open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Led Zeppelin (breiðskífa)

***Led Zeppelin*** er fyrsta breiðskífa með bresku rokk-hljómsveitinni Led Zeppelin. Hljómplatan kom út 12. janúar 1969 í Bandaríkin og 31. mars sama ár í Bretlandi. Upptökur á plötunni hófust í október 1968. Atlantic records gaf út plötuna. Umslag plötunnar sýnir mynd af Hindenburg loftskipinu nokkrum sekúndum eftir að kviknað hafði verið í því.

## Lagalisti

## Heimildir
*
Q-hlutfall

**Q-hlutfall** er hugtak í fjármálum og hagfræði sem notað er til að bera saman markaðsverð á fyrirtæki og bókhaldslegu verðmæti þess. Þetta er einnig nefnt „V/I hlutfall“ eða „Q-Tobins“.  Q-hlutfallið fæst með því að deila innra virði fyrirtækis samkvæmt ársreikningi þess í markaðsverð þess.

Notkun hlutfallsins skýrist betur við að skoða dæmi af notkun þess við ákvörðun um hvort sé skynsamlegt að fjárfestinga í fyrirtæki: 
Við deilum innra virði fyrirtækis samkvæmt ársreikningi þess í markaðsverð þess. Þá er fáum við Q-hlutfallið.

::Sé það hærra en 1 er markaðsverð fyrirtækis hærra en sem nemur eigin fé þess. „Markaðurinn“ er þá að meta verðmæti fyrirtækis hærra en sem nemur bókhaldslegu verðmæti þess. Ályktunin sem þá er dregin er að líkur séu þá á því að markaðsvirði fyrirtækisins muni vaxa ef það fjárfestir til að auka umsvif sín. 

::Á hinn bóginn ef hlutfallið er lægra en 1 er markaðsverð lægra en eigið fé þess. Þá metur „markaðurinn“ viðkomandi fyrirtæki undir bókhaldslegu verðmæti þess. Þá eru taldar líkur á skynsamlegt sé að festa ekki meira fé í rekstrinum og jafnvel að hætta honum og selja framleiðslutækin.

Hugtakið Q-hlutfall var sett fram árið 1968 af þeim William Brainard og James Tobin, sem báðir störfuðu við Yale-háskóla í Bandaríkjunum. Ári síðar skrifaði Tobin aðra grein um efnið og er hlutfallið kennt við hann. Á ensku er talað um *Tobin's Q*.  
James Tobin (1918-2002) var einn fremsti hagfræðingur 20. aldar og fékk Nóbelsverðlaunin í hagfræði árið 1981.
Vætukarsi

**Vætukarsi** (fræðiheiti: *Nasturtium microphyllum*) er votlendisjurt af krossblómaætt. Vætukarsi er einnig haft um aðrar tegundir af sömu ættkvísl.

## Tengt efni
* Karsi
Gaupan

**Gaupan** (latína: *Lynx*, íslenska orðið „gaupa“ að viðskeyttum greini) er stjörnumerki á norðurhimni sem er sjáanlegt frá Íslandi. Gaupan er ungt stjörnumerki og var skilgreint af Jóhannesi Hevelíus á 17. öld og er nefnd eftir dýrinu gaupu.

## Heimildir



## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Gaupan
TrueCrypt

**TrueCrypt** er ókeypis notendahugbúnaður sem leyfir notendum að dulrita gögn í rauntíma. TrueCrypt getur meðal annars búið til dulritaðan sýndardisk sem er geymdur innan tölvuskráar, deildar eða geymslu.

TrueCrypt virkar á Microsoft Windows, Linux og Mac OS X og styður dulritunaralgrímin AES, Serpent og Twofish.

## Tengt efni
* Villandi dulritun
* Dulritunaralgrím
* Dulritun

## Tenglar
* TrueCrypt heimasíðan
Heimssýn

**Heimssýn, hreyfing sjálfstæðissinna í Evrópumálum**, er þverpólitísk hreyfing þeirra sem eru andvígir því að Ísland gangi í Evrópusambandið. Hreyfingin var stofnuð 27. júní 2002.
Ragnar Arnalds var kjörinn fyrsti formaður hennar og gegndi hann þeirri stöðu þar til 2009. Síðan hafa formenn verið Ásmundur Einar Daðason (2009-2013) og Vigdís Hauksdóttir. Núverandi formaður er Haraldur Ólafsson.

Á heimasíðu Heimssýnar segir að hreyfingin telji „hagsmunum Íslendinga best borgið með því að halda áfram að vera sjálfstæð þjóð utan Evrópusambandsins.“ Þá kemur fram að í kjölfar stofnfundar hennar árið 2002 hafi eftirfarandi ávarp verið birt í helstu prentmiðlum landsins undirritað af rúmlega eitt hundrað stofnfélögum:

„Íslendingar hafa á tæpri öld fest sig í sessi sem sjálfstæð þjóð með öflugt atvinnu- og menningarlíf þar sem velferð þegnanna er tryggð. Einstakur árangur fámennrar þjóðar væri óhugsandi nema fyrir það afl sem felst í sjálfstæðinu. Við undirrituð leggjum áherslu á vinsamleg samskipti og víðtæka samvinnu við aðrar þjóðir í Evrópu og heiminum öllum en teljum það ekki samrýmast hagsmunum Íslendinga að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Við hvetjum til opinnar umræðu um Evrópu- og alþjóðasamstarf á þessum grunni og höfum stofnað samtök sem bera heitið Heimssýn, hreyfing sjálfstæðissinna í Evrópumálum.“

## Tenglar
* Heimasíða Heimssýnar 
* Bloggsíða Heimssýnar
Aflýsing

**Aflýsing** er þáttur í opinberri skráningu skjala á Íslandi (þinglýsingu) sem gegnir því hlutverki að afla réttindum þeim sem skjölin taka til, verndar gagnvart þriðja manni. Aflýsing er framkvæmd hjá sýslumönnum. 

Þegar réttarsambandi því, sem stofnað var til með skjali er lokið, skal aflýsa skjalinu úr þinglýsingabókum. Aflýsingin er færð í þinglýsingabók og koma þær upplýsingar sem færðar voru inn við þinglýsingu ekki lengur fram á þinglýsingavottorði. 

Það er skilyrði fyrir aflýsingu að þinglýsingarstjóri fái í hendur frumrit skjals sem aflýsa á áritað af rétthafa.

Ef frumrit skjals er glatað þarf að gera sérstakar ráðstafnir svo unnt sé að aflýsa skjali.

## Tenglar
* Þinglýsingalög nr. 39/1978
* Reglugerð um þinglýsingar nr. 405/2008
* Lög um fjöleignahús nr. 26/1994, II kafli
* Lög um stimpilgjald nr. 36/1978
* Lög um aukatekjur ríkissjóðs nr. 88/1991 (8, 14, og 17. gr.)
Krossfesting

**Krossfesting** er gömul og kvalafull refsingaraðferð sem felst oftast í því að maður er deyddur með því að negla hann eða hengja á kross. Krossfesting þótti háðuglegust allra afaka í hinum rómverska heimi. Jesús Kristur var krossfestur og krossfesting hans er tákn kristindómsins.  

Krossfesting er einnig pyntingaraðferð eða lítillækkun á líki afbrotamanns. Í Saudi-Arabíu þýðir krossfesting til dæmis að hinn dæmdi er fyrst hálshöggvinn opinberlega, lík hans er síðan bundið á kross og haft til sýnis opinberlega. 

## Tengt efni
* Róðukross

## Tenglar
*
Þinglýsing

**Þinglýsing** er opinber skráning skjala sem gegnir því hlutverki að afla réttindum þeim sem skjölin taka til, verndar gagnvart þriðja manni. Hið opinbera þinglýsir margs konar samningum og gjörningum en slíkt er í höndum sýslumanna sem eru þinglýsingarstjórar, hver í sínu umdæmi. Þinglýsing merkir að opinber skráning réttinda hafi átt sér stað og á oftast við eignarrétt eða veðrétt. Þannig er fasteignalánum þinglýst og veðbókarvottorði sömuleiðis. Þannig er það staðfest af hinu opinbera hver hefur veð í viðkomandi eign og í hvaða röð. Á ensku er þinglýsing *Register*.

