open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fáni Mongólíu

**Fáni Mongólíu** er settur saman af þremur lóðréttum borðum, tveimur rauðum til hliðanna og einum bláum í miðjunni.

Rauði liturinn táknaði upprunalega sósíalisma en er nú sagður tákna framfarir. Blái liturinn er þjóðarlitur Mongólíu. Á rauða borðanum til vinstri er gula merkið svonefnt soyombo, sem er gamalt mongólskt tákn. Guli liturinn er sagður tákna órjúfandi vináttu.

Merkið á fánanum er í raun bókstafur í stafrófinu soyombo, sem var búið til 1686 af mongólska munknum Bogdo Zanabazar, vegna þess að það vantaði mongólskt ritróf. Stafrófið má einnig nota til að skrifa tíbesku og sanskrít. 

Í miðjunni má ennfremur sjá tajitu eða yin og yang-táknið (kínverska: 阴阳). Hæð fánans á móti breidd er 1:2. Fáninn tók formlega gildi 12. febrúar 1992.

## Fyrrverandi fánar

Mynd:Flag of the People's Republic of Mongolia (1949-1992).svg|Fáni Alþýðulýðveldisins Mongólíu (1949–1992)
Mynd:Flag of the People's Republic of Mongolia (1924-1940).svg|Fáni Alþýðulýðveldisins Mongólíu (1924–1940)
Mynd:Flag of the People's Republic of Mongolia (1921-1924).svg|Fáni Alþýðulýðveldisins Mongólíu (1921–1924)

Fáni Alþýðulýðveldisins Mongólíu (1949–1992) hafði sósíalíska stjörnu yfir soyombo-merkinu. Stjarnan var fjarlægð eftir fall Sovétríkjanna. Fáninn sem notaður var frá 1924 – 1949 hafði engan bláan borða. Soyombo-merkið var blátt og stóð í miðjunni en ekki til vinstri. Fáninn frá 1921 hafði hvorki bláan borða né soyombo, heldur var sól og máni (sem var tekið úr soyombo) efst til vinstri.
Grámygla

**Grámygla** (fræðiheiti: *Filaginella uliginosa*) er einær jurt af körfublómaætt. Grámygla er sjaldgæf jurt sem finnst eingöngu við jarðhitasvæði á Íslandi og  aðallega á Suðvesturlandi. Hitastig við  vaxtarstaði hennar er  um 50°C. Hún lifir á svæðum þar sem jarðvegur er heitur og lítill jarðraki. Grámygla  verður 5-12 sm há. Búsvæði hennar á Íslandi einkennist af hita í jarðvegi og litlum jarðraka. Stöngull grámyglu er þéttvaxinn hvítum hárum og marggreindur. Utan Íslands er grámygla útbreidd á suðlægum slóðum og vex þar í röku graslendi.

## Heimild
* Gróður á háhitasvæðum í Krýsuvík, Grændal og á Hveravöllum Olga Kolbrún Vilmundardóttir, Ásrún Elmarsdóttir, Sigurður H. Magnússon og Borgþór Magnússon, NÍ-06007 Reykjavík, maí 2006

## Tilvísanir
Sætindagerð

**Sætindagerð** er sú iðn og list að búa til sætindi en það er fæða sem inniheldur mikið af sykri og kolvetnum. Sætindagerð er almennt skipt í tvo flokka, annars vegar sætabrauðsgerð sem er í höndum bakara og hins vegar sælgætisgerð. Við sætabrauðsgerð er notað hveiti  og gerðar sætar bökur, smákökur og ýmiss konar kökur.
Brynja Þorgeirsdóttir

**Brynja Þorgeirsdóttir** (f. 14. nóvember 1974) er íslensk sjónvarpskona. Árið 2006 hóf hún störf sem umsjónarmaður í Kastljósi hjá RÚV. Hún var ritstjóri Djöflaeyjunnar og menningarritstjóri Kastljóss 2012–2015. Hún var umsjónarmaður og einn handritshöfunda sjónvarpsþáttanna *Orðbragð* ásamt Braga Valdimari Skúlasyni. Árið 2008 kynnti hún niðurstöður stiga Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva. Hún hlaut Edduverðlaun sem sjónvarpsmaður ársins 2015.

Árið 2015 lauk hún meistaragráðu í bókmenntafræði við Háskóla Íslands og doktorsprófi frá Cambridge háskóla árið 2020.
YogaLundur

**YogaLundur** er jógastúdíó sem starfrækt er í Lundahverfi á Akureyri. Þar er öll helsta aðstaða til jógaiðkunar og skipuleg dagskrá.

## Tenglar

* YogaLundur á facebook
Strandreyr

**Strandreyr** (fræðiheiti: *Phalaris arundinacea*) er hávaxið gras sem oft myndar þéttar breiður við ár og læki og á öðrum votlendissvæðum í heimkynnum sínum, en tegundin er útbreidd í Evrópu, Asíu, norður Afríku og Norður-Ameríku.

## Lýsing
Stönglarnir geta náð 2 m hæð. Blöðin eru yfirleitt græn, en geta verið mislit. Punturinn er að 30 sm langur. Öxin eru ljósgræn, oft með dekkri rákum. Þetta er fjölært gras sem breiðist út með jarðstönglum.

## Nytjar
Nokkur afbrigði eru í ræktun í görðum með tví eða þrílit blöð; stundum nefnd **randagras** &ndash; svo sem 'Picta', 'Castor' og 'Feesey'. Það seinna er með bleikum blæ á blöðunum. Það er þurrkþolið, en vex best í nægu vatni og jafnvel sem tjarnargróður.

Úr **[[Plants for a Future]]** (pfaf.org):
Ætir hlutar: blöð;  rót;  fræ;  stöngull.

*P. arundinacea* er einnig ræktað sem dýrafóður, ýmist til beitar eða í hey.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Flora Europaea: ''Phalaris arundinacea''
*USDA Plants Database: ''Phalaris arundinacea'' 
*Jepson Manual Treatment - taxonomy and distribution within California
Fáni Djibútí

**Fáni Djibútí** er samansettur úr tveimur eins formuðum láréttum borðum í ljósbláum og grænum lit og hvítum þríhyrndum fleti til vinstri og vísar eitt horn hans til hægri inn að miðju fánans. Inni í hvíta þríhyrnda fletinum er rauð fimmarma stjarna. Litirnir tákna jörð (grænn), haf (blár) og frið (hvítur). Rauða stjarnan táknar samstöðu eða einingu.

Fáninn var fyrst dreginn að húni á sjálfstæðisdegi ríkisins 27. júní 1977.
Sochaux

**Sochaux** er franskur iðnaðarbær í miðaustanverðu Frakklandi, í héraðinu Búrgund-Franche-Comté. Helstu nágrannabæir eru Montbéliard og Belfort. 

Sochaux er einkum þekktur fyrir framleiðslu á Peugeot-bílum sem þar hafa verið gerðir frá 1912. Þar er ennfremur fótboltaklúbburinn FC Sochaux.

