open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hawk Tuah

***Hawk tuah*** er jarm sem er upprunnið úr vinsælu YouTube myndbandi sem birtist árið 2024, þar sem **Haliey Welch**  (; fædd 12. júlí 2002)  notaði slagorðið „hawk tuah“, sem er vísun í það þegar það er skyrpt á getnaðarlim manns á meðan munnmökum stendur. 

Uppruni jarmsins er úr götuviðtali þar sem Welch var spurð „What's one move in bed makes a man go crazy every time?“ sem hún svaraði með „You gotta give ’em that ‘hawk tuah’ and spit on that thang!“

Myndbandið varð vel þekkt á heimsvísu og seinna nýtti Welch sér frægðina og stofnaði hlaðvarpið Talk Tuah.

Í desember 2024 hóf Haliey Welch, þekkt sem „Hawk Tuah Girl“, útgáfu á rafmyntinni $HAWK á Solana-blokkarkeðjunni. Myntin náði fljótt markaðsvirði upp á næstum 500 milljónir dala en hrundi síðan um 95% niður í 25 milljónir dala. Þetta leiddi til ásakana um svokallað „pump-and-dump“ svindl og innherjaviðskipti gegn Welch og teymi hennar, sem þau hafa neitað. Fjárfestar sem töpuðu fjármunum lögðu fram kvartanir til bandarísku verðbréfaeftirlitsins (SEC), og málsókn var höfðuð gegn aðilum tengdum $HAWK fyrir ólöglega kynningu og sölu á óskráðri rafmynt. Welch var ekki nafngreind í málsókninni en lýsti því yfir að hún tæki málið mjög alvarlega og myndi vinna með lögfræðingum til að aðstoða þá sem urðu fyrir áhrifum. Eftir þetta hefur aðeins einn þáttur verið tekinn upp af Talk Tuah og Hailey hefur verið mjög þögul síðan.

## Tilvísanir
Paul Di'Anno

**Paul Andrews** (f. 17. maí 1958 – d. 21. október 2024), betur þekktur af sviðsnafninu **Paul Di'Anno**, var enskur þungarokksöngvari sem var söngvari Iron Maiden frá 1978 til 1981 og söng á fyrstu tveimur plötum þeirra, *Iron Maiden* og *Killers*. Hann var rekinn úr sveitinni vegna óreglu. Eftir ferilinn með Maiden, gaf Di'Anno plötur með ýmsum hljómsveitum sínum. 

Di'Anno átti brasilískan föður og var með breskt og brasilískt ríkisfang. Hann átti við heilsufarsvandamál að stríða síðustu ár og söng í hjólastól síðustu ár sín á sviði. Hann lést vegna hjartakvilla árið 2024. 

Árið 2026 kemur út heimildamynd um Di'Anno, *Di'Anno: Iron Maiden's Lost Singer* 

## Tenglar
* Allmusic -Paul Di'Anno
* Original Iron Maiden singer dies - BBC News, 21. október, 2024

## Tilvísanir
Felipe Massa

**Felipe Massa** (f. 25. apríl, 1981) er brasilískur ökumaður sem keppti í Formúlu 1 frá árinu 2002 til 2017. Í dag keppir hann í Stock Car Pro Series í Brasilíu. Massa keppti með þremur liðum á sínum Formúlu 1 árum, Sauber (2002, 2004–2005), Ferrari (2006–2012) og Williams (2014–2017). Massa varð aldrei heimsmeistari í Formúlu 1 en var mjög nálægt því árið 2007 þegar hann endaði í öðru sæti með 97 stig aðeins 1 stigi á eftir Lewis Hamilton. Eftir Formúlu 1 fór Massa að keppa í Formúlu E og var í þeirri mótaröð í þrjú ár frá árinu 2018 til 2020 með Venturi liðinu. Eftir það hefur hann verið að keyra í Stock Car Pro Series.

## Tilvísanir
Eugène Delacroix

**Ferdinand Victor Eugène Delacroix** (26. apríl 1798 – 13. ágúst 1863) var franskur listmálari. Hann er einn þekktasti málari rómantíkarinnar en meðal frægustu málverka hans er *[[Frelsið leiðir fólkið]]*.

Delacroix er sagður hafa verið launsonur franska stjórnmálamannsins Talleyrands en hann var opinberlega sagður skilgetinn sonur Charles Delacroix, embættismanns í stjórn Napóleons.

## Tilvísanir
Hekla Ingunn Daðadóttir

**Hekla Ingunn Daðadóttir** (fædd 1977) er íslenskur handboltadómari og fyrrum leikmaður. Hún lék fyrir Aftureldingu, Fram, Vík­ing, Stjörn­una, Hauka og Fylki/Í​R ásamt því að hafa leikið tvo leiki með íslenska landsliðinu þar sem hún skoraði samtals 11 mörk.

Hekla er dóttir Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, fyrrverandi Alþingismanns  og systir Ríkharðs Daðasonar, fyrrum knattspyrnumanns.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Hekla Ingunn Daðadóttir á ksi.is
Sóttvarnalæknir

**Sóttvarnalæknir** á Íslandi er sérfræðilæknir og sviðsstjóri sóttvarna hjá Landlæknisembættinu. Staðan hlaut mikið vægi í heimsfarlandrinum árin 2020 til 2022, en Þórólfur Guðnason, þáverandi sóttvarnalæknir, var hluti *[[Þríeykið|þríeykisins]]*. Sóttvarnalæknir, hefur nokkuð frjálsar hendur innan embættisins, en getur þó óskað eftir áliti  sóttvarnaráðs ríkisstjónarinnar. Guðrún Aspelund gegnir stöðunni síðan 2022.

## Tilvísanir
Birgir Jakobsson

**Birgir Jakobsson** (fæddur 21. mars 1948) er íslenskur læknir og fyrrverandi körfuboltaleikmaður. Hann var í 20 ár læknir og síðar forstöðumaður Karolinska háskólasjúkrahúsins. Frá 2015 til 2018 gengdi hann stöðu Landlæknis Íslands.

Birgir spilaði körfubolta í fleiri ár, lengst af með ÍR þar sem hann vann sjö Íslandsmeistaratitla. Hann var valinn besti leikmaður efstu deildar árið 1972 og lék með íslenska landsliðinu frá 1966 til 1976. 

## Æska
Birgir fæddist í Reykjavík en foreldrar hans voru Jakob Tryggvason og Ragnheiður Jónsdóttir.

## Körfuknattleikur

### Félagsferill
Birgir byrjaði að leika körfubolta 10 ára að aldri. Hann spilaði sinn fyrsta meistaraflokksleik með ÍR árið 1964. Í desember það sama ár var hann hluti af fyrsta íslenska liðinu til að taka þátt í Evrópukeppni þegar hann skoraði 16 stig í 71-17 sigri gegn Collegians í FIBA European Champions Cup (nú EuroLeague). Í öðrum leik liðanna seinna í mánuðinum skoraði hann 26 stig í 63-47 sigri ÍR. Árið 1972 var hann valinn besti leikmaður efstu deilarinnar á Ísland.

Árið 1972 lék hann fyrir ÍR gegn Real Madrid í FIBA European Champions Cup.

### Landsliðsferill
Frá 1966 til 1976 lék Birgir 24 leiki fyrir Íslenska landsliðið.

### Verðlaun, titlar og afrek
#### Einstaklingar verðlaun
* **Leikmaður ársins í efstu deild**: 1972

#### Titlar
* **[[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistari]]** (7): 1964, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1975

## Tilvísanir
Jarm

**Jarm** er íslenskt nýyrði yfir enska hugtakið **meme**. Jarm er hugmynd, hegðun eða stíll sem berst á milli manna innan menningarsvæðis og hefur oft táknræna merkingu sem táknar ákveðið fyrirbæri eða þema.

