open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ásgeir Jónsson frá Gottorp

**Ásgeir Jónsson** (30. nóvember 1876 – 23. maí 1963) var íslenskur bóndi og rithöfundur á 20. öld. Hann fæddist á Þingeyrum í Húnavatnssýslu, sonur Jóns Ásgeirssonar frá Þingeyrum, (f. 16. mars 1839, d. 29. júlí 1898) og Signýjar Hallgrímsdóttur. Ásgeir lést í Reykjavík 86 ára þar sem hann bjó síðustu árin.  Hálfsystkin Ásgeirs samfeðra voru, Guðjón bóndi á Leysingjastöðum, Ásgeir Magnús, bóndi á Sellátrum í Reyðarfirði, Láru og Jenny báðar ógiftar og barnlausar, Fanny kona Jóhanns bónda Guðmundssonar í Holti í Svínadal, Ásgeir Lárus ráðunaut hjá Búnaðarfélagi Íslands, Magnús bókbindari í Reykjavík, Jakobína sem fór til Ameríku og Jónínu konu Helga Jónssonar frá Sellátrum við Reyðarfjörð. 

Ásgeir varð búfræðingur frá Hólum 1905 og stundaði fram yfir þrítugt ýmis sveitastörf, einkum fjárhirðingu og tamningar hesta. Hann hóf búskap að Gottorp í Vestur-Húnavatnssýslu 1908-1942. Í Gottorp varð hann landsfrægur fyrir ræktun á fé og fór fé hans, Gottorpsféð, víða um land sem kynbótafé.  Síðar var hann búsettur í Reykjavík til æviloka. Þar stundaði hann einkum ritstörf meðan heilsa hans leyfði. Eftir hann liggja bækurnar; *Horfnir góðhestar I*, (1946) og *Horfnir góðhestar II*, (1949), *Samskipti manns og hests*, (1951) og *Forystufé*, (1953). Ásgeir varð riddari hinnar íslensku fálkaorðu 1952. Heiðursfélagi Landssambands Hestamanna nr. 1, hestamannafélaginu Fák í Reykjavík og Léttfeta í Skagafirði. Kona hans var Ingibjörg Björnsdóttir (f. 31. mars 1886, d. 1970). Þau voru barnlaus en tóku nokkur börn í fóstur og ólu upp sem sín eigin.

Þau hjónin frá Gottorp eru jarðsett í steyptum heimagrafreit á jörðinni, við svokallað Kerlingarsíki sem gerður var árið 1963 og var það síðasti heimagrafreitur sem leyfi var veitt fyrir á Íslandi. Þar hjá var í Blesi, hinn frægi hestur Ásgeirs, heygður á staðnum þar sem hann stóð jafnan og horfði yfir til æskustöðvanna í Vatnsdalnum. 

Um miðja 20 öldina eignaðist bróðursonur Ásgeirs, Steinþór Ásgeirsson frá Gottorp, f. 1912 verktaki í Reykjavík, jörðina, ásamt með eiginkonu sinni, Þorgerði Þórarinsdóttur (ólst upp hjá Ásgeiri og Ingibjörgu), f. 1918, og ráku þar hrossabú um áratugaskeið. Í dag er jörðin enn í eigu þessarar sömu ættar, því hana eiga dóttir Steinþórs og tveir synir hennar. Íbúðarhúsið í Gottorp stendur enn og er notað sem sumarbústaður.

## Blesi
Blesi Ásgeirs Jónssonar frá Gottorp er án efa einn frægasti hestur sem hefur borið þetta nafn. Kostum Blesa eru gerð góð skil í bók Ásgeirs, *Horfnir góðhestar* (1946) og ekki er það til að gera hestinn síður eftirminnilegan hvernig Ásgeir heygði þennan besta vin sinn í gröf í Skollanesi á jörð sinni Gottorp þar sem hann bjó svo um að hann reisti hestinn upp svo hann gæti horft austur til æskustöðvanna í Vatnsdalnum úr gröf sinni. 30 árum síðar, þegar Ásgeir sjálfur fór til feðra sinna vildi hann hvergi annars staðar vera en hjá Blesa sínum og lagði svo fyrir að hann yrði lagður í grafhýsi á sama stað við Hópið og Ingibjörg Björnsdóttir kona hans, sem lést nokkrum árum síðar, með honum.
Call of Duty

**Call of duty** er tölvuskotleikur sem kom fyrst á markað 29. október 2003. Síðan hafa verið gerðar margar útgáfur af honum.
Líkamsbreyting

**Líkamsbreyting** á við viljandi breytingu á mannslíkamanum. Einstaklingur breyta líkönununum sínum af ýmsum ástæðum, annaðhvort læknisfræðilegum eða ekki. Líkamsbreytingar má útfæra til að bæta sjálfsmynd einstaklings (þ.e. af ólæknisfræðilegum ástæðum), en dæmi um slíkar breytingar eru húðflúr, húðgötun og lýtalækningar svo sem brjóstastækkun. Munur er á þessum líkamsbreytingum og læknisfræðilegum líkamsbreytingum eins og fegrunaraðgerðum sem er ætlað til að bæta lífsgæði einstaklings.
Húðgötun

**Húðgötun** eða **líkamsgötun** á við það að stinga gat á líkamshluta sem setja má skartgrip í. Hún flokkast til líkamsbreytinga. Húðgötun hefur verið stunduð í ýmsum menningum í gegnum tíðina. Helstu tegundir húðgatanna eru eyrnagötun og nefgötun en þær hefur verið víða að finna í sögulegum heimildum og uppgröftum. Elstu múmíurnar voru uppgötvaðar með eyrnalokkum, sem sýnir að húðgötun hafði verið stunduð fyrir að minnsta kosti 5.000 árum. Fyrstu merki um nefgötun eru frá 1.500 f.Kr. 

Þó að mörg merki um eyrna- og nefgötun séu til um allan heim er lítið um vara- og tungugötun fyrir utan afrískar og norður-amerískar ættarmenningar. Geirvörtugötun og kynfæragötun hafa líka verið löngu stundaðar, fyrstu merki um geirvörtugötun eru frá Rómaveldinu og heimildir um kynfæragötun lýsa þessu fyrirbæri á Indlandi um 320–500 f.Kr. Uppruni naflagötunnar er ekki svo skýr. Í Vesturlöndum hafa vinsældir húðgötunnar sveiflast í gegnum tíma, en hafa farið vaxandi frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar, þannig að í dag er hún orðin hluti af meginstraumsmenningu.
Síder

**Síder** eða **eplavín** er áfengur drykkur úr ávaxtasafa sem hefur verið látinn gerjast í nokkurn tíma. Við gerjun myndast áfengi í safanum sem telst til 1,2% til 8,5% heildarmagns vörunnar. Síder er yfirleitt framleiddur úr eplasafa en getur líka verið framleiddur með perum eða ferskjum. Stundum er eplasafi blandaður öðrum ávaxtasöfum til að gefa öðruvísi bragð, t.d. hindberum eða jarðarberjum. Síder má framleiða úr hvers konar eplum sem er en helsta afbrigðið sem notað er heitir síderepli.

Síder er nokkuð vinsæll á Bretlandi, sérstaklega í Vestur-Miðhéruðum, Suðvestur-Englandi og Austur-Anglíu. Bretar neyta meiri síders á mann en allar aðrar þjóðir og heimsins stærstu síderframleiðendur eru breskir. Stærsti síderframleiðandinn heitir H. P. Bulmer. Frá og með 2006 framleiðir Bretland 600 milljónir litra af síder á ári. Í dag er mikill síder framleiddur úr eplaþykkni frekar en ferskum eplum, og getur innihaldið sætuefni og bragðefni.

