open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Haukur Gröndal

**Haukur Gröndal** (fæddur 30. desember 1975 í Reykjavík) er klarínett- og saxófónleikari, útsetjari og tónsmiður. Hann nam við Tónlistarskóla Garðabæjar og Tónlistarskóla FÍH á árunum 1984 – 1997. Kennarar hans við FÍH voru meðal annarra Sigurður Flosason og Stefán S. Stefánsson. Haukur tók burtfararpróf frá Tónlistarskóla FÍH vorið 1997. Árið 2004 lauk Haukur mastersgráðu í saxófónleik frá Rytmisk Musikkonservatorium í Kaupmannahöfn. Kennarar hans þar voru meðal annarra Frederik Lundin og Lars Möller. Haukur sótti einkatíma í New York 2001 og 2003 hjá meðal annarra Chris Speed, David Binney og David Kraukauer, Helsinki 2003 og Plovdiv í Búlgaríu 2006 hjá klarínettleikaranum Petko Radev.

Haukur hefur komið fram á tónleikum um öll Norðurlönd með ýmsum hljómsveitum,  hlotið tilnefningar til Íslensku tónlistarverðlaunanna tvívegis, leikið inná fjölmargar hljómplötur, unnið við upptökustjórn, útsett fyrir ýmsar hljómsveitir og svo mætti lengi telja.

Haukur er bróðir Ragnheiðar Gröndal, söngkonu.
Ragnheiður Gröndal

**Ragnheiður „Ragga“ Gröndal** (f. 15. desember 1984) er söngkona, píanóleikari og lagasmiður. Hún hóf ung tónlistarnám í Tónlistarskóla Garðabæjar, fyrst á blokkflautu og svo á píanó. Lauk 5 stigum í klassískum píanóleik. Eftir það lá leiðin í Tónlistarskóla FÍH þar sem hún hóf nám í jazzsöng og lauk burtfararprófi vorið 2005. Samhliða söngnáminu tók hún 6 stig í jazzpíanóleik. Veturinn 2005 - 2006 stundaði Ragnheiður nám í klassískum píanóleik við Tónlistarskólann í Reykjavík. Ragnheiður hefur einnig verið virkur þátttakandi í íslensku tónlistarlífi og sent frá sér fjórar sólóplötur; *[[Ragnheiður Gröndal (breiðskífa)|Ragnheiður Gröndal]]* árið 2003, *[[Vetrarljóð]]* árið 2004, *[[After the Rain]]* árið 2005 og *[[Þjóðlög]]* árið 2006. Hún hefur einnig sungið inn á plötur fyrir Jón Ólafsson, Hauk Gröndal, bróður sinn, og hljómsveitina Ske.
Ragnheiður er handhafi Íslensku tónlistarverðlaunanna og fékk m.a. verðlaun fyrir bestu plötuna og var valin söngkona ársins árið 2004. Hún hefur komið fram víða og spilað meðal annars á Hróarskelduhátíðinni í Danmörku 2003 og Copenhagen Jazzfestival 2005.

## Hljómplötur
* Ragnheiður Gröndal (2003)
* Vetrarljóð (2004)
* After the Rain (2005)
* Þjóðlög (2006)
* Bella and Her Black Coffee (2008)
* Tregagás (2009)
* Astrocat Lullaby (2011)
* Svefnljóð (2014)
* Næturdýrin (2018)
* Töfrabörn (2019)

## Tengill
* Vefsíða Ragnheiðar 
* RÚV - Gling Gló  Ragnheiður Gröndal og Eivør Pálsdóttir
New York, New York

„**New York, New York**“ er frægt lag úr samnefndri kvikmynd Martin Scorsese þar sem Liza Minnelli flutti það. Lagið varð þó ekki vinsælt fyrr en Frank Sinatra söng það árið 1979. Árið 1985 þann 7. febrúar varð það opinbert lag New York-borgar.

Höfundur lagsins er John Kander og höfundur textans Fred Ebb.
Suðurey

**Suðurey** er eyja í Vestmannaeyjaklasanum sem liggur um kílómetra suðvestur af Stórhöfða og er fimmta stærsta eyja klassans, um 0.2 km² að flatarmáli. 

Eyjan er girt háum hömrum að suðurhliðinni undanskilinni, þar sem grasi vaxin brekka nær niður að sjó. Þrjár uppgöngur eru í eyjuna; sunnan, vestan og austan megin, en allar eru þær sunnarlega við brekkuna. Besti möguleikinn á uppgöngu á eyjuna er kallaður *steðjar* með tilvísun í hestamennsku, en vegna öldubrots úr suðri er hún stundum ógreiðfær. Um miðbik eyjarinnar liggur hryggur, um 161 metra hár þar sem hann er hæstur. Mikið gróðurlendi þekur stóran hluta eyjunnar. 

Í Suðurey er stunduð eggjataka og lundaveiði, ásamt því að sauðfé er haft á beit allan ársins hring. Suðureyingar, eins og þeir sem eru meðlimir í veiðifélaginu eru kallaðir, eiga veiðikofa í eynni sem var reistur 1951. Hann er norðan megin á eyjunni og sést frá Heimaey. Miklar endurbætur hafa verið gerðar á kofanum síðan hann var reistur, en í dag er regnvatni safnað undir kofan og rafmagn er framleitt með vindorkustöð á eyni.

Það er sagt bátfært í Suðurey þegar öldur brýtur ekki á sunnanverðri Hænu þar sem uppgangan er sunnan til á eynni og sést því ekki frá Heimaey.
Spanish Fork

**Spanish Fork** er bær í Utah-fylki í Bandaríkjunum. Við manntal 2020 voru íbúar um 42.600. Samkvæmt bandarísku hagstofunni er Spanish Fork 20. stærsta borg Utah.

## Saga
Byggðin í Spanish Fork varð til þegar mormónalandnemar settust þar að árið 1850. Nafnið á sér rætur í ferðalagi tveggja munka af spænskum uppruna árið 1776. Þeir töldu landið óbyggilegt og við þeim blasa óræktanleg eyðimörk. 

Á árunum frá 1856 til 1862 fluttust 16 íslenskir mormónar til Spanish Fork. Þeir stofnuðu þar fyrsta samfélag Vestur-Íslendinga í Ameríku. Fyrstu landnemarnir voru hjónin Samúel Bjarnason og Margrét Gísladóttir, Sverrir Jónsson og Guðrún Pálsdóttir, ásamt Helgu Jónsdóttur og Guðrúnu Pálsdóttur. Þau voru öll frá Vestmannaeyjum nema Guðrún sem var fædd í Melasveit í Borgarfirði. Ferðin tók um tíu mánuði. Seinna fluttist Eiríkur á Brúnum þangað og skrifaði um ferð sína á þessar slóðir og veru sína í Spanish Fork. Saga Eiríks varð Halldóri Laxness innblástur að skáldsögunni *[[Paradísarheimt (skáldsaga)|Paradísarheimt]]*.

Langflestir þeirra íslensku mormóna sem héldu vestur um haf settust að í Spanish Fork. Skrá yfir alla Íslendinga sem fluttust þangað telur 412 nöfn. Langflest þeirra sem þar eru nefnd lögðu af stað eftir 1870.

Þann 26. júní 2005 endurvígði forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, minnisvarða um landnám Íslendinga í Spanish Fork.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Spanish Fork
* ''Íslendingar í Spanish Fork''; grein í Degi 1990
Hallgrímur Helgason

**Hallgrímur Helgason** (f. 18. febrúar, 1959 í Reykjavík) er íslenskur rithöfundur, málari, þýðandi, skopteiknari og greinahöfundur. Hann nam við Myndlista- og Handíðaskólann veturinn 1979 - 1980 og Listaakademíuna í München 1981 - 1982.

Hallgrímur hefur starfað sjálfstætt sem myndlistarmaður og rithöfundur frá árinu 1982. Hann hefur haldið yfir 20 einkasýningar á Íslandi og erlendis og verk hans hafa verið sýnd á yfir 30 samsýningum í ýmsum löndum.

