open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Einkirningasótt

**Einkirningasótt** (stundum kölluð **kossasótt**, **Epstein-Barr sýking**, eða **mónónúkleósa**) er veirusýking sem stafar oftast af *Epstein-Barr veirunni*. Flestir sýkjast af veirunni sem börn og sýna þá engin eða nærri því engin einkenni. Þegar fólk sýkist sem unglingar eru einkennin öllu verri: hár hiti, mjög sár hálsbólga, stækkaðir hálseitlar, mikil þreyta, og magnleysi. Vanalega nær fólk sér á tveimur til fjórum vikum, en þreytutilfinningin getur varað svo mánuðum skiptir. Miltað og lifrin geta líka orðið bólgin og í undir 1% tilfella rofnar miltað.

Einkirningasótt smitast með munnvatni, oft með kossum eða með því að drekka úr sama glasi og einhver sem er sýktur. Afar sjaldgæft er að einkirningasótt smitist með blóði eða sæði. Einkenni geta verið margar vikur að koma fram (4–7 vikur) og á þessum tíma er fólk samt smitandi. Sýkingin er mest smitandi fyrstu 6 vikurnar, en fólk getur þó verið smitandi í allt að 1½ ár.

Það er hvorki til bóluefni né lækning við einkirningasótt. Koma verður í veg fyrir smit með því að sleppa því að kyssa og drekka úr sama glasi og sá sýkti. Fólk nær sér vanalega af einkirningasótt smám saman með því að drekka nógulega mikið af vatni, með mikill hvíld, og með því að taka verkjalyf eins og parasetamól og íbúprófen. 

Einkirningasótt er algengust hjá ungu fólki á aldrinum 15 til 24 ára. Sýkingin er það algeng að 95% af fullorðnum hefur komist í tæri við hana og myndað ónæmi, þó ekki hafi allir fengið sýkingu. Aðeins 15–20% unglinga sem komast í tæri við Epstein-Barr veiruna fá einkirningasóttar-sýkingu, hlutfallið er 40% hjá fullorðnum.

Epstein-Barr veiran er hluti af *herpes-*veirufjölskyldunni. Önnur skyld og algeng veira, stórfrumuveiran *(cytomegalovirus),* getur líka valdið einkirningasótt, en það er ekki jafn algengt.

Nafnið *einkirningasótt* vísar til þess að mikil fjölgun verður í ákveðinni gerð hvítra blóðkorna sem kallast *einkjörnungar* vegna þess að þeir hafa einn kringlóttan frumukjarna, flokkurinn inniheldur stórátfrumur og angafrumur.

Einkirningasótt getur leitt til langvarandi síþreytu.

## Tilvitnanir
Borussia Dortmund

**Borussia Dortmund** (BVB) er knattspyrnufélag frá Dortmund sem spilar í þýsku Bundesligunni. Liðið hefur unnið Bundesliga 5 sinnum, síðast 2012 og efstu deild alls 8 sinnum. Það hefur einu sinni unnið Meistaradeild Evrópu, árið 1997. 

Liðið spilar á Westfalenstadion sem er stærsti völlur Þýskalands og eru hæstu meðaláhorfendatölur í heimi hjá BVB.

## Stuðningsmenn
Borussia Dortmund er eitt af vinsælustu félögum bæði Þýskalands og Evrópu, og á marga stuðningsmenn, heimaleikir Dortmund eru þekktir fyrir að vera fjörugir.
## Ruhr-nágrannaslagurinn

Dortmund hefur í gegnum tíðina átt marga slagi við nágranna sína í Ruhrhéraði Schalke 04 enda eru þetta stærstu félögin á svæðinu.

### Þekktir leikmenn félagsins
*Erling Haaland
*Jadon Sancho
*Pierre-Emerick Aubameyang
*Robert Lewandowski
*Mats Hummels
*Christian Wörns
*Jens Lehmann
*Marco Reus
*Ivan Perišić
*Henrikh Mkhitaryan
*Sigfried Held (fyrrum landsliðsþjálfari íslenska karlalandsliðsins)
*Paco Alcácer
*Christian Pulisic

## Þjálfarar
* Jürgen Klopp
* Max Merkel
* Rasgo Ismail
* Peter Krawietz
* Wolfgang de Beer
* Oliver Bartlett
* Florian Wangler

## Tilvísanir

## Tenglar
* Borussia Dortmund
* facebook
Raunveruleikur

**Raunveruleikur** eða **raunveruleikaspil** er tölvuleikur, hlutverkaspil(RPG) eða rauntímaspunaspil(LARP) sem fer fram í raunheimi eða þar sem leikvettvangurinn blandast hinum raunverulega heimi.
Golfklúbbur Kópavogs

**Golfklúbbur Kópavogs** var stofnaður 2. júlí 1990 af 70 félagsmönnum. Eftir að áform um golfvöll í austurhluta Fossvogsdals urðu að engu sameinaðist klúbburinn Golfklúbbi Garðabæjar árið 1994 og Golfklúbbur Kópavogs og Garðabæjar var stofnaður.

## Heimildir
*
Múndamál

**Múndamál** eru flokkur ástróasískra mála sem töluð eru á Norðaustur-Indlandi. Nafnið er dregið af heiti Múnda-þjóðflokksins sem mál þessi talar. Þau eru um 12 talsins. Helst þessara mála er santalí sem er talað af um 5 milljónum í Bíhar, Vestur-Bengal og Orissa.

Talið er að múndamál hafi áður fyrr verið stórum útbreiddari en nú er. Hafa þau orðið að þoka fyrir arískum málum og dravídamálum sem nú umkringja þau á alla vegu.

## Greinar
Múndamál skiptast í fimm óumdeildar greinar, en tengsl þeirra eru umdeild.

### Diffloth (1974)
Diffloth-flokkunin (1974) er víða notuð.
* Norðurmúndamál
** Korkú
** Kervarískt
*** Kervarí: agaríja, bídjórí, kórakú
*** Múndarí: múndarí, búmidj, asúrí, kóda, hó, bírhór, kol
*** Santalí: santalí, mahalí, túrí
* Suðurmúndamál
** Karía-djúang: karía, djúang
** Kórapútmúndamál
*** Remó: gata, bondó, bódó gadaba
*** Savara: parengí, sóra, djúrei, lodí
Vestfalía

**Vestfalía** (þýska: *Westfalen*, vestfalíska: *Wäästfaln*) er landsvæði í Þýskalandi sem umkringir borgirnar Arnsberg, Bielefeld, Osnabrück, Dortmund, Minden og Münster. Svæðið er meira eða minna milli ánna Rín og Weser og nær báðum megin yfir ána Ruhr. Ekki er nákvæm skýring á landamærum svæðisins því orðið hefur verið notað til að lýsa mismunandi landshluta í gegnum söguna.

Svæðið liggur innan sambandlandsins Norðurrín-Vestfalía.
Miðbaugsskírn

**Miðbaugsskírn** eða **línuskírn** er innvígsluathöfn sem hefð er fyrir að halda þegar sjómaður siglir yfir miðbaug í fyrsta skipti. Siðurinn varð til á herskipum breska og hollenska flotans skömmu eftir 1800 og er talinn hafa þróast út frá sambærilegum athöfnum á spænskum, portúgölskum og ítölskum skipum þegar farið var fyrir tiltekna höfða á siglingaleiðinni. Miðbaugsskírnir eru nú til dags einkum haldnar á herskipum, á seglskútum og skemmtiferðaskipum. 

