open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1253

Árið **1253** (**MCCLIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Júlí - Alþingi gerir samþykkt um að þar sem guðs lög og landslög greinir á skuli guðs lög ráða.
* Júlí - Teitur Einarsson varð lögsögumaður.
* 22. október - Flugumýrarbrenna: Óvinir Gissurar Þorvaldssonar reyndu að brenna hann inni í brúðkaupi Halls, sonar hans og Ingibjargar, dóttur Sturlu Þórðarsonar.
* Eyjólfur Brandsson fékk forræði Munkaþverárklausturs og var vígður árið eftir. Hann reyndi að bera sáttaorð á milli Gissurar Þorvaldssonar og brennumanna.

### Fædd

### Dáin
* 22. október: Gróa Álfsdóttir, kona Gissurar Þorvaldssonar, og Hallur, Ísleifur og Ketilbjörn Gissurarsynir.
* Þórarinn Sveinsson, ábóti í Þingeyraklaustri.

## Erlendis
* Mindaugas stórhertogi af Litáen lét krýna sig konung landsins og er hann eini konungur Litháen nokkru sinni.
* Hinrik 3. Englandskonungur staðfesti við enska aðalsmenn og kirkjuleiðtoga að Magna Carta væri í fullu gildi.
* Mongólaveldið réðist á Bagdad og Kaíró.
* Matthew Paris skrifaði *Historia Anglorum*, sagnfræðirit um enska sögu.

### Fædd
* Húgó 2., konungur Kýpur (d. 1267).

### Dáin
* 8. júlí - Teóbald 4. af Champagne (f. 1201).
* 23. september - Venseslás 1., konungur Bæheims.
* Hinrik 1., konungur Kýpur (f. 1217).
1254

Árið **1254** (**MCCLIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hákon gamli stefndi Gissuri Þorvaldssyni til Noregs þar sem honum þótti Gissuri lítið miða í því að koma landinu undir konungsvaldið.
* Oddur Þórarinsson handtók Heinrek biskup.
* Eyjólfur Brandsson var vígður ábóti í Munkaþverárklaustri.
* Vermundur Halldórsson var vígður ábóti í Þingeyraklaustri.

### Fædd

### Dáin
* Hrani Koðránsson, annar foringi brennumanna í Flugumýrarbrennu.

## Erlendis
* 10. október - Játvarður Planagenet giftist Elinóru af Kastilíu. Faðir hans hafði gert giftingu þeirra að skilyrði fyrir því að semja frið í stríði sínu við bróður hennar, Alfons 10. af Kastilíu.
* 12. desember - Alexander IV varð páfi.
* Loðvík 9. Frakkakonungur batt enda á Sjöundu krossferðina og sneri févana aftur til Frakklands.
* Jakob Erlandsen, biskup í Hróarskeldu, varð erkibiskup í Lundi.
* Loðvík 9. gerði alla gyðinga brottræka frá Frakklandi.
* Kaupmannahöfn fékk kaupstaðarréttindi.

### Fædd
* 13. maí - María af Brabant, Frakklandsdrottning, seinni kona Filippusar 3. (d. 1321).
* 15. september - Marco Polo, ítalskur landkönnuður og kaupmaður (d. 1324).

### Dáin
* 21. maí - Konráður 4., konungur Þýskalands (f. 1228).
* 17. júní - Ingibjörg Eiríksdóttir af Svíþjóð, kona Birgis jarls.
* 7. desember - Innósentíus IV páfi.
Söngsveitin Fílharmónía

**Söngsveitin Fílharmónía** er blandaður kór sem var stofnaður árið 1959 til að flytja stór kórverk með Sinfóníuhljómsveit Íslands. Kórinn kom fyrst fram, ásamt hljómsveitinni og Þjóðleikhúskórnum, í uppsetningu á *[[Carmina Burana]]* eftir Carl Orff í Þjóðleikhússins 23. mars 1960. 

## Tenglar
* Heimasíða Fílharmóníu
Carl Orff

**Carl Orff** (10. júlí 1895 – 29. mars 1982) var þýskt tónskáld sem er þekktastur fyrir tónverkið *[[Carmina Burana (Orff)|Carmina Burana]]* frá 1937.
Hið íslenska fornleifafélag

**Hið íslenzka fornleifafélag** var stofnað í Reykjavík 8. október 1879. 

Í lögum félagsins sem prentuð voru á sama ári segir meðal annars í fyrstu grein: „Ætlunarverk félagsins er að auka kunnáttu þjóðar vorrar með því að fræða almenning um fornleifar og sögulega þýðingu þeirra. Félagið heldur því til forngripasafnsins öllum þeim munum, er geta haft þýðing fyrir sögu vora og lífernisháttu á hinum liðna tíma, þannig að menn með safni þessu geti, að því leyti sem frekast má vera, rakið lífsferil þjóðar vorrar um hinar liðnu aldir. Að þessu styrkir og félagið með því að gefa út tímarit með fornfræðilegum ritgjörðum og skýrslum um aðgjörðir þess.“

*Árbók Hins íslenzka fornleifafélags* kom fyrst út árið 1881 og er enn gefin út árlega. 

*Árbókin* og Fornleifafélagið eru nátengd Þjóðminjasafni Íslands. Starfsfólk safnsins skrifar mikið í árbókina, og þar er ársskýrsla safnsins birt.

## Tengt efni
* Hið þingeyska fornleifafélag – stofnað 2004. 
* Fornleifafélag Barðstrendinga og Dalamanna – stofnað 2008.
Þjóðþing Danmerkur

**Þjóðþing Danmerkur** (d. *Folketinget*) er löggjafarsamkunda Danmerkur. Frá 1953 hefur þingið setið í einni deild, en fram að þeim tíma var því skipt í þjóðþingið annars vegar og landsþingið hins vegar. Fjöldi þingmanna er 179, þar af tveir frá Færeyjum og tveir frá Grænlandi, kjörnir til fjögurra ára í senn. Þjóðþingið kemur saman í Kristjánsborgarhöll í Kaupmannahöfn.

## Tenglar

* Vefur ''Folketinget'' á dönsku
Arnbjörg (landnámskona)

Arnbjörg var landnámskona. Hún bjó á Arnbjargarlæk í Borgarfirði.

Um hana segir í Landnámabók:
Arngeir (landnámsmaður)

**Arngeir** var landnámsmaður. Hann nam alla Melrakkasléttu milli Hávararlóns og Sveinungsvíkur. Hann bjó í Hraunhöfn.

Um hann segir í Landnámabók:
Atli Valason

**Atli Volason** hét landnámsmaður sem nam land á Snæfellsnesi með Ásmundi syni sínum frá Furu til Lýsu. 

Um hann segir í Landnámabók:
Graut-Atli Þórisson

**Graut-Atli Þórisson** var landnámsmaður og nam eystri strönd Lagarfljóts milli Gilsár og Vallaness vestan Öxnalækjar.

Um hann segir í Landnámabók:
Refir

**Refir** (fræðiheiti: *Vulpini*) eru lítil og meðalstór rándýr af hundaætt (*Canidae*). Til eru um 27 tegundir refa. Refir lifa í flestum heimsálfum en algengastir þeirra eru rauðrefir (*Vulpes vulpes*). Refir eru þekktir úr þjóðsögum margra þjóða um allan heim. 

Nöfn á refum eru ólík nöfnum flestra annarra hunddýra. Karldýrið er oftast nefnd steggur eða högni en einnig kemur fyrir að það séu nefnt refur. Kvendýrið er nefnt læða eða bleyða en einnig kemur fyrir að það sé nefnt tófa. Afkvæmi refa kallast yrðlingar en í refarækt er þó oft talað um hvolpa.