## Þinglýsingavottorð (veðbókarvottorð)
Þinglýsingavottorð, eru gjarnan nefnd veðbókarvottorð, er vottorð eða staðfesting á því hvað hefur verið skráð í þinglýsingabók um tiltekna eign. Hvað varðar fasteignir kemur þar fram hverjir eru þinglýstir eigendur hennar, hvaða veðbönd og kvaðir hvíla á henni og hvort eignaskiptayfirlýsingu hefur verið þinglýst ef um fjöleignahús er að ræða.

## Þinglýsingarbækur
Í þinglýsingarlögum er gert ráð fyrir að meginatriði úr skjali sem komið er með til þinglýsingar sé fært í þinglýsingabók. Jafnframt er gert ráð fyrir að færa megi þinglýsingarbækur í tölvutæku formi. Í langflestum umdæmum er efni yfirgnæfandi meirihluta þinglýstra skjala fært í tölvu, sem tengist gagnabanka Fasteignamats ríkisins, jafnframt því sem skjölin er skönnuð inn (myndlesin) þegar þeim er þinglýst.  Sameiginlegur gagnabanki þinglýsingaskráningar sýslumanna, Fasteignamats ríkisins og sveitarfélaga hefur verið nefndur “Landskrá fasteigna”.

Hæg er að nálgast upplýsingar úr þinglýsingabókum hjá þinglýsingarstjórum. Þar má fá þinglýsingarvottorð fyrir einstakar eignir og einnig hægt að fá ljósrit einstakra þinglýstra skjala, svo sem eignaskiptayfirlýsingum.  Nálgast má þinglýsingarvottorð um sérhverja fasteign sem færð hefur verið í Landskrá fasteigna hjá hvað embætti sýslumanns sem er. Sama á við um ökutæki, nálgast má þinglýsingarvottorð fyrir öll skráð ökutæki hjá hvaða sýslumannsembætti sem er. 

Hægt er að kaupa aðgang að veðbandayfirlitum hjá Fasteignamati ríkisins og hjá Lánstrausti hf.  Sá aðgangur takmarkast við þær eignir sem skráðar eru í gagnagrunni Landskrár fasteigna.

## Þinglýsingarumdæmi
Skjölum sem varða fasteignir ber að þinglýsa í því umdæmi sem fasteignin er.   
Skjöl sem varða skip ber að þinglýsa í umdæmi þar sem skip er skráð. 
Skjöl sem varða skráð ökutæki ber að þinglýsa í umdæmi þar sem skráður eigandi á lögheimili og sama á við um lausafé sem ekki er skráð í ökutækja- eða skipaskrá. 
Skjöl sem varða lausafé ber að þinglýsa í umdæmi þar sem skráður eigandi lausafjárins er með lögheimil. 
Skjöl sem varða loftför ber að þinglýsa hjá sýslumanninum í Reykjavík.

## Tengt efni
* Aflýsing þinglýstra skjala

## Tenglar
* Þinglýsingalög nr. 39/1978
* Reglugerð um þinglýsingar nr. 405/2008
* Lög um fjöleignahús nr. 26/1994, II kafli
* Lög um stimpilgjald nr. 36/1978
* Lög um aukatekjur ríkissjóðs nr. 88/1991 (8, 14, og 17. gr.)
Fjörgyn

**Fjörgyn** kemur fyrir í norrænni goðafræði og merkir Jörð, móðir Þórs. Í Völuspá segir (57. erindi):

:Þá kemur inn mæri
:mögur Hlóðynjar,
:gengur Óðins sonur
:við orm vega,
:drepur hann af móði
:Miðgarðs véur,
:munu halir allir
:heimstöð ryðja;
:gengur fet níu
:Fjörgynjar bur
:neppur frá naðri
:níðs ókvíðinn.

Merking vísunnar er eitthvað á þessa leið:  Þá kemur hinn ágæti sonur Jarðar (þ.e. Þór), gengur sonur Óðins (þ.e. Þór) fram að berjast við orminn, sem drepur verndara Miðgarðs (þ.e. Þór)  með eiturblæstri (krafti), allir menn tortíma hinum byggða heimi, sonur Jarðar (Þór) gengur, að þrotum kominn, níu fet í burtu frá orminum, áhyggjulaus yfir illu umtali (yfirleitt skýrt þannig að Þór hafi nú engar áhyggjur af því að vera brigslað um hugleysi því hann er búinn að drepa orminn).
Hamarsrétt

**Hamarsrétt** er fjárrétt á Vatnsnesi í Húnaþingi vestra. Réttin er í fjörunni rétt sunnan við ós Hamarsár á vestanverðu Vatnsnesi. Réttarstæði Hamarsréttar er talið eitt hið sérstæðasta á Íslandi.

Norðan við ós Hamarsár er lítið félagsheimili sem heitir Hamarsbúð.

## Tenglar
* ''Hamarsrétt''; grein í Tímanum Sunnudagsblaðinu 1971
* ''Hamarsrétt''; grein í Morgunblaðinu 1964
Auðfræði

**Auðfræði** (1880) er hagfræðirit eftir Arnljót Ólafsson.

Arnljótur fékk 400 króna styrk af landsfé árið 1877 frá Alþingi til þess að semja rit um þau efni, sem nefnd voru ökonomia á erlendum málum. Auðfræðin komu út þremur árum seinna.

Arnljótur byggði ritið langmest á kenningum Frédéric Bastiat sem fram komu í *Harmonies Economiques*. Bastiat hafði tileinkað sér kenningar Adams Smith og er rit Arnljóts, fyrsta íslenska fræðiritið um hagfræði, því skrifað á grundvelli kenninga Adams Smith og í anda hans.

## Heimildir
* Arnljótur Ólafsson: Auðfræði (1880, endurpr. 1988).
** Formáli 2. prentunar eftir Dr. Gylfa Þ. Gíslason.
Kimbrar

**Kimbrar** voru keltneskur þjóðflokkur (sem sumir telja germanskan) sem herjaði suður á Rómaríki á 2. öld.

Grikkir nefndu Jótlandsskaga Kimbríanskaga en þaðan voru þeir upprunnir.
Þjóðflutningatímabilið

**Þjóðflutningatímabilið** var tímabil mikilla fólksflutninga innan Evrópu sem innrás Húna hratt af stað. Germanskir þjóðflokkar tóku sig upp og fluttu suður og vestur á bóginn og bundu þar enda á hið forna ríki Rómverja. Þá yfirgáfu Englar og Saxar Þýskaland og Jótar Danmörku og héldu til Englands, Vandalar fóru vestur gegnum Frakkland og Spán og til Norður-Afríku þar sem mál þeirra var talað þar til Austrómverka ríkið fór gegn þeim og eins fóru margir aðrir germanskir þjóðflokka suður Ítalíuskaga og brutu endanlega niður hið gamla Rómarríki.

Á þessum tíma talaði um ein milljón manna germönsk mál en íbúatala allrar Vestur-Evrópu hefur einungis verið fáeinar milljónir.
Mocho-Choshuenco

**Mocho-Choshuenco** (spænska: *Volcán Mocho-Choshuenco*) er tvöföld eldkeila í Andesfjöllum í Suður-Síle. Síðast gaus Mocho árið 1864.
Rancovatn

**Rancovatn** (spænska: Lago Ranco) er stöðuvatn í Los Ríos-héraði í Suður-Síle. Futrono er stærsta borgin nálægt vatninu. Rancovatn er 442 ferkílómetrar að stærð og dýpst 199 m. Úr vatninu rennur áin Río Bueno.
Calafquénvatn

**Calafquénvatn** (spænska: Lago Calafquén) er stöðuvatn á mörkum Araucanía-fylkis og Los Ríos-fylkis í Suður-Síle. Lican Ray er stærsta borgin við vatnið. Calafquénvatn er 120,6 ferkílómetrar að stærð og dýpst 207 m. Úr vatninu rennur Río Pullinque.
Skarfakál

**Skarfakál** (**kálgresi**, **síonsjurt** eða **skyrbjúgsjurt**) (fræðiheiti: *Cochlearia officinalis*) er planta af krossblómaætt. Skarfakál er með nær kringlóttum blöðum og hvítum blómum í klösum. Skarfakál er gömul lækningajurt og mjög C-vítamínrík og þótti áður fyrr hin besta lækning við skyrbjúgi eins og eitt af nöfnum hennar gefur til kynna. Skarfakál vex einkum við sjó. 