Síder er líka vinsæll í nokkrum öðrum evrópskum löndum, einkum á Írlandi og í Norður-Frakklandi (Bretagne og Normandí). Á Spáni er síder vinsælastur í Asturías, Baskalandi og Galisíu. Í Þýskalandi nýtur síder vinsælda á svæðunum Rínarland-Pfalz og Hessen. Þó að Pólland sé stærsti eplaframleiðandi Evrópu er hann ekki mjög vinsæll þar en neysla hans fer vaxandi. Síder er líka vinsæll í Svíþjóð þar sem nokkur vörumerki er að fá.
Blóðbaðið á Haymarket

**Blóðbaðið á Haymarket** vísar til sprengjuárásar sem var gerð 4. maí 1886 á Haymarket torgi í borginni Chicago í Bandaríkjunum. Þar fór þá fram friðsamlegur samstöðufundur með verkamönnum sem voru í verkfalli þar sem þeir kröfðust átta klukkustunda vinnudags. Þá var varpað dínamítsprengju að lögreglu sem reyndi að dreifa mannfjöldanum. Sprengjan sprakk og það létust sjö lögreglumenn og að minnsta kosti fjórir óbreyttir borgarar en auk þessu slösuðust margir. 

Í réttarhöldum í framhaldi af þessari árás voru átta stjórnleysingjar sakaðir um samsæri.
Dínamít

**Dínamít** er sprengiefni sem Alfred Nobel fann upp. Hann fann leið til að tempra sprengikraft nítróglyseríns með því að setja það í kísilgúr. Nobel fékk einkaleyfi og auðgaðist mjög á þessari uppfinningu en hann hafði samviskubit af því hvernig uppfinningar hans nýttust í stríði og ákvað því að verja eignum sínum til velferðar mannkynsins og eru Nóbelsverðlaunin hluti af því. 

Dínamít er blanda sem í eru þrír hlutar af nítróglyseríni og einn hluti af kísilgúr. Í þetta er svo blandað matarsóda. Þessi blanda var mótuð í stuttan sívalning og vafin inn í pappír. Óblandað nítróglýserin er afar öflugt sprengiefni og getur sprungið ef það verður fyrir hnjaski og því er mjög hættulegt að flytja það óblandað. Miklu öruggara er að vinna með dínamít og það er mikið notað við vegagerð, niðurrif bygginga og ýmsa mannvirkjagerð.

## Tenglar
* Nóbelsverðlaunin veitt í fyrsta sinn Fréttablaðið, 338. tölublað (10.12.2004), Blaðsíða 60
* Baldur Líndal, Kísilgúrvinnsla (Andvari, 1. Tölublað (01.06.1959), Blaðsíða 51)
Hermd

**Hermd** er fimmta hljómplata íslensku hljómsveitarinnar Sign og kom út 2013. Platan er að mestu leyti tekin upp í Principal Studios (Þýskalandi), DugOut Studio (Svíþjóð) og Stúdíó Ragarök (Noregi).

Trommuleikari sænsku hljómsveitarinnar Pain of Salvation, Leó Margarit, sér um trommuleik á þessari plötu en trommurnar voru teknar upp undir stjórn upptökustjórans Daniel Bergstrand sem er meðal annars þekktur fyrir vinnu sína með hljómsveitunum Meshuggah, In Flames, Soilwork, Strapping Young Lad og fleirum.

Platan er á ensku eins og síðustu tvær plötur hljómsveitarinnar, með einni undantekningu sem er eitt vers í laginu *Anger is the Killer*, sem er á íslensku.

Ragnar Zolberg og Arnar Grétarsson unnu að lagasmíðum og upptökum í þrjú ár fyrir þessa plötu. Til liðs við bandið má heyra Ragnar Ólafsson (Ask the Slave & Árstíðir) syngja og spila á hljómborð en hér koma einnig fram gestirnir, Lay Low, Gísli Jón Þórisson og Mikael Hunter (Rising Tide).

## Lagalisti
# Ghostly We Walk
# With the Stars 
# Going Somewhere
# Step out from the Shadow
# When You Can't See the Glow (ft. Lay Low)
# Cut to the Bone
# Loss for Words
# Justify
# Phantom and I (ft. Mikael Hunter)
# Anger is the Killer
# If I were a Ghost
Ríki (aðgreiningarsíða)

**Ríki** getur átt við:

* Ríki í stjórnmálafræðilegum skilningi
* Ríki fyrir flokkunarfræðilegt ríki
* Ríki fyrir umfjöllun um stærðfræðilega merkingu þess í ríkjafræði
* Ríkið, Áfengisverslun ríkisins
Þjóðskrá Íslands

**Þjóðskrá Íslands** er ríkisstofnun sem varð til með sameiningu Þjóðskrár og Fasteignaskrár ríkisins þann 1. júlí 2010. Stofnunin er þekktust fyrir skrá sem kallast þjóðskrá. Hún var áður í umsjón Hagstofunnar en ákveðið var að viðhald hennar yrði í höndum sér aðila að forminu til og úr varð að sett varð á laggirnar sér stofnun sem tæki að sér það hlutverk. Þjóðskrá Íslands heyrir undir Dómsmálaráðuneytið.

## Hlutverk

Þjóðskrá Íslands sinnir eftirfarandi hlutverkum:
* viðhald þjóðskrár
* skráning íbúa
* útgáfa vegabréfa og nafnskírteina
* útgáfu kjörskrár fyrir kosningar

## Heimildir
IANA

**IANA** er deild innan ICANN, góðgerðarstofnunar í Bandaríkjunum, sem sér um alþjóðlega úhlutun IP-talna, AS-númera, samningu tæknistaðla, hefur umsjón með rótarsvæðinu og sér um ýmis önnur hlutverk er lúta að viðhaldi á tæknilegum skilgreiningum. ICANN var sérstaklega sett á laggirnar árið 1998 til að sinna hlutverki deildarinnar.

## Heimild
* Enska útgáfa Wikipediu greinarinnar *IANA* sem sótt var 5. desember 2013.
Claus Meyer

**Claus Meyer** (f. 27. desember 1963) er danskur markaðsmaður, kokkur og höfundur fjölda matreiðslubóka. Hann er með menntun í markaðsfræði en varð þekktur í Danmörku sem sjónvarpskokkur á sjónvarpsstöðinni DR1 á 10. áratug 20. aldar. Árið 2004 var hann einn þáttastjórnanda í sjónvarpsþáttaröð um norræna matargerð og norrænt hráefni og sama ár stofnaði hann veitingastaðinn Noma í Kaupmannahöfn ásamt René Redzepi. Fljótlega eftir stofnun stóð Noma fyrir málþingi þar sem stefnuyfirlýsing nýnorrænnar matargerðar varð til.

Claus Meyer er félagi í Det Danske Gastronomiske Akademi. Árið 2010 fékk hann Dannebrogsorðuna.

## Tenglar
* Vefur Claus Meyer
Ítalski gamanleikurinn

**Ítalski gamanleikurinn** eða ***commedia dell'arte*** er leikhús sem einkennist af stöðluðum persónum (sem upphaflega báru grímur af tilteknum gerðum), stuttum sketsum og vandræðalegum eða hlægilegum aðstæðum. Leikurinn byggðist bæði á stöðluðum uppfærslum og spuna, gjarnan með hljóðfæraleik og söng, en fylgdi upphaflega ekki skrifuðu leikriti. Þetta leikhús var atvinnuleikhús sett upp af farandleikurum í þorpum og bæjum á leiksviði sem hróflað var upp tímabundið og notaðist því við leikmuni fremur en íburðamikla sviðsetningu. Það er upprunnið á Ítalíu á 16. öld og kann að tengjast kjötkveðjuhátíðinni í Feneyjum.

Þekktustu persónur ítalska gamanleiksins eru feneyski kaupmaðurinn og nískupúkinn Pantalone, smásmugulegi kennarinn dottor Gratiano frá Bologna og lævísi þjónninn og loddarinn Arlecchino frá Bergamó, ásamt mörgum fleirum. Þegar þessi tegund gamanleiks varð vinsæl í Frakklandi á 17. öld bættust við persónurnar Colombina, ástkona Arlecchinos, og kokkálaður eiginmaður hennar Pierrot. 

Ítalski gamanleikurinn er talinn vera fyrsta dæmið um atvinnuleikhús í Evrópu. *Arte* vísar til þess að leikararnir voru handverksmenn (þ.e. atvinnumenn) af alþýðustétt andstætt *commedia erudita* eða „menntuðum gamanleik“ sem var áhugaleikhús tengt aðlinum og fylgdi handriti.