## Almenn einkenni

Flestir refir lifa í tvö til þrjú ár en geta lifað í allt að tíu ár og jafnvel lengur í dýragörðum. Flestar tegundir refa eru á stærð við holdugan heimiliskött og því töluvert minni en aðrar tegundir innan hundaættar, svo sem úlfar, sjakalar, og hundar.

Refir hafa venjulega hvasst trýni og þykkloðna rófu sem kölluð er tæfill. Flest önnur einkenni eru breytileg eftir heimkynnum refa. Eyðimerkurrefir hafa til að mynda stór eyru og snöggan feld en heimskautarefir hafa lítil eyru og þykkan og hlýjan feld. 

Refir eru yfirleitt ekki hópdýr, ólíkt flestum öðrum tegundum innan hundaættar. Þeir eru jafnan einfarar og tækifærissinnar þegar kemur að æti. Þeir veiða oftast lifandi bráð en éta einnig hræ, ávexti og ber.

Refir eru frekar mannfælnir en hitt og verða seint taldir góð gæludýr. Það er helst að temja megi silfurrefi eins og í Rússlandi þar sem þeir hafa verið ræktaðir í um hálfa öld. Þrátt fyrir mannfælni villtra refa sjást þeir býsna oft nálægt mannabústöðum.

## Flokkun
Til refa teljast eftirfarandi ættkvíslir:
* ***[[Vulpes]]***
Ættartré *[[Refur|refa]]*

* Blökurefir (*Otocyon*)
** Blökurefur (*Otocyon megalotis*)
* ***[[Urocyon]]***
** Grárefur, *Urocyon cinereoargenteus*
** Eyjarefur, *Urocyon littoralis*

## Tengt efni
* Refaveiðar

## Tenglar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* ''Refaveiðar''; grein í Morgunblaðinu 1971

## Heimildir
1255

Árið **1255** (**MCCLV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 14. janúar - Bardagi í Geldingaholti í Skagafirði. Oddur Þórarinsson féll eftir frækilega vörn.
* 19. júlí - Bardagi á Þveráreyrum í Eyjafirði milli Eyjólfs ofsa Þorsteinssonar og þeirra Þorgils skarða Böðvarssonar og Þorvarðar Þórarinssonar.
* Hákon konungur sendir hirðmann sinn, Ívar Englason, til Íslands til að reyna að fá landsmenn til að játa sér skatt.

### Fædd

### Dáin
* 14. janúar - Oddur Þórarinsson (f. 1230)
* 19. júlí: Eyjólfur ofsi Þorsteinsson.
* Aron Hjörleifsson dó í Noregi.

## Erlendis
* Albigensakrossferðinni lauk þegar síðasta vígi Katara féll í Suður-Frakklandi.
* Lissabon varð gerð að höfuðborg Portúgals.
* Hafnarborgin Königsberg í Prússlandi við Eystrasalt stofnuð af Otakar 2. konungi Bæheims.

### Fædd
* Duccio di Buoninsegna, ítalskur listmálari (d. 1319).
* Albrekt 1., keisari (d. 1308).

### Dáin
1257

Árið **1257** (**MCCLVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þorgils skarði Böðvarsson sættist við Hrafn Oddsson og Sturlu Þórðarson.

### Fædd

### Dáin
* Þorleifur Þórðarson í Görðum, goðorðsmaður (f. um 1185).

## Erlendis
* Robert de Sorbon stofnaði *Collège de Sorbonne* við Parísarháskóla.
* Kristín dóttir Hákonar gamla Noregskonungs var gefin saman við Filippus bróður Alfons 10. Kastilíukonungs og send með mikilli viðhöfn suður til Spánar. Hún dó þar nokkrum árum síðar.
* Hákon konungur sendi menn til Grænlands í því skyni að fá Grænlendinga til að ganga sér á hönd.
* Hið konungslausa tímabil hefst í Þýskalandi. 
* Borgin Kraká í Póllandi endurskipulögð eftir að Tatarar höfðu lagt hana í rústir.
* Hinrik 3. Englandskonungur lét slá 20 pensa mynt úr hreinu gulli.

### Fædd
* Agnes af Brandenborg, Danadrottning (d. 1304).

### Dáin
* 5. maí - Hákon ungi (f. 1232), sonur Hákonar gamla Noregskonungs.
* Valdimar Abelsson, hertogi af Slésvík.
1258

Árið **1258** (**MCCLVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 22. janúar - Þorvarður Þórarinsson lét drepa Þorgils skarða á Hrafnagili í Eyjafjarðarsveit.
* Hákon gamli Noregskonungur gerði Gissur Þorvaldsson að jarli. Gissur kom til Íslands um sumarið og kom sér upp hirð.
* Ólafur Hjörleifsson var vígður ábóti í Helgafellsklaustri.

;Fædd

;Dáin
* 22. janúar - Þorgils skarði Böðvarsson (f. 1226).
* Teitur Einarsson lögsögumaður.

## Erlendis
* Miklar vetrarhörkur og hafís um veturinn, tengt við eitt af mestu eldgosum Hóleósentímabilsins sem átti sér stað í Mexíkó eða Ekvador. 
* 10. febrúar - Orrustan um Bagdad: Mongólar Húlagú Kan leggja Bagdad í rúst.
* Hákon gamli Noregskonungur gifti Kristínu dóttur sína Filippusi bróður Alfons 10. Kastilíukonungs.

;Fædd

;Dáin
Ráðuneyti Björns Þórðarsonar

**Ráðuneyti Björns Þórðarsonar** jafnan nefnd **Utanþingsstjórnin** (stundum kölluð **[[Coca Cola]]-stjórnin** af andstæðingum sínum) var íslensk ríkisstjórn sem sat frá 16. desember 1942 til 21. október 1944. Við skipun stjórnarinnar var brotið blað í íslenskri stjórnmálasögu, þar sem enginn ráðherranna sem skipaðir voru átti sæti á Alþingi. Stjórnin var því eina utanþingsstjórnin í sögu Íslands. Viðurnefnið fékk stjórnin sökum þess að tveir ráðherrar stjórnarinnar, Björn og Vilhjálmur,  voru hlutafar í Vífilfelli, sem fékk einkaleyfi til innflutnings á gosdrykknum Kóka kóla. Þá var Vilhjálmur Þór meðal forsvarsmanna Sambands íslenskra samvinnufélaga er fékk umboð til olíusölu sem varð grunnur starfsemi Olíufélagsins hf.

## Ráðherrar
* Björn Þórðarson, forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra og kirkjumálaráðherra og (frá 19.04.1943) félagsmálaráðherra og (frá 21.09.1944) dómsmálaráðherra og menntamálaráðherra.
* Vilhjálmur Þór, utanríkisráðherra og atvinnumálaráðherra
* Björn Ólafsson, fjármálaráðherra
* Einar Arnórsson, (til 21.09.1944) dómsmálaráðherra og menntamálaráðherra
* Jóhann Sæmundsson, (frá 22.12.1942 til 19.04.1943) félagsmálaráðherra

## Tilvísanir
1259

Árið **1259** (**MCCLIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Ketill Þorláksson varð lögsögumaður.
* Gissur Þorvaldsson jarl keypti Reynistað í Skagafirð og settist þar að.
* Sturla Þórðarson gerðist lendur maður Gissurar.
* Ingibjörg Sturludóttir giftist Þórði Þorvarðarsyni í Saurbæ í Eyjafirði.
* Þorvarður Þórarinsson var dæmdur sekur á Alþingi.

### Fædd

### Dáin
* Ólafur hvítaskáld, skáld og lögsögumaður.
* Teitur Þorvaldsson lögsögumaður.

## Erlendis
* 29. maí - Eiríkur klipping varð konungur Danmerkur við andlát Kristófers 1. en móðir hans, Margrét drottning, stýrði þó ríkinu framan af.
* Parísarsáttmálinn var gerður milli Frakka og Englendinga þar sem þeir síðarnefndu létu af öllu tilkalli sínu til héraða á meginlandinu.
* Þýsku borgirnar Lýbika, Wismar og Rostock gerðu með sér bandalag til að verjast sjóræningjum á Eystrasalti og lögðu þannig grunninn að Hansasambandinu.

