open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1662

Árið **1662** (**MDCLXII** í rómverskum tölum) var 62. ár 17. aldar sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 15. febrúar - Ragnheiður Brynjólfsdóttir ól sveinbarn í Bræðratungu og Daði Halldórsson gekkst við faðerninu.
* 4. mars (öskudagur) - Fjórtán menn drukknuðu þegar tveir áttæringar í eigu konungs fórust á Lambastaðaröst.
* 28. júlí - Erfðahyllingin var undirrituð á Kópavogsfundinum. Einveldistímabilinu á Íslandi lauk.

### Ódagsettir atburðir
* Aðalútgerðarmenn tóku við Íslandsversluninni af Fyrsta íslenska verslunarfélaginu.
* Magnús Björnsson lögmaður sagði af sér og Þorleifur Kortsson var kjörinn lögmaður norðan og vestan.
* Þormóður Torfason sendur til að safna handritum á Íslandi.

### Fædd

### Dáin
* 6. desember - Magnús Björnsson, lögmaður norðan og vestan (f. 1595).

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Þórður Magnússon hengdur við Flókadalsá í Borgarfirði, fyrir þjófnað.

## Erlendis

* 23. janúar - János Kemény, síðasti prins Transylvaníu, var drepinn af Ottómanveldinu.
* 1. febrúar - Kínverski sjóræninginn Koxinga náði Sjálandsvirki Hollendinga á Tævan á sitt vald eftir níu mánaða umsátur og stofnaði þar konungsríkið Tungning.
* 19. febrúar - Samkvæmt konunglegri tilskipun breyttust 49 dönsk og norsk lén í ömt.
* Maí - Hollenskir strandaglópar á eyjum við Máritíus veiddu meðal síðustu dúdúfuglana.
* 9. maí - Samuel Pepys ritaði í dagbók sína að hann hefði séð Punch og Judy-brúðuleikhús þennan dag leikið af ítölskum brúðumeistara, sem er elsta heimild um brúðuleikhús af þessu tagi í Englandi.
* 16. maí - Hlóðaskattur tekinn upp í Englandi, Wales og Skotlandi.
* 30. maí - Karl 2. Englandskonungur giftist Katrínu af Braganza. 
* 15. júlí - Konunglega breska vísindafélagið fékk konungsbréf.
* 27. október - Karl 2. Englandskonungur seldi Frökkum bæinn Dunkerque sem Englendingar höfðu lagt undir sig fimm árum áður.
* 20. desember - Nicolas Fouquet, fjármálaráðherra Frakklands, var dæmdur í útlegð.
* 26. desember - Leikritið *[[Kvennaskólinn]]* eftir Moliére var frumsýnt.

### Ódagsettir atburðir
* Bókin *Rökfræðin eða listin að hugsa* (*[[Logique Port-Royal]]*) kom fyrst út í Frakklandi.
* Robert Hooke gaf út ritið *[[Micrographia]]* um athuganir sínar með smásjá.

### Fædd
* 30. apríl - María 2. Englandsdrottning (d. 1694).
* 11. júní - Tokugawa Ienobu, japanskur herstjóri (d. 1712).
* 11. júlí - Maximilían 2. Emmanúel, kjörfursti í Bæjaralandi (d. 1726).
* 13. desember - Francesco Bianchini, ítalskur heimspekingur (d. 1729).

### Dáin
* 23. júní - Koxinga, kínverskur herforingi (f. 1627)
* 19. ágúst - Blaise Pascal, franskur stærðfræðingur, eðlisfræðingur og heimspekingur (f. 1623).
* 20. nóvember - Leópold Vilhjálmur, erkihertogi af Austurríki (f. 1614).

## Tilvísanir
1574

Árið **1574** (**MDLXXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Fermingar teknar upp fyrir tilstilli Guðbrands Þorlákssonar Hólabiskups.
* Konungsbréf gefið út um að Alþingi skyldi flutt frá Þingvöllum í Kópavog. Af því varð þó ekki.

### Fædd
* Jón lærði Guðmundsson, fræðimaður (d. 1658).
* Björn Jónsson á Skarðsá, annálaritari (d. 1655).
* Kristín Guðbrandsdóttir, húsfreyja í Ögri (d. 1652).

### Dáin

## Erlendis
* 23. febrúar - Fimmta trúarbragðastríðið gegn húgenottum hófst í Frakklandi.
* 30. maí - Hinrik af Anjou, nýlega kjörinn konungur Póllands, varð Hinrik 3. Frakkakonungur þegar Karl 9. bróðir hans lést. Móðir þeirra, Katrín af Medici, stýrði ríkinu þar til Hinrik sneri aftur frá Póllandi.
* Borgin Ufa var reist að skipan Ívans grimma sem virki til að verja verslunarleið yfir Úralfjöllin frá Kazan.
* Bygging Krónborgarhallar við Eyrarsund hófst.

### Fædd
* 6. maí - Innósentíus 10. páfi (d. 1655 ).
* 14. október - Anna af Danmörku, drottning Skotlands og síðar Englands, kona Jakobs 6. (Jakobs 1.) (d. 1519).

### Dáin
* 21. apríl - Kosímó I stórhertogi af Toskana (f. 1519).
* 30. maí - Karl 9. Frakkakonungur (f. 1550).
* 27. júní - Giorgio Vasari ítalskur listmálari, arkitekt og ævisagnaritari (f. 1511).
1615

Árið **1615** (**MDCXV** í rómverskum tölum) var fimmtánda ár 17. aldar sem byrjaði á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Veturinn - Hafís var um allt Ísland og meðal annars selveiði á ís á Suðurnesjum. Bjarndýr gengu víða á land og var eitt drepið á Hólum. 
* 2. maí - Þrettán skip fórust og áttatíu menn drukknuðu í aftakaveðri á Breiðafirði.
* 5.-13. október - Spánverjavígin áttu sér stað á Vestfjörðum.

### Ódagsettir atburðir

### Fædd

### Dáin

## Erlendis

* 4. júní - Sengokutímabilinu lauk með því að her Tokugawa Ieyasu náði Ósakakastala í Japan á sitt vald. 
* 21. júní - Spánn og hertogadæmið Savoja gerðu friðarsamning.
* 9. ágúst - Svíar hófu 12 vikna umsátur um rússnesku borgina Pskov.
* 20. desember - Uskok-stríðið hófst milli hins heilaga rómverska keisaradæmis og Lýðveldisins Feneyja eftir að þeir síðarnefndu hindruðu skip keisaradæmisins á Adríahafi.

### Ódagsettir atburðir
* Annað bindi *[[Don Kíkóti|Don Kíkóta]]* eftir Miguel de Cervantes kom út.
* Grolsch-brugghúsið var stofnað í Groenlo í Hollandi.
* Johannes Kepler gaf út fyrsta bindi ritsins *Dissertatio cum Nuncio Sidereo* þar sem hann setti fram hugmyndina um sporbauga plánetanna.
* Lúxemborgarhöll var fullbyggð í París.

### Fædd
* 13. janúar - Henrik Bjelke, norskur aðmíráll (d. 1683).
* 25. janúar - Govert Flinck, hollenskur listmálari (d. 1660).
* 3. mars - Innósentíus 12., páfi. (d. 1700) 
* 5. nóvember - Íbrahim 1. Tyrkjasoldán (d. 1648).
* 12. nóvember - Richard Baxter, enskur kirkjuleiðtogi (d. 1691).
* 24. nóvember - Filippus Vilhjálmur, kjörfursti í Pfalz (d. 1690).

