open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dolores O'Riordan

**Dolores Mary Eileen O'Riordan** (fædd 6. september 1971 í Ballybricken, Limerick-sýslu – látin 15. janúar 2018 í London) var írsk söng- og tónlistarkona sem þekktust var sem söngkona hljómsveitarinnar The Cranberries. O'Riordan átti einnig sólóferil þar sem hún gaf út tvær plötur og var í hljómsveitinni D.A.R.K. með bassaleikara The Smiths, Andy Rourke.

Árið 1994 giftist O'Riordan Don Burton, fyrrum tónleikaskipuleggjanda Duran Duran. Þau eignuðust 3 börn saman en skildu árið 2014. O'Riordan greindi frá því árið 2017 að hún hafði verið greind með geðhvörf. Í janúar árið 2018 lést O'Riordan en hún hafði verið við upptökur í London með Cranberries. Hún hafði drukknað af slysförum í baði eftir að hafa drukkið ótæpilega.

## Sólóskífur
*Are You Listening? (2007)
*No Baggage (2009)

## Heimild
Émile Zola

**Émile Zola** (2. apríl 1840 – 29. september 1902) var franskur rithöfundur og blaðamaður. Hann er talinn upphafsmaður natúralisma í bókmenntum og er einn vinsælasti rithöfundur Frakka auk þess sem hann hefur verið einna oftast birtur og þýddur um heim allan. Skáldsögur hans hafa oft verið kvikmyndaðar og gerðar að sjónvarpsþáttum.

Líf og verk Zola hafa mikið verið rædd í sagnfræðiverkum. Á bókmenntasviðinu er hann þekktastur fyrir verkið *Les Rougon-Macquart*, skáldverk í tuttugu bindum sem lýsir frönsku samfélagi á tíma annars franska keisaradæmisins frá sjónarhorni Rougon-Macquart-fjölskyldunnar. Verkið fylgir kynslóðum fjölskyldunnar og fjallar með hverri þeirra um ákveðið tímabil.

Síðustu ár hans einkenndust af afskiptum hans af Dreyfus-málinu, en Zola birti í janúar árið 1898 greinina *[[J'accuse…!]]* (*Ég ásaka…!*) til varnar Alfreds Dreyfus og var fyrir vikið sakfelldur fyrir meiðyrði og sendur í útlegð til London.

## Tilvísanir
Affinity Designer

**Affinity Designer **er séreignarhugbúnaður fyrir vigurteikningu (vektorateikningu).  Forritið er til fyrir macOS og Microsoft Windows. Það vann Apple Design Award árið 2015.

Mögulegt er að opna í forritinu skjöl á  PDF sniði, skrár frá  Adobe Photoshop og Adobe Illustrator og flytja út skrár á þessu formi og einnig sem SVG (Scalable Vector Graphics) skrár  og EPS skrár.

Affinity Designer kom út fyrir Microsoft Windows í nóvember 2016.
Séreignarhugbúnaður

**Séreignarhugbúnaður** er hugbúnaður þar sem framleiðandi heldur eftir eignarétti á hugbúnaðinum eftir að honum hefur verið dreift. Notandi hefur þannig einungis leyfi til að nota hugbúnaðinn. Séreignarhugbúnaður en andstæða við frjálsan hugbúnað.

## Tengt efni
* Frjálst efni
* Opinn hugbúnaður
* Frjáls hugbúnaður

## Tenglar
* Frjáls og opinn hugbúnaður (útg. Ríkisendurskoðun) 
* Aðgerðaáætlun Ríkisstjórnar Íslands fyrir innleiðingu frjáls og opins hugbúnaðar hjá opinberum aðilum 2011
Robert Schuman

**Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman** (29. júní 1886 – 4. september 1963) var franskur stjórnmálamaður. Hann gegndi ýmsum ráðherraembættum á tíma fjórða franska lýðveldisins: Hann var utanríkisráðherra og tvisvar forsætisráðherra Frakklands. Síðar gerðist hann fyrsti forseti Evrópuþingsins. Schuman er talinn einn af stofnfeðrum Evrópusambandsins ásamt Jean Monnet, Konrad Adenauer, Johan Willem Beyen, Paul-Henri Spaak og Alcide De Gasperi. Hann var jafnframt einn af stofnendum Norður-Atlantshafsbandalagsins sem utanríkisráðherra Frakklands.

Ásamt vini sínum og samstarfsmanni, Jean Monnet, gerði Schuman það að verkefni sínu að koma á bandalagi milli Frakklands og Þýskalands og hefja verkefni sem ætti að færa Evrópu nær því að verða ríkjasamband. Eftir að hafa fengið stuðning fjármálaráðherra Bretlands, Benelúxlandanna, Ítalíu og Konrads Adenauer Þýskalandskanslara gerði Robert Schuman áætlanir sínar að veruleika með yfirlýsingu þann 9. maí árið 1950 þar sem kola- og stálvinnsla Frakklands og Þýskalands var sett undir eina miðstjórn í Kola- og stálbandalagi Evrópu, sem yrði einnig opið öðrum Evrópuþjóðum. Með Kola- og stálbandalaginu var grunnurinn lagður að Evrópusambandinu.

Árið 2021 tók Frans páfi Schuman í helgra manna tölu.

## Tilvísanir
Gestapo

**Gestapo** (stytting á ***Geheime Staatspolizei*** eða „Leynilögregla ríkisins“) var leyniþjónusta Þýskalands nasismans og Evrópu undir hernámi nasista í seinni heimsstyrjöld.

Hermann Göring, þáverandi innanríkisráðherra Prússlands, stofnaði Gestapo árið 1933 sem deild innan prússnesku lögreglunnar. Í upphafi var Gestapo persónulegt valdatæki sem Göring notaði til að ofsækja pólitíska andstæðinga sína. Frá og með 20. apríl 1934 var Gestapo stýrt af leiðtoga SS-sveitanna, Heinrich Himmler, sem var útnefndur foringi lögreglusveita í Þýskalandi árið 1936. Gestapo var þá að breytast í ríkisstofnun og undirdeild *Sicherheitspolizei* (Öryggislögreglunnar) frekar en að vera prússnesk héraðsstofnun. Frá og með 27. september 1939 var Gestapo stjórnað af öryggisstofnuninni *Reichssicherheitshauptamt* og var talin systurstofnun SS-öryggisþjónustunnar. Gestapo var falið að uppræta raunverulega og meinta andófsmenn innan og utan Þýskalands og andspyrnuhreyfingar á svæðum sem Þjóðverjar lögðu undir sig í stríðinu. Með grimmdarverkum sínum varð Gestapo þekkt fyrir hrottaskap og valdníðslu. Gestapo lék jafnframt lykilhlutverk í framkvæmd Helfararinnar, sér í lagi í gegnum B4-skrifstofuna sem Adolf Eichmann fór fyrir.

Gestapo var virk fram á síðustu daga nasistastjórnarinnar en stofnunin var fordæmd sem glæpasamtök í Nürnberg-réttarhöldunum.

## Tilvísanir
Félix Faure

**Félix Faure** (30. janúar 1841 – 16. febrúar 1899) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 1895 til dauðadags.

Faure kom úr millistéttarfjölskyldu og átti fyrir sér feril sem sútari. Hann varð ríkur á því að versla með leður. Hann hóf smám saman stjórnmálaferil, fyrst í héraðsstjórnmálum borgarinnar Le Havre en síðan sem fulltrúi Neðra-Signuhéraðs á franska fulltrúaþinginu þar sem hann gekk í hóp hófsamra lýðveldissinna.

Faure var gerður flotamálaráðherra árið 1894 í ríkisstjórn Charles Dupuy og var nokkrum mánuðum síðar kjörinn forseti franska lýðveldisins eftir afsögn  Jean Casimir-Periers. Í kosningunum vann hann sigur með stuðningi konungssina og hófsamra lýðveldissinna gegn miðvinstrimanninum Henri Brisson. 

