open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reglugerð Evrópusambandsins um rafrænan úrgang

**Reglugerð Evrópusambandsins um rafrænan úrgang** (enska: *Waste Electrical and Electronic Equipment Directive*, skammstafað sem *WEEE Directive*) er reglugerð Evrópusambandsins númer 2002/96/EC sem skrifuð var í evrópsk lög í febrúar 2003 ásamt RoHS-reglugerðinni númer 2002/95/EC. Reglugerðin setti markmið um söfnun, endurvinnslu og meðhöndlun á raftækjum af öllu tagi. Lágmarksmarkmiðið um söfnun rafræns úrgangs var 4 kg á manni fyrir árið 2009. Með RoHs-reglugerðinni voru takmarkanir innleiddar um þau efni sem evrópskir framleiðendur mættu nota í ný raftæki.

Táknið sem Evrópska ráðið tók upp til að standa fyrir rafrænan úrgang og er yfirstrikuð tunna með hjólum, annaðhvort með eða án svartrar línu undir tákninu. Línan þýðir að varan var sett á markað eftir 2005 þegar reglugerðin tók gildi. Vörur án svörtu línunnar voru framleiddar á milli 2002 og 2005.

## Breytingar á reglugerðinni
Reglugerðin hefur verið uppfærð nokkrum sinnum frá 2002, meðal annars árin 2006 og 2009.

Níu árum eftir að reglugerðin var skrifuð í lög var talið að hún hefði ekki náð öllum markmiðunum og var hún uppfærð á ný. Þann 20. desember 2011 samþykktu Evrópska þingið og Evrópska ráðið breytingar á reglugerðinni, háð annarri atkvæðagreiðslu sem var höfð þann 19. janúar 2012.

Meðal breytinganna var ný aðferð til að reikna út söfnunarmarkmiðið, sem áður var 4 kg á manni á ári. Ætlað er að innleiðsla á þessum nýrri aðferð taki sjö ár.

Almenna markmiðið er það að Evrópusambandið endurvinni 85% af öllum rafrænum úrfalli fyrir árið 2016.

## Upptaka reglugerðarinnar
Í reglugerðinni er tilskilið að framleiðendur eða dreifingaraðilar raftækja beri ábyrgð um meðhöndlun á eftirfarandi úrganginum. Sett er skilyrði um að þessi fyrirtæki setji upp aðferðir til að safna rafrænum úrgangi þannig að notendur raftækja í einkaheimilum geti nýtt sér þess möguleika að losa sig við rafrænan úrgang þeim að kostnaðarlausu. Reglugerðin stakk upp á að sjóðir yrðu stofnaðir í hverju aðildarríki sem framleiðendur og dreifingaraðilar á raftækjum borguðu í til að bæta kostnaðinn á að safna og endurvinna rafrænan úrgang frá endurvinnslustöðvum.

## Flokkun rafræns úrgangs
Í reglugerðinni er rafrænum úrgang skipt upp í nokkra flokka. Fyrsta lagið í þessum flokkum er svokallaður „sögulegur“ og „ósögulegur“ rafrænn úrgangur. Sögulegur rafrænn úrgangur er skilgreindur sem raftæki sem sett voru markað fyrir 2005 og í reglugerðinni er tilskilið að eigandi raftækisins beri ábyrgð á að koma því til endurvinnslu. Raftæki sem voru sett á markað eftir 2005 flokkast sem ósögulegur rafrænn úrgangur (og eiga þar að leiðandi að vera með svartri línu undir tunnutákninu) og í því tilfelli beri framleiðandi eða dreifingaraðili vörunnar ábyrgð á söfnun og endurvinnslu hennar.

Samtals eru tíu flokkar af rafrænum úrgangi tilgreindir í reglugerðinni:
* Stór heimilistæki
* Lítil heimilistæki
* Upplýsingatækni- og fjarskiptabúnaður
* Neytendabúnaður
* Ljósabúnaður
* Raf- og rafeindatæki
* Leikföng og tómstunda-, íþrótta- og útivistarbúnaður
* Lækningatæki
* Vöktunar- og eftirlitstæki
* Sjálfsalar
Rafrænn úrgangur

**Rafrænn úrgangur** er sá úrgangur sem samanstendur af raftækjum. Úreld heimilistæki, farsímar, tölvur, sjónvörp öll flokkast til rafræns úrgangs. Meðhöndlun og endurvinnsla á rafrænum úrgangi í þróunarlöndum getur valið alvarlegum umhverfis- og heilbrigðisvandamálum en þessi lönd eru líklegust til að endurnota og gera við raftæki.

Allur rafrænn úrgangur getur innihaldið hættuleg efni á borð við blý, kadmín, beryllín og eldtefjendur. Jafnvel í þróuðum löndum geta meðhöndlun og endurvinnsla á raftækjum skapað ákveðnar áhættur og verður að gæta mikillar aðgátar svo að starfsmenn og samfélög komi ekki í samband við hættuleg efni eins og þungmálmar frá urðunarstöðum og úr brennsluofnum.
Þungmálmur

**Þungmálmur** er málmur með háan eðlismassa, eða yfir 5000 kg/m³, þ.e. fimm sinnum eðlisþéttari en vatn. Fjöldi efna tilheyra þessum hópi en umhverfislega séð er yfirleitt átt við arsen, blý, kadmín, kóbalt, kopar, króm, kvikasilfur, nikkel, sink, tin og vanadín. Arsen telst yfirleitt til þungmála vegna þéttleika síns (5,73 g/cm³) þó að það sé í raun og veru málmleysingi.

Vegna þess að það er ekki hægt að brjóta frumefni niður og vegna þess að lífverur eiga erfitt með að losa sig við þau safnast þungmálmar í lífverum. Þetta veldur ýmsum vandamálum. Töluverð uppspretta þungmálma í náttúrunni er úrgangur og brennsla. Til dæmis er þungmálma að finna í rafhlöðum og bakskautslömpum.
Amor e Ódio

***Amor e Ódio*** er brasilísk þáttaröð (telenovela). Þættirnir eru alls 110 (10. desember 2001 - 16. apríl 2002).

## Leikendur
* Suzy Rêgo - Regina
* Viétia Rocha - Laura Castro
* Daniel Boaventura - José Maria Cortês
* Caio Romei - Chuí
* Luiz Baccelli - Severiano Cortes
* Sônia Lima - Silvia Hernandes
* Régis Monteiro - Manuel Hernandes
O Anjo Maldito

***O Anjo Maldito*** er brasilískur sjónvarpsþáttur.

## Leikendur
* Elaine Cristina - Débora
* Reny de Oliveira - Laura
* Tony Ferreira - Tomás
* Ênio Gonçalves - Carlos
* Miriam Pires - Tina
* Patrícia Bueno - Leonor
* Sônia de Paula - Ciça

## Tilvísanir
As Pupilas do Senhor Reitor

***As Pupilas do Senhor Reitor*** er brasilísk þáttaröð (telenovela). Þættirnir eru alls 185 (6. desember 1994 - 8. júní 1995).

## Leikendur

## Tilvísanir
A Ponte do Amor

***A Ponte do Amor*** er brasilísk þáttaröð (telenovela). Þættirnir voru fyrst sýndir árið 1983 (25. mars - 21. maí).

## Leikendur
* Selma Egrei — Angela / Mireya
* Fábio Cardoso — Carlos
Langholtskirkja

**Langholtskirkja** er í Langholtsprestakalli en það prestakall varð til  24. janúar 1952 en gengu í gildi lög sem skiptu nokkrum söfnuðum í Reykjavík í smærri söfnuði og  var Laugarnesprestakalli skipt upp í Laugarnes- og Langholtsprestaköll.Fyrsti prestur safnaðarins var séra Árelíus Níelsson. Fyrsta skóflustunga að kirkjubyggingu var tekin  2. september 1956  en kirkjan var ekki vígð fyrr en árið 16. september 1984. Kirkjan er teiknuð af Hörður Bjarnason þáverandi húsameistari ríkisins.

