open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vigdís Grímsdóttir

**Vigdís Grímsdóttir** (f. 15. ágúst 1953) er íslenskur rithöfundur sem hefur sent frá sér ljóðabækur, smásagnasafn og skáldsögur. Hún hefur hlotið margar viðurkenningar fyrir verk sín, þeirra á meðal Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 1994 fyrir skáldsöguna *[[Grandavegur 7]]*, sem síðar var sett upp sem leikrit í Þjóðleikhúsinu. Hún hefur einnig verið tilnefnd til Bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs

## Ævi
Foreldrar Vigdísar eru Grímur Helgason cand. mag og Hólmfríður Sigurðardóttir kennari. Vigdís lauk kennaraprófi frá Kennaraskóla Íslands árið 1973 og stúdentsprófi frá sama skóla ári síðar, árið 1978 lauk hún BA prófi í íslensku og bókasafnsfræði frá Háskóla Íslands og árið 1982 lauk hún prófi í uppeldis- og kennslufræði frá Kennaraháskóla Íslands. 1984 til 1985 stundaði hún kandidatsnám í íslenskum bókmenntum við Háskóla Íslands.

Vigdís starfaði sem kennari við Landakotsskóla 1974-1975 og við Flensborgarskóla í Hafnarfirði 1978-1990. Fyrsta bók hennar kom út árið 1983, það var smásagnasafnið *Tíu myndir* sem fjallar um þykjustuleiki og alvörudrauma. Vigdís hefur sent frá sér fjölda ljóðabóka og skáldsagna. Hún skrifaði bók um ævi alþýðukonunnar Bíbíar Ólafsdóttur og var bókin tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna árið 2007. Þá hefur kvikmynd verið gerð eftir sögu hennar *[[Kaldaljós]]*.

## Verk

### Ljóð
*1990  *Minningabók*  (Iðunn)
*1991  *Lendar elskhugans*   (Iðunn)

### Smásögur
*1983  *Tíu myndir úr lífi þínu, sögur um þykjustuleiki og alvörudrauma*  (Svart á hvítu)
*1985  *Eldur og regn*  (Fróði)

### Skáldsögur
*1987  *Kaldaljós* (Svart á hvítu)
*1989  *Ég heiti Ísbjörg, ég er ljón*  (Iðunn)
*1992  *Stúlkan í skóginum*   (Iðunn)
*1994  *Grandavegur 7*  (Iðunn)
*1996  *Z ástarsaga*   (Iðunn)
*1998  *Nætursöngvar*  (Iðunn)
*2000  *Þögnin*   (Iðunn)
*2001  *Frá ljósi til ljóss*   (Iðunn)
*2002  *Hjarta, tungl og bláir fuglar*   (JPV) 
*2003  *Þegar stjarna hrapar*    (JPV) 
*2005  *Þrenningin*   (JPV)
*2011  *Trúir þú á töfra?*  (JPV)
*2015 *Dísusaga: Konan með gulu töskuna* (JPV)
*2019 *Systa: Bernskunnar vegna* (Benedikt bókaútgáfa)

### Endurminningar
*2007 *Sagan um Bíbí*  (JPV)
*2016 *Elsku drauma mín, minningabók Sigríðar Halldórsdóttur* (JPV)

### Barnabækur
*1996  *Gauti vinur minn*   (Iðunn)

## Þýdd verk
*1997   Z: a Love Story 
*1998   Z: en kärlekshistoria 
*1997   Älskades länder 
*1997   Z - rakkaustarina 
*1995   Grandavägen 7 
*1995   Jag heter Ísbjörg, jag är ett lejon 
*1995   Kannastie 7 
*1995   Pigen i skoven 
*1994   Flickan i skogen
*1994   Metsän tyttö 
*1993   Jeg hedder Ísbjörg, jeg er löve 
*1992   Nimeni on Ísbjörg, olen leijona 
*1990   "Vakna Törnrosa" í Sen dess har jag varit här hos er : 12 isländska noveller 
*1996   Je m'appele Ísbjörg, je suis lion

## Viðurkenningar
Vigdís hlaut menningarverðlaun DV fyrir bókmenntir 1990 og 2001. Verðlaun úr Rithöfundasjóði Ríkisútvarpsins 1992, Davíðspennann árið 1993, Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 1995 og riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir ritstörf árið 1998.

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
*Umfjöllun um Vigdísi á Bókmenntavefnum 

## Tilvísanir
Rafeindarvolt

**Rafeindarvolt** er mælieining orku, táknuð með **eV**. Jafngildir þeirri hreyfiorku sem óbundin rafeind í lofttæmi fær í eins volta rafsviði. Er einkum notað í öreindafræði og kjarneðlisfræði, en 1 eV ≈ 1,602 176 53x10-19 J. Er einnig notað sem mælieining massa, þ.e. 1 eV/c2 = 1,783x10-36 kg, þar sem *c* er ljóshraði. T.d. hafa raf- og jáeind hvíldarmassann 0,511 MeV/c2. Er ekki SI-mælieining.
Etanól

**Etanól**, **etýlalkóhól** eða **vínandi** er eldfimt, litarlaust og eitrað lífrænt efnasamband, nánar tiltekið alkóhól, táknað með efnajöfnunni C2H5OH. Etanól er einkum notað í áfenga drykki, sem eldsneyti á bíla og sprengihreyfla. Úr etanóli er einnig unnið edik, etýlamín og önnur efni.
Austur-Barðastrandarsýsla

**Austur-Barðastrandarsýsla** var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueiningar á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins. 

Austur-Barðastrandarsýsla er á Vestfjörðum og er þar eitt sveitarfélag, Reykhólahreppur. Landamörk sýslunnar að norðan eru vatnaskil á hálendinu um suðurjaðar Glámu og norðurenda Reiphólsfjalla, norður um miðja Þoskafjarðarheiði. Hún nær frá botni Gilsfjarðar og vestur í Kjálkafjörð. Flatarmál Austur-Barðastrandarsýslu er 1.090 km².

Miðstöð sýslunnar er að Reykhólum. Þar er starfrækt þörungaverksmiðja, auk þess sem þar er m.a. starfræktur grunnskóli, brunavarnir, dvalarheimili aldraðra, skrifstofa sveitarfélagsins og útibú frá sýslumanninum á Patreksfirði. Annað minna þéttbýli er að Króksfjarðarnesi, en þar eru verslun, sláturhús og banki. Aðalatvinnuvegur í dreifbýli er landbúnaður auk ferðaþjónustu.

## Sveitarfélög
Einungis eitt sveitarfélag er innan sýslunnar (fyrrverandi innan sviga):

* Reykhólahreppur
** (Flateyjarhreppur)
** (Geiradalshreppur)
** (Gufudalshreppur)
** (Múlahreppur)
Þormóðsslysið

**Þormóðsslysið** var sjóslys sem átti sér stað kvöldið 17. febrúar 1943. Daginn áður hafði vélskipið *Þormóður* frá Bíldudal lagt upp frá Patreksfirði með sjö manna áhöfn og 24 farþega og stefndi til Reykjavíkur. Skipið lenti á svonefndri Garðskagaflös, löngu skeri sem liggur út af Garðskaga og fórst ásamt öllum um borð.

## Tenglar
*
*
Zenon frá Eleu

**Zenon frá Eleu** (forngríska: Ζήνων ὁ Ἐλεάτης) (um 490 f.Kr. – um 430 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá Suður-Ítalíu og nemandi Parmenídesar. Zenon er þekktastur fyrir þverstæður sínar. 

## Ævi
Lítið er vitað um ævi Zenons. Ein meginheimildin um ævi hans er samræðan *[[Parmenídes (Platon)|Parmenídes]]* eftir Platon, sem þó er skáldað verk og samin um það bil einni öld eftir andlát Zenons. Í samræðunni lýsir Platon heimsókn Parmenídesar og Zenons til Aþenu þegar Parmenídes á að hafa verið um 65 ára og Zenon um fertugt. Sókrates á að hafa verið ungur maður. Sókrates fæddist um 470 f.Kr. svo ef hann hefur verið um tvítugt hefur Zenon fæðst um 490 f.Kr. Platon lýsir Zenoni sem hávöxnum og myndarlegum manni.

