open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skynsemissérhyggja

**Skynsemissérhyggja** er sú kenning að það sé ávallt *skynsamlegast* að breyta með hliðsjón af eigin hagsmunum.

Skynsemissérhyggju ætti ekki að rugla saman við (a) sálfræðilega sérhyggju, sem er sú kenning að athafnir fólks ráðist alltaf af eiginhagsmunum, eða (b) siðfræðilegra sérhyggju, sem er sú kenning að mannlegar athafnir *ættu* alltaf að ráðast af eiginhagsmunum fólks.

Skynsemissérhyggjan segir einungis að það sé *skynsamlegast* að athafnir fólks ráðist af eiginhagsmunum þess, en ekki að þar með *ættu* þær ávallt að gera það eða að þar með geri þær það *í raun*.

## Tenglar
*
*
Sálfræðileg sérhyggja

**Sálfræðileg sérhyggja** er sú kenning allar mannlegar athafnir ráðist af eiginhagsmunum, jafnvel þegar menn virðast gera góðverk. Sálfræðilegri sérhyggju má ekki rugla saman við siðfræðilega sérhyggju, sem kveður á um að mannlegar athafnir *ættu* að ráðast af eiginhagsmunum, né skynsemissérhyggju, sem er sú kenning að í öllum aðstæðum sé *skynsamlegast* að breyta með hliðsjón af eiginhagsmunum. 

Algengasta útgáfan af sálfræðilegri sérhyggju er sálfræðileg nautnahyggja, þ.e. sú kenning að á endanum ráðist allar mannlegar athafnir af því að menn sækist eftir ánægju og forðist sársauka.

## Tenglar
*
*
Böðvar Egilsson

**Böðvar Egilsson** (d. um 957) var sonur Egils Skallagrímssonar og Ásgerðar konu hans. Böðvari er í Egils sögu lýst sem hinum efnilegasta manni, fríðum sýnum, miklum og sterkum. Hann drukknaði í Borgarfirði ungur að árum.

Þegar Egill frétti lát Böðvars sótti hann lík hans og reið með það til haugs föður síns sem hann lét opna og lagði Böðvar í hauginn. Lát Böðvars fékk mikið á Egil; hann lagðist í þunglyndi og tók ekki að hressast á ný fyrr en eftir að hann gat sagt frá tilfinningum sínum í kvæðinu *[[Sonatorrek]]*.
Laktasi

**Laktasi** er ensím sem getur brotið laktósa (mjólkursykur) niður til að auðvelda meltingu á mjólk og mjólkurvörum. Skortur á því getur valdið mjólkuróþoli.
Hvörf

**Hvörf** (forngríska: , *peripeteia*) eru stefnubreyting á atburðarás í bókmenntaverki. Hugtakið er runnið frá Aristótelesi. Í riti sínu *[[Um skáldskaparlistina]]* skilgreinir hann það svo:

:*Hvörf er það, þegar á atburðarásinni verður alger stefnubreyting, eins og talað hefur verið um, og það á þann hátt að það sé sennilegt eða óhjákvæmilegt, eins og í *Oídípúsi*, þegar maðurinn kom til að gleðja Oídípús og losa hann við óttann vegna móðurinnar, en kom hinu gagnstæða til leiðar með því að ljóstra upp um uppruna hans.*

Aristóteles taldi að hvörf væru nauðsynleg í góðum harmleik og að best væri að þau færu saman við *[[kennsl]]*, eins og þegar Ödipus uppgötvar eigið ætterni. Í harmleikjum seinni tíma er oft en ekki alltaf að finna hvörf. Til dæmis eru þau greinileg í *Makbeð* eftir William Shakespeare en ekki eru allir sammála um að þau séu til staðar í *Óþelló* eftir sama höfund.

## Sjá einnig
* Kaþarsis

## Tilvísanir


## Heimildir
* Aristóteles (1976) (Kristján Árnason þýddi og ritaði inngang). *Um skáldskaparlistina*. Hið íslenska bókmenntafélag
* Jón Viðar Jónsson (1985). *Leikrit á bók*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
Mjólkursykur

**Mjólkursykur** eða **laktósi** er tvísykra, samsett úr glúkósa og galaktósa. Mjólkusykur finnst aðeins í mjólk spendýra.

Mjólkuróþol eða mjólkursykuróþol stafar af því að líkaminn framleiðir ekki nógu mikið magn af ensíminu laktasa.
Hellsing OVA III

**Hellsing III** er þriðji OVA þátturinn sem byggður er á Hellsing seríunni. DVD diskurinn var gefinn út í Japan 9. febrúar 2007. 

## Söguþráður
**Þriðji þátturinn** mun fylgja þriðju Hallsing mangabókinni og mun fjalla um fund Iscariots og Hellsings, málaliðarnir Villigæsirnar (*the Wild Geese*) koma fram, Alucard og Walter ræða um Millenium, Seras og Pip rífast, einnig verður fjallað um ferðina til *Hotel Rio*, þá slátrun sem þar fer fram og einvígið á milli Alucards og Alhamras. 

## Smámunir
*Í þessum þætti minnist Integra Hellsing á skáldsögu Bram Stokers, Dracula. Einnig minnist Pip Bernadotte á Frankenstein þegar hann hermir eftir skrímsli Frankensteins.
*Þegar Alucard og Alexander Anderson eru að ógna hvorum öðrum í listasafninu kallar Alucard hann „Júdas prest“ vegna þess að hann er vatíkanískur prestur.
*Seras Victoria dreymir að hún sé heimsótt af anda Harkonnen byssunar sinnar, sem líkist Baron Vladimir Harkonnen úr Dune seríu Frank Herberts mikið.
*Ást Hiranos á Gundam sést greinilega í þessum þætti; ef maður frystir rammann þegar Hrkonnen slær í bringuna sína sést að tungan hans er Gundam inn í snáki sem er inn í snáki. 
*Þegar þessi þáttur er að renna undir lok, heyrist Majorinn singja opnunarlag þáttanna Fist of the Northstar.

## Neðanmálsgreinar
Salvador Allende

**Salvador Allende** (fæddur 26. júní 1908, látinn 11. september 1973) var forseti Chile frá nóvember 1970 þar til honum var steypt af stóli og talið er að hann hafi framið sjálfsmorð 11. september 1973. Augusto Pinochet var falið einræðisvald yfir landinu eftir að Allende lést í byltingunni. Allende var Marxisti og félagi í Chíleska Sósíalistaflokknum alla sinn ferill. 

## Forsetatíð
Allende þjóðnýtti ýmis konar iðnað í Chile sem og hinar auðugu koparnámur landsins en bætti lífskjör efnaminni fólks. Efnaminni íbúar Chile urðu þess vegna  mjög ánægðir með störf hans og hann naut hylli vinstri manna víða um heim. Bandaríkjamenn voru hins vegar ekki ánægðir með þessa þróunn þar sem að mikið af  koparnámum í Chile á þessum tíma voru í eigu bandarískra fyrirtækja, Bandaríkjamenn höfðu einnig áhyggjur af uppgangi kommúnisma í heimshlutanum.

