open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ryan Giggs

**Ryan Joseph Giggs** (Áður Ryan Wilson) (fæddur 29. nóvember 1973 í Cardiff, Wales.) er fyrrum velskur knattspyrnumaður/miðherji og fyrrum þjálfari velska landsliðsins. Hann lék með Manchester United á Englandi frá 1991-2014; alls 963 leiki.  Hann á metið yfir flestar stoðsendingar í ensku úrvalsdeildinni. Hann vann 13 deildartitla með United, 4 FA bikara, League Cup bikara og 2 Meistaradeildartitla.

Árið 2014 var Giggs tímabundinn knattspyrnustjóri Manchester United ásamt því að spila með liðinu. Hann var svo aðstoðarþjálfari United til 2016. Giggs spilaði með velska landsliðinu frá 1991-2007. Hann á að hluta knattspyrnufélagið Salford City.

Giggs sagði af sér sem þjálfari Wales sumarið 2022 eftir að ásakanir komu fram um andlegt og líkamlegt ofbeldi gegn fyrrum konu hans. 

## Tilvísanir
Skálholtsbiskupsdæmi

**Skálholtsbiskupsdæmi** – eða **Skálholtsstifti** – voru þær kirkjusóknir sem heyrðu undir Skálholtsbiskup á Íslandi. Biskupsdæmið var stofnað af fyrsta íslenska biskupinum, Ísleifi Gizurarsyni árið 1056, og náði upphaflega yfir allt landið. Árið 1106 var Hólabiskupsdæmi stofnað og náði það yfir sóknir í Norðlendingafjórðungi frá Hrútafirði að Langanesi. 

Til 1104 heyrði biskupsdæmið undir erkibiskupsdæmið í Brimum-Hamborg, en það ár var það fært undir erkibiskupsdæmið í Lundi á Skáni sem þá heyrði undir Danmörku. Árið 1153 var stofnað nýtt erkibiskupsdæmi í Niðarósi í Noregi og urðu bæði biskupsdæmin Hólar og Skálholt hlutar þess. Erkibiskupsdæmið í Niðarósi var lagt niður með kirkjuskipan Kristjáns 3. 1537.

Geir Vídalín var vígður Skálholtsbiskup 1797, en hann fluttist ekki í Skálholt, heldur bjó áfram á Lambastöðum á Seltjarnarnesi. Árið 1801 var biskupsstóllinn í Skálholti formlega lagður niður og um leið voru bæði biskupsdæmin sameinuð í eitt biskupsdæmi sem náði yfir allt landið, en biskup hafði aðsetur í Reykjavík.

## Tengt efni
* Listi yfir Skálholtsbiskupa
Ítalska þingið

**Ítalska þingið** er þjóðþing Ítalíu og löggjafi landsins. Það skiptist í tvær deildir með samtals 945 þingmönnum sem kjörnir eru til fimm ára í senn. Ítalska fulltrúadeildin er neðri deild þingsins með 630 þingmenn. Ítalska öldungadeildin er efri deild þingsins með 315 kjörna þingmenn auk nokkurra „öldungadeildarþingmanna til lífstíðar“ sem voru sjö talsins árið 2008.

Frá 2005 er kosið til ítalska þingsins með hlutfallskosningu sem tók við af uppbótarþingmannskerfi sem komið hafði verið á á 10. áratugnum. Kosið er til þings í 26 kjördæmum. 

Ítalska fulltrúadeildin kemur saman í Montecitorio-höll (*Palazzo Montecitorio*) en öldungadeildin í Frúarhöllinni (*Palazzo Madama*).
Palmiro Togliatti

**Palmiro Togliatti** (26. mars 1893 – 21. ágúst 1964) var ítalskur stjórnmálamaður og leiðtogi ítalska kommúnistaflokksins frá 1927 til dauðadags. Hann lék stórt hlutverk í því ferli sem leiddi til stofnunar lýðveldis á Ítalíu eftir síðari heimsstyrjöld með því að framkvæma stefnubreytingu flokksins í Salernó, að undirlagi Stalíns, þar sem kommúnistaflokkurinn og ítalski sósíalistaflokkurinn sammæltust um að vinna eftir lýðræðislegum leiðum að stofnun lýðveldis á Ítalíu eftir stríð í stað vopnaðrar baráttu fyrir byltingu öreiganna, líkt og margir flokksmenn vildu. 

## Ferill
Togliatti var stofnfélagi í ítalska kommúnistaflokknum og varð aðalritari eftir að Antonio Gramsci var tekinn höndum af fasistastjórninni. 1935 varð hann meðlimur í stjórn Alþjóðasambands kommúnista undir dulnefninu **Ercole Ercoli**. Árið 1937 barðist hann í spænsku borgarastyrjöldinni og tók þar þátt í að útrýma leiðtogum trotskýista og anarkista í Katalóníu samkvæmt skipunum Stalíns. 

### Ítalska stjórnlagaþingið
Hann tók sæti á stjórnarskrárþinginu 1946 og samþykkti þar, þrátt fyrir mótmæli innan eigin flokks, að Lateransamningarnir sem staðfestu skiptinguna milli Ítalíu og Vatíkansins, yrðu hluti af stjórnarskrá Ítalíu. 

Árið 1947 hætti kommúnistaflokkurinn stuðningi við aðra ríkisstjórn Alcide de Gasperi og kristilegir demókratar mynduðu stjórn með frjálslyndum og fleiri flokkum hægra megin við kommúnista. Í kosningunum 1948, fyrstu kosningunum eftir að landið varð lýðveldi, fengu kommúnistar yfir 30% atkvæða, en demókratar sigruðu með yfirburðum með 48,5% atkvæða. Kommúnistar voru útilokaðir frá ríkisstjórn (líkt og í Frakklandi), meðal annars vegna afskipta Bandaríkjamanna, og urðu stórt stjórnarandstöðuafl.

### Tilræðið 1948
Tveimur mánuðum eftir kosningarnar var Togliatti skotinn af tilræðismanni sem að sögn óttaðist sterk tengsl ítalskra kommúnista við Sovétríkin. Þrjú skot hittu Togliatti í höfuð, hnakka og bak. Um leið og fréttist af tilræðinu og orðrómur komst á kreik um að hann væri látinn, hófust mótmæli verkamanna á mörgum stöðum á Ítalíu. Þessar aðgerðir urðu skammvinnar þar sem kommúnistaflokkurinn ákvað að styðja þær ekki eftir að hafa ráðfært sig við Moskvu. Togliatti gaf sjálfur skipun um að aðgerðum skyldi hætt af sjúkrabeðinu.

### Langstærsti stjórnarandstöðuflokkurinn
Undir stjórn hans varð ítalski kommúnistaflokkurinn stærsti evrópski kommúnistaflokkurinn í stjórnarandstöðu. Flokkurinn fékk milli 20 og 30% atkvæða í kosningum. Þrátt fyrir sterk tengsl Togliattis við Moskvu tókst honum að halda vinsældum sínum eftir uppreisnina í Ungverjalandi 1956 sem olli miklum átökum og klofningi vinstriflokka annars staðar á Vesturlöndum.

## Toljattí í Rússlandi
Eftir andlát hans var bærinn Stavropol við Volgu endurnefndur í höfuðið á honum, Toljattí. Gamla bænum hafði verið drekkt af uppistöðulóni Kújbyshevstíflunnar en hann var endurreistur á öðrum stað 1964, sama ár og Togliatti lést í sumarleyfi í Sovétríkjunum. Bílaframleiðandinn AvtoVAS, sem framleiddi meðal annars Lödu, var settur upp í bænum tveimur árum síðar í samstarfi milli Sovétríkjanna og ítalska bílaframleiðandans Fiat.

