Fækkun skordýra

Athafnir manna stuðla verulega að **fækkun skordýrastofna**, fyrst og fremst með tapi búsvæða vegna þéttbýlismyndunar og landbúnaðar. Að auki skaða skordýraeitur eins og neonicotinoids frævunarefni og valda 72% minnkun á fjölgun býflugnastofna. Önnur efni trufla einnig búsvæði og fjarlægja nauðsynlegar fæðuuppsprettur skordýra.

Fækkun skordýrastofna skapar stórt vistfræðilegt vandamál vegna þess að skordýr gegna mikilvægu hlutverki í frævun, niðurbroti og þjóna sem fæðuuppspretta margra dýra. Fækkun þeirra truflar vistkerfi, ógnar matvælaframleiðslu og skaðar líffræðilegan fjölbreytileika, sem hefur að lokum áhrif á landbúnað manna og náttúruleg búsvæði.

## Býflugur
Býflugur gegna mikilvægu hlutverki í landbúnaði, sérstaklega við frævun ræktunar. Hins vegar hefur fækkun býflugnastofna haft veruleg áhrif á landbúnaðarhætti um allan heim.

Fækkun býflugna stofna hefur bein áhrif á uppskeru og leiðir til færri ávaxta og fræja. Til dæmis myndi möndlu framleiðsla, sem byggir á frævun býflugna, minnka verulega án býflugna, sem leiðir til minna framboðs, hærra verðs og minna aðgengis fyrir neytendur, sem ógnar fæðuöryggi á heimsvísu.

Býflugur eru í útrýmingarhættu og sú hætta ógnar einnig mannkyninu. Þann 20. maí halda Sameinuðu þjóðirnar upp á Alþjóðlega býflugnadaginn. Tilgangurinn er að vekja fólk til vitundar um mikilvægt hlutverk býflugna og annarra frjóbera í vistkerfinu.

Fjölbreytni matvæla í boði myndi minnka við fækkun býflugna og kostnaður við ákveðnar vörur myndi aukast. Möndluráð Kaliforníu hefur til dæmis barist fyrir því að bjarga býflugum í mörg ár. Án býflugna og þeirra líka, segir hópurinn, væru möndlur „einfaldlega ekki til.“ Við myndum enn fá okkur kaffi án býflugna, en það yrði dýrt og sjaldgæft. Kaffiblómið er aðeins opið fyrir frævun í þrjá eða fjóra daga. Ef ekkert skordýr kemur fram hjá í þessum stutta glugga verður plantan ekki frjóvguð.

## Fiðrildi

Ef fiðrildi myndu deyja út myndu það hafa alvarlegar vistfræðilegar afleiðingar, þar á meðal truflun á frævunarferlum sem eru mikilvægir fyrir fjölmargar blómplöntur. Þetta myndi leiða til minni uppskeru, sérstaklega í matvælaræktun eins og tómötum og papriku, sem gæti aukið fæðuóöryggi. Útrýmingin myndi gera fæðukeðjur óstöðugar, þar sem margir fuglar og spendýr treysta á fiðrildi sem fæðuuppsprettu, sem leiðir til víðtækara vistfræðilegs ójafnvægis. Skortur á frævunarþjónustu myndi draga úr líffræðilegum fjölbreytileika plantna og seiglu vistkerfa og auka á umhverfiskreppuna. Skilningur á þessum flóknu tengingum varpar enn frekar ljósi á allt vistfræðilegt tómarúm sem fiðrildi myndu skilja eftir sig.

## Afleiðingar
Nýlegar rannsóknir sýna að í mörgum heimshlutum hefur skordýrabúum fækkað gríðarlega. Vísindamenn segja að ýmsir þættir, allt frá einræktarbúskap til taps á búsvæðum, séu ábyrgir fyrir því að skordýrin, sem eru nauðsynleg fyrir landbúnað og vistkerfin, lifi illa.

Fækkun skordýra hefur áhrif á öll vistkerfi. Flestir fuglar, skriðdýr og smádýr hafa skordýr sem fæðu. Ef skordýr fækka getur það valdið því að frjóvgun plantna minnki, þá fækkar gróður og ræktun um allan heim.