Bandaríkjamenn voru því ekki sáttir við að hafa Salvador Allende á forsetastól og ákváðu fljótlega að koma honum frá völdum með einum eða öðrum hætti. CIA bjó til tvær áætlanir í þessu skyni. Önnur leiðin fól í sér að fá chíleska þingið til að kjósa annan frambjóðanda þrátt fyrir að Allende hafi unnið kosningarnar og múta fjölmiðlum til þess að fá þá til að skrifa illa um hann og áætlanir hans. CIA eyddi miklu fjármagni í það að prenta bæklinga og plaköt sem sýndu fram á hversu slæmur forseti Allende yrði til þess að þrýsta á sitjandi forseta, Eduardo Frei, til að neyta að segja af sér í þeirri von að lögreglan og herinni í landinu myndu hlýða honum en ekki Allende. Frei neitaði að taka þátt í því og því þurfti CIA að byrja að skipuleggja valdarán.

## Tilvísanir
Sérhyggja

**Sérhyggja** getur átt við:

*Sálfræðilega sérhyggju
*Siðfræðilega sérhyggju
*Skynsemissérhyggju
Seras Victoria

**Seras Victoria** (Japanska: セラス・ヴィクトリア, Serasu Vikutoria) er persóna úr anime og manga seríunni ''Hellsing. Fumiko Orikasa talsetur hana bæði í þáttunum og í OVA seríunni, K.T. Gray sér um enska talið.
Alexander Anderson (Hellsing)

:*Þessi grein fjallar um „Alexander Anderson“, persónu úr Hellsing. Til að sjá aðra nafnbera má sjá [[Alexander Anderson]].*

**Alexander Anderson** (Japanska: アレクサンド・アンデルセン, Arekusando Anderusen) persóna úr anime og manga seríunni Hellsing. Í japönsku þáttunum talsetti Nachi Nozawa hann, en í ensku útgáfunni talsetti Steven Brand hann. Í nýju japönsku OVA seríunni er hann talsettur af Norio Wakamoto, og Steven Brands talsetur hann aftur fyrir enska OVA-ið.
Walter C. Dornez

**Walter C. Dornez** (Japanska: ウォルター・C（クム）・ドルネーズ, Worutā C. (kumu) Dorunēzu) er persóna úr anime og manga seríunni ''Hellsing. Motomu Kiyokawa talsetur hann í bæði þáttunum og OVA seríunni, en Ralph Lister sér um enska talið.
Nafnskipti

**Nafnskipti** (forngríska: , *metōnymia*) eru stílbragð sem felst í að orði er skipt út fyrir annað orð sem tengist því fyrra á einhvern hátt. Í nafnskiptum má til dæmis nefna orsök fyrir afleiðingu eða afleiðingu fyrir orsök, eins má nefna höfund fyrir höfundarverk, ílát fyrir innihald eða bústað fyrir embætti og margt fleira. Dæmi um nafnskipti:

* *Hvíta húsið* sendi frá sér yfirlýsingu. (Átt er við bandaríska forsetaembættið.)
* Ég drakk tvo *kaffibolla*. (Átt er við innihald bollanna.)

Nafnskipti eru náskyld *[[meðskilningur|meðskilningi]]* og telja sumir að ekki sé ástæða til að greina þar á milli. Einnig er skyldleiki með nafnskiptum og myndhverfingu en munurinn er sá að í myndhverfingu þar sem A er táknað með B er eitthvað *líkt* með A og B en í nafnskiptum þar sem A er táknað með B eru A og B *tengd* á einhvern hátt án þess að vera lík.

## Heimildir

* Árni Sigurjónsson (1991). *Bókmenntakenningar fyrri alda*. Heimskringla. ISBN 9979-3-0240-2
* Eco, Umberto (1976). *A Theory of Semiotics*. Indiana University Press. ISBN 0-253-20217-5
* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
Roman Jakobson

**Roman Jakobson** (11. október 1896 - 18. júlí 1982) var rússneskur málfræðingur, einn af forvígismönnum formgerðarstefnunnar. Hann var undir áhrifum frá Ferdinand de Saussure og vildi nálgast rannsóknir á tungumáli út frá því grundvallarhlutverki þess að koma upplýsingum milli mælenda. Einna þekktastur er Jakobson fyrir *boðmiðlunarlíkan* sitt. Til þess að *sendandi* (mælandi) geti komið *boðum* (til dæmis setningu) til *viðtakanda* (viðmælanda) þarf að vera fyrir hendi *samhengi*, *boðrás* og *kóði*.

                   *samhengi*
                   *boð*
        *sendandi* ------------ *viðtakandi*
                   *boðrás*
                   *kóði*

Hverjum þætti boðmiðlunarinnar tengist eitt *gildi*.

                   *tilvísunargildi*
                   *skáldskapargildi*
  *tilfinningagildi* ------------ *áhrifagildi*
                   *sambandsgildi*
                   *kerfisgildi*

Gildin sex eru misveigamikil í mismunandi orðræðum en yfirleitt hefur tilvísunargildið mest vægi.

## Heimildir

* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
Félagsfræði

**Félagsfræði** er fræðigrein innan félagsvísinda sem rannsakar samfélagið og samskipti milli hópa. Uppruna félagsfræðinnar má rekja til skrifa Saint-Simons og Auguste Comtes á 19. öld.

Félagsfræði er mjög *breið* fræðigrein og samanstendur af mörgum undirgreinum, það er að segja innan hennar eru nær ótakmarkaðir möguleikar á sérhæfingu.
Háskóli Íslands er eini háskólinn á Íslandi sem kennir félagsfræði til BA og MA gráðu.
Hellsing OVA IV

**Hellsing IV** er fjórði OVA þátturinn sem byggður er á Hellsing seríunni. Ekki er vitað hvenær hann kemur út.
Meðskilningur

**Meðskilningur**, **ífylling** eða **sýnekdóka** (forngríska: , *synekdokhe*) er stílbragð sem felst í að orði er skipt út fyrir annað orð sem hefur víðari eða þrengri merkingu. Algengar gerðir meðskilnings eru:

* Hluti fyrir heild (latína: *pars pro toto*): Orð yfir hluta af fyrirbæri er látið ná yfir fyrirbærið allt. Til dæmis eru menn stundum kallaðir *góðir hálsar*.
* Heild fyrir hluta (latína: *totum pro parte*): Hluti af fyrirbæri er táknaður með orði sem nær yfir það allt. Til dæmis eru Bandaríki Norður-Ameríku stundum kölluð *Ameríka*.
* Undirtegund fyrir yfirtegund (latína: *species pro genere*): Til dæmis eru konungar kallaðir *Ynglingar* þótt það sé upphaflega ein ákveðin konungsætt.
* Yfirtegund fyrir undirtegund (latína: *genus pro specie*): Til dæmis er kúamjólk oftast kölluð *mjólk*.
* Efni fyrir afurð: Til dæmis er skip kallað *eik*, bogi *ýr* og spjót *askur* í skáldamáli því að hlutirnir voru oft búnir til úr þessum trjátegundum.

