open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ritgerð um lögmál mannlegrar þekkingar

***A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge*** eða ***Ritgerð um lögmál mannlegrar þekkingar*** er rit um þekkingarfræði eftir írska heimspekinginn og raunhyggjumanninn George Berkeley sem kom út árið 1710. Ritinu var í hnotskurn ætlað að hrekja fullyrðingar eldri samtímamanns Berkeleys Johns Locke um eðli mannlegrar skynjunar, sem voru settar fram í ritinu *[[Ritgerð um mannlegan skilning]]*.

Locke og Berkeley voru, líkt og allir raunhyggjumenn, sammála um tilvist ytri heims og að hinn ytri heimur væri valdur að hugmyndum okkar. Berkeley reyndi hins vegar að sanna að hinn ytri heimur samanstæði einungis af hugmyndum. Berkeley hélt því fram að „hugmyndir geti einungis líkst hugmyndum“ - hugmyndir okkar gætu einungis líkst öðrum hugmyndum (en ekki efnislegum hlutum) og því samanstæði hinn ytri heimur ekki af efnislegum hlutum, heldur hugmyndum. Berkeley reyndi að sýna fram á að það væri guð sem kæmi reglu á þennan heim.

## Tengt efni
Þrjár samræður Viðars og Huga

***Three Dialogues between Hylas and Philonous*** eða ***Þrjár samræður Viðars og Huga*** er rit um heimspeki eftir írska heimspekinginn og raunhyggjumanninn George Berkeley sem kom út árið 1713.

Hylas er málsvari heimspeki Johns Locke, helsta heimspekilega andstæðings Berkeleys. Nafnið er úr forngrísku og þýðir „viður“ eða „efni“. Hylas/Viðar færir einmitt rök fyrir tilvist efnisheimsins í samræðunum.

Nafn Philonouss er einnig úr forngrísku og þýðir „sá sem elskar hugann“. Philonouss/Hugi er einmitt málpípa Berkeleys sjálfs og færir rök gegn tilvist efnisheimsins í samræðunum.  

## Tengt efni
Bank of China Tower

**Bank of China Tower** er eitt af auðþekkjanlegustu kennileitum í miðbæ Hong Kong. Í byggingunni má finna bankann sjálfan, Bank of China Limited.

Bank of China Tower er 315 metrar að hæð og er með tvö möstur sem ná upp í 369 metra hvort. Byggingin, sem er 70 hæðir, var byggð árið 1989. Þetta var hæsta byggingin í Hong Kong og Asíu frá 1989 til ársins 1992 og hæsta bygging í heimi utan Bandaríkjanna. Núna er hún þriðja hæsta byggingin í Hong Kong á eftir Two International Finance Center og Central Plaza. 

Tjáning byggingarinnar var hugsuð sem vaxandi bambus sem táknar lifibrauð og velgengni. Öll byggingin hvílir á 5 járnsúlum sem eru í hornum hennar. Hefur djarft útlit hennar valdið stuðningsaðilum Feng Shui miklum vonbrigðum. Þeir hafa gagnrýnt þessa byggingu mjög en af öðrum er hún kölluð meistaraverk.
	
Meistaraverk þetta hefur unnið til margra verðlauna, bæði á heimsvísu og heima fyrir. Sem dæmi má nefna verðlaun sem voru veitt árið 2002 fyrir yfirburða hönnun (excellence award), af Hong Kong Building Environmental Assessment Method.  Árið 1999 fékk byggingin verðlaun fyrir að vera eitt af tíu bestu arkitektúrum í Hong Kong, HKIA, árið 1992 fékk hún Marmaraarkitekúr verðlaunin, árið 1991 AIA Reynolds Memorial verðlaunin, árið 1989 verðlaun fyrir frábæra verkfræði, ACEC og sama ár fékk hún viðurkenningu fyrir frábæra verkfræði, NYACE o.s. frv.
Bank of America Tower (Miami)

**Bank of America Tower** áður **CenTrust Tower** er 47 hæða skrifstofubygging og um 190 metrar að hæð í Miami í Flórídafylki. Byggingin var byggð fyrir CenTrust Savings and Loans árið 1987 og er þriðja hæsta byggingin í Miami og Flórída.

Byggingin var hönnuð af I.M. Pei og er fyrirtækið Pei Cobb Freed & Partners skráð fyrir arkitekúrnum. Turninn samanstendur af tveimur mannvirkjum. Fyrst má nefna 10 hæða bílskúr sem borgin sjálf á og síðan 37 hæða skrifstofuhús sem er byggt ofan á bílskúrinn. Teikningarnar af turninum voru gerðar í febrúar 1980 og byrjað var á byggingu bílskúrsins í nóvember sama ár. Byggingarframkvæmdum við bílskúrinn lauk í febrúar 1983 en ekki var þó byrjað á byggingu turnsins fyrr en ári seinna. Í ágúst 1984, meðan turninn var enn í byggingu, kviknaði eldur á 9. hæð sem gerði það að verkum að byggingu hússins seinkaði um nokkrar vikur. 

Í febrúar 1987, var framkvæmdum lokið við bygginguna. Hún innihélt þá meðal annars einu upphækkuðu neðanjarðarlestastöðina í heiminum sem byggð er inni í skýjakljúf. Á fyrstu hæð hússins má sjá grænan marmara og ellefta hæðin er t.d. skreytt með marmara og gulli og risastórum svölum. Turninn er tengdur við James L. Knight miðstöðina með gangbraut. 

## Í menningu
Þak hússins var notað sem tökustaður í myndbandi sem hin fræga söngkona, Gloria Estefan, tók upp árið 1994 fyrir lagið Turn the Beat around. Einnig sást móta fyrir byggingunni í sviðsmynd hjá The Tonight Show með Jay Leno.
John Hancock Tower

Þrjár byggingar í Boston í Massachusetts, eru þekktar undir nafninu **John Hancock Building**. Þessar byggingar voru byggðar fyrir tryggingarfélagið John Hancock. Í dag stendur jafnvel til að fara að byggja þá fjórðu.

Ein af þessum byggingum, þekkt sem John Hancock Tower, er í daglegu tali kölluð Nýja John Hancock byggingin en er opinberlega nefnd Hancock Place eða Hancock staðurinn. Byggingin er 241 metri á hæð og falleg, með 60 hæðum. Hún er hönnuð af I.M. Pei og Henry N. Cobb en þeir reka saman vinnustofu sem heitir Pei, Cobb og Freed. Lokið var við bygginguna árið 1976, 5 árum eftir áætlaðan tíma. Árið 1977 fékk Cobb National Honor Award frá AIA fyrir vinnu sína við John Hancock Tower.

Árið 2005 var John Hancock Tower hæsta byggingin í Nýja Englandi, 45. hæsta bygging í Bandaríkjunum og 131. hæsta bygging í heiminum.

Þegar arkitektarnir byrjuðu að hugsa um hönnun byggingarinnar höfðu þeir einfaldleika, fegurð og tærleika að leiðarljósi. Þeir vildu hafa hana granna og háa. Gluggana langa og stóra. Flest gekk að óskum nema hvað það urðu nokkur óhöpp með bygginguna. Meðan á framkvæmdum stóð brotnaði úr mörgum gluggum og féllu til jarðar. Gluggarnir í byggingunni voru samtals 10.344 og byrjuðu að gefa sig nánast strax í upphafi. Mestur varð vandinn þegar vetur harðnaði nóttina 20. janúar 1973. Þá var ennþá verið að vinna við byggingu turnsins. Stórir hlutar úr gluggunum, um 250 kíló hver, duttu niður. Á leiðinni niður brutu þeir aðra glugga. Allt í allt duttu 65 gluggar úr festingum.
Niki Lauda

**Andreas Nikolaus „Niki“ Lauda** (22. febrúar 1949 – 20. maí 2019) var austurrískur viðskiptamaður og fyrrverandi kappakstursökumaður. Hann keppti í Formúlu eitt á sjöunda og sjötta áratugnum fyrir March, BRM, Brabham, Ferrari og McLaren liðin. Hann varð þrisvar sinnum heimsmeistari - einu sinni með McLaren og tvisvar með Ferrari. Niki Lauda stofnaði flugfélag; Lauda Air á síðustu öld og rekur það ennþá en er enn viðriðinn mótorsport. Hann var liðsstjóri Jaguar liðsins árið 2001 til 2002. Sonur Niki Lauda er farinn að gera það gott í mótorsporti og er hann á stöðugri uppleið. 

