open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
George Clooney

**George Timothy Clooney** (f. 6. maí, 1961 í Lexington, Kentucky) er bandarísk-franskur leikari og kvikmyndargerðarmaður. Clooney hefur hlotið tvö Óskarsverðlaun, BAFTA-verðlaun og fjögur Golden Globe-verðlaun. Hann reis til frægðar í sjónvarpsþáttaröðinni Bráðavaktinni eða ER (1994–1999) og hefur leikið í fjölmörgum kvikmyndum, til að mynda: O Brother, Where Art Thou? (2000), Ocean's-spennumyndirnar (2001–2007) og Syriana (2005).

Cloney hefur látið sig varða mannréttindamál og var hann skipaður friðarsendifulltrúi SÞ árið 2008.
Hann giftist mannréttindalögræðingnum Amal Alamuddin árið 2014 og á með henni tvíbura. Hann styður Demókrataflokkinn.

## Tenglar
* Clooney á IMDB

## Tilvísanir
Austurstefna

**Austurstefna** (þýska: **Neue Ostpolitik** eða bara **Ostpolitik**) var sú stefna að normalísera samskipti milli Sambandslýðveldisins Þýskalands (FRG, eða Vestur-Þýskalands) og Austurblokkarinnar, einkum Þýska alþýðulýðveldisins (GDR, eða Austur-Þýskalands), frá og með árinu 1969. Stefnan var undir áhrifum frá Egon Bahr, sem lagði fram hugmyndina um „breytingar í gegnum endurnálgun“ í ræðu árið 1963 við Evangelische Akademie Tutzing. Stefnan var sett í framkvæmd undir forystu Willy Brandt, fjórða kanslara FRG frá 1969 til 1974, sem hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1971 fyrir viðleitni sína til að gera þessa stefnu að hornsteini utanríkisstefnu FRG.

Ostpolitik var tilraun til að rjúfa fyrri stefnu Kristilegra demókrata (CDU), sem höfðu verið við völd í Vestur-Þýskalandi frá 1949 til 1969. Kristilegir demókratar, undir forystu Konrads Adenauers og eftirmanna hans, reyndu að berjast gegn kommúnistastjórn Austur-Þýskalands, á meðan Sósíaldemókratar Brandts lögðu áherslu á að ná fram samvinnu við Austur-Þýskaland.

Hugtakið Ostpolitik hefur síðar einnig verið notað um viðleitni Páls 6. páfa til að efla samskipti við ríki Austur-Evrópu á sama tímabili. Hugtakið Nordpolitik var einnig smíðað til að lýsa svipaðri nálgunarstefnu í samskiptum Norður- og Suður-Kóreu frá og með níunda áratugnum.
Graham Chapman

**Graham Chapman** (f. 8. janúar 1941 í Leicester, d. 4. október 1989 í Maidstone) var enskur gamanleikari og höfundur. Hann var einn af meðlimum grínhópsins Monty Python. Chapman skrifaði brandara yfirleitt með John Cleese. Hann lék aðalhlutverkið í kvikmyndum hópsins, *The Life of Brian* (1979) og *The Meaning of Life* (1983).

Chapman lést úr krabbameini árið 1989, 48 ára gamall.
## Tilvísanir
Glosa

**Glosa** er tilbúið alþjóðlegt hjálparmál sem Ronald Clark og Wendy Ashby bjuggu til á árunum 1972 til 1992, byggt á hjálparmálinu Interglossa sem Lancelot Hogben bjó upphaflega til. Nafn tungumálsins er dregið af gríska orðinu glossa, sem þýðir „tunga“ eða „tungumál“.

## Saga
Þróun Glosa hófst með Interglossa, drögum að hjálparmáli sem breski líffræðingurinn og tölfræðingurinn Lancelot Hogben gaf út árið 1943. Markmið Interglossa var að skapa einfaldaða og auðlæranlega leið til alþjóðlegra samskipta. Um 1960 rakst Ronald Clark á Interglossa Hogbens og, í samstarfi við Hogben, hóf hann að aðlaga og endurskoða það. Wendy Ashby gekk til liðs við verkefnið árið 1972 og lagði sitt af mörkum til frekari úrbóta. Eftir andlát Hogbens árið 1975 hélt verkefnið áfram undir stjórn Clark og Ashby, sem að lokum nefndu það Glosa.

Árið 1978 var fyrsta Glosa orðabókin gefin út. Frá 1987 og áfram kynnti Glosa Education Organisation (GEO) tungumálið með námskeiðum, netorðabók og öðrum úrræðum sem ætluð voru til að styðja nemendur um allan heim.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Glosa, alþjóðlegt hjálparmál
* Skipulagsátak Glosa
* Glosa/Interglossa
* Glosa hópur á Facebook
* Orðaforði á Glosa
* Wiki á Glosa
Terry Jones

**Terry Jones** (f. 1. febrúar 1942 í Colwyn Bay, Wales d. 21. janúar 2020 í London) var velskur gamanleikari, leikstjóri, sagnfræðingur og höfundur. Hann var einn af meðlimum grínhópsins Monty Python. Jones leikstýrði ásamt Terry Gilliam fyrstu Python kvikmyndinni, *The Holy Grail* (1975). Jones leikstýrði svo sjálfur myndunum *Life of Brian* (1979) og *The Meaning of Life* (1983).  Hann leikstýrði síðar fleiri myndum.

Jones lærði í Oxford-háskóla. Þar hitti hann Michael Palin í grínhópi nemenda, The Oxford Revue. Palin varð síðar meðhöfundur hans í sketsum Monty Python.
Jones skrifaði sagnfræðibækur og barnabækur. Hann gaf m.a. út tvær bækur um enska miðaldaskáldið Geoffrey Chaucer og gerði sjónvarpsþætti um miðaldir. 

Árið 2015 greindist hann með heilabilun og tapaði hann getunni til að tala. Hann lést árið 2020, 77 ára gamall. 

## Tilvísanir
Færiband

**Færiband** er samfellt lykkjuband sem notað er til að flytja hluti og stundum annað fólk, og er almennt notað á flugvöllum fyrir farangur, í verksmiðjum, í námum til að flytja kol, járn og önnur hráefni o.fl. á skilvirkan hátt. Uppfinningamaður færibandsins var Thomas Robins árið 1891.  

Elstu færibönd á Íslandi voru notað til að búa til Reykjavíkurhöfn en einnig voru færibönd notuð á Dalvík í seinni heimsstyröldinni.
Sulta (kjöt)

**Sulta** (úr þýsku *sülze* „hlaup“) er kjöthlaup gert út höfði og löppum sem innihalda mikið gelatín, þótt í dag sé yfirleitt notað tilbúið hlaup (aspik). Algengt er að hafa tunguna með, en eyru og heili eru yfirleitt tekin frá. Kjötið er misfínt skorið eða hakkað áður en það er hleypt. Stundum er bætt við afskurði af öðrum hlutum dýrsins. Stundum er líka blóði bætt við. Sulta er yfirleitt borin fram köld í sneiðum.

Tvær tegundir sultu eiga sér nokkra hefð á Íslandi: sviðasulta (úr sviðakjöti) og svínasulta. Hvorttveggja er borið fram sem hluti af þorramat. Í Danmörku er hefð fyrir því að bera fram svínasultu, sem í dag er yfirleitt aðeins gerð úr skönkum, fram á hlaðborði um jólin. Í Þýskalandi er sulta yfirleitt gerð úr svínakjöti, en stundum öðru kjöti, eins og kálfakjöti. Í Bretlandi er sultan gerð úr svínakjöti og kölluð *brawn* eða *potted heid* (Skotland).