Harðar deilur voru um árabil milli Jóns Stefánssonar organista og Flóka Kristinssonar sóknarprests í Langholtskirkju. Deilurnar hófust  þegar söfnun á af pípuorgeli fór á stað árið 1992  en staðsetningu þess  hafði áhrif á hvernig prestur sneri við altarisþjónustu. 

## Tilvísanir


## Heimildir
* Langholtskirkja, saga safnaðarins byggt á gögnum Gunnlaugs V. Snævarr
Árelíus Níelsson

**Árelíus Níelsson** (7. september 1910 – 7. febrúar 1992) var prestur í Langholtsprestakalli.

Árelíus fæddist í Flatey á Breiðafirði. Árelíus tók kennarapróf 1932 og guðfræðipróf árið 1940. Hann samdi margar námsbækur og fræðirit. 

## Heimild
* Séra Árelíus Níelsson er látinn Morgunblaðið 8. febrúar 1992
Umhverfisfræði

**Umhverfisfræði** er þverfagleg fræðigrein sem sameinar mörg ólík svið á borð við náttúrufræði, heimspeki, jarðsögu, landfræði, líffræði, efnafræði og eðlisfræði. Umhverfisfræði fjallar meðal annars um umhverfissiðfræði, samspil manns og náttúru og sjálfbærni.
Gagásíska

**Gagásíska** er tyrkneskt tungumál talað í Moldóvu, Úkraínu, Rússlandi og Tyrklandi, auk þess að vera opinbera tungumál héraðsins Gagásíu.

## Tilvísanir
Franski spítalinn (Fáskrúðsfjörður)

**Franski spítalinn** á Fáskrúðsfirði var reistur árið 1903 og tekinn í notkun árið 1904. Hann var einn af fjórum spítölum sem byggðir voru á Íslandi af franska ríkinu til að þjóna frönskum fiskimönnum sem stunduðu veiðar við landið. Húsið er mjög merkilegt hús og ekki síður sú sagan sem tengist því. Húsið var tekið og flutt út á Hafnarnes 1939. Þá var veiðum franskra fiskiskipa lokið á Íslandsmiðum, en vísir kominn að útræðisþorpi þar. Húsið var notað þar sem íbúðarhús og skóli. Þegar flestir voru þar, bjuggu milli 50 og 60 manns í húsinu og var búið í því fram um 1964. Síðan var það ekki neitt notað og stóð í eyði í nær 50 ár, fékk nánast ekkert viðhald allan þann tíma sem það stóð á Hafnarnesi. Húsið var því orðið mjög illa farið og að hruni komið.

Minjavernd hf. tók 2008 ákvörðun um að endurbyggja húsið. Það var flutt í hlutum inn að Búðum og komið fyrir á hafnarsvæðinu þar. Því næst var því fundinn staður við Hafnargötu, neðan við Læknishúsið sem Frakkar reistu 1907. Hafa þessi tvö hús verið tengd saman með göngum undir Hafnargötuna. Kapella Frakka sem byggð var 1898 var keypt, en hún var afhelguð 1923, flutt upp í plássið og gerð að íbúðarhúsi og ljósabúð. Hún hefur nú verið flutt niður að Hafnargötu á ný og endurbyggð við hlið Sjúkraskýlisins, endurgerðs fyrsta húss sem Frakkar reistu á Fáskrúðsfirði 1896. Enn fremur hefur Líkhúsið verið endurgert, en það stóð upphaflega aðeins ofan og austan Spítalans. Saman standa þar því nú öll þau hús eða endurgerðir þeirra, sem Frakkar reistu á sínum tíma, á árabilinu 1896 til 1907.

Fosshótel hafa leigt hótelhluta húsanna fyrir sérstakt og gott hótel og Fjarðabyggð hefur leigt hluta þeirra fyrir sýningu um veiðar Frakka. Húsin verða öll tekin í notkun fyrir hótel, sýningu og kapellu vorið 2014. Verkefnið hefur verið unnið í góðu samstarfi við Fjarðabyggð og fleiri aðila. ARGOS ehf. Arkitektastofa Grétars og Stefáns hafa verið aðalhönnuðir að verkefninu, en Mannvit hf. og Efla hf. hafa sinnt verkfræðiþáttum. Starfsmenn Minjaverndar hafa sinnt stærstum hluta verksins, en jafnframt hefur komið að því fjöldi verktaka og stærstan hlut þar á Tré og steypa ehf. á Fáskrúðsfirði. 

Franski spítalinn á Fáskrúðsfirði reyndist mun verr farinn en talið var áður en endurbygging hófst. Þó aðeins sé hægt en nýta einstaka spýtu er húsið komið á sinn stað og nálgast óðfluga sína endanlegu mynd.

Aðrir franskir spítalir voru í Reykjavík, á Heimaey og í Grundarkampi.

## Tilvísanir
 

## Heimildir
* Vefur Minjaverndar Ágrip af sögu Franska spítalans
Minjavernd

**Minjavernd** er hlutafélag í eigu ríkissjóðs, Reykjavíkurborgar og sjálfseignarstofnunarinnar Minja. Félagið var stofnað  í apríl árið 2000 sem hlutafélag. Það byggir hins vegar á grunni starfs Torfusamtaka aftur til nóvember 1979. Þá náðust samningar á milli ríkissjóðs og Torfusamtakanna um leigu samtakanna á stærstum hluta Bernhöftstorfu gegn endurbyggingu á húsum þar. Samtökin stóðu að þeirri uppbyggingu þar til í apríl 1985. Þá var Minjavernd stofnuð sem sjálfseignarstofnun með aðild Ríkissjóðs, Þjóðminjasafnsins og Torfusamtakanna og eignaðist Minjavernd þá og síðar öll húsin á Bernhöftstorfu. Rekstrarformi Minjaverndar var breytt í hlutafélagi árið 2000 eins og áður sagði og tók þá sjálfseignarstofnunin Minjar við hlutverki Torfusamtakanna sem aðili að Minjavernd. Í september það ár gerðist Reykjavíkurborg svo hluthafi og lagði til félagsins  eignir sínar við Aðalstræti og í Grjótaþorpi. Framkvæmdastjóri Minjaverndar frá upphafi hefur verið Þorsteinn Bergsson.

## Markmið
Markmið með rekstri Minjaverndar er til að „stuðla að varðveislu mannvirkja og mannvistarleyfa hvarvetna á Íslandi í viðtækasta skilningi“ eins og segir í stofnsamingi. Verkefni geta því verið af margvíslegum toga. Jafnframt er félaginu ætlað að horfa til ýmissa lausna í endurgerð húsa og götumynda. Félaginu er ætlað að starfa á eigin vegum, það er að segja því er ekki ætlað að vera á föstu framfæri hins opinbera, hvorki ríkis eða borgar. Tekjur hefur félagið einkum af rekstri húsa, sem félagið hefur eignast og endurbyggt, og af jákvæðum afrakstri verkefna og sölu á endurgerðum húsum. Minjavernd hefur jafnt starfað að verkefnum, sem vísvitandi hefur verið ætlað að skila arði, sem og þeirra sem vitað var að greiða þyrfti með. Verkefni félagsins hafa verið um 70 talsins frá upphafi og hafa verið bæði í þéttbýli sem dreifbýli, í Reykjavík sem á landsbyggð.

## Heimildir
* Síða Minjaverndar
Svissneskur franki

**Svissneskur franki**  (þýska: *Franken*, franska og rómanska: *franc*, ítalska: *franco*) er gjaldmiðill Sviss og Liechtenstein. Héraðið Campione d'Italia á Ítalíu notar svissneskan franka líka í staðinn fyrir evruna. 

Einn franki skiptist í 100 hundraðshluta (þ. *Rappen*, f. *centime*, í. *centesimo*, r. *rap*). Myntir eru 5, 10 og 20 hundraðshlutar, og ½ (50 hundraðshlutar), 1, 2 og 5 frankar. Seðlar eru 10, 20, 50, 100, 200 og 1.000 frankar. Einn franki er um 130 ISK. ISO 4217 kóðinn fyrir frankann er **CHF**.

