open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirsten Vangsness

**Kirsten Vangsness** (fædd Kirsten Simone Vangsness, 7. júlí 1972) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds og Criminal Minds: Suspect Behavior sem Penelope Garcia. 

## Einkalíf
Vangsness fæddist í Pasadena í Kaliforníu og er af norskum uppruna. Vangsness er samkynhneigð og hefur verið í sambandi með Melanie Goldstein síðan 2006. 

## Ferill
### Leikhús
Vangsness byrjaði feril sinn í leikhúsi og hefur hún unnið til nokkurra verðlauna þar á meðal *15 Mintues of Female of Best Actress verðlaunin*, *Los Angeles Drama Critics verðlaunin* sem *Upprennandi grínleikkona* og *Golden Betty verðlaunin*. Vangsness hefur komið fram í leikritum á borð við *A Mulholland Christmas Carol*, *Fan Maroo* og *Steaming City*.

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Vangsness var árið 2004 í *Phil of the Future*. Vangsness hefur síðan 2005 leikið eitt af aðalhlutverkunum í Criminal Minds sem Penelope Garcia. 

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Vangsness var árið 1998 í *Sometimes Santa´s Gotta Get Whacked*. Síðan þá hefur Vangsness komið fram í kvikmyndum á borð við *Tranny McGuyver*, *In My Sleep* og *A-List*. 

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Kirsten Vangsness á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðinni

## Tenglar
* 
* Kirsten Vangsness á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðinni
* Kirsten Vangsness á Criminal Minds wikiasíðunni
Lars Lagerbäck

**Lars Edvin „Lasse“ Lagerbäck** (f. 16. júlí 1948 í Katrineholm í Svíþjóð) er sænskur knattspyrnuþjálfari. Hann er frægastur fyrir afrek sín sem landsliðsþjálfari Svíþjóðar í knattspyrnu sem og að hafa þjálfað landslið Íslands og stýrt því til þátttöku á evrópumeistaramótið í Frakklandi sumarið 2016. Hann þjálfaði landslið Svía frá 1998 til 2009 og var stuttlega þjálfari Noregs.

## Ferill
Sem unglingur spilaði Lagerbäck fyrir Alby FF þegar hann var 13 ára gamall. Árið 1970 hóf hann að spila með Gimonäs CK undir stjórn Calle Lindelöf. Þar lék hann allt til ársins 1974. Árið 1974 hóf hann nám í íþrótta háskólanum Gymnastik- och Idrotts Högskolan (GIH). Þremur árum síðar, 1977–1982 þjálfaði hann Kilafors IF og 1983–1985 Arbrå BK, áður en hann tók til starfa hjá sænska knattsyrnusambandinu. Árið 1996 hóf Lagerbäck störf sem þjálfari sænska B-landsliðsins, þangað til 1997 þegar hann sagði sjálfur upp stöfum. Hann var ráðinn aðstoðarþjálfari Tommy Söderberg hjá sænska landsliðinu 1998. Milli ára 2000–2004 voru þeir síðan saman þjálfarateymi sænska landsliðsins. Saman komu þeir sænska landsliðinu á Evrópumótið 2000.

Eftir að Söderberg hætti réð Lagerbäck Roland Andersson sem aðstoðarmann sinn. 2006 tókst Lagerback fjórða skiptið í röð að koma sænska landsliðinu á stórmót og 2009 var hann ráðinn þjálfari Nígeríu. Hann stýrði liðinu á HM 2010 en gekk ekki sem skyldi.
### Íslenska landsliðið
Lagerbäck var ráðinn þjálfari íslenska landliðsins árið 2011 fyrir undankeppni Heimsmeistaramótsins í Brasilíu árið 2014. Hann byrjaði þjálfaraferil sinn með Ísland á því að tapa fjórum æfingaleikjum á útivelli gegn Japan, Svartfjallalandi, Frakklandi og Svíþjóð áður en hans fyrsti sigur með liðið vannst 2-0 gegn Færeyjum í ágúst 2012. Í september sama ár unnu Íslendingar Noreg í fyrsta skipti í langan tíma, en biðu svo lægri hlut fyrir Kýpur á heimavelli þar ytra, 1-0 síðar í mánuðinum. Lagerbäck sagði í viðtali við fjölmiðla eftir þann leik að íslenska liðið hafi nálgast leikinn með of mikla bjartsýni í huga, sérstaklega þegar kom að varnarleik liðsins. 

Í undankeppninni fyrir EM í Frakklandi 2016 gekk íslenska landsliðinu vel undir stjórn Lars og Heimis Hallgrímssonar, liðið vann Holland heima og að utan og sigraði Tékkland og Tyrkland á heimavelli. Landsliðið lenti í öðru sæti í riðlinum og tryggði sér sæti í lokakeppni EM og komst í 8-liða úrslit þar sem liðið tapaði fyrir gestgjöfum Frakka. Áður hafði liðið unnið England í 16 liða úrslitum en Lagerbäck hefur aldrei tapað fyrir Englandi á stórmóti. Lars hætti sem þjálfari Íslands eftir EM í Frakklandi. Hann sneri aftur sem ráðgjafi árið 2021 með landsliðinu.

## Tölfræði

 Nígería
A.J. Cook

**A.J. Cook** (fædd Andrea Joy Cook, 22. júlí 1978) er kanadísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Higher Ground og Tru Calling. 

## Einkalíf
Cook er fædd og uppalin í Oshawa í Ontario í Kanada. Cook byrjaði dansnám fjögra ára gömul þar sem hún læði jazz-,stepp-og ballettdans. Þegar Cook var sextán ára þá ákvað hún að prufa leiklistina í staðinn fyrir dansinn. Cook er meðlimur *[[Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu|Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu]]* sem er stærsta mormónakirkja Bandaríkjanna. Cook giftist Nathan Andersen árið 2001 og saman eiga þau einn son. 

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Cooks var í auglýsingu árið 1997 fyrir McDonald's. Kom hún síðan fram í þáttum á borð við *Goosebumps* og *PSI Factor: Chronicles of the Paranormal*. Árið 2000 var Cook boðið hlutverk í nýjum unglingaþætti sem kallaðist Higher Ground þar sem hún lék á móti Hayden Christensen. Síðan var henni boðið hlutverk í Tru Calling sem Lindsay Walker sem hún lék frá 2003-2004. Cook hefur síðan 2005 leikið eitt af aðahlutverkunum í Criminal Minds sem Jennifer *JJ* Jareau. Þann 14. júní, 2010, var tilkynnt að Cook myndi ekki koma fram í seríu 6 af *Criminal Minds*, en hún myndi koma fram í tveim þættum sem myndu útskýra brotthvarf hennar. Kom hún síðan fram í seinasta þætti Paget Brewster í seríu 6. Tilkynnt var þann 16. apríl 2011 að Cook hafi skrifað undir tveggja ára samning við þáttinn.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Cooks var í *Laserhawk* árið 1997. Árið 1999 þá var Cook boðið eitt af aðalhlutverkunum í The Virgin Suicides þar sem hún lék á móti James Woods, Kathleen Turner og Kirsten Dunst. Lék Cook, Mary Lisbon eina af systrunum í myndinni. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við *Out Cold*, *Final Destination 2* og *Mother's Day*.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* A.J. Cook á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðinni

## Tenglar
* 
* A.J. Cook á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðinni
* A.J. Cook á Criminal Minds wikiasíðunni
Blágóma

**Blágóma** (fræðiheiti *Anarhichas denticulatus*) er  steinbítstegund  sem er svipuð að stærð og hlýri. 

## Útlit

Hún er gildvaxinn og allhár fiskur og með sérkennilega breitt enni og stóran haus, frekar lítinn munn sem er aðeins á ská. Hún er sótrauð, dökkrauðblá eða blágrænleit á lit með oddhvassar og litlar tennur. Hún er lausholda og kvapmikil.

