open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gambas

**Gambas** er hlutbundið forritunarmál og þróunarumhverfi sem er afbrigði af forritunarmálinu BASIC. Það keyrir á Linux og öðrum stýrikerfum sem byggja á Unix. Heitið Gambas er einnig spænska orðið fyrir rækju en mynd af rækju er lógó fyrir þetta forritunarmál. GAMBAS er endurkvæm skammstöfun og  stendur fyrir **G**ambas **A**lmost **M**eans **BAS**ic sem vísar til þess að forritunarmálið er afar líkt Basic. Gambas var þróað af frönskum forritara  og fyrsta útgáfa þess kom út árið 1999. Gambas líkist mjög Visual Basic. Gambas er í forritasöfnum sem fylgja mörgum Linux útgáfum. Útgáfa fyrir  Microsoft Windows getur keyrt undir Cygwin umhverfi og á Linux sýndarvél.  Gambas frá útgáfu 3.2 getur keyrt á Raspberry Pi en er þá ekki þýtt í rauntíma.

## Dæmi um forrit
Hello world forrit með GUI.


```vbscript
Public Sub Main()

  Message("Hello World!")

End
```


Forrit sem reiknar 100-term margliðu 500000 sinnum og endurtekur það 10 sinnum (notað til prófana)


```vbnet
Private Sub Test(X As Float) As Float

  Dim Mu As Float = 10.0
  Dim Pu, Su As Float
  Dim I, J, N As Integer
  Dim aPoly As New Float[100]

  N = 500000

  For I = 0 To N - 1
    For J = 0 To 99
      Mu =  (Mu + 2.0) / 2.0
      aPoly[J] = Mu
    Next
    Su = 0.0
    For J = 0 To 99
      Su = X * Su + aPoly[J]
    Next
    Pu += Su
  Next

  Return Pu

End

Public Sub Main()

  Dim I as Integer

   For I = 1 To 10
     Print Test(0.2)
   Next

End
```


## Tenglar
* Gambas Overview 
* Mark Alexander Bain (Apr 28, 2006) *[http://www.linuxjournal.com/article/8481 An Introduction to Gambas]*, Linux Journal, issue 146, June 2006 (in print)
* Mark Alexander Bain (Dec 3, 2004) *[http://www.linux.com/archive/articles/40666 Gambas speeds database development]*, Linux.com
* Mark Alexander Bain (Dec 12, 2007) *[http://www.linux.com/archive/feature/122049 Creating simple charts with Gambas 2.0]*, Linux.com
* Fabián Flores Vadell (Nov, 2010) *[http://translate.google.com/translate?hl=es&sl=es&tl=en&u=http://comoprogramarcongambas.blogspot.com/ How to Program with Gambas]
* *A Beginner's Guide to Gambas, Revised for Version 3 * , John Rittinghouse and Jon Nicholson
* *How To Gambas 3 - Installing Gambas *, W.J.L. Raets
* *How To Gambas 3 - Building GUI Applications '', W.J.L. Raets
* Gambas Almost Means Basic 
* Gambas Magazine - Linux Software Development with Gambas
Alþjóðasamband stjarnfræðinga

**Alþjóðasamband stjarnfræðinga** (**ASS**, enska: *International Astronomical Union* eða *IAU*, franska: *Union astronomique internationale* eða *UAI*) er samtök fagmannlegra stjarnfræðinga sem eru með að minnsta kosti doktorspróf og eru virkir í rannsóknum og kennslu í stjörnufræði. Samtökin hafa yfirráð yfir útnefningu stjarnfræðilegra fyrirbæra (stjarna, pláneta, smástirna, o.s.frv.) og kennileita á yfirborði þeirra.

Alþjóðasamband stjarnfræðinga er meðlimur í Alþjóðlega vísindaráðinu. Aðalhlutverk þess er að efla og vernda stjörnufræði að öllu leyti með alþjóðlegri samvinnu. Höfuðstöðvar samtakann eru í París.
Stríð Rússlands og Úkraínu

**Rússnesk-úkraínska [[stríð]]ið** er viðvarandi og langvinn átök sem hófust í febrúar 2014, þar sem einkum Rússar og herir hliðhollir Rússum tóku þátt annars vegar og Úkraínu hins vegar. Stríðið hefur snúist um stöðu Krímskaga, hluta Donbas og síðar önnur héruð sem eru að mestu alþjóðlega viðurkennd sem hluti af Úkraínu.

## Aðdragandi stríðsins

Þann 21. nóvember 2013 hófst áframhaldandi kreppa í Úkraínu þegar þáverandi forseti landsins Víktor Janúkovytsj frestaði undirbúningsvinnu á samningi við Evrópusambandið um efnahagslegt samstarf. Hópur andstæðinga þessarar ákvörðunar, þekktur sem Evrómajdan, byrjaði að mótmæla í verulegum mæli. Eftir nokkurra mánuða mótmæli var Janúkovytsj komið frá völdum af mótmælendum 22. febrúar 2014, þegar hann flúði Kænugarð, höfuðborg Úkraínu. Flótta fyrrverandi forsetans fylgdi ókyrrðartími í austur- og suðurhéruðum Úkraínu, þar sem meirihlutinn er rússneskumælandi. Þar voru líka helstu stuðningsmenn Janúkovytsj. Svo var stjórnmálakreppa á Krímskaga sem Rússland gerði tilkall til þann 18. mars. Því næst hefur ókyrrð sem var í Donetsk og Lúhansk breyst í stríð á milli ríkisstjórnar Úkraínu eftir byltinguna og uppreisnarmanna sem styðja Rússland.

## 2021–2023

Í mars og apríl 2021 byrjuðu Rússar að safna þúsundum hermanna og búnaðar nálægt landamærum sínum að Úkraínu, sem var mesta herliðsöflun þeirra síðan innlimun landsins á Krímskaga árið 2014. Þetta olli alþjóðlegri kreppu og vakti áhyggjur af hugsanlegri innrás. Gervihnattamyndir sýndu hreyfingar hermanna, eldflauga og þungavopna. Hermennirnir voru fjarlægðir að hluta í júní. Kreppan var endurnýjuð í október og nóvember 2021, þegar yfir 100.000 rússneskum hermönnum var aftur safnað nálægt landamærunum í desember.
Þegar um 200.000 hermenn höfðu safnast að landamærum Úkraínu í febrúar létu Rússar til skarar skríða og réðust inn í landið.

## Tengt efni
* Innlimun Rússlands á Krímskaga
* Úkraínska byltingin 2014

## Tilvísanir
Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026

Sólmyrkvinn 12. ágúst 2026 verður almyrkvi á sólu sem gengur yfir Norðurslóðir, austanvert Grænland, Ísland, Atlantshaf og Spán. Almyrkvi verður þegar tunglið gengur á milli jarðarinnar og sólar þannig að það hylur algerlega sólina frá jörðu séð. Myrkvinn verður í hámarki yfir hafinu skammt vestan Látrabjargs kl. 17:45.53. Almyrkvinn verður sá fyrsti sem sést frá Íslandi síðan almyrkvi gekk yfir meðfram suðurströndinni 30. júní 1954 en næsti almyrkvi sem gengur yfir Ísland verður ekki fyrr en árið 2196. Almyrkvinn gengur svo yfir Atlantshaf og nær aftur landi á Spáni þar sem hann gengur þvert yfir landið norðanvert til Miðjarðarhafs og yfir Baleareyjar. Almyrkvi á sólu sást síðast á Spáni 30. ágúst 1905. Sólmyrkvinn sést sem deildarmyrkvi sem hylur hluta af sólinni í Evrópu, Norður-Afríku og Norður-Ameríku. Deildarmyrkvinn hylur meira en 90% af sólinni á þeim hlutum Íslands og Spánar sem almyrkvinn gengur ekki yfir og einnig á Grænlandi, Færeyjum, Bretlandseyjum, Portúgal, N-Afríku við Miðjarðarhaf, Frakklandi, Sviss, Ítalíu og Balkanskaga.

