open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emre Altuğ

**Niyazi Emre Altuğ** (f. 14. apríl 1969 í Istanbul) er tyrkneskur söngvari og leikari.

## Hljómplötur

## Tenglar
*Heimasíða Emre Altuğ
Almengi

**Almengi** er hugtak í heimspeki og mengjafræði, sem á við hugsanlegt mengi, sem inniheldur öll önnur mengi, þ.e. *megi allra mengja*. Slíkt mengi innihéldi þá einnig sjálft sig, en fyrifinnst ekki skv. Zermelo Fraenkel mengjafræði. Ef gert er ráð fyrir mengi allra mengja, sem ekki innihalda sjálft sig fæst Russell mótsögnin. 

## Tengt efni
* Fjöldatala
* Grunnmengi
* Tómamengið
* Veldismengi
Þrándarneskirkja

**Þrándarneskirkja** er nyrsta miðaldasteinkirkja Noregs (og raunar Norðurlanda). Hún er um 3 km norðan við miðbæinn í Harstad. Kirkjan hefur löngum verið talin frá miðri 13. öld, en aldursgreining byggð á árhringjatímatali bendir til að henni hafi verið lokið skömmu eftir 1434. Samanborið við tíu aðrar miðaldasteinkirkjur, sem enn eru uppistandandi í Noregi, er Þrándarneskirkja vel varðveitt, og hefur að utan haldið sem næst upprunalegu útliti. Heildarlengd kirkjunnar er 36 metrar, Kirkjuskipið eða framkirkjan er 22.6x17.0 metrar og kórinn 13.5x11.5 metrar, og er kirkjan því ein sú stærsta frá kaþólskum tíma, utan þéttbýlis í Noregi. Á miðöldum var Þrándarnes miðstöð kirkjulegs starfs í Norður-Noregi.

Þrándarneskirkja er einkum þekkt fyrir ríkulegar skreytingar og kirkjugripi, m.a. þrjár altaristöflur í gotneskum stíl . Ein þeirra (sú stærsta) er talin eftir víðkunnan þýskan listamann Bernt Notke (1435-1508/09). Predikunarstóllinn, sem er í barrokkstíl er með stundaglasi til að minna prestinn á að halda ekki of langar ræður. Orgelið er frá 18. öld. Í kórnum eru leifar af múrmálverkum frá miðöldum. 

Núverandi kirkja er líklega sú þriðja á þessum stað. Sú fyrsta, stafkirkja, var byggð á 11. öld. Önnur kirkjan, sem byggð var á 12. öld, var víggirt með steinvegg (múrvegg), og má sjá leifar hans umhverfis kirkjugarðinn. 

Áður fyrr var lítill turn á kirkjunni, sem var tekinn niður. Nú eru kirkjuklukkurnar í litlum klukkuturni vestan við kirkjudyr. 

## Myndasafn

Image:Kirche_Trondenes_Altar.jpg|Úr kórnum í Þrándarneskirkju
Image:Kirche Trondenes Kleiner Altar.jpg|Altaristafla á hliðaraltari í Þrándarneskirkju
Image:Kirche Trondenes Kanzel.jpg|Predikunarstóllinn í Þrándarneskirkju


## Heimildir
İstiklâl Marşı

**İstiklâl Marşı** (tyrkneska: *Sjálfstæðismarsinn*) er þjóðsöngur Tyrklands. Hann var tekinn upp 12. mars 1921, tveimur árum fyrir stofnun Tyrkneska lýðveldisins.

## Ljóð
:**Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;** 
:**Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.**
:**O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;** 
:**O benimdir, o benim milletimindir ancak.** 

:**Çatma, kurban olayım çehreni ey nazlı hilâl!**
:**Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet bu celâl?** 
:**Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl,** 
:**Hakkıdır, Hakk'a tapan, milletimin istiklâl!**

:Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım. 
:Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım! 
:Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner aşarım; 
:Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım. 

:Garbın âfakını sarmışsa çelik zırhlı duvar, 
:Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var. 
:Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar. 
:"Medeniyet!" dediğin tek dişi kalmış canavar? 

:Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın! 
:Siper et gövdeni, dursun bu hayasızca akın.
:Doğacaktır sana vaadettiği günler Hakk'ın; 
:Kimbilir, belki yarın, belki yarından da yakın. 

:Bastığın yerleri "toprak" diyerek geçme, tanı! 
:Düşün, altında binlerce kefensiz yatanı! 
:Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır atanı; 
:Verme, dünyaları alsan da bu cennet vatanı.

:Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?
:Şüheda fışkıracak toprağı sıksan, şüheda! 
:Canı, cananı, bütün varımı alsın da Hüda, 
:Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda. 

:Ruhumun senden, ilahi, şudur ancak emeli;
:Değmesin mabedimin göğsüne na-mahrem eli! 
:Bu ezanlar ki şahadetleri dinin temeli, 
:Ebedi yurdumun üstünde benim inlemeli. 

:O zaman vecd ile bin secde eder varsa taşım;
:Her cerihamdan, ilahi, boşanıp kanlı yaşım,
:Fışkırır ruh-i mücerret gibi yerden na'aşım; 
:O zaman yükselerek arşa değer belki başım! 

:Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl;
:Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl! 
:Ebediyyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl.
:Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet; 
:Hakkıdır, Hakk'a tapan milletimin istiklâl!
Myndavél

**Myndavél** er tæki notað til þess að taka ljósmynd og/eða kvikmynd. Myndavél notar linsu til að safna ljósi frá myndefni og lýsir ljósmyndafilmu eða myndflögu, sem skráir lýsingu og lit myndefnisins á því augnabliki þegar "myndin er tekin". 

Kvikmyndavél tekur margar ljósmyndir á hverri sekúndu, sem síðan eru spilaðar upp á réttum hraða til að búa til kvikmynd.

## Sjá einning
* *[[Camera obscura]]*
* Stafræn ljósmyndun
* Ljósmyndun

## Tengill
Fjallabrun

**Fjallabrun** er íþrótt sem snýst um það að bruna eftir ákveðinn braut niður fjall. Í þetta eru oft notuð reiðhjól með mikilli fjöðrun (fram- og aldempun) og er hún mjög mjúk svo að keppendur finni sem minnst fyrir hindrununum.
Veiðivötn

**Veiðivötn** eru vatnaklasi á Landmannaafrétti milli Þórisvatns og Tungnaár, sem samanstendur af allt að fimmtíu vötnum, bæði smáum og stórum. Veiðivatnasvæðið er u.þ.b. 20 km langt og 5 km breitt frá suðvestri til norðausturs.

Mörg vötnin eru sprengigígar sem mynduðust í Veiðivatnagosinu 1477, t.d. Hnausapollur og Ljótipollur. Vatnaklasinn varð til í núverandi mynd í þessu eldgosi. Fjölmörg eldgos hafa orðið á Veiðivatnasvæðinu frá því ísöld lauk, t.d. gosið í Vatnaöldum í upphafi landnámstíðar (um 870) en þá myndaðist landnámsgjóskulagið. Tungnárhraunin, þar á meðal Þjórsárhraunið mikla, eru upprunnin frá Veiðivatnasvæðinu. Veiðivötn eru hluti af Bárðarbungu eldstöðvakerfinu. 

Helstu vötn: Ljótipollur, Grænavatn, Skyggnisvatn, Snjóölduvatn, Ónýtavatn, Skálavatn, Litli-Sjór, Langavatn, Skerið, Stóra- og Nyrsta Hraunvatn, Nýjavatn, Tjaldvatn og Drekavatn.

## Veiði
Veiði í vötnunum hefur líklega verið stunduð frá fyrstu öldum byggðar og er þeirra getið í Njálu (sem Fiskivötn). Í vötnunum er mikil urriðaveiði en bleikju hefur einnig fjölgað á síðustu árum, sérstaklega í þeim vötnum sem eiga samgang við Tungnaá. Urriðinn í vötnunum þykir sérstaklega vænn og er af ísaldarstofni, þ.e. sjóbirtingur sem lokaðist inni við lok síðustu ísaldar.

Stangveiði er mikið stunduð í vötnunum og er fjöldi stanga takmarkaður við áttatíu stangir á dag.