Blágóman er kaldsjávarfiskur og finnst á 60 – 1200 metra dýpi og getur orðið allt að 144 cm löng. Fæðan er slöngustjörnur, skrápdýr, hveljur og fiskar.

## Matreiðsla
Almenn trú hefur verið á því að blágóma hyrfi við suðu og væri því ekki nothæfur matfiskur en mælingar sjávarútvegsfræðinema við Háskólann á Akureyri vorið 2013 sýna að fiskurinn rýrnar við eldun aðeins um 30%.  

Blágóma reyndist því vænsti fiskur til matar, mjög lík hlýranum á bragðið. Sjávarútvegsfræðingar bjuggu til dæmis til plokkfisk úr blágómunni sem var settur á brauð, eins konar blágómu tartar. Oft er blágóman þó mjög stór og of stór til að það sé hægt að búa til úr henni hefðbundna sjávarrétti þar sem flökin eru mjög þykk.  

Blágóman er feitur fiskur eins og hlýri og steinbítur eða í kringum 4 – 5% fituinnihald. Því er hægt að skoða uppskriftir af hlýra og steinbít og heimfæra þær uppskriftir yfir á blágómuna.

## Stofnstærð
Sjómenn hafa almennt hent blágómunni aftur í hafið vegna þess misskilnings að blágóman væri óæt og því hefur aldrei tekist að mæla hversu mikið magn af henni hverfur aftur í hafinu kringum Ísland. Umtalsvert af blágómu kemur sem meðafli sérstaklega í djúpsjávarveiðum. Frystitogararnir hjá Brimi og Granda hafa gert tilraunir með að landa hausaðri Blágómu og aflinn hefur verið allt að fimm tonn á ári.

## Verð á Blágómu
Verð fyrir frosna hausaða blágómu er um 1,1 bandaríkjadollara á kíló eða í kringum 140 ísl. krónur á kíló. Blágóman fer á markað í Austur-Evrópu.  

## Tenglar

Blágóma (Heimaslóð.is)
Skrápdýr

**Skrápdýr** (fræðiheiti *Echinodermata*) eru fylking sjávardýra. Skrápdýr finnast á öllu dýpi sjávar frá fjöruborði til djúpsjávar. Innan fylkingarinnar eru um 7000 núlifandi tegundir til dæmis krossfiskar, ígulker, slöngustjörnur, sæbjúgu og sæliljur. Skrápdýr draga nafn sitt af kalkflögum í húð þeirra. Þessar kalkflögur geta myndað samfellda skel eins og hjá ígulkerum eða verið litlar lausar flögur eins og hjá sæbjúgum og þá er líkami þeirra mjúkur.

## Tengill
* Skrápdýr
Ríkey (listamaður)

**Ríkey Ingimundardóttir** (fædd 1. júní 1942) er íslenskur myndlistarmaður. Ríkey hefur fengist við margs konar listsköpun þar á meðal grafík, leirlist, leirmótun, skúlptúr, vatnslitamálun, postulín og olíumálverk. Hún hefur haldið fjölda sýninga á Íslandi og víðar.

Hún er einnig þekkt fyrir að hafa dregist inn í Geirfinnsmálið eftir að hafa skapað styttuna Leirfinn.
## Tilvísanir
Sigursteinn Másson

**Sigursteinn Róbert Másson** (fæddur 11. ágúst 1967) er íslenskur kvikmyndagerðarmaður.

Sigursteinn hefur fengist við kvikmyndagerð meðal annars sem handritshöfundur og má þar helst nefna heimildarmyndina *Aðför að lögum*, og þáttaraðirnar *Sex í Reykjavík* og *Sönn íslensk sakamál* sem sýnt hefur verið í íslensku sjónvarpi. *Sönn íslensk sakamál* fékk Edduverðlaun á Edduhátíðinni árið 1999 sem besta heimildarmyndin en þeir Björn Brynjúlfur Björnsson og Viðar Garðarson voru framleiðendur að þeim þáttum en Sigursteinn handritshöfundur. Þar áður var hann framleiðandi og annar tveggja handritshöfunda að "Aðför að lögum" um hin svokölluðu Geirfinns- og Guðmundarmál. Frá árinu 1989 starfaði Sigursteinn sem fréttamaður á Bylgjunni og einnig á Stöð 2 frá 1991 til 1996. 

Sigursteinn starfaði sem formaður Geðhjálpar frá árinu 2001 til 2007. 2006 var hann kjörinn formaður Öryrkjabandalags Íslands og að nýju formaður Geðhjálpar frá 2009 til 2011. 2008 sagði Sigursteinn af sér formennsku í ÖBÍ vegna ágreinings um breytingar á hússjóði Öryrkjabandalagsins, sem Sigursteinn taldi nauðsynlegt að ráðast í, en varð einu atkvæði undir í atkvæðagreiðslu Aðalstjórnar ÖBÍ. Frá árinu 2003 til 2006 og frá 2008 hefur hann starfað að dýraverndunarmálum með Alþjóðadýraverndunarsjóðnum IFAW og frá 2012 setið í stjórn Dýraverndarsambands Íslands. Frá 2007 hefur Sigursteinn verið í stjórn Tryggingastofnunar ríkisins. 

Frá 2009 vann Sigursteinn ásamt Luciano Dutra að heimildarmyndagerð um "Brasilíufarana", hóp Íslendínga sem flutti búferlum til Suður Brasilíu á ofanverðri 19. öld.
Hlýri

**Hlýri** (fræðiheiti *Anarhichas minor*) er steinbítstegund, töluvert stærri en steinbítur og er við kynþroska  70 - 90 sm og 4-8 kg. Hann getur orðið allt að 180 sm og 26 kg. Hlýri er gulbrúnn og flekkóttur. Roð hlýra er sterkara en á steinbít og hentar því betur til skinngerðar. Fæða hlýra er aðallega skrápdýr.  Hlýri er talinn ofveiddur en hefur ekki verið settur á alþjóðlega lista yfir dýr í útrýmingarhættu. Hlýri finnst á úthafssvæðum í köldu djúpsævi, vanalega undir  5°C og á  50-800 m  dýpi en finnst líka í allt að  25 m dýpi á norðlægum slóðum í Kanada. Kjörlendi þeirra er grófur sandur þar sem nálægt eru klettasvæði þar sem er skjól og staðir sem henta fyrir hreiður. Hrygningartími er á sumri fram á vetur og geta eggin verið 54,600.

## Frekari lestur
* Albert K. Dagbjartarson Imsland og Snorri Gunnarsson (2008). Hlýri - kjörin eldistegund við íslenskar aðstæður? *Náttúrufræðingurinn 76*(3-4): 132-138.
## Tilvísanir
Konungsríkið Sukhothai

**Konungsríkið Sukhothai** (tælenska: ราชอาณาจักรสุโขทัย) var ríki í Norður-Taílandi. Í miðju ríkinu var borgin Sukhothai. Sem ríki var Sukhothai til frá árinu 1238 til 1438.
Sukhothai

**Sukhothai** getur átt við:
* Konungsríkið Sukhothai, konungsríki í Tælandi
* Sukhothai (borg), gömlu borgina í miðju ríkinu
* Sukhothai (hérað), hérað í Norður-Tælandi
Lelystad

**Lelystad** er höfuðborg héraðsins Flevoland í Hollandi. Hún var stofnuð 1967, skömmu eftir að landnám hófst á Flevoland, og nefnd eftir Cornelis Lely, verkfræðingnum sem átti heiðurinn að flóðagarðinum mikla fyrir mynni Ijsselmeer. Borgin er enn mjög ung. Þar búa ekki nema um 76 þúsund íbúa (2014) en borgin er ört stækkandi. Lelystad liggur við samskeytin á Ijsselmeer og Markermeer. Þaðan liggur akvegur yfir varnargarð alla leið til Enkhuizen í Norður-Hollandi. Enn í dag liggur Lelystad fimm metrum fyrir neðan sjávarmál.
Ammoníti

**Ammonítar** (fræðiheiti: *Ammonoidea*) eða **ammonshorn** eru nú útdauður undirflokkur sælindýra af flokki kolkrabba. Þeir hafa klefaskipta ytri skel sem oft er kuðungslaga. Ammónítar eru mikilvægir einkennissteingervingar og er oft hægt að tengja jarðvegslög sem þeir finnast í við ákveðin jarðsögutímabil. Þeir dóu út á mörkum krítar- og tertíertímabila fyrir 65 milljón árum. Ólíklegt er að ammónítar finnist við Ísland vegna þess að elstu jarðlög eru aðeins 15-16 milljóna ára gömul en setklumpar með ammónítum gætu borist út í sundið milli Grænlands og Íslands. Fræðiheitið þýðir ammonshorn og er það vegna þess að steingervingarnir líkjast hrútshornum en egypski guðinn Ammon var vanalega sýndur með hrútshorn.