Á Íslandi gengur almyrkvinn yfir Vestfirði, Snæfellsnes, Mýrar, Reykjavík og Suðurnes. Hámark myrkvans gengur eftir línu í hafinu vestur af landinu og lengd hans verður meiri eftir því sem farið er nær þeirri línu. Á Látrabjargi stendur almyrkvinn í 2 mínútur og 13 sekúndur en eina mínútu í Reykjavík þar sem hann hefst 17:48. Utan þess svæðis sem almyrkvinn gengur yfir verður deildarmyrkvi sem hylur t.d. 97,9% af sólinni á Akureyri og 95,2% í Neskaupstað.

## Heimildir
Johannes Hevelius

**Johannes Hevelius**, pol. Jan Heweliusz (28. janúar 1611 – 28. janúar 1687) var borgarfulltrúi og borgarstjóri í Gdańsk, sem var á þeim tíma í Pólsk-litháíska samveldinu. Hann var líka stjarnfræðingur og er talinn sá fyrsti til að kortleggja tunglið. Auk þess kynnti hann tíu ný stjörnumerki til sögunnar, en sjö þeirra eru enn viðurkennd í dag. Í Póllandi er hann þekktur undir pólska nafni sínu *Jan Heweliusz* en hitt nafnið er latnesk útgáfa þess.

Árið 1651 varð hann borgarfulltrúi og hafði alltaf haft áhuga á borgarstjórnarmálum. Samt hafði hann rækt áhuga á stjörnufræði frá 1639, en hann byggði stjörnuathugunarstöð á þökum þriggja samtengdra heimila sinna árið 1641. Á stöðinni var stór sjónauki sem hafði 46 metra brennivídd með röri úr viði og vír sem hann smíðaði sjálfur. Stjörnuathugunarstöðin hét *Sternenburg* (latína: *Stellaeburgum*; pólska: *Gwiezdny Zamek*) eða „Stjörnuvirki“.

Hann giftist tvisvar og eignaðist fjögur börn. Árið 1679 kom upp eldur í stjörnuathugunarstöðinni og hún eyðilagðist ásamt verkfærunum hans og bókum. Heilsufar hans versnaði eftir eldsvoðann en hann lést árið 1687 á afmælinu sínu. Afkomendur hans eru enn á lífi í dag en þeir búa í þorpinu Urzędów í Suðaustur-Póllandi.
Gas Money

**Gas Money** er stuttskífa og fyrsta útgáfa hljómsveitarinnar Contalgen funeral. Hún kom út á haustmánuðum ársins 2011. Á diskinum eru 5 lög sem komu síðar út á fyrstu plötu bandsins, *[[Pretty Red Dress]]*.

## Lagalisti
* Bottom of the Bottle
* Pretty Red Dress
* Charlie
* Crack Cocaine
* Homeless Blues
Petrus Plancius

**Petrus Plancius** (1552 – 15. maí 1622) var flæmskur stjarnfræðingur, kortagerðarmaður og prestur. Hann fæddist í Dranouter, sem er nú í Heuvelland í Vestur-Flæmingjalandi og var skírður **Pieter Platevoet**. Hann lærði guðfræði í Þýskalandi og Englandi. Á tuttugasta og fjórða ári varð hann prestur í Hollensku siðbótarkirkjunni.

Vegna ótta við trúarofsóknir af hálfu Rannsóknarréttarins flúði hann til Amsterdam þegar Spánverjar náðu að leggja Brussel undir sig árið 1585. Þar fékk hann áhuga á siglingafræði og kortagerð. Hann var svo heppinn að hafa aðgang að nýkeyptum sjókortum frá Portúgal og varð í kjölfar þess sérfræðingur í flutningaleiðum til Indlands. Hann trúði heils hugar á tilveru Norðausturleiðar norðan við Rússland þangað til þriðja sjóferð Willem Barents misheppnaðist árið 1597 og virtist gera út um vonir um slíka leið.
Johann Bayer

**Johann Bayer** (1572 – 7. mars 1625) var þýskur lögfræðingur og stjörnukortagerðarmaður. Hann fæddist í Rain í Neðra-Bæjaralandi árið 1572. Árið 1592 hóf hann nám í heimspeki og lögfræði við háskólann í Ingolstadt en eftir það flutti hann til Ágsborgar til að vinna sem lögfræðingur, og varð ráðgjafi í borgarráðinu árið 1612.

Bayer átti sér nokkur áhugamál fyrir utan vinnu sína, þar á meðal fornleifafræði og stærðfræði. Hann er þó þekktastur fyrir verk sín á sviði stjörnufræði, sérstaklega greiningu hans á legu hluta á himinhvolfinu. Hann var ókvæntur og lést árið 1625.

Frægasta verk Bayers var stjörnuatlasinn *[[Uranometria Omnium Asterismorum]]* (*Kort yfir allar stjörnusamstæðurnar*), gefinn út í fyrsta skipti í Ágsborg árið 1603 og tileinkaður tveimur háttsettum borgarbúum. Þessi var fyrsti atlasinn sem sýndi allt himinhvolfið, en hann var byggður á vinnu Tycho Brahe, og hugsanlega hafði Bayer fengið innblástur frá stjörnuatlas Alessandro Piccolomini *De le stelle fisse* (*Um fastastjörnur*) sem gefinn var út árið 1540. Samt voru 1.000 fleiri stjörnur í atlas Bayers. Í *Uraniometria* var kynnt til sögunnar nýtt nafnakerfi fyrir stjörnur (Bayer-heiti). Auk þess kynnti hann tólf ný stjörnumerki úr suðurhvolfi himinsins sem Grikkjum og Rómverjum var ekki kunnugt um.

Tunglgígurinn Bayer var nefndur eftir honum.
Sólmyrkvinn 20. mars 2015

Sólmyrkvinn 20. mars 2015 var almyrkvi á sólu sem gengur yfir Atlantshaf, Færeyjar, Svalbarða og Norðurslóðir. Almyrkvi varð þegar tunglið gengur á milli jarðarinnar og sólar þannig að það huldi algerlega sólina frá jörðu séð. Almyrkvinn var í hámarki um 260 km norður af Færeyjum kl. 09:45:39 (UTC). Almyrkvi gekk síðast yfir Færeyjar 30. júní 1954. Frá Færeyjum gekk almyrkvinn til norðurs yfir Svalbarða og þaðan í átt að Norðurheimskautinu. 20. mars er jafndægur að vori og almyrkvinn átti sér því stað á Norðurheimskautinu í sama mund og sólin kom upp þar eftir sex mánaða myrkur.

Sólmyrkvinn sást sem deildarmyrkvi sem hylur hluta af sólinni í Evrópu, Grænlandi, Afríku og Asíu. Mestur var deildarmyrkvinn á Íslandi, Grænlandi, Noregi, Bretlandi og Írlandi. Almyrkvinn gekk yfir u.þ.b. 70 km frá suðausturströnd Íslands. Á Höfn og Neskaupstað huldi tunglið 99,6% af flatarmáli sólar. 98% á Akureyri, 97,7% í Reykjavík og 96,4% á Ísafirði.

## Tenglar
Vísindavefur: ''Hvað getur þú sagt mér um sólmyrkvann 20. mars 2015?''
Leikfélag Sauðárkróks

**Leikfélag Sauðárkróks** var upphaflega stofnað þann 13. apríl árið 1888. Það var lagt niður árið 1907 og svo endurstofnað þann 9. janúar árið 1941. Félagið hefur frumflutt margvíslegar sýningar og setur að jafnaði upp tvær sýningar á ári, Sæluvikusýningu á vorin og barnasýningu á haustin.
Nýund

***Nýund*** er þrettánda ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin var gefin út árið 2000 af Valdimar Tómassyni. Mynd á kápu er eftir Sigurlaug Elíasson.
Nicolas-Louis de Lacaille

**Nicolas Louis de Lacaille** (28. desember 1713 – 21. mars 1762) var franskur stjarnfræðingur, stærðfræðingur og kortagerðarmaður. Hann fæddist í Rumigny, nálægt Reims.

