Samtenging

**Samtenging**  er óbeygjanlegt smáorð sem tengir saman einstök orð, orðasambönd (t.d. *hnífur *'og** skeið'', ''þetta er hnífur **en** hitt er skeið'') eða [[setning]]ar. Samtengingar eru ýmist eitt orð (einyrtar samtengingar) eða fleiri (fleiryrtar eða fleygaðar samtengingar) t.d. ''og - eða, svo - að, af því að, hvorki - né'' o.s.frv.

Dæmi um einyrtar samtengingar eru t.d.:
* ''Hann er hávaxinn **og** klár.''
* ''Við getum fengið pizzu **eða** pasta.''
Og dæmi um fleiryrtar samtengingar eru:
* ''Þetta er **hvorki** skemmtilegt **né** fróðlegt.''
* ***Ef*' þér fannst þetta skemmtilegt **þá** getum við farið aftur.*
* *Við getum **annaðhvort** farið í sund **eða** í keilu.*

== Flokkanir ==
Samtengingar skiptast í tvo aðalflokka eftir setningarhlutverkum, [[aðaltengingar]] og [[aukatengingar]].

=== Aðaltengingar ===
[[Aðaltengingar]] tengja saman einstök orð eða setningarliði, tvær hliðstæðar [[aðalsetning]]ar eða tvær eða fleiri [[aukasetning]]ar. Aðaltengingar annaðhvort tengja saman tvær aðalsetningar (aðalsetning + aðaltenging + aðalsetning) eða tengja saman samhliða aukasetningar (aðalsetning + [[aukatenging]] + aukasetning + aðaltenging + aukasetning). Aðaltengingar geta einnig tengt saman liði innan setningar:

*Formið „*aðalsetning + **aðaltenging** + aðalsetning*“:
*:*Ég hélt þessu fram* (aðals.) ***enda*** (aðalt.) *er þetta rétt.* (aðals.)
*:*Ég sagði þetta* (aðals.) ***enda*** (aðalt.) *er ég málglaður.* (aðals.)
*:*Allir sátu* (aðals.) ***og*** (aðalt.) *hlustuðu á útvarpið.* (aðals.)
*Formið „aðalsetning + aukatenging + aukasetning + *'aðaltenging** + aukasetning“:
*: ''Ég sá'' (aðals.) ***að*** (aukat.) ''hún reiddist'' (aukas.) ***og*** (aðalt.) ''að hún sagði ekki orð.'' (aukas.)

====Dæmi====
*Lára keypti húsið **og** Palli gerði við þakið á því.
*Ertu slæmur í bakinu **eða** gengurðu bara svona undarlega? 
*Þetta er bragðgott **enda** er þetta íslenskt sveita[[skyr]].
*Jökull spilar ekki á fiðlu **heldur** spilar hann á píanó.

=== Aukatengingar ===
Aukatengingar eru margir flokkar samtenginga sem standa fremst í [[aukasetning]]u eins og **að** í setningunni ‚''hún sagði **að** hún hefði misst af bílnum''‘. Aukatengingar eru notaðar til að tengja aukasetningar við aðrar setningar. Þær standa alltaf fremst í setningu.

Mörg orð geta eftir stöðu sinni og merkingu tilheyrt samtengingum eða öðrum orðflokkum. Til dæmis eru orðin ''þegar, og, síðan'' ýmist samtengingar eða [[atviksorð]]; ''þegar'' er atviksorð þegar það merkir ''undireins, strax'' en annars samtenging; ''og'' er atviksorð þegar það merkir ''líka, einnig'' en annars samtenging; ''síðan'' er samtenging þegar hægt er að setja ''eftir að'' í þess stað (t.d. ''margt hefur gerst **síðan** við hittumst'') enn annars er það atvikorð og má þá setja ''eftir það'' í stað þess (t.d. ''ég hef ekki séð hann **síðan**''). 

Aukatengingar skiptast í tvo flokka: falltengingar og atvikstengingar og fer skiptingin eftir því hvort þær séu notaðar til að tengja fallsetningar eða atvikssetningar saman. 