## Tenglar

* 
* Descriptions and pictures of ammonite fossils 
* goniat.org, a palaezoic ammonoid database
* paleozoic.org: gallery of ammonite photographs 
* photos of ammonites at Lyme Regis, UK 
* TaxonConcept's data on cretaceous ammonites
* The ammonites of Peacehaven - photos of giant cretaceous ammonites in Southern England
* tonmo.com: The octopus news magazine online, Cephalopod fossil articles.

## Heimild
* Leifur A. Símonarson. „Finnast steingerðir ammonítar hér við land?“. Vísindavefurinn 8.11.2001. http://visindavefur.is/?id=1941. (Skoðað 8.11.2011).
Flevoland

**Flevoland** er næstminnsta hérað Hollands með 2.412,30 km2. Aðeins Utrecht er minna. Flevoland er einstakt að því leyti að nær allt héraðið er gert úr uppþurrkuðu landi úr IJsselmeer. Flevoland varð ekki fylki fyrr en 1986 og er íbúafjöldinn því að sama skapi lítill. Höfuðborgin er Lelystad, en stærsta borgin er Almere. Flevoland er gríðarlega mikilvægt landbúnaðarsvæði.

## Lega og lýsing

Flevoland er landfylling við IJsselmeer og skiptist í tvo hluta. Norðurhlutinn er landfastur og heitir Noordoostpolder. Hann var áður hluti af Overijssel og Fríslandi meðan uppþurrkunin átti sér stað. Suðurhlutinn er eyja (stærsta manngerða eyja heims) og er talsvert yngra land. Ijsselmeer og Markermeer liggja að vesturströndinni, en fyrir sunnan liggja stöðuvötnin Gooimeer og Eemmeer, fyrir austan er Veluwemeer og fyrir norðan er Ketelmeer. Mýmargar brýr tengja eyjuna við aðra hluta Hollands. Þar á meðal brúin Houtribdijk sem jafnframt er flóðagarður og skiptir Ijsselmeer og Markermeer í tvö stöðuvötn. Flevoland er langfámennasta hérað Hollands með aðeins 391 þúsund íbúa.

## Fáni og skjaldarmerki
Fáni Flevoland samanstendur af þremur láréttum röndum. Efst er blátt, sem merkir Ijsselmeeer og Markermeer, fyrir miðju er gult, sem merkir repjurækt, og neðst er grænt, sem merkir græna landið. Til vinstri í bláa hlutanum er hvítt liljublað sem táknar verkfræðinginn Cornelius Lely en hann var maðurinn á bak við flóðgarðana miklu sem lokuðu Ijsselmeer. Fáninn var tekinn í notkun 9. janúar 1986.

Skjaldarmerkið er tvískipt. Að ofan er efri hluti ljóns á bláum grunni, en að neðan er langur fisksporður á hvítum grunni. Ljónið heldur á hvítu liljublaði. Merkið var tekið upp 10. febrúar 1987.

## Orðsifjar
Flevoland heitir eftir gamla rómverska nafninu á Zuiderzee, Lacus Flevo. Zuiderzee hét fjörðurinn áður en flóðavarnargarður lokaði Ijsselmeer og Markermeer af.

## Söguágrip
Eftir mikið stormflóð 1916 var ákveðið að leggja sjávarvarnargarð fyrir mynni Zuiderzee og loka því af. Verkefni þessu lauk 1932. Úr því varð stöðuvatnið IJsselmeer. Því næst var hafist handa við að þurrka upp austurhluta vatnsins. Sá hluti heitir Noordoostpolder og var hluti af Overijssel og Fríslandi. 1957-1968 var syðsti hluti IJsselmeer þurrkaður upp og mynduð eyja. Skömmu síðar hófst landnám á eyjunni en meginhluti hennar er undirlagður hátækni landbúnaði. 1985 fór fram atkvæðagreiðsla íbúanna um að stofna nýtt hérað. Tillagan var samþykkt og var héraðið stofnað 1. janúar 1986. Flevoland er því langyngsta hérað Hollands og einstakt í heiminum að því leyti að það samanstendur nær eingöngu af uppþurrkuðu landi. Síðan 2011 eru uppi hugmyndir um að sameina héruðin Flevoland, Utrecht og Norður-Holland í eitt stórt hérað, sem fengi heitið Randstad.

## Borgir
Aðeins 6 bæir eða sveitarfélög eru í Flevoland:

## Heimildir
Paget Brewster

**Paget Brewster** (fædd Paget Valerie Brewster, 10. mars 1969) er bandarísk leikkona og söngkona. Er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Huff og Friends. 

## Einkalíf
Brewster er fædd og uppalin í Massachusetts og stundaði nám við *Parsons School of Design* í New York í eitt ár. Brewster hefur unnið sem ljósmyndari fyrir módelsíðuna *SuicideGirls.com*.

## Ferill
### Leikhús
Brewster hefur komið fram í leikritum á borð við *Four Dogs and a Bone*, *Chapter Two* og *Tartuffe*.

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Brewster var árið 1997 í Friends sem kærasta Joyes, Kathy og seinna meir kærasta Chandlers. Kom hún síðan fram í þáttum á borð við *The Expert*, *Love & Money*, *The Trouble with Normal* og *Raising Dad*. Árið 2002 var Brewster boðið hlutverk í Andy Richter Controls the Universe þar sem hún lék Jessicu Green, sem hún lék til ársins 2004. Árið 2004 var henni boðið hlutverk í Huff þar sem hún lék Beth Huffstodt, sem hún lék til ársins 2006. 