## Tilvísanir
Eric Idle

**Eric Idle** (29. mars 1943) er enskur leikari, tónlistarmaður, handrita- og lagahöfundur.
Hann var meðlimur enska grínhópsins Monty Python og háðsádeiluhljómsveitarinnar The Rutles. Árið 2004 bjó hann til söngleikinn Spamalot sem byggði á efni Python. Hann hlaut Grammy-verðlaun fyrir tónlistina úr söngleiknum.

Idle samdi þekktasta lag Monty Python, *Always Look on the Bright Side of Life*. Lagið er vinsælt til spilunar í breskum jarðaförum og var það einnig spilað í jarðarför Graham Chapman, félaga Idle úr Python-hópnum.  Idle samdi efni fyrir MP yfirleitt einn síns liðs meðan aðrir meðlimir sömdu saman.

Árið 2025 greindi Idle frá því að hann væri í fjárhagsvandræðum og þyrfti að fara að vinna aftur. Hann fékk briskrabbamein árið 2019 en lifði það af.

Faðir Idle lést þegar hann var tveggja ára í bílslysi en hann hafði skömmu áður barist í seinni heimsstyrjöldinni í konunglega breska flughernum. Idle var vinur tónlistarmanna eins og George Harrison og David Bowie. 

## Tivísanir
Louis St. Laurent

**Louis Stephen St. Laurent** (1. febrúar 1882 – 25. júlí 1973) var kanadískur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem var 12. forsætisráðherra Kanada frá 1948 til 1957.

## Æviágrip
Louis St. Laurent fæddist í Compton í Québec og varð kunnur málafærslumaður og stuðningsmaður kanadíska Frjálslynda flokksins. Hann hóf þátttöku í stjórnmálum sem dómsmálaráðherra í ríkisstjórn Williams Lyon Mackenzie King forsætisráðherra árið 1941 og var kjörinn á þing fyrir kjördæmið Austur-Québec í aukakosningum árið 1942. Árið 1946 varð St. Laurent utanríkisráðherra Kanada og gegndi því embætti í tvö ár, þar til hann var kjörinn leiðtogi Frjálslynda flokksins og varð forsætisráðherra þegar King settist í helgan stein. St. Laurent leiddi flokkinn til stórsigra í þingkosningum árin 1949 og 1953 og myndaði meirihlutastjórnir.

St. Laurent var annar frönskumælandi forsætisráðherra Kanada, á eftir Wilfrid Laurier. Stjórn hans stækkaði kanadíska velferðarríkið með því að koma á fót jöfnunargreiðlsum til allra fylkja Kanada, innleiða nýtt skráningarkerfi fyrir lífeyrisáætlanir og stofna nýtt sjúkratryggingakerfi. Ríkisstjórn hans stóð einnig fyrir ýmsum opinberum framkvæmdum eins og byggingu þjóðvegar þvert yfir Kanada (Trans-Canada Highway), upphækkaðs vegar yfir Canso-sund (Canso Causeway) og kerfi gasleiðslna þvert yfir landið (Trans-Canada Pipeline). Árið 1953 heimilaði ríkisstjórn hans nauðungarflutninga á 92 Inúítum til Nunavut. Stjórn St. Laurent stóð fyrir inngöngu Kanada í Atlantshafsbandalagið og sendi hermenn, skip og flugvélar til að berjast í Kóreustríðinu. Árið 1956 hjálpaði utanríkisráðherra St. Laurent, Lester B. Pearson, við að leysa úr Súesdeilunni og vann til friðarverðlauna Nóbels fyrir þátt sinn.

St. Laurent hafði viðkomu á Íslandi í einn sólarhring vegna vélbilunar á leið heim frá ráðstefnu samveldisríkjanna í London árið 1951. Hann ræddi meðal annars við Bjarna Benediktsson utanríkisráðherra í skrifstofu hans í stjórnarráðshúsinu.

St. Laurent, sem var stundum kallaður „Louis frændi“, var vinsæll meðal kanadísks almennings og almennt var búist við því að hann myndi auðveldlega vinna þingkosningarnar 1957. Ákvörðun hans um að láta stöðva þingræðu um byggingu gasleiðslu yfir Kanada árið 1957 vakti hins vegar tilfinningu meðal margra um að Frjálslyndi flokkurinn hefði fyllst hroka vegna tveggja áratuga langrar stjórnarsetu sinnar. Flokkurinn tapaði óvænt með naumum mun fyrir Framsækna íhaldsflokknum undir forystu Johns Diefenbaker, sem rauf þannig 27 ára samfellda stjórn Frjálslynda flokksins. St. Laurent hætti í stjórnmálum stuttu síðar og sneri sér aftur að lögmannsstörfum.

St. Laurent hefur almennt hlotið góð eftirmæli sem forsætisráðherra. Sagnfræðingurinn Donald Creighton sagði um St. Laurent að hann hafi verið „frábærlega hófsamur, varkár ... og ötull kanadískur þjóðernissinni.“

## Tilvísanir
Rauðamelsölkelda

**Rauðamelsölkelda** er ölkelda á Snæfellssnesi í landi Rauðamels skammt frá stuðlabergshamrinum Gerðubergi. Hún er  á náttúruminjaskrá og er  ein frægasta og vatnsmesta ölkelda á Íslandi. Vatn í keldunni bragðast eins og sódavatn og var talið hafa lækningamátt. 

Í Íslandslýsingu Þorláks Markússonar frá um 1730 er Rauðamelskeldu svo lýst: 

"Það er af mörgum fortalið fyrir satt, að  fyrir vestan skuli vera ein kelda, sem kallast ölkelda, bæði nærri Búðarósakaupstað sem og Fróðárheiði, af hverjum ef menn drekka, skal vatnið smakka sem eitt öl, svo þeir sem það drekka, skuli finna sig hartnær hálfdrukkna, en sem stund er liðin, kenna þeir þess þó ekki sama úr því. Ef þeir vilja taka nokkuð af sömu keldu með sér, þá smakkar það eins sem annað vatn."  

Á fyrstu áratugum 20. aldar voru gerðar tilraunir með að tappa  vatni í keldunni á flöskur til útflutnings og neyslu innanlands. Í tengslum við Konungskomuna 1907 fóru Jón Jakobsson landsbókavörður og Jóhannes Nordal íshússtjóri að keldunni og fylltu með ærnu erfiði flöskur af kelduvatninu. Rauðamelskelda var seld undan Rauðamelsjörðinni og komst í eigu norsks símaverkfræðings Halvorsen að nafni en hann að nafni en hann mun hafa verið á Íslandi að leggja síma árið 1906. Komst Rauðamelskelda eftir það í eigu   Norðmannsins  Waagaard  sem var um skeið óðalsbóndi í Röyken í Noregi.  Waagaard  mun hafa beðið Kristján Danakonung um leyfi til að skíra lindina  sem vatnið var tekið úr "Lind Friðriks VIII" og mun hafa áform  sem ekki gengu eftir um að setja upp átöppunarverksmiðju fyrir  allt að 10 þúsund flöskur á dag.  Seinna komst keldan að þriðjungi í eigu fyrirtækisins Nóa (síðar  Nói og Síríus) og að tveimur þriðju í eigu norskra aðila.

Jón Vídalín kaupmaður í Reykjavík og eigandi jarðarinnar Ytri-Rauðamel lét  einhvern tíma milli 1904-1907 byggja skúr yfir kelduna og setja þar á lása og hafði almenningur þá ekki aðgang að þessari heilsulind og mun mörgum hafa sárnað það. Í  3. bindi af ævisögu  Árna  prófasts Þórarinssonar  eftir Þórberg Þórðarson eru frásögur um erjur sem spunnust út af þessum skúr. Fólk hafði öldum saman farið um langan veg að keldunni til lækninga. Þeirra á meðal eru Skagfirðingarnir Bólu-Hjálmar og Símon Dalaskáld. Símon orti brag um Rauðamelsölkeldu og umhverfið kringum hana í Hnappadal og hve sárt er að hún sé núna lokuð almenningi.   

