open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
E.R. Dodds

**Eric Robertson Dodds** (26. júlí 1893 – 8. apríl 1973) var breskur fornfræðingur.

Dodds fæddist í Banbridge, County Down á Norður-Írlandi. Foreldrar hans voru kennarar. Robert, faðir hans, lést af völdum áfengissýki þegar Dodds var sjö ára gamall. Anne, móðir hans, var af ensk-írskum ættum. Þegar Dodds var tíu ára gamall flutti hann ásamt foreldrum sínum til Dyflinnar. Hann hlaut menntun í St Andrew's College (þar sem móðir hans kenndi) og í Campbell College í Belfast. Hann var rekinn úr síðarnefnda skólanum fyrir „mikla og ítrekaða ósvífni af yfirlögðu ráði“.

Árið 1912 hlaut Dodds skólastyrk til náms í í fornfræði við University College í Oxford. Meðal vina hans í Oxford voru Aldous Huxley og T.S. Eliot. Árið 1916 var hann beðinn um að yfirgefa Oxford vegna stuðnings síns við páskauppreisnina en hann sneri aftur næsta ár til að þreyta próf og brautskráðist með ágætiseinkunn.

Að námi loknu hélt Dodds aftur til Dublin og kynntist þar W.B. Yeats og George Russell. Árið 1919 var hann skipaður lektor í fornfræði við University of Reading og árið 1923 giftist hann Annie Edwards Powell (1886-1973), lektor í enskum bókmenntum.

Dodds var skipaður prófessor í grísku við University of Birmingham árið 1924 og kynntist þar W. H. Auden (faðir Audens var samstarfsmaður hans). Dodds bar einnig ábyrgð á því að Louis MacNeice var skipaður lektor við háskólann í Birmingham árið 1930. Hann aðstoðaði MacNeice við þýðingar á verkum Æskýlosar og varð forráðamaður ritverka skáldsins að MacNeice látnum.  Dodds gaf sjálfur út eitt safn ljóða árið 1929.

Árið 1936 varð Dodds Regius Professor of Greek við Oxford háskóla og tók við þeirri stöðu af Gilbert Murray. Murray hafði sjálfur valið Dodds sem eftirmann sinn en sú ákvörðun var ekki vinsæl - Dodds var málamiðlun; hann var valinn í stað tveggja fræðimanna sem störfuðu þegar við háskólann. Sú staðreynd að hann hafði ekki barist í fyrri heimsstyrjöldinni (hann vann um skamma hríð á herspítala í Serbíu) og stuðningur hans við myndun lýðveldis á Írlandi og við sósíalisma gerðu hann einnig óvinsælan meðal samstarfsmanna sinna í upphafi. 

Dodds er höfundur bókanna *The Greeks and the Irrational* og *Pagan and Christian in an Age of Anxiety* og var ritstjóri margra klassískra texta fyrir Clarendon Press, þ.á m. *Bacchae* eftir Evripídes og *[[Gorgías (Platon)|Gorgías]]* eftir Platon.  Sjálfsævisaga hans, *Missing Persons*, kom út árið 1977.

Dodds hafði ávallt mikinn áhuga á dulspeki og sálrænum rannsóknum. Hann var meðlimur í ráði Society for Psychical Research frá 1927 og forseti þess árin 1961-1963.
Gilbert Murray

**Gilbert Murray** (eða **George Gilbert Aime**) (2. janúar 1866 – 20. maí 1957) var breskur fornfræðingur og stjórnmálamaður. Hann fæddist í Sydney í New South Wales í Ástralíu. Hann var menntaður í Merchant Taylors' School og St John's College í Oxford. Hann varð Regius Professor of Greek við Oxford háskóla árið 1908.

Þýðingar hans á grískum harmleikjum voru nokkuð vinsælar á sínum tíma.

Hann var alþjóðasinni og tók þátt í starfi Þjóðabandalagsins, sem fulltrúi Suður-Afríku, og átti seinna þátt í að koma á fót Oxfam. Hann var kvæntur Lady Mary Howard sem olli því að honum bregður fyrir í leikriti George Bernard Shaw *[[Major Barbara]]*.
Hrútleiðinlegir

***Hrútleiðinlegir*** er önnur breiðskífa Hvanndalsbræðra.

## Lagalisti
# Intro
# James Bartley
# Ekki rassgat
# Mjallhvít og dvergarnir
# Upp í sveit
# Kisuklessa
# Þá sá hann ljósið
# Ballerína
# Ástarleikir
# Kínalagið
# Gengið daga
# Ljótur og lillablár
# Eskimóar 9
# Elddrottningin
# Palli Færeyingur
Út úr kú

***Út úr kú*** er fyrsta breiðskífa Hvanndalsbræðra.

## Lagalisti
# Svarfdælskir bændur
# Siggi var úti
# Álfur út úr hól
# Ríðum heim til hóla
# Hani krummi hundur svín
# Frostaveturinn mikli
# Hafið blá hafið
# 10 litlir negrastrákar
# Á sprengisandi
# Viltu með mér vaka
# Maístjarnan
Sleipnir

**Sleipnir** var áttfættur hestur Óðins í norrænni goðafræði. Sleipnir fór um á skeiði og er sagður hafa myndað Ásbyrgi, en það er formað eins og hófur.

Orðið Sleipnir telja sumir skylt orðinu sleipur, og ætla að það merki gammvakran hest. Í orðsifjaorðabók Ásgeirs Blöndal Magnússonar segir einmitt að orðið sé skylt orðinu sleipur og að eiginleg merking þess sé: *Sá sem rennur hratt áfram*. Finnur Jónsson þýðir það: *hlauparinn*.  

## Fæðing Sleipnis
Eitt sinn þegar Þór var vant við látinn kom risi til Ásgarðs og bauðst til þess að endurbyggja borgarmúrinn. Í laun vildi hann fá sólina, tunglið og Freyju. Loki felur honum verkið í fjarvist Þórs. Til verksins notar risinn stóðhestinn Svaðilfara og vinna þeir hratt og örugglega. Æsirnir verða æfareiðir út í Loka fyrir að vilja launa risanum með sól, mána og Freyju, svo Loki býr sig sem gráa hryssu og leiðir stóðhestinn í burtu og fylgjar hesturinn Loka í dulargervinu. Þetta þýðir að Sleipnir er sonur Loka og Svaðilfara.
Ölfus

**Ölfus** er landssvæði í Sveitafélaginu Ölfus sem afmarkast af Ölfusá í austri og Hellisheiði í vestri. Austast einkennist landið af mýrum og dælum, en í vestri eru fjöll, Núpafjall, Reykjafjall og Hellisheiðin. Í Ölfusi hefur frá fornu fari verið stundaður mikill landbúnaður en þó hefur áhersla á landbúnað minnkað hin síðari ár.  Hefur það færist í vöxt að íbúarnir vinni til dæmis í Reykjavík eða á Selfossi. Sem dæmi má nefna að nú er aðeins eitt myndarlegt kúabú starfrækt í Ölfusi (Hvammur) en þau voru fjölmörg hér á árum áður.  Þéttbýlisstaðirnir Hveragerði, Þorlákshöfn og Árbæjarhverfi teljast til Ölfuss þó Hveragerði sé sér sveitarfélag.  Á árinu 2011 fékk Ölfus úthlutuðu sérstöku póstnúmeri, 816, til aðgreiningar frá öðrum svæðum Suðurlands.
Stjörnukisi

**Stjörnukisi** er hljómsveit sem vann Músíktilraunir árið 1996 sem sex manna sveit, sama ár kemur út 10" vínil platan "Veðurstofan". Nokkrar mannabreytingar áttu sér stað, og stóðu Úlfur Chaka, Bogi Reynisson og Gunnar Óskarsson eftir sem meðlimir sveitarinnar. Þröngskífan (EP) "Geislaveisla" kom út árið 1997, en jafnframt áttu þeir tvö lög á safnplötunni Spírur sem Sproti gaf út. Annað þeirra, Reykeitrun, er ekki að finna á útgefnum skífum sveitarinnar. Árið 1998 kom smáskífan "Flottur Sófi" út (ókeypis) í samvinnu við tónlistartímaritið Undirtóna. Það ár voru þeir einnig með lagið Krómósóm á Sprota-safnplötunni Kvistir. Lítið bar á hljómsveitinni í nokkur ár og á því tímabili fengu þeir trommara til liðs við sig. Árið 2001 kom út fyrsta breiðskífa Stjörnukisa, *Góðar stundir*.