Brewster lék eitt af aðalhlutverkunum í Criminal Minds sem Emily Prentiss, frá 2006-2012. Í júní 2010 var tilkynnt að hlutverk hennar í *Criminal Minds* yrði minnkað í seríu 6. Í mars 2010 yfirgaf Brewster seríuna. Tilkynnt var 28. maí 2011 að Brewster myndi snúa aftur sem Emily Prentiss í *Criminal Minds* sem ein af aðalleikurunum. Þann 15. febrúar 2012, var tilkynnt að Brewster myndi yfirgefa *[[Criminal Minds]]* í lok sjöundu þáttaraðarinnar í þeim tilgangi að eltast við feril í gaman sjónvarpi.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Brewster var árið 1998 í *Let´s Talk About Sex*. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við *The Specials*, *Hollywood Palms*, *Eulogy*, *My Big Fat Independent Movie* og *The Big Bad Swim*.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* http://www.cbs.com/shows/criminal_minds/cast/407/?pg=1  Paget Brewster á Criminal Minds-heimasíðu sjónvarpsstöðvarinnar CBS

## Tenglar
* 
* Paget Brewster á Criminal Minds heimasíðunni á CBS sjónvarpsstöðnni 
* Paget Brewster á Criminal Minds wikiasíðunni
Einkennissteingervingur

**Einkennissteingervingur** er steingervingur sem er notaður til að greina ákveðið jarðsögutímabil eða gróðurtímabil. Ammonítar eru oft notaðir sem einkennissteingervingar.
Miðhvolf

**Miðhvolf** kallast sá hluti gufuhvolfsins, sem tekur við af heiðhvolfi og nær upp að hitahvolfi. Neðri mörk miðhvolfs eru í um 50-80 km hæð, en þar tekur hiti að falla með hæð. Mörk heið- og miðhvolfs kallas *heiðhvörf*.
Ísabella 1. af Kastilíu

**Ísabella I af Kastiliu** (22. apríl 1451 – 26. nóvember 1504) var drottning Kastilíu frá 1474 þegar hún giftist Ferdinandi II af Aragóníu. Þar sem Ísabella var handhafi Kastillísku krúnunnar og Ferdinand þeirrar Aragónísku, réðu þau tvö yfir öllu landsvæði Spánar sem við þekkjum í dag og sameinuðu. Hjónaband þeirra og valdatíð voru hornsteinninn að formlegri sameiningu Spánar á 18. öld. Þrátt fyrir hjónabandið ríkti hún nánast ein yfir ríki sínu. Hún gerði margar endurbætur á ríkinu; endurskipulagði stjórnkerfið, dró úr tíðni glæpa og kom ríkinu úr skuldavanda sem hálfbróðir hennar hafði sett það í. Hennar endurbætur, auk þeirra sem sem hún framkvæmdi með eiginmanni sínum höfðu áhrif langt fyrir utan landsteina sameinaðra ríkja þeirra.

Ísabella og Ferdinand eru þekkt fyrir að klára að endurheimta þau lönd sem Márar höfðu lagt undir sig í vestur-Evrópu, fyrir að leggja fram Alhambra skipunina sem skipaði fjöldabrottvísun gyðinga og múslima frá Spáni, setja á fót Spænska rannsóknarréttinn, styðja og fjármagna fyrsta leiðangur Kristófers Kólumbusar árið 1497 sem leiddi til uppgötvunar Evrópubúa á Nýja heiminum og fyrir að gera Spán að stórveldi í Evrópu og heiminum öllum í rúma öld. Ísabellu auk eiginmanns síns voru veitt titilinn „Kaþólskir konungar“ af Alexander VI páfa og árið 1974 voru þau bæði viðurkennd sem „þjónn guðs“ af Kaþólsku kirkjunni.

## Æviágrip
Ísabella af Kastilíu var drottning Spánar frá 1474. Hún fæddist 22. apríl árið 1451 og lést þann 26. nóvember árið 1504, aðeins 53 ára að aldri. Þegar hún fæddist var hún næst í erfðaröðinni á eftir eldri hálfbróður sínum, sem bar nafnið Hinrik IV af Kastilíu. Þegar Ísabella var aðeins 3 ára missti hún föður sinn. Þá fluttist hún með móður sinni og yngsta bróður, Alfons til Arévalo á mið Spáni, þar sem hún ólst upp. Ísabella var aðeins 18 ára gömul þegar hún giftist Ferdinand, þau voru gift þangað til að Ísabella dó eftir 35 ára hjónaband. Með hjónabandinu sameinuðu þau ríkin tvö Kastilíu og Aragóníu sem nú eru Spánn. 

Ísabella og Ferdinand eignuðust fjögur börn saman.  Jóhann var þeirra elstur, fæddur 30. júní árið 1478, en hann dó mjög ungur aðeins 19 ára. Jóhanna var næst elsta barn Ísabellu og Ferdinands. Hún fæddist 6. nóvember árið 1479, og lifði til 75 ára aldurs. María fæddist 29. júní árið 1482, og lést 34 ára gömul. Yngsta barn Ísabellu og Ferdinands fæddist 16. desember árið 1485, Katrín af Aragóníu. Hún giftist tvisvar og lést 53 ára að aldri.
Bragi Þorfinnsson

**Bragi Þorfinnsson** (fæddur 10. apríl 1981) er íslenskur skákmaður. Hann hlaut nafnbótina alþjóðlegur meistari í skák árið 2003. Bragi var útnefndur stórmeistari árið 2018. 

Sem hvítur teflir Bragi yfirleitt drottningarpeðsbyrjun en sem svartur teflir hann yfirleitt Sikileyjarvörn, sérstaklega Najdorf afbrigðið, gegn kóngspeðsbyrjun en drottningarindverska- eða nimzóindverska vörn gegn drottningarpeðsbyrjun.

## Heimildir
Lisp

**Lisp** er fjölskylda listavinnsluforritunarmála sem notar málskipan sem einkennist af svigum sem nefnast S-segðir. Lisp var fyrst tilgreint árið 1958 og er elsta hámál enn í notkun á eftir Fortran. Margar Lisp-mállýskur í notkun í dag eins og Common Lisp, Scheme og nýlega Clojure.

Lisp var upprunalega byggt á lambda-reikningi og var mikið notað innan gervigreindarfræði fyrst um bil. Mörg hugtök innan tölvunarfræði komu fyrst fram í Lisp, eins og tré, ruslasöfnun, kvikleg tögun og sjálfhýstur þýðandi.

Orðið **LISP** er dregið af enska hugtakinu **''lis**t **p**rocessing'' („listavinnsla“) enda eru keðjulistar ein aðalgagnagrind Lisp-mála sem er einnig notuð til að tákna frumþulu og er málið því sammynda (eða samtákna, samtáknandi) og því er hægt að meðhöndla Lisp-kóða eins og venjuleg gögn — þetta er mikið nýtt við fjölvagerð sem gerir forriturum kleyft að breyta málskipun málsins og að skrifa forrit sem búa til önnur, jafnvel flóknari, forrit.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* CAR og CDR
* Fjölvaskipun
* Lambda-reikningur
* Logo (forritunarmál)
* Haskell (forritunarmál)

## Tenglar
* Lisp  af ISIRWiki
Íðusdagur

**Íðusdagur** (eða **íðus**) (latína: *Idūs*) var dagur í Róm til forna sem kom upp á 15. degi mars, maí, júlí og október en var 13. dagur annarra mánaða ársins. Íðusdagur marsmánaðar 44 árum f.Kr. var sá dagur sem Júlíus Caesar var myrtur .

Í gömlum bókum íslenskum er oft talað um íðus(dag) og þegar átt var um daga fyrir íðus var það gert með vissum hætti. Ef talað var um fjórða íðus(dag) september var átt við 9. september. Það útskýrist þannig: Íðus september kom upp á 13. september og fjórum dögum áður var 9. september.  Áttundi íðus(dagur) mars var því 7. mars, o.s.frv. Oft var það skráð með latneskum hætti, eins og t.d.: 
:„Það sumar hvarf Ólafur konungur af Orminum langa suður við Svoldur fjórða idus Septembris“. 

