open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krullujárn

**Krullujárn** (einnig **sléttujárn**, áður nefnt **bárujárn**) er áhald sem breytir formi hárs með notkun hita. Krullujárn eru notuð til að krulla hárið, á meðan sléttujárn eru notuð til að slétta hár. 

## Saga
Krullujárnið var þekkt í Róm til forna, en þar nefndist það *calamistrum* sem kom af því að það var holt að innan eins og reyr en hann nefndist *calamus*. Krullujárnið var oft hitað í viðarösku er oft minnst í ritum Cícerós og þá var notkun þess algeng á meðal ungmenna og hefðarkvenna í Róm.

## Tegundir af krullu- og sléttujárnum
* Boots
* Braun
* Conair
* GHD
* Philips
* Remington
* Revlon
* Toni & Guy 
* Wella
* Wigo

## Í öðrum miðlum
* Í bókinni Leiðarvísir í ástamálum II. fyrir ungar stúlkur, undir kaflanum ‚klæðaburður og þrifnaður‘ ef minnst á að stúlkum skuli „varast skaðleg hármeðul og of heit *báru-járn* („krullu-járn“)“. Hægt er að lesa kaflann um klæðaburð og þrifnað .

## Neðanmálsgreinar


## Tengt efni
*
Sókrates (nafn)

**Sókrates** er íslenskt karlmannsnafn af grískum uppruna.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Sókrates
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Sókrates
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 


## Þekktir nafnhafar
*Sókrates, forngrískur heimspekingur

## Heimildir
* 
*
Þjóðvaki

**Þjóðvaki -- hreyfing fólksins** var Íslenskur stjórnmálaflokkur sem Jóhanna Sigurðardóttir stofnaði árið 1994 eftir að hafa gengið úr Alþýðuflokknum. Flokkurinn fékk fjórða þingmenn kjörna í alþingiskosningunum 1995. Þingmenn flokksins voru Jóhanna Sigurðardóttir, Ágúst Einarsson, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Svanfríður Jónasdóttir. Þingflokkur Þjóðvaka og Þingflokkur Alþýðuflokksins sameinuðust 2. október 1996 og varð þá til Þingflokkur jafnaðarmanna, en stjórnmálaflokkurinn Þjóðvaki hélt þó áfram að vera til. Þjóðvaki stóð að baki framboði Samfylkingarinnar í alþingiskosningunum 1999 og gekk formlega inn í flokkinn árið 2000. Þjóðvaki er nú eitt af flokksfélögum Samfylkingarinnar. Málgagn Þjóðvaka var Þjóðvakablaðið (1995-1997).

## Heimildir
Súla

**Súla** getur átt við:

*fuglinn súlu
*kvenmannsnafnið Súlu
* Súlu sem er skreyttur burðarstöpull í byggingarlist.
Stormur (aðgreining)

**Stormur** getur átt við:
*Stormur (veðurfræði)
*Stormur, karlmannsnafn
*Stormur (Sjónvarpsþættir)
ASP

**ASP** (**Active Server Pages**) er túlkur notaður á vefþjónum. Forrit í ASP eru oftast skrifuð í forritunarmálinu VBScript en hægt er að nota mörg önnur forskriftumál.
Kóstanæfylki

**Kóstanæfylki** (kasakska: Қостанай облысы, rússneska: Костанайская область) er fylki í Mið-Kasakstan. Höfuðborg fylkisins er borgin Kóstanæ.

## Tenglar
*Opinber vefsíða Kóstanæfylkisins (á kasöksku og rússnesku)
MS-DOS

**MS-DOS** (*M*icro*s*oft *D*isk *O*perating *S*ystem) er stýrikerfi, sem er ekki lengur stutt, framleitt af Microsoft. Það var útbreiddasta stýrikerfið í DOS-fjölskyldunni og vinsælasta stýrikerfið fyrir einkatölvur á níunda áratugnum. Það var byggt á Intel 8086-örgjörvafjölskyldunni. MS-DOS var með skipanalínuviðmót en það var síðar notað sem grunnur undir fyrstu Microsoft Windows-stýrikerfin og meira að segja sumar útgáfur af Linux.

Síðasta útgáfan af MS-DOS kom út 14. september 2000. 

Stýrikerfið var fyrst skrifað af Seattle Computer Products. Microsoft keypti það fyrir 50.000 dollara því fyrirtækið hafði gert samning við IBM um að framleiða stýrikerfi fyrir þá en höfðu ekki tíma til þess. Áður en Microsoft keypti MS-DOS hét það QDOS (Quick & Dirty Operating System)/86-DOS.

Löngu eftir að hætt var að styðja stýrikerfið, sem hafði verið séreignarhugbúnaður, var það gefið út frjálst undir MIT leyfinu.
Flauta

**Flauta** er blásturshljóðfæri sem fundið var upp fyrir 30.000 til 37.000 áru, en sumar gamlar flautur eru allt að 43.000 ára gamlar. Til eru mismunandi gerðir af flautum, til dæmis pikkólóflauta, altflauta og bassaflauta. Allar tegundir flauta eiga það sameiginlegt að ganga fyrir lofti og gefa frá sér samfleytt hljóð.

Að flauta er einnig sagnorð og þýðir að munda varirnar í kríng og blása svo að það kemur skært hljóð (sjá flaut). Að flauta krefst æfingar.

## Saga
Fornar flautur eins og þær sem notaðar voru á steinöld voru oft gerðar úr beinum dýra sem drápin höfðu verið til matar. Stórt bein var tekið úr dýrinu, mergurinn fjarlægður og göt gerð þá í. Svo var blásið í.

Í upphafi voru flautur oftast gerðar úr beini eða timbri en nú á dögum eru þær yfirleitt gerðar úr silfri eða öðrum málmi. Þverflautan er gerð úr þrem stykkjum og hægt að taka hana í sundur. Á flautunni eru yfirleitt að minnsta kosti 13 göt sem flautarinn getur lokað og breytt þannig tónhæð. Tóninn ræðst af „stellingu“ varanna og því hvaða göt er lokað fyrir. Þó erfitt sé að sjá þá á flautunni er hún keilulaga.

Fyrsta nútímaflautan var fundin upp árið 1832 af Theobald Boehm. Einhvers konar flautuhljóðfæri hafa þó verið þekkt mun lengur og í raun er ómögulegt að segja nákvæmlega hvenær þau koma fram — fornegyptar spiluðu á slík flautur og mörg samfélög fyrir þeirra tíma sem var í gamla daga.