## Fólkfjöldaþróun
***Tala íbúa í bæjarfélaginu Sochaux***

ImageSize  = width:550 height:400
PlotArea   = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis   = orientation:vertical 
AlignBars  = late
Colors = 
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period     = from:0 till:7000
ScaleMajor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1968 from:0 till:6116
  bar:1975 from:0 till:6344
  bar:1982 from:0 till:5254
  bar:1990 from:0 till:4419
  bar:1999 from:0 till:4495
  bar:2008 from:0 till:4212
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1968 at: 6116 text: 6116 shift:(-14,5)
  bar:1975 at: 6344 text: 6344 shift:(-14,5)
  bar:1982 at: 5254 text: 5254 shift:(-14,5)
  bar:1990 at: 4419 text: 4419 shift:(-14,5)
  bar:1999 at: 4495 text: 4495 shift:(-14,5)
  bar:2008 at: 4212 text: 4212 shift:(-14,5)


Heimild:INSEE

## Tilvísanir
Fáni Barbados

**Fáni Barbados** var tekinn í notkun á sjálfstæðisdegi landsins þann 30. nóvember 1966. Fáninn samanstendur af tveimur bláum borðum aðskildum af gulum borða í miðjunni. Í miðjum gula borðanum er höfuð á þrítenntum gafli. Svarti gafallinn táknar sjálfstæði frá Bretlandi. Blái liturinn táknar himininn og hafið en sá guli táknar sandinn á Barbados. Hlutföllin eru 2:3.
Lorenzo de' Medici

**Lorenzo de' Medici** (1. janúar 1449 – 8. apríl 1492), kallaður **Lorenzo hinn mikilfenglegi** (*Lorenzo il Magnifico*), var ítalskur höfðingi og aðalsmaður sem réði í reynd yfir borgríkinu Flórens á fimmtándu öld. Hann var einn voldugasti og auðugasti velgjörðamaður listamanna endurreisnartímabilsins á Ítalíu. Lorenzo var samningamaður, kaupmaður, stjórnmálamaður og velgjörðamaður listmálara, ljóðskálda og fræðimanna. Hann er einna helst þekktur fyrir að veita listamönnum á borð við Botticelli og Michelangelo styrk sinn. Lorenzo viðhélt valdajafnvægi innan ítalska bandalagsins, bandalagi ítalskra borgríkja sem tókst að koma á stöðugleika á Ítalíuskaga í marga áratugi. Ævi Lorenzos spannaði hápunkt ítölsku endurreisnarinnar og gullöld Flórensborgar. Eftir að Lorenzo lést lauk friðnum á milli ítölsku borgríkjanna sem komið hafði verið á í Lodi árið 1454. Lorenzo er grafinn í Medici-kirkjunni í Flórens.

## Æviágrip
Lorenzo de' Medici var þriðja barn og elsti sonur Piero di Cosimo de’ Medici og Lucreziu Tornabuoni, og sonarsonur Cosimo de' Medici, sem hafði stutt við menningar- og menntalíf Flórensborgar á ævi sinni. Ásamt bróður sínum, Giuliano di Piero de’ Medici, hlaut Lorenzo menntun í húmanískum anda til að undirbúa hann fyrir stjórn Flórensborgar. Fyrir menntun bræðranna stóðu biskupinn og erindrekinn Gentile de' Becchi, heimspekingurinn Marsilio Ficino, og grískukennarinn Johannes Argyropoulos.

### Leiðtogi Flórens
Eftir að faðir hans dó árið 1469 gerðist Lorenzo drottnari Flórensborgar, sem var á þessum tíma voldugasta ríki á Ítalíuskaga, ásamt bróður sínum, til ársins 1478. Það ár reyndu keppinautar Lorenzos að steypa Medici-ættinni af stóli með hjálp páfans Sixtusar 4., og gerðu tilraun til að myrða bræðurna. Lorenzo lifði tilræðið af en Giulano beið bana. Lorenzo réð þaðan af einn yfir Flórens til dauðadags árið 1492. Höggmyndirnar á gröf hans í San Lorenzo-kirkjunni eru eftir Michelangelo.

Lorenzo var mikill listunnandi og styrkti marga helstu listamenn endurreisnarinnar. Michelangelo var í innsta hring hjá Lorenzo og varð fyrir innblástri af fornum höggmyndum sem Lorenzo átti í hirslu sinni. Leonardo da Vinci naut einnig stuðnings Lorenzos.

Macchiavelli kallaði Lorenzo de' Medici „mesta stuðningsmann bókmennta og lista allra tíma“. Tveir synir Lorenzos urðu síðar páfar. Annar sonur hans, Leó, tók sér páfanafnið Leó 10., og fóstursonur hans, Giulio (sem var óskilgetinn sonur bróður Lorenzos), tók sér nafnið Klemens 7. sem páfi.

Í valdatíð Lorenzos fór mjög að halla á auðæfi Medici-ættarinnar í hirslum þeirra í Medici-bankanum. Í valdatíð sonar Lorenzos var bankinn lagður niður.

## Heimildir
* Emmy Cremer: *Lorenzo de’ Medici. Staatsmann, Mäzen, Dichter*. Klostermann, Frankfurt am Main 1970.
* Lauro Martines: *Die Verschwörung. Aufstieg und Fall der Medici im Florenz der Renaissance.*  Primus, Darmstadt 2004.
* Volker Reinhardt: *Die Medici. Florenz im Zeitalter der Renaissance*. C. H. Beck, München 1998.
* Ingeborg Walter: *Der Prächtige. Lorenzo de’ Medici und seine Zeit*. C. H. Beck, München 2003.

## Tilvísanir
Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu

**Meistarakeppni kvenna í knattspyrnu** er útsláttarkeppni í knattspyrnu kvenna á Íslandi á vegum KSÍ. 

## Sigurvegarar

## Flestir sigrar
''Listinn er fengin af síðu KSÍ.

## Heimildaskrá

## Heimild
*
*
Menachem Begin

**Menachem Begin** (16. ágúst 1913 – 9 mars 1992) var ísraelskur stjórnmálamaður, stofnandi Likud-flokksins og 6. forsætisráðherra Ísraels. Fyrir stofnun Ísraelsríkis var hann leiðtogi síonískra hernaðarsamtaka að nafni Irgun sem höfðu klofnað frá samtökunum Haganah. Hann lýsti yfir uppreisn gegn bresku stjórninni sem var andvíg gyðingahreyfingunni. Sem leiðtogi Irgun gerði hann árásir á bresk skotmörk í Palestínu. Seinna meir börðust Irgun-samtökinn á móti aröbunum í borgarastríði í bresku Palestínu.

Begin var kjörinn á Knesset, þing Ísraelsríkis, við fyrstu setningu þess árið 1949, sem leiðtogi og stofnandi stjórnmálaflokksins Herut (sem síðar rann inn í Likud). Begin varð einn sýnilegasti leiðtogi stjórnarandstöðunnar gegn ríkisstjórn vinstriflokksins Mapai (sem síðar varð ísraelski Verkamannaflokkurinn). Hann sat í stjórnarandstöðu eftir átta kosningar í röð (fyrir utan þátttöku hans í þjóðstjórn sem sett var á fót í sex daga stríðinu). Flokkur hans hafði lengi verið á útjaðri ísraelskra stjórnmála en hann varð smám saman þóknanlegri ísraelskri alþýðu. Þegar flokkurinn vann kosningasigur og Begin varð forsætisráðherra árið 1977 var endi bundinn á þriggja áratuga stjórn Verkamannaflokksins.

Sem forsætisráðherra undirritaði Begin friðarsáttmála við Egyptaland árið 1979 og hlaut fyrir það friðarverðlaun Nóbels ásamt Anwar Sadat Egyptalandsforseta. Eftir undirritun friðarsáttmálans voru ísralskir hermenn kallaðir frá Sínaískaga, sem Ísraelar höfðu hertekið frá Egyptalandi í sex daga stríðinu. Ríkisstjórn Begins studdi síðar byggingu ísraelskra byggða á Vesturbakkanum og Gasaströndinni. Begin fyrirskipaði sprengjuárásir á Osirak-kjarnorkustöðina í Írak og innrás í Líbanon árið 1982 til þess að uppræta vígi Frelsissamtaka Palestínu þar í landi. Þetta hóf stríð Ísraels við Líbanon árið 1982. Eftir því sem stríðsátökin í Líbanon drógust á langinn og kristnir líbanskir bandamenn Ísraela frömdu voðaverk í landinu varð Begin sífellt einangraðari. Því lengur sem ísraelski herinn var í Líbanon, því meira leið ísraelski efnahagurinn fyrir það og er ríkið var farið að glíma við óðaverðbólgu fór gagnrýni á Begin að aukast. Begin var á þessum tíma enn að syrgja konu sína, Alizu, sem hafði látist í nóvember 1982, og svo fór að hann sagði af sér í október næsta ár.

