open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dagur Sigurðarson

**Dagur Sigurðarson** (6. ágúst 1937 - 19. febrúar 1994) var íslenskt skáld, þýðandi og myndlistarmaður. Hann er meðal þekktustu bóhema og andborgara á Íslandi á 20. öld. 

Foreldrar Dags voru  Sigurður S. Thoroddsen verkfræðingur og Jakobína Margrét Tulinius kennari. Dagur útskrifaðist frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1960. Dagur átti 9 börn.

## Ljóðabækur Dags
* *Hlutabréf í sólarlaginu* - 1958
* *Milljónaævintýrið* - 1960
* *Hundabærinn eða viðreisn efnahagslífsins* - 1963
* *Níðstaung hin meiri* - 1965
* *Nokkur amerísk ljóð* - 1966 (þýðingar) 
* *Rógmálmur og grásilfur* - 1971
* *Meðvituð breikkun á rasskati* - 1974
* *Frumskógardrottningin fórnar Tarsan* - 1974
* *Fagurskinna* - 1976
* *Karlson og kerling hel* - 1976
* *Venjuleg húsmóðir* - 1977
* *Sólskinsfífl* - 1980
* *Fyrir Laugavegsgos* - 1985
* *Kella er ekkert skyld þeim* - 1988
* *Glímuskjálfti* - 1989 (Heildarsafn ljóða Dags)

## Tenglar
* ''Dagur Sigurðarson''; grein í DV 1994, 9. mars, 58
* ''Minningarbrot um Dag''; grein í Eintaki 1994
Lög unga fólksins

**Lög unga fólksins** getur átt við um:
* Útvarpsþáttinn *[[Lög unga fólksins (útvarpsþáttur)|Lög unga fólksins]]* sem var á dagskrá Ríkisútvarpsins frá 1958 til 1987
* Barnaplötuna *[[Lög unga fólksins (hljómplata)|Lög unga fólksins]]* sem kom út árið 1977
Lög unga fólksins (hljómplata)

***Lög unga fólksins*** er breiðskífa (barnaplata) með hljómsveitinni Hrekkjusvín sem var samstarfsverkefni  Spilverks þjóðanna og Þokkabótar. Platan kom út haustið 1977. Allir textar plötunnar eru eftir Pétur Gunnarsson en lögin eru eftir Valgeir Guðjónsson og Leif Hauksson. Pétur og Spilverkið höfðu skömmu áður unnið saman að uppsetningu leikritsins *[[Grænjaxlar (leikrit)|Grænjaxla]]* og gerð plötunnar Sturlu sem kom út sama ár. 

Platan var endurútgefin á geisladiski af Senu árið 1998. Árið 2009 var hún valin í 17. sæti yfir 100 bestu plötur Íslandssögunnar af notendum vefjarins Tónlist.is.

## Lög
# Afasögur — 2:38
# Hvað ætlar þú að verða? — 1:56
# Gettu hvað ég heiti — 2:02
# Grýla — 2:54
# Ekki bíl — 2:21
# Lygaramerki á tánum — 2:03
# Sumardagurinn fyrsti — 2:24
# Sæmi rokk — 2:16
# Hrekkjusvín — 2:43
# Gestir út um allt — 3:21
# Krómkallar — 2:22
# Ævintýri — 2:05
# Gagn og gaman — 2:43
# Ég reyni — 3:28
# Ég skil — 3:16
# Uppáhaldslag rauðhærðu bingódrottningarinnar frá San Reno — 1:39
Allra meina bót

**Allra meina bót** getur átt við um:
* Undralyf
* Söngleikinn *[[Allra meina bót (söngleikur)|Allra meina bót]]* eftir Jónas Árnason og Jón Múla Árnason frá 1961
* Barnaplötuna *[[Allra meina bót (hljómplata)|Allra meina bót]]* með hljómsveitinni Change frá 1975
Mjallhvít og dvergarnir sjö (teiknimynd frá 1937)

***Mjallhvít og dvergarnir sjö*** (enska: *Snow White and the Seven Dwarfs*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1937. Myndin er byggð á ævintýrinu um Mjallhvíti.
## Söguþráður
Mjallhvít er ofsótt af afbrýðisamri stjúpmóður sinni, drottningunni, og leitar skjóls úti í skógi hjá sjö dvergum. Drottningin gefur Mjallhvíti eitrað epli, en prinsinn finnur hana og vekur hana af dvala með kossi.

## Íslensk talsetning

### Lög

## Tilvísanir

## Tenglar
*
HIV

**HIV** (skammstöfun komin frá enska heitinu **human immunodeficiency virus** *(„ónæmisskerðingar-veira í manninum“),* á íslensku stundum kölluð **eyðniveira***)* er veira sem ræðst á ónæmiskerfi mannsins. HIV getur smitast með blóði, sæði, leggangavökva og brjóstamjólk.

Veiran er af gerð víxlveira *(retróveira)* og af undirgerð hæggengra veira *(lentivirus)*. Hún sýkir frumur sem gegna hlutverki í ónæmiskerfi mannsins, þá aðallega T-hjálparfrumur af undirgerð CD4+. T-hjálparfrumur eru nauðsynlegar fyrir lært ónæmi, þ.e. að líkaminn geti varist þeim sýklum sem hann hefur séð áður. Veiran drepur þessar frumur. Nokkrum árum eftir sýkingu er fjöldi CD4+ T-hjálparfrumna orðinn svo lágur að líkaminn getur ekki lengur varist nýjum sýkingum.

Einkenni eru mjög lengi að koma fram. Tæpum 2 mánuðum eftir smit fá margir höfuðverk og hita, en næstu einkenni eftir það koma ekki fram fyrr en mörgum árum síðar. Þá hefur veiran veikt ónæmiskerfið verulega og fólk fær ýmsar tækifærissýkingar. Þá kallast sjúkdómurinn alnæmi eða eyðni.

Ekki er hægt að greina sýkingu fyrr en 2 mánuðum eftir smit. Lækning við HIV er ekki til, en hægt er að halda sýkingunni algerlega í skefjum með nýjum lyfjum. Með réttri lyfjameðferð er einstaklingur ekki smitandi. Án meðferðar má reikna með að lifa í 9 til 11 ár.

Í lok árs 2016 höfðu samtals 361 greinst með HIV á Íslandi frá upphafi, 257 karlar og 104 konur. Af þeim höfðu 73 greinst með alnæmi og 39 látist af völdum HIV. Árlega greinast undir 30 einstaklingar með HIV á Íslandi.

Sambærilegar veirur finnast einnig í dýrum og eru um 4% katta heimsins sýktir af katta-eyðniveirunni.

## Tenglar
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvitnanir
Guðmundur Böðvarsson

**Guðmundur Böðvarson** (1. september 1904 – 3. apríl 1974) var íslenskt skáld, þýðandi og bóndi. 

Guðmundur fæddist að Kirkjubóli í Hvítársíðu í Borgarfirði og bjó þar mestalla ævi sína. Hann vakti athygli með fyrstu ljóðabók sinni, *Kyssti mig sól*, árið 1936. Alls gaf hann út tíu frumsamdar ljóðabækur og þýddi auk þess, tólf kviður úr *Gleðileiknum guðdómlega* eftir Dante Alighieri. Auk þess gaf hann út eina skáldsögu, þrjú sagnasöfn og skrifaði ótal greinar, enda var hann virkur í pólitískri baráttu, einkum gegn bandarískri hersetu á Íslandi. Guðmundur sat mörg ár í hreppsnefnd í Hvítársíðu og var í nokkur ár formaður skólanefndar Reykholtsskóla. 

Guðmundur kvæntist frænku sinni Ingibjörgu Sigurðardóttur frá Hvammi í Hvítársíðu, árið 1931 og bjó með henni þangað til hún lést 1971. Þau eignuðust þrjú börn saman. Þar á meðal er rithöfundurinn Böðvar Guðmundsson. Guðmundur var jarðsunginn á Gilsbakka.