## Tegundir
Margar tegundir eru til af flautum, t.d. sú sem spilað er á þannig að hún vísi beint fram kallast *[[blokkflauta]]* og sú sem telst þverlæg — líkt og sú flauta sem allir þekkja flest — kallast *þverflauta*. En það er flauta sem liggur þvert yfir munnvik flautarans og þegar blásið er kemur flaut.

## Að spila á flautu
Hljóðið myndast þegar flautuleikarinn blæs lofti þvert á lítið gat við annan enda hljóðfærisins, þá myndar blásið titring og loftið innan hólksins kemst á hreyfingu og gerir flaut. Hljóðfærir flauta magnar upp hljóðið sem myndast þegar blásið er í flautuna.
Málvenja

**Málvenja** er það hvernig ýmis atriði tungumáls eru vanalega notuð af þeim sem hafa tungumálið að móðurmáli. Það getur t.d. lýst því hvernig málhafar velja að nota orð og málfræðiatriði, og hvaða orð þeir velja að nota.
Java

:*Sjá [[Java (forritunarmál)]] fyrir umfjöllun um forritunarmálið.*
**Java** (indónesíska, javaíska, og súndíska *Jawa*) er indónesísk eyja, um 	126.700 km² að stærð. Höfuðborg Indónesíu, Djakarta, er á eyjunni. Java er fjölmennasta eyja heims.

## Tengill

* Upplýsingar fyrir ferðamenn á Wikivoyage
Súkrósi

**Súkrósi** eða **Sakkarósi** er tvísykra sem samanstendur af glúkósa og frúktósa. Í daglegu tali er súkrósi kallaður sykur. Hann er táknaður með efnaformúlunni C12H22O11.
Blásturshljóðfæri

**Blásturshljóðfæri** er hljóðfæri sem að blásið er í gegnum til að mynda hljóð. Þau mynda hljóðið með titringi loftsúlu innan í þeim. Tíðni bylgjunnar sem kemur fer eftir lengd loftsúlunnar og lögun hljóðfærisins, á meðan hljómblær hljóðsins fer eftir byggingu hljóðfærisins og hvernig hljóðið er framkallað. Þessum flokki hljóðfæra er venjulega skipt niður í Tréblásturshljóðfæri og Málmblásturshljóðfæri.

Dæmi um blásturshljóðfæri eru okkarínan og flautan.
Þrælkun

**Þrælkun** er það þegar manneskja er neydd til að vinna gegn vilja sínum og kallast það þá þrælkunarvinna eða nauðungarvinna.

## Tengt efni
* Þrælahald
Ómar Ragnarsson - Krakkar mínir komið þið sæl

**Krakkar mínir komið þið sæl** er 33-snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1965. Á henni flytur Ómar Ragnarsson jólalög fyrir börnin - Telpnakór aðstoðar - Útsetningar og hljómsveitarstjórn: Magnús Ingimarsson. Teikning á framhlið gerði Halldór Pétursson. Ljósmynd á bakhlið tók Kristján Magnússon. Platan var hljóðrituð hjá Ríkisútvarpinu. Hljómsveitina skipuðu Magnús Ingimarsson, Garðar Karlsson, Grettlr Björnsson, Gunnar Ormslev, Karl Lillendahl, Ólafur Gaukur, Pétur Björnsson, Svavar Gests og Vilhjálmur Guðjónsson.

## Lagalisti
# Krakkar mínir komið þið sæl
# Heilræði jólasveinanna
# Jólasveinn, taktu í húfuna á þér
# Jólasveinarnir talast við 
# Þegar Gáttaþefur missti nefið
# Jólin koma
# Ó, Grýla
# Gáttaþefur
# Skárri er það höllin
# Ég er svoddan jólasveinn

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Ómar Ragnarsson - Gamanvísur og annað skemmtiefni

**Gamanvísur og annað skemmtiefni** er 33-snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1966. Á henni flytur Ómar Ragnarsson gamanvísur og annað skemmtiefni hljóðritað að viðstöddum áheyrendum.  Hljómsveit Magnúsar Ingimarssonar leikur undir í 1 og 6 á hlið A og 2 og 4 á hlið B. Jafnframt leikur Magnús einn undir, í 5 á hlið B. Allan annan undirleik annast Haukur Heiðar Ingólfsson, hinn reglulegi undirleikari Ómars. Ljósmyndir á framhlið eru eftir Óla Pál Kristjánsson.
 
## Lagalisti
# Kappakstur - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Hjólabragur - *Lag - texti: Richard, Welch, Jararca, Pana — Ó. Ragnarsson*
# Rafvirkjavísur - *Lag - texti: Graham — Ó. Ragnarsson*
# Bjargráðin - *Lag - texti: Bagdasarian — Ó. Ragnarsson*
# Greyið Jón - *Lag - texti: Berlini, Taccani — Ó. Ragnarsson*
# Pálína - *Lag - texti: Gamalt sœnskt lag — G. Ásgeirsson & Sv. Björnsson*
# Búðarvísur - *Lag - texti: E. Thoroddsen — J. Thoroddsen*
# Halló Dagný - *Lag - texti: Herman — Ó. Ragnarsson*
# Hott, hott á hesti - *Lag - texti: Allan, Hill, Newman, Hoffman, Kent, Curtis — Ó. Ragnarsson*
# Karlarnir heyrnarlausu - *Lag - texti: Medley, Russel — Ó. Ragnarsson*
# Skíðakeppnin - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Amma húlar - *Lag - texti: Carasone — Ó. Ragnarsson*
# Stjórnmálasyrpa - *Lag - texti: H. Helgason, F. Bjarnason — Ó. Ragnarsson*
# Ökuferðin - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Halló mamma - *Lag - texti: Ponchíelli — Ó. Ragnarsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Sykur (aðgreining)

**Sykur** getur átt við eftirfarandi:
* strásykur (eða **matarsykur** eða **hvítasykur**) er það sem oftast er átt við þegar talað er um sykur, og er hann notaður er í bakstur og matargerð. 
* SYKUR (hljómsveit) Hljómsveit frá Íslandi sem spilar dans- og raftónlist.