## Tilvísanir
Skjóldalur

**Skjóldalur** er dalur sem gengur vestur úr Eyjafjarðardal og er mynni dalsins milli fjallana Möðrufells (901 m.y.s) og Hests (1227 m.y.s). Dalurinn er um 8 km langur. Eftir dalnum rennur samnefnd á Skjóldalsá sem sameinast Eyjafjarðará við bæinn Torfur. Innst á dalnum er Kambsskarð, en um það liggur leið inn á Þverárdal og Hóladal sem ganga í suðaustur úr Öxnadal. Bæirnir Gilsbakki, Árbakki og Yzta-Gerði eru við mynni dalsins.
Vajrayāna

**Vajrajana** (einnig skrifað vajrayana, vajrayāna, einnig nefnt **tantrískur búddismi**, **mantrayana**, **tantrayana**, **demantafarið** og **demantavegurinn**) er grein innan búddismans sem notar sérstakar andlega aðferðir, (tantra), til að öðlast uppljómun á skömmum tíma. Vajrajana-áhangendur álíta sig byggja á heimspekilegum kenningum bæði frá theravada og mahajana og sé þriðja megingrein búddismans. Vajrajana er annars af flestum, bæði búddistum og öðrum fræðimönnum, talin hluti af mahajana-greininni. 

Innan vajrayana eru fleiri undirgreinar. Þekktasta greinin af vajrayana er sennilega tíbetski búddisminn sem hefur marga áhangendur í Tíbet, Bhutan, Mongólíu og Nepal; Búrjatíu, Kalmýkíu og Tuva í Rússland; og Sikkim á Indlandi. Í Japan er vajrayana þekkt undir nafninu *Shingon*.
Katakana

**Katakana** er annað tveggja atkvæðatáknrófa í japönsku, en hitt er hiragana.

Í nútíma japönsku eru katakana oftast notuð til að skrifa orð úr erlendum tungumálum (kallað *[[gairaigo]]*). Til dæmis er „sjónvarp“ skrifað テレビ (*terebi*). Á sama hátt er katakana venjulega notað um nöfn landa, útlenskra staða og nafna. Til dæmis er Ísland skrifað sem アイスランド (*Aisurando*) og Ameríka skrifað アメリカ (*Amerika*), orðið *Amerika* hefur einnig eigin Kanji (ateji) Amerika (亜米利加) eða í stuttu máli Beikoku (米国), sem bókstaflega þýðir „hrísgrjónalandið“).
Jónas Kristjánsson

**Jónas Kristjánsson** getur átt við eftirfarandi:

* Jónas Kristjánsson fyrrverandi forstöðumann Stofnunar Árna Magnússonar.
* Jónas Kristjánsson ritstjóra.
Ragna Sigurðardóttir (f. 1962)

**Ragna (Ragnheiður) Sigurðardóttir** (f. 10. ágúst 1962) er íslensk myndlistarkona, rithöfundur, þýðandi og skáld. Hún nam frönsku og myndlist í Aix-en-Provence í Frakklandi áður en hún hóf nám í myndlist við Myndlista- og handíðaskóla Íslands. Að því námi loknu hélt hún til framhaldsnáms við Jan Van Eyck Academie í Hollandi.  Hún var gift Hilmari Erni Hilmarssyni, allsherjargoða og tónlistarmanni, á árunum 1998-2024 og eiga þau tvær dætur.

## Verk
* 2022: *Þetta rauða, það er ástin* (skáldsaga)
* 2019: *Vetrargulrætur* (smásögur)
* 2016: *Vinkonur* (skáldsaga)
* 2011: *Bónusstelpan* (skáldsaga)
* 2009: *Hið fullkomna landslag* (skáldsaga)
* 2000: *Strengir* (skáldsaga)
* 1997: *Skot* (skáldsaga)
* 1993: *Borg* (skáldsaga)
* 1991: *27 herbergi* (smásögur)
* 1989: *Fallegri en flugeldar* (ljóð)
* 1987: *Stefnumót* (smásögur og ljóð)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Um Rögnu á Bókmenntavefnum
Félag Anti-Rasista

**Félag Anti-Rasista** eru íslensk félagasamtök sem stofnuð voru í september 2006 til þess að berjast gegn kynþáttafordómum og útlendingafælni á Íslandi.

## Tenglar
* Heimasíða félagsins
Lýðskrum

**Lýðskrum** kallast það að ná valdi með því að höfða til tilfinninga fólks (til dæmis fordóma eða ótta) oft í gegnum áróður eða mælskufræði. Sá sem beitir lýðskrumi nefnist **lýðskrumari** (eða **málaskúmur**) og notast oft við þjóðernishyggju eða trúarbrögð. H. L. Mencken skilgreindi lýðskrumara þannig: „Það er maður sem predikar kennisetningar sem hann veit að eru ósannar yfir mönnum sem hann veit að eru fávitar“.    

## Heimildir
Vilborg Davíðsdóttir

**Vilborg Davíðsdóttir** (f. 3. september 1965) er íslenskur rithöfundur. Hún er einkum þekkt fyrir sögulegar skáldsögur sem gerast á Víkingaöld. 

## Verk
* 2023: *Land næturinnar*
* 2020: *Undir Yggdrasil*
* 2017: *Blóðug jörð*
*2015: *Ástin, drekinn og dauðinn*
*2010: *Vígroði*
* 2009: *Auður*
* 2005: *Hrafninn*
* 2002: *Felustaðurinn*
* 2000: *Galdur*
* 1997: *Eldfórnin*
* 1994: *Nornadómur*
* 1993: *Við Urðarbrunn*

## Tenglar
* Vefsíða Vilborgar
Oddný Eir Ævarsdóttir

**Oddný Eir Ævarsdóttir** (f. 28. desember 1972) er íslenskur rithöfundur og heimspekingur sem hefur skrifað fjölda greina um myndlist. Eftir hana hafa komið út fjórar skáldsögur, *Opnun kryppunnar: brúðuleikhús* 2004, *Heim til míns hjarta: ilmskýrsla* 2009, *Jarðnæði* 2011 og *Ástarmeistarinn: blindskák*, allar hjá Bjarti. Oddný hlaut Fjöruverðlaunin, bókmenntaverðlaun kvenna, og Bókmenntaverðlaun Evrópusambandsins fyrir *Jarðnæði*, auk þess sem bókin var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna.

Hún var ráðin forstöðukona Gunnarsstofnunar á Skriðuklaustri frá janúar 2026.

## Verk
* 2017: *Undirferli: yfirheyrsla*
* 2015: *Blátt blóð: í leit að kátu sæði*
* 2015: *Fæðingarborgin*
* 2014: *Ástarmeistarinn: blindskák*
* 2011: *Jarðnæði*
* 2009: *Heim til míns hjarta: ilmskýrsla um árshátíð á hæli*
* 2004: *Opnun kryppunnar: brúðuleikhús*

## Tilvísanir

## Tenglar
* Upplýsingar um Oddnýju af vef Bjarts 
* Upplýsingar um Oddnýju af Bókmenntavefnum
Kjörnir alþingismenn 1971

Þetta er **listi yfir kjörna Alþingismenn** eftir Alþingiskosningarnar 1971.

## Reykjavíkurkjördæmi

* Árið 1973 varð Geir Hallgrímsson formaður Sjálfstæðisflokksins

## Reykjaneskjördæmi

## Suðurlandskjördæmi

## Austurlandskjördæmi

## Norðurlandskjördæmi eystra

* Árið 1973 kom Jónas Jónsson inn fyrir Gísla Guðmundsson
* Árið 1973 varð Magnús Jónsson varaformaður Sjálfstæðisflokksins

## Norðurlandskjördæmi vestra

## Vestfjarðakjördæmi

## Vesturlandskjördæmi

## Landskjörnir

* Árið 1973 sagði Bjarni Guðnason sig úr SFVGarðahreppur

## Samantekt

## Ráðherrar

## Forsetar Alþingis

## Formenn þingflokka
Patagónía

**Patagonía** (spænska *Patagonia*) er landsvæði í suðurhluta Suður-Ameríku. Patagonía skiptist milli Síle og Argentínu síðan 1881. Patagonía nær yfir nær frá Kyrrahafi í vestri að Atlantshafi í austri og frá Reloncavíárós, Río Colorado og Río Barrancas í norðri að Hornhöfða og Drakesundi í suðri.


