Afbrigði latneska stafrófsins

Það eru til mörg **afbrigði latneska stafrófsins**, þess stafrófs sem notað til að rita flest þeirra tungumála sem nú eru töluð. Það hefur 26 bókstafi sem almennt eru viðurkenndir (hvern um sig bæði í hástafa- og lágstafagerð):

Þetta er það stafróf sem Rómverjar notuðu á öldunum kringum upphaf tímatals okkar með nokkrum viðbótum. I og J voru upphaflega afbrigði sama stafs og sömuleiðis U og V. W varð til við tvöföldun þess stafs og var upphaflega notað til þess að skrifa germönsk mál sem höfðu tvenns konar rödduð varahljóð. Þar að auki gerðu Rómverjar ekki greinarmun á litlum og stórum stöfum. Upphaflega voru stafirnir Y og Z ekki í stafrófinu, en þeir voru fengnir að láni úr gríska stafrófinu til þess að rita grísk tökuorð í latínu. Í frumgerð stafrófsins var heldur ekkert G, en því var bætt við þar sem mikilvægt var að gera greinarmun á þeim tveimur hljóðum sem C stóð áður fyrir.

Þó að upphaflega hafi hver latneskur bókstafur um það bil samsvarað einu fónemi í latínu gefur auga leið að til þess að það yrði nothæft í öðrum málum, mörgum þeirra mjög fjarskyldum, þurfti það að aðlagast nýjum aðstæðum. Þess vegna er latneska stafrófið til í fjölmörgum afbrigðum og aðlögunum. Hér að neðan má sjá nokkur sýnishorn af slíkum viðbótum og aðlögunum.

## Íslenska stafrófið
**[[Íslenska stafrófið]]** notar 32 bókstafi:

Í íslensku eru bókstafirnir C, Q, W og Z almennt ekki notaðir. Tökuorð eru almennt aðlöguð íslensku þannig að aðrir stafir komi í stað þeirra, nema ýmis erlend nöfn og orð sem eru samsett úr þeim, t.d. *[[ASCII]]-hnappaborð*. Sérstakir íslenskir bókstafir eru: Á, Ð, É, Í, Ó, Ú, Ý, Þ, Æ og Ö.

## Færeyska stafrófið
Færeyska stafrófið notar 29 bókstafi:

Færeysku stafirnir sem voru fjarlægðir eru þeir sömu og íslensku en með X.  Sérstakir færeyskir stafir eru: Á, Ð, Í, Ó, Ú, Ý, Æ og Ø.

Skrifaðir sem litlir bókstafir: á, ð, í, ó, ú, ý, æ og ø

## Danska og norska stafrófið
**[[Danska]]** og **[[norska]]** nota sama stafróf með 29 bókstöfum:

Danska og norska nota bókstafina Æ, Ø og Å sem ekki eru til í upphaflega latneska stafrófinu. Á báðum tungumálum eru C, Q, W, X og Z aðeins fyrir lánsorð

## Finnska og sænska stafrófið
**[[Finnska]]** og **[[sænska]]** nota sama stafróf með 29 bókstöfum:

Munurinn á finnsk-sænska stafrófinu og því dansk-norska er að í því seinna er Æ notað í stað Ä, og formið Ø í stað Ö. Einnig er röðun þessara bókstafa önnur: Æ, Ø, Å.

Finnska hefur Š og Ž, en þau eru ekki í stafrófinu og eru talin eingöngu fyrir lánsorð. Finnska hefur B, C, F og X eingöngu fyrir lánsorð. Bæði tungumálin hafa Q, W og Z eingöngu fyrir lánsorð.

## Spænska stafrófið
Spænska stafrófið hefur 36 stafi (* fyrir óháð)

Titilfelli fyrir CH, LL og RR eru Ch, Ll og Rr í sömu röð.

K og W eru aðeins í lánsorðum.

## Franska stafrófið
Franska stafrófið hefur 26 bókstafi (* aðeins fyrir lánsorð)

Það eru 16 sjálfstæðir stafir á frönsku.

