open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ráðherra Íslands

**Ráðherra Íslands** var ráðherraembætti í ríkisstjórn Danmerkur sem tók við af embætti Íslandsráðgjafa eftir stjórnarskrárbreytingu sem samþykkt var árið 1902 og tók gildi þann 1. febrúar 1904. Ráðherra Íslands hafði aðsetur á Íslandi í heimastjórn og fór með framkvæmdavaldið í umboði Alþingis til 1917 þegar fyrsta samsteypustjórnin var mynduð og embætti forsætisráðherra Íslands búið til sem að tók við embætti ráðherra Íslands. 

## Tengt efni
* Íslandsráðgjafi
* Heimastjórnartímabilið
* Forsætisráðherrar á Íslandi
Látra-Björg

**Látra-Björg** eða **Björg Einarsdóttir** (1716–1784) skáldkona, er talin fædd í Stærra-Árskógi  á Árskógsströnd en fór með foreldrum sínum, Margréti Björnsdóttur og Einari Sæmundssyni að Látrum á Látraströnd árið 1722. Foreldrarnir fluttu þaðan aftur þremur árum síðar en Björg varð eftir, þá 9 ára. Á Látrum átti hún að líkindum heima fram um miðjan aldur og var því kennd við þann bæ. Á seinni hluta ævinnar gerðist hún förukona og flakkaði milli sveita. Hún lést á vergangi í Svarfaðardal í Móðuharðindunum 1784 og var jarðsett að Upsum. 

Björg var alla tíð einhleyp. Hún var kona stórskorin og mikil vexti og þótti karlmannsígildi til allra verka. Hún sótti sjó frá Látrum á sínum yngri árum og kvað um sjóróðra og um átök hafsins. Vísur Látra-Bjargar eru margar hverjar sérkennilegar, kraftmiklar og stundum kaldhæðnar. Snúast þær oftast um daglegt líf og baráttu manna við náttúruöflin. Eftir hana liggur fjöldi vísna um sveitir (t.d. Fnjóskadal, Fjörður, Melrakkasléttu o.fl.), þar sem hún ber lof á sumar en last á aðrar. Meðal þekktustu vísna Látra-Bjargar eru Fagurt er í Fjörðum þá frelsarinn gefur veður blítt.

Látra-Björg var oft níðskældin þegar hún orti um menn sem henni geðjaðist ekki að, og þar sem hún var talin kraftaskáld kom það fyrir að henni voru eignaðar ófarir eftir að hún hafði ort níð um menn -- til dæmis töldu margir að Jón Benediktsson sýslumaður á Rauðuskriðu í Þingeyjarsýslu hefði lagst banaleguna eftir að Björg heitaðist við hann í vísu eftir að hann dæmdi hana fyrir vergang. Áður en hann lést hugði hann vandlæta um háttu hennar, en þá á Látra-Björg að hafa kveðið:

:Táli pretta örgu ann,
:aldrei sóma stundar;
:máli réttu hallar hann,
:hvergi dóma grundar.

Þessi vísuorð voru flutt Jóni og varð hann reiður við og stefndi hann Látra-Björgu um kveðling þennan, en þegar málsrekstur fór fram bar hún af sér ámælið og kvað aðra hafa rangfært fyrir sér vísuorðin af illvilja og haft sig fyrir rógi. Hefði hún einmitt kveðið hana um valdsmanninn öfugt við það sem hún væri flutt eftir sér og mátti hún ekki varast að vísan væri lesin aftur á bak. Væri hún rétt höfð svona:

:Grundar dóma, hvergi hann
:hallar réttu máli.
:Stundar sóma, aldrei ann
:örgu pretta táli.

Og mátti valdsmaður láta svo búið standa.

Minnisvarði um Látra-Björgu er á fæðingastað hennar í Stærra-Árskógi. Hanan er eftir Sigurð Guðmundsson og var afhjúpaður sumarið 2016.

Skáldsagan Bjargræði eftir Hermann Stefánsson frá árinu 2016 fjallar um Látra-Björgu. Sama ár kom út ljóðabókin Tungusól og nokkrir dagar í maí eftir Sigurveigu Bjarneyju Gísladóttur en þar kemur Látra-Björg mikið við sögu.

## Heimildir
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003. 
*Helgi Jónsson. Látra-Björg. Helgafell 1949.
**Syrpa úr handritum Gísla Konráðssonar*. Sagnaþættir 2. Skuggsjá 1980.
*Guðrún P. Helgadóttir. *Skáldkonur fyrri alda 2*. Kvöldvökuútgáfan 1963.

## Tenglar
* „Látra-Björg“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1979
* „Kveðið á stöðli“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1964
* Kraftaskáld, sjómaður, flökkukona og goðsögn - Bændablaðið 2020
Bjarni Thorarensen

**Bjarni Thorarensen** (30. desember 1786 - 25. ágúst 1841) var amtmaður fyrir norðan og austan sem bjó að Möðruvöllum. Þrátt fyrir miklar embættisannir orti Bjarni talsvert og var hann helsti boðberi rómantísku stefnunnar á Íslandi.

## Ævi
Bjarni fæddist á Brautarholti á Kjalarnesi. Móðir Bjarna var Steinunn, dóttir Bjarna Pálssonar landlæknis og faðir hans Vigfús Þórarinsson. Vigfús varð sýslumaður í Rangárvallasýslu 1789 og sat á Hlíðarenda í Fljótshlíð og er Bjarni alinn þar upp. Hann lærði hjá einkakennurum undir stúdentspróf og lauk því 15 ára.

Bjarni sigldi síðan til Kaupmannahafnar og lauk lagaprófi frá Hafnarháskóla er hann stóð á tvítugu en starfaði síðan í danska kansellíinu í nokkur ár. Bjarni mun hafa hlustað á einhverja af þeim fyrirlestrum sem Henrich Steffens hélt í Kaupmannahöfn 1802-1803 um rómantísku stefnuna og hann hreifst af skáldum er ortu í hennar anda, svo sem danska skáldinu Adam Oehlenschlager og þýska skáldinu Friedrich Schiller.

Bjarni sneri til Íslands 1811 og varð nokkru síðar dómari í Landsyfirréttinum og þjónaði auk þess stiftamtmanns- og amtmannsembættinu í suðuramtinu í afleysingum 1814-1815 og aftur 1817-1819. Hann varð síðan sýslumaður í Árnessýslu 1820 en 1822 varð hann aftur dómari við Landsyfirréttinn og bjó í Gufunesi. Eftir nokkrar raunir í kvennamálum, sem hann kenndi Magnúsi Stephensen alfarið um, kvæntist hann Hildi, dóttur Boga Benediktssonar úr Hrappsey, og áttu þau fjölda barna.

Bjarni kom að stofnun Fjallvegafélagsins árið 1831 sem hafði það að markmiði að bæta samgöngur á Íslandi. Bjarni var skipaður amtmaður í Norður- og austuramtinu árið 1833. Flutti hann þá að Möðruvöllum í Hörgárdal og bjó þar til dauðadags og þar er hann einnig grafinn.

