open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fenjafura

**Fenjafura** (fræðiheiti: *Pinus palustris*) er furutegund sem er suðvestur Bandaríkjunum, þar sem hún er á strandsléttunum frá austur Texas til suður Maryland, og nær til norður og mið Flórída. Hún verður 30 til 35 m há með þvermál að 0,7 m. Áður fyrr, áður en farið var að höggva hana í gríðarlegum mæli, óx hún að 47m, með þvermál að 1,2m. 

## Lýsing
Börkurinn er þykkur, rauðbrúnn og hreistraður. Barrnálarnar eru dökkgrænar, þrjár saman í búnti. Þær eru oft undnar og 20 til 45 sm langar. Hún er önnur tveggja fura frá suðaustur bandaríkjunum með löngum nálum, hin er P. elliottii.

Könglarnir eru gulbrúnir, 15 til 25 sm langir, og 5 til 7 sm breiðir (opnir eru þeir 12 sm breiðir), með litla gadda sem snúa niður á miðju hverrar köngulskeljar. Könglarnir eru um 20 mánuði að ná fullum þroska frá frjóvgun. Fræin eru 7 til 9 mm löng með 25 til 40 sm löngum væng.

Fenjafura er um 100 til 150 ár að ná fullri stærð og getur orðið 500 ára gömul. Þegar trén eru ung mynda þau langa stólparót, sem er vanalega 2 til 3m á lengd; þegar trén eru eldri eru þau með langar hliðarrætur með nokkrum djúpum "festirótum". Hún vex á vel drenuðum, sendnum jarðvegi, yfirleitt í hreinum skógum (eina trjátegundin).

### Orðsifjar
Fræðiheitið *palustris* er latína fyrir "frá mýri" og vísar í eitt af búsvæðum hennar. Fræðiheitið "frá mýrum" er misskilningur frá Philip Miller, sem lýsti tegundinni, eftir að hafa séð skóga með henni með tímabundnum vetrarflóðum.

## Vistfræði

Fenjafura er mög þolin gegn villieldi. Reglubundnir villieldar hjálpa þessari tegund með því að drepa önnur tré. Smáplöntur eru ekkert trjálíkar og líkjast fremur litlum grasþúfum. Það er kallað grasstig sem getur enst í 5 til 12 ár. Þá er vöxturinn upp mjög hægur, og getur tekið tréð nokkur ár ná ökklahæð. Eftir það tekur það vaxtarkipp, sérstaklega ef engin tré skyggja á. Á grasstiginu er plantan mjög þolin gegn minniháttar eldum vegna þess að brumið er varið fyrir hita með þéttum nálunum. En þó að hún sé á þessu stigi verjist villieldi þá er hún lokkandi fyrir villisvín (eða hálfvillt); venja nýlendubúa að sleppa svínum í skógana er ein af ástæðum hnignunar tegundarinnar.

## Sjá einnig
* Pinus elliottii
* Pinus × sondereggeri, 
* Pinus taeda 

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

*
Pinus × sondereggeri

***Pinus'' × ''sondereggeri*** er  náttúrulegur blendingur á milli *[[Pinus taeda|P. taeda]]* og fenjafuru *(P. palustris)*. Honum var upphaflega lýst af H. H. Chapman (1922), sem nefndi hann eftir þeim sem uppgötvaði blendinginn; V. H. Sonderegger, ríkisskógarverði i Louisiana.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
*
Vefaukandi sterar

**Vefaukandi sterar** (líka kallaðir **anabólískir sterar**, stundum einfaldlega **sterar** í daglegu tali) eru sterar af gerð karlhormóna. Nafnið nær bæði yfir náttúruleg karlhormón (eins og testósterón) og gervi-karlhormón sem hafa uppbyggingu og virkni sem svipar til testósteróns. Efnin eru kölluð *vefaukandi* því þau hvetja til próteinmyndunar í frumum og valda því að  vöðvar (beinagrindarvöðvar) stækka. Þar að auki hvetja þau þroska karllegra einkenna, eins og skeggvaxtar.

Vefaukandi sterar voru fyrst búnir til á 4. áratug síðustu aldar og eru í dag notaðir sem lyf til að hvetja áfram vöðvamyndun, matarlyst, kynþroska hjá strákum, og til að koma í veg fyrir visnun hjá sjúklingum með krabbamein og alnæmi.

Það getur leitt til heilsufarsvandamála að séu vefaukandi sterar notaðir lengi eða í stórum skömmtum, helstu vandamálin eru brenglun á magni kólesteróls, bólur, hár blóðþrýstingur, lifrarskemmdir, og hjartavandamál. Þeir geta líka valdið brjóstamyndun og minnkun eistna. Í konum og börnum valda þeir myndun karllegra einkenna, sú breyting er óafturkræf.

## Notkun í íþróttum
Notkun vefaukandi stera er bönnuð í flestum íþróttum. Þrátt fyrir það eru sterar misnotaðir í íþróttum.  Íþróttamenn uppgötvuðu fljótlega að hægt var að nota vefaukandi stera til a bæta árangur í íþróttum. Rússneskum kraftlyftingamönnum voru gefnir sterar á 6. áratug 20. aldar. Notkun stera breiddist svo út á meðal kraftlyftingamanna út um allan heim en á 9. áratug seinustu aldar breiddust þeir út á meðal almennings og í dag eru flestir þeir sem nota stera ekki afreksíþróttamenn. Vefaukandi sterar eru einnig notaðir í öðrum íþróttum eins og fótbolta, hafnabolta og frjálsum íþróttum, án þess að það sé leyfilegt.

## Tenglar

* 

## Tilvísanir
Massif Central

**Massif Central** eða **Franska miðhálendið** (Oksítanska: *Massís Central*) er hálent svæði í Suður-Frakklandi sem samanstendur af fjöllum og hásléttum. Massif Central er aðskilið Ölpunum af Rhône-dalnum.

Granít og umbreytt berg eru helstu bergtegundir og svæðið var eldvirkt fyrir tugþúsundum ára. Hæsti tindurinn er Puy de Sancy (1.886 m).

## Heimild
Frumuöndun

**Frumuöndun** eru þeir efnaskiptaferlar sem fara fram innan frumu til að umbreyta orku sem geymd er á formi lífefnasameinda yfir á form sem fruman getur auðveldlega notað. Það er gert með því að brjóta niður efni eins og glúkósa, amínósýrur, og fituefni og nota þá orku til að búa til adenósín þrí-fosfat (ATP).

Frumuöndun getur farið fram með eða án súrefnis. Loftháð frumuöndun (bruni) er með súrefni, það ferli fer fram innan hvatbera. Koltvíoxíð og vatn eru lokaafurðir þess ferlis. Loftfirrð öndun gerist án súrefnis. Þar sundrast efnin ekki alveg og minni orka fæst. Einnig lækkar sýrustig og mjólkursýra myndast.

## Tenglar
*
Pinus taeda

***Pinus taeda*** er furutegund sem er ættuð frá Suðaustur-Bandaríkjunum, frá mið Texas austur til Flórída, og norður til Delaware og suður-New Jersey.  Vegna timbursins er hún talin eitt efnahagslega mikilvægasta trjátegundin í suðaustur-Bandaríkjunum.

## Lýsing

*Pinus taeda* getur orðið 30 til 35 m há með þvermál um 0,4 til 1,5 m. Einstaka tré geta orðið 50 m há. Barrnálarnar eru 3 saman í búnti, stundum undnar, og eru 12 til 22 sm langar. Þær haldast yfirleitt í tvö ár áður en þær falla, flestar að hausti og vetri á öðru ári. Óþroskaðir könglarnir eru grænir, og verða fölbrúnir við þroska, 7 til 13 sm langir og 2,3 sm breiðir lokaðir, en 4,6 sm breiðir við opnun, hver köngulskel með hvössum gaddi (3-6mm langur). Börkurinn er rauðbrúnn og hreistraður.

Hæsta þekkta furan er 51,4 m há, og sú stærsta að rúmmáli er 42m3, eru í Congaree National Park.

