Lýsingarorð

**Lýsingarorð**  eru fallorð sem lýsa fyrirbrigðum, verum eða hlutum; *góður* drengur, *veikur* maður. Þau beygjast í öllum föllum, eintölu og fleirtölu eins og nafnorð og þekkjast einkum af annars vegar merkingu sinni og hins vegar stigbreytingunni (*góður, betri, bestur*).

Lýsingarorð geta verið í karlkyni, kvenkyni og hvorugkyni. Lýsingarorð þiggja fall, tölu og kyn af nafnorði sem þau standa með eða vísa til.

## Fallbeyging

Lýsingarorð hafa flest bæði sterka og veika beygingu. Fer beygingin eftir því með hverju lýsingarorðið stendur í setningu. Þegar lýst er óákveðnu nafnorði, t.d. ***góður''' maður'', er lo. sterkt. Þegar lýst er ákveðnu nafnorði, t.d. ***góði** maðurinn'' eða ''sá **góði** maður'', er lo. oftast veikt.

Veik beyging endar á [[sérhljóð]]i í öllum föllum eintölu og fleirtölu, annars er lýsingarorðið sterkt: ''Þreyttur hestur'' (sterkbeygt lýsingarorð, á við óákveðið nafnorð); ''þreytti hesturinn'' (veikt lýsingarorð, á við ákveðið nafnorð). Einnig má segja að endi lýsingarorðið á [[samhljóð]]a í eignarfalli eintölu sé það sterkt.

Sum lýsingarorð hafa aðeins [[sterk beyging|sterka beygingu]], t.d. ''miður, nógur''. Önnur hafa aðeins [[veik beyging|veika beygingu]], t.d. ''aflvana, sammála, vansvefta, miðaldra, glaðsinna, ráðþrota, hugsi, þurfi'', og stigbreytast þau ekki.

== Stigbreyting ==

Flest lýsingarorð stigbreytast. Stigin eru þrjú; **frumstig**, **miðstig** og **efsta stig**. Er stigbreytingin **regluleg** ef stigin eru öll mynduð af sama stofni; ''rík''ur - ''rík''ari - ''rík''astur. Miðstigið myndast af því að bæta við stofninn endingunum ''-ari'' eða ''-ri'' (í kk. og kvk.) ''-ara'' eða ''-ra'' (í hk.). Á efsta stigi eru tilsvarandi endingar ''-astur'' eða ''-stur'' (í kk.), ''-ust'' eða ''-st'' (í kvk.) og ''-ast'' eða ''-st'' (í hk.). Stundum verða [[hljóðavíxl]] í stofni lýsingarorða sem stigbreytast reglulega; ''stór - stærri - stærstur'' ; ''djúpur - dýpri - dýpstur''. 

Stigbreytingin er **óregluleg** ef miðstig og efsta stig myndast af öðrum stofni en frumstig, t.d. ''illur - verri - verstur''.

Af sumum lýsingarorðum vantar frumstigið og eru miðstigið og efsta stigið þá oftast myndum af [[atviksorð]]um og [[forsetning]]um. Flest þessara orða merkja átt, stefnu eða röð í tíma og rúmi. Dæmi; (austur) ''- eystri (austari) - austastur'' ; (aftur) ''- aftari - aftastur'' ; (nær) ''- nærri - næstur''.

Sum lýsingarorð stigbreytast ekki og eru óbeygjanleg með öllu, t.d. ''hugsi, aflvana, andvaka, örgeðja, dauður, miður, nógur''. Sýna má stig þeirra með því að skeyta framan við orðunum ''meir'' og ''mest''.

== Staða lýsingarorða ==

Lýsingarorð geta verið hliðstæð eða sérstæð:
* **Hliðstæð** lo. eiga við [[fallorð]] og lýsa því. Þau standa oftast í sama kyni, tölu og falli og orðin sem þau eiga við og sambeygjast þeim; t.d. ***góður*' drengur, um **góðan** dreng*.
* *'Sérstæð** lo. standa sem [[nafnorð]] og jafngilda nafnorði eða nafnorði og lýsingarorði; t.d. ''hann sagði **satt**; komdu, **góði***.

Lýsingarorð getur þó staðið í nf., et., hk. en á við orð í þgf. og lagar sig því ekki að fallinu sem það á við; t.d. ''barninu er '''illt'''; stúlkunni er '''kalt***.

## Sjá einnig
* Tölulýsingarorð

## Heimildir
* 
* 
* 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Lýsingarorð