open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gullkollur

**Gullkollur**  (fræðiheiti *Anthyllis vulneraria*) er jurt af ertublómaætt. Talið er að Gullkollur hafi verið fluttur til Íslands sem fóðurjurt í Selvog og þaðan breiðst út.

## Lýsing
Hann er tví eða fjölær jurt með gul (sjaldan rauðgul eða rauð) blóm. Hann nær allt að 20 sm hæð. Hann er góð fóðurjurt fyrir skepnur en vegna smæðar hentar hann einkum til beitar.

## Útbreiðsla
Gullkollur er útbreiddur í Evrópu, Litluasíu og Norður Afríku, á sólríkum stöðum í þurrum og kalkríkum jarðvegi. Á Íslandi er hann mestmegnis bundinn við suðvesturhornið og einkum nágrenni Selvogs.

## Undirtegundir
Gullkollur er með nokkrar undirtegundir sem eru bundnar  mismunandi hlutum útbreiðslusvæðisins:
* Íslenskur gullkollur(*Anthyllis vulneraria ssp. borealis*)
* Aðaltegundin (*Anthyllis vulneraria ssp. carpathica*)
* Danskur gullkollur (*Anthyllis vulneraria ssp. danica*)
* Finnskur gullkollur (*Anthyllis vulneraria ssp. fennica*)
* Laplands gullkollur (*Anthyllis vulneraria ssp. lapponica*)
* Rauðblóma gullkollur (*Anthyllis vulneraria ssp. praepropera*)
* Lítill gullkollur(*Anthyllis vulneraria ssp. vulneraria*)

## Myndir

Mynd:Anthyllis vulneraria inflorescence - Niitvälja.jpg|Blóm
Mynd:Fabaceae - Anthyllis vulneraria-1.JPG|Blóm
Mynd:Anthyllis vulneraria - Bombus sylvarum - Keila.jpg|
Mynd:Fabaceae - Anthyllis vulneraria-3.JPG|Laufblöð
Mynd:Anthyllis vulneraria 'coccinea' 1.jpg|Rauðblóma afbrigði
Mynd:Plants from Vallon peaks Sella 28.jpg|Planta


## Heimildir
* Gullkollur (Flóra Íslands)
* Gullkollur (Náttúrufræðistofnun Íslands)
* Den virtuella floran

## Tilvísanir
Seljahnúta

**Seljahnúta** (fræðiheiti *Astragalus alpinus*) er fjölær jurt af ertublómaætt.

## Heimild
* Seljahnúta (Listigarður Akureyrar) 

## Tilvísanir
Ástralía (heimsálfa)

**Ástralía**, líka kölluð **Sahúl**, **Ástralínea** eða **Meganesía**, til aðgreiningar frá meginlandinu Ástralíu, er heimsálfa sem nær yfir Ástralíu, Tasmaníu, Nýju-Gíneu, Seram, hugsanlega Tímor, og nærliggjandi eyjar. Rökin fyrir því að telja þessi lönd til sérstakrar heimsálfu eru þau að þau liggja öll á sama landgrunni. Höfin sem liggja milli þeirra, Arafurahaf, Torressund og Basssund, eru öll grunn og þau hafa tengst á þurru landi þegar sjávarstaða var lægri við hámark síðasta jökulskeiðs fyrir um 20.000 árum. Þegar sjávarmál tók að hækka skipti það þessu meginlandi í þurrt láglent meginlandið Ástralíu og fjallaeyjarnar tvær, Tasmaníu og Nýju-Gíneu. Lífríki landanna er þar að auki skylt. 

Nýja-Sjáland er ekki hluti af þessari heimsálfu heldur er leifar sokkna meginlandsins Sjálandíu. Bæði Ástralía og Nýja-Sjáland eru skilgreind sem hlutar stærri heimsálfanna Ástralasíu og Eyjaálfu. Algengast er að nota hugtakið Eyjaálfa þegar heimsálfurnar eru taldar upp þótt hún nái yfir mörg aðskilin landgrunn í Kyrrahafi. 

Ástralía er minnsta og láglendasta byggða heimsálfan. 8,5 milljón ferkílómetra eru þurrlendi og 2,5 milljón ferkílómetrar eru hafsvæðið yfir Sahúlgrunni. Helmingurinn af því er innan við 50 metrar á dýpt. Í jarðsögulegu samhengi var samfellda meginlandið kallað Ástralasía en á 8. áratugnum var farið að nota heitið Stór-Ástralía. Heitið Sahúl (dregið af landgrunninu) var tekið upp á ráðstefnu árið 1975. Árið 1984 stakk W. Filewood upp á heitinu Meganesía („Stórey“). Richard Dawkins stakk upp á heitinu Ástralínea árið 2004. Það hefur líka verið kallað Ástralía-Nýja-Gínea.
Kasakstanía

**Kasakstanía**, einnig þekkt sem **Kasakstanbálkurinn**, er lítið jarðsögulegt svæði í Mið-Asíu. Það inniheldur svæðið norðan og austan við Aralvatn, sunnan við síberíska meginlandskjarnann og vestan við Altajfjöll og Balkasvatn. Kasakstanía nær yfir stærstan hluta ríkisins Kasakstan og er alls 1,3 milljónir ferkílómetrar að stærð. Dsungaría í Xinjiang í Kína er líka hluti af Kasakstaníu, þó það svæði sé stundum nefnt Junggarbálkurinn.

Talið er að Kasakstanía sé aðallega blanda af eldfjallaeyjum frá fornlífsöld og litlum meginlandsjarðmyndunum sem runnu saman á Ordóvisíumtímabilinu og mynduðu sérstakt meginland. Á Kola- og Permtímabilinu rakst Síberíuflekinn á Kasakstaníu og myndaði Altajfjöll. Síðar rakst meginlandið Baltíka á þennan landmassa þegar Úralfjöll mynduðust og undirstaðan undir það sem í dag er Evrasía.

Kasakstanía er að mestu flatlendi. Einu fjöllin eru Tarbagatajfjöll í austri við Karaganda sem ná 1.565 metra hæð. Stærstur hluti Kasakstaníu er þurr og nánast ekkert vatn rennur frá svæðinu til hafs. Þar eru þó stór beitarlönd þar sem svæðið er grasi vaxið. Kasakstanía var of þurr fyrir jökulmyndun á Ísöld. Í Kasakstaníu er að finna allt að fjórðung af staðfestum úranforða heimsins og þar eru líka nokkrar af stærstu námum blýs, sinks og antímons í heiminum. Á suðurjaðri svæðisins, í Turandældinni, eru stórar jarðgaslindir.
Augusta Svendsen

**Augusta Svendsen** (Arnórína Ágústa Snorradóttir Svendesen) (9. febrúar 1835- 19. maí 1924) var kaupkona í Reykjavík. Hún fæddist 1835 í Keflavík og lést árið 1924 í Reykjavík. Foreldrar hennar voru Kristín Gunnarsdóttir og séra Snorri Sæmundsson. Ágústa Svendsen er talin fyrsta kaupkonan í Reykjavík en hún rak verslun í Reykjavík frá árinu 1887. 

Hún kom til Íslands frá Kaupmannahöfn árið 1886 með dóttur sinni Henriettu Louise sem gift var Birni Jenssyni kennara við Reykjavíkurskóla. Ágústa hóf verslunarrekstur í þakherbergi við Bankastræti en árið 1903 keypti hún Aðalstræti 12. Hún rak þar verslun á fyrstu hæð en dóttir hennar bjó með fjölskyldu sinni í húsinu.

Augústa giftist Hendrik Henckel Svendsen en hann rak verslun á Djúpavogi. Hann dó 1862 og varð þá verslunin gjaldþrota. Ágústa var þá í Kaupmannahöfn með börnin. Tvö af börnum hennar fóru þá í fóstur en Ágústa fór með eldri dóttur sína Louise til Ísafjarðar til Lárusar Snorrasonar bróður síns, sem var kaupmaður þar. 

