open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beinfiskar

**Beinfiskar** eru yfirflokkur fiska sem inniheldur bæði geislugga (*[[Actinopterygii]]*) og holdugga (*[[Sarcopterygii]]*). Þessir flokkar fiska eru af þróunarlínum sem eru samsíða þróunarlínum landdýra. Af þessari ástæðu eru ferfætlingar sums staðar settir í þennan flokk.

Langflestir fiskar eru beinfiskar og langflestir beinfiskar eru geisluggar. Aðeins sjö núlifandi tegundir holdugga eru til, þar á meðal lungnafiskur og skúfuggi.

Beinfiskar eru með sundmaga eða lungu og eru með hreyfanleg tálknlok sem gera þeim kleift að anda án þess að þurfa að hreyfa sig.
Vankjálkar

**Vankjálkar** (fræðiheiti: *Agnatha*) eru yfirflokkur fiska sem inniheldur um sextíu tegundir sem skiptast í tvo aðgreinda hópa, slímála og steinsugur. Það sem helst einkennir þessa fiska er að þeir eru ekki með kjálka, eru ekki með uggapör, eru ennþá með hryggstreng og sjö eða fleiri tálknop. Þeir eru auk þess með ljósnæman heilaköngul („þriðja augað“). Vankjálkar eru ekki með sérstakan maga, hafa kalt blóð og stoðgrind úr brjóski.
Fiskur (matargerð)

**Fiskur** er mikilvæg fæða fólks um allan heim og aðferðir við að matreiða fisk eru í samræmi við það gríðarlega fjölbreyttar. Aðferðir við matreiðslu fisks fara oft saman við matreiðslu annarra vatnadýra, svo sem skelfisks, krabbadýra og smokka.

Aðeins lítill hluti þeirra 29.000 tegunda fiska sem til eru í heiminum er étinn. Algengar tegundir matfisks eru meðal annars þorskur, lax, ansjósa, vatnakarpi, túnfiskur, silungur og makríll. Matreiðsla þessara fiska fer eftir stærð fisksins, fituinnihaldi og gerð kjötsins (hvort það er hvítt eða dökkt t.d., þétt eða laust í sér). 

Fiskur er almennt talinn hollur matur, einkum vegna þess að fitan í fiski inniheldur mikið af Ómega-3 fitusýrum sem taldar eru vinna gegn hjartasjúkdómum. Gagnrýni hefur þó komið fram á þessa viðteknu skoðun og meðal annars hefur verið bent á að aukin mengun gefi tilefni til að forðast fisk frá vissum svæðum.
Fiskitorfa

**Fiskitorfa** er hópur eða sveimur fiska af sömu tegund sem synda þétt saman og virka sem ein heild. Torfumyndun hefur ýmsa kosti fyrir einstaklingana sem eru í torfunni; hún minnkar líkur á því að verða bráð rándýra, eykur líkur á mökun, gerir fæðuleit auðveldari og minnkar vatnsviðnám.

Torfumyndun á sér einkum stað hjá uppsjávarfiskum.

## Tengt efni
* Svermur
* Hjörð
* Flokkur
Slíðurhyrningar

**Slíðurhyrningar** eru ætt klaufdýra sem finna má víðs vegar um heiminn, frá Ástralíu til Norðurheimskautsins. Slíðurhyrningar telja bæði villt dýr og húsdýr. Helstu tegundirnar eru bufflar, nautgripir, sauðfé, antilópur og geitur.

Stærstu slíðurhyrningarnir eru meira en tvö tonn að þyngd og meira en tveir metrar á herðakambinn en þeir minnstu eru alveg niður í þrjú kílógrömm og varla stærri en venjulegir heimiliskettir. Þeir eiga það sameiginlegt að vera jurtaætur en geta ekki melt beðmi heldur jórtra og nýta sér margar tegundir örvera í meltingarfærum sínum sem brjóta það niður.

## Heimild
Svif

**Svif** (eða **smááta**) eru örsmáar lífverur sem fljóta um í höfum og vötnum. Þessar lífverur eru of smáar til að geta fært sig um set af eigin rammleik og rekur þær því með straumum. Svif er gríðarlega mikilvægur hluti af fæðukeðju vatnadýra.

Svif skiptist í jurtasvif, dýrasvif og bakteríusvif.
Skelfiskur

**Skelfiskur** er hugtak sem notað er í matargerð yfir ýmis lindýr og krabbadýr, en ekki fisk. Lindýr sem kölluð eru skelfiskur eru til dæmis kræklingur, kúskel, ostra og hörpuskel. Krabbadýr sem talin eru með skelfiski eru til dæmis rækja, humar, krabbi og vatnakrabbi. Smokkar og sniglar eru venjulega ekki taldir með, þótt þeir séu bæði ætir og lindýr. 

Skelfisksofnæmi er algengt matarofnæmi.
Łowicz

**Łowicz** er borg við fljótið Bzura í miðhluta Póllands. Íbúar bjuggu 31.500 íbúar árið 2005.
Matargerð

**Matargerð**, **matreiðsla** eða **eldamennska** er það þegar matur er búinn til úr ýmsu hráefni. Matargerð er tækni og stundum listgrein þar sem fjölbreytilegustu aðferðum er beitt til að gera tiltekna rétti. Mataruppskriftir eru upptalning á hráefni og leiðbeiningar um það hvernig á að matbúa tiltekna rétti.

## Tenglar
*''Eldamennska í íslenskum torfbæjum''; grein eftir Hallgerði Gísladóttir (Pdf-skjal)
Háfiskar

**Háfiskar** (fræðiheiti: *Selachimorpha*) eru hópur fiska með stoðgrind úr brjóski og straumlínulagaðan skrokk. Þeir anda með fimm tálknopum (eða sex eða sjö eftir tegundum) sem mynda röð rétt aftan við höfuðið. Háfiskar eru með skráptennur á skinninu sem vernda þá fyrir sníklum og auka straumflæði skrokksins. Þeir hafa nokkrar raðir af endurnýjanlegum tönnum.

Minnsti háfiskurinn er dvergháfur (*[[Euprotomicrus bispinatus]]*), djúpsjávarfiskur sem aðeins verður 22 sm á lengd. Stærsti háfiskurinn, og jafnframt stærsti fiskurinn, er hvalháfur (*[[Rhincodon typus]]*) sem verður tólf metra langur og nærist eingöngu á svifi, líkt og stórhveli.

Háfiskar eru greindar skepnur þó að þeir geti ruglast á sel og manni. Háfiskar halda sig á mismunandi stöðum og í mismunandi hópum. Nautháfur heldur sig við strendur Mexíkó en hvítháfur heldur sig frekar í heitum sjó til dæmis við strendur San Francisco. Margar strendur víða um heim eru vaktaðar fyrir háfiskum en í flestum tilfellum er varað við að stinga sér til sunds við bryggjur.

Háfiskar hafa ekki bein heldur brjósk. Þeir hafa sveigjanlega brjóskgrind sem gagnast þeim þegar þeir þurfa að synda langa vegalengd.
Túnfiskur

**Túnfiskur** er almennt heiti á nokkrum tegundum fiska af makrílaætt, aðallega innan ættkvíslarinnar *Thunnus*. Túnfiskur er líka almennt heiti á tegundinni *[[Thunnus tynnus]]*.

Túnfiskar eru mjög hraðsyndir og hafa mælst á allt að 77 km/klst hraða og telja nokkrar tegundir sem eru með jafnheitt blóð. Kjöt túnfiska er rautt á litinn af því það inniheldur meira magn vöðvarauða en flestar aðrar tegundir fiska. Sumar stærri tegundirnar, eins og atlantshafstúnfiskur, geta aukið líkamshita sinn með því að hreyfa vöðvana og þannig lifað af í mun kaldari sjó.

Túnfiskur er ein af verðmætustu tegundum fiska. Þetta hefur meðal annars leitt til þess að ofveiði ógnar sumum túnfiskstofnum.
Skráptennur

**Skráptennur** eru broddar sem vaxa á skráp sumra brjóskfiska, þar á meðal háfiska. Þær eru svipaðar að gerð og tennur sem kunna að hafa þróast út frá skráptönnum í frumstæðum fiskum. Form skráptanna fer eftir tegund og þær eru því notaðar við greiningu.

