open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1350

Árið **1350** (MCCCL í rómverskum tölum) var 50. ár 14. aldar og almennt ár sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Á Íslandi

* Engin skip komu til Íslands frá Noregi vegna Svarta dauða.
* Ólafur Bjarnarson varð hirðstjóri yfir allt Ísland.
* Arngrímur Brandsson varð ábóti í Þingeyraklaustri.

### Fædd
* Jón Hákonarson í Víðidalstungu, einn þeirra sem rituðu Flateyjarbók.

### Dáin
* Bergur Sokkason, ábóti í Munkaþverárklaustri.
* Grímur Þorsteinsson, lögmaður.
* Stefán Gunnlaugsson, ábóti í Þingeyraklaustri og áður í Munkaþverárklaustri.

## Erlendis
* 23. maí - Stuðningsmenn Vilhjálms 5., greifa af Hollandi, stofnuðu Þorskabandalagið.
* 29. ágúst - Enskur floti sem Játvarður 3. stýrði sjálfur vann sigur á spænskum flota.
* 5. september - Íhaldssamir aðalsmenn í Hollandi stofnuðu Öngulbandalagið.
* Rudolf Brun, borgarstjóri í Zürich, lét leggja höfuðaðsetur andstæðinga sinna, bæinn Rapperswil, í auðn.
* Svarti dauði gekk um Svíþjóð og England. Annars er faraldrinum talið ljúka þetta ár víðast hvar í Evrópu.
* Svarta dauða varð fyrst vart í Skotlandi.

Fædd
* 13. apríl - Margrét 3., greifynja af Flæmingjalandi (d. 1405).
* 27. júní - Manúel 2. Palaíológos, Býsanskeisari (d. 1425).
* 27. desember - Jóhann 1., konungur Aragóníu (d. 1395).
* Bónifasíus 9. páfi (d. 1404).

Dáin
* 26. mars - Alfons 11., konungur Kastilíu (f. 1311). 
* 3. apríl - Ottó 4., hertogi af Búrgund (f. 1295).
* 22. ágúst - Filippus 6. Frakkakonungur (f. 1293).
* Till Ugluspegill, þýskur hrekkjalómur (f. um 1300).
Nemandi

**Nemandi** er einstaklingur sem nemur, þ.e. lærir ákveðnar upplýsingar eða þjálfar með sér hæfileika með aðstoð kennara. Kennsla fer oftast fram í skólum. Nemandi tileinkar sér þekkingu, leikni og hæfni á tilteknu viðfangsefni; oft í stýrðu námsumhverfi og með stuðning af námsefni.
1360

Árið **1360** (**MCCCLX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Krossreið fyrri. Markús barkaður, kona hans og synir fóru að Ormi bónda á Krossi í Austur-Landeyjum og særðu hann.
* Árni Þórðarson hirðstjóri lét taka Markús barkað og fjölskyldu hans af lífi í Lambey.
* Bein Þorláks Loftssonar ábóta í Þykkvabæjarklaustri voru tekin upp og höfð í klausturkirkjunni sem helgur dómur.
* Nærri 300 Norðlendingar riðu á móti Jóni skráveifu þegar hann hugðist ríða um Norðlendingafjórðung og heimta skatta, mættu honum við Þverá í Vesturhópi og stökktu honum úr fjórðungnum. 
* Gyrðir Ívarsson Skálholtsbiskup bjargaðist naumlega þegar skip sem hann ætlaði á til Noregs sökk við Vestmannaeyjar. Allir björguðust eftir að hafa heitið á Þorlák biskup helga.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 8. maí - Brétigny-sáttmálinn var undirritaður. Hann markar lok fyrsta hluta Hundrað ára stríðsins. Játvarður 3. gaf frá sér tilkall til frönsku krúnunnar og sleppti Jóhanni 2. Frakkakonungi úr haldi en fékk í staðinn miklar lendur í Frakklandi.
* Valdimar atterdag lagði Skán undir sig.

;Fædd
* Giovanni di Bicci de'Medici, stofnandi ættarveldis Medici-ættarinnar í Flórens (d. 1429).

;Dáin
* Játvarður Balliol, Skotakonungur (f. 1283).
1337

Árið **1337** (**MCCCXXXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 14. júní - Halastjarna sást á Íslandi.
* Tvö norsk kaupskip slitnuðu upp af legunni á Eyrarbakka í óveðri og ráku upp vestan Ölfusár.
* Grjótskriða féll á bæ í Myrkárdal og sjö manns fórust.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis

* 16. mars - Svarti prinsinn, Játvarður sonur Játvarðar 3. Englandskonungs, krýndur hertogi af Cornwall.
* Allraheilagramessa - Hundrað ára stríðið braust út milli enska og franska konungsveldisins eftir að Játvarður 3. gerði tilkall til frönsku krúnunnar.
* Filippus 6. Frakkakonungur hertók Aquitaine, sem var lén Játvarðar 3.
* Þrælahald bannað með lögum í Svíþjóð.

;Fædd
* 14. ágúst - Róbert 3. Skotakonungur (d. 1406).

;Dáin
* 8. janúar - Giotto di Bondone, ítalskur listmálari og arkitekt (f. um 1267).
1347

Árið **1347** (**MCCCXLVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Bólusótt gekk um landið.
* Biskupslaust varð á Íslandi um veturinn því báðir biskuparnir, Ormur Ásláksson og Jón Sigurðsson, fóru út með sama skipi úr Hvalfirði. 
* Norðlendingar rituðu Noregskonungi bréf um fjárkröfur biskupa og fleiri umkvörtunarefni, þar á meðal hve fjölmennir biskupar væru í yfirferðum sínum um landið.
* Ólafur kláði, sonur herra Gríms Þorsteinssonar, var höggvinn. Ekki er vitað fyrir hvaða sakir.
* Annálar greina frá því að til Íslands hafi hrakið grænlenskt skip sem siglt hafði til Marklands og á því 17 menn. Það kom í Straumfjörð á Mýrum en sigldi síðan til Noregs.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 2. febrúar - Borgarastríði í Býsans, milli Jóhanns 6. Kantakouzenos og forráðamanna Jóhanns 5. Palaíológos lauk með innreið Kantakouzenos í Konstantínópel. í maí var svo samið um sættir og að Jóhann 5. skyldi kvænast Helenu, dóttur Kantakouzenos.
* Vor - Svarti dauði braust út í verslunarbænum Kaffa á Krímskaga.
* Maí - Skip Genúamanna, sem höfðu flúið frá Kaffa vegna pestarinnar, höfðu viðdvöl í Konstantínópel og báru Svarta dauða þangað. 
* 19.-20. júní - Bretónska erfðastríðið: Lið Karls af Blois beið lægri hlut fyrir enskum sveitum undir stjórn Sir Thomas Dagworth og Karl var tekinn höndum.
* Haust - Svarta dauða varð fyrst vart á Sikiley.
* 1. september - Svarti dauði barst til Marseilles í Frakklandi.
* Október - Skip frá Genúa báru Svarta dauða til Suður-Ítalíu.
* Desember - Svarti dauði barst til Majorka.
* Svarti dauði barst til Bagdad.

### Fædd
* 25. mars - Heilög Katrín frá Siena (d. 1380).
* 28. júlí - Margrét af Durazzo, Napólídrottning, kona Karls 3. (d. 1412).
* Elísabet af Pommern, fjórða og síðasta eiginkona Karls 4. keisara (d. 1393).
* Friðrik 3., hertogi Austurríkis (d. 1362).