## Tilvísanir
Samfelldnijafnan

**Samfelldnijafnan** er mikilvægt samband í eðlisfræði og stærðfræði um varðveislu tiltekninna stærða. 

Stærðfræðilegt samband, þar sem *ρ* er eðlisþéttni og ***v*** vigursvið:

\frac{\partial\rho}{\partial t}+\nabla\cdot(\rho\vec{v})=0

sem einfaldast í

\nabla\cdot\vec{v}=0,

þegar *ρ* er fasti, en slíkt vigursvið kallas *ósamþjappanlegt*.

## Heimild
*Stærðfræðigreining II (STÆ205G) - 6. Diffur- og heildareikningur vigursviða  frá Háskóla Íslands
Hayden Carruth

**Hayden Carruth** (3. ágúst 1921 – 29. september 2008) var bandarískt ljóðskáld og mannfræðingur.

## Tilvísanir
Austurlandahyggja

**Austurlandahyggja** (*e.Orientalism*) er stefna í listasögu, sagnfræði og öðrum fræðigreinum þar sem menning, saga og fólk Mið-Austurlanda eru oft einfölduð og rangtúlkuð. 

Er þessi einföldun fyrst og fremst gerð til að passa inn í fyrirframgefnar hugmyndir um Mið-Austurlönd og reiðir sig þess vegna á róttgrónar staðalímyndir. Í bók sinni *Orientalism* sem kom út árið 1978 skoðar Edward Said þessa stefnu með gagnrýnum augum. Að hans mati er stefnan auðvaldsstofnun (*e. corporate institution*) byggð á alhæfingum og staðalímyndum sem búa til sameiginlega ímynd af Mið-Austurlöndum og öðrum löndum Asíu fyrir Vestrinu. Fjölbreytileiki þessara landa sem er gífurlegur er í gegnum linsu Austurlandahyggju ekki sýnilegur. Said nýtti sér kenningar Michel Foucault og Antonio Gramsci um menningarlegt forræði (*e. cultural hegemony*) í bókinni. Bókin hefur frá því hún kom út haft gífurleg áhrif á kenningar í síðnýlendufræði, kynjafræði, listasögu og öðrum greinum.

Kenningar Said hafa ekki verið teknar alls staðar með lofi. Í grein sinni í The Guardian segir listgagnrýnandinn Jonathan Jones að Austurlandahyggja sé ekki byggð á staðalímyndum og rangtúlkunum heldur sé byggð á einlægum áhuga og ástríðu 19. og 20. aldar fræðimanna á þessu svæði heimsins. Langt frá því að vera rasísk og hrokafull einföldun á fjölbreyttu menningarsvæði sé Austurlandahyggja byggð á aðdáun fyrir þessari menningu.

## Tilvísanir
Græningjar (Ísland)

**Græningjar** eru íslensk stjórnmálasamtök sem voru stofnuð í október 2024 af Kikku Sigurðardóttur. Þau stefndu að því að bjóða fram í þremur kjördæmum í alþingiskosningunum 2024 og tilkynntu framboð þann 20. október. Helsta stefnumál flokksins er að koma af stað hálendisþjóðgarði og að tryggja vörð um umhverfið og koma með aðgerðir gegn loftlagsbreytingum. 

Þann 27. október 2024 gekk þingmaðurinn Bjarni Jónsson í flokkinn, sem var kjörinn á þing fyrir Vinstri græna í kosningunum 2021 og yfirgaf flokkinn fyrr um mánuðinn. Því voru Græningjar með einn þingmann á þingi í rúman einn mánuð fram að kosningunum. Græningjar fengu listabókstafinn G samþykktan en þann 30. október 2024 var ákveðið að falla frá framboði flokksins þar sem ekki fengjust nógu mörg meðmæli til þess að geta boðið fram.

Flokkurinn stefnir á framboð í sveitarstjórnarkosningunum 2026.

## Tilvísanir
KUKL

**KUKL** (einnig skrifað **Kukl** eða **K.U.K.L.**) var íslensk síðpönkhljómsveit stofnuð árið 1983, sem er þekktust fyrir að vera ein af fyrstu hljómsveitum Bjarkar Guðmundsdóttur og undanfari Sykurmolanna.

KUKL var upphaflega mynduð sem súpergrúppa úr meðlimum hljómsveitanna Tappi Tíkarrass (Björk), Purrkur Pillnikk (Einar Örn), Fan Houtens Kókó (Einar Melax), Spilafífl (Birgir Mogensen) og Þeyr (Guðlaugur og Sigtryggur).

## Útgáfur
### Breiðskífur
* *The Eye* (1984, Crass Records) 
* *Holidays in Europe (The Naughty Nought)* (1986, Crass Records)

### Smáskífur
* *Söngull* (1983, Gramm)

### Snældur
* *Kukl á París 14.9.84* (1985, V.I.S.A.)

## Tilvísanir
Geir Þorsteinsson

**Geir Þorsteinsson** (fæddur 9. september 1964) er fyrrum formaður Knattspyrnusambands Íslands. Geir hefur komið víða við í starfi knattspyrnuhreifingarinnar en hann var framkvæmdastjóri Knattspyrnusambands Íslands frá 1997 til 2007 og síðan formaður frá árinu 2007 til ársins 2017. Eftir að hann lét af embætti formanns hefur hann sinnt verkefnum á vegum FIFA en hann starfar núna sem framkvæmdastjóri Leiknis.

## Tilvísanir
Interlingue bókmenntir

**Interlingue bókmenntir** ná í stórum dráttum yfir skáldskap og fræðiverk sem eru búin til eða þýdd á Interlingue, smíðað tungumál búið til af Edgar de Wahl. Þótt þær séu að mestu samsettar af frumsömdum smásögum og þýðingum sem birtar eru í aðaltímariti tungumálsins, *[[Cosmoglotta]]*, eru líka til skáldsögur í fullri lengd og ljóðasöfn, einkum eftir höfunda eins og , , og .

Tímabilin þar sem bókmenntum milli tungumála er skipt upp eru:
* Fyrsta tímabil (1921-1927): Frá stofnun tungumálsins til breytinga á höfuðstöðvum í Vín.
* Tímabil Vínarborgar (1927-1949): Frá breytingu á höfuðstöðvum í Vín þar til nafni var breytt í Interlingue.
* Kyrrstöðutímabil (1950-1999): Frá nafnbreytingu á tungumáli til stofnunar fyrsta Yahoo! Hópur.
* Endurvakning á netinu (1999-nú): Frá stofnun fyrsta Yahoo! Hópur til dagsins í dag.

## Áberandi höfundar

* Jan Amos Kajš
* Jaroslav Podobský
* Engelbert Pigal
* Abram Kofman
* A.E. Cortinas
* Ilmari Federn
* Thomas Schmidt
* Dorlota Burdon
* Vicente Costalago

## Tilvísanir


### Heimildaskrá
*
Diljá Ögn Lárusdóttir

**Diljá Ögn Lárusdóttir** (fædd 23. júní 2003) er íslenskur körfuboltaleikmaður sem leikur fyrir Stjörnuna og Íslenska landsliðið.

## Félagsliðaferill
Diljá hóf meistaraflokks feril sinn hjá Fjölnir veturinn 2019–2020. Tímabilið eftir lék hún með Fjölnir í Úrvalsdeild kvenna ásamt því að leika með Fjölnir-b 1. deild kvenna. Í 1. deildinni skoraði hún að meðaltal 12,1 stig að meðaltali fyrir Fjölni-b.

Eftir tímabilið gekk hún til liðs við Stjörnuna í 1. deildinni þar sem meira en tvöfaldaði meðal stigaskorið sitt en hún skoraði 26,0 stig að meðaltali í leik.Tímabilið 2022–2023 var hún valin besti íslenski leikmaður 1. deildarinnar eftir að hafa skorað 22,8 stig að meðtal í leik og hjálpað Stjörnunni í að vinna sér sæti í Úrvalsdeildinni.