Skrápur háfiska er þakinn skráptönnum og hefur meðal annars verið notaður líkt og sandpappír til slípunar. Allar tennurnar snúa aftur. Háfiskar hafa sést nota tennurnar til að særa bráð sína.

Rannsóknir hafa sýnt að skráptennurnar skapa örsmáar hringiður og auka þannig sundgetu og draga úr hljóði.
Jafnheitt blóð

**Jafnheitt blóð** er eiginleiki dýra sem viðhalda jöfnum líkamshita, sérstaklega á innstu líffærum eins og lifrinni, miðað við yfirborðshita. Þetta felur ekki aðeins í sér hæfileikann til að framleiða hita, heldur einnig til að kæla sig niður. Dýr með jafnheitt blóð stjórna líkamshitanum með því að stjórna efnaskiptahraðanum (þ.e. með því að auka hraða efnaskiptanna þegar umhverfishiti lækkar).

Jafnheitt blóð vísar til þrenns konar einkenna varmajöfnunar í líkamanum; hæfileikans til að viðhalda jöfnum líkamshita með innri aðferðum eins og til dæmis titringi vöðva, hæfileikans til að halda sama hita þrátt fyrir breytilegan umhverfishita og hröð efnaskipti í hvíld.

## Tenglar
*
Hrogn

**Hrogn** eru fullþroskuð egg fiska og annarra vatnadýra eins og ígulkera og rækja. Sem sjávarfang eru hrogn étin bæði hrá og soðin.
Gamalt vestfirskt orð sem notað var um hrogn er **kíta**.

Kavíar er í grundvallaratriðum söltuð hrogn, fyrst og fremst styrju, en orðið er líka notað um hrogn hrognkelsa og mat unninn úr þorskhrognum.

## Tenglar
* Upplýsingar um hrygningar
Fiskveiðar

**Fiskveiðar** eru veiðar á villtum fiski og krabbadýrum í vatni (stöðuvötnum, ám og sjó). Fiskveiðar og fiskeldi eru mikilvægar atvinnugreinar sem sjá fólki fyrir fiski til matar og skapa hráefni fyrir ýmsa aðra framleiðslu úr fiskafurðum. 

Fiskar eru veiddir með ýmsum aðferðum. Þær helstu eru veiðar með skutli, línu og neti.
Hella (hljómsveit)

**Hella** er rokkhljómsveit frá Sakramentó. Aðalmeðlimir eru gítarleikarinn Spencer Seim og trymblillinn Zach Hill. Báðir spila þó á fjölda hljóðfæra og stundum hafa fleiri tónlistarmenn spilað með þeim á tónleikum. Hljómsveitin var stofnuð árið 2001 og hefa komið út allavega 10 plötur með hljómsveitinni, þar af eru tvær deiliskífur. Tónlist þeirra er oft lýst sem tilraunakenndu, kaótísku sönglausu hávaða rokki. Báðir hljóðfæraleikararnir hafa mjög framsækin og tæknilega krefjandi stíl. Árið 2005 fóru fleiri hljóðfæraleikarir að leika með hljómsveitinni á tónleikum og núna stendur á heimasíðu þeirra að hljómsveitin Hella sé núna skipuð Zach Hill, Josh Hill, Aaron Ross, Carson McWhirter og Spencer Seim.

## Hliðarverkefni og aðrar hljómsveitir
* Spencer Seim spilar á trommur í hljómsveitinni The Advantage sem hefur gefið út tvær plötur sem inniheldur lög úr NES tölvuleikjum.
* Zach Hill hefur trommað eða spilað á önnur hljóðfæri í eftirfarandi hljómsveitum/verkefnum: Tough Guy Fantasy/Arctic Boys, Flössin, Crime In Choir, Nervous Cop, Zach Hill And The Holy Smokes, The Ladies og nokkrum fleirum.

## Útgefið efni
* *Leather Diamond*  EP (gefin út 2001)
* *Hold Your Horse Is* CD/LP (gefin út 19. mars, 2002)
* *Falam Dynasty* 7" (gefin út 10. september, 2002)
* *Bitches Ain't Shit But Good People* EP (gefin út 17. júní 2003)
* *Total Bugs Bunny On Wild Bass* EP (gefin út 26. águst, 2003)
* *Live [[Dilute]] & Hella Split*  2 CD (gefin út 10. október, 2003)
* *The Devil Isn't Red* CD (gefin út 20. janúar, 2004)
* *Hella/[[Four Tet]] Split* 7 tommu deiliskífa (gefin út 2004)
* *Acoustics* EP (gefin út 2004)
* *Church Gone Wild/Chirpin Hard* 2 CD (gefin út 22. mars, 2005)
* *Concentration Face/Homeboy* DVD/CD EP (gefin út 8. nóvember, 2005)
* *Acoustics* EP (mun koma út 12. september, 2006)

## Heimildir
* www.hellaband.com - vefsetur hljómsveitarinnar 
* www.allmusic.com
*
Fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum

**Fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum** er varaformaður Sendinefndar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum á Allsherjarþingi þeirra. Í dag er fastafulltrúinn jafnframt sendiherra Íslands gagnvart 16 ríkjum í Karíbahafi, Mið- og Suður-Ameríku, þ.e. Antígva og Barbúda, Bahamaeyjum, Barbados, Belís, Dominíku, Dóminíska lýðveldinu, Grenada, Gvæjana, Haítí, Jamaíku, Kúbu, Sankti Kitts og Nevis, Sankti Lúsíu, Sankti Vinsent og Grenadínum, Súrínam og Trínidad og Tóbagó. Formaður sendinefndarinnar hefur verið undanfarið utanríkisráðherra eða staðgengill utanríkisráðherra. 

## Heimild
* Um fastanefnd Íslands Sótt 12. desember 2020.
Steve Irwin

**Stephen Robert** „**Steve**“ **Irwin** (22. febrúar 1962 – 4. september 2006) var ástralskur náttúruverndarsinni, umsjónarmaður dýragarðs í Ástralíu og þekktur sjónvarpsmaður fyrir þætti sína sem *[[The Crocodile Hunter]]*.

Hann lést við upptökur á þætti þegar stingskata stakk hann í hjartastað.

## Heimild
* 

## Tenglar
*
Svoldarorrusta

**Svoldarbardagi** var sjóorrusta háð í Eyrarsundi eða einhvers staðar í Eystrasalti í september árið 999 eða 1000. Ólafur Tryggvason, Noregskonungur, hafði verið í leiðangri til Vindlands og var á leið aftur heim til Noregs. Sveinn tjúguskegg, Danakonungur, Ólafur sænski, Svíakonungur, og Eiríkur Hákonarson, Hlaðajarl, sátu fyrir honum með ofurefli liðs. Heimskringla segir svo frá að Ólafur Tryggvason hafi aðeins haft 11 skip í bardaganum en andstæðingar hans höfðu að minnsta kosti 70. Skip hans voru hroðin eitt af öðru uns aðeins Ormurinn langi var eftir. Eftir harða atlögu unnu Eiríkur jarl og menn hans skipið og Ólafur kastaði sér í sjóinn. 

Talið er að Svoldur (eða Svöldur) sé eyja í Eystrasalti, innan við eyna Rügen við strönd Þýskalands. Hún er nú óþekkt örnefni.
Pegasos

**Pegasos** (stundum nefndur **Skáldfákur**) var vængjaður hestur í grískri goðafræði sem varð til þegar Perseifur drap Medúsu. Hann ýmist spratt úr blóði hennar sem féll á jörðina eða stökk úr hálsinum þegar Perseifur skar höfuðið af henni. Hann er líka kallaður *hinn vængjaði skáldfákur* þar sem sagan segir að Bellerófon hafi tamið hann og gefið hann músunum á Parnassos. Foreldrar hans eru Póseidon og Medúsa.
Skötur

**Skötur** (fræðiheiti: *Rajiformes*) eru ættbálkur flatra brjóskfiska skyldar hákörlum. Einkenni á skötum eru breið börð sem líkjast vængjum þegar þær synda.
Þvermunnar

**Þvermunnar** eru yfirættbálkur brjóskfiska sem telur meira en 500 tegundir í þrettán ættum. Þvermunnar eru misflattir út. Þeir eru náskyldir háfiskum og nýlegar DNA-rannsóknir hafa sýnt að blettaháfur er skyldari skötum en öðrum háfiskum. Ungir þvermunnar líkjast mjög ungum háfiskum.