## Eitt og annað
* Silja Aðalsteinsdóttir skrifaði bók um Guðmund sem nefndist: *Skáldið sem sólin kyssti*.

## Ritverk Guðmundar Böðvarssonar
* Kyssti mig sól - 1936
* Hin hvítu skip - 1939
* Álfar kvöldsins - 1941
* Undir óttunnar himni - 1944
* Kristallinn í hylnum - 1952
* Kvæðasafn - 1956
* Dyr í vegginn -  1958
* Minn guð og þinn -  1960
* Saltkorn í mold I-II -  1962 og 1965
* Landsvísur -  1963
* Hríðarspor -  1965
* Dante Aligieri: tólf kviður úr Gleðileiknum guðdómlega.La Divina Commedia - 1968
* Innan hringsins - 1969
* Safnrit I. Línur upp og niður:Atreifur og aðrir fuglar - 1971
* Safnrit II. Línur upp og niður: Konan sem lá úti - 1972
* Safnrit III.Línur upp og niður:,,- og fjaðrirnar fjórar” - 1973
* Þjóðhátíðaljóð - 1974
* Safnrit IV. Ljóðasafn I - 1974
* Safnrit V. Ljóðasafn II - 1975
* Safnrit VI. Ljóðasafn III- - 1976
* Safnrit VII. Ljóðasafn IV -  1976

## Heimild og ítarefni
* 

## Tenglar
* Eftirmáli við Skáldið sem sólin kyssti;  Silja Aðalsteinsdóttir, Tímarit Máls og menningar júní 1995, bls. 96&ndash;101.
Hefðarfrúin og umrenningurinn

***Hefðarfrúin og umrenningurinn*** (enska: *Lady and the Tramp*) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Productions. Myndin var frumsýnd þann 22. júní 1955.

Kvikmyndin var fimmtánda kvikmynd Disney-kvikmyndaversins í fullri lengd. Leikstjórar myndarinnar voru þeir Clyde Geronimi, Wilfred Jackson og Hamilton Luske. Framleiðandinn var Walt Disney. Handritshöfundar voru Erdman Penner, Joe Rinaldi, Ralph Wright, Don DaGradi og Joe Grant. Tónlistin í myndinni er eftir Oliver Wallace. Árið 2001 var gerð framhaldsmynd, *[[Hefðarfrúin og umrenningurinn 2: Vaskur í ævintýraleit]]*, sem var aðeins dreift á mynddiski.

## Íslensk talsetning

### Lög í myndinni


## Tæknilega

## Tilvísanir


## Tengill
*
OS

**OS** getur átt við:

**[[Stýrikerfi|Operating system]]* (þ.e. stýrikerfi), forrit sem heldur utan um öll forrit og allan vélbúnað í tölvum
*Orkustofnun
* *[[Oculus sinister]]*, latína sem merkir „vinstra auga“ þegar talað er um gleraugu
Orkustofnun

**Orkustofnun** var ríkisstofnun sem starfar undir yfirstjórn iðnaðarráðuneytisins.

Hlutverk hennar var samkvæmt lögum um Orkustofnun: 

* að vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um orkumál og önnur auðlindamál sem stofnuninni eru falin með lögum og veita stjórnvöldum ráðgjöf og umsagnir um þau mál 
* að standa fyrir rannsóknum á orkubúskap þjóðarinnar, á orkulindum landsins og hafsbotnsins og á öðrum jarðrænum auðlindum þannig að unnt sé að meta þær og veita stjórnvöldum ráðgjöf um skynsamlega og hagkvæma nýtingu þeirra 
* að safna gögnum um orkulindir og aðrar jarðrænar auðlindir, nýtingu þeirra og orkubúskap landsmanna, varðveita þau og miðla upplýsingum til stjórnvalda og almennings 
* að vinna að áætlanagerð til langs tíma um orkubúskap þjóðarinnar og hagnýtingu orkulinda og annarra jarðrænna auðlinda landsins og hafsbotnsins 
* að stuðla að samvinnu þeirra sem sinna orkurannsóknum og samræmingu á rannsóknarverkefnum 
* að fylgjast í umboði ráðherra með framkvæmd opinberra leyfa sem gefin eru út til rannsóknar og nýtingar jarðrænna auðlinda * og reksturs orkuvera og annarra meiri háttar orkumannvirkja 
* að annast umsýslu Orkusjóðs 

Að auki átti Orkustofnun að annast eftirlit með fyrirtækjum sem starfa samkvæmt raforkulögum (nr. 65/2003). Eftirlit stofnunarinnar varðaði setningu tekjumarka og eftirlit með gjaldskrám fyrir sérleyfisstarfsemi raforkufyrirtækja, bókhaldslegan aðskilnað fyrirtækja sem stunda mismunandi starfsemi samkvæmt lögunum og eftirlit með gæði raforku.

Jarðhitaskóli Háskóla Sameinuðuþjóðanna (JHS) starfaði innan vébanda Orkustofnunar.
Íslenskar orkurannsóknir (ÍSOR) voru fyrrum hluti Orkustofnunar en eru nú sjálfstætt ríkisfyrirtæki.

Forveri Orkustofnunar var Raforkumálaskrifstofan, sem var sett á fót 1946. Henni var breytt í Orkustofnun 1. júlí 1967 um svipað leyti og Landsvirkjun og Rafmagnsveitur ríkisins voru skildar frá henni. 

Árið 2024 sameinaðist Orkustofnun Umhverfisstofnun og varð að Umhverfis- og orkustofnun.

## Tilvísun
Lightning

**Lightning** er nítján feta (tæplega sex metra) löng þrímenningskæna hönnuð af bandaríska skútuhönnuðinum Olin Stephens árið 1938. Hún er búin bermúdasegli, fokku og belgsegli. Skrokkurinn er 320 kg að þyngd og kjölurinn einn er 60 kg, smíðaður úr stáli, þannig að báturinn nálgast það að vera stöðugur eins og lítill kjölbátur með kjölfestu. 

## Tenglar
* International Lightning Class Association
RS Tera

**RS Tera** er 9,5 feta (2,9 metra) löng einmenningskæna hönnuð af enska skútuhönnuðinum Paul Handley árið 2005 og hugsuð sem keppnis- eða æfingabátur fyrir unga siglingamenn. Hún varð alþjóðleg keppnisgerð hjá Alþjóða siglingasambandinu árið 2007. RS Tera er steypt úr hitadeigu plasti og vegur aðeins 33 kg án reiða.
RS Feva

**RS Feva** er tólf feta (3,6 metra) löng tvímenningskæna hönnuð af enska skútuhönnuðinum Paul Handley árið 2002. Báturinn er vinsæll keppnisbátur fyrir unga siglingamenn. Hann er ýmist búinn fullsprekuðu bermúdasegli, fokku og gennaker (RS Feva XL) eða einu ósprekuðu stórsegli (RS Feva S). 

## Tenglar
* RS Feva Owners Club
Moth

**Moth** er heiti á nokkrum gerðum ellefu feta (3,3 metra) langra einmenningskæna sem hafa verið vinsælar í enskumælandi löndum frá því á 4. áratug 20. aldar. International Moth-bátar eru þekktastir fyrir að vera spaðabátar sem lyfta sér upp úr vatninu á ferð.

## Saga
Moth varð til í Bandaríkjunum þegar gerðin var formlega skráð undir heitinu „International Moth Class Association“ eða IMCA árið 1932. Fyrstu bátarnir voru smíðaðir í Atlantic City árið 1929 en mjög svipaði bátar höfðu þá þróast í Inverloch í Ástralíu frá 1928 og mynduðu þar gerðina „Inverloch Eleven Footer“. 1933 breyttu Ástralir heiti gerðarinnar í Moth, þrátt fyrir að sá munur væri á reiða gerðanna tveggja að bandarísku seglin voru minni og mastrið styttra en á þeim áströlsku. 

Eftir Síðari heimsstyrjöldina urðu bandarísku Moth-bátarnir vinsælir í Evrópu. Ein af þeim tegundum sem þar þróaðist varð síðar sérstök gerð, svokölluð Evrópukæna. Ástralir hófu um það leyti baráttu fyrir því að reglur yrðu rýmkaðar svo þeirra Moth-bátar gætu tekið þátt í alþjóðlegum mótum. 1971 bjó IMCA til nýjar reglur sem samþykktu stærri fullsprekuð segl eins og á áströlsku bátunum, og líka hliðarvængi sem þá voru nýkomnir fram. Um leið var skipulagi IMCA breytt þannig að samtökin urðu alþjóðleg en ekki aðeins bandarísk. Við þetta snarminnkaði þátttaka Bandarískra Moth-siglara í mótum og þróun gerðarinnar fluttist til Evrópu og Ástralíu.