## Tenglar
* Svissneskur franki - sögulegir og núverandi seðlar Sviss (þýska) (enska) (franska)
Hljómskálinn

**Hljómskálinn** er lágvaxin áttstrend og turnlaga bygging sem stendur á horni Skothúsvegar og Sóleyjargötu, austan megin við Tjörnina í Reykjavík. Hann var fullreistur síðla ársins 1923 og var byggður til að hýsa starfsemi Lúðrasveitar Reykjavíkur. Skálinn var teiknaður af Guðmundi H. Þorlákssyni húsameistara.  Hljómskálagarðurinn er nefndur eftir byggingunni. 

Hljómskálinn er 5,5 x 7,3 x 7,5 metrar að stærð. Hann er fyrsta hús í Reykjavík sem var byggt sérstaklega sem tónlistarhús. Endurbætur voru gerðar á húsinu 1995, þá voru gluggar settir í upprunalegt horf og árið 2000 voru settir nýir pílárar í brjóstriðið á þakbrún skálans.

## Tilvísanir

## Tenglar
* „Tónlistarhús í tæpa öld“; grein í Morgunblaðinu 2003
* Umfjöllun um Hljómskálann á Glatkistunni
Campione d'Italia

**Campione d'Italia** er sveitarfélag í Como-sýslu í Langbarðalandi á Ítalíu. Íbúar eru um 2200. Sveitarfélagið er hólmlenda sem er umlukið svissnesku kantónunni Ticino.
Lausn

**Lausn** eða **upplausn** er blanda saman tveggja efna svo um eitt efni virðist að ræða. Ekki verður til nýtt efni heldur blöndun efna í einsleita lausn. Eitt efni er þá vanalega leysirinn sem önnur efni, kölluð leyst efni, eru blönduð við. 

Sagt er að leystu efnin leysist upp í leysinum. Leysirinn er þá aðalefnið í lausninni og einkenni hans einkenna lausnina. Dæmi er þegar borðsalt (leyst efni) er leyst upp í vatni (leysir) fæst lausn sem er blanda salts og vatns en hefur öll megineinkenni vatns. 

Hugtakið styrkur lausnar vísar til þess hversu mikið af leysta efninu er uppleyst í lausninni.

## Einkenni lausna
Lausn er einsleit blanda, sem þýðir að hún er eins á að líta frá öllum áttum og efnin í henni eru jafndreifð um hana alla. Ekki er hægt að sjá agnir leysta efnisins með berum augum.

Algengasta form lausna er vökvi en gas og fast efni getur líka verið leysir.

### Dæmi
Vökvi sem leysir:
* Gas, vökvi og fast efni getur allt leyst upp í vökva.

Dæmi um gas sem er uppleyst í vökva:
* Súrefni í vatni sem fiskar nýta sér til öndunar.
* kolsýra í gosdrykkjum.

Dæmi um vökva sem er leystur upp í vökva.:
* Etanól í áfengum drykkjum.

Dæmi um fast efni sem er leyst upp í vökva:
* Sykur í vatni.
* Salt í vatni.

Gas sem leysir: 
Ef leysirinn er gastegund geta einungis aðrar tegundir gass verið leysta efnið sem leysist upp í gasinu. Hvorki vökvi né fast efni geta leyst upp í gasi.
Dæmi um gas sem er leyst upp í gasi: 
* Andrúmsloft jarðar þar sem segja má að súrefni, koltvísýringur og fleiri efni séu leyst upp í nitri. 

Fast efni sem leysir: 
* Ef leysirinn er fast efni getur gas, vökvi og fast efni leyst upp í honum.

## Heimildir
Johnny and the rest

**Johnny And The Rest** er íslensk hljómsveit stofnuð 2005. Hún spilar blús en er einnig undir áhrifum frá jazzi, hipparokki og annarri sækadelísku rokki 7. og 8. áratugarins. Þeir hafa gefið út tvær plötur, 2008 plötu samnefnda hljómsveitinni og 2013 plötuna *Wolves in the Night*.

## Hljómplötur
* Johnny And The Rest, 2008
* Wolves in the Night, 2013

## Tilvísanir


## Tenglar
* Upplýsingar um hljómsveitina á gogoyoko 
* Tóndæmi af plötunni Wolves in the Night
Ensk tungumál

**Ensk tungumál** er hópur vesturgermanskra tungumála sem felur í sér fornensku og tungumálin sem eiga rætur að rekja til hennar, þ.e. miðenska og nútímaenska; fornskoska, miðskoska og nútímaskoska; og yola sem nú er útdautt.
Engilfrísnesk tungumál

**Engilfrísnesk tungumál** er hópur vesturgermanskra tungumála sem felur í sér fornensku, fornfrísnesku og tungumálin sem eiga rætur að rekja til þeirra. Engilfrísneska tungumálaættin lítur svona út:
* Engilfrísneskt
** Enskt
*** Enska
*** Skoska
*** Yola (útdautt)
** Frísneskt
*** Vesturfrísneska
*** Saterfrísneska
*** Norðurfrísneska

Engilfrísnesk tungumál hafa nokkur sérkenni sem aðskilja þau frá hinum vesturgermönsku málunum varðandi t.d. meðhöndlun nefhljóða á undan önghljóðum og framgómun frumgermanska samhljóðsins **k* á undan frammæltum sérhljóðum:
*enska *cheese* „ostur“, vesturfrísneska *tsiis* sbr. hollensku *kaas*, lágþýsku *Kees*, þýsku *Käse*; eða
*enska *church* „kirkja“, vesturfrísneska *tsjerke* sbr. hollensku *kerk*, lágþýsku *Kerk*, *Kark*, þýsku *Kirche*. 
Þó að báðar greinar engilfrísnesku ættarinnar eiga sameiginlegan uppruna hafa þær skilist mikið, að mestu leyti vegna áhrifa fornnorrænu og frönsku á ensku og samsvarandi áhrifa hollensku og lágþýsku á frísnesku. Afleiðingin er sú að frísneska, hollenska og lágþýskar mállýskur eiga meira sameiginlegt en frísneska og enska, og þannig eru frísneskar mállýskur hluti af vesturgermanskri mállýskusamfellu.

## Samanburður
Eftirfarandi er listi yfir töluorð á engilfrísneskum málum:

**Ae* ,  er lýsingarorð notað á undan nafnorðum.

## Samanburður á frísnesku við ensku, hollensku og þýsku

## Tengt efni
* Háþýsk tungumál
* Lágfrankísk tungumál
* Norðursjávartungumál

## Heimildir
Norðursjávartungumál

**Norðursjávartungumál** er önnur flokkun á hópi vesturgermanskra mála sem felur í sér fornfrísnesku, fornensku og fornsaxnesku. Ekki er talið að tungumálin í þessum hópi séu afleidd af einu sameiginlegu forfeðramáli, frekar að þau væru hópur náskyldra mállýska sem urðu fyrir svipuðum breytingum á sama tíma. 

Þýski málvísindamaðurinn Friedrich Maurer stakk fyrst upp á þessari flokkun í bókinni *Nordgermanen und Alemanen* (1942).

## Tengt efni
* Engilfrísnesk tungumál
* Vesturgermönsk tungumál
Mállýskusamfella

**Mállýskusamfella** eru mállýskur sem talaðar eru á einhverju landfræðilegu svæði sem eru ekki mjög mismunandi á nágrannasvæðum, en ef farið er lengra burtu verður munurinn á mállýskunum svo mikill að þær eru ekki lengur gagnkvæmt skiljanlegar.

Dæmi um mállýskusamfellur eru samísk tungumál um miðja 19. öld, og ákveðin rómönsk tungumál eins og galisíska sem liggur einhvers staðar á milli kastilísku og portúgölsku. Stundum er talið að meginlandsskandinavísk tungumál (þ.e. danska, norska og sænska) myndi mállýskusamfellu. Á Íslandi er blanda þessara mála oft kölluð skandinavíska.