Niki Lauda lenti í slysi árið 1976 þar sem hann brenndist mjög á andliti. Hann var frá í tvö mót en kom svo aftur til að berjast um titilinn við James Hunt.

## Úrslit í Formúlu 1
Fangelsismálastofnun

**Fangelsismálastofnun ríkisins** er opinber stofnun íslenska ríkisins. Hlutverk stofnunarinnar er að sjá um fullnustu refsingar með því að reka fangelsi. Stofnunin annast eftirlit með þeim sem frestað er ákæru gegn, dæmdir eru skilorðsbundið, fá skilorðsbundna reynslulausn, náðun eða frestun afplánunar. Forstjóri fangelsismálastofnunar, nefndur fangelsismálastjóri, er Páll Winkel. Hann er skipaður til fimm ára í senn af dómsmálaráðherra. 

Fangelsismálastofnun ber að reka fangelsi með þeim hætti að öryggi fanganna og almennings sé tryggt. Einnig er það í þágu samfélagsins að fanginn hljóti endurhæfingu þannig að hann sé betur í stakk búinn til þess að fóta sig í samfélaginu að afplánun lokinni.

Á Íslandi eru rekin fimm fangelsi:
* Hegningarhúsið við Skólavörðustíg 9, Reykjavík 101
* Fangelsið Kópavogsbraut 17, 200 Kópavogi
* Fangelsið Litla-Hrauni, 820 Eyrarbakka
* Fangelsið Kvíabryggja, 350 Grundarfirði
* Fangelsið Akureyri, Lögreglustöðinni, Þórunnarstræti 138, 600 Akureyri

Hegningarhúsið í miðbæ Reykjavíkur er lang elst, það var tekið í notkun 1874 en húsnæðið hefur einnig verið nýtt í öðrum tilgangi. Þar starfaði Hæstiréttur á tímabili. Í dag er þar aðstaða fyrir 16 fanga þar af tvö einangrunarpláss. Fangelsið uppfyllir þó ekki ströngustu skilyrði um aðstöðu fyrir fanga enda stendur til að leggja það niður.

Fangelsið í Kópavogi var tekið í notkun 1989 og getur vistað 12 fanga. Það er fyrrverandi unglingaheimili ríkisins. Þar eru allir kvenfangar landsins hafðir en einnig karlar þar sem að jafnaði afplána aðeins 4-5 konur dóma á hverjum tíma. Í fangelsinu vinna fangarnir greidda verktakavinnu samkvæmt samningum sem verkstjóri fangelsins gerir við fyrirtæki á einkamarkaði. Menntaskólinn í Kópavogi býður upp á námskeið í fangelsinu.

Fangelsið á Litla-Hrauni var stofnað 8. mars 1929. Það er stærsta fangelsi landsins og tekur 33 fanga. Fangelsinu er skipt í mismunandi byggingar sem nefnast Hús 1, 2, 3 og 4. Við fangelsið starfa 43 fangaverðir, fjórir deildarstjórar og einn fulltrúi. Í fangelsinu fá fangarnir greidd laun fyrir vinnu við vörubrettasmíði, hellusteypu, þrif, þvottahús, skrúfbútaframleiðslu, skjalaöskjuframleiðslu, bílnúmera- og skiltagerð, samsetningar í járn- og trésmíði og bón og þvott bíla. Fjölbrautaskóli Suðurlands býður föngum upp á nám á meðan á afplánun stendur.

Fangelsið á Kvíabryggju var upphaflega notað 1954 til þess að vista feður sem ekki greiddu meðlag eða barnalífeyri. Fangelsið var tekið í almenna notkun 1963. Þar er pláss fyrir 14 fanga. Þar eru ekki rimlar fyrir gluggum og svæðið er ekki afgirt.

Á Akureyri er fangelsisdeild í húsnæði lögreglunnar sem tekur 9 fanga. Þar er ekki aðstaða til vinnu eða náms. Fangar eru ekki vistaðir þar lengur en í nokkra mánuði.

## Sjá einnig

* Listi yfir fangelsi á Íslandi

## Heimildir


## Tenglar
* Fangelsinsmálastofnun ríkisins
* Lög um fullnustu refsinga
Fornloftslagsfræði

**Fornloftslagsfræði** er vísindagrein sem fæst við loftslagsbreytingar sem hafa átt sér stað í jarðsögunni.

Fornloftslagsfræðingar beita margvíslegum aðferðum við rannsóknir sínar, til að prófa tilgátur og niðurstöður.

Upplýsingar úr jöklum eru mikið notaðar í fornloftslagsfræði. Ísinn í jöklunum hefur þést og harðnað í ákveðið mynstur sem lesa má úr, þar sem hvert ár skilur eftir sig ákveðið lag í ísnum. Áætlað er að í ísnum við póla jarðarinnar megi telja um 100.000 slík lög eða meira. Í nýlegum borunarverkefnum eftir ískjörnum á Grænlandsísnum og Suðurskautslandinu, hafa safnast gögn sem veita upplýsingar um loftslag nokkur hundruð þúsund ár aftur í tímann.
* Inni í þessum lögum hafa vísindamenn fundið frjókorn sem gerir þeim kleift að áætla heildarfjölda plantna sem vaxið hafa þetta ákveðna ár, með því að telja frjókornin. Þykkt lagsins veitir upplýsingar um magn úrkomu það ár. Sum laganna varðveita eldfjallaösku frá eldgosum. 
* Loft sem varðveitist í snjónum verður að smáum loftbólum þegar snjórinn þjappast saman og verður að ís, undir fargi þess snævar sem hleðst ofan á fyrri lög. Þessar loftbólur hafa reynst ómetanlegar til beinna mælinga á samsetningu andrúmslofts á þeim tíma þegar ísinn sem þær eru varðveittar í myndaðist.
* Þar sem uppgufunartíðni vatnssameinda sem hafa örlítið þyngri samsætur af vetni og súrefni, er mismunandi eftir hitastigi á hverju tímabili, koma breytingar á meðalhitastigi yfirborðs sjávar fram í hlutfalli þessara samsætna. Ýmsar sveiflur og hringrásir hefur mátt lesa úr samsætuhlutfallinu.

Árhringjafræði er vísindagrein sem fæst við aldursgreiningar á viði og viðarleifum með árhringjum sem myndast við vöxt trjáa. Áhringir lifandi trjáa sem náð hafa háum aldri, veita upplýsingar um liðnar aldir nokurra árþúsunda. Eldri ósnertur viður sem ekki hefur eyðst, getur bætt við þennan tíma  og er það gert með því að bera saman árhringjamynstrið við þekkt mynstur lifandi trjáa. Steinrunninn viður veitir loftslagsfræðingum upplýsingar um mun lengri tímabil. Steingervingurinn sjálfur er aldursgreindur með geislamælingum innan ákveðinna skekkjumarka. Hringirnir sjálfir veita upplýsingar um úrkomu og hitastig þess tíma.

Setlög hafa verið rannsökuð. Sérstaklega hefur sjónum verið beint að setlögum á hafsbotni og í botni stöðuvatna. Einkenni gróðurs sem hefur varðveist, dýra, frjókorna og hlutfall samsætna eru þættir sem veita mikilvægar upplýsingar. Frjókornagreining veitir t.d. upplýsingar um útbreiðslu mismunandi plöntutegunda og er góður mælikvarði á loftslag.