Mörg þekktustu ljóð Bjarna eru ættjarðar- eða náttúruljóð, svo sem *Íslands minni* (Eldgamla Ísafold), *Ísland* (Þú nafnkunna landið sem lífið oss veitir) og *Veturinn* en hann orti einnig alkunn ástarljóð og erfiljóð. Af þeim síðastnefndu er þekktast kvæðisbrotið sem hann orti eftir Baldvin Einarsson og hefst á orðunum „Ísalands / óhamingju / verður allt að vopni.“

## Heimild

**Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.

## Tenglar
*Umfjöllun um Bjarna á Skólavefnum
*''Við fráfall og útför Bjarna Thorarensens''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1942
*''Bjarni Thorarensen''; grein í Lögbergi 1933
*Kvæði Bjarna Thórarensens amtmanns. Af Google Books.
Actavis

**Actavis** er vörumerki fyrirtækisins Actavis, sem nú er í erlendri eigu en var upphaflega íslenskt fyrirtæki. 

Íslenska fyrirtækið **Actavis Group h.f.**, var eitt stærsta samheitalyfjafyrirtækis heims, eftir kaup á erlendum samheitafyrirtækjum, og var þá enn með aðalstöðvar á Íslandi og var skráð á aðallista Kauphallar Íslands þar til í júlí 2007, undir stuttnefninu ACT.

Eftir kaup á fyrirtækinu af erlendum aðilum var nafninu breytt ítrekað, því það var ítrekað sameinað öðrum lyfjafyrirtækjum, meðal annars við sameiningu við fyrirtækið sem framleiðir Botox (sem er ekki samheitalyf). Síðar var nafni fyrirtækisins aftur breytt í Actavis, og hluti þess seldur til Teva, sem er núverandi eigandi undirfyrirtækisins Actavis.

Actavis á Íslandi framleiðir og selur lyf og lyfjahugvit bæði innanlands sem utan en sérhæfir sig í þróun, framleiðslu og sölu samheitalyfja. Fyrirtækið var stofnað sem innkaupasamband lyfsala árið 1956 og hét þá Pharmaco. Hjá fyrirtækinu starfa nú í heildina um 10.000 manns, en fyrirtækið er með starfsemi í meira en 40 löndum.

## Saga
Árið 2000 fjárfesti Björgólfur Thor Björgólfsson í gegnum Samson í félaginu Pharmaco og árið 2002 keypti Samson einnig lyfjafyrirtækið Delta og sameinaði það Pharmaco undir nafninu Actavis. Það fyrirtækið var svo í eigu Novators, fyrirtækis hans. Þýski stórbankinn Deutsche Bank þurfti að afskrifa 407 milljónir evra, eða um 66 milljarða íslenskra króna, vegna Actavis árið 2011.

Í nóvember 2012, keypti erlenda fyrirtæðið Watson Actavis Group sem var þá orðið mjög stórt á alþóðavísu en eftir sameininguna varð þriðja stærsta samheitafyrirtæki í heimi.

## Tilvitnanir

## Tenglar
*Heimasíða Actavis  (Ísland)
*Heimasíða Actavis  (Aðalvefur fyrirtækisins - á ensku)
*''Sinadráttur og gróðafíkn''; grein af Vísi.is
*''Yfirtaka Deutsche bank á Actavis lækkar erlendar skuldir verulega''; grein af Vísi.is 2010
**Erlendar heimasíður Actavis**
*Heimasíða Actavis (Búlgaría)
*Heimasíða Actavis (Danmörk)
*Heimasíða Actavis (Finnland)
*Heimasíða Actavis (Þýskaland)
*Heimasíða Actavis  (Indónesía)
*Heimasíða Actavis  (Noregur)
*Heimasíða Actavis (Holland)
*Heimasíða Actavis (Portúgal)
*Heimasíða Actavis (Rússland)
*Heimasíða Actavis (Svíþjóð)
*Heimasíða Actavis  (Bandaríkin)
24

Árið **24** (**XXIV** í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjaði á laugardegi.

## Atburðir

* Servius Cornelius Cethegus og Lucius Visellius Varro verða ræðismenn í Róm

## Fædd

## Dáin
* Strabó, grískur landfræðingur
Jack Bauer

**Jack Bauer** er aðalpersónan í bandarísku sjónvarpsþáttunum 24 og er leikin af Kiefer Sutherland.

## Bakgrunnur
Jack Bauer fæddist í Kaliforníu og er af þýskum og bandarískum ættum. Bauer nam enskar bókmenntir við UCLA. Hann lauk M.A.-gráðu í afbrotafræði og lögfræði frá UC Berkeley.

Að námi loknu gekk Bauer til liðs við lögregluna í Los Angeles og starfaði í sérsveit hennar. Síðar gegndi hann herþjónustu í sérsveitum bandaríska hersins, Delta Force. Svo virðist sem Bauer hafi einnig starfað fyrir CIA áður en hann hóf störf fyrir Counter Terrorist Unit.

## Heimild
* 

## Tenglar
* Vefsíða 24 hjá Fox sjónvarpsstöðinni 
* Random Jack Bauer Facts 
* Blogs4Bauer - Aðdáendasíða Jacks Bauer
Gregory Nagy

**Gregory Nagy** (borið fram /nɑʒ/) er prófessor í fornfræði við Harvard-háskóla fæddur Búdapest, Ungverjalandi 22. október 1942. Nagy er sérfræðingur um Hómer og forngrískan kveðskap. Nagy er þekktur fyrir að víkka út kenningu Milmans Parry og Alberts Lord um munnlegan kveðskap *[[Ilíonskviða|Ilíonskviðu]]* og *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]]*. Hann er núverandi framkvæmdastjóri Center for Hellenic Studies, skóla sem Harvard rekur í Washington DC. Hann er Francis Jones prófessor í forngrískum bókmenntum og prófessor í almennri bókmenntafræði við Harvard.

Blaise Nagy, bróðir Gregorys, er einnig prófessor í fornfræði og kennir við College of the Holy Cross í Worcester í Massachusetts.

## Helstu rit
* Nagy, Gregory, *Homer's Text And Language* (2004)
* Nagy, Gregory, *Homeric Responses* (2004)
* Nagy, Gregory, *Plato's Rhapsody and Homer's Music : The Poetics of the Panathenaic Festival in Classical Athens* (2002)
* Nagy, Gregory, *Comparative Studies in Greek and Indic Meter* (2001)
* Nagy, Gregory, *Poetry as Performance: Homer and Beyond* (1996)
* Nagy, Gregory, *Homeric Questions* (1996)
* Nagy, Gregory, *Pindar's Homer: The Lyric Possession of an Epic Past* (1994)
* Nagy, Gregory, *Greek Mythology and Poetics* (1992)
* Nagy, Gregory, *The Best of the Achaeans: Concepts of the Hero in Archaic Greek Poetry* (1979)

## Heimildir
* 
* Nagy's website at the Harvard Department of the Classics
Forsætisráðherra Íslands

**Forsætisráðherra Íslands** stjórnar fundum ríkisstjórnar Íslands. Í 17. grein stjórnarskrárinnar segir að fundunum stjórnar sá ráðherra er forseti lýðveldisins hefur kvatt til forsætis, og nefnist hann forsætisráðherra. Forsætisráðherra er æðsti yfirmaður forsætisráðuneytisins. Hann er einn þriggja handhafa forsetavalds í fjarveru forsetans. Ýmsar nefndir starfa undir forystu forsætisráðherrans.

Sitjandi forsætisráðherra er Kristrún Frostadóttir.

## Röð forsætisráðherra eftir tímalengd í embætti

### Yngsti forsætisráðherrann

### Elsti forsætisráðherrann

## Fyrrverandi forsætisráðherrar sem enn eru á lífi
* Þorsteinn Pálsson (f. 29. október 1947)
* Geir Haarde (f. 8. apríl 1951) 
* Jóhanna Sigurðardóttir (f. 4. október 1942) 
* '''Sigmundur Davíð Gunnlaugsson''' (f. 12. mars 1975) 
* '''Sigurður Ingi Jóhannsson''' (f. 20. apríl 1962) 
* Bjarni Benediktsson (f. 26. janúar 1970) 
* Katrín Jakobsdóttir (f. 1. febrúar 1976) 

Þeir einstaklingar sem að eru feitletraðir eru þeir fyrrum forsætisráðherrar sem eiga enn sæti á Alþingi. 