### Dáin
* 4. mars - Hans von Aachen, hollenskur listmálari (f. 1552).
* 27. maí - Margrét af Valois, drottning Frakklands og Navarra (f. 1553).
1675

Árið **1675** (**MDCLXXV** í rómverskum tölum) var 75. ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Kóngsbænadagur var tekinn upp sem helgidagur.
* Harðindavetur var, kallaður *Hrísþjarkur*.

### Fædd
* 2. maí - Þorlákur Thorlacius Þórðarson  skólameistari í Skálholti. (d. 1697)

### Dáin
* 5. ágúst - Brynjólfur Sveinsson Skálholtsbiskup (f. 1605).
* Jón Magnússon í Laufási, prestur og skáld. (f. 1601) 
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* 4. júlí - Galdramál: Lasse Diðriksson, sjötugur að aldri, tekinn af lífi á Alþingi, með brennu, fyrir galdra, en hann var sakaður um að valda veikindum Björns Pálssonar, prestsins Halldórs Pálssonar og Egils Helgasonar.
* Galdramál: Magnús Bjarnason var tekinn af lífi á Húnavatnsþingi, með brennu, fyrir galdra, gefið að sök að valda veikindum Helgu Halldórsdóttur í Selárdal.

## Erlendis

* 29. janúar - Stríð enskra landnema og algonkínskra frumbyggja hófst á Nýja Englandi.
* Apríl - Enskur kaupmaður fann Suður-Georgíu fyrir slysni eftir að óveður lét skip hans reka.
* 14. júní - Styrjöld Filippusar konungs braust út þegar Wampanoag-indíánar réðust á Swansea í Plymouth-nýlendunni.
* 21. júní - Endurbygging á Dómkirkju heilags Páls hófst eftir að hún brann í Lundúnabrunanum mikla.
* 28. júní - Brandenborgarar sigruðu Svía í orrustunni við Fehrbellin.
* 10. ágúst - Karl 2. Englandskonungur lagði hornstein að Konunglegu stjörnuathugunarstöðinni í Greenwich.
* Í september - Skánska stríðið hófst með því að Danir og Brandenborgarar gerðu árás á Svía í Pommern.
* 11. nóvember - Gottfried Wilhelm von Leibniz notaði heildun í fyrsta sinn til að finna flatarmál svæðisins undir fallinu y=x.

### Ódagsettir atburðir
* Antonie van Leeuwenhoek hóf að rannsaka vefi og vökva úr mannslíkamanum með smásjá.

### Fædd
* 31. mars - Benedikt 14. páfi (d. 1758).
* 11. nóvember - Samuel Clarke, enskur heimspekingur (d. 1729).

### Dáin
* 18. maí - Jacques Marquette, franskur trúboði (f. 1637).
* 11. nóvember - Thomas Willis, enskur læknir (f. 1627).
* 15. desember - Johannes Vermeer, hollenskur listmálari (f. 1632).

## Tilvísanir
Ægishjálmur

Ægishjálmur er gamall íslenskur galdrastafur sem er til í fjölmörgum gerðum og útgáfum. Ægishjálmurinn er öflugur varnarstafur, bæði gegn öllu illu og einnig örugg vörn gegn reiði og yfirgangi höfðingja. Honum fylgir svohljóðandi formáli:
::Fjón þvæ ég af mér
::fjanda minna
::rán og reiði
::ríkra manna.
Ægishjálmurinn hefur verið merki Strandasýslu frá Alþingishátíðinni á Þingvöllum 1930, sem haldin var í tilefni af 1000 ára afmæli Alþingis. Fyrir þá hátíð teiknaði Strandamaðurinn Tryggvi Magnússon drög að öllum sýslumerkjunum.

Stafurinn er oft notaður í húðflúr, eins og fleiri galdrastafir.
Hallgerður Höskuldsdóttir

**Hallgerður Höskuldsdóttir** (10. öld) var þekkt undir nafninu *Hallgerður langbrók*, að líkindum vegna þess að hún hefur verið hávaxin og leggjalöng, eða að nafn hennar hafi verið ranglega skráð sem langbrók í stað langbrok sem þýðir langt hár.

Hallgerður var dóttir Höskuldar Dala-Kollssonar og konu hans, Jórunnar Bjarnardóttur, sem bjuggu á Höskuldsstöðum í Laxárdal í Dalasýslu. Hún var systir þeirra Þorleiks og Ólafs páa, en frá sonum þeirra, Bolla og Kjartani, segir í Laxdæla sögu. Hallgerður þótti kvenna fríðust, en var að sama skapi geðstór og óstýrilát. Fóstri hennar hét Þjóstólfur og var hann vígamaður mikill.

Hallgerður var ung að árum er faðir hennar gifti hana að henni forspurðri og líkaði henni það stórilla. Fyrsti maður hennar var Þorvaldur Ósvífursson er bjó undir Felli á Meðalfellsströnd (Staðarfelli á Fellsströnd). Hann sló Hallgerði utan undir er hún sakaði hann um nísku og fyrir það drap Þjóstólfur hann. Síðar giftist hún Glúmi Óleifssyni, en bræður hans voru Ragi og Þórarinn lögsögumaður. Bjuggu þau á Varmalæk í Borgarfirði. Dóttir þeirra hét Þorgerður Glúmsdóttir og varð hún húsfreyja á Grjótá í Fljótshlíð, gift Þráni Sigfússyni, sem Skarphéðinn drap og var móðir Höskuldar Hvítanessgoða. Hallgerður og Glúmur unnust mjög en þó sló Glúmur hana kinnhest og fyrir það drap Þjóstólfur hann einnig þó svo að Hallgerður bæði honum griða.

Hallgerður skipti löndum við Þórarin mág sinn, hann fékk Varmalæk en hún Laugarnes við Reykjavík. Nokkru síðar giftist hún Gunnari Hámundarsyni á Hlíðarenda og var húsfreyja þar. „Af henni mun standa allt hið illa er hún kemur austur hingað“ sagði Njáll á Bergþórshvoli við Gunnar um þann ráðahag. Eitt vor varð þurrð í búi þeirra Hlíðarendahjóna og sendi Hallgerður þá Melkólf þræl til að stela í Kirkjubæ á Rangárvöllum, en þar hafði hann verið áður og þekkti öll húsakynni. Er Gunnar komst að þessu sló hann Hallgerði kinnhest og kvaðst ekki vilja vera þjófsnautur. Þennan kinnhest mundi hún honum er hún neitaði að gefa honum lokk úr hári sínu áður en hann var veginn. Hefur það verið túlkað á ýmsa vegu af bókmenntafræðingum. Synir Gunnars og Hallgerðar voru Grani og Högni og var Högni vinur Skarphéðins, en Grani ekki.

Eftir víg Gunnars fór Hallgerður að Grjótá til Þorgerðar dóttur sinnar. Síðar fluttist hún að Laugarnesi við Reykjavík, sem var eignarjörð hennar eftir Glúm mann sinn. Þar bjó hún um nokkurt skeið og dó þar nokkru eftir kristnitöku. Hallgerðarleiði hét þúst eða stór þúfa, sem nú er horfin undir gatnamót Kleppsvegar og Laugarnesvegar. Henni fylgdi sú sögn að þar lægi Hallgerður grafin, en einnig er til sú sögn að legstaður hennar sé í Laugarneskirkjugarði. Þegar grafið var í þúfuna árið 1921 fannst þar gjallhaugur og einhverjar hleðslur.

## Tengt efni
*Brennu-Njáls saga

## Tenglar
* ''Hallgerður langbrók''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1941
Reykjarfjörður (nyrðri)

**Reykjarfjörður** er fjörður á Ströndum. Hann er stundum kallaður Reykjarfjörður nyrðri til aðgreiningar frá öðrum firði sem heitir Reykjafjörður og er einnig á Ströndum, en töluvert sunnar. Fjörðurinn fór í eyði árið 1959, en húsin standa enn og er vel við haldið. Það er sumarbyggð í Reykjarfirði en þangað koma afkomendur gömlu ábúendanna hvert vor og nýta hlunnindin langt fram á haust.

