open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leoncie

**Leoncie** (réttu nafni **Leoncia María Martin**, fædd 19. mars 1953) er listamannsnafn indversk-íslenskrar söngkonu sem hefur stundum kallað sig „indversku prinsessuna“ (e. *Indian Princess Leoncie*) eða „Ískryddið“ (e. *Icy Spicy Leoncie*). Hún er þekkt fyrir óvenjulega tónlist sína og tónlistarmyndbönd, og umdeildar yfirlýsingar í fjölmiðlum.

Tónlistarstíll Leonciar, „austurlenskt diskópopp leikið á skemmtara“, þykir óvenjulegur. Lög hennar eru ýmist á ensku eða íslensku og textinn er oft af kynferðislegum toga. Meðal þekktustu laga hennar eru *Ást á pöbbnum*, *Enginn þríkantur hér, Gay World,* og *Wrestler*. Hún á sér dyggan aðdáendahóp og tónlist hennar hefur náð ákveðinni *költ*-stöðu.

Leoncie er þekkt fyrir að fara mikinn í viðtölum við fjölmiðla, á Fésbókarsíðu sinni, og í athugasemdakerfum dagblaða. Hún hefur farið hörðum orðum um ýmsa listamenn, ríkisstofnanir og stjórnmálamenn, og endurtekið sakað landa sína um frændhygli, einelti, og kynþáttahatur.

## Æviágrip
Leoncie er fædd í Góa-héraðinu á miðvesturströnd Indlands. Hún er af indverskum og portúgölskum ættum, en Góa var portúgölsk nýlenda fram til 1961. Móðurmál hennar er ''konkaní''. Að eigin sögn stundaði hún nám við *Trinity College of Music* í Lundúnum og er með BA-gráðu í enskum bókmenntum.

Leoncie kom til Íslands árið 1982 eftir að hafa búið í Danmörku í 2 ár, og starfaði hér sem skemmtikraftur í allnokkur ár. Hún kynntist fljótt eiginmanni sínum, Viktori Albertssyni, sem hefur verið umboðsmaður hennar og oft leikið í myndböndum hennar. 

Árið 1997 fluttist hún aftur til Danmerkur. Hún sneri aftur árið 2000 en flutti svo aftur út 2004 og ætlaði sér að öðlast frægð á Englandi. Hún tók hún þátt í áheyrnarprufum fyrir X-factor í Bretlandi 2006. Árið 2012 sneri Leoncie aftur til Íslands og hélt tvenna tónleika fyrir fullu húsi. 

Leoncie er kaþólsk. Hún býr í Keflavík en hefur áður búið í Kópavogi og Sandgerði.

## Plötur

* *My Icelandic Man* (1985). Á plötuumslaginu er mynd af Leoncie og kraftlyftingamanninum Jóni Páli.
* *Story from Brooklyn* (1992)
* *Love Message from Overseas* (2001 eða 2003). Á plötunni er dúett með Páli Óskari.
**Sexy Loverboy* (2002)
* *Invisible Girl* (2005)
* *Radio Rapist-Wrestler* (2005)
* *Pukki Bollywood Baby* (2008)
* *Wild American Sherrif* (2009)
* *Dansaðu við Leoncie* (2011)
* *Gay World* (2012)
**Mr. Lusty* (2017)

## Tilvísanir
Þorbergur Þorleifsson

**Þorbergur Þorleifsson** (f. 18. júní 1890, d. 23. apríl 1939) var alþingismaður Austur-Skaftfellinga árin 1934 - 1939 fyrir Framsóknarflokkinn. Hann var fæddur í Hólum í Hornafirði og bjó þar til dauðadags.

Faðir Þorbergs var Þorleifur Jónsson í Hólum, alþingismaður og formaður Framsóknarflokksins.

## Heimild
* Æviágrip á vef Alþingis
Vilhjálmur 3. Englandskonungur

**Vilhjálmur 3. Englandskonungur** (14. nóvember 1650 – 8. mars 1702) var Óraníufursti frá fæðingu og landstjóri yfir flestum sýslum Hollands frá 1672. 1689 varð hann Vilhjálmur 3. Englandskonungur og Írlandskonungur og Vilhjálmur 2. Skotakonungur. Hann vann sigur gegn tengdaföður sínum Jakobi 2. í dýrlegu byltingunni og ríkti ásamt konu sinni Maríu 2. þar til hún lést 28. desember 1694.
Rómversku Lundúnir

**Rómversku Lundúnir** (á latínu *Londinium*) eiga við Lundúnir frá 47 e.Kr., þegar Lundúnaborg var byggð, allt til brotthvarfs Rómverja frá Bretlandi á 5. öld. Rómverjar byggðu upp Lundúnir sem borg eftir innrásina árið 43 e.Kr. sem Kládíus keisari leiddi. Þegar borgin var byggð var hún frekar lítil, einungis 350 ekrur að flatarmáli. Staða Lundúna á rómverskum tímum er ekki klár en borgin var ekki höfuðborg (Colchester í Essex var höfuðborg á þessum tíma).

Rómverjar byggðu borgarvegg Lundúna, sem enn má sjá í dag.
Vitaskip

**Vitaskip** er skip sem þjónar sama hlutverki og viti. Vitaskip eru notuð þar sem er af einhverjum ástæðum ekki hægt að reisa vita, til dæmis þar sem er mikið dýpi. Skipinu er þá lagt við ankeri um langan tíma. Nútímavitaskip voru fyrst sett upp í Bretlandi á 18. öld. Sums staðar urðu þau útbreidd en þar sem að jafnaði er hagkvæmara að reisa vita í landi en reka vitaskip var þeim yfirleitt skipt út við fyrsta tækifæri. Með tilkomu öflugra ljósbauja hefur vitaskipum fækkað verulega og eru þau nú flest orðin safngripir. 

Orðið er líka notað um þau skip sem Vitamálastofnun Íslands rak og notaði til að flytja og þjónusta vita. Dæmi um þetta er vitaskipið *Hermóður* sam var keyptur til Íslands af stofnuninni 1947 og fórst 1959 undan Reykjanesi með allri áhöfn.
Jóhannes Eðvaldsson

**Jóhannes Eðvaldsson** (fæddur 3. september 1950, látinn 24. janúar 2021) var íslenskur knattspyrnumaður. Hann lék lengst af með Val en einnig með Glasgow Celtic í Skotlandi. Hann átti að baki fjölmarga landsleiki með íslenska landsliðinu.
Atli Eðvaldsson, knattspyrnumaður og þjálfari var bróðir Jóhannesar.

## Tilvísanir
Heathrow-flugvöllur

**London Heathrow-flugvöllur** eða einfaldlega **Heathrow** (IATA: **LHR**, ICAO: **EGLL**) er stærsti og fjölsóttasti flugvöllur Bretlands. Hann er staðfesttur í Hillingdon, vesturhluta Lundúna, og er sjöundi fjölsóttasti flugvöllur heims fyrir alþjóðlega umferð. 

Flugvöllurinn er í eigu og rekstri Heathrow Airport Holdings, sem varð til við einkavæðingu British Airports Authority. Árið 2024 var Heathrow fjölfarnasti flugvöllur Evrópu, fjórði fjölfarnasti flugvöllur heims miðað við farþegafjölda og næstfjölfarnasti flugvöllur heims þegar kemur að alþjóðlegum farþegaflutningum. Heathrow var einnig sá flugvöllur með flestar alþjóðlegar tengingar í heiminum árið 2024.

