open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
José Mourinho

**José Mário dos Santos Félix Mourinho** (fæddur 26. janúar 1963 í bænum Setúbal í Portúgal) er portúgalskur knattspyrnustjóri og fyrrum leikmaður. Hann stýrir nú S.L. Benfica í Lissabon.

## Ferill sem knattspyrnustjóri
Jose Mourinho hefur stjórnað þremur portúgölskum liðum (Benfica, U.D. Leiria, og F.C Porto) og gerði Porto annars að sigurvegurum í Meistaradeild Evrópu árið 2004, þegar liðið vann Monaco frá Frakklandi 3-0 í úrslitaleik. 

Því næst fór hann til Englands að þjálfa Chelsea FC frá London. Mourinho gerði þá að tvöföldum Englandsmeisturum tímabilin 2004-2005 og 2005-2006. Hann var látinn fara eftir tímabilið 2006-2007 þó að félagið hafi náð öðru sæti. 

Sumarið 2008 tók Mourinho við Internazionale frá Ítalíu. Vann hann með Inter þrennuna (ítölsku deildina, ítalska bikarinn og meistaradeildina) árið 2010.

Árið 2013 skrifaði hann undir hjá Real Madrid og dvaldi þar til 2015. Hann vann La Liga tímabilið 2011-2012 og tvo bikara á tíma sínum með Real.

Mourinho hélt aftur til Chelsea og gerði þá að meisturum tímabilið 2014-2015. Næsta tímabil var gegni liðsins slakt þegar það hafði tapað 9 af 16 leikjum fyrir jól sem varð til þess að Mourinho var sagt upp.

Árið 2016 samdi Mourinho við Manchester United í 3 ár. Hann vann Evrópudeildina, Góðgerðaskjöldinn og EFL-bikarinn með félaginu. Aftur á móti var honum sagt upp líkt og síðast hjá Chelsea rétt fyrir jól árið 2018 eftir slakt gengi United.  

Í nóvember 2019 var hann skipaður stjóri Tottenham Hotspur. Honum var sagt upp störfum í lok tímabils 2020-21 þegar liðið var í 7. sæti Premier League. 

Hann gerðist stjóri A. S. Roma tímabilið 2021-2022. Árið 2022 vann hann Sambandsdeild Evrópu með liðinu. Hann var rekinn í janúar 2024 eftir slakt gengi.

## Titlar sem knattspyrnustjóri
* Með **[[FC Porto]]**
** Portúgalskur meistari 2002/2003 og 2003/2004
** Meistarar meistaranna Portúgal 2003 
** Bikarmeistari Portúgals 2002/2003
** Evrópubikarinn 2002/2003
** Meistaradeild Evrópu 2003/2004
 
* Með **[[Chelsea FC]]**
** Englandsmeistari 20042005/2005-2006/2014-2015
** Deildarbikarmeistari Englands 2004/2005-2006/2007
** Bikarmeistari Englands 2007
** Meistari meistaranna England 2005

* Með **[[Internazionale]]**
** Ítalskur meistari 2008/2009, 2009/2010
** Meistari meistaranna 2008
** Bikarmeistari Ítalíu 2010
** Evrópumeistari 2010

* Með **[[Real Madrid]]**
**La Liga 2011-2012
**Copa del Rey: 2010–11
**Supercopa de España: 2012

* Með **[[Manchester United]]**
**EFL Cup: 2016–17
**FA Community Shield: 2016
**UEFA Europa League: 2016–17

*Með **[[AS Roma]]**
**Sambandsdeild Evrópu: 2021-2022
The Cardigans

**The Cardigans** er sænsk rokkhljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 1992 í Jönköping. Söngvarinn Nina Persson hefur einnig eigin verkefni sem kallast *A Camp*, og Magnus Sveningsson hafa haft eigin verkefni sem kallast *Righteous Boy*. Peter Svensson hafa haft samvinnu við Joakim Berg frá Kent og þau kölluðu sig *Paus*.

## Meðlimir
* Nina Persson
* Peter Svensson
* Magnus Sveningsson
* Bengt Lagerberg
* Lars-Olof Johansson

## Útgefið efni
### Plötur
* *Emmerdale* (1994)
* *Life* (1995)
* *First Band on the Moon* (1996)
* *Gran Turismo* (1998)
* *Long Gone Before Daylight* (2003)
* *Super Extra Gravity* (2005)

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Oh Laura

**Oh Laura** er sænsk hljómsveit.

## Meðlimir
*Frida Öhrn
*Jocke Olovsson
*Jörgen Kjellgren
*Rikard Lidhamn
*Magnus Olsson

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Molta

**Molta** er jarðvegur úr lífrænum úrgangi. Hún er mynduð með niðurbrot lífræns úrgangs við loftháðar aðstæður, þar sem hitakærar örverur melta úrganginn þannig að úr verður moldarkenndur massi. Hana er hægt að nýta sem jarðvegsbæti, til landfyllinga eða jafnvel sem áburð. 

Í jarðgerðastöð Moltu ehf. fer hiti í jarðgerðarblöndunni yfir 70°C sem gerir það að verkum að skaðlegar bakteríur sem kunna að vera í úrganginum drepast.

## Tilvísanir
Vörðuskóli

**Vörðuskóli** (sem hét til ársins 1974 Gagnfræðaskóli Austurbæjar) er skólabygging við Barónstíg í Reykjavík. Þar var áður gagnfræðaskóli en nú er skólinn hluti af Tækniskólanum og fer kennsla í tölvugreinum þar fram. Vörðuskóli er í næsta húsi við Austurbæjarskóla. Byggingin var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni húsameistara og var fullbyggt 1949.

## Tilvísanir
Morgunþáttur

**Morgunþáttur** er sjónvarps- eða útvarpsþáttur sem fram fara að morgni til. Morgunþættir á Íslandi eru t.d. *[[Zúúber]]* (FM957 og Skífan tv), *[[Ísland í bítið]]* (Bylgjan en var einu sinni á Stöð 2) og *[[Morgunvakt Rásar 2]]* (Rás 2).
Torg hins himneska friðar

**Torg hins himneska friðar** er stórt torg nálægt miðbæ Peking í Kína. Torgið hefur verið vettvangur margra atburða í sögu Kína. Utan Kína er torgið þekktast vegna mótmælanna sem voru á torginu 1989.

Torgið er 40,5 hektarar að stærð.

## Tenglar

* '''Video-1''' frá atburðum á torginu árið 1989 
* '''Video-2''' rá atburðum á torginu árið 1989 
* Torg hins himneska friðar myndað í 360°
* Torg hins himneska friðar 360° 
* Torg hins himneska friðar 
* Torgi hins himneska friðar séð utan úr geimnum
Barónsstígur

**Barónsstígur** er gata í Reykjavík. Gatan heitir eftir Barónsfjósinu, sem reist var árið 1899 en hvortveggja heitir í höfuðið á baróninum á Hvítárvöllum sem lét reisa það. Við götuna standa Heilsuverndarstöðin í Reykjavík, Sundhöll Reykjavíkur, Vörðuskóli og Austurbæjarskóli.
Stiklutexti

**Stiklutexti** á oftast við um texta á tölvu sem í leið er tengill sem gefur notendanum meiri upplýsingar um innihald textans þegar smellt er á hann. Ólíkt venjulegum texta sem ekki er hægt að breyta. Þá notast stiklutexti við svokallaða textatengla til þess að raða upplýsingum upp á annan hátt en gert er með hefðbundnum texta. Stiklutexta má nota á marga vegu. Hann er oft notaður í handbókum á tölvutæku formi til þess að útskýra betur einstaka hugtök. Hann er mjög mikið notaður á vefnum til þess að flakka á milli vefsíðna eða til þess að opna hljóðskjöl eða myndbönd. Wikipedia er gott dæmi um vefsíðu sem notast mikið við stiklutexta.

## Sjá einnig
* HTML
Grund, dvalar- og hjúkrunarheimili

**Grund, dvalar- og hjúkrunarheimili** (hét áður  Elli- og hjúkrunarheimilið Grund) er elsta starfandi heimili fyrir aldraða hér á landi. 