Ítalski gamanleikurinn hafði mikil áhrif á þróun leikhússins á Vesturlöndum. Þessi áhrif sjást í leikritum Moliéres og Shakespeares, óperum og óperettum 18. og 19. aldar, försum og gamanmyndum 20. aldar, og hans sér enn merki í nútímatrúðaleik og brúðuleikhúsi.
Halifax (Nova Scotia)

**Halifax** er höfuðstaður kanadíska fylkisins Nova Scotia. Íbúar eru rúmlega 400.000 talsins (2016). Borgin er stærsta hafnarborgin í austurhluta Kanada.
Háls í Svarfaðardal

**Háls** í Svarfaðardal er bær sem stendur skammt frá sjó utan við Hámundarstaðaháls og er ysti bær í dalnum austan Svarfaðardalsár. Suður af bænum skerst Hálsdalur inn á milli Krossafjalls og Rima. Úr honum fellur Hálsá sem rennur niður með túninu á Hálsi og í Svarfaðardalsá nálægt ósi hennar. Næstu bæir eru Hrísar og Hamar. Háls er góð bújörð og vel í sveit sett. Þar hefur verið búið frá alda öðli. Bæjarins er fyrst getið í Prestssögu Guðmundar góða, þar var hálfkirkja til forna.

Á Hámundarstaðahálsi í landi Háls eru minjar um nokkrar hjáleigur. Þar er býlið Lykkja (um 800 m
norðan við Hálsbæ) þar sem sjást leifar um sporöskjulaga vallargarð og tóftir húsa, býlið Þrælagerði og býlið
Fjallgerði (í hálsinum um 600 m SSA við Hálsbæinn). Á Fjallgerði eru tóftir og mikil garðlög í grennd.

Sr. Friðrik Friðriksson æskulýðsleiðtogi er fæddur á Hálsi. Minnismerki um hann er við þjóðveginn ofan bæjar.

## Heimildir
* 
*
Krishna

**Krishna** (sanskrít: कृष्ण *Kṛṣṇa*) er áttunda holdgerving guðsins Visnjú samkvæmt hindúasið. Krishna er guð verndar, kærleika og ástar og er einn af vinsælustu guðum Indlands. Fæðingarhátíð Krishna, Krishna Janmashtami, er haldin hátíðleg seint í ágúst eða snemma í september samkvæmt dagatali hindúa sem er sólbundið tungltímatal.

Nafnið Krishna birtist sem 57. og 550. nafn Visnjú í Vishnu Sahasranama innan Mahabharata.
Svíþjóðardemókratar

**Svíþjóðardemókratar** eru sænskur stjórnmálaflokkur sem byggir á þjóðernishyggju og félagslegri íhaldssemi.

Flokkurinn var stofnaður árið 1988 upp úr eldri flokkum sem nátengdir voru sænskum nýnasistahreyfingum. Fyrsti leiðtogi flokksins, Anders Klarström, hafði áður verið meðlimur í Norræna ríkisflokknum, flokki sænskra nasista sem dáðust að Hitler. Annar af stofnendum flokksins, Leif Zeilon, hafði einnig verið virkur í nasistahreyfingum og hafði áður verið leiðtogi sænska Lýðræðisbandalagsins.

Í kringum og eftir aldamótin fór flokkurinn að fjarlægjast nýnasískan uppruna sinn og milda stefnu sína í ýmsum málum, sér í lagi eftir að  Jimmie Åkesson varð leiðtogi flokksins árið 2005. Meðal annars féll flokkurinn frá gömlum kröfum um að öllum innflytjendum sem hefðu komið til Svíþjóðar utan Evrópu eftir 1970 skyldi vísað úr landi og um að dauðarefsing skyldi tekin upp á ný.

Árið 2011 lýsti Åkesson því yfir að kynþáttahyggja yrði framvegis ekki liðin innan flokksins. Í kjölfarið var mörgum meðlimum vísað úr Svíþjóðardemókrötum. Deilur um meinta kynþáttahyggju innan flokksins leiddu árið 2018 til þess að nokkrir róttækari þingmenn hans klufu sig úr Svíþjóðardemókrötum árið 2018 og mynduðu nýjan flokk, Valkost fyrir Svíþjóð.

Flokkurinn hlaut í fyrsta sinn kosningu til sænska þingsins árið 2010 og hlaut 5,7 prósent atkvæða. Í Evrópuþingskosningunum 2014 fékk flokkurinn 9,7% fylgi og tvo Evrópuþingmenn. Í sænsku þingkosningunum 2014 hlaut flokkurinn 12,9 af hundraði atkvæða og, vegna fárra afgangsatkvæða, 14 % þingsæta. Í kosningum árið 2018 juku Svíþjóðardemókratar enn við sig og urðu annar stærsti flokkurinn á sænska þinginu á eftir Jafnaðarmannaflokknum, með um 19,2 % greiddra atkvæða. Þar sem bæði hægri- og vinstriblokkirnar á sænska þinginu neituðu að vinna með Svíþjóðardemókrötum ríkti stjórnarkreppa í heila fjóra mánuði eftir kosningarnar.

Í kosningunum 2022 urðu Svíþjóðardemókratar aftur næststærsti flokkurinn á þingi á eftir Jafnaðarmönnum með 20,6% atkvæða. Í þetta sinn höfðu aðrir hægriflokkar opnað á möguleikann á samstarfi við Svíþjóðardemókrata. Eftir kosningarnar mynduðu hinir hægriflokkarnir minnihlutastjórn undir forsæti Ulfs Kristersson sem Svíþjóðardemókratar verja vantrausti.

## Hugmyndafræði
Svíþjóðardemókrötunum hefur verið lýst sem þjóðernissinnuðum íhaldsflokk sem er andvígur Evrópusambandinu. Dæmi sem má nefna af stefnuskrá flokksins eru:

* Lög Evrópusambandsins eiga ekki við sænska stjórnarskrá. 
* Stöðva þarf allan innflutning á erlendu vinnuafli.
* Sænskt samfélag verður að vera byggt á sænskum gildum og hefðum. Íslam og önnur kerfi sem byggjast á utanaðkomandi gildismati stangast á við vestrænar hugmyndir um frjálsa hugsun og ættu ekki að fá að hafa áhrif á sænskt samfélag á nokkurn hátt.
* Sambúð samkynhneigðra ætti ekki að vera metin til jafns við raunverulegar fjölskyldur. Samkynhneigðir ættu ekki að fá að ættleiða börn.
* Vestræn gildi og þjóðernisstolt ættu að einkenna menntakerfi Svíþjóðar.

## Tilvísanir
Gandálfur

**Gandálfur** er einn af dvergunum sem seiðkonan eða völvan nefnir í dvergatali Völuspár. Nafnið var síðar notað og gert heimsfrægt af rithöfundinum J.R.R. Tolkien sem nafn á galdramanni í bókum hans, Hobbitinn og Hringadróttinssögu, en Tolkien hafði mikið dálæti á Eddukvæðum, norrænni goðafræði, norrænu máli og fornmenningu norðurlanda.

Í Völuspá segir:

10. 
:Þar var Mótsognir
:mæstur um orðinn
:dverga allra
:en Durinn annar;
:þeir mannlíkön 
:mörg um gerðu
:dvergar úr jörðu,
:sem Durinn sagði

11. 
:Nýi og Niði,
:Norðri og Suðri,
:Austri og Vestri,
:Alþjófur, Dvalinn, 
:Bívör, Bávör, 
:Bömbur, Nóri,
:Án og Ánar,
:Ái, Mjöðvitnir

12. 
:Veigur og **Gandálfur**,
:Vindálfur, Þráinn,
:Þekkur og Þorinn,
:Þrár, Vitur og Litur,
:Nár og Nýráður,
:nú hef ég dverga
:- Reginn og Ráðsviður, - 
:rétt um talda

Dvergatalið heldur áfram og hefur alls að geyma nöfn 42 dverga til viðbótar.
Brjósttittlingur

**Brjósttittlingur** (fræðiheiti: *Melospiza lincolnii*) er smávaxinn fugl af tittlingaætt. Fuglinn er að mestu leyti farfugl í Norður-Ameríku, til hans hefur sést einu sinni á Íslandi. 