Egg þvermunna frjóvgast inni í líkama móðurinnar og seiðin klekjast auk þess út þar og fæðast lifandi hjá öllum þvermunnum nema eiginlegum skötum. Skötur hrygna lengjum af flötum ferköntuðum eggjum sem tengjast saman með tveimur þráðum á hvorum enda og eru kölluð pétursskip.
Steinsuga

**Steinsuga** (eða **dvalfiskur**) er kjálkalaus fiskur með tenntan hringlaga munn sem virkar líkt og sogskál, en á henni eru svonefndar sogflögur. Flestar steinsugur sjúga sig fastar við aðra fiska og nærast á blóði þeirra. Þær lifa á grunnsævi á flestum stöðum í tempraða beltinu. Einnig nefndur *sæsteinsuga*.

## Steinsuga á Íslandi
Steinsugu hefur  öðru hvoru orðið vart á Íslandi en þá talin vera flökkufiskur.  Um haustið 2006 bar mikið á bitnum fiski í afla veiðimanna, sérstaklega á sjóbirtingsslóðum í Vestur-Skaftafellssýslu.  Nú fara fram rannsóknir á vegum Veiðimálastofnunar á því hvort Steinsuga hrygni í íslenskum ám.  

## Tenglar

*Hrygnir Sæsteinssuga í íslenskum ám ?, af vef Veiðimálastofnunar, skoðað 25. nóvember 2007.
*Sár eftir sæsteinsugu greinast á sjóbirtingum í Kúðafljóti, af vef Veiðimálastofnunar, skoðað 25. nóvember 2007.
Fasttálknar

**Fasttálknar** (fræðiheiti: *Elasmobranchii*) er undirflokkur brjóskfiska sem telur bæði skötur og háfiska. Hann er annar tveggja flokka brjóskfiska. Hinn er flokkur hámúsa (*[[Holocephali]]*).
Únst

**Únst** er ein af nyrstu eyjum Hjaltlandseyja og tilheyrir Skotlandi. Hún er nyrsta byggða ból Bretlandseyja.

Únst er að mestu grasi vaxin og sjávarhamrar margir.  Helsta þorpið heitir Baltasund, og var áður fyrr næststærsti síldarútgerðarstaður Hjaltlandseyja, á eftir Leirvík. Þar er flugvöllur eyjarinnar. Meðal annarra byggða má nefna Eyjasund, þar sem eru forn vöruskemma Hansakaupmanna og kastali, (byggður 1598). Haraldarvík er annað þorp, þar sem er bátasafn og byggðasafn.

Fólk með fasta búsetu á Únst, og nágrannaeynni Fetlar, var 806 talsins samkvæmt manntali 2001; af þeim unnu margir við ratsjárstöð breska flughersins þar til henni var lokað 2006, þannig að yfir 100 manns misstu vinnuna. .

Únst gerir tilkall til margra „nyrstu“ meta Bretlandseyja. Smáþorpið Skaw er til að mynda nyrsta byggð Bretlandseyja. Vitinn á Miklu-Flugey rétt undan norðurströnd Únst var tekinn í notkun 1858 og er nyrsti viti Bretlandseyja og er ekki fjarri Útstakki, nyrsta skeri Bretlandseyja.

Únst býr yfir fjölskrúðugu fuglalífi, ekki síst í Hermaness-friðlandinu. Þar þrífst einnig hjaltneskt músareyra, afbrigði sem ekki þekkist annars staðar.

PURE  (Promoting Unst Renewable Energy) er verkefni sem er í gangi á Únst, og miðar að því að koma upp félagslega rekinni orkuveitu, byggðri á vetnisframleiðslu.

Frá Belmont á Únst sigla ferjur til Gutcher á Yell-eyju og Oddsstaðar á Fetlar.

Á eynni er strætóskýli sem þykir dæmalaust snoturt og heitir Bobby's Bus Shelter. Það hefur verið innréttað af íbúunum og skartar legubekk, sjónvarpi, tölvu og fleiri heimilislegum þægindum.

Ekki er vitað hvað nafn eyjarinnar þýðir, en talið er að það gæti verið komið úr tungumáli Pikta.

## Tenglar
*www.unst.org
*Hið rómaða strætóskýli eyjarinnar

## Heimildir
Football Manager

**Football Manager** (íslenska: *[[Knattspyrnustjóri]]*) er tölvuleikur sem felst í því að sá sem spilar leikinn er knattspyrnustjóri fótboltaliðs. Í upphafi tölvuleiks er byrjað á því að velja sjálft liðið og síðan leikmennina, hvort sem þeir eru byggðir á sönnum persónum eða tilbúningur. Þegar leikurinn hefst er svo hægt að kaupa og selja leikmenn. Knattspyrnustjórinn sér einnig um að þjálfa liðið, skipuleggja æfingar og aðra þá hluti sem venjulegir knattspyrnustjórarar gera.

*Football Manager* er gefinn út af Sports Interactive sem er í eigu Sega. Leikurinn var upprunalega gefinn út af Addictive Games á níunda áratugnum fyrir spectrum tölvur. Árið 2004 endurvakti Sports Interactive Football Manager nafnið eftir að slitnaði upp úr samstarfi þeirra við Eidos sem hafði ásamt þeim gefið út leikinn Championship Manager til margra ára.
Hvalháfur

**Hvalháfur** (fræðiheiti: *Rhincodon typus*) er hægfara háfiskur sem síar fæðu úr sjónum líkt og skíðishvalir. Hann er stærsti háfiskur heims og jafnframt stærsti fiskurinn og verður yfir tólf metrar að lengd. 

## Tenglar
Dark Side of the Moon

***Dark Side of the Moon*** er áttunda breiðskífa bresku rokkhljómsveitarinnar Pink Floyd og kom út árið 1973. Á plötunni kanna hljómsveitarmeðlimir mannlega reynslu þar sem þemað er m.a. tíminn, græðgi, átök, ferðalög, geðsjúkdómar og dauðinn. Dark Side of the Moon er sú plata sem lengst hefur setið á bandaríska Billboard 200-listanum, eða í heila 741 viku.

Tímaritið Rolling Stone raðaði plötunni í 1. sæti yfir bestu progrokkplöturnar.

## Lagalisti
# „Speak to Me“ (Mason) - 1:10
# „Breathe“ (Gilmour/Waters/Wright) - 2:49
# „On the Run“ (Gilmour/Waters) - 3:33
# „Time/Breathe (Reprise)“ (Gilmour/Waters/Wright/Mason) - 7:05
# „The Great Gig in the Sky“ (Wright) - 4:44
# „Money“ (Waters) - 6:31
# „Us and Them“ (Waters/Wright) - 7:41
# „Any Colour You Like“ (Gilmour/Wright/Mason) - 3:27
# „Brain Damage“ (Waters) - 3:51
# „Eclipse“ (Waters) - 2:02

## Tilvísanir
Viti

**Viti** er háreist, turnlaga bygging, með öflugum ljósgjafa efst. Í myrkri sjá skipstjórnarmenn ljósið og vita þá hvar land er. Hver viti hefur sitt ljóseinkenni, t.d. *hvítur þríblossi með 25 sekúndna millibili*. Þannig er hægt að gera sér grein fyrir hvaða vita er verið að horfa á frá sjó og staðsetja sig nánar út frá því. Vegagerðin hefur umsjón með vitum á Íslandi.

Vitar eru gjarnan á annesjum, og stundum á skerjum, en vitar eru einnig hafðir á baujum á hafi úti. Áður fyrr voru sums staðar notuð vitaskip.

