open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stranger Things

**Stranger Things** eru bandarískir sjónvarpsþættir sem skapaðir voru af bræðrunum Ross og Matt Duffer. Þættirnir hófu göngu sína þann 25. júní 2016 þegar fyrstu seríunni var streymt inn á Netflix. Þeir urðu strax gríðarlega vinsælir og hafa hlotið ýmsar tilnefningar og verðlaun. Stranger Things gerist í bænum Hawkins í Indiana árið 1983 og fjallar um þrjá vini sem taka málin í sínar hendur þegar fjórði vinur þeirra hverfur sporlaust. Þá njóta þeir aðstoðar frá stelpu sem býr yfir yfirnáttúrulegum kröftum. Aðrir íbúar Hawkins fléttast líka inn í söguna, eins og lögregluforingi bæjarins, fjölskyldur strákana og starfsfólk leynilegrar vísindastofnunar. Þættirnir gerast eins og áður sagði á níunda áratugi síðustu aldar en þeim hefur verið líkt við vinsælar kvikmyndir þess tíma, s.s. E.T., The Goonies o.fl.

## Heimildir
Miðflokkurinn

**Miðflokkurinn** getur átt við:

*Miðflokkinn, stjórnmálaflokk á **Íslandi** sem stofnaður árið 2017.
*Miðflokkinn, stjórnmálaflokk í **Færeyjum** sem stofnaður árið 1992.
*Miðflokkinn, stjórnmálaflokk í **Svíþjóð** sem stofnaður var árið 1957.
*Miðflokkinn, stjórnmálaflokk á **Þýskalandi** sem stofnaður var árið 1870.
Laricobius osakensis

***Laricobius osakensis*** er tegund af Derodontidae bjöllum sem er ættuð frá Japan. Henni var fyrst lýst 2011, og nærist hún einvörðungu á Þallarbarrlús (*Adelges tsugae*), sem er plága í þallarskógum í austur Norður-Ameríku. Hún virðist lofandi í tilraunum sem náttúruleg vörn gegn Þallarbarrlús.

## Tilvísanir
Laricobius nigrinus

***Laricobius nigrinus*** er tegund af Derodontidae bjöllum sem var lýst af Kenneth Fender 1945. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Sasajiscymnus tsugae

***Sasajiscymnus tsugae*** er bjöllutegund sem fannst 1992 af Mark S. McClure á Honshū í Japan, og var lýst af Hiroyuki Sasaji. Ættkvíslin *Pseudoscymnus* var sett 1962 af Edward A. Chapin. Árið 2004 var því breytt í *Sasajiscymnus* vegna þess að nafnið *Pseudoscymnus* var fyrir samnefni fyrir brjóskfiska af ættinni *Dalatias*. 

Hún hefur verið flutt til Bandaríkjanna til notkunar gegn þallarbarrlús.

## Frekari lesning
* Hiroyuki Sasaji und Mark S. McClure: *Description and distribution of Pseudoscymnus tsugae sp. nov. (Coleoptera: Coccinellidae), an important predator of hemlock woolly adelgid in Japan.* Annals of the Entomological Society of America, 90, S. 563–568, 1997

## Tilvísanir
Heiðanálvespa

**Heiðanálvespa** (fræðiheiti: *Ichneumon ligatorius*) er flugutegund sem var lýst af Carl Peter Thunberg 1822. Hún finnst í allri Evrópu til Asíu, frá Íslandi austur til Kamsjatka. 

## Lífshættir
Þetta er sníkjuvespa sem verpir í lirfur fiðrilda, líklega helst yglutegunda.

## Heimildir
Benjamin Disraeli

**Benjamin Disraeli, fyrsti jarlinn af Beaconsfield** (21. desember 1804 – 19. apríl 1881) var breskur stjórnmálamaður í Íhaldsflokknum sem var tvisvar forsætisráðherra Bretlands. Hann var einn af stofnendum Íhaldsflokks nútímans og einn af þeim sem lögðu drög að helstu stefnumálum hans. Disraeli er minnst vegna áhrifa hans í alþjóðamálum og pólitískra deilna sinna við William Ewart Gladstone, leiðtoga Frjálslynda flokksins. Disraeli kom því til leiðar að Íhaldsflokkurinn varð helst allra stjórnmálaflokka bendlaður við hróður og völd breska heimsveldisins. Hann er eini breski forsætisráðherrann sem hefur verið af gyðingaættum. Hann var líka skáldsagnahöfundur og gaf út nokkur ritverk jafnvel á meðan hann sat á ráðherrastól.

Disraeli fæddist í Bloomsbury í Middlesex. Faðir hans sagði sagt skilið við gyðingdóminn eftir að hafa lent í illdeilum í sýnagógunni sinni. Benjamín gekk því í ensku biskupakirkjuna þegar hann var 12 ára og ólst upp í kristni. Disraeli gekk á neðri deild breska þingsins árið 1837 eftir að hafa boðið sig nokkrum sinnum fram án árangurs. Árið 1846 varð ágreiningur innan Íhaldsflokksins þegar sitjandi forsætisráðherrann, Sir Robert Peel, hugðist nema úr gildi kornlögin svokölluðu sem lögðu verndartolla á innflutt korn. Disraeli mótmælti fyrirætlunum Peel á breska þinginu og varð áhrifamaður innan flokksins. Þegar Derby lávarður flokksformaður stofnaði ríkisstjórnir á sjötta og sjöunda áratugnum varð Disraeli fjármálaráðherra og þingforseti neðri deildar breska þingsins.

Þegar Derby settist í helgan stein árið 1868 varð Disraeli forsætisráðherra í stuttan tíma þar til hann tapaði þingkosningunum það ár. Hann sneri aftur í stjórnarandstöðu en vann þingmeirihluta á ný árið 1874. Hann varð návinur Viktoríu drottningar og hún gerði hann árið 1876 að jarli af Beaconsfield. Seinna kjörtímabil Disraeli einkenndist af hnignun Tyrkjaveldis og viðleitni hinna Evrópuveldanna, eins og Rússlands, til að leggja undir sig land á kostnað þess. Disraeli sá til þess að Bretar fjárfestu í Súesskurðarfélaginu (í Egyptalandi, þar sem Tyrkir réðu ríkjum). Árið 1878, þegar Rússar höfðu unnið sigur í stríði gegn Tyrkjum, vann Disraeli að því á ráðstefnu í Berlín að koma á friðarsáttmála á Balkanskaga sem væri hagstæður Bretum en óhagstæður Rússum. Þessi pólitíski sigur gegn Rússlandi gerði Disraeli að einum virtasta stjórnmálamanni Evrópu.

Atburðir á alþjóðasviðinu voru Íhaldsmönnum ekki í hag næstu árin. Stuðningur við Disraeli beið hnekki vegna umdeildra stríða Breta í Afganistan og Suður-Afríku. Disraeli reitti bændur til reiði þegar hann neitaði að koma á kornlögunum á ný þegar uppskeran hafði brugðist. Vegna ötullar kosningabaráttu Gladstone unnu Frjálslyndir sigur gegn Íhaldsmönnum í kosningum árið 1880. Á síðustu mánuðum ævi sinnar var Disraeli leiðtogi Íhaldsmanna í stjórnarandstöðu. Hann hafði allan feril sinn samið skáldsögur og gaf út sína síðustu fullgerðu skáldsögu, *Endymion*, stuttu áður en hann lést, þá 76 ára að aldri.

## Heimild
*
Bonar Law

**Andrew Bonar Law** (16. september 1858 – 30. október 1923), yfirleitt kallaður **Bonar Law** var breskur stjórnmálamaður úr Íhaldsflokknum og forsætisráðherra Bretlands. Hann fæddist í bresku nýlendunni New Brunswick (sem nú er hluti af Kanada) og er því eini breski forsætisráðherrann sem fæddist ekki á Bretlandseyjum.

