open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Halldóra Tumadóttir

**Halldóra Tumadóttir** (um 1180 – 1247) var íslensk kona á Sturlungaöld. Hún var af ætt Ásbirninga og Haukdæla, dóttir Tuma Kolbeinssonar og konu hans Þuríðar, dóttur Gissurar Hallssonar í Haukadal, og því systir þeirra Kolbeins og Arnórs Tumasona. Stjúpfaðir hennar var Sigurður Ormsson á Svínafelli í Öræfum og þar ólst hún að einhverju leyti upp.

Halldóra giftist Sighvati Sturlusyni 1197 og bjuggu þau framan af í Dölum en fluttust árið 1215 að Grund í Eyjafirði og bjuggu þar síðan, þar til Sighvatur og fjórir synir þeirra féllu í Örlygsstaðabardaga 1238. Þótt bæði Kolbeinn ungi og Gissur Þorvaldsson væru náfrændur Halldóru hröktu þeir hana frá Grund ásamt Tuma yngri, sem einn lifði af sonum hennar fyrir utan  Þórð kakala, sem var í Noregi. Hún hitti Þórð þegar hann kom í land á Gásum 1242 og lifði að sjá hann verða valdamesta mann landsins því að hún dó haustið 1247. Þá lifði Þórður einn af sjö sonum þeirra Sighvats en auk þess áttu þau dæturnar Sigríði og Steinvöru.
Fyrsta stríð Englands og Hollands

**Fyrsta stríð Englands og Hollands** var röð sjóorrusta háð milli flota Hollenska lýðveldisins og Enska samveldisins 1652 til 1654. Stríðið var það fyrsta í röð fjögurra styrjalda milli landanna á 17. og 18. öld. Átökin hófust vegna deilna um verslun Hollendinga í enskum nýlendum og stuðning þeirra við útlæga enska konungssinna. Enskir sjóræningjar herjuðu á hollensk kaupskip og fiskiskip og enski flotinn hertók 27 kaupskip sem rofið höfðu hafnbann gegn ensku nýlendunni Barbados snemma árs 1652. 1651 samþykkti enska þingið siglingalög sem meinuðu öðrum en enskum skipum vöruflutninga til enskra hafna. Lögunum var stefnt gegn hinni öflugu milliríkjaverslun Hollendinga.

Upphaflega gekk Hollendingum betur og þeir náðu yfirráðum yfir Ermarsundi og Norðursjó fyrir árslok 1652, en í mars 1653 tókst enska flotanum að hrekja skip Hollendinga úr Ermarsundi. Enski flotinn var betur búinn herskipum en sá hollenski þar sem Hollendingar höfðu lagt meiri áherslu á uppbyggingu landhers árin á undan. Eftir orrustuna við Scheveningen 10. ágúst 1653 þar sem Hollendingar biðu ósigur hófust langar friðarviðræður. Oliver Cromwell reyndi fyrst að fá Holland til að gerast aðili að Enska samveldinu, síðan að fá þá til að hætta stuðningi við Dani gegn Svíum og loks að reka enska konungssinna úr landi, en Hollendingar neituðu þessu öllu. Að lokum var samið um frið 8. maí 1654 með Westminster-sáttmálanum þar sem Hollendingar féllust á að einungis ensk skip eða skip frá upprunalandi varningsins hefðu leyfi til vöruflutninga til enskra hafna.
Stjórnmálahneyksli

**Stjórnmálahneyksli** er hneyksli sem tengir stjórnmálamenn eða embættismenn ríkisins við athafnir þar sem þeir hafa tekið þátt í eða eru flæktir inn í ólöglega, spillta eða  siðlausa gjörninga. Stjórnmálahneyksli getur falið í sér brot á landslögum eða áform um slíkt. Sum stjórnmálahneyksli eru kynlífshneyksli þar sem stjórnmálamaður kemur við sögu.

## Tengt efni
* Stjórnmálahneyksli á Íslandi
* Spilling í stjórnmálum á Íslandi

## Tenglar
* ''10 siðferðisdæmi úr daglegu, íslensku stjórnmálalífi''; grein í Eintaki 1994
* ''Valdið spillir''; grein í Helgarpóstinum 1995
Fons

**Fons** ehf. er íslenskt fjárfestingarfélag í eigu Pálma Haraldssonar og Jóhannesar Kristinssonar. Fyrirtækið sérhæfði sig í fjárfestingum í fyrirtækjum sem það taldi hafa mikla framtíðarmöguleika til vaxtar og hagræðingar. Meðal eigna Fons má nefna Securitas á Íslandi, Plastprent, sænsku ferðaskrifstofuna Ticket og hlut í bresku leikfangakeðjunni Hamleys.

## Saga félagsins
Í desember 2006 keypti Fons allan hlut Straums Burðaráss í 365 hf. og átti eftir kaupin 9,23% hlut í 365 hf. Í nóvember 2007 keypti Fons á ný 7,5% hlut í 365 hf. en kaupverðið var rúmlega 600 milljónir kr. Eftir kaupin átti Fons 23,5% hlut í 365 hf.

Í desember 2007 keypti Fons tæplega 6,9% hlut í FL Group fyrir 10 milljarða.

Í ágúst árið 2008 seldi Fons hlut sinn í bresku verslunarkeðjunni Iceland. Að sögn Pálma Haraldssonar ætlaði Fons að einbeita sér að rekstri Northern Travel Holding, sem er annað félag í eigu Fons. Fons eignaðist Northern Travel Holding að fullu í september 2008 eftir að það keypti 34,8% hlut Stoða í Northern Travel Holding.

Í desember 2008 kom í ljós að Fons ehf. var eigandi félagsins Stím ehf., sem áður hét FS37 ehf. Í nóvember 2007 lánaði Glitnir FS37 ehf., sem var stofnað þann 23. október 2007, 19,6 milljarða króna fyrir kaupum á hlutabréfum í Glitni sem bankinn sjálfur seldi. Þann 14. nóvember 2007 keypti FS37 ehf. hlutabréf í Glitni og FL Group fyrir 24,8 milljarða en tveimur dögum síðar breytti FS37 ehf. heiti félagsins í Stím ehf. FL Group var stærsti eigandinn í Glitni og átti tæpan þriðjun í bankanum en Fons var einn af stærstu eigendum FL Group.

### Gjaldþrot
Þann 30. apríl 2009 var Fons tekið til gjaldþrotaskipta. Kröfur í félagið voru í fyrstu sagðar nema 20 milljörðum króna en síðar var greint frá því að kröfur í félagið næmu 40 milljörðum króna. Stærstu kröfuhafarnir voru þrotabú stóru íslensku viðskiptabankanna þriggja, Kaupþings, Landsbanka og Glitnis.

Áður en Fons var lýst gjaldþrota var félagið Astraeus fært frá Fons til annarra félaga í eigu Pálma Haraldssonar. Astraeus er breskt flugfélag sem leigir flugvélar til Iceland Express. Fons hafði einnig átt 92% hlut í Iceland Express en seldi hlutinn til Fengs, sem einnig er í eigu Pálma Haraldssonar, í nóvember 2008, áður en Fons var lýst gjaldþrota. Nokkur umræða skapaðist í íslenskum miðlum um þessar eignafærslur á milli félaga í eigu Pálma Haraldssonar rétt fyrir gjaldþrot Fons en skiptastjóri Fons hefur upplýst að verið sé að skoða hvort hægt sé að rifta samningi þess efnis. Undir lok árs 2005 er Iceland Express var í sölumeðferð hjá Kaupþingi var söluverð þess metið á 3-4 milljarða króna.

Í maí 2009 seldi þrotabú Fons hlut sinn í sænsku ferðaskrifstofunni Ticket Travel Group. Fons átti 29,26% hlut í Ticket en seldi hann til Braganza AS á um 620 milljónir íslenskra króna á þáverandi gengi.

