open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Landbúnaðarháskólinn að Ási

**Landbúnaðarháskólinn að Ási** (norska: *Universitet for miljø- og biovitenskap*) er norskur háskóli staðsettur í Ås sveitarfélaginu í Vestfold-fylki í Noregi. Háskólinn var stofnaður árið 1859 og hefur alla tíð sérhæft sig í náttúrufræði- og landbúnaðargreinum. Nú er einnig kenndar hefðbundnar greinar við skólann, eins og t.d. arkitektúr og verkfræði. Í skólanum eru nú um 2800 nemendur.

## Heimildir
* 
* 

## Tengill
* Vefsíða Landbúnaðarháskólans
Rökkurdýr

**Rökkurdýr** eru dýr sem eru aðallega virk í ljósaskiptunum. Andstæða rökkurdýra eru dagdýr og næturdýr.
Dýratáknfræði

**Dýratáknfræði** er undirgrein dýrafræðinnar og táknfræðinnar sem fæst við rannsóknir á samskiptum dýra. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **dýratáknfræðingar**.

## Undirgreinar
* Dýratónfræði
Fuglasöngur

**Fuglasöngur** er í dýratónfræði hljóð, venjulega hljómfagurt í eyrum manna sem margir fuglar af spörfuglaættbálknum gefa frá sér í þeim tilgangi að eiga samskipti við aðra fugla af sömu tegund.

## Tengill
Dýratónfræði

**Dýratónfræði** er undirgrein dýrasamskiptafræðinnar og tónfræðinnar sem fæst við rannsóknir á þeim hljómfögru hljóðum sem sum dýr gefa frá sér. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **dýratónfræðingar**.

## Tengt efni
* Fuglasöngur
* Hvalasöngur
Kalaharí-eyðimörkin

**Kalaharí-eyðimörkin** er í sunnanverðri Afríku og nær yfir um 500.000 km² svæði, að mestu á hásléttu þar sem meðalhæð yfir sjávarmáli er um 900 metrar. Hún þekur 70% Botsvana og stóra hluta Simbabve, Suður-Afríku og Namibíu. Ef þurrkasvæðin umhverfis hina eiginlegu eyðimörk eru talin með verður svæðið yfir 2,5 milljón ferkílómetrar og nær að auki yfir löndin Gabon, Lýðveldið Kongó, Angóla og Sambíu.
Ólíkt Sahara er hún úr rauðum fremur en gulum sandi og fremur fíngerðum.
Nafnið er dregið af orðinu *Kgalagadi* í setsvana, máli tsvana sem merkir „þorstinn mikli“.

## Lífríki
Meðal dýra á svæðinu eru hýenur, ljón, jarðkettir, nokkrar tegundir af antílópum o.s.f. (þ.á m. steppuantilópa og Gemsbok-antílópa) og margar tegundir fugla og skriðdýra. Plöntulíf á svæðinu er fátæklegt, mestmegnis grös og akasíur.
Purrkur Pillnikk

**Purrkur Pillnikk** var íslensk hljómsveit sem starfaði á árunum 1981-1982, hún var í forsvari fyrir nýja íslenska tónlist, sem spratt upp úr síðpönkbylgju áttunda áratugarins. Purrkur Pillnikk var afkastamikil hljómsveit, en hún gaf út 10 laga smáskífuna *[[Tilf]]* í apríl 1981, síðan fylgdi *[[Ekki enn]]* þá um haustið. Vorið 1982 kom út önnur stór plata þeirra, *[[Googooplex]]*. *[[No time to think]]* var 4 laga smáskífa. *[[Maskínan]]* var tónleikaplata. Einnig kom hljómsveitin fram á yfir 60 tónleikum á þeim stutta tíma sem hún starfaði. Hljómsveitin kom fyrir í myndinni *[[Rokk í Reykjavík (kvikmynd)|Rokk í Reykjavík]]* eftir Friðrik Þór Friðriksson. Sveitin kom saman aftur á tónleikum árið 1985 og 1993.

Meðlimir Purrks Pillnikk voru: Ásgeir Bragason trommuleikari, Bragi Ólafsson bassaleikari, Einar Örn Benediktsson rödd og Friðrik Erlingsson gítarleikari.

Hljómsveitin Gus Gus gaf út lagið *If You Don't Jump (You're English)* á plötunni Forever þar sem notast er við hljóðbút úr lagi sveitarinnar, "Augum úti".

## Tenglar

* Glatkistan
Skinaldin

**Skinaldin** er í grasafræði afsprengi plöntu sem er ekki ávöxtur en gegnir sama hlutverki og ávöxtur, þ.e. er aðlaðandi og góður til matar. Dæmi um skinaldin eru fíkja, jarðarber og kasú.
Miklavatn (Norður-Ameríka)

**Miklavatn** (á ensku *Lake Superior*) er stærst Vatnanna miklu í Norður-Ameríku, 82.103 km2 að stærð. 

Norðan vatnsins er Ontario í Kanada og Minnesota í Bandaríkjunum. Í suðri eru Bandarísku fylkin Wisconsin og Michigan. Vatnið er stærsta ósalta stöðuvatn heims að flatarmáli og það þriðja stærsta að rúmmáli.
Kjarnafjölskylda

**Kjarnafjölskylda** er fjölskylda sem samanstendur af tveimur giftum foreldrum og börnum þeirra.

## Tengt efni
* Stórfjölskylda
Fjölkvæni

**Fjölkvæni** er hugtak í félagsmannfræði um það þegar karlmaður á fleiri en eina konu samtímis, þegar kona á fleiri en einn karl samtímis er það kallað fjölveri.

Fjölkvæni hefur viðgengist í ýmsum menningarsamfélögum um tíðina, meðal annars hjá Hebreum og Kínverjum til forna og þekktist einnig hjá Forngrikkjum. Það hefur einnig lengi þekkst meðal þjóðbálka í Afríku og Pólýnesíu. Jola-fólkið sem býr á Casamance-landsvæðinu í Senegal stundar fjölkvæni að einhverju marki. Sumar kristnar kirkjudeildir heimila fjölkvæni en flestar banna það. 

Algengur misskilningur á Íslandi og annnarsstaðar er að mormónar - Kirkja Jesú Krists hinna síðari daga heilögu - leyfi fjölkvæni. Það tíðkaðist milli 1852 og 1890 þegar það var afnumið af kirkjunni. Þó eru klofningshópar úr Mormónakirkjunni sem stunda fjölkvæni á laun.

Fjölkvæni er bannað á Íslandi.

## Neðanmálsgreinar
Fjölveri

**Fjölveri** er í félagsmannfræði það þegar kvenmaður á fleiri en einn eiginmann samtímis, þegar karl á fleiri en eina konu samtímis er það kallað fjölkvæni. Mannfræðingar telja að algengasta form fjölveris sé þegar tveir bræður giftast sömu konunni.

Fjölveri hefur lengi viðgengist í Tíbet, Nepal og meðal frumbyggja á norðurslóðum Kanada. Vitað er að það viðgekkst einnig meðal sumra þjóðbálka í Pólýnesíu áður fyrr.

Í abrahamískum trúarbrögðum er bann lagt við fjölveri.
Fjallgarður

**Fjallgarður** er hugtak í landafræði og á við samhangandi röð fjalla, hlið við hlið eða hvert fram af öðru. Dæmi um fjallgarð er t.d. Dyngjufjöll.
Félagsmannfræði

**Félagsmannfræði** (eða **menningarmannfræði**) er undirgrein mannfræðinnar sem fæst við rannsóknir á félagsfræði mannsins, en er frábrugðin félagsfræði af því leyti að áhersla er lögð á menningu manna. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **félagsmannfræðingar**.
Líffræðileg mannfræði

**Líffræðileg mannfræði** er undirgrein mannfræðinnar sem fæst við rannsóknir á líffræði mannsins. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **líffræðilegir mannfræðingar**.
Táknfræði

**Táknfræði** er vísindagrein sem fæst við rannsóknir á táknum, táknunarferli og miðlun merkingar. Í táknfræði er tákn skilgreint sem allt sem miðlar merkingu til túlkanda, hvort sem það er meðvitað eða ómeðvitað. Táknunarferli er sömuleiðis hvaða ferli sem er sem felur í sér táknun. Tungumálið er eitt af mörgum táknkerfum sem menn nota. Önnur táknkerfi eru meðal annars líkamstjáning og listræn tjáning. Táknfræði fæst líka við nám og þekkingu.