Skordýr, einkum fiðrildi og býflugur, gegna mikilvægu hlutverki í frjóvgun. Um 75% af gróðri stólar á frjóvgun skordýra. Fækkun skordýra ógnar matvælaframleiðslu og getur haft veruleg áhrif á framleiðslu á ávöxtum, grænmeti og hnetum, sem veldur miklum áhrifum á matarframleiðslu um allan heim. Til að koma í veg fyrir að skordýrum fækki er hægt að nota ekki skordýraeitur.

Mörg skordýr gegna mikilvægu hlutverki við að viðhalda heilsu jarðvegs: Bjöllur, maurar og önnur loft jarðvegs bæta uppbyggingu skordýra hennar, brjóta niður lífræn efni, endurvinnsla næringarefna. Ef að jarðaskordýrum fækka getur það leitt til þess að það verði minni frjósemi sem getur valdið því að uppskeran verði verri.

Fækkun skordýrastofna skapar stórt vistfræðilegt vandamál vegna þess að skordýr gegna mikilvægu hlutverki í frjóvgun, niðurbroti og þjóna sem fæðuuppspretta margra dýra. Fækkun þeirra truflar vistkerfi, ógnar matvælaframleiðslu og skaðar líffræðilegan fjölbreytileika, sem hefur að lokum áhrif á landbúnað manna og náttúruleg búsvæði.

Algeng notkun skordýraeiturs í landbúnaði og garðyrkju hefur leitt til beinnar eitrun skordýra, sérstaklega frjóvgunar skordýr eins og býflugur og fiðrildi. Þessi efni geta einnig truflað frjóvgunar hringrás og heilsu skordýrafjölda.

Loftslagsbreytingar af völdum manna hafa áhrif á hitastig og úrkomumynstur, sem trufla vistkerfin. Mörg skordýr eru viðkvæm fyrir breytingu á hitastigi og breytingar á loftslagi getur haft mikil áhrif á flæði þeirra, fjölgun og lífi þeirra.  

### Helstu afleiðingar fækkun skordýra
**Minni uppskera**: Frævunarefni eins og býflugur eru nauðsynleg fyrir matvælaframleiðslu. - 

**Röskun vistkerfa**: Skordýr hjálpa til við niðurbrot og meindýraeyðingu.

**Tap á líffræðilegum fjölbreytileika**: Mörg dýr eru háð skordýrum til matar.

**Aukin útbreiðsla sjúkdóma**: Færri skordýr leiða til fleiri meindýra sem bera sjúkdóma.

## Heimsmarkmið

Nýlegar rannsóknir sýna að í mörgum heimshlutum hefur skordýrabúum fækkað gríðarlega. Vísindamenn segja að ýmsir þættir, allt frá einræktarbúskap til taps á búsvæðum, séu ábyrgir fyrir því að skordýrin, sem eru nauðsynleg fyrir landbúnað og vistkerfin, lifi illa.

Heimsmarkmið 15 snýst um að vernda og endurheimta vistkerfi á landi og stuðla að sjálfbærri nýtingu þeirra, vinna að sjálfbærri stjórn skóga, berjast gegn eyðimerkurmyndun, stöðva jarðvegseyðingu, endurheimta landgæði og sporna við hnignun líffræðilegrar fjölbreytni. 

Heimsmarkmið 15, sem snýst um að vernda landlíf og nýta náttúruauðlindir á sjálfbæran hátt, tengist fækkun skordýra þar sem þau gegna lykilhlutverki í vistkerfum, eins og frjóvgun, niðurbroti lífrænna efna og sem fæðugjafar fyrir dýr. Fækkun þeirra, vegna ofnotkunar á skordýraeitrum og eyðingu búsvæða, truflar þessa ferla og ógnar líffræðilegri fjölbreytni. 

## '''Frjóvgun'''

Skordýr, einkum fiðrildi og býflugur, gegna mikilvægu hlutverki í frjóvgun. Um 75% af gróðri stólar á frjóvgun skordýra. Fækkun skordýra ógnar matvælaframleiðslu og getur haft veruleg áhrif á framleiðslu á ávöxtum, grænmeti og hnetum, sem veldur miklum áhrifum á matarframleiðslu um allan heim.