Eftirfarandi  erindi eru í kvæði Símonar:  

:Ölkeldan þar eina
:er nú meinuð þjóð,
:bezta, holla, hreina
:hér um fósturslóð;
:lukt er járns í húsi hún.
:Nú slíkt boðar nærri oss
:nýja frelsis brún!

:Svellur, ólgar, sýður
:svoddan inni’ í rann;
:gellur grátur stríður,
:— glöggt út heyrast kann—;
:steinlagt kringum stræti þar
:upp um glufu þeysist þétt
:þjóð til blessunar.

:Hún vill hlekki brjóta,
:heilsubót oft lýð,
:fagurs frelsis njóta
:fáum sína tíð,
:horfa’ á sól og himinspjald,
:en henni lokað hefir nú
:hart auðmanna vald.
Bólu-Hjálmar orti þessa vísu um Rauðamelskeldu í síðasta sinn sem hann kom að keldunni:

:Þig nú kveð ég lífsins lind
:landsbarna sem nýtur hylli.
:Mín er ósk að ágirnd blind
:aldrei þínu vatni spilli.

## Tilvísanir
Hinn mikli Gatsby

***Hinn mikli Gatsby*** (enska: *The Great Gatsby*) er skáldsaga frá árinu 1925 eftir bandaríska rithöfundinn F. Scott Fitzgerald. Sagan er harmleikur sem gerist á djassöldinni á Long Island nærri New York-borg. Í bókinni segir fyrstu persónu sögumaðurinn Nick Carraway frá kynnum sínum af Jay Gatsby, dularfullum milljarðamæringi sem er gagntekinn af því að endurheimta fyrrum ástkonu sína, Daisy Buchanan.

Fitzgerald byggði söguna meðal annars á gömlu ástarsambandi sínu með yfirstéttarkonunni Ginevru King og á trylltum svallveislum sem hann hafði mætt í á norðurströnd Long Island árið 1922. Eftir að Fitzgerald flutti til frönsku rívíerunnar lauk hann við drög að skáldsögunni árið 1924. Hann sendi drögin til ritstjórans Maxwell Perkins, sem taldi Fitzgerald á að endurskoða drögin næsta vetur. Fitzgerald var orðinn ánægður með textann eftir yfirferðina en var óviss um titilinn og íhugaði nokkra aðra möguleika. Fitzgerald varð afar hrifinn af myndinni *Celestial Eyes*, sem listmálarinn Francis Cugat gerði fyrir kápu bókarinnar, og byggði hluta myndmálsins í texta bókarinnar á henni.

*Hinn mikli Gatsby* hlaut almennt góða dóma þegar bókin kom út hjá Charles Scribner's Sons í apríl 1925 en sumum gagnrýnendum fannst hún ekki jafnast á við fyrri verk Fitzgeralds. Miðað við fyrri skáldsögur hans, *This Side of Paradise* (1920) og *The Beautiful and Damned* (1922), seldist bókin ekki vel. Í október höfðu aðeins 20.000 eintök selst og vonir Fitzgeralds um að salan myndi rétta úr efnahag hans höfðu brugðist. Þegar Fitzgerald lést árið 1940 stóð hann í þeirri trú að verk hans væru fallin í gleymsku.

Í seinni heimsstyrjöldinni ruku vinsældir bókarinnar skyndilega upp þegar samtök bóksala útbýttu ókeypis eintökum af henni meðal bandarískra hermanna sem voru staðsettir erlendis. Þessar nýju vinsældir bókarinnar leiddu til fræðilegs endurmats á henni og hún varð fljótt mikilvægur hluti af námsskrám bandarískra menntaskóla og af bandarískri dægurmenningu. Fjöldi leikrita og kvikmynda var gerður eftir bókinni á næstu áratugum.

Mikið hefur verið skrifað um umfjöllun bókarinnar um stétt, muninn á erfðum og sjálfsáunnum auðæfum, kynhlutverk, kynþætti, umhverfisvernd og um svartsýna nálgun bókarinnar á ameríska drauminn. Í dag er *Hinn mikli Gatsby* almennt álitin eitt af meistaraverkum bandarískra bókmennta.

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Klingonska Wikipedia

**Klingonska Wikipedia** var útgáfan af frjálsu netalfræðiritinu Wikipedia á klingonsku. Hún var starfrækt frá maí 2004 til ágúst 2005. Hingað til er hún eina útgáfa Wikipediu á gervimáli sem nokkru sinni hefur verið til — engar áætlanir eru um aðrar.

Við lokunina hafði útgáfan 71 grein og 17 skráða notendur, þar af fjóra stjórnendur.

Frá því í desember 2006 hefur verkefnið við að búa til frjálst netalfræðirit á klingonsku haldið áfram á Wikia (ókeypis wiki-hýsingarþjónustu; nú Fandom).

## Saga
Skiptar skoðanir voru um klingonsku Wikipediuna frá upphafi. Hún var stofnuð 27. maí 2004 en lokað í fyrsta sinn daginn eftir. Sumir þátttakendur á póstlistanum „Wikipedia-L“, svo sem Erik Möller, kvörtuðu yfir því að útgáfan hefði verið sett á laggirnar án atkvæðagreiðslu. Aðrir, svo sem Lars Aronsson, mæltu hins vegar gegn atkvæðagreiðslu og hvöttu til þess að útgáfan héldi áfram. Talsmenn áframhalds, með stuðningi Jimmy Wales, höfðu betur í rökræðunum og klingonska Wikipedian hóf starfsemi á ný.

Þó að klingonska Wikipedian væri umdeild frá upphafi leið rúmt ár áður en henni var lokuð. Breytilegar ákvarðanir um tilvist þess áttu rætur að rekja til skoðanaskipta hjá Wales. Á opnum stjórnarfundi í nóvember 2004 lýsti hann því yfir — þvert á fyrri yfirlýsingar nokkrum mánuðum áður — að „klingonska yrði að deyja“.

Í ágúst 2005 var klingonska Wikipedian loks lögð niður af Brion Vibber að frumkvæði Wales, án þess að nokkrar ástæður væru gefnar upp.

## Tenglar

* Saga klingonsku Wikipediunnar á meta.wikimedia.org
* Eftirfylgniverkefni

## Tilvísunarlisti
Lancelot Hogben

**Lancelot Thomas Hogben** FRS FRSE (9. desember 1895 – 22. ágúst 1975) var breskur tilraunadýrafræðingur og tölfræðingur. Hann þróaði afríska klófroskinn (*Xenopus laevis*) sem fyrirmyndarlífveru fyrir líffræðilegar rannsóknir snemma á ferli sínum, réðst á erfðafræðihreyfinguna um miðjan feril sinn og skrifaði vinsælar bækur um vísindi, stærðfræði og tungumál síðar á ferli sínum.

Hann bjó til alþjóðlegt tungumál, interglossa, sem „drög að hjálpartungumáli fyrir lýðræðislega heimsskipan“.

## Einkalíf
Árið 1918 giftist Hogben stærðfræðingnum, tölfræðingnum, sósíalistanum og femínistanum Enid Charles frá Denbigh og eignaðist með þeim tvo syni og tvær dætur. Hann lærði velsku.