Þekktustu verk Hallgríms eru *101 Reykjavík* sem gerð var að vinsælli kvikmynd og *Höfundur Íslands*, sem hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2001. Hallgrímur var aftur tilnefndur til verðlaunanna árið 2005 fyrir skáldsöguna *Rokland*. Jafnframt var hann tilnefndur til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs fyrir *101 Reykjavík* og *Rokland*. Hann hefur hlotið mikið lof fyrir þríleik sinn um Gest Eilífsson á Segulfirði og hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin fyrir tvær bókanna: *Sextíu kíló af sólskini* og *Sextíu kíló af kjaftshöggum*.

## Bækur
* *Drungabrim í dauðum sjó: kvæði fyrir ókvæða öld* (2025)
* *Sextíu kíló af sunnudögum* (2024)
* *Sextíu kíló af kjaftshöggum* (2021)
* *[[Sextíu kíló af sólskini]] (2018)*
* *[[Sjóveikur í München]] (2015)*
* *Konan við 1000°: Herbjörg María Björnsson segir frá* (2011)
* *Konan sem kyssti of mikið* (2010)
* *[[10 ráð til að hætta að drepa fólk og byrja að vaska upp]]* (2008)
* *Rokland* (2005)
* *Best of [[Grim]]* (2004)
* *[[Herra Alheimur]]* (2003)
* *[[Höfundur Íslands]]* (2001)
* *[[Ljóðmæli 1978-1998]]* (1998)
* *[[101 Reykjavík (bók)|101 Reykjavík]]* (1996)
* *[[Þetta er allt að koma]]* (1994)
* *[[Hella (bók)|Hella]]* (1990)

## Leikhús
* *[[Ástin er diskó - lífið er pönk]]* (2008)

## Kvikmyndir
* *101 Reykjavík* (2000)
* *[[Rokland]]* (2011)

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
* Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs

## Tenglar
*Vefur Hallgríms Helgasonar
*''Baugur og bláa höndin''; grein í Morgunblaðinu 2002
*Hallgrímur Helgason á Beinni línu hjá DV.is
Sumartími

**Sumartími** er hugtak yfir kerfi sem er ætlað að *spara* dagsbirtu. Þegar sumartími tekur gildi er klukkan færð fram um eina klukkustund frá opinberum staðartíma og haldið þannig yfir vor- og sumarmánuði. Þegar klukkunni er breytt á þennan veg birtir seinna á morgnana og sólin er á lofti klukkutíma lengur.

Ný-Sjálendingurinn George Vernon Hudson stakk fyrstur manna upp á sumartímanum seint á 19. öld. Í fyrri heimstyrjöld var sumartíma fyrst komið á í Þýskalandi og Austurríki-Ungverjalandi sem leið til að spara orku.

Sumartími er mest notaður í tempraða beltinu og er það vegna hinna miklu breytinga á dagsbirtu á mismunandi árstímum.

## Tenglar
* Hvenær var hætt að skipta á milli sumar- og vetrartíma á Íslandi? vísindavefurinn (skoðað 2. júlí 2015)
* Um tímareikning á Íslandi Almanak Háskóla Íslands (skoðað 2. júlí 2015)
Skakki turninn í Písa

**Skakki turninn í Písa** (ítalska: *Torre pendente di Pisa* eða einfaldlega *Torre di Pisa*) er frístandandi klukkuturn í borginni Písa á Ítalíu og tilheyrir hann dómkirkjunni í Písa.

Turninum var ætlað að standa lóðrétt, en stuttu eftir byggingu hans í ágúst 1173 tóku undirstöður hans að síga og hann því að hallast. Hann er staðsettur á bak við kapelluna og er eitt af þremur mannvirkjum á *Campo dei Miracoli* í Písa (svæði kraftaverkanna).

Turninn er 55,86 metrar að hæð á lægstu hlið og 56,70 á þeirri hæstu. Hann hallar um 4 gráður. Breidd veggjanna við jörðu er 4,09 metrar og 2,48 efst í turninum. Áætlað er að þyngd hans sé 14.500 tonn og það eru 294 þrep í honum. Turninn hefur, ásamt dómkirkjunni, skrúðhúsinu og kirkjugarðinum verið á heimsminjaskrá frá árinu 1987.
Arthur Conan Doyle

**Sir Arthur Ignatius Conan Doyle** (22. maí 1859 – 7. júlí 1930) var skoskur rithöfundur af írskum ættum og best þekktur fyrir verk sín um einkaspæjarann Sherlock Holmes, sem vanalega er talinn höfuðpersóna í glæpasöguheiminum. Auk glæpasagna skrifaði Arthur Conan Doyle vísindaskáldsögur, sagnfræðitengdar bækur ásamt leikritum og ljóðum.

## Tenglar
* ''Sir Arthur Conan Doyle og fyrirlestrar hans í Kaupmannahöfn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1929
Franz Kafka

**Franz Kafka** (3. júlí 1883 – 3. júní 1924) er eitt af höfuðskáldum 20. aldarinnar. Verk hans eru gjarnan kennd við tilvistarstefnu. Hann var af gyðingaættum, fæddur í Prag sem þá var í Austurríki-Ungverjalandi en er nú í Tékklandi, og skrifaði á þeim tæplega 40 árum sem hann lifði nokkrar skáldsögur ásamt smásögum, sem flestar voru fyrst gefnar út að honum látnum. Meðal höfuðverka hans eru *[[Hamskiptin]] og* *[[Réttarhöldin]].*

## Tenglar
* ''Franz Kafka''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* ''Tvær sögur eftir Franz Kafka''; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 1983
Arthur Miller

**Arthur Asher Miller** (17. október 1915 – 10. febrúar 2005) var bandarískt leikskáld og rithöfundur. Hann var áberandi í bandarísku bókmenntalífi og kvikmyndum í yfir 61 ár. Best þekktu verk Arthur Millers eru *[[Í deiglunni]]* og *[[Sölumaður deyr]]*, en þau hafa bæði verið sett upp í íslensku leikhúsi. Hann var einnig þekktur fyrir skammvinnt hjónaband sitt við leikkonuna Marilyn Monroe (1956-1961) sem snerist til gyðingdóms fyrir hann.
Fenrisúlfur

**Fenrisúlfur** (einnig **Hróðvitnir** „Hinn frægi úlfur“) er skepna í norrænni trú. Fenrisúlfur er jötunn í úlfsham, það er jötunn sem hefur tekið á sig ásjónu úlfs. Hann er sonur þeirra Loka og Angurboðu, en systkini hans eru Miðgarðsormur og Hel. Þau voru send í burt fljótlega eftir að þau fæddust. Fenrisúlfur leikur mikilvægt hlutverk í heimsýn norrænna manna, en samkvæmt Eddukvæðum er hann ein af þeim lykilskepnum sem móta örlög bæði guða og manna þegar Ragnarök ganga í garð. Varast ber að segja *Fernisúlfur* eins og sumir gera og tengja (óafvitandi) fyrri hluta orðsins við fernisolíu.  

## Fenrisúlfur fjötraður

Í upphafi stóð ekki mikil ógn af Fenrisúlfi, en hann stækkaði fljótt og ógnaði að lokum jafnvel ásunum. Æsir urðu að gera eitthvað í málunum og ákváðu að binda hann fastan. Fyrst bjuggu þeir til fjötur sem hét Læðingur. Þeir sögðu Fenrisúlfi að frægð og frami myndi fylgja honum ef að honum tækist að leysa sig úr þeim fjötri. Fenrisúlfi fannst það lítið mál að slíta sig úr því. Þaðan er komið máltækið "að leysa úr læðingi" sem merkir "að kalla eitthvað fram". 

Æsir ákváðu að búa til nýjan fjötur sem kallaður var Drómi og var tvöfalt sterkari en Læðingur. Sögðu æsin þá að tvöföld frægð biði hans ef honum tækist að leysa sig úr þessum fjötri. Úlfurinn fer létt með það að leysa sig úr reipinu. Þaðan er komið orðatiltækið "að drepa úr dróma" sem merkir "að leysa úr fjötrum". 