Í Reykjarfirði er hverasvæði og heitasta laugin er um 64 gráður. Þar er sundlaug sem byggð var árið 1938. Önnur hlunnindi sem fylgja jörðinni eru mikill rekaviður og seltaka. Mikla sögunarverksmiðju er að finna niðri við ströndina.

Í Reykjarfjörð gengur lengsti skriðjökullinn fram úr norðanverðum Drangajökli og frá honum kemur Reykjarfjarðarós sem er heitið á jökulánni sem fellur niður dalinn fram í Reykjarfjörð. 

Ótal örnefni eru kunn í Reykjarfirði sem gefa til kynna að fleiri býli hafi verið þar á öldum áður, en lagst af vegna framskriðs jökulsins eða rennslisbreytinga óssins.

Vinsæl gönguleið er frá Reykjarfirði og suður Strandir í Ófeigsfjörð og einnig yfir Reykjarfjarðarháls norður til Þaralátursfjarðar og þaðan yfir Svartaskarð til Furufjarðar. Þar er komið inn á hinar eiginlegu Hornstrandir.

Í firðinum sunnanverðum er sæmileg flugbraut sem ábúendur halda við yfir sumarið.
Ársverk

**Ársverk** er notað sem mælieining á starfsemi fyrirtækja eða atvinnugreina og er nálgun á fjölda starfa á viðkomandi sviði. Um er að ræða reiknaða tölu sem miðast við ákveðnar forsendur. Hjá Hagstofu Íslands er miðað við að ársverk samsvari 52 vinnuvikum eða fullt starf eins einstaklings í ár. Yfirleitt er miðað við meðaltöl þegar ársverk eru reiknuð og ekki tekið tillit til þess að mismunandi fjöldi vinnustunda getur staðið á bak við vinnu hvers einstaklings á ári, m.a. vegna yfirvinnu. Ekki er því endilega samræmi á milli fjölda ársverka og fjölda starfandi fólks.
Bjarnarfjarðarháls

**Bjarnarfjarðarháls** er lítil heiði (180 m) á milli Bjarnarfjarðar og Steingrímsfjarðar á Ströndum. Vegur nr. 643 liggur yfir hálsinn, sem er aðal samgönguleiðin í Bjarnarfjörð.

Selkollusteinn er uppi á hálsinum sunnanverðum en þar og á Selströnd er vettvangur þjóðsögunnar um Selkollu sem var magnaður draugur í konulíki með selshaus og gekk ljósum logum um Selströnd. Neðarlega utan við veginn yfir hálsinn, í Bjarnarfirði, er minnisvarði um þá sem létust í snjóflóði sem féll yfir bæinn Goðdal í Bjarnarfirði árið 1947. 

Í Njáls sögu segir frá því þegar Svanur á Svanshóli gerði gerningaþoku á Bjarnarfjarðarhálsi til að villa um fyrir eftirreiðarmönnum Þjóstólfs.
Sagnarandi

**Sagnarandi** er fyrirbæri sem er vel þekkt í íslenskri þjóðtrú. Sagnarandi segir eiganda sínum allt sem hann vil vita og talar helst í rosaveðri og austanátt.

Sá sem vill fá sér sagnaranda þarf að fara afsíðis frá öðrum mönnum, því líf hans liggur við ef á hann er yrt á meðan hann seiðir andann til sín. Hann þarf að leggjast niður í skugga og snúa mót norðri og hafa yfir vitum sér líknarbelg af hryssufóstri og fara með særingar í bland við guðsþulur afturábak.

Þá mun andinn, sem er vofa eftir dauðan mann koma og reyna að fara ofan í manninn en líknarbelgurinn verður fyrir honum svo það ríður á að maðurinn verði snöggur að bíta saman tönnunum svo andinn festist á milli. Þá skal líknarbelgurinn með andanum í settur ofan í bauk með áristum sagnarandastaf sem er galdrastafur. Sleppi sagnarandinn úr bauknum þá gerir hann þann mann brjálaðan sem fangaði hann.

Sagnarandinn mælir ekki orð fyrr en dreypt hefur verið yfir hann helgu víni og dögg sem fellur í maímánuði. 

Þegar eigandi sagnarandans er feigur þá byrjar sagnarandinn að ljúga að eigandanum og þá er best að afhenda hann nýjum eiganda eða lóga honum með því að grafa hann í jörðu í bauknum, vel signdum Rotaskrossi.

Þau álög fylgja sagnaranda að hjónum kemur illa saman á jörð þeirri sem hann er grafinn í. Einkum verður eiginkonan svo ákaflega málgefin, að eiginmaðurinn getur ekkert sagt nema: „Þú hefur rétt að mæla elskan mín“, einmitt þegar frúin rausar og lýgur sem mest.
Finnur Jónsson (biskup)

**Finnur Jónsson** (16. janúar 1704 – 23. júlí 1789) var biskup í Skálholti, næstsíðastur í röð biskupa sem þar sátu.

Finnur var sonur Jóns Halldórssonar prófasts og sagnaritara í Hítardal og konu hans, Sigríðar Björnsdóttur. Hann ólst upp hjá foreldrum sínum í Hítardal, varð stúdent frá Skálholtsskóla og sigldi síðan og lærði í Kaupmannahafnarháskóla. Hann varð svo prestur í Reykholti 1732. Finnur var stiftprófastur í Skálholtsbiskupsdæmi 1743-53 og síðan biskup þar 1754-85. Hann mun hafa verið tregur til að taka við biskupsembættinu, einkum vegna umsýslu og ráðsmennsku sem því fylgdi, en þótti þó standa sig vel í þeim efnum. Hann var röggsamur stjórnandi en tók oft vægt á smærri málum.

Finnur var mikill fræðimaður eins og faðir hans og ýmsir ættmenn og hlaut árið 1774 doktorsnafnbót í guðfræði, fyrstur Íslendinga. Hann skrifaði *[[Historia Ecclesiastica Islandiæ]]*, rit um kirkjusögu Íslands á latínu sem kom út á prenti í Kaupmannahöfn 1772-1778. Hann lét eftir sig fjölda annarra rita, prentaðra og óprentaðra, einkum um guðfræði og kirkjusögu.

Sonur hans varð biskup í Skálholti á eftir honum, Hannes Finnsson, og vígðist raunar biskup 1777 og var föður sínum til aðstoðar þar til hann lést 1789. Flest hús í Skálholti skemmdust eða hrundu í Suðurlandsskjálftanum 1784 og kvikfé hafði flest fallið í harðindunum veturinn áður en Finnur neitaði þó að flytja og var í Skálholti meðan hann lifði.

Kona hans var Guðríður Gísladóttir (1707 – 1766), dóttir Gísla í Mávahlíð, sonar Jóns Vigfússonar biskups og systir Magnúsar Gíslasonar amtmanns.
Listi yfir lönd og útlendur eftir stærð

**Listi yfir lönd og útlendur eftir stærð** er listi yfir lönd og útlendur eftir heildarstærð.

Færslurnar eru samkvæmt ISO 3166-1-staðlinum sem inniheldur fullvalda ríki og útlendur. Öll 193 aðildarríki Sameinuðu þjóðanna og áheyrnarríkin tvö eru tölusett. Lönd sem njóta takmarkaðrar viðurkenningar alþjóðasamfélagsins og eru ekki í ISO 3166-1 eru líka í listanum, en stærð þeirra er oftast líka talin með stærð annarra ríkja sem gera alþjóðlega viðurkennt tilkall til þeirra.