## Tilvísanir
Ítalski kommúnistaflokkurinn

**Ítalski kommúnistaflokkurinn** (ítalska: *Partito Comunista Italiano* eða *PCI*) varð til eftir klofning í ítalska sósíalistaflokknum á flokksþingi þess síðarnefnda í Livorno 21. janúar 1921. Amadeo Bordiga og Antonio Gramsci stóðu fyrir klofningnum. Flokkurinn var bannaður af alræðisstjórn fasista en varð aftur virkur í ítölskum stjórnmálum þegar hillti undir lok síðari heimsstyrjaldar. 

Hann var útilokaður frá stjórnarþátttöku á eftirstríðsárunum og varð langstærsti stjórnarandstöðuflokkurinn á Ítalíu með milli 20 og 30% atkvæða í kosningum. 1974 vann hann sinn stærsta kosningasigur og fékk 34,4% atkvæða, mest allra kommúnistaflokka á Vesturlöndum. 

1991 leysti flokkurinn sjálfan sig upp til að mynda vinstri-lýðræðisflokkinn með aðild að Alþjóðasambandi jafnaðarmanna. Róttækari armur flokksins myndaði þá endurstofnun kommúnistaflokksins undir stjórn Armando Cossutta.

## Tilvísanir
Aðalpersóna

**Aðalpersóna**, aðalsöguhetja eða forvígismaður er sá í miðjunni í sögu. Það er ekki alltaf ljóst hvað felst í að vera í miðjunni. Forvígismaður, aðalpersóna, hetja eru mismunandi skilgreind. 

Í hefðbundnu leikhúsi breyttist aðalpersónan í sögunni, bæði persónan sjálf og þær kringumstæður sem hún var í og sögufléttan breyttist annaðhvort úr reglu í glundroða eins og í harmleikjum þegar lánleysi og ógæfa elta aðalpersónuna sem vanalega er frábrugðinn öðrum og býr yfir einhverjum lesti sem verður henni að falli, eða úr glundroða í reglu eins og í gleðileik þar sem aðalpersónan fer úr ógæfu í gæfu.
Jamestown (skip)

***Jamestown*** var bandarískt draugaskip sem strandaði 26. júní 1881 á milli Hestakletts og Þórshafnar í Rosmhvalaneshreppi (sem síðar hét Miðneshreppur) á Suðurnesjum. Það var um fjögur þúsund tonn og að líkindum meðal stærstu skipa sem komið höfðu til Íslands á þeim tíma. 

Skipið var að flytja verðmætan timburfarm frá Bandaríkjunum til Liverpool á Englandi þegar það lenti í aftakaveðri undan vesturströnd Írlands. Í óveðrinu skemmdist það mikið og var skipverjum bjargað um borð í annað skip, *Ethiopia*. Þeir voru síðan settir á land í Glasgow í Skotlandi. *Jamestown* rak aftur á móti stjórnlaust um Norður-Atlantshafið í nokkrar vikur þar til það strandaði við Ísland.

Skipið þótti mikill happafengur á Íslandi enda átti fólk erfitt með að verða sér úti um timbur á þeim tíma. Voru plankarnir notaðir í brúargerð og húsagerð. Enn stendur að minnsta kosti eitt hús sem smíðað er úr viði úr *Jamestown*, húsið Efra Sandgerði, heimili Lionsklúbbsins í Sandgerði. Einnig var „gamla“ húsið að Krókskoti í Sandgerði byggt úr Jamestown-timbri. Timbrið úr því húsi var síðan notað í „nýja“ húsið að Krókskoti sem stendur enn.

Árið 2002 fannst annað akkeri skipsins undan Höfnum, og 24. júní 2008 var það híft upp af meðlimum umhverfisverndarsamtakanna Bláa hersins. Því var komið fyrir við húsið Efra Sandgerði. Áður hafði hitt akkerið fundist, en það stendur fyrir utan kirkjuna í Höfnum.

## Heimildir
*
Bastilludagurinn

**Bastilludagurinn** er þjóðhátíðardagur Frakklands, haldinn 14. júlí ár hvert til að minnast árásarinnar á Bastilluna í Frönsku byltingunni 14. júlí 1789. 

Ákveðið var að gera Bastilludaginn að þjóðhátíðardegi árið 1880.
Skeiðarárbrú

**Skeiðarárbrú** er einbreið stálbitabrú á steyptum stöplum sem spannar Skeiðará á Skeiðarársandi. Framkvæmdir hófust í september 1972 og brúin var vígð 14. júlí 1974. Með henni var lokið gerð hringvegar um Ísland sem markvisst hafði verið stefnt að frá 1967. Brúin þótti verkfræðilegt afrek á sínum tíma enda reist á djúpum sandi yfir síbreytilegan árfarveg sem reglulega verður fyrir jökulhlaupum. Brúin er þar að auki lengsta brú Íslands, 880 metra löng, þó upphaflega hafi hún verið 904 m, en brúin styttist þegar skemmdir hlutar hennar voru endurbyggðir eftir hlaupið 1996. Á brúnni eru 5 útskot til mætinga. Hún sannaði gildi sitt í jökulhlaupinu sem varð í kjölfar eldgoss í Grímsvötnum 1996 þótt hluti hennar skemmdist; austasti hlutinn fór alveg og landfestingin vestanmegin hrundi einnig. Brúin yfir Gígjukvísl, vestar á sandinum, eyðilagðist þá algjörlega.

Farvegur árinnar breyttist sumarið 2009 þegar hún rann saman við Gígjukvísl til vesturs. Af þeim sökum var hún tekin úr notkun árið 2017 og er mun minni brú til hliðar við gömlu brúna. Aðeins Morsá rennur undir nýju brúna.

## Tilvísanir
ACF Fiorentina

**ACF Fiorentina** er ítalskt knattspyrnulið frá Flórens í Toskana. Liðið hefur verið keppt í efri deildum ítalskrar knattspyrnu frá stofnun þess 1926. Það hefur unnið ítölsku úrvalsdeildina (*Serie A*) tvisvar: 1956 og 1969, og sex sinnum orðið bikarmeistarar, síðast árið 2001. 

Heimabúningur Fiorentina er fjólublár og liðið er því oft kallað *la Viola* („sú fjólubláa“). Heimaleikvangur liðsins er Artemio Franchi-leikvangurinn í hverfinu Campo di Marte í Flórens.

Í kjölfar ítalska úrvaldsdeildarhneykslisins 2006 voru dregin 30 stig af þeim. Á næstu leiktíð byrjaði félagið með nítján stig í mínus sem síðar var breytt í fimmtán stig. Þrátt fyrir að hefja þannig leiktímabilið tókst liðinu að tryggja sér sæti í Evrópubikarnum næsta ár. 

Albert Guðmundsson spilar með liðinu frá 2024.
SS Lazio

**Íþróttafélagið Lazio 1900** (ítalska: *Società Sportiva Lazio 1900*, *S.S. Lazio* eða einfaldlega *Lazio*) er ítalskt íþróttafélag frá Róm stofnað 9. janúar 1900 sem hlaupafélag. Knattspyrnudeild félagsins var stofnuð árið 1910. Það hefur orðið ítalíumeistarar tvisvar: 1974 og 2000, og orðið bikarmeistarar fjórum sinnum, síðast árið 2004. 

Heimabúningur liðsins er ljósblá treyja og hvítar buxur. Heimavöllur liðsins er Ólympíuleikvangurinn í Róm.