Æsir voru farnir að örvænta og sendu Skírni í Svartálfaheim þar sem hann fékk dverga til að búa til fjötur úr 6 hlutum:

* Dyn kattarins
* Skeggi konunnar
* Rótum bjargsins
* Sinum bjarnarins
* Anda fisksins
* Hráka fuglsins

Nýting þessara hluta í fjöturinn skýrir ástæðu þess að þeir eru ekki (lengur) til. Sá fjötur nefndist Gleipnir og leit sakleysislega út, mjög lítill og þunnur, en var í raun búinn göldrum. Úlfurinn áttaði sig á því að æsir voru að reyna að plata hann vegna þess hve fjöturinn var smár en goðin sannfærðu hann um að ef hann gæti ekki sjálfur losað sig myndu þau losa hann og því til sönnunar lagði Týr hönd sína að veði í gin úlfsins. Fjöturinn slitnaði ekki og missti Týr höndina því að goðin losuðu úlfinn að sjálfsögðu ekki. Fenrisúlfur stendur síðan bundinn í Jötunheimum til ragnaraka.

## Ragnarök

Völuspá segir að í ragnarökum muni Fenrisúlfur losna úr fjötrum sínum. Hann mun verða svo stór að gin hans nær frá jörðu og upp í himin er hann gapir. Fenrisúlfur mun berjast við Óðinn í ragnarrökum og mun vega hann. Víðir, sonur Óðins, mun hefna hans með því að stíga með öðrum fætinum í neðri góm úlfsins, en teygir hönd sína upp í efri góm hans við himin og kjálkabrýtur hann.

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Sandvíkurhreppur

**Sandvíkurhreppur** var hreppur í vestanverðum Flóa í Árnessýslu, kenndur við Sandvíkurbæina í miðjum hreppnum.

Hreppurinn hét **Kaldnesingahreppur** til forna, þá kenndur við bændur í Kaldaðarnesi.

Seint á 19. öld fór þorp að myndast á Selfossi, sem þá tilheyrði hreppnum. Hinn 1. janúar 1946 var bærinn skilinn frá Sandvíkurhreppi og gerður að sérstökum hreppi, *Selfosshreppi*, ásamt nánasta umhverfi sínu. 
Hinn 7. júní 1998 sameinuðust Selfoss og Sandvíkurhreppur á ný, ásamt Eyrarbakkahreppi og Stokkseyrarhreppi undir merkjum *[[Sveitarfélagið Árborg|sveitarfélagsins Árborgar]]*.
Stokkseyrarhreppur

**Stokkseyrarhreppur** var hreppur suðvestan til í Flóa í Árnessýslu, kenndur við bæinn Stokkseyri.

Á seinni hluta 19. aldar fór fólki að fjölga mikið í hreppnum, aðallega vegna aukinnar útgerðar og verslunar, bæði á Stokkseyri og á Eyrarbakka.  1897 var vegna þessa ákveðið að skipta hreppnum í tvennt og var landshöfðingjabréf gefið út um skiptinguna hinn 18. maí. Hélt eystri hlutinn nafninu óbreyttu en sá vestri var nefndur Eyrarbakkahreppur.

Hinn 7. júní 1998 sameinuðust hrepparnir tveir á ný og  Sandvíkurhreppur og Selfossbær að auki undir merkjum *[[Sveitarfélagið Árborg|sveitarfélagsins Árborgar]]*.
Eyrarbakkahreppur

**Eyrarbakkahreppur** var hreppur suðvestan til í Flóa í Árnessýslu, kenndur við kauptúnið Eyrarbakka.

Hreppurinn var stofnaður með landshöfðingjabréfi hinn 18. maí 1897 við að Stokkseyrarhreppi var skipt í tvennt.

Hinn 7. júní 1998 sameinuðust hrepparnir tveir á ný og  Sandvíkurhreppur og Selfossbær að auki undir merkjum *[[Sveitarfélagið Árborg|sveitarfélagsins Árborgar]]*.
Sylvia Plath

**Sylvia Plath** (27. október 1932 – 11. febrúar 1963) var bandarískt ljóðskáld, rithöfundur og smásagnahöfundur. Þrátt fyrir að vera frægust fyrir beitt ljóð sín hefur sjálfsævisöguleg skáldsaga hennar *Glerhjálmurinn* (e. Bell Jar) einnig náð mikilli hylli. 

Hún giftist enska skáldinu Ted Hughes sem að endingu fór frá henni og tveimur börnum hennar fyrir aðra konu. Sylvia Plath fyrirfór sér rétt rúmlega þrítug árið 1963 með því að stinga höfði sínu inn í gasofn á meðan tvö börn hennar sváfu í sömu íbúð.

## Helstu verk
### Ljóð
* *[[The Colossus]]* (1960) 
* *[[Ariel (Plath)|Ariel]]* (1965) 
* *[[Crossing the Water]]* (1971) 
* *[[Winter Trees]]* (1972) 
* *[[The Collected Poems]]* (1981)

### Bækur
* *[[The Bell Jar]] *(1963) (Glerhjálmurinn undir dulnefninu 'Victoria Lucas')
* *Letters Home* (1975) til og ritstýrt af móður hennar
* Johnny Panic and the Bible of Dreams (1977) (Breska útgáfan hefur tveimur fleiri sögur en sú bandaríska)
* *The Journals of Sylvia Plath* (1982)
* *The Magic Mirror* (1989), Plath's Smith College senior thesis
* *The Unabridged Journals of Sylvia Plath*, ritstýrt af Karen V. Kukil (2000)

### Fyrir börnin
* *The Bed Book* (1976)
* *The It-Doesn't-Matter-Suit* (1996)
* *Collected Children's Stories* (UK, 2001)
* *Mrs. Cherry's Kitchen* (2001)
Black Ingvars

**Black Ingvars** er sænsk þungarokkshljómsveit stofnuð árið 1995. Hún er einkum þekkt fyrir að spila lög sem upprunalega eru ekki þungarokkslög, meðal annars barnalög eða trúarleg lög. Meðal þekktra laga sem sveitin hefur flutt eru Waterloo, Här kommer Pippi Långstrump og Bananas in Pyjamas (sem þeir reyndar snöruðu yfir á sænsku, Bananer i pyjamer). 

## Plötur
*Earcandy Six (1995)
*Earcandy Five (1995)
*Sjung Och Var Glad (1997)
*Schlager Metal (1998)
*Heaven Metal (1999)
*Kids Superhits (2000)
*The Very Best Of Dansbands Hårdrock (2001)
*Sjung Och Var Glad 2 (2002)

## Tenglar
*Vefsíða Black Ingvars

## Heimildir
Turku

****** á finnsku, ****** á sænsku, einnig **Ábær** á íslensku, er elsta og fimmta stærsta borg Finnlands, en þar búa um 190.000 manns (árið 2019). Borgin stendur við mynni árinnar Aura í suðvesturhluta Finnlands og er hún miðpunktur þriðja stærsta þéttbýlissvæðis landsins, þar sem búa um 300.000 manns. Í Turku hafa rúmlega 5% íbúanna sænsku að móðurmáli. Vegna staðsetningarinnar er höfnin í Turku ein sú umferðarmesta í Finnlandi.

Allan þann tíma sem Finnland var hluti af sænska ríkinu, allt frá byrjun 13. aldar til 1805, var Åbo stærsta borg finnska ríkishlutans og þjónaði í raun sem höfuðborg. 
Fyrsti háskóli Finnlands (**) var stofnaður þar 1640, en sá skóli flutti síðar til Helsinki (Helsingfors) og heitir nú Háskólinn í Helsinki. Rússnesk yfirvöld völdu, eftir að Finnland varð hluti af Rússneska keisaradæminu, að gera Helsinki að höfuðborg 1812 í staðinn og olli það langvarandi togstreitu á milli borganna.