Setberg gefur samanþjappaðra yfirlit yfir loftslagsbreytingar þar sem lögin í setbergi ná yfir hundruð þúsunda eða milljónir ára. Vísindamenn geta fengið yfirsýn yfir lengri tímabil loftslagsbreytinga með því að rannsaka setberg sem nær aftur um milljarða ára. Skipting jarðsögunnar í aðgreind tímabil er að mestu leyti byggð á breytingum á setbergslögum sem marka meiriháttar breytingar af einhverju tagi. Oft eru þessar breytingar einmitt loftslagsbreyingar.
Þrymskviða (kvikmynd)

**Þrymskviða** er teiknimynd eftir Sigurð Örn Brynjólfsson frá 1980. Hún er 15 mínútur að lengd og er líklega fyrsta íslenska teiknimyndin. Hún var meðal fyrstu kvikmynda sem fékk úthlutun úr kvikmyndasjóði, en hún fékk 1.000.000 ISC.
Hera (gyðja)

**Hera** var kona þrumuguðsins Seifs og gyðja og verndari hjónabands og giftra kvenna í grískri goðafræði. Hera var ein af Ólympsguðunum tólf. Meðal barna hennar voru Ares, Eileiþýa, Heba og Hefæstos.

## Tenglar
*
Álfhóll: Kappaksturinn mikli

***Álfhóll: Kappaksturinn mikli*** (norska: *Flåklypa Grand Prix*) er norsk brúðumynd frá 1975 byggð á teiknimyndapersónum Kjell Aukrust í leikstjórn Ivo Caprino. Hún er talin sú norska kvikmynd sem flestir hafa séð með 5,5 milljónir seldra miða í Noregi.

## Leikarar

* Öðrum röddum: Þórhallur Sigurðsson, Edda Björg Eyjólfsdóttir, Gunnar Hansson, Sigurður Sigurjónsson

* Íslenskur leikstjóri er Jóhann Sigurðarson

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Erik Balling

**Erik Balling** (29. nóvember 1924 – 19. nóvember 2005) var danskur kvikmyndaleikstjóri. Ferill hans hófst þegar hann hóf störf fyrir Nordisk Film árið 1946. Hann er þekktastur fyrir kvikmyndirnar um *[[Olsen-gengið]]* og sjónvarpsþættina *[[Húsið á Kristjánshöfn]]* og *[[Matador (sjónvarpsþáttaröð)|Matador]]*. Hann leikstýrði íslensku kvikmyndinni *[[79 af stöðinni (kvikmynd)|79 af stöðinni]]* sem var frumsýnd árið 1962.
Gabriel Axel

**Gabriel Axel** (f. 18. apríl 1918 - 9. febrúar 2014) var danskur kvikmyndaleikstjóri sem er þekktastur fyrir kvikmyndina *[[Gestaboð Babettu]]* sem vann til Óskarsverðlauna árið 1988. Hann leikstýrði kvikmyndinni *[[Rauða skikkjan]]* árið 1967 en hún var tekin að hluta til og framleidd á Íslandi.
Lystisnekkja

**Lystisnekkja** er venjulega ríkulega búinn vélbátur eða seglskúta sem er fyrst og fremst ætluð til afþreyingar, oft sem eins konar „annað heimili“ og er því búin öllum helstu þægindum en getur annars verið hvers konar bátur með húsi á. Hugtakið á fyrst og fremst við um dýra skemmtibáta ríks fólks og þann lífstíl sem þeim tengist en ekki um keppnisskútur eða fiskibáta. Risasnekkjur (yfir 200 fet) á borð við *[[Pelorus (skip)|Pelorus]]* Romans Abramovitsj, eru sjaldgæfar risaútgáfur af þessari hugmynd og eru nánast lítið smækkuð útgáfa skemmtiferðaskipa með áhöfn.

Enska orðið yfir lystisnekkju, *yacht*, er dregið af hollenska orðinu *jacht*, en upprunaleg merking þess orðs er nær merkingu íslenska orðsins jakt sem á við um litlar alhliða skútur sem voru notaðar í hernaði, til fiskveiða, vöruflutninga eða sem farkostur í strandsiglingum frá 17. öld til 19. aldar.
Giuseppe Rossi

**Giuseppe Rossi** (fæddur 2. febrúar 1987) er ítalskur knattsyrnumaður. Rossi fæddist í Teaneck í New Jersey í Bandaríkjunum en fluttist svo til Ítalíu með foreldrum sínum þegar hann var barnungur og bjó þar þangað til hann var 16 ára. Hann æfði lengi vel með Parma á Ítalíu og töldu þjálfarar þar á bæ hann vera mjög efnilegan leikmann.

Giuseppe Rossi var keyptur af enska úrvalsdeildar liðinu Manchester United þann 7. júlí árið 2004 frá ítalska liðinu Parma. Þá var Rossi aðeins 16 ára gamall. Kaupverð þessa leikmannsins var 200 þúsund sterlingspund. Hjá Parma var Rossi einungis með unglingasamning enda var hann of ungur til að geta fengið atvinnumannasamning. Rossi er örfættur leikmaður.

Eins og margir aðrir unglingar hjá Manchester United lék Rossi sinn fyrsta leik í ensku deildarkeppninni en þá var hann 17 ára gamall. Hann kom inn á í 2-0 sigri liðsins á Crystal Palace en Rossi náði ekki að skora í sínu fyrsta tækifæri með liðinu. Rossi fékk treyju merkta nafninu sínu og með númerinu 42 aftan á en hann ber enn þetta númer á baki sér í dag. Í æfinguleikjum liðsins fyrir leiktímabilið 2005-06 kom Rossi mikið á óvart og sýndi stjóra sínum, Alex Ferguson, að hann væri mikið efni í leikmann í Úrvalsdeildina á Englandi. Rossi ávann sér einnig stuðning aðdáenda Manchester United en þeir gáfu Rossi gælunafnið „Joe Red“. Það er í rauninnni þýðing á nafninu hans á ítölsku og svo passaði þetta líka fullkomnlega fyrir leikmann Manchester United.

Um það bil ári seinna eftir leikinn sem Rossi kom inn á gegn Crystal Palace spilaði hann í fyrsta sinn leik þar sem hann var í byrjunarliðinu. Rossi gerði sér lítið fyrir og skoraði í leiðinni sitt fyrsta úrvalsdeildarmark í 3-1 sigri liðsins á Sunderland þann 15. október 2005 og stuttu seinna eftir þann leik spilaði Rossi í 4-1 sigri á Barnet í enska deildarbikarnum og skoraði einmitt mark í þeim leik líka. 18. janúar 2006 var Rossi í liði Manchester United þegar liðið sigraði Burton Albion í enska bikarnum. Rossi skoraði tvö mörk og lagði þar að auki upp tvö önnur mörk. Hann var valinn maður leiksins.

Á leiktímabilinu 2005-06 spilaði Rossi aðallega fyrir varaliðið en samt sem áður stóð hann sig vel þar og skoraði 26 mörk í jafmörgum leikjum. Þar á meðal eru nokkrar þrennur.
## Tenglar
* Giuseppe Rossi - football-talents.co.uk
Loftur Jóhannesson

**Loftur Jóhannesson** (f. 23. desember 1930 - d. 23. janúar 2019) var íslenskur fyrrverandi flugmaður, flugvélasali, kaupsýslumaður og milljarðamæringur. Hann var lengi búsettur í Maryland í Bandaríkjunum.

Loftur auðgaðist m.a. á vopnasölu. Sagt er að hann hafi selt Saddam Hussein skriðdreka á níunda áratugnum.

Árið 2001 var Loftur einn 52 Íslendinga sem áttu meira en milljarð króna í eignir umfram skuldir, skv. bókinni *[[Íslenskir milljarðamæringar]]* eftir Pálma Jónasson, (AB 2001).

Fyrir forval repúblíkana fyrir forsetakosninga 2004 gaf hann 600 dali í kosningasjóð George W. Bush og Dick Cheney. Árið 2006 gaf hann 685 dali í styrk til Landsnefndar repúblíkana (*Republican National Committee*).