Athöfnin fer þannig fram að áhafnarmeðlimir fara í gervi Neptúnusar og hirðar hans. Meðal hirðmanna Neptúnusar eru stundum þjóðsagnapersónan Davy Jones og gríska sjávargyðjan Amfítríte. Nýliðarnir eru síðan „vígðir“ inn í „leyndardóma hafsins“ með ýmsum hætti. Stundum er skítugu vatni steypt yfir þá og stundum eru þeir látnir fara útbyrðis. Á herskipum getur athöfnin verið mjög harkaleg þar sem nýliðar eru barðir með reipum og spýtum til að prófa þá. Dæmi eru um að sjóliðar hafi slasast eða látist í miðbaugsskírn. Vegna þess hafa flestar flotadeildir sett strangar reglur um miðbaugsskírnir og sjóliðum er frjálst að hafna þátttöku í þeim. 

## Tengt efni
* Busun
Tampereen Pyrintö (körfuknattleikur)

**Tampereen Pyrintö** er körfuboltalið frá Tampere í Finnland sem spilar í Korisliiga. Heimavöllur liðsins er Pyynikin palloiluhalli. Körfuboltliðið var stofnað árið 1941.

## Tilvísanir
* pyrinto.fi
* Pyrinto Tampere eurobasket.com
Framfarafélagið Kópavogur

**Framfarafélagið Kópavogur** var stofnað 13. maí 1945 í herskála (bragga) í Camp Hilton við Fífuhvamm. Þetta var menningar- og hagsmunafélag íbúa Kópavogs.

## Stjórnmálaþátttaka
Það stóð fyrir framboði í hreppsnefndarkosningum í Seltjarnarnesi og Kópavogshreppi árið 1946 með mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum með það að markmiði að ná meirihluta til að þrýsta á frekari framfarir í Kópavogi. Vann það kosninguna með fjögurra atkvæða mun gegn A-lista þar sem fyrrum hreppsnefndarmenn skipuðu efstu sætin. Ákveðið var svo að skipta hreppnum upp og kljúfa Kópavog úr honum enda væri hreppurinn í tveim ólíkum og ótengdum hlutum og Kópavogur orðin nær jafnfjölmennur og Sauðárkrókur sem hafði þá nýverið fengið kaupstaðarréttindi. Skiptingin fór fram um áramótin 1947-48, og héldu Kópavogsbúar eigin hreppsnefndarkosningu í framhaldi af því 29. janúar 1948. Tók framfarafélagið þátt í þeim kosningum undir heitinu A-listinn og einnig árið 1950 en þá sem Framfarafjelagið.

## Félagsstarf og útgáfa
Félagið átti hlut í Félagsheimili Kópavogs með Kvenfélagi Kópavogs, Ungmennafélaginu Breiðabliki, Skátafélaginu Kópum, Slysavarnarfélagi Kópavogs og Leikfélagi Kópavogs. 

Félagið gaf einnig út blaðið *Kópavogur, blað um sveitarmál í Kópavogshreppi* árið 1950, en það blað var svo gefið út af Óháðum kjósendum í Kópavogi, síðar Alþýðubandalaginu í Kópavogi og Samfylkingunni í Kópavogi.

## Önnur framfarafélög
Framfarafélög hafa starfað víða um land og má þar nefna Framfarafélög Seltirninga, Vestmannaeyja og Akureyrar. Á höfuðborgarsvæðinu störfuðu Framfarafélög Kleppshyltinga, Árbæjar- og Seláshverfis, Vatnsendahverfis og Breiðholts.

## Heimildir
*
*
Kvenhatur

**Kvenhatur** er hatur eða fordómar gegn konum og stúlkubörnum. Kvenhatur felst í því að konur sem hópur eru undirsettar og eru gagnrýndar vegna þess að þær eru konur, ekki vegna þess hvað þær segja eða gera. Birtingarmyndir kvenhaturs er meðal annars mismunun eftir kynferði, kvenfyrirlitning, kynbundið ofbeldi  og kynferðisleg hlutgerving kvenna. Kvenhatur finnst í mörgum goðsögum og trúarbrögðum og í  verkum margra áhrifamikilla vestrænna heimspekinga. Innan kynjafræði er kvenhatur talið  hugmyndafræði eins og kynþáttahyggja og Gyðingahatur.
Svipa (Bandaríkjaþing)

**Svipa** er starfsstaða innan beggja flokkanna á Bandaríska þinginu. Hlutverk svipunnar er að halda uppi og greiða úr samskiptum á milli þingmanna flokkanna og leiðtoga þeirra. Stöðu þessari gegna tveir menn úr hvorum flokki, einn í neðri deildinni, fulltrúadeildinni og einn í efrideildinni, öldungadeildinni. Svipan sér til þess að halda uppi flokksaga þegar að kjósa á um frumvörp og annað þar sem að útlit er fyrir að mjótt verði á munum. Þá á svipan að sjá til þess að vita hvað hver og einn þingmaður er að sækjast eftir í frumvarpinu og hvað hann er tilbúinn að þola (fórna), allt til þess að koma frumvarpinu í gegn. Sá sem gegnir stöðu svipunnar í meirihlutaflokkunum í fulltrúadeildinni or oftar sagður vera valdamestur af svipunum fjórum því að mikið veltur á útkomu frumvarpsins í kosningum í fulltrúadeildinni. Svipan „telur“ atkvæðin fyrirfram og þarf oft að reyna að sjá fyrir hvernig kosning um frumvörp geta farið og þarf að sjá til þess að þingmenn kjósi eftir sínum flokkslínum. Svipan er því næst valdamesta staðan innan löggjafarvaldsins, á eftir leiðtoga meirihlutaflokksins og veltur það oft á hæfileikum svipunnar í málamiðlunum hvernig kosningar fara.

## Heimildir
Gadsden-fáninn

**Gadsden-fáninn** er sögulegur bandarískur fáni. Fáninn er gulur að lit með mynd af skröltormi þar sem hann liggur vafinn á grasi og vísar höfuð hans upp til að sýna að hann sé tilbúinn í átök. Fyrir neðan myndina eru skrifuð orðin *Don't Tread on Me* („ekki ganga á mér“). Fáninn er nefndur eftir bandaríska herforingjanum Christopher Gadsden (1724 – 1805) en hann hannaði fánann árið 1775 á meðan á bandarísku byltingunni stóð. Nú til dags er fáninn tákn frjálshyggju og oft tengt við Teboðshreyfinguna. 

## Tilkoma fánans
Fyrsta skráða tilkoma þessa fána var árið 1775. Fyrstu landgönguliðarnir sem skráðir voru í Fíladelfíu héldu á trommum sem málaðar voru gular með mynd af vöfnum skröltormi með þréttán skröltum, einnig voru á trommunum skrifuð sömu orðin *Don't Tread on Me*. Á Bandaríkjaþinginu það sama ár var ofurstinn Christopher Gadsden fulltrúi Suður-Karólínu. Var hann einn af sjö meðlimum Nefndar landgöngu- og sjóliða (e. *Marine Committee*) sem stóðu að skipulagningu fyrsta leiðangurs flotans. Fyrir brottför þessa fyrsta leiðangurs í desember árið 1775 gaf Gadsden þáverandi hershöfðingja sjóhersins, Esek Hopkins, gula fánann með skröltorminum til þess að þjóna sem hið einstaka og persónulega merki flaggskips hans og var svo fánanum flaggað á mastur þess.

Gadsden gaf einnig þingi Suður-Karólínu í Charleston fánann þann 9. febrúar árið 1776.

Því meira sem nýlendurnar byrjuðu að samsama sig með samfélögum sínum og hugtakinu um frelsi urðu tákn sem voru sérstök fyrir Bandaríkjamenn sífellt vinsælli. Þar á meðal skröltormurinn, skallaörninn og indjánarnir. Þessir hlutir urðu svo táknrænir fyrir bandarísk gildi og samfélag.
Heimsborgarahyggja

**Heimsborgarahyggja** er hugmyndafræði þar sem stefnan er sú að allir einstaklingar hafa sömu réttindi og sömur reglur gilda fyrir alla, óháð kyni, útliti eða þjóðerni. Sameiginlegi þátturinn á að vera hið mannlega, ekki þjóðræna. Mannlegi þátturinn er mikilvægur og það á að fara eftir siðferðislegum viðmiðum og reglum, óháð landamærum og hugsanlegum lögum innan þeirra. Siðferðislegi ramminn sem við öll tilheyrum sem mannfólk með mannréttindi er mikilvægara en allt annað. Einnig á velferð fólksins að vera helsta markmiðið í aðgerðum innan heimborgarahyggjunnar, óháð þeim óheppilegu eða neikvæði afleiðingum sem slíkar aðgerðir gætu haft í för með sér fyrir aðra. Landamæri eru ekki mikilvæg í hugum heimsborgarahyggjusinna því við mannkynið og siðferðisviðmið okkar eru stórvægilegri.

