open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigla himinfley

**Sigla himinfley** er íslensk fjögurra þátta leikin sjónvarpsþáttaröð búin til af Þráni Bertelssyni og frumsýnd á RÚV haustið 1994. Þættirnir fjalla um líf áhrifamikillar fjölskyldu í sjávarútvegi í Vestmannaeyjum. Með aðalhlutverk fara Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir, Gísli Halldórsson, Kristbjörg Kjeld, Ingvar E. Sigurðsson og Valdimar Örn Flygenring.
## Tenglar
* Um þættina á Kvikmyndavefnum
Langanes í Arnarfirði

**Langanes** er mikill skagi sem skiptir skiptir Arnarfirði í tvo hluta. Norðan við er Dynjandisvogur og Borgarfjörður og  sunnan við eru Suðurfirðirnir: Bíldudalsvogur, Fossfjörður, Reykjarfjörður, Trostansfjörður og Geirþjófsfjörður. Geirþjófsfjörður er fjörðurinn nefndur sem liggur sunnan við Langanes.

Nafnið Langanes er gamalt en á fyrri tíð var nesið stundum nefnt Sauðanes og fremsti hluti þess Arnarnes.

Vegalengd frá Dynjanda, innst í Dynjandisvogi, út að  Langanestá  er um 18 km. Allmargir bæir voru á norðurströnd Langaness þó flestir séu nú farnir í eyði.  Innst er Dynjandi, næsti bær var Ós. Í Mosdal er meira undirlendi en annars staðar víðast í Arnarfirði enda voru hér löngum fimm bújarðir og er Laugaból yst þeirra. Kirkjuból er önnur af tveimur stærstu jörðum í Mosdal. Á Kirkjubóli var á öldum áður bænhús eða hálfkirkja. Kirkjuból er eina jörðin í Mosdal sem átti hvergi land að sjó. Utan við Kirkjuból var jörðin Skógar. Horn í Mosdal var önnur tveggja stærstu jarðanna í dalnum. Í fjallinu upp af gamla bæjarstæðinu er Hornshvilft. Vottar þar fyrir tóft og var það að sögn rústir af fronu hofi. Utan við Skarðanúp í landi Laugabóls kemur Hokinsdalur, í dalnum er bær samnefndur honum. Nálægt hálftíma gangur er frá sjó að bænum.

Sunnan við Langanestá voru þrír bæir, Steinanes, Krosseyri og Langibotn innst í Geirþjófsfirði.

## Langanesviti í Arnarfirði
Vitinn stendur yst á Langanestá og er auðséður þótt smár sé vegna gula litarins. Áður en vitinn var málaður gulur var hann húðaður með ljósu kvarsi.

Langanesvitinn var byggður árið 1949 og er þessi steinsteypti smáviti, sem er aðeins 4,8 m að hæð, í hópi brúarvitanna þar sem ljóshúsið er innbyggt í vitahúsið. Axel Sveinsson verkfræðingur hannaði vitann.

Gasljós var í vitanum frá byggingu hans fram til 1993 en þá var hann rafvæddur með sólarorku.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Vestfjarðavefurinn
*  Árni Óla, Í Arnarfirði, Lesbók Morgunblaðsins, 39. tölublað (14.10.1951), Blaðsíða 460
Almar Guðmundsson

**Almar Guðmundsson** (f. 3. maí 1972) er bæjarstjórinn í Garðabæ. Almar tók við embætti bæjarstjóra af Gunnari Einarssyni eftir sveitarstjórnarkosningarnar 2022. Almar er kvæntur Guðrúnu Zoega og eiga þau fimm börn. Bróðir Almars er Sigmar Guðmundsson alþingismaður.

## Tilvísanir
Á baðkari til Betlehem

**Á baðkari til Betlehem** er íslensk sjónvarpsþáttaröð sem sýnd var á RÚV í desember 1990 sem hluti af Jóladagatali Sjónvarpsins. Þáttaröðin fjallar um ævintýri Hafliða og Stínu sem leggja af stað í ævintýralegt ferðalag til Betlehem í þeim tilgangi að færa Jesúbarninu gull og myrru. En á leiðinni til Betlehem standa börnin frammi fyrir mörgum áskorunum.
Stjörnustrákur

**Stjörnustrákur** er íslensk sjónvarpsþáttaröð sem fór fyrst í loftið á RÚV í desember 1991 sem hluti af Jóladagatali Sjónvarpsins.
Júlía Navalnaja

**Júlía Borísovna Navalnaja** (f. **Abrosímova** 24. júlí 1976) er rússnesk stjórnmálakona og hagfræðingur. Hún er einn af leiðtogum stjórnarandstöðunnar gegn ríkisstjórn Vladímírs Pútín Rússlandsforseta. Navalnaja er ekkja Aleksej Navalnyj, sem var um árabil einn helsti stjórnarandstöðuleiðtogi í Rússlandi, en lést í fangelsi árið 2024. Eftir dauða eiginmanns síns hét Navalnaja því að halda áfram starfi hans og beita sér gegn stjórn Pútíns.

## Æviágrip
Júlía Navalnaja er menntuð í hagfræði og vann í banka snemma á starfsferli sínum. Hún kynntist eiginmanni sínum, Aleksej Navalnyj, þegar bæði voru í fríi í Tyrklandi árið 1998 og giftist honum árið 2000. Þau eignuðust tvö börn, Daríu og Zakhtar.

Júlía Navalnaja studdi eiginmann sinn er hann varð áberandi andlit rússnesku stjórnarandstöðunnar á næstu tveimur áratugum en var sjálf lítið í sviðsljósinu. Á þessum tíma var Aleksej fyrst fangelsaður árið 2013 og var síðan eitrað fyrir honum með taugaeitrinu Novítsjok árið 2020. Navalnaja komst í kastljós fjölmiðla þegar eiginmaður hennar var í dái vegna eitrunarinnar og barðist fyrir því að honum yrði komið undir læknishendur erlendis, þrátt fyrir að vera sjálf veik af eitruninni.

Eftir eitrunina var Aleksej Navalnyj fluttur á sjúkrahús í Þýskalandi en hann sneri aftur til Rússlands eftir að hafa náð bata næsta ár og var strax handtekinn. Júlía Navalnaja segist hafa reynt að skrifa honum bréf á hverjum degi eftir handtöku hans. Aleksej lést í fangavistinni í febrúar 2024 og Júlía, líkt og margir stuðningsmenn hans, kenndu stjórn Vladímírs Pútín um andlátið. Fáeinum dagum eftir andlátið sakaði Navalnaja Pútín um að hafa myrt eiginmann sinn.

Eftir dauða Aleksej hét Navalnaja því að halda áfram starfi hans og berjast fyrir „frjálsu Rússlandi“. Í ræðu sem Navalnaja flutti á öryggisráðstefnu í München stuttu eftir andlát eiginmanns hennar sagðist hún vonast til þess að Pútín og fylgismenn hans fengju að svara fyrir örlög Aleksej í nánustu framtíð. Hún hefur ítrekað sagst vonast til þess að Pútín verði handtekinn fyrir glæpi sína.

Í aðdraganda forsetakosninga Rússlands í mars árið 2024 hvatti Navalnaja Rússa til að mótmæla Pútín og sýna andstöðu gegn honum. Meðal annars hvatti hún fólk til að mynda langar raðir við kjörstaði, kjósa aðra frambjóðendur en Pútín eða eyðileggja kjörseðla með því að skrifa nafn Navalnyj á þá í stórum stöfum.

Í júlí 2024 gaf rússneskur dómstóll út handtökuskipun gegn Júlíu Navalnaja á þeim grundvelli að hún væri meðlimur í „öfgasamtökum“. Navalnaja er ekki búsett í Rússlandi og kemur því til með að verða handtekin ef hún snýr þangað aftur.

Navalnaja stofnaði sjónvarpsstöð undir nafninu *Framtíð Rússlands* í júní árið 2025 í samstarfi við Blaðamenn án landamæra (RSF). Hún sagði tilgang stöðvarinnar vera að komast í kringum „fulla ritskoðun“ sem tíðkaðist í Rússlandi með því að sjónvarpa efni aðstandenda og samstarfsmanna Aleksej Navalnyj gegnum gervihnattarbúnað RSF.

