open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vaud

**Vaud** (þýska: *Waadt*) er frönskumælandi kantóna í Sviss og liggur að frönsku landamærunum í vestri.

## Lega og lýsing
Vaud er fjórða stærsta kantónan í Sviss með 3.212,1 km2 (2014). Hún liggur nær suðvestast í landinu, meðfram gjörvallri norðurströnd Genfarvatns. Fyrir norðan er kantónan Neuchatel, fyrir austan er Fribourg, fyrir suðaustan er Wallis og fyrir suðvestan er Genf. Auk þess á Vaud landamæri að Frakklandi að vestan, sem og vatnalandamæri að Frakklandi að sunnan með Genfarvatni. Norðurhluti kantónunnar nemur við Neuchatelvatn (*Lac de Neuchatel*). Vaud er eina kantónan sem liggur bæði að Alpafjöllum og Júrafjöllum. Hæsta fjallið er Les Diablerets, sem er 3.210 metra hátt. Vaud er frönskumælandi kantóna. Íbúarnir eru 672 þús að tölu, sem gerir Vaud að þriðju fjölmennustu kantónu Sviss. Aðeins Zürich og Bern eru fjölmennari. Höfuðborgin er Lausanne.

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Vaud samanstendur af tveimur láréttum röndum. Fyrir ofan er hvítt, fyrir neðan grænt. Í hvíta litnum eru orðin: LIBERTÉ ET PATRIE, sem merkir *frelsi* og *föðurland*. Merki þetta var tekið upp 1798 er lýðveldið Léman var stofnað til skamms tíma. Græni liturinn stendur fyrir frelsi.

## Orðsifjar
Upphaflega hét héraðið Waldgau, sem merkir *skógarhérað*. Þaðan kemur þýska heitið Waadt og franska heitið Vaud.

## Söguágrip

Áður fyrr bjuggu keltar á svæðinu. Cesar hertók héraðið 58 f.Kr., en nær einu rómversku menjarnar eru í borginni Avenches nyrst í kantónunni. Sú borg var eydd af alemönnum 260 e.Kr. Við fall Rómaveldis settust búrgúndar þar að og var héraðið lengi vel í hertogadæminu Búrgúnd. 1218 varð héraðið eign Savoy. 1536 hertóku herir frá Bern héraðið, sem varð að nokkurs konar svissnesku leppríki. 1564 voru Lausanne-samningarnir undirritaðir, en í þeim sagði Savoy sig lausa frá héraðinu, sem varð endanlega eign Bernar. Nokkrum mánuðum áður en Frakkland hertók Sviss 1798 gerðu íbúar Vaud uppreisn gegn Bern og lýstu yfir sjálfstæði. Þetta var lýðveldið Léman. Frakkar leystu lýðveldið hins vegar upp á sama ári og innlimuðu héraðið helvetíska lýðveldinu. Þeir stofnuðu kantónuna Léman úr héruðunum Vaud og Genf. Við endurskipulagningu lýðveldisins 1803 var Léman splittað í tvær kantónur: Vaud og Genf. 1830 urðu almenn mótmæli íbúa til þess að ný stjórnarskrá var samin, sem tók gildi ári síðar. Nýjasta stjórnarskrá kantónunnar var samþykkt 2003. Í dag er Vaud mikið iðnaðarhérað. Ferðaþjónustan er einnig gríðarlega mikilvæg, enda er strandlengja Genfarvatns ákaflega vinsæl.

## Borgir

Stærstu borgir Vaud. Þær eru allar við Genfarvatn, nema Yverdon-les-Bains, sem liggur við suðurenda Neuchatelvatns.

## Heimildir
*
Simpson-fjölskyldan, þáttaröð 6

6. þáttaröðin um Simpson-fjölskylduna(1994-1995). Þáttstjórnandi þáttaraðarinnar var enn á ný David Mirkin. Þáttaröðin inniheldur 25 þætti. Þar á meðal vinsælasta þátt í sögu Simpsons, Hver Skaut Hr. Burns? (1. hluti).

## Þættir
### Listi yfir þætti
*Bart of Darkness
*Lisa's Rival
*Another Simpsons Clipshow
*Itchy & Scratchy Land
*Sideshow Bob Roberts
*Treehouse of Horror V
*Bart's Girlfriend
*Homer Badman
*Grandpa vs. Sexual Inadequacy
*Fear of Flying
*Homer the Great
*And Maggie Makes Three
*Bart's Comet
*Homie the Clown
*Bart vs. Australia
*Homer vs. Patty & Selma
*A Star is Burns
*Lisa's Wedding
*Two Dozen and One Greyhounds
*The PTA Disbands
*'Round Springfield
*The Springfield Connection
*Lemon of Troy
*Who Shot Mr. Burns? (Part 1)

### Söguþræðir þátta
#### Who Shot Mr. Burns? (Part 1)
Þetta er lokaþáttur sjöttu þáttaraðar Simpson-fjölskyldunar og fyrsti framhaldsþátturinn. Nafnið á þættinum vísar í Dallas-þáttinn *Who Shot JR?*. Who Shot Mr. Burns? (Part 1) var frumsýndur 21. maí 1995.

Þátturinn byrjar með því að Skinner kemur inn í skólann eftir frí og sér að stökkmús eins bekkjarins dó og hann biður Willie lóðarvörð að jarða hana. En er Willie grefur holu fyrir músina opnar hann fyrir olíulind í skólanum. Nú þegar skólinn er ríkur koma nemendur og starfsmenn með tillögur til að eyða peningunum. Burns langar í olíuna og eftir að Skinner neitar að selja honum hana lætur Burns byggja sinn eigin olíuturn til þess að taka olíuna frá skólanum. Það heppnast og skólinn verða reka nokkra starfsmenn, m.a. Willie, til þess fjármagna niðurrið olíuturnsins þeirra. Út af greftrinum fyrir turninn verður jarðgrunnið undir elliheimilinu veikt og fellur saman. Moe þarf og loka barnum sínum út af gufum frá olíunni(olíuturn Burns er við hliðina á barnum hans Moes). Þegar olíuturninn leysir úr olíu, lendir gusan á trékofa Barts, en hann var að leika þar við hundinn sinn, og hundurinn slasast. Hómer verður æfur út í Burns því að hann man aldrei nafnið sitt. En Burns er ekki búinn enn, heldur ætlast hann til þess að kjarnorkuverið sjái fyrir bænum rafmagni og hita allan daginn. En til þess að gera það þarf hann að skyggja á sólina. Smithers neitar taka þátt í þessu og verður rekinn. Bæjarbúar óttast sólskyggingaráætlun Burns koma saman fundi við ráðhúsið þar sem hver og einn lýsir máli sínu. Burns kemur á fundinn til þess að sýna þeim sólskyggitækið og gangsetur það: nú er niðamyrkur kl. 15:00! Eftir að fundinum er slitið hverfa Hómer, Smithers, Skinner, afinn, Bart og Lísa. Marge leitar að fjölskyldu sinni og skilur Maggí eina eftir í bílnum. Skothvellur heyrist og Burns kemur fram skotinn í brjóstið og fellur niður á sólúr ráðhúsins. Nú verður erfitt að finna sökudólginn því allir í bænum liggja undir grun...

Gestaleikari: Tito Puente

Höfundar: Bill Oakley og Josh Weinstein

Leikstjóri: Jeffrey Lynch
Parísarkommúnan

**Parísarkommúnan** einnig verið kölluð **Fjórða franska byltingin**, var stjórn sem ríkti í París tímabilið 18. mars (formlega 26. mars) til 28. maí 1871. Hún ríkti áður en klofningur varð milli stjórnleysingja og marxista og henni var hampað af báðum hreyfingunum sem fyrstu tilrauninni til þess að koma á stjórn almennings á tíma iðnbyltingarinnar. Ágreiningur um pólitískar áherslur og túlkun á því hvernig til tókst með stjórn Parísarkommúnunnar voru ein af ástæðum þess að leiðir þessarra tveggja hreyfinga skildu.