## Heimildir
* Pálmi Jónasson: *[[Íslenskir milljarðamæringar]]*, Reykjavík 2001), ISBN 9979-2-1581-X.
* „Licensed To Kill - arms dealer Ernst Werner Glatt“, *Harper's*, maí 2000.
* Fundrace Neighbour Search 2004 
* Listi Alríkiskjörstjórnar Bandaríkjanna yfir fólk sem gaf fé til prófkjörsbaráttu Bush og Cheney 2004
* Listi Alríkiskjörstjórnar Bandaríkjanna yfir fólk sem gaf fé til Landsnefndar repúblíkana 2006
* ''Íslenskir milljarðamæringar'', BB.is 11. október 2001
Funchal

**Funchal** er höfuðborg eyjunnar Madeira, sem er í Atlantshafi um 840 km suðvestur af Portúgal og um 640 km vestur af Marokkó í Afríku. Eyjan tilheyrir Portúgal. 

## Þekkt fólk frá Funchal
* Cristiano Ronaldo, knattspyrnumaður
* Artur de Sousa Pinga, knattspyrnumaður
* Alberto João Jardim, stjórnmálamaður
* Fátima Lopes, fatahönnuður
Batman (aðgreining)

**Batman** getur átt við eftirfarandi:

*Í teiknimyndasögum:
** **[[Batman]]**, teiknimynda persóna.

*Í stærðfræði:
** Annað heiti yfir annars stigs regluna

*Í landafræði::
** Borg í austurhluta Tyrklands: Batman
Hirðingjar

**Hirðingjar** eru samfélög fólks sem ferðast með kvikfé milli bithaga án fastrar búsetu og eiga úr því nytjar. Hirðingjar eru þannig aðgreindir frá öðrum flökkuþjóðum sem einnig flytja sig stöðugt um stað en þá milli veiðilenda, sem farandsalar, farandverkafólk eða flakkarar. 

Dæmi um hefðbundin hirðingjasamfélög eru berbar, túaregar, bedúínar, samar og sígaunar. Hjá öllum þessum þjóðum hefur hirðingjalíferni verið á undanhaldi í nútímanum, meðal annars vegna landamæra ríkja og reglna um heimilisfesti sem gera það að verkum að fólk sem tilheyrir þessum samfélögum lendir á jaðri stærri samfélaga og fær ekki að njóta sömu borgararéttinda og aðrir nema það taki upp fasta búsetu.
Verslunarleið

**Verslunarleið** er ferðaleið, yfirleitt milli nokkurra áningarstaða, sem verslunarfarmur er fluttur um. Verslunarleiðir geta legið bæði um land eða haf. 

Dæmi um sögulegar verslunarleiðir eru Silkivegurinn frá Kína til Mið-Austurlanda um Mið-Asíu, Kryddvegurinn frá Indlandi og Arabíu til Kína um Indlandshaf, Saharaverslunin milli Sahelsvæðisins og Magrebsvæðisins í Afríku um Saharaeyðimörkina og Þríhyrningsverslunin milli Evrópu og Norður-Ameríku, Afríku og Vestur-Indía um Atlantshafið.
Castel Sant'Angelo

**Castel Sant'Angelo** eða **Englaborg**, áður þekkt sem **grafhýsi Hadríanusar**, er hringlaga kastali í miðborg Rómar. Byggingin var reist frá 135 til 139 samkvæmt beiðni Hadríanusar og átti að vera grafhýsi fyrir hann og fjölskyldu hans. Eftir dauða hans var ösku hans komið þar fyrir og eftir það voru aðrir keisarar grafnir þar. Sá síðasti var Caracalla 217. Hadríanus lét líka reisa brúna, Ponte Sant'Angelo, yfir Tíber sem liggur beint að grafhýsinu. 401 var byggingunni breytt í virki og síðan kastala í eigu páfa á 14. öld. Þar byrgði Klemens 7. sig inni þegar hermenn Karls 5. réðust á Róm 1527.
Eðvarð Sigurðsson

**Eðvarð Sigurðsson** (18. júlí 1910 – 9. júlí 1983) var íslenskur verkalýðsforingi, formaður Dagsbrúnar 1961 til 1982 og VMSÍ 1964 til 1975, alþingismaður fyrir Alþýðubandalagið frá 1959 til 1979. 

## Tenglar
* Eðvarð Sigurðsson - Æviágrip á vef Alþingis
Síberíutígur

**Síberíutígur** (fræðiheiti: *Panthera tigris altaica*) er undirtegund tígrisdýrs og stærsta kattardýrið. Síberíutígur er í alvarlegri útrýmingarhættu en nokkur hundruð dýr finnast í norðausturhluta Mongólíu, suðausturhluta Rússlands, norðausturhluta Kína og á Kóreuskaganum.
Vinaleið

**Vinaleið** er sálgæsluverkefni Þjóðkirkjunnar í samstarfi við grunnskóla, sem stendur yfir í tilraunaskyni, til að byrja með í Mosfellsbæ, en frá árinu 2006 einnig í skólum í Garðabæ og á Álftanesi. Fyrirtækið Sund ehf. veitti Vinaleið byrjunarstyrk í Garðabæ, en ekki er útséð um hvernig fjármögnun verður háttað í framtíðinni, ef Vinaleið heldur áfram. Álftanesbær samþykkti að borga tilraunina sjálfur.

Haustið 2006 hófust deilur um verkefnið, sem ekki sér fyrir endann á.

## Heimildir og ítarefni
**Meðmælt Vinaleið**
* Þjóðkirkjan: Vinaleiðin - upplýsingar og siðareglur
* Þjóðkirkjan: Kærleiksþjónusta í grunnskólum: Vinaleið eftir Þórdísi Ásgeirsdóttur
* Trú.is: Greinar um Vinaleið 

**Andvígt Vinaleið**
* Siðmennt: Þjóðkirkjan segir Vinaleið vera trúboð eftir Sigurð Hólm Gunnarsson
* Siðmennt: Siðmennt, gullna reglan og trúfrelsi eftir Sigurð Hólm Gunnarsson
* Siðmennt: Vinaleið er ekki rétt leið eftir Arnold Björnsson
* Siðmennt: Skólaprestur segist lækna „ör á sálinni“
* Vantrú: Safn greina gegn Vinaleið
Beinahóll

**Beinahóll** er lágvaxinn hraunhóll í  Kjalhrauni á Kili þar sem Reynistaðarbræður urðu úti ásamt þremur öðrum haustið 1780. Voru þeir á leiðinni norður í Skagafjörð með fjölda fjár og hesta sem þeir höfðu keypt fyrir sunnan vegna fjárskipta. Hóllinn dregur nafn sitt af miklum fjölda kinda- og hrossabeina sem liggja þar enn en þeim hefur þó fækkað mikið síðustu ár. Þar var reistur minnisvarði árið 1971 og gaf Guðlaugur Guðmundsson út bókina *Reynisstaðabræður* árið 1968 - fjallar hún í grófum dráttum um ferð félaganna.

## Tenglar
* ''Hvað gerðist á Kili 1780?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
* ''Líkránin á Kili - og afdrif Staðarmanna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
Ibn Battuta

**Abu Abdullah Muhammad Ibn Battuta** (arabíska: أبو عبد الله محمد ابن بطوطة ) (24. febrúar 1304 – 1368/1377) var marokkóskur berbi, súnní-íslamsfræðingur og lögfræðingur sem er best þekktur fyrir ferðir sínar um nánast allan hinn íslamska heim á hans tíð. Hann ferðaðist meðal annars til núverandi Pakistans, Indlands, Maldíveyja, Srí Lanka, Suðaustur-Asíu og allt til Kína.
Úlfaldalest

**Úlfaldalest** er hópur úlfalda sem bera farm eða farþega milli staða. Fyrir tilkomu lestarkerfis og þjóðvega voru úlfaldalestir notaðar á frægum verslunarleiðum eins og Silkiveginum í Mið-Asíu (kameldýr) og í Saharaversluninni (drómedarar).
Brjóstmynd

**Brjóstmynd** er stytta af manneskju sem myndar höfuð, brjóst og axlir hennar- og er vanalega haldið uppi af standi. 

## Tengt efni

* *Aðal*: Stytta, Myndlist
** *Myndir af brjóstmyndum*: Nefertiti, Tiberius, Julius Caesar, Augustus Caesar, Caligula
* *Fólk*: Bertel Thorvaldsen, Joseph Nollekens
Vélamál

**Vélamál** eða **vélarmál** (stundum kallað **maskínumál**) er sú framsetning af tölvuforriti sem tölva skilur og getur unnið beint með. Hægt er að forrita tölvur beint á vélamáli en það er sjaldan gert ef um aðra kosti er að velja.

