open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Leynifélag löngu hnífanna

***Leynifélag löngu hnífanna*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Bob er á ferð um undirheima San Francisco. Hann heyrir fótatak nálgast, stekkur aftur á bak, þrífur skammbyssu sína upp úr jakkavasanum en fékk þó ekki tíma til að ógna fjendum sínum með henni í þetta sinn, því að einhver sló vopnið úr hendi hans. Um leið stóð hann augliti til  auglitis við geysistórann skugga, sem hann þekkti þegar í stað, að þar var kominn risinn mikli, sem hann hafði átt í höggi við fyrr um nóttina. Tvær krumlur fálmuðu á móti honum. Hann vatt sér undan og steig harkalega ofan á tærnar á risanum, sem veinaði af sársauka. Samtímis rak Bob hnefann í magann á honum, sem var viðkomu eins og fiðursæng. Bob færðist nú í aukana og greiddi nú þungt högg með handarjarðinum á háls risans. En það bar engan árangur, allt í einu klauf önnur risakrumlan loftið og laust Bob í síðuna, svo að hann lak niður. Hann fann höggin dynja á sér og loks féll hann óvígur. En það þarf enginn að láta sér detta í hug, að Bob láti bófana úr „Leynifélagi löngu hnífanna“ leika sig oft svo grátt. Hann rankaði fljótlega við sér og þá varð annað uppi á teningnum.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Jón Mó, Eroll Dunkirk/Lawrence Miller, Sandra Lee, Herra Pink, Wu

## Sögusvið
San Juanico, Mexíkó - San Francisco, Bandaríkin 

## Bókfræði
* Titill: Leynifélag löngu hnífanna
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Les Club des Longs Couteaux
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1962
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1973
Ísland á Sumarólympíuleikunum 2008

Ísland sendi lið til keppni á Sumarólympíuleikana í Peking árið 2008. 

## Badminton

## Frjálsíþróttir

## Handknattleikur

**Íslenska karlalandsliðið í handknattleik**

* Alexander Petersson 
* Arnór Atlason 
* Ásgeir Örn Hallgrímsson 
* Björgvin Páll Gústavsson 
* Guðjón Valur Sigurðsson 
* Hreiðar Guðmundsson 
* Ingimundur Ingimundarson 
* Logi Eldon Geirsson 
* Ólafur Stefánsson 
* Róbert Gunnarsson 
* Sigfús Sigurðsson 
* Snorri Steinn Guðjónsson 
* Sturla Ásgeirsson 
* Sverre Andreas Jakobsson

### Leikir

## Júdó

## Sund

## Tenglar
* Þáttakendur á vef ÍSÍ
Guli skugginn

***Guli skugginn*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Hver er hann, þessi Guli skuggi? Lögreglulið um allan heim hefur heyrt talað um hann, en enginn þekkir hann. Sé einhver leyndardómsfullur glæpur framinn, er Guli skugginn á hvers manns vörum. Hann er alls staðar og hvergi. Hann rekur ógnarstjórn og deyðir menn í fjarska. Gáfur hans eru frammúrskarandi. Hver er þá Guli skugginn? Enginn veit það með vissu, þangað til Bob Moran kemur fram á sjónarsviðið. Þar sem franska lögreglan, sú ameríska og Scotland Yard hafa orðið að láta í minni pokann, heppnast Bob aðeins af því, að Guli skugginn er gamall kunningi. Á þokubökkum Temsár, í dökkum mýrarflákum og í hverfum Limehouse, sem hafa miðlungi gott orð á sér, þarf Bob að berjst harðvítugri baráttu gegn fjandmanni, sem ekki þekkir neina miskunn og lætur vestræna menningu skjálfa frá neðstu rótum. Það er sjálfur Satan gegn Bob Moran. Veðmálið er byrjað.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Ballantine, Sir Archibald Baywatter, Jacob Star, Frú Mo, 

## Sögusvið
London, England - Dunwick, Skotland

## Bókfræði
* Titill: Guli skugginn
* Undirtitill: Æsispennandi drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: L'Ombre Jaune
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1959
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1966
Tvífarar gula skuggans

***Tvífara Gula skuggans*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Að á mann sé ráðist af tvíburabróður sínum, þegar maður á engan tvíburabróður og ekki einu sinni bróður, kann að þykja ósennilegt. En þegar svo kemur á daginn, að það er hinn ógurlegi herra Ming, þekktari undir nafninu Guli Skugginn, sem heldur í spottann, þá vita menn, að jafnvel hinir ótrúlegustu hlutir gerast. Bob Moran og Bill vinur hans eru jafnórtauðir og áður að berjast við óvin mannkynsins, Gula skuggann, og munar minnstu, að þeir gangi með sigur að hólmi. En herra Ming á sér hræðilega liðsmenn. Hverjir eru þeir? Moran hefur vissulega marga hildi háð gegn margskonar andstæðingum, en aldrei gegn sjálfum sér. Það ber margt furðulegt fyrir í þessari bók og sannar yður enn þá einu sinni, að Guli skugginn er ekki allur, þar sem hann er séður.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Sir Archibald Baywater, Herra Ming (Guli skugginn), Tanía Orloff, Samuel Finlayson,

## Sögusvið
London, England - Kings Lyn, Fen-fenin, England

## Bókfræði
* Titill: Tvífarar Gula skuggans
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Les sosies de l'Ombre Jaune
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1961
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1971
Kraftframherji

**Kraftframherji** er ein af fimm aðalstöðum í körfubolta. Oftast eru kraftframherjarnir stórir sterkir með góðan stökkkraft. 

Sjaldnast eru kraftframherjar kallaðir því nafni, oftast eru þeir kallaðir bara fjarki eða framherji.

Meðal frægra kraftframherja má nefna Karl Malone, Charles Barkley, Kevin McHale, Shawn Kemp, Chris Webber, Dennis Rodman og Dirk Nowitzki.
Sarmatar

**Sarmatar** (úr fornírönsku: *Sarumatah*, „bogmaður“) voru írönsk þjóð sem fluttist frá Mið-Asíu til Úralfjalla á 5. öld f.Kr. og settust að lokum að í Kákasus, Úkraínu og austurhluta Balkanskaga. Flestar fornminjar sem tengjast Sarmötum hafa fundist þar sem nú er Krasnodarfylki í Rússlandi við rætur Kákasusfjalla. 

Sarmatar voru ein þeirra þjóða sem stöðvuðu framrás Rómaveldis til austurs. Þeir voru öflugasta ríkið við Svartahaf þar til Gotar tóku að sækja austur á bóginn. Innrás Húna á 4. öld batt síðan endi á ríki Sarmata. Ein grein þeirra, Alanar, eru eftir það nefndir í rómverskum heimildum ýmist sem bandamenn Germana eða Húna. Ossetar nútímans rekja uppruna sinn til Alana, en nöfn í grískum áletrunum frá strönd Svartahafs benda til þess að tungumál þeirra hafi verið norðausturíranskt mál, skylt sogdísku og ossetísku.
Formaður

**Formaður** er manneskja sem hefur æðstu stöðu í nefnd eða stjórn (oft nefndur **stjórnarformaður**) fyrirtækis eða samtaka. Hlutverk formanns er að sjá til þess að stjórnarfundir gangi greiðlega fyrir sig og hafa lokaorðið um sumar ákvarðanir, oft er formaður andlit út á við og tekur að sér samskipti við fjölmiðla. Um staðgengil formanns er yfirleitt notað orðið varaformaður.

