open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marbach-kastalinn í Marburg

**Marbach-kastalinn** er kastalavirki í þýsku borginni Marburg og myndaðist bærinn upphaflega í kringum hann. Hann var reistur í áföngum frá og með 11. öld. Í honum hófust siðaskiptin í Hessen 1526. Í honum var háskólinn stofnaður ári síðar. Og í honum fór trúfundurinn mikli fram 1529.

## Saga kastalans

Ekki er nákvæmlega vitað hvenær Marbach-kastalinn var reistur, en það mun hafa verið snemma á 11. öld. Hann hefur verið stækkaður nokkrum sinnum í gegnum tíðina. Kastalinn kom fyrst við skjöl 1138 og var aðsetur landgreifanna í Hessen úr hinum og þessum ættum. 1308 flutti landgreifinn til Kassel og missti Marburg þá mikið af vægi sínu. Snemma á 16. öld settist landgreifinn Filippus hinn kjarkmikli hins vegar aftur að í kastalanum. Meðan Filippus bjó þar, gerðust þrír merkir atburðir þar. 1526 snerist Filippus til lúterstrúar og skipulagði hann siðaskiptin í greifadæmi sínu í kastalanum. Aðeins ári síðar stofnaði hann háskólann í Marburg í þessum sama kastala. Fyrstu árin fór kennsla fram í kastalanum meðan verið var að reisa nýtt hús undir þá starfsemi. Það hús stendur enn í miðborg Marburg. Árið 1529 bauð Filippus helstu frömuðum siðaskiptanna til fundar í kastala sínum. Þar mættu menn á borð við Martein Lúther og Ulrich Zwingli. Á þessum fundi kom til ósættis milli Lúthers og Zwinglis og rökræddu þeir ýmis trúaratriði sem þeir voru ósammála um. Ekki tókst að jafna þann ágreining þarna og afleiðingarnar voru þær að Lúther (og eftirmaður hans, Melanchton) urðu upphafsmenn að lúterstrúnni, en Zwingli varð upphafsmaður að reformeruðu kirkju mótmælenda. 1623 hertók Tilly borgina og kastalann fyrir hönd keisarahersins í 30 ára stríðinu. Honum var skilað aftur í stríðslok 1648. Kastalinn var aftur hertekinn í 7 ára stríðinu um miðja 18. öld. Í upphafi 19. aldar, þegar hermenn Napoleons hertóku borgina, sprengdu þeir stóran hluta kastalans og notuðu afganginn sem fangelsi. Eftir að Marburg varð hluti Prússlands 1866, var kastalinn notaður sem skjalasafn allt til 1938. Eftir seinna stríð eignaðist háskólinn kastalann, sem lét endurreisa þá hluta sem ónýttir höfðu verið. 1976 var kastalinn opnaður sem safn.

## Heimildir
* 
*
Mecklenborg-Vorpommern

**Mecklenborg-Vorpommern** (á þýsku: Mecklenburg-Vorpommern) er sjötta stærsta sambandsland Þýskalands með rúmlega 23 þúsund km². Það er hins vegar annað fámennasta sambandslandið með aðeins 1,6 milljón íbúa (2021). Aðeins Bremen er fámennara. Mecklenborg-Vorpommern er norðaustast í Þýskalandi og liggur að Eystrasalti. Að austan er Pólland (Vestur-Pommern). Að sunnan er sambandslandið Brandenborg, að suðvestan Neðra-Saxland og að vestan Slésvík-Holtsetaland. Höfuðborgin er Schwerin, en hún er aðeins önnur stærsta borgin á eftir Rostock. Í Mecklenborg-Vorpommern eru óhemju mörg vötn. *Mecklenburgische Seenplatte* er víðáttumesta vatnasvæði Þýskalands. Eyjan Rügen, sem tilheyrir sambandslandinu, er að sama skapi stærsta eyja Þýskalands. 

## Fáni og Skjaldarmerki

Fáninn samanstendur af fimm láréttum röndum. Hann er eiginlega skeyttur saman af fánum beggja héraðanna (Mecklenborg og Pommern). En blátt merkið hafið, gult kornakra og rautt tígulsteina.

Skjaldarmerkinu er skipt í fjóra hluta. Efst til vinstri og neðst til hægri er svart naut með kórónu. Efst til hægri er rauður dreki. Neðst til vinstri er rauður örn. Furstarnir í Mecklenborg voru í upphafi með dreka sem merki, en eftir 1219 með nautshöfuð. Örninn er merki Brandenborgar en Mecklenborg-Vorpommern fékk nokkur héruð af Brandenborg eftir heimstyrjöldina síðari.

## Orðsifjar
Mecklenborg var upphaflega samnefnt kastalavirki í borginni Wismar. Héraðið hét Mikelenburg á 12. öld og Michelenburg á 10. öld. Heitið er dregið af gamla germanska orðinu *mikil*, sem merkir *stór* (mikill á íslensku). Merkir því bókstaflega *Miklaborg*. Vorpommern er bara vestasti hluti af Pommern sem nú er að mestu leyti í Póllandi en var þýskt áður. Heitið er dregið af pólska orðinu *pomorze* og merkir *Landið við sjóinn*.

## Söguágrip
Héraðið var upphaflega slavahérað. Þýskir landnemar byrjuðu að flæða þangað á 11. öld og síðan hefur það verið stjórnað af þýskum furstum. Slavneskur minnihlutahópur (Sorbar og vindar) býr enn í svæðinu í dag. Í gegnum aldirnar var svæðið hluti af þýska keisararíkinu og síðar Prússlandi. Sambandslandið sem slíkt var stofnað 1949. Landið var skeytt saman af Mecklenburg og vestasta hluta Pommern en Pólland fékk aðalhluta Pommern þegar landamærin voru færð vestur eftir stríð. Héraðið hét formlega bara Mecklenburg. Eftir sameiningu Þýskalands 1990 var lýðveldið endurskipulagt. Það fékk landsvæði frá Brandenborg, en missti önnur til Brandenborg. Nafninu Vorpommern var bætt við og heitir því opinberlega í dag Mecklenburg-Vorpommern á þýsku.

## Borgir

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Orkar

**Orkar** eru skáldaðar verur úr Hringadróttinssögu, eftir J. R. R. Tolkien, sem líta svipað út og manneskjur. Þær birtast sem árásagjörn ljót skrímsli sem eru ólík álfunum. 

Uppruna þeirra er lýst á nokkra ósamræmanlega vegu, ein skýringin er að þeir séu spilltur ættbálkur álfa, önnur að þeir séu ræktaðir af valnum (guðverunni) Morgot og sú þriðja að þeir urðu illir í náttúrunni. Seinna á þriðju öldinni voru orkar þjónar Saurons.

Orkar hafa verið aðlagaðir og notaðir í öðrum skáldskap frá öðrum höfundum. Þeir hafa líka verið notaðir í nokkrum leikjum eins og Dungeons & Dragons, Magic: The Gathering og Warcraft. 

## Heimildir
Listi yfir CSI: Miami (2. þáttaröð)

Önnur þáttaröðin af  var frumsýnd 23. september 2003 og sýndir voru 24 þættir.

## Söguþráðs skipti
Söguþráðs-skipti verða þegar Horatio fer til New York og aðstoðar  liðið undir handleiðslu Mac Taylor leikinn af Gary Sinise.

