open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krummi svaf í klettagjá

**Krummi svaf í klettagjá** er íslenskt ljóð eftir Jón Thoroddsen, lagið við vísuna er í 4/4 takti í frýgískri tóntegund.

## Texti

:* Hér er texti fyrir lagið:*

:Krummi svaf í klettagjá,
:kaldri vetrarnóttu á,
: ::verður margt að meini::
:Fyrr en dagur fagur rann,
:freðið nefið dregur hann
: ::undan stórum steini.::

:Allt er frosið úti gor,
:ekkert fæst við ströndu mor
: ::svengd er metti mína.::
:Ef að húsum heim ég fer
:heimafrakkur bannar mér
: ::seppi´ úr sorp að tína.::

:Öll er þakin ísi jörð,
:ekki séð á holtabörð
: ::fleygir fuglar geta.::
:En þó leiti út um mó,
:auða hvergi lítur tó;
: ::hvað á hrafn að éta.::

:Á sér krummi ýfði stél,
:einnig brýndi gogginn vel,
: ::flaug úr fjallagjótum::
:Lítur yfir byggð og bú
:á bænum fyrr en vakna hjú,
: ::veifar vængjum skjótum.::

:Sálaður á síðu lá
:sauður feitur garði hjá,
: ::fyrrum frár á velli.::
:Krunk, krunk, nafnar, komið hér,
:krunk, krunk, því oss búin er
: ::krás á köldu svelli.::

## Tilvísanir


## Heimildir
* „Krummi svaf í klettagjá“, kallað „Krummavísur“; birtist í Tímanum 1992
Pink

**Alecia Beth Moore** (f. 8. september 1979), þekkt undir nafninu **Pink**, er bandarísk söngkona.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Can't Take Me Home* (2000)
* *M!ssundaztood* (2001)
* *Try This* (2003)
* *I'm Not Dead* (2006)
* *Funhouse* (2008)
* *Greatest Hits...So Far!!!* (2010)
* *The Truth About Love* (2012)
* *Rose Ave* (2014)
* *Beautiful Trauma* (2017)
* *Hurts 2B Human* (2019)
* *Trustfall* (2023)

## Tenglar

* 
* 
*
Skógræktarfélag Íslands

**Skógræktarfélag Íslands** er landssamband 61 staðbundinna skógræktarfélaga sem hefur það markmið að rækta skóga á Íslandi. Samtals telja félagar um átta þúsund talsins. Félagið var stofnað á Alþingishátíðinni 1930.

Félagið gefur út félagsritið Skógræktarritið, fréttablaðið Laufblaðið og sérritið *Frækornið*, stendur fyrir námskeiðum og fyrirlestrum tengdum skógrækt og útnefnir á hverju ári *[[tré ársins]]*. Þá er jólamarkaður í Heiðmörk sem félagið stendur fyrir.

## Tengill
*Heimasíða Skógræktarfélags Íslands
Bæjarstjórnarkosningar á Seltjarnarnesi

Seltjarnarnes fékk kaupstaðarréttindi 1974 og því voru hreppsnefndarkosningar aflagðar og þess í stað kosið til bæjarstjórnar. Jafnframt var fulltrúum fjölgað um tvo.

## 1974

Sveitarstjórnarkosningarnar 1974 fóru fram 26. maí. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum.


## 1978

Sveitarstjórnarkosningarnar 1978  fóru fram 21. maí. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum. Guðrún Katrín Þorbergsdóttir (síðar forsetafrú) varð fyrst kvenna til að ná kjöri í bæjarstjórn Seltjarnarness.


## 1982

Sveitarstjórnarkosningarnar 1982  fóru fram 22. maí. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum.


## 1986

Sveitarstjórnarkosningarnar 1986  fóru fram 31. maí. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum en Alþýðubandalagið náði að saxa á hann.


## 1990

Sveitarstjórnarkosningarnar 1990 fóru fram 26. maí. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum gegn *Neslista Bæjarmálafélags Seltjarnarness*.


## 1994

Kosið var 28. maí 1994. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum en *Neslisti Bæjarmálafélags Seltjarnarness* saxaði talsvert á forskotið.


## 1998

Kosið var 23. maí 1998. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum og náðu 5 bæjarfulltrúum.


## 2002

Kosið var 25. maí 2002. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum en Neslisti Bæjarmálafélags Seltjarnarness vann mann.


## 2006

Kosið var 27. maí 2006. Sjálfstæðismenn héldu meirihluta sínum og unnu aftur fulltrúa af Neslista Bæjarmálafélags Seltjarnarness.


## 2010

Kosið var 29. maí 2010. Samfylkingin og Framsóknarflokkurinn buðu fram undir eigin merkjum eftir að hafa verið með í Neslistanum. Samfylkingin fékk bæjarfulltrúa en Neslistinn missti.



## Heimildir
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Elliðaár

**Elliðaár** eru ár sem renna frá Elliðavatni skammt frá Reykjavík, um Elliðaárdal og út í Faxaflóa. Árnar kvíslast og því heita þær Elliðaár en ekki Elliðaá. Elliðaárnar eru lindár sem koma úr lindum við Elliðavatn, í Heiðmörk og á Mosfellsheiði. Meðalrennsli ánna er um 5 m3/s.

Árnar og vatnið eru kenndar við skip Ketilbjörns gamla landnámsmanns sem getið er í Landnámu. Árnar voru brúaðar fyrst árið 1893 og tók virkjun til starfa við árið 1921. Í ánum veiðist lax og silungur. Það er hefð fyrir því að borgarstjóri Reykjavíkur veiði fyrsta laxinn á hverju sumri.

## Tenglar
* ''Elliðaármálin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1947
* Elliðaárdalur 
* 
* Rafstöðin við Elliðaár
* 2600 laxar úr Elliðaárnum 1891 Morgunblaðið, 166. tölublað (26.07.1987), Blaðsíða 56

## Tilvísanir
Guðrún Katrín Þorbergsdóttir

**Guðrún Katrín Þorbergsdóttir** (fæddist 14. ágúst 1934 í Reykjavík, lést 12. október 1998 í Seattle) var fyrsta konan til að ná kjöri í bæjarstjórn Seltjarnarness, framkvæmdastjóri Póstmannafélag Íslands og forsetafrú.

Hún giftist Ólafi Ragnari Grímssyni árið 1974 og eignaðist með honum tvíburadætur ári seinna. 

Hún náði fyrst kjöri sem bæjarfulltrúi í bæjarstjórnakosningunum 1978 og sat í fjögur kjörtímabil, ýmist sem fulltrúi Alþýðubandalagsins eða sameiginlegs lista nokkurra framboða.

Hún lést af hvítblæði árið 1998.

## Heimildir
* 
*
Naomi Campbell

**Naomi Elaine Campbell** (fædd 22. maí 1970 í London) er ensk fyrirsæta og leikkona.

## Kvikmyndir
* *Cool as Ice* (1991)
* *The Night We Never Met* (1993)
* *Prêt-à-Porter* (1994)
* *Unzipped* (1995) 
* *Miami Rhapsody* (1995)
* *To Wong Foo, Thanks for Everything! Julie Newmar* (1995)
* *Catwalk* (1996) 
* *Girl 6* (1996)
* *Invasion of Privacy* (1996)
* *Beautopia* (1998) 
* *An Alan Smithee Film: Burn Hollywood Burn* (1998)
* *Trippin*' (1999)
* *Prisoner of Love* (1999)
* *Ali G Indahouse* (2002)
* *The Fat Slags* (2004)
* *The Call* (2006) 
* *Karma, Confessions and Holi* (2006)

## Tenglar
* Opinber vefsíða Naomi Campbell
Handanvera

**Handanvera** (franska: *transcendance*) er samkvæmt 20. aldar heimspekingnum Jean-Paul Sartre annar hlutinn af hugtakapari. Í fyrsta lagi er staðvera (franska: *facticité*), en hún er heild þeirra staðreynda sem einkenna hlutskipti mannsins, sá efniviður sem hann getur smíðað líf sitt úr. *Handanvera* er aftur á móti það hvernig hann vinnur úr þessum efnivið, hvað hann gerir úr sér á grundvelli þessara staðreynda. 