Ágústa kenndi hannyrðir og stofnaði skóla fyrir stúlkur ásamt Sigríði konu Ásgeirs Ásgeirssonar, kaupmanns á Ísafirði. Ágústa fór seinna með Lárusi bróður sínum til Kaupmannahafnar. Hún setti þar á stofn matsölu en flutti aftur til Íslands með dóttur sinni. Þegar tengdasonur Ágústu lést árið 1904 voru barnabörn hennar  á aldrinum þriggja til sextán ára. Ágústa tók þá að sér að sjá um heimilið þótt hún væri þá um sjötugt.

## Heimildir
* Augusta Svendsen (Kvennasögusafn Íslands)
* Bréfasafn Augustu Svendsen (Morgunblaðið 2. desember 2001)
*Björg Einarsdóttir: *Úr ævi og starfi íslenskra kvenna*, I. bindi, bls. 22-39.
* Ragnheiður Ó. Björnsson, Einstæð menningarmiðstöð - Verslun Águstu Svendsen (Grein í tímaritinu Heima er best).
*Sigríður Th. Erlendsdóttir, „Reykvískar konur í atvinnulífinu 1880-1914“, *Reykjavík miðstöð þjóðlífi,* Ritstjóri Kristín Ástgeirsdóttir (Reykjavík: Sögufélag 1977), bls. 41-61.
*Vilhjálmur Þ. Gíslason, „Upphaf sérverslunar í Reykjavík “, *Reykjavík í 1100 ár,*  Helgi Þorláksson sá um útgáfuna (Reykjavík: Sögufélag 1974), bls. 190-203.
Það skeður margt skrítið

***Það skeður margt skrítið*** (enska: *Fun and Fancy Free*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1947. Myndin samanstendur af tveimur stuttmyndum: *Bongó*, sem byggir á smásögunni *Litli björninn Bongó* eftir Sinclair Lewis, og *Mikki og baunagrasið*, sem er byggð á ævintýrinu um Jóa og baunagrasið en skartar Mikka Mús og vinum hans í aðalhlutverkunum. Myndin er að mestu teiknimynd en á milli stuttmyndanna tveggja eru leikin atriði með búktalaranum Edgar Bergen og brúðum hans sem tengja sögurnar tvær.
Gufuskipafélagið Thore

**Gufuskipafélagið Thore**  eða **Thore-félagið** er skipafélag sem  Þórarinn E. Tulinius stofnaði  vorið 1903 utan um skiparekstur sinn og var hann aðalhluthafi og framkvæmdastjóri félagsins. Fyrir stofnun félagsins var Sameinaða gufuskipafélagið nær einrátt um ferðir til Íslands og lækkuðu farmgjöld og fargjöld við þessa samkeppni. Thore-félagið tók við rekstri skipa Þórarins en það voru skipin e/s Perwie og e/s Mjölnir. Félagið keypti til viðbótar skipin e/s Kong Inge og e/s Scotland en var einnig með 3-4 leiguskip í siglingum. Árið 1904 missti Thore-félagið tvö skip þegar Scotland strandaði og eyðilagðist við Færeyjar og Kong Inge strandaði við Bakkafjörð. Í stað Scotland keypti félagið 13 ára gamalt gufuskip Kong Tryggve en það kom til Íslands 1904. Árið 1906 og 1907 bættust við tvo skip e/s Kong Helge og  e/s Sterling. Skipið Sterling var með rými fyrir 86 farþega á tveimur farrýmum, var 1030 rúmlestir og smíðað 1890. Það var raflýst og með 800 ha gufuvél og gekk 10-11 sjómílur á klukkustund. Sterling var aðallega í ferðum milli Kaupmannahafnar og Reykjavíkur en varð árið 1917 fyrsta strandferðaskip íslenska ríkisins. Kong Inge (uppgert skip eftir strandið 1904) strandaði og eyðilagðist við Flatey á Skjálfanda í febrúar 1906. Kong Tryggve fórst í hafís undan Langanesi í mars 1907 en skipið var þá á leið milli Húsavíkur og Seyðisfjarðar. Thore-félagið keypti svo e/s Ingolf árið 1907 en það skip hvarf í Norðursjó með allri áhöfn í desember 1914.

Árið 1907 voru flutningstekjur Thore-félagsins 727 þúsund kr. og skip á vegum þess fóru 55 millilandaferðir. Árið 1909 fól Alþingi Birni Jónssyni ráðherra að semja við Thore-félagið til 10 ára um siglingar og strandferðir. Félagið fékk 60 þús. árlegan ríkisstyrk gegn því að halda uppi að minnsta kosti 20 ferðum milli Kaupmannahafnar og Íslands, fjórum frá Hamborg og Leith og strandferðum kringum landið.  Thore-félagið keypti skipin Austra og Vestra til strandferða en þau skip voru eins og rúmuðu hvort um sig 72 farþega á tveimur farrýmum. Auk þeirra var skipið Perwie í strandferðum. Árið 1910 keypti félagið e/s Ask og var þá með fimm skip í millilandasiglingum en þar voru Sterling, Kong Helge, Ingolf, Mjölnir og Askur.

Hallarekstur varð á strandsiglingum og var Thorefélagið leyst frá samningum frá 1909 að eigin ósk. Strandsiglingaskipin Austri og Vestri voru seld haustið 1912. Árið 1914 þegar Heimsstyrjöldin fyrri hófst lögðust ferðir Thore-félagsins til Íslands niður. Þá átti félagið fjögur skip Sterling, Heklu (sem áður hét Askur), Kong Helge og Mjölnir.

## Heimild
* Guðmundur Sæmundsson, Ágrip af sögu Thore-félagsins, Sjómannadagsblaðið
Javíska

**Javaíska** er ástrónesískt tungumál ritað með að uppruna indversku stafrófi talað af um 100 milljón manns eða 42% af íbúum Indónesíu. Er töluð um mestan part Jövu nema þá helst vestast þar sem töluð er súndaníska og meðfram norðurströndinni þar töluð er madúríska. Helstu skyld tungumál eru á nálægum eyjum: Sundaníska, madúríska og balíska. Talað er um 3 mállýskur: mið, austur og vestur. Elstu textar frá 8. öld, þýðingar á indversku helgiljóðabálkunum Mahabarata & Ramajana.
Kreppa (á)

**Kreppa** er á sem kemur undan Brúarjökli og sameinast Kverká nokkru norðar og rennur síðan í Jökulsá á Fjöllum. Hún er vatnsmikil og erfið yfirferðar vegna sandbleytu. Nafnið Kreppa er ekki upphaflegt nafn á ánni. Pétur Brynjólfsson sem fór um svæðið 1794 kallaði núverandi Kverkhnúka Dyngjufjöll og Kreppu Dyngjufjallaá. Nafnið Kreppa er talið stafa af bugðum árinnar fyrir norðan Fagradalsfjall eða þrengslum í ánni.

Jón Helgason yrkir um landslag við Kreppu í ljóðabók sinni Áföngum:
:Liggur við Kreppu lítil rúst,
:leiðirnar ekki greiðar;
:kyrja þar dimman kvæðasón
:Kverkfjallavættir reiðar;
:fríð var í draumum fjallaþjófs
:farsældin norðan heiðar,
:þegar hann sá eitt samfellt hjarn
:sunnan til Herðubreiðar.

Fagradalsgriðland  afmarkast af Kreppu að vestan. Fagradalsgriðland nær yfir Fagradalsfjall og dalina umhverfis það, austan Kreppu, sem rennur í hálfhring umhverfis fjallið. 

Hugmyndir hafa verið um að virkja Jökulsá á Fjöllum og Kreppu með Jökulsá á Dal. 
## Heimild
*

## Tilvísanir
Boise

**Boise** er fylkishöfuðborg og stærsta borg Idahofylkis í Bandaríkjunum. Nafnið kemur úr frönsku; *rivière boisée* (viðará). Borgin er í suðvesturhluta fylkisins nálægt landamærum Oregon. Íbúar voru um 235.000 árið 2023.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Fagradalsfjall (Brúaröræfum)

**Fagradalsfjall** á Brúaröræfum er 1022 m fjall að mestu úr þursabergi. Það er stærsta fjallið á Brúaröræfum.
Fagradalsgriðland nær yfir Fagradalsfjall  og dalina umhverfis það, austan Kreppu, sem rennur í hálfhring umhverfis fjallið.
Brúaröræfi

**Brúaröræfi** eru víðáttumikil öræfi sem eru ásamt Krepputungu og Möðrudalsöræfum á milli Jökulsár á Dal og Jökulsá á Fjöllum. Brúaröræfi eru sunnantil á þessu svæði en Krepputunga og Möðrudalsöræfi norðan megin. 