## Tilvísanir
Hálfdan Sæmundsson

**Hálfdan Sæmundsson** (d. 25. apríl 1265) var íslenskur goðorðsmaður á Sturlungaöld. Hann var af ætt Oddaverja, óskilgetinn sonur Sæmundar Jónssonar í Odda og Þorbjargar frillu hans. Alsystkini hans voru Björn í Gunnarsholti og Helga, seinni kona Kolbeins unga. Um 1230 kvæntist hann Steinvöru dóttur Sighvatar Sturlusonar og bjuggu þau á Keldum á Rangárvöllum. Hálfdan var friðsemdarmaður og blandaðist lítt inn í deilur Sturlungaaldar þótt hann væri nátengdur mörgum helstu deiluaðilunum og færðist undan höfðingjahlutverkinu; óhlutdeilinn og hélt sér lítt fram um flesta hluti, eins og segir í Sturlungu. Öðru máli gegndi um konu hans, hún var herskárri.
Hör

**Hör** eða **lín** er efni sem er unnið úr stráum hörplöntunnar (*Linum usitatissimum*). Í einu hörstrái eru 30-40 þættir sem eru jafn langir stráinu en hver þáttur er gerður úr mörgum þráðum sem hver er 0,5-7 cm langur. Fínustu hörvörurnar eru gerðar úr löngu þáttum hörstrásins sem geta verið allt að 100 cm að lengd en ódýrari vörur eru gerðar úr stuttu þráðunum sem afgangs verða við framleiðsluna.

## Eiginleikar hörs
Hör þolir vel sólarljós. Vatnsdrægni hörs er svipuð og hjá bómull. Hör hrindir frá sér þurrum óhreinindum en blaut óhreinindi setjast í þræðina og skilja eftir sig bletti. Hör er eftirsóttur til fatagerðar í heitari löndum vegna rakadrægni og vegna þess að einangrunargildi er lítið, enda eru þræðirnir vel varmaleiðandi. 

Hör er ekki eins slitsterkt efni og bómull. Einnig þolir hann illa þvott og hleypur. Hör hefur þó meira togþol en bómull.

## Tengill

* Vilmundur Hansen, Hör spunnið í lín, Bændablaðið - 1. tölublað (17.01.2019)
Steinvör Sighvatsdóttir

**Steinvör Sighvatsdóttir** (d. 17. október 1271) var íslensk kona á Sturlungaöld. Hún var af ætt Sturlunga, dóttir Sighvatar Sturlusonar og Halldóru Tumadóttur. Um 1230 giftist hún Hálfdani, syni Sæmundar Jónssonar í Odda, og bjuggu þau á Keldum á Rangárvöllum. Hálfdan blandaði sér lítið í deilur samtíðarmanna sinna en Steinvör var ekki jafnafskiptalítil, enda var fjölskylda hennar jafnan í miðdepli átakanna og faðir hennar og sex bræður féllu fyrir vopnavaldi. Steinvör virðist hafa verið mikilsvirt af samtíðarmönnum og haft meiri áhrif en gerðist almennt um konur á þeim tíma. Þegar Þórður kakali bróðir hennar átti í deilum við sunnlenska bændur haustið 1242 úrskurðaði hún í málum þeirra ásamt Sigvarði Skálholtsbiskupi og var ákveðið að ef þau yrðu ekki sammála skyldi Steinvör ráða.

Þegar Þórður dó 1256 var Steinvör eini erfingi hans því að börn hans voru öll óskilgetin. Hún setti Þorvarð Þórarinsson, mann Solveigar dóttur sinnar, til að annast ríki hans í Eyjafirði en hann lenti í deilum við Þorgils skarða, sem taldi sig eiga tilkall til valda þar, og lauk þeim með því að Þorvarður vó Þorgils en hraktist síðan burt úr Eyjafirði. Steinvör og Hálfdan áttu líka þrjá syni, Loft (um 1233 - 19. júní 1312), riddara á Grund í Eyjafirði, Sighvat, riddara á Keldum, og Sturlu.

## Ytri tenglar
*
Helgastaðabardagi

**Helgastaðabardagi** var bardagi á milli fylgismanna Guðmundar biskups Arasonar og liðs þeirra Sighvatar Sturlusonar og Arnórs Tumasonar á Helgastöðum í Reykjadal 29.-30. ágúst 1220. 

Guðmundur hafði verið á flakki um landið og var í Reykjadal um sumarið með hundrað manna lið. Bændum þótti nóg um átroðninginn og gerðu þeir Sighvati og Arnóri boð og þeir komu með lið með sér norður. Biskup var þá að vígja kirkju á Helgastöðum. Menn hans bjuggust til varnar í kirkjugarðinum og eftir nokkurn bardaga var umsátur um kirkjuna um nóttina. Um morguninn „gjörðu þeir vígfleka af röptum ok bera hann at lundi þeim er stód sunnan á gardinum ok grafa þar nú gardinn undir flekanum“ og þegar þeim tókst að rjúfa skarð í garðinn flúðu biskupsmenn í kirkjuna. 

Flestir manna biskups fengu grið, þar á meðal Eyjólfur Kársson, en biskup hélt áfram flakki sínu og endaði suður í Odda, þar sem hann var um veturinn hjá Sæmundi Jónssyni.
Pólýester

**Pólýester** (eða **fjölester**) er tilbúið plastefni unnið úr hráefni sem kemur úr olíuiðnaðinum. Gerviefni komu til sögunnar 1931 og hefur þróun þeirra verið hröð síðan. Pólýester var uppgvötvað af ensku fyrirtæki árið 1941. Það er vinsælasta gerviefnið og er mest notaða textílefnið fyrir utan bómul.

## Eiginleikar pólýesters
Pólýester er mjög gott íblöndunarefni. Bómullar- og pólýester-blöndur eru vinsæl blanda vegna þess að hún heldur flestum eiginleikum náttúruefnisins og fær til viðbótar góða eiginleika pólýesters. Pólýester er mjög slitsterkt, hefur góðan togstyrk og þolir vel teygingar og endurteknar beygingar. Það þolir vel sólarljós og veðrast vel. Það hleypur ekki, er krumpufrítt og hefur stuttan þurrktíma.

Pólýester hefur frekar litla raka- og vökvadrægni og er lítið einangrandi. Það verður rafmagnað og dregur þá ryk og þurr óhreinindi að sér. Blautum óhreinindum er þó auðvelt að ná úr vegna lítillar vökvadrægni.
Eyjólfur Kársson

**Eyjólfur Kársson** (d. 1222) var íslenskur bóndi á Sturlungaöld og einn helsti kappinn í liði fylgismanna Guðmundar Arasonar biskups. Hann var Húnvetningur og bjó fyrst í Vatnsdal. Þar átti hann í erjum við Miðfirðinga sem tengdust ekkju sem hann átti vingott við. Snorri Sturluson kom á sættum og Eyjólfur fór vestur í Arnarfjörð og giftist þar Herdísi, dóttur Hrafns Sveinbjarnarsonar á Eyri. Hann settist að á Rauðasandi og lenti þar í deilum við Gísla Markússon í Saurbæ, sem „þóttu fylgdarmenn Eyjúlfs glepja konur þær, er honum gazt at“, og urðu blóðug átök á milli þeirra. Eyjólfur flutti síðar út í Flatey á Breiðafirði 1217. Þar kom Aron Hjörleifsson til hans.