Sumum finnst handanvera vera óskýr þýðing á franska hugtakinu, alltént eins og Sarte lítur á það, og vilja frekar nefna *Yfirstigningu*.
Safari

**Safari** er vafri hannaður og markaðsettur af Apple Inc. Hann er byggður á WebKit kóðasafninu. Hann fylgir með stýrikerfunum macOS og iOS. Fyrsta útgáfa vafrans var gefin út sem prufuútgáfa 7. janúar 2003. Vafrinn er fjórði mest notaði vafri Bandaríkjanna, á eftir Internet Explorer, Mozilla Firefox og Google Chrome. Í janúar 2009 var markaðshlutdeildin af Safari 8,29%.

## Saga og þróun
Þangað til 1997 voru Apple tölvur seldar með Netscape Navgator og Cyberdog. Internet Explorer var síðar seldur með stýrikerfinu Mac OS 8.1 í tengslum við fimm ára samning Apple og Microsoft. Á þessum tíma voru þrjár útgáfur af Internet Explorer gefnar út.

Vafrinn var fyrst gefin út fyrir Windows stýrikerfið 11. júní 2007 og vafrinn studdi Windows til ársins 2012 (þ.e. Windows XP, Vista og Windows 7).

### Safari 1
7. janúar 2003 tilkynnti Steve Jobs að Apple hafi hannað sinn eigin vafra sem gengi undir nafninu Safari. Fyrsta stóra útgáfa vafrans var útgefin 23. júní 2003. Mac OS X 10.3 kom út með vafranum en Internet Explorer var enn seldur með stýrikerfinu. 

### Safari 2
Í apríl 2005 voru gallar lagfærðir í vafranum sem gerðu honum kleift að verða fyrsti vafrinn sem stóðst Acid2 prófið. Með tilkomu Mac OS X 10.4 varð Safari eini vafrinn sem fylgdi með stýrikerfinu.

### Safari 3
9. janúar 2007 tilkynnti Steve Jobs að iPhone myndi nota farsímaútgáfu af Safari vafranum. 11. júní sama árs var vafrinn útgefinn fyrir Mac OS X 10.5, Windows XP og Windows Vista. Í Windows útgáfu vafrans leyndist galli sem leyfði farstjórnun vafrans, en Apple lagaði gallann þremur dögum síðar. Farsímaútgáfa vafrans fyrir iPhone var gefin út 29. júní 2007.
Guðmundur Guðmundsson

**Guðmundur Guðmundsson** getur átt við eftirfarandi:

* Guðmundur Guðmundsson (f. um 1618), snikkari og bíldskeri í Bjarnastaðahlíð í Skagafirði.
* Guðmundur Guðmundsson (f. 1874) skólaskáld
* Guðmundur Guðmundsson (f. 1932) listmálari, einnig þekktur sem **Erró**
* Guðmund Þórð Guðmundsson, handknattleiksþjálfara
Skógarkerfill

**Skógarkerfill** (fræðiheiti: *Anthriscus sylvestris*) er ágeng sveipjurt sem var líklega flutt til Íslands sem skrautplanta upp úr 1920. Hann er hávaxinn og öflugur í samkeppni við þær tegundir sem fyrir eru og getur eytt þeim gróðri sem fyrir var. Skógarkerfill inniheldur ýmis virk efni sem mögulegt er að nýta til framleiðslu á snyrtivörum eða fæðubótarefnum.

## Heimildir

## Frekari lestur
* Náttúrufræðistofnun Íslands og Landgræðsla ríkisins (2010). ''Alaskalúpína og skógarkerfill á Íslandi. Útbreiðsla, varnir og nýting'' (Skýrsla til umhverfisráðherra). Reykjavík: Náttúrufræðistofnun Íslands og Landgræðsla ríkisins. ISBN 978‐9979‐9335‐7‐1
Íslensk málfræði

**Íslensk málfræði** nær yfir allar þær reglur í íslensku sem gilda um uppbyggingu orða, orðasambanda og setninga. Á Íslandi er hefð fyrir forskriftarmálfræði, þar sem reglur eru lagðar fram og þær kenndar sem „rétt mál“, en meðal málfræðinga er lýsandi málfræði ríkjandi. Í lýsandi málfræði er leitast við að gera grein fyrir málinu eins og það er notað í dag. Þar af leiðandi teljast fyrirbæri svo sem þágufallssýki  til viðurkenndra tilbrigða en ekki er litið á þau sem „rangt mál“. 

Íslenska er beygingamál með fjórum föllum: nefnifalli, þolfalli, þágufalli og eignarfalli. Í íslensku geta nafnorð haft eitt af þremur málfræðilegum kynjum: karlkyn, kvenkyn eða hvorugkyn. Nafnorð, fornöfn og lýsingarorð beygjast í falli og tölu (annaðhvort eintölu eða fleirtölu). Lýsingarorð hafa bæði sterka og veika beygingu og stigbreytast (frumstig, miðstig, efsta stig). 

Sagnir beygjast eftir persónu (fyrstu, annarri eða þriðju), tölu (eintölu eða fleirtölu), tíð (nútíð eða þátíð), hætti (framsöguhætti eða viðtengingarhætti) og mynd (germynd og miðmynd). Með hjálparsögnum má mynda önnur horf og myndir svo sem dvalarhorf, lokið horf og þolmynd. 

## Saga fræðilegrar umfjöllunar
Fyrsta skriflega umfjöllunin um íslenska málfræði sem vitað er um er Fyrsta málfræðiritgerðin. Fyrsta málfræðiritið sem gefið var út á prentuðu formi var *[[Grammatica Islandica rudimenta]]* (sem er latína og þýðir „grunnkennsla í íslenskri málfræði“) sem er oft stytt í *Rudimenta* eftir Runólf Jónsson (latínu: *Runolphus Jonae*) sem kom út árið 1651 og var prentað í Oxford árið 1689. Fyrsta forníslenska orðabókin var *[[Specimen lexici runici]]* prentuð 1650. Fyrsta orðabók nútímaíslensku var *[[Lexicon Islandicum]]* eftir Guðmund Andrésson. 

## Beygingarfræði
Beygingarkerfi íslensku svipar til annarra germanskra og indóevrópskra mála. Þó hafa mörg náskyld mál svo sem danska og enska glatað beygingarkerfi sínu að miklu leyti. Nafnorð beygjast í kyni, falli, tölu og ákveðni. Lýsingarorð beygjast í falli, tölu, kyni og ákveðni. Þar sem lýsingarorð eru notuð með nafnorðum eða fornöfnum hljóta þau beygingarleg atriði þaðan. Í íslensku er eingöngu ákveðinn greinir en hann er til sem viðskeyti eða sem laus greinir.  

Sagnir beygjast eftir persónu, tölu, tíð, hætti og mynd. 

### Nafnorð
Skipta má nafnorðum í tvo flokka eftir því hvort stofninn endar á samhljóði (sterk nafnorð) eða sérhljóði (veik nafnorð).

## Reglur

* n-reglur

## Sjá einnig

* Listi yfir forna rithætti íslenskra orða
* Listi yfir mismunandi rithátt íslenskra orða
Baldvin Halldórsson

**Baldvin Halldórsson** (23. mars 1923 - 14. júlí 2007) var íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Barði Guðmundsson (leikari)

**Barði Guðmundsson** (fæddur 5. maí 1957) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Bergur Þór Ingólfsson

**Bergur Þór Ingólfsson** (f. 6. janúar 1969) er íslenskur leikari. Í dag er hann þekktur sem leikstjóri og leikari í Borgarleikhúsinu.

