open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birkifjóla

**Birkifjóla** (fræðiheiti: *Viola epipsila*) er fjölær fjóla. Hún vex í graslendi, móu og kjarri.

## Lýsing
Krónublöðin eru ljósfjólublá og gjarnan með dökkbláum æðum. Blöðin eru á löngum stilkum og blaðkan hjartalaga. Jurtin nær 4 til 10 sentimetra hæð. Hún þekkist frá mýrfjólu á hjartalaga blöðunum auk þess sem hún vex í meira grasi en mýrfjólan (sem vex aðallega í deiglendi).

## Tilvísanir
Ananas

**Ananas** eða **ananasávöxtur** (einnig sjaldan kallað **granaldin**) er hitabeltisávöxtur **ananasplöntu** (fræðiheiti: *Ananas comosus*) uppruninn í Úrúgvæ, Brasilíu og Paragvæ. Plantan er fjölær jurt sem verður 1–1,5 m á hæð með 30 eða fleiri oddhvössum laufum 30-100 sm, utan um þykkan stilk.

## Heimildir
Oodaaq-eyja

**Oodaaq-eyja** er eyja norðaustur af Grænlandi og hefur af sumum verið talin nyrsta eyja í heimi. Hún var skírð eftir einum helsta sleðaekli Robert Peary, Oodaaq, sem fæddist í nánd við Thule árið 1878. Hann var Inuíti og var þátttakandi ferð Pearys á Norðurpólinn. 

Árið 1978 var gerður út leiðangur til að fá úr því skorið hvort Eyja kaffiklúbbsins  (Danska: *Kaffeklubben Ø*) væri nyrsta eyja í heimi. Meðan á mælingum stóð uppgötvaði einn leiðangursmanna, Uffe Petersen, frá Nuuk, einhvers konar malarbing úti við sjóndeildarhringinn en við nánari athugun kom í ljós að þetta var lítil eyja, 30 metrar í þvermáli. Mælingar sýndu að eyja þessi er á 83° 40′ 32" N 
og 30° 40′ 10" V og um 703 kílómetra frá Norðurpólnum. Margir eru ekki hlynntir því að Ooodaaq teljist til eyju, og nokkrir leiðangursmenn á norðurslóðir hafa þóst sjá að hún sé horfin undir yfirborð sjávar. 

## Heimildir
Páll Einarsson (borgarstjóri)

**Páll Einarsson** (25. maí 1868 á Hraunum í Fljótum – 17. desember 1954 í Reykjavík) var lögmaður, hæstaréttardómari og fyrsti borgarstjóri Reykjavíkur. Hann var kosinn í það embætti af bæjarstjórn Reykjavíkur þann 7. maí árið 1908 og gegndi því í sex ár eða til 1914.

Páll menntaðist í Reykjavík og seinna í Kaupmannahafnarháskóla. 

Starf borgarstjóra var auglýst í blaðinu Ingólfi. Einn annar sótti um starfið en það var Knud Zimsen, bæjarfulltrúi. Kosið var á bæjarstjórnarfundi og féllu atkvæði þannig að Knud fékk þrjú atkvæði og Páll tíu. Þess má geta að Knud tók við af Páli sem borgarstjóri.

Áður en Páll gerðist borgarstjóri hafði hann verið sýslumaður í Barðastrandarsýslu 1893-99 og í Gullbringu- og Kjósarsýslu 1899-1908 með aðsetur í Hafnarfirði. Eftir að störfum hans fyrir Reykjavíkurbæ lauk gerðist hann sýslumaður í Eyjafjarðarsýslu og bæjarfógeti á Akureyri 1914-19.

Meðal barna Páls voru verkfræðingarnir Árni, Einar Baldvin og Ólafur. 

Páll Einarsson, jarðeðlisfræðingur, er barnabarn hans.

## Heimildir
* MBL.is: Aldarafmæli embættis borgarstjóra, 6.5.2008

## Tenglar
* Páll borgarstjóri - skrif afkomenda Páls 
* Umfjöllun um Pál á vefsíðu Hæstaréttar Íslands
Stúfa

**Stúfa** (fræðiheiti: *Succisa pratensis*) er fjölær jurt af stúfuætt sem ber blátt blóm. Útbreiðslan er í Evrasíu. Hún vex gjarnan í graslendi syðst á Íslandi. 

## Tilvísanir
Smjörgras

**Smjörgras** (fræðiheiti: *Bartsia alpina*) er blóm af varablómabálki sem vex í grónu landi, í klettum og fjallendi. Það verður gjarnan 15 til 30 cm á hæð.

## Lýsing
Blómin eru dökkfjólublá á litin og einsamhverf, um 1,5 til 2 sentimetrar á lengd. Bikarinn sjálfur er 5 til 7 millimetrar á lengd og bjöllulaga. Blöðin eru stilklaus, egglaga og eilítið loðin. Efstu blöðin eru gjarnan dökkfjólublá eins og blómið.

## Tilvísanir
Þorbjörg Sigurðardóttir Bergmann

**Þorbjörg Sigurðardóttir Bergmann** (13. apríl 1876 – 14. maí 1952) var hannyrðakona, verslunarrekandi og mikill safnari íslenskra menningarverðmæta. Stór hluti af grunneignum Minjasafns Reykjavíkur kom úr einkasafni Þorbjargar. 

Þorbjörg Sigurðardóttir fæddist á Seltjarnarnesi, þriðja elst ellefu barna hjónanna í Pálsbæ, en þau voru *Sigurður Einarsson* frá Bollastöðum og *Sigríður Jafetsdóttir*. Sigurður var þekktur formaður og sjósóknari. Fjórtán ára gömul, árið 1890, tók Þorbjörg burtfarapróf frá Mýrarhúsaskóla eftir sex ára nám með hæstu mögulegri einkunn. 1894 nam hún klæðskeraiðn hjá Reinholt Andersen, en fór svo í Kvennaskólann og lauk námi með fyrstu ágætiseinkunn, efst 14 bekkjarsystra. 

Að Kvennaskólanámi loknu réðst Þorbjörg innistúlka á mannmargt og myndarlegt heimili Ásthildar og Péturs J. Thorsteinsson á Bíldudal. Þar kynntist hún mannsefni sínu, Sigfúsi Bergmann, og giftust þau aldamótaárið. 

Á iðnsýningu 1911 hlaut hún verðlaunaskjal fyrir hannyrðir og á heimilisiðnaðarsýningunnin 1921 tvö heiðursskjöl, annað fyrir veggábreiðu, en hitt fyrir prjónað langsjal. 

## Tenglar
* ''Í minningu mætrar konu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1971
Dáðadrengir

Dáðadrengir er íslensk rapp-rokk hljómsveit sem sigraði Músíktilraunir 2003.

Haukur, Helgi og Atli stofnuðu hljómsveitina Morðingjarnir 2005.

## Meðlimir
* Karl Ingi Karlsson (Kalli Geimfari) - Rappari
* Atli Erlendsson (Atli Feiti) - Rappari
* Björgvin Karlsson (B-Kay) - Rappari
* Helgi Pétur Hannesson (Helgi Bestaskinn) - Trommur
* Haukur (Metaltröllið) - Bassi
* Eiríkur Ragnarsson - [plötuspilarari]

### Fyrrverandi meðlimir
* Sindri Eldon Þórsson - Bassi

## Smáskífur
Allar stelpur úr að ofan (2003)

## Tenglar
* Dáðadrengir á MySpace.
* Dáðadrengir á Rokk.is
* Dáðadrengir á Facebook

### Myndband
* Myndband við Bara Smá á YouTube
Expressjónismi

**Expressjónismi** var listastefna á fyrri hluta 20. aldar, upphaflega í málaralist, þar sem áhersla var lögð á óhefta tjáningu tilfinninga.