## Tenglar
* www.turku.fi
Oulu

**Oulu** (sænska: **Uleåborg**) er borg og sveitarfélag með um 204.000 (2019) íbúa í Norður-Austurbotni í Finnlandi. Oulu er stærsta og mikilvægasta borg Norður-Finnlands og sjötta stærsta borg landsins. Fólksfjölgun í borginni er næstum sambærileg við stórþéttbýlissvæði Helsinki.
Allt í drasli

**Allt í drasli** var íslenskur sjónvarpsþáttur sem var á dagskrá á Skjá einum frá 2005. Þátturinn er íslensk útfærsla á breska þættinum *[[How Clean is Your House?]]*. Þátturinn gekk út á það að farið er heim til fólks þar sem umgengni og hreinlæti er verulega ábótavant og messað yfir heimilisfólki um leið og ræstingafólk tók til og þreif.

Upphaflega voru þáttastjórnendur Heiðar Jónsson snyrtir og Margrét Sigfúsdóttir skólastjóri Hússtjórnarskólans í Reykjavík, en árið 2007 tók Eva Ásrún Albertsdóttir við af Heiðari við hlið Margrétar. Sögumaður var Hjálmar Hjálmarsson.
Aðal ræstingamenn sem sáu um mesta vinnu við gerð þáttanna voru Ólafur og Tómas Þórarinssynir.

Þættirnir voru gerðir samkvæmt bresku forskriftinni og mikið er um ýktar raddir, upphrópanir og líkamlegt látbragð til að lýsa yfir vanþóknun yfir ástandinu. Þessi forskrift er nú í notkun við þáttagerð í fjöldamörgum Evrópulöndum, íslenska útgáfan var ellefta staðfæringin á þáttunum.

Meðaltalsáhorf á þættina, á meðan þeir voru í sýningu var tuttugu og tvö prósent. 

## Stutt ágrip þáttaraða
## þriðja þáttaröð

Eva Ásrún Albertsdóttir kemur inn í stað Heiðars sem kynnir. 3 af 13 heimilum verða valin í stórtækar breytingar í þættinum Innlit/útlit. Þessi þáttaröð er sú síðasta af þættinum Allt í drasli.

## Tengill
*S1.is:Allt í drasli 

## Heimild
*
Djúpárhreppur

**Djúpárhreppur** var hreppur neðst í Holtum í Rangárvallasýslu. Hann varð til við uppskiptingu Ásahrepps hinn 1. janúar 1936. Fyrsti oddviti Djúparhrepps var Tyrfingur Björnsson bóndi í Hávarðarkoti.

Innan Djúparhrepps er byggðakjarninn Þykkvibær en þar eru ræktaðar um 60% af kartöflum landsmanna.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Djúpárhreppur Rangárvallahreppi og Holta- og Landsveit undir nafninu *[[Rangárþing ytra]]*.
Rangárvallahreppur

**Rangárvallahreppur** var hreppur í Rangárvallasýslu, kenndur við sveitina Rangárvelli milli Ytri- og Eystri-Rangár. 

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Rangárvallahreppur Djúpárhreppi og Holta- og Landsveit undir nafninu *[[Rangárþing ytra]]*.
Borgarholt

**Borgarholt** er hæð á Kársnesi sem tilheyrir Kópavogi. Í holtinu eru klettamyndanirnar Borgir, sem eru friðlýst náttúruvætti síðan 1981 og Kastalar, sem að hluta til fóru undir götuna Kastalagerði.

Kópavogskirkja stendur efst á holtinu og skýrir það hví sumir íbúar hafa nefnt holtið „Kirkjuholt“.

## Tengill
* Kópavogur.is:Borgarholt
Holta- og Landsveit

**Holta- og Landsveit** var hreppur í Rangárvallasýslu. Hann varð til 1. júlí 1993 við sameiningu Holtahrepps og Landmannahrepps. 

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Holta- og Landsveit Djúpárhreppi og Rangárvallahreppi undir nafninu *[[Rangárþing ytra]]*.
Landmannahreppur

**Landmannahreppur** var hreppur í uppsveitum Rangárvallasýslu.

Hinn 1. júlí 1993 sameinaðist Landmannahreppur Holtahreppi undir nafninu *[[Holta- og Landsveit]]*.
Holtahreppur (Rangárvallasýslu)

**Holtahreppur** var hreppur í ofanverðum Holtum í Rangárvallasýslu.
Hann varð til ásamt Ásahreppi hinn 11. júlí 1892 við að Holtamannahreppi var skipt í tvennt.

Hinn 1. júlí 1993 sameinaðist Holtahreppur Landmannahreppi undir nafninu *[[Holta- og Landsveit]]*.
Holtamannahreppur

**Holtamannahreppur** var hreppur í vestanverðri Rangárvallasýslu.

Hinn 11. júlí 1892 var Holtamannahreppi skipt í tvennt. Varð efri hlutinn að  Holtahreppi og hinn neðri að Ásahreppi''.
Pétur Þorsteinsson

**Pétur Þorsteinsson** (fæddur 5. maí 1955) er fyrrum prestur Óháða safnaðarins í Reykjavík frá 1995 til 2025. Hann hefur auk þess starfað sem æskulýðsfulltrúi á Grund, dvalar- og hjúkrunarheimili, um árabil.

Hann er þekktur fyrir gamansöm orðasöfn sín og nýyrðasmíð. Söfnin hefur hann gefið út í *Petrísk – íslensku orðabókinni*. Hann hefur beitt sér fyrir málhreinsun og kallar sig allsherjarnýyrðaskáld eða forseta ''háfrónsku''-málhreyfingarinnar á Íslandi, hreyfingar sem reynir að útrýma öllum tökuorðum í íslensku.

Pétur er einnig töframaður og einn af stofnfélögum Hins íslenska töframannagildis og hélt árlega *galdramessur* og *gerningaguðsþjónustur* í óháðu kirkjunni.

## Tenglar
* Óháði söfnuðurinn
* Pétrísk-íslensk orðabók, 36. útgáfa
* Vefsíða Hins íslenska töframannagildis
Dagsbrún

**Dagsbrún** getur átt við eftirfarandi:
*Verkamannafélagið Dagsbrún sem að starfaði á árunum 1906 til 1998.
*: Sjá einnig Dreifibréfsmálið. 
*Dagsbrún (blað jafnaðarmanna) gefið út frá 1915 til 1919.
*Dagsbrún hf. er íslenskt fjarskipta- og fjölmiðlafyrirtæki, móðurfélag Og Vodafone og 365 ljósvaka- og prentmiðla.
Vasa

**Vasa** (finnska: **', [[sænska]]: **') er borg á vesturströnd Finnlands. Hún var stofnuð árið 1606, í valdatíð Karls IX Svíakonungs. Borgin er nefnd eftir konungsættinni Vasa. Íbúar borgarinnar eru um 68 þúsund (tölur frá árinu 2019) og er hún á vesturströnd Finnlands á svæði sem kallast Austurbotn.

Borgin hefur tvö opinber tungumál, finnsku og sænsku, og eru 66% íbúanna finnskumælandi en 23% sænskumælandi (2022). Borgin er mikilvægur hluti af finnlandssænskri menningu.
Homogenic

***Homogenic*** er plata með söngkonunni Björk sem var gefin út í september árið 1997 af útgáfufyritækinu One Little Indian. Björk sá sjálf um að hljóðblanda plötuna ásamt Howie B og Mark Bell. Platan hlaut nánast einróma lof gagnrýnanda sem hrifust mjög af notkun strengja ásamt rafrænni tónlist.

Árið 2009 var *Homogenic* valin í 44. sæti yfir 100 bestu plötur Íslandssögunnar af notendum vefjarins Tónlist.is.

## Lög
Öll lögin eru eftir Björk, nema annað sé tekið fram.

# „Hunter“ - 4:15
# „Jóga“ (Björk/Sjón) - 5:05
# „Unravel“ (Björk/Guy Sigsworth) - 3:17
# „Bachelorette“ (Björk/Sjón) - 5:16
# „All Neon Like“ - 5:53
# „5 Years“ - 4:29
# „Immature“ - 3:06
# „Alarm Call“ - 4:19
# „Pluto“ (Björk/Mark Bell) - 3:19
# „All is Full of Love“ - 4:32

## Smáskífur
* „Jóga“
* „Bachelorette“ UK #21
* „Hunter“ UK #44
* „Alarm Call“ UK #33 
* „All is Full of Love“ UK #24, US Dance #8

## Tilvísanir
Nokia (bær)

**Nokia** er borg og sveitarfélag í vestur-Finnlandi. Hún liggurur við bakka árinnar Nokianvirta í Pirkanmaa héraði, um 15 kílómetrum vestan við Tampere. Íbúafjöldi í Nokia er um 34.000 manns ( 2019).