## Tengt efni
* Staðalmál
Önghljóð

**Önghljóð** er samhljóð myndað með því að þrengja að loftstraumnum frá lungum þegar tvö talfæri koma saman. Til dæmis getur lægri vörin farið upp gegn efri tönnunum og myndað [f]; bakhlið tungunnar getur farið upp gegn gómfyllunni og myndað [x] (eins og í þýska orðinu *Ba*'ch**''); eða getur síða tungunnar farið upp að [[jaxl|jöxlunum]] og myndað [ɬ] (eins og í ''si**gl*'t*).

## Flokkun
### Blístursmæld önghljóð

### Miðmæld óblístursmæld önghljóð

### Hliðmæld önghljóð

### Gerviönghljóð
* [h] óraddað raddglufumælt önghljóð
* [ɦ] raddað raddglufumælt önghljóð
Myndunarstaður

Í hljóðfræði á **myndunarstaður** við staðinn í munninum eða nefinu þar sem samhljóð myndast. Myndunarstaður er einn eiginleika samhljóðanna, ásamt myndunarhætti og röddun. 

Mannsröddin myndar hljóð á eftirfarandi hátt:
# Loftþrýstingur í lungunum myndar loftstreymi sem flæðir í gegnum barkann, barkakýlið og kokið,
# Raddfellingarnar í barkakýlinu titra, sem veldur breytingum á loftþrýstingi sem heita hljóðbylgjur,
# Endurómanir í munnholinu breyta þessum bylgjum samkvæmt legu og lögun varanna, kjálkans, tungunnar, gómsins og annara talfæra, sem hefur áhrif á eiginleika hljóðsins,
# Munn- og nefop beina hljóðbylgjunum út.
Nefhljóð

**Nefhljóð** er samhljóð myndað þegar gómfyllan lækkar svo loft flæðir út í gegnum nasirnar. Í íslensku eru 3 nefhljóð n, m og ng. Í íslensku er ennfremur að finna eins konar nefmælt -h sem finnst alla jafna milli nefhljóðs og harðs lokhljóðs í enda orða í framburði allra nema norðlendinga en þetta nefmælta -h er samkvæmt skilgreiningu ekki flokkað sem nefhljóð.

Nefhljóð eru til í næstum öllum tungumálum .

## Skýring
Næstum öll nefhljóð eru lokuð nefhljóð, þ.e. þar sem loft flæðir út í gegnum nasirnar en ekki munninn því varirnar eða tungan koma í veg fyrir það. Hljóðið endurómar enn í munnholinu þrátt fyrir það. Stundum eru ólokuð nefhljóð nefmæld.

Flest nefhljóð eru rödduð en algengustu nefhljóðin þversum öll tungumál eru [n] og [m]. Órödduð nefhljóð eru til í sumum tungumálum, eins og búrmönsku, gvaraní og velsku. (Samanber lokhljóð, þar sem lokað er alveg fyrir loftinu, og önghljóð, þar sem loftið er hindrað með þröngum göngum. Bæði rödduð lokhljóð og önghljóð eru algengari en órödduð lokhljóð og önghljóð.)

## Flokkun
Myndunarháttur

Í hljóðfræði á **myndunarháttur** við legu talfæranna (t.d. tungunnar, varanna og gómsins) þegar málhljóð myndast. Eitt einkenna myndunháttar er hversu nálægt talfærin koma hvert öðru. 

Oftast er talað um myndunarhátt í sambandi við samhljóð, en lega talfæranna getur líka haft áhrif á eiginleika munnholsins, sem kemur líka við myndun sérhljóða. Þegar um samhljóð er að ræða er líka hugað að myndunarstað og röddun.
Nálgunarhljóð

**Nálgunarhljóð** er málhljóð sem er á millistigi milli önghljóðs og sérhljóðs. Nálgunarhljóð myndast þegar talfærin liggja þannig að þau skapa þrengingu í munnholinu sem veldur heyranlegum núningi. Í þessum hljóðaflokki eru hljóð eins og [l] (eins og í ***l'''ækka''), [ɹ] (eins og í [[enska]] orðinu ***r**est''), og [[hálfsérhljóð]] á borð við [j] og [w] (eins og í ***j*'ól* og enska orðinu ***w**est''). 

## Hálfsérhljóð

Sum nálgunarhljóð líkjast sérhljóðum varðandi myndunarhátt og oft eru þau kölluð hálfsérhljóð. Samsvörun milli hálfsérhljóða og sérhljóða er svo sterk að í mörgum tungumálum svara sömu hálfsérhljóðin til sömu sérhljóðanna. 

Í mörgum tungumálum skiptast hálfsérhljóð og sérhljóð á eftir hljóðfræðilegu samhengi, eða af málfræðilegum ástæðum, eins og í hljóðskiptum. Sumir hljóðfræðingar greina á milli sérhljóða og nálgunarhljóða samkvæmt stöðu þeirra í ákveðnu atkvæði. 

Eftirfarandi er listi yfir sérhljóð og samsvarandi nálgunarhljóðin (hálfsérhljóð).

## Flokkun
### Miðmæld nálgunarhljóð
* tvívaramælt nálgunarhljóð
* tannvaramælt nálgunarhljóð
* tannmælt nálgunarhljóð
* tannbergsmælt nálgunarhljóð
* rismælt nálgunarhljóð
* framgómmælt nálgunarhljóð
* gómfyllumælt nálgunarhljóð
* vara- og gómmælt nálgunarhljóð
* úfmælt nálgunarhljóð
* kokmælt nálgunarhljóð

### Hliðmæld nálgunarhljóð
* tannbergsmælt hliðmælt nálgunarhljóð
* rismælt hliðmælt nálgunarhljóð
* framgómmælt hliðmælt nálgunarhljóð
* gómfyllumælt hliðmælt nálgunarhljóð
* eða  gómfylluð hliðmælt nálgunarhljóð

### Vöruð nálgunarhljóð
* vara- og gómfyllumælt nálgunarhljóð
* eða  vara- og framgómmælt nálgunarhljóð
Richard Sherman

**Richard Kevin Sherman** (fæddur 30. mars 1988) er í varnamaður í amerískum fótbolta hjá Srattle Seahawks í NFL-deildinni.

Sherman var valinn í fimmtu lotu í 2011 NFL draftinu. Sherman spilaði háskólafótbolta hjá Stanford sem sóknar- og varnamaður. Sherman og aðrir bakverðir hjá Seattle Seahawks kalla sig the Legion of Boom.
Sveifluhljóð

**Sveifluhljóð** er samhljóð myndað með titringum á milli talfæris og myndunarstaðar. Til dæmis er [r] á íslensku tannbergsmælt sveifluhljóð.

## Flokkun
* [r] tannbergsmælt sveifluhljóð
* [ʙ] tvívaramælt sveifluhljóð
* [ʀ] úfmælt sveifluhljóð

Tvívaramælt sveifluhljóð er ekki víða að finna í heimsins tungumálum. Tannbergsmælt sveifluhljóð kemur oft fram sem [r͇] en afbrigðin [r̪] og [r̠] eru líka til.
Sláttarhljóð

**Sláttarhljóð** er samhljóð sem myndast með einum samdrætti vöðvanna þegar eitt talfæri skellir upp að öðru. Helsti munurinn á slattarhljóði og lokhljóði er sá að enginn loftþrýstingur er á bak við myndunarstaðinn og þannig er engin losun lofts. Annars er sláttarhljóð svipað stuttu lokhljóði. Sláttarhljóð má líka bera saman við sveifluhljóð, þar sem loftstraumurinn veldur því að talfærið titri.