## Aðalleikarar
* David Caruso sem Horatio Caine
* Emily Procter sem Calleigh Duquesne
* Adam Rodriguez sem Eric Delko
* Khandi Alexander sem Alexx Woods
* Rory Cochrane sem Tim Speedle

## Þættir

## Tilvísun

## Heimildir
* 

## Tenglar
* DVD Release Dates  at TVShowsOnDVD.com.
Títandíoxíð

**Títandíoxíð** er efnasambandið TiO2. Það er unnið í hvítt duft og er m.a. notað sem litar- eða þekjuefni í hvíta málningu, glerung, gúmmí, plast, pappír. Þegar það er notað sem litarefni er það kallað títaníumhvítt. TiO2 er notað í ýmsum ólíkum vörum allt frá málningu til sólarvarnar og sem litarefni í matvælum og er þá E efnið E171. Það er notað sem litarefni í mat t.d. til að lita undanrennu hvíta. Í snyrtivöruiðnaði og húðvörum er það bæði notað sem litar- og fyllingarefni. 

Títandíoxíð finnst í náttúrunni sem málmarnir rútíl, anatas og brookít.

## Framleiðsla
Tvenns konar tækni er notuð til að framleiða títandíoxíð, klóríð ferli og súlfíð ferli. Klóríð ferli fer þannig fram að títandíoxíð hráefnið er hreinsað með því að breyta því í títan tetraklóríð og er hráefnið (sem inniheldur að minnsta kosti 70% TiO2) rýrt (e. reduced) með kolefni, oxað með klór til að búa til títan tetraklóríð (TiCl4). Það títan tetraklóríð er eimað og enduroxað í hreinum súrefnisloga eða plasma við 1500–2000 K til að búa til hreint títandíoxíð.

## Umhverfisáhrif
Títaníumdíoxíð (TiO2) á nanóformi er talið geta valdið krabbameini hjá fólki sem umgengst efnið í tengslum við vinnu sína. TiO2 er skaðlaust í venjulegu formi en nanóagnir sem búnar eru til úr efninu og eru nú notaðar í auknum mæli í stað hins náttúrulega forms eru taldar geta valdið skaða.

## Tilvísanir
Karl Knútsson Bonde

**Karl Knútsson** af Bonde-ætt (október 1408 eða 1409 – 15. maí 1470) var ríkisstjóri Svíþjóðar 1438-1440, konungur Svíþjóðar 1448-1457, 1464-1465 og 1467-1470 (þá nefndur þar Karl 2., nú Karl 8.; konungur Noregs (og Íslands) 1449-1450 og nefndur þar Karl 1. 

Hann var sonur sænska riddarans Knut Tordsson Bonde. Á æskuárum sínum ferðaðist hann víða, lærði ýmis erlend tungumál og kynnti sér hernaðarlist. Hann hóf afskipti af stjórnmálum 1434, þegar Svíar gerðu uppreisn undir forystu Engelbrekts Engelbrektssonar, og varð sama ár meðlimur sænska ríkisráðsins. Hann þótti standa sig mjög vel í trúnaðarstörfum sem honum voru falin næstu árin og var kosinn ríkisstjóri í Stokkhólmi haustið 1438. Árið 1440 féllst hann þó á að samþykkja konungskjör Kristófers af Bæjaralandi, sem tekið hafði við konungdómi í Danmörku eftir að Eiríkur af Pommern var settur af, gegn því að fá mestallt Finnland að léni. Þar var hann svo frá 1441 og naut lítillar hylli Kristófers konungs.

Um leið og fregnir bárust af láti Kristófers 1448 hélt Karl Knútsson til Svíþjóðar og var þar kjörinn til konungs 20. júní og krýndur skömmu síðar. Fyrsta verk hans var að freista þess að ná Gotlandi aftur úr höndum Dana en það mistókst. Hann bauð sig einnig fram sem konung Norðmanna. Með tilstyrk Ásláks Bolts erkibiskups var hann kjörinn konungur og krýndur í Þrándheimi 20. nóvember 1449. Höfðingjar í Suður-Noregi hylltu aftur á móti Kristján 1. Danakonung sem konung sinn. Eftir nokkrar vikur féllust báðir hóparnir á að skera úr um málið á þingi í Halmstad, þar sem einnig skyldi gert út um Gotlandsmálið. Þing þetta var haldið í maí 1450 en þvert á fyrirmæli Karls sömdu fulltrúar Svía þar, sem ekki voru allir hliðhollir Karli, um að reyna að fá hann til að falla frá kröfu um konungstign í Noregi.

Karl var ekki ánægður en varð að láta undan og varð Kristján 1. konungur alls Noregs. Framhaldsfundur fór út um þúfur og í september 1451 kom til stríðsátaka milli Dana og Svía. Vopnahlé var þó samið 1453 og stóð til 1455. Herjum Karls gekk vel í fyrstu en seinna hallaði á Svía og óánægja með konunginn óx. Helsti fjandmaður Karls, Jöns Bengtsson Oxenstierna erkibiskup, efndi til uppreisnar gegn honum í ársbyrjun 1457 og fór svo að hann flúði til Danzig og var þar til 1464. Þá hafði Kristján konungur sett erkibiskupinn í fangelsi og Karl sneri aftur til Svíþjóðar og tók við konungdæmi en varð að segja af sér í janúar næsta ár, en þá hafði erkibiskupinn snúið aftur. Vinsældir hans jukust þó að nýju og hann sneri aftur enn á ný og hélt innreið sína í Stokkhólm 12. nóvember 1467. Hann lést vorið 1470.

Fyrsta kona Karls Knútssonar var Birgitta Turesdotter Bielke, sem dó 1436. Önnur kona hans var Katarina Karlsdotter Gumsehuvud, sem dó 1450, og þegar Karl lá banaleguna gekk hann að eiga frillu sína, Kristina Abrahamsdotter, til að gera son þeirra skilgetinn, en óvíst er að sú hjónavígsla hafi verið gild og sonurinn, sem var eini eftirlifandi sonur Karls Knútssonar, varð hvorki konungur né ríkisstjóri. Sten Sture eldri tók aftur á móti við embætti ríkisstjóra.

## Heimild
*
Frumsýning

**Frumsýning** er fyrsta sýning á verki fyrir almenningi. Iðulega er hugtakið notað í samhengi við leikrit en á þó engu að síður við fleiri greinar.

Oft eru forsýningar á undan frumsýningu, sem eru fyrir vini og vandamenn listræns teymis leiksýningarinnar. 

Margar hefðir er að finna í kringum frumsýningar, og þar má m.a. nefna að bannað er að óska leikurum góðs gengis (segja skal *toj-toj*), og ef leikarar eða meðlimir listræna teymisins skulu fá blóm skulu þau vera gul, appelsínugul, bleik eða rauð.
Skógar (Þorskafirði)

**Skógar** er eyðibýli í Þorskafirði. Bærinn stóð uppi í hlíðinni undir Vaðalfjöllum og er kallaður Uppsalir í Gull-Þóris sögu (Þorskfirðinga sögu). Þar bjó Oddur skrauti, faðir Gull-Þóris.

Í Skógum fæddist skáldið Matthías Jochumsson 11. nóvember 1835 og ólst þar upp þar til hann var ellefu ára. Minnismerki um hann er í landi Skóga. Bróðursonur hans, Jochum M. Eggertsson (1896-1966), sem notaði rithöfundarnafnið Skuggi, eignaðist Skóga 1951 og stundaði þar skógrækt. Hann arfleiddi Bahá'í-samfélagið á Íslandi að jörðinni og er það eigandi hennar.
Mary Ainsworth

**Mary D. Salter Ainsworth** (1913 – 1999) er barnasálfræðingur sem skoðaði eðli tengsla milli barna og fullorðinna. Hún tilgreindi fjórar gerðir tengsla: Trygg tengsl, ótrygg kvíðatengsl, ótrygg fráhrindi tengsl og að lokum óreiðutengsl.

Ainsworth fæddist í Glendale í Ohio.
Accademia della Crusca

**Accademia della Crusca** (ítalska: „hismisakademían“) er sjálfstæð ítölsk menntastofnun sem nýtur þeirrar stöðu að vera yfirvald um ítalska tungu. Í akademíunni starfa textafræðingar og málfræðingar sem fást við rannsóknir á ítölsku máli.