Hvatamenn að stofnun Grundar voru stjórnarmenn líknarfélagsins Samverjans, Sigurbjörn Ástvaldur Gíslason guðfræðingur, Flosi Sigurðsson trésmíðameistari, Páll Jónsson skrifstofumaður, Haraldur Sigurðsson verslunarmaður og Júlíus Árnason kaupmaður. Í byrjun september 1922 keypti stjórn Samverjans steinhúsið Grund, sem stóð vestan við Sauðagerðistún, eða við Kaplaskjólsveg og var húsið vígt 29. október sama ár. Í upphafi voru heimilismenn 21. 

Sumarið 1927 úthlutaði bæjarstjórn Reykjavíkur heimilinu lóð milli Hringbrautar og Brávallagötu. Nýtt hús var vígt 28. september 1930 og nefnt Grund, eins og gamla húsið við Kaplaskjólsveg. Fjöldi heimilismanna á þeim tíma var 56. Árið 1934 voru heimilismenn orðnir 115.

Fyrsti framkvæmdastjóri Grundar var Haraldur Sigurðsson. Eftir andlát hans árið 1934 var Gísli Sigurbjörnsson ráðinn forstjóri heimilisins og var það þar til hann lést 7. janúar 1994. Guðrún Birna Gísladóttir dóttir Gísla tók þá við sem forstjóri Grundar og gegnir hún því starfi enn í dag.

Árið 1952 tók Grund að sér rekstur Dvalarheimilisins Áss í Hveragerði fyrir elliheimilisnefnd Árnessýslu. Það heimili var rekið í tveimur húsum og heimilismenn voru þrettán fyrsta árið. Í dag er Ás í eigu Grundar og árið 1998 var tekið í notkun nýtt hjúkrunarheimili í Ási. Heimilismenn í Ási eru um 156.

Heimilismenn Grundar eru nú um 210. Hjúkrunarrýmin eru samtals 181 
Húsakosti á Grund er skipt í fernt
* Aðalbygging sem snýr út að Hringbraut en þar eru  5 hjúkrunardeildir 
* Minni Grund
* Litla Grund
* 4 hjónaíbúðir á Brávallagötu 42

Viðbygging við austurálmu Grundar var tekin í notkun 29. október 2002 á 80 ára afmæli heimilisins.  Ári síðar var viðbygging við vesturálmu tekin í notkun. Lokið er við byggingu glergangs sem tengir Litlu- og Minni Grund við aðalbygginguna.

Rúmlega 300 manns eru starfandi á Grund og eru starfsmenn frá 19 þjóðlöndum. 

## Heimild
* Grund, dvalar- og hjúkrunarheimili
Hrafnista

**Hrafnista** er dvalarheimili aldraðra í Reykjavík og Hafnarfirði. Hrafnista tók fyrst til starfa á sjómannadaginn 2. júní 1957 í Reykjavík. Hrafnista í Hafnarfirði var opnuð á  sjómannadaginn 5. júní 1977. Heimilin voru byggð fyrir forgöngu stéttarfélaga sjómanna í Reykjavík og Hafnarfirði sem dvalar- og hjúkrunarheimili aldraðra sjómanna. Heimilin mynda með sér Sjómannadagsráð, sem stofnað var 25. nóvember 1937.

Megintekjur til uppbyggingar Hrafnistu koma frá fyrirtækjum sjómannadagsins,  Happdrætti DAS og Laugarásbíói. 

## Heimild
*  Hrafnista
Grund

**Grund** getur átt við eftirfarandi:

* Grund, dvalar- og hjúkrunarheimili
* Grund í Svarfaðardal
* Grund í Flóa
* Grund í Selárdal
* Grund í Þorvaldsdal 
* Grund, sem er kirkjustaður í Eyjarfjarðarsveit
Staðartími Greenwich

**Staðartími Greenwich** (enska **Greenwich Mean Time** eða **GMT**) er meðalsólartími í Greenwich í London, á Greenwich-núllbaugi. Hann er notaður sem tímabelti og oft er vísað til „GMT“ þegar í raun er átt við UTC, en sá tímastaðall byggir á mælingu með atómklukku fremur en hreyfingum himintungla.

## Tengt efni
* ''Greenwich-stöðin flutt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
Ray Romano

**Raymond Albert „Ray“ Romano** (f. 21. desember 1958) er bandarískur gamanleikari. Hann er þekktastur fyrir þættina *[[Everybody Loves Raymond]]* þar sem hann lék aðalhlutverkið á móti Brad Garrett. Hann var líka framleiðandi þáttanna sem voru sýndir á CBS.

Ray Romano hefur talað inn á fjöllmargar teiknimyndir eins og allar *[[Ísöld (kvikmyndaröð)|Ísöld]]*-myndinar þar sem hann talar fyrir loðfílinn Manny.

## Tenglar
* Vefur Ray Romano
Lo-Fi-Fnk

**Lo-Fi-Fnk** er sænsk raftónlistar-hljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 2001.

## Meðlimir
* Leo "Olja" Drougge
* August "Benni" Hellsing

## Breiðskífur

* 2006: *[[Boylife]]*

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Heilsuverndarstöðin í Reykjavík

**Heilsuverndarstöðin í Reykjavík** er bygging sem stendur fyrir sunnan Sundhöllina við Barónsstíg, en önnur álman teygir sig niður Egilsgötuna. Húsið teiknuðu Einar Sveinsson og Gunnar H. Ólafsson. Byggingin var vígð þann 2. mars 1957 eftir að hafa verið sjö ár í byggingu. Fyrsta deild hennar hóf starfsemi 1953. 

Upphaflega, eftir að húsið var byggt, voru þrjár deildir í annarri álmunni, þeirri sem veit að Barónsstíg: ein fyrir barnavernd, þar sem haft var eftirlit með ungbörnum og stálpuðum börnum. Þá var þar deild, sem hafði eftirlit með barnshafandi konum og veitti þeim leiðbeningar. En í enda álmunnar var deild fyrir kynsjúkdómalækni. Í hinni álmunni, sem veit að Egilsgötu, voru berklavarnirnar, en þær voru einnig á annarri hæð í aðalbyggingunni og þar var einnig röntgen-rannsóknarstofa. Á neðstu hæð aðalbyggingarinnar var slysavarðstofa. Á tveimur efstu hæðunum var heilsuverndin og þar var einnig húsrúm fyrir sjúklinga og gert ráð fyrir að þar gætu verið allt að 50-60 sjúkrarúm.

Í byggingunni starfaði Heilsuverndarstöðin ehf sem er einkafyrirtæki í heilbrigðisþjónustu. 

## Tenglar
* ''Heilsuverndarstöð Reykjavíkur vígð''; frétt í Morgunblaðinu 1957
Þérun

**Þérun** kallast það þegar persónufornöfnin „vér“ og „þér“ eru notuð. Í nútímamáli eru orðin „við“ og „þið“ notuð þegar átt er við fleiri en einn, og nefnist það fleirtala. Í fornu máli voru „við“ og „þið“ einungis notuð um tvo einstaklinga, svokölluð tvítala. Um fleiri en tvo voru notuð fornöfnin „vér“ og „þér“. Í biblíumáli er þessi háttur enn hafður á, samanber Faðir vor en þar vísar „vor“ til fleiri en tveggja. Í formlegu eða hátíðlegu máli tíðkaðist að nota „vér“ og „þér“ hvort sem átt var við einn eða fleiri. Dæmi um þetta er „vér Íslendingar!“ Fleirtölumyndir sagna og lýsingarorða eru hafðar með „vér“ og „þér“. Dæmi: „Þér eruð frjálsir.“

## Beyging

Hér áður fyrr þúuðu flestir embættismenn á Íslandi almúgamenn, en vildu að þeir myndu þéra sig og ávarpa rétt, eins og til dæmis kemur fram í þessari vísu:
:Sælir verið þér, séra minn,
:sagði ég við biskupinn.
:Aftur kvað við ansa hinn:
:Þú átt að kalla mig herra þinn. 

