open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Laugamaðra

**Laugamaðra** (fræðiheiti: *Galium uliginosum*) er meðalhá (10 - 30 sm) jurt af möðruætt með mjóum blöðum í kransi og mörgum litlum fjórdeildum hvítum blómum. Hún er upprunnin í Evrasíu og Marokkó. Á Íslandi finnst hún dreift á láglendi.

## Heimildir
Ram (plata)

***Ram*** er breiðskífa eftir hjónin Paul og Linda McCartney. Platan var gefin út 17. maí 1971 af Apple Records og var tekin upp í New York með gítarleikurunum David Spinozza og Hugh McCracken, og trommaranum Denny Seiwell sem seinna varð meðlimur hljómsveitarinnar Wings. Þrjár smáskífur voru gefnar út af plötunni: „Uncle Albert/Admiral Halsey“ (fyrsta lag McCartney til að ná efsta sæti í Bandaríkunum án Bítlanna), „The Back Seat of My Car“ og „Eat at Home“.

Platan kom út á sama tíma og gremja var á milli McCartney og fyrri hljómsveitafélaga hans úr Bítlunum. Þrátt fyrir neikvæða dóma í upphafi komst platan á topp hljómplötulista í Bretlandi, Hollandi, og Kanada. Nú til dags er platan lofuð af mörgum tónlistargagnrýnendum og er oft talin vera ein besta plata McCartney.

Árið 1971 framleiddi McCartney plötuna *Thrillington*, hlóðfæraleik af *Ram* sem var gefinn út árið 1977 undir dulnefninu Percy ‚Thrills‘ Thrillington. Árið 2012 var gefin út endurútgáfa af plötunni með nokkrum aukalögum sem hluti af *Paul McCartney Archive Collection* verkefninu. Árið 2023 var *Ram* sett í 450. sæti yfir „bestu plötur allra tíma“ af tímaritinu *[[Rolling Stone]]*.

## Lagalisti
**Hlið eitt**

# „Too Many People“  – 4:10
# „3 Legs“  – 2:44
# „Ram On“  – 2:26
# „Dear Boy“  – 2:12
# „Uncle Albert/Admiral Halsey“  – 4:49
# „Smile Away“  – 3:51

**Hlið tvö**

# „Heart of the Country“  – 2:21
# „Monkberry Moon Delight“  – 5:21
# „Eat at Home“  – 3:18
# „Long Haired Lady“  – 5:54
# „Ram On (Reprise)“  – 0:52
# „The Back Seat of My Car“  – 4:26

## Tilvísanir
Ásdís Rán Gunnarsdóttir

**Ásdís Rán Gunnarsdóttir** (fædd 12. ágúst 1979) er íslensk fyrirsæta, sjónvarpsframleiðandi og frumkvöðull.

Á tíunda áratug síðustu aldar vann hún sem sjónvarpsframleiðandi hjá 365 Miðlum. Árið 2009 kom hún fram í búlgarska sjónvarpsþættinum *Footballer's wife*. 

Þann 4. janúar 2024 tilkynnti hún um framboð sitt til forseta Íslands.

## Persónulegt líf
Ásdís var gift fótboltamanninum Garðari Gunnlaugssyni í sex ár og eiga þau tvö börn saman. Þau skildu árið 2012.

## Heimildir
Helga Þórisdóttir

**Helga Þórisdóttir** (fædd 15. júlí 1968) er íslenskur lögfræðingur. Síðan 2015 hefur hún gegnt stöðu forstjóra Persónuverndar. Áður starfaði Helga hjá embætti ríkissaksóknara, á nefndasviði Alþingis, hjá EFTA í Brussel og menntamálaráðuneytinu. Áður en hún tók til starfa hjá Persónuvernd starfaði Helga sem sviðsstjóri lögfræðisviðs og staðgengill forstjóra hjá Lyfjastofnun.

Þann 27. mars 2024 gaf Helga kost á sér til embættis forseta Íslands. Hún hlaut 275 atkvæði í kosningunum og varð í næstsíðasta sæti af 12 frambjóðendum.

## Heimildir
Halla Hrund Logadóttir

**Halla Hrund Logadóttir** (fædd 12. mars 1981) er fyrrum Orkumálastjóri Orkustofnunar og aðjúnkt við Harvard-háskóla. Hún var skipuð Orkumálastjóri árið 2021.

## Æviágrip
Halla er fædd í Reykjavík þann 12. mars 1981. Foreldrar hennar eru Jóhanna Steingrímsdóttir, hjúkrunarfræðingur og EMDR meðferðaraðili, og Logi Ragnarsson, tölvunarfræðingur. Eiginmaður Höllu er Kristján Freyr Kristjánsson, framkvæmdastjóri og meðstofnandi hugbúnaðarfyrirtækisins 50skills. Þau eiga tvær dætur. Hún stundaði nám við Kvennaskólann í Reykjavík þar sem hún útskrifaðist vorið 2001. Árið 2005 útskrifaðist hún úr stjórnmálafræði við Háskóla Íslands. Halla Hrund lauk meistaragráðu í alþjóðasamvinnu með áherslu á hagfræði og orkumál frá The Fletcher School við Tufts háskóla og seinna meistara­gráðu í opin­berri stjórn­sýslu með áherslu á umhverf­is- og orku­mál frá Harvard Háskóla.  

Árið 2021, var hún skipuð Orkumálastjóri fyrst kvenna. 

Hún starfar jafnframt sem aðjúnkt við Harvard þar sem hún kennir á meistarastigi. Frá árinu 2017 hafði hún starfað sem meðstofnandi og framkvæmdastjóri við miðstöð Norðurslóða, Arctic Initiative, við Harvard. Árið 2019 var Halla Hrund valin Young Global Leader. Frá 2015-2021 vann  Halla Hrund að nýsköpunarverkefninu Arctic Innovation Lab í samvinnu við fjölda háskóla og var leiðbeinandi í ýmsum orkutengdum nýsköpunarhröðlum.

Samhliða stofnun Arctic Initiative vann Halla Hrund að stofnun alþjóðlega jafnréttisverkefnisins Stelpur styðja stelpur (e. Project Girls for Girls). Halla Hrund hefur setið í stjórn Orkusjóðs frá árinu 2015. Sama ár hóf hún störf sem stundakennari við Háskólann í Reykjavík (HR), þar sem hún kennir námskeið um stefnumótun á sviði orkumála með áherslu á loftslagsmál. Halla Hrund var framkvæmdastjóri Iceland School of Energy við HR frá árinu 2013 fram til ársins 2016. Árin 2011 til 2013 var Halla Hrund forstöðumaður alþjóðaþróunar við HR. Halla Hrund starfaði  árið 2005  í Brussel á vegum utanríkisráðuneytisins að menningarmálum og tók síðar þátt í  nýsköpunar- og kennsluverkefni í Lomé í Tógó í Vestur-Afríku og starfaði í nokkra mánuði hjá OECD í París.

## Forsetaframboð
Þann 7. apríl 2024, bauð Halla Hrund sig fram til forseta Íslands. Hún hlaut 15,7% fylgi og var í 3. sæti frambjóðenda.

## Framboð á þing
Þann 18. október 2024 tilkynnti Halla að hún myndi gefa kost á sér í alþingiskosningum sama ár fyrir Framsóknarflokkinn. Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður flokksins, fór fram á það við kjörstjórn flokksins að Halla yrði oddviti flokksins í Suðurkjördæmi, en að hann myndi sjálfur skipa annað sætið. Halla náði kjöri í kjördæminu og tók sæti á Alþingi.

## Heimildir
Ágúst Einarsson

Dr. **Ágúst Einarsson** er prófessor emeritus við Háskólann á Bifröst, fyrrverandi rektor skólans og var um árabil prófessor í Háskóla Íslands. Hann starfaði áður sem framkvæmdastjóri útgerðar og fiskvinnslu. Ágúst tók virkan þátt í stjórnmálum, var alþingismaður og gegndi fjölmörgum trúnaðarstörfum í samfélaginu og var til að mynda formaður bankaráðs Seðlabankans, samninganefndar ríkisins, Framtakssjóðs Íslands og ráðgjafanefndar Hafrannsóknastofnunar og sat í stjórnum Landsvirkjunar og Borgarleikhússins. 