Akademían var upphaflega stofnuð af hópi rithöfunda, skálda og lögfræðinga í Flórens árið 1583 beinlínis í andstöðu við hinar alvarlegu klassísku áherslur Accademia di Firenze sem naut verndar erkihertogans. Nafnið vísar til þess að viðfangsefni ademíunnar voru „hismi“, þ.e. ekki alvarleg viðfangsefni. Hún var því hugsuð sem eins konar andakademía. Upphaflega gekk starf félagsins líka helst út á veisluhöld. Eftir formlega stofnun tók hún þó brátt að sér það verkefni sem hún hefur haldið síðan; að varðveita hreinleika og kynna fegurð hinnar toskönsku tungu eins og hún birtist hjá rithöfundum 14. aldar. Fyrsta orðabókin sem akademían gaf út, orðabókin *Vocabolario degli Accademici della Crusca*, kom út 1612 og innihélt aðeins þann orðaforða sem kom fyrir í ritum frægra 13. og 14. aldar rithöfunda og einstaka nýrri höfunda eins og Niccoló Machiavellis. Skýring nafnsins breyttist líka í það að markmið hennar væri að skilja hismið frá korninu; þ.e. málhreinsun. Tilgangur akademíunnar varð því að móta ítölskuna á grundvelli klassískra fyrirmynda fremur en alþýðumáls, gagngert í þeim tilgangi að gera hana að vinsælu bókmennta- og stjórnsýslumáli.

## Tenglar
* Accademia della Crvsca
Síðasta kvöldmáltíðin

**Síðasta kvöldmáltíðin** er í guðspjöllum Nýja testamentisins síðasta máltíðin sem Jesús deildi með lærisveinum sínum. Samkvæmt kirkjudagatalinu átti hún sér stað á skírdag, daginn fyrir föstudaginn langa. Kristnir menn minnast kvöldmáltíðarinnar í altarisgöngunni með því að drekka messuvín og borða oblátu. Altarisgangan er eitt af sjö sakramentum rómversk-kaþólsku kirkjunnar og eitt af tveimur sakramentum mótmælendakirkna.

Síðasta kvöldmáltíðin er eitt af þeim málverkum sem listamaðurinn Leonardo da Vinci er þekktastur fyrir. Málverkið er einnig eitt frægasta málverk allra tíma. Da Vinci er talin hafa málað myndina í kringum árin 1495-1496. Myndin var gerð á klausturvegg í Mílanó og er 460cm × 880 cm og þekur allan vegginn. Da Vinci var einn af listamönnum endurreisnartímabilsins og er því myndin máluð í þeim stíl. Þegar Da Vinci málaði myndina á prófaði hann nýtt undirlag á vegginn, sem er líklegasta ástæðan fyrir því af hverju myndin varðveitist svona illa.

Síðasta kvöldmáltíðin sýnir viðbrögð lærisveina Jesú þegar hann tilkynnir þeim að einn þeirra muni svíkja sig. Allir lærisveinarnir sýna mismunandi viðbrögð. Júdas klæðist gænu og bláu og er í skugga myndarinnar og lítur fremur hissa á svipinn. Hann heldur á litlum poka sem gæti mögulega táknað silfrið sem hann fékk í staðinn fyrir að svíkja Jesú.  Pétur er reiður á svipinn og heldur á hníf sem snýr frá Jesú. Leonardo málar alla lærisveina á einni hlið borðsins svo að enginn þeirra snúi baki í áhorfendur. 

Myndin hefur ekki varðveist vel þar sem veggurinn sem myndin var máluð á er fremur þunnur og viðkvæmur. Í kringum 1517 var myndin byrjuð að flagna og árið 1532 lýsti Gerolamo Cardano myndinni sem óskýrri og litlausri miðað við það sem hann sá þegar hann var strákur. Árið 1556 var myndin skilgreind sem ónýt af Gian Paolo Lomazzo. Endurnýjun á myndinni var þó gerð árið 1726 og aftur frá 1951 til 1954 eftir að myndin skaddaðist í seinni heimstyrjöldinni.

## Heimildarskrá
*  
* (e.d). Leonardo da Vinci. Sótt 1.desember af  http://vefir.nams.is/norsk_kunstweb/kunstnere/leonardo.htm
Samráðsskipan

**Samráðsskipan**, **starfsgreinaskipan** eða **samráðshyggja** er stjórnmálastefna sem lítur á samfélagið sem lífræna heild sem byggir á heildrænni félagslegri samstöðu þar sem hver hópur hefur ákveðið hlutverk líkt og líffæri í líkama. Samráðshyggja tengist virknihyggju í félagsvísindum. Hugmyndir af þessu tagi eru algengar í ýmsum trúarbrögðum og koma fyrir í mörgum stjórnmálastefnum sem leggja áherslu á samstöðu fremur en átök og samkeppni. Hún hefur einkum verið gagnrýnd þar sem hún leiðir til mikilla ríkisafskipta af stórfyrirtækjum og stofnunar ríkisrekinna stéttarfélaga eins og í Ítalíu fasista og Þriðja ríki nasista. Þessi ríki stilltu samráðshyggju upp gegn stéttabaráttu sem var lykilhugtak í sósíalisma. Orðið er líka oft notað sem skammaryrði yfir ástand sem einkennist af miklum ítökum fyrirtækja í stjórnmálum.
Downs-heilkenni

**Downs-heilkenni** (stundum nefnt **heilkenni þrístæðu 21**) er litningafrávik sem veldur þroskahömlun. Fólk með Downs-heilkenni, áður fyrr nefnt mongólítar, hefur 3 eintök af litningi númer 21 eða alls 47 litninga. Þau einkenni sem teljast til Downs-heilkennis eru meðal annars: lág vöðvaspenna, skásett augu, flöt nefrót og bein lína þvert yfir lófa. 

Heilkennið er kennt við enska lækninn John Langdon Down sem árið 1866 benti á lík einkenni einstaklinga með þroskahömlun. Árið 1959 sýndi franski prófessorinn Jérôme Lejeune að fólk með Downs-heilkenni hefði aukalitning í frumum sínum.

## Heimildir

* http://www.downs.is
* 
* 
* ''Langflestum fóstrum með Downs-heilkenni er eytt''; grein í Fréttablaðinu 2007
Happdrættislán

**Happdrættislán** er lán þar sem greiðslur lántakanda til lánveitanda eru í formi happdrættis. Slík lán eru oftast tekin til að fjármagna stórframkvæmdir á vegum hins opinbera með útgáfu sérstakra happdrættisskuldabréfa.
Ítalska endurreisnin

**Ítalska endurreisnin** var fyrsta skeið endurreisnartímans þegar miklar breytingar urðu á menningu íbúa Evrópu. Endurreisnin hófst með nýjungum í bókmenntum, byggingarlist og málaralist í borgríkjunum Flórens og Siena í Toskana á Ítalíu á síðari hluta 14. aldar. Húmanistinn Petrarca er oft nefndur sem fyrsta endurreisnarskáldið, Giotto di Bondone er gjarnan talinn vera fyrsti endurreisnarmálarinn og Filippo Brunelleschi fyrsti endurreisnararkitektinn. Húmanisminn sótti sér innblástur í heimspeki og bókmenntir fornaldar sem rómversk-kaþólska kirkjan hafði ýmist hunsað eða afbakað í þágu kristilegrar heimsmyndar sem byggði á erfðasyndinni og dulrænni ódauðlegri sál. Húmanisminn hélt hins vegar fram einstaklingshyggju og skynsemishyggju sem byggði á því að maðurinn væri góður í eðli sínu. Í myndlist varð ríkjandi myndbygging sem byggði á raunsæjum hlutföllum og fjarvídd, og tilfinningaríkum stellingum og svip persóna. Í byggingarlist var ríkjandi afturhvarf til einfaldleika klassískrar rómverskrar og grískrar byggingarlistar með áherslu á boga, súlnagöng og hvolfþök, og notkun marmara sem byggingarefnis.

