open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ábyrg framtíð

**Ábyrg framtíð** er íslenskur stjórnmálaflokkur. Hann var stofnaður 27. júlí 2021 af baráttuhóp gegn sóttvarnaraðgerðum vegna Covid-19 og talaði fyrir mikilvægi lýðræðislegs ferlis sóttvarnarviðbrögðum og mikilvægi þess að virða stjórnarskrárbundin réttindi. Hópurinn hafði einnig varað við hættum af notkun bóluefna sem enn voru á tilraunastigi. Grunnstefna Ábyrgrar framtíðar er að valdhafar þurfi að bera ábyrgð á embættisgjörðum sínum, og þegar það er ekki hægt þurfi að auka vald borgaranna yfir eigin lífi.

Undanfari baráttu hópsins voru tíð skrif Jóhannesar Loftssonar árið 2020, þar sem hörðum sóttvarnaaðgerðum var mótmælt harkalega. Flokkurinn bauð fram í alþingiskosningunum 2021 og 2024 og til borgarstjórnar í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningum 2022. 

## Alþingiskosningar 2021
Flokkurinn bauð fyrst fram í alþingiskosningunum 2021 og var tilkynnt um framboðið 10. september 2021 í fjölmiðlum. Flokkurinn ætlaði upphaflega að bjóða fram í tveimur kjördæmum, Reykjavíkurkjördæmi norður og Suðurkjördæmi en vegna fárra undirskrifta gátu þau einungis boðið fram í Reykjavíkurkjördæmi norður sem gerði að verkum að formaður flokksins, Jóhannes Loftsson gat ekki kosið flokkinn í kosningunum.

Flokkurinn fékk 0,1% fylgi, 144 atkvæði og enga þingmenn kjörna.

## Sveitarstjórnarkosningar 2022
Jóhannes Loftsson sóttist upphaflega eftir því að leiða lista Miðflokksins í Reykjavík í kosningunum en var hafnað vegna þess að hann var formaður Ábyrgrar framtíðar. Ábyrg framtíð bauð fram einn lista í kosningunum, í Reykjavík, þar sem að Jóhannes Loftsson var oddviti. Flokkurinn hlaut 0,7% atkvæða eða 475 atkvæði og enga borgarfulltrúa kjörna.

## Alþingiskosningar 2024
Flokkurinn bauð einungis fram einn lista í Reykjavík norður í alþingiskosningunum 2024. Jóhannes Loftsson leiddi listann og var aðalstefnumál flokksins í kosningunum að gera upp COVID-19 tímann. Flokkurinn hlaut einungis 42 atkvæði (0,02% atkvæða) og enga þingmenn kjörna.

## Tenglar
* Vefsíða Ábyrgrar framtíðar 
* YouTube síða Ábyrgrar framtíðar
* Facebook síða Ábyrgrar framtíðar

## Heimildir
Scopolia

***Scopolia*** er ættkvísl þriggja eða sex fjölærra jurta af náttskuggaætt. Ættkvíslin heitir eftir Giovanni Scopoli (1723–88).

Eftirfarandi eru tegundir ættkvíslarinnar samkvæmt Catalogue of Life:
**[[Scopolia carniolica]]* - Mið-Evrópa (Austurríki, Slóvenía og Karpatafjöll)
**[[Scopolia caucasica]]* - Kákasus
**[[Scopolia japonica]]* - Japan
**[[Scopolia kwangdokensis]]* (yfirleitt talin til Scopolia japonica)
**[[Scopolia lutescens]]* - Kóreuskagi
**[[Scopolia neoparviflora]]* (yfirleitt talin til Scopolia japonica)

Ættkvíslirnar *[[Anisodus]]* (4 tegundir) og *[[Atropanthe sinensis|Atropanthe]]* Pascher. (ein tegund) eru náskyldar henni og hafa stundum verið taldar til hennar. 

Allar tegundirnar innihalda alkalíóða og eru lækningajurtir.

## Tilvísanir
Scopolia lutescens

***Scopolia lutescens*** er fjölær jurt af náttskuggaætt, ættuð frá Kóreu. Hún er nú talin vera afbrigði af Scopolia japonica.

## Tilvísanir
Scopolia caucasica

**Scopolia caucasica** er fjölær jurt af náttskuggaætt. Hún er ættuð frá norður Kákasus.

## Tilvísanir
Hjaltamálið

**Hjaltamálið** eða **uppreist æru-málið** var hneykslismál innan ríkistjórnar Íslands árið 2017 undir stjórn Bjarna Benediktssonar forsætisráðherra. Ríkisstjórnin hafði verið mynduð 8 mánuðum áður sem gerir hana að skammlífustu ríkistjórn í sögu íslenska lýðveldisins. 

Hjaltamálið snerist um veitingu uppreist æru þeirra Hjalta Sigurjóns Haukssonar og Roberts Downey þann 16. september 2016 sem báðir dæmdir höfðu verið fyrir barnaníð. Dómsmál Hjalta þótti sérlega alvarlegt en hann var dæmdur sekur árið 2004 fyrir að misnota stjúpdóttur sína nánast daglega í um tólf ár. Fyrir það fékk hann fimm og hálfs árs fangelsisdóm. Benedikt Sveinsson, faðir Bjarna Benediktssonar þáverandi forsætisráðherra, hafði veitt Hjalta Sigurjóni Haukssyni meðmæli í umsókn hans um uppreist æru. Aukið hneyksli kom á borðið þegar upp komst að embættismaður dómsmálaráðuneytisins hafði Sigríði Andersen þáverandi dómsmálaráðherra að faðir Bjarna Benediktsson, Benedikt Sveinsson, hafi gefið Hjalta Sigurjóni Haukssonar meðmæli. Sigríður upplýsti í kjölfar einungis Bjarna um málið en ekki aðra í ríkisstjórn. Þetta hneyksli varð til þess að Björt framtíð sleit stjórnarsamstarfinu og þar með féll ríkisstjórnin.

## Tilvísanir
H. C. Hansen

**Hans Christian Svane Hansen**, kallaður **H. C. Hansen** (8. nóvember 1906 – 19. febrúar 1960), var forsætisráðherra Danmerkur frá 1. febrúar 1955 til dauðadags.

## Bakgrunnur
H. C. Hansen var kominn af verkamannaætt frá Árósum og nam leturfræði. Hann gekk snemma til liðs við Jafnaðarmannaflokkinn og var formaður ungliðahreyfingar hans frá 1933 til 1937.

## Stjórnmálaferill
Hansen var kjörin á danska þingið árið 1936 og sat þar til dauðadags. Hann var náinn samstarfsmaður Hans Hedtoft og tók við af honum sem ritari Jafnaðarmannaflokksins árið 1939. Hansen var leystur úr því embætti á tíma þýska hernámsins í seinni heimsstyrjöldinni. Á meðan Danmörk var hernumin sat Hansen í ólöglegri samskiptanefnd milli danskra ráðamanna og Frelsisráðsins, sem stýrði andspyrnu gegn hernámsliðinu.

Frá 1943 til 1946 njósnaði H. C. Hansen fyrir Bandaríkin og upplýsti þau meðal annars um verslunarsamninga Dana við Sovétríkin og samstarf þeirra með Þjóðverjum á stríðsárunum.

Í ríkisstjórninni sem stofnuð var við frelsun Danmerkur árið 1945 varð Hansen fjármálaráðherra. Hann tók aftur við því embætti í ríkisstjórn Hedtofts frá 1947 til 1950.

Árið 1953 varð Hansen utanríkisráðherra og síðan forsætisráðherra þegar Hedtoft lést í janúar 1955. Hansen gegndi utanríkisráðherraembættinu samhliða forsætisráðherraembættinu til ársins 1958. Hann sýktist af krabbameini stuttu síðar og lést árið 1960.

