open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albrekt af Mecklenburg

**Albrekt af Mecklenburg** (1338/1340 – 31. mars eða 1. apríl 1412) eða **Albrekt 1. Svíakonungur** og Albrekt 2. hertogi af Mecklenburg og Schwerin var konungur Svíþjóðar 1363/1364 þar til hann var settur af 1389 en hann sagði þó ekki formlega af sér fyrr en 1405.

Albrekt var næstelsti sonur Albrekts mikla hertoga af Mecklenburg og Eufemíu Eiríksdóttur, systur Magnúsar smeks, konungs Noregs og Svíþjóðar. Þegar kom fram yfir 1360 var mikil óánægja í Svíþjóð með stjórn Magnúsar; aðalsmenn risu gegn honum en hann hrakti marga þeirra í útlegð 1363. 

Hópur aðalsmanna, undir forystu Bo Jonsson Grip, hélt þá til Mecklenburg og bauð Albrekt mikla krúnuna handa næstelsta syninum gegn því að hann hjálpaði þeim að koma Magnúsi frá. Albrekt mikli sendi 1600 manna lið til Svíþjóðar og voru þeir fljótir að ná landinu á sitt vald. Albrekt yngri var hylltur konungur í Stokkhólmi í nóvember og 18. febrúar 1364 var hann formlega kjörinn konungur Svíþjóðar.

Magnús sneri aftur ásamt Hákoni syni sínum, sem hafði tekið við konungsvöldum í Noregi, árið 1365 en þeir biðu ósigur í orrustu og Albrekt tók Magnús til fanga. Hákon komst hins vegar undan og fékk Valdimar atterdag Danakonung í lið með sér en Albrekt naut stuðnings ýmissa þýskra fursta og Hansaborga. Þetta þýddi aukin erlend áhrif í Svíþjóð og það gerði Albrekt óvinsælan hjá almenningi en Hákon fékk aukinn stuðning. Á endanum var þó saminn friður og Magnúsi konungi var sleppt gegn greiðslu lausnargjalds. Hákon fékk yfirráð í hluta Svíþjóðar en meirihluti ríkisins var undir stjórn dróttsetans, Bo Jonsson Grip. Albrekt var konungur Svíþjóðar að nafninu til en réði þó aðeins yfir Stokkhólmi og nokkrum köstulum.

Hann var algjörlega háður Bo Jonsson Grip og öðrum aðalsmönnum og vald þeirra stórjókst. Eftir dauða dróttsetans árið 1386 reyndi Albrecht þó að styrkja stöðu sína en aðalsmenn sneru sér til Margrétar drottningar í Danmörku og báðu um aðstoð. Hún sendi lið til Svíþjóðar en Albrekt leitaði sér hjálpar í Þýskalandi og í orrustunni við Åsle í febrúar 1389 barðist danskt og þýskt herlið við hlið beggja fylkinga Svía. Albrekt tapaði og var tekinn höndum ásamt Eiríki syni sínum. Þeim var ekki sleppt lausum fyrr en haustið 1395. Albrekt hélt þá til Mecklenburg en hann hafði erft hertogadæmið þegar Hinrik eldri bróðir hans dó 1384. Hann sagði þó ekki formlega af sér konungdómi fyrr en 1405, sextán árum eftir að hann var settur frá völdum.

Albrekt var tvígiftur. Árið 1359 giftist hann hinni ellefu ára gömlu Rikardis af Schwerin og áttu þau tvö börn. Sonurinn, Eiríkur af Mecklenburg, var fæddur um 1365. Hann sat í fangelsi með föður sínum en 1396, ári eftir að þeim var sleppt lausum, hélt hann til Gotlands og lagði það undir sig en dó svo úr plágu 1397.

Seinni kona Albrekts, sem hann giftist i Schwerin 1396, var Agnes af Braunschweig-Lüneburg. Hún var þó aldrei drottning. Sonur þeirra var Albrekt hertogi af Mecklenburg og Schwerin.

## Heimildir
* 
*
Bjarnanes

**Bjarnanes** í Nesjum er bújörð og kirkjustaður, og þar sátu löngum sóknarprestar. Þar var Maríukirkja. Heimajörð og hjáleigur voru árið 1697 metin á 60 hundruð að dýrleika.

Oftast héldu prestar í Bjarnanesi svokallað *Bjarnanesumboð* yfir allmörgum jörðum í héraðinu.

## Hjáleigur
Hjáleigur frá Bjarnanesi gengu ekki alltaf undir sama nafni, og landamerki þeirra geta hafa verið breytileg. Eftirfarandi nöfn eru ekki tæmandi:

* Meðalfell (bærinn frekar nefndur kirkjujörð en hjáleiga).
* Borgir (Innri-Borgir).
* Fornustekkar (Skerhóll).
* Austurhóll.
* Grund (Suðurhóll).
* Brekkubær (Annargarður og Brattagerði).
* Taðhóll (Töðuhóll).
* Háhóll.
* Ás.
* Miðsker.
* Stapi.

## Nokkrir Bjarnanesprestar
* Um 1572: Jón Eiríksson.
* 1588 – 1594: Hjörleifur Erlendsson.
* 1601 – 1618: Hallur Hallvarðsson.
* 1628 – 1671: Jón Bjarnason.
* 1672 – 1690: Jón Eiríksson.
* 1692 – 1738: Benedikt Jónsson (fór þá að bænum Árnanesi en hélt brauðið áfram nokkur ár).
* 1738 – 1762: Bergur Guðmundsson.
* 1762 – 1784: Jón Bergsson.
* 1785 – 1801: Magnús Ólafsson (fór þá að hjáleigunni Stapa en hélt brauðið áfram).
* 1826 – 1844: Þórarinn Erlendsson.
* 1844 – 1853: Páll M. Thorarensen.
* 1853 – 1876: Bergur Jónsson.
* 1876 – 1891: Jón Jónsson.
* 1891 – 1906: Þorsteinn Benediktsson.
* 1906 – 1913: Benedikt Eyjólfsson.
* 1914 – 1918: Þórður Oddgeirsson.
* 1919 – 1930: Ólafur Stephensen.
* 1931 – 1954: Eiríkur Helgason.
* 1954 – 1959: Rögnvaldur Finnbogason.
* 1959 – 1974: Skarphéðinn Pétursson.

## Heimildir
* Bjarni Bjarnason: „Nes”, *Byggðasaga Austur-Skaftafellssýslu I*, Reykjavík 1971.
* Sveinn Níelsson: *Prestatal og prófasta á Íslandi*, 2. útgáfa (Hannes Þorsteinsson jók við og Björn Magnússon gaf út), bls. 38, Reykjavík 1949.
Pinkskip

**Pinkskip** (úr hollensku: *pincke*, lítið flutningaskip) voru lítil (50 til 200 tonna) einmastra flatbotna flutningaskip með gaffalsegl eða þversegl og grannan skut sem voru algeng í Norðursjó frá 17. öld til 19. aldar. Skipin ristu mjög grunnt og voru því einkum notuð þar sem skjól var fyrir öldugangi, eins og á skipaskurðum, ám og vötnum, og þar sem þurfti að sigla skipinu upp á sandstrendur. Pinkskip voru fremur hraðskreið og meðfærileg skip sem gerði þau að hentugum farkosti þar sem annars voru erfiðar aðstæður til siglinga vegna grynninga, skerja eða kóralrifja.

Pinkskip urðu algeng á Miðjarðarhafinu (ítalska: *pinco genovese*) þar sem þau gátu borið allt að þrjú möstur með bæði þverseglum og latínseglum.
Sveinsstaðafundur

**Sveinsstaðafundur** eða **Sveinsstaðareið** var sögufrægur bardagi á Sveinsstöðum í Húnaþingi á 16. öld, þar sem þeir tókust á, Jón Arason, þá biskupsefni, og Teitur Þorleifsson ríki í Glaumbæ, sem þá var sýslumaður í Húnaþingi.