### Dáin
* 11. október - Lúðvík 4., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1282). 
* Vilhjálmur frá Ockham, enskur heimspekingur (f. 1288).
1357

Árið **1357** (**MCCCLVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Kötlugos. Af því hlaust mikið tjón og meðal annars kom hlaup niður á Sólheima- og Skógasand.
* Fjórir hirðstjórar, Árni Þórðarson, Jón Guttormsson skráveifa, Smiður Andrésson og Andrés Gíslason, skiptu Íslandi á milli sín til næstu þriggja ára. Þeir komu þó ekki til landsins fyrr en 1358 því þeir hröktust til Hjaltlands á heimleið og höfðu þar vetursetu.
* Eysteinn Ásgrímsson munkur kom heim frá Noregi í erindum erkibiskupsins í Niðarósi.
* Björn nokkur játaði á sig samræði með tveimur kúm; hann var kviksettur, en kúnum stökkt fyrir sjávarhamra.
* Arngrímur Brandsson settur aftur í embætti sem ábóti í Þingeyraklaustri.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 28. apríl - Friður komst á milli feðganna Magnúsar Eiríkssonar og Eiríks Magnússonar þannig að Eiríkur fékk Skán, Finnland, Austur-Gautland og hluta Smálanda.
* 28. maí - Pétur 1. varð konungur Portúgals.
* 9. júlí - Hornsteinn lagður að Karlsbrúnni í Prag.
* 22. nóvember - Nóvemberuppgjörið þar sem Eiríkur Magnússon fékk enn stærri hluta Svíþjóðar frá föður sínum.
* Tórínó-líkklæðið sýnt almenningi í fyrsta sinn og er það elsta örugga heimildin um tilvist þess.
* Botníska verslunarbannið gekk í gildi í Svíþjóð.

;Fædd
* 11. apríl - Jóhann 1. Portúgalskonungur (d. 1433).

;Dáin
* 28. maí - Alfons 4. Portúgalskonungur (f. 1291).
Málmey

**Málmey** getur átt við um:
* Eyjuna Málmey á Skagafirði.
* Borgina Malmö í Suður-Svíþjóð.
Óháði söfnuðurinn

**Óháði söfnuðurinn** er íslenskt trúfélag og evangelísk-lúthersk fríkirkja. Kirkja Óháða safnaðarins er staðsett við Háteigsveg í Reykjavík og safnaðarprestur er Pétur Þorsteinsson. Óháði söfnuðurinn var stofnaður út frá hópi sem klauf sig úr Fríkirkjunni í Reykjavík. 
Meðlimir árið 2024 voru 3094.

## Tengt efni
*Þjóðkirkjan
## Tilvísanir
1362

Árið **1362** (**MCCCLXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 8. júlí - Grundarbardagi: Smiður Andrésson hirðstjóri og Jón Guttormsson skráveifa lögmaður vegnir á Grund í Eyjafirði.
* Mesta öskugos Íslandssögunnar varð í Hnappafellsjökli. Litlahérað fór í eyði allt og var sveitin nefnd Öræfi þegar hún fór að byggjast aftur og jökullinn Öræfajökull.
* Þórarinn Sigurðsson varð Skálholtsbiskup.

### Fædd

### Dáin
* 8. júlí - Smiður Andrésson hirðstjóri féll í Grundarbardaga.
* 8. júlí - Jón Guttormsson skráveifa lögmaður féll í Grundarbardaga.

## Erlendis

* 16. janúar - Stormflóðið „Grote Mandrenke“ gekk yfir strendur Hollands, Englands, Þýskalands og Danmerkur og eyddi bænum Rungholt í Norður-Fríslandi þegar eyjan Strand, sem bærinn stóð á, hvarf að miklu leyti.
* 28. september - Úrbanus V (Guillaume Grimoard) varð páfi.
* Hákon 6. Magnússon varð konungur Svíþjóðar.
* Valdimar atterdag vannn sigur á Hansasambandinu í sjóorrustu við Helsingjaborg.
* Enska tók við af frönsku sem opinbert tungumál Englands í fyrsta skipti frá innrás Normanna 1066.
* Loðvík 1. Ungverjalandskonungur hertók norðurhluta Búlgaríu og styrkti tök sín á Balkanskaganum.
* Ottómanaveldið hertók borgirnar Philippopolis og Adrianopolis. Þar með var lítið eftir af Býsansríki nema borgin Konstantínópel.

### Fædd

### Dáin
* 11. júlí - Anna von Schweidnitz, þriðja kona Karls 4. keisara (f. 1339).
* 12. september - Innósentíus VI páfi.
1335

Árið **1335** (**MCCCXXXV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* (líklega) Pétur Halldórsson varð lögmaður norðan og vestan.

### Fædd

### Dáin
* Þorsteinn Illugason á Grenjaðarstað, mikill hagleiksmaður, snjall í bókagerð og teikningu og kallaður krossasmiður.

## Erlendis
* Október/nóvember - Blanka af Namur kom til Noregs og giftist Magnúsi smek Eiríkssyni Noregskonungi.
* 30. nóvember - Menn Davíðs 2. Skotakonungs unnu sigur á her Játvarðs Balliol.
* Bannfæringu á Friðrik 3. Sikileyjarkonungi og ríki hans var aflétt.
* Karl 1. Ungverjalandskonungur gerði bandalag við Pólverja gegn Habsborgurum og Bæheimi.
* Þrælahald var afnumið í Svíþjóð.

### Fædd
* 24. maí - Margrét af Bæheimi, Ungverjalandsdrottning, kona Loðvíks 1. (d. 1349).

### Dáin
* 2. apríl - Hinrik Bæheimskonungur (f. um 1265).
1333

Árið **1333** (**MCCCXXXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 24. apríl - Kingigtorssuaq-rúnasteinninn: Erlingur Sighvatsson, Bjarni Þórðarson og Eindriði Oddsson klöppuðu nöfn sín á rúnastein í vörðu í Norðursetu, um 30 kílómetrum fyrir norðan þar sem nú er bærinn Upernavik á Grænlandi, næstum norður á 73° gráðu norðlægrar breiddar. Ártalið er þó óvíst.
* 19. júlí - Skotar bíða afgerandi ósigur í orrustunni um Halidon-hæð í Skosku sjálfstæðisstyrjöldunum.
* 4. nóvember - Flóð í ánni Arno veldur gífurlegu tjóni í Flórens.
* Baráttu Magnúsar Eiríkssonar smek Noregskonungs og Valdimars atterdag Danakonungs um Skán lauk með því að Valdimar afsalaði sér Skáni og Hallandi.
* Kamakuratímabilinu lauk í Japan og Kemmu-endurreisnin hófst.

;Fædd

;Dáin
* 2. mars - Vladislav 1. Póllandskonungur (f. 1261).
* 16. október - Nikulás V mótpáfi.
1319

Árið **1319** (**MCCCXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hafísvetur mikill. Ísinn rak suður fyrir land og vestur á móts við Síðu. Þrettán hvalir fórust í einni vök undan Litlahéraði (Öræfasveit).
* Í skjali sem skrifað var þetta ár er tekið fram að Íslendingar vilja ekki að korn verði flutt út frá landinu þegar hallæri ríkir þar. 
* Erlendur Hauksson varð lögmaður norðan og vestan. Hann virðist þó aðeins hafa gegnt embættinu í eitt ár.
* Grímur Þorsteinsson varð lögmaður sunnan og austan.
* Katli Þorlákssyni hirðstjóra, Snorra Narfasyni lögmanni og fleiri höfðingjum stefnt á konungsfund vegna deilna við Auðun rauða Hólabiskup.

### Fædd

### Dáin
* Hafliði Steinsson prestur á Breiðabólstað í Vesturhópi og um tíma hirðprestur Eiríks konungs prestahatara.

## Erlendis
* Magnús Eiríksson smek tók við völdum í Noregi og sameinaði þar með Noreg og Svíþjóð undir einum konungi. Hann var þá þriggja ára.