Heathrow var stofnaður sem lítið flugsvæði árið 1930 en var stækkaður í mun stærri flugvöll eftir seinni heimsstyrjöldina og hóf áætlunarflug árið 1946. Flugvöllurinn er 23 km. vestur af miðbæ Lundúna og hefur tvær austur-vestur flugbrautir ásamt fimm flugstöðvarbyggingum. Heathrow er aðalbækistöðvar flugfélaganna British Airways og Virgin Atlantic.
Clyde Tombaugh

**Clyde William Tombaugh** (4. febrúar 1906 – 17. janúar 1997) var bandarískur stjörnufræðingur. Hann er þekktastur fyrir að hafa uppgötvað dvergreikistjörnuna Plútó árið 1930. Hann uppgötvaði líka marga loftsteina og vildi vísindalegar rannsóknir á fljúgandi furðuhlutum.
Fet

**Fet** (skammstafað **ft** eða táknað með **‘** ) er lengdareining í nokkrum mismunandi mælieiningakerfum. Kerfi sem nota fet eru meðal annars enskar mælieiningar, breskar mælieiningar og bandarískar mælieiningar. Lengd fets í metrum er mismunandi, en er yfirleitt í kringum fjórðungur eða þriðjungur úr metra. Þrjú fet eru í stiku og tólf tommur í fetinu.

Upphaflega var fetið aðeins lengd mannsfótar frá hæl að stóru tá. En þar sem mannsfætur eru mjög misstórir var slík viðmiðun óhentug til lengdar.

Algengasta viðmiðið í dag er alþjóðlegt fet sem Bandaríkin og Breska samveldið komu sér saman um árið 1958. Með því var hin alþjóðlega stika skilgreind sem 0,9144 metrar og fetið þriðjungur af henni, eða 0,3048 metrar.
Óraníufursti

**Óraníufursti** er aðalstitill sem tengist furstadæminu Óraníu í Suður-Frakklandi. Titillinn tilheyrir ættinni Óraníu-Nassá sem eru jafnframt erfingjar hollensku krúnunnar. Jafnframt þeim gerir ættin Hohenzollern tilkall til titilsins. Núverandi Óraníufursti er Vilhjálmur Alexander Hollandskonungur og Georg Friðrik Prússaprins gerir tilkall til titilsins sem höfuð Hohenzollern-ættarinnar.
505 (kæna)

**505** er 5,05 metra löng tvímenningskæna með trapisu. Þessi kæna var hönnuð af John Westell árið 1954 fyrir franskt siglingafélag. Hönnunin byggir á hönnun stærri báts, *Coronet*, sem Westell hannaði sem hraðskreiðan ólympíubát. Hönnun Coronet var full af nýjungum sem þá voru að ryðja sér rúms í kænusiglingum, en þrátt fyrir að hann reyndist hraðskreiðasti báturinn í prófunum í La Baule 1953 hlaut hann ekki náð fyrir augum nefndarinnar sem valdi Flying Dutchman í staðinn sem næsta ólympíubát. Frakkarnir sem höfðu séð prófanirnar í La Baule heilluðust hins vegar svo af bátnum að þeir báðu Westall um að hanna minni bát með sömu eiginleika. 

505 er hönnunarflokkur þar sem bátslagið og seglabúnaður eru vandlega skilgreind en aðrir hlutar reiðans eru frjálsari sem auðveldar aðlögun bátsins að siglingamanninum. 505 hlaut viðurkenningu Alþjóða kappsiglingasambandsins sem alþjóðleg keppnisgerð árið 1955.
Fet (aðgreining)

**Fet** getur átt við eftirfarandi:
* Mælieininguna fet
* Bæinn Fet á Rangárvöllum
* Gangtegundina fet
Flying Dutchman

**Flying Dutchman** eða **Hollendingurinn fljúgandi** er hraðskreið 20 feta (6,06 metra) löng tvímenningskæna. Flying Dutchman er með mikinn seglaflöt og búin trapisu fyrir áhöfnina. Báturinn varð til vegna vonbrigða sem Conrad Gülcher varð fyrir með alþjóðlegu kappsiglingagerðina Tornado sem Alþjóða kappsiglingasambandið hafði átt upptökin að seint á 5. áratugnum og siglingafélag Gulchers, Konunglega siglingafélagið í Loosdrecht, hafði keypt sex eintök af. Hann fékk því skipahönnuðinn Uus Van Essen í lið með sér til að hanna nýja hraðskreiða tvímenningskænu og fyrsta eintakið af Flying Dutchman leit dagsins ljós haustið 1951. 

Upphaflega var báturinn með sama reiða og Tornado að viðbættu genúasegli og trapisu. FD var valinn ólympíubátur 1953 eftir prófanir í La Baule í Frakklandi.

## Tenglar
*Vefur International Flying Dutchman Class
Europe (kæna)

**Europe** eða **Evrópukæna** er einmenningskæna með eitt segl sem belgíski bátahönnuðurinn Alois Roland hannaði fyrst árið 1960 sem útgáfu af Moth. Síðar þróaðist hönnunin og Europe varð til sem sérstakur hönnunarflokkur. 

Europe miðast við 50-75kg þungan siglingamann. Bolurinn er úr trefjagleri og vegur 45 kíló. Hún er með keilulaga stefni og sveigðan botn. Seglið er úr dakroni og mastrið úr koltrefjum. 

Europe var tekin upp sem ólympíubátur fyrir kvennaflokk á sumarólympíuleikunum 1992. Á ólympíuleikunum 2008 var þeim skipt út fyrir Laser Radial. 

## Tenglar
*Vefur International Europe Class Union
Germálið

**Germálið** eða **gereyðingarmálið** var mikið hitamál veturinn 1978-1979 þegar fjármálaráðherra í annarri ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar, Tómas Árnason úr Framsóknarflokki vildi gera breytingar á lögum um einkasölu ríkisins á áfengi og tóbaki (ÁTVR) þannig að þau næðu líka til innflutnings á ölgerðarefnum sem fyrirtækið Áman hafði tekið að flytja inn árið 1973. Einkum stóð til að taka allt ger út af svokölluðum „frílista“ yfir vörur sem hver sem er mátti flytja inn. Sala á áfengum bjór var þá bönnuð en „bjórfrumvarp“ var reglulega lagt fram til að aflétta banninu. Slíkt frumvarp var hins vegar ekki samþykkt fyrr en árið 1988. Heimabruggun var með öllu bönnuð.

Áfengisverzlun ríkisins hafði raunar haft einkarétt á innflutningi og sölu bæði pressugers og þurrgers frá 1928 og seldi þá pressugerið aðeins til bakara en þurrgerið mátti kaupa í náttúrulækningabúðum NLFÍ. Bakarar sem uppvísir urðu að því að selja pressuger áttu á hættu að vera sektaðir. Á 7. áratugnum var talsverð umræða um gerbakstur og námskeið haldin víða um land. Talað var um að gerbakstur væri hollari en bakstur með lyftidufti og barðist Húsmæðrafélag Reykjavíkur fyrir því að sala á geri yrði gefin frjáls líkt og í nágrannalöndunum. Um 1970 var ger svo sett á frílista sem þýddi að hver sem var mátti flytja það inn og selja.

Árið 1973 hóf fyrirtæki Guttorms Einarssonar, Hafplast, innflutning á geri og malti sem þeir settu saman í „kitt“ fyrir heimabruggun öls og seldu. Umræða um þennan innflutning kom upp á Alþingi árið 1974 en lögreglurannsókn leiddi í ljós að ekkert var ólöglegt við hann. Guttormur stofnaði svo Ámuna, sérverslun með öl- og víngerðarefni, árið 1978.

Meðal þeirra ástæðna sem nefndar voru í greinargerð með gereyðingarfrumvarpinu var að tekjur af áfengissölu ríkisins árið 1978 höfðu reynst langt undir væntingum og var heimabruggun kennt um.  Var þessu gjarnan stillt upp þannig að ríkið hygðist banna sölu á geri annars staðar en í ÁTVR og koma á virku eftirliti með innflutningi gers og sætuefna á borð við malt sem hægt væri að nota í ölgerð. Fjöldi lesendabréfa barst blöðunum þar sem húsmæður óttuðust að þurfa að fara í vínbúðir ÁTVR eftir geri til baksturs yrði frumvarpið að veruleika. 

