open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paul Newman

**Paul Leonard Newman** (f. 26. janúar 1925 - 26. september 2008) var bandarískur leikari, leikstjóri, kappakstursmaður og athafnamaður.

Newman hóf leikferilinn 7 ára í leikritinu Hróa hetti. Hann barðist sem ungur maður í seinni heimsstyrjöld á Kyrrahafi.

Newman hlaut Óskarsverðlaun fyrir kvikmyndina *The Color Of Money* (1987), BAFTA-verðlaun, sjö Golden Globe-verðlaun. Hann lék í um 60 kvikmyndum um ævina, þar á meðal aðalhlutverk í  *Hud* (1963) og *Cool Hand Luke* (1967) sem gerðu hann heimsfrægan, *Butch Cassidy And The Sundance Kid* (1969) og The Sting (1973) með Robert Redford. Newman lék með síðari eiginkonu sinni, Joanne Woodward, í nokkrum myndum og leikstýrði henni líka síðar meir.

Í atvinnukappakstri varð hann í 2. sæti í Le Mans-kappakstrinum árið 1979. Hann stofnaði matarvörur undir nafninu *Newman's Own*. Hluti ágóða þess rann í góðgerðarstarfsemi. Í pólitík var hann frjálslyndur og kvaðst vera stoltur að vera á lista 20 manns yfir hötuðustu andstæðinga Richard Nixons.   Newman studdi réttindabaráttu svartra í Bandaríkjunum og talaði gegn Víetnamstríðinu.

## Valdar kvikmyndir
*Somebody Up There Likes Me (1956)
*The Long, Hot Summer (1958)
*Cat on a Hot Tin Roof (1958)
*The Hustler (1961)
*Sweet Bird of Youth (1962)
*Hud (1963)
*Torn Curtain (1966)
*Hombre (1967)
*Cool Hand Luke (1967)
*Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969)
*The Sting (1973)
*The Towering Inferno (1974)
*Slap Shot (1977)
*Fort Apache, The Bronx (1981)
*Absence of Malice (1981)
*The Verdict (1982)
*The Color of Money (1986)
*Mr. and Mrs. Bridge (1990)
*The Hudsucker Proxy (1994)
*Nobody's Fool (1994)
*Road to Perdition (2002)
*Cars (2006)

## Tengill
* [Paul Newman á [IMDB] ]

## Tilvísanir
Worcester (Massachusetts)

**Worcester** er borg í Massachusetts í Bandaríkjunum. Þar bjuggu 206.518 manns árið 2020 sem gerir hana að næstfjölmennustu borg Massachusetts-fylkis. Hún er staðsett í samnefndri sýslu.

Borgin er nefnd eftir Worcester á Englandi.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Saga úr Vesturbænum

***Saga úr Vesturbænum*** er söngleikur sem frumsýndur var árið 1957. Söngleikurinn er byggður á hugmynd eftir Jerome Robbins. Tónlistin er eftir Leonard Bernstein, söngtextar eftir Stephen Sondheim og leiktexti eftir Arthur Laurents. Söngleikurinn er lauslega byggður á leikritinu *[[Rómeó og Júlía]]* eftir William Shakespeare.

Verkið fjallar um gengjastríð milli drengja frá Púertó Ríkó og drengja af írskum uppruna sem eru allir búsettir í New York-borg. Á meðan gengjastríðið geisar verður írskur drengur og systir leiðtoga Púertóríkana ástfangin og áforma að hlaupast á brott saman.

Tvær kvikmyndir hafa verið gerðar úr *Sögu úr Vesturbænum*. Sú fyrri kom út árið 1961 í leikstjórn Roberts Wise og Robbins og vann tíu Óskarsverðlaun næsta ár, meðal annars sem besta kvikmyndin. Steven Spielberg leikstýrði seinni myndinni, sem var frumsýnd árið 2021.

## Tilvísanir
Bronz (hljómsveit)

**Bronz** er íslensk kántrí-hljómsveit sem á uppruna sinn að rekja til verkefnis Hjartar Fr. Vigfússonar. Sveitin varð síðar að samstarfsverkefni með vel völdum meðlimum og gestum. Fyrsta breiðskífan kom út árið 2011 eftir langt undirbúnings- og upptökuferli.  

## Saga
Upphaf verkefnisins má rekja til ársins 2000, þegar Hjörtur tók upp eitt lag við frumstæðar aðstæður. Árin 2000–2004 mótuðust textar flestra laga verkefnisins, og í byrjun árs 2003 hófust formlegar upptökur sem áttu eftir að teygja sig yfir átta ár.  

Lögin valdi Hjörtur út með tilliti til áhrifanna sem þau höfðu á hann sjálfan, og mörg þeirra urðu vinsæl í „Redneck“-héruðum Bandaríkjanna. Upphaflega var hugsað að þrír mismunandi söngvarar myndu flytja lögin, en svo þróaðist það að Hjörtur söng sjálfur öll lögin, þó með stuðningi viðkomandi gesta. Sérstaklega minnislegar voru dúettar hans með Ölmu Rut og Sjonna Brink.  

Upptökur fóru að mestu fram í Stúdíó RMP  (nú Nice Production), en einnig í OmniStudio (Nashville) og Stúdíó E7. Vignir Snær Vigfússon stjórnaði upptökum og spilaði á fjölmörg hljóðfæri, og Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson sá um hljóðblöndun.  

## Meðlimir
### Hljóðfæraleikarar á plötunni
* Hjörtur Fr. Vigfússon – söngur, gítar, raddir
* Vignir Snær Vigfússon – rafmagnsgítar, kassagítar, slidegítar, mandólín, banjó, upptökustjórn
* Óli Hólm – trommur, slagverk
* Róbert Þórhallsson – bassagítar, kontrabassi
* Þórir Úlfarsson – píanó, hljómborð  

### Gestasöngvarar og samstarfsmenn
* Sjonni Brink – söngur í „Lukku Lísa“
* Alma Rut – söngur í „Kom ei grátandi heim“
* Stefán Örn Gunnlaugsson – raddir í „Vertu mín“, „Tvö stök tár“, „Tölum um mig“ og „Eina nótt“
* Steve Tveit og samstarfsmenn í OmniStudio – munnharpa, slidegítar  

## Diskógrafía
### Plötur
* *Bronz* (2011)  
# Örmum þig ég vef  
# Næstu tugir tveir  
# Ég mun hennar sakna  
# Dásemdardrengurinn  
# Hefði átt að koma fyrr heim  
# Eina nótt  
# Tvöfaldur Kafteinn  
# Kom ei grátandi heim  
# Lukku Lísa  
# Tvö stök tár  
# Tölum um mig  
# Vertu mín  

### Smáskífur
* *Ég fann þig* (2021)  
* *Leiðumst hönd í hönd* (2025)  

## Tímalína
* 2000 – Fyrsta lagið tekið upp við frumstæðar aðstæður  
* 2000–2004 – Textar laganna verða til  
* 2003 – Formlegar upptökur hefjast  
* 2007 – Hluti upptaka í OmniStudio, Nashville  
* 2011 – Upptökur að mestu lokið eftir átta ára vinnu  
* 2011 – Breiðskífan *Bronz* kemur út  
* 2021 – Smáskífan *Ég fann þig* kemur út  
* 2025 – Smáskífan *Leiðumst hönd í hönd* kemur út  

## Upptökur og útgáfa
* Meirihluti laga tekin upp í Stúdíó RMP  
* Aukaupptökur í OmniStudio, Nashville og Stúdíó E7  
* Upptökustjórn: Vignir Snær Vigfússon  
* Hljóðblöndun: Þorvaldur Bjarni Þorvaldsson  

## Tengill
*www.bronz.is
Fayetteville (Norður-Karólínu)

**Fayetteville** er borg í Cumberland-sýslu, Norður-Karólínu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 208.501 árið 2020.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Grand Prairie

**Grand Prairie** er borg í Texas í Bandaríkjunum. Þar bjuggu 196.100 árið 2020. Borgin er staðsett á Dallas–Fort Worth stórborgarsvæðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Sanae Takaichi

**Sanae Takaichi** (japanska: 高市 早苗, *Takaichi Sanae*; fædd 7. mars 1961) er japönsk stjórnmálakona, núverandi leiðtogi Frjálslynda lýðræðisflokksins og núverandi forsætisráðherra Japans. Takaichi hefur verið lýst sem staðföstum íhaldsmanni og nánum bandamanni fyrrverandi forsætisráðherrans Shinzō Abe.