## Tengt efni
*Ampahóll

## Tenglar
*Náttúrufræðistofnun - Veiðivötn 
*Nat.is - Veiðivatnasvæðið 
*South.is - Veiðivötn
*Veiðivatnasíða Arnar Óskarssonar.
Myndband

**Myndband** eða **vídeó** (úr latínu: *video*, „ég sé”) er tækni til að taka upp, geyma, vinna úr, útvarpa og afrita kvikmyndir. Myndbandatækni var þróuð fyrir sjónvarp en er núorðið líka notuð á Internetinu.
Hamborgari

**Hamborgari** er samloka með kjöti, hakki, sem ýmist er steikt á pönnu eða grillað. Kjötið sjálft er kryddað með hentugu kryddi og sett í hamborgarabrauð. Álegg, s.s. grænmeti og sósa, er haft á milli. Hamborgari er vinsæll skyndibiti eins og pizza (flatbaka) og samloka.
Þorramatur

**Þorramatur** er hefðbundinn íslenskur matur sem hefð er fyrir að bera fram á þorra, sérstaklega á svokölluðum þorrablótum, sem eru miðsvetrarhátíð í fornum stíl. Mörg veitingahús í Reykjavík og annars staðar bjóða þá þorramat, sem oftast eru kjöt- eða fiskafurðir, verkaðar með hefðbundnum aðferðum og bornar fram niðursneiddar í trogum. 

Upphaf þorramatar má rekja til miðsvetrarmóta hinna ýmsu átthagafélaga á fyrri hluta 20. aldar (svo sem Breiðfirðingamót og Árnesingamót). Á þessum mótum upp úr 1950 voru oft auglýst „hlaðborð“, „íslenzkur matur“ eða „íslenzkur matur að fornum sið“ og voru þar bornir fram nokkrir réttir vel þekktir í íslenskum sveitum en voru orðnir sjaldséðir á borðum íbúa þéttbýlisstaða á 6. áratugnum. Orðið „þorramatur“ kom hins vegar hvergi fyrir fyrr en árið 1958 þegar veitingastaðurinn Naustið við Vesturgötu í Reykjavík fór að bjóða upp á sérstakan „þorramatseðil“ sem var hefðbundinn sveitamatur borinn fram í trogum sem smíðuð voru eftir fyrirmyndum á Þjóðminjasafninu. Yfirlýstur tilgangur með þorramatnum var, að sögn veitingamannsins á Naustinu, að bjóða fólki upp á að smakka íslenskan mat án þess að þurfa að vera félagi í átthagafélagi.

Þorramaturinn var upphaflega hópmatseðill eða hlaðborð en árið eftir lét Naustið smíða minni trog sem hentuðu undir mat fyrir tvo. Fljótlega varð vinsælt að bera slíkan mat fram á öðrum veitingastöðum í bænum enda margir kunnugir þessum mat frá fyrri tíð og sum átthagafélögin tóku upp orðin „þorramatur“ og „þorrablót“ þegar þau auglýstu mótin sín. Þorrann ber líka upp á tíma sem var venjulega fremur dauður í veitingahúsageiranum. Upp úr 1970 var farið að nota orðið „þorrabakki“ þegar rætt var um þorramatinn sem stakan rétt.

Á síðari árum hefur færst í vöxt að á þorrabakkanum séu líka matvæli sem eiga sér langa sögu en eru ekki óalgeng, svo sem harðfiskur, hangikjöt og saltkjöt. Margir veitingastaðir bjóða upp á val milli hefðbundinna súrsaðra og ósúrra þorrabakka. Þorramaturinn hefur þannig þróast með árunum til að taka mið af breytingum á matarsmekk.

## Dæmi um þorramat
* Blóðmör
* Bringukollar
* Flatkaka
* Hangikjöt
* Harðfiskur
* Hrútspungur
* Lundabaggar
* Kæstur hákarl
* Laufabrauð
* Lifrarpylsa
* Magáll
* Pottbrauð
* Rengi
* Rófustappa
* Rúgbrauð
* Selshreifar 
* Súr sundmagi
* Súrsaðir hrútspungar
* Sviðakjammar
* Sviðalappir
* Sviðasulta
* Svínasulta

## Tilvísanir
Ferlaufungur

**Ferlaufungur** (fræðiheiti: *Paris quadrifolia*) er jurt sem dregur nafn sitt af fjórum stórum sívölum blöðum (sjaldan 5-7) sem vaxa út frá stilknum ofanverðum en krónublöðin löng og mjó. Frævan er svarbrún. Jurtin ber eitt ber sem er gráblátt á lit og eitrað. 

Á Íslandi er ferlaufungur sjaldgæfur en finnst á láglendi um allt land. Hann er friðaður.

## Tenglar
Árhringjatímatal

**Árhringjatímatal** eða **trjáhringjatímatal** er vísindaleg aðferð til að aldursgreina timbur með því að rannsaka vaxtarmynstur árhringja. Þessi aðferð var fundin upp og þróuð á 20. öld, fyrst af Andrew E. Douglass, sem stofnaði rannsóknarstofu í trjáhringjafræðum við Arizonaháskóla. Með þessari aðferð er hægt að aldursgreina timbur svo nákvæmlega, að varla skeikar ári.

Á þeim breiddargráðum, þar sem eru umtalsverð árstíðaskipti, myndast árhringir þegar tré vaxa, og er sá yngsti næst berkinum. Þykkt árhringjanna fer eftir loftslagi á þeim tíma þegar tréð var að vaxa. Við góð skilyrði, þegar hlýtt er og rakt, verða árhringir þykkir, í hörðum árum verða hringirnir þunnir. Á æviferli trésins myndast samfellt árhringjamynstur, sem endurspeglar loftslagsbreytingar á því tímabili. Af því að loftslag og vaxtarskilyrði geta verið mismunandi eftir löndum, hefur árhringjamynstrið séreinkenni á hverjum stað, þó að það sé svipað í nálægum löndum. 

Í vissum heimshlutum hefur tekist að kortleggja vaxtarmynstur trjáa allt að 10.000 ár aftur í tímann, en á öðrum svæðum nær kortlagningin yfir styttra tímabil. Sum tré geta orðið mörg þúsund ára gömul, t.d. risarauðviðir og eikur, og hafa þau auðveldað mönnum að byggja upp árhringjatímatal. Þegar timburleifar finnast, t.d. við fornleifarannsóknir, er hægt að aldursgreina timbrið gróft með geislakolsaðferð, og bera það síðan saman við árhringjamynstur frá svipuðum tíma og fá þannig nákvæma aldursgreiningu. Ef ysta lag timbursins er varðveitt, er hægt að ganga úr skugga um hvaða ár tréð var fellt. Með því að athuga séreinkenni í mynstrinu er stundum hægt að leiða líkur að því í hvaða landi tréð óx upp. Upphaflega var þessi samanburður gerður sjónrænt, en nú eru tölvur notaðar til að finna bestu samsvörun.
Stjörnusteinbrjótur

**Stjörnusteinbrjótur** (fræðiheiti: *Saxifraga stellaris*) er fjölær steinbrjótstegund sem vex í fjalllendi í Mið- og Norður-Evrópu. Blómin eru hvít og fimmblaða og vaxa á 15-30 sm löngum stilkum. 

Stjörnusteibrjótur er algengur um allt Ísland, bæði á láglendi og hálendi.