## Tengill
*
Algirdas Julien Greimas

**Algirdas Julien Greimas** (1917 - 1992) var litháískur táknfræðingur. Árið 1966 kom út eftir hann áhrifamikil bók um táknfræði (*Sémantique Structurale*). Hún byggir á formgerðarmálvísindum og kenningum Vladimir Propps um frásagnargerð, frásagnarliði og athafnasvið í rússneskum ævintýrum. Kenningar Greimasar eru þó víðtækari og snúast um lögmál frásagnarkerfisins í heild.

## Líkön Greimas
Greimas gerði greinarmun á yfirborði frásagnarinnar og djúpgerð (eða grundvallarformgerð) merkingar og frásagna. Grundvöllurinn að líkönum Greimasar er andstæðupör/-tvenndir og mismunur (í skilgreiningu Saussures) sem skapa ákveðin vensl milli ólíkra merkingareininga. Þessi líkön nýtast sem greiningartæki til að kortleggja einstaka texta en Greimas taldi þau vera lýsandi fyrir grundvallarvirkni merkingar/frásagna. 

Til þess að skoða vensl þessara þátta bjó Greimas til líkan (*le carré sémiotique*) sem á íslensku hefur verið kallað **merkingarferhyrninginn** eða **fiðrildalíkanið**:

* S1 og S2: ás móthverfu (*axe de l'opposition*)
* ~S1 og ~S2: hvorugás (*axe du neutre*)
* S1/~S1 og S2/~S2 (skálínur): ásar þversagna (*axes des contradictions*)
* S1 og ~S2: bendlun (jákvæð bendivísun/deixis)
* S2 og ~S1: bendlun (neikvæð bendivísun/deixis)

S1 og S2 mynda andstæðupar eða -tvennd (t.d. menning og náttúra, maður og dýr, karlkyns og kvenkyns). Vensl S1/~S1 og S2/~S2 eru þannig að ~S1 er neitun S1 en forsenda S2. ~S2 er neitun S2 en forsenda S1. Til dæmis:

* S1: karlkyns
* S2: kvenkyns
* ~S1: ekki-karlkyns
* ~S2: ekki-kvenkyns

Merkingarferhyrningur Greimasar takmarkast við þessa fjóra þætti. Hann er þó þess eðlis að fjöldi slíkra líkana getur verið til staðar í einni frásögn. Það sama á við um **þátttökulíkan** eða **aktant-líkan** (*Schéma actantiel*) Greimasar. Þetta líkan byggist á athafnasviðum Propps en fækkar þessum athafnasviðum úr 7 í 6:

* Sendandi
* Viðfang
* Viðtakandi (andstæða sendandans)
* Hjálparhella
* Gerandi (andstaða viðfangs)
* Andstæðingur (andstaða hjálparhellunnar)
Framkvæmdaröð reiknivirkja

**Framkvæmdaröð reiknivirkja** er regla sem segir til um það í hvaða röð reikniaðgerðir eru framkvæmdar í talnareikningi.

Fyrst er margföldun *, deiling / og stuðull (afgangur við heiltöludeilingu) % framkvæmd og síðan má framkvæma samlagningu + og frádrátt -.
Bernoulli-dreifing

|
  kurtosis   =\frac{1-6pq}{pq}|
  entropy    =-q\ln(q)-p\ln(p)\,|
  mgf        =q+pe^t\,|
  char       =q+pe^{it}\,|
  pgf =q+pz\,|
  fisher =  \frac{1}{p(1-p)} | 
}}

**Bernoulli-dreifing**, nefnd eftir Svissneska vísindamanninum Jakob Bernoulli, er strjál líkindadreifing sem hefur líkurnar p á að taka gildið 1 og líkurnar q=1-p á að taka gildið 0.

## Eiginleikar
Ef X er slembibreyta sem fylgir þessari dreifingu gildir:

: \Pr(X=1) = 1 - \Pr(X=0) = 1 - q = p.\!

Einfalt dæmi um Bernoulli tilraun er að kasta upp krónu. Líkurnar á að krónan lendi með bergrisnn upp gætu verið p og líkurnar á að hún lendi með þorskinn upp 1-p.

Þéttifall f dreifingarinnar er

:  f(k;p) = \begin{cases} p & \text{if }k=1, \\[6pt]
1-p & \text {if }k=0.\end{cases}

sem líka má skrifa sem

:f(k;p) = p^k (1-p)^{1-k}\!\quad \text{for }k\in\{0,1\}.

Væntigildi slembibreytu X sem fylgir Bernoulli-dreifingu er E\left(X\right)=p, og dreifni hennar er 

:\textrm{Var}\left(X\right)=p\left(1-p\right).\,

Bernoulli-dreifingin er sérstakt tilfelli af binomial-dreifingunni með n = 1.

Sennileikametill p byggður á slembiúrtaki er meðaltal úrtaksins.

## Tilvísanir
Pune

**Pune** er áttunda stærsta borg Indlands og sú önnur stærsta í fylkinu Maharashtra með yfir 5 milljón íbúa. Hún er á Dekkanhásléttunni 560 metra yfir sjávarmáli á hægri bakka árinnar Mutha. Pune er höfuðstaður Pune-héraðs. Borgin var fyrsta höfuðborg Marattaveldisins og síðar borg forsætisráðherra ríkisins, peshwa.
Andaman- og Níkóbareyjar

**Andaman- og Níkóbareyjar** eru tveir eyjaklasar, Andamaneyjar og Níkóbareyjar, sem skilja milli Bengalflóa og Andamanhafs. Eyjarnar eru saman alríkishérað í Indlandi. Tíunda breiddargráða norður skilur á milli eyjaklasanna. Höfuðstaður héraðsins er borgin Port Blair á Suður-Andamaneyju.
Karnataka

**Karnataka** er fylki á Suðvestur-Indlandi. Það var áður þekkt sem Mysore-fylki en nafninu var breytt í Karnataka árið 1973. Höfuðstaður og stærsta borg fylkisins er Bangalore. Það á strönd að Arabíuhafi og Lakkadívhafi í vestri og landamæri að Góa í norðvestri, Maharashtra í norðri, Andhra Pradesh í austri, Tamil Nadu í suðaustri og Kerala í suðvestri. Algengasta tungumál fylkisins er kannada.
Chennai

**Chennai** (áður **Madras**) er höfuðstaður fylkisins Tamil Nadu á Indlandi. Borgin stendur við Kórómandelströndina við Bengalflóa. Borgin er hafnarborg og sjötta stærsta borg Indlands með yfir 4,5 milljón íbúa.
Braghvíld

Í bragfræði er **braghvíld** (*caesura*) örstutt en skýrt hlé eða málhvíld í lestri ljóðlínu. Braghvíld táknar ósýnilegan „skurð“ (lat. caesura) milli orða/kveða í braglínuna sem klýfur línuna í tvennt. Braghvíld getur verið auðkennd með ýmsum hætti, til dæmis „||“ eða „//“.

Braghvíld var algeng í latneskum og grískum kveðskap, meðal annars í braglínum undir fimmliðahætti (pentametri) og sexliðahætti (hexametri).
Haryana

**Haryana** er fylki á Norður-Indlandi. Það tilheyrði áður Púnjab en var aðskilið árið 1966 þegar Púnjab var skipt upp á grundvelli tungumála; íbúar Haryana tala Haryanvi sem er mállýska hindí. Tæp 90% íbúa eru hindúatrúar og fornir hindúasiðir eins og jóga og vedískar möntrur lifa þar enn góðu lífi. Höfuðstaður fylkisins er tilbúna borgin Chandigarh en stærsta borgin er Faridabad. Íbúar fylkisins eru um 25 milljónir.

