open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Masha og björninn

***Masha og björninn*** (rússneska: Ма́ша и Медве́дь) er vinsæl rússnesk teiknimyndasería. Hún er búin til af Animaccord Animation Studio með þrívíddar grafík. Fyrsti þátturinn var sýndur 7. janúar 2009.

Árið 2011 kom út fyrsti spunaleikurinn sem heitir "Masha's Tales" og samanstendur af 26 þáttum byggðum á rússneskum þjóðsögum og öðrum ævintýrum. Árið 2014 kom út annar spunaleikurinn sem heitir "Masha's Horror Stories". Þann 31. maí 2019 byrjaði þáttaröð 4 undir nafninu „Masha's songs“.

## Saga
Stúlkan Masha lendir óvart í húsi björnsins sem býr í skóginum. Þar gerir hún margar vitleysur, Björninn er í örvæntingu. Hann reynir að losa sig við óæskilega gestinn og fer með hana úr húsinu. Um kvöldið byrjar hann að hafa áhyggjur af stúlkunni og fer að leita að henni. Þegar hann finnur hana ekki snýr björninn heim dapur og finnur Masha þar. Frá þeirri stundu eru Masha og Björninn bestu vinir. Masha heimsækir björninn oft og hann reynir að ala hana upp.

## Dreifing
Teiknimyndin "Masha og björninn" er sýnd á sjónvarpsstöðvum í Bretlandi, Þýskalandi, Frakklandi, Ítalíu, Sviss, Spáni, Kanada, löndum Rómönsku Ameríku og Miðausturlöndum.

## Aðalpersónur
* **Masha** er lítil óhamingjusöm stelpa. Skólastúlka. Hefur gaman af sleikjóum, sælgæti, að leika sér með verðlaunagripum og Björnsbolla, leika sér með bolta, hoppa í fötu, horfa á teiknimyndir, spyrja spurninga, segja sögur.
* **Björninn** er besti vinur Masha, sem hún kallar "Misha", "Mishka". Vinnusamur. Talar ekki, fyrrverandi sirkusleikari, kominn á eftirlaun. Ástfanginn af Bear. Þjáist stöðugt af hrekkjum Masha.

## Tenglar
* Teiknimyndasíða á vef Animacord stúdíósins 
* Animacord stúdíó vefsíða
Heyrði ég í hamrinum

**Heyrði ég í hamrinum** (eða **Heyrða ég í hamarinn**) er gömul íslensk þula sem komst snemma á blað miðað við aðrar þulur. Elsta uppskriftin að þulunni má finna í pappírshandriti sem skrifað var á árunum 1777 til 1778 (Lbs. 852 4to II, bls. 93). Þulan er fræg einkum fyrir það að ættartölu Óðins, frægasta guðs í norrænni goðafræði, hefur verið bætt aftan við hana. 

Íslensk þjóðlög hafa varðveist við þessa þulu og eru þær laglínur m.a. varðveittar inná vefslóð Ísmús.
Grýla er að sönnu gömul herkerling

**Grýla er að sönnu gömul herkerling** er gamalt Grýlukvæði eða einhvers konar Grýlubarnaþula. Jón Árnason (1819-1888) þjóðsagnasafnari þekkti þuluna frá barnsaldri og lét prenta hana út í *Íslenzkum þjóðsögum og æfintýrum* árið 1862:

:Grýla er að sönnu
:gömul herkerling,
:bæði á hún bónda
:og börn tuttugu.
:Eitt heitir Skreppur,
:annað Leppur,
:þriðji Þröstur,
:Þrándur hinn fjórði,
:Böðvar og Brýnki,
:Bolli og Hnúta,
:Koppur og Kippa,
:Strokkur og trympa,
:Dallur og Dáni,
:Sleggja og Sláni,
:Djángi og Skotta.
:Ól hún í elli
:eina tvíbura,
:Sighvat og Syrpu
:og sofnuðu bæði.
Sameinað konungsríki Niðurlandanna

**Sameinað konungsríki Niðurlandanna** (hollenska: *Verenigd Koninkrijk der Nederlanden*; franska: *Royaume uni des Pays-Bas*) er nefni yfir Holland frá 1815 til 1839 sem er ekki talið vera opinbert. Sameinuð Niðurlönd voru stofnuð í kjölfari Napóleonsstyrjaldanna með sameiningu landsvæðis sem höfðu tilheyrt fyrrum Hollenska lýðveldinu, austurríska Hollandi og furstabiskupsdæminu í Liège til að mynda hindrun á milli Prússlands og Frakklands.

## Landafræði

### Héruð

Þann 24. ágúst 1815 var konungsríkinu skipt í 17 héruð. Landamæri héraðanna voru að mestu eins og landamæri fyrrum deilda (Département) Frakklands, sem aftur á móti byggðust að mestu á fyrrum héraðsdeildum Hollenska lýðveldisins og Austurrísku Hollands.
Shades of Reykjavík

**Shades of Reykjavík**, eða **Skuggar Reykjavíkur**, er íslenskur listahópur og rappljómsveit úr Reykjavík sem var stofnuð árið 2011. 

## Meðlimir
### Núverandi
* Arnar Guðni Jónsson (King Puffin)
* Elvar Heimisson (Elli Grill)
* Emil Andri Emilsson (Shaman Shawarma)

### Fyrrverandi
* Máni Kjartansson (Moonshine)
* Freyr Torfason (Kráka)
* Hermann Bridde Hermansson (HB Equal)
* Jóhannes LaFontaine (LaFontaine)

Upphaflegir meðlimir voru Arnar, Elvar og Máni. Stuttu seinna bættust Emil, Freyr og Hermann við.

Arnar kallaði sig upphaflega *DG Puffin*, þ.s. DG stóð fyrir Dangerous Gangster. Fljótlega skipti hann yfir í *Prince Puffin* en kallar sig nú *King Puffin*. Emil var áður *Emmi Beats* og því næst *Shaman Shawarma* en gengur nú undir listamannsnafninu *STRÁKSKRATTI.*

## Hljóðritaskrá
### Breiðskífur
* *Shades of Reykjavík* (2015)
* *Álfheimar* (2015)
* *Rós* (2017)

### Stökur
* *CFOD (Brapp HD Series)* (2016)
* *Aftur í bíl* (2019) ásamt STRÁKSKRATTA
* *Pappír* (2020)
* *Crossfit* (2020)
* *Hamingja?* (2020)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Shades of Reykjavík á Facebook
* Shades of Reykjavík á Instagram
Rishi Sunak

**Rishi Sunak** (fæddur 12. maí 1980 í Southampton) er breskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Bretlands frá 2022 til 2024. Hann var leiðtogi Breska íhaldsflokksins frá október 2022 til nóvember 2024.

## Æviágrip
Sunak sam heimspeki, stjórnmálafræði og hagfræði við Oxford-háskóla og  síðar MBA-viðskiptagráðu frá Stanford-háskóla í Kaliforníu. Hann starfaði meðal annars hjá Goldman-Sachs fjárfestingarbankanum eftir námsferilinn. 

Sunak hefur verið þingmaður frá 2015 og gegndi embætti fjármálaráðherra frá 2019 til 2020. Í júlí 2022 bauð hann sig fram til forsætisráðherra eftir að Boris Johnson sagði af sér en tapaði fyrir Liz Truss. Truss var ekki lengi í embætti og eftir stjórnarkreppu í október sama ár sagði hún af sér. Sunak hafði betur í leiðtogavali Íhaldsflokksins og varð fyrsti forsætisráðherra landsins af asískum ættum og sá yngsti síðan 1812.

Sunak lét efna til þingkosninga þann 4. júlí árið 2024 en í þeim kosningum galt Íhaldsflokkurinn afhroð á móti Verkamannaflokknum. Sunak tilkynnti í kjölfarið að hann myndi segja af sér sem leiðtogi Íhaldsflokksins.