Svæði sem einstök ríki gera tilkall til, eins og svæði á Suðurskautslandinu, eru ekki tekin með í reikninginn. Listinn inniheldur ekki yfirþjóðleg sambönd eins og Evrópusambandið. 

Stærðin er tilgreind í ferkílómetrum (km²) að meðtöldum ám, vötnum og uppistöðulónum; og líka skipt milli þurrlendis og vatna.

Athugið að nokkrir listar yfir stærð landa eru í gangi og eru ekki sammála um stærð allra landa. Stærðartölurnar í töflunni eru fengnar frá Tölfræðideild Sameinuðu þjóðanna nema þar sem annað er tekið fram.

## Lönd eftir stærð

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Lönd eftir mannfjölda
* Listi yfir fullvalda ríki
Verg landsframleiðsla

**Verg landsframleiðsla** (eða **GDP** af enska heitinu *gross domestic product*) er mælikvarði notaður í þjóðhagsreikningum á það hversu mikið er framleitt af tilbúnum vörum og þjónustu. Það mælir markaðsvirði allrar vöru og þjónustu, sem framleidd er til endanlegra nota innan lands á tilteknu tímabili. Einnig er hægt að mæla *hreina landsframleiðslu* og eru þá afskriftir og skuldir dregnar frá.

Gerður er greinarmunur á þjóðarframleiðslu og landsframleiðslu. Þjóðarframleiðsla er framleiðsla einnar þjóðar þar sem eigur og tekjur erlendra ríkisborgara eru ekki teknar með í reikninginn.

Landsframleiðsla mælir ekki það sem framleitt er á heimilum til einkanota. Hún mælir ekki heldur óskráð og ólögleg viðskipti innan neðanjarðarhagkerfis.

Hagvöxtur er mælieining á hlutfallslega breytingu á landsframleiðslu frá einu ári til annars.

## Athugasemdir

## Tenglar
* Hagstofa Íslands
* Ríkiskassinn
* 
* 
*
1619

Árið **1619** (**MDCXIX** í rómverskum tölum) var nítjánda ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Ísland
* Júlí - Herluf Daa var sviptur embætti höfuðsmanns. Frederik Friis tók við en lést skömmu eftir komuna til landsins.
* Einokunarverslunin: Fyrsta íslenska verslunarfélagið fékk einkaleyfi á verslun við Ísland.
* Eldgos varð í Grímsvötnum.
* Halldór Ólafsson varð lögmaður norðan og vestan.

### Fædd
### Ódagsett
* Þorleifur Jónsson, prestur í Odda. (d. 1690)
* Runólfur Jónsson, skólameistari
* Stefán Ólafsson, skáld í Vallarnesi (d. 1688).

### Dáin
 
## Erlendis

* 18. apríl - Mansjúleiðtoginn Nuerhachi vann sigur á Mingveldinu í Orrustunni við Sarhú.
* 30. maí - Hollendingar nefndu borgina Djakarta, „Batavíu“.
* 10. júní - Uppreisnarmenn í Bæheimi biðu ósigur fyrir keisarahernum í orrustunni við Sablat.
* 30. júlí - Burgeisaþingið, fyrsta þing landnema í Norður-Ameríku kom saman í Jamestown, Virginíu.
* 5. ágúst - Þrjátíu ára stríðið: Keisaraherinn beið ósigur fyrir bæheimskum uppreisnarmönnum í orrustunni við Wisternitz.
* 26. ágúst - Öll þing Bæheimsku ríkjanna kusu Friðrik 5. kjörfursta í Pfalz sem konung Bæheims.
* 28. ágúst - Ferdinand 2. var kjörinn keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
* 8. október - Ferdinand 2. keisari og Maximilían 1. hertogi Bæjaralands gerðu með sér bandalag í München sem fól í sér að Maximilían fengi yfirráð yfir hluta Pfalz.

### Ódagsettir atburðir
* England kom á fót fyrstu bækistöð sinni á Indlandi.
* Spánverjar kortlögðu Eldland.
* Dansk-hollenska hvalveiðibækistöðin Smeerenburg var stofnuð á Svalbarða.

### Fædd
* 24. febrúar - Charles Le Brun, franskur listmálari. (d. 1690)
* 6. mars - Cyrano de Bergerac, franskt skáld (d. 1655).
* 6. ágúst - Barbara Strozzi, ítölsk söngkona og tónskáld (d. 1677).
* 29. ágúst - Jean-Baptiste Colbert, franskur fjármálaráðherra (d. 1683).
* 17. desember - Róbert Rínarfursti, hershöfðingi í Ensku borgarastyrjöldinni og sjóræningi (d. 1682).
* Anne Palles, dönsk kona sem talin var galdranorn. (d. 1693)

### Dáin
* 7. janúar - Nicholas Hilliard, enskur listmálari (f. um 1547).
* 4. mars - Anna af Danmörku, drottning Jakobs 1. (f. 1574).
* 20. mars - Matthías keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1557).
* 13. nóvember - Ludovico Carracci, ítalskur listmálari (f. 1555).
1624

Árið **1624** (**MDCXXIV** í rómverskum tölum) var 24. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 16. nóvember - Dómkirkjan á Hólum brotnaði í ofviðri.

### Ódagsettir atburðir
* Morðbréfamálið: Guðbrandur Þorláksson gerði síðustu tilraun til að stefna Jóni og Markúsi Ólafssonum um jarðirnar Hól og Bessastaði í Skagafirði en Jón Sigurðsson ónýtti sókn hans á Alþingi.
* Tvö hús hrundu í jarðskjálfta.  

### Fædd

### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Sesselja Jónsdóttir dæmd til dauða á Alþingi, 29 ára, fyrir blóðskömm. Ekki er ljóst í annálum hvort eða hvenær dómnum var framfylgt.
* Hildibrandur Ormsson frá Höfða, Dýrafirði, dæmdur til dauða á Alþingi, 44 ára, fyrir blóðskömm í sama máli. Hann var tekinn af lífi þar á þinginu.

## Erlendis

* 7. febrúar - Englendingar námu land á Sankti Kristófer og Nevis.
* Apríl - Richelieu kardínáli var gerður að æðstaráði í ríkisstjórn Loðvíks 13.
* 8. maí - Hollenskur floti undir stjórn Piet Heyn rændi bæinn Salvador þar sem nú er Brasilía.
* 11. maí - Jarðskjálfti varð í Fez, Marokkó. Þúsundir létust.
* 24. maí - Osló brann til kaldra kola. Eftir brunann var borgin flutt um set og nefnd Kristjanía í höfuðið á Kristjáni 4. konungi. Hún hélt því nafni allt fram að þriðja áratug tuttugustu aldar, en þá fékk hún aftur nafnið Osló.
* 25. maí - Dunfermline í Skotlandi eyðilagðist í eldi.
* 8. júní - Jarðskjálfti skók Perú.
* Ágúst - Fyrsti Evrópumaðurinn kom til Tíbet, portúgalski jesúítapresturinn António de Andrade.
* 24. ágúst - Hollendingar settu upp verslunarstað á Tævan eftir að Kínverjar ráku þá annars staðar frá.
* September - Jón Ólafsson Indíafari slasaðist í sprengingu á Indlandi.
* 24. desember - Póstþjónusta var stofnuð í Danmörku af Kristjáni 4. Hún var fyrst til húsa í Dönsku kauphöllinni.

### Ódagsettir atburðir
* Bærinn Kongsberg í Noregi var stofnaður af Kristjáni 4. eftir að þar höfðu fundist silfurnámur.
* Gústaf 2. Adolf fékk tilboð um þátttöku í hernaðarbandalagi gegn Habsborgurum í Evrópu en þar sem hann gerði kröfu um að leiða bandalagið varð ekkert af þátttöku Svía í það skipti.
* Þrjátíu fjölskyldur frá Vallóníu settust að í nýlendunni Nýja Hollandi þar sem New York-borg stendur nú.