## Meðlimir
* Úlfur Chaka / Söngur
* Bogi Reynisson / Bassi og Forritun
* Gunnar Óskarsson / Gítar og Forritun
* Ari Þorgeir Steinarsson / Trommur.

## Fyrrum meðlimir
* Sölvi Blöndal
* Birkir Fjalar Viðarsson

## Tenglar

* Stjörnukisi á Glatkistunni
Mammút (hljómsveit)

Hljómsveitin **Mammút** er íslensk hljómsveit sem stofnuð var sem stúlknatríó 2003 undir nafninu ROK. **Mammút** nafnið var þó tekið upp fljótlega og bættust þá strákarnir í hópinn. 

**Mammút** tók þátt í Músíktilraunum 2004 og bar sigur af hólmi. Hljómsveitin gaf út fyrstu plötu sína 2006 sem var samnefnd hljómsveitinni. Hún var tekin upp af Curver Thoroddsen í Sundlauginni, hljóðveri Sigur Rósar. 

Hljómsveitin er þó þekktari fyrir aðra plötu sína sem ber nafnið *Karkari,* en hún kom út í águst 2008. Lagið *Svefnsýkt* náði toppsæti á útvarpsstöðinni X-ið 977 toppsætinu og lögin *Geimþrá* og *Rauðilækur* náðu einnig toppsæti seinna um árið. Mammút fylgdi plötunni eftir með hljómleikum víða um Ísland og einnig utan landsteinanna, m.a. á tónleikahátíðum í Noregi.

Platan *Komdu til mín svarta systir* hlaut viðurkenningu sem plata ársins 2013 hjá Rás 2, Fréttablaðinu og Fréttatímanum.

Árið 2017 kom út platan *Kinder Versions* sem er fyrsta breiðskífa Mammúts á ensku. Platan var fjármögnuð með Karolina Fund. 

Hljómsveitin gaf síðan út aðra plötu á ensku árið 2020, *Ride the Fire*, og er hún nýjasta breiðskífa sveitarinnar.

## Hljómsveitarmeðlimir
* Valgeir Skorri Vernharðsson- Trommur 
* Alexandra Baldursdóttir - Gítar 
* Arnar Pétursson- Gítar 
* Katrína Mogensen - Söngur, hljómborð 
* Vilborg Ása Dýradóttir- Bassi

### Fyrrum meðlimir
*Andri Bjartur Jakobsson - Trommur


Mynd:Mammút - Haldern Pop Festival 2017 - Alexander Kellner - 11.jpg|Katrína Mogensen
Mynd:Mammút - Haldern Pop Festival 2017 - Alexander Kellner - 4.jpg|Alexandra Baldursdóttir
Mynd:Mammút - Haldern Pop Festival 2017 - Alexander Kellner - 7.jpg|Arnar Pétursson
Mynd:Mammút - Haldern Pop Festival 2017 - Alexander Kellner - 10.jpg| Vilborg Ása Dýradóttir|alt=Vilborg Ása Dýradóttir


## Breiðskífur
*2006: Mammút
*2008: Karkari
*2013: Komdu til mín svarta systir
*2017: Kinder versions
*2020: Ride the Fire
## Smáskífur
*2008: "Svefnsýkt"
*2011: "Bakkus"
*2013: "Salt"
*2013: "Blóðberg"
*2014: "Ströndin"
*2017: "Breathe into me"
Sign

**Sign** er Íslensk hljómsveit sem var upphaflega stofnuð árið 2000, undir nafninu *Halím*. Stofnendur voru Ragnar Sólberg Rafnsson, söngvari og gítarleikari, og Hörður Stefánsson, gítarleikari. Þeir fengu til liðs við sig Egil Örn Rafnsson, trommara, bróður Ragnars (þeir eru synir Rafns Jónssonar), og Sigurð Ágúst, bassaleikara, og tóku þátt í Músíktilraunum árið 2001. Hljómsveitin náði öðru sæti og var Ragnar valinn besti söngvari keppninnar. Stuttu síðar gekk Baldvin Freyr, gítarleikari, til liðs við sveitina. Þeir breyttu nafninu í Sign og gáfu út fyrstu breiðskífu sína *[[Vindar og breytingar]]* það ár.

Árið 2002 gaf Sign út aðra breiðskífu sína *[[Fyrir ofan himininn]]*. 2003 tók Sign upp þriggja laga kynningarplötu, sem innihélt lagið „Thank God for Silence“ sem var mikið spiluð í útvarpi og sjónvarpi. Eftir það hætti Sigurður í hljómsveitinni.

Árið 2005 kom út þriðja breiðskífa Sign, *[[Thank God for Silence]]*. Þann 12. nóvember 2007 kom út fjórða plata Sign, *[[The Hope]]*.

## Hljómsveitarmeðlimir
* Ragnar Sólberg Rafnsson (Ragnar Zolberg) / Söngur og Gítar
* Arnar Grétarsson (AD) / Gítar

### Hljómleikaband
* Hálfdán Árnason / Bassi
* Ragnar Ólafsson / Hljómborð, söngur
* Hrafnkell Örn Guðjónsson / Trommur
* Heimir Ólafur Hjartarson (Heimir) / Bassi
* Agnar Friðbertsson (Aggi) /hljómborð, gítar
* Leo Margarit / Trommur

## Fyrrverandi meðlimir
* Egill Örn Rafnsson (Eagle) (2000-2009) / Trommur
* Hörður Stefánson (2000 - 2001) / Gítar 
* Sigurður Ágúst (2001 - 2003) / Bassi
* Balvin Freyr  (Baddi) (2001 - 2004) / Gítar
* Silli Geirdal (2004 - 2006) / Bassi

## Hljómplötur
* *[[Vindar og breytingar]]* (2001)
* *[[Fyrir ofan himininn]]* (2002)
* *[[Thank God for Silence]]* (2005)
* *[[The Hope]]* (2007)
* *[[Hermd]]* (2013)

## Tónleikaferðalög
* 16. september 2006 - 5. október 2006 - Upphitunarband fyrir Wednesday13 á 18 tónleikum á Bretlandi, Þýskalandi, Hollandi, Frakklandi og Belgíu  
* Maí 2007 - Upphitunarband fyrir The Wildhearts um Bretland
* Ágúst 2007 - fyrsta tónleikaferðalag Sign um Bretland þar sem hljómsveitin var aðalhljómsveit
* 13. nóvember 2007 - 1. desember 2007 - Upphitunarband fyrir Skid Row á 13 tónleikum á Bretlandi og Íslandi

## Tenglar
* Heimasíða Sign
Smekkleysa

**Smekkleysa** er íslenskt útgáfufyrirtæki, sem var stofnað af meðlimum Sykurmolanna og fleirum. Fyrirtækið gefur meðal annars út plötur með Sigur Rós, Múm og Björk á Íslandi. Einnig flytur það inn erlenda diska og dreifir.

Smekkleysa er með verslun á Laugavegi 35.

## Tenglar
* Smekkleysa.is
* Smekkleysa á IMDb
Múm

**múm** er íslensk rafhljómsveit. Hljómsveitin átti til dæmis tvö lög í amerísku bíómyndinni Whicker Park með Diane Kruger og Josh Hartnett, og var annað þeirra "We Have a Map of the Piano".