Teitur hafði tekið að sér mál Einars, sonar Jóns Sigmundssonar lögmanns, sem Jón taldi hafa fallið í sekt við Hólastól af því að hann hafði samneytt föður sínum meðan hann var bannfærður, en Teitur mótmælti því og neitaði að framselja Einar. Jón fór vestur í Húnaþing 31. janúar 1522 með stóran hóp fylgismanna, þar á meðal Grím Jónsson lögmann og Hrafn Brandsson, sýslumann Skagfirðinga, og ætluðu þeir að sækja málið á Sveinsstaðaþingi.

Teitur vildi ekki leyfa þeim að setja þingið á hefðbundnum þingstað og var það sett á hól í Sveinsstaðalandi. Þangað kom Teitur með sveit manna og sló í bardaga á milli sveitanna. Einn maður úr liði Jóns féll, Árni Bessason, og nokkir særðust úr báðum liðum, þar á meðal Teitur sýslumaður, en Grímur lögmaður skaut hann með ör í handlegginn. Teitur hélt því raunar fram að Jón Arason hefði haldið sér föstum meðan hann var skotinn. Helgi Höskuldsson, ábóti í Þingeyraklaustri, kom með lið manna á vettvang og tókst að skilja fylkingarnar að og var honum þakkað að ekki varð meira mannfall.

Jón Arason lét svo dæma Teit í þungar sektir en Teitur harðneitaði að taka mark á dómnum. Á Alþingi um sumarið var hann svo kjörinn lögmaður í stað Gríms og var sýknaður af kæru Jóns með tylftardómi.

Þremur árum síðar náði Jón biskup fram hefndum. Þá fékk hann Hrafn Brandsson, sem skömmu síðar varð tengdasonur hans, kjörinn lögmann í stað Teits. Hrafn stefndi svo Teiti fyrir rétt og krafðist vígsbóta fyrir Árna Bessason. Teitur mætti ekki til réttarhaldsins en þar dæmdi Hrafn hann sekan og útlægan og hálft fé hans til konungs en hálft til erfingja. Eftir að hafa fengið konungsstaðfestingu á dómnum hrakti hann Teit burt úr Skagafirði og lagði eignir hans undir sig.

## Heimildir
*
Reykholtsmáldagi

**Reykholtsmáldagi** er kirkjumáldagi eða eignaskrá Reykholtskirkju í Borgarfirði.

Elsti hluti máldagans er talinn frá því um 1185 og er hann elsta varðveitta frumskjal á íslensku. Í öðrum hluta máldagans er getið um gjafir Snorra Sturlusonar og Hallveigar konu hans til kirkjunnar í Reykholti, og er hugsanlegt að Snorri hafi sjálfur haldið þar á penna.

Reykholtsmáldagi er e.t.v. elsta varðveitta frumskjal á norrænni tungu.

## Tilvitnanir

## Tenglar
* Vefur Þjóðskjalasafns um Reykholtsmáldaga
* Fornleifafræði og ritheimildir, á vef Ferlis - Áhugafólks um Suðurnesin
* Ný kirkja vígð í Reykholti á sunnudag - Um sexhundruð manns sóttu athöfnina, frétt Morgunblaðsins 30. júlí, 1996
* Saga Reykholtsmáldaga er furðulegt ævintýr , samtal við Stefán Pétursson, þjóðskjalavörð, viðtal í Morgunblaðinu 24. desember 1960
* Um Reykholtsmáldaga (Skólavefurinn)
Sigurður Jónsson á Grenjaðarstað

:*Sjá [[Sigurður Jónsson|aðgreiningarsíðu]] fyrir aðra einstaklinga sem heita Sigurður Jónsson.*
**Sigurður Jónsson** (um 1520 – 1595) var prestur á Grenjaðarstað í Suður-Þingeyjarsýslu á 16. öld, einn helsti klerkur landsins og tvívegis kjörinn biskup en í hvorugt skiptið fékkst kjör hans samþykkt.

Sigurður var yngsti sonur Jóns Arasonar Hólabiskups og fylgikonu hans, Helgu Sigurðardóttur. Hann varð prestur á Grenjaðarstað eftir að Magnús bróðir hans, sem þar hafði verið prestur, dó ungur. Hann var sagður mikill lærdómsmaður og eftir að klaustrið á Munkaþverá var lagt niður um siðaskipti hafði hann skóla hjá sér á Grenjaðarstað og kenndi ungum mönnum.

Sigurður var talinn mestur vitsmunamaður af bræðrum sínum en friðsamari en bræður hans, Björn og Ari, og stóð að miklu leyti utan við átökin þótt hann styddi föður sinn. Hann var líka fulltrúi Jóns biskups í mörgum málum sem tengust rekstri Hólastóls og rak erindi hans erlendis; árið 1542 sendi Jón Sigurð og Ólaf Hjaltason prest í Laufási, á konungsfund og dvöldust þeir við hirð Danakonungs um veturinn. Þó er að sumu leyti eins og Jón, Ari og Björn hafi haft lítið álit á Sigurði og talið hann huglausan; Ari talaði að sögn um að hann hefði kálfshjarta og Jón kallaði hann dóttur sína en sagði að Þórunn væri sonurinn.

Eftir að Jón biskup, Björn og Ari voru handteknir og síðan teknir af lífi fór Sigurður í Hóla og sá um rekstur stólsins. Þá gerði hann meðal annars ítarlega skrá um eignir biskupsstólsins, sem varðveist hefur. Vorið 1551 komu tvö dönsk herskip til Oddeyrar og var Sigurður kallaður þangað ásamt öðrum helstu höfðingjum Norðlendinga og voru þeir látnir sverja Danakonungi hollustueið. Sigurður var tvívegis kjörinn biskup á Hólum en í bæði skiptin neitaði konungur að samþykkja kjör hans. Hann var þó áfram helsti og auðugasti prestur norðanlands, hélt sig með rausn og hafði jafnan vopnaða fylgdarsveina.

Fylgikona Sigurðar og síðar eiginkona var Sesselja, dóttir Péturs Loftssonar í Stóradal í Eyjafirði, sem var einhver auðugasti maður á Íslandi á sinni tíð. Þau áttu tvö börn sem bæði dóu ógift og barnlaus en laundóttir Sigurðar með Guðrúnu Markúsdóttur var Þuríður Sigurðardóttir húsfreyja í Stóradal og er af henni komin mikil ætt.

## Heimildir
*
Barna-Sveinbjörn Þórðarson

**Sveinbjörn Þórðarson** (1406 – um 1491) eða **Barna-Sveinbjörn** var prestur í Múla í Aðaldal á 15. öld. Hann var einkum þekktur fyrir frjósemi sína.

Sveinbjörn var líklega sonur Þórðar Þorsteinssonar bónda á Stóru-Laugum og konu hans Þórdísar, dóttur Finnboga Jónssonar gamla í Ási í Kelduhverfi. Hann var prestur í Múla frá 1433 til dauðadags og prófastur í Suður-Þingeyjarprófastsdæmi. Hann var einn helsti klerkur norðanlands á sinni tíð en var þó langþekktastur fyrir barneignir sínar því honum voru að sögn eignuð yfir 50 börn sem hann gekkst við, 24 synir og 26 dætur. Nöfn barnsmæðra hans eru ekki þekkt. Helga Sigurðardóttir, fylgikona Jóns biskups Arasonar, var sonardóttir hans og einnig voru þeir Guðbrandur Þorláksson biskup og Hallgrímur Pétursson sálmaskáld á meðal afkomenda hans.