A Brúaröræfum er mikil háslétta sem liggur milli Snæfells í austri og Kverkfjalla í vestri. Inn á þessa hásléttu gengur Brúarjökull sem er stærsti skriðjökull Íslands. Frá jöklinum falla nokkrar stórár til norðurs en stærstar þeirra eru Kreppa, Kverká og Jökulsá á Dal. Bergrunnur Brúaröræfa er myndaður úr basaltlögum og móbergi.Landið er að mestu ógrónir melar, sandar og úfin hraun en gróðurvinjar eru í Hvannalindum, Grágæsadal, Fagradal og Háumýrum. Mest gróska er í Fagradal.  

## Heimild
* Náttúrumæraskrá Fljótsdalshéraðs
Meiðsl

**Meiðsl** á við skaða sem líkaminn hlýtur við einhvers konar óhapp, fall eða högg. Meiriháttar meiðsl getur leitt af sér fötlun eða jafnvel dauða. Meiðsl eru orsök 9% dauða í heiminum og eru sjötta algengasta dánarorsökin. 

Nokkur algeng meiðsl eru til dæmis beinbrot, tognun, sár og marblettur.

## Tengt efni
* Innvortis blæðingar
* Íþróttameiðsl
Hjartastopp

**Hjartastopp** er þegar blóðið hættir að flæða um líkamann vegna þess að hjartað getur ekki dregist saman almennilega. Viðkomandi missir oft meðvitund og sýnir óeðlilegan andardrátt eða hættir jafnvel að anda. Oft fær maður brjóstverk, mæði eða ógleði í aðdraganda hjartastopps. Ef viðkomandi er ekki meðhöndlaður innan nokkurra mínútna leiðir hjartastopp oftast til dauða.

Algengasta orsök hjartastopps er kransæðasjúkdómur. Aðrar orsakir eru alvarleg blæðing, skortur á súrefni, of lágt kalíum í blóði, hjartabilun eða stífar æfingar. Erfðasjúkdómar eins og langt QT-bil geta aukið áhættu á hjartastoppi. Enginn púls er afgerandi einkenni hjartastopps. Þó að hjartaáfall og hjartabilun geti valdið hjartastoppi eru þau ekki sama fyrirbæri. 

Draga má úr líkum hjartastopps með því að reykja ekki, að hreyfa sig reglulega og að halda líkamsþunganum innan hollra marka. Meðhöndla má hjartastopp með hjartahnoði eða ef hjartataktur er til staðar með hjartastuðtæki. Samt sem áður lifa bara 8% sjúklinga sem fá hjartastopp af.
Endurlífgun

**Endurlífgun** er lækningaaðgerð sem framkvæmd er á einstaklingi sem fær hjartastopp. Hún felur í sér hjartahnoð og öndunarhjálp. Tilgangur endurlífgunar er að halda heilastarfsemi gangandi til að koma í veg fyrir varanlegan heilaskaða og hægja á vefjadauða. Oft er nauðsynlegt að nota hjartastuðtæki til að koma venjulegum hjartatakti aftur á, en ekki skal nota slíkt ef enginn taktur er til staðar. Mælt er með því að halda áfram með endurlífgun þangað til hjartað byrjar ósjálfrátt að slá aftur eða dauði er staðfestur.

Samkvæmt alþjóðlegum viðmiðum á að hnoða hjartað 100 sinnum á mínútu en ekki hraðar en 120 sinnum á mínútu og þrýsta 5–6 cm niður. Ekki er mælt með því að viðstaddur veiti öndurhjálp nema viðkomandi sé þjálfaður. Veitt er öndunarhjálp með því að setja varirnar yfir munn sjúklingsins, að blása til brjóstkassinn lyftist og að blása svo aftur þegar hann hefur hnigið. Síðan er haldið áfram að hnoða.

## Heimildir
Asíameríka

**Asíameríka** var risastór eyja sem varð til úr risameginlandinu Lárasíu. Asíameríka var aðgreind frá Evrasíu í vestri og austurhluta Norður-Ameríku í austri. Þetta land náði yfir það sem í dag eru Kína, Mongólía og vesturhluti Norður-Ameríku. Landið var til frá Síðkrítartímabilinu fram að Eósentímabilinu og aftur á Pleistósentímabilinu. Talið er að það muni aftur verða til innan 50 milljón ára.
Atlantíka

**Atlantíka** var meginland sem myndaðist á Frumlífsöld fyrir um 2000 milljón árum þegar nokkrir meginlandskjarnar sameinuðust. Landið var staðsett þar sem nú eru Vestur-Afríka og austurhluti Suður-Ameríku. Atlantíka var samtíða risameginlandinu Nenu. Löndin skildust að þegar Kólumbía brotnaði upp fyrir 1,6 til 1,4 milljónum ára. Fyrir um 1000 milljón árum sameinuðust Atlantíka, Nena og Úr og mynduðu Ródiníu. Þegar Ródinía brotnaði upp fyrir 1000 til 500 milljón árum urðu til þrjú ný meginlönd, Lárasía og Austur- og Vestur-Gondvana. Atlantíka varð miðhluti þess síðastnefnda.
Guðlaugstungur

**Guðlaugstungur** eru víðfeðmt og gróskumikið landsvæði á hálendinu upp af Blöndulóni. Svæðið er mikilvægt varp- og beitiland heiðagæsar. Guðlaugstungur, SVörtutungur og Álfgeirstungur (Ásgeirstungur) voru friðlýstar árið 2005. Friðlýsta svæðið nær frá Hofsjökli niður að ármótum Blöndu og Haugakvíslar við Blöndulón.  
Svæðið er langstærsta heiðargæsabyggð í heimi en um fjórðungur íslensk-grænlenska heiðagæsastofnsins verpir þar. Á svæðinu eru einhver mestu og samfelldustu votlendissvæði miðhálendisins. Fuglalíf á svæðinu er fjölskrúðugt og eru 28 tegundir árvissir varpfuglar. Mest er af heiðlóu, lóuþræl, þúfutittlingi og heiðagæs. Guðlaugstungur eru að mestu háslétta í 540-500 m.y.s. 

## Heimildir
* Guðlaugstungur og Álfgeirstungur, Húnavatnshreppur 
* Guðlaugstungur Nature Reserve (Kort af svæðinu)
* Vistgerðir á miðhálendi Íslands, Kjölur-Guðlaugstungur, NÍ-09016 Náttúrufræðistofnun Íslands, 2009
* Kort umhverfisráðuneytis af friðlýsta svæðinu
Austurstræti 14

**Austurstræti 14** er hús og lóð í miðborg Reykjavíkur við Austurstræti.  Árið 1834 byggði Ole P.C. Möller verslunarhús þar. Tengdadóttir hans Guðný Möller eignaðist svo húsið og var þar með matsölu.  Einar Benediktsson skáld eignaðist húsið og lóðina og lét rífa húsið árið 1907. Lóðin þótti mjög dýr og var kölluð Gulllóðin. Félag Einars *The British North Western Syndicate*  byggði tvílyft timburhús á lóðinni árið 1910. Húsið var kallað Syndikatið eftir félaginu. Þar var vefnaðarvöruverslun Th. Thorsteinssonar og fleiri fyrirtæki. Syndikatið brann í Miðbæjarbrunanum í apríl 1915.  

Lóðin var óbyggt til ársins 1928 en þá lét Jón Þorláksson reisa þar stórhýsi úr járnbentri steinsteypu og var það  kjallari og fjórar hæðir auk þaklyftis. Á austurgafli hússins er lágmynd eftir Guðmund Einarsson frá Miðdal. Húsið er teiknað af danska húsameistaranum Gerhard Rönne. Í húsinu var lyfta en á þeim tíma var ekki lyfta fyrir fólk í öðrum húsum en Eimskipafélagshúsinu.

Axel Ketilsson, kaupmaður og eigandi að Soffíubúð keypti árið 1936 allt húsið. Sonur hans Ketill Axelsson varð síðar eigandi hússins.