Sumarið 2023 meiddist Diljá í hné á æfingu með U-20 landsliðinu og missti í kjölfarið af öllu 2023-2024 tímabilinu.

Hún sneri aftur á völlinn tímabilið 2024–2025 og skoraði 14 stig í fyrsta leik vetrarins sem var sigur gegn ríkjandi Íslandsmeisturum Keflavíkur.

## Landsliðsferill
Árið 2023 lék Diljá í fyrsta skipti með íslensku landsliðinu. Þann 12. febrúar 2023 var hún stigahæst í íslenska liðinu með 14 stig í tapi gegn Spáni.

## Fjölskylda
Diljá er dóttir Lárusar M. K. Daníelssonar, margfalds landsmeistara í hnefaleikum og fyrrum leikmanns KFÍ í körfubolta.

## Titlar og viðurkenningar
### Titlar
*1. deildar kvenna meistari (2023)

### Viðurkenningar
*Besti íslenski leikmaður 1. deildar kvenna (2023)
*Íslenska lið ársins í 1. deild kvenna (2022, 2023)
*Besti ungi leikmaðurinn í 1. deild kvenna (2022)

## Tilvísanir

## Heimildir
*Tölfræði hjá Körfuknattleikssambandi Íslands
Krossnes SH-308

**Krossnes SH-308** var skuttogari sem sökk á Halamiðum 23. febrúar 1992. 8 skipverjum var bjargað úr björgunarbátum og 1 úr sjónum, en 3 létu lífið. Ekki er ljóst hvað olli því að Krossnesið sökk.

## Heimildir
* https://www.grundarfjordur.is/is/frettir-og-tilkynningar/30-ar-fra-thvi-ad-krossnesid-forst
* https://timarit.is/page/1760152#page/n25/mode/2up
* https://timarit.is/page/2595305#page/n1/mode/2up
* https://www.mbl.is/200milur/skipaskra/skip/1605/
Robert Persing Wadlow

**Robert Pershing Wadlow** (fæddur 22. febrúar 1918, látinn 15. júlí 1940) var hávaxnasti maður mannkynssögunnar sem vitað er um. Robert Pershing Wadlow fæddist í eðlilegri stærð miðað við ungabarn en það leið ekki á löngu áður en hann var mun hávaxnari en hávöxnustu börn. Faðir hans var 1,82 á hæð en hann náði þeirri hæð 8 ára að aldri og var orðinn tveir metrar fyrir ellefu ára afmælið sitt. Robert Pershing Wadlow lést 15. júlí 1940 og var þá 2,72 á hæð.

## Heimildir
*Tallest man ever á heimasíðu Guinness World Records
Ástráður Haraldsson

**Ástráður Haraldsson** (fæddur 27. ágúst 1961) er íslenskur lögmaður og núverandi ríkissáttasemjari. Ástráður lauk lögfræðiprófi 1990 og öðlaðist héraðsdómslögmannsréttindi 1991 og hæstaréttarlögmannsréttindi 1995. Hann starfaði lengi sem hæstaréttarlögmaður þar til hann var skipaður héraðsdómari 2018 og gengdi því embætti til ársins 2023 þegar hann tók við embætti ríkissáttasemjara. Ástráður starfaði á lögmannsstofu Jóhanns Hinriks Níelssonar í nokkur ár og þeir áttu lengi farsælt samstarf.

## Tilvísanir
Audi

**Audi** er þýskur bifreiðaframleiðandi með höfuðstöðvar í Ingolstadt í Þýskalandi.

## Tilvísanir
Jerry Goldsmith

**Jerrald King Goldsmith** (fæddur 10. febrúar 1929, látinn 21. júlí 2004), kallaður **Jerry Goldsmith**, var bandarískt kvikmyndatónskáld. Hann er frægur fyrir kvikmyndir á borð við *[[Star Trek]]*, *[[Múlan]]*, *[[Alien]]* og ''Air Force One''.

## Tilvísanir
Árni Friðleifsson

**Árni Friðleifsson** (fæddur 25. maí 1968) er íslenskur lögreglumaður og aðalvarðstjóri umferðardeildar Lögreglunnar á Höfuðborgarsvæðinu. Systir Árna er Siv Friðleifsdóttir fyrrverandi ráðherra.

Árið 2003 lék hann í myndinni *[[Opinberun Hannesar]]* eftir Hrafn Gunnlaugsson byggð á smásögu Davíðs Oddssonar, *Glæpur skekur húsnæðisstofnun*.

## Tilvísun
Sölvi Tryggvason

**Sölvi Tryggvason** (fæddur 10. desember 1978) er íslenskur fjölmiðlamaður og hlaðvarpsstjórnandi. Sölvi hefur haldið úti hlaðvarpsþáttum undanfarin ár og fengið til sín fjölda fólks í viðtal. Má þar nefna Geir H. Haarde, Hannes Hólmstein Gissurarson, Arnar Þór Jónsson, Ingu Sæland og fleiri.

## Tilvísanir
Karl Blöndal

**Karl Blöndal** (fæddur 6. nóvember 1961) er íslenskur blaðamaður og aðstoðarritstjóri Morgunblaðsins. Karl hefur komið víða við á ferli sínum sem blaðamaður en hann hóf störf hjá Morgunblaðinu árið 1982 sem fréttaritari morgunblaðsins í Vestur-Berlín og hefur unnið á Morgunblaðinu allan sinn feril að frátöldu einu ári þar sem hann starfaði á fréttastofu Rúv. Karl hefur starfað sem aðstoðarritstjóri Morgunblaðsins frá árinu 2000.

## Tilvísanir
Hæð yfir sjávarmáli

**Hæð yfir sjávarmáli** er mælikvarði á hæð fjalla og annarra staða á landi. Hæð fjalls frá rótum er ekkert endilega jafn hátt og það er yfir sjávarmáli en hæðin miðast við meðalsjávarmál. Hæsta fjall jarðar er Everestfjall en tindur fjallsins er um 8848 metar yfir sjávarmáli.

## Tilvísanir
Willum Þór Willumsson

**Willum Þór Willumsson** (f. 23. október 1998) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir NEC Nijmegen í Hollandi og íslenska landsliðið.

Willum hefur spilað fyrir BATE Borisov í Belarús og Go Ahead Eagles í Hollandi og Birmingham City.

Hann spilaði sinn fyrsta leik með A-landsliðinu í janúar 2019.

Willum er sonur Willums Þórs Þórssonar, þingmanns og knattspyrnumanns og þjálfara. Brynjólfur Willumsson bróðir Willums, er einnig knattspyrnumaður.
Stakkahlíð

**Stakkahlíð** er gata í Hlíðahverfinu í Reykjavík. Menntavísindasvið er til húsa í Stakkahlíð 1 en það hús hýsti Kennaraháskóla Íslands allt þar til hann var sameinaður Háskóla Íslands. 

## Tilvísanir
Ragnar Nathanaelsson

**Ragnar Ágúst Nathanaelsson** (fæddur 27. ágúst 1991) er íslenskur körfuknattleiksmaður og hávaxnasti núlifandi Íslendingurinn eða 220 cm. 

## Tilvísanir
Kristín Sesselja Einarsdóttir

**Kristín Sesselja Einarsdóttir** (fædd 12. október 2000) er íslensk söngkona. Kristín tók þátt í *[[Ísland Got Talent]]* 2016 og í Söngvakeppninni 2023.

## Tilvísanir
Sigríður Ósk Hrafnkelsdóttir

**Sigríður Ósk Hrafnkelsdóttir** (fædd 15. apríl 1999), betur þekkt sem **Sigga Ózk**, er íslensk söngkona. Sigríður tók þátt í Söngvakeppninni 2023 og 2024. Foreldrar Sigríðar eru Hrafnkell Pálmarsson tónlistarmaður og Elín María Björnsdóttir mannauðsstjóri.

