open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stál

**Stál** er málmblanda járns og kolefnis sem hefur meiri styrk og brotþol en aðrar tegundir járns. Stál hefur auk þess mikið togþol og er tiltölulega ódýrt í framleiðslu með nútímaaðferðum. Vegna þessara eiginleika er stál eitt mest framleidda smíðaefni í heimi. Stál er notað í járnabindingar steyptra bygginga, brúarsmíði, skipasmíði, verkfæri, reiðhjól, bíla, vélsmíði, raftæki, húsgögn og vopn.

Megininnihaldsefni stáls er alltaf járn, en önnur efni koma fyrir í mismiklum mæli. Dæmigert kolefnisinnihald í stáli er allt að 2,14% af heildarþyngd. Ryðfrítt stál sem hefur meiri mótstöðu gegn tæringu, inniheldur meira en 11% króm.

Járn getur tekið á sig tvær kristallsgerðir eftir hita og verið ýmist miðjusetinn teningskristall eða hliðarsetinn teningskristall. Tengsl ólíkra járngerva við önnur innihaldsefni, einkum kolefni, ráða eiginleikum ólíkra tegunda á borð við stál og pottjárn. Hreint járn er tiltölulega teygjanlegt og mótanlegt þar sem kristallsgerð þess hindrar frumeindirnar ekki í að hnikast fram hjá hverri annarri, en í stáli virkar lítið magn af kolefni og öðrum efnum eins og herðir sem kemur í veg fyrir aflögun með því að stoppa þessa hreyfingu frumeinda. Með því að stýra magni aukaefna er hægt að hafa áhrif á eiginleika eins og hörku, viðbrögð við herslu, þörf fyrir glóðun og afglóðun, þanþol og togþol. Eina leiðin til að auka styrk stálsins miðað við járn, er að draga úr teygjanleika þess.

Í þúsundir ára var stál framleitt með rauðablæstri í litlu magni. Framleiðsla í stórum stíl og notkun í iðnaði hófst eftir að nýjar framleiðsluaðferðir voru fundnar upp á 17. öld með járnbræðsluofnum og framleiðslu á deiglustáli. Um miðja 19. öld var Bessemer-stál fundið upp í Englandi og síðan martínofnar. Þá hófst nýtt tímabil fjöldaframleiðslu á stáli þar sem milt stál tók við af smíðajárni. Þýsku ríkin voru helstu stálframleiðendur Evrópu á 19. öld. Í Bandaríkjunum voru miðstöðvar stálframleiðslu í borgunum Pittsburgh, Bethlehem og Cleveland, fram yfir miðja 20. öld.

Nýjar framleiðsluaðferðir á 20. öld, eins og súrefnisofnar, lækkuðu framleiðslukostnað enn frekar og bættu gæði stálsins. Í dag eru yfir 1,6 milljarðar tonna af stáli framleiddir árlega í heiminum. Stál er flokkað samkvæmt ýmsum stöðlum. Stáliðnaðurinn er einn stærsti framleiðsluiðnaður heims, en líka einn sá orkufrekasti. Stáliðnaðurinn er líka sá iðnaður sem ber einna mesta ábyrgð á útblæstri gróðurhúsalofttegunda, eða um 8% af heildarútblæstrinum. Stál er hins vegar mjög endurnýtanlegt efni og endurvinnsluhlutfall þess er um 60% á heimsvísu.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Efnisfræði: 10. kafli - Stál
Titanic (aðgreining)

**Titanic** getur átt við eftirfarandi:

* Skemmtiferðaskipið Titanic
* Íhugaða skemmtiferðaskipið Titanic II
* Kvikmyndina *[[Titanic (1943 kvikmynd)|Titanic]] frá árinu 1943
* Kvikmyndina *Titanic frá árinu 1953
* Kvikmyndina *[[Titanic (1997 kvikmynd)|Titanic]] frá árinu 1997
* Sjónvarpsseríuna *Titanic frá árinu 1996
Tower-brúin

**Tower-brúin** (enska: *Tower Bridge*) er samsett hengibrú og reisibrú í London sem brúar Thamesá og er nærri Tower of London.
Ferflötungur

**Ferflötungur**, **fjórflötungur** (einnig **þrístrend strýta** eða **þrístrendur píramídi**) er margflötungur með þríhyrndar hliðar og þríhyrndan grunnflöt. Ferflötungur er sagður *reglulegur* þegar allir kantar hans eru jafn langir.

## Formleg skilgreining
Látum *∆ABC* vera þríhyrning á sléttu og *D* vera einhvern punkt sem ekki er í sléttunni. Þá eru þrjár sléttur til sem skera hverja hlið þríhyrningsins og *D*. Þríhyrningarnir *∆ABC*, *∆ABD*, *∆ACD* og *∆BCD* mynda þá **ferflötung**. Ef allir þríhyrningarnir eru jafnir nefnist ferflötungurinn **reglulegur fjórflötungur** eða *platónskur*.

## Rúmmál
Rúmmál *R* ferflötungs má reikna þannig: 
:R = \frac{1}{3} Fh,
þar sem *F* er flatarmál grunnflatarins og *h* er hæðin frá grunnfletinum upp í toppinn. 

Orðið pýramídi er oft notað um ferflötung.

## Heimildir
London Eye

**London Eye** eða **Millennium Wheel** er risastórt parísarhjól á suðurbakka Thamesár í London. Bygging þess var fjármögnuð af British Airways og var það reist í tilefni af aldamótafögnuði Breta. Þegar það var byggt var það stærsta parísarhjól heims. Hjólið er vinsæll ferðamannastaður í London: 3,5 milljónir manns heimsækja það á hverju ári.

Hjólið er 135 m hátt en arktitektarnir voru David Marks, Julia Barfield, Malcolm Cook, Mark Sparrowhawk, Steven Chilton, Frank Anatole og Nic Bailey. Þau hönnuðu líka klefana sem eru 32 samtals og með loftkælingu. Í hverjum klefa er pláss fyrir 25 manns. Snúningshraði hjólsins er 26 cm/s (0,9 km/klst) og það tekur þá 30 mínútur að snúast einu sinni.

## Tengt efni
* Þúsaldarhvelfingin
Þúsaldarhvelfingin

**Þúsaldarhvelfingin** (enska: **Millennium Dome**, eða í stuttu máli **The Dome**)  er hvolfþakbygging í Greenwich, London. Árið 2000 var haldin sýning til að halda upp á þriðja árþúsundið. Frá 1. janúar 2000 til 31. desember hafði byggingin „Millennnium Experience“ sýninguna. Sýningin var umdeild og barðist við fjármálavanda.

Sýningin hefur verið tekin niður og er byggingin í eigu Telefónica O2. Þess vegna er hún kölluð The O<sub>2</sub>. 

## Tengt efni
* London Eye

## Heimildir
Classical Philology

***Classical Philology*** er fræðitímarit um fornfræði sem háskólaútgáfa Chicago-háskóla gefur út. Tímaritið var stofnað árið 1906. Áhersla er lögð á klassískar bókmenntir og klassíska textafræði en tímaritið birtir einnig greinar um fornaldarsögu, heimspeki, trúarbrögð og listasögu.

*Classical Philology* kemur út ársfjórðungslega.

## Tengill
*Vefsíða ''Classical Philology''
Classical Antiquity

***Classical Antiquity*** er fræðitímarit um fornfræði sem Kaliforníu-háskóli í Berkeley gefur út. Tímaritið kom fyrst út árið 1982. *Classical Antiquity* kemur út annað hvert ár. Áhersla er lögð á þverfaglegar rannsóknir um forngrískar og latneskar bókmenntir, sögu fornaldar, fornleifafræði, listasögu og heimspeki fornaldar frá bronsöld til síðfornaldar.
The Philosophical Quarterly

***The Philosophical Quarterly*** er tímarit um heimspeki sem Blackwell Publishing gefur út fyrir hönd skoska heimspekifélahsins Scots Philosophical Club og St. Andrews University.
The Journal of Philosophy

***The Journal of Philosophy*** er fræðilegt tímarit um heimspeki sem Columbia-háskóli gefur út. Markmið þess er að birta greinar um það sem er efst á baugi í heimspeki og hvetja til skoðanaskipta, ekki síst um ýmislegt er varðar snertifleti heimspeki og annarra fræðigreina.