Meðskilningur er náskyldur *[[nafnskipti|nafnskiptum]]* og telja sumir að ekki sé ástæða til að greina þar á milli.

## Heimildir

* Árni Sigurjónsson (1991). *Bókmenntakenningar fyrri alda*. Heimskringla. ISBN 9979-3-0240-2
* Eco, Umberto (1976). *A Theory of Semiotics*. Indiana University Press. ISBN 0-253-20217-5
* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
Nordisk familjebok

**Nordisk familjebok** er sænsk alfræðiorðabók. Nafn hennar merkir *norræn fjölskyldubók*.

Fyrsta útgáfan kom út 1876-1899. Önnur útgáfan, hin svokallaða Ugluútgáfa, kom út 1904-1926 í 38 bindum og er enn í dag talin vera umfangsmesta alfræðiorðabók sem gefin hefur verið út á sænska tungu. Þriðja útgáfan var gefin út 1923-1937 og fjórða útgáfan 1951-1957.

## Nordisk familjebok á netinu
Fyrsta og önnur útgáfa af Nordisk familjebok eru ekki lengur höfundarréttarvarðar og hafa verið skannaðar inn og gerðar aðgengilegar á internetinu af Projekt Runeberg. 

Nordisk familjebok var vel úr garði gerð á sínum tíma þó að vitanlega sé margt í hundrað ára gömlu riti sem ekki lengur getur talist rétt. Vegna þess hve vandað var til útgáfunnar á sínum tíma hefur á sænsku wikipedia mjög verið stuðst við Nordisk familjebok í greinum sem fjalla um efni þar sem hún er enn viðeigandi.

## Tenglar
* http://runeberg.org/nf/ - Fyrsta og önnur útgáfa
Stílbragð

**Stílbragð** er hvers konar frávik frá einfaldri málnotkun, sérstaklega óeiginleg notkun orða eða óvenjuleg setningauppbygging. Markmið stílbragða er að leggja áherslu á tiltekin atriði, hafa ákveðin áhrif á lesendur eða að ljá texta ákveðinn blæ.

Í klassískri mælskufræði er stílbrögðum skipt í tvo flokka sem á latínu nefnast *tropi* (eintala *tropus*) og *figurae* (eintala *figura*). *Tropus* er stílbragð þar sem einstöku orði er beitt í óeiginlegri merkingu en *figura* felur í sér að fleiri en eitt orð komi við sögu. Þessir tveir meginflokkar eiga sér síðan sæg undirflokka og skulu nokkrir nefndir.

## ''Figurae''

* Innrím
* Íronía
* Klifun
* Krossbrögð
* Ræðuspurning
* Stuðlasetning
* Táknsaga
* Viðlíking

## ''Tropi''

* Meðskilningur
* Myndhverfing
* Nafnskipti
* Persónugerving
* Skrauthvörf
* Úrdráttur
* Ýkjur
* Þversögn

## Heimildir

* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.

## Tengt efni
* Ritstíll
Santos

**Santos** er borg í Brasilíu með yfir 434 þúsund íbúa (2020). Borgin er staðsett mestmegnis á eyjunni São Vicente og er 31 km frá stórborginni São Paulo. Í borginni er kaffisafn og minnisvarði um knattspyrnu. Höfnin í Santos er sú stærsta í Suður-Ameríku.

## Þekktir íbúar
* Neymar, knattspyrnumaður
* Pelé, knattspyrnumaður
* Gylmar dos Santos Neves, knattspyrnumaður og tvöfaldur heimsmeistari
* Osvaldo Moles, (1913-1967) blaðamaður
1303

Árið **1303** (**MCCCIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Álfur úr Króki og Bárður Högnason, sendimenn Hákonar háleggs Noregskonungs, komu til landsins og áttu þeir að stefna utan íslenskum höfðingjum. Undirtektir urðu dræmar.

;Fædd

;Dáin
* * 15. mars - Þorlákur Narfason lögsögumaður á Kolbeinsstöðum.

## Erlendis
* 24. febrúar - Orrustan við Roslin í Fyrsta skoska sjálfstæðisstríðinu.
* 20. apríl - Háskólinn í Róm stofnaður af Bónifasíusi VIII páfa.
* 27. október - Benedikt XI varð páfi.
* Skotland féll að mestu í hendur Játvarði 1. Englandskonungi.
* Kristófer Danaprins, síðar Kristófer 2., varð hertogi Eistlands.

;Fædd
* Heilög Birgitta frá Svíþjóð (d. 1373).

;Dáin
* 11. október - Bónifasíus VIII páfi.
* Beatrice af Kastilíu, Portúgalsdrottning, seinni kona Alfons 3. (f. 1242).
1346

Árið **1346** (**MCCCXLVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Ormur Ásláksson Hólabiskup kom aftur til Íslands frá Noregi og brotnaði skip hans við Melrakkasléttu en biskup bjargaðist.
* Holti Þorgrímsson varð hirðstjóri á Íslandi.
* Bessastaðir urðu aðsetur hirðstjóra.
* Jón Þorsteinsson varð lögmaður sunnan og austan.
* Grímur Þorsteinsson varð lögmaður norðan og vestan.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis

* Vor - Svarti dauði barst frá Asíu til Krímskaga og breiddist þaðan út um Evrópu á næstu árum.
* 1. júlí - Karl 4. af Lúxemborg varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
* 11. júlí - Hundrað ára stríðið: Játvarður 3. Englandskonungur gerði innrás í Frakkland.
* 26. ágúst - Orrustan við Crécy. Englendingar unnu sigur á Frökkum. Fallbyssur notaðar í fyrsta sinn í bardaga.
* 7. október - Orrustan við Nevilles Cross í Skotlandi. Englendingar handtóku Davíð 2. Skotakonung og höfðu hann í haldi í 11 ár.
* Valdimar atterdag seldi Þýsku riddurunum Eistland.

;Fædd

;Dáin
* 26. ágúst - Jóhann blindi af Lúxemborg, féll í orrustunni við Crécy (f. 1296).
1351

Árið **1351** (**MCCCLI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 10. ágúst - Arngrímur Brandsson vígður ábóti í Þingeyraklaustri.
* Gyrðir Ívarsson Skálholtsbiskup og Ormur Ásláksson Hólabiskup komu til landsins. Gyrðir hafði verið vígður ári áður en Ormur hafði dvalið í Noregi í fjögur ár og var einn fárra kirkjuhöfðingja sem lifðu af þegar Svartidauði gekk þar yfir.
* Bóndinn á Fáskrúðarbakka var dæmdur fyrir veiðiþjófnað í Straumfjarðará, en Helgafellsklaustur átti annan veiðirétt þar. Var honum gert að greiða níu kýrverð.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 1. maí - Zürich gekk í Svissneska ríkjasambandið.
* Tyrkir fóru í fyrsta sinn yfir Dardanellasund inn í Evrópu.

;Fædd
* 1. nóvember - Leópold 3. Austurríkishertogi (d. 1386).
* Gian Galeazzo Visconti, fyrsti hertoginn af Mílanó (d. 1402).