Á sjötta áratugnum settist Hogben að í Glyn Ceiriog í Norður-Wales þar sem hann keypti sumarhús. Á þeim áratug slitnaði hjónaband hans við Enid; hjónin slitu árið 1953 og skildu árið 1957. Síðar sama ár giftist Hogben (Mary) Jane Roberts (fædd Evans), ekkju sem var eftirlaunaður skólastjóri á staðnum, sem var sjö árum yngri. Jane varð ekkja við andlát sitt árið 1974 og lést á War Memorial sjúkrahúsinu í Wrexham árið 1975, 79 ára að aldri, og var brenndur í nálæga Pentre Bychan. Hann var trúleysingi og skilgreindi sig sem „vísindalegan húmanista“.

## Tilvísanir
Floyd Vivino

**Florio** "**Floyd**" **Vivino** (f. 19. október 1951, d. 22. janúar 2026) var bandarískur leikari og sviðslistamaður.

Hann hóf feril sinn í skemmtanabransanum sem barn, hélt píanótónleika og kom fram sem dansari með Söndru Lee og Jill Davison. Hann dansaði á Heimssýningunni í New York árið 1964 og á Steel Pier í Atlantic City.

Sem menntaskólanemi var Vivino undirbúinn af dans- og píanókennurum til að stunda störf á þessum sviðum. Þar sem hann átti erfitt með að æfa á píanóið 8 klukkustundir á dag eða æfa í balletttíma, hætti hann í báðum á þriðja ári sínu og kom fram í leiklistarklúbbnum. Í menntaskóla, á sviði, fannst honum hlátur meira gefandi en lófatak.

Eftir menntaskóla hóf hann störf í skemmtanabransanum og fékk vinnu í sirkus, næturklúbbum, skemmtigörðum og sem uppistandari í þeim fáu burlesque-sýningum sem eftir voru. Fjölbreytt reynsla hans í sviðslistum leiddi hann að lokum til sjónvarps, þar sem hann hóf sinn eigin þátt sem hét *[[The Uncle Floyd Show]]*.

## Tenglar

*
Bruce Springsteen

**Bruce Springsteen** (f. 23. september 1949) er bandarískur tónlistarmaður. Hann reis til frægðar með plötunni *Born to Run* (1975) og hefur gefið út meira en 20 breiðskífur. Hljómsveitin *E Street Band* hefur alla jafnan spilað undir með honum. Platan *Born in the U.S.A.* (1984) jók vinsældir Springsteen enn frekar með titillaginu og smellnum *Dancing in the Dark*. Algengt þema í tónlist hans er barátta verkafólks  og réttlæti. Árið 2026 gaf hann út lagið *Streets of Minneapolis* í mótmælaskyni við aðgerðir ICE-innflytjendastofnunarinnar undir ríkisstjórn Donald Trump .

Hann hefur hlotið 20 Grammy-verðlaun, 2 Golden Globe-verðlaun, Óskarsverðlaun (fyrir lagið *Streets of Philadelphia* ) og Tony-verðlaun. Innganga hans í Frægðarhöll rokksins var árið 1999. 

## Breiðskífur
*Greetings from Asbury Park, N.J. (1973)
*The Wild, the Innocent & the E Street Shuffle (1973)
*Born to Run (1975)
*Darkness on the Edge of Town (1978)
*The River (1980)
*Nebraska (1982)
*Born in the U.S.A. (1984)
*Tunnel of Love (1987)
*Human Touch (1992)
*Lucky Town (1992)
*The Ghost of Tom Joad (1995)
*The Rising (2002)
*Devils & Dust (2005)
*We Shall Overcome: The Seeger Sessions (2006)
*Magic (2007)
*Working on a Dream (2009)
*Wrecking Ball (2012)
*High Hopes (2014)
*Western Stars (2019)
*Letter to You (2020)
*Only the Strong Survive (2022)

## Tilvísanir
DreamWorks Pictures

**DreamWorks Pictures** (almennt kallað einfaldlega **DreamWorks**) er bandarískt kvikmyndaver og dreifingaraðili í eigu Amblin Partners. Kvikmyndaverið var stofnað 12. október 1994 af Steven Spielberg, Jeffrey Katzenberg og David Geffen. Frá 2016 hefur Universal Pictures dreift myndum DreamWorks á heimsvísu. Skrifstofur DreamWorks Pictures eru staðsettar á lóð Universal.

Kvikmyndaverið hefur framleitt yfir 10 myndir sem hafa halað inn yfir 100 milljón dali á heimsvísu. Þeirra á meðal eru *[[Shrek]]* (2001), *[[Meet the Fockers]]* (2004), *[[Transformers (kvikmynd)|Transformers]]* (2007) og *[[Madagaskar (teiknimynd)|Madagaskar]]* (2005). Eftir velgengni *Shrek* var teiknimyndaverið DreamWorks Animation gert að sjálfstæðu fyrirtæki. 

## Tilvísanir
Segðu aldrei aftur aldrei

***Segðu aldrei aftur aldrei*** (enska: *Never Say Never Again*) er James Bond-kvikmynd eftir Irvin Kershner, byggð á skáldsögu Ian Fleming, *Thunderball*, frá 1961, sem aftur byggist á sögu eftir Kevin McClory, Jack Whittingham, og Fleming. Sagan hafði áður verið kvikmynduð árið 1965 sem *[[Þrumufleygur (kvikmynd frá 1965)|Þrumufleygur]]* (*Thunderball*). *Segðu aldrei aftur aldrei* var síðasta Bondmyndin sem ekki var framleidd af Eon Productions sem hafa framleitt nánast allar Bondmyndirnar. Þess í stað var fyrirtæki Jack Schwartzman, Taliafilm, framleiðandi og Warner Bros var dreifingaraðili. Gerð myndarinnar byggðist á kvikmyndarétti sem var dæmdur leikstjóranum Kevin McClory í dómsmáli 1963.

Í myndinni lék Sean Connery hlutverk njósnarans James Bond í sjöunda og síðasta skipti, tólf árum eftir að hann lék hlutverkið síðast, í *[[Demantar svíkja aldrei]]* 1971. Titill myndarinnar vísar í þau orð Connery frá 1971 að hann myndi aldrei leika Bond framar. Connery var 52 ára þegar myndin var tekin og því var oft vísað í að njósnarinn hefði elst og væri ekki lengur í blóma lífsins (Connery var raunar þremur árum yngri en Roger Moore sem tók við hlutverkinu af honum hjá Eon). Söguþráður myndarinnar gengur út á að Bond er fenginn til að rannsaka rán glæpasamtakanna SPECTRE á tveimur kjarnorkusprengjum. Myndin var tekin í Frakklandi, á Spáni, Bahamaeyjum og Elstree Studios í Bretlandi.

Warner Bros frumsýndu myndina 7. október 1983. Hún fékk almennt góða dóma og gagnrýnendur fögnuðu endurkomu Connerys. Kvikmyndin gekk vel í kvikmyndahúsum og náði 160 milljón dala tekjum, þótt hún gengi ekki jafn vel og *[[Octopussy]]* sem Eon gaf út fyrr þetta sama ár. Í seinni tíð hefur myndin hins vegar ekki þótt standast samanburð við aðrar Bondmyndir og henni er oft sleppt í formlegum listum yfir Bondmyndir.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Oliver Twist

***Oliver Twist: saga munaðarlauss drengs*** (enska: *Oliver Twist; or, The Parish Boy's Progress*) er skáldsaga eftir Charles Dickens. Sagan birtist upphaflega sem framhaldssaga á árunum 1837 til 1839 og sem bók í þremur bindum árið 1838. Sagan segir frá munaðarleysingja að nafni Oliver Twist sem elst upp á fátækraheimili en flýr til Lundúna. Þar kemst hann í kynni við gengi barnungra vasaþjófa undir forystu aldraða glæpaforingjans Fagins. Oliver uppgötvar jafnframt uppruna sinn og finnur eftirlifandi ættingja sína í borginni. 