## Tilvísanir
CAPTCHA

**CAPTCHA** sem stendur fyrir „Completely Automated Public Turing test to tell Computers and Humans Apart“ (*algjörlega sjálftvirkt og almennt Turing próf til að greina í sundur tölvur og mannfólk*), er próf sem er notað á vefsíðum til að greina á milli manna og véla.
Litla hryllingsbúðin

**Litla hryllingsbúðin** getur átt við eftirfarandi:
*Litla hryllingsbúðin (kvikmynd frá árinu 1960)
*Litla hryllingsbúðin (söngleikur)
*Litla hryllingsbúðin (kvikmynd frá árinu 1986)
Styrmir Sigurðsson

**Styrmir Sigurðsson** (f. 30. nóvember 1967) er íslenskur leikstjóri. Hann hefur leikstýrt tveimur sjónvarpseríum fyrir Stöð 2 en þær eru: fyrsta þáttaröð Fóstbræðra (1997) og sjónvarpsseríuna Hlemmavídeó (2010). Hann hefur einnig leikstýrt ótal sjónvarpsauglýsingum. Árið 2015 leikstýrði hann myndinni Humarsúpa innifalin, með Þorsteini Guðmundssyni, þegar Þorsteinn fór í Viðey.
Emre Aydın

**Emre Aydın** (fæddur 2. febrúar 1981 í Isparta) er tyrkneskur söngvari og leikari.

## Hljómplötur

## Tenglar
* Opinber heimasíða Emre Aydın 
* Emre Aydin International (English)
Hermann Hreiðarsson

**Hermann Hreiðarsson** (11. júlí 1974) er íslenskur fyrrum knattspyrnumaður og núverandi þjálfari Vals.
Hermann Hreiðarsson hóf að spila í ensku úrvalsdeildinni árið 1997, þegar hann gekk í raðir Crystal Palace á frjálsri sölu frá verðandi Íslandsmeisturum ÍBV. Hermann náði þó ekki að hindra liðið frá falli sama ár.

Í september 1998 gekk hann til liðs við þriðjudeildarliðið Brentford fyrir 750 þúsund pund sem var þá metupphæð fyrir leikmann í þeirri deild. Brentford vann deildina þetta ár, en í óktóber 1999 fór Hermann til úrvalsdeildarliðsins Wimbledon FC fyrir 2,5 milljónir punda. Líkt og hann gerði hjá Crystal Palace náði hann ekki að hindra liðið frá falli tímabilið 1999-00, þó vakti hann mikla athygli meðal margra liða.

Tímabilið 2000-01 gerði hann 4,5 milljóna punda samning við Ipswich Town sem voru þá nýlega búnir að komast upp í efstu deildina á Englandi og hafði félagið þá aldrei eytt svo miklu í leikmann áður. Ipswich náði fimmta sæti á sínu fyrsta ári í ensku úrvalsdeildinni og tryggðu sér þá þátttökurétt í UEFA Cup. 12 mánuðum seinna voru Ipswich menn ekki eins heppnir og þeir voru á síðasta tímabili og féllu niður um deild. Á sama tíma missti félagið þeirra bestu leikmenn en Hermann neitaði hins vegar að ganga til liðs við þáverandi nýliðana í ensku úrvalsdeildinni West Bromwich Albion sem buðu honum samning.

Í mars 2003 hélt Hermann til úrvalsdeildarliðsins Charlton Athletic fyrir 800 þúsund pund. Hann skrifaði undir þriggja og hálfs árs samning við félagið, auk þess sem að liðið fengi 100 þúsund pund ef þeir næðu að halda sér uppi tímabilið 2003-04. Hermann sannaði að hann væri eins og klettur í vörninni þegar að hann spilaði sinn fyrsta leik fyrir félagið þegar Charlton sigraði Manchester City á heimavelli 3-0. Sama tímabil missti hann aðeins af fimm leikjum af leiktíðinni og var reglulega í byrjunarliði hjá félaginu. Í lok tímabilsins 2006-07 féllu Charlton niður um deild, þá var það í fjórða skiptið sem Hermann féll niður úr úrvalsdeildinni, og allt með mismunandi liðum. Hermann var með klásúlu í samningnum sínum sem gerði honum kleyft að yfirgefa félagið ef það félli niður um deild.

Þann 25. maí 2007 gerði hann tveggja og hálfs árs samning við úrvalsdeilarliðið Portsmouth FC. Hann skoraði sitt fyrsta mark fyrir félagið þegar hann skoraði í 7-4 sigri Portsmouth gegn Reading. Síðar gekk hann til liðs við Coventry, en spilaði lítið fyrir félagið vegna meiðsla.

Hermann sneri sér að þjálfun eftir knattspyrnuferil sinn. Hann hefur þjálfað Fylki og ÍBV. Árið 2018 hélt hann til Indlands til að þjálfa lið frá Kerala.

Hermann Hreiðarsson var kvæntur Rögnu Lóu Stefánsdóttur og eiga þau tvær dætur saman.
Þorsteinn M. Jónsson

**Þorsteinn M. Jónsson** (f. 18. febrúar 1963) er fyrrum stjórnarformaður og eigandi Vífilfells hf. og fyrrum stjórnarformaður Glitnis hf.. Hann hefur átt sæti í stjórnum ýmissa fleiri fyrirtækja, þeirra á meðal FL Group hf., Refresco Holding BV., 365 hf. og Teymis hf. 

## Nám og starfsferill
Þorsteinn lauk Cand. oecon prófi (BA í hagfræði) frá Háskóla Íslands árið 1988 og hlaut MA gráðu í hagfræði frá Northwestern University árið 1991.

Þorsteinn starfaði sem hagfræðingur, fyrst hjá Seðlabanka Íslands og síðan Samtökum Iðnaðarins þar til hann var ráðinn sem framkvæmdastjóri Vífilfells 1996. Því starfi gegndi hann til ársins 2005 þegar hann tók við sem stjórnarformaður fyrirtækisins. Þorsteinn hefur samhliða störfum sínum gegnt hlutverki fjárfestis og hefur tekið þátt í margvíslegum verkefnum á Íslandi og erlendis á undanförnum árum.

Hann var kosinn stjórnarformaður Glitnis í febrúar 2007,.

Faðir Þorsteins er Jón Þórarinsson, tónskáld.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Glitnir hf
* Teymi hf 
* FL-Group hf 
* Vífilfell hf
Hundur í óskilum

**Hundur í óskilum** er íslensk hljómsveit skipuð þeim Hjörleifi Hjartarsyni og Eiríki G. Stephensen. 

Hljómsveitin var stofnuð í Svarfaðardal árið 1994. Hjörleifur og Eiríkur leika á fjölda óvenjulegra hljóðfæra og spilar jafnt lög annarra tónistarmanna sem eigið efni í spaugilegum útsetningum. Hafa þeir félagar, sem báðir eru kennaramenntaðir, haldið fjölda tónleika og verið iðnir við að kynna grunnskólabörnum hinar fjölbreyttu hliðar tónlistarinnar.  Hljómsveitin gaf út plötu árið 2002 sem hét *Hundur í óskilum*.  Útgáfutónleikar voru haldnir á á Dómó í Reykjavík þann 15. nóvember og á Græna hattinum á Akureyri þann 29. nóvember. Seinni plata þeirra félaga nefndist *Hundur í óskilum snýr aftur* og kom hún út árið 2007. Hún var tekin upp á Græna hattinum í maí sama ár.

Þeir félagar í Hundinum sömdu tónlist fyrir sýningu Þjóðleikhússins á Íslandsklukkunni, sem sýnd var 2010-2011 undir stjórn Benedikts Erlingssonar, og fluttu hana sjálfir á fjölunum. Fyrir tónlistina hlotnuðust þeim Grímuverðlaunin 2010. Þeir sömdu einnig og sviðsettu leikritið Saga þjóðar sem var frumsýnt og leikið nokkrum sinnum hjá Leikfélagi Akureyrar haustið 2011 en var síðan sýnt í Borgarleikhúsinu fram á vor 2013. Leikritið hlaut Grímuverðlaun 2012. Næsta verkefni hljómsveitarinnar er leikverkið *Öldin okkar* sem frumsýnt var á Akureyri síðla árs 2014 undur stjórn Ágústu Skúladóttur og síðan sýnt í Borgarleikhúsinu. Nýjasta verkefni Hundsins er leikritið Kvenfólk sem frumsýnt var á Akureyri haustið 2017 einnig undir stjórn Ágústu Skúladóttur. Það var síðan sýnt í Borgarleikhúsinu 2018-2019.
Murat Boz

**Murat Boz** (f. 7. mars,1980 í Zonguldak) er tyrkneskur söngvari og leikari.

## Hljómplötur

## Tenglar
* Murat Boz Official Web Site
John Betjeman

**Sir John Betjeman**  (28. ágúst 1906 - 19. maí 1984) var enskt skáld, rithöfundur og útvarps- og sjónvarpsmaður. Hann hóf feril sinn sem blaðamaður, en varð síðan frægt ljóðskáld. 1972 var hann valinn lárviðarskáld Bretlands. 