Forsetatíð Faure einkenndist af Dreyfusmálinu, sem skipti Frökkum í tvær fylkingar með eða á móti Alfred Dreyfus. Varnarritið *[[J’accuse]]* eftir Émile Zola, sem gagnrýndi meðferðina á Dreyfus, var í formi opins bréfs sem var stílað sérstaklega á Faure forseta. Faure var sjálfur andsnúinn því að mál Dreyfusar yrði tekið upp á ný þar sem honum þótti það ekki samræmast lögum, en dagbækur hans sýna þó fram á að Faure var sjálfur sannfærður um sakleysi Dreyfusar.

Faure lést í embætti eftir fjögur ár á forsetastól. Af þeim fjórum forsetum Frakklands sem hafa látist í embætti er Faure sá eini sem lést í forsetabústaðnum í Élysée-höll. Faure lést úr heilablóðfalli í faðmi hjákonu sinnar, Marguerite Steinheil, aðeins klæddur vestinu einu saman. Franskir fjölmiðlar komust svo að orði að Faure hefði látist úr því að „fórna of miklu til Venusar“, þ.e.a.s. ofkeyrt sig í ástarleik með hjákonunni. Aðrir vísuðu því á bug og héldu því fram að Faure hefði dáið af eðlilegum orsökum. Georges Clemenceau sagði um Faure eftir dauða hans að „hann vildi vera Sesar en var í lokin bara Pompeius.“ (*Il voulait être César, il ne fut que Pompée.*) Hér lék Clemenceau sér með orð því „Pompée“, frönsk stöfun á nafni Pompeiusar, getur einnig þýtt „pumpaður“ eða, í óeiginlegri merkingu, „tottaður“.

## Tilvísanir
Jean Casimir-Perier

**Jean Casimir-Perier** (8. nóvember 1847 – 11. mars 1907) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 27. júní 1894 þar til hann sagði af sér 16. janúar 1895. Hann var þar áður forsætisráðherra frá 3. desember 1893 til 22. maí 1894. Casimir-Perier var 46 ára að aldri þegar hann var kjörinn í forsetaembættið og er þar með þriðji yngsti maðurinn sem hefur gegnt því á eftir Louis-Napoléon Bonaparte og Emmanuel Macron. Forsetatíð hans var jafnframt sú stysta í sögu lýðveldisins; aðeins sex mánuðir og tuttugu dagar.

Casimir-Perier kom úr fjölskyldu iðnaðarmanna, bankastjóra og stjórnmálamanna. Sjálfur barðist hann í fransk-prússneska stríðinu og hlaut frönsku heiðursorðuna fyrir hugrekki sitt í orrustunni við Bagneux. Hann hóf stjórnmálaferil sinn sem ritari föður síns, Auguste Casimir-Periers, sem var innanríkisráðherra í ríkisstjórn Adolphe Thiers eftir stofnun þriðja lýðveldisins. Casimir-Perier skipaði sér í hóp vinstrisinnaðra lýðveldissinna og var skipaður forsætisráðherra Frakklands af Sadi Carnot Frakklandsforseta þann 3. desember 1893. Þar sem hann vildi halda frá völdum bæði róttæklingum og konungssinnum fór hann fyrir miðhægrisinnaðri ríkisstjórn. Casimir-Perier sagði af sér sem forsætisráðherra þann 23. maí 1894 vegna ágreinings innan ríkisstjórnarinnar um réttindi járnbrautarverkamanna.

Þann 24. júní 1894 var Sadi Carnot forseti myrtur í Lyon. Casimir-Perier var kjörinn forseti í hans stað þann 27. júní sama ár en hann hafði verið nokkur tregur til að bjóða sig fram. Hann varð strax skotspónn franskra vinstrimanna, sem þótti hann vera hrokafullur ríkisbubbi. Casimir-Perier líkaði illa hve takmörkuð völd franska forsetaembættisins voru samkvæmt stjórnarskrá þriðja lýðveldisins. Hann reyndi að hafa afskipti af stjórn ríkisins en óvinsældir hans gerðu honum það illkleift. Þar sem Charles Dupuy forsætisráðherra setti Casimir-Perier út á hliðarlínurnar fór hann að leita sér að tylliástæðu til að segja sig úr embættinu.

Eftir aðeins sex mánuði í embætti sagði Casimir-Perier af sér sem forseti Frakklands með þeim rökum að hann væri útilokaður af ríkisstjórnum sínum og að hann væri aldrei látinn vita af ákvörðunum í utanríkismálum.

Casimir-Perier dró sig alfarið úr stjórnmálum eftir þetta og einbeitti sér að viðskiptum. Hann bar síðar vitni fyrir hönd Alfreds Dreyfusar í Dreyfus-málinu.

## Tilvísanir
ICAN

**ICAN** eða **International Campaign to Abolish Nuclear Weapons** (**Alþjóðleg her­ferð til af­náms kjarna­vopna** á íslensku) eru alþjóðleg regnhlífarsamtök friðar- og afvopnunarsinna sem stofnuð voru árið 2007 til að beita sér fyrir banni við kjarnorkuvopnum á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Baráttan skilaði sér með samþykkt sáttmálans um bann við kjarnavopnum sumarið 2017. Fyrir þátt sinn í því máli hlutu samtökin Friðarverðlaun Nóbels sama ár.

## Upphafið
Árið 2006 samþykktu Alþjóðasamtök lækna gegn kjarnorkuvá, handhafar friðarverðlaunahafa Nóbels árið 1985, tillögu á þingi sínu í Helsinki, sem haldið er annað hvort ár, þess efnis að alþjóðlegu átaki gegn kjarnorkuvopnum yrði hrundið af stað. Hin nýja hreyfing hlaut heitið *ICAN* og voru haldir tveir stofnfundir á árinu 2007, annar í Melbourne í Ástralíu, þar sem fyrir var öflugt samfélag kjarnorkuvopnaandstæðinga en hinn í Vínarborg þar sem fram fór fundur aðildarríkja samningsins gegn dreifingu kjarnorkuvopna. Niðurstaða skipuleggjenda ICAN var sú að sá samningur muni ekki duga til að útrýma kjarnorkuvopnum, heldur þyrfti að vinna að banni á vegum Sameinuðu þjóðanna í sama anda og efnavopnasamningurinn og bann við jarðsprengjum.

## Tilvísanir
Duus Safnahús

**Duus Safnahús** eru lista- og menningarmiðstöð Reykjanesbæjar og hýsa aðal sýningarsali Lista- og Byggðasafns Reykjanesbæjar. Bæði söfnin hafa hlotið viðurkenningu Safnaráðs. Þar er einnig Gestastofa Reykjaness jarðvangs (Geopark), Bátasafn Gríms Karlssonar og fleiri sýningar. 

Fjölbreytt menningarstarf er rekið í þessum gömlu verslunar- og fiskvinnsluhúsum. Saga þeirra nær aftur á 19. öld en elsta húsið, Bryggjuhúsið, var reist árið 1877 af Duus-verslun. Byggingarsaga húsalengjunnar er því vel yfir aldarlöng. Byggt var við húsin eftir þörfum hverju sinni. Um miðja 20. öld  hætti verslunin rekstri og voru húsin þá notuð í tengslum við útgerð. Undir lok síðustu aldar keypti bærinn húsin fyrir safna- og menningarstarf. Nú hefur öll lengjan verið endurbyggð en því verki lauk árið 2014. 14. júní 2016 friðlýsti Minjastofnun byggingarnar sem eru nú samtengdar.