## Tilvísanir
Scolytus

**Scolytus** er ættkvísl barkarbjalla sem er nokkur skaðvaldur í skógrækt. Lirfur þeirra bora sig um innri börk trjánna og eru mikilvæg smitleið fyrir álmsýki. 

## Tegundir
Tegundirnar eru um 200-300, en þær helstu eru:
**[[Scolytus amygdali]]* Guerin, 1847, 
**[[Scolytus dentatus]]* Bright, 1964
**[[Scolytus fagi]]* Walsh, 1867
**[[Scolytus jacobsoni]]* Spessivtzev, 1919
**[[Scolytus laricis]]* Blackman, 1934
**[[Scolytus mali]]* (Bechstein, 1805)
**[[Scolytus monticolae]]* Swaine, 1917
**[[Scolytus multistriatus]]* (Marsham, 1802)
**[[Scolytus muticus]]* Say, 1824
**[[Scolytus obelus]]* Wood, 1962
**[[Scolytus opacus]]* Blackman, 1934
**[[Scolytus oregoni]]* Blackman, 1934
**[[Scolytus praeceps]]* Le Conte, 1876
**[[Scolytus quadrispinosus]]* Say, 1824
**[[Scolytus reflexus]]* Blackman, 1934
**[[Scolytus robustus]]* Blackman, 1934
**[[Scolytus rugulosus]]* (Müller, 1818)
**[[Scolytus schevyrewi]]* Semenov, 1902
**[[Scolytus scolytus]]* (Fabricius, 1775)
**[[Scolytus subscaber]]* Le Conte, 1876
**[[Scolytus unispinosus]]* Le Conte, 1876
**[[Scolytus ventralis]]* Le Conte, 1868

## Tilvísanir
Múte Bourup Egede

**Múte Inequnaaluk Bourup Egede** (f. 11. mars 1987) er grænlenskur stjórnmálamaður sem er sjöundi og fyrrverandi formaður landstjórnar (eða forsætisráðherra) Grænlands. Hann gegndi því embætti frá apríl 2021 til mars 2025. Hann hefur setið á grænlenska þinginu, Inatsisartut, frá árinu 2016, og hefur verið formaður stjórnmálaflokksins Inuit Ataqatigiit frá 2018.

## Æviágrip
Egede er fæddur í Nuuk en ólst upp í Narsaq í suðurhluta Grænlands. Hann lauk menntaskólanámi í Qaqortoq og byrjaði síðan nám í menningar- og samfélagssögu við Háskóla Grænlands árið 2007. Hann var varaformaður stúdentasamtakanna *KISAQ* frá 2011 til 2012. Egede útskrifaðist ekki þar sem hann hætti námi árið 2012 til að taka við stjórn fjölskyldufyrirtækis föður síns í fóðurframleiðslu.

Árið 2007 sat Egede á ungmennaþingi Grænlands, *Inuusuttut Inatsisartui*, og frá 2013 til 2015 var hann formaður *Inuusuttut Ataqatigiit*, ungliðahreyfingar Inuit Ataqatigiit.

Egede bauð sig fram á danska þingið fyrir Inuit Ataqatigiit í þingkosningum Danmerkur árið 2015. Hann hlaut 2.131 atkvæði, sem nægði honum ekki til að fá sæti á þingi.

Egede var auðlinda- og vinnumarkaðsráðherra frá 2016 til 2018. Hann var jafnframt sveitarstjórnar-, innviða- og húsnæðismálaráðherra í þrjá mánuði árið 2017.

Þann 1. desember 2018 var hann kjörinn formaður Inuit Ataqatigiit og tók við af Söru Olsvig. Hann leiddi flokkinn í þingkosningum Grænlands árið 2021, þar sem flokkurinn hlaut 36,6% atkvæða og varð stærsti flokkurinn á þingi. Egede hlaut 3.380 atkvæði, mest allra frambjóðenda og um 1,500 atkvæði meira en sitjandi formaður landstjórnarinnar, Kim Kielsen úr Siumut-flokknum. Þann 16. apríl var kunngert að Egede hefði myndað samsteypustjórn ásamt Naleraq. Landstjórn þeirra (Naalakkersuisut) telur til sín tíu meðlimi. Flokkurinn Atassut, sem er með tvö þingsæti, tilkynnti að hann myndi ekki taka þátt í stjórn sem aðhylltist sjálfstæði en að hann myndi verja hann vantrausti. Egede er yngsti landstjórnarformaður í sögu Grænlands. Grænlenska þingið (Inatsisartut) staðfesti skipan Egede þann 23. apríl.

Egede myndaði aðra ríkisstjórn í apríl 2022.

## Stjórnmálaskoðanir
Egede er formaður Inuit Ataqatigiit, sem er jafnaðarflokkur á Grænlandi. Líkt og flokkurinn aðhyllist Egede sjálfstæði Grænlands.

## Einkahagir
Egede á tvö börn með fyrrverandi sambýliskonu sinni og eitt barn með núverandi eiginkonu. 

## Tilvísanir
Magnús Eiríksson

**Magnús Eiríksson** getur átt við:

* Magnús Eiríksson, tónlistarmann.
* Magnús Eiríksson, guðfræðing.
* Magnús Eiríksson smek, konung Svíþjóðar og Noregs.
Styrktarþjálfun

**Styrktarþjálfun** eða **mótstöðuþálfun** er líkamsþjálfun sem gengur út á að auka líkamlegan styrk. Styrktarþjálfun fer oft fram með lóðum, en hægt er að nota eigin líkamsþyngd til að æfa styrk. Markviss styrktarþjálfun notar stigvaxandi álag á vöðvahópa með fjölbreyttum æfingum og æfingatækjum. Styrktarþjálfun er aðallega loftfirrð þjálfun, þótt til séu æfingakerfi (eins og stöðvaþjálfun) sem fela líka í sér loftháða þjálfun. Andstæðan við styrktarþjálfun er þolþjálfun, sem er að mestu loftháð þjálfun.

Markviss styrktarþjálfun getur aukið styrk vöðva, sina og liðbanda. Hún eykur líka beinþéttni, efnaskipti og hækkar mjólkursýruþröskuld líkamans. Styrktarþjálfun bætir líka virkni liðamóta og hjartans, og dregur úr hættu á meiðslum hjá íþróttafólki og öldruðum.

Ofþjálfun í styrktarþjálfun getur leitt til álags á hjarta- og æðakerfið, veiklaðs ónæmiskerfis, svefntruflana og hormónatruflana. Í alvarlegum tilfellum getur rákvöðvarof (niðurbrot vöðva) leitt til nýrnabilunar.

## Tilvísanir
Bjarne Henriksen

**Bjarne Henriksen** (fæddur 18. janúar 1959) er danskur leikari. Bjarne hefur komið fram í mörgum frægum kvikmyndum á borð við Festen og Jagten. Þá kom hann fram í fyrstu þáttaröðinni af Ófærð. 

## Tilvísanir
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 1996

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 1996** fór fram í Suður-Afríku 13. janúar til 3. febrúar 1996. Þetta var 20. Afríkukeppnin og lauk með því að heimamenn urðu meistarar í í fyrsta sinn eftir sigur á Túnis í úrslitum. Sextán lið voru skráð til keppni en Nígería dró sig úr keppni á síðustu stundu vegna þrýstings stjórnvalda í heimalandinu og voru því einungis þrjú lið í einum riðlanna.
## Leikvangarnir

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### D-riðill

## Útsláttarkeppni
### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
78 mörk voru skoruð í leikjunum 29.
;5 mörk
*  Kalusha Bwalya
;4 mörk
*  John Moshoeu
*  Mark Williams
## Heimildir
* RSSSF, Afríkukeppnin 1996 úrslitagrunnur
*
Brunaliðið

**Brunaliðið** var íslensk popphljómsveit sem starfaði frá 1978 til 1980. Hugmyndin að sveitinni kom hjá Magnúsi Kjartansyni árið 1977.  Helsti smellur sveitarinnar er „Ég er á leiðinni“.