### Fædd
* 25. mars - Androníkos 2. Palaíológos, keisari Býsans (d. 1332).
* Pietro Cavallini, ítalskur listamaður (d. 1330).
* (sennilega) - Jóhann 2. af Jerúsalem, konungur Kýpur (d. 1285).

**Dáin** 
* 7. febrúar - Tómas 2. af Savoja.
* 29. maí - Kristófer 1., Danakonungur (f. 1219).
1260

Árið **1260** (**MCCLX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

### Fædd

### Dáin
* Heinrekur Kársson Hólabiskup dó í Noregi.
* 13. september - Skarðs-Snorri Narfason, bóndi og prestur á Skarði á Skarðsströnd (f. um 1175).

## Erlendis
* 5. maí - Kúblaí Kan tók við völdum í Mongólaveldinu.
* 3. september - Mamlúkar sigruðu Mongóla í orrustunni við Ain Djalut í Palestínu.
* 24. október - Dómkirkjan í Chartres var vígð að viðstöddum Loðvík 9. Frakkakonungi.
* Hákon gamli gerði Noreg að erfðaríki.
* Valdimar Birgisson Svíakonungur giftist Soffíu dóttur Eiríks plógpenings Danakonungs.

### Fædd
* 28. febrúar - Margrét af Skotlandi, Noregsdrottning, kona Eiríks prestahatara (d. 1283).

### Dáin
* Maí/júní - María af Brabant, keisaraynja, kona Ottós 4.
* Matthildur 2. af Boulogne, Portúgalsdrottning, kona Alfons 3.
1261

Árið **1261** (**MCCLXI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hallvarður gullskór kynnti málstað Noregskonungs fyrir Íslendingum.

;Fædd

**Dáin** 
* Loftur biskupssonur Pálsson, síðast kanúki í klaustri.

## Erlendis
* 25. júlí - Sveitir frá Níkeu náðu Konstantínópel á sitt vald og endurreistu Býsansríkið.
* 28. júlí - Eiríkur klipping Danakonungur og móðir hans, Margrét Sambiria, töpuðu í bardaga við Eirík hertoga af Slésvík og bandamenn hans og voru handtekin og höfð í haldi í Hamborg um skeið.
* 15. ágúst - Mikael 8. Palaeologus var krýndur Býsanskeisari í Konstantínópel. Ætt hans stýrði ríkinu allt til endaloka 1453.
* 4. september - Úrbanus IV (Giacomo Pantaléon) varð páfi.
* Hákon gamli lét nema Ingibjörgu Eiríksdóttur á brott úr klaustri í Danmörku og gifti hana Magnúsi lagabæti syni sínum.
* Grænland gekk Hákoni gamla á hönd.
* Mechthilde af Holtsetalandi, áður drottning Danmerkur, giftist Birgi jarli, ríkisstjóra Svíþjóðar.

;Fædd
* 11. febrúar - Ottó 3., hertogi af Bæjaralandi (d. 1312).
* 28. febrúar - Margrét af Skotlandi, drottning Noregs, fyrri kona Eiríks prestahatara (d. 1283).
* 9. október - Dinis, konungur Portúgals (d. 1325).

;Dáin
* 25. maí - Alexander IV páfi.
* 9. nóvember - Sanchia af Provence, drottning Þýskalands.
1256

Árið **1256** (**MCCLVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Heinrekur Kársson Hólabiskup fór úr landi og sneri ekki aftur. Hann lést í Noregi 1260.
* Ívar Englason fékk flesta Norðlendinga til að játa konungi skatt en ekkert varð þó úr skattgreiðslum.
* Sturla Þórðarson settist að í Svignaskarði og hefur ef til vill reist þar virki.
* Runólfur var vígður ábóti í Viðeyjarklaustri.

### Fædd

### Dáin
* 11. október - Þórður kakali lést í Noregi (f. 1210).
* Ásgrímur Bergþórsson, höfðingi á Vestfjörðum og frændi Sturlunga.

## Erlendis
* 4. maí - Alexander IV páfi gaf út páfabréf og stofnaði Ágústínusarregluna formlega.
* 15. desember - Húlagú Kan hertók og lagði í rúst fjallavirki Hassassína, Alamút.
* Moskan í Medína skemmdist í eldi.

### Fædd
* Róbert greifi af Clermont, ættfaðir Bourbon-ættarinnar.

### Dáin
* 28. janúar - Vilhjálmur 2., greifi af Hollandi og konungur Þýskalands.
1262

Árið **1262** (**MCCLXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Norðlendingar og Sunnlendingar vestan Þjórsár gengu Noregskonungi á hönd með samþykki Gamla sáttmála á Alþingi og er venjulega miðað við þetta ártal. Þó liðu tvö ár þar til fulltrúar allra landshluta höfðu samþykkt sáttmálann.
* Höfðingjarnir Hrafn Oddsson og Gissur Þorvaldsson sættust á Alþingi.
* Katla gaus. Mikið öskufall og jökulhlaup á Sólheimasandi.

### Fædd

### Dáin
* 24. ágúst - Skóga-Skeggi Njálsson, bóndi í Skógum undir Eyjafjöllum.

## Erlendis
* 28. maí - Ísabella af Aragóníu giftist Filippusi, krónprinsi Frakklands, í Clermont.
* Mindaugas konungur Litháen afneitaði að sögn kristni og gerðist heiðinn að nýju.

### Fædd
* 2. júlí - Arthúr 2., hertogi af Bretagne (d. 1312).
* Hugh le Despenser eldri, jarl af Winchester (d. 1326).
* Ladislás 4. Ungverjalandskonungur (d. 1290).

### Dáin
* Matthildur 2. af Boulogne, Portúgalsdrottning, kona Alfons 3. (f. 1302).
T

**T** eða **t** (borið fram **té**) er 23. bókstafurinn í íslenska stafrófinu og sá 20. í því latneska og getur átt við:

;Efnafræði
* **T** (einnig **<sup>3</sup>H** eða **vetni-3**) getur átt við þrívetni eða ofurþungt vetni
1263

Árið **1263** (**MCCLXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Brandur Jónsson ábóti vígður til biskups á Hólum.
* Vestfirðingar, Borgfirðingar og Sunnlendingar austan Þjórsár samþykktu Gamla sáttmála á vorþingi á Þverárþingi.
* Þorleifur hreimur Ketilsson tók við sem lögsögumaður af föður sínum, Katli Þorlákssyni.
* Hrafn Oddsson hrakti Sturlu Þórðarson sagnaritara úr landi.
* Sólmyrkvi á Íslandi.
* Kötlugos og hlaup í Jökulsá á Sólheimasandi.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 2. október - Alexander 3. Skotakonungur sigraði flota Hákonar gamla í orrustunni við Largs.
* 17. desember - Magnús lagabætir tók við konungdómi í Noregi eftir lát Hákonar gamla.
* Borgarastyrjöld hófst í Englandi milli Játvarðar 1. og aðalsmanna undir forystu mágs hans, Simon de Montfort.
* Genúumenn náðu borginni Chania á Krít af Feneyingum.

;Fædd
* Jólanda af Dreux, Skotadrottning (kona Alexanders 3.) og síðar hertogaynja af Bretagne (d. 1330).