Um Barna-Sveinbjörn orti Bólu-Hjálmar:

::Fimmtíu barna faðir var,
::frægur  af  þessu  verki
::hinn sterki,
::hafði kærar konurnar,
::kristni með því efldi þar,
::sá maðurinn merki.
Maríulind

**Maríulind** eða Gvendarbrunnur er lind sem sprettur undan hraunjaðri við Hellna á Snæfellsnesi.
## Heimild
* Blekkingar undir jökli
Elliðavatn

**Elliðavatn** er stöðuvatn á mörkum Reykjavíkur og Kópavogs. Vatnið er svokallað sigdældarvatn myndað í sigdæld í sprungusveimi sem oft er kenndur við Krýsuvík. Elliðavatn var upphaflega tvö vötn, Vatnsendavatn sem var í Kópavogi og Vatnsvatn sem tilheyrði Reykjavík. Vötnin tengdust með mjóum ál framan við Þingnes. Árin 1924-1928 nær tvöfaldaðist flatarmál vatnins vegna þess að miðlunarstífla var reist á Elliðavatnsengi. Elliðavatn er nú alls um 2 km² að stærð en vatnið er grunnt og er meðaldýpi um 1 m og mesta dýpi um 2,3 m. Vatnasvið Elliðavatns er um 270 km² Mikill hluti af aðstreymi vatns í Elliðavatn rennur neðanjarðar gegnum hraun. Tvær ár renna í vatnið, Bugða eða Hólmsá og Suðurá. Úr Elliðavatni rennur ein á sem heitir Dimma en neðar taka Elliðaár við. Elliðavatn og vatnasvið Elliðaánna er á náttúruminjaskrá.

Við Elliðavatn er Þingnes en þar er talið að sé elsti þingstaður Íslands og staður þar sem hið forna Kjalarnesþing var haldið og var það ein þekktasta jörðin á sínum tíma. Það er mikið um fuglalíf á Elliðavatni víða um svæðið er hægt að finna fræðsluskilti frá Skógræktinni. Það er lítil hætta á að Elliðavatn mengist því vatnið hefur mikinn straum og því helst vatnið ekki á sama stað.

## Tengt efni
Heiðmörk

## Heimildir
* Elliðavatn
* Skin og skúrir á Elliðavatni fyrri hluti, Mbl. Laugardaginn 12. febrúar, 2000
* Skin og skúrir á Elliðavatni síðari hluti, Mbl. 19. febrúar, 2000
* Árni Hjartarson og Helgi M. Sigurðsson 2016. Elliðaárdalur, perla Reykjavíkur. Bókaútgáfan Nýhöfn, Reykjavík
* Elliðavatn (kort)

## Tilvísanir
Skiptá

**Skiptá** er á í Kjálkafirði og er áin mörk Austur- og Vestur-Barðastrandasýslu. Í ánni er fossinn Skiptárfoss.
Borgarey

**Borgarey** er ein af þremur eyjum á Ísafjarðardjúpi.  Þar er æðarvarp og mikil lundabyggð og eru nytjar af eynni hlunnindi prestsetursins í Vatnsfirði. Borgarey er innsta og minnsta eyjan á Ísafjarðardjúpi, minni en bæði Æðey og Vigur. Eyjan var síðast í byggð í kringum aldamótin 1900 en takmarkaður aðgangur að ferskvatni hamlaði byggð þar.

## Heimild
* Dyraverðir í Djúpinu (Morgunblaðið 19. september 1999)
Gleraugna-Pétur Einarsson

**Pétur Einarsson** (d. 1582), kallaður **Gleraugna-Pétur**, var íslenskur sýslumaður og prestur á 16. öld og kom mjög við sögu siðaskiptanna á Íslandi.

Pétur var sonur Einars Snorrasonar Ölduhryggjarskálds og Guðrúnar Oddsdóttur fylgikonu hans, bróðurdóttur Sveins biskups spaka. Á meðal bræðra hans voru þeir Marteinn Einarsson biskup í Skálholti og Moldar-Brandur, sýslumaður á Snorrastöðum, en systir hans, Guðrún, var kona Daða Guðmundssonar í Snóksdal. Pétur var við nám í Þýskalandi ungur að árum en kom síðar heim og var einn af sveinum Ögmundar biskups. Hann hallaðist þó að siðaskiptamönnum, sem hann hefur kynnst í Þýskalandi, og Ögmundur bannfærði hann en Gissur Einarsson, sem þá var orðinn biskup, studdi hann. 

Pétur varð umboðsmaður konungs 1542 og sýslaði meðal annars með eignir klaustranna. Hann settist að í Viðeyjarklaustri og virðist sem honum hafi verið umhugað að eyðileggja allt sem minnti á kaþólsku kirkjuna. Ýmsar sögur gengu um framferði hans þar og var meðal annars sagt að hann hefði leitt skolpræsi frá bænum að kirkjurústunum og kirkjugarðinum. Einnig er sagt að hann hafi rekið munkana berfætta og grátandi úr Helgafellsklaustri. Ekki er þó víst hvað satt er í þessum sögum en siðaskiptamenn voru mjög óvinsælir á þessum tíma og mikið gert úr framferði þeirra.

Umboðsmennsku Péturs lauk 1547 en hann hafði jafnframt verið prestur í Hjarðarholti í Laxárdal frá 1543. Hann hafði seinna umboð Helgafellsklaustursjarða um tíma og bjó þá á Arnarstapa. Sýsluvöld hafði hann líka stundum en var prestur í Hjarðarholti allt til 1581. Hann varð sjóndapur á efri árum og notaði þá gleraugu, sem var þá mjög fátítt; jafnvel er hugsanlegt að hann hafi verið fyrsti Íslendingurinn sem gekk með gleraugu.
 
Kona Péturs var Ingiríður Guðmundsdóttir, systir Daða í Snóksdal, og voru þeir því tvöfaldir mágar. Hún hafði áður verið fylgikona Ólafs Guðmundssonar, prests í Hjarðarholti. Einkadóttir þeirra Péturs var Katrín, kona Teits Eiríkssonar bónda í Ásgarði í Hvammssveit. Alnafni og langafabarn Gleraugna-Péturs var Pétur Einarsson lögréttumaður og annálaritari að Ballará.

## Heimildir
* 
* 
*
Sauðárkrókskirkja

**Sauðárkrókskirkja** er kirkja á Sauðárkróki sem var vígð 9. desember 1892. Kirkjusóknin var sameinuð Sjávarborgar- og Fagranessóknum, og nær sóknin yfir Reykjaströnd, Gönguskörð, Sauðárkrók og Borgarsveit.

Kirkjan var stækkuð árin 1957 og 1958 og turninn endurbyggður og steyptur kjallari. Fyrir hundrað ára afmæli kirkjunnar var hún svo endurbyggð að miklu leyti og lengd um tæpa fjóra metra til vesturs. 

Altaristafla kirkjunnar er frá 1895. Hún er eftir danska málarann Anker Lund. Ljósakrónur í kirkjuskipinu eru olíulampar sem gerðir voru að rafljósum 1923. Steindir gluggar eru í kirkjunni.

Kirkjugarðurinn er á Nöfunum fyrir ofan bæinn. Elsti hluti garðsins er frá 1893.

## Tilvísanir
Þórufoss

**Þórufoss** er 18 m hár foss í Laxá í Kjós.

Atriði úr þáttaröðinni Game of Thrones var tekið upp við Þórufoss.

## Tilvísanir


## Heimild
* Laxá
Eimreiðarhópurinn

**Eimreiðarhópurinn** var hópur karla kenndur við tímaritið *[[Eimreiðin]]a* sem boðaði hugmyndir frjálshyggju á Íslandi á áttunda áratugnum. Margir meðlimir hópsins urðu seinna meir áhrifamiklir í íslensku þjóðlífi og  sem dæmi um það má nefna að þrír meðlimir hópsins, Þorsteinn Pálsson, Davíð Oddsson og Geir H. Haarde urðu seinna formenn Sjálfstæðisflokksins og forsætisráðherrar Íslands. Um leið voru þau áhrif sem hópurinn hafði mjög umdeild, einkum eftir að bankahrunið 2008 skall á, þegar sumir töldu að baráttumál hópsins hefðu átt sinn þátt í að valda hruninu.