### Fædd
* 7. janúar - Guarino Guarini, ítalskur arkitekt (d. 1683).
* 9. janúar - Meishō keisaradrottning Japans (d. 1696).
* 30. október - Paul Pellisson, franskur rithöfundur (d. 1693).

### Ódagsett
* George Fox, enskur stofnandi kvekarahreyfingarinnar (d. 1691).

### Dáin
* 5. desember - Gaspard Bauhin, svissneskur grasafræðingur (f. 1560).
* 26. desember - Simon Marius, þýskur stjörnufræðingur (f. 1573).

## Tilvísanir
1630

Árið **1630** (**MDCXXX** í rómverskum tölum) var 30. ár 17. aldar sem hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland

* 21. febrúar - Jarðskjálftar hófust á Suðurlandi og ollu nokkru tjóni. Hveravirkni í Biskupstungum breyttist. Hrundu margir bæir í Árnessýslu, fórust þar menn nokkrir og fénaður. Gerði og mikið tjón í Rangárvallasýslu. Urðu 6 menn undir húsum fyrir austan Þjórsá.
* 24. febrúar - Skálholtsstaður brann til grunna.
* Gísli Hákonarson lét af embætti lögmanns sunnan og austan.
* Íslandskort Joris Carolus, hollensks kortagerðarmanns, kom fyrst út. Það varð fyrirmynd flestra Íslandskorta í rúm 120 ár.  

## Fædd

## Dáin
* 28. febrúar - Herluf Daa, hirðstjóri á Íslandi (f. 1565).
* 28. desember - Oddur Einarsson biskup í Skálholti (f. 1559).

## Erlendis

* 22. febrúar - Frumbyggjar Ameríku kynntu poppkorn fyrir enskum landnemum.
* Mars - Kósakkar gerðu uppreisn í Pólsk-litáíska samveldinu í nútíma-Úkraínu.
* 17. maí - 
** Kýlapest breiddist út í Mílanó. Á einu ári dóu tveir þriðju íbúanna úr pestinni.
** Ítalskir stjörnufræðingar uppgötvuðu hringi Júpíters.
* 20. maí - Embætti þjóðminjavarðar Svíþjóðar var stofnað.
* 29. maí - Þrjátíu ára stríðið: Orrustan um Villabuona í Langbarðalandi. Heilaga rómverksa keisaradæmið vann sigur á Feneyingum og Frökkum sem misstu yfir 4.000 menn.
* 25. júní - Gústaf 2. Adolf steig á land með lið sitt í Rügen til að taka þátt í Þrjátíu ára stríðinu.
* 9. júlí - Sænski herinn lagði borgina Stettin undir sig.
* 18. júlí - Karl 1. Gonzaga gafst upp fyrir keisarahernum undir stjórn Jóhanns af Aldringen sem rændi Mantúu í kjölfarið.
* 13. ágúst - Albrecht von Wallenstein var settur af sem hershöfðingi.
* 25. ágúst - Portúgalar biðu ósigur fyrir Senarat konungi á Sri Lanka.
* Ágúst - Svíar gerðu bandalag við borgina Magdeburg.
* 17. september - Borgin Boston í Bandaríkjunum var stofnuð af breskum landnemum.
* 10.-11. nóvember - Dagur flónanna: Misheppnuð tilraun Maríu af Medici til að velta Richelieu kardinála úr sessi.
* 13. nóvember - Svíar sigruðu her keisarans í orrustunni við Falkenberg.
* 25. desember - Svíar sigruðu her keisarans í orrustunni við Marwitz.

### Ódagsettir atburðir
* Paramaríbó í Súrínam var stofnuð af breskum landnemum.
* Tvö hundruð Portúgalir voru drepnir í uppreisn innfæddra í Monomotapa í Austur-Afríku.
* Torgið í Covent Garden í London var byggt.

## Fædd
* 29. maí - Karl 2. Englandskonungur (d. 1685).
* 13. september - Olof Rudbeck, sænskur vísindamaður. (d. 1702)
* Josiah Child, breskur hagfræðingur (d. 1699)
* Stenka Rasín, uppreisnleiðtogi Don-Kósakka (d. 1671)

## Dáin
* 26. janúar - Henry Briggs, enskur stærðfræðingur (f. 1561).
* 25. september - Ambrogio Spinola, herforingi frá Genúa. (f. 1569)
* 15. nóvember - Johannes Kepler, þýskur stærðfræðingur og stjörnufræðingur (f. 1571).
1649

Árið **1649** (**MDCXLIX** í rómverskum tölum) var 49. ár 17. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Í júlí - Íslendingar sóru Friðriki 3. hollustueiða á Alþingi.
### Ódagsettir atburðir
* Henrik Bjelke varð hirðstjóri á Íslandi.
* Fyrsta auglýsingin á Íslandi - „Það andlega sigurverk“ - gefin út af Þórði Þorlákssyni biskup.
* Guðmundur Andrésson, íslenskur málfræðingur, var fangelsaður í Bláturni í Kaupmannahöfn fyrir níðkvæði.

### Fædd
* Lárus Gottrup danskur lögmaður sem starfaði á Íslandi. (d. 1721)

### Dáin

## Erlendis

* 29. janúar - Bændaáauð var sett á með lögum í Rússneska keisaradæminu.
* 30. janúar - Annað enska borgarastríðið:  Karl 1. Englandskonungur var hálshöggvinn í Bretlandi og Enska samveldið tók við af konungsveldinu.
* 30. janúar - Karl Stúart, sonur Karls 1. í útlegð í Haag, lýsti sjálfan sig Englandskonung.
* 5. febrúar - Karl 2. var hylltur sem konungur Skotlands *in absentia*. 
* 10. mars - Karl 10. Gústaf var útnefndur eftirmaður Kristínar Svíadrottningar.
* 11. mars - Franska borgarastyrjöldin: Uppreisnarmenn og konungdæmið gerðu með sér friðarsamning í Rueil.
* 15. mars - Borgin Lappeenranta var stofnuð í Finnlandi af Kristínu Svíadrottningu.
* 16. mars - Yfir 1.000 Írókesar drápu 300 trúboða í þar sem nú er Ontaríó.
* 19. mars - Enska samveldið var stofnað. Enska fulltrúaþingið afnam enska lávarðaþingið með þeim orðum að það væri gagnslaust og hættulegt íbúum Englands.
* Maí - Robert Blake varð flotaforingi í enska flotanum.
* 17. maí - Banbury-uppreisninni innan New Model Army lauk og uppreisnarmenn voru hengdir.
* 31. júlí - Úkraínskir Kósakkar töpuðu orrustu fyrir pólsk-litáíska samveldinu þar sem nú er Belarús. Yfir3.000 létust meðal Kósakkanna.
* 15. ágúst - Robert Blake njörvaði flota Róberts Rínarfursta sem gerði Oliver Cromwell kleyft að hefja innrás á Írlandi. Írska bandalagið var leyst upp í kjölfarið.
* September - René Descartes flutti til Svíþjóðar til að gerast kennari Kristínar Svíadrottningar.
* 2. september - Ítalska borgin Castro var lögð í rúst af hersveitum Innósentíusar 10. páfa.

### Ódagsettir atburðir
* *[[Hræringar sálarinnar]]* eftir René Descartes kom út.

### Fædd
* 2. febrúar - Benedikt 2. páfi (d. 1730).
* 8. febrúar - Gabriel Daniel, franskur sagnaritari (d. 1728).
* 23. júlí - Klemens 11. páfi (d. 1721).
* 15. september - Titus Oates, enskur prestur (d. 1705).