## Tenglar
* Kalendas, fyrsti dagur hvers mánaðar. 
* Nónas, níundi dagurinn fyrir íðusdag. 
* Rómverska almanakið
NGC 1316

**NGC 1316** (eða *Fornax A*) er vetrarbraut sem er í 70 milljón ljósára fjarlægð frá jörðu.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: NGC 1316
Umferðarljós

**Umferðarljós** eru ljós sem höfð eru við gatnamót til að stjórna straumi farartækja og fótgangandi. Fyrstu umferðarljósin voru sett upp í London árið 1868 en í dag er þau að finna í flestum borgum heimsins. Flest umferðarljós fyrir farartæki eru með perum í þremur litum sem ætlað er að veita vegfarendum upplýsingar (sbr. myndina):
# Rautt ljós — verður að stöðva ökutækið og bíða eftir grænu ljósi
# Rautt og gult ljós í einu — ljósið fer að breytast í grænt
# Grænt ljós — má keyra áfram
# Gult ljós — ljósið fer að breytast í rautt, verður að stöðva ökutækið nema það sé komið of nálægt línunni á veginum
Til eru líka umferðaljós fyrir sérstök farartæki, eins og strætisvagna og sporvagna. Þessi ljós mega vera með perum ólíkum þeim í venjulegum umferðarljósum svo að sé skýrt að þau eru ætluð .smerkið skal vera með hvítu ljósi í öllum þremur ljósopum. Til dæmis á Íslandi er svona ljós að finna við Hlemm, í þessu tilfelli skiptast þau á hvítu „S“ merki og hvítu lóðréttu eða hallandi bandstriki; „S“ merkið táknar rautt ljós á almennum umferðarljósum. Þverstrik táknar gult ljós og  lóðrétta eða hallandi ljósið táknar grænt ljós. Á Íslandi gilda þessi ljósmerki fyrir strætisvagna og áætlunarbifreiðir.
Egils Gull

**Egils Gull** er íslenskur lagerbjór, framleiddur af Ölgerðinni Agli Skallagrímssyni. Egils Gull kom á markað þann 1. mars 1989. Auk Íslands hefur Egils Gull verið seldur í Kanada.

Áfengishlutfall bjórsins er 5% og er hann framleiddur í eftirfarandi stærðum:
* 330 mL glerflöskum
* 330 mL dósum
* 500 mL dósum
* 25 L kútum

Egils Gull vann World Beer Cup árið 2008 og World Beer Awards 2011.

## Tenglar
* Um Egils Gull af vef Ratebeer.com 

## Heimildir
Heri Joensen

**Heri Joensen** (f. 21. febrúar 1973) er gítarleikari í færeysku þungarokksveitinni Týr. Einnig er hann með hliðarböndin Heljareyga og Surma með tékknesku kærustu sinni Viktorie Surmová.

## Plötur

### Týr
* Demo (Demo) (2000)
* How Far to Asgaard (2002)
* Ólavur Riddararós (Einhleypur) (2002)
* Eric the Red (2003)
* Ragnarok (2006)
* Land (2008)
* Black Sails over Europe (Skipt albúm með Alestorm og Heidevolk) (2009)
* By the Light of the Northern Star (2009)
* The Lay of Thrym (2011)
* Valkyrja (2013)
* Hel (2019)
* A Night at the Nordic House (Lifandi plata) (2022)
* Battle Ballads (2024)
* The Best of the Napalm Years (2024)

### Heljareyga
* Heljareyga (2010)

### Surma
* The Light Within (2020)

### Sem gestur á plötum
* Ensiferum - *From Afar* (2009) - gestasöngur á "Vandraren (Nordman Cover)"
* Alestorm - *Back Through Time* (2011) - gítarsóló á "Barrett's Privateers (Stan Rogers Cover)"
* Wintersun - *Time I* (2012) - kórsöngur á "Sons of Winter and Stars"
* Ensiferum - *One Man Army* (2015) - Talað mál á "Heathen Horde" og gestasöngur á "Descendants, Defiance, Domination"
* Wintersun - *The Forest Seasons* (2017) - kórsöngur á "The Forest That Weeps (Summer)"
* Barbarus - *Into the Distant Light* (2018) - gestasöngur
* Mistheria - *Dreams* (2020) - verkfræðisöngur á "Alone"
* Varg - *Ewige Wacht* (CD2: Guests) (2023) - gestasöngur á "Eisenseite" (Týr)
Wine

**Wine** er ókeypis og opinn hugbúnaður sem gerir notendum kleift að keyra Microsoft Windows-forrit á Unix-byggðum stýrikerfum. Hönnuðir geta vistþýtt (e. compile) Windows-forrit ásamt WineLib til að astoða með að flytja þau yfir á Unix-byggð stýrikerfi. Hugbúnaðurinn líkir ekki eftir Windows-stýrikerfinu heldur skoðar hann virkni forritsins og þýðir hana fyrir það stýrikerfi. Wine-hugbúnaðurinn er fyrst og fremst hannaður og þróaður fyrir Linux og macOS.
Common Lisp

**Common Lisp** er mállýska af Lisp-forritunarmálinu búin til að staðla mismunandi Lisp-afbrygði sem til voru á þeim tíma.

Common Lisp er sammynda og hefur öflugt fjölvakerfi sem gerir forriturum kleyft að breyta málskipun málsins og að skrifa forrit sem búa til önnur, jafnvel flóknari, forrit.

## Málskipan
Common Lisp er Lisp-mállýska og notar sem slík S-segðir til að tákna kóða og gagnagrindir. Falla- og fjölvaköll eru rituð sem listar þar sem nafn fallsins eða fjölvans er ritað fyrst. Hér táknar örin ⇒ GILDI að síðasta aðgerð skili GILDI.

Prentar „Halló, heimur!“:

```lisp
(print "Halló, heimur!")
 ⇒ "Halló, heimur!"
```


Leggur saman tvo og tvo og skilar gildinu:

```lisp
(+ 2 2)
 ⇒ 4
```


Skilgreinir fall sem hefur tölu upp í annað veldi:

```lisp
(defun tvíveldi (tala)
   (* tala tala))
 ⇒ TVÍVELDI
```


Hefur 9 og talnalista upp í annað veldi með fallinu sem skilgreint var að ofan:

```lisp
(tvíveldi 9)
 ⇒ 81
 (mapcar #'tvíveldi (list 1 2 3 4 5))
 ⇒ (1 4 9 16 25)
```


sem er jafngilt því að nota nafnlaust fall:


```lisp
((lambda (tala) (* tala tala)) 9)
 ⇒ 81

 (mapcar (lambda (tala) (* tala tala)) (list 1 2 3 4 5))
 ⇒ (1 4 9 16 25)
```


þar sem #'tvíveldi er stytting á (function tvíveldi).

## Gagnatög

### Föll
Common Lisp styður fyrsta flokks föll þar sem föll geta skilað öðrum föllum, tekið föll sem færibreytur og geymt þau í venjulegum gagnagrindum. Mörg innbyggð föll í Common Lisp eru æðri föll (föll sem taka föll sem færibreytur) en dæmi um það er sort fallið sem tekur inn venslafall og valkvæmt fall sem er notað til að nálgast hvert stak. Hér röðum við lista eftir lækkandi og hækkandi stökum:


```lisp
(sort (list 5 2 6 3 1 4) #'>)
 ⇒ (6 5 4 3 2 1)
 (sort (list 5 2 6 3 1 4) #'<)
 ⇒ (1 2 3 4 5 6)
```


og hér röðum við lista eftir fyrsta stakinu í hverju staki í lækkandi röð:


```lisp
(sort (list '(9 A) '(3 B) '(4 C)) #'< :key #'first)
 ⇒ ((3 B) (4 C) (9 A))
```


## Tilvísanir


## Tengt efni
* *[[Common Lisp the Language]]*
* *[[On Lisp]]*
* *[[Practical Common Lisp]]*
Fáni Tenerífe

**Fáni [[Tenerífe]]** samanstendur af hvítum Burgundy krossi á bláum bakgrunni. Blái liturinn táknar sjó og hvíti liturinn táknar snjóþakið Teide um vetur.

Fáninn er mjög álíkur fána Skotlands. Eini munurinn á þeim er að blái liturinn í fána Tenerife er dekkri.

## Tenglar
* ORDEN de 9 de mayo de 1989, por la que se aprueba la bandera de la isla de Tenerife
* Banderas y escudos de las Islas Canarias
Clojure

**Clojure** (samhljóma enska orðinu **, „lokun“) er nýleg Lisp-mállýska búin til af Rich Hickey sem hvetur til fallaforritunar og einfaldar fjölþráðavinnslu. Clojure keyrir á Java-sýndarvélinni.