## Eitt og annað
* Eyjólfur ljóstollur og Magnús Stephensen landshöfðingi voru kunnugir og þúuðust. Einni sinni voru þeir og Þorvaldur lögregluþjónn, að tala saman á götu. Þorvaldur tekur þá eftir þessu og segir: „Þúar þú landshöfðingjan, Eyjólfur?“ Eyjólfi var lítið um Þorvald og svaraði strax: „Já, ég þúa guð og góða menn, en þéra andskotann og yður.“ 

## Tengt efni
* Þúun

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Íslenskt mál''; (um þéringar); grein í Morgunblaðinu 2000
* ''Þéranir á meðal vor''; grein í Morgunblaðinu 1999 
* ''Um „þéringar“ og annað ógott''; grein í Morgunblaðinu 1998 
* ''Þið, um þér, frá vor, til oss''; grein í Morgunblaðinu 1980
Arion lusitanicus

**Arion Lusitanicus** er af *[[Arionidae]]*-ætt snigla sem ekki bera kuðung. Snigillinn er frá Portúgal. Vargsnigill var um tíma talinn til þessarar tegundar, en innri líffæri eru öðruvísi og litningatala er önnur.
MiFID

**MiFID** (skammstöfun fyrir enska hugtakið ***Markets in Financial Instruments Directive***) eru tilskipun í lögum Evrópusambandsins sem kveður á um samstefnda reglugerð fyrir fjárfestingarþjónustur hinna 30 aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Megintakmark tilskipunarinnar er að auka samkeppni og neytendavernd í verðbréfaviðskiptum og fjárfestingarþjónustu. Tilskipunin kom í stað Investment Services Directive.

Tilskipunin var leidd í íslensk lög með setningu laga nr. 108/2007 og reglugerðar nr. 995/2007. Hvorutveggja tók gildi þann 1. nóvember 2007.

## Ytri tenglar
* Grein um MiFID  á heimasíðu Fjármálaeftirlitsins (FME)
* Grein um MiFID á heimasíðu Kaupþings
Hvassaleiti

**Hvassaleiti** er hverfi í 103 Reykjavík sem liggur nálægt Miklubraut. Börn sem búa þar sækja annað hvort Hvassaleitisskóla eða Álftamýrarskóla. Verslunin Austurver er staðsett í Hvassaleiti og verslunarmiðstöðin Kringlan er nálæg.
Borgarleikhúsið

**Borgarleikhúsið** er leikhús við Listabraut í Reykjavík í Kringlumýri rétt við verslunarmiðstöðina Kringluna. Fyrsta skóflustungan að húsinu var tekin af þáverandi borgarstjóra Reykjavíkur, Birgi Ísleifi Gunnarssyni árið 1976, en þá hafði Leikfélag Reykjavíkur undirbúið byggingu leikhússins frá 1953 með stofnun húsbyggingasjóðs, sem meðal annars var fjármagnaður með ágóða af miðnætursýningum og revíum. Framkvæmdir lágu svo niðri til 1980 þegar leikfélagið fékk arf og borgin ákvað að leggja aukið fé í framkvæmdina. Þá stóð til að opna leikhúsið á 200 ára afmæli Reykjavíkurborgar 1986. Davíð Oddsson borgarstjóri lagði hornstein að byggingunni, sem þá var að mestu lokið við að steypa, 11. janúar 1986 en það var ekki fyrr en 5. september 1989 að leikarar leikfélagsins fluttu með formlegum hætti úr Iðnó í Borgarleikhúsið og fengu lykla afhenta frá borgarstjóra. 20. október var húsið vígt og nam þá byggingarkostnaður 1,5 milljörðum króna.  

Fyrstu leikritin sem sett voru upp voru tvö leikrit byggð á verkum Halldórs Laxness, *[[Ljós heimsins]]* á litla sviðinu í leikstjórn Kjartans Ragnarssonar, og *[[Höll sumarlandsins]]* á stóra sviðinu í leikstjórn Stefáns Baldurssonar.
Evrópukeppnin í knattspyrnu 2008

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 2008**, oft nefnd **EM 2008**, var 13. keppni evrópskra landsliða í knattspyrnu haldin á vegum Knattspyrnusambands Evrópu 7.-29. júní 2008 í Austurríki og Sviss. Sextán lönd taka þátt. Þátttökurétt fengu þau lönd sem metin voru sterkust út frá gengi þeirra í Evrópukeppninni 2004 og Heimsmeistarakeppninni 2006, nema gestgjafarnir, Austurríki og Sviss, sem fengu sjálfkrafa rétt til þátttöku.

Spánn var sigurvegari keppninnar eftir 1-0 sigur gegn Þýskalandi í úrslitaleiknum 29. júní.

## Úrslit
### Riðlakeppni
#### A-riðill

#### B-riðill

#### C-riðill

#### D-riðill

### Útsláttarkeppnin

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Úrslitaleikur
Belfast

**Belfast** (skoska: *Bilfawst*, írska: *Béal Feirste*) er stærsta borg og höfuðborg Norður-Írlands. Árið 2024 var mannfjöldi 352.390 í borginni og 671.559 með úthverfum.

## Myndir

File:Titanic Belfast side view.jpg| Titanic safnið.
File:Belfast Aerial.jpg| Loftmynd.
File:Belfast Castle, Northern Ireland.jpg|Belfast-kastali.


## Tilvísanir

## Tenglar

*
2 Girls 1 Cup

***2 Girls 1 Cup*** (íslenska: *Tvær stelpur, eitt glas*) er myndbrot fyrir klámmyndina ***Hungry Bithces*** (íslenska: *Svangar tíkur*) sem framleidd var af MFX-Media. Veffanginu „2girls1cup.com“ var bætt ofan á myndina, undir framleiðslukóðanum fyrir *Hungry Bitches* sem var „MFX 1209“. Á myndbandinu sést önnur konan hafa hægðir í glas. Þær sleikja síðan hægðirnar, og önnur þeirra stingur fingri upp í sig og kastar upp í munn hinnar. 

## Heimildir
Garðar Cortes

**Garðar Emanúel Cortes** (f. 24. september 1940, d. 14. maí 2023) var íslenskur óperusöngvari. Hann var óperustjóri við Íslensku óperuna um árabil og stofnaði Söngskólann í Reykjavík 1973 og var þar skólastjóri.

Sonur hans, Garðar Thor Cortes, er einnig óperusöngvari og auk þess leikari.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Glatkistan
Bergþór Pálsson

**Bergþór Pálsson** (fæddur 22. október 1957) er íslenskur baritónsöngvari og fyrrum skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar.

Hann fæddist í Reykjavík og foreldrar hans voru Hulda Baldursdóttir (1923-2013) ritari og Páll Bergþórsson (1923-2024) fyrrverandi veðurstofustjóri. Eiginmaður Bergþórs er Albert Eiríksson. Bergþór á einn son. 

Bergþór lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund árið 1978 og BA gráðu í tónlist frá Indiana háskóla í Bandaríkjunum árið 1985, MA gráðu í tónlist frá sama skóla árið 1987 og útskrifaðist sem leikari frá Drama Studio í London árið 1997.

Hann var óperusöngvari við Óperuna í Kaiserslautern í Þýskalandi frá 1988-1991 og hefur sungið í fjölda verka sem Íslenska óperan hefur sett upp. Bergþór var ráðinn skólastjóri Tónlistarskóla Ísafjarðar árið 2020.

Bergþór var lengi orðaður við forsetaframboð í forsetakosningunum 2016 en í kjölfarið af því að Ólafur Ragnar Grímsson, sitjandi forseti, tilkynnti að hann myndi sækjast eftir endurkjöri ákvað Bergþór að bjóða sig ekki fram.

## Tilvísanir
Þistill

**Þistill** (fræðiheiti: *Cirsium arvense*)  er stórvaxin fjölær jurt af körfublómaætt með litlum fjólubláum blómum. Blöðin eru þyrnótt á röndunum. Tegundin er víða flokkuð sem illgresi. Þistill er innfluttur slæðingur á Íslandi.

## Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (*Pleospora herbarum*) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á þistli.