### Fædd
* 16. apríl - Jóhann 2. Frakkakonungur (d. 1364).
* Murat I Tyrkjasoldán (d. 1389).

### Dáin
* 8. maí - Hákon háleggur Noregskonungur (f. 1270).
* Apríl eða ágúst - Ingibjörg Magnúsdóttir, drottning Danmerkur, kona Eiríks menved (f. 1277). 
* 13. nóvember - Eiríkur menved Danakonungur (f. 1274).
* Duccio di Buoninsegna, ítalskur listmálari (f. 1255).
Herfylki

**Herfylki** er hernaðareining sem, að öllu jöfnu, samanstendur af tveimur til sex undirfylkjum og yfirleitt undir stjórn undirofursta. Þegar herfylki eru hluti af stærri hernaðareiningum eru þau oft mjög sérhæfð. Til dæmis eru átta sérhæfð undirfylki í hverri vélvæddri fótgönguliðsdeild rússneska hersins. 

Sjálfstæð herfylki í herjum smærri ríkja eru hinsvegar oft samansett úr fjölbreyttum einingum. Svo sem blöndu fótgönguliðsundirfylkja og skriðdrekaundirfylkja.
Blóð

**Blóð** er fljótandi rauður líkamsvefur sem flæðir um æðar hryggdýra (þar á meðal manna) og samanstendur af vatnslausn ýmissa efna og frumum. Blóðið flytur frumum líkamans næringarefni og súrefni og ber koldíoxíð frá þeim. Einnig berast hormón og alls kyns boðefni og stýriefni með blóðstraumnum og virka sum þeirra á líkamann sem heild en önnur staðbundið. Í lungum verða svonefnd loftskipti, þar sem blóðið losar sig við koldíoxíðið og tekur upp súrefni þess í stað. Hjartað sér um að viðhalda blóðstreyminu um líkamann. Helmingur blóðs er blóðvökvi. Í blóði eru nokkrar gerðir frumna. Helst má nefna:

* Blóðflögur
* Hvít blóðkorn
* Rauð blóðkorn
Slagæð

**Slagæð** er æð, sem flytur (súrefnisríkt) blóð frá hjarta um líkamann og út í háræðarnar. Lungnaslagæðin er þar undanskilin en hún flytur súrefnissnautt blóð frá hjarta til lungnanna. Slagæðar eru þykkri en bláæðar, sem flytja súrefnissnautt blóð aftur til hjartans, svo að þær standist þrýstinginn, sem myndast í þeim þegar hjartað slær.

Slagæðar hafa þrjú vefjalög (talin innanfrá):
* *innhjúp*, sem er úr einföldu lagi af þekjufrumum og gerir innra borð æðanna sleipt svo að blóðið renni óhindrað
* *miðhjúp* úr teygjanlegum bandvef og sléttum vöðvavef
* *úthjúp* úr bandvef, sem festir æðina við vefina sem hún liggur um.
Bláæð

**Bláæðar** eru æðar sem flytja súrefnissnautt blóð frá háræðum um líkamann og til hjartans. Lungnabláæðin er þar undanskilin en hún flytur súrefnisríkt blóð frá lungum til hjartans. Þrýstingur er minni í bláæðum en í slagæðum og eru æðaveggir bláæða því almennt þynnri. Mest munur um vöðvalag í miðhjúp æðanna. Í bláæðum eru lokur, bláæðalokur, sem hindra því að blóðið renni tilbaka í æðunum sökum mismunar á þrýstingi. Bilun í slíkum lokum valda æðahnútum.
Háræð

**Háræðar** eru fínar æðar sem tengja saman slagæðar og bláæðar. Í háræðum eru næringarefni úr blóðinu tekin upp í nærliggjandi vefi. Í lungum liggja háræðar um lungnaberkjur og þá verður súrefnissnautt blóð að súrefnisríku blóði.
Flokksdeild

**Flokksdeild** er hernaðareining sem samanstendur af 2-4 flokkskvíslum og er, iðulega, undir stjórn liðsforingja.
Góðrarvonarhöfði

**Góðrarvonarhöfði** er klettóttur höfði á Atlantshafsströnd Suður-Afríku. Hann er líklega best þekkti höfðinn í sunnanverðri Afríku, en þó ekki sá syðsti, en sá er í um 150 km fjarlægð til suðausturs frá Góðrarvonarhöfða og heitir Agulhashöfði. Hins vegar var fyrsta sigling fyrir Góðrarvonarhöfða árið 1488 af portúgalanum Bartolomeu Dias stórt skref í átt til opnunar siglingaleiðar milli Evrópu og Austurlanda fjær.

## Heimildir
*
Súnní

**Súnní** er stærsta fylkingin innan íslam, en íslömsk trú klofnaði í tvo meginmeiði á sjöundu öld í kjölfar deilna um eftirmann Múhameðs spámanns. Annarsvegar eru súnní-múslímar, eða súnnítar, sem eru mikill meirihluti múslíma í heiminum, og hins vegar sjía-múslímar, eða sjítar, sem eru í minnihluta í heiminum. Sjítar eru þó í meirihluta í Írak og Íran.

Súnnítar trúa því að eftirmaður Múhameðs hafi ekki tekið við spámannshlutverkinu, Múhameð hafi verið síðasti spámaðurinn. En hann hafði einnig verið veraldlegur leiðtogi múslíma og einhver þurfti að taka við því hlutverki.

Alí, tengdasonur Múhameðs, var fjórði kalífi (sá sem stjórnar á jörðinni í umboði guðs) múslíma, en var myrtur árið 661. Þá tók helsti andstæðingur hans við kalífadómi, en átök þeirra voru undirrótin að klofningi íslams í súnní- og sjía-sið. Heitið á sjía-sið er dregið af „shi'at Ali“, eða „fylgismenn Alís“. Þeir telja Alí hafa verið þann eina sem hafi með réttu gegnt kalífadómi.

Hugmyndafræðilegur munur á súnní- og sjía-sið er í grundvallaratriðum sá að sjítar telja að Múhameð hafi átt sér andlega arftaka, þótt hann hafi verið síðasti spámaðurinn. Þessir arftakar eru nefndir imamar. Þeir hafa í krafti innblásturs meira innsæi í eðli guðdómsins en venjulegir menn hafa. Þess vegna geta þeir túlkað Kóraninn, helgirit múslíma, og áttað sig á duldum boðskap sem þar er að finna en venjulegir menn sjá ekki.

Samkvæmt súnní-sið, sem kenndur er við hefð, eða troðnar slóðir, er Kóraninn skiljanlegur öllum sem vilja lesa hann og leita lærdóms um hann. Ekkert í honum er hulið venjulegum mönnum. Þar er enginn dulinn boðskapur.

90% múslíma fylgja „súnna“ eða kennisetningum spámannsins og trúa á lögmæti kalífana (arftakanna), sem valdir voru til að leiða múslíma eftir dauða spámannsins.

## Tengill
* Mbl.is - sérefni: Súnní og sjía
Hera Björk Þórhallsdóttir

**Hera Björk Þórhallsdóttir** (f. 29. mars 1972) er íslensk söngkona. Hún ólst upp í Breiðholti og gekk í Ölduselsskóla og seinna í Fjölbrautaskólann í Breiðholti.

Hera Björk byrjaði ung að syngja og söng meðal annars inn á auglýsingar og barnaplötuna „Göngum við í kringum“ fyrir 12 ára aldur. Hún hóf söngnám í Söngskólanum í Reykjavík haustið 1989 og lærði söng hjá söngvurunum Rut Magnússon, Bergþóri Pálssyni, Elínu Ósk Óskarsdóttur, Ernu Guðmundsdóttur ofl. Hera Björk keppti í Hæfileikakeppni Suðurlands árið 1988 og hafnaði þar í fyrsta sæti með lagið „Perfect“ sem hljómsveitin Fairground Attraction gerði frægt á sínum tíma. Seinna keppti Hera Björk í Söngkeppni framhaldsskólanna fyrir hönd Fjölbrautarskólans í Breiðholti og lenti þar í öðru sæti með lagið „Án þín“.