en einnig:
* Blóðsykur
* Flórsykur 
* Gervisykur
* Hlynsykur
* Hrásykur
* Kanilsykur
* Maltsykur
* Mjólkursykur
* Melassa
* Molasykur 
* Púðursykur
* Reyrsykur
* Rófusykur
* Sykrur, safnheiti yfir ákveðin kolefnishýdröt, sem eru efnasambönd skyld súkrósanum í matarsykri.
* Steinsykur (öðru nafni kandís(sykur))
* Toppasykur
* Þrúgusykur

## Orðsifjar
Sykur er tökuorð í íslensku úr dönsku: *sukker*. Orðið sykur er komið á Norðurlönd úr arabísku: *sukkar* og indversku: *sakkara*, sbr. sakkarín, en í latínu er grískættaða orðið *saccharinus*, sem þýðir: sætur. Sykur er bæði karlkyns og hvorugkyns í íslensku, sykurinn og sykrið. *Sparaðu ekki sykrið að hneppa þar í*, segir í Gilsbakkaþulu, en í Aravísum er spurt: *Hví er sykurinn sætur?* 

## Tenglar
* ''Fyrrum var lítið um sætindin''; grein í Tímanum 1984
*
Kaktus (mannsnafn)

**Kaktus** er íslenskt karlmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Kaktus
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1986 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Kaktus
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1986 frompos:40 tillpos:58 #0.07%
 


## Heimildir
* 
*
Róman

**Róman** er íslenskt karlmannsnafn. Samkvæmt Hagstofu Íslands báru 7 Íslendingar nafnið sem fyrsta nafn og þrír sem millinafn árið 2025.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Aímaríska

**Aímaríska** (*Aymara*) er aímarískt tungumál sem er talað í Suður-Ameríku. 

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
* www.aymara.org
Aíníska

**Aíníska** (*Aini*) er tyrkískt tungumál sem er talað í Vestur-Kína. Það er leynilegt tungumál sem er bara talað af karlmönnum. 

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Aínúmál

**Aínúmál** (*アイヌ イタク*) er einangrað tungumál sem talað er á Hokkaidōsvæðinu í Japan, auk þess á eyjunni Sakhalín sem tilheyrir Rússlandi. 

## Nokkrar setningar og orð

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Akanmál

**Akanmál** (*Akan*) eru nígerkongó tungumál sem eru töluð í Gana.  

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Serbneska

**Serbneska** (**српски језик,** með latnesku stafrófi **srpski jezik**) er serbókróatísk mállýska töluð í Serbíu. 

## Tilvísun
Úkraínska

**Úkraínska** (*украї́нська мо́ва*; með latnesku stafrófi: *ukrayins'ka mova*; IPA: *ukrɑˈjinʲsʲkɑ ˈmɔwɑ*) er slavneskt tungumál sem er talað í Úkraínu af 45,4 milljónum manna (2014) en er einnig algengt samskipta- og móðurmál í öðrum fyrrverandi Sovétríkjum. Úkraínska er rituð með afbrigði af kyrillíska stafrófinu. Hún er eitt þriggja mála sem nú eru notuð sem teljast til austurslavnesku málagreinarinnar, hin tvö eru rússneska og hvítrússneska.

## Greining
Úkraínska er austur-slavneskt mál innan indóevrópsku málaættarinnar. Austurslavnesk eru enn fremur rússneska og hvítrússneska.

Nafnorð hafa 7 föll. Auk þeirra 4 sem við þekkjum úr íslensku eru ávarpsfall, staðarfall og tækisfall.
Úkraínska hefur hvorki ákveðinn né óákveðinn greini og tengisögn í nútíð (er) er ekki notuð.

## Útbreiðsla
----

## Mállýskur
Mállýskumunur hefur ekki verið mikill í úkraínsku og munur á milli mállýskna hefur minnkað mikið á 20. öld. Mállýskumunur er bæði hvað varðar framburð, orðaforða og málfræði. Sú úkraínska sem notuð er opinberlega og kennd í skólum byggist á mállýsku Kyjív, Vínnytsja og Poltava.

## Stafagerð
Úkraínska er rituð með afbrigði af kyrillísku letri sem samanstendur af 33 bókstöfum.

Auk þess sem tugatáknið sem er notað úrfellingarmerki: |з****їзд|.

## Tenglar
*Umritunartafla milli úkraínsku og íslensku - Árnastofnun.

* Офіційний сайт Української мови. Kennsluefni um úkraínsku.
Litáíska

**Litáíska** (*lietuvių kalba)* er tungumál talað í Litáen af 4 milljónum manna. Hún er einna fornlegust allra indóevrópskra mála, en elstu varðveittu textar sem ritaðir voru á tungumálinu eru þó frá 1550.

## Málfræði
Föll eru átta í litáísku. Þau eru ávarpsfall, staðarfall, tækisfall og íferðarfall (auk nefnifalls, þolfalls, þágufalls og eignarfalls). Enginn greinir er notaður með nafnorðum en kynin eru 2: karlkyn og kvenkyn. Nafnháttur sagna endar alltaf á *-ti*. Líkt og í íslensku tákna *-i* og *-y* sama hljóð en yfsilon er haft strax eftir *-i*  í stafrófinu.  Sérkennilegt er hvernig neitun er forskeytt við sagnir.

## Ritmál
Litáíska notar latínuletur sem hefur verið aðlagað með smástrikum. Í litáíska stafrófinu eru 32 stafir.

Öfugt við íslensku er upphafleg stafsetning á erlendum mannanöfnum og borgarnöfnum ekki látin haldast heldur eru stafsett hljóðrétt, þannig t.d. verður Elton John *Elton Džon* og George Bush *Džordž Buš*.
Albanska

**Albanska** (albanska: *shqip*) er indóevrópskt tungumál og eina málið sem eftir er af grein albanskra mála (líka kölluð illyrísk mál) sem teljast til fornbalkanmála. Albanska er þjóðtunga Albana. Stöðluð albanska er opinbert mál í Albaníu og Kosóvó. Albanska nýtur auk þess opinberrar stöðu í Svartfjallalandi og Norður-Makedóníu, og hefur stöðu minnihlutamáls á Ítalíu, í Króatíu, Rúmeníu og Serbíu. Albanska er móðurmál albanskra innflytjenda víða um heim. Málnotendur eru taldir vera allt að 7,5 milljónir. 