Ólíkt málfræði fæst táknfræði við alls kyns táknkerfi, hvort sem þau eru málleg eða ekki, og hvort sem þau eru mannleg eða ekki. Táknfræði fæst þannig við tilvísanir, tilnefningar, samlíkingar, myndhvörf, táknsæi, táknun og samskipti frá almennu sjónarmiði. Fræðileg undirstaða táknfræðinnar eru táknkenningar svissneska málfræðingsins Ferdinands de Saussure og bandaríska heimspekingsins Charles Sanders Peirce. Táknfræði er stundum talin til hugvísinda og stundum til félagsvísinda.

Táknfræði fæst við rannsóknir á alls konar ólíkum fyrirbærum sem skapa merkingu. Þetta geta verið menningarleg fyrirbæri eða líffræðileg fyrirbæri, eins og eru rannsökuð í dýratáknfræði og plöntutáknfræði. Bandaríski táknfræðingurinn Thomas Sebeok leit þannig á táknfræði sem brú milli hugvísinda og lífvísinda. Aðrir þekktir táknfræðingar eru meðal annars danski málfræðingurinn Louis Hjelmslev, þýski læknirinn Thure von Uexküll, litáíski bókmenntafræðingurinn Algirdas Julien Greimas, ítalski heimspekingurinn Umberto Eco, og frönsku bókmenntafræðingarnir Roland Barthes og Julia Kristeva.

## Tilvísanir
Stjörnulíffræði

**Stjörnulíffræði** (eða **útlífsfræði**) er undirgrein stjörnufræðinnar og líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á því hvort lífverur megi finna utan jarðar og ef svo er hver sé uppruni þeirra, dreifing og þróunarferli. Þeir sem leggja stund á greinina kallast *stjörnulíffræðingar* eða *útlífsfræðingar*.

## Tengt efni
* Geimvera
* Geimmálvísindi
* SETI
## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Stjörnulíffræði
Jarðfræði

**Jarðfræði** er undirgrein jarðvísindanna sem fæst við rannsóknir á samsetningu og uppbyggingu jarðlaga, jarðsögu og þeim ferlum sem móta jörðina. Jarðfræðin skiptist í margar undirgreinar s.s. jarðlagafræði, bergfræði, steindafræði, steingervingafræði, setlagafræði, vatnajarðfræði, eldfjallafræði, jarðsögu og fleiri greinar. Þeir sem ástunda fræðigreinina nefnast jarðfræðingar.

Nokkrir þekktir íslenskir jarðfræðingar:

* Jónas Hallgrímsson
* Jón Jónsson
* Guðmundur Kjartansson
* Helgi Pjeturss
* Haraldur Sigurðsson
* Sigurður Þórarinsson
Fræðiheiti

**Fræðiheiti** eða **fagheiti** er heiti notað yfir eitthvað í einhverri fræðigrein. Stundum eru fræðiheiti búin til með kerfisbundnum hætti. Dæmi um slíkt nafnakerfi eru tvínefni lífvera í líffræði sem Carl von Linné gerði vinsæl.

## Dæmi um kerfisbundin fræðiheiti

* Fræðiheiti (efnafræði)
* Fræðiheiti (líffræði)
* Fræðiheiti (stjörnufræði)

## Tengt efni

* Íðorð
Ginseng

**Ginseng** (fræðiheiti: *Panax*) er ættkvísl um fimm eða sex hægvaxta fjölærra plantna með matmiklum rótum, af ætt bergfléttna.  Ræturnar eru þekktar fyrir að vera heilsubætandi með ýmsum hætti en hvort rótin er raunverulega heilsubætandi er umdeilt.
Civilization

**Civilization** er nafn á röð tölvuleikja úr smiðju Sid Meier sem ganga út á það að skipuleggja menningarsamfélag og þróa það, eða m.ö.o. útbúa það svo það „standist raunir tímans“ (slagorðin á ensku eru: „Build an Empire to stand the test of Time“).  Leikjaröðin er ein sú vinsælasta í röðum leikja sem ganga út á skipulagssnilli og herkænsku.  Leikirnir eru sex en til er mikið magn aukapakka sem bæta við möguleikum við fyrri leiki (t.d. möguleikanum á netspilun, sem er reyndar innbyggður í þeim nýjasta).

## Leikir
* Civilization I (1991)
* Civilization II (1996)
* Civilization II Test Of Time (Ekki aukapakki)
* Civilization III (2001)
* Civilization IV (2005)
* Civilization V (2010)
* Civilization VI (2016)
* Civilization VII (2025)
Höfuðtala

**Höfuðtala** í málfræði er tala sem hægt er að nota til að segja til um magn (*einn*, *tveir*, *þrír*, ...), en raðtölur er notaðar í röðun. Getur einnig átt við fjöldatölur mengja.
Mengjafræði

**Mengjafræði** er sú grein stærðfræðinnar sem fjallar um mengi og mengjasöfn. Mengjafræði er undirstöðugrein í nútímastærðfræði. Upphafsmaður mengjafræðinnar var Georg Cantor, en greinin á rætur að rekja til rannsókna Cantors og Dedekinds á 8. áratug 19. aldar. Fyrstu skilgreiningar Cantors voru á náttúrulegu tungumáli og nefnast einföld mengjafræði. Seinna voru nokkrar þversagnir einfaldrar mengjafræði uppgötvaðar (til dæmis þversögn Russells, þversögn Cantors og Burali-Forti-þversögnin). Snemma á 20. öld komu því fram nokkur frumsendukerfi innan mengjafræði, þar sem Zermelo-Fraenkel-mengjafræði (með eða án valreglunnar) er þekktast.

Oft er litið á mengjafræði sem undirstöðu allrar nútímastærðfræði. Mengjafræðin myndar þann ramma sem er notaður til að skilgreina hugtök eins og óendanleika í stærðfræði. Auk stærðfræði er mengjafræði víða notuð í tölvunarfræði, heimspeki, rannsóknum á þróunarferlum o.s.frv. Rannsóknir í mengjafræði fást við fjölbreytt viðfangsefni, allt frá samsetningu rauntalna að samkvæmni stórra prímtalna.

## Heimildir
*
Raðtala

**Raðtölur** eru í málfræði töluorð (nánar til tekið hrein töluorð), sem notuð er til að segja til um staðsetningu í runu eða lýsa röð viðburða (*fyrsti*, *annar*, *þriðji*, ...). Raðtölum, rituðum með tölustöfum, fylgir punktur, til dæmis *1., 2., 10*. Höfuðtölur eru notaðar eru til að segja til um magn, en fjöldatala mengis segir til um fjölda staka í menginu.

## Tenglar
*
Augntönn

**Augntönn** er í tannlækningum löng oddhvöss tönn sem hefur þróast til að halda í og rífa matinn. Í flestum tegundum eru fjórar slíkar í hverju dýri, tvær í efri tanngarðinum og tvær í neðri. Augntennur eru stundum einnig nefndar vígtennur. Tennurnar milli augntannanna nefnast framtennur. Samsvarandi orð í ensku 'eyetooth' er haft einungis yfir tennurnar tvær í efri tanngarð.
Kjötæta

**Kjötæta** er, í dýrafræði, dýr eða planta sem nærist á kjöti. Nærist það á kjöti af hræi kallast það hrææta.

Rándýr eru nánast öll kjötætur, að pandabirninum undanskildum, en sumar tegundir eins og birnir og refir eru að hluta til jurtaætur.