## Sigrar
* **[[Serie A|Ítalskir meistarar]]: 2**
** 1973-74, 1999-00

* **[[Ítalska bikarkeppnin]]: 6**
** 1958, 1997-98, 1999-00, 2003-04, 2008-09, 2012-13

* **[[Ítalski ofurbikarinn]]: 4**
** 1998, 2000, 2009, 2017

* **[[Evrópski ofurbikarinn]]: 1**
** 1999

* **[[Evrópukeppni bikarhafa]]: 1**
** 1998-99

* **[[Coppa delle Alpi]]: 1**
** 1970-71

## Rígar

### Rígurinn við AS Roma
Lazio á í ríg við AS Roma. Bæði félögin eru frá Róm og heitir leikur liðanna þess vegna Derby della Capitale. En rígurinn á sér einnig sögulegar rætur. Árið 1927 komst fasistaflokkur Ítalíu undir stjórn Benito Mussolini til valda. Hann vildi búa til stórt lið í höfuðborginni sem mótvægi við stórliðin á Norður-Ítalíu. Því var boðuð sameining knattspyrnuliða í Róm, stuðningsmenn Lazio voru á móti henni, en hin liðin í borginni sameinuðust í AS Roma.

Í dag spila félögin leiki sína á sama heimavellinum, Stadio Olimpico. Þrátt fyrir upprunasögu AS Roma eru margir stuðningsmenn SS Lazio öfga hægrimenn eða fasistar, þó það eigi alls ekki við um alla stuðningsmenn liðsins.https://en.wikipedia.org/wiki/SS_Lazio 

Þegar kemur að árangri inná vellinum milli liðanna, þá hafa þau mæst 197 sinnum og hefur AS Roma unnið 76 þeirra. Þá hefur AS Roma unnið 15 titla en Lazio hefur unnið 13.

## Tengill
* Heimasíða félagsins
Íraska byltingin

**Íraska byltingin**, einnig kölluð **14. júlí-byltingin**, var herforingjabylting í Írak 14. júlí 1958 þar sem konunginum, Faisal 2., og ríkisstjórn Nuri al-Saids var steypt af stóli. Byltingin leiddi til falls Hasjemítakonunganna og upphafs lýðveldisins Íraks. Byltingin var framkvæmd af hópum sem aðhylltust arabíska þjóðernisstefnu sem höfðu vaxið eftir egypsku byltinguna 1952. Þeir tóku undir stefnu Nassers Egyptalandsforseta og efldust mikið við Súesdeiluna, þar sem stjórn al-Saids var höll undir Vesturveldin. 

Tækifærið til að gera byltingu kom þegar Írak og Jórdanía mynduðu skammlíft Arabískt sambandsríki Íraks og Jórdaníu 1958. Það ríki var svar við Sameinaða arabíska lýðveldinu sem Egyptaland og Sýrland höfðu myndað skömmu áður. Í júlí voru tvö írösk stórfylki send til Jórdaníu eftir leið sem lá framhjá Bagdad. Herdeildirnar, sem voru undir stjórn Abdul Salam Arif ofursta og stórfylkisforingjans Abdul Karim Qasim, lögðu höfuðborgina undir sig og tóku konungsfjölskylduna af lífi. Uppþot urðu víða um borgina og nokkrir útlendingar sem gistu á Hótel Bagdad voru drepnir. Al-Said slapp í fyrstu en var gripinn og skotinn daginn eftir.

Eftir byltinguna var lýðveldi stofnað undir stjórn byltingarráðs með fulltrúum helstu trúarhreyfinga og stjórnmálahreyfinga landsins. Quasim varð forsætisráðherra.

## Tilvísanir
John N. Gray

**John N. Gray** (fæddur 17. apríl 1948 í South Shields á Englandi) er breskur heimspekingur og prófessor í Evrópskri hugmyndasögu við London School of Economics í London. Hann skrifar einnig reglulega í bresku blöðin *[[The Guardian]]*, *[[New Statesman]]* og *[[The Times Literary Supplement]]*.

## Ritaskrá
* *Mill on Liberty: A Defence* (1983). ISBN 0710092709.
* *Conceptions of Liberty in Political Philosophy* (ritstjórn ásamt Zbigniew Pelczynski) (1984)
* *Hayek on Liberty* (1984)
* *Liberalism* (1986). ISBN 0816615217.
* *Liberalisms: Essays in Political Philosophy* (1989). ISBN 0415007445.
* *J.S. Mill, "On Liberty": In Focus* (ritstjórn ásamt G.W. Smith) (1991). ISBN 0415010012.
* *Beyond the New Right: Markets, Government and the Common Environment* (1993). ISBN 0415092973.
* *Postliberalism: Studies in Political Thought* (1993). ISBN 0415135532.
* *Enlightenment's Wake: Politics and Culture at the Close of the Modern Age* (1995). ISBN 0415163358.
* *Isaiah Berlin* (1995). ISBN 069104824X.
* *Liberalism* (2. útg.) (1995). ISBN 0816628017.
* *After Social Democracy: Politics, Capitalism and the Common Life* (1996)
* *Mill on Liberty: A Defence* (2. útg.) (1996)
* *Endgames: Questions in Late Modern Political Thought* (1997). ISBN 0745618820.
* *Hayek on Liberty* (3. útg.) (1998)
* *False Dawn: The Delusions of Global Capitalism* (1998). ISBN 1565845927.
* *Voltaire* (1998). ISBN 0415923948.
* *Two Faces of Liberalism* (2000). ISBN 1565845897.
* *[[Straw Dogs: Thoughts on Humans and Other Animals]]* (2002). ISBN 1862075123.
* *Al Qaeda and What it Means to be Modern* (2003). ISBN 1565848055.
* *Heresies: Against Progress and Other Illusions* (2004). ISBN 1862077185.
* *Black Mass: Apocalyptic Religion and the Death of Utopia* (2007). ISBN 0713999152.

## Tengill
* John Gray: Forget everything you know, viðtal í blaðinu Independent ásamt úrdrætti úr bók hans *Straw dogs* 3. september 2002
Faldbúningur

**Faldbúningur** er íslenskur kvenbúningur og er elsta gerð þjóðbúnings íslenskra kvenna sem þekkt er. Hann er kenndur við höfuðbúnaðinn sem gjarnan er, eða var, notaður með honum, háan hvítan fald. Faldbúningur var búningur flestra íslenskra kvenna um langt skeið allt til um 1850. Hann virðist hafa verið notaður alls staðar og hafa verið búningur bæði ríkra og fátækra en misjafnlega íburðarmikill.

## Hlutar faldbúnings

Búningurinn skiptist í fald, treyju með kraga og klút, upphlut, skyrtu, pils og svuntu eða samfellu og handlínu.
Konur vöfðu hárið með ljósu trafi í króklaga trýtu. Um og eftir 1899 hafði krókfaldurinn þróast í spaðafald. Pilsið var sítt úr ullarefni með skrautbekk að neðan. Fyrst var svuntan laus en síðan var hún felld inn í pilsið og þá var hún kölluð samfella. Upphluturinn er undir treyjunni. Hann var skreyttur millum og borðum að framan og þremur leggingum að aftan. Treyjan er nánast alltaf svört. Barmarnir eru skreyttir vírborðum eða með baldýringu, perlusaumi eða flauelssaumi.

Kraginn er laus. Hann er stífur og skreyttur með knipli, baldýringu, perlusaumi eða flauelssaumi. Áður var hann til stuðnings pípukraga, en notkun hans við búninginn var hætt um miðja 18. öld. Horn handlínunnar var fest í pilsstreng eða belti. Handlínurnar voru fagurlega útsaumaðar og voru lagðar yfir hendur þegar konur fóru í kirkju. Efnaðar konur gengu í silfurbelti og voru í búning með silfurmillum og skreyttar keðjum og hnöppum.