Hera Björk hefur tekið þátt í uppfærslum á Rocky Horror Picture Show, Evitu, Litlu hryllingsbúðinni, og Kysstu mig Kata. Hún lék og söng einnig í sýningunni Sirkús Skara Skrípó í Loftkastalanum 1996-1997. Hera Björk hefur komið víða við í íslensku skemmtanalífi, var m.a. í hljómsveitunum Orgill, Sweetý og 17Vélar. Hún hefur sungið inn á fjölmargar plötur, bæði sóló sem og bakraddir. Hún gaf út sína fyrstu sólóplötu *[[Ilmur af jólum]]* árið 2000 og fékk hún góða dóma og viðtökur. Hera Björk stjórnaði sjónvarpsþættinum *[[Stutt í Spunann]]* á RÚV veturinn 1999-2000 ásamt leikaranum Hjálmari Hjálmarssyni. Hún kom einnig fram í Áramótaskaupinu 2005. 

Hera Björk hefur tekið tvisvar þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva, árið  með lagið „Je ne sais quoi“ og árið  með lagið „Scared of Heights“.

Hera Björk bjó um tíma í Kaupmannahöfn og hefur starfað sem söngkona og söngkennari víða um Evrópu. Í dag starfar hún sem fasteignasali í Reykjavík.

Systir Heru er Þórdís Lóa Þórhallsdóttir borgarfulltrúi í Reykjavík en foreldrar þeirra eru Hjördís Geirsdóttir söngkona og Þórhallur Geirsson. 

## Útgefið efni
### Hljómplötur
* *Ilmur af Jólum* (2000)
* *Hera Björk* (2006)
* *Je Ne Sais Quoi* (2010)
* *Ilmur af Jólum II* (2013)

## Tilvísanir
Flæmingjaland

**Flæmingjaland**, **Flandur** eða **Flandern** (franska: *Flandre*, hollenska: *Vlaanderen*) er sambandsland í konungsríkinu Belgíu. Flæmingjaland á landamæri við Holland og Frakkland auk sambandslandanna Vallóníu og Brussel. Uppruni nafnsins er óljós en giskað hefur verið á tengsl við -flaumur og merkingin þá flæðiland, eða fremur í átt við flatlendi sbr. landflæmi.

## Héruð

* Antwerpen 
* Austur-Flæmingjaland (Oost-Vlaanderen)
* Flæmska Brabant (Vlaams-Brabant)
* Limburg
* Vestur-Flæmingjaland (West-Vlaanderen)
Flokkskvísl

**Flokkskvísl**, sem gengur einnig undir nöfnunum **riðill**, **sveit** og **lið**, er hernaðareining sem samanstendur af 5 til 11 hermönnum. Flokkskvíslum er, í sumum herjum, skipt niður í tveggja til fjögurra manna skotsveitir. Yfirleitt fara liðþjálfar eða korporálar fyrir flokkskvíslum.

Flokkskvísl er minnsta lágeining í fótgönguliðssveitum og sérsveitum rússneska hersins.
Rauð blóðkorn

**Rauð blóðkorn** eða **rauðkorn** eru algengustu blóðkorn í blóði. Þau eru disklaga, kjarnalaus, og sjá um að tengjast súrefni og koltvísýringi og bera það um líkamann. Rauð blóðkorn eru mynduð í beinmerg en einnig í milta hjá ungviði og eitlum og lifur í fóstri.

Rauð blóðkorn eru, eins og nafnið bendir til, rauð að lit sem stafar af hemóglóbíni (eða blóðrauða). Það inniheldur járn sem binst súrefni og koltvísýringi. Koltvísýringur getur þó einnig bundist próteinefni rauðu blóðkornanna.

Líftími rauðkorna eru fáar vikur en stundum mánuðir. Fjöldi þeirra fer eftir súrefnisþörf líkamans. Þannig geta þolin hlaupadýr fengið auka skammt úr milta á meðan önnur dýr, svo sem maðurinn þarf að þjálfa sig upp til að þola slíka áreynslu.
Undirfylki

**Undirfylki** er hernaðareining, sem samanstendur, yfirleitt, af þremur til fjórum flokksdeildum. Foringjar undirfylkja hafa yfirleitt tignargráðu höfuðsmanns eða majórs.
Undirofursti

**Undirofursti** er tignargráða, eða stöðuheiti í hernaði, sem er á milli majórs og ofursta.

Undirofurstar eru foringjar sem hafa skipunarbréf frá æðsta yfirmanni viðkomandi hers og bera meiri ábyrgð en þeir, lægra settu, foringjar er ekki hafa slíkt bréf.
Alfred Tarski

**Alfred Tarski** (14. janúar 1901,  Varsjá Póllandi – 26. október 1983, Berkeley Kaliforníu) var pólskur rök- og stærðfræðingur. Hann var meðlimur Stærðfræðiskólans í Varsjá á millistríðsárunum og virkur stærðfræðingur í BNA eftir 1939 (þegar hann fór til Bandaríkjana). Hann skrifaði um grannfræði, rúmfræði, mælingafræði, stærðfræðilega rökfræði, mengjafræði og um undirstöður stærðfræðinar en mest um módelfræði og algebrulega rökfræði. Ævisöguritarar hans Anita Feferman og Solomon Feferman (sem lærði undir honum) rituðu að hann væri „einn af mestu rökfræðingum allra tíma“.

## Tengt efni
* Banach–Tarski mótsögnin
Banach–Tarski þversögnin

**Banach–Tarski þversögnin** er stærðfræðileg sönnun, kennd við Alfred Tarski og Stefan Banach, sem gengur út á að sýna fram á að sé kúla hlutuð niður í óendanlega og ómælanlega hluta sína sé hægt að nota þessa hluta til þess að búa til tvær nýjar kúlur sem eru af sömu stærð og sú sem hlutarnir komu frá með því einu að hliðra þeim til og snúa. Sönnunin er þversögn, þar sem að hún stangast á við almenna skynsemi en er þó ekki í mótsögn við frumsendur mengjafræðinar.

## Tenglar
*
Margliða

**Margliða** eða **heilt [[rætt fall]]** er summa með endanlegan fjölda liða, þar sem breytur x koma aðeins fyrir í heiltöluveldi og stuðlarnir a_n eru ekki allir núll:

:\sum_{k=0}^n a_k x^k \; = \; a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} +  \ldots + a_1 x + a_0 , 

þar sem n er náttúruleg tala, jafnframt hæsta veldi breytistærðarinnar og kallast *stig* margliðunnar. T.d. er margliðan 2 x^2 + x - 1 af öðru stigi þar sem annað veldi er hæsta veldið og stuðullinn a_2 = 2, a_1 = 1 og stuðullinn a_0 = -1.

Stæðan 2 x^2 + x - 1 \, þar sem x er breyta, er dæmi um margliðu, en ekki stæðan {1 \over 2 x^2 + x - 1}\, því hún inniheldur deilingu með margliðu og er því rætt fall sem er hlutfall tveggja margliðna (á sama hátt og 7 og 8 eru heiltölur en \frac{7}{8} er ekki heiltala heldur ræð tala). 

Undirstöðusetning algebrunnar segir að sérhver margliða hafi jafn margar tvinntölurætur og *stig margliðunnar*, þó sumar eða allar ræturnar geti verið *margfaldar*.

Ef allir stuðlar margliðu eru núll kallast hún **núllmargliða**, en er óáhugaverð nema sem sértilvik (hefur óendanlega margar rætur, ekki enga eins og ætla mætti; stig margliðunnar er annað hvort skilið eftir sem óskilgreint eða skilgreint sem neikvætt, venjulega −1 or -\infty ólíkt öðrum fasta-margliðum sem hafa stig 0 og því enga núllstöð).