Tímaritið var stofnað árið 1904 og hét þá *The Journal of Philosophy, Psychology, and Scientific Methods*. Það hefur komið út undir núverandi titli frá árinu 1923. 

## Tengill
* Vefsíða ''Journal of Philosophy''
.dd

**.dd** var tekið frá sem þjóðarlén Austur-Þýskalands en vegna endursameiningar Þýskalands 1990 var það aldrei tekið í notkun. Lén í austurhluta Þýskalands báru endinguna .de frá upphafi.
Fimmtardómur

**Fimmtardómur** var dómstóll á Alþingi sem var stofnaður stuttu eftir árið 1000 og náði yfir landið allt. Til fimmtardóms var hægt að skjóta málum sem höfðu verið dæmd í fjórðungsdómum og var þetta því í rauninni hæstiréttur landsins. Í fimmtardóm voru skipaðir 48 menn en síðan mátti hvor málsaðili ryðja sex mönnum úr dómnum, þannig að 36 dæmdu. Þar réði einfaldur meirihluti úrslitum mála. Þetta fyrirkomulag hélst út þjóðveldisöldina.
Einangrari

**Einangrari** (stundum kallaður **rafsvari**) er efni sem leiðir treglega rafstraum. Er notaður til að hindra skammhlaup og óæskilegan straum milli rafleiðara. Fullkominn einangrari hefur óendnlegt rafviðnám (rafleiðni núll), en öll efni verða rafleiðandi við nógu háa rafspennu. Einangrarar eru  gerðir úr mismunandi efnum allt eftir því til hvers leiðarinn er ætlaður. Því þykkari sem einangrunin er, þeim mun hærri spennu þolir hann. Algengast er að einangrunin sé úr plasti en gallinn við plast er að það þolir ekki eins mikinn hita og mörg önnur efni. Ef leiðarinn er gerður til að þola mikinn hita getur einangrunin verið trefjagler, asbest eða önnur hitaþolin efni. Gæta verður að þegar slíkir leiðarar eru afeinangraðir er rykið, eða það sem tekið er af, hættulegt öndunarfærunum. Ef leiðarinn á að vera sérstaklega lipur er hann fjölþættur og einangraður með gúmmí. Til að gera leiðara sveiganlegan er stundum ysta kápan úr bómull eða næloni, til dæmis straujárnssnúrur.
Vegemite

**Vegemite** er dökkbrúnt fæðumauk búið til úr geri og notað sem álegg á samlokur, ristað brauð og hrökkbrauð og sem fylling í bakstur. Vegemite er algengt viðbit í Ástralíu og Nýja-Sjálandi og oft er það talið með þjóðarréttum og tákn fyrir það fyrrnefnda. Það var fundið upp árið 1923 af Dr. Cyril P. Callister þegar fyrirtækið sem hann vann hjá fól honum að búa til mauk úr bjórgeri.

Vegemite er aukaafurð úr bjórframleiðslu. Blandað er í ger ýmiskonar grænmeti og kryddi þannig að maukið verður salt, örlítið beiskt og með maltbragði. Maukið er slétt og seigfljótandi líkt og hnetusmjör og mysingur. 

Vegemite inniheldur mikið af B-vítamíni en í það er ekki bætt B-12 vítamíni.
Endurvinnsla

**Endurvinnsla** er aðferð eða sú stefna að nýta hluta sorps til að búa til nýtilegt efni með því markmiði að minnka þörf á nýjum hráefnum og minnka mengun. Sorp, sem mögulegt er að endurvinna, er til dæmis gler, pappír, málmar, malbik, bylgjupappi, fatnaður og sum plastefni.

## Hagfræði endurvinnslu
Mikil umræða hefur skapast á undanförnum áratugum um það hvort endurvinnsla sé hagkvæm fyrir samfélög. Ýmsir fullyrða að kostnaður við að halda utan um endurvinnslu sé margfalldur á við hefðbundina losun úrgangs. Sú fullyrðing á þó að engu leyti við öll samfélög þar sem sýnt hefur verið að því stærra sem samfélagið er, því hagkvæmara er að halda úti endurvinnslu. Þar ræður reglan um stærðarhagkvæmni.

Niðurstöður rannsóknar hafa bent á að í Bandaríkjunum einum starfa um 50.000 fyrirtæki í endurvinnslugeiranum og hafa þau skapað yfir milljón störf. Borgaryfirvöld í New York óttuðust í fyrstu að endurvinnsla yrði borginni mjög kostnaðarsöm, en ítarleg rannsókn á starfsseminni leiddi í ljós að skilvirk endurvinnsla myndi spara borgina yfir 20 milljónir dollara. 

Sveitarfélög sjá fjárhagsávinning í skilvirkri endurvinnslu, einkum þegar að mikil þörf er á landfyllingu. En fjárhagsávinningur er aðskilinn efnahagslegum ávinningi. Efnahagsleg greining á endurvinnslu inniheldur ekki ytri þætti, þ.e., þá þætti kostnaðar og ávinnings sem ekki er hægt að verðleggja. Til dæmis má nefna: minnkun á loftmengun og gróðurhúsaáhrifum sem kemur frá brennslu, minni spilliefni vegna landfyllinga, minni orkunotkun og jákvæð áhrif vegna úrgangs og álags á auðlindir. 

Árið 2005 staðfesti Umhverfisstofnun Bandaríkjanna (EPA) ávinning endurvinnslu og þá einkum þegar kom að útblæstri kolefna. Umhverfisstofnun Bretlands tók undir þá greiningu.

### Kostnaður
Sparnaður í gegnum endurvinnslu er háður því hversu skilvirk kerfið er notað. Kostnaðurinn er þá einnig háður hinum ýmsu þáttum samfélagsins, svo sem landfyllingargjöldum og hversu mikið samfélag í raun nýtir endurvinnsluna. Local Self-Reliance stofnunin heldur því fram að samfélög spari pening þegar þau meðhöndla endurvinnslu sem arftaka hina hefðbundnu úrgangsvinnslu í stað þess að nota hana sem viðbót.

### Gagnrýni
Hagfræðingurinn Steven Landsburg hefur haldið því fram að endurvinnsla pappírs komi í raun í veg fyrir fjölgun trjáa. Rök hans byggjast á því að þar sem pappírsfyrirtæki sjá hag sinn í að endurnýja skóga sína, að þá hefur mikil eftirspurn eftir pappír áhrif á fjölgun trjáa. Þar sem skógræktarfyrirtæki planti fleirum trjám í stað þeirra sem notuð eru.  

Umhverfissamtök eru hinsvegar á öndverðri skoðun. Þau hafa bent á það að skipulagðir skógar standa þeim náttúrulegu langt að baki. Að jarðvegur sé umtalsvert heilbrigðari í þeim náttúrulegu þar sem mikil jarðvegseyðing á sér stað í skipulögðum skógum. Því þurfi að nota gríðarlega mikið af tilbúnum áburði til að rækta ný tré. Ennfremur benda þau á að ung, lítil tré sé aumur staðgengill stórra og mikilfengilegra trjáa sem njóta sín í náttúrulegum skóum.

## Tilvísanir
FTSE 100

**FTSE 100** [ˈfʊtsiː] er bresk hlutabréfavísitala yfir 100 stærstu fyrirtækin sem skráð eru  í kauphöllinni í London. Mælingar á vísitölunni hófust 3. janúar 1984 og var upphafsgildi hennar 1000.