Clojure er sammynda og hefur öflugt fjölvakerfi sem gerir forriturum kleyft að breyta málskipun málsins og að skrifa forrit sem búa til önnur, jafnvel flóknari, forrit.

## Málskipan
Hér táknar örin ⇒ GILDI að síðasta segð skili GILDI. Prentar „Halló, heimur!“:


```lisp
(println "Halló, heimur!")
 ;; ⇒ nil
```


Leggur saman tvo og tvo og skilar gildinu:

```lisp
(+ 2 2)
 ;; ⇒ 4
```


Skilgreinir fall sem hefur tölu upp í annað veldi:

```lisp
(defn tvíveldi [tala]
   (* tala tala))
 ;; ⇒ #'user/tvíveldi
```


Hefur 9 og talnalista upp í annað veldi með fallinu sem skilgreint var að ofan:

```lisp
(tvíveldi 9)
 ;; ⇒ 81
 (map tvíveldi (list 1 2 3 4 5))
 ;; ⇒ (1 4 9 16 25)
```


Myndrænn gluggi sem birtir “Halló, heimur!” með Swing-forritasafninu í Java:

```lisp
(javax.swing.JOptionPane/showMessageDialog nil "Halló, heimur!")
```


## Tilvísanir
Lola Glaudini

**Lola Glaudini** (fædd 24. nóvember 1971) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, NYPD Blue, Persons Unknow og The Handler.

## Einkalíf
Glaudini er fædd og uppalinn í New York-borg. Hún er gift Stuart England, sem er skartgripahönnuður, og á með honum tvö börn.

## Ferill
### Leikhús
Glaudini hefur bæði komið fram á Broadway og í leikhúsum í Los Angeles. Hún kom fram í *The Poison Tree* sem faðir hennar Robert Glaudini skrifaði. Einnig hefur hún komið fram í leikritum á borð við *Demonology*, *Barrow*, *Teenage Wedding* og *Blue Danube*. 

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Glaudini var árið 1997 í *The Visitor*. Árið 1996 þá var henni boðið hlutverk í NYPD Blue sem Dolores Mayo, sem hún lék til ársins 1999. Hefur hún komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *Secret Agent Man*, The King of Queens, Monk og Crossing Jordan. Árið 2005 var henni boðið eitt af aðalhlutverkunum í Criminal Minds sem Elle Greenaway, sem hún lék til ársins 2006. Glaudini lék í Persons Unknown sem Kat Damatto árið 2010.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Glaudini var árið 1996 í *Without a Map*. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við *Down to You*, *Blow*, *Consequence*, *The Diviner* og *Certain Prey*. 

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Leikhús

* *The Poison Tree* – Ungfrú M.M. (Mark Taper Forum)
* *The Claiming Race* – Deni (Mark Taper Forum)
* *Demonology* – Gina (Mark Taper Forum)
* *Shoot!*  – Monette (Cast Theatre)
* *Blue Danube*  – Ophelia (Padua Hills Playwright´s Festival)

* *The Claiming Race*  – Deni (The Theatre For The New City)
* *Barrow*  – Susan (2nd Stage)
* *Teenage Wedding*  – Debbie (Soho Rep.)
* *Blue Danube*  – Ophelia (N.Y. Repertory)
* *Midsummer Night´s Dream*  – Titania (St. Mark´s Church)
* *Another I Dies Slowly*  – Sara (P.S. 122)

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* Heimasíða Lola Glaudini 

## Tenglar
* 
* Heimasíða Lola Glaudini 
* Lola Glaudini á Criminal Minds wikiasíðunni
Rachel Nichols

**Rachel Nichols** (fædd Rachel Emily Nichols, 8. janúar 1980) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Alias og The Inside.

## Einkalíf
Nichols fæddist í Augusta í Maine. Nichols hóf nám við Columbia-háskóla í New York árið 1998 þar sem hún ætlaði sér að verða verðbréfamiðlari á Wall Street. Hún hóf módelstörf meðan hún var við nám og notaði launin til að borga námið. Nichols kom fram sem módel fyrir Abercrombie & Fitch, Guess? og L'Oreal; ásamt því að hafa verið kynnir hjá MTV sjónvarpsstöðinni. Nichols stundaði nám í hagfræði og sálfræði, ásamt drama. Nichols útskrifaðist árið 2003 frá Columbia-háskóla með gráðu í stærðfæði og hagfræði.

Nichols giftist kvikmyndaframleiðandanum Scott Stuber árið 2008 en skildu í febrúar 2009.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Nichols árið 2002 var í Sex and the City sem Alexa. Árið 2005 þá var henni boðið hlutverk í The Inside sem alríkisfulltrúinn Rebecca Locke. Nichols lék Rachel Gibson í Alias frá 2005-2006. Síðan árið 2010 þá var henni boðið hlutverk í Criminal Minds sem Ashley Seaver sem hún lék til loka seríu 6.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Nichols var árið 2000 í Autumn in New York. Síðan þá hefur komið fram í kvikmyndum á borð við Dumb and Dumberer: When Harry Met Lloyd, The Amityville Horror, *The Woods*, Star Trek, G.I. Joe: The Rise of Cobra og Conan the Barbarian. 

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Rachel Nichols á Fashion Model Directory síðunni
* Rachel Nichols á Star Trek wikiasíðunni
* Rachel Nichols á Criminal Minds wikiasíðunni
Piparrót

**Piparrót** (fræðiheiti *Armoracia rusticana*) er fjölær jurt af krossblómaætt með löngum blöðum og sívölum rótarhýðum með sterkt bragð og lykt. Piparrót inniheldur þrisvar sinnum meira C-vítamín en sítrónur. Hún er notuð sem krydd í mat. Á miðöldum var piparrót notuð við skyrbjúg. 

## Heimildir
Sykurrófa

**Sykurrófa** (fræðiheiti: *Beta vulgaris var. altissima*) er en hvítt kúlulaga rótargrænmeti. Byrjað var að framleiða sykur úr sykurrófum í Þýskalandi árið 1802 og barst aðferðin um Evrópu en vegna Napóleonsstyrjaldanna árið 1807 þá var ekki hægt að flytja inn vörur eins og sykur til meginlands Evrópu.
Dawn Martin

**Dawn Martin** (f. 1976) er írsk söngkona. Hún keppti fyrir hönd Írlands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1998 með laginu „Is Always Over Now?“. Hún náði 9. sæti, með 64 stig.
Rauðrófa

**Rauðrófa** eða **rauðbeða** (fræðiheiti: *beta vulgaris* ssp. vulgaris v. conditiva (v. rubra)) er rótargrænmeti, rautt á lit. Rauðrófa er náskyld sykurrófu og beðju. Hún er tvíær, fyrra árið myndast rótarávöxtur en seinna árið myndast fræ.

Rauðrófa er núna nytjaplanta sem vex hvergi villt en fyrr á öldum þá var villt afbrigði strandrófu notað sem lækningajurt en það óx villt meðfram ströndum í Evrópu. Villta afbrigðið myndaði ekki forðarót. Fyrsta afbrigðið af rauðbeðu sem líkist nútíma rauðbeðu er er afbrigði af rómverskri rófu (beta romana)  sem fjallað er um árið 1587 í bókinni  *Historia Generalis Plantarum*. Rómverska afbrigðið barst til Þýskalands árið 1558 og barst þaðan endurbætt til fleiri ríkja. Í mið- og Austur-Evrópu varð rauðrófa mikilvægt grænmeti og uppistaða í súpu eins og borsjtj og í Skandinavíu var rauðrófa notuð í síldarsalat og rauðbeðusalat. Hún var síðar þróuð í fóðurrófu og sykurrófu og fyrsta sykurrófuverksmiðjan var stofnsett árið 1802 í Slesíu.