Í húsinu hefur verið ýmis konar rekstur. Á götuhæð var Soffíubúð þar sem verslað var með föt og vefnaðarvöru og smádót.  Á götuhæð var einnig hárgreiðslustofa og úra- og skartgripaverslun sem Halldór Sigurðsson rak. Á annari hæð var lengi hattabúð og hattasaumastofa sem Anna Ásmundsdóttir átti. Einnig var í húsinu tannlæknastofa Halls Hallssonar. Á annarri hæð var skrifstofa sem sá um útflutning á saltfiski. Á þriðju hæð voru lögfræðistofur. Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsen var í húsinu og ljósmyndastofa Vignis og óskars. Í risinu var íþróttasalur Jóns Þorsteinssonar. Fyrirtækin Lýsissamlagið og Söfnunarsjóður Íslands voru einnig staðsett þar.

Þegar Soffíubúð hætti kom í staðinn Herradeild P&Ó en hana ráku Pétur og Ólafur, Pétur var tengdasonur Axels. Tóbaksverslunin London var í húsinu frá 1930. Á fyrstu hæð hússins var London dömudeild og á annarri hæð var Bára með dömufataverslun en hún flutti síðar verslun sína á Hverfisgötu.

Café París sem núna er á götuhæð hússins var stofnsett af Katli Axelssyni og sonum hans. Þar er kaffihús og veitingasala og borð höfð úti á stétt við Austurvöll á góðviðrisdögum. 

## Heimild
* Austurstræti 14, Morgunblaðið fasteignablað 4. júní 2002
Innvortis blæðing

**Innvortis blæðing** á sér stað þegar blóð rennur úr blóðrásarkerfinu í líkamshol. Innvortis blæðing getur verið lífshættuleg og krefst aðkallandi læknisaðstoðar. Blæðing úr hjartanu eða heilanum, lungunum er mjög alvarleg og getur valdið hjartastoppi eða dauða ef viðkomandi er ekki meðhöndlaður strax.

Innvorts blæðing getur komið fyrir út af meiðsli á borð við högg í bílaslysi eða hnífstungu. Sjúkdómar eins og hár blóðþrýstingur, slagæðargúlpur eða magasár geta líka valdið innvortis blæðingu. Í tilfelli krabbameins í maganum eða lungunum getur hún líka komið fyrir. Aðrir sjúkdómar sem geta leitt af sér innvortis blæðingu eru skyrbjúgur, utanlegsmeðganga, ofkæling, blöðrur á eggjastokkunum, dreyrasýki og malaría.
Krónhjörtur

**Krónhjörtur** (fræðiheiti: *Cervus elaphus*) er eitt af stærstu hjartardýrunum. Hann lifir í stærstum hluta Evrópu, Kákasusfjöllum, Litlu-Asíu, Íran og hlutum Vestur- og Mið-Asíu. Hann er líka að finna í Atlasfjöllum milli Marokkó og Túnis. Hann er þannig eina eiginlega hjartardýrið sem lifir í Afríku. Vegna þess hve þeir eru eftirsótt villibráð hafa krónhirtir verið fluttir til annarra heimshluta eins og Ástralíu, Nýja-Sjálands, Bandaríkjanna, Kanada, Perú, Úrúgvæ, Chile og Argentínu.

Krónhjörturinn er jórturdýr með fjórskiptan maga. Erfðafræðilegar rannsóknir benda til þess að krónhirtir séu nokkrar systurtegundir fremur en ein tegund þótt umdeilt sé hversu margar tegundirnar eru. Krónhjörturinn er náskyldur vapítihirti sem finnst í Norður-Ameríku og vesturhluta Asíu. Hugsanlega er sameiginlegur forfaðir þeirra upprunninn í Mið-Asíu og líktist síkahirti.

Krónhirtir hafa á vissum tímabilum verið sjaldgæfir í Evrópu en þó aldrei í útrýmingarhættu. Endurheimt búsvæða og vernd, sérstaklega í Bretlandi, hafa leitt til þess að stofnar hafa stækkað, meðan þeim hefur hnignað á öðrum stöðum, eins og í Norður-Ameríku.
10-11

**10-11** er verslunarkeðja á Íslandi sem rekur svokallaðar klukkubúðir sem eru opnar allan sólarhringinn. Fyrsta búðin var opnuð 10. nóvember (10.11) 1991 í Engihjalla í Kópavogi klukkan 10:11.

Fyrirtækið var hluti af Högum til 2011. 10-11 er í eigu Skeljungs í gegnum Basko.

## 10-11 sem sólarhringsverslun
**10-11** opnaði sína fyrstu sólarhringsverslun í Lágmúla 7 þann 28. ágúst 2000,  og var það fyrsta sólarhringsverslunin sem opnaði á Íslandi.

Þann 24. Nóvember árið 2000 opnaði **10-11** aðra sólarhringsverslun í Setbergi í Hafnarfirði og fjölgaði svo sólarhringsverslunum þeirra svo flestar þeirra urðu að sólarhringsverslunum. 

## Fækkun verslana 10-11
Árið 2018 seldi Basko, móðurfélag 10-11 fjórtán 10-11 verslanir til Samkaupa. Þá hefur öllum 10-11 verslunum hjá bensínstöðvum verið breytt í Kvikk On The Go.
Árið 2016 voru verslanir 10-11 alls 35 talsins en árið 2019 aðeins fjórar. Árið 2021 voru aðeins þrjár eftir.

## Kaup Skeljungs á 10-11
**10-11** er núna í eigu Skeljungs í gegnum Basko eftir að Skeljungur keypti allt hlutafé Basko.

## Heimildir
Dagur ginningarfíflanna

**Dagur ginningarfíflanna** (franska: *la journée des Dupes*) var einn dagur í nóvember 1630 þegar óvinir Richelieu kardinála töldu sér hafa tekist að sannfæra Loðvík 13. um að hrekja hann frá völdum. Dagurinn er talinn hafa verið ýmist 10., 11. eða 12. nóvember. 

Langvarandi átök milli konungsmóðurinnar, Maríu de'Medici, og kardinálans náðu hámarki þann 10. nóvember þegar hún krafðist þess að konungur gerði upp á milli þeirra. Þetta gerðist á fundi þeirra kardinálans og konungs í Lúxemborgarhöll. Eftir þetta hélt konungur í veiðihús sitt í Versölum. Richelieu taldi sjálfur að ferli hans við hirðina væri lokið en fyrir milligöngu valdamikilla bandamanna hans ákvað konungur að hafa hann áfram í þjónustu sinni. Meðan andstæðingar kardinálans fögnuðu falli hans í Lúxemborgarhöll hitti konungur Richelieu í Versölum þar sem hann fullvissaði hann um áframhaldandi stuðning sinn. 

Eftir þetta fór María í sjálfskipaða útlegð til Compiègne. 

## Í skáldskap
Dagur ginningarfíflanna er hápunktur skáldsögunnar *Le comte de Moret ou Le sphinx rouge* eftir Alexandre Dumas frá 1865-6 og í *Fyrirskipun kardinálans* (*Under the Red Robe*) eftir Stanley J. Weyman frá 1894. Síðastnefnda bókin hefur tvisvar verið kvikmynduð, einu sinni sem bandarísk þögul mynd árið 1923 í leikstjórn Alan Crosland og síðan sem bresk mynd frá 1937 í leikstjórn Victor Sjöström.
Gojira

**Gojira** er þungarokkssveit frá Nýju-Akvitaníu í suðvesturhluta Frakklands.

Hljómsveitin var stofnuð árið 1996 undir nafninu Godzilla en breytti nafninu í Gojira árið 2001 (sem er umritun á japönskum framburði á Godzilla) . Meðal meðlima sveitarinnar eru bræðurnir Joe Duplantier (söngur) og Mario Duplantier (trommur). Sveitin er þekkt fyrir texta sem styðja við umhverfisvernd.
Árið 2006 spilaði Gojira á Iceland Airwaves.

Gojira varð fyrsta þungarokkssveitin til að spila í opnunaratriði Ólympíuleikanna þegar Sumarólympíuleikanna 2024 hófust í París. 
 Gojira hlaut Grammy-verðlaun fyrir besta þungarokksflutninginn árið 2025 fyrir lagið *Mea culpa*.