====Falltengingar====
*Skýringartenging
*: ‚''að''‘
*:: Dæmi: Hann sagði **að** ég væri asni.
* Spurnartenging
*: ''hvort''‘, ‚''hvort...eða''‘, ‚''hvort...heldur''‘
*:: Dæmi: Amma spurði **hvort** ég vildi [[kleina|kleinu]]. 
*:: Dæmi: Sigga vissi ekki **hvort** hún ætti að syngja þjóðsönginn **eða** vögguvísuna.

====Atvikstengingar====
*Tíðartenging
*: þegar, áður en, (á) meðan, eftir að, er, sem, frá því að, frá því er, fyrr en, jafnskjótt og, jafnskjótt sem, óðar en, síðan, undireins og, strax og, um leið og, þangað til að, þar til er, þá er, til þess er, þar til að, uns
*::Dæmi: Þær hlógu þegar við duttum.
*::Dæmi: Ég hef verið hér síðan ég man eftir mér.
*Skilyrðistenging
*: ef, nema, svo framarlega sem
*::Dæmi: Þú fellur á prófinu **ef** þú nennir ekki að læra.
*::Þú verður ekki ríkur **nema** þú sért duglegur.
*Orsakartenging (hafa allar nákvæmlega sömu merkingu)
*: af því að, því að, þar eð, þar sem, fyrir því að, með því að, úr því að, sökum þess að, sakir þess að, vegna þess að, fyrst
*::Dæmi: Ég sagði þér þetta **úr því að** þú spurðir.
*::Dæmi: Ég sagði þér þetta **af því að** þú spurðir.
*::Dæmi: Ég sagði þér þetta **vegna þess að** þú spurðir.
*::Dæmi: Ég sagði þér þetta **fyrst** þú spurðir.
*Afleiðingartenging
*: svo að (í merkingunni ‚svo að því leiðir að...‘), að
*::Dæmi: Veðrið var slæmt **svo að** hún komst ekki.
*::Dæmi: Veðrið var svo slæmt **að** hún komst ekki.
*Viðurkenningartenging
*: þó að, þótt, enda þótt, jafnvel þótt, þrátt fyrir (það) að
*:: Dæmi: Ég kaupi hestinn **þó að** hann sé haltur.
*::Dæmi: Ég kaupi hestinn **þótt** hann sé haltur.
*Tilgangstenging
*: til þess að, til að, svo að, í merkingunni 'í þeim tilgangi að'
*::Dæmi: Færðu þig til **þess að** ég sjái sjónvarpið.
*::Dæmi: Færðu þig til **að** ég sjái sjónvarpið.
*::Dæmi: Færðu þig **svo að** ég sjái sjónvarpið.
*Samanburðartenging
*: eins og, sem, svo sem, heldur en, og, en, því - (sem) - því, því - (sem) - þeim mun
*Tilvísunartenging
*:sem, þar sem, þar er, þangað sem, þangað er, þaðan sem, þaðan er, hvert sem, hvert er, hvar sem, hvaðan sem, hvaðan er, hvernig sem, hvenær sem (einnig flestar samsettar tengingar með [[tilvísunarfornöfn]]unum ‚''sem''‘ og ‚''er''‘; sem eru að sumra mati eiginlega tengiorð). 
*::Dæmi: Þetta er maðurinn **sem** ég kynntist í Danmörku.
*::Dæmi: Hann reyndi að selja málverkin **hvar sem** hann kom.

== Setningafræði ==
Tengiliður  er hugtak í [[setningarfræði]]. Tengiliður er sérhver samtenging. 

Aukatenging og það sem henni fylgir er stundum nefnd tengiliður.

Orðið tengiliður er stundum einnig notað um hvers konar samtengingar þegar greint er í setningarliði (setningarhluta)

=== Dæmi ===
* ''Jón **og** Gunna voru úti á túni **þegar** það byrjaði að rigna.'' 
* ''Flestir lásu **og** unnu verkefnin **enda** gekk þeim vel.''
* ''Einhver spurði **hvort*' þú værir heima.*

## Heimildir
* 
* 

## Tilvísanir