Á Íslandi var formaður notað um skipstjóra báta á 19. og á byrjun 20. aldar, áður en þilskip urðu útbreidd. Sem dæmi má nefna Þuríði formann en þessi notkun á orðinu vék smám saman fyrir skipstjóranum.
Hefnd gula skuggans

***Hefnd Gula skuggans*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Nei, ekki aldeilis! Guli skugginn er ekki dauður. Og hann á Bob grátt að gjalda. Það er nú í París, sem hinn ógurlegi herra Ming ásamt dakóítum sínum og sérfræðingum í kyrkingum, hefur á prjónunum sín hrollvekjandi áform að vekja skelfingu meðal alls mannkyns.

Enn á ný leggur Bob til orrustu við þennan hræðilega Mongóla. Úr neðanjarðarhvelfinum og skólpleiðslum Parísar, austur á Nílarbakka, berst nú leikurinn með stígandi hraða og hörðum átökum, því eins og allir vita, er Guli Skugginn og leynifélag hans ekkert lamb að leika sér við. En í þetta skipti heppnazt Bob samt ekki að ráða niðurlögum hans, þrátt fyrir góðan vilja og aðstoð vinar síns, Bills Ballantines, og hinni yndisfögru Tönju Orloff. Honum tekst að vísu að koma í veg fyrir fyriætlanir hans, en Guli Skugginn hefnir sín sín grimilega. 
Þótt Bob sé ákafur baráttumaður gegn hinum illu máttarvöldum, er hann sams sem áður ekki algerlega ódauðlegur.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Prófessor Aristide Clairembart, Tanja Orloff, Sir Archibald Baywatter, Bill Ballantine, Herra Ming/Guli skugginn, Ferret lögreglustjóri, Doktor Packart, Jakob Star

## Sögusvið
París, Frakkland - Brussel, Belgía - Kairó, Assúan, Egyptaland

## Bókfræði
* Titill: Hefnd Gula skuggans
* Undirtitill: Æsispennandi drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: La revanche de l'Ombre Jaune
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1959
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1967
Endurkoma Gula skuggans

***Endurkoma Gula skuggans*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Guli skugginn var dauður. Já, svo sannarlega. En hvað þá? Hinn geigvænlegi herra Ming (Guli skugginn) og illþýði hans er enn á ný kominn á kreik. Guli skugginn á í fórum sínum margt, sem kemur okkur á óvart. Eftir að honum hefur heppnast að endurfæða sjálfan sig vegna hinnar miklu vísindaþekkingar sinnar, þá stendur hann andspænis þeirri óþægilegu staðreynd að sjá sjálfan sig í mörgum útgáfum. Og Bob Moran á fullt í fangi að gera sér grein fyrir þessum ósköpum, ótal margföldunum af herra Ming og öllum jafngeigvænlegum.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Tanja Orloff, Herra Ming/Guli skugginn, Sir Archibald Baywatter, Silviani lögreglustjóri, Sheela Kan

## Sögusvið
Cannes, Frakkland - Kalkútta, Indland - Nagafjöll, Tíbet - Kimpong, Himalayafjöllum

## Bókfræði
* Titill: Endurkoma Gula skuggans
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Le retour de l'Ombre Jaune
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1960
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1970
Augu Gula skuggans

***Augu Gula skuggans*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Lundúnaþokan er ekkert lamb að leika sér við. Það er annað en gaman að villast í henni og út yfir tekur þó, þegar menn rekast á verur, sem brenna menn upp til agna með augnaráðinu einu saman. Hér er eitthvað að gerast næsta óvenjulegt, enda kemur þeim fóstbræðrum Bob Moran og Bill Ballantine, ekki á óvart, hvaðan sá ófögnuður stafi. Enn á ný er hafin barátta upp á líf og dauða við Gula skuggann, þennan alheims óvin, sem Bob Moran hefur árum saman átt í höggi við.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Sir Archibald Baywatter, Prófessor Aristide Clairembart, Herra Ming (Guli skugginn), Tanía Orloff, Martína Hems, Gústaf Hems

## Sögusvið
London, England - Mauventkastali, Frakkland 

## Bókfræði
* Titill: Augu Gula skuggans
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Les Yeux de l'Ombre Jaune
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1962
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1972
Margaret Cavendish

**Margaret Cavendish** (1623 – 15. desember 1673) var enskur rithöfundur og hefðarkona. Hún hét upphaflega **Margaret Lucas** og var yngri systir sir John Lucas og sir Charles Lucas sem báðir voru áberandi konungssinnar í Ensku borgarastyrjöldinni. Hún varð hirðmey Henríettu Maríu og fylgdi henni til Frakklands þegar hún flúði þangað 1644. Þar giftist hún William Cavendish hertoga. Rithöfundarferill hennar hófst þegar hún varði einu og hálfu ári í Englandi til að reyna að fá eitthvað út úr uppboði á eigum eiginmanns síns sem höfðu verið gerðar upptækar eftir borgarastyrjöldina. 

Cavendish skrifaði um náttúruspeki og gagnrýndi verk René Descartes. Í París kynntist hún heimspekingum á borð við Descartes, Marin Mersenne og Thomas Hobbes. Auk ritgerða um heimspeki skrifaði hún sjálfsævisögu, ljóð, leikrit og skáldsöguna *The Blazing World*, útópíu sem stundum er talin fyrsta dæmið um vísindaskáldsögu. Flest rit hennar snúast um náttúruspeki, en fjalla líka um vald og stöðu kvenna auk hugleiðinga um eigin skrif. Hún var gagnrýnd af sumum samtíðarmönnum sínum eins og Samuel Pepys sem sagði að hún væri „brjáluð, hégómleg og hlægileg“.

## Verk
* *Poems and Fancies* (1653)
* *Philosophical Fancies* (1653)
* *World's Olio* (1655)
* *Nature's Pictures drawn by Fancies Pencil to the Life* (1656)
* *A True Relation of my Birth, Breeding, and Life* (1656)
* *Orations* (1662)
* *Plays* (1662)
* *Sociable Letters* (1664)
* *Philosophical Letters* (1664)
* *Observations upon Experimental Philosophy* (1666)
* *Life, a biography of William Cavendish* (1667)
* *Plays Never Before Published* (1668)
* *The Convent of Pleasure* (1668)
* *The Blazing World* (1666)
Portsmouth (New Hampshire)

**Portsmouth** er bær í Rockingham-sýslu, New Hampshire í Bandaríkjunum. Hún er fjórða stærsta sveitarfélagið í sýslunni með um 22.000 íbúa árið 2019. Bærinn er vinsæll ferðamannastaður á sumrin.

Bærinn var stofnaður í byrjun 17. aldar og hét upphaflega *Piscataqua* en var síðan gefið nafnið Strawbery Banke vegna þess hve mikið af jarðarberjum uxu á bökkum Piscataquafljóts. 