Ágúst hefur skrifað fjölda bóka, meðal annars um rekstrarhagfræði, menningarhagfræði, kvikmyndir, tónlist, heilbrigðismál og íþróttir, flutt erindi og birt greinar í tímaritum, bókum og ráðstefnuritum. Ágúst var um árabil varaforseti samtaka evrópskra fræðimanna um frumkvöðla og lítil og meðalstór fyrirtæki.

Ágúst fæddist í Reykjavík árið 1952, sonur hjónanna Einars Sigurðssonar útgerðarmanns frá Vestmannaeyjum og Svövu Ágústsdóttur. Hann á átta systur og tvo bræður. Ágúst er kvæntur Kolbrúnu Ingólfsdóttur og eiga þau þrjá syni, Einar, Ingólf og Ágúst Ólaf. Kolbrún Sigurbjörg Ingólfsdóttir er lífefeindafræðingur og sagnfræðingur (f. 1943).

Ágúst er höfundur yfir 30 bóka og rita auk fjölmargra greina í bókum, tímaritum, blöðum og á Netinu um efnahagsmál, hagfræði, menningu, stjórnmál og sjávarútvegsmál.

## Tilvísanir
Vorertur

**Vorertur** (fræðiheiti *Lathyrus vernus*) er jurt af ertublómaætt. Þær vaxa oft í þéttum breiðum og verða um 20 - 40 sm háar. Vorertur blómgast í júní bláum til fjólubláum blómum, sjaldnar bleikum. Ættuð frá Evrasíu. Garðplanta, harðgerð á Íslandi.


File:Pink-flowered cultivar, Lathyrus vernus 'Alboroseus'.jpg|Bleikblóma afbrigði, *Lathyrus vernus* 'Alboroseus'
File:Lathyrus vernus 'Alboroseus' flower.JPG|Nærmynd af *Lathyrus vernus* 'Alboroseus'
File:The Soviet Union 1988 CPA 5966 stamp (Deciduous forest flowers. Spring pea).jpg|*Lathyrus vernus* á sovésku frímerki
Bombus pascuorum - Lathyrus vernus - Keila.jpg|Frjóvgun með ryðhumlu.


## Heimildir
Geirertur

**Geirertur** (fræðiheiti *Lathyrus aphaca*) er jurt af ertublómaætt. Þær einærar og verða um 100 sm háar. Geirertur eru ættaðar frá Evrasíu. Þær eru lítið eitt ræktaðar til matar en geta valdið vímu og eitrun ef neytt er í magni.

## Heimildir
Beatles for Sale

***Beatles for Sale*** er fjórða breiðskífa Bítlanna. Hún var gefin út 4. desember 1964 í Bretlandi af Parlophone. Platan er ólík fyrri plötum hljómsveitarinnar sem einkennast af fjörugum tónum. *Beatles for Sale* var ekki fáanleg í Bandaríkjunum þangað til 1987 þegar safnskrá Bítlanna var komið á geisladiska og stöðluð að bresku plötunum. Í staðin komu átta af fjórtán lögum af plötunni fram á útgáfu Capitol Records, *[[Beatles '65]]*, sem var einungis gefin út í Norður-Ameríku.

Í upptökunum fyrir *Beatles for Sale* voru samdar smáskífurnar „I Feel Fine“ og „She's a Woman“. Platan fær áhrif úr kántrítónlist og frá Bob Dylan sem Bítlarnir hittu í New York í ágúst 1964. Einungis átta laganna eru frumsamin, þar sem hin eru ábreiður af lögum eftir listamenn líkt og Carl Perkins, Chuck Berry, Buddy Holly og Little Richard.

*Beatles for Sale* hlaut góðar viðtökur í Bretlandi þar sem hún var ellefu vikur á toppi vinsældalistans og 46 vikur í topp 20. Platan var einnig vinsæl í Ástralíu, þar sem ábreiðan „Rock and Roll Music“ komst á topp vinsældalistans þar. Lagið „Eight Days a Week“ komst í fyrsta sæti ''Billboard'' Hot 100 listans í Bandaríkjunum. Breiðskífan var kosin í 204. sæti á þriðju útgáfu *All Time Top 1000 Albums* eftir Colin Larkin árið 2000.

## Lagalisti

## Starfslið
Samkvæmt Ian MacDonald:

;Bítlarnir
*John Lennon&nbsp;– söngur, samhljómur og bakrödd; gítar; munnharpa; tambúrína, klapp
*Paul McCartney&nbsp;– söngur, samhljómur og bakrödd; bassi og gítar; píanó, Hammondorgel; klapp
*George Harrison&nbsp;– samhljómur og bakrödd; gítar; afrísk tromma, klapp; söngur á „Everybody's Trying to Be My Baby“
*Ringo Starr&nbsp;– trommur, tambúrína, hristur, pákur, kúabjalla, umbúðarkassi, bongótromma; söngur á „Honey Don't“

;Aðrir
*George Martin&nbsp;– píanó, upptökustjóri

## Vinsældalistar

## Viðurkenningar og sölur

## Tilvísanir

## Heimildir
Tampa Bay Buccaneers

**Tampa Bay Buccaneers** er lið í amerískum fótbolta frá Tampa, Flórída. Liðið leikur í NFC Suður deild NFL.
Akkalasamíska

**Akkalasamíska** er útdautt finnsk-úgrískt tungumál sem var talað í Kólaskaga, í Rússlandi.

Kyrillíska stafrófið var notað í þessu samíska máli, eins og í tersamísku og kildinsamísku.

Það dó út þann 29. desember 2003 þegar síðasti mælandi þess, Maria Sergina, lést. Það tungumál sem er næst Akkalasamísku er skoltsamíska.
Annað ráðuneyti Bjarna Benediktssonar

**Önnur ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar** tók við völdum 9. apríl 2024 af annarri ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur sem að starfaði frá 28. nóvember 2021 til 9. apríl 2024. Ríkisstjórnin skipaði eins og í tveimur fyrri ríkisstjórnum, Sjálfstæðisflokk, Framsóknarflokk og Vinstrihreyfinguna - grænt framboð frá 9. apríl til 17. október 2024. Frá 17. október var ríkisstjórnin minnihluta starfstjórn með einungis Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum, þar til að ný ríkisstjórn yrði mynduð eftir alþingiskosningarnar 2024.

Ríkisstjórnin varð til eftir að Katrín Jakobsdóttir tilkynnti að hún myndi láta af embættti forsætisráðherra og fara í forsetaframboð í forsetakosningum 2024. Ríkisstjórnin var kynnt og tók til starfa 9. apríl 2024 í Hörpunni og áttu lyklaskipti sér stað daginn eftir. Þann 13. október 2024 sleit Bjarni Benediktsson ríkisstjórnarsamstarfinu eftir að hafa verið starfandi síðan í nóvember 2017, vegna skort á sameiginlega sýn í ýmsum málum, meðal annars orku- og útlendingamálum. Í kjölfarið var boðað til kosninga þann 30. nóvember 2024. Þann 17. október 2024 hættu ráðherrar Vinstri grænna í ríkisstjórnarsamstarfinu vegna trúnaðarbrests. Bjarni Benediktsson og Sigurður Ingi Jóhannsson skiptu á milli sín þremur ráðuneytum VG. Þar með lauk sjö ára samstarfi þessara flokka.