;Dáin
1352

Árið **1352** (**MCCCLII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Gyrðir Ívarsson endurreisti Ágústínusarreglu í Viðeyjarklaustri, sem hafði verið aðsetur Benediktsmunka frá 1344, og vígði Bjarna Auðunarson sem ábóta.
* Þórður Egilsson varð lögmaður sunnan og austan.
* Þórður Bergþórsson varð príor í Möðruvallaklaustri.
* Ásgrímur Jónsson varð ábóti í Helgafellsklaustri.

;Fædd

**Dáin** 

## Erlendis
* 18. desember - Innósentíus VI (Étienne Aubert) varð páfi.
* Tyrkir fara yfir Bosporussund og inn á Balkanskagann.

;Fædd
* Vytautas hinn mikli, stórhertogi af Litáen (d. 1430).

;Dáin
* 6. desember - Klemens VI páfi (f. 1291).
1369

Árið **1369** (**MCCCLXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þorsteinn Eyjólfsson varð lögmaður um allt land.
* Jón skalli Eiríksson fór til Avignon til að sækja staðfestingu á biskupsembætti sínu til Úrbanusar 5. páfa.
* Oddbjörg Jónsdóttir varð abbadís í Reynistaðarklaustri.

### Fædd

### Dáin
* Einar Gilsson, lögmaður og skáld.

## Erlendis
* 14. mars - Pétur Kastilíukonungur tapaði í orrustunni við Montiel fyrir bandalagi Frakka og hálfbróðursíns, Hinriks Trastámara.
* Karl 5. Frakkakonungur hafnaði Brétigny-sáttmálanum og Hundrað ára stríðið milli Frakka og Englendinga braust út á ný.
* Tyrkir réðust á Búlgaríu.
* Tímúr gerði Samarkand að höfuðborg ríkis síns.
* Grænlandsknörrinn fórst og (nokkurn veginn) árvissar siglingar til Grænlands lögðust niður. (Samkvæmt öðrum heimildum gerðist þetta 1368.)

### Fædd
* Jan Hus, tékkneskur siðbótamaður (d. 1415). 

### Dáin
* 17. janúar - Pétur 1., konungur Kýpur, myrtur (f. 1328).
* 23. mars - Pétur Kastilíukonungur, myrtur eftir orrustuna við Montiel (f. 1334).
* 15. ágúst - Filippa af Hainault, drottning Englands, kona Játvarðar 3. (f. 1311). 
* 12. september - Blanka af Lancaster, eiginkona John af Gaunt og móðir Hinriks 4. (f. 1345).
Meðalhæð manna eftir löndum

**Meðalhæð** fyrir hvort kyn er mjög mismunandi, þar sem karlmenn eru að meðaltali hærri en konur. *Hæð manna* er lengdin frá iljum að hvirfli standandi manns. Konur ná fyrr sinni hæstu hæð en karlar, því kynþroski þeirra gerist fyrr. Menn hætta að stækka á langveginn þegar að löngu beinin hætta að lengjast sem gerist þegar vaxtarlína beinana lokast. Þessar vaxtalínur eru uppspreta vaxtar og lokunin á sér stað í lok kynþroskaskeiðsins.

Stærsti lifandi maður heims er Tyrkinn Sultan Kösen sem mælist 2,51 metrar að hæð. Stærsti lifandi maður nútímans var Robert Persing Wadlow frá Illinois, Bandaríkjunum sem mældist 2,72 metrar. Stærsta kona heims er Yao Defen frá Kína sem mælist 2,33 metrar að hæð. Stærsta lifandi kona nútímans var Zeng Jinlian frá Hunan, Kína sem mældist 2,48 metrar að hæð.

## Hlekkir

* Lengri listi yfir meðalhæð manna í hinum ýmsu löndum á hinni ensku Wikipedíu

## Heimildir
:a = Cavelaars et al 2000*
:á = Empas news (vefsíðan í kóresku),  Students' Physical Development(Height) by Province (korea)	
:b = kurabe.net**  -The karube link is dead, and should therefore be removed-
:c = 'Fitting the Task to the Man'
:d = [Netherlands Central Bureau for Statistics, 2000](http://statline.cbs.nl/StatWeb/table.asp?PA=7068eng&D1=69-134&D2=(l-11)-l&DM=SLEN&LA=en&TT=2)
:e = Eurostats Statistical Yearbook 2004
:é = Ministry of Education, Republic of China (Taiwan) Chinese character 
:f = Statistics Norway 2006 https://www.ssb.no/aarbok/tab/tab-104.html
:g = ABS How Australians Measure Up 1995 data
:h = Leiden University Medical Centre 1997
:i = Mean Body Weight, Height, and Body Mass Index 1960-2002
:j = Canadian Fitness and Lifestyle Research Institute 
:k = (page 60) Size and Shape of New Zealanders: NZ Norms for Anthropometric Data 1993**** 
:l = Statistics Sweden
:m = (Male)(Female) (Japan)2005  Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology (Japan)
:m² = Official Statistics by Ministry of Health, Labour and WelfareJapan character
:n = UFIH (French Union of Clothing Industries) 2006
:o = Sigma Dos Statistics 2003
:p = National Public Health Institute(Finnland
:q = Dynamique de l'evolution humaine 2005
:r = Sex and gender differences in secular trend of body size and frame indices of Lithuanians. Tutkuviene J.
:s = ISTAT, 1980 Birth Cohorts. 
:u = Committee  for determining the eligibility of young men for military service.
:v = National statistics, 2001  (website in Chinese)
:x = Health Survey for England 2004 
:y = Vall d'Hebron Hospital pediatric study about 18 years old Spaniards, dated in 2004 and other values metioned in the article below.
:z = [study made between the years 1980-2000)](http://www.jacn.org/cgi/reprint/23/1/51?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&andorexacttitle=and&andorexacttitleabs=and&fulltext=Height-Related+Changes+in+Body+Mass+Index%3A+A+Reappraisal+&andorexactfulltext=and&searchid=1&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=HWCIT(a) 
:þ = Icelandic boys       Girls
Katalónía

**Katalónía** (Katalónska: *Catalunya*, oksítanska: *Catalonha*) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Íbúafjöldi er um 7,5 milljónir (2016). Höfuðborgin er Barselóna. Katalónía skiptist í 4 héruð: Barselóna-hérað,  Girona-hérað, Lérida-hérað og Tarragona-hérað. 

## Tenglar
* ''Um Katalóníu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1929
* Íslensk-katalónsk or&#240;abók

## Tilvísanir
1314

Árið **1314** (**MCCCXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 25. nóvember - Auðunn rauði Þorbergsson vígður Hólabiskup.
* Þorlákur Loftsson helgi varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri.
* Ketill Þorláksson kom heim frá Noregi með riddaranafnbót og konungsbréf.
* Svo mikil harðindi voru sunnanlands að annálar segja að þrjú hundruð lík hafi verið flutt til Strandarkirkju í Selvogi til greftrunar.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Margrét af Búrgund, kona Loðvíks krónprins Frakklands og frænkur hennar, systurnar Blanka af Búrgund, kona Karls prins, og Jóhanna af Búrgund, kona Filippusar prins, handteknar og sakaðar um framhjáhald. Jóhönnu var síðar sleppt úr haldi en Margrét og Blanka voru báðar fangelsaðar til dauðadags.
* 24. júní - Orrustan við Bannockburn þar sem Skotar sigruðu Englendinga.
* 31. ágúst - Hákon háleggur færði höfuðborg Noregs frá Björgvin til Óslóar og lét reisa Akershuskastala.
* Október - Lúðvík 4. kjörinn keisari hins Heilaga rómverska ríkis.
* 29. nóvember - Loðvík 10. varð konungur Frakklands.