Þorsteinn er einni forsætisráðherran sem en er á lífi sem sat á 20. öldinn. Allir hinnir hafa setiið um eða eftir bankahrunið árið 2008.  

## Tímaröð íslenskra forsætisráðherra
Tímaröðin hér fyrir neðan sýnir æviskeið og stjórnmálaferil íslenskra forsætisráðherra í gegnum tíðina að meðtöldum ráðherrum Íslands allt frá því að Ísland fékk heimastjórn árið 1904. 
 

  

## Tengt efni
* Listi yfir forsætisráðherra Íslands
* Ríkisstjórn Íslands

## Tenglar
* Vefsíða forsætisráðuneytis
* Reglugerð um Stjórnarráð Íslands - 2 gr. verksvið forsætisráðuneytis

## Heimildir
Jón Magnússon (f. 1859)

**Jón Magnússon** (16. janúar 1859 – 23. júní 1926) var íslenskur stjórnmálamaður, þingmaður fyrir Heimastjórnarflokkinn og náinn samstarfsmaður Hannesar Hafstein. Hann tók við forystu flokksins af Hannesi og varð forsætisráðherra í fyrstu samsteypustjórninni sem mynduð var 1917.

1924 varð hann aftur forsætisráðherra fyrir Íhaldsflokkinn og gegndi því embætti til dauðadags.

Jón var kvæntur Þóru Jónsdóttur. Árið 1912 luku þau við að reisa sér glæsilegt íbúðarhús, Hverfisgötu 21, sem enn stendur.

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
* ''Jón Magnússon, andlátsfregn''; frétt í Morgunblaðinu 1926
* ''Lík Jóns Magnússonar, forsætisráðherra, flutt á land í Rvík''; frétt í Morgunblaðinu 1926
* ''Forsætisráðherra Íslands minnst í Danmörku''; frétt í Morgunblaðinu 1926
Ronaldinho

**Ronaldo de Assis Moreira**, þekktastur sem **Ronaldinho**, (21. mars 1980 í Porto Alegre í Brasilíu) er brasilískur fyrrum knattspyrnumaður. Hann hóf feril sinn í Brasilíu með Gremio í Brasilíu en hélt síðar til Evrópu og spilaði með Paris Saint German, A.C. Milan og F.C. Barcelona á Spáni þar sem hann hann vann tvo Spánartitla og Meistaradeild Evrópu einu sinni. Ronaldinho var valinn besti leikmaður heims tvö ár í röð (2004 og 2005). Ronaldinho lagði skóna á hilluna árið 2018 en þá hafði hann spilað í nokkur ár í heimalandinu. 

## Tilvísanir
Don Rosa

**Gioachino 'Keno' Don Hugo Rosa**, eða einfaldlega **Don Rosa**, (fæddur 29. júní 1951) er einn þekktasti höfundur og teiknari Andrésar Andar myndasagnanna. Nýjasta sagan hans heitir *The Prisoner of White Agony Creek* eða „Fanginn í Hvítkvalarlæk“.

## Sagan á bak við teiknarann
Don Rosa ólst upp við að lesa myndasögublöð systur sinnar um Andrés Önd. Aðalteiknarinn þá var Carl Barks og var hann mikill innblástur fyrir Rosa. Í heimabæ sínum skapaði hann myndasögur fyrir blaðið „The Louisville Times“ sem nefndust „The Pertwillaby Papers“ og „Captain Kentucky“. Eftir mörg ár hætti hann í starfi sínu, sem hann hafði erft eftir föður sinn, og fór til útgáfufyrirtækisins Gladstone, sem þá gaf út Disney myndasögurnar. Hann spurði útgefendurna hvort þeir hefðu not fyrir teiknara. Þeir jánkuðu því.

Nokkrum vikum seinna kom fyrsta andarsagan eftir Don Rosa, *The Son of the Sun*, út í tímaritinu *Uncle $crooge*. Sagan var byggð á einni „Captain Kentucky“ sögunni.

## Einkenni
Don Rosa er þekktur fyrir mikil smáatriði í teikningum. Hann þekkir heim Carl Barks mun betur en flestir aðrir teiknarar. Hann felur yfirleitt skammstöfunina D.U.C.K. í fyrsta ramma í sögu, en hún stendur fyrir *Dedicated to Uncle Carl from Keno*, eða *tileinkað Carl frænda frá Keno*.
Jean-Baptiste Lully

**Jean-Baptiste Lully**, upprunalega **Giovanni Battista Lulli** (28. nóvember 1632 – 22. mars 1687), var franskt barokktónskáld, fæddur á Ítalíu. Hann vann mestan hluta ævi sinnar við hirð Loðvíks 14. Frakkakonungs. Hann varð franskur ríkisborgari árið 1661. Hann var eitt helsta tónskáld síns tíma og er talinn upphafsmaður franskrar óperu. Tónlist hans er meðal annars þekkt fyrir mikinn lífleik í hröðum köflum og dýpt og tilfinninganæmi í þeim hægu. Hann lést eftir að hafa slegið í fót sinn með stafnum sem í þá daga var notaður til að stjórna hljómsveitum sem olli miklu sári og ígerð, en Lully neitaði að láta fjarlægja tána.
Einar H. Kvaran

**Einar Hjörleifsson Kvaran** (6. desember 1859 – 21. maí 1938) var rithöfundur, ritstjóri og þýðandi. 

Einar fæddist í Vallanesi í Suður-Múlasýslu og ólst upp í Blöndudalshólum í Austur-Húnavatnssýslu og Goðdölum í Skagafirði en faðir hans, Hjörleifur Einarsson, var prestur á báðum þessum stöðum. Einar varð stúdent úr Lærða skólanum í Reykjavík 1881 og fór síðan til náms í Kaupmannahöfn og lagði þar stund á hagfræði við Hafnarháskóla en lauk ekki prófi. Eftir Kaupmannahafnarveruna var Einar lengi ritstjóri, fyrst í Winnipeg, þar sem hann átti þátt í stofnun bæði *[[Heimskringla (dagblað)|Heimskringlu]]* og *[[Lögberg (dagblað)|Lögbergs]]*, og síðan á Íslandi þar sem hann tók upp ættarnafnið Kvaran árið 1916. Hann var mikill spíritisti, átti þátt í að stofna Sálarrannsóknafélag Íslands og var fyrsti ritstjóri tímaritsins *[[Morgunn (tímarit)|Morguns]]*. Þegar Einar var í Kaupmannahöfn var raunsæisstefnan sem óðast að ryðja sér til rúms á Norðurlöndunum. Hann hreifst af stefnunni og gaf út tímaritið *[[Verðandi (1882)|Verðandi]]* 1882 með þremur félögum sínum þar sem þeir birtu eftir sig verk í anda hinnar nýju stefnu. Einar var mikilvirkur höfundur og skrifaði bæði skáldsögur og smásögur í raunsæislegum stíl.

Einar giftist Gíslínu Gísladóttur árið 1888. Meðal barna þeirra var Ragnar E. Kvaran, prestur og landkynnir. Meðal barnabarna þeirra voru Sigurð Arnalds, útgefandi og ritstjóri, Ævar Kvaran, leikari og Böðvar Kvaran, bókasafnari og bóksöguritari.