Vélamálsforrit samanstandur af röð skipana úr skipanasetti örgjörvans og þeim þolum sem þær taka. Uppbygging skipana og kóða geta verið mjög mismunandi.

Dæmi um tölvuforrit sem tekur sækir tölu úr minni og leggur hana við aðra tölu (töluna 2 í þessu tilviki) og skrifar hana svo aftur í sama minnishólf gæti til að mynda litið svona út

      vélamál      |  Hex  | samsvarandi smalamál
 ------------------|-------|---------------------
 01010110 00010101 | 55 15 | load    $15    
 01100010 00000010 | 62 02 | add     #2
 01001110 00010101 | 4e 15 | store   $15
 ------------------|------------------------
 skipun   þoli     | s  þ  | skipun  þoli

Vélamál og smalamál eiga það sameiginlegt að vera mismunandi fyrir hvert einasta skipanasett. Kóðinn hér að ofan gæti t.a.m. bara keyrt á örgjörvanum sem hann var skrifaður fyrir (hann er reyndar ekki skrifaður fyrir neinn ákveðin örgjörva heldur bara dæmi). Sama á við um smalamálskóðan. Þó eru smalamálskóðar mun líkari milli mismunandi örgjörva heldur en vélamál og mun auðveldara að læra smalamál fyrir nýjan örgjörva heldur en að læra nýtt vélamál. Til að læra smalamál fyrir nýjan örgjörva þarf maður bara að læra hvaða skipanir örgjövinn notar, hvaða „address modes“, hvaða og hvernig gisti hann hefur og hvernig þau eru notuð og hvernig hann notar minnið (þetta er oftast gert með að skoða gagnablöð (e. data sheets) fyrir nýja örgjörvan). Til að forrita nýjan örgjörva á vélamáli þarf einnig að læra skipanakóðana (bitarunu) fyrir allar skipanirnar (eða fletta þeim upp). 

Í dag er vélamál hér um bil ekkert notað en Altair 8800, ein fyrsta tölva sem almenningur gat eignast var t.d. forrituð með því að tákna orð (skipanakóða, þola eða gögn) með á/af rofum og síðan var takki til að skrifa orðið í minnið. Þannig var hægt að forrita tölvuna með að breyta rofunum, bita fyrir bita, og skrifa forrit í minnið orð fyrir orð. 

Ef unnið er með vélamál í dag er það oftast gert með hex framsetningu. Hún hefur þann kost að þar eru hverjir fjörir bitar táknaðir með einum tölustaf eða bókstaf sem er þægilegra að vinna með og muna en bitarunur. Auðvelt er að breyta hex kóða í binary kóða og það er hægt að framkvæma með nánast hvaða tölvu sem er (þó er ansi líklegt að forritari sem er á annaðborð að forrita í vélamálskóða sé litlu lengur að breyta hex yfir í binary heldur en að skrifa binary kóðan ef hann þarf þess).

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Smalamál
Eyrnaselir

**Eyrnaselir** (fræðiheiti: *Otariidae*) eru ætt hreifadýra sem telur tvær undirættir: sæljón og loðseli. Eyrnaselir eru heldur minna aðlagaðir lífi í vatni en eiginlegir selir en eiga aftur á móti auðveldara með að hreyfa sig á landi þar sem afturlimir þeirra koma lengra undir skrokkinn og geta lyft honum upp að aftan. Eyrnaselir veiða og ferðast um í vatni en hvílast og makast á landi. Þeir eru með eyru utaná höfðinu. 

## Flokkun eyrnasela
* UNDIRÆTTBÁLKUR: HREIFADÝR
** Ætt: Eyrnaselir (*Otariidae*)
*** Undirætt: Loðselir (*[[Arctocephalinae]]*)
**** Alaskaloðselur eða þelselur (*[[Callorhinus ursinus]]*)
**** Kerguelenloðselur (*[[Arctocephalus gazella]]*)
**** Guadaloupe-loðselur (*[[Arctocephalus townsendi]]*)
**** Filippsloðselur (*[[Arctocephalus philippii]]*)
**** Galapagosloðselur (*[[Arctocephalus galapagoensis]]*)
**** Ástralskur loðselur, höfðaloðselur eða suðræni loðselur (*[[Arctocephalus pusillus]]*)
**** Georgíuloðselur eða Taranakiloðselur (*[[Arctocephalus forsteri]]*)
**** Trúðselur (*[[Arctocephalus tropicalis]]*)
**** Suður-Georgíuloðselur (*[[Arctocephalus australis]]*)
*** Undirætt: Sæljón (*[[Otariinae]]*)
**** Stellerssæljón (*[[Eumetopias jubatus]]*)
**** Kaliforníusæljón (*[[Zalophus californianus]]*)
**** Patagóníusæljón (*[[Otaria flavescens]]*)
**** Nýja-Sjálandssæljón (*[[Neophoca cinerea]]*)
**** Maórísæljón (*[[Phocarctos hookeri]]*)
** Ætt: Selaætt (*[[Phocidae]]*)
** Ætt: Rostungsætt (*[[Odobenidae]]*)
Textarýni

**Textarýni** er undirgrein textafræðinnar sem snýst um tilraunir til að finna upphaflegan texta fornra höfunda með rannsóknum og samanburði á handritum og með rannsóknum á uppruna textans.

Rannsóknir á höfundi textans, ritunartíma hans, og útbreiðslu textanna eru ómissandi fyrir textarýninn en byggja um leið á niðurstöðum textarýninnar. Stundum eru þessar spurningar óaðskiljanlegar túlkun textans. Þess vegna eru mörkin á milli textafræði og textarýni annars vegar og bókmenntasögu og bókmenntatúlkun hins vegar oft óljós. Af þessum ástæðum getur verið erfitt að komast að óhlutdrægri niðurstöðu því niðurstöður textarýninnar velta oft að jafnmiklu leyti á þeirri heildarmynd sem við höfum eins og heildarmyndin veltur á niðurstöðum textarýninnar.

Afurð textarýninnar er ritstýrður texti sem ritstjórinn telur vera eins samkvæmur upphaflegum texta eins og mögulegt er, ásamt handritafræðilegum- og textafræðilegum skýringum, þar sem annarra leshátta er getið.

## Tengt efni
* Fornfræði
* Handritafræði
* Textafræði

## Heimildir og frekari fróðleikur

* Bagnall, Roger S., *Reading Papyri, Writing Ancient History* (London: Routledge, 1995).
* Renehan, Robert, *Greek Textual Criticism. A Reader* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1969).
* Reynolds, L.D. og N.G. Wilson, *Scribes and Scholars: A Guide to the Transmission of Greek & Latin Literature* (3. útg.) (Oxford: Oxford University Press, 1991).
* The European Society for Textual Scholarship. 
* Society for Textual Scholarship.
Ívafsmál

**Ívafsmál** er safn merkinga sem er ofið saman við texta og fela í sér upplýsingar um textann, til dæmis umbrotsupplýsingar eða upplýsingar um formgerð textans. Þekktasta ívafsmálið er líklega HTML sem notað er til að lýsa stiklutexta á veraldarvefnum. Dæmi um sérhæft ívafsmál fyrir umbrotsupplýsingar er TeX.
Leiksvið

**Leiksvið** er oftast upphækkaður pallur þar sem leikarar framfæra það leikrit sem er til sýningar. Leiksvið getur þó einnig verið neðsti punktur leikhúsins, eins og t.d. hringleikjahúsum Grikkja og Rómverja.  Sviðið er miðpunktur sýningarinnar sem sæti áhorfanda snúa að, og er þannig fyrirkomið að allir eiga samskonar möguleika að njóta leiksins.
Bacardi

**Bacardi** er sögufrægur vínframleiðandi sem var stofnaður á Kúbu 4. febrúar 1862. Það hefur aðallega orðið frægt fyrir framleiðslu á rommi. Á 10. áratug 20. aldar eignaðist fyrirtækið mörg vörumerki eins og Martini & Rossi, Dewar's Scotch og Bombay gin. Bacardi-samsteypan er núna stærsti framleiðandi og dreifingaraðili sterkra vína í heiminum.