Takaichi hefur setið á neðri deild japanska þingsins frá árinu 2005. Hún gegndi ýmsum ráðherraembættum í stjórnum Shinzō Abe forsætisráðherra. Árið 2021 bauð hún sig fram í leiðtogakjöri Frjálslynda lýðræðisflokksins, en lenti í þriðja sæti í fyrstu kosningaumferð.

Takaichi bauð sig fram til leiðtoga Frjálslynda lýðræðisflokksins í annað sinn árið 2024. Hún lenti í fyrsta sæti í fyrstu umferðinni en tapaði naumlega í úrslitaumferðinni fyrir Shigeru Ishiba.

Takaichi bauð sig fram til leiðtoga Frjálslynda lýðræðisflokksins í þriðja sinn eftir afsögn Shigeru Ishiba árið 2025. Hún sigraði Shinjiro Koizumi í seinni umferð leiðtogakjörsins þann 4. október 2025. Takaichi var kjörin forsætisráðherra Japans þann 21. október 2025, fyrst kvenna.

Eftir að Takaichi varð forsætisráðherra lét hún rjúfa þing og efna til þingkosninga sem fóru fram 8. febrúar 2026. Í kosningunum vann Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn afgerandi sigur með um tveimur þriðju atkvæða á neðri deild þingsins.

## Tilvísanir
Amarillo

**Amarillo** er borg í Texas, Bandaríkjunum. Íbúar voru 200.393 árið 2020. Borgin er staðsett í Potter og Randall-sýslu.

Borgin fær nafnið sitt frá spænska orðinu *amarillo* sem þýðir „gulur“.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Overland Park

**Overland Park** er borg í Kansas í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 197.238 árið 2020 og er hún þar með næstfjölmennasta borg Kansas-fylkis. Borgin er staðsett í Johnson-sýslu á stórborgarsvæði Kansas City.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Columbus (Georgíu)

**Columbus** er borg í Muscogee-sýslu, Georgíu í Bandaríkjunum. Borgin er næstfjölmennasta borg Georgíufylkis með 206.922 íbúa (2020).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Augusta (Georgíu)

**Augusta** er borg í Georgíu í Bandaríkjunum. Þar bjuggu 202.081 árið 2020. Borgin er staðsett í Richmond-sýslu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Augusta

**Augusta** getur átt við:

## Staðir
**Þýskaland**
* Augusta Vangionum (Worms)
* Augusta Vindelicorum (Ágsborg, eða Augsburg á þýsku)

**Ítalía**
* Augusta, Sikiley
* Augusta Praetoria Salassorum (Ágústa, eða Aosta á ítölsku)
* Augusta Taurinorum (Tórínó, eða Torino á ítölsku)
* Augusta Perusia (Perugia)

**Bandaríkin**
* Augusta, Georgíu
* Augusta, höfuðborg Maine

**Aðrir staðir**
* Augusta Traiana, Búlgaríu (Stara Zagora)
* Bracara Augusta, Portúgal (Braga)
* Caesaraugusta, Spáni (Saragossa, eða Zaragoza á spænsku)
* Londinium, London, Englandi (hét áður Augusta)
Oxnard

**Oxnard** er borg í Kaliforníu, Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 202.063 árið 2020. Borgin er staðsett í Ventura-sýslu, 97 km norðvestan við Los Angeles.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Grand Rapids

**Grand Rapids** er næststærsta borg Michigan-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúar voru 198.917 árið 2020. Borgin er staðsett í Kent-sýslu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Huntington Beach

**Huntington Beach** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar voru 198.711 árið 2020. Hún er staðsett í Orange-sýslu á stórborgarsvæði Los Angeles.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Tempe

**Tempe** er borg í Arizona, Bandaríkjunum. Þar bjuggu 180.587 manns árið 2020. Borgin er staðsett í Maricopa-sýslu á stórborgarsvæði Phoenix.

Í borginni er Ríkisháskólinn í Arizona.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Maricopa-sýsla (Arizona)

**Maricopa-sýsla** (enska: *Maricopa County*) er sýsla í suður-miðhluta Arizona í Bandaríkjunum. Samkvæmt manntalinu árið 2020 var íbúafjöldinn 4.420.568 sem gerir sýsluna að fjórðu fjölmennustu sýslu Bandaríkjanna og fjölmennustu sýslu fylkisins. Höfuðstaðurinn er Phoenix, sem er einnig höfuðborg Arizona og fimmta stærsta borg Bandaríkjanna.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Secret Number

**Secret Number** (kóreska : 시크릿넘버, sikeurit neombeo) er suðurkóreskur stúlknahópur stofnaður af Vine Entertainment. Hljómsveitin hóf ferilinn árið 2020 með smáskífunni Who Dis? og fimm meðlimir hennar voru Léa, Dita, Jinny, Soodam og Denise. Sjötti og sjöundi meðlimirnir, Zuu og Minji, gengu til liðs við hópinn í október 2021. Denise hætti í hópnum árið 2022.
Tómstundagaman

**Tómstundagaman**, **tómstundaiðja** eða **hobbí** eru athafnir sem fólk stundar í frístundum sér til ánægju og skemmtunar. Dæmigert tómstundagaman er söfnun ákveðinna tegunda hluta, ýmis listsköpun eða listræn afþreying, íþróttir og sjálfboðastarf. Tómstundagaman felur oft í sér tiltekna hæfni sem fólk tileinkar sér. Vinsældir tiltekinna tómstunda fylgja oft tískustraumum og samfélagsbreytingum. Þannig var til dæmis frímerkjasöfnun vinsæl á 19. og 20. öld þegar póstsendingar bréfa voru einn helsti samskiptamáti fólks yfir langar vegalengdir, og tölvuleikir hafa notið vaxandi vinsælda frá lokum 20. aldar. Með auknum frítíma almennings frá lokum 19. aldar hefur fólk varið meiri tíma og fé í tómstundir. 

Til eru alls konar tegundir tómstundaiðju sem fólk stundar ýmist eitt eða í hóp, eins og frímerkjasöfnun, skeljasöfnun, kuðungasöfnun, steingervingasöfnun, fuglaskoðun, lestaskoðun, flugvélaskoðun, módelsmíði, þrívíddarprentun, kjólasaumur, tertuskreytingar, matreiðsla, útivist, fjallganga, garðyrkja, djögl, töfrabrögð, búningaleikur, hjólreiðar, mótorhjól, origami, lestur, og margvíslegar íþróttir. Kanadíski félagsfræðingurinn Robert A. Stebbins flokkar tómstundir í óformlega afþreyingu (sem felur í sér sína eigin umbun, er skammlíf og krefst lítils undirbúnings), alvarlega afþreyingu (kerfisbundna ástundun sem leiðir til aukinnar kunnáttu og persónulegs árangurs), og loks verkefnabundna afþreyingu (gefandi iðju í eitt skipti).