## Heimild

* Flóra Íslands

## Tilvísanir
Stefnuyfirlýsing

**Stefnuyfirlýsing** er opinber yfirlýsing sem dregur saman stefnuatriði, grunnviðhorf eða ætlunarverk. Oftast eru það stjórnmálahreyfingar, myndlistarhreyfingar eða skáldahreyfingar sem gefa út opinberar stefnuyfirlýsingar. 

Á síðari hluta 19. aldar voru gefnar út nokkrar frægar stefnuyfirlýsingar róttækra stjórnmálahreyfinga. Frægust þeirra allra er vafalaust *[[Kommúnistaávarpið]]* (þýska: *Das Manifest der Kommunistischen Partei*) eftir Karl Marx og Friedrich Engels. 

Á fyrri hluta 20. aldar var algengt að listamenn sem stefndu að sama markmiði gæfu út stefnuyfirlýsingar málstað sínum til framdráttar. Umtalaðir stefnuyfirlýsingasmiðir voru til að mynda dadaistinn Tristan Tzara og súrrealistinn André Breton. Blómaskeið þessara stefnuyfirlýsinga listamanna og skálda má segja að nái frá 2. áratugnum fram að upphafi Síðari heimsstyrjaldar.
Björn Bjarnason frá Viðfirði

Dr. **Björn Bjarnason** frá Viðfirði (3. júlí 1873 – 18. nóvember 1918) var fræðimaður og kennari og þjóðsagnasafnari. Björn var einnig ritstjóri Skírnis á árunum 1910–1912. Hann er einna þekktastur fyrir bók sína *[[Íþróttir fornmanna á Norðurlöndum]]*. Þá þýddi hann m.a. skáldsöguna *Föðurást* eftir Selmu Lagerlöf, rússnesk ævintýri og fleiri sögur. 

Dr. Björn Bjarnason var bóndason frá Viðfirði í Suður-Múlasýslu. Þar ólst hann upp, og kenndi sig síðan að jafnaði við fæðingarstað sinn. Hann kom fyrst í skóla 16 ára og varð stúdent 1895 með ágætiseinkunn. Í skóla hafði hann mikinn áhuga á íþróttum, en sá áhugi átti síðar eftir að blandast aðaláhugamáli hans: íslenskri tungu. Björn lagði stund á norræna tungu við Háskólann í Kaupmannahöfn. Í fyrstu ætlaði hann að verða lögfræðingur, en féll ekki það nám og hvarf að norrænunni. Hann lauk meistaraprófi í norrænum fræðum 1901 og hélt þá til Íslands og varð skólastjóri á Ísafirði, en þar ólst kona hans, Gyða Þorvaldsdóttir læknis Jónssonar, upp. Gyða var systir málarans Kristínar Þorvaldsdóttur, stundum nefnd Jónsson. Gyða og Björn gengu í hjónaband árið 1902. Þau eignuðust fjögur börn, Högna, Sigríði, Kristínu og Þórunni, hún dó ung.

Dr. Björn varði doktorsrit sitt, *Íþróttir fornmanna*, þann 27. september 1905, en það kom síðar út sem bók. Það rit er af mörgum talið skrifað á óvenju góðri íslensku, en dr. Björn var ætíð talinn mikill smekkmaður á málfar, og var til dæmis í miklum metum hjá Þórbergi Þórðarsyni eins og kemur fram í bók hans Ofvitanum. Árið 1908 tók Kennaraskólinn til starfa í Reykjavík og var Björn ráðinn þar til starfa sem kennari sama ár. Eftir fjögura ára starf við skólann bilaði heilsa hans skyndilega. Hann leitaði sér heilsubótar, fyrst hér heima en síðan erlendis, og dvaldi lengstum í Sviss. Vorið 1917 var hann loks það hress orðinn, að hann gat haldið heimleiðis eftir meira en fjögurra ára dvöl erlendis. Honum var þá falið að semja eða efna til íslensku orðabókarinnar. Hann lést ári síðar úr spænsku veikinni. 

## Tenglar
* „Björn Bjarnason dr. phil.“; grein í Ísafold 1918
* „Dr. Björn Bjarnason frá Viðfirði“; grein í Skírni 1919
Ken Livingstone

**Kenneth Robert Livingstone** (fæddur 17. júní 1945) er breskur jafnaðarmaður og stjórnmálamaður. Hann hefur tekið við embætti Lundúna tvisvar: 
einu sinni sem stjórnandi ráðs stórborgarsvæðið Lundúna og síðar sem borgarstjóri Lúnduna frá 2000 til 2008, þegar Boris Johnson varð stjórnandi. Hann var einnig þingmaður Brent East frá 1987 til 2001.

Hann var kosinn sem sjálfstæður stjórnandi þegar Verkamannaflokkurinn ákvað að hann var ekki að vera frambjóðandi þeirra. Verkamannaflokkurinn ákvað árið 2004 að viðurkenna Ken aftur inn í flokknum.
Kjarrmunablóm

**Kjarrmunablóm** (fræðiheiti: *Myosotis decumbens*) er blómjurt  af munablómaætt. Kjarrmunablóm er ein tegund munablóma.

## Tilvísanir
Pétur Halldórsson

**Pétur Halldórsson** (fæddur 26. apríl 1887, dáinn 26. nóvember 1940) var borgarstjóri Reykjavíkur frá 1935 til dauðadags 1940. Pétur tók stúdentspróf frá MR árið 1907 og hóf nám í Kaupmannahafnarháskóla en hvarf frá námi eftir einn vetur. Hann keypti Bókaverslun Sigfúsar Eymundssonar árið 1909 og rak hana til æviloka.  Pétur var alþingismaður Reykvíkinga (Sjálfstæðisflokksins) árið 1932 til 1940.

Pétur átti mörg systkini, þar á meðal Gunnar Halldórsson stofnfélaga og formann Knattspyrnufélagsins Fram. Faðir þeirra var Halldór Jónsson, bæjarfulltrúi í Reykjavík.

Meðal barna Péturs var Halldór Pétursson teiknari.

## Heimild
* Pétur Halldórsson (æviágrip á Alþingisvefnum)
* ''Pjetur Halldórsson, borgarstjóri''; andlátsfregn í Morgunblaðinu 1940 
* ''Pjetur Halldórsson, borgarstjóri - Ég hefi engum göfugri manni kynst''; grein í Morgunblaðinu 1940
* ''Pjetur Halldórsson, borgarstjóri''; grein í Morgunblaðinu 1940
Katalínu-flugvél

**Katalína**  (eða **Katalínu-flugvél** eða **Katalínuflugbátur**) var sjóflugvél af tegundinni *PBY Catalina* og var í framleiðslu á fjórða og fimmta áratug 20. aldar. Katalínu-flugvélarnar voru í notkun á Íslandi á þeim tímum þegar lítið var um flugvelli á sjávarplássunum í kringum landið. 

## Tenglar
* ''Katalínuflugbátarnir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000
Secretariat

**Secretariat** (30. mars 1970 – 4. október 1989) var bandarískur veðhlaupahestur sem sigraði Triple Crown-keppnina árið 1973 og varð þar með fyrsti sigurvegar keppninnar í 25 ár.
Samræmd stafsetning forn

**Samræmd stafsetning forn** var aðferð við að samræma stafsetningu í útgáfu norrænna miðaldabókmennta sem byggðist á íslensku eins og fyrstu málfræðingarnir lýstu henni um 1200. Þessi aðferð var ríkjandi í alþýðilegum útgáfum Íslendingasagna frá lokum 19. aldar fram að miðri 20. öld. Þessi stafsetning er notuð í útgáfum Hins íslenzka bókmenntafélags, þótt stafsetning hverrar útgáfu fari eftir aldri þeirra rita, sem um er að ræða. Í Morkinskinnu er t.d. notað ǫ til að tákna u-hljóðvarpið a > ǫ, en í Hákonar sögu gamla er notað ö. Þessi hljóðbreyting mun einmitt hafa orðið á 13. öld.