Greinist í 2 megin mállýskur; norður (geg) og suður (tosk), en þessar tvær greinast aftur í margar undirmállýskur sem illa skiljast sín á milli. Elstu textar frá 15. öld. Þrjú málfræðileg kyn. Óákveðni greinirinn er undansettur en sá ákveðni eftirskeyttur. Nafnorð hafa 6 föll og í sumum mállýskunum 7. Nafnorð eru sett í fleirtölu með annars vegar sjö eftirskeytum (-ë, -a,-e, -ër, -ra -t, -nj) og hins vegar þremur stofn-breytingum þar sem -a er skipt út fyrir -e, -k fyrir -q og -g fyrir gj. Lýsingarorð venjulega eftirsett líkt og í rómönskum málum og beygjast eftir kyni og tölu en ekki falli. Í spurnarsetningum er ekki snúið við orðaröð, heldur er smáorðið a sett framan við setninguna, sem verður við það að spurningu.
Einu stafirnir í albanska stafrófinu sem ekki er að finna í því enska er setillu-sé og tvípunkts-e. 40 % orðaforðans tökuorð frá latínu. Ennfremur þúsundvís af tökuorðum frá tyrknesku enda albanir undirsátar tyrkjaveldis um aldir.

## Nokkrar setningar og orð
Fyrstu töluorðin eru:
një, dy, tre, katër, pesë, gjashtë, shtatë, tetë, nëntë, dhjetë. —

## Tilvísanir

## Tenglar
* Ethnolouge: Albanska (á ensku)
Orrustuflugvél

**Orrustuflugvél** er flugvél notuð til orrustu. Orrustuflugvélum er beitt gegn öðrum flugvélum eða gegn skotmörkum á landi eða sjó. Yfirleitt eru þó orrustuflugvélar greindar að frá sprengjuflugvélum.
Loftárás

**Loftárás** er árás gerð úr lofti, annaðhvort með orrustuflugvélum, sprengjuflugvélum eða flugskeytum.
34

Árið **34** (**XXXIV** í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á föstudegi.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
Cotonou

**Cotonou** er efnahagsleg höfuðborg Benín, sem og stærsta borg landsins. Árið 2012 var íbúafjöldi borgarinnar um 800.000. Þrátt fyrir það er áætlað að íbúafjöldinn gæti verið 1,2 milljónir. Árið 1960 bjuggu einungis 70.000 í borginni. Borgin liggur í suðvesturhluta landsins, á milli Atlantshafsins og Nokouévatns.
Tegucigalpa

**Tegucigalpa** (framburður: [ˌteɰusiˈɰalpa]) er höfuðborg og stærsta borg Hondúras. Nafnið kemur úr nahúatl, *teguz-galpa* sem merkir „silfurhólar“. Árið 2006 bjuggu um 1.200.000 manns í borginni.
Stakmál

**Stakmál** er tungumál sem er ekki tilheyrir neinni þekktri málaætt. Ástæðan gæti verið að öll önnur tungumál málaættarinnar hafi dáið út, eða að málið hafi orðið til óháð öðrum málum.

Dæmi um stakmál eru aínúmál, andamaníska, baskneska, búrúsaskí, haida og mapudungun. Dæmi um útdauð stakmál eru súmerska og elamíska. Sum tungumál sem hafa verið flokkuð sem stakmál (til dæmis japanska og kóreska) eru nú fremur skilgreind sem litlar málaættir.

## Tilvísanir
Ungur ofurhugi

***Ungur ofurhugi*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður

Bob Moran tók fast um hæðarstýrið á flugvélinni og renndi henni svo að segja beint upp í loftið, því að annars hefði hún rekist á háan fjallstind, sem gnæfði hrikalegur framundan. - Með skarpskyggnum augum leit hann niður og blóðið brann í æðum hans. Bob Moran og flugvélin hans voru sem samrunnin. Í skyndingu minntist hann þess, er hann var flugstjóri í stríðinu og stjórnaði orrustuflugsveit sinni í tvísýnum bardögum gegn djörfum óvinum.En í þetta sinni flaug hann ekki orrustuflugvél. Það var einungis venjuleg flutningaflugvél, sem hinn ungi ofurhugi stjórnaði. - Nú voru óvinir hans háfjöll og frumskógar Nýju-Gíneu. Og baráttuna við þessar hættulegu aðstæður varð han að heyja einn síns liðs. Bob Moran hafði frá æsku þráð tvísýn ævintýri. Og var því þessi hættulega flugferð honum kærkomið tækifæri, því að flugferð yfir Djöfladalinn í venjulegri flutningaflugvél var djarft fyrirtæki. Ef eitthvað bar út af var dauðinn vís. En ef svo ólíklega skyldi vildi til, að hann slyppi lífs af eftir nauðlendingu á slíkum stað, lágu höfðaveiðarar í launsátir. - En ævintýrið var ekki langt framundan: Áður en varði var skammbyssu beint að hnakka hans og honum skipað að nauðlenda lengst inni í frumskóginum ...

## Aðalpersónur
Bob Moran, Vilhjálmur „Bill“ Ballantine, Frank Reeves, Lewis Broom

## Sögusvið
Telefomin, Khiliandong, Port Moresby, Nýja-Gínea

## Bókfræði
* Titill: Ungur ofurhugi
* Undirtitill: Spennandi drengjabók um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: La vallee infernale
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1953
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson ?
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1960
Ævintýri á hafsbotni

***Ævintýri á hafsbotni*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Sagan gerist í París, Frakklandi og Kasr El-Ama í Egyptalandi. Aðalpersónur eru Bob Moran, Frank Reeves, prófessorinn Aristide Clairembart og Leopnide Scapalensi.

Það kann að vera, að á uppboði í París komi oft sjaldgæfir munir, sem safnarar hafa áhuga á. Uppboð á gömlu málverki verður upphafið að ótrúlegum og spennandi atburðum. Myndin af hinni hörundsdökku konu verður þess valdandi, að þeir vinirnir Bob Moran og Frank Reeves takast á hendur óralanga ferð til þess að leita að dularfullri líkkistu. Þeir komast með erfiðismunum inn í egypka grafhvelfingu, djúpt niðri á hafsbotni, en þangað kafa þeir í froskmannabúningum, og þar liggja hætturnar í leyni við hvert fótmál. Menn og náttúruöfl taka höndum saman til þess að meina Bob Moran og vini hans að leysa hina torráðu gátu.