## Sjá einnig
* Pinus elliottii
* Pinus × sondereggeri, blendingur á milli fenjafuru og P. taeda
* Pinus palustris 

## Tilvísanir
Færeyskur hestur

**Færeyski hesturinn** (færeyska: *Føroyska rossið* ) er hestur sem hefur lifað í Færeyjum í hundruði ára. Hann er smágerður, 120-132 cm á hæð, og helst skyldur hjaltlandshestinum. Hlutverk hans var að draga vagna og plóg og bera klyfjar. Hann hefur fjórar gangtegundir eins og íslenski hesturinn (þar með talið tölt) og er með fjölda litaafbrigði. Nú til dags er hann notaður til frístunda.

Í lok 19. aldar voru til um 800 hross. Mörg þeirra voru seld til Bretlands til að vinna í kolanámum og um 1960 voru aðeins nokkrir hestar eftir. Átak var gert í að varðveita hestinn og eru nú til 70-80 hross í Færeyjum.  

## Heimild

## Tengill
Rossið - síða um færeyska hrossið á færeysku 

## Tilvísanir
Allir teikna Múhameð dagurinn

*Allir teikna Múhameð dagurinn* (enska: Everybody Draw Mohammed Day) var haldinn 20. maí 2010. Myndlistakonan Molly Norris, frá Seattle í Bandaríkjunum hvatti til þess í apríl árið 2010 að sem flestir teiknuðu myndir af Múhameð spámanni.

Molly Norris hvatti til þess að 20. maí ár hvert yrði helgaður gagnrýni á múhameðstrú á þennan hátt.

Ástæðan fyrir aðgerðum Molly Norris voru ofbeldishótanir múslima sem bárust Comedy Central, framleiðanda South Park teiknimyndaþáttanna. Í South Park þætti nr. 201 var vísað til Múhameðs, spámannsins í múhameðstrú, í formi bjarndýrs. Comedy Central klipptu í kjölfarið út myndskeið þar sem vísað var til Múhameðs.
## Heimildir
* Steve Almasy, *After four years, American cartoonist Molly Norris still in hiding after drawing Prophet Mohammed*, CNN, 2015
Georgetown

**[[Georgetown (Gvæjana)|Georgetown]]** er höfuðborg Gvæjana. 

**Georgetown** eða **George Town** getur líka vísað til eftirfarandi staða:

## Afríka
*George, Suður Afríku, áður þekkt sem Georgetown
*Janjanbureh, Gambia, áður þekkt sem Georgetown
*Georgetown, Ascensioneyju, 

## Asía
*Georgetown, Allahabad, Indland
*George Town, Chennai, Indland
*George Town, Penang, höfuðstaður í Penang í Malasíu

## Ástralia
*Georgetown, New South Wales
*Georgetown, Queensland
*Georgetown, South Australia
*George Town, Tasmanía

## Evrópa
*Georgetown, Blaenau Gwent, nú hluti bæjarins Tredegar í Wales
*Es Castell í Minorca, Spáni, upphaflega nefnd Georgetown

## Norður Ameríka
### Bahamas
*George Town, Bahamas, þorp í Exuma District, Bahamas

### Belize
*George Town, Belize, þorp í Stann Creek District, Belize

### Kanada
*Georgetown, Alberta
*Georgetown, Newfoundland og Labrador
*Georgetown, Ontario
*Georgetown, Prince Edward Island

### Karíbahafi
*George Town, Cayman Islands
*Georgetown, Saint Vincent and the Grenadines

### Bandaríkjunum
*Georgetown, Alaska
*Georgetown, Arkansas
*Georgetown, Kalifornía
*Georgetown, Colorado
*Georgetown, Connecticut
*Georgetown, Delaware
*Georgetown Hundred, Delaware
*Georgetown, Washington, D.C.
**Georgetown Reservoir
*Georgetown, Flórída
*Georgetown, Chatham County, Georgia, hverfi í Savannah
*Georgetown, Dunwoody, Georgia, hverfi
*Georgetown, Quitman County, Georgia, 
*Georgetown, Idaho
*Georgetown, Illinois
*Georgetown, Cass County, Indiana
*Georgetown, Floyd County, Indiana
*Georgetown, St. Joseph County, Indiana
*Georgetown, Washington County, Indiana
*Fairview, Christian County, Kentucky (Christian Co.), áður nefnd Georgetown
*Georgetown, Kentucky
*Georgetown, Louisiana
*Georgetown, Maine
*Georgetown, Maryland
*Georgetown, Massachusetts
*Georgetown Township, Michigan
*Georgetown, Minnesota
*Georgetown Township, Clay County, Minnesota
*Georgetown, Mississippi
*Georgetown, New Jersey
*Georgetown, New York, þorp í Madison County
*Georgetown, Brooklyn, New York, hverfi í New York City
*Georgetown, Ohio (í Brown County)
*Georgetown, Harrison County, Ohio
*Georgetown, Beaver County, Pennsylvania
*Georgetown, Lancaster County, Pennsylvania
*Georgetown, Luzerne County, Pennsylvania
*Georgetown, Suður-Karólína
*Georgetown, Tennessee
*Georgetown, Texas
*Georgetown, Seattle, Washington
*Georgetown, Berkeley County, West Virginia
*Georgetown, Lewis County, West Virginia
*Georgetown, Marshall County, West Virginia
*Georgetown, Monongalia County, West Virginia
*Georgetown, Polk County, Wisconsin
*Georgetown, Price County, Wisconsin

## Suður Ameríka
*Georgetown - Gvæjana, höfuðborg Gvæjana
*Georgetown, Argentínu, hverfi í Córdoba, Argentínu
Kansas City

**Kansas City**  getur verið eftirfarandi:
## Borgir
*Kansas City-stórborgarsvæðið sem á við báðar borgirnar:
*Kansas City, borg í Missouri.
*Kansas City, borg í Kansas.

## Kvikmynd
Kansas City (kvikmynd): Glæpamynd frá 1996 eftir Robert Altman.
Ullur

**Ullur** (gotneska: ****Wulþuz***) er guð í norrænni og germanskri goðafræði sem tengdur er við bogfimi og skíðamennsku. Hann virðist hafa verið mikilvægt goðmagn í heiðnum trúarbrögðum á ármiðöldum en lítið er fjallað um hann í rituðum heimildum. Hann virðist að mestu hafa fallið í gleymsku áður en Snorri Sturluson og aðrir höfundar fóru að rita goðsagnirnar niður á tólftu og þrettándu öld.

Í *[[Gylfaginning]]u*, sem skrifuð er á þrettándu öld, er Ullur sagður sonur Sifjar og stjúpsonur Þórs. Snorri skrifar þar um Ull:

Í *[[Skáldskaparmál]]um* telur Snorri nokkrar kenningar fyrir Ull. Þar stendur: „Hvernig skal kenna Ull? Svá, at kalla hann son Sifjar, stjúp Þórs, öndurás, bogaás, veiðiás, skjaldarás.“

Í *[[Grímnismál]]um* í Sæmundareddu má finna fleiri vísanir í Ull. Þar kemur fram að Ullur búi á stað sem ber nafnið Ýdalir. Nafnið virðist vísa í ývið, sem var gjarnan notaður til að smíða veiðiboga. Því virðist nafnið á bústað Ullar vísa til stöðu hans sem bogaguðs.

Fjölmörg örnefni í Svíþjóð og Noregi vísa til Ullar. Meðal staða sem bera nafn Ullar má nefna sveitarfélagið Ullensaker (*Ullinsakrar*) í fylkinu Akurshúsi í Noregi. Frá árinu 1979 hefur mynd af Ulli prýtt skjaldarmerki sveitarfélagsins.

Í Skjálfandafljóti er Ullarfoss í Kinn í Suður-Þingeyjarsýslu. Honum gaf nafn Gnúpa-Bárður, landnámsmaður í Bárðardal. Annar Ullarfoss, minna þekktur, er í Svartá, sem rennur í Skjálfandafljót í Bárðardal.