Díogenes Laertíos, sem var uppi á fyrri hluta 3. aldar skrifaði ævisögu Zenons. Þar kemur fram að Zenon var sonur Televtagórasar en var ættleiddur af Parmenídesi og að hann hafi getað fært rök bæði með og á móti hvaða fullyrðingu sem er.

## Verk
Ekkert rita Zenons eru varðveitt en fornir höfundar vísa til ýmissa rita Zenons.

Platon segir að rit Zenons hafi fyrst borist til Aþenu þegar Parmenídes og Zenon heimsóttu borgina. Platon lætur Zenon einnig segja að ritum hans hafi verið ætlað að verja kenningar Parmenídesar, að þau hafi hann samið ungur að árum en þeim hafi verið stolið og þau gefin út í óþökk hans.

Rök Zenons eru ef til vill elstu dæmin um niðursöllun í fáránleika (*reductio ad absurdum*), sem er einnig kölluð óbein sönnun.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Þverstæður Zenons
Swift-Tuttle

Halastjarnan **109P/Swift-Tuttle** var uppgötvuð af stjörnufræðingnum Lewis Swift 16. júlí 1862 og svo öðrum stjörnufræðingi, Horace Parnell Tuttle, þremur dögum seinna. Swift-Tuttle er hluti af Perseid loftsteinaþyrpingunni. Sporbaugur hennar skarast á við jörðina eða tunglið og talið er að einhverntíman í fjarlægri framtíð muni verða árekstur.

## Tenglar
* 109P síða hjá JPL/SSD
* Comet put on list of potential Earth impactors , grein í vísindatímaritinu New Scientist
Xenofanes

**Xenofanes frá Kolofon** (forngríska ; 570 – 480 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og skáld. Einungis brot eru varðveitt úr ritum hans, í tilvitnunum hjá seinni tíma höfundum. Xenofanes gagnrýndi trúarbrögð síns tíma og manngervingu guðanna.

## Heimspeki
Xenofanes hafnaði manngervingu guðanna og benti á að Eþíópíumenn segðu að guðirnir væru dökkir á hörund en Þrakíumenn segðu þá vera bláeygða. Hann hélt því enn fremur fram að ef uxar gætu lýst guðunum myndu þeir lýsa þeim sem uxum og að ef hestar og ljón gætu teiknað myndu þau tekna guðina sem hesta og ljón en ekki sem menn.

Í þekkingarfræði hélt Xenofanes því fram að sannleikur væri til um raunveruleikann en að dauðlegir menn væru ekki færir um að þekkja hann.

## Heimildir og frekari fróðleikur
* Lesher, J.H. (ritstj.), *Xenophanes. Fragments*, (Toronto, 1992).

## Tenglar
* 
*
Rosalind Hursthouse

**Rosalind Hursthouse** (fædd 1943) er siðfræðingur og einkum þekkt fyrir kenningar sínar um dygðasiðfræði í anda Aristótelesar. Hursthouse er prófessor í heimspeki við háskólann í Auckland á Nýja Sjálandi. Hún kenndi áður við Open University í Bretlandi, University of California at Los Angeles í Bandaríkjunum og víðar.

Hursthouse hlaut M.A. gráðu frá háskólanum í Auckland og doktorsgráðu frá Oxford University, þar sem hún nam hjá G.E.M. Anscombe og Philippu Foot.  

Bók Hursthouse *Um dygðasiðfræði* (*On Virtue Ethics*) er ein áhrifamesta málsvörn fyrir dygðasiðfræði í nútímanum. Hursthouse hefur einnig skrifað um siðfræði dýra í ritinu *Ethics, Humans and Other Animals*.
Alasdair MacIntyre

**Alasdair Chalmers MacIntyre** (f. 12. janúar 1929 - d. 21. maí 2025) var skoskur heimspekingur sem var einkum þekktur fyrir framlag sitt í siðfræði og stjórnspeki en einnig í heimspekisögu og guðfræði.

MacIntyre kenndi heimspeki víða, m.a. við University of Leeds, University of Essex University of Oxford, Brandeis University, Boston University, Wellesley College, Vanderbilt University, University of Notre Dame og Duke University.

## Helstu rit
* *Marxism: An Interpretation* (London: SCM Press, 1953).
* *The Unconscious: A Conceptual Analysis* (London: Routledge & Kegan Paul, 1958)
* *Difficulties in Christian Belief* (London: SCM Press, 1959).
* *A Short History of Ethics* (New York: Macmillan, 1966)
* *Secularization and Moral Change* (London: Oxford University Press, 1967).
* *The Religious Significance of Atheism*. (ásamt Paul Ricoeur) (New York: Columbia University Press, 1969).
* *Herbert Marcuse: An Exposition and a Polemic* (New York: The Viking Press, 1970).
* *Against the Self-Images of the Age: Essays on Ideology and Philosophy* (London: Duckworth, 1971).
* *After Virtue* (Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1981).
* *Whose Justice? Which Rationality?* (Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1988).
* *Three Rival Versions of Moral Enquiry* (Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1990). 
* *Marxism and Christianity* (London: Duckworth, 1995).
* *Dependent Rational Animals: Why Human Beings Need the Virtues* (Chicago: Open Court, 1999).
* *The Tasks of Philosophy: Selected Essays, Volume 1* (Cambridge: Cambridge University Press, 2006).
* *Ethics and Politics: Selected Essays, Volume 2* (Cambridge: Cambridge University Press, 2006).
Gareth Evans

**Gareth Evans** (12. maí 1946 – 10. ágúst 1980) var breskur heimspekingur og prófessor í heimspekivið  Oxford University á 8. áratug 20. aldar.  

## Ævi
Evans nam heimspeki, stjórnmálafræði og hagfræði við University College í Oxford (1964&ndash;1967). Kennari hans í heimspeki var Peter Strawson. Hann varð fræðimaður við Christ Church, Oxford (1967&ndash;1968) og Kennedy Scholar við Harvard University og University of California, Berkeley (1968&ndash;1969). Hann lést af völdum lungnakrabbameins árið 1980, þá 34 ára gamall. Ritgerðasafn hans, *The Varieties of Reference*, kom út að honum látnum.

## Störf
Á stuttum ferli sínum lagði Evans að mörkum í rökfræði, frumspeki, málspeki og hugspeki. Auk Strawsons voru Michael Dummett og John McDowell mikilvægir áhrifavaldar í hugsun hans.

Líkt og margir breskir heimspekingar vann Evans að því að þróa merkingarfræði fyrir náttúruleg tungumál, undir áhrifum frá bandaríska heimspekingnum Donald Davidson.

Tugir ritgerða voru skrifaðar sem andsvar við einnar blaðsíðu langri grein hans „Can There Be Vague Objects?“ sem birtist í tímaritinu *Analysis*. Hún er nú talin vera undirstöðuverk í frumspeki.

## Tenglar
*
Zenon

**Zenon** getur átt við:

* Zenon frá Eleu
* Zenon frá Kítíon
* Zenon frá Sídon
* Zenon frá Tarsos
Frumspekin

***Frumspekin*** (gr., *ta meta ta fysika*, lat. *Metaphysica*) er eitt af meginritum forngríska heimspekingsins Aristótelesar. Verkið er fremur sundurlaust safn ritgerða í 14 bókum, sem var fyrst safnað saman og steypt í eina heild á 1. öld f.Kr. af Andróníkosi frá Ródos, sem ritstýrði útgáfu á verkum Aristótelesar. Ritgerðirnar fjalla allar um frumspeki (sem Aristóteles nefndi hina fyrstu heimspeki (gr. *he prote filosofia*) eða guðfræði (gr. *þeologia*)) en titill verksins er kominn til vegna þess að í útgáfu Andróníkosar voru bækurnar um frumspekina á eftir bókunum um eðlisfræðina (gr. *ta fysika*).