H.C. Hansen var hlynntur því að leiða Danmörku inn í Atlantshafsbandalagið árið 1949 og var ötull stuðningsmaður danskrar samvinnu við Bandaríkin og lýðræðisríki Vestur-Evrópu. Þegar Vestur-Þýskaland hlaut aðild að Atlantshafsbandalaginu árið 1955 samdi Hansen við stjórnvöldin í Bonn og gaf út með þeim sameiginlega yfirlýsingu þar sem réttindi danska minnihlutans í Suður-Slésvík voru tryggð.

Haustið 1957 tók stjórn Hansens þátt í innflutningi kjarnorkuvopna á danska grundu þegar hann samþykkti beiðni bandaríska sendiherrans um flutning „skotfæra sérstaks eðlis“ til Grænlands (sem var þá danskt amt). Á kosningaplakötum fyrr sama ár höfðu Jafnaðarmenn þó notað slagorðið „H. C. Hansen segir nei við kjarnavopnum í Danmörku.“

Hansen var talinn lausnamiðaður og á stjórnartíð hans voru ný lífeyrislög innleidd árið 1957. Á ráðherratíð hans tóku ný skólalög jafnframt gildi.

## Eitt og annað
H. C. Hansen hafði samið ljóð og söngva frá unga aldri og flutti þau gjarnan sjálfur. Hann þýddi jafnframt fjölda fagurbókmennta á dönsku.

Þann 4. júní 2008 færði Peer Henrik Hansen rök fyrir því í doktorsritgerð sinni við Hróarskelduháskóla að H. C. Hansen hefði unnið með bandarísku leyniþjónustunni í og eftir seinni heimsstyrjöldina en ekki væri ljóst hvaða stöðu hann hefði haft.

## Tilvísanir
Elísa Gróa Steinþórsdóttir

**Elísa Gróa Steinþórsdóttir** (fædd 21. febrúar 1994 í Reykjavík) er íslensk fegurðardrottning og tískumódel. Hún vann keppnina Miss Universe Iceland 2021 þann 29. september 2021.

## Tilvísanir
Unninn viður

**Unninn viður**, **samsettur viður** eða **manngerður viður** eru alls kyns viðarafurðir sem gerðar eru með því að binda við, viðarspæni, viðartrefjar, viðarkurl eða aðrar viðarafurðir saman með lími eða öðrum aðferðum og búa þannig til samsett efni. Algengt er að nota unnin við sem byggingarefni. Dæmi um unninn við eru límtré, krossviður, spónaplötur, masónít, MDF og spónlagður viður. Sams konar efni eru líka unnin úr annars konar plöntum sem innihalda tréni, eins og bambus, hampi og reyr.
Liechtensteinska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Liechtensteinska karlalandsliðið í knattspyrnu** er er fulltrúi Liechtenstein  í knattspyrnu og er stjórnað af Liechtensteinska knattspyrnusambandinu.
Pandóruskjölin

**Pandóruskjölin** (enska: *Pandora Papers*) eru gögn sem var lekið haustið 2021 og varða þjóðarleiðtoga og valdafólks og fjármál þeirra. Um 600 blaðamenn víðs vegar að unnu úr gagnalekanum. Hann hefur að geyma fjármál 35 núverandi eða fyrrverandi þjóðarleiðtoga og rúmlega 330 stjórnmálamanna frá 91 landi. Þeir eru sakaðir um spillingu. 

;Meðal persóna í skjölunum:
* Tony Blair, fyrrverandi forsætisráðherra Bretlands
* Abdúlla 2. Jórdaníukonungur
* Andrej Babiš, forsætisráðherra Tékklands

## Tilvísanir
Kjörbréfanefnd

**Kjörbréfanefnd** er ein af nefndum Alþingis. Nefndin er kosin á fyrsta fundi þingsins eftir kosningar og hefur það hlutverk að yfirfara kjörbréf sem Landskjörstjórn gefur út til væntanlegra þingmanna á grundvelli kosningaúrslita í einstökum kjördæmum. Samkvæmt 46. gr. stjórnarskrá er það Alþingi sjálft sem sker úr um það hvort að þingmenn séu löglega kjörnir en kjörbréfanefndin gerir tillögu til þingsins um það hvort að samþykkja beri eða hafna kjöri einstakra þingmanna. Nefndin fer yfir kærur sem fram koma vegna mögulegra ágalla á framkvæmd kosninga og tekur afstöðu til þeirra. Nefndin skoðar einnig kjörseðla sem ágreiningur er um hvort að telja skuli gilda eða ekki. Endanlegar niðurstöður Alþingiskosninga liggja því ekki fyrir fyrr en tekin hefur verið afstaða til þessara vafaatkvæða. Í framkvæmd er það svo að þeir flokkar sem ná mönnum á þing samkvæmt úrslitum kosninga skipa **undirbúningskjörbréfanefnd** áður en þing kemur fyrst saman til að hefja vinnu væntanlegrar kjörbréfanefndar.

Alþingi getur úrskurðað kjör einstakra frambjóðenda ógilt, t.d. vegna þess að frambjóðandinn var ekki kjörgengur eða ef hann var í framboði á fleiri en einum lista. Ef kjör framboðslista í heild er úrskurðað ógilt af Alþingi, þá skal samkvæmt ákvæðum kosningalaga fara fram uppkosning í því kjördæmi. Slík uppkosning fór fram í Seyðisfjarðarkaupstað 1909 eftir að Alþingi úrskurðaði kjör Valtýs Guðmundssonar í kosningunum árið áður ógilt. Valtýr beið lægri hlut gegn andstæðingi sínum Birni Þorlákssyni. Engin nýlegri dæmi eru um að kjörbréfanefnd hafi gert tillögu til Alþingis um að ógilda kjör þingmanna og láta fara fram uppkosningar.

Í kjölfar kosninganna 2021 komu fram ágallar á framkvæmd talningar í Norðvesturkjördæmi. Samkvæmt áliti Landskjörstjórnar var ekki hægt að fullyrða að meðferð kjörgagna á milli fyrstu talningar á kosninganótt og endurtalningar daginn eftir hafi verið með lögmætum hætti. Landskjörstjórn gaf engu að síður út kjörbréf til þeirra frambjóðenda sem náðu kjöri samkvæmt niðurstöðum endurtalningar í kjördæminu og benti á að einungis Alþingi hefði úrskurðarvald um það hvort að ágallar á framkvæmd kosninga ættu að leiða til ógildingar á þeim. Þrír frambjóðendur í kosningunum (Magnús Norðdahl, Guðmundur Gunnarsson og Rósa Björk Brynjólfsdóttir) kærðu framkvæmd kosninganna til kjörbréfanefndar þingsins og kröfðust ógildingar á kosningunum. Þar að auki kærði Karl Gauti Hjaltason framkvæmd kosninganna til lögreglu.

## Tenglar
* Um kjörbréfanefnd og fyrri álit hennar á vef Alþingis

## Vísanir
Spákonuvatn

**Spákonuvatn** er stöðuvatn rétt suðvestur af Trölladyngju og norður af Djúpavatni á Reykjanesskaga.

## Tengill
Ferlir - Spákonuvatn
Fumio Kishida

**Fumio Kishida** (f. 29. júlí 1957) er japanskur stjórnmálamaður, fyrrverandi forsætisráðherra Japans og fyrrverandi forseti Frjálslynda lýðræðisflokksins. Hann tók við embætti þann 4. október 2021 eftir afsögn Yoshihide Suga.

Kishida hefur setið á japanska þinginu frá árinu 1993 fyrir Hírosíma og gegndi embætti utanríkisráðherra frá 2012 til 2017 í ríkisstjórn Shinzō Abe.