## Meðlimir
*Christian Andreu − gítar (1996–)
*Joe Duplantier − söngur, gítar (1996–)
*Mario Duplantier − trommur (1996-)
*Jean-Michel Labadie − bassi (1998–)

## Breiðskífur
*Terra Incognita (2001)
*The Link (2003)
*From Mars to Sirius (2005)
*The Way of All Flesh (2008)
*L'Enfant Sauvage (2012)
*Magma (2016)
*Fortitude (2021)

## Tilvísanir
Fanganýlenda

**Fanganýlenda** er byggð sem reist er fyrir fanga í útlegð til að einangra þá á afskekktum stað. Fanganýlendur eru oftast settar upp á eyjum eða í fjarlægum hjálendum. Orðið er oftast notað um samfélög fanga þar sem fangaverðir og alvaldir landstjórar fara með öll völd, en ekki um fangelsi, þótt það kunni að vera afskekkt.

Fanganýlendur voru í sögunni reistar í kringum hegningarvinnu fanga í stórum stíl í vanþróuðum nýlendum. Í reynd voru slíkar fanganýlendur lítið annað en þrælabúðir. Bretar, Frakkar og önnur nýlenduveldi settu gjarnan upp fanganýlendur í nýlendum sínum, stundum með eins konar vistarbandsfyrirkomulagi sem fangar gátu unnið af sér. Breskir fangar voru sendir í Chesapeake-nýlendurnar í Maryland og Virginíu í Norður-Ameríku. Slíkir fangar voru allt að fjórðungur brottfluttra frá Bretlandseyjum á 18. öld. Fylkið Georgía var upphaflega stofnað sem fanganýlenda fyrir skuldafanga. Uppreisnarmenn í uppreisnum Skota og Íra voru líka sendir til Ameríku. Eftir Frelsisstríð Bandaríkjanna hófu Bretar að senda fanga til Ástralíu, Norfolkeyju og Tasmaníu. Stríðsfangar í seinna Búastríðinu voru sendir í nauðungarvinnu til Bermúda. Á Indlandi ráku Bretar líka fanganýlendur á Andamaneyjum og Hijli.

Franskar fanganýlendur voru meðal annars Djöflaeyja (*Île du Diable*) í Frönsku Gvæjana, Nýja-Kaledónía og Furueyja í Kyrrahafi þangað sem pólitískir andófsmenn voru sendir.

Rússar settu upp fanganýlendur í Síberíu og á Sakalíneyju. Katorgabúðir og síðar Gúlagið voru fanganýlendur í Síberíu þar sem refsifangar voru látnir vinna þrælkunarvinnu við lagningu járnbrauta, skógarhögg og námavinnslu meðal annars.
Alvarpið

**Alvarpið** var hlaðvarpsveita á netinu sem fór fyrst í gang 1. mars 2014. Til að byrja með var Alvarpið með eigin vef en í lok árs 2014 fór veitan í samstarf við vefmiðilinn Nútímann og var hluti af honum þar til hún hætti árið 2017. Sumir þættirnir urðu hluti af hlaðvarpi Kjarnans og aðrir héldu áfram sjálfstætt á hlaðvarpsmiðlum eins og MixCloud, Soundcloud og iTunes.

Meðal aðstandenda Alvarpsins voru Ragnar Hansson, Ugla Egilsdóttir, Saga Garðarsdóttir, Snorri Helgason og Bergur Ebbi Benediktsson.

## Hlaðvörp
Mikill fjöldi vinsælla hlaðvarpsþátta hófu göngu sína á Alvarpinu. Meðal þeirra eru:
* Áhugavarpið
* Ástin og leigumarkaðurinn
* BíóTvíó
* Englaryk
* Eusebio
* Fílalag
* Grínistar hringborðsins
* Hefnendurnir
* Icetralia
* Í kasti með Dr. Gunna
* Ísland í dag, satan
* Kaffið
* Spinnipúkinn
* Sultukrukkudómurinn
* Trí Ló Gík
* Tæknivarpið (þá hlaðvarp Simon.is)
* Virðulegi forseti
* Þjóðarskútan

## Tilvísanir
Bergur Ebbi Benediktsson

**Bergur Ebbi Benediktsson** (2. nóvember 1981) er íslenskur rithöfundur, ljóðskáld, uppistandari, tónlistarmaður, leikari og lögfræðingur. 

Hann var í hljómsveitinni Sprengjuhöllinni þar sem hann söng, spilaði á gítar og samdi lög og texta. Hann hefur skrifað handrit og leikið í íslenskum sjónvarpsþáttum, skrifað pistla fyrir Fréttablaðið. Hann útskrifaðist úr lögfræði frá Háskóla Íslands og kláraði nám í framtíðarfræðum í Toronto, Kanada. 

Bergur Ebbi hefur starfað með uppistandshópnum Mið-Íslandi og gefið út tvær ljóðabækur, Stofuhita og Skjáskot. Hann er annar af stjórnendum hlaðvarpsþáttarins Fílalag.
Liv and Maddie

***Liv and Maddie*** (íslenska: *Liv og Maddie*) er bandarískur gamanþáttur sem hóf göngu sína 19. júlí 2013 á Disney Channel sjónvarpsstöðinni. Þátturinn var skapaður af John D. Beck og Ron Hart.

## Aðalpersónur
* Liv og Maddie Rooney (Dove Cameron)
* Joey Rooney (Joey Bragg)
* Parker Rooney (Tenzing Norgay Trainor)
* Karen Rooney (Kali Rocha)
* Pete Rooney (Benjamin King)
* Ruby (Lauren Lindsey Donzis)

## Tenglar
* Opinber heimasíða 
* 
* ''Liv and Maddie''  á TV.com
Snorri Helgason

**Snorri Helgason** (fæddur 1. júní 1984) er íslenskur tónlistarmaður. Hann var í hljómsveitinni Sprengjuhöllinni þar sem hann söng og spilaði á gítar auk þess að semja bæði lög og texta fyrir sveitina. Hann hóf líka sólóferil og hefur gefið út fjórar plötur auk þess að spila á fjölmörgum tónleikum bæði á Íslandi og erlendis. Hann er einn af stjórnendum hlaðvarpsþáttarins Fílalags. Árið 2019 gaf Snorri út barnaplötuna *Bland í poka* með fleirum.

Snorri giftist Sögu Garðarsdóttur árið 2018 og eiga þau eina stúlku. Faðir hans var Helgi Pétursson.
Palmýra

**Palmýra** er forn borg í Homs héraði í Sýrlandi. Rústir hennar hafa verið raktar til nýsteinaldar. Ýmis heimsveldi réðu yfir borginni þar til Rómverjar tóku yfir á 1. öld eftir Krist. Borgin var þekkt verslunarborg í gegnum Silkiveginn. Arameíska var töluð þar. Borgin náði hátindi sínum á 3. öld e. Krist. Arabar náðu yfirráðum á 11. öld og Ottómanaveldið á 16. öld. Íslamska ríkið eyðilagði hluta borgarinnar árið 2015.
Þorsteinn Egilsson

**Þorsteinn** var **Egilsson**, Skalla-Grímssonar, Kveld-Úlfssonar hersis úr Noregi en Ásgerður hét móðir Þorsteins og var Bjarnardóttir.

Þorsteinn bjó að Borg á Mýrum. Hann var auðugur að fé og höfðingi mikill, vitur maður og hógvær og hófsmaður um alla hluti. Engi var hann afreksmaður um vöxt eða afl sem Egill faðir hans því að svo er sagt af fróðum mönnum að Egill hafi mestur kappi verið á Íslandi og hólmgöngumaður og mest ætlað af bóndasonum, fræðimaður var hann og mikill og manna vitrastur. Þorsteinn var og hið mesta afarmenni og vinsæll af allri alþýðu. Þorsteinn var vænn maður, hvítur á hár og eygur manna best.

Svo segja fróðir menn að margir í ætt Mýramanna, þeir sem frá Egli eru komnir, hafi verið menn vænstir en það sé þó mjög sundurgreinilegt því að sumir í þeirri ætt er kallað að ljótastir menn hafi verið. Í þeirri ætt hafa og verið margir atgervismenn um marga hluti sem var Kjartan Ólafsson pá og Víga-Barði og Skúli Þorsteinsson. Sumir voru og skáldmenn miklir í þeirri ætt, Björn Hítdælakappi, Einar prestur Skúlason, Snorri Sturluson og margir aðrir.