## Hljómsveitarmeðlimir
* Örvar Þóreyjarson Smárason
* Kristín Anna Valtýsdóttir (sagði skilið við bandið 2006)
* Gunnar Örn Tynes

## Útgefið efni
* Fallegir ósigrar (1997)
* A Shrinking World! (tape) (1999)
* The ballad of the broken birdie records (single) (2000)
* Yesterday was dramatic – Today is ok (2001)
* Múm:remixed (remix) (2001)
* Please Smile my Noise Bleed (remix) (2001)
* Loksins erum við engin (Finally we are no one) (2002)
* Green grass of tunnel (single) (2002)
* Summer make good (2004)
* Nightly cares (single) (2004)
* Dusk log (single) (2004)
* Go Go Smear the Poison Ivy (2007)
* Sing Along to Songs You Don't Know (2009)
* Smilewound (2013)
* History of Silence (2025)
Jan Mayen (hljómsveit)

**Jan Mayen** er íslensk hljómsveit sem var stofnuð árið 2002 af þeim Valgeiri, Ágústi og Viðari, bassaleikari Sigursteinn gekk svo til liðs við sveitina stuttu síðar. Piltarnir tóku upp fyrstu plötu sína sjálfir í heimahúsi til að gefa sem kynningardisk. Þessi lög enduðu þó í útvarpi og seldust upp öll umfram eintök. Smekkleysa lýsti yfir áhuga og fengu drengirnir samning. Home of the Free Indeed kom þá út 2004 og var Jan Mayen tilnefnd til Íslensku tónlistarverðlaunanna 2004 í þremur flokkum.

2005 hætti Sigursteinn í hljómsveitinni og Sveinn Helgi Halldórsson (Rými, Ælu) gekk til liðs við sveitina.

## Hljómsveitarmeðlimir
* Valgeir Gestsson / Gítar og söngur
* Ágúst Bogason / Gítar
* Viðar Friðriksson / Trommur
* Sveinn Helgi Halldórsson / Bassi

## Plötur
* Jan Mayen EP (2003)
* Home of the Free Indeed (2004)
* So Much Better Than Your Normal Life (2007)

## Tenglar
* https://www.facebook.com/janmayenband/
Isidor

**Isidor** er íslensk instrúmental hljómsveit sem var stofnuð haustið 2001. Isidor gaf út fyrstu breiðskífu sína Betty takes a ride í júlí 2004.

Jón Þór gerðist síðan gítarleikari og söngvari í hljómsveitinni Lada Sport, sem lagði upp laupana 2008 og stofnaði síðan hljómsveitina Dynamo Fog með Arnari Inga.

Arnar Ingi er einnig að tromma með hljómsveitinni Future Future.

## Hljómsveitarmeðlimir
* Arnar Ingi Viðarsson / Trommur
* Jón Þór Ólafsson / Gítar
* Orri Tómasson / Gítar
* Steingrímur Þórarinsson / Bassi

## Útgefið efni
* Betty takes a ride (2004)

## Tenglar
* theisidors.com 
* Isidor á rokk.is
1491

Árið **1491** (**MCDXCI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 27. janúar - Höskuldur Árnason í Núpufelli dæmdur í páfans hæsta bann, skyldaður til að ganga suður til Rómar og allar eignir hans dæmdar til Hólastóls, fyrir það að hafa svarið rangan eið í Hvassafellsmálum.
* Einar Björnsson jungkæri var kosinn hirðstjóri á Alþingi en Hans Danakonungur skeytti ekki um það og fékk Einar aldrei embættið.
* Ambrosius Illiquad varð hirðstjóri á Íslandi.
* Stefán Jónsson varð biskup í Skálholti.
* Enskir og þýskir kaupmenn deildu um yfirráð yfir Básendum.

### Fædd
* (líklega) Ólafur Hjaltason, biskup á Hólum (d. 1569).

### Dáin
* (líklega) Barna-Sveinbjörn Þórðarson, prestur í Múla í Aðaldal (f. 1406).

## Erlendis
* 20. febrúar - Halastjarna fór framhjá jörðinni í 1.406.219 km fjarlægð og hefur halastjarna aldrei komið nær jörðu.
* 25. nóvember - Umsátur hófst um Granada, síðustu borg Mára á Spáni
* 6. desember - Karl 8. Frakkakonungur giftist Önnu hertogaynju af Bretagne nauðugri og hafði áður neytt hana til að fara fram á ógildingu hjónabands hennar og Maxímilíans 1. af Austurríki.
* Brauð- og ostauppreisnin braust út í Hollandi.

### Fædd
* 28. júní - Hinrik 8. konungur Englands (d. 1547)
* 13. júlí - Alfons, krónprins Portúgals (f. 1475).
* 24. desember - Ignatius de Loyola, stofnandi Jesúítareglunnar (d. 1556).
* 31. desember - Jacques Cartier, franskur landkönnuður (d. 1557). 

### Dáin
* Diðrik Píning, sæfari og hirðstjóri á Íslandi um skeið.
Jan Mayen

:*Jan Mayen er líka nafn á íslenskri [[Jan Mayen (hljómsveit)|hljómsveit]].*

**Jan Mayen** er norsk eldvirk eyja í Norður-Íshafi, um 550 km norðaustur af Íslandi. Eyjan er um 380 km² að flatarmáli, 53,6 km löng, með strandlengju upp á 124 km og breidd hennar er á bilinu 2,5 – 15,8 km. Jan Mayen teygir sig frá suðvestri til norðausturs og á norðausturhluta eyjarinnar er hið risavaxna eldfjall Beerenberg sem er 2277 m hátt. Jan Mayen teygir sig frá 70°50'N og 9°03'W í suðri til 71°10'N og 7°57'W í norður.

Eyjan er á heitum reit og hafa eldgos verið tíð í Beerenberg síðustu aldir, það síðasta árið 1985. Þar áður urðu eldgos árin 1973 og 1970. Allt voru þetta tiltölulega lítil sprungugos í hlíðum fjallsins. Sögulegar heimildir eru til um gos árin 1732, 1818 og 1851.

Aðeins einn bær er á eynni, *Olonkinbyen* og búa þar 18 íbúar. Eyjunni er stjórnað af norska fylkinu Nordland.

## Fundur og nafngift
Ekki er óhugsandi að það hafi einmitt verið Jan Mayen sem Beda prestur fann á 6. öld e.Kr. þegar hann segir frá eldi spúandi eyju í norðri þar sem dagur var allan sólarhringinn. Einnig má vel vera að sæfarar víkingaaldar hafi vitað um eyjuna. En Henry Hudson fann síðan eyjuna árið 1607 á einni fjögurra ferða sinna um Norður-Íshafið er hann var að leita að siglingaleið til Kína. Hvalveiðimenn sigldu í kjölfarið til eyjarinnar og árið 1614 var henni gefið nafnið Jan Mayen eftir hollenska hvalveiðiskipstjóranum Jan Jacobs May van Schellinkhout.

## Flóra og dýralíf
Plöntutegundir eru fáar og eldfjallasandur víða á yfirborði en finna má meðal annars steinbrjóta, sóleyjar (t.d. jöklasóley), músareyra og grasvíði. Mosar, grös og fléttur eru til staðar.

## Tenglar
* Vísindavefurinn: Hvað getið þið sagt mér um Jan Mayen?
* „Áskildi Íslendingum jafnan rétt á við hverja aðra“; grein í ''Tímanum'' 1979
* „Ef ekki væri um að ræð kröfugerð vegna Jan Mayen“; grein í ''Tímanum'' 1980
* „Flugpóstur til Jan Mayen“; grein í ''Vísi'' 1977
* „Frændur vorir Norðmenn og Jan Mayen“; grein í ''Sjómannablaðinu Víkingur'' 1981
* „Ísland og Jan Mayen“; grein í ''Tímanum'' 1979
* „Íslendingar á Jan Mayen“; greinarhluti í ''Náttúrufræðingnum'' 1958
* „Íslendingar þurfa að gæta vel réttinda sinna í landgrunnsmálinu“; grein í ''Tímanum'' 1978
* „Jan Mayen“; grein í ''Náttúrufræðingnum'' 1958
* „Jan Mayen“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1979
* „Jan Mayen“; grein í ''Vísi'' 1980
* „Jan Mayen-förin“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1915
* „Jan Mayen og skipting Norðurhafa“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1980
* „Jan Mayen-viðræður“; grein í ''Þjóðviljanum'' 1980
* „Jón Þorláksson um Jan Mayen 1927“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1979
* „Landnám Jakobsens á Jan Mayen 1911-1912“; grein í ''Þjóðviljanum'' 1978
* „Olía aðeins send einu sinni á ári“; grein í ''Vísi'' 1979
* „Yfir nyrsta eldfjalli veraldar“; grein í ''Morgunblaðinu'' 1985
;erlendir
* * TopoJanMayen – Gagnvirkt kort (norska/enska)
Svala Björgvinsdóttir

**Svala Björgvinsdóttir** (f. 8. febrúar 1977) er íslensk söngkona. Hún er dóttir söngvarans Björgvins Halldórssonar og Ragnheiðar B. Reynisdóttur. Á 10. áratug síðustu aldar var Svala meðlimur skammvinna bandsins Scope, en þau gáfu út eina plötu. Fyrsta plata Svölu, *The Real Me*, kom út 2001 og fékk ágætis dóma. Svala tók þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017 í Úkraínu þar sem hún flutti lagið „Paper“. 