## Forsagan
Eftir stríð Frakklands, undir stjórn Napóleons 3., við Prússa var mikill órói í Frakklandi. Bilið milli ríkra og fátækra hafði aukist og um leið óánægja og uppreisnarhugur þeirra fátækustu. Í anda stjórnleysisstefnu og sósíalisma setti almúgi Parísarborgar fram kröfur um að borgin stýrði sér sjálf með kommúnu, valinni af íbúunum sjálfum.

## Heimavarnarliðið yfirtekur borgina
Tugþúsundir Parísarbúa voru þegar vopnum búnir sem heimavarnarlið sem hafði varið borgina fyrir prússneska hernum. Eftir að Prússar fóru hélt heimavarnarliðið ennþá vopnum sínum þar á meðal þungavopnum eins og fallbyssunum. Ríkisstjórn Frakklands sendi þá herflokka til að afvopna Parísarbúa. Herinn sem sendur var á vettvang var þó hliðhollur Parísarbúum og gerði uppreisn gegn yfirboðurum sínum og gekk til liðs við heimavarnarliðið.

## Stjórn kommúnunnar
Í kjölfarið skipulagði kommúnan kosningar þar sem almenningur valdi fulltrúa úr sínum eigin röðum. Ýmis nýmæli voru sett í reglur um fulltrúana svo sem að embætti fulltrúa væri afturkallanlegt færu þeir að misnota stöðu sína. Innan kommúnunnar voru fulltrúar róttækra afla þess tíma, eins og stjórnleysingja, sósíalista og frjálslyndra lýðræðissinna, en þrátt fyrir ólíkar áherslur náðist samkomulag um viðhald félagslegrar þjónustu fyrir þær tvær milljónir sem bjuggu í borginni. 

## Umbætur
Stjórn kommúnunnar kom á ýmsum umbótum eins og bættum aðstæðum vinnandi fólks með minna vinnuálagi og bótum til þeirra sem áttu um sárt að binda vegna fátæktar og stríðshörmunga. Trúarbrögð voru gerð útlæg úr skólum og einu kirkjurnar sem fengu að starfa voru þær sem einnig voru opnar sem miðstöðvar fyrir íbúafundi og gegndu þær þannig mikilvægu hlutverki. Margskyns aðrar félagslegar umbætur og breytingar voru gerðar eins og til dæmis að almennir verkamenn tóku yfir verk framkvæmdastjóra og sérfræðinga sem hraktir höfðu verið á brott eða flúið borgina.

## Endalokin
Parísarkommúnan ríkti aðeins í nokkrar vikur en þá sendi franska ríkistjórnin her til borgarinnar og eftir um það bil mánaðar bardaga vann hann bug á heimavarnarliðinu og tók yfir stjórn borgarinnar aftur og stjórn Parísarkommúnunar leið undir lok.
Simpson-fjölskyldan, þáttaröð 2

**Önnur þáttaröð Simpsons** inniheldur 22 þætti og var sýnd á árunum 1990-1991. Eftir vinsældir fyrstu Simpson-þáttaraðarinnar samdi FOX um að gera aðra, en þeir gerðu þau mistök að halda að þeir gætu slegið út Cosby-þættina með Simpsons og færðu útsendingartíma Simpsons frá sunnudagskvöldum yfir á fimmtudagskvöld á sama tíma Cosby var sýndur. Við þetta fækkaði töluvert áhorf Simpson-þáttanna.

## Þættir
Simpson-fjölskyldan, þáttaröð 4

**Fjórða þáttaröðin** af bandaríska teiknimyndaþættinum Simpson-fjölskyldan hóf sýningar 24. september 1992 og kláraðist þann 13. maí 1993. Þættirnir voru 22 og hver þeirra um 22 mín að lengd. Þáttaröðin er talin sú besta af aðdáendum þáttana. Í þessari þáttaröð hætti framleiðslufyrirtækið Klasky-Csupo við gerð þáttana og Film Roman tók við.

## Þættir
Simpson-fjölskyldan, þáttaröð 5

**Fimmta þáttaröðin af Simpsons** inniheldur 22 þætti og var sýnd 1993-1994. David Mirkin tók við sem þáttastjórnandi. Hann réð nýja rithöfunda, m.a. David X. Cohen og Conan O'Brian. Conan hætti í byrjun þáttaraðarinnar til að einblína á spjallþáttinn sinn. Al Jean og Mike Reiss, þáttastjórnendur þriðju og fjórðu þáttaraðar, áttu eftir tvo þætti úr fjórðu þáttaröð sem voru færð yfir í fimmtu þáttaröð.

## Þættir
Simpson-fjölskyldan, þáttaröð 3

**Þriðja þáttaröðin** af Simpson-fjölskyldunni inniheldur 24 þætti og var sýnd á árunum 1991-1992. Yfirbragð Simpson-þáttanna var að mótast og margir gestaleikarar komu fram m.a. níu hafnaboltamenn. Þáttstjórnendur þáttaraðarinnar voru Al Jean og Mike Reiss.

## Þættir
Grasagarður Reykjavíkur

**Grasagarður Reykjavíkur**, oftast kallaður **Grasagarðurinn**, er lifandi safn íslenskra og erlendra plantna. Garðurinn er um 5 ha að stærð og er staðsettur í Laugardal við hliðina á Fjölskyldu- og húsdýragarðinum. Í Grasagarðinum eru átta safndeildir: Flóra Íslands, fjölærar jurtir, rósir, lyngrósir, skógarbotnsplöntur, trjásafn, steinhæð og nytjajurtagarður.
Forstöðumaður Grasagarðsins er Hjörtur Þorbjörnsson. 

## Saga Grasagarðsins
Grasagarður Reykjavíkur var stofnaður 18. ágúst 1961 en upphaf garðsins má rekja til þess að hjónin Jón Sigurðsson skólastjóri og Katrín Viðar píanóleikari gáfu Reykjavíkurborg einstakt safn íslenskra jurta sem þau höfðu safnað á ferðalögum sínum um Ísland og varð sú gjöf upphafið af Grasagarðinum. Í garðskála garðsins er veitingastaðurinn Flóran, sem er opinn frá vori fram á haust og um helgar á aðventunni.  

## Listaverk í grasagarðinum
Í Grasagarðinum eru tvö listaverk, styttan Sköpun eftir Helga Gíslason og vatnslistaverkið Fyssa eftir Rúrí.

## Heimildir
* Vefsíða Reykjavíkurborgar
Búnaðarfélagshúsið

**Búnaðarfélagshúsið** eða Lækjargata 14b er timburhús við hliðina á Iðnó við Tjörnina í Reykjavík. Húsið er sambyggt við gamla Iðnskólahúsið (Lækjargötu 14a).

Búnaðarfélag Íslands lét reisa húsið árið 1906 og var með skrifstofur sínar og starfsemi í suðurenda hússins. Í daglegu tali var húsið oftast nefnt Búnaðarfélagshúsið. Í norðurendanum þar sem núna er Lækjargata 14a í Iðnskólanum gamla  var Iðnskólinn til húsa í mörg ár. 
 
Einar Pálsson trésmíðameistari sá um byggingu á Búnaðarfélagshúsinu. Hann sá einnig um byggingu á Iðnskólahúsinu og Iðnó en þessi hús eru öll byggð í nýklassískum stíl.

Um miðbik aldarinnar var ákveðið að húsið skyldi rifið en seinna var fallið frá þeirri ákvörðun og árið 1978 var húsið friðað. 
Eftir að Búnaðarfélagið flutti með starfsemi sína í Bændahöllina árið 1964 eignaðist Reykjavíkurborg húsið. Síðan þá hefur húsið meðal annars hýst Fóstruskóla Íslands, Leiklistarskóla Íslands og í dag er grunnskólinn Tjarnarskóli með starfsemi sína þar.