## Tilvísanir
Kinetoscope

**Kinetoscope** er tæki  til að sýna hreyfimyndir. Kinetoscope samanstóð af stórum kössum eða skáðum sem áhorfendur gátu  einn í einu staðið við og horft inn í og séð stuttar hreyfimyndir. Þessar hreyfimyndir voru yfirleitt um 20 sekúndur að lengd og  voru gerðar úr röð mynda á filmu sem varpað var gegnum ljós og skipt ört á milli mynda.  Ferli sem notaðu upprúllaða filmu var fyrst lýst í frönsku einkaleyfi sem frumkvöðull að nafni  Louis Le Prince fékk og hugmyndin var einnig notuð af bandaríska uppfinningamanninum Thomas Edison árið 1889 og þróuð áfram af starfsmanni hans William Kennedy Laurie Dickson á árunum 1889 og 1892.

Þessar stuttu hreyfimyndir voru undanfari kvikmynda og urðu mjög vinsælar. Verslanir og barir opnuðu víðs vegar í USA þar sem margir kassar voru í röðum og fólk gat farið á milli þeirra. Þessar sýningabúðir voru kallaðar Nickleodeons.

## Tengill
* Kvikmyndafræði fyrir framhaldsskóla (kennslubók)
Phenakistiscope

**Phenakistiscope** (oft misritað sem **phenakistoscope**) var fyrsta tækið til að kalla fram hreyfimyndir sem náði útbreiðslu. Slíkar myndasýningar eru taldar eitt af fyrstu formum hreyfimynda og undanfari kvikmynda. Þessi tæki sýndu hreyfimyndir sem endurtóku sig aftur og aftur í endalausri lykkju. Diskur snerist á handfangi og áhorfandinn horfði gegnum gægjugat og sá teikningar á disknum hreyfast þegar honum var snúið í hringi. *Phenakistiscope* var ein fyrsta tilraun til að skapa hreyfingu með því að nota sjónbrellur.

Orðið *phenakistiscope* var notað í grein í franska fréttablaðinu *[[Le Figaro]]* í júní 1833 og er runnið úr grísku orðunum *phenakisticos* „að blekkja“ og *óps* „auga, andlit“.

## Tengill
* Kvikmyndafræði fyrir framhaldsskóla (kennslubók)
Louise Michel

**Clémence-Louise Michel** (29. maí 1830 – 9. janúar 1905), yfirleitt kölluð **Louise Michel** og stundum þekkt undir viðurnefninu „Enjolras“, var franskur skólakennari, stjórnleysingi og femínískur hugsuður sem lék lykilhlutverk í Parísarkommúnunni árið 1871. Hún var sú fyrsta sem dró hinn svarta fána anarkismans að húni og gerði hann að vinsælli táknmynd stjórnleysisstefnunnar. Í íslenskum samtímaheimildum var henni líkt við „eins konar Hervör eða valkyrju byltingarinnar“.

Michel hafði mikinn áhuga á menntun frá unga aldri og hafði unnið sem kennari í nokkur ár áður en hún flutti til Parísar árið 1856. Hún var farin að láta á sér bera á bókmennta- og stjórnmálasviðinu þegar hún var 26 ára og hafði kynnst mörgum helstu byltingarsinnum Parísar þegar kom á sjöunda áratuginn. Árið 1871 tók hún virkan þátt í Parísarkommúnunni, bæði í stofnun og vörn hennar. Stuttu eftir að uppreisn kommúnumannanna hófst í París bauðst hún til að ferðast til Versala og myrða Adolphe Thiers, nýkjörinn leiðtoga þriðja franska lýðveldisins, en áætlun hennar var ekki fylgt eftir.
 
Frönsk stjórnvöld handsömuðu Michel í maí við endurheimt höfuðborgarinnar og sendu hana síðan í útlegð til Nýju-Kaledóníu. Í útlegðinni snerist Michel til stjórnleysishyggju og tók árið 1878 þátt í uppreisn frumbyggja eyjanna gegn frönskum nýlenduyfirráðum. Hún sneri aftur til Frakklands árið 1880 og tók þátt í fjölmörgum mótmælum og fjöldasamkomum verkamannastéttanna. Yfirvöld fylgdust grannt með henni og fangelsuðu hana mörgum sinnum en hún hélt áfram pólitískum baráttum sínum allt fram til dauðadags árið 1905.

Hún er enn vel þekkt meðal byltingarsinna og stjórnleysingja. Íslensk-franski kvikmyndaleikstjórinn Sólveig Anspach leikstýrði sjónvarpsmynd um Michel árið 2010.

## Tilvísanir
Petsamo (bók)

**Petsamo** er 20. bók Arnaldar Indriðasonar. Bókin kom út árið 2016.

Bókin er í seríunni um Flóvent & Thorsson og gerist á stríðsárunum. Í sögunni eru rakin tvö aðskilin morðmál, annarsvegar af manni sem finnst drukknaður við Nauthólsvík og hins vegar af samkynhneigðum manni sem finnst laminn til ólífis bak við skemmtistað.
Zoetrope

**Zoetrope** er eitt af nokkum tækjum til að skapa hreyfingu með að birta röð af ljósmyndum eða teikningum  og búa til sjónbrellu þannig að það sem var á myndunum virðist hreyfast. 

Zoetrope var undanfari kvikmyndasýningavéla sem byggja á slíkum myndaræmum. Áhorfandinn horfði í gegnum gat á lítilli tromlu og horfði þar á teikningar sem teiknaðar voru á pappírsstrimil. Tromlan hreyfðist annað hvort með að áhorfandi ýtti áfram með fingrum eða sveuf eða það var snerill sem var trekktur upp svo tromlan hreyfðist.

## Tengill
* Kvikmyndafræði fyrir framhaldsskóla (kennslubók)
Afvötnun

**Afvötnun** er ferli í efnafræði sem felst í því að vetni er tekið út úr sameind til þess að auðvelda efnasamruna annarra efna.
Anna Rússakeisaraynja

**Anna Ívanovna** (7. febrúar 1693 – 28. október 1740) var ríkisstjóri hertogadæmisins Kúrlands frá 1711 til 1730 og keisaraynja Rússlands frá 1730 til 1740.

## Æviágrip
Anna var dóttir Ívans 5. Rússakeisara og bróðurdóttir Péturs mikla. Pétur trúlofaði hana Friðrik Vilhjálmi, hertoga af Kúrlandi, í nóvember árið 1710, en á leiðinni heim úr brúðkaupi þeirra í Sankti Pétursborg í janúar næsta ár lést hertoginn skyndilega. Anna varð ríkisstjóri Kúrlands sem ekkja hertogans frá 1711 til 1730.

Eftir að Pétur 2. lést árið 1730 hugðust rússneskir háaðalsmenn takmarka völd næsta einvalds og undirbjuggu tilskipun þess efnis sem eftirmaður Péturs ætti að undirrita. Þegar Anna var valin sem næsta keisaraynja og kom til Sankti Pétursborgar reif hún einfaldlega í sundur tilskipunina. Hún var krýnd í Moskvu stuttu síðar.

Anna var ekki vinsæll stjórnandi þar sem hún þótti fremur þýsk en rússnesk auk þess sem hún var yfirlætisfull og lét sig málefni ríkisins litlu varða. Auk þess skipaði hún Þjóðverja í flest ríkisstjórnarembætti og umkringdi sig Þjóðverjum í hirð sinni. Á valdatíð hennar, árið 1734, innlimaði Rússaveldi Úkraínu formlega. Rússar háðu einnig stríð við Tyrkjaveldi frá 1735–1739 en uppskáru aðeins mjör rýrt landsvæði í kringum borgina Asov þrátt fyrir mikið mannfall.

## Tilvísanir
Chusquea culeou

***Chusquea culeou*** er tegund af bambus frá suður Ameríku sem þolir nokkuð frost og er því nokkuð notuð í görðum á tempruðum svæðum á norðurhveli.