Kishida gaf kost á sér í forsetakjöri Frjálslynda lýðræðisflokksins í september 2021 eftir að flokksleiðtoginn og forsætisráðherrann Yoshihide Suga lýsti yfir að hann hygðist ekki sitja lengur. Hann vann sigur þann 29. september eftir kosningabaráttu á móti Taro Kono, sem stýrði aðgerðum stjórnvalda gegn COVID-19-faraldrinum, Seiko Noda, fyrrverandi jafnréttisráðherra, og þingkonunni Sanae Takaichi. Eftir kjör sitt á forsetastól hvatti Kishida flokksfélaga sína til að sýna Japönum að Frjálslyndi lýðræðisflokkurinn væri endurborinn og væri þess verður að fara áfram með stjórn landsmála.

Japanska þingið staðfesti Kishida sem nýjan forsætisráðherra Japans þann 4. október 2021. Kishida hefur talað fyrir breytingum á efnahagsstefnunni sem Japan hefur fylgt frá því á stjórnartíð Shinzō Abe, sem Kishida vill meina að þjóni fyrst og fremst hagsmunum stórfyrirtækja.

Kishida leiddi Frjálslynda lýðræðisflokkinn í kosningum þann 31. október 2021. Flokkurinn viðhélt hreinum meirihluta á japanska þinginu.

Óvinsældir Kishida jukust jafnt og þétt á kjörtímabilinu í takt við versnandi efnahagsástand og ásakanir um spillingu innan Frjálslynda lýðræðisflokksins. Kishida tilkynnti þann 14. ágúst 2024 að hann myndi ekki gefa kost á sér til endurkjörs sem forseti flokksins í september og myndi láta af embætti forsætisráðherra þegar nýr flokksleiðtogi hefði verið kjörinn. Shigeru Ishiba var kjörinn nýr leiðtogi flokksins þann 27. september 2024.

## Tilvísanir
Phragmites karka

***Phragmites karka*** er tegund strandreyrs sem vex í hitabeltinu: suður Asíu, Afríku og Ástralíu. Einnig á nokkrum Kyrrahafseyjum. Hann verður 4 til 10 metrar á hæð.
Honum var fyrst lýst af Ernst Gottlieb von Steudel.

Nytjar eru ýmsar: ætir ungir sprotar (eldaðir), rofvörn á árbökkum og hreinsun vatns.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Plants Of the World Online
Phragmites mauritianus

***Phragmites mauritianus*** er tegund strandreyrs sem vex í hitabeltinu: Afríku og vestur Indlandshafi. Hann verður 2 til 8 metrar á hæð.

## Myndir

Phragmites mauritianus 104541396.jpg
Phragmites mauritianus 15793490.jpg
Phragmites mauritianus 104541499.jpg
Phragmites mauritianus 107747958.jpg
Phragmites mauritianus 15285723.jpg


## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Plants Of the World Online
Hierochloe

***Hierochloe*** er ættkvísl plantna í grasaætt og eru flestar tegundirnar á tempruðum, og kaldtempruðum svæðum norðurhvels. Margar eða allar tegundirnar eru ilmandi.
Sumir höfundar vilja slá saman ættkvíslunum *Hierochloe* og *[[Anthoxanthum]]*, en aðrir telja þær eiga að vera aðskildar.

## Tegundir
* *[[Hierochloe alpina]]* - Rússland, Skandinavía, Mongólía, Kazakhstan, Mansjúría, |Kórea, Japan, Kanada, Grænland, Alaska, norðurhluti Bandaríkjanna 
* *[[Hierochloe australis]]* - norður og mið Evrópa
* *[[Hierochloe brunonis]]* - Nýja Sjáland
* *[[Hierochloe cuprea]]* - Nýja Sjáland
* *[[Hierochloe davidsei]]* - Kólumbía, Venesúela, Kosta Ríka
* *[[Hierochloe equiseta]]* - Nýja Sjáland
* *[[Hierochloe flexuosa]]* - Nepal, Sikkim, Bútan, Arunachal Pradesh
* *[[Hierochloe fraseri]]* - Tasmanía
* *[[Hierochloe fusca]]* - Nýja Sjáland
* *[[Hierochloe glabra]]* - Kína; Kórea, Japan, Mongólía, Síbería, Kazakhstan
* *[[Hierochloe gunckelii]]* - Chile, Argentína
* *[[Hierochloe helenae]]* - Primorye
* *[[Hierochloe juncifolia]]* - Chile, Argentina
* *[[Hierochloe khasiana]]* - Assam
* *[[Hierochloe laxa]]* - Afghanistan, norður Pakistan, Himachal Pradesh, Jammu & Kashmir, Himachal Pradesh, Nepal, Gansu, Sichuan
* *[[Hierochloe mexicana]]* - Mexókó, Gvatemala, Venesúela
* *[[Hierochloe novae-zelandiae]]* - Nýja Sjáland
* *[[Hierochloe occidentalis]]* - Washington, Oregon, California
* *[[Hierochloe odorata]]* - Reyrgresi; Evrasía (einnig Íslandi), Norður-Ameríka
* *[[Hierochloe pauciflora]]* - Rússland, Kanada, Alaska
* *[[Hierochloe pluriflora]]* - Japan
* *[[Hierochloe potaninii]]* - Gansu, Sichuan
* *[[Hierochloe pusilla]]* - Síle, Argentína
* *[[Hierochloe quebrada]]* - Perú
* *[[Hierochloe rariflora]]* - Ástralía
* *[[Hierochloe recurvata]]* - Nýja Sjáland
* *[[Hierochloe redolens]]* - Ástralía, Nýja Sjáland, Nýja-Gínea, Suður-Ameríka, Falklandseyjar
* *[[Hierochloe repens]]* - Rússland, Kazakhstan, Úkraína, Hvítarússland, Búlgaría, Rúmenía, Tékkland, Ungverjaland, Austurríki
* *[[Hierochloe spicata]]* - suður Síle
* *[[Hierochloe submutica]]* - Ástralía
* *[[Hierochloe tibetica]]* - Tíbet
* *[[Hierochloe utriculata]]* - Síle, Argentína
* *[[Hierochloe wendelboi]]* - Pakistan
* *[[Hierochloe × zinserlingii]]* - Úralfjöll í Rússlandi

; áður meðtaldar
fjöldi tegunda sem nú eru taldar hæfa fremur eftirfarandi ættkvíslum: *[[Anthoxanthum]] [[Centotheca]] og [[Holcus]]*

## Tilvísanir
Kristín Einarsdóttir

**Kristín Einarsdóttir** (f. 11. janúar 1949) lífeðlisfræðingur og viðskiptafræðingur var alþingismaður Kvennalistans frá 1987 - 1995 

Kristín er fædd í  Reykjavík en er alin upp í Keflavík. Foreldrar hennar voru Sigrid L.S.E. Toft og Einar Þorsteinsson. Kristín var kjörin á Alþingi árið 1987 fyrir Samtök um kvennalista í Reykjavíkurkjördæmi. Hún sat á þingi til ársins 1995. Hún lauk meistarapróf í viðskiptafræði 2017 (Fjármál fyrirtækja) og 2002 (Stjórnun og stefnumótun) frá Háskóla Íslands, kandidatspróf (cand real) í lífeðlisfræði 1979 frá Háskólanum í Osló og BS í líffræði frá HÍ 1975.

Kristín starfaði sem kennari við Gagnfræðaskóla Keflavíkur og Iðnskólann í Keflavík 1970-1971 og kennari og sérfæðingur í lífeðlisfræði við Hákóla Íslands 1979-1987 þegar hún var kjörin á Alþingi. Hún var framkvæmdastjóri Félags háskólakennara (1995-1997) og Lyfjaþróunnar (1997-1999). Kristín starfaði  hjá Reykjavíkurborg frá 1999-2014 fyrst sem framkvæmdastjóri miðborgarinnar, framkvæmdastjóri Skipulagssjóðs og aðstoðarsviðsstjóri á Umhverfis- og framkvæmdasviði.