Þegar Ragnar í Smára og fleiri tóku upp á því að gefa út Laxdælu með lögboðinni nútímastafsetningu árið 1941 urðu út af því gríðarlegar deilur enda höfðu þá flestir vanist því að líta á samræmdu útgáfurnar sem hinn eina rétta texta. Ýmsir sem börðust fyrst gegn nýju útgáfunum, svo sem Árni í Múla, skiptu þó um skoðun síðar þegar ljóst þótti að nýja útgáfan breytti aðeins stafsetningu en ekki orðalagi.
Broad Peak

**Broad Peak** (enska: „Breiðtindur“; áður nefnt **K3**), einnig þekkt sem **Faichan Kangri** meðal íbúa Baltistan, er 12. hæsta fjall jarðar. Það er 8051 metrar. Fjallið er í Gasherbrum-fjallgarðinum (sem er hluti Karakoram-fjallgarðins ) á landamærum Pakistans og Kína. Fyrstir til að klífa fjallið voru Austurríkismennirnir Fritz Wintersteller, Marcus Schmuck, Kurt Diemberger, og Hermann Buhl 9. júní 1957.
Raisting

**Raisting** er sveitarfélag í héraðinu Weilheim-Schongau í Bæjaralandi í Þýskalandi. Íbúar eru rúm tvö þúsund.
Andakílsá

**Andakílsá** er dragá sem fellur úr Skorradalsvatni og rennur um 12 kílómetra leið uns hún fellur í Hvítá í Borgarfirði.  Í ánni eru fossar, Andakílsárfossar. Í Andakílsá er Andakílsárvirkjun en hún var byggð á árunum 1946-47. Virkjunin er í dag rekin af Orkuveitu Reykjavíkur. Virkjað afl er 8.2 megavött og ársafköst 32 gígawattstundir.  Rennsli árinnar getur sveiflast allt frá 3 til 22 m3/sek.

Í ánni veiðist bæði lax og silungur.

## Tengt efni
* Andakíll

## Heimildir
*Heimasíða Orkuveitu Reykjavíkur - skoðað 11.6.2008
*Veiðivefur NAT  - skoðað 9.6.2008 
*Heimasiða Stangveiðifélags Reykjavíkur - skoðað 9.6.2008
Allianz Arena

**Allianz Arena** eða **Allianz-leikvangurinn** er knattspyrnuleikvangur norðan við München í Þýskalandi. Leikvangurinn tekur 75 þúsund manns í sæti og opnaði 30. maí 2005. Leikvangurinn var hannaður af svissneska arkitektafyrirtækinu Herzog & de Meuron. 
Bayern München spilar heimaleiki sína þar.
Sjálfsþurftarbúskapur

**Sjálfsþurftarbúskapur** er það nefnt þegar hvert heimili, bóndabær eða sveitaþorp er sjálfu sér nægt að flestu leyti varðandi framleiðslu á matvælum og öðrum nauðþurftum. Fjölskyldan er oft efnahagsleg kjarnaeining og framleiðir flest allt það sem hún þarfnast fyrir sjálfa sig en framleiðir lítið umfram það. Markaðsstarfsemi er afar takmörkuð í samfélögum sem einkennast af sjálfsþurftarbúskap og þá einkum í formi skiptiverslunar. Peningar og aðrir gjaldmiðlar er óþekktir eða til lítilla nota.
Fyrsta skóflustunga

**Fyrsta skóflustunga** er athöfn sem fram fer við upphaf byggingarframkvæmdar. Oft eru það stjórnmálamenn eða athafnamenn sem taka fyrstu skóflustunguna. Athöfnin getur farið fram mörgum mánuðum (eða jafnvel árum) áður en hin eiginlega framkvæmd hefst. Fyrsta skóflustungan er þannig yfirlýsing um að ætlunin sé að byggja á þeim stað fremur en eiginlegt upphaf framkvæmdatímans. Stundum er skóflan sem notuð er varðveitt eftir athöfnina og stillt út til sýnis þegar byggingin er fullbúin. 

## Tengt efni
* Hornsteinn
Borðaklipping

**Borðaklipping** er athöfn sem oft er haldin þegar opnað er fyrir aðgang almennings að einhverju mannvirki. Þá er borði strengdur fyrir inngang byggingarinnar, yfir veginn eða brúna sem á að opna og síðan klipptur með viðhöfn. Oft eru það þekktar persónur, stjórnmálamenn sem klippa á borðann, einkum ef um er að ræða opinbert mannvirki. Skærin og hluti borðans eru oft varðveitt eftir athöfnina og stillt út til sýnis.

## Tengt efni
* Fyrsta skóflustunga
* Hornsteinn
Vátrygging

**Vátrygging** (oftast kölluð **trygging**) er tegund áhættustjórnunar í formi samnings um þjónustu milli aðila (t.d. einstaklings eða fyrirtækis) og vátryggjanda (tryggingafélag). Tjónþoli, sem hefur gilda vátryggingu, fær þá bætt það tjón, sem hann verður fyrir gegn því að hann greiði umsamið vátryggingariðgjald allan samningstímann.

Flestar tryggingar fela einnig í sér *sjálfsábyrgð*, sem þýðir að þjónþoli greiðir fyrirfram ákveðna, tiltölulega lága upphæð sjálfur af kostnaði tjóns.

Það eru margar tegundir tryggingar, svo sem brunatryggning, heilsutrygging, líftrygging, húseingdatrygging, heimilistrygging, atvinnutrygging og kortatrygging.

## Tenglar
* VÍS – Tryggingar
Sjóflugvél

**Sjóflugvél** er flugvél, sem getur tekið á loft og lent á stöðuvatni eða sjó og flýtur á vatni eins og bátur. Sumar sjóflugvélar geta einnig lent á flugvöllum.

Frakkanum Henri Fabre er eignaður heiðurinn af að hafa hannað fyrstu sjóflugvélina árið 1910.

## Tengt efni
* Katalínu-flugvél
*Grumman G21 Goose
Ítalskur skúti

**Ítalskur skúti** á við nokkrar myntir sem slegnar voru á Ítalíu fram á 19. öld. Nafnið er dregið af latneska orðinu *scutum* sem merkir „skjöldur“. Á 16. öld var heitið notað á stóra silfurmynt sem gat verið mismunandi að stærð eftir því hvaðan hún kom.

Fyrsti silfurskútinn (*scudo d'argento*) var sleginn árið 1551 í Mílanó af Karli 5. keisara.

Í Páfaríkinu var skúti Páfaríkisins opinber gjaldmiðill til 1866. Orðið er líka heiti gjaldmiðilsins sem notaður var í Portúgal áður en evran var tekin upp.
Nevers

**Nevers** (latína: *Noviodunum*, síðar *Nevirnum* og *Nebirnum*) er sveitarfélag í miðju Frakklandi í sýslunni Nivernais og umdæminu Nièvre á bökkum fljótsins Loire. Íbúar eru rúm fjörutíu þúsund. 

Bæjarins er getið í rómverskum heimildum frá innrás þeirra í Gallíu. Júlíus Sesar gerði bæinn að birgðastöð. Edúar voru Keltar sem bjuggu þar. Eftir ósigur Sesars í orrustunni við Gergóvíu 52 f.Kr. brenndu þeir bæinn og rændu því sem þeir gátu. Í *[[Leiðarlýsing Antonínusar|Leiðarlýsingu Antonínusar]]* frá 3. öld er bærinn kallaður Nevirnum. Við lok 5. aldar varð bærinn biskupsdæmi.
Úrbínó

**Úrbínó** er víggirt borg í héraðinu Marke á Ítalíu, suðvestan við höfuðstað héraðsins, Pesaró. Borgin er á heimsminjaskrá UNESCO vegna ríkulegra minja frá endurreisnartímanum, einkum frá þeim tíma þegar Friðrik frá Montefeltro ríkti yfir borginni 1444 til 1482. Úrbínóháskóli var stofnaður 1506.
Karl Gústaf Svíakonungur

**Karl Gústaf Svíakonungur** getur átt við um:
* Karl 10. Gústaf sem var konungur Svíþjóðar 1654-1660
* Karl 16. Gústaf sem hefur verið konungur Svíþjóðar frá 1973.
Þota

**Þota** er loftfar knúið áfram með þotuhreyflum. Þotur geta flogið mikið hraðar en venjulegar flugvélar og ná þær allt að 10.000 til 15.000 metra hæð.