Meginviðfangsefni *Frumspekinnar* er „vera sem vera“ eða „vera sem slík“. Hún er rannsókn á því hvað það er að vera, hvað það er sem er og hvað er hægt að segja um það sem er í ljósi þess að það er, en ekki í ljósi einhvers annars. Í *Frumspekinni* fjallar Aristóteles einnig um ólíkar tegundir orsaka, form og efni og guð eða frumhreyfilinn.

## Útgáfur
### Útgáfur textans og skýringarrit
* Aristotle, *Aristotelis Metaphysica*. W. Jaeger (ritstj.) (Oxford: Clarendon Press, 1957).
* Aristotle, *Metaphysics: A Revised Text with Introduction and Commentary*, í tveimur bindum. W.D. Ross (ritstj.) (Oxford: Clarendon Press, 1924).

### Þýðingar
* Aristotle, *The Metaphysics*.Hugh Lawson-Tancred (þýð.) (London: Penguin Books, 1998).
* Aristotle, *Aristotle XVII: Metaphysics Books I-IX*. Hugh Tredennick (þýð.) (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1933).
* Aristotle, *Aristotle XVIII: Metaphysics Books X-XIV, Oeconomica, Magna Moralia* Hugh Tredennick og C. Cyril Armstrong (þýð.) (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1935).
* Aristóteles, *Frumspekin I*. Svavar Hrafn Svavarsson (þýð.) (Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 1999).

## Tenglar
*
Johannes Brahms

**Johannes Brahms** (7. maí 1833 - 3. apríl 1897) var þýskt tónskáld á rómantíska tímabilinu. Hann var fæddur í Hamborg en bjó lengst af í Vín og er oftast talinn til tónskálda þeirrar borgar. Tónlist Brahms er oft talin mjög dæmigerð fyrir rómatíska tónlist og mörg af verkum hans eru mjög þekkt. Þeirra á meðal eru til dæmis fiðlukonsert hans, Ein deutsches Requiem og lítið vöggulag (Op. 49 no. 4) sem hann samdi 1868. Brahms var undir miklum áhrifum frá tónlist Beethovens, en líka eldri tónlskálda svosem Mozart og Haydn, og jafnvel Bach. Hann hafði mikinn áhuga á enn eldri tónlist, frá því fyrir barokk tímabilið, löngu áður en flest önnur tónskáld voru farin að veita þeirri tónlist nokkra athygli. Hann vann einnig mikið úr þjóðlögum og eru Ungversku dansar hans mjög þekktir. Meðal vina Brahms voru tónskáldin Johann Strauss yngri, Clara Wieck og Robert Schumann
Eiríkur Hauksson

**Eiríkur Hauksson** (f. 4. júlí 1959), kallaður **Eric Hawk** alþjóðlega, er íslenskur tónlistarmaður búsettur í Noregi frá 1988. Hann hefur m.a. verið meðlimur í rokk og þungarokkshljómsveitunum Start, Drýsill og Artch.

Árið 1985 urðu tvö lög sem Eiríkur söng, „Gaggó Vest“ og „Gull“, eftir Gunnar Þórðarson mjög vinsæl og er hann helst þekktur á Íslandi fyrir þau lög ásamt þátttöku sinni í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1986 þar sem hann söng lagið „Gleðibankinn“. Árið 1985 tók hann einnig þátt í laginu „Hjálpum þeim“ til styrktar hungursneyðar í Afríku (sambærilegt Live Aid í Bretlandi).

Eiríkur tók aftur þátt í Eurovision 1991 fyrir hönd Noregs með lagið „Mrs. Thompson“ en þar söng hann með hljómsveitinni Just4Fun. 

Eiríkur söng sem gestasöngvari á plötu sænsku melódísku dauðarokksveitarinnar Gardenian árið 1999.
Árið 2005 túraði Eiríkur með Ken Hensley úr Uriah Heep um Evrópu. Hann var söngvari norska progrokkbandsins Magic Pie árið 2007.

Þann 17. febrúar 2007 var hann valinn til að flytja lagið „Valentine Lost“ („Ég les í lófa þínum“ á íslensku) fyrir hönd Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2007 sem var haldin 12. maí í Helsinki í Finnlandi, en komst ekki upp úr undankeppninni.
Kanínur

**Kanínur** eru spendýr af héraætt. Ekki má þó rugla kanínum við héra.

Kanínur eru jurtaætur með fjórar framtennur, ólíkt öðrum nagdýrum sem eru aðeins með tvær. Tennur nagdýra vaxa um leið og þær eyðast vegna þess að þær eru rótopnar. Meðalaldur þeirra er fimm til þrettán ár og kallast kvendýrið *kæna* og karldýrið *kani*.
Kanínur verða kynþroska fjögurra til sex mánaða og er meðganga þeirra um það bil þrjátíu dagar. Ungafjöldinn getur verið mismunandi eða tveir til tólf ungar og geta kanínur æxlast strax eftir got og getur stofn þeirra því margfaldast við góð skilyrði.

Kanínur eru víða ræktaðar sem húsdýr.

## Kanínur á Íslandi
Kanínur eru orðnar hluti af dýralífi Íslands en þær finnast villtar víða á landinu. Þar má helst nefna Öskjuhlíð, Elliðaárdal, Heiðmörk, Kjarnaskóg, Vestmannaeyjar og hraunin i Hafnarfirði og Garðabæ. Ekki eru allir sáttir við villtar kanínur í náttúrunni. Ástæðan er helst sú að þær eiga það til að éta blóm og annan gróður, hafa slæm áhrif á fuglalíf en margar fuglategundir eru mjög viðkvæmar fyrir minnsta raski.

Kanínur hafa þó lifað villtar í íslenskri náttúru af og til síðan eldi hófst hér landi. Í *[[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]]* 1942 segir t.d. að: 
:*Villtar kanínur hafa hafist við nú í nokkur ár í skógarkjarrinu í Saurbæjarhlíð á Hvalfjarðarströnd. Bóndinn á Litla-Sandi ól upp kanínur heima við bæ fyrir einum 10 árum síðan, en nokkrar þeirra sluppu frá honum. Hafa kanínurnar síðan tímgast þar í nágrenninu, og jafnvel heyrst að þeirra hafi orðið vart inni í Botnsdal, hvort sem þær eru frá Litla-Sands-stofninum, ellegar þær hafa sloppið úr eldi frá öðrum bæjum*. 

## Tilvísanir
Aukagetuhyggja

**Aukagetuhyggja** er kenning í hugspeki sem kveður á um að sum eða öll sálarlífsfyrirbæri séu *aukageta* eða *aukaverkun* efnislegra ferla. Aukagetuhyggja neitar því þar af leiðandi að hugur geti haft orsakaráhrif á líkamann eða nokkuð annað efnislegt: hugarferi orsakast af efnislegum undirstöðum en hafa ekki gagnkvæm áhrif á efnislegar undirstöður sínar.

Sumar útgáfur aukagetuhyggju halda því fram að *öll* hugarferli séu áhrifalaus en aðrar útgáfur kveða á um að einungis *sum* hugarferli séu áhrifalaus. Síðarnefndu útgáfurnar halda því oft fram að sumar *tegundir* sálarlífsfyrirbæra séu aukageta, svo sem huglægar upplifanir á borð við sársauka.

## Tengt efni
* Efnishyggja
* Löglaus einhyggja

## Tenglar
*
Kolbrún Halldórsdóttir

**Kolbrún Halldórsdóttir** (fædd 31. júlí 1955) er formaður BHM.

Kolbrún var umhverfisráðherra í ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur og var þingmaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs á árunum 1999-2009. Kolbrún náði ekki endurkjöri í kosningunum 2009. 

Kolbrún fæddist og ólst upp í Reykjavík. Hún gekk í Melaskóla og Verslunarskóla Íslands og útskrifaðist þaðan með verslunarpróf 1973. Því næst nam hún leiklist við Leiklistarskóla Íslands og útskrifaðist 1978. Hún vann hjá Leikfélagi Reykjavíkur 1978-1979 og í Alþýðuleikhúsinu 1979-1983. 