## Einkahagir
Sunak er af indverskum ættum og er hindúi. Hann er giftur Akshata Murty, dóttur indversks milljarðamærings. Hjónin eru 222. ríkasta par Bretlands. Murty hefur verið gagnrýnd fyrir að telja erlendar tekjur af fyrirtækjum sínum ekki til skatts Í Bretlandi.

## Tilvísanir
Shania Twain

**Eilleen Regina „Shania“ Twain** (f. 28. ágúst 1965 sem **Eilleen Regina Edwards**) er kanadísk söngkona og lagahöfundur. Hún hefur selt yfir 100 milljón hljómplötur sem gerir hana að söluhæstu sveitasöngkonu allra tíma. Hún ólst upp í Timmins, Ontario og byrjaði ung að syngja. Í upphafi 10. áratugsins skrifaði hún undir hjá Mercury Nashville Records þar sem hún gaf út fyrstu plötuna sína. Önnur platan hennar, *The Woman in Me* (1995), hlaut miklar vinsældir og seldist í 20 milljón eintökum. Þriðja breiðskífan, *Come On Over* (1997), varð mest selda plata sögunnar sem söngkona hefur sent frá sér með yfir 40 milljón sölur um allan heim. Twain hlaut fjögur Grammy-verðlaun fyrir hana.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Shania Twain* (1993)
* *The Woman in Me* (1995)
* *Come On Over* (1997)
* *Up!* (2002)
* *Now* (2017)
* *Queen of Me* (2023)

### Safnplötur
* *The Complete Limelight Sessions* (2003)
* *Greatest Hits* (2004)
* *Not Just a Girl (The Highlights)* (2022)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Reykjavik (Manitoba)

**Reykjavik** er þorp í Manitoba, Kanada, um 180 km norðvestur af Winnipeg. Þorpið fær nafn sitt frá höfuðborg Íslands, en í lok 19. aldar settust margir Íslendingar að í Manitoba á svæði sem nefnist Nýja Ísland.
Íbúar Reykjavik voru um 1250 árið 2016.
One Health

**One Health** er nálgun sem gengur út frá því að heilsa umhverfis, dýra og manna sé innbyrðis tengd. Hugtakið varð til í dýralæknisfræði sem viðbrögð við því að dýra- og mannasjúkdómar virðast breiðast út hraðar og víðar en áður, sem tengist meðal annars búsvæðaeyðingu villtra dýra. Hugtakið festist í sessi vegna ótta við faraldra af völdum sjúkdóma eins og fuglaflensu og svínaflensu sem geta borist úr dýrum í menn á 21. öld. Árið 2007 gaf Bandaríska læknafélagið út ályktun um One Health sem grundvöll samstarfs lækna og dýralækna, og árið 2008 gáfu Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna, Alþjóðadýraheilbrigðisstofnunin og Alþjóðaheilbrigðisstofnunin út sameiginleg meðmæli um notkun One Health-nálgunar til að takast á við áskoranir í lýðheilsu á heimsvísu.
Kolli

*Kolli* getur átt við um
*Kolla (landnámsmann á Ströndum)
*Kolla (landnámsmann í Þistilfirði)
*íslenskt karlmannsnafnið Kolla
Álftaneshreppur

**Álftaneshreppur** getur átt við um:
* Álftaneshreppur (Gullbringusýslu)
* Álftaneshreppur (Mýrasýslu)
Hofshreppur

**Hofshreppur** getur átt við um:
* Hofshreppur (Skagafjarðarsýslu)
* Hofshreppur (A-Skaftafellssýslu)
Hrosskell

**Hrosskell** getur átt við um:
* Hrosskell Þorsteinsson landnámsmann í Hvítársíðu.
* Hrosskell landnámsmann við Skagafjörð.
Jón Þorsteinsson

**Jón Þorsteinsson** getur átt við um:
* Jón Þorsteinsson píslarvottur, íslenskan prest
* Jón Þorsteinsson, lögmann frá 14. öld
* Jón Þorsteinsson, söngvara fæddur 1951
Vestmaður

**Vestmaður** getur átt við um:
* Vestmaður (landnámsmaður í Öxarfirði)
* Vestmaður (landnámsmaður í Reykjadal)
Vibrio vulnificus

Vibrio vulnificus er tegund af Gram-neikvæðum, hreyfanlegum, sveigðum staflaga bakteríum í ættkvíslinni Vibrio. Hún fyrirfinnst í sjávarumhverfi, svo sem árósum, ísöltum tjörnum eða strandsvæðum. V. vulnificus er sjúkdómsvaldandi eins og skyld tegund; *[[Vibrio cholerae|*V. cholerae*]]*, sem veldur kóleru. Að minnsta kosti eitt afbrigði af V. vulnificus er með lífljóma.

Sýking af V. vulnificus veldur blóðeitrun eða vefjadrepi sem getur breiðst hratt út. Hún var fyrst greind sem sjúkdómsvaldur 1976.

Tegundin finnst aðallega í Mexíkóflóa þar sem hún hefur valdið mörgum dauðsföllum, ýmist með sýkingar í sár, inntöku á sjó eða við át á hráu eða vanelduðu fiskmeti þaðan. Dánartíðni getur verið um 33%. Sýklalyf ins og  cephalosporin og tetracycline eru helsta vörnin.

## Tilvísanir
Guðmundur Sigurðsson

# Guðmundur Sigurðsson (lögmaður)
# Guðmundur Sigurðsson (lyftingamaður)
# Guðmundur Sigurðsson (læknir)
Kjálki

**Kjálki** getur átt við:
# Kjálki - bein í neðanverðu andliti
# Kjálki (Skagafirði) - byggðarlag í Skagafirði
# getur einnig verið armur á sleða og kerru.
# örnefni í Grundarfirði 
# örnefni á Flóunum 
## Tilvísanir
Hamraborg

**Hamraborg** getur átt við:
# Hamraborg (gata) 
# Hamraborg (veitingastaður)
# Hamraborg (byggingavörur)
B14

**B14** getur átt við um:

# B14 (kæna)
# B14 (gististaður)
# B14 (riffill)
# B14 (kvikmynd) - frá Ghana, ekki rugla við B 13 frá Luc Besson
Kántrí popp

**Kántrí popp** er undirflokkur kántrítónlistar sem er samblanda af kántrí og poppi. Uppruni stefnunnar má rekja til sjötta áratugsins þegar sveitalistamenn vildu ná til stærri og víðari markhópa. Eiginleikar kántrí popps koma úr rokki, poppi og kántrí. Upphaflega var stefnan þekkt sem Nashville hljómurinn (e. *Nashville sound*) og seinna sem Countrypolitan. Um miðjan áttunda áratuginn byrjuðu margir listamenn kántrítónlistar að færa sig yfir í popp kántrí hljóminn sem kom þeim á stóra vinsælda lista, þar með talið hjá *[[Billboard]]*. Eftir að vinsældir fóru dvínandi á níunda áratugnum, fékk stefnan endurkomu stuttu eftir á tíunda áratugnum þegar hún byrjaði að draga innblástur úr popp rokki.
Útgarða-Loki

**Útgarða-Loki** er jötunn í norrænni goðafræði. Hann er höfðingi í Útgörðum. Útgarða-Loki kemur fyrir í sögunni „För Þórs til Útgarða-Loka“ í *[[Snorra-Edda|Snorra-Eddu]]*.