## Plötur
* *Ný ást* (2021)

## Tilvísanir
Mannréttindastofnun Íslands

**Mannréttindastofnun Íslands** er ríkisstofnun á Íslandi sem tók til starfa 1. maí, 2025. Meginhlutverk stofnuninnar er að efla og vernda mannréttindi á Íslandi eins og þau eru skilgreind í stjórnarskrá, lögum, alþjóðasamningum og öðrum alþjóðlegum skuldbindingum. Líkt og umboðsmaður Alþingis og Ríkisendurskoðun starfar hún undir Alþingi.

Tilefni þess að ríkisstofnunin var stofnuð má rekja til ætlunar íslensku ríkisstjórnarinnar til þess að lögfesta Samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks en eitt ákvæða þessa samnings kveður á um skyldu til þess að reka sjálfstæða stofnun sem á að tryggja eftirlit með framkvæmd samningsins. Þrátt fyrir þá forsögu er ríkisstofnuninni einnig falið eftirlit með framkvæmd fleiri mannréttindasamninga, svo sem Barnasáttmálans.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Lög um Mannréttindastofnun Íslands
Nýliðaval NBA

**Nýliðaval NBA** er árlegur viðburður í National Basketball Association (NBA) þar sem liðin í deildinni geta valið leikmenn sem eru gjaldgengir í valið. NBA samanstendur af 30 liðum sem eru öll með að minnsta kosti einn valrétt í lotunum tveimur í nýliðavalinu. Sögulega séð koma langflestir leikmenn sem valdir eru í nýliðavalinu úr bandarískum háskólum en í seinni tíð hefur verið talsvert meira um leikmenn sem koma beint frá erlendum félagsliðum.

## Tilvísanir
Jerry West

**Jerry Alan West** (28. maí 1938 - 12. júní 2024) var bandarískur körfuboltaleikmaður og framkvæmdastjóri. Hann lék allan sinn atvinnumannaferil með Los Angeles Lakers í NBA deildinni og er almennt talinn einn besti leikmaður allra tíma. Gælunöfn hans voru "**The Logo**", í tengslum að hann var fyrirmyndin að merki NBA; "**Mr. Clutch**", fyrir að stíga upp þegar mest á reyndi eins og fræga 60 feta skot hans um leið og klukkan gall sem jafnaði leik 3 í NBA úrslitunum gegn New York Knicks árið 1970 bar vitni um; "**Mr. Outside**", fyrir getu hans í langskotum og "**Zeke frá Cabin Creek**" fyrir samnefndan læk nærri fæðingarstað hans í Chelyan í Vestur-Virginíu í Bandaríkjunum.

West spilaði sem lítill framherji snemma á ferli sínum: hann var framúrskarandi í East Bank High School og í West Virginia háskólanum, þar sem hann leiddi skólann í lokaúrslitin um NCAA meistaratitilinn árið 1959. Þar var hann valinn besti leikmaðurinn þrátt fyrir að liðið hans hefði borið lægri hlut í úrslitunum. Eftir útskrift úr háskóla  var hann einn af fyrirliðum landsliðs Bandaríkjanna sem vann gull í körfubolta á Ólympíuleikunum árið 1960.

Sama ár hófst atvinnumannaferill hans með Los Angeles Lakers í NBA. Hann spilaði sem bakvörður og var valinn 12 sinnum í lið ársins. Hann var valinn í stjörnuleik NBA 14 sinnum og var valinn sem besti leikmaður stjörnuleiksins árið 1972, sama ár og hann vann sinn eina meistaratitilinn sem leikmaður á ferlinum. Hann lék í níu úrslitum NBA og er eini leikmaðurinn í sögu NBA til að vera valinn besti leikmaður úrslitanna þrátt fyrir að vera í tapliðinu (1969). Árið 1980 var West tekinn inn í frægðarhöll körfuboltans ásamt því að vera valinn í 35 ára afmælislið NBA. West var einnig valinn einn af 50 bestu leikmönnum í sögu NBA árið 1996 og í 75 ára afmælislið NBA árið 2021.

Eftir að leikferli hans lauk tók West við sem yfirþjálfari Lakers í þrjú ár. Hann leiddi Los Angeles í úrslitakeppnina á hverju ári og kom því í úrslit vesturdeildarinnar einu sinni. Árið 1982 var hann skipaður framkvæmdarstjóri og undir stjórn hans vann liðið sex NBA meistaratitla. Árið 2002 varð West framkvæmdastjóri Memphis Grizzlies og hjálpaði liðinu að vinna sér sæti í úrslitakeppninni í fyrsta sinn. Hann var tvívegis valinn besti stjórnarmaður deildarinnar: einu sinni sem hjá Lakers (1995) og síðan hjá Grizzlies (2004). Hann vann tvo NBA titla í viðbót sem ráðgjafi hjá Golden State Warriors (2015, 2017). Árið 2024 var hann tekinn inn í Frægðarhöll körfuboltans sem framkvæmdastjóri og ráðgjafi.

## Tilvísanir

## Heimildir

* 
* 
* 
* 
* 

## Ytri tenglar
* Jerry West á nba.com
* Jerry West Digital Collection hjá West Virginia & Regional History Center
* Þjálfaraferill á Basketball-reference.com]
* Tölfræði úr Háskólaboltanum
Basketball Association of America

**Basketball Association of America (BAA)** var atvinnumannadeild í körfubolta í Bandaríkjunum, sem stofnuð var árið 1946. Eftir þriðja tímabil sitt, 1948–49, sameinaðist deildin keppinaut sínum í National Basketball League (NBL) til að mynda National Basketball Association (NBA).

Þrátt fyrir að hafa verið stofnuð sem ný deild þá byrjaði NBA deildin að telja sögu BAA með sinni eigin nokkrum árum eftir sameininguna.

## Meistarar
*1947 – Philadelphia Warriors
*1948 – Baltimore Bullets
*1949 – Minneapolis Lakers

## Tilvísanir
George Mikan

**George Lawrence Mikan Jr.** (/ˈmaɪ klen/; 18. júní 1924 – 1. júní 2005), oft kallaður "**Mr. Basketball**", var bandarískur atvinnumaður í körfubolta fyrir Chicago American Gears í National Basketball League (NBL) og Minneapolis Lakers í NBL, Basketball Association of America (BAA) og National Basketball Association (NBA). Mikan var einn af brautryðjendum atvinnumennskunnar í körfubolta í Bandaríkjunum og með stærð sinni og hæfileikum endurskilgreindi hann körfubolta sem leik sem stjórnað var af "stórum mönnum".

Mikan átti mjög farsælan leikferil og vann sjö meistaratitla í NBL, BAA og NBA deildunum á níu tímabilum. Sökum yfirburða sinna voru fjölmargar reglubreytingar teknar upp, meðal annars reglur gegn því að verja skot á niðurleið, innleiðing skotklukkunar og breikkun á vítateignum, sem varð þekkt sem "Mikan reglan".

Eftir leikferil sinn varð Mikan einn af stofnendum American Basketball Association (ABA), sem fór í samkeppni við NBA, og starfaði sem framkvæmdastjóri deildarinnar fyrstu árin. Hann átti einnig stóran þátt í að mynda Minnesota Timberwolves sem tekið var inn í NBA árið 1989. Seinna á ævinni tók Mikan þátt í málaferlum gegn NBA til að auka lífeyri leikmanna sem leikið höfðu fyrir gullaldar ár deildarinnar.

Mikan lést árið 2005 eftir langvarandi baráttu við sykursýki.