## Heimild
* Veggspjald Félagsins Faldafeykis á safnadegi í Árbæjarsafni 2008.
Listi yfir helstu brýr á Íslandi

**Listi yfir helstu [[brú|brýr]] á [[Ísland]]i** inniheldur allar stærri brýr landsins auk flestra annarra brúa sem hafa sögulegt gildi eða eru merkilegar á einhvern hátt. Hafi brú ekki ákveðið heiti er hún auðkennd með því kennileiti (ár, firðir o.þ.h.) sem hún liggur yfir. Listanum er raðað eftir landshlutum, og sýslum til frekari aðgreiningar:

Brýr á Íslandi eru oftast gerðar til að brúa vatnsföll, einnig eru byggðar brýr fyrir mislæg gatnamót. Yfir breiðari sund eins og firði er yfirleitt byggður grjótgarður og brýr aðallega notaðar til að tryggja eðlileg sjávarföll. Miðað við önnur lönd eru stórbrýr (lengri en 100 metrar) fremur fáar og enga skipgenga brú er að finna á Íslandi.

## Helstu brýr á Íslandi
### Brýr 100 m og lengri

### Brýr 50 - 99 m

### Brýr 30 - 49 m

## Brýr utan akvega

## Eftir landshlutum
### Suðvesturland (þ.e. gamla [[Reykjaneskjördæmi]] ásamt [[Reykjavík]])

#### Reykjavík
*Elliðaár
**Brú yfir Elliðaárdal á Höfðabakka
**Elliðaárbrýr
*Gullinbrú

### Vesturland
*Borgarfjarðarbrú
*Brú yfir Hvítá í Borgarfirði hjá Hvítárvöllum
*Brú yfir Kolgrafafjörð
*Brú yfir Hraunsfjörð við Mjósund
*Brú yfir Hítará við Brúarfoss
*Gilsfjarðarbrú

### Vestfirðir
*Brú yfir Dýrafjörð
*Brú yfir Önundarfjörð

### Norðurland vestra
*Brú yfir Hrútafjarðará
*Brú yfir Blöndu á Blönduósi
*Héraðsvötn
**Brú hjá Grundarstokki
**Brýr á Vestari- og Austari Héraðsvötnum við Hegranes

### Norðurland eystra
*Brú yfir leirur Eyjafjarðarár
*Gamla Fnjóskárbrú
*Brú yfir Skjálfandafljót hjá Fosshóli
*Jökulsá á Fjöllum
**Brú við Grímsstaði
**Brú í Öxarfirði

### Austurland
*Brú yfir Jökulsá á Dal
*Lagarfljótsbrú

### Suðausturland (takmörk miðuð hér við [[Eystrahorn]] og [[Kúðafljót]])
*Brú yfir Jökulsá í Lóni
*Brú yfir Hornafjarðarfljót
*Brú yfir Jökulsá á Breiðamerkursandi
*Skeiðarárbrú
*Brú yfir Núpsvötn
*Brýr yfir Skaftá
*Brú yfir Kúðafljót

### Suðurland
#### Vestur-Skaftafellssýsla
*Brú yfir Múlakvísl
*Brú yfir Jökulsá á Sólheimasandi

#### Rangárvallasýsla
*Markarfljótsbrú
*Þjórsárbrú
**Gamla Þjórsárbrú

#### Árnessýsla
*Hvítá
**Brú yfir Hvítá við Brúarhlöð
**Iðubrú
*Gamla Tungufljótsbrú
*Sogsbrú
*Ölfusá
**Ölfusárbrú
**Óseyrarbrú

### Miðhálendið

## Brýr í framkvæmd
### Brýr í rannsóknar-, útboðs-, samninga- og undirbúningsferli
* Brú yfir Jökulsá á Fjöllum

## Heimildir
* Brýr á Íslandi (Vegagerðin)
* Brúaskrá Vegagerðarinnar  (Vegagerðin)
Megadeth

**Megadeth** er bandarísk þrasshljómsveit stofnuð árið 1983. Hún er ein af fjórum stærstu þrasshljómsveitunum en hinar þrjár eru: Slayer, Metallica og Anthrax . Undir forystu forsprakkans Dave Mustaine hefur sveitin selt yfir 25 milljónir plata.

## Söguágrip
Megadeth var stofnuð árið 1983 eftir að Dave Mustaine hafði verið rekinn úr Metallica fyrir drykkjuskap og ofbeldi þegar sveitin var í New York en hann hafði verið með þeim í tvö ár. Mustaine tók rútu frá New York til Los Angeles og í því ferðalagi sem tók um viku fékk hann hugmyndina að hljómsveitinni og nafnið Megadeth sem hann sá í tímaritsgrein sem fjallaði um kjarnorkustríð (sem Megadeath). 

Mustaine leitaði eftir meðlimum og meðal þeirra sem spreyttu sig var m.a. Kerry King sem stofnaði Slayer. Mustaine fann bassaleikara í nágranna sínum Dave Ellefsson sem hafði flutt frá Minnesota til að reyna fyrir sér í borginni. Árið 1985 kom út fyrsta plata Megadeth; *Killing Is My Business* og árið eftir *Peace Sells...But Who's Buying*. Vímuefnanotkun hljómsveitarinnar markaði sitt spor á hljómsveitina í gegnum árin og liðskipan breyttist talsvert fyrir utan Mustaine og Ellefsson sem voru yfirleitt kjarnameðlimir.  

Árið 1992 kom út platan *Countdown to Extinction* sem seldist vel og var melódískara verk en áður. Sveitin hélt áfram melódískari stefnu á tíunda áratugnum. Árið 2002 slasaðist Mustaine á hendi og hljómsveitin hætti vegna þessa til 2004. Ellefson var ósáttur við fjármál varðandi Megadeth og hætti í hljómsveitinni en sneri aftur 2010 eftir að málin höfðu verið leyst.
Hann hætti síðar, 2021, vegna kynlífsmyndbands.

Árið 2016 gaf Megadeth út plötuna *Dystopia* sem er endurkoma til thrashmetalstíls þeirra. Mustaine fékk til liðs við sig brasilískan gítarleikara, Kiko Loreiro sem spilaði með hljómsveitinni Angra. Einnig fékk hann trommarann Chris Adler sem lamið hefur húðir fyrir Lamb of God. Fyrrum trommari sveitarinnar, Nick Menza, lést af völdum hjartaáfalls á tónleikum í maí 2016. Teemu Mäntysaari, finnskur gítarleikari (Wintersun o.fl.), tók við af Loreiro árið 2023.

Sumarið 2025 tilkynnti Mustaine að hann hyggðist gefa út eina lokaplötu með sveitinni árið 2026 og fara á sitt síðasta tónleikaferðalag.   Platan er samnefnd sveitinni. Hún fór á toppinn á Billboard 200-listanum stuttu eftir að hún kom út. 

*Árið 2005 spilaði Megadeth á skemmtistaðnum Nasa í Reykjavík.

## Plötur
* 1985: Killing Is My Business... And Business Is Good!
* 1986: Peace Sells... But Who's Buying?
* 1988: So Far, So Good... So What!
* 1990: Rust in Peace
* 1992: Countdown to Extinction
* 1994: Youthanasia
* 1997: Cryptic Writings
* 1999: Risk
* 2001: The World Needs a Hero
* 2004: The System Has Failed
* 2007: United Abominations
* 2009: Endgame
* 2011: Thirteen
* 2013: Super Collider
* 2016: Dystopia
* 2022: The Sick, the Dying... and the Dead!
* 2026: Megadeth

## Núverandi meðlimir
* Dave Mustaine: Söngur og gítar
* Teemu Mäntysaari: Gítar
* Dirk Verbeuren: Trommur
* James LoMenzo: Bassi

## Tilvísanir
Lexicon Islandicum

**Orðabók Guðmundar Andréssonar** eða ***Lexicon Islandicum*** (latína: „íslensk orðabók“) er íslensk orðabók með latneskum skýringum sem rituð var árin 1650-1654 af Guðmundi Andréssyni. Orðabókin sjálf var gefin út í Kaupmannahöfn árið 1683.