Radíóviti er viti sem sendir útvarpsbylgjur í stað ljóss og er notaður af flugvélum.

Vitinn í Faros telst eitt af sjö undrum veraldar.

## Vitar á Íslandi
Fyrsti vitinn við strendur Íslands var byggður á Valahnúk á Reykjanesi árið 1878. Um aldamótin 1900 voru vitarnir 5 en uppbyggingu vitakerfisins í kringum landið lauk með byggingu Hrollaugseyjavita árið 1954. Var vitavörður í sumum þeirra, en í dag eru vitarnir mannlausir.

Í dag eru 104 vitar á landinu og 41 af þeim eru knúnir með sólarljósi. Síðasti vitinn á Íslandi og sá fyrsti í meira en 30 ár var gangsettur árið 2019 við Sæbraut í Reykjavík.

## Bækur
Guðmundur Bernódusson, Guðmundur L. Hafsteinsson, Kristján Sveinsson. *Vitar á Íslandi: Leiðarljós á landsins ströndum 1878–2002*. Siglingastofnun, 2002. 

## Tenglar

* Vitar á Íslandi 
* ''Vitar og fiskimið við Ísland'', Sjómannablaðið Víkingur, 1. febrúar 1977, bls. 24–25
* ''Skrá yfir vita og sjómerki á Íslandi'', Gefin út af Vita- og hafnamálaskrifstofunni, 1960
* 

## Tilvísanir
Fetlar

**Fetlar** er eyja á Hjaltlandseyjum og heyrir undir Skotland. Hún tilheyrir þeim hluta eyjanna sem eru kallaðar Norðureyjar og er að flatarmáli sú þriðja stærsta, eða um 41 ferkílómetri. Íbúar eru um 60 talsins og búa flestir í smáþorpinu Hubie á suðurströndinni.

Í Hubie er *Fetlar Interpretive Centre*, sem er safn um sögu eyjarinnar. Árið 2000 fékk safnið verðlaun fyrir sýningu helgaða minningu Sir William Watson Cheyne (1852-1932), læknis sem var brautryðjandi í kviðarholsaðgerðum og í sóttvörnum við uppskurði, auk þess að gera viðamiklar rannsóknir á virkni túberkúlíns, fyrstur breskra lækna. Watson var aðlaður (barónet) árið 1908, var heiðurslandstjóri („lord lieutenant“) Bretakonungs á Orkneyjum og Hjaltlandseyjum frá 1919-1930 og eyddi ellinni á Fetlar.

Norðurhluti eyjarinnar er fuglafriðland í umsjá Konunglega fuglaverndunarfélagsins, en þar lifa meðal annars kjóar, spóar og óðinshanar, þeir síðastnefndu helst í grennd við Funzie-vatn, sem er mikilvægasti mökunarstaður óðinshana á Bretlandseyjum, og um tíma sá eini. Frá sjöunda áratugnum og fram á þann níunda hafðist  par af snæuglum við á friðlandinu, en er horfið á braut.

Ferjur sigla frá Hamarsnesi á Fetlar til Gutcher á eyjunni Yell og til Belmont á eyjunni Únst.

Ekki er vitað hvað nafn eyjarinnar þýðir, en talið er að það gæti verið komið úr tungumáli Pikta.

## Tenglar
* Fetlar Interpretive Centre
Magnús Kjartansson (myndlistarmaður)

**Magnús Kjartansson** (fæddur 4. ágúst 1949 — látinn 12. september 2006) var íslenskur myndlistarmaður. Magnús lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1969 og kláraði nám við Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1972. Einnig stundaði hann nám við Konunglegu dönsku akademíuna.

Hann starfaði lengi sem kennari og prófdómari við Myndlistaskólann.
Mjaðjurt

**Mjaðjurt**, **mjaðurt** eða **mjaðurjurt** (fræðiheiti: ***Filipendula ulmaria,*** áður *Spiraea ulmaria*) er blómplanta af rósaætt sem lifir einna helst í Evrópu og Vestur-Asíu. Plantan getur orðið eins til tveggja metra há og hefur hvít blóm. Jurtin er gjarnan notuð í ilmefni og sem bragðefni í mjöð, vín og bjór. Áður fyrr voru mjaðarker  smurð að innan með laufblöðum mjaðjurtar og voru blöðin eins notuð sem krydd í öl.

Hún er einnig notuð sem lækningajurt við græðingu sára og sem verkjalyf. Salisýlsýra, verkjastillandi efni sem varð fyrirmyndin að aspiríni, var fyrst einangruð úr mjaðjurt. Mjaðjurt var hluti af þjófagaldri til að komast að því hver hefði stolið frá manni. Mjaðjurt vinnur á móti ýmsum bakteríum og kemur í veg fyrir sýkingar af þeirra völdum.

Af blómum mjaðjurtar leggur sérkennilega og þægilega angan. Carl von Linné segir í bókinni Flora Lapponica frá 1737 að bændur í Svíþjóð hafi þann sið að strá ferskum laufum mjaðjurtar á gólf í húsum sínum á helgidögum og tyllidögum svo lyktin fylli húsin.

## Tenglar
* Mjaðjurt (Náttúrufræðistofnun Íslands) 
* Mjaðjurt (Flóra Íslands)
* Mjaðjurt (Lystigarður Akureyrar) 
* Mjaðjurt – Filipendula ulmaria (Ágúst H. Bjarnason)

## Heimildir
Vísindaleg aðferð

**Vísindaleg aðferð** er sú leið sem farin er til að afla vísindalegrar þekkingar. Reynslurannsóknir felast meðal annars í tilraunum, tölfræðilegri greiningu á gögnum sem til eru, og hvers kyns athugunum á heiminum sem víð búum í, á meðan fræðilegar rannsóknir byggjast á því að leiða út ákveðnar kenningar um heiminn út frá grunnreglum, á stærðfræðilegan eða rökfræðilegan hátt. Vísindaleg aðferð á við um báðar gerðir rannsókna, og er áhersla lögð á að vísindarannsóknir séu hlutlægar, að þær séu sannreynanlegar af öðrum vísindamönnum, og að þekkingar sé ekki aflað án samhengis, heldur þannig að hún leiði til aukins skilnings á fyrri rannsóknum og á heiminum sem við búum í. Til að stuðla að þessu er meðal annars ætlast til þess að vísindamenn skrái skilmerkilega bæði niðurstöður sínar og þær aðferðir sem þeir nota til að komast að niðurstöðunum.

Þótt orðið gefi til kynna að um sé að ræða eina tiltekna aðferð sem vísindamenn nota við störf sín, er hin vísindalega aðferð þó mun víðtækari en svo. Í raun er um að ræða ákveðið viðhorf eða hugmyndafræði um það hvers kyns aðferðir eru líklegar til að bæta við vísindalega þekkingu. Sem dæmi má nefna að í rannsóknum sem ætlað er að sannreyna tilteknar kenningar er notuð afleiðsla, þar sem ákveðnar tilgátur eru leiddar af kenningunum, og tilraunir eða athuganir miðast við að athuga hvort þessar tilgátur séu í samræmi við niðurstöður athugananna. Vísindamenn þurfa einnig að smíða kenningar og er þá notuð tilleiðsla eða fráleiðsla til að leiða almennari kenningar eða skýringar af þeim niðurstöðum sem athuganir hafa leitt í ljós. Þótt kenningasmíð og kenningaprófun séu mjög ólíkar í framkvæmd þá teljast þær báðar hluti af hinni vísindalegu aðferð, og styðja hvor við aðra.

