open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Birtustig

**Birtustig** stjörnu er mælikvarði á því hversu björt hún er. Hægt er að mæla sýndarbirtustig og reyndarbirtustig þeirra. Því lægri tala því bjartara er fyrirbærið. Skalinn hefur ekki einingu svo sem dæmi má nefna segjum við að sýndarbirtustig Deneb er um 1,2.

## Þróun
Um 150 f.kr. útbjó Hipparkos, grískur stjörnufræðingur, birtustiga þar sem hann raðaði stjörnunum eftir birtu í 6 flokka, frá flokki 1 og upp í 6. Þær stjörnur sem voru í flokki 1 voru bjartastar og þær daufustu í flokki 6.

Þegar menn fóru að hefja mælingar á því ljósmagni sem stjörnur geisluðu frá sér komust þeir að því að stjörnur í birtuflokki 1 eri hér um bil 100 sinnum bjartari en þær í birtuflokki 6 skv. flokkun Hipparkosar. Því var ákveðið að halda áfram að nota þetta kerfi og ákvarða það þannig að ef ljósmagn hundraðfaldast, þá lækkar birtustigið um 5. Þetta þýðir að ef birtustig lækkar um 1 þá eykst ljósmagnið 2,512 sinnum. (\sqrt[5]{100} \approx 2,512)

## Sýndarbirtustig
Sýndarbirtustig mælir birtu stjarna frá okkur séð. Menn komust að því að það voru nokkrar stjörnur töluvert bjartari en þær sem Hipparkos flokkaði í flokk 1 svo þeir þurftu að setja nokkrar stjörnur í flokkinn 0 og jafnvel -1. Með nákvæmum mælitækjum hafa menn gefið stjörnum birtustig með nákvæmni upp á hundraðshluta. Sem dæmi má nefna Siríus, björtustu stjörnuna (fyrir utan Sólina), en hún hefur sýndarbirtustigið -1,46. Sólin hefur sýndarbirtustigið -26,72.

## Reyndarbirtustig
Reyndarbirtustig stjarna er þannig ákvarðað að við ímyndum okkur að stjarnan sé í 10 pc (32,6 ljósár) fjarlægð frá okkur og mælum þá sýndarbirtustig hennar. Deneb í Svaninum hefur sýndarbirtustig 1,2 en er í um 1000 pc fjarlægð og hefur mun meiri raunbirtu eða -8,73. Hins vegar er Vega í Hörpunni í um 7,7 pc fjarlægð frá okkur og hefur sýndarbirtustigið 0,0 svo reyndarbirtustigið er minna eða um 0,6.

## Tengill
* Ítarlegar upplýsingar um birtustig á Stjörnufræðivefnum
Boris Godúnov

**Boris Fjodorovitsj Godúnov** (rússneska: *Бори́с Фёдорович Годуно́в*; um 1551 – 13. apríl 1605) var stjórnandi Rússlands í reynd eftir lát Ívans grimma frá 1584 til 1598 og síðan fyrsti Rússakeisari sem ekki var af Rúriksætt frá 1598 til 1605. Við lok valdatíma hans hófust rósturtímarnir í Rússlandi. 

Boris Godúnov var af frægri ætt tatara. Hann hóf feril sinn við hirð Ívans grimma og varð opritsjinik eða meðlimur í hinum illræmdu vopnuðu sveitum keisarans árið 1571. 1580 valdi keisarinn systur Godúnovs, Írene, sem kvonfang sonar síns, Fjodors. Vegna slæmrar geðheilsu Fjodors skipaði Ívan á dánarbeðinu ráð ríkisstjóra sem átti að stjórna fyrir son hans. Ráðið var skipað Godúnov, Fjodor Rómanov og Vasilíj Sjúiskíj. Fremstur þeirra var Fjodor Rómanov, en þegar hann lést í ágúst 1584 varð Godúnov hæstráðandi í landinu. 

1591 lést yngri sonur Ívans, Dmitríj Ívanóvitsj, við grunsamlegar kringumstæður. Móðir hans, Maríja Nagaja, kenndi Godúnov um en rannsóknarnefnd undir stjórn Vailíjs Sjúiskíjs úrskurðaði að drengurinn (þá tíu ára) hefði fallið fyrir eigin hendi. 

Stjórn Godúnovs var fremur friðsæl, ef undan er skilið Sænsk-rússneska stríðið (1590-1595) þar sem hann náði að vinna lönd við Eystrasalt frá Svíum. Hann kom einnig á vistarbandi rússneskra bænda 1587. 

Þegar Fjodor keisari lést barnlaus árið 1598 var Godúnov kjörinn keisari af rússneska stéttaþinginu 21. febrúar. Fyrstu árin var hann vinsæll stjórnandi en eftir því sem lengra leið á valdatíma hans varð hann hræddari við samkeppni um völdin frá öðrum bojurum og hóf að ofsækja voldugustu fjölskyldurnar. Einkum varð Rómanovættin fyrir barðinu á þessum ofsóknum. Þetta aflaði honum margra óvina og eftir að hann lést leið ekki á löngu þar til sonur hans og eftirmaður, Fjodor 2., var myrtur.
Fjodor 2.

**Fjodor 2.** (rússneska: *Фёдор II Борисович*; 1589 – 20. júní 1605) var Rússakeisari á rósturtímunum í Rússlandi, sonur og eftirmaður Boris Godúnovs. Móðir hans var dóttir hins illræmda Maljúta Skúratovs, eins leiðtoga lögreglusveita Ívans grimma.

Honum var snemma ætlað að taka við stjórn landsins af föður sínum og hlaut því bestu fáanlegu menntun og þjálfun í stjórnmálum. Hann teiknaði m.a. elsta Rússlandskort sem vitað er um eftir Rússa. 

Þegar Godúnov lést eftir veikindi var hann kjörinn keisari 13. apríl 1605, sextán ára gamall. Þótt faðir hans hefði gert sitt besta til að raða traustum mönnum í kringum son sinn urðu óvinir hans honum yfirsterkari og þegar hinn falski Dimitríj 1. (sem þóttist sonur Ívans grimma) krafðist afsagnar hans á Rauða torginu í Moskvu réðust nokkrir bojarar, andsnúnir Godúnov, inn í Kreml og tóku hann og móður hans höndum 1. júní. 20. júní tók Dimitríj við völdum og mánuði síðar var Fjodor kyrktur til bana í íbúð sinni ásamt móður sinni. Sagt er að það hafi þurft fjóra menn til að yfirbuga hann.
Krímkanatið

**Krímkanatið** (krímtatarska: *Qırım Hanlığı*, قريم خانلغى‎; pólska: Chanat Krymski - Khanat Krymsky; rússneska: Крымское ханство - Krímskoje khanstvo; úkraínska: Кримське ханство - Krymske khanstvo; tyrkneska: Kırım Hanlığı) var ríki Krímtatara sem stóð frá 1441 til 1783. Það var langlífast þeirra ríkja sem urðu til við upplausn Gullnu hirðarinnar. Nokkrar ættir Krímtatara undir stjórn Hacı Giray klufu sig frá Gullnu hirðinni með stuðningi Stórfurstadæmisins Litháen og stofnuðu sjálfstætt ríki á Krímskaga við Svartahaf. Fljótlega eftir lát Hacı Giray lenti ríkið á áhrifasvæði Tyrkjaveldis og allir nýir kanar þurftu samþykki Tyrkjasoldáns. Ottómanar komu þó fram við Krímtatara sem bandamenn fremur en undirsáta. 

Hátindi sínum náði ríkið undir stjórn Devlet 1. Giray sem tókst að koma í veg fyrir fyrirætlanir Ottómana um að grafa skipaskurð milli Volgu og Don. Hann barðist við Rússa um yfirráð yfir Tatarahéruðunum Kasan og Astrakan og rændi Moskvu 1571. Aðeins ári síðar beið hann síðan mikinn ósigur fyrir Rússum í orrustunni við Molodi. 