## Tenglar
* ''Expressjónistar í sviðsljósinu''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974
* ''Expressjónistar í sviðsljósinu''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974
*
Úllen dúllen doff - Úrval úr skemmtiþáttum útvarpsins

**Úllen dúllen doff - Úrval úr skemmtiþáttum útvarpsins** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1980.  

Á henni flytja íslenskir skemmtikraftar frumsamið íslenskt skemmtiefni. Höfundar og flytjendur: Gísli Rúnar Jónsson, Edda Björgvinsdóttir, Randver Þorláksson og Jónas Jónasson. Gestaleikarar: Sigurður Sigurjónsson, Árni Tryggvason og Hanna María Karlsdóttir. Hljómsveitarstjórn og útsetningar: Vilhjálmur Guðjónsson. Framleiðandi: Jónas Jónasson. Leikstjóri: Gísli Rúnar Jónsson. Bixie hljómsveit Úllen dúllen doff: Haraldur Á. Haraldsson, Hlöðver Smári Haraldsson, Vilhjálmur Guðjónsson, Már Elísson og Sveinn Birgisson. Tæknivinna og magnaravarsla: Þórir Steingrímsson

## Fyrir hlé
#þáttur   7.2o (mín) - Afhending færeyska jólatrésins. - Menning og list í Skepnufirði
#þáttur  12.16 (min) - Á Sankti-Bernhardssjúkrahúsinu. - Öldrunardeildin. - Fyrri heimsóknartími. - Seinni heimsóknartími.
#þáttur   9.42 (mín) - Húð og hitt. - Misminni. - Lyfjagjöf. - Á kynfræðsludeild.  - Alþingismaður hjá sálfræðing.

## Eftir hlé
#þáttur   8.10 (mín) - Túrhilla á kjörstað. - Frambjóðandi hringir í atkvæði. - Barnakennari á kjörstað.
#þáttur  11.45 (mín) - Eldhúsmellur. - Í leikhúsinu.
#þáttur  9.24 (mín) - Amerískir túrhestar. - Þulur hjá sálfræðing. - Talsamband við útlönd.

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Macintosh Business Unit

**Macintosh Business Unit** (óformlega þekkt sem **Mac BU** eða **MacBU**) er eining af Microsoft sem framleiðir hugbúnað fyrir Macintosh-stýrikerfi Apple. Hún var stofnuð 7. janúar 1997 og er nú staðsett í *Microsoft's Specialized Devices and Applications Group á Entertainment and Devices Division*. Mac BU er ein af stærustu framleiðendunum á Macintosh-hugbúnaði að Apple Inc. frátöldu, með 180 starfsfólk um þessar mundir og metin ársvelta er 350 milljónir bandaríkjadala.

## Hugbúnaður
Í dag framleiðir Mac BU Macintosh-útgáfur af Microsoft Office, Microsoft Messenger, og Remote Desktop Client. Annar hugbúnaður sem hannaður var (en er ekki lengur í vinnslu) af Mac BU er Internet Explorer (hætt 2003), Virtual PC og MSN for Mac OS X vafri (hætt 31. maí 2005).

## Saga
Áður en Mac BU var stofnað hafði Microsoft framleitt Macintosh-hugbúnað - í raun frá 1987 þegar Microsoft gaf út Word 1.0 fyrir Macintosh. Samt sem áður var ótti um að Microsoft myndi hætta hönnun á Macintosh-útgáfum af lykilvörum s.s. Microsoft Office. Þess vegna var Mac BU sett á laggirnar árið 1997 með fimm ára skuldbindingu af hálfu Microsoft til að framleiða og styðja við Macintosh-hugbúnað - og var samningurinn framlengdur 10. janúar 2006 á Macworld Conference & Expo.

## Heimildir
Hreppstjóri

**Hreppstjóri** er löggæslumaður í hreppi, skipaður af sýslumanni. Hreppstjóraembættið er nú nær aflagt. Hreppstjóri í Svíþjóð og Noregi nefnist *lénsmaður*. 

## Tengt efni
* Sýslumaður
Iðavöllur

**Iðavöllur** er samkomustaður goðanna í norrænni goðafræði, eða eins og segir í Völuspá: *Hittust æsir / á Iðavelli, / þeir er hörg og hof  / hátimbruðu*. 
Iðavöllur stendur í miðjum Ásgarði og þar mætast Æsir aftur eftir ragnarök. Frá því er sagt í lok Völuspár: 

:Finnast æsir 
:á Iðavelli 
:og um moldþinur 
:máttkan dæma 
:og minnast þar 
:á megindóma 
:og á Fimbultýs 
:fornar rúnar.

:Þar munu eftir
:undursamlegar
:gullnar töflur
:í grasi finnast,
:þær er í árdaga
:áttar höfðu.

Ekki má rugla Iðavöllum saman við Niðavelli.
AirPort

**AirPort** er þráðlaust staðarnetstækni frá Apple Inc. miðast við IEEE 802.11b-staðalinn (einnig þekkur sem Wi-Fi). **AirPort Extreme** er nafnið síðara tækni út frá IEEE-802.11g-staðalinn, og einnig núgildandi tæknið út frá IEEE 802.11n-staðalinn. Á Japan er tæknið kallað **AirMac**.
Jólabarnið

**Jólabarnið** er oftast haft um ímynd hins nýfædda Krists þar sem hann liggur í jötunni. Venjulega er það sú mynd sem gefin er í guðspjöllunum, t.d. Lúkasar: *Fæddi hún [María] þá son sinn frumgetinn, vafði hann reifum og lagði hann í jötu...*. **Jesúbarnið** er líkt hugtak en víðtækara og er venjulega haft í guðfræði- og listfræði og þá um Krist allt frá fæðingu til tektar. Hann er talinn vera kominn í fullorðins manna tölu á 13. aldursári.
Kuldapollur

**Kuldapollur** (eða **köld lægð**) er þegar kalt loft streymir að úr öllum áttum og safnast fyrir í lægð, en heldur síðan áfram að kólna. Kuldapollur var í fyrstu haft um frostbólgusár, oftast á höndum og fótum.
Heittemprað belti

**Heittemprað belti** er heiti á tveimur loftslagsbeltum á jörðinni sem afmarkast af jafnhitalínum þar sem efri mörk eru +15°C og neðri +5°C í kaldasta mánuði ársins. Heittempruðu beltin taka við af hitabeltinu og ná að tempruðu beltunum. 

Heittempruðu beltin ná nokkurn veginn frá nyrðri og syðri hvarfbaug að 38. breiddargráðu í norður og suður.
Temprað belti

**Temprað belti** er loftslagsbelti sem afmarkast við 40. breiddagráðu til þeirrar 65. og er bæði að finna á suðurhluta jarðar og norður. Í þessum beltum er veðrátta breytileg. Meðalhiti heitustu mánaða ársins er milli 10°og 20° C. Tempraða beltið liggur milli heittempraða beltisins og kuldabeltis. Meðal landa í tempraða beltinu er Litháen.
William Heinesen

**Andreas William Heinesen** (15. janúar 1900 – 12. mars 1991) var frægasti rithöfundur færeyinga. Hann var einnig skáld, tónskáld og listmálari. William Heinesen skrifaði á dönsku. Þegar sá orðrómur spratt upp að hann ætti að hljóta Nóbelsverðlaunin í bókmenntum, þá afþakkaði hann þau með þessum orðum:

:*Færeyska var í eina tíð í litlum metum - þeirri tungu var rétt að segja haldið niðri. Þrátt fyrir þetta hefur færeyskan getið af sér merkilegar bókmenntir, og það væri rétt að veita Nóbelsverðlaunin höfundi sem skrifað hefur á færeysku. Ef mér væru veitt verðlaunin, þá myndi dönskum rithöfundi hlotnast þau, og færeyskum bókmenntatilraunum væri veitt þungt kjaftshögg.* 