Kristín var einn af stofnendum Kvennaframboðsins í Reykjavík árið 1982 og Kvennalistans árið 1983 og var þingkona Kvennalistans frá 1987-1995. Hún var  formaður umhverfisnefndar Alþingis 1993-1995 og varaforseti 1991-1995. Kristín sat í  Norðulandaráði 1991-1995 og sat m.a. í ritstjórn tímaritsins Nordisk kontakt. Hún var fulltrúi Alþingis á umhverfisráðstefnunni í Ríó 1992, var í Alþjóða þingmannaráðinu og var fulltrúi Alþingis á tveimur þingum Sameinuðu þjóðanna.

Kristín sat í stjórn Húsnæðisstofnunar 1985-1987, í stjórn Landsvirkjunar 1995-1999, í stjórn Hollustuverndar ríkisins (1995-1996) og var formaður stjórnar Sjúkrahúss Reykjavíkur (1998-1999).

Hún sat í nefndum til að endurskoða lög um jafnan rétt og stöðu kvenna og karla, um opinbera stefnu og lög um ferðamál, um náttúrurannsóknir og Náttúrufræðistofnun, um stefnu Íslendinga í hvalamálum, um fyrirkomulag fjármagnstekjuskatts og var formaður Samstöðu um óháð Ísland. Hún var í stjórn Perluvina samtaka um mergæxli og í stjórn félags fyrrverandi Alþingismanna. Hún stofnaði  ásamt nokkrum Kvennalistakonum IceFemIn sem hefur það að markmiði að styrkja og efla konur.

## Tilvísanir
Sigrún Jóhannesdóttir

**Sigrún Jóhannesdóttir** (f. 1. október 1947) er menntaráðgjafi á Íslandi. Hún starfaði sem kennari, lektor og aðstoðarrektor við Samvinnuháskólann á Bifröst. Hún hefur einnig unnið að námsefnisgerð fyrir ferðaþjónustu á Íslandi.

## Heimild

* Kennaratalið
Jóhannes Loftsson

**Jóhannes Loftsson** (f. 30. júní 1973) er íslenskur verkfræðingur, aðgerðarsinni og formaður Frjálshyggjufélagsins og formaður Ábyrgrar framtíðar. Jóhannes varð þekktur árið 2020 þegar hann mótmælti aðgerðum í Kórónaveirufaraldrinum 2019-2021. Hann stofnaði flokkinn Ábyrg framtíð sumarið 2021 sem bauð fram í einu kjördæmi í Alþingiskosningunum 2021 með Jóhannes í oddvitasæti. Jóhannes leiddi einnig framboðslista flokksins í borgarstjórnarkosningum 2022 og Alþingiskosningum 2024.

## Heimildir
Danfríður Kristín Skarphéðinsdóttir

**Danfríður Kristín Skarphéðinsdóttir** (f. 3. mars 1953) sérfræðingur í Umhverfis- og auðlindaráðuneytinu . Hún var þingkona Kvennalistans fyrir Vesturlandskjördæmi 1987 - 1991.

## Tilvísanir
Josephine Baker

**Josephine Baker** (fædd **Freda Josephine McDonald**, franskur ríkisborgari sem **Joséphine Baker**; 3. júní 1906–12. apríl 1975) var frönsk sviðslistakona af bandarískum uppruna, andspyrnukona og baráttukona fyrir borgaralegum réttindum. Ferill hennar var fyrst og fremst í Evrópu, aðallega í Frakklandi þar sem hún settist að. Hún var fyrsta svarta konan sem lék aðalhlutverk í stórri kvikmynd, þöglu myndinni  *[[La Sirène des tropiques]]* frá 1927, í leikstjórn Mario Nalpas og Henri Étiévant.

Í upphafi ferils síns var hún meðal frægustu flytjenda revía í Folies Bergère í París. Flutningur hennar í revíunni *Un vent de folie* árið 1927 olli uppnámi í borginni. Búningurinn hennar, sem var stutt pils úr gervibanönum og perluhálsfesti, varð að táknmynd fyrir bæði djassöldina og organdi áratuginn (The Roaring Twenties).

Baker var hampað af listamönnum og menntamönnum á sínum tíma, og var nefnd ýmist „hin svarta Venus“, „svarta perlan“, „Venus úr bronsi“ og „kreólagyðjan“. Hún fæddist í St. Louis, Missouri, en afsalaði sér bandarískum ríkisborgararétti og gerðist franskur ríkisborgari eftir að hún giftist franska iðnjöfrinum Jean Lion árið 1937. Hún ól börnin sín upp í Frakklandi.

Hún aðstoðaði frönsku andspyrnuhreyfinguna í seinni heimsstyrjöldinni. Eftir stríðið hlaut hún heiðursmerki frönsku andspyrnunnar frá Frönsku frelsisnefndarinni, Croix de guerre frá franska hernum og var sæmd riddaranafnbót af Légion d'honneur af Charles de Gaulle hershöfðingja. Baker söng: „Ég á tvær ástir, landið mitt og París.“

Baker neitaði að koma fram fyrir áhorfendur í Bandaríkjunum þar sem aðskilnaður var milli svartra og hvítra og er þekkt fyrir framlag sitt til mannréttindahreyfingarinnar. Árið 1968 bauð Coretta Scott King henni óopinberlega forystu hreyfingarinnar í Bandaríkjunum, eftir morðið á Martin Luther King. Eftir að hafa hugleitt málið afþakkaði Baker boðið þar sem hún hafði áhyggjur af velferð barna sinna. Þann 23. ágúst 2021 var tilkynnt að í nóvember 2021 yrði hún grafin í Panthéon í París, og yrði þar með fyrsta svarta konan sem hlyti þann heiður í Frakklandi.

## Tilvísanir
Tamara de Lempicka

**Tamara Łempicka** (fædd **Tamara Rozalia Gurwik-Górska**; 16. maí 1898-18. mars 1980), betur þekkt sem **Tamara de Lempicka**, var pólskur listmálari sem starfaði í Frakklandi og Bandaríkjunum. Hún er þekktust fyrir fágaðar Art Deco-myndir af aðalsfólki og auðkýfingum og fyrir mjög stílfærðar nektarmyndir.

Lempicka fæddist í Varsjá og flutti stuttlega til Sankti Pétursborgar þar sem hún giftist þekktum pólskum lögfræðingi. Síðar ferðaðist hún til Parísar. Hún lærði myndlist hjá Maurice Denis og André Lhote. Stíll hennar var blanda af fáguðum kúbisma og nýklassískum stíl, og var innblásinn af verkum Jean-Dominique Ingres. Hún var virkur þátttakandi í lista- og félagslífi Parísar á millistríðsárunum. Árið 1928 varð hún ástkona Raouls Kuffners baróns, auðugs listasafnara og aðalsmanns frá Austurríki-Ungverjalandi. Eftir að kona hans dó 1933 giftust þau Lempicka árið 1934. Eftir það varð hún þekkt í blöðum sem „barónessan með pensilinn“.

Þegar síðari heimsstyrjöldin braust út árið 1939 fluttu hún og eiginmaður hennar til Bandaríkjanna. Þar málaði hún portrettmyndir og kyrralífsmyndir og nokkur abstrakt málverk á sjötta áratugnum. Verk hennar duttu úr tísku eftir seinni heimsstyrjöldina en hún átti endurkomu seint á sjötta áratugnum með enduruppgötvun Art Deco. Hún flutti til Mexíkó 1974, þar sem hún lést árið 1980. Að beiðni hennar var ösku hennar dreift í eldfjallinu Popocatépetl.

## Tilvísanir
Nellie Bly

**Elizabeth Cochrane Seaman** (fædd **Elizabeth Jane Cochran**; 5. maí 1864-27. janúar 1922), betur þekkt sem **Nellie Bly**, var bandarísk blaðakona, iðnjöfur, uppfinningamaður og hjálparstarfsmaður sem varð þekkt fyrir að slá metið í hringferð um hnöttinn á 72 dögum, að fyrirmynd skáldaðrar persónu Jules Verne, Phileasar Fogg; og fyrir rannsókn þar sem hún vann leynilega að því að greina frá starfsemi geðheilbrigðisstofnunar innan frá. Hún var frumkvöðull á sínu sviði og hóf með vinnu sinni nýja tegund rannsóknarblaðamennsku.