## Orðsifjafræði
Íslenska orðið *þota* er nýyrði og er dregið af lýsingarhætti þátíðar sagnarinnar *þjóta* sem er *þotinn*.

## Tengt efni
* Jumbo þota

## Heimildir
Philadelphia-sýsla (Pennsylvaníu)

**Philadelpha-sýsla** er sýsla í Pennsylvaníu, Bandaríkjunum sem nær yfir sama svæði og borgin Philadelphia. Sýslan er ein af þremur sem William Penn stofnaði árið 1682.
Porto Covo

**Porto Covo** er önnur tveggja sókna í sveitarfélaginu Sines í Portúgal. Staðurinn er þekktur fyrir baðstrendur.
Göksu

**Göksu** (einnig nefnd **Geuk Su**, **Goksu Nehri**, **Salef**, **Kalykadnos**) er fljót í héraðinu Çukurova í Tyrklandi. Áin á upptök sín í Tárusfjöllum og rennur þaðan 260 km út í Miðjarðarhafið.
Apple II

**Apple II** var fyrsta örtölvan sem fyrirtækið Apple Inc. fjöldaframleiddi. Apple II var talsvert þróaðri en Apple I sem var aðallega ætluð tölvuáhugamönnum. Apple II var ein af fyrstu vinsælu einkatölvunum og átti þátt í því að gera Apple að gróðavænlegu fyrirtæki. Hún var fyrst kynnt á tölvuráðstefnunni West Coast Computer Faire árið 1977.
Einkatölva

**Einkatölva** er tölva sem er ætluð einum notanda í einu andstætt stórtölvu sem þjónar mörgum samtímanotendum í gegnum útstöðvar. Stærð, verð og geta einkatölva miðast þannig við milliliðalaus einkanot. Með tilkomu örgjörva um miðjan 8. áratuginn varð mögulegt að hanna minni tölvur, sem upphaflega voru kallaðar örtölvur. Undir lok 8. áratugarins var síðan farið að markaðssetja tölvur sem heimilistæki og heimilistölvan varð til samfara minnkandi framleiðslukostnaði. 

Með tilkomu einkatölva og notendavænna stýrikerfa og forrita hefst tölvubyltingin. Orðið *einkatölva* á yfirleitt við tölvu sem inniheldur móðurborð, örgjörva, staðbundna gagnageymslu líkt og harðan disk, tölvuskjá og lyklaborð. Sumar einkatölvur hafa sambyggðan tölvukassa og skjá, t.d. Macintosh 128K og flestar eru búnar tölvumús. Einkatölvur geta til dæmis verið borðtölvur, fartölvur eða spjaldtölvur.
Friðrik barbarossa

**Friðrik barbarossa** („rauðskeggur“) einnig þekktur sem **Friðrik 1.** (fæddur 1122 – lést 10. júní 1190) var konungur Þýskalands og keisari hins heilaga rómverska ríkis. Hann var kjörinn konungur Þýskalands í  Frankfurt þann 4. mars 1152 og krýndur konungur í Aachen þann 9. mars sama ár. Árið 1154 var hann krýndur konungur Ítalíu í Pavíu, og þann 18. júní 1155 var hann vígður keisari af páfa Hadríanusi IV í Róm. 

Áður en hann var kjörinn keisari var hann hertogi af Svefalandi sem Friðrik III. Hann var sonur Friðriks II af Hohenstaufen-ættinni og móðir hans  var Júdit, dóttir Hinriks svarta, hertoga af Bæjaralandi af Welfaætt. Með því var Friðrik kominn af tveimur valdamestu ættum Þýskalands á 12. öld: Hohenstaufen og Welfum. 

Friðrik fór í margar herferðir til Ítalíu í þeirri viðleitni að styrkja völd keisara yfir norðurhluta Ítalíu. Í síðustu herför sinni þangað árið 1174, beið hann ósigur gegn Langbarðabandalaginu í orrustunni við Legnano árið 1176. Niðurstaða stríðsins varð friðarsamningurinn í Konstanz árið 1183, þar sem borgirnar í Langbarðalandi fengu viðurkennt rétt sinn til sjálfstjórnar, þó að keisarinn héldi formlegum yfirráðum.

Árið 1189 lagði Friðrik upp í þriðju krossferðina ásamt Filippusi Ágústusi, Frakkakonungi, og Ríkharði ljónshjarta af Englandi. Á leið sinni í gegnum Anatólíu drukknaði hann í ánni Salef (nú Göksu) í Kilikíu, í suðausturhluta núverandi Tyrklands, þann 10. júní 1190. Dauði hans hafði dempandi áhrif á gengi krossfaranna. 

Í seinni heimsstyrjöldinni var innrás Þjóðverja í Sovétríkin árið 1941 nefnd Barbarossa-aðgerðin (þýska: *Unternehmen Barbarossa*) af nasistastjórn Þýskalands, sem vísaði til Friðriks Barbarossa sem tákn um forna dýrð og vald.
Munnvatn

**Munnvatn** er utanfrumuvökvi sem myndast í munni manna og margra annarra dýra. Munnvatn myndast í munnvatnskirtlum í munninum. Munnvatn manna er um 99% vatn, en inniheldur auk þess jónefni, slím, hvít blóðkorn, vöðvaþekjufrumur (sem hægt er að sækja erfðaefni í), ensím (eins og lípasa og amýlasa) og sóttvarnarefni (eins og A-ónæmisglóbúlín og leysiensím).

Ensím í munnvatni eru mikilvæg til að hefja meltingu sterkju og fitu í mat. Sömu ensím brjóta niður mataragnir sem festast milli tanna og verja þannig tennurnar fyrir bakteríuskemmdum. Munnvatn virkar líka eins og smurefni, það bleytir upp í matnum og auðveldar dýrum að kyngja, auk þess að verja slímhúð munnsins fyrir þornun.

Munnvatn gegnir mismunandi hlutverki hjá mismunandi dýrategundum. Sumar svölur nota límkennt munnvatn til að líma saman hreiður sín, sumar slöngur framleiða eitur í munnvatnskirtlum og sumar tegundir margfætla framleiða silki úr munnvatnskirtlum.

## Tilvísanir
Transport for London

**Transport for London** (**TfL**) er enskt opinbert fyrirtæki sem stjórnar samgöngukerfi stórborgarsvæðis Lundúna. Nefnd stjórnar Transport for London og eru meðlimir nefndarinnar kosnir af borgarstjóra Lundúna. Samtök voru stofnuð árið 2000 til að taka við af London Regional Transport en þau tóku fyrst við stjórn neðanjarðarlestakerfis Lundúnaborgar árið 2003.

Transport for London stjórnar aðgöngumiðakerfinu, að meðtöldum Travelcard og Oyster-kort sem nýtast yfir kerfinu.
Heimabanki

**Heimabanki** eða **netbanki** er forrit sem býður viðskiptavinum banka möguleika á því að nálgast bankaþjónustu í gegnum heimilistölvu eða annað tæki (til dæmis snjallsíma), og er þá hægt að nálgast bankann og sinna viðskiptum sínum þegar manni hentar. Heimabankinn er alltaf opinn.
Höfuðbók

**Höfuðbók** (stytt: **HB)** eru tveir tölustafir í upphafi reikningsnúmera sem gefa til kynna hvaða kerfi, deild eða flokki reikningur tilheyrir í bókhaldi. Höfuðbókin er grundvallarhluti af bókhaldskerfum þar sem hún heldur utan um allar fjárhagsfærslur sem teknar eru saman úr dagbókum (færslubókum) og flokkaðar eftir viðeigandi reikningum.

Markmið höfuðbókarinnar er að sýna yfirlit yfir stöðu og hreyfingar einstakra reikninga, svo sem tekna, gjalda, eigna og skulda, á aðgengilegan og skipulegan hátt. Hver reikningur í höfuðbókinni hefur sitt eigið númer og lýsingu, og færsla í höfuðbók inniheldur dagsetningu, upphæð, tilvísun í frumgögn og hvaða dagbók eða viðskipti liggja að baki.