Í húsinu eru sjö sýningarsalir af misjafnri stærð. Byggðasafnið er meðal annars með sýninguna Fast þeir sóttu sjóinn - Bátasafn Gríms Karlssonar sem opnuð var fyrst árið 2002 í Bátasal sem nú hýsir sýningar Listasafns Reykjanesbæjar og síðar árið 2021 á Miðloftinu í Bryggjuhúsinu. Sýningunni er ætlað að gefa gestum innsýn í þennan mikilvæga þátt í atvinnulífi Suðurnesjamanna þar sem allt snerist í aldir og áratugi um fiskveiðar. Listasafnið stendur fyrir fjölbreyttu sýningahaldi í Listasölum hússins árið um kring og hafa salirnir hýst afar ólíka listsköpun bæði heimamanna og annarra.

Efstu húsin: Anddyri, Bátasalur og Listasalur

Milli húsin: Gryfja, Bíósalur

Neðsta húsið, Bryggjuhús: Gestastofa, Stofa, Miðloft og Ris.

Hægt er að ganga inn í húsin um anddyri og Bryggjuhús.

Duus Safnahús eru í hjarta gamla bæjarins. Fyrir framan þau má enn sjá leifar af Keflavíkurbænum og þar sem hringtorgið er staðsett var Stokkavörin, aðal lendingarstaður báta fram á 19. öld og eitthvað lengur. Til vinstri má sjá leifar af Dráttarbraut Keflavíkur og  smábátahöfnin í Gróf er í næsta nágrenni ásamt Skessunni í hellinum. Þægilegar gönguleiðir eru bæði út á Berg til vinstri og til hægri hefst göngubrautin, Strandleiðin, sem er 10 km stígur meðfram sjónum og nær inn að Vogastapa í Innri-Njarðvík. Meðfram leiðinni eru upplýsingaskilti um sögu og náttúrufar svæðisins.

## Tenglar
* Vefsíða Duus Safnahúsa 
* Vefsíða Listasafns Reykjanesbæjar
* Vefsíða Byggðasafns Reykjanesbæjar
Émile Loubet

**Émile Loubet** (30. desember 1838 – 20. desember 1929) var franskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Frakklands árið 1892 og forseti Frakklands frá 1899 til 1906. Loubet var fyrsti forseti þriðja franska lýðveldisins sem sagði hvorki af sér né lést í embætti.

Loubet var lögfræðimenntaður og var kosinn á fulltrúaþing Frakklands fyrir Drôme-kjördæmi árið 1876. Árið 1892 var hann fenginn til að gerast forsætisráðherra en ríkisstjórn hans sprakk sama ár vegna Panamahneykslisins, þar sem franskir stjórnarmeðlimir voru sakaðir um að þiggja mútur til að þagga niður gjaldþrot Panamaskurðsfélagsins. Árið 1896 var Loubet kjörinn forseti efri deildar franska þingsins. Hann var síðan kjörinn forseti Frakklands árið 1896 eftir að Félix Faure forseti lést í embætti.

Sem forseti hélt Loubet áfram að rækta bandalag Frakklands við Rússland og tók meðal annars á móti Nikulási 2. Rússakeisara í opinberri heimsókn til Frakklands árið 1901 og heimsótti sjálfur Rússland árið eftir. Hann átti einnig þátt í því að mynda bandalag milli Frakklands og Bretlands þrátt fyrir ágreining milli landanna um seinna Búastríðið og Dreyfus-málið. Ólíkt forvera sínum var Loubet hlynntur því að dómsmál Alfreds Dreyfusar yrði tekið upp að nýju en hann hlaut gagnrýni fyrir að hálfu andstæðinga Dreyfusar: Sumarið 1899 réðst aðalsmaður og andstæðingur Dreyfusarsinna að Loubet á veðreiðum og sló af honum pípuhattinn. Loubet opnaði og kynnti heimssýninguna í París árið 1900 og þótti hún heppnast vel.

Loubet bauð sig ekki fram á ný að loknu sjö ára kjörtímabili sínu. Hann dró sig úr stjórnmálum eftir árið 1906 og kvaðst aldrei munu gegna embætti framar, „ekki einu sinni sem héraðsráðgjafi!“.

## Tilvísanir
Bátasafn Gríms Karlssonar

**Bátasafn Gríms Karlssonar** var opnað í Duus Safnahúsum í Reykjanesbæ á lokadaginn 11. maí árið 2002. Á sýningunni eru rúmlega 100 líkön eftir Grím Karlsson, skipstjóra frá Njarðvík (1935-2017). Líkönin eru flest af skipum sem voru smíðuð eða keypt til Íslands á árunum eftir seinna stríð og fram til 1960. Á sýningunni má einnig sjá hluti og myndir sem tengjast sjávarútvegssögu þjóðarinnar og eru í eigu Byggðasafns Reykjanesbæjar.
## Myndasafn

File:Duus hús museum 04.jpg|
File:Duus hús museum 05.jpg|


## Tenglar
* Bátasafnið á vef Duus Safnahúsa
Listasafn Reykjanesbæjar

**Listasafn Reykjanesbæjar** miðlar myndlist með fjölbreyttu sýningarhaldi, fyrirlestrum, leiðsögn og útgáfu. Sýningarsalur Listasafnsins er í Duus Safnahúsum í Reykjanesbæ. Þar er einnig sýningarsalur Byggðasafns Reykjanesbæjar auk fleiri sala þar sem settar eru upp tímabundnar sýningar á vegum safnanna. Listasafn Reykjanesbæjar varð að formlegu listasafni árið 2003 og telst viðurkennt safn samkvæmt skilgreiningum Safnaráðs. Verk úr safneign eru til sýnis víðs vegar í stofnunum Reykjanesbæjar. Safnkosturinn er varðveittur í safnamiðstöð Reykjanesbæjar, Ramma, og er skráður í gagnagrunninn Sarp.

## Tenglar
* Vefsíða Listasafn Reykjanesbæjar
* Vefsíða Duus Safnahúsa
Fyrra franska keisaradæmið

**Franska keisaradæmið**, síðar kallað **fyrra keisaradæmið** (*l'Empire français* eða *le Premier Empire*), var stjórnarfyrirkomulag Frakklands frá 18. maí 1804, þegar Napóleon Bónaparte var lýstur Frakkakeisari, til 14. apríl 1814 þegar hann sagði af sér, og síðan aftur í tæpa hundrað daga árið 1815. Keisaradæmiðtók við af ræðismannastjórn fyrsta franska lýðveldisins og á eftir því kom endurreisn franska konungdæmisins undir stjórn Búrbónanna.

Fyrra keisaradæmið var óvenjulegt meðal annarra ríkja Frakklands að því leyti að keisari hafði aldrei ríkt í Frakklandi áður og vegna herskárrar utanríkisstefnu þess. Napóleonsstyrjaldirnar voru háðar í nafni Frakklands gegn fimm bandalögum óvina þess frá 1805 til 1815. Í þessum stríðum lagði Napóleon undir sig meirihluta evrópska meginlandsins fyrir utan Norðurlöndin og Balkanskaga. Áhrifasvæði keisaraveldisins varð stærst árið 1812 og náði þá frá Lissabon til Moskvu.  Þegar flatarmál ríkisins var mest spannaði keisaraveldið 860.000 ferkílómetra og Frakkland taldi heilar 135 sýslur. Stórborgir eins og Róm, Hamborg, Barselóna, Amsterdam og Dubrovnik urðu franskar stjórnsýslueiningar. 

Frakkar unnu marga stórsigra á meginlandinu (þ. á m. í Austerlitz, Iéna, Auerstadt, Eylau, Friedland og Wagram), en þessir sigrar kostuðu fjölmörg mannslíf (um 800.000 menn af hálfu Frakka). Auk þess leiddi stríðsástandið til aukinnar hófsemi Frakka í nýlendumálum og til þess að Frakkar seldu Bandaríkjunum Louisiana árið 1803 eftir að þeir höfðu glatað Martinique til Breta og Saint Domingue í haítísku byltingunni. Fjölmargar áætlanir Frakka um að gera innrás í Bretland voru kæfðar í fæðingu og sigrar Breta á sjó eins og í orrustunni við Trafalgar gerðu þeim kleift að fjármagna hernaðarbandalög gegn Frökkum. Árið 1814 unnu bandalagsherirnir loks bug á Frökkum eftir herfilegan ósigur þeirra í Rússlandsherför Napóleons, sem keisaraherinn náði aldrei að jafna sig á.