## Fyrirtæki
Eins og nafnið ber til kynna eru 100 fyrirtæki í vísitölunni, en eru þau í stafrófsröð:
 
* 3i
* Alliance & Leicester 
* Anglo American 
* Antofagasta 
* Associated British Foods 
* AstraZeneca 
* Aviva 
* BAE Systems
* BG Group 
* BHP Billiton  
* BP 
* BT Group 
* Barclays Bank
* Barratt Developments
* British Airways 
* British American Tobacco 
* British Energy Group
* British Land Company 
* British Sky Broadcasting Group 
* Cable & Wireless
* Cadbury Schweppes
* Capita Group 
* Carnival 
* Centrica 
* Compass Group 

* DSG International 
* Daily Mail and General Trust 
* Diageo 
* Drax Group
* Enterprise Inns 
* Experian 
* Friends Provident 
* GlaxoSmithKline 
* HBOS 
* HSBC 
* Hammerson 
* Hanson 
* Home Retail Group 
* ICAP 
* ITV
* Imperial Chemical Industries 
* Imperial Tobacco 
* InterContinental Hotels Group 
* International Power 
* INVESCO  
* Johnson Matthey 
* Kazakhmys
* Kelda Group 
* Kingfisher 
* Land Securities Group 

* Legal & General 
* Liberty International
* Lloyds TSB 
* Lonmin
* Man Group 
* Marks & Spencer 
* Mitchells & Butlers
* Wm Morrison Supermarkets 
* National Grid 
* Next 
* Northern Rock 
* Old Mutual 
* Pearson
* Persimmon
* Prudential 
* Punch Taverns 
* Reckitt Benckiser 
* Reed Elsevier 
* Resolution
* Reuters Group 
* Rexam 
* Rio Tinto Group 
* Rolls-Royce Group 
* Royal & Sun Alliance Insurance 
* Royal Bank of Scotland Group 

* Royal Dutch Shell 
* SABMiller 
* Sage Group 
* J Sainsbury
* Schroders
* Scottish & Newcastle 
* Scottish & Southern Energy 
* SEGRO
* Severn Trent 
* Shire Pharmaceuticals Group
* Smith & Nephew 
* Smiths Group 
* Standard Chartered Bank 
* Standard Life
* Tate & Lyle 
* Tesco 
* Unilever 
* United Utilities 
* Vedanta Resources
* Vodafone 
* WPP Group 
* Whitbread
* Wolseley 
* Xstrata 
* Yell Group
Hafþyrnir

**Hafþyrnir** (eða **sandþyrnir** eða **tindaviður**) (fræðiheiti: *Hippophae rhamnoides*) er sumargrænn, fíngerður en kræklóttur og skriðull runni sem verður 0,5 til 6 metra hár en getur náð 10 metra hæð í Mið-Asíu en útbreiðsla er í Evrópu og Asíu. Blöðin eru gráblá og berin eru gulrauð. Hafþyrnir er harðgerð jurt og dafnar vel í rýrum sendnum og þurrum jarðvegi á sólríkum stöðum. Hann þolir vel saltan jarðveg og er vindþolinn . Hafþyrnir hefur verið notaður sem landgræðsluplanta á Íslandi.

## Lýsing
Greinar hafþyrnis eru þéttar og stífar og mjög þyrnóttar. Laufið er ljóssilfurgrænt, 2-8 sm langt og minna en 7 mm þykkt.Það er til bæði karl og kvenplöntur. Karlpönturnar framleiða brúnleit blóm sem framleiða frjókorn sem dreifast með vindi. Kvenplönturnar framleiða appelsínugul mjúk og safarík ber 6-9 mm í þvermál og innihalda berin mikið af C vítamíni. Sumar tegundir innihalda einnig mikið af A vítamíni og E vítamíni og olíum. 

Erfitt er að nýta hafþyrni vegna þess hve þyrnar eru þéttir á runnunum. Venjuleg aðferð við uppskeru er að fjarlægja allan stofninn og frysta hann því þá detta berin af. Þessi aðferð eyðileggur stofninn. Stofnarnir eru skornir af, djúpfrystir niður að −32°C. Þeir eru svo örlítið endurþíddir á yfirborði til að losa berin frá stofnunum og síðan hreinsaðir. Berin eru svo kramin og hreinsuð og geymd við -22°C.  

Önnur aðferð sem ekki eyðileggur stofninn er að nota berjahristara. Á tímum kalda stríðsins  þróuðu rússneskir og austurþýskir garðyrkjufræðingar nýjar tegundir hafþyrna með meira næringargildi, stærri ber og mismunandi þroskatíma og stofngerð sem auðveldara var að rækta og nytja.

Hafþyrnir er vinsæl garðplanta og er jurtin notuð við landmótun, sérstaklega til að búa til þyrnigerði sem erfitt er að komast í gegnum. Greinar eru notaðar til skrauts. 

## Ber hafþyrnis
Ber hafþyrnis eru æt og hafa mikið næringargildi þó þau séu súr og bragðvond hrá nema þau hafi verið fryst og/eða blönduð með ávaxtasafa sem er sætari svo sem eplasafa eða greipaldinsafa. Ber hafþyrnis eru einnig notuð í bökur og sultur.

Safinn sem kemur úr pressuðum berjum skiptist í þrú lög: efst er þykkt appelsínugult krem, í miðju er lag sem inniheldur mikið magn af ómettuðum  fitusýrum og neðst er botnlag eða dreggjar. Efstu tvö lögin eru unnin m.a. í húðkrem og ýmsar snyrtivörur en botnlagið er notað í safa, sultur og aðrar matarafurðir.

Hafþyrnir er ræktaður og notaður sem heilsujurt í Kína og Asíu til að stilla hósta og laga meltingu, draga úr sársauka og auka blóðflæði. Greinar og lauf hafþyrnis er notað í Mongólíu til að lækna meltingartruflanir. Börkur og lauf eru notuð við niðurgangi o.fl. Hægt er að nota blómin í húðkrem. Berin eru notuð í lækningaskyni og til að fyrirbyggja sjúkdóma. 

## Tilvísanir
Rafleiðari

**Rafleiðari** eða **leiðari** er efni sem leiðir vel rafstraum og hefur því mikla rafleiðni, þ.e.a.s lágt rafviðnám. Algengasta efni í rafleiðara er kopar, en stundum er notað silfur eða gull í rafrásir. Silfur hefur mesta rafleiðni en er dýrari en kopar og gull er gjarnan notað í stað kopars vegna þess að það tærist síður. Einangrari er notaður til hindra skammhlaup.

Lögmál Amperes og lögmál Biot-Savarts tengja saman raf- og segulsvið í rafleiðara, en jöfnur Maxwells er heildarkerfi jafna sem lýsa *[[rafsegulsvið]]i*.
1006

Árið **1006** (**MVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hólmgöngur voru bannaðar á Alþingi, því að þær þóttu brjóta í bága við kristinn sið.

;Fædd
* Ísleifur Gissurarson, fyrsti Skálholtssbiskup á Íslandi í kjölfar kristnitökunnar.

;Dáin
* Eiríkur rauði Þorvaldsson, dó um 1006

## Erlendis
* Kornforðabúrum komið upp í Kína til að unnt væri að bregðast við hungursneyðum.
* Mikið eldgos í eldfjallinu Merapi á Jövu. Eyjan var alþakin ösku eftir gosið.

;Fædd
* Konstantínus 10., keisari í Býsans (d. 1067).

;Dáin
1080

Árið **1080** (**MLXXX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

;Fædd

;Dáin
* 5. júlí - Ísleifur Gissurarson, fyrsti Skálholtssbiskup á Íslandi í kjölfar kristnitökunnar.

## Erlendis

;Fædd

;Dáin
* Haraldur hein, Danakonungur (f. um 1041).
Janez Janša

**Janez Janša**, skírður Ivan Janša, (f. 17. september 1958 í Ljubljana í Slóveníu) er slóvenskur stjórnmálamaður, formaður Lýðræðisflokks Slóveníu, fyrrverandi (2004–2008, 2012–2012, 2020–2022) forsætisráðherra Slóveníu. Hann hefur verið formaður flokksins frá árinu 1993.