Bergur stundaði nám við Leiklistarskóla Íslands þaðan sem hann útskrifaðist árið 1995.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tilvísanir


## Tenglar
Auðkennislykill

**Auðkennislykill** er tæki sem gerir notanda tölvuþjónustu auðveldara fyrir að bera kennsl á sig. Hugtakið á einnig við um hugbúnað sem gegnir sama hlutverki.

Auðkennislyklar eru notaðir til að sanna auðkenni manneskju á rafrænan hátt. Talnaruna ásamt eða í stað lykilorðs er notuð til að sanna að viðskiptavinurinn sé sá sem hann segist vera. 

Sumir lyklana innihalda dulkóðaða lykla, eins og stafræna undirskrift, lífsýni eða fingraför á meðan aðrir eru með lítil lyklaborð til að stimpla in PIN númer eða takka sem gefur upp talnarunu.

## Auðkennislyklar á íslandi
Á íslandi býður fyrirtækið Auðkenni ehf upp á svokallaða takka auðkennislykla. Þessir lyklar eru notaðir til innskráningar í íslenska vefbanka og eru af gerðinni Todos eCode Ez Token. Íslensku bankarnir fengu sérstakt leyfi fyrir auðkennislyklunum frá samkeppniseftirlitinu.

## Tengill
*
* Upplýsingar um auðkennislykil Auðkenni ehf. á vef Todos
Internet Movie Database

**Internet Movie Database** (skammstafað **IMDb**) er vefsíða sem var stofnuð árið 1990. Hún hýsir gagnagrunn um leikara, kvikmyndagerðamenn, kvikmyndir, sjónvarpsþætti og tölvuleiki. Upplýsingarnar eru að mestu aðsent efni frá innskráðum notendum síðunnar. Árið 1998 var *IMDb* keypt af Amazon.

## Heimildir

## Tenglar
* Heimasíða IMDb
Björn Hlynur Haraldsson

**Björn Hlynur Haraldsson** (f. 8. desember 1974) er íslenskur leikari og leikstjóri.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

Björn Hlynur leikstýrði söngleiknum Jesus Christ Superstar sem frumsýndur var í Borgarleikhúsinu í desember 2007.

## Tenglar
*
Bjarni Ingvarsson

**Bjarni Ingvarsson** (f. 30. ágúst 1952) er íslenskur leikari og leikstjóri. Hann er einn af stofnendum Möguleikhússins og hefur leikið og stjórnað á þeim vettvangi. Einnig hefur hann sett upp sýningar með Hugleik og fleiri leikfélögum.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Björgvin Franz Gíslason

**Björgvin Franz Gíslason** (f. 9. desember 1977 í Reykjavík) er íslenskur leikari og er sonur Eddu Björgvinsdóttur og Gísla Rúnars Jónssonar.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Björn Ingi Hilmarsson

**Björn Ingi Hilmarsson** (f. 17. ágúst 1962) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Dofri Hermannsson

**Dofri Hermannsson** (f. 25. september 1969) er íslenskur leikari, hagfræðingur og náttúruverndarsinni. Hann sat í stjórn Náttúruverndarsamtaka Íslands á árunum 2001-2005, var varaborgarfulltrúi Samfylkingarinnar 2006-2010 en hætti þá afskiptum af stjórnmálum. Hann er með meistapróf í hagnýtri hagfræði við Háskólann á Bifröst með áherslu á umhverfishagfræði, nýsköpun og svæðahagfræði. Hann stýrði stefnumótun Samfylkingarinnar í umhverfismálum, nýsköpunarmálum og byggðamálum fyrir alþingiskosningar 2007 og 2009, var fyrsti starfsmaður Hátækni- og sprotavettvangs (samstarfsverkefni stjórnarráðsins og Samtaka Iðnaðarins) sem kom mikilvægum stuðningasaðgerðum fyrir nýsköpunarfyrirtæki í framkvæmd.

Dofri rekur ferðaþjónustufyrirtækið Reykjavik erupts sem sérhæfir sig í ferðum sem tengjast jarðfræði og eldgosum.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
* Blogg Dofra
* Reykjavik erupts
Eiríkur Guðmundsson (leikari)

**Eiríkur Guðmundsson** (f. 7. apríl 1957) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Erlingur Gíslason

**Erlingur Gíslason** (f. 13. mars 1933, d. 8. mars 2016) var íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Brimarhólmur

**Brimarhólmur** eða **Brimarahólmur** (danska: *Bremerholm*) var upphaflega eyja við Kaupmannahöfn, en síðan tengd landi á 16. öld og reist þar verkstæði danska sjóhersins er var að nokkru rekið með nauðungarvinnu afbrotamanna. Þangað voru m.a. margir íslenskir brotamenn dæmdir. Brimarhólmur var við lýði sem fangelsi frá 16. öld og fram um miðja 19. öld. Frá 17. maí 1741 var hætt að hafa þar aðra afbrotamenn en úr danska sjóhernum og tók Stokkhúsið þá við íslenskum brotamönnum. 

## Tengt efni

* Rasphúsið
* Spunahúsið

## Tenglar
* ''Fáráðlingur dæmdur ævilangt á Brimarhólm''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1956
Víðir

**Víðir** getur átt við eftirfarandi:
* Mannsnafnið Víðir
* Víði; ættkvísl af víðiætt
* Knattspyrnufélagið Víðir
* Vikublaðið Víði sem kom út í Vestmannaeyjum 1928-1953
Egill Ólafsson

**Egill Ólafsson** (f. 9. febrúar 1953) er íslenskur söngvari, leikari, laga- og textahöfundur. Eiginkona hans er Tinna Gunnlaugsdóttir leikkona og fyrrverandi Þjóðleikhússtjóri.

Egill kom fram á sjónarsviðið 1975, fyrst með Spilverki þjóðanna, Stuðmönnum og Hinum íslenzka Þursaflokki. 

Í leikhúsi hóf hann störf 1976 í sýningu Gullna hliðsins hjá Þjóðleikhúsinu. Hann hefur leikið í fjölda söngleikja og leikrita á íslensku leiksviði, sem og í íslenskum, þýskum og skandínavískum kvikmyndum. 

Egill hefur samið tónlist fyrir bæði leikhús og kvikmyndir. Hann hefur gefið út 14 sólóplötur eða samvinnuplötur.

Egill greindist með Parkinsonsveiki árið 2020.

## Plötur
* 1978: *Þegar mamma var ung* (Með Diddú)
* 1989: *Ég vildi* (Með Ólöf Kolbrúnu Harðardóttur)
* 1991: *Tifa tifa*
* 1992: *Blátt blátt*
* 1993 *Fagra veröld* (Með Guðrúnu Gunnarsdóttur og Stefáni S Stefánssyni)
* 1996: *Híf opp* (Með Tríói Björns Thoroddsens)
* 2001: *Angelus novus/Nýr engill*
* 2003 *Le Grand Tango & Egill Ólafsson*
* 2006: *Miskunn dalfiska* 
* 2007 *Hymnalög*
* 2012: *Vetur*
* 2013: *Örlög mín*
* 2018: *FJALL*
* 2022: *Tu duende - el duende* (Með Lissette Hernandez Pigueiras)

## Kvikmynda- og sjónvarpsþáttaferill

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
* Samtíðarmenn 2003: Egill Ólafsson
Ellert Ingimundarson

**Ellert Ingimundarson** (f. 17. ágúst 1957) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
* 
* http://web.mac.com/austmann
Beltaþyrill

**Beltaþyrill** (fræðiheiti: *Ceryle alcyon* eða *Megaceryle alcyon*) einnig verið nefndur **Ísfugl** er stór fugl af þyrlaætt sem verpir í Norður-Ameríku og Kanada.