## Bókfræði
* Titill: Ævintýri á hafsbotni
* Undirtitill: Spennandi drengjabók um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: La galère engloutie
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1954
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1960
Jórturdýr

**Jórturdýr** (fræðiheiti: *Ruminantia*) eru undirættbálkur klaufdýra og telju um 170 tegundir.

Aðaleinkenni jórturdýra er að þau melta fæðuna í tveimur stigum. Í fyrsta lagi grípur jórturdýr niður, tyggur þá grasið lítið sem ekkert og kyngir. Síðan elgir það fæðunni upp lítið eitt meltri (þ.e.a.s. selur henni upp í munnholið), tyggur hana þá aftur (jórtrar) og kyngir síðan enn á ný og þá taka örverur vambarinnar við og brjóta niður trénið í tuggunni. 

Magi jórturdýra greinist í fjögur hólf, vömb (*rumen*), kepp (*reticulum*), laka (*psalterium*) og vinstur (*abomasus*).

Eiginleg jórturdýr (*Pecora*) greinast í slíðurhyrninga (með slóhorn, sem sitja alla æfi) og kvíslhyrninga með greinótt horn (sem falla tíðast árlega).
Akavajo

**Akavajo** (*Akawaio*) er karíbamál sem er talað í Venesúela og Gvæjönu í Suður-Ameríku af 5.000 manns.

## Nokkrar setningar og orð

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Sófía

**Sófía** (búlgarska: *София*) er höfuðborg og stærsta borg Búlgaríu. Í borginni búa 1.221.785 manns og á stórborgarsvæðinu 1.619.690 sem gerir hana að 14. stærstu borg Evrópusambandsins.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Gvatemalaborg

**Gvatemalaborg** (fullt nafn á spænsku **La Nueva Guatemala de la Asunción**; stytting: **Guatemala** eða **Guate**) er höfuðborg og stærsta borg Gvatemala. Borgin er einnig stærsta borg Mið-Ameríku. Íbúafjöldi borgarinnar er um 2,9 milljón manns (2015).
Georgíska

**Georgíska** (ქართული ენა, *kartuli ena*) er opinbert tungumál Georgíu, lands í Kákasusfjöllum. Georgíska er fyrsta mál u.þ.b. 3,9 milljóna manna í Georgíu (83% íbúa landsins) og 500.000 brottfluttra Georgíumanna, mest í Tyrklandi, Íran, Rússlandi, Bandaríkjunum og annars staðar í Evrópu. Önnur þjóðarbrot innan Georgíu nota málið þó ávallt sem ritmál, sérstaklega þau þjóðarbrot sem tala kartvelsk mál. Eitt af því sem einkennir georgísku er georgíska stafrófið, sem þykir mjög einstakt og líkist engu öðru stafrófi sem fyrirfinnst í heiminum. Georgíska er það kákasíska mál sem á sér flesta mælendur. Elstu textar frá 5. öld. Enginn greinir er í georgísku og ekkert málfræðilegt kyn. Nafnorð hafa 7 föll, þar á meðal gerendafall eða ergatívus. Nafnorð mynda fleirtölu með eftirskeytinu -eb. Í forn-georgísku var fleirtölumyndun nafnorða margbrotnari og flóknari þar sem sérhvert fall hafði sérstaka fleirtöluendingu. Lýsingarorð eru venjulega undansett og beygjast í föllum en ekki tölum.
Sagnorð beygjast í persónum og tölum.

## Stafróf

Georgíska stafrófið er jafnan kallað mkhedruli. Nokkrir af stöfunum eru ekki notaðir þar sem þeir einfaldlega tákna hljóð sem ekki eru notuð í nútíðar-georgísku.
Akkadíska

**Akkadíska** (*lišānum akkadītum*) er útdautt tungumál sem var talað í Mesópótamíu. Tvær helstu mállískur vora babíloníska og assyríska.

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
* Námskeið í akkadísku (á ensku)
Lorentz

**Lorentz** gæti átt við:
* Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928), hollenskur eðlisfræðingur eða verk kennd við hann:
** Lorentz-ummyndun
** Lorentz-kraftur
** Lorentz-grúpa
1026

Árið **1026** (**MXXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Kolur trúboðsbiskup kom til Íslands og starfaði nokkur ár.
* Ariberto erkibiskup krýndi Konráð 2. keisara konung Ítalíu.

## Fædd

## Dáin
1110

Árið **1110** (**MCX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 4. desember - Fyrsta krossferðin: Krossfarar lögðu Sídon undir sig.
* Nestorskróniku lýkur.

## Fædd
* Styrkár Oddason, Lögsögumaður 1171 - 1180.

## Dáin
* Ingi Steinkelsson, konungur Svíþjóðar.
Bakú

**Bakú** (aserska: **) er höfuðborg og stærsta borg Aserbaísjan. Bakú nútímans samanstendur af þremur borgarhlutum, innri hlutanum, uppgangsbænum og Sóvéthlutanum. Árið 2024 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 2,3 milljón manns. Bakú er austast í Aserbaísjan og er á skaga út í Kaspíahaf. Þar er unnin mikil olía. Í Bakú eru margar frægar byggingar eins og Flame Towers og stóri sjónvarpsturninn. Innri bærinn er á minjalista UNESCO. Í Bakú var Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva haldin árið 2012 í Kristalhöllinni.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Jeziorka

**Jeziorka** er fljót í Póllandi. Það rennur 66,3 km langa leið. Við fljótið standa margar stórar borgir, svo sem Piaseczno, Konstancin-Jeziorna.
Havana

**Havana** (spænska **La Habana**; framburður: /la a'βana/) formlegt fullt heiti *Villa San Cristóbal de La Habana* er höfuðborg, aðal hafnarborg og miðja verslunar Kúbu. Borgin er eitt af sextán kúbverskum héruðum. Í borginni búa 2,1 milljónir manns (2012) og á stórborgarsvæðinu búa yfir 3 milljónir, sem gerir hana að stærstu borg Kúbu og Karíbahafsins og þá 9. stærstu í Mið-Ameríku.
1101

Árið **1101** (**MCI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Raymond 4. af Toulouse, hertogi af Trípólí lagði Ankara undir sig.
* Knútur 2. Danakonungur var tekinn í heilagra manna tölu. 

## Fædd

## Dáin
Freetown

**Freetown** er stærsta borg og höfuðborg Síerra Leóne. Borgin stendur í vesturhluta landsins og á höfn við Atlantshaf. Árið 2024 bjuggu 1.348.000 manns í borginni.