Haustið 1218 tók Arnór Tumason Guðmund biskup á Hólum og hafði hann í stofufangelsi í Ási um veturinn en lét draga hann á börum suður á Hvítárvelli um vorið. Eyjólfur frétti af þessu, þótti biskup hart leikinn, kom að næturlagi að Hvítárvöllum, bjargaði biskupi og fór með hann út í Flatey. Þar var biskup um veturinn en vorið 1220 fór Eyjólfur með honum norður í land og var þar meðal annars í Helgastaðabardaga. Sumarið 1221 var biskup á Hólum með lið sitt en þá kom Tumi Sighvatsson og hrakti hann burt. Fór biskup út í Málmey og var þar um veturinn og voru Eyjólfur og Aron með honum ásamt fleirum. 4. febrúar fóru biskupsmenn að Hólum og drápu Tuma og flúðu svo til Grímseyjar eftir páska. Þangað komu Sighvatur og Sturla sonur hans í Grímseyjarför að hefna Tuma og voru Eyjólfur og Aron helst fyrir vörninni. Eyjólfur bjargaði Aroni en lét sjálfur lífið og er sagt að vörn hans hafi þótt afar frækileg; öxi hans var höggvin sundur en þá varðist hann með árum og voru fjórar höggnar sundur fyrir honum áður en hann féll.
Samson ehf

**Samson Global Holdings** var félag sem var stofnað þann 4. september árið 2002 og var í eigu félaganna Rosetta og Rainwood, sem eru í eigu Björgólfs Guðmundssonar og Björgólfs Thors Björgólfssonar. 

Samson fór í þrot í kjölfar bankahrunsins og er talið að heildarskuldir þrotabúsins nemi 80 milljörðum króna. Félagið fór í greiðslustöðvun eftir yfirtöku ríkisins á Landsbankanum.

## Tengt efni

* Einkavæðing bankanna 2002
* Björgólfur Thor
* Straumur-Burðarás
* Novator
* Actavis

## Heimildir


## Tenglar

* ''Litlar endurheimtur úr þrotabúi Samsonar''; af DV.is 30. mars 2011
Hrafn Oddsson

**Hrafn Oddsson** (um 1225 – 22. nóvember 1289) var íslenskur goðorðsmaður, hirðstjóri og riddari á Sturlungaöld. 

Hrafn var af ætt Seldæla, elsti sonur Odds Álasonar á Söndum, sem Órækja Snorrason drap, og konu hans Steinunnar, dóttur Hrafns Sveinbjarnarsonar. Hann  bjó fyrst á Eyri í Arnarfirði en síðar á Sauðafelli, í Stafholti og seinast í Glaumbæ í Skagafirði.  Hann var í liði Þórðar kakala í Flóabardaga og var á skipi með Svarthöfða Dufgussyni, mági sínum.

Hann kvæntist Þuríði (um 1228 – 1288), dóttur Sturlu Sighvatssonar og Solveigar Sæmundardóttur árið 1245 og settust þau að á Sauðafelli í Dölum. Þá var Kolbeinn ungi fallinn frá, Þórður kakali hafði náð völdum og Hrafn gat fengið hluta af mannaforráðum Sturlu í Dalasýslu. Þegar Þórður fór til Noregs 1250 skipti hann umsjón með veldi sínu á milli stuðningsmanna sinna og réðu þeir Hrafn, Sturla Þórðarson og Þorleifur Þórðarson í Görðum fyrir Vesturlandi. Þegar  Þorgils skarði kom til landsins 1252 kom til átaka um völd  á milli hans, Hrafns og Sturlu.

Hrafn var boðinn til brúðkaups Ingibjargar Sturludóttur og Halls Gissurarsonar á Flugumýri haustið 1253 en þegar hann kom í Skagafjörð kom sendimaður Eyjólfs ofsa, svila hans, og sagði honum frá því að fyrirhugað væri að fara að Gissuri og vildi fá hann til að vera með. Hrafn neitaði  og reyndi að hafa brennumenn ofan af áforminu en sagði heldur ekki Gissuri frá nema undir rós. Hann var kominn til Hóla þegar brennan var en hitti brennumenn þar á eftir og fór með þeim þaðan til Eyjafjarðar.

Hrafn og Gissur sættust vorið 1254 en Gissur sagði seinna að hann vissi ekki hvað hefði hlíft Hrafni á þeim fundi því hann hefði áður verið ákveðinn í að meiða hann, blinda eða gelda. Gissur fór út þá um sumarið en um veturinn fóru svilarnir Hrafn og Eyjólfur ofsi að Oddi Þórarinssyni í Geldingaholti, sem Gissur hafði sett yfir Norðurland, og drápu hann. Þorvarður Þórarinsson bróðir Odds og Þorgils skarði söfnuðu liði og börðust við betur búið og fjölmennara lið Odds og Eyjólfs á Þveráreyrum í Eyjafirði í júlí 1255. Eyjólfur féll á Þverárfundi en Hrafn flúði og staðnæmdist ekki fyrr en í Skagafirði.

Um 1260 flutti Hrafn sig í Stafholt og hrakti fyrst Snorra son Sturlu Þórðarsonar úr héraðinu og svo Sturlu sjálfan úr landi 1263. Gissur Þorvaldsson og Hrafn sættust endanlega á Alþingi 1262. 1270 gerði Magnús konungur Hrafn og Orm Ormsson Svínfelling handgengna menn sína og hirðstjóra og skipaði þeim allt Ísland en Ormur drukknaði við Noreg sama ár svo að Hrafn var einn hirðstjóri. Hann átti í hörðum deilum við kirkjuvaldið síðustu árin (staðamál síðari) og lét hvergi undan í þeirri baráttu. Árið 1288 fóru þeir Staða-Árni biskup saman til Noregs og þar dó Hrafn árið eftir.

Synir Hrafns og Þuríðar voru þeir Jón korpur í Glaumbæ í Skagafirði og Sturla riddari en dæturnar hétu Hallkatla, Valgerður og Þorgerður.
Þverárfundur

**Þverárfundur** eða **Þverárbardagi** var ein af orrustum Sturlungaaldar, háður á Þveráreyrum í Eyjafirði 19. júlí 1255. Þar var tekist á um völd og áhrif á Norðurlandi eftir brottför Gissurar Þorvaldssonar til Noregs árið áður. 

Annars vegar voru þeir Eyjólfur ofsi Þorsteinsson, foringi brennumanna í Flugumýrarbrennu, og svili hans Hrafn Oddsson, sem höfðu um veturinn farið að Oddi Þórarinssyni, sem Gissur hafði sett yfir Skagafjörð, og drepið hann. Í hinum flokknum var Þorvarður Þórarinsson bróðir Odds, sem var að leita hefnda, og með honum Þorgils skarði Böðvarsson, sem taldi sig eiga tilkall til valda í umboði konungs, og Sturla Þórðarson. Þeir komu með lið bæði austan af landi og úr Borgarfirði og mættu þeir liði Eyjólfs og Hrafns á Þveráreyrum. Þótt heldur fleiri væru í liði þeirra svilanna og það væri ívið betur vopnað höfðu Þorgils og Þorvarður þó betur. Eyjólfur ofsi féll en Hrafn lagði á flótta. 

Bardaginn á Þveráreyrum var ekki sérlega mannskæður, þar féllu ekki nema 16-17 manns en margir særðust, þar á meðal Svarthöfði Dufgusson, sem var í liði Hrafns mágs síns.
La Gomera

**La Gomera** ein hinna sjö eyja í Kanaríeyjaklasanum utan við strönd Vestur-Afríku í Atlantshafinu og sú næstminnsta. Í miðju eyjarinnar er Garajonay-þjóðgarðurinn en þar er sérstæður lárviðarskógur. Vegna þess hve eyjan er hálend að jafnaði myndast skilyrði fyrir myndun raka og þar með rigningu til að mynda slíkan skóg.