Endalok ítölsku endurreisnarinnar eru ýmist miðuð við upphaf Ítalíustríðanna 1494, ferð Leonardo da Vinci til Frakklands 1516 eða upphaf gagnsiðbótarinnar 1545. Norræna endurreisnin stóð hins vegar frá miðri 15. öld til loka 16. aldar.
Þursaflokkurinn

**Þursaflokkurinn** var hljómsveit sem starfaði á árunum 1978-1982 (ásamt endurkomum, 1991, 2000 og 2008). Hljómsveitin blandaði saman framsæknu rokki og þjóðlegum áhrifum. 

Meðlimir hljómsveitarinnar voru í upphafi Egill Ólafsson, Þórður Árnason, Rúnar Vilbergsson, Tómas Magnús Tómasson og Ásgeir Óskarsson. Fyrsta plata hljómsveitarinnar, *[[Hinn íslenzki Þursaflokkur]]* kom út árið 1978. Karl Sighvatsson bættist svo í hópinn áður en önnur plata hljómsveitarinnar, *[[Þursabit (hljómplata)|Þursabit]]*, var gefin út.

Textar voru undir áhrifum bókar sr. Bjarna Þorsteinssonar, *Íslensk þjóðlög* en Egill Ólafsson hafði sökkt sér í það rit.

Sveitin fór tvívegis utan, til Norðurlanda og Hollands, í tónleikaferðalag. 
Hún lék á sínum síðustu tónleikum árið 1984 en lagðist þó aldrei formlega af. Þursaflokkurinn kom saman árið 1991 í minningu Karls Sighvatssonar sem lést í bílslysi sama ár. Svo kom flokkurinn saman árið 2000 á tónlistarhátíð.

Árið 2008 kom sveitin saman og spilaði í Laugardalshöll ásamt smárri sinfóníuhljómsveit, Caput. Mynddiskur og plata voru gefin út af tónleikunum. Einnig var óútgefið efni sem unnið var að eftir árið 1982 gefið út sem *Ókomin forneskjan*.

## Hljómplötur
* *[[Hinn íslenski þursaflokkur|Hinn íslenzki Þursaflokkur]]* (1978)
* *[[Þursabit (hljómplata)|Þursabit]]* (1979)
* *[[Ýmsir - Lögin úr söngleiknum Gretti|Grettir - Lögin úr söngleiknum]]* (1981)
* *[[Gæti Eins Verið (hljómplata)|Gæti Eins Verið]]* (1982)
* *Ókomin Forneskjan* (1984, gefin út 2008)

## Tónleikaplötur
**Þursaflokkurinn á hljómleikum* (1980)
* *Í höllinni á þorra* - Hinn íslenski Þursaflokkur og Caput'' ( 2008)

## Tenglar

*Þursaflokkurinn - sjónvarpsmynd frá 1979
*Glatkistan

## Tilvísanir
Grótta

**Grótta** er örfirisey yst á Seltjarnarnesi. Viti var reistur í Gróttu árið 1897 en núverandi viti er frá árinu 1947. Áður fyrr var bær í Gróttu og er fyrst getið um hann í heimildum 1547. Árið 1703 var hann hjáleiga frá Nesi. Bærinn fór síðar í eyði en byggðist aftur á 19. öld. Nágrenni Gróttu er vinsælt útivistarsvæði. Grótta er friðland vegna fuglalífs (friðlýst 1974) og er umferð fólks bönnuð þar frá 1. maí til 1. júlí ár hvert.

Fyrsti vitinn í Gróttu var reistur af dönsku vitastofnuninni árið 1897. Núverandi viti er sívalur 23 metra hár hvítur steinsteyptur turn, reistur árið 1947. Vitavörður var búsettur í vitavarðarhúsinu í Gróttu frá 1897 til 1970. Ljóseinkenni Gróttuvita er Fl(3) WRG 20s (3 þrískipt blikkljós á 20 sekúndna fresti). 

## Landslagsbreytingar
Miklar breytingar hafa orðið við Gróttu frá því að land byggðist, bæði vegna landsigs og landbrots, og geta því þau einkenni sem voru tilefni nafnsins verið horfin. Af elstu kortum má sjá að Grótta var upphaflega landföst, þ.e. nyrsti hluti Seltjarnarness. Áður var malarkambur úr Gróttu yfir í Suðurnes á Seltjarnarnesi, þar sem golfvöllurinn er nú. Þar fyrir innan var Seltjörn, sem gaf nesinu nafn. Malarkamburinn er nú horfinn og tjörnin orðin sjávarvík, en e.t.v. hefur Bakkatjörn áður verið innsti hluti Seltjarnar. 

## Um nafnið Gróttu
Orðið *grótta* merkir jarðfall eða hola, en það gæti einnig hafa þýtt hellir, sbr „grotta“ í sænsku. Grótta (eða *grótti*, kk) getur einnig verið kvörn til að mala korn, sbr. kvæðið Gróttasöng, og er nafnið þá dregið af holunni sem er á efri kvarnarsteininum, sem kornið var látið í.

## Tenglar
* „Saga Gróttu“; af Seltjarnarnesi.is 
*Vitar á Íslandi
Eiríkur plógpeningur

**Eiríkur plógpeningur** eða **Eiríkur 4.** (1216 – 10. ágúst 1250) var konungur Danmerkur á 13. öld. Hann var sonur Valdimars sigursæla og Berengaríu af Portúgal, konu hans, og var konungur eftir lát föður síns 1241 og til dauðadags.

Bræður Eiríks, Abel og Kristófer, vildu báðir vera meðkonungar hans og deildu þeir Eiríkur og Abel árum saman. Árið 1244 sættust þeir þó og fóru saman í krossferð til Eistlands til að kristna Eista en þar blossuðu deilurnar upp á ný. Átökin voru kostnaðarsöm og til að fjármagna þau lagði Eiríkur plógskatt á þegna sína 1249, smápening fyrir hvern plóg, hlaut þess vegna auknefnið plógpeningur. Skatturinn var ekki vinsæll og Eiríkur átti líka í deilum við kirkjuna og hina valdamiklu Hvide-ætt. Ófriðurinn í landinu var svo mikill að í raun ríkti hálfgert stjórnleysi.

Árið 1250 tókst Eiríki að leggja undir sig mestan hluta af Slésvík, hertogadæmi Abels, og þeir hittust þar til að gera með sér sátt en við það tækifæri var Eiríkur fangaður, færður á báti út á fjörðinn Slien, hálshöggvinn þar og líki hans sökkt í fjörðinn. Árið 1258 voru jarðneskar leifar hans fluttar til Ringsted og grafnar þar.

Kona hans var Jutta af Saxlandi og áttu þau nokkur börn. Á meðal þeirra voru Soffía, sem giftist Valdimari Birgissyni Svíakonungi, og Ingibjörg, kona Magnúsar lagabætis Noregskonungs.

## Heimildir
*
Abel Valdimarsson

**Abel Valdimarsson** (1218 – 29. júní 1252) var konungur Danmerkur frá 1250 til dauðadags. Hann var sonur Valdimars sigursæla og Berengaríu af Portúgal, seinni konu hans, og bróðir konunganna Eiríks plógpenings og Kristófers 1.

Abel varð hertogi af Slésvík árið 1232. Árið 1241 lést Valdimar konungur og varð Eiríkur einn konungur Danmerkur en það sætti Abel sig ekki við og áttu þeir bræður í átökum árum saman. Þeim lauk ekki fyrr en Eiríkur var myrtur þegar hann var hjá Abel í Slésvík 10. ágúst 1250. Flestir töldu Abel ábyrgan en hann fékk 24 riddara til að sverja með sér tvöfaldan tylftareið um sakleysi sitt. Hann var svo krýndur konungur 1. nóvember 1250. 