Fyrirtækið flutti öll vörumerki sín til Bahamaeyja skömmu fyrir byltinguna á Kúbu og eigendur fyrirtækisins fluttu burt þegar ljóst var að Fidel Castro ætlaði sér að gera alvöru úr þjóðnýtingaráformum sínum. Bacardi er nú framleitt á Púertó Ríkó.
Santiago de Cuba

**Santiago de Cuba** er borg með um hálfa milljón íbúa á suðausturenda Kúbu. Borgin er önnur stærsta borg Kúbu á eftir Havana. Hún var stofnuð af spænska landvinningamanninum Diego Velázquez de Cuéllar 28. júní 1514. Hún er höfuðstaður samnefndrar sýslu.
Varðskip

**Varðskip** (eða **strandvarnarskip**) eru skip sem venjulega eru minni en korvetta og eru notuð af strandgæslu til eftirlits með efnahagslögsögu ríkis á hafi úti. Minni strandgæsluskip eru stundum kölluð varðskip.
Clara Pontoppidan

**Clara Pontoppidan** (23. apríl 1883 – 22. janúar 1975) var dönsk leikkona sem hlaut nokkra frægð fyrir leik sinn á tímum þöglu myndanna. Hún hefur stundum verið nefnd sem fyrsta kvikmyndastjarnan í norrænni kvikmyndagerð. Hún lék meðal annars í *[[Hadda Padda (kvikmynd)|Höddu Pöddu]]* sem tekin var upp á Íslandi 1923. Föðurbróðir hennar var rithöfundurinn Henrik Pontoppidan.
Kvikmyndasjóður (Ísland)

**Kvikmyndasjóður** (ensku: Icelandic Film Fund) er opinber sjóður sem styrkir íslenska kvikmyndagerð. Sjóðurinn var stofnaður með lögum 26. apríl árið 1978 en frumvarp um stofnun slíks sjóðs var fyrst lagt fram af Ragnari Arnalds árið 1975. Það frumvarp var endurskrifað í menntamálaráðherratíð Vilhjálms Hjálmarssonar. Sjóðurinn var stofnaður sama ár og Kvikmyndasafn Íslands. Fyrsta kvikmyndahátíðin var sömuleiðis haldin í Reykjavík í tengslum við Listahátíð sama ár. Frá 1984 til 1998 var sjóðurinn að hluta fjármagnaður með skemmtanaskatti sem lagður var á bíómiða. Árið 2001 var Kvikmyndamiðstöð Íslands stofnuð með nýjum kvikmyndalögum og hefur hún umsjón með Kvikmyndasjóði.

Fyrstu styrkirnir úr Kvikmyndasjóði voru greiddir út árið 1979 og námu þeir alls 30 milljónum gamalla króna. Meðal fyrstu kvikmyndanna sem hlutu styrk voru *[[Land og synir (kvikmynd)|Land og synir]]*, *[[Veiðiferðin]]*, *[[Óðal feðranna]]*, heimildamyndin Í Vestureyjum og teiknimyndin *[[Þrymskviða (teiknimynd)|Þrymskviða]]*. Árið 2012 námu veittir styrkir og vilyrði fyrir styrkjum alls rúmlega 300 milljónum króna.

## Heimildir

* Bergsteinn Sigurðsson, 
* 
* 


## Tenglar
* Kvikmyndamiðstöð Íslands
* Reglugerð um Kvikmyndasjóð
Kvikmyndahús

**Kvikmyndahús** er bygging þar sem fram fer sýning kvikmynda sem varpað er á sýningartjald í sýningarsal.

## Kvikmyndahús á Íslandi
Fyrsta kvikmyndasýning sem fór fram á Íslandi var í Góðtemplarahúsinu á Akureyri 27. júní 1903 en fyrsta eiginlega kvikmyndahúsið sem sýndi reglulega kvikmyndir um lengri tíma var Fjalakötturinn í Aðalstræti þar sem *Reykjavíkur Biograftheater* (síðar Gamla bíó) hóf sýningar 2. nóvember 1906 og sýndi þar til ársins 1927 þegar það flutti í nýtt húsnæði við Ingólfsstræti þar sem Íslenska óperan er núna til húsa. Nýja bíó var stofnað 1912 og sýndi í sal hjá Hótel Íslandi til 1920 þegar það flutti í nýtt húsnæði við Austurstræti. Fyrsta fjölsala kvikmyndahúsið á Íslandi var Regnboginn sem opnaði 1980.

## Tengt efni
* Listi yfir íslensk kvikmyndahús

## Heimildir
Hagstofan
Heimspeki 18. aldar

**Heimspeki 18. aldar**, einnig nefnd **heimspeki upplýsingarinnar** eða **heimspeki upplýsingartímans**, er tímabil í sögu vestrænnar nýaldarheimspeki, einkum evrópskrar heimspeki. Stundum er 17. öldin einnig talin heyra til heimspeki upplýsingarinnar.

Á 18. öld ríkti mikil bjartsýni meðal heimspekinga og vísindamanna um getu vísindanna til þess að útskýra þau lögmál sem giltu um heiminn og um almennar framfarir. Þessi framfaratrú var einn þáttur í þeirri hugmyndafræði sem gat af sér frelsisstríð Bandaríkjanna og frönsku byltinguna og síðar sjálfstæðisbaráttu suður-amerískra ríkja. Hún gat einnig af sér klassíska frjálshyggju, lýðræði og auðvaldshyggju.  

## Yfirlit yfir heimspeki 18. aldar
Trú og guðrækni voru hjá ýmsum höfundum nátengd iðkun heimspekinnar. Írski heimspekingurinn George Berkeley reyndi að sýna fram á tilvist guðs með heimspekilegum rökum. En ýmsir höfundar, eins og  Thomas Paine, Voltaire, Jean-Jacques Rousseau og David Hume, dróu í efa og réðust jafnvel gegn kennivaldi kirkjunnar. Raunhyggja naut aukinna vinsælda á 18. öld og hafði áhrif á stjórnspekihugmyndir, stjórnsýslu og vísindi, eins og eðlisfræði, efnafræði og líffræði. 

## Meginheimspekingar 18. aldar
* Montesquieu (1689 – 1755)
* Voltaire (1694 – 1778)
* Benjamin Franklin (1706 – 1790)
* G.L. Buffon (1707 – 1788)  
* David Hume (1711 – 1776)
* Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778)
* Denis Diderot (1713 – 1784)
* James Burnett Lord Monboddo (1714 – 1799)
* Helvétius (1715 – 1771)
* Jean le Rond d'Alembert (1717 – 1783)
* Baron d'Holbach (1723 – 1789)
* Adam Smith (1723 – 1790)
* Immanuel Kant (1724 – 1804)
* Edmund Burke (1729 – 1797)
* Ignacy Krasicki (1735 – 1801)
* Thomas Paine (1737 – 1809)
* Thomas Abbt (1738 – 1766)
* Thomas Jefferson (1743 – 1826)
* Johann Gottfried von Herder (1744 – 1803)
* Mary Wollstonecraft (1759 – 1797)
* Henri de Saint-Simon (1760 – 1825)

## Heimildir og frekari fróðleikur
* 
* Brown, Stuart (ritstj.), *British Philosophy in the Age of Enlightenment* (2002).
* Cassirer, Ernst, *The Philosophy of the Enlightenment* (1979).
* Dupre, Louis, *The Enlightenment & the Intellctural Foundations of Modern Culture* (2004).
* Hulluing, Mark, *Autocritique of Enlightenment: Rousseau and the Philosophes* (1994).
* MJacob, Margaret, *Enlightenment: A Brief History with Documents* (2000).
* Porter, Roy, *The Enlightenment* (1999).
Viðskiptafræði

**[[Viðskiptafræði]]** er fræðigrein sem fæst við rekstur fyrirtækja. Greinin skiptist í nokkrar megingreinar; stjórnun, reikningshald og markaðsfræði. Þó nær viðskiptafræði einnig til fjölbreyttra sviða sem fela í sér verkefnastjórnun, viðskiptaþróun, gæðastýringu (e. Quality assurance), gagnagreiningu, sölu, upplýsingatækni og hagfræði.  