## Tenglar
* La Gomera - Opinber vefsíða ferðamannaþjónustu Kanaríeyja
Jón Indriðason

**Jón Indriðason** var norskur biskup í Skálholti á árunum 1339 – 1341. Hann hafði verið prestur á Selju í Noregi. Hann kom með skipi til Hvalfjarðar 24. ágúst 1339 en biskupstíð hans var stutt því hann dó 16. mars 1341.
Þórarinn Sigurðsson

**Þórarinn Sigurðsson** var norskur biskup í Skálholti. Hann var vígður 1362, kom til landsins árið eftir en dó 1364. Hann innleiddi boðunardag Maríu hérlendis.
Oddgeir Þorsteinsson

**Oddgeir Þorsteinsson** (d. 15. ágúst 1381) var norskur biskup í Skálholti á 14. öld. Hann er nefndur Oddgeir kanúki í skipan Ólafs erkibiskups í Niðarósi 1351. Hann kom til landsins með biskupsvígslu 1366 og vísiteraði Austfirði 1367 og Vestfirði 1368. Hann fór til Noregs 1372, kom aftur 1373 og svo sigldi hann aftur út 1379 og dó af slysförum í Niðarósi þegar hann ætlaði aftur til Íslands 1381, féll ofan í skipslúku eða skipsbát og höfuðkúpubrotnaði.
Mikael (biskup)

**Mikael** var danskur biskup í Skálholti á 14. öld. Hann hafði verið embættismaður í páfagarði en kom til Íslands 1383 eða 1385 með biskupsvígslu.

„Þá urðu hér á landi sýsludeilur miklar, og margar nýjungar gjörðar af Michael biskupi“, segir í Árbókum Espólíns við árið 1386. Sumarið eftir fór biskupinn til Austfjarða og í þeim leiðangri tók hann völdin af Þorgerði abbadísi í Kirkjubæ en vígði Halldóru Runólfsdóttur í staðinn en hún var svipt völdum stuttu síðar. Mikael fór til Danmerkur og sagði af sér biskupsdómi 1391 „og hafði hann verið til lítilla nytsemda“.
Vilchin Hinriksson

Vilchin Hinriksson (**Vilkin**) var biskup í Skálholti á 14. öld (d. 1405). Hann var danskur príor og þegar Mikael biskup kom til Danmerkur og sagði Skálholtsbiskupsdæmi lausu fór Vilchin til Rómar og fékk Skálholtsstól hjá páfa en ekki er víst hvort hann var vígður þar eða í Niðarósi. Hann kom til Íslands með svokölluðu Heinreksskipi seint í ágúst 1394 og byrjaði á að fara í Skálholt og halda þar sjö daga veislu þar sem var "veitt svo ríkmannlega að hver drakk sem hann lysti nótt og dag og var ei drukkið annað en þykkt öl og enn dýrara".

Vilchin þótti mun meiri skörungur og nytsemdarmaður en aðrir erlendir biskupar sem voru í Skálholti; hann viðrétti kristindóminn og leiðrétti siðu manna. Hann lét skrá mikla máldagabók (Vilkinsmáldaga) þar sem skráðar voru allar upplýsingar sem til voru um eignir hverrar kirkju um sig. Hann bætti líka kirkjuna og aðrar byggingar á staðnum, pantaði veggtjöld hjá nunnunum í Kirkjubæ til að skreyta stóru stofuna í Skálholti, og greiddi niður skuldir svo að biskupsstóllinn varð skuldlaus, en fyrirrennarar hans höfðu sumir eytt um efni fram, einkum Mikael. 

Vilkin var í Skálholti er Svarti dauði gekk þar og er sagt að hann hafi lifað einn eftir af vígðum mönnum ásamt tveimur leikmönnum. Hann fór til Noregs sumarið 1405, þar sem hann dó um veturinn.
Jón (biskup)

**Jón** (d. 1413) biskup í Skálholti snemma á 15. öld, hafði áður verið ábóti við Mikaelsklaustur (Munklífi) í Björgvin. Föðurnafn hans er óþekkt og ekkert vitað um ætt hans og uppruna. Hann er stundum kallaður *Jón danski* í heimildum en óvíst er hvort hann var danskur eða norskur.

Hann hlaut biskupsvígslu 1406, en Vilkin Hinriksson Skálholtsbiskup hafði andast í Noregi árið áður, kom til Íslands 1408 og söng fyrstu messu sína á landinu 8. september. Hann var í rauninni eini biskupinn á landinu alla biskupstíð sína því að Pétur Nikulásson Hólabiskup hafði farið úr landi 1402 og kom ekki aftur og eftirmaður hans, Jón Tófason, kom fyrst til landsins 1419. Árið 1409 fór Jón í vísitasíuferð norður í land en annars er fátt vitað um biskupstíð hans.

Hann dó síðla árs 1413, úr holdsveiki að því er segir í heimildum. Í bréfi sem Jóhannes páfi XXIII sendi biskupinum í Lýbiku og dagsett er 23. júlí 1413 er fjallað um veikindi Skálholtsbiskups og segir þar að hann sé yfirkominn af sjúkdómnum svo að hold og bein hrynji af höndum og fótum.

Innsigli merkt Jóni Skálholtsbiskupi fannst í jörðu í Árósum í Danmörku árið 1879 og er talið að þar sé um þennan Jón að ræða.

## Heimildir
*
Gyrðir Ívarsson

**Gyrðir Ívarsson** (d. um 1360) var norskur biskup í Skálholti 1349–1360. Hann var af Ágústínusarreglu, ábóti í Jónskirkju í Björgvin, og var vígður 1350 af Salómon Björgvinjarbiskupi því þá var erkibiskupslaust í Noregi eftir Svartadauða. Hann kom til landsins 1351. Næstu sumur vísiteraði hann Sunnlendingafjórðung og var bróðir Eysteinn Ásgrímsson stundum með honum. Þeir fóru báðir til Noregs 1355 og var þá biskupslaust í landinu en Gyrðir kom aftur árið eftir. Eysteinn kom 1357 og með honum Eyjólfur Brandsson kórsbróðir og voru þeir einhvers konar eftirlitsmenn erkibiskups. Eysteinn og Gyrðir áttu í hörðum deilum og varð með þeim fullur fjandskapur. Eysteinn orti níð um biskupinn, sem bannfærði hann á móti. Þeir sættust þó að fullu. Sumir segja að Eysteinn hafi ort Lilju í yfirbótarskyni fyrir níðið en þó er líklegt að kvæðið sé ort fyrr.

Gyrðir biskup sigldi til Noregs árið 1360 eða 1361 og fórst skipið í hafi og biskup með.
Tekanna

**Tekanna** er ílát notað til að laga te með sjóðandi vatni. Teið er ýmist í tepoka eða laust, þá þarf tesíu, annaðhvort til að halda laufunum meðan þau liggja í bleyti eða til að grípa þau þegar teinu er hellt. Tekönnur eru yfirleitt með opi með loki efst, þar sem vatnið og teið er sett inn, handfangi og stút sem teinu er hellt í gegn yn. Sumar tekönnur eru með innbyggðar tesíur innaná stútnum. Lítið loftop er í lokinu til að teið drjúpi ekki og skvettist þegar því er hellt. Nú á dögum er tehetta oft notuð svo að teið trekki betur eða innihald tekönnunnar kólni ekki of fljótt. Áhugafólk um tedrykkju hitar gjarnan tekönnuna með sjóðandi vatni og þurrkar hana síðan áður en það lagar te.