Meðal meðlima hópsins voru:

* Baldur Guðlaugsson (seinna ráðuneytisstjóri fjármálaráðuneytisins)
* Brynjólfur Bjarnason (seinna forstjóri Almenna bókafélagsins,  framkvæmdastjóri Granda og forstjóri Landssíma Íslands)
* Davíð Oddsson (seinna borgarstjóri Reykjavíkur, forsætisráðherra Íslands , Seðlabankastjóri og ritstjóri Morgunblaðsins)
* Geir H. Haarde (seinna forsætisráðherra Íslands)
* Gunnlaugur Claessen (seinna hæstaréttardómari)
* Hannes Hólmsteinn Gissurarson (seinna stjórnmálafræðingur)
* Hrafn Gunnlaugsson (seinna kvikmyndagerðamaður)
* Jón Óttar Ragnarsson (sonur Ragnars í Smára)
* Jón Steinar Gunnlaugsson (seinna hæstaréttardómari)
* Kjartan Gunnarsson (seinna framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins)
* Magnús Gunnarsson (framkvæmdastjóri Hafskipa og seinna framkvæmdastjóri Arnarflugs)
* Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson (seinna borgarstjóri Reykjavíkur)
* Þorsteinn Pálsson (seinna ritstjóri Vísis, forsætisráðherra Íslands og ritstjóri Fréttablaðsins)
* Þór Whitehead (sagnfræðingur)
* Þráinn Eggertsson (hagfræðingur)

## Tilvísanir
Offa af Mersíu

**Offa af Mersíu** var konungur engilsaxneska konungsríkisins Mersíu, sem var í miðhluta Englands, frá 757 til dauðadags í júlí 796. Offa var sonur Thingfriths og afkomandi Eowa, bróður Penda af Mersíu, sem hafði stjórnað Mersíu allt að einni öld fyrr. 

Offa kom til ríkis eftir borgarastríðið sem fylgdi í kjölfar dauða Æthelbalds, þar sem hann sigrað Beornred, sem einnig hafði gert tilkall til krúnunnar. Snemma á ríkisárum Offa er talið að hann hafi styrkt stjórn sína yfir þeim þjóðum sem byggðu  miðhéröð Englands, það er að segja Hwicce og Magonsæte. Árið 762 notfærði hann sér ófrið í konungsríkinu Kent til að leggja það undir sig. Einhverntíma fyrir 771 náði hann yfirráðum í konungsríkinu Sussex, en í báðum ríkjunum mætti stjórn hans mótstöðu. Um 1780 tókst honum að ná undir sig meginhluta Suður-Englands og myndaði svo bandalag við Beorhtric af Wessex sem giftist dóttur Offa, Eadburh. Offa náði á ný stjórn yfir Suðaustur-Englandi og varð lénsherra Austur-Anglíu. Hann lét afhöfða Æthelberht 2. af Austur-Anglíu árið 794, mögulega af því hann gerði uppreisn gegn Offa.

Offa var kristinn konungur en átti í deilum við kirkjuna, sérstaklega við Jaenberht erkibiskup af Kantaraborg.

## Heimildir
* 
*
Einar Snorrason Ölduhryggjarskáld

**Einar Snorrason** (d. 1538), kallaður **Einar Ölduhryggjarskáld**, var íslenskur prestur og skáld á 16. öld. Synir hans og tengdasonur voru framarlega í hópi siðaskiptamanna um miðja öldina.

Talið er að Einar hafi verið sonur Snorra Sveinssonar bónda í Ytra-Skógarnesi í Miklaholtshreppi en að öðru leyti er ætt hans óþekkt. Einar kemur fyrst við skjöl árið 1497 og var þá orðinn prestur, líklega á Stað á Ölduhrygg, þar sem hann var alla tíð síðan. Hann mun hafa verið þekkt skáld á sinni tíð og Jón Arason kallar hann höfuðskáld vestanlands, en ekkert er nú þekkt af kveðskap hans.

Fylgikona Einars var Guðrún Oddsdóttir, bróðurdóttir Sveins biskups spaka, og voru synir þeirra Gleraugna-Pétur, prestur og sýslumaður, og Moldar-Brandur, sýslumaður á Snorrastöðum og í Hítarnesi. Einar átti líka börn með Ingiríði Jónsdóttur, systur Stefáns biskups, en ekki er ljóst hvort hún var fylgikona hans. Börn þeirra voru Marteinn biskup Einarsson og Guðrún, kona Daða Guðmundssonar í Snóksdal. Fleiri börn átti Einar en um mæður þeirra er ekki vitað.
Faxi

**Faxi** er íslenskt tímarit sem er gefið út í Reykjanesbæ af Málfundafélaginu Faxa. Fyrsta tölublað kom út 21. desember 1940. Árið 2005 hlaut Málfundafélagið Faxi Súluna, menningarverðlaun Reykjanesbæjar.

## Tenglar
* Mánaðarblaðið Faxi Heimasíða 
* Faxi á timarit.is
* Faxi og Nesprýði hlutu Súluverðlaun Reykjanesbæjar
Konungsríkið Norðymbraland

:*Þessi grein fjallar um miðaldakonungsríkið. Um nútímasýsluna, sjá [[Norðymbraland]].*

**Konungsríkið Norðymbraland** (enska: *Northumbria* eða *Northhumbria*, fornenska: *Norþanhymbra* eða *Norþhymbre*) var konungsríki sem var til á miðöldum, undir stjórn Engla, á því svæði sem er nú Norður-England og Suðaustur-Skotland. Seinna varð Norðymbraland jarlsdæmi í konungsríkinu England á tíma Engilsaxa. Nafnið er dregið af því að ríkið lá norðan við ána Humber.

Æthelfrith konungur myndaði Norðymbraland í miðhluta Stóra-Bretlands á tíma Engilsaxa. Í byrun 7. aldar sameinuðust konungsríkin Bernicia og Deira. Samkvæmt skrifum Hinriks af Huntingdon frá 12. öld var Norðymbraland eitt ríkjanna sjö í Sjökonungaríkinu. Þegar konungsríkið var víðlendast náði það rétt suður fyrir ána Humber, vestur til árinnar Mersey og norður til Forth (það er að segja frá Sheffield til Runcorn til Edinborgar). Til er sönnunargagn sem bendir til þess að það gæti hafa verið miklu stærra.

Síðara og minna jarlsdæmið varð til þegar suðurhluti Norðymbralands (áður fyrr Deira) var tekinn yfir af Danalögum. Í fyrstu hélt norðurhlutinn (áður fyrr Bernicia) stöðu sem konungsríki en síðar var það gert að jarlsdæmi undir stjórn Dana, og hélt nafninu þegar Wessex kollvarpaði Danalögum. Jarlsdæmið náði yfir svæðið á milli ánna Tees í suðri og Tweed í norðri (nokkurn veginn það svæði sem er nú kallað Norðaustur-England). Miklar deilur voru um þetta land, en að lokum var það sameinað Englandi með York-samkomulaginu árið 1237.

Nú er orðið „Northumbria“ mikið notað í nöfnum samtaka og annarra stofnana á svæðinu, til dæmis háskólinn í Norðymbralandi (e. *University of Northumbria*), og í nöfnum lögregluliða í Norðaustur-Englandi. Annars er orðið ekki notað í daglegu tali og er ekki opinbert nafn Norðaustur-Englands, sem Bretland og Evrópusambandið setja sem skilyrði.
Snóksdalur

**Snóksdalur** er bær og kirkjustaður í Miðdölum í Dalasýslu, þekktastur af því að þar bjó Daði Guðmundsson, einn helsti andstæðingur Jóns Arasonar biskups, á 16. öld.

Kirkja hefur verið í Snóksdal að minnsta kosti frá því snemma á þrettándu öld og er hennar getið í Sturlungu. Kirkjan var helguð heilögum Stefáni og var í bóndaeign. Í elstu máldögum kirkjunnar, frá 13. og 14. öld, er kveðið á um að þar skuli vera bæði prestur og djákni. 

Guttormur Ormsson bóndi í Þykkvaskógi í Miðdölum, sonur Orms Snorrasonar og faðir Lofts Guttormssonar ríka, var veginn í Snóksdal 1381. Í lok 15. aldar bjó Guðmundur Finnsson í Snóksdal. Sonur hans, Daði Guðmundsson, bjó síðan stórbúi á jörðinni og auðgaðist mjög. Hannes Björnsson, dóttursonur Daða, bjó þar seinna og afkomendur hans mjög lengi síðan. Í Snóksdalskirkju er enn klukka sem Hannes gaf henni árið 1595 og fleiri merkir gripir eru í kirkjunni, meðal annars kaleikur frá 16. öld.