## Sjá einnig
* Iðnskólinn gamli (Lækjargata 14a)
* Iðnó (Vonarstræti 3)

## Tenglar
* ''Úr öskustónni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1986
Bjarnarhöfn

**Bjarnarhöfn** er bær og kirkjustaður í Hraunsvík, vestan Stykkishólms á Snæfellsnesi. Hún var landnámsstaður Bjarnar austræna. Margir merkismenn hafa búið á Bjarnarhöfn í gegnum tíðina.
Hjörleifur Gilsson bjó á Bjarnarhöfn um árið 1200. Hann var faðir Arons Hjörleifssonar, sem getið er um í Sturlunga sögu. 
Þar bjó einnig maður að nafni Marteinn Narfason. Hallgrímur Bachman læknir bjó þar frá 1773 til æviloka 1811. Hann varð fjórðungslæknir árið 1776. Hann hafði numið læknisfræði af Bjarna Pálssyni landlækni og einnig erlendis. Páll Melsted (1791 – 1861) var sýslumaður Snæfellinga 1849 – 1854 og bjó lengst af þeim tíma á Bjarnarhöfn.
 
Á eftir honum bjó þar Þorleifur Þorleifsson (1801 – 1877). Hann var læknir á Snæfellsnesi á öldinni sem leið. Þorleifur var smáskammtalæknir og varð héraðslæknir. Hann var gæddur miklum hæfileikum; hann þótti mjög heppinnn læknir, aflasæll formaður, mikil skytta og dugandi bóndi. En það allra merkilegasta í fari hans var þó fjarsýnisgáfan. Margar sögur fara af því hvernig hann gat nýtt sér þennan hæfileika sinn til lækninga, sagt var að hann gæti séð það á fólki hverjir áttu von og hverjir ekki. Þórir Bergsson (1885 – 1970) rithöfundur, sem réttu nafni hét Þorsteinn Jónsson, átti heima á Bjarnarhöfn ásamt foreldrum sínum 1905-1907. 

Thor Jensen (1863–1947) var verslunarstjóri í Borgarnesi frá 1889 til 1894 og á Akranesi til 1899. Hann flutti síðar til Reykjavíkur 1901 og gerðist umsvifamikill útgerðar- og kaupmaður og stóð meðal annars að stofnun útgerðafélaga. Hann keypti Bjarnarhöfn og allt helsta nágrenni árið 1914. Thor rak þar mikið sauðfjárbú og lét reisa þar vönduð fjárhús fyrir 600 fjár sem enn standa. Árið 1921 seldi hann svo Sveini Jóni Einarssyni jörðina og keypti sjálfur jörðina að Korpúlfsstöðum og kom þar upp stæsta kúabúi á Íslandi. Árið 1932 keypti Bæring Elísson Bjarnarhöfnina og bjó þar myndarbúi ásamt Árþóru Friðriksdóttur konu sinni til ársins 1951 er hann seldi jörðina.

Árið 1951 keypti Bjarni Jónsson frá Bjarnarfirði á Ströndum jörðina og bjó þar ásamt konu sinni, Laufeyju Valgeirsdóttur, og átta börnum. Meðal barna þeirra eru Jón Bjarnason, fyrrum ráðherra, og Hildibrandur Bjarnason sem tók við búi á jörðinni. Bjarni flutti þangað með sér sexæringinn *Síldina* sem var smíðaður í Jökulfjörðum á síðari hluta 19. aldar, og notaði sem fiskibát og eyjabát, á hrognkelsa- og hákarlaveiðar. *Síldin* er talin elsti súðbyrðingur sem varðveist hefur á Íslandi. Bjarnarhöfn varð þekkt fyrir hákarlaveiðar og -verkun, og upp úr 1970 tóku ferðamenn að sækja þangað til að sjá og upplifa hefðbundna hákarlaverkun. Árið 2001 var sett upp hákarlasafn á jörðinni til að taka á móti ferðafólki. 

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Grásteinn

**[[Grásteinn]]** er steinn á Álftanesi. Á Grandanum þegar ekið er frá Garðabæ til Álftaness eru vegamót. Bessastaðir eru til hægri, Suðurnesvegur til vinstri og Norðurnesvegur beint áfram. Fyrir sunnan þessi vegamót er sá merki steinn Grásteinn, sem er álagasteinn. Á steininum eru för sem sýna að reynt hefur verið að færa hann úr stað eða brjóta hann niður. En sagan segir að þegar eitt sinn hafi verið reynt að færa hann úr stað sýndist mönnum Eyvindarstaðir standa í björtu báli og hættu við flutninginn. Grásteini fylgir einnig sú trú þeim vegfarendurm sem fara varlega framhjá honum muni vel farnast. 

Álfasteinar eru nokkrir steinar fyrir sunnan Grástein. Í þeim áttu að búa álfar. Grásteinn birtist í bíómyndinni Sumarlandið eftir Grím Hákonarson, þar sem hann sjálfur er álfasteinn.


Mynd:OB090225-4114 Gra steinn.JPG|Grásteinn
Mynd:Grásteinn.jpg|Grásteinn
Mynd:OB090225-4127 Grasteinn.JPG|Grásteinn
Mynd:Bessastaðir.jpg|Bessastaðir
Mynd:Álfasteinar.jpg|Álfasteinar
Árbæjarsafn

**Árbæjarsafn** er safn um sögu Reykjavíkur sem safnar, varðveitir og rannsakar menningarminjar í Reykjavík. Safnið miðlar þekkingu um sögu og líf íbúa Reykjavíkur frá upphafi byggðar til dagsins í dag. Markmið safnsins er að vekja áhuga, virðingu og skilning fólks fyrir sögu Reykjavíkur. Árbæjarsafn er hluti af Borgarsögusafni.

Áhugi vaknaði um miðja síðustu öld á því að varðveita sögu elstu byggðar Reykjavíkur. Nýtt húsnæði Þjóðminjasafns Íslands var tekið í notkun 1950 og í kjölfarið á því hafið átak til þess að safna merkum forngripum. Fjórum árum síðar var Skjala- og minjasafn Reykjavíkur stofnað til þess að halda utan um þá muni sem söfnuðust.

Um þetta leyti var Árbæjarhverfi ekki byggt heldur var þar gamalt bóndabýli sem komið var í eyði. Árið 1957 samþykktu bæjaryfirvöld að Árbæ skyldi enduruppbyggja og nýta sem safn og að þangað skyldu gömul merk hús vera færð. Árið 1968 voru Árbæjarsafn og Minjasafn Reykjavíkur sameinuð.

Æðsti yfirmaður safnsins er Guðbrandur Benediktsson, forstöðumaður Borgarsögusafns. Árbæjarsafn hlaut Íslensku safnaverðlaunin 2006.

Safnið er opið frá 10 - 17 á sumrin og er svo með vetraropnunartíma frá september til maí.

## Tenglar

*Minjasafn Reykjavíkur 
* ''Árbæjarsafn''; grein í Morgunblaðinu 1991
* ''Árbæjarsafn''; upplýsingar úr Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1992 
* ''Árbæjarsafn heimsótt''; grein í Morgunblaðinu 1967
* ''Árbæjarsafn opnað''; grein í Morgunblaðinu 1970 
* ''Almenningsgarður á Árbæ - verður merkisstaður innan skamms''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959
Fáni Malaví

**Fáni [[Malaví]]** var tekinn til notkunar 6. júlí 1964, eða þegar landið fékk sjálfstæði frá Bretlandi. 

Hin rísandi sól táknar von og trú sem einkenndi Afríska-fólkið á þessum tíma, löndin hlutu sjálfstæði eitt af öðru. Svarti liturinn táknar fólkið í heimsálfunni, rauði liturinn táknar píslarvotta afrísks frelsis og græni liturinn náttúru landsins.
Betty takes a ride

***Betty takes a ride*** er fyrsta breiðskífa íslensku rokkhljómsveitarinnar Isidor. Hún var tekin upp í Eyðimörkinni í apríl og maí 2004 og masteruð af Bjarna Braga í Írak.

## Lagalisti

: Tónleikaupptökur eru ekki sömu og eru á plötunni.