## Breiðskífur
* *Scope* (1994)
* *The Real Me* (2001)
* *Bird of Freedom* (2005)

## Smáskífur
* „Paper“ (2017)
* „Ég veit það“ (2018)
* „For the night“ (2018)
* „Karma“ (2018)
* „Sex“ (2019)
* „Trinity“ (2019) feat. Unnsteinn.
* „Annríki í desember“ (2019) feat. Friðrik Ómar
* „Voulez-Vous“ (2020) feat. dady, Helgi B
* „Sjálfbjarga“ (2020)

## Heimildir
Mugison

**Örn Elías Guðmundsson** (f. 4. september 1976), best þekktur sem **Mugison**, er íslenskur tónlistarmaður ættaður frá Ísafirði og Bolungarvík á Vestfjörðum.

Mugison fór utan að læra upptökur ungur að aldri en þegar hann kom heim tók hann upp fyrstu plötuna sína, *[[Lonely Mountain]]*, heima í herbergi sínu. Platan kom út og þótti afbragðs verk og var gefin út á Íslandi og víða í Evrópu. Í kjölfarið var Mugison fenginn til að gera tónlist við kvikmynd Friðriks Þórs, Niceland. Hann sló ekki slöku við og gerði tónlistina við Niceland ásamt því að taka upp aðra breiðskífu sína, *Mugimama, is this monkey music?* sem vann til Íslensku tónlistarverðlaunanna 2004 sem poppplata ársins og var lagið *Murr Murr* valið besta lag ásamt því að Mugison var tilnefndur sem besti söngvari og besti flytjandi ársins.

Þriðja plata Mugison kom út árið 2005 og heitir *A Little Trip to Heaven*, gerð við samnefnda kvikmynd Baltasars Kormáks. Sama ár spilaði hann á Hróarskelduhátíðinni.

Mugison ásamt föður sínum Guðmundi Kristjánssyni sem stundum er kallaður er *Papamug* hafa séð um tónlistarhátíðina Aldrei fór ég suður frá stofnun hennar árið 2004. Mugison lék á færeysku tónlistarhátíðinni G! Festival árið 2006.

Platan Haglél (2011) naut mikilla vinsælda.

## Hljóðritaskrá
### Breiðskífur
* 2003: *[[Lonley Mountain]]*
* 2004: *[[Niceland (soundtrack)]]*
* 2004: *[[Mugimama|Mugimama, is this monkey music?]]*
* 2005: *[[Little trip]]*
* 2007: *[[Mugiboogie]]*
* 2011: *[[Haglél (hljómplata)|Haglél]]*
* 2016: *Enjoy*
* 2023: *É Dúdda Mía*

### Safnplötur
* 2009: *Ítrekun/Reminder*

## Gallery

Image:mugison_DSC01187_sh.jpg
Image:mugison_DSC01193.jpg
Image:mugison_DSC01226.jpg
Image:mugison_DSC03914.jpg
Image:mugison_DSC03930.jpg
Image:mugison01_sh.jpg
Image:mugison02.jpg
Image:mugison04.jpg
Image:mugison05.jpg
Image:mugison07.jpg
Image:mugison08.jpg
Image:mugison11.jpg


## Tilvísanir


## Tenglar

* Opinber vefsíða Mugison
Mýrdalsjökull

**Mýrdalsjökull** er fjórði stærsti jökull Íslands og þekur hann um 590 km² svæði. Undir jöklinum hvílir eldfjallið Katla en hún hefur gosið reglulega frá landnámi og brætt mikinn ís af jöklinum svo flóð geysist niður á láglendið. Hæsti tindur Mýrdalsjökuls er 1.480 m.y.s. 
Úr Mýrdalsjökli falla tvær stórar jökulár, Jökulsá á Sólheimasandi í vestri og Múlakvísl í austri.

Sólheimajökull skríður niður úr Mýrdalsjökli suðvestanverðum.

Árið 1952 fórst á Mýrdalsjökli Neptúnvél frá bandaríska hernum og með henni níu menn.

## Heimild
* 

## Tenglar

* „Jökullinn og eldfjallið“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
* „Mýrdalsjökull - jarðskjálftar síðustu 48 klst.“; af Veður.is
Eyjafjallajökull

**Eyjafjallajökull** er sjötti stærsti jökull Íslands. Undir jöklinum er eldkeila sem hefur gosið fjórum sinnum síðan land byggðist, fyrst árið 920, þá 1612, 1821 og 2010. Öll þessi gos hafa verið frekar lítil. Þegar gaus árið 1821 stóð gosið til ársins 1823. Gos hófst svo á Fimmvörðuhálsi þann 20. mars 2010 austan við Eyjafjallajökul. Þann 14. apríl sama ár hófst gos undir jökulhettunni.

Eyjafjallajökull hefur nokkra tinda í kringum hringlaga gíg sem er 3 - 4 km að þvermáli: Hámundur, Goðasteinn og Guðnasteinn, Hámundur er hæsti tindurinn eða um 1.640 metrar. Jökullinn sjálfur var mældur snemma á 20. öld af dönskum landmælingamönnum og var þá 1.666 m hár. Hann var mældur árið 2010 eftir eldgosið og var þá 1.640 metrar. 

 Úr jöklinum renna 2 skriðjöklar sem heita Steinsholtsjökull og Gígjökull en þeir skríða báðir til norðurs í átt að Þórsmörk. Hafa þeir á síðustu árum hörfað mikið og er Gígjökull nánast að hverfa.

Eyjafjallajökull og Mýrdalsjökull eru næst hvor öðrum á Fimmvörðuhálsi. Þar reka Ferðafélag Íslands og Útivist 2 gistiskála sem heita Baldvinsskáli og Fimmvörðuskáli. Eyjafjallajökull er mjög varasamur til ferðalaga vegna jökulsprungna en jökullinn er mjög brattur og sprunginn. 

## Eldgos í Fimmvörðuhálsi 2010

Lítið eldgos varð 2010 á Fimmvörðuhálsi, austan Eyjafjallajökuls, og stóð frá 21. mars til 13. apríl það ár. Fyrstu merki um gosið sáust kl. 23:58 20. mars og voru talin vera í Eyjafjallajökli. Síðar kom í ljós að gossprungan var á Fimmvörðuhálsi.

## Eldgos í Eyjafjallajökli 2010

Eldgos hófst í toppgíg Eyjafjallajökuls að morgni 14. apríl 2010 og stóð til 23. maí það ár. Gosið vakti alþjóðlega athygli þar sem flugsamgöngur stöðvuðust marga daga í röð.

## Tengill
*Vísindavefur: Hvort er Eyjafjallajökull 1666 metrar eða 1651 metri?
*Hvað hafa orðið mörg gos í Eyjafjallajökli og Fimmvörðuhálsi á sögulegum tíma og nútíma og hvaða ár urðu þessi gos? - Vísindavefur

## Heimildir
* 
*
Gaukshöfði

**Gaukshöfði** er klettadrangur, sem skagar út í Þjórsá, rétt sunnan við Þjórsárdal og vestan við Hagafjall. Hann dregur nafn sitt af Gauki á Stöng, sem var veginn í Gauksgili í höfðanum norðanverðum af Ásgrími Elliðagrímssyni, fóstbróður sínum. Á 19. öld fundust í höfðanum spjótsoddar og mannabein.