Þeir eru til sem gagnrýna vísindalega aðferð á þeim grundvelli að hún þrengi sjónarhorn rannsakenda og komi í veg fyrir að þeir uppgötvi hluti sem kenningar þeirra spá fyrir um. Er þá gjarna bent á að ýmsar mikilvægar uppgötvanir má rekja til slembilukku, svo sem þegar Wilhelm Conrad Röntgen tók eftir því að ljósmyndafilma tók lit í lokuðum kassa og uppgötvaði í kjölfarið röntgengeislana, eða þegar Louis Pasteur sprautaði kjúklinga með gerilsýnum sem höfðu skemmst fyrir slysni og uppgötvaði í kjölfarið bóluefni við kjúklingakóleru. Slík slembilukka er þó það algeng í vísindarannsóknum að margir telja að ekki sé um tilviljun að ræða. Vísindaleg aðferð byggir nefnilega á því að kanna nákvæmar og nákvæmar þær kenningar sem fyrir liggja, og gjarnan undir óvenjulegri og óvenjulegri kringumstæðum. Með því að reyna á þanþol kenninga hefur vísindaleg aðferð reynst einstaklega vel við að leiða í ljós þær kringumstæður þar sem þær bregðast, og þannig varpa ljósi á áður óútskýrð fyrirbrigði.
Moll

Í tónfræði er moll (**moll**, komið úr latínu, *mollis* sem þýðir "mjúkur" eða "blíður") önnur tegund tónstiga og tóntegunda í dúr og moll kerfinu. Það eru til þrjár tegundir af moll tónstigum sem innihalda hver um sig sjö tóna flesta sameiginlega en í heildina inniheldur moll tóntegund 9 tóna. Þessar þrjár molltegundir eru *hreinn moll*, *laghæfur moll* og *hljómhæfur moll*.

Tóntegundir í moll eru merktar með litlum bókstöfum á móti tóntegundum í dúr sem eru merktar í stórum bókstöfum.

Talað er um að tónlist í moll hljómi döpur en tónlist í Dúr hljómi glöð.

## Uppbygging moll

### Hreinn moll
Hreinn moll er sama tóntegund og Eólíska kirkjutóntegundin.

   Tónbil hreins molls:
  1   2   3   4   5   6   7  (8)
    1 - ½ - 1 - 1 - ½ - 1 - 1 
  
 1 merkir Heiltónsbil
 ½ merkir Hálftónsbil

### Hljómhæfur moll
Hljómhæfur moll hefur hækkaðan sjöundatón sem þýðir að sjöundi tónn tónstigans eða tóntegundarinnar er hækkaður um hálftón. Þetta gerir það að verkum að það myndast eitt og hálft bil eða stækkuð tvíund milli sjötta og sjöunda tóns.

   Tónbil hljómhæfs molls:
  1   2   3   4   5   6    7  (8)
    1 - ½ - 1 - 1 - ½ - 1½ - ½ 
  
 1 merkir Heiltónsbil
 ½ merkir Hálftónsbil
 1½ merkir Heiltónsbil + Hálftónsbil eða stækkuð tvíund.

Fyrir dúr og moll kerfið þegar kirkjutóntegundir voru notaðar var sjöundi tónn þeirra tóntegunda sem var heiltónsbili frá grunntóni tóntegundarinnar oft hækkaður til að mynda svokallaðan leiðsögutón tóntegundarinnar. Með því að hafa stóra sjöund hljómar eins og sjöundi tónninn leiti upp á fyrsta tón tóntegundarinnar og með því varð hann leiðsögutónn. Eólíska tóntegundin var ein af þeim tóntegundum þar sem sjöundi tóninn var oft hækkaður og þannig myndaðist hljómhæfur moll.

### Laghæfur moll
Í laghæfum moll eru sjötti og sjöundi tónninn hækkaðir. Það gerir það að verkum að það verða engin tónbil stærri en heiltónsbil en samt hefur hún leiðsögutón sem gerir þetta að „laghæfustu“ moll tóntegundinni. Ólíkt hinum tóntegundunum er laghæfur moll mismunandi eftir því hvort farið er upp eða niður tónstigann.

Laghæfur moll er í raun hreinn moll á leiðinni niður.

    Tónbil laghæfs molls:
  1   2   3   4   5   6   7  (8)  7   6   5   4   3   2   1
    1 - ½ - 1 - 1 - 1 - 1 - ½ - 1 - 1 - ½ - 1 - 1 - ½ - 1
  
 1 merkir Heiltónsbil
 ½ merkir Hálftónsbil

Ástæðan fyrir því að tónarnir eru einungis hækkaðir á leiðinni upp er sú að leiðsögutónninn leitar upp á fyrsta tón tóntegundarinnar og eru tónarnir því bara hækkaðir ef verið er að fara upp á fyrsta tón tóntegundarinnar.

### Djass moll
Djass moll er eins og laghæfur moll nema að hann breytist ekki á leiðinni niður. Hann má finna víða í djasstónlist og er mikið notaður við snarstefjun.

## Formerki molla
:
Hækkuðu tónarnir í hljómhæfum og laghæfum moll eru merktir með lausum formerkjum á meðan tóntegundin er skilgreind með föstum formerkjum. Í a-moll eru engin formerki og var a-moll upprunalega eólíska kirkjutóntegundin áður en hægt var að tónflytja þær.

Sjá fimmundahringinn fyrir uppröðun fastra formerkja í moll.

## Sjá nánar
* Dúr og moll
* Dúr
* Fimmundahringurinn
* Eólísk
Lafferkúrfa

**Lafferkúrfa** (einnig **ferill Laffers**) er ferill notaður til að skýra teygni á milli skatttekna og skattprósenta, fyrst sett fram af hagfræðingum Arthur Laffer. Lafferkúrfan sýnir að við ákveðna skattprósentu næst hámark skattekna, sem þýðir að hækkun á skattprósentu mun ekki skila auknum tekjum í ríkssjóð, heldur þvert á móti munu skatttekjur minnka.

Samkvæmt kenningu Laffers mun 0% skattheimta og 100% skattheimta skila því sama til ríkissjóðs eða 0 krónum. Það gefur auga leið af hverju 0% skattheimta gefur 0 kr í ríkissjóð. Ástæða þess að 100% skattheimta gæfi líka 0% er sú að slíkt myndi fæla fólk frá því að afla sér tekna, þar sem hvort eð er allar tekjur færu í skatt.

Þetta er einmitt útgangspunktur Arhur Laffer, að almenningur þolir skattheimtu upp að vissu marki. Ef skattheimta verður of mikil dregur það úr vilja almennings til að afla sér tekna, þar sem of lítill hluti (að þeirra mati) rennur beint í eigið veski.

## Tengill
* Grein eftir Arthur B. Laffer
Pourquoi-Pas ?

***Pourquoi-Pas ?*** (sem þýðir: „hvers vegna ekki?“ á íslensku, borið fram *Púrkva-pa*) var heiti sem franski vísindamaðurinn Jean-Baptiste Charcot notaði á nokkur rannsóknarskip sín. Frægast þessara skipa var Pourquoi-Pas ? IV sem var smíðað fyrir hann í Saint-Malo og sem hann ætlaði sér að nota í annan leiðangur sinn til Suðurskautslandsins. Smíði skipsins hófst 1907 og því var hleypt af stokkunum 18. maí 1908. *Pourquoi-pas?* var 825 tonna þrímastra barkskip með gufuvél, 57 metrar að lengd. Skipsskrokkurinn var allur styrktur með stál- og sinkþynnum. Á skipinu var gríðarlega hár strompur og það hýsti þrjár fullbúnar rannsóknarstofur og bókasafn.

## Könnunarleiðangrar um Suður- og Norðurhöf
1908 til 1909 sigldi Charcot á skipinu til Suðurskautslandsins þar sem hann kannaði Bellinghausenshaf og Amundsenshaf, Loubetsland, Margrétarflóa og Charcotseyju sem var heitin eftir honum. 

1912 varð skipið fyrsta skólaskip franska flotans. Á næstu árum, til 1925, sigldi Charcot skipinu í fjölda leiðangra um Norður-Atlantshaf, Ermarsund og Miðjarðarhaf og kom meðal annars til Færeyja. Rannsóknir hans snerust fyrst og fremst um steinafræði og jarðfræði neðansjávar. 

1925 lét Charcot af stjórn skipsins vegna aldurs, en var áfram um borð sem leiðangursstjóri. 1926 kannaði skipið austurströnd Grænlands þar sem þeir söfnuðu steingervingum.