## Tilvísanir
Ránjaxl

**Ránjaxl** er í tannlækningum síðasti framjaxlinn og síðasti neðri jaxlinn í rándýrum.

## Heimild
*
Rándýr

**Rándýr** eru ættbálkur yfir 260 legkökuspendýra. Fyrir utan risapönduna sem er jurtaæta, eru þau nánast öll kjötætur, þó sumar tegundir eins og birnir og refir séu að hluta jurtaætur.

Meðlimir ættbálksins hafa einkennandi lag á höfuðkúpunni og áberandi augntennur og ránjaxla.

## Orðanotkun
Orðið „rándýr“ er oft notað sem samheiti yfir afræningja og þá ekki endilega yfir dýr af þessum ættbálki. Hægt er að forðast tvíræðnina með því að nota hið síðara.

## Flokkun
* Ættbálkur: Rándýr
** Undirættbálkur: Kattgervingar (*Feliformia*)
*** Ætt: Kattardýr (*[[Felidae]]*): 37 tegundir í 18 ættkvíslum
*** Ætt: Mangar (*[[Herpestidae]]*): 35 tegundir í 17 ættkvíslum
*** Ætt: Hýenur (*[[Hyaenidae]]*): 4 tegundir í 4 ættkvíslum
*** Ætt: Pálmakausar (*[[Nandiniidae]]*): 1 tegund í 1 ættkvísl
*** Ætt: Falskir sverðkettir (*[[Nimravidae]]*): (útdauð)
*** Ætt: Þefkettir eða deskettir (*[[Viverridae]]*): 35 tegundir í 20 ættkvíslum
** Undirættbálkur: Hundgervingar (*Caniformia*)
*** Ætt: *[[Ailuridae]]*: 1 tegund í 1 ættkvísl (rauða pandan)
*** Ætt: Björnhundar (*[[Amphicyonidae]]*): (útdauð)
*** Ætt: Hundaætt (*[[Canidae]]*): 35 tegundir í 14 ættkvíslum
*** Ætt: Þefdýr eða skunkar (*[[Mephitidae]]*): 10 tegundir í 3 ættkvíslum
*** Ætt: Merðir (*[[Mustelidae]]*): 55 tegundir í 24 ættkvíslum
*** Ætt: Rostungaætt (*[[Odobenidae]]*): 1 tegund í 1 ættkvísl
*** Ætt: Eyrnaselir (*[[Otariidae]]*): 14 tegundir í 7 ættkvíslum
*** Ætt: Selaætt (*[[Phocidae]]*): 19 tegundir í 9 ættkvíslum
*** Ætt: Hálfbirnir (*[[Procyonidae]]*): 19 tegundir í 6 ættkvíslum
*** Ætt: Bjarndýr (*[[Ursidae]]*): 8 tegundir í 4 ættkvíslum
Heródótos

**Heródótos frá [[Halikarnassos]]** (um 490 – 425 f.Kr.) var forngrískur sagnaritari sem ritaði um sögu Persastríðanna. Heródótos hefur bæði verið nefndur „faðir sagnfræðinnar“ (af Cíceró) og „faðir lyga“. Hann er gjarnan talinn fyrstur manna til að reyna að sannprófa sögulegar staðreyndir. Forverar Heródótosar voru svokallaðir „lógógrafar“ sem viðuðu að sér sögulegum fróðleik af ýmsu tagi, ekki síst staðbundnum fróðleik, svo sem um sögu tiltekinnar borgar frá upphafi hennar, og gjarnan var sá fróðleikur blandaður goðsögnum. Heródótos markar tímamót að því leyti að í söguritun hans felst úrvinnsla af því tagi sem gjarnan er talin forsenda sagnfræði á síðari tímum. Heródótos leitast þannig við að tvinna saman ýmsa frásöguþræði, til að mynda atburðarás í Asíu og Evrópu, sem síðar tengjast, og greinir orsakir og afleiðingar í framrás sögunnar. Auk þess vann hann með heimildir á gagnrýninn hátt, enda þótt sagnfræðileg nákvæmni verks hans um Persastríðin hafi verið dregin í efa og sumir (til að mynda Þúkýdídes) vilji flokka hann með áðurnefndum „lógógröfum“ fremur en sem föður sagnfræðinnar.

## Heimildir og ítarefni
* Guðmundur J. Guðmundsson, „Grísk sagnaritun frá Hekateosi til Pólýbíosar“ hjá Sigurði A. Magnússyni, Kristjáni Árnasyni og Ástráði Eysteinssyni (ritstj.), *Grikkland ár og síð* (Hið íslenzka bókmenntafélag, 1991).
* Hornblower, Simon (ritstj.), *Greek Historiography* (Oxford: Clarendon Press, 1994).
* Luce, T.J., *The Greek Historians* (London: Routledge, 1997).
* Marincola, John (ritstj.), *A Companion to Greek and Roman Historiography* (Oxford: Blackwell, 2007).
* Romm, James, *Herodotus* (New Haven: Yale University Press, 1998).

## Tengt efni
* Hekatajos
* Pólýbíos
* Xenofon
* Þúkýdídes

## Tenglar
* 
* The History of Herodotus hjá The Internet Classics Archive (ensk þýðing eftir George Rawlinson)
* Heródótos frá Halíkarnassos; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982
Tönn

**Tönn** er hart líffæri á kjálkum margra hryggdýra. Aðaltilgangur tanna er að rífa og tyggja mat en sum dýr, sérstaklega rándýr nota þær einnig sem vopn.

Tennurnar skiptast í framtennur, vígtennur og jaxla.

## Uppbygging
Allar tennur skiptast í *krónu* og *rót* er tannbeinið aðaluppistaða tanna. Það hefur mjúkt lag æða og tauga. Neðri hluti þess (rót tannarinnar) er þakin tannlími (eða -skorpu) og efri hluti þess (krónan) er þakin tannglerungi. Glerungur þessi hefur harðan klæðvefjarhjúp sem inniheldur mikið kalsíum og fosfór.

## Lögun og gerð
Krónur tanna eru ólíkar að lögun eftir tilgangi. Framtennur eru gjarnan meitillaga, vígtennur eru keilumyndaðar til að rífa og slíta á meðan jaxlar eru breiðir en að öðru leyti ólíkir milli tegunda. Þannig eru jaxlar grasbíta nokkuð sléttir en gárast með sliti (og verða sléttir aftur við háan aldur) en jaxlar kjötætna eru mjög gáróttir og misjafnir að lögun.

Rætur tanna eru misjafnar. Framtennur hafa ógreinda rót en jaxlar hafa misgreindar rætur. Dæmi um þetta er að jaxlar nautgripa hafa mun greindari rætur en hrossa. Þá vaxa tennur sumra tegunda alla ævi, svo sem vígtennur svína og framtennur nagdýra. Slíkar tennur kallast *rótopnar tennur*.

## Tannskipti og slit
Ungviði fæðist með fáar eða engar tennur en fljótlega koma *mjólkurtennur* (*barnatennur* í mönnum) upp úr tannholunum. Þessar tennur eru mun minni en fullorðinstennurnar sem seinna koma upp og ýta mjólkurtönnunum út.

Tannskipti eru reglubundin innan hverrar tegundar fyrir sig svo hægt er að nota þau til að áætla aldur einstaklinga. Þannig er auðvelt að lesa aldur óskilahrossa og þess háttar. Þó verður að taka með í reikninginn tennur í dýrum sem ganga á sendnu landi slitna hraða en þeirra sem til dæmis ganga á vallendi.