John Betjeman hafði mikinn áhuga á byggingarlist og sérstaklega gömlum byggingum með sögu. Hann var t.d. helsti liðsoddur þeirra sem vildu friða gömul hús víða í Bretlandi. Hann átti þátt í að bjarga mörgum húsum t.d. gömlu viktóríönsku ráðhúsi í smábæ einum, en þar átti að reisa neðanjarðarbílastæði. 

## Tengill
* ''John Betjeman''; grein í Lesbók Morgunblaðsins árið 1967
Ásgeir Elíasson

**Ásgeir Elíasson** (22. nóvember 1949 – 9. september 2007) var knattspyrnuþjálfari og stjórnaði landsliði Íslands í knattspyrnu 1991-1995. Hann var þjálfari Fram í tólf keppnistímabil, lengst allra manna.

Ásgeir lék landsleiki fyrir Íslands hönd í þremur íþróttagreinum: knattspyrnu, handknattleik og blaki.

## Þjálfaraferill
*1974 ÍR
*1975 Víkingur Ólafsvík
*1980 FH
*1981–84 Þróttur
*1985–91 Fram 3x Íslandsmeistaratitlar
*1991–95 A-landslið karla
*1992–94 U-21 ára landslið karla
*1996–99 Fram
*2000–2005 Þróttur
*2006 Fram
*2007 ÍR

## Heimildir
*
María Teresa af Austurríki

**María Teresa**, heilög rómversk keisaraynja, drottning af Bæheimi, erkihertogaynja af Austurríki (þýska: *Maria Theresia*, ungverska: *Mária Terézia*, rúmenska: *Maria Tereza*, slóvakíska: *Mária Terézia*, tékkneska: *Marie Teresie*; 13. maí 1717 – 29. nóvember 1780) var erkihertogaynja Austurríkis, drottning Bæheims og Ungverjalands og í raun heilög rómversk keisaraynja. Hún var elsta barn Karls 6. keisara og konu hans, en þau átti enga syni. Hann reyndi að koma því fyrir svo að hún myndi erfa veldi hans þegar hann lést (árið 1740), en það olli miklum deilum og af því hlaust austurríska erfðastríðið, en loksins árið 1745 gat hún komið því svo að maður hennar var krýndur keisari og réði hún í raun öllu um það fyrirkomulag og hún titlaði sjálfa sig heilaga rómverska keisaraynju. 

María Teresa var einn þekktasti og valdamesti meðlimur Habsborgaraættarinnar, og af mörgum einnig talinn einn besti þjóðhöfðinginn úr þeirra röðum. Hún beitti sér meðal annars fyrir umbótum á sviði fjármála og menntunar, ýtti undir verslun og þróun í landbúnaði og endurskipulagði austurríska herinn, en þessar aðgerðir allar eru sagðar hafa styrkt ríki hennar mjög. María Teresa átti 16 börn en á meðal þeirra voru María Antonetta og keisararnir Jósef 2. og Leópold 2..
Kardemommubærinn - leikrit á hljómplötu

**Kardemommubærinn** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1970.  

Á henni flytja leikarar við Þjóðleikhúsið *Kardemommubæinn* eftir Thorbjörn Egner í uppfærslu Þjóðleikhússins frá 1960. Tónlistin er eftir Thorbjörn Egner. Hulda Valtýsdóttir þýddi leikritið og Kristján frá Djúpalæk þýddi ljóð. Hljómsveitarstjóri er Carl Billich. Leikstjóri er Klemens Jónsson og sögumaður er Jónas Jónasson.

## Persónur
*Bastían bæjarfógeti - Róbert Arnfinnsson
*Frú Bastían - Anna Guðmundsdóttír
*Tobías gamli - Jón Aðils
*Soffía frænka - Emilía Jónasdóttir
*Kamilla litla - Henny Ragnarsdóttir
*Tommi - Þórarinn Eldjárn
*Sörensen rakari - Jón Sigurbjörnsson
*Bakari - Lárus Ingólfsson
*Sívertsen sporvagnsstjóri - Þorgrímur Einarsson
*Berg kaupmaður - Rúrik Haraldsson
*Ræningjarnir: Kasper - Ævar Kvaran
*Ræningjarnir: Jesper - Baldvin Halldórsson
*Ræningjarnir: Jónatan - Bessi Bjarnason

:Ath. Leikritið er lítið eitt stytt svo það henti betur til flutnings á hljómplötu.

## Lag úr Kardemommubænum

Ræningjarnir syngja um týnda hluti:  

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Niðarósdómkirkja

**Niðarósdómkirkja** (norska: *Nidarosdomen*) í Niðarósi eða Þrándheimi, er næst stærsta dómkirkja í Norður-Evrópu (á eftir Uppsaladómkirkju). Kirkjan er miðstöð fyrir Niðarósstifti eða Þrándheimsstifti sem nær yfir Norður-Þrændalög og Suður-Þrændalög.

Þar sem Niðarósdómkirkja stendur hefur í frumkristni verið lítil timburkirkja. Eftir að Ólafur Haraldsson Noregskonungur féll á Stiklarstöðum árið 1030, var hann grafinn í Niðarósi. Brátt urðu þar ýmsar jartegnir, sem leiddu til þess að hann varð höfuðdýrlingur Norðmanna, og víðar um Norðurlönd. Flokkar pílagríma streymdu að úr ýmsum áttum eftir Niðarósvegunum, til þess að sækja Ólaf heim og njóta þeirra jarteikna (kraftaverka) sem hann var frægur fyrir. 

Um 1070 var hafist handa við að byggja mun stærri steinkirkju yfir legstað Ólafs, og var hún fyrsti vísir að Niðarósdómkirkju. Árið 1153 varð Niðarós erkibiskupssetur. Umdæmi erkibiskupsins náði yfir norðvesturhluta Svíþjóðar, Noreg, og þau lönd sem þaðan höfðu byggst, allt frá Orkneyjum, Suðureyjum, Mön, Hjaltlandi og Færeyjum, til Íslands og Grænlands. Varð það til þess að efla mjög Niðarós sem kirkjulega miðstöð. 

Niðarósdómkirkja er krýningarkirkja Noregskonunga, þó að sá siður sé nú reyndar aflagður.

## Byggingarsaga
Elstu hlutar kirkjunnar eru um 850 ára gamlir, en viðgerðir, viðbætur og breytingar hafa verið gerðar allt til okkar daga. Háaltarið, sem er í barrokkstíl, er frá árinu 1743 og er eftir myndskerann Jonas Granberg. 

### Elstu hlutar kirkjunnar
Af elstu steinkirkjunni, sem byggð var 1070 - 1090, er varla nokkuð eftir. Aðrir gamlir byggingarhlutar eru:
*Kirkjuskipið, með turni, 1220-1240
*Þverskipið, 1140-1180
*Skrúðhúsið, 1170-1180
*Átthyrningurinn, 1183-1210
*Vesturgaflinn, 1248-1320 (endurbyggður að miklu leyti á 19. og 20. öld)

### Eldsvoði og viðgerð
Oftar en einu sinni hefur kviknað í kirkjunni, síðast 1719 eftir að eldingu laust niður í kirkjuna. Árið 1869 hófst mikil viðgerð, og raunar endurgerð, á dómkirkjunni, undir stjórn arkitektsins Heinrich Ernst Schirmer. Viðgerðinni var að mestu lokið 1965, en það var þó ekki fyrr en 2001 að gengið var formlega frá verklokum.

## Tenglar

*Opinber heimasíða Niðarósdómkirkjunnar
*Stutt myndband af kirkjuklukkum Niðarósdómkirkjunnar
*Ljósmyndir af Niðarósdómkirkjunni
Artemidóros

**Artemidóros** (gríska: Ἀρτεμίδωρος) var forngrískur rithöfundur á 2. öld e. Kr. Hann var frá Efesos en kenndi sig við borgina Daldes í Lýdíu.