1928 hélt skipið ásamt skipinu *Strasbourg* í leiðangur til að leita að stóru *[[Latham 47]]*-sjóflugvélinni sem hafði farist ásamt, með öðrum, Roald Amundsen. Leitin varð árangurslaus. 

1934 sigldi *Pourquoi-Pas ?* aftur til Austur-Grænlands með mannfræðileiðangur Paul-Émile Victor sem ætlaði að búa í Angmassalik. Árið eftir snýr skipið þangað aftur til að sækja leiðangursmenn og kortleggja í leiðinni ströndina.

## Skipið ferst

Árið 1936 sneri *Pourquoi-Pas ?* aftur til Grænlands til að fara með leiðangurstæki til leiðangurs Paul-Émile Victor sem ætlaði sér að fara yfir Grænlandsísinn á fimmtíu dögum. Á bakaleiðinni, 3. september, stoppaði skipið í Reykjavík til að láta gera við ketilinn. 15. september lagði það svo af stað til Saint-Malo. Daginn eftir lenti það í ofviðri á Faxaflóa og fórst við Álftanes á Mýrum. Fjörutíu fórust og einungis fundust lík 23 leiðangursmanna. Aðeins einn komst af.

## Tenglar
* ''Minningarathöfn í Fossvogskirkjugarði við grafreit Pourquoi pas? manna''; grein í Morgunblaðinu 1938
* ''Charlcot-slysið. Hafrannsóknarskipið Pourqoui pas? strandar''; frétt í Morgunblaðinu 1936
* ''Pourquoi-Pas?''; af heimasíðu Kleppjárnsreykja 
* ''Líkkista Pourquoi-Pas?''; grein í Morgunblaðinu 1966
Jean-Baptiste Charcot

**Jean-Baptiste Charcot** (15. júlí 1867 – 16. september 1936) var frægur franskur vísindamaður og landkönnuður. Faðir hans var taugafræðingurinn Jean-Martin Charcot.

Charcot leiddi tvo mikilvæga könnunarleiðangra til Suðurskautslandsins 1904-1907 á skipinu *[[Français]]* og 1908-1910 á sérútbúna rannsóknarskipinu *[[Pourquoi-Pas ?]]*. Síðar sigldi hann á því sama skipi í leiðangra til Færeyja, Grænlands og Svalbarða. Á heimleið frá Grænlandi lenti skipið í stormi við Íslandsstrendur og fórst við Álftanes á Mýrum 16. september 1936. Aðeins einn skipverja, Eugène Gonidec, komst lífs af en Charcot og 39 aðrir fórust.

Thora Friðriksson skrifaði bók um Jean-Baptiste Charcot sem kom út árið 1947. 

## Tilvísanir
Úralfjöll

**Úralfjöll** (rússneska *Ура́льские го́ры*, Úralskíje gory) eru 2500 km langur fjallgarður sem liggur nokkurn veginn í norður-suður eftir miðvesturhluta Rússlands. Þau ná frá sléttunum í Kasakstan meðfram norðurlandamærum landsins að Norður-Íshafinu í norðri. Landfræðilega skipta fjöllin evrasíska meginlandinu milli Evrópu og Asíu. Hæsta fjallið er Narodnaja (1895 m hátt). Þar hafa Rússar lengi urðað kjarnorkuúrgang sinn. 

Novaja Zemlja-eyjaklasinn er talinn vera framhald af Úralfjöllum.

## Tenglar

*
Gaflkæna

**Gaflkæna** er seglskúta sem svipar til slúppu eða kútters en með litla messansiglu á gaflinum eða þverbitanum aftan við stýrisásinn sem ber lítið segl. Hlutverk þessa messansegls er að auka stöðugleika skútunnar fremur en að knýja hana áfram.
Viðskiptaráð Íslands

**Viðskiptaráð Íslands** (áður **Verslunarráð Íslands** eða **Verzlunarráð Íslands**) eru samtök hagsmunaaðila í verslun og viðskiptum á Íslandi. Allir sem stunda einhvers konar rekstur geta gerst aðilar að ráðinu. Viðskiptaráð Íslands var stofnað 17. september 1917. Fjöldi íslenskra fyrirtækja eru aðilar að Viðskiptaráðinu og þ.m.t. mörg stærstu fyrirtæki landsins.

Árið 1917 komu 156 aðilar úr íslensku viðskiptalífi, kaupmenn o. fl. að stofnun Verslunarráðs Íslands. Fyrstu kosnu fulltrúarnir voru Jes Zimsen, Jón Brynjólfsson, Ólafur Jónsson, Carl Proppé, Jensen-Bjerg og Olgeir Friðgeirsson. Í lögum ráðsins stóð að hlutverk þess væri að „vernda og efla verslun iðnað og siglingar”. Fyrsti formaður var Garðar Gíslason og gegndi hann því starfi til 1933 er hann baðst undan endurkjöri. Árið 1922 tók Viðskiptaráðið við rekstri Verslunarskóla Íslands en í dag er Viðskiptaráðið einnig aðaleigandi Háskólans í Reykjavík. Þann 5. október 2009 sagði Erlendur Hjaltason sig frá formennsku stjórnar Viðskiptaráðs vegna þess að hann hafði verið starfandi forstjóri Exista, fyrirferðamikils fjárfestingafélags, fyrir bankahrunið og vildi hann að „tortryggni á endurskipulagningarferli Exista” yrði ekki til þess að „formennska [hans] í Viðskiptaráði gæti rýrt traust ráðsins.”.

Í dag er Ari Fenger formaður stjórnar Viðskiptaráðs en framkvæmdastjóri ráðsins er Björn Brynjúlfur Björnsson.

Á meðal starfsemi Viðskiptaráðs eru árlegar ráðstefnur sem nefnast Viðskiptaþing auk þess sem ráðið veitir umsagnir um lagafrumvörp. Á vettvangi Viðskiptaráðs starfa einnig 15 sjálfstæð millilandaráð.

## Starfsemi
Sem samtök hagsmunaaðila í viðskiptum leggur Viðskiptaráðið stundum fram tillögur til ríkisins um það sem því þykir betur mega fara. Oftast eru þetta atriði sem koma fyrirtækjum vel. Í lok árs 2007 birti Viðskiptaráð þá „*skoðun*“ sína að í ljósi mikils viðskiptahalla sökum ruðningsáhrifa stóriðjuframkvæmda væri svo komið að á bilinu 6-7 þúsundir notaðra bifreiða, að andvirði 9-15 milljarða króna, stæðu óseldar á bílastæðum bílaumboða. Bent var á að greiða þarf 30% vörugjald (toll), 24,5% virðisaukaskatt, úrvinnslugjald auk
flutningskostnaðar hafi nokkur hug á að flytja notaða bifreið út. Lagt er til að íslenskum lögum sé breytt þannig að útflutningsaðilar fái virðisaukaskatt og vörugjöld endurgreidd en jafnframt tekið fram að „[e]kki ætti að einskorða endurgreiðslur af þessu tagi
við útflutning bifreiða heldur fella sem flestar vörutegundir hér
undir.“
Árið 2006 réð Viðskiptaráð þá Tryggva Þór Herbertsson og Frederic S. Mishkin til að skrifa skýrslu um ástand efnahagsmála á Íslandi sem bar titilinn Financial Stability in Iceland. Skýrslan hefur sætt þeirri gagnrýni að hafa verið skrifuð til að fela vandamál eða að réttlæta slæma stöðu. Athygli hefur vakið að Frederic S. Mishkin fékk gífurlega háa fjárhæð fyrir að skrifa þessa skýrslu, mun hærri en tíðkaðist á þeim tíma.