## Dæmi úr kerfi [[Reiknistofa bankanna|RB]]
*AH 22 = Almennur hlaupareikningur
*AH 26 = tékka- eða debetkortareikningur
*AH 29 = Myntreikningur
*SB 64 = Innheimtuskuldabréf
*SB 74 = Skuldabréf
Kópavogsvöllur

**Kópavogsvöllur** er fjölnota leikvangur í Smáranum í Kópavogi. Hann er notaður jafnt undir knattspyrnu og frjálsar íþróttir og er heimavöllur  Breiðabliks.
Risaborg

**Risaborg** er mjög stórt stórborgarsvæði eða keðja af samliggjandi stórborgarsvæðum. Bandaríkjamaðurinn Jean Gottman var fyrstur til þess að nota hugtakið til að lýsa hinu risavaxna BosWash stórborgarsvæði á austurströnd Bandaríkjanna. Svæðið inniheldur m.a. stórborgirnar Boston í Massachusetts, New York, Philadelphiu, Baltimore og Washington D.C..

Samgöngubætur eins og hraðbrautir og lestir eru oft hvatar að myndun risaborga.

## Nokkrar risaborgir

* Taiheiyō-beltið í Japan
* Rín-Ruhr í Þýskalandi
* BosWash í Bandaríkjunum
Fit

*Fit getur átt við*
* Fit á fuglum
* Fit í prjónaskap
* FIT í bankaviðskiptum eða Færsluskrá innistæðulausra tékka
Sendiráð

**Sendiráð** eru starfsstöðvar utanríkisþjónustu lands erlendis. Innan sendiráða starfa stjórnarerindrekar sem vinna eiga að hagsmunum viðkomandi lands í erlendum löndum. Sendifulltrúar eru sendiherrar og aðrir starfsmenn utanríkisþjónustu erlendis. Störf sendiráðs eru til dæmis útgáfu vegabréfa og vegabréfa-áritana, bera skilaboð milli stjórnmálamanna og stofnana landa í millum, aðstoða ríkisborgara sem standa fyrir viðburðum í viðkomandi landi eða hafa lent í vandræðum erlendis svo sem verið fangelsaðir.

## Íslensk sendiráð
* 
Ísland rekur sendiráð í Austurríki (Vínarborg), Bandaríkjunum (Washington), Belgíu (Brussel), Bretlandi (London), Danmörku (Kaupmannahöfn), Finnlandi (Helsinki), Frakklandi (París), Indlandi (Nýju-Delí), Ítalíu (Róm), Japan (Tókýó), Kanada (Ottawa), Kína (Peking), Malaví (Lílongve), Mósambík (Mapútó), Namibíu (Windhoek), Noregi (Osló), Rússlandi (Moskvu), Srí Lanka (Kolombo), Suður-Afríku (Pretoríu), Svíþjóð (Stokkhólmi), Úganda (Kampala), Þýskalandi (Berlín) og Pólland (Varsjá).

## Tengt efni
* Sendiráð Íslands
Hagkaup

**Hagkaup** eru íslenskt smásölufyrirtæki í eigu Haga sem selur matvörur, fatnað, raftæki, afþreyingarefni og leikföng. Hagkaup eru með átta verslanir á Íslandi, þar af sex á höfuðborgarsvæðinu. Í Hagkaupum starfa 700-750 manns. Framkvæmdastjóri er Sigurður Reynaldsson. Hagkaup segjast reka stærstu verslun landsins í Smáralind.

Hagkaup voru upphaflega stofnuð af Pálma Jónssyni (sem oftast var nefndur *Pálmi í Hagkaup*) árið 1959. Árið 1967 opnaði hann fyrstu Hagkaupaverslunina við Miklatorg í Reykjavík.

Jólin 2008 buðu Hagkaup viðskiptavinum sínum að taka lán til hálfs árs á 3% vöxtum fyrir þeim vörum sem þeir töldu sig vanta. Þetta var gert að sögn forsvarsmanna Hagkaupa til þess að koma til móts við þá sem höfðu lítið milli handanna sökum efnahagskreppunnar. Um sjö hundruð manns tóku slík lán þrátt fyrir að umboðsmaður Alþingis hafi varað við þeim.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Hagkaupa
Kringlumýrarbraut

**Kringlumýrarbraut** er stór gata í Reykjavík nefnd eftir Kringlumýri. Í mótmælum vörubílstjóra þann 1. apríl 2008 stöðvuðu bílstjórarnir umferð við gatnamót Kringlumýrarbrautar og Miklubrautar í um tíu mínútur þar til lögreglan kom á vettvang.

## Tenglar
*Miklabraut - Kringlumýrarbraut Frumdrög - áfangaskýrsla

## Heimildir
Abbas 2.

**Abbas 2.** (20. desember 1633 – 25. september 1666) var keisari (*sja*) í Safavídaríkinu í Persíu frá 15. maí 1642 til dauðadags. Hann var á barnsaldri þegar hann tók við völdum af föður sínum, Safi, og stjórn ríkisins var því í höndum stórvesírsins Saru Taqi. Saru Taqi barðist gegn spillingu í stjórnkerfinu sem aflaði honum margra óvina og hann var myrtur árið 1645. 

Frá fimmtán ára aldri fór Abbas að taka meiri þátt í stjórn landsins, ólíkt föður sínum, og honum tókst að hertaka Kandahar og halda henni gegn árásum Mógúlveldisins.
Fasilídes

**Fasilídes** (ge'ez ፋሲልደስ *Fāsīladas*, nútímamál *Fāsīledes*; ríkisnafn **ʿAlam Sagad**, ge'ez ዓለም ሰገድ *ʿĀlam Sagad*, nútímamál *ʿĀlem Seged*, „sá sem heimurinn hneigir sig fyrir“; 1603 - 18. október, 1667) var Eþíópíukeisari frá 1632. Hann var af Salómonsætt, sonur Susenyosar keisara og Sultana Mogassa drottningar. 

Fasilídes var hylltur sem keisari þegar árið 1630 af uppreisnarmönnum undir stjórn Sersa Krestos, en hann náði ekki völdum fyrr en faðir hans sagði af sér tveimur árum síðar. Hann dró enn frekar úr áhrifum Jesúíta í landinu, gerði eignir þeirra upptækar og hrakti þá að lokum burt úr landinu, eftir að hann frétti af árás Portúgala á Mombasa í Kenýa. 1665 lét hann brenna þær kaþólsku bækur sem eftir voru í landinu. 

Fasilídes stofnaði borgina Gondar árið 1636 og gerði hana að höfuðborg. Mest af valdatíma hans fór í að berja niður uppreisnir meðal Ageva eða hrinda árásum Orómóa í suðri.
The Sun

***The Sun*** er breskt æsifréttablað sem kemur út alla daga vikunnar. Það er gefið út í Bretlandi og Írlandi, og er með stærst umferð enskt dagblaðs í heimi, 3.126.866 eru afrit lesin á hverjum degi. Í raun er dagblaðið í eigu News Corporation. Það var stofnað 15. september 1964 til að skipta um *[[Daily Herald]]*. Í dag er blaðið þrætugjarnt, sérstaklega fyrir að finna upp hugtakið „pía 3. blaðsíðu“ (e. *Page Three girl*), þ.e.a.s. topplaus fyrirsæta sem er á 3. blaðsíðu blaðsins.
News Corporation

**News Corporation** (oftast **News Corp**) var stærsta fjölmiðlafyrirtæki í heimi eftir markaðsvirði. Framkvæmdastjóri og stofnandi fyrirtækisins var Rupert Murdoch en Peter Chernin var forstjóri þess. News Corporation var skráð í verðbréfaþing í New York, á Australian Securities Exchange og á verðbréfaþing í London. Fyrirtækið var fyrst skráð í Ástraliu en síðan í Delaware frá 2004. Höfuðstöðvar fyrirtækisins voru í Rockerfeller Center á Sjötta breiðstræti í New York-borg. Árið 2007 voru tekjur News Corporation 28.655 milljarðar dala.