Haryana var hluti af fornaldarríkinu Kuru. Það var hluti af Soldánsdæminu Delí á miðöldum, eða þar til Mógúlveldið lagði soldánsdæmið undir sig á 16. öld. Þegar Marattaveldið reis gegn Mógúlveldinu varð Haryana hluti af því. Árið 1803 fékk Breska Austur-Indíafélagið yfirráð yfir héraðinu eftir sigur þess á Marattaveldinu í Öðru stríði Englands og Marattaveldisins.
Rajasthan

**Rajasthan** („land konunganna“) er fylki í Norðvestur-Indlandi. Það er jafnframt stærsta fylki landsins og nær yfir 342.239 km² sem eru 10,4% af Indlandi. Það nær yfir stærstan hluta Thar-eyðimerkurinnar. Rajasthan á landamæri að Pakistan í vestri, Gujarat í suðvestri, Madhya Pradesh í suðaustri, Uttar Pradesh og Haryana í norðaustri og Púnjab í norðri. Höfuðstaður fylkisins er borgin Jaípúr. Í fylkinu eru minjar frá Indusdalsmenningunni. 

Fylkið varð hluti af konungsríkinu Pratihara á miðöldum en á 11. öld brotnaði þetta ríki upp í nokkur furstadæmi sem Bretar kölluðu síðar Rajputana. Furstadæmin stóðu gegn útþenslu Mógúlveldisins en urðu á endanum hluti þess og síðar Marattaveldisins. Snemma á 19. öld gerðu furstarnir samninga við Breta þar sem þeir gengust undir breska stjórn gegn því að halda yfirráðum yfir löndum sínum.

Hindí er opinbert tungumál fylkisins og tæp 90% íbúa eru hindúatrúar.
Andhra Pradesh

**Andhra Pradesh** er fylki í suðvesturhluta Indlands. Það er fjórða stærsta fylki landsins og það fimmta fjölmennasta. Höfuðstaður og stærsta borg þess er Hyderabad. Andhra Pradesh á strönd að Bengalflóa í austri og landamæri að Maharashtra, Chhattisgarh og Orissa í norðri, Tamil Nadu í suðri og Karnataka í vestri. Fylkið var búið til árið 1956 með því að sameina Andhra-fylki og þá hluta Hyderabad-fylkis þar sem íbúar tala telúgú. 

Fylkið dregur nafn sitt af Andhra-ríkinu sem minnst er á í fornum ritum á borð við Mahabarata og Ramayana.

Telúgú og úrdú eru opinber tungumál fylkisins. Tæp 90% íbúa eru hindúatrúar.
Manipur

**Manipur** (áður **Kanglapak**) er fylki í norðausturhluta Indlands. Höfuðborg fylkisins er Imphal. Manipur á landamæri að Búrma í austri, Nagalandi í norðri, Mizoram í suðri og Assam í vestri.

Íbúar Manipur tala nokkur ólík tíbesk-búrmísk tungumál en það stærsta er meitei. Í fylkinu eru stunduð mörg trúarbrögð og aðeins 46% íbúa eru hindúatrúar og 34% kristnir. Sanamahismi á upptök sín á svæðinu en á 18. öld tóku íbúar upp visnúisma sem er grein af hindúatrú. Landið var lengst af undir yfirráðum fursta sem margir ríktu með fulltingi konunga Búrma, Ahomríkisins eða Breta en vörðust jafnframt tilburðum þessara ríkja til að tryggja sér yfirráð yfir svæðinu.
Tamil Nadu

**Tamil Nadu** er fylki syðst á Indlandi. Höfuðstaður er Chennai áður Madras. Fylkið á landamæri að alríkisfylkinu Pudhucherry í vestri og fylkjunum Andhra Pradesh í norðri, Karnataka í norðvestri og Kerala í vestri. Það á strönd að Bengalflóa í austri, Mannarflóa og Palksundi í suðaustri og Indlandshafi í suðri. Handan Palksunds í aðeins um 50km fjarlægð er eyríkið Sri Lanka. 

Fylkið dregur nafn sitt af því að meirihluti íbúa eru Tamílar og tamílska er opinbert tungumál þess. Í Tamil Nadu var miðstöð hinna ýmsu Chola-velda sem höfðu mikil áhrif á Indlandi og í Suðaustur-Asíu. Hollendingar, Danir og Frakkar stofnuðu nýlendur á strönd Tamil Nadu á 17. öld. Breska Austur-Indíafélagið lagði héraðið að mestu leyti undir sig í upphafi 19. aldar og hernam svo eða keypti nýlendur annarra ríkja á svæðinu. Þegar Indland hlaut sjálfstæði 1947 varð Tamil Nadu hluti af Madrasfylki sem síðar var skipt upp.
Sikkim

**Sikkim** er fyrrum konungsríki í Himalajafjöllum sem varð fylki innan Indlands í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1975. Fylkið á landamæri að Nepal í vestri, Bútan í austri og Tíbet í norðri. Sunnan við það er indverska fylkið Vestur-Bengal. Í fylkinu eru einu opnu landamærin að Kína um fjallaskarðið Nathu La. Sikkim er fámennasta fylki Indlands með aðeins rúmlega 600.000 íbúa. Höfuðstaður og stærsta borg fylkisins er Gangtok. 

Náttúra Sikkim er gríðarlega fjölbreytt og líffræðileg fjölbreytni mikil sem gerir landið vinsælt meðal ferðamanna. Rauða pandan er einkennisdýr landsins. Íbúar lifa aðallega á landbúnaði, einkum hrísgrjónarækt en fylkið er líka stærsti framleiðandi kardemomma á Indlandi. 

Í Sikkim eru ellefu opinber tungumál en það algengasta er nepalska. Um 60% íbúa eru hindúatrúar og 30% búddatrúar.
Hadsund Butikscenter

**Hadsund Butikscenter** er verslunarmiðstöð staðsett í Hadsund í Danmörku. Hún var opnuð 16. ágúst 1975. Verslunarmiðstöðin er staðsett í norðurhluta göngugötu borgarinnar. Hún er á tveimur hæðum með rúllustiga á milli  hæða. Á miðtorginu er gosbrunnur og höggmynd sem var gefinn af Bank Hadsund eftir vígslu miðstöðvarinnar. Um 18 verslanir eru í miðstöðinni.

## Tilvísanir
Maharashtra

**Maharashtra** er fylki í vesturhluta Indlands. Það er annað fjölmennasta fylki Indlands, á eftir Uttar Pradesh, og það þriðja stærsta að flatarmáli. Maharashtra er auk þess auðugasta fylki landsins og leggur til 15% af iðnframleiðslu þess og 13,3% af vergri landsframleiðslu.

Maharashtra á strönd að Arabíuhafi í vestri. Það á landamæri að Gújarat og Dadra og Nagra Haveli í norðvestri, Madhya Pradesh í norðaustri, Chhattisgarh í austri, Karnataka í suðri, Andhra Pradesh í suðaustri og Góa í suðvestri. Fylkið nær yfir 307.731 km² sem er 9,84% af Indlandi. Höfuðstaður fylkisins er borgin Mumbai sem er jafnframt efnahagsleg höfuðborg ríkisins. 

Maharashtra var heimaland Marattaveldisins sem reis gegn Mógúlveldinu á 17. öld. Marattaveldið náði hátindi sínum eftir miðja 18. öld en féll eftir röð stríðsátaka við Breska Austur-Indíafélagið sem lagði landið endanlega undir sig árið 1818. Maharashtra var ásamt Gújarat hluti af Bombay-fylki til 1960. 