## Tenglar
*Vefsíða Hljómsveitarinnar Isidor 
*Hljóðsýni af plötunni
*Isidor á rokk.is
*Isidor á MySpace.com
Klaustur á Íslandi

Samanlagt voru ellefu **[[klaustur]] stofnuð á Íslandi** í kaþólskum sið. Tvö þeirra, í Flatey og Hítardal, voru einungis starfrækt í fáein ár. Klaustrin á Íslandi voru ýmist af Benedikts- eða Ágústínusarreglu, en ekkert bendir til að klaustrin hafi haft formleg tengsl við klaustur erlendis. Klaustrin urðu sjálfseignarstofnanir og þau voru miðstöðvar menntunar og menningarlífs ásamt skólunum á biskupssetrunum í Skálholti og á Hólum.   Við Siðaskiptin 1550 voru níu klaustur starfrækt á Íslandi. Tvö þeirra voru nunnuklaustur, Kirkjubæjarklaustur í Skaftafellssýslu, stofnað 1186 og Reynistaðarklaustur í Skagafirði, stofnað 1295. Bæði nunnuklaustrin voru af Benediktsreglu.
Fyrsta munkaklaustrið var Þingeyraklaustur í Húnafirði og var það stofnað 1133. Það var af Benediktsreglu eins og Munkaþverárklaustur í Eyjafirði sem var stofnað 1155. Í Hítardal á Mýrum var klaustur af reglu Benedikts á árunum 1166 - 1201.

Öll hin munkaklaustrin voru af Ágústínusarreglu, það elsta var Þykkvabæjarklaustur í Álftaveri, stofnað 1168. Árið 1172 var stofnað klaustur í Flatey á Breiðafirði en það var flutt til Helgafells 1184. Viðeyjarklaustur var stofnað 1226, Möðruvallaklaustur í Eyjafirði 1296 og Skriðuklaustur á Héraði 1493. Munkaklaustur virðist einnig hafa verið í Saurbæ í Eyjafirði í nokkur ár snemma á 13. öld en heimildir um það eru mjög óljósar.

Við siðaskiptin voru klaustrin lögð af og eignir þeirra gerðar upptækar. Upphaflega átti að stofna skóla í klaustrunum og nota klaustureignirnar til að kosta skólahaldið en sú ákvörðun var afturkölluð, Kristján 3. Danakonungur tók allar klaustureignir undir sig og leigði þær til umboðsmanna (klausturhaldara). Munkar og nunnur sem voru í klaustrunum við siðaskipti fengu yfirleitt að dvelja þar áfram til æviloka. 

## Tilvísanir


## Heimildir
* *Íslenskt samfélag og Rómarkirkja. Kristni á Íslandi, II.* Aðalhöf. Gunnar F. Guðmundsson, myndritstj. Guðbjörg Kristjánsdóttir, meðhöf. Ásdís Egilsdóttir og Inga Huld Hákonardóttir. Ritstj. Hjalti Hugason. Alþingi, 2000
* *Íslenskur söguatlas*, Almenna bókafélagið, 1989.

## Ítarefni
*  
* Stutt ágrip af sögu kaþólsku kirkjunnar á Íslandi
Flateyjarklaustur

**Flateyjarklaustur** var stofnað í Flatey á Breiðafirði 1172, samkvæmt Konungsannál, og var þá Klængur Þorsteinsson Skálholtsbiskup. Var það klaustur í Ágústínusarreglu. Maður að nafni Ögmundur Kálfsson gekkst fyrir stofnun klaustursins og gaf því eigur sínar en varð sjálfur ábóti. Ættir hans eru ekki þekktar en hann er sagður hafa verið mikill skörungur og var meðal annars í biskupskjöri 1174 með Páli Sölvasyni presti í Reykholti og Þorláki Þórhallssyni ábóta í Þykkvabæ, sem kjörinn var biskup.

Klaustrið var flutt að Helgafelli 1184. Engar heimildir eru um ástæðu þess að það var flutt en Ögmundur Kálfsson var áfram ábóti á Helgafelli svo að ekki tengdust flutningarnir ábótaskiptum. Enn má finna merki um klaustrið á Flatey þar sem heitir Klausturshólar. 

## Ítarefni
* Guðshús í Barðastrandarsýslu
Hvanneyri

**Hvanneyri** er þéttbýlis- skóla- og kirkjustaður í Andakíl í Borgarbyggð. Á staðnum var lengi stórbýli og taldist jörðin 60 hundruð. Þar hefur Bændaskólinn á Hvanneyri verið starfræktur frá 1889, þegar stofnaður var búnaðarskóli fyrir suðuramtið. Hvanneyrarhverfið samanstóð af höfuðbólinu Hvanneyri og þegar búnaðarskólinn var stofnaður voru jarðir og hjáleigur lagðar undir skólann. Voru þetta Svíri, Ásgarður, Tungutún, Bárustaðir, Staðarhóll, Kista og Hamrakot. Árið 1907 urðu breytingar á starfi skólans, námið varð fjölþættara og bóknám aukið og hét hann eftir það Bændaskólinn á Hvanneyri. Framhaldsnám í búvísindum hófst þar svo 1947 og myndaðist þar þéttbýli í kjölfarið. Bútæknideild Rannsóknarstofnunar landbúnaðarins hefur haft þar aðsetur og aðstöðu síðan 1965 og í dag er á staðnum Landbúnaðarháskóli Íslands og er aðal lífæð staðarins. Á Hvanneyri áttu 293 lögheimili þann 1. janúar 2024.

## Saga
Hvanneyri er talin vera landnámsjörð Skalla-Gríms Kveld-Úlfssonar en hann nam land milli Borgarhrauns og Hafnarfjalls. Hann gaf síðar Grími hinum háleyska land milli Grímsár og Andakílsár og bjó hann á Hvanneyri. 

Kirkja var fyrst sett á Hvanneyri á 12. öld en hún er í dag bændakirkja og því í eigu Landbúnaðarháskólans. Kirkjan stóð á Kirkjuhól en árið 1903 fauk hún og lenti norðan við kirkjugarðinn. Því var ákveðið að færa kirkjuna og var hún sett á þann stað sem sú gamla lenti. Núverandi kirkja var vígð árið 1905.

Árið 1943 var Landsmót ungmennafélaganna haldið á Ásgarðsfit.

## Náttúrufar
Meðfram Hvítá liggja Hvanneyrarengjar sem fengu næringu úr ánni með áveitum. Þaðan kom lengi vel allur heyafli Hvanneyrarbúsins, eða þangað til farið var að rækta tún suður í mýrunum upp úr 1940. Meðfram engjunum liggur ás nokkur og snýr Kinnin, brekka, í átt að ánni. Ás þessi markar syðri hluta Borgarfjarðarsamhverfunnar en það eru hallandi jarðlög. Sunnan Hvítár halla jarðlögin til suðausturs en norðan ár til norðvesturs. Klapparholt þetta hindrar afrennsli af mýrunum fyrir sunnan.

### Fuglalíf

Fuglalífið á Hvanneyri er mjög fjölbreytt. Þar er verndarsvæði blesgæsarinnar á Íslandi en þær hafa viðkomu á túnum staðarins bæði vor og haust.

## Byggðin
Íbúðarhús staðarins eru dreifð um svæðið sem og nemendagarðar, heimavist og skólahús sem tilheyra Landbúnaðarháskólanum. Hús Hvanna er vestarlega og hýsir það ýmis fyrirtæki, s.s. Búnaðarsamband Vesturlands, Vesturlandsskóga, Landssamband kúabænda og önnur landbúnaðartengd fyrirtæki. Að auki er þar að finna Hvanneyrardeild Grunnskóla Borgarfjarðar (áður Andakílsskóla) og leikskólann Andabæ. Við skólann er að finna stóran knattspyrnuvöll sem heitir Sverrisvöllur, og sparkvöll. Landbúnaðarsafn Íslands er til húsa á Hvanneyri. Austast í þorpinu stendur fjós Hvanneyrarbúsins, sem er öðrum þræði rekið í rannsóknar- og kennsluskyni.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
*  

## Tenglar
* Gamla, góða Hvanneyri 
* ''Mjólkurskólinn á Hvanneyri og Hvítárvöllum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
Gunnlaugur ormstunga

**Gunnlaugur ormstunga** (u.þ.b. 983 – u.þ.b. 1008) var íslenskt skáld. Gunnlaugur er ein af aðalpersónunum í *[[Gunnlaugs saga|Gunnlaugs sögu ormstungu]],* sem tekur nafn sitt eftir honum, en í henni eru margar vísur hans. Í sögunni er honum lýst svo:

:„[H]ann var snemmendis bráðger, mikill og sterkur, ljósjarpur á hár og fór allvel, svarteygur og nokkuð nefljótur og skapfelligur í andliti, miðmjór og herðimikill, kominn á sig manna best, hávaðamaður mikill í öllu skaplyndi og framgjarn snemmendis og við allt óvæginn og harður og skáld mikið og heldur níðskár[.]“

Gunnlaugur trúlofaðist Helgu hinni fögru sem var af ætt Egils Skallagrímssonar. Hann hélt síðan í þriggja ára utanlandsferð eins og hefðbundið var og fyrst til Noregs. Þar gekk hann á fund Eiríks jarls Hákonarsonar og átti við hann orðaskipti.