Á tímabilinu 1739–1740 stjórnaði hann frönsku gráðumælingunum sem urðu til þess að leiðrétta niðurstöður Giovanni Cassini og fékk svo inngöngu í Frönsku vísindaakademíuna. Árið 1739 var hann skipaður prófessor í stærðfræði við Collège Mazarin þar sem hann fékk litla stjörnathugunarstöð til umráða árið 1746. Þar framkvæmdi hann ítarlegar athuganir vegna endurskoðunar á stjörnuskrám. 

Á vegum Frönsku vísindaakademíunnar fór hann í leiðangur til Góðrarvonarhöfða og eyddi tímabilinu 1751–54 í að taka mælingar til að reikna út sýndarhliðrun tunglsins. Þar gerði hann líka gráðumælingu og safnaði gögnum fyrir umfangsmiklu stjörnuskrána sína, *Coelum australe stelliferum* (1763), sem lýsti 10.000 hlutum. Hann nefndi 14 stjörnumerki eftir ýmsum mælitækjum á kerfisbundinn hátt, andstætt stjörnumerkjum norðurhvelsins sem höfðu fengið nöfn úr grískri goðafræði.

Annað vísindalegt afrek hans var að mæla lengdarbaug í Höfðaborg og sýna fram á að jörðin er ekki kúlulaga heldur svipar til peru. Þar með studdi hann þá kenningu Isaac Newtons að jörðin flettist út við pólana. De Lacaille var þekktur fyrir að vera mjög gætinn en seinna var sannað að málböndin sem hann notaði til mælinga á lengdarbaugnum voru 10 cm of stutt.

Í kjölfar vinnu hans við lengdarbaugana reiknaði hann út nákvæma lengdargráðu stjörnuathugunarstöðvarinnar í Höfðaborg með athugunum á tunglum Neptúnusar.

Eftir að hann flutti heim til Frakklands hélt hann áfram með athuganir sínar við Collège Mazarin. Hann skrifaði líka fjölda ritgerða og kennslubóka um stærðfræði, aflfræði, ljósfræði og stjörnufræði. Hann hlaut heiðurstitilinn *[[abbé]]*. Árið 1754 var hann kosinn 29. erlendi fulltrúi Konunglegu sænsku vísindaakademíunnar.
Edo-fylki

**Edo** er fylki í Nígeríu. Höfuðborg fylksins er Benínborg. Þar var konungríkið Benínveldið  sem varð öflugt borgríki á 15. öld.  Íbúar fylkisins eru taldir um 3,5 milljónir (áætlað árið 2005).
Undirpils

**Undirpils** er hluti af nærfatnaði en það er pils sem er borið undir kjól eða pilsi. Undirpils hafa verið notuð gegnum söguna til að breyta útliti þannig að það samræmdist tísku. Stífuð og efnismikil undirpils voru notuð til að halda pilsum og kjólum út.
Lífkol

**Lífkol** eru viðarkol sem eru framleidd með það að markmiði að blanda þeim í jarðveg til að bæta hann. Á meðan kol eyðast í jarðvegi á hundruðum eða þúsundum ára skilar ferskur lífmassi sem grafinn er í jörðu  sínu kolefni út í andrúmsloftið á 10-20 árum.  Plöntuvöxtur eykst einnig ef lífkolum er bætt í jarðveg og þá sérstaklega ef jarðvegur er ófrjór og súr.

## Heimildir
*  Northwest Biochar Commercialization Strategy Paper, 24. febrúar, 2015 
* Lífkol - Innlegg í kolefnisumræðuna
* Leið til að bjarga Amazon frumskóginum
Benínborg

**Benínborg** er höfuðstaður fylkisins Edo í Nígeríu. Íbúar borgarinnar voru um 2,6 milljónir árið 2012.
Franska útlendingaherdeildin

**Franska útlendingaherdeildin** (franska: *Légion étrangère*) er deild í Frakklandsher sem var stofnuð 10. mars árið 1831 fyrir erlenda ríkisborgara sem vildu ganga í franska herinn. Herdeildin er sú eina sem tekur við umsóknum frá erlendum ríkisborgurum. Yfirmenn herdeildarinnar eru þó flestir franskir. Hún tekur við hermönnum samkvæmt uppgefnu nafni og ríkisfangi og hefur því gjarnan verið leið fyrir menn sem vilja hefja nýtt líf af ýmsum ástæðum. Eftir þriggja ára herþjónustu geta hermennirnir sótt um franskan ríkisborgararétt. Útlendingaherdeildin er sérþjálfað léttvopnað fótgöngulið.

Franska útlendingaherdeildin var upphaflega stofnuð fyrir vandræðamenn af ýmsum toga eins og fyrrum byltingarsinna og málaliða úr hersveitum Búrbóna af ýmsu þjóðerni. Herdeildin var staðsett í Alsír og var lengst af hluti af Franska Afríkuhernum. Hún hefur tekið þátt í öllum styrjöldum Frakklands frá stofnun.
Frakklandsher

**Frakklandsher** er herafli Frakklands sem skiptist í franska landherinn, franska flotann, franska flugherinn og frönsku herlögregluna. Frakklandsforseti er yfirmaður heraflans og er sá eini sem getur gefið leyfi fyrir notkun kjarnorkuvopna. Franski herinn var talinn hafa á að skipa um 215.000 manns árið 2014. Frakklandsher hefur aðallega haft sig í frammi í fyrrum nýlendum Frakka í Afríku og Karíbahafi og tekið þátt í aðgerðum Friðargæsluliðs Sameinuðu þjóðanna og Atlantshafsbandalagsins.
Fiskiskip

**Fiskiskip** eða **fiskibátur** er skip eða bátur sem er notað til fiskveiða. Samkvæmt tölum Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna voru fjórar milljónir fiskiskipa starfandi í heiminum árið 2002, þar af 1,3 milljón alþiljuð skip sem vor nær öll vélknúin og 40.000 af þeim yfir 100 tonn að stærð. Tveir þriðju hlutar óþiljuðu skipanna eru hins vegar knúin seglum og árum og með ýmsum öðrum hefðbundnum hætti. Dæmi um fiskiskip eru togarar, dragnótarbátar, línuveiðiskip og handfærabátar. 

## Tilvísanir
Línuskip

**Línuskip** getur átt við:
* Línuskip sem voru orrustuskip á skútuöld
* Farþegaskip frá skipalínu á gullöld stóru farþegaskipanna
* Línuskip (fiskiskip) (áður lóðaskip) sem stunda línuveiði
Lófótveiðin

**Lófótveiðin** er árstíðarbundin þorskveiði undan strönd Nordlands í Norður-Noregi. Hún stendur frá febrúar til apríl en á þeim tíma gengur þorskurinn inn að ströndinni til að gjóta. Fram til um 1940 var Lófótveiðin aðaltekjulind fiskimanna í Norður-Noregi. Gotsvæðið nær frá Loppehavet í norðri að Þrændalögum í suðri, en mikilvægustu veiðisvæðin eru í Vestfjorden, milli Lófóten og Salten í Nordland. Frá lokum 18. aldar og fram yfir aldamótin 1900 voru súðbyrtir Nordlandsbátar og Árfjarðarbátar notaðir við þessar veiðar. Þeir voru því kallaðir „lófótungar“ á Íslandi, en slíkir bátar voru líka gerðir út til línuveiða á Austfjörðum um tíma. 

Tröllafjarðarorrustan er heiti á atviki 6. mars árið 1890 þegar gufuskip á dragnótarveiðum reyndi að útiloka trébátana frá þorskveiðinni innst í Tröllafirði á Lófóten. 

## Tenglar
* Gerhard Meldell Gerhardsen, „Lófótveiðarnar 1946“, ''Ægir'' 39. árg. 1946, s. 209-212
Grunn

**Grunn** eða **banki** er neðansjávarhæð eða hafsvæði sem er grunnt miðað við sjávarbotninn í kring. Líkt og við landgrunnið myndast uppstreymi næringarefna við slík grunn og við þau er því oft auðugt lífríki og mikið af fiski. Sum þessara grunna, eins og Doggerbanki í Norðursjó og Miklibanki við Nýfundnaland, eru með þekktustu fiskimiðum veraldar.