## Tengt efni
* Tannlæknir
* Tannhirða
Félagsvísindi

**Félagsvísindi** er flokkur vísindagreina sem fást við rannsóknir á samfélagi manna. Innan félagsvísinda eru þannig jafnan taldar greinar á borð við félagsfræði og mannfræði og eftir atvikum aðrar greinar eins og stjórnmálafræði, kynjafræði, sálfræði, lögfræði, viðskiptafræði, hagfræði, sagnfræði, landfræði og samskiptafræði. Stundum eru þessar síðarnefndu greinar þó taldar til annarra flokka eins og hugvísinda (t.d. sagnfræði) eða heilbrigðisvísinda (t.d. sálfræði). Félagsvísindi eru því regnhlífarhugtak yfir ýmsar greinar sem ekki teljast til náttúruvísinda og eiga það sameiginlegt að fjalla um manninn og mannleg samfélög. Upphaf félagsvísinda má rekja til félagsfræðinga 19. aldar eins og Auguste Comte, Émile Durkheim, Karl Marx og Max Weber.

## Saga félagsvísinda
Félagsvísindi spruttu upp úr heimspeki upplýsingarinnar (einkum siðfræði manna á borð við Jean-Jacques Rousseau og Charles Fourier) eins og hún þróaðist á 19. öld undir áhrifum frá Frönsku byltingunni og iðnbyltingunni sem hvort tveggja hafði mikil áhrif á samfélags- og stjórnmálaþróun tímabilsins. Annar fyrirrennari félagsvísinda voru rannsóknir á lýðfræði og landfræði ríkja Evrópu og Norður-Ameríku í þágu stjórnsýslunnar á 18. og 19. öld. Fyrstu félagsvísindamennirnir hugðust beita vísindalegum aðferðum til að greina og leysa samfélagsvandamál í þágu framfara. Franski heimspekingurinn Auguste Comte var þannig bæði höfundur hugtaksins *sociologie* og pósitívismans. Það var þó einkum Durkheim sem gerði félagsfræði að formlegri vísindagrein, aðgreindri frá heimspeki, og skilgreindi hvað fælist í félagsfræðilegri aðferð. 

Fljótlega greindust félagsvísindi í tvær meginstefnur: annars vegar rannsóknir á stórum heildum með aðferðum tölfræði í anda pósitívisma Comtes og Durkheims (megindlegar rannsóknir), og hins vegar rannsóknir á félagslegum fyrirbærum með túlkun og gagnrýni  í anda Webers (eigindlegar rannsóknir).

## Greinar félagsvísinda
* Bókasafns- og upplýsingafræði
* Félagsfræði
* Hagfræði
* Kynjafræði
* Landfræði*
* Lögfræði
* Mannfræði
* Menningarfræði**
* Menntunarfræði
* Safnafræði**
* Sagnfræði**
* Samskiptafræði
* Sálfræði***
* Stjórnmálafræði
* Viðskiptafræði
* Þjóðfræði**

* Stundum talin til náttúruvísinda
** Stundum talin til hugvísinda
*** Stundum talin til heilbrigðisvísinda
Þúkýdídes

**Þúkýdídes** (gríska: Θουκυδίδης; uppi um 460/455 – 400 f.Kr.) var forngrískur sagnaritari sem ritaði um sögu Pelópsskagastríðsins. Þúkýdídes ritaði á attísku sem var sú mállýska sem töluð var í Aþenu þaðan sem Þúkýdídes var. Þúkýdídes þykir fágaður höfundur og var grískur stíll hans talinn til fyrirmyndar þegar í fornöld. Hann þykir einnig vera einn áreiðanlegasti sagnaritari fornaldar.

## Menntun
Þúkýdídes hefur að líkindum verið menntaður af fræðurum. Þeir voru farandkennarar í Grikklandi til forna sem kenndu margvísleg efni, svo sem mælskufræði, heimspeki og stjörnufræði.

## Persónuleiki
Þúkýdídes var sagður vera þurr á manninn, snauður af kímnigáfu og svartsýnn. Vitað er að hann dáðist mjög að Períklesi og því valdi sem hann hafði yfir borgarbúum, en líkaði illa við lýðskrumara þá sem fylgdu Períklesi.

## Tilvitnanir
* „Þeir sterku gera það sem þeir geta og hinir þola það sem þeir þurfa.“
* „Það er almenn regla um mannlegt eðli að fólk lítur niður á þá sem gera vel við það en líta upp til þeirra sem fallast ekki á neinar málamiðlanir.“

## Neðanmálsgreinar

## Heimildir
* 
* Connor, W. Robert, *Thucydides* (Princeton: Princeton University Press, 1984).
* Dewald, Carolyn, *Thucydides' War Narrative: A Structural Study* (Berkeley: University of California Press, 2005).
* Finley, John H., *Thucydides* (Ann Arbor: The University of Michigan Press, 1963).
* Guðmundur J. Guðmundsson, „Grísk sagnaritun frá Hekateosi til Pólýbíosar“ hjá Sigurði A. Magnússyni, Kristjáni Árnasyni og Ástráði Eysteinssyni (ritstj.), *Grikkland ár og síð* (Hið íslenzka bókmenntafélag, 1991).
* Hornblower, Simon (ritstj.), *Greek Historiography* (Oxford: Clarendon Press, 1994).
* Hornblower, Simon, *Thucydides* 2, útg. (London: Duckworth, 1994).
* Kagan, Donald, *Thucydides: The Reinvention of History* (New York: Viking, 2009).
* Luce, T.J., *The Greek Historians* (London: Routledge, 1997).
* Marincola, John (ritstj.), *A Companion to Greek and Roman Historiography* (Oxford: Blackwell, 2007).
* Pitcher, Luke, *Writing Ancient History: An Introduction to Classical Historiography* (London: I.B. Tauris, 2009).
* Zagorin, Perez, *Thucydides: An Introduction for the Common Reader* (Princeton: Princeton University Press, 2005).

## Tengt efni
* Hekatajos
* Heródótos
* Pólýbíos
* Xenofon

## Tenglar

* „Þúkídídes Aþeningur“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1982
Fæðuatferli

**Fæðuatferli** er atferli dýra við fæðuöflun. Orð sem lýsa tilteknu fæðuatferli enda oft á „-æta“. Dýr eru aðlöguð tilteknu fæðuvali og fæðunámi, með sérhæfðu meltingarkerfi, munnlimum, útlimum og vöðvahreyfingum sem styðja við það.

## Flokkar
### Eftir fæðuvali
* Kjötæta étur kjöt af öðrum dýrum
** Fiskiæta étur fisk
** Hrææta étur hræ annarra dýra
** Skordýraæta étur skordýr
** Blóðæta nærist á blóði
* Jurtaæta étur jurtir
** Laufæta étur lauf plantna
** Ávaxtaæta étur ávexti
** Frææta étur fræ
** Blómsykursæta étur blómsykur
** Jurtaslímsæta nærist á jurtasafa
** Grotæta étur rotnandi efni
* Sveppaæta étur sveppi
* Alæta étur bæði jurtir og kjöt

## Tilvísanir
And

**And** getur meðal annars átt við:
* Og rökaðgerð
* Og rökhlið
* Einkennisstafir Andorra í þriggjastafa landnúmmerakerfi NATO.
* Stytting á Andromeda.
* And– er forskeyti, þegar því er bætt við orð gefur það því oft andstæða merkingu, t.d. efni og andefni.
Forskeyti

**Forskeyti**  er í málvísindum orðhluti sem nefnist aðskeyti sem skeytt er fyrir framan þau morfem sem hægt er að festa við þau, forskeyti er bundið morfem. Andstæður forskeytis eru viðskeyti og innskeyti.


## Tengt efni
* and-

## Tilvísanir
Viðskeyti

**Viðskeyti**  er í málvísindum aðskeyti sem sett er aftan við þau myndan sem hægt er að festa við það, viðskeyti er bundið myndan. Andstæður viðskeytis eru forskeyti og innskeyti.