Janez á tvö börn með Silva Predalič en hefur sést við opinber tækifæri með 28 ára lækni, Urška Bačovnik að nafni. Hann hefur gefið út nokkrar bækur. Tvær best þekktu þeirra eru *Premiki* (e. *The Making of the Slovenian State*, 1992) og *Okopi* (e. *Barricades*, 1994), sem fjallar um þróun Slóveníu í átt að þingræðislegu stjórnarfyrirkomulagi.

Janša er náinn bandamaður Viktors Orbán, forsætisráðherra Ungverjalands.

## Ferill
Janez útskrifaðist frá Háskólanum í Ljubljana árið 1982 með gráðu í varnarfræðum (e. defence studies) og hóf störf við slóvenska varnarmálaráðuneytið. Á yngri árum var hann meðlimur í kommúnistaflokknum og tók virkan þátt í félagsstarfi þar. Ári eftir útskrift sína birtist fyrsta grein hans sem gagnrýndi júgóslavneska herinn í hinu rótttæka slóvenska blaði Mladina. Í kjölfarið var hann útskúfaður af kommúnistaflokkinum og fékk hvergi vinnu. Um miðbik níunda áratugarins starfaði hann sem forritari og leiðsögumaður um fjöll. Eftir því sem pólitískar umbætur í Slóveníu jukust og höftum á tjáningarfrelsi var fækkað fékk hann aftur að vinna við dagblaðið Mladina.

## JBTZ-réttarhöldin
Þann 30. maí 1988 var Janez handtekinn ásamt tveimur öðrum starfsmönnum Mladina og liðþjálfa júgóslavenska hersins. Þeim var gefið að sök að hafa í fórum sínum hernaðarleyndarmál. Hin svokölluðu JBTZ-réttarhöld voru haldin bak við luktar dyr og þeir fengu ekki að verja sig. Enn fremur voru réttarhöldin haldin á serbó-króatísku (opinberu tungumáli júgóslavneska hersins) en ekki á móðurmáli þeirra slóvensku. Janez fékk 18 mánaða dóm sem hann átti að taka út í hámarks-öryggisfangelsinu Dob, almenningur brást harkalega við og því var ákveðið að hann skyldi taka út refsinguna í Ig. Eftir að hafa verið hálft ár í fangelsinu var honum sleppt.

## Stjórnmál
Janez kom að stofnun nýs stjórnmálaflokks (SDZ) árið 1989 og vann sem ritstjóri tímaritsins *Demokracija* fram að þingkosningum í maí 1990. Hann var fyrst um sinn varaformaður flokksins og því næst þingsflokksformaður. Eftir kosningarnar fékk hann embætti varnarmálaráðherra.

Tíu daga stríðið, sjálfstæðisstríð Slóveníu, hófst 26. júní 1991. Undir leiðsögn Janezar beitti slóvenski herinn skæruliðataktík gegn ofjörlum sínum, júgóslavneska hernum. Að sjálfstæði fengnu leystist flokkur Janezar upp og hann gekk í Lýðræðisflokk Slóveníu. Hann var áfram varnarmálaráðherra fram í mars 1994 þegar Janez Drnovšek, þáverandi forsætisráðherra, leyst hann úr embætti vegna ásakana um að herinn hefði haft óeðlieg afskipti af borgurum. Eftir að rannsókn hafði farið fram var Janez sýknaður af ásökunum.

Þann 3. nóvember 2004, að þingkosningum loknum, var Janez skipaður forsætisráðherra af Drnovšek forseta landsins. Hann var forsætisráðherra eitt kjörtímabil þar til arftaki hans Borut Pahor tók við af honum veturinn 2008.

## Tengill

* Heimasíða Forsætisráðherra Slóveníu á ensku

## Tilvísanir
Greenwich

**Greenwich** (borið fram /'ɡɹɛn.ɪtʃ/, /'ɡɹɪn.ɪdʒ/ eða /'ɡɹɛn.ɪdʒ/) er hverfi í borgarhlutanum Greenwich í Suðaustur-London á Englandi, sunnan megan við Thames-ána. Hverfið er þekkt fyrir siglingasögu sína og staðartímann kenndan við Greenwich. 

Ásamat helstu ferðamannastöðunum eru Þúsaldarhvelfingin, stjörnuathugunarstöðin Royal Observatory og klipparinn Cutty Sark. Háskólinn í Greenwich er í hverfinu.
Cutty Sark

***Cutty Sark*** er skoskur klippari byggður árið 1869. Það var kaupskip og því næst þjálfunarskip. Frá árinu 1954 hefur skipið verið til sýnis í þurrkví í Greenwich. Eldur kviknaði í skipinu 21. maí 2007 og hluti þess skaðaðist.
Þjóðminjasafn Bretlands

**Þjóðminjasafn Bretlands** eða **Breska safnið**, (enska *British Museum*) er minjasafn í London. Það er eitt stærsta safn sögu- og menningarminja í heiminum. Þar eru um 13 milljón hlutir. Það var stofnað árið 1753 og samanstóð að mestu af safngripum vísindamannsins Hans Sloane. Safnið var opnað almenningi 15. janúar 1759 í Montagu House á Bloomsbury. 

Líkt og með önnur þjóðminjasöfn á Bretlandi er aðgangur ókeypis.
Vafrakaka

**Vafrakaka** (stundum kallað **fótspor**; enska *cookie*) eru gögn eru geymd í vafranum og eru send í hvert skipti sem vafrinn hefur samskipti við vefþjón. Það er vefþjónninn sem segir vafranum hvaða gögn hann eigi að geyma. Vafrakökur geta geymt margs lags stuttar upplýsingar og eru helst notaðar til að láta vefþjóninn muna eftir manni þegar maður hefur skráð sig inn.

## Tilvísanir
Lusitania (skip)

**RMS Lusitania** var breskt farþegaskip (skemmtiferðaskip þess tíma) sem var sjósett 7. júní 1906. Lusitaniu var sökkt í fyrri heimsstyrjöldinni við Írlandsstrendur þann 7. maí 1915 af þýskum kafbáti, U-20. 1198 manns létu lífið og varð þessi atburður til þess að mörg ríki snerust gegn Þjóðverjum.
Ólafur Rögnvaldsson

**Ólafur Rögnvaldsson** var biskup á Hólum frá 1459 til dauðadags, 1495, eða í 36 ár. 

Faðir: Rögnvaldur Keniksson, bróðir Gottskálks Kenikssonar Hólabiskups. Móðir ókunn. Ólafur var af norskri ætt sem fór með völd á Hólastað 1358-1390 og 1442-1520.

Óvíst er hvænær Ólafur fæddist og hvar hann ólst upp, en hann mun hafa verið langdvölum hér á landi. Hann er nefndur prestur á Breiðabólstað í Vesturhópi 1449, og fékk síðan Odda á Rangárvöllum 1453, en báðar jarðirnar voru erkibiskupslén.

Sumarið eftir fráfall Gottskálks Kenikssonar, þ.e. 1458, var haldin prestastefna á Víðivöllum og var Ólafur Rögnvaldsson þar kosinn eftirmaður hans sem Hólabiskup. Kjörbréf hans er til í frumriti og er merkilegt skjal. Kristján 1. Danakonungur samþykkti kosninguna, og tók Ólafur við sem biskup á Hólum 1459. Samhliða biskupsembætti var hann sýslumaður í Hegranesþingi 1459-1469, að skipan konungs.

Ólafur biskup hóf að koma skipan á kristnihald og fjárreiður kirkna í biskupsdæminu. Risu af því miklar deilur við leikmenn, m.a. um gjöld af hálfkirkjum, kostnað við að hýsa biskup og fylgdarlið í yfirreiðum, forræði fyrir bændakirkjum o.fl. Var Hrafn Brandsson lögmaður fremstur í andstöðu við biskup, og var bannfærður fyrir. 