;Fædd
* 24. júní - Filippa af Hainault, drottning Englands, kona Játvarðs 3. (d. 1369).
* Valdimar 3., konungur Danmerkur (líkega) (d. 1364).

;Dáin
* 18. mars - Jacques de Molay, stórmeistari Musterisriddaranna, brenndur á báli.
* 20. apríl - Klemens V páfi (f. 1264)
* 29. nóvember - Filippus 4. Frakkakonungur (f. 1268).
1373

Árið **1373** (**MCCCLXXIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Oddgeir Þorsteinsson Skálholtsbiskup sneri heim úr Noregsferð.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Vor - Heilög Birgitta kom aftur til Rómar úr pílagrímsferð sinni til Landsins helga. Hún var við slæma heilsu eftir ferðina og lést um sumarið. Jarðneskar leifar hennar voru síðar fluttar til Svíþjóðar.
* Borgin Phnom Penh stofnuð í Kambódíu.
* Borgarmúrar reistir umhverfis borgina Lissabon í Portúgal vegna yfirvofandi árásar frá Kastilíu.
* Samningur undirritaður um vináttubandalag milli Englendinga og Portúgala. Samningurinn er enn í gildi og telst elsti gildi milliríkjasamningur í heimi.

;Fædd
* 23. júní - Jóhanna 2. Napólídrottning (d. 1435).

;Dáin
* 23. júlí - Heilög Birgitta frá Svíþjóð (f. 1303).
* 3. nóvember - Jóhanna af Valois, Navarradrottning, kona Karls 2. (f. 1343).
1340

Árið **1340** (**MCCCXL** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Einstaklega góður vetur sunnanlands á Íslandi, svo að menn mundu vart slíkan.
* Þetta ár og tvö næstu voru samkvæmt annál Gísla Oddssonar biskups mjög mikil eldgosaár. Telur Gísli í annálnum upp fjöll víða um land sem hann segir hafa gosið. 
* Björn Þorsteinsson ábóti í Munkaþverárklaustri fluttist í Þingeyraklaustur og varð ábóti þar.

**Fædd**

**Dáin**

## Erlendis

* 26. janúar - Játvarður 3. Englandskonungur lýsti sig konung Frakklands.
* 1. apríl - Niels Ebbesen drap Geirharð 3. hertoga af Holtsetalandi í Randers.
* Valdimar atterdag varð konungur Danmerkur.
* Englendingar eyddu nær öllum franska flotanum í orrustunni við Sluys.

**Fædd**

* 6. mars – John af Gaunt, fyrsti hertoginn af Lancaster (d. 1399).
* Hákon 6. Magnússon Noregskonungur (d. 1380).

Dáin
* 31. mars – Ívan 1. af Moskvu (f. 1288).
* 2. nóvember - Niels Ebbesen, dönsk þjóðhetja.

## Tilvísanir
1316

Árið **1316** (**MCCCXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Halastjarna sást á himni „oftliga frá fyrstu jólanótt allt til purificationem beate Marie“ samkvæmt *[[Gottskálksannál]]*, eða frá 25. desember 1315 til 2. febrúar 1316. 
* Möðruvallaklaustur brann í kjölfar veislu hjá munkunum þar.
* Miklar deilur hófust milli Auðunar rauða Hólabiskups og kirkjuhöfðingja á Norðurlandi.
* Bygging Auðunarstofu hófst á Hólum. 
* Mikið sjávarflóð á Eyrarbakka.
* Hákon háleggur Noregskonungur gerði íslensku höfðingana Grím Þorsteinsson, Guðmund Sigurðsson og Eirík Sveinbjarnarson að riddurum.
* Lárentíus Kálfsson, Árni sonur hans og Bergur Sokkason tóku vígslu sem munkar í Þingeyraklaustri.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 7. ágúst - Jóhannes XXII (Giacomo Duése) var kjörinn páfi, meira en tveimur árum eftir lát fyrirrennara síns, Klemens V.
* 10. ágúst - Síðari orrustan um Athenry. Yfir 5000 manns féllu og Normannar náðu aftur yfirráðum á Írlandi.
* 15. nóvember - Klementía af Ungverjalandi, drottning Frakklands, ól son fimm mánuðum eftir lát manns síns, Loðvíks 10. Drengurinn, Jóhann 1., lifði aðeins í 5 daga og föðurbróðir hans, Filippus 5., varð konungur 20. nóvember.
* Hungursneyðin mikla 1315-1317 náði hámarki.
* Mondino de Luzzi skrifaði fyrstu bókina um líffærafræði.
* Sterlingspundið féll meira í verði en nokkru sinni í sögu Bretlands og var verðbólgan 100.04% á einu ári. 

### Fædd
* 2. mars - Róbert 2. Skotakonungur (d. 1390).
* 1. maí - Karl 4., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1378).
* 15. nóvember - Jóhann 1. Frakkakonungur.
* Magnús Eiríksson smek, Svíakonungur (d. 1374).
* Símon stolti, stórfursti í Moskvu (d. 1353).

### Dáin
* 12. mars - Stefán Dragútín, konungur Serbíu. 
* 5. júní - Loðvík 10. Frakkakonungur (f. 1289).
* 20. nóvember - Jóhann 1. Frakkakonungur.
* Marjorie Bruce, dóttir Róberts 1. Skotakonungs og ættmóðir Stúart-ættar (f. 1296).
Medeú

**Medeú** (kasakska: Медеу) er Ólympíuskautasvæði sem er í Tian Shan fjöllum, sunnan Almaty í Kasakstan. Medeú er stærsta skautasvæðið í Mið-asíu og er eitt af þeim frægustu í heimi. Söngvakeppnin *[[Voice of Asia]]* er haldin í Medeú árlega. Medeú er í 1691 metra hæð. Eftir að Sovétríkin féllu hefur verið mjög dýrt fyrir Kasakstan að halda Medeú uppi. Medeú er einnig nálægt Sjimbúlak (Шымбұлақ) skíðasvæðinu.

## Tenglar
*Vetrarólympíuleikarnir 2014 í Almaty (á rússnesku, kasöksku og ensku)
Rip van Winkle (Hellsing)

**Liðsforinginn/SS-Obersturmführer Rip van Winkle** (リップヴァーン・ウィンクル中尉, Liðsforinginn Rippuvān Winkuru) er persóna í manganu Hellsing og meðlimur Millennium liðsdeildarinnar.