Law var af skoskum uppruna og fluttist heim til Skotlands árið 1870. Hann hætti í skóla þegar hann var sextán ára til þess að vinna í járniðnaðinum og var orðinn auðugur maður þegar hann var þrjátíu ára. Hann gekk á breska þingið árið 1900, fremur seint á ævi sinni miðað við aðra áhrifamikla stjórnmálamenn. Hann varð aðstoðarráðherra í viðskiptaráðinu árið 1902. Law gekk til liðs við skuggaríkisstjórnina í stjórnarandstöðu eftir kosningar árið 1906. Árið 1911 gerðist hann ráðgjafi konungsins og bauð sig fram í formannsembætti Íhaldsflokksins. Þótt Law hefði aldrei gegnt embætti í ríkisstjórninni og þótt hann nyti minni stuðnings en Austen Chamberlain og Walter Long var hann kjörinn formaður þegar Long og Chamberlain drógu framboð sín til baka fremur en að valda klofningi innan flokksins.

Sem formaður Íhaldsflokksins og leiðtogi stjórnarandstöðunnar einbeitti Law sér að umbótum á innflutningssköttum og andstöðu við írska heimastjórn. Herferðir hans leiddu til þess að tilraunir Frjálslynda flokksins til að veita Írlandi heimastjórn drógust á langinn og voru að endingu lagðar til hliðar vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar. Mótmæli hans snertu héröðin sex í Írlandi þar sem mótmælendur voru í meirihluta, sem áttu síðar eftir að verða Norður-Írland.

Law gekk fyrst í ríkisstjórn sem nýlendumálaráðherra í þjóðstjórn H. H. Asquith (maí 1915 – desember 1916). Þegar Asquith féll frá völdum neitaði Law að mynda ríkisstjórn og gerðist þess í stað fjármálaráðherra í ríkisstjórn Davids Lloyd George. Hann sagði af sér af heilsufarsástæðum snemma árs 1921. Eftir að Íhaldsmenn kusu að draga sig úr stjórnarsamstarfi við Frjálslynda flokkinn varð Law flokksformaður á ný og í þetta sinn einnig forsætisráðherra. Í nóvember 1922 unnu Íhaldsmenn hreinan meirihluta á þingi. Á forsætisráðherratíð hans sömdu Bretar við Bandaríkin vegna stríðslána sem þau höfðu veitt þeim. Law var þá alvarlega veikur af hálskrabbameini og sagði af sér í maí árið 1923 og lést síðar sama ár. Forsætisráðherratíð hans var sú stysta á 20. öld í Bretlandi (aðeins 211 dagar) og hann er því stundum kallaður „óþekkti forsætisráðherrann“.

## Tilvísanir
Christian Eriksen

**Christian Dannemann Eriksen** (fæddur 14. febrúar 1992 í Middelfart, Danmörku.) er danskur knattspyrnumaður sem spilar sem framsækinn miðherji. Hann spilar með VfL Wolfsburg og danska landsliðinu.

## Félagslið
Eriksen spilaði með ungmennaliðum Middelfart og Odense Boldklub í Danmörku áður en hann fór til Ajax árið 2008. Árið 2010 fékk hann sæti í aðalliði félagsins. Hann vann efstu deildina Eredivisie með Ajax þrisvar; 2011, 2012 og 2013. Árið 2011 var hann kosinn leikmaður ársins í Hollandi og kosinn besti danski leikmaður ársins af dönskum álitsgjöfum.

Eriksen hélt til Tottenham á Englandi sumarið 2013. Hann varð sitt fyrsta tímabil leikmaður ársins hjá félaginu. Árið 2020 hélt hann til Inter Milan á Ítalíu. Hann vann Serie A titil með Inter tímabilið 2020-2021.

Hálfu ári eftir að Eriksen fékk hjartastopp hélt hann til Brentford FC á Englandi en reglur á Ítalíu meinuðu honum að spila með gangráð.

Sumarið 2022 gekk hann til liðs við Manchester United. Hann fór frá félaginu árið 2025 og gekk til liðs við VfL Wolfsburg í Þýskalandi.

## Landslið
Eriksen hóf frumraun sína með landsliðinu árið 2010 og var yngsti landsliðsmaðurinn á HM í Suður-Afríku. Hann skoraði sitt fyrsta landsliðsmark á Laugardalsvelli gegn Íslandi árið 2011.

Eriksen hneig niður í miðjum leik gegn Finnlandi á EM 2021. Hann fékk hjartaáfall og var endurlífgaður.

## Heimild

*
Georg 1. Bretlandskonungur

**Georg 1.** (Georg Lúðvík; 28. maí 1660 – 11. júní 1727) var konungur Stóra-Bretlands og Írlands og hertogi og kjörfursti Brunswick-Lüneburg (Hanover) í Heilaga rómverska ríkinu frá 1698 til dauðadags.

Georg fæddist í Hanover og erfði hertogadæmið Brunswick-Lüneburg frá föður sínum og frændum. Hann bætti mjög við lönd sín í ýmsum evrópskum stríðum og var árið 1704 gerður kjörfursti af Hanover. Þegar hann var 54 ára, eftir dauða frænku sinnar, Önnu Bretadrottningar, varð Georg konungur Bretlands sem fyrsti einvaldurinn af Hanover-ætt. Um fimmtíu kaþólskir ættingjar voru honum framar í hefðbundinni erfðaröð, en lagasetning ársins 1701 hafði bannað að breska krúnan gengi til kaþólikka. Georg var nánasti ættingi Önnu af mótmælendatrú. Jakobítar reyndu að steypa Georg af stóli og reisa þess í stað kaþólskan hálfbróður Önnu, Jakob Frans Játvarð Stúart, til valda, en tókst það ekki.

Á valdatíð Georgs voru völd konungsins verulega skert og Bretland færðist nærri þingræði þar sem völdin voru í höndum forsætisráðherrans. Undir lok valdatíðar hans voru mest pólitísk völd í höndum Roberts Walpole, sem í seinni tíð er jafnan talinn fyrsti forsætisráðherra Bretlands.

## Heimild
*
Georg 1.

**Georg 1.** getur átt við eftirfarandi:

* Georg 1. Bretlandskonung (1660 – 1727)
* Georg 1. Grikklandskonung (1845 – 1913)
Georg 2. Bretlandskonungur

**Georg 2.** (**Georg 2. Ágústus**; 9. nóvember 1683 – 25. október 1760) var konungur Stóra-Bretlands og Írlands, hertogi Brunswick-Lüneburg (í kjörfurstadæminu Hanover) og kjörfursti í Heilaga rómverska ríkinu frá 11. júní 1727 til dauðadags.

Georg var síðasti breski einvaldurinn sem fæddist utan Bretlandseyja: Hann var fæddur og uppalinn í norðurhluta Þýskalands. Amma hans, Soffía af Hanover, varð önnur í erfðaröðinni að bresku krúnunni eftir að um fimmtíu kaþólikkar voru útilokaðir frá því að erfa hana vegna lagasetningar árið 1701 og sambandslaganna 1707. Eftir að Soffía og Anna Bretadrottning létust árið 1714 varð faðir hans, Georg 1., konungur Bretlands og Írlands. Á fyrstu valdaárum föður síns var Georg bendlaður við stjórnmálamenn í stjórnarandstöðu, þar til þeir gengu til liðs við ríkisstjórnarflokkinn árið 1720.

Sem konungur frá árinu 1727 réð Georg litlu um innanríkismál Bretlands, sem voru að mestu í höndum breska þingsins. Sem kjörfursti varði hann tólf sumrum í Hanover, þar sem hann hafði meiri bein völd. Samband hans við elsta son sinn, Friðrik, var stirt þar sem Friðrik studdi stjórnarandstöðuna á þingi. Í austurríska erfðastríðinu tók Georg þátt í orrustunni við Dettingen árið 1743 og varð þar með síðasti breski einvaldurinn sem leiddi sjálfur her sinn í orrustu. Árið 1745 reyndu stuðningsmenn kaþólska konungsefnisins Jakobs Frans Játvarðar Stúart, undir forystu sonar hans, Karls Játvarðar Stúart, að steypa Georg af stóli í síðustu uppreisn Jakobíta. Friðrik lést óvænt árið 1751, fimm árum á undan föður sínum, og því erfði sonarsonur Georgs í hans stað bresku krúnuna og varð Georg 3. Bretlandskonungur.