Nauðsynlegt er að ljúka grunnámi í háskóla til að öðlast próf í viðskiptafræði. Námið varir venjulega þrjú ár.  
## Megingreinar
Viðksiptafræði skiptist í nokkrar megingreinar. Þrjár þeirra eru stjórnun, reikningshald og markaðsfræði.

### Markaðsfræði
*Markaðsfræði* er fræðigrein sem fjallar um hvernig vara eða þjónusta er kynnt, dreift og seld til viðskiptavina. Hún felst í að skilja þarfir og óskir viðskiptavina, og hvernig best er hægt að mæta þeim með vöru eða þjónustu. Markaðsfræðin notast við ýmsar aðferðir til að ná markmiðum sínum, sem geta verið mismunandi eftir fyrirtækjum, vörum og mörkuðum.

### Stjórnun
*Stjórnun* í samhengi fyrirtækisins felst í að skipuleggja, stýra og hafa eftirlit með starfsemi þess og starfsmannahaldi.

### Reikningshald
*Reikningshald* er bókhald og umsjón fjármála fyrirtækis samkvæmt reikningsskilareglum. Á Íslandi skal lögum samkvæmt framkvæma reikningsskil samkvæmt reglum Reikningsskilaráðs Íslands.

## Tenglar
*Viðskiptadeild - Háskólinn í Reykjavík
*Viðskiptafræði - Háskóli Íslands
*Viðskiptadeild - Háskólinn á Bifröst
Brian Greene

**Brian Greene** (fæddur 3. febrúar 1963) er bandarískur eðlisfræðingur, rithöfundur og einn þekktasti strengjafræðingur heims. Hann hefur verið prófessor við Columbia-háskóla síðan árið 1996. Greene, sem fæddur er í New York var undrabarn í stærðfræði. Hæfileikar hans voru slíkir, að 12 ára gamall hlaut hann einkakennslu hjá stærðfræðiprófessor við Columbia-háskóla þar sem hann hafði þegar farið langt fram úr allri framhaldsskólastærðfræði. Árið 1980 innritaðist Greene í Harvard-háskóla til að leggja stund á eðlisfræði og síðar nam hann við háskólann í Oxford á Englandi.

Bók hans *The Elegant Universe: Superstrings, Hidden Dimensions, and the Quest for the Ultimate Theory* var til þess fallinn að vekja áhuga á strengjakenningunni og M-kenningunni. Hún var útnefnd til Pulitzer verðlauna í flokki bóka sem ekki teljast til skáldsagna. Bókin varð síðar viðfangsefni sjónvarpsþátta á PBS sjónvarpstöðinni þar sem Greene var sögumaður. Seinni bók hans *The Fabric of the Cosmos* fjallar um tímarúm og eðli alheimsins.

Brian Greene hefur einnig komið að leiklist, t.a.m. var hann leikaranum John Lithgow til aðstoðar vísindalegan texta í sjónvarpsþáttaröðinni *[[3rd Rock from the Sun]]* og kom einnig fram sem aukaleikari í myndinni *[[Frequency]]*. Nýverið var hann einnig til ráðgjafar við kvikmyndina *[[Deja Vu]]* sem fjallar um tímaflakk og inniheldur hugtök úr fræðilegri eðlisfræði.
Skytturnar (kvikmynd)

***Skytturnar*** er kvikmynd eftir Friðrik Þór Friðriksson um tvo hvalveiðimenn sem lenda í óreiðu í Reykjavík. Hún er fyrsta leikna kvikmynd Friðriks Þórs í fullri lengd en áður var hann orðinn þekktur fyrir heimildarmyndir á borð við Rokk í Reykjavík og Kúreka norðursins.

Myndin hefur ýmis af bestu stíleinkennum Friðriks Þórs, skopskyn, næmni fyrir kenjum lands og þjóðar, samstöðu með utangarðsfólki og miðlar íslenskum veruleika með grípandi raunsæi. Handritið er unnið í samstarfi við Einar Kárason og hefur það samstarf síðar skilað fleiri vinsælum verkum. Tónlist er eftir Sykurmolana, Hilmar Örn Hilmarsson & Bubba Morthens.

## Söguþráður
Myndin segir frá tveimur sjóurum sem eru að koma í land að lokinni hvalveiðivertíð: Búbba, sem leikinn er af Þórarni Óskari Þórarinssyni, feitlaginn góðhjartaður einfeldningur, og Grími Úlfssyni sem telur sig kannski vera svalari töffara en efni standa til. 

Þeir fara á puttanum til Reykjavíkur án þess að hafa þar að neinu að hverfa. Þeir þvælast á billjardsstofu, fatafellusýningu og bari og reyna að koma sér í húsaskjól hjá ættingjum og fyrrverandi kærustum án þess að vera boðnir velkomnir. Þegar nóttin er orðin dimm og þeir reynast ekki einu sinni aufúsugestir í Hverfissteininum grípa þeir til örþrifaráða.

## Heimildir

*
Þriðja nafnið

***Þriðja nafnið*** er kvikmynd eftir Einar Þór um mann sem rænir skipi og heimtar að fá að tala við kærustuna sína, en hún hefur aldrei heyrt hans getið.
Sealand

**Furstadæmið Sealand** (enska: *Principality of Sealand*) er sjálfútnefnd smáþjóð á gömlu Maunsell-virki undan strönd Englands. Landið er í eigu Paddy Roy Bates en fjölskylda hans og samstarfsaðilar halda því fram að landið sé eigin þjóð. Enginn af meðlimum SÞ hafa viðurkennt sjálfstæði Sealand og réttarfarslega fellur það undir Stóra-Bretland.

Flatarmál Sealands er 550 m² og íbúafjöldinn fer sjaldan yfir 5. Virkið er 10 kílómetra frá ströndu Englands og var byggt í síðari heimsstyrjöldinni. Þann 23. júní 2006 brann stór hluti þess eftir sprengingu í rafal.

## Tenglar
* ''Furstadæmið Sealand og öruggar fjárhagslegar aðgerðir''; grein í Morgunblaðinu 2000
Klassísk heimspeki

**Klassísk heimspeki** er hugtak sem er stundum notað um það tímabil í fornaldarheimspeki sem nær frá miðri 5. öld f.Kr. til 322 f.Kr. eða frá því að tímabili forvera Sókratesar lýkur og þar til tími hellenískrar heimspeki hefst. Meginheimspekingar þessa tímabils voru Sókrates, Platon og Aristóteles. Einnig mætti telja fræðarana til klassískrar heimspeki en oft eru þeir taldir til forvera Sókratesar. Þeir Sókrates, Platon og Aristóteles voru allir meðal áhrifamestu heimspekinga Grikklands hins forna og einnig meðal áhrifamestu heimspekinga fyrr og síðar í vestrænni heimspeki.
Jökull Þór “Vísindavefurinn” 4.1.2007 (skoðað 1.2.2008).