## Flokkun
*  tannbergsmælt sláttarhljóð
*  tannbergsmælt hliðmælt sláttarhljóð
*  rismælt sláttarhljóð
*  tannvaramælt sláttarhljóð
Röddun

Í hljóðfræði á **röddun** við titringinn sem myndast við endurtekna lokun og opnun raddglufunnar. Talhljóð geta verið annaðhvort **rödduð** eða **órödduð** en þetta fer eftir hvort raddglufan titrar. Munurinn á rödduðu og órödduðu hljóði má sjá í samhljóðunum [ð] (eins og í *ma*'ð**ur'') og [θ] (eins og í ***þ*'orp''). Ef fingurnir eru settir á barkakýlið má finna titring þegar [ð] er mælt, en ekki þegar [θ] er mælt.

Röddun er eiginleiki sem einkennir málhljóð ásamt myndunarhætti og myndunarstað.
Málhljóð

Í hljóðfræði og málvísindum er **málhljóð** eða **fón** hljóðaeining. Hljóðan er fjöldi málhljóða eða hljóðaeinkenna sem er talið mynda ein eining í ákveðnu tungumáli.

Málhljóð er skrifað innan hornklofa ([ ]) í staðinn fyrir skástrik (/ /), sem eru notuð til að skrifa hljóðun.

## Tengt efni
* Hljóðbrigði
Frumgermanska

**Frumgermanska** er frummál og forfeðramál allra germanskra mála, þar á meðal íslensku. Frumgermanska á rætur að rekja til frumindóevrópsku.

Frumgermanska varð til einhvern tímann milli endaloka frumindóevrópsku og 500 f.Kr., hugsanlega um 1000 f.Kr. Haldið er að frumgermanska hafi verið töluð um 500 f.Kr. til 200 f.Kr. en þá var málið farið að kvíslast í mállýskur sem seinna urðu að germönsku málunum. Ekki eru til neinar skrifaðar heimildir um frumgermönsku en öll orð hafa verið endursmíðuð út frá rannsóknum á skyldum tungumálum með samanburðarmálfræði.

Frumnorræna á uppruna sinn í forngermönsku.

## Frekari fróðleikur
* Hans Krahe und Wolfgang Meid, *Germanische Sprachwissenschaft*, Berlin 1969. 
* Fausto Cercignani, *Indo-European ē in Germanic*, Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung 86 (1972), 104–110. 
* Fausto Cercignani, *Indo-European eu in Germanic*, Indogermanische Forschungen 78 (1973), 106–112. 
* Fausto Cercignani, *Proto-Germanic */i/ and */e/ Revisited*, Journal of English and Germanic Philology 78 (1979), 72–82. 
* Fausto Cercignani, *Early «Umlaut» Phenomena in the Germanic Languages*, *Language*, 56/1, 1980, 126-136.
* Joseph B. Voyles, *Early Germanic Grammar*, San Diego 1992, ISBN 0-12-728270-X. 
* Vladimir Orel, *A Handbook of Germanic Etymology*, Leiden 2003.
* Donald A. Ringe, *From Proto-Indo-European to Proto-Germanic. Linguistic history of English*, Oxford 2006, ISBN 0-19-955229-0. 
* Vulf Plotkin, *The Evolution of Germanic Phonological Systems: Proto-Germanic, Gothic, West Germanic, and Scandinavian*, Lewiston 2008. 
* Guus Kroonen, *Etymological Dictionary of Proto-Germanic*, Brill 2013, ISBN 978-90-04-18340-7.
Frumindóevrópska

**Frumindoevrópska** (skammstafað sem **FIE**) er frummál og forfeðramál indóevrópskra mála sem Indóevrópumennirnir töluðu. Frumindóevrópska var fyrsta frummálið sem fékk málvísindarmenn viðurkenndu almennt. Miklu meiri rannsóknir hafa verið gerðar um frumindóevrópsku en öll önnur frummál. Hún er mun víðfrægasta allra frummála á sínum aldri. Flestar aðferðanna sem notast er við í sögulegum málvísindum voru þróaðar úr rannsóknum um frumindóevrópsku.

Málfræðingar telja að frumindóevrópska geti haft verið töluð sem eitt sameinað tungumál um það bil 3.500 f.Kr. Viðurkenndasta tilgátan um uppruna og útbreiðslu frumindóevrópsku er Kurgan-tilgátan sem gengur út frá því að tungumálið eigi rætur sínar að rekja til gresjunnar í Austur-Evrópu. 

William Jones stakk fyrst upp á tilveru frumindóevrópsku á 18. öld þegar hann tók eftir hversu svipaðar sanskrít, forngríska og latína væru. Snemma á 20. öld höfðu skilmerkilegar skýringar á frumindóevrópsku verið gerðar, en þær eru enn viðurkenndar í dag en með nokkrum betrumbótum. Helstu uppgötvanirnar á 20. öld voru anatólísk tungumál og tokkaríska.

Talið er að frumindóevrópska hafi haft flókið beygingarkerfi og hljóðavíxl. Nafnorð voru beygð samkvæmt margbrotnu beygingarkerfi en beyging sagnorða var jafnflókin.

Stungið hefur verið upp á að frumindóevrópska sé skylt öðrum tungumálum eins og úrölskum málum, en þetta er umdeilt.

## Hljóðfræði
Hljóðfræði frumindóevrópsku hefur verið endurbyggð að mestu leyti, en þó er nokkur óvissa um eðli lokhljóðanna, og fjölda og dreifingu samhljóðanna.

### Samhljóð

### Sérhljóð

## Dótturtungumál
* Frumalbanska
* Frumanatólíska
* Frumarmenska
* Frumbaltóslavneksa
* Frumgermanska
* Frumkeltneska
* Frumgríska
* Frumindóíranska
* Frumítalíska
* Frumtokkaríska
Marilyn Waring

**Marilyn Joy Waring**, CNZM (fædd 7. október 1952) er femínisti og stjórnmálamaður frá Nýja Sjálandi. Hún er aðgerðasinni fyrir mannréttindum kvenna og umhverfismálum og er þekkt sem brautryðjandi feminískrar hagfræði. Hún var meðlimur þingsins 1975-1984. Hún er fræg fyrir bók sína *If Women Counted* (1988).

Árið 1989 hlaut Waring D.Phil. í stjórnmálahagfræði frá háskólanum í Waikato með ritgerð um þjóðhagsreikningakerfi Sameinuðu þjóðanna.

## Tilvísanir
Hillebrandtshús

**Hillebrandtshús** var reist á syðri bakka Blöndu árið 1877 af Friðriki Hillebrandt og er elsta timburhúsið á Blönduósi. Húsið er í eigu Húnabyggðar (áður Blönduósbæjar) en bærinn hóf endurgerð á húsinu árið 1994 og lauk henni að utan árið 1996 en innan árið 2000. 

Blönduósbær hefur nýtt húsið fyrir allskyns sýningar, sögusýningu árið 1999 og árið 2000 sýninguna *Refsingar á Íslandi* sem þeir héldu í samvinnu við byggðasafnið á Reykjum í Hrútafirði. 

Hillebrandsthús hefur verið talið vera elsta timburhús Íslands. Það byggðist á þeim sögnum að húsið hafi staðið á Skagaströnd í 130 ár áður en það var flutt til Blönduósar. Endurgerð á húsinu leiddi það hins vegar í ljós að ekki væri um sama húsið að ræða heldur væri Hillebrandtshús byggt úr viðum eldra húss eða húsa að miklu leyti. 