Abel vildi efla mjög samsbandið við Hansakaupmenn og gerði viðskiptasamninga við ýmsar Hansaborgir. Hann fékk þó ekki mikið ráðrúm til stjórnarathafna því hann var drepinn 29. júní 1252 í leiðangri sem hann fór gegn Frísum, sennilega til að innheimta hjá þeim skatta. Enginn danskur konungur hefur setið skemmri tíma í hásæti. Sagan segir að afturganga hans hafi haldið sig í dómkirkjunni í Slésvík og því var lík hans tekið úr gröfinni og sökkt í mýri við Gottorphöll og staur rekinn í brjóstkassa hans til öryggis.

Abel hafði gengið að eiga Mechthilde, dóttur Adólfs 4. greifa af Holtsetalandi, árið 1237. Þau áttu þrjá syni en enginn þeirra varð þó konungur, heldur var Kristófer bróðir Abels kjörinn konungur. Afkomendur Abels voru hertogar Slésvíkur þar til ættin dó út 1375. Mechthilde giftist aftur 1261 Birgi jarli, ríkisstjóra Svíþjóðar.

## Heimildir
*
Menningarborg Evrópu

**Menningarborg Evrópu** er titill sem Evrópusambandið sæmir eina eða fleiri borgir í Evrópu á hverju ári og gildir í eitt ár. Þegar borg er útnefnd menningarborg fær hún styrk til að kynna menningarlíf borgarinnar. Verkefnið var stofnað að undirlagi Melinu Mercouri, menningarmálaráðherra Grikklands, árið 1983. Fyrsta borgin sem var útnefnd menningarborg var Aþena árið 1985. Borgirnar hafa nýtt tækifærið misjafnlega og oft hafa staðið deilur um hvort nota eigi tækifærið til að hýsa stóra alþjóðlega menningarviðburði eða kynna staðbundna menningu.

Árið 2000 voru níu borgir útnefndar menningarborgir, þar á meðal Reykjavík. Eftir það hafa tvær eða fleiri borgir oft deilt titlinum. 

## Listi yfir menningarborgir Evrópu

1 Árið 2000 ákvað Evrópusambandið að velja níu menningarborgir Evrópu til að merkja þúsundaáramótin og leggja áherslu á framlög evrópskra borga til menningar og mannkynsins. Tvær borganna eru í löndum sem hlutu aðild að Evrópusambandinu þann 1. maí 2004.

2 Áætlað var að menningaborg Evrópu ársins 2023 væri á Bretlandi en hætt var við þessi áform vegna úrsagnar Breta úr Evrópusambandinu.

## Tilvísanir


### Tenglar
* Evrópusambandið: Menningarborgir Evrópu
Pro loco

***Pro loco*** (latína: „fyrir staðinn“) eru ítölsk grasrótarsamtök sjálfboðaliða sem vinna að því að kynna ákveðinn stað, heimabæ eða nærsveit. Í flestum bæjum Ítalíu sjá samtökin um að fjármagna, auglýsa og halda bæjarhátíð sem yfirleitt er uppskeruhátíð eða íþróttakeppni með vísun í menningarsögu staðarins. Þótt þessar hátíðir séu mjög vinsælar meðal ferðamanna snýr starf *Pro loco*-félaganna yfirleitt fremur að heimafólki en opinberar stofnanir á borð við upplýsingamiðstöðvar og staðbundnar ferðaskrifstofur sjá um kynningu fyrir utanaðkomandi.

Nafn *Pro loco*-félags getur verið á forminu *Pro* X eða *Pro loco* X þar sem X er heiti staðarins. Fjöldi slíkra samtaka á Ítalíu er um 6000 með 650.000 félaga. Heildarsamtök allra *Pro loco*-félaga nefnast *Unione Nazionale delle Pro Loco d'Italia* (UNPLI).

## Tenglar
* Vefur UNPLI
Hinn íslenzki Þursaflokkur

**Hinn íslenzki þursaflokkur** er fyrsta plata hljómsveitarinnar Þursaflokkurinn og var gefin út 1978.

## Lög
*1. Einsetumaður einu sinni   (5:31)
*2. Sólnes   (5:05)
*3. Stóðum tvö í túni   (4:03)
*4. Hættu að gráta, hringaná   (2:45)
*5. Nútíminn   (5:01)
*6. Búnaðarbálkur   (4:20)
*7. Vera mátt góður   (0:53)
*8. Grafskript   (6:45)
Sparisjóður Hafnarfjarðar

**Sparisjóður Hafnarfjarðar** var stofnaður 22. desember 1902 af tíu Hafnfirðingum. Sparisjóðurinn sameinaðist Sparisjóði vélstjóra og starfaði sem Byr sparisjóður frá mars 2007 þar til sá sparisjóður fór á hausinn.

Sparisjóðurinn starfaði í fyrstu í heimahúsum stofnenda sjóðsins. Árið 1929 fluttist starfsemin í leiguhúsnæði að Austurgötu 37. Þann 3. október 1932 var starfsemin flutt í stærra húsnæði að Strandgötu 4. Loks var starfsemin flutt í Ráðhús Hafnarfjarðarbæjar. Í janúar 1992 opnaði sparisjóðurinn útibú á Garðatorgi í Garðabæ.
Norræn sönghátíð

**Norræn sönghátíð** eða *Norrænt stúdentakóramót*, NSSS er mót sem haldið er á þriggja ára fresti á Norðurlöndum og í Eystrasaltsríkjunum.

## Forsaga
Frá árinu 1987 hafa háskólakórar á Norðurlöndum og Eystrasaltsríkjunum safnast saman til eins konar kórmóts. Fyrsti fundurinn var haldinn árið 1987 undir nafninu Norrænu stúdentakórfundur á vegum háskólakórsins í Linköping. Þá var tekin upp gömul 19. aldar hefð þegar skandinaviskir kórar ferðuðust um Skandinavíu á járnbrautarlestum og bátum til að hittast.
Á fyrsta fundinum, var áhesrla einkum lögð á leiðbeiningar, kennsla og félagsskap. Frá 1996, þegar 1400 söngvarar fluttu Carl Orff's *Carmina Burana* í Kaupmannahöfn og í Tallinn níundu sínfoniu Beethovens, urðu fundirnir meira opinberir viðburðir. Í Lappeenranta (Lappeenranta) í Finnlandi voru frumflutt tvö verk: Leif Segerstams *Symphony nr. 111* og Marcus Fagerudds *Das Lied des Wassers* undir stjórnun Leif Segerstams.

## Tilgangur
Tilgangur NSSS er að safna kórum á Norðurlöndum og Eystrasaltsríkjunum, undir merkjum vináttu og félagsskapar og með fyrsta flokks tónlist. NSSS mótið verður haldið á þriggja ára fresti í viðkomandi löndum.

## NSSS 1987-2020
* 2025 NSSS XI, Linköping, Svíþjóð
* 2020 NSSS, Þrándheimur, Noregur (aflýst)
*2017 NSSS X, Oulu (Uleåborg), Finnland
* 2014 NSSS IX, Tartu, Eistland
* 2011 NSSS VIII, Linköping, Svíþjóð
* 2008 NSSS VII, Stafangur, Noregur
* 2005 NSSS VI, Lappeenranta (Villmanstrand), Finnland
* 2002 NSSS &nbsp; (aflýst)
* 1999 NSSS V, Tallinn, Eistland
* 1996 NSSS IV, Kaupmannahöfn, Danmörk 
* 1993 NSSS III, Þrándheimur, Noregur
* 1990 NSSS II, Turku (Åbo), Finnland
* 1987 NSSS I, Linköping, Svíþjóð

## Tengt efni
* Háskólakórinn

## Tilvísanir


## Tenglar
* NSSS - Nordisk studentsångarstämma
Vetnissamsætur

**Vetnissamsætur** eru **[[samsæta|samsætur]] [[vetni]]s** (**H**). Náttúrlega finnast aðeins þrjár þeirra, 1H (einvetni), 2H (tvívetni), og 3H (þrívetni), en fáeinar mjög óstöðugar vetnissamsætur, (4H, 5H, 6H og 7H), hafa verið myndaðir í tilraunastofum.