## Bækur eftir Heinesen á íslensku
* *Nóatún* - Aðalsteinn Sigmundsson þýddi; útg. 1947 
* *Slagur vindhörpunnar* (De fortabte spillemænd) - Guðfinna Þorsteinsdóttir þýddi; útg. 1956. [Þessa bók þýddi einnig Þorgeir Þorgeirson árið 1984 en skáldsagan nefndist þá Glataðir snillingar]
* *Í töfrabirtu* (Det fortryllede lys) - Hannes Sigfússon þýddi; útg. 1959. 
* *Vonin blíð* (Det gode håb)  - Elías Mar þýddi; 1. útg. 1970 
* *Móðir sjöstjarna* (Moder syvstjerne) - Úlfur Hjörvar Þýddi; 1. útg. 1974 
* *Ljósfréttaskífan* - ljóðaþýðingar, Þorgeir Þorgeirson; útg. 1975 
* *Turninn á heimsenda: ljóðræn skáldsaga í minningabrotum úr barnæsku* (Tårnet ved verdens ende) - Þorgeir Þorgeirsson þýddi; útg 1977. 
* *Fjandinn hleypur í Gamalíel* (Gamaliels besættelse) - Þorgeir Þorgeirson þýddi; útg. 1978. 
* *Í morgunkulinu; samtímasaga úr Færeyjum* (Blæsende gry) - Þorgeir Þorgeirson þýddi; útg. 1979. 
* *Það á að dansa: nýjar sögur frá Þórshöfn* (Her skal danses) - Þorgeir Þorgeirson þýddi; útg. 1980. 
* *Kvennagullið í grútarbræðslunni* (Don Juan fra tranhuset) - Þorgeir Þorgeirson þýddi; útg. 1981.
* *Í svörtukötlum* (Den sorte gryde) - Þorgeir Þorgeirson þýddi útg. 1982. 
* *Ráð við illum öndum*  (Kur mod onde ånder) - Þorgeir Þorgeirson þýddi ; Útg. 1983. 
* *Glataðir snillingar* (De fortabte spillemænd) - Þorgeir Þorgeirson þýddi; 1. útg. 1984 
* *Atlanta* -  Þorgeir Þorgeirsson þýddi; útg. 1985 
* *Töfralampinn* - nýjar minningasögur (Laterna magica) -/ Þorgeir Þorgeirson þýddi; útg., 1987. 
* *Vængjað myrkur* (Det vingede mørke) - Hannes Sigfússon þýddi; útg. 2000

## Tengt efni

Þorgeir Þorgeirson

## Tenglar
* ''Vinur hafsins og stjarnanna''; grein í Morgunblaðinu 1965
Aldursgreining

**Aldursgreiningar** í jarðfræði og fornleifafræði eru notaðar til þess að áætla aldur jarðmyndana og fornleifa. Aldursgreiningar byggja á mismunandi tækni og gefa annars vegar upp afstæðan aldur og hins vegar raunaldur.

Afstæður aldur ber saman aldur jarðlaga og jarðmyndana með því að greina leiðarlög, einkennissteingervinga eða mismunandi segulstefnur.

Raunaldur gefur hins vegar upp raunverulegan aldur jarðlaga og jarðmyndana í annað hvort almanaksárum eða kolefnisárum.
Hitabelti

**Hitabelti** eða **brunabelti** er loftslagsbelti jarðar sem samsvarar svæðinu umhverfis miðbaug þar sem ársmeðalhitinn er yfir 20&nbsp;°C. Heittempraða beltið tekur við af hitabeltinu.
Kuldabelti

**Kuldabelti** (latína: *zona frigida*) er veðurfarsbelti á jörðinni sem er næst heimskautunum og með ársmeðalhita undir +10°C. Kuldabeltin taka við norðan og sunnan tempruðu beltanna. Í stjörnufræði er kuldabelti sá hluti jarðar sem liggur norðan nyrðri heimskautsbaugs eða sunnan hins syðri og tekur við af tempraða beltinu.
Kyrrabelti

**Kyrrabeltið** eða **lognbeltið** er eitt af loftslagsbeltum jarðar næst miðbaug, meðalárshiti um eða yfir +25°C, loftþrýstingur lágur og vindar hægir.
Spínat

**Spínat** (fræðiheiti: *Spinacia oleracea*) er jurt af skrauthalaætt. Spínat er einær planta (sjaldan tvíær), og getur náð allt að 30 cm hæð. Spínat getur þó lifað veturinn af í tempruðu beltunum. Spínat er mikið notað í salöt og matargerð. 

Spínat inniheldur oxalsýru sem hefur neikvæð áhrif við langtímaneyslu. Spínat þarf að sjóða til þess að minnka magn oxalsýrunar.

## Tenglar
* ''Notið grænmetið - réttir úr spínati''; grein í Morgunblaðinu 1940
Hljómsveit Ingimars Eydal - Þorvaldur -Helena -Vilhjálmur

**Hljómsveit Ingimars Eydal - Þorvaldur -Helena -Vilhjálmur**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. 

## Lagalisti
#Skárst mun sinni kellu að kúra hjá - *Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Kristján frá Djúpalæk* - Þorvaldur og Helena syngja
#Þú kysstir mig - *Lag - texti: B. Martin/P. Coulter - Ómar Ragnarsson* - Helena Eyjólfsdóttir syngur
#Hún er svo sæt - *Lag - texti: Þorvaldur Halldórsson - Ómar Ragnarsson* - Þorvaldur Halldórsson syngur
#Ég tek hundinn - *Lag - texti: Macrea/Barton - Ómar Ragnarsson* - Helena og Þorvaldur syngja
#Ég var átján ára - *Lag - texti: Þorvaldur Halldórsson - Örn Bjarnason* - Þorvaldur syngur
#Vor í Vaglaskógi - *Lag - texti: Jónas Jónasson - Kristján frá Djúpalæk* - Vilhjálmur Vilhjálmsson syngur
#Í nótt - *Lag - texti: Þorvaldur Halldórsson* - Þorvaldur syngur
#Mig dregur þrá - *Lag - texti: Kilgore/King - Kristján frá Djúpalæk* - Þorvaldur syngur
#Hverful hamingja - *Lag - texti: M.Merchant - Ómar Ragnarsson* - Helena syngur
#Lánið er valt - *Lag - texti: Howard - Valgeir Sigurðsson* - Vilhjálmur syngur
#Sumarást - *Lag - texti: L. Hazelwood - Ásta Sigurðardóttir* - Helena og Þorvaldur syngja
#Raunasaga -  *Lag - texti: Gordon Parsons, Dan Sheahan, Chad Morgan - Maron Vilhjálmsson* - Vilhjálmur syngur
#Ó, hvað get ég gert -  *Lag - texti: Þorvaldur Halldórsson - Ómar Ragnarsson* - Helena syngur
#Komdu -  *Lag - texti: Þorvaldur Halldórsson - Ómar Ragnarsson* - Þorvaldur syngur

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Skyndikaffi

**Skyndikaffi** er drykkur sem unninn er úr kaffibaunum. Við framleiðslu þess eru baunirnar brenndar og malaðar líkt og um venjulegt kaffi væri að ræða en síðan er ýmsum aðferðum beitt til þess að þurrka það og mala niður í fínna duft sem selt er til neytenda. Þegar duftið er sett í heitt vatn leysist það upp og til verður drykkur sem líkist venjulegu kaffi en þykir almennt ekki sambærilegur að gæðum.

Skyndikaffi hefur þann kost að fljótlegt og einfalt er að laga það. Þar að auki er geymslutími þess langur miðað við venjulegt kaffi og minna magn (bæði hvað varðar þyngd og rúmmál) þarf af skyndikaffi til að laga sama magn af drykk heldur en þegar um hefðbundið kaffi er að ræða.

Neskaffi er algeng tegund skyndikaffis á Íslandi, en heitið er stundum notað almennt um skyndikaffi.
Varða

**Varða** er steinhraukur sem er hlaðinn til vegvísunar um fjöll og óbyggðir, en einnig til að sýna landamæri, skil milli bújarða eða benda á siglingaleiðir með ströndum fram og jafnvel vísa á fengsæl fiskimið. Vörður voru þó ekki engöngu hlaðnar steinum, því stundum voru þær einnig hlaðnir úr mold eða aðeins með moldarkögglum, en þær entust síður. Þegar lagðar voru vörður eftir einhverri leið var talað um að *vörðuleggja hana*. Beinakerlingar voru alkunnar hér á landi. Það voru grjótvörður sem hlaðnar voru upp við alfaraveg. Munurinn á beinakerlingum og vörðum var oftast sú að oftast þegar talað er um beinkerlingar leyndust í þeim vísur, en annars er beinkerling stundum einnig haft um venjulega vörðu. 