Í tvær aldir eftir dauða Georgs 2. var hann almennt litinn gagnrýnum augum, sér í lagi vegna frillulífs hans, skapstyggðar og ruddaskaps. Hann hefur verið endurmetinn í seinni tíð og viðurkennt að hann hafi haft töluverð áhrif í utanríkisstefnu og útnefningu herforingja.

## Heimild
*
Landsréttur

**Landsréttur** er áfrýjunardómstóll á Íslandi með fimmtán fastadómurum. Hann var settur á fót með lögum um dómstóla nr. 50/2016 frá 7. júní 2016 en dómstóllinn tók þó ekki til starfa fyrr en 1. janúar 2018. Við stofnun hans var bætt við dómstigi milli héraðsdómstólanna og Hæstaréttar, og hafði þá ekki verið þriggja dómstiga fyrirkomulag á Íslandi síðan Landsyfirréttur var lagður niður árið 1919. Samkvæmt lögunum á dómstóllinn að vera með aðsetur í Reykjavík en þar sem ekki fannst hentugt húsnæði fyrir hann innan Reykjavíkur var sett inn ákvæði til bráðabirgða í lögin þar sem veitt var tímabundin undanþága frá þessu skilyrði fram til 1. janúar 2022. Hefur hann því aðsetur í Kópavogi þessa stundina.

## Forsendur fyrir stofnun hans
Ein meginforsendan fyrir stofnun dómstólsins var að innleiða milliliðalausa sönnunarfærslu þegar málum væri áfrýjað og ásamt því að létta af álaginu sem hafði hvílt á Hæstarétti í nokkurn tíma. Niðurstöðum héraðsdómstólanna yrði þá aðallega skotið til Landsréttar í stað Hæstaréttar áður og frekara málskot yrðu háð áfrýjunarleyfum frá Hæstarétti. Þar að auki yrði Landsréttur betur í stakk búinn til þess að endurskoða málin efnislega. Í algjörum undantekningartilvikum væri hægt að skjóta málum beint frá héraðsdómstólum til Hæstaréttar. Með þessu fyrirkomulagi gæti Hæstiréttur haft meira val um hvaða mál hann tæki að sér.

## Landsréttarmálið

Árið 2019 dæmdi Mannréttindadómstól Evrópu á þá leið að einn af dómurum Landsréttar hafi verið ólöglega skipaður. Í kjölfar þess sagði Sigríður Andersen, dómsmálaráðherra af sér.

## Tenglar
* Vefsíða Landsréttar
## Tilvísanir
Sjá

**Sjá** er heiti á hverskonar tæki til að skoða eitthvað. Dæmi um slík tæki:

* Smásjá
* Rafeindasmásjá
* Ratsjá
* Hringsjá
Georg 4.

**Georg 4.** (Georg Ágústus Friðrik; 12. ágúst 1762 – 26. júní 1830) var konungur Stóra-Bretlands og Írlands og Hanover frá dauða föður síns, Georgs 3. þann 29. janúar 1820 til dauðadags. Frá 1811 hafði hann verið ríkisstjóri Bretlands vegna geðkvilla föður síns.

Georg 4. lifði lúxuslífi og hafði mikil áhrif á tísku ríkisstjóratímans auk þess sem hann fann upp á ýmsum nýjum tómstundaiðjum. Hann réð arkitektinn John Nash til að byggja nýja konungshöll (*Royal Pavilion*) í Brighton og endurbæta Buckinghamhöll. Hann réð einnig Sir Jeffry Wyatvile til að endurbyggja Windsor-kastala.

Persónutöfrar Georgs og háttvísi urðu til þess að fólk kallaði hann „fremsta herramann Englands“ en hann varð þó óvinsæll vegna slæms sambands síns við föður sinn og eiginkonu sína, Karólínu af Brúnsvík. Hann bannaði Karólínu að mæta á krýningarathöfn sína og bað ríkisstjórn sína að setja óvinsæl lög árið 1820 svo hann gæti skilið við hana, sem tókst þó ekki.

Mestalla stjórnartíð Georgs sem ríkisstjóri og konungur fór Liverpool lávarður með flest völd sem forsætisráðherra. Ráðherrum Georgs þótti hann eigingjarn, óáreiðanlegur og óábyrgur. Hann var ætíð undir miklum áhrifum frá vinum sínum. Skattgreiðendur reiddust honum fyrir eyðslusemi hans á meðan á Napóleonsstyrjöldunum stóð. Hann var lélegur leiðtogi á óeirðartímum og reyndi ekki að vera þegnum sínum góð fyrirmynd. Ríkisstjórn Liverpool lávarðs náði fram fullnaðarsigri Breta, samdi um skilmálana og reyndi að leysa úr samfélags- og efnahagsörðugleikum sem fylgdu í kjölfarið. Eftir að Liverpool settist í helgan stein neyddist Georg til þess að samþykkja að kaþólikkum yrðu veitt borgaraleg réttindi á ný þvert gegn vilja sínum. Eina skilgetna barnið hans, Karlotta prinsessa af Wales, lést á undan honum árið 1817 og því varð bróðir hans, Vilhjálmur, konungur eftir hans dag.

## Tilvísanir
Oddabjörk

**Oddabjörk** (fræðiheiti: *Betula alnoides*, kínverska: 西桦 *xi hua*,  taílenska: กำลังเสือโคร่ง  *kamlang suea khrong* „tígrisstyrkur“) er birkitegund. Hún vex í Búrma, Bhutan, Kína, Indland, Nepal, Thailand og Víetnam í 700 til 2100 metra hæð.

## Lýsing
Tréð verur um 30 m hátt með dökkbrúnum berki. Sprotarnir eru hvítir og silkihærðir. Blaðstilkarnir eru 1,5 til 3 sm og blöðin 2.5 - 5.5 sm, breiðlensulaga (stundum egglaga til tígullaga), þunn. Kvenreklarnir eru hangandi, og fullþroska verða 5 til 10 sm langir og 5 til 10 mm í ummál. Fræin eru þroskuð frá mars til maí, en blómgun er frá október til janúar.

## Nytjar
Innri börkur *Betula alnoides* er ætur og er notaður í kökur og brauð. Hann er einnig talinn vera mótefni gegn snákabiti og er notaður til að meðhöndla bein úr lið.

## Tilvísanir
Sodom

**Sodom** er þrass-þungarokkssveit frá bænum Gelsenkirchen í Þýskalandi stofnuð árið 1981 af bassaleikaranum Thomas "Tom Angelripper". Hún er talin meðal fjögurra frumkvöðla stefnunnar í Þýskalandi (ásamt Destruction, Kreator og Tankard). 

Margir meðlimir hafa verið í hljómsveitinni en Angelripper er eini meðlimurinn sem hefur verið í hljómsveitinni frá byrjun hennar. Textar hans fjalla oftar en ekki um stríð. Hljómsveitin hefur gefið út 15 plötur og er platan Agent Orange (1989) sú þekktasta. Hún hefur selst í 100.000 eintökum í Þýskalandi einu og sér.