## Tilvísanir
1103

Árið **1103** (**MCIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

;Fædd

;Dáin

## Erlendis

* Erkibiskupsdæmið í Lundi stofnað, hið fyrsta á Norðurlöndum, og heyrði Ísland undir það.
* Kirkjur á Grænlandi voru lagðar undir erkibiskup í Lundi.
* Þrír synir Magnúsar berfætts, Sigurður Jórsalafari, Ólafur Magnússon og Eysteinn Magnússon, urðu saman Noregskonungar.

;Fædd
* Haraldur gilli Magnússon Noregskonungur (d. 1136).
* Adeliza af Louvain, drottning Englands, seinni kona Hinriks 1. (d. 1151).

;Dáin
* Magnús berfættur Noregskonungur féll í herför á Írlandi (f. 1073).
* Eiríkur góði Danakonungur dó á Kýpur í pílagrímsferð.
Tíblisi

**Tíblisi** (framburður: [ˈtʰbɪlɪsɪ]; georgíska *თბილისი*, *Tbilissi* (stundum nefnd **Tvílýsi** á íslensku) er höfuðborg og stærsta borg Georgíu, sem stendur við bakka Kúrafljóts (*Mtkvari*). Borgin nær alls yfir 726 km svæði og í henni búa 1.330.217 manns (2024).

## Myndir

Tbilisi-Abanotubani-04-2019-gje.jpg|Abanotubani
Tbilisi-Aghmashenebeli-06-99-2019-gje.jpg|Aghmashenebeli street
Tbilisi-Europaplatz-14-2019-gje.jpg|Europe square
Tbilisi-Festung Nariqala-04-2019-gje.jpg|Nariqala castle
Tbilisi-Metekhi-Kirche-04-2019-gje.jpg|Metekhi church


## Tilvísanir
Srí Jajevardenepúra

**Srí Jajevardenepúra** (sinhala: ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ; tamílska: ஸ்ரீ ஜயவர்த்தனபுரம் கோட்டே) er stjórnsýsluleg höfuðborg Srí Lanka. Srílankska þingið hefur haft aðsetur í borginni frá 29. apríl 1982. Í borginni sjálfri búa 107.925 (2012) og 2.234.289 á stórborgarsvæðinu.

## Tilvísanir
Búri (nafn)

**Búri** er íslenskt karlmannsnafn, kemur frá guðnum Búri.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Búri
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1982 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Búri
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1982 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 


## Heimildir
* 
*
1102

Árið **1102** (**MCII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Almoravídar lögðu Valensíu undir sig.

## Fædd
* Klængur Þorsteinsson, Skálholtsbiskup (d. 1176).

## Dáin
Ferðbúinn til Marz

***Ferðbúinn til Marz*** er vísindaskáldsaga fyrir unglinga eftir Carey Rockwell. Fyrstu ævintýri Tómasar Corbett á bókarformi.

## Söguþráður
Tómas Corbett lendir í ævintýrum í geimnum með nýjum loftliða vinum sínum í Geimháskólanum.

## Aðalpersónur
Tómas Corbett (Tom Corbett), Astro, Mike McKenny, Roger Manning

## Sögusvið
Kjarnaborg, Mars, Venus, um borð í geimskipum.

## Bókfræði
* Titill: Ferðbúinn til Marz
* Á frummáli: Stand by for Mars
* Upprunalegur útgefandi: Grosset & Dunlap Publishers, New York
* Fyrst útgefið: 1952
* Höfundur: Carey Rockwell
* Þýðandi: Guðmundur Karlsson
* Útgefandi: Bókaútgáfan Hildur, Setberg sf. prentaði
* Útgáfuár: 1960
1111

Árið **1111** (**MCXI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Hinrik 5. var krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis.

## Fædd

## Dáin
1114

Árið **1114** (**MCXIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 7. janúar - Matthildur, dóttir Hinriks 1. Englandskonungs, giftist Hinriki 5. keisara.

## Fædd
* Hinrik Skotaprins (d. 1152).

## Dáin
* Nestor sagnaritari, slavneskur krónikuhöfundur (f. um 1056).
1115

Árið **1115** (**MCXV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Bernharður frá Clairvaux stofnaði klaustrið í Clairvaux.
* Krossfaravirkið Montreal var reist af Baldvin 1. konungi Jerúsalem.
* Níels Danakonungur gerði Knút lávarð að jarli af Slésvík.

;Fædd
* (líklega) - Magnús blindi Noregskonungur (d. 1139).
* Erlingur skakki, norskur höfðingi (d. 1179).

;Dáin
* 16. apríl - Magnús Erlendsson Orkneyjajarl (f. um 1076).
* 22. desember - Ólafur Magnússon, Noregskonungur (f. 1099).
* Adela af Flæmingjalandi, Danadrottning, kona Knúts helga.
1116

Árið **1116** (**MCXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

### Fædd
* 23. júlí - Hvamm-Sturla Þórðarson, ættfaðir Sturlunga (d. 1183).

### Dáin
* Úlfhéðinn Gunnarsson, lögsögumaður.

## Erlendis
* 3. febrúar - Stefán 2. varð konungur Ungverjalands.
* Baldvin 1.  konungur Jerúsalem, hóf innrás í Egyptaland.
* Astekar fluttu sig frá Aztlán og hófu leit að nýju borgarstæði þar sem þeir reistu síðan borgina Tenochtitlan.

### Fædd
* 12. apríl - Ríkissa af Póllandi, drottning Svíþjóðar og hertogaynja af Minsk (d. eftir 1156).

### Dáin
* 3. febrúar - Kalman, konungur Ungverjalands (f. 1070).
1117

Árið **1117** (**MCXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Bergþór Hrafnsson varð lögsögumaður.
* Ritun Hafliðaskrár, fyrsta þekkta ritsins sem ritað var á íslensku, hófst.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Fyrstu heimildir um notkun áttavita til siglinga í Kína.

;Fædd

;Dáin
* 14. febrúar - Bertrade de Montfort, drottning Frakklands, seinni kona Filippusar 1. (f. um 1170).
1118

Árið **1118** (**MCXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 28. apríl - Þorlákur Runólfsson var vígður Skálholtsbiskup í Danmörku.
* Lögbókin sem Hafliði Másson, Bergþór Oddsson og fleiri höfðu unnið að á Breiðabólstað í Vesturhópi um veturinn lesin upp og samþykkt á Alþingi.