Áður fyrr lá vegurinn inn í Þjórsárdal uppi á höfðanum, um Goludal, en nú hefur hann verið færður út á grjótgarð í Þjórsá. Næsti höfði norðan Gaukshöfða kallast Bringa og gamli 100 krónu seðillinn sýndi fjallsafn Gnúpverja undir henni. Var myndin tekin úr Gaukshöfða.

Undir Gaukshöfða var vað sem einungis var fært þegar lítið var í ánni, en annars er þar hyldýpi þar sem áin safnar sér saman eftir að hafa breitt úr sér frá Búrfelli.
Svartifoss

**Svartifoss** er foss í Skaftafelli í Vatnajökulsþjóðgarði. Svartifoss er einn af frægustu fossum landsins, sökum fagurrar umgerðar úr óvenju reglulegum, gildum basaltstuðlum. Stuðlarnir mynduðust fyrir um 300.000 árum, þegar hraun rann niður Skaftafellsheiði og fyllti gamlan árfarveg. Við hæga kólnun dróst bergið saman og klofnaði þá í stuðla sem standa lóðréttir á kólnunarflötinn. 

Stuðlabergsmyndunin umhverfis fossinn var Guðjóni Samúelssyni innblástur við hönnun á mörgum byggingum m.a. loftsins í sal Þjóðleikhússins, ytri ásýnd Hallgrímskirkju og Akureyrarkirkju.
Rými (hljómsveit)

**Rými** var keflvísk hljómsveit sem gaf út plötuna Unity, for the first time 2002.

## Hljómsveitarmeðlimir
*Oddur Ingi Þórsson / Gítar og Söngur
** Er nú í hljómsveitinni Lokbrá
*Sveinn Helgi Halldórsson / Bassi og Söngur
** Er nú í hljómsveitunum Jan Mayen og Æla
*Ævar Pétursson / Gítar, Söngur og Flygill 
**Er nú í hljómsveitinni Æla
*Tómas Viktor Young / Trommur og Hammond Orgel
Rými

**Rými** getur átt við
* keflvísku hljómsveitina Rými
* þrívítt rúm, rúmmál
*(Sjá einnig [[Rúm]])*
Apavatn

**Apavatn** er eitt af stærstu stöðuvötnum landsins, um 13,6 km² að flatarmáli sunnan Laugarvatns í Árnessýslu. Nafnið er talið koma af orðinu *ap* sem merkir leðja eða leir. Apavatn er 59 metra yfir sjávarmál. Vatnið er allt grunnt, mesta dýpi þess er 3 m, en mesta lengd þess er 6,8 km. Nokkrar smáár renna í vatnið frá hæðunum í kring. Að sunnan kemur Stangalækur. Suð vestan í vatnið rennur Apá og norðan Grafará, og er hún vatnsmest. Hagaós er eina frárennslið úr vatninu og rennur í Brúará.

Bændur stunda netaveiði í vatninu allt árið en vatnið getur gefið fiska á stangir. Helst veiðist þar bleikja í net sem er sitt hvoru megin við pundið en mikið meira af urriða hefur veiðst á stangir og eru þeir 1 til 2 pund , en þeir geta orðið  mun vænni, allt að  og kýla sig út af hornsílum sem ógrynni er af í vatninu. Lax á greiðan aðgang að vatninu um Hagaós, en hann er sjaldséður. Sumarbústaðabyggð hefur verið vaxandi við vatnið á undanförnum árum.

Á fyrstu áratugum kristni var Apavatn frægast vatna á landi hér. Bar það til að Sighvatur Þórðarson er sagður hafa fengið skáldíþrótt sína úr fiskhöfði af fiski sem hann veiddi í vatninu. Eigi hefur orðið vart við þess lags fiska á þeim slóðum síðan. Vatnið er þekkt úr Sturlungu, þegar Sturla Sighvatsson sveik Gissur Þorvaldsson í Apavatnsför árið 1238. Sturla fór suður með 300 menn og bað Gissur að finna sig við Apavatn. Gissur kom með 40 menn, Gissur og Sturla gengu saman í bróðerni með vatninu. Sturla bað 2 menn að gæta Gissurar og skipar svo mönnum hans að leggja niður vopnin. Þá spyr Gissur Sturlu, hví hann láti leggja hendur á hann. Sturla bað hann ekki efast um að hann ætlaði sér meiri hlut en öðrum mönnum á Íslandi. Lét hann þá Gissur vinna sér trúnaðarreið og sverja að fara utan.

Þóttist Gissur finna að Sturla mundi hafa komið til hugar að stytta honum aldur og hyggur á að koma hefndum fram á Sturlu. Gissur lét til skarar skríða og dró að sér lið af Suðurlandi og bandamaður hans Kolbeinn ungi úr Skagafirði og Húnavatnssýslu. Sturla dró sér lið af Vesturlandi og Sighvatur faðir hans úr Eyjarfirði og Þingeyjarsýslu. Flokkarnir mætast á Örlygsstöðum, rétt fyrir sunnan Miklabæ. Gissur og Kolbeinn höfðu 1300 menn en feðgarnir mun færri. Ráðist var nú grimmlega á lið feðganna í hinum fræga Örlygsstaðabardaga, feðgarnir voru hálfvopnlausir, alls létust á Örlygsstöðum nær 60 manns og þar af voru ekki nema 7 úr liði Kolbeins og Gissurar.

## Heimildir
* 
*
Þriðji maðurinn ósýnilegi

***Þriðji maðurinn ósýnilegi*** (enska: ***North by Northwest***) er kvikmynd í leikstjórn Alfred Hitchcock sem var framleidd í Bandaríkjunum árið 1959.

## Aðalhlutverk
* Cary Grant sem Roger O. Thornhill
* Eva Marie Saint sem Eve Kendall 
* James Mason sem Phillip Vandamm 
* Jessie Royce Landis sem Clara Thornhill

## Tengill
* Íslenski Alfred Hitchcock vefurinn 
* North by Northwest á imdb.com
Ja, vi elsker dette landet

**Ja, vi elsker dette landet**, oft stytt í **Ja, vi elsker** er þjóðsöngur Noregs. Hann varð ekki opinber þjóðsöngur fyrr en árið 2019 en var oft notaður. Bjørnstjerne Bjørnson skrifaði textann og birti í Aftenbladet 1. október 1859. 24 menn sungu lagið fyrst á Eidsvoll 17. maí 1864 í tilefni af því að 50 ár væru liðin síðan stjórnarskrá landsins var samþykkt.

Oftast er bara fyrsta og tvö síðustu erindin sungin.


1. 
Ja, vi elsker dette landet,
som det stiger frem,
furet, værbitt over vannet,
med de tusen hjem.
Elsker, elsker det og tenker
på vår far og mor
og den saganatt som senker
drømme på vår jord.
Og den saganatt som senker,
senker drømme på vår jord.

2. 
Dette landet Harald berget
med sin kjemperad,
dette landet Håkon verget
medens Øyvind kvad;
Olav på det landet malte
korset med sitt blod,
fra dets høye Sverre talte
Roma midt imot.

3. 
Bønder sine økser brynte
hvor en hær dro frem,
Tordenskiold langs kysten lynte,
så den lystes hjem.
Kvinner selv stod opp og strede
som de vare menn;
andre kunne bare grede,
men det kom igjen!

4. 
Visstnok var vi ikke mange,
men vi strakk dog til,
da vi prøvdes noen gange,
og det stod på spill;
ti vi heller landet brente
enn det kom til fall;
husker bare hva som hendte
ned på Fredrikshald!

5. 
Hårde tider har vi døyet,
ble til sist forstøtt;
men i verste nød blåøyet
frihet ble oss født.
Det gav faderkraft å bære
hungersnød og krig,
det gav døden selv sin ære –
og det gav forlik.

6.
Fienden sitt våpen kastet,
opp visiret for,
vi med undren mot ham hastet,
ti han var vår bror.
Drevne frem på stand av skammen
gikk vi søderpå;
nu vi står tre brødre sammen,
og skal sådan stå!