## Núverandi meðlimir
*Tom Angelripper – bassi (1981-) og söngur (1984–)
*Frank "Blackfire" Gosdzik – gítar (1986–1989, 2018–)
*Yorck Segatz – gítar (2018–)
*Stefan "Husky" Hüskens – trommur (2018–)

## Breiðskífur
*Obsessed by Cruelty (1986)
*Persecution Mania (1987)
*Agent Orange (1989)
*Better Off Dead (1990)
*Tapping the Vein (1992)
*Get What You Deserve (1994)
*Masquerade in Blood (1995)
*'Til Death Do Us Unite (1997)
*Code Red (1999)
*M-16 (2001)
*Sodom (2006)
*The Final Sign of Evil (2007)
*In War and Pieces (2010)
*Epitome of Torture (2013)
*Decision Day (2016)
*Genesis XIX (2020)
*The Arsonist (2025)

## Tengill
* Sodom á Allmusic.com
Drekabjörk

**Drekabjörk** (fræðiheiti: *Betula dahurica*, kínverska: 黑桦 *hēihuà*) er birkitegund sem er ættuð frá Kína, Japan, Kórea, austur Mongólíu, og austast í Rússlandi. Hún hefur verið flutt til Bretlands og er einnig í Boston í Arnold Arboretum. Í Japan er hún aðallega Nobeyama í Nagano Prefecture á eynni Honshu þar sem hún er talin í hættu. Smáir lundir finnast einnig á Hokkaido og Kúrileyjar.

## Lýsing
Þessi tegund er 20 m há með svartleitum berki, og rauðbrúnum eða dökkbrúnum gljáandi greinum. Blaðstilkurinn er 0.5 - 1.5 sm með egglaga, sporöskjulaga eða tígulaga blöðum 3.5 - 5 sm. Kvenreklar eru uppréttir eða hangandi. Hún blómgast frá júní til júlí og fræin eru þroskuð í júlí til ágúst.

## Tilvísanir
Koparbjörk

**Koparbjörk** (fræðiheiti: *Betula albosinensis*) er tegund af birkiætt. Hún vex í vestur og mið Kína. Þetta er lauffellandi tré sem verður um 25 m hátt. Einkennandi fyrir það er flagnandi brúnn börkurinn (rjómalitur nýflagnaður). Í reynd þýðir fræðiheitið *albosinensis*  “hvítt, frá Kína”.  Brúnir reklarnir koma að vori.

## Myndir


Betula albosinensis var septentrionalis RB4.JPG
Betula-albosinensis-bark.jpg
Betula-albosinensis-fruits.jpg
Betula albosinensis var septentrionalis RB2.JPG
Betula albosinensis 01-10-2005 14.41.32.JPG
Betula albosinensis 01-10-2005 14.42.42.JPG


## Tilvísanir
Listi yfir þjóðgarða á Spáni

**Þjóðgarðar á Spáni** eru fimmtán; tíu á Íberíuskaga, fjórir á Kanaríeyjum og einn á Baleareyjum.
Teide-þjóðgarðurinn með eldfjallinu Teide er fjölsóttastur en 30% gesta þjóðgarðanna fara um hann. Picos de Europa-þjóðgarðurinn, fjalllendi á Norður-Spáni er næstvinsælastur með 18% og Timanfaya-þjóðgarðurinn, annað eldfjall á Kanaríeyjum á eyjunni Lanzarote, er í þriðja sæti með 13% gesta þjóðgarðanna (tölur frá 2009). 

## Listi
*Aigüestortes i Estany de Sant Maurici-þjóðgarðurinn
*Cabañeros-þjóðgarðurinn
*Cabrera-þjóðgarðurinn
*Caldera de Taburiente-þjóðgarðurinn
*Doñana-þjóðgarðurinn
*Garajonay-þjóðgarðurinn
*Guadarrama-þjóðgarðurinn
*Illas Atlánticas de Galicia-þjóðgarðurinn
*Monfragüe-þjóðgarðurinn
*Ordesa y Monte Perdido-þjóðgarðurinn
*Picos de Europa-þjóðgarðurinn
*Sierra Nevada-þjóðgarðurinn
*Tablas de Daimiel-þjóðgarðurinn
*Teide-þjóðgarðurinn
*Timanfaya-þjóðgarðurinn

## Heimild
Amerísk frumbyggjamál

**Amerísk frumbyggjamál** eru um 1000 tungumál upprunnin meðal frumbyggja Ameríku sem 25 milljónir manna tala í dag. Þessi tungumál skiptast í um hundrað málaættir sem margar eru alls óskyldar. Mörg þessara mála eru auk þess stakmál sem tilheyra engri þekktri málaætt. Auk þess eru mörg mál sem eru enn órannsökuð. 

Þessi mál eru oft flokkuð landfræðilega í frumbyggjamál Norður-Ameríku, frumbyggjamál Mið-Ameríku og frumbyggjamál Suður-Ameríku.

Norðuramerísk frumbyggjamál eru flokkuð í 29 málaættir, en 27 mál eru stakmál eða óflokkuð mál. Stærstu málaættirnar (eftir fjölda mælenda) eru Na-Dene mál, alkínsk mál og uto-astekamál. Astekamálin eru langmest töluð vegna fjölda mælenda á nahúatl. Vegna fjölbreytni þessara mála hefur reynst erfitt að sýna fram á skyldleika milli þeirra, en stungið hefur verið upp á tveimur stórum yfirættum: penútísk mál og hokan-mál.

Til miðamerískra mála teljast meðal annars oto-mangve mál sem eru Majamál.

Suðuramerísk frumbyggjamál eru um 350 töluð í dag og greinast í um 100 málaættir. Þessi mál hafa almennt verið minna rannsökuð en norðuramerísku málin. Þau stærstu eru gvaraní og quechua sem hvort er með yfir 5 milljón málhafa, en auk þeirra er ajmaríska með um 1,7 milljón málhafa. Stungið hefur verið upp á flokkun þessara mála í þrjá meginflokka: makró-tsíbtsönsk mál, ge-pano-karíbsk mál og andes-miðbaugsmál.
Andes-miðbaugsmál

**Andes-miðbaugsmál** er undirflokkur Suður-amerískra indjánamála og inniheldur 250 tungumál. Suður-amerísk indjánamál eru síðan undirflokkur Amerískra frumbyggjamála. Andes-miðbaugsmál skiptast í tvo flokka, andesmál og miðbaugsmál sem hvort um sig greinast í undirflokka.
Svartaskur

**Svartaskur** (fræðiheiti: *Fraxinus nigra*) er tegund af aski sem vex í stórum hluta Kanada og Norðaustur-Bandaríkjunum, frá vesturhluta Nýfundnalands vestur til Suðaustur-Manitoba, og suður til Illinois og Norður-Virginíu.  Var áður algengur en hefur á síðari árum fækkað mjög vegna sníkjudýrsins  Agrilus planipennis.

## Lýsing

Svartaskur er meðalstórt tré, 15 til 20 m hátt með um 60 cm stofnþvermál, eða einstaka sinnum allt að 160 cm í þvermál. Börkurinn er grár, þykkur og svampkenndur, jafnvel á ungum trjám, og verður hreistraður og sprunginn með aldri. Vetrarbrum eru dökkbrún til svört, með mjúkri áferð. Blöðin eru gagnstæð og samsett með 7–13 (oftast 9) smáblöðum. Hvert blað er 20-45 cm langt, smáblöðin eru 7-16 cm löng og 2,5–5 cm breið, með fíntenntum jaðri. Smáblöðin eru stilklaus. Blómin koma að vori, rétt á undan blöðunum, í gisinni blómskipan, þau eru lítt áberandi og án krónublaða, enda vindfrjóvguð. Fræin eru 2,5-4,5 cm löng með væng.

## Vistfræði og verndunarstaða
Svartaskur kemur oft fyrir í mýrum, ósjaldan með hinum náskylda kvekaraaski (Fraxinus pennsylvanica). Haustliturinn er gulur. Svartaskur er ein af fyrstu tegundunum til að fella lauf að hausti í heimkynnum sínum.  Hann er einnig mjög skyldur grænaski, Fraxinus mandschurica, og blandast honum auðveldlega. Eru jafnvel efasemdir um að þeir séu í raun aðskildar tegundir.

Svartaskur er fæða ýmissa fiðrildategunda (Lepidoptera).