## Margliðufall
Fallið f, sem hefur eina frumbreytu, er margliðufall ef það fullnægir eftirfarandi:

:  f(x) = a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} + \cdots + a_2 x^2 + a_1 x + a_0 \, 

fyrir öll x þar sem n er ekki neikvæð heiltala og a_0, a_1, a_2, ..., a_{n-1}, a_{n-2} \, eru stuðlar. Ef n hefði gildið 5 væri margliðufallið svona

:  f(x) = a_5 x^5 + a_4 x^4 + a_3 x^3 + a_2 x^2 + a_1 x + a_0 \, 

og væri það þá af fimmtu gráðu. Dæmi um margliðufall af fimmtu gráðu væri t.d.

:  f(x) = 5x^5 - 4x^4 + 17x^2 -x + 35 \, 

en að ofan er a_5 = 5, a_4 = -4, a_3 = 0, a_2 = 17, a_1 = -1 og a_0 = 35.

Margliðufall verður núll í núllstöð margliðunnar, en einnig ef margliðan er núllmargliða, en þá er margliðufallið vitaskuld alltaf núll.

Hlutfall tveggja margliðufalla, þar sem nefnarinn er ekki núllmargliða, nefnist rætt fall.
Bodiam-kastali

**Bodiam kastali** er staðsettur í Austur-Sussex, Englandi. Hann var bygður árið 1385 af Sir Edward Dallingridge, formlegum riddara hjá Játvarði 3. Englandskonungi. Kastalinn er ótrúlega fallegur að sjá og afar merkileg bygging. Talið er að kastalinn hafi verið byggður í varnarlegum tilgangi til að hrinda burt hugsanlegum árásum Frakka. En kastalinn var samt frekar byggður til sýnis en sem raunverulegt varnartól.

Kastalinn minnir óneitanlega á sandkastala og er eflaust fyrirmynd margra slíkra. Ætla mætti að hann hefði verið mótaður af fötu og skóflu. Kastalinn er algerlega umlukinn síki. Suðurhlutinn hefur svokallaðan miðturn, eða postern turn. Til hægri frá postern turninum er aðalsalurinn. Kastalinn hefur hornturna á öllum fjórum hornum. Meirihlutinn af innri byggingu kastalans eyðilagðist í Enska borgarastríðinu. Norðurhlið kastalans hefur hliðvarðhús og brú. Hornturninn þar til hægri inniheldur síðan kapellu.

Kastalinn var orðinn niðurníddur þegar hann var endurbættur af Curzon lávarði og ánafnaði hann kastalanum til National Trust í Englandi árið 1926.

## Tengt efni
* Upplýsingar um Bodiam kastala hjá National Trust 
## Heimildir
* 
* Upplýsingar um Bodiam kastalann á heimasíðu National Trust
Baksund

**Baksund** er sundaðferð sem er skyld skriðsundi, nema hvað legið er á bakinu. Handahreyfingar eru nær þær sömu og í skriðsundi, nema hvað hendin er til hliðar við líkamann þegar hún klárar takið, en í skriðsundi er hún undir honum. Fótatök eru þau sömu og í skriðsundi, oft kölluð skriðsundsfótatök. Í baksundi þarf líkaminn að velta vel í hverju taki til að fá sem mest spyrnu með höndunum.

Baksund er eina sundið þar sem sundmaður byrjar ofan i sundlauginni þegar keppni hefst. Snúningar í baksundi eru eins og í skriðsundi, rétt áður en sundmaður kemur að bakkanum snýr hann sér á magann og tekur þá snúning, sundmaðurinn má þó ekki synda á maganum nema með fótunum. Mikilvægt er að hann spyrni sér frá bakkanum á bakinu/hlið. Sundmaður má gera sporð, líkt og í flugsundi í kafi áður en hann byrjar að synda. Margir komast langt áfram á honum. 

## Aðrar baksundsaðferðir
Önnur aðferð við að synda baksund er að setja báðar hendurnar aftur fyrir sig og ýta sér áfram meðan fæturnir taka bringusundsfótatök. Aðferðinni svipar til hefðbundins baksunds, en er auðveldari í framkvæmd. Þessi aðferð er kölluð „skólabaksund“ á íslensku („elementary backstroke“ á ensku). Þetta er talið gott sund til að auka liðleika og styrk fyrir eldra fólk. Sundið er líka gott slökunarsund. Aðferðinni er einnig beitt í tengslum við björgunarsund, en þá er útfærslan sú að önnur höndin hefur tak á manneskjunni sem á að bjarga og hin er notuð til að knýja sundmanninn áfram.

Í dag er aldrei keppt í skólabaksundi á viðurkenndum mótum, en í upphafi 20. aldar var keppt í þessari aðferð á Ólympíuleikum.
Keyta

**Keyta** er staðið hland úr húsdýrum sem notað var til þvotta og þrifa á Íslandi fyrir tilkomu sápu.

Keytan var geymd í stórum trétunnum úti í fjósi þar sem hún beið notkunar.

Meðan nóg er af þvagefni í keytu myndast ammóníak í sífellu og leysist upp í vatninu. Vatnslausnin er basísk og leysir því upp sýrur, þar á meðal óhreinindi. Þvottavirkni keytunnar er að hluta til svipuð og virkni venjulegrar sápu. Áður fyrr var keytu blandað saman við vatn þegar ull var þvegin eftir rúningar á vorin. 

Einnig notuðu íslenskar konur á sínum tíma keytuna til að þvo á sér hárið, sagt var að keytan gæfi hárinu gljáa og þær fengju hreinna og fallegra hár. 

Lengi hefur verið vitað að keyta og annað spendýraþvag virkar vel sem áburður og hefur verið borið beint á tún eða blandað saman við kúamykju. Ástæða fyrir þessu er rakin til þvagefnisins sem klofnar með tímanum í ammóníak og fleiri efni. 

Það eru u.þ.b. hundrað þúsund tonn af þvagefni framleidd í efnaverksmiðjum í heiminum og helmingur af því er notaður í tilbúinn áburð. Sumt af þvagefninu er notað í fóður fyrir kýr þar sem þær geta unnið mikinn hluta af köfunarefni úr þvagi. Köfunarefni er nauðsynlegt fyrir gras og plöntur til vaxtar og fá þær þessi efni úr ammóníakinu. Einnig er mikið af þvagefni notað til plastframleiðslu.

Þvagefni, úrefni og karbamíð eru efnasambönd köfunarefnis vetnis, súrefnis og kolefnis. Þvagefni var fyrsta lífræna efnið sem unnið var úr ólífrænu efni. 

Þvagefni er notað í allskonar varning, má nefna sígarettur, áburð og í tannhvítunarefni. 

## Tilvísanir
Hlóðir

**Hlóðir** er opið eldstæði hlaðið úr steinum. Á Íslandi virðast eldstæði sem notuð voru til matargerðar upphaflega hafa verið úti á miðju gólfi og verið fremur lág en síðar á öldum hækkuðu þau og voru víðast hvar færð upp að veggjum og þannig eru flestar þær hlóðir sem varðveist hafa. Aftan við þær var í eldvarnaskyni svokallað bakhlað, oftast úr grjóti en þegar kom fram á 20. öld var stundum notuð járnplata.

Í hverjum hlóðum gátu verið nokkur eldstæði, oft misstór, aðskilin með hellum eða steinhleðslum. Í kringum hlóðirnar var grjóthleðsla, hlóðabálkur, og þar voru pottar, katlar og önnur tól geymd. Í hverri eldstó var eldhol, þar sem eldurinn logaði, og þar undir var oft annað hol, sem kallaðist öskustó eða ónn. Á milli hellanna yfir öskustónni var rifa og um hana trekkti undir eldinn til að glæða hann. Öskunni var svo skarað ofan í öskustóna og hún látin kólna þar.