Núverandi kirkja er byggð árið 1875 og var gerð upp í samstarfi við Húsafriðunarnefnd á árunum 1975-1978.
Framtakssjóður Íslands

**Framtakssjóður Íslands** eða **FSÍ** er íslenskur fjárfestingarsjóður sem stofnaður var 8. desember 2009. Hlutverk sjóðsins sem er í eigu 16 lífeyrissjóða er að stuðla að endurreisn íslensks atvinnulífs í kjölfar bankahrunsins 2008. Sjóðnum er ætlað að starfa tímabundið en reiknað er með að starfstími sjóðsins verði allt að 10 ár með mögulegri framlengingu um 2 ár í viðbót .

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða FSÍ
Kolbeinn kaldaljós Arnórsson

**Kolbeinn Arnórsson kaldaljós** (d. 1246), einnig nefndur **Staðar-Kolbeinn**, var einn af höfðingjum Ásbirninga á Sturlungaöld. Hann bjó á Reynistað í Skagafirði. Hann átti tvo alnafna, Kolbein Arnórsson goðorðsmann (d. 1166), sem var afi hans, og Kolbein Arnórsson unga.

Faðir Kolbeins kaldaljóss var Arnór Kolbeinsson (d. 1180) og móðir hans var Guðrún, dóttir Brands Sæmundssonar biskups. Halldóra systir hans var seinni kona Jóns Sigmundssonar, goðorðsmanns á Valþjófsstöðum, af ætt Svínfellinga, og var sonur þeirra Brandur Jónsson biskup. Föðurbróðir Kolbeins var Tumi Kolbeinsson goðorðsmaður í Ási, faðir þeirra Kolbeins og Arnórs Tumasona og Halldóru Tumadóttur, konu Sighvatar Sturlusonar. Kona Kolbeins kaldaljóss var Margrét, dóttir Sæmundar Jónssonar í Odda. Kolbeinn var því náskyldur eða tengdur mörgum helstu valdamönnum Sturlungaaldar.

Í rauninni hefði Arnór faðir Kolbeins átt að erfa Ásbirningagoðorð eftir föður sinn og svo Kolbeinn eftir hann því Arnór var skilgetinn, en Tumi bróðir hans ekki. Þó fór svo að Tumi fékk goðorðið og síðan synir hans og Kolbeinn ungi dóttursonur hans. Hafa þeir líklega þótt betur til höfðingja fallnir, enda metnaðargjarnir og valdafíknir, en Kolbeinn kaldaljós og Brandur sonur hans virðast hafa verið friðsamir og góðgjarnir og vel látnir af flestum. Kolbeinn kemur þó oft við sögu í Sturlungu.

Við lát Kolbeins unga gengu völdin þó til Brands, sonar Kolbeins kaldaljóss, en hann féll í Haugsnesbardaga ári síðar, 1245. Þá var Kolbeinn faðir hans orðinn gamall og hrumur og dó síðar sama ár.

Auk Brands áttu Kolbeinn og Margrét soninn Pál, sem bjó á Reynistað og var friðsemdarmaður eins og þeir feðgar, og Valgerði.

## Heimildir
* 
*
Mersía

**Mersía** (enska: *Mercia*, fornenska: *Mierce* eða *Myrce*) var engilsaxnekst konungsríki og eitt ríkjanna sjö í Sjökonungaríkinu. Það var á svæðinu sem umkringir ána Trent; þetta svæði er þekkt sem Miðhéruð Englands (e. *Midlands*) í dag. Orðið „Mersía“ er dregið frá latneska heitinu "Mercia", sem er latnesk umritun enska orðsins, sem þýðir „fólkið sem býr við landamærið“ (af sömu rót og ísl. orðið "mörk"). Mersía átti landamæri við Norðymbraland, Powys, konungsríkin í Suður-Wales, Wessex, Sussex, Essex og Austur-Anglíu. Stundum er nafnið „Mersía“ notað í dag í nöfnum samtaka og annarra stofnana. 

Fyrsti konungur Mersíu sem þekkt er um var Creoda, sem var talinn vera sonarsonarsonur Icels. Hann kom til ríkis um árið 584 og byggði vígi í Tamworth, sem varð hásæti Mersíu. Sonur hans Pybba tók við af honum árið 593. Cearl, ættingi Creoda, tók við af Pybba árið 606. Árið 615 giftist dóttir Cearls, Cwenburga, Edwin konungi Deira. Næsti konungur Mersíu var Penda, sem var á hásæti frá 626 eða 633 til 655. Sumt af því sem er þekkt um Penda kemur frá frásögn Beda prests, sem var illa við Penda vegna þess að hann var konungur ríkis sem keppti við Norðymbraland, og að hann var heiðinn. Samt sem áður viðurkenndi Beda prestur að Penda leyfti kristnum trúboðum frá Lindisfarne inn í Mersíu og bannaði þeim ekki að predika.

Sonur Penda, Peada, kom á eftir Penda en var drepinn árið 656. Wulfhere stjórnaði Mersíu sem sjálfstætt konungsríki til dauðadags árið 675. Næsti konungurinn var Æthelred, sem sigraði Norðymbraland á orrustunni við Trent árið 679. Sonur Wulfhere, Cœnred, kom á eftir Æthelred. Árið 709 tók Ceolred við af Cœnred og svo enduðu ríkisár ættingja Penda. Næsti konungur af Mersíu var Æthelbald (716–757). Við dauða Æthelbald árið 757 hófst borgarastríð í Mersíu. Loksins kom Offa til ríkis, einn mikilvægasti konungur af Mersíu.

Árið 2009 var fjársjóður af Staffordshire uppgötvaður í Lichfield, sem var trúmiðstöð Mersíu. Smíðisgripirnir eru taldir vera frá 600–800 e.Kr. Er ekki þekkt hvort fjársjóðurinn sé kristinn eða heiðinn.
Åre Gamla kirkja

**Åre Gamla kirkja**  (á sænsku *Åre Gamla kyrka*) er lútersk kirkja í sænsku borginni Åre, Jämtland, Svíþjóð. Hún var byggð á 11. öld.

## Tenglar
* Svenska kyrkan – Åre gamla kyrka
Hólmskaupstaður

**Hólmskaupstaður**  eða Hólmsverslun var ein af  bækistöðum einokunarverslunarinnar á Íslandi og náði kaupsvæðið yfir Seltjarnarnes, Kjósarsýslu og Borgarfjarðarhérað sunnan Hvítár. Kaupskapur hófst í Hólmi um 1520. 
Mögulegt er talið að kaupstaðurinn hafi verið í Grandahólma sem er smáeyja vestur af Örfirisey.

Verslunin var flutt til Reykjavíkur 1779-1780. Öll byggð í Örfirisey eyddist í Básendaflóðinu 1799.
## Heimild
* Örfirisey (Sjóminjasafn Íslands)
Denali

**Denali** eða **McKinley-fjall** er hæsta fjall Norður-Ameríku, 6.190 metrar á hæð yfir sjávarmáli. Það er í Alaska. Denali er fellingafjall og er í Alaskafjallgarðinum.   
Nafn frumbyggja á fjallinu, „Denali“ (*Það háa*), var tekið upp opinberlega árið 2015 í forsetatíð Barack Obama. Áður fyrr var opinbert nafn fjallsins McKinley-fjall, en gullgrafari nokkur sem studdi William McKinley í framboði til forseta Bandaríkjanna 1896 gaf því nafn hans. Donald Trump hét því í undanfara bandarísku forsetakosninganna 2016 að breyta nafni fjallsins og endurnýjaði þau loforð í seinni forsetatíð sinni.

Í umhverfi fjallsins er þjóðgarðurinn Denali National Park and Preserve. 

Frá rótum og uppá topp er Denali hærra en Everestfjall en það breytir því ekki að Everestfjall er hæsta fjall jarðar þar sem hæð fjalla er mæld yfir sjávarmáli.