## Frægt fólk frá Portsmouth
*Ronnie James Dio, Rokksöngvari.
Arfur Gula skuggans

***Arfur Gula skuggans*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Guli skugginn, að öðru nafni Herra Ming, lætur Bob Moran eftir harla einkennilegan arf og fer hetja vor að sækja hann alla leið til Indlands og hefst ferðalagið frá miðaldakastala í Dardogne í Frakklandi, um gömlu hverfin í Parísarborg og að lokum til Kutch Rann í Indlandi, sem er eyðilegt fenjasvæði, en þar á Guli skugginn eina af hinum mörgu bækistöðvum sínum, falda undir yfirborði jarðar. Bob Moran heldur ótrauður áfram ferðinni, ásamt vinum sínum þeim Ballantine og Clairembart prófessor, að ógleymdum leynigesti, sem bætist í hópinn í Indlandi, og lendir þessi fámenni flokkur í hverri hættunni á fætur annarri. Bob hefur vissulega forystuna, en Guli skugginn heldur í spottana, því að honum þykir gaman að leika sér.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Bill Balantine, Prófessor Aristide Clairembart, Evariste Grosrobert notaríus, Cynthia Paget, Herra Ming (Guli skugginn), Tanía Orloff, Sir Archibald Baywatter, Jouvert ofursti, Arnold Paget, Nikulás Strygin, Kien Tseu

## Sögusvið
Dardogne, Paris, Frakkland - Nagai Parkar, Kutch Rann, Indland

## Bókfræði
* Titill: Arfur Gula skuggans
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: L'héritage de l'Ombre Jaune
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1963
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1973
Westminster Abbey

**Stiftskirkja heilags Péturs í Westminster**, sem er næstum alltaf kölluð sínu upprunalega nafni **Westminster Abbey** („Westminsterklaustur“), er stór kirkja að mestu í gotneskum stíl í Westminster („Vestmusteri“) í London, vestan við Westminster-höll. Í kirkjunni er venja að krýning og greftrun Bretlandskonunga fari fram. Kirkjan var dómkirkja um stutt skeið 1546 til 1556. Hún heyrir beint undir konung, fremur en tiltekið biskupsdæmi (*[[Royal Peculiar]]*).
Haagsáttmálinn (1661)

**Haagsáttmálinn** var undirritaður 1661 af fulltrúum Hollands og Portúgals. Hann kvað á um að Hollendingar viðurkenndu yfirráð Portúgals yfir Nýja Hollandi í Brasilíu í skiptum fyrir skaðabætur sem jafngiltu 63 tonnum gulls sem Portúgal var næstu fjörutíu árin að greiða upp. Að auki létu Portúgalir Seylon og Mólúkkaeyjar af hendi við Hollendinga og gáfu þeim einkarétt á sykurverslun.
Dagestan

**Lýðveldið Dagestan** er fylki (lýðveldi) í Rússneska sambandslýðveldinu. Dagestan er stærsta fylki Rússlands í Kákasus bæði hvað varðar stærð og fólksfjölda. Fylkið er fjalllent og dreifbýlt. Svæðið er byggt mörgum ættflokkasamfélögum sem tala ólík tungumál en 95,3% íbúa eru múslimar.

Höfuðborg fylkisins er Makatskala (um 460þ íbúar). Önnur stærsta borgin er Derbent (um 100þ íbúar).
Norður-Ossetía

**Norður-Ossetía** (rússneska: Респу́блика Се́верная Осе́тия–Ала́ния; ossetíska: Республикæ Цæгат Ирыстон — Алани), opinberlega **Lýðveldið Norður-Ossetía–[[Alanar|Alanía]]**, er fylki í Kákasusfjöllum í Rússlandi, við landamærin að Georgíu.

Fylkið er um 8.000 ferkílómetrar að flatarmáli og fólksfjöldi árið 2010 var 712.980 Ossetar eru fjölmennasta þjóðarbrotið og tala íranskt tungumál, þ.e. ossetísku sem er viðurkennda málið þar skv. þeirra stjórnarskrá. Þar á eftir fylgja Rússar, og er rússneska líka viðurkennt tungumál þar (skv. rússnesku stjórnarskránni sem líka gildir þarna).
Isaac Hayes

**Isaac Lee Hayes, Jr.** (20. ágúst 1942 – 10. ágúst 2008) var bandarískur tónlistarmaður, lagahöfundur og söngvari, sem sérhæfði sig í sálartónlist og fönki. Hayes samdi einnig tónlist við margar kvikmyndir, þekktast af þeim verkum var tónlistin í myndinni *[[Shaft (1971)|Shaft]]* frá 1971 en hann hlaut Óskarsverðlaunin fyrir titillag myndarinnar. Einnig hlaut hann nokkur Grammy-verðlaun á ferlinum.

Hayes var rödd persónunnar Chef í teiknimyndaseríunni *[[South Park]]* frá upphafi hennar þangað til að hann hætti vegna ósættis við höfunda þáttanna vegna ádeilu þeirra á Vísindakirkjuna sem hann tilheyrði.
Vistgata

**Vistgata** er gata þar sem umferð gangandi vegfarenda og hægfara faratækja — eins og reiðhjóla, hjólaskauta eða hjólabretta — hefur forgang fram yfir umferð bíla. Ekki má aka hraðar en 15 km á klst, en ef gangandi vegfarendur eru nærri má ekki aka yfir gönguhraða. Gangandi vegfarendum, börnum að leik o.s.frv. er heimilt að nota götuna til jafns við bíla. Ekki má leggja ökutækjum nema á sérstaklega merktum stæðum. Það má þó leggja reiðhjólum. 

Í 7. grein íslenskra umferðarlaga er kafli um vistgötur. Þar kemur fram að vistgötur skuli merkja með sérstöku skilti.

## Tilvísanir
Göngugata

**Göngugata** er gata þar sem bílaumferð er bönnuð. Oft eru göngugötur verslunargötur eða svæði í miðborgum þar sem bílaumferð er talin óæskileg vegna þrengsla, mikillar umferðar gangandi fólks eða mengunar. Á þessum götum er umferð flutningabifreiða oftast leyfð á næturnar.

Eitt elsta dæmið um göngugötu er Strikið í Kaupmannahöfn sem var gert að göngugötu, ásamt nærliggjandi götum, á 7. áratug 20. aldar. 

Í sumum borgum hefur bílaumferð aldrei verið leyfð. Dæmi um slíkt eru Feneyjar og bæirnir sem mynda Cinque Terre á Ítalíu.
Northrop N-3PB

**Northrop N-3PB** („*Patrol Bomber*“) var sjóflugvél frá fyrirtækinu Northrop til notkunar í hernaði. Eini kaupandinn nokkurn tíma var Flugfélag Konunglega norska sjóhersins sem pantaði 24 slíkar vélar 12. mars 1940. Þær áttu að koma í stað úreltra Farman MF.11-tvívængja. Vélin var eins hreyfils lágvængja með 14,91m vænghaf, tvö stór flotholt og þriggja manna áhöfn. Hún var 2,8 tonn að þyngd. Hreyfillinn var 1200 hestafla loftkældur Wright Cyclone stjörnuhreyfill. Hún var búin sex vélbyssum og gat borið eitt 2000 punda tundurskeyti eða sömu þyngd af sprengjum.

Áður en sendingin var afhent gerðu Þjóðverjar innrás í Noreg. Vélarnar voru því þess í stað afhentar Flugfélagi sjóhersins sem starfaði sem útlagadeild innan Konunglega breska flughersins á Íslandi. Þaðan var vélunum flogið til fylgdar skipalestum og í kafbátaeftirlitsferðir allt stríðið. 