Ólafur var mikill fjárgæslumaður fyrir hönd biskupsstólsins, siðavandur og refsingasamur, og lagði háar sektir á menn fyrir brot sín. Þekktast er svokallað Hvassafellsmál, þar sem Bjarni Ólason á Hvassafelli í Eyjafirði var borinn sökum um óleyfilegt samband við Randíði dóttur sína. Auk hagsmunagæslu fyrir kirkjuna varð Ólafur biskup með tímanum stórauðugur maður sjálfur.

Ólafur Rögnvaldsson hafði náin tengsl við erkibiskup í Niðarósi, og átti einnig rétt til setu í norska ríkisráðinu. Ólafur var mun atkvæðameiri en þeir biskupar sem sátu samtíða honum í Skálholti og bar ægishjálm yfir flesta aðra valdsmenn hérlendis á sinni tíð.

Allmikið er til af skjölum úr embættistíð Ólafs Rögnvaldssonar, t.d. máldagabók hans frá 1461 yfir kirkjur í Hólabiskupsdæmi, sem er elsta máldagabók íslensk sem varðveitt er í frumriti (skinnbók).

Ólafur biskup var strangur einlífismaður og átti ekki börn.

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* IV.
*Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* V.
Oxford

**Oxford** (sjaldan nefnt **Öxnafurða** eða **Uxavað**) er borg í Oxfordshire á Englandi. Fólksfjöldi 152.527 (2012). Hún er annáluð fyrir Oxford-háskóla, sem er elsti háskólinn í enskumælandi landi. Borgin er einnig þekkt fyrir byggingarlist. Thames rennur um borgina og heitir þar Isis. Úthverfið Cowley er þekkt fyrir bílaframleiðslu og þar er nú framleiddur BMW MINI.

Borgin var fyrst byggð á Saxaöld og kölluð „Oxnaford“.
The Times

***The Times*** er breskt dagblað sem hefur verið prentað síðan 1788. Það kemur út alla daga vikunnar. Það hefur haft mikil áhrif á bresk stjórnmál og almenningsálit. *The Times* er í eigu Times Newspapers Limited, sem er dótturfyrirtæki News International sem er í eigu News Corporation þar sem Rupert Murdoch er framkvæmdastjóri.

Það var fyrsta dagblaðið sem notaði nafnið „Times“. Þekkta stafagerðin Times Roman var hönnuð fyrir dagblaðið, þó hún sé ekki notuð þar lengur.

Í 200 ár notaði dagblaðið breiðblaðsbrot en árið 2004 tók það að nota minni pappírstærð.
Mikligarður (aðgreining)

**Mikligarður** getur átt við

* Miklagarð, sem var norrænt heiti höfuðborgar Austrómverska keisaradæmisins (Konstantínópel  eða Býsans) og eftir 1453 Istanbúl sem er borg í Tyrklandi.
*  Miklagarð í Eyjafirði.
*  Miklagarð sem var verslunarmiðstöð í Holtagörðum. 
*  Miklagarð sem er sjónvarpsstöð sem fór í loftið árið 2014.
Gottskálk Keniksson

**Gottskálk Keniksson** (stundum skrifað Keneksson eða Kæneksson) var norskur biskup að Hólum 1442 - 1457, eða í 15 ár. 

Faðir hans var Kenik riddari Gottskálksson, bróðursonur Jóns skalla Eiríkssonar biskups á Hólum.

Gottskálk hafði veitingu Ásláks bolts erkibiskups fyrir Hólastað, en þá höfðu páfabiskupar setið þar í tæpa öld. Gottskálk mun ekki hafa komið til Íslands fyrr en 1444.
Hann fékk umboð erkibiskups yfir Skálholtsstól 1449 og veitingarvald yfir erkibiskupslénunum Odda, Hítardal, Breiðabólstað í Vesturhópi og Grenjaðarstað. Um þetta leyti var Marcellus biskup í Skálholti, skipaður af páfa, og virðist erkibiskup ekki hafa viðurkennt páfaveitingu embættisins. Gottskálk hafði biskupsvald í Skálholti a.m.k. til 1453, og hafði á þeim árum eftirlit með kirkjum og kennimönnum um allt land. 

Árið 1450 fór Gottskálk til Danmerkur og fékk leyfi konungs til að láta skip sitt vera í förum milli Íslands og Björgvinjar án þess að gjalda toll. Í þessari för mun hann hafa komið við sögu þegar Langaréttarbót var samin, en þar voru ákvæði til að tryggja áhrifavald Íslendinga í málefnum kirkjunnar. Gottskálk átti sæti í norska ríkisráðinu og gat þar haft áhrif á stjórn ríkisins.

Gottskálk var eindreginn stuðningsmaður dansk-norsku stjórnarinnar á Íslandi á tímum er losarabragur var á kirkjumálum og Englendingar reyndu að auka ítök sín á Íslandi. Hann var dugandi maður og farsæll biskup. 

Til er sú sögn að Gottskált hafi látið smíða upp miðkirkjuna á Hólum og múrinn í kringum kirkjuna, og að hann hafi orðið bráðkvaddur í Laukagarðinum á Hólum.

Eftirmaður hans á biskupsstóli var Ólafur Rögnvaldsson, sem var bróðursonur Gottskálks.

## Heimildir
* Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* II.
* Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* V, 101-102.
Listasafn Bretlands (London)

**Listasafn Bretlands** (enska: *National Gallery*) í London, stofnað 1824, hefur safn af 2.300 málverkum frá mið-13. öldin til 1900. Bygging er í Trafalgar Square.
Jónas Svafár

**Jónas E. Svafár** (*Jónas Svavar Einarsson*)  (f. 8. september 1925 í Reykjavík, d. 27. apríl 2004 á Stokkseyri), var skáld og myndlistarmaður. Hann er almennt talinn  eitt af atómskáldunum. Hann var óreglumaður og lifði oft slarksömu lífi, bjó t.d. í tjaldi í Vatnsmýrinni í tvö sumur þar sem hann lifði á rúgbrauði og lýsi. Hann tók sér nafnið Svafár sjálfur eftir að hafa dottið í braggagrunn og vaknað skáld. Aðrir segja að hann hafi sofið í ár, og því hafi hann tekið upp nafnið, en það er alþýðuskýring. Hann myndskreytti gjarnan bækur sínar sjálfur.

## Ljóðabækur
* *Það blæðir úr morgunsárinu* 1952
* *Geislavirk tungl* 1957
* *Klettabelti fjallkonunnar* 1968
* *Stækkunargler undir smásjá* 1978
* *Sjöstjarnan í meyjarmerkinu* 1986

## Heimildir
Kiljan, Ríkissjónvarpið, 3. október 2007

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Hugsjónir í gaddavíra''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
* ''Helgarviðtalið''; Þjóðviljinn 12.nóvember 1978
* ''Jónas Svafár atómskáld'';grein í Tímanum Sunnudagsblaði 1967
Westminsterhöll

**Westminsterhöll** (enska *Palace of Westminster*, *Westminster Palace* eða *Houses of Parliament*) er þinghús Bretlands í City of Westminster við norðurbakka Thames-árinnar. Höllin er eitt stærsta þing í heiminum. Hönnunin er mjög flókin, það eru yfir 1.200 herbergi, 100 stigar og yfir 3 km af göngum.

Fyrsta höllin var byggð snemma á 11. öld eða 1016.