### Fædd
* Páll Sölvason, prestur í Reykholti (d. 1185).

### Dáin
* Gissur Ísleifsson, Skálholtsbiskup (f. 1042).
* Sigmundur Þorgilsson goðorðsmaður á Svínafelli dó í Róm á suðurgöngu.

## Erlendis
* 24. janúar - Gelasíus II (Giovanni Caetani) varð páfi.
* 8. mars - Gregoríus VII (Maurizio de Burdino) varð mótpáfi.
* Jóhannes 2. Komnenus varð keisari í Býsans.
* Ingi hinn yngri varð Svíakonungur.

### Fædd
* 28. nóvember - Manúel 1. Komnenus, Býsanskeisari (d. 1180).
* 21. desember - Thomas Becket, erkibiskup í Kantaraborg (d. 1170).
* Kristín Knútsdóttir, Noregsdrottning, kona Magnúsar blinda.
* Andróníkus 1. Komnenus, Býsanskeisari (d. 1185).

### Dáin
* 21. janúar - Paskalis 2. páfi.
* 2. apríl - Baldvin 1., konungur Jerúsalem (f. 1058?)
* 1. maí - Matthildur (Edit) af Skotlandi, Englandsdrottning, fyrri kona Hinriks 1. (f. um 1080).
* 15. ágúst - Alexíus 1. Komnenus, Býsanskeisari (f. 1048).
* Filippus Svíakonungur.
1119

Árið **1119** (**MCXIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 28. júní - Krossfarar biðu ósigur í Blóðvallarbardaga utan við Antíokkíu.

## Fædd

## Dáin
1113

Árið **1113** (**MCXIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 15. febrúar - Paskalis 2. páfi staðfesti stofnun Jóhannesarreglunnar. 
* Pierre Abélard opnaði skóla í París.

## Fædd

## Dáin
1112

Árið **1112** (**MCXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Þingeyrarklaustur sett á stofn af Jóni Ögmundssyni, Hólabiskupi.
* Þýska fylkið Baden var stofnað.
* Afonso 1. varð konungur Portúgals.

## Fædd

## Dáin
1120

Árið **1120** (MCXX í rómverskum tölum) var 20. ár 12. aldar og hlaupár sem hófst á fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Á Íslandi

* Deilur milli Þorgils Oddssonar og Hafliða Mássonar á Alþingi.

### Fædd
* Brandur Sæmundsson Hólabiskup (d. 1201).

### Dáin

## Erlendis
* Þingið í Nablus var haldið í konungsríkinu Jerúsalem.
* 25. nóvember - Hvíta skipið sökk á Ermarsundi. Með því fórust ýmsir fyrirmenn, þar á meðal Vilhjálmur Adelin, einkasonur Hinriks 1. Englandskonungs. Aðeins einn maður bjargaðist.
* Tíund var komið á í Noregi.

### Fædd
* 28. nóvember - Manúel 1. Komnenos, keisari Býsans (d. 1180).
* Loðvík 7. Frakkakonungur (d. 1180).

### Dáin
* 25. nóvember - Vilhjálmur Adelin, sonur Hinriks 1. Englandskonungs, fórst með Hvíta skipinu (f. 1103).
* Ingigerður Haraldsdóttir, drottning Danmerkur 1086-1095 (kona Ólafs hungurs) og Svíþjóðar 1105-1118 (kona Filippusar Svíakonungs)
Lodda

**Lodda** (fræðiheiti: *Terathopius ecaudatus*) er meðalstór örn af *Accipitridae*-ættinni. Loddan er eini fuglinn af ættkvíslinni *Terathopius* og að öllum líkindum fyrirmyndin að *„Simbabve-fuglinum“* sem er þjóðartákn Simbabve.
1121

Árið **1121** (**MCXXI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Boleslás 3. konungur Póllands vann eyjuna Jóm frá Jómsvíkingum.

## Fædd

## Dáin
* 23. apríl - Jón Ögmundsson, Hólabiskup (f. 1052).
Bil (mannanafn)

**Bil** er íslenskt kvenmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Bil
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:90 #1
 
 color:seinna
 width:1
 
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Bil
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:48 #0.03%
 
 color:seinna
 width:1
 
 


## Heimildir
* 
*
1122

Árið **1122** (**MCXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Ritun Íslendingabókar hófst.
* Ketill Þorsteinsson var vígður Hólabiskup.
* Pierre Abélard skrifaði *[[Sic et Non]]*.

## Fædd

## Dáin
* 28. nóvember - Ottókar 2. markgreifi af Styrju.
1123

Árið **1123** (**MCXXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Biskuparnir Þorlákur Runólfsson og Ketill Þorsteinsson settu kristnirétt hinn eldri.
* Guðmundur Þorgeirsson varð lögsögumaður.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Fyrsta kirkjuþingið í Lateran setti fram kröfu um skírlífi presta.
* Sutoku varð Japanskeisari.

;Fædd
* Leonardo Fibonacci, ítalskur stærðfræðingur (d. 1250).

;Dáin
* 29. ágúst - Eysteinn Magnússon, Noregskonungur (f. um 1088).
* Omar Khayyam, persneskt skáld.
1126

Árið **1126** (**MCXXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Arnaldur munkur, Grænlandsbiskup, komst til Grænlands eftir mikla svaðilför.
* Jinveldið var stofnað í Kína.

## Fædd
* Averróes, spænsk-marokkóskur heimspekingur (d. 1198).

## Dáin
1127

Árið **1127** (**MCXXVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Konráður 3. stofnaði veldi Hohenstaufen-ættarinnar þegar hann var krýndur konungur Þýskalands.

## Fædd

## Dáin
1128

Árið **1128** (**MCXXVIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Honoríus 2. páfi viðurkenndi reglu Musterisriddara.

## Fædd
* Absalon erkibiskup í Danmörku (d. 1201).

## Dáin
1124

Árið **1124** (**MCXXIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Biskupsstóll stofnaður á Grænlandi og Arnaldur munkur vígður Grænlandsbiskup.
* 27. apríl - Davíð 1. drap Alexander 1. og gerðist Skotakonungur.
* Borgin Týros féll í hendur krossfara.

## Fædd

## Dáin
1125

Árið **1125** (**MCXXV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 11. júní - Krossfarar sigruðu Seljúktyrki í orrustunni um Azaz.
* Magnús sterki varð Svíakonungur.