7.
Norske mann i hus og hytte,
takk din store Gud!
Landet ville han beskytte,
skjønt det mørkt så ut.
Alt hva fedrene har kjempet,
mødrene har grett,
har den Herre stille lempet
så vi vant vår rett.

8.
Ja, vi elsker dette landet,
som det stiger frem,
furet, værbitt over vannet,
med de tusen hjem.
Og som fedres kamp har hevet
det av nød til seir,
også vi, når det blir krevet,
for dets fred slår leir.


## Tenglar
* ''Þjóðsöngur Norðmanna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959
Fuglarnir (kvikmynd)

***Fuglarnir*** (enska: *The Birds*) er bandarísk kvikmynd í leikstjórn Alfred Hitchcock frá árinu 1963. Myndin er byggð á samnefndri smásögu eftir Daphne Du Maurier. Hitchcock hafði áður gert myndina *[[Rebecca (kvikmynd)|Rebecca]]* eftir sögu Du Maurier. Við gerð *Fuglanna* var notast við nýstárlegar aðferðir í tæknibrellum og þótti myndin mikið afrek á sínum tíma. 

## Söguþráður
Melanie Daniels, ung stúlka frá San Francisco, eltir Mitch Brenner, ungan og efnilegan piparsvein til Bodega Bay þar sem hann dvelur hjá fjölskyldu sinni um helgar. Fljótlega eftir komu hennar verður hún fyrir árás fugla og vekur það athygli bæjarbúa. Eftir því sem líður á myndina fjölgar árásunum og bæjarbúar fara að leita skýringa.

## Leikarar
* Rod Taylor sem Mitch Brenner
* Tippi Hedren sem Melanie Daniels
* Jessica Tandy sem Lydia Brenner
* Suzanne Pleshette sem Annie Hayworth
* Veronica Cartwright sem Cathy Brenner
* Ethel Griffies sem frú Bundy
* Charles McGraw sem Sebastian Sholes

## Tenglar
* ''Fuglarnir'' á IMDB
Psycho

Kvikmyndin **Psycho** í leikstjórn Alfred Hitchcock var framleidd í Bandaríkjunum árið 1960.

## Aðalhlutverk
* Anthony Perkins sem móteleigandinn Norman Bates
* Janet Leigh sem Marion Crane 
* Vera Miles sem Lila Crane, systir Marion 
* John Gavin sem Sam Loomis, ástmaður Marion

## Tengill
* Íslenski Alfred Hitchcock vefurinn 
* Psycho á imdb.com
Kaizers Orchestra

**Kaizers Orchestra** er norsk rokkhljómsveit frá Bryne í Rogaland fylki. Hljómsveitin kom fyrst saman árið 2000 en fyrsta platan kom út árið 2001 og hét hún *Ompa til du dør*. Sama ár hlaut platan *[[Spellemannsprisen]]*, norsku tónlistarverðlaunin, sem besta rokkbreiðskífan. 2006 léku þeir á færeysku tónlistarhátíðinni G! Festival.

Kaizers hafa fengið mikla athygli sem frjálsleg tónleikasveit, og spila þeir á óhefðbundin hljóðfæri eins og olíutunnur, hjólfelgur og kúbein.

## Meðlimir
* Janove Ottesen, söngvari
* Geir Zahl, gítaristi
* Terje Vinterstø, gítaristi
* Helge Risa, orgelleikari
* Rune Solheim, trommuleikari
* Øyvind Storesund, kontrabassi

### Fyrrum meðlimir
* Jon Sjøen, kontrabassi. Hætti árið 2003.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Ompa til du dør (2001)
* Evig Pint (2002)
* Maestro (2005)
* Maskineri (2008)

### EP-plötur og smáskífur
* Kaizers Orchestra EP (2000)
* Mann mot mann (2002)
* Død manns tango (2003)
* The Gypsy Finale (2004)
* Maestro (smáskífa) (2005)

## Tengill
* Vefsíða Kaizers Orchestra
Fjölskyldugáta

Kvikmyndin ***Family Plot*** í leikstjórn Alfred Hitchcock var framleidd í Bandaríkjunum árið 1976. Myndin var sú síðasta sem Hitchcock gerði á 60 ára ferli sínum. 

## Aðalhlutverk
* Karen Black sem Fran
* Bruce Dern sem George Lumley
* Barbara Harris sem Blanche Tyler
* William Devane sem Arthur Adamson

## Tengill
* Íslenski Alfred Hitchcock vefurinn 
* Family Plot á imdb.com
Geysir

**Geysir** í Haukadal er goshver sem nú til dags lætur lítið á sér kræla. Geysir er einn frægasti goshver í heimi. Margir fleiri hverir eru á Geysissvæðinu, til dæmis Strokkur, Smiður og Litli-Strokkur.

Geysis er fyrst getið með nafni árið 1647 og er þá mikill og ákafur goshver, en á þeim tímum gat hann gosið nokkuð reglulega. Þá þeyttu hann vatni 60 til 80 metra upp í loftið. Fyrir árið 1845 varð hann allt að 170 metrar.  Eftir árið 1900 dró mikið úr gosvirkni hans og var kólnunarflötur vatnsins (yfirborðið) orðið of stórt. Þá var brugðið á það ráð að gera skurð úr hvernum til að leiða á brott umfram-magn af vatni til að létta undir með hvernum. Einnig var losað út í hann 100 kg af handsápu til að vatnið myndi snöggsjóða. Eftir Suðurlandsskjálftana sumarið 2000 tók Geysir aftur að gjósa en hefur nú dregið sig í hlé. Hverasvæðið var friðlýst 17. júní 2020 .

## Geysir seldur
Þann 9. apríl árið 1894 keypti írskur maður, James Craig (yngri), Geysi fyrir 3000 kr. Í kaupunum fylgdu einnig hverirnir Strokkur, *Blesi* og *Litli Geysir* eða svonefnd *Óþerrihola* ásamt dálitlu svæði kringum hverina, alls um . Ábúandinn á Haukadal áskildi sér rétt til að hafa umsjón með hverunum, gegn hæfilegri þóknun þegar eigandi væri ekki viðstaddur, ennfremur forkaupsrétt að hverunum, ef þeir yrðu seldir aftur. Seljendur hveranna voru þeir Sigurður bóndi Pálsson á Laug og synir hans Greipur og Jón bændur í Haukadal, en þeir seldu þá vegna fjárleysis. Þeir voru ekki ásakaðir fyrir söluna, því að þeir höfðu boðið landssjóði hverina til kaups, en þingið vildi ekki kaupa. Sagt var í fjölmiðlum sama ár að vel getur verið að „hinn nýi eigandi sýni hverunum meiri sóma en landssjóður hefði gert, reisi þar gistihús o. s. frv., en talið er það mjög óvíst, af þeim er kunnugastir eru“. Faðir Craigs varð þó ekki ánægður með þessi kaup, og varð það til þess að Craig yngri gaf vini sínum, E. Rogers, svæðið. Honum þótti þó lítið til þessar gjafar koma. Síðar erfði frændi hans Hugh Rogers það, en árið 1935 keypti Sigurður Jónasson svæðið og gaf íslenska ríkinu. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Geysir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987
* ''Geysir í Haukadal gýs að nýju''; grein í Morgunblaðinu 1935
1433

Árið **1433** (**MCDXXXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Um páska - Teitur Gunnlaugsson ríki í Bjarnanesi, sem hafði verið fangi Jóns Gerrekssonar biskups og sveina hans í Skálholti allan veturinn, slapp úr haldi.
* 20. júlí - Teitur Gunnlaugsson, Þorvarður Loftsson og Árni Einarsson Dalskeggur fóru að Jóni Gerrekssyni Skálholtsbiskupi, drekktu honum í Brúará og drápu sveina hans.
* Teitur Gunnlaugsson ríki í Bjarnanesi varð lögmaður norðan og vestan.
* Almyrkvi á sólu sást í Reykjavík. Það gerist næst árið 2026.

### Fædd

### Dáin
* 20. júlí - Jón Gerreksson Skálholtsbiskup.
* Arnfinnur Þorsteinsson hirðstjóri á Urðum.
* Þorleifur Árnason sýslumaður í Auðbrekku í Hörgárdal, Glaumbæ í Skagafirði og í Vatnsfirði.