Félagsheimilið Ýdalir er í Aðaldal.

## Tilvísanir
Bikfura

**Bikfura** (fræðiheiti: *Pinus rigida*) er lítil til meðalstór fura (6 - 30 m). Hún er ættuð frá austurhluta Norður-Ameríku, frá mið Maine suður til Georgia og vestur til Kentucky, og á tvemur svæðum meðfram St. Lawrence á í suður Quebec og Ontario.

## Myndir

Pinus rigida.JPG|Frjókönglar
Image:2013-05-10 09 02 57 Pitch Pine new growth and pollen cones along the Batona Trail in Brendan T. Byrne State Forest, New Jersey.jpg|Árssproti og frjókönglar
Image:Pinus rigida cone Poland.jpg|Könglull og barr
Image:2009-11-04_20-View_north_from_the_top_of_the_Apple_Pie_Hill_fire_tower.jpg|


## Tilvísanir
Geislafura

**Geislafura** (fræðiheiti: *Pinus radiata*) er furutegund ættuð frá suðvesturströnd Norður Ameríku.

## Tilvísanir

## Heimildir
* León de la Luz, José Luis; Rebman, Jon P. & Oberbauer, Thomas (2003). On the urgency of conservation on Guadalupe Island, Mexico: is it a lost paradise? *Biodiversity and Conservation* **12**(5): 1073–1082.  (HTML abstract)
* McDonald, Philip M.; Laacke, Robert J. (1990). "Pinus radiata". In Burns, Russell M.; Honkala, Barbara H. Conifers. Silvics of North America. Washington, D.C.: United States Forest Service (USFS), United States Department of Agriculture (USDA). 1. Retrieved 2013-09-14 – via Southern Research Station (www.srs.fs.fed.us).

## Tenglar
*  Calflora Database: ''Pinus radiata'' (Monterey pine)
* Jepson Manual eFlora (TJM2) treatment of ''Pinus radiata''
* Conifers.org – ''Pinus radiata''
* US Forest Service
* UC CalPhotos gallery — ''Pinus radiata''
* ''Pinus radiata'' – genetic conservation units European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)
Halifax

**Halifax**  getur átt við eftirfarandi:

## Borgir
* Halifax, borg í Nova Scotia, Kanada.
* Halifax,  borg í Vestur-Jórvíkurskíri, Englandi.
Halifax (Vestur-Jórvíkurskíri)

**Halifax** er borg í Vestur-Jórvíkurskíri á norður-Englandi. Hún er við suðurenda Pennínafjalla og nálægustu borgir eru Huddersfield og Bradford. Íbúafjöldi Halifax var rúmlega 90.000 árið 2015.

Halifax var miðstöð ullarvinnslu frá 15. öld. Vefnaður var mikilvægur fram á 20. öld og komu margir Pakistanar til að vinna við hann, en helsti minnihlutahópurinn er frá Pakistan. Nú er borgin öllu þekktari fyrir súkkulaðiframleiðslu, þar á meðal Rolo og Mackintosh Quality Street. Halifax í fornensku þýðir *heilagt hár*.

## Heimild
Wakefield

**Wakefield** er borg í Vestur-Jórvíkurskíri á norður-Englandi, 14 km suðaustur af Leeds. Íbúar eru tæp 100.000 en á stórborgarsvæðinu City of Wakefield eru um 325.000. Borgin byggðist  upp á ullar- og vefnaðariðnaði og kolaiðnaði. á 8. og 9. áratug 20. aldar varð hrun í þeim greinum

## Heimild

*
Robert Burns

**Robert Burns** (25. janúar 1759 – 21. júlí 1796), einnig þekkt sem **Rabbie Burns**,  var skoskt þjóðskáld. Hann er þekktasta skoska skáldið sem orti á skosku, en hann orti líka á skoskuskotinni ensku, til að ná til fleiri lesenda víða um heim. Burns skrifaði jafnframt á staðalensku, en á því máli tjáði hann sig hispurslaust um stjórnmál og borgaralegt líf.

Burns er talinn frumherji rómantíkurinnar en eftir andlát hans nýttu stofnendur frjálslyndisstefnu og sósíalismans verk hans til innblásturs. Hann var dýrkaður mikið á 19. og 20. öld og hafa áhrif hans á skoskar bókmenntir lengi verið töluverð. Árið 2009 kusu Skotar hann stórkostlegasta Skota allra tíma.

Þótt Burns semdi mörg verk sjálfur safnaði hann einnig þjóðlögum úr öllum hornum Skotlands en oft breytti hann þeim. Ljóðið og lagið „Auld Lang Syne“ er oft flutt eða sungið á gamlárskvöldi (*Hogmanay* á skosku). Lagið „Scots Wha Hae“ hefur lengi verið óopinber þjóðsöngur Skotlands. Meðal annarra þekktra ljóða og laga eftir Burns eru „A Red, Red Rose“, „A Man's a Man for A' That“, „To a Louse“, „To a Mouse“, „The Battle of Sherramuir“, „Tam o' Shanter“ and „Ae Fond Kiss“.

Í Skotlandi og víðar um heim er haldið upp á Burnsnótt þann 25. janúar ár hvert. Burnsnótt er óopinber þjóðhátíðardagur Skotlands þar sem fleiri halda upp á hann en Andrésarmessu, opinberan þjóðdag Skotlands. Burnsnótt er fagnað með skoskum mat (haggis, nípum og kartöflum) og ljóð hans „Address to a Haggis“ er lesið upphátt.

## Heimild
*
Kim Campbell

**Avril Phaedra Douglas „Kim“ Campbell** (f. 10. mars 1947) er kanadískur stjórnmálamaður, erindreki, lögfræðingur og rithöfundur sem var 19. forsætisráðherra Kanada, í embætti frá 25. júní til 4. nóvember árið 1993. Campbell er fyrsta og hingað til eina konan sem hefur verið forsætisráðherra Kanada. Hún er einnig eini forsætisráðherra landsins sem fæddist í Bresku-Kólumbíu. Campbell er í dag formaður ráðgjafarnefndar hæstaréttar Kanada.

## Æviágrip
Kim Campbell ólst upp í Vancouver og nam stjórnmálafræði við Háskólann í Bresku-Kólumbíu. Þar hlaut hún styrk til doktorsnáms í sovéskri stjórnmálafræði í Hagfræðiskóla Lundúna en hætti í náminu og útskrifaðist þess í stað úr lögfræðinámi árið 1983 úr Háskólanum í Bresku-Kólumbíu. Árið 1984 hóf hún lögfræðistörf í Vancouver.

Campbell var árið 1986 kjörin á löggjafarþing Bresku-Kólumbíu. Hún gekk síðan árið 1988 á neðri deild kanadíska þingsins og sat þar til ársins 1993 fyrir Framsækna íhaldsflokkinn. Árið 1990 varð hún dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Brians Mulroney. Hún varð síðan varnarmálaráðherra Kanada í janúar árið 1993. 

Mulroney settist í helgan stein árið 1993 eftir níu ára stjórnarsetu. Þá hafði lengi verið litið á Campbell sem vænlegan arftaka hans, bæði á formanns- og forsætisráðherrastól. Á flokksþingi Íhaldsmanna í júní þetta ár bauð Campbell sig fram til að taka við af Mulroney sem formaður og sigraði Jean Charest í formannskjörinu. Þar með varð Campbell forsætisráðherra Kanada, fyrst kvenna. Kjör Campbells þótti boða sveiflu til hægri innan Íhaldsflokksins eftir miðhægrisinnaða stjórn Mulroney og var Campbell gjarnan líkt við Margaret Thatcher í Bretlandi. Þegar Campbell tók við völdum var stutt í kosningar og því einkenndist stjórnartíð hennar fyrst og fremst af kosningabaráttu flokksins. Íhaldsflokkurinn bað afhroð í kosningunum sem haldnar voru í október þetta ár og því varð Campbell að segja af sér bæði sem forsætisráðherra og flokksformaður þann 4. nóvember. Jean Charest varð nýr formaður Íhaldsflokksins en Jean Chrétien, formaður Frjálslynda flokksins, varð forsætisráðherra.