Eftir stríð voru einungis tvær vélar heilar af hinum upprunalegu 24 og var þeim báðum flogið til Noregs en á 6. áratugnum voru þær settar í brotajárn. Ekkert eintak var því til fyrr en flak einnar slíkrar vélar fannst 11. ágúst 1979 í Þjórsá. Flakið var sent til Kaliforníu þar sem það var gert upp og síðan til Noregs þar sem hægt er að sjá vélina á Flugsafni norska hersins í Gardermoen. 27. ágúst 2002 fannst annað heillegt flak slíkrar vélar á 8m dýpi í Skerjafirði. Fornleifavernd ríkisins ákvað að friðlýsa flakið og gildir köfunarbann í 20 metra radíus út frá því.
Geitungar

**Geitungar** er skordýr af ættbálk æðvængja og undirættbálk broddvespa.

Geitungar eru félagsskordýr. Þeir byggja bú úr pappírskvoðu sem þeir fá með því að naga timbur. Í hverju geitungabúi er ein drottning og mörg hundruð vinnugeitungar. Drottningin verpir eggjum í sérstök hólf. Úr eggjunum þroskast lirfur sem síðan verða að púpum. Úr púpunum skríða aðeins vinnugeitungar yfir sumartímann. Vinnugeitungar annast lirfur og viðhalda búinu. Á haustin verða til nýjar drottningar sem lifa af veturinn.

## Geitungar á Íslandi
Fjórar tegundir af geitungaætt hafa sest að á Íslandi. 
# Húsageitungur (*Paravespula germanica*) fannst fyrst um 1973 í miðbæ Reykjavíkur. 
# Holugeitungur (*Paravespula vulgaris*) fannst fyrst með bú árið 1977.  
# Trjágeitungur (*Dolichovespula norwegica*) fannst fyrst 1980 í Skorradal og í Neskaupstað. Trjágeitungar hafa dreifst hratt um landið. Bú þeirra eru berskjölduð og hanga undir þakskeggjum, á gluggakörmum, klettum, steinum og þúfum og í trjám og runnum.
# Roðageitungur (*Paravespula rufa*) fannst fyrst 1986, en bú hans fannst fyrst árið 1988. Hann gerir bú í holum í jörðinni. Roðageitungur er sjaldgæfur á Íslandi enn sem komið er.

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Læknablaðið 12. tbl. 2003:Geitunga- og býflugnaofnæmi - nýr vágestur á Íslandi?
* Erling Ólafsson, Námsgagnastofnun þemahefti, 2008, Geitungar á Íslandi
* Námsgagnastofnun: Geitungar
* Náttúrufræðistofnun Íslands: Geitungar, nýliðar á Íslandi 
*Skýringarmynd yfir lífsferil geitunga (Náttúrufræðistofnun)
Kóróna drottningarinnar

***Kóróna Drottningarinnar. Golcondu-kórónan*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Bob Moran er ekki af baki dottinn ... Á skemmtiferðaskipi, sem siglir um Indlandshaf kynnist hann ungri stúlku, sem er indversk-evrópsk 
að uppruna og þar með er Bob kominn í hörkubaráttu við bófaflokk, sem er á hælum ungu stúlkunnar, því hún er erfingi að Golgondu-soldánanna, 
en um það vissi Bob ekki til að byrja með ... Þau fara til Indlands til þess að ná í arfinn ... En það eru fleiri, sem hafa áhuga á þeim 
miklu auðæfum, sérstaklega Golcondu-kórónunni, sem er úr skíra gulli og alsett dýrustu gimsteinum ... Bob hélt í fyrstu að þetta um auðæfin 
væri aðeins þjóðsaga, en hann kemst að raun um annað, þegar keppinautur hans um Golcondu-fjársjóðinn er engin annar en herra Ming, sem Bob 
kynnist betur síðar undir nafninu Guli skugginn. Þarna hefjast fyrstu kynni þeirra, og Bob bjargar lífi Gula skuggans, sem átti síðar eftir 
að endurgjalda Bob þá skuld, þótt undarlegt megi virðast ... Sagan er hörkuspennandi frá upphafi til enda, baráttan tvísýn og djörf ... 
en hetja okkar Bob vinnur þar auðvitað sigur að lokum ... og nær í Golcondu-kórónuna.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Húbert Jason, Sarojini 'Jini' Savadra-Diamond, Herra Ming (Guli skugginn), Clarke, Dhumpa Rai

## Sögusvið
Colombo, Singalesí - Hyderabad, Phali, Kunwarklaustrið, Dekkan - Indland 

## Bókfræði
* Titill: Kóróna Drottningarinnar
* Undirtitill: Drengjasaga um afrek hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: La Couronne de Golconde
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1959
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1975
Pierre Joubert

**Pierre Joubert** (27. júní 1910 – 13. janúar 2002) var franskur bókaskreytingamaður sem var nátengdur frönsku skátahreyfingunni og fyrstu myndir hans birtust í skátatímaritum. Hann myndskreytti fjöldann allan af drengjabókum, meðal annars bækurnar um Bob Moran eftir Henri Vernes.
Húsageitungur

**Húsageitungur** (fræðiheiti: *Vespula germanica*) er geitungategund sem finnst á norðurhveli jarðar og er upprunnin í Evrópu, Norður-Afríku og tempraða belti Asíu en hefur breiðst út á fleiri stöðum svo sem í Norður-Ameríku, Suður-Ameríku, Argentínu, Chile, Ástralíu og Nýja-Sjálandi. Talið er að húsageitungur hafi fyrst sest að á Íslandi á 8. áratug 20. aldar

## Tilvísanir


## Tenglar

*Ohio State University Yellowjacket fact sheet
*Harvard University fact sheet on yellowjackets 
*Differences between Yellowjackets and Hornets
Umferð

**Umferð** á við um ferðir gangandi, hjólandi, ríðandi og akandi vegfarenda á opinberum vegum. **[[Umferðarlög]]** eru lög sem ná yfir umferð og farartæki en **umferðarreglur** eru reglur sem hafa þróast með tíð og tíma og fela líka í sér óskráðar reglur sem eiga að auðvelda umferð og tryggja öryggi vegfarenda. Skipuleg umferð felur í sér skýrar reglur um forgang („réttinn“), umferðarstefnu og umferðarstjórn á gatnamótum. Stjórna má umferð með umferðarljósum og skiltum.
Roðageitungur

**Roðageitungur**  (fræðiheiti: *Paravespula rufa* eða *Vespula rufa*) er geitungategund. Hún hefur fundist á Íslandi en er afar sjaldgæf.
Trjágeitungur

**Trjágeitungur** (fræðiheiti: *Dolichovespula norwegica*) er geitungategund.

## Heimildir

* Geitungadrottningin Regína og örlög hennar 
* Taxonomy
Holugeitungur

**Holugeitungur** (fræðiheiti *Paravespula vulgaris* eða *Vespula vulgaris*) er  geitungategund. Holugeitungar hafa numið land á Íslandi, árið 1977 fannst fyrsta bú þeirra hérlendis en það var í Laugarneshverfi í Reykjavík. Bú þeirra hafa aðeins fundist á höfuðborgarsvæðinu. Holugeitungur staðsetur bú á sömu stöðum og húsageitungur svo sem inn í húsum og í holum í jörðu og við hraunhellur í blómabeðum. Holugeitungum gengur mun betur en húsageitungum á Íslandi en mikill munur er á fjölda milli ára.


Mynd:Common wasp, Queen and nest.jpg|Drottning snýr aftur inn í búið
Mynd:Vespula germanica SEM Antenna 03.jpg|Smásjármynd af hluta af *V. vulgaris*
Vespula vulgaris-m.jpg|♂
Æðvængjur

**Æðvængjur** (fræðiheiti: *Hymenoptera*) er ættbálkur skordýra sem skipt í tvo undirættbálka, annars vegar sagvespur (*Symphyta*) og hins vegar broddvespur (*Apocrita*). Sagvespur eru breiðar um mittið en broddvespur eru örmjóar. Lirfur sagvespa eru plöntuætur en flestar broddvespur eru sníkjuvespur þ.e. verpa eggjum sínum í eða á önnur dýr og aðrar eins og geitungar, býflugur og maurar eru félagsskordýr sem lifa í samfélögum.