## Ráðuneytaskipan frá 9. apríl til 17. október 2024

## Ráðuneytaskipan frá 17. október 2024

## Heimildir
Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar

**Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar** getur átt við um:
* Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar (1963-1970), mynduð af Sjálfstæðisflokki og Alþýðuflokki, leidd af Bjarna Benediktssyni eldri.
* Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar (2017), mynduð af Sjálfstæðisflokki, Viðreisn og Bjartri framtíð, leidd af Bjarna Benediktssyni yngri.
* Ráðuneyti Bjarna Benediktssonar (2024), mynduð af Sjálfstæðisflokki, Framsókn og Vinstri grænum, og síðar einungis Sjálfstæðisflokki og Framsókn, leidd af Bjarna Benediktssyni yngri.
Fanta-kaka

**Fanta-kaka** () er kaka sem á uppruna sinn í Þýskalandi. Lykilhráefnið í svampbotninum er Fanta eða sódavatn, þess vegna er kökubotninn mýkri en hefðbundnar svampkökur. 

Efsta lagið getur verið annaðhvort einfaldur sítrónugljái eða rjómalag úr sýrðum rjóma, þeyttum rjóma, sykri og niðursoðnum mandarínum. Mismunandi afbrigði af kökunni geta notað annaðhvort ljósan svampbotn eða tvílitan botn þar sem dekkri liturinn fæst með því að nota kakó. Fanta-kaka er kaka sem er aðallega borin fram í afmælisveislum eða bökunarsölu.

## Tilvísanir
Tongatapu

**Tongatapu** er stærsta og langfjölmennasta eyjan í Tonga-eyjaklasanum. Þar búa 74 000 manns (2021), næstum þrír fjórðu íbúa landsins. Í norðurhluta eyjarinnar er Nukuʻalofa, höfuðborg Tonga. Eyjan er að mestu flöt. Hæsti punkturinn er Zion Hill í 65 metrum.
Töfraertur

**Töfraertur** (fræðiheiti *Lathyrus grandiflorus*) er fjölær klifurjurt af ertublómaætt. Þær geta orðið um 2 m háar. Töfraertur blómgast síðsumars rauðum til bleikum ilmlausum blómum. Ættuð frá SA-Evrópu.

## Heimildir
Skrautertur

**Skrautertur** (fræðiheiti *Lathyrus latifolius*) er fjölær klifurjurt af ertublómaætt. Þær verða um 250 sm háar. Töfraertur blómgast rauðleitum blómum í júlí - ágúst. Ættuð frá M- og S-Evrópu og NV-Afríku. Garðplanta, lítið reynd á Íslandi.

## Heimildir
Lyngertur

**Lyngertur** (fræðiheiti *Lathyrus linifolius*) er fjölær jurt af ertublómaætt. Þær verða um 15 - 30 sm háar. Lyngertur blómgast í júní bláum til fjólubláum blómum, sjaldnar bleikum. Ættuð frá Evrópu.

Lyngertur eru með lítil, dökkleit hnýði sem fyrrum voru nýtt til matar þegar fátt var um annað æti. Þá áttu þau að verja gegn þorsta og sultartilfinningu.

## Heimildir
Lathyrus nervosus

**Lathyrus nervosus** er fjölær klifurjurt af ertublómaætt. Þær verða um 2 m háar. Þær blómgast í júlí bláleitum, ilmandi blómum. Ættuð frá S-Ameríku. 

## Heimildir
Dökkertur

**Dökkertur** (fræðiheiti *Lathyrus niger*) er jurt af ertublómaætt. Þær vaxa oft í þéttum breiðum og verða um 30 - 80 sm háar. Dökkertur blómgast í júní-júlí bláum til fjólubláum blómum, sjaldnar bleikum. Ættuð frá Evrasíu. Nafngiftin vísar í að blöðin sortna við þurrkun.

## Heimildir
Fatíma Jinnah

**Fatíma Jinnah** (úrdú: فاطمہ جناح) (31. júlí 1893 – 9. júlí 1967) var pakistönsk stjórnmálakona. Hún var yngri systir Muhammads Ali Jinnah, stofnanda og fyrsta landstjóra Pakistans. Fatíma Jinnah var leiðtogi pakistönsku stjórnarandstöðunnar frá árinu 1960 til dauðadags árið 1967.

Fatíma Jinnah er þekkt fyrir stuðning sinn við borgaraleg réttindi. Hún er gjarnan kölluð *Madar-e-Millat* („móðir þjóðarinnar“) og *Khatun-e-Pakistan* („lafði Pakistans“). Margar stofnanir og opinberir staðir í Pakistan bera nafn hennar.

## Æviágrip
Fatíma Jinnah tók árið 1954 árangursríkan þátt í kosningabaráttu pakistanska Múslimabandalagsins, stjórnmálaflokksins sem bróðir hennar heitinn, landsfaðirinn Muhammad Ali Jinnah, hafði stofnað. Í næstu kosningum þar á eftir var flokkurinn hins vegar gersigraður og tapaði öllum þingsætum sínum. Fatíma Jinnah var lítið áberandi næsta áratuginn í pakistönskum stjórnmálum.

Í forsetakosningum Pakistans árið 1964 bauð Fatíma Jinnah sig fram fyrir bandalag sameinaðrar stjórnarandstöðu á móti sitjandi forsetanum Ayub Khan. Jinnah sakaði Khan um að hafa svikið málstað Muhammads Ali Jinnah og um að hafa troðið fótum lýðræði í Pakistan. Ayub Khan var þá afar óvinsæll og stjórnarandstöðuflokkar þvert yfir pólitíska litrófið sammældust um að Fatíma yrði forsetaframbjóðandi þeirra gegn honum. Meðal annars aflaði hún sér stuðnings herforingjans Azam Khan, sem hafði hjálpað Ayub Khan að ræna völdum í landinu árið 1958. Fatíma Jinnah ávann sér mikla alþýðuhylli í kosningabaráttunni og var víða kölluð *Madar-e-Millat*, móðir þjóðarinnar.

Forsetakosningarnar fóru þannig að í kjörmannaráðinu, sem taldi til sín um 80.000 meðlimi, hlaut Ayub Khan um 50 þúsund atkvæði en Jinnah um 29 þúsund. Fatíma Jinnah grunaði Khan um græsku og sagði kosningarnar bera þess merki að þjóðin hefði ekki fengið kost á að láta skoðun sína í ljós.

### Andlát
Fatíma Jinnah lést í Karachi þann 9. júlí 1967. Opinber dánarorsök var hjartagalli en orðrómar fóru fljótt á kreik um að hún hefði verið myrt af sömu aðilum og drápu forsætisráðherrann Liaquat Ali Khan. Árið 2003 endurvakti frændi hennar, Akbar Pirbhai, deilurnar með því að leiða líkur að því að hún hefði verið myrt. Þegar Fatíma Jinnah lést árið 1967 fór greftrunarathöfnin fram í samræmi við siði sjíatrúar og hún hlaut ríkisútför. Hún var grafin við hlið bróður síns, Muhammad Ali Jinnah, í Mazar-e-Quaid í Karachi.

## Tilvísanir
Logamandra

**Logamandra** (fræðiheiti: *Salamandra salamandra*) eða **logasalamandra** er tegund salamandra.

## Heimildaskrá
Red Bull Racing

**Red Bull Racing**, sem keppir nú sem **Oracle Red Bull Racing** og er einnig þekkt sem **Red Bull** eða **RBR**, er Formúlu 1 kappaksturslið. Liðið keppir undir austurríska fána en er með höfuðstöðvar í Bretlandi. Það er annað af tveimur Formúlu 1 liðum í eigu Red Bull samsteypunnar, hitt er Racing Bulls. Red Bull Racing liðið hefur verið undir stjórn Christian Horner frá stofnun þess árið 2005.

Red Bull var með Cosworth vélar árið 2005 og Ferrari vélar árið 2006. Liðið notaði vélar frá Renault á árunum 2007 til 2018 (frá 2016 til 2018 var Renault vélin endurmerkt TAG Heuer eftir að samband Red Bull og Renault brast árið 2015). Liðið byrjaði að nota Honda vélar árið 2019.