Þetta var annað tveggja franskra keisaradæma sem lutu stjórn keisara af Bónaparte-ætt en hið seinna var stofnað árið 1852. Fyrra keisaradæmið var við lýði frá 18. maí 1804, þegar Napóleon var lýstur Frakkakeisari. Þjóðaratkvæðagreiðsla þann 6. nóvember 1804 staðfesti þessa stjórnskipulagsbreytingu. Keisaradæmið var lagt niður þann 6. apríl 1814 með afsögn Napóleons í Fontainebleau og útlegð hans til Elbu. Það gekk í endurnýjun lífdaga frá 20. mars til 7. júlí 1815, þegar Napóleon sneri aftur úr útlegð, en var svo endanlega leyst upp eftir ósigur Napóleons í orrustunni við Waterloo.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Paul Deschanel

**Paul Eugène Louis Deschanel** (13. febrúar 1855 – 28. apríl 1922) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 18. febrúar til 21. september árið 1920, en þá neyddist hann til að segja af sér af heilsufarsástæðum. Hann hafði áður verið forseti fulltrúadeildar franska þingsins frá 1898 til 1902 og frá 1912 til 1920. Eftir að Deschanel sagði af sér gekk hann aftur á franska þingið og sat þar til dauðadags. Deschanel var einnig rithöfundur og skildi eftir sig ýmis ritverk með samfélagshugleiðingum. Hann hlaut aðild að frönsku akademíunni árið 1899.

Deschanel vann forsetakjörið árið 1920 á móti Georges Clemenceau, sem hafði verið forsætisráðherra Frakklands í fyrri heimsstyrjöldinni, með mesta atkvæðamun í sögu lýðveldisins. Clemenceau hafði áður sigrað Deschanel í einvígi eftir að Deschanel sakaði hann um spillingu. Eftir að Deschanel sigraði kosningarnar á hann að hafa sagt Clemenceau: „Þér unnuð stríðið en við munum vinna friðinn.“

Sem forseti kom Deschanel fram á mjög sérviskulegan hátt og misbauð mörgum með hátterni sínu. Þegar mannfjöldi í Nice kastaði blómum til hans í apríl 1920 tíndi Deschanel þau upp úr leðjunni og kastaði þeim aftur í fólkið. Í næsta mánuði datt Deschanel forseti út um glugga á lestarvagni á leið frá Lyon til Montbrison klæddur náttfötunum einum saman. Hann ráfaði um þar til járnbrautarverkamaður fann hann og kom honum til byggða.

Deschanel komst einnig upp á kant við bandaríska hattagerðarmenn þegar hann neitaði að leyfa konu sinni að bera 5000 dollara hatt sem forsetahjónin höfðu fengið að gjöf frá Bandaríkjunum. Hann gaf upp fjórtán ástæður fyrir því að þiggja ekki gjöfina, þ.á.m. að París væri vagga tískunnar og það hefði slæm áhrif ef forsetafrúin bæri hatt frá Bandaríkjunum; að Bandaríkin hefðu engan smekk fyrir list og að þau hefðu reynst Frakklandi illa í viðskiptum.

Eftir lestaratvikið fóru ýmsar gróusögur á kreik um meinta geðbilun forsetans, þ. á m. um að hann hefði baðað sig úti í tjörn með hópi af öndum eða undirritað opinber skjöl með nafni Napóleons og Vercingetorix. Þessar sögur virðast mestmegnis hafa verið skáldaðar af andstæðingum Deschanel. Engu að síður hafði traust forsetans beðið slíkan hnekki að þrýst var á hann að segja af sér, sem hann gerði loks þann 21. september. Hann eyddi næstu þremur mánuðum á heilsuhæli.

## Tilvísanir
Crocus versicolor

***Crocus versicolor*** er tegund blómplantna af sverðliljuætt, sem finnst í suðaustur Frakklandi, Mónakó og norðvestur Ítalíu. 

## Myndir

Crocus at north of the montagne sainte Victoire by JM Rosier 1.JPG
Crocus versicolor Picturatus3.jpg
Crocus versicolor 'Picturatus'.jpg
Crocus versicolor Picturatus2.jpg
Crocus versicolor Picturatus1.jpg
Crocus versicolor 'Picturatus'.JPG


## Tilvísanir
Hafnarfjarðarganga

**Hafnarfjarðarganga** eða **Herstöðvagangan frá Hafnarfirði** var mótmælaganga gegn veru hersins á Keflavíkurflugvelli sem haldin var 11. júní árið 1972. Þetta var fyrsta skipulagða fjöldasamkoma Samtaka herstöðvaandstæðinga. Henni má ekki rugla við samnefnda aðgerð árið 1985.

## Gangan
Samtök herstöðvaandstæðinga voru stofnuð í maí 1972, en eldri baráttusamtök gegn hersetunni Samtök hernámsandstæðinga höfðu hætt störfum nokkrum misserum fyrr. Nýkjörin miðnefnd hinna nýju samtaka taldi brýnt að sýna styrk þeirra sem allra fyrst. Ekki var talinn nægur tími til að skipuleggja Keflavíkurgöngu með svo skömmum fyrirvara en þess í stað látið nægja að safnast saman í miðbæ Hafnarfjarðar og ganga til Reykjavíkur.

Safnast var saman við Bæjarbíó í Hafnarfirði kl. 19 þar sem haldinn var stuttur fundur. Annar fundur var haldinn við félagsheimili Kópavogs kl. 21 og sá þriðji í göngulok við Miðbæjarskólann kl. 22:45. Að sögn blaðanna Þjóðviljans, Alþýðublaðsins og Tímans voru á milli fimm og sex þúsund manns við lok göngunnar, en Morgunblaðið lét þess getið að þrjú til fjögur hundruð hefðu hafið göngu og unglingar áreitt göngufólk á nokkrum stöðum.

## Ræðumenn
Ýmsar ræður voru fluttar fyrir göngufólk. Í Hafnarfirði flutti Gunnlaugur Ástgeirsson formaður Stúdentaráðs HÍ ávarp. Í Kópavogi hélt Guðmundur Sæmundsson starfsmaður Orðabókar Háskólans ræðu og Böðvar Guðmundsson flutti lög sín. Í Reykjavík var Njörður P. Njarðvík fundarstjóri, en ræðumenn voru Cecil Haraldsson varaformaður Sambands ungra jafnaðarmanna, Elías Snæland Jónsson blaðamaður, Kjartan Ólafsson ritstjóri og Tryggvi Aðalsteinsson formaður Iðnnemasambandsins.
Crocus cartwrightianus

***Crocus cartwrightianus*** er tegund blómplantna af sverðliljuætt, sem finnst í Grikklandi og Krít. Hann verður um 5 sm hár. Blómin eru fjólulit til hvít með purpuralitum æðum og áberandi rauðu fræni, og koma með blöðunum að hausti og vetri.

Fræðiheitið *cartwrightianus* vísar til 19du aldar breska konsúlsins í Konstatínópel, John Cartwright.

*C. cartwrightianus* er talin vera villt upprunategund Saffrankrókus (*[[Crocus sativus]]*). Saffran kom líklega fyrst fram á Krít. Uppruni í vestur eða mið Asíu, þó að hann sé oft grunaður, er talinn ólíklegur af grasafræðingum.

Þessi tegund finnst gjarnan á kalksteinssvæðum á Attica skaga í Grikklandi. Það hafa fundist merki um ræktun þessarar tegundar í Forngrikklandi svo seint sem snemma á Mið-Mínóska tímabilinu, eins og sést á veggmyndinni; "Saffron Gatherer", sem sýnir söfnun á krókus.