Meðlimir voru Magnús Kjartansson sem lék á hljómborð og söng, Pálmi Gunnarsson bassaleikari og söngvari, Sigurður Karlsson trommuleikari, Þórður Árnason gítarleikari, Magnús Eiríksson gítarleikari, Þórhallur Sigurðsson (Laddi) söngvari og söngkonurnar Ragnhildur Gísladóttir og Sigrún Hjálmtýsdóttir (Diddú). Síðar komu söngkonurnar  Erna Gunnarsdóttir, Eva Ásrún Albertsdóttir og Erna Þórarinsdóttir (Erna, Eva og Erna) og gestaspilarar. Sveitin kom saman aftur árin 2014-2015 og 2024.

## Plötur
* *Úr öskunni í eldinn* (1978)
* *Með eld í hjarta* (jólaplata, 1978)
* *Burt með reykinn* (stuttskífa, 1979)
* *Útkall* (1979)

## Tenglar
*Glatkistan -Brunaliðið
Ingimar Jónsson (f. 1998)

Ingimar Jónsson (fæddur 18. maí 1998) er íslenskur lyfjafræðingur og íþróttamaður. Árið 2024 varð hann Íslandsmeistari í Crossfit.

## Tilvísanir
Pólitískt morð

**Pólitískt morð** er morð sem er framið í pólitískum tilgangi og beinist að stjórnmálamönnum eða öðrum einstaklingum eða hópum tengdum stjórnmálum. Algengt er að fórnarlömb slíkra glæpa séu þjóðhöfðingjar landa eða aðrir hátt settir einstaklingar innan stjórnkerfis landsins þar sem verknaðurinn á sér stað. Með mest umtöluðu pólitísku morðum sögunnar eru morðið á Abraham Lincoln og morðið á John F. Kennedy. 

## Tilvísanir
Magnús Eiríksson (tónlistarmaður)

**Magnús Eiríksson** (25. ágúst 1945 – 9. janúar 2026) var íslenskur tónlistarmaður sem þekktastur var fyrir hljómsveit sína Mannakorn, hljómsveitina Brunaliðið og að hafa samið fyrsta íslenska Eurovision-lagið Gleðibankann. Hann starfaði einnig með KK og gaf út nokkrar plötur með honum.

Magnús stundaði nám við Tónlistarskólann í Reykjavík.
Tónlistaferilinn hóf hann með E.M. sextett árið 1961, þá sextán ára gamall. Einnig spilaði hann með Sexunum og Skuggasveinum og bítlasveitinni Pónik. Síðar stofnaði hann Blúskompaníið sem var blússveit. Tengt því stofnaði hann áhugamannaklúbb um blús, Blue note.

Hann starfaði í og eignaðist síðar hljóðfæraverslunina Rín. Hann var einn af stofnendum og fyrsti formaður Félags tónskálda og textahöfunda og var formaður STEFs um tíma.

Magnús gaf út eina sólóplötu, *Smámyndir* (1982) þar sem m.a. má finna slagarana *Þorparinn* með Pálma Gunnarssyni og *Draumaprinsinn* með Ragnhildi Gísladóttur. Hann hlaut ýmsar viðurkenningar: Fálkaorðuna fyrir framlag sitt til tónlistarinnar (2014), heiðurverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna (1999) og þakkarorðu íslenskrar tónlistar á Degi íslenskrar tónlistar (2024).

Magnús lést árið 2026, áttræður að aldri. Eiginkona Magnúsar var Elsa Guðrún Stefánsdóttir (1949-1999). Þau eignuðust þrjá syni.

## Plötur
### Sóló
*1982: "Smámyndir"
### KK og Maggi Eiríks
*1996: "Ómissandi fólk"
*1999: "Kóngur einn dag" (Japis)
*2000: "Lifað og leikið" (Zonet)
*2003: "22 Ferðalög" (Zonet)
*2005: "Fleiri ferðalög" (Zonet)
*2007: "Langferðalög" (Zonet)
*2011: "Þrefaldur" (Zonet 044) (3CD sett: Ómissandi fólk, Kóngur einn dag, and Lifað og leikið.)
*2013: "Úti á sjó"

### Mannakorn
Sjá: Mannakorn

### Brunaliðið
Sjá: Brunaliðið

## Tenglar
*Magnús Eiríksson - Glatkistan

## Tilvísanir
Sálarrannsóknafélag Íslands

**Sálarrannsóknarfélag Íslands** var stofnað 19. desember 1918. Aðalhvatamenn að stofnun félagsins voru rithöfundurinn Einar H. Kvaran og biblíuþýðandinn og prófessorinn séra Haraldur Níelsson. Fyrsti forseti félagsins var Einar H. Kvaran og varaforseti var Haraldur Níelsson. 

Einn megintilgangur félagsins er kynning á sálarrannsóknum nútímans, auk þess að stuðla að mann- og hugrækt og standa að almennri fræðslu um andleg mál. 

Félagið stendur fyrir skyggnilýsingum, þjálfun í andlegum hæfileikum og miðilshæfileikum auk fyrirlestra um efni tengt dulspeki og spíritisma.

## Tenglar
* Vefur Sálarrannsóknarfélags Íslands

## Tengt efni
* 
* Bjarni Guðmarsson, Páll Ásgeir Ásgeirsson; *Ekki dáin – bara flutt: spíritismi á Íslandi fyrstu fjörutíu árin* (Skerpla, Reykjavík, 1996).  – OCLC-skráhttps://www.worldcat.org/oclc/49509974
Sigurður Helgi Pálmason

**Sigurður Helgi Pálmason ** (f. 9. október 1974) er íslenskur alþingismaður fyrir Flokk fólksins.

## Fjölskylda
Sigurður fæddist í Reykjavík 9. október árið 1974. Foreldrar hans eru Þuríður Sigurðardóttir söng og myndlistarkona og Pálmi Gunnarsson tónlistarmaður. Afi Sigurðar var Sigurður Ólafsson söngvari og hestamaður. Langafi Sigurðar var Gunnar Sigurðsson, alþingismaður frá Selalæk. Sigurður er elstur fjögurra hálfsystkina.  

## Æviágrip
Sigurður ólst upp í Garðabæ hjá móður sinni og stjúpföður Friðriki Friðriksssyni. Eftir grunnskóla lá leið hans í nám í Alþýðuskólanum á Eiðum og þaðan í Iðnskólann í Hafnarfirði. Sigurður bjó um tíma á Vopnafirði og Árskógssandi með föður og stjúpmóður sinni, Önnu Ólafsdóttur. 

## Starfsferill
Sigurður hefur komið víða við á sínum starfsferli. Á árunum 1995-2001 vann hann hjá flugfélaginu Air Atlanta sem flugþjónn. Bílstjóri og vakstjóri hjá Íslandspósti 2003–2005. Þjónustufulltrúi hjá TNT hraðflutningum 2005–2011. Safnvörður hjá Seðlabanka Íslands 2015–2021 og hjá Byggðasafni Reykjanesbæjar 2024. Sigurður hefur unnið að gerð sjónvarpsþáttanna Fyrir alla muni með Viktoríu Hermannsdóttur sem sýndir eru á RÚV. Frá árinu 2019 hefur hann samið tónlist fyrir sjónvarpsþætti sem sýndir hafa verið á Íslandi og erlendis. Árið 2006 gaf hann út hljómpötu sem bar heitið Stories. Sigurður kom fram með föður sínum á hljómplötu þeirra Friðarjól sem kom út árið 1985.

## Þingferill
Sigurður tilkynnti framboð sitt til Alþingis þann 31. október árið 2024. Sigurður skipaði annað stæði á lista Flokk fólksins í Suðurkjördæmi. 

## Tengill
Um Sigurð á síðu Alþingis

## Tilvísanir
Kristín Ragna Gunnarsdóttir

**Kristín Ragna Gunnarsdóttir** (f. 2. maí 1968) er íslenskur rithöfundur.

Kristín Ragna útskrifaðist úr grafískri hönnun frá Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1992. Hún er með BA-próf í bókmenntafræði og MA-próf í ritlist frá Haskóla Íslands.