## Saga Hillebrandtshúss
Friðrik Hillebrandt var fyrsti eigandi hússins en hann reisti það með þeim tilgangi að hafa þar útibú Hólanesverslunar. Síðar komst það í eigu Jóhanns Möllers sem notaði húsið sem vörugeymslu og pakkhús og kallaðist húsið þá Möllerspakkhús. Árið 1916 urðu Magnús Stefánsson, kaupmaður á Blönduósi, og Jón S. Pálmason, bóndi á Þingeyrum, eigendur hússins. Árið 1940 selja þeir Magnús og Jón húsið Birni Einarssyni, trésmiði frá Síðu, en hann innréttar íbúð í vesturhluta þess og hefur svo smíðaverkstæði í hinum hlutanum. Björn Einarsson, Hallbera Jónsdóttir kona hans og afkomendur búa síðan í húsinu til 1992 en þá kaupir Blönduósbær það.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Hafíssetursins 
* Heimasíða Byggðasafns Húnvetninga og Strandamanna
* Hrefna Róbertsdóttir, Timburhús fornt, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, 01.01.1992
*  Um aldur Hillebrandtshúss á Blönduósi
Berbísk tungumál

**Berbísk tungumál** (berbískt heiti: *Tamaziɣt* eða *Tamazight*) eru afró-asísk tungumálaætt eða hópur náskyldra mállýska innfæddra í Norður-Afríku. Berbísk mál eru töluð í Marokkó og Alsír og af minni hópum í Líbýu, Túnis, Norður-Mali, Vestur- og Norður-Níger, Norður-Burkina Faso, Máritaníu og í Siwa-vin í Egyptalandi. Frá sjötta áratugnum hefur stór fjöldi berbískumælendur búið í Vestur-Evrópu. Alls tala um 10 - 12 milljónir málin. Þar af eru um 3,6 milljónir utan Marokkó og Túnis. Meðal annars 1,5 milljónir í Frakklandi, um 800 þúsund í Malí og um 720 þúsund í Níger.

Árið 2001 varð berbíska eitt þjóðarmála Alsírs þegar hún var skrifuð í nýja stjórnarskrá og árið 2011 varð hún eitt stjórnskrármála Marokkós.

Helstu mállýskur eru kabýle í Alsír, riff í Marokkó og Alsír, slúh í Marokkó og Máritaníu og tamasjek-mál túareg-hirðingja sem dreifðir eru um eyðimerkursvæði Alsír, Líbíu, Níger, Malí og Búrkína Fasó. Útdautt mál á  Kanaríeyjum, gvantsje, var að líkindum berbamál.

Berbamál eru að mestu rituð með arabísku letri nema tamsjek sem ritað er með allfornri samhljóðaskrift er nefnist tífínagh.

Viðurkenning á berbískum tungumálum hefur aukist á 21. öldinni, þar sem Marokkó og Alsír bættu tamazight við sem opinbert tungumál í stjórnarskrár sínar árið 2011 og 2016, talið í sömu röð.
Franska Miðbaugs-Afríka

**Franska Miðbaugs-Afríka** var nýlenda sem Frakkar stofnuðu í Mið-Afríku árið 1910. Nýlendan náði yfir Frönsku Kongó (síðar Vestur-Kongó) og Gabon, Oubangui-Chari (síðar Mið-Afríkulýðveldið), Tsjad og, eftir Fyrri heimsstyrjöld, Frönsku Kamerún (síðar Kamerún). Landstjórinn hafði aðsetur í Brazzaville en var með fulltrúa á hverju yfirráðasvæði fyrir sig. 

Í Síðari heimsstyrjöld gengu öll yfirráðasvæðin nema Gabon til liðs við Frjálsa Frakka. Eftir stríð fékk nýlendan fulltrúa í franska þinginu. Árið 1958 var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla þar sem íbúar kusu að gerast sjálfstæður hluti af Franska samveldinu. Í kjölfarið var nýlendunni skipt upp. Árið 1959 mynduðu löndin Mið-Afríkusambandið en það var lagt niður þegar þau fengu fullt sjálfstæði árið 1960.
Hafíssetrið

**Hafíssetrið**  á Blönduósi er staðsett á syðri bakka Blöndu í Hillebrandtshúsi. Opnuð var þar sýning árið 2006 þar sem finna má ýmsan fróðleik um hafís. Þar er einnig varðveittur hvítabjörn sem kom að landi að Hrauni á Skaga árið 2008.  
 
Staðsetning setursins þótti kjörinn til að minna á hafísinn við Húnaflóa en Húnaflói er algengasti dvalarstaður hafíss við Ísland. 

## Almennar upplýsingar
Setrið er einungis opið á sumrin virka daga frá 11:00 - 17:00.  

## Heimildir

* Heimasíða Hafíssetursins
Laxasetur Íslands

**Laxasetur Íslands** var safn á Blönduósi. Það opnaði í júní árið 2012 en sýningunni var skipt í þrjú meginþemu: líffræði, þjóðfræði og veiðar. Árið 2015 lokaði sýningin þar sem fjármögnun hefði ekki gengið sem skyldi. 

Hugmynd að stofnun setursins kom fyrst upp árið 2008 þegar Alva Kristín Kristínardóttir vann að viðskiptaáætlun og fékk til þess styrk frá Atvinnumálum kvenna og Vaxtasamningi Norðurlands Vestra. Verkefnið fór þó ekki í vinnslu fyrr en árið 2011 þegar hvatamennirnir Valgarður Hilmarsson og Jón Aðalsteinn Snæbjörnsson tóku upp þráðinn. Þeir fóru og fengu til liðs við sig menningarmiðlarana Kristínu Arnþórsdóttur og Þuríði Helgu Jónsdóttur sem unnu tillögur að sýningum fyrir setrið. Einnig leituðu þeir eftir stuðningi frá veiðifélögum, laxveiðiáa og stofnunum tengdum starfseminni og í framhaldi af því sóttu þeir um styrki. 

Þann 23. júní 2011 var stofnfundur Laxasetursins haldin þar sem 21 aðili, einstaklingar og fyrirtæki, skráðu sig fyrir hlutum í félaginu. Einnig var kosin stjórn fyrir félagið.  

## Tilvísanir


## Heimildir
Heimasíða Laxaseturs Íslands
Heimilisiðnaðarsafnið

**Heimilisiðnaðarsafnið** er safn á Blönduósi um hina gleymdu iðju frá fortíð til nútíðar. Innsýn er veitt í vinnu kvenna og karla sem fór fram á heimilum og átti stóran þátt í hinu daglega lífi. Í safninu má greina hluta af atvinnusögu þjóðarinnar og sjá hvernig sjálfsþurftarbúskapur og heimilisiðja mæta nútíma viðskiptabúskap á seinni hluta nítjándu aldar og fram á þá tuttugustu. Safnið er til húsa í Kvennaskólanum, húsi sem áður hýsti Kvennaskólann á Blönduósi og nýbyggingu sem byggð var sérstaklega fyrir safnið.

## Saga
Heimilisiðnaðarsafnið var fyrst opnað á 100 ára afmæli Blönduósbæjar árið 1976 sem verslunarstaður. Grunninn að safninu lögðu konur innan raða Sambands austur-húnvetnskra kvenna en safnið varð til vegna óánægju þeirra eftir að ákveðið var að hafa Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna á Reykjum í Hrútafirði. 

Þær lögðu áherslu á að safna munum sem tengja mætti við heimilisiðnað og fengu afnot af gömlu húsi sem byggt hafði verið sem fjós og hlaða við Kvennaskólann á Blönduósi. Það tók langan tíma að koma húsinu í gott stand en margir gáfu vinnu sína og kvennfélögin lögðu til fjármagn eftir getu. 

Fyrst um sinn var safnið einungis haft opið um helgar en með tíð og tíma var opnunartími safnsins lengdur. Það kom fljótlega í ljós að lítil félagssamtök gátu ekki rekið safnið með sómasamlegum hætti og var því árið 1993 mynduð sjálfseignarstofnun um safnið með aðild sveitarfélaga héraðsins. Í framhaldi af því fékk safnið afsal fyrir gamla safnhúsinu en það var í eigu ríkisins að 75 % hluta og héraðsins 25 % hluta. 

Árið 2001 var ákveðið að hefja framkvæmdir við stækkun húsnæðisins og úr varð að nýtt hús var byggt sem tengdist gamla safnhúsinu. Þeim framkvæmdum lauk á stuttum tíma en nýja húsið var vígt í maí 2003. Rúmum tveimur árum síðar var stofnkostnaður að fullu greiddur.