Árið 1834 kom upp eldur í höllinni og var hún endurbyggð á um 30 árum. Hönnuðirnir voru Sir Charles Barry (1795–1860) og aðstoðarmaður hans Augustus Welby Pugin (1812–52). Hönnunin innlimaði Westminstersalur og rústirnar af St. Stephen’s-kapellu.
Sjálfsmorðsklefi

**Sjálfsmorðsklefi** er skálduð vél sem aðstoðar fólk við að fremja sjálfsmorð. Sjálfsmorðsklefar hafa komið fram í fjölmörgum verkum; og eru þeir frægastir í hinni bandarísku teiknimynd *[[Fjarlæg framtíð|Fjarlægri framtíð]]*, en hefur einnig komið fram í hinni japönsku mangasögu *[[Gunnm]]* (sem er einnig þekkt sem *[[Battle Angel Alita]]*).
Fanir (sveppir)

**Fanir** nefnast gróhirslur nokkurra flokka sveppa og og eru þær meðal annars eitt af einkennum hattsveppa. Þær eru þunn blöð sem liggja þétt saman í gróbeðnum og geisla út frá stafnum að hattbarðinu.

Fanir eru meðal annars greindar eftir því hvort þær eru:
#  Alstafa
#  Aðvaxnar
#  Lausstafa
#  Niðurvaxnar
Fanir (fuglar)

**Fanir** vaxa út frá fjöðurstaf fjaðrar. Á fönum er að finna fanargeisla sem tengjast hverjir öðrum með fanarkrókum svo að yfirborð fjaðrar virðist vera heilt.
The Smiths

The Smiths var hljómsveit frá Manchester, Englandi, sem starfaði á árunum 1982 til 1987. Aðallagasmiðir sveitarinnar voru söngvarinn Steven Patrick Morrissey og gítarleikarinn Johnny Marr. Það sem einkenndi tónlist Smiths voru þunglyndislegir textar Morrissey, grípandi lagalínur og þéttur gítarleikur Johnny Marr. Plötur sveitarinnar voru gefnar út af Rough Trade Records. Þeir náðu aldrei miklum vinsældum utan Bretlands á meðan þeir voru saman en hafa síðan náð nánast „költ status“ beggja vegna Atlantsála. Smiths teljast með svokallaðra Indie sveita og eru í dag taldir á meðal áhrifamestu hljómsveita 9. áratugarins. Eftir að the Smiths hættu hóf Morrissey sólóferil.

Trommari og bassaleikari sveitarinnar; Mike Joyce og Andy Rourke fóru í málaferli við Morrissey og Marr árið 1991. Fullyrtu að þeir hefðu einungis fengið 10% hver af tekjum sveitarinnar en vildu meiri skerf. Rourke náði sáttum en Joyce vann mál sitt árið 1996.
The Smiths hafa haft mikil áhrif á indie-rokk og bretapopp senurnar.

Árið 1985 stóð til að hljómsveitin kæmi til Íslands en hætt var við það.

## Meðlimir
*Morrissey - Söngur og hljómborð
*Johnny Marr - Gítar
*Andy Rourke - Bassi
*Mike Joyce - Trommur
## Breiðskífur
* The Smiths 1984
* Meat is Murder 1985
* The Queen is Dead 1986
* Strangeways Here We Come 1987

(Auk þess hafa ýmsar safnplötur komið út með the Smiths.)

## Tilvísanir
Innri svik

***Innri svik*** (enska: *The Believer*) er kvikmynd gerð árið 2001 eftir handriti Mark Jacobson og Henry Bean sem leikstýrði einnig. Ryan Gosling leikur Daniel Balint sem er rétttrúaður gyðingur sem gerist nýnasisti. Myndin er byggð á sögu Daniel Burros sem var gyðingur í Nýnasistaflokki Bandaríkjanna og Ku Klux Klan. Hún vann til verðlauna 2001 á Sundance-kvikmyndahátíðinni.
Ku Klux Klan

**Ku Klux Klan** (skammstafað **KKK** og nefndir **Hvíthettir** á íslensku áður fyrr) er heiti á fyrrverandi og núverandi samtökum í Bandaríkjunum sem halda fram yfirburðum hvíta kynstofnsins. KKK er þekkt fyrir blökkumannahatur sitt, en einnig fyrir gyðinga- og hommahatur sem og fyrirlitningu á ýmsum öðrum minnihlutahópum. Meðlimir samtakanna hafa oft sýnt að þeir eru hneigðir til ofbeldis. Þeir hafa t. d. tekið menn af lífi án dóms og laga, unnið voðaverk og stundað krossabrennur og annað til að hræða menn til hlýðni við skoðanir sínar. 

## Tengill
* ''Saklaus sakfeldur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
Svanhildur syngur jólalög - Jólin, jólin

***Svanhildur syngur jólalög - Jólin, jólin***  er 33 snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972 þar sem Svanhildur Jakobsdóttir syngur 13 jólalög. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Ólafur Gaukur sá um útsetningar og hljómsveitarstjórn. Ljósmyndir á framhlið plötuumslags tók Óli Páll. Ljósmyndir á bakhlið plötuumslags tók Kristinn Benediktsson. Ólafur Gaukur sá um teiknun og útlit.

## Lagalisti
#„Jólin, jólin“ - Lag - texti: Per Asplin - Ólafur Gaukur
#„Hátíð í bæ“ - Lag - texti: Bernhard - Ólafur Gaukur
#Jóla - jólasveinninn - Lag - texti: Ólafur Gaukur
#Hvít jól - Lag - texti: Irvin Berlin - Stefán Jónsson (fiðlusóló: Þorvaldur Steingrímsson)
#„Bráðum koma jólin“ - Lag - texti: Franskt þjóðlag - Friðrik G. Þórleifsson
#„Í Betlehem er barn oss fætt“ - Lag - texti: Danskt þjóðlag - Valdimar Briem
#„Glitra ljósin“ - Lag - texti: L.F. Busch - Ólafur Gaukur
#„Klukkurnar klingja“ - Lag - texti: Widman - Ólafur Gaukur
#„Bráðum koma blessuð jólin“ - Lag - texti: W.B. Bradbury - Jóhannes úr Kötlum
#„Jólasveinar einn og átta“ - Lag - texti: F. Montrose - Íslensk þjóðvísa
#„Jólasveinar ganga um gólf“ - Lag - texti: Friðrik Bjarnason -  Íslensk þjóðvísa (Lög nr. 3, 4, og 5 eru saman í syrpu)
#„Ég sá mömmu kyssa jólasvein“ -  Lag - texti: T. Connor - Hinrik Bjarnason
#„Heims um ból“ -  Lag - texti: Fr. Grüber - Sveinbjörn Egilsson

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Beint útvarp úr Matthildi - Úrval 1971-1972

**Beint útvarp úr Matthildi - Úrval 1971-1972**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Auk þeirra Davíðs, Hrafns og Þórarins eru flytjendur efnis þulirnir Gunnar Stefánsson, Jóhannes Arason, Jón B. Gunnlaugsson, Pétur Pétursson og Ragnheiður Ásta Pétursdóttir. Fréttamennirnir Árni Gunnarsson og Sigurður Sigurðsson og listamennirnir Margrét Helga Jóhannsdótfir, Baldvin Halldórsson, Karl Guðmundsson, Rúrik Haraldsson og Hannes Jón Hannesson.
Þórður Breiðfjörð sá um útlit hljómplötuumslagsins.
 

## Hljóðbrot
1. deild karla í knattspyrnu 2004

Leikar í **1. deild karla í knattspyrnu** hófust í 50. sinn árið **2004**. 

## Lokastaðan

## Félagabreytingar
### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í úrvalsdeild karla
*  Keflavík
*  Þór
#### Upp í B-deild
*  Völsungur
*  Fjölnir  
#### Niður í B-deild
*  Valur
*  Þróttur R.
#### Niður í C-deild
*  Leiftur/Dalvík
*  Afturelding

### Félagabreytingar í lok tímabils
#### Upp í úrvalsdeild karla
*  Valur
*  Þróttur R.
#### Upp í B-deild
*  Víkingur Ólafsvík
*  KS

#### Niður í B-deild
*  Víkingur
*  KA
#### Niður í C-deild
*  Njarðvík
*  Stjarnan

## Fróðleikur
Guðrún Á. Símonar - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld

**Guðrún Á. Símonar - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu. Ljósmyndir á plötuumslagi tók Kristján Magnússon, en teikningu á bakhlið gerði Árni Elfar.