Hún starfaði sem dagskrárgerðarmaður við Ríkisútvarpið, hljóðvarp og sjónvarp 1980-1990. Hún kom að stofnun leikfélagsins Svart og sykurlaust og var leikstjóri og leikari hjá því leikfélagi 1983-1986. 

Kolbrún var lausráðinn leikstjóri hjá Leikfélagi Akureyrar og hjá sjálfstætt starfandi atvinnuleikhópum 1980–1999, auk þess að hafa leikstýrt fjölda leiksýninga hjá skólaleikfélögum og áhugamannaleikfélögum um land allt. Var framkvæmdarstjóri Bandalags íslenskra leikfélaga 1988-1993 og var samhliða því ritstjóri *[[Leiklistarblaðið|Leiklistarblaðsins]]*. Fastráðinn leikstjóri við Þjóðleikhúsið 1995-1998. Kolbrún var kosin forseti Bandalags íslenskra listamanna 2010 og er forseti European Council of Artists (ECA).

Kolbrún hefur verið stjórnandi stórra menningarviðburða, m.a. Þjóðleiks á Þingvöllum á Lýðveldishátíðinni 1994 og dagskrárstjóri á Kristnihátíð á Þingvöllum 2000.

## Tenglar
* Heimasíða Kolbrúnar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
Melaskóli

**Melaskóli** er íslenskur grunnskóli á Melunum í Reykjavík. Nú eru nemendur tæplega 600 og starfsmenn 70.

Einar Sveinsson arkitekt teiknaði byggingu skólans og listamennirnir Barbara Árnason og Ásmundur Sveinsson komu að hönnun listaverka sem enn prýða skólann. Þegar kennsla hófst í Melaskóla 5. október 1946 tók hann við nemendum úr Skildinganesskóla sem hafði starfað á árunum 1930 til 1946 og sinnt börnum frá Skerjafirði og Grímsstaðaholti. Fyrsta árið sem kennt var í Melaskóla voru nemendur um 850 og kennarar 26. Árið 1999 var ný skólabygging tekin í notkun og þá varð skólinn jafnframt einsetinn.

## Tenglar
*Heimasíða Melaskóla
Kristín Á. Guðmundsdóttir

**Kristín Á. Guðmundsdóttir** var formaður Sjúkraliðafélags Íslands (SLFÍ) til ársins 2018. Eftir harðar deilur innan félagsins um svokallað brúarmál, veturinn 2006-2007, var hún endurkjörin á fulltrúaráðsfundi félagsins í maí 2007.

Þar sem SLFÍ er aðildarfélag að BSRB, þá sat Kristín einnig í stjórn BSRB.

## Tengill
* Heimasíða Sjúkraliðafélags Íslands
Staðreynd

**Staðreynd** er það sem er raunin. Hún er sú staða mála sem sönn staðhæfing (eða fullyrðing) lýsir. Eðli sambandsins milli sannra staðhæfinga og staðreynda er umfjöllunarefni málspeki og merkingarfræði.

## Tengt efni
* Raunveruleiki
* Sannleikur
* Staða mála

## Tenglar
*
Staða mála

**Staða mála** er tæknilegt hugtak í heimspeki, einkum í málspeki, auk þess að vera hversdagslegt orðasamband í íslensku.

Staða mála er eins og staðreynd nema hvað staðreynd verður að vera raunin en staða mála þarf ekki að vera raunin. Til dæmis er engin staðreynd sem fullyrðingin „fljúgandi hestar hneggja í kór“ en segja má að fullyrðingin vísi til stöðu mála sem er ekki fyrir hendi.

## Tengt efni
*Mögulegur heimur
*Staðreynd

## Tenglar
*
Málgjörð

**Málgjörð** er tækniheiti í heimspeki og málvísindum. Málgjörð er það sem menn gera *með því að* segja eitthvað. Hugtakið á rætur að rekja til breska heimspekingsins Johns L. Austin en hjá heimspekingunum Peter F. Strawson og John Searle merkir það meira og minna það sem Austin nefndi talfólgna athöfn. Talfólgin athöfn er ein tegund málgjörðar. Önnur tegund málgjörðar er talvaldandi athöfn.

## Dæmi um málgjörðir
### Talfólgin athöfn
Dæmi um talfólgna athöfn er þegar einhver segir „Ég lofa að mæta á réttum tíma“. Munurinn á þessari setningu og setningunni „Ég er að sjóða kartöflur“ er sá að seinni setningin er lýsing á því sem viðkomandi er að gera og sú lýsing er annaðhvort rétt eða röng eftir því hvort viðkomandi er raunverulega að sjóða kartöflur eða ekki. Aftur á móti er setningin „Ég lofa að mæta á réttum tíma“ ekki einungis *lýsing* á *einhverri annarri athöfn* sem viðkomandi er að framkvæma, heldur er athöfnin sjálf framkvæmd með því að segja setninguna; maður gefur loforð *með því að segjast lofa*.

### Talvaldandi athöfn
Talvaldandi athöfn er ekki innifalin í þeirri athöfn að segja setningu, líkt og talfólgin athöfn. Öllu heldur eru talvaldandi athafnir fólgnar í *áhrifunum* sem tal okkar hefur, til dæmis þegar einhver hræðir annan með tali sínu: maður hræðir venjulega ekki aðra með því að segja „Ég hræði þig!“, almennt hefur maður ekki áhrif á áheyrendur sína með því að segjast hafa áhrif á þá. Aftur á móti hefur fólk áhrif hvort á annað með tali sínu og áhrifin kallast talvaldandi athafnir.
Enskur cocker spaniel

**Enskur cocker spaniel** er hundategund ættuð frá Spáni en þar var hann fyrst ræktaður á 14. öld. Hann hlaut viðurkenningu The English Kennel Klub árið 1892. Á 4. áratug 20. aldar var hann vinsælasta hundategund Bretlands.

## Einkenni

Enskur cocker spaniel hefur einstaka skapgerð; er rólyndur og blíður, en einmitt skapgerðin gerir hann eins vinsælan og hann í raun og veru er. Hann hefur löng, droplaga eyru. Feldurinn er silkimjúkur og finnast margir mismundandi litir, m.a.:

* *Solid* (einlitir; svartir, rauðir, brúnir eða gylltir) hvítur blettur á bringu er leyfilegur.
* *Solid & Tan* (einlitir í áðurnefndum litum með rauðum blettum fyrir ofan augu, rauðu svæði á bringu, fótum og afturhluta)
* *Roan* (yrjóttir, hvítir með áðurnefndum litum)
* *Roan & Tan*
* Tvílítir
* Tvílitir og *Tan*
* Þrílitir

*Solid* (einlitur) er ríkjandi litur, og sá svarti er mest ríkjandi.

Feldurinn þarfnast kembingar nokkrum sinnum í viku og klippingar 4-6 sinnum á ári. Huga þarf vel að eyrum og augum.
Velskur corgi

**Velskur corgi** getur átt við eftirfarandi hundategundir:
* Cardigan velskur corgi
* Pembroke velskur corgi
Fiskifélag Íslands

**Fiskifélag Íslands** er íslenskt félag stofnað 20. febrúar 1911 til að efla sjávarútveg og verslun með sjávarafurðir á Íslandi. Félagið starfaði í Reykjavík til 2004 þegar það flutti til Akureyrar, þar starfaði það fyrst og fremst sameiginlegur starfsvettvangur nokkurra aðildarfélaga uns því var slitið á árinu 2025.

Fyrsti forseti Fiskifélagsins og heiðursfélagi þess var Hannes Hafliðason.
## Saga
Fiskifélagið var stofnað snemma árs 1911 með margþætt og metnaðarfull markmið. Því var ætlað að efla fiskveiðar landsmanna með því að kynna tækninýjungar í veiðum og vinnslu, stuðla að fræðslumálum sjómanna, rannsaka fiskistofna og efla vöruvöndun. Skipulag félagsins byggðist á félagsdeildum um allt land sem völdu fulltrúa á Fiskiþing sem voru fjölsóttar og veigamiklar samkomur um áratugi. Það fyrsta var haldið árið 1913.