Nafnið kemur frá fornu finnsku orði, *nokia*, sem er stytting á orðinu *nokinäätä* sem þýðir safali (loðið dýr), sem kemur frá orðinu *nois* (fleirtala: *nokia*) sem þýðir sót. Eftir að safölum var útrýmt í Finnlandi fór orðið að vísa til allra dýra sem höfðu dökkan, loðin feld eins og t.d. marða, sem finnast á svæðinu í dag. Ennþá seinna vísaði orðið almennt til felds, en er þó ekki lengur notað í þeirri merkingu. 

Fyrirtækið Nokia var stofnað í bænum af Fredrik Idestam árið 1865 og var í upphafi pappírsframleiðslufyrirtæki. Fyrirtækið hefur þó enga starfsemi lengur í bænum og er í dag orðið eitt þekktasta fjarskiptafyrirtæki heims.
Nokia (aðgreining)

**Nokia** getur átt við eftirfarandi:
* Nokia er finnskt fjarskiptafyrirtæki
* Nokia er bær í Finnlandi
Feldspat

Feldspat er nafn á mikilvægum hópi bergmyndandi steinda, sem byggja upp um 60% jarðskorpunnar. 

## Lýsing
*Feldspat*steindir eru ál-siliköt sem tengjast aðallega kalíum (K), natríum (Na) eða kalsíum (Ca). Kristallar eru flatir eða strendings- og kubblaga, ógegnsæir eða hálfgegnsæir með bárótt eða óslétt brotsár. Eru alsettir samsíða kleyfnissprungum og tvíburasamvöxtur algengur. Oftast hvítt eða gráhvítt á litinn. Gler-eða skelplötugljái.

* Efnasamsetning: NaAlSi3O8 - CaAl2Si2O8 og KAlSi3O8
* Kristalgerð: Mónóklín, tríklín
* Harka: 6-6½
* Eðlisþyngd: 2,61-2,76
* Kleyfni: Góð

## Flokkun
Feldspötum er skipt í eftirfarandi hópa:

* ortóklas, sem er kalíum-ál-silíkat
* míkróklín, sem er einnig kalíum-ál-silíkat
* plagíóklas, sem er natríum-ál-silíkat til kalsíum-ál-silíkat og er úr eftirfarandi einslöguðum kristöllum með ólíka efnasamsetningu:
** albít
** andesín
** anortít
** bytownít
** labradorít
** ólígóklas

## Útbreiðsla
Feldspöt kristallast úr kviku, bæði í gangbergi og gosbergi. Þeir koma fyrir sem samfelldar steindir, sem bergæðar og eru einnig til staðar í mörgum gerðum myndbreytts bergs. Berg sem eingöngu er úr plagíóklas-feldspötum nefnist anortósít. Feldspöt finnast einnig í mörgum gerðum setbergs. 

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Ólivín

**Ólivín** er steind gerð úr magnesíum-járn-silíkati. Ólivín er ein algengasta steind á Jörðinni og hefur einnig verið greint í bergi á Tunglinu. 

## Lýsing
 Ólivín er venjulega ólífugrænt að lit (sbr. nafnið), þótt það geti orðið rauðleitt vegna oxunar járns. Það hefur skeljalaga brotfleti og er fremur stökkt, með glergljáa. 

* Efnasamsetning: (Mg,Fe)2SiO4
* Kristalgerð: Rombísk
* Harka: 6½-7
* Eðlisþyngd: 3-4
* Kleyfni: Ógreinileg

## Útbreiðsla
Ólivínflokkurinn kallast einn flokkur steinda með skylda uppbyggingu en þar má t.d. nefna monticellít og kirschsteinít. Ólivín finnst bæði í mafísku (basísku) og útmafísku (útbasísku) bergi og það er frumsteind í sumu myndbreyttu bergi. Gegnsætt ólivín er stundum notað sem gimsteinn, sem oftast er kallaður perídót, en það er frönsk nafngift ólivíns. Það er einnig nefnt krýsólít, en það nafn er dregið af grísku orðunum fyrir gull og stein. Ólivín kristallast úr kviku sem er rík af magnesíum en inniheldur lítinn kísil. Slík kvika myndar mafískt til útmafískt berg eins og gabbró, basalt, peridótít og dúnít. Myndbreyting óhreins dólómíts og annars setbergs sem inniheldur mikið magnesíum og lítinn kísil virðist mynda Mg-ríkt ólivín, eða forsterít. Ólivín, eða afbrigði þess sem til verða við mikinn þrýsting, mynda yfir 50% af efri möttli Jarðar sem þýðir að steindin er ein algengasta steind Jarðar að rúmmáli. Ólivín hefur einnig verið greint í loftsteinum, á Mars og á Tunglinu. Á Íslandi finnst ólivín í Reykjavíkurgrágrýtinu, Búðahrauni og Búrfellshrauni. 

## Heimildir
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
* Þorleifur Einarsson (1994) *Myndun og mótun lands: Jarðfræði*. ISBN 9979-3-0263-1
Jarðhitasvæði Íslands

**Jarðhitasvæði Íslands** kallast þau svæði þar sem jarðhita er að finna. Þó það sé á stóru svæði innan virka rekbeltisins ber þó að nefna helstu svæðin.

## Suðurland
* Haukadalur
* Hengill
* Kerlingarfjöll
* Landmannalaugar
* Reykjanes
* Torfajökulssvæðið/Hrafntinnusker

## Vesturland
* Deildartunga
*Kleppjárnsreykir
*Reykholt

## Norðurland
* Þeistareykir
* Kröflusvæðið

## Austurland

## Hálendi
*Landmannalaugar
*Vonarskarð
*Kerlingarfjöll
*Hveravellir
*Askja
*Kverkfjöll
Glasgow

**Glasgow** (skosk gelíska: *Glaschu*; skoska: *Glesga*) er stærsta borg Skotlands og fjórða stærsta í Bretlandi. Hún stendur við ána Clyde í miðvesturhluta skosku láglandanna. Borgin er mikil iðnaðarborg og var fyrrum heimsfræg fyrir skipaiðnað. Þar voru til dæmis byggð skipin Queen Mary, Queen Elizabeth, Queen Elizabeth II og konungssnekkjan, Britannica.

Í Glasgow búa nú um 650.300 manns (2024). Íbúum höfðu farið fækkandi á síðustu áratugum, vegna þess að nýjar borgir hafa verið byggðar í grenndinni, má þar til dæmis nefna East Kilbride og Cumbernauld. Um leið hafa stór og fjölmenn fátækrahverfi í borginni verið fjarlægð auk þess sem borgarmörkum hefur verið breytt og skýrir þetta fækkunina. Á Stór-Glasgow svæðinu búa um 1,8 milljón manna (2011).

Glasgow er mesta viðskiptaborg Skotlands og er í þriðja sæti breskra borga sem ferðamannaborg. Aðeins London og Edinborg eru ofar á þeim lista. Ennfremur er Glasgow mesta viðskiptaborg Bretlands að London frátalinni.

Verndardýrlingur Glasgow er Saint Mungo, sem einnig er nefndur Saint Kentigern. Skjaldarmerki borgarinnar sýnir mynd hans og einnig bjöllu, fugl og fisk. Einkennisorð borgarinnar eru „Let Glasgow flourish“.

## Samgöngur
Glasgow-flugvöllur og Prestwick-flugvöllur þjóna borginni.
Í Glasgow er 3. elsta neðanjarðarlestarkerfi heims sem sett var á laggirnar árið 1896.