Vörður voru stundum hlaðnar til minningar um atburði, og sumar þeirra notaðar sem eyktarmörk. 

## Eitt og annað
* Að *varða veg* merkir að hlaða vörður meðfram honum, ferðamönnum til leiðbeiningar og öryggis. 

## Tengt efni
* Fjallvegafélagið
* Landmælingavarða

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Vörður og varðaðar leiðir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1995
Fjallvegafélagið

**Fjallvegafélagið** var félag sem var stofnað 1831 fyrir forgöngu Bjarna Thorarensens. Markmiðið var að ryðja fjallvegi fyrir reiðgötur, hlaða vörður og byggja sæluhús. Hundrað vörður voru reistar á Holtavörðuheiði. Síðan var hafist handa við Vatnshjallaveg, á Grímstunguheiði, Sprengisandsleið og Kaldadalsleið.
Tungnárhraun

**Tungnárhraun** er samheiti yfir allmörg hraun sem upptök eiga á Tungnáröræfum, í eldstöðvum sem flestar tilheyra Veiðivatnagosreininni en hún tengist megineldstöð í Bárðarbungu. Hraunin eru flest stór og hafa runnið niður með Tungná og Þjórsá. Þjórsárhraunið mikla er þeirra elst og stærst. Það rann fyrir um 8700 árum og nær til sjávar við Eyrarbakka og Stokkseyri. Búrfellshraun er einnig gríðarmikið hraun sem rann frá gígaröð á Veiðivatnasvæðinu og niður í Landsveit fyrir um 3200 árum. Tungnárhraunin eru stórdílótt þar sem stórir ljósir feldspatdílar sitja í dökkum fínkorna grunnmassa. Elsa G. Vilmundardóttir skilgreindi þessi hraun, rannsakaði þau og kortlagði. Í rannsóknarskýrslu Elsu frá 1977 er ellefu Tungnárhraunum lýst, þar hafa þau einkennisstafina THa til THk og er raðað eftir aldri.

## Tungnárhraun
* THa Þjórsárhraunið mikla 8700 ára
* THb Þjórsárhraunið mikla (syðsti hluti) 8700 ára
* THc nafnlaust hraun 8200 ára
* THd nafnlaust hraun 7900 ára
* THe nafnlaust hraun 7900 ára
* THf Kvíslahraun sem síðar fékk nafnið Sigölduhraun 4500-7000 ára
* THg Hnubbahraun
* THh Þjórsárdalshraun (líklega hluti Búrfellshrauns) 3200 ára
* THi Búrfellshraun 3200 ára
* THj Tjörvahraun 1850 ára
* THk Hnausarhaun 1850 ára

## Heimildir
* Árni Hjartarson 1988: „Þjórsárhraunið mikla - stærsta nútímahraun jarðar“. *Náttúrufræðingurinn* 58: 1-16.
* Árni Hjartarson 1994: „Environmental changes in Iceland following the Great Þjórsá Lava Eruption 7800 14C years BP“. Hjá J. Stötter og F. Wilhelm (ritstj.) *Environmental Change in Iceland* (Munchen): 147-155.
* Elsa G. Vilmundardóttir 1977: Tungnárhraun, jarðfræðiskýrsla. OS ROD 7702, 156 bls. + kort.
* Elsa G. Vilmundardóttir 1980. Hnubbafossar - eftirmæli. Týli 18. árg. 1. hefti bls. 3-6.
* Ingibjörg Kaldal, Árni Hjartarson, Kristján Sæmundsson, Magnús Á. Sigurgeirsson og Skúli Víkingsson 2018. Jarðfræðikort af Austurgosbelti - Tungnaáröræfi, 1:100.000. Reykjavík: Íslenskar orkurannsóknir, Landsvirkjun og Umhverfis og auðlindaáðuneytið.
Skíðafélag Reykjavíkur

**Skíðafélag Reykjavíkur** var stofnað árið 26. febrúar 1914 og var fyrsta félagið sem hafði skíðaíþrótt að markmiði sínu. Skipulögð skíðaiðkun í Reykjavík hófst þó fyrst með stofnun Ungmennafélags Reykjavíkur haustið 1906.  Fyrsti formaður Skíðafélagsins var L.H. Möller. Var hann formaður félagsins til ársins 1939, en þá tók við formennsku Kristján Ó. Skagfjörð. 

Fyrir forgöngu L.H. Möllers og þáverandi meðstjórnanda hans í Skíðafélaginu var Skíðaskálinn í Hveradölum reistur árið 1934. Hann var fyrsti skíðaskálinn sem byggður var hér á landi. Á tímabili stóð félagið fyrir fjölmörgum skíðamótum, t.d. fyrsta landsmót skíðamanna *1937*, *Thule-mótin* 1938 og 1939 og Landsmótið 1943. 

## Tenglar
* ''Skíðafélag Reykjavíkur minnist 40 ára afmælis síns á morgun''; grein í Morgunblaðinu 1954
* ''Skíðaförin á sunnudaginn var''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1928
Hallbjörn Hjartarson - Syngur eigin lög

**Hallbjörn Hjartarson - Syngur eigin lög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Á henni syngur Hallbjörn Hjartarson eigin lög Útsetningar og hljómsveitarstjórn Jón Sigurðsson. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni hf. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Ljósmynd á framhlið: Kristján Magnússon

## Lagalisti
#Lífsins braut  - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson  — Kristján Hjartarson*
#Fegurð Íslands  - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Rúnar Kristjánsson* 
#Saklaus koss  - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Rúnar Kristjánsson* 
#Veiztu að ég veit að þú veizt ég elska þig  - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Rúnar Kristjánsson*
#Nýjar vonir vakna - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Kristján Hjartarson*
#Augun bláu og augun gráu  - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Rúnar Kristjánsson* 
#Einn og yfirgefinn - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Kristján Hjartarson*
#Ég dvel hjá þér - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Kristján Hjartarson*
#Hjartað brennur  - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Kristján Hjartarson*
#Dulinn draumur - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Kristján Hjartarson*
#Ó, vina kær - *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Kristján Hjartarson*
#Heiðavötnin heilla  -  *Lag - texti: Hallbjörn Hjartarson — Kristján Hjartarson*
Miðnorska

**Miðnorska** – (norska *mellomnorsk*) – er tungumál sem talað var í fjölmennustu héruðum Noregs frá því um 1350 og fram yfir siðaskipti, nánar tiltekið fram undir 1600.

*Miðnorska* er hugtak sem er notað í norskri málsögu um málið sem talað var í Noregi í lok miðalda og kom á milli norrænu (fornnorsku) og nútímanorsku.

Miðnorska málskeiðið er talið hefjast um svartadauða (1349) þegar norskt mál var farið að breytast verulega frá því sem var í fornnorrænu. Þá dó gamla norska ritmálið nánast út því að flestir ritfærir menn dóu úr svartadauða. Um svipað leyti færðist æðsta stjórn ríkisins til Svíþjóðar og síðan Danmerkur. Eftir það varð ritmál í Noregi eins konar blanda af norsku og dönsku. Miðnorska vék smám saman fyrir nútímanorsku og má segja að í fjölmennustu héruðunum sé breytingin um garð gengin á tímabilinu frá siðaskiptum (1546) fram til 1600.

Þess ber þó að geta að í Noregi var mikill munur á mállýskum og mátti fram á 19. öld finna afskekkt sveitahéruð þar sem enn lifðu sterk einkenni úr fornmálinu.

Málið, sem talað var eftir 1600, er í stórum dráttum skiljanlegt Norðmönnum nútímans. Í miðnorsku var aftur á móti ennþá mikið af gömlum orðum og orðasamböndum, auk margra málfræðireglna sem ekki eru lengur notaðar í norsku. T.d. hvarf fallbeyging nafnorða að mestu á miðnorska tímabilinu sem og mikill hluti af beygingu sagnorða.