Líkan af tekönnu er oft notað í þrívíddarhönnun til prófana.
Bacillaceae

***Bacillaceae*** er ætt Gram-jákvæðra gerla innan ættbálksins *[[Bacillales]]*. Ættin samanstendur af ört vaxandi fjölda ættkvísla, en þekktust þeirra er *[[Bacillus]]* og dregur ættin nafn sitt af henni. Flestir meðlimir ættarinnar eru staflaga, ófrumbjarga gerlar og geta margir þeirra myndað dvalargró. Flestar tegundir ættar eru loftháðar eða valfrjálst loftsæknar, en einstaka tegundir eru þó loftfælnar. Kvikir gerlar innan ættarinnar eru oftast með kringstæðar svipur. Flestir meðlimir ættarinnar eru skaðlausir mönnum, en einstaka sýkla er þó þar að finna, til dæmis *[[Bacillus anthracis]]* og *[[Bacillus cereus]]*.
Bacillus

***Bacillus*** er ættkvísl Gram-jákvæðra, staflaga gerla innan ættarinnar *[[Bacillaceae]]*. Þeir eru ýmist nauðháð eða valfrjálst loftsæknir, katalasa-jákvæðir og geta myndað dvalargró. Þeir finnast víða í náttúrunni, eru til dæmis algengir í jarðvegi.

## Vistfræði
Meðlimir *Bacillus* ættkvíslarinnar búa yfir fjölbreyttum efnaskiptum og fá því þrifist í ýmiss konar umhverfi. Þeir eru algengir í jarðvegi, þar sem þeir taka þátt í niðurbroti plöntu- og dýraleifa, en margar *Bacillus* tegundir seyta meltingarensímum út í umhverfið sem brjóta niður fjölsykrur, prótín og aðrar lífrænar fjölliður. Margar tegundir ættkvíslarinnar, svo sem hin vel þekkta *[[Bacillus subtilis|B. subtilis]]*, finnast í miklu magni í rótarhveli plantna sem nýta sér þau næringarefni sem falla til við starfsemi gerilsins. Sumar tegundirnar, svo sem *[[Bacillus azotofixans|B. azotofixans]]* og *[[Bacillus pumilus|B. pumilus]]*, eru færar um að binda köfnunarefni andrúmsloftsins og mynda ammoníumsölt sem plöntur geta nýtt sér. Aðrar *Bacillus* tegundir, svo sem *[[Bacillus thuringiensis|B. thuringiensis]]*, *[[Bacillus anthracis|B. anthracis]]* og *[[Bacillus cereus|B. cereus]]* eru sýklar manna, dýra eða plantna.

## Saga
*Bacillus* er meðal best þekktu ættkvísla örverufræðanna, en Ferdinand Cohn skilgreindi hana fyrstur manna árið 1872. Rannsóknasaga þessara gerla er þó enn lengri, því tegund sú sem Cohn nefndi *B. subtilis* hafði þá um nokkurt skeið verið til rannsóknar hjá hinum þekkta náttúrufræðingi og smásjárskoðanda Christian Ehrenberg sem nefndi hana *Vibrio subtilis* þegar árið 1835. 

## Heimildir
Orsay-minjasafnið

**Orsay-minjasafnið** (franska: Musée d'Orsay) er listasafn í París í Frakklandi. Safnið var stofnað árið 1986. Það er 57.400 m² að stærð. Árið 2007 heimsóttu 3.200.000 manns safnið.

## Tenglar

* Heimasíða safnsins
Safi Persakonungur

**Safi** (1611 – 11. maí 1642) var keisari (sja) yfir Persaveldi á tímum Safavídaríkisins. Hann var elsti sonur Mohammed Baqir elsta sonar Abbas mikla sem lét myrða eða blinda alla syni sína af ótta við að þeir hygðust fremja valdarán.

Safi var krýndur 28. janúar, 1629. Hann skipti sér lítið af stjórn ríkisins sem var frá 1634 í höndum stórvesírsins Saru Taqi. Safi lét myrða alla þá sem hugsanlega gætu átt tilkall til krúnunnar, þar með talið háttsetta hirðmenn og herforingja. Í valdatíð hans náði Tyrkjaveldi Bagdad sem það hélt fram að Fyrri heimsstyrjöldinni og Mógúlveldið náði Kandahar aftur á sitt vald. 1639 gerðu Persar og Tyrkir með sér Zohab-sáttmálann sem færði Tyrkjum alla Mesópótamíu.
Háeyrarflóðið

**Háeyrarflóðið** var sjóflóð í miklum útsynningi 2. janúar 1653 sem olli miklu tjóni á suðvesturlandi, frá Grindavík að Flóa. Hús skemmdust einkum í Eyrarbakkahreppi. Á Eyrarbakka drukknuðu skepnur í húsum. Mest tjón varð á bæjunum Háeyri og Hrauni. Einn maður drukknaði í Einarshöfn þar sem honum tókst ekki að flýja, en níu fórust á skipi frá Eyrarbakka í sama veðri.
Krónan (verslun)

**Krónan** er verslunarkeðja lágvöruverðsverslana á Íslandi. Krónan hefur verið starfrækt síðan árið 2000, og er dótturfélag eignarhaldsfélagsins Festi.

Alls eru 27 verslanir frá Krónunni á Íslandi, en auk þess af eru 2 smærri krónuverslanir reknar undir merkjum Kr.-. Krónan selur einnig dagvöru í gegnum netverslun sína, Snjallverslun.

## Saga
Fyrstu verslanir Krónunnar voru opnaðar þann 8. desember árið 2000, en voru þær til húsa í Skeifunni 5, í JL-húsinu við Hringbraut., við Hvaleyrarbraut 3 í Hafnarfirði og við Eyrarveg á Selfossi. Verslanirnar voru í eigu Kaupáss, sem rak einnig verslanir Nóatúns, KÁ og 11-11.

### Snjallverslun
Krónan hóf sumarið 2020 sölu á dagvöru í gegnum netverslun sína, Snjallverslun. Þar geta viðskiptavinir valið vörur, greitt er fyrir þær og valið um að sækja í verslun eða að fá heimsendingu.

## Verslanir
Krónan rekur alls 25 verslanir um allt land auk Snjallverslunnar og tveggja sem eru reknar undir undirmerkinu Kr.-.

### Krónuverslanir á höfuðborgarsvæðinu

* Krónan Austurveri
*Krónan Árbæ
* Krónan Bíldshöfða
* Krónan Borgartúni
* Krónan Breiðholti
* Krónan Flatahrauni
* Krónan Garðabæ
* Krónan Grafarholti
* Krónan Granda
* Krónan Hallveigarstíg
* Krónan Hamraborg
* Krónan Hvaleyrarbraut
* Krónan Lindum
* Krónan Mosfellsbæ
* Krónan Norðlingaholt (Framkvæmdir ekki hafnar)
* Krónan Norðurhella
* Krónan Nóatún
* Krónan Selfossi
* Krónan Skeifunni 11D
* Krónan Skeifunni 19 (Opnar mitt ár 2022, leysir af verslun í Skeifunni 11D)
* Krónan Vallakór
*Krónan Snjallverslun

### Krónuverslanir á landsbyggðinni

* Krónan Akureyri 
* Krónan Akranes
* Krónan Hvolsvelli
* Krónan Reyðarfirði
* Krónan Reykjanesbæ
* Krónan Selfossi
* Krónan Vestmannaeyjum
* Kr.- Vík
* Kr.- Þorlákshöfn

## Tilvísanir
Vestur-Noregur

**Vestur-Noregur**, **Vesturlandið** eða **Vestlandið** (*Vestlandet*) er vesturhluti Noregs, og nær yfir 3 fylki: Mæri og Raumsdal, Vesturland og Rogaland. Vestur-Noregur er sá hluti Noregs sem er næstur Íslandi.

Vesturlandið er 58.582 ferkílómetrar að flatarmáli og þar bjuggu 1.253.610 manns 1. júlí 2009. Landshlutinn er í öðru sæti í Noregi með tilliti til mannfjölda (26,0%) og í þriðja sæti hvað flatarmál snertir (18,1%). Þéttleiki byggðar er 21,4 íbúar á ferkílómetra. Á Hörðalandi eru 37,7% íbúafjöldans, Rogalandi 33,8%, Mæri og Raumsdal 19,9% og Sogni og Fjarðafylki 8,5%.