Meðal fyrstu verkefna Fiskifélagsins var að beita sér fyrir framförum í vita- og hafnarmálum. Þá átti það stóran þátt í stofnun Slysavarnarfélags Íslands árið 1928. Á menntasviðinu kom félagið upp vélasal og skipulagði svokölluð *mótoristanámskeið* þar sem kennd var meðferð skipsvéla allt þar til námið var fært inn í Vélskóla Íslands árið 1966. Jafnframt stóð Fiskifélagið fyrir námskeiðum í stýrimannafræði, siglingafræði og sjóvinnu.

Fjöldi sérfræðinga á sviði sjávarútvegsfræða starfaði á vegum félagsins, þar á meðal fiskifræðingurinn Árni Friðriksson sem sinnti fiskirannsóknum á vegum þess frá 1933 til 1938 þegar Atvinnudeild Háskóla Íslands var komið á laggirnar.

Árið 1933 flutti félagið í nýjar og glæsilegar höfuðstöðvar á hornlóð neðst í Ingólfsstræti.

Fiskifélagið hafði á höndum ýmis verkefni fyrir stjórnvöld, s.s. varðandi öflun hvers kyns upplýsinga, tölfræði og gagna í tengslum við sjávarútveginn. Hluta þeirra var miðlað í tímaritinu Ægi auk annarra fræðslurita.

Í samvinnu við sjávarútvegsráðuneyti og Hafrannsóknarstofnun hélt félagið úti skólaskipti frá 1970 sem var notað til rannsókna og kennslu, m.a. fyrir skólabörn á höfuðborgarsvæðinu.

Á níunda og tíunda áratugnum fjaraði undan félaginu. Verkefnum frá ríkisvaldinu fækkaði og þar með minnkaði helsti tekjustofn þess. Húseignin við Ingólfsstræti var seld í aldarbyrjun og eftir það snerist starfsemin helst um samráð við stjórnvöld í tengslum við hvers kyns laga- og reglugerðarsetningu.

## Aðildarfélög
* Farmanna- og fiskimannasamband Íslands
* Landsamband íslenskra útvegsmanna
* Landsamband smábátaeigenda
* Samtök fiskvinnslustöðva
* Sjómannasamband Íslands
* Starfsgreinasamband Íslands
* Vélstjórafélag Íslands

## Tenglar
* Vefur Fiskifélagsins
Árni Stefán Jónsson

**Árni Stefán Jónsson** (f. 19. desember 1951) er fyrrum formaður Sameykis stéttarfélags. Hann gegndi formennsku í SFR 2006-2019. Áður var hann framkvæmdastjóri félagsins. Hann er jafnframt fyrsti varaformaður BSRB.

Í sveitarstjórnarkosningum 2006 var Árni á lista Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs í Hafnarfirði, og skipaði þar 6. sæti.
Robert Hanssen

**Robert Hanssen** (18. apríl 1944 – 5. júní 2023) var fyrrum alríkislögreglumaður frá Bandaríkjunum sem árið 2001 var dæmdur sekur um að hafa njósnað fyrir Sovétríkin og síðar Rússland. Hann var dæmdur í ævilangt fangelsi án möguleika á náðun.
Qasigiannguit

**Qasigiannguit** (áður *Christianshåb*) er byggðarlag á Vestur-Grænlandi við suðvesturströnd Diskóflóa með um 1200 (2013) íbúa og er hluti af sveitarfélaginu Avannaata. Til eru dæmi um að Qasigiannguit hafi verið nefnt „Kristjánsvon“ á íslensku. 

## Saga
Grænlenska nafnið þýðir „litli flekkótti rostungurinn“. Árið 1734 stofnaði danski kaupmaðurinn  Jacob Severin verslunarstöð skammt sunnan við núverandi bæjarstæði og nefndi hana í höfuðið á Kristjáni 6. Danakonungi. Severin hafði einkarétt á verslun við Grænlendinga fram til 1749. Árið 1739 kom til bardaga milli danskra og hollenskra kaupmanna við Qasigiannguit um verslunaryfirráð. Frá 1736 til 1740 starfaði trúboðinn Poul Egede í Christianshåb. Verslunarstaðurinn var fluttur á núverandi stað 1763 og má enn sjá rústir upphaflegu verslunarstöðvarinnar. 

## Atvinnulíf
Bæjarbúar vinna aðallega við fiskveiðar og fiskvinnslu. Þar eru aðallega verkuð lúða og krabbar. Fyrir utan fiskinn er vaxandi ferðamennska mikilvæg atvinnugrein.

## Tenglar
* Vefsvæði Qasigiannguit 
* Upplýsingar fyrir ferðamenn 
* Sögulegar myndir frá Qasigiannguit
Ranger 8

**Ranger 8** var geimfar sem sent var til Tunglsins 17. febrúar 1965 og var ætlað að taka ljósmyndir í hárri upplausn af yfirborði Tunglsins rétt áður en það myndi brotlenda. Geimfarið náði Tunglinu 20. febrúar og brotlenti eins og gert hafði verið ráð fyrir. Síðustu 23 mínútur ferðarinnar sendi það 7.137 ljósmyndir til Jarðar.
Krýsuvíkurbjarg

**Krýsuvíkurbjarg** er bjarg sem rís úr sjó í Krýsuvíkurhrauni á sunnanverðum Reykjanesskaga. Bjargið er langstærsta fuglabjarg skagans. Þar verpa um 60.000 fuglapör, mest rita en líka langvía, álka, stuttnefja og fýll, og eitthvað af lunda, toppskarf, silfurmáf og teistu. Áður fyrr var algengt að menn sigu í bjargið eftir eggjum og 1724 fórust þar þrír menn sem urðu fyrir grjóthruni. Efst á bjarginu er viti sem var reistur árið 1965. Við bjargið hafa orðið nokkrir skipsskaðar, eins og þegar *Steindór* GK strandaði þar 1991 og *Þorsteinn* GK 1998. Í báðum þessum tilvikum varð mannbjörg.

Í Krýsuvíkurbergi verpa um 58000 pör af 9 tegundum sjófugla en það eru fýll, toppskarfur, silfurmáfur, rita, langvía, stuttnefja, álka, teista og lundi. Langmest er af ritu (21000) og landvíu (20000) Fyrir ofan bjargbrúnina verpa sendlingur og snjótittlingur og fleiri fuglar. Björgunarsveit úr Hafnarfirði hefur nýtt bjargið til eggjatöku.

## Tilvísanir
Qeqertarsuaq

**Qeqertarsuaq** (áður *Godhavn* á dönsku, og var því nefndur „Góðhöfn“ á íslensku) er um 850 (2013) manna þorp á suðurströnd Diskóeyju sem á grænlensku heitir sömuleiðis Qeqertarsuaq, og er á Vestur-Grænlandi. Grænlenska nafnið þýðir „stór eyja“. Diskóeyja er einnig stærst eyja við Grænlandi, um 9700 km2. Qeqertarsuaq var áður sérstakt sveitarfélag, en er nú hluti af sveitarfélaginu Avannaata.

Diskóflói hefur verið ein helsta veiðistöð á Grænlandi frá því að menn fóru að flytjast þangað. Elstu fornminjar á Diskóeyju eru um 5000 ára gamlar og þar hefur fundist mikið af minjum frá hinum ýmsu tímum búsetu Inúíta og forvera þeirra. Grænlendingar hinir fornu höfðu eflaust oft viðkomu á Diskóeyju enda er hún í miðri Norðursetu. Líklegt er að „Bjarney“ sem nefnd er í fornum heimildum hafi verið Diskóeyja.