Á Íslandsmiðum skiptast á djúp og grunn sem heita gjarnan eftir landslagsþáttum. Til dæmis skilur Bakkaflóadjúp á milli Langanesgrunns og Vopnafjarðargrunns.
Þéttifall

**Þéttifall** er samfellt fall sem er aldrei neikvætt og er samtals 1 þegar það er heildað yfir alla talnalínuna. Þéttifall lýsir líkindadreifingu samfelldrar slembistærðar. Heildi þéttifalls yfir bil á talnalínunni lýsir líkindum þess að slembistærðin lendi á því bili. Frægasta þéttifallið er normaldreifingin.

*f(x) \geq 0 (fyrir hvert einasta x á talnalínunni)
*\int_{-\infty}^{\infty} f(x) dx = 1
*f er samfellt allstaðar á talnalínunni

Heildun þéttifalla má beita til að reikna líkindi á alls kyns atburðum. Til dæmis eru líkurnar á því að margfeldi gefnu slembistærðanna P og Q, með þéttiföll p og q, sé akkúrat gefna talan a gefin með eftirfarandi heildi yfir talnalínuna:
:\int_{-\infty}^{+\infty} p(x) q \left( \frac{a}{x} \right) dx
Ef P og Q eru handahófskenndar hliðarlengdir rétthyrnings mældar í metrum, með einhver skilgreind þéttiföll p og q, þá eru líkurnar á því að flatarmál rétthyrningsins sé 5m2:
:\int_{-\infty}^{+\infty} p(x) q \left( \frac{5}{x} \right) dx
Tim Moore

**Tim Moore** er enskur rithöfundur og húmoristi sem hefur meðal annars skrifað bækur um ferðir sínar og kynni af Íslandi. Tengdaforeldrar hans eru Helgi Þröstur og Guðrún Agnarsdóttir.
Putte Kock

**Rudolf „Putte“ Kock** (29. júní 1901 – 31. október 1979) var sænskur knattspyrnu-, íshokkí- og bridsleikmaður sem vann bronsverðlaun á sumarólympíuleikunum 1924 sem fótboltamaður og var kosinn besti vinstri kantmaður í heimi eftir mótið. Auk þess spilaði hann tvo leiki fyrir sænska íshokkílandsliðið.

Eftir að ferli hans lauk snemma vegna hnémeiðsla starfaði hann sem knattspyrnuþjálfari og þjálfaði sænska liðið Djurgårdens IF auk þess sem hann var eiginlegur landsliðsþjálfari Sænska knattspyrnulandsliðsins á árunum 1943 til 1956. Ásamt George Raynor vann hann til gullverðlauna á sumarólympíuleikana 1948 auk þess að vinna bronsverðlaun á HM í knattspyrnu 1950 og á sumarólympíuleikunum 1952.

Eftir feril sinn sem knattspyrnuþjálfari varð Kock mjög frægur og vel metinn íþróttalýsandi í sænsku sjónvarpi.

## Heimildir
*
Rottweilerhundur (hljómplata)

**Rottweiler hundur** (2006) var fyrsta sólóplata Ágústar Bents, meðlims hljómsveitarinnar XXX Rottweiler Hundaar.
XXX Rottweilerhundar (breiðskífa)

**XXX Rottweilerhundar** er fyrsta breiðskífa rapphljómsveitaunnar XXX Rottweilerhunda og kom út árið 2001.
Jökulalda

**Jökulalda** eða **urðarbak** er sporöskjulaga hæð sem hefur myndast undir jökli og inniheldur jökulruðning. Hæðin liggur í stefnu sem er samsíða skriðstefnu jökulsins. Jökulöldur geta verið allt að kílómetri að lengd og 50 m breiðar. Venjulegt form á jökulöldum er að þær eru straumlínulaga  og egglaga, eins og hálfgrafið egg.

## Tenglar
* Jökulalda framan við Sólheimajökul
* Skriðjöklar kennsluleiðbeiningar og verkefni
Dnípropetrovskfylki

**Dníprópetrovskfylki** (úkraínska: Дніпропетровська о́бласть, *Dníprópetrovska oblast*) er fylki í Úkraínu um 430 km vestan við Kænugarð. Höfuðstaður fylkisins er borgin Dnípró. Íbúar fylkisins voru rúm 3,1 milljón árið 2022.
Stundin

**Stundin** var íslenskur fjölmiðill sem stofnaður var í janúar 2015. Stofnun fjölmiðilsins var fjármögnuð á hópfjármögnunarsíðunni Karolina Fund.

Fyrst um sinn kom Stundin út einu sinni í mánuði á prenti og daglega á vefnum. Frá því í nóvember 2015 hefur prentútgáfa Stundarinnar komið út tvisvar í mánuði að jafnaði. Stofnendur Stundarinnar voru nokkrir fyrrverandi starfsmenn DV, þau Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir, Jón Trausti Reynisson, Jón Ingi Stefánsson og Heiða B. Heiðarsdóttir. Fyrsta prentútgáfa Stundarinnar kom út þann 13. febrúar 2015 og vefurinn stundin.is var opnaður 25. febrúar 2015.

Í desember 2022 samdi *Stundin* um samruna við *[[Kjarninn|Kjarnann]]* í nýjan fjölmiðil. Miðlarnir mynduðu saman fréttamiðilinn *[[Heimildin]]a*, sem hóf útgáfu þann 13. janúar 2023. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða Stundarinnar
Reykjavík Radíó

**Reykjavík Radíó, Reykjavíkurradíó  ** eða **Loftskeytastöð Reykjavíku**r var loftskeytastöð til almenningsnota. Hún var opnuð 17. júní 1918. Loftskeytastöðin í Reykjavík átti upphaflega að vera til vara fyrir sæsímann ef sæsímastrengurinn slitnaði en skipaþjónusta varð aðalhlutverk hennar. Stöðin var í fyrstu aðeins opin hluta úr sólarhring og var einn starfmaður Friðbjörn Aðalsteinsson. Árið 1919 er Íslandi úthlutað kennistöfunum TF (eitt langt, tvö stutt, eitt langt og eitt stutt) á Morse-kóða.  Kallmerki stöðvarinnar var í fyrstu OXR en fékk síðan heitið TFA. Loftskeytastöðvar voru settar upp á fleiri stöðum en árið 1999 hættu íslensku loftskeytastöðvarnar að nota Morse-kóða og árið 2005 var seinustu loftskeytastöð utan Reykjavíkur lokað og öllum loftskeytastöðvum fjarstýrt frá Reykjavík.

## Heimildir
* Loftskeytamenn og fjarskiptin, Ekki úr lausu lofti gripið, Morgunblaðið, 31. tölublað (07.02.1988), Blaðsíða 36
* Loftskeyti í 90 ár, Morgunblaðið, 164. tölublað (17.06.2008), Blaðsíða 4
Ömmuskeyti

**Ömmuskeyti** var orð sem notað var yfir loftskeytasendingar á dulmáli um ferðir varðskipa. Á árunum 1936-1938 voru átta Íslendingar dæmdir fyrir að senda loftskeyti í útlenda togara með upplýsingum um ferðir íslenskra og útlendra togara við landið. Málið var nefnt Ömmuskeytin eða Ömmumálið. 

Á millistríðsárunum var landhelgissamningur Breta og Dana frá 24. júní 1901  um landhelgi við Ísland og Færeyjar í gildi en samkvæmt honum var landhelgin þrjár sjómílur. Innan landhelgi máttu útlendingar ekki stunda botnfiskveiðar nema Danir og Færeyingar sem höfðu sömu réttindi og Íslendingar.  Allar botnvörpuveiðar innan landhelgi voru bannaðar bæði Íslendingum og útlendingum. Utan landhelgi var sjósókn alveg stjórn- og eftirlitslaus og á millistríðsárunum jókst sóknin mikið.