Opinbert tungumál fylkisins er Marathi. Yfir 80% íbúa þess eru hindúatrúar.
Daman og Diu

**Daman og Diu** eru tvær fyrrum hjálendur Portúgals sem Indland lagði undir sig með hervaldi, ásamt Góa, árið 1961. Allar þessar þrjár hjálendur voru saman í einu alríkishéraði til 1987 þegar Góa varð sérstakt fylki. Alríkishéraðið nær því aðeins yfir bæina Daman og Diu sem eru sitt hvoru megin við mynni Khambhat-flóa við fylkið Gujarat. Um 640 kílómetrar skilja bæina að.
Surat

**Surat** er borg í fylkinu Gujarat á Indlandi. Hún er önnur stærsta borg fylkisins og áttunda stærsta borg Indlands með 4,5 milljón íbúa. Borgin er hafnarborg sem stendur á bökkum árinnar Tapti á vesturströnd Indlands. Surat er einkum þekkt fyrir textíliðnað og demantaframleiðslu. Yfir 90% af öllum demöntum heims eru skornir og slípaðir í Surat.
Assam

**Assam** er fylki í norðausturhluta Indlands sunnan við austurhluta Himalajafjalla. Höfuðstaður fylkisins er Dispur sem er á stórborgarsvæði Guwahati. Assam nær yfir árdali Brahmaputra og Barak. Það á landamæri að indversku fylkjunum Vestur-Bengal, Arunachal Pradesh, Nagalandi, Manipur, Mizoram, Tripura og Meghalaya og að löndunum Bútan í norðri og Bangladess í suðri.

Assam var miðstöð Ahomríkisins. Bretar lögðu landið undir sig frá 1838. 

Opinbert tungumál fylkisins er assamíska en bengalska og bodoíska njóta opinberrar stöðu á tilteknum svæðum. Yfir 60% íbúa eru hindúatrúar og 30% múslimar.
Chhattisgarh

**Chhattisgarh** er fylki á Indlandi sem var myndað árið 2000 úr öllum héruðum Madhya Pradesh þar sem meirihluti fólks talar chhattisgarhi. Höfuðstaður þess er borgin Raipur. Chhattisgarh á landamæri að Madhya Pradesh í norðvestri, Maharashtra í suðvestri, Andhra Pradesh í suðri, Odisha í austri, Jharkhand í norðaustri og Uttar Pradesh í norðri. 

Íbúar Chhattisgarh eru um 25,5 milljónir. Opinbert tungumál fylkisins er chhattisgarhi, sem er hindímállýska. Yfir 98% íbúa eru hindúatrúar. Chhattisgarh er með lægstu lífsgæðavísitölu af öllum fylkjum Indlands.

Nær helmingur fylkisins er skógi vaxinn.
Uttarakhand

**Uttarakhand** er fylki í norðurhluta Indlands. Fylkið var búið til árið 2000 úr norðvesturhéruðum Uttar Pradesh. Fylkið er þekkt sem „land guðanna“ vegna þess fjölda hindúahofa og pílagrímastaða sem þar eru. Tvö helgustu fljót hindúa eiga upptök sín í héraðinu; Ganges og Yamuna. Fylkið á landamæri að Tíbet í norðaustri, Nepal í austri, Himachal Pradesh í norðvestri og Uttar Pradesh í suðri. Höfuðstaður og stærsta borg fylkisins er Dehradun.

Íbúar Uttarakhand eru rúmar tíu milljónir. Opinber tungumál fylkisins eru hindí og sanskrít.
Himachal Pradesh

**Himachal Pradesh** er fylki í norðurhluta Indlands. Fylkið á landamæri að Tíbet í vestri, Jammú og Kasmír í norðri, Púnjab í vestri og Haryana og Uttarakhand í suðaustri. Höfuðstaður fylkisins er borgin Shimla. 

Íbúar Himachal Pradesh eru tæpar sjö milljónir. Opinber tungumál fylkisins eru hindí og púndjabí. Um 95% íbúa eru hindúatrúar.
Puducherry

**Puducherry** er alríkishérað á Indlandi myndað úr fjórum fyrrum hjálendum Frakklands: Pondicherry, Karaikal og Yanam við Bengalflóa og Mahé við Arabíuhaf. 

Franska Austur-Indíafélagið stofnaði sína fyrstu nýlendu, Pondicherry, á Indlandi árið 1674. Frakkar eignuðust síðan Mahé, Yanam og Karaikal á fyrri hluta 18. aldar. Þessar nýlendur skiptu oft um eigendur í styrjöldum Frakka. Eftir að þeir endurheimtu þær í kjölfar Napóleonsstyrjaldanna 1816 var Franska Indland stofnað. Þegar Indland hlaut sjálfstæði var gert samkomulag um að íbúar fengju sjálfir að ráða því hvort þeir sameinuðust því. Franska Indland varð *de jure* hluti af Indlandi árið 1962 og alríkishéraðið var stofnað árið eftir.

Íbúar Puducherry eru samtals 1,2 milljónir. Opinber tungumál héraðsins eru tamílska, telúgú og malajalam.
Jharkhand

**Jharkhand** er fylki á Indlandi. Það var búið til úr suðurhéruðum Bíhar árið 2000 og á landamæri að Bíhar í norðri, Uttar Pradesh og Chhattisgarh í vestri, Odisha í suðri og Vestur-Bengal í vestri. Höfuðstaður fylkisins er borgin Ranchi en stærsta borg þess er Jamshedpur. 

Íbúar Jharkhand eru tæpar 33 milljónir. Tæp 70% aðhyllast hindúatrú, 14% íslam, 13% sarnatrú og 4% kristni. Opinber tungumál fylkisins eru hindí, santalí, bengalska og úrdú.
Mizoram

**Mizoram** er fylki í norðausturhluta Indlands og eitt af systurfylkjunum sjö. Það á landamæri að Tripura, Assam, Manipur, Bangladess og Búrma. Höfuðstaður fylkisins er borgin Aizawl. Íbúar fylkisins eru um ein milljón.

Fylkið dregur nafn sitt af íbúunum, Mizóum, og opinbert tungumál þess er mizóíska. Tæp 87% íbúa eru kristin en 8% aðhyllast búddatrú.
Vaffla

**Vaffla** er hefuð kaka búin til úr hrærðu (soppu)  eða hnoðuðudeigi sem steikt er á sérstöku vöfflujárni. Vöfflujárnið gefur vöfflunum einnig ákveðið mynstur og áferð. Það eru til margar mismunandi tegundir og gerðir af vöfflum allt eftir vöfflujárninu og uppskriftinni sem notuð er. Vöflur er borðaðar víðsvegar um heiminn en einna mest í Evrópu.
Chola-veldið

**Chola-veldið** (tamílska: சோழர்) var tamílskt ættarveldi sem ríkti yfir hlutum Suður-Indlands, fyrst á Sangamtímabilinu í fornöld sem eitt af þremur ættarveldum Tamilakam (ásamt Pandya-vedinu og Chera-veldinu), og síðan á miðöldum frá 848 til 1279. Höfuðstaður Chola á miðöldum var borgin Thanjavur. Í kringum árið 1000 lagði Chola-veldið eyjuna Lanka undir sig og gerðist sjóveldi í Indlandshafi sem stundaði viðskipti við Kína. Í upphafi 13. aldar tók þessu veldi að hnigna og Pandya-veldið náði undirtökunum í Tamilakam. Árið 1279 sigraði Pandya-konungurinn Maravarman Kulasekara Pandyan bæði Chola-veldið og Hoysala-veldið í Suður-Indlandi.
Arunachal Pradesh

**Arunachal Pradesh** er austasta fylki Indlands. Það á landamæri í suðri að Assam og Nagalandi, Bútan í vestri, Mjanmar í austri og Tíbet í norðri. Alþýðulýðveldið Kína gerir tilkall til stærsta hluta fylkisins sem Suður-Tíbet. Höfuðstaður fylkisins er Itanagar.

Íbúar Arunachal Pradesh eru um 1,3 milljónir. Héraðið er eitt það fjölbreyttasta á Indlandi hvað varðar menningu, tungumál og trúarbrögð íbúa. Langflest tungumálin eru af tíbesk-búrmísku málaættinni. Enska er eina opinbera mál fylkisins.
Kanpur

**Kanpur** er stærsta iðnaðarborg Uttar Pradesh og ein af stærstu borgum Indlands með 2,7 milljón íbúa. Hún er þekkt sem „leðurborgin“ vegna hinna mörgu sútunarstöðva sem þar eru. Hún er líka ein af menguðustu borgum heims. Borgin stendur á bökkum Ganges.
Vedatímabilið

**Vedatímabilið** er í sögu Indlands tímabilið þegar Vedaritin, elstu rit hindúatrúar voru samin. *[[Rigveda]]*, elsta rit hindúa, varð til sem munnleg hefð milli 1700 og 1100 f.Kr. Vedaritin eru samin á vedískri sanskrít, sem er indóarískt mál. Vedamenningin blómstraði á þessum tíma í norðvesturhluta Indlandsskaga. Endalok Vedamenningarinnar markast meðal annars af innrás Daríusar 1. Persakonungs árið 515 f.Kr. en lok Vedatímabilsins miðast við árið 500 f.Kr.