## Tilvísanir
Hilma af Klint

**Hilma af Klint** (26. október 1862 - 21. október 1944) var sænskur listamaður og dulspekingur en málverk hennar eru elstu vestrænu abstraktverkin sem þekkt eru. Töluverður hluti verka hennar kemur á undan fyrstu óhlutbundnu málverkum Kandinskíjs. Hún tilheyrði hópi sem nefndist „þær fimm“ og var hópur kvenna sem hafði áhuga á guðspeki, og deildi trú á mikilvægi þess að reyna að hafa samband við svokallaða „æðstu meistara“; oft með miðilsfundum. Málverk hennar, sem stundum líkjast skýringarmyndum, voru sjónræn framsetning á flóknum andlegum hugmyndum.

## Tilvísanir
Hollustuvernd ríkisins

**Hollustuvernd ríkisins** var  ríkisstofnun sem starfaði frá 1982 til  2002 þangað til Umhverfisstofnun var stofnuð með lögum  nr. 90/2002. Hollustuvernd ríkisins var búin til með því að sameina  Heilbrigðiseftirlit ríkisins, Matvælarannsóknir ríkisins og Geislavarnir ríkisins í eina stofnun.

## Tilvísanir
Louisa May Alcott

**Louisa May Alcott** (29. nóvember, 1832–6. mars, 1888) var bandarískur rithöfundur, smásagnahöfundur og skáld, sem er þekktust fyrir skáldsöguna *[[Yngismeyjar]]* (*Little Women* 1868) og framhaldssögurnar *[[Little Men]]* (1871) og *[[Jo's Boys]]* (1886). Hún ólst upp á Nýja Englandi og foreldrar hennar, Abigail May og Amos Bronson Alcott, aðhylltust hugsæisstefnu. Hún ólst upp innan um þekkta menntamenn þeirra tíma, eins og Ralph Waldo Emerson, Nathaniel Hawthorne, Henry David Thoreau og Henry Wadsworth Longfellow.

Fjölskylda Alcott átti í fjárlagsvandræðum og hún þurfti að vinna frá unga aldri, en fékk útrás fyrir sköpunarþörfina í skrifum. Skrif hennar tóku að vekja athygli á 7. áratug 19. aldar, en í upphafi notaðist hún við ýmis dulnefni, eins og til dæmis A. M. Barnard, sem hún notaði á æsisögur fyrir fullorðna um ástir og hefnd.

Skáldsagan *Yngismeyjar* kom út 1868. Hún gerist á heimili Alcott-fjölskyldunnar, Orchard House í Concord Massachusetts, og byggist á æskuárum Alcotts og þriggja systra hennar, Abigail May Alcott Nieriker, Elizabeth Sewall Alcott og Anna Alcott Pratt. Skáldsögunni var vel tekið og hún er enn vinsæl í dag, bæði meðal barna og fullorðinna. Hún hefur verið sett upp nokkrum sinnum fyrir leiksvið, sjónvarp og í kvikmyndum.

Alcott studdi afnám þrælahalds og kvenréttindi. Hún giftist aldrei en var virk í umbótahreyfingum eins og bindindishreyfingunni og baráttuhreyfingum fyrir kosningarétti kvenna. Hún fékk slag og lést tveimur dögum á eftir föður sínum, í Boston 6. mars 1888.

## Tilvísanir
Ann Radcliffe

**Ann Radcliffe** (fædd Ward; 9. júlí 1764 - 7. febrúar 1823) var enskur rithöfundur og frumkvöðull í mótun gotnesku skáldsögunnar. Sú aðferð hennar að gefa meintum yfirnáttúrulegum atburðum eðlilegar skýringar átti þátt í að afla gotnesku skáldsögunni virðingar á 10. áratug 18. aldar. Radcliffe var einn vinsælasti rithöfundur samtímans og naut almennrar viðurkenningar. Gagnrýnendur kölluðu hana galdrakonuna miklu og Shakespeare skáldsögunnar.  Bækur hennar nutu vinsælda langt fram á 19. öld. Áhugi á verkum hennar hefur vaknað aftur með útgáfu þriggja ævisagna í upphafi 21. aldar.

## Tilvísanir
Élisabeth Louise Vigée Le Brun

**Elisabeth Louise Vigée Le Brun** (líka skrifað **Vigée-Lebrun**; franska: [elizabɛt lwiz viʒe ləbʁœ̃]; 16. apríl 1755 - 30. mars 1842), einnig þekkt sem **Madame Le Brun**, var frægur franskur portrettmálari seint á 18. öld.

Listrænn stíll hennar er almennt flokkaður sem arfleifð frá rókókóstíl með áhrifum frá nýklassískum stíl. Hægt er að flokka myndefni hennar og litanotkun sem rókókó, en stíll hennar tengist uppgangi nýklassismans. Vigée Le Brun skapaði sér nafn innan konungsveldisins sem portrettmálari Maríu Antonettu. Hún naut fulltingis evrópskra aðalsmanna, leikara og rithöfunda og var félagi í listaakademíum tíu borga.

Vigée Le Brun málaði um 660 portrettmyndir og 200 landslagsmyndir. Auk margra verka í einkasöfnum eru málverk eftir hana í eigu stórra safna, svo sem Louvre, Hermitage-safnsins, National Gallery í London, Metropolitan Museum of Art í New York og margra annarra safna á meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum.

## Tilvísanir
Abdulrazak Gurnah

**Abdulrazak Gurnah** (f. 20. desember 1948) er tansanískur rithöfundur sem skrifar á ensku og býr í Bretlandi. Frægustu skáldsögur hans eru *Paradise* (1994), sem var tilnefnd bæði til Booker-verðlaunanna og Whitbread-verðlaunanna, *Desertion* (2005) og *By the Sea* (2001), sem var tilnefnd til Booker-verðlaunanna og til bókaverðlauna *[[Los Angeles Times]]*. Gurnah hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 2021 fyrir að hafa „stað­fast­lega og með mikilli sam­kennd af­hjúpað af­leiðingar ný­lendu­stefnunnar í Austur-Afríku og á­hrif hennar á líf rót­lausra og brott­fluttra ein­stak­linga“.

## Æviágrip
Abdulrazak Gurnah fæddist á eyjunni Sansibar undan ströndum Austur-Afríku. Hann fór til náms á Bretlandi árið 1968. Hann gekk þar fyrst í Christ Church-háskóla í Canterbury en á þeim tíma veitti Lundúnaháskóli gráður fyrir nám í þeim skóla.

Gurnah nam síðan við Háskólann í Kent og útskrifaðist þaðan með doktorsgráðu árið 1982. Frá 1980 til 1982 kenndi Gurnah við háskólann Bayero University Kano í Nígeríu. Hann er núna prófessor og leiðbeinandi við enskudeild Háskólans í Kent. Sem fræðimaður hefur hann helst einbeitt sér að ritverkum eftir sjálfstæði nýlendanna og orðræðu um nýlendustefnu, sérstaklega með tilliti til Afríku, Karíbahafsins og Indlands.

Hann hefur ritstýrt tveimur bindum af greinasafninu *Essays on African Writing* og birt greinar um fjölda rithöfunda eftirnýlendutímans, meðal annars V. S. Naipaul, Salman Rushdie og Zoë Wicomb. Hann er ritstjóri bókarinnar *A Companion to Salman Rushdie* (Cambridge University Press, 2007). Gurnah hefur einnig verið í ritstjórn tímaritsins *[[Wasafiri]]* frá árinu 1987.

Gurnah hefur haft umsjón með rannsóknarverkefnum um ritverk Rushdie, Naipaul, G. V. Desani, Anthony Burgess, Joseph Conrad, George Lamming og Jamaica Kincaid.