## Heimildir
* Jón Þ. Þór, "Ömmuskeytin", Saga, 1. tölublað (01.01.1995), Blaðsíða 139
* Loftskeytamenn og fjarskiptin, Ekki úr lausu lofti gripið, Morgunblaðið, 31. tölublað (07.02.1988), Blaðsíða 36
Stuðlabergsslysið

**Stuðlabergsslysið** er sjóslys sem varð að kvöldi 17. febrúar eða aðfaranótt 18. febrúar 1962. Síldarbátur frá Seyðisfirði Stuðlaberg NS 102 með 11 manna áhöfn fórst þá út af Stafnesi að talið er og rak brak úr bátnum á fjörur milli Garðskaga og Sandgerðis. Meðal þess sem rak á land var bjarghringur með nafni bátsins sem fannst hjá Þóroddstöðum. Stuðlaberg var á síldveiðum fyrir Suðurlandi. Síðast heyrðist í bátnum þar sem hann var staddur út af Selvogi á leið til Keflavíkur til löndunar og voru mörg skip á þeirri siglingaleið. Stuðlaberg kom hins vegar aldrei til Keflavíkur og var talið þar að báturinn hefði haldið til Hafnarfjarðar þar sem hann hafði áður landað. Vegna þessa varð bátsins ekki saknað fyrr en 21. febrúar er Slysavarnafélagi Íslands var gert viðvart. Eins og áður segir rak talsvert brak úr bátnum á fjörur milli Hafna og Garðskaga og fannst lík eins skipverja rekið undan bænum Fuglavík. Stuðlaberg NS 102 var 152 lesta stálbátur sem gerður var út frá Suðurnesjum.

Þeir sem fórust með Stuðlabergi voru:

* Jón Hildiberg Jörundsson, skipstjóri, Keflavík
* Pétur Þorfinnsson, stýrimaður, Reykjavík
* Kristján Jörundsson, 1. vélstjóri, Ytri-Njarðvík
* Karl Jónsson, 2. vélstjóri, Reykjavík
*Birgir Guðmundsson, Matsveinn, Reykjavík
* Stefán Elíasson, háseti, Hafnarfirði
* Guðmundur Ólason, háseti, Reykjavík
* Gunnar Valsberg Laxfoss Hávarðsson, háseti, Keflavík
* Örn Ólafsson, háseti, Hafnarfirði
* Kristmundur Benjamínsson, háseti, Keflavík
* Ingimundur Sigmarsson, háseti, Seyðisfirði
## Heimildir
* Sjómannablaðið Víkingur, 3. Tölublað (01.03.1962), Blaðsíða 46
* Geir Gunnarsson, ræða í Alþingi um sjóslys, 1962
Selvogur

**Selvogur** er vogur og samnefnd byggð á Suðurstrandavegi milli Þorlákshafnar og Grindavíkur. Þar var lengi mjög einangrað byggðalag og komst rafmagn ekki á í sveitina fyrr en eftir 1970 og lá eingöngu malarvegur þangað. Fyrr á öldum var töluverð byggð þar og var stundað útræði þar á vetrum. Kirkja Selvogsbúa var Strandakirkja og var prestsetrið í Vogsósum en brauðið var lagt niður árið 1907. Séra Eiríkur Magnússon tók við Strönd í Selvogi árið 1677 og flutti að Vogsósum. Á þeim tíma voru 42 búendur í Selvogi og sjö búendur á höfuðbólinu Strönd. Herdísarvík var áður stórbýli í Selvogi en er núna í eyði. Þar var fyrrum kunn verstöð með fjölda sjóbúða. Einar Benediktsson bjó í Herdísarvík og hann ánafnaði Háskóla Íslands jörðina.

## Heimild
* Áhugaverðir staðir við Suðurstrandaveg
Tvö tungl

***Tvö tungl*** er sjötta ljóðabók Gyrðis Elíassonar, gefin út af Máli og menningu árið 1989. Mynd á Kápu gerði Sigurlaugur Elíasson.
N er aðeins bókstafur

***N er aðeins bókstafur*** er fjórtánda ljóðabók Geirlaugs Magnússonar. Bókin kom út árið 2003 hjá Lafleur útgáfunni.
Strandarkirkja

**Strandarkirkja** er kirkja við Engilvík á Suðurstrandavegi. Kirkjan var kirkja íbúa í Selvogi og bjó prestur í Vogsósum uns brauðið var lagt niður árið 1907. Strandakirkja er þjóðfræg vegna áheita og helgisagna. Strandarkirkja stendur við skerjótta  og hafnlausa Suðurstöndina. Þar hjá er viti. Í kirknatali Páls Jónssonar biskups í Skálholti sem er að stofni til frá um 1200 er kirkjan á Strönd nefnd. Sennilegt er að lending í víkinni hafi verið um Strandarsund sem er suður og austur af kirkjunni. Núverandi kirkja var reist 1888 og endurvígð eftir endurbætur 14. júlí 1968 og endurbætt frekar og endurvígð aftur 13. október 1996. 

## Helgisagnir um Strandarkirkju
Elsta helgisögnin um Strandarkirkju er að Gissur hvíti hafi gert kirkju þar á 10. og 11. öld úr kirkjuvið sem Ólafur Tryggvason Noregskonungur sendi hann með frá Noregi. Önnur sögn er að Árni nokkur formaður hafi reist kirkjuna úr smíðavið sem hann kom með frá Noregi. Þriðja helgisögnin er um ungan bónda frá uppsveitum Árnessýslu sem fer til Noregs að sækja smíðavið í hús sín en lendir í sjávarháska og hafvillum og dimmviðri og veit ekki hvar skipið er. Hann ákveður í örvæntingu sinni að gefa allan smíðaviðinn til kirkjubyggingar á þeim stað þar sem hann næði landi heilu og höldnu. Þá sá hann ljósengil framundan stefni skipsins og verður sá engill stefnumið sem hann stýrir eftir. Hann lendir í sandvík milli sjávarklappa og þá hvarf engillinn. Skipsmenn sáu í birtingu morguninn eftir að þeir höfðu verið leiddir eftir bugðóttu lendingarsundi milli boðaskerja á úthafsbrimströnd. Var hin fyrsta Strandakirkja reist úr viðnum sem kom úr skipinu.

Vorið 1950 var reistur minnisvarði um kraftaverkið í Engilsvík norðvestan við kirkjuna. Minnisvarðinn sem er standmynd á stalli sem sýnir hvítklædda konu sem heldur á skínandi krossmarki er eftir Gunnfríði Jónsdóttur myndhöggvara og nefnist Landsýn. Árið 1994 var vígt minnismerki um látna sjómenn.

Messað er í Strandarkirkju um tíu sinnum á ári.
## Heimild
* Strandakirkja
Gunnfríður Jónsdóttir

**Gunnfríður Jónsdóttir** (26. desember 1889 - 15. maí 1968) var íslenskur myndhöggvari. Hún var frá Kirkjubæ í Húnavatnssýslu og voru foreldrar hennar Halldóra Einarsdóttir Andréssonar og Jón Jónsson. Gunnfríður fékk drep í fót átta ára gömul og útvortis berkla. Hún fór 19 ára í Kvennaskólann á Blönduósi. Hún lærði síðar kjólasaum og var fjögur ár í Reykjavík en fór til Stokkhólms 1919. Þar saumaði hún fyrir efnafjölskyldur og fékk hátt kaup og var þar í fimm ár og fór þaðan til Kaupmannahafnar, Berlínar og París. 

Gunnfríður giftist Ásmundi Sveinssyni myndhöggvara árið 1924 og vann fyrir þeim báðum þar til hann lauk námi. Hún vann fyrst sem saumakona.  

Hún kynntist Ásmundi í Reykjavík en þau urðu samskipa til Kaupmannahafnar árið 1919 og dvaldi Gunnfríður þar í áratug. Hér heima bjó hún og starfaði á Freyjugötu 41 en þar er í dag Ásmundarsalur. Gunnfríður lést árið 1968 og var jarðsett í kirkjugarði Strandakirkju. 

Gunnfríður gerði sína fyrstu höggmynd um fertugt en það var styttan "Dreymandi drengur". Hún gerði einnig brjóstmynd af Sigurjóni Péturssyni í Álafossi en sú mynd stendur í brekkunni ofan við sundlaugina á Álafossi. 