## Heimild
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.

## Tenglar
* „Andleg hreyfing í stöðnuðum vatnsstígvélabæ“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1994
* „Kvaran og bókmenntaverðlaun Nóbels“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1997
* „Vesturför Einars H. Kvaran“; grein í ''Ísafold'' 1925
* Einar Hjörleifsson Kvaran
* Skáldið og brautryðjandinn, sýning í Þjóðarbókhlöðu 2010
Dervish (hljómsveit)

**Dervish** er írsk þjóðlagahljómsveit sem hefur gefið út 10 hljómplötur. Hljómsveitin var stofnuð 1989 af þeim Liam Kelly, Shane Mitchell, Martin McGinley, Brian McDonagh og Michael Holmes. Hljómsveitin lenti í síðasta sæti Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2007 með laginu „They Can't Stop The Spring“. 

## Núverandi meðlimir
* Brian McDonagh (mandólín)
* Liam Kelly (flauta og blístur)
* Tom Morrow (fiðla)
* Shane Mitchell: (dragspil)
* Cathy Jordan 	(söngur, bodhrán)
* Seamus O'Dowd (gítar, fiðla, dragspil)
* Michael Holmes (bouzouki)
Gestur Pálsson

**Gestur Pálsson** (25. september 1852 – 19. ágúst 1891) var íslenskur rithöfundur sem dó í Vesturheimi. Hann var einn af fjórmenningunum sem gáfu út tímaritið Verðandi og voru kenndir við það og nefndir *Verðandimenn*. 

Gestur fæddist á Miðhúsum í Reykhólasveit í Barðastrandarsýslu. Hann varð stúdent úr Lærða skólanum árið 1875 og hélt síðan til Kaupmannahafnar, þar sem hann nam guðfræði við Hafnarháskóla um tveggja ára skeið en hvarf frá námi án þess að ljúka prófi. Hann kom svo heim, dvaldi í eitt ár á heimaslóðum í Reykhólasveit og trúlofaðist þar stúlku en hélt síðan aftur til Kaupmannahafnar að ljúka námi. En nokkru eftir að þangað kom fékk hann bréf frá unnustu sinni, sem sleit trúlofuninni. Varð honum mikið um það og smátt og smátt flosnaði hann aftur upp úr námi. 

Árið (1882), um það bil sem Kaupmannahafnardvölinni lauk, gaf hann ásamt þeim Einari H. Kvaran, Hannesi Hafstein og Bertel Þorleifsyni út tímaritið Verðandi, þar sem þeir birtu eftir sig verk í anda raunsæisstefnunnar en hún var þá sem óðast að ryðja sér til rúms á Norðurlöndunum. Framlag Gests var smásagan *Kærleiksheimilið*, ein þekktasta saga hans.

Eftir námsdvölina í Kaupmannahöfn bjó Gestur í nokkur ár í Reykjavík, oft við þröngan kost, og fékkst þá meðal annars við kennslu og skrifstofustörf. Einnig ritstýrði hann blöðum, fyrst *[[Þjóðólfur|Þjóðólfi]]* og síðan *Suðra*, en útgáfu þess blaðs var hætt 1886. Gestur fluttist til Winnipeg árið 1890 þar sem hann tók við ritstjórn *[[Heimskringla (tímarit)|Heimskringlu]]*, sem var blað Íslendinga í Vesturheimi. Ekki varð ritstjóraferill hans þó langur þar því hann dó úr lungnabólgu í Winnipeg árið eftir. Þá var hann raunar í þann veginn að hætta störfum vegna deilna við útgefendur blaðsins.

Gestur var einlægur fylgjandi raunsæisstefnunnar og skrifaði sögur í anda hennar. Hann er þekktastur fyrir smásögur sínar en ýmsar blaðagreinar hans þykja þó með því besta sem eftir hann liggur. Þær voru beittar og lýstu eindregnum skoðunum höfundar síns, sem átti tíðum í hörðum ritdeilum við aðra ritstjóra á þeim tíma, einkum Jón Ólafsson ritstjóra Þjóðólfs og Valdimar Ásmundsson ritstjóra *[[Fjallkonan (tímarit)|Fjallkonunnar]]*.

## Heimildir
* Kristján Eiríksson (ritstj.). *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*. Reykjavík, 2003.

## Tenglar
* Smásögur Gests Pálssonar á Snerpu.is
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi

Þetta er listi yfir kosningar til sveitarstjórna á Íslandi. Fyrir árið 1930 var mismunandi eftir sveitarfélögum hvaða ár kosningar voru haldnar. Árið 1930 var kosið á ný í allar sveitarstjórnir og til fjögurra ára í senn.

* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1863
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1908
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1909
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1910
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1911
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1912
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1913
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1914
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1915
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1916
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1917
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1918
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1919
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1920
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1921
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1922
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1923
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1924
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1925
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1926
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1927
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1928
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1929
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1930
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1934
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1938
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1942
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1946
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1950
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1954
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1958
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1962
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1966
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1970
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1974
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1978
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1982
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1986
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1990
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1994
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 1998
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2006
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2010
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2014
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2018
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2022
* Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2026

## Tengt efni
*Sveitarstjórnarkosningar 1998 gefið út af Hagstofu Íslands
*Samgönguráðuneitið- Úrskurðir og álit
*Samband íslenskra sveitarfélaga 
*: Sveitarstjórnarkosningar 1998
*: Sveitarstjórnarkosningar 2002
*: Sveitarstjórnarkosningar 2006
*   Kosningasaga
Listi yfir ráðuneyti Íslands

## Ráðuneyti Íslands
### Konungsríkið Ísland (1918–1944)

### Lýðveldið Ísland (1944–núverandi)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Ríkisstjórnatal frá stofnun lýðveldis
* Ríkisstjórnir og ráðherrar frá 1904 til 1942
Kreari

**Kreari** (úr ensku: *Crayer*) var lítið seglskip, um 30 tonna, með eitt rásegl sem algengt var að nota til vöruflutninga og úthafssiglinga í Norður-Atlantshafi á 14. og 15. öld. Skipið var breitt og óþjált í siglingu en með hlutfallslega mikla lestargetu. 

## Tengt efni
* Kuggur
Súðbyrðingur

**Súðbyrðingur** er það kallað þegar skipshliðin (byrðingurinn) er smíðuð þannig að borðin eru fest langsum á kjöltréð þannig að hvert borð skarast við borðin á undan og eftir (skarsúð). Þessi aðferð var notuð við skipasmíðar frá því fyrir 9. öld og er eitt af því sem einkennir t.d. víkingaskip. Íslenskir árabátar voru smíðaðir með þessum hætti fram á 20. öld. Nútildags er þessi aðferð notuð við smíði lítilla árabáta eins og hinna svokölluðu færeyinga. Sama stallalag á skipshliðinni er einnig stundum haft á plastbátum þar sem það gefur bátnum aukinn stöðugleika.

## Tengt efni
* Sléttbyrðingur
Sléttbyrðingur

**Sléttbyrðingur** er það kallað þegar hliðar báta (byrðingurinn) eru smíðaðir þannig að borðin liggja utan á grindinni hlið við hlið og mynda þannig samfellda slétta bátshlið. Í mörgum Evrópumálum er orðið yfir sléttbyrðing (t.d. þýska: *Kraweelbeplankung*) dregið af heiti karavellunnar sem var spænsk seglskipategund frá 15. öld og var sléttbyrt.