## Heimildir
Stefán Marel

**Stefán Marel** er tónlistarmaður frá Akureyri. Hann kom fyrst í sviðsljósið þegar hann sendi frá sér sérstaka útgáfu af laginu *Ég vil fá mér kærustu*, lagið er upphaflega sænskt þjóðlag og nefnist *Ack Värmeland du sköna* eftir Jussi Björling, en íslenskan texta gerði Indriði Einarsson.

Stefán tók þátt í Grease söngleiknum árið 2009. 

## Smáskífur

## Tenglar
* Stefán Marel á Facebook
* Stefán Marel á YouTube
* Stefán Marel á SoundCloud
Rust N' Dust

**Ársæll Gabríel** og **Jakob Þór** eru plötusnúðar sem koma frá Akureyri og ganga undir nafninu *Rust N' Dust* áður *Gaviel Armen & Jacob M*, en þeir hafa verið í bransanum allt frá árinu 2012 og hafa bæði verið að gera endurgerðir af lögum eftir aðra ásamt því að hafa gefið út sín eigin lög en þeir spila einnig á allskyns viðburðum.

## Útgefið efni
### Smáskífur

## Tenglar
* Rust N' Dust á SoundCloud 
* Rust N' Dust á Facebook
Ísrael í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1976

**Ísrael** sendi flytjandann *[[Chocolate, Menta, Mastik]]* með lagið *[[Emor Shalom]]*  í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1976 í Haag, Hollandi eftir val Ísraelsku ríkissjónvarpsstöðvarinnar.
Austurslavnesk tungumál

**Austurslavnesk tungumál** er ein þriggja greina slavneskra mála, sem er töluð í Austur-Evrópu. Hún er langstærst greinanna þriggja, en hinar eru vesturslavnesk og suðurslavnesk mál. Til austurslavneskra mála teljast hvítrússneska, rússneska og úkraínska — rúsínska er ýmist talin úkraínsk mállýska eða sjálfstætt tungumál. Austurslavnesk mál eiga sameiginlega formóður sem töluð var í Kænugarðsríkinu frá 9. til 13. aldar.

Öll austurslavnesk mál eru rituð með kýrillísku stafrófi með nokkrum afbrigðum.
Suðurslavnesk tungumál

**Suðurslavnesk tungumál** er ein þriggja greina slavneskra mála. Mælendur þessara mála eru um 30 milljónir talsins og búa aðallega á Balkanskaganum. Tungumálin eru aðskilin frá hinum (austur- og vestur-) slavnesku málunum af þýsku-, ungversku- og rúmenskumælandi landsvæðum. Fyrsta suðurslavneska málið sem skrifað var niður var fornkirkjuslavneska, sem var mállýska töluð í Þessalóníku á 9. öld.

Greinin skiptist í tvær undirflokka: austurflokkinn og vesturflokkinn. Í austurflokknum eru makedónska, búlgarska og fornkirkjuslavneska, en slóvenska, serbneska, króatíska, bosníska og svartfellska tilheyra vesturflokknum. Seinustu fjögur málin eru stundum talin eitt tungumál, og er að nokkru leyti gerður greinarmunur á þeim bara af pólitískum ástæðum.
Vesturslavnesk tungumál

**Vesturslavnesk tungumál** er ein þriggja greina slavneskra mála, sem er töluð í Mið-Evrópu. Tékkneska, pólska, slóvakíska, kassúbíska, efri sorbneska og neðri sorbneska tilheyra þessari grein. Þau skildust frá  austur- og suðurslavneskum málum um það bil á 3. til 6. öld.
Hafsteinn Björnsson

**Hafsteinn Björnsson** (30. október 1914 – 15. ágúst 1977) var íslenskur miðill.Hann fæddist að Syðri-Hofdölum í Viðvíkursveit i Skagafirði.  Miðilsferill Hafsteins hófst þegar hann kom til Einars Kvarans á Sólvallagötu 3 á Hvítasunnudag árið 1937 en þar hélt hann sinn fyrsta miðilsfund.

Tvær bækur hafa komið út um skyggnigáfu Hafsteins. Þær eru *Líf er að loknu þessu* eftir Jónas Þorbergsson sem kom út árið 1962 og *Miðillinn Hafsteinn Björnsson* eftir Elínborgu Lárusdóttur sem kom út árið 1952. Árið 1972 gerðu dr. Erlendur Haraldsson og Ian Stevenson vísindalega tilraun á skyggnilýsingagáfu Hafsteins.

## Heimildir
* Ævar R. Kvaran, Hafsteinn Björnsson miðill 60 ára, Morgunn, 2. tölublað (01.12.1974), Blaðsíða 122
* Hvernig Hafsteinn komst í samband við Ameríska Sálarrannsóknarfélagið.
* Hafsteinn miðill
* Hafsteinn miðill (æviágrip)
* Vegagerðin á miðilsfundi, Morgunblaðið 22.08.1997
* Runki og Steini
* Á miðilsfundum hjá Hafsteini Tíminn, 17.11.1974
* Eitt prósent frá Kölska, Lesbók Morgunblaðsins 02.03.1969
* Hjartalagið ræður úrslitum, Lesbók Morgunblaðsins (09.03.1969)
Kambás

**Kambás**, oft kallaður **stjórnás** eða **knastás**, stjórnar opnun og lokun á lokunum. Á stærri vélum er hann oft notaður líka til þess að knýja eldsneytisdælurnar.

Hann er smíðaður úr stáli og liggur í flestum vélum láréttur í vélinni. Hann er knúinn af sveifarás með tannhjóladrifi eða keðju. 
Vinnuhringur kambáss: hann snýst jafnt sveifarásnum á tvígengisvélum en helmingi hægar á fjórgengisvélum. Það er vegna þess að vinnuhringur tvígengisvélar er 360 gráður en 720 gráður á fjórgengisvélum.
Jonas Salk

**Jonas Edward Salk** (28. október 1914 – 23. júní 1995) var bandarískur vísindamaður og veirufræðingur af gyðingaættum. Hann þróaði fyrsta árangursríka bóluefnið gegn mænusótt. Notkun þess hófst árið 1955. Salk vann að rannsóknum að bóluefni gegn AIDS þegar hann lést.

Á árunum eftir seinni heimsstyrjöldina og þangað til bóluefni Salks komst í notkun var mænusótt gríðarlegt heilsuvandamál. Árlega gengu faraldrar og urðu þeir sífellt alvarlegri. Stærsti mænuveikisfaraldur í Bandaríkjunum var árið 1952 en þá voru skráð þar 58 þúsund tilfelli og yfir þrjú þúsund dauðsföll en um 21 þúsund lömuðust að einhverju leyti. Flestir sem veiktust voru börn. Vísindamenn á þessum tíma lögðu ofurkapp á að finna leiðir til að hindra eða lækna mænuveiki. Forseti Bandaríkjanna, Franklin D. Roosevelt, var einn þeirra sem veiktust. 