Beltaþyrillinn grefur sér grenishreiður í jarðveg líkt og Lundinn. Það er með göngum líkt og greni refa og góð vörn og skjól fyrir unga og egg.

Fuglinn er sjaldséður flækingur á Íslandi. 

## Tilvísanir
Fornfranska

**Fornfranska** er franskan sem töluð var frá um 1000 til 1300 í norður-Frakklandi og að hluta í Belgíu og Sviss.
Evert Ingólfsson

**Evert Ingólfsson** (f. 29. október 1947) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Gestur Einar Jónasson

**Gestur Einar Jónasson** (f. 4. maí 1950) er íslenskur leikari og útvarpsmaður.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Eyþór Árnason

**Eyþór Árnason** (f. 2. ágúst 1954) er íslenskur leikari og skáld. Hann er frá Uppsölum í Akrahreppi. Hann hefur starfað sem sviðsstjóri frá 1987, lengst af hjá Stöð 2, en var ráðinn fyrsti sviðsstjóri tónlistarhússins Hörpu fyrir opnun hússins. 

Hann hlaut Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar 2009 fyrir fyrstu ljóðabók sína, *Hundgá úr annarri sveit*. Árið 2011 sendi hann frá sér ljóðabókina *Svo ég komi aftur að ágústmyrkrinu*.

## Ljóðabækur

* *Hundgá úr annarri sveit* (2009)
* *Svo ég kom aftur að ágústmyrkrinu* (2011)
* *Norður* (2015)
* *Ég sef ekki í draumheldum náttfötum* (2016)
* *Skepnur eru vitlausar í þetta* (2018)
* *Réttindabréf í byggingu skýjaborga* (2021)
* *Þar sem dragsúgurinn er hvítur refur* (2024)
Scarlett Johansson

**Scarlett I. Johansson** (fædd 22. nóvember 1984) er bandarísk leik- og söngkona. Johansson lék í fyrstu myndinni sinni árið 1994 en það var *North* og var hún tilnefnd til verðlauna fyrir frammistöðu sína. Scarlett varð frægari árið 1998 eftir að hafa leikið í myndinni *The Horse Whisperer* og fékk mikið lof gagnrýnenda fyrir hlutverk sitt í *Ghost World* árið 2001 en það hlutverk gerði hana fræga og vann hún Chlotrudis verðlaunin fyrir vikið.

Hún skipti yfir í fullorðinshlutverk með marglofaðri frammistöðu sinni í mynd Sofiu Coppola, *Lost in Translation* á móti Bill Murray og vann hún BAFTA verðlaun, og *Girl with a Pearl Earring* en báðar myndirnar færðu henni Golden Globe tilnefningu árið 2003. Hlutverk hennar í *A Love Song for Bobby Long* færði henni þriðju Golden Globe tilnefninguna fyrir bestu leikkonu. Eftir að hafa leikið í *The Island* fékk Scarlett náð fyrir augum gagnrýnenda og fjórðu Golden Globe tilnefninguna, fyrir bestu leikkonu í aukahlutverki, fyrir leik sinn í mynd Woody Allen, *Match Point*. Hún fylgdi henni eftir með annarri mynd Allen, *Scoop*, með Hugh Jackman. 

Eftir að hafa leikið í misheppnuðu myndinni *Nanny Diaries* árið 2007 fékk ferill Johansson endurvakningu að hálfu gagnrýnenda með myndinni *The Other Boleyn Girl* árið 2008, þar sem hún lék á móti Natalie Portman og Eric Bana og Woody Allen myndinni *Vicky Christina Barcelona* með Javier Bardem og Penélope Cruz. Hún fékk góða dóma fyrir leik sinn í *He's Just Not That Into You* árið 2009 og lék í *Iron Man 2* ásamt Robert Downey Jr. og Samuel L. Jackson.

20. maí 2008 gaf Scarlett út sína fyrstu plötu, *Anywhere I Lay My Head*, þar sem hún söng lög Tom Waits. Önnur platan hennar, *Break Up* með Pete Yorn kom út í september 2009.

Árið 2010 lék hún ofurnjósnarann Black Widow (Natasha Romanov) í Marvel-ofurhetjumyndinni *Iron Man 2* og endurtók hlutverkið í ofurhetjumyndinni ''The Avengers''.

## Æska

## Kvikmyndir
Dýrabær

***Dýrabær*** (enska: *Animal Farm*) er skáldsaga eftir George Orwell og ein frægasta háðsádeilan sem lýsir sovéskum alræðistilburðum. Orwell byggði bókina á atburðum sem áttu sér stað fram að og á meðan einræði Jósef Stalíns stóð. Orwell, demókratískur sósíalisti og meðlimur í Sjálfstæða Verkalýðsflokknum í mörg ár, gagnrýndi Stalín og hafði efasemdir um gagn stalínisma eftir upplifanir sínar í spænsku borgarastyrjöldinni.

Bókin var valin ein af 100 bestu ensku skáldsögunum á tímabilinu 1923 til dagsins í dag af tímaritinu TIME Magazine.

## Söguþráður
Söguþráðurinn flokkast undir allegóríu, þar sem svínin leika hlutverk uppreisnarsinnaðra Bolsévika og steypa mannverunum á bænum af stóli og setja upp samfélag þar sem öll dýrin eru *jöfn*, allavega í fyrstu.

Major, gamli gölturinn á búgarðinum *Miklabæ* kallar hin dýrin á bænum á sinn fund, þar sem hann líkir mannverunum við sníkjudýr, og tekur svo upp á því að kenna dýrunum uppreisnarsönginn „Skepnur Englands.“ Þegar Major deyr svo þrem dögum seinna taka tveir ungir geltir - Snækollur og Napóleon - völdin og breyta draumi hans í veruleika. Dýrin á bænum gera uppreisn og reka hjónin sem eiga bæinn á brott og nefna hann Dýrabæ. Sjö boðorð dýrahyggjunar eru svo rituð á hlöðuvegginn þar sem allir geta lesið þau. Mikilvægasta boðorðið er „öll dýr eru jöfn.“ 

Þessi pólitíska dæmisaga verður ekki einungis að ævintýri í höndum Orwells, heldur á endanum að harmleik um draum og veruleika.

## Möguleg rittengsl
Pólski rithöfundurinn Wladyslaw Reymont, sem hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1925 ritaði skömmu fyrir andlátið skáldsöguna *Uppreisn* (pólska: *Bunt*), sem er augljós vísun í rússnesku byltinguna þar sem dýr á sveitabæ gera byltingu sem endar með harðræði og ofbeldi. Líkindin með sögunum eru talsverð en ekki er vitað til þess að Orwell hafi þekkt til pólsku skáldsögunnar, sem ekki hafði verið þýdd yfir á vestur-evrópsk tungumál.

## Kvikmyndaútgáfur
Þrjár kvikmyndir hafa verið gerðar eftir *Dýrabæ*.
* *[[Dýrabær (kvikmynd frá 1954)|Dýrabær]]* (1954) er teiknimynd þar sem Napóleon er á endanum steypt af stóli í annarri byltingu. Árið 1974 greindi E. Howard Hunt að sálfræðihernaðardeild bandarísku leyniþjónustunnar CIA hefði sent hann til að kaupa kvikmyndaréttinn að bókinni frá ekkju Orwells. Myndin var fjármögnuð af leyniþjónustunni.
* *[[Dýrabær (kvikmynd frá 1999)|Dýrabær]]* (1999) er leikin sjónvarpsmynd þar sem stjórn Napóleons hrynur saman í lokin og nýir menn eignast bæinn. Nýi endirinn endurspeglar hrun sovésks kommúnisma áður en myndin kom út.
* *[[Dýrabær (kvikmynd frá 2025)|Dýrabær]]* (2025) er teiknimynd í leikstjórn Andy Serkis með breyttum söguþræði sem á að vera táknsaga fyrir spillingu í viðskiptum á 21. öld. Í myndinni birtast nýjar persónur eins og grís að nafni Lucky. Persóna Snækolls er kvenkyns í myndinni.