## Tengt efni
*Lexicon Islandico-Latino-Danicum
*Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis

## Tenglar
*Orðabók Guðmundar Andréssonar
Nucleus latinitatis

***Nucleus latinitatis*** (latína: „kjarni góðrar latínu“) eða **Kleyfsi** eins og hún var oft kölluð af nemendum er latnesk orðabók með íslenskum skýringum sem gefin var út árið 1738 af Jóni Árnasyni biskupi. Orðabókin inniheldur margar heimildir um það hvernig íslenskan var á fyrri hluta 18. aldar og gefur góða yfirsýn af máli þess tíma. Unnið var svo að endurútgáfu sem gefin var út árið 1994.

Bókin inniheldur rúmlega 16 þúsund flettiorð og er hægt að finna orðalista yfir íslensk skýringarorð fyrir aftan orðabókartextann.

## Tenglar
*Umfjöllun á vef Stofnunar Árna Magnússonar
Brandur (eyja)

**Brandur** er lítil eyja (0.1 km²) sem liggur rétt sunnan við Álsey. Hún er gíglaga nema suðurhlið gígsins hefur orðið sterkri suðuröldunni að bráð og rofnað burt. Ytri hluti gígsins norðan og austan megin er gyrtur hömrum á meðan innri hliðin sunnan megin er meira aflíðandi. Greinilega má sjá 5 m háan gígtappa við rætur suðurbrekkunnar. Veiðikofinn í Brandinum er staðsettur ofarlega á eyjunni en graslendi þekur hana alla. Lundaveiði og eggjataka er hvort tveggja stundað í Brandi og sauðfé haft á beit. 

Þar er höfn frá náttúrunnar hendi og landtaka mjög auðveld.
Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin

**Alexandrína af Mecklenburg-Schwerin** (24. desember 1879 – 28. desember 1952) var drottning Danmerkur 1912 til 1947 og drottning Íslands frá 1918 til 1944. Hún var gift Kristjáni 10. Danakonungi. Sonur þeirra Friðrik 9. tók við ríkinu eftir lát föður síns árið 1947.

Alexandrína kom fjórum sinnum með manni sínum til Íslands. Árið 1921 var hún viðstödd vígslu Elliðaárvirkjunar og létu kvenfélagskonur þá sauma skautbúning og möttul og gáfu drottningunni. Árni Björnsson smíðaði skartið með búningnum en það var úr 14 karata gulli. Búningurinn er varðveittur í Amalienborg. 

Árið 1926 komu konungshjónin til Íslands og Alexandrína lagði hornstein að byggingu Landspítalans við Hringbraut í Reykjavík. Árið 1930 voru þau viðstödd Alþingishátíðina á Þingvöllum og síðasta heimsókn Alexandrínu til Íslands var árið 1936 en þá ferðuðust þau talsvert um landið og heimsóttu m.a. Suðurland og Norðurland.

## Heimild
* Íslenskur iðnaður 9. tbl. 12. árg. September 2006

## Tilvísanir
Dauðadans

**Dauðadans** er allegóría frá síðmiðöldum um dauðann. Með dauðadansinum er dauðinn persónugerður og leiðir röð af dönsurum frá öllum æviskeiðum til grafar, þ.e. allir sameinast í dauðadansi að lokum. Dansararnir eru oftast keisari, konungur, unglingur, falleg stúlka, allt beinagrindur. Þær eru gerðar til að minna á fallvaltleika lífsins og hve gæfan er hverful (sjá Sic transit gloria mundi. Gögn um uppruna dauðadansins eru  myndskreytingar frá fyrri tíð. Elstu dæmin má finna í grafreit í París frá árinu 1424.

## Málverk
Elstu listaverk sem sýna dauðadansinn eru freskur í kirkjugarði í París. Það hafa líka varðveist verk eftir  Konrad Witz í Basel (1440), Bernt Notke frá Lübeck (1463) og tréskurðarmyndir hannaðar af  Hans Holbein yngri og gerðar af Hans Lützelburger (1538). 

## Tenglar

* Døden fra Lübeck
* A collection of historical images of the Danse Macabre at Cornell's *The Fantastic in Art and Fiction*
Haffjarðará

**Haffjarðará** er á á Snæfellsnesi sem rennur úr Oddastaðavatni um 20&nbsp;km leið í Haffjörð. Áin er ein þekktasta laxveiðiá landsins og á hún sér nokkra sérstöðu að því leiti að engum seiðum hefur verið sleppt í hana og er hún því sjálfbær.  Frá 1974 hefur eingöngu verið veitt á flugu. Við ána ofan þjóðvegar er veiðihús. Sumarið 2013 var metveiði, 2156 laxar sem veiddir voru á 4-6 stangir.

Áin er í eigu Óttars Yngvasonar. Fyrr á 20. öldinni var áin lengi vel í eigu Thors Jensens og fjölskyldu hans: Thor byrjaði að kaupa jarðir við ána 1909 og smám saman keypti hann allan veiðirétt í Haffjarðará. Thor byggði tvö hús við ána og fjölskyldan dvaldi þar langdvölum á sumrin. Til er frásögn af því að Ólafur Thors hafi verið í útreiðartúr nálægt ánni í júlí 1923 og hann hafi fallið af baki og hlotið slæmt höfuðhögg með þeim afleiðingum að hann treysti sér ekki til að taka fyrsta sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í kosningunum sama ár.

Á árunum 1918–1920 lét Thor byggja tvö hús ofan þjóðvegar við Haffjarðará: veiðihús og starfsmannahús. Síðan hefur viðbyggingum verið bætt við og eru húsin rauðmáluð bárujárnsklædd timburhús með grænum þökum. Ofar við ána reisti Thor sumarbústað fyrir fjölskyldu sína og nefndist húsið Kvörn. Í hraunjaðrinum milli Kvarnar og Ytri-Rauðamels lét hann reisa klakstöð.

Um Haffjarðará lyggja mörkin milli Eyja- og Miklaholtshrepps og Borgarbyggðar.

## Tilvísanir

## Tenglar
* NAT veiðvefur – Haffjarðará 
*Angling.is – Haffjarðará 
*Vefsíða - Haffjarðará 
*Myndir frá Haffjarðará
Thorsarar

**Thorsararnir** eða **Thorsfjölskyldan** var notað um Thor Jensen, konu hans Margréti Þorbjörgu Kristjánsdóttur og 11 börn þeirra. Thor var mjög umsvifamikill athafnamaður og átti Kveldúlf útgerðarfélag, eitt stærsta fyrirtæki landsins. Synir hans stjórnuðu fyrirtækinu, Ólafur Thors (1892-1964), seinna forsætisráðherra Íslands, Richard Thors (1888-1970), Kjartan Thors (1890-1971) og Thor Thors (1903-1965), seinna sendiherra og fastafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum.

Fjölskyldan var alla tíð mjög tengd Sjálfstæðisflokknum. Ólafur Thors var formaður hans í 27 ár, og notuðu andstæðingar flokksins þessa nafngift oft í háði eða neikvæðri merkingu. Nafnið Thors var tekið upp af systkinunum að eigin frumkvæði fyrst af Kjartani í ágúst 1912, svo Richard í mars 1913, Ólafur í september, Haukur 1915, Kristín 1918, og Kristjana, Margrét, Thor, Lorentz og Hilmar 1920.

## Tilvísanir

## Heimild
*
Hans Holbein yngri

**Hans Holbein yngri** (1497 – 1543) var þýskur listamaður og prentari. Hann er þekktastur fyrir andlitsmyndir og tréskurðarmyndir af dauðadansinum.

Hans Holbein yngri fæddist í Augsburg í Bayern. Faðir hans Hans Holbein eldri var listmálari. Hann fór 19 ára til Basel og þar fékk hann það verkefni að mála borgarstjórann. Í Basel hitti hann Erasmus frá Rotterdam sem hann málaði margar myndir af. 