Þorsteinn átti Jófríði Gunnarsdóttur Hlífarsonar. Gunnar hefir best vígur verið og mestur fimleikamaður verið á Íslandi af búandmönnum, annar Gunnar að Hlíðarenda, þriðji Steinþór á Eyri.

Jófríður var átján vetra er Þorsteinn fékk hennar. Hún var ekkja. Hana hafði átt fyrr Þóroddur son Tungu-Odds og var þeirra dóttir Húngerður er þar fæddist upp að Borg með Þorsteini. Jófríður var skörungur mikill.

Þau Þorsteinn áttu margt barna en þó koma fá við þessa sögu. Skúli var elstur sona þeirra, annar Kollsveinn, þriðji Egill. Dóttir þeirra var Helga hin fagra, sem er lykilpersóna í Gunnlaugs sögu ormstungu.
Mike Pence

**Michael Richard „Mike“ Pence** (fæddur 7. júní 1959 í Columbus, Indiana) er fyrrverandi varaforseti Bandaríkjanna frá 2017 til 2021 í forsetatíð Donalds Trumps. Hann var einnig fyrrverandi ríkisstjóri Indiana og fulltrúadeildarþingmaður fyrir Indiana á Bandaríkjaþingi frá 2001 til 2013.

## Æviágrip
Pence er með lögfræðigráðu frá Indiana-háskóla. Pence er kristinn íhaldsmaður og er á móti fóstureyðingum og hjónabandi samkynhneigðra. Sem ríkisstjóri Indiana lækkaði hann m.a. skatta og hætti styrkjum við Planned Parenthood, stofnun sem styður við fóstureyðingar. Pence trúir því ekki að reykingar valdi dauðsföllum þó hann segi þær ekki heilsusamlegar. Sem þingmaður kaus hann með Íraksstríðinu.

Pence kom til Íslands haustið 2019 þar sem hann fundaði með ráðamönnum og tók þátt í viðskiptaþingi í Höfða.

### Forsetakosningarnar 2020 og árásin á Bandaríkjaþing
Trump og Pence töpuðu endurkjöri í forsetakosningunum 2020 fyrir Joe Biden og Kamölu Harris. Eftir kosningarnar hélt Trump því fram að Biden hefði svindlað í kosningunum og höfðaði fjölda dómsmála til að reyna að fá niðurstöðunum hnekkt. Þar sem Trump tapaði í öllum þessum dómsmálum hvatti hann Pence, sem hafði það hlutverk að stýra þingfundi þar sem atkvæði kjörmannaráðsins voru talin, til þess að neita að telja „fölsk“ atkvæði sem tryggðu Biden sigurinn. Pence neitaði að verða við ósk Trumps þar sem varaforseti Bandaríkjanna hefur ekki lagalegt vald til að ákveða hvort atkvæði kjörmanna eru talin eða ekki. Ákvörðun Pence um að fara ekki út fyrir lögbundið hlutverk sitt leiddi til vinslita milli þeirra Trumps, sem taldi Pence bregðast trausti sínu. Þegar stuðningsmenn Trumps réðust á þinghúsið í Washington þann 6. janúar 2021 til að koma í veg fyrir staðfestingu kosninganna kölluðu margir þeirra Pence svikara og kölluðu eftir því að hann yrði hengdur.

Pence gaf leyfi fyrir því að þjóðvarðliðið yrði kallað á vettvang til að endurheimta þinghúsið úr höndum árásarmannanna þann 6. janúar eftir að Trump neitaði að gera það. Eftir að þinghúsið var endurheimt frá stuðningsmönnum Trumps hélt þingfundurinn áfram undir stjórn Pence og niðurstaða kosninganna var endanlega staðfest. Pence lét því af embætti ásamt Trump þann 20. janúar 2021.

### Forsetaframboð 2024
Pence tilkynnti þann 5. júní 2023 að hann myndi gefa kost á sér í forvali Repúblikanaflokksins fyrir forsetakosningarnar 2024. Pence hætti við framboð sitt þann 28. október sama ár. Hann hafði áður lýst yfir að hann myndi ekki vilja vera varaforsetaefni Trumps aftur.

## Tilvísanir


## Heimild
Ástin og leigumarkaðurinn

***Ástin og leigumarkaðurinn*** var hlaðvarpsþáttur sem var í gangi á Alvarpinu frá mars 2014 til mars 2015. Þættirnir voru í umsjón Sögu Garðarsdóttur og Uglu Egilsdóttur. *Ástin og leigumarkaðurinn* var einn af fyrstu þáttunum sem fór í gang á Alvarpinu og alls komu út 12 þættir. Þættirnir voru grínþættir, oft með viðtölum við gesti.
Hefnendurnir

***Hefnendurnir*** eru hlaðvarpsþættir sem byrjuðu hjá Alvarpinu í mars 2014. Þættirnir eru í umsjón Hugleiks Dagssonar (Hulkleikur) og Jóhanns Ævars Grímssonar (Ævor Man). *Hefnendurnir* er einn af fyrstu hlaðvarpsþáttunum á Alvarpinu, gefnir hafa verið út yfir 100 þættir.
Ísland í dag, satan

***Ísland í dag, satan*** var hlaðvarpsþáttur sem kom út hjá Alvarpinu frá mars og fram í maí 2014. Þátturinn var í umsjón Kolfinnu Nikulásdóttur og Nikulásar Stefáns Nikulássonar. Þátturinn var einn af fyrstu þáttunum sem fór í gang hjá Alvarpinu og sá fyrsti sem fór í loftið. Alls komu út 10 þættir.
Isle of Wight tónlistarhátíðin

**Isle of Wight hátíðin** (enska: **The Isle of Wight Festival**) er tónlistarhátíð staðsett á eyjunni Isle of Wight sem byrjaði á 7. áratugnum eða 1968. Árið 1970 var frægasta hátíðin og komu þar 600.000 manns saman. Listamenn sem komu fram á klassíska tímabili hátíðarinnar voru m.a: Jethro Tull, Bob Dylan, Jimi Hendrix, Miles Davis, The Doors, The Who, Emerson, Lake & Palmer, Kris Kristofferson, Joni Mitchell, The Moody Blues, Donovan og Leonard Cohen. Hátíðin var endurvakin árið 2002 og hefur verið haldin síðan.

## Heimild

## Heimildamyndir
*Message of Love: The Isle of Wight Festival: The Movie (1996)
Áhugavarpið

***Áhugavarpið*** er hlaðvarpsþáttur sem hóf göngu sína á Alvarpinu í mars 2014. Hann er í umsjón Ragnars Hanssonar og kom út vikulega til að byrja með en hefur síðan komið út óreglulega. Í hverjum þætti ræðir Ragnar við einn viðmælanda um það sem vekur áhuga hans. *Áhugavarpið* var einn af fyrstu þáttunum sem fór í gang á Alvarpinu.
Gúlag

**Gúlag** er samheiti um þrælkunarbúðir í Ráðstjórnarríkjunum, dregið af rússneskri skammstöfun á Miðstöð vinnubúða (ГУЛАГ, Главное управление лагерей). Leynilögreglan, GPÚ, síðar NKVD, enn síðar MVD, sá um að stjórna búðunum, sem voru dreifðar um öll Ráðstjórnarríkin. Fyrstu búðirnar voru settar upp 1918, skömmu eftir valdatöku bolsévíka. Gúlagfangar grófu Hvítahafskurðinn. Nokkrar bækur hafa komið út á íslensku eftir fanga í slíkum þrælkunarbúðum, en orðið varð frægt, þegar Aleksandr Solzhenitsyn lýsti Gúlaginu eins og eyjum, sem dreifðar væru um öll Ráðstjórnarríkin.