## Almennar upplýsingar
Heimilisiðnaðarsafnið er opið frá 1. júní til 31. ágúst frá kl. 10 - 17. Það kostar 900 fyrir fullorðna, 700 fyrir eldri borgara og er frítt fyrir börn yngri en 16 ára. 

## Heimildir
* Heimasíða Heimilisiðnaðarsafnsins
Hudsonflói

**Hudsonflói** (enska: *Hudson Bay*; inuktitut: *Kangiqsualuk ilua*; franska: *baie d'Hudson*) er stór flói sem gengur inn í norðvesturhluta Kanada. Flóinn tengist við Norður-Atlantshaf um Hudsonsund og við Norður-Íshaf um Foxe-sund. Úr flóanum suðaustanverðum gengur minni flói sem nefnist James-flói. Hann er yfirleitt talinn til Atlantshafsins enda rennur vatn úr honum aðallega þangað. Í flóann rennur mikið af ferskvatni úr vatnasviði sem nær yfir stóran hluta af Kanada og Bandaríkjunum. Flóinn er aðeins 100 metra djúpur að meðaltali. Hann er ísi lagður meirihluta ársins. Flóinn dregur nafn sitt af breska landkönnuðinum Henry Hudson sem kannaði flóann í upphafi 17. aldar og týndist þar árið 1611.
Mexíkóflói

**Mexíkóflói** er stór flói sem gengur inn af Karíbahafi milli Mexíkó, Bandaríkjanna og Kúbu. Flóinn tengist við Karíbahaf um Júkatansund milli Júkatanskaga og Kúbu og við Atlantshaf um Flórídasund milli Flórída og Kúbu.

Golfstraumurinn á upptök sín í Mexíkóflóa.

Árið 2025 lýsti Donald Trump, bandaríkjaforseti, yfir að hann hygðist endurnefna flóann *Ameríkuflóa*. Google kort breyta nafni flóans fyrir notendur í Bandaríkjunum þegar uppfærsla á örnefnum fer fram.

## Tilvísanir
Honolulu

**Honolulu** er höfuðborg Hawaiifylkis Bandaríkjanna og einnig stærsta borg samnefndrar sýslu. Hún tilheyrir Hawaii-eyjaklasanum og er á eyjunni Oahu. 

Honolulu er syðsta og vestasta stórborg Bandaríkjanna. Íbúar hennar eru um 351 þúsund talsins en sé sýslan talin í heild sinni búa um 989 þúsund manns á borgarsvæðinu (2023). Honululu hefur verið höfuðborg Hawaii frá árinu 1845 og náði athygli heimsins árið 7. desember 1941 þegar Japanir réðust á Pearl Harbor skammt frá.

Borgin er þekktur áfangastaður fjölda ferðamanna; margt fólk á leið til annarra hluta Hawaii eða á leið til annarra áfangastaða í Bandaríkjunum að austan fer í gegnum Honululu. Í borginni er einnig töluverð alþjóðleg viðskipti, þjónusta í kringum umsvif bandaríska hersins og þar er ein af menningarlegum miðjum á Kyrrahafsins. 

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Stjórnsýslueining

**Stjórnsýslueining** er afmarkað landssvæði sem er stjórnsýslulegt umdæmi. Sem dæmi um stjórnsýslueiningar má nefna:

* Fylki
* Goðorð
* Hertogadæmi
* Héruð
* Hreppar
* Kjördæmi
* Landsfjórðungar
* Ömt
* Sveitarfélög
* Sýslur (eða sýslumannsumdæmi)

Í íslenskum lögum er einnig mælt fyrir um heilbrigðisumdæmi og biskupsumdæmi.
Veldisvöxtur

**Veldisvöxtur** eða **vísisvöxtur** nefnist vaxtarferill breytu sem vex í hlutfalli við stærð sína (sem veldisfall). Þessu má lýsa með eftirfarandi jöfnu fyrir vöxt breytunnar *x* (hvort sem vöxturinn er jákvæður eða neikvæður) eftir því sem tíminn *t* líður með jöfnu bili heillra talna (það er að segja 0, 1, 2, 3, ...):

:x_t = x_0(1+r)^t

þar sem *x*0 er gildi  *x* á tímapunktinum 0. Sem dæmi, miðað við vaxtarhraðann *r* = 5% = 0.05, burtséð frá gildi tímabreytunnar þýðir að *x* verði 1.05 sinnum (eða 5%) stærri en það var.

Einföld leið til að sjá veldisvöxt er að slá inn tölu í reiknivél og margfalda hana með sjálfri sér aftur og aftur.   Ef þú slærð til dæmis inn 1.05 í reiknivél og margfaldar töluna tíu sinnum með sjálfri sér með því að ýta endurtekið á "=" takkann ætti útkoman að verða 1.63.  Það má túlka þannig að 5% ársvextir verða að 63% hækkun á tíu árum.

Við kjöraðstæður fjölga bakteríur sér með veldisvexti.

## Tengill

*
Aserbaísjan í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

Aserbaísjan hefur tekið þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 13 sinnum síðan að frumraun landsins í keppninni átti sér stað árið 2008, eftir að İTV varð meðlimur í Sambandi evrópskra sjónvarpsstöðva (SES/EBU). Aserbaísjan var seinasta landið á Kákasus svæðinu til að taka þátt í keppninni en það fyrsta til að sigra. 

Aserbaísjan vann keppnina árið 2011, þegar Ell & Nikki fluttu „Running Scared“. Lagið setti met í lægstu meðal stigagjöf fyrir sigurlag undir 12-stiga kerfinu, með aðeins 5,26 stig frá hverju landi. Landið náði topp 5 niðurstöðu fimm ár í röð á árunum 2009 til 2013; 3. sæti (2009), 5. sæti (2010) fyrir sigurinn og 4. sæti (2012) og 2. sæti (2013) eftir sigurinn. Aserbaísjan komst ekki í úrslit í fyrsta sinn árið 2018.

## Yfirlit þátttöku (niðurstöður)



## Heimildir
Keila (íþrótt)

**Keila** er íþrótt og afþreying, þar sem spilarar renna keilukúlu eftir þar til gerðri braut og reyna að fella sem flesta flöskulaga pinna sem kallaðar eru keilur. Nokkrar gerðir eru til af keilu.

## Keila á Íslandi
Íslendingar kynntust keilu fyrst á árunum 1953 til 1955 þar sem bandarískir hermenn skildu eftir bragga með keilubrautum þegar þeir fóru aftur til síns heima eftir seinni heimstyrjöldina.  Braggahverfið var kallað Camp Knox og var í Reykjavík.  Aðstaðan var ekki upp á marga fiska og þess vegna lagðist keilan niður hér á landi. Þegar leiktækjasalir tóku að spretta upp í kringum 1970 buðu sumir þeirra upp á keilu á litlum færanlegum keilubrautum. Slíkar brautir var meðal annars að finna í Tómstundahúsinu við Nóatún og í Tónabæ. Á Keflavíkurstöðinni var fullbúinn keilusalur þar sem margir Íslendingar prófuðu leikinn í fyrsta skipti.

Árið 1985 var fullbúinn keilusalur, Keiluhöllin, opnaður í Reykjavík að nýju og þá gátu íslendingar farið að stunda keilu af alvöru. Keiluhöllin er í Öskjuhlíð og til að byrja með voru þar 12 brautir en fljótlega voru þær orðnar 18 og í dag eru þær orðnar 22. Ári áður en Keiluhöllin var tekin í notkun var fyrsta keilufélagið á landinu stofnað, Keilu- og veggboltafélag Reykjavíkur, KVR. Var það ekki virkt fyrr en 1. september 1985 þegar ný stjórn var kjörin. Þá tók félagið til starfa og voru stofnuð lið og deildarkeppni sett á laggirnar. Árið 1986 var nafni félagsins breytt og eftirleiðis bar það nafnið Keilufélag Reykjavíkur eða KFR.  Árið 1987 var opnaður annar keilusalur í Garðabæ en þar voru 10 brautir og sama ár var Keilufélag Garðabæjar stofnað. Árið 1994 var salurinn í Garðabæ fluttur í húsnæði í Mjódd og því var Keilufélag Garðabæjar lagt niður en í stað þess var stofnuð keiludeild innan ÍR þar sem Mjóddin var á þeirra athafnasvæði. Árið 2006 var húsnæðið í Mjódd selt og þá varð aftur eingöngu einn keilusalur á höfuðborgarsvæðinu.