## Tengt efni
* Fornnorræna
* Fornnorska
* Norska

## Heimildir
*
Heslimús

**Heslimús** (stundum einnig nefnd **sjösofandi**) (fræðiheiti: *Muscardinus avellanarius*) er nagdýr af ætt svefnmúsa. Heslimúsin er þekkt fyrir langan vetrarsvefn sem varir venjulega frá október fram í apríl-maí. Heimkynni heslimúsarinnar er allt frá Suður-Svíþjóð suður til Tyrklands. Músin er venjulega ekki stærri en sjö sentimetrar og með jafnlangt skott sem minnir dálítið á skott íkornans.
Automatix

**Automatix** er forrit fyrir Linux sem einfaldar uppsetningu á reklum fyrir mp3 og fyrir skjákort ásamt fjölda annarra forrita.

## Tengill
* Automatix – Leiðbeiningar um uppsetningu
* Ubuntu extras remix
Hugin

**Hugin** er opinn hugbúnaður ætlaður til að sauma saman nokkrar ljósmyndir teknar af sama staðnum í eina víðmynd. Það er viðmót fyrir Panorama Tools og Enblend. Þau eru bæði skipanalínuforrit, það fyrra notað til að tengja saman nokkrar skarandi ljósmyndir og það seinna til að blanda þeim saman í eina mynd.

## Þróun
Hugin er í stöðugri þróun. Það fékk stuðning frá „Google Summer of Code“ verkefninu 2007. 2008 stendur einnig til að nokkur verkefni verði unnin tengd Hugin.

## Dæmi um víðmynd

## Tenglar
* Vefsíða hugin á sourceforge
* Wikisíða Panotools
* Vefsíða Enblend á sourceforge
* Google Summer of Code  verkefni sem tengjast víðmyndum sem unnin verða sumarið 2008

## Heimildir
Kristín Lillendahl og Árni Blandon - Söngfuglarnir

**Kristín Lilliendahl og Árni Blandon - Söngfuglarnir**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1975. Á henni syngja Kristín Lilliendahl og Árni Blandon sem voru Söngfuglarnir, 20 barnalög. Útsetningar og hljómsveitarstjórn Reynir Sigurðsson. Hljóðritun fór fram hjá Tóntækni hf. Tæknimaður: Sigurður Árnason. Teikning á framhlið: Sigrún Halla Haraldsdóttir 10 ára.

## Lagalisti
# Skakkur og skrýtinn maður - *Lag - texti: Árni Blandon - Stefán Jónsson* - Bæði syngja
# Ég ætla að mála allan heiminn, elsku mamma - *Lag - texti: J. Toje - Hinrik Bjarnason* - Kristín syngur
# Boli boli bankar á dyr - *Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa* - Bæði syngja 
# Aumingja smalinn - *Lag - texti: Árni Blandon - Stefán Jónsson* - Árni syngur
# Kisa mín, kisa mín - *Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Stefán Jónsson* - Bæði syngja
# Guðný gamla stöng - *Lag - texti: Enskt þjóðlag - Árni Blandon* - Árni syngur 
# Krummi krunkar úti - *Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa* - Bæði syngja
# Gamla Vala sá götusala - *Lag - texti: Enskt þjóðlag - Stefán Jónsson* - Árni syngur 
# Bí bí og blaka - *Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa* - Kristín syngur
# Stína og brúðan - *Lag - texti: Guðjón Bjarnason - Stefán Júl. Jóhannesson* - Bæði syngja
# Lalli stutti og liyli hvutti - *Lag - texti: Árni Blandon - Stefán Jónsson* - Bæði syngja
# Brúðan mín - *Lag - texti: Yellen/Ager - Hinrik Bjarnason* - Kristín syngur
# Tíu litlir fingur - *Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Ókunnur* - Bæði syngja
# Krakkar út kátir hoppa - *Lag - texti: Ókunnur - Kristín Jónsdóttir* - Árni syngur
# Ég langömmu á - *Lag - texti: Höfundar ókunnir* - Bæði syngja
# Komdu kisa mín - *Lag - texti: Þjóðlag - þjóðvísa* - Kristín syngur
# Bangsi - *Lag - texti: Thorbjörn Egner - Kristján frá Djúpalæk* - Árni syngur
# Aumingja Siggi - *Lag - texti: Norskt þjóðlag - Stefán Jónsson* - Bæði syngja
# Litla móðirin - *Lag - texti: T. Springfield - Magnús Pétursson* - Kristín syngur
# Nú gaman gaman er - *Lag - texti: Ókunnur - Páll Jónsson* - Árni syngur

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Hasselblad

**Hasselblad AB** er sænskt fyrirtæki, heimsþekkt fyrir hágæða myndavélar og ljósmyndabúnað, upphaflega stofnað 1841 af *Fritz Wictor Hasselblad*, sem heildsala. *Victor Hasselblad* tók yfir stjórn fyrirtækisins 1942 og setti árið 1948 á markað fyrstu myndavél sína fyrir almenning *Hasselblad 1600F*. Áður hafði Victor framleitt myndaélar fyrir sænska herinn. Fyrirtækið sameinaðist Imacon A/S árið 2004 og framleiðir nú hágæða stafrænar myndavélar. Hasselblad smíðaði sérstakar myndavélar, sem notaðar voru á tunglinu í Appollótunglferðunum. Höfuðstöðvarnar eru í Gautaborg í Svíþjóð.

Image:Hasselblad_500C.jpg|Hasselblad 500C
Mascarpone

**Mascarpone** er ítalskur ostur framleiddur úr kúamjólk. Hann er framleiddur úr sýrðum rjóma með því að hleypa honum með vínsýru. Stundum er áfum bætt út í. Þegar ostinum hefur verið hleypt losnar ostamysan án pressunar eða geymslu.

Mascarpone er algengur í matarréttum frá Langbarðalandi og er meðal annars aðalhráefni í tíramísú. Þá er hann stundum notaður í stað smjörs eða parmesan-osts til að bæta í risotto.

## Tilvísanir
Sterkja

**Sterkja** eða **mjölvi** (efnaformúla: ) er fjölsykra sem er algengasta kolvetnið í fæðu manna, til dæmis í kartöflum og hrísgrjónum. Sterkja er aðal næringarefnið í flestum korntegundum eins og hveiti og maís. Sterkja er mynduð úr glúkósasameindum sem eru tengdar saman með glýkósíðtengjum.

Hrein sterkja er hvítt bragðlaust og lyktarlaust duft sem leysist ekki upp í köldu vatni eða alkohóli. Hún inniheldur tvenns konar sameindir: línulegan eða gormlaga amýlósa, og greinótt amýlópektín. Þótt það sé mismunandi eftir plöntum, er hlutfall amýlósa um 20-25% og amýlópektíns 75-80% af þyngd. Glýkógen (líka kallað „dýrasterkja“) sem myndar orkuforða dýra er enn greinóttari gerð amýlópektíns.

Í matvælaiðnaðinum er sterkju oft breytt í sykur, til dæmis með meskingu. Sykurinn er síðan gerjaður til að búa til áfengi. Þetta ferli er undirstaða framleiðslu á bjór, viskíi og lífeldsneyti. Sykur úr sterkju er líka notaður sem sætuefni í ýmis konar matvæli. 

## Tilvísanir
Ferðamannapálmi

**Ferðamannapálmi** (fræðiheiti: *Ravenala madagascariensis*) er jurt af trönublómaætt. Ferðamannapálminn vex aðallega á Madagaskar og er ekki skyldur pálmatrjám þó hann líti út eins og pálmatré og nefnist pálmi. Hér áður fyrr var ferðamannapálminn talinn af sömu ætt og bananaplantan, en er í raun aðeins fjarskyldur henni.
Kardemommubærinn

**Kardemommubærinn** er norsk barnabók sem er skrifuð og myndskreytt af 
Thorbjørn Egner. 

Bókin er um hinn friðsama Kardemommubæ og fólkið þar. Ræningjarnir Kasper, Jesper og Jónatan búa fyrir utan bæinn og fara reglulega í ránsferðir. Þeir ræna Soffíu frænku. Þeir fara í fangelsi og koma út betri menn og verða hetjur þegar þeir slökkva eld í turni bæjarins.