## Tilvísanir
Geislakrókus

**Geislakrókus** (fræðiheiti: *Crocus angustifolius*) er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, upprunninn frá suður Úkraínu og Armeníu. Mjó graslík blöðin með silfraðri miðrönd koma síðla vetrar eða snemma vor. Fljótlega á eftir þeim koma limandi gul blóm með dökk-rauðbrúnum blettum utan á krónublöðunum.

*C. angustifolius* er víða ræktaður og hefur fengið „Award of Garden Merit“ frá Royal Horticultural Society.

## Tilvísanir
Armand Fallières

**Clément Armand Fallières** (6. nóvember 1841 – 22. júní 1931) var franskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Frakklands í 19 daga árið 1883 og forseti Frakklands frá 1906 til 1913. Áður en hann tók við forsetaembætti hafði hann einnig verið forseti öldungadeildar franska þingsins frá árinu 1899. Fallières var mjög vinsæll meðal Frakka og var stundum kallaður „le père Fallières“ eða „faðir Fallières“ („Fallières gamli“ í óeiginlegri merkingu).

Í forsetatíð Fallières sá Frakkland fyrir endann á Dreyfus-málinu. Með lagasetningu sem undirrituð var 13. júlí 1906 var Alfred Dreyfus hleypt á ný inn í franska herinn með liðsforingjatign. Þann 4. júní var öskum helsta verjanda Dreyfusar, Émile Zola, komið fyrir í Panthéon-hvelfingunni í París.

Fallières var mjög andsnúinn dauðarefsingum og í byrjun forsetatíðar sinnar var hann vanur því að náða alla sem höfðu verið dæmdir til dauða. Í lok forsetatíðar hans var gerð tilraun til að nema úr gildi dauðarefsingar en að endingu varð ekkert úr því.

Líkt og forverar sínir hélt Fallières áfram að rækta náið samband Frakka við Rússaveldi og Bretland, en þetta bandalag þeirra átti að stemma stigu við valdi „Þríveldabandalags“ Þýskalands, Austurríkis og Ítalíu. Hann olli árið 1912 minniháttar hneyksli eftir að *[[RMS Titanic]]* sökk og hann vottaði Georg 5. Bretlandskonungi og William Howard Taft Bandaríkjaforseta samúð sína fyrir hina látnu en gleymdi að votta frönskum fjölskyldum sem hefðu misst ættingja í slysinu samúð og fór þess í stað í frí.

## Heimild
*
Grikkjakrókus

**Grikkjakrókus** (fræðiheiti: *Crocus sieberi*) er blómplanta af ættkvís krókusa.

Grikkjakrókus vex frá Balkanskaga til Krítar. Finnst einnig á stöðum eins og Svíþjóð en getur ekki fjölgar sér þar án aðstoðar.

## Undirtegundir
Grikkjakrókus skiptist í eftirfarandi undirtegundir:
* *C. s. sieberi*
* *C. s. atticus*
* *C. s. nivalis*
* *C. s. sublimis*

## Myndir

Crocus sieberi Tricolor06.jpg
Crocus sieberi Bowles White1.jpg
Crocus sieberi Bowles White flower close-up.JPG
Crocus Tricolor close-up.jpg
Crocus sieberi - tricolor.jpg


## Tilvísanir
Fjallakrókus

**Fjallakrókus** (fræðiheiti: *Crocus korolkowii*) er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem var lýst af George Maw og Eduard August von Regel.  Hann er ættaður frá Mið-Asíu og norður Pakistan.

## Tilvísanir
Crocus baytopiorum

***Crocus baytopiorum*** er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem var lýst af Brian Frederick Mathew. Engar undirtegundir finnast skráðar í Catalogue of Life.

*Crocus baytopiorum* er ættaður úr suðvestur Tyrklandi.

## Myndir

Crocus baytopiorum GotBot 2015 003.JPG
Crocus baytopiorum GotBot 2015 002.JPG


## Tilvísanir
Krít (efni)

**Krít** er steinefni (kalksteinn, CaCO3, kalsíumkarbónat), sem er aðallega myndað við pressun á sjávarleðju af skeljum kalkþörunga og annars smásvifs. Krít er einkennandi fyrir setlög frá miðju krítartímabilsins fram í Paleósentímabilið. 

## Sjá einnig
*Súrnun sjávar
*Kalk
*Krítarlitur

## Viðbótarlesning

*Undergrund af Thomas Boll
Elias Lönnrot

**Elias Lönnrot** (9. apríl 1802 – 19. mars 1884) var finnskur læknir, textafræðingur og safnari gamalla finnskra sögukvæða. Hann er þekktastur fyrir að hafa safnað saman og skapað goðsagnakvæðið, *[[Kalevala]]*, (1835, aukið 1849), úr styttri kvæðum og danslögum sem hann safnaði úr finnskri sagnahefð í nokkrum ferðum sínum um Finnland, Lappland, Rússnesku Karelíu, Kólaskaga og Eystrasaltslöndin.
Hann setti einnig saman fyrstu finnsk-sænsku orðabókina og setti hana upp í stafrófsröð en ekki eftir orðsifjum eins og hafði verið venjan áður.  
Að auki samdi hann fyrstu flóruna á finnsku máli: *Flora Fennica – Suomen Kasvisto* 1860 í stað latínu. Hún var svo endurútgefin og aukin með aðstoð Th. Saelan 1866.

## Tilvísanir
Tapír

**Tapír** (fræðiheiti: *Tapirus*) er ættkvísl fjögurra tegunda grasbíta sem líkjast svínum og lifa í Mið-Ameríku, Suður-Ameríku og Suðaustur-Asíu.


File:Malayan Tapir Skull.jpg| 
File:Bairds Tapir Skull.jpg|
File:Brazilian Tapir Skull.jpg|
File:Mountain Tapir Skull.jpg|
File:Tapir hooves.jpg|
File:TapirAtSDZ.jpg|
File:Tapirus veroensis 01.jpg|
File:Tapirbaby.jpg|
File:Malayan Tapir Sitting.jpg|
Gaston Doumergue

**Gaston Doumergue** (1. ágúst 1863 – 18. júní 1937) var franskur stjórnmálamaður og forseti Frakklands frá 1924 til 1931. Hann var einnig forsætisráðherra Frakklands bæði fyrir og eftir forsetatíð sína. Doumergue er bæði eini mótmælandinn sem hefur gegnt forsetaembætti Frakklands og eini forsetinn sem kvæntist á meðan hann var í embætti. Doumergue er almennt talinn með vinsælli forsetum Frakklands, sérstaklega miðað við hinn umdeilda forvera sinn, Alexandre Millerand.

Þegar Alexandre Millerand neyddist til að segja af sér sem forseti árið 1924 var Doumergue, sem var þá forseti franska þingsins, kjörinn til að taka við embættinu. Sem forseti Frakklands opnaði Doumergue sumarólympíuleikana árið 1924 í París. Doumergue tók þá ákvörðun að senda Philippe Pétain til Rif í Marokkó til að hjálpa Spánverjum að kveða niður uppreisn gegn nýlendustjórn þeirra. Um svipað leyti tók Doumergue einnig á móti marokkóska soldáninum Moulay Youssef og opnaði með honum Parísarmoskuna. Árið 1930 heimsótti Doumergue Alsír til að fagna hundrað ára afmæli franskra yfirráða í landinu.

## Tilvísanir
Stokksnesganga

**Stokksnesganga** eða **Friðargangan Stokksnes-Höfn** var fundur og mótmælaganga gegn kjarnorkuvopnum sem haldin var dagana áttunda og níunda ágúst árið 1981 í og við Höfn í Hornafirði. Aðgerðirnar voru á vegum Austurlandsdeildar Samtaka herstöðvaandstæðinga.

## Aðdragandi
Frá árinu 1955 rak Bandaríkjaher ratsjárstöð á Stokksnesi við Hornafjörð. Þar sem stöðin var hluti af vígbúnaðarkerfi Bandaríkjanna á Íslandi var hún þyrnir í augum íslenskra friðarsinna.