Krímkanatinu tók að hnigna á sama tíma og Tyrkjaveldi hnignaði. Riddaralið Krímtatara úreltist eftir því sem herir helstu samkeppnisríkja, Rússa og Pólverja, væddust nútímaskotvopnum. Kalmikar settust að nálægt ósum Volgu á fyrri helmingi 17. aldar og eftir að þeir gerðust bandamenn Rússa tóku þeir þátt í herförum þeirra gegn Krímtöturum. Herfarir Rússa í Rússnesk-tyrkneska stríðinu 1735-1739 og Rússnesk-tyrkneska stríðinu 1768-1774 gerðu þeim kleift að kljúfa Krímkanatið frá Tyrkjaveldi og gera það að áhrifasvæði Rússa. Þann 8. apríl 1783 innlimaði Katrín mikla Krímkanatið í Rússneska keisaradæmið og síðasti kaninn Şahin Giray leitaði hælis í Tyrkjaveldi árið 1787.
Zidan Abu Maali

**Mawlay Zidan Abu Maali** eða **Zaidan el-Nasir** var soldán Marokkó frá 1603 til 1627 (bróðir hans ríkti yfir Fes til 1613). Hann var sonur Ahmad al-Mansur. Höfuðborg hans var í Marrakech. 

Fyrstu ríkisár Zidans stóð hann í borgarastyrjöld við bróður sinn um yfirráð yfir landinu. Vegna styrjaldarinnar lét hann einhvern tíma flytja allt bókasafn sitt á skip til að koma því undan, en skipstjórinn sigldi með það til Spánar þar sem það er varðveitt í El Escorial-höllinni. 

1610 gerðu Zidan og Mórits af Nassá fríverslunarsamning milli Marokkó og Hollands og bandalag gegn Spánverjum og sjóræningjum úr Barbaríinu fyrir milligöngu kaupmannsins Samuels Pallache. Samningurinn gerði Zidan kleyft að kaupa vopn og skip frá Hollandi.
Stigbreyting

**Stigbreyting** er hugtak í málfræði. Sum orð, nánast eingöngu lýsingarorð og atviksorð, stigbreytast og geta þá komið fyrir í **frumstigi** (*fs.* eða *fst.*), **miðstigi** (*ms.* eða *mst.*) og **efsta stigi** (*es.* eða *est.*). Stigbreytingu skal ekki rugla saman við fallbeygingu. Strikið tilstrik (n-strik, strik sem er jafnbreytt bókstafinum *[[n]]*) er notað við upptalningu beygingarmynda.

## Stigbreyting lýsingarorða
Flest lýsingarorð stigbreytast, en orðmyndir geta myndast eftir **frumstigi**, **miðstigi** og **efsta stigi**. Stigbreytingin sjálf nefnist **regluleg** er ef stigin eru mynduð af sama stofni, dæmi um það er orðið **' sem stigbreytist ''rík''ur – ''rík''ari – ''rík''astur þar sem stofninn er ''rík-''. Miðstigið myndast af því að bæta við stofninn ''-ar-'' eða ''-r-'' og þar fyrir aftan endingum [[Veik beyging lýsingarorða|veikrar beygingar lýsingarorða]]. Á efsta stigi eru tilsvarandi viðskeyti ''-ast-'' eða ''-st-'' og þar fyrir aftan koma annaðhvort endingar [[Sterk beyging lýsingarorða|sterkrar]] eða [[Veik beyging lýsingarorða|veikrar beygingar lýsingarorða]]. Stundum verða [[hljóðavíxl]] í stofni lýsingarorða sem stigbreytast reglulega en dæmi um það er lýsingarorðið **' (stigbreyting *stór* - *stær*ri - *stær*stur) og lýsingarorðið **' (stigbreyting ''djúp''ur – ''dýp''ri – ''dýp''stur'').

Stigbreytingin er **óregluleg** ef miðstig og efsta stig myndast af öðrum stofni en frumstig eins og lýsingarorðið **' (stigbreyting *illur* – *verri* – *verstur*).

Sum lýsingarorð hafa hafa mynd í frumstigi og eru miðstigið og efsta stigið þá oftast mynduð af atviksorðum og forsetningum. Flest þessara orða gefa til kynna átt, stefnu eða röð í tíma og rúmi:
* [austur] – *eystri* [austari] – *austastur*
* [aftur] – *aftari* – *aftastur*
* [nær] – [nærri] – *næstur*

Sum lýsingarorð stigbreytast ekki og eru óbeygjanleg með öllu, þessi orð enda flest á a eða i. Í stað stigbreytingar má skeyta framan við þau orðunum *meira* og *mest*:
* *hugsi*
* *aflvana*
* *andvaka*
* *örgeðja*

Nokkur lýsingarorð beygjast í föllum og kynjum en ekki í stigum.
* *nógur*
* *miður*

### Dæmi
****fallegur''' maður'' (frumstig) – ***fallegri** maður'' (miðstig) – ***fallegasti*' inn* (efsta stig)

== Stigbreyting atviksorða ==
Flest [[atviksorð]] stigbreytast. 

=== Dæmi ===
**Honum gekk **vel**.* (fs.) ↔ *Honum gekk **betur**.* (ms.) ↔ *Honum gekk **best**.* (e.s.)
**Stelpan gekk **hratt**.* (fs.) ↔ *Stelpan gekk **hraðar**.* (ms.) ↔ *Stelpan gekk **hraðast**.* (e.s.)
**Krakkinn hoppaði **hátt**.* (fs.) ↔ *Krakkinn hoppaði **hærra**.* (ms.) ↔ *Krakkinn hoppaði **hæst**.* (e.s.)
**Færum okkur **aftur**.* (fs.) ↔ *Færum okkur **aftar**.* (ms.) ↔ *Færum okkur **aftast**.* (e.s.)
**Þessi þáttur varir **lengi**.* (fs.) ↔ *Þessi þáttur varir **lengur**.* (ms.) ↔ *Þessi þáttur varir **lengst**.* (e.s.)
**Förum **inn**.* (fs.) ↔ *Förum **innar**.* (ms.) ↔ *Förum **innst**.'' (e.s.)

## Tengt efni
* Óregluleg stigbreyting

## Tenglar
* 
* 
* Stigbreyting Lýsingarorða Kafli um stigbreytingu lýsingarorða úr bókinni 'Íslensk beygingarfræði' eftir Colin D. Thomson.
* Bók um íslenska málfræði

## Tilvísanir
Mórits af Nassá

**Mórits af Nassá** (hollenska: *Maurits van Nassau*; 14. nóvember 1567 – 23. apríl 1625) Óraníufursti, var sonur Vilhjálms þögla og Önnu frá Saxlandi. Hann tók við sem staðarhaldari fljótlega eftir lát föður síns 1584 eftir að konungar Englands og Frakklands höfðu hafnað titlinum. Hann gat sér brátt gott orð sem herforingi í uppreisninni gegn Spáni (Áttatíu ára stríðinu). 

1609 undirritaði lögmaðurinn (*landsadvokaat*) Johan van Oldenbarnevelt Tólf ára vopnahléð við Spán gegn ráði Móritsar. 1618 nýtti Mórits sér deilur kalvínista og arminista til að dæma van Oldenbarnevelt til dauða. 1621 hófst stríðið að nýju og Spánverjar náðu góðum árangri. Þegar Mórits lést 1625 stóð umsátrið um Breda yfir, en Mórits hafði unnið þá borg frá Spánverjum árið 1590. Yngri bróðir hans, Friðrik af Óraníu, tók við af honum.
Filippus 3. Spánarkonungur

**Filippus 3. Spánarkonungur** eða **Filippus 2. konungur Portúgals** (spænska: *Felipe III*; portúgalska: *Filipe II*; 14. apríl 1578 – 31. mars 1621) var konungur Spánar og Portúgals frá 1598 til dauðadags. Hann var sonur Filippusar 2. og Önnu frá Austurríki. Hann giftist árið 1599 Margréti frá Styrju, systur Ferdinands 2. keisara. 