Í febrúar 1979 lögðu nokkrir þingmenn svo fram frumvarp um breytingar á áfengislöggjöfinni þar sem gert var ráð fyrir lækkun áfengiskaupaaldurs í átján ár og að opnunartími vínveitingastaða yrði gefinn frjáls. Þingmennirnir voru Ellert B. Schram, Vilmundur Gylfason, Friðrik Sophusson og Eiður Guðnason. Þeir færðu meðal annars þau rök fyrir máli sínu að þáverandi áfengislöggjöf væri gengin sér til húðar og að flestir landsmenn gerðust reglulega brotlegir við hana. Þessar breytingar náðu ekki í gegn en eins fór fyrir stjórnarfrumvarpi fjármálaráðherra sem dagaði uppi eftir nokkra umræðu vorið 1979 og kom aldrei til atkvæðagreiðslu.
Sveinn Ólafsson

**Sveinn Ólafsson** (11. febrúar 1863 – 20. júlí 1949) var alþingismaður fyrir Suður-Múlasýslu frá 1916 til 1933. Þá var hann einn af stofnendum Framsóknarflokksins og var formaður flokksins á árunum 1920 til 1922. 

Sveinn fæddist í Firði í Mjóafirði. Hann stundaði nám í lýðháskólanum í Vanheim og Aulestad í Noregi á árunum 1881 – 1882 og tók gagnfræðipróf frá Möðruvöllum 1884. Hann stundaði framhaldsnám í Københavns Seminarium frá 1885 til 1886.

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
Íslensku tónlistarverðlaunin 2008

**Íslensku tónlistarverðlaunin 2008** voru afhending Íslensku tónlistarverðlaunanna fyrir árið 2008. Verðlaunin voru veitt 18. febrúar 2009 í sal Ríkisútvarpsins. Verðlaunaflokkum var fækkað verulega frá því sem verið hafði þar sem ekki voru sérstakir verðlaunaflokkar fyrir ólíkar gerðir tónlistar (sígilda, djass og rokk/popp) nema í flokknum „plata ársins“.

Kynnir var Valgeir Guðjónsson en karlakórinn *Voces Masculorum* fluttu stutt söngatriði.

## Tilnefningar og vinningshafar
### Höfundur ársins

### Tónverk ársins

### Hvatningarverðlaun Samtóns

### Lag ársins

### Rödd ársins

### Bjartasta vonin

### Plata ársins - Jazz

### Plata ársins - Sígild og samtímatónlist

### Plata ársins – Popp/Rokk

### Tónlistarflytjandi ársins

### Myndband ársins

### Umslag ársins

### Netverðlaun tónlist.is

### Útrásarverðlaun Reykjavíkur Loftbrúar

### Vinsælasti flytjandi ársins

### Heiðursverðlaun Samtóns
Múgsefjun (hljómsveit)

**Múgsefjun** er íslensk rokkhljómsveit stofnuð af gítarleikurunum Hjalta Þorkelssyni og Birni Heiðari Jónssyni árið 2004. Harmónikkuleikarinn Sveinn Ingi Reynisson og bassaleikarinn Brynjar Páll Björnsson gengu síðar í hljómsveitina. Í upphafi árs 2007 tók Eiríkur Fannar Torfason við stöðu trommuleikara. Það ár tók hljómsveitin upp sína fyrstu plötu, *Skiptar skoðanir*, í Stúdíó Tanki á Flateyri. Platan kom út í byrjun árs 2008.

Sumarið 2012 sendi hljómsveitin frá sér sína aðra breiðskífu sem er samnefnd sveitinni. Platan inniheldur 13 lög, þ.á.m. Sendlingur og sandlóa, Þórðargleði og Fékkst ekki nóg.

Hljómsveitin spilar fremur léttleikandi rokktónlist með grípandi laglínum sem settar eru fram í meðvitað ofhlöðnum og flóknum útsetningum.

## Plötur
* Skiptar skoðanir (2008)
* Múgsefjun (2012)
Malbik

**Malbik** er slitlag sem haft er á götur, flugvelli og víðar og framleitt úr grjótmulningi og jarðbiki. Algengt er að hlutfall grjótmulnings í malbiki sé 93-95% en jarðbik 5-7%. Hvortveggja er síðan hitað upp og blandað saman við u.þ.b. 155-160°C. Að lokum er heitt malbikið valtað, til að þjappa því saman og fá slétt yfirborð.
Leópold 1. keisari

**Leópold 1.** (fullt nafn: *Leopold Ignaz Joseph Balthasar Felician*; 9. júní 1640 – 5. maí 1705) var keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 1658 til dauðadags. Hann var sonur Ferdinands 3. og Maríu Önnu af Spáni. Bæði voru af ætt Habsborgara. 

Upphaflega átti eldri bróðir hans Ferdinand 4. Ungverjalandskonungur að erfa keisaratignina og Leópold hlaut því kirkjulega menntun, en þegar bróðir hans lést úr bólusótt árið 1654 varð Leópold að aðalerfingja föður síns. 

Flest árin sem Leópold ríkti átti hann í stríði, ýmist við Tyrkjaveldi eða Frakkland þar sem náfrændi hans, Loðvík 14., ríkti. Hann tók þó sjálfur aldrei þátt í herförum. Hann var undir miklum áhrifum frá Jesúítum og studdi gagnsiðbótina með ráðum og dáð. Hann var þríkvæntur og eignaðist sextán börn, en aðeins sex þeirra náðu fullorðinsaldri.
Innósentíus 11.

**Innósentíus 11.** (16. maí 1611 – 12. ágúst 1689) var páfi frá 1676 til dauðadags. Hann hét upphaflega **Benedetto Odescalchi** og var frá Como þar sem hann hlaut menntun í jesúítaskóla. Eftir lögfræðinám í Róm og Napólí gegndi hann ýmsum ábyrgðarstöðum fyrir Páfaríkið og Innósentíus 10. gerði hann að kardinála. Síðar varð hann sendimaður páfa í Ferrara og biskup í Novara. Þar varð hann þekktur fyrir aðstoð sína við fátæka og sjúka. 

Þegar Klemens 9. lést kom Odescalchi helst til greina sem eftirmaður hans, en Frakkar settu sig gegn honum. Eftir lát Klemens 10. féllust þeir hins vegar á kjör hans en tengsl páfa við Loðvík 14. Frakkakonung voru alla tíð erfið. 

Innósentíus reyndi hvað hann gat til að minnka kostnað við rekstur rómversku hirðarinnar og barðist gegn frænddrægni og annarri spillingu í Páfagarði og reyndi þannig að koma böndum á árlegan halla ríkisrekstursins.
Tokugawa Ietsuna

**Tokugawa Ietsuna** (japanska: 徳川 家綱; 7. september 1641 – 4. júní 1680) var sjógun eða herstjóri yfir Japan, sá fjórði af Tokugawa-ættinni. Hann var elsti sonur Tokugawa Iemitsu. Faðir hans lést 1651 þegar hann var aðeins tíu ára gamall og því var fimm manna stjórnarráð skipað til að stjórna landinu í hans nafni. 

Meðal þess sem Ietsuna þurfti að takast á við var óánægja ronin, samúræja án yfirboðara sem skipulögðu Keianuppreisnina gegn honum 1651. 1657 varð Meirekibruninn í Jedó og tvö ár tók að endurreisa borgina. 

Þegar Ietsuna tók sjálfur við völdum um tvítugt voru flestir ráðgjafar hans látnir. Eftir það voru ríkisár hans að mestu friðsæl.
Aurangzeb

**Aurangzeb** (persneska: اورنگ‌زیب ; fullt nafn: *Al-Sultan al-Azam wal Khaqan al-Mukarram Abul Muzaffar Muhiuddin Muhammad Aurangzeb Bahadur Alamgir I, Padshah Ghazi*; 4. nóvember, 1618 – 3. mars, 1707) var keisari Mógúlveldisins frá 1658 til dauðadags. Á valdatíma hans náði Mógúlveldið mestri stærð en um leið veiktist það vegna uppreisna. Þetta stafaði ekki síst af áherslu keisarans á bókstafstrú og sjaríalög en frjálslyndari viðhorf höfðu áður tíðkast hjá Mógúlkeisurum. Síðustu 25 árin var Aurangzeb fastur suður á Dekkanhásléttunni við að berja niður uppreisnir og eftir lát hans skrapp ríkið saman. Hans er því minnst sem síðasta stórveldiskeisara Mógúlveldisins.
Jóhannes 1. Eþíópíukeisari

**Jóhannes 1.** (ge'ez: ዮሐንስ *yōḥānnis*, amharíska: *yōhānnis*; ríkisnafn: አእላፍ ሰገድ *A'ilāf Sagad*, „sá sem tugþúsundir hneigja sig fyrir“; um 1640 – 19. júlí 1682) var Eþíópíukeisari (*nəgusä nägäst* eða „konungur konunganna“) frá 1667 til dauðadags. Hann var fjórði sonur Fasilídesar af Salómonsætt.