Í *Oliver Twist* er fjallað á órómantískan máta um líf afbrotafólks og um ómannúðlega meðferð á munaðarleysingjum í Englandi á miðri 19. öld. Undirtitill bókarinnar, *The Parish Boy's Progress*, er vísun í *[[För pílagrímsins]]* (e. *The Pilgrim's Progress*) eftir John Bunyan og í röð skopmynda eftir listmálarann William Hogarth, *A Rake's Progress* og *A Harlot's Progress*.

Í bókinni deilir Dickens á barnaþrælkun, heimilisofbeldi, tælingu barna í glæpastarfsemi og á líf götubarna. Skáldsagan kann að vera innblásin af sögu Roberts Blincoe, munaðarleysingja sem gaf út endurminningar af æskustörfum sínum í bómullarmyllu á fjórða áratugnum. Líklegt er að Dickens hafi einnig sótt innblástur í eigin reynslu úr barnæsku þar sem hann varði tveimur árum á fátækraheimili frá 12 ára aldri og missti því af hluta af skólagöngu sinni.

*Oliver Twist* hefur mörgum sinnum verið kvikmynduð og sett á svið, meðal annars með kvikmynd frá árinu 1948 með Alec Guinness í hlutverki Fagins, vinsælum söngleik með titlinum *[[Oliver!]]* (sem var sjálfur gerður að Óskarsverðlaunakvikmynd árið 1968) og Disney-teiknimyndinni *[[Óliver og félagar]]* árið 1988.

## Tilvísanir
Scorpions

**Scorpions** er þýsk harðrokk- eða þungarokkshljómsveit sem stofnuð var í Hannover árið 1965.  Langlífasta liðskipan sveitarinnar var með Rudolf Schenker, Klaus Meine, Matthias Jabs, Francis Buchholz og Herman Rarebell, frá 1978 til 1992. Á því tímabili voru slagararnir *Wind of Change*, *Rock You Like a Hurricane* og *Still Loving You* útgefnir. 

## Meðlimir
*Rudolf Schenker – Gítar og bakraddir (1965–)
*Klaus Meine – Söngur (1969–)
*Matthias Jabs – Gítar og bakraddir (1978–)
*Paweł Mąciwoda – Bassi, bakraddir (2003–)
*Mikkey Dee – Trommur (2016–)

## Breiðskífur
*Lonesome Crow (1972)
*Fly to the Rainbow (1974)
*In Trance (1975)
*Virgin Killer (1976)
*Taken by Force (1977)
*Lovedrive (1979)
*Animal Magnetism (1980)
*Blackout (1982)
*Love at First Sting (1984)
*Savage Amusement (1988)
*Crazy World (1990)
*Face the Heat (1993)
*Pure Instinct (1996)
*Eye II Eye (1999)
*Unbreakable (2004)
*Humanity: Hour I (2007)
*Sting in the Tail (2010)
*Return to Forever (2015)
*Rock Believer (2022)

## Tilvísanir
Konungsverslunin fyrri

**Konungsverslunin fyrri** hafði einkarétt á verslun við Ísland frá 1759 til 1763. Hörmangarafélagið hafði fengið einkarétt á versluninni til 20 ára 1743. Frá 1751 var Íslandsverslun félagsins rekin með tapi en Íslendingar kvörtuðu mikið undan verslunarháttum þess. Meðal annars hafði Skúli Magnússon gagnrýnt félagið fyrir að selja svikna vöru, og 1755 lét hann brjóta upp búðir kaupmanna og deila vörum til fátæklinga vegna hungursneyðar í landinu. 

Í kjölfar þessa skipaði ríkisstjórnin rannsókarnefnd (kommission) 1756 til að kanna verslunarmáta og kvartanirnar. Niðurstöður nefndarinnar voru að félagið hafði brotið gegn þeim samningi sem skilgreindi einkaréttinn.

Eftir talvert málaþóf var Hörmangarafélagið svipt einkaréttinum og ákveðið að bjóða upp verslunarréttindi við allar kauphafnir nema í Hólminum (Reykjavík) og á Húsavík en verslun þar átti að vera í höndum Innréttinganna. Uppboð var haldið tvisvar um vorið 1758 en engin aðgengileg tilboð bárust. Konugur neyddist þess vegna að taka við Íslandsversluninni því enginn vildi leigja hana. Niels Ryberg varð þá forstjóri verslunarinnar sem var rekin fyrir reikning konungs og tókst að reka hana með hagnaði 1760-1764. 

Almenna verslunarfélagið tók svo við  verslun á Íslandi 1764 og sá um hana til 1774. 

## Tilvísanir

## Heimild
* Gísli Gunnarsson,1987, Upp er boðið Ísaland, einokunarverslun og íslenskt samfélag 1602-1787, útg. Örn og Örlygur hf.
Túva

**Túva** (Rússnenska: Тува), er landlukt lýðveldi í Rússlandi. Túva er í landfræðilegri miðju Asíu, í suður Síberíu. Túva á landamæri að Altaíska lýðveldið, Búrjatíulýðveldið,  Írkútskfylki, Khakassíulýðveldið og Krasnojarskfylkið, og hefur alþjóðleg landamæri við Mongólíu. Mannfjöldi þeirra er 336,651 (2021 manntal). Höfuðborg þess er Kyzyl, þar sem meira en þriðjungur íbúanna býr.

Frá miðöldum var Tuva stjórnað af mörgum kínverskum konungadæmum og Kanötum. Árið 1758 varð Túva undir Tjingveldinu, síðasta keisaradæmi Kína, sem Tannu Uriankhai svæðið í Ytri Mongólíu. Túva varð Uryankhay-lýðveldið, eftir Xinhai-byltinginuna árið 1911 sem stofnaði Lýðveldið Kína. Árið 1914 varð það að rússnesku verndarsvæðinu Uryankhay Krai, og árið 1921 varð það að Túvska Alþýðulýðveldinu (opinberlega þekkt sem Tannú Túva til 1926), viðurkennt aðeins af nágrönnum sínum Sovíetríkjunum og Mongólíu, áður en það var innlimað í Sovétlýðveldið Rússland árið 1944. 

## Landslag

Lýðveldið Týva er staðsett í suðurhluta Síberíu. Höfuðborgin er Kyzyl, staðsett nálægt landfræðilegri "miðju Asíu". Austurhluti lýðveldisins er skógur og hálendi, en vesturhluti er þurrara láglendi.

### Fljót
Það eru yfir 8.000 fljót í Túvska lýðveldinu, þar á meðal efri hluti Yenisei-árinnar, fimmta lengsta fljót heims. 

Helstu ár eru:

* Yenisei-fljót (einnig kallað Ulug-Khem) 
* Kantegir-fljót
* Khemchik-fljót
* Maly Yenisei-fljót (einnig kallað Ka-Khem eða Kaa-Khem) 

### Vötn

Það eru mörg vötn í Tuva, mörg þeirra eru jöklar og saltvötn, þar á meðal Todzhavatn, (100 km2) sem er stærsta í lýðveldinu, og Uvsvatn (deilt með Mongólíu og er á Heimsminjaskrá).&nbsp;

### Fjöll

Tuva lýðveldið samanstendur af fjalllendi, um 600 metra á hæð, umkringt Sayan og Tannu-Ola fjöllum. Fjöll og hæðir ná yfir 80 prósent af landsvæði þess. Mongun-Tayga ("Silfurfjall", 3.970 metrar) er hæsti punktur lýðveldisins.

## Mannfjölgun
**Íbúafjöldi**: 336,651 (2021 manntalið); 307,930 (2010 manntalið), 305,510 (2002 manntalið). 309,129 (1989 manntalið Sovétríkjanna).