Táknið **D** er stundum notað yfir tvívetni sem kemur af nafninu *deuterium* og táknið **T** er stundum notað yfir þrívetni sem kemur af nafninu *tritium*, en alþjóðasamtök um hreina og hagnýta efnafræði (IUPAC) mæla ekki með þessum rithætti.

## Vetni-1 (einvetni)

**<sup>1</sup>H** er 99.98% af öllu vetni og því langalgengasta vetnissamsæta. Þar sem kjarni þess inniheldur bara eina róteind í kjarnanum. Efnið er einnig nefnt **prótín** sem kemur af orðinu *protium* en það vísar til enska heitisins á róteind; *proton*.

## Vetni-2 (tvívetni)

**<sup>2</sup>H** eða **D** frá orðinu *deuterium* (einnig þekkt sem **þungt vetni** eða **þungavetni**) inniheldur eina róteind og eina nifteind í kjarnanum. Um 0.0026 – 0.0184% af öllu vetni á Jörðinni samanstendur af tvívetni. Tvívetni er ekki geislavirkt.

Vatn sem hefur verið auðgað með sameindum sem innihalda tvívetni frekar en einvetni kallast þungt vatn.

## Vetni-3 (þrívetni)

**<sup>3</sup>H** eða **T** frá orðinu *tritium* (einnig þekkt undir nafninu **þrívetni** eða **ofurþungt vetni**) hefur eina róteind og tvær nifteindir í kjarna sínum. Þrívetni er geislavirkt.

## Vetni-4

**<sup>4</sup>H** er mjög óstöðug samsæta vetnis, en kjarni þess samanstendur af einni róteind og þremur nifteindum. Vetni-4 hefur verið myndað með því að skjóta tvívetniskjörnum í þrívetni.

## Vetni-5

**<sup>5</sup>H** er mjög óstöðug samsæta vetnis, en kjarni þess samanstendur af einni róteind og fjórum nifteindum. Vetni-5 hefur verið myndað með því að skjóta þrívetniskjörnum í þrívetni.

## Vetni-6
Kjarni **<sup>6</sup>H** samanstendur af einni róteind og fimm nifteindum.

## Vetni-7
Kjarni **<sup>7</sup>H** samanstendur af einni róteind og sex nifteindum.

## Heimildir


## Ytri tenglar

* 
* Umfjöllun um vetni og samsætur þess 
* Eindir í atómum , glærur frá Menntaskólanum í Reykjavík
Anna Bergendahl

**Anna Bergendahl** (fædd 11. desember 1991) er sænsk söngkona.

## Tenglar

* Heimsíða Anna Bergendahl
Knútur helgi

**Knútur helgi** eða **Knútur 4.** (um 1043 – 10. júlí 1086) var konungur Danmerkur frá 1080 til dauðadags. Hann var einn af frillusonum Sveins Ástríðarsonar Danakonungs og tók við kórónunni eftir dauða bróður síns, Haraldar hein.

Knútur var mikill stuðningsmaður kirkjunnar eins og faðir hans og Haraldur bróðir hans höfðu verið, styrkti biskupsstólana mjög og reyndi að koma á tíund en það tókst þó ekki. Hann er sagður hafa verið örlátur við fátæka og tekið marga þeirra undir sinn verndarvæng en harður við illvirkja og óeirðamenn og barðist hart gegn sjóræningjum á Eystrasalti. 

Knútur vildi endurreisa stórveldi Knúts ríka frænda síns en dönsku höfðingjarnir voru lítt hrifnir af mikilmennskudraumum hans og hann var ekki vinsæll. Hann safnaði saman geysistórum flota í Limafirði árið 1085 - sumir segja um eitt þúsund skipum - og ætlaði að halda til Englands en flotinn fór aldrei af stað því að Knútur átti í erjum á suðurlandamærum ríkisins við Hinrik 4. keisara. Hann lagði sektir á þá sem höfðu gefist upp á biðinni og haldið heim áður en konungurinn gaf leyfi til. Sú ráðstöfun varð mjög óvinsæl og var gerð uppreisn gegn konungi. Hann lagði á flótta en 10. júlí 1086 var Knútur myrtur í kirkju heilags Albans í Óðinsvéum ásamt öllum fylgdarmönnum sínum nema Eiríki góða bróður sínum, sem slapp, en Benedikt bróðir þeirra féll í kirkjunni.

Eiríkur góði hóf strax tilraunir til að fá bróður sinn tekinn í dýrlingatölu. Uppskerubrestur varð eftir dauða Knúts og var hann túlkaður sem vitnisburður um óánægju máttarvaldanna. Knútur var grafinn í dómkirkjunni í Óðinsvéum og þar urðu fljótt ýmiss konar jarteiknir. Árið 1101 var hann tekinn í helgra manna tölu.

Knútur giftist Adelu, dóttur Róberts greifa af Flæmingjalandi. Börn þeirra voru Karl danski, sem einnig var tekinn í helgra manna tölu síðar, Ingrid og Cecilie. Karl var 11 ára þegar faðir hans var myrtur og erfði ekki ríkið, heldur var Ólafur hungur föðurbróðir hans valinn konungur. Adela flúði til Flæmingjalands með börn sín og ólst Karl þar upp og varð síðar greifi af Flæmingjalandi. Adela giftist síðar Roger hertoga af Apúlíu og dó 1115.

## Heimildir
* 
* Arduino, Fabio @ Santi, beati e testimoni: ''San Canuto IV Re di Danimarca''. Skoðað 19. september 2010.
* Odden, séra Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge: ''Den hellige Knut av Danmark''. Skoðað 19. september 2010.
Sveinn Ástríðarson

**Sveinn Ástríðarson** eða **Sveinn Úlfsson** (um 1019 –  28. apríl 1076) var konungur Danmerkur frá 1047 til dauðadags. Hann var sonur Úlfs jarls og Ástríðar, dóttur Sveins tjúguskeggs, og kenndi sig sjálfur við móður sína til að leggja áherslu á að hann var af ætt Danakonunga.

Sveinn ólst upp í Englandi en þegar Hörða-Knútur lést 1042, síðastur sona Knúts ríka, gerði hann kröfu til dönsku krúnunnar. Af því varð þó ekki þá; Magnús góði Noregskonungur hafði gert samning við Hörða-Knút um að sá þeirra sem lifði lengur skyldi eignast bæði ríkin og tók hann því við konungdæmi en Sveinn var gerður að jarli yfir Danmörku. Magnús lést 1047 og hafði áður gefið yfirlýsingu um að Sveinn skyldi verða konungur í Danmörku en Haraldur harðráði í Noregi. Sveinn var síðan kjörinn konungur á landsþingum í Danmörku en Haraldur var ekki sáttur og herjaði á Danmörku; það var ekki fyrr en 1064 sem þeir sömdu frið. Sveinn reyndi líka að gera tilkall til ensku krúnunnar en hafði ekki erindi sem erfiði.

Sveinn er álitinn sá konungur sem færði Danmörku frá víkingaöld inn í miðaldir. Hann vildi eiga gott samband við kirkjuna og reyndi að koma á erkibiskupsdæmi í Danmörku til að losna undan valdi þýskra erkibiskupa. Áður en það markmið náðist lést hann þó í Søderup á Suður-Jótlandi og var jarðsettur í Hróarskeldudómkirkju.