Áhugi á hefðbundnum bandarískum Moth-bátum jókst síðan aftur í Bandaríkjunum á 9. áratugnum og frá 1990 hefur verið keppt á svokölluðum „Classic Moth“.

## Tenglar
* Classic Moth Boat Association
* International Moth Class Association
Gunnsteinn Sigurðsson

**Gunnsteinn Sigurðsson** (fæddur 26. ágúst 1950 í Vestmannaeyjum) var bæjarstjóri Kópavogs 2009-2010. Hann tók við embættinu af Gunnari Birgissyni 1. júlí 2009. 

Gunnsteinn var fyrst kjörinn í bæjarstjórn Kópavogs 2002 og var bæjarfulltrúi þar til 2010 þegar hann gaf ekki kost á sér í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins. Gunnsteinn er kennaramenntaður og var kennari við Digranesskóla í 20 ár. Að loknu framhaldsnámi í Kaupmannahöfn var hann ráðinn aðstoðarskólastjóri Smáraskóla og 1997 var hann svo ráðinn skólastjóri Lindaskóla.

## Heimildir
*
Svartfuglinn

**Svartfuglinn** er gönguhátíð sem haldin hefur verið árlega á sunnanverðum Vestfjörðum frá árinu 2006. Hátíðin er fjögurra daga hátíð sem haldin er síðustu helgina í júlí ár hvert. 

Markmið hátíðarinnar er að gefa fólki tækifæri til að kynnast náttúruperlum, menningu og sögu svæðisins með þátttöku í gönguferðum með leiðsögn og ýmsum uppákomum sem staðið er fyrir. Svæði hátíðarinnar er Arnarfjörður, Tálknafjörður og Patreksfjörður auk norðanverðs Breiðafjarðar.

Svartfuglinn dregur nafn sitt af tvennu. Annars vegar er það svartfuglinn í Látrabjargi, stærsta fuglabjargi Evrópu og stærstu álkubyggð heims (álkan er svartfuglstegund). Hins vegar er þetta tilvísun í nafnið á leikriti Gunnars Gunnarssonar, Svartfugl, sem fjallar um morðin á Sjöundá. Ein af aðal áskorunum gönguhátíðarinnar er einmitt flóttaleið Bjarna á Sjöundá sem hann fór þegar hann strauk úr gæsluvarðhaldi hjá sýslumanninum á Haga á Barðaströnd og gekk fyrir Stálfjallið og yfir að Sjöundá. Sú leið er talin ófær öllum nema þaulkunnugum enda þarf þar að gæta að sjávarföllum og þræða einstigi í snarbröttum klettum.

Hugmyndasmiður og skipuleggjandi hátíðarinnar er Hjörtur Smárason

## Gönguleiðir
Meðal þeirra gönguleiða sem boðið hefur verið upp á á hátíðinni er Látrabjargið þar sem gengið er eftir bjarginu frá Geldingarskorardal að Bjargtöngum, slóðir Gísla Súrssonar í Geirþjófsfirði, biskupagatan úr Sellátrum við Tálknafjörð, gegnum Krossadal og yfir í Selárdal við Arnarfjörð, göngu frá Melanesi framhjá Sjöundá og yfir í surtarbrandsnámurnar í Stálfjalli auk fleirri gönguleiða.

## Tenglar
* ''Svartfuglinn''
Auður djúpúðga Ívarsdóttir

**Auður djúpúðga Ívarsdóttir** – (**Auður hin djúpúðga** eða **djúpauðga**, var uppi um 700) – var dóttir Ívars víðfaðma konungs í Svíþjóð, Danmörku og víðar á Norðurlöndum. Hún var móðir Haralds hilditannar, sem sagt er frá í ritunum *[[Sögubrot af fornkonungum|Sögubroti af fornkonungum]]*, *[[Hversu Noregur byggðist]]* og *[[Hyndluljóð]]um*. Ekki má rugla Auði djúpúðgu Ívarsdóttur við Auði djúpúðgu Ketilsdóttur sem var landnámskona á Íslandi. 

Ívar víðfaðmi faðir hennar gifti hana Hræreki konungi af Sjálandi, en vissi þó að hún vildi heldur eiga Helga bróður hans. Þau Auður og Hrærekur eignuðust soninn Harald hilditönn. Ívar víðfaðmi sagði Hræreki að Auður héldi fram hjá honum með Helga, og varð það til þess að Hrærekur drap Helga bróður sinn. Ívar lét þá drepa Hrærek og lagði undir sig Sjáland.

Auður flýði þá til Garðaríkis með son sinn Harald hilditönn, giftist Ráðbarði konungi þar og eignuðust þau soninn Randver. Ívar faðir hennar varð afar reiður yfir því að Auður hafði gift sig án hans leyfis. Þrátt fyrir háan aldur lagði hann af stað til Garðaríkis til að sækja hana, en dó á leiðinni. Haraldur hilditönn fór þá til Svíþjóðar til að taka við konungdæminu eftir afa sinn og naut til þess stuðnings Ráðbarðs stjúpföður síns.

## Heimild
* 

## Tengt efni
* Auður djúpúðga Ketilsdóttir
* Fornaldarsögur
Garðaríki

**Garðaríki** eða **Garðaveldi** er gamalt norrænt nafn á þeim hluta Rússlands og Úkraínu, sem á víkingaöld var að hluta numinn af norrænum mönnum, einkum Svíum og stjórnað af þeim um tíma. Þeir lögðu einkum undir sig svæði í grennd við stærstu árnar og fljótin, allt suður að Kænugarði, og nýttu árnar sem siglingaleiðir suður til Svartahafs og jafnvel Kaspíahafs. 

Stundum var notuð styttingin *Garðar* um Garðaríki. Einnig var oft notað nafnið **Austurvegur** – *að fara í Austurveg* – (stundum *Austurlönd* eða *Austurríki*). Loks var Garðaríki stundum kallað **Svíþjóð hin mikla** eða **Svíþjóð hin kalda** (t.d. í Heimskringlu), sem vísar til þess að þetta var aðal útrásarsvæði Svía á víkingaöld. Þeir lögðu einnig undir sig landsvæði víða meðfram ströndum Eystrasalts, sem sum hver eru sænskumælandi enn í dag, t.d. í Finnlandi.

Nafnið *Garðaríki* er venjulega talið merkja „ríki hinna víggirtu borga“, og er sennilega dregið af röð sænsk-slavneskra borga meðfram rússnesku stóránum. Aldeigjuborg (Staraja Ladoga) var þeirra nyrst. *Garður* er af sömu rót og slavneska orðið *grad* eða *gorod* = „borg“ eða „virki“. Garður þýðir m.a. veggur, varnarveggur, virki, en fór síðar að vísa einnig til þess sem var innan virkisveggjanna, þ.e. borgarinnar. 

Þegar Svíar fóru að sækja inn á svæðið voru þeir af innfæddum kallaðir *Rus*. Talið er að nafnið sé dregið af finnska nafninu á Svíþjóð (*Ruotsi*) eða því eistneska (*Rootsi*). Þróun stjórnmála leiddi síðar til þess að farið var að nota þetta nafn um Garðaríki: Rússland. Annars hafa komið fram fleiri kenningar um uppruna nafnsins Rússar.

Í fornsögunum og öðrum norrænum heimildum er *[[Hólmgarður]]* (Novgorod) talinn höfuðborg Garðaríkis. Aðrar borgir sem eru nefndar í fornsögunum eru Aldeigjuborg (Staraja Ladoga eða Gamla Ladoga), Kænugarður (Kyjív), Palteskja (Polotsk), Smaleskja (Smolensk), Súrsdalar (Suzdal), Móramar (Murom), og Ráðstofa (Rostov).