File:Glaciar Perito Moreno (Argentina).jpg|Perito Moreno
File:Base del Cerro Catedral en Bariloche. (Patagonia Argentina) 01.JPG|Bariloche
File:Cuernos del Paine from Lake Pehoé.jpg|Torres del Paine
File:Ushuaia6a (js).jpg|Ushuaia
Uppfinning

**Uppfinning** er nýtt tæki eða aðferð sem leysir tæknilegt vandamál. Stundum eru uppfinningar byggðar á öðrum uppfinningum sem eru þegar til og stundum eru þær fullkomlega ný nýsköpun. Uppfinningar geta aukið þekkingu mannkyns og lífreynslu.

Hægt er að verja mjög nýstárlegar uppfinningar með einkaleyfi til þess að vernda hugmyndir uppfinningamanns.

Uppfinning er ólík uppgötvun, þar sem maður finnur eitthvað sem er þegar til.

## Tengt efni
* Einkaleyfi
* Listi yfir markverða uppfinningamanna
* Tækni
Sköpunargáfa

**Sköpunargáfa** er andleg og félagsleg aðferð þar sem nýjar hugmyndir og hugtök eru búin til. Sköpunargáfa getur líka verið bara sköpun á einhverju nýju. Hún er oft tengt við list og bókmenntir en er líka mjög mikilvæg í uppfinningu og nýsköpun. Það er ekki til ein endanleg og opinber skilgreining á sköpunargáfu. Maður sem skapar er talinn vera „skapari“.

Sköpunargáfa er mjög mikilvæg í störfum tengdum viðskiptum, hagfræði, byggingarlist, iðnhönnun, grafískri hönnun, auglýsingum, stærðfræði, tónlist, vísindum, verkfræði og kennslu.

Hún er tengd við starfsemi í hægra heilahvelinu.
Puerto Montt

**Puerto Montt** er borg í Síle og er höfuðborg Los Lagos-héraðs. Íbúar eru 146.000 (2017). Borgin var stofnsett árið 1853.
Andabær

**Andabær** er sögusvið í mörgum myndasögum frá Disney sem birtast í *[[Syrpa|Syrpum]]*, Andrés blöðum og *[[Andasögur|DuckTales]]*-teiknimyndaþáttunum. Hann er heimabær Andrésar Andar, Jóakims Aðalandar, Ripps, Rapps og Rupps, Andrésínu Andar og annarra sögupersóna sem tengjast þeim. Fyrst var talað um Andabæ í *[[Walt Disney's Comics And Stories]]* #49 árið 1944 í sögu eftir Carl Barks.

## Tengt efni
* Gæsabær
* Músabær
Hugmynd

**Hugmynd** er það sem er í hug þegar maður hugsar. Oft eru hugmyndir skýrðar sem hlutlægar myndir, það er að segja mynd yfir nokkurn hlut. Hugmyndir geta líka verið hugtök en sértæk hugtök koma ekki endilega fyrir sem myndir.

Getan til að skapa hugmyndir og skilja merkingu þeirra er meðfæddur eiginleiki mannvera.

Oft fær fólk hugmyndir fyrirvaralaust án sjálfsathugunar.

## Tengt efni
* René Descartes
* Frummyndakenningin
* Merking
* Platon

## Tenglar
*
Bartolomeo Cristofori

**Bartolomeo Cristofori** (4. maí 1655 – 27. janúar 1731) var ítalskur hljóðfærasmiður. Hann er almennt talinn vera sá sem fann upp píanóið. Hann fæddist í Padúa sem þá var hluti af Lýðveldinu Feneyjum en var ráðinn árið 1688 sem hljóðfærasmiður af Ferdinando de' Medici ríkisarfa í Toskana. Hann flutti því til Flórens þar sem hann þróaði fyrsta píanóið um eða fyrir aldamótin 1700. Hann vann síðan áfram að þróun þess til dauðadags.
Hafdís Huld Þrastardóttir

**Hafdís Huld Þrastardóttir** (f. 22. maí 1979), þekktust sem **Hafdís Huld**, er íslensk söng- og leikkona og fyrrum meðlimur Gus Gus. Hún lauk tónskáldanámi í Englandi 2006. Fyrir plötuna *Dirty paper cup* hlaut hún Íslensku tónlistarverðlaunin 2006.

Auk þess hefur Hafdís Huld samið og sungið með ýmsum erlendum listamönnum.

## Plötur
*Dirty Paper Cup (2006)
*Synchronised Swimmers (2009)
*Vögguvísur (2012)
*Home (2014)
*Barnavísur (2015)
*Dare to Dream Small (2017)
*Variations (2019)
*Sumarkveðja (2021)
*Við Jólatréð (2021)
*Vögguvísur (10 ára afmælisútgáfa) (2022)

## Tenglar
* Heimasíða Hafdísar Huldar
Már Guðmundsson

**Már Guðmundsson** (fæddur 21. júní 1954) er íslenskur hagfræðingur og fyrrverandi seðlabankastjóri Seðlabanka Íslands frá 2009-2019. Hann var áður aðstoðarframkvæmdastjóri peningamála- og hagfræðisviðs Alþjóðagreiðslubankans í Basel í Sviss. 

Már er fæddur í Reykjavík og foreldrar hans voru Margrét Tómadóttir (1927-2017) skrifstofumaður hjá Alþýðubandalaginu og Guðmundur Magnússon (1927-1987) verkfræðingur. Maki Más er Elsa S. Þorkelsdóttir lögfræðingur og fyrrverandi framkvæmdastýra Jafnréttisráðs og eiga þau þrjú börn. Bróðir Más er Magnús Tumi Guðmundsson, prófessor í jarðeðlisfræði.

## Nám og störf
Már lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Tjörnina árið 1974 og brautskráðist með BA-gráðu í hagfræði frá Essex-háskóla í Essex á Englandi, en hafði auk þess stundað nám í hagfræði og stærðfræði við Gautarborgarháskóla í Gautaborg í Svíþjóð. Hann lauk M.Phil.-prófi í hagfræði frá Cambridge-háskóla í Cambridge á Englandi og stundaði þar einnig doktorsnám.

Már starfaði við hagfræðideild Seðlabanka Íslands á árunum 1980 til 1987, var forstöðumaður hagfræðisviðs bankans á árunum 1991 til 1994 og aðalhagfræðingur bankans frá 1994 til 2004. Hann var efnahagsráðgjafi Ólafs Ragnars Grímssonar fjármálaráðherra 1988 til 1989.

Már var einn af framámönnum í vinstrisamtökunum Fylking byltingarsinnaðra kommúnista frá miðjum áttunda áratugnum fram til 1984 og einnig ritstjóri Neista tímarits samtakanna á árunum 1984 og 1985, en þá var blaðið lagt niður.

Þann 17. júní árið 2021 var Már sæmdur riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf í opinbera þágu.

## Tilvísanir
Caro-Kann vörn

**Caro-Kann vörn** er skákbyrjun, sem hefst með leikjunum 1.e4 c6 og hefur oftast framhaldið 2.d4 d5.
Drottningarbragð

**Drottningarbragð** er skákbyrjun, eða *[[gambítur]]*, sem hefst með leikjunum 1.d4 d5, 2.c4. Svartur getur ýmist þegið peðið á c4 og leikið 2..dxc4 (*[[móttekið drottningarbragð]]*) eða hafnað því með 2..e6 (*[[hafnað drottningarbragð]]*). Algengt svar er 2..c6, sem kallast Slavnesk vörn.
Arnór Sighvatsson

**Arnór Sighvatsson** (fæddur 2. febrúar 1956) er íslenskur hagfræðingur. Hann er aðstoðarseðlabankastjóri Seðlabanka Íslands.