Í Vestur-Noregi eru 121 sveitarfélög sem skiptast í 15 héruð. Það eru fjórar sýslur í Vestlandsrådet.
	
Stærsta borgin er Björgvin, og sú næst stærsta er Stafangur. Alls eru þar um 22 þéttbýlisstaðir með meira en 5.000 íbúa.

Aðrir landshlutar í Noregi eru Suður-Noregur, Austur-Noregur, Mið-Noregur (eða Þrændalög) og Norður-Noregur.

## Tungumál
Vestur-Noregur hefur sérstöðu vegna þess hvað nýnorska er mikið notuð þar. Að vísu notar meirihluti íbúanna (56%) þá gerð norsku sem nefnd er bókmál og er það er ríkjandi í stærstu borgunum. Utan þeirra er nýnorska ríkjandi í Sogni og Fjarðafylki (97%) og Mæri og Raumsdal (54%), en á Hörðalandi og Rogalandi eru þeir sem nota nýnorsku í minnihluta (42% og 26%). Flest sveitarfélög í Sogni og Fjarðafylki, á Sunnmæri (nema í Álasundi) og Hörðalandi (nema í Björgvin, Askey og Odda) nota nýnorsku sem opinbert ritmál. Nýnorskan er einungis samræmt ritmál, talmálið er mjög breytilegt og skiptist í mállýskur eftir héruðum. Aðeins 13% þeirra sem nota nýnorsku búa utan Vesturlandsins.

Nýnorska líkist oft meira íslensku en bókmáls-norsku:   

* Bókmál: Jeg kommer fra Norge. Jeg snakker norsk.
* Nýnorska: Eg kjem frå Noreg. Eg talar norsk.
* Íslenska: Ég kem frá Noregi. Ég tala norsku.

## Efnahagur og atvinnulíf
Í Vestur-Noregi er mjög blómlegt atvinnulíf, og stendur landshlutinn undir um 70% af þjóðarframleiðslu Norðmanna. Stafangur er höfuðborg olíuiðnaðarins í Noregi, en áður fyrr voru fiskveiðar og landbúnaður mikilvægustu atvinnugreinar í Vestur-Noregi.
Christen Købke

**Christen Schiellerup Købke** (26. maí 1810 – 7. febrúar 1848) var danskur listmálari og var einn af hinum svonefndu gullaldarmálurum Danmerkur. Málverk hans hanga uppi í Þjóðlistasafninu í London og Louvre í París. 

## Tenglar
* ''Háleit nálægð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996
Akademísk röðun háskóla

**Akademísk röðun háskóla** með aðferð Liu og Cheng er framkvæmd árlega af Shanghai Jiao Tong-háskóla. 1.200 æðri menntastofnanir eru bornar saman og raðað í lista eftir ákveðinni formúlu sem lýst er í grein þeirra Liu og Cheng frá 2005. Í grófum dráttum er matið samkvæmt eftirfarandi töflu:

## Röðun
Taflan hér að neðan hefur að geyma lista áranna 2003 til 2008 yfir alla þá skóla sem voru í sæti eitthundrað eða ofar eitthvert áranna sex.

## Heimildir
Teitur Þorvaldsson

**Teitur Þorvaldsson** (d. 1259) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Þorvaldar Gissurarsonar í Hruna og hálfbróðir Gissurar Þorvaldssonar. Teitur var prestvígður og bjó í Bræðratungu. Hann var lögsögumaður 1219-1221 og aftur 1236-1247. Hann var sagður vitur maður og hóglyndur og stuðla að sáttum manna. 

Ekki er vitað hver kona Teits var en sonur hans var Klængur Teitsson, bóndi í Bræðratungu og Haukadal og síðast kanúki í Viðeyjarklaustri.
Hallur Gissurarson

**Hallur Gissurarson** (d. 1230) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld og síðar munkur og ábóti, bæði í Helgafellsklaustri og Þykkvabæjarklaustri. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Gissurar Hallssonar lögsögumanns og konu hans Álfheiðar Þorvaldsdóttur. Hann var bróðir Þorvaldar Gissurarsonar og Magnúsar biskups í Skálholti. 

Hallur tók við lögsögumannsembætti af föður sínum árið 1203 og gegndi því til 1209. Þá sagði hann af sér og gekk í klaustur í Þykkvabæ en hann var prestvígður eins og margir íslenskir höfðingjar á hans tíð. Hann var kjörinn ábóti í klaustrinu eftir að Jón Loftsson sagði af sér 1221 og vígður sama ár en Magnús biskup bróðir hans fékk hann til að verða í staðinn ábóti í Helgafellsklaustri því ábótinn þar, Ketill Hermundarson, hafði látist. Jón Loftsson varð þá ábóti áfram í Þykkvabæ. Hann dó svo 1224 og Hallur fluttist þá yfir í Þykkvabæjarklaustur árið 1225 og var þar ábóti til dauðadags 1230. Hallur var sagður góður prestur og göfugur. 

Kona hans var Herdís, systir Hrafns Sveinbjarnarsonar á Eyri. Þau áttu eina dóttur en einnig átti Hallur soninn Magnús. Sámur sonur Magnúsar var gestur í brúðkaupinu á Flugumýri 1253 og var höggvinn þar í rúmi sínu.

## Heimildir
* 
*
Teitur Einarsson

**Teitur Einarsson** (*áætlað 1210* - 1258) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld. Hann tók við embættinu á Alþingi 1253 með ráði Gissurar Þorvaldssonar. Líklegt er talið að hann hafi verið frændi Gissurar, sonur Einars Þorvaldssonar hálfbróður hans. Á sama þingi var lögtekið að guðs lög skyldu ráða ef þau greindi á við landslög. 

Teitur gegndi lögsögumannsembættinu í fimm ár. Ekki er vitað hvar hann bjó en hann var veginn á Austfjörðum seinni hluta árs 1258 eða hugsanlega fyrri hluta árs 1259.
Ketill Þorláksson (lögsögumaður)

**Ketill Þorláksson** (d. 11. febrúar 1273) var íslenskur lögsögumaður og prestur á 13. öld. 

Faðir hans var Þorlákur Ketilsson goðorðsmaður í Hítardal og víðar. Ketill giftist Halldóru, dóttur Þorvaldar Gissurarsonar og systur Gissurar jarls, árið 1221 og bjuggu þau í Hítardal. 1224 seldi Ketill Lofti biskupssyni Hítardal, þegar hann kom aftur úr útlegð sinni, en keypti sjálfur Skarð ytra á Landi og bjó þar til um 1235. Þá flutti hann aftur vestur og var prestur á Kolbeinsstöðum til dauðadags 1273. Ketill var lögsögumaður 1259-1262 og gegndi því embættinu þegar Gamli sáttmáli var gerður.

Sonur þeirra Halldóru var Þorleifur hreimur Ketilsson lögsögumaður.
Þorleifur hreimur Ketilsson

**Þorleifur Ketilsson hreimur** (d. 1289) var íslenskur lögsögumaður á 13. öld og síðastur lögsögumanna á Íslandi. 

Hann var sonur Ketils Þorlákssonar lögsögumanns og tók við af honum 1263. Móðir hans var Halldóra Þorvaldsdóttir, alsystir Gissurar jarls. Hann var mikið með Gissuri móðurbróður sínum og er fyrst nefndur þegar Órækja Snorrason fór að Gissuri í Skálholti í ársbyrjun 1242, þá var hann sendur til að safna liði í Grímsnesi og Ölfusi. Hann gæti þá hafa verið um tvítugt.