Minnugur yfirgangs jesúíta neyddi hann alla Evrópubúa í landinu til að ganga í eþíópísku kirkjuna eða fara ella í útlegð til Sennar í Súdan. Hann lét hengja sex fransiskana sem Alexander 7. páfi sendi til að reyna að snúa Eþíópíu til kaþólskrar kristni.

Á hans tíma risu deilur innan kirkjunnar um eðli Krists, hvort hann hefði orðið eins efnis (ὁμοιούσιος) við guð við smurninguna, eða hvort hann væri sömu náttúru (μία φύσις) og guð. Fyrri skoðuninni var haldið fram af fylgjendum Ewostatewosar i Gojjam og þeirri síðari af munkum í klaustrinu Debre Libanos. Málið var síðar leyst á kirkjuþingi í valdatíð sonar Jóhannesar, Jósúa 1..
Sporkringla

**Sporkringla** (eða **skiptiskífa**) er snúningspallur á sporbraut járnbrautarlesta þar sem hægt er að snúa vögnum eða eimreiðum við á punktinum. Sporkringlur eru mjög algengar á verkstæðum járnbrautarvagna, eins og t.d. í sporkringluhúsum.
Kjarnaklofnun

**Kjarnaklofnun** er kjarnahvarf þar sem þungum frumeindakjarna er sundrað í aðra minni kjarna.

Við kjarnaklofnun losnar bindiorka upphaflega frumeindakjarnans sem varmi eða rafsegulgeislun. Þessi bindiorka er mjög mikil og er hagnýtt til raforkuframleiðslu í kjarnorkuverum og til að knýja skip og kafbáta. Margar gerðir kjarnorkusprengja nýta orku frá kjarnaklofnun til að valda gríðarlegu tjóni en þær sem nýta kjarnasamruna eru mun öflugri vegna þess hve miku meiri orku hann skilar.
Undirtitill

**Undirtitill** (einnig þekkt sem **undirfyrirsögn** eða **aukafyrirsögn**) kallast það þegar annars titill eða önnur fyrirsögn er gefin bókum eða greinum til frekari útskýringar. Frægt dæmi um þetta er eitt frægasta verk Mary Shelley; *[[Frankenstein|Frankenstein; or, the Modern Prometheus]]* (enska: „Frankenstein eða hinn nýi Prómóþeus“) þar sem undirtitillinn „Modern Prometheus“ er lýsindi fyrir þema bókarinnar. Oft er undirtitlum sleppt í nútímaútgáfum og er áðurnefnt verk oft gefið út einfaldlega undir nafninu *Frankenstein*.

## Dæmi
* *[[Dr. Strangelove|Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb]]*
* *[[The Hobbit|The Hobbit, or There And Back Again]]*
* *[[Hugleiðingar um frumspeki|Hugleiðingar um frumspeki, þar sem færðar eru sönnur á tilveru Guðs og greinarmun sálar og líkama]] (latína: [[Hugleiðingar um frumspeki|Meditationes de Prima Philosophia, in qua Dei existentia et animae immortalitas demonstratur]])
* *Guli skugginn, Æsispennandi drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran*
* *Bla Bla- 600 ótrúlega gagnslausar staðreyndir til að segja frá þegar þú hefur ekkert að tala um''
Sporkringluhús

**Sporkringluhús** (eða **lestarstallhús**) er hringlaga bygging reist kringum snúningspall (þ.e. sporkringlu), og er notuð sem geymsla eða verkstæði fyrir eimreiðar-vagna. 

## Tenglar
*Okraglak-sporkringluhúsið í Pila
Alþingisbókin

***Alþingisbókin*** var tímarit (ársrit) sem var prentað í Skálholti 1696 og 1697. Einungis komu tvö tölublöð út í Skálholti, en 1704 var farið að gefa út Alþingisbækur á Hólum í Hjaltadal og komu þær út með nokkrum hléum þar til Alþingi var lagt niður 1800. Seinustu árgangarnir voru prentaðir í Hrappsey 1773–1795 og í Leirárgörðum 1796–1800. *Alþingisbókin* er talin fyrsta tímaritið sem kom út á Íslandi þótt efni þess hafi verið sértækt. 

Alþingisbækurnar eru gerðabók Alþingis Íslendinga fram til ársins 1800. Á árunum 1912–1991 gaf Sögufélag Alþingisbækurnar út í heild, og nær útgáfan aftur til 1570. Mikill hluti Alþingisbókanna er því aðeins varðveittur í handritum. Einhverjar eyður eru í elsta hlutanum. Árni Magnússon lagði sérstaka áherslu á að ná saman Alþingisbókum, og mun hafa eignast fullkomið safn af þeim, en þær voru í þeim hluta Árnasafns sem brann 1728. 

Næsta tímarit sem gefið var út var mánaðarritið *[[Islandske Maaneds-Tidender]]* sem kom út í Hrappsey 1773–1776 og var eins konar fréttaannáll.

## Tengt efni
* *[[Alþingistíðindi]]* – hafa komið út frá 1845.
* *[[Alþingisbækur Íslands]]* – útgáfa Sögufélags 1912–1991.

## Tenglar
* Alþingisbókin á Tímarit.is
*
Hvítá (Borgarfirði)

**Hvítá í Borgarfirði** er 117 km löng jökulá sem aðskilur Borgarfjarðarsýslu frá Mýrasýslu.

Í upphafi Þjóðveldisaldar skildi Hvítá að Sunnlendingafjórðung og Vestfirðingafjórðung, en á 13. öld voru  fjórðungamörkin flutt að Botnsá í Hvalfirði.

Uppspretta Hvítár er við Eiríksjökul og Langjökul í mörgum ám. Á svæði við vesturenda Kalmanstungulands og fáeina kílómetra þar frá, koma saman  Kaldá, Kiðá, Geitá og Hvítá, sem renna sunnan við Tunguna úr Geitlandi og af Kaldadal og Norðlingafljót, sem rennur norðan við Tunguna af Arnarvatnsheiði og úr Fljótsdrögum í norðvestanverðum Langjökli við Stórasand. Neðan við þessi ármót heitir áin Hvítá. Á leiðinni til sjávar renna meðal annars í hana úr norðri Þverá og Norðurá og úr suðri Reykjadalsá, Flókadalsá og Grímsá. Barnafoss er í Hvítá á milli Gilsbakka og Hraunsáss skammt frá Húsafelli og nokkrum tugum metra neðan hans renna Hraunfossar í ána úr Hallmundarhrauni í landi Gilsbakka.   Hvítá rennur út í hafið  í Borgarfjörð skammt norðaustan við Hvanneyri.

Á Hvítá eru nokkrar brýr, bogalaga akbrú  milli Hvítárvalla og Ferjukots, akbrýr við Kljáfoss og milli Stóra-Ás og Bjarnastaða, göngbrú við Barnafoss og akbrú milli Húsafells og Kalmanstungu.

Hvítá er 10. lengsta á Íslands. Í ánni er nokkur veiði og ekki síður í sumum þverám hennar. T.d. Norðurá, Grímsá, Þverá og Kjarará (gjarnan kölluð Kjarrá), sem rennur í Þverá.


Mynd:Hvita i Borgarfirdi.jpg|300px|Málverk eftir Þorlák V. Stefánsson af Hvítá í Borgarfirði.
Mynd:Iceland Hraunfossar 1.jpg|Horft af Barnafossbrú til Hraunfossa.
Mynd:Barnafoss-pjt.jpg|300px|Barnafoss.
Mynd:Barnafoss - panoramio (1).jpg|Hraunfossar við Hvítá.
Mynd:Hvítárbrú við Ferjukot.jpg|Gamla Hvítárbrúin milli Hvítárvalla og Ferjukots.