## Heimildir

* Kardemommubærinn - leikrit á hljómplötu
In Silico

***In Silico*** er önnur breiðskífa áströlsku „drum and bass“ hljómsveitarinnar Pendulum. 
 
## Lagalisti
# „Showdown“ – 5:27
# „Different“ – 5:51
# „Propane Nightmares“ – 5:13
# „Visions“– 5:36
# „Midnight Runner“ – 6:55
# „The Other Side“ – 5:15
# „Mutiny“ – 5:09
# „9000 Miles“ – 6:26
# „Granite“ – 4:41
# „The Tempest“ – 7:27

## Heimildir
*
Listi yfir tónlistarstefnur

Þetta er **listi yfir tónlistarstefnur**.

## Blús, djass og hipp hopp
* Blús
** Ryþmablús
** Chicago-blús
* Kántrí
**Bluegrass
**Kántrí rokk
* Djass
** Djass bræðingur
**Sýrudjass
* Fönk
** Gó-gó tónlist
* Hipp hopp
** Rapp
** Austurstrandar Hip Hop
** Vesturstrandarrapp
** Suðurríkja Hipp Hopp
** Trip hop
** Djass rapp
* Reggí
* Ska
* Döbb (e. Dub)
* Sálartónlist
* Enka
* Nútíma Ryþmablús

## Sígild tónlist
* A capellur
* Klassísk tónlist
* Ópera
* Salsa tónlist

## Nýaldartónlist
* Nýaldartónlist
* Hughrifatónlist
** Drungatónlist
** Geimtónlist
** Lyftutónlist
** Náttúrutónlist

## Popptónlist
### [[Popptónlist|Popp]]
*Strákasveitir
*Stelpubönd
* Kóreupopp
* Tyggigúmmítónlist
* J-pop

## Raftónlist
* Raftónlist
** Breakbeat
** Drum and bass
** Diskó
*** Ítaló diskó
** House
** Techno
** Trance

## Rokk
### [[Rokk]]
* Rokk og Ról
* Tilfinningarokk
*Sækadelískt rokk (e. *psychedelic rock*)
* Framsækið rokk (e. *progressive rock*)
** Nýframsækið rokk (e. *new-progressive rock*)
* Jaðarrokk (e. *alternative rock*)
** Síðrokk
** Indie
*** Indie-rokk (e. *indie rock*)
* Krátrokk
* Britpop
* Grugg
** Síð-grugg
* Stóner rokk
* Glysrokk
* Kínverskt Rokk
* Kristilegt rokk
* Brimbrettarokk

### [[Pönk]]
* Harðkjarnapönk
** Síð-harðkjarni
** Thrashcore
* New Wave
* Popp pönk
* Síð-pönk

### [[Þungarokk]]
* Bárujárn
* Þrass
* Glysþungarokk
* Metalcore
* Neue Deutsche Härte
* Nu metal
* Síð-Málmur
* Svartmálmur
* Framsækinn málmur
* Dauðarokk
* Jaðarþungarokk
* Þjóðlagamálmur
* Víkingaþungarokk
Smjör

**Smjör** er mjólkurafurð gerð með því að strokka ferskan eða sýrðan rjóma þar til smjörfitan skilur sig að mestu frá áfunum. Áfirnar eru svo síaðar frá og smjörið hnoðað þar til það er orðið að sléttum og samhangandi massa. Oftast er salti bætt út í smjörið, bæði vegna bragðsins og til að auka geymsluþolið, en ósaltað smjör er einnig framleitt. Smjör er m.a. notað sem smurálegg á brauð, til bragðbætis í ýmiss konar mat, í kökur og annan bakstur, til steikingar og í alls kyns rétti. 

Smjör inniheldur mjólkurfitu, vatn og prótín. Eiginlegt smjör inniheldur a.m.k. 80% fitu en einnig eru til fituminni útgáfur sem eru þá blandaðar jurtaolíu og öðrum efnum. Stundum er salti, bragðefnum, litarefnum og rotvarnarefnum bætt í smjörið.

Smjörgerð á sér langa sögu og er vitað að Súmerar voru farnir að strokka smjör fyrir um 5000 árum. Yfirleitt er smjör gert úr kúamjólk en einnig úr mjólk annarra spendýra, til dæmis sauðfjár, geita, buffla og jakuxa. 

Íslenskt smjör er nú allt gert úr kúamjólk en áður var smjör úr sauðamjólk mjög algengt og var það allt framleitt á sumrin, þegar ærnar voru mjólkaðar í kvíum. Vegna saltleysis söltuðu Íslendingar ekki smjör sitt fyrr á öldum, heldur létu það súrna. Þannig gat það geymst lengi og gegndi miklu hlutverki sem gjaldmiðill. Leiga fyrir jarðir og búfé var t.d. mjög oft reiknuð og greidd í smjöri og margir ríkir menn áttu miklar smjörbirgðir. "... það saltaða smjör heldur sér varla 2 ár, svo ætt sé á eptir, enn það súra hefir óskémt haldið sér yfir 20 ár," segir í *Arnbjörgu* Björns Halldórssonar. 

Áður sást greinilegur litarmunur á smjöri eftir árstíðum og réðist liturinn af fóðri kúnna; sumarsmjörið var gulara og mýkra en vetrarsmjörið. Nú er smjörið eins allan ársins hring.
Mjólkurafurð

**Mjólkurafurð** er matur gerður úr mjólk. Yfirleitt er mjólkin úr kúm, en stundum úr öðrum spendýrum svo sem geitum, sauðfé, vatnabufflum, jakuxum eða hestum. Mjólkurafurðir eru notaðir almennt í eldamennskunni í Evrópu, Austurlanda nær og Indlandi, en eru næsta óþekktar í Austur-Asíu.

## Tegundir mjólkurafurða
* Mjólk
** Crème fraîche
** Súrmjólk
** Mjólkurduft
*** Nýmjólk
*** Undanrenna
*** Skyr
*** Rjómi
** Niðursoðin mjólk
** Dósamjólk
** Ricotta ostur
* Smjör
** Áfir 
* Ostur
** Ystingur
** Mysa
** Kotasæla
** Smurostur
** Fromage frais
* Ostefni
** Mjólkurprótín
** Mysuprótín
* Jógúrt
* Rjómaís

## Heimildir
*
Fóður

**Fóður** eða **dýrafóður** er öll sú fæða sem gefin er húsdýrum í landbúnaði. Stærstur hluti fóðurs kemur úr jurtaríkinu, en stundum eru dýraafurðir líka notaðar. Gæludýrafóður er sérstök tegund fóðurs framleidd fyrir gæludýr.

Heildarfóðurnotkun heimsins árið 2006 var 635 milljón tonn. Árleg aukning í fóðurnotkun er 2%.
Ger

**Ger** er vaxtarform heilkjarna örvera sem flokkaðar eru sem hluti af svepparíkinu. Um 1.500 tegundir eru þekktar, sem er um 1% af þekktum sveppategundum. Ger er helsta sveppategundin sem lifir í sjónum.

Ger er einfrumungur sem hefur þróast frá fjölfruma forfeðrum. Sumar tegundir myndi þræði tengdra knappskota sem eru kallaðir hálfsveppþræðir eða falskir sveppþræðir. Stærð gers er mjög fjölbreytt og ræðst bæði af tegund og umhverfi. Það er oftast 3-4 µm í þvermál, en getur orðið allt að 40 µm. Flest ger fjölga sér kynlaust með mítósu, og mörg þeirra gera það með knappskotum. Hægt er að bera ger saman við myglu sem myndar sveppþræði. Sveppir sem geta myndað bæði þessi vaxtarform (eftir hitastigi eða öðrum aðstæðum) eru sagðir vera tvíbreytnir.