Filippus 3. tók lítinn þátt í stjórnun ríkisins sem var í höndum Lerma hertoga. Spænsku Niðurlönd heyrðu undir systur hans, Ísabellu. Jafnræði var milli uppreisnarhéraðanna í norðri (Hollands) og spænsku héraðanna í suðri sem leiddi til stríðsþreytu og undirritun tólf ára vopnahlés árið 1609. Vopnahléð fól í reynd í sér viðurkenningu á sjálfstæði Hollands og markaði upphafið á landvinningum Hollendinga í Karíbahafi og Austur-Indíum. 

1604 gerðu Spánn og England með sér bandalag með Lundúnasáttmálanum sem var grundvöllur fyrir bætt samskipti landanna og aukna verslun milli þeirra.

1618 sendi Filippus hersveitir undir stjórn Ambrosio Spinola til að aðstoða mág sinn gegn uppreisnarmönnum í Bæheimi.
Gísli Einarsson (skólameistari)

**Gísli Einarsson** (um 1621 – 1688) var skólameistari í Skálholti og fyrstur til að vera skipaður kennari í stærðfræði og stjörnufræði við íslenskan skóla.

Gísli lærði stærðfræði og stjörnufræði við Kaupmannahafnarháskóla 1644-1649. Rétt áður en hann hélt til Íslands að námi loknu var hann fenginn til að reikna út hið árlega stjörnualmanak fyrir Danmörku, verk sem venjulega var aðeins falið kennurum háskólans og þeirra bestu nemendum. Stjörnualmanakið er það eina sem enn er til af verkum Gísla en lýsingar hans á halastjörnu 1652 voru teknar upp í lýsingu Peder Hansen Resens. 

Gísli varð heyrari í Skálholti eftir heimkomuna og rektor 1651-1661. Hann fór illa með áfengi og lenti í hneykslismálum vegna ryskinga. Brynjólfur Sveinsson biskup hjálpaði honum á ýmsa lund og hélt verndarhendi yfir honum. 1661 gerðist hann prestur að Helgafelli sem hann hélt til dauðadags.
Gísli Magnússon (sýslumaður)

**Gísli Magnússon** eða **Vísi-Gísli** (1621 – 4. júní 1696) var sýslumaður og frumkvöðull í búnaðarfræði á Íslandi. Hann var sonur Magnúsar Björnssonar lögmanns og Guðrúnar Gísladóttur. Hann lærði í Hólaskóla og síðan í Kaupmannahafnarháskóla. Hann stundaði nám í Hollandi frá 1643-1646 og dvaldist einnig í Englandi um tíma.

Hann varð sýslumaður í Múlaþingi að hluta 1649 og fékk Skriðuklaustur þar sem hann bjó. 1653 flutti hann að Hlíðarenda í Fljótshlíð og varð sýslumaður í Rangárþingi 1659. Jafnframt embættisverkum stundaði hann ýmis vísindastörf. Á Hlíðarenda gerði hann meðal annars tilraunir með kornrækt og var fyrstur manna til að rækta ýmsar matjurtir á Íslandi. Vitað er að hann hafði áhuga á að reyna kartöflurækt og í bréfi frá 1670 biður hann Björn son sinn, sem þá var við nám í Kaupmannahöfn, um að senda sér kartöflur til útsæðis en ekki er vitað til þess að neitt hafi orðið úr kartöfluræktunartilraunum hjá honum. Árið 1686 flutti hann til dóttur sinnar og tengdasonar í Skálholti þar sem hann lést tíu árum síðar úr steinsótt.

Kona Gísla var Þrúður dóttir Þorleifs sýslumanns á Hlíðarenda, Magnússonar prúða. Á meðal barna þeirra voru Guðríður, kona Þórðar Þorlákssonar biskups í Skálholti og Björn sýslumaður í Bæ á Rauðasandi, sem dó tæplega þrítugur en Guðrún Eggertsdóttir ekkja hans bjó í Bæ um langan aldur og var nafnkunn.
Páll Björnsson

**Páll Björnsson** (1621 – 23. október 1706) var prófastur í Selárdal á Vestfjörðum. Hann var sonur Björns Magnússonar sýslumanns á Bæ á Rauðasandi og Helgu dóttur Arngríms lærða. Hann varð stúdent frá Hólaskóla 1641 og lærði við Kaupmannahafnarháskóla til 1644 þegar hann sneri aftur til Íslands. 

Eftir heimkomuna var hann einn vetur skólameistari við Hólaskóla en fékk Selárdal árið eftir sem hann hélt til æviloka. Brátt varð hann einnig prófastur í Barðastrandarprófastsdæmi. Hann giftist 1646 Helgu Halldórsdóttur. Hann var talinn með lærðustu mönnum á Íslandi á sínum tíma, kunni bæði grísku og hebresku, mikill ræðuskörungur og búmaður, auk þess sem hann gerði út marga smábáta og skútur.

Um áramótin 1668-1669 veiktist Helga af ókennilegum sjúkdómi og lá veik fram á sumarið. Á sama tíma kom mikill draugagangur yfir bæinn þannig að fólk þurfti að flýja staðinn um tíma. Helga benti á Jón Leifsson sem orsök vandræðanna. Hann var snarlega dæmdur fyrir galdur af Eggerti Björnssyni sýslumanni, hálfbróður Páls, og brenndur á báli. Fleiri galdramál fylgdu í kjölfarið. Selárdalsmál stóðu til 1683 og kostuðu sjö manns lífið. Síðasta brennan varð til þess að þaðan í frá voru allir líflátsdómar sendir til staðfestingar í Kaupmannahöfn, en eftir það var enginn brenndur á báli fyrir galdur.

Páll skrifaði og þýddi mikið af guðfræðiritum og skrifaði biblíuskýringar. 1674 skrifaði hann *[[Kennimark Kölska]]* (*Character Bestiæ*) sem fjallaði um djöflatrú.
Umsátrið um Kinsale

**Umsátrið um Kinsale** var orrusta milli enskra hersveita og írskra uppreisnarmanna með stuðningi frá spænskum hersveitum sem átti sér stað við Kinsale í suðurhluta Írlands. Umsátrið stóð í þrjá mánuði, frá 2. október 1601 til 3. janúar 1602. Það var síðasta skrefið í því að leggja Írland undir Englandskonung og hápunktur Uppreisnar Tyrones sem stóð frá 1594 til 1604.

Uppgjöf Íra og spænskra bandamanna þeirra gegn umsátursher Englendinga olli því að Englendingar gátu brotið á bak aftur síðustu leifar andspyrnu gegn yfirráðum þeirra á Írlandi, þar með talið ættflokkakerfið. Einn leiðtoga uppreisnarmanna, Hugh O'Neill, jarl af Tyrone, sneri aftur til Ulster eftir tapið og flýði þaðan til Spánar ásamt nokkrum ættarhöfðingjum 1607 (Jarlaflóttinn). Þetta gerði Englendingum kleyft að gera land þeirra upptækt og búa til Ulsterplantekruna sem þeir byggðu mótmælendum frá Skotlandi.
Bárujárn

**Bárujárn** er plötujárn sem er aðallega notað á þök og skemmur, en hefur einnig verið notað á Íslandi til að klæða hús. Bárujárn er fest með þaksaumi í hábárur járnsins. 

## Saga bárujárns á Íslandi
Fyrsta bárujárnið var flutt hingað til lands einhvern tímann á árunum 1870-1880.Það var Slimmons-verslunin sem flutti það inn, og í upphafi var það bæði þykkt og þungt og plöturnar um 3 metrar á lengd. Voru þá mikil vandkvæði á því að sníða það eins og þurfti. 