## Ritaskrá

## Verðlaun og viðurkenningar

## Tilvísanir
Herdís Egilsdóttir

**Herdís Egilsdóttir** (f. 18. júlí 1934) er íslenskur kennari og rithöfundur.

Herdís lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri og því næst kennaraprófi úr Kennaraskóla Íslands árið 1953. Herdís hóf síðan kennslu í Ísaksskóla og starfaði þar til ársins 1998.

## Ritaskrá

## Verðlaun og viðurkenningar

## Tengill
*Herdís E. - Umfjöllun á Glatkistunni

## Tilvísanir
Scolytus scolytus

**Scolytus scolytus** er barkarbjalla sem er nokkur skaðvaldur í skógrækt og finnst aðallega í álmi í Evrópu og V- Asíu, en finnst víðar og leggst á fleiri tegundir (t.d. eik, ösp og víði). Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna. 

## Tilvísanir
Steindór Ívarsson

**Steindór Kristinn Ívarsson** (f. 22. maí 1963) er íslenskur rithöfundur.

## Ritaskrá

## Verðlaun og viðurkenningar

## Tilvísanir
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 2015

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 2015** fór fram í Miðbaugs-Gíneu 17. janúar til 8. febrúar. Það var 30. Afríkukeppnin. Mótinu lauk með því að Fílabeinsströndin varð meistari í annað sinn eftir sigur á Gana í vítaspyrnukeppni.
## Val á gestgjöfum
Haustið 2010 var Marokkó úthlutað Afríkumótinu 2015. Í október 2014 óskuðu yfirvöld í Marokkó eftir því að mótinu yrði frestað vegna ebólufaraldurs í Vestur-Afríku. Þegar Afríska knattspyrnusambandið neitaði að verða við þeim óskum drógu Marokkómenn sig til baka. Með skamman tíma til undirbúnings neituðu flestar stærstu knattspyrnuþjóðir álfunnar að taka við keflinu. Um miðjan nóvember stigu yfirvöld í Miðbaugs-Gíneu fram og buðust til að taka að sér verkefnið. Landslið Miðbaugs-Gíneu hafði aðeins einu sinni komist í úrslitakeppni Afríkumóts þegar hér var komið sögu og taldist alls ekki til stekari knattspyrnuliða, en olíuauður ríkisins tryggði að unnt var að skipuleggja mótið með nálega engum fyrirvara.
## Leikvangarnir

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### D-riðill
Gínea og Malí luku keppni með jafnmörg stig og sömu markatölu. Varpa þurfti hlutkesti um hvort liðið hlyti annað sæti og kæmist þar með í fjórðungsúrslitin og hafði Gínea þar vinninginn.

## Útsláttarkeppni
### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
68 mörk voru skoruð í leikjunum 32.
;3 mörk
*  Thievy Bifouma
*  Dieumerci Mbokani
*  Javier Balboa
*  André Ayew
*  Ahmed Akaïchi
## Heimildir
* RSSSF, Afríkukeppnin 2015 úrslitagrunnur
*
Henry Steel Olcott

**Henry Steel Olcott** (2. ágúst 1832 – 17. febrúar 1907) var bandarískur ofursti, blaðamaður, lögfræðingur, frímúrari og meðstofnandi og fyrsti forseti Theosophical Society (Guðspekifélagsins).

Sem blaðamaður skrifað Olcott margar greinar og frásagnir um dulspeki og önnur andleg fyrirbæri, sérstaklega tengd spíritisma. 

Árið 1875 hafði hann fumkvæði, ásamt Helenu Blavatsky, að stofnun  Theosophical Society í New York og var forseti þess til dauðadags. Fyrstu árin voru höfuðstöðvar félagsins í New York en árið 1882 voru þær fluttar á núverandi stað í Adyar, Madras á Indlandi. 

Helena Blavatsky flutti til London, þar sem hún lést árið 1891, en Olcott bjó það sem eftir var ævinnar á Indlandi og vann að  þróun guðspekihreyfingarinnar. Olcott lést í Adyar, Madras, 17. febrúar 1907, við andlát hans kaus Guðspekifélagið Annie Besant til að taka við sem forseti og leiðtogi hreyfingarinnar.

Auk Guðspekinnar hafði Olcott sérlegan áhuga á búddisma og skrifað meðal annars trúfræðslurit í formi spurningakvers sem enn er víða notað af búddistum.  

## Tengt efni
* Dulspeki
* Spíritismi
* Endurholdgun
* Karma
* Helena Blavatsky
* Annie Besant
* Búddismi

## Heimildir
Stafrænn gjaldmiðill

**Stafrænn gjaldmiðill**, **stafrænn peningur**, **rafrænn peningur** eða **rafrænn gjaldmiðill**, eru gjaldmiðlar, peningar eða peningaeignir þar sem stjórnun, geymsla og greiðslur fara aðallega fram á tölvukerfum, sérstaklega á netinu. Tegundir stafrænna gjaldmiðla eru rafmyntir, sýndarmyntir og stafrænir gjaldmiðlar seðlabanka. Stafrænn gjaldmiðill getur verið skráður á dreifðan gagnagrunn á netinu, miðlægan rafrænan gagnagrunn í eigu fyrirtækis eða banka, í stafrænum skrám eða jafnvel á sérstöku greiðslukorti.

Stafrænir gjaldmiðlar hafa svipaða eiginleika og hefðbundnir gjaldmiðlar, en hafa oftast ekki efnislegt form hefðbundins sögulegs reiðufés sem hægt er að hafa í hendi, eins og prentaðir seðlar eða mynt. Hins vegar hafa þeir efnislegt form í óhefðbundnum skilningi sem gengur frá tölvu til tölvu, og frá tölvu til mannlegra samskipta, og fela í sér álag á upplýsingavinnslugetu netþjóna sem geyma peningana og skrá færslur. Þetta óhefðbundna efnislega form gerir að verkum að netviðskipti taka nær engan tíma og dregur verulega úr kostnaði sem tengist dreifingu seðla og mynta. Sem dæmi má nefna að af peningum í breska hagkerfinu eru aðeins 3% seðlar og mynt, en 79% eru rafrænir peningar (í formi bankainnistæðna). Stafrænir gjaldmiðlar eru sjaldnast taldir lögeyrir ef engin ríkisstofnun gefur þá út, og þeir gera flutning á eignarhaldi peninga yfir landamæri möguleg.

Hægt er að nota stafrænan gjaldmiðil til kaupa á efnislegum vörum og þjónustu, en notkun hans getur líka verið takmörkuð við ákveðin samfélög. Það á til dæmis við um gjaldmiðla í netspilunarleikjum.

Stafrænn gjaldmiðill getur verið miðstýrður, þar sem er tiltekin miðlæg stjórnsýsla yfir peningabirgðum (til dæmis banki), eða dreifstýrður, þar sem stjórn peningaframleiðslunnar er fyrirfram ákveðin eða samþykkt með lýðræðislegum hætti.

## Tilvísanir
Sýndarmynt

**Sýndarmynt** er stafrænn gjaldmiðill sem er gefinn út og notaður í tilteknu netsamfélagi. Sýndarmynt er oft hluti af MMORPG-leikjum eins og World of Warcraft eða Eve Online og er þá gefin út og stýrt af fyrirtækinu sem þróar leikinn. Stundum eru slíkar myntir í formi afsláttarmiða, spilapeninga (til dæmis Amazon Coin eða FIFA coins) eða sýndarvara (eins og Counter-Strike „skinn“). Sýndarmynt fær stundum verðgildi í raunmynt í viðskiptum milli fólks í netsamfélaginu, til dæmis í veðmálastarfsemi (skinnaveðmál). Sýndarmynt er líka notuð í peningaþvætti.