## Útbreiðsla
Tegundin er ættuð frá tempruðum skógum Chile og suðvestur Argentínu.

## Lýsing
Hún verður að 8 m há.
Einkennandi fyrir þessa tegund er að stönglarnir eru ekki holir, ólíkt flestum öðrum bambusum.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Bamboo garden
*Chusquea culeou - E.Desv.
*Images
*GRIN
Þórdís Anna Kristjánsdóttir

**Þórdís Anna Kristjánsdóttir**, fædd  6. apríl 1953, er fyrrum körfuknattleiksmaður og fyrrverandi formaður Körfuknattleikssamband Íslands.

## Körfuknattleiksferill
Þórdís  var fyrirliði meistaraflokks kvenna hjá Íþróttafélag stúdenta í byrjun níunda áratugarins og varð bikarmeistari með félaginu árið 1985.

## Körfuknattleikssamband Íslands
Þórdís sat í stjórn KKÍ frá 1978 til 1985. Árið 1983 varð hún fyrsta konan til að verða formaður KKÍ og gengdi hún stöðunni í 1 ár, til 1984.
## Tilvísanir
Katrín 1. Rússakeisaraynja

**Katrín 1.** (15. apríl 1684 – 17. maí 1727) var keisaraynja Rússlands frá 1725 til 1727. Hún hafði gifst Pétri mikla Rússakeisara árið 1707 og tók við af honum sem einvaldur Rússaveldis eftir dauða hans.

## Æviágrip
Ekki eru til traustar heimildir um uppruna Katrínar. Voltaire sagði um hana að hún hefði lifað enn merkilegra lífi en Pétur mikli.

Katrín fæddist undir nafninu **Marta Helena Skowrońska** til fátækra, kaþólskra foreldra sem létust úr plágu í kringum árið 1689. Eftir dauða foreldra sinna setti frænka hennar hana í fóstur sem þjónustustúlku lúterska prestsins Johanns Ernst Glück, sem þýddi biblíuna á lettnesku.

Árið 1702 giftist Katrín, sem þá þegar var rómuð fyrir fegurð sína, sænskum dragóna að nafni Johan Cruse, sem var staðsettur með herliði sínu í nágrenninu. Hjónaband þeirra varði aðeins í átta daga því sænsku hermennirnir neyddust til að hörfa undan árás rússneska hersins. Johan sást aldrei framar og lést líklega í átökunum. Marta fékk vinnu hjá rússneska hermarskálknum Boris Sjeremetev, sem hafði leitt rússnesku gagnárásina, en hann lét hana síðan ganga til furstans Alexanders Mensjikov. Hugsanlega áttu þau Alexander í ástarsambandi áður en Marta kynntist Pétri mikla árið 1703. Stuttu síðar gerðist hún ástkona Péturs.

Árið 1705 snerist Marta til rússnesks rétttrúnaðar og tók sér nafnið **Jekaterína Alexejevna**. Einhvern tímann á bilinu 23. október til 1. desember árið 1707 giftust Katrín og Pétur í leynilegri athöfn í Sankti Pétursborg. Árið 1711 fylgdi Katrín keisaranum í herför hans gegn Tyrkjum og veitti honum aðstoð með því að semja við Tyrki eftir að Pétur var innikróaður með her sínum á bakka Prutfljótsins. Sagt er að hún hafi mútað tyrkneska stórvesírnum með skartgripum sínum til að fá hann til að hörfa með her sinn.

Þau Pétur héldu formlega giftingarathöfn árið 1712 eftir að Katrín hafði fætt dóttur, prinsessuna Önnu Petrovnu. Keisarahjónin eignuðust sex börn til viðbótar, þar á meðal keisaraynjuna Elísabetu.

Katrín var krýnd keisaraynja árið 1724. Pétur lést næsta ár án þess að útnefna sér erfingja og Katrín tók því við honum sem drottnari Rússaveldis með stuðningi embættismanna sem höfðu komist til metorða á valdatíð Péturs. Hún útnefndi Mensjikov helsta ráðherra sinn og leyfði honum að fara með töluverð völd. Katrín lést aðeins tveimur árum á eftir Pétri og því varði valdatíð hennar ekki lengi.

## Tilvísanir
Leikni framar líkamsburðum

***Leikni framar líkamsburðum*** er bók um sögu körfuboltans á Íslandi, skráð af Skapta Hallgrímssyni blaðamanni og gefin út af Körfuknattleikssambandi Íslands árið 2001. Nafn bókarinnar er tilvísun til hugmyndafræði Dr. James Naismith sem fann upp körfuknattleikinn í Springfield í Massachusetts í Bandaríkjunum í lok 19. aldar. Tilefni útgáfu bókarinnar var 40 ára afmæli Körfuknattleikssambandsins 29. janúar 2001 og rúmlega 50 ára saga körfuknattleiks á Íslandi. Í bókinni er þessi saga rakin á rúmlega 400 blaðsíðum.

## Heimildir
Karfan.is

**Karfan.is** er íslenskur vefmiðill sem fjallar um körfuknattleik. Hann var opnaður 14. desember árið 2005 og stofnendur síðunnar voru þeir Jón Björn Ólafsson, Davíð Ingi Jóhannsson og Ingvi Steinn Jóhannsson. Í september 2016 tók við ný ritstjórn á Karfan.is en þá viku úr ritstjórn Jón Björn Ólafsson, Skúli Björgvin Sigurðsson og Hörður D. Tulinius. Við ritstjórninni tóku Ólafur Þór Jónsson og Davíð Eldur Baldursson.

## Tilvísanir

## Tenglar
* karfan.is
Súrefnismettunarmæling

**Mæling á súrefnismettun** er óbein mæling á súrefnisgildum í blóði. Mælingin er gerð með súrefnismettunarmæli sem er lítill skynjari með infrarauðu ljósi  sem birtir upplýsingar um súrefnismettun og púlstíðni. Algengast er að slíkur mælir sé settur eins og klemma á fingur eða eyrnasnepil. Ljósgeisli fer í gegnum fingurinn eða eyrnasnepilinn. Þessi mæling er sársaukalaus.  Með því er fundið út  hversu mikið súrefni er í rauðu blóðkornunum. Eðlileg gildi eru 95 - 98% en nægilegt er að vera yfir 90%.

Mæling á súrefnismettun er mikilvæg í aðstæðum þar sem súrefnisupptaka sjúklings er óstöðug  og er notuð á gjörgæsludeildum, bráðamótttökum og sjúkrahúsum. Súrefnismettunarmælir mælir súrefnismettun en ekki hvernig súrefni er tekið upp af líkamanum og hve mikið súrefni sjúklingur notar. Til að mæla það þarf einnig að mæla CO2 gildi. 
## Tengill
* Principles of pulse oximetry explained using diagrams
Wrangell-fjöll

**Wrangell-fjöll** er fjallgarður í austur-Alaska. Mestur hluti þeirra er í Wrangell-þjóðgarðinum. Fjöllin eru af eldfjallauppruna og eru þar annað og þriðja stærsta eldfjall Bandaríkjanna; Mount Blackburn og Mount Sanford. Nafn fjallgarðsins kemur frá Wrangell-fjalli sem er dyngja og virkt eldfjall. Nálægir fjallgarðar eru Saint Elias-fjöll og Chugach-fjöll.

Svæðið norður af Wrangell-fjöllum er eitt það kaldasta í Norður-Ameríku en fjöllin hindra það að hlýrra rakara loft komist inn í land.
Þau taka nafn sitt af rússneska landkönnuðinum Ferdinand von Wrangel sem var yfir rússnesk-ameríska kaupfélaginu.

## Tindar
12 af yfir 40 tindum Alaska yfir 4000 metra eru í fjöllunum.
*Mount Blackburn, (4996 m) 
*Mount Sanford, (4949 m)
*Mount Wrangell, (4317 m) 
*Atna Peaks, (4225 m)
*Regal Mountain, (4220 m)
*Mount Jarvis, (4091 m) 
*Parka Peak, (4048 m)
*Mount Zanetti, (3965 m)
*Mount Drum,  (3661 m)

## Heimild
Herman Van Rompuy

**Herman Achille, greifi af Rompuy** (f. 31. október 1947), er belgískur stjórnmálamaður sem var áður forsætisráðherra Belgíu (2008-2009) og fyrsti fastkjörni forseti Evrópska ráðsins (2009-2014).