:Jarl mælti: „Hvað er fæti þínum Íslendingur?“ 
:
:„Sullur er á herra,“ sagði hann. 
:
:„Og gekkst þú þó ekki haltur?“ 
:
:Gunnlaugur svarar: „Eigi skal haltur ganga meðan báðir fætur eru jafnlangir.“ 

Gunnlaugur móðgaði síðan jarlinn með því að rifja upp snautlegan dauðdaga föður hans, Hákonar, og varð að hverfa frá Noregi. Þá hélt hann á fund Aðalráðs Englandskonungs og síðan Ólafs sænska. Þar hitti hann Hrafn Önundarson skáld sem varð hans helsti keppinautur. Þeir ortu báðir kvæði um Ólaf og bað konungur hvorn að meta kvæði hins. 

:„Hrafn,“ sagði hann, „hversu er kvæðið ort?“ 
:
:„Vel herra,“ sagði hann. „Það er stórort kvæði og ófagurt og nakkvað stirðkveðið sem Gunnlaugur er sjálfur í skaplyndi.“ 

Gunnlaugur ílengdist í útlöndum þar sem hann flutti ýmsum höfðingjum lofkvæði. Á meðan hélt Hrafn til Íslands og bað Helgu hinnar fögru. Þar sem Gunnlaugur hafði ekki snúið heim á tilsettum tíma var trúlofun hans við Helgu slitið og Hrafn fékk hennar. Sama ár og brúðkaup þeirra var gert kom Gunnlaugur aftur til Íslands og skoraði Hrafn á hólm. Þeir háðu einvígi á Alþingi en hvorugur hafði sigur og í framhaldinu voru hólmgöngur bannaðar á Íslandi. Gunnlaugur og Hrafn gengu þó aftur á hólm erlendis nokkrum árum síðar og féllu báðir.

## Heimildir og tenglar
* Finnur Jónsson (1923). *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie*. København.
* Gunnlaugs saga ormstungu
* Gunnlaugr ormstunga  Varðveittur kveðskapur
Hlaðvarp

**Hlaðvarp** er útvarps- eða sjónvarpsþáttaröð sem gefin er út á netinu. Hlaðvarp hefur oft svipaða uppbyggingu og útvarpsþættir en er ekki sent út í beinni. Þess í stað hleður hlustandi þeim niður og spilar í síma eða tölvu. Hlaðvarp er svipað streymimiðlun en munurinn er sá að hlaðvarpsforrit notandans sækir sjálfkrafa nýja þætti. Hlaðvarp er vanalega gefið út sem hljóðskrár eða myndbandsskrár.

Hlaðvarpsþættir náðu fyrst mikilli útbreiðslu með tilkomu tónhlaða á borð við iPodinn.

Hlaðvarpsveita er vefsíða sem tekur saman og tengir við marga hlaðvarpsþætti og verður þannig ígildi útvarps- eða sjónvarpsstöðvar á Netinu.
Streymi

**Streymi** er miðlunartækni á Interneti þannig að notendur geta hlaðið niður eða sótt margmiðlunarefni og spilað það í tölvu sinni jafnóðum og það berst að. Margmiðlunarskrár byrja þá strax að spilast en ekki þarf að bíða þangað til öll skráin hefur hlaðist niður. 

Beint streymi er þegar upptaka er send út á netinu um leið og hún verður til. Dæmi um beint streymi er streymi úr vefmyndavélum sem sent er út á netið og þegar streymt er frá viðburðum, eins og jarðarförum. Þá er hægt að fylgjast með viðburðinum í beinni eða svo til beinni útsendingu.

Streymisveita er netþjónusta sem býður upp á margmiðlunarstreymi gegn skráningu og/eða gjaldi. Dæmi um sjónvarpsstreymisveitur eru Netflix, Disney+,Viaplay, Prime Video, Hulu, Plex, HBO Max, Peacock, Paramount+ og Apple TV+. Tvær helstu íslensku streymisveiturnar eru Stöð 2+ og Sjónvarp Símans Premium. Komið hefur til tals að íslenska ríkið stofni streymsiveitu. 

Einnig eru til streymisþjónustur sem gera notandanum kleift að hlusta á annað hvort tónlist, útvarpsþætti eða hlaðvörp. Dæmi um það eru Spotify, iTunes, Apple Podcasts, Pocket Casts og Google Podcast. Audible og Storytel eru streymisveitur sem sérhæfa sig í streymi hljóðbóka.

Aðrar streymisþjónustur sem njóta vinsælda eru ókeypis efnisveitur með myndböndum eða beinum útsendingum þar á meðal YouTube, Vimeo, Video Dailymotion og Twitch en þær má líka flokka undir samfélagsmiðla.  

## Tilvísanir
Klaustur

**Klaustur** er félagsskapur munka eða nunna sem lifa að miklu leyti aflokuð frá samfélaginu og helga sig leit að eigin fullkomnun og eða þjónustu við Guð og lifa eftir sameiginlegum reglum. Að nokkrum búddistaklaustrum undanteknum einkennist allt klausturlíf af afneitun kynlífs. Oftast eru klaustur karla og kvenna aðskilin þó undantekningar séu til. Hugtakið klaustur er einnig notað yfir húsakynni klausturreglnanna.
Klaustur eru snar þáttur í búddisma og stórum hluta kristni, sérlega kaþólsku og rétttrúnaðarkirknanna. Hins vegar er klausturlíf óþekkt í íslam og gyðingdómi.

## Orðsifjar
Orðið klaustur er komið úr latneska orðinu *claustrum* sem þýðir *lás*, *lokað rými*, *læst herbergi*. Claustrum kemur af *claudo*, *loka*, *læsa*, *inniloka*.
## Kristin klaustur

Uppruna klausturstarfs í kristni er að finna í hefð einsetumanna í gyðingdómi. Er Jóhannes skírari oft nefndur sem fyrirmynd kristinna einsetumanna. Í upphafi kristni leituðu margir heittrúaðir eftir einangrun til að geta helgað sig Guði og einnig til að leita undan ofsóknum. Upp úr aldamótunum 300 tóku kristnir einsetumenn í Egyptalandi að safnast saman og hefst þar með klausturhefðin. Það var Egyptinn Pakhomios sem um árið 320 skapaði hugmyndina um sameiginlegt trúarlíf þar sem einstaklingarnir lifðu saman og játuðust undir sameiginlegar reglr undir stjórn ábóta í munkaklaustrum og abbadísa í nunnuklaustrum. Klausturreglur Pakhomios voru þrjár og eru enn undirstaða alls kristins klausturlífs: *Fátækt, hlýðni og skírlífi.*
 
Basilius hinn mikli skrifaði um 370 í *Regulae* nýjar reglur fyrir klausturlíf. Höfuðþættir eru áhersla á jafnvægi líkamlegs starfs og bænar, undirgefni einstaklingsins undir heildina, og möguleika starfs út á við eins og rekstur sjúkrahúsa og gistihúsa. Vegna reglna Basiliusar er hann talinn vera faðir klausturlífs rétttrúnaðarkirkjunnar og eru þær enn grundvöllur þess. 