## Tilvísanir
Stafrænn gjaldmiðill seðlabanka

**Stafrænn gjaldmiðill seðlabanka** (enska: *central bank digital currency*, skammstafað **CBDC**) er stafrænn gjaldmiðill sem er gefinn út af seðlabanka tiltekins lands. Verðgildi þessa gjaldmiðils er því sett fram í þeim lögeyri sem seðlabankinn gefur út líkt og hefðbundnir peningar. Gerður er greinarmunur á stafrænum gjaldmiðlum sem eru notaðir í heildsölu (einkum í millibankaviðskiptum) og stafrænni mynt í smásölu, sem er ætluð fyrir almenn viðskipti almennings og fyrirtækja. Slík mynt er oft gagnrýnd vegna hættu á misnotkun stjórnvalda, þar sem persónuvernd er vikið til hliðar í nafni  fjármálaeftirlits og baráttu gegn skipulagðri glæpastarfsemi, en nær líka yfir lögmæt markmið eins og fjármögnun stjórnmálastarfs, fjölmiðla og mannréttindabaráttu. Seðlabanki Íslands hefur skoðað möguleika á útgáfu rafkrónu fyrir almenn viðskipti á Íslandi.

## Tilvísanir
Linda Lee Cadwell

**Linda Lee Cadwell** (fædd 21. mars 1945), fædd **Linda Emery**, er bandarískur kennari og ekkja bardagamannsins Bruce Lee. Linda giftist síðar Tom Bleeker árið 1989 sextán árum eftir dauða Bruce Lee en þau skildu ári síðar. Eiginmaður Lindu frá árinu 1991 er Bruce Cadwell. 

Í kjölfar skilnaðar hennar og Tom Bleeker gaf Bleeker út bók þar sem hann skrifaði um dauða Bruce Lee en útgáfa bókarinnar var stöðvuð eftir að Linda höfðaði mál þess efnis.  

## Tilvísanir
Ósakhæfi

**Ósakhæfi** er lögfræðihugtak sem kveður á um að ekki sé hægt að refsa einstakling sem brotið hefur alvarlega af sér. Í 15. grein almennra hegningalaga er kveðið á um að ekki skuli refsa einstaklingi ef sýnt er fram á að viðkomandi var ófær um að stjórna gerðum sínum þegar verknaður var framinn sökum andlegra veikinda, þroskahömlunar eða annarra læknisfræðilegra ástæðna. Einstaklingur sem metinn er ósakhæfur er því sýknaður af öllum kröfum ákæruvalds en í langflestum tilvikum er viðkomandi vistaður á viðeigandi stofnun en kveðið er á um það í 16. grein almennra hegningarlaga. Rétt er að taka það fram að ósakhæfi er alltaf lögfræðilegt hugtak en ekki læknisfræðilegt. Það er geðlæknir sem metur hvort einstaklingur sé sakhæfur eða ósakhæfur en endanleg ákvörðun er á valdi dómara.   

## Tilvísanir
Kristján Þórður Snæbjarnarson

**Kristján** **Þórður** **Snæbjarnarson** (f. 21. október 1980) er íslenskur stjórnmálamaður sem hefur setið á Alþingi fyrir Samfylkinguna síðan 2024. Áður var hann formaður Rafiðnaðarsam­bands Íslands og einn af vara­for­setum ASÍ.
Guðmundur Ari Sigurjónsson

**Guðmundur Ari Sigurjónsson** (f. 12. september 1988) er íslenskur stjórnmálamaður sem hefur setið á Alþingi fyrir Samfylkinguna síðan 2024. 

Áður var hann oddviti og bæjarfulltrúi flokksins á Seltjarnarnesi í sveitarstjórnarkosningunum 2018 og 2022. Hann gaf kost á sér í formannsslag Samfylkingarinnar árið 2016 en tapaði illa fyrir Oddný G. Harðardóttur.

## Tilvísanir
Jón Pétur Zimsen

**Jón Pétur Zimsen** (f. 29. mars 1971) er íslenskur stjórnmálamaður sem hefur setið á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn síðan 2024.
Ólafur Adolfsson

**Ólafur Guðmundur Adolfsson** (f. 18. október 1967) er íslenskur stjórnmálamaður og fyrrum knattspyrnumaður. Hann hefur setið á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn síðan 2024. 

Ólafur spilaði með Tindastól árið 1989, með ÍA frá 1991 til 1997, FH árið 2000, Víkingi árið 2002 og með Skallagrími frá 2003 til 2008. Hann spilaði 21 landsleik fyrir Ísland frá 1994 til 1997.

## Heimildir

* Ólafur Guðmundur Adolfsson - Knattspyrnusamband Íslands
Detmold

**Detmold** er borg í Norðurrín-Vestfalíu í Þýskalandi. 

Til frægra ferðamannastaða í Detmold telst m.a. Hermannssúla, hæsta stytta Þýskalands, sem er að finna í Hiddesen. Aðrir mikilvægir menningarlegir innviðir eru stærsta útisafn Þýskalands (Freilichtmuseum Detmold) og Landestheater Detmold. 

## Neðanmálsgreinar
Burzum

**Burzum** er norskt tónlistarverkefni sem Varg Vikernes stofnaði árið 1991. Þrátt fyrir að Burzum hafi aldrei spilað á tónleikum varð sveitin áhrifamikil í fyrstu norsku svartmálms-bylgjunni.

Frá 1994 til 2009 afplánaði Vikernes fyrir morðið á gítarleikara Mayhem, Øystein "Euronymous" Aarseth og íkveikjum á átta kirkjum. Hann gaf út plötur í fangelsi en aðeins þó með hljóðgervli þar sem hann mátti ekki nota önnur hljóðfæri. 

## Plötur
### Breiðskífur
*Burzum (1992)
*Det som engang var (1993)
*Hvis lyset tar oss (1994)
*Filosofem (1996)
*Dauði Baldrs (1997)
*Hliðskjálf (1999)
*Belus (2010)
*Fallen (2011)
*Umskiptar (2012)
*Sôl austan, Mâni vestan (2013)
*The Ways of Yore (2014)
*Thulêan Mysteries (2020)
*The Land of Thulê (2024)

### Stuttskífur
*Aske (1993)

## Tilvísanir
Kristín Gústavsdóttir

**Kristín Gústavsdóttir** (fædd 19. desember 1936) er íslenskur félagsráðgjafi. Eiginmaður Kristínar var Karl Gustaf Piltz og ráku þau saman fyrirtækið Ask och Embla sem sérhæfði sig í fjölskylduráðgjöf.  

## Tilvísanir
Sigurjón Þórðarson

**Sigurjón Þórðarson** (f. 29. júní 1964) er íslenskur stjórnmálamaður sem sat á Alþingi fyrir Frjálslynda flokkinn frá 2003 til 2007 og fyrir Flokk fólksins frá árinu 2024.

Hann var formaður Frjálslynda flokksins frá 2010 til 2012, þangað til að hann var lagður niður. Hann var einnig einn af stofnendum Dögunar árið 2012 sem var samruni af Frjálslynda flokknum og Hreyfingunni, og bauð Sigurjón sig fram fyrir flokkinn í Alþingiskosningunum 2016, en náði ekki kjöri.

Í Alþingiskosningunum 2021 bauð Sigurjón sig fram fyrir Flokk fólksins en náði ekki kjöri og var varaþingmaður á kjörtímabilinu þar til að hann var kjörinn í Alþingiskosningunum 2024.
Jónína Björk Óskarsdóttir

**Jónína Björk Óskarsdóttir** (f. 25. janúar 1953) er íslensk stjórnmálakona sem hefur setið á Alþingi fyrir Flokk fólksins síðan 2024. Áður var hún varaþingmaður flokksins frá kosningunum 2017 og 2021.
Þorgrímur Sigmundsson

**Þorgrímur Sigmundsson** (f. 18. apríl 1976) er íslenskur stjórnmálamaður sem hefur setið á Alþingi fyrir Miðflokkinn síðan 2024. Áður var hann varaþingmaður frá kosningunum 2017 og 2021. 

## Heimildir
Æviágrip á althingi.is
Ingibjörg Davíðsdóttir

**Ingibjörg Davíðsdóttir** (f. 8. desember 1970) er íslensk stjórnmálakona sem hefur setið á Alþingi fyrir Miðflokkinn síðan 2024.