## Nám og störf
Arnór brautskráðist með BA-gráðu í sagnfræði og heimspeki frá Háskóla Íslands. Hann hefur MA-próf í hagfræði frá Northern Illinois-háskóla í DeKalb í Illinois í Bandaríkjunum og lauk doktorsprófi í hagfræði frá sama skóla árið 1990.

Arnór vann á Hagstofu Íslands 1988 til 1989. Hann starfaði við Seðlabanka Íslands sem hagfræðingur, deildarstjóri og staðgengill aðalhagfræðings bankans á árunum 1995 til 2004. Hann var aðalhagfræðingur Seðlabankans og framkvæmdastjóri hagfræðisviðs á árunum 2004 til 2005. Hann var aðstoðarmaður framkvæmdastjóra Norðurlandaskrifstofu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á árunum 1993 til 1995.
Franskur leikur

**Franskur leikur**, stundum kölluð **Frönsk byrjun** en oftar **Frönsk vörn**,  er skákbyrjun, sem hefst á leiknum 1.e4 e6 og hefur algengasta framahald 2.d4 d5.
Rússnesk vörn

**Rússnesk vörn** eða **Petrovsvörn** er skákbyrjun, sem hefst á leikjunum 1.e4 e5, 2.Rf3 Rf6.

## Tengt efni
:Skák
:Listi yfir skákbyrjanir
Spænskur leikur

**Spænskur leikur** er skákbyrjun, oft kennd við *Ruy Lopez*, sem hefst á leikjunum 1.e4 e5, 2.Rf3 Rc6, 3.Bb5.
Ítalskur leikur

**Ítalskur leikur** er skákbyrjun, sem hefst á leikjunum 1.e4 e5, 2.Rf3 Rc6, 3.Bc4. Algengt framhald er 3..Bc5 eða 3..Rf6, sem kallast tveggja riddara tafl.
Vandamál

**Vandamál** er hindrun sem gerir erfitt að ná takmarki eða markmiði. Það á við ástand sem er óleyst. Vandamál verður til þegar manni verður kunnugt um stóran mun á milli þess sem er og þess sem þarf.

Hægt er að leysa vandamál með svari eða lausn, þetta heitir verkefnalausn. Það eru til mörg vandamál þar sem lausnir vantar, þau heita opin eða óleyst vandamál.

## Tengt efni
* Spurning
* Svar
Mál

**Mál** getur átt við:

* Forritunarmál
* Mál (stærðfræði)
* Tungumál
* Umræðuefni
* Vandamál
* Dómsmál
Spurning

**Spurning** er beiðni um upplýsingar um eitthvað, þessar upplýsingar eru gefnar með svari. 

Yfirleitt eru spurningar spurðar með spurnarsetningum. Er líka hægt að leggja spurningar með boðháttssetningu, til dæmis „Segðu mér hvað er 2 plús 2“. Stundum eru spurnarsetningar notaðar til að biðja um aðgerð og ekki upplýsingar, til dæmis „Gætirðu rétt mér saltið?“.

Spurningar eru notaðar í rannsóknum til að komast að nýjum upplýsingum.

## Tengt efni
* Fyrirspurn
* Retorísk spurning 
* Rökfræði
* Sannleikur
* Setning (setningafræði)
* Spurnarfornafn
* Spurningarmerki
* Staðhæfing
* Umræða
* Upphrópun
* Vafi
* Vandamál

## Tenglar
* 
* 
* 
*
Osorno

**Osorno** er borg í Síle um 820 km sunnan Santíagó. Borgin er höfuðborg Osorno-sýslu, íbúar eru 132.245 (2002). Los Lagos-háskóli liggur í Osorno. Borgin var stofnsett af Francisco de Villagra árið 1553.
Chiloé-eyjaklasinn

**Chiloé** (spænska: Archipiélago de Chiloé) er eyjaklasi skammt frá landi í Suður-Síle. Stóra-Chiloéey (Isla Grande de Chiloé) er stærst og fjölmennust eyjanna. Stóra-Chiloéey er um 50 km vestur og 2 km suður af fastalandinu. Höfuðstaður eyjarinnar er Castro. Árið 1567 lögðu spænskir landvinningamenn eyjuna undir sig.
Óskar Magnússon

**Óskar Magnússon** (f. 13. apríl 1954) er lögmaður og eigandi Þórsmerkur ehf, sem er aðaleigandi Árvakurs, sem er útgáfufélag Morgunblaðsins.  Óskar var einn aðalforsprakki þess að ráða Davíð Oddsson sem ritstjóra Morgunblaðsins í september 2009.  

Óskar lauk lögfræðinámi við Háskóla Íslands og mastersnámi í alþjóðlegum viðskiptarétti frá George Washington University. Hann hefur m.a. verið fréttastjóri DV, hæstaréttarlögmaður, forstjóri Hagkaups og stjórnarformaður Baugs.  Þá hefur hann hefur setið í stjórnum fjölmargra atvinnufyrirtækja. 

Þann 11. mars árið 2005 varð Óskar forstjóri Tryggingamiðstöðvarinnar, en þá lét Gunnar Felixson af störfum sem forstjóri félagsins. Óskar hætti hjá Tryggingamiðstöðinni árið 2007. Í nóvember 2009 kom í ljós að Tryggingarmiðstöðin, undir forystu Óskars, hafði brotið lög þegar félagið lánaði Samherja einn milljarð króna til að kaupa hlut í sjálfu sér árið 2006. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Mikill vinnuþjarkur og vel skipulagður''; grein í Frjálsri verslun 1993
* ''Óskar Magnússon stjórnarformaður Þyrpingar''; grein í Morgunblaðinu 11. nóvember 2000
Saurbæjarklaustur

**Saurbæjarklaustur** var munkaklaustur í Saurbæ í Eyjafirði snemma á 13. öld. Heimildir um Saurbæjarklaustur eru þó mjög litlar og óljósar og það er oft ekki talið með þegar íslensk klaustur eru talin upp. Svo mikið er víst að klausturlifnaður hefur ekki staðið þar lengi. Þó geta heimildir um þrjá ábóta:

* Þorkell Skúmsson, d. 1203.
* Eyjólfur ofláti Hallsson, sem sagður er hafa verið vígður 1206 og dó 1212. Hann var sonur Halls Hrafnssonar ábóta á Munkaþverá og var áður prestur á Grenjaðarstað.
* Þorsteinn Tumason var af ætt Ásbirninga, óskilgetinn sonur Tuma Kolbeinssonar og bróðir Kolbeins og Arnórs Tumasona. Guðrún dóttir hans var fylgikona Sveinbjarnar Hrafnssonar goðorðsmanns á Eyri, sonar Hrafns Sveinbjarnarsonar. Þorsteinn dó 1224 og eftir það er ekkert getið um klaustur eða munka í Saurbæ.

## Heimildir
*
Persónuafsláttur

**Persónuafsláttur** er ákveðin fjárhæð sem dregin er frá útreiknuðum tekjuskatti. Ef persónuafsláttur er hærri en útreiknaður skattur kallast það *ónýttur persónuafsláttur* og er hann notaður til að greiða önnur álögð gjöld (eignarskatt, sjúkratryggingagjald, útsvar). Allir sem náð hafa 16 ára aldri á árinu og eru heimilisfastir á landinu eiga rétt á persónuafslætti og sama gildir um þá sem dvelja hér á landi tímabundið vegna starfa.  Aðeins fólk sem hefur náð 16 ára aldri og er með skattalega heimilisfestu á Íslandi fær þennan afslátt af skattinum.