## Titlar
### Félagslið
*NBL meistari (2): 1947, 1948
*BAA meistari (1): 1949
*NBA meistari (4): 1950, 1952, 1953, 1954
*World Professional Basketball Tournament (1): 1948
### Háskólalið
*National Invitation Tournament meistari: 1945

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Grétar Guðjónsson

**Grétar Ari Guðjónsson** (fæddur 9. júní 1996) í Reykjavík, er íslenskur handknattleiksmaður sem leikur með US Ivry í Frakklandi . 
Grétar hóf ferilinn með Haukum.
## Tilvísanir
Samsæriskenningar tengdar Elvis Presley

Elvis Presley lést 16. ágúst 1977 þá 42 ára að aldri. **Eftir dauða hans hafa komið upp ítrekaðar samsæriskenningar um að hann hefði sviðsett dauða sinn**. Það hafa komið dæmi um fólk sem segist hafa séð Elvis og rithöfundurinn Gail Brewer-Giorgio kom fram með kenningar um að hann væri á lífi.  Óhætt er að segja að þessar kenningar þyki afar langsóttar og hefði Elvis raunverulega sviðsett dauða sinn þá væri það afar ólíklegt að hann væri enn á lífi í dag.
Millvina Dean

**Eliza Gladys Dean** (fædd 2. febrúar 1912; látin 31. maí 2009), betur þekkt sem **Millvina Dean**, var síðasti farþeginn á lífi sem var um borð í Titanic þegar það fórst í Jómfrúarferð sinni 15. apríl 1912. Millvina var ekki nema tveggja mánaða þegar skipið fórst og gat því aldrei munað eftir ferðinni.

## Tilvísanir
Rodri

**Rodrigo Hernández Cascante** (f. 22. júní, 1996) eða **Rodri** er spænskur knattspyrnumaður sem spilar sem varnarsinnaður miðjumaður fyrir Manchester City og spænska landsliðið. Hann er þekktur fyrir líkamsburði sína, sendingargetu og leikskilning.

Rodri vann gullknöttinn árið 2024 og var annar Spánverjinn til að gera það. (Luis Suárez Miramontes vann verðlaunin 1960)
Hann vann EM 2024 með Spáni það ár og ensku úrvalsdeildina með Manchester City.

## Tilvísanir
Greniberkja

**Greniberkja** (fræðiheiti: ***Ips typographus***) er mikill skaðvaldur í skógrækt og finnst í barrskógum um mestalla Evrópu og einnig í Asíu og N-Afríku. Lirfur hennar bora sig um stofna trjáa.

## Tilvísanir
Gústav Adolf Jónasson

**Gústav Adolf Jónasson** (fæddur 12. ágúst 1896; látinn 13. júlí 1961) var íslenskur lögfræðingur og ráðuneytisstjóri Dómsmálaráðuneytisins.

## Tilvísanir
Erlingur Filippusson

**Erlingur Filippusson** (fæddur 13. desember 1873; látinn 25. janúar 1967) var íslenskur grasalæknir og einn ættfeðra Grasaættarinnar.

## Tilvísanir
Telangana

**Telangana** er fylki á Deccan-hásléttunni á Suður-Indlandi. Fylkið var búið til árið 2014 með því að kljúfa norðausturhluta Andhra Pradesh frá. Höfuðstaður fylkisins er Hyderabad. Áður var þetta svæði hluti af Hyderabad-fylki á Breska Indlandi, en 1956 var það fylki leyst upp og héruðin þar sem telúgú var algengasta málið sameinuð í Andhra Pradesh. Nokkrum sinnum síðan var stungið upp á aðskilnaði héraðanna, sem gekk í gegn 2014. Andhra Pradesh reisti sér nýjan höfuðstað, Amaravati, frá grunni.

Telangana er mikilvæg miðstöð upplýsingatæknifyrirtækja og þar eru margar rannsóknarstofur á vegum Indlandshers.

## Tilvísanir
Karl Gustaf Piltz

**Karl Gustaf Piltz** (fæddur 23. nóvember 1934 látinn 30. apríl 2024) var sænskur sálfræðingur. Karl var kvæntur Kristínu Gústavsdóttur félagsráðgjafa og þau ráku saman fyrirtækið Ask och Embla sem sérhæfði sig í fjölskylduráðgjöf.

## Tilvísanir
Ladakh

**Ladakh** er hérað sem Indland stýrir sem alríkissvæði. Ladakh er austurhluti umdeilda héraðsins Kasmír þar sem Indland og Pakistan hafa tekist á um yfirráð frá 1947. Ladakh á landamæri að kínverska sjálfstjórnarhéraðinu Tíbet í austri, indverska héraðinu Himachal Pradesh í suðri, indverska alríkishéraðinu Jammú og Kasmír og pakistanska héraðinu Gilgit-Baltistan í vestri, og tengist Xinjiang um Karakoram-skarðið í norðri. Það nær frá Siachen-jökli í Karakoramfjöllum í norðri að Himalajafjöllum í suðri. Austurendi héraðsins er hinar óbyggðu Aksai Chin-sléttur, sem Kína ræður yfir en Indland gerir tilkall til.

Ladakh var gert að sérstöku alríkissvæði árið 2019. Það er stærsta alríkissvæði Indlands.

## Tilvísanir
Indversk rúpía

**Indversk rúpía** (gjaldmiðilstákn: ₹; ISO 4217: INR) er opinber gjaldmiðill Indlands. Ein rúpía skiptist í 100 paisa. Seðlabanki Indlands stýrir útgáfu rúpía.

Orðið rúpía hefur verið notað um mynt frá fornöld, dregið af orðinu *rūpa* „góðmálmur“. Forverar rúpía nútímans voru silfurmyntir af staðlaðri þyngd sem Sher Shah Suri lét slá á 16. öld og sem Mógúlveldið tók upp. Orðið rúpía er líka notað um gjaldmiðla ýmissa annarra ríkja í Suður- og Suðvestur-Asíu.

## Tilvísanir
Uppnefni

**Uppnefni** er orð eða nafn sem einstaklingur segir um annan einstakling með það að markmiði að níðast á viðkomandi. Misjafnt er hvers eðlis uppnefni eru en algengt er að þau beinist að persónu viðkomandi eða hlutum í lífi viðkomandi einstaklings.

## Tilvísanir
Ríkistákn Indlands

**Ríkistákn Indlands** er táknmynd sem alríkisstjórn Indlands og margar ríkisstofnanir notast við. Myndin er teikning af Súlnahöfði Ashoka frá tímum Maurya-veldisins um 280 f.o.t. Súlnahöfuðið ber mynd af fjórum ljónum. Myndin var tekin upp sem merki Sjálfstjórnarsvæðisins Indlands 1947 og seinna lýðveldisins Indlands. Ríkistáknið er opinbert merki ríkisstjórnar Indlands og er notað á opinber skjöl, gjaldmiðil og vegabréf.

## Tilvísanir
Maurya-veldið

**Maurya-veldið** var stórveldi á Indlandsskaga í fornöld. Stofnandi ríkisins var Chandragupta Maurya konungur Maghada. Árið 322 f.o.t. sigraði hann Nandaveldið og stækkaði ríki sitt eftir það til vesturs og suðurs. Sonarsonur hans, Ashoka mikli, tók við völdum árið 268 f.o.t. Á valdatíð hans náði ríkið sinni mestu útbreiðslu eftir sigur hans í Kalingastríðinu 261 f.o.t. Eftir það hnignaði ríkinu þar til síðasti Maurya-keisarinn, Brihadratha Maurya, var myrtur af herforingja sínum, Pushyamitra Shunga, sem stofnaði Shunga-veldið árið 185 f.o.t.

Maurya-keisararnir unnu sigur á satröpum Alexanders mikla og Selevkídum í vestri. Ashoka studdi við útbreiðslu búddatrúar í ríki sínu og sendi búddíska trúboða til Srí Lanka, Norðvestur-Indlands og Mið-Asíu. Á tímum Maurya-veldisins var undanfari Stofnvegarins mikla gerður frá höfuðborginni Patalipura til Taxila í Púnjab.