Ölger af tegundinni *[[Saccaromyces cerevisiae]]* hefur verið notað í bakstri og til að framleiða áfengi í þúsundir ára. Það er líka mjög mikilvæg rannsóknartegund í rannsóknum á frumulíffræði. Hvítger (*[[Candida albicans]]*) er tækifærismeinvaldur sem getur valdið sýkingu hjá mönnum. Gerðar hafa verið tilraunir til að nota ger við framleiðslu rafmagns í örveruefnarafli.

Ger myndar hvorki flokkunarfræðilegan né þróunarfræðilegan flokk. Orðið „ger“ er oft notað sem almennt heiti á *S. cerevisiae*. Sveppir sem teljast til gera koma úr tveimur aðskildum fylkingum annars vegar asksveppa og hins vegar kólfsveppa. Sveppir úr gerabálki (*Saccaromycetales*) eru kallaðir „eiginlegt ger“.

## Tilvísanir
Eldi

**Eldi** er hugtak sem er aðallega notað um ræktun villtra dýra í búrum eða kvíum, andstætt búfjárrækt sem á aðallega við um ræktun húsdýra. Eldi er í mörgum tilvikum svar við minnkandi veiði eða vaxandi eftirspurn eftir afurðum veiðidýra. Með eldi er líka hægt að jafna út sveiflur í stærð villtra stofna og draga úr ásókn í þá. Hins vegar eru tiltölulega fáar þekktar tegundir sem henta í eldi og það getur verið tæknilega mjög flókið að mæta grunnþörfum dýrategunda við eldisaðstæður og tryggja um leið fjárhagslegan ágóða.

Stórfellt eldi getur valdið mengun, t.d. vegna úrgangs, og getur líka valdið umhverfisslysum þegar eldisdýr sleppa út í náttúruna og blandast þar við náttúrulega stofna eða ná að fjölga sér á stað þar sem þær voru ekki til fyrir og valda þannig skaða. Dæmi um hið síðastnefnda er þegar minkar sluppu úr minkabúi árið 1931 og breiddust út um allt Ísland á stuttum tíma, en voru óþekktir áður. Eldisræktun, einkum loðdýrarækt, hefur líka verið gagnrýnd fyrir ómannúðlega meðferð á dýrum.

## Dæmi um eldi
* Fiskeldi
* Loðdýraeldi
* Kræklingaeldi

## Tengt efni
* Þaulræktun
* Verksmiðjubú (sjá einnig bötunarstöð)
* Fengieldi
Veiðimenn og safnarar

**Veiðimenn og safnarar** er einkunn sem höfð er um samfélög þar sem aðalaðferðin til að afla lífsviðurværis felst í beinni öflun matar úr náttúrunni; það er veiðum dýra og tínslu jurtaafurða. Ekki er hægt að gera skýran greinarmun á samfélögum veiðimanna og safnara og landbúnaðarsamfélögum þar sem flest samfélög nota fjölbreytta tækni til matvælaöflunar. 

Í meira en tvær milljónir ára voru öll samfélög manna samfélög veiðimanna og safnara. Landbúnaður kom fyrst fram á sjónarsviðið undir lok miðsteinaldar fyrir um 12.000 árum síðan og markar upphaf nýsteinaldar.
Matarhefð

**Matarhefð** eða **matarmenning** er safn af hefðum og tækni í kringum matreiðslu og varðeislu matvæla sem oftast tengist ákveðinni menningu. Trúarlegar reglur, tiltekin matarbönn og siðferði, hefur allt mikil áhrif á matarhefðir. Matarhefð ræðst yfirleitt af því hvaða matur er tiltækur í gegnum heimaframleiðslu eða verslun.
Kristinréttur Sverris konungs

**Kristinréttur Sverris konungs** er í stórum dráttum samsteypa kristinréttarins úr Gulaþingslögunum og Frostaþingslögunum fornu. 

Kristinréttur Sverris konungs er varðveittur í einu skinnhandriti í Árnasafni, AM 78 4to, frá fyrri hluta 14. aldar. 

Kristinrétturinn hefst á bréfi Sverris konungs og allra biskupa um stórmæli þau er bann fylgir, svo sem að raska helgum kirkjum og kennimönnum, og renna (hlaupa) á hendur konu og taka hana nauðga.

Líklegt er að Sverrir konungur hafi látið taka kristinréttinn saman um 1190 til þess að styrkja stöðu sína í deilum við kirkjuvaldið.

Kristinrétturinn er prentaður í *[[Norges gamle love inntil 1387]]*, 1. bindi, bls. 407-434.

## Heimildir
* Norges gamle love inntil 1387, I.
Þriggja gljúfra stíflan

**Þriggja glúfra stíflan** er stærsta stífla í heimi fyrir stærsta vatnsorkuver veraldar (22.500 MW). Hún er í Jangtsefljótinu í  Yilingsýslu við Yichangborg í vesturhluta Hubeihéraðs. Stíflan var fullgerð 20. maí 2006 og var tilbúin til notkunar árið 2009. Bygging stíflunnar sætti mikilli gagnrýni því miklu landsvæði var sökkt undir vatn og 1,3 milljón manns voru neyddir til að flytja.

Steypta eining stíflunnar er 2.335 metra breið og 185 metra há. Þykktin er 115 metrar neðst og 40 metrar efst. 

Flóð í Jangtse fljótinu hafa öldum saman valdið tjóni og mannskaða en talið er að uppistöðulón stíflunnar tempri vatnsmagnið og dragi úr hættu á flóðum.
Eiðsivaþingslög

**Eiðsivaþingslög** getur merkt tvennt:
* Svæðið eða umdæmið, þar sem Eiðsivaþingslögin giltu, þ.e. Upplönd, með Guðbrandsdal og Austurdal.
* Lögin sjálf.

## Eiðsivaþing
Oftast er ritað Eiðsivaþing, en nafnið er nokkuð á reiki. Í Heimskringlu og fleiri ritum er talað um *Heiðsævisþing* og *Heiðsævislög*. Johan Fritzner telur að *Heiðsær* hafi verið annað nafn á vatninu *[[Mjörs]]*; fylkið Heiðmörk liggur að því að austan og upphaflega var þingið fyrir byggðirnar umhverfis Mjörs. Hugsanlegt er að nafnið hafi breyst af því að þingið var löngum háð á Eiðsvelli, sem er við suðurenda vatnsins. Stundum sjást nafnmyndirnar *Eiðsifaþing* og *Eiðsifjaþing*.

Í konungasögum kemur fram að Hálfdan svarti hafi komið á þingi fyrir Upplönd, sem voru kjarninn í Eiðsivaþingslögunum.  

Upphaflega var þingið haldið á Akri eða Stórakri, sem er skammt frá Hamri. Á dögum Ólafs helga Noregskonungs, 1015-1030, var þingstaðurinn fluttur að Eiðsvelli. Þá náði umdæmið yfir Raumafylki (Raumaríki), Heinafylki (Heiðmörk) og Haðafylki (Haðaland). Síðar bættust við Guðbrandsdalur og Austurdalur.

Á síðari öldum var þetta þing kennt við Upplönd (Oplandenes lagdöme) og hélst það til 1797.

## Eiðsivaþingslögin fornu
Eiðsivaþingslögin fornu eru glötuð, að öðru leyti en því að kristinrétturinn úr þeim er varðveittur. Þó er í Norska ríkisskjalasafninu lítið brot úr veraldlega réttinum (NRA 1A, úr handriti frá því um 1230). Kristinrétturinn hafði lagagildi lengi eftir að Landslög Magnúsar lagabætis voru lögfest, 1274, og hefur það stuðlað að varðveislu hans. Hins vegar hafa menn ekki hirt um að geyma lögbækur með ógildum veraldlegum rétti, sem er því glataður. 

Eiðsivaþings-kristinrétturinn er til í tveimur gerðum:
* Eldri og ítarlegri gerð. Aðalhandrit AM 68 4to, frá byrjun 14. aldar.
* Yngri og styttri gerð. Aðalhandrit AM 58 4to, frá miðri 14. öld.
Báðar gerðirnar eru prentaðar í *[[Norges gamle love indtil 1387]]*, 1. bindi.