## Tilvísanir
Rúnturinn

**Rúnturinn** er hugtak sem haft er um nokkuð fastmótaða hringleið í miðbæ borgar sem ungt fólk vanar til að sjást og sjá aðra. Rúnturinn er venjulega farinn til að drepa tímann, en einnig til að sjá aðra og/eða kynnast verðandi kærasta eða kærustu. Rúnturinn er venjulega til í öllum stærri þéttbýliskjörnum. Í sambandi við rúntinn þá er talað um að *rúnta*,  *fara á rúntinn* eða *vera á rúntinum*. 

## Reykjavík
Upphaflega, í lok 19. aldar og byrjun þeirrar 20.stu, var rúnturinn í miðborg Reykjavíkur farinn á tveimur jafnfljótum. Hann taldist þá vera Austurstræti, Aðalstræti, Kirkjustræti og Pósthússtræti. Rúntinum frá þessum tíma er vel lýst í Ofvitanum eftir Þórberg Þórðarson. Nú er rúnturinn í Reykjavík farinn á bílum og er upp Hverfisgötuna, niður Laugarveg, Bankastræti og Austurstræti og svo beygt við Ingólfstorg til norðurs og svo Hafnarstræti til austurs og svo upp Hverfisgötuna á ný. Einnig er stundum farinn hlykkur frá Bankastræti út Lækjargötu til suðurs og svo Pósthússtræti til norðurs og svo beygt inn á Austurstræti.

## Keflavík
Í Keflavík er rúntað aðallega upp og niður Hafnargötuna, og snúið við á hringtorgum við Vesturgötu og Ægisgötu, og Faxabraut og Víkurbraut. Sandgerðishringurinn er einnig hluti af rúntinum hjá sumum, þar sem keyrt er Sandgerðisveginn frá Flugvallarhringtorgi, út í Sandgerði,  þaðan er Garðskagavegur tekinn út í Garð og síðan er hann kláraður til þess að ljúka hringnum og enda aftur í Keflavík. 
Stafneshringur er aðeins stærri og frekar hættulegur á veturnar. Keyrt er frá herskýlinu á Ásbrú í átt að Höfnum. Síðan er tekin hægri beygja hjá skilti sem bendir í átt að Stafnesi. Þessi vegur nær til Sandgerðis og fer í kringum flugvöllinn. Síðan er hægt að fara beint til Keflavíkur eða klára Sandgerðishringinn með því að fara út í Garð og þaðan til Keflavíkur.
Grindavíkurhringurinn er enn lengri og lengstur af þekktum rúnthringjum í Keflavík. Lagt er af stað frá sama stað og Stafneshringur en í staðin fyrir að beygja er haldið áfram. Ef haldið er áfram nógu lengi endar maður í Grindavík og getur þaðan keyrt hvert sem er. Keyrt er framhjá Höfnum á leiðinni og hægt er að stoppa þar og kíkja á húsin og fólkið þar.

## Tengill
* ''Ungir ökumenn og bílanotkun á Íslandi: Félagstengsl, einstaklingar og sköpun rýmis'', doktorsritgerð við Háskóla Íslands frá 2013
4 (aðgreining)

**4** eða **fjórir** getur átt við:
* 4, ártal
* 4, tölustaf
* 4, tölu
* *[[4 (Beyoncé plata)|4]]*, plata eftir Beyoncé
Miðhéruð Englands

**Miðhéruð Englands** eða bara **Miðhéruð** (enska: *Midlands*) er svæði í Englandi sambærilegt við konungsríkið Mersíu. Það á landmæri að Suður-Englandi, Norður-Englandi, Austur-Anglíu og Wales. Stærsta borgin á svæðinu er Birmingham sem var mikilvæg borg í iðnbyltingunni á 18. og 19. öldum. Stjórnsýslulega skiptist svæðið í tvennt: Austur-Miðhéruð (e. *East Midlands*) og Vestur-Miðhéruð (e. *West Midlands*). Samt sem áður eru hlutar hefðbundna svæðisins í öðrum sýslum: Bedfordshire, Cambridgeshire, Peterborough (Austur-Englandi), Oxfordshire (Suðaustur-Englandi), Gloucestershire (Suðvestur-Englandi) og Norður-Lincolnshire (Yorkshire og Humber).

## Markverðir bæir og borgar
* Alcester, Aldridge, Alfreton, Ashbourne, Ashby de la Zouch, Atherstone
* Banbury, Bedworth, Belper, Bewdley, Birmingham, Bloxwich, Boston, Bridgnorth, Bromsgrove, Brownhills, Burntwood, Burton upon Trent, Buxton
* Cannock, Chesterfield, Coalville, Corby, Coventry
* Darlaston, Daventry, Derby, Droitwich, Dudley
* Eastwood, Evesham
* Gainsborough, Glossop, Grantham
* Halesowen, Hereford, Henley-in-Arden, Hinckley, Hucknall
* Ilkeston 
* Kenilworth, Kettering, Kibworth Beauchamp, Kidderminster
* Leamington Spa, Leek, Leicester, Lichfield, Lincoln, Long Eaton, Loughborough, Ludlow, Lutterworth
* Malvern, Mansfield, Market Bosworth, Market Drayton, Market Harborough, Matlock
* Newark-on-Trent, Newcastle-under-Lyme, Newport, Northampton, Nottingham, Nuneaton
* Oldbury, Oswestry
* Redditch, Rothwell, Rugby, Rugeley, Rushden
* Shrewsbury, Skegness, Smethwick, Solihull, Stafford, Stamford, Stoke-on-Trent, Stone, Stourbridge, Stourport-on-Severn, Stratford-upon-Avon, Sutton Coldfield, Southam
* Tamworth, Telford, Tipton, Towcester
* Uttoxeter
* Walsall, Warwick, Wednesbury, Wellingborough, West Bromwich, Whitchurch, Wigston, Wolverhampton, Worcester
Tígrisdýr

**Tígrisdýr** eða **tígur** (fræðiheiti: *Panthera tigris*) er stærsta tegundin af fjórum innan ættkvíslar stórkatta (*panthera*). Hinar þrjár tegundirnar eru hlébarði, ljón og jagúar. Tígrisdýr geta orðið 3,3 metrar á lengd og vegið allt að 306 kílóum. Það er þriðja stærsta landrándýrið (á eftir ísbirni og skógarbirni). Það er með einkennandi svartar rendur á rauðgulum feldi. Það er með einstaklega sterkar og langar vígtennur sem geta orðið allt að 9 cm að lengd. Þau geta orðið allt að 26 ára gömul. 

Tígrisdýr voru áður algeng um alla Asíu en hefur fækkað mjög svo nú ná búsvæði þeirra aðeins yfir 7% af sögulegu útbreiðslusvæði. Þær sex deilitegundir sem eftir eru eru skilgreindar í útrýmingarhættu af IUCN. Talið er að milli 3.062 og 3.948 dýr séu enn til í náttúrunni en voru um 100.000 við upphaf 20. aldar. Stofnarnir hafa lifað af á litlum einangruðum svæðum. Helstu ástæður fækkunar tígrisdýra eru búsvæðaeyðing, tvístrun búsvæða og veiðiþjófnaður.

## Fræg tígrisdýr
* *Ming*, sem árið 2003 átti heima á sjöttu hæð í fjölbýlishúsi í Harlem í New York, var fluttur til Ohio eftir að hann beit húsbónda sinn í lærið.
* *Champawat mannætan* var tígrislæða, sem drap 438 manneskjur í Nepal og Kumaon á árunum 1903 – 1911.

## Heimildir
Cool Britannia

***Cool Britannia*** (bókstafl. „Svala Bretland“) er slagorð sem var áberandi í fjölmiðlum frá 1995 til 2000 og átti við breska samtímamenningu með vísun í britpophljómsveitir á borð við Blur og Oasis og myndlistarmenn á borð við Damien Hirst og Tracey Emin sem mynduðu hópinn Young British Artists. Hugtakið var notað í staðarmarkaðssetningu Bretlands á tímum Nýja verkamannaflokksins undir stjórn Tonys Blair. Um aldamótin þótti þetta hugtak hins vegar orðið þreytt og eftir það var það varla notað nema í kaldhæðnistón. 