## Tilvísanir
Tómhyggja

**Tómhyggja** eða **níhilismi** (áður nefnd **alneitunarstefna**) er stefna í heimspeki, sem staðhæfir að alheimurinn, einkum þó tilvist mannskepnunnar, sé án einhvers raunverulegs gildis, markmiðs, sannleika eða ómissandi tilgangs. 

*Tómhyggjumenn* eða *níhilistar* trúa ýmist öllum eða einhverju af eftirfarandi hugmyndum: það er engin rökbundin sönnun fyrir tilvist „æðri drottnara“ eða skapara, „sannur“ siðaboðskapur er með öllu óþekktur og einhver sönn siðferðisgildi sem ná eiga yfir alla veröldina eru ómöguleg; lífið hefur engan ósvikinn æðri „sannleika“ að geyma og engar gjörðir manna né dýra eru í raun „ákjósanlegri“ eða „betri“ en einhverjar aðrar.

Orðið *níhilismi* er dregið af latneska fornafninu ** sem þýðir einfaldlega „ekkert“. Hugtakið varð fyrst fleygt eftir að það kom fyrir í skáldsögu rússneska rithöfundarins Ívans Túrgenev (1818–1883), *Feður og synir*. Hin svonefnda Nihilistahreyfing í Rússlandi tók orðið upp á sína arma og gerði að stefnu sinni en Nihilistahreyfingin lýsti sig andsnúna öllu valdi og varð mjög umdeild í Rússlandi á nítjándu öld.
Wicca

**Wicca** er nafn á nýtrúarhreyfingu sem alls konar hópar víðsvegar um heiminn sverja sig við. Hreyfingin kom fyrst fram á sjónarsviðið árið 1954 þá kynnt af breskum opinberum starfsmanni, Gerald Gardner að nafni, eftir að galdralögin á Bretlandi voru numin úr gildi. Gardner hélt því fram að Wicca væri ósvikin trúarbrögð sem ættu rætur að rekja til fornra þjóð- og galdrahefða sem höfðu farið hulduhöfði á bretlandseyjum frá fornöld og Wicca ætti því upphaf sitt að rekja til heiðins siðar fyrir tíð kristni í evrópu. 

Aftur á móti hefur engum tekist að færa rökbundna sönnun fyrir fullyrðingum Gardners og í dag er það álitið að Gardner hafi sett saman Wicca sjálfur, þar sem mest af trúfræðilegu innihaldi þess er hægt að rekja til fyrirbæra sem sagnfræðirit frá 19. öldinni hafa þegar gefið til kynna.

Wicca virðist að mestu leyti byggt á enskum og keltneskum þjóðfræðum, enokíska kerfi Johns Dee, Thelema, Golden Dawn, Stregheria, tantrísku jóga og KJV Biblíunni.

Í nútímanum hafa mörg mismunandi afbrigði af Wicca verið búin til eftir þeirri reglu sem Gardner skapaði upphaflega og fékk viðurnefnið "Gardnerískt-Wicca". Þessi afbrigði byggja þó flest öll á sinni eigin sjálfstæðu trú, helgisiðum og athöfnum.
Sjóher

**Sjóher** (**flotalið** eða **sjólið**) er herlið sem er þjálfað og útbúið til að berjast á sjó, á herskipum. Undir sjóher flokkast mannskapur um borð í herskipum, kafbátum og einnig sá hluti flughers sem tekur á loft af flugmóðurskipum.

## Nokkur hugtök
*Stólaher* er haft um allan herskipaflota þjóðar eða einhverjar tiltekinnar einingar. *Sjóhernaður* er hernaður sem fer fram á sjó. *Sjóhermaður* er maður í sjóher. *Sjóliðsforingjar* (flotastjórar) eru nefndir *aðmírálar*. *Lautinant* er foringi herflokks (bæði á sjó og landi). Lautinantar eru stundum nefndir *luktafantar* á íslensku. 

Til forna börðust víkingar oft á sjó. Nokkur hugtök eru tengd þeim tíma. *Frálaga* (sbr. atlaga) nefnist það að leggja frá í sjóorrustu, *hrjóða skip* nefndist það að fella eða hrekja menn af skipi, *stafnleggja skipi* var það nefnt að leggja stafni að öðru skip í sjóorrustu.
Kristnihald undir Jökli (aðgreining)

**Kristnihald undir Jökli** getur átt við eftirfarandi:
* *[[Kristnihald undir Jökli (bók)|Kristnihald undir Jökli]]*, bók eftir Halldór Laxness.
* *[[Kristnihald undir Jökli (kvikmynd)|Kristnihald undir Jökli]]*, kvikmynd eftir Guðnýju Halldórsdóttur.
* *[[Kristnihald undir jökli (breiðskífa)|Kristnihald undir Jökli]]*, breiðskífa eftir Quarashi.
Brenninetla

**Brenninetla** (einnig: **natra**, **notrugras** eða **nötrugras**) (fræðiheiti: *Urtica dioica*) er planta af netluætt. Hún er með örsmá grágræn blóm í þéttum blómskipunum. Brenninetla getur verið allt frá 40 til 120 cm á hæð. 

Hún er frekar sjaldgæfur slæðingur hér á landi, nema í nánd við mannabústaði, og þá oftast í görðum eða í nánd við ræktaða garða. Hún blómgast í júlí. Laufblöð, stönglar og blaðstilkar eru með grófum um 2 mm löngum brennihárum, sem vernda plöntuna gegn snertingu manna og dýra. Af þessum eigindum hennar hefur hún fengið nafn sitt.

## Tilvísanir
Alþjóðastofnun

**Alþjóðastofnun** eða **alþjóðasamtök** er samtök fullvalda ríkja sem hafa ákveðin markmið og reglur sem aðilar að þeim þurfa að fullnægja og fylgja eftir. Sem dæmi má nefna Evrópusambandið, Rauða krossinn eða Alþjóðagjaldeyrissjóðinn.
 
Alþjóðleg félagasamtök, sem á ensku útleggst sem „international non-governmental organization (NGO)“, eru samtök sem fyrir einstaklinga sem starfa þvert á landamæri. Nokkuð er um að þessi hugtök séu notuð frjálslega og þeim ruglað saman en almennt er notast við alþjóðastofnun um samtök ríkja og alþjóðasamtök eða alþjóðleg félagasamtök um frjáls félagasamtök.
 
Margar alþjóðastofnanir eru bundnar við ákveðin svæði eða jafnvel heimsálfur, t.d. Samband Suðaustur-Asíuríkja. Aðrar stofnanir eru hnattrænar, t.d. Sameinuðu þjóðirnar. Flestar alþjóðastofnanir og alþjóðasamtök eiga sér stofnsáttmála. Sem aðildarríki þurfa að samþykkja og, í sumum tilvikum, binda í lög.

## Tengill
*Heimasíða alþjóðastofnunar alþjóðastofnana
*Upplýsingar um alþjóðastofnanir sem Ísland er aðili að hjá utanríkisráðuneytinu
Gísli Alfreðsson

**Gísli Alfreðsson** (f. 24. janúar 1933 d. 28. júlí 2021) var íslenskur leikari og leikstjóri. Hann var þjóðleikhússtjóri frá 1983-1991.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Gísli Rúnar Jónsson

**Gísli Rúnar Jónsson** (f. 20. mars 1953, d. 28. júlí 2020) var íslenskur leikari, leikstjóri og handritshöfundur.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum
### Sem leikari

### Sem leikstjóri

### Sem handritshöfundur

## Tenglar
* 
* Glatkistan
Skoska

**Skoska** (*Scots*) er vesturgermanskt, enskt tungumál sem talað er í láglöndum Skotlands og á Norðureyjum, ásamt hluta Norður-Írlands, þar sem hún nefnist ulster-skoska (*Ulstèr-Scotch*). Skoska er stundum nefnd **lágskoska** (skoska: *Lallans*; enska: *Lowland Scots*) til þess að greina hana frá skoskri gelísku, keltneskri tungu sem töluð er í skosku hálöndunum og á Suðureyjum.