### Dáin
* 30. janúar - Karl 1. Englandskonungur (f. 1600).
* 14. maí - Friedrich Spanheim, hollenskur guðfræðingur (f. 1600).
* 30. júní - Simon Vouet, franskur listmálari (f. 1590)
* 3. október - Giovanni Diodati, svissneskur prestur (f. 1576).
1655

Árið **1655** (**MDCLV** í rómverskum tölum) var 55. ár 17. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
### Ódagsettir atburðir
* Stórhlaup varð í Jökulsá á Fjöllum, líklega vegna eldgoss í Kverkfjöllum.
* Jón Magnússon þumlungur varð fyrir galdraofsóknum að eigin mati sem leiddi til Kirkjubólsmálsins.
* Fyrstu fjóru vistmennirnir komu á Holdsveikraspítalann á Hallbjarnareyri.

### Fædd

### Dáin
* 29. júní - Björn Jónsson á Skarðsá annálaritari (f. 1574).

## Erlendis

* 14. febrúar - Mapuche-frumbyggjar hófu uppreisn gegn Spánverjum í Síle.
* 25. mars - Christiaan Huygens uppgötvaði stærsta tungl Satúrnusar, Títan.
* 4. apríl - Robert Blake, flotaforingi Breta, bar sigurorð af Barbarísjóræningjum.
* 7. apríl - Fabio Chigi varð Alexander 7. páfi.
* 24. apríl - Hertoginn af Savoja lét slátra 1.500 manns af Valdesi-trúarhópnum.
* 10. maí - Englendingar hertóku Jamaíka frá Spánverjum.
* 31. júlí - Rússnesk-pólska styrjöldin (1654-1667): Rússneskur her lagði Vilnius undir sig.
* 8. september - Karl 10. Gústaf lagði Varsjá undir sig.
* 19. október - Karl 10. Gústaf lagði Kraká undir sig.

### Fædd
* 4. maí - Bartolomeo Cristofori, ítalskur hljóðfærasmiður (d. 1731).
* 24. nóvember - Karl 11. Svíakonungur (d. 1697).
* Zumbi - foringi útlaga- og flóttafólks í Brasilíu 1695)

### Dáin
* 7. janúar - Innósentíus 10. páfi (f. 1574).
* 28. júlí - Cyrano de Bergerac, franskt leikskáld (f. 1619).
* 24. október - Pierre Gassendi, franskur heimspekingur (f. 1592).
1661

Árið **1661** (**MDCLXI** í rómverskum tölum) var 61. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 11. maí - Ragnheiður dóttir Brynjólfs Sveinssonar biskups í Skálholti sór fyrir öll mök við karlmenn.
* Eldgos sem hófst í nóvember 1660 fjaraði út í Kötlu.
* Jarðskjálfti varð í Fljótshlíð. Hús skemmdust.

### Ódagsett
* Jón Ólafsson Indíafari ritaði *[[Ferðabók Jóns Indíafara|Ferðabók]]* sína.

### Fædd
### Ódagsett
* Þórður Þorkelsson Vídalín, skólameistari í Skálholti. (d. 1742) 
### Dáin

## Erlendis

* 6. janúar - Menn fimmta konungsríkisins reyndu að ná völdum í London en herdeild George Monck sigraði þá.
* 30. janúar - Lík Olivers Cromwells, Johns Bradshaw og Henrys Ireton voru grafin upp og hálshöggvin.
* 5. febrúar - Kangxi tók við sem keisari í Kína við lát Shunzhi. 
* 7. febrúar - Shah Shuja sem gerði tilkall til Mógúlveldisins var drepinn.
* 23. mars - Koxinga, kínverskur hershöfðingi, gerði innrás í Taívan.
* 23. apríl - Karl 2. Englandskonungur var krýndur öðru sinni í Westminster Abbey.
* 11. maí - Borgin Mumbai fór af hendi Portúgala til Englendinga.
* 1. júlí - Rússnesk-sænska stríðið (1656–1658) endaði með friðarsamningum og skiptingu landsvæðis í Eistlandi nútímans.
* 6. ágúst - Portúgal og Holland gerðu með sér Haagsáttmálann þar sem Portúgal fékk formlega viðurkennd yfirráð sín yfir Nýja Hollandi í Brasilíu.

### Ódagsett
* Hæstiréttur Danmerkur var stofnaður.
* Stokkhólmsbanki hóf prentun peningaseðla.

### Fædd
* 30. janúar - Charles Rollin, franskur sagnfræðingur (d. 1741).
* 16. apríl - Charles Montagu, enskt skáld (d. 1715).
* 9. júní - Fjodor 3. Rússakeisari (d. 1682).
* 6. nóvember - Karl 2. Spánarkonungur (d. 1700).
* 18. desember - Christopher Polhem, sænskur uppfinningamaður (d. 1751).

### Ódagsett
* Guillaume François Antoine l'Hôpital, franskur stærðfræðingur (d. 1704).
* Peter Raben danskur sjóliðsforingi sem var stiftamtmaður á Íslandi (d. 1727)
## Dáin
* 5. febrúar - Shunzhi, keisari í Kína (f. 1638).
* 9. mars - Mazarin kardináli, franskur stjórnmálamaður (f. 1602).
* 16. ágúst - Thomas Fuller, enskur sagnfræðingur (f. 1608).
1665

Árið **1665** (**MDCLXV** í rómverskum tölum) var 65. ár 17. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 22. maí - Tómas Nikulásson, fógeti á Bessastöðum fórst undan Melum í Melasveit og með honum sex menn.

### Ódagsettir atburðir
* Sjö bjarndýr gengu á land í Trékyllisvík.
* Hestsannáll var fyrst ritaður.

### Fædd
### Ódagsett
* Jón Árnason biskup í Skálholti (d. 1743).
* 6. nóvember - Jón Halldórsson í Hítardal (d. 1736)
### Dáin
* 10. mars - Árni Oddsson lögmaður (f. 1592)
* 23. maí - Tómas Nikulásson fógeti á Bessastöðum drukknaði ásamt sjö öðrum þegar skúta hans fórst á Faxaflóa.
* 25. ágúst - Torfi Erlendsson, sýslumaður í Gullbringusýslu (f. 1598).

## Erlendis

* 5. janúar - Vísindatímaritið *[[Journal des sçavans]]* hóf göngu sína í Frakklandi.
* 4. mars - Annað stríð Englands og Hollands hófst.
* 12. apríl - Fyrsta skráða dauðsfallið vegna Plágunnar miklu í London.
* 12. júní - Englendingar skipuðu bæjarstjórn í New York.
* 9. júlí - Frakkar námu land á eyjunni Réunion og gerðu tilkall til Madagaskar tveimur dögum seinna.
* 2. ágúst - Hollenski flotinn bar sigurorð af þeim enska við strendur Vågen í Noregi.
* 17. september - Karl 2. varð konungur Spánar fjögurra ára gamall.
* 22. september - * Leikritið *[[Ástarlæknirinn]]* (*L'Amour médecin*) eftir Moliére var frumsýnt.
* 5. október - Háskólinn í Kíl var stofnaður.
* 21. október - Fyrirtækið Compagnie de Saint-Gobain var stofnað af Jean-Baptiste Colbert, fjármálaráðherra Frakklands.
* 29. október - Portúgalir sigruðu Kongóveldið í orrustunni við Mbwila og drápu konunginn Anton 1. af Kongó.
* 7. nóvember - Tímaritið *[[London Gazette]]* hóf göngu sína.
* 14. nóvember - Konungslögin um Einveldið í Danmörku undirrituð af Friðriki 3..