## Tilvísanir
A Coruña-hérað

**A Coruña-hérað** (spænska La Coruña) er hérað norðaustast á Spáni og eitt fjögurra héraða sem mynda Galisíu. Stærstu borgirnar eru A Coruña, Santiago de Compostela og Ferrol.
Gljámispill

**Gljámispill** (fræðiheiti: *Cotoneaster lucidus*) er runni af rósaætt. Hann verður 2-3 metra hár.

## Tengill
*Gljámispill - Kjarnaskógur.is
Brownsville (Texas)

**Brownsville** er borg í Cameron-sýslu, Texas í Bandaríkjunum. Íbúar voru 186.738 árið 2020. Borgin er staðsett í suður-Texas við Mexíkóflóa.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1995

**Evrópumót kvenna í knattspyrnu 1995** var haldið dagana 11. desember 1994 til 26. mars 1995. Fjögur lið kepptu til úrslita og fóru leikir fram í öllum löndunum fjórum. Þjóðverjar unnu keppnina í þriðja skiptið.

### Forkeppni
29 þjóðir skráðu sig til leiks í forkeppninni og var þeim skipt í átta riðla með þremur til fjórum liðum í hverjum. Sigurlið hvers þeirra fór í fjórðungsúrslit, þar sem leikið var heima og að heiman.

Ísland var í riðli með Hollendingum og Grikkjum og hlaut fullt hús stiga. Í næstu umferð mætti íslenska liðið því enska og tapaði báðum leikjunum í einvíginu 2:1.

### Undanúrslit
#### Fyrri leikir

#### Seinni leikir

*Þjóðverjar unnu 6:2 á samanlögðu.*

*Svíar unnu 7:5 á samanlögðu.*
### Úrslitaleikur
Glendale (Kaliforníu)

**Glendale** er borg í Kaliforníu, Bandaríkjunum. Árið 2020 var íbúafjöldinn 196.543. Borgin er staðsett á Los Angeles-stórborgarsvæðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Clarksville (Tennessee)

**Clarksville** er borg í Montgomery-sýslu, Tennessee í Bandaríkjunum. Árið 2020 var íbúafjöldinn 166.722. Borgin var stofnuð árið 1785.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Ontario (aðgreining)

**[[Ontario]]** er fylki í Kanada.

**Ontario** eða **Ontaríó** getur einnig átt við:
* Ontaríó-vatn, stöðuvatn í Norður-Ameríku
* Ontario (Kaliforníu), borg í Bandaríkjunum
Chattanooga

**Chattanooga** er borg í Hamilton-sýslu, Tennessee í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 181.099.

Borgin er staðsett við Tennessee-fljót við landamæri Georgíufylkis.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Ontario (Kaliforníu)

**Ontario** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Þar bjuggu 175.265 árið 2020. Borgin er staðsett í San Bernardino-sýslu, um 56 km austan við miðbæ Los Angeles.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Newport News

**Newport News** er borg í Virginíu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 186.247.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Akron

**Akron** er borg í Ohio, Bandaríkjunum. Árið 2020 var íbúafjöldinn 190.469. Borgin er staðsett í Summit-sýslu, um 64 km sunnan við Cleveland.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Elk Grove

**Elk Grove** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Þar bjuggu 176.124 manns árið 2020. Borgin er staðsett í Sacramento-sýslu, sunnan við fylkishöfuðborgina Sacramento.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Cary (Norður-Karólínu)

**Cary** er borg í Norður-Karólínu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 174.721. Borgin er staðsett í Chatham, Wake og Durham-sýslu, og er hluti af RaleighCary stórborgarsvæðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Aurora (Illinois)

**Aurora** er næstfjölmennasta borg Illinois-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 180.542 árið 2020. Borgin var stofnuð í Kane-sýslu árið 1834.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Aurora (aðgreining)

**[[Aurora]]** er mannsnafn.

**Aurora** getur einnig átt við:
* Aurora (Colorado), borg í Bandaríkjunum
* Aurora (Illinois), borg í Bandaríkjunum
* Aurora Aksnes, norska söngkonu, þekkt sem Aurora
Pembroke Pines

**Pembroke Pines** er borg í Flórída í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 171.178 árið 2020. Borgin er staðsett í Broward-sýslu, um 35 km norðan við Miami.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Graff

**Graff**, **graffítí** eða **veggjakrot** er áletrun eða mynd sem máluð er á veggi og aðra hluti í almannarými, oftast í leyfisleysi. Graff nær allt frá einföldum fangamörkum eða stílfærðum nöfnum (töggum) sem eru rist eða máluð á hluti, að stórum  vegglistaverkum þar sem mikil hugsun og vinna liggur að baki. 

Tögg hafa tíðkast frá fornu fari, en graff er umdeilt í samtímanum. Sumir vilja líta á áletranir í leyfisleysi sem skemmdarverk. Nútímagraff má rekja til úðabrúsalistamanna sem máluðu á veggi neðanjarðarlestarstöðva í New York-borg og Philadelphia á 8. áratug 20. aldar. Graffið breiddist svo út um allan heim, meðal annars með vinsældum hip hop- og rapptónlistar. Meðal þekktustu graffara samtímans má nefna Blade, Cornbread, Futura 2000, Dondi White, Blek le Rat og Banksy.

## Tilvísanir
Ástríkur gallvaski! (bók)

***Ástríkur gallvaski!*** er myndasaga eftir René Goscinny og Albert Uderzo sem var fyrst birt sem framhaldssaga í tímaritinu *[[Pilote]]* frá Dargaud í október 1959. Sagan kom svo út í bók árið 1961. Sagan fjallar um Gallann Ástrík gallvaska sem býr í þorpi einu í Armoríku sem enn veitir yfirráðum Rómverja mótspyrnu. Ástæðan er töfraseyði sem veitir Göllunum ofurmannlegan styrk. Aðalpersónur bókarinnar eru Ástríkur og vinur hans Steinríkur. Rómverjar ræna seiðkarli þorpsins, Sjóðríki, og Ástríkur og Steinríkur verða að frelsa hann áður en Rómverjar leggja þorpið þeirra undir sig.

Þetta er fyrsta bókin í bókaröðinni Ástríkur og víðfræg afrek hans. Bókin kom út á íslensku hjá Fjölva í þýðingu Þorbjörns Magnússonar í mjúku broti árið 1974, ásamt bókunum *[[Ástríkur og Kleópatra]]* og *[[Ástríkur í Bretalandi]]*. Árið 1967 kom út teiknimynd gerð eftir bókinni af teiknimyndaverinu Belvision, án samþykkis Goscinnys og Uderzos. Eftir það höfnuðu þeir öllum teiknimyndum nema þeir fengju sjálfir að taka þátt í gerð þeirra. Árið 1999 var bókin valin á lista Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur 20. aldar.

## Tilvísanir
Kvikmyndahátíðin í Locarno

**Kvikmyndahátíðin í Locarno** er stór alþjóðleg kvikmyndátíð sem haldin er árlega í Locarno í Sviss. Hátíðin var stofnuð árið 1946 og sýnir kvikmyndir í ýmsum flokkum. Piazza Grande-flokkurinn er haldinn á aðaltorgi Locorno og tekur um 8.000 áhorfendur.

Aðalverðlaun hátíðarinnar eru Gyllti hlébarðinn (*Pardo d'oro*), veitt bestu myndinni í alþjóðlegri keppni. Önnur verðlaun er t.d. Heiðurshlébarðinn fyrir ævistarf sitt og áhorfendaverðlaunin *Prix du Public*.

## Verðlaun

### Áhorfendaverðlaun

* *Prix du public*

### Aðalkeppni

* Gyllti hlébarðinn (frá 1946), aðalverðlaun hátíðarinnar
* Sérstök dómnefndarverðlaun (frá 1949)
* Hlébarði fyrir bestu leikstjórn (frá 1946);
* Hlébarði fyrir bestu frammistöðu (frá 2023)

#### Fyrri verðlaun eru:

* Hlébarði fyrir bestu leikkonu
* Hlébarði fyrir besta leikara

### Keppni fyrstu myndar í fullri lengd

* First Feature Award, veitt af dómnefnd alþjóðlegra gagnrýnenda til fyrstu kvikmyndarinnar sem sýnd var í öllum keppnum hátíðarinnar.