Rauðrófur hafa fremur hátt sykurmagn (sykur er um 9 g á hver 100 g). Rauðrófur innihalda litarefnið betanin. Það er unnið úr rauðrófum  sem  rautt litarefni með númerið  E-162. 
Rauðbeður má borða hráar (t.d. rifnar í salat), niðursoðnar eða heilar eða ofnbakaðar. 

## Tengt efni
* Beðja
* Sykurrófa
France Gall

**France Gall** (f. 9. október 1947; d. 7. janúar 2018 sem **Isabelle Geneviève Marie Anne Gall**) var frönsk söngkona. Hún sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1965.
Rótargrænmeti

**Rótargrænmeti** á við grænmeti, sem eru jurtarætur ræktaðar til manneldis. Ræturnar eru í flestum tilfellum næringarforðabúr jurtarinnar og innihalda mikið magn kovetna, en auk þess fjörefni (*vítamín*), steinefni og trefjar. Rótargrænmeti er gjarnan soðið eða ofnbakað, en stundum steikt, en það er einnig neytt hrátt. 

## Dæmi um rótargrænmeti
* Gulrót
* Hreðka
* Engifer
* Nípa
* Næpa
* Rauðrófa
*Rófa
* Seljurót
Chuck Norris

**Carlos Ray „Chuck“ Norris** (f. 10. mars 1940 í Ryan, Oklahoma – d. 19. mars 2026 í Kauaʻi, Havaí) var bandarískur leikari, bardagaíþróttamaður og höfundur. Norris gekk í bandaríska flugherinn sem táningur og lærði bardagalistir þegar hann var í þjónustu hersins í Suður-Kóreu. Hann hlaut síðar svarta beltið í karate og taekwondo og vann fjöldamargar keppnir í karate. Bardagakappinn Bruce Lee bauð Norris að leika skúrkinn í myndinni *The Way of the Dragon* (1972). Síðar lék Norris í mörgum hasarmyndum og urðu sjónvarpsþættirnirnir um rannsóknarlögreglumanninn *Walker, Texas Ranger* vinsælir á 10. áratugnum. Á síðari árum ferilsins urðu internetjarm vinsæl þar sem hugmyndir um styrk og áræðni Norris voru ýktar til hins ítrasta. 

Norris var kristinn íhaldsmaður og studdi ýmsar samsæriskenningar þ.m.t. að efast um að Barack Obama væri bandarískur ríkisborgari. 

## Tengill
* Chuck Norris á IMDB

## Tilvísanir
Pelé

**Edson Arantes do Nascimento** eða **Pelé** (f. 23. október 1940, d. 29. desember 2022) var brasilískur knattspyrnumaður. Hann spilaði sem framherji og er talinn einn bestu leikmanna allra tíma.

Pele skoraði 1.281 mörk í 1.366 leikjum en sumir leikjanna voru óopinberir. Heimsmetabók Guinness viðurkennir metið en FIFA ekki. Samt sem áður er hann meðal markahæstu manna allra tíma.

Pelé hóf að spila með brasilíska liðinu Santos FC aðeins 15 ára gamall og brasilíska landsliðinu 16 ára gamall. Með Santos vann hann 6 brasilíska deildartitla, ásamt fleiri titlum í fylkinu Sao Paulo (Campeonato Paulista keppnin) og bikartitla.

Hann vann 3 heimsmeistaratitla með landsliðinu: 1958, 1962 og 1970. Eftir að hann lagði skóna á hilluna starfaði hann í þágu knattspyrnu á ýmsan máta. 

Pelé lést árið 2022 en hann hafði glímt við veikindi síðustu árin.

Árið 1991 heimsótti hann Ísland og fór víða um landið og kynnti sér knattspyrnu. 

## Tenglar
*Var Pelé bestur eða eins og plötusafnið hans pabba? - RÚV, 8/1 2023

## Tilvísanir
Downingstræti 10

**Downingstræti 10** (enska: **10 Downing Street** eða í stuttu máli **Number 10**) er hús í Mið-London sem er höfuðstöðvar ríkisstjórnar Bretlands og opinbert heimili forsætisráðherrans. Húsið stendur við Downingstræti í Westminsterborg og er eitt þekktasta heimili Bretlands og heimsins. Húsið er næstum 300 ára gamalt og í því eru rúmlega eitt hundrað herbergi. Á þriðju hæð er einkaheimili og eldhús í kjallaranum. Á hinum hæðum eru skrifstofur, fundarsalir, setustofur og borðstofur þar sem forsætisráðherran vinnur og tekur gestum og öðrum ráðherrum á móti. Húsagarður liggur á miðri byggingunni og á bak við hana er verönd og garður sem er 2.000 m² að flatarmáli.

Húsið var upprunalega þrjú stök hús. Árið 1732 gaf Georg 2. konungur fyrsta ráðherra Bretlands Robert Walpole húsin að gjöf. Walpole samþykkti gjöfina í þeim skilningi að húsin yrðu í eigu embættis forsætisráðherrans og ekki hans. Walpole lét William Kent arkitekt tengja húsin þrjú saman. Það er þetta hús sem er þekkt í dag sem *Downingstræti 10*. Þó að húsið væri stórt og nálægt þinghúsinu bjuggu fáir forsætisráðherrar þar í fyrstu. Það kostaði mikið að halda húsinu við og svo varð það niðurnítt. Stakk var nokkrum sinnum upp á að húsið skyldi vera rifið niður. Þrátt fyrir þetta stóðst húsið og varð mjög frægt. Margir mikilvægir atburðir í sögu Bretlands hafa átt sér stað í húsinu. Árið 1985 sagði Margrét Thatcher að húsið væri orðið „einn dýrmætasti gimsteinninn í þjóðararfinum.“

## Tilvísanir
* 

## Heimildir
Josh Stewart

**Josh Stewart** (fæddur Joshua Regnall Stewart, 6. febrúar 1977) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Criminal Minds, Third Watch og Dirt.

## Einkalíf
Stewart fæddist í Diana, Vestur-Virginíu. Stewart stundaði nám við *West Virginia Wesleyan College* í eitt ár áður en hann flutti sig yfir til *West Virginia* háskólann, en þaðan útskrifaðist hann með gráðu í markaðsfræði. Stewart lærði leiklist við *T. Schreiber Studio* í New York-borg, ásamt því að vera meðlimur að *13th Street Repertory Theatre*. Hélt hann áfram að koma fram í leikhúsum í Los Angeles, þar sem hann lék á móti Robert Forster og Brooke Shields í *Beacon*.
Stewart er giftur Deanna Brigidi og saman eiga þau tvö börn.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta hlutverk Stewart var sem aukaleikari í þættinum *To Green, With Love* í Dawson's Creek. Árið 2004 þá fékk hann hlutverk sem lögreglumaðurinn Brendan Finney í Third Watch sem hann lék til ársins 2005. Frá 2007-2008 þá lék hann á móti Courteney Cox Arquette í Dirt. Kom Stewart síðan fram sem gestaleikari í þáttum á borð við ER, , The Mentalist og Ghost Whisperer. Hefur síðan 2007 verið með stórt gestahlutverk í Criminal Minds sem William LaMontagne Jr., sem barnsfaðir og kærasti Jennifer Jareau.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Stewart var árið 2006 í *Lenexa, 1 Mile*. Síðan þá hefur hann komið fram í kvikmyndum á borð við *Jekyll*, The Curious Case of Benjamin Button, Law Abiding Citizen og *Rehab*.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Josh Stewart á TV.com síðunni 
* Josh Stewart á TVGuide.com síðunni
* Josh Stewart á Criminal Minds wikiasíðunni
Glóbrystingur

**Glóbrystingur** (*Erithacus rubecula*) er fugl í grípaættinni. Hann er flækingur á Íslandi.

## Tengill
*Glóbrystingur - Bændablaðið

## Tilvísanir
Ron Jeremy

**Ronald Jeremy Hyatt** (fæddur 12. mars 1953) er bandarískur klámmyndaleikari. Árið 2020 var hann ákærður fyrir fjórar nauðganir.
Neville Chamberlain

**Arthur Neville Chamberlain** (18. mars 1869 – 9. nóvember 1940) var breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Bretlands úr Íhaldsflokknum frá maí 1937 til maí 1940. Chamberlain er helst minnst vegna undanlátsstefnu sinnar í utanríkismálum og þá sér í lagi fyrir gerð Münchenarsamningsins árið 1938 þar sem Bretar og Frakkar viðurkenndu yfirráð Þriðja ríkisins í Súdetahéruðum Tékkóslóvakíu. Þegar Adolf Hitler lýsti yfir stríði gegn Póllandi lýsti Bretland Þjóðverjum stríði á hendur þann 3. september 1939 og Chamberlain leiddi þjóðina á fyrstu átta mánuðum seinni heimsstyrjaldarinnar.