Persónuafsláttur á Íslandi árið 2014 var 50.498 kr. á mánuði. Árið 2015 var hann 50.902 kr. á mánuði eða 610.825 á ári.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Persónuafsláttur''; af Ríkisskattstjóra.is
Aleksandr Prokhorov

**Aleksandr Míkhajlovítsj Prokhorov** (rússneska: Алекса́ндр Миха́йлович Про́хоров; fæddur 11. júlí 1916, dáinn 8. janúar 2002) var sovéskur eðlisfræðingur. Hann fæddist í Atherton í Queensland í Ástralíu þann 11. júlí 1916 en fluttist til Rússlands 1923. Hann fékk Nóbelsverðlaunin í eðlisfræði árið 1964.
Þorlákur Loftsson

**Þorlákur Loftsson helgi** (d. 1354) var ábóti í Þykkvabæjarklaustri frá 1314 til dauðadags, eða í 40 ár.

Þorlákur var sonur Lofts Helgasonar, ráðsmanns í Skálholti, bónda í Skál og síðast kanúka í Þykkvabæjarklaustri og konu hans Borghildar, dóttur Eyjólfs ofsa Þorsteinssonar og Þuríðar Sturludóttur Sighvatssonar. Bróðir Lofts var Árni Helgason biskup. 

Þorlákur hafði forstöðu klaustursins á seinustu árum Loðmundar ábóta og tók formlega við eftir lát hans, sem var um jólin 1313. Hann átti í erjum við munkana í klaustrinu, sem voru honum mjög óhlýðnir. Tveir eða þrír þeirra börðu ábóta og hröktu hann á flótta úr klaustrinu 1342 og er sagt að Jón Sigurðsson Skálholtsbiskup hafi komið ári síðar og látið setja þá í járn. Einn þeirra var Eysteinn Ásgrímsson, höfundur Lilju. 

Hvaða álit sem munkarnir í klaustrinu höfðu á ábótanum, þá virðist hann hafa notið virðingar og hylli almennings og það svo mjög að hann var talinn helgur maður og bein hans voru tekin upp 1360, sex árum eftir lát hans, og höfð í klausturkirkjunni í Þykkvabæ. Eftirmaður hans var Eyjólfur Pálsson.

## Heimildir
* 
*
Flatur skattur

**Flatur skattur** er hugtak sem táknar að skattprósenta er alltaf sú sama í tilteknu skattkerfi sem þýðir fyrst og fremst að ekki eru skilgreind þrep í skattkerfinu. Í þrepaskattkerfi borgar skattgreiðandi tiltekið hlutfall skatts af ákveðnum tekjueiningum. Í flatskattskerfi borga allir sama hlutfall sem er reiknað af allri upphæðinni.

## Tengt efni
* Þrepaskattur
Biskupstungur

**Biskupstungur** er heiti á landsvæði og byggðarlagi í uppsveitum Árnessýslu. Biskupstungur ná yfir landsvæðið eða tunguna milli Brúarár og Hvítár. Tungufljót skiptir þessari tungu í tvennt og er vestari tungan kölluð Ytri-Tunga og hin eystri Eystri-Tunga. Vatnaskil á Kili ráða svo mörkum að norðan (Hvítá kemur úr sunnanverðum Langjökli og er hún eystri mörk. Biskupstungur geta því ekki náð á vatnaskilum á Kili) en Biskupstungur liggja að Svínavatnshreppi hinum forna á þeim slóðum. Biskupstungurnar draga nafn sitt af biskupsstólnum í Skálholti sem er í ytri tungunni. Flestir markverðir staðir í Biskupstungum eru í ytri tungunni; í eystri tungunni er helst að nefna kirkjustaðinn Bræðratungu.

Biskupstungnahreppur náði áður yfir landsvæði þetta og sameinaðist hann inn í Bláskógabyggð árið 2002.
Punta Arenas

**Punta Arenas** er borg í Suður-Síle og er höfuðborg Magallanes-héraðs. Punta Arenas er fjölmennasta borgin við Magellansund 132.000 íbúar árið 2024. Borgin var stofnsett árið 1848.
Þrepaskattur

**Þrepaskattur** er haft um skattaálagningarkerfi þar sem skattaprósentan er mismikil eftir tekjum, og þannig álögð að mismikið er tekið af ákveðnum tekjueiningum, allt eftir því sem ríkið ákveður. Þrepaskattur hefur það markmið að stuðla að tekjujöfnun. *Fjölþrepaskattur* er skattur sem hefur ótiltekin fjölda skattþrepa. 

Í byrjun nóvember 2009, í kjölfar bankahrunsins, var lagt til á Íslandi að upp yrði tekinn *þriggjaþrepaskattur*, og hann skilgreindur þannig: 

sem hefði það í för með sér að skattgreiðandi með 350.000 krónur í laun þyrfti að greiða samtals 131.350 krónur í skatt, en það skiptist þannig niður að 36,1% fara í skatt af fyrstu 250.000 krónunum (90.250 krónur) og 41,1% af eftirstandandi 100.000 krónunum (41.100 krónur) sem hann aflaði sér. Persónuafsláttur dregst síðan frá upphæðinni (131.350 mínus 42.205), þannig að heildarskattur viðkomandi væri samtals **89.145**. 

## Tengt efni
* Flatur skattur
* Persónuafsláttur
Karl 11.

**Karl 11.** (24. nóvember 1655 – 5. apríl 1697) var Svíakonungur frá 1660 til dauðadags. Hann varð konungur aðeins fimm ára gamall eftir að faðir hans Karl 10. Gústaf lést úr veikindum. Móðir hans Heiðveig Eleonóra af Holstein-Gottorp fór með völdin fyrir hans hönd en hún hafði lítinn áhuga á stjórnmálum og því var stjórn ríkisins í raun í höndum voldugra ráðgjafa í sænska ríkisráðinu á borð við Johan Göransson Gyllenstierna. Framganga hans í Skánarstríðinu gegn Danmörku 1675-1679 aflaði honum aukinna vinsælda og eftir lát Gyllenstierna 1680 tók hann sjálfur meiri þátt í stjórn ríkisins. Eftir stríðið einbeitti hann sér að umbótum í ríkisfjármálunum, í málefnum stjórnkerfisins og hersins. Hann giftist 1680 systur Danakonungs, Úlriku Eleonóru sem ól honum sjö börn, þar á meðal Karl 12. sem tók við völdum eftir lát föður síns.

## Tengill
* Málverk af Karli 11. á barnsaldri eftir Abraham Wuchters
Doggerbanki

**Doggerbanki** (stundum nefndur **Duggubanki** á íslensku) (úr hollensku: *dogge*, „dugga“) er stór sandfláki í Norðursjó. Á síðustu ísöld var bankinn jökulurð við ísjaðarinn og oft þurrt land, ýmist eyja eða tengt meginlandinu. Talið er að Doggerbanki hafi eitt sinn verið land, Doggerland, sem tengdi England við meginland Evrópu. Mikið af menjum frá lokum síðustu ísaldar og jafnvel steinaldarverkfæri hafa komið þar upp í netum fiskimanna.

Doggerbanki er mikilvæg fiskimið, sérstaklega fyrir veiði á þorski og síld.
Saga Bretlands

**Saga Bretlands** byrjaði þegar konungsríkin England (sem innihélt Wales) og Skotland sameinuðust þann 1. maí 1707 undir Treaty of Union-milliríkjasamningurinn, sem var skrifaður niður þann 22. júlí 1706 og var staðfestur af enska þinginu og skoska þinginu með Sambandslögunum. Þessi sameining myndaði konungsríkið Stóra-Bretland sem höfðu sama einvald og ríkisstjórn í Westminster. Áður voru England og Skotland aðskilin ríki en höfðu verið í konungssambandi síðan 1603. Konungsríkið Írland varð hluti sambandsins árið 1800 með öðrum Sambandslögum sem mynduðu konungsríkið Stóra-Bretland og Írland.

Árið 1763 var Bretland sigursælt í Sjö ára stríðinu sem greiddi götu yfirráða Breska heimsveldsins, sem varð öflugasta veldi í heimi í eina öld og var stærsta heimsveldi í sögunni. Frá og með 1921 voru um það bil 458 milljónir manna undir stjórn breska heimsveldsins sem var á þeim tíma um það bil fjórðungur af heimsmannfjöldanum. Vegna þess er bresk menning mjög útbreidd um allan heim.