Hann var eitt sinn talinn algengur og engar áhyggjur hafðar af verndun hans, en það var fyrir komu Agrilus planipennis, sem fannst fyrst í Norður Ameríku 2002.  Hins vegar hefur þessi plága breiðst út um útbreiðslusvæði hans og innan fárra ára mun hann verða nær horfinn. Svipuð örlög bíða kvekaraasksins. Umboðsmaður "U.S. Forest Service" áætlaði 2014 að "níutíu og níu prósent asktrjáa í Norður Ameríku munu líklega deyja."  Bláaskur og hvítaskur (Fraxinus americana) eru aðeins lítið eitt minna móttækilegir.

## Nytjar
Indíánar í norðaustanverðri N-Ameríku nota við hans í körfur og álíka. Hann er einnig vinsæll til að gera úr rafmagnsgítara og bassa vegna góðs hljómburðar.

### Gerð körfurenninga

Svartaskur er nokkuð sérstakur meðal trjáa í Norður-Ameríku fyrir að vera án trefja sem tengja saman árhringina. Þetta kemur sér vel fyrir körfugerðarfólk. Ef barið er á timbrið með hamri kremst vorvöxturinn og dökkt sumarvaxtarlagið losnar frá í löngum renningum. Renningarnir eru jafnaðir og snyrtir og notaðir í körfugerð. Indíánar í skógum Norðaustur-Ameríku gerðu einnig körfur úr berkinum, sem venjan var að nota í berjatínslu.

## Á Íslandi
Þessi tegund hefur lítið eitt verið reynd hérlendis og kelur lítið.

## Tilvísanir
Hokan-mál

Til hokan-mála teljast um 30 amerísk frumbyggjamál töluð í vestur og suðvestur Bandaríkjunum og austur Mexíkó. Aðeinst eitt þessara mála, *[[tlapanek]]*, á sér mælendur yfir 20 000. Nokkur þessara mála hafa dáið út á síðustu tímum.
Tlapanek

**Tlapanek** er amerískt frumbyggjamál talað í fylkinu Guerrero í Mexíkó af um 100 000 manns.

Áður talið til hókan-málaflokksins er það nú talið áræðanlega flokkast til oto-mangve mála.
Leon Czolgosz

**Leon Frank Czołgosz** (5. maí 1873 Alpena, Michigan – 29. október 1901 Auburn, New York) var Bandaríkjamaður sem hneigðist til anarkisma og vann sér það helst til frægðar að ráða af dögum 25. forseta Bandaríkjanna, William McKinley.
 
Czolgosz var sonur pólskra innflytjenda og var raunverulega skráður sem meðlimur í Repúblikanaflokknum, en varð smám saman æ áhugasamari um anarkisma og félagshyggju. Einkum varð hann fyrir áhrifum frá Emmu Goldmann og Alexander Berkman.

6. september 1901 mætti Czolgosz á heimssýningu í New York, þar sem hann skaut forsetann William McKinley, sem nokkru seinna lést af sárum sínum. Czolgosz var dæmdur til dauða 23. september og af lífi tekinn í rafmagnsstól 29. október 1901.

Emma Goldman var handtekinn vegna gruns um að hún stæði að baki eða ætti nokkra aðild að morðinu, en var sleppt eftir að engar vísbendingar fundust til að færa fyrir því.
Grænaskur

**Grænaskur** (fræðiheiti: *Fraxinus mandshurica*) er tegund af eskiættkvísl ættuð úr norðvestur Asíu; norður  Kína (Gansu, Hebei, Heilongjiang, Henan, Hubei, Jilin, Liaoning, Shaanxi, Shanxi), Kórea, Japan og suðaustur Rússland (Sakhalineyja).

Þetta er meðalstórt til stórt lauffellandi tré, að 30 m hátt, með stofn sem verður að 50 sm í þvermál. Blöðin eru 25 til 40 sm löng, fjaðurskift, með 7 til 13 smáblöð, smáblöðin 5 til 20 sm löng og 2 til 5 sm breið, stilklaus og með tenningu á jaðrinum. Þau verða gullgul snemma á haustin og er tegundin yfirleitt nokkuð snemma með haustlit. Blómin koma að vori, rétt á undan blöðunum, í gisinni blómskipan, þau eru óáberandi  og án krónublaða, og vindfrjóvguð. Fræin eru 1–2 sm löng með væng.

Hann er náskyldur Svartaski (*[[Fraxinus nigra]]*) frá austur Norður Ameríku, og hefur stundum verið talinn undirtegund eða afbrigði af honum af sumum höfundum; *F. nigra* subsp. *mandschurica* (Rupr.) S.S.Sun, eða *F. nigra* var. *mandschurica* (Rupr.) Lingelsheim.

Stafsetningin á tegundarheitinu er einnig umdeild; sumir (til dæmis *Flora of China*) skrifa *mand*'sch**urica'', meðan aðrir (t.d. USDA GRIN) skrifa ''mand**sh*'urica*. Upprunalega skráningin 1857 (rússnesk) var ekki með "c." 

## Vistfræði
Hann þolir margskonar jarðveg, þar á meðal blautan mýrajarðveg og í árdölum, og hefur engar sérstakar kröfur um sýrustig, vex þó illa í mjög súrum jarðvegiH. Hann þarfnast fullrar sólar til að þroskast vel, og að minnsta kosti 50 sm úrkomu á ári. Hann þarf meginlandslagsloftslag með skýrt afmörkuðum árstíðum; kaldir vetur, heit sumur og engin síðvorsfrost.

Fræin eru étin af fjölda fuglategunda.

## Nytjar
Þessi tegund er stundum ræktuð sem skrauttré í hlutum Kanada og Bandaríkjunum. Þar er hann notaður í skjólbelti fyrir bóndabæi. Hann þolir líka mjög vel mengun í bæjum og borgum. Hann er einnig gott landslagstré á rökum svæðum, sérstaklega meðfram vegum og síkjum þar sem nægur raki er til staðar. Krónan verður meir egglaga er hann eldist.

Hann þolir illa hafrænt loftslag í ræktun, laufgast of snemma og skaddast af seinum vorfrostum.

Það er verið að rannsaka möguleika á því að fá erfðaþátt úr honum til varnar *[[Agrilus planipennis]]*, asískri skordýrategund sem er upprunalega með áþekka útbreiðslu og grænaskur, en hún hefur orðið mikil plága í Norður Ameríku. Hinsvegar eru einnig umtalsverð afföll af grænaski af hennar völdum í Kna.

Blendingar við svartask hafa verið ræktaðir.

## Tilvísanir
David Ogden Stiers

**David Allen Ogden Stiers** (31. október 1942 – 3. mars 2018) var bandarískur leikari.

## Tilvísanir


## Tenglar

*
Fraxinus lanuginosa

***Fraxinus lanuginosa*** (á japönsku: アオダモ *aodamo*) er tegund asktrjáa ættuð frá Japan og Prímorje svæðinu í austur Rússlandi.

## Lýsing
*Fraxinus lanuginosa* er meðalstórt lauffellandi tré, að 10 til 15 m hátt, með stofn að 50 sm í þvermál. Börkurinn er sléttur, dökk grár. Brumin eru föl brún-bleik til grá-brún, þétthærð. Blöðin eru gagnstæð, fjaðurskift, 10 – 15 sm löng, með 3-7 smáblöðum. Blómin eru í gisnum klasa og koma eftir að blöðin eru útsprungin síðla vors, hvert blóm með fjórum grönnum krónublöðum 5 – 7 mm löng; þau eru frjóvguð af skordýrum. Fræin eru vængjuð, 2–4 sm löng og 3–5 mm breið, rauðleit, og verða brún við þroska.

*F. lanuginosa* frá mið-Hokkaidō, í norður Japan, geta verið ýmist tvíkynja eða einkynja og eru að öllu öðru leyti eins og aðrir einstaklingar af tegundinni.
Hann er náskyldur *[[Fraxinus ornus]]* frá Evrópu og suðvestur Asíu, með svipaða blómgerð.