Í vesturkirkjunni urðu klaustrin þekkt ekki síst í gegnum verk Ágústínusar (354 til 430)sem skapaði fyrstu vestrænu klausturregluna, Ágústínusarregluna.

Það var þó Benedikt frá Núrsíu (480 - 547) sem hafði mest áhrif á þróun klausturlífs í Vestur-Evrópu með Benediktsreglunni. Starf klausturbúa var tvíþætt samkvæmt Benedikt, að biðja og iðja (*ora et labora*). 

Þriðja megin klausturhreyfingin, sem kennd er við Cistercium, varð til um 1090. Meginþættir í starfi reglunnar er jafnvægi milli *Opus Dei* (*Verk Guðs*, það er guðþjónustur og bænir), *Lectio Divina* (*Heilagur lestur*, það er Biblíulestur og lestur annarra trúarrita) og *Labor manuum* (*Störf handanna*, það er líkamleg vinna).

Í kaþólskum sið störfuðu mörg klaustur á Íslandi.

## Tenglar
* 
* 
* Upphaf klausturlífs 
* „Klausturlífið“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
Munkur

**Munkur** (orðið kemur frá grísku *monakhos* (*μοναχός*) sá sem stendur einn) er karlmaður sem hefur helgað líf sitt trú samkvæmt ákveðnum reglum. Reglurnar eru margvíslegar allt eftir trú og munkareglu en alls staðar gildir að þeir lifa ekki fjölskyldulífi og stunda ekki kynlíf. Munkar eru til í ýmsum trúarbrögðum en þó sérlega í kristni og búddisma.

Margir munkar búa í klaustrum en upphaflega var gríska orðið *monakhos* notað um einsetumenn sem höfðu helgað sig Guði.
Nunna

**Nunna** (orðið kemur frá latínu *nonna*, kvenkyn af *nonnus*, *kennari* eða *munkur*) er kona sem hefur helgað líf sitt trú  samkvæmt ákveðnum reglum. Reglurnar eru margvíslegar allt eftir trú og nunnureglu en alls staðar gildir að þær lifa ekki fjölskyldulífi og stunda ekki kynlíf. Nunnur eru til í ýmsum trúarbrögðum en þó sérlega í kristni og búddisma.

Margar nunnur búa í klaustrum en langt í frá allar.
Perlan

**Perlan** er bygging sem er staðsett efst á Öskjuhlíðinni í Reykjavík. Arkitekt byggingarinnar var Ingimundur Sveinsson og var byggingin vígð 21. júní árið 1991. Perlan hvílir ofan á sex hitaveitugeymum sem rúma samtals 24 milljónir lítra af heitu vatni. 

## Starfsemi í Perlunni
Á fyrstu hæð Perlunnar er safn sem kallast Jöklar og íshellir. Inni í einum tankinum er manngerður íshellir sem líkir eftir náttúrulegum íshelli, sem er hannað og byggt af Johan Larsson. Þar inni er 10 gráðu frost.

Aðrar sýningar eru: Náttúruminjasafn, Norðurljósasafn, Stjörnuver og Landið, Ströndin og Hafið.

Á fjórðu hæðinni er kaffihús, minjagripaverslun og útsýnispallur. 

Á fimmtu hæðinni er veitingastaður og kaffihús sem er með útsýni yfir Reykjavík og Faxaflóann.

## Tenglar
* Perlan Museum Official Website 
* Út í bláinn Restaurant 
* Kaffitár Café
* Rammagerðin gift shop
Sergey Brin

**Sergey Mikhailovich Brin** (rússneska: Сергей Михайлович Брин; umritað Sergej Míkhajlovítsj Brín) (fæddur 21. ágúst 1973) er einn af stofnendum Google Inc.

Fæddur í Sovétríkjunum, Brin lærði tölvunarfræði og stærðfræði áður en hann stofnaði Google Inc. ásamt Larry Page. Brin er núna forseti tæknisviðs Google Inc. og 26. ríkasti maður heims, 12. ríkasti maðurinn í Bandaríkjunum, og eru eignir hans nú metnar á 14,1 milljarða dollara.
Fibonacci-runan

**Fibonacci-runan** er eftirfarandi talnaruna:
:0,\;1,\;1,\;2,\;3,\;5,\;8,\;13,\;21,\;34,\;55,\;89,\;144,\;233,\;377,\;610, \ldots.

þar sem fyrstu tvær Fibonacci-tölurnar eru 0 og 1 og næsti liður rununnar er summa tveggja fyrri liða. Sumir sleppa fyrsta núllinu og láta fyrstu tvo liðina vera 1 í staðinn. Runan F_n sem skilgreinir Fibonacci-rununa er skilgreind með því að vísa í sjálfa sig:
:F_n = F_{n-1} + F_{n-2},\!\,
með upprunalegu gildunum
:F_0 = 0 \quad\text{og}\quad F_1 = 1.

Eignuð stærðfræðingnum Leonardo Pisano. Runan svarar því hve mörg kanínupör eru til staðar á hverjum tíma, ef í upphafi er eitt par, sem í hverjum mánuði eignast eitt kanínupar, sem eftir mánuð eignast nýtt kanínupar og svo framvegis án þess að nokkru sinni deyi kanína. Leonardo leggur fram dæmið í bók sinni, *[[Liber abaci]]* („Bókin um talnagrindina“ eða „Reikningslistin“), sem kom út árið 1202.

## Formleg skilgreining

Fibonacci-tölur má skilgreina formlega með endurkvæmni (ítrekun) svona:
 
  F_n := F(n):=
  \begin{cases}
    0             & \mbox{ef } n = 0; \\
    1             & \mbox{ef } n = 1; \\
    F(n-1)+F(n-2) & \mbox{ef } n > 1. \\
   \end{cases}
 

## Fibonacci-tölur í náttúrunni
Fibonacci-tölur koma víða fyrir í náttúrunni. **Kanínudæmið** er oft nefnt í sambandi við Fibonacci-tölur. Gefum okkur að við höfum kanínupar, sem sé 1 mánuð að verða kynþroska en eftir það eignast það annað kanínupar í hverjum mánuði. Ef við byrjum með 1 par þá erum við enn þá með 1 par eftir fyrsta tímabilið. Eftir næsta tímabil eignast það annað par (sem eignast ekki afkvæmi fyrr en eftir tvö tímabil) og þá erum við komin með 3 pör. Eftir þriðja tímabilið bætist við eitt nýtt par og við höfum þá 4 pör. Eftir eitt ár í viðbót eignast þau 1 pör sem voru til fyrir tveimur mánuðum (tímabilum) hvort sitt parið og þá höfum við 5 pör. Þetta gengur þannig fyrir sig að á hverju ári eykst fjöldi kanínupara um þann fjölda sem var til staðar fyrir 2ur mánuðum. Fjöldi blaða á blómum er til dæmis oft fibonacci-tala.

## Tengsl við gullinsnið
Ef mynduð er runa úr hlutföllum hverra tveggja samliggjandi Fibonacci-talna, þá hefur sú runa markgildið 1,618.. sem kallast gullinsnið. Fyrstu tölurnar í þeirri runu eru 1; 2; 1.5; 1,667; 1,600; 1,625 o.s.frv.

## Heimildir


## Tenglar
*
*
Efnaverkfræði

**Efnaverkfræði** er ein af undirgreinum verkfræðinnar og má segja að hún sé hagnýta hliðin á efnafræðinni. Efnaverkfræði fæst m.a. við rannsóknir og þróun á smíði og framleiðslu nýrra efna og efnasambanda.

Efnaverkfræði snýst að stærstu leyti um aðferðir á framleiðslu kemískra efna fyrir notkun í stórum mæli í iðnaði og gera það á sem hagstæðastan máta. Í því felast ýmsir tæknilegir ferlar eins og skiljun efna, efnahvörf og varma- og massaflutningar.