## Erlendis
* Innrásarflokkur Skota brenndi stóran hluta bæjarins Alnwick í Norðymbralandi til grunna.
* Floti Mingveldisins í Kína leystur upp eftir að Zeng He aðmíráll hafði komist allt til Góðrarvonarhöfða í Suður-Afríku. Þetta breytti valdahlutföllum á Indlandshafi og gerði Portúgölum og öðrum Evrópuþjóðum auðveldara að ná yfirráðum á heimshöfunum.
* Sigismund af Lúxemborg var krýndur keisari hins Heilaga rómverska ríkis.

### Fædd
* 19. október - Marsilio Ficino, ítalskur heimspekingur (d. 1499).
* 10. nóvember - Karl djarfi, hertogi af Búrgund (d. 1477).
* Ketill Karlsson Vasa, ríkisstjóri í Svíþjóð (d. 1465).

### Dáin
* 14. ágúst - Jóhann 1., konungur Portúgals (f. 1367).
Áramót

**Áramót** er mikilvæg hátíð í flestum þjóðfélögum til að fagna komu nýs árs og kveðja það gamla. Á Íslandi, eins og á flestum vesturlöndum, er haldið upp á áramótin kvöldið fyrir komu nýja ársins, á gamlárskvöldi en einnig eru haldnar veislur á nýársdag sem oft eru fínni veislur en á gamlárskvöld.

Öll trúarbrögð, lönd og menningarsvæði hafa sín tímatöl og oftast eru áramótin mikilvægur þáttur í menningarhefðinni. Stórar hátíðir fylgja oft áramótunum sem geta staðið yfir í marga daga fyrir eða eftir áramótin. Áramótin eru á stundum tengd árstíðum, til dæmis jafndægur á vori 20. mars-21. mars, til að fagna komu vorsins eða þá af hreinum trúarlegum uppruna eins og nýár múslima.

## Nokkur áramót 2006
* Afganistan - 20.-21. mars, Naw-Rúz
* Assýría - 1. apríl (ár 6756)
* Tíbet - 9. febrúar (ár 2131), kallað Losar.
* Eþíópía - 11. september (ár 1999), 1 Maskaram
* Hindúismi - 29. október 2006, (venjulega tveimur dögum eftir Diwali.)
* Bahaí - 20. mars, (ár 162). 
* Íslam - 31. janúar 2006 (ár 1427), Al Hijra 
* Gyðingdómur - 22. september 2006, Rosh Hashanah (ár 5767)
* Kína - 29. janúar 2006 (ár 4643, (Ár hundsins )
* Kristni - 1. janúar (Gregoríanskt tímatal), Júlíanska tímatalið 14. janúar 
* Kúrdar - 21. mars, Naw-Rúz
* Síkismi - 14. mars (ár 538)
* Zoroastrianismi - 20.-21. mars, Naw Rúz (ár 1375)

## Tengdar síður
* Nýársdagur
* Gamlárskvöld

## Tengt efni
* Interfaith Calendar
* Holidays on Net
Jóhannes Jónsson

**Jóhannes Jónsson**, (f. 31. ágúst 1940 - 27. júlí 2013) þekktastur sem *Jóhannes í Bónus*, var íslenskur verslunarmaður og fjárfestir. Jóhannes var menntaður prentari og vann um tíma sem blaðamaður á Morgunblaðinu. Með fram námi og öðrum störfum vann Jóhannes lengi vel í matvörubúð föðurs síns. Jóhannes opnaði lágvöruverðsverslunina Bónus 8. apríl 1989 ásamt syni sínum Jóni Ásgeiri Jóhannessyni.

## Tenglar
* ''Ég er farandverkamaður''; grein í DV 1991
* ''Hverra manna''; grein í Frjálsri verslun 1997
* ''Vantaði vinnu''; grein í Frjálsri verslun 1997
* ''Höldum áfram á sömu braut''; grein í Frjálsri verslun 1995
* ''Strikið yfir siðleysið''; grein í Fréttablaðinu 2007
* ''Hús Jóhannesar í Bónus hugsanlega tekið upp í skuld''; af Dv.is 10. febrúar 2010 
* ''Lilja hafnar ásökunum Jóhannesar''
* ''Viðtal í Harmageddon á X977
Trúarjátning múslima

**Trúarjátning íslam** er kölluð á arabísku *šahādatān* (sem þýðir nánast „tvær erfðaskrár“) og telst ein af fimm stoðum íslams. 

لا إله إلا الله ومحمد رسول الله


(á arabísku:) *lā ilāhā illā-llāhu; muhammadur-rasūlu-llāhi*
(á íslensku:) *Það er enginn guð nema Guð; Múhameð er spámaður Guðs*.

Til að gerast múslimi verður maður að hafa þessa setningu yfir (á arabísku) og trúa henni í vitna viðurvist. Það er ekki hægt að neyða neinn til að gerast múslimi, einungis sá sem virkilega óskar þess getur orðið það.

## Hugtökin ''nabi'' (spámaður) og ''rasul'' (sendiboði)
Oftast er Múhameð nefndur *spámaður* (*prophet* á ensku, *profet* á norrænu málunum), þó þetta sé rétt þýðing nær hún samt ekki hinni dýpri merkingu frumtextans. Í hugtakakerfi íslam er gerður greinarmunur á milli *anbiyyā* (fleirtala) og *rusul*:
* **Nabi** (*fleirtala* anbiyyā) er sá sem hefur fengið boð frá Guði og ber þau sem spámaður til fólks síns. Íslam telur þannig spámenn í þúsundatali. Þeir sem eru taldir meðal mestu anbiyyā eru t.d Abraham, Móses, Jesús og Nói.
* **Rasul** (*fleirtala* rusul *eða* mursalín) hefur fengið heilagan boðskap eða texta frá Guði, eða er beinlínis ‘Boðberi Guðs’. Hinn merkasti rasul í íslam og þar með sá merkasti af hinum fimm merkustu anbiyyā er Múhameð.

## Tengt efni
* «Shahadah, Confession of a Muslim»  frá Islamic Society of Greater Kansas City)
* «How to become a Muslim»  frá islamworld.net
Frenzy

***Frenzy*** er kvikmynd í leikstjórn Alfred Hitchcock sem var framleidd í Bandaríkjunum árið 1972.

## Aðalhlutverk
* Jon Finch sem Richard Ian Blaney
* Alec McCowen sem Oxford varðstjóri
* Barry Foster sem Robert Rusk
* Billie Whitelaw sem Hetty Porter
* Anna Massey sem Barbara Jane Milligan

## Tengill
* Íslenski Alfred Hitchcock vefurinn 
* Frenzy á imdb.com
Frægð

**Frægð** er hugtak, sem haft er um það þegar töluverður fjöldi fólks þekkir til ákveðinnar persónu eða hlutar. Frægð segir ekki til um hversu vel hver og einn einstaklingur þekki til þess sem þannig flokkast. Af frægð kemur lýsingarorðið frægur (*frægt* í hvorugkyni, *fræg* í kvenkyni) og er það notað til að tilgreina það sem nýtur frægðar.

Ýmis afbrigði eru til af þessu orði sem flest miða að því að lýsa nánar stærð frægðarinnar eða útbreiðslu hennar. Til dæmis orðið „heimsfrægð“ en þá er vísað til þess að töluverður fjöldi fólks um allan heim þekki til þess sem frægt er. Stundum er gefið til kynna hversu sterk frægðin er með atviksorðum á borð við „mjög“, einnig áhersluforskeytum eins og víð- og stór-.

## Tenglar
* ''Rangan á frægðinni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
Strokkur (hver)

**Strokkur** er goshver í Haukadal. Strokkur er næst stærsti goshver á Geysissvæðinu. Einnig er til goshver sem heitir Litli strokkur.