Hún notar lang-hleyptan framhlaðning með byssulás úr tinnu sem skýtur galdraskotum sem „refsa án mismununar“, og elta skotmörkin af eigin vilja, og virðast geta farið í gegnum skildi (þau geta hæglega eytt þyrlum, bardagaþotum og eldflaugum) og geta meira að segja breytt ferli sínum á ferð- þannig hægt er að láta rigna yfir skotmark höggi með sömu byssunni. Hún virðist hins vegar ekki hafa neina sérstaka hæfileika fyrir utan þetta. Hún nýtur þess að syngja óperur, sérstaklega Galdraskyttuna (þýska: *Der Freischütz*), og hún líkir sér sjálfri oft við persónuna Kaspar úr áðurnefndri óperu. Jafnvel Majorinn bendir oft á það að hún sé líka Kaspar og Alucard sé líkur Samiel, sem er andstæðingurinn í óperunni.

Alucard hræðir hana tiltölulega mikið þegar hann nálgast, og á endanum, drepur hana. Alucard rekur stiku í gegnum bringu hennar, vinstra megin við hjarta hennar með hennar eigin byssu og drekkur blóðið hennar í hápunkti Hellsing mangabókar 5, áður en hann notar skugga til að nærast á líkama hennar og breytir henni í *kunnugann*. 

Það er kaldhæðnislegt að Majorinn vildi ekki leyfa það að Rip yrði brennd, og af sérstöku „göfuglindi“, bað hann aðra meðlimi Millenniums að gefa henni nasistakveðju, og segja „auf wiedersehen“. Takmark hennar var að festa Alucard á skipi sem hét *Örninn*, vegna þess að hann getur ekki ferðast yfir vatn án skips og kistu sinnar. Með því að nota *Örninn* sem tálbeytu, náði Millennium að einangra Alucard í miðju hafinu á meðan afgangur Millenniums lyki við undirbúning hernaðaraðgerðarinar. Þetta heppnaðist ekki eins og hugðist, því Alucard getur stýrt draugaskipi og komst aftur til Londons. 

Rip sést síðar sem *kunnugur*, er Integra Hellsing leysir síðustu hömlur Alucards.

## Í
Í nýlegustu köflum , kemur Rip fram sem ungur, fjarsýnn hermaður, og hittir hún Alucard eftir að hann var sigraður af Kapteininum. Hún er í herbúningi, með hárið í tveimur fléttuðum tíkarspenum, og er í stöðu *Untersturmührer*s. Gleraugun hennar valda því að hún sér illa, og Alucard eyðir nokkrum tíma í það að útskýra fyrir henni hver hann er og af hverju hann er í höfuðstöðvum Millenniums. Eftir nokkurn tíma þegar hún hefur áttað sig á því að Alucard sé í raun óvinur reynir hún að skjóta hann en er rotuð af  likkistunni hans Alucards.

## Heimildir
Rip

:*Til að sjá styttinguna eða upphafsstafina *'RIP**, sjá [[RIP]].''

Hugtakið **rip''' getur staðið fyrir:
*Rip Taylor, leikari
*Rip Torn, leikari
*Rip van Winkle, short story
*Rip van Winkle, persóna úr Hellsing
Veðurstofa Íslands

**Veðurstofa Íslands** eða **Veðurstofan** er opinber stofnun sem annast meðal annars veðurþjónustu og útgáfu veðurspáa fyrir Ísland.

Auk þess að gefa út veðurspár, eru þar unnar rannsóknir á sviði veðurfræði og annarra fræðigreina er tengjast starfssviði hennar. Veðurstofan sér um viðvörunarþjónustu vegna veðurs, snjóflóða, jarðskjálfta, vatnafars og hafíss. Starfsemi hennar skiptist í fjögur svið: eftirlit og spásvið, úrvinnslu og rannsóknasvið, athugana og tæknisvið og rekstrarsvið.  Stofnunin heyrir undir umhverfis- og auðlindaráðuneytið. 

## Saga
Veðurstofan var stofnuð 1. janúar 1920 sem deild í Löggildingarstofunni en varð sjálfstæð stofnun árið 1925 þegar Löggildingarstofan var lögð niður. Starfsemi Veðurstofu Íslands hinnar eldri var sameinuð Vatnamælingum í nýrri stofnun sem tók til starfa 1. janúar 2009. 

Í tilefni af 80 ára afmæli Veðurstofunnar var bókin *Saga Veðurstofu Íslands*, skrifuð af Hilmari Garðarssyni, gefin út af Máli og mynd haustið 2000.

## Veðurstofustjórar
* Þorkell Þorkelsson, 1920-1946
* Teresía Guðmundsson, 1946-1963
* Hlynur Sigtryggsson, 1963-1989
* Páll Bergþórsson, 1989-1993
* Magnús Jónsson, 1994-2008
* Árni Snorrason, 2009-2023
* Hildigunnur H.H. Thorsteinsson, 2023-

## Tilvísanir

## Lesefni
* Hilmar Garðarsson: *Saga Veðurstofu Íslands* (2000)

## Tenglar
* Veðurstofa Íslands
* Lög um Veðurstofu Íslands
* Reglugerð um starfsemi Veðurstofu Íslands
Mbl.is

**mbl.is** er íslenskur vefmiðill sem var opnaður 2. febrúar 1998 og er í eigu Árvakurs hf. Um 200 fréttir birtast á honum daglega. Fréttastjóri er Jón Pétur Jónsson og aðstoðarfréttastjórar Þorsteinn Ásgrímsson og Skúli Halldórsson. mbl.is er vefmiðill Morgunblaðsins.

## Tilvísanir

## Tenglar
* mbl.is
Geislavarnir ríkisins

**Geislavarnir ríkisins** eru þjónustu- og rannsóknastofnun á sviði geislavarna á Íslandi. Hlutverk stofnunarinnar er fræðsla, rannsóknir og eftirliti með skaðlegum áhrifum geislunar á Íslandi. Forstjóri, síðan 2023 er Elísabet D. Ólafsdóttir, efnafræðingur.

## Tilvísanir
1318

Árið **1318** (**MCCCXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Auðunarmáldagi var gerður.
* Guðmundur ábóti í Þingeyraklaustri vígði til munklífis þá Lárentíus Kálfsson, síðar biskup, Árna son hans og Berg Sokkason, sem seinna varð ábóti á Munkaþverá. 

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 16. febrúar - Sænsku hertogarnir Eiríkur og Valdimar, bræður Birgis Magnússonar konungs, létust í kastalanum Nyköpingshus, þar sem bróðir þeirra hafði varpað þeim í dýflissu. Ekki er ljóst hvort þeir dóu úr hungri eða voru drepnir.
* Jóhannes 22. páfi lýsti því yfir að kenningar Fransiskana um fátækt kirkjunnar væru rangar.
* Búfjárpest gekk um Evrópu og lagðist bæði á nautgripi og sauðfé.
.
### Fædd
* Úrban VI páfi (d. 1389).
* Albert 2., hertogi af Mecklenburg.