Holbein ferðaðist til Englands árið 1526 og vann sem andlitsmyndamálari í tvö ár. Þegar hann sneri aftur til Basel voru erfiðir tímar fyrir listamenn. Múgur eyðilagði allt sem minnti á kaþólska trú og margar trúarlegar myndir glötuðust.

Holbein sneri aftur til Englands og málaði margar myndir fyrir hirð Hinriks VIII. Eitt þekktasta málverk hans frá þessum tíma og hápunktur málverka endurreisnarinn er málverkið Ambassadørene frá 1533.

## Tenglar

* Lisyi yfir söfn sem eiga verk eftir Hans Holbein yngri
* Kvikmynd um  Hans Holbein frá listasafninu í Basel 2006
* Umsögn um sýningu á verkum Holbeins í Tate Britain í Englandi (á ensku)
Desiderius Erasmus

**Desiderius Erasmus** eða Erasmus frá Rotterdam (28. október 1466/1469 – 12. júlí 1536) var hollenskur húmanisti og guðfræðingur.
Grafreitur

**Grafreitur** er staður þar sem lík eða aska eftir líkbruna eru grafin gröf til varðveislu í langan tíma. Grafreitur, sem tilheyrir kirkju, nefnist kirkjugarður og venja er að jarðsetja lík í líkkistu, þ.a. höfuð vísar til vesturs, en fætur til austurs.

Kirkjugarðasamband Íslands (KGSÍ) á og rekur sérstakan vef um íslenska kirkjugarða: **gardur.is**. 

Á vefnum sem var opnaður 9. júní 2001, eru upplýsingar um kirkjugarða oglegstaðaskrár. 
Kappkostað er að uppfæra þær legstaðaskrár sem fyrir eru í gagnagrunni, þ.e.a.s. að bæta inn nöfnum þeirra einstaklinga sem látist hafa frá því að vefurinn var opnaður og hafa verið grafnir í þá kirkjugarða sem þegar eru komnir inn í gagnasafnið. 

Vefurinn byggir á samvirku gagnasafni og inniheldur leyfilegar upplýsingar um látna einstaklinga og legstað þeirra í kirkjugörðum á Íslandi. Tilgangurinn er að skapa almenningi aðgang á aðgengilegan hátt að upplýsingum um legstað látinna manna á Íslandi. Jafnframt eru á þessum vef upplýsingar um viðkomandi kirkjugarða þ.m.t. kort, texti, myndir og teikningar. Nú [Desember 2009] eru 125.908 nöfn í grunninum.
Skrapp út

***Skrapp út*** (enska: *Back Soon*) er íslensk gamanmynd eftir Sólveigu Anspach með Diddu Jónsdóttir í aðalhlutverki.

## Tenglar
* 
*
Stokkhólmsbanki

**Stokkhólmsbanki** (opinbert heiti: *Stockholms Banco*) einnig þekktur sem **Banki Palmstruchs** var sænskur banki stofnaður 1657 af hollenska kaupmanninum Johan Palmstruch. Bankinn hóf prentun peningaseðla árið 1661, fyrstur banka í Evrópu (prentaðir seðlar höfðu verið notaðir frá því á miðöldum í Kína). Seðlarnir nefndust *kreditivsedlar* hljóðuðu upp á 5, 25, 100 og 1000 kopardali. Hver seðill var undirritaður af Palmstruch sjálfum. Aðeins þremur árum síðar hætti bankinn starfsemi þar sem útgefnir seðlar voru upp á langtum stærri upphæð en bankinn átti í innistæðum. Palmstruch var dæmdur til dauða, en síðar náðaður. Sænska þingið tók yfir starfsemi bankans og stofnaði árið 1668 *Riksens Ständers Bank* sem síðar varð Sænski seðlabankinn.
Sjórán

**Sjórán** er rán sem fram fer á sjó eða á skipum við ströndina. Sjórán eru fremur algeng á vissum hafsvæðum og er tap vegna þeirra talið nema milli 13 og 16 milljörðum Bandaríkjadala árlega. Sjórán eru sérstaklega algeng milli Indlandshafs og Kyrrahafs, úti fyrir strönd Sómalíu, í Malakkasundi og við Singapúr. Þótt enn komi fyrir að ráðist sé á báta og skip undan strönd Norður-Afríku og í Karíbahafinu er það fremur sjaldgæft vegna markvissrar baráttu flota og strandgæslu á þessum hafsvæðum.

Fríbýttari eða kapari er gamalt heiti á sjóræningja sem rænir her- og kaupskip óvinveittrar þjóðar í umboði konungs (kaparabréf), einkum á 16., 17. og 18. öld. Slíkir sjóræningjar gátu hlotið frægð og vegsemd hjá því ríki sem þeir störfuðu fyrir. Sem dæmi má nefna sir Francis Drake sem rændi spænsk skip í Karíbahafinu og Magnus Heinason í Færeyjum sem fékk kaparabréf til að ráðast gegn enskum og hollenskum sjóræningjaskipum sem herjuðu á eyjarnar.
Harry Potter og blendingsprinsinn

***Harry Potter og blendingsprinsinn*** er sjötta og næstsíðasta bókin í bókaröð J. K. Rowling um Harry Potter. Bókin kom út 16. júlí 2005 og setti met í sölu með en hún seldi níu milljón eintök á fyrsta sólarhringnum. Metið var síðar slegið af næstu bók í bókaröðinni, *[[Harry Potter og dauðadjásnin]]*. Í bókinni koma fram leyndarmál Voldemorts og Albus Dumbledore er myrtur af Severus Snape. Þar kemur í ljós að Snape er drápari og þjónar hinum myrkra herra.
J. D. Salinger

**Jerome David Salinger** (1. janúar 1919 – 27. janúar 2010) var bandarískur rithöfundur sem er þekktastur fyrir skáldsöguna *[[Bjargvætturinn í grasinu]]* (enska: *The Catcher in the Rye*). Hún kom út árið 1951. J.D. Salinger hafði ekki gefið út bók síðan 1965, og ekki veitt viðtal frá árinu 1980. Sagt er að dánarbú hans lumi á meira en tíu óútgefnum skáldsögum.
Xena: Warrior Princess

**Xena: Warrior Princess** er bandarískur gamanþáttur um hóp af vinum er búa. Þátturinn var sýndur frá árinu 1995 til ársins 2001. Þátturinn var skapaður af Lucy Lawless og Renee O'Connor og var hann framleiddur af Ted Raimi, Hudson Leick og Marton Csokas. Þátturinn hefur verið sýndur í yfir hundrað löndum og er enn þann dag í dag mjög vinsæll víða um heim.

## Hlutverk

* Lucy Lawless sem Xena
* Renee O'Connor sem Gabrielle
* Ted Raimi sem Joxer
* Hudson Leick sem Callisto
* Marton Csokas sem Borias
Fríkirkjan í Reykjavík

**Fríkirkjan í Reykjavík** er kirkja Fríkirkjusafnaðarins í Reykjavík sem er kristinn lútherstrúarsöfnuður utan Þjóðkirkjunnar. Stofnun hans var árið 1899. 

Fríkirkjan, sem var vígð 1903,  stendur við Fríkirkjuveg við Tjörnina í Reykjavík. Prestur Fríkirkjunnar er Hjörtur Magni Jóhannsson og formaður safnaðarráðs er Davíð Sigurður Snorrason.  Meðlimir í september árið 2025 voru 9.991. 

## Tenglar
*Fríkirkjan í Reykjavík á kirkjukort.net 
* Fríkirkjan
Þangbrandur

Þangbrandur var prestur sem sendur var til Íslands af Ólaf Tryggvason Noregskonung skömmu fyrir árið 1000 í þeim tilgangi að kristna landið.

Faðir hans var Vilbaldús (eða Vilbaldur) greifi í Saxlandi í Þýskalandi. 