Seinna voru opnaðir keilusalir á Akranesi og á Akureyri.  Einnig opnaði nýr keilusalur í Egilshöll í Reykjavík árið 2012  og eru eigendur hans þeir sömu og eigendur Keilusalarins í Öskjuhlíð.

KFR sá um allt öll mót og annað innan keilunnar allt fram til ársins 1989 en þá var keilan innlimuð í Íþróttasamband Íslands og var þá stofnuð Keilunefnd ÍSÍ.  Keilunefndin tók við allri yfirstjórn undirnefnda og landsmóta sem KFR hafði áður haft umsjón með frá 1. júní sama ár.  

Árið 1992 var Keilusamband Íslands (KLÍ) stofnað en keilunefndin var fyrsti vísirinn að því.  Keilusambandið sér í dag um öll keilumál innan ÍSÍ.  
Keilusambandið er einnig aðili að Alþjóða keilusambandinu (WTBA) og Evrópukeilusambandinu (ETBF).

Í dag stundar fjöldi fólks keilu að staðaldri en einnig er boðið upp á að börn geti haldið upp á afmæli í sölunum, þar sem allir spila keilu og fá sér að borða.

## Tenglar
* Keiluhöllin
* http://www.kli.is/  Vefur Keilusambands Íslands
* http://www.kfr.is/index.php?site=club  Vefur Keilufélags Reykjavíkur
* http://www.ir.is/media/PDF/Saga_IR_621636.pdf  Vefur keiludeildar ÍR
Avenida Brasil

***Avenida Brasil*** (Brasilíugata) er vinsæl brasilísk þáttaröð (telenovela). Þættirnir eru 179 og voru sýndir í brasilísku sjónvarpi árið 2012 (26. mars - 19. október 2012). Sagan fjallar um ástir og hefnd konu sem átti erfiða æsku í Brasilíu (vegna klækjabragða illrar stjúpmóður) en verður atvinnukokkur eftir að vera ættleidd til Argentínu. Kokkurinn ákveður að snúa aftur til ættjarðarinnar til að hefna sín á meðferð stjúpmóðurinnar.

*Avenida Brasil* er götunafn í Rio de Janeiro.
Hálfsérhljóð

Í hljóðfræði er **hálfsérhljóð** málhljóð eins og /j/, eða /w/ á ensku, sem er svipað sérhljóði en afmarkar atkvæði í staðinn að vera kjarni þess. Hálfsérhljóð eru talin undirflokkur nálgunarhljóða. Eftirfarandi er listi yfir hálfsérhljóð og samsvarandi sérhljóð:

## Tengt efni
* Tvíhljóð
Manuscripta Islandica

***Manuscripta Islandica*** (latína, þ.e.: *Íslensk handrit*) er ritröð sem forlagið Ejnar Munksgaard í Kaupmannahöfn gaf út á árunum 1954–1966. 

Jón Helgason prófessor mun hafa átt frumkvæðið að útgáfunni og var hann ritstjóri og gaf sjálfur út öll sjö bindin sem komu út. Í ritröðinni áttu að vera handrit í fjórblöðungsbroti (kvartó, 4to), og voru í kynningarbæklingi talin upp 20 handrit sem átti að birta. Af þeim birtust sjö, en tvö voru síðar tekin upp í ritröð stærri handrita (í arkarbroti, fólíó, fol.), Early Icelandic Manuscripts in Facsimile, sem forlagið Rosenkilde og Bagger hóf að gefa út 1958. Jón Helgason var þar einnig ritstjóri, ásamt fleirum.

Þessi útgáfustarfsemi var framhald af útgáfustarfsemi Ejnars Munksgaards (Corpus Codicum Islandicorum Medii Aevi), en reynt að aðlaga útgáfuna betur kröfum tímans. Þannig voru bækurnar gerðar mun handhægari með því að prenta þær á þynnri pappír. Einnig var beitt nýjustu tækni í ljósmyndun. Þannig urðu sum handrit, sem höfðu verið illlæsileg vegna óhreininda, eins og ný þegar þau voru ljósmynduð í útfjólubláu ljósi. Loks voru gerðar meiri kröfur um að formálarnir fjölluðu fyrst og fremst um handritið sjálft, ástand þess, sögu, rithendur, spássíukrot o.s.frv. Formálarnir eru afar vandaðir, og má segja að þar birtist vel stefna Jóns Helgasonar um hvernig slíkar útgáfur eigi að vera. 

## Listi yfir ritin
# *The Arna-Magnæan manuscript 551A, 4to. [[Bárðar saga]], [[Víglundar saga]], [[Grettis saga]].* — Jón Helgason gaf út, 1954.
# *The saga manuscript 2845, 4to in the Old Royal Collection in the Royal Library of Copenhagen..* — Bandamanna saga og átta aðrar sögur. — Jón Helgason gaf út, 1955.
# *The saga manuscript 9. 10. Aug. 4to in the Herzog August Library Wolfenbüttel.* — Eyrbyggja saga og Egils saga — Jón Helgason gaf út, 1956.
# *The Arna-Magnæan manuscript 674A, 4to : [[Elucidarius]].* — Jón Helgason gaf út, 1957.
# *[[Hauksbók]]. The Arna-Magnæan manuscripts 371, 4to, 544, 4to and 675, 4to.* — Jón Helgason gaf út, 1960.
# *[[Njáls saga]]. The Arna-Magnæan manuscript 468, 4to.* — Jón Helgason gaf út, 1962.
# *[[Alexanders saga]]. The Arna-Magnæan manuscript 519A, 4to.* — Jón Helgason gaf út, 1966.

## Tengt efni
* Corpus Codicum Islandicorum Medii Aevi
* Early Icelandic Manuscripts in Facsimile
* Corpus Codicum Norvegicorum Medii Aevi 
* Corpus Codicum Svecicorum Medii Aevi, 1–19, Kbh. 1943–1966.
* Corpus Codicum Danicorum Medii Aevi, 1–10, Kbh. 1960–1973.

## Heimildir
* Skrár Landsbókasafns.
Barkabólga

**Barkabólga** eða **krúpp** er algengur sjúkdómur sem hrjáir aðallega börn á aldrinum eins til sex ára. Hæst er nýgengið á öðru aldursári en þá fá um 5% barna barkabólgu. Sjúkdómurinn lýsir sér með hæsi, geltandi hósta og háværri innöndun sem kemur oftast skyndilega og í tengslum við veirusýkingu í efri öndunarvegum. Sjúkdómurinn er venjulega mildur og gengur nær alltaf yfir á þremur til sjö dögum. Einkennin skýra ef til vill alþjóðlega nafngift sjúkdómsins en orðið krúpp er dregið af engilsaxneska orðinu „kropan“ sem er vafalaust skylt íslenska orðinu „hrópa“.

Barkabólga er nánast alltaf orsökuð af veirum en bakteríur geta þó einstaka sinnum valdið svæsnum sýkingum á þessu svæði, þá vanalega í kjölfar veirusýkinga. Sú veira sem langoftast, eða í um 70% tilfella, veldur barkabólgu er parainflúensur af gerð 1, 2 og 3. Aðrar veirur eru inflúensur A og B veirur, adenoveirur, RS veira (respiratory syncytical virus), metapneumóvírus og mislingar. Áður var talið að herpes simplex veira ylli ekki barkabólgu hjá hraustum börnum en í nýlegum heimildum er lýst örfáum tilfellum af langvarandi barkabólgu vegna herpes simplex veiru.