## Heimsmeistaratitlar
Eftirfarandi ökumenn unnu heimsmeistaratitil ökuþóra í Formúlu 1 fyrir Red Bull:
* Sebastian Vettel (2010, 2011, 2012, 2013)
* Max Verstappen (2021, 2022, 2023, 2024)

## Heimildir
Sergio Pérez

**Sergio Michel "Checo" Pérez Mendoza** (f. 26 janúar 1990) er mexíkóskur ökuþór sem keyrir fyrir Cadillac í Formúlu 1.

Pérez hefur áður keppt í Formúlu 1 fyrir Sauber, McLaren, Force India, Racing Point og Red Bull Racing. Eftir að hafa verið samningslaus 2025 tímabilið snéri Pérez aftur í Formúlu 1 árið 2026 með Cadillac liðinu.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Sergio Pérez  á formula1.com
Ninon de l'Enclos

**Anne „Ninon“ de l'Enclos**, einnig kölluð **Ninon de Lenclos** og **Ninon de Lanclos**, var franskur rithöfundur og listfrömuður. Hún var ástkona margra franskra aðalsmanna. 

Þegar Ninon dó skildi hún eftir pening fyrir níu ára son lögbókanda síns þannig að hann gæti keypt bækur. Þessi drengur hét François-Marie Arouet, en seinna varð hann þekktur sem Voltaire.

## Tilvísanir
Iceland Parliament Hotel

**Iceland Parliament Hotel, Curio Collection by Hilton**, er 163 herbergja hótel staðsett við Thorvaldsensstræti í miðborg Reykjavíkur, rétt við Alþingi. Hótelið er rekið af Iceland Hotel Collection by Berjaya í gegnum sérleyfissamning við Hilton Worldwide. Hótelið samanstendur af sjö endurbyggðum og nýjum byggingum. Þrjú af aðaltorgum gamla Reykjavíkurbæjar umkringja bygginguna, Austurvöllur í austri, Ingólfstorg í norðri og Víkurgarður í vestri.

Upphaflega var áætlað að hótelið yrði opnað árið 2018, en byggingartími lengdist sökum byggingatafa og vegna COVID-19-faraldursins. Þessar tafir urðu til þess að hótelið opnaði 27. desember 2022, nærri 5 árum á eftir áætlun.

Á hótelinu er að einnig að finna veitingastað, bar, SPA, ráðstefnu- og fundarsali, ásamt stóru viðburðarrými í gamla sjálfsstæðissalnum.

## Arkitektúr
Hótelið samanstendur af sjö byggingum. Þar á meðal eru fyrrum höfuðstöðvar Pósts og Síma (Landssímahúsið) og gamli Kvennaskólinn. Öðrum nýbyggingum var bætt við, bæði til að tengja eldri byggingar, ásamt því að bæta við aðstöðu hótelsins.

## Framkvæmdadeilur
Árið 2017 komu upp deilur vegna framkvæmdanna þegar breyting á deiliskipulagi til stækkunar hótelsins var samþykkt, þar sem byggja mátti við Landssímahúsið og inn í Víkurgarð á norðausturhlið hússins. Sóknarnefnd Dómkirkjunnar lagði fram kæru til ríkissaksóknara þar sem byggingin myndi þá ná yfir gamlan kirkjugarð.

## Tilvísanir
Simon Harris

**Simon Harris** (f. 17. október 1986) er írskur stjórnmálamaður sem er fyrrverandi forsætisráðherra Írlands (*Taoiseach*) og leiðtogi stjórnmálaflokksins Fine Gael. Harris tók við embætti eftir afsögn Leo Varadkar í mars árið 2024 og er yngsti forsætisráðherra í sögu Írlands.

## Æviágrip
Simon Harris er fæddur 1986. Hann er alinn upp í strandbænum Greystones, skammt frá höfuðborginni Dyflinni. Hann gekk til liðs við ungliðahreyfingu Fine Gael þegar hann var sextán ára og komst þar hratt til metorða.

Harris var kjörinn á írska þingið þegar hann var aðeins 24 ára gamall. Hann var gerður heilbrigðisráðherra landsins árið 2016. Í ráðherratíð hans var bann við þungunarrofi afnumið á Írlandi, auk þess sem hann hélt utan um fyrstu viðbrögð landsins við kórónuveirufaraldrinum árið 2020. Harris varð síðar háskólamálaráðherra ríkisstjórn Leo Varadkar.

Varadkar sagði óvænt af sér af sér sem leiðtogi Fine Gael og forsætisráðherra í mars árið 2024. Harris var í kjölfarið kjörinn nýr leiðtogi flokksins, án mótframboðs. Harris þykir svipaður Varadkar í skoðunum, en hann hefur jafnframt orð á sér fyrir að vera virkur á samfélagsmiðlum sem njóta vinsælda meðal ungs fólks á borð við Instagram og TikTok.

Írska þingið samþykkti Harris sem nýjan forsætisráðherra þann 9. apríl 2024.

Harris lét af embætti forsætisráðherra þann 23. janúar 2025 og varð aðstoðarforsætisráðherra í stjórn Micheáls Martin eftir nýtt stjórnarsamkomulag Fine Gael og Fianna Fáil.

## Tilvísanir
Eiríkur Ingi Jóhannsson

**Eiríkur Ingi Jóhannsson** (fæddur 9. ágúst 1976) er íslenskur sjómaður. Hann varð landsþekktur árið 2012 eftir að hafa lifað af sjóslysið þegar Hallgrímur SI-177 sökk undan ströndum Noregs og var í kjölfarið valinn maður ársins á Rás 2 og Bylgjunni.

Árið 2024 bauð hann sig fram til forseta Íslands. Hann hlaut 101 atkvæði í kosningunum, fæstu í lýðveldissögu Íslands.

## Heimildir
Hnappertur

**Hnappertur** (fræðiheiti *Lathyrus sphaericus*) er einær jurt af ertublómaætt. Ættuð frá S-Evrópu austur til Indlands og í fjallendi Afríku. 

## Heimildir
Skógarertur

**Skógarertur** (fræðiheiti *Lathyrus sylvestris*) er fjölær klifurjurt af ertublómaætt. Þær verða 75 sm háar, en geta náð allt að 2m með stuðningi. Skriðular. Skógarertur blómgast í júlí - ágúst bleikum blómum. Ættuð frá Evrópu og V-Asíu. 

## Heimildir
Hnúðertur

**Hnúðertur** (fræðiheiti *Lathyrus tuberosus*) er fjölær jurt af ertublómaætt. Hnúðertur blómgast í júlí - ágúst bleikleitum, ilmandi blómum. Ættuð frá Evrasíu. Þær eru ræktaðar bæði til skrauts og til matar, en hnýðin sem verða 2 - 5 sm, bragðast svipað og kastaníuhnetur og eru næringarrík. Hnúðertum er helst fjölgað með hnýðunum.

## Heimildir
Ilmertur

**Ilmertur** (fræðiheiti *Lathyrus odoratus*) er einær klifurjurt af ertublómaætt. Ilmertur blómgast í júlí - september bleikum, bláum og rauðum ilmandi blómum. Ættuð frá Ítalíu og Sikiley en hefur breiðst út með ræktun víða um heim. Hún er ræktuð vegna ilmandi blómanna, en er algerlega óhæf til matar (eitruð).

## Heimildir
Þráðertur

**Þráðertur** (fræðiheiti *Lathyrus filiformis*) er fjölær jurt af ertublómaætt. Þær verða um 15 - 40 sm háar. Þráðertur blómgast í júní bláum til fjólubláum blómum, sjaldnar bleikum. Ættuð frá SV-Evrópu og NV-Afríku.

Harðgerð garðplanta hérlendis.

## Heimildir
Roland Garros

**Roland Garros** (6. október 1888 – 5. október 1918) var franskur flugmaður og orrustuflugmaður í fyrri heimsstyrjöldinni.