### Þjóðernishópar
Samkvæmt Manntalinu árið 2021, eru Túvanar 88,7% íbúa. Aðrir hópar eru Rússar (10,1%) og fjöldi smærri hópa, sem hver og einn er minna en 0,5% af heildarfjölda íbúa.


Mynd:TIVALI_URUGLAR.JPG|Drengur og stúlka á hestum
Mynd:Сай_хонаш_посетители.jpg|Túvenskt fólk 2016
Magnús Þórhallsson skrifari

**Magnús Þórhallsson** var íslenskur prestur og annar tveggja skrifara (hinn var Jón Þórðarson) sem rituðu handritið Flateyjarbók fyrir bóndann Jón Hákonarson í Víðidalstungu. Magnús bar ábyrgð á seinni hluta handritsins eftir að Jón Þórðarson fór frá Íslandi til Noregs vorið 1388. Magnús bætti einnig við þremur blöðum fremst í handritið, teiknaði upphafsstafi og lýsti (myndskreitti) allt handritið.   
Mjög lítið er vitað um ævi Magnúsar. Prestur að nafni Magnús Þórhallsson, sem talið er að sé sami maðurinn, er fyrsta vitnið sem nefnt er í tveimur bréfum sem skrifuð voru 2. apríl 1397 varðandi land sem Þorsteinn Snorrason ábóti á Helgafelli, keypti. Í ljósi þessa er talið að Magnús hafi verið prestur þar á þeim tíma. Talið er að Magnús hafi stundað nám við annan skóla en Jón Þórðarson, þar sem rithendur þeirra er mjög ólíkar. Það er hins vegar óþekkt hvar Magnús menntaðist. Auk handrita frá Helgafelli tengist Magnús ritstofunni (latína: *scriptorium*) á Munkaþverá. Bókmenntafræðingurinn Stefan Drechsler hefur bent á að Magnús hafi hugsanlega hafið feril sinn sem Benediktsmunkur í klaustrinu á Munkaþverá.

Prófessor Stefán Karlsson taldi að Magnús hafi sennilega skrifað að minnsta kosti að hluta handritið Vatnshyrna, hann byggir það á hversu svipuð rithönd og uppsetning Flateyjarbókar handritsins sé því afriti af Vatnshyrnu sem Árni Magnússon gerði. Vatnshyrna var einnig var skrifuð fyrir Jón Hákonarson. Rithönd Magnúsar er einnig að finna í tveimur línum neðst á blaðsíðu 51v í handritinu Hulda (AM 66 fol.) og á því eina skinnblaði sem varðveitir Grega sögu. (AM 567 XXVI 4to). Auk þessa er talið að hann hafi lýst handritið AM 226 fol, sem inniheldur Stjórn, Alexanders sögu, Rómverja sögu og Gyðinga sögu, og unnið að AM 226 fol (Jónsbók).

## Tenglar

* Stefán Karlsson (2000) Um Vatnshyrnu. í Stafkrókar: Ritgerðir eftir Stefán Karlsson gefnar út í tilefni af sjötugsafmæli hans 2. desember 1998, ritstýrt af Stefán Karlsson og Guðvarður Már Gunnlaugsson. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, bls 355.
* Sigurgeir Steingrímsson. (2002). „Árni Magnússon“. *Handritin.* Ritgerðir um íslensk miðaldahandrit, sögu þeirra og áhrif. Ritstjórn: Gísli Sigur!sson og Vésteinn Ólason. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. bls. 85-99.
* Soffía Guðmundsdóttir og Laufey Guðnadóttir. (2002). “Bókagerð á miðöldum“. *Handritin.* Ritgerðir um íslensk miðaldahandrit, sögu þeirra og áhrif. Ritstjórn: Gísli Sigurðsson og Vésteinn Ólason. Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi. Reykjavík, bls. 45-61.
* Flateyjarbók Útgáfa Guðbrands Vigfússonar og Carls Rikards Unger, 1860-1868, (Heimskringla.no).
* Flateyjarbók — Stofnun Árna Magnússonar.
* Flateyjarbók á Handrit.is.

## Tilvísanir
Með ástarkveðju frá Rússlandi

***Með ástarkveðju frá Rússlandi*** (enska: *From Russia With Love*) er njósnamynd eftir Terence Young og önnur James Bond-kvikmyndin sem var framleidd af breska framleiðslufyrirtækinu Eon Productions. Sean Connery leikur aðalhlutverkið, en meðal annarra leikara eru Lotte Lenya, Pedro Armendáriz, Robert Shaw og Daniela Bianchi.

Framleiðendur myndarinnar voru Albert R. Broccoli og Harry Salzman. Handritið var skrifað af Richard Maibaum og Johanna Harwood, og var byggt á samnefndri skáldsögu Ian Fleming frá 1957. Söguþráður myndarinnar gengur út á að Bond er sendur til Istanbúl til að aðstoða rússneska ritarann Tatjönu Rómanóvu við að flýja til vestursins, með sovéska dulmálsvél í farteskinu. Flóttinn er í raun gildra glæpasamtakanna SPECTRE sem hyggja á hefndir eftir dauða dr. No.

Velgengni fyrri myndarinnar, *Dr. No*, varð til þess að United Artists féllust á gerð framhaldsmyndar og tvöfölduðu ráðstöfunarféð. Myndin var tekin í Tyrklandi, í Pinewood Studios í Buckinghamshire í Englandi og í Skotlandi. Framleiðslan fór fram úr bæði kostnaðaráætlun og tímaáætlun, og útgáfu var flýtt fyrir áætlaðan frumsýningardag í október 1963. 

Myndin sló í gegn og halaði inn yfir 78 milljónir dala í kvikmyndahúsum, sem var langt yfir 2 milljón dala framleiðslukostnaði, og meira en tekjurnar af fyrri myndinni. Árið 2004 útnefndi tímaritið *[[Total Film]]* myndina níundu bestu bresku kvikmynd allra tíma. Þetta var eina Bondmyndin á listanum. Þetta var líka fyrsta Bondmyndin sem fékk BAFTA-verðlaun fyrir bestu kvikmyndatöku. Myndin er í seinni tíð oft talin ein besta Bondmyndin.

Á Íslandi var saga Flemings birt sem framhaldssaga í *[[Vikan|Vikunni]]* 1964 og 1965. Kvikmyndin var frumsýnd í Tónabíói í júní 1966.

## Tilvísanir
Eon Productions

**Eon Productions** er breskt framleiðslufyrirtæki stofnað árið 1961 af Albert R. Broccoli og Harry Salzman til að sjá um framleiðslu fyrstu James Bond-myndarinnar, *[[Dr. No]]*. Ári síðar stofnuðu þeir saman eignarhaldsfélagið Danjaq sem fer með réttindin fyrir allar Bondmyndir sem Eon hefur framleitt.

Salzman seldi sinn hlut til United Artists árið 1975. Eon er enn í eigu Broccoli-fjölskyldunnar og nafn Alberts R. Broccoli hefur birst í titilsenu allra myndanna frá upphafi. Árið 2025 gerði Eon samning við Amazon MGM Studios sem gaf Amazon fulla stjórn yfir sérleyfinu.

Fyrirtækið hefur framleitt nær allar Bondmyndirnar, nokkrar aðrar kvikmyndir og leikhúsuppsetningar.

## Tilvísanir
Kyzyl

**Kyzyl** er Höfuðborg Túva í Rússlandi. Íbúar Kyzyls eru um 120.067 (manntal 2021);

## Saga

Borgin var stofnuð árið 1914 sem **Belotsarsk**. Það var endurnefnt Khem-Beldir frá 1918 til 1926. Þegar borgin var höfuðborg Tannu Tuva var hún kölluð Kyzyl Hoto. Í september 2014 fagnaði Kyzyl 100 ára afmæli sínu.