Meðal verka hennar er minnisvarði við Strandakirkju um kraftaverkið í Engisvík en það er höggmynd úr ljósu graníti sem sýnir hvítklædda konu benda sjómönnum í sjávarháska inn í Engilsvík.

## Heimildir
* Síldarstúlkur, Vísir, 224. Tölublað (11.12.1961), Blaðsíða 10
* Guð hjálpar þeim sem hjálpa sér sjálfir,Vikan, 51. Tölublað (22.12.1960), Blaðsíða 16
* Þeir komast stundum langt sem ná ekki að gleyma draumum sínum, Tíminn, 282. Tölublað - Jólin 1964 (22.12.1964), Blaðsíða 3
Elsa E. Guðjónsson

**Elsa E. Guðjónsson**  (21. mars 1924 - 28. nóvember 2010) var lengi deildarstjóri textíl- og búningafræðideildar Þjóðminjasafns Íslands. 

Hún fæddist Elsa Ída Schepler Eiríksson. Móðir hennar var Elly Margrethe Eiríksson, fædd Schepler en hún fædd 1896 í Kaupmannahöfn. Langamma Elsu  var Karen Marie Schepler sem stofnaði árið 1886 fyrirtækið *Mælkeforsyningen Ravnsborg *í Nørrebro í Kaupmannahöfn sem synir hennar tveir tóku yfir og var annar þeirra Carl Schepler faðir Elly Margrethe. Það fyrirtæki varð seinna að Irma, keðju matvöruverslana. Faðir Elsu var Halldór Guðmundur Marías Eiríksson fæddur 1889 á Hrauni á Ingjaldssandi í Önundarfirði. Elsa giftist Þóri Guðjónssyni fiskifræðing og fyrrum veiðimálastjóra.    

Að loknu stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík fór Elsa til framhaldsnáms í Bandaríkjunum og lauk BA-prófi í textíl- og búningafræðum, list og listasögu frá Háskólanum í Seattle árið 1945 og síðar meistaraprófi í sömu greinum auk miðaldasögu árið 1961.      

## Heimild

* Flateyri.is Minningargrein
Fonograf

**Fonograf**,** málvélakefli **eða **hljóðriti** er tæki sem notað var til að taka upp hljóð á vaxrúllu, varðveita það og spila seinna. Seinna var farið að móta hljómplötur í vax með nál sem látin var tifa eftir hljóðbylgjum sem  bárust um trekt og síðar steyptar í harða lakkblöndu. Fonograf var undanfari plötuspilara og upptökutækja.

Í ársbyrjun 1889 er þessi klausa um fonograf í ''Skírni'':„Hinn nafnkunni Edison hefur árið 1888 fundið tvær vélar Fonograf (hljóðrita) og Lingua-graf (tungurita). Hljóðritinn tekur við hverju hljóði sem er, mannsrödd, barnsgráti, söng o. s. frv. Hann getur tekið við heilum söngleik og heilli ræðu. Svo er honum lokað og geymist hljóðið þá í honum. Þegar honum er lokið upp, þá heyrist aptur sama hljóðið, ræða, söngur o. s. frv. Ræða Gladstones i Birmingham 5. nóvember 1888 var öll fonograferuð (hljóðrituð). Vísindamenn lofa þessa vél ákaflega mikið og segja, að þess muni ekki langt að bíða, að menn fari að sendast á fonogram (hljóðrit) í stað bréfa, því hljóðgeymirinn innan úr hljóðritanum er miklu minni fyrirferðar en bréf og hann má senda manna á milli, Með þessari vél má stela söng og söngleikjum o. s. frv. og eru menn byrjaðir á því í Ameríku. Margir spá að þessi vél muni valda eins miklum breytingum á viðskiptum manna, eins og fréttaþráðurinn. Tunguritinn er vél á gufuvagninum á járnbrautarlest sem kallar upp hátt nöfn járnbrautarstöðvanna og ýmislegt annað sem farþegar þurfa að heyra. Edison hefur góðar vonir um að þessi vél geti afstýrt járnbrautaslysum. Hún hefur mannsmál, en röddin er tröllaleg.“

## Heimildir
*  Skírnir, Megintexti (01.01.1889), Blaðsíða 22
* Málvélar og málanám, Skólablaðið, 6. tbl. 5. árg. 1911
Íhaldsflokkurinn (aðgreiningarsíða)

**Íhaldsflokkurinn** getur átt við:
* Íhaldsflokkinn, íslenskan stjórnmálaflokk sem stofnaður var 1924 og lagður niður 1929.
* Íhaldsflokkinn, íslenska stjórnmálahreyfingu sem stofnuð var 2015.
* Íhaldsflokkinn, breskan stjórnmálaflokk.

#### Stjórnmálaflokkar Kanada

* Íhaldsflokkurinn (1867-1942)
* Framsækni íhaldsflokkurinn (1942-2003)
* Íhaldsflokkurinn (2003)
Otto Wathne

**Otto Wathne** var kaupmaður og útgerðarmaður á Seyðisfirði. Hann var ættaður frá Noregi en kom til Íslands fyrst árið 1869 og hóf síldveiðar á Seyðisfirði og byggði hús sem kallað var Vatnabugt á Búðareyri. Útgerðin heppnaðist ekki og Otto fór til Englands og tók stýrimannapróf þar en kom aftur þegar síldveiðar Norðmanna hér við land hófust af krafti. 

## Heimildir
* Minningargrein Austri, 30. tölublað (29.10.1898)
* Bryggjuhúsin á Seyðisfirði
Eyrarfjall (Kjós)

**Eyrarfjall í Kjós** er 456 m fjall upp af Hvalfirði í Kjós. Eyrardalsvegur (vegur 460) liggur kringum Eyrarfjall og Sandfell að sunnan og austan eftir Miðdal og Elífsdal. Vestan og norðan megin við fjallið liggur Hvalfjarðarvegur (Vegur 47) og norðan við fjallið er Hvalfjarðareyri.

## Heimildir
* Eyrarfjall
Hvalfjarðareyri

**Hvalfjarðareyri** er eyri í Hvalfirði norðan við Eyrarfjall. Það er einn aðalfundarstaður baggalúta á suðvesturhorni Íslands.

## Heimild
* Ísór 39. Hvalfjarðareyri - eyri, baggalútar, geislasteinar og berggangar
Ásgarðsskóli

**Ásgarðsskóli** er fyrrum grunnskóli í Kjósarhreppi. Kennsla lagðist af í Ásgarðsskóla árið 2003 vegna fækkunar barna í hreppnum og sækja nú börn á grunnskóla aldri nám í Klébergsskóla á Kjalarnesi.
Ditlev Thomsen

**Ditlev** (skírður **Dethlef**) **Thomsen** (1805-1857) eldri var kaupmaður í Reykjavík. Hann fæddist 25. nóvember 1805 í Bov á Suður-Jótlandi og fluttist 1826 til Íslands. Hann var fyrst  verslunarstjóri á vegum Flensborgar-kaupmenns  í Keflavík. Hann hlaut borgararéttindi í Reykjavík sem verslunarstjóri 15. október 1829 en borgarabréf sem kaupmaður 29. júlí 1837. Ditlev Thomsen byrjaði með verslun í Sívertsenshúsi við Hafnarstræti 22. Árið  1844 reisti hann verslunarhús við Lækjartorg sem síðar var stækkað. Þar voru um tíma mikil umsvif og var verslunin kölluð Thomsens-magasín. Það var seinna Hótel Hekla. 

Ditlev Thomsen átti í  deilum um veiðirétt í Elliðaánum, en konungur hafði selt honum þau hlunnindi árið 1853.
Hann fórst með póstskipinu "Søløven" við Þrælavík vestur af Lóndröngum þann 27. nóvember 1857 .