Sumir telja skosku enska mállýsku en ekki aðgreint tungumál. Þetta er ágreiningsmál á meðal málvísindamanna.
Aino Freyja Järvelä

**Aino Freyja Järvelä** (f. 10. maí 1974) er íslensk leikkona.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Þrúður Vilhjálmsdóttir

**Þrúður Vilhjálmsdóttir** (f. 31. mars 1973) er íslensk leikkona.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
* 
* Þrúður Vilhjálmsdóttir  á Kvikmyndavefnum
Þórunn Lárusdóttir

**Þórunn Lárusdóttir** (f. 6. janúar 1973) er íslensk leikkona. Þórunn er útskrifuð leikkona frá The Webber Douglas Academy of Dramatic Art í London. Hún hefur leikið ótal hlutverk, bæði dramatísk og kómísk, í öllum helstu leikhúsum landsins, sjónvarpi og kvikmyndum. Hún var fastráðin um árabil hjá Þjóðleikhúsinu. Þórunn er einnig söngkona og kvikmyndagerðakona. 

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Þórunn Magnea Magnúsdóttir

**Þórunn Magnea Magnúsdóttir** (f. 10. nóvember 1945) er íslensk leikkona.

## Ferill í Leikhúsi

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Þórunn Erna Clausen

**Þórunn Erna Clausen** (f. 12. september 1975) er íslensk leikkona.

Þórunn Erna er dóttir hins dansk ættaða Hauks Clausen (8. nóvember 1928 – 1. maí 2003), tannlæknis og frjálsíþróttamanns, og konu hans Elínar Hrefnu Thorarensen (f. 17. febrúar 1944). Hún lærði leiklist við Webber Douglas Academy í London og útskrifaðist þaðan árið 2001. 

Þórunn Erna hefur meðal annars leikið Rauðhettu í Hafnarfjarðarleikhúsinu og Dóru í* Lykli um hálsinn* í Vesturporti. Hún lék einnig í einleiknum *Ferðir Guðríðar* í Skemmtihúsinum, bæði á ensku og þýsku, og í söng- og spunasýningunni *Le Sing* á Broadway. Hún lék Nansí í söngleiknum *Ólíver* hjá Leikfélagi Akureyrar og Sue í *Dýrlingagenginu* sem sett var upp í Listasafni Reykjavíkur og hlaut fyrir það tilnefningu til Grímunnar árið 2003 sem leikkona ársins í aukahlutverki.

Hún var tilnefnd til Edduverðlauna árið 2004 fyrir aukahlutverk í kvikmyndinni *[[Dís (kvikmynd)|Dís]]* og árið 2005 fyrir aðalhlutverk í sjónvarpsþáttunum *[[Reykjavíkurnætur]]*. Af öðrum sjónvarps- og kvikmyndaverkefnum má nefna *[[Mannaveiðar]],* *[[Maður eins og ég]]*, *Going up*, *Fjölskyldu* og *[[Réttur 2|Rétt 2]]*. 

Þórunn Erna hefur lengst af starfað við Þjóðleikhúsið og meðal annars leikið þar í *Syngjandi í rigningunni*, Ragnheiði Birnu í *Þetta er allt að koma*, Reyndar í *Leitinni að jólunum*, í *Virkjuninni*, *Sælueyjunni*, móðurina í *Sitji guðs englar*, bangsann í *Góðu kvöldi* og Tínu í *Konan áður*. Í Borgarleikhúsinu lék Þórunn Erna systur Margréti í *Söngvaseið* og var aðstoðarleikstjóri í leiksýningunni *Fjölskyldan – ágúst í Osage-sýslu*. 

Þórunn Erna leikur nú í nýrri leikgerð af einleiknum um Guðríði Þorbjarnardóttur, *Ferðasögu Guðríðar* á íslensku í Víkingaheimum í Reykjanesbæ.

Þórunn Erna var gift tónlistarmanninum Sigurjóni Brink, en saman sömdu þau lagið *Aftur heim*, sem var framlag Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2011. Sigurjón lést skyndilega þann 17. janúar 2011.

## Tenglar
*
Ýviður

**Ýviður** (eða **ýr**) (fræðiheiti: *Taxus baccata*) er barrtré af ýviðarætt. Ýviðurinn hefur dökkgrænar, mjúkar og gljáandi nálar. Nálarnar eru eitraðar, en einnig blómin á blaðöxlunum og kjarni aldinanna sem eru hárauðir berkönglar. Ýviðurinn er seinvaxinn en verður allt að 1000 ára. Hann er ræktaður í görðum en þrífst illa á Íslandi.

## Tenglar

* Ýviður - Umfjöllun, Skógræktarfélag Eyjafjarðar
* ''Ýviður''; af Lystigarði.Akureyrar.is
Spelt

**Spelt** (eða **speldi**) (fræðiheiti: *Triticum spelta*) er hveititegund sem er ræktuð í sumum fjallahéruðum Evrópu. Speltið hefur löng, grönn og opin öx og var mikið ræktuð á bronsöld og allt fram á miðaldir. 

Spelti er algengt í heilsufæði vegna þess að það er talið hollara, en venjulegt hveiti. Spelt inniheldur mörg mikilvæg steinefni eins og kopar, zink, járn og mangan. Einnig inniheldur það B1- B2- og B3- Vítamín. 

## Heimild
Wikiorðabókin

**Wikiorðabók** er samstarfsvettvangur sem hefur það markmið að safna saman orðabókaskilgreiningum. Hún er  orðabók svo hún virki bæði sem venjuleg orðabók og til þýðinga á milli tungumála. Hún er eitt af verkefnum Wikimedia almannaheillasamtökunum sem rekur systurverkefni Wikipediu. Fyrsta wikiorðabókin var stofnuð á ensku 12. desember 2002. Á ensku eru greinarnar orðnar tæplega 80.000, en fæstar eru svo stórar, til dæmis hefur sú íslenska aðeins 24 greinar (þann 20. júlí 2005).

## Tengill

* Íslenska Wikiorðabókin
Wikiheimild

**Wikiheimild** er samstarfsverkefni sem svipar til Wikipedia. Verkefnið hefur það markmið að safna saman frumtextum.

## Tengill
* Íslenska Wikiheimild
Wikibækur

**Wikibækur** er frítt, föltyngt og opið gagnasafn bóka, hýst af Wikimedia almannaheillasamtökunum. Þetta er svipað samstarfsverkefni og Wikipedia en inniheldur frjálsar bækur og kennsluefni, í stað alfræðiefnis líkt og Wikipedia.

## Tenglar

*Wikibókaverkefnið
*Íslensku Wikibækurnar
*Wikibooks á Meta
Wikimedia Commons

**Wikimedia Commons** er miðlægur gagnagrunnur af myndum sem falla undir frjálst afnotaleyfi. Það er verkefni á vegum Wikimedia Foundation, stofnað 7. september 2004. Skrár á Commons er hægt að nota beint á öllum öðrum wiki-verkefnum á vegum WMF.

## Stefna
Commons hefur það aðalmarkmiði að styðja önnur Wikimedia verkefni. Því verða myndir sem eru hlaðnar inn að hafa notagildi fyrir eitthvert af Wikimedia verkefnunum. Þetta útilokar efni eins og persónulegar myndir og listaverk, ólíkt myndasöfnum eins og Flickr og Photobucket.