Eftir hann liggur ritið *Oneirokritika*, um drauma og draumráðningar. Það er byggt á rannsóknum hans á verkum forvera sinna í greininni auk draumlýsinga sem hann safnaði á ferðum sínum. Er það jafnframt helsta heimildin um lífshlaup hans og skoðanir. Verkið er í fimm bókum. Þar af eru þrjár fyrstu tileinkaðar manni að nafni Cassius Maximus og ætlaðar hinum almenna lesanda. Fjórða og fimmta bók voru aftur á móti ætlaðar syni hans (og nafna) einum til lestrar. *Oneirokritika* er eina varðveitta draumráðningabókin úr fornöld.
Hlutleysa

**Hlutleysa** er í algebru ákveðið stak, sem á við tiltekna aðgerð, þ.e. aðgerðin hefur engin áhrif á stakið. Stakið "I" er *hlutleysa* aðgerðar * ef eftirfarandi gildir fyrir sérhvert stak *x*:

*x* * I = *x* og/eða I * *x* = *x*.

Talan núll er hlutleysa samlagningar og nefnist **samlagningarhlutleysa**, en talan "1" er hlutleysa margföldunar og nefnist **margföldunarhlutleysa**. Núllfylkið er sömuleiðis hlutleysa við samlagningu fylkja og einingarfylkið, en hlutleysa við margöldun fylkja.

## Tengt efni
* Hlutleysufall

## Ytri tenglar
*
Listi yfir ensk orð af fornnorrænum uppruna

**Listi yfir [[enska|ensk]] orð af [[fornnorræna|fornnorrænum]] uppruna**.

## A
*ado
*aloft
*anger
*awe
*are
*awkward
*axle

## B
*bag: *baggi*
*bait: *beita*
*bark: *bǫrkr*
*bask: *baðask*
*berserk: *berserkr*
*billow: *bylgja*
*birth: *byrðr*
*blunder: *blundra*
*both: *bathir*
*bulk: *bulki*
*bulk: *balkr*
*bull: *boli*
*bylaw: *bylög*

## C
*call: *kalla*
*cast: *kasta*
*club: *klubba*
*crawl: *krafla*
*cunt: *kunta*

## D
*die
*dirt
*dregs

## E
*egg

## F
*flit

## G
*game
*garth
*gawk
*get
*geyser
*gift
*girth
*give
*gosling
*guest
*gun
*gust

## H
*hack
*haggle
*Hell
*hit
*husband

## K
*knife

## L
*lad
*lathe
*law
*litmus
*loose
*low

## M
*mire
*mistake
*muck
*mug

## N
*Norman, Normandy

## O
*oaf
*odd

## P
*plough & plow

## R
*Ragnarök
*raft
*raise
*ransack
*reindeer
*rive
*root

## S
*saga
*sale
*scare
*scarf
*scathe
*score
*scrape
*scrap
*seem
*scale
*skate
*ski
*skid
*skill
*skin
*skip
*skirt
*sky
*skaughter
*sleight
*snub
*stagger
*steak

## T
*take
*tarn
*their
*they
*thrope
*thrall
*thrift
*troll

## U
*ugly

## V
*Vanadium

## W
*wand
*want
*weak
*weird
*whirl
*whisk
*wight
*window
*wing
Ólafur Hjaltason

**Ólafur Hjaltason** (1491(?) – 9. janúar 1569) var biskup á Hólum frá 1552 til dauðadags. Hann var fyrsti lúterski biskupinn á Hólum. 

## Kaþólskur prestur
Faðir: Hjalti Arnkelsson smiður og hringjari á Hólum. Móðir: Ókunn.

Óvíst er hvenær Ólafur var fæddur, ártölin 1481 og 1484 hafa verið nefnd, en Páll Eggert Ólason telur líklegast að hann hafi verið fæddur 1491 eða 1492.

Ólafur ólst upp á Hólum, stundaði síðan nám í Björgvin í Noregi, og varð prestur um 1517. Fékk skömmu síðar Vesturhópshóla og var prófastur í Húnaþingi 1527-1532. Varð síðan dómkirkjuprestur á Hólum og var mikils metinn af Jóni Arasyni biskupi. Fékk Laufás 1539, en var þó áfram á Hólum a.m.k. næsta ár. Fór vorið 1542 ásamt tveimur öðrum á konungsfund, sem fulltrúi Jóns Arasonar, og dvaldist í Danmörku og Þýskalandi veturinn 1542-1543. Kom aftur heim og var áfram í þjónustu Jóns Arasonar, var t.d. með honum í Bjarnanesreið 1547. Eftir utanförina hneigðist Ólafur til kenninga Lúthers og varð það til þess að Jón biskup bannfærði hann 1549 og svipti hann embætti. Ólafur fór til Kaupmannahafnar 1550 og fékk uppreisn æru af konungi, og Laufás á ný. Kom aftur til Íslands 1551. 

## Biskup á Hólum
Ólafur fór enn utan haustið 1551 og var 16. október útnefndur biskup í Hólabiskupsdæmi. Hann vígðist skömmu eftir nýár 1552 og kom til landsins um vorið. Var biskup á Hólum til æviloka 1569.
Ólafur er ekki talinn meðal helstu biskupa á Hólum, enda var fjárhagur stólsins erfiður fyrst eftir siðaskiptin. Hann lagði þó áherslu á skólahald, m.a. til að styrkja prestastéttina í hinum nýja sið.

Ólafur lét prenta nokkrar bækur í prentsmiðjunni á Breiðabólstað í Vesturhópi. Til eru tvær óheilar bækur sem hann gaf út: Passio (þ.e. píslarpredikanir, 1559), eftir Antonius Corvinus, í þýðingu Odds Gottskálkssonar, og Guðspjallabók (1562), en heimildir eru um að fleiri bækur hafi verið prentaðar í hans tíð. Ólafur mun hafa þýtt nokkra sálma á íslensku.

Í Þjóðskjalasafni Íslands er brot úr máldagabók Ólafs Hjaltasonar.

## Fjölskylda
Kona Ólafs Hjaltasonar var Sigríður Sigurðardóttir. Hún var öllu yngri en hann þegar þau áttust. Þau áttu engin börn saman. Sigríður eignaðist þó barn framhjá honum með manni sem Bjarni hét og er sagður hafa flúið land. Ólafur og Sigríður skildu 1562 eða fyrr. 
Á meðan Ólafur var kaþólskur prestur eignaðist hann tvö launbörn, Hallfríði Ólafsdóttur og Hjalta Ólafsson (d. 1588) síðar prest í Fagranesi á Reykjaströnd, Skagafirði.

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* IV.
*Páll Eggert Ólason: *Menn og menntir siðskiptaaldarinnar á Íslandi* II, 478. 
*
Ráðhús Kaupmannahafnar

**Ráðhús Kaupmannahafnar** stendur við Ráðhústorgið í Kaupmannahöfn. 

Það er teiknað af Martin Nyrop, sem var undir innblæstri frá Ráðhúsinu í Siena á Ítalíu, en hann var valinn eftir samkeppni. Húsið var byggt á árunum 1892-1905 og var opinberlega vígt 12. september 1905. 

Mest áberandi á húsinu eru framhlið þess, gyllt stytta af Absalon Hróarskeldubiskupi yfir svölunum og hár turn á hlið byggingarinnar. Ráðhústurninn er 105,6m að hæð og þar með ein af hæstu byggingum Kaupmannahafnar, efst í turninum eru klukka og bjöllur, en hljóðið í bjöllunum er mjög þekkt meðal Dana enda leikið kl. 12:00 daglega á DR sem og á nýársnótt kl. 00:00. Síðan 8. október 2003 hefur hádegishringingin verið spiluð af upptöku, en áður var hún send út beint úr turninum. Önnur þekkt klukka er í húsinu, en það er heimsklukka Jens Olsens. 

Fyrir aftan ráðhúsið er Ráðhúsgarðurinn, sem hægt er að komast inn í frá H. C. Andersens Boulevard og Vester Voldgade. Forveri garðsins á fyrri hluta 20. aldar náði meðfram öllu ráðhúsinu á milli því og þáverandi Vester Boulevard. Hann hvarf í byrjun 6. áratugsins þegar sú gata var lögð aftur í tengslum við smíði Langebro, en þá tók gatan einnig nafn H. C. Andersen.