Þangbrandur var sagður mikill ofstopamaður. Þangbrandur kom árið 997 til Austfjarða í Álftafjörð hinn syðra og var fyrsta veturinn hjá Halli á Síðu sem tók trú og lét skírast. Um vorið eftir fer Þangbrandur vestur Lónsheiði og Hallur með honum til Stafafells og hitta þar Þorkell sem mælti í mót trúnni og skorar Þangbrand á hólm en Þangbrandur drap Þorkel. Þaðan fóru þeir til Hornafjarðar og gistu í Borgarhöfn fyrir vestan Heinabergssand þar sem bjó Hildir inn gamli og Glúmur sem til brennu fór með Flosa og tekur Hildir trú og hjú hans öll. Þaðan fóru þeir til Fellshverfis og gistu á Kálfafelli en þar bjó Kolur Þorsteinsson frændi Halls og tók hann trú og hjú hans öll.

Þaðan fóru þeir til Breiðár þar sem bjó Özur Hróaldsson, sem var líka frændi Halls. Tók hann svonefndri prímsigning sem var minna en skírn. Þaðan fóru þeir til Flosa leiðtoga Njálsbrennumanna sem bjó að Svínafelli og tók Flosi prímsigning og hét að fylgja þeim á þingi (Alþingi um sumarið). Frá Flosa fóru þeir til Surts Ásbjarnarsonar í Kirkjubæ en hann var þegar kristinn og höfðu forfeður hans einnig verið það. Þorvaldur veili og Veturliði skáld ortu níð um Þangbrand en hann drap þá báða. Hann drap líka einn berserk. 

Þangbrandur dvaldist tvo vetur á Íslandi og sneri svo aftur til hirðar Ólafs og sagði farir sínar ekki sléttar. Taldi hann ekki góðar líkur á því að tækist að kristna Ísland. Ólafur brást reiður við og ætlaði að drepa alla heiðna Íslendinga í bænum en Gissur hvíti og Hjalti Skeggjason sem báðir höfðu látið skírast af Þangbrandi töldu konung af þeim fyrirætlunum. Þeir útskýrðu fyrir konungi að ástæða þess að Þangbrandi gekk svona illa að kristna Ísland væri út af aðferðum hans sem voru ofbeldi og morð og lofuðu sjálfir að gerast trúboðar á Íslandi.

## Heimildir
* s:Heimskringla/Ólafs saga Tryggvasonar/73
*
Vísir (vefmiðill)

**Vísir** eða **visir.is** er íslensk fréttasíða í eigu Sýnar. Hann var stofnaður 1. apríl árið 1998. Á vefnum má finna efni frá ýmsum öðrum miðlum Sýnar, t.a.m. sjónvarpsrásum þess, Bylgjunni, FM957 og X-inu.  Þann 1. desember árið 2017 keypti Fjarskipti hf. Vísi af 365 miðlum ásamt Stöð 2 og Bylgjunni.

## Tilvísanir

## Tengill
*Vefsíða Vísis
Þorvaldur veili

**Þorvaldur veili** eða Þorvaldr (inn) veili var skáld á Ísland á seinasta hluta  10. aldar. Njála segir frá örlögum hans. Þorvaldur var heiðinn og andsnúinn kristni. Í Ólafs sögu Tryggvasonar segir Snorri Sturluson frá því að Þorvaldur hafi ort níð um trúboðann Þangbrand sem Ólafur sendi til Íslands til að kristna landið. Þegar Þangbrandur kom í hérað Þorvalds í Grímsnesið safnaði Þorvaldur liði til að drepa hann og félaga hans Guðleif Arason. En leikar fóru svo að Þorvaldur var drepinn.

Þorvaldur hafði beðið skáldið Úlf Uggason að hjálpa sér að klekkja á Þangbrandi sem Þorvaldur kallaði argan goðvarg. Beiðni Þorvalds er sett fram í lausavísu og er hún það eina sem hefur varðveist af kveðskap hans. Snorri segir frá því í Háttatali að Þorvaldur sé höfundur drápu um Sigurðarsögu. Sú drápa var sérstök af því hún var steflaus og skjálfhent.

Lausavísa Þorvalds veila er svona:

:Yggs bjálfa mun eg Úlfi
:Endils um boð senda,
:mér er við stála stýri
:stugglaust, syni Ugga,
:að gnýskúta Geitis
:goðvarg fyrir argan,
:þann er við rögn um regnir,
:reki hann en eg annan.

## Heimildir
* s:Brennu-Njáls saga/102
*
Regína Þórðardóttir

**Regína Þórðardóttir** (fædd í Reykjavík 26. apríl 1906, látin 17. október 1974) var íslensk leikkona. Hún hóf að leika á Akureyri um 1930, en þar bjó hún þá ásamt eiginmanni sínum, Bjarna Bjarnasyni lækni. Hugur hennar stóð snemma til náms í leiklist og gat hún látið þann draum rætast árið 1933 er þau hjónin fluttust til Kaupmannahafnar þar sem Bjarni stundaði um skeið framhaldsnám í sinni grein. Prófi frá skóla Konunglega leikhússins lauk Regína þó ekki fyrr en árið 1940.

Regína Þórðardóttir hóf að leika með Leikfélagi Reykjavíkur árið 1936 og starfaði með því þangað til Þjóðleikhúsið tók til starfa árið 1950. Í Þjóðleikhúsinu starfaði hún rúman áratug og var allan þann tíma ein helsta burðarleikkona hússins. Hún var á yngri árum sjálfkörin til að leika ungu og fögru stúlkurnar, en brátt kom í ljós að hún var efni í stórbrotna skapgerðarleikkonu. Hún lék frú Júlíu Strindbergs með Leikfélagi Akureyrar árið 1933 og meðal helstu hlutverka hennar hjá Leikfélagi Reykjavíkur voru Ragnheiður Brynjólfsdóttir í Skálholti Kambans, Geirþrúður Danadrottning í Hamlet Shakespeares og Steinunn í Galdra-Lofti Jóhanns Sigurjónssonar. Af hlutverkum hennar í Þjóðleikhúsinu má nefna frú Arnaeus í Íslandsklukku Laxness, Lindu Loman í Sölumaður deyr Arthurs Millers, Tyrkja-Guddu í samnefndu leikriti Jakobs Jónssonar og Evelyn Holt í Edward sonur minn eftir Noel Langley og Robert Morley.

Regína Þórðardóttir kvaddi Þjóðleikhúsið árið 1962 og næstu ár lék hún mest með Leikfélagi Reykjavíkur, auk þess sem hún lék einnig mikið í útvarpi. Hún vakti mikla athygli fyrir túlkun sína á Matthildi von Zahnd í Eðlisfræðingum Dürrenmatts og Clöru Zachnassian í Sú gamla kemur í heimsókn eftir sama höfund. Þar naut dirfska hennar, hugkvæmni og hæfileiki til að lýsa sérkennilegum, jafnvel gróteskum persónum, sín til fulls. Hún var afar kröfuhörð við sjálfa sig, en yfirlætislaus og kunni því illa að vera mikið hampað. Hjá því varð þó ekki komist, þar sem engum duldist að hún var einn af fremstu listamönnum þjóðarinnar um sína daga.

## Heimild
* http://www.leikminjasafn.is/merkisda/regina.html
Elliðaárlögin

**Elliðaárlögin** eru setlög sem innihalda jökulurð, sjávarset og landset og  liggja ofan á leifum Viðeyjareldstöðvar og undir grágrýtinu í Reykjavík. Þau eru talin 200 - 400 þúsund ára gömul. Neðantil eru Elliðalögin sjávarset úr leirsteini með fornskeljum. Ofan á sjávarsetinu eru ýmis konar strandmyndanir og jökulberg. Efst er þurrlendisset og í því er  sums staðar samanpressaður mór sem er orðinn eins konar surtarbrandur. 