## Menntun
Háskólinn í Glasgow og Strathclyde-háskólinn eru helstu æðri menntastofnanirnar.

## Íþróttir
### Knattspyrna
Þjóðarleikvangur Skotlands er á Hampden Park sem tekur rúm 50.000 í sæti.

Helstu knattspyrnulið borgarinnar eru:
*Glasgow Celtic
*Glasgow Rangers
*Queen's Park F.C.
*Partick Thistle

## Myndir

Glasgow City Chambers and the city's cenotaph - geograph.org.uk - 5483142.jpg|Ráðhúsið við St. George-torg
Glasgow-cathedral-may-2007.jpg|Dómkirkjan
Glasgow University (49078377092) (cropped).jpg|Glasgow-háskóli
Side View of the Kelvingrove Art Museum.JPG|Kelvingrove-listasafnið
NS5765 The Clyde, and 'Squinty' bridge, Glasgow.jpg|Áin Clyde og Squinty bridge
(looking down) Buchanan Street, Glasgow.jpg|Buchanan street
Glasgow Science Centre and Tower.jpg|Vísindasafnið
Mitchell Library at night - panoramio.jpg|Mitchell-bókasafnið


## Tilvísanir

## Tenglar

*
Albert Eymundsson

**Albert Eymundsson** (fæddur á Höfn í Hornafirði febrúar 1949) var bæjarstjóri sveitarfélagsins Hornafjarðar til ársins 2006, þegar Hjalti Þór Vignisson tók við starfinu.

Á 100 ára afmæli FIFA var hvert knattspyrnusamband beðið um að velja einn mann innan hreyfingarinnar til að hljóta sérstaka viðurkenningu frá FIFA.  Albert Eymundsson varð fyrir valinu, fyrir áratugahugsjónastarf í knattspyrnuhreyfingunni.

## Neðanmálsgrein
Los Angeles

**Los Angeles** (á spænsku: Los Ángeles (borið fram *los 'aŋxeles*)) er stærsta borg Kaliforníu og næststærsta borg Bandaríkjanna. Borgin er oft kölluð *Borg Englanna*. Íbúafjöldi borgarinnar er um fjórar milljónir, hún er 1.290,6 ferkílómetrar að stærð og er staðsett í suðurhluta Kaliforníu. Til viðbótar eru um 12,9 milljón íbúar á svæðinu umhverfis Los Angeles. Los Angeles-sýslan er fjölmennasta og útbreiddasta sýsla Bandaríkjanna. Íbúar borgarinnar eru þekktir sem „Angelenos“.

Los Angeles var stofnuð 4. september 1781 af spænska ríkisstjóranum Felipe de Neve sem *El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Angeles del Río de Porciúncula* (Þorp konunnar okkar, drottning englanna og árinnar Porziuncola). Hún varð hluti af Mexíkó árið 1821, eftir að það fékk sjálfstæði frá Spáni. Árið 1848, þegar stríðinu á milli Mexíkóa og Bandaríkjamanna lauk, varð Los Angeles ásamt Kaliforníu hluti af Bandaríkjunum.

Los Angeles er miðstöð viðskipta, alþjóðlegra skipta, afþreyingar, menningar, tísku, vísinda, tækni og menntunar. Þar eru stofnanir sem hafa mikla þekkingu á hinum ýmsu sviðum. Hollywood er staðsett í Los Angeles en Hollywood er þekkt sem *Höfuðborg skemmtanaiðnaðarins* en þar eru framleiddar kvikmyndir, sjónvarpsþættir og tekin upp tónlist. Þar sem borgin er mikilvæg í þessum iðnaði hefur hún dregið að sér margar stjörnur.

## Íþróttir
* Los Angeles Lakers og Los Angeles Clippers eru körfuboltalið sem  spila í NBA-deildinni. Los Angeles Sparks spila í WNBA.
* Los Angeles Dodgers og Los Angeles Angels eru hafnaboltaliðin í MLB.
* Los Angeles Kings og Anaheim Ducks eru NFL, eða amerísku fótboltaliðin.
* LA Galaxy og Los Angeles FC eru knattspyrnuliðin í MLS-deildinni.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Jóhannesarborg

**Jóhannesarborg** (afríkanska og enska: *Johannesburg*) er fjölmennasta borg Suður-Afríku með 4,8 milljónir íbúa (2022) og sú þriðja fjölmennasta í Afríku á eftir Kaíró og Lagos. Borgin er einnig höfuðborg Gauteng-héraðs, ríkasta héraðs Suður-Afríku, en er ekki höfuðborg landsins. Hún er stærsta borg veraldar sem ekki liggur að sjó, stöðuvatni eða á.

Í Jóhannesarborg fara fram mikil viðskipti með gull og demanta en borgin er staðsett í Witwatersrand-fjallgarðinum þar sem miklar gull og demantanámur er að finna. Flugvöllur borgarinnar er sá stærsti í Afríku.

Stór-Jóhannesarborgarsvæðinu sem einnig tekur til nálægra útborga búa um 8 milljónir.
Jacques Rueff

**Jacques Rueff** (23. ágúst 1896 - 23. apríl 1978) var franskur hagfræðingur og ráðgjafi de Gaulles, hershöfðingja og Frakklandsforseta. Hann var eindreginn frjálshyggjumaður og 1947 einn stofnenda Mont Pèlerin-samtakanna, alþjóðlegs málfundafélags frjálslyndra fræðimanna.

Rueff lauk prófi 1919 frá hinum virta École Polytechnique. Eftir það starfaði hann í fjármálaráðuneyti Frakklands og seðlabanka og gegndi eftir stríð ýmsum öðrum opinberum stöðum, en hélt uppi harðri gagnrýni á kenningar Johns Maynards Keynes, sem þá nutu mikillar hylli ráðamanna. Hann var aðalhöfundur áætlunar, sem við hann var kennd, „Plan Rueff,“ um að koma fjármálum og peningamálum Frakklands í viðunandi horf, og fór de Gaulle eftir valdatöku sína 1958 eftir mörgum ráðum hans. Rueff var dómari við Evrópudómstólinn um árabil og kjörinn félagi í Lærdómslistafélaginu franska, Académie française, 1964.

## Tenglar
* Æviágrip Rueffs (á frönsku) á heimasíðu Académie française 
* Grein (á ensku) eftir Rueff um Ludwig von Mises
Iceland National Park (hljómplata)

**Iceland National Park** er breiðskífa með Botnleðju og er hún fyrsta hljómplatan sem þeir gerðu á ensku. Hljómplatan kom út árið 2003. Lög eins og *2 Isk A Day* og *Brains Balls And Dolls* urðu vinsæl.

## Lagalisti
# 2 Isk A Day 
# Brains Balls And Dolls
# I'll Make You Come
# Over And Out	 
# Monster	 
# Country And Western	 
# 50/50	 
# Broko 
# Throat
# Wife Check
# Lay Your Body Down	 
# Human Clicktrack
# Hotstop

## Tenglar
* ''Iceland National Park'' á MusicBrainz
* ''Iceland National Park'' á Discogs
Blóðbaðið í München

**Blóðbaðið í München** var hryðjuverkaárás á sumarólympíuleikunum í München, Þýskalandi, árið 1972 þegar átta meðlimir palestínsku skæruliðasamtakanna Svarta september tóku 11 ísraelska íþróttamenn í gíslingu. Árásin leiddi til dauða allra ellefu gíslanna, eins þýsks lögreglumanns og fimm af átta hryðjuverkamönnum þegar þýska lögreglan reyndi að stöðva hryðjuverkamennina á Fürstenfeldbruck-flugstöðinni nálægt München. Síðar tók ísraelska leyniþjónustan flesta forsprakkana af lífi nema einn, Jamal Al-Gashey.