## Tilvísanir
Grasaættin

**Grasaættin** er íslensk ætt. Til ættarinnar teljast afkomendur Þórunnar Gísladóttur grasalæknis og Filippusar Stefánssonar bónda. Þórunn og Filippus var 12 barna auðið og meðal sona þeirra var Erlingur Filippusson grasalæknir.
 Afkomendur Þórunnar og Filippusar eru um 1130 talsins og á Erlingur flesta afkomendur af börnum þeirra.

## Tilvísanir
Ný-ríkardíski hagfræðiskólinn

**Ný-Ríkardíski hagfræðiskólinn** er hagfræðikenning sem byggir á nákvæmri túlkun á verkum Davids Ricardos, eins og Piero Sraffa setti fram, og á gagnrýni Sraffa á nýklassíska hagfræði í riti sínu *The Production of Commodities by Means of Commodities*. Þessi gagnrýni var frekar þróuð af ný-ricardíum í Cambridge deilunni. Skólinn gagnrýnir sérstaklega nýklassíska kenningu um tekjuskiptingu. Robert Rowthorn kynnti nafnið í grein sinni frá 1974, *Neo-classicism, neo-Ricardianism and Marxism*, í tímaritinu *New Left Review*. Franklin Delano Roosevelt III setti fram svipaða skoðun í doktorsritgerð sinni, *Towards a Marxist Critique of the Cambridge School*. Hugtakið „Sraffísk hagfræði“ er einnig notuð.

## Tilvísanir
Stjórnarmyndunarumboð

**Stjórnarmyndunarumboð** er umboð sem þjóðhöfðingi veitir einstaklingi til að mynda ríkisstjórn. Á Íslandi veitir forseti Íslands umboð til stjórnarmyndunar þeim einstakling sem er líklegastur til að mynda starfhæfa ríkisstjórn og algengast er að sá einstaklingur verði forsætisráðherra. Kosið er til Alþingis á fjögurra ára fresti og að Alþingiskosningum loknum kallar forseti formenn allra flokka sem fengu þingmenn kjörna á sinn fund. Lang algengast er að formaður stærsta flokksins á þingi fái umboðið og verði forsætisráðherra en það er ekki algilt.

## Tilvísanir
Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Tírana

**Alþjóðlega kvikmyndahátíðin í Tírana (TIFF)** er alþjóðleg kvikmyndahátíð haldin í Tírana í Albaníu. Hátíðin var stofnuð árið 2003. Aðalverðlaun hátíðarinnar eru *Gulluglan*.

Árið 2020 tók heimildamynd Yrsu Roca Fannberg, *Síðasta haustið*, þátt á hátíðinni.

## Sigurvegarar
Handhafar *Gulluglunnar*, aðalverðlauna kvikmyndahátíðarinnar.

## Tilvísanir
Dendroctonus frontalis

**Dendroctonus frontalis** er barkarbjalla sem er mikill skaðvaldur í skógrækt og finnst í furuskógum í Mið-Ameríku og suðurhluta N-Ameríku. Lirfur hennar bora sig um innri börk trjánna.

## Tilvísanir
Albanskt lek

**Albanskt lek** (albanska: *leku shqiptar*; gjaldmiðilstákn: L; ISO 4217: ALL) er gjaldmiðill Albaníu. Áður skiptist eitt lek í 100 *qintara*. Lekið var tekið upp sem gjaldmiðill Albaníu árið 1926. Áður var Albanía án þjóðargjaldmiðils, en fyrir fyrri heimsstyrjöld notaðist fólk við tyrkneska pjastra. Upphaflega var lekið á gullfæti til 1939 og var ónæmt fyrir verðbólgu. Fimm lek jafngiltu einum gullfranka. Eftir innrás Ítala í Albaníu var gullforða landsins, 300.000 gullfrönkum, rænt og hann sendur til Berlínar. Ítalar gáfu út nýjar myntir úr stáli og áli og festu gengi leksins við líruna. Eftir að Kommúnistaflokkur Albaníu komst til valda 1947 voru eldri gjaldmiðlar felldir úr gildi og nýjar myntir slegnar. Árið 1965 var eitt núll fellt af gjaldmiðlinum. Eftir 1992 voru qintarar felldir úr gildi og nýjar lekmyntir og seðlar voru gefin út 1995 og 1996. Nýir seðlar voru teknir í notkun 2019.

Lekið dregur nafn sitt af Alexander mikla, en nafnið Alexander er oft stytt í *Leka* á albönsku. Fyrsta lekmyntin var með andlitsmynd af Alexander á annarri hlið og mynd af honum á hestbaki á hinni.
## Tilvísanir
Millistríðsárin

**Millistríðsárin** er heiti á tímabili í mannkynssögunni sem nær frá lokum fyrri heimsstyrjaldar 11. nóvember 1918 að upphafi síðari heimsstyrjaldar 1. september 1939. Á þessu tímabili urðu miklar félagslegar, efnahagslegar, tæknilegar, hernaðarlegar og stjórnarfarslegar breytingar víða um heim.

Meðal tækninýjunga sem urðu almenningseign á þessum tíma voru rafljós, síminn, útvarpið og bíllinn. 3. áratugurinn var kallaður organdi áratugurinn og einkenndist af vexti millistéttar, miklum félagslegum og efnahagslegum hreyfanleika, rafvæðingu og vélvæðingu með orkuframleiðslu úr jarðefnaeldsneyti. Þessu vaxtartímabili lauk snögglega þegar heimskreppan hófst árið 1929. Í kjölfarið kom óðaverðbólga, atvinnuleysi og fátækt, sérstaklega í iðnvæddum löndum. Róttækar stjórnmálastefnur, kommúnismi og fasismi, nutu vaxandi fylgis á þessum tíma og í nokkrum ríkjum var komið á alræði þar sem stofnanir lýðræðis voru aftengdar og afnumdar.

Herir iðnvæddra ríkja vélvæddust ört á þessum tíma og þróun flugvéla til notkunar í hernaði tók kipp. Útþenslustefna alræðisstjórna í Þýskalandi, Ítalíu og Japan leiddi svo til upphafs nýrrar heimsstyrjaldar og endaloka millistríðsáranna.

## Heimildir
Kemi Badenoch

**Olukemi Olufunto Adegoke Badenoch**, betur þekkt sem **Kemi Badenoch**, (f. 2. janúar 1980 í Wimbledon í London) er breskur kerfisfræðingur og stjórnmálamaður og núverandi leiðtogi breska Íhaldsflokksins. Hún tók við leiðtogaembætti flokksins þann 2. nóvember 2024 eftir sigur sinn í leiðtogakjöri flokksins. Forveri hennar, Rishi Sunak, sagði af sér leiðtogi flokksins sumarið 2024, þegar flokkur hans tapaði þingkosningum í landinu.

Kemi Badenoch fæddist í London þann 2. janúar 1980 en fluttist þaðan til Nígeríu, þar sem hún bjó fram á unglingsár, en um tíma bjó hún líka í Bandaríkjunum. Hún sneri aftur til Bretlands þegar hún var 16 ára gömul. Kemi er með tvöfalt ríkisfang, nígerískt og breskt.

Kemi fékk lögfræðigráðu árið 2009 og árið 2017 tók hún sæti á breska þinginu. Á árunum 2019 til 2022 gegndi hún ýmsum ráðherrastöðum í ríkisstjórn Bretlands, meðal annars ráðherra jafnréttismála. 

Hún sagði af sér ráðherraembætti í ríkisstjórn Boris Johnson árið 2022 vegna hneykslismáls sem snerist um ákæru á hendur Chris Pincher, sem var einn af æðstu þingmönnum Íhaldsflokksins, en hann var ákærður fyrir kynferðisbrot.

## Tilvísanir
Dendroctonus

**Dendroctonus** er ættkvísl barkarbjalla og eru sumar tegundirnar miklir skaðvaldar í skógrækt þar sem lirfur þeirra naga innri börk barrtrjáa.