Eftir forsætisráðherratíð sína kenndi Campbell stjórnmálafræði við Harvard-háskóla í nokkur ár. Hún var sendiherra Kanada í Los Angeles frá 1996 til 2000 en sneri aftur til Harvard-háskóla árið 2001 og kenndi þar til ársins 2004. Árið 2001 tók hún þátt í stofnun Madrid-klúbbsins, söfnuðar fyrrum þjóðhöfðingja og ríkisstjórnarleiðtoga sem vinna að því að ryðja braut lýðræðis á heimsvísu. Árið 2004 var hún útnefnd aðalritari hópsins.

## Tilvísanir
Kansas City (Missouri)

**Kansas City** er stærsta borg Missouri-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúar voru 508.090 árið 2020. Kansas City er miðsvæðis á Kansas City-stórborgarsvæðinu en þar er einnig Kansas City í Kansas.

Borgin var stofnuð árið 1853 með 2500 íbúa.

## Heimildir
* 

## Tenglar

*
Kansas City (Kansas)

**Kansas City** er borg í Kansas-fylki Bandaríkjanna. Íbúafjöldi er um 156.600 (2020) sem gerir hana þriðju stærstu borg Kansas. Hún er hluti af Kansas City-stórborgarsvæðinu en þar er einnig Kansas City í Missouri. Borgin fékk borgarstatus árið 1880.

## Tilvísanir

## Heimild

## Tenglar

*
Missouri-fljót

**Missouri-fljót** er lengsta fljót Bandaríkjanna. Það á upptök sín í Klettafjöllum Montana og rennur 3767 kílómetra þar til það sameinast Mississippifljóti. Vatnasvið Missouri-fljóts er í 10 fylkjum Bandaríkjanna og 2 fylkjum Kanada. 15 stíflur eru við fljótið.

## Heimild
Kirjálskur bjarnhundur

**Kirjálskur bjarnhundur** er hundategund sem er kennd við kirjálska landsvæðið í Finnlandi/Rússlandi og er hundurinn þjóðargersemi í augum Finna. Vorið 1983 var blóð úr 56 íslenskum fjárhundum kannað til að rannsaka uppruna kynsins. Niðurstöðurnar sýndu greinilegan skyldleika milli íslenska fjárhundsins og kirjálska bjarnarhundsins.
Þórir Bergsson

**Þórir Bergsson** (skáldanafn **Þorsteins Jónssonar**) (23. ágúst 1885 í Hvammi í Norðurárdal - 14. nóvember 1970) var íslenskur rithöfundur og einn af stofnendum og heiðursfélagi í Félagi íslenskra rithöfunda.

Þorsteinn Jónsson var sonur Jóns Magnússonar prests í Mælifelli í Skagafirði og Steinunnar G. Þorsteinsdóttur. Þórir var um skeið póstafgreiðslumaður og síðar fulltrúi og deildarstjóri í Landsbanka Íslands frá 1914—1943. Þá var hann einnig endurskoðandi Happdrættis Háskóla íslands fyrstu 26 starfsár þess. Hann var kvæntur Gróu Árnadóttur, dóttir Árna Þorsteinssonar prests á Kálfatjörn. 

## Helstu rit
* Sögur, 1939, 
* Vegir og vegleysa, skáldsaga 1941, 
* Nýjar sögur, árið 1944, 
* Hinn gamli Adam, 1947, 
* Ljóðakver 1947, 
* Hvítsandar, skáldsaga 1949,
* Á veraldar vegum, sögur, 1953, 
* Frá morgni til kvölda, 1953, 
* Sögur 1911—1956, 
* Ritsafn I—III, 1965 

## Tengill
* Þorsteinn Jónsson (Minningargrein Morgunblaðið - 266. tölublað (21.11.1970))
Alexandria Ocasio-Cortez

**Alexandria Ocasio-Cortez** (f. 13. október 1989) er bandarískur stjórnmálamaður og aðgerðasinni. Hún er meðlimur í Demókrataflokknum og hefur setið á fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir 14. kjördæmi New York-fylkis frá 3. janúar árið 2019. Hún er yngsta kona sem náð hefur kjöri á Bandaríkjaþing.

Alexandria Ocasio-Cortez er fædd í Bronx-hverfinu í New York. Faðir hennar er ættaður frá Púertó Ríkó og móðir hennar fædd þar. Ocasio-Cortez útskrifaðist úr Boston-háskóla með bakkalársgráðu í alþjóðasamskiptum með hagfræði sem aukagrein.

Ocasio-Cortez vakti athygli um öll Bandaríkin þann 26. júní árið 2018 þegar hún vann, öllum að óvörum, forkjör Demókrataflokksins fyrir 14. kjördæmið í New York á móti sitjandi þingmanninum og þingflokksleiðtoganum Joe Crowley. Crowley hafði setið á þinginu í tíu kjörtímabil og fáum kom til hugar að hann ætti endurkjör ekki víst. Raunar hafði hann ekki haft fyrir því að mæta í kappræður fyrir forkosninguna á móti Ocasio-Cortez. Í þingkosningunum þann 6. nóvember 2018 sigraði Ocasio-Cortez mótframbjóðanda sinn úr Repúblikanaflokknum, Anthony Pappas, og tók sæti á fulltrúadeild Bandaríkjaþings í janúar næsta ár.

Ocasio-Cortez er meðlimur í samtökum Sósíaldemókrata Bandaríkjanna og hefur talað fyrir vinstrisinnuðum stefnumálum eins og almennri heilbrigðisþjónustu, fæðingarorlofum, háskólamenntun fyrir allar stéttir, hærri skatta á þá ofurríku og endurskipulagningu á réttarkerfinu. 

Ásamt þremur flokkssystrum sínum myndar Ocasio-Cortez hóp róttækra, hörundsdökkra þingkvenna á fulltrúadeildinni sem kallaður hefur verið „sveitin“ (e. *[[The Squad]]*) í fjölmiðlaumfjöllun.

## Tilvísanir
Doncaster

**Doncaster**  er borg í Suður-Yorkshire, Englandi. Íbúafjöldi er um 110.000 (2011) en á stórborgarsvæðinu búa 309.000 (2017). Doncaster er 30 km norðaustur af Sheffield. Borgin á sögu aftur til 1. aldar en þá var þar rómverskt virki. Hún stækkaði með tilkomu kolavinnslu en sá iðnaður dróst saman eftir 1970. Dómkirkjan í borginni, St. Georges Minster, er helsta kennileitið.

Alþjóðaflugvöllurinn Doncaster Sheffield Airport er 5 km suðaustur af borginni.

## Heimild

*
Basingstoke

**Basingstoke** er borg í  Hampshire á suður-Englandi 48 km norðaustur af Southampton. Íbúar voru um 114.000 árið 2016. Basingstoke er gamall markaðsbær sem stækkaði mjög eftir seinni heimsstyrjöld.

## Heimild

*
Telford

**Telford** er borg í Shropshire á England, 21 km austur af Shrewsbury og 48 km norðvestur af Birmingham. Íbúafjöldi er um 143.000. Borgin er nefnd eftir vélfræðingnum Thomas Telford og var skipulögð á 7. og 8. áratug 20. aldar. Upplýsingatækni er mikilvæg atvinnugrein þar.

## Heimild

*
Shrewsbury

**Shrewsbury** er borg í Shropshire, Englandi. Íbúar voru um 72.000 árið 2011.

Shrewsbury er gamall markaðsbær og í gamla bænum er skipulag gatna frá miðöldum. Charles Darwin fæddist í bænum og er þar haldin árlega hátíð í febrúar honum til heiðurs. Einnig er vinsæl þjóðlagahátíð í Shrewsbury í lok ágúst.

## Heimild

*
Fjallalenja

**Fjallalenja** *(Nothofagus alpina)*, einnig nefnd **rauli** á máli Mapuche-frumbyggja, er trjátegund í beykiætt. Það er lauffellandi tré sem vex í Chile og Argentínu, verður að 50&nbsp;m hátt og meira en 2 metrar í þvermál. Það finnst í Andesfjöllum og þolir lágan hita og mikla vinda.