### Kvikmyndagerðarfólk nútímans

* Gyllti hlébarðinn - Kvikmyndagerðarfólk nútímans, verðlaun veitt fyrir bestu myndina í verðlaunakeppninni, sem er tileinkuð fyrstu eða annarri kvikmynd í fullri lengd. 
* Sérstök dómnefndarverðlaun Ciné+, franska sjónvarpsstöðin Ciné+ Club býður upp á sjónvarpsréttinn á vinningsmyndinni.
* Hlébarði fyrir besta nýja leikstjóra

## Stjórnun og stjórnun

### Listrænir stjórnendur

* 1946-1958: Riccardo Bolla
* 1960-1965: Vinicio Beretta
* 1966: Sandro Bianconi
* 1967-1970: Sandro Bianconi og Freddy Buache
* 1971: Framkvæmdastjórn, sem samanstendur af sjö meðlimum frá Ticino
* 1972-1977: Moritz de Hadeln
* 1978-1981: Jean-Pierre Brossard
* 1982-1991: David Streiff
* 1992-2000: Marco Müller
* 2000-2005: Irene Bignardi
* 2005-2009: Frédéric Maire
* 2010-2012: Olivier Père
* 2012-2018: Carlo Chatrian
* 2018-2020: Lili Hinstin
* 2020: Nadia Dresti (til bráðabirgða) 
* 2021- nú: Giona A. Nazzaro

### Forsetar

* 1946-1955: Camillo Beretta
* 1957-1962: Enrico Franzioni
* 1963-1968: Fernando Gaja
* 1970-1980: Luciano Giudici
* 1981-1999: Raimondo Rezzonico
* 2000-2023: Marco Solari
* 2023 - nú: Maja Hoffmann

### Rekstrarstjórar

* 2006-2013: Marco Cacciamognaga
* 2013-2017: Mario Timbal
* 2017-nú: Raphaël Brunschwig (framkvæmdastjóri frá 2022) 

## Tilvísanir
Hvalalús

**Hvalalús** (fræðiheiti: *Cyamidae*) er ætt krabbadýra sem lifir sem sníkjudýr á húð hvala. Hvalalýs hafast einkum við í húðfellingum í kringum kynfæri, nasaholur og augu. Þær eru flatar með stórar klær sem þær nota til að halda sér í hýsilinn. Þær eru 5-25 mm að lengd. Flestar tegundir eru bundnar við eina hvalategund. Þær halda sér á hvalnum alla ævi og deyja ef þær detta af. Þær nærast aðallega á þörungum sem vaxa á húðinni.

## Tilvísanir
Eva Ruža Miljević

**Eva Ruža Miljević** (fædd 1983) er íslensk útvarpskona, sjónvarpskona, skemmtikraftur, stjörnufréttakona hjá K100, velgjörðarsendiherra SOS Barnaþorpanna á Íslandi og áhrifavaldur. Hún hefur starfað víða í fjölmiðlum og verið kynnir á nokkrum af stærstu viðburðum landsins. 

## Ævi og menntun
Eva Ruža er alin upp á Íslandi og á króatískar rætur, en móðir hennar er íslensk og faðir frá Króatíu. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Kópavogi (MK), en Eva er fædd og uppalin í vesturbæ Kópavogs.  

## Útvarpsferill
Eva hefur starfað hjá útvarpsstöðinni **K100,** frá árinu 2018 þar sem hún flytur daglega stjörnupistla. Eva stýrir einnig skemmtiþættinum *Bráðavaktin* alla laugardaga á K100 ásamt Hjálmari Erni Jóhannssyni vini sínum, en Bráðavaktin fór fyrst í loftið árið 2023.
Eva hefur tekið viðtöl fyrir K100 við meðlimi hljómsveitarinna Backstreet Boys, þá A.J. McLean og Brian Littrell.  

## Sjónvarpsferill
Árið 2024 stýrði Eva Ruža þættinum *Alla leið* á RÚV, sem fjallar um Eurovision, keppnina sjálfa og löndin sem taka þátt.  Hún hefur einnig verið þáttastjórnandi í *Mannlífi* á Sjónvarpi Símans.  Auk þess tók hún þátt í heimildarþættinum *Eva Ruza í Króatíu*, sem sýndur var á RÚV. Þar fór hún ásamt systrum sínum, Dubrövku Laufey og Tinnu, til Króatíu til að heimsækja styrktarbörn þeirra í SOS Barnaþorpum og fjallaði jafnframt um sögu Balkanskagastríðsins og áhrif þess á samfélagið. 

## Viðburðir
Eva er vinsæl í viðburðaheiminum á Íslandi og hefur verið í áratug. Hún hefur meðal annars:

* Stýrt keppninni *Ungfrú Ísland* frá árinu 2015 
* Verið kynnir á *Color Run* frá upphafi, og mörgum öðrum stórum viðburðum.
* Kynnir á tónleikum, gala- og fyrirtækjaviðburðum.

Hún skemmtir oft með vini sínum og samstarfsfélaga, Hjálmari Erni Jóhannssyni, bæði í útvarpsþættinum Bráðavaktin á K100 og á viðburðum. 

## Velgjörðastarf
Eva Ruža er velgjörðarsendiherra **SOS Barnaþorpanna á Íslandi** og tók við stöðunni í desember 2023. Hún hefur lagt áherslu á að vekja athygli á starfi samtakanna og styðja þau með fjölbreyttu starfi. 

## Samfélagsmiðlar og ímynd
Eva er virk á samfélagsmiðlum, einkum á Instagram undir notendanafninu @evaruza. Hún deilir efni úr starfi, verkefnum, viðburðum og persónulegu lífi. Hún er þekkt fyrir húmor, jákvæða orku og persónulega tengingu við áhorfendur og hlustendur.

Hún hefur unnið að margvíslegum verkefnum varðandi auglýsingagerð fyrir hin ýmsu stórfyrirtæki og vinnur þá oft með systur sinni Tinnu Miljević.  

## Persónulegt líf
Eva Ruža er gift Sigurði Þór Þórssyni og þau hafa verið saman síðan árið 2000. Þau eiga tvíbura, Marinu Mist og Stanko Blæ, fædd árið 2009.

## Heimildir

* K100 / mbl.is – „Eva Ruza og Hjálmar Örn með nýjan þátt“ 
* RÚV – *Alla leið*  
* Mannlíf – þáttur 
* RÚV – *Eva Ruza í Króatíu* 
* RÚV – frétt um þáttinn 
* DV – „Eva Ruža og Hjálmar Örn vinir og samstarfsmenn“ (2023) 
* Facebook – kynning á Íslensku vefverðlaununum 2020 
* SOS.is – tilkynning um velgjörðarsendiherra 
* mbl.is – frétt um sömu tilnefningu
Gyllti hlébarðinn

**Gyllti hlébarðinn** (ítalska: *Pardo d'oro*) eru aðalverðlaun Kvikmyndahátíðarinnar í Locarno sem haldin hefur verið árlega í Locarno í Sviss frá árinu 1946.

Frá og með árinu 2025 er René Clair eini leikstjórinn sem hefur unnið verðlaunin oftar en einu sinni, en hann hlaut verðlaunin fyrstu tvö árin sem þau voru veitt.

## Sigurvegarar

### 1946-1949

### 1950-1959

### 1960-1969

### 1970-1979

### 1980-1989

### 1990-1999

### 2000-2009

### 2010-2019

### 2020-

## Tilvísanir
Nowruz

**Nowruz** (persneska: نوروز; //; bókstaflega „nýr dagur“) er hefðbundin nýárshátíð íranskra þjóða sem er haldin hátíðleg víða um heim og fer saman við jafndægur í mars. Nowruz fer yfirleitt saman við dagsetningu milli 19. og 22. mars í gregoríska tímatalinu.

Rætur nowruz eru í sóróisma, en hátíðin tíðkast sem veraldlegur hátíðisdagur víða í Vestur-Asíu, Mið-Asíu, Kákasus og á Balkanskaga. Sóróistar, baháar og ísmaílítar líta á nowruz sem helgidag.