Van Rompuy er meðlimur í belgíska Kristilega demókratíska og flæmska flokknum. Hann var forsætisráðherra Belgíu frá 30. desember 2008 þar til Yves Leterme (sem var einnig forveri hans) leysti hann af hólmi þann 25. nóvember 2009. Meðlimir evrópska leiðtogaráðsins kusu Van Rompuy í lok ársins 2009 til þess að gerast fyrsti fastráðni forseti ráðsins í samræmi við umbætur Lissabon-sáttmálans. Van Rompuy var útnefndur í embættið frá 1. desember 2009 til 31. maí 2012 en tók ekki formlega við embættinu fyrr en 1. janúar 2010. Van Rompuy var endurkjörinn þann 1. mars 2012 og gegndi forsetaembættinu til 30. nóvember 2014.

Gordon Brown sagði um Van Rompuy við embættistöku hans að hann væri „sáttagerðamaður“ sem hefði „komið á pólitískum stöðugleika í landi sínu eftir marga mánuði af óvissu“. Í grein dagblaðsins *[[Le Figaro]]* var Van Rompuy lýst á svipaðan máta og hann kallaður „vandvirkur hönnuður ómögulegra málamiðlana“ (*l'horloger des compromis impossibles*) Í yfirlýsingu á blaðamannafundi í kjölfar embættistöku sinnar lýsti Van Rompuy nálgun sinni á forsetaembættið á eftirfarandi máta:

„Sérhvert land ætti að koma sigursælt úr samningaviðræðum. Samningaviðræður sem enda með tapliði er aldrei góð samningaviðræða. Ég mun taka hagsmuni og gildi allra til greina. Þótt samheldni okkar sé enn styrkur okkar er fjölbreytni okkar enn auður okkar.“

Ekki voru allir eins ánægðir með valið á Van Rompuy. Þegar Van Rompuy birtist í fyrsta sinn á Evrópuþinginu vandaði Nigel Farage, formaður breska Sjálfstæðisflokksins, honum ekki kveðjurnar og sagði um hann: „Ég vil ekki vera ókurteis, en satt að segja hefur þú persónutöfra rakrar mottu og útlit lítilfjörlegs bankastarfsmanns [...] Hver ert þú? Ég hafði aldrei heyrt um þig, enginn í Evrópu hafði heyrt þín getið [...] Þú ert frá Belgíu, sem er ekki einu sinni land.“

## Tilvísanir
Tanavatn

**Tanavatn** er stærsta stöðuvatn í Eþíópíu og stofn Bláu-Nílar. 

á Gorgora-skaga í norðurhluta vatnsins er minnismerki um það ítalsk-abbesíska stríð.

Vatnið er mjög grunnt, mesta dýpi aðeins um 15 metrar. Yfirborðflatarmál er 3 200 km2. Hæð þess yfir sjávarmáli er 1.788 m.

## Tilvísun
Gorgora-skagi

**Gorgora-skagi** er stöðuvatns-skagi í Tana-vatni, stærsta stöðuvatni Eþíópíu. Samnefnt þorp er á skaganum.
Músaætt

**Músaætt** (fræðiheiti: * Muridae*) er stærsta ætt nagdýra. Henni tilheyra um 700 tegundir sem finnast í Evrópu, Asíu, Afríku og Eyjaálfu.
Muroidea

***Muroidea*** er stærsti yfirætt nagdýra. Henni tilheyra t.d. mýs, rottur, hamstra og fleiri. *Muroidea* er skipt í 6 ættir 19 undirættir u.þ.b. 280 ættkvísl og a.m.k 1750 tegundir.
Fáni Svíþjóðar

**Fáni Svíþjóðar** er þjóðfáni landsins og hefur verið til í núverandi mynd frá 16. öld, þó hann hafi fyrst verið lögfestur árið 1906. Fáninn er blár með gulum krossi í miðjunni og hefur því sama form og aðrir fánar Norðurlanda.

Blái og guli liturinn þekkjast frá skjaldarmerki Magnúsar hlöðuláss á 13. öld, en form og lögun núverandi fána þó aðeins frá um 1500. Ætla má að fánninn taki mið af þeim danska sem er elsti óbreytti þjóðarfáni í heimi.

Elstu heimildir um sænska fánann eru frá upphafi 16. aldar í valdatíð Gústafs Vasa. Árið 1562 sagði í konunglegri tilskipun að fáninn skyldi vera „gult udi korssvijs fördeelt påå blot“, sem þýðir gulur kross á bláum feldi. Nákvæmlega hvernig fáninn varð til er ekki vitað en sumir segja að hann hafi orðið til á 15. öld sem andstæða við danska fánann. Löndin tvö voru þá í konungssambandi, Kalmarsambandinu, og konungar Danmerkur voru líka kóngar yfir Svíþjóð.
 
## Hlutföll og litir
Hlutföll fánans eru 10:16. Bláu fletirnir til vinstri skulu vera 4:5 en þeir til hægri 4:9. Hæð krossarmanna skal vera helmingur hæðar bláu flatanna.

Samkvæmt NCS-litakerfinu skulu litir fánans vera: 

* Gulur: NCS 0580-Y10R
* Blár: NCS 4055-R95B.

Litirnir eru skilgreindir þannig í Pantone-litakerfinu:

* Gulur: PMS 116 C og 109 U 
* Blár: PMS 301 C eller U.
Eugénie de Montijo

**María Eugenia Ignacia Agustina de Palafox-Portocarrero de Guzmán y Kirkpatrick**, markgreifynja af Ardales, markgreifynja af Moya og 20. greifynja af Teba, kölluð **Eugénie de Montijo** (5. maí 1826 – 11. júlí 1920), var eiginkona Napóleons 3. Frakkakeisara og keisaraynja Frakklands frá 1853 til 1870.

Eugénie réð Frakklandi sem ríkisstjóri í nafni eiginmanns síns í stuttan tíma á meðan fransk-prússneska stríðið stóð yfir árið 1870. Hún er því síðasta konan sem hefur ríkt yfir Frakklandi með valdi þjóðhöfðingja.

## Æviágrip
Eugénie fæddist til spænskrar aðalsfjölskyldu í Grenada á Spáni árið 1826. Faðir hennar, don Cipriano de Palafox y Portocarrero, hafði gengið til liðs við innrásarher Frakka á Íberíuskaga í Napóleonsstyrjöldunum. Móðir hennar, María Manuela Kirkpatrick de Closbourn, var hálf-skosk og var dóttir sendiherra Bandaríkjanna til Malaga. María flúði með dætur sínar til Frakklands árið 1834 vegna Karlistastríðanna á Spáni. Í Frakklandi réð hún franska rithöfundinn Stendhal til að gerast kennari Eugénie.

Eugénie kynntist Louis-Napoléon Bonaparte, forseta franska lýðveldisins, árið 1849. Bonaparte hreifst af Eugénie og eyddi næstu tveimur árunum í að stíga í væng við hana. Eftir að hann tók sér keisaratign sem Napóleon 3. árið 1852 vonuðust margir stuðningsmenn hans til þess að hann myndi kvænast inn í ríkjandi konungsfjölskyldu annars Evrópuríkis en svo fór að þau Eugénie gengu í hjónaband þann 22. janúar næsta ár. Þau Napóleon eignuðust einn son, Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte, árið 1856.

Eugénie naut nokkurra pólitískra áhrifa sem keisaraynja og hvatti meðal annars til hernaðaríhlutunar Frakka í Mexíkó til þess að hægt yrði að stofna kaþólskt keisaradæmi þar.

Þegar fransk-prússneska stríðið braust út árið 1870 varð Eugénie eftir sem ríkisstjóri í París á meðan eiginmaður hennar og sonur héldu til atlögu gegn Þjóðverjum. Hún útnefndi nýja ríkisstjórn undir forsæti Charles Cousin-Montauban á meðan maður hennar var í burtu. Eftir nokkra franska hernaðarósigra íhugaði Napóleon að yfirgefa her sinn og snúa aftur til Parísar en Eugénie réð honum frá því og sagði honum að bylting myndi brjótast út ef keisarinn yfirgæfi hermenn sína. Þjóðverjar handsömuðu Napóleon 3. eftir ósigur Frakka í orrustunni við Sedan og í kjölfarið lýstu Frakkar yfir endalokum keisaraveldisins og stofnun nýs fransks lýðveldis. 