## Tengt efni
* -æta
* Tannhljóðsviðskeyti
Pólýbíos

**Pólýbíos** (grísku Πολυβιος) (um 203 – 120 f.Kr.) var grískur sagnaritari sem ritaði meðal annars um sögu Rómar frá 220 til 146 f.Kr. Meðal þeirra sem hafa verið undir áhrifum frá Pólýbíosi eru Cíceró, Montesquieu og stofnfeður Bandaríkjanna.

## Heimildir og ítarefni
* Guðmundur J. Guðmundsson, „Grísk sagnaritun frá Hekateosi til Pólýbíosar“ hjá Sigurði A. Magnússyni, Kristjáni Árnasyni og Ástráði Eysteinssyni (ritstj.), *Grikkland ár og síð* (Hið íslenzka bókmenntafélag, 1991).
* Hornblower, Simon (ritstj.), *Greek Historiography* (Oxford: Clarendon Press, 1994).
* Luce, T.J., *The Greek Historians* (London: Routledge, 1997).
* Marincola, John (ritstj.), *A Companion to Greek and Roman Historiography* (Oxford: Blackwell, 2007).

## Tengt efni
* Cíceró
* Heródótos
* Títus Lívíus
* Þúkýdídes

## Tengill
* „Pólýbíos frá Magalópólis“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1982
Rót (málvísindi)

**Rót** er í málvísindum sá hluti orðs sem ekki er hægt að brjóta niður í minni myndön. Rót er einnig aðeins eitt atkvæði.
Aðskeyti

**Aðskeyti** er myndan sem er fast við aðra myndan t.d. rót. Gerðir aðskeyta eru forskeyti, viðskeyti, innskeyti og umskeyti.

## Gerðir aðskeyta
Aðskeytum er skipt up í margar tegundir eftir því hvar þau eru staðsett í sambandi við rótina: 

* Forskeyti (skeytt fyrir framan myndunina)
* Viðskeyti (skeytt fyrir aftan myndunina)
* Innskeyti (skeytt inn innan við myndan)
* Umskeyti (skeytt í kringum aðra myndan, þ.e.a.s. bæði fyrir framan og aftan)
* Simulfix  (samhengislaust aðskeyti samofið í orði)
Merkingarfræði

**Merkingarfræði** (enska *semantics*, úr grísku *sēmantiká*, fleirtala af *sēmantikós*) er fræðigrein sem fæst við rannsóknir á merkingu. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **merkingarfræðingar**. Merkingarfræðin fæst við vensl orðs og þess sem það vísar til, nánar tiltekið tengsl tákna af ýmsu tagi og þess sem táknað er. Merkingarfræði innan málvísinda er rannsókn á merkingu sem tjáð er með tungumálinu. Aðrar tegundir merkingarfræði eru merkingarfræði forritunarmála, merkingarfræði innan rökfræði og táknfræði.
Hekatajos

:*Um yngri sagnaritara að sama nafni, sjá [[Hekatajos frá Abderu]].*

**Hekatajos** (einnig skrifað **Hekatæos** eða **Hekatæus**) frá Míletos (um 550-476 f.Kr.) var forngrískur sagnaritari. Hekatajos var af auðugum ættum. Hann ferðaðist víða en settist um síðir að í heimaborg sinni þar sem hann samdi rit um sögu og staðhætti þeirra staða sem hann hafði heimsótt. Hekatajos er sagður hafa verið nemandi heimspekingsins Anaxímandrosar.

Hekatajos er einn fyrsti klassíski höfundurinn sem minnist á Kelta.

## Heimildir og ítarefni
* Guðmundur J. Guðmundsson, „Grísk sagnaritun frá Hekateosi til Pólýbíosar“ hjá Sigurði A. Magnússyni, Kristjáni Árnasyni og Ástráði Eysteinssyni (ritstj.), *Grikkland ár og síð* (Hið íslenzka bókmenntafélag, 1991).
* Hornblower, Simon (ritstj.), *Greek Historiography* (Oxford: Clarendon Press, 1994).
* Luce, T.J., *The Greek Historians* (London: Routledge, 1997).
* Marincola, John (ritstj.), *A Companion to Greek and Roman Historiography* (Oxford: Blackwell, 2007).

## Tengt efni
* Forngrísk sagnaritun
* Heródótos
* Xenofon
* Þúkýdídes
Hekatajos frá Abderu

:*Um eldri sagnaritara að sama nafni, sjá [[Hekatajos]].*

**Hekatajos** frá Abderu (eða Teos) var forngrískur sagnaritari og efahyggjumaður, sem var uppi á 4. og 3. öld f.Kr.. Hann nam heimspeki hjá efasemdamanninum Pyrrhoni en flutti síðar til Alexandríu. Hann fylgdi Ptolemajosi I í leiðangur til Sýrlands og sigldi með honum upp Níl allt til Þebu (Díogenes Laertíos ix. 61). Hann skrifaði um ferðir sínar en þekktast rita hans var *Um Egyptana*. Sagnaritarinn Díodóros frá Sikiley studdist við verk Hekatajosar. 

Varðveitt brot verka Hekatajosar eru birt hjá C. W. Muller (ritstj.) *Fragmenta historicorum Graecorum*.

## Tengt efni
* Díodóros Sikúlos
* Pyrrhon

## Heimild
*
Myndan

**Myndan** eða **morfem** er í orðhlutafræði minnsta eining tungumáls sem hefur merkingu. Myndan flokkast í frjálst myndan og bundið myndan. Frjálst myndan eru stak orð sem geta staðið eitt og sér, en bundið myndan eru myndan sem verður að festast við önnur myndan til að fá merkingu. Bundin myndan flokkast svo í afleiðslumyndan og beygingarmyndan eftir hlutverkinu.
Innskeyti

**Innskeyti** er í málvísindum aðskeyti sem sett inn í aðra myndan. Í íslensku eru engin innskeyti.
Samleitin þróun

**Samleitin þróun** er í þróunarlíffræði ferli þar sem tvær aðskildar tegundir þróa með sér svipaða eiginleika í aðskildum vistkerfum. Dæmi um þetta eru vængir skordýra, fugla og leðurblaka, augu eru annað dæmi.

## Tengt efni
* Samhliða þróun
* Ósamhliða þróun
Ósamhliða þróun

**Ósamhliða þróun** er í þróunarlíffræði ferli þar sem tvær aðskildar tegundir þróa með sér svipaða eiginleika í sama vistkerfinu en ekki á sama tíma.

## Tengt efni
* Samleitin þróun
* Samhliða þróun
Haffræði

**Haffræði** er undirgrein jarðvísindanna sem fæst við rannsóknir á höfum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **haffræðingar**.
Skýjafræði

**Skýjafræði** er undirgrein veðurfræðinnar sem fæst við rannsóknir á skýjum og myndun þeirra. Veðurfræðingar stunda skýjafræði.
Rosslyn-kapellan

**Rosslyn-kapellan** er kirkja í bænum Roslin í Skotlandi frá miðöldum. Aðalsmaðurinn Sir William Sinclair (einnig stafsett St Clair), þriðji og síðasti St Clair prins Orkneyja hóf undirbúning að byggingu hennar um 1440 en 1446 er talið marka stofnun hennar.

Kirkjan er skreytt af mikilli natni og má meðal annars sjá lífsferli mannsins gerð skil á veggjunum, allt til grafar. Nýlega var uppgötvað að í loftskreytingunum er að finna dulkóðaða nótnaforskrift fyrir tónlist sem virðist líkjast barnagælum.

Fjölmargar goðsagnir hafa fylgt kirkjunni, nú síðast vegna skáldsögunnar *[[Da Vinci lykillinn]]* eftir Dan Brown.