Hann átti þrjár konur, Gyðu, dóttur Önundar Jakobs Svíakonungs, Gunnhildi Sveinsdóttur, ekkju Önundar og þvi móður eða stjúpmóður Gyðu, og Þóru Þorbergsdóttur, sem áður hafði verið gift Haraldi harðráða. 

Með Gunnhildi átti hann soninn Svein, sem dó ungur, og með Þóru Knút Magnús, sem Sveinn sendi til Rómar til að hljóta smurningu sem ríkisarfi en hann dó í ferðalaginu. Auk þess er hann sagður hafa átt fjórtán frillusyni og nokkrar dætur. Fimm sona hans urðu Danakonungar, þeir Haraldur hein, Knútur helgi, Ólafur hungur, Eiríkur góði og Níels. Enn einn sonur hans var Sveinn krossfari, sem gat sér mjög gott orð fyrir frammistöðu sína í fyrstu krossferðinni.

## Heimildir
*
Ólafur hungur

**Ólafur hungur** (um 1050 – 18. ágúst 1095) var konungur Danmerkur á 11. öld, þriðji sonur Sveins Ástríðarsonar sem settist á konungsstól. Hann tók við þegar Knútur bróðir hans var drepinn 10. júlí 1086 og var konungur til dauðadags. Sumir hafa þó haldið því fram að Ólafur hafi staðið á bak við morðið á bróður sínum.

Þegar Knútur var drepinn var Ólafur fangi eða gísl í Flæmingjalandi hjá Róbert greifa en hann var þó valinn konungur og síðan fékkst skipt á honum og Níels, yngri bróður hans, svo að hann gat snúið heim og tekið við kórónunni. Á þessum árum hófst harðindatímabil í Norður-Evrópu og uppskeran brast ár eftir ár svo að hungursneyð ríkti. Þess vegna fékk Ólafur viðurnefnið hungur. Hallærið var líka tengt við morðið á Knúti og talið lýsa vanþóknun Guðs á verknaðinum. Ólafur dó 1095 og er hann eini danski konungurinn sem ekki er vitað hvar var grafinn.

Kona Ólafs var Ingigerður dóttir Haraldar harðráða Noregskonungs. Hún giftist aftur eftir lát hans Filippusi konungi af Vestur-Gautlandi. Þau Ólafur áttu tvo syni en hvorugur varð langlífur og það var bróðir Ólafs, Eiríkur góði, sem tók við kórónunni.

## Heimildir
*
Eiríkur góði

**Eiríkur góði** (um 1056 – 1103) var konungur Danmerkur frá 1095 til dauðadags. Hann var fjórði sonur Sveins Ástríðarsonar sem settist á konungsstól. Hann var frilluborinn og er nafn móður hans óþekkt.

Eiríkur var kjörinn konungur eftir lát Ólafs bróður síns sumarið 1095. Hann var hávaxinn og sterkur og sagður hafa verið vinsælastur bræðra sinna. Hann var með Knúti helga bróður sínum þegar hann var myrtur í dómkirkjunni í Óðinsvéum og var sá eini af mönnum hans sem slapp þaðan lifandi.

Í upphafi konungsferils síns átti hann í harðri baráttu við Vinda í Norður-Þýskalandi og hafði betur. Hann hélt svo áfram að berjast fyrir því að fá Knút bróður sinn tekinn í helgra manna tölu, en á því hafði hann byrjað þegar eftir dráp Knúts, og tókst það. Einnig hélt hann áfram baráttu sem faðir hans hafði hafið fyrir því að fá sjálfstætt erkibiskupsdæmi í Danmörku og losa dönsku kirkjuna undir valdi erkibiskupsins í Hamborg-Brimum. Þetta tókst árið 1103, þegar erkibiskupsdæmið í Lundi (sem þá og lengi síðan tilheyrði Danmörku) var stofnað.

Sama ár ákvað Eiríkur að fara í pílagrímsferð til Jerúsalem. Hann hélt með fjölmennu fylgdarliði suður um Rússland og til Miklagarðs, þar sem hann heimsótti keisarann. Hann komst þó aldrei á áfangastað, heldur dó á Kýpur og er grafinn í Paphos. Bóthildur drottning, sem var með í för, hélt áfram til Landsins helga og dó að sögn á Olíufjallinu.

Sonur Eiríks og Bóthildar var Knútur lávarður (1096-1131), faðir Valdimars mikla Knútssonar konungs. Hann var barn að aldri þegar foreldrar hans dóu og Níels föðurbróðir hans var því valinn konungur. Eiríkur átti líka nokkur frillubörn, þar á meðal Harald kesju, sem settur var til að stjórna ríkinu þegar faðir hans fór í pílagrímsferðina, en þótti mjög harður og ófyrirleitinn og átti það stóran þátt í að hann varð ekki konungur eftir lát Eiríks þótt hann gerði kröfu til þess; Eirík eymuna, síðar konung, og Ragnhildi, móður Eiríks lambs, síðar konungs.

## Heimildir
*
Níels Danakonungur

**Níels** eða **Nikulás** (um 1064 – 25. júní 1134) var konungur Danmerkur frá 1104 til dauðadags. Hann var fimmti frillusonur Sveins Ástríðarsonar sem settist í hásætið og sá þeirra sem ríkti langlengst, eða í þrjátíu ár. 

Bróðir Níels, Eiríkur góði, dó á Kýpur 1103 í pílagrímsferð til Jerúsalem. Hann hafði sett frilluson sinn, Harald kesju, sem staðgengil sinn en þegar danskir höfðingjar komu saman til að velja konung kusu þeir hann ekki, heldur Níels. Vera má að þeir hafi talið að hann yrði þeim ráðþægari en Haraldur, enda þótti Níels ekki sérlega sterkur konungur. Þó voru stjórnarár hans lengi vel friðsamleg. Honum tókst að koma á tíundargreiðslum til kirkjunnar. Hann kom á vísi að embættismannakerfi þar sem hirðmenn voru settir á ýmsa staði í ríkinu og þeim falið að innheimta sektir og fleira.

Um svipað leyti og Níels tók við krúnunni giftist hann Margréti dóttur Inga konungs eldri af Svíþjóð, sem kölluð var friðkolla (Fredkulla) af því að hún hafði áður verið gift Magnúsi berfætta Noregskonungi sem hluti af friðarsamningum sem gerðir voru í Konungahellu 1101. Sonur þeirra Níelsar var Magnús sterki. Hún dó um 1127 og árið 1130 giftist Níels Úlfhildi Hákonardóttur, sem hafði verið gift Inga yngri konungi Svíþjóðar. Hún skildi þó fljótt við Níels og giftist Sörkvi Svíakonungi.

Knútur lávarður, sonur Eiríks góða, ólst upp hjá Hvide-ættinni á Sjálandi og einnig í Þýskalandi. Hann var gerður hertogi af Slésvík 1115 og aflaði sér mikilla vinsælda þar. Magnús sterki fór að líta á Knút sem hættulegan keppinaut um ríkiserfðir og í ársbyrjun 1131 bauð hann Knúti á fund í Haraldsted-skógi við Ringsted og myrti hann þar 7. janúar. Morðið var kveikjan að margra ára borgarastríði milli Magnúsar og Eiríks eymuna, hálfbróður Knúts. Varð það til þess að Innósentíus II páfi svipti dönsku kirkjuna sjálfstæði og lagði hana aftur undir erkibiskupsdæmið í Hamborg-Brimum. Það varð aftur til þess að afla Eiríki öflugra fylgismanna. Þann 4. júní 1134 varð bardagi milli fylkinganna nálægt Lundi. Þar féll Magnús. Níels konungur flúði til Slésvíkur en íbúar þar hefndu Knúts lávarðs og drápu hann. Hann var lagður til hvílu í dómkirkjunni í Slésvík.