Þann 7. október 2021 var Gurnah sæmdur bókmenntaverðlaunum Nóbels fyrir að hafa „stað­fast­lega og með mikilli sam­kennd af­hjúpað af­leiðingar ný­lendu­stefnunnar í Austur-Afríku og á­hrif hennar á líf rót­lausra og brott­fluttra ein­stak­linga“.

## Tilvísanir
Þináta

**Þináta** (fræðiheiti: Phacidium balsamicola) er sveppategund sem leggst á þintegundir. Hann veldur nokkrum skaða í jólatrjáarækt.

## Tilvísanir
Lerkiáta

**Lerkiáta** (fræðiheiti: *Lachnellula willkommii*) er sveppategund sem leggst á lerkitegundir. Hann veldur nokkrum skaða þar sem vetur eru mildir.

## Tilvísanir
Maria Ressa

**Maria Angelita Ressa** (f. 2. október 1963) er filippseysk-bandarískur blaðamaður og meðstofnandi og framkvæmdastjóri fréttavefsíðunnar *[[Rappler]]*. Hún hafði áður unnið í tæpa tvo áratugi sem rannsóknarblaðamaður CNN í Suðaustur-Asíu. Ressa hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 2021 ásamt rússneska blaðamanninum Dmítríj Múratov fyrir bar­áttu þeirra fyr­ir tján­ing­ar­frelsi í heima­löndum sínum.

Ressa hefur starfað sem yfirmaður fréttastofu CNN bæði í Djakarta í Indónesíu og í Maníla á Filippseyjum. Hún hefur jafnramt stýrt frétta­stofu stærstu sjón­varps­stöðvar Fil­ipps­eyja, ABS-CBN. Hún stofnaði *Rappler* árið 2012 ásamt tveimur starfssystrum sínum.

Árið 2020 var Ressa dæmd sek fyrir meiðyrði vegna brota gegn umdeildum lögum um netglæpi sem sett höfðu verið árið 2012. Dómurinn gegn henni var víða gagnrýndur af mannréttindahópum og blaðamönnum sem árás gegn fjölmiðlafrelsi.

Árið 2018 var Ressa í hópi blaðamanna sem bandaríska tímaritið *[[Time]]* útnefndi manneskju ársins fyrir baráttu þeirra gegn falsfréttum. Þann 13. febrúar 2019 var Ressa handtekin vegna ásakana um að *Rappler* hefði birt falsfréttir um viðskiptajöfurinn Wilfredo Keng. Fréttin, sem birt var árið 2012, fjallaði um tengsl hans við fyrrverandi dómara við hæstarétt landsins. Í júní 2020 var hún sakfelld af dómstóli í Maníla fyrir meiðyrði. Bent hefur verið á að fréttagreinin sem um ræddi var birt áður en netglæpalögin tóku gildi.

Þar sem Ressa er hávær gagnrýnandi Rodrigo Duterte, forseta Filippseyja, hefur víða verið litið á handtöku og sakfellingu hennar sem pólitíska aðför af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ressa tók fyrsta viðtal sitt við Duterte á níunda áratugnum, þegar hann var borgarstjóri Davaó. Árið 2015, þegar Duterte var í framboði til forseta, tók Ressa við hann viðtal sem vakti heimsathygli þar sem hann viðurkenndi að hafa drepið þrjár manneskjur á borgarstjóratíð sinni. Eftir að Duterte var kjörinn forseti fór Ressa í auknum mæli að beina sjónum sínum að nettröllum úr hópi stuðningsmanna Duterte sem dreifðu falsfréttum á vefnum í þágu forsetans. *Rappler* fjallaði einnig um fíkniefnastríð Duterte og fjölda fólks sem var tekið af lífi án dóms og laga í stjórnartíð hans. Duterte sakaði *Rappler* á móti um að flytja falsfréttir og stjórn hans sakaði miðilinn um að stunda skattsvik. Ressa og miðill hennar voru sýknuð af ákæru um skattalagabrot í september 2023.

Ressa er meðal 25 leiðtoga í upplýsinga- og lýðræðisnefnd Blaðamanna án landamæra.

## Tilvísanir
Nicholas Crafts

**Nicholas Francis Robert Crafts** (fæddur 9. mars 1949 í Nottingham á Englandi; d. 6. oktober 2023), fyrrum prófessor í sögu hagfræðinnar í London School of Economics frá 1995 - 2005, einnig fyrrum prófessor í University of Leeds 1987 - 1988, var nú prófessor í London School of Economics og Political Science University of London síðan 1995 og er einnig prófessor í sögu hagfræðinnar í University of Warwick og hefur verið síðan 2005. Crafts kennir einnig fyrir TRIUM Global Executive MBA Program, bandalag NYU Stern School of Business. Crafts gekk í Brunts Grammar School í Mansfield. Hann var nemi við Trinity College í Cambridge og lauk BA -prófi í hagfræði árið 1970. 

## Framlag til hagfræðinnar
Crafts sérhæfir sig mörgu, meðal annars í breskri hagfræði seinustu 200 ára, evrópskum hagvexti, sagnfræði bresku hagfræðinnar, iðnbyltingunni, alþjóðlegum tekjujöfnuðum, sérstaklega tengdum mannþróunnarvísitölum. Cafts hefur yfir ævina skrifað og gefið út gríðarlegt magn af allskyns greinum og fræðiritum, til dæmis um bresk yfirvöld og alþjóðastofnanir líkt og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.

Á níunda áratugnum lagði Crafts fram þá kenningu að á meðan iðnbyltingunni stóð var óeðlilega hátt hlutfall breska hagkerfisins (miðað við önnur lönd sem iðnvæddust síðar) varið til iðnaðar og alþjóðaviðskipta og að breskt hagkerfi hafði og mun alltaf eiga það til að vaxa hægt. Crafts segir að þegar Þýskaland og Bandaríkin náðu Bretlandi fram undir lok nítjándu aldar, var það ekki vegna þess að brestur í Bretlandi hægði heldur uxu þau lönd hraðar, enda bæði stærri lönd. Crafts mældi vaxtarhraða ýmissa atvinnugreina til þess að mæla vöxt breska hagkerfisins meðan á iðnbyltingunni stóð. Hann komst að því að heildar vöxtur var mun lægri en áður hafði verið talið, og var aðalega í tveimur atvinnugreinum, bómuli og járni. Nokkrir sagnfræðingar (ekki Crafts sjálfur) notuðu þessar tölur til að gefa til kynna að það væri óviðeigandi að lýsa tímabilinu sem „iðnbyltingu“. Flestir héldu því hins vegar fram að þótt vaxtarhraði hefði verið hægari og stöðugri í iðnbyltingunni en áður var talið, þá væri hinsvegar hugmyndin um „iðnbyltingu“ enn gild.

## Heimildir
Arndís Anna K. Gunnarsdóttir

**Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir** (f. 3. febrúar 1982) er íslenskur lögfræðingur og fyrrum alþingismaður Pírata í Reykjavíkurkjördæmi suður. Hún er núverandi formaður lífsskoðunarfélagsins Siðmenntar. 

Arndís Anna var kosin á þing í alþingiskosningunum árið 2021. Hún gaf ekki aftur kost á sér í alþingiskosningunum 2024.

Bróðir Arndísar er Helgi Hrafn Gunnarsson, fyrrum þingmaður.

## Tilvísanir
Ásthildur Lóa Þórsdóttir

**Ásthildur Lóa Þórsdóttir** (f. 20. nóvember 1966) er íslenskur grunnskólakennari og alþingismaður Flokks fólksins í Suðurkjördæmi. Ásthildur Lóa var upphaflega kjörin á þing í alþingiskosningunum árið 2021. 

Ásthildur hefur verið formaður Hagsmunasamtaka heimilanna frá 2017 og setið í stjórn og samninganefnd grunnskólakennara.