Á norðurhveli markar nowruz komu vorsins og meðal einkenna eru siðir sem snúast um eld og vatn, dansar, gjafir og ljóðalestur. Nowruz-hátíðir eru annars ólíkar eftir því hvar þær eru haldnar.

## Tilvísanir
ZX Spectrum

**ZX Spectrum** (oft kölluð **Sinclair Spectrum**) er 8-bita heimilistölva frá breska fyrirtækinu Sinclair Research. ZX Spectrum náði miklum vinsældum þegar hún kom á markað árið 1982 og var oft fyrsta tölvan sem keypt var fyrir heimili. Hún var hönnuð sem einföld og ódýr örtölva sem studdi tengingu við litasjónvarp og kassettutæki fyrir geymslu forrita. ZX Spectrum var með einkennandi sambyggt lyklaborð með gúmmítökkum. Um fimm milljón eintök seldust meðan tölvan var í sölu.

Tölvan var arftaki fyrstu tölvu Sinclair Research, ZX81, sem kom út árið 1981. „Spectrum“ (litróf) vísaði til þess að tölvan studdi litaskjái, ólíkt fyrirrennara sínum. Hún var framleidd í Dundee í Skotlandi í samstarfi við bandaríska úraframleiðandann Timex Corporation. Útlitið var hannað af Rick Dickinson. Upphaflega var tölvan seld samkvæmt pöntunum, en brátt var tekið að selja hana í verslunum í Bretlandi. Í Bandaríkjunum var tölvan seld í eilítið breyttri útgáfu sem Timex Sinclair. Helstu keppinautar ZX Spectrum voru Commodore 64, Atari 8-bita og BBC Micro, sem líka tengdust sjónvarpi og kassettutæki.

Hægt var að kaupa kassettur með tölvuleikjum fyrir ZX Spectrum í verslunum. Tiltölulega auðvelt var að afrita þessi forrit milli kassetta, en markaður fyrir forrit blómstraði engu að síður. Meðal þekktra tölvuleikja sem voru upphaflega skrifaðir fyrir ZX Spectrum má nefna *[[Manic Miner]]*, *[[Jet Set Willy]]*, *[[The Lords of Midnight]]* og *[[The Hobbit (tölvuleikur frá 1982)|The Hobbit]]*.

## Tilvísanir
Inga Ruginienė

**Inga Ruginienė** (f. **Raitelaitytė**; 24. maí 1981) er litáísk stjórnmálakona og verkalýðsforingi sem hefur verið forsætisráðherra Litáens frá 25. september 2025. Hún er meðlimur í Jafnaðarmannaflokki Litáens (LSDP) og hefur setið á litáíska þinginu (Seimas) frá 2024. Hún var almannatrygginga- og vinnumarkaðsráðherra áður en hún varð forsætisráðherra.

Ruginienė gekk í LSDP árið 2024 til að bjóða sig fram í þingkosningum það ár. Hún var kjörin á litáíska þingið í nóvember 2024 og varð almannatrygginga- og vinnumarkaðsráðherra í ríkisstjórn Gintautas Paluckas. Paluckas sagði af sér í ágúst 2025 vegna fjármálahneykslis og LSDP tilnefndi Ruginienė í embætti forsætisráðherra tveimur dögum síðar. Tilnefning hennar var staðfest af þingi þann 26. ágúst.

## Æviágrip
Inga Ruginienė fæddist í Trakai 24. maí 1981. Hún ólst upp í Grigiškės en dvaldi gjarnan í borginni Kramatorsk í austurhluta Úkraínu á sumrin. Árið 1999 útskrifaðist hún frá  í Grigiškės.

Árið 2005 útskrifaðist Ruginienė með mastersgráðu í lýðheilsufræði frá Háskólanum í Vilníus. Hún vann sem sérfræðingur í lýðheilsu við umhverfisheilbrigðisstofnun ríkisins frá 2005 til 2008. Ruginienė vann sem svæðisstjóri fyrirtækisins „S Stata“ á Vilníus-borgarsvæðinu frá 2008 til 2010.

Ruginienė var varaformaður sambands stéttarfélaga skógræktar- og tréverkamanna frá 2012 til 2014 og formaður þess frá 2014 til 2018. Árið 2015 hlaut Ruginienė bakkalársgráðu í skógrækt frá . Hún var jafnframt formaður sambands litáískra stéttarfélaga frá 2018 til 2024. Árið 2022 hlaut hún mastersgráðu í vinnurétti frá Mykolas Romeris-háskólanum. Hún var varaforseti sambands evrópskra stéttarfélaga frá 2023 til 2024.

Ruginienė hóf þátttöku í stjórnmálum með framboði sínu í þingkosningum Litáens árið 2024. Hún hlaut sæti á kosningalista litáíska Jafnaðarmannaflokksins (LSDP) þrátt fyrir að vera ekki skráð í flokkinn þegar kosningarnar voru haldnar. Þrátt fyrir að lenda í sjötta sæti í einmenningskjördæmi sínu vann hún sæti á litáíska þinginu (Seimas) í ljósi sætis síns á kosningalista flokksins. Hún gekk formlega í LSDP í nóvember 2024, eftir kosningarnar.

Eftir sigur Jafnaðarmanna í þingkosningunum varð Ruginienė almannatrygginga- og vinnumarkaðsráðherra. Hún sat í ríkisstjórn Gintautas Paluckas frá 12. desember 2024 þar til stjórnin sprakk 4. ágúst 2025. Eftir að stjórnin var leyst var Ruginienė settur ráðherra.

Á þingi sat Ruginienė í þingnefnd um mannréttindamál. Hún hafði einnig verið varaformaður þinghóps um skógarvernd og meðlimur í þinghópum gegn fjöldainnflutningi og hópi um málefni kvenna.

Þann 6. ágúst 2024 tilnefndi Jafnaðarmannaflokkurinn Ruginienė í embætti forsætisráðherra Litáens. Tilnefningin var samþykkt þann 26. ágúst. Þann 25. ágúst 2025 samþykkti þingið með 80 atkvæðum gegn 42 staðfestingu samsteypustjórnar Jafnaðarmannaflokksins með Ruginienė sem forsætisráðherra.

## Tilvísanir
Rancho Cucamonga

**Rancho Cucamonga** er borg í Kaliforníu, Bandaríkjunum. Þar bjuggu 174.453 árið 2020. Borgin er staðsett í San Bernardino-sýslu, um 60 km austan við miðbæ Los Angeles.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Santa Rosa (Kaliforníu)

**Santa Rosa** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 178.127 árið 2020. Borgin er staðsett í Sonoma-sýslu, norðan við San Francisco-flóa.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Garden Grove

**Garden Grove** er borg í Kaliforníu, Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 171.949. Borgin er staðsett í Orange-sýslu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Oceanside (Kaliforníu)

**Oceanside** er strandborg í San Diego-sýslu, Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar voru 174.068 árið 2020.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Santa Rosa

**Santa Rosa** getur átt við:

* Santa Rosa (Kaliforníu), borg í Bandaríkjunum
* Santa Rosa (Brasilíu), borg í Brasilíu
* Santa Rosa (Argentínu), höfuðborg La Pampa í Argentínu
* Santa Rosa (Laguna), borg á Filippseyjum
Shreveport

**Shreveport** er borg í Louisiana í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 187.593 árið 2020 sem gerir borgina að þriðju stærstu borg fylkisins. Hún er staðsett í Caddo og Bossier-sókn.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Springfield (Missouri)

**Springfield** er borg í Missouri, Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar voru 169.176 árið 2020. Springfield er þriðja stærsta borg Missouri og er staðsett í Greene og Christian-sýslu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Fort Collins

**Fort Collins** er borg í Colorado, Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn var 169.810 árið 2020. Borgin er höfuðstaður Larimer-sýslu.