## Gæðaflokkar
Síðan hefur þrjá gæðaflokka til að meta myndir. Einn eru valdar myndir sem eru bestu myndir Commons. Úr völdum myndum er valin mynd dagsins og mynd ársins. Annar flokkur eru gæðamyndir. Ólíkt völdum myndum verða gæðamyndir að vera teknar af notendum Wikimedia verkefnanna. Þriðji flokkurinn "Valued images" eru bestu myndirnar í sínum flokki.

Myndir ársins

Mynd:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg|alt=Norðurljósin, Alaska|Mynd ársins 2006
Mynd:Broadway tower edit.jpg|alt=Broadway turninn í Cotswold, Englandi|Mynd ársins 2007
Mynd:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|alt=Hestar á Bianditz fjalli|Mynd ársins 2008
Mynd:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|alt=Pílagrímur við Gullna hofið í borginni Amritsar, Indlandi.|Mynd ársins 2009
Mynd:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|alt=Stjörnuskoðun með leysibendli|Mynd ársins 2010


## Tengill
* Wikimedia Commons
STÆ

**STÆ** getur átt við:
*Stærðfræði
*Heiti áfanga sem fjalla um stærðfræði í framhaldsskólastærðfræði.
Gordon Brown

**James Gordon Brown** (fæddur í Glasgow í Skotlandi, 20. febrúar 1951) er fyrrum formaður Verkamannaflokksins og forsætisráðherra Bretlands en síðarnefnda embættinu gegndi hann frá 27. júní 2007 til 11. maí 2010. Gordon var fjármálaráðherra Bretlands á árunum 1997-2007 sem er lengsta tímabilið sem sami maðurinn hefur setið í því embætti frá því að Nicholas Vansittart gegndi því á árunum 1812-1823. Brown hefur átt í löngu samstarfi við fyrirrennara sinn, Tony Blair, og eru sögusagnir á kreiki um að þeir hafi gert með sér samkomulag um að deila með sér embættum.

## Æviferill
Foreldrar Gordons voru John Ebenezer Brown, prestur Skosku þjóðkirkjunnar og Elizabeth Brown. Gordon á tvo bræður, John og Andrew. Fjölskyldan bjó í Kirkcaldy í Skotlandi, þar sem Gordon hlaut grunnmenntun sína. Eftir að hafa útskrifast frá menntaskóla þar, tveimur árum á undan jafnöldrum sínum, gekk hann í Háskólann í Edinborg þar sem hann nam sagnfræði. Hann lauk meistaragráðu með hæstu einkunn árið 1972 og doktorsgráðu 1982 þar sem hann fjallaði um þróun breska Verkamannaflokksins á árunum 1918-1929.

Gordon var kosinn rektor Háskólans í Edinborg árið 1972, á meðan hann var enn við nám þar. Hann var rektor skólans til 1975 en þá hóf hann kennslu í stjórnmálafræði við Tækniháskólann í Glasgow, þar sem hann kenndi til 1980. Hann bauð sig fram til þingkosninga árið 1979 en tapaði gegn Michael Ancram, frambjóðanda Íhaldsflokksins. Þá vann hann sem fréttamaður hjá Skoska ríkissjónvarpinu fram að 1983 en þá náði hann á þing.

## Tilvísanir

## Heimild
*
EFN

**EFN** eða **efn.** gæti átt við:

*  getur átt við eignarfornafn
* Efnafræði sem fag í skólum.
* Efnafræðifélag Íslands
* Samtök hjúkrunarfræðinga í Evrópu
DAN (aðgreiningarsíða)

**DAN** gæti átt við:
* Dönsku sem fag í skólum.
* Dan, íslenskt mannanafn
## Tengt efni
* DNA
## Sjá einnig
* Dan
* Dan (aðgreining)
LÍF

**LÍF** getur átt við:
* Náttúrufræðigreinina Líffræði

## Tengt efni
* aðgreiningarsíðan Líf
JAR

**JAR** gæti átt við:
* Jarðfræði sem fag í skólum
* JAR, skráarsnið (**J**ava **ar**chive)
* JAR, þjöppunarhugbúnaður
Gjögur

**Gjögur** er fornfræg veiðistöð í Árneshreppi á Ströndum á Vestfjörðum og þar var vísir að þorpi á 20. öld. Nú býr þar enginn lengur allt árið, en nokkuð er um að fólk hafi þar sumardvöl.

Gjögur er utan við Sætrafjall á Reykjanesi, milli Trékyllisvíkur og Reykjarfjarðar. Þar var fræg hákarlaveiðistöð á síðustu öld og margir voru þar í verbúðum yfir veiðitímabilið. Gengu þá oft þaðan 15–18 opin skip til hákarlaveiða samtímis og voru 7–11 menn á hverju skipi. Upphaflega voru tvær hákarlaveiðistöðvar í Strandasýslu, Gjögur og Skreflur, og um aldamótin 1800 gengu 3 eða 4 skip út frá hverri. Skipin voru sexæringar. Hætt var seinna að róa í Skreflum.

Við Gjögur er bryggja og flugvöllur og þar hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð síðan 1994.

„Gjögur“ merkir skarð milli sjávarhamra, hellisskúti, hamradrangar sem skaga í sjó fram. Upprunaleg merking -vik inn í sjávarkletta. Af orðinu er takmarkaðar samsvaranir í nálægustu skyldmálum.

## Tilvísanir
Gluggi

**Gluggi** er op á vegg eða þak byggingar, sem stundum er lokað en að auki stundum opið og hleypir inn ljósi í vistarverunar. Á gluggum geta verið opnanleg fög sem notuð eru til að hleypa inn fersku lofti eða til að losa um fnyk og ódaun svo greiða leið hans út í andrúmsloftið. Gluggarúður úr gerðar úr gleri eða plexigleri.

## Gluggategundir
* *blindgluggi* er falskur skrautgluggi á kirkjuveggjum í gotneskri byggingarlist.
* *glygg* er gamalt íslenskt orð sem þýðir gluggi.
* *hverfigluggi* er lausagluggi, festur á teina um miðjan rammann þannig að hann opnast jafnmikið út að neðan og inn að ofan.
* *ljóri* er þakgluggi. 
* *rennigluggi* er gluggi sem opnast og lokast með því að rúðunni er rennt til hliðar (eða upp og niður). 
* *renniloksgluggi* er gluggi með renniloki sem er lok sem rennt er fyrir (ekki fellt yfir). 
* *skansgluggi* er gluggi sem myndar bogalaga útskot frá sjálfum veggnum; skansgluggi er oft alsettur mörgum smágluggum. 
* *skjágluggi* er gluggi með gagnsærri himnu í stað glerrúðu. 
* *sprógur* er gamalt íslenskt orð yfir vindauga eða glugga.
* *stafngluggi* er gluggi á húsgafli, stafni.
* *súðargluggi* er gluggi á þaksúð. 
* *völtugluggi* er e.k. hverfigluggi, opnanlegur gluggi sem leikur á tönnum neðst (og opnast inn að ofan). 
* *þakgluggi* er (lítill) gluggi á þaki húss. 

## Gluggaumgjörð
* *gluggakista* er lárétt (tré)sylla innan við og undir gluggarúðu. Einnig nefnt *gluggasylla*, *gluggatrog* eða *sólbekkur*. 
* *gluggafaldur* er oft skrautlaga listar meðfram gluggum að innan (stundum einnig að utan). 
* glugghús er gluggagrind, þ.e. bilið frá glugganum út á ytri brún veggjar eða inn á sólbekkjarbrún innan húss; gluggaloft.
* *gluggapóstur* er lóðréttur stafur (rimill) milli gluggarúðna. 
* *krosspóstur* er póstur í glugga sem myndir kross. 
* *skjábulungur* er umgerð (úr tré) utan um skjáinn, skjágrind.
* *skjár* er gegnsæ himna í glugga, notuð í stað rúðu (oft haft um allan gluggann)
* *sólborð* er gluggakarmur. 
* *sprausa* er gamalt orð yfir gluggarúðuramma.
* *sprossi* er gluggapóstur. 
* *sproti* er mjór póstur í glugga, hafður til að skipta honum í fleiri og smærri rúður.
* *tíglagrind* er grind í glugga sem myndar tígla og fyllir út í gluggarammann. 
* *vatnsbretti* er skáhöll stein- eða trébrík undir glugga að utanverðu sem veitir vatni frá honum. Hallinn kallast gluggabotn á steinhúsum ef hann nær ekki fram úr vegg. 