Lýsingarorðið *gerskur* var stundum notað um hluti eða menn sem komu frá *Garðaríki* og í seinni tíð hefur hugtakið stundum átt við um Rússland nútímans. Halldór Laxness kallar eina bók sína *Gerska ævintýrið* (1938), hún fjallar um Sovétríki þess tíma, séð með augum hans. (Dæmi eru um að *gerskur* eða *girskur* sé notað um þá sem koma frá Miklagarði).

## Þjóðsögulegir konungar í Garðaríki
* Sigurlami (*[[Hervarar saga]]*)
* Svafurlami (*Hervarar saga*)
* Hrollaugur (*Hervarar saga*)
* Ráðbarður (*[[Sögubrot af fornkonungum]]*)
* Hreggviður (*[[Göngu-Hrólfs saga]]*)
* Hálfdan Brönufóstri (*[[Sörla saga sterka]]*)

## Tengt efni
* Væringjar
* Slavnesk tungumál

## Heimildir
* Árni Bergmann (þýð.): *Rússa sögur og Igorskviða*, Rvík 2009. — Lærdómsrit Hins íslenska bókmenntafélags. 
*
Nicolas Appert

**Nicolas Appert** (17. nóvember 1749 – 1. júní 1841) var franskur kryddbakari og uppfinningamaður. Hann er stundum nefndur „faðir niðursuðunnar“.

## Tengt efni
* Niðursuða
* Niðursuðudós

## Heimild
Soay

**Soay** er nafn nokkurra skoskra eyja. Það er dregið af *so-ey* eða Sauðey sem norrænir menn nefndu eyjurnar.

Á meðal þess nefndra eyja eru:

* Soay í St Kilda-eyjaklasanum
* Soay, Skye sunnan við Skye
* Eyjurnar Soay Mòr og Soay Beag í Ytri-Hebrides

Nafnið getur einnig átt við:
* Soay-sauðfé
Sundrunarefni

**Sundrunarefni** er efni sem bætt er í upplausn til að hindra að hún setjist til eða fari í kekki.

Sundrunarefni eru m.a. notuð til að hreinsa olíumengun í hafi en olía brotnar hægt niður við venjulegar kringumstæður því hún er samsafn af löngum keðjum ur kolefnis- og vetnisatómum. Sundrunarefni draga úr yfirborðsspennu milli vatns og olíu með því að sundra olíu í minni dropa. Niðurbrot olíu eykst því olía dreifist um vatnið og yfirborð olíu sem snertir vatnfasa eykst. Sundrunarefni valda því einnig að olía dreifist um vatnið en flýtur ekki aðeins á yfirborðinu.
Laufey Valdimarsdóttir

**Laufey Valdimarsdóttir** (1. mars 1890 – 9. desember 1945) var íslensk kvenréttindakona. Hún var dóttir Bríetar Bjarnhéðinsdóttur ritstjóra Kvennablaðsins og Valdimars Ásmundssonar ritstjóra *[[Fjallkonan (blað)|Fjallkonunnar]]*. Bróðir hennar var Héðinn Valdimarsson stjórnmálamaður og verkalýðsforingi.

Laufey lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík fyrst íslenskra kvenna árið 1910 með 1. einkunn og hóf nám við Kaupmannahafnarháskóla en lauk ekki prófi þaðan. Hún varð formaður Kvenréttindafélags Íslands árið 1927 og fyrsti formaður Mæðrastyrksnefndar 1928. Hún lést í París þar sem hún var á leið á alþjóðaþing kvenna í Sviss.

## Tengill
* ''Laufey Valdimarsdóttir látin'', Þjóðviljinn 29. desember 1945
Styx (aðgreining)

**Styx** getur átt við eftirfarandi:
* Styx, á í grískri goðafræði
* Hljómsveitina Styx
** Samnefnda breiðskífu
* Styx, kvikmynd frá árinu 2001

## Landafræði
* Styx í Nýja Suður-Wales, Ástralíu
* Styx í Queensland, Ástralíu
* Styx í Tasmania, Ástralíu
* Styx í Ontario, Kanada
* Styx-dalur í Ástralíu
* Styx, fjórar ár á Nýja-Sjálandi
* Styx, í Perm í Rússlandi
* Styx í Alabama í Bandaríkjunum
* Styx í Alaska í Bandaríkjunum
* Styx í Florida í Bandaríkjunum
* Styx í Georgíuríki í Bandaríkjunum
* Styx í Kentucky í Bandaríkjunum
* Styx í Michigan í Bandaríkjunum
* Styx í Ohio í Bandaríkjunum

## Bókmenntir
* *[[River Styx Magazine]]*, tímarit í St. Louis, Missouri

## Tölvufræði
* Styx, tölvuleik sem kom út árið 1983
* Styx, tölvuleikur fyrir Spectrum
Ævintýri Jóns og Gvendar

**Ævintýri Jóns og Gvendar** er íslensk stuttmynd frá árinu 1923. Hún er fyrsta íslenska kvikmyndin sem talist getur alíslensk. Ástæða þess að hún er talin vera fyrst er vegna þess að hún er samin, framleidd og henni leikstýrt af íslendingi, en hið þríeina verk vann Loftur Guðmundsson. Hann samdi ævintýrið sem stuttmynd og hafði bandarískar gamanmyndir sem fyrirmynd. Ævintýri Jóns og Gvendar var frumsýnd í Nýja bíói þann 17. júní árið 1923. 

Í myndinni léku nokkrir þekktir leikhúsleikarar þess tíma en aðalhlutverkin léku Tryggvi Magnússon og Eiríkur Beck. Myndin er því miður að mestu glötuð en tveggja mínútna brot er varðveitt í Kvikmyndasafni Íslands.

## Tenglar
* ''Þegar Loftur byrjaði að mynda''; grein í Morgunblaðinu 1935
* ''Erfitt grín''; grein í Morgunblaðinu 2002
* ''Árin tólf fyrir daga Sjónvarps og Kvikmyndasjóðs''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1995
Voyager 2

**Voyager 2** er ómannað könnunarfar sem var skotið á loft 20. ágúst 1977. Það fór framhjá Júpíter, Satúrnus, Úranus og Neptúnus. Búist er við því að geimfarið sendi frá sér boð allt til 2025.

Í 106 faldri stjarnfræðieininga fjarlægð, er Voyager 2 einn af fjarlægustu manngerðu hlutunum (ásamt Voyager 1, Pioneer 10 og Pioneer 11). Voyager er hluti af Voyager-verkefninu ásamt systurfari sínu Voyager 1 og er í framlengdu verkefni við að staðsetja og kanna mörk sólarkerfisins, þar á meðal kuiperbeltið, sólvindshvolfið og miðgeiminn. Könnunarfarið er á 15.428 kílómetra hraða á sekúndu, miðað við sólina.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Voyager 2 
* Stjörnufræðivefurinn: Glæsilegar myndir af rauða blettinum
Sínaískagi

**Sínaískagi** (arabíska: شبه جزيرة سيناء, *Shibh Jazirat Sina*) er þríhyrndur skagi sem skagar út í Rauðahaf og tilheyrir Egyptalandi. Hann afmarkast af Miðjarðarhafinu í norðri, Súesflóa og Súesskurðinum í vestri og Akabaflóa og landamærum Egyptalands og Ísraels í austri. Sínaí-skagi er sá hluti Egyptalands sem tilheyrir Suðvestur-Asíu, en aðrir hlutar landsins eru í Norður-Afríku.

Skaginn er að mestu leyti eyðimörk. Á suðurhluta skagans er Sínaí-fjall þar sem Móses tók samkvæmt Biblíunni við steintöflum með boðorðunum tíu.

Sigdalurinn mikli liggur austan megin við skagann.
Þættir Aðþrengdra eiginkvenna

**[[Aðþrengdar eiginkonur]]** er bandarískur sjónvarpsþáttur sem var frumsýndur á ABC stöðinni þann 3. október 2004 í Bandaríkjunum. 

**Aðþrengdar eiginkonur** fylgist með lífum fjögurra kvenna - Susan (Teri Hatcher), Lynette (Felicity Huffman), Bree (Marica Cross) og Gabrielle (Eva Longoria) - með augum Mary Alice (Brenda Strong), látins nágranna og vinkonu.

Alls voru 180 þættir sýndir í átta þáttaröðum.