Æðvængjur hafa yfirleitt greinilega þrískiptan bol og grannt mitti milli frambols og afturbols, kúlulaga höfuð, margliðskipta fálmara sem stundum eru mjög langir, áberandi augu og sterka bitkjálka. Þær hafa tvö pör af vængjum og eru aftari vængirnir mun minni. Mörg kvendýr hafa áberandi varppípu á afturenda. Sumar æðarvængjur hafa stungugadd sem tengdur er í eiturkirtil.

Á Íslandi hafa fundist um 260 tegundir æðvængna. Langflestar þeirra eru sníkjuvespur.

## Tenglar

* Náttúrufræðistofnun Íslands: Æðvængjur
Broddvespur

**Broddvespur** (fræðiheiti: *Apocrita*) er undirættbálkur skordýra af ættbálkinum æðvængjur. Geitungar, býflugur og maurar eru broddvespur. Varppípa kvendýra er stundum áberandi og er hefur stundum þróast í stungugadd sem dýrið notar bæði til varnar og til að lama veiðibráð. Lirfurnar eru fótalausar og blindar og eru annað hvort aldar upp inni í hýsli (jurt eða dýri) eða í hólfi í búi sem móðir þeirra sér um.

Vanalega er broddvespum skipt í tvo meginhópa, sníkjuvespur (Parasitica) og gaddvespur (Aculeata). Geitungaættin (Vespidae) og býflugnaættin (Apidae) eru gaddvespur. 

Flestar tegundir sníkjuvespna eru litlar. Sníkjuvespur verpa eggjum sínum inn í eða á öðru skordýri (eggi, lirfu eða púpu) og lirfa þeirra vex og þroskast inn í eða á hýslinum. Hýsillinn er næstum alltaf drepinn. Margar sníkjuvespur eru notaðar við lífræna stjórnun til að draga úr meindýrum eins og fiðrildislirfum.

Þær broddvespur sem hvorki eru sníkjuvespur né félagsskordýr gefa lirfum sínum bráð (venjulega lifandi og lamaða) eða frjódufti og hunangslög. Félagsskordýr í hópi broddvespna gefa lirfum sínum veiðibráð, frjóduft og hunangslög eða fræ, sveppi og egg.

## Tenglar
* Suborder Apocrita - Ants, Bees and Wasps - BugGuide.Net — myndir og aðrar upplýsingar
Díodóros frá Sikiley

**Díodóros frá Sikiley** (Forngríska: Διόδωρος Σικελιώτης) var forngrískur sagnaritari sem var uppi á 1. öld f.Kr. Hann fæddist á í Agíru á Sikiley en lítið annað er vita um ævi hans.

Díodóros samdi sagnfræðirit í 40 bókum sem er venjulega nefnt upp á latínu *Bibliotheca historica*. Bækur 1–5 og 11–20 eru varðveittar. Fyrstu sex bækurnar fjölluðu um goðsagnir fram að Trójustríðinu og hafa að geyma mikinn landfræðilegan fróðleik. Í fyrstu bók fjallar Díodóros um sögu og menningu Egyptalands; í annarri bók er fjallað um Mesópótamíu, Indland, Skýþíu og Arabíu; þriðja bók fjallar um Norður-Afríku og fjórða, fimmta og sjötta bók fjalla um sögu og menningu Grikklands og Evrópu. Bækur 7-17 fjalla um sögu heimsins frá lokum Trójustríðsins til dauða Alexanders mikla. Bækur 17-40 fjölluðu um sögu heimsins frá dauða Alexanders til annaðhvort ársins 60 f.Kr. eða upphafs Gallatríðanna.
Sníkjuvespur

**Sníkjuvespur** (fræðiheiti: *Parasitica*) eru æðvængjur sem flestar teljast til broddvespna. Þær lifa sníkjulífi á öðrum dýrum, aðallega á öðrum liðdýrum. Margar tegundir þeirra svo sem ættin *[[Braconidae]]* eru nytsamar í ræktun því þær eru notaðar til að hefta útbreiðslu meindýra.

## Tenglar
*''Parasitic Wasp'' 
* Tree of Life Web Project
Þrasýmakkos

**Þrasýmakkos** (forngríska: Θρασύμαχος; um 459-400 f.Kr.) var forngrískur fræðari sem er þekktastur úr *[[Ríkið (Platon)|Ríkinu]]* eftir Platon. 

## Hinn sögulegi Þrasýmakkos
Þrasýmakkos var frá Kalkedon við Svartahafið. Hann var fræðari og starfaði einkum í Aþenu. Hann fékkst meðal annars við mælskufræði og stjórnmálafræði.

Varðveitt er brot úr verki hans *Um stjórnskipun*.

## Þrasýmakkos hjá Platoni
Þrasýmakkos bregður fyrir í 1. bók *[[Ríkið (Platon)|Ríkisins]]* eftir Platon þar sem honum er lýst sem skapbráðum og ofstopafullum manni. Þrasýmakkos ver þar þá kenningu að réttlæti sé ekkert annað en það sem kemur sér vel fyrir þann sterkari. Nafn hans merkir „sá sem berst af ákafa“ og kann það að vera skýringin á hlutverki hans í samræðunni. 

## Tenglar
* 
*
Díogenes frá Apolloníu

**Díogenes frá Apolloníu** (um 460 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur frá Apolloníu í Þrakíu. Hann bjó um tíma í Aþenu. Einungis brot eru varðveitt úr ritum hans.
Vespinae

Undirættin ***Vespinae*** inniheldur stærstu og þekktustu félagsskordýr meðal geitunga. Margar tegundir hafa breiðst út og eru talin meindýr í nýjum heimkynnum.
Húsamaur

**Húsamaur** (fræðiheiti *Hypoponera punctatissima*) er smávaxið skordýr 2 - 4 mm að stærð og af ættbálk æðvængna. Auðvelt er að greina húsamaur af eins konar aukalið sem þeir hafa milli bols og höfuðs. Húsamaurar eru rándýr og lifa á ýmsum tegundum smádýra. Þeir eru félagsskordýr og mynda bú með hundruðum eða þúsundum einstaklinga. Í búunum eru drottningar, vinnudýr og karldýr. Drottningin er stærst. Öll dýrin í búinu eru vængjalaus nema ófrjóvgaðar drottningar. Venjulega verður ekki vart við húsamaur nema þegar drottningar yfirgefa búin til að stofna ný. Á ákveðnum tímum árs streymir mikill fjöldi vængjaðra drottninga um húsakynnin. Bú húsamaura hafa á Íslandi aðallega fundist í holrúmum undir gólfplötum eða í biluðum skólplögnum þar sem heppileg lífsskilyrði þ.e. smádýralíf, raki og hiti er til staðar. Erfitt getur verið að eyða búum húsamaura því erfitt er að komast að þeim.

Húsamaur fannst fyrst í gróðurhúsi á Íslandi árið 1956 og sást síðan ekki fyrr en árið 1974. Eftir það hefur hann breiðst út í híbýlum á Reykjavíkursvæðinu.

## Heimildir
* 
* Húsamaur (Náttúrufræðistofnun Íslands)
Melissos

**Melissos frá Samos** (forgríska: Μέλισσος ὁ Σάμιος; fæddur um 470 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og stjórnmálamaður.

Melissos var nemandi Parmenídesar og útfærði heimspeki kennara síns.

## Tenglar
Stöðumælir

**Stöðumælir** er tæki sem tekur við peningum og sýnir hversu lengi ökumaður hefur leyfi til þess að leggja bíl sínum í bílastæðið þar sem mælirinn stendur. 