Hann fór til Noregs með Gissuri 1246 og í suðurgöngu til Rómar 1249. Hann var í brúðkaupinu á Flugumýri 1253 en reið burtu daginn fyrir Flugumýrarbrennu, var með Gissuri að elta uppi brennumenn og fór til Noregs með honum 1254. Hann var líka með Gissuri þegar Þórður Andrésson og bræður hans fóru að honum í Bræðratungu 1264. Hann var sagður hreystimenni. Kona hans var systir Gróu Álfsdóttur, konu Gissurar, en ekki er vitað hvað hún hét. Þorlákur sonur þeirra bjargaðist úr Flugumýrarbrennu, tíu ára að aldri, og loguðu föt hans þegar hann hljóp út.

Þorleifur var þrisvar lögsögumaður, fyrst 1263-1266, svo 1268 í eitt ár og síðast 1271 í eitt ár, síðastur í röð lögsögumanna. Í sumum annálum er sagt að Sigurður Þorvaldsson (eða Guðmundsson) hafi verið kosinn lögsögumaður 1266 en aðrar heimildir nefna hann ekki en segja að Þorleifur hafi verið lögsögumaður í fjögur ár. Um Sigurð þennan er ekkert vitað, hafi hann á annað borð verið til.
Washington-háskóli

**Washington-háskóli** (**University of Washington** eða **UW**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Seattle í Washington í Bandaríkjunum, stofnaður árið 1861. Hann er stærsti háskóli norðvesturríkjanna í Bandaríkjunum og meðal elstu ríkisháskóla á vesturströndinni. Skólinn hefur þrjú háskólasvæði en auk aðalháskólasvæðisins í Seattle eru einnig háskólaútibú í Tacoma og Bothell.

Einkunnarorð skólans eru *lux sit* (á latínu) og þýða „megi vera ljós“. 

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Vanderbilt-háskóli

**Vanderbilt-háskóli** (e. **Vanderbilt University**) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Nashville í Tennessee í Bandaríkjunum, stofnaður árið 1873. Skólinn er nefndur í höfuðið á Corneliusi Vanderbilt, sem veitti eina milljón Bandaríkjadala til stofnunar skólans. Vanderbilt, sem hafði sjálfur aldrei komið til suðurríkjanna, taldi að gjöfin og skólinn með starfsemi sinni hjálpuðu til við að græða þau sár sem borgarastyrjöldin bandaríska hafði valdið.

Við upphaf 21. aldar stunda um 12.000 nemendur frá öllum 50 ríkjum Bandaríkjanna og yfir 90 löndum um allan heim nám við Vanderbilt-háskóla. Tæplega 3400 háskólakennarar starfa við skólann. Háskólasjóður skólans er um 2,9 milljarðar Bandaríkjadala. Vanderbilt-háskóli er gjarnan talinn meðal 20 bestu háskóla landsins.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Texas-háskóli í Austin

**Texas-háskóli í Austin** (e. **The University of Texas at Austin** eða **UT Austin**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Austin í Texas í Bandaríkjunum og er aðalháskóli háskólakerfisins í Texas. Skólinn var stofnaður árið 1883. Yfir 50 þúsund nemendur stunda nám við skólann og um 16.500 háskólakennarar og annað starfsfólk starfar þar. Á árunum 1883 til 1967 hét skólinn einfaldlega Texas-háskóli (e. University of Texas).

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Kaliforníuháskóli í Riverside

**Kaliforníuháskóli í Riverside** (e. **University of California, Riverside**, **UC Riverside** eða **UCR**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli og einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla. Skólinn var stofnaður árið 1907. Við skólann starfa á sjötta hundrað háskólakennarar og þar stunda rúmlega 18 þúsund nemendur nám.

Einkunnarorð skólans eru *fiat lux* (á latínu) og þýða „verði ljós!“

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Haukur Erlendsson

**Haukur Erlendsson** (d. 3. júní 1334) var íslenskur lögmaður og riddari á 14. öld. Hann var sonur Erlendar sterka Ólafssonar lögmanns en móðir hans hét Jórunn. Líklega bjó hann á Vesturlandi eða Vestfjörðum framan af ævi.

Hann varð lögmaður sunnan og austan 1294 og gegndi því embætti til 1299 en þá er hann kominn til Noregs og þar komst hann til metorða. Hann var orðinn lögmaður í Ósló 1302 og kominn í ríkisráð konungs árið eftir. 1304 var hann herraður og gerður að Gulaþingslögmanni. Þá flutti hann til Björgvinjar og var ýmist þar, í Ósló eða á Íslandi eftir það. Hans er getið í heimildum á Íslandi 1306-1308 og stóð þá meðal annars með Árna Helgasyni biskupi að stofnun lærðra manna spítala í Gaulverjabæ. Hann var í Björgvin 1310 og í Ósló 1309, 1318 og 1319. Vitað er að hann var Gulaþingslögmaður 1321 og 1322. Eftir það er hans hvergi getið í heimildum næstu árin og má vera að hann hafi verið á Íslandi 1322-1329. 1330 var hann í Noregi en kom til Íslands 1331 "með boðskap konungsins um kvennamál og það fleira sem þar fylgdi", segir í *[[Skálholtsannáll|Skálholtsannál]]*. Hann hefur svo farið út aftur því að hann dó í Björgvin 1334.

Skinnhandritið Hauksbók er kennd við Hauk lögmann en í henni er samsafn af ýmsum ritum, meðal annars Landnámu, Kristni sögu, Fóstbræðrasögu, Völuspá og fleiru. Sumt er ekki til í neinu öðru handriti. Haukur mun hafa skrifað hana að einhverju leyti sjálfur og er rithönd hans elsta rithönd nafngreinds Íslendings sem vitað er um. Einnig hefur hann haft nokkra skrifara. Í henni er einnig ýmiss konar fróðleikur, þar á meðal stærðfræðikafli, Algorismus, og er það elsti stærðfræðitexti sem til er á norrænu máli. Haukur virðist hafa verið vel menntaður og fjölfróður með áhuga á alls konar fróðleik. Hauksbók er skrifuð á fyrsta áratug 14. aldar og kann að vera að Haukur hafi notað hana til að koma sér á framfæri í Noregi og auka virðingu sína. 

Kona Hauks lögmanns var Steinunn Áladóttir (d. 1361). Áli faðir hennar var sonur Svarthöfða Dufgussonar. Hún bjó á Íslandi eftir lát manns síns. Eina barn þeirra sem vitað er um með vissu var Jórunn, sem varð abbadís í Kirkjubæjarklaustri 1344 og kallaðist þá Agnes. Haukur átti líka son sem hét Svarthöfði. Sonur hans var Áli eða Óli Svarthöfðason prestur í Odda, sem sagður er hafa dáið fyrstur manna hérlendis úr Svartadauða í Botnsdal í Hvalfirði vorið 1402.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Ormur Ormsson

**Ormur Ormsson** (1242 - 26. september 1270) var íslenskur goðorðsmaður og hirðstjóri á 13. öld. Hann var af ætt Svínfellinga, sonur Orms Jónssonar og Álfheiðar Njálsdóttur konu hans. Faðir hans lést áður en hann fæddist og eldri bræður hans, Sæmundur og Guðmundur Ormssynir, voru drepnir 1252, þegar Ormur var tíu ára. Hann tók við goðorðum Svínfellinga þegar hann hafði aldur til. Árið 1264 varð hann síðastur íslenskra höfðingja til að sverja Noregskonungi skatt og var Ísland þar með allt komið undir konung.

Árið 1270 var Ormur gerður að hirðstjóra sunnan og austan á móti Hrafni Oddsyni, sem varð hirðstjóri norðan og vestan. Hann naut þeirrar upphefðar þó ekki lengi því að hann drukknaði við Noreg sama haust.
Kaliforníuháskóli í Irvine

**Kaliforníuháskóli í Irvine** (e. **University of California, Irvine**, **UC Irvine** eða **UCI**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Irvine í Kaliforníu, stofnaður árið 1965. Hann er einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla.