Salk hóf störf í læknaskóla Háskólans í Pittsburgh árið 1947. Árið 1948 stýrði hann rannsóknarverkefni sem miðaði að því að ákvarða hversu margar gerðir af  mænusóttarveirum væru til og næstu sjö ár þar á eftir þá miðuðust rannsóknir hans og rannsóknarteymis hans að því að finna bóluefni gegn mænusótt. Bóluefnið var gert úr veikluðum mænusóttarveirum. Afar margir tóku þátt í tilraunum með hið nýja bóluefni og niðurstöður af þeim tilraunum voru gerðar opinberar 12. apríl 1955 og var Salk þá hylltur. Markmið hans var að finna bóluefni sem virkar eins fljótt og auðið var og hann hafði ekki áhuga á að hagnast á því. Þegar hann var spurður hver hefði einkarétt á nýja bóluefninu svaraði hann „There is no patent. Could you patent the sun?“

Foreldrar Salks voru innflytjendur af Gyðingaættum. Hann hóf 13 ára nám í skóla fyrir afburðagreind börn og lauk síðan BS námi árið 1934 í efnafræði frá City College of New York.
Kolbäck

**Kolbäck** er þéttbýli í sveitarfélaginu Hallstahammar í Svíþjóð. Íbúar eru um 1000  (2010).

## Keldur
Ítölsk málfræði

**Ítölsk málfræði** lýsir þeim reglum sem notaðar eru í ítalskri tungu. Ítölskum orðum má skipta í nokkra flokka: greina, nafnorð, lýsingarorð, fornöfn, sagnorð, atviksorð, forsetningar, samtengingar og upphrópanir.

## Greinir
### Óákveðinn greinir
Ótiltekni greinirinn er *un/uno* í karlkyni eintölu og *una* í kvenkyni eintölu. Myndin *uno* í karlkyni er notuð í orðum sem byrja á *s* á undan samhljóða eða *gn*, *ps*, *x* og einnig *z*. Í kvenkyni styttist *una* í *un*' fyrir framan orð sem byrja á sérhljóða. Ólíkt mörgum tungumálum hefur ítalskan óákveðinn greini í fleirtölu.

### Ákveðinn greinir
Í latínu og forn-ítölsku var hvorki að finna greini né þriðju persónu persónufornöfn og þróuðust þessi orð frá sömu ábendingarfornöfnunum og hljóma því svipað, það er að segja það er *-l* í þeim flestum.
Ákveðinn greinir er *il* í karlkyni, og *la* í kvenkyni. Á undan orðum sem byrja á sérhljóða er notað *l* bæði í karl- og kvenkyni. Í karlkyni er *lo* notað fyrir framan orð sem byrja á *s* á undan samhljóða eða á *gn*, *ps*, *x* og einnig *z*. Í fleirtölu er ákveðinn karlkyns greinir *i*, kvenkyns *le*. Í karlkyni er *gli* notað á undan orðum sem byrja á sérhljóði, á *s* ásamt samhljóði, á *gn*, *ps*, *x* og einnig *z*. Til að flækja hlutina aðeins meira má finna í ítölskunni orðflokk sem ekki finnst í ensku eða íslensku, það er að segja forsetningargreini.

## Forsetningargreinar
Forsetningargreinir er orð þar sem forsetning og greinir hafa ruglað saman reitum sínum og runnið saman í eitt orð. Forsetningargreinar í ítölsku eru þessir: 

## Sagnorð
Sagnorð beygjast eftir persónum og tölum bæði í tíðum og háttum og beygjast reglulega í meginatriðum. Innan við 50 sagnorð hafa óreglulega nútíð og um 200 hafa aðeins óreglulega þátíð og lýsingarhátt þátíðar. Lýsingarháttur nútíðar er notaður í ítölsku eiginlega nákvæmlega eins og í ensku og þar með miklu meira en í íslensku á kostnað nafnháttarins. Í frönsku hins vegar er lýsingarháttur nútíðar notaður álíka og í íslensku og nafnháttur á sama hátt meira en í ítölsku. Fyrir einhverja gráglettni örlaganna er lýsingarháttur nútíðar í ítölsku ekki kominn af sama hætti í latínu (öfugt við frönsku), heldur af svonefndum 'gerundio' í latínu sem var eins konar tilgangsháttur. Fyrir vikið eru endingar lýsingarháttar nútíðar eilítið ólíkar í ítölsku og frönsku, það er endingin er *-ando* í ítölsku en *-ant* eða *-ent* í frönsku (enda-téið aldrei borið fram). Nútíðarlýsingarháttur latínu dó hreinlega út í ítölsku og 'gerundio' kom í hans stað. Nútíðarlýsingarháttarendingin í latínu var aftur *-ens*. Endingar lýsingarháttar þátíðar eru *-so* og *-to*.
Framtíð er mynduð án hjálparorða (mun) og hefur sérstakar beygingarendingar. Fleira sem teljast mætti óvenjulegt séð frá sjónarhóli þeirra sem tala germönsk mál er 'tvöföld þátíð' eða tvær þátíðir, 'einföld' og 'fjarlæg', og felur sú fjarlæga í sér áherslu á að það sem um er rætt hafi ekki tengingu við nútímann. Fyrir vikið er venjulega þátíðin nálægari en venjulega þátíðin í ensku, þýsku eða íslensku og útskýrir venjulega eitthvað í nútíðinni.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* 
*
Ingimarsskólinn

**Gagnfræðaskóli Reykjavíkur**, oftast nefndur **Ingimarsskólinn** eftir fyrsta skólastjóra hans, séra Ingimar Jónssyni, var gagnfræðaskóli í Reykjavík sem síðan varð *Gagnfræðaskóli Austurbæjar*. Hann var stofnaður árið 1928 og hét þá *Ungmennaskóli Reykjavíkur* en tveimur árum eftir stofnun hans voru sett lög á Alþingi um gagnfræðaskóla og hlaut hann þá nafnið *Gagnfræðaskóli Reykjavíkur*. Í fyrstu voru eingöngu tveir kennarar við Ungmennaskólann en það voru Ingimar skólastjóri hans og Árni Guðnason cand.mag. Sveinbjörn Sigurjónsson varð yfirkennari við Ingimarsskólann 1949 og skólastjóri 1955.

## Heimildir
* Gagnfræðaskóli Reykjavíkur lýkur 10. starfsári Alþýðublaðið(25.04.1938)
Ingimar Jónsson

**Ingimar Jónsson** (15. febrúar 1891 - ) var skólastjóri við Gagnfræðaskóla Reykjavíkur, áður Ungmennaskóla Íslands. Skólinn var jafnan kenndur við hann og kallaður Ingimarsskólinn. Ingimar Jónsson fæddist í Hörgsholti í Hrunamannahreppi. Hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík vorið 1916 og útskrifaðist úr guðfræði við Háskóla Íslands vorið 1920. Á námsárum sínum kenndi hann bæði við Kvennaskólann og Iðnskólann. Hann var heimiliskennari á Höfn í Hornafirði veturinn 1914 til 1915. Ingimar stundaði skrifstofustörf í tvö ár eftir nám í háskólanum. 

Ingimar kvæntist Elínborgu Lárusdóttur rithöfundi. Hann var prestur á Mosfelli í Grímsnesi frá 1922 til 1928 þar til hann tók við embætti skólastjóra Ungmennaskólans frá stofnun hans árið 1928. Gagnfræðaskólinn við Lindargötu tók til starfa árið 1935 og þar gegndi Ingimar stöðu skólastjóra. 