Skrifaðir sem stórir bókstafir: À, Â, Æ, Ç, É, È, Ê, Ë, Î, Ï, Ô, Œ, Ù, Û, Ü og Ÿ.

Skrifaðir sem litlir bókstafir: à, â, æ, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, œ, ù, û, ü og ÿ.

## Þyska stafrófið
Þýska stafrófið hefur 30 stafi.

Þýska hefur 4 stafi sem eru ekki notaðir í latneska stafrófinu.

Skrifaðir sem stórir bókstafir: Ä, Ö, Ü og ẞ.

Skrifaðir sem litlir bókstafir: ä, ö, ü og ß.

## Ítalska stafrófið
Ítalska stafrófið hefur 21 bókstafi.

Latnesku bókstafirnir J, K, W, X og Y eru ekki notaðir í ítalsku. Það eru 6 sjálfstæðir stafir:

Skrifaðir sem stórir bókstafir: À, È, É, Ì, Ò og Ù.

Skrifaðir sem litlir bókstafir: à, è, é, ì. ò og ù.

## Pólska stafrófið
**[[Pólska]]** stafrófið hefur 32 bókstafi.

 
Latnesku bókstafirnir Q, V og X eru ekki notaðir í pólsku. Pólska hefur 9 bókstafi sem ekki eru notaðir í latneska stafrófinu: Ą, Ć, Ę, Ł, Ń, Ó, Ś, Ź og Ż. 
 
## Tékkneska stafrófið
**[[Tékkneska]]** stafrófið hefur 42 bókstafi:

Athugið að farið er með "**CH**" sem sérstakan staf. Titilmálið er Ch.

## Slóvakíska stafrófið
Slóvakíska stafrófið hefur 46 bókstafi, sá lengsti af hverju evrópsku stafrófi.

Ǳ, Ǆ og CH teljast bókstafir. Titilstafir eru ǲ, ǅ og Ch.

## Baskneska stafrófið
Í **[[baskneska]]** stafrófinu eru einungis 29 bókstafir:

Þótt C, Q, V, W og Y séu ekki notuð í hefðbundnum baskneskum orðum voru þau tekin með í baskneska stafrófinu til að skrifa lánsorð.

Ç og Ü eru ekki sjálfstæðir stafir.

## Tyrkneska stafrófið
**[[Tyrkneska]]** stafrófið hefur 29 bókstafi:

 
Þrír bókstafir latneska stafrófsins eru ekki notaðir: Q, W og X.

Tyrkneskan hefur sex bókstafi sem ekki eru notaðir í latneska stafrófinu: 
 
Skrifaðir sem stórir bókstafir: Ç, Ğ, I, İ, Ö, Ş og Ü.
  
Skrifaðir sem litlir bókstafir: ç, ğ, ı, i, ö, ş og ü.

Athuga ber að "ı" og "i" eru tveir aðskildir stafir með óskiltt hljóðgildi og skrifaðir á mismunandi hátt sem bæði litlir og stórir stafir. 

## Maltneska stafrófið
**[[Maltneska]]** notar 30 bókstafi:

Latnesku stafirnir C og Y eru ekki notaðir. Titlafall fyrir GĦ og IE eru Għ og Ie í sömu röð.

## Víetnamska stafrófið
**[[Víetnamska]]** stafrófið hefur 29 bókstafi:

Í viðbót við latneska stafrófið hefur það víetnamska bókstafina Â, Ê og Ô. Þar að auki eru 8 tvístafa og ein þriggjastafa samsetningar sem samsvara sérstökum víetnömskum fónemum en ekki reiknast sem einingar í stafrófinu: Ch, Gh, Gi, Kh, Ng, Ngh, Nh, Ph og Th.

F, J, W og Z eru ekki notuð í víetnömsku, þó nöfn þeirra séu ósnortinn. Þetta eru ép, gi, vê kép og giét, í sömu röð.

Víetnamska er tónmál, þannig að það hefur alls 5 tóna. (Þetta eru eingöngu sérhljóða A, Â, Ă, Ê, O, Ô, Ơ, Ư og Y) Þetta eru:

* Bráð
* Gröf
* Tilde
* Krókur fyrir ofan
* Punktur fyrir neðan