## Saga

Áður en Ráðhúsið var flutt að Ráðhústorginu hefur það staðið á á öðrum stöðum. Fyrsta ráðhús Kaupmannahafnar stóð við Gamla torg. Annað ráðhúsið stóð við Bispegård á horni Nørregade og Studiestræde, sem Kaupmannahafnarháskóli tók yfir árið 1479. Þá var flutt í þriðja ráðhúsið, sem var við á Gamla torgi/Nýja torgi, og stóð það hús til ársins 1728 þegar það brann niður í brunanum í Kaupmannahöfn. 

Fjórða ráðhúsið var byggt á svipuðum stað 1728 og var teiknað af J.C. Ernst og J.C. Krieger en það brann niður 1795. Í dag er hægt að sjá á Gamla torgi hvar ráðhúsin tvö stóðu í hellulögnunum á torginu. 

Það var síðan ekki fyrr en 1815 sem fimmta ráðhúsið var byggt við Nýja torg sem bæði var ráðhús og dómshús. Það hús stendur enn og hýsir í dag Bæjardómstól Kaupmannahafnar. Það var notað sem ráðhús til ársins 1903.

## Tenglar
* Vefsíða sveitarfélagsins Kaupmannahafnar - á dönsku
* Ferð um Ráðhúsið á netinu  - á dönsku
Gipsy Kings

**Gipsy Kings** er frönsk gítarhljómsveit best þekkt fyrir að spila Rumba Catalana, poppaða gerð flamenkótónlistar. Hljómsveitin hlaut fyrst vinsældir fyrir samnefnda plötu sína, *[[Gypsy Kings]]*, sem á voru meðal annars lögin *Djobi, Djoba*, *Bamboleo* og *Un Amor*. Eitt þekktasta lagið þeirra er *Volare*, en það er rúmbaútgáfa á lagi Domenico Modugnos *[[Nel Blu Dipinto Di blu]]*. Meðlimir hljómsveitarinnar koma úr tveimur spænskum sígaunafjölskyldum, *Reyes* og *Baliardo*, en þær eru skyldar og fluttu báðar frá Spáni í borgarastyrjöldinni. Meðlimir sveitarinnar eru:

* Nicolas Reyes - söngur
* Pablo Reyes - bakraddir, gítar
* Canut Reyes - bakraddir, gítar
* Patchai Reyes - bakraddir, gítar
* Andre Reyes - gítar
* Diego Baliardo - gítar
* Paco Baliardo - gítar
* Tonino Baliardo - fyrsti gítar

## Hljómplötur
Gipsy Kings hafa gefið út eftirfarandi plötur:
* *[[Allegria]]* (1982)
* *[[Luna de Fuego]]* (1983)
* *[[Gipsy Kings (plata)|Gipsy Kings]]* (1988)
* *[[Mosaique]]* (1989)
* *[[Allegria]]* (Bandaríkjaútgáfa) (1990)
* *[[Este Mundo]]* (1991)
* *[[Live]]* (1992)
* *[[Love and Liberté]]* (1993)
* *[[Greatest Hits (Gipsy Kings)|Greatest Hits]]* (1994)
* *[[The Best of the Gipsy Kings]]* (1995)
* *[[Estrellas]]* (1995)
* *[[Tierra Gitana]]* (1996)
* **'[[Compas]]'' (1997)
* ''[[Cantos de Amor]]'' (1998)
* **' (1999, endurútgefin 2000)
* *[[Somos Gitanos]]* (2001)
* *[[Tonino Baliardo]]* (2003)
* *[[Roots]]* (2004)
* *[[Pasajero]]* (2006)

## Tenglar
* Opinber vefsíða
* Gipsy Kings á YouTube
Kambhvelja

**Kambhvelja** (fræðiheiti: *Bolinopsis infundibulum*) er hveljutegund sem lifir í Svartahafinu og Kaspíahafinu. Þær fljóta um í vatninu og spyrna sig áfram með bifhárum sem mynda raðir kamba eftir líkamanum endilöngum. Þær eru taldar einna vatnsmestar af lífverum jarðar, enda svo til litlausar og gegnsæjar. Kambhveljur eru um 25 sentimetra langar.
Hellir

**Hellir** er kallað hvert það holrými sem leynist neðanjarðar.

Hellar á Íslandi eru aðallega þrennskonar, íshellar, manngerðir hellar og hraunhellar, en einnig eru önnur holrými í jörðu oft kallað hellar, t.d. skútar í sjávarbjörgum eða árfarvegum. Íshellar finnast aðallega þar sem jökull liggur yfir háhitasvæði, t.d. í Grímsvötnum í Vatnajökli. Fjölmargir manngerðir hellar eru á suðurlandsundirlendi og uppsveitum Árnessýslu

Hellar voru áður fyrr notaðir sem mannabústaðir, og sjálfsagt verið fyrstu skýli mannsins fyrir veðri og vindum. Seinna með þróun mannkyns urðu hellar aðeins að skjóli fyrir skepnur, og jafnvel innréttaðir sem slíkir. Þó eru enn til hellar þar sem fólk býr. Í Kína er hellir sem nefnist Sjongdong (enska: *Zhongdong*) og þar hefst fólk við í húsum sem eru byggð í hellinum. 

Sumstaðar á Íslandi eru hellar enn notaðir sem fjárhús. 

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska hella

## Tenglar
* ''Töfrahallir neðanjarðar''; grein um hella úr Lesbók Morgunblaðsins 1953
* ''Hellar og torfbæir''; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1978
* ''Hellanöfn síðustu ára - tilurð nafngifta''; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1990
* ''Verður eyðilegging hraunhellanna stöðvuð?''; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1991
* ''Forn smiðja í Rútshelli''; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1995
* ''Hellar í Gullborgarhrauni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
Nýfundnaland

**Nýfundnaland** (enska: *Newfoundland*, franska: *Terre-Neuve*) er eyja út fyrir ströndu Norður-Ameríku. Landkönnuðurinn John Cabot (Giovanni Caboto) gaf eyjunni nafn árið 1497. 

Nýfundnaland er, ásamt Labrador í fylkinu Nýfundnaland og Labrador, en það hét raunar bara Nýfundnaland fram til ársins 2001. Íbúar eyjunnar eru rúmlega 480.000 (2016) og er það fjölmennari hluti fylkisins. Sumir telja að Nýfundnaland sé Vínland, sem fornar norrænar heimildir tala um, en það er mjög umdeilt. 

Höfuðstaðurinn og stærsta borgin er St. John's.

## Tengt efni
Nýfundnaland og Labrador
Björn Th. Björnsson

**Björn Th. (Theodor) Björnsson** (3. september 1922 — 25. ágúst 2007) var íslenskur listfræðingur og rithöfundur. Hann hefur skrifað bækur um íslenska listasögu og sögulegar skáldsögur.

Björn fæddist í Reykjavík, foreldrar hans voru Baldvin Björnsson gullsmiður og Martha Clara Björnsson, fædd Bemme, húsmóðir. Björn útskrifaðist frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1943 en þar gegndi hann embætti forseta Framtíðarinnar, nemendafélags MR, árið 1941. Því næst nam hann listasögu við Edinborgarháskóla 1943-44, var í háskóla í London 1944-46 og svo Kaupmannahafnarháskóla 1946-49.

Að námi loknu kenndi Björn við Myndlista- og handíðaskóla Íslands, Kennaraskólann og Háskóla Íslands. Hann starfaði að undirbúningi að stofnun Ríkissjónvarpsins á árunum 1958-1964 og að þáttagerð eftir stofnun þess. Hann ritstýrði tímaritinu Birtingi á tímabilinu  1958-1963. *Virkisvetur*, fyrsta skáldsaga Björns, hlaut fyrstu verðlaun í skáldsögusamkeppni Menntamálaráðs árið 1959.

## Ritverk
**Skáldsögur**
* 1959 - Virkisvetur
* 1975 - Haustskip
* 1993 - Falsarinn
* 1997 - Hraunfólkið: Saga úr Bláskógum
* 1997 - Solka
* 1998 - Brotasaga
* 2000 - Byltingarbörn
* 2001 - Haustlauf
* 2004 - Glóið þið gullturnar
* 2007 -  

Leikrit: 
* 1991 - Ljón í síðbuxum, leikur í 12 atriðum með lokaþætti.
* 1992 - Dunganon leikrit í 12 atriðum með lokaþætti. 