## Yfirlit

## Fyrsta þáttaröð: 2004–2005

Fyrsta þáttaröðin fór í loftið 3. október 2004 (í Bandaríkjunum) og innihélt hún alls 23 þætti og einn auka þátt. Þátturinn byrjar með dularfullu sjálfsmorði Mary Alice Young á fallegum degi í úthverfunum, í götu sem heitir Bláregnsslóð. Mary Alice, sem talar yfir þættina eftir dauða sinn, átti fjórar vinkonur: Bree Van de Kamp, hina fullkomnu móður sem átti tvo unglinga og reynir að bjarga hjónabandinu sínu; Lynette Scavo, fjögurra barna móðirin og er eiginmaður hennar alltaf á ferðalögum; Susan Mayer, fráskilda móðirin sem leitar að ástinni og finnur hana hjá nýja nágrannanum, Mike Delfino, sem á sitt eigið leyndarmál; og Gabrielle Solis, snobbuðu fyrrverandi módeli sem heldur framhjá eiginmanninum sínum. Á meðan þær reyna að vera góðar eiginkonur og mæður reyna vinkonurnar fjórar að komast að því af hverju Mary Alice framdi sjálfsmorð. Þær uppgötva kúgunarbréf til Mary Alice í dótinu hennar og kasettu sem kastar fram raunverulega nafninu hennar, Angela, og skrýtin hegðun eiginmanns hennar fær þær til að kafa dýpra í mál vinkonu sinnar.

## Neðanmálsgreinar


## Heimildir
Kársnesskóli

**Kársnesskóli** er grunnskóli í vesturbæ Kópavogs sem tók fyrst til starfa 1957. Í honum gengdu börn skólaskyldu allt að 12 ára aldri þegar þau fóru svo í gagnfræðaskóla, iðulega Þinghólsskóla (stofnaður 1969). Þann 1. ágúst 2001 voru skólarnir tveir sameinaðir undir nafni Kársnesskóla.

Skólinn er til húsa við Skólagerði (gamli Kársnesskóli) og við Kópavogsbraut (gamli Þinghólsskóli). Nemendur skólans eru um 500.

Kársnesskóli er þekktur fyrir kórastarf og hefur Skólakór Kársnesskóla gefið út plötur og sungið með flestum þekktustu listamönnum þjóðarinnar.

Halla Tómasdóttir, forseti Íslands var nemandi við skólann.
Þinghólsskóli

**Þinghólsskóli** var gagnfræðaskóli í vesturbæ Kópavogs sem tók fyrst til starfa 1. október 1969 að Kópavogsbraut 58. Fyrsta árið nefndist skólinn *Gagnfræðaskóli Vesturbæjar í Kópavogi*. Flutt var í fyrsta hluta nýs húsnæðis í Vallargerði 20. febrúar 1971, fram að þeim tíma starfaði skólinn á þremur stöðum í Vesturbænum og svo langt var á milli kennslustaða að aka varð með kennara á milli þeirra í frímínútunum.

Þann 1. ágúst 2001 var skólinn sameinaður Kársnesskóla undir nafni Kársnesskóla.

## Skólastjórar
* Guðmundur Hansen 1969-1977
* Einar Bollason 1977-1978
* Guðmundur Hansen 1978-1984
* Guðmundur Oddsson 1984-2001 

## Heimild
*
Menntasjóður námsmanna

**Lánasjóður íslenskra námsmanna** (LÍN) er sjóður sem er ætlað að gefa íslenskum námsmönnum tækifæri til náms án tillits til efnahags. Sjóðurinn veitir lán til háskólanáms á Íslandi og við erlenda skóla sem gera sambærilegar kröfur til undirbúningsmenntunar og gerðar eru til háskólanáms á Íslandi. Lánasjóðnum er einnig heimilt að veita öðrum námsmönnum námslán stundi þeir lánshæft sérnám.

## Tenglar
* Heimasíða sjóðsins 
* Illugi segist vilja leiðrétta námslán
Kópavogsskóli

**Kópavogsskóli** er grunnskóli við miðbæ Kópavogs sem tók fyrst til starfa 12. janúar 1949. Hann er elsti grunnskóli bæjarins og gengdi skólahúsið fyrst um sinn hlutverki skrifstofu, guðshúss og félagsheimilis ásamt fleiru.

## Skólastjórar
* Guðmundur Eggertsson
* Frímann Jónasson
* Magnús Bæringur Kristinsson
* Óli Kr. Jónsson
* Ólafur Guðmundsson
* Guðmundur Ó. Ásmundsson
Flateyjarskagi

**Flateyjarskagi**, einnig þekktur sem **Gjögraskagi** eða **Flateyjardalsskagi** er skaginn sem liggur á milli Eyjafjarðar og Skjálfandaflóa. Grenivík er innarlega á skaganum vestanverðum, en utan hennar og nærliggjandi býla er skaginn allur í eyði. Fram á miðja tuttugustu öld var byggð á skaganum í Fjörðum, á Flateyjardal og Látraströnd, auk Keflavíkur, eins afskekktasta bæjar landsins.

Skaginn var lengst af nafnlaus en í upphafi 21. aldar fór mönnum að þykja þörf á nafni en ekki náðist samkomulag um hvert það skyldi vera. Skaginn skiptist á milli Grýtubakkahrepps, sem nú er í Eyjafjarðarsýslu, og Þingeyjarsveitar og var kosið um nöfn í báðum sveitarfélögum árið 2010. Íbúar Grýtubakkahrepps kusu nafnið Gjögraskagi með yfirgnæfandi meirihluta atkvæða en í Þingeyjasveit hlaut nafnið Flateyjarskagi langflest atkvæði. Þá var ákveðið að leita álits Örnefnanefndar, sem mælti með nafninu Flateyjarskagi, en fram hefur komið að íbúar Grýtubakkahrepps sætta sig illa við það og er líklegast að bæði heitin verði áfram notuð um skagann.

## Tenglar
* „Örnefnanefnd mælir með heitinu Flateyjarskagi“. Af síðu Atvinnuþróunarfélags Þingeyinga, skoðað 19. júlí 2011.
Effendi

**Effendi**  (arabíska: أفندي Afandī; persneska: آفندی ) er hefðartitill hjá Tyrkjum álíka og lávarður eða herra og er nokkurskonar ávarpsnafn heldri manna og lærðra manna sem ekki hafa nafnbæturnar Pasha eða Bey. 

## Tilvísanir
Ásbjörn Óttarsson

**Ásbjörn Óttarsson** (fæddur 16. nóvember 1962) er fyrrverandi alþingismaður Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi frá 2009 til 2013 og forseti bæjarstjórnar Snæfellsbæjar.

## Menntun
Ásbjörn lauk skipstjórnarprófi frá Stýrimannaskólanum í Reykjavík árið 1983.

## Ólöglegar arðgreiðslur
Ásbjörn er framkvæmdastjóri útgerðarfyrirtækisins Nesvers hf. og eini stjórnarmaður. Hinn 20. janúar 2010 upplýsti DV að Ásbjörn hefði greitt sér arð úr fyrirtæki sínu þrátt fyrir að það hefði skilað tapi á liðnu rekstrarári. Árið 2007 greiddi hann sér og sínum 20 milljónir króna í arð vegna rekstrarársins 2006, þrátt fyrir að á því ári hafi verið tap á rekstri fyrirtækisins. 

Slíkt er brot á lögum um hlutafélög nr. 2/1995, þar sem segir í 99. gr.: "Einungis er heimilt að úthluta sem arði hagnaði samkvæmt samþykktum ársreikningi síðasta reikningsárs, yfirfærðum hagnaði frá fyrri árum og frjálsum sjóðum eftir að dregið hefur verið frá tap sem ekki hefur verið jafnað og það fé sem samkvæmt lögum eða félagssamþykktum skal lagt í varasjóð eða til annarra þarfa."