Hún hafði áður starfað sem sendiherra Íslands í Ósló frá 2019 til 2022 og sem stjórnarformaður *Íslenska fæðuklasans* til ársins 2024. Ingibjörg starfaði frá 2018 til 2019 við að leiða framboð Íslands til setu í framkvæmdastjórn UNESCO. Hún var ráðgjafi forsætisráðherra í utanríkismálum frá 2015 til 2018.
Listi yfir kynhlutlaus íslensk eiginnöfn

Eftirfarandi er '''listi yfir kynhlutlaus íslensk eiginnöfn:

## A

* Agl
* Akarn
* Alpha
* Apel
* Arló
* Aró
* Aster

## Á

* Ár

## B

* Bjart
* Blom
* Blær
* Bryn

## C

## D

* Dal

## Ð

## E

* Eló
* Elri

## É

## F

* Frey
* Frost

## G

## H

## I

## Í

## J

## K

* Kaos
* Kriss

## L

* Lauf
* Logn

## M

* Marló

## N

* Norður

## O
• Ora

## Ó

## P

## Q

* Quin

## R

* Ragn
* Ranimosk
* Regn
* Rökkur

## S

* Silfurregn
* Sky
* Skylar
* Snæ
* Snæfrost
* Stirni
* Sumar
* Sverð

## T

* Tóní

## U

## Ú

## V

* Vestur
* Villiblóm
* Výrin

## W

## X

## Y

* Yggdrasil

## Ý

## Z

## Þ

## Æ

## Ö

## Tengt efni
* Íslenskt mannsnafn
* Listi yfir íslensk mannanöfn

## Heimildir
* "Leit í mannanafnaskrá" Sótt 2. janúar 2025.
Bret Easton Ellis

**Bret Easton Ellis** (fæddur 7. mars 1964) er bandarískur höfundur. Hann er þekktastur fyrir bókina *American Psycho* (útg. 1991) og kvikmyndina sem unnin var úr henni.
Dieter Rams

**Dieter Rams** (fæddur 20. maí 1932) er þýskur iðnhönnuður. Hann er þekktastur fyrir samstarf sitt við fyrirtækin Braun og Vitsœ.
Cookin' Soul

**Cookin' Soul** er spænsk hljómsveit sem samanstendur af plötusnúðunum Big Size og Zock. Þeir hafa gefið út lög síðan 2005.

## Tilvísanir
Hvítt súkkulaði

**Hvítt súkkulaði** er sælgæti sem samanstendur einkum af kakósmjöri og sykri. Önnur hráefni eru mjólkurduft og vanilla. 

Hvítt súkkulaði er frábrugðið hefðbundnu súkkulaði að því leyti að það inniheldur ekkert kakó.
Alþingiskosningar 1919

**Alþingiskosningar 1919** voru kosningar til Alþingis sem voru haldnar 15. nóvember 1919. Á kjörskrá voru 31.870 og kosningaþátttaka var 58,7%.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

Fjöldi landskjörinna þingmanna í sviga.
## Tenglar
*Alþingi.is
*Kosningasaga
Fólk er fífl (hljómplata)

**Fólk er fífl** er breiðskífa með Botnleðju. Hljómplatan kom út árið 1996.

## Lagalisti
# Ég vil allt
# Höfuðfætlan
# Hausverkun
# Svuntuþeysir
# Botnleðja
# Pöddur
# Það eru allir dagar eins í sveitinni
# Étum alla
# Gervimaðurinn bílífi
# Hvernig væri nú aðeins!
# Keyrðu á hausnum á þér elskan
# Réttur dagsins

## Tenglar
* ''Fólk er fífl'' á Hljóðsafn.is
* ''Fólk er fífl'' á MusicBrainz
* ''Fólk er fífl'' á Discogs
Magnyl (hljómplata)

**Magnyl** er breiðskífa með Botnleðju. Hljómplatan kom út árið 1998.

## Lagalisti
# Rassgata 51
# Ég druknna hér
# Flug 666
# Ólyst
# Lofthæna
# Rohypnol
# Hentu í mig aur
# Sjónvarpssnjór
# Text það lagið
# Sónn
# Dagur Eitt
# Eins og alltaf
# Tímasóun

## Tenglar
* ''Magnyl'' á Hljóðsafn.is
* ''Magnyl'' á MusicBrainz
* ''Magnyl'' á Discogs
Douglas Dakota (hljómplata)

**Douglas Dakota** er breiðskífa með Botnleðju. Hljómplatan kom út árið 2000.

## Lagalisti
# Farðu í röð
# Biðstöð
# Fallhlíf
# Plan B
# Teldu mín mistök
# Niðurstreymi
# Zetor
# Morgunkorn
# Vatnið
# Gangan

## Tenglar
* ''Douglas Dakota'' á Hljóðsafn.is
* ''Douglas Dakota'' á MusicBrainz
* ''Douglas Dakota'' á Discogs
In Line (hljómplata)

**In Line** er stuttskífa með Botnleðju. Hljómplatan kom út árið 2002 undir hljómsveitarnafninu Silt.

## Lagalisti
# In Line
# Bus Stop
# The Walk
# Threat
# Lay Your Body Down

## Tenglar
* ''In Line'' á MusicBrainz
* ''In Line'' á Discogs
Þegar öllu er á botninn hvolft (hljómplata)

**Þegar öllu er á botninn hvolft** er breiðskífa og safnplata með Botnleðju. Hljómplatan kom út 11. júní árið 2013.

## Lagalisti
### Diskur 1
# Farðu í röð
# Ég drukkna hér
# Hausverkun
# Þið eruð frábær
# Panikkast
# Broko
# Flug 666
# Ég vil allt
# Heima er best
# Fallhlíf
# Slóði
# Rassgata 51
# Höfuðfætlan
# Human Clicktrack
# Plan b
# Viltu vera memm?
# Brains Balls and Dolls
# Tímasóun

### Diskur 2
# My Biggest Hero
# Something New
# Tracing God
# Reykjavíkur nætur
# Uncontrollable Urge
# Í stuð
# You're So Good
# Zetor
# Happy Hour 4:!2
# Rassgata 51 (Nuke Dukem remix)
# Farðu í röð (ásamt Sinfóníuhljómsveit Íslands)
# Rassgata 51 (ásamt Sinfóníuhljómsveit Íslands)
# Euro/Visa
# Follow the White Line (live)
# Hausverkun (live)
# Þið eruð frábær (live)
# Rassgata 51 (live)
# Ave Maria (live)
# Pissum í lökín (demo)
# Svuntupeysir (demo)
# Berjumst um banana (demo)
# Konan með kleinurnar (demo)
# Microman (demo)

## Tenglar
* ''Þegar öllu er á botninn hvolft'' á MusicBrainz
* ''Þegar öllu er á botninn hvolft'' á Discogs
Sampler (hljómplata)

**Sampler** er sýnishorn frá Botnleðju. Hljómplatan kom út árið 2000.

## Lagalisti
# Get In Line
# Paralysed
# The Walk

## Tenglar
* ''Sampler'' á MusicBrainz
* ''Sampler'' á Discogs
Something New (hljómplata)

**Something New** er smáskífa frá Botnleðju. Hljómplatan kom út árið 1998 undir hljómsveitarnafninu Silt.

## Lagalisti
# Something New
# Tracing God
# Routine

## Tenglar
* ''Something New'' á Hljóðsafn.is
* ''Something New'' á MusicBrainz
* ''Something New'' á Discogs
Pereslavl-Zalesskíj

**Pereslavl-Zalesskíj** (rússneska: Переславль-Залесский) er borg í Rússlandi, staðsett í Jaroslavlfylki. Samkvæmt manntalinu 2021 voru 37.738 íbúar. Það er 22,94 ferkílómetrar.

## Tenglar
Pereslavl'-Zalesskij (Yaroslavl Oblast, Russia) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information
Cole Palmer

**Cole Jermaine Palmer ** (fæddur 6. maí 2002) er enskur knattspyrnumaður sem spilar með enska úrvalsdeildarliðinu Chelsea FC og enska landsliðinu. Hann spilar sem vængmaður, eða framsækinn miðjumaður.

Hann á ættir að reka til Sankti Kitts og Nevis í föðurætt. 