## Lagalisti
#Kossavísur - *Lag - texti: Páll Ísólfsson  —  Jónas  Hallgrímsson*
#Hvað dreymir þig? - *Lag - texti: Loftur Guðmundsson — Jakob Jóh. Smári*
#Gígjan - *Lag - texti: Sigfús  Einarsson  —  Benedik  Gröndal* 
#Í rökkurró hún sefur - *Lag - texti: Björgvin  Guðmundsson  — Guðmundur Guðmundsson*
#Drykkjumaðurinn - *Lag - texti: Ágúst  Atlason*
#Heimþrá - *Lag - texti: Karl O. Runólfsson  —  Jóhann  Sigurjónsson*
#Nafnið - *Lag - texti: Árni Tnorsteinsson — Steingrímur Thorsteinsson*
#Lofsöngur - *Lag - texti: Bjarni  Böðvarsson — Matthías Jochumsson*
#Fuglinn í fjörunni - *Lag - texti: Jón Þórarinsson — Þjóðvísa*
#Taktu sorg mína - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson — Guðmundur Guðmundsson*
#Kvöldsöngur - *Lag - texti: Markús  Kristjánsson  —  Textahöfundur ókunnur*
#Myndin þín -  *Lag - texti: Eyþór Stefánsson — Gísli Ólafsson*
#Til skýsins -  *Lag - texti: Emil  Thoroddsen  — Jón  Thoroddsen*
#Betlikerlingin -  *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns — Gestur Pálsson*
#Vögguljóð -  *Lag - texti: Sigurður  Þórðarson  —  Benedikt Þ. Gröndal*
Knattspyrnufélagið Haukar

**Knattspyrnufélagið Haukar** er fjölgreinaíþróttafélag sem starfrækt er í Hafnarfirði. Félagið á sterk lið í öllum stóru boltagreinunum, handbolta, fótbolta og körfubolta og afrekaði það árið 2010 að leika með öll sín meistaraflokkslið karla og kvenna í efstu deild. Þar hafði karlaliðið ekki leikið í 31 ár en bæði liðin féllu aftur í fyrstu deild árið eftir.

## Saga
Knattspyrnufélagið Haukar var stofnað þann 12. apríl árið 1931 af hópi ungra pilta úr KFUM. Stofnun félagsins var undir verndarvæng séra Friðriks Friðrikssonar sem stakk upp á nafninu, en séra Friðrik hafði áður fylgst með stofnun Knattspyrnufélagsins Vals innan vébanda KFUM í Reykjavík.

Fyrsta kastið æfðu Haukamenn einkum spretthlaup, en markmið stofnenda var þó að leggja stund á knattspyrnu. Aðstöðumál stóðu Haukapiltum þó fyrir þrifum fyrst í stað þar sem félagið fékk ekki aðgang að knattspyrnuvelli Hafnfirðinga á Hvaleyrarholti fyrr en eftir að það var gengið í Íþróttasamband Íslands, sem gerðist ekki fyrr en snemma árs 1932.

Um þessar mundir var annað knattspyrnufélag starfrækt í Hafnarfirði, *Knattspyrnufélagið Þjálfi* og öttu liðin kappi fyrstu misserin. Fljótlega lognaðist Þjálfi þó út af og urðu Haukar þá eina knattspyrnufélagið í bænum. Allmargir félagsmenn æfðu knattspyrnu með Haukum en aðrar íþróttir með FH. Kom til alvarlegar umræðu að sameina félögin árið 1939 en strandaði það á deilum um nafngift. Í kjölfarið stofnaði FH sína eigin knattspyrnudeild. Öttu félögin kappi heima fyrir en tefldu löngum fram sameiginlegu liði á Íslandsmóti meistaraflokks karla.

Árið 1932 stofnsettu Haukar karlalið í handbolta og sex árum síðar var kvennalið stofnað. Höfðu Haukar forgöngu um stofnun Íslandsmótsins í handbolta árið 1940 og voru afar sigursælir fyrstu árin.

## Tenglar

* Heimasíða félagsins
Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007

**Úrslitaleikur VISA-bikar karla 2007** var knattspyrnuleikur leikinn þann 6. október 2007 á Laugadalssvelli. FH unnu Fjölni með tveimur mörkum gegn einu. Þetta var fyrsti bikarmeistaratitill FH-inga.

## Smáatriði um leikinn

## Tengt efni
* VISA-bikar karla 2007
Thierry Henry

**Thierry Daniel Henry** (f. 17. ágúst 1977) er fyrrum franskur knattspyrnuleikmaður og  knattspyrnuþjálfari. Hann spilaði fyrir Arsenal, AS Monaco FC, Juventus, FC Barcelona og New York Red Bulls. Hann hefur þjálfað belgíska landsliðið sem aðstoðarþjálfari, franska liðið AS Monaco FC og MLS liðið Montreal Impact. 

Henry hóf feril sinn sem kantmaður hjá Monaco undir stjórn Arsene Wenger. Seinna tók Juventus eftir hæfileikum hans og keypti hann en Henry gekk ekki vel hjá Juventus og sumarið 1999 eftir Heimsmeistarakeppnina í Frakklandi keypti Arsenal FC Henry. Arsene Wenger framkvæmdastjóri Arsenal setti hann í framherjastöðuna sem hann hafði spilað í alla yngri flokkana. Þar spilaði hann við hlið Dennis Bergkamp og mynduðu þeir eitt skæðasta framherjapar ensku deildarinnar. Henry skoraði 228 á sínum tíma með Arsenal (1999-2007), varð markakóngur fjórum sinnum (2002, 2004, 2005, 2006) og vann tvo deildartitla og þrjá FA bikartitla. 

Eftir tímabilið 2006-2007 var Henry keyptur til FC Barcelona fyrir 24 milljónir evra. Þar lék hann til ársins 2010 þegar hann fluttist vestur um haf þar sem hann spilaði nokkur ár fyrir New York Red Bulls.

Hann hóf þjálfaraferil þegar hann gerðist aðstoðarþjálfari belgíska landsliðsins. Eftir það þjálfaði hann Mónakó en var rekinn eftir slakt gengi á miðju leiktímabili.

Thierry Henry er 7. markahæsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi með 175 mörk. Hann á stoðsendingamet á einu tímabili sem hann deilir með Kevin De Bruyne, 20 talsins. Henry var lengi markahæsti leikmaður franska landsliðsins en Olivier Giroud jafnaði markamet hans árið 2022.
Foxgrös

**Foxgrös** (fræðiheiti: *Phleum*) er ættkvísl grasa sem ýmist eru einærar eða fjölærar. Alls eru tegundir ættkvíslarinnar 15 talsins og margar hverjar ræktaðar sem fóður fyrir búfé.

## Tegundir
Tegundir sem tilheyra foxgrösum eru:

* *[[Phleum alpinum]]* - Fjallafoxgras (L.)
* *[[Phleum arenarium]]* (L.)
* *[[Phleum boissieri]]* (Bornm.)
* *[[Phleum commutatum]]* (Gaudin)
* *[[Phleum exaratum]]* (Hochst. ex Griseb.)
* *[[Phleum gibbum]]* (Boiss.)
* *[[Phleum hirsutum]]* (Honck.)
* *[[Phleum iranicum]]* (Bornm. & Gauba)
* *[[Phleum japonicum]]* (Franch. & Sav.)
* *[[Phleum montanum]]* (K. Koch)
* *[[Phleum nodosum]]* (L.)
* *[[Phleum paniculatum]]* (Huds.)
* *[[Phleum phleoides]]* ((L.) H. Karst.)
* *[[Phleum pratense]]* - Vallarfoxgras (L.)
* *[[Phleum subulatum]]* ((Savi) Asch. & Graebn.)