## Tengt efni
* Thomsens-magasín

## Heimild
* Pétur Pétursson, Glaðst á góðum degi, Morgunblaðið 2. ágúst 2003
* 2600 laxar úr Elliðaárnum 1891 Morgunblaðið, 166. tölublað (26.07.1987), Blaðsíða 56
## Tilvísanir
1070

Árið **1070** (**MLXX** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Borgin Björgvin í Noregi er talin hafa verið stofnuð.

## Fædd

## Dáin
1097

**1097** (MXCVII í rómverskum tölum) var 97. ár 11. aldar og almennt ár sem hófst á fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir
* 14. maí - Fyrsta krossferðin: Umsátrið um Níkeu hófst.
* 19. júlí - Seljúktyrkir gáfu Níkeu eftir en býsanskt herlið tók stjórn borgarinnar í sínar hendur og bannaði gripdeildir.
* 21. október - Umsátrið um Antiokkíu hófst.

## Fædd

## Dáin
* Sveinn krossfari, danskur riddari.
901

Árið **901** (**CMI** í rómverskum tölum) byrjaði á fimmtudegi samkvæmt júlíanska tímatalinu.

## Atburðir

;Evrópa
* Febrúar - Loðvík 3. konungur er krýndur keisari Heilaga rómverska ríkisins af Benedikti 4. páfa í Róm. Keppinautur hans, Berengar 1. leitaði skjóls við hirð Loðvíks 4 í Bæjaralandi.
* Haust - Æthelwold (sonur Æthelred 1.) gerir uppreisn gegn frænda sínum, Játvarði eldri konungi. Hann kemur með flota til Essex og hvetur dönsku víkingana í East Anglia til uppreisnar.
* Játvarður eldri tekur upp titilinn "konungur Engilsaxa". Móðir hans, Ealhswith ekkjudrottning, stofnar nunnuklaustur í Winchester og snýr sér að trúarlegu líferni þar
* Fyrstu rituðu heimildir minnast á borgina Shrewsbury (Vestur Miðhéruð) í Bretlandi

## Fædd

## Dáin
902

Árið **902** (**CMII** í rómverskum tölum) var annað ár 10. aldar og hófst á föstudegi samkvæmt júlíanska tímatalinu.

## Atburðir

* Vor - Aðalbert 2., markgreifi af Toskana, gerir uppreisn gegn Loðvík 3. keisara. Hann hjálpar Berengar 1., sem hafði verið steypt af stóli, að komast aftur til Ítalíu. Loðvík 3. er neyddur til að afsala sér völdum í Langbarðalandi. Hann flýr til Provance og er þvingaður til að lofa að snúa aldrei framar til Ítalíu.
* Febrúar-Mars - Abu Abbas Abdallah, sem hafði lagt undir sig Reggio Calabria, snýr aftur til Sikileyjar og tekur við af föður sínum, Ibrahim 2., sem emír Aghlabid af Ifriqiya.
* Júní - Ibrahim 2. kemur á land við Trapani með leiðangursmönnum sínum og heldur áfram til Palermo. Hann knésetur járnbentan her Býsansríkis við Giardini.
* 1. ágúst - Taormina, síðasta vígi Býsansríkis á Sikiley, fellur í hendur hers Aghlabidveldisins. Þá er öll Sikiley komin í hendur Aghlabidveldisins.
* September - Ibrahim 2. fer yfir Messínasund til Kalabriu. Hann þrammar af stað með her sinn til að ná restinni af Ítalíu og sest um borgina Cosenza. 
* 23. október - Ibrahim 2. deyr úr blóðkreppusótt í kapellu í grennd við Cosenza. Barnabarn hans, Ziyadat Allah, tekur við hernum, en léttir umsátrinu.
* Vetur - Cordóbaemíratið nær Baleareyjum. Márar færa landbúnað eyjanna til betri vegar með áveitum. 
* Vetur - Norðmenn eru gerðir brottrækir úr Dyflinni. Eftir stutta ránsför í Seisyllwg (Wales), sest hópur víkinga undir stjórn Ingimundar að við Wirral með samþykki lafði Æthelflædar af Mersíu. 
* 13. desember - Bardaginn við Holme: Her Engilsaxa bíður ósigur gegn dönskum víkingum undir stjórn Æthelwolds (sonar Æthelreds 1.) við Holme. Æthelwold er drepinn, sem endar uppreisn hans gegn Játvarði eldri konungi.

## Fædd

## Dáin
903

Árið **903** (**CMIII** í rómverskum tölum) var þriðja ár 10. aldar og hófst á laugardegi samkvæmt júlíanska tímatalinu.

## Atburðir

* Berengar 1. konungur Ítalíu fer að veita aðalsmönnum og klaustrum á Langbarðalandi ýmsar ívilnanir og fríðindi. 
* Danskir víkingar ráðast á Öngulsey eftir að hafa verið hraktir á brott frá Dyflinni. 
* Loðvík 4. konungur kunngerir Raffelstetten tollareglurnar, dómsskjal fyrir tollskylda brú yfir Dóná í Asten (Austurríki í dag).
* Júlí - Benedikt 4. páfi deyr eftir þriggja ára valdatíð. Leó 5. kemur í hans stað sem 118. páfi kaþólsku kirkjunnar. Leó er fangelsaður og pyntaður af mótpáfanum Kristófer eftir aðeins mánaðar valdatíð. Kristófer gerir sjálfan sig að næsta páfa í Róm.

## Fædd

## Dáin
Farnavaz 1. Íberíukonungur

**Farnavaz 1.** (georgíska: ფარნავაზ I) (326 – 234 f.Kr.) var konungur Íberíu árin 299 – 234 f.Kr..

## Tilvísanir
*Rapp, Stephen H. (2003), Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. Peeters Bvba ISBN 90-429-1318-5.
*Toumanoff, Cyril (1963), Studies in Christian Caucasian History. Georgetown University Press.
*Suny, Ronald Grigor (1994), The Making of the Georgian Nation (2nd edition). Indiana University Press, ISBN 0-253-20915-3.
Fahrenheit 451

***Farhenheit 451*** er vísindaskáldsaga eftir Ray Bradbury. Hún er framtíðarhryllir (dystópía) og gerist í heimi þar sem eldur er ekki hættulegur heimilum og slökkviliðsmenn vinna við að kveikja elda, ekki slökkva elda. Í þessum heimi hafa bækur verið bannaðar og slökkviliðsmenn fara á heimili fólks og leita að bókum til að brenna. Sagan hefur verið kvikmynduð og var leikstjóri kvikmyndar François Truffaut. Sagan hefur einnig komið út sem teiknimyndasaga og sem rafbók en höfundur var lengi vel andstæðingur Internetsins og vildi ekki að rit sín væru aðgengileg á vefnum. Bókin kom út í íslenskri þýðingu 1968 og aftur í nýrri þýðingu árið 2019. Heimildarmynd Michael Moore Farhenheit 9/11 vísar í þessa sögu en upphaflegu titillinn er fengin vegna þess að það er hitastigið sem bækur byrja að brenna. Michael Moore segir að sinn titill vísi til atburðar sem varð til að frelsið brynni upp.

Aðalpersóna sögunnar er  Guy Montag sem er óánægður slökkviliðsmaður. Sjónvarpsskjárinn er miðpunktur heimilisins og bækur eru bannaðar svo fólk situr við skjáinn þar sem ríkið útvarpar þáttum.
Karen Silkwood

**Karen Gay Silkwood** (19. febrúar 1946 – 13. nóvember 1974) var bandarískur efnasérfræðingur og baráttumaður í verkalýðshreyfingu. Hún er þekkt fyrir að hafa vakið athygli á heilsufars og öryggismálum starfsfólks í kjarnorkuveri. 

Dularfullur dauðdagi hennar varð til þess að höfðað var mál á hendur efnafyrirtækinu  Kerr-McGee en hún vann í  Kerr-McGee Cimarron Fuel Fabrication Site nálægt Crescent í Oklahoma fylki.