*N. alpina* myndar blendinginn *Nothofagus ×dodecaphleps*  með *[[Nothofagus obliqua]]*. 

## Myndir


Nothofagus-alpina-autumn-total.jpg
Nothofagus-procera-autumn.JPG
Nothofagus-alpina-autumn-foliage.jpg
Flor fem Rauli.jpg
Rauli Flor masc.jpg


## Tilvísanir

## Heimildir
*Donoso, C. 2005. Árboles nativos de Chile. Guía de reconocimiento. Edición 4. Marisa Cuneo Ediciones, Valdivia, Chile. 136p.
*Hoffmann, Adriana. 1998. Flora Silvestre de Chile, Zona Central. Edición 4. Fundación Claudio Gay, Santiago. 254p.
*Rodríguez, R. &  Quezada, M. 2003. Fagaceae. En C. Marticorena y R. Rodríguez [eds.], Flora de Chile Vol. 2(2), pp 64–76. Universidad de Concepción, Concepción.
*Bean. W. 1981 Trees and Shrubs Hardy in Great Britain. Vol 1 - 4 and Supplement. Murray.
* González, M. 1998.  ''Nothofagus alpina'' .   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 22 August 2007.

## Tenglar
*in ''Encyclopedia of Chilean Flora''
*in Chile bosque 
*Description and images from ''Chile Flora''
Þula

**Þulur** eru ein gerð íslenskra þjóðkvæða, fleiri en sjö línur að lengd og ekki erindaskipt, sem hefur verið hluti af munnlegri hefð að minnsta kosti síðan á 15. öld. Merking orðsins „þula" hefur breyst í gegnum tíðina og virðist það fyrst hafa átt sérstaklega við kvæði sem tengdust nafnarunum eða annari upptalningu. Á 18. öld tíðkuðust svokallaðar langlokur sem voru langir rímaðir bragir þar sem ekki var skilið á milli erinda. Í seinni tíð hafa þulurnar orðið að barnagælum. 

Höfundar þulna eru yfirleitt óþekktir. Þó hafa ýmis seinni tíma skáld tekið ástfóstri við þuluformið og var ljóðskáldið Theodóra Thoroddsen (1863-1954) frá Kvennabrekku í Dölum þeirra langþekktust. 

## Þjóðlög við íslenskar þulur
Þulur voru yfirleitt mæltar fram eða raulaðar fyrr á öldum fyrir börn með einföldum laglínum. Mörg þessara þjóðlaga hafa varðveist og þekkjast enn vel í dag. Þá útsetti tónskáldið Jórunn Viðar margar þessar laglínur og gaf út á prenti á ofanverðri 20. öld.  

## Dæmi um þulur

* Allra flagða þula
* Bárður minn á jökli
* Bokki sat í brunni
* Faðir minn er róinn
* Fuglinn í fjörunni hann heitir már
* Fúsintesþula
* Gekk ég upp á hólinn
* Gilsbakkaþula
* Heyrði ég í hamrinum
* Karl og kerling riðu á alþing
* Karl tók til orða
* Kom ég þar að kveldi
* Krumminn í hlíðinni
* Sat ég undir fiskihlaða
* Sól skín á fossa
* Stígum við stórum
* Stúlkurnar ganga sunnan með sjó
* Táta, Táta teldu dætur þínar
* Tunglið skín á himni háa
* Þegiðu, þegiðu sonurinn sæli (Kúaþula)
* Þórnaldarþula

## Tengt efni
* Barnagælur
* Ríma
* Sagnadans
* Vikivaki
* Lausavísur
* Sagnakvæði
* Tvísöngur

## Heimildir
Maidstone

**Maidstone** er borg í Kent á suðaustur-Englandi, 51 km austur af London. Íbúar voru um 113.000 árið 2011. Maidstone fékk bæjarréttindi á miðri 16. öld. Áin Medway liggur í gegnum borgina en hún hefur sögulega verið notuð sem samgönguæð og fyrir verslun. 

## Heimild

*
Þorsteinn M. Jónsson (f. 1885)

:*Fyrir greinina um athafnamanninn, sjá [[Þorsteinn M. Jónsson]]*
**Þorsteinn Metúsalem Jónsson** (f. 20. ágúst 1885, d. 17. mars 1976) var skólastjóri Gagnfræðaskólans á Akureyri, þingmaður Sjálfstæðisflokksins eldri og síðar Framsóknarflokksins.  Ennfremur var hann fulltrúi Framsóknarflokksins í bæjarstjórn Akureyrar um árabil.

## Heimildir
The Apache Software Foundation

**The Apache Software Foundation** er stofnun í Bandaríkjunum sem styður fjölda hugbúnaðarverkefna, þar á meðal Apache vefþjóninn. Stofnuninni var komið á legg árið 1999.
Basildon

**Basildon** er borg í Essex á suðaustur-Englandi, 42 km austur af London og 16 km vestur af Southend-on-Sea. Íbúar eru um 107.000.

Basildon var búin til eftir seinni heimsstyrjöld til að hýsa íbúa London sem varð fyrir loftárásum en einnig til að stemma stigu við vöxt London.

Hljómsveitin Depeche Mode var stofnuð í Basildon.

## Heimild
*
Ramsgate

**Ramsgate** er hafnarborg í austur-Kent á Englandi. Íbúar eru um 40.000 (2011). Aðalatvinnugreinarnar eru ferðaþjónusta og fiskveiðar. Ramgsgate varð vinsæll strandbær á 19. öld. Vincent van Gogh bjó þar um skeið og starfaði sem kennari.

## Heimild

*
Southend-on-Sea

**Southend-on-Sea** eða **Southend** í daglegu máli, er borg í austur-Essex á suðaustur-Englandi. Hún liggur norðan megin við ósa Thames, 64 km austur af London. Íbúafjöldi er um 182.000 (2017).

Southend Pier er lengsta frístundabryggja í heimi.

## Heimild
*
Wigan

**Wigan** er borg á stórborgarsvæði Manchester. Íbúar eru um 104.000 (2011). Wigan var kolanámubær frá 15. öld og síðar vefnaðarbær. Knattspyrnufélag borgarinnar er Wigan Athletic F.C.
 
## Heimild

*
Snjóflóðið á Flateyri

**Snjóflóðið á Flateyri** er snjóflóð sem féll þann 26. október árið 1995 á bæinn Flateyri í Önundarfirði með þeim afleiðingum að 20 manns fórust en 25 björguðust. Tíu karlar, sex konur og fjögur börn létust í flóðinu sem varð rétt eftir 4 um nóttina.   Flóðið kom úr Skollahvilft í Eyrarfjalli en í fjallinu ofan bæjarins eru tvö gil, Innra-Bæjargil og Skollahvilft.
Það féll á innanverðan bæinn og eyðilagði eða hreif með sér 17 hús við göturnar Ólafstún, Hjallaveg, Tjarnargötu og Unnarstíg. 
Snjóflóðið kom aðeins 9 mánuðum eftir snjóflóðið í Súðavík sem varð í janúar sama ár. 

Stjórnstöð Almannavarna var virkjuð og tiltækt lið var kallað út. Björgunarsveitir frá Ísafirði voru komnar til bæjarins 9 um morguninn en þá höfðu íbúar verið hjálparlausir í fimm klukkustundir.
 Tvær þyrlur Landhelgisgæslunnar, Líf og Sif og tvær þyrlur varnarliðsins fóru á staðinn og lentu um hádegi. Varðskipin Ægir og Óðinn komu undir kvöld. 

Eftir flóðið voru reistir snjóflóðavarnargarðar ofan við bæinn. Minnisvarði um þá sem fórust var reistur skammt frá enda flóðsins við Flateyrarkirkju.