Þorpið Qeqertarsuaq var stofnað 1773 af hvalveiðimanninum Svend Sandgreen sem kallaði staðinn „Godhavn“ enda er þar mjög góð höfn frá náttúrunnar hendi. Evrópskir hvalveiðimenn höfðu þar aðstöðu fram á 19. öld. Hvalveiðar eru nú lítið stundaðar enda fátt orðið um hvali. Þorpsbúar lifa aðallega á fiskveiði og fiskverkun auk selveiða.

## Tilvísanir
 

## Tenglar
* Opinbert vefsvæði sveitarfélagsins 
* Upplýsingar fyrir ferðamenn
Bæjaraland

**Bæjaraland** (þýska: *Freistaat Bayern*, enska og latneska: *Bavaria*) er syðsta sambandsland Þýskalands. Það er næstfjölmennasta sambandslandið með 13,1 milljón (2021) (á eftir Norðurrín-Vestfalíu). Höfuðborgin er München. Bæjaraland liggur að sambandslöndunum Baden-Württemberg í vestri, Hessen í norðvestri, Þýringalandi (*Thüringen*) og Saxlandi (*Sachsen*) í norðri. Auk þess á Bæjaraland landamæri að Tékklandi í norðaustri og Austurríki í suðri. Allra syðst eru Alpafjöll. Meðal annarra náttúru- og menningarperlna má nefna kastalann Neuschwanstein, skíðabæinn Garmisch-Partenkirchen, meginhluta Dónár innan Þýskalands, Zugspitze (hæsta fjall Þýskalands), miðaldabæinn Rothenburg ob der Tauber, o.m.fl. 

## Orðsifjar
Orðið *Bayern* er dregið af heiti hins germanska þjóðflokks bæjara (*Bajuwaren*) sem réðst inn í héraðið frá Bæheimi eftir fall Rómaveldis. Fljótlega eftir það var héraðið kallað Baiern, en Lúðvík I., konungur Bæjara, lét breyta rithættinum í *Bayern* um 1833 er hann innleiddi bókstafinn y úr gríska stafrófinu (sonur hans var þá konungur Grikklands).

## Fánar og skjaldarmerki
Bæjaraland á sér tvö flögg, blá-hvítu tíglana og blá-hvítu rendurnar. Það var Lúðvík I., konungur Bæjaralands, sem innleiddi þau bæði á 19. öld. Næstelsti sonur hans varð konungur Grikklands 1833 og þar eru þjóðarlitirnir blár og hvítur. Því ákvað hann að þetta skyldu einnig vera litir Bæjaralands. Í skjaldarmerkinu eru 6 tákn. Gullna ljónið er tákn Wittelsbach-ættarinnar. Tindarnir þrír standa fyrir héröðin í Frankalandi. Bláa dýrið er einkennistákn fyrir hjarta landsins, Altbayern. Svörtu ljónin þrjú standa fyrir Sváfaland (*Schwaben*). Blá-hvítu tíglarnir tákna Bæjaraland sem sambandsland. Loks er kórónan efst, en hún er nú tákn um frelsi fólksins eftir að konungdómurinn lagðist niður í Bæjaralandi 1918.

## Saga Bæjaralands
Suðurhluti landsins var hluti Rómaveldis til forna. Eftir fall Rómverja réðust germanskir bæjarar inn í héraðið og blönduðust leifum Rómverja og öðrum germönum. Héraðið var nefnt Bayern (Bæjaraland) eftir þeim. Bæjaraland var hluti af stórríki Karlamagnúsar og fylgdi austasta hlutasta þess (*Austrien*) er því var skipt og varð Bæjaraland þá hertogadæmi. Upp úr því hófu Bæverjar öfluga sókn eftir löndum til austurs, inn í núverandi Austurríki, og var það landnám nefnt Ostmark (*Ostarichi*) og síðar Austurríki. Bayern var hertogadæmi til 1806 er Napóleon breytti því í konungsríki. Lúðvík I. konungur gerði München að lista- og háskólaborg. Konungsvaldið var lagt niður árið 1918 eftir ósigurinn í heimstyrjöldinni fyrri og Bæjaraland varð að fríríki innan Weimar-lýðveldisins. Eftir seinni heimstyrjöldina hertóku Bandaríkjamenn landið og héldu því til 1949, er Bæjaraland varð hluti af nýstofnuðu sambandslýðveldi Þýskalands.

## Borgir

## Heimildir
Lindsay Lohan

**Lindsay Dee Lohan** (f. 2. júlí 1986 í New York) er bandarísk leikkona. Hún hefur notið mikilla vinsælda bæði í Bandaríkjunum og út um allan heim. Hún er líka söngkona og hefur gefið út tvær plötur. 

## Ævi
Lindsay Dee Lohan fæddist 2. júlí 1986. Hún á þrjú systkyni sem heita Aliana, Dakota og Michael. Foreldrar hennar eru Dina og Michael Lohan en faðir hennar var í fangelsi en slapp snemma á árinu 2007. Lindsay söng dramatískt lag til föður síns sem bar nafnið Confessions of a broken heart. Hún bjó í New York þangað til að hún byrjaði að leika og flutti þá til Hollywood. Hún hóf ferilin snemma og hefur verið í bransanum frá þriggja ára aldri.

## Ferill
Lindsay var ráðinn til Ford Models þegar hún var aðeins þriggja ára gömul, þar sem hún kom meðal annars fram í auglýsingum fyrir Calvin Klein Kids. Níu ára lék hún í sápuóperunni *[[Another World]]* og lék í þeim þáttum til ársins 1996. Sápan hafði verið í gangi frá árinu 1964 og endaði árið 1999 þegar Lohan hætti. Hún fór í áheyrnapróf fyrir Disneymyndina *[[The Parent Trap]]* árið 1998 og fékk tvö hlutverk. Hún átti að leika aðalhlutverkin sem voru tvíbursysturnar Hallie og Annie. Þá aðeins 12 ára gömul. Árið 2000 lék hún aðalhlutverk í myndinni *Life-Size* ásamt fyrirsætunni Tyru Banks og byrjaði að leika í þáttum sem hétu *[[Bette]]* sem fjölluðu um ævi Bette Midler. Það voru aðeins gerðir 18 þættir. Árið 2002 lék hún Lexy Gold í myndinni *[[Get a Clue]]*. Hún hefur haldið áfram og áfram að leika í kvikmyndum og árið 2003 lék hún á móti stórstjörnunni Jamie Lee Curtis í myndinni Freaky Friday.

Frá árinu 2004 til ársins 2006 hefur hún leikið í myndum til dæmis *[[Mean Girls]]*, *[[Just my luck]]*, *[[A Prairie Home Companion]]* og *[[Herbie Fully Loaded]]* sem fengu misgóða dóma hjá gagngrýnendum. Verst af myndunum sem hún lék í á þessum árum hlýtur að hafa verið *[[Confessions of a Teenage Drama Queen]]* árið 2004. Sú mynd var á topp tíu lista yfir verstu myndir ársins 2004. Lindsay hefur verið í uppáhaldi hjá kvikmyndafyrirtækinu Walt Disney og sex af tólf kvikmyndum sem hún hefur leikið í hafa verið gerðar af þeim. Árið 2006 hætti hún að leika í barna- og unglingamyndum og byrjaði að leika í glæpa-, spennu- og dramamyndum.

