Arabíu-Lawrence (kvikmynd)

***Arabíu-Lawrence*** (enska: *Lawrence of Arabia*) er stórmynd frá árinu 1962 í leikstjórn Davids Lean. Myndin var framleidd af Sam Spiegel með breska fyrirtækinu Horizon Pictures og henni var dreift af Columbia Pictures. Myndin er byggð á ævi T. E. Lawrence og bók hans frá árinu 1926, *[[Uppreisnin í eyðimörkinni]]*. Peter O'Toole birtist í titilhlutverkinu sem Lawrence en Alec Guinness lék Feisal prins. Meðal annarra leikara í myndinni má nefna Jack Hawkins, Anthony Quinn, Omar Sharif, Anthony Quayle, Claude Rains, Jose Ferrer og Arthur Kennedy. Robert Bolt og Michael Wilson skrifuðu handritið að myndinni.

*Arabíu-Lawrence* fjallar um reynslu Lawrence í héruðunum Hejaz og Sýrlandi í Tyrkjaveldi á tíma fyrri heimsstyrjaldarinnar, sér í lagi þátttöku hans í uppreisn Araba gegn Tyrkjum. Myndin leggur áherslu á tilfinningabaráttu Lawrence í tengslum við stríðið, sjálfsmynd hans og togstreituna á milli tryggðar hans við Bretland annars vegar og við nýja félaga hans í arabísku ættbálkunum hins vegar.

*Arabíu-Lawrence* var tilnefnd til tíu Óskarsverðlauna við 35. afhendingu verðlaunanna árið 1963 og vann sjö, meðal annars verðlaun fyrir bestu myndina og besta leikstjórann. Myndin vann jafnframt Golden Globe-verðlaunin fyrir bestu kvikmyndina í dramaflokki og BAFTA-verðlaunin fyrir bestu kvikmyndina og fyrir framúrskarandi breska kvikmynd. Gagnrýnendur lofuðu jafnframt dramatíska tónlist myndarinnar eftir Maurice Jarre og kvikmyndatöku Freddie Young.

*Arabíu-Lawrence* er gjarnan talin með bestu kvikmyndum allra tíma. Árið 1991 mat Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna myndina „menningarlega, sögulega eða fagurfræðilega mikilvæga“ og valdi hana til varðveislu í kvikmyndasafninu National Film Registry. Árið 1998 setti Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna *Arabíu-Lawrence* í fimmta sæti á lista yfir 100 bestu bandarísku kvikmyndirnar. Myndin var sett í sjöunda sæti á uppfærðum lista. Kvikmyndastofnun Bretlands taldi myndina þriðju bestu bresku kvikmynd allra tíma árið 1999. Árið 2004 var hún kosin besta breska kvikmynd allra tíma í skoðanakönnun meðal breskra kvikmyndagerðarmanna í *[[The Sunday Telegraph]]*.

## Söguþráður
Myndin hefst með dauða T. E. Lawrence í vélhjólaslysi árið 1935. Minningarathöfn er haldin í Dómkirkju heilags Páls en þar kemur í ljós að margir breskir áhrifamenn voru lítt hrifnir af Lawrence.

Sögunni víkur aftur til fyrri heimsstyrjaldarinnar, þar sem Lawrence er liðsforingi í breska hernum og kunnur bæði fyrir menntun sína og óskammfeilni. Hr. Dryden, embættismaður hjá Arabadeild bresku utanríkisþjónustunnar í Kaíró, sendir Lawrence á fund Harry Brighton ofursta, sem er ráðgjafi Feisals prins í uppreisn hans gegn Tyrkjaveldi. Á leiðinni drepur Ali ibn el Kharish sérífi leiðsögumann Lawrence fyrir að drekka úr brunni hans án leyfis. Lawrence kallar Ali villimann og bregður illa þegar í ljós kemur að hann er ráðgjafi Feisals.

Samband Bretlands og Arabanna er stirt. Bretar hafa fallist á að útvega Aröbum byssur en ekki stórskotalið, sem myndu gera Feisal of óháðan þeim. Brighton biður Feisal að hörfa og hjálpa Bretum að verja Súesskurðinn. Lawrence óhlýðnast skipunum Brightons með því að hvetja Feisal til að sækja fram. Feisal þykir mikið til þekkingar Lawrence á Kóraninum koma og hreinskilni hans um áætlanir Breta í Arabíu.

Lawrence telur Feisal á að gera skyndiárás á hafnarbæinn Akaba til að tryggja birgðalínur sínar. Ali mótmælir áætluninni þar sem fara þarf yfir Nefud-eyðimörkina til að komast til Akaba og bærinn er varinn af Auda Abu Tayi, ættbálksforingja Howeitata. Feisal fær Lawrence aðeins fimmtíu menn til starfans. Lawrence ræður tvo munaðarleysingja á táningsaldri, Daud og Farraj, sem þjóna sína.