Chamberlain vann í viðskiptum og í héraðsstjórnum auk þess sem hann var forstjóri herkvaðningar árin 1916 og 1917 uns hann fór að fordæmi föður síns og hálfbróður og náði kjöri á breska þingið árið 1918, þá 49 ára að aldri. Hann var skipaður heilbrigðismálaráðherra árið 1923 og síðan fjármálaráðherra. Eftir stutta ríkisstjórnartíð Verkamannaflokksins varð Chamberlain heilbrigðismálaráðherra á ný og stóð fyrir ýmsum umbótum frá 1924 til 1929. Hann varð aftur fjármálaráðherra í þjóðstjórn árið 1931.

Þegar Stanley Baldwin settist í helgan stein árið 1937 gerðist Chamberlain forsætisráðherra í hans stað. Ráðherratíð hans einkenndist af deilum um viðbrögð gagnvart herskárri utanríkisstefnu Þýskalands. Ákvarðanir Chamberlain í München árið 1937 nutu mikils stuðnings Breta á þeim tíma. Þegar Hitler hélt hernaði sínum gegn nágrannaríkjunum áfram hét Chamberlain því fyrir hönd Breta að vernda sjálfstæði Pólverja ef ráðist yrði inn í Pólland. Heit Chamberlain dró Bretland því inn í stríð við Þýskaland þegar Þjóðverjar réðust inn í Pólland árið 1939. Chamberlain sagði af sér þann 10. maí árið 1940 eftir að Bandamenn neyddust til að flýja frá Noregi þar sem hann taldi nauðsynlegt að ríkisstjórnin nyti stuðnings allra stjórnmálaflokkanna og Frjálslyndi flokkurinn og Verkamannaflokkurinn vildu ekki ganga í þjóðstjórn undir stjórn Chamberlain. Í stað hans varð Winston Churchill forsætisráðherra en Chamberlain var þó enn virtur á breska þinginu, sérstaklega meðal Íhaldsmanna. Hann var áfram mikilvægur meðlimur í stríðsstjórn Churchill þar til hann neyddist til að segja af sér sökum vanheilsu. Chamberlain lést úr krabbameini sex mánuðum eftir að hann sagði af sér.

Orðstír Chamberlain er umdeildur meðal sagnfræðinga. Gott orðspor hans beið hnekki eftir að bækur eins og *Guilty Men* (1940) komu út, en þar var Chamberlain og samstarfsmönnum hans kennt um afglöp við München-sáttmálann og fyrir að búa Bretland ekki skikkanlega undir stríð. Flestir sagnfræðingar úr kynslóðinni eftir dauða Chamberlain voru sama sinnis, þar á meðal Churchill sjálfur í bókinni *The Gathering Storm*. Á seinni tímum hafa aðrir sagnfræðingar endurmetið Chamberlain og komist að þeirri niðurstöðu að Bretland hefði hlotið afhroð ef stríð við Þjóðverja hefði brotist út árið 1938. Chamberlain er þó enn í dag minnst sem eins af verstu forsætisráðherrum Bretlands.

## Tilvísanir
Hoeksteen (Barneveld)

**Hoeksteen** er kirkja í Barneveld í Hollandi.  Í henni er pípuorgel og kirkjubekkirnir rúma 2500 manns í sæti.

## Tenglar
*www.mouissie.net
Borgarastríðið í Rúanda

**Borgarastríðið í Rúanda** var borgarastríð í Rúanda sem átti sér stað á milli Rúandahersins, stjórnarher landsins, og föðurlandsfylkingar Rúanda (RPF) frá 1. október 1990 til 18. júlí 1994. Stríðið hófst vegna langvarandi deilna milli Hútú- og Tútsahópa í Rúanda. Byltingin í Rúanda, sem átti sér stað á árunum 1959 til 1962, hafði komið lýðveldi undir stjórn Hútu í stað Tútsíkonungsríkisins og neytt meira en 336.000 Tútsímenn til að leita skjóls í nágrannalöndum. Hópur þessara flóttamanna í Úganda stofnaði RPF sem, undir stjórn Fred Rwigyema og Paul Kagame, varð að bardagaher seint á níunda áratugnum.

Stríðið hófst þann 1. október 1990 þegar RPF réðst inn í norðausturhluta Rúanda.  Þeir urðu fyrir miklu áfalli þegar Fred Rwigyema var ráðinn af dögum næsta dag. Rúandaherinn, með aðstoð hermanna frá Frakklandi, náði yfirhöndinni og RPF var að mestu sigraður í lok október. RPF hóf skæruhernað, sem hélt áfram fram í 1992 án framgangs á vígvellinum. Fjöldi mótmæla neyddi Juvénal Habyarimana, forseta Rúanda, til að hefja friðarviðræður við RPF og innlenda stjórnarandstöðuflokka. Þrátt fyrir morð ríkisstjórnarinnar, hóps öfgamanna sem voru andvígir öllum samningum og nýrri sókn RPF í byrjun árs 1993, tókst að ljúka friðasamningaviðræðunum með undirritun *Arusha-samkomulagsins* í ágúst 1993. 

Í kjölfarið fylgdi órólegur friður þar sem skilmálar samninganna voru smám saman innleiddir. Hútúvaldshreyfingin fór að ná völdum og gerði áætlun um að reyna að útrýma Tútsíum. Þessi áætlun var hrint í framkvæmd í kjölfar morðsins á Habyarimana forseta 6. apríl 1994. Á aðeins 100 dögum voru á milli 500.000 og 1.000.000 tútsar drepnir í þjóðarmorðinu. 

RPF hertóku landsvæði jafnt og þétt, umkringdu borgir og lokuðu fyrir birgðaleiðum. Um miðjan júní hafði RPF umkringt höfuðborgina Kígalí og 4. júlí náði RPF henni á sitt vald. Stríðinu lauk þann 18. júlí 1994 þegar föðurlandsfylkingu Rúanda tókst að taka yfir síðustu svæði undir stjórn ríkisstjórnarinnar og neyddi hana og þá sem höfðu framið glæpi gegn mannkyninu til að flýja til Saír.
Golfklúbbur Norðfjarðar

**Golfklúbbur Norðfjarðar** er golfklúbbur á Neskaupstað stofnaður árið 1965. Klúbburinn rekur golfvöllinn Grænanesvöll.

## Tilvísanir
Eðjustraumar

**Eðjustraumar** eru tegund af gjósku sem myndast í súru gosi, þegar vatssgufan í gosmökk þéttist snögglega og veldur regni blönduðu ösku. Úrkoman getur valdið eðjustraumamyndun í hlíðum eldfjalla. Það getur einnig gerst við blöndun vatns og gjósku við gos undir jökli.