## Ævisaga
Garros fæddist í Saint-Denis, Réunion og stundaði nám við HEC Paris. Hann hóf feril sem flugmaður árið 1909 þegar hann flaug Santos-Dumont-flugvélinni, flugvél sem flaug aðeins vel þegar léttur flugmaður flaug. Árið 1911 lauk Garros námi og flaug Blériot- flugvélinni og tók þátt í kappflugi í Evrópu. Hann var virtur flugmaður áður en fyrri heimsstyrjöldin braust út; árið 1913 skipti hann um flugvél og flaug Morane-Saulnier. Sú flugvél var talsvert öflugri en Blériot. Garros varð frægur fyrir að fljúga án áningar yfir Miðjarðarhafið frá Fréjus í Suður-Frakklandi til Bizerte í Túnis. Árið eftir gekk Garros í franska herinn þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út.

## Tilvísanir
Rússaertur

**Rússaertur** (fræðiheiti *Lathyrus frolovii*) er fjölær jurt af ertublómaætt. Þær verða um 20 - 35 sm háar. Rússaertur blómgast í bláleitum til bleikleitum blómum. Ættuð frá Síberíu og nágrenni.

## Heimildir
Gullertur

**Gullertur** (fræðiheiti *Lathyrus gmelinii*) er fjölær jurt af ertublómaætt. Þær verða um 150 sm háar. Gullertur blómgast gulum blómum í júlí - ágúst. Ættuð frá Síberíu og nágrenni (Kasakstan, Kirgistan og Kína (Xinjiang)).

Harðgerð garðplanta hérlendis.

## Heimildir
Roðaertur

**Roðaertur** (fræðiheiti *Lathyrus heterophyllus*) er fjölær klifurjurt af ertublómaætt. Þær verða um 1,5 - 3 m háar. Roðaertur blómgast rauðleitum blómum í júlí - ágúst. Ættuð frá Evrópu (Austurrlíki, Tékkland, Frakkland, Þýskaland, Grikkland, Ítalía, Pólland, Portúgal, Sardinía, Spánn, Svíþjóð og Sviss).

## Heimildir
Rósaertur

**Rósaertur** (fræðiheiti *Lathyrus roseus*) er fjölær jurt af ertublómaætt. Rósaertur blómgast í júlí, ágúst bleikum blómum. Ættuð frá Krímskaga, Kákasus, Tyrklandi, Líbanon, Sýrlandi og Íran. 

## Heimildir
Grasertur

**Grasertur** (fræðiheiti *Lathyrus nissolia*) er einær jurt af ertublómaætt. Grasertur blómgast um mitt sumar skærbleikum blómum.Þær eru án eiginlegra blaða en stönglar og blaðstilkar líkjast grasstráum. Ættuð frá Miðjarðarhafssvæðinu austur til Íran og suður í N-
Afríku. 

## Heimildir
Loðertur

**Loðertur** (fræðiheiti *Lathyrus hirsutus*) er einær klifurjurt af ertublómaætt. Þær verða um 30 - 100 sm háar. Loðertur blómgast bláum til rauðleitum blómum. Ættuð frá Evrasíu og N-Afríku. 

## Heimildir
Lathyrus magellanicus

**Lathyrus magellanicus** er jurt af ertublómaætt. Þær eru fjölærar og verða um 50 sm háar. Þær eru ættaðar frá S-Ameríku. 

## Heimildir
Evrópuráðsþingið

: *Ekki rugla saman við [[Evrópuþingið]].*

**Evrópuráðsþingið** er önnur af tveimur helstu stofnunum Evrópuráðsins ásamt ráðherranefndinni. Þingið er þingræðislegur vettvangur aðildarríkja Evrópuráðsins og er gjarnan kallað „hugmyndabanki“ þess.

Á Evrópuráðsþinginu sitja 612 fulltrúar aðildarlanda sem skiptast í aðalmenn og varamenn. Bæði aðal- og varamenn geta sótt þingfundi, en aðeins aðalmenn hafa atkvæðisrétt. Fjöldi fulltrúa frá hverju ríki fer eftir stærð þjóðarinnar. Þingið starfrækir átta málefnanefndir og fimm flokkahópa. Formenn landsdeilda sitja í stjórnarnefnd og í sameiginlegri nefnd ásamt ráðherranefnd Evrópuráðsins. Í forsætisnefnd þingsins sitja 20 þingmenn.

Evrópuráðsþingið kemur saman fjórum sinnum á ári. Á fundum þess á það að eiga frumkvæði að aðgerðum og beina tillögum til ráðherranefndarinnar, hafa eftirlit með efndum fjölþjóðlegra skuldbindinga og þrýsta á um skjótar aðgerðir, og vera samráðsvettvangur þingmanna aðildarríkjanna og efla þannig tengsl þjóðþinga.

Evrópuráðsþingið hefur átt frumkvæði að mörgum fjölþjóðlegum sáttmálum sem eru lagalega bindandi fyrir aðildarríki sem undirrita þá, meðal annars Mannréttindasáttmála Evrópu og Félagsmálasáttmála Evrópu. Fulltrúar á Evrópuráðsþinginu kjósa jafnframt dómara til setu í Mannréttindadómstól Evrópu.

Alþingi hefur átt aðild að Evrópuráðsþinginu frá árinu 1950.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Krókamaðra

**Krókamaðra** (fræðiheiti: *Galium aparine*) er einær jurt af möðruætt með 6-8 mjóum blöðum í kransi og mörgum litlum fjórdeildum hvítum blómum, allt að 90sm há. Hún er ættuð frá Evrasíu og N-Afríku en hefur breiðst út víða um heim. 

## Heimildir
Akursystir

**Akursystir** (fræðiheiti: *Asperula orientalis*) er einær jurt af möðruætt með 6-8 mjóum blöðum í kransi og mörgum litlum hvítum blómum í endastæðum klasa, allt að 90sm há. Hún er ættuð frá Íran, Írak, Líbanon til Sýrlands og fyrir botni Kirjálabotns (Rússland). Stundum ræktuð til skrauts.

## Heimildir
Flekkjagullrunni

**Flekkjagullrunni** (fræðiheiti: *Hypericum maculatum*) er fjölær jurt af gullrunnaætt. Útbreiðslan er Evrasíu austur til mið Síberíu. Hún er gömul lækningaplanta.

## Tilvísanir
Gullrunnaætt

**Gullrunnaætt** (fræðiheiti: *Hypericaceae*) er ætt plantna með 6  til níu ættkvíslum og allt að 700 tegundir. Yfirleitt einærar jurtir eða fjölærar, einnig runnar og hálfrunnar.

## Tilvísanir
Villilín

**Villilín** (fræðiheiti: *Linum catharticum*) er einær jurt af línætt. Útbreiðslan er Evrasía austur til V-Síberíu og suður til N-Afríku. Á Íslandi finnst hún víða um land.

## Tilvísanir
Spunalín

**Spunalín** (fræðiheiti: *Linum usitatissimum*) er einær jurt af línætt. Uppruninn er í Litlu-Asíu (Tyrkland til Íran), en hefur breiðst út um allan heim með ræktun.

## Tilvísanir
Julian Lennon

**Julian Charles John Lennon** (f. **John Charles Julian Lennon**; 8. apríl 1963) er enskur tónlistarmaður, ljósmyndari, rithöfundur, og mannvinur. Hann er sonur John Lennon og Cynthia Lennon, og hálfbróðir Sean Lennon. Hann er skírður í höfuðið á föðurömmu sinni, Julia Lennon. Julian var innblástur fyrir þrjú lög Bítlanna: „Lucy in the Sky with Diamonds“ (1967), „Hey Jude“ (1968), og „Good Night“ (1968). Hann hóf ferilinn sinn árið 1984 þegar hann gaf út plötuna *Valotte*. Í heildina hefur hann gefið út sjö breiðskífur.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Valotte* (1984)
* *The Secret Value of Daydreaming* (1986)
* *Mr. Jordan* (1989)
* *Help Yourself* (1991)
* *Photograph Smile* (1998)
* *Everything Changes* (2011)
* *Jude* (2022)

## Tenglar
*
Cynthia Lennon

**Cynthia Lennon** (f. **Powell**; 10. september 1939 – 1. apríl 2015) var fyrsta eiginkona John Lennon og móðir Julian Lennon.