## Heimildir
* Johan Fritzner: *Ordbog over det gamle norske Sprog. Omarbeidet, forøget og forbedret udg.* 1–3, 1883-1896.
* Steinar Imsen og Harald Winge: *Norsk historisk leksikon*, 2. útg., Oslo 2004, bls. 236-239.
Smjörsýra

**Smjörsýra** (CH3CH2CH2-COOH) er fituleysanleg karboxýlsýra sem meðal annars finnst í jarðvegi, fóðri og saur. Hún er afurð smjörsýrugerla og af henni er einkennandi lykt; oft nefnd súrheyslykt út af rangri gerjun í slíku heyi.

IUPAC nafn smjörsýru er Butanoic acid
Suðurlandsskjálfti

**Suðurlandsskjálfti** er jarðskjálfti á Suðurlandi sem er 6,0 stig eða meira, sem stafar af sniðgengishreyfingu á þröngu belti sem liggur frá Ölfusi austur að Vatnafjöllum. Við hreyfinguna bjagast jarðskorpan og spenna hleðst upp. Annað veifið losnar þessi uppsafnaða spenna úr læðingi í jarðskjálfta.

Síðasti Suðurlandsskjálfti varð þann 29. maí árið 2008 og mældist 6,3 stig en áður höfðu riðið yfir skjálftar þann 17. og 21. júní árið 2000 sem mældust 6,5 og 6,6 stig. Árið 1912 reið yfir Suðurland jarðskjálfti sem var 7,0 stig og árið 1896 urðu 5 skjálftar, 6,5-6,9 stig, á svæðinu frá Landsveit vestur í Ölfus.

Jarðskjálftaár á Suðurlandi skv. annálum: 1013 - 1164 - 1182 - 1211 - 1294 - 1308 - 1311 - 1339 - 1370 - 1389 - 1391 - 1546 - 1581 - 1613 - 1618 - 1624 - 1630 - 1633 - 1657 - 1658 - 1663 - 1671 - 1706 - 1732 - 1734 - 1749 - 1752 - 1754 - 1784 - 1789 - 1808 - 1828 - 1829 - 1896 - 1912 - 2000 - 2008

## Tengt efni
* Jarðskjálftinn 29. maí 2008
* Suðurlandsskjálftinn 1734

## Heimildir
* Nánar um Suðurlandsskjálfa 
* 

## Tenglar
* ''Suðurlandsskjálfti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996 
* ''Jarðskjálftarnir miklu á Suðurlandi 17. og 21. júní, 2000.''; af vef jarðeðlisfræðideildar Veðurstofunnar
* ''Suðurlandsskjálftar''; fylgiblað með Morgunblaðinu 2000
* ''Tvö svæði hafa orðið verst úti''; grein í Morgunblaðinu 1977
* Iceland geologynet: A short history of earthquake activity on South Icelandic Seismic Zone (SISZ)
Katla María - Syngur spænsk barnalög

**Katla María - Syngur spænsk barnalög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1979. Á henni syngur Katla María spænsk barnalög við íslenska texta eftir Guðmund Guðmundsson. Útsetningar og hljómsveitarstjórn Ólafur Gaukur. Hljóðritun: Tóntækni hf. Tæknimaður Sigurður Árnason. Hljóðblöndun: Sigurður Árnason og Ólafur Gaukur. Hönnun umslags: SG. Ljósmynd: Gerardo Hausman. Textasetning: Blik hf. Prentun: Grafík hf.

## Lagalisti
#Prúðuleikararnir  - *Lag - texti: [[Fernando Arbex|F.Arbex]] - Guðmundur Guðmundsson*
#Farfuglar - *Lag - texti: H.Blanco - Guðmundur Guðmundsson*
#Einn, tveir, þrír - *Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson* 
#Áramót - *Lag - texti: A.Garrido/J.Torregros — Guðmundur Guðmundsson*
#Helgarfrí - *Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson*
#Við syngjum og tröllum - *Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson* 
#El Patio De Mi Casa - *Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson*
#Það er alveg satt - *Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson*
#Draumurinn - *Lag - texti: Spænskt alþýðulag — Guðmundur Guðmundsson*
#Álfabyggð - *Lag - texti: A.Garrido/J.Torregros — Guðmundur Guðmundsson*

## Hljóðfæraleikarar

## Kórinn
Karen Blixen

Barónsfrú **Karen von Blixen-Finecke** (17. apríl 1885 – 7. september 1962) (fædd *Karen Christentze Dinesen*) var danskur rithöfundur. Hún skrifaði margar bækur undir eiginnafni sínu, Karen Blixen, en einnig undir dulnefninu *Isak Dinesen*. Hún skrifaði bækur sínar hvortveggja á dönsku og ensku. Þekktust er hún fyrir bók sína Jörð í Afríku (*Out of Africa*) sem segir frá árum hennar í Kenía sem kom út í íslenskri þýðingu árið 1952. 

## Tenglar
* ''Heima hjá Karen Blixen''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
* ''Karen Blixen''; grein í Vísi 1962
* ''Á búgarði Karen Blixen í Afríku''; grein í DV 1991
* ''Barua a Soldani''; smásaga; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1968
* ''Heimsókn á heimili Karenar Blixen''; grein í Morgunblaðinu 1992
* ''Snilldarverk um Kíkújúa''; grein í Þjóðviljanum 1952
Volvo

**AB Volvo** er sænskt stórfyrirtæki, sem þekktast er fyrir framleiðslu fólksbíla, vörubíla og strætisvagna, stofnað 1926. Volvo Cars hefur verið sjálfstætt fyrirtæki síðan 1999, þá keypt af Ford og síðar selt til kínverska bílaframleiðandans Geely, en er enn rekið sem sænskt fyrirtæki. Volvo Cars á 49.5% í sænsku bílaframleiðendunum Polestar og 30% af Lynk & Co (hið síðarnefnda sænsk-kínverskur framleiðandi).

Hluti samsteypunnar, Volvo Aero, framleiðir þotuhreyfla fyrir sænska flugherinn og hluta í eldflaugahreyfla Ariane 5 geimflauganna. Höfuðstöðvarnar eru í Gautaborg í Svíþjóð.
Geymsla matvæla

**Geymsla matvæla** er sérstök meðhöndlun matvæla til að tryggja varðveislu þeirra um lengri tíma. Megináhersla er lögð á að hægja á eða koma í veg fyrir rotnun af völdum örvera sem spillir matnum. Til eru geymsluaðferðir sem nýta aðrar örverur, ger og sveppi til að auka geymsluþol matvæla (t.d. vín og osta). Næringargildi, bragð og áferð er meðal þess sem lögð er áhersla á að varðveita. Geymsluaðferðir eru ólíkar eftir menningu og matarhefð; það sem þykir gott í einu samfélagi, þykir ónothæft í öðru. 

Geymsluaðferðir miða venjulega að því að hindra vöxt gerla, sveppa og annarra örvera og koma í veg fyrir oxun sem veldur þráa í fitu. Til eru geymsluaðferðir til að koma í veg fyrir virkni efnahvata sem valda upplitun og breytingum á bragði. Sumar aðferðir fela í sér innsiglun eftir meðhöndlun til að koma í veg fyrir nýtt örverusmit (t.d. niðursuða), meðan aðrar aðferðir, eins og þurrkun, gera það að verkum að hægt er að geyma matinn í langan tíma án sérstakra íláta.

Algengar aðferðir við geymslu matvæla eru þurrkun, úðaþurrkun, frostþurrkun, frysting, lofttæming, niðursuða, geislun og íblöndun efna, svo sem rotvarnarefna og óvirkra lofttegunda eins og koltvísýrings. Algengar geymsluaðferðir sem breyta bragði og áferð matvælanna eru meðal annars sultun, verkun (súrsun, kæsing, reyking og söltun) og niðurlagning (í sýróp, feiti eða áfengi).