Í borginni er Ríkisháskólinn í Colorado.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Murfreesboro

**Murfreesboro** er borg í Tennessee í Bandaríkjunum. Árið 2020 var íbúafjöldinn 152.769. Borgin er höfuðstaður Rutherford-sýslu og er staðsett 55 km suðaustan við miðbæ Nashville. Murfreesboro var fylkishöfuðborg Tennessee frá 1818 til 1826.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Surprise (Arizona)

**Surprise** er borg í Maricopa-sýslu, Arizona í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 143.148.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Lancaster (Kaliforníu)

**Lancaster** er borg í Los Angeles-sýslu, Kaliforníu í Bandaríkjunum. Árið 2020 voru íbúarnir 173.516. Borgin er staðsett um 110 km norðan við miðbæ Los Angeles.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Lancaster (aðgreining)

**[[Lancaster]]** er borg á Englandi.

**Lancaster** getur einnig átt við:

## Bandaríkin
* Lancaster (Kaliforníu), borg
* Lincoln (Nebraska), fylkishöfuðborg (áður þekkt sem Lancaster)
* Lancaster (New York), bær
* Lancaster (Ohio), borg
* Lancaster (Pennsylvaníu), borg
* Lancaster (Texas), borg
* Lancaster-sýsla, heiti nokkurra sýslna
Springfield

**Springfield** getur átt við:

## Staðir
**Bandaríkin**
* Springfield (Illinois), fylkishöfuðborg
* Springfield (Massachusetts)
* Springfield (Missouri)
* Springfield (Ohio)
* Springfield (Oregon)
* Springfield (Virginíu)

## Sjónvarp
* Springfield (The Simpsons), heimabær Simpson-fjölskyldunnar
Denton

**Denton** getur átt við:

* Denton (Manchester), bæ á stórborgarsvæði Manchester
* Denton (Texas), borg í Bandaríkjunum
* Denton-sýslu (Texas), sýslu í Bandaríkjunum
Roseville (Kaliforníu)

**Roseville** er borg í Kaliforníu, Bandaríkjunum. Íbúar voru 147.773 árið 2020. Borgin er staðsett í Placer-sýslu á stórborgarsvæði Sacramento.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Denton (Texas)

**Denton** er borg í Texas í Bandaríkjunum. Árið 2020 voru íbúar 139.869. Borgin er höfuðstaður samnefndrar sýslu og er staðsett á Dallas–Fort Worth stórborgarsvæðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Palmdale

**Palmdale** er borg í Kaliforníu, Bandaríkjunum. Þar bjuggu 169.450 árið 2020. Borgin er staðsett í Los Angeles-sýslu, sunnan við borgina Lancaster.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Corona

**Corona** getur átt við:

* Corona (bjór), mexíkanskan bjór
* Corona (hljómsveit), ítalska hljómsveit
* Corona (Kaliforníu), borg í Bandaríkjunum

## Sjá einnig
* Kóróna
* Kórónaveira
** SARS-CoV-2
** COVID-19
Corona (Kaliforníu)

**Corona** er borg í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúar voru 157.136 árið 2020. Borgin er staðsett í Riverside-sýslu, um 77 km suðaustan við miðbæ Los Angeles og 153 km norðvestan við San Diego.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Salinas (Kaliforníu)

**Salinas** er borg í Monterey-sýslu, Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúar voru 163.542 árið 2020. Borgin er staðsett sunnan við San Francisco-flóa.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Killeen

**Killeen** er borg í Bell-sýslu, Texas í Bandaríkjunum. Árið 2020 var íbúafjöldinn 153.095. Borgin er staðsett 89 km norðan við Austin, 201 km suðvestan við Dallas, og 201 km norðaustan við San Antonio.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Paterson

**Paterson** er borg í Passaic-sýslu, New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúar voru 159.732 árið 2020. Borgin var áður kölluð „Silk City“ þar sem hún var þekkt fyrir mikla silkiframleiðslu á 19. öld.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Alexandría (aðgreining)

**[[Alexandría]]** er borg í Egyptalandi.

**Alexandría** eða **Alexandria** getur einnig átt við:

## Staðir
* Alessandria, borg á Ítalíu
* Alexandria, borg í Rúmeníu

**Bandaríkin**
* Alexandria, borg í Louisiana
* Alexandria, borg í Virginíu

## Sjá einnig
* Alexandra
Alexandria (Virginíu)

**Alexandria** er borg í Virginíu í Bandaríkjunum. Íbúar voru 159.467 árið 2020. Borgin liggur á vesturbakka Potomac-árinnar um 11 km sunnan við höfuðborgina, Washington, D.C.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Hollywood (Flórída)

**Hollywood** er borg í Flórída í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 153.067. Borgin er staðsett í Broward-sýslu á stórborgarsvæði Miami.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Hollywood (aðgreining)

**[[Hollywood]]** er hverfi í Los Angeles.

**Hollywood** getur einnig átt við:
* Hollywood (Flórída), borg
* Hollywood (skemmtistað)
* Hollywoodskiltið
Hayward

**Hayward** er borg í Alameda-sýslu, Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 162.954. Borgin er staðsett við austurströnd San Francisco-flóa.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Norræna endurreisnin

**Norræna endurreisnin** er tímabil í listasögunni þegar ítalska endurreisnin barst norður fyrir Alpafjöll seint á 15. öld. Deilt er um að hve miklu leyti hún byggðist á sérstakri þróun í Norður-Evrópu eða ítölskum áhrifum. Hún á sér ólíkar birtingarmyndir í ólíkum löndum, þannig að oft er talað um þýsku, frönsku, ensku, niðurlensku og pólsku endurreisnina sérstaklega.

Elstu flæmsku málararnir (frá um 1420) eru ýmist flokkaðir sem lokaskeið síðgotneskrar myndlistar, sem upphaf norrænu endurreisnarinnar eða sérstæð þróun. Vaxandi verslun í kringum hafnarborginar Brugge á 15. öld og Antwerpen á 16. öld skapaði stétt auðugra borgara sem keyptu verk af listamönnum. Aukinn samgangur milli Niðurlanda og Ítalíu varð til þess að listamenn fluttust þar á milli. Frans 1. Frakkakonungur réði ítalska listamenn, eins og Leonardo da Vinci, í sína þjónustu. Flæmskir og þýskir listamenn, eins og Pieter Brueghel eldri og Albrecht Dürer, fóru í námsferðir til Ítalíu og héldu tengslum þangað út feril sinn. Hallir í ítölskum og frönskum stíl voru reistar á Englandi í valdatíð Hinriks 7. og Hinriks 8.

Endurreisnin breiddist út með háskólum og prentun bóka. Rabelais, Pierre de Ronsard og Desiderius Erasmus voru undir áhrifum frá húmanismanum. Norræna endurreisnin tengdist líka siðaskiptunum og átökum milli mótmælenda og kaþólskra.

## Tilvísanir
Haraldur Sigurðsson (leikari)

**Haraldur Sigurðsson,** (f. 5.júní 1942, d. 18. febrúar 2026)  betur þekktur sem Halli var íslenskur, grínisti, söngvari og leikari. Halli var eldri bróðir Ladda og saman stofnuðu þeir gamantvíeykið sem hét Halli og Laddi. Þeir gáfu út plötur og skemmtu um landið.

Halli yfirgaf aðallega sviðsljósið seint á níunda áratugnum, en árið 1995 tók hann þátt í plötunni Halli Og Laddi Í Strumpalandi.

Haraldur starfaði einnig sem sölustjóri og smiður. Hann eignaðist þrjár dætur með eiginkonu sinni, Ragnhildi. 