## Búsvæði
Í heimkynnum sínum vex hann í svölum og rökum skógum á gljúpum, ferskum til rökum jarðvegi á sólríkum til lítið skyggðum stöðum. Hann er viðkvæmur fyrir frostum og miklu kalki í jarðvegi.

## Ræktun og nytjar
Viðurinn er notaður í hafnarboltakylfur og rafmagnsgítara.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Peter B. Kitin, Tomoyuki Fujii, Hisashi Abe and Ryo Funada (2004). Anatomy of the vessel network within and between tree rings of *Fraxinus lanuginosa* (Oleaceae). *American Journal of Botany* 91: 779-788. Available online
*Henriette's Herbal Homepage, photo ''Fraxinus lanuginosa''
Knattspyrnufélagið 1949

**Knattspyrnufélagið 1949** eða **K-49** var reykvískt íþróttafélag sem stofnað var 5. júlí 1949. Félagið hóf þegar æfingar í knattspyrnu og handknattleik og fékk aðild að ÍSÍ en starfsemin lognaðist útaf á árinu 1950.

## Sagan
Mikil gerjun var í félagsmálum reykvískra knattspyrnumanna árið 1949. Þrjú ný félög fengu aðild að Íþróttabandalagi Reykjavíkur: K-49, Skandinavisk boldklub og Knattspyrnufélagið Þróttur, aðeins það síðastnefnda reyndist þó lífvænlegt.

Hópur ungra knattspyrnumanna stofnaði K-49 og fóru æfingar félagsins einkum fram á Háskólavellinum. Kjörin var bráðabirgðastjórn og var formaður valinn Ingjaldur Kjartansson. Hann hafði numið hárskeraiðn í Kaupmannahöfn fyrir heimsstyrjöldina og á þeim tíma leikið knattspyrnu með KFUM Boldklub sem hafnaði í þriðja sæti í Danmerkurkeppninni árið 1938. Ingjaldur hafði einnig verið félagsmaður í Val. Í árslok 1949 var formleg stjórn kjörin og tók þá Kristján Hoffmann við formennskunni.

Þjálfari K-49 var Ove Jörgensen, danskur maður sem leikið hafði knattspyrnu með góðum árangri í heimalandi sínu.

Þótt knattspyrna væri aðalíþróttagrein félagsins æfði það líka handbolta og tók þátt í Reykjavíkurmóti haustið 1949.

## Búningur
Búningur félagsins var hvítur bolur með blárri rönd 10 cm. breiðri þvert yfir brjóst og bak. Merki félagsins á brjósti. Blátt hálsmál og
blá rönd framan á ermum. Buxur bláar. Sokkar hvítir með bláum þverröndum.

## Tilvísanir
Hvaleyrargangan

**Hvaleyrargangan** var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 29. september árið 1979 til að mótmæla bandarískri hersetu á Íslandi. Gangan var haldin í stað Keflavíkurgöngu og var öllu síðar á árinu en títt var með slíkar göngur. Setti veðráttan svip sinn á aðgerðina.

## Aðdragandi og skipulag
Vinstri stjórnin sem tók við völdum síðla árs 1978 gaf engin sérstök fyrirheit um brotthvarf bandaríska hersins. Samtök herstöðvaandstæðinga töldu því mikilvægt að halda málstað sínum á lofti. Ákveðið var að ganga frá svæðinu suður undir Hvaleyrarholti, við afleggjarann að Sædýrasafninu og halda útifund á Lækjartorgi. Afleitt veður með hvínandi roki og rigningu setti mark á gönguna, en um 3000 manns mættu þó á fundinn í göngulok.

Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir ávarpaði göngumenn í upphafi. Á Thors-plani í Hafnarfirði flutti Guðmundur Árni Stefánsson ávarp. Í Kópavogi töluðu Guðmundur Hallvarðsson verkamaður og Albert Einarsson kennari. Páll Bergþórsson veðurfræðingur var aðalræðumaður í lok göngu ásamt Ásmundi Ásmundssyni formanni miðnefndar SHA, en útifundurinn þar var haldinn á sjöunda tímanum sem var talsvert fyrr en tíðkaðist í tengslum við Keflavíkurgöngur.
Álmbjörk

**Álmbjörk** (fræðiheiti: *Betula grossa*) er tegund af trjám í birkiætt (Betulaceae). Hún er ættuð frá Japan, þar sem hún vex í blönduðum skógi á hæðum og fjallshlíðum á Honshu, Shikoku , og Kyushu. Hún var kynnt á vesturlöndum 1896, en er sjaldgæf í ræktun.

## Lýsing

*B. grossa* er tré að 25 m hátt með breiðkeilulaga krónu. Börkurinn er með rauðgráum láréttum röndum og verður dökkgrár með aldrinum og flagnar í þunnum flögum. Dökkgræn blöðin eru að 10sm löng og verða gullgul að hausti. Sprotarnir eru ilmandi og eru með langa gulbrúna rekla snemma að vori. https://www.rhs.org.uk/Plants/2245/Japanese-cherry-birch/Details. Þessi tegund edr talin náskyld amerísku tegundinni *[[Betula lenta]]*. Hardiness: RHS H4.https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/2012_rhs-hardiness-rating

## Tilvísanir
Betula pendula ssp. szechuanica

***Betula pendula ssp. szechuanica*** er undirtegund vörtubjarkar. Hún er ættuð frá Sichuan í Kína, keilulaga, að 20 m há með hvítan börk, gulgræna karlrekla og græna kvenrekla, og dökkblágræn blöð.

## Tilvísanir
* GBIF entry
* Alison Hoblyn and Marie O'Hara, *Green Flowers: Unexpected Beauty for the Garden, Container Or Vase*, page 40, Timber Press, 2009. .
A Coruña

**A Coruña** (spænska: **La Coruña**, enska: **Corunna**) er borg og sveitarfélag í sjálfstjórnarhéraðinu Galisíu á norður-Spáni. Borgin liggur við Ártabro-flóa og er mikilvæg höfn. Hún er sú næststærsta í héraðinu og telur um 245.000 íbúa (2016). Borgin tilheyrir ennfremur samnefndri sýslu.

A Coruña var miðstöð konungdæmisins Galisíu frá 16. til 19. aldar og svo stjórnsýslumiðstöð svæðisins frá 1833 til 1982 en þá tók Santiago de Compostela við hlutverkinu.

Keltneskir ættbálkar héldu til á svæðinu áður en Rómverjar komu til þess á 2. öld fyrir Krist. Rómverjar áttuðu sig á mikilvægi legu borgarinnar og varð hún mikilvæg í hafnarverslun. Júlíus Sesar kom til borgarinnar, Brigantum á þeim tíma, 62 f. Kr. í tilgangi þess að stofna til málmverslunar við nálæg svæði (nútíma-Portúgal, -Frakkland og -England).

Á 1. og 2. öld óx borgin en eftir 4. öld tók henni að hnigna. Árásir Normanna og víkinga léku borgina grimmt á 9. öld og margir íbúanna flýðu inn í land. Frá 10. til 15. aldar var biskupinn af Santiago de Compstela mikilvægasta pólitíska afl yfir borginni. Seint á 15. öld varð spænska krúnan; kaþólsku konungshjónin Ferdinand og Ísabella, með yfirráð yfir borginni. Á 16. öld urðu átök á sjó milli Englendinga og Spánverja. Francis Drake sat um borgina árið 1585 en þurfti frá að hörfa. Árið 1809 voru hins vegar Bretar í liði með Spánverjum í Napóleonsstyrjöldunum og náðu að verja borgina frá Frökkum.

Í byrjun 20. aldar voru íbúar borgarinnar um 45.000. Í dag eru til að mynda fiskveiðar, vefnaðariðnaður, ál- og olíuvinnsla mikilvægar atvinnugreinar. 

Deportivo de La Coruña er knattspyrnulið borgarinnar.