*Rigveda* segir frá nokkrum ættbálkasamfélögum hirðingja sem takast á. Síðar á Vedatímabilinu urðu til lítil konungsríki þegar landbúnaður varð ríkjandi frá 11. öld f.Kr.
Iglesia del Pueblo Guanche

**Iglesia del Pueblo Guanche** er trúfélag sem var stofnað árið 2001 í borginni San Cristóbal de La Laguna (á Tenerífe í Kanaríeyjum), í þeim tilgangi að stuðla að heiðnu trú Guanche-fólksins.

Félagið var sett á laggirnar af hópi Kanaríeyjabúa sem helguðu sig gyðjunni Chaxiraxi. Það hefur haldið skírnir og giftingar samkvæmt því sem vitað er um trúna. Félagið er nútímaheiðin trúarbrögð, eins og Ásatrúarfélagið, og fulltrúi fyrir heiðnu trú innfæddra Kanaríeyjabúa. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* Iglesia del Pueblo Guanche.
Hamar (verkfæri)

**Hamar**, einnig oft nefndur **klaufhamar**, er áhald sem notað er til að reka nagla í tré eða önnur efni til að festa saman fleiri en einn hlut. Einnig eru hamrar notaðir til ýmissa annarra hluta, svo sem að draga út nagla, brjóta hluti, ná hlutum í sundur eða festa þá saman. Hamrar eru með algengustu og fjölhæfustu verkfærum.
Ástaraldin

**Ástaraldin** (sem sumir nefna **passíualdin** eða **passíuávöxt** sökum uppruna nafnsins   ) (fræðiheiti: *Passiflora edulis*) er vínviður sem upprunninn er í Brasilíu, Paragvæ, Úrúgvæ og Norður-Argentínu en er ræktaður víða um heim á landsvæðum þar sem ekki er hætta á frosti.

## Tilvísanir


## Tenglar
* „Passíualdin á Páskum“; grein úr Morgunblaðinu 1999


Mynd:Passion fruit 700.jpg| Fjólublátt ástaraldin  *Passiflora edulis*
Mynd:Maracuyá.jpg| Gult ástaraldin  *Passiflora edulis*
Mynd:Curuba.jpg| Aflangt ástaraldin   *Bananpasifrukto aux Kurubo*
Mynd:Passiflora caerulea (2005 10 08) - vrucht open (2).jpg| Appelsínugult ástaraldin  *Passiflora caerulea*
Pox

**Pox** eða **pogs** er leikur sem var vinsæll meðal barna og unglinga á síðasta áratugi 20. aldar. Leikurinn gengur út á að safna sem flestum pappírsskífum með myndum. Hver leikmaður safnar myndum og gengur leikurinn út á að vinna myndir af andstæðingum. Svokölluð sleggja er notuð til að kasta á myndabúnkann og sá sem nær að snúa myndum á rönguna eignast þau spjöld.

Tveir eða fleiri spila í einu og leggur hvort um sig undir ákveðinn fjölda af af poxum (pappasjöldum) sem hann staflar. Því næst er slegið eða hent með sleggju ofan á staflann í þeim tilgangi að láta poxin snúast við. Þau sem snúast við má viðkomandi leikmaður eiga.

Sérstök pox hafa verið notuð sem gjaldmiðill í flugher Bandaríkjanna. Ástæðan er sú að takmarkað er hversu mikla þyngd má fljúga með en pappírsmynt vegur minna en mynt úr málmi og var því handhæg sem skiptimynt.

## Tenglar
* „Poxið er að gera mann brjálaðan“, ''Helgarpósturinn'', 2. árg., 47. tbl. (15.06.1995), bls. 2
* „Úr golgífléttum í bókhaldsbrellur“, ''Stúdentablaðið'', 66. árg., 8. tbl. (15.12.1994), bls. 14
* „Poxað á hverju horni“, ''Morgunblaðið'' 83 árg., 123 tbl., (02.06.1995), bls. C1.
Sprellikall

**Sprellikall** er leikfang sem á sér þúsund ára sögu og er sambland af leikbrúðu og dúkkulísu. Hlutar sprellikarls (búkur, haus, útlimir) eru tengdir saman og tengdir við snúru. Þegar togað er í snúruna og þegar henni er sleppt þá hreyfast fætur og hendur upp og niður.
Handbrúða

**Handbrúða** er tegund af leikbrúðu sem er stjórnað af hendi eða höndum sem eru inn í brúðunni. Fingurbrúður  og sokkabrúður er tegundir  af handbrúðum.
Sokkabrúða

**Sokkabrúða** er handbrúða eða sérstök gerð af leikbrúðu sem gerð er úr sokki þannig að hendi er stungið inn í sokkinn og þumli í hæl en fingrum í tá og þannig myndast munnur eða gin á sokkabrúðunni sem virðist tala þegar höndin er hreyfð.

## Tenglar
* Námskeið í tröllagerð úr sokkum
Gullbringu- og Kjósarsýsla

**Gullbringu- og Kjósarsýsla** var ein af sýslum Íslands. Hún varð til 19. mars 1754 við sameiningu Gullbringu og Kjósarsýslu.
Kalkúni

**Kalkúni** er stór hænsnfugl af fashanaætt uppruninn í Ameríku. Af kalkúnum eru tvær tegundir, *[[Meleagris gallopavo]]* en kjörlendi hanns er í skógum Norður-Ameríku. Tamdi kalkúninn er afkomandi þeirrar tegundar. Hinn er *[[Meleagris ocellata]]* sem lifir í skógum Júkatanskaga. 

Kalkúninn eru skyldur skógarhænsnum. Aðaleinkenni kalkúnans mjög stór síður sepi sem hangir undir aftasta hluta goggsinns. Karldýrin eru mikið mun stærri og litríkari en kvendýrin.
Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla

**Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla** var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueining á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.

Snæfells- og Hnappadalssýsla er á Vesturlandi. Innan sýslunnar er Snæfellsbær, Stykkishólmur og Ólafsvík.

Hnappadalssýsla fylgdi áður Mýrasýslu, en árið 1871 var hún skilin frá og lögð til Snæfellsnessýslu.
Dúkkulísa

**Dúkkulísa** er **pappírdúkka** sem er klippt út úr pappír eða pappa. Myndir og teikningar af fatnaði og fylgihlutum er oft með dúkkulísum og eru föt vanalega með pappírsflipum sem eru brotin saman svo föt tolli á dúkkulísunni. Flestar dúkkulísur voru gerðar á árunum 1900-1970 og ætlaðar sem leikfang fyrir stelpur. Föt á dúkkulísum endurspegla tísku þess tímabils sem þær eru gerðar á.
Dadra og Nagar Haveli

**Dadra og Nagar Haveli** eru fyrrum hjálenda Portúgals sem er á milli fylkjanna Gujarat og Maharashtra á Vestur-Indlandi. Íbúar hjálendunnar, ásamt indverskum samtökum, gerðu uppreisn gegn portúgölskum yfirvöldum 1954 og lýstu yfir sjálfstæði. Þegar Indland hertók Góa, Daman og Diu árið 1961 samdi forsætisráðherra Dadra og Nagar Haveli um sameiningu við Indland og héraðið varð alríkishérað.