Einstakir hlutar hlóða eru öskustó, öskuónn, hlóðahella, eldhella, eldstó, hlóðavik, hlóðasteinar, hlöð og hlöðusteinar. Stundum var skarað var í eldinn með teini (skörungi) og físibelgur hafður við eldstó.
Tóskapur

**Tóskapur** er notað fyrir vinnu úr ull á íslenskum sveitabæjum. Um veturnætur þegar haustvertíð lauk hófst tóskaparvinna (tóvinna) og stóð hún til jóla. Ullin var tætt og unnið svokallað smáband en það voru heilsokkar, hálfsokkar og vettlingar. Þetta var prjónað í höndum úr tvinnuðu bandi. Lengd heilsokka var eins og handleggur á fullorðnum manni, frá fingurbroddi í öxl og lengd hálfsokka var að  olboga. Allur tóskapur var þæfður og klæddur á fótlaga fjalir (sokkatré) meðan hann þornaði. 

Tóvinna var mikil til sveita og voru  unnar bæði voðir og prjónles. Prjónles skiptist í duggarales og smáles (smáband). Smáband og annað prjónles var verslunarvara.

## Heimild
*Morgunblaðið 2. desember, 2000 - Jólablað: Bernskujól Snorra
Varmaland

**Varmaland** er þéttbýli sem byggst hefur í kring jarðhitasvæði í Stafholtstungum í Borgarbyggð. Byggðin er staðsett í tungunni milli Hvítár og Norðurár og  búa þar um 20 manns að staðaldri. Á Varmalandi er starfræktur leik- og grunnskóli fyrir aðliggjandi sveitir og 1946 var stofnsettur þar Húsmæðraskóli Borgfirðinga. Húsmæðraskólinn á Varmalandi var rekinn af heimamönnum til 1978 þegar ríkið tók við rekstri skólans, sem varð við það Hússtjórnarskólinn á Varmalandi sem starfaði til ársins 1986. 
Ýmiss tengd starfsemi hefur verið í skólahúsnæðinu á sumrum, svo sem veitinga- og gistihús og hvíldar- og hressingarheimili. Heimavist og skóli fyrir nærliggjandi byggðir á Mýrum tók til starfa á Varmalandi 1954.

Um aldamótin 1900 var byggt lítið býli, Laugaland skammt frá Varmalandi. Þar var síðan hlaðin upp sundlaug er naut nálægðar við jarðhita frá náttúrulegum hverum sem þar er að finna. Veggjalaug heitir stærsti hverinn sem þar er nýttur og þar rétt hjá er Minni-hver sem einnig er nýttur sem orkugjafi til margvíslegra þarfa á Varmalandi. Þriðji hverinn heitir Kvennaskólahver og er vatn hveranna, auk þess að vera notað til upphitunnar á húsakosti og sundlaug Varmalands einnig notað til umfangsmikillar ylræktunnar í þeim fjölmörgu gróðurhúsum sem þar eru starfrækt.
## Heimildir
* 
*
Snælda

**Snælda** eða **halasnælda** er handverkfæri, teinn (hali) úr tré með snúð úr tré, beini, steini eða blýi og hnokka úr eir eða járni á öðrum enda. Notað til að spinna/tvinna band.

Snælda er fornt verkfæri til að spinna þráð. Hún er gerð úr þremur hlutum, snúð, hala og hnokka. Snældusnúður var ýmist úr steini, beini eða tré. Hann var kringlóttur, flatur að neðan og kúptur að ofan og á honum miðjum var gat. Í gatið á snældusnúðnum var rekinn annar endi snælduhalans. Snælduhalinn var úr tré, hann var langur og mjór og mjókkaði frá snúðnum. Hnokki var lítill krókur úr eir eða járni sem var festur í efri halaendann.

Myndaröð sem sýnir hvernig spunnið er á snældu.

The confirm of the wool to the drop spindle.jpg
Viking female using a drop spindle.jpg
Viking woman spinning the drop spindle.jpg


## Heimild

* Elsa E. Guðjónsson, „Um rokka, einkum með tilliti til skotrokka“, *Árbók Hins íslenzka fornleifafélags*,(01.01.1991), blaðsíða 20.
Vaðmál

**Vaðmál** er þykkofið ullarefni með skávend og var notað í ýmis konar klæði, ábreiður, tjöld og segl. Vaðmál til klæðagerðar var unnið í svokölluðum kljásteinavefstól. Á íslenskum sveitabæjum var vaðmál ofið bæði til heimilisnota og sem gjaldmiðill. Á miðöldum voru vöruskipti algengasti verslunarmátinn og verðgildi hluta var miðað við vaðmál (álnir vaðmáls)  og kýr (kúgildi). 

Á þjóðveldisöld var ullin þvegin, kembd, spunnin og ofin í mislanga vaðmálsstranga. Það voru framleiddar tvær tegundir vaðmáls en það voru vöruvaðmál og hafnarvaðmál. Vöruvaðmál sem einnig var kallað vara var ódýrara og óvandaðra. Allt verðlag var miðað við alin vöru. Eitt kýrverð var metið til 120 álna vaðmáls.

Vaðmál er talið ein helsta útflutningsverslunarvara Íslendinga frá tólftu öld og fram á þá fjórtándu. Flestar vörur voru verðlagðar í vaðmáli en kvikfénaður var metinn í kúgildum. Hundrað að fornu merkti fyrst 120 álnir vaðmáls þar sem hver alin skyldi vera af tilskilinni stærð og réttum gæðum. Þegar fram leið urðu tengslin við vaðmálið ógleggri og virðast vera með öllu horfin á 17. öld.

Vaðmál sem ætlað var til sparifata var þæft og litað úr brúnspæni og járnvitrióli og var litarefnið keypt í kaupstöðum. Spariföt voru einnig lituð svört og það gert með hellulit. Rekkjuvoðir voru úr hvítu vaðmáli og brekán úr grófu tvöföldu bandi alla vega litu.

## Nokkur orð tengd vaðmáli

* *[[belghempa]]* var til forna karlmannsyfirhöfn til ferðalaga, úr grófu vaðmáli, hnésíð, ófóðruð og skrautlaus, stutthempa. 
* *[[dembúll]]* nefnist húfa með eyrnaskjólum sem bretta má upp, prjónuð eða saumuð úr vaðmáli.
* *[[Doppa (Fatnaður)|doppa]]* nefndist sjóflík, sem var hnésíður stakkur úr grófu þykku vaðmáli. 
* *gáraber* er lýsingarorð sem haft er um vaðmál með upphleypt vígindi (munstur). 
* *[[Hafnarvoð|hafnarvaðmál]]* annað orð yfir hafnarvoð.
* *[[hafnarvoð]]* nefnist vaðmál notað í yfirhafnir af ýmsum gerðum og því misdýrt.
* *hrip* er gróft vaðmál. 
* *[[hríðarhempa]]* nefnist fjúkúlpa, ófóðruð yfirhöfn úr vaðmáli, hneppt upp í háls.
* *mórend vara* nefndist brúnröndótt vaðmál. 
* *pakkaeinskefta* nefnist óvandað einskeftuvaðmál unnið til útflutnings.
* *pakkavaðmál* nefndist venjulegt vaðmál. 
* *spýtingur* nefnist pakki af vaðmáli.
* *stórgubbur* er nafn á vaðmálsflík.
* *voðbeður* nefnist vaðmálsklædd rekkja.
* *voðvirkja* er sögn sem merkir að vinna vaðmál.

## Heimildir
* Iðan - Vaðmál 
* Tannvara eða vaðmál?

## Ítarefni
* Helgi Þorláksson. Vaðmál og verðlag:vaðmál í utanríkisviðskiptum og búskap Íslendinga á 13. og 14. öld, 1991
Ullarkambur

**Ullarkambur** er áhald til að kemba ull sem getur verið gert í höndunum eða með vél. Þegar kembt er í höndunum eru ætíð notaðir tveir kambar sem dregnir eru hvor yfir annan til að greiða úr hárunum.