### Manchester City
Palmer var í yngriflokkaliðum Manchester City en endaði oft á bekknum í harðri samkeppni í aðalliði félagsins.

### Chelsea
Hann var keyptur til Chelsea fyrir 40 milljón pund sumarið 2023 og blómstraði þar. Hann var valinn besti ungi leikmaður ársins tímabilið 2023-2024 og leikmaður tímabilsins af áhorfendum. Palmer var með 33 markaframlög (22 mörk og 11 stoðsendingar) á úrvalsdeildartímabilinu.
Chelsea vann Sambandsdeild Evrópu árið 2025. Palmer var valinn maður leiksins en hann átti 2 stoðsendingar í 4-1 sigri á Real Betis.

Hann átti stóran þátt í öðrum titli sama ár þegar hann skoraði tvö mörk og átti stoðsendingu í 3-0 sigri Chelsea á PSG í heimsmeistarakeppni félagsliða 2025. 

Í febrúar 2026 varð hann sá fyrsti til að skora 3 þrennur í fyrri hálfleik í úrvalsdeildinni. 

## Enska landsliðið
Palmer vann U-21 Evrópumótið með Englandi árið 2023. 

Hann hjálpaði Englandi að komast í úrslitaleikinn á EM 2024 þegar hann átti stoðsendingu á Ollie Watkins gegn Hollandi en báðir höfðu komið af bekknum. Í úrslitaleiknum sjálfum jafnaði hann metin gegn Spáni þegar hann kom af bekknum.

## Tilvísanir
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 2013

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 2013** fór fram í Suður-Afríku 19. janúar til 10. febrúar. Það var 29. Afríkukeppnin. Mótinu lauk með því að Nígería varð meistari í þriðja sinn eftir sigur á Búrkína Fasó í úrslitum. Keppnin var haldin þegar einungis eitt ár var liðið frá síðustu Afríkukeppni, þar sem ákveðið var að mótin færu eftirleiðis fram á oddatöluárum til að rekast ekki á við HM karla.
## Val á gestgjöfum
Upphaflega stóð til að keppnin yrði haldin í Líbíu en vegna borgarastyrjaldarinnar í landinu neyddust Líbíumenn til að skipta við Suður-Afríku sem hafði fengið úthlutað næstu keppni á eftir. Að lokum reyndist ekki unnt að keppa í Líbíu árið 2015 vegna óaldarinnar.
## Lukkudýr
Lukkudýr keppninnar var *Takuma* flóðhestur í knattspyrnubúningi í landsliðslitum Suður-Afríku. Hann var teiknaður af þrettán ára námsmanni.
## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### D-riðill

## Útsláttarkeppni
### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
69 mörk voru skoruð í leikjunum 32.
;4 mörk
*  Emmanuel Emenike
*  Mubarak Wakaso
;3 mörk
*  Alain Traoré
*  Seydou Keita
## Heimildir
* RSSSF, Afríkukeppnin 2013 úrslitagrunnur
*
Dagur Hjartarson

**Dagur Hjartarson** (f. 21. október 1986) er íslenskur rithöfundur, skáld og kennari.

Dagur er fæddur á Fáskrúðsfirði á Austurlandi en hefur alla tíð búið í Reykjavík. Dagur er menntaður í íslenskum bókmenntum og ritlist frá Háskóla Íslands. Dagur kennir íslensku í Menntaskólanum við Sund. Faðir Dags er rithöfundurinn Hjörtur Marteinsson.

Dagur er, ásamt rithöfundinum Ragnari Helga Ólafssyni, einn forsvarsmanna bókaútgáfunnar *Tunglsins forlags*. Þeir eru einnig ritstjórar *Ljóðbréfa* sem gefin eru út af Tunglinu. Ljóðbréf innihalda á þriðja tug nýrra ljóðtexta eftir ýmsa höfunda og berast áskrifendum í bréfpósti. Fyrsta Ljóðbréfið kom út árið 2017.

## Ritaskrá

## Verðlaun og viðurkenningar

## Tilvísanir
Bókmenntaverðlaun Evrópusambandsins

**Bókmenntaverðlaun Evrópusambandsins** (enska: *European Union Prize for Literature*, EUPL) eru verðlaunahátíð Evrópusambandsins í bókmenntum og voru stofnuð árið 2009.

## Sigurvegarar

## Tilvísanir
Verðbréfahrunið á Wall Street 1929

**Wall Street hrunið 1929** var umfangsmikið efnahagshrun sem átti sér stað í október 1929. Hrunið átti sér stað í kjölfarið á mikilli hækkun á verðbréfum sem hrundu skyndilega í verði en afleiðingar hrunsins urðu gríðarlegar en í kjölfar hrunsins kom kreppan mikla sem stóð í heilan áratug. Herbert Hoover var nýtekinn við embætti forseta Bandaríkjanna þegar hrunið átti sér stað og er talið að viðbrögð hans við kreppunni hafi átt stóran þátt í því að hann náði ekki endurkjöri 1932.  

## Tilvísanir
Listi yfir fólk með geðhvarfasýki

Geðhvarfasýki er geðsjúkdómur sem lýsir sér í sveiflum á milli maníu og þunglyndis. Fjöldi fólks er með þennan sjúkdóm og meðal þeirra eru Mel Gibson, Mariah Carey, Carrie Fisher, Demo Lovato, Russel Brand, Kurt Cobain, Jimi Hendrix, Ernest Hemingway, Ted Turner, Catherine Zeta-Jones, Vivien Leigh, Frank Sinatra, Winston Churchill og Kanye West.

## Tilvísanir
Kópanesviti

**Kópanesviti** er viti og skipbrotsmannaskýli sem stendur á Kópanesi milli Tálknafjarðar og Arnarfjarðar á Vestfjörðum. Vitinn og skýlið voru reist árið 1971. Vitinn er hvítur 3 m hár sívalur stálgrindarviti ofan á þaki 3 m hás steinsteypts skýlis sem er rauðgult á lit. Ljóseinkenni hans er Fl(2)W 5s (2 hvít blikkljós á 5 sekúndna fresti).

## Tilvísanir
Selnesviti

**Selnesviti** er steinsteyptur 9 metra hár innsiglingarviti á Selnesi við Breiðdalsvík. Vitinn er brúarlaga með svölum. Hann var reistur árið 1942. Hann stendur við höfnina og vísar í austur. Ljóseinkenni vitans er Fl WRG 8s (eitt blikkljós í þrískiptum geisla á 8 sekúndna fresti).

## Tilvísanir
Þóra Steffensen

**Þóra Steinunn Steffensen** (fædd 9. desember 1962) er íslenskur læknir og réttarmeinafræðingur. Hún lék körfuknattleik með Íþróttafélagi Reykjavíkur og Íþróttafélagi stúdenta og var um tíma hæsti leikmaður efstu deildar kvenna ásamt því að sitja í stjórn Körfuknattleikssambands Íslands.

## Tilvísanir
Lögregluþjónn

**Lögregluþjónn** eða **lögreglumaður** er einstaklingur sem starfar á vegum lögregluembættis og fer með lögregluvald. Lögregluþjónar sinna almennum lögreglustörfum svo sem umferðareftirliti, rannsókn á glæpum og hafa valdheimild til að handtaka einstakling ef ástæða er til. Yfirmenn lögreglunnar flokkast í varðstjóra, aðalvarðstjóra, yfirlögregluþjóna, lögreglustjóra og ríkislögreglustjóra. Orðið lögga er oft notað um lögregluþjóna en langoftast í óformlegum samtölum.  

## Tilvísanir
Afríkurumeðla

**Afríkurumeðla** (fræðiheiti: *Afrovenator abakensis*) var eina risaeðlan sem þekkt er úr ættvkíslinni *Afrovenator*. Hún tilheyrir rumeðluætt (e. Megalosauridae) ásamt öðrum sígildum tegundum á borð við rumeðlu og dólgseðlu. Hún var uppi þar sem nú er Afríka á mið- til síðjúratímabilinu fyrir um 163 milljónum ára.

## Saga og flokkun

Leifar afríkurumeðlu uppgötvuðust í Níger árið 1993, og eru þær leifar sem uppgötvuðust þar enn þann dag í dag þær einu sem fundist hafa. 