;Dáin
* 12. september - Mindaugas, konungur Litáen.
* 14. nóvember - Alexander Nevskíj, stórhertogi af Hólmgarði.
* 16. desember - Hákon gamli, Noregskonungur, dó í Orkneyjum (f. 1204).
Auðólfur (landnámsmaður)

**Auðólfur** var landnámsmaður. Hann nam Öxnadal niður frá Þverá til Bægisár. Hann bjó á Syðri-Bægisá. 

Um hann er sagt í Landnámabók:
1264

Árið **1264** (**MCCLXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 27. september - Þórður Andrésson, goðorðsmaður á Völlum á Rangárvöllum, var veginn af mönnum Gissurar Þorvaldssonar jarls. Þórður var eftir dauða sinn nefndur síðasti Oddaverjinn.
* Gamli sáttmáli staðfestur af Austfirðingum. Þar með höfðu allir Íslendingar gengið Hákoni gamla Noregskonungi á hönd.
* Runólfur Sigmundsson var vígður ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

### Fædd

### Dáin
* 26. maí - Brandur Jónsson Hólabiskup.
* 27. september - Þórður Andrésson, Oddaverji.
* Böðvar Þórðarson í Bæ í Bæjarsveit.

## Erlendis
* 9. október - Alfons 10. Kastilíukonungur náði borginni Jerez de la Frontera á Spáni af Márum.
* Kúblaí Kan flutti höfuðborg ríkis síns frá Karakorum í Mongólíu til Kanbaliq, nú Peking, í Kína.

### Fædd
* Klemens V páfi (d. 1314).

### Dáin
* 2. desember - Úrban IV páfi.
Hrollaugur Rögnvaldsson

**Hrollaugur Rögnvaldsson** var landnámsmaður í Suðursveit. Hann var hálfbróðir Göngu-Hrólfs, sem gerðist hertogi í Normandí.

Um Hrollaug segir í Landnámabók:
Derek Parfit

**Derek Parfit** (f. 11. desember 1942; d. 1. januar 2017) var breskur heimspekingur sem fæst einkum við hugspeki og siðfræði og tengsl þeirra, vandann um sjálf og samsemd þess og eðli skynseminnar. Rit hans *[[Reasons and Persons]]* frá 1984 hefur haft mikil áhrif á þessu sviði. Parfit er rannsóknarfélagi á All Souls College í Oxford og reglulegur gistiprófessor í heimspeki við New York University, Harvard University og  Rutgers University.
Hilmar Finsen

**Søren Hilmar Steindór Finsen** (24. janúar 1824 – 15. janúar 1886), sem gekk oftast undir nafninu Hilmar Finsen á Íslandi, var dansk-íslenskur stjórnmálamaður sem gegndi margvíslegum embættum á vegum danska ríkisins á embættisferli sínum. Hann var stiftamtmaður á Íslandi og fulltrúi konungs á Alþingi á árunum 1865-73, fyrsti landshöfðingi Íslands 1873-1882, bæjarforseti Kaupmannahafnar 1883-84 og innanríkisráðherra Danmerkur í rétt tæplega ár, 1884-85.

## Ævi
Hilmar fæddist í Kolding á Jótlandi. Foreldrar hans voru Jón Finsen, héraðsfógeti, og Dorothea Katharina en Jón var sonur Hannesar Finnssonar biskups. Hilmar var uppalinn í Danmörku. Árið 1841 útskrifaðist hann frá grunnskóla í Kolding og fimm árum seinna, 1846 lauk hann embættisprófi í lögfræði við Kaupmannahafnarháskóla. Á meðan hann dvaldist í Kaupmannahöfn kynntist hann mörgum af þeim sem áttu eftir að verða fyrirferðarmiklir seinna meir, þeirra á meðal Orla Lehmann, Ditlev Gothard Monrad, Carl Christian Hall, Carl Ploug o.fl. Hann tók þátt í fyrra Slésvíkurstríðinu (einnig þekkt sem *Þriggja ára stríðið*) sem herdómari. Árið 1850 var hann skipaður borgarstjóri Sønderborg, þeirri stöðu gegndi hann í fjórtan ár til 2. júlí 1864 en þá hertóku Prússar hana í Síðara Slésvíkurstríðinu. Í tæplega hálft ár, frá mars og fram í nóvember það ár sat Hilmar á danska þjóðþinginu.

Þann 8. maí 1865 var hann gerður að stiftamtmanni yfir Íslandi og varð þar með æðsti embættismaður Íslands undir kónginum. Danakonungur hafði ekki skipað stiftamtmann frá því að Trampe greifi lét af embættinu fimm árum fyrr en í millitíðinni hafði Þórður Jónassen sinnt embættisskyldum stiftamtmanns. Hilmar kom til Íslands og var svo gerður að fyrsta landshöfðingjanum 1. apríl 1873. Því embætti gegndi hann í áratug en þá fluttist hann aftur til Danmerkur og tók við embætti bæjarforseta Kaupmannahafnar (*Københavns overpræsident*). Hilmar var innanríkisráðherra Danmerkur í rétt tæplega ár, 1884-85. Hann lést 15. janúar 1886.

## Tengt efni
*Landshöfðingjatímabilið

## Tenglar
* Óðinn, 1.-6. tölublað (01.01.1924)
*  Æfiágrip Hilmars Finsen landshöfðingja (1895), eftir Hallgrím Sveinsson
* Saga Dómkirkjunnar - Umsjónartími Hilmars Finsen stiftamtmanns og landshöfðingja 1865-1882
* ''Bernskuminningar stiftamtmannsdótturinnar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 17.07.1938
* Upplýsingar um leiði Hilmars
* ''Fimm bréf frá Hilmari Finsen stiftamtmanni til Rosenörn-Teilmanns dómsmálaráðherra Danmerkur'', Saga, 1. tölublað (01.01.1970)
Tesla

**Tesla** er SI-mælieining segulsviðsstyrks, táknuð með **T**. Nefnd í höfuðið á Nikola Tesla. Er skilgreind sem segulstyrkurinn hornrétt á beinan vír, sem um fer straumurinn 1 Amper, þar sem kraftur vegna segulsviðsins er 1 Njúton á hvern metra vírsins, þ.e. 1 T = N /(A m).
Eldri mælieining segulstyrks er Gauss, táknuð **G**, en 1 G = 10-4 T.
Crispin Wright

**Crispin James Garth Wright** (f. 21. desember 1942) er breskur heimspekingur, sem hefur fjallað um heimspeki stærðfræðinnar í anda Gottlobs Frege, um heimspeki Ludwigs Wittgenstein og um málspekileg, frumspekileg og þekkingarfræðileg efni, svo sem sannleikann, hluthyggju, efahyggju, þekkingu og hlutlægni. Hann er prófessor í rökfræði og frumspeki við St. Andrews-háskóla og er reglulegur gistiprófessor við New York University. Hann hefur einnig kennt við Michigan-háskóla, Oxford-háskóla, Columbia-háskóla og Princeton-háskóla.

## Helstu rit
* (1983) *Frege's Conception of Numbers as Objects*
* (1992) *Truth and Objectivity*
Anthony Kenny

**Sir Anthony John Patrick Kenny ** (f. 16. mars 1931 í Liverpool á Englandi) er enskur heimspekingur sem fæst einkum við hugspeki, trúarheimspeki og heimspekisögu, einkum fornaldarheimspeki, miðaldaheimspeki og skólaspeki sem og heimspeki Ludwigs Wittgenstein.

## Helstu ritverk
* (1963) *Action, Emotion and Will*
* (1969) *The Five Ways: St. Thomas Aquinas’ proofs of God’s existence*
* (1973) *Wittgenstein*
* (1978) *The Aristotelian Ethics: a study of the relationship between the Eudemian and Nicomachean ethics of Aristotle*
* (1979) *The god of the Philosophers*
* (1980) *Aquinas*
* (1986) *A Path from Rome: An autobiography*
* (1988) *God and Two Poets: Arthur Hugh Clough and Gerard Manley Hopkins*
* (1992) *What is Faith? Essays in the philosophy of religion*
* (1993) *Aristotle on the Perfect Life*
* (1993) *Aquinas on Mind*
* (1997) *A Brief History of Western Philosophy*
* (1997) *A Life in Oxford*
* (2002) *Aquinas on Being*
* (2004) *Ancient Philosophy*
* (2005) *Arthur Hugh Clough: a poet’s life*
* (2006) *What I Believe*
Um vinda. Höfuðþáttur almennrar veðurfræði.