Ásthildur tók við embætti mennta- og barnamálaráðherra Íslands í ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur þann 21. desember 2024. 

Ásthildur sagði af sér sem ráðherra þann 20. mars 2025 eftir að upplýst var um að hún hefði átt í ástarsambandi við 15 ára dreng  þegar hún var 22 ára og eignast barn með honum ári síðar. Hún hafði kynnst drengnum í kristilegu unglingastarfi. Barnsfaðir hennar sakaði hana um að hafa tálmað sig frá umgengni við barnið en á sama tíma krafið hann um meðlög í átján ár. 

## Tilvísanir
Berglind Ósk Guðmundsdóttir

**Berglind Ósk Guðmundsdóttir** (f. 7. júlí 1993) er íslenskur lögfræðingur sem að var alþingismaður Sjálfstæðisflokksins í Norðausturkjördæmi frá 2021 til 2024. Berglind var kosin á þing í alþingiskosningunum árið 2021. Hún tapaði í prófkjöri flokksins fyrir alþingiskosningarnar 2024 og hélt því ekki áfram þingmennsku. 

Berglind hefur starfað sem lögfræðingur hjá Háskólanum á Akureyri og verið varabæjarfulltrúi á Akureyri.

## Tilvísanir
Grenibarrfellisveppur

**Grenibarrfellisveppur** (fræðiheiti: Rhizosphaera kalkhoffii) er sveppategund sem leggst á grenitegundir, en veldur sjaldan verulegum skaða. Hann getur einnig lagst á þin og döglingsvið.

## Tilvísanir

*Rhizosphaera Needle Cast   - University of Illinois Extension
*Rhizosphaera kalkhoffii and R. pini  - Farm Forestry New Zealand
Argentínska karlalandsliðið í körfuknattleik

**Argentínska karlalandsliðið í körfuknattleik** leikur fyrir hönd Argentínu í körfuknattleik. Það hefur verið meðlimur í FIBA síðan árið 1932. Liðið vann til gullverðlauna á Ólympíuleikunum árið 2004 og hefur einu sinni orðið heimsmeistari, árið 1950.

## Titlar
***[[Ólympíuleikarnir]]**
**Gull: 2004
**Silfur: 2008

***[[Heimsmeistaramót karla í körfuknattleik|Heimsmeistaramót]]**
**Gull: 1950
**Silfur (2): 2002, 2019
***[[Ameríkumeistaramót karla í körfuknattleik|Ameríkumeistaramót]]**
**Gull (3): 2001, 2011, 2022
**Silfur (7): 1995, 2003, 2005, 2007, 2015, 2017, 2025
**Brons (5): 1980, 1993, 1999, 2009, 2013

## Heimildir

*https://www.argentina.basketball/ver/noticias/de/el-alma-argentina
Hríseyjarviti

**Hríseyjarrviti** er viti í Hrísey við Eyjafjörð sem tekinn var í notkun þann 6. nóvember árið 1920. Hann var friðlýstur árið 2003.

## Saga
Samkvæmt frumvarpi laga um vitabyggingar frá árinu 1917 var *Vitamálaskrifstofunni* falið að reisa vita í Hrísey. Skilyrði landsstjórnarinnar fyrir byggingu hans var að sveitarfélögin í grenndinni skuldbindu sig til að reisa tvö aðra vita: Hjalteyrarvita og Svalbarðseyrarvita.

Hönnuðir vitabyggingarinnar voru verkfræðingarnir Guðmundur Hlíðdal og Thorvald Krabbe. Vitinn er fimm metra hár steinsteyptur turn, 2,7 sinnum 2,7 metrar að utanmáli. Á honum er 3,3 metra hátt ljóshús úr járni.

Menntamálaráðherra friðlýsti Hríseyjarvita þann 1. desember árið 2003. Tekur friðunin til bæði innra og ytra byrðis auk þess sem óheimilt er að raska umhverfi hans í 100 metra radíus.

Á Hríseyjarvita gefur að líta minningartöflu um alla þá menn sem starfað hafa sem vitaverðir í eynni. Var hún gefin af ættmennum fyrsta vitavarðarins, Ottós M. Þorgilssonar, sem gegndi starfinu lengst allra eða í 33 ár.

## Heimild

*
Medway

**Medway** er bæjarþyrping í Kent-sýslu í Suðaustur-Englandi. Hún samanstendur af fimm stórum bæjum (Strood, Rochester, Chatham, Gillingham og Rainham) og nokkrum minni þorpum. Þar búa 280.000 manns (2019).

## Nafn
Medway heitir eftir Medway-á sem rennur í gegnum byggðina.

## Saga
Rómverjar reistu bæinn Rochester og byggðu þar brú.

Á tímum Saxa var myntslátta sett upp í Rochester.

Árið 885 sigldu víkingarnir upp Medway-á og settust um Rochester.

Í Rochester stendur normönnsk dómkirkja og normannskur kastali.

Árið 1215 settist konungurinn Jóhann landlausi um Rochester-kastala til þess að ná honum aftur frá uppreisnarher.

Svæðið var mikilvægur staður fyrir pílagríma á leið sinni frá Winchester til Kantaraborgar og líka fyrir musterisriddararna.

Á 16. öld var stór slippur reistur í Chatham og Gillingham og voru mörg fræg skip smíðuð þar, meðal annars *[[HMS Victory]]* sem Nelson stýrði í orrustunni við Trafalgar.

Árið 1667 sigldu Hollendingar upp Medway-á og eyðilögðu mörg skip.

Slippinum var lokað 1984 en hluti hans er nú ferðamannastaður.

## Menning
Rithöfundurinn Charles Dickens bjó í Medway og margir staðir eru nefndir í bókunum hans. Árlega er haldin hátíð í Rochester sem heitir Dickens Festival.

Helsta fótboltaliðið í Medway er Gillingham FC.

Bíómyndin *[[Ironclad]]* fjallar um umsátrið um Rochester-kastala.
Ágúst Bjarni Garðarsson

**Ágúst Bjarni Garðarsson** (f. 29. september 1987) er íslenskur stjórnmálafræðingur. Hann var alþingismaður Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi frá 2021 til 2024. Ágúst Bjarni var kjörinn á þing í alþingiskosningunum árið 2021 og datt út af þingi í alþingiskosningunum 2024. 

Ágúst Bjarni hefur m.a. starfað sem aðstoðarmaður Sigurðar Inga Jóhannssonar formanns Framsókarflokksins í Atvinnu- og nýsköpunarráðuneytinu,  forsætisráðuneytinu og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, verið framkvæmdastjóri þingflokks Framsóknarflokksins og bæjarfulltrúi flokksins í Hafnarfirði.

## Tilvísanir
Alexander Schallenberg

**Alexander Georg Nicolas Christoph Wolfgang Tassilo Schallenberg** (f. 20. júní 1969) er austurrískur erindreki, lögfræðingur og stjórnmálamaður úr Austurríska þjóðarflokknum (ÖVP). Hann er fyrrverandi kanslari Austurríkis og fyrrverandi utanríkisráðherra. Schallenberg gegndi embætti kanslara Austurríkis í um tvo mánuði eftir að kanslarinn Sebastian Kurz sagði af sér þann 9. október 2021 og stakk upp á að Schallenberg tæki við af sér.

## Uppvöxtur og menntun
Schallenberg fæddist árið 1969 í Bern í Sviss, þar sem faðir hans vann sem sendiherra Austurríkis. Sem sendiherrasonur ólst Schallenberg upp á Indlandi, Spáni og í Frakklandi. Hann nam lögfræði við Vínarháskóla og við Panthéon-Assas-háskóla frá 1989 til 1994. Eftir útskrift nam hann við Evrópuháskólann í Brugge til ársins 1995.