Þegar upp komst um Ásbjörn endurgreiddi hann féð og í viðtali við Kastljósið 26. janúar það ár svaraði Ásbjörn fullyrðingu spyrilsins Helga Seljan um að hann hefði brotið lögin svo: „ég gerði það ekki viljandi.“ 

Naut Ásbjörn fulls stuðnings forystu Sjálfstæðisflokksins og sagði Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, hinn 27. janúar 2010: "Hann hefur játað á sig mistök og gert það sem hann getur til að bæta fyrir það sem var í ólagi. Þar með finnst mér að þetta eigi ekki að hafa áhrif á hans stöðu sem þingmanns eða vegna þeirra trúnaðarstarfa sem hann gegnir." 
## Tilvísanir


## Tenglar
* asbjornottarsson.is/
* ''Endurgreiddi arðgreiðslu''; af Vísi.is 2010
* ''Bjarni Ben um Ásbjörn: Á ekki að hafa áhrif þótt hann hafi játað lögbrot. Hefur bætt fyrir það''; af Eyjunni.is 27.1 2010 
* ''Ásbjörn hvattur til að víkja úr sannleiksnefnd Alþingis. Verður rætt í nefndinni''; af Eyjunni.is 28.1 2010
Ásmundur Einar Daðason

**Ásmundur Einar Daðason** (fæddur 29. október 1982) er íslenskur stjórnmálamaður sem gengdi embætti Félags- og barnamálaráðherra frá 2017 til 2021 og Mennta- og barnamálaráðherra frá 2021 til 2024 fyrir Framsóknarflokkinn. Hann sat í ríkisstjórnum Katrínar Jakobsdóttur og Bjarna Benediktssonar. Hann var áður þingmaður Vinstri grænna frá 2009 til 2011 og síðan þingmaður Framsóknarflokksins frá 2011 til 2024. Hann datt út af þingi í Alþingiskosningunum 2024.

Ásmundur Einar kom yfirleitt vel út í könnunum um stuðning til ráðherra og í nokkrum könnunum var hann vinsælasti ráðherrann, til að mynda í könnunum frá 2021 og 2023. Vinsældir Ásmundar Einars fóru að dala um mitt ár 2023 eftir ættardeilur hans komust í ljós um jörðina Lambeyrum í Dalasýslu. Áður en Ásmundur Einar var kjörinn á þing starfaði hann sem sauðfjárbóndi á Lambeyrum í Dalasýslu og rak hann þar innflutnings- og sölufyrirtæki með vörur fyrir landbúnað til 2011, auk þess sem að ann var formaður félags sauðfjárbænda í Dalasýslu.

## Menntun og fyrri störf
Ásmundur er menntaður sem búfræðingur frá Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri 2002 og árið 2007 lauk hann B.Sc.-próf í almennum búvísindum frá Landbúnaðarháskóla Íslands. 

Ásmundur Einar sat í stúdentaráði Landbúnaðarháskóla Íslands, Hvanneyri, 2001-2002, var formaður þess 2004-2005. Formaður Félags sauðfjárbænda í Dalasýslu 2005-2010 og Formaður svæðisfélags Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs í Dölum 2005-2007. Þá sat hann í háskólaráði Landbúnaðarháskóla Íslands 2009.

## Stjórnmálaferill
Ásmundur var þann 15. nóvember 2009 kosinn formaður Heimssýnar, hreyfingar sjálfstæðissinna í Evrópumálum.

Ásmundur Einar var kjörinn á þing fyrir Vinstrihreyfinguna-grænt framboð en sagði sig svo úr þingflokki þeirra þegar hann studdi vantrauststillögu á ríkisstjórnina 13. apríl 2011. Sagði Ásmundur að hann studdi ríkistjórnina ekki í mörgum málum þar á meðal Evrópumálunum.

Ásmundur Einar var einn þeirra þingmanna Vinstri hreyfingarinnar sem hafði miklar efasemdir við Icesave samkomulagið og sat meðal annars í fjárlaganefnd á þeim tíma, var hann beittur miklum þrýstingi að samþykkja málið.

Þann 1. júní 2011 gekk Ásmundur Einar til liðs við Framsóknarflokkinn. 

Ásmundur Einar var kjörinn aftur á þing vorið 2013 þá fyrir Framsóknarflokkinn. Skipaði hann annað sæti lista Framsóknarmanna í Norðvesturkjördæmi. Ásmundur Einar sat á þingi frá 2013-2016 og settist svo aftur á þing eftir Alþingiskosningar haustið 2017. 

Ættardeilur Ásmundar Einars um Lambeyri í Dalasýslu hlutu mikla athygli um mitt ár 2023. Þar sökuðu frænkur Ásmundar Einars bræður hans, föður og Ásmund sjálfan um skemmdarverk, innbrot og yfirgang. Ásmundur hafnaði ásökunum og sagði ekki hafa komið nálægt málinu í eitt ár.

Í alþingiskosningunum 2024 féll Ásmundur Einar af þingi þegar Framsóknarflokkurinn missti átta þingmenn.

## Tenglar
* Heimasíða Ásmundar 
* Æviágrip Alþingis

## Heimildir
Hótel Valhöll

**Hótel Valhöll** var gistihús á Þingvöllum sem  upphaflega var reist árið 1898 við svonefnda Kastala, sem eru hólar niður af gamla veginum sem liggur úr Almannagjá. Veturinn  1928-1929 var húsið hlutað sundur og dregið á sleðum vestur yfir Öxará í tilefni af Alþingishátíðinni 1930. Í áranna rás var byggt við hótelið og það endurbætt. Hótelið stóð gegnt Þingvallakirkju og Þingvallabænum. Það brann til kaldra kola þann 10. júlí 2009. 

Hið upphaflega hótel Valhöll teiknaði Sigfús Eymundsson bóksali og var það reist við Kastala. Tvisvar var byggt við húsið á þeim stað og einnig voru reist tvö minni hús til viðbótar í grendinni tengd því. Í upphafi þriðja áratugar 20. aldar var byrjað að ræða um að færa hótelið, enda þótti hótelið ekki augnayndi þar sem það stóð og auk þess mjög „illa byggt“, „óvandað í alla staði“ og „svefnherbergin flest óboðleg til gistingar þeim sem góðum húsum eru vanir“, að áliti Þingvallanefndar árið 1925. Árið 1930 var hótelið svo endurreist gegnt Þingvallakirkju og Þingvallabæ. 

## Tenglar
* Heimasíða Hótel Valhallar 
* ''Saga Hótels Valhallar löng''; af Mbl.is
* ''Deilt um eignarhald og 100 ára lóðarréttindi''; grein í Morgunblaðinu 2000
* ''Valhöll rústir einar eftir stórbrunann''; af Vísi.is
Lokhljóð

**Lokhljóð** er samhljóð sem myndast við að það lokast fyrir útstreymi loftsins um munninn og hálsinn svo að alls ekkert loft flæðir út. Það getur annaðhvort verið tungan eða kokið sem lokar fyrir. Lokhljóð eru í andstæðu við nefhljóð, þar sem lokað er fyrir munnholinu en loftið flæðir enn út í gegnum nasirnar.

## Flokkun
BMW

**BMW** (skammstöfun fyrir **Bayerische Motoren Werke AG**) er þýskur bílaframleiðandi. Fyrirtækið var stofnað árið 1916. Höfuðstöðvar þess eru í München í Þýskalandi.

## Saga fyrirtækisins
Upphaflega framleiddi BMW flugvélahreyfla en var fyrirskipað að hætta framleiðslu þeirra eftir fyrri heimsstyrjöldina samkvæmt Versalasamningnum. Árið 1923 tók fyrirtækið að framleiða vélhjól þegar banninu var smátt og smátt aflétt og bifreiðar um 1928-1929.

Hringlaga vörumerki BMW táknar hreyfingu flugvélahreyfils, hvíta spaða sem kljúfa bláan himininn. Þessa útskýringu kom BMW þó ekki með fyrr en árið 1929, tólf árum eftir hönnun þess. Merkið var þróað út frá merki Rapp Motorenwerke, fyrirtækisins sem BMW óx út frá, en hugmyndin var upprunalega fengin frá fána Bæjaralands.

Þegar hergagnaframleiðsla Þjóðverja hófst aftur á fjórða áratugi 20. aldar fór fyrirtækið að framleiða hreyfla fyrir þýska flugherinn (Luftwaffe). Á stríðsárunum framleiddi BMW yfir 30 þúsund hreyfla og voru sumir þeirra byltingakenndir.