## Tilvísanir
Sigfús Jónsson

**Sigfús Jónsson** (f. 2. apríl 1951) er fyrrverandi bæjarstjóri á Akureyri.

Sigfús er skráður félagi í ÍR (Íþróttafélag Reykjavíkur) og er íslandsmethafi karla í 10.000m hlaupi (sett í Sjotsi 12. maí 1976). Hann var bæjarstjóri á Akureyri 1986-1990.

Bestu tímar Sigfúsar í nokkrum vegalengdum:

400m - 53,8
800m - 1:59,6
1500m - 3:58,4
3000m - 8:25,0
5000m - 14:26,2
10.000m - 30:10,0 (Íslandsmet)
Hálft Maraþon - 1:26:36
Maraþon - 2:38:29
3000m hindrunarhlaup - 9:28,8
Ungmennafélag Selfoss

**Ungmennafélag Selfoss** var stofnað á Selfossi annan dag hvítasunnu, þann 1. júní 1936. Það voru tíu ungir Selfyssingar sem stóðu að stofnun þess. Í dag eru tólf deildir innan félagsins. Þær eru: borðtennisdeild, fimleikadeild, frjálsíþróttadeild, handknattleiksdeild, júdódeild, knattspyrnudeild, mótokrossdeild, píludeild, rafíþróttadeild, Suðri/Selfoss, sunddeild og taekwondodeild.

## Fimleikadeild
Uppl. vantar

## Frjálsíþróttadeild
Uppl. vantar

## Handknattleiksdeild
Uppl. vantar

## Júdódeild
Uppl. vantar

## Knattspyrnudeild
### Saga og búningar
Knattspyrnudeild Selfoss var stofnuð árið 1955 og hóf liðið þátttöku í Íslandsmóti karla árið 1966 og vann þá 3. deildina í fyrstu atrennu. Fyrstu búningar liðsins voru rauðar og svartar treyjur, fengnar frá Víkingi Reykjavík, sem aftur hafði fengið þær frá ítalska liðinu AC Milan.

Lítil festa var í búningamálum Selfyssinga fyrstu árin og frá 1963-65 lék liðið í karrýgulri treyju með vínrauðum borða. Þegar Selfoss hóf keppni á Íslandsmótinu og til 1972 var keppnistreyja liðsins græn. Árið 1973 var loks núverandi litur, vínrauður, tekinn upp sem aðallitur á treyjum félagsins að undangengnum talsverðum umræðum og kosningu. Þótti það mæla með litavalinu að merki félagsins frá árinu 1965 væri vínrautt og að ekkert annað félag notaðist við þennan einkennislit.

## Mótokrossdeild
Uppl. vantar

## Sunddeild
Uppl. vantar

## Taekwondodeild
Uppl. vantar

## Tenglar
*Heimasíða félagsins
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2006

**VISA-bikar karla 2006** var knattspyrnuleikur leikinn þann 30. september 2006 á Laugadalssvelli. Keflavík sigruðu KR 2-0.

## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2005

**VISA-bikar karla 2005** var knattspyrnuleikur leikinn þann 30. september 2006 á Laugadalssvelli. Valur hafði betur gegn Fram, 1-0.

## Smáatriði um leikinn

## Fróðleikur
Páfabiskupar

**Páfabiskupar** voru biskupar sem voru tilnefndir af páfanum í Róm. Íslenskir biskupar voru páfabiskupar frá 1350 til u.þ.b. 1442. 

Kirkjuþingið í Lateran 1215 samþykkti að dómklerkaráð hverrar dómkirkju ætti að kjósa biskup. Af því að slík ráð voru ekki á íslensku biskupsstólunum gaf þetta kórsbræðrum í Niðarósi færi á að kjósa biskupa til Íslands, þó að stundum væri farið að vilja Íslendinga í því efni. Um 1350 varð nokkur breyting á í Noregi þegar páfi tók fram fyrir hendur kórsbræðra og áskildi sér skipunarrétt í embætti biskupa. Eftir 1380 kom Margrét drottning því til leiðar að hún réð því hverjir yrðu skipaðir, og kom það til af því að biskupar í Niðarósumdæmi áttu sæti í ríkisráði Noregs, og því var mikilvægt fyrir einingu ríkisins að biskupar hér væru ekki andvígir stefnu konungsvaldsins. Voru þá hagsmunir íslensku kirkjunnar síður hafðir í huga. Fyrst í stað voru danskir menn áberandi, en eftir 1430 virðist páfi hafa fengið frjálsari hendur um skipun í biskupsembætti. Varð þá þjóðerni biskupa fjölbreyttara, og aðrir en Danir boðið betur. 

Kirkjuþingið í Basel hafði árið 1437 viðurkennt rétt dómklerkaráðsins í Niðarósi til að kjósa biskupa til Íslands. Það varð til þess að Áslákur Bolt erkibiskup greip fram fyrir hendur páfa um 1442 og skipaði Gottskálk Keniksson í embætti Hólabiskups, áður en Robert Wodborn, sem páfi hafði skipað, náði að taka við embættinu. Var það upphaf þess að Íslendingar tóku biskupskjör í eigin hendur.

Páfabiskupar í Skálholti:
* 1382 &ndash; 1391: Mikael (danskur)
* 1391 &ndash; 1405: Vilchin Hinriksson (danskur)
* 1406 &ndash; 1413: Jón (norskur)
* 1413 &ndash; 1426: Árni Ólafsson
* 1426 &ndash; 1433: Jón Gerreksson (sænskur)
* 1435 &ndash; 1437: Jón Vilhjálmsson Craxton (enskur)
* 1437 &ndash; 1447: Gozewijn Comhaer (hollenskur, ekki páfaskipaður)
* 1448 &ndash; 1462: Marcellus (þýskur)
* 1462 &ndash; 1465: Jón Stefánsson Krabbe (danskur)

Á Hólum:
*1358 &ndash; 1390:  Jón skalli Eiríksson (norskur)
*1391 &ndash; 1411:  Pétur Nikulásson (danskur)
*1411 &ndash; 1423:  Jón Tófason eða Jón Henriksson (danskur eða sænskur)
*1425 &ndash; 1435:  Jón Vilhjálmsson Craxton (enskur)
*1435 &ndash; 1440:  Jón Bloxwich (enskur)
*1441 &ndash; 1441:  Robert Wodborn (enskur)

## Heimildir
*Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* V, 40-42.
Jón Tófason

**Jón Tófason** eða **Jón Henriksson** var biskup á Hólum 1411 – 1423, eða í 12 ár. 

Lítið er vitað um uppruna Jóns Tófasonar, t.d. ber heimildum ekki saman um föðurnafn hans og hvort hann var danskur eða sænskur. Hann var skipaður Hólabiskup 1411 af Jóhannesi 23. páfa, sem er ekki viðurkenndur lögmætur páfi. Árni Ólafsson Skálholtsbiskup gegndi lengstum biskupsembætti á Hólum í umboði Jóns biskups, sem dvaldist um tíma hjá Eiríki af Pommern Danakonungi. Jón Tófason kom fyrst til Íslands 1419, kom hann með Íslandsfari frá Björgvin með Hannesi Pálssyni hirðstjóra og mörgum öðrum dönskum mönnum. Meðal þeirra voru danskir og norskir prestar sem hann gaf forræði á kirkjustöðum. Jón er talinn hafa stutt vald konungs gegn Englendingum, sem þá voru að seilast til áhrifa hér. Hinum erlendu biskupum (páfabiskupum), sem oft voru langdvölum erlendis, reyndist mörgum erfitt að fá innlenda presta og leikmenn til að lúta boðum sem þeir töldu sér í óhag, sem leiddi til óstjórnar í kristnihaldi og fjármálum. Jón Tófason dó 1423.

Árið 1425 tilnefndi páfi eftirmann Jóns Tófasonar. Sá maður hét **Trud** og var af förumunkareglu. Um hann er nánast ekkert vitað. Hann kom ekki til Íslands og hefur e.t.v. andast skömmu eftir tilnefninguna. Er hann því ekki talinn meðal Hólabiskupa. 

## Heimildir
*Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* V.