Carl C. Magee fann upp stöðumælinn og sá fyrsti var settur upp í heimaborg hans, Oklahómaborg 16. júlí 1935. Fyrstu stöðumælarnir voru með rauf fyrir peninga, sveif til að setja klukkuna í gang og vísi sem sýndi hve mikið væri eftir af tímanum. Þessi uppsetning var síðan notuð nánast óbreytt í um 40 ár. Rafrænir stöðumælar með stafrænum skjá sem sýndi tímann komu fram á sjónarsviðið um miðjan 9. áratuginn 

Fyrsti stöðumælirinn í London var settur upp við Grosvenor Square 10. júní 1958. Í Reykjavík voru fyrst settir upp stöðumælar 12. ágúst 1957 (í borgarstjóratíð Gunnars Thoroddsen). Þá voru settir upp 274 mælar í miðborg Reykjavíkur. Við flestar götur var gjaldið 1kr fyrir 15 mínútur og 2kr fyrir hálftíma, sem var hámarkstími, en þar sem bílastæðistorg voru (Kirkjutorg, við Hótel Ísland í Austurstræti og á horni Tjarnargötu og Kirkjustrætis) var gjaldið helmingi lægra og hægt að greiða fyrir allt að 2 tíma í einu.

## Tenglar
* ''Stöðumælarnir tæmdir í fyrst sinn á laugardag''; grein í Vísi 1957
Hafnarstræti

**Hafnarstræti** er götuheiti og getur átt við:
*Hafnarstræti (Akureyri)
*Hafnarstræti (Reykjavík)
*Hafnarstræti (Flateyri)
*Hafnarstræti (Ísafirði)
*Hafnarstræti (Þingeyri)
Hafnarstræti (Akureyri)

**Hafnarstræti** á Akureyri er gata sem nær frá Aðalstræti í Innbænum til Ráðhússtorgs í miðbænum. Reiturinn á milli Hafnarstrætis og Aðalstrætis í Innbænum er elsti hluti Akureyrarbæjar og hin raunverulega Akureyri sem bærinn heitir eftir en eyrin er nú horfin vegna landfyllinga. Þjóðvegurinn um bæinn lá um Hafnarstræti þangað til að Drottningarbraut og Glerárgata voru lagðar um fyllingar framan við brekkuna á 8. og 9. áratug 20. aldar. 1983 var gatan á milli Kaupvangsstrætis og Ráðhústorgs gerð að göngugötu en 1997 var gerð tilraun með það að hleypa bílaumferð á hana aftur að kröfu kaupmanna við götuna sem töldu það líklegt til þess að auka verslun í miðbænum. Bílaumferð var síðar leyfð til frambúðar í einstefnu til norðurs en þessi hluti götunnar er nú skilgreindur sem vistgata með 10 km hámarkshraða og forgangi gangandi vegfarenda, götunni er þó ávallt lokað þegar búist er við miklum mannfjölda í miðbænum.

## Merk hús við götuna
*Hafnarstræti 11: Laxdalshús er elsta uppistandandi húsið á Akureyri, byggt 1795. 
*Hafnarstræti 53: Gamli barnaskólinn sem nú er notaður sem skrifstofuhúsnæði, byggður 1901.
*Hafnarstræti 57: Samkomuhúsið sem Leikfélag Akureyrar hefur afnot af, byggt 1906.
Gatnamót Hafnarstrætis og Kaupvangsstrætis eru nefnd Kaupvangstorg, við það standa:
*Hafnarstræti 87-89: Hótel KEA, byggt 1944.
*Hafnarstræti 91-95: Skrifstofu- og verslunarhús sem byggt var af KEA og hýsti aðalskrifstofur og stórverslun þess í marga áratugi, byggt 1930
*Hafnarstræti 92: Veitingahúsið Bautinn, byggt 1902.
*Hafnarstræti 94: Hamborg, verslunarhús, byggt 1906
Norðar í hafnarstræti:
*Hafnarstræti 96: París, verslunarhús, byggt 1913.
*Hafnarstræti 98: Hótel Akureyri, verslunarhús sem til stóð að rífa en var friðað með ákvörðun menntamálaráðherra árið 2007, byggt 1923.
Sagvespur

**Sagvespur** (fræðiheiti: *Symphyta*) eru annar af tveimur undirættbálkum æðvængna. Þær eru breiðari um mittið en broddvespur. Flestar sagvespur eru jurtaætur. Varppípa sagvespna hefur ummyndast í eins konar sagarblað en með því getur vespan gert raufir í plöntustöngla og verpt þar.

## Tengill
* Blaðvespnaætt (Náttúrufræðistofnun Íslands) 

## Heimildir
Krukkspá

**Krukkspá** er spádómar frá 16. öld sem taldir eru eftir Jón krukk.
Krukkspá kom út á prenti árið 1884.

## Heimild
* Jón Borgfirðingur, Jónas Jónsson, [Jón krukkur], Sigmundur Guðmundsson, Krukkspá, Gefið út af Í prentsmiðju S. Guðmundssonar, 1884, 30 síður

## Tenglar
* ''Krukkspá''; smágrein í Lesbók Morgunblaðsins 1950
Gaddvespur

**Gaddvespur** (fræðiheiti: *Aculeata*) er flokkun á æðvængjum sem hafa þróast þannig að varppípan hefur breyst í stungugadd. Það eru ekki allar tegundir gaddvespna sem stinga, margar stinga ekki vegna þess að varppípan hefur þróast í aðra átt til að gera auðveldara að verpa eða varppípan hefur alveg horfið. Býflugur, maurar og öll félagsskordýr meðal æðvængja teljast til gaddvespa. Talið er að einmitt hinar miklu varnir sem felast í gaddinum geti hafa ýtt undir þróun sem félagskordýr.

## Tenglar
* Tree of Life Web Project : Aculeata
Giardia lamblia

***Giardia lamblia*** er frumdýr sem veldur sýkingum í þörmum manna og dýra. Lífsferill Giardia lamblia er tvískiptur, hreyfanlegt stig og þolhjúpar. Þolhjúpur er hvíldarfasi frumdýrsins en þegar það berst niður í skeifugörn þá fer það á hreyfanlegt stig, fjölgar sér og veldur einkennum. Þegar það berst neðar í meltingarveginn og aðstæður verða óhagstæðari þá tekur það aftur form þolhjúps. Tími frá sýkingu og þar til einkenna er vart er ein til tvær vikur. Algengast er að smit verði með menguðu vatni. Smit getur einnig orðið með grænmeti sem þvegið hefur verið úr menguðu vatni.

## Heimildir
* Landlæknisembættið: Giardia
* 

## Tenglar

* GiardiaDB: The Giardia lamblia genome sequencing project
* Washington State Department of Health fact sheet on Giardia .
* Center for Disease Control fact sheet on Giardia
* Giardia article at MicrobeWiki 
* Video of Giardia Life Cycle 
* Giardia and the Sierra Nevada 
* http://diarrhea.emedtv.com/giardia-lamblia/giardia-lambia.html
Hagnaður

**Hagnaður** í viðskiptum á við það að söluverðmæti eignar eða þjónusu er hærra en kostnaður við kaup eða framleiðslu eignarinnar/þjónustunnar. Hagnaðurinn er innleystur þegar eignin eða varan er seld en þangað til er gjarnan talað um óinnleystan hagnað.