## Tengt efni
* Súðbyrðingur
* Karavella
Dreki (skip)

**Dreki** er víkingaskip, svonefnt langskip, sem var skreytt útskornu drekahöfði í stafni. Elsta heimild um dreka er um skip Haralds Hárfagra, en stærð þess ekki nefnd. Fyrsta heimild þar sem stærð skips (dreka) er nefnd er í Ólafs sögu Tryggvasonar.
Loggorta

**Loggorta** (úr hollensku: *logger*) er lítið, tvímastra seglskip með svonefnd loggortusegl, sem eru uppmjó, skáskorin rásegl og sameina kosti langsegla og þversegla. Skip með þessu lagi voru algengust í Norður-Frakklandi við Ermarsund frá 18. öld til 20. aldar þar sem þau voru notuð sem lítil fiskiskip og flutningaskip.
Rásegl

**Rásegl** eru á seglskipum ferhyrnd eða þríhyrnd segl sem hanga í rá uppi í reiðanum. Slík segl geta verið alveg ferhyrnd eins og á víkingaskipum, en oftast mjókka þau upp og eru trapisulaga þar sem auðveldara er að beita bátnum í hliðarvindi með því að stýra klónum. Þau eru ýmist þversum (skautasegl) á ská (loggortusegl) eða langsum (gaffalsegl, bermúdasegl) miðað við mastrið. Flest stærri þilskip á skútuöld voru **rásigld** (sbr. fullbúin skip). Á minni bátum, eins og íslensku árabátunum, tóku gaffalsegl eða spritsegl smám saman við af þverseglum á 18. og 19. öld enda henta þversegl mjög illa til að sigla beitivind og eru því erfiðari í meðförum.

## Tegundir rásegla
* Gaffalsegl
* Latneskt segl
* Loggortusegl
* Skautasegl
Korvetta

**Korvetta** er heiti á litlu léttvopnuðu herskipi sem var aðeins léttari en freigátan og var notuð til eftirlits og strandvarna. Áður fyrr var heitið notað á þrímastra seglskip með fallbyssur aðeins á efsta þilfari sem notað var til njósna eða til að bera skilaboð.
Hásiglt skip

**Hásiglt skip** er stórt seglskip með hefðbundnum seglbúnaði og nær yfir jafnt skonnortur sem fullreiðaskip eins og barkskip eða klippara. Hásigld skip eru með eitt eða fleiri toppsegl og toppstangir, ólíkt nútímaseglskútum. Hugtakið varð fyrst almennt með tilkomu árlegu siglingakeppninnar *[[Tall Ships' Races]]* sem er keppni á langri leið með sögulegum skipsgerðum.
Beiting (siglingar)

**Beiting** í siglingum lýsir því hvernig seglum er hagað eftir vindi þegar siglt er á seglskútum. Kulborð(i) (eða vindborði) er sú hlið bátsins sem snýr að vindi og hléborð(i) (eða skjólborði) sú sem snýr undan. Beitt er á stjórnborða þegar vindur kemur á stjórnborða (þegar stjórnborði er kulborðs) og öfugt. 

## Beitivindur
Þegar siglt er skáhallt á móti vindi er talað um að sigla beitivind, beita upp í vindinn, bíta eða flaska. Þá er bóman eða ráin höfð eins samsíða bátnum og hægt er. Ef beitt er of stíft upp í vindinn fer vindurinn úr seglunum og þau blakta (þau kelur). Þá er talað um að báturinn sé „í járnum“ þar sem ekki er hægt að stýra honum að gagni. Vissar gerðir seglskipa (s.s. skonnorta og slúppa) eiga betra með að sigla beitivind en aðrar. Erfiðara er að sigla beitivind með þverseglum en langseglum.

Þegar siglt er beint móti vindi þarf skipið að krusa, krussa eða slaga þannig að fyrst er beitt á eitt borð, síðan á hitt og svo koll af kolli. Vindurinn er yfirleitt aldrei stöðugur úr einni átt, heldur sveiflast nokkrar gráður með vissu millibili og hægt er að nýta sér það til að auka hraða að marki. Við land er líka hægt að nýta sér þá staðreynd að vindáttin sveigist til við landslagsþætti eins og höfða, víkur og nes. Hver vending dregur úr ferð skipsins og því reynir skipstjóri að lágmarka þann fjölda vendinga sem þarf til að ná settu marki.

Talað er um að beita hátt eða stíft þegar reynt er að sigla eins mikið móti vindi og skipið ræður við án þess að seglin kali, en gefa meira eftir eða láta meira undan þegar vindurinn er tekinn meira á hlið.

## Hliðarvindur
Siglt er hliðarvind eða hliðarkylju þegar vindurinn kemur á bátinn á hlið. Þá er bóman höfð í um 30° horni miðað við bátinn. 

## Undanhald

Bitahöfuðsbyr er þegar siglt er skáhallt undan vindi. 

Lens eða undanhald er þegar vindurinn kemur aftan á bátinn. Þegar siglt er lens er bóman höfð í 90° horni miðað við bátinn. Beggja skauta byr er þegar vindur kemur beint aftan á bátinn. Á bátum með langsegl er þá hægt að beita þeim sitt á hvað þannig að t.d. framsegl og stórsegl standa út af sínu hvoru borðinu og bæði seglin fá jafnmikinn vind.

## Vending

Að snúa bátnum þannig að vindurinn komi á aðra hlið bátsins en áður er kallað að venda. Stagvending er þegar vent er upp í vindinn en kúvending þegar vent er undan vindi. Stagvending er auðveldari á bátum með langsegl þar sem staða bómunnar breytist lítið en kúvending er auðveldari á bátum með þversegl.

## Tengt efni
* Nálgunarhraði að marki
Reiði (skip)

**Reiði** er allur sá útbúnaður seglskipa sem fær vindinn til að knýja skipið áfram. Reiðinn er því öll siglutré (bæði rár og siglur), seglin sjálf og stögin sem halda öllu á sínum stað. Reiðinn er festur við skipsskrokkinn. Hann er að hluta fastur (fastareiði) og að hluta laus (lausareiði) til að hægt sé að beita seglum eftir vindi. 

## Tengt efni
* Seglabúnaður
Fullreiðaskip

**Fullreiðaskip** eða **fullrikkari** er hásiglt seglskip með minnst þremur möstrum með ráseglum. Slík skip voru notuð sem úthafsskip á skútuöld á 18. og 19. öld þar til gufuskipin leystu þau af hólmi.

Möstur fullreiðaskips eru (frá stafni að skut):
* Framsigla eða fokkusigla
* Stórsigla
* Aftursigla eða krusmastur
* Messansigla
Gaffalsegl

**Gaffalsegl** er ferhyrnt rásegl sem beitt er langsum og haldið er uppi af rá sem nefnist **gaffall**. Gaffallinn er hífður upp með tveimur dragreipum þar sem annað er við mastrið en hitt (upphalarinn) stjórnar hallanum á gafflinum. Stundum er lítið toppsegl, gaffaltoppur, dregið upp fyrir ofan gaffalinn. Þessi tegund segla var algeng á afturmastri (messansiglu). Þar sem gaffalsegl eru mjög meðfærileg, auðvelt að venda og hægt að sigla með þeim beitivind, tóku þau smám saman við af þverseglum á minni bátum.

Skonnortur eru með gaffalsegl á öllum möstrum.
Eintrjáningur

**Eintrjáningur** eða **eikja** er frumstæður árabátur sem er hogginn til með því að hola út gegnheilan trjástofn. Eintrjáningur er elsta bátagerð sem fundist hefur, þeir elstu frá steinöld, hafa fundist við fornleifauppgröft í Þýskalandi. Orðið *Eikja* er oftast haft um eintrjáninging sem er búinn til úr innanholaðri eik. 