Hún fæddist í Blackpool en ólst upp í Hoylake. Hún gekk í Listaháskólann í Liverpool þar sem Lennon var einnig nemandi. Powell og Lennon byrjuðu í sambandi eftir að hafa kynnst í kennslustund um skrautskrift. Þau giftust í ágúst 1962 eftir að Powell varð ólétt. Þau skildu síðan árið 1968 þegar að Lennon hélt framhjá Powell með japönsku listakonunni Yoko Ono. Á lokaárunum sínum bjó hún á Mallorca á Spáni þar sem hún lést árið 2015, 75 ára að aldri.
Jarðpáfi

**Jarðpáfi** (fræðiheiti: *Pezoporus wallicus*), einnig kallaður **jarðpáfagaukur**, er tegund páfagauka.

## Heimildaskrá
Barbie (kvikmynd)

***Barbie*** er bandarísk kvikmynd frá 2023. Myndin er byggð á tískudúkkunni Barbie. Kvikmyndinni var leikstýrt af Gretu Gerwig og var með Margot Robbie og Ryan Gosling í aðalhlutverkum sem Barbie og Ken. 

## Óskarsverðlaun
Kvikmyndin vann Óskarsverðlaun fyrir besta frumsamda lagið.

## Tilvísanir
Dúna (skáldsaga)

***Dúna*** (enska: ***Dune***) er vísindaskáldsaga eftir bandaríska rithöfundinn Frank Herbert. Hún kom upphaflega út sem framhaldssaga í tveimur hlutum (sem 'Dune World' árin 1963-64 og 'Prophet of Dune' árið 1965 ) í tímaritinu *[[Analog Science Fiction and Fact|Analog]]*. 

Bókin deildi Hugo-verðlaununum fyrir bestu skáldsöguna með bókinni *[[This Immortal]]* eftir Roger Zelazny og vann til Nebula-verðlaunanna sem besta skáldsagan við fyrstu veitingu þeirra árið 1966. *Dúna* er ein söluhæsta vísindaskáldsaga bókmenntasögunnar.

Sögusvið *Dúnu* er í fjarlægðri framtíð í lénssamfélagi þar sem voldugar aðalsættir stjórna heilum plánetum sem lénum. Aðalpersóna bókarinnar er hertogasonurinn Páll af Atreifsætt (e. *Paul Atreides*), sem flytur til plánetunnar Arrakis eftir að fjölskylda hans hlýtur umboð til að ráða yfir henni sem léni. Plánetan er hrjóstrug og strjálbýl eyðimörk en hún er jafnframt eina uppspretta svokallaðs melans, eða „krydds“, sem er lyf sem lengir lífið og styrkir hugarafl fólks. Melans er jafnframt nauðsynlegt við geimferðir, sem útheimta fjölvíddarvitund og fyrirhyggju sem er aðeins möguleg með lyfinu. Þar sem aðeins er hægt að vinna melans á Arrakis er stjórn plánetunnar bæði eftirsóknarverð og víðsjárverð. Í sögunni er fjallað um flókið samspil stjórnmála, trúarbragða, vistfræði, tækni og mannlegra tilfinninga á meðan fylkingar innan keisaradæmisins heyja valdabaráttu um stjórn yfir Arrakis og kryddinu.

## Íslensk þýðing
*Dúna* kom út í íslenskri þýðingu Kára Emils Helgasonar og Dýrleifar Bjarnadóttur árið 2022 hjá bókaútgáfunni Partusi. Þótt orðið *dune* útleggist venjulega á íslensku sem „sandalda“ eða „sandskafl“ ákváðu þýðendurnir að þýða titil bókarinnar sem *Dúnu*. Ástæðan fyrir valinu var sú að titillinn vísar meðal annars til viðurnefnis á plánetunni Arrakis, þar sem ekkert vatn er að finna. Þýðendum þótti órökrétt að láta íbúa plánetunnar nota orð sem vísa í vatn eða snjó til að lýsa grundvallarþáttum í eyðimerkurlandslaginu. Var því ákveðið að nota orðið dúnu sem tökuorð.

## Kvikmyndir
*Dúna* hefur nokkrum sinnum verið kvikmynduð. Fyrsta myndin sem byggð var á bókinni kom út árið 1984. David Lynch leikstýrði henni og Kyle MacLachlan fór með aðalhlutverkið sem Páll Atreifur. Ný kvikmyndaútfærsla sögunnar kom út í tveimur hlutum á þriðja áratugi 21. aldar í leikstjórn Denis Villeneuve þar sem Timothée Chalamet fór með aðalhlutverkið. Fyrri hlutinn kom út árið 2021 og  árið 2024.

## Tilvísanir
Stórborgarsvæði

**Stórborgarsvæði** er svæði sem nær yfir borg og úthverfin hennar. Fjölmennasta stórborgarsvæði heims er Tókýó, þar sem 14,1 milljón manns búa í borginni og 40,8 milljón manns á öllu svæðinu.

## Tilvísanir
Tel Avív-umdæmi

**Tel Avív-umdæmi** (hebreska: מָחוֹז תֵּל אָבִיב; arabíska: منطقة تل أبيب) er eitt af sex umdæmum Ísraels. Það er landfræðilega minnsta umdæmið með 1,35 milljón íbúa. Höfuðborg umdæmisins er Tel Avív sem er næst stærsta borg Ísraels. Stórborgarsvæðið í kring er kallað Gush Dan.
Suðurumdæmi (Ísrael)

**Suðurumdæmi** (hebreska: מחוז הדרום, *Meḥoz HaDarom*; arabíska: لواء الجنوب) er eitt af sex umdæmum Ísraels. Það er landfræðilega stærsta en strjálbýlasta umdæmið. Íbúafjöldinn árið 2023 var 1.362.500. Höfuðborg umdæmisins er Beersheba en stærsta borgin er Ashdod. Negeveyðimörkin þekur meirihluta héraðsins.

## Tilvísanir
Miðumdæmi (Ísrael)

**Miðumdæmi** (hebreska: מְחוֹז הַמֶּרְכָּז, *Meḥoz haMerkaz*; arabíska: المنطقة الوسطى) er eitt af sex umdæmum Ísraels. Það er fjölmennasta umdæmið með 2.365.000 íbúa. Höfuðstaðurinn er Ramla en stærsta borgin er Rishon LeZion.

## Tilvísanir
Norðurumdæmi (Ísrael)

**Norðurumdæmi** (hebreska: מחוז הצפון, *Mekhoz HaTzafon*; arabíska: منطقة الشمال, *Minṭaqat ash-Shamāl*) er eitt af sex umdæmum Ísraels. Það er 3.324 km að stærð sem gerir það að næst stærsta umdæminu. Höfuðstaðurinn er Nof HaGalil en stærsta borgin er Nasaret.
Júdea og Samaría

**Júdea og Samaría** (hebreska: אֵזוֹר יְהוּדָה וְשׁוֹמְרוֹן, *Ezor Yehuda VeShomron*; arabíska: يهودا والسامرة, *Yahūda wa-s-Sāmara*) er stjórnsýslueining Ísraels sem nær yfir allan Vesturbakkann. Svæðið er viðurkennt af alþjóðasamfélaginu sem hluti af heimastjórnarsvæðum Palestínumanna.
Örvi

**Örvi** (fræðiheiti: *Sagittarius serpentarius*), einnig kallaður **sekreterafugl**, er tegund haukunga.

## Heimildaskrá
Haífaumdæmi

**Haífaumdæmi** (hebreska: מחוז חיפה, *Mehoz Ḥeifa*; arabíska: منطقة حيفا) er eitt af sex umdæmum Ísraels. Höfuðstaðurinn og stærsta borgin er Haífa. Íbúafjöldi héraðsins var 1.134.000 árið 2023.