Í fyrirtækjarekstri verður hagnaður venjulega til með hætti að vara er seld við hærra verði en sem samsvarar kostnaði við framleiðslu hennar, markaðssetningu, flutning til neytenda og ýmsan stjórnunarkostnað viðkomandi fyritækis.

Hagnaður verður einnig til ef verðmæti eigna sem ganga kaupa og sölum á markaði eykst. Dæmi um þesskonar eignir eru t.d. fasteignir, hlutabréf og bifreiðar.

Hlutfallslegur hagnaður er gjarnan gefinn upp sem prósentutala. Þannig er hlutfallslegur hagnaður 20% ef eign sem keypt er á 100 milljónir er seld aftur á 120 milljónir, en aðeins 2% ef eign sem keypt er á 1000 milljónir er seld aftur á 1020 milljónir. Hlutfallslegur hagnaður er einnig nefndur ávöxtun fjárfestingarinnar. 

Tap er andstaða hagnaðar.
Tap

**Tap** í viðskiptum á við það að söluverðmæti eignar eða þjónustu er lægra en kostnaður við kaup eða framleiðslu eignarinnar/þjónustunnar. Hagnaður er andstaða taps, en í viðskiptum er ætíð reynd að lágmarka tap, en hámarka hagnað.
La traviata

**La Traviata** er ópera í þremur þáttum eftir Giuseppe Verdi, frumflutt árið 1853. Leiktextinn er byggður á leikgerð skáldsögunnar ''Kamelíufrúin'' eftir Alexandre Dumas yngri. Heitið *La Traviata* má þýða sem „hin bersynduga“ eða „hin afvegaleidda“.

## 1. þáttur
Violetta Valéry er fræg fylgikona í París sem heldur veislu til að halda upp á að hún hafi verið að ná sér eftir veikindi. Í þeirri veislu hittir hún verðandi elskhuga sinn, Alfredo Germont, en hann hefur verið hrifinn af henni í eitt ár. Henni var sagt að Alfredo hafi komið á hverjum degi á meðan hún hafi verið veik og það leyni sér ekki hversu mikið hann dái hana. Síðan kemur Alfredo aftur og verður beðinn að flytja drykkju ræðu, hann neitar en að lokum byrjar á hann á „Libiamo, ne' lieti calici“ eða „Drykkjulaginu“. Eftir það ætla allir gestir að fara í dansalinn og dansa. En þá fær Violetta verki hún segist koma fljótlega og segir gestunum að byrja dansleikinn án hennar. Alfredo verður eftir og saman syngja þau tvísönginn „Un dì felice, eterea“ Alfredo segir elskar hana mikið en Violetta segist bara geta boðið honum vináttu. Síðan segir hún það er nóg komið af þessari ástarþvælu. Alfredo segir „þá ég fer þá“. Hún eltir hann og gefur honum blóm hann spyr hvað hann ætti að gera við það. Hún svara „þú átt að skila mér því aftur“. Hann spyr hvenær, „Þegar það byrjar að fölna“. Hann verður svo kátur og tjáir henni hvað hann elskar hana mikið hún segir honum að fara koma sér, en þá koma allir gestirnir og segja „það er byrjað að daga við verðum að fara“ og Violetta verður ein eftir og syngur einsöng. Síðan syngur hún aftur frægan aríu um hversu frjáls hún væri en fyrir utan húsið hennar syngur Alfredo um ástina en hún segir að hún geti ekki veið ástfangin en samt líður henni eins og hún sé ástfangin af Alfredo og þannig endar fyrsti þáttur af þessari óperu.
Alkmajon frá Króton

**Alkmajon** (forngríska: Ἀλκμαίων) frá Króton (á Suður-Ítalíu) (uppi á fyrri hluta 5. aldar f.Kr.) var forngrískur heimspekingur. Faðir hans hét Piriþos og er það umdeilt hvort hann hafi verið nemandi Pýþagórasar. Alkmajon ritaði einkum um læknisfræði og náttúruspeki. Hann virðist einnig hafa fengist við stjórnufræði og veðurfræði. Lítið sem ekkert er vitað um ævi hans.

## Tenglar
*
Arkýtas

**Archytas** (forngríska: Αρχύτας; uppi um 400 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur, stærðfræðingur, stjörnufræðingur, stjórnmálamaður og herforingi.

Arkýtas fæddist í grísku borginni Tarentum á Suður-Ítalíu. Hann var sonur Mnesagórasar eða Histiajosar. Hann nam hjá Fílolási og kenndi Evdoxosi stærðfræði. Hann var tengdur pýþagóríska skólanum og var góður vinur Platons.

## Tenglar
*
Gnóttstaða

**Gnóttstaða** í viðskiptum vísar til þess að einhver aðili eigi ákveðið magn verðbréfa, t.d. hlutabréf ákveðins fyrirtækis eða gjaldeyri.  Aðili sem er í gnóttstöðu hefur trú á því að verðmæti verðbréfanna hækki í framtíðinni.

Gnóttstaða er andstæðan við skortstöðu.
Eyrarsundsbrúin

**Eyrarsundsbrúin** er blönduð bita- og stagbrú sem tengir saman Danmörku og Svíþjóð yfir Eyrarsund milli Amager og Skáns, rétt sunnan við Málmey. Eyrarsundsgöngin liggja frá Kastrup á Amager fyrsta hluta leiðarinnar yfir á Piparhólma þar sem brúin byrjar. Yfir brúna liggja hraðbraut og tvær járnbrautir.

Brúin er samtals 7,8 km löng og er í þremur hlutum. Hábrúin er 1092 m löng stagbrú og sitthvorum megin eru tvær bitabrýr, 3014 metrar vestan megin sem tengist Danmörku og 3739 metrar austan megin sem tengist Svíþjóð. Með göngunum og þeim hluta sem liggur yfir Piparhólma er samgöngumannvirkið í heild sinni 15,9 km að lengd.

Smíði brúarinnar hófst 18. október 1995  og lauk 14. ágúst 1999 og var hún vígð 1. júlí árið 2000 af Karli 16. Gústafi Svíakonungi og Margréti Þórhildi Danadrottningu.
Fílolás

**Fílolás** (forngríska: Φιλόλαος; um 480 f.Kr. — um 385 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur. Hann var pýþagóringur og hélt fram talnaspeki í anda skólans. Hann mun fyrstur hafa haldið því fram að jörðin væri ekki miðja alheimsins en hélt því fram að til væri „andjörð“ til mótvægis við jörðina og að himinhnettirnir væru þess vegna tíu talsins. Hann hélt einnig fram hugmyndum um að sálin væri ódauðleg og væri fjötruð í eins konar líkamlegu fangelsi.

## Tenglar
*
Grace Kelly

**Grace Patricia Kelly** (12. nóvember, 1929 – 14. september, 1982) var bandarísk leikkona sem var vinsæl á 6. áratugnum. Hún lék fyrir MGM, meðal annars aðalhlutverk í þremur Hitchcock-myndum. Hún fékk Óskarsverðlaun sem besta leikkona fyrir leik sinn í *[[Sveitastúlkan]]* (*Country Girl*) 1954 þar sem hún lék á móti Bing Crosby og William Holden. Á Kvikmyndahátíðinni í Cannes 1955 kynntist hún Rainier 3. fursta af Mónakó og þau héldu áfram sambandi eftir að hún sneri aftur til Bandaríkjanna. Þau giftu sig 19. apríl 1956 og brúðkaupið var kallað „brúðkaup aldarinnar“. Níu mánuðum síðar fæddist fyrsta barn þeirra, Karólína og ári síðar Albert sem er núverandi Mónakófursti. 1965 fæddist yngsta barn þeira, Stefanía. Nokkrum sinnum kom upp sú hugmynd að Grace sneri aftur á hvíta tjaldið, en slíkar hugmyndir mættu mikilli andstöðu Rainieris og almennings í Mónakó. 