## Heimildir


## Tengill
* Halli á Discogs
Guðrún Gísladóttir

**Guðrún Gísladóttir** (f. 12. desember 1954)  er íslensk leikkona.

## Ferill í kvikmyndum

## Tengill

* Guðrún Gísladóttir á Internet Movie Database

## Tilvísanir
Eric Cantona

**Éric Daniel Pierre Cantona** (fæddur 24. maí 1966) er franskur leikari og fyrrverandi knattspyrnumaður. Cantona spilaði með Manchester United á árunum 1992 til 1997 og vann með liðinu 4 deildartitla á 5 árum. Þar áður vann hann deildina með Leeds United. Cantona spilaði strandfótbolta til 1997-2006 áður en hann lagði skóna endanlega á hilluna. Hann vann heimsmeistaramótið í strandfótbolta árið 2005 sem þjálfari og leikmaður og þjálfaði franska landsliðið til 2011. Hann hefur starfað sem leikari síðan.

## Tilvísanir
Ameríkuvegurinn

**Ameríkuvegurinn** er net samtengdra þjóðvega sem er um 30.000 km að lengd og nær frá Prudhoe Bay í Alaska til Ushuaia í Argentínu á syðsta odda Suður-Ameríku. Ameríkuvegurinn er stundum sagður vera lengsti þjóðvegur heims. Hann tengir 14 lönd: Kanada, Bandaríkin, Mexíkó, Gvatemala, El Salvador, Hondúras, Níkaragva, Kosta Ríka, Panama, Kólumbíu, Ekvador, Perú, Síle og Argentínu.

Upphaflega stakk Bandaríkjaþing upp á gerð járbrautar milli Ameríkulanda árið 1884, en framkvæmdir hófust aldrei og þegar vinna hófst við Panamaskurðinn 1903 var hætt við hugmyndina. Á fimmtu Ráðstefnu Ameríkuríkja árið 1923 var ákveðið að gera heldur þjóðveg, þar sem bílar hefðu tekið við af járnbrautum sem meginaðferð við fólks- og vöruflutninga. Formlegur samningur um gerð vegarins var hins vegar ekki samþykktur fyrr en árið 1937. Mexíkó lauk fyrst við sinn hluta vegarins árið 1950.

Enginn einn vegur í Bandaríkjunum (fyrir utan Alaska) er merktur Ameríkuveginum, en I-25 er merktur þannig í sumum fylkjum, eins og Nýju-Mexíkó og Colorado. Hann er hins vegar víðast hvar merktur sem *Vía Panam* eða *Vía Panamericana* í Suður-Ameríku. Vegurinn er ekki alveg samfelldur. Um 106 km vantar upp á tenginguna milli Norður- og Suður-Ameríku við Darién-bilið í Panama, þar sem ógreiðfær skógi vaxin fjöll hindra veglagningu.

## Tilvísanir
Torrijos-Carter-samningarnir

**Torrijos-Carter-samningarnir** eru tveir samningar milli Bandaríkjanna og Panama sem tryggðu Panama yfirráð yfir Panamaskurðinum frá 1999, en Bandaríkin höfðu farið með stjórn skurðarins og aðliggjandi lands frá 1903. Samningarnir felldu úr gildi Hay-Bunau-Varilla-samningana frá 1903. Samningarnir draga nafn sitt af mönnunum sem undirrituðu þá, Jimmy Carter Bandaríkjaforseta, og Omar Torrijos herforingja í Þjóðvarðliði Panama.

Samningarnir eru tveir. Sá fyrri fjallar um varanlegt hlutleysi í rekstri Panamaskurðarins, og gefur Bandaríkjunum rétt til hernaðaríhlutunar til að verja þetta hlutleysi. Sá síðari kveður á um yfirfærslu á rekstri og vörnum skurðarins til Panamastjórnar í árslok 1999.

## Tilvísanir
Skjaldarmerki Panama

**Skjaldarmerki Panama** er skjaldarmerki ríkisins Panama í Mið-Ameríku og byggist á sömu lögum og gilda um fána Panama.

Myndirnar á skildinum tákna (í röð að ofan) sverð og riffill sem tákn fyrir borgarastyrjaldirnar sem landið hefur gengið í gegnum, skófla og hlújárn sem tákn fyrir vinnu, í miðjunni er mynd af Panamaeiðinu með sól og tungl, gnægtarhornið táknar velsæld, og vængjað hjól táknar framfarir. Yfir skildinum er harpörn, þjóðarfugl Panama, með borða í goggnum þar sem kjörorðið „Pro Mundi Beneficio“ er ritað. Yfir erninum eru tíu stjörnur sem tákna tíu sýslur landsins. Sitt hvoru megin við skjöldinn eru fjórir fánar Panama.

## Tilvísanir
Nýja-Granada

**Lýðveldið Nýja-Granada** (spænska: *República de la Nueva Granada*) var miðstýrt einingarríki sem náði yfir það sem í dag eru löndin Panama og Kólumbía, auk minni hluta af Kosta Ríka, Ekvador, Venesúela, Perú og Brasilíu. Ríkið varð til við upplausn Stór-Kólumbíu þegar Ekvador og Venesúela klufu sig frá því árið 1830. Árið 1858 var þetta ríki gert að Granadíska sambandsríkinu sem leystist upp eftir kólumbísku borgarastyrjöldina 1860-1862.

Saga Nýju-Granada markaðist af átökum um sjálfstæði héraða og stöðu kirkjunnar. Árið 1839 braust klausturstríðið út, og 1851 hófst kólumbíska borgarastyrjöldin 1851 vegna afnáms þrælahalds. Árið 1854 hófst borgarastyrjöld á ný gegn valdaráni herforingjans José María Melo. Eftir það var komið á sambandsríki sem nefndist Granadíska sambandsríkið. Árið 1860 hófst svo þriggja ára borgarastríð sem lyktaði með nýju ríki sem nefndist Bandaríki Kólumbíu.

## Tilvísanir
Frumefni í lotu 3

**Frumefni í lotu 3** eru þau frumefni sem eru í lotu (röð) 3 í lotukerfinu. Lotukerfið raðar frumefnum þannig að lotubundnir (endurteknir) eiginleikar þeirra standast á í hópum (dálkum). Ný röð hefst þar sem þessir eiginleikar endurtaka sig. Frumefni í lotu 3 eru átta talsins: natrín, magnesín, ál, kísill, fosfór, brennisteinn, klór og argon. Fyrstu tvö frumefnin eru í s-blokk lotukerfisins, en hin eru í p-blokk. Öll þessi frumefni hafa minnst eina stöðuga samsætu. Áttureglan gildir um frumefni 3. lotu sem hafa gildisrafeindir á þriðja rafeindahveli.

Öll þessi frumefni, fyrir utan ál og argon, eru mikilvæg lífi á jörðinni. Fosfór og brennisteinn eru auk þess tvö af sex algengustu frumefnum sem finnast í lífverum.

## Tilvísanir
Djibútí (borg)

**Djibútí** er höfuðborg landsins Djibútí. Íbúafjöldinn er um 780 þúsund (2024). Borgin stendur við Tadjoura-flóa og var stofnuð af Frökkum árið 1888.

## Tilvísanir
Vestur-Afríkutími

**Vestur-Afríkutími** (enska: *West Africa Time* eða *WAT*) er tímabelti sem er notað í Vestur-Afríku. Það er einum klukkutíma á undan UTC (UTC+01:00) sem er sami tími og er notaður í Mið-Evróputíma (CET) um veturna, og í sumartíma Vestur-Evrópu (WEST) og Bretlands (BST).

Þar sem þessi tími er mest notaður í hitabeltinu er lítill munur á lengd dags yfir árið og er þar með ekki notast við sumartíma.

Vestur-Afríkutími er tímabelti fyrir eftirfarandi lönd/svæði:
*  (sem Mið-Evróputími)
* 
* 
* 
* 
*  (vesturhluti)
* 
*  (sem Mið-Evróputími)
* 
* 
* 
* 
* 
*  (sem Mið-Evróputími)
* 

## Tilvísanir
Mið-Afríkutími

**Mið-Afríkutími** (enska: *Central Africa Time* eða *CAT*) er tímabelti sem er notað í miðhluta Afríku. Það er tveimur klukkutímum á undan UTC (UTC+02:00) sem er sami tími og er notaður í Austur-Evróputíma (EET) um veturna, og Sumartíma Mið-Evrópu (CEST).