Annað: 
* 1954 - Íslenzka teiknibókin í Árnasafni
* 1954 - Íslenzkt gullsmíði, afmælisrit: Skartgripaverzlun Jóns Sigmundssonar. 
* 1955 - Brotasilfur
* 1956 - Myndhöggvarinn Ásmundur Sveinsson
* 1961 - Á Íslendingaslóðum í Kaupmannahöfn
* 1964 - Íslenzk myndlist á 19. og 20. öld, I
* 1969 - Reykjavík
* 1973 - Íslenzk myndlist á 19. og 20. öld, II
* 1973 - Aldateikn
* 1982 - Seld norðurljós, Björn Th. Björnsson ræðir við fjórtán fornvini Einars Benediktssonar. 
* 1984 - Þingvellir - staðir og leiðir
* 1988 - Minningarmörk í Hólavallagarði
* 1996 - Úr plógfari Gefjunar: tólf Íslendingaþættir

## Tilvísanir


## Tenglar
* Bókmenntavefurinn - Björn Th. Björnsson
*  Mbl.is - Björn Th. Björnsson látinn
Domenico Modugno

**Domenico Modugno** (9. janúar 1928 – 6. ágúst 1994) var ítalskur leikari, söngvari, gítarleikari og lagahöfundur, og síðar á ævinni þingmaður á ítalska þinginu. Hann er frægastur fyrir lagið „Nel blu dipinto di blu“ (stundum kallað „Volare“) sem hann samdi ásamt Franco Migliacci. Þetta lag varð vinningslag á Sanremo-tónlistarhátíðinni árið 1958, lenti í þriðja sæti í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva og vann tvenn Grammy-verðlaun. Hann tók aftur þátt í söngvakeppninni árið eftir með lagið „Piove“, síðan sem höfundur lagsins „Addio, addio“ sem Claudio Villa flutti 1962 og aftur 1966 með lagið „Dio, come ti amo“.

1986 hóf hann þátttöku í stjórnmálum í róttæka flokknum og var kosinn á þing fyrir Tórínó árið eftir.
Claudio Villa (söngvari)

**Claudio Villa** (listamannsnafn **Claudio Pica**; 1. janúar 1926 – 7. febrúar 1987) var ítalskur söngvari frá Róm. Hann á, ásamt Domenico Modugno, metið í fjölda vinningslaga á Sanremo-tónlistarhátíðinni. Hann flutti ítalska lagið í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árin 1962, þar sem hann lenti í níunda sæti, og 1967 þar sem hann hafnaði í því 
ellefta.
Claudio Villa

**Claudio Villa** getur átt við um:
* Ítalska söngvarann Claudio Villa (1926 - 1987).
* Ítalska myndasöguhöfundinn Claudio Villa (f. 1958).
Grænserkur

**Grænserkur** (fræðiheiti: *Amanita phalloides*) er stór hvítur reifasveppur sem vex um alla Evrópu. Hann er einn af eitruðustu sveppum heims og ber einn ábyrgð á meirihluta dauðsfalla af völdum sveppaeitrunar í heiminum. Hann inniheldur eitrið alfaamanítín sem eyðileggur nýru og lifur. Ekkert móteitur er til við alfaamanítíni og oft er ígræðsla nýrra líffæra eina leiðin til að bjarga lífi þeirra sem veikjast eftir að hafa neytt sveppsins. Talið er að neysla grænserks hafi valdið dauða Claudíusar keisara og Karls 6. keisara. Sveppurinn líkist ýmsum algengum ætisveppum sem eykur hættuna á neyslu af gáleysi.
Uppeldisfræði

**Uppeldisfræði** er fræðigrein um manninn. Hver maðurinn er og hvað hann getur orðið fyrir tilstilli náms. Þá er nám skilgreint sem allt sem maðurinn lærir frá vöggu til grafar. Fræðigreinin fæst einnig við að skoða þróun uppeldishugmynda, þróun menntastofnana og samspil þess við nám einstaklinga. Í uppeldisfræði er margs konar rannsóknum beitt. Upp úr miðri 20. öld voru tilraunir og samanburðarrannsóknir algengar. Einnig hafa þekkingarfræði, fyrirbærafræði og túlkunarfræði gegnt mikilvægu hlutverki í rannsóknum á sviðinu.
Reifasveppir

**Serkir** eða **reifasveppir** (fræðiheiti: *Amanita*) eru ættkvísl hattsveppa sem telur nokkrar af eitruðustu sveppategundum heims. Reifasveppir eru valdir að 95% dauðsfalla vegna sveppaeitrunar í heiminum, en grænserkur (*Amanita phalloides*) er einn valdur að um helmingi þeirra. Þessir sveppir innihalda ýmsar gerðir eiturs, en það öflugasta er alfaamanítín. Nokkrir reifasveppir, eins og t.d. hinn eftirsótti keisaraserkur (*Amanita caesarea*), eru vel ætir og bragðgóðir en sumt sveppatínslufólk forðast ættkvíslina alveg vegna þess hve margar hættulega eitraðar tegundir tilheyra henni.

Serkir mynda stóran æxlihnúð með hatti. Gróbeðurinn er í lagi af fönum neðan á hattinum. Eitt helsta einkenni reifasveppa er að stafur þeirra er með bæði hring og slíður. Hringurinn efst á stafnum eru leifar af fanhulu, en slíðrið við rótina eru leifar af himnu (reifum) sem hylur allan sveppinn meðan hann er ungur. Á hattinum sjást líka oft leifar af þessari himnu, eins og á greinilegum hvítum skellunum á rauðum hatti berserkjasvepps (*Amanita muscaria*).

## Nokkrar reifasveppategundir
*  Berserkjasveppur (*[[Amanita muscaria]]*)
*  Fjallserkur eða snæserkur (*[[Amanita nivalis]]*)
*  Grænserkur eða vomuserkur (*[[Amanita phalloides]]*)
*  Gráserkur (*[[Amanita vaginata]]*)
*  Hvíti reifasveppur eða váserkur (*[[Amanita virosa]]*)
*  Keisaraserkur (*[[Amanita caesarea]]*)
Lyngbúi

**Lyngbúi** (fræðiheiti: *Ajuga pyramidalis*) er fjölær jurt af varablómaætt sem vex í fjalllendi í Evrópu. 

Á Íslandi er lyngbúi afar sjaldgæfur og finnst aðeins á norðanverðum Austfjörðum. Hann er alfriðaður samkvæmt náttúruverndarlögum.

## Tilvísanir
Frídagur verslunarmanna

**Frídagur verslunarmanna** er haldinn fyrsta mánudag í ágúst ár hvert og ber því ekki alltaf upp á sama degi mánaðarins. Upphaflega var frídegi verslunarmanna komið á af Verzlunarmannafélagi Reykjavíkur og hann ætlaður starfsfólki verslana að danskri fyrirmynd en þá var ekki gert ráð fyrir neinu sérstöku orlofi starfsfólks. 

## Upphafið
Fyrst var haldið upp á frídag verslunarmanna í Reykjavík fimmtudaginn 13. september árið 1894. Var það eftir að kaupmenn allra stærri verslana í Reykjavík buðust til að gefa starfsmönnum sínum sérstakan frídag til að skemmta sér. Sá Verzlunarmannafélag Reykjavíkur um skemmtidagskrá þann dag sem það og gerði lengst framan af.

Ári seinna var haldið upp á daginn um miðjan ágúst og þriðja árið undir lok ágúst. Eftir það var haldið upp á daginn í byrjun ágúst uns árið 1931 að hann var ferstur sem fyrsti mánudagurinn í ágústmánuði og hefur verið svo síðan.

## Verslunarmannahelgin
Þar sem frídagur verslunarmanna fellur á mánudag eftir helgi verður til löng þriggja daga helgi á þeim tíma sumars sem búast má við sem bestu veðri og sú helgi kölluð Verslunarmannahelgin eftir frídegi verslunarmanna. Mikinn hluta 20. aldar varð þessi helgi því að einni mestu ferðahelgi ársins og ýmsar hátíðardagskrár víða um land voru felldar saman við hana. Einna þektust þeirra er þjóðhátíðin í Vestmannaeyjum. Svipað upphaf sumarfría er til víða um heim og er arfur frá þeim tíma þegar allt verkafólk í einu landi tók orlof á nánast sama tíma.