## Tengt efni
* Snjóflóð á Íslandi

## Tilvísanir
Burton upon Trent

**Burton upon Trent**, einnig þekkt sem **Burton-on-Trent** eða **Burton**, er borg við ána Trent í austur-Staffordshire á Englandi. Íbúar eru um 72.000 (2011). Burton er gamall markaðsbær og hefur verið haldinn markaður á markaðstorgi á fimmtudögum frá árinu 1200. Einnig er hann þekktur bruggunarbær og The National Brewery Centre er bruggsafn þar. Knattspyrnulið borgarinnar er Burton Albion FC en það hefur gælunafnið *bruggararnir*.

Bloodstock Open Air er þungarokkshátíð  sem haldin er suður af Burton.

## Heimild

*
Haggis

**Haggis** er hefðbundin skosk hnöttótt pylsa. Haggis er blanda af hökkuðum innmat úr kind (hjarta, lifur og lungum), lauk, haframjöli, mör, kryddi og krafti. Blandan var upprunalega sett í kepp kindarinnar og elduð í honum, en í dag er tilbúinn himnubelgur úr kollageni oft notaður í staðinn. Réttinum svipar til íslensks sláturs, en hann er kryddaðri og inniheldur meira mjöl en hefðbundið slátur. Haggis er yfirleitt borðað sem laust mauk, en ekki í sneiðum, þótt til séu afbrigði eins og kúlur af djúpsteiktu haggis bornar fram með viskísósu.

Haggis er oftast borðað með nípumús og kartöflumús (enska: *haggis, neeps and tatties*). Skáldið Robert Burns orti ljóðið „Address to a Haggis“ árið 1786. Ljóðið er oft flutt upphátt áður en haggis er borðað á Burns-kvöldum, hefðbundum skoskum hátíðum þar sem haldið er upp á líf og verk skáldsins.

## Tilvísanir
Ofnæmi

**Ofnæmi** er sjúkdómur af völdum of mikils næmis í ónæmiskerfinu fyrir efnum í umhverfinu sem eru að öðru leyti skaðlaus. Þessi efni geta valdið viðbrögðum þegar þeirra er neytt, þeim andað inn eða þegar þau komast í snertingu við húðina. Meðal algengra tegunda ofnæmis eru matarofnæmi, frjóofnæmi, exem og astmi. Einkenni ofnæmis eru meðal annars mæði, höfuðverkir, roði, blettir og kláði.

Þótt börn fæðist ekki með ofnæmissjúkdóma geta þeir byrjað á ungum aldri, oftast sem astma eða exem. Flest börn vaxa þó upp úr slíkum ofnæmissjúkdómum. Ofnæmi getur borist frá móður til barns í gegnum brjóstamjólk ef barnið fær enga aðra fæðu. Rannsóknir hafa leitt í ljós að draga megi úr líkum matarofnæmis með því að gefa börnum fæðu sem inniheldur algenga ofnæmisvalda (svo sem egg, mjólk, jarðhnetur) fyrir sex mánaða aldur.

Ofnæmissjúkdóma má meðhöndla með misgóðum árangri. Stundum er hægt að venja líkamann ofnæmisvaldinum með því að sprauta stærri og stærri skömmtum af ofnæmisvaldinum í líkamann. Annars er hægt að draga úr bráðaeinkennum sumra ofnæmissjúkdóma með lyfjum svo sem sterum og andhistamínum.

Algengi ofnæmissjúkdóma virðist fara vaxandi í Vesturlöndum. Í íslenskri rannsókn greindust 34% barna í 179 barna úrtaki með astma eða annars konar ofnæmi við átta ára aldur. Vísbendingar eru um að ofnæmissjúkdómar geti borist milli kynslóða en 73% þessara barna áttu foreldra eða systkini með ofnæmi.

## Heimildir
Exem

**Exem** (úr grísku ἔκζεμα *ekzema* „gos“) er sjúkdómur sem veldur bólgu (oftast sem kláða, roða og sprungum) á húðinni. Exem getur verið bundið við eitt svæði á húðinni eða getur dreifst um allan líkamann.

Orsök exems er oft óljós en það má stundum rekja til ofnæmis. Ofnæmisexem er útbreiddasta tegund exems en 80% barna greinast með það fyrir fimm ára aldur. Í 65% tilfella hverfa öll einkenni exems fyrir 16 ára aldur.

Engin ein meðferð er við ofnæmisexemi. Draga má úr einkennum þess með því að bera rakakrem á húðina. Margir sem þjást af exemi þurfa að nota mismunandi tegundir rakakrems, stundum fleiri á sama tíma, og þurfa oft að skipta um tegund þar sem áhrif tiltekinnar tegundar rakakrems geta dvínað með tíma. Þegar exem blossar upp má nota sterakrem til að draga úr bólgu.

## Heimildir
Mæði

**Mæði** (fræðiheiti: *dyspnea*) er öndunartruflun sem lýsir sér þannig að einstaklingur á erfitt með að anda nógu miklu lofti í lungun. Mæði er eðlileg við mikla áreynslu en telst einkenni sjúkdóms ef hún kemur fyrir við óvæntar aðstæður. 

Í 85% tilfella orsakast mæði af astma, lungnabólgu, blóðþurrð í hjarta, lungnasjúkdómi, hjartabilun eða langvinnri lungnateppu, eða er af geðrættum völdum svo sem felmtursköstum eða kvíða.

## Heimild
*
Kláði

**Kláði** (fræðiheiti: *pruritus*) er óþægileg tilfinning sem gerir það að verkum að mann langi að klóra sér. Kláða svipar að nokkru leyti til sársauka en vekur ólíku viðbragði í líkamanum: sársauki veldur löngun til að forðast það sem veldur sársaukanum, en kláði vekur löngun til að klóra sér. Talið er að kláði eigi hugsanlega uppruna sinn sem einhvers konar varnarviðbragð við sníklum en þess má geta að dýr klóra sér til að losa sig við sníkla.

Taugaboð um kláða og sársauka eiga upptök sín í húðinni en upplýsingar um þau eru fluttar um tvö mismunandi kerfi í sama taugastrengnum. Orsakir kláða eru fjölmargar, t.d. sníklar svo sem lýs og maurakláði, sýkingar svo sem áblástur eða hlaupabóla, ofnæmisviðbrögð, húðsjúkdómar svo sem exem, sóri eða fótasveppur, þurr húð, aðrir sjúkdómar svo sem sykursýki, blóðleysi eða gula, ásamt ákveðnum lyfjum.

## Tilvísanir
*
Lyf

**Lyf** er náttúrulegt eða tilbúið efnasamband sem notað er til að greina, koma í veg fyrir, meðhöndla eða draga úr einkennum sjúkdóms, þar á meðal sársauka, í mönnum og dýrum. Læknir (þar með talinn tannlæknir eða dýralæknir) þarf að tiltaka flestar tegundir lyfja fyrir sjúklinga með lyfseðli.

Algengasta flokkun lyfja er ABC-kerfið sem þróað var af Alþjóðaheilbrigðismálastofnunininni árið 1976. Í þeirri flokkun er lyfjum skipt í 14 hópa eftir líkamshlutum (þ.e. þeim líkamshluta sem lyfið verkar á).

Lyf eru til á mismunandi formum og því eru til ýmsar leiðir til að gefa lyf. Lyf má gefa munnleiðis sem töflur, hylki eða vökva; með sprautu í æð, vöðva eða undir húðina; sem áburður á viðkomandi svæði, t.d. á húðina eða í augun, eyrun, endaþarminn eða leggöngin; um nefið eða í lungun (innöndunarlyf).

## Lyfjategundir
* Bólgueyðandi lyf
* Geðvirk lyf
* Getnaðarvarnalyf
* Hitasóttarlyf
* Statín
* Sýklalyf
* Verkjalyf

## Tengt efni
* Apótek
* Eiturlyf
* Lyfjafræði

## Heimild
*
Bundesliga

**Bundesliga**, **1. Bundesliga** eða **þýska úrvalsdeildin** er efsta deild þýskrar knattspyrnu. Deildin var stofnuð árið 1963. 18 lið eru í deildinni. Hvert ár detta út 2 lið og 2 önnur koma úr 2. Bundesliga. 56 lið hafa verið í Bundesligunni frá upphafi. Deildin er mest sótta fótboltadeild í heimi með um 44.000 áhorfendur að meðaltali (2018-2019) en miðaverð er það ódýrasta í topp 5. efstu deildum Evrópu. Tímabilið er frá ágúst og fram í maí en 6 vikna jólafrí er frá desember og janúar. Hámarksstigafjöldi sem lið getur náð er 102 stig en stigametið er 91 stig.