## Heimildir
*
Kalaallit Nunaata Radioa

**Kalaallit Nunaata Radioa** eða **KNR** er ríkisrekinn fjölmiðill á Grænlandi sem rekur bæði sjónvarps- og útvarpsstöð. KNR sendir út fréttir bæði á dönsku og grænlensku.

## Tenglar
* Heimasíða KNR (Grænlenska) (Danska)
Amartya Sen

**Amartya Kumar Sen** (f. 3. nóvember 1933) er indverskur hagfræðingur sem fékk árið 1998 Nóbelsverðlaun í hagfræði fyrir verk sín varðandi velferðarhagfræði. Hann var prófessor við ýmsar stofnanir meðal annarra við Oxford háskólann, LSE og Harvard.

Hann er þekktur sem Móðir Teresa hagfræðinnar og rannsóknasvið hans eru meðal annarra hungursneyðir, þróunarfræði, velferðarhagfræði, orsakir fátæktar og kynjamismunar.

Árið 1981 gaf Sen út ritverkið *Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation* en í því sýndi hann fram á að hungursneyðir stafa ekki aðeins af skorti á mat heldur af ójöfnuði sem innbyggður er inn í hvernig matvælum er dreift. Áhugi Sen á hungursneyðum byggðist á persónulegri reynslu hans en hann var níu ára þegar í Bengal hungursneyðinni 1943 en í þeirri hungursneyð sultu þrjár milljónir manna í hel. Hann sýndi fram á að það hefði verið nógur matur í Bengal á þessum tíma en tilteknir hópar svo sem verkamenn sem ekki áttu ræktarland og fólk sem vann í þjónustu eins og rakarar, hópar sem ekki höfðu fé til að kaupa matvæli þegar matvælaverð hækkaði vegna ýmissa þátt svo sem hernaðar Breta, hamsturs og spákaupmennsku með matvæli, allt þættir sem tengdust stríðinu á svæðinu.

Í bókinni *Poverty and Famines* segir Sen frá því að í mörgum hungursneyðum hafi framboð á matvælum ekki minnkað á marktækan hátt. Þannig hafi fæðuframleiðsla í Bengal á þessum tíma verið minni en árið áður en meiri en fyrri ár þar sem ekki varð hungursneyð. Því bendir Sen á að félagslegir og hagfræðilegir þættir eins og minni kaupmáttur, atvinnuleysi og ófullkomin matvæladreifikerfi hafi haft áhrif. Nálgun hans er út frá hæfni og jákvæðu frelsi, það er að segjahæfni einstaklings til að vera eða gera eitthvað.

Sen telur að meta eigi ríkisstjórnir eftir hæfni og möguleikum þegnanna. Þannig geta mannréttindi eins og kosningaréttur ekki haft mikið að segja ef þegnarnir hafa ekki hæfni til að kjósa, hæfni sem getur verið almenn eins og menntun og verið sértæk eins og að komast á kjörstað. Hann telur að hvert samfélag þurfi að búa til lista yfir lágmarksfærni í viðkomandi samfélagi.

Sen skrifaði umdeilda grein í tímaritið *The New York Review of Books* með titlinum „Það vantar meira ein 100 milljón konur“ þar sem hann greindi hvernig lífslíkur eftir kynjum tengdist mismunandi réttindum kynja, sérstaklega í Asíu. 

Sen nefnir Peter Bauer sem einn aðaláhrifavald varðandi kenningar sínar.

## Heimildir

* (Samviska hagfræðinnar Mbl. 27. júní, 1999)
* Curriculum Vitae 
* Nobel Prize Biography 
* Amartya Sen: The Possibility of Social Choice (Nóbelsverðlaunaræða)
* Profile in The Guardian

;Hljóðskrár
* Amartya Sen fjallar um bók sína "Identity and Violence: The Illusion of Destiny", í Thoughtcast
* viðtal í IT Conversations  
* Immigration and Development, with Amartya Sen (Open Source (radio show))
* Amartya Sen in conversation on the BBC World Service discussion show  (The Forum (BBC World Service))
Schwerin

**Schwerin** er næststærsta borgin í þýska sambandslandinu Mecklenborg-Vorpommern með 91 þúsund íbúa og er jafnframt höfuðborg þess. Hún er þar með minnsta og fámennasta höfuðborg sambandslands í Þýskalandi.

## Lega
Schwerin liggur nær í norðurhluta hins gamla Austur-Þýskalands, við samnefnt stöðuvatn. Næstu stærri borgir eru Wismar til suðurs (20 km), Rostock til norðausturs (60 km) og Lübeck til norðvesturs (50 km).

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki borgarinnar er gullinn riddari á bláum fleti. Merki þetta kemur fram þegar 1255 á innsigli og var notað allar götur til 1858. Árið 1991 var samþykkt að taka upp þetta merki á ný sem skjaldarmerki borgarinnar með léttum breytingum.

## Orðsifjar
Elstu þekktu nöfn bæjarins eru Zuarina og Zuerin (Zwerin). Þetta kemur úr slavnesku og merkir *dýragarður* eða *dýraönnun*, sennilega í sambandi við stóðgarð. Það gæti hins vegar einnig verið dregið af slavneska goðinu Svarog og merkir þá *staður Svarogs*.

## Söguágrip

Snemma á 11. öld er slavneskur bær á staðnum. En 1160 stofnar Hinrik ljón (*Heinrich der Löwe*) þýska borg hjá bænum og hefst þar með landnám germana á svæðinu. Aðeins 7 árum síðar verður bærinn að biskupssetri og er í kjölfarið miðstöð kristniboðs meðal slava á svæðinu. Með byggingu dómkirkju varð bærinn að pílagrímsbæ, enda var blóðdropi Jesú geymdur þar og tilbeðinn. 1358 dó greifaættin út og varð Schwerin þá hluti af hertogadæminu Mecklenborg. En sökum legu stóð Schwerin borgum eins og Rostock og Wismar langt að baki. Því slapp Schwerin einnig við þátttöku í 30 ára stríðinu að mestu. Borgin kom lítið við sögu í gegnum aldirnar.

### Nýrri saga
Um miðja 19. öld var kastalinn endurgerður og reis þá núverandi glæsikastali. Hann var aðsetur greifanna af Mecklenborg. Eftir heimstyrjöldina fyrri 1918 var fríríkið Mecklenborg-Schwerin myndað innan Weimar-lýðveldisins. Schwerin var höfuðborg þess ríkis. Ríkið var lagt niður 1952 og varð Schwerin þá að venjulegri borg. Borgin varð fyrir óverulegum loftárásum í heimstyrjöldinni síðari. 2. maí 1945 hertóku Bandaríkjamenn borgina átakalaust en skiluðu henni til Breta um sumarið. Samkvæmt samkomulagi bandamanna var borginni skilað til Sovétmanna, enda á þeirra hernámssvæði. Við sameiningu Þýskalands 1990 sóttu Schwerin og Rostock um að verða höfuðborg nýstofnaðs sambandslands Mecklenborg-Vorpommern. Valið féll Schwerin í vil, þar sem borgin var áður aðsetur hertoganna af Mecklenborg og þar sem fyrir voru nógu rúmmiklar byggingar fyrir þing og ráðuneyti. 1993 yfirgáfu síðustu rússnesku hermennirnir borgina.

## Vinabæir
Schwerin viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:

## Byggingar og kennileiti

* Kastalinn í Schwerin er stórglæsilegt mannvirki, en meginhluti þess var reistur um miðja 19. öld. Kastalinn var aðsetur greifanna af Mecklenborg.
* **Dómkirkjan í Schwerin** er elsta nústandandi kirkja borgarinnar, enda reist 1172-1248. Hún hefur að geyma blóðdropa úr Jesú og var því mikil pílagrímskirkja á miðöldum. 

## Tilvísanir


## Heimildir