## Lögbundin sem almennur frídagur
Þessi þróun gerði það smám saman að verkum að frídagur verslunarmanna breyttist úr því að vera frídagur einnar starfsstéttar yfir í að vera almennur frídagur, en það var gert um miðja 20. öld að hann var lögfestur sem almennur frídagur.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Um frídag verslunarmanna á vef VR
Starir

**Starir** (fræðiheiti: *Carex*) eru ættkvísl hálfgrasa sem telur 1100 til 2000 tegundir.

Flestar starir finnast í votlendi þar sem þær verða ríkjandi gróður. 

## Nokkrar tegundir stara
Nokkrar tegundir stara sem finnast á Íslandi:

* Sérbýlisstör (*[[Carex diocea]]*)
* Móastör (*[[Carex rupestris]]*)
* Broddastör (*[[Carex microglochin]]*)
* Hagastör (*[[Carex pulicaris]]*)
* Finnungsstör (*[[Carex nardina]]*)
* Hnappstör (*[[Carex capitata]]*)
* Kollstör (*[[Carex macloviana]]*)
* Bjúgstör (*[[Carex maritima]]*)
* Vetrarkvíðastör (*[[Carex chordorrhiza]]*)
* Dúnhulstrastör (*[[Carex pilulifera]]*)
* Dvergstör (*[[Carex glacialis]]*)
* Fjallastör (*[[Carex norvegica]]*)
* Sótstör (*[[Carex atrata]]*)
* Hvítstör (*[[Carex bicolor]]*)
* Rauðstör (*[[Carex rufina]]*)
* Ígulstör (*[[Carex echinata]]*)
* Rjúpustör (*[[Carex lachenalii]]*)
* Skriðstör (*[[Carex mackenziei]]*)

* Blátoppastör (*[[Carex curta]]*)
* Hárleggjastör (*[[Carex capillaris]]*)
* Slíðrastör (*[[Carex vaginata]]*)
* Belgjastör (*[[Carex panicea]]*)
* Fölvastör (*[[Carex livida]]*)
* Grástör (*[[Carex flacca]]*)
* Keldustör (*[[Carex magellanica]]*)
* Flóastör (*[[Carex limosa]]*)
* Hengistör (*[[Carex rariflora]]*)
* Gullstör (*[[Carex serotina]]*)
* Gulstör (*[[Carex lyngbyei]]*)
* Marstör (*[[Carex salina]]*)
* Flæðastör (*[[Carex subspathacea]]*)
* Mýrastör (*[[Carex nigra]]*)
* Stinnastör (*[[Carex bigelowii]]*)
* Hrafnastör (*[[Carex saxatilis]]*)
* Tjarnastör (*[[Carex rostrata]]*)
Vashti Bunyan

**Vashti Bunyan** (fædd 1945 á Englandi) er ensk söngkona sem á öndverðum sjöunda áratugnum gaf út nokkrar smáskífur auk einnar breiðskífu. 

Fyrsta breiðskífa Vashti Bunyan nefnist *Just Another Diamond Day* og kom út árið 1970.  Þó að sú plata hafi ekki fengið arfaslaka dóma náði hún á sínum tíma ekki eyrum né athygli almennings og tók Vashti það mjög nærri sér.  Hún ákvað að snúa baki við tónlistinni, fjárfesti í hestvagni og ferðaðist um víðan völl þangað til hún kom sér loks fyrir á sveitabæ þar sem hún eignaðist fjölskyldu.  Þaðan flutti Vashti ekki fyrr en fyrir rúmum áratug síðan og segir hún þau umskipti hafa haft mikil áhrif á sig og hafi átt þátt í tilurð *Lookaftering* sem kom út árið 2005.  Tilkomu þeirrar plötu má að mörgu leyti þakka tónlistarmanninum Devendra Banhart sem hvatti hana til dáða og aðstoðaði.  Af þeim sem einnig hafa aðstoðað Vashti má nefna Joönnu Newsom og meðlimi Animal Collective.  Áður en kynni þeirra komust á hafði Vashti hvorki snert gítarinn sinn né samið svo lítið sem lagstúf frá því *Just Another Diamond Day* kom út.
Kristín og Helgi - Á suðrænni strönd

***Á suðrænni strönd***  er 33 snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á plötunni flytja Kristín Á. Ólafsdóttir og Helgi R. Einarsson tólf þjóðleg lög. 

## Lagalisti
#Á suðrænni strönd - *Lag - texti: Brasilískt Þjóðlag - [[Jónas Friðrik]]* 
#Fölnuð rós - *Lag - texti: Helgi Einarsson - Jónas Friðrik*
#Híf-opp og höldum af stað - *Lag - texti: Mexíkóskt þjóðlag - Jónas Friðrik* 
#Okkar verk - *Lag - texti: Helgi  Einarsson - Jónas Friðrik*
#Ekki eins og við - *Lag - texti: [[Frank Simon|F.  Simon]] - Jónas Friðrik*
#Ungur baráttumaður  - *Lag - texti: [[Roger McGuinn|J. M. McGuinn]] - Jónas Friðrik*
#Lestin - *Lag - texti: Rússneskt þjóðlag - [[Jón Helgason (prófessor)|Jón Helgason]]*
#Gömul vísa um vorið - *Lag - texti: [[Hörður Torfason]] - [[Steinn Steinarr]]*
#Einbýlishúsið - *Lag - texti: Helgi Einarsson*
#Land regnbogans - *Lag - texti: [[Donovan]] - [[Nína Björk Árnadóttir]]*
#Ég leitaði vinar - *Lag - texti: [[John Carter|Carter]] - [[Kristján V. Ingólfsson]]*
#Lúlla-lei  -  *Lag - texti: Helgi  Einarsson*
Savanna tríóið - more folksongs from Iceland

**Savanna tríóið - more folksongs from Iceland**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Plötuumslag gerði Björn Björnsson. 

## Lagalisti
#Þorraþræll - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag - Kristján Jónsson*
#Jarðarfarardagur - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Sigurður Þórarinsson*
#Sumri hallar - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag og þjóðvísa* 
#Eiríkur formaður - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Grímur Thomsen*
#Sofðu unga ástin mín - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag leikið á langspil*
#Búðarvísur - *Lag - texti: Emil Thoroddsen - Jón Thoroddsen*
#Góða veislu gjöra skal - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag og þjóðvísa*
#Brúðarskórnir - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Davíð Stefánsson* 
#Það á að gefa börnum brauð - *Lag - texti: Jórunn Viðar - Þjóðvísa*
#Á Dökkumiðum - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Davíð Stefánsson*
#Karl og kerling - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag og þjóðvísa*
#Hvurnin ætlarðu að fæða mig? -  *Lag - texti: Þórir Baldursson — Þjóðvísa*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Grasbálkur

**Grasbálkur** (fræðiheiti: *Poales*) er ættbálkur einkímblöðunga sem inniheldur meðal annars grös, starir og ananas.

## Ættir
Samkvæmt APG II-kerfinu:
* *[[Anarthriaceae]]*
* Ananasætt (*[[Bromeliaceae]]*)
* *[[Centrolepidaceae]]*
* Stararætt (*[[Cyperaceae]]*)
* *[[Ecdeiocoleaceae]]*
* *[[Eriocaulaceae]]*
* *[[Flagellariaceae]]*
* *[[Hydatellaceae]]*
* *[[Joinvilleaceae]]*
* Sefætt (*[[Juncaceae]]*)
* *[[Mayacaceae]]*
* Grasaætt (*[[Poaceae]]*)
* *[[Rapateaceae]]*
* *[[Restionaceae]]*
* Brúsakollsætt (*[[Sparganiaceae]]*)
* *[[Thurniaceae]]*
* Lókeflisætt (*[[Typhaceae]]*)
* *[[Xyridaceae]]* 

Þessi bálkur var ekki til í Cronquist-kerfinu heldur voru nokkrar af þessum ættum taldar sem sérstakir ættbálkar.