## Tilvísanir
Jerúsalemumdæmi

**Jerúsalemumdæmi** (hebreska: מחוז ירושלים; arabíska: منطقة القدس) er eitt af sex umdæmum Ísraels. Höfuðborg umdæmisins er Jerúsalem. Íbúafjöldinn árið 2023 var 1.245.100.

## Tilvísanir
Børsen

**Børsen** eða **Børsbygningen**, ( **Kauphöll Kaupmannahafnar**) er kauphöll sem byggð var á tíð Kristjáns 4. Danakonungs á 17. öld og er staðsett í miðbæ Kaupmannahafnar. Byggingin var þekkt fyrir turnspíru þar sem halar fjögurra dreka tvinnuðust saman. Í apríl 2024 varð bruni í byggingunni og turninn féll. Verðmætum listaverkum var bjargað úr byggingunni. Dansk erhverv sem á bygginguna hefur heitið að endurreisa hana.

Bygging hófst á kauphöllinni árið 1619 en allar byggingar henni tengdri var lokið við að byggja árið 1640. Kauphöll Danmerkur var í byggingunni þar til 1974.
Rauðkollur

**Rauðkollur** (fræðiheiti: *Knautia arvensis*) er fjölær jurt af stúfuætt sem ber blátt blóm. Útbreiðslan er í Evrasíu. Hún finnst á fáeinum stöðum í eða við byggð á Íslandi. 

## Tilvísanir
Stúfuætt

**Stúfuætt** (fræðiheiti: *Dipsacaceae*) er aflögð ætt. Hún er nú undir geitblaðsætt. 

Ættkvíslirnar sem tilheyrðu henni voru:
**[[Acanthocalyx]]*
**[[Dipsacus]]* 
**[[Knautia]]*
**[[Scabiosa]]*
**[[Succisa]]* 
**[[Succisella]]*
**[[Morina]]*— nú í eigin ætt, Morinaceae
**[[Cephalaria]]*
**[[Pterocephalus]]*
**[[Pycnocomon]]*
**[[Triplostegia]]*

## Tilvísanir
Línætt

**Línætt** (fræðiheiti: Linaceae) er ætt blómplantna sem inniheldur spunalín. Tegundirnar vaxa víða um heim og ery ýmist einærar eða fjölærar, jurtir, runnar eða tré (Tirpitzia).
Ættin samanstendur af 7-14 ættkvíslum.

## Tilvísanir
Freigátar

**Freigátar** (fræðiheiti: *Fregatidae*), einnig kallaðir **freigátufuglar**, er ætt árfeta.

## Tegundir
Til ættkvíslar freigáta teljast fimm tegundir.

* Fagurfreigáti (*Fregata magnificens*)
* Arnfreigáti (*Fregata aquila*)
* Kóralfreigáti (*Fregata andrewsi*)
* Dílafreigáti (*Fregata minor*)
* Litli freigáti (*Fregata ariel*)

## Heimildaskrá
Gauksvarrar

**Gauksvarrar** (fræðiheiti: *Campephagidae*), einnig kallaðir **nálfuglar**, eru ætt spörfugla.

## Heimildaskrá
Jakobsstigaætt

**Jakobsstigaætt** (fræðiheiti: *Polemoniaceae*) er ætt með um 270- 430 tegundir í 25-27 ættkvíslum. Þær vaxa víða á norðurhveli og S-Ameríku og ein tegund (jakobsstigi) finnst sem slæðingur á Íslandi. Allnokkrar aðrar eru ræktaðar í görðum.

## Tilvísanir
Felurella

**Felurella** (fræðiheiti: *Porphyrio hochstetteri*), einnig kallaður **Takahe**, er tegund spörfugla.

## Heimildaskrá
Árni Grétar Finnsson

**Árni Grétar Finnsson** (f. 3. ágúst 1934 á Akranesi, d. 11. október 2009) var íslenskur lögmaður og stjórnmálamaður. Hann var forseti bæjarstjórnar í Hafnarfirði fyrir Sjálfstæðisflokk, formaður Sambands ungra Sjálfstæðismanna, formaður Stúdentaráðs Háskóla Íslands og lögmaður. 

Árni ólst upp á Akranesi en bjó á námsárunum í Hafnarfirði og flutti þangað alfarið 1957. Árni lauk stúdentsprófi frá VÍ 1955, embættisprófi í lögfræði frá HÍ 1961, öðlaðist héraðsdómsréttindi 1962 og hæstaréttarréttindi 1967. 

Árni starfrækti eigin lögfræðiskrifstofu í Hafnarfirði frá 1961-2007. Hann var jafnframt umboðsmaður Sjóvátryggingafélags Íslands í Hafnarfirði og Sjóvár-Almennra 1962-95. Árni var varabæjarfulltrúi í Hafnarfirði 1962-66, bæjarfulltrúi þar 1966-90, sat í bæjarráði 1970-82 og 1986-90 og var forseti bæjarstjórnar 1982-86. Hann var formaður fræðsluráðs Hafnarfjarðar 1962-70. Þá sat hann í stjórn Landsvirkjunar, Sparisjóðs Hafnarfjarðar, St. Jósefsspítala, markaðsskrifstofu iðnaðarráðuneytisins og Landsvirkjunar, í stjórn Íslenskra aðalverktaka, Bláa lónsins, Heilsufélags Bláa lónsins og var fulltrúi Íslands á allsherjarþingi Sameinuðu Þjóðanna 1979. 

Árni var formaður stúdentaráðs HÍ og fulltrúi stúdenta í háskólaráði, var ritstjóri stúdentablaðs um skeið, sat í stjórn Þórs, félags ungra sjálfstæðismanna á Akranesi, 1950-57, var formaður Stefnis, félags ungra sjálfstæðismanna í Hafnarfirði 1958-62, formaður SUS 1964-67, í stjórn kjördæmisráðs sjálfstæðisfélagana í Reykjaneskjördæmi 1960-66, í miðstjórn Sjálfstæðisflokksins 1964-67, formaður fulltrúaráðs sjálfstæðisfélaganna í Hafnarfirði 1978-80 og var ritstjóri Hamars í mörg ár. Árni var formaður Taflfélags Hafnarfjarðar 1956-57. Hann var skákmeistari Taflfélags Hafnarfjarðar 1954, hraðskákmeistari Akraness 1954-56, var í sveit Íslands á heimsmeistaramóti stúdenta í Reykjavík 1957 og í Búlgaríu 1958. 

Árni sendi frá sér ljóðabækurnar Leikur að orðum 1982, Skiptir það máli 1990, Septemberrós 1997 og Fiðluleikarinn 2007.
Umdæmi Ísraels

**Umdæmi [[Ísrael]]s** skiptast í sex megin umdæmi, þekkt á hebresku sem *mekhozot* (מְחוֹזוֹת; et. מָחוֹז, *makhoz*) og á arabísku sem *mintaqah*. Einnig eru fimmtán undirumdæmi, þekkt sem *nafot* (נָפוֹת; et. נָפָה, *nafa*) og *qadaa*. Hvert þeirra er síðan skipt upp í minni landsvæði, þ.e. borgir, sveitarfélög, o.s.frv.