## Hlutverk
### Væntanlegt
* *Ye old times* (2009)
* *Dare to love me* (2008)

### Bíómyndir
* *I know who killed me* (2007)
* *Georgia Rule* (2007)
* *Chapter 27* (2007)
* *Bobby* (2006)
* *Just My Luck* (2006)
* *A Prairie Home Companion* (2006)
* *Herbie Fully Loaded* (2005)
* *Mean Girls* (2004)
* *Confessions of a Teenage Drama Queen* (2004)
* *Freaky Friday* (2003)
* *Get a Clue* (2002)
* *Life-Size* (2000)
* *The Parent Trap* (1998)

### Sjónvarpsþættir
* *Saturday Night Live* (2 þættir 2004-2006)
* *That '70s Show* (1 þáttur 2004)
* *King of the Hill* (1 þáttur 2004)
* *Bette* (18 þættir 2000)

## Tenglar
* 
* Vefsíða Lohans 
* Listi yfir aðdáendasíður á Yahoo!
Konstancin-Jeziorna

**Konstancin-Jeziorna** er bær við fljótið Jeziorka í miðhluta Póllands. Íbúar voru 23.694 árið 2004.
Francis Crick

**Francis Harry Compton Crick** (8. júní 1916 – 28. júlí 2004) var enskur sameindalíffræðingur sem er frægastur fyrir að hafa uppgötvað byggingu DNA-sameindarinnar ásamt James D. Watson og Maurice Wilkins árið 1953. Þeir þrír fengu saman Nóbelsverðlaun í læknisfræði fyrir uppgötvun sína árið 1962. Uppgötvun þeirra byggði að stórum hluta á athugunum Rosalind Franklin sem bentu til þess að sameindin væri gormlaga.
Jeanne Calment

**Jeanne Louise Calment** (21. febrúar 1875 – 4. ágúst 1997) er sú manneskja sem lengst hefur lifað svo vitað sé með vissu en hún lifði í 122 ár og 164 daga.
Símaskrá

**Símaskrá** er skrá yfir áskrifendur símaþjónustu tiltekins þjónustuaðila eða á tilteknu svæði. Fyrsta símaskráin í heiminum mun hafa verið gefin út 21. febrúar árið 1878 í New Haven í Connecticut og innihélt nöfn 50 símnotenda.

Síðasta símaskrá var gefin út á Íslandi árið 2016.
Upernavik

**Upernavik** er bær á norðvesturströnd Grænlands með tæplega 1000 íbúa árið 2025. Bærinn er hluti af sveitarfélaginu Avannaata. Fyrir utan aðalbæinn eru 10 minni byggðarlög í nágrenninu. 

Norðurhluti svæðisins er einungis jöklar sem ganga í sjó fram en syðst eru nokkur gróðursæl svæði. Helsta atvinna er við fiskiveiði og fiskvinnslu en hefðbundin selveiði er einnig stunduð. Ísbirnir eru algengir, sérlega að vetrarlagi. 
Á svæðinu lýsir miðnætursól frá 12. maí til 1. ágúst og vetrarmyrkur ríkir frá 4. nóvember til 5. febrúar. Grænlenska nafnið Upernavik þýðir „vorstaðurinn“ enda söfnuðust Inúítafjölskyldur þar saman þegar ísa leysti á vorin. 

Rétt norðaustur af Upernavik, þar sem nú heitir Kingittorsuaq, fannst árið 1823 lítill rúnasteinn í vörðu með áletruninni: „Erlingr Sighvats sonr ok Bjarni Þórðar sonr ok Eindriði Odds sonr laugardagin fyrir gagndag hlóðu varða þe[ssa] ok …“. Samkvæmt rúnasérfræðingum er áletrunin sennilega frá lokum 13. aldar og eru þetta nyrstu minjar sem Grænlendingar hinir fornu skildu eftir sig.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Upernavik
* Upplýsingar fyrir ferðamenn 
* Safnið í Upernavik
Valgarður Egilsson

**Valgarður Egilsson** (20. mars 1940&ndash;17. desember 2018) var íslenskur læknir, frumulíffræðingur, rithöfundur og leiðsögumaður.

Hann var kvæntur Katrínu Fjeldsted lækni og stjórnmálamanni og eignuðust þau fjögur börn saman: Jórunni Viðar (f. 1969), Einar Véstein (f. 1973, d. 1979), Véstein (f. 1980) og Einar Stein (f. 1984). Þar að auki átti hann dóttur af fyrra sambandi: Arnhildi (f. 1966).

Valgarður var sonur hjónanna Egils Áskelssonar (f. 28. febrúar 1907, d. 25. janúar 1975), bónda og kennara, frá Austari-Krókum á Flateyjardalsheiði og Sigurbjargar Guðmundsdóttur (f. 22. ágúst 1905, d. 10. desember 1973), húsfreyju og símstöðvarstjóra, frá Lómatjörn í Höfðahverfi. Hann fæddist á Grenivík og ólst upp á Hléskógum í Höfðahverfi, fimmti í röð átta systkina.

Valgarður var stúdent frá MA. Hann lauk prófi í læknisfræði við Háskóla Íslands árið 1968 og varði doktorsritgerð sína, *Effects of chemical carcinogens and other compounds on mitochondria with special reference to the yeast cell* við University College í London árið 1978.

Valgarður var formaður Listahátíðar í Reykjavík 1990 og 1994 og varaformaður 1992. Hann fékkst við leiðsögu í mörg ár, einkum í Fjörðum og víðar við utanverðan Eyjafjörð og var varaforseti Ferðafélags Íslands.

Eftir Valgarð liggja nokkrar bækur og fjöldi greina, bæði um vísindi og ýmislegt annað. Hann lék aukahlutverk í kvikmyndinni Hvíti víkingurinn sem Ólafur pái Höskuldsson.

Á landsmóti UMFÍ 1958 setti Valgarður tvö Íslandsmet í sundi.

Árið 1960 fann Valgarður skeggburkna í Höfðahverfi, fágæta burknategund sem ekki hafði fundist áður á Íslandi. 

## Ritaskrá (bækur)
* Valgarður Egilsson: *Dags hríðar spor*, Almenna bókafélagið, Reykjavík 1980.
* Valgarður Egilsson: *Ferjuþulur - rím við bláa strönd*, Almenna bókafélagið, Reykjavík 1985.
* Valgarður Egilsson: *Dúnhárs kvæði*, Iðunn, Reykjavík 1988.
* Valgarður Egilsson: *Waiting for the South Wind - from the North coast of Iceland*, Leifur Eiríksson, Reykjavík 2001. ISBN 9979-60-674-6.
* Valgarður Egilsson: *Á mörkum*, JPV útgáfa, Reykjavík 2007. ISBN 978-9979-798-51-4
* Valgarður Egilsson: *Steinaldarveislan*, SAGA forlag, Reykjavík 2014. ISBN 9789935923103.

### Meðhöfundur
Árbók Ferðafélags Íslands: *Í strandbyggðum norðan lands og vestan*. Reykjavík. Ferðafélag Íslands. 2000.

## Heimildamyndir/Kvikmyndir
### Meðframleiðandi
**Orðið tónlist*: Jórunn Viðar (2008).
### Kvikmyndahlutverk
**[[Hvíti víkingurinn]]* - Hlutverk Ólafs páa Höskuldssonar

## Tengill
*Náttfaravíkur - Grein í Morgunblaðinu eftir Valgarð

## Heimildir
Sisimiut

**Sisimiut** (áður *Holsteinsborg*) er næststærsti bær á Grænlandi með 5622 íbúa (2021). Bærinn er á vesturströndinni um 100 km norðan við heimskautsbaug. Sisimiut er aðalbyggð í sveitarfélaginu Qeqqata. Bæjarstæðið er á allmiklum tanga, eins og flestir bæir á Grænlandi, en fjallið Nasaasaaq, 784 m hátt, nær þvert yfir tangann. 

Sisimiut er nyrsta höfn á Grænlandi sem ísalög hamla ekki siglingum til á veturna. 

Elstu minjar um mannlíf í Sisimiut eru frá 2500 f. Kr. og koma frá svo nefndu Saqqaq-fólki. Fundist hafa minjar um flestöll menningarskeið á Grænlandi á svæðinu, Saqqaq, Dorset I og II og einnig Thule-inuíta. Þar að auki má gera ráð fyrir að norrænir menn á miðöldum hafi stundað veiðiskap þar þótt engar minjar hafi fundist um það. Alltaf hefur verið mikið um hval, sel og rostung í hafinu við Sisimiut og þar hefur því verið tilvalið veiðisvæði. Þar eru einnig hreindýr, þó þau hafi aldrei verið jafn algeng og sunnar í landinu. Sauðnaut voru hins vegar flutt inn upp úr 1980 frá Kanada og hafa dafnað vel. Jökulbreiðurnar milli Qaanaaq og Upernavik hindruðu að sauðnautin gætu numið land á vesturströnd landsins án hjálpar.

