Latnesk málfræði

## Greinir
Greinir er ekki til í latínu, hvorki ákveðinn né óákveðinn. Þar af leiðandi getur orðið „puella“ bæði þýtt „stúlka“ og „stúlkan“.

## Reglan um staðsetningu sagna
Sagnir í latínu hafa tilhneigingu til að standa aftast ef að þær eru í persónuhætti, þ.a.s. þær eru aftastar ef að þær standa með einhverri persónu.

Dæmi: *Ancilla semper *'laborat***

''Ambáttin '''vinnur''' alltaf''

„Laborat“ er þá sögn í 3.p et. og þýðir að vinna eða orðrétt „hann/hún vinnur“.

== Föll ==
Í latínu eru, ólíkt [[Íslenska|íslensku]], sjö föll. Fjögur þeirra eru einnig til í íslensku en þau eru [[nefnifall]], [[þolfall]], [[þágufall]] og [[eignarfall]]. Latínan hefur öll þau föll að viðbættu [[ávarpsfall]]i og „ablativus“ eða [[sviptifall]]i sem er sérstakt latnesk fall og „locativus“ eða staðarfalli, sem er að mestu horfið úr málinu en er enn til í nokkrum orðum. Föllin í latínunni eru oftast í sérstakri röð sem að er svo:

* Nominativus (nefnifall)
* Vocativus (ávarpsfall)
* Accusativus (þolfall)
* Genetivus (eignarfall) (Ath. að í latínu kemur eignarfall á undan þágufalli)
* Dativus (þágufall)
* Ablativus (sviptifall)
* Locativus (staðarfall)

=== Nominativus (nefnifall) ===
Nefnifallið í latínunni virkar nákvæmlega eins og nefnifallið í íslensku.

* ***Puella** discit.'' („**Stúlkan** lærir.“) 

„Puella“ er þá orðið „stúlka“ í nefnifalli.

=== Vocativus (ávarpsfall) ===
[[Ávarpsfall]] er sérstakt fall og er ekki til í nútímaíslensku (þó orðið „jesús“ var eitt sinn beygt sem „jesú“ í ávarpsfalli, sjá nánar [[Ávarpsfall#Ávarpsfall í íslensku|ávarpsfall í íslensku]]). Nafnið skýrir sig sjálft og er ávarpsfallið notað þegar er verið að ávarpa eða að tala við einhvern.

====Dæmi====
* ''Þegiðu, Brutus!''
*: ''Tace, Brut**e**!''
* ''Og þú Brutus!''
*: ''[[Et tu Brute|Et tu Brut**e*']]*

„Brute“ er þá nafnið „Brutus“ í ávarpsfalli.

### Accusativus (þolfall)

Þolfallið í latínu er alveg eins og þolfall í íslensku. Margar forsetningar í latínu stýra þolfalli.

Dæmi: *Stúlkan elskar sjómanninn*

*Puella nautam amat*

„Nautam“ er þá orðið „sjómaður“ í þolfalli.

### Genetivus (eignarfall)
Eignarfallið í latínu er alveg eins og eignarfallið í íslensku. Eini munurinn er sá að í beygingu sagna er eignarfalls-beygingin sögð á undan þágufalls-beygingunni.

Dæmi: *Dóttir skáldsins er falleg*

*Puella poetae pulchra est*

„Poeta“ er þá orðið „skáld“, og „poetae“ er þá orðið skáld í eignarfalli (eða „skáldsins“ eða „skálds“)

### Dativus (þágufall)
Þágufall í latínu er alveg eins og þágufallið í íslensku.

Dæmi: *Stúlkan gefur sjómanninum rýting*

*Puella nautae sicam donat*

„Nautae“ er þá orðið „sjómaður“ í þágufalli.

### Ablativus (sviptifall)
Ablativus eða sviptifall er sérstakt fall sem að er ekki til í íslensku, en fellur það oftast undir þágufall. Nokkrar forsetningar stýra sviptifallinu, forsetningar sem að myndu stýra þágufalli í íslensku. Sviptifall getur birst í ýmsum myndum en hér birtast bara þrjár myndir.

#### Ablativus instrumentalis (tækisfall)
Þessi gerð af ablativus táknar tækið sem eitthvað er gert með.

Dæmi: *Sjómaðurinn særir skáldið með sverði*

*Nauta poëta gladio vulnerat*

Þarna sést að latínan hefur sleppt orðinu „með“ og notað ablativus til að fylla það upp og að orðið „gladio“ er orðið „sverð“ í ablativus fallinu.

#### Ablativus temporis (tímafall)
Þessi ablativus táknar hvenær eitthvað er gert.

Dæmi: *Ég lifi á slæmum tímum*

*Malis temporibus vivo*

Þarna hefur orðunum „á“ og „tímum“ verið sleppt og í staðinn er orðið „temporibus“ sem þýðir „tímarnir“ og er í abl. flt.

#### Ablativus modi (háttarfall)
Þessi ablativus táknar háttinn, hvernig eitthvað er gert.

Dæmi: *Forfeður okkar ræktuði akrana af kostgæfni*

*Maiores nostri agros industria colebant*

Þarna hefur orðunum „af kostgæfni“ verið skipt út fyrir orðið „industria“ sem að þýðir „kostgæfni“ og er í abl. et. á latínu.

## Nafnorð
Nafnorð í latínu eru í fimm beygingarflokkum.

### 1. flokkur
Orð í þessum flokki eru af A-stofni og enda þau alltaf á –a. Orð í þessum flokki eru yfirleitt í kvenkyni.

### 2. flokkur
Orð í þessum flokki eru af O-stofni. Ekki er ákveðin ending fyrir öll orðin í þessum flokki en yfirleitt enda þau á –us eða –er. Orð í þessum flokki eru yfirleitt karlkyns en einnig eru til hvorugkyns orð og enda þau á –um.

### 3. flokkur
Orð í þessum flokki eru af L-, R-, N-, S-, C-, G-, D-, T- eða I-stofni. Þó að svona margir stofnar séu í þessum flokki hafa þessi orð sömu beygingu. Orð í þessum flokki eru ýmist karlkyns, kvenkyns eða hvorugkyns.

### 4. flokkur
Orð í þessum flokki eru af U-stofni. Flest orð í þessum flokki eru karlkyns.

### 5. flokkur
Orð í þessum flokki eru af E-stofni. Afar fá orð eru í þessum flokki. Flest orð í þessum flokki eru kvenkyns.

## Sagnorð
Í latínu eru fjórir flokkar sagnorða ásamt óreglulegum sagnorðum sem eru ekki í neinum flokki.

### 1. flokkur
Sagnir í þessum flokki eru af A-stofni. Allar sagnir í þessum flokki enda á –o. Dæmi um orð eru: Amo = ég elska, pugno = ég berst og laboro = ég vinn.

### 2. flokkur
Sagnir í þessum flokki eru af E-stofni. Allar sagnir í þessum flokki enda á –eo. Dæmi um orð eru: Moneo = ég áminni, video = ég sé og habeo = ég á.

### 3. flokkur
Sagnir í þessum flokki eru af samhljóða stofni. Þessar sagnir enda á –o alveg eins og sagnir í 1. flokki en stafurinn „i“ kemur í beyginguna í öðrum persónum. Dæmi um orð eru: Scribo = ég skrifa, lego = ég les og ludo = ég leik.

### 4. flokkur
Sagnir í þessum flokki eru af I-stofni. Allar sagnir í þessum flokki enda á –io. Dæmi um orð eru: Audio = ég heyri, munio = ég víggirði og custodio = ég gæti