Fyrsta húsið sem bárujárn var lagt á var hús í Krísuvíkurnámum um 1870, en það hús var síðar rifið og flutt þaðan 1872. Fyrsta húsið í Reykjavík sem járnið var sett á, var hús í eigu Geirs Zoëga kaupmanns og útgerðarmanns við Vesturgötu í Reykjavík (Sjóbúð), en hann klæddi viðbyggingu hjá sér með galvaniseruðu bárujárni. Árið 1876 lagði svo W. Ó. Breiðfjörð bárujárn á þak og veggi húss síns. En notkun bárujárns fór þó ekki að verða almenn fyrr en eftir 1880 og almennt var það ekki lagt á húsveggi fyrr en eftir 1890.Bárujárn einkenndi mjög íslensk timburhús fram til 1935 eða þar til steinsteypa tók við sem helsta byggingarefni.

Menn þóttust hafa himin höndum tekið þar sem bárujárnið var komið, og breiddist það út um allt land á fáum árum. Kostir þess voru augljósir, en „gallarnir“ komu í ljós síðar. Ekki var laust við að það vefðist fyrir mönnum, hvernig skyldi negla það á þökin. Þannig var um hús á Sauðarkróki sem byggt var 1894. Þar var neglt í lágbárurnar á járninu svo að þakið hriplak, þangað til plötunum var snúið við og þær festar í hábáru. Í upphafi reyndu jafnvel sumir að tyrfa yfir bárujárnsþök til hlýinda.

## Heimildir

## Tenglar
* ''Bárótta þakjárnið''; grein í Reykvíkingi 1894
* ''Enn þá fáein orð um þakjárnið''; grein í Reykvíkingi 1898
Almazán

**Almazán** er sveitarfélag í sýslunni Soria í héraðinu Kastilíu og León á Spáni. Íbúar eru tæp 6.000.
Gaddjökull

**Gaddjökull** er jökull, sem ekki bráðnar af á sumrin, eða þar sem hiti helst ávallt neðan frostmarks vatns. Hiti þíðjökuls er við frostmark vatns.
Labbrabbtæki

**Labbrabbtæki** (enska: *walkie-talkie*)  er fyrirferðarlítil og þráðlaus talstöð sem notuð er til samskipta. Sum labbrabbtæki eru með móðurstöð. 

## Málfar í labbrabbtækjum
* *Rodger*  (frb.Rodsjer) - gefur til kynna að boð hafi komist til skila. 
* *Yfir* - ég hef lokið máli mínu, nú talar þú. 
* *Yfir og út* - sagt þegar samræðum er lokið.
Buckinghamshire

**Buckinghamshire** (skammstafað **Bucks**) er sýsla á Suðaustur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborgin í Buckinghamshire er Aylesbury.
Dorset

**Dorset** er sýsla á Suðvestur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Dorset er Dorchester og stærsta borgin er Bournemouth.
Strönd þess telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.
Durham-sýsla

**Durham-sýsla** (enska *County Durham*) er sýsla á Norðaustur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Durham-sýslu er Durham.
Derbyshire

**Derbyshire** er sýsla í Austur-Miðhéruðum Englands á Bretlandi. Höfuðborg Derbyshire er Derby.
Cheshire

**Cheshire** er sýsla á Norðvestur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Cheshire er Chester þar sem búa um 120.000. Aðrir helstu bæir og borgir eru: Warrington (209,700), Crewe (71,722), Ellesmere Port (55,715), Macclesfield (52,044), Runcorn (61,789), Widnes (61,464), Winsford (32,610) og Northwich (19,924).
Austur-Yorkshire

**Austur-Yorkshire** (enska: **East Riding of Yorkshire**) er sýsla á Norðaustur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Austur-Yorkshire er Beverley.
Gloucestershire

**Gloucestershire** (borið fram ) er sýsla á Suðvestur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Gloucestershire er Gloucester.
Lancashire

**Lancashire** (skammstafað **Lancs**) er sýsla á Norðvestur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Lancashire er Lancaster.

Aðrar borgir:
*Blackburn
*Burnley
*Preston
*Accrington
Northamptonshire

**Northamptonshire** (skammstafað **Northants** eða **N’hants**) er sýsla á Mið-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Northamptonshire er Northampton.
Norðymbraland

:*Þessi grein fjallar um sýsluna. Um miðaldakonungsríkið, sjá [[Konungsríkið Norðymbraland]].*

**Norðymbraland** eða **Norðhumbraland** (enska *Northumberland*, borið fram ) er sýsla á Norðaustur-Englandi á Bretlandi við landamæri Skotlands. Hún liggur að sýslunum Cumbriu í vestri, Durham-sýslu í suðri og Tyne og Wear í suðaustri. Ströndin við Norðursjóinn er næstum 128 km að lengd. Newcastle upon Tyne var áður höfuðstaður sýslunnar en eftir að sýslan Tyne og Wear var mynduð árið 1974 hefur sýsluráðið haft aðsetur í Morpeth. Alwnick gerir einnig tilkall til þess að vera höfuðstaður sýslunnar.

Á miðöldum var Norðymbraland konungsríki  undir stjórn Játvins konungs og taldist til  Sjökonungaríkisins. Þar sem sýslan liggur að landamærum Skotlands hafa margar orrustur verið háðar á svæðinu. Stór landflæmi eru núna þjóðgarðar og vernduð svæði: Northumberland-þjóðgarðurinn og stór hluti strandarinnar sem telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.

## Heimildir
Nottinghamshire

**Nottinghamshire** er sýsla á Mið-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Nottinghamshire er Nottingham. Skírisskógur er í Nottinghamshire.
Norfolk

**Norfolk** (bókstaflega **Norðurfólk**) er sýsla á Austur-Anglíu á Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Norfolk er Norwich.
Stórborgarsvæðið Manchester

**Stórborgarsvæðið Manchester** (enska: *Greater Manchester*) er sýsla á Norðvestur-Englandi í Bretlandi. Árið 2022 var íbúafjöldinn rúmar 2,9 milljónir. Borgin Manchester er í sýslunni, og einnig smærri borgirnar: Salford, Bolton, Bury, Oldham, Rochdale, Stockport, Tameside, Trafford og Wigan.

## Tilvísanir
Suður-Yorkshire

**Suður-Yorkshire** (enska *South Yorkshire*) er sýsla á Norður-Englandi á Bretlandi. Sheffield er stærsta borgin í sýslunni.
Vestur-Miðhéruð (sýsla)

**Vestur-Miðhéruð** (enska: *West Midlands*) er sýsla á Miðvestur-Englandi á Bretlandi. Birmingham er stærsta borgin í sýslunni.
Suffolk

**Suffolk** (bókstaflega **Suðurfólk**) er sýsla á Austur-Anglíu á Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Suffolk er Ipswich.
Vestur-Sussex

**Vestur-Sussex** (enska: *West Sussex*) er sýsla á Suður-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Vestur-Sussex er Chichester.
Mac OS X v10.5

**Mac OS X 10.5 "Leopard"** er sjötta útgáfa Mac OS X stýrikerfsins frá Apple. Stýrikerfið er aðeins fyrir Mac tölvur. Fyrri útgáfa stýrikerfisins var kölluð Tiger. Leopard var gefin út 26. október 2007. Samkvæmt Apple hefur Leopard 300 breytingar frá Tiger. Apple seinkaði útgáfu stýrikerfisins, í júní 2005 sagði Steve Jobs, framkvæmdarstjóri fyrirtækisins, að Leopard myndi vera gefið út í lok ársins 2006 eða snemma 2007. Ári seinna var því breytt í vor 2007 en 12. apríl 2007 sögðu Apple að því yrði frestað fram í október 2007 vegna iPhone.