13. september 1982 fékk Grace heilablóðfall þar sem hún var að aka Rover P6-bifreið sinni, en í bílnum var einnig Stefanía, dóttir hennar. Bíllinn fór út af veginum og hrapaði niður fjallshlíð. Grace lést á sjúkrahúsi daginn eftir. Stefanía virtist í fyrstu hafa sloppið með minniháttar meiðsli en síðar kom í ljós að hún var með sprungu í höfuðkúpu.

Faðir Grace, Jack Kelly, var kunnur íþróttagarpur og vann til gullverðlauna í kappróðri á Ólympíuleikunum 1920.
Bitruvirkjun

**Bitruvirkjun** er allt að 135 MW jarðvarmavirkjun sem Orkuveita Reykjavíkur áformaði að reisa á Hengilssvæðinu.

Fyrirhugað vinnslusvæði er á Bitru milli Henglafjalla að vestan og raðar goshryggja úr móbergi og bólstrabergi frá Hrómundarfirði að norðan til Molddalahnjúka að sunnan. Svæðið er nálægt Ölkelduhálsi en þó ekki á ásnum sjálfum. Svæðið er innan sveitarfélaganna Ölfuss og Grímsnes- og Grímsnes- og Grafningshrepps. Landeigendur eru Orkuveita Reykjavíkur og íslenska ríkið.

Stjórn Orkuveitu Reykjavíkur hætti undirbúningi að Bitruvirkjun í kjörfar álits Skipulagsstofnunar í ágúst 2008. 

## Tilvísanir

## Heimildir

* Bitruvirkjun Frummatsskýrsla Ágúst 2007
* Skipulagsstofnun Álit:Bitruvirkjun
* Kort af útsýnisstöðum og Bitruvirkjun 
* Bitra (minnisblað)
Vallanes

**Vallanes** er sveitabær og kirkjustaður á Norður-Völlum á Fljótsdalshéraði í Norður-Múlasýslu. Jörðin liggur á nesi milli Grímsár og Lagarfljóts. Bærinn var prestsetur til ársins 1975. Núverandi kirkja var reist árið 1930. Þar er nú stunduð lífræn ræktun á grænmeti og byggi sem er selt undir vörumerkinu „Móðir Jörð“.

Meðal frægra ábúenda á Vallanesi má nefna Stefán Ólafsson (1619-1688) prófast og skáld.
Flotgengi

**Flotgengi** eða **fljótandi gengi** er gengisstefna þar sem gengi gjaldmiðils er leyft að fljóta miðað við gjaldeyrismarkað. Slíkur gjaldmiðill er kallaður fljótandi gjaldmiðill. Andstæða flotgengis er fastgengi.

Kostir fyrirkomulagsins er að ef sveiflur í hagkerfinu eru ekki í takt við sveiflur annara landa, endurspeglast það í gengi gjaldmiðilsins, m.ö.o gengi krónunnar endurspeglast af aðstæðum í hagkerfinu á hverjum tíma. Annar kostur er sá að leiða má að því líkur að minni hætta sé á fjármálakreppum en þegar fastgengisstefna er við lýði.

## Tenglar
*
Skammtaljósfræði

**Skammtaljósfræði** er sú grein innan eðlisfræðinnar sem fjallar um skammtaeiginleika ljóss og víxlverkun þess við atóm.

James Clerk Maxwell setti fram jöfnur sínar sem lýstu rafsegulbylgjum með 4 diffurjöfnum og gerðu ráð fyrir því að ljós væri samfelld rafsegulbylgja. En í byrjun 20. aldarinnar var sýnt fram á að ljós hegðaði sér einnig sem eindir. Síðan þá hefur verið talað um tvíeðli ljóss, þ.e. að ljós er bæði bylgja og eind, kölluð ljóseind.

Skammtaljósfræði nýtir sér einmitt þessa tvíræðni ljóssins og skilgreinir ljós sem skammta af rafsegulbylgjum og er lýst stærðfræðilega með skammtarafsegulfræði,
Spanskgræna

**Spanskgræna** (**spansgræna**  **eirgræna**, **kopargræna** eða **patína**)  er græn skán af koparkarbónati sem myndast á yfirborði kopars (en einnig brons og látúns)  þegar koldíoxíð kemst að málminum. Spanskgrænan myndast oftast með tíð og tíma, rétt eins og ryð myndast á járni, en flýta má fyrir ferlinu með vissri tækni. 

## Tilvísanir
Patína (aðgreiningarsíða)

**Patína** getur átt við:
* Patína, í merkingunni spanskgræna. 
* Patína, í merkingunni diskur undir oblátur
Blýeitrun

**Blýeitrun** er eitrun sem stafar af of miklu blýi í líkamanum. Eitrunin getur stafað af blýgufum sem menn anda að sér eða borist inn í líkamann með fæðu. Blýeitrun er mjög hættuleg þar sem líkaminn getur ekki losað sig við málminn. Magn blýs í líkamanum eykst því stöðugt. Fóstur og börn undir sex ára aldri eru sérlega næm fyrir blýeitrun. Talið er að sjötta hvert barn innan sex ára aldurs í Bandaríkjunum sé með of hátt blýmagn í líkama sínum. 

Sumstaðar eru nautgripir og önnur húsdýr, sem ganga á beit meðfram fjölförnum þjóðvegum í hættu af að fá blýeitrun vegna útblásturs þeirra bíla, sem framhjá fara. 

## Tenglar
* 
* ''Var blýeitrun ástæðan fyrir hruni Rómaveldis''; grein í Morgunblaðinu 1983
Rafgeymir

**Rafgeymir** er „stór rafhlaða“ sem knýr rafmagnskerfið í bílum og öðrum vélknúnum tækjum, s.s. vinnuvélum, snjóbílum o.s.frv. Rafgeymir getur breytt efnaorku í rafmagn og hann er unnt að hlaða aftur ef hann er í góðu ásigkomulagi. Í flestum bílum og vinnuvélum er rafall sem vélin snýr og endurhleður hann rafgeyminn jafnóðum.

## Tengt efni
* Rafhlaða

## Tenglar
* „Rafgeymar í lagi“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1998
Hvítþyrnir

**Hvítþyrnir** eða **hagþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus laevigata*) er þyrnóttur runni sem getur orðið allt að 8 m hár og vex villtur í Mið-Evrópu. Hvítþyrnir er vinsæll runni til að nota í limgerði, allt frá Spáni og alveg norður til Svíþjóðar. 

Samgræðslu-blendingurinn þyrnimispill, *Crataegomespilus Asnieresii*, er myndaður við samgræðslu hvítþyrnis og mispils. 

## Tilvísanir
Limgerði

**Limgerði** (eða **limgirðing**) er þétt runnaröð sem er notuð sem girðing til dæmis til afmörkunnar eða sem skjólbelti kringum hús eða til að skýla styttu í lystigarði. Limgerði má ekki rugla saman við grindverk sem er smíðað, til dæmis úr grindum. 

*Þyrnigerði* er limgerði úr þyrnirunnum.
Blöðruhálskirtill

**Blöðruhálskirtill** (eða **hvekkur**) (fræðiheiti: *prostata*) er kirtill við neðra op þvagblöðru karlmanna og myndar meginhluta sáðvökvans. Krabbamein í blöðruhálskirtli er algengasta krabbamein karla.