Eftir stríðið tók að syrta í álinn hjá fyrirtækinu og árið 1959 var alvarlega íhugað að leggja starfsemina niður. Þó var ákveðið að halda henni áfram og leggja aukna áherslu á bifreiðasmíði. Keypt var leyfi á framleiðslu ítalska smábílsins Iso Isetta og í hann sett breytt útgáfa af BMW-bifhjólavél. Með þessu hlaust nægur hagnaður til að halda fyrirtækinu á floti og komast á skrið aftur. Frá árinu 1959 hefur fjölskylda sem ber nafnið Quandt átt 46% hlut í fyrirtækinu en afgangurinn er í eigu almennra hluthafa.

## Tilvísanir

## Tenglar
* BMW Ísland 
* bmwkraftur.is – íslenskur klúbbur fyrir BMW-áhugamenn.
* Getið þið sagt mér sögu BMW og hversu margar BMW-tegundir eru til?  á Vísindavefnum.
Gjögur (aðgreining)

**Gjögur** getur átt við eftirfarandi:

* Gjögur, byggðarkjarni í Árneshreppi á Ströndum.
* Gjögur, fjall yst á Flateyjarskaga.
Gjögur (S-Þingeyjarsýslu)

**Gjögur**, **Gjögrar** eða **Gjögurfjall** er ysta fjall á Flateyjarskaga (eða Gjögraskaga), 721 m á hæð.  Fram úr fjallinu gengur lítið nes sem kallast *Gjögurtá* og markar það mynni Eyjafjarðar austan megin en mynni Skjálfanda vestan megin. Austan fjallsins er Keflavík, en sunnan þess eru Látrar. Gjögurfjall er einnig nyrsta fjall Látrafjalla, en svo nefnist fjallgarðurinn upp af Látraströnd sem nær allt allt inn að fjallinu Kaldbak fyrir ofan Grenivík.
Eðlishvöt

**Eðlishvöt** (**frumhvöt** eða **eðlisávísun** og áður fyrr nefnd **náttúruhvöt**) er arfgeng tegundarbundin tilhneiging lífveru til (sérstakra) athafna. Eðlishvöt er því það háttalag lífveru sem virðist koma fram svo að segja af sjálfsdáðum og þarf lítillar eða engrar æfingar við. Þar sem ekki þarf til dæmis að kenna köttum að veiða mýs er það eðlishvötin sem fær hann til þess. Eðlishvötin er þó orðið að nokkuð úreltu hugtaki meðal vísindamanna.
Læragjá

**Læragjá** var nafn sem var notað um breiðasta og dýpsta hluta lækjarins í Nauthólsvík þar sem fólk baðaði sig, sérstaklega eftir að skemmtistöðum var lokað. Margir böðuðu sig þar naktir og fékk staðurinn nafn af því. Vatnið var yfirfallsvatn úr heitavatnstönkunum uppi á Öskjuhlíð og var affall sem seytlaði í lækinn úr framræsluskurði með hlíðinni. Þar sem menn böðuðu sig var hlaðið dálítið baðsvæði með höggnu grjóti. Löngum fór orð af gjálífi í læknum, og auk þess voru drukknir menn oft nærri drukknaðir í honum, og sökum þessa beindi borgarstjórn því til hitaveitustjóra hvort framkvæmanlegt væri að loka fyrir rennsli í lækinn að næturlagi. Hætt var að láta heitt vatn renna að næturlagi í Læragjá um 1980. Um líkt leyti komu upp hugmyndir um að breyta svæðinu þar í kring í hitabelti undir þaki. Af því varð þó aldrei.

Lækurinn gekk einnig undir ýmsum öðrum heitum, svo sem: *Volga*, *Beruvík*, *Læralind*, *Dóná* og *Rasslind*, en var oftast nefndur Læragjá. 

## Í kvikmyndum
Lærugjá kemur við sögu í kvikmyndinni Löggulíf þar sem Þór og Daníel rekast á útlending sem stóð nakinn í læknum og hafði týnt fötunum sínum. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Menn nær drukknaðir, slagsmál tíð og ástarlíf með áhorfendum''; grein í Morgunblaðinu 1978
* ''Lækurinn aldrei framar baðstaður?''; grein í DV 1983
Nauthólsvík

**Nauthólsvík** er lítil vík norðan megin í Fossvogi suðvestanmegin við Öskjuhlíð. Víkin heitir eftir kotinu Nauthól sem stóð þar við rætur Öskjuhlíðar í landi Skildinganess. Í Nauthólsvík er skeljasandur og þar hefur verið vinsælt útivistarsvæði frá því eftir Síðari heimsstyrjöld þegar Reykjavíkurborg eignaðist landið. Áður hafði breski herinn tekið landið eignarnámi fyrir Reykjavíkurflugvöll og byggingar honum tengdar. Í Nauthólsvík var braggabyggð í stríðinu og hótel fyrir flugvallarfarþega.

Í Nauthólsvík var áður fyrr vinsælt að stunda sjóböð en það lagðist af þegar mælingar leiddu í ljós mikla mengun vegna klóaks sem leitt var út í Fossvoginn. Slíkri losun var hætt á ofanverðri 20. öld og árið 2000 var Ylströndin opnuð í Nauthólsvík, lokuð, grunn vík þar sem heitt vatn er leitt út í sjóinn. 

Í Nauthólsvík er vinsælt að stunda alls kyns vatnaíþróttir, svo sem sjósund, kajakróður, kænusiglingar, seglbrettasiglingar og kappróður. Siglingafélag ÍTR, Siglunes, Siglingafélag Reykjavíkur, Brokey og Sportkafarafélag Íslands eru þar með aðstöðu, en auk þeirra er fjöldi íþrótta- og áhugamannafélaga með aðstöðu í og við Nauthólsvík.

## Saga
Árið 1932 falaðist Íþróttasamband Íslands eftir lóð í Nauthólsvík til að gera þar sundskála og íþróttavelli. Árið 1936 var þar skipulagt íþróttasvæði með stórum íþróttaleikvangi, átta knattspyrnuvöllum og níu tennisvöllum. Kappróðradeild Ármanns hóf þá að reisa þar hús yfir tvo innróna kappróðrabáta sem félagið átti og hafist var handa við að gera skeiðvöll fyrir kappreiðar. Framkvæmdir við svæðið lögðust hins vegar alveg af þegar breska setuliðið á Íslandi tók það undir braggabyggð í tengslum við Reykjavíkurflugvöll. Á styrjaldarárunum var því farið að horfa til Laugardals sem framtíðarsvæðis fyrir íþróttaiðkun í Reykjavík.

Eftir styrjöldina var róðradeild Ármanns starfrækt í Nauthólsvík. Síðar bættist við bátaskýli Róðrarfélags Reykjavíkur. Siglunes, siglinga- og róðraklúbbur æskulýðsráða Reykjavíkur og Kópavogs, var stofnaður árið 1962 og vorið 1967 keypti klúbburinn síðarnefnda bátaskýlið sem þá átti að rífa og hóf þar starfsemi. Á 8. áratugnum var skýlið stækkað mikið og steyptur rampur frá húsinu að sjó. 

Frá 1971 til 1983 voru hátíðahöld á sjómannadaginn haldin í Nauthólsvík, en 1984 var dagskráin flutt yfir í Reykjavíkurhöfn.

## Tengt efni

* Læragjá
Íþróttabandalag Reykjavíkur

**Íþróttabandalag Reykjavíkur** (skammstafað **ÍBR**) er bandalag íþróttafélaganna í Reykjavík. Það var stofnað 31. ágúst árið 1944, en áður hafði Íþróttasamband Reykjavíkur starfað í bænum. Aðildarfélög ÍBR eru 66 talsins. Bandalagið veitir ýmsa styrki og viðurkenningar til aðildarfélaga og er tengiliður þeirra við Reykjavíkurborg. Félagið er aðili að Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands (ÍSÍ).

## Tenglar
* Heimasíða ÍBR
Reykingabann

**Reykingabann** er bann við reykingum á opinberum stöðum og vinnustöðum. Reykingar eru bannaðar í mörgum löndum á opinberum stöðum eins og veitingahúsum og börum, einnig í almenningssamgöngutækjum eins og strætisvögnum og flugvélum. 