### Dáin
* 14. febrúar - Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning, seinni kona Játvarðar 1. (f. 1282).
* 16. febrúar - Eiríkur Magnússon, hertogi af Södermanland í Svíþjóð, sonur Magnúsar hlöðuláss og faðir Magnúsar Eiríkssonar konungs (f. um 1282).
* 16. febrúar - Valdimar Magnússon, hertogi af Finnlandi, sonur Magnúsar hlöðuláss. 
* 14. október - Játvarður Bruce, yfirkonungur Írlands, féll í orrustunni við Faughart (f. 1275).
1317

Árið **1317** (MCCCXVII í rómverskum tölum) var 17. ár 14. aldar og almennt ár sem hófst á laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Á Íslandi

* Gissur galli Björnsson frá Víðidalstungu var með Hákoni konungi hálegg í hernaði í Svíþjóð, særðist þar, var handtekinn og sat lengi í myrkrastofu.
* Ný kirkja vígð á Ingjaldshóli undir Jökli vegna mikillar mannfjölgunar þar í tengslum v9ð aukna útgerð og skreiðarverkun til útflutnings.
* Auðunn rauði Hólabiskup setti Þóri Haraldsson ábóta í Munkaþverárklaustri úr embætti.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 9. janúar - Filippus 5. og Jóhanna af Búrgund krýnd konungur og drottning Frakklands í Reims.
* Votviðriskaflanum sem olli Hungursneyðinni miklu lýkur um vorið.
* 10.-11. desember - Birgir Magnússon hélt gestaboðið í Nyköping, þar sem hann tók bræður sína, Eirík og Valdimar, til fanga og varpaði þeim í dýflissu þar sem þeir létust á útmánuðum 1318.

;Fædd

;Dáin
* 14. febrúar - Margrét af Frakklandi, drottning Játvarðar 1. Englandskonungs (f. 1282).
1324

Árið **1324** (**MCCCXXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Lárentíus Kálfsson varð biskup á Hólum.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* Mansa Musa, keisari yfir Malíveldinu fór í fræga pílagrímsferð til Mekka.
* Stríð í Saint-Sardos í Gaskóníu á milli Karls 4. Frakkakonungs og Játvarðar 2. Englandskonungs

### Fædd
* 5. mars - Davíð 2. eða David Bruce, konungur Skotlands (d. 1371).
 
### Dáin
* 8. janúar - Marco Polo, feneyskur kaupmaður og landkönnuður (f. 1254).
* 26. mars - María af Lúxemborg, Frakklandsdrottning, önnur kona Karls 4. (d. 1324).
* 31. ágúst - Hinrik 2. af Jerúsalem (f. 1271).
* Helvig af Holtsetalandi, drottning Svíþjóðar, kona Magnúsar hlöðuláss (f. 1260).
* Sancho, konungur Majorka (f. 1274).
1334

Árið **1334** (**MCCCXXXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 22 fórust í snjóflóði á Norðurlandi. 
* Bergur Sokkason sagði af sér ábótastarfi í Munkaþverárklaustri.
* Björn Þorsteinsson, munkur á Þingeyrum, varð ábóti á Munkaþverá.
* Ketill Þorláksson hirðstjóri kom heim frá Noregi.

### Fædd

### Dáin
* 3. júní - Haukur Erlendsson, höfundur Hauksbókar *[[Landnáma|Landnámu]]*.

## Erlendis
* 20. desember - Benedikt XII varð páfi.
* Fyrsta skráða tilvik Svarta dauða kom upp í Hubei í Kína.

### Fædd
* 4. janúar - Amadeus 4. af Savoja (d. 1383).
* 13. janúar - Hinrik 2. Kastilíukonungur (d. 1379).
* 25. maí - Sukō Japanskeisari (d. 1398).
* 30. ágúst - Pétur Kastilíukonungur (d. 1369).
* Jakob 1., konungur Kýpur (d. 1398).

### Dáin
* 4. desember - Jóhannes XXII páfi (f. 1249).
1344

Árið **1344** (**MCCCXLIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 31. mars - Jón Sigurðsson Skálholtsbiskup aflagði Ágústínusarreglu í Viðey og klaustrið varð aðsetur Benediktsmunka til 1352.
* Sigmundur Einarsson varð príor í Viðeyjarklaustri.
* Prestastefna var haldin í Skálholti þar sem samþykkt var skipan Eilífs erkibiskups í Niðarósi um „prestamót“ (prestastefnur).
* Ormur Ásláksson biskup lét taka upp bein Guðmundar góða.
* Eiríkur bolli varð ábóti á Þingeyrum.

;Fædd

**Dáin** 

## Erlendis
* Pétur 4. Aragóníukonungur steypti frænda sínum, Jakob 3. konungi Majorka, af stóli og innlimaði Baleareyjar í Konungsríkið Aragóníu.
* Tenochtitlan, höfuðborg Asteka-menningarinnar, var stofnuð.

;Fædd
* 10. október - Mary Plantagenet, hertogaynja af Bretagne, fyrsta kona Jóhanns 5. (d. 1362).
* Beatrix af Bæjaralandi, Svíadrottning, kona Eiríks Magnússonar (d. 1359).

;Dáin
1354

Árið **1354** (**MCCCLIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Ívar hólmur Vigfússon varð hirðstjóri og tók Ísland á leigu með sköttum og skyldum til þriggja ára.
* 2. september - Þeir Ólafur Bjarnarson hirðstjóri og Guðmundur Snorrason tengdasonur hans drukknuðu á leið í pílagrímsferð, þegar skip þeirra fórst við strönd Þýskalands með allri áhöfn.
* Ormur Ásláksson biskup fór úr landi og setti Arngrím Brandsson ábóta á Þingeyrum til að gegna biskupsstörfum en prestar neituðu að hlýða Arngrími.
* Kristniréttur Árna biskups tók gildi í Hólastifti.
* Liklega eldgos í Grímsvötnum.

### Fædd

### Dáin
* 2. september - Ólafur Bjarnarson hirðstjóri.
* 2. september - Guðmundur Snorrason sýslumaður frá Skarði.
* Þorlákur Loftsson helgi, ábóti í Þykkvabæjarklaustri (f. 1314).

## Erlendis
* 12. febrúar - Stralsund-sáttmálinn festi landamærin milli hertogadæmanna Mecklenburg og Pommern.
* Tyrkir lögðu undir sig býsönsku borgirnar Kallipolis og Didymoteiko.

### Fædd
* Konstansa af Kastilíu, eiginkona John af Gaunt, hertoga af Lancaster (d. 1394).

### Dáin
* 19. október - Yusuf 1., soldánn af Granada.
1372

Árið **1372** (**MCCCLXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Eyja myndaðist í eldgosi norðvestan við Grímsey. Eyja þessi hefur líklega verið suður af Kolbeinsey en þar eru nú grynningar sem kallast Hóll.
* Andrés Sveinsson varð hirðstjóri yfir öllu Íslandi.
* Þorsteinn Eyjólfsson varð lögmaður norðan og vestan þriðja sinni.
* Erlendur Halldórsson var kjörinn príor í Möðruvallaklaustri.
* Klofa-Oddur tekinn af lífi fyrir mörg illvirki, að því er segir í Flateyjarannál.