### Ódagsettir atburðir
* *[[Snorra-Edda]]* kom í fyrsta sinn út á prenti, í útgáfu Peders Resens í Kaupmannahöfn.
* Bólusótt geisaði í Evrópu. 
* Robert Hooke uppgötvaði frumur í trjáberki.
* Lundaveldið var stofnað fyrir miðju Afríku.
* Breski læknirinn Richard Lower framkvæmdi blóðgjöf milli tveggja hunda.

### Fædd
* 6. febrúar - Anna Bretadrottning (d. 1714).
* 12. febrúar - Rudolf Jakob Camerarius, þýskur grasafræðingur (d. 1721).

### Dáin
* 2. janúar - Pierre de Fermat, franskur stærðfræðingur (f. 1601).
* 17. september - Filippus 4. Spánarkonungur (f. 1605).
* 19. nóvember - Nicolas Poussin, franskur listmálari (f. 1594)
* Laurentius Bureus,  sænskur fornfræðingur, og þjóðminjavörður Svía.
1679

Árið **1679** (**MDCLXXIX** í rómverskum tölum) var 79. ár 17. aldar sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland

### Fædd

### Dáin
* 3. maí - Jón Ólafsson Indíafari (f. 1593).
* júní - Björn Snæbjörnsson skólameistari í Skálholti (f. 1606).
* 24. júlí - Jónas Rúgmann, fornritafræðingur (f. 1636).

## Erlendis

* 24. janúar - Karl 2. Englandskonungur leysti kavaleraþingið upp.
* 5. febrúar - Svíar sömdu um frið við Heilaga rómverska ríkið í Nijmegen.
* 1. júní - Skoskir sáttmálamenn unnu sigur á stjórnarhernum í orrustunni við Drumclog.
* 22. júní - James Scott hertogi af Monmouth vann sigur á sáttmálamönnum í orrustunni við Bothwell Brig.
* 7. ágúst - Brigantínan *[[Le Griffon]]* var dregin að suðurenda Níagarafljóts og varð fyrsta skipið sem sigldi um Erie-vatn, Huron-vatn og Michigan-vatn.
* 18. september - Svæðið New Hampshire var skilið frá Massachusettsflóanýlendunni.
* 26. september - Friðarsamkomulagið í Lundi batt enda á Skánska stríðið.

### Fædd
* 24. janúar - Christian Wolff, þýskur heimspekingur (d. 1754).
* 16. október - Jan Dismas Zelenka, bæheimskt tónskáld (d. 1745).

### Dáin
* 23. febrúar - Anne Conway, enskur heimspekingur (f. 1631).
* 4. desember - Thomas Hobbes, enskur heimspekingur (f. 1588).
* 20. desember - Jóhann Mórits af Nassá-Siegen, hollenskur greifi (f. 1604)
1674

Árið **1674** (**MDCLXXIV** í rómverskum tölum) var 74. ár 17. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Þórður Þorláksson tók við sem biskup í Skálholti af Brynjólfi Sveinssyni.
* Páll Björnsson, prófastur í Selárdal skrifaði bókina *[[Kennimark Kölska]]* (*Character Bestiæ*).

### Fædd

### Dáin
* 28. október - Hallgrímur Pétursson skáld og prestur dó úr holdsveiki (f. 1614).

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* 3. júlí - Galdramál: Böðvar Þorsteinsson, 39 ára, tekinn af lífi á Alþingi, með brennu, fyrir galdra. Honum var gefið að sök að hafa „með fjölkynngi og óleyfilegum meðölum hindrað afla og fiskibrögð á skipi séra Björns Snæbjörnssonar“.
* Páll Oddsson af Vatnsnesi í Húnavatnssýslu brenndur á Alþingi, sakaður um að hafa með göldrum valdið veikindum og andlátum fjölda fólks.
* Sigríði Þórðardóttur, 19 ára, drekkt í Austur-Húnavatnssýslu fyrir blóðskömm. Stjúpfaðir hennar, Bjarni Sveinsson, var tekinn af lífi á Alþingi árið áður vegna sama máls.

## Erlendis

* 19. febrúar - England og Holland gerðu með sér friðarsáttmála; Westminster-sáttmálann.
* 21. maí - Jóhann Sobieski var kjörinn konungur Pólsk-litháíska samveldisins.
* 7. júlí - Íbúar á Sikiley gerðu uppreisn gegn spænskum valdhöfum.
* 16. júlí - Hollendingar gerðu tilraun til að ná eyjunni Martinique í Karíbahafi af Frökkum. Sendu þeir tugi skipa og yfir 3.000 manns þangað en urðu frá að víkja eftir mikið mannfall og góðar varnir Frakka.
* 4. október - Fransk hollenska stríðið: Frakkar og Hollendingar mættust í tugþúsunda orrustu sunnan við Strasbourg.
### Ódagsett
* Bresku Vestur-Indíur voru stofnaðar.
* Marattaveldið var stofnað á Indlandi.

### Fædd
* Mars - Jethro Tull, enskur búfræðingur (d. 1741).
* 17. júlí - Isaac Watts, enskt sálmaskáld (d. 1748).
* 2. ágúst -  Filippus 2. hertogi af Orléans (d. 1723)

### Dáin
* 12. ágúst - Philippe de Champaigne, franskur listmálari (f. 1602).
* 28. október - Hallgrímur Pétursson skáld og prestur dó úr holdsveiki (f. 1614).
* 8. nóvember - John Milton, breskt skáld (f. 1608).

## Tilvísanir
1684

Árið **1684** (**MDCLXXXIV** í rómverskum tölum) var 84. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Ulrik Christian Gyldenløve var skipaður stiftamtmaður á Íslandi, aðeins sex ára gamall.
* Einokunarverslunin: Umdæmaverslun tók við af félagsverslun.
* Jón Hreggviðsson var dæmdur til dauða á Alþingi fyrir morð á Sigurði Snorrasyni, böðli.
* Eldgos hófst í Grímsvötnum.

### Fædd
### Dáin
* 22. júlí - Gísli Þorláksson Hólabiskup.

**Opinberar [[aftaka|aftökur]]**
* 9. júlí: 
** Helgu Gunnarsdóttur úr Hrútafirði í Strandasýslu, 33 ára, drekkt á Alþingi fyrir blóðskömm.
** Vilkin Árnason hengdur á Alþingi fyrir þjófnað og flótta úr járnum.
** Guðrúnu Jónsdóttur frá Bessastöðum, 29 ára, drekkt á Alþingi fyrir dulsmál.
** Sigvaldi Jónsson frá Kirkjulandshjáleigu í Rangárvallasýslu, 24 ára, hálshogginn á Alþingi fyrir morð á Ólafi nokkrum, hjáleigumanni föður síns.

## Erlendis

* 25. apríl - Lýðveldið Feneyjar lýsti stríði á hendur Ottómanveldinu vegna yfirráða á Pelópsskagi á Grikklandi.
* 18. maí til 28. maí: Franski flotinn gerði loftárásir á Lýðveldið Genúa. Borgin Genúa eyðilagðist að tveimur þriðju hluta.
* 7. júní - Franski herinn tók Lúxemborg-borg af Spánverjum eftir 6 vikna umsátur. Hertogadæmið Lúxemborg varð hluti af Frakklandi en var áður hluti af Spænsku Niðurlöndum.
* 24. júlí - Robert de LaSalle lagði upp frá Frakklandi með stóran leiðangur í þeim tilgangi að koma upp franskri landnemabyggð við ósa Mississippifljóts. 
* 7. október - Hotta Masatoshi, aðalráðgjafi Tokugawa Tsunayoshi, herstjóra í Japan, var myrtur. 
* 10. desember - Edmund Halley las afleiðslu lögmála Keplers út frá kenningu Newtons um þyngdaraflið upp á fundi hjá Konunglega breska vísindafélaginu.