## Heimildir
* Lindargata 51, Franski spítalinn Mbl. 25. júní 2002
Tollbrú

**Tollbrú** er brú þar sem innheimtur er brúartollur eða gjald af þeim sem fara yfir brúna. Fyrr á tímum var innheimtur ferjutollur af þeim sem ferjuðu fólk og varning yfir ár. Þegar viðskipti jukust voru brýr byggðar og innheimtur tollur af þeim sem fóru yfir. Brúin yfir fljótið Thames í Lundúnum var upphaflega tollbrú.
Elínborg Lárusdóttir

**Elínborg Lárusdóttir** (12. nóvember 1891 – 5. nóvember 1973) var íslenskur rithöfundur. Hún fæddist á Tunguhálsi í Lýtingsstaðahreppi í Skagafirði og stundaði nám við Kvennaskólann á Blönduósi, Hússtjórnarskólann á Akureyri og Kennaraskólann. Hún var 1912–1914 í Kennaraskólanum en varð að hætta námi eftir áramót vegna berkla. Í skólanum kynntist hún Ingimar Jónssyni sem síðar varð eiginmaður hennar. Hún fór 1914 á berklahælið á Vífilsstöðum og dvaldi þar á þriðja ár eða fram á vor 1917. Hún giftist Ingimar Jónssyni sem var prestur að Mosfelli í Grímsnesi 1922–28 og síðan skólastjóri Ungmennaskóla Reykjavíkur frá stofnun 1928 en sá skóli nefndist Gagnfræðaskóli Reykjavíkur frá 1930 og Gagnfræðaskóli Austurbæjar frá 1949.

Fyrsta bók Elínborgar, *[[Sögur]]*, kom út árið 1935 en þá var hún fimmtug. Hún var um skeið einn afkastamesti rithöfundur landsins og skrifaði alls rúmlega 30 bækur. Elínborg skrifaði mikið um dulræn fyrirbrigði en þar á meðal eru tvær bækur um Hafstein Björnsson miðil.

## Verk
* *Sögur*, 1935
* *Anna frá Heiðarkoti*, 1936
* *Gróður*, 1937
* *Förumenn*, 1939-1940
* *Frá liðnum árum*, 1941
* *Strandarkirkja*, 1943
* *Úr dagbók miðilsins*, 1944
* *Hvíta höllin*, 1944
* *Símon í Norðurhlíð*, 1945
* *Miðillinn Hafsteinn Björnsson*, 1946
* *Gömul blöð*, 1947
* *Steingerður*, 1947
* *Tvennir tímar*, 1949
* *Í faðmi sveitanna*, 1950
* “Anna María” , 1951
* *Miðillinn Hafsteinn Björnsson*, II. 1952
* *Merkar konur*, 1954
* *Forspár og fyrirbæri*, 1957
* *Leikur örlaganna*, 1958
* *Horfnar kynslóðir*

## Heimildir
* Fréttabréf Ættfræðifélagsins (01.02.2012)
* Elinborg Lárusdóttir
Gagnfræðaskóli Reykvíkinga

**Gagnfræðaskóli Reykvíkinga** sem síðar hét **Gagnfræðiskóli Vesturbæjar** var gagnfræðaskóli í Reykjavík. Hann var stofnsettur 1928 og skólastjóri frá stofnun og til ársins 1944 var Ágúst H. Bjarnason. Skólinn var oft kallaður *Ágústarskólinn* eftir fyrsta skólastjóranum. Skólinn var einkaskóli en fékk styrk úr ríkis- og bæjarsjóði en var aðallega rekinn af kennslugjöldum sem nemendur greiddu. 

Skólinn var stofnaður á sínum tíma vegna aðgangstakmarkana að menntaskólanum en margir nemendur fengu ekki skólavist í menntaskóla, þó þeir hefðu  staðist inntökupróf til 1. bekkjar gagnfræðadeildar. Það voru foreldrar og vandamenn þessara nemenda sem settu skólann á stofn og var skipulag hans með sama hætti og gagnfræðadeild Menntaskólans. Fyrsti bekkur var á fyrstu hæð í Iðnskólahúsinu við Tjörnina. 

Með nýjum lögum var sú skipan var gerð á gagnfræðanámi að gagnfræðapróf skyldi tekið eftir tveggja ára nám en lærdómsdeildarnámið lengdist samtímis í fjögur ár. Frá hausti 1941 og meðan Gagnfræðaskóli Reykvíkinga starfaði til ársins 1947, var 4. bekkur í skólanum.
  
Skólinn varð ríkisskóli árið 1947 og nafni hans var breytt frá hausti 1948 í *Gagnfræðaskóli Vesturbæjar*. Skólinn var þá í gamla Stýrimannaskólanum við Öldugötu. Haustið 1958 flutti Gagnfræðiskóli Vesturbæjar að Hringbraut 121 (JL húsið) eftir að Gagnfræðaskólinn á Hringbraut 121 flutti í nýtt húsnæði og breytti um nafn og varð Hagaskóli. Árið 1969 hætti skólinn starfsemi.

## Heimildir
* Skrefið var stórt, Mbl. 3. október 2003
Vatnshverfill

**Vatnshverfill** eða **vatnstúrbína** er vél sem snýst og vinnur hreyfiorku úr rennandi vatni. Vatnshverflar voru þróaðir á 20. öld til að nota í iðnaði. Núna eru vatnshverflar aðallega notaðir til að framleiða raforku. Oftast eru vatnshverflar við uppistöðulón og tengdir við rafal sem breytir hreyfiorku í raforku.

## Heimildir
* Litlar vatnsaflsvirkjanir
* Vatnshverfill af Kaplan-gerð (skýringarmynd)
Vatnsmylla

**Vatnsmylla** er mylla sem notar vatnshjól eða vatnshverfill til vinnslu svo sem til að mala korn, vinna timbur eða textíl eða málma. Það eru tvær aðalgerðir af vatnsmyllum, önnur notar lóðrétt vatnshjól með gírum en hin gerðir er með lárétt vatnshljól og enga gíra.

## Mismunandi útfærslur af  vatnsmyllum

File:Undershot water wheel schematic.svg
Image:Overshot water wheel schematic.svg
File:Pitchback water wheel schematic (2).svg
Image:Breastshot water wheel schematic.png
Erlendur Haraldsson

**Erlendur Haraldsson** (f. 1931) er prófessor í sálfræði við Háskóla Íslands þar sem hann hefur meðal annars lagt stund á rannsóknir í dulsálarfræði og dulrænum fyrirbærum. Til dæmis indverska kraftaverkamanninn Sai Baba og íslenska miðilinn Hafstein Björnsson. 

## Heimildir
* Erlendur Haraldsson og Hafliði Helgason: Á vit hins ókunna. Endurminningar Erlendar Haraldssonar. Reykjavík, Almenna bókafélagið. 2012.
* Erlendur  
* Lesbók Morgunblaðsins, 33. tölublað (01.12.1984), Blaðsíða 11
* Rannsakar börn sem telja sig hafa lifað áður
* Á vit hins ókunna
Mitch McConnell

**Mitch McConnell** (fæddur 20. febrúar 1942 í Sheffield í Alabama-fylki) er bandarískur þingmaður og núverandi leiðtogi minnihlutans á öldungadeild bandaríska þingsins. Hann er sonur hjónanna Addison McConnell og Julia Shockley, faðir þriggja dætra og kvæntur Elaine L. Chao sem var atvinnumálaráðherra 2001-2009, í tíð George W. Bush forseta. McConnell útskrifaðist með láði frá háskólanum í Louisville, einnig lauk hann gráðu frá University of Kentucky College of Law. Meðan hann var þar við nám var hann kjörinn forseti nemendafélagsins.   

## Ferill
McConnell hefur verið þingmaður öldungadeildar Bandaríkjaþings frá 1984. Það ár var hann eini repúblikaninn sem vann sigur í Norður-Karólínu og um leið fyrsti repúblikaninn sem vann frambjóðanda demókrata í Kentucky frá 1968. Hann fékk nálægt milljón atkvæða í kosningunum  í nóvember 2008. Og yfirleitt hefur hann fengið flest atkvæði frá kjósendum í Kentucky-sýslu.  