Eintrjáningar voru notaðir af indíánum í Norður- og Suður-Ameríku. Til að hola út trjástofninn var notast við eld, auk hinna ýmsu amboða. Til að auka stöðugleika eintrjáningsins fyrir lengri siglingar er sett á hann flotholt, einn eða fleiri minni drumbar festir með löngum trésköftum þannig að þeir liggja samsíða bátnum í vatninu.

## Tengt efni
* Tvítrjáningsbátur
Grímur Skútuson

**Grímur Skútuson** (d. 1321) var norskur munkur sem var vígður til biskups í Skálholti en komst aldrei til Íslands. Hann var áður munkur af Benediktsreglu og ábóti í Hólmi. 

Raunar má segja að ekki hafi gengið vel að koma eftirmanni Árna Helgasonar á biskupsstól því að eftir að hann dó var prestur að nafni Ormur Þorsteinsson kosinn og fór hann út með skipi um sumarið til að taka vígslu. Hann dó í Noregi um veturinn óvígður. Þá var Ormur nokkur Steinsson kosinn í hans stað en hann var tregur til, fór í suðurgöngu til Rómar og dó á leiðinni. Það var ekki fyrr en lát hans fréttist til Noregs sem Grímur var kosinn og vígður en hann dó um vorið eða sumarið 1321 á meðan beðið var eftir siglingu til Íslands. Þótt hann væri ekki biskup nema þrjá mánuði tókst honum að eyða drjúgu fé úr sjóðum Skálholtsstóls í kveðjuveislur sínar. Þess vegna var hann kallaður Skurð-Grímur og er stundum ekki talinn með í biskuparöðinni.
Íhaldsflokkurinn

:*Sjá [[Íhaldsflokkurinn (aðgreiningarsíða)|aðgreiningarsíðuna]] fyrir aðrar merkingar.*
**Íhaldsflokkurinn** var íslenskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður í Reykjavík 24. febrúar 1924 af tuttugu alþingismönnum sem höfðu átt aðild að Borgaraflokknum í Alþingiskosningunum 1923. Íhaldsflokkurinn var fyrsti eiginlegi hægriflokkurinn á Íslandi, myndaður í andstöðu við Framsóknarflokkinn og Alþýðuflokkinn, og hafði á stefnuskrá sinni að lækka álögur á fyrirtæki og leggja niður og sameina ríkisfyrirtæki og stofnanir.

22. mars 1924 tókst Íhaldsflokknum að mynda ríkisstjórn með stuðningi Bjarna Jónssonar frá Vogi sem sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Ríkisstjórn Íhaldsflokksins sat til 1927 undir þremur forsætisráðherrum: Jóni Magnússyni (sem lést frá embættinu), Magnúsi Guðmundssyni og Jóni Þorlákssyni. Í kosningunum 1927 missti flokkurinn meirihluta á þingi og Framsóknarflokkurinn myndaði ríkisstjórn með hlutleysi Alþýðuflokksins. 

1929 sameinuðust svo Íhaldsmenn Frjálslyndum og mynduðu Sjálfstæðisflokkinn þar sem fyrsti formaður var Jón Þorláksson.

Aðalmálgagn Íhaldsflokksins var Morgunblaðið.

## Formenn
* Jón Magnússon, 1924-1926
* Jón Þorláksson, 1926-1929

## Tenglar
* Sjálfstæðisstefnan, greinar forystumanna Sjálfstæðisflokksins
Kristján Jónsson fjallaskáld

**Kristján Jónsson** (20. júní 1842 – 9. apríl 1869), kallaður **fjallaskáld** að auknefni, er íslenskt ljóðskáld. Hann fæddist í Krossdal í Kelduhverfi og ólst upp í þeirri sveit og í Öxarfirði. Á árunum 1859-1863 var hann vinnumaður á Hólsfjöllum. Fór hann þá að birta kvæði eftir sig í blöðum, meðal annars Dettifoss, og var þá farið að kalla hann fjallaskáld. Kristján fór í Lærða skólann í Reykjavík 1864 en sagði sig úr honum 1868 og gerðist barnakennari á Vopnafirði þar sem hann dó árið eftir, aðeins tuttugu og sjö ára að aldri. Hann var jarðsunginn í Hofskirkjugarði í Vopnafirði. Bölmóður og vonleysi einkennir mörg ljóða Kristjáns eins og reyndar var algengt í ljóðum margra síðrómantískra skálda.

## Heimild
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.
Sigurður Breiðfjörð

**Sigurður Breiðfjörð** (*Eiríksson*) (4. mars 1798 – 1846) var fæddur í Rifgirðingum á Breiðafirði. Sigurður fór ungur til Kaupmannahafnar og nam þar beykisiðn. Þar kynntist hann einnig dönskum skáldskap og hreifst einkum af ljóðum skáldsins Jens Baggesen. Eftir að Sigurður kom heim fékkst hann við verslun og beykisiðn. Hann fór síðan aftur til Kaupmannahafnar og hugðist nema þar lög en úr því varð lítið og fékk hann þá vinnu hjá einokunarverslun Dana á Grænlandi og var þar í þrjú ár. Á þeim árum orti hann ýmislegt, meðal annars Númarímur sem jafnan eru taldar bestar rímna hans. Eftir veru sína á Grænlandi dvaldist hann á Íslandi til æviloka. Sigurður orti geysimikið, einkum rímur, og er trúlega þekktasta rímnaskáld sem uppi hefur verið.

Fyrsta bók Sigurðar, Rímur af Tristani og Indíönu kom út árið 1831. Um þá bók var skrifaður afar hvassyrtur ritdómur af Jónasi Hallgrímssyni. Rímnadómurinn birtist í Fjölni árið 1837. Jónas getur ekki Númarímna í þessum ritdóm.

Sigurður hvílir í kirkjugarðinum við Suðurgötu í Reykjavík.

## Heimildir
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.
* Sigurður Breiðfjörð, 100 ára minning, Nýi tíminn  22.08.1946

## Tenglar

* ''Sigurður Breiðfjörð - skáld í Reykjavík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944
* ''Draugsmál Sigurðar Breiðfjörð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
*  Rímur af Gísla Súrssyni
* Sigurður Breiðfjörð (Heimaslóð)
Steingrímur Thorsteinsson

**Steingrímur Thorsteinsson** (19. maí 1831 – 21. ágúst 1913) var rektor Lærða skólans árin 1872-1913, rithöfundur, þýðandi og skáld.

Steingrímur fæddist á Arnarstapa á Snæfellsnesi. Hann varð stúdent úr Lærða skólanum í Reykjavík 1851 og sigldi síðan til Kaupmannahafnar og settist í Hafnarháskóla. Þar hóf hann nám í lögum en hætti því og lagði stund á fornmálin (grísku og latínu), sögu og norræn fræði. Hann kom til Íslands 1872 og gerðist þá kennari við Lærða skólann í Reykjavík og varð að lokum rektor hans og því embætti hélt hann til dauðadags.

Steingrímur var mikilvirkur þýðandi og sneri meðal annars á íslensku Þúsund og einni nótt og þýddi Ævintýri og sögur eftir H. C. Andersen. Hann var einnig mikilvirt skáld og orti mörg þjóðþekkt kvæði á borð við *Öxar við ána* og *Yfir voru ættarlandi*. Þá þýddi hann fjölda ljóða eftir ýmis frægustu skáld Evrópu og orti sjálfur í anda rómantísku stefnunnar.

Þá var Steingrímur eindreginn fylgismaður Jóns Sigurðssonar í þjóðfrelsisbaráttunni og sýnir kvæði hans *Vorhvöt* vel afstöðu hans í stormum þeirra átaka.