## Tengt efni
* Brennisteinssýra - Framleiðsla á brennisteinssýru
Ísafjarðarsýsla

**Ísafjarðarsýsla** var eitt kjördæmi frá endurreisn Alþingis fram til 1901. 

## Þingmenn Ísafjarðarsýslu

### Á Ráðgjafarþingum
Jón Sigurðsson var kjörinn af Ísfirðingum til setu á Alþingi á öllum 14 ráðgjafarþingunum.

### Á Löggjafarþingum

Í júní 1903 var kosið til Alþingis annarsvegar í V-Ísafjarðarsýslu og N-Ísafjarðarsýslu hinsvegar.
Borgarfjarðarsýsla

**Borgarfjarðarsýsla** var kjördæmi sem kaus einn þingmann. Sá íslenski þingmaður sem lengst hefur setið var Pétur Ottesen þingmaður Borgafjarðarsýslu, sem sat 52 þing.
Norður-Ísafjarðarsýsla

**Norður-Ísafjarðarsýsla** var ein af sýslum Íslands.

## Þingmenn
Eftir að Ísafjarðarsýslu var skipt upp, 1903, var Norður Ísafjarðarsýsla stakt kjördæmi með einn þingmann uns Vestfjarðakjördæmi var myndað árið 1959.
Ríkið (hljómsveit)

**Ríkið** var íslensk rokkhljómsveit. Hljómsveitina skipuðu Valur Snær Gunnarsson, Jón Trausti Sigurðarson, Ólafur Þór Ólafsson og Árni Jóhannsson. Hljómsveitin gaf út eina breiðskífu, Seljum allt, og lagði svo upp laupana 11. ágúst 2004, eftir að hafa starfað í rúmt ár.
Jón Trausti Sigurðarson

**Jón Trausti Sigurðarson** er einn af stofnendum og eigendum tímaritsins Reykjavík Grapevine og fyrrverandi ritstjóri sama rits. Hann er fyrrverandi bassaleikari hljómsveitarinnar Ríkið.
Reykjavík Grapevine

***Reykjavík Grapevine*** er íslenskt tímarit á ensku, ætlað ferðamönnum og enskumælandi íbúum landsins. Blaðið var stofnað í maí 2003, og fyrsta tölublaðið kom út föstudaginn 13. júní. Stefna blaðsins er að vera tæmandi upplýsingaheimild um menningu og viðburði í Reykjavík. Stíll og sjónarmið blaðamanna sem ritstjóra eru háðsk og gagnrýnin, enda er blaðið fyrst og fremst ætlað til afþreyingar. Efni hvers tölublaðs er einnig aðgengilegt á stafrænu formi af heimasíðu blaðsins. Ritstjóri er Valur Grettisson.

Stofnendur *Reykjavík Grapevine* voru þeir Hilmar Steinn Grétarsson, Jón Trausti Sigurðarson og Oddur Óskar Kjartansson. Tímaritið er núna gefið út í 30.000 eintökum og dreift um land allt. Blaðið kemur út aðra hverja viku að sumri til (apríl-september) og mánaðarlega að vetri til (október-mars), alls 18 sinnum á ári. 

## Eitt og annað
* Árið 2006 kom út bók hjá Eddu útgáfu, ''Inside Reykjavík: The Grapevine Guide'', á vegum tímaritsins.

## Tenglar
* Heimasíða ''Reykjavík Grapevine''
Ríkið

**Ríkið** sem er orðið ríki með viðskeyttum greini getur átt við:

*Ríkisvaldið
*Samræðuna *[[Ríkið (Platon)|Ríkið]]* eftir Platon
*Hljómsveitina Ríkið
*Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er oft nefnt **Ríkið** óformlega
*Sjónvarpsþættina Ríkið sem voru sýndir haustið 2008 á Stöð 2.
Rýgresi

**Rýgresi** (fræðiheiti: *Lolium*) er ættkvísl af grasaætt og eru 9 tegundir í ættkvíslinni. Rýgresi lifir í Evrópu, Asíu og Norður-Afríku en er í ræktun á fleiri stöðum, s.s. í Ameríku.

## Tegundir
Tegundir rýgresis eru eftirfarandi:
**[[Lolium canariense]]* Steud.
**[[Lolium edwardii]]* H.Scholz, Stierst. & Gaisberg
**[[Lolium multiflorum]]* Lam. - Einært rýgresi
**[[Lolium perenne]]* L. - Vallarrýgresi
**[[Lolium persicum]]*
**[[Lolium remotum]]* Schrank
**[[Lolium rigidum]]* Gaudin
**[[Lolium temulentum]]* L.

## Notkun
Rýgresi er jafnt notað til beitar og heyöflunar sem gras á knattspyrnuvelli og aðrar grasflatir - vegna þess hve vel grasið bindur svörðinn. Rýgresið þolir traðk og beit vel. Rýgresi er sumstaðar notað til landgræðslu og er algengur hvati heymæði.

## Tenglar
* ''Um rýgresi og samanburð á þremur stofnum þess''; grein í Ársriti Ræktunarfélags Norðurlands 1974
Garðríkið

***Garðríkið*** (enska: *Garden State*) er bandarísk kvikmynd sem var frumsýnd 28. júlí 2004. Í megindráttum fjallar myndin um Andrew Largeman sem heimsækir heimabæ sinn í fyrsta skipti í níu ár.
Safn Ásgríms Jónssonar

**Safn Ásgríms Jónssonar** er listasafn í Reykjavík þar sem áður var vinnustofa og heimili listamannsins.

Vinnustofa og heimili Ásgríms Jónssonar var að Bergstaðastræti 74, 101 Reykjavík. Þegar Ásgrímur féll frá árið 1958 ánafnaði hann íslensku þjóðinni öllum listaverkum sínum ásamt húsinu sínu. Safnið var opnað 1960, skömmu eftir lát Ásgríms. Árið 1988 var safnið að hluta sameinað Listasafni Íslands samkvæmt ákvæðum í erfðaskrá Ásgríms og er nú sér deild innan þess.

Heimili Ásgríms og vinnustofu er enn hægt að skoða í Ásgrímssafni að Bergstaðastræti 74 og þó svo að flest verk hans séu nú á Listasafninu er enn yfir 2000 verk að finna á Ásgrímssafni auk þess sem safnið er ómetanleg heimild um líf hans og starf. 

## Heimild
Upplýsingar fengnar af vef Listasafns Íslands www.listasafn.is
Hálslón

**Hálslón** er miðlunarlón Kárahnjúkavirkjunar og er myndað með stíflun á rennsli Jökulsár á Dal, Kringilsár og Sauðár.

Stíflurnar sem mynda lónið eru Kárahnjúkastífla (193 m há og 700 m löng, meðal þeirra stærstu í heimi af sinni gerð), Desjarárstífla (60 m há) og Sauðárdalsstífla (25 m há). 

Lokað var fyrir botnrás Kárahnjúkastíflu þann 28. september 2006 og þar með var byrjað að safna vatni í lónið. Það náði svo fullri stærð í lok árs 2007. Þegar lónið er í fullri stærð er vatnsborð þess 625 metra yfir sjávarmáli. Þá er vatni veitt um yfirfall Kárahnjúkastíflu í 90 metra háum fossi ofan í Hafrahvammagljúfur.

Lónið er 57km^2 þegar það er í fullri stærð, 25 km langt og 2 km breitt og sveiflast vatnsyfirborð þess um allt að 75 m þó svo sveiflan í meðalári sé mun minni. Nýtanlegt vatnsmagn fyrir rekstur virkjunarinnar er 2100 gígalítrar (2,1 teralítrar eða 2,1 rúmkílómetrar) og renna úr því 107m^3/s niður í stöðvarhús virkjunarinnar í Teigsbjargi þaðan sem vatninu er beint í Jökulsá í Fljótsdal sem aftur rennur í Lagarfljót.

Fossarnir Kringilsárfoss og Sauðárfoss hurfu meðal annars með myndun lónsins.