## Vélbúnaðarkröfur
Apple segja að þetta séu vélbúnaðarkröfur fyrir Leopard en fyrir nokkur forrit þarf Intel örgjörva:

* Intel, PowerPC G5 eða G4 örgjörvi (minnst 867 MHz eða betra)
* DVD drif (til að setja inn stýrikerfið)
* Minnst 512 MB af vinnsluminni
* Minnst 9 GB af lausu plássi á hörðum disk

Leopard var ekki gefið út í mismunandi útgáfum fyrir mismunandi örgjörva heldur útgáf sem keyrir bæði á PowerPC og Intel örgjörvum. Leopard hættir stuðningi á hægum G4 tölvum og öllum G3 tölvum.
Warwickshire

**Warwickshire** (skammstafað **Warks** eða **Warwicks**) er sýsla á Mið-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Warwickshire er Warwick.
Worcestershire

**Worcestershire** (skammstafað  **Worcs**) er sýsla á Suðvestur-Englandi á Bretlandi. Höfuðborg Worcestershire er Worcester.
Mænuskaðastofnun Íslands

**Mænuskaðastofnun Íslands** er sjálfseignarstofnun íslenska ríkisins sem var stofnuð í lok árs 2007. Tilgangur félagsins er að stuðla að lækningu á mænuskaða með öllum tiltækum ráðum.

Stofnendur eru Auður Guðjónsdóttir og Hrafnhildur Guðfinna Thoroddsen, Seltjarnarnesbær, FL-Group, Exista og heilbrigðis- og trygginga­málaráðuneytið.

## Heimildir
* RÚV: Mænuskaðastofnun hóf störf í dag, 11.12.2007
* Skipulagsskrá Mænuskaðastofnunar Íslands
Austur-Anglía

**Austur Anglía** er skagi á Austur-Englandi nær yfir Norfolk og Suffolk og hluti af Cambridgeshire og Essex.
Sigmundur 3.

**Sigmundur 3. Vasa** (pólska: *Zygmunt III Waza*; 20. júní 1566 – 30. apríl 1632) var konungur Pólsk-litháíska samveldisins frá 1587 til dauðadags, og Svíakonungur frá 1592 þar til honum var steypt af stóli 1599. Hann var sonur Jóhanns 3. Svíakonungur og fyrri eiginkonu hans, Katarínu Jagiellonku og fæddist á Grípshólmi þar sem foreldrar hans voru í fangelsi Eiríks 14.. Móðir hans var dóttir Sigmundar gamla, Póllandskonungs, og eiginkonu hans Bona Sforza. Hún ól son sinn upp í kaþólskri trú. 

Við lát Stefáns Báthory 1587 var Sigmundur kjörinn konungur á stéttaþinginu en Maximilían 3. erkihertogi af Austurríki kom einnig til greina. Sigmundur tryggði kjör sitt með því að halda þegar til Póllands og ganga að kröfugerð ríkisráðsins. Þegar Maximilían reyndi að grípa inn í með valdi voru stuðningsmenn hans sigraðir í orrustunni við Byczyna 24. janúar 1588 og Maximilían sjálfur tekinn höndum. Hann var leystur úr haldi fyrir tilstuðlan Páls 5. páfa og afsalaði sér tilkalli til krúnunnar 1589.

Við lát föður Sigmundar, Jóhanns 3., stóð hann næstur í erfðaröðinni og var krýndur konungur Svíþjóðar 1592. Við það gengu samveldið og Svíþjóð í konungssamband. Sigmundi var þó gert markvisst erfitt fyrir í Svíþjóð þar sem hann var kaþólskur, og föðurbróðir hans, Karl hertogi, vann gegn honum. Að lokum var hann settur af og Karl varð hæstráðandi í Svíþjóð og síðar konungur. Sigmundur reyndi þó áfram að halda fram rétti sínum til konungdóms í Svíþjóð sem leiddi til styrjalda milli landanna. 
Önnur mikilvæg átök í valdatíð hans var Pólsk-rússneska styrjöldin (1605-1618) þegar Pólverjar reyndu að nýta sér rósturtímana í Rússlandi til að vinna lönd af Rússum. Þetta jók á spennu milli ríkjanna sem kom sér illa fyrir Pólverja síðar.
Negus

**Negus** (eþíópíska: *nigūś*, amharíska: *nigūs*; sbr. tígrinja: *negāš*) er titill konungs (og stundum undirkonungs) í Eþíópíu og Erítreu. Eþíópíukeisari var titlaður *nəgusä nägäst* sem merkir „konungur konunganna“.
Chelmsford

**Chelmsford** er bær og höfuðborg sýslunnar Essex á Austur-Englandi. Hún er 48,5 km norðaustan við Charing Cross í London. Chelmsford er í miðju Essex og hefur verið höfuðborg sýslunnar síðan árið 1215. Árið 1999 var áttahundruð ára afmæli Chelmsfords.

Dómkirkjan í Chelmsford er næstminnsta dómkirkja Englands á eftir Dómkirkjunni í Derby. Hún var byggð 15. og 16. öld og var þá sóknarkirkjan af Chelmsford að miðaldasið. Biskupsdæmið nær yfir alla Essex-sýslu og hluta af Austur-London. Árið 2011 var íbúatala um 111.500.
Jakob Eþíópíukeisari

**Jakob Eþíópíukeisari** (Ge'ez ያዕቆብ *yāʿiqōb*, amharíska: *yā'iqōb*; 1590 – 10. mars 1607) var Eþíópíukeisari með konungsnafnið **Malik Sagad 2.** frá 1597 til 1603 og aftur 1604 til 1606. 

Jakob Eþíópíukeisari var af Salómonsætt, elsti sonur Sarsa Dengel keisara. Sarsa Dengel ætlaðist til að frændi hans, Za Dengel, tæki við af honum en fyrir bænastað eiginkonu sinnar, Maryam Sena, valdi hann Jakob sem varð keisari sjö ára gamall. Hinir sem áttu mögulegt tilkall til krúnunnar voru sendir í útlegð, Za Dengel til fjallanna umhverfis Tanavatn og Susenyos til oromoa. 

Stjórn ríkisins var í höndum hertogans Antenatewos. Sex árum eftir valdatöku Jakobs lenti honum saman við Antenatewos og setti Za Sellase í hans stað. Za Sellase velti þá Jakobi úr sessi og gerði Za Dengel að keisara í hans stað. Þegar Za Dengel tók kaþólska trú snerist Za Sellase gegn honum og gerði uppreisn. Za Dengel féll í bardaga við her Za Sellase 24. október 1604 og Jakob varð aftur keisari. 

Skömmu síðar hélt Susenyos norður á bóginn með her Oromoa gegn Za Sellase. Hann mætti her hans í Begemder og stráfelldi hann en Za Sellase flúði til búða Jakobs. Viðbrögð keisarans leiddu svo til þess að Za Sellase hljópst undan merkjum og gekk til liðs við Susenyos. Herir Jakobs og Susenyosar mættust svo í orrustunni við Gol í Gojjam þar sem Jakob féll.
Colchester

**Colchester** er borg og stærsta byggðarlag í sveitarfélaginu Colchester í Essex á Austur-Englandi. Fólksfjöldinn er um 122.000 (2011). Hann er elsti bær Bretlands og þar er elsti markaður á Bretlandi. Bærinn var stofnaður fyrir innrás Rómverja árið 43 en varð síðan höfuðborg rómverska skattlandsins Britanníu.

Normanski kastalinn í Colchester var byggður á 11. öld og er helstu sögulegu minjar bæjarins í dag. Bærinn er 90 km norðaustur af London. A12-aðalvegurinn tengir Chelmsford og London.
Pípukragi

**Pípukragi** (eða **rúkragi**) er stífaður kragi í þéttum fellingum (pípum) sem var í tísku meðal aðalsfólks og borgara í Evrópu á 16. og 17. öld. 