Eugénie flutti ásamt eiginmanni sínum og syni í útlegð til Englands, þar sem Napóleon lést árið 1873. Sonur þeirra lést sömuleiðis árið 1879 í hernaði Breta gegn Súlúmönnum.

Þegar fyrri heimsstyrjöldin braust út árið 1914 gaf Eugénie breska hernum gufuskipið sitt, *Thistle*. Hún styrkti einnig hernaðarsjúkrahús í styrjöldinni.

## Tilvísanir
Skammkrækill

**Skammkrækill** (fræðiheiti: *Sagina procumbens)* er jurt af arfaætt. Skammkrækil er að finna um allt nyrðra hvel jarðar og á svæðum í Suður-Ameríku. Stundum má finna hann í görðum og í brotnum gangstéttum.

## Tilvísanir
Saint Elias-fjöll

**Saint Elias-fjöll** (franska: *Chaîne Saint-Élie*) er fjallgarður í suðaustur-Alaska, suðvestur-Júkon og norðaustur-Bresku Kólumbíu. Wrangell–St. Elias-þjóðgarðurinn og verndarsvæði, Kluane-þjóðgarðurinn og verndarsvæði
og Glacier Bay-þjóðgarðurinn og verndarsvæði eru öll innan fjallanna.

Fjallgarðurinn er nefndur eftir Mount Saint Elias sem er annað hæsta fjall Bandaríkjanna og Kanada. Mount Logan er hæsta fjall hans og hæsta fjall Kanada. Fjallgarðurinn er sá hæsti við strönd sem fyrirfinnst.

## Helstu fjöll
*Mount Logan	5959 m	
*Mount Saint Elias 5489 m	
*Mount Lucania	5226 m
*King Peak	5173 m
*Mount Steele	5073 m
*Mount Bona	5005 m
*Mount Wood	4842 m	
*Mount Vancouver 4812 m	
*Mount Churchill 4766 m
*Mount Slaggard	4742 m
*Mount Macaulay	4690 m
*Mount Fairweather 4671 m
*Mount Hubbard	4577 m	
*Mount Bear	4520 m
*Mount Walsh	4507 m		
*Mount Alverstone 4439 m	
*University Peak 4410 m	
*McArthur Peak	4389 m
*Mount Augusta	4289 m		
*Mount Kennedy	4250 m		
*Mount Cook	4196 m
Murinae

**Murinae** er undirætt ættarinnar Muridae og henni tilheyra a.m.k. 519 tegundir músa og rotta. Þessi undirætt er stærri en allar ættir spendýra fyrir utan *[[Cricetidea]]* og músaætt (*meridea*). Hún er einnig stærri en allir ættbálkar spendýra fyrir utan leðurblökur og önnur nagdýr.

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Blóðarfi

**Blóðarfi** (fræðiheiti: *Polygonum aviculare*) er einær jurt í súruætt (*Polygonaceae*). Hann finnst víða á tempruðum svæðum, en virðist vera upprunninn frá Evrasíu og Norður-Ameríku.

## Undirtegundir
*Blóðarfi* er mjög útbreiddur og eru nokkrar undirtegundir viðurkenndar:
* *Polygonum aviculare *subsp*. aviculare* – Mjög útbreidd
**Polygonum aviculare* subsp. *boreale* (Lange) Karlsson – Grænland, Labrador, Nýfundnaland, Skandinavía
**Polygonum aviculare* subsp. *buxiforme* (Small) Costea & Tardif – Norður Ameríka
* *Polygonum aviculare* subsp. *depressum* (Meisn.) Arcang. – Evrópa, Norður Ameríka
**Polygonum aviculare* var. *fusco-ochreatum* (Kom.) A.J.Li – norðaustur Kína, austast í Rússlnadi
**Polygonum aviculare* subsp. *neglectum* (Besser) Arcangeli – Evrópa, Norður Ameríka
* *Polygonum aviculare *subsp*. rurivagum* (Jord. ex Boreau) Berher  – Evrópa, Norður Ameríka

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*photo of herbarium specimen collected in Nuevo León in Mexico in 1989
* Howard, Michael. *Traditional Folk Remedies*, (Century, 1987); page&nbsp;162.
Aporofobia

**Aporofóbía** eða **fátækraandúð** er hugtak yfir ótta við og andúð á fátæku, umkomulausu og hjálparvana fólki. Orðið var upphaflega smíðað í kringum 1990 af spænska heimspekingnum Adela Cortina og  er sett saman úr forngríska orðinu *άπορος* sem merkir allslaus og fátækur og *φόβος* sem merkir ótti. Munur á fátækraandúð og útlendingahatri er að það er ekki mismunun eða jaðarsetning innflytjenda eða fólks af framandi uppruna ef það fólk á eignir og fé eða hefur háa þjóðfélagsstöðu. 

Orðið *aporofobia* var valið orð ársins árið 2017 af spænsku tungumálastofnuninni Fundéu BBVA en orð sem áður hafa verið valin sem orð ársins eru *selfi*, *populismo*, *refugiado* og *escrache*.

## Tenglar
* Adela Cortina, Aporofobia, El País,7. mars 2000
* Aporofobia, palabra del año 2017
Myndbandsdómgæsla

**Myndbandsdómgæsla**, **skjádómgæsla**, **vídeódómgæsla** eða **VAR** (enska: *video assistant referee*, stytting: VAR) er þegar dómarar notast við myndbönd af atvikum og heyrnartól og hljóðnema í hópíþróttum til að komast að niðurstöðu í dómum er varða leikinn.

## Knattspyrna
Tilraunir með VAR voru gerðar einna fyrst í efstu deild Hollands, Eredivisie, árið 2014. Sepp Blatter fyrrum stjóri FIFA var mótfallinn VAR en arftaki hans Gianni Infantino sem tók við árið 2016 var þeim mun jákvæðari.

### Innleiðsla
Myndbandsdómgæsla var fyrst notuð í efstu deild í Ástralíu árið 2017. Sama ár var hún notuð í Bundesliga í Þýskalandi, Serie A á Ítalíu, MLS í Bandaríkjunum og árið eftir í La Liga á Spáni. Á Englandi hefur hún verið notuð frá árinu 2017 í bikarkeppnum en ákveðið var að nota VAR í ensku úrvalsdeildinni fyrst tímabilið 2019-2020. Skjádómgæsla verður einnig innleidd í Meistaradeild Evrópu sama tímabil. . 

VAR var notað á HM 2018 í Rússlandi í fyrsta sinn á heimsmeistararamóti.

#### Á Íslandi
Myndbandsdómgæsla var fyrst notuð í umspilsleik Íslands og Rúmeníu (fyrir EM 2021) í október 2020.

### Notkun
VAR er notað í þessum tilvikum:
*Mörk og hvort brot hafi verið í undanfara þeirra, svo sem rangstaða eða líkamlegt brot.
*Vítaspyrna. Hvort brot feli í sér víti.
*Rautt spjald. (Aðrar villur er ekki hægt að skoða og ekki annað gult spjald á leikmann)
*Röng kennsl borin á leikmann þegar gefið er spjald. Hvort leikmaðurinn sé sá sem í raun framdi brotið sem felur í sér gult eða rautt spjald.

Bæði aðaldómari leiks og VAR dómarar í skjáherbergi geta átt frumkvæði að samskiptum til að fara yfir atvik. Dómari getur þá farið yfir atvikið á skjá ef þess þarf. Hann gefur þá merki og teiknar eins konar ramma/skjá með höndum.