## Heimildir
* Heimasíða Landsvirkjunar
* Kárahnjúkar.is - upplýsingasíða á vegum Landsvirkjunar
Einelti

**Einelti** er samfélagslegt hegðunarmynstur sem einkennist af grófri niðurlægingu og stríðni, andlegri og líkamlegri, sem beinist að ákveðnum einstaklingi af hálfu annars einstaklings eða hóps. Fyrirbrigðið er þekkt vandamál í skólum og á vinnustöðum. Sums staðar er einelti bannað með lögum, til dæmis í Skotlandi.

Hópar, sem stunda einelti í ákveðnu samfélagi (t.d. vinnustað eða skóla), einkennast oft af geranda, sem á við persónuleg vandamál að stríða, t.d. í æsku, eða hefur áður verið lagður í einelti sjálfur; hóp einstaklinga sem styðja eineltið af svipaðri ástæðu og stærri hóp fólks sem styðja eineltið ekki beint heldur eru félagar þeirra sem stunda eineltið, fylgjast með því og aðhafast ekki. Fórnarlömb eineltis eru oft sjálfstæðir persónuleikar sem hafa litla þörf fyrir að fylgja umhverfinu þegar kemur að til dæmis tísku eða háttalagi en eru hins vegar ekki síður hæfir þegar kemur að almennum hæfileikum, svo sem greind.

Í mörgum samfélögum, ekki síst vestrænum, er einelti litið alvarlegum augum og víða hafa félagslegar stofnanir það verkefni að koma í veg fyrir einelti í samfélaginu. Vandamálið er líklega helst í skólastofnunum, en einnig á vinnustöðum.
Staphylococcus aureus

***Staphylococcus aureus*** (ýmist stytt *Staph. aureus* eða *S. aureus*.) er gerill af ættkvísl  stafýlókokka sem lifir einkum á húð og í nefholi manna. Hann er tækifærissýkill og getur valdið vægum sýkingum í húð sem svipar til unglingabóla en einnig lífshættulegum sjúkdómum á borð við lungnabólgu, júgurbólgu, heilahimnubólgu og hjartaþelsbólgu.

*Staphylococcus aureus* er algeng matareitrunarbakteria. Hún kemur oft upp í matvælum sem hafa verið meðhöndluð af fólki og getur komið upp þar sem hreinlæti er ábótavant. Hún kemur helst fram í unnum kjötvörum og hún getur fjölgað sér hratt, auk þess getur hún myndað eiturefni sem er mjög hitaþolið og þolir suðu allt að hálfa klukkustund. Bakterían finnst fyrst og fremst í nösum, hálsi og á húð hjá fólki og dýrum. Hún finnst einnig í þörmum hjá mönnum og dýrum, jarðvegi og ryki. Hún kemur einnig fyrir í ígerðum og sárum. Algengustu matvælin sem hún finnst í eru kjötafurðir, mjólkurafurðir, búðingar, sósur og salöt og saltaðar matvörur.

*Staphylococcus aureus* getur vaxið við 8º-45&nbsp;°C en hún drepst við um það bil 70º-75&nbsp;°C. Bakterían er mjög saltþolin og getur vaxið í mat með saltinnihald allt að 15%. Hún getur líka lifað þurrkun af og vex best í tilvist súrefnis en getur einnig lifað við loftfirrtar aðstæður. Hún þolir breytt sýrustigsbil eða allt frá 4 og upp í 9.

Eiturefnið sem bakterían getur myndað getur verið mjög virkt og þarf lítið af því til þess að fólk veikist. Fyrstu einkenni sem koma fram eina til sex klukkustundir eftir neyslu eru ógleði, uppköst og oft höfuðverkur. Langoftast er sjúkdómurinn skammvinnur og fólk nær sér eftir einn til þrjá daga án meðferðar hjá lækni.

## Sjá einnig

* MÓSA – fjölónæmur *Staphylococcus aureus* sem erfitt er að meðhöndla.

## Heimildir
Ásgrímur Jónsson

**Ásgrímur Jónsson** (fæddur í Suðurkot í Rútsstaðahverfi í Flóa 4. mars 1876 – dáinn 5. apríl 1958) var íslenskur listmálari og fyrstur íslenskra málara til að gera myndlistina að aðalstarfi. Hann nam við Konunglega listaháskólann í Kaupmannahöfn á árunum 1900–1903 og ferðaðist víða að námi loknu. Hann er frægastur fyrir landslagsmyndir sínar þó svo að á löngum ferli hafi stefnur og áherslur hjá honum breyst. 

Ásgrímur dvaldi eftir 1940 oft í Húsafelli á sumrin og eru margar myndir hans tengdar staðnum. Núverandi kirkja í Húsafelli var byggð eftir hugmynd Ásgríms.
Hann var jarðsettur í Gaulverjabæjarkirkjugarði

## Tengt efni
* Safn Ásgríms Jónssonar

## Tenglar
* ''Nokkrar endurminningar Ásgríms Jónssonar málara''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1942 
* ''Ásgrímur Jónsson listmálari áttræður í dag''; grein í Tímanum 1956
* Húsafell Ásgríms og Forynjur (Sýning í Listasafni Íslands 2014)
Kína (aðgreining)

**Kína** er landsvæði og getur átt við eftirfarandi:
* Alþýðulýðveldisins Kína sem er ríki í Austur-Asíu.
* Lýðveldið Kína sem er ríki í Austur-Asíu
* Kína sem er menningarsvæði sem nær yfir Austur- og Suðaustur-Asíu.
Norræna húsið

**Norræna húsið** er stofnun hýst í samnefndu húsi í Vatnsmýrinni í Reykjavík, sem á að stuðla að samvinnu og efla tengsl Íslands og hinna Norðurlandanna. 

Byggingin var hönnuð af finnska arkitektinum Alvar Aalto, fullbyggð 1968 og opnuð almenningi þann 24. ágúst sama ár. Þar má finna bókasafn, veitingastaðinn *Sónó Matseljur* og sali, sem leigðir eru til sýninga-, ráðstefnu- og fundahalda — auk ýmissa annara viðburða allan ársins hring. Húsið er opið alla daga vikunnar nema mánudaga og almennt enginn aðgangseyrir að neinum viðburðum sem Norræna húsið sjálft stendur fyrir. Rekstur hússins er greiddur sameiginlega af Norrænu ráðherranefndinni.  

Norræna húsið er bæði bakhjarl og þátttakandi í helstu menningarviðburðum í Reykjavík og skipuleggur margvíslega menningarviðburði og sýningar.

Bókasafn Norræna hússins er stærst sinnar tegundar á Norðurlöndum. Þar er að finna bækur og blöð á sjö norrænum málum: dönsku, finnsku, færeysku, grænlensku, norsku, samísku og sænsku. Þar er einnig hægt að fá lánaðar hljóðbækur og DVD-myndir. Í safninu er einnig Artótek með grafíkmyndum eftir norræna listamenn, sem hægt er að fá að láni. Barnabókasafnið er á neðri hæð bókasafnsins og eru þar haldnar sýningar, sögustundir og margvíslegar fjölskyldusmiðjur allt árið. 

Á fyrstu árum Norræna hússins voru kennslustundir í húsinu hjá nemendum við Háskóla Íslands sem lærðu norræn tungumál.

Forstjóri Norræna hússins síðan 2. janúar 2019 er Sabina Westeholm. 

Í kjölfar Alþingiskosninga vorið 2009 fóru viðræður um myndun ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs fram í Norræna húsinu.

## Tengt efni
* Norðurlandahúsið í Færeyjum.
* Norræna ráðherranefndin
* Norræna stofnunin í Finnlandi
* Barna- og unglingabókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs

## Tengill
* Heimasíða Norræna hússins 
* Heimasíða AALTO Bistro 

## Tilvísanir
Putonghua

**Putonghua** eða 普通话 (Pinyin: *Pǔtōnghuà*) er opinbera talmálið í Kína sem er m.a. notað í sjónvarpi og útvarpi sem og við kennslu í skólum á öllum skólastigum. Flestir Kínverjar á meginlandinu nota Putonghua til tjáskipta ef þeir eru frá ólíkum landsvæðum. Framburður í Putonghua byggist á Beijing-mállýsku sem er hluti af mandarín-mállýskunni. Framburður á Putonghua er merkt með Pingyin.