**Um vinda. Höfuðþáttur almennrar veðurfræði**, er bók með skýringarmyndum eftir C. F. E. Björling. Hún kom út árið 1882. Prentuð í Prentsmiðju S.L. Möllers í Kaupmannahöfn. Íslenskuð og útgefin að tilhlutan Hins íslenska Þjóðvinafélags. Um vinda er fágætt grundvallarrit um veðurfræði.
Dyrhólaey

**Dyrhólaey** er móbergsstapi í Mýrdal á suðurströnd Íslands. Hún dregur nafn sitt af því að gat hefur myndast á þessum um það bil 120 metra háa skaga sem sjórinn flæðir í gegnum. Klettatanginn sem skagar fram úr eynni og gatið er í gegnum nefnist Tóin. Dyrhólaey er einnig nefnd *Portland* af sjómönnum. Hún var lengi syðsti oddi meginlands Íslands en eftir Kötlugosið 1918 hefur Kötlutangi verið syðsti oddi landsins. Í eynni er mikil lundabyggð. Dyrhólaey var friðlýst árið 1978.

Undan Dyrhólaey eru allnokkrir drangar úti í sjónum. Þekktastur þeirra er Háidrangur, sem er þverhníptur og 56 metrar á hæð. Hann kleif Eldeyjar-Hjalti Jónsson fyrstur manna árið 1893 að beiðni bænda í Mýrdal og rak þá nagla í bergið og setti keðjur á nokkrum stöðum, svo að eftir það var hægt að nýta dranginn til fuglatekju. Aðrir drangar eru Lundadrangur, Mávadrangur, Kambur og Kvistdrangur. Dyrhólaey og drangarnir í nágrenni hennar er mikil paradís fuglaskoðara.

Árið 1910 var byggður stálgrindarviti efst á Háey, sem var fyrsti stálgrindarvitinn á Íslandi. Hann var endurbyggður sem ferstrendur steinsteyptur viti með vitavarðarhúsi árið 1927 eftir teikningum Guðjóns Samúelssonar. Vitavörður hafði fasta búsetu á staðnum til ársins 2015. Vitinn er einn sá ljóssterkasti á Íslandi og sést mjög langt að. Ljóseinkenni hans er Fl W 10s (eitt hvítt blikkljós á 10 sekúndna fresti).

## Tenglar
*Dyrhólaey á vefsíðu Umhverfisstofnunar
Ágrip af náttúrusögu handa alþýðu

**Ágrip af náttúrusögu handa alþýðu** er fræðirit eftir Páll Jónsson. Bókin kom út árið 1884 á Akureyri.
Forníslenzk málmyndalýsing

***Forníslenzk málmyndalýsing*** er málfræðirit eftir danska háskólakennarann Ludvig F. A. Wimmer (1839 - 1920) sem út kom 1885. Þýðandi þess var Valtýr Guðmundsson. Það kom út hjá forlagi Kristjáns Ó. Þorgrímssonar í Reykjavík.
Taípei 101

**Taípei 101** er 449,2 metra há bygging sem staðsett er í Taípei, höfuðborg Tævan. Byggingin er 11. hæsti skýjakljúfur heims. Turninn var þó hæsti turn jarðar frá 2004 til 2009, en þá tók Burj Khalifa tiltilinn. Síðan þá hafa 9 aðrir turnar klárað framkvæmd sem eru hærri. 

Nafnið (101) er dregið af fjölda hæða í húsinu. Allt í allt er byggingin 509,2 metra há ef turninn á þakinu er talinn með, en sú tala er oftast notuð þegar hæð byggingarinnar er talin. Fleira er merkilegt við bygginguna en hæðin: t.d. er meginhluti hennar átta kassar sem hver inniheldur átta hæðir, en átta er talin gæfutala í Tævan, enda stendur byggingin við eitt virkasta jarðskjálftasvæði heims. Meðan á byggingunni stóð skók einn stór jarðskjálfti Taípei og féllu þá tveir risakranar niður á jörðina en aðeins einn lét lífið.
Kennslubók í sagnafræðinni fyrir viðvaninga

**Kennslubók í sagnafræðinni fyrir viðvaninga** eða einsog stendur á titilsíðu **Kénnslu-Bók í Sagna-Frædinni fyrir Vidvanínga** er sagnfræðirit eftir Johann Galletti. Þýðandi bókarinnar er Jón Espólín. Bókin er prentuð í Leirárgarði 1804.
Johann Galletti

**Johann Georg August Galletti** (19. ágúst 1750 - 16. mars 1828) var þýskur sagnfræðingur og landafræðingur. Hann var menntaskólakennari í Gotha og kenndi auk áðurnefnda fræða, latínu og náttúrufræði og skrifaði kennslubækur. Ein þeirra hefur birst á íslensku, en hún nefnist: Kennslubók í sagnafræðinni fyrir viðvaninga. 

Johann Galletti er þó ekki þekktur fyrir fræðimennsku sína. Friedrich Schiller sagði t.d. um hann að hann væri *langdregnasti og andlausasti sagnfræðingur sem nokkurntíma hafi lifað*. Á meðan hann var ofanjarðar var hann þó einna þekktastur fyrir hvað hann var utan við sig og var í raun nokkurskonar holdtekja hins viðutan prófessors. Núna er hann þó þekktastur fyrir *fræðarugl* en af því úir og grúir í bókum hans. Galletti skrifaði og birti ófáar fræðibækur, og oft í mörgum bindum, enda lifði hann fyrir að skrifa. Fræðaruglið sem leynist í bókum hans kalla þjóðverjar *Kathederblüten*. 

Hér eru nokkur dæmi: 

* Eyjarnar í Miðjarðarhafi eru allar stærri eða minni en Sikiley. 
* Þegar Humboldt kleif Chimborazo-fjall varð loftið svo þunnt að hann gat ekki lesið án þess að nota gleraugu. 
* Angórukanínan er eitt furðulegasta og gagnlegasta skordýrið. 
* Gotha er ekki mikið lengra frá Erfurt en Erfurt er frá Gotha. 
* Það er heimskulegt að leggja það í vana sinn að lesa í rúminu. Það mætti nefna mörg dæmi þess að menn hafi sofnað út frá bók við logandi kerti, og vaknað næsta dag dauðir. 
* Eftir bardagann við Leipzig mátti sjá hesta með þrjá, fjóra og jafnvel fleiri fætur skotna undan sér á hlaupum um nærliggjandi sveitir.
Kyogen

**Kyogen** (japönsku: 狂言 Kyōgen, sem þýðir bókstaflega „sturluð orð“ eða „villingaræða“) er japanskt leiklistarform sem minnir á stuttan farsa.

Upphaflega létt millispil í no-leik. Atburðarásin snýst jafnan um að slægvitur þjónn leikur á grunlausan húsbónda. *Hugleiðsla*, sem Þjóðleikhúsið sýndi í sýningunni *Kirsiblómum á Norðurfjalli* (1979), er dæmi um kyogen.
1267

Árið **1267** (**MCCLXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Jörundur Þorsteinsson varð Hólabiskup.
* Jón Einarsson gelgja varð lögsögumaður.
* Gissur Þorvaldsson jarl og Þorvarður Þórarinsson sættust.

### Fædd
* Lárentíus Kálfsson, Hólabiskup (d. 1331).

### Dáin

## Erlendis
* Borgarastyrjöldinni í Englandi lauk.
* Roger Bacon lauk við ritun *Opus Majus* og sendi verkið til Klemens 4. sem hafði beðið um ritun þess.
* Margrét Skúladóttir Noregsdrottning gekk í klaustur og var þar til dauðadags 1270.