## Heimildir
*Vefsafn Scotsman.com um Rosslyn-kapelluna
*Vefur Rosslyn-kapellunnar

## Tengill
*Vefur Rosslyn-kapellunnar
.kz

**.kz** er þjóðarlén Kasakstans.

## Tenglar
* Umsjónaraðili þjóðarléns Kasakstans
* Skýrsla um skráningarreglur .kz léna
Hvíta húsið (aðgreiningarsíða)

**Hvíta húsið** getur átt við:
*aðsetur Bandaríkjaforseta
*aðsetur ríkisstjórnar Rússlands
*auglýsingastofuna Hvíta húsið
*tómstunda- og menningarhús á Akranesi 
*samkomustað á Selfossi
*Hvíta húsið í Vestmannaeyjum.
Sæfarinn

***Sæfarinn: Ferðin kring um hnöttinn neðansjávar*** (franska: *Vingt mille lieues sous les mers*) er skáldsaga eftir Jules Verne. Bókin var fyrst gefin út í íslenskri þýðingu Péturs G. Guðmundssonar árið 1908 og prentuð í Prentsmiðjunni Gutenberg. Hún birtist svo 8. nóvember 2005 á Project Gutenberg, enda Útgáfurétturinn löngu útrunninn. Jóhannes Birgir Jensson sá að hluta um að búa hana í hendur Distributed Proofreaders.

Bókin greinir frá ævintýrum Aronnax, Konsæls og Ned Lands þegar þeir eru teknir höndum af Núma skipstjóra og fylgja honum og áhöfn hans á kafbátnum Sæfaranum.

## Tenglar
* Sæfarinn: Ferðin kring um hnöttinn neðansjávar á Project Gutenberg.
Jarðskjálftamælir

**Jarðskjálftamælir** er í jarðskjálftafræði mælitæki notað til að mæla jarðskjálftabylgjur.
Jarðskjálftafræði

**Jarðskjálftafræði** eða **skjálftafræði** er undirgrein jarðeðlisfræðinnar sem fæst við rannsóknir á jarðskjálftum og hreyfingu bylgna í gegnum jörðina. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **jarðskjálftafræðingar** eða **skjálftafræðingar**.

## Sjá einnig
* Sólskjálftafræði
* Stjarnskjálftafræði

## Heimildir
Jules Verne

**Jules Gabriel Verne** (8. febrúar 1828 – 24. mars 1905) var franskur rithöfundur, skáld, leikskáld og brautryðjandi á sviði vísindaskáldsagna. 

Samstarf Verne og útgefandans Pierre-Jules Hetzel leiddi til útgáfu gríðarvinsællar bókaraðar um „ótrúlegu ferðirnar“ (*Voyages extraordinaires*), yfir 50 skáldsagna um ímyndaða könnunarleiðangra. Meðal þekktustu sagnanna í þessum flokki eru *[[Leyndardómar Snæfellsjökuls]]* (1864), *[[Tunglflaugin]]* (1865), *[[Sæfarinn: Ferðin kring um hnöttinn neðansjávar]]* (1870) og *[[Umhverfis jörðina á 80 dögum]]* (1873). 

Verne er einn af þekktustu rithöfundum heims og verk hans höfðu mikil áhrif á framúrstefnuhöfunda 20. aldar í Frakklandi. Í hinum enskumælandi heimi var hins vegar lengi litið á hann sem höfund barnabóka eða furðusagna af því þýðingar á verkum hans komu oft út í styttum útgáfum.

Frá 1979 hefur Verne verið í öðru sæti yfir mest þýddu höfunda heims, á eftir Agöthu Christie. Hann hefur stundum verið nefndur „faðir vísindaskáldsögunnar“ ásamt H. G. Wells og Hugo Gernsback.

## Tengill
* 
*
Skúffuregla Dirichlets

**Skúffuregla Dirichlets** er regla sem segir að; ef *k* hlutir eru settir í *N* skúffur, þar sem *k > N* (hlutirnir eru fleiri en skúffurnar), þarf að minnsta kosti ein skúffan að innihalda fleiri en einn hlut. Viðfang reglunnar er mikilvægt í talnafræði.

Höfundur þessarrar reglu, G. Lejeune Dirichlet, notaði samlíkingu við dúfur (*k*) og dúfnaholur (*N*) og því er reglan kölluð „the pigeonhole principle“ á ensku (einnig þekkt sem „Dirichlet's Box Principle“). Á íslensku hefur myndast sú hefð að kalla þetta skúffureglu.

Almenna skúffureglan er þannig: Ef að *k* hlutir eru settir í *N* skúffur, þá er að lágmarki til ein skúffa sem inniheldur \left\lceil \frac{k}{N} \right\rceil hluti.

## Óbein sönnun
Gerum ráð fyrir því að engin skúffa innihaldi fleiri en \left\lceil \frac{k}{N} \right\rceil - 1 hluti. Þá er samanlagður fjöldi hluta í skúffum lægri en *k*.

:N \left( \left\lceil \frac{k}{N} \right\rceil - 1 \right) ,

þar sem að ójafnan \left\lceil \frac{k}{N} \right\rceil  er notuð. Þetta er mótsögn: *k* hlutir voru upphaflega settir í skúffurnar og eru þar enn. Því hlýtur að vera til skúffa sem inniheldur fleiri en \left\lceil \frac{k}{N} \right\rceil - 1 hluti. Sú skúffa inniheldur að lágmarki \left\lceil \frac{k}{N} \right\rceil hluti.

## Dæmi
Í 100 manna hópi eru að lágmarki \left\lceil \frac{100}{12} \right\rceil = 9 manns sem eiga afmæli í sama mánuði.
## Tenglar
* Pigeonhole Principle
* Einföld útskýring á MathWorld
Talningarfræði

**Talningarfræði** er undirgrein fléttufræðinnar í stærðfræði, og snýst hún um það hvernig hægt er að telja tilfelli eða atburði.
Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet

**Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet** (13. febrúar 1805 nálægt Köln í Þýskalandi — 5. maí 1859) var þýskur stærðfræðingur af frönskum ættum. Hann stundaði nám í Parísarháskóla og vann seinna við Breslauháskóla og Berlínarháskóla. Árið 1855 tók hann við af Carl Frederich Gauss sem prófessor við Göttingenháskóla.

Dirichlet var sagður vera fyrsti maðurinn sem náði fullkomnum tökum á Disquisitiones Arithmeticae eftir Gauss, sem kom út um 20 árum áður en að hann tók við stöðunni. Hann er sagður hafa haft eintak við hendina öllum stundum.

Rannsóknir Dirichlets snérust fyrst og fremst um fléttufræði og talnafræði. Hann sannaði m.a. eitt tilvik af síðustu setningu Fermats fyrir n = 5 og að það væru til óendanlega margarar prímtölur í jafnmunarununni an + b þar sem að a og b eru ósamþátta. Dirichlet-röð er kennd við hann.
Lífland (fyrirtæki)

**Lífland** er íslenskt fyrirtæki sem hét áður *Mjólkurfélag Reykjavíkur*. Fyrirtækið var stofnað árið 1917 og seldi þá ýmsar vörur til bænda, s.s. kjarnfóður. Árið 2005 var nafninu breytt og einnig áherslum. Lífland rekur 5 verslanir á landinu, en í verslunum Líflands eru seldar ýmsar hestavörur, garðvörur, vörur fyrir útivist og sumarhús en einnig ýmsar vörur fyrir bændur. Lífland starfrækir einnig einu hveitimyllu landsins og markaðssetur mjölvörur undir vörumerkinu Kornax. 

## Tengill
*Vefsíða Líflands
Wi-Fi

**Wi-Fi** (stundum skrifað **Wi-fi**, **WiFi**, **Wifi** eða **wifi**; dregið af *Wireless Fidelity* eða *„þráðlaus nákvæmni“*) er vörumerki nokkurra samhæfnisstaðla fyrir þráðlaus staðarnet (WLAN).