Borgin var stofnuð árið 1914 af rússneskum landnemum strax eftir stofnun Uryankhay Krai (verndarsvæði rússneska keisaradæmisins) og kölluð Belotsarsk.

Árið 1918, í tengslum við kommúnistabyltinguna og andstæðinga keisarabyltingu, var hún endurnefnd Khem-Beldir (Túvenska: sameining fljóta) og árið 1926, Kyzyl (Túvenska: *Rauður*).

## Landslag

Kyzyl segist vera nákvæmlega í landfræðilegri miðju Asíu. Þessi fullyrðing er umdeild. Engu að síður byggðu heimamenn minnismerki sem var merkt "Miðstöð Asíu" á túvan, rússnesku og ensku. Tos-Bulak er svæði með opnum akri og steinefnislindum sem liggur strax suður af Kyzyl.

Kyzyl stendur á þeim stað þar sem Mikla Yenisey (Bii-Xem) mætir Litla Yenisey-fljóti (Kaa-Xem), til að mynda Yenisey sjálfa (Ulug-Xem). Flest þróun fer fram suður af Yenisey og Litla-Yenisey fylgir beygju ána, með hæsta þróun sem miðar rétt fyrir neðan sameiningu Great Yenisey við Litlu Yenisey. Minnisvarði var reistur árið 1964 á árbakkanum til að merkja þennan punkt.

## Mannfjölgun
Samkvæmt manntali árið 2020 var borgin í 136. sæti af 1117 borgum í Rússlandi.

## Iðnaður
Framleiðsla verksmiðjur eru meðal annars múrsteinsverksmiðjur, Saumverksmiðjur og húsgagna framleiðsla.

## Samgöngur

### Vegalengd
Þjóðvegurinn M54 "Yenisei" tengir Kyzyl við Abakan og Mongólíu í gegnum Erzin.

### Flugsamgöngur

Kyzylflugvöllur þjónar borginni. Flugvöllurinn býður upp á reglulegar flugferðir til Moskvu, Novosibirsk, Krasnoyarsk, Irkutsk, og til afskekktra staða Tuva. Flugvöllurinn er á lista yfir tengiflugvelli í Rússlandi.
Valdimar Örn Flygenring

**Valdimar Örn Flygenring** (f. 5. júlí 1959), er íslenskur leikari, söngvari og leiðsögumaður.

Valdimar útskrifaðist frá Leiklistarskólanum árið 1986. 

## Kvikmyndir og sjónvarpsþættir

## Tilvísanir


## Tenglar

* Valdimar Örn Flygenring á Internet Movie Database
* Valdimar Örn Flygenring á Discogs
* Valdimar Örn Flygenring á Kvikmyndamiðstöð Íslands
Bonaire

**Bonaire** er eyja í Karíbahafinu. undir Hollandi. höfuðborg þess er Kralendijk, á vesturströnd eyjarinnar. Arúba, Bonaire og Curaçao mynda ABC-eyjurnar, 80 km (50 mílur) frá strönd Venesúela. Eyjurnar hafa þurrt loftslag sem laðar að sér gesti sem leita að hlýju, sólríku veðri allt árið og þær liggja utan þróunarsvæðisins fyrir Hitabeltisfellibyl. Bonaire er vinsæll köfunarstaður vegna margra köfunarstöðva á ströndinni, skipbrots og auðveldari aðgengi að rifum eyjarinnar.

Þann 1. janúar 2025 voru íbúar eyjarinnar samtals 26,552, sem er 10,011 aukning frá árinu 2012. Heildarflatarmál eyjarinnar er 288 km2; hún er 38,6 km löng frá norðri til suðurs og á bilinu 5–8 km breið frá austri til vesturs.

## Heiti
Nafnið '*Bonaire*' er talið vera dregið af Caquetio orðinu *'Bonay*', sem þýðir 'láglendi'. Fyrstu spænsku og hollensku landnemar á eyjuni breyttu stafsetningu þess í *Bojnaj* og einnig Bonaire. Samkvæmt annarri kenningu gæti nafnið verið dregið af spænsku setningunni "buen aire", sem þýðir "gott loft", þar sem Spánverjar voru fyrstu Evrópubúar til að nýlendur eyjarinnar.

## Landslag

Bonaire er um 80 kílómetra (50 mílur) undan strönd Venesúela. Landflatarmál eyjunar er 288 ferkílómetrar, en Klein Bonaire, lítil eyðiey undan vesturströnd hennar, bætir við 6 ferkílómetrum.

Í norðurhluta bonaire er hæsti tindur þeirra, Brandaris, sem er aðeins 240 metrar. Suðurhluti eyjarinnar er næstum sléttur og rís varla yfir sjávarmáli. Þetta svæði inniheldur einnig Lake Bay með stórum mangrófarskógi. Ströndin í Bonaire er þakin Lónum og Vogum, en stærsta þeirra er Gotolækur í norðri.

Yfirborð Klein Bonaire er nokkuð slétt og aðeins um tveir metrar yfir sjávarmáli. 

## Íþróttir

Íbúar Bonaire taka þátt í fjölmörgum íþróttaviðburðum, þar á meðal vinsælum íþróttum sem laða að sér ferðamenn til eyjarinnar eins og köfun, sigling, veiði, hjólreiðar, hafnabolti, blak og tennis. Það eru margar köfunarverslanir á Bonaire, sem flestar bjóða upp á köfunarkennslu. 

## Sjá einnig
* ABC-eyjar (Karíbahafi)
Goldfinger

***Goldfinger*** er bresk njósnamynd og þriðja James Bond-kvikmyndin sem Eon Productions framleiddu. Í myndinni fer Sean Connery með hlutverk leyniþjónustumannsins James Bond. Aðrir leikarar eru meðal annars Honor Blackman, Gert Fröbe og Shirley Eaton. Myndin er byggð á samnefndri skáldsögu eftir Ian Fleming frá 1959. Þetta var fyrsta Bondmyndin sem Guy Hamilton leikstýrði. 

Í myndinni rannsakar Bond athafnamanninn og gullsafnarann Auric Goldfinger sem hyggst gera gullforða Bandaríkjanna óvirkan með því að sprengja saltaða sprengju í Fort Knox. Til þess nýtur hann aðstoðar kóreska handlangarans Oddjobs, og listflugsveitar Pussy Galore. CIA-fulltrúinn Felix Leiter birtist hér í annað sinn í myndaröðinni, á eftir *[[Dr. No]]*. 

*Goldfinger* var fyrsta Bondmyndin sem náði að hala inn meira en 100 milljón dali í kvikmyndahúsum. Ráðstöfunarfé var jafn mikið og í báðum fyrri Bondmyndum Eon samanlagt. Aðaltökur fóru fram frá janúar til júlí 1964 í Bretlandi, Sviss og Bandaríkjunum. Tökuliðið fékk leyfi til myndatöku í kringum Fort Knox í Bandaríkjunum, en nærmyndir og atriði inni í gullhvelfingunni voru teknar í leikmynd í Pinewood Studios. Ian Fleming heimsótti tökuliðið í apríl 1964, en hann lést nokkrum mánuðum seinna.