Árið 1922 varð Írland sjálfstætt ríki með enska-írska milliríkjasamningnum og var þá Írska fríríkið, sjálfsstjórnarsvæði undan Bretlandi. Næsta dag gekk Norður-Írland úr samningnum og varð hluti Bretlands aftur. Fyrir vikið breytti konungsríkið nafni sínu í *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland* („Konungsríkið Stóra-Bretland og Norður-Írland“) sem er oft skammstafað sem *United Kingdom*, *UK* eða *Britain* á ensku. Eftir seinni heimsstyrjöldina urðu flest ríki í Breska heimsveldinu sjálfstæð lönd. Mörg þessara landa urðu meðlimir í Breska samveldinu sem er samtök sjálfstæðra ríkja. Sum þessara landa eru þegar með breska einvaldinn sem þjóðhöfðingja. Í dag er Bretland þegar stórveldi og er mikilvægur meðlimur í SÞ og NATÓ. Bretland ákvað að segja sig úr Evrópusambandinu árið 2016.

## Tengt efni
* Breska heimsveldið
* Breska samveldið
* Saga Englands
* Saga Skotlands
* Saga Wales
* Saga Írlands
Sambandslögin 1707

**Sambandslögin 1707** (enska: *Acts of Union 1707*) voru lög samþykkt af enska þinginu og skoska þinginu árið 1707 til að sameina konungsríkin England og Skotland. Sambandslögin settu í lög það sem hafði verið samþykkt í Treaty of Union-milliríkjasamningnum þann 22. júlí 1706. Áður voru England og Skotland aðskilin lönd í konungssambandi. Með þessum lögum var konungsríkið Stóra-Bretland myndað.

Löndin tvö voru með sama einvaldinn síðan *[[Union of the Crowns]]* árið 1603, þegar Jakob 6. Skotakonungur erfði ensku krúnuna eftir frænku sína Elísabet 1. Reynt hafði verið að sameina ríkin tvö árin 1606, 1667 og 1689 en það var ekki þar til byrjunar 18. aldarinnar að bæði þing voru sammála sambandi.

Lögin gengi í gildi þann 1. maí 1707. Á þessa dagsetningu sameinuðust skoska þingið og enska þingið til að mynda breska þingið, staðsett í Westminsterhöllinni í London. Hún var áður höfuðstöðvar enska þingsins. Þannig eru lögin þekkt sem **Þingasambandið** (e. *Union of the Parliaments*).

## Heimildir

## Tengt efni
* Breska þingið
* Sambandslögin 1800

## Tenglar
* Frumtexti Sambandslaganna 1707
Kjörnir alþingismenn 1967

Þetta er **listi yfir kjörna Alþingismenn** eftir Alþingiskosningarnar 1967.

## Reykjavíkurkjördæmi

* Árið 1968 varð Gylfi Þ. Gíslason formaður Alþýðuflokksins
* Árið 1968 varð Einar Ágústsson varaformaður Framsóknarflokksins
* Árið 1970 kom Geir Hallgrímsson inn fyrir Bjarna Benediktsson
* Árið 1970 varð Jóhann Hafstein formaður Sjálfstæðisflokksins
* Árið 1969 gekk Hannibal Valdimarsson til liðs við SFV
* Árið 1971 varð Geir Hallgrímsson varaformaður Sjálfstæðisflokkins

## Reykjaneskjördæmi

* Árið 1969 kom Axel Jónsson inn fyrir Pétur Benediktsson

## Suðurlandskjördæmi

* Árið 1971 gekk Karl Guðjónsson úr Alþýðubandalaginu

## Austurlandskjördæmi

## Norðurlandskjördæmi eystra

* Árið 1971 gekk Björn Jónsson til liðs við SFV

## Norðurlandskjördæmi vestra

* Árið 1968 varð Ólafur Jóhannesson formaður Framsóknarflokksins
* Árið 1969 kom Jón Kjartansson inn fyrir Skúla Guðmundsson

## Vestfjarðakjördæmi

*Árið 1970 kom Ásberg Sigurðsson inn fyrir Sigurð Bjarnason

## Vesturlandskjördæmi

## Landskjörnir

## Samantekt

## Ráðherrar

## Forsetar Alþingis

## Formenn þingflokka
Lárus Gottrup

**Lárus Gottrup** (1649 – 1. mars 1721) eða **Lauritz Christensen Gottrup** var Dani sem flutti til Íslands á 17. öld, settist þar að, komst til metorða og varð síðast lögmaður.

Gottrup kom fyrst til landsins með dönskum kaupmönnum og starfaði við verslun. Síðar varð hann fulltrúi fógeta, hafði Þingeyraklaustursumboð frá 1685 og varð að lokum lögmaður norðan og vestan árið 1695 að tillögu Müllers amtmanns. Var það í fyrsta skipti í mjög langan tíma sem Íslendingar réðu alls engu um val á lögmanni. Upp frá því skipaði konungur lögmenn, svo og varalögmenn, en það embætti hafði ekki verið til áður.

Gottrup gegndi lögmannsembættinu til 1714.  Árið 1701 fór hann utan með bænaskrár Íslendinga til konungs og tillögur um ýmis málefni og skipaði konungur tvær nefndir til að skoða það sem þar var fjallað um. Árangurinn af því mun meðal annars hafa verið að þeir Árni Magnússon og Páll Vídalín voru sendir til Íslands til að rannsaka ástand og hagi landsins í hvívetna, gera tillögur um úrbætur og semja jarðabók. Ein af tillögum Gottrups var líka að Íslendingar skyldu hafa að staðaldri erindreka sinn í Kaupmannahöfn til að framfylgja nauðsynjamálum landsins. Minna varð þó úr umbótum en til stóð, meðal annars vegna flokkadrátta og misklíðar milli íslenskra höfðingja.

Lárus Gottrup bjó lengi stórbúi á Þingeyrum í Húnaþingi, byggði þar upp og reisti meðal annars stórt timburhús, upphitað að hluta og lét leggja vatn að húsinu. Einnig reisti hann stóra timburkirkju á Þingeyrum og gaf henni meðal annars hollenskan prédikunarstól í barokkstíl, skírnarfont og fleiri góða gripi. Hann reisti nýbýlið  Gottrup í landi Ásbjarnarness, sem þá heyrðu undir Þingeyrar og kenndi það við sjálfan sig.

Lárus  Gottrup flutt vefstól til landsins og tvo eða þrjá rokka á árunum 1711–1712. Árið 1702 hafði hann komið sér upp  þófaramyllu og litunarverkfærum og hafði  ráðið litara að nafni Hans Andersen frá Danmörku.  Gottrup lét gera kálgarða  að Þingeyrum og hafði kálgarðsstúlku (höstepige) frá Kaupmannahöfn.

Kona Lárusar hét Catharina Christiansdatter Peeters (1666-1731) en var hérlendis kölluð Katarína Kristjánsdóttir. Þau áttu þrjár dætur og soninn Jóhann Gottrup, sýslumann og klausturhaldara á Þingeyrum.

Þjóðminjasafnið varðveitir íburðarmikið málverk af Lárusi Gottrup og fjölskyldu hans en það var málað fyrir Þingeyrarklausturkirkju snemma á 18. öld og var fyrst í timburkirkjunni sem Gottrup lét reisa 1695 en síðar í steinkirkju sem var reist 1877 en var keypt til Þjóðminjasafnsins um 1900. 
## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* Gunnar Hannesson og Þóra Kristjánsdóttir, Málverkið af Lauritz Gottrup lögmanni og fjölskyldu hans, Saga 47. árg. 1.tbl. 2009
Kjörnir alþingismenn 1963

Þetta er **listi yfir kjörna Alþingismenn** eftir Alþingiskosningarnar 1963.