Sonur Steingríms var Haraldur Hamar rithöfundur.

## Heimild
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.

## Tenglar

* „Steingrímur Thorsteinsson - aldarminning“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1931
* „Þýðingar Steingríms á Petöfi“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1988
Jón Thoroddsen eldri

**Jón Thoroddsen** (5. október 1818 eða 1819 – 8. mars 1868) var sýslumaður og rithöfundur og er frægastur fyrir að hafa skrifað fyrstu íslensku skáldsöguna með nútímasniði. 

Jón fæddist á Reykhólum á Barðaströnd. Hann stundaði nám í Bessastaðaskóla og fór síðan til Kaupmannahafnar og las lög við Hafnarháskóla. Jón varð sýslumaður Barðstrendinga og bjó bæði í Flatey á Breiðafirði og Haga á Barðaströnd. Síðar varð hann sýslumaður Borgfirðinga og bjó á Leirá. 

Jón var faðir Þorvaldar Thoroddsens (1855-1921), jarðfræðings og landfræðings, Þórðar Thoroddsen héraðslæknis, Skúla Thoroddsen sýslumanns, ritstjóra og alþingismanns og Sigurðar Thoroddsen landsverkfræðings.

Jón var lipurt ljóðskáld en er þó kunnastur fyrir að hafa skrifað fyrstu íslensku skáldsögurnar með nútímasniði. Eru það Piltur og stúlka sem kom út 1850 og Maður og kona sem hann dó frá ólokinni en hún var gefin út 1876, átta árum eftir dauða hans. Báðar eru sögurnar rómantískar ástarsögur sem gerast í íslenskri sveit. Aðalpersónur þeirra eru fremur litdaufar en aukapersónum er mörgum listilega vel lýst og hafa sumar lifað með þjóðinni fram á þennan dag, sbr. Gróu á Leiti.

## Heimild
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.

## Tenglar
* ''Piltur og stúlka'' (útg. 1850) á Bækur.is
Jeffrey Dahmer

**Jeffrey Lionel Dahmer** (21. maí 1960 – 28. nóvember 1994) var bandarískur raðmorðingi og kynferðisafbrotamaður, sem var m.a. haldinn  náhneigð og stundaði mannát. Dahmer myrti 17 unga menn á árunum 1978 til 1991 sem flestir voru af afrísku eða asísku bergi brotnir.

## Yngri ár
Dahmer fæddist í Milwaukee, Wisconsin. Þegar hann var átta ára gamall flutti hann með fjölskyldu sinni til Bath í Ohio. Dahmer var feminn frá unga aldri. Sem krakki naut hann þess að pynta dýr og á kynþroskaaldri fór hann að dreyma um að gera hið sama við manneskjur. Dahmer var illa meðhöndlaður í æsku og þjáðist mjög af lágu sjálfsmati og skorti á sjálfstrausti. Foreldrar hans tóku eftir því og vildu hjálpa honum með því að gefa honum hund. Einnig fékk hann að skýra yngri bróðir sinn, hann valdi nafnið David. Foreldrar hans skildu á meðan hann var táningur.

## Skóla árin
Jeffrey byrjaði ungur að drekka og var orðinn alkohólisti áður en hann varð 16 ára. Hann gekk í Ohio State University. Hann var þekktur sem bekkjar trúðurinn í skólanum sínum og var hann oft að fíflast. Það var orðið svo alvarlegt að hann var byrjaður að fá borgað fyrir að vera með fíflalæti í verslunarmiðstöð.

## Her
Faðir hans fékk hann til að ganga í herinn þar sem hann starfaði sem herlæknir. Dahmer var staðsettur í Þýskalandi en var seinna rekinn vegna drykkjusýki. Árið 1988 var Jeffrey handtekinn fyrir að áreita 13 ára gamlan dreng kynferðislega. Þar með var hann skráður kynferðisafbrotamaður. Stuttu eftir þetta byrjaði hann að myrða fólk, sem endaði með handtöku hans 1991.

## Morð
Dahmer framdi sitt fyrsta morð þegar hann var átján ára gamall. Hann myrti Stephen Hicks. Jeffrey var á leiðinni heim úr búðinni þegar hann sá puttaling. Jeffrey bauð honum far, puttalingurinn hét Stephen Hicks. Jeffrey fór með Stephen heim til sín þar sem þeir drukku saman. Þegar Stephen vildi fara þá fór Jeffrey fyrir veg hans og sagði Jeffrey að hann vildi ekki að Stephen færi. Þá kom til átaka og enduðu þau þannig að Jeffrey sló Stephen með lóði í hausinn og kyrkti síðan Stephen. Jeffrey skar líkið í búta og gróf það á ruslahaugunum. Hann framdi 16 önnur morð á árunum 1978 til 1991. Flest fórnarlömbin voru svört. Hann bauð þeim heim til sín og er þangað var komið gaf hann þeim drykk sem hann var búinn að lauma í svæfingarlyfi og eftir að þeir sofnuðu kyrkti hann þá, skar líkin í búta. Borðaði þau og geymdi sum líkin í klakabaði svo hann gæti notað þau til að stunda kynlíf með. Sumarið 1991 var Dahmer á „hátindi“ sínum, myrti um það bil einn dreng á viku.

Dahmer var dæmdur 1991. Hann fékk fimmtánfaldan lífstíðardóm eða 957 ár. Í fangelsinu réðst á hann annar fangi sem sló hann með lóði. Dahmer dó síðan seinna af áverkum.
Beruneshreppur

**Beruneshreppur** var hreppur við Berufjörð í Suður-Múlasýslu, kenndur við kirkjustaðinn Berunes.

Hinn 1. október 1992 sameinaðist Beruneshreppur Búlandshreppi og Geithellnahreppi undir nafninu *[[Djúpavogshreppur]]*.
Búlandshreppur

**Búlandshreppur** var hreppur í Suður-Múlasýslu. Hann varð til 15. apríl 1940 úr nyrsta hluta Geithellnahrepps, umhverfis kauptúnið Djúpavog.

Hinn 1. október 1992 sameinaðist Búlandshreppur Geithellnahreppi og Beruneshreppi undir nafninu *[[Djúpavogshreppur]]*.
Geithellnahreppur

**Geithellnahreppur** (áður **Álftafjarðarhreppur**) var hreppur í Suður-Múlasýslu sunnanverðri, kenndur við bæinn Geithellar við Álftafjörð. 

Hreppurinn náði upphaflega yfir Álftafjörð og Hamarsfjörð allt að Búlandstindi, en 15. apríl 1940 var nyrsti hlutinn umhverfis kauptúnið Djúpavog gerður að sérstökum hreppi, Búlandshreppi.

Hinn 1. október 1992 sameinaðist Geithellnahreppur Búlandshreppi og Beruneshreppi undir nafninu *[[Djúpavogshreppur]]*.
Austurland

**Austurland** er það landsvæði á Íslandi sem nær frá Langanesi að Eystrahorni. Að norðanverðu eru Bakkaflói og Héraðsflói, þar sem Jökulsá á Brú og Lagarfljót renna út í sjó, en síðan koma Fljótsdalshérað og Austfirðir.

Lögformleg skilgreining á þvi hvaða svæði landsins telst til Austurlands hefur verið dálítið á reki í gegnum tíðina. Árið 1999 var hinsvegar skorið úr um að sveitarfélagið Hornafjörður er á Suðurlandi.

Á Austurlandi eru fjögur sveitarfélög: Vopnafjarðarhreppur, Múlaþing, Fljótsdalshreppur og Fjarðabyggð.