## Tenglar
* Hvítá í Borgarfirði 
* Jarðgöng fyrir hreistraða; Morgunblaðið 16. apríl 2000, bls. 28&ndash;29.
* OpenStreetMap Hvítá (Borgarfirði)
Blendingsmál

**Blendingsmál** er einfaldað hjálparmál sem þróast sökum samskipta tveggja eða fleiri hópa (t.d. í viðskiptum) sem hafa ekki sameiginlegt tungumál.

## Dæmi
* Basknesk-íslenskt blendingsmál
* Russenorsk
Djúnkusegl

**Djúnkusegl** eru skáskorin ferhyrnd þversegl sem notuð eru á djúnkum sem voru algengasta skipsgerð á Kínahafi fyrr á öldum. Það sem helst einkennir djúnkusegl eru langbönd eða lektur sem liggja lárétt þvert í gegnum seglið með reglulegu millibili. Þessi bönd styrkja seglið, stífa það og auðvelda rifun. Á hefðbundnum djúnkum voru seglin venjulega á óstöguðum siglum sem stóðu í djúpum stellingum að neðan. Oftast eru þau fest á hallandi rá að ofan og bómu að neðan. Þegar seglið er rifað eða tekið saman er bóman dregin upp og seglið fellur saman við hana. Með því að festa skrúð og dragreipi við öll böndin er hægt að hafa góða stjórn á stærð seglsins og hæð um leið. 

Djúnkusegl henta best til að sigla undan vindi. Þau taka ekki í sig mikinn vind miðað við seglflöt þar sem langböndin halda þeim flötum.
Skörungur

**Skörungur** (eða **eldskara**) er járnfleinn sem notaður er til að skara í eldinn, þ.e. að pota inn í köstinn til að annaðhvort auðvelda súrefni að komast að eldibröndunum og ná þannig heitum logum upp aftur, eða til að breiða úr kolunum og ná fyrr fram glóðum. 

## Skörungur og að skara í eldinn
Skörungur heitir svo vegna þess að hann er notaður tili að skara í eldinn og kemur sú sögn t.d. fram í orðasambandinu að ** sem merkir að efla hagsmuna sína og aðstöðu. Það að skara í eldinn er einnig nefnt að raka (sbr. *raka eld að sinni köku*) eða kraka (sbr. kraka í eldinn). Skörungur er einnig sá eða sú nefnd sem er atkvæðamikil(l) og sópar að eða er kempa á einhverju sviði.

## Tengt efni
* (*raka eld að sinni grýtu*) og  á wikiorðabókinni
Hebron

**Hebron** er stærsta borgin á Vesturbakkanum í Palestínu, um 30 km. suður af Jerúsalem. Þar búa um 166 þúsund Palestínumenn og yfir 500 Gyðingar. Hebron er næst helgasta borgin í augum Palestínumanna á eftir Jerúsalem. Borgin er í fjallendi í 930 m hæð yfir sjó.

## Tenglar

* Hebron Chamber of Commerce 
* Israeli Ministry of Foreign affairs
* Photographs of Hebron
* Hebron.com - English 
* Collection of Palestinian articles on Hebron published by ''"This Week in Palestine"''
* Sephardic Studies 1839 Sephardic census of Ottoman controlled Hebron.
Grófargil

**Grófargil** (**Listagilið** eða **Kaupfélagsgilið**) er bratt gil upp frá sunnanverðum miðbæ Akureyrar. Þar er Listasafnið á Akureyri, Kaffi Karólína og hið stóra hús Kaupfélags Eyfirðinga sem var byggt árið 1907 og stækkaði með viðbyggingum fram á fjórða áratug 20. aldar. 

## Tenglar
* ''Merkilegt hús í grófargili''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
Fjölbolungur

**Fjölbolungur** eða **fjölbytna** er bátur með fleiri en einn bol. Algengustu fjölbolungar eru tvíbytnur með tvo eins boli og þríbytnur með tvö flotholt og einn aðalbol í miðju þar sem káetan er. 

Fjölbolungar eru stöðugri en einbolungar þar sem bilið milli massamiðju og flotmiðju er meira. Þetta gerir það að verkum að hægt er að hafa bolina grennri og minnka vætt svæði og þar með öldudraga skipsins. Þannig geta fjölbolungar verið hraðskreiðari en önnur skip af sömu stærð.

Fjölbolungar með seglum þurfa minni kjölfestu til mótvægis við hliðarátakið í seglið þar sem þyngd bolanna sjálfra myndar slíkt mótvægi. Þannig er hægt að gera fjölbolunga léttari og hraðskreiðari miðað við sama seglaflöt. Flest hraðamet í úthafssiglingum hafa verið sett af stórum fjölbolungum.
Dímetýlkvikasilfur

**Dímetýlkvikasilfur** er eldfimur, litlaus vökvi og sterkasta þekkta taugaeitrið. Það hefur lítillega sæta lykt og er ákaflega hættulegt. Gufuþrýstingur þess er mjög hár svo það gufar mjög hratt upp og það getur valdið heilaskaða að anda gufunni að sér.

Dímetýlkvikasilfur kemst í gegnum latex, bútýl og annað harðgert gúmmíefni og getur sogast upp í gegnum húðina. Hanskar sem notaðir eru á rannsóknastofum eru því ekki nægileg vörn gegn því. Því þarf að nota hanska úr gervigúmmíi eða aðra þétta hanska þegar efnið er meðhöndlað því aðeins örfáir míkrólítrar á húðina geta valdið dauða.

Karen Wetterhahn, þekktur efnafræðingur, lést nokkrum mánuðum eftir að hún hellti fáein dropa af efninu á latex-hanska sem hún var í.
Eik

**Eik** (fræðiheiti: *Quercus*) er stórvaxið lauftré af beykiætt. Til eru um 600 tegundir eika og er útbreiðsla í Norður- og Suður-Ameríku, Evrópu, Asíu og Norður-Afríku. Flestar eikartegundir eru í Bandaríkjunum, Mexíkó og Kína. Eikur blómstra og mynda karl og kvenblóm. Þær mynda lítil, hörð aldin, svo nefnd *[[akarn|akörn]]*, sem er algeng fæða íkorna og villisvína. Trén geta orðið mörg hundruð ára gömul, jafnvel þúsund ára og myndað gríðarstóra trjákrónu. Hæð verður allt að 40 metrum.

Eikur eru algengur smíðaviður og er til dæmis notuð í skip og parket. Í íslensku er eik oft haft einnig um tré almennt, eins og til dæmis í orðasambandinu: *sjaldan fellur eplið langt frá eikinni* sem þýðir oftast að afkvæmið líkist foreldrinu. Fá eikartré eru á Íslandi, en þá helst af evrópsku tegundinni sumareik. Reynslan hefur sýnt að eikartré þrífast hérna en þau vaxa hægt.

## Ættkvíslin ''Quercus''

Ættkvíslinni *Quercus* er skipt í eftirfarandi deildir:
* Sect. *Quercus* (samnefni *Lepidobalanus* og *Leucobalanus*) 
**Sumareik (Quercus robur). Einkennistegund
** Vetrareik (Quercus petraea) 
** Hvíteik (Quercus alba)
** Járneik (Quercus ilex)
** Dalaeik (Quercus lobata)
** Fjaðureik (Quercus macrocarpa)
** Quercus montana 
** Mongólíueik (Quercus mongolica)
** Loðeik (Quercus pubescens)
** Lífeik (Quercus virginiana)
* Sect. *Mesobalanus*, er náskyld deildinni *Quercus* og stundum talin til hennar. Til dæmis:
**  Quercus frainetto
** Quercus macranthera
** Armeníueik (Quercus pontica)
* Sect. *Cerris*, einkennistegund er Kögureik (Q. cerris). Einnig:
** Korkeik (Quercus suber)
** Kínakorkeik (Quercus variabilis)
* Sect. *Protobalanus*, Til dæmis Q. vacciniifolia
** *[[Quercus chrysolepis]]*
* Sect. *Lobatae* (samnefni *Erythrobalanus*), Til dæmis:
** Quercus nigra
** Skarlatseik (Quercus coccinea)
** Baugaeik (Quercus ellipsoidalis)
** Quercus falcata
** Seljueik (Quercus imbricaria)
** Drottningareik (Quercus marilandica)
** Mýraeik (Quercus palustris)
** Rauðeik (Quercus rubra)
** Floseik (Quercus velutina)


Tamme-Lauri_Tamm_suvel.jpg|Tamme-Lauri er elsta tré Eistlands, plantað á 14. öld.
Cork_oak_trunk_section.jpg|Þversnið af korkeik (Quercus suber).
Eiche im Winterkleid EO5P0102-2.jpg|Eik í vetrarbúningi: Mecklenburg, Þýskalandi.