## Reykjavíkurkjördæmi

* Árið 1965 kom Sveinn Guðmundsson inn fyrir Gunnar Thoroddsen
* Árið 1965 varð Jóhann Hafstein varaformaður Sjálfstæðisflokksins

## Reykjaneskjördæmi

* Árið 1965 kom Axel Jónsson inn fyrir Ólaf Thors

## Suðurlandskjördæmi

## Austurlandskjördæmi

## Norðurlandskjördæmi eystra

## Norðurlandskjördæmi vestra

* Árið 1966 kom Óskar E. Levý inn fyrir Einar Ingimundarson

## Vestfjarðakjördæmi

## Vesturlandskjördæmi

## Landskjörnir

* Árið 1965 kom Friðjón Skarphéðinsson inn fyrir Guðmund Í. Guðmundsson
* Árið 1967 kom Ragnar Jónsson inn fyrir Davíð Ólafsson

## Samantekt

## Ráðherrar

## Forsetar Alþingis

## Formenn þingflokka
Enska þingið

**Enska þingið** var þing konungsríkisins England. Enska þingið á uppruna í engilsaxnesku samtökum Witenagemot. Árið 1066 kom Vilhjálmur sigurvegari með lénsskipulagið og hann leitaði ráða hjá lénsmönnum og klerkum áður en hann setti lög. Árið 1215 var Magna Carta sett í lög af Jóhanni landlausa sem kvað á um að konungurinn mætti ekki setja á skatt án leyfis konunglegs ráðs síns. Þetta konunglega ráð varð hægt og bítandi að þingi.

Smám saman byrjaði enska þingið að draga úr völdum enska einvaldsins og þetta olli að öllum líkindum ensku borgarastyrjöldinni og aftöku Karls 1. árið 1649. Við endurreisn einvaldsins undir Karli 2. var þinginu gefin stjórn og þá komst á þingbundin konungsstjórn á Englandi og seinna Bretlandi. Sambandslögin 1707 sameinuðu enska og skoska þingið í Þing Stóra-Bretlands. Þegar írska þingið var afnumið árið 1801 sameinuðust meðlimir þess þings breska þinginu. Þess vegna er breska þingið eitt elsta löggjafarvald í heimi. Vegna breska heimsveldsins er breska þingið orðið fyrirmynd fyrir mörg þing um allan heim. Þessi fyrirmynd er þekkt sem Westminster-kerfið úr því að breska þingið er staðsett í Westminsterborg í London.

## Tengt efni
* Þing Stóra-Bretlands
* Breska þingið
* Írska þingið
* Skoska stéttaþingið
Skoska stéttaþingið

**Skoska stéttaþingið** (enska: *Estates of Parliament*) var þing konungsríkisins Skotlands. Fyrsta skjalfesta skoska þingið var stofnað á 13. öldinni og fyrsti skjalfesti fundur stéttaþingsins (talinn vera *colloquium* í latneskum heimildum, eins og enska þingið) var haldinn í Kirkliston (lítlum bæ sem liggur við Edinborg) árið 1235, undir stjórn Alexanders 2. af Skotlandi. 

Þingið var líka þekkt sem **Estates of Scotland**, **Three Estates** (skoska: *Thrie Estaitis*) eða **auld Scots Parliament** (*gamla skoska þingið*) og fundaði þar til Sambandslögin sameinaði skoska stéttaþingið við enska þingið, sem myndaði Þing Stóra-Bretland árið 1707.

## Tengt efni
* Breska þingið
* Enska þingið
* Írska þingið
* Þing Stóra-Bretlands
Jóhann Gottrup

**Jóhann Gottrup** (1691 - 1755) eða **Johan Christoffer Gottrup Lauritzson** var íslensk-danskur sýslumaður og klausturhaldari á 18. öld.

Jóhann var sonur Lárusar Gottrups lögmanns á Þingeyrum og Katarínu konu hans en var fæddur og uppalinn á Íslandi. Hann lauk stúdentsprófi og stundaði guðfræðinám í Kaupmannahöfn um tíma. Hann varð lögsagnari föður síns í Húnavatnssýslu 1714 og tók alfarið við sýslunni eftir lát hans 1721. Sama ár setti Niels Fuhrmann amtmaður hann jafnframt sýslumann Snæfellinga og umboðsmaður Stapajarða í stað Odds Sigurðssonar lögmanns, sem hafði haldið lénin án þess að hafa til þess umboð frá konungi. Auk þess annaðist Jóhann Þingeyraklaustursumboð fyrir hönd móður sinnar og var því með valdamestu mönnum landsins.

Þetta markaði upphaf langærra og afar harðra deilna milli þeirra Jóhanns og Odds en þeir voru raunar engir vinir fyrir, báðir ofstopa- og yfirgangsmenn. Oddur fór til Kaupmannahafnar til að reyna að rétta hlut sinn en Jóhann lét greipar sópa um eignir hans á meðan, tók sumt undir sig en eyðilagði annað. Þegar Oddur sneri aftur gekk á með stöðugum erjum og átökum á milli þeirra og manna þeirra því báðir höfðu um sig ribbaldaflokka og má segja að skálmöld hafi ríkt á Snæfellsnesi.

Fuhrmann amtmaður vék Oddi úr embætti 1724 og hann var vanvirtur á ýmsan hátt, bæði af Jóhanni og öðrum. Hann sigldi nokkrum sinnum til Kaupmannahafnar og reyndi að rétta hlut sinn og á endanum fékk hann uppreisn æru með konungsbréfi 1730 og var Jóhanni gert að skila honum aftur jörðum og fjórtán fiskibátum. Jóhann hafði erft mikið fé eftir foreldra sína og haft miklar tekjur en jafnan borist mikið á og eytt fé sínu. Um svipað leyti lenti hann í langvinnum og flóknum málaferlum við Bjarna Halldórsson sýslumann sem urðu honum á endanum ofviða. Fékk Bjarni Húnavatnssýslu 1728 og Þingeyraklaustursumboð 1738 og varð Jóhann þá að fara frá Þingeyrum. Málaferlum þeirra Bjarna var þó engan veginn lokið.

Jóhann var ógiftur og barnlaus en fylgikona hans og svallfélagi var Sigríður Salómonsdóttir og er sagt að hann hafi endað ævina örsnauður sem fiskibarsmíðakarl hjá henni í Grunnasundsnesi.

## Heimild
Otte Stigsen Hvide

**Otte Stigsen Hvide** (d. eftir 1567) eða **Otti Stígsson** var danskur sjóliðsforingi sem var hirðstjóri á Íslandi 1542-1547 og aftur árið 1551.

Otte Stigsen var af Hvide-ættinni sem var gömul dönsk aðalsætt. Hans er fyrst getið 1509 og er hann þá yfirmaður í leiðangri til Finnlands. Hann leiddi bændauppreisn á Skáni til stuðnings Kristjáni 2. árið 1525 og var einnig stuðningsmaður hans í Greifastríðinu en síðar sættist hann við Kristján 3. og varð helsti sjóliðsforingi hans og barðist meðal annars gegn sjóræningjum á Norðursjó. 

Árið 1542 varð hann hirðstjóri á Íslandi og var falið af konungi að framfylgja banni við vetursetu útlendinga hér, sem var þó í rauninni aðeins ítrekun á Píningsdómi, sem hafði verið slælega framfylgt á árunum á undan svo að Hamborgarkaupmenn og aðrir þýskir höndlarar voru farnir að setjast að á landinu, einkum í Hafnarfirði, og höfðu reist þar kirkju. Otti gerði upptæka alla báta og aðrar eignir Þjóðverja á Suðurnesjum og gengu um það dómar á alþingi 1544 og 1545. Hann lét af hirðstjóraembætti 1447 og hélt til Danmerkur en Laurentius Mule tók við. Hann var þó ekki sami skörungur og Otti og flúði undan Jóni Arasyni þegar hann kom í Viðey sumarið 1550.

Vorið 1551 sendi Kristján 3. Otta með tvö herskip til Íslands til að berja niður uppreisn Jóns, sem frést hafði af til Kaupmannahafnar haustið áður, en þá var búið að höggva Jón og syni hans og Dönunum var ekki veitt nein mótspyrna. Otti hafði hér hirðstjóravald það ár en hvarf síðan aftur til Danmerkur. Svíar tóku hann til fanga í sjóorrustu við Borgundarhólm 1563. Hann var þá líklega hátt á áttræðisaldri og er talið að hann hafi dáið í sænsku fangelsi en hann var þó enn á lífi 1567. Hann var ókvæntur.

## Heimildir
* 
*
Lily Allen

**Lily Rose Beatrice Allen** (fædd 2. maí 1985), þekktust sem **Lily Allen**, er bresk söng- og leikkona, spjallþáttastjórnandi og lagahöfundur.

## Tenglar
* ''Heimasíða''