Þar sem þessi tími er mest notaður í hitabeltinu er lítill munur á lengd dags yfir árið og er þar með ekki notast við sumartíma.

Mið-Afríkutími er tímabelti fyrir eftirfarandi lönd:
* 
* 
*  (sem Staðartími Suður-Afríku)
*  (sem Staðartími Suður-Afríku)
*  (sem Austur-Evróputími)
*  (austurhluti)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (sem Staðartími Suður-Afríku)
* 

## Tilvísanir
Tifariti

**Tifariti** (arabíska: ) er bær og tímabundin höfuðborg Sahrawi-lýðveldisins, staðsett í norðausturhluta Vestur-Sahara. Íbúar eru taldir vera um 3.000.

## Tilvísanir
Gitega

**Gitega** er höfuðborg Búrúndí. Borgin er staðsett í miðju landsins, um 62 km austan við Bújúmbúra, stærstu borgina og fyrrum höfuðborgina. Höfuðborgin var formlega færð til Gitega árið 2019. Íbúafjöldinn er um 135.000 manns (2020).

## Tilvísanir
René Clair

**René Clair** (11. nóvember 1898 - 15. mars 1981), fæddur **René-Lucien Chomette**, var franskur kvikmyndagerðarmaður og rithöfundur.
Ástríkur gallvaski

**Ástríkur gallvaski** getur átt við um:
* Myndasögubókaflokkinn *[[Ástríkur og víðfræg afrek hans]]*.
* Bókina *[[Ástríkur gallvaski! (bók)|Ástríkur gallvaski!]]*, fyrstu bókina í bókaflokknum.
* Persónuna Ástrík gallvaska, titilpersónu bókanna.
Verkfræðisveit Bandaríkjahers

**Verkfræðisveit Bandaríkjahers** (enska: *United States Army Corps of Engineers*, skammstafað USACE) er deild innan landhers Bandaríkjanna sem fæst við hernaðarverkfræði. Hún hefur þrjú undirsvið: verkfræðiherdeild, hernaðarbyggingar og mannvirkjagerð. Verkfræðisveitin hefur 37.000 starfsmenn, sem gerir hana að einni stærstu hönnunar- og verkfræðistofu heims. Um 97% starfsfólks sveitarinnar er borgaralegt starfsfólk. Aðeins 3% eru í herþjónustu. Starfsfólk er að mestu staðsett í Bandaríkjunum, Evrópu og nokkrum stöðum í Mið-Austurlöndum. 

Staða yfirverkfræðings Bandaríkjahers var stofnuð árið 1775, og sérstök verkfræðisveit var stofnuð 1779. Núverandi verkfræðisveit var stofnuð árið 1802. Landmælingasveit Bandaríkjahers rann saman við verkfræðisveitina árið 1863. Meðal þekktustu verkefna sveitarinnar eru bygging Washington-minnismerkisins í Washington D.C. 1884, gerð Panamaskurðarins 1914, byggingar fyrir Manhattanverkefnið 1942-1946, bygging Pentagon á aðeins 16 mánuðum 1943, og Kennedy-geimferðamiðstöðin 1961.

## Tilvísanir
G77

**G77** er hópur aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna sem flokkast sem þróunarlönd. Markmið hópsins eru að kynna efnahagsmarkmið þessara landa og bæta samningsstöðu þeirra með samstarfi ríkja frá hnattræna suðrinu. Stofnríki G77 þann 15. júní 1964 voru 77 talsins, en síðan þá hefur hópurinn stækkað og telur nú 134 ríki.

Hópurinn var stofnaður af 77 hlutlausum ríkjum í tengslum við Ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um viðskipti og þróun. Fyrsti fundur ríkjanna var í Alsír 1967 þar sem „Alsírsáttmálinn“ var samþykktur. G77 er með starfshópa í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna og helstu stofnunum þeirra. Einn af þessum starfshópum er G24 stofnaður árið 1971 til að samræma stefnu þróunarlanda í efnahagsmálum.

## Tilvísanir
Miloš Forman

**Jan Tomáš** „**Miloš**“ **Forman** (18. febrúar 1932 - 13. apríl 2018) var tékkneskur kvikmyndaleikstjóri, handritshöfundur, leikari og prófessor sem varð frægur í heimalandi sínu Tékkóslóvakíu áður en hann flutti til Bandaríkjanna árið 1968. Á ferli sínum vann Forman til ýmissa verðlauna á stærstu kvikmyndahátíðum heims.

Árið 2009 kom Forman til Íslands til að vera viðstaddur Alþjóðlegu kvikmyndahátíðina í Reykjavík þar sem hann hlaut heiðursverðlaun fyrir ævistarf og tók við þeim úr hendi Ólafs Ragnars Grímssonar, þáverandi forseta Íslands, á Bessastöðum.

## Starf

### Kvikmyndir

**Heimildamyndir**

**Stuttmyndir**

* *I Miss Sonia Henie* (1971) 

**Sem leikari**

### Sjónvarp

### Leikhús

### Verðlaun og tilnefningar
Á ferli Formans vann hann tvenn Óskarsverðlaun, þrenn Golden Globe-verðlaun, Gullpálmann og Grand Prix á Kvikmyndahátíðinni í Cannes, Gullbjörn á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín, BAFTA-verðlaun og César-verðlaun.

## Tilvísanir
Jón Sigurður Eyjólfsson

**Jón Sigurður Eyjólfsson** er íslenskur rithöfundur og skáld sem skrifar bæði á íslensku og spænsku. Hann er fæddur og uppalinn í **[[Bíldudalur|Bíldudal]]** á **[[Vestfirðir|Vestfjörðum]]**, og bernskuár hans þar hafa haft mikil áhrif á verk hans.

### Ævi og nám
Jón Sigurður ólst upp í litlu sjávarþorpi þar sem náttúran og einangrunin mótuðu heimsmynd hans. Á ungdómsárum sínum bjó hann í nokkur ár í **[[Aþena|Aþenu]]** í **[[Grikkland|Grikklandi]]**. Hann flutti síðar til **[[Spánn|Spánar]]**, þar sem hann hefur búið hluta ævinnar og skrifað á spænsku.

### Rithöfundarferill
Hann hefur gefið út tvær ljóðabækur og tvær skáldsögur á Íslandi. Á Spáni hefur hann gefið út þrjár bækur á spænsku, þar á meðal ***El náufrago afortunado*** sem byggir á endurminningum hans frá æskuárunum á Bíldudal.

Í verkum sínum notar hann gjarnan **goðafræði Grikkja** sem táknrænt og heimspekilegt verkfæri til að kanna tengsl manna og náttúru, minningar og sjálfsmynd.

### Stíll og þemu
Verk Jóns Sigurðar einkennast af ljóðrænu tungutaki, náttúrutengingu og hugleiðingum um tilvist mannsins. Hann blandar saman norrænni og suðrænni menningu í ritstíl sínum og sameinar þannig tvö ólík tungumálaheima.

### Verk (valin)
**Á spænsku:**

*El náufrago afortunado* (*Hinn heppni skipbrotamaðurinn*) (Nazarí, 2017)

*El búho cornudo* (*Hyrnda uglan*) (Libros Indie, 2022)

**Á íslensku / verk á Íslandi:**

*Hálfdán* (ljóðabók, 1995)

*Tiempo para nada* (*Tími fyrir ekkert*, ljóðabók, 2009)

*Tvíflautan / La flauta doble* (tvímálaútgáfa / tvítyngd útgáfa)

Meðhöfundur: *El bingo de Bildudalur* (ásamt **[[Elfar Logi Hannesson|Elfar Loga Hannessyni]]**)