## Tengt efni
*Listi yfir eikartegundir

## Tengill
*Garðurinn - Ræktar þú eik á Íslandi?
* Eik (Skógrækt Ríkisins)
Karen Wetterhahn

**Karen Wetterhahn** (16. október 1948 – 8. júní 1997) var alkunnur prófessor í  efnafræði við Dartmouth-háskólann og sérhæfði sig í upplægi eitraðra málma. 

Árið 1996 var hún að vinna með lífræna kvikasilfursblöndu (dímeþýlkvikasilfur) þegar hún hellti óvart einn eða tvo dropa niður á Latex-hanskann sem hún var í. Fimm mánuðum síðar tók hún  eftir einkennum eins og svima og málörðugleikum. Þrátt fyrir afar langa og erfiða læknismeðferð versnaði henni á skömmum tíma og þremur vikum eftir að fyrstu einkennin fóru að koma í ljós, féll hún í svefndá og dó fáum mánuðum síðar frá því að hún hellti á sig blöndunni. 

Dartmouth-skólinn hefur síðan stofnað verðlaun til að örva  vísindaiðkun kvenna og alþjóðleg stofnun umhverfisheilsu vísinda viðheldur einnig árlegum verðlaunum í heiðri Karenar Wetterhahn.
Klýfir

**Klýfir** eða **brandaukasegl** er þríhyrnt framsegl (stagsegl) sem fest er á stag sem nær frá bugspjóti að framsiglu framan við fokkuna sem er á stagi sem nær frá stefni að framsiglu. Klýfirnir geta verið tveir og heita þá ytri- og innri-klýfir. Á sumum skipum er lítið þríhyrnt segl, jagar, framan við klýfinn festur á stag sem nær frá enda bugspjóts að húni framsiglu.
Jagar

**Jagar** er lítið þríhyrnt framsegl (stagsegl) sem fest er á stag sem nær frá enda bugspjóts að húni framsiglu á seglskipi með fleiri en eitt framsegl. Jagarinn er þannig framan og ofan við klýfinn sem er framseglið framan við fokkuna.
Farviður

**Farviður** er einu nafni nefnt allir þeir lausir hlutir er fylgja skipi og nauðsynlegir eru í hverri sjóferð, svo sem: möstur, árar, stjaki, skorður, stýri og stýrissveif, austurtrog og lóðahjól. Orðabók Eddu útskýrir farvið sem: *árar, [[reiði]] og stýri báts*. Farviður er þó ekki veiðarfæri.
Blindsegl

**Blindsegl** er lítið ferhyrnt framsegl (rásegl) sem hangir á rá neðan í bugspjóti fremst á seglskipi. Þau heita blindsegl þar sem þau byrgja sýn fram fyrir skipið af aðalþilfarinu.
Hraði að marki

**Hraði að marki** (enska: *Velocity made good* eða **VMG**) er siglingahugtak notað í kappsiglingum sem vísar til þess hluta af hraða seglskips sem færir það nær settu marki. Hugtakið er notað vegna þess að vegna vindstefnu getur báturinn oft ekki siglt beint að markinu. Seglskútur geta ekki siglt beint á móti vindi og hæsta mögulega beiting gefur ekki endilega mesta hraða. Til að komast sem hraðast að markinu þarf því að hámarka hraða miðað við stefnu eða hraða að marki. Skipstjóri þarf því að vega og meta kosti þess að halda meira undan og ná meiri hraða eða beita hærra til að stefna nær markinu.

Hægt er að reikna þetta út með einfaldri hornafræði: Ef markið er í norður og skipið er á fimm hnúta hraða miðað við að stefna 60° norðaustur en næði 5,2 hnútum ef það héldi undan um 5°, hvor leiðin væri betri? Svarið fæst með því að reikna út kósínus hornsins sinnum hraða í þeirri stefnu. Þar með fæst út að fyrri leiðin færir skipið norður á cos(60) * 5 = 2,5 hnúta hraða en sú síðari á cos(65) * 5,2 = 2,2 hnúta hraða. Fyrri leiðin færir skipið því hraðar að markinu en sú síðari. Ef munurinn væri meiri, t.d. ef skipið næði sex hnúta hraða miðað við 65° stefnu en aðeins fimm miðað við 60°, þá myndi þetta breytast þannig að síðari leiðin væri betri.

Fleiri atriði þarf að meta þegar reynt er að finna rétta stefnu, svo sem hversu oft þarf að venda til að ná markinu (skipið missir ferð við að venda), ölduhæð og öldustefnu, drift, rek og staðbundna vinda. 

GPS-tæki sem ætluð eru fyrir siglingar reikna gjarnan út hraða að marki, en siglingamenn geta líka notast við einfaldan vasareikni eða fyrirfram reiknaðar töflur með mismunandi gildi fyrir mismunandi horn.
Amínósýra

**Amínósýra** er í eðlisfræði, sameind sem hefur bæði virka amín og karboxýlhópa. Þessar sameindir eru afar mikilvægar í lífefnafræði þar sem *amínósýra* er notað yfir alfa-amínósýrur með formúluna H2NCHRCOOH þar sem R er lífrænn tengihópur. Amínósýrur eru byggingarhlutar próteina, og haldast þær saman með peptíðtengjum.

## Tenglar
* 
* Umfjöllun um amínósýrur á www.heilsu.is
Al-Bireh

**Al-Bireh** er borg í Palestínu sem liggur að Ramallah. Margir brunnar og vatnslindir eru í borginni og er nafn hennar dregið af því. al-Bireh er staðsett á krossgötum milli norðurs og suðurs en úlfaldalestirnar fóru fá fornu fari milli Jerúsalem og Nablus. Árið 2006 var íbúafjöldi borgarinnar 39.538.
Qalqilya

**Qalqilya** er borg í Palestínu á Vesturbakkanum. Qalqilyah er stjórnarsetur fyrir svæðið. Flestir íbúar eru bændur og höfðu þeir stöðug samskipti við bændur í Ísrael áður en varnargirðing var sett upp og tala því margir íbúar á þessu svæði bæði hebresku og arabísku. Borgin er sá staður á Vesturbakkanum sem næst er Miðjarðarhafinu og eru 12 km til strandar. Áætlað er að árið 2006 hafi íbúar verið um 38 þúsund. Borgin er umlukið af varnargirðingu Ísraelsmanna.
Fjármálaverkfræði

**Fjármálaverkfræði** er undirgrein verkfræðinnar með áherslu á stærðfræðilega útreikninga fjármálaafurða og fjármálamarkaða. Verkfræðilegum aðgerðum eins og hermun, aðgerðagreiningu, tölfræði, stærðfræðilíkönum og fleiru er beitt til að leysa flókin vandamál ört vaxandi fjármálamarkaða. 

Fjármálaverkfræði eru tiltölulega ný fræði fyrir Íslendingum sem hefur verið að ryðja sér til rúms undanfarið. Hér verður stuttlega fjallað um þessa fræðigrein.

## Starfsvettvangur
Helstu störf fjármálaverkfræðinga felast í áhættustýringu, eignastýringu, afleiðu viðskiptum og fjárstýringu. Tækifærin eru þó mun fleiri, þetta eru einungis helstu sérsvið fjármálaverkfræðinga.