Pípukraginn er upprunalega frá Spáni og komst í tísku á síðari hluta 16. aldar. Í upphafi Barokktímans minnkaði notkun hans umtalsvert, en hélt þó áfram vinsældum sínum í Hollandi og sem hluti af hátíðarbúningum og prestskrúða í norðurhluta Þýskalands og í Danmörku. Pípukraginn er enn hluti af prestskrúða sums staðar í löndum mótmælenda, s.s. á Íslandi.
Lexicon Islandico-Latino-Danicum

**Lexicon Islandico-Latino-Danicum ** (sem er latína fyrir: *Íslensk–latnesk–dönsk orðabók*) er fjöltyngd orðabók gefin út á Íslandi eftir Björn Halldórsson með latneskum og dönskum þýðingum. Björn vann að bókinni í 15 ár samfleytt og árið 1786 sendi hann hana til Kaupmannahafnar til prentunar. Orðabókin var hinsvegar fyrst gefin út árið 1814 af Rasmusi Kristjáni Rask, og hafði ritið þá verið endurbætt.

Í bókinni eru um 30 þúsund flettiorð sem eru flest almennur orðaforði 18. aldar. Þess vegna hefur bókin mikið gildi fyrir sögu íslensks orðaforða. Orðabókin var gefin út aftur árið 1992 og sá Jón Aðalsteinn Jónsson um útgáfuna.

## Tengt efni
*Lexicon Islandicum
*Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis

## Tenglar
* Lexicon Islandico-Latino-Danicum Bókin **Lexicon Islandico-Latino-Danicum** eftir Björn Halldórsson á Google books (hægt er að skoða hana á PDF formi eða á texta formi)
* Orðabók Björns Halldórssonar á heimasíðu Árnastofnunnar

## Tilvísanir
BH

**BH**, **bh**, **bh.** getur verið skammstöfun fyrir eftirfarandi:

## Málfræði
* **** er  fyrir hugtakið "boðháttur"

## Efni
* **BH** er efnatáknið fyrir frumefnið bohrín.

## Fólk
* Björn Halldórsson
Glock 18

**Glock 18** er alsjálfvirk skammbyssa framleidd af austurríska vopnafyrirtækinu Glock. Er mjög lík hálfsjálfvirku gerðinni Glock 17, t.d. er  hlauplengdin hin sama. Hlauplengd er 186 millimetrar og þyngdin (óhlaðin) er 620 grömm.

Til eru fjórar stærðir af magasín, en það minnsta tekur 17 skot, en hin stærri 19, 31 og 33 skot.
Capoeira

**Capoeira**  er brasilískur bardagadans, upprunalega kominn frá afrískum sebradansi kallaður „NiGolo“. Hann var dansaður á nýlendutímabilinu í Brasilíu af þrælum frá Afríku og í honum eru hreyfingar sem eiga mikið sameiginlegt með fimleikum. Capoeira er leikinn við annan capoeirista í hring „Roda“ með tilheyrandi tónlist og söngvum.

## Tenglar

* Grunnæfingar Capoeira
Middlesex

**Middlesex** er sögufræg sýsla á Suðaustur-Englandi. Fram að árinu 1965 stækkaði stórborgarsvæði Lundúna svo að það náði yfir þorra sýslunnar. Nafnið er dregið af *Middleseaxan* frá árið 704 sem táknar „Mið-Saxar“.

Sýslan innlimaði Lundúnaborg og Westminster. Lundúnaborgin hefur notið sjálfstjórnar síðan 13. öld.

Í dag er skiptist Middlesex í allmörg úthverfi Lundúna.
Bamir Topi

**Bamir Myrteza Topi** (f. 24. apríl, 1957 í Tírana) var forseti Albaníu frá 24. júlí, 2007, til 24. júlí, 2012.
Ár kartöflunnar

**Ár kartöflunnar** var árið 2008 samkvæmt yfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna frá 22. desember 2005, en sama ár var líka Ár hreinlætis. Ár kartöflunnar var haldið til að vekja athygli á mikilvægi kartaflna í mataræði og mataröryggi, en þær eru ein mikilvægasta og ástsælasta fæða fólks um allan heim.

Á ári kartöflunnar voru nákvæmlega 250 ár liðin frá því Friedrich Wilhelm Hastfer ræktaði fyrstu kartöflurnar á Íslandi, á Bessastöðum sumarið 1758.
Marija Šerifović

**Marija Šerifović** (serbnesk-kýrillíska: Марија Шерифовић, fædd 14. nóvember 1984 í Kragujevac) er serbnesk söngkona og sigurvegari söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2007.

## Tónlistarferill
### Breiðskífur
Fyrsta breiðskífa Mariju var *[[Naj, najbolja]]* („Hið allra besta“) sem kom út árið 2003. Lagið „Znaj da znam“ („Þú ættir að vita að ég veit“) en lagið samdi Darko Dimitrov. Sumarið 2005 gaf Marija út smáskífuna *Agonija* sem var ábreiða (e. *cover*) af lagi Despina Vandi, *Olo lipis*.

Önnur breiðskífa söngkonunar nefnist *[[Bez ljubavi]]* („Án ástar“) og kom út 2006. Snemma árs 2007 kom önnur smáskífa hennar út og nefnist Bez tebe („Án þín“). 28. júní 2007 kom safnaplatan „Marija Serifovic: Molitva - The best of“ út.

### Tónlistarhátíðir
Á Budva-tónlistarhátíðinni árið 2003 söng Marica lagið *Gorka čokolada* („Biturt súkkulaði“) sem, eins og Znaj da znam, var ú smiðju Darko Dimitrov. Ári seinna kom hún á ný fram á hátíðinni en þá með lagið *Bol do ludila* („Særir fram í vitfirringu“) og sigraði þar með keppnina. Lagið komst einnig í efsta sæti vinsældalista þar í landi. 

Árið 2005 lenti lag Mariju *Ponuda* í 18. sæti í undankeppni Serbíu og Svartfjallalands fyrir söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva. Sama ár tók hún þátt í útvarpshátíð Serbíu og sigraði með laginu *U nedelju* („Á sunnudag“). Hún hlaut einnig verðlaun fyrir besta sönginn.

### Tónleikar
Marija hélt fyrstu tónleika sína 21. febrúar 2007 í Belgrad fyrir um 4.000 áhorfendur.

### Beovizija og söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöva 2007
Marija sigraði *Beovizija*, undankeppni Serbíu fyrir söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 8. mars 2007 en hún söng lagið *Molitva* („Bæn“). Hún varð því fyrsti keppandi Serbíu í Eurovision. Hún komst í gegnum undankeppnina í Helsinki og sigraði úrslitakeppnina með Þýskaland og Úkraínu sem 2. og 3. sæti.
Westminster

**Westminster** (stundum kallað **Vestmusteri** eða **Vestmystur** á íslensku) er svæði í miðborg Londons inni í Westminsterborg. Westminsterhöllin er í svæðinu sem er aðsetur breska þingsins. Einnig eru Buckinghamhöll, Whitehall og Konungsdómsalur í Westminster. Stærri hluti af West End-hverfinu er í svæðinu.

Westminster er suðvestan á Lundúnaborg og er 0,8 km suðvestan á Charing Cross.
Kaldársel

**Kaldársel** eru sumarbúðir KFUK sem eru staðsettar austan við Hafnarfjörð í nágrenni Helgafells. Þar rennur Kaldá sem staðurinn er nefndur eftir. Elsti hluti skálans er frá 1925 en tvisvar hefur verið byggt við hann.

Í næsta nágrenni við Kaldársel eru vinin Valaból, eldstöðin Búrfellsgjá, móbergsfjallið Helgafell, ýmsir hellar, skóglendi og önnur útivistarsvæði.
Sýsla

**Sýsla** eru forn stjórnsýslueining innan tiltekins lands eða ríkis. Í Evrópu voru sýslur yfirleitt landssvæði sem voru undir dómsvaldi jarls, hertoga eða greifa.