## Heimild

*
Vigo

**Vigo** er borg og sveitarfélag í sýslunni Pontevedra í spænska sjálfstjórnarhéraðinu Galisíu. Borgin er sú fjölmennasta í héraðinu með tæpa 200.000 íbúa en í sveitarfélaginu eru um 292.000 íbúa (2016). Vigo er í suðvestur-Galisíu, rétt norður af Portúgal. Rigningarsamt er í borginni og er ársúrkoma um 1800 mm.

Vigo taldist til þorps ekki fyrr en á 15. öld. Á 16. og 17. öld var ráðist á Vigo af sjó. Francis Drake tók borgina höndum frá 1585 til 1589 og skildi eftir sig brennd hús. Tyrkneskur floti reyndi að ráðast á borgina áratugum síðar. Fillippus IV spánarkonungur lét því byggja virki um borgina um miðja 17.öld. Bretar og Frakkar hertóku einnig borgina í stuttan tíma í byrjun 18. aldar annars vegar og 19. aldar hins vegar. Vigo óx hratt á 19. og 20. öld.
Þar hefur byggst upp mikill iðnaður, fiskvinnsla, skipa-, og bílaverksmiðjur. Celta de Vigo er knattspyrnulið borgarinnar.

## Heimild

*
Betula delavayi

***Betula delavayi*** er tegund af birkiætt sem var lýst af Adrien René Franchet. Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Tilvísanir
Betula ashburneri

***Betula ashburneri*** er tegund af birkiætt sem var lýst af Hugh McAllister og Keith Rushforth. Hafði það áður verið talið runnkennt afbrigði af *[[Betula utilis]]*.

## Búsvæði og útbreiðsla
*Betula ashburneri* vex á bröttum fjallshlíðum í bland við eini og snæbjörk. Útbreiðslusvæðið er Bútan og Kína (Suðaustur-Tíbet, Norðvestur-Yunnan og Suðvestur-Sichuan).

## Tilvísanir
Betula baschkirica

***Betula baschkirica*** er tegund af birkiætt sem var lýst af Nikolai Nikolaievich Tzvelev. 

Útbreiðslusvæði tegundarinnar er austur evrópuhluti Rússlands. Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Betula chinensis

***Betula chinensis*** er tegund af birkiætt sem finnst í Kína og Kóreu í 700 - 3000 m. hæð.

## Lýsing
Þessi tegund verður um 5 m há með grábrúnan börk. Blöðin eru tígullaga til egglaga, 1,5 - 6 sm löng og 1 - 5 sm. Blómgun er frá maí til júní og fræið er þroskað í júlí til ágúst.

## Tilvísanir
Heslibjörk

**Heslibjörk** (fræðiheiti: *Betula corylifolia*) er tegund af birkiætt sem var lýst af Eduard August von Regel og Carl Maximowicz. Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Santander

**Santander** er höfuðborg sjálfstjórnarhéraðsins Kantabríu á norður-Spáni. Íbúafjöldi var um 172.000 (2017).

Ekki hafa fundist fornminjar sem má reka forna búsetu á svæðinu. En á 12. og 13. öld voru þorp farin að myndast. Tvö þorp voru aðskilin með virkisveggjum, La Puebla og la Puebla Nueva. Á miðöldum var þar mikilvæg höfn fyrir konungsríki Spánar. Santander varð opinberlega borg árið 1755.

Banco Santander stærsti banki Spánar hefur aðsetur í borginni. Racing de Santander er knattspyrnulið borgarinnar.

## Heimild

*
Mount Saint Elias

**Mount Saint Elias** er annað hæsta fjall, bæði Kanada og Bandaríkjanna; 5489 metrar yfir sjávarmáli. Það liggur í samnefndum fjallgarði á landamærum Alaska og Júkon og er 40 kílómetrum suðvestur af Mount Logan, hæsta fjalli Kanada. Þjóðgarðar eru ennfremur sitt hvorum megin við fjallið.

Saint Elias-fjall var fyrst klifið af Ítala árið 1897; prins Luigi Amadeo di Savoia. Fyrsta veturganga á toppinn var árið 1996. Fjallið þykir erfitt til klifurs.

## Tenglar
*Saint Elias-fjöll
*Wrangell–St. Elias-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (Alaska)
*Kluane-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (Júkon)

## Heimild
Kluane-þjóðgarðurinn og verndarsvæði

**Kluane-þjóðgarðurinn og verndarsvæði** (enska: *Kluane National Park and Reserve*, franska: *Parc national et réserve de parc national de Kluane*) eru tvær samliggjandi einingar í þjóðgarðsskipulagi Kanada sem liggja í suðvestur-Júkon. Þjóðgarðurinn var stofnaður árið 1972 og spannar rúmlega 22.000 ferkílómetra.

Mount Logan og Mount Saint Elias, tvö hæstu fjöll Kanada liggja innan þjóðgarðasvæðisins. Fjöll og jöklar eru áberandi þáttur í landslaginu og telja um 83% af þekjunni. Þess fyrir utan eru skógar og ár í lægri hæðum. Úlfur, hreindýr, elgur og fleiri spendýr má finna þar.

Frumbyggjar mega veiða sér til matar á þjóðgarðasvæðinu.

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Kantabríufjöll

**Kantabríufjöll** (spænska: **Cordillera Cantábrica**) er einn af meginfjallgörðum Spánar. Þau spanna 300 kílómetra; frá vesturendimörkum Pýreneafjalla til galisíska hálendisins ú vestri. Hæsti punktur þeirra er
Torre de Cerredo (2.648 m.). Picos de Europa-tindana má finna í miðhluta fjallanna og samnefndan þjóðgarð ásamt fleiri vernduð svæði.

Kantabríufjöll marka skil á þurrara svæði í suðri og rigningarsamara svæði í norðri. Tvö verndarsvæði fyrir evrópska vísunda eru á svæðinu. Úlfur og brúnbjörn eru meðal villtra spendýra. Skógarbeyki er megintrjátegund í skógum fjallanna. Skíðaaðstaða er í Alto Campoo, Valgrande-Pajares and Manzaneda.

## Friðlönd og vernduð svæði
*Picos de Europa
*Muniellos
*Fuentes del Narcea, Degaña e Ibias
*Redes 
*Somiedo
*Sierra del Sueve
*Fuentes Carrionas og Fuente Cobre-Montaña Palentina
*Saja-Besaya
*Collados del Asón
*Ojo Guareña
Guðmundarlundur

**Guðmundarlundur** í Kópavogi er skógræktarreitur um 6,5 hektarar. Lundurinn er kenndur við Guðmund H. Jónsson stofnanda og forstjóra byggingarvörufyrirtækisins BYKO. Guðmundur og fjölskylda hans hófu skógrækt þar árið 1967. Reiturinn var afhentur Skógræktarfélagi Kópavogs árið 1997.

## Tengill
Skógræktarfélag Kópavogs - Guðmundarlundur 

## Heimild
* Skógræktarritið 2020 2. tbl.
Furulundur

**Furulundur** er skógarlundur í þjóðgarðinum á Þingvöllum. Hann er einn elsti gróðursetti trjálundur á Íslandi. Danskur maður, Carl Hartvig Ryder fékk styrk frá Danska landbúnaðarsambandinu til skógræktartilrauna á Íslandi og fékk hann skógfræðinga og garðyrkjufræðing til liðs við sig. Á árunum 1899 til 1906
voru gróðursettar ýmsar trjátegundir á Þingvöllum en lundurinn dregur nafn af fjallafurum sem þar eru. 

## Tengill
Skógræktin - Furulundurinn á Þingvöllum 

## Heimild
* Lifandindi minnisvarðar á Þingvöllum, Skógræktarritið 2012 2. tbl.
Betula fruticosa

***Betula fruticosa***  (kínverska: 柴桦 *chai hua*) er tegund af birkiætt sem vex í mið- og austur- evrópu (nema Finnlandi) og Síbería og Mongólía í 600 - 1100 m. hæð í skógum, á árbökkum og mýrum.