## Heimildir
*Elinor Lipper og Aino Kuusinen, *[https://books.google.is/books?id=KryeCgAAQBAJ Konur í þrælakistum Stalíns]* (Reykjavík: Almenna bókafélagið, 2015).
*Valentín González, *[https://books.google.is/books?id=VY3qDAAAQBAJ El Campesino – Bóndinn]* (Reykjavík: Almenna bókafélagið, 2016).
*Aatami Kuortti, *[https://books.google.is/books?id=PLj3DAAAQBAJ Þjónusta, þrælkun, flótti]* (Reykjavík: Almenna bókafélagið, 2016).
Grínistar hringborðsins

***Grínistar*** ***hringborðsins*** var útvarps- og hlaðvarpsþáttur í umsjón Þorsteins Guðmundssonar. Hann gekk frá 5. janúar til 28. desember 2013 á Rás 2 þar sem honum var fyrst útvarpað á laugardögum, klukkan 15. Í kjölfarið voru þættirnir síðan settir á netið sem hlaðvarp. Frá mars til september 2014 kom þátturinn út hjá Alvarpinu. *Grínistar hringborðsins* var einn af fyrstu hlaðvarpsþáttum Alvarpsins.
Saga Garðarsdóttir

**Saga Garðarsdóttir** (f. 6. ágúst 1987) er íslensk leikkona, handritshöfundur, grínisti og uppistandari. Hún útskrifaðist úr leiklistardeild Listaháskóla Íslands árið 2012 og hefur starfað við leikhús, kvikmyndagerð og sjónvarpsþáttagerð síðan þá auk annarra starfa. 

Ásamt Uglu Egilsdóttir stýrði hún hlaðvarpsþættinum Ástin og leigumarkaðurinn á Alvarpinu frá mars 2014 til mars 2015.

Saga er gift tónlistarmanninum Snorra Helgasyni og giftust þau 2018.
Elfa Rún Kristinsdóttir

**Elfa Rún Kristinsdóttir** (fædd 1985) er íslenskur fiðluleikari. Hún hefur hlotið margvíslegar viðurkenningar fyrir leik sinn, þar með talin Íslensku tónlistarverðlaunin í flokkinum hljómplata ársins í sígildri og samtímatónlist fyrir upptöku sína af fantasíum Georgs Philipps Telemann. Elfa Rún bar sigur úr býtum í alþjóðlegu Bach-keppninni í Leipzig 2006, þar sem hún vann bæði aðalverðlaun, áheyrendaverðlaun og verðlaun fyrir að vera yngsti keppandinn í úrslitunum. Elfa Rún er leiðari í kammersveitinni Soloistenensemble Kaleidoskop í Berlín, en hefur einnig gefið sig að flutningi barokktónlistar undir merkjum upprunaflutnings og komið fram sem einleikari og leiðari með barokksveitinni Akademie für Alte Musik í Berlín. Elfa Rún var tilnefnd til Tónlistarverðlauna Norðurlandaráðs 2015.
Ugla Egilsdóttir

**Ugla Egilsdóttir** (9. febrúar 1986) er íslensk leikkona, tónlistarkona, skáld, uppistandari og blaðakona. Hún útskrifaðist úr Fræði & framkvæmd í Listaháskóla Íslands árið 2011. Ugla hefur leikið í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum auk þess að koma fram með uppistand og tónlistaratriði. Ásamt Sögu Garðarsdóttur stýrði hún hlaðvarpsþættinum Ástin og leigumarkaðurinn frá mars 2014 til mars 2015.
Hallgrímur Eldjárnsson

**Hallgrímur Eldjárnsson** (1. ágúst 1723 – 12. apríl 1779) var prestur, prófastur, og skáld. 

## Ævi og störf
Hallgrímur fæddist á Auðbrekku í Hörgárdal. Foreldrar hans voru Eldjárn Jónsson prestur á Möðruvöllum (d. nóv. 1725) og Þórvör Egilsdóttir frá Glaumbæ (d. 1724).

Hallgrímur ólst upp á Hrafnagili hjá Þorsteini prófasti Ketilssyni. Hann fór í Hólaskóla og útskrifaðist þaðan 1744. Sigldi til Hafnar og lauk embættisprófi í guðfræði 1746. Hóf búskap á Kristnesi 1747 og árið eftir var hann vígður aðstoðarprestur Þorsteins fóstra síns í Hrafnagili. Fékk Bægisá 1751. Sótti um Laufás og flutti þangað 1768 en sótti svo um Grenjaðarstað sama ár og fékk. Þangað flutti hann 1769 og sat þar til æviloka.

## Kveðskapur
Hallgrímur var skáld gott og orti bæði trúarleg og veraldleg kvæði en fátt hefur verið prentað og ekkert getur kallast þekkt í dag.
:Minningakvæði um Hallgrím Pétursson (prentað með Hallgrímskveri frá og með útgáfunni 1765)
:Ævikvæði
:Dúðadurtskvæði (prentað í Þjóðsögum Ólafs Davíðssonar)
:Leppalúðakvæði
:Grýlukvæði
:Tröllaslagur (120 erinda bálkur gegn hrossaketsáti)
:Vökulúður (prentaður í útfararminningu Magnúsar Gíslasonar amtmanns)
:Sumarheilsan (hefur verið prentað)
:Tíðavísur
:Huggunarklasi, ort út af heilagri ritningu
:Ljóðmæli yfir guðspjöll allra helgidaga

„Margt af kveðskap hans er ort af íþrótt enda var Hallgrímur talinn í röð fremstu skálda á sinni tíð. Öll er sú kveðandi þó löngu gleymd og rykfellur nú í kjöllurum og geymsluloftum safna. Hallgrímur var enginn nýjungamaður í ljóðagerð, hreintrúarmaður eins og vera bar á hans dögum og nokkuð vandlætingasamur. Skáldskapur hans og hugmyndir voru því lítt að skapi skeytingarminni manna en lausungarmeiri á síðari og breytnari tímum. Tilviljanir og tíska ráða víst talsverðu um það hvað telst mikill skáldskapur og hvað ekki.“ Barátta Hallgríms og yrkingar gegn hrossaketsáti hafa þótt nokkur ljóður á ráði hans, og hafa orðið að aðhlátursefni á síðari tímum, en þar var hann barn síns tíma.

Dæmi um kveðskap hans er eftirfarandi erindi sem hann orti er hann kvaddi Kaupmannahöfn og hélt heim að loknu námi þar 1746:

:Far Hafnar frægi staður
:far vel, þig aldrei sé eg meir
:frá þér eg ferðast glaður
:frá þér til Íslands geð mitt þreyr
:föðurláð framar met eg
:frið og náð hreppt þar get eg  
:en um þitt ráð, tönn fyrir tungu set eg.

## Einkahagir
Kona Hallgríms var Ólöf Jónsdóttir (d. 1757), dóttir Jóns Halldórssonar á Völlum í Svarfaðardal.

Börn:
* Eldjárn stúdent (1748-1825)
* Snjálaug (1748-1814)
* Jón prestur í Þingmúla (1749-1815)
*Þorsteinn í Stærraárskógi (1752-1791)
* Þórvör (1754-1764)
* Ólöf (1755-1815)

## Tengt efni

* Eldjárnsþáttur. Halldór Ármann Sigurðsson 2002.

## Tilvísanir
Hvítahafsskurðurinn

**Hvítahafsskurðurinn** er skipaskurður sem tengir Hvítahafið við Eystrasalt. Skurðurinn var tekinn í notkun 2. ágúst 1933. Meðan á gerð skurðarins stóð létust 12.000 Gúlagfangar sem unnu verkið.

Skurðurinn liggur að hluta eftir ám og tveimur vötnum, en það eru Onegavatn og Vygozerovatn. Skurðurinn er 227 km langur. Hann er grunnur eða  4 metra djúpur og nýtist ekki nema þann hluta árs sem vatnið er ekki ísilagt. Sovétríkin kynntu skurðinn sem dæmi um fyrstu vel heppnuðu fimm ára áætlun sína. Smíði hans tók 20 mánuði milli 1931 og 1933 og hann var tilbúinn fjórum mánuðum fyrr en áætlanir gerðu ráð fyrir. Stjórnvöld létu 12.000 fanga lausa þegar skurðurinn var tilbúinn, en það kemur fram í opinberum gögnum að 12.000 fangar létust á meðan á smíðinni stóð. Talið er að sú tala sé mjög vanmetin og allt að helmingi fleiri hafi látið lífið.