## Handbolti
### Á Íslandi
Haustið 2018 var samþykkt að; *dómarar leikja geta nýtt sér myndbandsupptökur til lokaákvörðunar um dóma í leikjum sem eru í beinni sjónvarpsútsendingu sé slíkt í boði*. Þá eru atvikin meðal annars: Hvort bolti fer yfir marklínu, hvort tími sé runninn út, óíþróttamannsleg atvik, hvort leikmanni skuli refsað og hvort skipting sé röng.

## Körfubolti
Í NBA hefur myndbandsdómgæsla verið notuð í lok leikja til að skera úr um vafaatvik. Aðallega í lok leikja. Hægt er að notast við takmarkaðan fjölda atvika.

## Heimildaskrá

### Fyrirmynd
* 

### Tilvísanir
Eggert Eiríksson Briem

**Eggert Eiríksson Briem** (1879–1939) búfræðingur var bóndi í Viðey. Hann var sonur Eiríks Briem biskupsritara, prests, kennara og alþingismanns. Eggert var kvæntur Katrínu Thorsteinsson, dóttur Pétur J. Thorsteinssonar á Bíldudal. Þau hófu búskap í Viðey við  Reykjavík árið 1903.  Eggert byggði í Viðey 48 kúa fjós og heyhlöðu fyrir 3000 hestburði á fyrstu búskaparárum sínum. Hann lét flytja mjólk á hverjum degi á bátum yfir sundið til Reykjavíkur og síðan á hestvögnum niður í Aðalstræti. Eggert  var fyrstur manna til að setja upp mjólkurbúð en búðin hans var í Uppsalakjallaranum í Aðalstræti. Hann seldi jörðina eftir aðeins fjögurra ára búsetu til Milljónafélagsins sem þá hóf þegar mikla uppbyggingu  í búskap en einnig í útgerð á Sundbakka gegnt Gufunesi.

## Heimildir
*  Jónas Magnússon Stardal, ''Búskapur Eggerts Briem í Viðey''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
* Jónas Magnússon Stardal, ''Mjaltir og mjólkurflutningar''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins, 9. tölublað (10.03.1963), bls. 11
* Jónas Magnússon Stardal,  ''Vorverkin og önnur útivinna''; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins, 10. tölublað (17.03.1963), Bls. 11
Coreca

**Coreca** er ítalskt þorp með um 700 íbúa í Kalabríu. Þorpið er staðsett í sýslunni Cosenza, við Tyrrenahaf.
Fanny Cadeo

**Fanny Cadeo** (f. 11. september 1970) er ítölsk leikkona.

## Tenglar

* Opinber vefsíða Fanny Cadeo 
*
Sabrina Ferilli

**Sabrina Ferilli** (f. 28. júní 1964) er ítölsk leikkona.

## Tenglar

* Opinber vefsíða Sabrina Ferilli 
*
Valkostur fyrir Svíþjóð

**Alternativ för Sverige** (íslenska: *Valkostur fyrir Svíþjóð*) er sænskur stjórnmálaflokkur. Í forsvari er Gustav Kasselstrand hagfræðingur. Flokkurinn hefur svipað nefndan flokk í Þýskalandi að fyrirmynd. Flokkurinn klofnaði frá Svíþjóðardemókrötum, meðal annars vegna deilna um kynþáttahyggju, hegðunarvandamál og tengsl við hægriöfgahreyfingar.

Árið 2018 bauð hreyfingin ekki fram til sveitarstjórna heldur einungis til þings þar sem þeir urðu næst stærsti flokkur án hlutdeildar á eftir Femínistaflokknum með tæpan þriðjung úr prósenti atkvæði eða 0,31%.

Merki flokksins er fáni landsins í hjartalöguðu formi.

## Tilvísanir
Mótmælin á Torgi hins himneska friðar

**Mótmælin á Torgi hins himneska friðar**, oft kölluð **4. júní-atvikið** (六四事件) á meginlandi Kína, voru stúdentamótmæli sem áttu sér stað í Peking, höfuðborg Alþýðulýðveldisins Kína, árið 1989. Mótmælin voru kæfð niður eftir að Li Peng forsætisráðherra alþýðulýðveldisins lýsti yfir herlögum. Kínverskir hermenn vopnaðir sjálfvirkum rifflum og skriðdrekum skutu á mótmælendur sem reyndu að loka leið þeirra á Torg hins himneska friðar í hinum svokölluðu **Tianamen-fjöldamorðum**. Óvíst er hve margir létust en talningar á hinum dauðu hafa verið á bilinu 180 upp í 10.454. 

Þegar mótmælin brutust út var Kína að ganga í gegnum stórtækar og skyndilegar efnahags- og samfélagsbreytingar í kjölfar dauða Maó Zedong og mikil spenna ríkti meðal Kínverja um framtíð landsins. Efnahagsumbætur níunda áratugarins höfðu leitt til sköpunar markaðshagkerfis sem hagnaðist mörgum Kínverjum en var öðrum til miska. Jafnframt var farið að bera á gagnrýni á flokksræði kínverska kommúnistaflokksins. Fjölmargir Kínverjar kvörtuðu yfir verðbólgu, lélegum undirbúningi háskólanáms fyrir vinnu í nýja hagkerfinu og takmörkunum á þátttöku í stjórnmálum. Kínverskir stúdentar kröfðust lýðræðis, prentfrelsis og tjáningarfrelsis. Stúdentahreyfingarnar voru þó aðeins lauslega skipulagðar og markmið þeirra voru margbreytileg. Á hápunkti mótmælanna safnaðist um ein milljón Kínverja saman á torginu.

Mótmælin leiddu í ljós ágreining meðal kínverskra valdsmanna þar sem ekki voru allir sammála um það hvort rétt væri að leita sátta við mótmælendurna eða bæla mótmælin niður. Í maí leiddi hungurverkfall stúdentanna til þess að stuðningur við mótmælin stórjókst og mótmælin breiddust út til um 400 borga. Deng Xiaoping, leiðtogi alþýðulýðveldisins, komst að endingu að þeirri niðurstöðu að mótmælin væru ógn við stjórnvöldin og ákvað að beita valdi til að kveða þau niður. Ríkisráð alþýðulýðveldisins lýsti yfir herlögum þann 20. maí og sendi um 300.000 hermenn til Peking. Hermennirnir skutu á mótmælendurna með sjálfvirkum skotvopnum og drápu marga þeirra.

Kínversk stjórnvöld voru fordæmd víða um heim fyrir að beita ofbeldi gegn mótmælendunum. Vesturveldin beittu refsiaðgerðum og viðskiptabönnum á kínversk fyrirtæki og embættismenn. Kínverska stjórnin brást við með því að hella sér yfir mótmælendurna og sakaði vesturveldin um að skipta sér að innanríkismálum Kína. Kínversk stjórnvöld handtóku fjölda mótmælenda, bældu niður mótmæli víðs vegar um landið, ráku burt erlenda blaðamenn, ritskoðuðu umfjöllun um atburðina í innlendum fjölmiðlum, styrktu lögregluna og öryggissveitir innan landsins og hreinsuðu burt embættismenn sem grunaðir voru um samúð með mótmælendunum. Hreinsanirnar sem fylgdu í kjölfar mótmælanna hægðu tímabundið á frjálslyndisvæðingu níunda áratugarins. Mótmælin mörkuðu tímamót í stjórnmálasögu Kína og settu greinileg mörk á tjáningarfrelsi um stjórnmál í landinu allt fram á 21. öld. Minningin um atburðina er nátengd gagnrýni á yfirráð kommúnistaflokksins í landinu og enn er umfjöllun um þá mjög viðkvæmt málefni sem er stranglega ritskoðað í Kína.

## Tenglar
* 
## Tilvísanir
Rauðinúpur

**Rauðinúpur** er 73  m hátt bjarg með stóra gígskál á  Melrakkasléttu. Þar er mikið fuglalíf í rauðu bergi og  tegungir eins og lundi og hafsúla. Á Rauðanúpi er viti og endurvarpsstöð sjónvarps. Við norðausturhorn hans er drangurinn Karlinn sem er nærri jafnhár núpnum. Drangurinn hefur til margra ára verið nefndur Jón Trausti eftir rithöfundinum Guðmundi Magnússyni sem tók sér skáldanafnið Jón Trausti. Hann  dvaldi unglingsár sín í bænum Núpskötlu sem er austan Rauðanúps á eiði milli Kötluvatns og sjávar.