## Heimildir

## Tengill
* Heimasíða Viðskiptaráðs Íslands
Samvinnubanki Íslands

**Samvinnubanki Íslands** var banki sem stofnaður var árið 1963 upp úr Samvinnusparisjóðnum. Bankinn var í eigu Sambands íslenskra samvinnufélaga. Hlutverk bankans var að reka almenna bankastarfsemi og veita samvinnufélögum á Íslandi aðgang að fjármagni.  Á 9. áratugnum hóf SÍS að reyna að takast á við mikla skuldsetningu sína og aðildarfélaga sinna, meðal annars með því að selja eignir. Árið 1990 var samþykkt að Samvinnubankinn skyldi seldur Landsbankanum. Næstu tvö árin voru útibú bankans lögð niður og seld og 1992 rann hann inn í Landsbankann.
Eivør Pálsdóttir

**Eivør Pálsdóttir** (f. 21. júlí 1983 í Syðrugøtu, Færeyjum) er söngkona og tónskáld.

## Ferill
Tólf ára að aldri fór Eivør í söngferðalag til Ítalíu sem  einsöngvari með færeyskum karlakór og þrettán ára gömul kom hún fyrst fram í færeysku sjónvarpi. Sama ár vann hún færeyska söngvakeppni. Fimmtán ára gömul gekk hún til liðs við hljómsveitina Clickhaze.

Ári seinna eða árið 2000 kom út hennar fyrsta tónskífa *Eivør Pálsdóttir*. Árið 2001 vann hún tónlistarverðlaunin Prix Føroyar. Árið 2002 fór Eivør til Reykjavíkur  í tónlistarnám. Hún varð aðalsöngvari jasshljómsveitarinnar Yggdrasils sem gaf út sína fyrstu tónskífu það ár. Eivør gaf út rokkalbúm með Clickhaze sama sumar og fór í hljómleikaferð til Færeyja, Svíþjóðar, Danmerkur (Hróarskelduhátíðin), Íslands og Grænlands. 

Önnur sólóplata Eivarar var *[[Krákan]]* og var Eivør tilnefnd til Íslensku tónlistarverðlaunanna í þremur flokkum árið 2003 og hlaut verðlaun sem besti söngvari og besti flytjandi ársins. Eivør söng einnig með sinfóníuhljómsveit Færeyja og söng einsöng í óperunni *Firra*.

Þriðja plata hennar er *Eivør* sem kom út í nóvember 2004. 

Eivør var valin Færeyingur ársins 2004 og lék sama ár á færeysku tónlistarhátíðinni G! Festival. Árið 2005 þá fékk hún íslensku leiklistarverðlaunin Gríma fyrir tónverk og flutning í verkinu Úlfhamssaga.

Platan *Mannabarn* kom út árið 2007, framleidd af Dónal Lunny. Platan kom út á íslensku og færeysku. Hún hlaut færeysku tónlistarverðlaunin Planet Awards 2006 og 2009 sem besta söngkona ársins.

Árið 2010 kom út platan *Larva*. Hér sýndi Eivör á sér nýjar hliðar með því að fjarlægjast þjóðlagastíl síðustu ára og reyndi fyrir sér sér í tilraunakenndara og hrárra sándi. Áhrifin koma svo víða að; má þar nefna indítónlist, popp, trip-hop, ambient, rokk, teknó, acid djass og klassíska tónlist.

Plöturnar *the Room* (2012) og *Bridges* (2015) innihéldu einungis lög á ensku.

Árið 2021 vann hún tónlistarverðlaun Norðurlandaráðs.

## Útgáfur
* Eivør Pálsdóttir (SHD 50, tutl 2000) 
* Clickhaze (HJF 91, tutl 2002) 
* Yggdrasil (HJF 88, tutl 2002) 
* Krákan (12T001, 12 tónar 2003) 
* Eivør (12T010, 12 tónar 2004)
* Trøllabundin (ásamt the Big band of Danmarks Radio 2005)
* Human Child (2007)
* Mannabarn (R60116-2, RecArt Music 2007)
* Eivör Live (SHD125, tutl 2009)
* Undo your mind EP (Copenhagen Records 2010)
* Larva ( Copenhagen records 2010)
* The Room (2012)
* Bridges (2015)   
* Slør (2015)
* Slør  (2017, útgáfa á ensku)
* Segl (2020)
* Enn (2024)

## Tenglar
*Eivor.com Vefsetur Eivarar 
*Eivør á LyricWiki (textar)
*Í Gøtu ein dag  (Færeyskur texti gamallar ballöðu, sunginn á fyrstu plötu Eivarar)
*Faroe Mission in London - Dimmalætting Awards Eivør...  (Fréttabréf færeyska útvarpsins frá 14. febrúar 2005)
*Eivør á BBC4, 17. mars 2006 

## Heimild
*
Tekjuskattur

**Tekjuskattur** er skattur sem ríkið leggur á tekjur einstaklinga og fyrirtæki. Tekjuskattur er oftast ákveðið hlutfall frekar en fasti.

## Tekjuskattur á Íslandi
Árið 2014 eru skattþrepin þessi:

37,30% skattur er tekinn af launum sem eru 290.000 krónur eða minna á mánuði.
39,74% skattur er tekinn af launum sem eru á bilinu 290.001 til 784.619 kr. á mánuði.
46,24% skattur er tekinn af launum sem eru 784.619 og meira á mánuði.

Heimild: heimild 

## Saga
Tekjuskattur var fyrst lögleiddur  í Bretlandi árið 1799 til þess að standa kostnað af Napoleónsstyrjöldinni.

## Tengt efni
* Eignaskattur
* Fjármagnstekjuskattur
* Lafferkúrfan
* Útsvar

## Tenglar
* Lög um tekjuskatt
* Orðskýringar Ríkiskassanns
* Skattlagasafn Ríkisskattsjóra, VI. kafli.
Heilablóðfall

**Heilablóðfall**, einnig kallað slag, er skyndileg breyting á heilastarfsemi vegna truflunar á blóðflæði til heilans. Truflunin í blóðflæðinu getur til dæmis stafað af stíflaðri heilaslagæð af völdum blóðtappa (heiladrep) eða þá að æð brestur í heilanum og það blæðir inná heilavefinn (heilablæðing). Heilablóðfall getur valdið lömun öðrum megin í líkamanum, skertum skilningi eða talörðugleikum eða skerðingu sjónsviðs.

Heilablóðfall er í öllum tilvikum neyðartilvik. Það getur valdið viðvarandi skaða á heilavef eða dauða. Áhættuþættir eru til dæmis aldur, hækkaður blóðþrýstingur, fyrri heilablóðföll, sykursýki, hátt kólesteról í blóði, reykingar og gáttatif.

Meðferð byggist á endurhæfingu, svo sem talþjálfun, líkamsþjálfun og iðjuþjálfun auk lyfjameðferðar, sem ætlað er að draga úr líkum á endurteknu heilablóðfalli. Lyfjameðferðin beinist að því að draga úr storknunargetu blóðsins, lækka blóðþrýsting og koma í veg fyrir hjartsláttaróreglu eftir því sem hægt er.

Ef hafin er strax (innan þriggja klukkustunda) blóðsegaleysandi meðferð til að opna hina stífluðu æð þá má minnka skaðann og þá fötlun sem hann veldur

## Tilvísanir

## Tengill
Vímara Peres

**Vímara Peres** (um 820 — 873) var kristinn stríðsherra á vesturströnd Íberíuskagans. Hann var lénsmaður Léon konungs sem sendi hann til að endurheimta lönd frá márum á vesturströnd Galíseu á milli ánna Minho og Douro. Meðal þess landssvæðis sem hann náði var borgin Portus Cale, síðar nefnd Porto og sem landið Portúgal dregur nafn sitt af. Auk Portó náði Peres borginni Vimaranis úr höndum mára en sú borg er í dag nefnd Guimarães og álíta Portúgalar að vagga siðmenningar þeirra liggi þar.
Minho

Áin **Minho** er lengsta á Galisíu, Spáni eða 310 kílómetra löng.

Áin kallast Minho á portúgölsku en Miño á spænsku og koma bæði nöfnin frá latneska orðinu Minius. Minho er notuð til að vökva vínekrur og ræktarlönd, keyra orkuver og sem náttúruleg aðgreining milli Spánar og Portúgals á um 80 kílómetra svæði. Uppspretta árinnar er um 50 kílómetra norður af Lugo í Galisíu.
Interahamwe

**Interahamwe** (merkir: *þeir sem berjast saman*) eru samtök hútúa í Rúanda sem voru, ásamt hinum smærri hópi Impuzamugambi, helst ábyrg fyrir dauða þeirra yfir 800.000 manns sem voru drepnir í þjóðarmorðinu í landinu árið 1994. Forseti Interahamwe var tútsi að nafni Robert Kajuga og varaforseti samtakanna Georges Rutaganda.