## Gylfaginning
Útgarða-Loki kemur fyrir í einni sögu í Gylfaginningu í *Snorra-Eddu*. Æsirnir Þór og Loki, og mennsku börnin Þjálfi og Röskva eru á leið austur. Í miklum skógi í Jötunheimum leita þau skjóls í skála sem reynist vera vettlingur risans Skrýmis. Þau verða honum samferða daginn eftir og sofa eina nótt úti. Þór fer um nóttina og ber hamri sínum í höfuð Skrýmis þrisvar, hvert höggið öðru meira, án sjáanlegs árangurs nema að Skrýmir talar um að akarn hafi fallið. Eftir þriðju tilraun fer þó Skrýmir á fætur og varar þau við að vera með hroka í Útgörðum. Skiljast þá leiðir. 

Um miðjan næsta dag koma þau að miklum kastala og eru það Útgarðar. Þau eru boðin velkomin þar ef þau vinni afrek nokkur. Þjálfi keppir við „Huga“ í kapphlaupi, Loki við „Loga“ í kappáti og Þór drekkur fyrst úr horni og glímir svo við „Elli“. Ekki náðu goðin og þjónn þeirra að sigra neitt þeirra, en fá þó að gista. Daginn eftir fylgir Útgarða-Loki þeim frá höllinni og spöl þaðan viðurkennir hann fyrir þeim að allt voru vélar hans; Skrýmir var hann sjálfur og mynduðust dalir eftir högg Þórs, Hugi var hugur hans, Logi var eldurinn, hornið var tengt í úthafið sjálft og Elli var ellin. Hvarf hann svo.

## Gesta Danorum
Í *[[Gesta Danorum]]* eftir Saxo er minnst á Utgarthilocus, en virðist lýsingin þar passa betur við Loka. Þó er til sú tilgáta að „För Þórs til Útgarða-Loka“ sé afbökun á sögn um Loka.

## Dægurmenning
Dönsku teiknimyndasögurnar *[[Goðheimar]]* eru að hluta byggðar á *Snorra Eddu*. Útgarða-Loki er þar sem óvinurinn og Elli er sögð móðir hans.

Í Marvel Comics-heiminum er Útgarða-Loki óvinur Þórs.

Tungl Satúrnusar Skrymir er nefnt eftir honum.

## Tilvísanir
Guðný Helgadóttir

**Guðný Helgadóttir** getur átt við um:
* Guðný Helgadóttir (abbadís) frá 14. öld
* Guðný Helgadóttir (leikkona)
* Guðný Helgadóttir (rithöfundur) (7. september 1935 - 2022) rithöfundur og alþingismaður
Álftamýri

**Álftamýri** getur átt við um:
* Álftamýri (Arnarfirði) eyðibýli á Vestfjörðum
* Álftamýri (Reykjavík) gata í Háaleitinu í Reykjavík
Paradís

**Paradís** getur átt við um:
* Paradís, íslensk hljómsveit frá 1975
* Paradís, annað orð yfir himnaríki, þar sem sálin fer eftir dauðann
* Paradís, íslenskt kvenmannsnafn

## Sjá einnig
* Paradise
Gaggenau

**Gaggenau** getur átt við um:
* Gaggenau, þýskt iðnfyrirtæki sem framleiðir meðal annars eldunartæki
* Gaggenau, bær í þýskalandi
Eldvagninn

***Eldvagninn*** (enska: ***Chariots of Fire***) er bresk kvikmynd frá árinu 1981. Henni var leikstýrt af Hugh Hudson. Hún byggist á sannri sögu tveggja breskra íþróttamanna sem kepptu í ólympíuleikunum 1924. Samnefnt lag sem Vangelis samdi fyrir kvikmyndina er oft kallað „ólympíulagið“.
Réttlæting

**Réttlæting** getur átt við um:
* Réttlæting í lögfræði, vörn í ágæru vegna refsiverðs brots
* Réttlæting í guðfræði, athöfn Guðs að lýsa yfir eða gera syndara réttlátan frammi fyrir Guðni
Apollonia

**Apollonia** getur átt við um:
* Apollonia sem var hafnarborg í Illyríu
* Apollonia Schwartzkopf, norsk mektarkona
Pennsylvaníska

**Pennsylvaníska** (*Deitsch*, *Pennsilfaanisch-Deitsch*, eða *Pennsilfaanisch*), einnig kölluð **pennsylvaníu-þýska** og **pennsylvaníu-hollenska**, er afbrigði af vestur-miðþýsku sem talað er af afkomendum þýskra innflytjenda í Bandaríkjunum og Kanada.

## Stafróf

Stafróf pennsylvanísku hefur 26 bókstafi.
Æslandik

**Æslandik** er tilbúið tungumál þar sem íslenski hreimurinn í ensku talmáli er skrifaður með íslensku ritmáli. Talmál Æslandik er bara enska með íslenskum hreim; af þeim sökum er Æslandik ekki til í talmáli. Tekjuorð frá ensku (til dæmis ók og sorrí) gilda ekki sem Æslandik.    

Æslandik skiptist í rithætti eftir því hvernig mælandi talar á ensku en það fer oft eftir enskuhæfni (og þar af leiðandi framburði) viðkomandi.

## Dæmi
Draumur hafsins

**Draumur hafsins** er listaverk eftir Rafaellu Brizuelu Sigurðardóttur. Hún málaði það á vegg á Laugarvegi 159 árið 2012. Myndin fær innblástur frá gamallri persneskri sögu úr bahá'í trúnni.

## Tilvísanir
Holdétandi bakteríur

**Holdétandi bakteríur** eru bakteríur sem valda sýkingu og dauða holds. Þær eru af nokkrum tegundum en algengast er að þær séu af völdum Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes og Enterococcus. Einnig geta slíkar sýkingar verið af völdum Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Bacteroides teg. og Clostridium tegunda. Sýkingin getur verið vegna einnar tegundar eða nokkurra í einu. 

Að lokum er saltvatnstegundin Vibrio vulnificus, sem hefur valdið fjölda dauðsfalla við Mexíkóflóa

Hluti slíkra sýkinga er af völdum sveppa.

## Sjá einnig
Kolbrandur

Blóðeitrun

## Tilvísanir
Byggingarlíffræði

**Byggingarlíffræði** (á ensku *Structural Biology*) er þverfagleg undirgrein efnafræði og líffræði sem rannsakar þrívíddarbyggingu lífefna, svosem prótína, og kjarnsýra, og meðal annars tenginguna milli uppbyggingu mismunandi lífsameinda og starfsemi þeirra.

## Saga byggingarlíffræði
Rosalind Franklin framkallaði fyrsta röntgenbylgjubeygjumynstur (á ensku diffraction pattern) DNA ásamt doktorsnemanum Raymond Gosling árið 1952. Þrívíddarbygging DNA var síðan birt árið 1953, síðar unnu James Watson, Francis Crick og Maurice Wilkins Nóbelsverðlaun fyrir að leiða út byggingu þess. Pepsín var fyrsta próteinið til þess að vera kristallað, en bygging þess var leyst af Theodore Svedberg með röntgengeislagreiningu. Árið 1958 birti rannsóknarhópur John Kendrew þrívíddarbyggingu mýóglóbíns, sem er próteinsameind sem flytur súrefni líkt og blóðrauði, nema um vöðvavefi og rannsóknarhópur Dorothy Hodgkin tókst að greina byggingu insúlín árið 1969. 

Kjarnsegulherma (á ensku nuclear magnetic resonance) var fyrst notuð árið 1985 til þess að greina byggingu prótíns.

Árið 2017 unnu Jacques Dubochet, Joachim Frank og Richard Henderson Nóbelsverðlaun í efnafræði fyrir þeirra þátt í að þróa aðferð til þess að skoða byggingu frjálsra próteina í lausn. Aðferðin felur í sér að steypa lífsýni í ofurkældan vökva, svo sem fljótandi etan, og skoða það síðan með ofurkældri rafeindasmásjá (á ensku cryogenic electron microscopy).