Sumarið 1981 voru fjölmennar mótmælagöngur haldnar víða um Evrópu til að mótmæla áformum um uppsetningu skamm- og meðaldrægra kjarnaflauga. Voru aðgerðir þessar kallaðar *friðargöngur* og bar áttunda Keflavíkurgangan fyrr um sumarið sama heiti. Innblásin af þessari bylgju efndu herstöðvaandstæðingar á Austurlandi til fundar og mótmælagöngu í samvinnu við móðursamtökin í Reykjavík. Allnokkur hópur friðarsinna af höfuðborgarsvæðinu lagði leið sína austur til að taka þátt í aðgerðunum.

## Dagskrá og ræðumenn
Laugardagskvöldið 8. ágúst var kvöldvaka í Mánagarði í Nesjum. Þar var m.a. haldinn fundur um hlutverk og eðli ratstjárstöðvarinnar á Stokksnesi. Frummælendur voru: Guðmundur Georgsson læknir, Jón Ásgeir Sigurðsson blaðamaður og Ólafur Ragnar Grímsson alþingsmaður.

Sunnudaginn 9. ágúst var safnast saman að morgni í Stokksnesi þar sem Sævar Kristinn Jónsson frá Rauðabergi flutti ávarp. Því næst var gengin um 20 kílómetra leið til Hafnar. Á leiðinni var stoppað við Hellnanes, þar sem Sigurður Ó. Pálsson á Eiðum flutti ræðu. Í göngulok var útifundur með ræðum frá Torfa Steinþórssyni frá Hala í Suðursveit og rithöfundinum Pétri Gunnarssyni. Að sögn dagblaða tóku um 250 manns þátt í göngunni.
Paul Doumer

**Paul Doumer** (22. mars 1857 – 7. maí 1932) var franskur stjórnmálamaður og forseti Frakklands frá árinu 1931 þar til hann var myrtur næsta ár. Doumer var meðlimur í Róttæka flokknum (*Parti radical*) og hafði verið fjármálaráðherra Frakklands í þrígang, forseti franska þingsins og landstjóri franska Indókína.

## Æviágrip
Sem landstjóri franska Indókína frá 1897 til 1902 hafði Doumer þótt sýna mikla harðýðgi. Þegar Doumer tók við landstjóraembættinu var franska nýlendan rekin með miklum fjárhagshalla. Til þess að rétta úr kútnum setti hann skatta á ópíum, vín og salt. Innfæddir sem höfðu ekki efni á að borga þessa skatta misstu oft hús sín og urðu dagverkamenn. Doumer gerði franska Indókína að markaði fyrir franskar vörur og arðbærar fjárfestingar fyrir franska athafnamenn. Alræðislegt stjórnarfar Doumers og stirt samband Frakka við Kína í kjölfar boxarauppreisnarinnar leiddi til þess að hann var kallaður heim til Frakklands árið 1902.

Doumer, sem þá var forseti franska þingsins, var kjörinn forseti Frakklands árið 1931. Hann hafði áður boðið sig fram til forseta árið 1906 en beðið ósigur fyrir Armand Fallières. Doumer leitaðist við því að vera ópólitískur forseti sem gæti verið siðferðisleg fyrirmynd alþýðunnar.

Þegar Doumer opnaði flugvélasýningu í Seine-et-Oise þann 2. apríl 1932 þótti honum mikið koma til þess hve mikið var lagt í öryggisgæsluna og sagði við einn ráðherra sinna: „Á mínum aldri væru það nú líka meiri endalokin að vera myrtur.“

### Morðið á Paul Doumer
Þann 6. maí 1932 fór Doumer forseti á Salomon de Rothschild-hótelið til að opna sýningu tileinkaða rithöfundum fyrri heimsstyrjaldarinnar. Forsetinn heilsaði þar nokkrum rithöfundunum og keypti nokkrar bækur til að gefa konu sinni. Á meðan Doumer spjallaði við rithöfundinn Claude Farrère hæfðu hann skyldilega tvær byssukúlur. Sá sem skaut á hann var rússneskur fasisti að nafni Paul Gorgulov sem vildi hefna sín á frönsku ríkisstjórninni fyrir að gera ekki nóg til að koma frá stjórn bolsévika í Rússlandi. Eftir að hafa slegist við Farrère og skotið tveimur kúlum í viðbót var Gorgulov handsamaður af öryggisvörðum og svo handtekinn. Doumer var fluttur á sjúkrahús en ekki tókst að bjarga honum og hann lést úr sárum sínum daginn eftir.

## Tilvísanir
Alexandre Millerand

**Alexandre Millerand** (10. febrúar 1859 – 7. apríl 1943) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 1920 til 1924 og þar áður forsætisráðherra árið 1920. Hann er þekktur fyrir að vera fyrsti sósíalistinn sem tók þátt í ríkisstjórn Frakklands en Millerand færði sig talsvert til hægri á ráðherraferli sínum.

Þegar Paul Deschanel forseti sagði af sér af heilsufarsástæðum tók Millerand, sem var þá forsætisráðherra, við af honum og náði 695 atkvæðum af 892 í forsetakjöri á franska þinginu. Sem forseti átti Millerand í stormasömu sambandi við forsætisráðherra sína þar sem hann vildi túlka frönsku stjórnarskrána bókstaflega og fara með veruleg völd sem þjóðhöfðingi Frakklands. Millerand átti sér í lagi í deilum við Aristide Briand forsætisráðherra þar sem Briand vildi bæta samskipti Frakka við Þjóðverja í kjölfar fyrri heimsstyrjaldarinnar en Millerand vildi taka hart á þeim, sérstaklega þegar kom að greiðslu stríðsskaðabóta.

Millerand blandaði sér í innanríkisstjórnmál Frakklands og braut í bága við hefðbundið stjórnmálahlutleysi forsetans, sérstaklega með ræðu sem hann flutti í Évreux árið 1923 þar sem hann lýsti yfir stuðningi við fráfarandi þingmeirihluta. Vinstribandalagið sem vann þingkosningarnar árið 1924 heimtaði í kjölfarið afsögn hans en Millerand neitaði og storkaði þinginu með því að fela fjármálaráðherra fráfarandi hægristjórnar, Frédéric François-Marsal, að mynda ríkisstjórn. Þingið lýsti umsvifalaust yfir vantrausti á fyrirhugaða ríkisstjórn François-Marsal.

Þjóðernissinnaðir hægrimenn hvöttu Millerand til að fremja „valdarán“ en hann neitaði og sendi þinginu loks uppsagnarbréf sitt þann 11. júní 1924.

Tíu mánuðum síðar, í apríl 1925, var Millerand kjörinn á efri deild franska þingsins fyrir Signukjördæmi. Hann sat á þinginu til ársins 1927 en þá tapaði hann endurkjöri á þing fyrir Pierre Laval. Hann settist aftur á þing sem fulltrúi Orne-kjördæmis eftir andlát fyrri fulltrúans og sat þar til dauðadags. Sökum aldurs og veikinda tók Millerand ekki þátt í atkvæðagreiðslunni þann 10. júlí 1940 þar sem ákveðið var að veita Philippe Pétain neyðarvöld.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Holyrood

**Holyrood** (skoska: *Halyruid*, skosk gelíska: *Taigh an Ròid*) er hverfi í Edinborg, höfuðborg Skotlands. Hverfið liggur austan við miðborgina við endann á götunni Royal Mile. Holyrood gerðist hluti af Edinborg árið 1856 þegar borgarmörkin voru stækkuð. Á 18. og 19. öld voru nokkur brugghús og glersmiðjur í hverfinu. 