## Fædd

## Dáin
1129

Árið **1129** (**MCXXIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* Hinrik ljón, hertogi af Saxlandi og Bæjaralandi (d. 1195).

## Dáin
1130

Árið **1130** (**MCXXX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Ari fróði Þorgilsson ritaði Íslendingabók um þetta leyti.

### Fædd

### Dáin
* Hafliði Másson, íslenskur goðorðsmaður og höfðingi.

## Erlendis
* 14. febrúar - Innósentíus 2. (Gregorio Ppareschi) varð páfi.
* 14. febrúar - Anacletus II (Pietro Petri Leonis) varð mótpáfi.
* 25. desember - Anacletus II mótpáfi krýndi Roger 2. konung Sikileyjar.
* Norski innanlandsófriðurinn hófst þegar Magnús blindi og Haraldur gilli urðu samkonungar í Noregi.

### Fædd
* Karl Sörkvisson, Svíakonungur (d. 1167).
* Baldvin 3., konungur Jerúsalem (d. 1162).

### Dáin
* 13. febrúar - Honóríus II páfi.
* 26. mars - Sigurður Jórsalafari, Noregskonungur (f. um 1090).
* Margrét friðkolla, Danadrottning, kona Níelsar konungs.
1131

Árið **1131** (**MCXXXI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 7. janúar - Magnús sterki drap Knút lávarð með sviksemi.
* 30. mars - Almyrkvi á sólu á Íslandi.

## Fædd
* 14. janúar - Valdimar mikli Knútsson, Danakonungur (d. 1182).

## Dáin
* 7. janúar - Knútur lávarður, danskur konungssonur (f. 1096).
* 21. ágúst - Baldvin 2. konungur af Jerúsalem
* 4. desember - Omar Khayyám, persneskt skáld (f. 1048).
1132

Árið **1132** (**MCXXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* 1. apríl - Húgó frá Châteauneuf, biskup í Grenoble (f. 1052).
1139

Árið **1139** (**MCXXXIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 26. júlí - Portúgal lýsti yfir sjálfstæði frá konungsríkinu León.

## Fædd

## Dáin
* 12. nóvember - Magnús blindi, fyrrverandi Noregskonungur.
Jenetta

**Jenetta** er íslenskt kvenmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Jenetta
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:1979 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2006 frompos:40 tillpos:90 #1
 
 color:seinna
 width:1
 
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Jenetta
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:1979 frompos:40 tillpos:45 #0.02%
 at:2006 frompos:40 tillpos:48 #0.03%
 
 color:seinna
 width:1
 
 


## Heimildir
* 
*
1142

Árið **1142** (**MCXLII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Stríð hófst milli Loðvíks 7. Frakkakonungs og Teóbalds 2. af Champagne. Það stóð til 1144.
* Konoe tók við af Sutoku sem Japanskeisari.
* Hinrik ljón varð hertogi í Saxlandi.
* Eysteinn Haraldsson varð konungur Noregs ásamt Sigurði munni og Inga krypplingi.
* Sænskur höfðingi og sænskur biskup réðust á kaupmenn frá Garðaríki með sextíu skipa flota, samkvæmt rússneskum heimildum.

;Fædd
* 20. mars - Melkólfur 4., konungur Skotlands (d. 1165).
* Húgó 3., hertogi af Búrgund (d. 1192).

;Dáin
* 21. apríl - Pierre Abélard, franskur rithöfundur og heimspekingur (f. 1079).
* Orderic Vitalis, enskur sagnaritari (f. 1075).
1158

Árið **1158** (**MCLVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 19. janúar - Hekla gaus.
* 15. júní - Skálholtsdómkirkja (Klængskirkja) var vígð.

;Fædd

;Dáin
* Eyjólfur Sæmundsson prestur í Odda á Rangárvöllum (d. 1158).

## Erlendis
* Hinrik 2. Englandskonungur tók upp gjaldmiðilinn sterlingspund.
* Go-Shirakawa varð Japanskeisari.

;Fædd
* 23. september - Geoffrey 2. hertogi af Bretagne (d. 1186).

;Dáin
1168

Árið **1168** (**MCLXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þykkvabæjarklaustur var stofnað. Fyrsti príor þar var Þorlákur Þórhallsson, sem síðar var nefndur Þorlákur helgi.
* Sumar heimildir segja að Hítardalsklaustur hafi verið stofnað þetta ár en oftar er þó árið 1166 nefnt.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* September - Kalixtus III (Giovanni) varð mótpáfi.
* 22. desember - Kalífinn lét brenna Kaíró vegna ótta við að krossfarar myndu leggja hana undir sig. Borgin brann í 54 daga.
* Valdimar mikli Knútsson Danakonungur lagði undir sig virkið Arkona á eyjunni Rügen.
* Ríkharður ljónshjarta varð hertogi af Akvitaníu.

;Fædd
* Húgó 9. af Lusignan, krossfari (d. 1219).
* Dagmar af Bæheimi, drottning Danmerkur (Markéta) (d. 1212).

;Dáin
* 20. september - Paskalis III mótpáfi.
1140

Árið **1140** (**MCXL** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* Karl Jónsson ábóti í Þingeyrarklaustri (d. 1213).

## Dáin
1141

Árið **1141** (**MCXLI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Ættin Ricasoli fékk um þúsund ekrur lands í Gaiole í Chianti frá Flórens og hóf þar vínrækt.

## Fædd
* Malcolm 4. Skotakonungur (d. 1165).

## Dáin
1188

Árið **1188** (**MCLXXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Eldgos í Trölladyngju. 
* Guðmundur dýri fékk Fljótamannagoðorð að gjöf.
* Karl Jónsson varð ábóti í Þingeyraklaustri öðru sinni.

### Fædd

### Dáin
* 18. júní - Ari Þorgilsson sterki (f. 1135).
* Kári Runólfsson ábóti í Þingeyraklaustri.

## Erlendis
* Newgatefangelsi var reist í London.
* Valdimar sigursæli varð hertogi í Slésvík.
* Ríkharður ljónshjarta gekk í bandalag við Filippus 2. Frakkakonung gegn föður sínum, Hinrik 2. Englandskonungi.

### Fædd
* 4. mars - Blanka af Kastilíu, Frakklandsdrottning, kona Loðvíks 8. (d. 1252).

### Dáin
* 26. janúar - Eysteinn Erlendsson erkibiskup í Niðarósi.
* 22. ágúst - Ferdínand 2., konungur Leon (f. 1137).