Segja má að hryðjuverkamennirnir hafi náð því fram sem þeir ætluðu sér; nefnilega að beina athygli umheimsins að baráttunni milli Ísrael og Palestínumanna. Einnig líta margir þannig á að með gíslatökunni og því sem á eftir kom hafi verið sleginn nýr og dekkri tónn í alþjólegum hryðjuverkum.
Golda Meir

**Golda Meir** (hebreska: גּוֹלְדָּה מֵאִיר) (fædd Golda Mabovitz þann 3. maí 1898 – 8. desember 1978) var einn af stofnendum Ísrael. Hún gegndi starfi flokksforingja verkamannaflokks landsins, utanríkisráðherra landsins og var fjórði forsætisráðherra þess frá 17. mars 1969 – 11. apríl 1974. Hún var kölluð járnfrú ísraelska stjórnmála, löngu áður en það hugtak festist við Margaret Thatcher. Hún er fyrsti og jafnframt eini kvenkyns forsætisráðherra Ísrael og þriðji kvenkyns forsætisráðherrann í heiminum.
David Ben-Gurion

**David Ben-Gurion** (Hebreska: דָּוִד בֶּן-גּוּרִיּוֹן‎; 16. október 1886 – 1. desember 1973) var fyrsti forsætisráðherra Ísraels (1948-1953, 1955-1963). Ben-Gurion er minnst fyrir að hafa lesið upp sjálfstæðisyfirlýsingu Ísraels þann 14. maí 1948, og fyrir áhrif sín í baráttu síonista fyrir stofnun landsins. 

## Æviágrip
David Ben-Gurion fæddist undir nafninu David Gruen í bænum Płońsk sem þá tilheyrði Rússaveldi, en í dag er bærinn innan landamæra Póllands. Á æskuárum sínum kynntist hann hugmyndafræði síonisma af föður sínum, Victor Gruen. Ben-Gurion varð strax heillaður af hugmyndafræði síonismans og fór ungur að berjast fyrir að koma henni í framkvæmd. Árið 1906, þegar Ben-Gurion var 20 ára, fluttist hann til Palestínu, til að berjast fyrir hugsjón síonista um stofnun sjálfstæðs ríkis gyðinga í þar.

Árið 1935 varð Ben-Gurion valdamesti einstaklingurinn innan stærstu samtaka síonista. Síonistahreyfingin var stærst baráttuhreyfinga gyðinga sem börðust fyrir stofnun sjálfstæðs ríkis gyðinga innan landamæra Palestínu. Þegar Ben-Gurion tók við völdum í síonistahreyfingunni voru átökin að harðna á milli gyðinga og Palestínumanna. Ástæða átakanna var að gyðingar voru orðnir fjölmennir í Palestínu og sóttust í auknum mæli eftir yfirráðum yfir landsvæðum innfæddra Palestínumanna. Ben-Gurion átti mikinn þátt í að móta stefnu hreyfingarinnar á síðustu árunum fyrir stofnun Ísraels og undir stjórn hans náði hreyfingin loks markmiði sínu með stofnun Ísraels árið 1948.  

### Valdatíð (1948-1953 og 1955-1963)
Ben-Gurion las upp sjálfstæðisyfirlýsingu Ísraels þann 14. maí 1948 og varð síðan fyrsti forsætisráðherra hins nýstofnaða Ísraels. Hann gegndi síðan embætti í fyrstu ríkisstjórn Ísraels sem dóms- og forsætisráðherra á árunum 1948-1953. Ben-Gurion tók síðan aftur við völdum sem forsætisráðherra Ísraels árið 1955 og gegndi því embætti til ársins 1963. Á valdatíð sinni á upphafsárum Ísraels hafði hann mikill áhrif á stjórnmála- og samfélagsþróun landsins í krafti valda sinna.  

### Arfleið
Hrífandi persónuleiki og störf Ben-Gurion í þágu ísraelsku þjóðarinnar voru honum til mikilla vinsælda innan Ísraels og er hans stundum minnst sem „föður Ísraels“. En jafnt innan og sérstaklega utan Ísraels er arfleifð hans víða ekki lituð sama hetjuljóma. Grimmdarverk Ísraela og stefna landsins í garð Palestínumanna hafa litað arfleið hans utan Ísraels, og er hans fyrir það oft minnst utan Ísraels fyrir grimmdarverk en ekki hetjudáðir í þágu eigin þjóðar.

## Tilvísanir

### Heimildir
Magnús Þorkell Bernharðsson. *Miðausturlönd: Fortíð, nútíð og framtíð*. Mál og menning, 2018.
Ehud Barak

**Ehud Barak** (hebreska: אֵהוּד בָּרָק) (f. 12. febrúar 1942, í Mishmar HaSharon samyrkjubúinu, þá undir yfirráðum Breta) er ísraelskur stjórnmálamaður. Hann var 10. forsætisráðherra Ísraels frá 1999 til 2001. Hann er jafnframt sá einstaklingur sem hefur fengið flest heiðursmerki í sögu ísraelska hersins.
Jerúsalem

**Jerúsalem**, **Jórsalir** eða **Jórsalaborg** (hebreska: יְרוּשָׁלַיִם *Yerushalayim*; arabíska: القُدس *al-Quds*) er forn borg fyrir botni Miðjarðarhafs og lykilborg í sögu gyðingdóms, kristinna og múslima. Bæði gyðingar og Palestínumenn gera tilkall til borgarinnar sem höfuðborgar ríkis síns (Palestínumenn til framtíðarríkis). Hún er nú öll undir yfirráðum Ísraela.

## Tilvísanir
Mossad

**Mossad**, eða **Ha-Mōśād le-Mōdī`īn ū-le-Tafqīdīm Meyūhadīm** (hebreska: המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים), er heiti ísraelsku leyniþjónustunnar. Hún er m.a. ábyrg fyrir upplýsingasöfnun, morðum, mannshvörfum, baráttu gegn hryðjuverkum og ýmsum öðrum hernaðaraðgerðum.
Edinborg

**Edinborg** (enska: *Edinburgh*; skosk gelíska: *Dùn Èideann*) er höfuðborg Skotlands, önnur stærsta borg landsins eftir Glasgow og sjöunda stærsta borg Bretlands. Íbúar eru um 531.000 manns (2024). Á stórborgarsvæðinu búa um 912.000 (2020).

Borgin stendur við suðurströnd Forthfjarðar á austurströnd Skotlands. Edinborg hefur verið höfuðborg Skotlands frá árinu 1437, þar er aðsetur skoska þingsins og skosku konungsfjölskyldunnar. Þar er einnig að finna Þjóðminjasafn Skotlands, Landsbókasafn Skotlands og Listasafn Skotlands. Edinborg er önnur stærsta miðstöð fjármála í Bretlandi á eftir London.

Edinborgarkastali er eitt af einkennum Edinborgar, en kletturinn þar sem hann stendur hefur verið notaður undir vígi allt frá 9. öld f.Kr. Holyrood-höll er opinber búsetustaður bresku konungsfjölskyldunnar í Skotlandi. Gamli bærinn og Nýi bærinn eru vernduð af heimsminjaskrá Menningarmálastofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNESCO). Sögulega hefur Edinborg verið miðstöð fræðastarfs í Skotlandi, sérstaklega á sviði læknisfræði, skosks réttar, vísinda og verkfræði. Á tímum upplýsingarinnar var Edinborgarháskóli leiðandi í framförum á sviði vísinda. Þar störfuðu heimsþekktir fræðimenn á borð við David Hume, Adam Smith, Francis Hutcheson, Robert Burns, Adam Ferguson, John Playfair og Joseph Black. Edinborg er einnig þekkt víða fyrir tvær árlegar listahátíðir; Edinborgarhátíðina og Fringe-hátíðina sem haldnar eru í ágúst. Edinborg er annar vinsælasti áfangastaður ferðamanna sem halda til Bretlands með rúmlega milljón ferðamenn á ári.