Ef framleiða átti klæði var garn kembt með tiltekinni tegund af kömbum. Kambar voru misgrófir, þeir grófari voru notaðir til forkembingar. Kambar voru með fjölmörgum stuttum bognum vírtönnum sem voru settir í leðurpjötlu sem var svo fest á fjalarbút með handfangi. Ull var kembd með tveimur kömbum og ullarhárin lágu meira og minna á misvíxl eftir kembingu. Það hentaði í garn sem átti að vera loftmikið og loðið og þóttu stutt ullarhár henta vel í slíkt garn.
Íslenskir kambar hafa verið nefndir kambar, þelkambar, handkambar, karkambar, karrar, körrur eða körður. Slíkir kambar voru notaðir fram á 20. öld. Einnig voru notaðir grófari kambar sem voru þannig að annar kamburinn var stundum festur á stól eða bekk og voru slíkir kambar kallaðir stólkambar.
Garn var svo spunnið  úr kembum(einnig nefnd band eða loðband).

Ef notaðir voru langtenntir kambar þá kemdist ull þannig að ullarhárin lögðust sem mest samsíða. Ullin var eftir kembingu dregin fram úr kömbunum í lyppu og passað að hárin röskuðust sem minnst. Garn sem spunnið var úr slíkri lyppu var oftast slétt og loftlítið og gat verið mjög sterkt.

## Heimildir

* Áslaug Sverrisdóttir, KALEMANK OG KLÆÐI Um tæknileg einkenni á framleiðslu vefsmiðju Innréttinganna 1751–1803, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, 97. árg., 2002-2003 (01.01.2004), Bls. 5 
* Stólkambur (sarpur.is)
* Ullarkambur (sarpur.is)
Rokkur

**Rokkur** er handknúið eða fótstigið verkfæri með allstóru kasthjóli, til að spinna þráð og vinda þráðinn upp á snældu. Rokkar komu fyrst fram í Indlandi á tímabilinu 500 f.k. til 1000 f.k. Rokkarnir leystu af hólmi eldri tækni sem var að spinna með  halasnældu. Spunavélar komu svo í  stað rokka á tímum Iðnbyltingarinnar.

Elstu skýringarmyndir sem sýna rokka eru frá Bagdad frá árinu 1234, Kína frá árinu 1270 og Evrópu frá árinu 1280. Fundist hafa ummerki um að rokkar hafi verið í notkun í Kína og Austurlöndum nær þegar á elleftu öld.

Fyrstu rokkarnir voru hinir indversku charkharokkar. Í frelsisbaráttu Indverja kvatti Mahatma Gandhi  Indverja til að spinna og vefa efnið khadi á slíka vefstóla og var það bæði liður í frelsisbaráttunni  og til að stuðla að sjálfsögun. 

Síðan komu fram svonefndir skotrokkar en það eru  handknúnir  rokkar með stóru hliðarhjóli.
 
Orðið skotrokkur eða stólrokkur er einnig notað í íslensku um fótstiginn rokk með hliðarhjóli þ.e. með snældubúnaði (hnokkatré og rokksnældu) við hliðina á rokkhjólinu. 

Erfitt er að fastsetja ártöl fyrir þróun rokksins. Í fyrstu voru rokkar handknúnir en sagnir herma  að árið 1533 hafi íbúi í Brúnsvík í Neðra-Saxlandi  búið til rokk með fótstigi og þá gat sá sem spann notað fótinn til að tvinna  þráðinn saman og báðar hendur til að spinna. Á 16. öld ná útbreiðslu fótstignir rokkar sem tvinna saman garni.

Í árdaga Iðnbyltingar þurfti að minnsta kost fimm manns á rokkum til að spinna garn fyrir einn vefstól.  Lewis Paul and John Wyatt  reyndu að auka afköst í spuna og fengu einkaleyfi á rokk sem þeir nefndu Roller Spinning machine árið 1738.

## Rokkar á Íslandi
Upphaflega var mest spunnið á halasnældu en hjólrokkar tóku ekki að berast til landsins fyrr en á miðri 18. öld og fram yfir miðja 20. öld tíðkaðist að nota halasnældur meðfram til að tvinna. Það var um 1711-1712 sem fyrsti rokkurinn og fyrsti vefstóllinn kom til Íslands og það var Lárus Gottrup sem flutti þá inn.

## Heimildir
* Greinin Spinning Wheel á ensku Wikipedía.

* Elsa E. Guðjónsson, Um rokka, einkum með tilliti til skotrokka, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags,(01.01.1991), Blaðsíða 20
Haukugla

**Haukugla** (*Surnia ulula*) er meðalstór ugla af ugluætt (*[[Strigidae]]*). Haukskenningin vísar til lögunar vængjanna, sem svipa til hauksvængja, og hins langa stéls. Haukuglan er eini meðlimur ættkvíslarinnar *Surnia*. Ýmsir meðlimir ættkvíslarinnar *[[Ninox]]* eru einnig kallaðir haukuglur.

Haukuglan er 35–45 cm löng of hefur 69–82 cm vænghaf. Hún hefur kringluleitt höfuð og gul augu, dökkbrúna bakhlið og röndótta framhlið. Söngur hennar minnir á loftbólur og hljómar u.þ.b. eins og *lúlúlúlúlúl*.

Haukuglur er að finna í barrskógum tempraða beltisins, bæði í Norður-Ameríku og Evrasíu, venjulega við mörk opnari skógarsvæða. Uglurnar búa sér til hreiður í stórum holum í trjám eða nýta sér yfirgefin hreiður annarra stórra fugla. Þær hræðast menn ekki mjög, og gera árás ef komið er of nálægt ungum þeirra.

Haukugla er að hluta til dægurfugl, og veiðir smánagdýr og smáfugla, m.a. þresti. Hún bíður átekta á grein og nýtir sér snöggt flug til að ná bráð sinni. Hún hefur mjög góða heyrn og getur dýft sér í snjó til að ná nagdýrum undir yfirborðinu.

Haukuglan er ekki farfugl, en á það til að ferðast suður fyrir varpsvæði sín.

## Heimildir
*
Kljásteinn

**Kljásteinn** er steinn til að hengja neðan í uppistöðu í vef og halda henni strengdri. Sögnin að kljá merkir að binda stein eða lóð neðst í vef  eða að binda lóð í neðri brún á neti. 

Kljásteinar geta verið  náttúrulegir steinar sem gat hefur verið gert í gegnum eða steinar sem gataðir voru frá náttúrunnar hendi. Kljásteinar finnast stundum margir saman í uppgröftum og er það talin vísbending um að þar hafi staðið vefstaður. Kljásteinavefstólar eða kljásteinsvefstaður eru þeir vefstólar nefndir sem notuðust við slíka steina. Slíkur vefstóll hefur einnig verið nefndur *standvefstóll* eða *steinavefstóll*. Það var danski vefstóllinn sem leysti kljásteinavefstólinn af hólmi.
John Backus

**John Backus** (3. desember 1924 – 17. mars 2007) var bandarískur tölvunarfræðingur, helst þekktur fyrir fyrsta high-level forritunarmálið (FORTRAN) og þróun á Backus-Naur form eða BNF.
Rúningur

**Rúningur** er sú vinna innan landbúnaðar að klippa eða reyta ull af kindum. Rúningur er í dag stundaður með vélklippum en áður voru notaðar handklippur eða hnífar. Sumar tegundir sauðfjár er hægt að reyta, enda fella þær ullina einu sinni til tvisvar á ári.

Venjulega rýjar einn maður kindina, oftast leggur hann hana en sumstaðar tíðkast það að kindin standi og annar maður haldi henni eða hún bundin við staur eða annað. Byrjað er að rýja kviðinn og telst sú ull rusl eða verri ull og flokkast ekki með bak- og síðu-ullinni. Sumstaðar telst ullin af lærum kindarinnar einnig rusl, t.d. í Noregi. Næst eru klippt í klofi kindarinnar, þar næst annað lærið, oft það hægra, og upp á bak. Smám saman kemst kindin úr ullinni en rúningsmaðurinn breytir stöðu kindarinnar eftir því sem hann klippir hana.