Tegundin hlaut nafngift í tímaritinu *[[Science]]* í grein sem gefin var út af steingervingafræðingunum Paul Sereno, Jeffrey Wilson, Hans Larsson, Didier Dutheil og Hans-Dieter Sues.

## Heimildir
Þvagfærakerfið

**Þvagfærakerfið** er líffærakerfi mannsins sem hefur það hlutverk að losa úrgangsefni úr líkamanum á formi þvags, stýra magni blóðs og blóðþrýstingi, stýra magni jónefna og umbrotsefna og jafna sýrustig blóðsins. Helstu líffæri þvagfærakerfisins, þvagfærin, eru nýrun, þvagleiðarar, þvagblaðran og þvagrásin.
Æxlunarkerfið

**Æxlunarkerfið** er það líffærakerfi mannsins sem ber ábyrgð á æxlun manna. Maðurinn fjölgar sér með kynæxlun, innri frjóvgun með kynmökum, þar sem mannsfóstrið þroskast í líkama móður fram að fæðingu. Æxlunarkerfið skiptist í æxlunarkerfi kvenna, sem framleiðir eggfrumur og hýsir fóstrið á meðgöngu, og æxlunarkerfi karla, sem framleiðir sæðisfrumur og kemur þeim fyrir í leggöngum kvenna. Helstu líffæri æxlunarkerfis kvenna eru leggöng, leg og eggjastokkar (þar sem eggfrumur eru geymdar), meðan helstu æxlunarfæri karla eru typpi og pungur sem inniheldur eistu (þar sem sæðisfrumur verða til).
Skynkerfið

**Skynkerfið** er sá hluti taugakerfisins sem fæst við upplýsingar frá skynfærunum. Skynkerfið er samsett úr skyntaugafrumum, taugabrautum og þeim hlutum heilans sem fást við skynjun og innri skynjun. Helstu skynfæri sem eru almennt viðurkennd eru sjón, heyrn, snertiskyn, lyktarskyn, bragðskyn, jafnvægisskyn og innyflaskyn. Skynfærin eru boðbreytar sem ferja gögn frá umhverfinu til hugans þar sem fólk getur túlkað þau sem skynjun.

## Tilvísanir
Sæskrímsli

**Sæskrímsli** eru verur úr þjóðsögum sem taldar eru búa í sjónum og eru þær oft gríðarlega stórar. Skrímslin eru af mörgum tegundum, þar á meðal sjávardrekar, sjóormar eða í hvalalíki. Þeir geta verið slímugir og hreistróttir og oft sést á myndum þegar þeir ógna skipum eða sprauta vatnsstrókum. Sennilega hafa mörg þessara skrímsla verið  stórir hvalir eins og búrhvalir eða risakolkrabbar. 

Sjóskrímslasögur finnast í nánast öllum þjóðfélögum sem hafa búið við höf eða vötn. Trú á sæskrímsli hefur verið almenn miðað við tíðni þeirra í eldri frásögnum allt frá Skyllu og sírenum Ódysseifskviðu, og sögunum af dýrlingunum Brendan og Kólumkilla,  Konungsskuggsjá og víðar. Í lengri gerð  fornaldarsögunnar um Örvar-Odd koma fyrir tvö sjóskrímsli og er þeim lýst svo:

## Sæskrímsli við Íslandsstrendur
Fjöldi skrímsla hefur sést við Íslandsstrendur í gegn um aldirnar og síðustu tvöhundruð ár hafa þau verið algengust í kring um Vestfirði. Fjögur höfuðskrímsli eru þekktust frá Vestfjörðum og hafa þau öll sést í Arnarfirði. Þetta eru Fjörulalli, Faxi, Skeljaskrímsli og Hafmaður.

Daninn Peder Hansen Resen nefnir bæði vatnaskrímsli í *Íslandslýsingu* sinni (1684-1687) og sjávarferlíki. Í upptalningu á ýmsum dýrategundum birtist skyndilega *hrosshvalur*: 

Í bókinni *[[Bréf til Láru]]* telur Þórbergur Þórðarson upp margar tegundir sæskrímsla sem þekkt voru í Suðursveit og lýsingar á þeim:

## Tenglar
* ''Eru sjávarskrímsli til?''; grein á Vísindavef
* Jón Árnason, Árni Böðvarsson og Bjarni Vilhjálmsson. *Íslenzkar þjóðsögur og ævintýri,* þriðja bindi. Reykjavík: Bókaútgáfan Þjóðsaga, 1954.
* Jón Baldur Hlíðberg og Sigurður Ægisson. *Íslenskar kynjaskepnur.* Reykjavík: JPV útgáfa, 2008.
* Þorvaldur Friðriksson, 2023. Skrímsli í sjó og vötnum á Íslandi. Söguútgáfan, ISBN 9789935312099
* ''Nokkur furðudýr fornaldar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961 
* ''Sæslangan er meinlaus fiskur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951

## Heimildir
Fred Trump

**Fred Trump** fæddur (11. október 1905, látinn 25. júní 1999) var bandarískur viðskiptamaður og faðir Donald Trump forseta Bandaríkjanna.
## Tilvísanir
Politica

**Politica - Félag stjórnmálafræðinema** er nemendafélag stjórnmálafræðinema við Háskóla Íslands. Félagið var stofnað í núverandi mynd árið 1993 og hefur starfað óslitið síðan. Forseti Politica er Hekla Sól Hafsteinsdóttir en fyrsti forseti félagsins var Einar Skúlason. Meðal þeirra sem gengt hafa embætti forseta Politica er Einar Þorsteinsson borgarstjóri Reykjavíkur. 

## Forsetar Politica
2024-2025: Hekla Sól Hafsteinsdóttir

2023-2024: Dagur Ágústsson

2022-2023: Elias Snær Önnuson Torfason

2021-2022: Sindri Freyr Ásgeirsson

2020-2021: Helena Ósk Örvarsdóttir

2019-2020: Hólmfríður Böðvarsdóttir

2018-2019: Ellen Geirsdóttir

## Tilvísanir
Langanesviti í Arnarfirði

**Langanesvitinn** stendur yst á Langanesi sem skiptir Arnarfirði og er auðséður þótt smár sé vegna gula litarins. Áður en vitinn var málaður gulur var hann húðaður með ljósu kvarsi. Langanesvitinn var byggður árið 1949 og er þessi steinsteypti smáviti, sem er aðeins 4,8 m að hæð, í hópi brúarvitanna þar sem ljóshúsið er innbyggt í vitahúsið. Axel Sveinsson verkfræðingur hannaði vitann. Gasljós var í vitanum frá byggingu hans fram til 1993 en þá var hann rafvæddur með sólarorku.
Ljóseinkenni vitans er Fl WRG 15s  (eitt blikkljós í þrískiptum geisla á 15 sekúndna fresti)

## Tilvísanir
Big Mac

**Big Mac** er gerð af hamborgara sem McDonald´s selur. Big Mac er frábrugðinn venjulegum hamborgara að því leiti að hamborgarabrauðinu er skipt í þrennt og það eru tvö hakkabuff í borgaranum.

## Tilvísanir
Abelseðluætt

**Abelseðluætt** (e. Abelisauridae) var ætt þrítáunga risaeðla á Krítartímabilinu. Meðlimi hennar er að finna víðsvegar á sunnræna hveli jarðar. Í Afríku, Suður-Ameríku, á Indlandi og á eynni Madagaskar (Svokölluðu Gondvana eða Gondvanalandi). 

Meðlimir þessarar ættar hafa almennt litlar, eða jafnvel engar hendur, stuttar en háar hauskúpur, langann stinnan hala og öfluga afturfætur. Allar voru abelseðlurnar kjötætur. 

## Tegundir
Nýjasta uppsetning á skyldleika og flokkun abelseðluættar má sjá á eftirfarandi skyldleikatré:
Donald Trump yngri

**Donald Trump yngri** (fæddur 31. desember 1977) er bandarískur viðskiptamaður og elsti sonur Donald Trump nýkjörins forseta Bandaríkjanna. 

## Tilvísanir