## Aðferðir
Lífefni og lífeindir eru að jafnaði of lítil til þess að geta skoðað þær með hefðbundnum smásjám. Hins vegar, ef ótal einsleitra lífsameinda er skoðað samtímis má leiða út byggingu þeirra, með ákveðnum takmörkunum, með eftirfarandi aðferðum:

* Röntgengeislagreining kristalla
* Rafeindasmásjá
* Kjarnsegulherma
* Massagreining
* Ljóstvístrun

## Ýmsir tenglar
* Prótín gagnagrunnurinn
* Evrópski prótín gagnagrunnurinn
* SCOP – Flokkun prótína 
* UniProt 
* Prótín-atlasinn
* Gagnvirkt prótínsafn 
* Myndskeið af því hvernig DNA-fjölliðunar ensím afritar DNA
* 
* 

## Tilvísanir
Davíð Tómas Tómasson

**Davíð Tómas Tómasson** (f. 21. október 1988), einnig þekktur sem **Dabbi T**, er íslenskur dómari og tónlistarmaður.

## Dómari
Davíð er dómari í körfuknattleik. Árið 2017 var hann skipaður opinber dómari FIBA.

## Tónlistarferill
Davíð, sem kemur fram undir listamannsnafninu *Dabbi T*, byrjaði að rappa á unglingsárum sínum. Sextán ára gamall gaf hann út sína fyrstu smáskífu, *Þröngar píkur*. Árið 2007 gaf hann út rapplötuna *Óheflað málfar*. Hann var meðlimur í hópnum 32c ásamt Emmsjé Gauta og Nagmús. Árið 2017 gaf Davíð út plötuna *T*.

### Hljóðritaskrá
**Breiðskífur**

* 2007 - *Óheflað málfar*
* 2017 - *T*

; **Smáskífur**

* 2004 - *Þröngar píkur*
* 2016 - *Blár*

## Tilvísanir
Skemmtiklúbbur

**Skemmtiklúbbur** eða **Sveitaklúbbur** stundum **Golfklúbbur**, er félagsheimili í einkaeigu sem stofnaður er í kringum ýmiss konar afþreyingu og íþróttaáhugamál hjá þröngum eða lokuðum hópi fólks, oftar en ekki efnafólks. Slíkir klúbbar bjóða upp á sérvalda afþreyingu og íþróttir, einkum golf og tennis.
Högni Egilsson

**Högni Egilsson** (f. 3. október 1985) er íslenskur tónlistarmaður og söngvari. Högni hefur verið söngvari hljómsveitarinnar Hjaltalín frá árinu 2004.

## Hljóðritaskrá
### Með [[Hjaltalín]]
#### Breiðskífur
* *Sleepdrunk Seasons* (2007)
* *Terminal* (2009)
* *Enter 4* (2012)
* *Days of Gray* (2014)
* *Hjaltalín* (2020)

### Sem Högni
#### Breiðskífur
* *Two Trains* (2017)
* *Katla (Soundtrack from the Netflix series)* (2023)
### Smáskífur
* *Stay Close to Me* (2018) ásamt andhim
### Stökur
* *Innsæi* (2018)
* *Paradísarmissir* (2019)
* *Sensus Terrae (Voice of Katla)* (2021) ásamt GDRN
* *Anda þinn guð* (2022) ásamt Hatis Noit
* *Dolorem* ásamt Sinfóníuhljómsveit Íslands og Daníel Bjarnasyni
* *Gratandi Jeg thig Beiði* ásamt Eroni Thor Jonssyni

## Tilvísanir
Hólmgangan

**Hólmgangan** (danska: *Den store udfordring*) er níunda bókin í bókaflokknum um Goðheima. Hún kom út árið 1992. Teiknari hennar var listamaðurinn Peter Madsen, en auk hans komu þeir Hans Rancke-Madsen, Per Vadmand og Henning Kure að gerð handritsins. Hún byggir á frásögn Skáldskaparmála Eddu af viðureign  Ása-Þórs við jötnakonunginn Hrungni.

## Söguþráður
Mannapilturinn Þjálfi lætur sig dreyma um að Þór standi við loforð sín um að taka hann með til að berja jötna. Þegar loksins virðist ætla að verða af því hrindir táningurinn Magni upp dyrunum og kynnir sig sem son Þórs og skessunnar Járnsöxu. Þegar myndar togstreita milli Þjálfa og hins nýtilkomna keppinautar um athygli þrumuguðsins.

Á sama tíma er Óðinn á ferðalagi í Jötunheimum. Hann áir við hirð ruddans Hrungnis og fara þeir að metast um ágæti reiðskjóta sinna: Slepni og Gullfaxa. Óðinn verður hlutskarpari í kappreiðinni en Hrungnir sest upp á æsi í Bilskirni og lætur dólgslega. Að lokum er Þór nóg boðið og hann skorar á jötuninn í hólmgöngu. Þór heldur til einvígisins með Þjálfa og Magna sér til halds og trausts.

Hrungni til aðstoðar í hólmgöngunni skapa jötnarnir Mökkurkálfa, níu rasta háan leirkarl, ramman af afli en með merarhjarta. Eftir snarpa viðureign fellir Þór Hrungni, en höfuðlaus skrokkurinn fellur ofan á Þór og heldur honum föstum og meðvitundarlausum. Á meðan tekst Þjálfa að fella Mökkurkálfa með því að vera frjár á fæti. Við það leggur jötnaliðið á flótta. Eftir stendur að losa Þór undan hræi jötunsins og mistekst hverjum guðanna á fætur öðrum það, uns Magni sviptir Hrungni ofan af föður sínum og uppsker lof og virðingu. Þjálfi uppgötvar að Magni hafði svindlað og spennt á sig megingjarðir Þórs til að öðlast styrk, en ákveður að þegja yfir leyndarmálinu til að Æsir taki Magna í sátt.

## Fróðleiksmolar
* Samkvæmt goðsögninni var Magni aðeins þriggja nátta gamall þegar hann vann lyftingarafrekið. Höfundar sögunnar leysa það með því að láta Magna segjast fyrst hafa orðið sonur Þórs þegar hann uppgötvaði faðernið þremur dögum fyrr.

* Persóna Magna hafði ekki birst áður í sagnaflokknum en varð föst persóna í bókunum upp frá þessu.

## Íslensk útgáfa
*Hólmgangan* kom út hjá Forlaginu árið 2019, í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar.
## Heimildir
*
Einglyrnisslanga

**Einglyrnisslanga** (fræðiheiti: *Naja kaouthia*) er tegund slanga sem finnast í suðaustur og austur Asíu. 

## Tilvísanir
Tony-verðlaunin

**Tony-verðlaunin** (fullt heiti **The Antoinette Perry Award for Excellence in Broadway Theatre**, stytt sem **Tony Awards** eða **Tonys**) eru verðlaun veitt fyrir framúrskarandi árangur í leiklist. Þau eru afhent af American Theatre Wing og The Broadway League samtökunum við árlega athöfn í Midtown Manhattan.

Verðlaunin voru stofnuð af framleiðandanum og leikstjóranum Brock Pemberton og eru nefnd eftir leikkonunni Antoinette „Tony“ Perry. Hún var einnig ein af stofnendum American Theatre Wing þar sem hún starfaði sem ritari. Verðlaunagripurinn er snúanlegur heiðurspeningur sem stendur á svörtum grunni úr pjátri.

Tony-verðlaunin eru samsvarandi Emmy-verðlaununum fyrir sjónvarp, Grammy-verðlaununum fyrir tónlist og Óskarsverðlaununum fyrir kvikmyndir. Aðili sem hefur hlotið öll fjögur verðlaunin er sagður hafa unnið The EGOT. Einnig eru Tonys sambærileg Laurence Olivier-verðlaununum í Bretlandi og Molière-verðlaununum í Frakklandi.