## Sýslur á Íslandi

Á Íslandi er aldalöng hefð fyrir skiptingu landsins í sýslur en þær eru ekki lengur opinberlega í gildi. Þó eru í gildi embætti sýslumanna en stjórnsýsluumdæmi sýslumanna ráðast af legu sveitarfélaga. Í daglegu tali er enn talað um sýslur.
Sigurður Pálsson (sóknarprestur)

Séra **Sigurður Pálsson** (8. júlí 1901 – 13. júlí 1987) var fyrsti sóknarprestur í nýrri Selfosskirkju árið 1956. Hann var einnig vígslubiskup í Skálholtsbiskupsdæmi 1966 – 1983.

Sigurður fæddist í Haukatungu í Hnappadal, í Kolbeinsstaðahreppi.

Sigurður andaðist á Selfossi.
Leeds

**Leeds** er borg í Vestur-Yorkshire á Englandi við Aire-ána. Hún er fjórða fjölmennasta borg á Bretlandi. Árið 2021 var fólksfjöldi Leeds um 536.000 en 812.000 á stórborgarsvæðinu. Hún er ein af átta stærstu borgum Englands. 

Á miðöldum var Leeds markaðsbær með landbúnaðarvörur og á Túdorsöld var Leeds orðin að verslunarbæ. Í iðnbyltingunni breyttist Leeds úr bæ í borg og Leeds öðlaðist borgarréttindi árið 1893. Í byrjun tuttugustu aldar hafði efnahagsleg og félagsleg staða borgarinnar breyst verulega við uppbyggingu á akademískum stofnunum eins og Leeds-háskóla. Borgin er einnig stærsta fjármála- og lagastofnanamiðstöð landsins fyrir utan London.

Leeds United er knattspyrnufélag borgarinnar.

## Vinaborgir
Leeds er vinaborg eftirfarandi borga:
*  Brno, Tékklandi
*  Colombo, Srí Lanka
*  Dortmund, Þýskalandi
*  Durban, Suður-Afríku
*  Hangzhou, Kína
*  Lille, Frakklandi
*  Louisville, Kentucky, Bandaríkjunum
*  Siegen, Þýskalandi
St Albans

**St Albans** er borg í Hertfordshire 22 km norður af Lundúnum. Fjólksfjöldi er 140.600 (2011). *Verulamium* er rómönsk borg nálæg St Albans. Hún var kölluð *Verlamchester* eftir að Rómverjar fóru burt. Nafnið er dregið af Sankti Alban sem var afhöftt í borgum. Fyrir utan miðborgina er St Albans einkum úthverfaborg. Fasteignaverð er mun hærra en annars staðar á Bretlandi.

St Albans er vinaborg eftirfarandi borga:
*  Fano, Ítalíu
*  Nyíregyháza, Ungverjalandi
*  Nevers, Frakklandi
*  Odense, Danmörku
*  Worms, Þýskalandi
*  Nieuwleusen, Hollandi
Krabbar

**Krabbar** eru liðdýr í ættinni Brachyura, með liðskiptan líkama. Krabbar lifa í bæði fersku vatni og í sjó og anda með tálknum. Einbúakrabbi, bogkrabbi, humar og rækja eru fáein kunnuleg dýr úr hópi krabbadýra. Fáeinar tegundir krabba halda sig á þurru landi en anda eigi síður með tálknum. Krabbar hafa sterkar gripklær að framan og nota þær til að verja sig og éta. Krabbar eru rauð dýr með harða skel. Þeir klípa.
Heilög Lúsía

:*Sjá greinina [[Sankti Lúsía]] um eyríkið í Karíbahafi*
**Heilög Lúsía** (venjulega talin hafa verið uppi um 283-304) var kristin stúlka af ríku fólki frá Sýrakúsu á Sikiley. Heilög Lúsía lét lífið í píslarvætti og er verndardýrlingur blindra. Dagur heilagrar Lúsíu, Lúsíumessa, er 13. desember.

Heilög Lúsía naut talsverðrar helgi um Norðurlönd og á Íslandi. Aðfararnótt Lúsíumessu var fram á 18. öld talin lengsta nótt ársins. Lúsíumessa lagðist af um siðaskipti í Norður-Evrópu, en Lúsía lifði áfram í þjóðtrú í Svíþjóð og Noregi. Lúsíuhátíð er mikilvægur hluti af jólahátíðum í Svíþjóð.

## Tilvísanir
Annus horribilis

***Annus horribilis*** er latneskt orðatiltæki sem þýðir „hræðilegt ár“. Það er andstæða *annus mirabilis* sem þýðir „dásamlegt ár“.

## Elísabet 2. Bretadrottning
Orðtakið er frægt eftir að Elísabet 2. Bretadrottning notaði það í ræðu í Guildhall í Lundúnum þann 24. nóvember 1992. Hún lýsti árinu sem *annus horribilis*. Hún sagði:
:„1992 is not a year on which I shall look back with undiluted pleasure. In the words of one of my more sympathetic correspondents, it has turned out to be an *Annus Horribilis*.“
* Í mars skildi Andrés prins, annar sonur drottningarinnar, við eiginkonu sína Söruh Ferguson.
* Í apríl skildi dóttir drottningarinnar, Anna prinsessa, við eiginmanni sinn Mark Phillips.
* Í nóvember brann Windsor-kastali eitt heimila drottningarinnar til grunna.
* Í desember skildi Díana prinsessa við Karl Bretaprins.
Vindáshlíð

**Vindáshlíð** er sumarbúðir KFUK í Kjósinni, staðsett um 45 km frá Reykjavík. Þar hefur verið sumarbúðastarf fyrir stúlkur frá árinu 1947. Þar er nú rekið starf allt árið og þangað koma um 900 stúlkur á aldrinum 8-16 ára í sumarbúðir á tímabilinu júní-ágúst ár hvert. Húsakostur er góður og staðurinn státar af íþróttahúsi, og aðalmiðstöð með eldhúsi, skála og samkomusölum og loks fallegri 130 ára gamalli kirkju, Hallgrímskirkju í Kjós, sem flutt var þangað frá Saurbæ í Hvalfirði árið 1957 og endurvígð árið 1959. Kirkjan þjónar nú starfi  KFUM og KFUK á Íslandi og er friðuð síðan 1991.

## Tenglar
* KFUM 
* Vindáshlíð
Fríkirkjan í Hafnarfirði

Fríkirkjusöfnuðurinn í Hafnarfirði er evangelísk- lúterskur söfnuður og starfar á sama kenningargrundvelli og Þjóðkirkja Íslands. Fríkirkjusöfnuðurinn í Hafnarfirði var stofnaður á sumardaginn fyrsta árið 1913. Meðlimir í desember árið 2024 voru 7.772.

## Tenglar
*Fríkirkjan í Hafnarfirði á kirkjukort.net 
* Fríkirkjusöfnuðurinn í Hafnarfirði
Preston

**Preston** er borg í Lancashire á Norðvestur-Englandi við Ribble ána. Hún öðlaðist borgarréttindi árið 2002 og varð fimmtugasta borg Bretlands. Preston er á sama borgarsvæði með Chorley og Leyland. Fólksfjöldi var 123.000 árið 2011. Preston er hluti af lofthjúpsjarðariðnaði með tveimur verksmiðjum BAE Systems. 

Knattspyrnufélag borgarinnar er Preston North End.

Preston er vinaborg eftirfarandi borga:
*  Almelo, Hollandi
*  Kalisz, Póllandi
*  Nîmes, Frakklandi
*  Recklinghausen, Þýskalandi
Vatnaskógur

**Vatnaskógur** er æskulýðsmiðstöð KFUM við Eyrarvatn í Svínadal  (Leirársveit) í Hvalfjarðarsveit. Þar eru sumarbúðir sem hafa starfað óslitið frá árinu 1923. Þar hafa veirð sumardvalarflokkar fyrir drengi frá upphafi og stúlkur frá 1990. Staðurinn fékk hitaveitu 1992 og hefur frá því verið notaður mikið allt árið um kring í allskonar æskulýðs- og ungmennastarf.