Til að koma í veg fyrir að skordýr fækki er hægt að nota ekki skordýraeitur og ekki kaupa mikið af matvælum sem nota skordýraeitur

Mörg skordýr gegna mikilvægu hlutverki við að viðhalda heilsu jarðvegs: bjöllur, maurar og önnur loft jarðvegs bæta uppbyggingu skordýra hennar, brjóta niður lífræn efni, endurvinnsla næringarefna

Ef að jarða skordýr fækka getur það leitt til þess að það verði minni frjósemi sem getur valdið því að uppskeran verði verri. 

## Mannfólk
Þegar mannfólkið byggir nýjar byggingar á náttúrulegum búsvæðum, eru þau að eyða skógum, mýrum og graslendum, og þá eru skordýr að missa heimilin sín, fæðu og fjölgunar svæðum. 

Algeng notkun skordýraeiturs í landbúnaði og garðyrkju hefur leitt til beinnar eitrun skordýra, sérstaklega frjóvgunar skordýr eins og býflugur og fiðrildi. Þessi efni geta einnig truflað frjóvgunar hringrás og heilsu skordýrafjölda.

Loftslagsbreytingar af völdum manna hafa áhrif á hitastig og úrkomumynstur, sem trufla vistkerfin. Mörg skordýr eru viðkvæm fyrir breytingu á hitastigi og breytingar á loftslagi getur haft mikil áhrif á flæði þeirra, fjölgun og lífi þeirra.  

### Til að hjálpa til við að stöðva fækkun skordýra getur fólk:
1. **Draga úr notkun skordýraeiturs**: Veldu lífrænar eða vistvænar vörur og styðjið bændur sem nota sjálfbæra búskaparhætti sem vernda skordýrastofna.

2. **Styðjið frævunarvæna starfshætti**: Gróðursettu innfæddar plöntur og blóm í görðum eða landslagi til að veita búsvæði og fæðu fyrir frævunarefni eins og býflugur.

3. **Borðaðu sjálfbærara mataræði**: Veldu staðbundin, lífræn matvæli sem reiða sig ekki á skaðleg skordýraeitur eða einræktun sem skaðar skordýrastofna.

4. **Forðastu óhóflega plastnotkun**: Plast stuðlar að mengun og eyðileggingu búsvæða, sem hefur áhrif á skordýr og vistkerfi þeirra.

## Okkar skoðun
Okkur finnst að það væri ekki erfitt að breyta venjum okkar til að hjálpa.

Það verður samt erfitt að fá alla aðra til að breyta mjög miklu en það er ekki erfitt að fá alla að breyta einu litlu til að bjarga jörðinni. Þannig ef allir breyta einhverju litlu í daglega lífi sínu eins og að kaupa meiri íslenskan mat heldur en erlendan, getur það hjálpað að laga fækkun skordýra. 

## Heimildir
Sophie Roberts, Paige Aldenberg, and Clara Pitsker (2021, 12. september)

History of bees

https://www.planetbee.org/post/history-of-bees 

Chrissy Sexton.(2024, 29. maí).

*Global insect decline: What are the causes and consequences?. earth.com*

https://www.earth.com/news/global-insect-decline-what-are-the-causes-and-consequences/ Ecochatters. 

(2024, 7. október). *7 Alarming Consequences of Insect Population Decline.* 

https://ecochatters.com/7-consequences-of-insect-population-decline/

Elizabeth Morris.(2022, 2. maí).

*A World Without Bees? Here’s What Happens If Bees Go Extinct.* NRDC

https://www.nrdc.org/stories/world-without-bees-heres-what-happens-if-bees-go-extinct

Damian Carrington.(2019, 10. feb). *Plummeting insect numbers 'threaten collapse of nature'.*The Guardian.

https://www.theguardian.com/environment/2019/feb/10/plummeting-insect-numbers-threaten-collapse-of-nature

Vilmundur Hansen.(2018, 29. Okt). *Geigvænleg fækkun skordýra.* Bændablaðið.

https://www.bbl.is/lif-og-starf/geigvaenleg-faekkun-skordyra

https://www.fws.gov/initiative/pollinators/how-you-can-help

https://malstadur.mideind.is/malfridur