## Umdæmin
### Haífa
Haífaumdæmi (hebreska: מְחוֹז חֵיפָה, *Mehoz Heifa*)
: Höfuðborg: Haífa
: Íbúafjöldi: 1.134.000 (2023)
**Undirumdæmi**
* Haífa
* Hadera

### Jerúsalem
Jerúsalemumdæmi (hebreska: מְחוֹז יְרוּשָׁלַיִם, *Mehoz Yerushalayim*)
: Höfuðborg: Jerúsalem
: Íbúafjöldi: 1.245.100 (2023)

### Miðumdæmi
Miðumdæmi (hebreska: מְחוֹז הַמֶּרְכָּז‎, *Mehoz HaMerkaz*)
: Höfuðborg: Ramla
: Íbúafjöldi: 2.365.000 (2023)
**Undirumdæmi**
* Sharon
* Petah Tikva
* Ramla
* Rehovot

### Norðurumdæmi
Norðurumdæmi (hebreska: מְחוֹז הַצָּפוּן, *Mehoz HaTzafon*)
: Höfuðborg: Nof HaGalil
: Íbúafjöldi: 1.527.800 (2023)
**Undirumdæmi**
* Tzfat
* Kinneret
* Yizre'el
* Akko
* *Gólan*

### Suðurumdæmi
Suðurumdæmi (hebreska: מְחוֹז הַדָּרוֹם, *Mehoz HaDarom*)
: Höfuðborg: Beersheba
: Íbúafjöldi: 1.362.500 (2023)
**Undirumdæmi**
* Ashkelon
* Be'er Sheva

### Tel Avív
Tel Avív-umdæmi (hebreska: מְחוֹז תֵּל־אָבִיב, *Mehoz Tel Aviv*)
: Höfuðborg: Tel Avív
: Íbúafjöldi: 1.512.400 (2023)

### Júdea og Samaría
Júdea og Samaría (hebreska: אֵזוֹר יְהוּדָה וְשׁוֹמְרוֹן‬, *Ezor Yehuda VeShomron*) er sérstök stjórnsýslueining sem nær yfir allan Vesturbakkann.
: Stærsta borg: Modi'in Illit

## Athugasemdir

## Tilvísanir
Jakobsstigi

**Jakobsstigi** (fræðiheiti: *Polemonium caeruleum*) er jurt af jakobsstigaætt. Jakobsstigar eru vinsælir sem garðplanta og harðgerðir hérlendis.

Hann er ættaður frá stóru svæði í Evrasíu, og er skift í margar undirtegundir.

* *P. c. hidakanum*
* *P. c. insulare*
* *P. c. caeruleum*
* *P. c. campanulatum*
* *P. c. himalayanum*
* *P. c. kiushianum*
* *P. c. laxiflorum*
* *P. c. yezoense*
* *P. c. nipponicum*
* *P. c. paludosum*

## Tilvísanir
Margot Robbie

**Margot Elise Robbie** (f. 2. júlí 1990) er áströlsk leikkona. Hún hefur verið tilnefnd til þrennra Óskarsverðlauna.

Robbie lék aðalhlutverk sem Barbie í vinsælu bandarísku kvikmyndinni *[[Barbie (kvikmynd)|Barbie]]* (2023).
Hundrað ára einsemd

***Hundrað ára einsemd*** (spænska: *Cien años de soledad*) er skáldsaga frá árinu 1967 eftir kólumbíska rithöfundinn Gabriel García Márquez. Bókin fjallar um sjö kynslóðir Búendía-fjölskyldunnar og um skáldaða bæinn Macondo, sem stofnaður er af fjölskylduföðurnum José Arcadio Búendía. Bókin er gjarnan nefnd meðal fremstu verka heimsbókmenntanna.

Töfraraunsæisstíll og umfjöllunarefni *Hundrað ára einsemdar* voru lýsandi fyrir gróskutímabil í rómansk-amerískum bókmenntum (sp. *Boom latinoamericano*) á sjöunda og áttunda áratugnum þar sem ritstíll var undir áhrifum af evrópskum og norður-amerískum módernisma og af framúrstefnu (*Vanguardia*) í kúbverskum bókmenntum.

Bókin kom út í maí 1967 í Búenos Aíres í útgáfu Editorial Sudamericana og hefur síðan þá verið þýdd á 46 tungumál og seld í meira en fimmtíu milljónum eintaka. Bókin, sem er almennt talin meistaraverk García Márquez, nýtur enn mikilla vinsælda og er talin eitt mikilvægasta verk rómanskra bókmennta og heimsbókmennta.

## Íslensk þýðing
*Hundrað ára einsemd* kom út í íslenskri þýðingu Guðbergs Bergssonar árið 1978.
## Tilvísanir
Serena Williams

**Serena Williams** (f. 26. september 1981) er bandarísk fyrrum tenniskona. Hún er talin hafa verið ein besta tenniskona heims. Serena er brautryðjandi í íþróttum kvenna því hún jók mjög áhuga á tennis, auk þess að vera svört kona í íþrótt þar sem leikmenn eru oftast hvítir. Á ferlinum vann Serena 23 stórmót.

## Æviágrip
Serena fæddist 26. september 1981 í Saginaw, Michigan. Foreldrar Serenu eru þau Richard Williams og Oracene Price. Serena er yngst af 5 systrum,ein þeirra er Venus Williams sem er einnig heimsfræg tenniskona. Foreldrar Serenu höfðu alltaf mikinn metnað fyrir hönd dætra sinna þegar kom að íþróttum. Þau sáu að tennis lá vel fyrir Serenu og byrjuðu að læra um íþróttina með því að lesa bækur og horfa á myndbönd svo þau gætu byrjað að þjálfa stelpurnar sjálf. Hjónin voru ekki efnuð og tennisæfingar voru of dýrar fyrir þau. Fjölskylda Serenu flutti til Compton í Kaliforníu og byrjaði Serena þá að spreyta sig í tennis, þá aðeins 3 ára.

Systurnar æfðu í marga klukkutíma á dag á almenningstennisvelli. Árið 1991 tók Serena þátt í sínu fyrsta tennismóti „Junior United states Tennis Association Tour“ og sigraði í aldursflokknum fyrir ofan sig.

Fjölskyldan flutti þá til Palm Beach í Flórída þar sem Rick Macci tók við þjálfun þeirra. Það var í fyrsta sinn sem að menntaður tennisþjálfari kenndi þeim, því fram að því höfðu foreldrar séð um þjálfun þeirra.

Serena spilaði sinn fyrsta leik sem atvinnumaður aðeins 14 ára gömul í Quebec gegn Annie Miller. Serena tapaði þeim leik og spilaði ekki annan leik fyrr en áður 1997.

Serena vakti athygli vegna þess að hún leit ekki út eins og tenniskonur gerðu oft fram að því. Hún braut niður margar staðalmyndir í íþróttinni þar sem hún var ekki hvít né grönn og foreldrar hennar voru fátæk. Serena er stórgerð og vöðvastælt og hikaði ekki við að sýna tilfinningar sínar á vellinum. Einnig klæddi Serena sig í litrík föt sem féllu ekki að ríkjandi tískuviðmiðum í tennis þess tíma.

Serena og Venus systir hennar kepptu í tvíliðaleik og unnu saman 14 titla. Þar á meðal var gull á Ólympíuleikum 2000, 2008 og 2012.

## Heimildir
„Biography: Serena Williams“. *[https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/serena-williams National Women's History Museum]* (enska). Sótt 18. apríl 2024.
Gunnar Helgi Kristinsson

**Gunnar Helgi Kristinsson** (f. 19. mars 1958) er prófessor í stjórnmálafræði við Háskóla Íslands. Gunnar lauk BA námi í stjórnmálafræði frá Háskóla Íslands árið 1981, Mastersnámi frá London School of Economics and Political studies 1982 og Doktorsnámi frá Háskólanum í Essex 1990.

Gunnar hefur skrifað fjölda greina og bóka um íslenska stjórnskipan, stjórnmál og stjórnsýslu fyrir fræðimenn og almenning. Viðfangsefni í rannsóknum Gunnars hafa m.a. verið íbúalýðræði í sveitarfélögum, prófkjör stjórnmálaflokka og elítur á Íslandi.

## Bækur
*Fiskiveisla fiskhatarans (2004) 
*Íslenska stjórnkerfið (2006)
*Hin mörgu andlit lýðræðis: Þátttaka og vald á sveitarstjórnarstiginu (2015)
*Elítur og vald á Íslandi (2021)

## Tenglar
* Síða Gunnars á vef Háskóla Íslands.
* Rannsóknarafurðir Gunnars á vef IRIS-rannsóknargáttar

## Tilvísanir