Wi-Fi var ætlað að gera fjarskiptabúnaði (líkt og fartölvum) það kleift að tengjast við þráðlaus staðarnet en er nú gjarnan notað fyrir internetaðgang og VoIP-síma. Fartölvur geta einnig notað Wi-Fi og er það yfirleitt innbyggt í þær en sumar þurfa ennþá á Wi-Fi netkorti að halda. Önnur tæki, líkt og myndavélar, eru stundum búin Wi-Fi.

Einstaklingur með Wi-Fi tæki getur tengt tækið inn á þráðlaust staðarnet þegar hann er nálægt einhverjum af aðgangsstöðum þess. Tengst er með rafsegulbylgjum á örbylgjurófinu og því þarf ekki að tengja tækið við netkerfið með snúru. Ef þráðlausa staðarnetið er tengt við internetið er sömuleiðis hægt að tengjast því með tækinu. Það landfræðilega svæði sem einn eða fleiri aðgangsstaðir þjóna kallast *[[heitur reitur (net)|heitur reitur]]*. Drægi aðgangsstaða er mismunandi. Drægi Wi-Fi-beina í heimahúsum er alla jafna um 45 metrar innanhúss og um 90 metrar utanhúss.
Boltaíþrótt

**Boltaíþrótt** er íþrótt spiluð með bolta.

## Algengar boltaíþróttir
* Bandy
* Bandý
* Körfubolti
* Golf
* Knattspyrna
* Blak
* Handknattleikur (Handbolti)
* Ruðningur
* Keila
* Póló
* Shinty
* Tennis
Ramsey-tala

**Ramsey-talan** R(m, n), þar sem m, n \in \mathbb{N}, n \geq 2, m \geq 2, er lágmarksfjöldi einstaklinga í veislu þar sem að lágmarki eru *m* pör vina eða *n* pör óvina, að því gefnu að allir í veislunni séu ýmist vinir eða óvinir. Sjá má að R(3,3) \leq 6.

Eiginleikar Ramsey-talna eru m.a. að R(m, n) = R(n, m). Ennfremur er R(2, n) = n fyrir allar jákvæðar heiltölur n \geq 2.

Eingöngu eru þekkt nákvæm gildi á 9 Ramsey-tölum, með 3 \leq m \leq n. Þær eru m.a. R(4,4) = 18, en ennfremur eru þekkt takmörk fyrir ýmsar Ramsey-tölur, t.a.m.  43 \leq R(5,5) \leq 48.

Ramsey-tölur eru nefndar eftir Frank Plumpton Ramsey, sem skilgreindi þær.
Litli prinsinn

***Litli prinsinn*** (franska: *Le Petit Prince*) er bók eftir franska flugmanninn Antoine de Saint-Exupéry sem kom út árið 1943. Bókin hefur verið þýdd á fleiri en 500 tungumál, og er mest þýdda bókin á eftir bíblíunni, og hefur selst í yfir 80 milljónum eintaka. Hún kom út á íslensku árið 1961 í þýðingu Þórarins Björnssonar. 

Sagan segir frá Iitlum prinsi sem sögumaður hittir. Litli prinsinn á sér þá mikilvægu lífsreglu, að svara ekki spurningum eða gefa skýringar, hann spyr í sífellu og hann þráast við að spyrja þar til hann fær svar sem hann er ánægður með. Hann ferðast um himingeiminn, og alls staðar
hittir hann fyrir einhvern eða eitthvað sem vert er að kynnast nánar. Hann hittir konung, monthana, drykkjumann, kaupsýslumann, landkönnuð og ljósamann, og loks kemur hann til jarðarinnar. Hann dáir sólsetur, blóm og fiðrildi, hann kynnist eyðimörkinni, bergmálinu og fjallatindunum, en allan tímann er hann að leita að blóminu sem hann yfirgaf til að fara að kanna heiminn.

## Tengt efni
* Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar

## Tenglar
* „Talnafíkn fullorðinna“; grein í Morgunblaðinu 1996
;erlendir
* Litli prinsinn á 160 tungumálum
* Litli prinsinn á 100 tungumálum með hljóðsýnishornum
Samtök glæpasagnahöfunda

**Samtök glæpasagnahöfunda** (enska: *The Crime Writers' Association*) eru samtök höfunda glæpasagna sem verðlauna rithöfunda glæpasagna ár hvert með verðlaunum sem kennd eru við rýtinga. Félagar í samtökunum eru yfir 450 og rita bæði skáldsögur og sannsögulegar bækur.

## Verðlaun
*Gullrýtingurinn, fyrir bestu glæpasöguna. Veitt árlega frá 1955.
*Alþjóðlegi rýtingurinn, fyrir bestu glæpasöguna í enskri þýðingu. Höfundur og þýðandi deila verðlaununum. Veitt árlega frá 2006.
*Ian Fleming stálrýtingurinn, fyrir bestu spennusöguna í anda James Bond.
*Gullrýtingur fyrir sanna glæpasögu, fyrir bestu sönnu glæpasöguna. Veitt annaðhvort ár.
*John Creasy rýtingurinn, fyrir bestu fyrstu glæpasögu höfundar. Einnig nefndur "Ferskt blóð"-rýtingurinn.
*Bókasafnsrýtingurinn. Til glæpasagnahöfundar sem "veitir lesendum mesta ánægju nú um stundir".
*Nýliðarýtingurinn. Veittur óútgefnum höfundi sem hefur sent inn besta fyrsta kaflann og útdrátt í árlega samkeppni Samtaka glæpasagnahöfunda.  
*Cartier demantsrýtingurinn. Heiðursverðlaun. 
*Silfurrýtingurinn, fyrir næstbestu glæpasöguna. Verðlaunin eru ekki lengur veitt.
*CWA Smásagnaverðlaunin, fyrir bestu glæpasmásöguna birta á ensku.
*Ellis Peters verðlaunin, fyrir bestu sögulegu glæpasöguna.
*Síðasta-hláturs-rýtingurinn, fyrir skoplegustu glæpasöguna. Verðlaunin eru ekki lengur veitt.

## Heimildir

* „The Crime Writers' Association“, vefur Samtaka glæpasagnahöfunda.
Alcatraz

**Alcatraz** (eða **Alkatraseyja**) (enska: *Alcatraz Island*) er eyja í San Francisco flóa í San Francisco í Bandaríkjunum. Hún var áður notuð sem virki af hernum og sem hámarksöryggisfangelsi en er núna í umsjá National Park Service sem hluti af Golden Gate National Recreation Area og er opin fyrir ferðamenn. Nafn eyjunnar er komið af arabíska orðinu fyrir fuglategundina súlu í gegnum spænsku (albatross). Á eyjunni er elsti viti á vesturströnd Bandaríkjanna.

## Tenglar

* Vefsíða eyjunnar á vef National Park Service
Hópíþrótt

**Hópíþrótt** er íþrótt sem er stunduð af hópi fólks sem myndar lið þar sem liðsmenn vinna saman að ákveðnu markmiði. Andstæða hópíþróttar er einstaklingsíþrótt.

Sem dæmi má nefna
* Ruðningur
* Knattspyrna
* Handbolti
* Blak
* Tennis (það getur líka verið einstaklingsíþrótt
Reikistjörnufræði

**Reikistjörnufræði** eða **plánetufræði** er undirgrein náttúruvísindanna sem fæst við rannsóknir á reikistjörnum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **reikistjörnufræðingar**.
Lághitaeldstöð

**Lághitaeldstöð** er hugtak úr eldfjallafræði og reikistjörnufræði um eldstöð sem gýs ekki kviku heldur rokgjörnum efnum eins og vatni, ammóníaki eða metani sem kallast **lághitakvika**. Slík eldstöð gýs yfirleitt efni í vökvaformi en það getur líka verið í gufuformi, þegar það kemur upp á yfirborðið frýs það svo í lághita umhverfisins. 

Í raun er afar villandi að kalla þetta fyrirbrigði eldstöð vegna þess að hvorki eldur né hiti koma hér við sögu. 