Á göngunni til Akaba vinnur Lawrence sér tryggð hermanna Feisals með því að snúa við inn í eyðimörkina til að bjarga manni sem hefur orðið viðskila við hópinn, Gasim. Arabarnir gefa Lawrence hefðbundinn klæðnað í þakkarskyni. Á leiðinni til Akaba telur Lawrence Auda á að skipta um lið með því að lofa honum gullsjóði Tyrkja í Akaba. Á leiðinni neyðist Lawrence til þess að taka Gasim af lífi til þess að koma í veg fyrir átök á milli manna Feisals og manna Auda.

Lawrence og Auda leggja undir sig Akaba en þar er ekkert gull að finna. Til þess að friðþægja Auda fellst Lawrence á að biðja yfirboðara sína í Kaíró um meira fé. Daud drukknar í kviksyndi á leiðinni.

Í Kaíró vekur Lawrence furðu hjá bresku herforingjunum með arabískum klæðnaði sínum og kröfum sínum um að komið sé fram við Faraj af sömu virðingu og breskan liðsforingja. Edmund Allenby hershöfðingi hækkar Lawrence upp í majórstign og fellst á að styðja Arabana með fjármagni og vopnum. Áður en Lawrence snýr aftur til arabísks liðsafla síns spyr hann Allenby hvort Arabar hafi rétt fyrir sér um að Bretar ætli sér að drottna yfir Arabíu og biður um stórskotalið fyrir her Feisals. Allenby svarar báðum spurningunum með lygum.

Lawrence hefur skæruhernað gegn Tyrkjum. Bandarískir fjölmiðlar fjalla á rómantískan máta um afrek Lawrence og gera hann frægan þar sem bandaríski blaðamaðurinn Jackson Bentley vill leggja áherslu á „ævintýralegri hlið“ stríðsins til að hvetja Bandaríkin til að ganga inn í átökin. Ali hvetur Lawrence til að hægja á en Lawrence fer ekki að ráðum hans. Farraj særist í einni skærunni og Lawrence drepur hann til að bjarga honum frá Tyrkjum, sem pynta fanga sína.

Tyrkir handsama Lawrence í einum njósnaleiðangri hans við Deraa. Tyrkneski landstjórinn lætur strípa og berja Lawrence og gefið er í skyn að hann láti nauðga honum. Ali bjargar honum og hjúkrar honum en Lawrence er í áfalli og auðmýktur eftir atburðinn.

Dryden lætur Lawrence vita af Sykes–Picot-samkomulaginu, sem gerir ráð fyrir skiptingu Mið-Austurlanda á milli Bretlands og Frakklands. Allenby hvetur Lawrence til að snúa aftur til Arabíu og taka þátt í áhlaupi á Damaskus. Lawrence telur sig illa svikinn en hlýðir þó. Hann safnar liði sem hefur lítinn áhuga á sjálfstæði Araba í þeirri von að ef Arabar nái Damaskus á undan Bretum geti þeir krafist sjálfstæðs arabísks ríkis.

Her Lawrence kemur auga á hörfandi herfylkingu Tyrkja sem hafa stráfellt íbúa bæjarins Tafas. Einn hermanna Lawrence, sem er frá Tafas, krefst þess að engir fangar verði teknir. Ali krefst þess að þeir haldi áfram til Damaskus en hermaðurinn gerir árás einn síns liðs og er drepinn. Lawrence skipar mönnum sínum að gera áhlaup og þeir stráfella Tyrkina.

Arabarnir verða á undan Bretum til Damaskus. Lawrence ráðleggur þeim að stjórna borginni án stuðnings Breta en ættbálkshöfðingjarnir þræta stöðugt sín á milli svo að innviðir borginnar bregðast og undirmönnuð sjúkrahúsin geta ekki starfað. Feisal kastar á glæ draumi Lawrence um arabískt sjálfstæði í skiptum fyrir stuðning Breta.

Lawrence snýr aftur til breska hersins. Bretar hækka hann í tign ofursta og skipa honum að snúa aftur til Bretlands. Á leiðinni frá Damaskus horfir Lawrence með eftirsjá á Arabana á meðan vélhjól fer fram hjá bíl hans.

## Leikarar

* Peter O'Toole sem T. E. Lawrence
* Alec Guinness sem Feisal prins
* Anthony Quinn sem Auda ibu Tayi
* Jack Hawkins sem Edmund Allenby hershöfðingi
* Omar Sharif sem Ali ibn el Kharish sérífi
* José Ferrer sem landstjórinn í Deraa
* Anthony Quayle sem Harry Brighton ofursti
* Claude Rains sem hr. Dryden
* Arthur Kennedy sem Jackson E. Bentley
* Donald Wolfit sem Archibald Murray aðstoðarhershöfðingi
* I. S. Johar sem Gasim
* Gamil Ratib sem Majid
* Michel de Carvalho sem Farraj
* John Dimech sem Daud
* Zia Mohyeddin sem Tafas
* Howard Marion-Crawford sem herlæknir
* Jack Gwillim sem ritari
* Hugh Miller sem ofursti
* Harry Fowler sem William Potter liðþjálfi

*Arabíu-Lawrence* er talin ein lengsta kvikmynd sem gerð hefur verið þar sem engar konur birtast í talhlutverkum.

## Tilvísanir