Hugtakið er orðaleikur sem vísar til breska ættjarðarljóðsins „*[[Rule, Britannia!]]*“. Það á sér hliðstæðu í hugtakinu Swinging London sem vísaði til menningar Lundúnaborgar á 7. áratug 20. aldar.
Hellislíking Platons

**Hellislíking Platons** er táknsaga úr *[[Ríkið (Platon)|Ríkinu]]* eftir Platon. Platon ímyndaði sér hóp af fólki sem hefur búið handjárnað í helli allt sitt líf, fólk sem sneri út í auðan vegg. Fólkið horfir á skugga sem varpaðir eru á vegg, skuggarnir eru fólk og hlutir sem færast frá flöktandi eld bak við þá og fæðast myndir af þeim skuggum. Samkvæmt Platon, eru skuggarnir eins nálægt raunveruleikanum, sem fangarnir fá að sjá. Hann skýrir þá hvernig heimspekingur er eins og fangi sem er leystur frá hellinum og áttar sig á því að skuggarnir á veggnum teljast ekki raunveruleiki yfirleitt, þar sem hann mun koma til með að skynja hina réttu mynd af veruleikanum frekar en bara skuggann sem áður blasti við föngunum. Fangarnir myndu einnig telja bergmál vera raunveruleg hljóð, ekki bara spegilmynd af raunveruleikanum, þar sem þeir höfðu aldrei séð eða heyrt. Hefðu þeir ekki lofað og heillað þann sem nógu snjall væri til að geta best giskað á hvaða skuggi myndi koma næst, eins og einhver sem skildi eðli heimsins? Og mundi ekki allt samfélag þeirra velta á skuggunum á veggnum?

## Tengt efni
* Ríkið
Staðarmarkaðssetning

**Staðarmarkaðssetning** er markaðssetning tiltekins staðar, lands, borgar, hverfis, sveitar eða héraðs, í þeim tilgangi að laða að ferðamenn, fjárfesta eða viðskipti. Staðarmarkaðssetning er áberandi þegar borgir keppa sín á milli um hýsingu tiltekinna viðburða á borð við Ólympíuleikana.

Staðarmarkaðssetning er oft erfið vegna þess hve margir hagsmunaaðilar þurfa að koma að mótun hennar. Ef ekki næst samstaða um aðferðir og framsetningu missir hún auðveldlega marks.
Keflavíkursamningurinn

**Keflavíkursamningurinn** var tvíhliða alþjóðasamningur á milli Íslands og Bandaríkjanna árið 1946 um að bandaríski herinn, sem komið hafði í seinni heimsstyrjöldinni, myndi halda af landi brott, en að bandarískir borgaralegir starfsmenn myndu áfram reka Keflavíkurflugvöll. Rekstur Keflavíkurflugvallar var í höndum bandaríska fyrirtækisins Lockheed Overseas Aircraft Service á árunum 1948–1951. Ný flugstöð sem jafnframt var hótel var tekin í notkun vorið 1949. Sama ár varð Ísland stofnaðili að Atlantshafsbandalaginu og tveimur árum seinna tók Varnarsamningurinn við af Keflavíkursamningum. Þá komu Bandaríkjamenn sér upp herstöð á Miðnesheiði. 

## Tengill
* Sagan - Upphaf Keflavíkurflugvallar, ágrip eftir Friðþór Eydal
Krossreið fyrri

**Krossreið fyrri** eða **Barkaðarmál** var atburður sem gerðist á bænum Krossi í Austur-Landeyjum árið 1360 og eftirmál sem af honum urðu. 

Á Krossi bjó þá bóndi sem Ormur hét en föðurnafn hans er óþekkt. Hann mun hafa átt í einhverjum útistöðum við Markús barkað Marðarson, sem virðist hafa verið ójafnaðarmaður og hafði áður farið með Jóni skráveifu Guttormssyni um umdæmi Árna hirðstjóra Þórðarsonar og framið alls konar spjöll. Markús, kona hans og tveir synir fóru að Krossi og veittu Ormi bónda áverka. Hélt annar sonurinn Ormi á meðan Markús og kona hans veittu honum áverkana. 

Árni hirðstjóri handsamaði Markús og fjölskyldu hans og lét dæma þau fyrir ólöglega heimreið, rán og hernað á þingi á Lambey í Fljótshlíð um sumarið og voru þau höggvin eftir dóminn.

Þann 18. júní 1361 lét svo Smiður Andrésson, sem þá var orðinn hirðstjóri, höggva Árna Þórðarson á Lambeyjarþingi eftir að hann hafði verið dæmdur sekur um að hafa látið lífláta Markús og fjölskyldu hans í heimildarleysi. Varð þetta ekki til að auka vinsældir Smiðs og var ein af orsökum Grundarbardaga.

## Tengt efni
* Krossreið síðari.

## Heimildir
*
Krossreið síðari

**Krossreið síðari** var atburður sem gerðist á Krossi í Austur-Landeyjum haustið 1471, en þá riðu þeir Þorvarður Eiríksson, sonur Eiríks slógnefs, Loftssonar ríka, og Narfi Teitsson, með flokk manna að Krossi að næturlagi og drápu bóndann þar.

Bóndinn hét Magnús Jónsson og er ekki vitað um ættir hans en talið er að hann hafi verið skyldur eða tengdur Þorleifi Björnssyni hirðstjóra. Hann hafði keypt Kross þetta sama vor og flutt þangað norðan úr Skagafirði eða Húnavatnssýslu. Ekkert er vitað hvað honum og banamönnum hans bar á milli en þeir drógu hann að sögn nakinn úr faðmi konu sinnar og síðan drap Narfi hann. Kona Magnúsar særðist þegar hún reyndi að hjálpa manni sínum. Þeir Þorvarður og Narfi voru dæmdir útlægir og friðlausir fyrir illvirki þetta og eignir þeirra féllu til konungs. Þorvarður dó skömmu síðar en um Narfa er ekki vitað.

Kona Magnúsar, sem særðist í tilræðinu, var Ragnheiður Eiríksdóttir Krákssonar frá Skarði á Landi, systir Ingibjargar móður Torfa Jónssonar í Klofa. Hún hafði áður verið gift Þorsteini Helgasyni á Reyni í Mýrdal og giftist síðast Eyjólfi Einarssyni lögmanni. Á meðal barnabarna Ragnheiðar má nefna Ragnheiði Pétursdóttur á rauðum sokkum.

## Tengt efni
* Krossreið fyrri.

## Heimildir
*
Pólitískt veitingarvald

**Pólitískt veitingarvald** kallast það þegar stjórnmálamaður eða meðlimur í stjórnmálaflokki ræður einstakling í starf til þess að verðlauna hann fyrir stuðning við sig eða við þann stjórnmálaflokk sem hann tilheyrir. Starf sem ráðið er í á þennan máta er kallað bitlingur.

## Sjá einnig

* Herfangskerfi
Ingibjörg Jónsdóttir

**Ingibjörg Jónsdóttir** getur átt við:
* Ingibjörgu Jónsdóttur rithöfund (1933-1986)
* Ingibjörgu Jónsdóttur myndlistarmann (f. 1954)
* Ingibjörgu Jónsdóttur handknattleiksmann (f. 1969)
Ingibjörg Jónsdóttir (rithöfundur)

**Ingibjörg Jónsdóttir** (14. nóvember 1933 − 25. desember 1986) var íslenskur rithöfundur og þýðandi. Fyrstu bækur hennar voru ástarsögur en fljótlega fór hún einnig að skrifa myndskreyttar barnabækur. *Músabörn í geimflugi* sem kom út 1963 með myndum eftir Þórdísi Tryggvadóttur var gerð að söngleik árið eftir og var fyrsta leikritið sem Þjóðleikhúsið setti upp eftir íslenska konu. Eftir 1970 fékkst Ingibjörg að mestu við þýðingar á ástarsögum og spennusögum, meðal annars eftir Vivien Stuart og Edge-bækurnar eftir George G. Gilman. Hún þýddi fyrstu þrjátíu Ísfólksbækurnar eftir Margit Sandemo og söguna *[[Gvendur bóndi á Svínafelli]]* eftir J. R. R. Tolkien sem kom út 1979.
Rhea

**Rhea** eða **Hrea** (á grísku  Ῥέα) var í grískri goðafræði dóttir Úranosar og af kynslóð Títana. Hún giftist bróður sínum Krónosi. Bjargaði yngsta barninu þeirra, Seifi, þegar Krónos ætlaði að borða barnið. Krónos gleypti stein vafinn í ungbarnareifar í stað barnsins.
Phil Ivey

**Phil Ivey** er bandarískur pókerspilari. Hann er talinn einn sá allra besti í sögu pókers og í dag telja flestir atvinnuspilarar hann vera besta spilarann í bæði mótapóker og peningaleikjum.