### Fædd
* 10. ágúst - Jakob 2., konungur Aragóníu (d. 1327).
* Giotto, ítalskur listmálari (d. 1337).

### Dáin
* Húgó 2., konungur Kýpur (f. 1253).
1268

Árið **1268** (**MCCLXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þorleifur hreimur Ketilsson varð lögsögumaður.

### Fædd

### Dáin
* 12. janúar - Gissur Þorvaldsson, goðorðsmaður og jarl (f. 1208).
* Sigvarður Þéttmarsson Skálholtsbiskup.
* Andrés Sæmundsson goðorðsmaður í Skarði.

## Erlendis
* 18. maí - Orrustan um Antiokkíu. Mamlúkasoldáninn Baibars lagði krossfararíkið Antiokkíu undir sig og eyddi borginni.
* 29. október - Karl 1. Sikileyjarkonungur lét taka Konradín hertoga af Sváfalandi og, síðasta karlkyns erfingja Hohenstaufen-ættarinnar, af lífi ásamt vini hans, Friðrik 1. markgreifa af Baden.
* 29. nóvember - Eftir að Klemens V páfi dó tók næri þrjú ár að kjósa nýjan páfa. Það varð til þess að reglur um páfakjör voru hertar mjög.
* Daumantas frá Pskov vann sigur á sverðbræðrum í orrustunni við Rakovor.
* Stefán 5. Ungverjalandskonungur fór í stríð við Búlgara.
* Fyrstu heimildir um kjötkveðjuhátíðina í Feneyjum eru frá þessu ári.

### Fædd
* Eiríkur Magnússon prestahatari, Noregskonungur (d. 1299).
* Filippus 4. Frakkakonungur (d. 1314).

### Dáin
* 29. nóvember - Klemens IV, páfi.
* Pétur 2. af Savoja (f. 1203).
1269

Árið **1269** (**MCCLXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Árni Þorláksson (Staða-Árni) vígður til biskups í Skálholti.
* Jón Einarsson gelgja varð lögsögumaður öðru sinni.
* Upphaf staðamála síðari.
* Árni biskup lét taka upp lýsingar til hjónabands.

### Fædd
* Gissur galli Björnsson í Víðidalstungu.

### Dáin

## Erlendis
* Loðvík 9. Frakkakonungur skipaði öllum gyðingum að bera gult barmmerki ella sæta sektum.
* Almóhadar liðu undir lok þegar Ídris 2. var myrtur og Marinídar lögðu allt Marokkó undir sig.
* Erlendur varð biskup í Færeyjum.
* Bygging Blair-kastala í Skotlandi hófst.
* Bræðurnir Niccolo og Maffeo Polo sneru aftur til Feneyja úr fyrri ferð sinni til Kína og hittu þar fyrir Marco, son Niccolos, sem hafði verið barnungur þegar þeir lögðu af stað.

### Fædd
* Loðvík 3., hertogi af Bæjaralandi (d. 1296).

### Dáin
No-leikur

**No** eða **No-leikur** (japönsku: 能) er japanskt leiklistarform, tengt zenbúddhatrú. 

No-leikur er æðsta tegund klassískrar leiklistar í Japan. Strangt formið var fullkomnað á 14. og 15. öld og hefur lítið breyst. No-leikir eru byggðir á þjóðsögum og ævintýrum og einkennast af upphöfnum, ljóðrænum samtölum tveggja leikenda í senn, undirstrikuðum af hefðbundnum látbragðstáknum, tónlist og dansi. Karlmenn leika öll hlutverk en auk þerra eru fjórir hljóðfæraleikarar og tíu manna talkór. Aðalleikari ber grímu. Leiksviðið er alltaf eins og hver hluti þess hefur táknræna merkingu.
1270

Árið **1270** (**MCCLXX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hrafn Oddsson og Ormur Ormsson voru skipaðir fyrstu hirðstjórar yfir Íslandi en Ormur fórst á heimleið um haustið.
* Oddi á Rangárvöllum dæmdur á vald kirkjunnar.
* Völsunga saga er talin hafa verið skrifuð.

### Fædd

**Dáin** 
* 26. september - Ormur Ormsson, nýskipaður hirðstjóri, drukknaði við Noreg.

## Erlendis
* Loðvík 9. Frakkakonungur efndi til Áttundu krossferðarinnar og byrjaði á að fara til Túnis en dó þar 25. ágúst þegar hann sat um Túnisborg.
* Játvarður 1. Englandskonungur hélt af stað í áttundu krossferðina en þegar hætt var við hana eftir lát Loðvíks 9. fór hann sjálfur í krossferð til Landsins helga sem oft er talin Níunda krossferðin.
* Filippus 3. varð konungur Frakklands.
* Lög Magnúsar lagabætis samþykkt á Frostaþingi í Noregi.

### Fædd
* Hákon háleggur, Noregskonungur (d. 1319).
* Evfemía, drottning Noregs, kona Hákonar háleggs.
* Andrea Pisano, ítalskur myndhöggvari.
* William Wallace, skosk þjóðhetja  (d. 1305).

### Dáin
* 3. maí - Bela 4. Ungverjalandskonungur.
* 25. ágúst - Loðvík 9. Frakkakonungur (f. 1215).
* 4. desember - Teóbald 2., konungur Navarra (f. um 1238).
* Margrét Skúladóttir, Noregsdrottning, kona Hákonar gamla (f. um 1208).
1272

Árið **1272** (**MCCLXXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Sturla Þórðarson sagnaritari varð lögmaður alls landsins.
* Melabók Landnámu talin vera rituð.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 27. mars - Gregoríus X (Tedaldo Visconti) varð páfi.
* 21. nóvember - Játvarður varð konungur Englands.
* Alfons 3. Portúgalskonungur upprætti síðustu Márabyggðirnar í Faro í Portúgal.
* Stórbruni í Stafangri í Noregi.

;Fædd
* Ísabella Bruce, drottning Noregs, kona Eiríks prestahatara (fæðingarár þó óvíst).

;Dáin
* 2. apríl - Ríkharður, jarl af Cornwall og konungur Þýskalands (f. 1209).
* 6. ágúst - Stefán 5., konungur Ungverjalands.
* 16. nóvember - Hinrik 3. Englandskonungur (f. 1207).
1274

Árið **1274** (**MCCLXXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Lokið við að lögtaka Járnsíðu á Íslandi.
* Fulltrúar íslensku kirkjunnar sóttu kirkjuþingið í Lyon í Frakklandi í fylgd norskra biskupa.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Magnús lagabætir setti Landslög sín í Noregi.
* 2. ágúst - Játvarður 1. Englandskonungur sneri aftur úr Níundu krossferðinni og var krýndur, tveimur árum eftir að hann var hylltur sem konungur Englands.
* Kirkjuþing haldið í Lyon. Jón erkibiskup í Niðarósi kom heim þaðan með þyrni úr kórónu Krists, sem Filippus Frakkakonungur sendi Magnúsi lagabæti að gjöf og þótti mikill dýrgripur.
* Kirkjuþingið ákvað að innheimta næstu sex ár sérstakan skatt til að standa straum af kostnaði við krossferðir.
* Gregoríus X páfi ákvað að framvegis skyldu kardínálar lokaðir inni þar til nýr páfi hefði verið kjörinn, enda hafði verið páfalaust í þrjú ár áður en samstaða tókst um kjör hans sjálfs.
* 20. nóvember - Mongólaveldið reyndi í fyrsta sinn að gera innrás í Japan sem mistókst.
* Skakki turninn í Písa byrjaði að hallast, þegar þriðju hæðinni var bætt ofan á hann.

;Fædd
* Róbert Bruce, Skotakonungur (d. 1329).
* Eiríkur menved, Danakonungur (d. 1319).