## Menntun
*Edinborgarháskóli

## Íþróttir
### Knattspyrna
*Heart of Midlothian F.C.
*Hibernian F.C

## Tilvísanir

## Tenglar

* 
* Edinborg: Skotarnir og sagan, verslunin og viskíið, Morgunblaðið 21. október 1994
1437

Árið **1437** (**MCDXXXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Gozewijn Comhaer skipaður Skálholtsbiskup í staðinn fyrir Jón Vilhjálmsson Craxton, sem var sviptur embætti.
* Þóra Finnsdóttir varð abbadís í Reynistaðarklaustri og vígði Gozewijn Skálholtsbiskup hana því biskupslaust var á Hólum.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 20. febrúar - Jakob 1. Skotakonungur var myrtur af samsærismönnum. Sumir þeirra, þar á meðal föðurbróðir Jakobs, jarlinn af Atholl, og sonarsonur jarlsins, Robert Stewart, voru pyntaðir til bana fyrir þátt sinn í morði hans.
* Jakob 2. var krýndur konungur Skotlands, sex ára gamall.
* Edinborg var gerð að höfuðborg Skotlands.
* Hinrik 6. Englandskonungur var lýstur lögráða og tók við stjórnartaumunum.
* Danska ríkisráðið bauð Kristófer af Bayern dönsku krúnuna þar sem Eiríkur af Pommern hafði yfirgefið ríki sitt og sest að á Gotlandi.

### Fædd
* (sennilega) - Elizabeth Woodville, Englandsdrottning, kona Játvarðar 4. (d. 1492).

### Dáin
* 3. janúar - Katrín af Valois, Englandsdrottning, kona Hinriks 5. (f. 1401).
* 21. febrúar - Jakob 1. Skotakonungur myrtur (f. 1394).
* 10. júní - Jóhanna af Navarra, Englandsdrottning (f. 1370).
* 9. desember - Sigmundur, keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1368).
* Niccolò Niccoli, fræðimaður sem fann upp Ítalíuskrift (d. 1437).
Dyflinn

**Dyflinn** (á íslensku einnig nefnd **Dyflinni** eða **Dublin**, frb. ; írska: *Baile Átha Cliath*, enska: *Dublin*) er höfuðborg og jafnframt stærsta borg Írska Lýðveldisins. Hún stendur við miðja austurstönd Írlands við árósa Liffey-ár, í Dyflinnarsýslu. Dyflinn hefur verið höfuðborg Írlands síðan á miðöldum.

**Stóra Dyflinnarsvæðið** vísar til Dyflinnarsýslu, Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal, Kildare, Meath, Suður-Dyflinnar og Wicklow, en fólk ferðast enn lengri leiðir til þess að komast til vinnu.

Íbúafjöldi Dyflinnar var 592.713 við manntal 2022, en Dyflinnarsvæðið hafði 1.534.900 íbúa (2024).

## Nafn
Orðið *Dyflinn*  á íslensku og *Dublin* á ensku er komið af írsku heiti: *Dubh Linn* (írska: „Svartipollur“ eða „Svartalón“). Í fornírsku var ‚bh‘ ritað ‚ḃ‘, þ.e. ‚b‘ með punkti fyrir ofan, og er það borið fram eins og ‚v‘. Í hinni normönskuskotnu ensku hvarf þessi punktur og þær framburðarupplýsingar sem honum fylgdu, og um síðir varð úr enska myndin *Dublin*. Sumir hafa þó haldið því fram að *Dyflinn* sé af norrænum uppruna, af orðunum *djúp lind*. Þetta getur þó varla staðist þar sem nafnið *Dubh Linn* varð til áður en víkingar komu til Írlands auk þess sem það er ósennilegt hljóðafarslega. Í íslensku er nafnið kvenkyns og beygist þannig: Dyflinn(i), Dyflinni, Dyflinni, Dyflinnar. Þess má geta að vanalega er orðið *dubh* ritað *duff* í enskri gerð írskra örnefna, samanber bæina Carryduff og Gulladuff.

Á nútímaírsku heitir borgin *Baile Átha Cliath*, sem merkir „Bærinn við grindavaðið“. Allt frá tímum Rómverja hafði verið þorp á þessum stað. Um 840 náðu víkingar yfirráðum í borginni og stofnuðu þar konungdæmi, sem segja má að hafi staðið að nafninu til 1171, með nokkrum hléum. Mikilla írskra áhrifa gætti þó í borginni, einkum eftir 1036. 

Árið 980 vann Mael Sechnaill II, hákonungur Írlands, sigur á Ólafi kvaran við Tara, og átta árum síðar, 988 náði hann Dyflinni á sitt vald. Miða margir Írar upphaf borgarinnar við það. Norrænir konungar sátu þó áfram í borginni, en völd þeirra minnkuðu verulega og írsk áhrif jukust (*Ítarefni:* Konungar í Dyflinni).

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Dublin (aðgreining)

**Dublin** (**[[Dyflinn]]**) er höfuðborg Írlands, staðsett í Dyflinnarsýslu.

**Dublin** er einnig nafn nokkurra staða í Bandaríkjunum:

*Dublin, Kaliforníu
*Dublin, Georgíu
*Dublin, Indiana
*Dublin, New Hampshire
*Dublin, Norður-Karólínu
*Dublin, Ohio
*Dublin, Pennsylvaníu
*Dublin, Texas
*Dublin, Virginíu
*Dublin Township, Pennsylvaníu
**Einnig er til Upper Dublin í Pennsylvaníu.

**[[Dublin (Suður-Ástralíu)|Dublin]]** er lítill bær í suður Ástralíu.

Samkomulag Evrópusambandsins um pólitískt hæli heitir Dyflinnarbókunin, og var undirrituð í Dyflinni.

Dublin Core er alþjóðastaðall um lýsigögn sem dregur nafn sitt af bænum Dublin í Norður-Karólínufylki

Sjá einnig: Írsk staðarnöfn í öðrum löndum
Saxelfur

**Saxelfur** (en stundum einnig kölluð aðeins **Elfin**) (tékkneska: *Labe*; þýska: *Elbe*; latína: *Albis*; danska: *Elben*; sorbneska: *Łobjo*; pólska: *Łaba*, - komið úr norrænu *elfr*, „elfur eða fljót“) er eitt af stærstu fljótum Evrópu og ein af helstu siglingaleiðum um Mið-Evrópu. Upptök fljótsins eru í Tékklandi við norðurlandamæri Tékklands og Póllands. Það rennur síðan 1165 km leið um Tékkland og Þýskaland út í Norðursjó við Cuxhaven. Við fljótið standa margar stórar borgir, svo sem Dresden, Magdeburg og Hamborg.
Abu Daoud

**Abu Daoud** (öðru nafni Mohammed Oudeh) var einn af skipuleggjendum blóðbaðsins í München árið 1972 þar sem 17 manns lágu í valnum, þ.á m. 11 ísraelskir íþróttamenn. Hann var búsettur í Jórdaníu undir lok ævi sinnar. Hann lýsti yfir vilja sínum til að snúa aftur til palestínsku sjálfsstjórnarsvæðanna en vegna handtökuskipunar sem þýsk stjórnvöld gáfu út á hendur honum átti hann ekki afturkvæmt þangað.

Daoud lést í Damaskus í Sýrlandi árið 2010.

## Tilvísanir
Fatah

**Fatah** (arabíska: **فتح**); er tekið úr upphafsstöfum arabísku orðanna *Harakat al-Tahrir al-Watani al-Filastini*, er stærsta hreyfingin innan palestínsku regnhlífarsamtakanna PLO, eða Frelsishreyfingar Palestínumanna.

Fatah hefur stjórnartaumana á Vesturbakkanum og hefur átt í deilum við Hamas-samtökin sem nú stjórna Gasa.
808

Árið **808** (**DCCCVIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Karlamagnús lætur reisa virki til varnar gegn hinum heiðnu Vindum og Dönum við mót ánna Saxelfar, Alster og Bille þar sem borgin Hamborg rís síðar.

## Fædd

## Dáin
* Widukind, leiðtogi Saxa.
Bagdad

**Bagdad** eða **Bagdað** (arabíska: , úr persnesku **بغداد **, „gjöf guðs“) er höfuðborg Írak og Bagdadsýslu. Hún er önnur stærsta borgin í Suðvestur-Asíu á eftir Teheran og önnur stærsta borg Araba-heimsins á eftir Kaíró. Íbúafjöldi árið 2018 var áætlaður um 8,1 milljón. Bagdad stendur við ána Tígris og var eitt sinn miðstöð hins íslamska menningarheims.

## Tilvísanir