## Tenglar
### Almennt

*
*

### Sókrates

*
*
*
*
* (fyrra svar)
* (seinna svar)

### Platon

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

### Aristóteles

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*Verk Aristótelesar í enskri þýðingu 
*
*

### Pýþagóringar

*
*
*
*

### Hundingjar

*
*
*
*


### Kýreningar

*
*


### Megaringar

*
*

### Akademían

*
*
*
Andakílsskóli

**Andakílsskóli** er fyrrverandi grunnskóli á Hvanneyri en heyrir nú undir Grunnskóla Borgarfjarðar. Skólinn var útibú frá Kleppjárnsreykjaskóla en árið 1975 varð hann að sjálfstæðum skóla. Vorið 2005 voru skólarnir sameinaðir í einn skóla sem nefndur var Grunnskóli Borgarfjarðarsveitar. Nú hefur skólinn verið nefndur að nýju, og heitir Grunnskóli Borgarfjarðar.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla
Grunnskóli Borgarfjarðar

**Grunnskóli Borgarfjarðar** er grunnskóli í Borgarfirði sem starfar á þremur starfsstöðvum; Hvanneyri, Kleppjárnsreykjum og Varmalandi. Hann varð til við sameiningu Grunnskóla Borgarfjarðar og Varmalandsskóla árið 2010. Áður höfðu Andakílsskóli og Kleppjárnsreykjaskóli sameinast í Grunnskóla Borgarfjarðar haustið 2005.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla

## Tilvísanir
Breiðavík

**Breiðavík** er vík á Vestfjörðum á Íslandi og er ein af svonefndum Útvíkum og liggur milli Látravíkur og Kollsvíkur. Nokkru sunnar er Látrabjarg og þorpið Patreksfjörður er í um 50 km fjarlægð. Í Breiðavík er nú búskapur og ferðaþjónusta, á sumrin er rekið þar gistiheimili. Allmikill útvegur var stundaður fyrrum frá Breiðuvík.

Frá 1824 hefur verið kirkjustaður í Breiðuvík, en áður var þar bænhús. Kirkjan sem nú stendur í Breiðavík var vígð árið 1964.
## Breiðavíkurheimilið
Uppeldisheimili fyrir drengi var rekið á vegum ríkisins í Breiðuvík á árunum 1953 – 1979. Sérfræðingar gagnrýndu staðarval fyrir slíkt heimili Upphaflega var heimilið stofnað fyrir drengi á aldrinum 14-18 ára en þar voru aðallega drengir á aldrinum 10 – 14 ára. Margar ástæður gátu verið fyrir því að þeir voru sendir þangað allt frá afbrotum yfir í alvarleg heimilisvandamál. 

Í Kastljósþætti 6. febrúar 2007 upplýsti fyrrverandi vistmaður uppeldisheimilisins í Breiðuvík að hann hefði orðið fyrir ofbeldi og kynferðislegri misnotkun á meðan dvöl hans þar stóð, en svipaðar upplýsingar höfðu komið fram skömmu áður í DV og einnig löngu fyrr í minningum Sævars Ciesielski frá 1980. Margir aðrir fyrrum vistmenn í Breiðuvík fylgdu í kjölfarið á Kastljósþættinum og höfðu sömu sögu að segja um slæman aðbúnað og andlegt og líkamlegt ofbeldi. Í Kastljósþættinum kom einnig í ljós að Gísli Guðjónsson réttarsálfræðingur vann skýrslu árið 1975 þar sem hann gagnrýndi aðbúnaðinn í Breiðuvík. Niðurstöður Gísla voru meðal annars þær að 83% þeirra drengjanna sem dvöldu á Breiðavík komust í kast við lögin og 63% fyrir alvarlega glæpi.

## Tilvísanir




## Tenglar

* Ferðaþjónustan Breiðavík 
* Náttúrufræðifélag Íslands - BREIÐAVÍK 
* Breiðavíkurkirkja í Útvíkum
Kleppjárnsreykjaskóli

**Kleppjárnsreykjaskóli** var íslenskur grunnskóli sem hefur verið sameinaður Andakílsskóla og heitir í dag Grunnskóli Borgarfjarðar. Skólinn var byggður á Kleppjárnsreykjum 13. nóvember árið 1961. Seinna var byggt útibú frá skólanum á Hvanneyri sem árið 1975 var gert að sér skóla og hlaut nafnið Andakílsskóli. Vorið 2005 voru skólarnir sameinaðir í einn skóla sem nefndur var *Grunnskóli Borgarfjarðarsveitar*.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla
322 f.Kr.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* Aristóteles, forngrískur heimspekingur
* Demosþenes, forngrískur stjórnmálamaður
406 f.Kr.

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* Evripídes, forngrískt harmleikjaskáld
* Sófókles, forngrískt harmleikjaskáld
80 f.Kr.

**80 f.Kr.** var 21. ár 1. aldar fyrir Krist, samkvæmt júlíska tímatalinu. Á þeim tíma var það þekkt í Rómaveldi sem **ræðismannsár Súllu og Metellusar Píusar**, eða sem árið **674 ''[[ab urbe condita]]**''.

## Atburðir
* Quintus Sertorius hélt með herlið inn á Íberíuskagann og hóf bardaga gegn rómverska hernum í því sem var kallað Sertoriusarstríðið.
* Ptólemajos 11. giftist Bereníke 3., drottningu Egyptalands, en lét myrða hana skömmu síðar. Íbúar Alexandríu risu þá gegn honum og myrtu hann.
* Ptólemajos 12. tók við völdum í Egyptalandi.

## Fædd

## Dáin
490 f.Kr.

## Atburðir
* Grikkir sigra Persa í orrustunni við Maraþon. Persar missa um 6400 manns en Grikkir einungis 192. Persar snúa aftur heim að orrustunni lokinni.

## Fædd
* Empedókles, forngrískur heimspekingur
* Heródótos, forngrískur sagnaritari
* Prótagóras, forngrískur heimspekingur

## Dáin
476

Árið **476** (**CDLXXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Ágúst - Zenon nær aftur völdum í Austrómverska ríkinu, eftir 20 mánaða útlegð. Basiliskos, sem rændi völdum af Zenon, er sendur í fangelsi í Kappadókíu þar sem hann deyr stuttu síðar úr sulti.
* 23. ágúst - Ódóvakar, germanskur hershöfðingi, er hylltur sem *rex Italiae* (konungur Ítalíu) af hermönnum sínum. Ódóvakar heldur völdum yfir Ítalíu til ársins 493.
* 4. september - Rómúlus Ágústus, síðasti keisari Vestrómverska ríkisins, er rekinn í útlegð af germanska hershöfðingjanum Ódóvakar. Þessi atburður er yfirleitt talinn marka endalok Rómaveldis í Vestur-Evrópu og upphaf miðalda.
* Vestgotar ráðast inn í Ítalíu gegn Ódóvakar en bíða ósigur. Zenon, keisari Austrómverska ríkisins, miðlar málum milli deiluaðila, og Ódóvakar skilar Vestgotum svæði í Gallíu sem hann hafði nýlega náð völdum yfir.
* Vetur - Zenon viðurkennir sjálfstæði konungsríkis Vandala sem nær yfir vesturhluta Norður-Afríku, Sardiníu, Korsíku, Baleareyjar og Sikiley. Stuttu síðar afhenda Vandalar Ódóvakar Sikiley gegn gjaldi.

## Fædd

## Dáin
* Basiliskos, Austrómverskur keisari.
* Órestes, rómverskur stjórnmálamaður, faðir Romulusar Augustusar.
Blender

**Blender** er frjálst forrit sem er notað til að búa til myndir og hreyfingu í þrívídd. Forritið má nota til að teikna persónur og umhverfi í þrívídd í teiknimyndum,fyrir listaverk, til að prenta út þrívíddarlíkön og til að teikna umhverfi í tölvuleikjum og ýmis konar þrívíddartölvuumhverfi.

Blender er til fyrir flest algeng stýrikerfi, meðal annars Microsoft Windows, Mac OS X, GNU/Linux, IRIX, Solaris, FreeBSD, SkyOS, MorphOS og Pocket PC. Blender er svipað gott þrívíddar forrit eins og Softimage XSI, Cinema 4D, 3D Studio Max og Maya. Blender með innbyggðan Python-túlk til að forrita bæði þrívíddarhluti og viðmótshluta.

Blender var með leikjavél til að búa til tölvuleiki, en hún var fjarlægð í útgáfu 2.80 árið 2019.

## Tengt efni

* Blender.org