Höfuðstaður Dadra og Nagar Haveli er Silvassa. Íbúar héraðsins eru tæplega 350 þúsund.
Lakshadweep

**Lakshadweep** er eyjaklasi í Lakkadívahafi 200 til 440 km suðvestur af suðurodda Indlands. Eyjarnar eru alríkishérað Indlands. Tíu þeirra eru í byggð og er samanlagður íbúafjöldi um 65 þúsund. Yfir 90% íbúa eru múslimar og 85% tala malajalam. Undirstaða efnahagslífs eyjanna eru túnfiskveiðar og kókosrækt en ferðaþjónusta fer líka vaxandi.
Joan Fontaine

**Joan de Beauvoir de Havilland** (22. október 1917 – 15. desember 2013), þekkt sem **Joan Fontaine**, var bandarísk leikkona og systir leikkonunar Olivia de Havilland.

## Tenglar

*
Olivia de Havilland

**Olivia Mary de Havilland** (fædd 1. júlí 1916 í Tókýó, Japan; d. 25. júlí 2020 í París, Frakklandi) var bresk-bandarísk leikkona og systir leikkonunar Joan Fontaine.

## Tenglar

*
Vistfræðikenningin

**Vistfræðikenningin** er kenning sem bandaríski þroskasálfræðingurinn Uri Bronfenbrenner setti fram.

Kenningin miðar að því að skoða barn í samhengi við umhverfi sitt reynslu og sérklenni. Samfélagið er byggt upp af kerfum í umhverfi einstaklings en þessi kerfi ásamt líffræðilegum þáttum móta þroska hans og þróun. 

Bronfenbrenner lýsir þessum kerfum eins og fjögur lög sem tengjast og einstaklingurinn og horfir á einstakling út frá heildrænu samhengi sem er félagslegt, sögulegt, menningarlegt og umhverfislegt. Hann líkir kerfunum við babúsku dúkku þar sem einstaklingurinn er innsti kjarninn. Nærumhverfið eða míkrokerfið er svo innsta lagið þar sem er nánasta umhverfi og aðstandendur og gagnvirk samskipti milli þeirra. Millikerfið eða mesókerfið er svo tengsl á milli míkrókerfa svo sem tengsl barns við stórfjölskyldu eða tengsl í hverfi eða grenndarsamfélagi eða tengsl fullorðins milli heimilis og vinnu. Síðan er stofnanakerfi eða exo-kerfi sem er kerfi sem styður við grenndarsamfélag félagslegar aðstæður og umhverfi. Ysta kerfið eða makró-kerfið er svo lög, reglur, viðmið og gildi samfélags.
Tripura

**Tripura** er fylki í norðausturhluta Indlands og eitt af systurfylkjunum sjö. Það á landamæri að Bangladess í norðri, suðri og vestri, og indversku fylkjunum Assam og Mizoram í austri. Höfuðstaður fylkisins er borgin Agartala. Íbúar eru um 3,6 milljónir og 30% þeirra tilheyra ýmsum frumbyggjahópum. Stærsti hópurinn eru trípúrar sem tala borokmál.

Svæðið var öldum saman konungsríkið Twipra og var furstafylki í Breska Indlandi.
Nagaland

**Nagaland** er fylki í norðausturhluta Indlands og eitt af systurfylkjunum sjö. Það á landamæri að Assam í vestri, Arunachal Pradesh í norðri, Mjanmar í austri og Manipur í suðri. Höfuðstaður fylkisins er borgin Kohima en stærsta borgin er Dimapur. Íbúar eru um tvær milljónir.

Íbúar Nagalands eru nagar sem tala ýmis tíbesk-búrmísk mál. Opinbert mál fylkisins er enska. Nagaland er eina fylki Indlands þar sem yfir 90% íbúa eru kristnir.
Meghalaya

**Meghalaya** er fylki í norðausturhluta Indlands og eitt af systurfylkjunum sjö. Það á landamæri að Bangladess í suðri og Assam í norðri. Höfuðstaður fylkisins er Shillong. Þriðjungur fylkisins er skógi vaxinn.

Íbúar eru tæpar þrjár milljónir og meirihluti þeirra tilheyrir ættbálkasamfélögum. Yfir 70% íbúa eru kristnir en rúm 13% eru hindúar.
Chandigarh

**Chandigarh** er borg í norðurhluta Indlands. Borgin er höfuðstaður tveggja fylkja; Púnjab og Haryana. Borgin var fyrsta nýborgin sem reist var á Indlandi eftir að landið fékk sjálfstæði. Frægir vestrænir arkitektar á borð við Le Corbusier, Pierre Jeanneret, Jane Drew og Maxwell Fry hönnuðu hina ýmsu hluta hennar. Íbúar borgarinnar eru tæplega milljón talsins.
Jammú og Kasmír

**Jammú og Kasmír** er union territory Indlands. Stærstur hluti þess er í Himalajafjöllum. Það á landamæri í suðri að Himachal Pradesh og Púnjab. Í norðaustri á fylkið landamæri að Kína og í norðvestri skilur vopnahléslína það frá pakistönsku héruðunum Azad Kashmir og Gilgit–Baltistan. Þrjú ríki, Kína, Pakistan og Indland, eiga í deilum um hina ýmsu hluta héraðsins, sem áður var furstadæmið Jammú og Kasmír,

Fylkið skiptist í þrjá hluta Jammú, Kasmírdal og Ladakh. Srinagar er höfuðstaður fylkisins á sumrin en Jammúborg á veturna. Íbúar eru 12,5 milljónir. Yfir 97% íbúa Kasmírdals eru múslimar en meirihluti íbúa Jammú eru hindúar. Í Ladakh er um helmingur múslimar og helmingur búddatrúar. Opinber tungumál fylkisins eru kasmírska og úrdú.
Pittsburgh

**Pittsburgh** er borg í Pennsylvaníu og er næststærsta borg ríkisins með um 303.000 íbúa (2020). Á stórborgarsvæðinu búa 2,4 milljónir.

Á þeim stað sem borgin er nú byggðu franskir hermenn árið 1754 virkið Fort Duquesne í tengslum við stríð Frakka og indjána. Frakkar gáfust upp fyrir Bretum undir forustu John Forbes árið 1759 en virkið þurfti að endurbyggja og var þá Fort Pitt eftir breska forsætisráðherranum William Pitt eldri. Byggðin í kring var nefnd „Pittsborough“.

Borgin hefur byggst upp af ýmis konar iðnaði og framleiðslu. Tækniiðnaður er nú mikilvæg grein.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Stríð Frakka og indjána

**Stríð Frakka og indjána** eru átök sem áttu sér stað á níu ára tímabili (1754 – 1763) í Norður-Ameríku milli Stóra-Bretlands og nýlendna þess og bandamanna meðal frumbyggja álfunnar (aðallega Írókesa) á móti Frakklandi og nýlendum þeirra og bandamönnum þeirra meðal frumbyggja (aðallega alkonkvína og húronindjána). Stríðið var eitt af mörgum átökum sem tengjast Sjö ára stríðinu (1756 – 1763).
Púnjab (Indlandi)

**Púnjab** er fylki á Norðvestur-Indlandi. Það er hluti af Púnjabhéraði sem nær yfir mun stærra svæði. Fylkið á landamæri að Himachal Pradesh og Jammú og Kasmír í norðri, Haryana í suðri og suðvestri, Rajasthan í suðvestri og pakistanska héraðinu Púnjab í vestri. Höfuðstaður fylkisins er borgin Chandigarh sem er sérstakt alríkishérað. Chandigarh er líka höfuðstaður fylkisins Haryana.

Íbúa Púnjab eru 27,7 milljónir. Meirihluti þeirra, eða 60%, eru síkar en hindúar eru 37%. Helgasti staður síka, gullna hofið Harmandir Sahib, er þar í borginni Amritsar. Opinbert tungumál héraðsins er púnjabíska.

Eftir skiptingu Indlands árið 1947 var Púnjabhéraði Breska Indlands skipt milli þess og Pakistan. Indverska hluta Púnjab var skipt árið 1966 þegar nýju fylkin Haryana og Himachal Pradesh voru búin til. 

Púnjab þýðir *land vatnanna fimm* sem vísar í fimm þverár Indusfljóts.
800

Árið **800** (**DCCC** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 24. desember - Leó 3. páfi krýndi Karlamagnús keisara, sem markar upphaf hins Heilaga rómverska ríkis.


## Fædd

## Dáin