Markmið reykingabanns er að koma í veg fyrir áhrif óbeinna reykinga sem eru taldar stuðla að hjartasjúkdómum, krabbameinum, lungnaþembu og fleiri sjúkdómum. Reykingabönn geta líka dregið úr eldhættu og sprengihættu þar sem sprengiefni eru handleikin, aukið hreinlæti þar sem matur er búinn til, dregið úr magni rusls, minnkað orkunotkun loftræstikerfa og stuðlað að því að reykingamenn hætti reykingum.

Reykingabann á opinberum stöðum á Íslandi gekk í gildi árið 2007. Lengi var starfrækt tóbaksvarnarnefnd sem hafði það hlutverk að sinna forvörnum gegn tóbaki og átti stóran þátt í að komið var á reykingabanni hér á landi.
Bar

**Bar** eða **krá** er veitinga- og skemmtistaður, þar sem er hægt að kaupa og neyta áfengra drykkja, t.d. bjórs, víns og hanastéla. Þar má gjarnan finna barstóla og skenk, en við hann situr fólk gjarnan við drykkjuna. Sumar krár bjóða einnig upp á skemmtanir eins og t.d. tónlist eða stuttar leiksýningar.

## Nöfn
Á íslensku eru til mörg nöfn sem merkja bar. Bar og krá er nokkurnveginn það sama, en orð eins og *knæpa* og *búlla* eru lituð af viðhorfi þess sem þau notar til staðarins (sömuleiðis *brennivínshola* og danska slettan *rekstrasjón*). *Drykkjustofa* og *drukkstofa* eru gömul heiti yfir bar eða krá. Enska slettan pöbb er meira haft um enska eða írskar krár, hvar sem þær eru að finna í heiminum, en hér á Íslandi er orðið einnig haft um krár almennt (sbr. *Ég fór á pöbbarölt í gær*). Á ensku er tavern viss tegund af krá þar sem boðið er upp á mat. Á íslensku nefnist slíkt hús *öldurhús* eða *tavernishús*. Öldurhús er þó einnig haft um krár almennt. Svo eru það orð eins og *skytningur* og *skytningsstofa* og *vínstúka*. Skytningur er gamalt íslenskt orð og þannig þýtt í *[[Orðabók Eddu]]*: *drykkjusamkoma eða drykkjustofa þar sem hver galt fyrir það sem hann drakk*. Skytningsstofa er samheiti en þó aðeins haft um drykkjustofuna sjálfa. *Vínstúka* er annað heiti yfir vínbar, þ.e. stað þar sem meiri áherslu er lagt á vín en t.d. sterkt vín eða bjór.
Boston Red Sox

**Boston Red Sox** er bandarískt hafnaboltalið frá Boston, Massachusetts. Liðið leikur í austurriðli Ameríkudeildar MLB. Fenway Park hefur verið heimavöllur liðsins frá árinu 1912.

Liðið var stofnað árið 1901 sem eitt af átta liðum Ameríkudeildarinnar. Liðið hafði yfirburði í þessari nýstofnuðu deild og varð fyrst liða til að vinna World Series árið 1903. Eftir World Series keppnina árið 1918 var fimmti titillinn í höfn en þá tók við lengsta tímabil sem nokkurt lið í MLB hefur verið án meistaratitils. Endir þessa taptímabils var markaður árið 2004 þegar liðið vann sinn sjötta World Series titil.

## Rígar

### Rígurinn við New York Yankees
Rígur Boston Red Sox við New York Yankees er einn elsti og frægasti rígur í heimi. Rekja má ríginn til margra ástæða, en að nokkru leyti smitast rígurinn á milli borganna New York og Boston yfir í hafnaboltann. Um aldamótin 1900 var Boston talin vera vera mennta- og menningarmiðstöð Bandaríkjanna, á meðan New York þótti vera þröngbýlli, óhreinni og fátækari.  

Einnig má rekja ríginn til bölvunar Babe Ruth (e. The Curse of the Bambino). George Herman "Babe" Ruth var leikmaður Red Sox og þótti standa sig nokkuð vel, en árið 1919 seldi eigandi Red Sox hann samt sem áður til Yankees. átti síðan eftir að slá í gegn hjá þar og varð einn besti hafnaboltaleikmaður í sögu íþróttarinnar. Yankees unnu 27 meistaratitla næstu áratugi á meðan Boston Red Sox átti hins vegar ekki eftir að vinna meistaratitil fyrr en 86 árum síðar. 

## Heimildir
Boston Red Sox. (2023, 22. Nóvember).   

Yankees – Red Sox Rivalry. (2023, 4. Nóvember). https://en.wikipedia.org/wiki/Yankees–Red_Sox_rivalry
Melges 24

**Melges 24** er 24 feta (7,3 metra) langur opinn kjölbátur sem er oftast notaður sem kappsiglingabátur með tveggja til fimm manna áhöfn. Hann var hannaður af bandaríska fyrirtækinu Reichel/Pugh árið 1992 og er framleiddur af Melges Performance Sailboats. 

Báturinn er með fokku og bermúdasegl og er búinn gennaker sem er festur á laust bugspjót að framan. Samanlagður seglaflötur er 1000 ferfet (um 93 fermetrar).
H-bátur

**H-bátur** (H-ið stendur fyrir grísku heimilisgyðjuna Hestíu) er 27 feta (8,3 metra) langur kjölbátur hannaður af finnska skútuhönnuðinum Hans Groop árið 1967. Hugmyndin var að hanna bát sem gæti tekið við af hinum geysivinsæla Nordisk Folkbåt sem bæði kappsiglingaskúta og skemmtisiglingaskúta. Nokkrum árum síðar gerði danski bátasmiðurinn Paul Elvstrøm breytingar á gerðinni sem gerðu H-bátinn að betri kappsiglingabát. 

H-báturinn er með 750 kg kjöl úr járni. Heildarþyngd skrokksins er eitt og hálft tonn. Í káetu er svefnpláss fyrir 3-4. 

H-bátur er ein vinsælasta einsleita kjölbátagerðin í Evrópu. Hann er einkum algengur á Norðurlöndunum og á meginlandinu.
New York Yankees

**New York Yankees** er hafnaboltalið frá Bronx í New York-borg. Liðið leikur í austurriðli Ameríkudeildar MLB. Heimaleikvangur liðsins heitir Yankee Stadium. Sá völlur var tekinn í notkun árið 2009 sem arftaki eldri leikvangs sem bar sama nafn. Liðið er sigursælasta lið MLB-deildarinnar með 27 World Series-titla að baki og 40 Ameríkudeildarsigra.
Hraunkúla

**Hraunkúla** (einnig þekkt undir nafninu **eldfjallaegg** og **hraunbomba**) eru egglaga kvikumolar, sem myndast við eldgos. Hraunkúlur verða til þegar kvika með molum úr föstu efni (svokallaðir hnyðlingar) tætist í sundur í sprengingu, til dæmis ef vatn í hæfilegu magni kemst að henni. Sprengjuögnunum má einna helst líkja við högl úr haglabyssu. Umhverfis molana er kvikuhjúpur. Þessi hjúpur verður að egglaga kúlu er molinn þeytist áfram í fluginu. Hraunkúlur úr Vestmannaeyjagosinu árið 1973 kveiktu í mörgum húsum og særðu björgunarmenn.

## Heimildir
*
John Hinckley yngri

**John Warnock Hinckley** yngri (fæddur 29. maí 1955) reyndi að myrða Ronald Reagan forseta Bandaríkjanna í Washington, D.C. þann 30. mars 1981. Morðtilraunin var að hans sögn gerð til að reyna að hrífa leikkonuna Jodie Foster. Hinckley var dæmdur ekki sekur sökum geðveilu og hefur verið undir eftirliti síðan.

Í september árið 2021 úrskurðaði dómari að Hinckley skyldi látinn laus án skilyrða.

## Tilvísanir
Hesteyrarfjörður

**Hesteyrarfjörður** er ystur Jökulfjarða við norðanvert Ísafjarðardjúp. Í honum stendur þorpið Hesteyri sem fór í eyði um miðja 20. öld og þar fyrir innan er Hvalstöðin að Stekkeyri sem einnig er í eyði.