Árið 2013 var fyrirtækinu skipt í tvennt og til urðu fyrirtækin 21st Century Fox og News Corp.
Melavöllurinn

**Melavöllurinn** var íþróttaleikvangur sem var reistur af Íþróttasambandi Reykjavíkur á Melunum (Skildinganesmelum) sunnan Hringbrautar í Vesturbæ Reykjavíkur árið 1925. Völlurinn var vígður 17. júní 1926 og var notaður til knattspyrnuiðkunar allt til ársins 1984 þegar hann var lagður niður.

## Saga vallarins
Í kjölfar þess að Íþróttavöllurinn á Melunum var dæmdur ónothæfur þurfti að leita á önnur mið til að leika knattspyrnu. Ákveðið var að reisa völl nálægt þeim stað sem gamli íþróttavöllurinn hafði staðið. Hafist var handa við að byggja hann 1925 og var hann vígður þann 17. júní árið 1926. Fyrsta mótið sem fór þar fram var allsherjarmót ÍSÍ.

Framan af var það þó knattspyrnan sem var ráðandi á Melavellinum, en árin 1926 - 1959 voru nær allir leikir í efstu deild karla í knattspyrnu leiknir á honum og Íslandsmeistaratitillinn var afhentur þar í 31 skipti á þeim árunum fyrir utan þrjú ár, 1928 var bikarinn afhentur í Iðnó, en 1957 og 1959 á Laugardalsvelli.

Laugardalsvöllurinn var vígður árið 1957 og með tilkomu grasvallar þótti Melavöllurinn sem malarvöllur óspennandi kostur og æ færri leikir voru leiknir þar í efstu deild. Bikarúrslitaleikirnir voru þó enn leiknir á Melavellinum allt fram til ársins 1972. Flóðljós voru sett þar upp árið 1971. Völlurinn var þó ekki lagður af strax og héldur æfingar frjálsíþróttafólks og yngri flokka í knattspyrnu áfram, þar var skautasvell á vetrum auk þess sem tónleikar voru haldnir þar af og til. Frægir pönktónleikar, Melarokk, voru haldnir þar árið 1982. Völlurinn var loks lagður niður árið 1984 sama ár og nýr gervigrasvöllur var tekinn í notkun í Laugardal.

Síðasti leikurinn í efstu deild sem fór þar fram var viðureign KA og KR. KA vann 1-0 og var það Hinrik Þórhallsson sem skoraði sigurmarkið, og síðasta markið á Melavellinum, 55 árum eftir að Helgi Eiríksson, Víkingi Reykjavík, skoraði fyrsta markið þar í 4-1 sigri á Val.

## Staðsetning

Melavöllurinn stóð innan þess svæði sem nú til dags afmarkast af Hringbraut, Birkimel, Melatorgi, Suðurgötu og Hótel Sögu. Hann stóð alveg upp við Suðurgötu og einhver hluti hans var þar sem Þjóðarbókhlaðan stendur nú.

## Heimild
* 
*
Hornasumma þríhyrnings

**Hornasumma þríhyrnings** (*samtala úr samlagningu allra þriggja horna í þríhyrningi*) er 180° (gráður).

Þetta voru viðtekin sannindi um þúsundir ára.

(að undanförnu þó að viðbættu: á sléttum fleti eða sléttu).

Frumsetningar Evklíðs voru taldar liggja í svo augum uppi og ekki þyrfti að sanna þær, og hornasumma þríhyrnings var afleiðing af þeim.

Um fimmtu setningu Evklíðs, höfðu stærðfræðingar þó löngum efasemdir og reyndu að sanna hana út frá hinum. Í yfir 2000 ár gekk hvorki né rak í þeim efnum.

Rússinn Lobasjevsky hjó á hnútinn árið 1829. Í stað fimmtu setningar Evklíðs setti hann aðrar, sem gengu í berhögg við hana. Einhverjir hefðu haldið, að úr því yrði óskapnaður og tómt rugl. En nei, útkoman varð ný og rökrétt óevklíðsk og frábrugðin rúmfræði. 

Talið er að óháð Lobasjevsky hafi hinn þekkti þýski stærðfræðingur Gauss og hinn ungverski Bolyai einnig uppgötvað þetta, en Gauss aldrei birt það og Lobasjevsky orðið á undan Bolyai að birta það.

Lobasjevsky varð fyrstur til að birta opinberlega tillögu um mælingu á rúmfræði himingeimsins. Hann lagði til að mæla stöðu Sirius með 6 mánaða millibili.

Gauss, sem lagði stund á landmælingar árin 1818-1832, átti gögn um marga stóra þríhyrninga. Með þekktari sögum, sem ævisöguhöfundurinn Bühler segir þó að sé mýta, er að Gauss hafi viljað kanna tilvist óevklíðskrar rúmfræði með mælingu hornasummu þríhyrnings fjallstindanna Hohenhagen, Inselberg og Brocken. Útkoman var 180 gráður innan skekkjumarka. Það er, að þótt rúmið sé óevklíðskt, sem síðar kom í ljós að það er, þarf lengri fjarlægðir til að frávik hornasummunnar frá 180 gráðum sé mælanlegt. 

Niðurstaða einnar breytingar Lobasjevskys á fimmtu setningunni, að í stað þess að samsíða línur skerist aldrei, heldur skerist í tveimur punktum leiddi til rúmfræði kúlu, þar sem gildir að:  

Hornasumma þríhyrnings er alltaf meiri en 180 gráður.

Á hýperbólskum fleti gildir hinsvegar að:

Hornasumma þríhyrnings er alltaf minni en 180 gráður.

Óevklíðsk rúmfræði olli þáttaskilum. Ekki aðeins að í lagi sé að draga í efa og skipta út viðteknum „sannindum“ / frumforsendum, heldur megi með því komast á áður lokaðar og óþekktar slóðir. Þá varð “skilnaður að borði og sæng” milli stærðfræðinnar og veruleikans. “*Vísi stærðfræðin til veruleikans, er hún ekki viss, en ef hún er viss, vísar hún ekki til veruleikans,”* sagði Einstein. Með óevklíðskri rúmfræði, og þeirri hugmynd að jafnvel hið ósýnilega þrívíða rúm okkar gæti verið sveigt, var skref stigið í átt til almennu afstæðiskenningar hans.

## Tilvísanir
Viðeyjarprent

**Viðeyjarprent** var prentsmiðja sem starfrækt var í Viðey. Þar var Klausturpósturinn prentaður 1819 - 1827, Sunnanpósturinn 1835 - 1836 og 5. árgangur af Fjölni 1839 - 1840. Klausturpósturinn og Sunnanpósturinn voru mánaðarrit en Fjölnir var ársrit.
Klausturpósturinn

**Klausturpósturinn** var  fyrsta mánaðarritið sem kom út á íslensku var fyrst prentað á Beitistöðum 1818 en  var síðan prentað í Viðeyjarprentsmiðju 1819 - 1827. Það var Magnús Stephensen dómstjóri sem gaf út Klausturpóstinn og í honum var innlent og erlent frétta- og fræðsluefni.

Klausturpósturinn naut talsverðra vinsælda og var upplagið á bilinu 500 og 1.000 eintök. Hvert tölublað var sextán blaðsíður og prentað með gotnesku letri. Eftir að útgáfa þess hætti liðu átta ár áður en sambærilegt rit kom út á Íslandi, Sunnanpósturinn.

## Tenglar
* Klausturpósturinn 
* ''Úr gömlum blöðum - Klausturpósturinn 1821''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944
Sunnanpósturinn

Sunnanpósturinn var mánaðarrit sem kom út 1835, 1836 og 1838. Það var prentað  í Viðeyjarprentsmiðju árið 1835-36. Í ritinu voru fréttir, tilkynningar, greinar, frásagnir og kvæði. Í fyrstu var Þórður Sveinbjörnsson ritstjóri en síðar séra Árni Helgason.

## Tengill

* Sunnanpósturinn (timarit.is)