## Lýsing
Þessi tegund verður að 3 m há.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
*
Loðbjörk

***Betula calcicola*** er tegund af birkiætt sem var lýst af William Wright Smith, og fékk sittnúverandi nafn af Pei Chun Qiong Li. Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Friedrich Ebert

**Friedrich Ebert** (4. febrúar 1871 – 28. febrúar 1925) var þýskur stjórnmálamaður úr Jafnaðarmannaflokknum og fyrsti forseti Þýskalands frá árinu 1919 þar til hann lést í embætti árið 1925.

Ebert var kjörinn formaður Jafnaðarmannaflokksins árið 1913 eftir dauða Augusts Bebel. Árið 1914, stuttu eftir að hann tók við formannsembættinu, varð til mikill ágreiningur innan flokksins vegna þess að Ebert studdi það að Þýskaland tæki lán til að fjármagna stríðsrekstur í fyrri heimsstyrjöldinni. Ebert var hófsamur jafnaðarmaður og var hlynntur svokallaðri „kastalafriðarstefnu“ (þ. *Burgfrieden*) sem gerði ráð fyrir því að ágreiningur um innanríkisstjórnmál yrði settur á hilluna á stríðstímanum svo að samfélagið gæti einbeitt sér að því að vinna stríðið. Hann reyndi að einangra flokksmeðlimi sem voru á móti stríðinu til þess að koma í veg fyrir klofning.

Ebert lék lykilhlutverk í þýsku byltingunni árin 1918–19. Þegar Þýskaland varð lýðveldi í lok fyrri heimsstyrjaldarinnar varð Ebert fyrsti kanslari þess. Stefnumál hans gengu aðallega út á að koma á frið og stöðugleika innan Þýskalands og einangra byltingarsinnaða öfgamenn lengst til vinstri. Til þess að ná markmiðum sínum gekk hann í bandalag við íhaldsmenn og þjóðernissinna, sér í lagi herstjórn hershöfðingjans Wilhelms Groener. Með hjálp þeirra kvað ríkisstjórn Eberts niður ýmsar byltingar af hálfu kommúnista og sósíalista, en einnig af hálfu hægrimanna, þar á meðal Kappuppreisnina. Því er Ebert nokkuð umdeildur í sögu Þýskalands.

## Heimild
*
Eskiættkvísl

**Eskiætt** (fræðiheiti: *Fraxinus*) er ættkvísl blómstrandi trjáa af smjörviðarætt (*Oleaceae*). Hún er með um 45–65 tegundir af meðalstórum til stórum trjám, yfirleitt lauffellandi, þó örfáar tegundir í heittempruðum svæðum eru sígrænar. Ættkvíslin er útbreidd um mestalla Evrópu, Asíu og Norður Ameríku.

## Helstu tegundir
Tegundunum er raðað í deildir eftir phylogenetic analysis.

; Section *Dipetalae*
* *[[Fraxinus anomala]]* Torr. ex S.Watson – 
* *[[Fraxinus dipetala]]* Hook. & Arn. – 
* *[[Fraxinus quadrangulata]]* Michx. – Bláaskur
* *[[Fraxinus trifoliolata]]*

; Section *Fraxinus*
* *[[Fraxinus angustifolia]]* Vahl – -
** *[[Fraxinus angustifolia]]* subsp. *oxycarpa*  – -
** *[[Fraxinus angustifolia]]* subsp. *syriaca* 
* *[[Fraxinus excelsior]]* L. – Evrópuaskur
* *[[Fraxinus holotricha]]* Koehne
* *[[Fraxinus mandschurica]]* Rupr. – Grænaskur
* *[[Fraxinus nigra]]* Marshall – Svartaskur
* *[[Fraxinus pallisiae]]* Wilmott – 
* *[[Fraxinus sogdiana]]* Bunge

; Section *Melioides* sensu lato
* *[[Fraxinus chiisanensis]]* Nakai
* *[[Fraxinus cuspidata]]* Torr. – 
* *[[Fraxinus platypoda]]* Oliv.
* *[[Fraxinus spaethiana]]* Lingelsh. – 
; Section *Melioides* sensu stricto
* *[[Fraxinus albicans]]* Buckley – 
* *[[Fraxinus americana]]* L. – Hvítaskur
* *[[Fraxinus berlandieriana]]* DC. – 
* *[[Fraxinus caroliniana]]* Mill. – Karólínuaskur
* *[[Fraxinus latifolia]]* Benth. – 
* *[[Fraxinus papillosa]]* Lingelsh. – 
* *[[Fraxinus pennsylvanica]]* Marshall – Kvekaraaskur
* *[[Fraxinus profunda]]* (Bush) Bush – Mýraskur
* *[[Fraxinus uhdei]]* (Wenz.) Lingelsh. – 
* *[[Fraxinus velutina]]* Torr. – 

; Section *Ornus*
* *[[Fraxinus apertisquamifera]]*
* *[[Fraxinus baroniana]]*
* *[[Fraxinus bungeana]]* DC. – Buskaaskur
* *[[Fraxinus chinensis]]* Roxb. – 
* *[[Fraxinus floribunda]]* Wall. – 
* *[[Fraxinus griffithii]]* C.B.Clarke – 
* *[[Fraxinus japonica]]*  – 
* *[[Fraxinus lanuginosa]]*  Koidz.– 
* *[[Fraxinus longicuspis]]* Siebold & Zucc.
* *[[Fraxinus malacophylla]]* Hemsl.
* *[[Fraxinus micrantha]]* Lingelsh.
* *[[Fraxinus ornus]]* L. – Mannaaskur
* *[[Fraxinus paxiana]]* Lingelsh.
* *[[Fraxinus sieboldiana]]* Blume – 

; Section *Pauciflorae*
* *[[Fraxinus dubia]]*
* *[[Fraxinus gooddingii]]*  – 
* *[[Fraxinus greggii]]* A.Gray – 
* *[[Fraxinus purpusii]]*
* *[[Fraxinus rufescens]]*

; Section *Sciadanthus*
* *[[Fraxinus dimorpha]]*
* *[[Fraxinus hubeiensis]]* Ch'u & Shang & Su – 湖北梣 hu bei qin
* *[[Fraxinus xanthoxyloides]]* (G.Don) Wall. ex DC. – 


File:EurAshSeeds.jpg|
File:Fraxinus ornus JPG1b.jpg|*Fraxinus ornus*
File:Treelets on fallen Ash tree.JPG|


## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Cofrin  Center for Biodiversity Herbarium, University of Wisconsin, Trees of Wisconsin, ''Fraxinus'' comparison chart
Rifbjörk

**Rifbjörk** (fræðiheiti: *Betula costata*) er tegund af birkiætt sem var lýst af Ernst Rudolf von Trautvetter. Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Betula falcata

***Betula falcata*** er tegund af birkiætt sem var lýst af Viktor Nikolayevich Vassiljev. Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Tilvísanir
Betula cylindrostachya

***Betula cylindrostachya*** er tegund af birkiætt sem var lýst af John Lindley og Nathaniel Wallich. Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Tilvísanir
San Sebastian

**San Sebastián** eða  **Donostia** (á basknesku) er hafnarborg og sveitarfélag í sjálfstórnarhéraðinu Baskalandi á Spáni. Ennfremur er hún höfuðstaður sýslunnar Gipuzkoa. Íbúar sveitarfélagsins eru 186.000 (2016) en á stórborgarsvæðinu búa um 437.000. Borgin liggur við Biskajaflóa, 20 kílómetrum frá Frakklandi.

Borgin var um tíma undir Konungsríkinu Navarra. Hún var illa leikin í Napóleónsstyrjöldunum á 19. öld og spænska borgarastríðinu á 20. öld.

Verslun og ferðaþjónusta eru nú helstu atvinnuvegir. Árlegar hátíðir eru meðal annars San Sebastián-kvikmyndahátíðin, Jazzaldia jazzhátíðin ásamt ýmsum bæjarhátíðum. Knattspyrnufélag borgarinnar er Real Sociedad.
 

## Heimild