## Tegundir

* *[[Dendroctonus adjunctus]]*
* *[[Dendroctonus approximatus]]*
* *[[Dendroctonus arizonicus]]*
* *[[Dendroctonus armandi]]*
* *[[Dendroctonus aztecus]]*
* *[[Dendroctonus barberi]]*
* *[[Dendroctonus barragani]]*
* *[[Dendroctonus beckeri]]*
* *[[Dendroctonus borealis]]*
* *[[Dendroctonus brevicomis]]*
* *[[Dendroctonus californicus]]*
* *[[Dendroctonus convexifrons]]*
* *[[Dendroctonus dietzi]]*
* *[[Dendroctonus engelmanni]]*
* *[[Dendroctonus fletcheri]]*
* *[[Dendroctonus frontalis]]*
* *[[Dendroctonus graniger]]*
* *[[Dendroctonus haagi]]*
* *[[Dendroctonus jeffreyi]]*
* *[[Dendroctonus johanseni]]*
* *[[Dendroctonus juniperi]]*
* *[[Dendroctonus keeni]]*
* *[[Dendroctonus menziesii]]*
* *[[Dendroctonus mexicanus]]*
* *[[Dendroctonus micans]]*
* *[[Dendroctonus minimus]]*
* *[[Dendroctonus minor]]*
* *[[Dendroctonus monticolae]]*
* *[[Dendroctonus murrayanae]]*
* *[[Dendroctonus parallelocollis]]*
* *[[Dendroctonus piceaperda]]*
* *[[Dendroctonus pinicida]]*
* *[[Dendroctonus piniperda]]*
* *[[Dendroctonus ponderosae]]*
* *[[Dendroctonus prosorovi]]*
* *[[Dendroctonus pseudotsugae]]*
* *[[Dendroctonus punctatus]]*
* *[[Dendroctonus rhizophagus]]*
* *[[Dendroctonus rufipennis]]*
* *[[Dendroctonus shoshone]]*
* *[[Dendroctonus similis]]*
* *[[Dendroctonus simplex]]*
* *[[Dendroctonus terebrans]]*
* *[[Dendroctonus valens]]*
* *[[Dendroctonus vitei]]*
* *[[Dendroctonus wickhami]]*

## Tilvísanir
Pípuhattur galdrakarlsins

***Pípuhattur galdrakarlsins*** (sænska: *Trollkarlens hatt*) er þriðja bókin um Múmínálfana eftir Tove Jansson. Bókin kom fyrst út í Finnlandi hjá bókafélaginu Schildts. Hún kom út í íslenskri þýðingu Steinunnar S. Briem árið 1968.

## Söguþráður
Múmínsnáðinn, Snabbi og Snúður finna pípuhatt galdrakarlsins uppi á fjallstindi og vita ekki að hatturinn býr yfir dularfullum mætti. Eggjaskurn sem hent er ofan í hattinn breytist í fimm ský sem börnin geta flogið og leikið sér á. Næsta dag hafa skýin horfið og enginn veit hvaðan þau komu. Múmínsnáðinn felur sig í hattinum í feluleik og umbreytist til skamms tíma þannig að enginn getur þekkt hann.

Eftir að múmínfjölskyldan uppgötvar galdramátt hattsins og notar hann til að umbreyta nokkrum hlutum ákveður hún að farga honum með því að kasta honum í fljót. Múmínsnáðinn og Snúður bjarga hattinum um miðja nótt og fela hann í hellinum við sjóinn, þar sem bísamrottan verður skelfingu lostin þegar gervitennur hennar breytast í eitthvað skrýtið og ógnvekjandi í hattinum. 

Múmínfjölskyldan fer í ferð til eyðieyju hattífattanna á bát sem þau finna og múmínhúsið breytist í frumskóg þegar múmínmamma fleygir af kæruleysi samankrumpaðri kúlu af jurtum ofan í hattinn. Frumskógurinn visnar upp þegar nótta tekur og er síðan notaður í eldivið til að steikja rixavaxinn mamelúka sem börnin hafa veitt.

Þöngull og Þrasi koma í múmínhúsið með stóra tösku sem inniheldur konungsrúbíninn, sem þeir stálu frá morranum. Eftir réttarhöld (sem snorkurinn stýrir) fellst morrinn á að skipta á rúbíninum og pípuhatti galdrakarlsins.

Þöngull og Þrasi stela veski múmínmömmu til að nota það sem rúm en skila því þegar þeir gera sér grein fyrir því hve döpur hún er. Múmínálfarnir halda veislu til að fagna fundi veskisins en þá birtist galdrakarlinn (með nýjan hatt) og heimtar konungsrúbíninn. Þöngull og Þrasi neita að láta hann eftir. 

Galdrakarlinn ákveður að hugga sjálfan sig með því að láta óskir allra veislugestanna rætast, þar sem hann getur ekki látið eigin óskir rætast. Þótt sumir fái ekki alveg það sem þeir vonuðust eftir ákveða Þöngull og Þrasi að óska sér annars rúbíns til að gefa galdrakarlinum – drottningarrúbínsins.

## Sviðssetning
Finnsk leikhúsútfærsla sögunnar var gerð árin 1996–1997 í samstarfi milli Vinasamtaka múmínálfanna (*Muumien ystävät -yhdistys*) og Tampere-leikhússins. Handrit leikritsins var skrifað af Annukka Kiuru og því leikstýrt af Lisbeth Nyström. Tónlistin var samin af Heikki Mäenpää.

## Tilvísanir
Patrik Snær Atlason

**Patrik Snær Atlason** (fæddur 2. nóvember 1994), einnig þekktur sem **PATR!K**, er íslenskur tónlistarmaður. Með frægustu lögum hans eru „Skína“ og „Prettyboitjokko“. Afi Patriks er Helgi Vilhjálmsson stofnandi Góu.

## Tilvísanir
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 2019

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 2019** fór fram í Egyptalandi 21. júní til 19. júlí 2019. Það var 32. Afríkukeppnin og sú fyrsta þar sem þátttökuliðum var fjölgað úr 16 í 24. Mótinu lauk með því að Alsír varð meistari í fyrsta sinn síðan 1990 eftir sigur á Senegal í úrslitum.

## Val á gestgjöfum
Upphaflega stóð til að keppnin færi fram í Kamerún í fyrsta sinn frá árinu 1972, en kamerúnska liðið var jafnframt ríkjandi Afríkumeistari. Þann 30. nóvemger 2018 var hins vegar ákveðið af fresta mótshaldi Kamerún um tvö ár vegna hægagangs í undirbúningi og ótryggs stjórnmálaástands.

Þann 8. janúar 2019 var ákveðið að Egyptar hlypu í skarðið og héldu keppninna. Jafnframt var ákveðið að hún hæfist viku síðar en fyrirhugað hafði verið vegna Ramadan, föstumánaðar múslima. Auk Egypta höfðu Suður-Afríkumenn lýst sig reiðubúna til að taka mótið að sér með þessum skamma fyrirvara en þegar gengið var til atkvæða í úthlutunarnefndinni unnu Egyptar með sextán atkvæðum gegn einu.

## Verðlaunafé
Sigurvegarar keppninnar hlutu 4,5 milljónir Bandaríkjadala í verðlaun á meðan silfurliðið fékk 2,5 milljónir og tapliðin í undanúrslitum 2 milljónir.
## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### D-riðill

### E-riðill

### F-riðill

## Röð 3ja sætis liða
Fjögur stigahæstu liðin sem höfnuðu í þriðja sæti komust í útsláttarkeppnina.

## Útsláttarkeppni
### 16-liða úrslit

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
;5 mörk
*  Odion Ighalo
;3 mörk
*  Riyad Mahrez
*  Adam Ounas
*  Cédric Bakambu
*  Sadio Mané
## Heimildir
* RSSSF, Afríkukeppnin 2019 úrslitagrunnur
*
Svar við bréfi Helgu

**Svar við bréfi Helgu** er íslensk kvikmynd frá árinu 2022 eftir Ásu Helgu Hjörleifsdóttur. Myndin er byggð á samnefndri skáldsögu eftir Bergsvein Birgisson.