Nafn skólans á rætur að rekja til Irvine Company, sem gaf 400 hektara landsvæði í skiptum fyrir einn Bandaríkjadal og seldi 210 hektara til viðbótar til Kaliforníuháskóla. Árið 1971 skipulögðu Kaliforníuháskóli og Irvine Company borg utan um háskólasvæðið og hlaut hún borgarréttindi sem Irvine.

Rúmlega 22 þúsund nemar stunda grunnnám við Kaliforníuháskóla í Irvine og á sjötta þúsund til viðbótar stunda framhaldsnám þar. Tæplega 2700 háskólakennarar kenna við skólann.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Kaliforníuháskóli í Davis

**Kaliforníuháskóli í Davis** (e. **University of California, Davis**, **UC Davis** eða **UCD**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Davis í Kaliforníu í Bandaríkjunum og einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla: Skólinn var stofnaður árið 1905 sem University Farm og var þá útibú frá UC Berkeley.

Nemendur við skólann eru rúmlega 31 þúsund talsins en við skólann kenna tæplega 2100 háskólakennarar.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Kaliforníuháskóli í Santa Barbara

**Kaliforníuháskóli í Santa Barbara** (e. **University of California, Santa Barbara**, **UC Santa Barbara** eða **UCSB**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli og einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla.

Tæplega 1100 háskólakennarar starfa við skólann en tæplega 20 þúsund nemendur stunda þar nám. 

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Kaliforníuháskóli í Los Angeles

**Kaliforníuháskóli í Los Angeles** (e. **University of California, Los Angeles**, þekktastur sem **UCLA**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Los Angeles í Kaliforníu í Bandaríkjunum og einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla. Hann var stofnaður árið 1919.

Við skólann kenna rúmlega 4 þúsund háskólakennarar en þar stunda tæplega 39 þúsund nemendur nám; um 27 þúsund þeirra stunda grunnnám en um 12 þúsund stunda framhaldsnám. 

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Kaliforníuháskóli í San Diego

**Kaliforníuháskóli í San Diego** (e. **University of California, San Diego**, **UC San Diego** eða **UCSD**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í San Diego í Kaliforníu í Bandaríkjunum og einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla. Skólinn var stofnaður árið 1960.

Við skólann stunda rúmlega 22 þúsund nemendur grunnnám og rúmlega 5 þúsund nemendur framhaldsnám.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Kaliforníuháskóli í San Francisco

**Kaliforníuháskóli í San Francisco** (e. **University of California, San Francisco**, UC San Francisco eða **UCSF**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í San Francisco í Kaliforníu í Bandaríkjunum og einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla. Hann var stofnaður árið 1873. Skólinn er í fremstu röð í heilbrigðisvísindum. Í skólanum er ekki boðið upp á grunnnám, heldur einungis framhaldsnám og nám í heilbrigðisvísindum. 

Við skólann starfa tæplega 1700 háskólakennarar og fræðimenn og þar nema tæplega 3 þúsund nemendur.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Kaliforníuháskóli í Berkeley

**Kaliforníuháskóli í Berkeley** (enska: **University of California, Berkeley**, einnig nefndur **Berkeley** og **UC Berkeley**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Berkeley í Kaliforníu í Bandaríkjunum: Skólinn er einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla og jafnfram elstur þeirra, stofnaður árið 1868 þegar einkaskólinn College of California og hinn ríkisrekni Agricultural, Mining, and Mechanical Arts College sameinuðust.

Við skólann stunda rúmlega 25 þúsund nemendur grunnnám og rúmlega 10 þúsund nemendur framhaldsnám. 

## Tenglar

* Vefsíða skólans

## Tilvísanir
Berkeley

**Berkeley** getur átt við:

* George Berkeley (1685 – 1753), írskan heimspeking 
* Berkeley, borg á austurströnd San Francisco-flóa í Kaliforníu (nefnd eftir heimspekingnum)
* Kaliforníuháskóla í Berkeley
Suður-Kaliforníuháskóli

**Suður-Kaliforníuháskóli** (e. **University of Southern California**, **USC**,**SC** eða **Southern California**) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Los Angeles í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1880 og er hann því elsti einkarekni rannsóknarháskóli Kaliforníu.

Við skólann stunda rúmlega 16 þúsund nemendur grunnnám og rúmlega 17 þúsund framhaldsnám. Á fjórða þúsund háskólakennarar starfa við skólann auk tæplega 1400 lausráðinna háskólakennara og á níunda þúsund annarra starfsmanna. Háskólasjóður skólans nemur 3,6 milljörðum Bandaríkjadala. Árið 2012 var háskólinn númer 24 (ásamt UCLA og University of Virginia) á lista yfir bestu háskóla Bandaríkjanna samkvæmt U.S. News & World Report.

Einkunnarorð skólans eru (á latínu) *palmam qui meruit ferat* og þýða „sá beri pálmann sem verðskuldar hann“.  

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Tækniháskólinn í Kaliforníu

**Tækniháskólinn í Kaliforníu** (enska **California Institute of Technology** eða **Caltech**) er einkarekinn rannsóknarháskóli í Pasadena í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1891.

Skólinn leggur mikla áherslu á raunvísindi og verkfræði. Við skólann stunda nám um 2100 nemendur; þar ar um 900 grunnnám og um 1200 framhaldsnám.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Illinois-háskóli í Chicago

**Illinois-háskóli í Chicago** (e. **University of Illinois at Chicago** eða **UIC**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Chicago í Illinois í Bandaríkjunum. Hann er hluti af Illinois-háskóla og er stærsti háskólinn á Chicago-stórborgarsvæðinu. Rúmlega 15 þúsund nemendur stunda þar grunnnám og tæplega 7 þúsund stunda framhaldsnám. Við skólann starfa um 2300 háskólakennarar.

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Illinois-háskóli

**Illinois-háskóli** (e. **University of Illinois**) er stofnun sem samanstendur af þremur háskólum í Illinois í Bandaríkjunum: Illinois-háskóla í Urbana-Champaign, Illinois-háskóla í Chicago og Illinois-háskóla í Springfield. Skólinn var stofnaður árið 1867 

## Tenglar
* Vefsíða Illinois-háskóla
Chrzanów

**Chrzanów** er bær í Suður-Póllandi þar sem búa 39.356 manns (2008). Bærinn er staðsettur í Małopolskie sýslu. Hún er við ána Chechło. Flatarmál 38,31 km².

## Tenglar
* Chrzanovia Patria Parva/ Enska
Tilskipun

**Tilskipun** er bindandi fyrirmæli af hálfu þjóðhöfðingja, oft forseta eða konungs, dómara eða annars yfirvalds. Í sumum löndum hefur heitið neikvæða tengingu við alræðistilburði í daglegu máli.

Tilskipun getur einnig átt við Evróputilskipanir sem eru bindandi fyrir aðildarríkin en lætur þeim eftir að framfylgja þeim þannig að ríkin geti tekið tillit til séraðstæðna hjá sér. Tilskipanir ber að innleiða í landsrétt ólíkt reglugerðum bandalagsins sem hvorki á, né má innleiða í landsrétt. Tilskipanir geta myndað bein réttaráhrif fyrir þegna bandalagsríkjanna.

Forseti Bandaríkjanna hefur heimild til að gefa út framkvæmdatilskipanir og er það ein af helstu valdheimildum forseta á sviði framkvæmdavalds. Fylkisstjórar geta líka gefið út framkvæmdatilskipanir.

## Tilvísanir
Kaliforníuháskóli í Merced

**Kaliforníuháskóli í Merced** (e. **University of California, Merced**, **UC Merced** eða **UCM**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Merced í San Joaquin-dalnum Kaliforníu í Bandaríkjunum og einn þeirra tíu háskóla sem mynda Kaliforníuháskóla. Skólinn var stofnaður árið 2005.

Við skólann stunda um 3200 nemendur nám.

## Tenglar

* Vefsíða skólans