## Tenglar
* Opinber vefsíða
Verðlagsbylting 16. aldar

**Verðlagsbylting 16. aldar**, stundum kölluð verðlagsbyltingin (e: *The Price Revolution*) er tímabil mikillar verðbólgu sem gekk yfir Evrópu frá seinni hluta 15. aldar fram til fyrri hluta 17 aldar. Á þessum árum hækkaði verðlag um eitt til tvö prósentustig ár hvert, sem leiddi til mikilla verðhækkana yfir lengra tímabil. Breytingin var enn áþreifanlegri vegna þess að verðlag hafði haldist stöðugt á miðöldum. Verðbyltingin gerði fyrst vart við sig á Spáni en áhrifin voru fljót að dreifast um alla Vestur-Evrópu og á 150 árum sexfölduðust verð. 

Þetta langa tímabil verðlagshækkana skapaði efnahagslega óvissu og kynti undir trúarlegum, félagslegum og pólítískum átökum sem mögnuðust í Evrópu á 16 öldinni.

## Ástæður
Talið er að aukið flæði góðmálma til Evrópu hafi verið helsta ástæða verðbólgunnar, en spænsk skip fluttu gull og silfur í miklu magni frá nýlendum sínum inn á meginlandið. Nýstárlegar aðferðir við náumgröft og málmvinnslu litu einnig dagsins ljós, svo að skortur góðmálma í Evrópskum námum heyrði jafnframt sögunni til. Með auknu umfangi málma ár eftir ár keyrðu Spánverjar og samferðamenn þeirra upp þennslu í hagkerfinu og smátt og smátt minnkaði virði peninga í Evrópu þegar auðurinn dreifðist. 

Peningaframboð fór upp úr öllu valdi en vöruframboð jókst ekki í takt. Skortur á vörum í samhengi við auð byggðist líka á því að fólksfjölgun hafði aukist mikið og því voru enn fleiri sem þurfti að fæða, klæða og hýsa. 

Franski stjórnmálamaðurinn og hagfræðingurinn Jean Bodin var einn af þeim fyrstu sem setti fram þá kenningu að verðbólgan væri tengd auknu magni peninga í umferð. Árið 1568 setti hann fram peningamagnskenninguna (e: *Quantity theory of money*) sem byggir á því að verðlag vöru og þjónustu byggi einna helst á peningamagni og veltuhraða peninga, þar sem framboð peninga ákvarðar kaupmátt þeirra. Aðrir hagfræðingar sem veittu því athygli að verðlagsbreytingar mætti rekja til aukins peningamagns í umferð voru spænski hagfræðingurinn Martín de Azpilcueta og pólski stjörnufræðingurinn Nikulás Kópernikus. 

Aðrir voru ósammála því að magn peninga hefði áhrif á verðlag, og töldu að græðgi fjármálamanna og kaupmanna væri um að kenna. Verð væri ákvarðað af mönnum og hærra verðlag skýrðist af því að kaupmenn kepptust við að smyrja á álagningu til að auðgast.

## Tilvísanir
Oleksandra Matvíjtsjúk

**Oleksandra Vjatsjeslavívna Matvíjtsjúk** (úkraínska: Олександра В’ячеславівна Матвійчук; f. 8. október 1983) er úkraínskur mannréttindalögfræðingur og aðgerðasinni með aðsetur í Kænugarði. Hún er forstöðumaður mannréttindasamtakanna Miðstöðvar borgaralegra réttinda og er virkur þátttakandi í herferðum fyrir lýðræðisumbótum í Úkraínu og á ÖSE-svæðinu.

## Menntun
Oleksandra Matvíjtsjúk gekk í Taras Sjevtsjenko-þjóðarháskólann í Kænugarði og útskrifaðist þaðan með LL.M.-gráðu árið 2007. Árið 2017 varð hún fyrsta konan til að taka þátt í verkefninu „Komandi leiðtogar Úkraínu“ við Stanford-háskóla.

## Starfsferill
Matvíjtsjúk hóf störf fyrir Miðstöð borgaralegra réttinda árið 2007, þegar samtökin voru stofnuð.

Árið 2012 varð Matvíjtsjúk meðlimur í ráðgjafarnefnd mannréttindastjóra úkraínska þingsins (Verkhovna Rada).

Eftir að stjórn Úkraínu beitti ofbeldi gegn friðsamlegum mótmælum á Sjálfstæðistorginu í Kænugarði þann 30. nóvember 2013 stýrði Matvíjtsjúk borgaraframtakinu Evromajdan SOS (úkraínska: Євромайдан SOS). Framtakið snerist um að veita fólki sem hafði verið handtekið í Evromajdan-mótmælunum lagalega aðstoð í Kænugarði og öðrum úkraínskum borgum og safna og greina upplýsingar til að vernda mótmælendur. Matvíjtsjúk hefur síðar staðið fyrir nokkrum alþjóðlegum herferðum fyrir lausn samviskufanga, meðal annars #letmypeoplego-herferðinni og herferð fyrir lausn kvikmyndagerðarmannsins Olehs Sentsov og annarra sem hafa verið ólöglega fangelsaðir í Rússlandi og hernámssvæði Rússa á Krímskaga og í Donbas. Matvíjtsjúk er höfundur fjölda skýrslna til ýmissa stofnana Sameinuðu þjóðanna, Evrópuráðsins, Evrópusambandsins, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu og nokkurra innsendinga til Alþjóðlega sakamáladómstólsins í Haag.

Þann 4. júní 2021 var Matvíjtsjúk skipuð í nefnd Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og varð fyrsta úkraínska konan til að taka sæti í nefndinni. Hún hafði talað fyrir takmörkun á ofbeldi gegn konum á átakasvæðum.

Frá úkraínsku byltingunni 2014 til ársins 2022 einbeitti Matvíjtsjúk sér að því að kortleggja stríðsglæpi í stríðinu í Donbas. Árið 2014 fundaði hún með Joe Biden, þáverandi varaforseta Bandaríkjanna, og mælti með því að fleiri vopn yrðu send til Úkraínu til að binda enda á stríðið.

Frá upphafi innrásar Rússa í Úkraínu árið 2022 hefur Matvíjtsjúk birst í fjölda alþjóðlegra fjölmiðla í umboði borgaralegs samfélags Úkraínu, sér í lagi í tengslum við málefni fólks sem hefur hrakist á vergang innan landsins og í tengslum við stríðsglæpi og mannréttindi. Samkvæmt tímaritinu *[[Foreign Policy]]* hefur hún mælt með stofnun sérstaks „blandaðs dómstóls“ til að rannsaka stríðsglæpi og mannréttindabrot.

## Tilvísanir
Faith Hill

**Audrey Faith McGraw** (f. 21. september 1967 sem **Audrey Faith Perry**), betur þekkt sem **Faith Hill**, er bandarísk söngkona og leikkona. Hill fæddist í Ridgeland, Mississippi og ólst upp í litlum bæ, nálægt höfuðborginni Jackson. Árið 1993 gaf hún út fyrstu breiðskífuna sína, *Take Me as I Am*. Síðan þá hefur hún orðið ein af vinsælustu sveitasöngvurum allra tíma og hefur selt yfir 40 milljón hljómplötur. Hún er gift kántrí tónlistarmanninum Tim McGraw, og hafa þau gefið út nokkur lög og eina plötu saman. Hill hefur hlotið verðlaun á borð við Grammy-verðlaun, American Music-verðlaun og Academy of Country Music-verðlaun.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Take Me as I Am* (1993)
* *It Matters to Me* (1995)
* *Faith* (1998)
* *Breathe* (1999)
* *Cry* (2002)
* *Fireflies* (2005)
* *Joy to the World* (2008)
* *The Rest of Our Life*  (2017)