Frá 1959 til 2003 var Austurland eitt kjördæmi og þingmenn Austurlandskjördæmis, þingmenn Austurlands. Frá árinu 2003 hefur Austurland tilheyrt Norðausturkjördæmi.

## Sveitarfélög

## Mannfjöldi
Íbúar voru 11.211 manns árið 2026.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Austurfrétt, fréttavefur Austurlands
* Austurland.net, Ferðavefur Austurlands
Joseph Goebbels

**Paul Joseph Goebbels** (29. október 1897 – 1. maí 1945) var þýskur stjórnmálamaður. Hann er þekktastur fyrir störf sín sem áróðursmálaráðherra í ríkisstjórn nasista í Þýskalandi 1933-1945.

## Æviágrip
### Æska og uppvöxtur
Goebbels fæddist 1897 í Rheydt þar sem í dag er sambandslandið Nordrhein-Westfalen. Hann var sonur Friedrich Göbbels og Katarínu, konu hans. Goebbels átti tvo eldri bræður og tvær yngri systur.

Goebbels dúxaði á stúdentsprófi sínu 1917 og gaf sig að því loknu fram sem sjálfboðaliða við þýska herinn. Af heilsufarsástæðum þótti Goebbels óhentugur til herþjónustu og herinn tók ekki við honum. 

Goebbels nam bókmenntafræði og heimspeki og skilaði 1921 inn doktorsritgerð sinni um Christian Wilhelm von Schütz. Eftir námsárin vann Goebbels ýmis störf, þar á meðal sem blaðamaður og í banka.

### Stjórnmálaferill
Eftir ósigur þjóðverja í fyrri heimsstyrjöldinni var Goebbels rótlaus í stjórnmálunum. Hann hafnaði kapítalisma og var bæði þjóðernissinni og gyðingahatari. Um tíma gældi Goebbels bæði við hugmyndir þjóðernissinnaðra og sósíalískra flokka.

1924 gekk Goebbels til liðs við þjóðernisjafnaðarmannaflokkinn. Hann þótti framan af ferli sínum tilheyra vinstri væng flokksins, sem þótti leggja meiri áherslu á jafnaðarmennsku en á þjóðernisstefnu. Hann klifraði hratt metorðastigann innan flokksins og var gerður að yfirmanni flokksins í Berlín og Brandenborg. Hann þótti vinna þróttmikið starf fyrir flokkinn á svæði, sem að öllu jöfnu var talið vera vígi sósíaldemókrata og kommúnista. Goebbels var gerður að yfirmanni áróðursstarfs flokksins á landsvísu og eftir valdatöku nasista 1933 að áróðursmálaráðherra.

### Áróðursmálaráðherra
Í starfi sínu sem áróðursmálaráðherra var það ábyrgð Goebbels að koma boðskapi flokksins og foringjans til þýsku þjóðarinnar. Hann þótti góður ræðumaður og var oft álitinn einskonar holdgervingur stefnu ríkisstjórnarinnar.
Frægasta ræða Goebbels mun vera ræða sem hann flutti í Sportpalast-íþróttahöllinni í Berlín 1943 þar sem hann kunngjörði að Þjóðverjar hyggðust heyja hið algera stríð.

Goebbels var mjög kvensamur og nýtti sér aðstöðu sína sem áróðursmálaráðherra til þess að stíga í væng við margar helstu leikkonur í Þýskalandi á þessum tíma. Albert Speer sagði síðar að helstu leikstjórar Hollywood hefðu öfundað Goebbels af „svefnsófanum þar sem hann úthlutaði hlutverkunum.“

### Andlát og eftirmæli
Eftir að Adolf Hitler framdi sjálfsmorð varð Goebbels kanslari Þýskalands í samræmi við erfðaskrá foringjans. Goebbels gegndi þessu embætti aðeins í einn dag en framdi síðan sjálfsmorð í neðanjarðarbyrgi í Berlín þann 1. maí 1945. Goebbels og eiginkona hans, Magda frömdu bæði sjálfmorð eftir að hafa gefið börnum sínum sex eitur.

Goebbels er fyrst og fremst minnst sem talsmanns nasista, þar sem hann kom svo oft fram fyrir hönd flokksins og foringjans. Hans er líka minnst sem gyðingahatara, en Goebbels fór aldrei leynt með óbeit sína á gyðingum. Hinsvegar er umdeilt hvort Goebbels hafi átt hlut að skipulagningu helfararinnar, sérílagi eftir að dagbækur Goebbels voru gefnar út en hann færði dagbækur frá 1923 til dauðadags.

## Tenglar
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir
Kalmar

**Kalmar** er borg sem stendur við Kalmarsund í Suðaustur-Svíþjóð. Borgin er sú þriðja stærsta í Smálöndum á eftir Jönköping og Växjö með rúmlega 40.000 íbúa árið 2018. Eylandsbrúin tengir borgina við eyjuna Eyland í Eystrasalti. Kalmarsambandið var kennt við borgina.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Kalmarsambandið
* Sveitarfélagið Kalmar
* Lénið Kalmar 
* Kalmarhöll
Nintendo DS

**Nintendo DS** (oft skammstafað **DS** eða **NDS**), er leikjatölva frá Nintendo í lófastærð sem hefur tvo skjái. Hún var gefin út árið 2004. Nafnið "**DS**" stendur fyrir enska heitið "**D**ual-**S**creen" ("tveggja-skjáa") eða "**D**evelopers' **S**ystem" ("þróunarkerfi"). Hönnunin á DS líkist skel en hún getur opnast og lokast lárétt (sbr. Game Boy Advanced SP og Game & Watch). Árið 2006 var DS endurhönnuð, og gefin út undir nafninu DS Lite.

## Virkni

Aðalstarfsemi DS er að spila tölvuleiki; enda er margmiðlunar spilun ekki byggð inn í tölvuna. Nintendo vonar að ný stjórnkerfi og fídusar í DS muni hvetja hönnuði og forritara til að hanna nýjar gerðir af leikjum sem og að höfða til nýs markhóps sem hafi ekki áður spilað tölvuleiki útaf því hve flóknir þeir líta út.

Helsti munur á DS og forverum/keppinautum hennar er augljóslega að vélin hefur tvo skjái. Vélin hefur einnig hljóðnema og neðri skjár hennar er snertinæmur. DS styður einnig þráðlausa nettengingu með 802,11b staðli, og heimilar það fólki að tengjast við aðra DS notendur á stuttu færi (eða frá 9 -30 metrum eftir aðstæðum) eða í gegnum Nintendo Wi-Fi þjónustuna með því að tengjast Wi-Fi heitum reitum.

## Leikir

* New Super Mario Bros
* Pokémon: Diamond and Pearl
* Mario Kart DS
* Castlevania: Dawn of Sorrow
* Nintendogs
* Brain Training
Steingrímur trölli

**Steingrímur trölli** er sá landnámsmaður sem samkvæmt Landnámu nam Steingrímsfjörð á Ströndum. Hann á að hafa byggt sér bæ í Tröllatungu og haft skip uppi við Hrófá. Til er þjóðsaga um að hann sé heygður með fjársjóði sínum í Steingrímshaugi í Staðarfjalli ofan við Staðarkirkju.

Í Landnámu er sagt að Oddur munkur sé kominn af Steingrími trölla.

Hugsanlegt er að sögur um Steingrím trölla hafi orðið til þess að til varð jólasveinninn Steingrímur sem kemur aðeins fyrir í tveimur nafnaþulum með nöfnum jólasveina sem Jón Árnason fékk frá Guðmundi Gísla Sigurðssyni (f. 1835) frá Stað í Steingrímsfirði.