Hvalveiðimenn, aðallega frá Skotlandi og Hollandi, hófu veiðar á hval á Sisimiut-svæðinu í lok 15. aldar. Evrópumenn stunduðu einnig talsverða vöruskiptaverslun við Inuíta, í skiptum fyrir perlur, nálar, garn og ofnar voðir fengu þeir skinn og spik. Árið 1724 gerði Hans Egede tilraun til að setja upp verslunar- og trúboðsstöð í Sisimiut en hollenskir hvalveiðimenn brenndu staðinn í tvígang þar sem þeir álitu sig eina hafa rétt til hvalveiða og verslunar á svæðinu. Það var ekki fyrr en 1764 sem Dönum tókst að koma sér upp bækistöð sem þeir nefndu Holsteinsborg. Bærinn var miðstöð hvalveiða fram í lok 19. aldar. Uppfrá því tók fiskveiði og fiskverkun við sem aðalatvinnuvegur. Togarar og minni bátar landa rækju, þorsk, lúðu og skarkola.

Sisimiut er syðsti bær á Grænlandi þar sem hundasleðar eru notaðir. Gelt hundanna setur svip á bæinn og þá má sjá um allt. Hundasleðarnir eru notaðir bæði í atvinnuskyni og til skemmtunar. Engin vegtenging er við aðra staði.

## Tenglar
* Vefur Sisimiut 
* Upplýsingar fyrir ferðamenn
880

**880** (**DCCCLXXX** í rómverskum tölum) var 80. ár 9. aldar og hlaupár sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir
* Sólmyrkvi sást á Íslandi samkvæmt annálum.

## Fædd

## Dáin
1047

Árið **1047** (**MXLVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Mikill frostavetur samkvæmt annálum.
* Haraldur harðráði varð einn konungur Noregs við lát Magnúsar góða.

## Fædd

## Dáin
* Magnús góði Noregskonungur (f. 1024).
New Haven

**New Haven** er borg sem stendur á norðurströnd Long Island-sunds í norðvesturhluta Bandaríkjanna. Hún er önnur stærsta borgin í Connecticut á eftir Bridgeport með um 134 þúsund íbúa (2020). Borgin sem er fyrsta skipulagða borg Bandaríkjanna var stofnuð af Púrítönum árið 1638. Þar var einnig gefin út fyrsta símaskráin.
1104

Árið **1104** (**MCIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Fyrsta gos í Heklu sem getið er í heimildum. 20 bæir í Þjórsárdal grófust í gjall og ösku. Byggð lagðist af á Hrunamannaafrétti og við Hvítárvatn.
* Baldvin tekur Jerúsalem.
* Í Lundi í Svíþjóð var stofnaður erkibiskupsstóll og var Ísland sett undir hann.

## Fædd

## Dáin
Sagafilm

**Sagafilm** er íslenskt kvikmynda- og sjónvarpsframleiðslufyrirtæki. Saga er eitt af stærstu ef ekki stærsta framleiðslufyrirtækið á Íslandi. Fyrirtækið framleiðir auglýsingar, sjónvarpsefni og kvikmyndir í fullri lengd.

## Sjónvarpsframleiðsla (í stafrófsröð)

* Afi, nú innan Sagafilm
* Allt í drasli
* Ástarfleyið
* Ástríður 2
* Bandið hans Bubba
* Borgarilmur
* Borgin mín
* Dagvaktin
* Dans Dans Dans
* Fagur fiskur í sjó
* Fangavaktin

## Tenglar
*Heimasíða Sagafilm
Trúfélag

**Trúfélag** er félag manna sem játast og ástunda sömu trúarbrögð. 

Þjóðkirkjan er stærsta trúfélag á Íslandi. Heimilt er að stofna trúfélög utan þjóðkirkjunnar, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.

## Tengt efni
*Trúfélög á Íslandi
## Tenglar
*Lög um skráð trúfélög
Mononoke prinsessa

er japönsk teiknimynd í fullri lengd (134 mínútur) eftir Hayao Miyazaki. Myndin var gefin út árið 1997 og vann til 11 verðlauna á hinum ýmsu kvikmyndahátíðum í Asíu sem og annars staðar í heiminum. 

## Söguþráður
Prins smitast af andsettu goði af ólæknanlegum sjúkdómi. Hann er við dauðans dyr ef hann finnur ekki lækningu við þessari hræðilegu bölvun. Hann kemst að því að hann þarf að ferðast austur í leit að von. Þegar hann kemur á áfangastað leitar hann að skógarandanum sem á að geta hjálpað honum, en þess í stað lendir hann í miðjum átökum milli dýra skógarins og námubæjar sem er við það að menga og eyðileggja skóginn. Sú sem leiðir dýrin í baráttunni er Mononoke prinsessa, stúlka sem var alin upp af úlfum. 

Bein þýðing á japanska orðinu „*mononoke*“ er hatursfullur andi eða andi í hefndarhug.
Austari-Krókar

**Austari-Krókar** eru eyðibýli syðst á Flateyjardalsheiði í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir voru í byggð til 1946.
Knarrareyri

**Knarrareyri** eða **Eyri** er eyðibýli austast á Flateyjardal í Suður-Þingeyjarsýslu. Á jörðinni stendur rúst bæjarins þar sem bóndinn Árni Tómasson bjó í upphafi 20. aldar en hann hlóð fjárhús úr sjávargrjóti og tálgaði raftana með glerbroti, að því er sagt er. Landbrot á Flateyjardal hefur valdið því að fjárhúsin eru nú fallin.

Knarrareyri er kannski þekktust fyrir að vera fæðingarstaður Finnboga ramma, sonar Ásbjarnar dettiáss, sem þar var bóndi á tíundu öld. Kemur bærinn talsvert við sögu í Finnboga sögu.

## Tengt efni
* Finnboga saga ramma
Þönglabakki

**Þönglabakki** er eyðibýli við Þorgeirsfjörð, á norðanverðum skaganum milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa í Suður-Þingeyjarsýslu. Þar var prestssetur fram á tuttugustu öld. Bærinn fór í eyði 1944, sama ár og hin tvö síðustu býlin í Fjörðum.

Útkirkja frá Þönglabakka var í Flatey á Skjálfanda en var færð að Brettingsstöðum á Flateyjardal árið 1897, en aftur út í Flatey 1956.

Þönglabakki þótti eitt versta brauð á Íslandi, varla betri en meðaljörð til ábúðar. Þangað fóru prestar helst ekki ótilneyddir. Margir prestar í röð fóru þangað eftir að hafa lent í barneignarbrotum. Einn var skikkaður þangað fyrir guðlast. Á Þönglabakka bjuggu lengi hjónin Jóhannes Jónsson Reykjalín (1840-1915) og Guðrún Sigríður Hallgrímsdóttir (1849-1924), en af þeim er komin Kussungsstaðaætt.

Þönglabakki var öldum saman einn afskekktasti kirkjustaður landsins og veigruðu biskupar sér oftar en ekki við að vísitera kirkjunar þar. Jón Arason vísiteraði þannig milli 1530 og 1540, en síðan liðu um 200 ár þangað til næst kom biskup á Þönglabakka.

Er Þönglabakki fór í eyði 1944 var gamla kirkjan þar rifin. Enn sér móta fyrir grunninum af henni, og hlaðinn kirkjugarðurinn er enn þar í kring. Þar er eitt leiði merkt, með hvítum marmaralegsteini, yfir Ísak Jónssyni, sem drukknaði í Nykurtjörn nálægt aldamótum. Steinn sá er nú laskaður eftir að sjómenn nokkrir gerðu sér það að leik að skjóta í mark með riffli utan af firðinum.

Á Þönglabakka er sæluhús, sem einnig þjónar sem gangnamannakofi.