### Safnplötur
* *Piece of My Heart* (1996)
* *There You'll Be* (2001)
* *The Hits* (2007)
* *Deep Tracks* (2016)

## Tenglar
* 
*
Come Out, Ye Black and Tans

**Come Out, Ye Black and Tans** er írskt þjóðlag samið af írska lagahöfundinum og söngvaranum Dominic Behan.

## Texti

**Come Out, Ye Black and Tans**


I was born in a Dublin street,
where the loyal drums did beat,
the loving English feet, they walked all over us,
and every single night,
when me da' would come home tight,
he'd invite the neighbours out with this chorus:

Come out ye' black and tans!
Come out and fight me like a man!
Show your wife how you won medals down in Flanders!
Tell her how the IRA,
made you run like hell away,
from the green and lovely lanes of Killeshandra!
Bótúlíneitur

**Bótúlíneitur** eða **botox** er eitt eitraðasta líffræðilega efni veraldar . Það aftrar losun acetýlkólíns sem er aðaltaugaboðefni við mót tauga og vöðva . Þetta leiðir til lömunar sem getur valdið öndunarörðugleikum og jafnvel dauða. Það er framleitt af bakteríunum Clostridium botulinum og stundum Clostridium butyricum og Clostridium baratii . Þessar bakteríur geta myndað eitrið í fæðu, þörmum ungabarna og sárum .

Til eru 8 gerðir eitursins, A-H  en 4 þeirra (A,B,E og sjaldan F) geta valdið eitrun hjá mönnum .

## Læknisfræðileg not
Mannfólkið nýtir sér eitrið til að lama vöðva í a.m.k. eftirfarandi læknisfræðilegum tilgangi :

* Lýtahúðlæknisfræðilegum. Hér eru notin aðallega gegn hrukkum og húðfellingum 
* Stórum kjálkavöðvum sem geta valdið gnísti eða verk í kjálkaliðum  
* Mígreni 
* Óhóflegri svitamyndun  
* vöðvakrömpum hjá börnum ef ekki vegna meðfæddrar heilalömunnar
* vöðvakrömpum ganglima hjá fullorðnum 
* ofvirkri þvagblöðru
* þvagleka vegna taugaboða 
* hvarmakrampa 
* truflaðri vöðvaspennu í hálsi 
* rangeygðu 
* viðvarandi ofurslefi 

## Framkvæmd læknisfræðilegra meðferða
Í læknisfræði er mest notuð A-gerð eitursins. Af  þeirri gerð eru til 3 undirgerðir :

* onabotulinumtoxinA 
* abobotulinumtoxinA 
* incobotulinumtoxinA 

Vegna mismunandi klínískra þátta (m.a. lengd verkunar, skammta og virkni) eru ólíkar undirgerðir typu A ekki innbyrðis skiptanlegar . Þetta er tilkomið vegna mismunandi samsetninga, framleiðsluferla og virknimælinga sem leiða til  mismunandi styrkleika eininga og skammtaviðbragðsferla .

## Virkni í læknisfræðilegum tilgangi
Algeng virkni af onabotulinumtoxinA í fegrunarskyni er 3-4 mánuðir  á meðan vænta má 6-7 mánaða virkni við óhóflegri svitamyndun .

## Tengill
Vísindavefurinn - Hvað getið þið sagt mér um bótúlín og bótox?
Samfélagsleg nýsköpun

**Samfélagsleg nýsköpun** er nýsköpun sem gengur út á að breyta vinnulagi þannig að það henti betur samfélagslegum þörfum og bæti aðstæður svo sem vinnuumhverfi, menntun, samfélagsþróun eða heilsu. Það eru margs konar skilgreiningar á hvað fellur undir samfélagslega nýsköpun.  Samfélagsleg nýsköpun  notar félagsleg ferli í nýsköpun svo sem aðferðir og tækni  opins hugbúnaðar og sjálfboðaliða, örlán og fjarnám.

Fræðimenn  (Murray, 2010) hafa skilgreint sex þrep samfélagslegrar nýsköpunar 1) innblástur eða vísbending um svar við spurningu um hvers vegna nýsköpun sé mikilvæg 2)  setja fram hugmyndir og tillögur 3) búa til frumgerðir/líkön til að prófa hugmyndir  í verki 4) sjálfbærni  - hvort frumgerðir muni virka til lengdar og bera sig 5) skölun upp þegar samfélagleg nýsköpun breiðist út og þynnist 6) kerfisbreyting en það er hið endanlega markmið.

## Tenglar

* Vaxandi - miðstöð um samfélagslega nýsköpun

## Tilvísanir
Gleraugnaslöngur

**Gleraugnaslöngur** (fræðiheiti: *Naja*) er ættkvísl eiturslanga, sem einnig kallaðast *kóbrur*. Allar geta þær verið banvænar mönnum og allar nema tvær geta spýtt eitri. Eitt af einkennum þeirra er að þær geta risið upp og breitt úr hálsi til að virðast stærri. Sumar tegundirnar eru með mynstur sem getur minnt á gleraugu. Nokkrar aðrar tegundir eitursnáka hafa verið taldar til þeirra og eru það helst konungskóbra (*Ophiophagus hannah*) og hringhálskóbra (*[[Hemachatus haemachatus]]*), en þær teljast nú til eigin ættkvísla.

Útbreiðsla tegundanna er í Afríku og Suður Asíu.

## Flokkun
Núverandi flokkun gleraugnaslanga er svona:

## Tenglar
Korri

**Korri** eða **amerísk kragahæna** (fræðiheiti: *Bonasa umbellus*) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í barrskógabeltinu í N-Ameríku. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. 

## Tenglar
Jarpi

**Jarpi** eða **heslihæna** (fræðiheiti: *Tetrastes bonasia*) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í skógum Evrasíu, frá Hokkaido í Japan til Frakklands. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. 
Nafnið jarpi er af stofninum "jarpr": brúnn.

## Tenglar
Tetrastes sewerzowi

**Kínajarpi** (fræðiheiti: *Tetrastes sewerzowi*) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í fjallaskógum mið-Kína. Tegundin er lík jarpa nema að röndin á hálsi og höfði er minni. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. Fræðiheitið er til heiðurs rússneska landkönnuðinum og náttúrufræðingnum  Nikolai Alekseevich Severtzov.

## Tenglar
Tim McGraw

**Samuel Timothy McGraw** (f. 1. maí 1967) er bandarískur sveitasöngvari, lagahöfundur, plötuframleiðandi og leikari. Hann gaf út fyrstu breiðskífuna sína árið 1993 sem var nefnd *Tim McGraw*. Ári eftir varð önnur platan hans, *Not a Moment Too Soon* (1994), vinsælasta kántríplatan það ár. Hann hefur gefið út yfir fimmtán plötur og hafa þær selst í 80 milljón eintökum á heimsvísu. Hann hefur hlotið mörg verðlaun, þar með talið Grammy-verðlaun, Academy of Country Music-verðlaun, Country Music Association-verðlaun, American Music-verðlaun og People's Choice-verðlaun. Hann er giftur söngkonunni Faith Hill og hafa þau gefið út nokkur lög saman.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Tim McGraw* (1993)
* *Not a Moment Too Soon* (1994)
* *All I Want* (1995)
* *Everywhere* (1997)
* *A Place in the Sun* (1999)
* *Set This Circus Down* (2001)
* *Tim McGraw and the Dancehall Doctors* (2002)
* *Live Like You Were Dying* (2004)
* *Let It Go* (2007)
* *Southern Voice* (2009)
* *Emotional Traffic* (2012)
* *Two Lanes of Freedom* (2013)
* *Sundown Heaven Town* (2014)
* *Damn Country Music* (2015)
* *The Rest of Our Life*  (2017)
* *Here on Earth* (2020)
* *Standing Room Only* (2023)

## Tenglar
* 
*
Forseti Brasilíu

**Forseti Brasilíu** (portúgalska: *Presidente do Brasil*), opinberlega **forseti Sambandslýðveldisins Brasilíu** (portúgalska: *Presidente da República Federativa do Brasil*) eða einfaldlega **forseti lýðveldisins**, er þjóðhöfðingi og ríkisstjórnarleiðtogi Brasilíu og æðsti leiðtogi brasilíska hersins. 