## Tengt efni
* Geysir
Strokkur

**Strokkur** getur átt við:
* Goshverinn Strokk í Haukadal.
* Verkfærið strokk til að strokka smjör.
Topaz

***Topaz*** er kvikmynd í leikstjórn Alfred Hitchcock sem var framleidd í Bandaríkjunum árið 1969.

## Aðalhlutverk
* Frederick Stafford sem André Devereaux
* Dany Robin sem Nicole Devereaux
* Claude Jade sem Michèle Picard

## Tengill
* Íslenski Alfred Hitchcock vefurinn 
* Topaz á imdb.com
Trúfélög múslima

Innan íslam eru fjölmörg trúfélög sem hafa mismunandi áherslur og túlkanir á atriðum trúarinnar þó þau hafi sömu grundvallarsýn. Fjölmennustu trúfélögin eru súnní og sjía. Í báðum trúfélögunum eru fylgjendur súfisma sem er eins konar dulhyggjustefna innan íslam.

Súnní er stæsti trúarhópurinn (80% - 85% allra múslima eru sunní). Á arabísku þýðir *as-Sunnah* bókstaflega **lögmál** eða **stígur**; það er einnig notað sem hugtak yfir ummæli og gerðir Múhameðs spámanns. 

Fylgjendur súnní álíta Múhameð spámann og nánast fullkominn mann og þess vegna sé skylda að fylgja orðum hans og gerðum eins náið og hægt er. Kóraninn segir að spámaðurinn Múhameð sé góð fyrirmynd. Vegna þessa er sagnahefðin sem nefnd er Hadith, þar sem þessi orð og gerðir eru geymd, höfuðstoð í trú súnní-múslima.

Sjía-múslimar, næststærsta trúfélagið, leggja mikla áherslu á hverning túlka skuli trúarstöðu fyrstu þriggja kalífanna. Arabíska orðið *Shi'a* er stytting á "shi'at 'Ali" sem þýðir „fylgismenn Alís“. Sjítar halda upp á aðra sagnahefð (hadith) en súnnítar og hafa eigin lagahefð. Í sjía hafa ímamar mikil völd til að túlka trúna og lögin. Flestir sjía-múslimar búa í Íran, Írak, Bahrain og Líbanon. Minnihlutahópar (um það bil 15 milljónir) sjía-múslima eru nefndir Ísmailítar. Stærsti hluti þeirra lítur á Aga Khan sem leiðtoga sinn.

Vahabítar er fámennari og nýrri trúflokkur innan súnní. Þeir kalla sjálfa sig Salafi. Vahabítar eru mjög strangtrúaðir og túlka Kóraninn og hefðirnar bókstaflega. Þeir álíta sjía-múslima (og sumir einning aðra sunníta) trúvillinga. Vahabítismi er opinber trú í Sádi-Arabíu og hefur haft mikil áhrif á múslima um allan heim, ekki síst vegna þess að þeir stjórna hinum heilögu stöðum múslima, Mekka og Medína.

Súfismi er dulhyggjustefna sem hefur fylgjendur bæði meðal súnníta og shíta. Súfistar álíta að það að fylgja íslömskum lögum og reglum (eða *fiqh*) sé einungis fyrsta skrefið á leiðinni að fullkominni undirgefni. Súfistar leitast við að öðlast yfirnáttúrlega, dulræna reynslu með íhugun og dansi.

## Tengt efni

*
Hljómsveit

**Hljómsveit** er hópur hljóðfæraleikara, stundum með söngvara eða söngvurum, sem spilar saman í sameiginlegum takti og mestallan tímann í samhljómi (þarf reyndar alls ekki að vera ef hljómsveitin spilar í framsækinni klassískri stefnu). Hljómsveit sem aðeins er skipuð söngvurum er kölluð kór.

Ýmis nöfn eru notuð til að skilgreina eðli sveitarinnar, s.s. stærð og tónlistarstefna. Þegar meðlimir sveitarinnar eru aðeins tveir (þótt deila megi um hvort kalla eigi það hljómsveit) er hún kölluð dúett, þegar þeir eru þrír, tríó, fjórir, kvartett, fimm, kvintett, sex, sextett, sjö, septett, átta, oktett, níu, nonett. Fjölmennari sveitir eru yfirleitt kallaðar eitthvað annað. Í rokktónlist eru þessi nöfn sjaldnast notuð en þau eru viðhöfð í blús, djassi og klassík og af og til í raftónlist. Flestar rokksveitir eru þó kvintettar eða kvartettar og í hráustu afbrigðum hennar eru tríó mjög algeng.
Sinfóníuhljómsveit er sennilegast fjölmennasta hljómsveitartegundin.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenskar hljómsveitir

## Tengill
John Arne Riise

**John Arne Semundseth Riise** (fæddur 24. september 1980) er norskur fyrrum knattspyrnumaður.

1996 byrjaði Riise að spila fyrir Álasund. Sumarið 1998 fór hann að ráðum Nils Arne Eggen og fór til Frakklands til að spila fyrir Mónakó. Fyrsti landsleikur Riise fyrir Noreg var í janúar 2000.
Guðfaðirinn

***Guðfaðirinn*** (enska: *The Godfather*) er kvikmynd sem gerð var eftir samnefndri bók Marios Puzo. Francis Ford Coppola leikstýrði myndinni sem var framleidd í Bandaríkjunum árið 1972.

## Tengt efni
* Francis Ford Coppola
* Mario Puzo
* Guðfaðirinn II
* Guðfaðirinn III

## Tengill
The Godfather á Internet Movie Database
Sóknargjald

**Sóknargjald** er ákveðið hlutfall af tekjuskatti sem úthlutað er til þjóðkirkjusafnaða, löglega skráðum trúfélögum og lífsskoðunarfélögum á Íslandi samkvæmt fjölda skráðra meðlima þeirra.

## Saga
Sóknargjöld voru fyrst innleidd á Íslandi með lögum nr. 40/1909 en með sömu lögum var tíund afnumin ásamt með ýmsum öðrum gjöldum sem runnið höfðu til kirkjunnar. Sóknargjald var tvískipt og fólst annars vegar í prestsgjaldi sem nam 1 krónu og 50 aurum árlega og hins vegar kirkjugjaldi sem nam 75 aurum árlega. Gjöldin áttu allir yfir 15 ára aldri að greiða, óháð kyni eða stöðu og kom það í hlut sóknarnefnda að innheimta það. Undanþegnir frá framangreindum gjöldum voru þeir sem tilheyrðu öðrum kirkjufélögum utan þjóðkirkjunnar, sem höfðu fengið konunglega staðfestingu, enda næmu framlög hvers safnaðarmeðlims eldri en 15 ára að minnsta kosti 2 krónum og 25 aurum árlega. Ekki var í lögunum gert ráð fyrir að einstaklingar utan trúfélaga væru undanþegnir greiðslu sóknargjalda.

Árið 1987 voru lög sett á Alþingi þar sem ríkið tók yfir innheimtu sóknargjalda á landsvísu. Í lögunum var fjársýslu ríkisins falið að reikna á hverju ári samkvæmt verðlagsþróun frá fyrra ári hvert sóknargjaldið skyldi vera hverju sinni. Fyrsta sóknargjaldið samkvæmt lögunum var því framreiknað sóknargjald það sem þjóðkirkjan hafði sjálf innheimt meðal safnaðarmeðlima sinna í hverri sókn fyrir sig árið á undanhttps://www.althingi.is/altext/110/s/pdf/0133.pdf.

Ef breytingar eru gerðar á sóknargjaldinu setur ráðherra með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laganna að fengnum tillögum biskups og kirkjuráðs og að höfðu samráði við ráðuneyti er fer með tekjuöflun ríkisins.

Í upphafi var gert ráð fyrir að það skiptist á milli þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og Háskóla Íslands, síðan þjóðkirkjusafnaða og skráðra trúfélaga og loks til þjóðkirkjusafnaða, skráðra trúfélaga og lífsskoðunarfélaga og tók það síðasta ákvæði gildi árið 2014.

## Upphæðir
Sóknargjaldið var ákvarðað 400,24 kr. á hvern einstakling á mánuði árið 1987 þegar lögin tóku gildi, síðan miðað við að það hækkaði á hverju ári í samræmi við hækkun á meðaltekjuskattstofni. Árið 2021 er fjárhæð sóknargjalds 1.080 kr. á mánuði.

## Tilvísanir


## Heimildir
*