Frá árinu 2008 hefur hann verið leiðtogi minnihluta repúblikana í öldungadeildinni og er hann sá 15. í röðinni. Þá er hann aðeins annar leiðtogi öldungadeildarinnar frá upphafi sem kemur frá Kentucky, en sá fyrsti var Alben Barkley leiðtogi demókrata frá 1937-1949. Starfsferill McConnell hefur lengst af verið á vettvangi stjórnmálanna. Hann starfaði fyrir þingmanninn John Sherman Cooper í Capitol Hill. Þá var hann aðstoðarmaður Marlow Cook þingmanns og síðar staðgengill aðstoðarmanns dómsmálaráðherra, í forsetatíð Gerald Ford. Hann var embættismaður í Jefferson-sýslu frá árinu 1978 þar til hann hóf þingmannsferil sinn.   

## Heimildir
Lekítísk tungumál

**Lekítísk tungumál** eru ein þriggja greina vesturslavneskra mála; hinar greinarnar eru sorbnesk mál og tékknesk-slóvakísk mál. Pólska og nokkur önnur tungumál sem eru eða voru töluð í Póllandi og hlutum af Þýskalandi tilheyra greininni. 

## Tungumál
Lekítísku tungumálin eru:
* pólska, um 38 milljónir mælendur
* kassúbíska, um 50.000 mælendur í pólska hluta Pommern
* sílesíska, um 0,5 milljónir mælendur í Sílesíu og líka í Tékklandi
* slóvínsíska, dó út á 20. öld
* pólabíska, dó út á 18. öld en var töluð á svæðum í kringum Saxelfi

## Einkenni
Meðal einkenna lekítískra mála eru:
* varðveisla nefsérhljóða
* frumslavnesku sérhljóðin *ě*, *e*, *ę* þróuðust í *a*, *o*, *ǫ* á undan hörðum samhljóðum (til eru nokkur frávik í mállýskum). Þessi breyting veldur víxlum á borð við *l*'a**to'' („sumar“, nefnifall) á móti ''l**e**cie'' (staðarfall) á nútímapólsku og ''pi**ę**ć'' („fimm“) á móti ''pi**ą*'ty* („fimmti“)
* innskot sérhljóða á undan samhljóðunum *r*, *r*, *l*, *l*, sbr. pólska *gardło* („háls“) og tékkneska *hrdlo*
* tilflutningur hljóðaklasanna *or*, *ol*, *er*, *el* í *ro*, *ol*, *re* og *le* í mörgum orðum á milli samhljóða, t.d. pólska *mleko* („mjólk“)
* frumslavneska hljóðið **dz* er ennþá lokönghljóð í staðinn fyrir venjulega önghljóðið *z*
* breytinguna *g* → *ɣ* vantar, sbr. pólska *góra* og tékkneska *hora* („fjall“)
* hin svokallaða fjórða framgómmæling gómhljóða í pólsku og kassúbísku
Jeremy Rifkin

**Jeremy Rifkin** (fæddur 26. janúar 1945) er kenningasmiður í hagfræði og félagsfræði, rithöfundur, samfélagsrýnir, stjórnmálaráðgafi og aðgerðasinni. Hann er forseti stofnunarinnar Foundation on Economic Trends og hefur ritað margar metsölubækur um áhrif vísinda- og tæknibreytinga á hagkerfi, vinnumarkða, samfélag og umhverfi. Bækur hans hafa verið þýddar á mörg tungumál. Meðal nýjustu verka hans eru bækurnar *The Zero Marginal Cost Society* (2014), *The Third Industrial Revolution* (2011), *The Empathic Civilization* (2010), *The European Dream* (2004), *The Hydrogen Economy* (2002), *The Age of Access* (2000), *The Biotech Century* (1998) og *The End of Work* (1995).
Kjörmannaráð

**Kjörmannaráð** getur átt við:
* Kjörmannaráð (Bandaríkin)
* Kjörmannaráð (Indland)
* Kjörmannaráð (Pakistan)
Ralph Nader

**Ralph Nader** (f. 27. febrúar 1934) er bandarískur neytendatalsmaður, lögfræðingur og rithöfundur af líbönskum ættum. Hann var fæddur 27. febrúar árið 1934 í bænum Winsted í Connecticut. Árið 1958 útskrifaðist hann með lögfræðigráðu frá Harvard-háskóla. Árið 1959 starfaði hann sem lögfræðingur í Hartford í Connecticut og sem fyrirlesari um sögu og stjórnmál í Hartford-háskóla frá 1961-1963.

Árið 1965 gefur hann út bókina *Unsafe at any speed* (ísl. *Óöruggur á hvaða hraða sem er*). Þessi bók var formleg ákæra á hendur bílaiðnaðarins í Detroit, þar sem hann ásakaði framleiðendur um að setja stíl fram yfir öryggi þegar bílarnir voru hannaðir. Í kjölfarið, árið 1966, skrifaði Lyndon B. Johnson Bandaríkjaforseti undir og tók í gildi þjóðarlög um öryggi umferðar og vélknúinna ökutækja (e. *National Traffic and Motor Vehicle Safety Act*).

Á ferli sínum sem neytendatalsmaður stofnaði Nader mörg samtök, þ.á m. Center for Study of Responsive Law, Public Interest Research Group, Center for Auto Safety, Public Citizen, Clean Water Action Project, Disability Rights Center og mörg fleiri.

## Nader  og forsetaframboð
Þann 19. ágúst árið 1996 var Nader tilnefndur sem frambjóðandi Græna flokksins til forseta. Í þeim kosningum fékk hann 685.000 atkvæði eða um 0,71% af heildaratkvæðum þjóðarinnar.

Í nóvember árið 2000 er hann svo aftur tilnefndur sem frambjóðandi Græna flokksins til forseta. Í þetta skipti fékk hann 2,8 milljónir atkvæða eða um 2,75% af heildaratkvæðum þjóðarinnar. 

Þann 22. febrúar árið 2004 tilkynnti Nader framboð sitt til forseta sem sjálfstæður aðili. Í þeim forsetakosningum fékk hann 411.304 atkvæði eða um 1% af heildaratkvæðum. 

Í kjölfar þessarra kosninga höfðaði Nader mál á hendur Þjóðarnefndar Demókrataflokksins (e. Democratic National Committee), framboð Johns Kerry og einnig samtökin PAC America coming together þar sem hann sakaði þessa aðila um að leggjast gegn því að hann fengi að komast á kjörseðla nokkurra fylkja. Málinu var síðar vísað frá.

Þann 24. febrúar árið 2008 tilkynnti Nader fjórða framboð sitt til forseta, aftur sem sjálfstæður aðili. Í þessum kosningum fékk hann mjög fá atkvæði og hafði hann lítil sem engin áhrif á lokaniðurstöðu kosninganna.

## Tilvísanir
Ragnar Stefánsson

**Ragnar Kristján Stefánsson** (f. 14. ágúst 1938, d. 25. júní 2024) var íslenskur jarðskjálftafræðingur og  prófessor. Ragnar var í 38 ár forstöðumaður jarðeðlissviðs Veðurstofu Íslands. 

## Náms- og starfsferill
Hann stundaði nám við Uppsala háskóla í Svíþjóð og lauk Fil. kand prófi (B.Sc.) í stærðfræði og eðlisfræði 1961 og Fil. kand prófi í jarðeðlisfræði 1962 og árið 1966 Fil.lic prófi (Ph.D.) í jarðskjálftafræði.

Árin 1962 – 1963 og frá 1966 til 2003 var hann forstöðumaður jarðeðlissviðs Veðurstofu Íslands og 2004 – 2005 forstöðumaður Rannsóknarstofu Veðurstofunnar við Háskólann á Akureyri. Árin 2005 – 2008 var hann rannsóknarprófessor við Háskólann á Akureyri.