## Glertegundir
* *blýgreypt gler* eða *blýgreyptir gluggar* eru gluggar, jaðraðir með blýlengjum sem eru bræddar og festa þannig glerin saman. 
* *glýjað gler* er gler sem minnir á hélaða rúðu. 
* *skæni* er líknarbelgur, himna sem notuð var hér áður fyrr fyrir gler í gluggum (aðallega í íslenskum torfbæjum). 
* *vírgler* er gler með innlögðum vírþráðum til styrktar.
* *þolgler* er öryggisgler. 
* *þráðgler* er öryggisgler með þráðum í.

## Sjá einnig
* Gluggabjór

## Tenglar
* ''Skjágluggar (Fjaðrafok) ''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949
Þórey Sigþórsdóttir

**Þórey Sigþórsdóttir** (f. 25. nóvember 1965) er íslensk leikkona.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Þórdís Arnljótsdóttir

**Þórdís Arnljótsdóttir** (f. 13. júní 1963) er íslensk leikkona og fréttamaður á Ríkissjónvarpinu.
Þóra Friðriksdóttir

**Þóra Friðriksdóttir** (f. 26. apríl 1933 - 12. maí 2019) var íslensk leikkona.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Vilborg Halldórsdóttir

**Vilborg Halldórsdóttir** (f. 18. júní 1957) er íslensk leikkona. Hún hefur einnig unnið við skriftir og hefur m.a. þýtt ítalskt leikrit. Hún samdi textann við þekkt lag eiginmanns síns og söngvara Helga Björnssonar, *Húsið og ég (mér finnst rigningin góð)*. Á sumrin vinnur hún sem leiðsögumaður, bæði í hesta- og rútuferðum. 

Vilborg ólst upp í Kópavogi hjá foreldrum sínum Jóhönnu Guðmundsdóttur og Halldóri Magnússyni. Hún á tvær systur. Vilborg lærði í Kvennaskólanum í Reykjavík þegar hann var enn gagnfræðaskóli og fór síðan í Menntaskólann í Reykjavík. Vilborg er einnig útskrifuð úr Leiklistarskóla Íslands. Á seinni árum fór hún í Háskóla Íslands og lærði ítölsku og heimspeki. 

Vilborg býr nú í Þingholtunum með eiginmanni sínum Helga Björnssyni. Vilborg og Helgi eiga saman þrjú börn.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Vigdís Hrefna Pálsdóttir

**Vigdís Hrefna Pálsdóttir** (f. 5. október 1977) er íslensk leikkona.

## Tenglar
*Vigdís Hrefna á heimasíðu Þjóðleikhússins.
Valgerður Dan

**Valgerður Dan** (f. 1. desember 1944) er íslensk leikkona.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
1003

Árið **1003** (**MIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Márar leggja borgina León á norðurhluta Spánar í eyði.

## Fædd
* Játvarður góði, síðasti englisaxneskur konungur Englands (lést 1066).

## Dáin
* Silvester II páfi (d. 12. maí)
* Jóhannes XVII páfi (d. 6. nóvember)
Mía litla

**Mía litla** (s. *Lilla My*  f. *Pikku Myy*) er persóna í Múmínálfunum eftir finnlandssænska rithöfundinn og teiknarann Tove Jansson.

Hún býr í Múmínhúsinu með Múmínfjölskyldunni og kom fyrst fram í bókinni *Minningar Múmínpabba (Muminpappans bravader / Muminpappans memoarer)* árið 1950. Hún á 11 systkini, eina stóra systur, Mimlu, sem á að passa hana og hefur eilíflega áhyggjur af henni. Auk þess 10 lítil systkini sem eru álíka ólátabelgir og hún sjálf. Mía litla er stjórnsöm, forvitin og oft frek. Hún er oft á tíðum mjög stríðin og hefur sérstaklega gaman af því að stríða Snabba sem í einfeldni sinni liggur oft vel við höggi. Hún er þó umfram allt góður vinur þegar vinir hennar þurfa á því að halda. Tove sagði að Mía litla væri að mikluleiti byggð á henni sjálfri sem barni og er hún sú persóna sagnanna sem nýtur einna mestra vinsælda. Miklar vinsældir Míu litlu má glögt sjá á því að í Svíþjóð hafa 7.600 stúlkur verið nefndar *My* (sænska nafn Míu) eftir henni.

## Persónuleiki
Mía litla er mjög hrjúf og ákveðin persóna. Henni tekst nær alltaf að sannfæra fólk og fá það á sitt band í samtölum, sem oftar en ekki endar með ósköpum en ekki alltaf því stundum eru harkalegustu aðferðirnar þær áhrifaríkustu. Hún er orðfá í rökræðum og samtölum, spilar frekar inn á tilfinningar bæði sinna og viðmælenda, en beita rökfræði eða skynsemi. Hvatvísi er eiginlega mottó hennar.

## Í bókunum um Múmínálfana
Mía litla er í eftirfarandi bókum um Múmínálfana.

**[[Minningar Múmínpabba]]** — Mía litla fæddist á Jónsmessunótt þegar Múmínpabbi var ennþá ungur og er minnst sem minnstu og yngstu dóttur Mimlu. Í rauninni var hún svo lítil að hún varla sást. Hún spilar ekki stóra rullu í þessarri bók en sínir þó eitt og eitt prakkarastrik.

**[[Örlaganóttin]]** — Í þessarri bók hefur Mía litla stækkað það mikið að vera orðin virkur þátttakandi í söguþræði bókarinnar þótt hún sé ennþá það lítil að Snúður ber hana í vasa sér.

**[[Vetrarundur í Múmíndal]]** — Mía litla er eina persónan utan Múmínsnáðanns sem vaknar af vetrardvalanum og nær að upplifa veturinn. Ólíkt honum elskar hún þennan ískalda heim og alla þá möguleika sem hann gefur til að lifa og leika sér. Þótt það verði henni næstum að aldurstilla þegar hún horfist djörf í augu Ísdrottningarinnar sem fristir hana en Múmínsnáðanum og Tikka tú tekst að afþíða hana og bjarga henni.

**[[Ósýnilega barnið og aðrar sögur]]** — er í rauninninni smásagnasafn og kemur Mía litla fyrir í þrem þeirra.

**[[Eyja Múmínpabba]]** — Mía litla fer með Múmínfjölskildunni út í eyjuna með vitanum og spilar stóra rullu í sögunni. Eins og oft áður er hún eina persónan sem tekur þessu nýja lífi fagnandi og finnur alltaf eitthvað nýtt og spennandi í þessarri veröld sem vitin og eyjan er þótt öllum öðrum fjölskildumeðlimum reynist eyjadvölin erfið, utan Múmínpabba.

## Heimildir
* 
*
Andrew W. Mellon

**Andrew William Mellon** (24. mars 1855 — 27. ágúst 1937) var bandarískur iðnjöfur, bankamaður, mannvinur og listaunnandi. Hann var fjármálaráðherra Bandaríkjanna frá 4. mars 1921 til 12. febrúar 1932, sá eini sem gegndi embætti í forsetatíð þriggja forseta (Warren G. Harding, Calvin Coolidge og Herbert Hoover). Carnegie-Mellon háskólinn í Pittsburgh í Pennsylvaníu er nefndur eftir honum og Andrew Carnegie.