Á Íslandi er hægt að horfa á Bundesliga í gegnum streymisveituna Viaplay.

## Núverandi lið í Bundesliga (2023–24)

## Sigurvegarar Bundesligunar

## Met

uppfært í apríl, 2022.

*Feitletraðir leikmenn eru enn að spila

## Markahæstu Íslendingar í Bundesliga
*Atli Eðvaldsson (59)
***[[Alfreð Finnbogason]]** (39)
*Ásgeir Sigurvinsson (39)
*Eyjólfur Sverrisson (30)
*Lárus Guðmundsson (17)
*Þórður Guðjónsson (7)

*Staða í september 2019

## Heimild

## Tilvísanir
Konstantín Pavlovítsj stórhertogi

**Konstantín Pavlovítsj ** (rússneska: Константи́н Па́влович; f. 8 maí 1779 – d. 27. júní 1831) var stórhertogi í Rússlandi. Hann var næstelsti sonur Páls 1. Rússakeisara og því var búist við að hann myndi taka við keisaratigninni þegar elsti bróðir hans, Alexander 1. Rússakeisari, lést árið 1825. Konstantín hafði þá hins vegar afsalað sér tilkalli til keisarakrúnunnar eftir að hann kvæntist Jóönnu Grudzińsku, pólskri konu sem ekki var af konungaættum. Eftir að Alexander lést var Konstantín viðurkenndur meðal sumra rússneskra hirð- og hermanna sem keisari í um 25 daga en þá tók yngri bróðir hans, Nikulás 1. Rússakeisari, við tigninni. Ágreiningurinn um það hvort Konstantín eða Nikulás skyldi verða keisari leiddi til desembristauppreisnarinnar árið 1825.
Stafford

**Stafford** er höfuðborg í Staffordshire á mið-Englandi. Hún liggur 26 km norður af Wolverhampton og 29 km suður af Stoke-on-Trent. Íbúar eru um 68.000 (2011). Stafford-kastali var byggður á 11. öld af Normönnum.


StaffordCastle1.jpg|Stafford Castle.
Stafford-ancient-high-house.jpg|Ancient High House.
Stafford_shire_hall.jpg|Stafford Shire Hall
Stafford_town_centre.jpg|Miðbærinn.


## Heimild

*
Súkúmí

**Súkúmí** (abkasíska: Аҟәа, *Aqwa*; georgíska: სოხუმი, *Sokumi*; rússneska: Сухум(и), *Súkúmí*) er borg á strönd Svartahafs. Hún er höfuðborg *de facto* ríkisins Abkasíu sem hefur farið með völd í héraðinu frá Stríðinu í Abkasíu 1992-1993. Flest ríki líta svo á að Abkasía sé hérað í Georgíu.

Hægt er að rekja sögu Súkúmí til 6. aldar f.Kr. þegar Grikkir stofnuðu þar nýlendu sem þeir kölluðu Díoskúrías. Mikið af þeirri borg hvarf undir yfirborð Svartahafs á næstu öldum. Borgin var nefnd Tskhumi þegar Konungsríkið Abkasía var stofnað á miðöldum. Hún varð hluti af Tyrkjaveldi á 8. áratug 16. aldar. Rússneska keisaradæmið lagði héraðið undir sig 1810. Eftir Rússnesku borgarastyrjöldina varð hún hluti af Sovétríkjunum og varð vinsæll sumardvalarstaður. Við upplausn Sovétríkjanna í upphafi 10. áratugar 20. aldar hófust átök Abkasa við Georgíumenn og borgin varð fyrir miklum skemmdum. Nú búa þar um 60.000 manns en íbúar voru helmingi fleiri undir lok Sovéttímans.

## Tilvísanir
Mount Redoubt

**Mount Redoubt** er 3108 metra eldkeila í suður-Alaska, nánar tiltekið í Chigmit-fjöllum í Lake Clark National Park and Preserve, 180 km suðvestur af Anchorage. Eldfjallið hefur gosið nýlega árin 1902, 1966, 1989 og 2009.

## Heimild
Mount Pavlof

**Mount Pavlof** er eldkeila í suður-Alaska, nánar tiltekið á Alaskaskaga og er hluti af Aleut-fjallgarðinum. Hæð þess er 2515 metrar. Fjallið er eitt það virkasta eldfjall Bandaríkjanna síðan 1980 og hafa verið gos árin: 1980, 1981, 1983, 1986–1988, 1996–1997, 2007, 2013, 2014 *2 og árið 2016. 

Nálægt fjallinu er fjallið Systir Pavlofs (2142 metrar).

## Heimild
Mauna Loa

**Mauna Loa** er eldfjall, nánar tiltekið dyngja, á Hawaii í Bandaríkjunum. Það er eitt þeirra fimm eldfjalla sem mynda eyjuna Hawaii. Fjallið rís 9.170 m frá hafsbotni en er 4.129 metra yfir sjávarmáli. 

Mauna Loa hefur líklega gosið síðustu 700.000 ár og kom upp úr hafi fyrir 400.000 árum. Gos árin 1926 og 1950 eyðilögðu þorp á eyjunni. Bandaríkjaher reyndi að stöðva eða beina hraunrennsli í gosum 1935 og 1942 með því að varpa sprengjum. Gos var 1984. Árið 2022 hófst svo gos í fjallinu.

## Heimild
Colorado-sléttan

**Colorado-sléttan** (enska: *The Colorado Plateau*) er stór slétta og eyðimörk á mótum fjögurra ríkja Bandaríkjanna: Colorado, Nýju-Mexíkó, Utah og Arizona. Alls þekur það tæpa 337 þúsund ferkílómetra. Megnið af svæðinu er á vatnasviði Colorado-fljóts en svæðið er þó þurrt. Skógar eru þar sem úrkoma er mest; í hlíðum og fjöllum. Berg nálægt Miklagljúfri er næstum 2000 milljóna ára gamalt, frá forkambríum.

Þjóðgarðar eru margir á Colorado-sléttunni: Miklagljúfur, Zion, Bryce Canyon, Capitol Reef, Canyonlands, Arches, Mesa Verde og Petrified Forest. Einnig eru 18 national monuments þar.

## Heimild
Ígulbandormur

**Ígulbandormur** (fræðiheiti: *Echinococcus granulosus*) er 2–7 mm langur bandormur. Aðalhýslar eru hundar og önnur rándýr. Algengir millihýslar eru villt og tamin hófdýr, eins og t.d. sauðfé.

## Lífsferill ígulbandorms og ígulsulls
Ígulbandormur er kallaður ígulsullur þegar hann er á lirfustigi. Ígulbandormur lifir fullorðinn í ýmsum dýrategundum af hundaætt en á lirfustiginu sem ígulsullur í ýmsum grasbítum og alætum. Á Íslandi voru ígulsullir einkum í sauðfé, nautgripum og fólki og ígulbandormur í hundum. Smitleiðin var þannig að grasbítar smituðust þegar bandormsegg bárust með hundaskít í gróður og með gróðri í meltingarveg þeirra. Menn smituðust þegar egg úr hundaskít bárust í meltingarfæri þeirra. Hundar smituðust aðallega af því að éta innyfli sullaveiks sauðfjár og nautgripa sem slátrað var heima á bæjum. 