## Vísindastörf
Sem forstöðumaður jarðeðlisfræðideildar Veðurstofunnar var eitt meginhlutverk Ragnars að  hafa umsjón með jarðskjálftamælingum og úrvinnslu þeirra. Frá 1980 hafði hann forystu um uppbyggingu mælikerfa og rannsókna sem miða að því að vara við jarðskjálftum og eldgosum og hættum sem af þeim geta stafað og hafði forystu í mögrum íslenskum og alþjóðlegum rannsóknarverkefnum sem miðuðu að því marki.  Árið 2011 sendi Ragnar frá sér bókina *Advances in Earthquake prediction. Research and Risk Mitigation*, þar sem hann dregur saman meginniðurstöður rannsókna sinna og reynslu af jarðskjálftaspám. Árið 2022 gaf Skrudda út bók hans *Hvenær kemur sá stóri? Að spá fyrir um jarðskjálfta*. Þetta er mikið yfirlitsrit um jarðskjálfta á Íslandi og fjallar einnig um uppbyggingu vöktunarkerfis með jarðhræringum og jarðskjálftaspár. Ragnar fékk Íslensku bókmenntaverðlaunin á sviði fræðibóka fyrir árið 2022.

## Félagsstörf
Ragnar hefur sinnt ýmsum félagsstörfum. Hann var í forystu Fylkingarinnar á árunum 1966 – 1984, lengst af sem formaður samtakanna. Hann var formaður Framfarafélags Dalvíkurbyggðar frá stofnun þess 2002 og lengi framan af. Á árunum 2004 – 2008 var hann formaður samtakanna Landsbyggðin lifi. Hann var meðal stofnenda VG, Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs, árið 1999 og var um hríð í flokksráði samtakanna.

## Einkahagir
Ragnar fæddist í Reykjavík, sonur Rósu Kristjánsdóttur og Stefáns Bjarnasonar. Hann er landskunnur sem *Ragnar skjálfti* en viðurnefnið er vitaskuld dregið af starfi hans. Með fyrri eiginkonu sinni Astrid Malmström (Ástríði Ákadóttur), menntaskólakennara, sem hann kvæntist 1961, eignaðist hann börnin Kristinu, Stefán Áka og Gunnar Bjarna. Með Björk Gísladóttur eignaðist hann Bryndísi Hrönn. Seinni kona hans er Ingibjörg Hjartardóttir, rithöfundur, sem hann kvæntist 1990.

Sjálfsævisaga Ragnars, *Það skelfur*, kom út 2013.

## Tilvísanir
Orrustan við Balaclava

**Orrustan við Balaclava** er bardagi sem fór fram 25. október 1854 í Krímstríðinu þegar umsátur var um Sevastopol í Rússlandi 1854-1855 en Sevastopol var á aðalherstöð Rússa við Svartahaf.

Í samtímaheimild Skírni frá  1855 er eftirfarandi lýsing á þegar hersveitir Frakka koma að Balaklava og orusta verður milli Rússa og Englendinga 25. október og Frakkar koma til liðs við Englendinga:

:„En fyrir sunnan Sebastopol gengur vík inn í landið, er heitir við Balaklava; þar er höfn. þangað hjeldu þeir öllu liðinu Baglan og Canrobert, og stefndu flotanum þangað á móts við sig. Balaklava liggur næstum 2 mílur vegar frá Sebastopol; allan þenna veg urðu þeir að flytja það sem þeir þurftu til umsátursins um Sebastopol. Í fyrstu ætluðu menn, að ráðast á Sebastopol bæði á sjó og landi, en það atvikaðist öðruvísi. Fjörður einn gengur inn að bænum, og er hann að utan mjór, en þó vel skipgengur, og má sigla þar jafnvel þrem skipum í senn. Á malarkömpunum báðu megin við fjörðinn eru vígi Rússa, bæði lengra út en þar sem þrengslin eru á firðinum og í þrengslunum sjálfum; en þó þessi vígi sjeu góð, mátti þó sigla inn eptir firðinum og inn á sjálfa höfnina og skjóta þaðan á bæinn, ef þá voru jafnframt önnur skip til að skjótast á við kastalana úti á fírðinum. Við þessu sáu nú Rússar, og söktu 7 skipum sínum niður í sundið, þar sem þröngvust var leiðin. 

:Nú settust bandamenn um Sebastopol, en ekki náðu þeir að setjast um gjörvallan bæinn, því hann stendur bæði fyrir sunnan og norðan fjörðinn, og hafði Mcnzíkoff aðgöngu að bænum að norðan. 17.október skutu bandamenn á bæinn, og brutu niður vígi fyrir Rússum, er þeir kölluðu  Sívalaturn; gátu Frakkar ekki vel neytt sín þann dag, því eldur kviknaði í stóru púðurhúsi, sem þeir áttu, og stökk það i lopt upp. Þenna dag skutu og bandamenn af skipum sínum á vígi Rússa úti á firðinum. Var þar hörð hríð um stund, en svo lauk, að bandamenn urðu frá að leggja, án þess að hafa gjört mikinn skaða; í þessari atlögu fjellu þó 2 hershöfðingjar Rússa: annar þeirra hjet KornilofT en hinn NachimofF, þeir höfðu báðir verið í bardaganum við Sinope í fyrra, og var því hefnt að nokkru leyti ósigurs Tyrkja þann dag. 

:25. október var skæð orusta milli Englendinga og Rússa við Balaklava. 30,000 Rússa rjeðust á riddaralið Englendinga, sem ekki voru þar fleiri fyrir en 5000, og nokkrir Tyrkir; varð þar lítið lið að Tyrkjum, því þeir runnu þegar svartleggjur Rússa komu á lopt. Riddaralið Englendinga sýndi hina ágætustu vörn. Frakkar komu til liðs við bandamenn sína og rjettu bardagann, og ljetu Rússar þá undan síga. Orusta þessi var hin grimmasta og mannskæðasta. Daginn eptir rjeðust 8000 Rússa á Frakka nálægt Sebastopol, en Frakkar tóku fast á móti og ráku þá af höndum sjer.“

## Heimild
* Frjettir frá vordögum 1854 til vordaga 1855, Skírnir, Megintexti (01.01.1855), Blaðsíða 105
R. Kelly

**R. Kelly** (fæddur **Robert Sylvester Kelly**, 8. janúar 1967) er bandarískur söngvari, rappari, dansari og leikari.

Í september 2021 var Kelly sakfelldur fyrir fjölda glæpa, þar á meðal kynferðislega misnotkun á börnum, mútur, mannrán og mansal, af dómstóli í New York. Hann var dæmdur í þrjátíu ára fangelsi þann 29. júní 2022. Þann 14. september 2022 sama ár var Kelly jafnframt sakfelldur af dómstóli í Chicago fyrir framleiðslu barnakláms og fyrir að hafa lokkað stúlkur til að stunda með sér kynlíf. Tuttugu ára fangelsisvist var bætt við dóm Kelly í febrúar 2023.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
*1992: *Born into the 90's*
*1993: *12 Play*
*1995: *R. Kelly*
*1998: *R.*
*2000: *TP-2.com*
*2002: *The Best of Both Worlds*
*2003: *Chocolate Factory*
*2004: *Happy People/U Saved Me*
*2004: *Unfinished Business*
*2005: *TP3.Reloaded*
*2007: *Double Up*
*2009: *Untitled*
*2010: *Love Letter*
*2012: *Write Me Back*
*2013: *Black Panties*

## Heimildir
* 

## Tilvísanir
Árás léttsveitarinnar

**Árás léttsveitarinnar** er fræg árás léttvopnaðs riddaraliðs í breskri hernaðarsögu sem gerðist í Krímstríðinu í orrustunni við Balaclava en 25. október 1854 réðust 600 riddarar á hestum til atlögu gegn ofurefli rússneskra stórskotaliðsveita. Riddararnir geystust fram með jóreyk á móti fallbyssukúlum Rússa. Skáldið Alfred Tennyson orti ljóð um þennan atburð.

Léttsveitinni var stýrt af Cardigan lávarði. Raglan lávarður sem var yfirmaður bresku herdeildanna hafði ætlað léttsveitinni annað verkefni en vegna misskilnings þá stormaði léttsveitin fram í opinni árás og var stráfelld af stórskotaliði Rússa. Aðeins 200 af 600 lifðu árásina af.