Lághitaeldstöðvar finnast ekki á jörðinni en má finna á sumum köldum ístunglum í ytri hluta sólkerfisins. Slík eldstöð var fyrst uppgvötuð sumarið 1989 af Voyager 2 geimfari Geimferðastofnunar Bandaríkjanna á stærsta tungli Neptúnusar, Tríton, en síðan þá hafa fundist óbeinar sannanir um lághitaeldstöðvar á tveimur tunglum Júpíters, Evrópu og Ganymedes og einu tungli Satúrnusar, Encleades. Cassini-Huygens-farið hefur þar að auki fundið lághitaeldstöð sem gýs metani á stærsta tungli Satúrnusar, Títan.

## Heimild
*
Skákbox

**Skákbox** er einstaklingsíþrótt sem sameinar skák og hnefaleika (box).

Íþróttin var búin til af hollenska listamanninum Iepe Rubingh og kom fyrst fyrir almenningsjónir í september 2003 á listasýningu í Berlín.

Hver leikur er 11 lotur, 6 þeirra eru skák og 5 þeirra hnefaleikar. Hver skáklota tekur 4 mínútur, hver boxlota tekur 2 mínútur. Keppendur hafa 12 mínútur á skákklukkunni.

Sigur vinnst þegar eitt af eftirfarandi á við:
*andstæðingur er mát í skákinni
*andstæðingur hættir keppni í skák eða hnefaleikum
*andstæðingur er rotaður í hnefaleik
*dómari stöðvar leikinn í hnefaleik
*tími á skákklukku andstæðings rennur út

Ef skákinni lauk með jafntefli þá sigrar sá sem hlaut fleiri stig í hnefaleikalotunum. Ef enn er jafnt, þá er þeim sem lék svartan í skákinni dæmdur sigur.

## Tenglar
*World Chess Boxing Organisation 
*Newsback Chessboxing 

## Heimild
*
Talnamengi

**Talnamengi** er mengi talna. Hér verður fjallað um nokkur sérstök talnamengi sem flokkuð eru eftir eiginleikum talnanna sem í þeim eru.
Einstaklingsíþrótt

**Einstaklingsíþrótt** er íþrótt sem iðkuð er af tveimur einstaklingum sem vinna á móti hvorum öðrum eða af einum einstaklingi. Andstæða einstaklingsíþróttar er hópíþrótt.
Grafík

:*Getur líka átt við hljómsveitina [[Grafík (hljómsveit)|Grafík]] frá Ísafirði*. 
**Grafík** eða **svartlist**  er heiti á tækni í myndlist, sem felst í að grafa eða æta mynd á plötu, sem notuð er til að þrykkja með prentlitum mynd á pappír, silki eða annað efni. Grafískar vinnuaðferðir eru flokkaðar eftir eðli aðferðarinnar sem unnin er í viðkomandi plötu eða flöt.

Orðið *grafík* er grískt að uppruna og merkir að skrifa eða teikna. 

Um þrjá aðalflokka er að ræða: 
* Háþrykk
* Djúpþrykk
* Flatþrykk
* Skapalónsþrykk

## Tilvísanir
Tvíliðuregla

**Tvíliðureglan** er regla í algebru sem segir:

(a+b)^n = \sum^n_{i=0}{n \choose i}a^{n-i}b^i = {n\choose0}a^nb^0 + {n \choose 1}a^{n-1}b^1 + {n \choose 2}a^{n-2}b^2 + ... +  {n \choose n}a^0b^n.

Þar sem að samantektarfallið {n \choose r} = \frac{n!}{r!(n-r)!} kemur fyrir.

Þekktasta hagnýting reglunnar er (a+b)^2 = a^2 + 2ab + b^2 og einnig kannast margir við (a+b)^3 = a^3 + 3a^2b + 3ab^2 + b^3. Reglan hefur mikið gildi í líkindafræði.

## Tengt efni
* Samantekt
* Aðfeldi
* Summa

## Heimildir
Íslensk sveitarfélög eftir flatarmáli

Að neðan gefur að líta lista yfir sveitarfélög Íslands í röð eftir flatarmáli þeirra. Sjá einnig íslensk sveitarfélög eftir mannfjölda.

## Heimild
* Flatarmál sveitarfélaga af vef Sambands íslenskra sveitarélaga 
* Landupplýsingagátt LMÍ
Amman

**Amman** (arabíska **عمان**) er höfuðborg konungsríkisins Jórdaníu. Íbúafjöldi borgarinnar var rúmlega 4 milljónir árið 2015. Borgin var kölluð *Rabat Ammon* (*Rabba* í *[[Fimmta Mósebók|Fimmtu Mósebók]]* 3:11) af Ammonítum. Ptolemajos II Fíladelfos, konungur Egyptalands nefndi hana síðar **Fíladelfíu**. 1921 valdi Abdúlla I Jórdaníukonungur hana sem stjórnarsetur furstadæmisins Transjórdaníu.

## Tilvísanir
Ptólemajos 2.

**Ptolemajos II Fíladelfos** (309 – 246 f.Kr.) var annar konungur Ptolemajaríkisins í Egyptalandi og ríkti frá 283 f.Kr. og fram á dauðadag. Talið er að hann hafi hugsanlega átt þátt í uppbyggingu Bókasafnsins í Alexandríu.
Ólafsfjörður

**Ólafsfjörður** er bær við samnefndan fjörð utarlega á Tröllaskaga í sveitarfélaginu Fjallabyggð. Bærinn byggir afkomu sína að mestu á sjávarútvegi en landbúnaður er stundaður í dalnum þar inn af. Þann 1. janúar 2024 voru íbúar Ólafsfjarðar 762 samkvæmt Hagstofu Íslands. 

Þéttbýli fór að myndast í Ólafsfjarðarhorni undir lok 19. aldar og varð það að löggiltum verslunarstað 20. október 1905.  Árið 1917 var nafni hreppsins breytt í **Ólafsfjarðarhrepp**, en fram til þess hafði hann heitið **Þóroddsstaðahreppur**, eftir bænum Þóroddsstöðum sem er í miðri sveit. Kaupstaðarréttindi fékk Ólafsfjörður árið 1945.
Í janúar 2006 samþykktu Ólafsfirðingar og Siglfirðingar að sameina bæina tvo í eitt sveitarfélag.  Sameiningin gekk í gildi 11. júní 2006 að afloknum sveitarstjórnarkosningum 27. maí. Í kosningu um nýtt nafn sem fór fram samhliða varð tillagan *[[Fjallabyggð]]* ofaná.

Heilsársvegir að Ólafsfirði liggja annars vegar frá Dalvík í gegnum Múlagöng, en til vesturs liggur vegur frá Ólafsfirði yfir Lágheiði yfir í Fljót sem oft er ófær á veturna. Árið 2010 komst síðan á heilsársvegtenging við Siglufjörð með Héðinsfjarðargöngum sem voru vígð 2. október.
 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Ólafsfjörður.is
* Kort af Ólafsfirði á OpenStreetMap
Sveitarfélagið Ölfus

**Sveitarfélagið Ölfus** áður **Ölfushreppur** er sveitarfélag í Árnessýslu. Það teygir sig frá vestanverðu Ingólfsfjalli, niður Ölfus meðfram Ölfusá vestur í Selvog. Þéttbýliskjarnar eru tveir, Þorlákshöfn og Árbæjarhverfi rétt utan Selfoss. Landið er mýrlent við Ölfusá en þurrlendara nær fjöllum. Ölfus nær að endamörkum Árnessýslu, rétt vestan Kolviðarhóls.

## Tenglar

* Heimasíða sveitarfélagsins
Gvæjanahálendið

**Gvæjanahálendið** er hálendi við norðurströnd Suður-Ameríku og liggur undir löndunum Gvæjana, Súrinam og Frönsku Gvæjana auk hluta Kólumbíu, Venesúela og Brasilíu. Þar er stærsti ósnortni hitabeltisregnskógur heims.