Skoska þingið er með aðsetur í Holyrood. Þar má jafnframt finna Holyroodhöll sem er opinbert heimili þjóðhöfðinga Bretlands í Skotlandi. Holyrood Park er stór konungslegur almenningsgarður í hverfinu.
Fáni Skotlands

**Fáni Skotlands** (skosk gelíska: *bratach na h-Alba*, skoska: *Banner o Scotland*), einnig kallaður **Andrésarkrossinn** eða **Saltire**, er blár með hvítum skákrossi. Fáninn er dreginn að húni við öll hús skosku ríkisstjórnarinnar á hverjum degi, frá kl. 8.00 að morgni til sólseturs, en á þeirri reglu eru þó nokkrar undantekningar. 

Samkvæmt þjóðsögu var heilagur Andrés, kristinn postuli, píslarvottur og verndardýrlingur Skotlands, festur á X-laga kross. Elstu merki um að krossinn hafi verið notaður í konungsríkinu Skotlandi sem tákn fyrir dauða hans eru frá árinu 1180. Fram á 14. öld var einfaldur kross notaður, en í júní 1385 lýsti skoska þingið yfir því að skoskir hermenn í Frakklandi skyldu hafa hvítan kross bæði framan og aftan á búningi sínum til auðkenningar.
Advanced Mobile Location

**Advanced Mobile Location** (**AML**) er tækni sem nota má til að finna einstakling í neyð. 

Tæknin var þróuð í Bretlandi af British Telecom, EE Limited og HTC. Þegar einstaklingur í neyð hringir í neyðarlínuna úr snjallsíma með AML kveikir síminn sjálfvirkt á staðsetningarbúnaði sínum, finnur staðsetningu notandans og sendir hana til neyðarlínunnar í SMS.

Í júlí 2016 tilkynnti Google að allir Android-símar myndu styðja við AML. iOS-tæki mun styðja við AML þegar nýjasta útgáfa stýrikerfisins kemur út. AML-kerfið hefur verið tekið notkun í Austurríki, Belgíu, Bretlandi, Eistlandi, Finnlandi, á Írlandi, Íslandi, Nýja-Sjálandi og í Litháen. Auk þess eru 10 önnur evrópsk lönd að prófa AML með það í huga að taka kerfið í notkun.

AML kveikir sjálfvirkt á nettengingu tækisins, stillir klukkuna með Network Time Protocol og sendir IMSI/IMEI-númer tækisins í SMS sem birtist ekki notandanum. 

## Heimildir
Blágúmmítré

**Blágúmmítré** (fræðiheiti: *Eucalyptus globulus)*, einnig kallað **fenjagleypir** og **sóttvarnartré**, er hraðvaxta tré af brúðarlaufætt (*Myrtacee*). Það er upprunnið í Ástralíu og Tasmaníu en ræktað víða meðal annars í Portúgal, Brasilíu og Kaliforníu. Tréð er nytjaviður og er viðurinn gulleitur og þéttur og hentar til pappírsgerðar og úr honum er eimuð olía. Tréð þarf mikið vatn til vaxtar og hefur verið notað á heittempruðum svæðum til að þurrka upp mýrar en við það hverfa að miklu leyti moskítóflugur og aðrar flugur sem valda sjúkdómum.
Hesputré

**Hesputré** er áhald úr tré til að vinda garn. Hesputré er handsnúið áhald þar sem ullarþráðurinn er undinn upp í hespur.

## Heimild
* Hesputré (sarpur)
Röggvarfeldur

**Röggvarfeldur** er flík og ábreiða gerð úr  ull með flosvefnaði með fremur gisnum endum (röggvum). Flíkin líkist þannig skinnfeldi. Röggvafeldir voru mikilvæg útflutningsvara frá Íslandi fyrr á tímum.

## Heimild
* Elsa Guðjónsen, Forn röggvarvefnaður. – Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, (01.01.1962), p. 12-71 
## Tenglar
* Röggvarfeldur í fortíð og nútíð
* Röggvarfeldur (Harpa Hreinsdóttir)
Byggðasafn Reykjanesbæjar

**Byggðasafn Reykjanesbæjar** er byggðasafn í Reykjanesbæ á Suðurnesjum. Safnkosturinn endurspeglar sögu og menningu svæðisins. Aðalsýningar safnsins eru í Duus Safnahúsum í Keflavík, en önnur safnahús eru endurgerði torfbærinn Stekkjarkot á Fitjum og húsið Innri-Njarðvík í Innri-Njarðvík.

Ungmennafélag Keflavíkur stóð fyrir stofnun Byggðasafns Keflavíkur 17. júní 1944. Í nóvember 1978 var Byggðasafn Suðurnesja stofnað í samstarfi tveggja sveitarfélaga, Keflavíkur og Njarðvíkur. Nafni safnsins var síðan breytt í Byggðasafn Reykjanesbæjar eftir að sveitarfélögin sameinuðust árið 1994.

Aðalsýningar safnsins eru í Duus Safnahúsunum þar sem sýnd eru brot úr sögu svæðisins frá landnámi fram á miðja síðustu öld. Þar eru bæði grunnsýning og sérsýningar um afmarkaða þætti úr sögu bæjarins. Safnið rekur Stekkjarkot sem er endurgert torfhús á Njarðvíkurfitjum, kotið er opið eftir samkomulagi. Í Víkingaheimum er safnið með sýningu um elstu sögu svæðisins frá landnámstíð. Með áherslu á fornleifarannsóknir í Höfnum sem safnið stóð fyrir. Í gamla hluta Innri-Njarðvíkur hefur samnefnt hús verið gert að safni um heimili síðustu ábúendanna Jórunnar Jónsdóttur og Helga Ásbjörnssonar. Húsið er opið eftir samkomulagi. Tekið er á móti skólahópum í öll hús safnsins.

Safnið hlaut viðurkenningu Safnaráðs árið 2014 en þá voru liðin 70 ár frá stofnun Byggðasafns Keflavíkur.

## Myndasafn

File:Duus hús museum 02.jpg|Innkaupapokar
File:Duus hús museum 03.jpg|Pennasafn
File:Duus hús museum 04.jpg|Bátasafn Gríms Karlssonar
File:Duus hús museum 05.jpg|Bátasafn Gríms Karlssonar
File:Duus hús museum 06.jpg|Bátasafn Gríms Karlssonar
File:Duus hús museum 07.jpg|Kort af Suðurnesjum


## Tenglar
* Vefsíða Byggðasafns Reykjanesbæjar
* Vefsíða Duus Safnahúsa
Humalættkvísl

**Humalættkvíslin** (fræðiheiti: *Humulus*) er lítil ættkvísl blómstrandi plantna í humlaætt (*Cannabaceae*). Tegundirnar eru ættaðar frá tempruðum svæðum norðurhvels. Humlar eru kvenblóm (könglar) tegundarinnar *[[Humulus lupulus|H. lupulus]]*; og sem aðalbragðefni í bjór, er *H. lupulus* ræktaður víða um heim.

## Tegundir

Það eru þrjár tegundir, og ein er með fimm afbrigði:
**[[Humulus japonicus]]* (syn. *H. scandens*). Austur Asíu.
**[[Humulus yunnanensis]]* Frá Yunnan í Kína.
**[[Humulus lupulus]]*. Humall. Evrópa, vestur Asía, Norður-Ameríka. Sú eina sem er notuð í bjór.
***Humulus lupulus* var. *lupulus*. Evrópa. Vestur Asía.
***Humulus lupulus* var. *cordifolius*. Austur Asía.
***Humulus lupulus* var. *lupuloides* (syn. *H. americanus*). Austurhluti Norður-Ameríku.
***Humulus lupulus* var. *neomexicanus*. Vesturhluti Norður-Ameríku.
***Humulus lupulus* var. *pubescens*. Miðvestur til austurhluti Norður Ameríku.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Jeanine S. DeNoma: ''Humulus Genetic Resources'' (USDA ARS National Clonal Germplasm Repository)
* Hops varieties research
* Plants for a Future: ''Humulus lupulus''
Valdaránið í Íran 1953

**Valdaránið í Íran 1953**, kallað **valdaránið 28. Mordad** í Íran, var valdarán framið gegn hinum lýðræðislega kjörna forsætisráðherra Írans, Múhameð Mossadek, í því skyni að styrkja einveldisstjórn Múhameð Resa Pahlavi Íranskeisara, þann 19. ágúst 1953. Valdaránið var skipulagt af Bretum (undir nafninu *Operation Boot*) og Bandaríkjamönnum (undir nafninu *Operation Ajax*).