## Fjármálaverkfræði á Íslandi
Fjármálaverkfræði er frekar nýleg grein á Íslandi. Á Íslandi hófst kennsla í fjármálaverkfræði við Háskólann í Reykjavík haustið 2005, fyrstu nemendurnir úr grunnnámi (BSc.) voru því útskrifaðir vorið 2008. 

Háskóli Íslands byrjaði að bjóða upp á framhaldsnám (MS) í fjármálaverkfræði haustið 2007. Háskólinn í Reykjavík tók einnig upp MS nám í fjármálaverkfræði haustið 2008.

Grunnnám í fjármálaverkfræði er nú hægt að stunda við Háskólann í Reykjavík og meistaranám bæði við Háskólann í Reykjavík og Háskóla Íslands.

### Starfsheitið verkfræðingur
Starfsheitið verkfræðingur er lögverndað starfsheiti á Íslandi, því þarf tilskilin leyfi til að kalla sig verkfræðing. Ef viðkomandi er með BSc. í verkfræði eða sambærilegu fagi og MS á sama fagsviði eða svipuðu getur hann sótt um lögverndaða starfsheitið verkfræðingur hjá Verkfræðingafélagi Íslands. Matsnefnd VFÍ fer yfir umsóknina og ákveður hvort umsækjandi sé hæfur eður ei.

## Framlög til fjármálaverkfræðinnar
* Fischer Black
* Phelim Boyle
* Emanuel Derman
* Robert Jarrow
* Harry Markowitz
* Robert C. Merton
* Stephen Ross
* Myron Scholes

Fischer Black, Robert C. Merton og Myron Scholes eiga eitt helst framlag til fjármálaverkfræðinnar. Þeir fundu upp hina merku Black and Scholes formúlu sem er hornsteinn afleiðu útreikninga.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
* Grunnnám í fjármálaverkfræði við Háskólann í Reykjavík
* Master í fjármálaverkfræði við Háskólann í Reykjavík
* Master í fjármálaverkfræði við Háskóla Íslands
* Rekstar- og fjármálahópur Verkfræðingafélags Íslands
Eiturvirkni

**Eiturvirkni** (**eiturhrif** eða **eiturverkun**) er það þegar eiturefni (enska: *toxin*) hafa þau áhrif á lifandi veru að þau brjóta niður varnir hennar og veran missir eðlilega starfshæfni og getur þannig dregið hana til dauða. Eiturvirkni lyfja getur verið beint gegn óæskilegri veiru og með því getur eiturvirknin haft jákvæða niðurstöðu ef engir óæskilegir hlutar líffverunnar hafi verið upplægir fyrir virkninni. 

Eiturvirkni sumra sýklalyfja getur gert þau óhæf til notkunar fyrir þá sem eru t.d. með ofnæmi. Afeitur er t.d. eiturefni sem hefur verið svipt eiturvirkni, t.d. með hitun eða efnaáhrifum og er stundum notað sem mótefnisvaki.
Ramallah

**Ramallah** (arabíska: ) er borg í Palestínu. Hún er staðsett á miðjum Vesturbakkanum við hlið Al-Bireh og hefur um 38.998 íbúa (2017). Ramallah er um það bil 9 kílómetra norðaustur af Jerúsalem og er nú aðsetur palestínsku ríkisstjórnarinnar.

## Tilvísanir

## Tenglar

* City of Ramallah Homepage 
* Music and Art from Ramallah 
* Al Kasaba Theatre
* Khalil Sakakini Cultural Centre 
* RamallahOnline.com 
* Ramallah ancient synagogue
Sprengidagur

**Sprengidagur** eða *sprengikvöld* er þriðjudagur í föstuinngangi fyrir lönguföstu, 7 vikum fyrir páska og getur borið upp á 3. febrúar til 9. mars. Elsta heimild um hið íslenska heiti dagsins tengist matarveislu fyrir föstuna. Er það í íslensk-latnesku orðasafni Jóns Ólafssonar Grunnvíkings frá því kringum 1735. Þar segir hann *Sprengikvöld* þýða orðrétt kvöld sprengingar, það er kvöld miklifenglegrar átveislu með allskonar meðlæti en nefnir einnig að þetta sé sveitamál.

Kjöt þótti í kaþólskum sið ekki við hæfi föstuinngangsdagana tvo fyrir lönguföstu (mánudag og þriðjudag) og voru því oft miklar kjötkveðjuhátíðir sunnudaginn eða sunnudagskvöldið þar á undan. Kjötveislan kann við siðaskiptin að hafa flust frá sunnudagskvöldinu yfir á þriðjudaginn. Erlendis nefnist þessi dagur almennt „feiti þriðjudagur“ (*mardi gras*).

Í ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar frá árunum 1752-57 segir að „Kveld hvíta Týsdags heitir sprengikveld því þá fékk allt vinnufólk svo mikið að eta af hangikjöti sem framast gat í sig látið en ket var síðan ekki etið fyrr en á páskum.“ Hangikjöt var lengstum helsti veislukosturinn enda salt af skornum skammti. Frá síðasta hluta 19. aldar er vitað um *[[saltkjöt og baunir]]* á sprengidag og er sú hefð nú almenn.

## Heitið Hvíti týsdagur
Jón Sigurðsson forseti reyndi að koma heitinu *hvíti týsdagur* inn í málið í almanaki sínu, Íslandsalmanakinu, árið 1853, en það náði aldrei fótfestu meðal almennings. Það virðist ekki hafa komist nema á nokkur önnur prentuð almanök og *Lagasafn handa alþýðu* uns það var fellt niður árið 1970. Sennilega hefur Jón talið hér vera gamalt og gleymt íslenskt heiti dagsins, en eitt heiti hans á dönsku er *hvitetirsdag* og einnig er það til á norsku sem *kvitetysdag*. Orðsifjafræðingar telja þessa nafngift dregna af þeim sið að *fasta við hvítan mat* á þeim degi og borða þá aðallega hveitibollur í soðinni mjólk.

Ýmis önnur nöfn eru til í norrænum málum, svo sem *feitetysdag* og *smörtysdag* sem dæmi. Á ensku hefur hann verið kallaður *Pancake-Tuesday* og kemur það heiti fyrir í verki Shakespeares. Öll þessi nöfn hafa með mat að gera, sem er vegna þess að í kaþólskum sið var þetta síðasti dagurinn sem mátti borða nægju sína fyrir lönguföstu.

## Dagsetningar sprengidags á næstu árum
*  - 
*  - 
*  - 

## Tengt efni
* Langafasta
* Bolludagur
* Öskudagur

## Heimildir
* 

## Tenglar
* „Sprengidagur“; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1981
Rafael Pereira da Silva (1990)

**Rafael Pereira da Silva** (fæddur 9. júlí 1990 í Rio de Janeiro) er brasilískur knattspyrnumaður sem hefur leikið með Manchester United og Lyon FC sem hægri bakvörður. Hann klæðist treyju númer 21. Hann kom til Manchester 1. júlí 2008 en lék fyrsta leik sinn 17. ágúst sama ár gegn Newcastle United. Hann er tvíburabróðir Fábio Pereira da Silva sem einnig lék með Manchester United.
Rafael da Silva

**Rafael da Silva** getur átt við eftirfarandi:

*Rafael Pereira da Silva, brasilískur knattspyrnumaður sem spilar með Fluminense (f. 1980)
*Rafael Pereira da Silva, brasilískur knattspyrnumaður sem spilar með Manchester United  (f. 1990)
*Rafael Vágner Dias Silva
*Rafael Araújo Silva
*Rafael Silva Nascimento
Brjóstagras

**Brjóstagras** (fræðiheiti: *Thalictrum alpinum*) er fjölært blóm af sóleyjaætt sem vex í móum, hlíðum og grasbölum. Það ber blóm í gisnum klösum og blómhlífarblöðin eru ljós-fjólublá. Í hverju blómi eru 8 fræflar sem hanga út úr blóminu. Hver frjóhnappur er í fyrstu gulur en verða þeir svo brúnir. Brjóstagras myndar hnetur sem sitja á slútandi stilk. Blómið er í heild um 6 til 20 cm hátt.

## Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (*Pleospora herbarum*) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á brjóstagrasi.
## Tilvísanir
Katalónsku löndin

**Katalónsku löndin** eru svæði í Evrópu  þar sem katalónska er töluð. Þar á meðal eru: Katalónía, Valensía, Baleareyjar, Andorra og Suður-Frakkland. Alghero á Sardiníu er borg þar sem katalónska er opinber sem er einstakt fyrir Ítalíu.
Kynlífsleikfang

**Kynlífsleikfang** (**hjálpartæki kynlífsins**  eða **kynlífstól**  )  er leiktæki (unaðstæki) sem fólk notar til að stunda sjálfsfróun eða í kynlífi með öðrum. Þau líkjast oft mjög kynfærum mannsins og sum fást með titrara sem eykur á unaðinn. Kynlífsleikföng geta oft hjálpað til þegar kemur að örvun í kynlífi, sama hvort um sé að tala einstaklingsnotkun eða paranotkun. Dæmi um vinsælustu kynlífsleikföngin eru t.d. titari, egg, múffur, "buttplug" og sogtæki.

## Tengt efni
* Beltislimur
* Gervigetnaðarlimur
* Sjálfsfróunarmúffa

## Tilvísanir
Lausanne

**Lausanne** er borg í Romandy í frönskumælandi-hluta Sviss. Borgin liggur við Genfarvatn um 50 km norðaustur af Genf. Hún er höfuðborg kantónunnar Vaud og Lausanne héraðs og eru íbúar um 140.000 (2018). Höfuðstöðvar Alþjóðaólympíunefndarinnar eru í Lausanne.

## Íþróttir
*FC Lausanne–Sport, knattspyrna.

## Tenglar

* Opinber heimasíða Lausanne-borgar 
* Opinber heimasíða ferðamannaráðs Lausanne
Vaurien

**Vaurien** er 4,08 metra löng ódýr tvímenningskæna með einföldum seglbúnaði. Þessi kæna var hönnuð af Jean-Jacques Herbulot og kynnt á bátasýningu í París árið 1952. Á þeim tíma var hún kynnt með því að hún kostaði jafnmikið og tvö reiðhjól. 

Vaurien vegur tæp 100kg og er mjög stöðug með einfaldan reiða sem gerir hana að vinsælum byrjendabát.
Slóði

**Slóði** (eða **hældrag** ) er sá hluti kjóls eða síðkjóls sem dregst við jörð. Slóði er einnig oft mikilvægur hluti af mikilfenglegum brúðkaupskjólum. 

## Tilvísanir
Listi yfir örverufræðinga

Hér er **listi yfir nokkra þekkta [[örverufræði]]nga** *í stafrófsröð eftir ættarnafni*.

*Alberto Barton
*Bonnie Bassler
*Emil von Behring
*Martinus Beijerinck
*David Bergey
*Jules Jean Baptiste Vincent Bordet
*Thomas D. Brock
*Léon Charles Albert Calmette
*Ananda Mohan Chakrabarty
*André Chantemesse
*Luís de Câmara Pestana
*Ferdinand Cohn
*Julius Cohnheim
*Rita Colwell
*Casimir Davaine
*Gerhard Domagk
*Christian Gottfried Ehrenberg
*Paul Ehrlich
*John Franklin Enders
*Theodor Escherich
*W. G. Farlow
*Alexander Fleming
*Howard Walter Florey
*Gustav Giemsa
*Hans Christian Gram
*Emil Christian Hansen
*Gerhard Henrik Armauer Hansen
*Albert Hershey
*Maurice Ralph Hilleman
*Endre Högyes
*Edward Jenner
*Kitasato Shibasaburo
*Albert Jan Kluyver
*Robert Koch
*Frigyes Korányi
*Joshua Lederberg
*Antoni van Leeuwenhoek
*Salvador Luria
*André Michel Lwoff 
*Ilja Métsjníkoff
*Grígoríj Nikolajevítsj Mínkh
*Albert Neisser
*Cornelis B. van Niel
*Bernhard Nocht
*Hideyo Noguchi
*Louis Pasteur
*Henrique da Rocha Lima
*Friedrich Julius Rosenbach
*Émile Roux
*Jonas Salk
*Carl Julius Salomonsen
*Kiyoshi Shiga
*Hamilton O. Smith
*Lazzaro Spallanzani
*Karl Otto Stetter
*Sergeí Vínógradskíj
*August von Wasserman
*Georges Fernand Widal
*Carl Woese
*Alexandre Yersin
Listi yfir íslenska örverufræðinga

Hér er **listi yfir nokkra íslenska [[örverufræði]]nga** í stafrófsröð.

*Arnheiður Eyþórsdóttir
*Arthur Löve
*Ágústa Guðmundsdóttir
*Bjarnheiður K. Guðmundsdóttir
*Eggert Gunnarsson
*Eva Benediktsdóttir
*Franklín Georgsson
*Gísli Guðmundsson 
*Grímur Valdimarsson
*Guðlaugur Hannesson
*Guðmundur Eggertsson
*Guðmundur Óli Hreggviðsson
*Guðni Á. Alfreðsson
*Gunnsteinn Ægir Haraldsson
*Hélène Liette Lauzon
*Hjörleifur Einarsson
*Jakob K. Kristjánsson
*Jóhann Örlygsson
*Marta Konráðsdóttir
*Oddur Þ. Vilhelmsson
*Ólafur S. Andrésson
*Peter Holbrook
*Rannveig Björnsdóttir
*Sigríður Hjörleifsdóttir
*Sigurður Pétursson
*Snædís Björnsdóttir
*Sólveig K. Pétursdóttir
*Stefán Jónsson
*Sveinbjörn Gizurarson
*Viggó Þór Marteinsson
*Zóphonías O. Jónsson
Milwaukee

**Milwaukee** er stærsta borg Wisconsin-fylkis og 31. stærsta borg Bandaríkjanna. Árið 2020 voru íbúar borgarinnar 577.222 talsins en á stórborgarsvæðinu búa um 2 milljón manna. Borgin liggur við suðausturströnd Michigan-vatns.

Milwaukee er þekkt fyrir brugghús og hátiðir.   

Hún er stundum kölluð borg hátíðanna því hátiðir eru haldnar í borginni allan ársins hring. Summerfest er langstærasta og langvinsælasta hátið í borginni og handin er hvert sumar. Summerfest er ein stærasta tónlisthátið heims.  

## Íþróttir
* Milwaukee Bucks, körfubolti.
* Milwaukee Brewers, hafnabolti.

## Háskólar
* Marquette-háskóli
* Wisconsin-háskóli í Milwaukee 
* Verkfræðiskólinn í Millwaukee
* Læknaskóli í Wisconsin

## Tilvísanir

## Tenglar

* 
* Milwaukee.org
Úldnun

**Úldnun** er þess konar rotnun matvæla sem veldur ýldulykt. Oftast er um að ræða niðurbrot (dýra)prótína af völdum loftfælinna baktería með myndun ýldulyktandi amína, svo sem pútreskíns og kadaveríns. Úldnun er því afbrigði gerjunar.
Fresno

**Fresno** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum og höfuðsetur Fresno-sýslu. Borgin er næststærsta borg Kaliforníu sem ekki liggur við sjóinn á eftir San Jose. Fresno er í miðri Kaliforníu, milli Los Angeles og San Francisco. Íbúafjöldi borgarinnar var 542.000 árið 2020.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Omaha

**Omaha** er stærsta borg Nebraska-fylkis í Bandaríkjunum. Borgin liggur við bakka Missouri-fljótsins. Árið 2020 var íbúafjöldi borgarinnar 486.051.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Tulsa

**Tulsa** (borið fram *tölsa*) er næststærsta borg Oklahoma-fylkis í Bandaríkjunum. Árið 2023 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 411.894 en um 1.034.123 manns búa á stórborgarsvæðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar

*