Eftir frelsun höfuðborgar Rúanda, Kigali, flúðu margir meðlimir Interahamwe til nærliggjandi landa, flestir til Saír (nú Lýðstjórnarlýðveldið Kongó). Þaðan gerðu þeir árásir á Rúanda og leiddu þær meðal annars til styrjalda í Kongó.

## Orðsifjafræði nafnisins
'Intera' kemur af sögninni 'gutera', sem merkir 'að gera árás'. 'Hamwe' merkir 'saman' og tengist orðinu 'rimwe' sem stendur fyrir 'einn'.
The Piper at the Gates of Dawn

***The Piper at the Gates of Dawn*** er fyrsta breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Pink Floyd og sú eina sem var gerð undir forystu Syd Barretts (þrátt fyrir að hann hafi lagt nokkuð til við gerð næstu plötu *[[A Saucerful of Secrets]]*). Platan er af mörgum talin ein af áhrifamestu plötum sem nokkru sinni hafa verið gerðar, og hafði hún enda mikil áhrif á sýrurokksstefnuna sem á eftir kom.

## Lagalisti
# „Astronomy Domine“ (Barrett)
# „Lucifer Sam“ (Barrett)
# „Matilda Mother“ (Barrett)
# „Flaming“ (Barrett)
# „Pow R. Toc H.“ (Barrett/Waters/Wright/Mason)
# „Take Up Thy Stethoscope and Walk“ (Waters)
# „Interstellar Overdrive“ (Barrett/Waters/Wright/Mason)
# „The Gnome“ (Barrett)
# „Chapter 24“ (Barrett)
# „The Scarecrow“ (Barrett)
# „Bike“ (Barrett)
A Saucerful of Secrets

***A Saucerful of Secrets*** er önnur breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Pink Floyd. Hún var hljóðrituð í hljóðveri EMI, í Abbey Road, frá ágúst 1967 til apríl 1968. Hún er eina plata hljómsveitarinnar sem allir fimm meðlimir hennar komu að.

## Lagalisti
# „Let There Be More Light“ (Waters)
# „Remember a Day“ (Wright)
# „Set the Controls for the Heart of the Sun“ (Waters)
# „Corporal Clegg“ (Waters)
# „A Saucerful of Secrets“ (Waters/Wright/Gilmour/Mason)
# „See-Saw“ (Wright)
# „Jugband Blues“ (Barrett)
Þelamerkurskóli

**Þelamerkurskóli** er grunnskóli í Hörgárdal með um 109 nemendur, stofnaður árið 1963. Nemendur skólans koma úr Hörgársveit. Í skólanum heldur Tónlistarskóli Eyjafjarðar úti tónlistarkennslu sem stendur nemendum 4. bekkjar til boða án endurgjalds.

Valsárskóli, Stórutjarnaskóli og Grenivíkurskóli eru sam-skólar Þelamerkurskóla.

## Skólastjórar
* Ingileif Ástvaldsdóttir 2007-?
* Anna Lilja Sigurðardóttir 2003-2007
* Karl Erlendsson 1994-2003
* Sturla Krisjánsson 1981-1983

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla

## Tengill
* Vefsíða Þelamerkurskóla
Einkímblöðungar

**Einkímblöðungar** (fræðiheiti: *Monocotyledonae* eða *Liliopsida*) eru hópur dulfrævinga sem mynda eitt kímblað við spírun og eru annar aðalhópur dulfrævinga ásamt tvíkímblöðungum. Í APG II-kerfinu eru einkímblöðungar skilgreindir sem upprunaflokkur en hafa ekki flokkunarfræðilegt gildi. 

Dæmi um einkímblöðunga eru t.d. bygg, gras, laukur og brönugras. Einkímblöðungar eru líkir tvíkímblöðungum.

## Tilvísanir
Repja

**Repja** (fræðiheiti: *Brassica napus L. var. oleifera*) er einær eða vetrareinær planta, notuð til fóðurs og olíuframleiðslu. 

## Líffræði
Repjan hefur litla stólparót og myndar öflugan stöngul. Laufblöðin eru stór, fjaðurstrengjótt og sitja stakstæð á stönglinum. Blómin eru skærgul og mynda klasa. Eftir blómgun breytast þau í skálpa sem geyma og þroska fræin. 

## Notkun

Repja er notuð til að framleiða lífdísil í löndum á borð við Bandaríkin, Indland, Kína, Kanada og í löndum Evrópusambandsins. Jafnframt er hún notuð til gerðar matarolíu, en einnig sem skepnufóður. Hérlendis er hún nánast eingöngu notuð sem fóður fyrir mjólkurkýr og lömb. Er plantan þá beitt í heilu lagi. Einnig hafa verið gerðar tilraunir með framleiðslu lífdísils úr repjuolíu á Íslandi og verið er að gera tilraun með repjuolíu til manneldis í Nesjum í Hornafirði.

## Afbrigði
Mörg afbrigði repju eru ræktuð í heiminum en á Íslandi eru notuð tvö; sumar- og vetrarrepja. Sumarrepjan sprettur hratt, nær allt að 1,5 m hæð, og fer að blómstra eftir 60 til 70 vaxtardaga. Mikilvægt er að beita hana fyrir þann tíma, því fóðurgildi blómstrandi plantna fellur hratt.

Vetrarrepjan, sem einnig er kölluð fóðurkál, fer ekki í kynvöxt á fyrsta sumri eftir sáningu. Hún sprettur mun hægar og þarf u.þ.b. 120 vaxtardaga til að ná þokkalegri stærð. Þetta afbrigði er einstaklega heppilegt til beitar, vegna þess að það sprettur ekki úr sér. Plantan heldur sér vel fram á haust og því mikið notuð til að bata lömb á haustin eftir að þau hafa komið af fjalli. Að sama skapi er hún vinsæl sem fóður fyrir mjólkurkýr í hárri nyt.

## Tenglar
* ''Þróaði endurbætta olíu úr fræjum repju''; grein í Morgunblaðinu 1998
Simpson-fjölskyldan, þáttaröð 1

**Fyrsta þáttaröðin** af bandaríska teiknimyndaþættinum Simpsons hóf sýningar 17. desember 1989 og kláraðist þann 29. apríl 1990. Þættirnir voru 13 og hver þeirra um 22 mín að lengd.

## Þættir
Víðisætt

**Víðiætt** (fræðiheiti: *Salicaceae*) er ætt trjáa, alls 57 ættkvíslir með útbreiddum tegundum á borð við víði, aspir og önnur sumargræn lauftré og runna. Þó eru einnig sígræn tré í ættinni.

## Ættkvíslir
Selja (tré)

**Selja** (fræðiheiti: *Salix caprea*) er tré af víðiætt. Laufblöð hennar eru daufgræn og hærð á neðra borði. Hún verður oftast 8-10 metrar en getur mest orðið um 14 metrar á hæð. Selja kýs sér búsetu í vetrarsvölu meginlandsloftslagi og í mildu strandloftslagi, jafnt í Evrópu og norð-austur Asíu. 

Á Íslandi hefur seljan þrifist meðal annars í Múlakoti þar sem hún er orðin 12 metra há á 50 árum og nýtur sín vel inn til landsins sunnanlands. Annars þrífst hún vel um allt land og er vind og frostþolin. 

Trén þykja falleg garðtré, sérstaklega karltrén vegna fagurgulra reklanna. Ekki er hægt að fjölga selju með græðlingum eins og flestum víðitegundum.


Mynd:Salix caprea Male.jpg|Rekill á Selju.
Mynd:Salix caprea 024.jpg|Lauf selju.
Mynd:Seljur.jpg|Seljuröð í Laugardal, Reykjavík.
Mynd:Salix caprea Reykjavík.jpg|thumb|miðja|Selja í garði Verkamannabústaðanna við Hringbraut.


## Tilvísanir