## Tenglar
* Reykvíkingur, 13. tölublað (08.08.1928), Blaðsíða 400
Alfred Tennyson

**Alfred Tennyson**  (6. ágúst 1809 – 6. október 1892) var breskt skáld. Hann var vinsæll á Viktoríutímanum og er ennþá eitt af vinsælustu skáldum Bretlands.

## Heimildir
* Alfred Tennyson,Tímarit Hins íslenzka bókmentafélags (01.01.1903)
Neðansjávarhver

**Neðansjávarhver** er hver á sjávarbotni sem heitt vatn rennur úr. Á miðjum neðansjávarhryggum eru margir sprungóttir neðansjávardalir og oft mjög stutt niður á mikinn hita. Sjór leitar niður sprungurnar og hitnar undir jarðskorpunni og leysir þar upp ýmis efni sem síðan losna út þegar sjórinn leitar aftur upp. Þegar hann síðan kólnar aftur myndast neðansjávarhverastrýtur.

Neðansjávarhveri er oftast að finna við hryggi í sjávarbotninum þar sem tveir jarðskorpuflekar skiljast og ný jarðskorpa myndast.

## Neðansjávarhverir og strýtur
Neðansjávarhverastrýtur fundust fyrst árið 1977 nærri Galapagoseyjum á um 2500 metra dýpi. Verið var að kanna botngerð á svæðinu með fjarstýrðum kafbát og kom það mjög á óvart þegar auðugt vistkefi fannst tengt jarðhitavirkninni. En hverirnir mynda miklar útfellingar þannig að strýtur eða storpmar verða til. Hverina er að finna mjög víða og með mismunandi lífkerfi. Hitastig þeirra er mismunandi og getur verið aðeins hærri en sjórinn í kring og upp í 350 °C. 

Framleiðni þessara svæða byggir á því að hverirnir gefi frá sér vetnissúlfíð (H2S), sem er eitur fyrir flestar lífverur en er hinsvegar mjög orkuríkt.

## Vistkerfi
Lífverurnar sem fundust voru gjörólíkar öðrum lífverum og jafnframt var að finna margar tegundir sem ekki höfðu fundist áður. Vistkerfið í djúpsjónum er einstakt að því leyti það er óháð sólarljósi um orku og byggja í staðinn á örverum sem efnatillífa orkurík efnasambönd úr hverunum. 

Nokkar tegundir gerla geta brotið vetnissúlfíðið niður og nýtt sér orkuna til að binda koltvísýring í lífræn efnasambönd en gerlar þessir eru í miklu magni í kringum neðansjávarhverina í sjónum og sem skán á botninum. Ýmsar stærri lífverur svo sem ormar, samlokur og rækjur lifa þarna í miklu magni og éta þá annaðhvort gerlaskánir eða eru í sambýli við örverurnar. Flestar þessara stærri lífvera eru háðar þessu vistkerfi og hafa því ekki fundist annars staðar. 

Einnig er að finna svokallaða kalda neðansjávarhveri þar sem sjávarhiti er svipaður og ýmis efni berast frá þeim sem gerlar geta nýtt sér. Kaldir neðasjávarhverir eru skammlífir.

## Neðansjávarhverir við Ísland
Við Ísland er jarðhita víða að finna í fjörum og hverasvæði er einnig að finna á dýpri sjó við landið. Fyrsti þekkti neðansjávarhver við Ísland var á um 100 metra dýpi við Kolbeinsey. Nú eru einnig þekkt svæði á um 350 metra dýpi á Steinhól við Reykjaneshrygg og á um 400 metra dýpi rétt austan Grímseyjar. Tilvist hverastrýta í Eyjafirði var svo fyrst staðfest árið 1990 á dýptarmælum rannsóknarskipsins Bjarna Sæmundssonar og var það í fyrsta skipti í heiminum sem hverastrýtur fundust á grunnslóð. Af þessum svæðum eru hverastrýturnar í Eyjafirði einstakar vegna þess hve aðgengilegar þær eru, en í dag eru þær kallaðar Ystuvíkustrýturnar. Stríturnar eru þrjár og milli Hjalteyrar og víkurskarðs. Botndýpi við strýturnar er í kringum 65 metra og stæðsta strýtan nær upp um 50 metra frá botni. Í dag eru strýturnar friðaðar sem náttúruvætti og eru þær fyrst friðland við sjó hér á landi. 

## Heimildir

## Tenglar

* Myndir af strýtunum undan Ystuvíkurhólum sem fyrst var kafað að 1997
Universidade do Estado de Minas Gerais

**Háskólinn í Minas Gerais** (*Universidade do Estado de Minas Gerais*, oft nefndur **UEMG**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Belo Horizonte, í Minas Gerais, í Brasilíu.

Skólinn var stofnaður árið 1989. 

## Tilvísanir


## Tenglar

*UEMG  – opinber vefsíða skólans
Gunnólfsvíkurfjall

**Gunnólfsvíkurfjall** er fjall á Langanesi sunnanverðu við Finnafjörð. Það er hæsta fjall Langaness, 719 metra hátt. Bratt­ur akvegur liggur upp á fjallið sem er lokaður almenningi en þar er rat­sjár­stöð sem NATO reisti og tekin var í notkun 1989. Rekstur stöðvarinnar er í höndum Landhelgisgæslunnar.
Meistaradeild Evrópu 1998-99

**Meistaradeild Evrópu 1998-99** var 44. Meistaradeild Evrópu. Úrslitaleikurinn var haldinn í Nou Camp, Barcelona, þar sem Manchester United og Bayern München mættust.

## Undankeppni
### Riðill A

### Riðill B

### Riðill C

### Riðill D

### Riðill E

### Riðill F

## Útsláttarkeppni
Miðkjörtímabilskosningar í Bandaríkjunum

Í Bandaríkjunum er kosið til forseta á fjögurra ára fresti en á miðju kjörtímabili forseta eru haldnar svokallaðar miðkjörtímabilskosningar (e. *midterm elections*). Í þeim kosningum er kosið til löggjafarþings Bandaríkjanna ásamt því að kosið er til embætta á lægri stigum stjórnsýslunnar.

Yfirleitt er litið svo á að þessar miðkjörtímabilskosningar séu ákveðinn dómur á það hvernig sitjandi forseti og sá flokkur sem hefur meirihluta í þinginu hefur staðið sig þangað til. Tveggja flokka kerfi er í Bandaríkjunum, demókratar og repúblikanar verandi þeir flokkar sem skipta með sér völdum, og algengast er að meirihluti færist yfir á minnihlutaflokk í þessum kosningum.

## Kjörsókn
Kjörsókn miðkjörtímabilskosninga er yfirleitt afar dræm. Svo virðist vera sem fólk hafi minni áhuga á því að taka þátt í miðkjörtímabilskosningum heldur en kosningunum sem haldnar eru á fjögurra ára fresti. Kjörsókn í ár var einstaklega lítil. Fyrir kosningarnar hafði Gallup gert könnun á áhuga almennings á kosningum og komst þá að þeirri niðurstöðu að kjörsókn yrði líkleg til að vera dræm vegna lítils áhuga á kosningunum. Áhugaleysi kjósenda gæti stafað af því að breytingar væru ólíklegar í stjórnsýslu landsins þrátt fyrir að repúblikanar næðu meirihluta í öldungadeild ásamt því að halda meirihluta sæta í fulltrúadeild þar sem forsetinn væri hvort eð er úr flokki demókrata. Hvatinn til að kjósa virðist vera minni þar sem atkvæðin nýttust ekki til stórra breytinga.

## Þingkosningar
Bandaríkjaþing skiptist í tvær deildir, fulltrúadeild og öldungadeild. Í miðkjörtímabilskosningum er kosið í öll sæti fulltrúadeildarinnar sem eru 435 ásamt því að kosið er í laus sæti í öldungadeildinni

## Listi
* Kosningar í Bandaríkjunum 2018

## Heimildir