## Fangavinna
Hvítahafsskurðurinn var gerður af föngum og unnu yfir 100 þúsund fangar að verkinu. Þeir voru fluttir víða að úr fangelsum. Vanalega hvíldi leynd yfir fangelsum og þrælkunarvinnu í Sovétríkjunum en fangavinnan við þennan skurð var vel auglýst og kynnt fyrir umheiminum sem betrunarvist.

Í íslenskri samtímaheimild er fangavinnunni við Hvítahafskurðinn lýst svona:

## Tilvísanir

## Heimildir
* Anne Applebaum (2003): *Gulag: A History*, London: Penguin, 677 bls
* Paul R. Gregory, Valery Lazarev and V. V. Lazarev: *Economics of Forced Labor: The Soviet Gulag*
* Cynthia A. Ruder: *Making History for Stalin: The Story of the Belomor Canal*, University Press of Florida, 1998, 284 bls
* International Institute of Social History: ''Belomorkanal''
The Doors

**The Doors** var bandarísk rokkhljómsveit sem stofnuð var í Los Angeles og starfaði frá 1965–1973 (en átti endurkomu einstaka ár). Nafn hljómsveitarinnar kom frá bók Aldous Huxley, *The Doors of Perception*, en sú tilvitnun er reyndar í skáldið William Blake.

The Doors áunnu sér orðspor fyrir skrautlega sviðsframkomu og texta Jim Morrison, söngvara hljómsveitarinnar. Með vinsælli laga hljómsveitarinnar er lagið *Light my Fire*. Morrison lést árið 1971 í París vegna vímuefnamisnotkunar. Hljómsveitin hélt áfram sem tríó þangað til 1973 þegar meðlimirnir ákváðu að leggja upp laupana. Þeir gáfu út tvær plötur án söngs Morrisons en árið 1978 ákváðu þeir að gefa út plötu (*An American Prayer*) þar sem upptökur af ljóðum Morrison heyrðust með tónlist.

Hljómsveitin hefur komið einstöku sinnum saman til að spila og fengu Eddie Vedder, söngvara Pearl Jam til að syngja fyrir sig árið 1993 þegar þeir tóku á móti viðurkenningu Rock 'n roll hall of fame.

## Meðlimir
*Jim Morrison – söngur, textar, munnharpa, tamborína og hljóðgervill, (1965–1971; dó 1971)
*Ray Manzarek – hljómborð, orgel og söngur (1965–1973, 1978, 1993, 1997, 2000, 2011; dó 2013)
*Robby Krieger – gítar, söngur (1965–1973, 1978, 1993, 1997, 2000, 2011, 2013, 2016)
*John Densmore – trommur (1965–1973, 1978, 1993, 1997, 2000, 2011, 2013, 2016)

## Plötur
*The Doors (1967)
*Strange Days (1967)
*Waiting for the Sun (1968)
*The Soft Parade (1969)
*Morrison Hotel (1970)
*L.A. Woman (1971)
*Other Voices (1971)
*Full Circle (1972)
*An American Prayer (1978)
Fallsetning

**Fallsetningar** er setning sem kemur í andlagsstöðu á eftir sögn, og gegnir svipuðu hlutverki og fallorð. Oft er greint á milli tveggja tegunda fallsetninga, skýringarsetninga og spurnarsetninga.

## Dæmi
* *Anna sagði *'að Axel væri leiður**.'' (skýringarsetning)
* ''Anna spurði **hvort Axel væri leiður*'.* (spurnarsetning)
Ragnar Hansson

**Ragnar Hansson** (29. mars 1978) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri, grafískur hönnuður, uppistandari, hlaðvarpsgerðarmaður og stofnandi hlaðvarpsþjónustunnar Alvarpsins. Hann hefur einnig starfað í pólitík með Besta flokknum og Bjartri framtíð.
Skipastigi

**Skipastigi** er skipaskurður eða hluti skipaskurðar sem er með hólfum eða kvíum sem loka má og opna þannig að skip komast upp á við eða niður hólf úr hólfi.

Meðal skipaskurða á Norðurlöndum er Gautaskurðurinn sem tengir vatnið Vænir við Kattegat. Í þeim skurði eru 64 þrep. Vinna við þann skurð hófst um 1800.

## Tilvísanir
Gautaskurðurinn

**Gautaskurðurinn** eða Gautasíki er skipaskurður og vatnaleið í Suður Svíþjóð, milli Vænis (Vänern) og Eystrasalts. Skurðurinn er 182 km langur, þar af eru skipaskurðir 87 km en að öðru leyti liggur leiðin um vötn. Á Gautaskurði eru 58 flóðgáttir og er  mesta hæð yfir sjávarmáli er 91,5 m. Skurðurinn var  byggður á árunum 1810-32. Hann er lokaður að meðaltali 4 mánuði á ári vegna ísa.

Gautaskurðurinn ásamst Tröllhettuskurðinum myndar siglingaleið milli Kattegat og Eystrasalts um vötnin Vænir (Vänern) og Veitur (Vättern) og árnar Gautelfi og Motalaá. Skurðurinn er ekki fær hafskipum. Það var um 1500 sem fyrst var hugað að siglingaleið milli Gautaborgar um smálensku vötnin til Norrköping en  fyrir tíma járnbrauta var slík flutningaleið mikilvæg og eins var með slíkum skurði  hægt að sleppa við Eyrarsundtollinn sem Danir tóku af öllum skipum sem fóru um Eyrarsund. Með slíkum skurði væri einnig hægt að hnekkja valdi Hansakaupmanna.

## Heimildir

* Göta-skurðurinn, Fálkinn, 41. Tölublað (08.10.1932), Bls. 6-7
* Siglt gegnum Gautaskurðinn, Lögberg, 29. tölublað (17.07.1930), Blaðsíða 7
* Hallgrímur Jónasson,Vatnaleiðin gegnum Svíþjóð, Tíminn, 76. tölublað (04.07.1939), Blaðsíða 302
Shannon Leto

**Shannon Carl Leto** ( fæddur 9. Mars, 1970) er bandarískur tónlistarmaður sem er best þekktur sem trommari í hljómsveitinni 30 Seconds to Mars. Hann stofnaði hljómsveitina árið 1998 í Los Angeles, Kaliforníu, með yngri bróður sínum Jared. Hljómsveitin náði frægð með annarri plötunni *Beautiful Lie* (2005) og smáskífunum, *This is war* (2009) og Love, Faith and Dreams (2013).
Tomo Miličević

**Tomislav "Tomo" Miličević** (fæddur 3. september , 1979, í Sarajevo í Bosníu og Hersegóvínu) er bandarískur tónlistarmaður og plötuframleiðandi. Tomo er þekktur fyrir að vera gítarleikari í rokkhljómsveitinni 30 Seconds to Mars með þeim bræðrum Jared og Shannon Leto.
Matt Wachter

**Matthew Walter "Matt" Wachter** (fæddur 5. jan 1976 í Pennsylvaníu, Bandaríkjunum). er bandarískur tónlistarmaður sem er þekktastur fyrir að hafa spilað í rokkhljómsveitunum 30 Seconds to Mars og Angels & Airwaves. Hann var í 30 Seconds to Mars 2001 - 2007 og Angels & Airwaves árin 2007-2014.
Ransom Riggs

**Ransom Riggs** (fæddur 3. febrúar 1979) er bandarískur rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður þekktastur fyrir bókinni *[[Heimili Fröken Peregrine fyrir sérkennileg börn]]*.

## Tenglar
*Heimasíða
Kevin Drake

**Kevin Drake** (fæddur 26. mars, 1979) er bandarískur tónlistarmaður, sem er best þekktur fyrir að vera einn af upprunalegu gítarleikurum í hljómsveitinni 30 Seconds to Mars. Hann ólst upp í Los Angeles, Kaliforníu, og byrjaði að spila á píanó í kringum fimm ára aldur og 10 ára hann byrjaði að læra á gítar. Drake var aðeins í 30 Seconds to Mars í rúmlega eitt ár og yfirgaf hljómsveitina fyrst og fremst vegna tónlistarferðarinnar. Hann fór síðar í hljómsveit sem heitir Dillusion, með Preston Moronie ( sem er nú meðlimur Hyper Crush) og Jason Evigan (söngvari fyrir eftir miðnætti Project). Drake býr í Costa Mesa, Kaliforníu.