Phil Ivey hefur unnið átta World Series of Poker armbönd, 1 World Poker Tour armband og hefur oftar en 20 sinnum komist á lokaborð í stórmóti þó sigrar hans séu ekki teknir með. 

Hann hefur unnið meiri pening í mótapóker en nokkur annar í sögu íþróttarinnar eða 13,8 milljónir dollara.

## Tilvísanir
Helgastaðir (Reykjadal)

**Helgastaðir** er bær og kirkjustaður í Reykjadal í Suður-Þingeyjarsýslu. Bærinn er landnámsjörð Eyvindar Þorsteinssonar, sem hrakti Náttfara úr landnámi sínu í Reykjadal og settist þar að sjálfur. Sagt er að hann hafi gefið bænum nafn eftir syni sinum sem drukknaði á Grímseyjarsundi.

Í Reykdæla sögu eru nefnd hjónin Háls Fjörleifarson og Helga Granadóttir á Helgastöðum og var sambúð þeirra mjög stormasöm. Helgastaðir koma svo töluvert í sögu við Sturlungu, fyrst þegar segir frá miklum og hörðum deilum um arf eftir Teit Guðmundsson á Helgastöðum. Fyrir tilstilli Guðmundar dýra Þorvaldssonar komust þó á sættir. 

Í Helgastaðabardaga um 1220 börðust fylgismenn Guðmundar biskups góða, sem þá var á flakki um Þingeyjarsýslu við litlar vinsældir bænda, og fylgismanna Arnórs Tumasonar og Sturlu Sighvatssonar. Biskupsmenn vörðust í kirkjugarðinum en flúðu svo í kirkju og báðust griða. Og um 1254 kom Eyjólfur ofsi Þorsteinsson í Helgastaði við fimmtánda mann. Tóku þeir bóndann á Helgastöðum, Halldór galpin, og drápu hann í hefndarskyni fyrir að hafa verið með Oddi Þórarinssyni þegar hann handtók Heinrek Hólabiskup og flutti að Flugumýri.

Kirkjan á Helgastöðum var í kaþólskum sið helguð Maríu mey og heilögum Nikulási. Við Helgastaði er kennt handrit sem nefnist *[[Helgastaðabók]]* og er talið skrifað af Bergi Sokkasyni ábóta. Handritið, sem er fagurlega skreytt og er talið frá því um 1400 hefur að geyma Nikulásarsögu. Handritið var eitt sinn í eigu kirkjunnar á Helgastöðum en komst í einkaeign löngu eftir siðaskipti og hafnaði í Stokkhólmi.
Naglalakk

**Naglalakk** er lakk sem borið er á fingurneglur eða táneglur til skreytingar og varnar. Formúlan hefur verið endurskoðuð ítrekað til að auka skreytingareiginleika hennar, vera öruggari fyrir neytendur í notkun og til að halda í skefjum sprungur eða flögnun. Naglalakk samanstendur af blöndu af lífrænni fjölliðu og nokkrum öðrum hlutum sem gefa því liti og áferð. Naglalökk eru til í öllum litatónum og spila stóran þátt í hand- og fótsnyrtingu.
Mývatnssveit

**Mývatnssveit** er sveitin umhverfis Mývatn í Suður-Þingeyjarsýslu og setur vatnið mjög svip á sveitina, náttúru hennar og lífríki, en það er um 37 ferkílómetrar og mjög vogskorið.

## Landslag og náttúra
Landslag sveitarinnar er einnig mjög mótað af eldstöðvum og eldfjöllum sem hafa spúð ösku og hrauni yfir sveitina og má þar nefna Kröflu og Hverfell eða Hverfjall, sem er einn stærsti sprengigígur heims, um 1 km í þvermál og myndaðist í öflugu þeytigosi fyrir um 2500 árum. Auðvelt er að ganga upp á brún gígsins.

Í Mývatnssveit eru einnig gervigígar, sem verða til þegar hraun rennur yfir vatn eða votlendi. Verður þá gufusprenging undir hrauninu og gervigigarnir myndast. Þekktastir eru Skútustaðagígar, sem eru friðlýstir sem náttúruvætti frá 1973. 

Mikilfenglegastar þykja hraunmyndanirnar þó í Dimmuborgum, austan vatnsins. Þar eru alls konar furðulegar hraunmyndanir, hellar og gatklettar. Dimmuborgir mynduðust í gosi í Þrengslaborgum fyrir um 2000 árum. Síðustu gos í sveitinni voru Mývatnseldar árin 1724-1729 og Kröflueldar 1975-1984.

Af öðrum þekktum fjöllum sem umkringja sveitina má nefna Vindbelg, Sellandafjall, Bláfjall og Reykjahlíðarfjall. Austan við Námafjall er mikið brennisteinshversvæði og þar voru brennisteinsnámur fyrr á öldum og brennisteinninn fluttur út. Mikill jarðhiti er í Mývatnssveit og í Bjarnarflagi er elsta gufuaflsvirkjun landsins en Kröfluvirkjun er þó mun stærri og þekktari.

## Byggð
Áður var talið að Mývatnssveit hefði byggst í lok landnámsaldar, þegar láglendið var fullbyggt, og Landnámabók eru taldir upp þrír menn sem fyrstir bjuggu í sveitinni en enginn þeirra er kallaður landnámsmaður. Þetta voru þeir Þorsteinn Sigmundarson, sem líklega bjó í Reykjahlíð, Þorkell hái, sem bjó á Grænavatni, og Geiri, sem bjó á Geirastöðum sunnan Mývatns. Hins vegar hafa fornleifarannsóknir gefið til kynna að sveitin hafi byggst strax um 870. Mikill fornleifauppgröftur og rannsóknir hafa farið fram á Hofstöðum í Mývatnssveit á undanförnum árum.

Sauðfjárbúskapur og silungsveiði voru löngum aðalatvinnuvegir Mývetninga. Á síðustu öld var starfrækt þar kísilþörungavinnsla í nærri fjörutíu ár og höfðu margir atvinnu í kísiliðjunni en rekstri hennar var hætt árið 2004. Nú er ferðaþjónusta mikilvægur atvinnuvegur í sveitinni. Þéttbýlt er við Mývatn og í Reykjahlíð er þorp, auk þess sem dálítill byggðarkjarni er á Skútustöðum.

## Jarðböð
Jarðböð eða gufuböð hafa lengi verið stunduð við Mývatn og eru ýmsar fornminjar og sagnir til merkis um það, svo og örnefnið Jarðbaðshólar. Grjótagjá var vinsæll baðstaður í helli hálffullum af heitu vatni en í Kröflueldum um 1977 hækkaði hitastig vatnsins í gjánni svo mjög að ógerlegt var að baða sig þar. Það hefur þó lækkað eitthvað að nýju á síðustu árum. Stóragjá tók að einhverju leyti við sem baðstaður en var þó mun óhentugri en Grjótagjá hafði verið. Árið 2004 voru Jarðböðin við Mývatn opnuð en þar er baðlón með hveravatni og náttúruleg gufuböð.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tengt efni
Mývatnsöræfi

## Tenglar
* 
*