Myndin segir frá ungum bónda í afskekktum firði á 5. áratug síðustu aldar sem verður ástfanginn af konu á næsta bæ. 

Á Eddu-verðlaununum árið 2023 unnu Aníta Briem og Björn Thors bæði sem bestu leikarar í aukahlutverki og sem leikarar ársins.

Myndin tók þátt á fjölda kvikmyndahátíða, m.a. Kvikmyndahátíðinni í Gautaborg, Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Tromsö, Kvikmyndahátíðinni í Glasgow og Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Montreal en þar hlaut hún fern verðlaun; besta myndin, besta kvikmyndatakan, besta klippingin og besta tónlistin.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

*
Mi camino es amarte

***Mi camino es amarte*** er mexíkanskur drama sjónvarpsþáttur sem var sýndur á Las Estrellas frá 7. nóvember 2022 til 12. mars 2023.

## Leikendur
* Susana González - Daniela Gallardo
* Gabriel Soto - Guillermo "Memo" Santos Pérez
* Mark Tacher - Fausto Beltrán
* Ximena Herrera - Karen Zambrano
* Sara Corrales - Úrsula Hernández
* Mónika Sánchez - Amparo Santos Pérez
* Sergio Reynoso - Humberto Santos
* Leonardo Daniel - Eugenio Zambrano
* Fabián Robles - Aarón Peláez
* Alfredo Gatica - César Ramírez
* Camille Mina - Isabella Beltrán Gallardo
* André Sebastián González - José María "Chema" Hernández Santos
* Ara Saldívar - Jesusa "Chuchita" Galván
* Julián Figueroa - Leonardo Santos Pérez
* María Prado - Nélida
* Araceli Adame - Berenice García
* Karla Esquivel - Gabriela "Gaby" Hernández
* Rodrigo Brand - Juan Pablo "Juanpa" Gallardo
* Diana Haro - Guadalupe "Lupita" Hernández
* Carlos Said - Sebastián Zambrano
* Alberto Estrella - Macario Hernández

## Heimildir
María la del Barrio

***María la del Barrio*** er mexíkanskur drama sjónvarpsþáttur, framleiddur fyrir Televisa 1995.

## Leikendur
* Thalía - María Hernández Rojas de la Vega
* Fernando Colunga - Luis Fernando de la Vega Montenegro
* Irán Eory - Victoria Montenegro de la Vega
* Ricardo Blume - Don Fernando de la Vega
* Itatí Cantoral - Soraya Montenegro Vda de Montalbán

## Heimildir
María Mercedes

***María Mercedes*** er mexíkanskur drama sjónvarpsþáttur, framleiddur fyrir Televisa 1992.

## Leikendur
* Thalía - María Mercedes "Meche" Muñoz González de Del Olmo
* Arturo Peniche - Jorge Luis Del Olmo Morantes
* Carmen Salinas - Doña Filogonia
* Laura Zapata - Malvina Morantes Vda. de Del Olmo
* Jaime Moreno - Rodolfo Mancilla
* Gabriela Goldsmith - Maria Magnolia González de Mancilla
* Fernando Ciangherotti - Santiago Del Olmo

## Heimildir
Margrét Müller

**Margrét Müller** (14. október 1933 – 1. september 2008) var kennari við Landakotsskóla frá 1962 til 2003.

Margrét var fædd í Essen, Þýskalandi, hún lauk verslunarnámi í Essen og kom til Íslands um 1954, 21 árs gömul, ásamt fleiri ungmennum. Hún starfaði í byrjun á Landakotsspítala, sem þá var rekinn af St. Jósefssystrum, og vann síðan alla tíð fyrir kaþólsku kirkjuna á Íslandi, einkum við Landakotsskóla og sumardvalaheimili kirkjunnar í Riftúni í Ölfusi. Margrét sá um handavinnukennslu og var lengi umsjónarkennari 8 ára bekkjar. Hún fékk réttindi árið 1962 til að kenna handavinnu eftir að hún gekkst undir bóklegt próf. Margrét hætti kennslu árið 2003 og stytti sér aldur 5 árum síðar með því að kasta sér út úr turni skólans.

Árið 2011 komu upp á yfirborðið frásagnir um níðingsskap Margrétar og séra Ágúst George í garð barna í Landakotsskóla og í sumarbúðum kaþólsku kirkjunnar í Rifstúni. Kaþólska kirkjan skipaði rannsóknarnefnd sem gaf út 2. nóvember 2012 skýrslu þar sem ásakanir um viðurstyggilegt athæfi þeirra í garð barna komu fram. Jafnframt var upplýst að yfirmönnum kaþólsku kirkjunnar (þar á meðal Alfred Jolson biskupi), nunnum í Landakoti og kaþólskum prestum hefði oft verið sagt frá hátterni Margrétar og séra Georges, en enginn gert neitt í málinu.
## Tilvísanir

## Heimildir
*Minning - Margrét Müller (Morgunblaðið, 11. september 2008)
Tomma

**Tomma** eða **þumlungur** (enska: *inch*, táknað með *in* eða **‘‘**) er breska mælieining lengdar og jafngildir  fets eða 2,54 sentímetrum (0,0254 metrum). Er mikið notuð í Bandaríkjunum.

## Tilvísanir
Ninja (streymari)

**Richard Tyler Blevins** (fæddur 5. júní, 1991), betur þekktur sem **Ninja** er bandarískur streymari og mynbandagerðarmaður. Blevins er þekktur sem rafíþróttamaður í allskyns leikjum eins og Halo 3, en frægð hans reis þegar rafíþróttaleikurinn Fortnite kom út seinni part árs 2017. Frægð Youtube-síðu Blevins og tölvuleiksins Fortnite er nánast samsíða og í mars 2018 streymdi hann Fortnite með stórum tónlistarmönnum eins og Drake, Travis Scott og Marshmello. Í kjölfarið á þessu varð Twitch síða Blevins, "Ninja" gríðarlega vinsæl og fékk yfir 19 milljón fylgjendur.

## Tilvísanir
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 1959

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 1959** fór fram í Sameinaða arabalýðveldinu dagana 22. til 29. maí, með þátttöku þriggja liða. Það var önnur Afríkukeppnin og lauk með því að heimamenn urðu meistarar í fyrsta sinn.
## Leikvangurinn

## Keppnin

 
 
 
## Markaskorarar
;3 mörk
*  Mahmoud El-Gohary
;2 mark
*  Essam Baheeg
;1 mark
*  Mimi El-Sherbinig
*  Abdelmutaleb Nasir
*  Siddiq Manzul

## Heimildir
* RSSSF, Afríkukeppnin 1959 úrslitagrunnur
*
Shkodër

**Shkodër** er fimmta fjölmennasta borg Albaníu (með um 135 þúsund íbúa) og höfuðstaður Shkodër-sýslu og samnefnds sveitarfélags. Byggð hefur staðið þar samfellt frá bronsöld og skráð saga nær 2.200 ár aftur í tímann. Borgin þekur sléttuna Mbishkodra á suðausturströnd Shkodër-vatns við rætur Albönsku Alpanna.

Shkodër hefur verið þekkt undir mörgum nöfnum í gegnum tíðina. Borgin hefur sögulega verið kölluð **Scodra** (frá grísku Σκόδρα) eða **Scutari** (frá ítölsku) og hefur af þeim sökum oft verið kölluð **Skútarí** á íslensku.

## Tilvísanir
Berat

**Berat** er borg í Albaníu. Hún er sú níunda fjölmennasta í landinu og er jafnframt höfuðborg héraðsins og sveitarfélagsins Berat. Borgin er staðsett í sunnanverðu landinu og liggur við ána Osum.

## Heimildir