Mynd:Echinococcus granulosus (01).png|Ígulbandormur skiptist í þrjá liði: haus með krókum og sogskálum, þroskuð kynfæri, fullþroskuð egg.
Mynd:Echinococcus granulosus cyste (01).png|Ígulsullur þar sem að innanverðu vaxa sullhausar sem geta þroskast í blöðrur með sullhausum (sullungum).
Mynd:Echinococcus Life Cycle.svg|Lífsferill ígulbandorms og ígulsulls milli hýslanna sauðfjár og hunda

Ígulbandormur er yfirleitt 2–7 mm að lengd með þremur ólíkum liðum. Fremst er haus með krókum og fjórum sogskálum. Sogskálarnar halda orminum föstum í þörmum hundsins. Næst er liður með þroskuðum kynfærum og fyrir aftan liður með fullþroskuðum eggjum. Ígulbandormar geta framleitt egg einum til tveimur mánuðum eftir að hundur hefur étið sull úr sauðfé. Líftími ígulbandorms í hundi er um sex mánuðir.

Ígulsullur er vökvafyllt blaðra. Sullurinn þroskast úr fósturlirfu bandormseggsins og lirfan brýtur sér leið inn í þarmavegginn og berst með blóðbraut til lifrar og stöðvast oft þar og myndar sull. Lirfan getur þó borist áfram til lungna og myndar lungnasull ef hún stöðvast þar. Ef lirfan stöðvast ekki í lungum getur hún borist um líkamann og farið í heila, augu, milta, nýru, hjarta, vöðva eða bein. Í kringum sullinn er tvískipt blaðra sem er að innanverðu þakin himnu með útvöxtum á stærð við títuprjónshausa. Þessir sullhausar geta þroskast í blöðrur með nokkrum tugum sullhausa sem kallast sullungar. Hver sullhaus hefur fjórar sogskálar og krókakrans og getur orðið að bandormi ef hann kemst í þarma hunds. Hýsill sullsins myndar bandvef utan um blöðruna. Sullirnir eru mjúkir í byrjun og dúa við snertingu en líkami hýsilins einangrar sullinn smám saman með að setja kalk í hjúpinn. Það verður til þess að sullurinn hættir að vaxa þó að hann geti lifað mörg ár inni í kalkhjúpnum. 

Mynd:Kisse_idatike_bedot_peumon_drovou.JPG |Bandvefshimna utan um sullblöðru inn í líffæri
Mynd:Hydatid_cyst_membrane.jpg|Bandvefhimna utan um sull sem var í lunga


## Sjá einnig
*Sullaveiki
*Sullafársbandormur

## Tilvísanir

## Tenglar
*Ekinokokkose i Patienthåndbogen på sundhed.dk
*Vefjasullur finnst í sláturlambi!
Arne Jacobsen

**Arne Jacobsen** (11. febrúar 1902 – 24. mars 1971) var danskur arkitekt og hönnuður, og lykilþátttakandi í innleiðingu módernismans í Danmörku. Hann er þekktur víða um heim og er meðal þekktustu hönnuða Danmerkur. Hann er þekktastur fyrir að hanna stóla, en frægustu stólarnir hans eru *Syveren* („Sjöan“), *Myren* („Anginn“), *Svanen* („Svanurinn“) og *Ægget* („Eggið“).

Jacobsen var lærði við Konunglegu listaakademíuna í Kaupmannahöfn. Árið 1943 flúði Jacobsen til Svíþjóðar ásamt þúsundum annarra danskra gyðinga og bjó þar þangað til seinni heimsstyrjöldin lauk. Hann snéri svo aftur til Listaakademíunnar sem prófessor og kenndi þar árin 1956–1965. 

## Heimild
*
Impalahjörtur

**Impalahjörtur** (fræðiheiti: *Aepyceros melampus*) er meðalstór antilópa sem fyrirfinnst í austur- og suðurhluta Afríku. Hann er eina tegundin í ættinni *Aepyceros* og var lýst fyrst fyrir Evrópubúum af þýska dýrafræðingnum Hinrich Lichtenstein árið 1812. Impalahjörtur nær allt að 70–92 cm hæð og vegur 40–76 kg. Feldurinn er  gljáandi og rauðbrúnn. Horn hjartarins eru 45–92 cm löng og lýrulaga.

Impalahirtir eru virkastir á daginn. Þeir eru annað hvort hópsæknir eða heimaríkir. Hegðun þeirra ræðst af veðurfari og landslagi. Stökk impalahjarta er einkennandi fyrir tegundina, en þeir stökkva til að bægja frá rándýrum. Impalahirtir bíta eftir mat og éta ýmis grös, ávexti og akasíufræ. 

Fengitími impalahjarta stendur yfir árlega í um það bil þrjár vikur undir lok regntímans (sirka maí). Hirtirnir keppast um yfirráð, en hjörturinn sem fer með sigur af hólmi sækist eftir lóða hind. Meðgöngutíminn er sex til sjö mánuðir. Yfirleitt fæðist eingöngu einn kálfur. Kálfarnir sjúga í fjóra til sex mánuði. 

Kjörlendi impalahjarta er skógur og skógarjaðrar við grassléttur. Hann heldur sig við vatn. 

## Heimild
*
Dipylidium caninum

***Dipylidium caninum*** er bandormur sem er með hunda og ketti sem hýsla og mannaflær og hundaflær sem millihýsla, en getur smitast í fólk.

## Myndir

Image:Dipylidium caninum ovum 1.JPG|*Dipylidium caninum* egg
Image:Dipylidium caninum proglottid 1.JPG|*D. caninum* 
Image:dipylidium caninum.jpg|*D. caninum*
File:Dipylidium caninum worm.JPG|*D. caninum* ormar


## Tilvísanir

## Tenglar
*''tapeworms'' from The Pet Health Library
*Hvaða ormar lifa í meltingarvegi fólks á Íslandi?
Stockport

**Stockport** er borg á stórborgarsvæði Manchester, 7 km suðaustur frá miðbæ Manchester, á Englandi. Íbúar eru um 136.000 (2011). Á 18. öld var þar ein fyrsta vélræna silkiverksmiðja á Bretlandseyjum. Helsta iðngrein á 19. öld var bómullarvinnsla og hattaframleiðsla. Árnar Goyt og Tame renna saman og mynda Mersey við Stockport.

Stockport County er knattspyrnulið borgarinnar.

## Heimild

*
Sullafársbandormur

***Sullafársbandormur*** er 3-6 mm langur bandormur. Aðal hýsillinn eru refir og hundar. Nagdýr, eins og t.d. mýs er algengir millihýslar.

## Sjá einnig
*Sullaveiki
*Ígulbandormur

## Tilvísanir

## Tenglar
*Rævens dværgbændelorm  på Fødevarestyrelsens hjemmeside
*Ekinokokkose i Patienthåndbogen på sundhed.dk
*Vefjasullur finnst í sláturlambi!
Oldham

**Oldham** er borg á stórborgarsvæði Manchester, 11 km norðaustur af Manchester. Íbúar eru um 97.000 (2011). Oldham var mjög mikilvæg í iðnbyltingu Englands og miðstöð bómullariðnaðar og vefnaðar. Bærinn framleiddi um tíma meiri bómull en Frakkland og Þýskaland til samans. 

## Heimild

*
Guðmundur Þorleifsson

**Guðmundur Karl Þorleifsson** (f. 3. október 1952) er formaður Íslensku þjóðfylkingarinnar. Hann hefur mótmælt byggingu mosku í Reykjavík, þéttingu byggðar og Borgarlínu. Hann hefur talað fyrir því að Ísland segi sig úr EES og geri frekar tvíhlíða samning við ESB.

## Heimildir
Rochdale

**Rochdale** er borg á stórborgarsvæði Manchester við suður-Pennínafjöll á Englandi, 16 km norður af Manchester. Íbúar eru um 108.000 en á stórborgarsvæðinu eru um 212.000 (2011). Rochdale var mikilvægur vefnaðarbær í iðnbyltingunni og var með fyrstu iðnvæddu bæjum. 
 
## Heimild

*
Crataegus aestivalis

***Crataegus aestivalis*** er runni eða tré frá suðvestur Bandaríkjunum sem vex á láglendi eða blautum svæðum frá austur Alabama til mið Flórída og Virginia. 
## Tilvísanir

## Heimildir
*