Mossadek hafði reynt að takmarka yfirráð ensk-persneska olíufélagsins (*Anglo-Iranian Oil Company*; AIOC) á olíuiðnaði Írans. Þegar AIOC neitaði að gefa eftir kaus íranska þingið að þjóðnýta olíuiðnaðinn og reka erlend stórfyrirtæki úr landi. Eftir þjóðnýtinguna settu Bretar alþjóðlegt viðskiptabann á íranska olíu til að setja þrýsting á íranska efnahaginn. Í fyrstu hugðust Bretar beita hervaldi til að hertaka Abadan-olíuvinnslustöðina sem Bretar höfðu byggt, en Clement Attlee forsætisráðherra ákvað heldur að beita efnahagsþvingunum til að grafa undan stjórn Mossadeks. Ríkisstjórnir Winstons Churchill og Dwights D. Eisenhower Bandaríkjaforseta ákváðu síðar að steypa írönsku stjórninni af stóli, þótt ríkisstjórn forvera Eisenhowers, Harry S. Truman, hefði verið mótfallin valdaráni þar sem hún óttaðist að slíkt myndi setja slæmt fordæmi. Leyniskjöl sýna að breska leyniþjónustan lék lykilhlutverk í skipulagningu og framkvæmd valdaránsins og að ensk-persneska olíufélagið greiddi um 25,000 Bandaríkjadollara til að múta embættismönnun í aðdraganda þess. Í ágúst 2013, sextíu árum síðar, viðurkenndi bandaríska leyniþjónustan að hún hefði bæði skipulagt og framkvæmt valdaránið, m.a. með því að múta írönskum stjórnmálamönnum og herforingjum og framleiða áróður til að styðja valdaræningjana. Bandaríska leyniþjónustan viðurkenndi að valdaránið hefði verið framkvæmt „undir leiðsögn CIA“ og „samkvæmt utanríkisstefnu Bandaríkjanna, skipulagt og samþykkt á æðstu stöðum í ríkisstjórninni“.

Eftir valdaránið var ríkisstjórn mynduð undir stjórn hershöfðingjans Fazlollah Zahedi, sem leyfði keisaranum Múhameð Resa Pahlavi að stjórna með alræðisvaldi. Keisarinn reiddi sig á stuðning Bandaríkjanna til að halda í völd sín. Samkvæmt leyniskjölum CIA sem gerð hafa verið opinber var mörgum helstu glæpaforingjum Tehran borgað fyrir að koma af stað fjöldamótmælum á móti stjórn Mossadeks þann 19. ágúst. Aðrir kónar CIA komu til Tehran í strætisvögnum og trukkum og lögðu undir sig götur borgarinnar. Um 200 til 300 manns voru drepin í átökunum. Mossadek var handtekinn, ákærður og sakfelldur fyrir landráð af herrétti keisarans. Þann 21. desember 1953 var hann dæmdur í þriggja ára fangelsi og síðan settur í stofufangeli til æviloka. Aðrir stuðningsmenn Mossadeks voru fangelsaðir og sumir teknir af lífi. Eftir valdaránið réð keisarinn sem einvaldur í 26 ár þar til honum var steypt af stóli í írönsku byltingunni árið 1979.

## Tilvísanir
Long Island

**Long Island** er þéttbyggð eyja við austurströnd Bandaríkjanna sem nær frá New York-höfn austur út í Atlantshafið. Á eyjunni eru fjórar sýslur sem heyra undir New York-fylki: Kings, Queens (sem eru borgarhlutarnir Brooklyn og Queens í New York-borg), Nassau og Suffolk. Í daglegu tali nota margir New York-búar orðið „Long Island“ yfir sýslunum Nassau og Suffolk sem svipar frekar til úthverfa en borgarhluta.

Long Island er bæði lengsta og stærsta eyja við meginland Bandaríkjanna. Eyjan er 190 km að lengd og 30 km að breidd á sínum breiðasta punkti. Norðan við eyjuna liggur Long Island-sund og fylkið Connecticut. Yfir Block Island-sund í norðaustri liggur Rhode Island. Í vestri er áin East River sem skilur Long Island frá Manhattan og Bronx. Í austri liggur Block Island og fleiri smærri eyjar.

Íbúar Long Island voru 7.838.722 árið 2015 sem svarar til 40% íbúafjölda New York-fylkis. Long Island er þéttbyggðasta eyja Bandaríkjanna og sú 18. þéttbyggðasta í heimi. Á hverjum ferkílómetra búa 2.160,3 manns. Íbúar Long Island eru fjölbreyttir en á eyjunni eru nokkur dýrustu hverfi í vesturheimi ásamt stórum fjölda verkmanna.

Á eyjunni eru tveir flugvellir sem þjóna íbúum New York-borgar: JFK og LaGuardia. Long Island er tengd við New York-borg með níu brúum og 13 göngum. Ferjusiglingar eru frá Long Island til Connecticut. Long Island-járnbrautin er sú fjölfarnasta í Bandaríkjunum og ekur allan sólarhringinn.

## Heimild
*
Rush

**Rush** er kanadísk framsækin rokkhljómsveit eða þungarokkssveit sem stofnuð var árið 1968. Sveitin hóf ferilinn í blúsrokki en síðan þróaðist tónlistin í framsæknari átt og textagerðin varð fantasíu og vísindaskáldsögutengd. Á 9. áratugnum notaðist sveitin mikið við hljómborð og hljóðgervla en hvarf aftur til gítarriffa á 10. áratugnum. Sveitin hefur haft áhrif á marga rokktónlistarmenn og hlotið ýmsar viðurkenningar. Árið 2015 fóru meðlimirnir í sitt síðasta tónleikaferðalag en þremur árum seinna var tilkynnt að þeir hyggðust hvorki spila meir á tónleikum né taka upp nýja tónlist. Neal Peart, trommari Rush, lést árið 2020.

Árið 2025 ákváðu Geddy Lee, söngvari sveitarinnar og Alex Lifeson, gítarleikari, að spila aftur á tónleikum sem Rush ásamt þýska trommaranum Aniku Nilles.

## Kjarnameðlimir
*Geddy Lee – söngur, bassi og hljómborð (1968 – 2015, 2025-)
*Alex Lifeson – gítar (1968–2015, 2025-)
*Neil Peart – trommur og ásláttarhljóðfæri (1974–2015, dó 2020)

## Tónleikameðlimur
* Anika Nilles - trommur (2025-)

## Fyrrum meðlimir
*John Rutsey – trommur og ásláttarhljóðfæri (1968 – 1974, dó 2008)
*Jeff Jones – bassi og söngur  (1968)
*Joe Perna – bassi og söngur (1969)
*Lindy Young – hljómborð, söngur, gítar og fleira (1969)
*Mitchel Bossi – gítar (1971)

## Breiðskífur
*Rush (1974)
*Fly by Night (1975)
*Caress of Steel (1975)
*2112 (1976)
*A Farewell to Kings (1977)
*Hemispheres (1978)
*Permanent Waves (1980)
*Moving Pictures (1981)
*Signals (1982)
*Grace Under Pressure (1984)
*Power Windows (1985)
*Hold Your Fire (1987)
*Presto (1989)
*Roll the Bones (1991)
*Counterparts (1993)
*Test for Echo (1996)
*Vapor Trails (2002)
*Feedback (2004)
*Snakes & Arrows (2007)
*Clockwork Angels (2012)

## Tilvísanir