Ekki mega rúnar og órúnar kindur ganga saman ef þær síðarnefndu eiga eftir að ganga í gegnum rúninginn því rusl og ló eyðileggur ullina á henni.
BNF

**BNF** er setningafræði sem notast er við í samhengisfrjálsri málfræði; semsé formleg aðferð til að lýsa formlegu máli. Skammstöfunin stendur fyrir Backus-Naur Form, en stóð áður fyrir Backus Normal Form. John Backus átti mikin þátt í þróun BNF en Peter Naur 
átti mikinn þátt í að koma BNF í almenna notkun innan tölvunarfræðinnar, og því er BNF látið standa fyrir Backus-Naur Form.

BNF á sér einnig rætur í málvísindum, því málvísindamaðurinn Noam Chomsky skilgreindi samhengisfrjálsar mállýskur áður en Backus eða Naur skilgreindu BNF. 

## Dæmi um BNF Form
   ::=  | (  ) |    
   ::= + | - | * | /
   ::=  |  
   ::= 0|1|2|3|4|5|6|7|8|9
Þessi BNF skilgreining lýsir máli sem inniheldur strengi sem eru segðir ("formúlur") með heiltölugildum og venjulegum reikniaðgerðum.

EBNF er líka algeng aðferð til að skilgreina málfræði forritunarmála
Peter Naur

**Peter Naur** (25. október 1928; d. 3. januar 2016) var danskur tölvunarfræðingur og Turing-verðlaunahafi. Hann var ritstjóri á forritunarmálinu ALGOL 60 og átti mikin þátt í að koma BNF (Backus-Naur form) í almenna notkun innan tölvunarfræðinnar.
Blóðvökvi

**Blóðvökvi** (*plasma*) er gulleitur vökvi sem inniheldur storkuefni, þá helst fibrín. 
Blóðvökvi án storkuefna kallast *sermi*. Helmingur blóðs er blóðvökvi. Einnig er í blóðvökva mikið magn uppleystra salta og fjöldi jóna. Sem dæmi má nefna natríum-, kalíum-, klór- og kalsíumjónir. Ef ekki eru kalsíumjónir í blóði (Ca+2) þá storknar það ekki. Þó takmarkar það ekki blóðstorknun í líkamanum, maður væri dáinn úr kalkskorti áður en skorturinn hamlaði blóðstorknun. Þetta hefur samt hagnýta þýðingu, því að við blóðgjöf eru kalsíumjónirnar teknar úr blóðinu með sítratlausn (kalsíumsítrat er mjög torleyst) og kemur það í veg fyrir að það storkni.
1306

Árið **1306** (**MCCCVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Talið er líklegt að Haukur Erlendsson hafi byrjað ritun Hauksbókar *[[Landnáma|Landnámu]]* um þetta leyti og stóð hún til 1308.
* Alþingi sendi Hákoni konungi hálegg bréf þar sem því var hafnað að landsmenn greiddu skatt vegna stríðsrekstrar konungs, sögðu landið fátækt og ekki mætti leggja á það nýjar kvaðir. Ennfremur var minnt á kröfur um að sýslumenn og lögmenn væru íslenskir og skip skyldu koma til landsins á hverju ári með góðar vörur.
* Krossinn í Njarðvíkurskriðum fyrst settur upp. Á honum stendur: FFIGIEM CHRISTI QUI TRANSIS PRONUS HONORA ANNO MCCCVI. 
* Harðæri og mannfellir í Fljótum og Skagafirði.

### Fædd

### Dáin
* Jón Einarsson gelgja, lögsögumaður og lögmaður, sem Jónsbók er kennd við.

## Erlendis
* 10. febrúar - Róbert Bruce drap helsta andstæðing sinn, John Comyn, fyrir framan háaltarið í Grámunkakirkjunni í Dumfries í Skotlandi.
* 25. mars - Róbert Bruce varð konungur Skotlands.
* Filippus 4. rak gyðinga frá Frakklandi og gerði eigur þeirra upptækar.
* Eiríkur menved Danakonungur réðist á virki Stígs marskálks á eyjunni Hjelm og brenndi þau.
* Bann lagt við hitun húsa með kolum í London á þeim tímum þegar þingið sat að störfum. Bannið var þó illa virt.
* Dómkirkjan í Stokkhólmi var vígð.
* Fyrsti loftbelgur heims er sagður hafa verið sendur upp í Kína. Hann var ómannaður.

### Fædd

### Dáin
* 10. febrúar - John Comyn hinn rauði, skoskur aðalsmaður.
* 21. mars - Róbert 2., hertogi af Búrgund (f. 1248).
* 4. ágúst - Venseslás 3., konungur Bæheims (f. 1289).
1307

Árið **1307** (**MCCCVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Lárentíus Kálfsson sendur frá Niðarósi til Íslands til að hafa eftirlit með kristnihaldi en var illa tekið. Hann vék ýmsum prestum úr embætti vegna fáfræði þeirra.
* Guttormur Bjarnason varð lögmaður sunnan og austan.
* Loðmundur var vígður ábóti í Þykkvabæjarklaustri.
* Bárður Högnason, sendimaður Hákonar háleggs Noregskonungs, kom í annað sinn til Íslands.
* Solveigarmál kom upp á milli Lárentíusar Kálfssonar og prestsins á Bægisá annars vegar og Þóris Haraldssonar ábóta og munkanna í Munkaþverárklaustri hins vegar, en það var hörð deila sem snerist um við hvaða kirkju skyldi jarðsetja konu sem drukknað hafði í Hörgá.

### Fædd
* Einar Hafliðason, prestur á Breiðabólstað í Vesturhópi, skrifari Lárentíusar biskups og sagnaritari (d. 1393).

### Dáin
* Runólfur Sigmundsson, ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

## Erlendis
* Júlí - Mölturiddarar hófu að leggja Rótey (Ródos) undir sig.
* 13. október - Allir musterisriddarar í Frakklandi voru handteknir samkvæmt skipun Filippusar fagra (Filippusar 4.) og pyntaðir þar til þeir játuðu á sig villutrú. 13. október var föstudagur og þetta er oft sagt upphafið að hjátrúnni um föstudaginn 13.
* Játvarður 2. varð konungur Englands.

### Fædd

### Dáin
* 7. júlí - Játvarður 1. Englandskonungur (f. 1239).
1312

Árið **1312** (**MCCCXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Lárentíus Kálfsson gerðist kennari við Munkaþverárklaustur að beiðni Þóris Haraldssonar ábóta en þeir höfðu áður átt í hörðum deilum.

### Fædd

### Dáin
* 19. júní - Loftur Hálfdanarson, riddari á Grund í Eyjafirði (f. um 1233).
* Erlendur Ólafsson sterki, lögmaður.

## Erlendis
* 29. september - Eiríkur Magnússon hertogi af Södermanland gekk að eiga Ingibjörgu dóttur Hákonar háleggs. Um leið gekk Valdimar Magnússon bróðir has að eiga Ingibjörgu dóttur Eiríks prestahatara, bróður Hákonar.
* 13. október - Klemens V páfi leysti upp reglu Musterisriddara og lagði hana niður.
* Bændur á Sjálandi gerðu uppreisn sem var barin niður með harðri hendi.

### Fædd
* 13. nóvember - Játvarður 3., Englandskonungur (d. 1377).

### Dáin
* 1. maí - Evfemía, drottning Noregs, kona Hákonar háleggs.
* 19. júní - Piers Gaveston, vildarvinur Játvarðar 2. Englandskonungs.
* 27. ágúst - Arthúr 2., hertogi af Bretagne (f. 1262).
* 7. september - Ferdínand 4., konungur Kastilíu (f. 1262).