Gerð var kvikmyndin Silkwood árið 1983 um líf hennar og baráttu og lék Meryl Streep Karen Gay.
927

**927** (**CMXXVII** í rómverskum tölum)

 
## Atburðir

### Ódagsettir atburðir
* England er stofnsett sem sameiginlegt ríki.

## Fædd

## Dáin
Tryggvaskáli

**Tryggvaskáli** er elsta hús á Selfossi, byggt árið 1890 og stendur það við Ölfusá. Húsið var reist af Tryggva Gunnarssyni í tengslum við smíði Ölfusárbrúar. Sýslusjóður og landssjóður eignuðust húsið árið 1899 en vorið 1901 hófst þar gistirekstur og greiðasala fyrir ferðamenn. Það voru Þorfinnur Jónsson og Guðlaug Einarsdóttir sem sáu um reksturinn. Tryggvaskáli var þá ekki nema 50 fermetrar en næstu ár stækkaði Þorfinnur skálann. Landsíminn fékk inni í skálanum 1909. Á ljósmynd frá 1923 má sjá að húsið er orðið tveggja hæða, gistiherbergi á efri hæð.

## Tenglar
* Laglegt hús við brúna (Mbl)
* Lesbók Morgunblaðsins, 19. september (19.09.1998), Blaðsíða 12
Kassagosi

**Kassagosi** er leikfang sem við fyrstu sýn er aðeins kassi, oft skrautlegur, með sveif á einni hliðinni. Sé henni snúið er sigurverk innra með kassanum sem spilar lag eða tónlist. Þegar lagið tekur enda, eða einhverstaðar í miðju þess, losnar hak frá króki inn í kassanum, þannig að lokið losnar og upp sprettur trúður (eða djöfull). Það er kassagosinn og er hann festur á botn kassans með gormi og rís upp þegar hakið gengur úr króknum. Ýmsar útgáfur eru til af kassagosum. Á frönsku er kassagosinn kenndur við djöfulinn: *diable en boîte*, sömuleiðis á þýsku: *Schachtelteufel*.
955

**955** (**CMLV** í rómverskum tölum)

## Fædd
## Dáin
*  8. nóvember - Agapítus II páfi, f. 905

## Atburðir
980

**980** (CMLXXX í rómverskum tölum) var 80. ár 10. aldar og hlaupár sem hófst á fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir
* Stríði Franka og Þjóðverja lauk með friðarsamningum milli Ottós rauða og Lótars 3. í Margut.
* 11. júní - Valdimar gamli var lýstur fursti (knjas) Garðaríkis.
* Haraldur blátönn lét hefja byggingu hringborgarinnar Trelleborg í Danmörku.
* Persneski furstinn Ali ibn al-Hassan Shirazi stofnaði Soldánsdæmið Kilwa við austurströnd Afríku.

## Fædd
* Nikulás 2. páfi (d. 1061).
* Benedikt 8. páfi (d. 1024).
* Einar þambarskelfir, norskur víkingaforingi (d. 1050).

## Dáin
988

**988** (**CMLXXXVIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Valdimar gamli, fursti í Kænugarði, tók skírn og hóf að innleiða kristni í Garðaríki.
## Fædd

## Dáin
990

**990** (CMXC í rómverskum tölum) var 90. ár 10. aldar og almennt ár sem hófst á miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir
* Al-Mansur frá Kalífatinu Córdoba lagði undir sig kastalann Montemor-o-Velho þar sem nú er Portúgal.
* Borgin Lundur var stofnuð í Svíþjóð.
* Ganaveldið lagði borgina Aoudaghost undir sig.
* Bygging Al-Hakim-moskunnar í Kaíró hófst.

## Fædd
* Bi Sheng sem fann upp prentun með lausaletri (d. 1051).
* Konráð 2. keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1039).
* Játmundur járnsíða Englandskonungur (d. 1016).
* Kálfur Árnason norskur höfðingi.

## Dáin
997

**997** (**CMXCVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
*Þrándheimur var stofnaður sem verslunarstaðurinn *Kaupangen*.
## Fædd

## Dáin
Þjalar-Jóns saga

**Þjalar-Jóns saga** er íslensk riddarasaga, líklega samin á 14. öld. Hún segir frá börnum Svipdags jarls en bróðirinn Jón (Þjalar-Jón) verður viðskila við móður sína og systur eftir að faðir þeirra er myrtur. Jón dulbýr sig og fer til Vilhjálms konungs í Vallandi. Eiríkur sonur hans verður ástfanginn þegar hann sér mynd af systurinni Marsilíu og hjálpar Jóni til að bjarga henni og móður þeirra Jóns.

Gunnlaugur Þórðarson gaf söguna út árið 1857. Önnur útgáfan kom út árið 1907.
Knúts saga heimska

**Knúts saga heimska** (eða *Sagan af Knúti Steinssyni heimska*) er riddarasaga síðari tíma. Söguhetjan er sonur ríks bónda í Svíþjóð. Hún kom fyrst út á prenti árið 1911 hjá Bókaverslun Odds Björnssonar á Akureyri.
Kirkjunes

**Kirkjunes** (norska: **, finnska og kvenska: *Kirkkoniemi*, norðursamíska: *Girkonjárga*, rússneska: Киркенес) er bær í sveitarfélaginu Sør-Varanger í Finnmörku, nyrsta fylki Noregs. Bærinn liggur á skaga við Bøkfjorden, sem er innfjörður í Varangerfjorden. 

Flatarmál bæjarins er um 2,15 km² en íbúar hans voru 3.498 árið 2013, og er þéttleiki byggðarinnar íbúar 1.627 á ferkílómetra.
Valborgarmessa

**Valborgarmessa** er aðfaranótt 1. maí. Dagurinn heitir eftir heilagri Valborgu sem fæddist í Wessex í Englandi árið 710 og lést 25. febrúar 779. Hún var gerð heilög 1. maí 779 og dagurinn er því minningardagur hennar á Norðurlöndum. Hjá kaþólsku kirkjunni er þó dánardagur hennar, 25. febrúar, minningardagur.

Valborgarmessa er haldin hátíðleg víða í Norður-Evrópu sem mörk vetrar og vors. Hluti af þessum hátíðahöldum eru varðeldar sem kveiktir eru um kvöldið 30. apríl. Í sumum tilvikum eru nornir gerðar úr stráum eða nornakústar brenndir. Í Þýskalandi eru til þjóðsögur um nornamessu á Blokksbjargi á Valborgarmessu.
Stjärnsund

**Stjärnsund** er þéttbýli í sveitarfélaginu Hedemora i Svíþjóð. Þar búa 161 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar
Stora Enso

**Stora Enso Oyj** er finnskt fyrirtæki sem framleiðir pappírsvörur. Fyrirtækið var myndað árið 1998 við sameiningu finnska fyrirtækisins Enso-Gutzeit og sænska fyrirtækisins Stora. Fyrir sameininguna var Stora talið elsta skráða fyrirtæki í heimi, en það var stofnað árið 1347. Stærsti hluthafi í nýstofnaða fyrirtækinu er finnska ríkisstjórnin.

Sölur fyrirtækisins náðu 14,6 milljörðum evra árið 2006. Stora Enso er stærsta fyrirtæki á sviði trjá- og pappírsvinnslu í Evrópusambandinu og þriðja stærsta í heimi.
Hægt sjónvarp

**Hægt sjónvarp** er orð notað um tegund sjónvarpsþátta sem sýna venjulegan atburð í heild sinni. Þáttunum getur verið sjónvarpað í beinni útsendingu eða teknir upp. Fyrirbærið naut mikilla vinsælda í Noregi þegar norska ríkisútvarpið NRK sýndi sjö tíma útsendingu af lest á leið frá Björgvin til Óslóar í nóvember 2009. Svo var ferð skipsins MS Nordnorge á Hurtigruten frá Björgvin til Kirkenes sýnd í beinni árið 2011. Mikið var rætt um báðar útsendingarnar í norskum og alþjóðlegum fjölmiðlum en talið er að þær hafi verið náð góðum árangri, með miklu fleiri áhorfendur en búist var við og metmarkaðshlutfall NRK2.

Fyrirbærið hefur borist til annarra landa, en breska ríkisútvarpið BBC ætlar að gera þrjá „hæga“ þætti byggða á norskri fyrirmynd.

## Heimildir