### Fædd
* 22. mars - William Pulteney, breskur stjórnmálamaður. Forsætisráðherra Bretlands í 3 daga. (d. 1764)
* 31. mars - Francesco Durante, ítalskt tónskáld (d. 1755).
* 15. apríl - Katrín 1. keisaraynja Rússlands (d. 1727).
* 10. október - Antoine Watteau, franskur listmálari (d. 1721).
* 3. desember - Ludvig Holberg, danskur rithöfundur og leikskáld (d.1754).

### Dáin
* 24. mars - Pieter de Hooch, hollenskur listmálari.  (f. 1629)
* 1. apríl - Roger Williams, enskur guðfræðingur (f. 1603).
* 1. október - Pierre Corneille, franskt leikskáld (f. 1606).

## Tilvísanir
1691

Árið **1691** (**MDCXCI** í rómverskum tölum) var 91. ár 17. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Ágrip um söngfræði eftir Þórð biskup Þorláksson birtist í 6. útgáfu sálmabókarinnar Grallarans.
* Jón Vídalín kom til Íslands eftir dvöl í Danmörku.

### Fædd
* 7. desember - Ólafur Gíslason, biskup í Skálholti frá 1747 (d. 1753).

### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Tveir menn hengdir fyrir þjófnað í Snæfellsness- og Hnappadalasýslu, Einar Gíslason og Eiríkur Gíslason.

## Erlendis

* 14. janúar - Um 1500 spænskir hermenn og sjóliðar réðust á frönsku Hispaníóla (Nú Haítí). 
* 5. mars - Níu ára stríðið: Franskur her settist um spænska bæinn Mons sem var á valdi Spænsku Niðurlanda. Íbúar gáfust upp fyrir umsátursmönnum í lok mánaðarins.
* 20. mars - Uppreisn Leislers: Jacob Leisler gafst upp fyrir nýjum landstjóra í New York.
* 6. maí - Spænski rannsóknarrétturinn neyddi 219 gyðinga í Palma á Majorka til að skírast. Þegar 37 reyndu að flýja eyjuna voru þeir brenndir lifandi. 
* 16. maí - Jacob Leisler var hengdur fyrir drottinsvik.
* Júní - Akmeð 2. varð Tyrkjasoldán.
* 12. júlí - Antonio Pignatelli varð Innósentíus 12. páfi.
* 12. júlí - Her Vilhjálms sigrar her Jakobs 2. í orrustunni við Aughrim.
* 19. ágúst - Ottómanveldið og Hið heilaga rómverska keisaradæmi áttust við í orrustunni við Slankamen (nú í Serbíu). Yfir 25.000 Ottómanar létust.
* 3. október - Limerick-sáttmálinn batt endi á átök milli Vilhjálms og Jakobíta á Írlandi.
* 17. október - Plymouth-nýlendan var innlimuð í Massachusettsflóanýlenduna í Nýja Englandi.
### Ódagsettir atburðir
* Michel Rolle fann upp setningu Rolles.
* Kalkamongólar gáfust upp fyrir Kingveldinu; Þar með var stærstur hluti þess sem í dag er Mongólía orðinn hluti af Kína.

## Fædd
* 25. ágúst - Alessandro Galilei, ítalskur arkitekt (d. 1736).
* 28. október - Peder Wessel Tordenskjold (d. 1720), norsk sjóhetja í Norðurlandaófriðnum mikla 1700-1721.

## Dáin
* 1. febrúar - Alexander 8. páfi (f. 1610).
* 23. júní - Súleiman 2. Tyrkjasoldán (f. 1642).
* 8. desember - Richard Baxter, enskur guðfræðingur (f. 1615).
* 30. desember - Robert Boyle, írskur efnafræðingur (f. 1627).

## Tilvísanir
1697

Árið **1697** (**MDCXCVII** í rómverskum tölum) var 67. ár 17. aldar. Það hófst á þriðjudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu eða föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Veturinn var kallaður *[[Vatnsleysuvetur]]* á Íslandi.
* Eldgos varð í Vatnajökli.
* Björn Þorleifsson var vígður Hólabiskup.
* Síðasta tölublað Alþingisbókarinnar kom út.

### Fædd
* Jón Þorkelsson Thorcillius, skólameistari og menntafrömuður (d. 1759).

### Dáin
* 17. mars - Þórður Þorláksson biskup í Skálholti (f. 1637).

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Ólafur Brandsson og Þorsteinn Þorleifsson frá Dalasýslu hálshoggnir á Alþingi fyrir morð.
* Sigurður Skúlason, 16–17 ára, og Jón Jónsson Gráni, 20 ára, báðir úr Hegranesþingi, hengdir á Alþingi fyrir þjófnað.
* 1. júlí - Jóreiði Þorgeirsdóttur af Bakkárholtshjáleigu í Ölfusi drekkt í Öxará vegna dulsmáls.

## Erlendis

* 8. janúar - Thomas Aikenhead, skoskur námsmaður, var tekinn af lífi fyrir guðlast, sá síðasti í Bretlandi.
* 9. mars - Pétur mikli hóf ferð sína um Evrópu dulbúinn sem „Pjotr Mikhaílov skotliði“.
* 13. mars - Spánverjar náðu yfirráðum yfir svæðinu Petén (núverandi Gvatemala) og Júkatan.
* 5. apríl - Karl 12. varð konungur Svíþjóðar, 14 ára gamall.
* 23. apríl - Kínverjar náðu yfirráðum yfir Mongólíu. Síðasti leiðtogi Mongólíu, Galdan Boshugtu Khan, innbyrði banvænt eitur.
* 6. maí - Franski sjóliðsforinginn Bernard Desjean, réðist á höfnina við Cartagena (núverandi Kólumbíu) með 1.200 menn og 650 sjóræningjamálaliða og rændi þar og ruplaði.
* 17. maí - Konungshöllin Tre kronor í Stokkhólmi brann til grunna. Konungsfjölskyldan flutti í Wrangel-höll.
* 10. júní - Síðasta stóra nornabrennan fór fram í Vestur-Evrópu þegar fimm nornir í Paisley, Skotlandi voru brenndar.
* 6. júlí - Lýðveldið Feneyjar og Ottómanveldið áttust við í stórri sjóorrustu þar sem 25 skip voru hvoru megin. Önnur sjóorrusta fór fram í september.
* 10. ágúst - Frakkar náðu yfirráðum yfir Barselóna frá Austurríkismönnum, eftir 52 ára umsátur.
* 20. september - Ryswick-samningurinn batt enda á Níu ára stríðið milli Frakklands og Bandalagsins mikla. Samningurinn leysti ekki nein deilumál og fimm árum síðar hófst því Spænska erfðastríðið milli sömu aðila. 
* 2. desember - Pálskirkjan í London hélt sína fyrstu helgiathöfn eftir að gamla kirkjan eyðilagðist í Lundúnabrunanum mikla árið 1666.
* Hungursneyðir voru í Skandinavíu, Finnlandi, Eistlandi, Lettlandi og Skotlandi.

### Fædd
* 6. ágúst - Karl 7. keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1745).
* 7. október - Canaletto, ítalskur listmálari (d. 1768).
* 10. nóvember - William Hogarth, enskur skopmyndateiknari (d. 1764).

### Dáin
* 8. janúar - Thomas Aikenhead, skoskur námsmaður og síðasti maðurinn sem tekinn var af lífi fyrir guðlast í Bretlandi (f. um 1678).
* 16. janúar - Georg Mohr, danskur stærðfræðingur (f. 1640).
* 5. apríl - Karl 11. Svíakonungur (f. 1655).
* 8. apríl - Niels Juel, danskur flotaforingi (f. 1629).

## Tilvísanir