;Dáin
* 7. mars - Tómas af Aquino, ítalskur guðfræðingur og dýrlingur (f. um 1225).
* 15. júlí - Bonaventure, ítalskur guðfræðingur og dýrlingur (f. 1221).
* 15. ágúst - Robert de Sorbon, franskur guðfræðingur og stofnandi Sorbonne-háskóla (f. 1201).
1273

Árið **1273** (**MCCLXXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Járnsíða var lögtekin á Íslandi eftir að gerðar höfðu verið á henni allnokkrar breytingar.
* Staðamál komu til erkibiskups í Niðarósi og dæmdi hann að kirkjan skyldi hafa yfirráð Odda og Vatnsfjarðar.

### Fædd

### Dáin
* Ketill Þorláksson, íslenskur lögsögumaður og prestur. 

## Erlendis
* 31. janúar - Orrustunni um Xiangyang, sem staðið hafði í sex ár, lauk með sigri Júanveldisins yfir Songveldinu.
* 6. desember - Tómas af Aquino hætti vinnu við höfuðrit sitt um guðfræði, *[[Summa Theologiae]]*, og lauk því aldrei.
* Desember - Fylgismenn Jalal ad-Din Muhammad Rumi stofna hina súfísku Mevlevi-reglu.
* Rúdolf af Habsburg var valinn keisari hins Heilaga rómverska ríkis, fyrstur Habsborgara.
* Eiríkur klipping Danakonungur giftist Agnesi af Brandenborg.
* Magnús Eiríksson smek gerði Eirík son sinn að meðkonungi sínum og Hákon bróður hans að hertoga.

### Fædd
* 14. janúar - Jóhanna 1. Navarradrottning (d. 1305).
* María af Lusignan, drottning Aragóníu, kona Jakobs 2. (d. 1319).

### Dáin
* 17. desember - Jalal al-Din Muhammad Rumi, persneskt skáld og súfískur spekingur (f. 1207).
* Baldvin 2. af Konstantínópel, keisari Latneska keisaradæmisins (f. 1217).
1275

Árið **1275** (**MCCLXXV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Árni Þorláksson Skálholtsbiskup setti nýjan kristnirétt sem var samþykktur á Alþingi en gilti eingöngu fyrir Skálholtsbiskupsdæmi framan af. Árni krafðist einnig yfirráða kirkjunnar yfir kirkjustöðum (staðamálin síðari).
* Íslenskum prestum var bannað að kvænast og þeir sem voru þegar giftir urðu að skilja við konur sínar.
* Rómarskattur (Péturspeningur) var tekinn í lög.
* Hafís lá næstum umhverfis landið. Sagt er að 22 hvítabirnir hafi verið felldir á Íslandi þetta ár (sumar heimildir segja þó 1274).

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 24. júní - Filippus 3. Frakkakonungur giftist Maríu af Brabant.
* 14. júní - Valdimar Birgisson var settur af sem konungur Svíþjóðar og flúði til Noregs.
* 22. júlí - Magnús hlöðulás, bróðir Valdimars, kjörinn konungur Svíþjóðar.
* 8. október - Skotar lögðu Mön undir sig.
* Marco Polo heimsótti sumarhöll Kúblaí Kan í Xanadu.

;Fædd
* Hinrik 7., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1313).

;Dáin
* 13. apríl - Elinóra af Englandi, dóttir Jóhanns landlausa og kona Simon de Montfort (f. 1215).
1276

Árið **1276** (**MCCLXXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Ákveðið að Sturla Þórðarson, sem hafði verið lögmaður um allt land, skyldi aðeins vera lögmaður norðan og vestan.
* Deilur milli Árna Þorlákssonar biskups og Þorvarðar Þórarinssonar.
* Þorvarður Þórarinsson braut skip sitt við Vestmannaeyjar.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Febrúar - Keisarahirð Songveldisins í suðurhluta Kína neyddist til að flýja höfuðborgina Hangzhou undan innrás Mongóla.
* 22. febrúar - Innósentíus V (Pierre de Tarentaise) kjörinn páfi.
* 24. maí - Magnús hlöðulás krýndur konungur Svíþjóðar í Uppsölum.
* 11. júlí - Hadríanus V (Ottobuono de' Fieschi) kjörinn páfi.
* 20. september - Jóhannes XXI (Pedro Julião eða Pedro Hispano) kjörinn páfi. Því voru alls fjórir páfar í embætti árið 1276, sem hefur verið kallað *Fjögurrapáfaárið*.
* Magnús lagabætir lét samþykkja Bjarkeyjarrétt hinn nýja í Noregi.

;Fædd
* Kristófer 2. Danakonungur (d. 1332).

;Dáin
* 10. janúar - Gregoríus X páfi (f. 1210).
* 22. júní - Innósentíus V páfi (f. um 1225).
* 27. júlí - Jakob 1., konungur Aragóníu frá 1213 (f. 1208).
* 18. ágúst - Hadríanus V páfi (f. um 1205).
1277

Árið **1277** (**MCCLXXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Magnús lagabætir sendi fulltrúa sína, Indriða böggul og Nikulás Oddsson, til Íslands með þau skilaboð að biskup ætti að ráða helgihöldum.
* Jón Einarsson gelgja varð fyrsti lögmaðurinn sunnan og austan. Um leið varð Sturla Þórðarson, sem hafði verið lögmaður um allt land, lögmaður norðan og vestan.
* Sturla Þórðarson, Þorvarður Þórarinsson og Hrafn Oddsson fóru til Noregs en skipið fórst við Færeyjar. Höfðingjarnir þrír björguðust en urðu að vera um veturinn í Færeyjum.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis

* 25. nóvember - Nikulás III (Giovanni Gaetano Orsini) varð páfi.
* Kross heilags Georgs notaður sem fáni Englands í fyrsta skipti.
* Þriðja herför Gullnu hjarðarinnar gegn Litáen.
* Japanir reistu 20 km langan steinvegg til að verja ströndina í Hakataflóa við Fukuoka eftir innrás Mongóla.

;Fædd
* Ísabella af Mar, fyrri kona Róberts 1. Skotakonungs (d. 1296).
* Ingibjörg Magnúsdóttir af Svíþjóð, drottning Danmerkur, kona Eiríks menved (d. 1319).

**Dáin** 
* 20. maí - Jóhannes XXI páfi (f. 1215).
1278

Árið **1278** (**MCCLXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Sturla Þórðarson ritaði að öllum líkindum fyrri hluta Magnúss sögu lagabætis.
* Magnús konungur herraði Sturlu Þórðarson fyrstan allra íslenskra höfðingja. Sturla kom heim til Íslands sama ár.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 26. ágúst - Ottokar 2., konungur Bæheims og hertogi af Austurríki, féll í orrustu við Rúdolf 1., sem lagði síðan Austurríki undir sig og lagði þar með grunninn að erfðalandi Habsborgara.
* Venseslás 2. varð konungur Bæheims.
* Landamæri og stjórnskipan Andorra var ákveðin af biskupnum af Urgell og Greifanum af Foix.

;Fædd

;Dáin
* 26. ágúst - Ottokar 2., konungur Bæheims.
1279

Árið **1279** (**MCCLXXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Oddi Þórarinssyni veitt aflausn og bein hans grafin upp á Seylu, þar sem þau höfðu legið í óvígðri mold frá því að hann féll í Geldingaholti, flutt í Skálholt og grafin þar með yfirsöng Árna Þorlákssonar biskups.´

### Fædd

### Dáin
* Vermundur Halldórsson, ábóti í Þingeyraklaustri.

## Erlendis
* 5. mars - Litháar, undir stjórn stórfurstans Traidenis, sigruðu Þýsku riddarana í orrustunni við Aizkrauklė.
* 19. mars - Kúblaí Kan sigraði Songveldið og lauk þar með við að leggja Kína undir Júanveldið.
* Enska myntsláttan flutti í Lundúnaturn.