## Aðstaðan
Í Vatnaskógi eru 7 hús, Kapella, bátaskýli, gamli skáli, matskáli, Birkiskáli, Lerkiskáli og Íþróttahús. Við íþróttahúsið er knattspyrnuvöllur með hlaupabraut og aðstöðu fyrir frjálsar íþróttir. Í Vatnaskógi er einnig vatn og skógur sem nýtt er til tómstunda.

### Húsnæði
Í Vatnaskógi eru sjö hús. Bygging þess áttunda, nýr matskáli, hófst 2023. Það mun rísa við vatnið við hlið gamla skála, beint fyrir framan matskála.

#### Kapellan
Kapellan er austasta húsið í Vatnaksógi. Hún tekur um 40 manns í sæti. Hún var reist á árunum 1948 og vígð 24. júlí 1949.

#### Bátaskýli
Bátaskýlið stendur við vatnið og við það er bryggja sem nær vel út í Vatnið. Það er tveggja hæða hús. Á neðri hæð hússins er bátageymsla sem hýsir björgunarvesti en á þeirri efri smíðaverkstæði sem er nýtt fyrir börn. Á vatninu má meðal annars finna trampólín, þrautabraut, árabáta kanóa og á góðviðrisdögum má stundum sjá spíttbrát draga banana með farþegum á. Fyrir neðan bátaskýlið eru svo geymdir árabátar og kækjakar þegar þeir eru ekki í notkun. Auk þess er ágæt flotbryggja sem hýsir tvo mótorbáta fyrir starfsmenn og nokkra hjólabáta. 

#### Gamli skáli
Gamli skáli er í raun annað húsið í Vatnaskógi. Það var reist á árunum 1939 til 1943 og vígt þann 1. ágúst 1943. Þar var eldurnaraðstaða, gistiaðstaða og samkomusalur en nú er skálinn aðeins nýttur sem í samkomur og sem geymsla enda húsið komið til ára sinna.

#### Matskálinn
Matskálinn er með sæti fyrir um 100 manns, gistiaðstöðu fyrir starfsfólk og eldhús.

#### Birkiskáli
Birkiskáli er með samkomusal, gistiaðstöðu fyrir 120 manns, stórum samkomusal og tveimur minni almennum rýmum.

#### Lerkiskáli
Lerkiskáli er með gistiaðstöðu fyrir um 30 manns, hann er aðallega nýttur fyrir starfsfólk.

#### Íþróttahúsið
Við íþróttahúsið er knattspyrnuvöllur með hlaupabraut og aðstöðu fyrir frjálsar íþróttir. Í íþróttahúsinu er salur með aðstöðu fyrir körfubolta. Það er líka þythokkí, borðtennis og billjardborð. Einnig eru tveir heitir pottar á bak við íþróttahúsið  

### Útisvæði

#### Vatnið

#### Skógurinn

#### Oddakot

#### Skógarkirkja

#### Fjöll og náttúra í kring um Vatnaskóg

## Starfsemi

## Heimildir
„Hér á ég heima“ - Vatnaskógur í 100 ár
NO

**NO**, **No** eða **no** getur átt við:

## Tungumál
***No** er enska orðið fyrir nei.

## Noregur
* Noregur, ISO kóðinn
* .no
* Norska, í ISO 639 alpha-2 tungumála kóðanum
* ISO 3166-2:NO, a set of local geocodes used in Norway

## Staðsetningar
*New Orleans

## Tákn eða skammstafanir
*  er skammstöfun fyrir nafnorð
* No (kana) er japanskt hiragana og katakana tákn, og er líka smáorð sem gefur til kynna eignarfall

## Vísindi
* Nóbelín, frumefni
Garnaslagurinn

**Garnaslagurinn** voru ryskingar milli verkfallsmanna og lögreglu í Reykjavík, þann 11. desember 1930. 

Garnaslagurinn kom til vegna deilu Verkakvennafélagsins Framsóknar og Sambands Íslenskra samvinnufélaga vegna kauplækkunar í Garnahreinsunarstöð SÍS við Rauðarárstíg í Reykjavík. Kom til harðra ryskinga milli lögreglu og verkfallsmanna, sem nutu aðstoðar félaga í Dagsbrún og ASÍ. Deilunni lauk þremur vikum síðar með þvi að SÍS viðurkenndi kauptaxta verkakvenna. 

## Tenglar
* ''Kaupdeila og vinnustöðvun''; frétt í Morgunblaðinu 12. des. 1930
Einar Eyjólfsson

**Séra Einar Eyjólfsson** (fæddur 26. nóvember 1958) er prestur í Fríkirkjunni í Hafnarfirði. Einar vígðist til starfa við Fríkirkjuna haustið 1984.
Caspar David Friedrich

**Caspar David Friedrich** (5. september 1774 – 7. maí 1840) var þýskur listmálari sem var einn helsti fulltrúi rómantísku stefnunar þýsku. Friedrich fæddist í borginni Greifswald sem þá var hluti af Sænsku Pommern, en hann telst samt sem áður til þýskra málara. 
Friedrich flutti til Dresden 1798, og var þar til æviloka. Hann var vinur Goethe og Novalis. Einnig vinur hans Philipp Otto Runge, þeir vildu báðir eitthvað nýtt og komu með nýjunga í málaralistina.

Eitt hans fyrsta stóra verk var „Cross in the Mountains„ eða Tetschen Altar, 1807-1808.
## Tenglar
* ''Caspar David Friedrich''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
Frumtala (aðgreining)

**Frumtala** getur átt við:
* Frumtölur í stærðfræði, einnig nefndar prímtölur
* Frumtölur í málfræði, sem tákna tölur (einn, tveir, þrír, fjórir)
* Fjöldatölur í stærðfræði (þessi orðanotkun er sjaldgæf)

## Sjá einnig
* Frumutala
Reykjavíkurbiblía

**Reykjavíkurbiblía**, 1859, er sjöunda heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku, prentuð í Reykjavík, í Prentsmiðju Íslands, sem þá var í eigu Einars Þórðarsonar. 

Á titilblaði stendur: *BIBLÍA, það er öll Heilög ritning, út gefin að tilhlutun hins íslenzka biblíufélags. 6. útgáfa.* (Réttara 7. útgáfa). 

Í *Reykjavíkurbiblíu* er texti *[[Viðeyjarbiblía|Viðeyjarbiblíu]]* (1841) prentaður nánast óbreyttur. Þarna eru Apókrýfar bækur Gamla testamentisins prentaðar í síðasta sinn í íslenskum biblíum um langt skeið. Þær voru aftur teknar upp í Biblíu 21. aldar, sem kom út 2007.

Mjög var til útgáfunnar vandað, bókin er í stærra broti en *Viðeyjarbiblían*, prentuð með gotnesku letri eins og allar fyrri biblíuútgáfur íslenskar, og er Reykjavíkurbiblían með því síðasta sem prentað var með því letri hér á landi. Er eins og menn hafi veigrað sér við að breyta þeirri hefð að prenta Biblíur með gotnesku letri, þó að latínuletur væri þá almennt notað á íslenskar bækur. Varðveittar biblíur eru yfirleitt í alskinnsbandi og gyllt á kjöl. *Reykjavíkurbiblían* var gefin út í 2.000 eintökum og kostaði óbundið eintak 3 ríkisdali og 48 skildinga. 

## Heimild
*Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 1. október 2006.
Brem-sur-Mer

**Brem-sur-Mer** er borg í vesturhluta Frakklands. Fólksfjöldi árið 1999 var 2054 og heildarflatarmálið borgarinnar er 15,85 km². Íbúar borgarinnar eru kallaðir *Bremois*.

## Tenglar
*  Vefur borgarinnar