum yfirráðasvæðum þar sem málið var ekki móðurmál innfæddra og haldið var áfram að bæla niður pólitískt andóf. Tilraunum til að vinna bug á spillingu var hins vegar mestmegnis frestað. Sovéskir valdhafar létu stífla fjölmörg fljót í Síberíu en þessar ákvarðanir ollu talsverðum umhverfisskemmdum sem ekki var tekist á við fyrr en árið 1987.

Tsjernenko lést úr sjúkdómum sínum þann 10. mars 1985. Hann var þriðji leiðtogi Sovétríkjanna sem lést á jafnmörgum árum. Haft er eftir Ronald Reagan Bandaríkjaforseta þegar hann frétti af dauða Tsjernenkos: „Hvernig á mér að miða eitthvað áfram með þessa Rússa ef þeir halda áfram að deyja?“

## Tilvísanir
KGB

**KGB** (rússneska: КГБ) er skammstöfun fyrir Комитет государственной безопасности, *Komítet gosúdarstvennoj bezopasností* eða **Ríkisöryggisnefnd** sem var opinbert nafn leyniþjónustu Sovétríkjanna á tímum Kalda stríðsins frá 1954 til 1991.

Forveri KGB var Stjórnmálastofnun ríkisins.

Starfsmenn KGB voru alræmdir fyrir að beita ofbeldi til að ná markmiðum sínum. Helstu hlutverk KGB innan Sovétríkjanna var að halda kommúnistum við völd og að vernda leiðtoga flokksins. Skjalasöfn kommúnistaflokksins sýna fram á að yfir 480.000 manns hafi starfað fyrir KGB, 200.000 þeirra hafi verið staðsettir á landamærunum.

## Tilvísanir