### Fædd
* Loðvík 1., hertogi af Bourbon (d. 1342).

### Dáin
* 16. febrúar - Alfons 3., konungur Portúgals (f. 1210).
* 7. desember - Boleslás 5., konungur Póllands (f. 1226).
1282

Árið **1282** (**MCCLXXXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Sturla Þórðarson sagði af sér lögmannsstarfi.
* Hrafn Oddsson hirðstjóri fór til Noregs vegna staðamála.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 30. mars - Sikileysku aftansöngvarnir hófust, uppreisn gegn stjórn Frakka á eynni.
* 11. desember - Síðasta orrustan milli Englendinga og Walesmanna. Llywelyn hinn síðasti, prins af Wales, féll og Englendingar lögðu Wales undir sig.
* Ríkisráð Eiríks Magnússonar prestahatara gerði Jón erkibiskup í Niðarósi og helstu stuðningsmenn hans útlæga og flúði biskupinn til Englands.
* Borgin Riga varð ein af Hansaborgunum.
* Aðalsmenn þvinguðu Eirík klipping Danakonung til að undirrita réttindaskrá.
* Erkibiskupinn af Kantaraborg fyrirskipaði lokun allra sýnagóga í London og bannaði gyðingalæknum að sinna öðrum en gyðingum.

### Fædd
* Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning, seinni kona Játvarðar 1. (d. 1318).
* Húgó 5., hertogi af Búrgund (d. 1315).
* Innósentíus VI páfi (d. 1362).
* Lúðvík 4., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1347).

### Dáin
* 19. júní - Elinóra de Montfort, prinsessa af Wales (f. 1252).
* 11. desember - Llywelyn hinn síðasti, prins af Wales (f. um 1228).
* 11. desember - Mikael 8. Palíológos, Býsanskeisari (f. 1225).
* Desember - Margrét Sambiria, drottning Danmerkur, kona Kristófers 1.
1283

Árið **1283** (**MCCLXXXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Erlendur sterki Ólafsson varð lögmaður norðan og vestan.
* Hrafn Oddsson kom til Íslands með konungsbréf um að allir þeir staðir, er ranglega væru teknir af leikmönnum og þeir og þeirra foreldrar hefðu á setið með réttri og löglegri hefð skyldu aftur hverfa undir forsjá leikmanna.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis

* 3. október - Játvarður 1. Englandskonungur lét í fyrsta skipti beita nýrri tegund líflátsaðferðar þar sem þeir sem dæmdir höfðu verið sekir um landráð voru dregnir, hengdir og hlutaðir sundur (dregnir á aftökustaðinn, hengdir þar til þeir voru nær kafnaðir og síðan hálshöggnir og líkið höggvið í fjóra hluta). Fyrsta fórnarlamb þessarar aðferðar var Dafydd ap Gruffydd, prins af Wales.
* Mongólaveldið réðist á Kmeraveldið í Kambódíu.
* Borgin Kiel fékk inngöngu í Hansasambandið.
* Elsta skák- og leikjabók Evrópu, *Libro de los juegos*, samin á Spáni.
* Filippus 3. Frakkakonungur bannar gyðingum búsetu í smáþorpum og sveitum Frakklands. 

;Fædd
* Játvarður Balliol, Skotakonungur (d. 1360).
* Margrét Skotadrottning (d. 1290).

;Dáin
* 9. apríl - Margrét, drottning Noregs, fyrri kona Eiríks prestahatara (f. 1261).
* 3. október - Dafydd ap Gruffydd, síðasti þjóðhöfðingi Wales (tekinn af lífi).
1284

Árið **1284** (**MCCLXXXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Leikmenn tóku 17 staði í Skálholtsbiskupsdæmi í sína umsjá.

### Fædd

### Dáin
* 30. júlí - Sturla Þórðarson, sagnaritari (f. 1214).
* Narfi Snorrason prestur á Kolbeinsstöðum (f. um 1210).

## Erlendis
* 16. ágúst - Jóhanna 1. Navarradrottning giftist Filippusi, krónprinsi Frakklands, síðar Filippusi 4.
* Flensborg í Slésvík fékk kaupstaðarréttindi.
* Heilaga rómverska ríkið setti viðskiptabann á Noreg þar sem Norðmenn höfðu rænt þýskt skip. Leiddi það til hungursneyðar í Noregi.
* Magnús hlöðulás stofnaði sænska ríkisráðið.
* Feneyingar fóru að slá gulldúkata, sem urðu grunnmynt Evrópu næstu sex aldir.

### Fædd
* 25. apríl - Játvarður 2. Englandskonungur (d. 1327)

### Dáin
* 24. mars - Húgó 3. Kýpurkonungur.
* 4. apríl - Alfons 10. Kastilíukonungur (f. 1221).
1285

Árið **1285** (**MCCLXXXV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Sagt er í nokkrum annálum að þetta ár hafi fundist land vestur frá Íslandi. Heitir landið *Nýjaland* í Konungsannál (í hönd frá því um 1500) en *Duneyjar* í Skálholtsannál.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 2. apríl - Honóríus IV (Giacomo Savelli) varð páfi.
* 5. október - Filippus 4. varð konungur Frakklands.
* 1. nóvember - Alexander 3. Skotakonungur giftist Jólöndu af Dreux.
* Víetnamar undir stjórn Tran Hung Dao unnu sigur á innrásarher Júanveldisins.
* Magnús hlöðulás Svíakonungur hneppti bróður sinn, Valdimar Birgisson fyrrverandi konung, í varðhald og sat hann þar til dauðadags 1302.

### Fædd
* 6. desember - Ferdínand 4., konungur Kastilíu (d. 1312).
* Vilhjálmur af Ockham, enskur heimspekingur (d. 1349).
* Evfemía af Pommern, drottning Danmerkur, kona Kristófers 2. (d. 1330).
* Benedikt XII (Jacques Fournier), páfi (d. 1342).

### Dáin
* 28. mars - Marteinn IV, páfi.
* 20. maí - Jóhann 2. af Jerúsalem, konungur Kýpur (f. 1259).
* 5. október - Filippus 3., konungur Frakklands (f. 1245)
* 11. nóvember - Pétur 3., konungur Aragóníu (f. 1239).
* Filippus 1. af Savoja (f. 1207).
* Karl 1., konungur Sikileyjar (f. 1227).
1286

Árið **1286** (**MCCLXXXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Eiríkur Noregskonungur reyndi að koma á útboði til herþjónustu á Íslandi en landsmenn mótmæltu og ekkert varð af herkvaðningunni.
* Staða-Árni Skálholtsbiskup bannfærði fjóra andstæðinga sína í staðamálum á yfirreið sinni um Vestfirði um sumarið.
* Eiríkur konungur samþykkti fyrir sitt leyti að Jón helgi Ögmundsson skyldi tekinn í dýrlingatölu.
* Auðunn Hugleiksson hestakorn sagður í annálum hafa verið skipaður jarl yfir Íslandi. Það er þó óvíst.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis

* Filippus fríði Frakkakonungur lagði gríðarlega óvinsælan skatt á salt.
* Margrét, dóttir Eiríks Noregskonungs, varð drottning Skotlands eftir afa sinn, þriggja ára að aldri. Hún var þó ekki útnefnd drottning um leið og afi hennar dó því kona hans var talin þunguð en missti fóstur eða barnið fæddist andvana.
* 22. nóvember - Eiríkur klipping, konungur Danmerkur, myrtur í hlöðu að næturlagi af grímuklæddum mönnum.
* Eiríkur menved varð konungur Danmerkur en móðir hans, Margrét Sambiria, stýrði ríkinu þó framan af.

;Fædd

;Dáin
* 19. mars - Alexander 3. Skotakonungur  (f. 1241).
* 22. nóvember - Eiríkur klipping, Danakonungur (f. 1249).