Í *Goldfinger* komu fram margar nýjungar sem áttu eftir að einkenna persónu James Bond í síðari myndum, eins og mikil notkun tæknibúnaðar, flakk milli margra landa, og kaldhæðin tilsvör. *Goldfinger* var líka fyrsta myndin með langt upphafsatriði sem tengdist aðalsöguþræðinum ekkert. Meðal markaðsefnis sem fylgdi frumsýningu myndarinnar voru leikfangabíll af gerðinni Aston Martin DB5 frá Corgi Toys sem varð mest selda leikfang ársins 1964, og mynd af gullmálaðri Shirley Eaton á forsíðu tímaritsins *[[Life (tímarit)|Life]]*. *Goldfinger* var líka fyrsta Bondmyndin með frumsamið þemalag í titilatriðinu í upphafi myndarinnar, sem var flutt af Shirley Bassey. Á Íslandi var bók Flemings þýdd og birt sem framhaldssaga í *[[Vikan|Vikunni]]* árið 1965 og myndasaga eftir kvikmyndinni var birt í *[[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]]* 1967. Myndin var hins vegar ekki frumsýnd í Tónabíói fyrr en í apríl 1968.

*Goldfinger* var fyrsta Bondmyndin sem hlaut Óskarsverðlaun (fyrir hljóðvinnslu) og fékk almennt góða dóma í byrjun. Myndin náði upp í kostnað á tveimur vikum og halaði inn 120 milljónir dala á heimsvísu. Árið 1999 var hún sett í 70. sæti lista British Film Institute yfir bestu bresku myndir allra tíma.

## Tilvísanir
Arthur Meighen

**Arthur Meighen** (16. júní 1874 – 5. ágúst 1960) var kanadískur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem var níundi forsætisráðherra Kanada frá 1920 til 1921 og frá júní til september árið 1946. Hann var leiðtogi Íhaldsflokksins frá 1920 til 1926 og frá 1941 til 1942.

Meighen fæddist í Anderson í Ontario. Fjölskylda hans kom frá Londonderry-sýslu á Írlandi. Hann nam stærðfræði við Háskólann í Torontó og hlaut síðan þjálfun til að vinna sem lögmaður. Eftir að hann hlaut lögmannsréttindi flutti hann til Portage la Prairie í Manitoba. Meighen var kjörinn á neðri deild kanadíska þingsins árið 1908 og var árið 1913 skipaður ráðherra í ríkisstjórn Roberts Borden. Hann gegndi meðal annars embættum ríkissaksóknara, innanríkisráðherra og ráðherra í málefnum frumbyggja. 

Í júlí 1920 tók Meighen við af Borden sem leiðtogi Íhaldsflokksins og sem forsætisráðherra. Hann var fyrsti forsætisráðherra Kanada sem fæddur var eftir stofnun kanadíska fylkjasambandsins. Meighen tapaði þingkosningum árið 1921 gegn Mackenzie King og Frjálslynda flokknum. Meighen datt sjálfur út af þingi en komst aftur inn á þing í aukakosningum árið 1922 og varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Árið 1925 unnu Íhaldsmenn flest þingsæti en vantaði átta sæti upp á hreinan meirihluta. Mackenzie King tókst hins vegar að mynda nýja stjórn með stuðningi Framfaraflokksins. Meighen varð aftur forsætisráðherra til skamms tíma árið 1926 eftir „King–Byng-málið“ svokallaða, þegar King bað landstjóra um að rjúfa þing en var synjað. Stjórn Meighen féll brátt fyrir vantrauststillögu og boðað var til annarra kosninga síðar um árið. Í kosningunum datt Meighen út af þingi, Íhaldsflokkurinn tapaði 24 þingsætum og King og Frjálslyndi flokkurinn mynduðu nýja stjórn.

Eftir ósigurinn í kosningunum 1926 sagði Meighen af sér sem flokksleiðtogi og sneri sér aftur að lögmannsstörfum. Hann var skipaður í sæti á öldungadeild kanadíska þingsins árið 1932 og varð leiðtogi stjórnarmeirihlutans á öldungadeildinni og ráðherra án ráðuneytis í stjórnartíð R. B. Bennett til ársins 1935. Árið 1941 varð Meighen leiðtogi Íhaldsflokksins í annað skipti eftir afsögn Roberts Manion. Meighen reyndi að komast aftur á þing í aukakosningum en náði ekki kjöri. Hann sagði því af sér sem flokksleiðtogi og sneri sér að lögmannsstörfum á ný.

## Tilvísanir
Carrin Patman

**Carrin Foreman Patman** (f. 20. apríl 1956) er bandarískur lögmaður sem var sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi frá 2022 til 2025. Hún var áður forstjóri Houston Metro frá 2016 til 2022.

## Menntun
Patman útskrifaðist með BA-gráðu frá Duke-háskóla og með JD-gráðu frá lagadeild Texas-háskóla árið 1982.

## Starfsferill
Patman hefur unnið ýmis störf á borgaralegum vettvangi, meðal annars sem fulltrúi hjá deild International Women's Forum í Houston, í framkvæmdastjórn viðskiptaráðsins Greater Houston Partnership og í samgönguráði Houston-Galveston-stórborgarsvæðisins. Patman var stofnmeðlimur samtakanna Center for Women in Law og meðlimur í framkvæmdastjórn Girls, Inc. of Greater Houston og Sheltering Arms Senior Services.

Patman er meðeigandi á lögmannsstofunni Bracewell LLP, þar sem hún sérhæfir sig í hópmálsóknum, viðskiptalögum, samkeppnisrétti, umhverfisspjöllum og fylgni með reglugerðum. Hún sat í framkvæmdastjórn neðanjarðarlestarfélagsins Houston Metro frá 2010 til 2022 og var skipuð forstjóri þess af Sylvester Turner borgarstjóra árið 2016. Patman var mikilvægur styrktaraðili í forsetaframboði Hillary Clinton árið 2016 og Joe Biden árið 2020.

### Sendiherra á Íslandi
Þann 11. febrúar 2022 tilnefndi Joe Biden forseti Patman í embætti sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi. Utanríkismálanefnd öldungadeildar Bandaríkjaþings tók tilnefningu hennar til umfjöllunar 28. júlí 2022. Öldungadeildin staðfesti tilnefningu hennar með munnlegri atkvæðagreiðslu þann 7. ágúst 2022. Patman afhenti Guðna Th. Jóhannessyni forseta trúnaðarbréf sitt þann 6. október 2022.

## Einkahagir
Faðir Patmans, Bill Patman, var þingmaður á öldungadeild ríkisþings Texas og á fulltrúadeild Bandaríkjaþings. Föðurafi hennar, Wright Patman, var einnig fulltrúadeildarþingmaður og móðurafi hennar, Fred Mauritz, var þingmaður á öldungadeild ríkisþings Texas.

Árið 1997 giftist Carrin Patman James V. Derrick Jr., fyrrum varaforstjóra og aðallögfræðingi hjá Enron.

## Tilvísanir
Kongar-ool Ondar

**Kongar-ool Borísovítsj Ondar** (túvanska: Ондар Коңгар-оол Борис оглу, Ondar Konggar-ool, Boris oglu, rússneska: Конгар-ооол Борисович Ондар; 29. mars 1962 - 25. júlí 2013) var sovéskur og rússneskur barkasöngvari og þingmaður Túva

Ondar fæddist nálægt Khemchik-fljóti í vesturhluta Túva, í þorpinu Íme. *Kongar-ool* þýðir„hávær piltur“. Árið 1983 var Ondar kvaddur í rússneska herinn en útskrifaðist vegna hálsmeiðsla. Árið 1990 ferðaðist hann um Evrópu sem meðlimur í Sajaní.

Hann lést eftir neyðaraðgerð vegna heilablæðinga í Kyzyl þann 25. júlí 2013. Hann var 51 árs.
Túvanskur barkasöngur

**Túvanskur barkasöngur**, einnig þekkur sem mongólskur barkasöngur, er söngstíll, með tækni sem er þekkt sem ***khoomei*** ( eða ). Hann tengist menningu þjóða í Túva, Mongólíu, Innri Mongólíu og Altaífylki.