Stofnað var til forsetaræðis í Brasilíu árið 1889 eftir að lýðveldi var stofnað í kjölfar herforingjabyltingar gegn Pétri 2. Brasilíukeisara. Síðan þá hefur Brasilía haft sex stjórnarskrár og hefur farið í gegnum þrjú einræðistímabil og þrjú lýðræðistímabil. Á lýðræðistímabilum Brasilíu hefur alltaf verið við lýði kosningaskylda. Stjórnarskrá Brasilíu og viðaukar við hana mæla fyrir um skyldur, völd og kjörgengi forsetans, lengd kjörtímabilsins og fyrirkomulag kjörs þeirra.

Luiz Inácio Lula da Silva er 39. og núverandi forseti landsins. Hann var svarinn í embætti þann 1. janúar 2023 eftir að hafa unnið sigur í forsetakosningum árið áður. Lula var áður 35. forseti Brasilíu frá 2003 til 2011.

## Tilvísanir
Mið-evrópski háskólinn

**Mið-Evrópski háskólinn** (Central European University, CEU) er einkarekinn háskóli í Vínarborg sem er viðurkenndur í Austurríki og Bandaríkjunum. Aðalmarkmið CEU er að efla opið samfélag og það er hátt settur háskóli í félagsvísindum og hugvísindum. CEU var stofnaður árið 1991 með styrk frá George Soros og var með mestan hluta starfsemi sinnar í Búdapest til september 2019.

Árið 2017 voru 1448 nemendur frá 117 löndum í CEU og 723 starfsmenn frá meira en 40 löndum.

## Saga
CEU var stofnaður árið 1991 af fjármálamanninum, aðgerðasinnanum og mannvininum George Soros, sem gaf háskólanum 880 milljóna dollara styrk.

Myndunin var viðbrögð við falli sósíalistablokkarinnar og hugmyndin um að stofna háskóla með áherslu á þær áskoranir sem fylgdu lýðræðisvæðingu og opnu samfélagi höfðu komið upp vorið 1989 meðal fræðimanna í nokkrum Mið-Evrópulöndum. , t.d. á fyrirlestraröð í Dubrovnik í fyrrum Júgóslavíu í apríl 1989. Tilraun til að stofna háskólann í Bratislava í þáverandi Tékkóslóvakíu var gerð á árunum 1989-1990, en féll fyrir andstöðu þjóðernissinnaðra stjórnmálamanna. Strax eftir stofnun þess árið 1991 var meginhluti fyrirtækisins staðsettur í Prag í Tékkóslóvakíu, en eftir ósætti milli Soros og tékkneskra stjórnvalda, einkum Václav Klaus forsætisráðherra, flutti fyrirtækið til ungversku höfuðborgarinnar Búdapest.

Þegar Soros varð fyrir pólitískum árásum meðal annars í Mið-Evrópu, varð CEU einnig skotmark gagnrýni hægri sinnaðra þjóðernissinna og andstæðinga hnattvæðingar. Meðal gagnrýnenda var Viktor Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands, og ríkisstjórn hans, sem oft nefndi CEU sem „Soros-háskóla“. Í mars 2017 lagði ungversk stjórnvöld fram frumvarp sem myndi setja nýjar reglur fyrir háskóla í Ungverjalandi sem reknir eru af erlendum aðilum, með sérstaklega ströngum reglum fyrir leikara utan ESB. Fulltrúar CEU töldu að fyrirhugaðar reglugerðir miðuðust sérstaklega að CEU.

Í desember 2018 tilkynnti CEU að starfsemi hans í Ungverjalandi yrði hætt og þess í stað flytti hann til Vínar. Þessi aðgerð var vegna þess að ungversk stjórnvöld vildu ekki gera þá samninga sem nauðsynlegir eru til að CEU haldi áfram starfsemi í Ungverjalandi með nýlega innleiddri löggjöf varðandi háskóla sem reknir eru af erlendum aðilum.

## Heimildir
Logitech

**Logitech International S.A.** (stuttnefni **Logi**) er alþjóðlegur framleiðandi tölvubúnaðar. Höfuðstöðvar þess eru bæði í Lausanne í Sviss og í Newark í Bandaríkjunum.
Undraveröld Gúnda

**Undraveröld Gúnda** (enska: *The Amazing World of Gumball*) er bresk-amerísk teiknimyndasjónvarpsröð frá Cartoon Network.
James Taylor

**James Vernon Taylor** (f. 12. mars 1948) er bandarískur söngvari, lagahöfundur og gítarleikari. Hann gaf út fyrstu breiðskífuna sína árið 1968, en hlaut fyrst frægð fyrir lagið „Fire and Rain“ árið 1970. Plöturnar hans hafa selst í yfir 100 milljón eintökum sem gerir hann að einum af söluhæstu tónlistarmönnum sögunnar. Á árunum 1977 til 2007 seldust allar plöturnar hans í yfir milljón eintökum. Hann komst efst á bandaríska ''Billboard'' 200 vinsældalistann með *Before This World* árið 2015. Taylor er sexfaldur Grammy-verðlaunahafi og var vígður inn í frægðarhöll rokksins árið 2000. 

## Útgefið efni
### Breiðskífur

* *James Taylor* (1968)
* *Sweet Baby James* (1970)
* *Mud Slide Slim and the Blue Horizon* (1971)
* *One Man Dog* (1972)
* *Walking Man* (1974)
* *Gorilla* (1975)
* *In the Pocket* (1976)
* *JT* (1977)
* *Flag* (1979)
* *Dad Loves His Work* (1981)
* *That's Why I'm Here* (1985)
* *Never Die Young* (1988)
* *New Moon Shine* (1991)
* *Hourglass* (1997)
* *October Road* (2002)
* *A Christmas Album* (2004)
* *James Taylor at Christmas* (2006)
* *Covers* (2008)
* *Before This World* (2015)
* *American Standard* (2020)

## Tenglar
* Opinber vefsíða
Dendragapus

***Dendragapus*** er ættkvísl fugla í orraætt. Einungis tvær tegundir teljast nú til hennar og eru þær stundum taldar sem ein. Áður voru grenijarpi og Falcipennis falcipennis (vantar íslenskt nafn) einnig taldir til hennar.

## Tegundir
### Núlifandi tegundir

### Steingervingar
Steingervingar tegunda frá síð-Pleistósen hefur verið lýst sem *Dendragapus gilli* (vestur og miðvestur US), upphaflega settir í eigin ættkvísl: ***Palaeotetrix***, og *Dendragapus lucasi* (þekkist einvörðungu frá Fossil Lake í Wyoming, BNA).

## Tenglar
Sótjarpi

**Sótjarpi** (fræðiheiti: *Dendragapus obscurus*) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í skógum Klettafjalla í Bandaríkjunum. Hann er náskyldur grájarpa (*[[Dendragapus fuliginosus]]*) og líkur honum og voru þeir áður taldir sama tegund (bláorri).

Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. 

## Tenglar
Brad Paisley

**Bradley Douglas Paisley** (f. 28. október 1972) er bandarískur sveitasöngvari og lagahöfundur. Hann gaf út fyrstu plötuna sína árið 1999, *Who Needs Pictures*, og hefur síðan gefið út yfir tíu breiðskífur ásamt jólasafnplötu hjá útgáfufyrirtækinu Arista Nashville. Allar plöturnar hafa verið viðurkenndar sem gull af RIAA. Hann hefur hlotið Grammy, Academy of Country Music, Country Music Association og American Music verðlaun. Paisley hefur einnig skrifað lög fyrir Pixar kvikmyndaseríuna *[[Bílar (kvikmyndasería)|Bílar]]* („Behind the Clouds“, „Find Yourself“, „Collision of Worlds“ með Robbie Williams, „Nobody's Fool“, o.fl.)