## Starfsferill

Schallenberg hóf störf við utanríkisráðuneyti Austurríkis árið 1997. Hann tók við af Karin Kneissl sem utanríkisráðherra þann 3. júní 2019. Hann hélt þeirri stöðu í annarri ríkisstjórn Sebastians Kurz, sem tók við völdum þann 7. janúar 2020.

Eftir að Schallenberg sótti fund Evrópusambandsins í Lúxemborg dagana 12. október og 13. október 2020 ásamt belgíska utanríkisráðherranum Sophie Wilmès greindist hann með COVID-19. Wilmès staðfesti síðar á Twitter-síðu sinni að hún hefði greinst með kórónuveiruna.

Schallenberg tók við embætti kanslara Austurríkis eftir að Sebastian Kurz sagði af sér vegna spillingarrannsóknar í október 2021. Stjórnarandstæðingar héldu því þó fram að Kurz myndi áfram í reynd vera áhrifamesti maður ríkisstjórnarinnar sem leiðtogi Þjóðarflokksins og hygðist stýra Austurríki sem „skuggakanslari“ með Schallenberg sem staðgengil sinn. 

Í desember tilkynnti Kurz hins vegar að hann hygðist hætta alfarið í stjórnmálum. Í kjölfarið lýsti Schallenberg því yfir að hann hygðist hætta sem kanslari þegar nýr formaður Þjóðarflokksins hefði verið kjörinn þar sem kanslari og flokksforingi ættu að vera sami maðurinn. Innanríkisráðherrann Karl Nehammer var valinn sem nýr formaður Þjóðarflokksins og nýr kanslari í ríkisstjórninni. 

## Önnur störf
Schallenberg hefur frá árinu 2020 setið í trúnaðarráði Þjóðarsjóðs Austurríkis fyrir fórnarlömb þjóðernissósíalisma.

Schallenberg er skilinn og á fjögur börn.

## Tilvísanir
Jóhann Páll Jóhannsson

**Jóhann Páll Jóhannsson** (f. 31. maí 1992) er íslenskur alþingismaður fyrir Samfylkinguna og  Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.

Hann fæddist í Reykjavík og foreldrar hans eru Jóhann G. Jóhannsson (1955) tónskáld og Bryndís Pálsdóttir (1963) fiðluleikari.

## Nám og störf
Jóhann lauk stúdentsprófi í Menntaskólanum í Reykjavík árið 2012, lauk BA-prófi í heimspeki með lögfræði sem aukagrein í Háskóla Íslands árið 2015, 2017 lauk hann MS-prófi í sagnfræði frá Edinborgarháskóla og árið 2020 MS-prófi í evrópskri stjórnmálahagfræði frá London School of Economics and Political Science.

Hann var blaðamaður á DV á árunum 2012 til 2015 og eftir það blaðamaður hjá Stundinni frá 2015 - 2019. 

Sem blaðamaður hjá DV varð Jóhann þekktur fyrir umfjöllun sína um lekamálið svokallaða árið 2014, sem stuðlaði að því að Hanna Birna Kristjánsdóttir innanríkisráðherra sagði af sér og aðstoðarmaður hennar, Gísli Freyr Valdórsson, var dæmdur í fangelsi. Jóhann hlaut blaðamannaverðlaun Íslands árið 2015 ásamt Jóni Bjarka Magn­ús­syni fyrir umfjöllun þeirra um lekamálið. Að sögn Jóhanns reyndi Hanna Birna að fá þá Jón Bjarka rekna frá DV á meðan fjallað var um málið. Jóhann Páll sagði upp störfum hjá DV í janúar 2015 eftir að Björn Ingi Hrafnsson keypti meirihluta í blaðinu og réð Eggert Skúla­son sem nýjan ritstjóra. Jóhann sagði öfl tengd Framsóknarflokknum hafa staðið fyrir yfirtöku Björns á DV í því skyni að þagga niður umfjöllun á borð við greinarnar um lekamálið. 

Hann bauð sig fram fyrir Samfylkinguna í Reykjavíkurkjördæmi norður í Alþingiskosningunum 2021 og náði kjöri. 

Jóhann Páll tók við embætti umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra í ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur þann 21. desember 2024.

## Tilvísanir
Kurt Alder

**Kurt Alder** (10. júlí 1902 - 20. júní 1958) var þýskur efnafræðingur og Nóbelsverðlaunahafi. 

Kurt Alder og Otto Diels fengu Nóbelsverðlaunin í efnafræði fyrir athuganir þeirra á því sem í dag er nefnt Diels-Alder-efnahvarf.

Stór gígur á tunglinu er nefndur eftir honum.

## Tilvísanir
Sikileyjarsund

**Sikileyjarsund** er um 145 km breitt sund milli Sikileyjar og Túnis í miðju Miðjarðarhafi. Sundið skiptir Miðjarðarhafi í austur- og vesturhluta, þar sem Jónahaf er austan megin og Tyrrenahaf austan megin. Eyjan Pantelleria er í miðju sundinu, en austan við það er Malta og Möltubanki. Mesta dýpi í sundinu er 316 metrar. Ríkjandi hafstraumar eru frá vestri til austurs á yfirborðinu, en frá austri til vesturs við botninn.
Þrístökk

**Þrístökk** er frjálsíþróttagrein sem svipar nokkuð til langstökks nema hvað sá sem stekkur skýtur niður fætinum tvö auka skipti eftir fyrsta stökkið. Saman eru þau flokkuð sem flöt stökk á móti hæðarstökkum.

Keppt var í þrístökki á hinum fornu Ólympíuleikum og hún hefur verið föst keppnisgrein síðan Ólympíuleikarnir voru endurvaktir árið 1896.

Samkvæmt reglum Alþjóða frjálsíþróttasambandsins skal stökkið tekið þannig að íþróttamaðurinn lendir fyrst á sama fæti og hann stökk með og tekur þá annað stökkið, en endar með öndverðum fæti.

Nústandandi heimsmet (utanhúss í karlaflokki) er 18,29 m. Heimsmethafi er Bretinn Jonathan Edwards.

Íslandsmet kvenna er 13,61 og var slegið þrítugasta júní 2024 af Irmu Gunarssdóttur 

## Tilvísanir
Málaliði

**Málaliði** eða leiguhermaður er einstaklingur og þá sérstaklega hermaður sem tekur þátt í bardögum vegna persónulegrar umbunar en stendur annars utan við hernaðarátök og gegnir ekki herþjónustu í einhverju ríki. Málaliðar berjast fyrir fé eða einhvers konar borgun en ekki vegna stjórnmálalegra hagsmuna.

Málaliðar sem eru teknir til fanga á vígvelli teljast ekki stríðsfangar og njóta ekki verndar Genfarsáttmálans. 
## Heimild
Diiriye Guure

**Diiriye Guure** (1860 – 1920) var konungur Darawiishs á árunum 1895 til 1920 og garad (lávarður) Dhulbhantes og síðar konungur Nugaal. Hann er einna helst frægur  að hafa stofnað and-nýlenduveldi Dervish.

## Heimildir
Battle royale

**Battle royale** er tegund af tölvuleik   sem einkennist af því að  vera  fjölnotendanetleikur þar sem   spilað til síðasta manns og leikjaframvindan gengur út á að lifa af,  kanna leikheiminn og finna bjargráð. Í Battle royale leikjum eru tugir eða hundruð spilara í einu  sem  allir byrja með lágmark útbúnað og markmið þeirra er að útrýma öllum andstæðingum og reyna að forðast að vera króaðir af utan öruggra svæða sem minnka þegar líður á leikinn. Sigurvegari er seinasti spilari eða lið sem er á lífi. Tölvuleikurinn Fortnite er dæmi um Battle royale leik.

Hugtakið Battle royale um tölvuleiki sprettur upp úr japanskri kvikmynd frá 2000  með  þessum titli,Battle Royale. Kvikmyndin er byggð á samnefndri skáldsögu þar sem þemað er að berjast til síðasta manns í leikvangi sem dregst saman.