Elliðaárlögin ná frá Brimnesi yfir á Álftanes. 

Þau eru misþykk og þau eru þykkust þar sem þau hafa hlaðist upp undir sjávarmáli. Við Háubakka hjá Súðarvogi sjást þessi lög vel. Neðsta lagið er jökulborið set, fyrir ofan það er sjávarset. Þar hafa fundist skeljar eins og halloka, kúfskel, krókskel og gljáhnytla en sam konar skeljar lifa þar við ströndina í dag. Þetta sjávarset er um 300 þúsund ár frá Cromer hlýskeiði. Ofan á það er að finna annað lag af jökulbornu seti sem talið er um 250 þúsund ára gamalt. Efst er svo samanþjappaður mór eða surtarbrandur á milli tveggja grágrýtislaga. Þessi surtarbrandur er talinn vera um 200 þúsund ára gamall og frá Elster hlýskeiði. Í honum eru leifar ýmissa plantna sem uxu á því skeiði.

## Tilvísanir
Háubakkar

**Háubakkar** við Elliðaárvog er náttúruvætti við Súðarvog í Reykjavík. Þar sjást þykk setlög, Elliðaárlögin sem sennilega eru um 200 þúsund ára gömul. Þessi lög sýna  áhrif mikilla loftslagsbreytinga á ísöld. Setlögin eru um 8 m á þykkt og það má finna undir grágrýtislagi um 20 sm þykkt surtarbrandslag.

## Heimildir
* Umhverfisstofnun:Háubakkar
* Háubakkar (vefur Reykjavíkurborgar um græn svæði í Reykjavík)
Viðeyjarberg

**Viðeyjarberg** er elsta berg á Reykjavíkursvæðinu. Það er um 2 milljón ára gamalt og kom frá megineldstöðinni Viðeyjareldstöð. Viðeyjarberg kemur fram í
Viðey, Geldinganesi, Gufunesi og á svæðinu frá Kleppi og út með Sundahöfn. Það er úr basalti, líparíti og andesíti og er ýmist  hraun, gosaska eða innskot.

## Tilvísanir
Friðþjófssaga

**Friðþjófssaga** er norrænt söguljóð í 24 köflum (eða kvæðum), eftir sænska skáldið Esaias Tegnér. Hver kafli er undir sérstökum bragarhætti.

Friðþjófssaga kom út á íslensku árið 1866 í þýðingu Matthíasar Jochumssonar. Þýðingin er frábærlega af hendi leyst, t.d. yrkir Matthías undir svipuðum bragarháttum og Tegnér notaði. 

Þýðing Matthíasar varð vinsæl, og hefur komið út sérstaklega alls fimm sinnum, 1866, 1884, 1906, 1935 og 1949. Einnig birtist hún í seinna bindinu af *Ljóðmælum* hans, 1958, tekin eftir frumútgáfunni. Þess ber að geta að Matthías endurskoðaði þýðingu sína og orti t.d. annan kafla upp undir nýjum bragarhætti. Frumútgáfan frá 1866 er því ekki endanleg útgáfa Matthíasar af Friðþjófssögu.

Söguljóðið Friðþjófssaga er byggt á fornaldarsögunni Friðþjófs sögu hins frækna.

## Kaflar í Friðþjófssögu

# Friðþjófur og Ingibjörg
# Beli konungur og Þorsteinn Víkingsson
# Friðþjófur tekur við arfi eftir föður sinn
# Friðþjófur biður Ingibjargar
# Hringur konungur
# Friðþjófur situr að tafli
# Unaðarstund Friðþjófs
# Skilnaður Friðþjófs og Ingibjargar
# Grátur Ingibjargar
# Vesturförin
# Friðþjófur heimsækir Angantý jarl
# Heimkoma Friðþjófs
# Baldursbál
# Friðþjófur flýr land
# Víkingabálkur
# Friðþjófur og Björn
# Friðþjófur kemur til Hrings konungs
# Ísförin
# Freistnin
# Dauði Hrings
# Hringsmál
# Konungsvalið
# Friðþjófur á haugi föður síns
# Sættin

## Tengill

* Friðjófssaga, þýðing Matthíasar Jochumssonar, Reykjavík 1866 – Stafræn útgáfa: Google
Friðþjófs saga hins frœkna

**Friðþjófs saga hins frækna** er ein af fornaldarsögum Norðurlanda.
Sagan var þýdd á sænsku árið 1737. Hún er til í íslensku handriti frá um 1300 og gerist á 8. öld. Sagan er framhald af annarri fornaldarsögu, Þorsteins sögu Víkingssonar.

Söguljóðið Friðþjófssaga eftir Esaias Tegnér er byggt á Friðþjófs sögu hins frækna.

## Söguþráður

Beli konungur af Sogni á tvo syni Helga og Hálfdán og eina dóttur Ingibjörgu. Hinum megin við fjörðinn býr vinur konungs, Þorsteinn Víkingsson, og hann á soninn Friðþjóf sem kallaður er hinn frækni. Friðþjófur var alinn upp með Ingibjörgu. Fóstri þeirra var Hildingur.

## Tenglar

* Upphaflega sagan
**Friðþjófs saga hins frækna, af vefsíðunni heimskringla.no
**Friðþjófs saga hins frækna 

* Söguljóð Tegnérs
** Friðjófssaga í þýðingu Matthíasar Jochumsonar, Reykjavík 1866. Fært á stafrænt form af Google
Adam Gottlob Oehlenschläger

**Adam Gottlob Oehlenschläger** (14. nóvember 1779 – 20. janúar 1850) var danskt skáld og leikritahöfundur.

Oehlenschlæger hlustaði á fyrirlestra Henrik Steffens árið 1802 um hina nýju rómantísku heimspekistefnu og hreifst af henni. Árið 1803 gaf hann út ljóðabókina Digter. Árið 1805 gaf hann út "Poetiske Skrifter" og í þeirri bók eru leikritin Aladin og Völundarsaga. Árin 1805-1809 dvaldi Oehlenschlager erlendis og var í Þýskalandi og Frakklandi. 

Árið 1823 skrifaðir hann textann við þjóðsöng dana, Der er et yndigt land.  

## Heimild

* Verkamaðurinn, 8. tölublað (03.02.1950), Blaðsíða 3
Esaias Tegnér

**Esaias Tegnér** (13. nóvember 1782 – 2. nóvember 1846) var sænskur rithöfundur og skáld, prófessor í grísku og biskup. Hann var á 19. öld talinn faðir nútíma ljóðlistar í Svíþjóð, sérstaklega með söguljóðinu Friðþjófssögu.
Nikolai Frederik Severin Grundtvig

**Nikolaj Frederik Severin Grundtvig** (8. september 1783 – 2. september 1872), oftast nefndur **N. F. S. Grundtvig**, var danskur kennari, rithöfundur, skáld, heimspekingur, sagnfræðingur, prestur og stjórnmálamaður. Hann var einn áhrifamesti maður í danskri sögu og hugmyndir hans ollu þjóðernisvakningu í Danmörku á síðasta helmingi 19. aldar. Hann giftist þrisvar sinnum, síðast 66 ára.

Grundtvig nam við Kaupmannahafnarháskóla og útskrifaðist 1803. Hann var mikilvirkt sálmaskáld og ritaði sálmasafn fyrir dönsku kirkjuna. Hann skrifaði nokkrar bækur um sögu heimsins. Grundtvig þýddi Bjólfkviðu yfir á dönsku. Lýðháskólahreyfingin á Norðurlöndum byggir á hugmyndum Grundtvigs.

Grundtvig er ásamt H.C. Andersen og Søren Kierkegaard talinn með fremstu rithöfundum Dana.

## Tenglar
* Skólavefurinn:Grundvig