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Who Needs Pictures* (1999)
* *Part II* (2001)
* *Mud on the Tires* (2003)
* *Time Well Wasted* (2005)
* *Brad Paisley Christmas* (2006)
* *5th Gear* (2007)
* *Play: The Guitar Album* (2008)
* *American Saturday Night* (2009)
* *This Is Country Music* (2011)
* *Wheelhouse* (2013)
* *Moonshine in the Trunk* (2014)
* *Love and War* (2017)
* *Son of the Mountains* (2024)

## Tenglar
*
Björn Grímsson málari

**Björn Grímsson** (f. um 1575, d. 1634/35) var sýslumaður sem er einn allra fyrsti nafngreindi málari í íslenskri listasögu. Honum eru eignaðar með fullri vissu listafagrar handritateikningar og út frá þeim hefur verið giskað á að hann hafi málað predikunarstól úr kirkjunni í Bræðratungu sem er einn af öndvegisgripum Þjóðminjasafns.

## Ævi og ferill
Björn var sonur séra Gríms Skúlasonar í Hruna, þekkts skrifara sem skildi eftir sig myndskreyttar lögbækur. Fátt er vitað um lífshlaup Björns en hann mun þó hafa ferðast til Hamborgar og dvalist þar hjá tengdafólki. Líklegt má telja að hann hafi nýtt ferðina til að leita sér þjálfunar í málaralistinni.

Hann varð sýslumaður í Árnesþingi árið 1628 og sinnti embættinu til dauðadags eða nokkru fyrr. Virðist hann hafa starfað fram að þessu sem umboðsmaður og undir verndarvæng Gísla Hákonarsonar lögmanns, sem sat í Bræðratungu. Hafa þau tengsl verið höfð til sönnunar því að Björn hafi málað prédikunarstólinn á staðnum, sem talinn er frá tímum Gísla.

Björn átti í góðu sambandi við Höllu systur sína og ritaði hann upp og myndskreytti fyrir hana Jónsbókarhandrit árið 1603, sem er honum merkt. Árið 1614 útbjó Björn enn glæsilegra handrit sem sagt hefur verið eitt af fallegustu íslensku handritunum. Myndskreytingar þess báru vott um talsverða færni og kunnáttu í evrópskri samtímamyndlist.

## Þorsteinn Björnsson
Í riti sínu *Sýslumannsæfir* rekur Bogi Benediktsson óvenjulega sögu sem gekk meðal alþýðu manna Björn málara. Samkvæmt henni hafði Björn, sem að öðru leyti var aldrei við konu kenndur, heimsótt Höllu systur sína að Skógum. Þar hafi hann búið sig til hvílu í kirkjunni og beðið systur sína að senda sér vinnukonu sína, enda væru það forlög sín að eignast son, sem verða myndi prestur ef hann væri getinn á helgum stað. Varð vinnukonan þunguð eftir og eignaðist soninn Þorstein sem síðar varð prestur að Útskálum.

## Heimildir
*Þóra Kristjánsdóttir: ''Elstu nafngreindu myndlistarmenn Íslendinga''. Lesbók Morgunblaðsins, 18. des. 1999, bls. 4-6.
Centrocercus

***Centrocercus*** er ættkvísl fugla í orraætt. Einungis tvær tegundir teljast til hennar Hugsanlegt að stofninn í Mono Basin í Kaliforníu geti talist sjálfstæð tegund.

## Tegundir
### Núlifandi tegundir

## Tenglar
Centrocercus urophasianus

***Centrocercus urophasianus*** er tegund fugla í orraætt. 
Árið 2000 var C. minimus greind sem sjálfstæð tegund. Hugsanlegt er að stofninn í Mono Basin í Kaliforníu sé einnig aðskilin tegund.

## Tenglar
George Strait

**George Harvey Strait** (f. 18. maí 1952) er bandarískur sveitasöngvari, lagahöfundur og leikari. Strait er þekktur sem „kóngur kántrísins“ og er talinn vera einn af áhrifamestu tónlistarmönnum allra tíma. Hann varð frægur á níunda áratugnum fyrir að vera með hefðbundnari tónlist heldur en hinir listamennirnir í Nashville bransanum sem voru flestir kántrí poppsöngvarar. Yfir 30 ára feril hefur hann selt 100 milljón hljómplötur á heimsvísu.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
#### 20. öld
* *Strait Country* (1981)
* *Strait from the Heart* (1982)
* *Right or Wrong* (1983)
* *Does Fort Worth Ever Cross Your Mind* (1984)
* *Something Special* (1985)
* *#7* (1986)
* *Ocean Front Property* (1987)
* *If You Ain't Lovin' You Ain't Livin*' (1988)
* *Beyond the Blue Neon* (1989)
* *Livin' It Up* (1990)
* *Chill of an Early Fall* (1991)
* *Holding My Own* (1992)
* *Pure Country* (1992)
* *Easy Come Easy Go* (1993)
* *Lead On* (1994)
* *Blue Clear Sky* (1996)
* *Carrying Your Love with Me* (1997)
* *One Step at a Time* (1998)
* *Always Never the Same* (1999)
* *George Strait* (2000)
#### 21. öld
* *The Road Less Traveled* (2001)
* *Honkytonkville* (2003)
* *Somewhere Down in Texas* (2005)
* *It Just Comes Natural* (2006)
* *Troubadour* (2008)
* *Twang* (2009)
* *Here for a Good Time* (2011)
* *Love Is Everything* (2013)
* *Cold Beer Conversation* (2015)
* *Honky Tonk Time Machine* (2019)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Centrocercus minimus

***Centrocercus minimus*** er tegund fugla í orraætt. C. minimus var aðskilin frá Centrocercus urophasianus árið 2000.

## Tenglar
Fet (gangtegund)

**Fet** er fjórtakta gangtegund án svifs, þar sem annað hvort 2 eða 3 fótar snerta grund á hverjum tíma. Jafnt tímabil skal vera á milli niðurkomu allra fjögurra fóta.

Á feti hreyfast fæturnir í þessari röð:
Vinstri aftur, vinstri fram, hægri aftur, hægri fram.

Fet er mikið notuð gangtegund á íslenskum hrossum, bæði í tamningu hestsins og þjálfun,
jafnt sem almennum útreiðum. Fet er hluti af hinum ýmsu keppnisgreinum og er einn þeirra
eiginleika sem metinn er í kynbótadómi fyrir íslensk hross.
Rascal Flatts

**Rascal Flatts** var bandarísk kántríhljómsveit frá Columbus, Ohio. Hún var stofnuð árið 1999 og samanstóð af þrem meðlimum, Gary LeVox (söngur), Jay DeMarcus (bassi, söngur) og Joe Don Rooney (gítar, söngur). Fyrsta platan þeirra var gefin út árið 2000. Þeir eru einnig þekktir fyrir vinsæla ábreiðu af laginu „Life Is a Highway“ sem var gerð fyrir teiknimyndina *[[Bílar (kvikmynd)|Bílar]]* (2006). Hljómsveitin var leyst upp í október 2021.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Rascal Flatts* (2000)
* *Melt* (2002)
* *Feels Like Today* (2004)
* *Me and My Gang* (2006)
* *Still Feels Good* (2007)
* *Unstoppable* (2009)
* *Nothing Like This* (2010)
* *Changed* (2012)
* *Rewind* (2014)
* *Back to Us* (2017)

## Tenglar
* Opinber vefsíða