## Heimild
* Vestur Slétta (vefur Norðurþings)
Bjarkarætt

**Bjarkarætt** (fræðiheiti: *Betulaceae*) er með sex ættkvíslir lauffellandi trjáa og runna, þar með talinna birki, elri, hesli, agnbeyki, *[[Ostryopsis]]* og *[[Ostrya]]* með samtals 167 tegundir. Þær eru að mestu ættaðar frá tempruðu belti norðurhvels, með fáeinar tegundir sem ná til suðurhvels í Andesfjöllum í Suður-Ameríku. Dæmigerð blóm eru reklar og koma þeir oft fyrir laufgun.

## Þróunarsaga

Bjarkarættin er talin hafa komið fram við lok Krítartímabilsins (um 70 milljónum ára síðan) í mið Kína. Þetta svæði hefur á þessum tíma haft Miðjarðarhafsloftslag vegna nálægðar við Tethyshaf, sem þakti hluta af því sem nú er Tíbet og Xinjiang fram til fyrri hluta tertíertímabilsins. 

Þessi kenning um uppruna ættarinnar er studd með að allar sex ættkvíslirnar og 52 tegundir eru þaðan og margar tegundirnar einlendar. Allar sex núverandi ættkvíslirnar eru taldar hafa verið fullaðskildar í Ólígósen og allar ættkvíslir í ættinni (að undanskilinni *[[Ostryopsis]]*) eru með stengervinga sem ná að minnsta kosti 20 milljón ár frá nútíma.

Samkvæmt sameindaerfðafræði eru nánustu ættingjar bjarkarættar í járnviðarætt (*Casuarinaceae*).

## Undirættir og ættkvíslir
### Núlifandi tegundir
**Betuloideae*
**Elri (*Alnus*) Mill. 1754
**Birki (*Betula*) L. 1753
**Coryloideae*
**Agnbeyki (*Carpinus*) L. 1753
**Hesli (*Corylus*) L. 1753
***[[Ostrya]]* Scop. 1760
***[[Ostryopsis]]* Decne. 1873

### Steingervingar
*†*[[Asterocarpinus]]*
*†*[[Coryloides]]*
*†*[[Cranea]]*
*†*[[Kardiasperma]]*
*†*[[Palaeocarpinus]]*

## ''Sameindaerfðafrði''
Nútíma sameindaerfðafræði bendir til eftirfarandi ættartengsla:

## Tilvísanir
Bókhveiti

**Bókhveiti** (fræðiheiti: *Fagopyrum esculentum*) er jurt af súruætt sem er ræktuð vegna frækorna sinna sem líkjast hveiti og byggi, og tið að þekja. Skyld og áþekk, en bitrari tegund, *[[Fagopyrum tataricum]]*, er ræktuð í Asíu en er sjaldgæfari í Evrópu og Norður Ameríku er einnig kölluð bókhveiti.

## Orðsifjar
Nafnið bókhveiti er dregið af einhverri útgáfu orðanna "buckwheat", "beech wheat" og *boecweite* sem er líklega dregið af líkingu fræjanna við beykifræ, og því að það var notað eins og hveiti.

## Saga

Upprunaleg tegund bókhveitis er *F. esculentum* ssp. *ancestrale*. *F. homotropicum* er ófrjó með *F. esculentum* og villi afbrigði hafa sameiginlega útbreiðsla, í Yunnan, í suðvestur Kína. Upphafleg villitegund tatarabókhveitis er *F. tataricum* ssp. *potanini*.

Bókhveiti var fyrst ræktað inn í landi í Suðaustur Asíu, hugsanlega um 6000 fyrir krist, og breiddist þaðan út til Mið Asíu og Tíbet, og þaðan til Miðausturlanda og Evrópu. Bókhveiti er fyrst skráð í Evrópu í Finnlandi um 5300 BCE sem fyrstu ummerki um arðrækt, og í Balkanskaga um 4000 BCE. 

## Ræktun
Bókhveiti þarf stuttan ræktunartíma, vex vel í ófrjóum jarðvegi eða súrum, en þarf gott frárennsli. Of mikill áburður, sérstaklega nitur dregur úr uppskeru. Í heitu loftslagi er aðeins hægt að rækta það með því að sá því seint, svo það geti blómstrað í svölu veðri. Nærvera frjóbera (t.d alibýflugur) auka mjög uppskeru. Blómsafinn gefur af sér dökkt hunang. Bókhveiti er stundum notað sem grænn áburður, til varnar jarðvegseyðingu eða sem fóður.

Plantan er með greinótta rót með megin stólparót sem nær niður í raka og næringu dýpri laga jarðvegsins. Bókhveiti er með þríhyrnd fræ og myndar blóm sem eru yfirleitt hvít, en geta líka verið bleik eða gul. Bókhveiti myndar greinar auðveldlega, í stað þess að koma með hliðarsprota eða rótarskot. 

Bókhveiti er ræktað þar sem ræktunartímabilið er stutt, annað hvort sem seinni uppskera tímabilsins, eða vegna erfiðs loftslags. Það kemur fljótt til sem dregur úr samkeppni við illgresi. Bókhveiti þarf yfirleitt aðeins 10 til 12 viknur til uppskeru og getur verið ræktað hátt til fjalla eða norðarlega. Það verður 75 til 125 sm hátt.

## Næringarefni

Þar sem bókhveiti inniheldur ekkert glútein og getur því verið í fæði fólks með glúteintengd vandamál. Hinsvegar getur bókhveiti mengast af glúteini í vinnslu, t.d. við mölun.

Þekkt er að fólk geti fengið ofnæmisviðbrögð af bókhveiti.
Einnig getur mikil neysla á bókhveiti valdið eitrunum vegna fagopyrina. Einkenni eitrunar getur verið bólga í húð þar sem sól hefur skinið á hana, viðkvæmni við kulda, og náladoði eða doði í höndum.

## Framleiðsla

Árið 2016 var heimsframleiðslan 2.4 milljón tonn, með Rússland með 50% af heimsframleiðslunni og Kína með 17%.

## Tilvísanir
Ostrya

***Ostrya*** er ættkvísl átta til tíu tegunda lauffellandi trjáa í bjarkarætt (*Betulaceae*). Viðurinn er mjög harður; nafnið *Ostrya* er dregið af gríska orðinu *ostrua* „líkt beini“ sem er tilvísun í viðinn. 

## Tegundir
# *[[Ostrya carpinifolia]]* Scop. - Miðjarðarhafssvæði Suður-Evrópu, Miðausturlönd, Tyrkland, Líbanon, Kákasus
# *[[Ostrya chisosensis]]* Correll - einlend í Big Bend þjóðgarðinum í Texas
# *[[Ostrya japonica]]* Sarg. -  Japan, Kórea, Norður-Kína
# *[[Ostrya knowltonii]]* Coville - Utah, Arizona, Nýja-Mexíkó, Texas
# *[[Ostrya multinervis]]* Rehd. - Mið-Kína
# *[[Ostrya rehderiana]]* Chun - Zhejiang-hérað í Kína
#*[[Ostrya trichocarpa]]* D.Fang & Y.S.Wang - Guangxi-hérað í Kína
# *[[Ostrya virginiana]]* (Mill.) K. Koch - Austur-Bandaríkin, Austur-Kanada, Mexíkó, Gvatemala, El Salvador, Hondúras
# *[[Ostrya yunnanensis]]* W.K.Hu - Yunnan-hérað í Kína
# †*[[Ostrya oregoniana]]* (steingervingur)
# †*[[Ostrya scholzii]]* (steingervingur)

## Tilvísanir

*Rushforth, K. 1985. Ostrya. *The Plantsman* 7: 208-212.
*Flora of China: ''Ostrya''
*Flora Europaea: ''Ostrya''