### Fædd

### Dáin
* Þórður Bergþórsson, príor í Möðruvallaklaustri.

## Erlendis
* 14. mars - Heilög Birgitta lagði af stað frá Ítalíu í pílagrímsferð til Landsins helga. Hún var í Betlehem í ágúst og var komin aftur til Ítalíu í desember.
* 22. júní - Orrustan við La Rochelle þar sem Englendingar biðu ósigur fyrir sameinuðum flota Frakka og Kastilíumanna.
* Þýska borgin Aachen varð fyrst til þess í heiminum að láta slá fyrir sig mynt með ártali.

### Fædd
* 13. mars - Loðvík af Valois, hertogi af Orléans, sonur Karls 5. Frakkakonungs (d. 1407).
* 9. desember - Beatrís af Portúgal, síðar drottning Portúgals og Kastilíu (d. 1410).

### Dáin
1371

Árið **1371** (**MCCCLXXI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Magnús Jónsson varð lögmaður norðan og vestan en dó sama ár.

### Fædd

### Dáin
* Ívar Vigfússon hólmur, hirðstjóri.
* Magnús Jónsson lögmaður.

## Erlendis
* Róbert 2. varð konungur Skotlands.
* Valdimar atterdag sneri aftur til Danmerkur eftir þriggja ára útlegð.
* Svarti prinsinn (Játvarður Englandsprins) settur af sem ríkisstjóri í Akvitaníu.
* Jóhannes 5. Palaiologos sór Tyrkjaveldi hollustu til að koma í veg fyrir hernám Konstantínópel.
* Hákon 6. Magnússon fékk föður sinn, Magnús konung smek, leystan úr varðhaldi í Svíþjóð.

### Fædd
* 28. maí - Jóhann óttalausi (Jóhann 2.), hertogi af Búrgund (d. 1419).
* 21. september - Friðrik 1., kjörfursti af Brandenborg (d. 1440).
* Tsjeng He, kínverskur landkönnuður (d. 1435).

### Dáin
* 22. febrúar - Davíð 1. Skotakonungur (f. 1324).
* 4. mars - Jóhanna d'Évreux, Frakklandsdrottning, þriðja kona Karls 4. (f. 1310).
1382

Árið **1382** (**MCCCLXXXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Andrés Sveinsson hirðstjóri kom til landsins og lét sverja Ólafi 4. Hákonarsyni land og þegna.
* Mikael varð Skálholtsbiskup.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* September - María dóttir Loðvíks 1. Ungverjalandskonungs varð drottning Ungverjalands og Póllands eftir dauða föður síns en Pólverjar felldu sig ekki við unnusta hennar, Sigmund, síðar keisara, og völdu Heiðveigu yngri systur Maríu sem þjóðhöfðingja sinn. Hún var krýnd 1384 sem Heiðveig konungur.
* Jakob 1. varð konungur Kýpur.
* Tyrkir lögðu undir sig Sófíu.

### Fædd
* Eiríkur af Pommern konungur yfir Kalmarsambandinu (d. 1459).
* Friðrik 4., hertogi af Austurríki (d. 1439).

### Dáin
* 12. maí - Jóhanna 1. Napólídrottning, var myrt (f. 1327).
* 13. ágúst - Elinóra af Aragóníu, Kastilíudrottning, kona Jóhanns 1. (f. 1358).
* 10. september - Loðvík 1. konungur Ungverjalands og Póllands (f. 1326).
* 13. október - Pétur 2. konungur Kýpur.
* Filippa Plantagenet, dóttir Lionels hertoga af Clarence, ættmóðir York-ættar.
1381

Árið **1381** (**MCCCLXXXI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 26. maí - Guttormur Ormsson, faðir Lofts Guttormssonar, veginn í Snóksdal.
* Hrafn Bótólfsson kom til landsins og hafði verið veitt lögmannsembættið norðan og vestan.

### Fædd

### Dáin
* 15. ágúst - Oddgeir Þorsteinsson, biskup í Skálholti.
* Brynjólfur Björnsson ríki á Stóru-Ökrum.
* Eiríkur auðgi Magnússon á Svalbarði.

## Erlendis
* Bændauppreisnin í Englandi 1381 átti sér stað.
* Tímúr lagði Austur-Persíu undir sig.
* Feneyingar sigruðu Genúumenn í Chioggia-stríðinu.

### Fædd
* Anna af Celje, Póllandsdrottning (d. 1416).
* Jóhann 1., hertogi af Bourbon (d. 1434).

### Dáin
* 24. mars - Heilög Katrín frá Vadstena, sænskur dýrlingur.
Myndhverfing

**Myndhverfing** eða **myndhvörf** (forngríska: , *metafora*) er stílbragð sem felst í að orð er notað í óeiginlegri merkingu til að tákna eitthvert fyrirbæri sem hefur líkindi með bókstaflegri merkingu orðsins. Bókstaflega merkingin verður þá *mynd* sem brugðið er upp en afleidda merkingin verður *merkingarmið* hennar. Setningin „Öll veröldin er leiksvið“ er dæmi um myndhverfingu, leiksviðið er myndin en veröldin merkingarmiðið. Þegar sagt er: *Maðurinn er blóm*, þá er það myndhverfing, en sé sagt: *Maðurinn er eins og svín*, þá er það viðlíking. 

Myndhvörf eru náskyld *viðlíkingu* en munurinn felst í að í viðlíkingu er myndin og merkingarmiðið borin saman berum orðum, til dæmis væri „Öll veröldin er eins og leiksvið“ viðlíking. Myndhvörf eru frábrugðin *[[nafnskipti|nafnskiptum]]* á þann hátt að í myndhverfingu er ævinlega eitthvað *líkt* með mynd og merkingarmiði en í nafnskiptum eru *tengsl* án líkinda milli fyrirbæranna. Persónugerving er stundum talin tegund af myndhverfingu.

Myndhvörf eru algeng í ljóðlist en koma einnig víða fyrir í öðrum textum og töluðu máli.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
* Óskar Halldórsson (1977). *Bragur og ljóðstíll*. Hið íslenska bókmenntafélag.
Framhlaðningur

**Framhlaðningur** eða **músketta** er framhlaðið handskotvopn (þ.e.a.s. hlaðið er í framanvert hlaupið) og er með breytilega (mjúka) hlaupvídd. Framhlaðningur kom fyrst fram á 16. öld og var einkum notaður af fótgönguliði þess tíma og er forveri riffilsins og haglabyssunnar.
Baggalútur

**Baggalútur**, **hreðjasteinn** eða **blóðstemmusteinn** er lítill kúlulaga steinn (oft samvaxnir nokkrir í klasa).

## Lýsing
Eru á bilinu 0,5 til 2 sm í þvermál og oft samvaxnir saman. Við brotsár með sjá sammiðja lög sem eru oft mislit og holrými finnast á milli laganna. 

## Uppruni og útbreiðsla
Baggalútar verða til þegar gasbóla myndar holrúm í hrauni og kvars grær út í rýmið. Vegna þess að kúlan er harðari en hraunið umhverfis verður hún eftir þegar það veðrast. Helstu fundarstaðir á Íslandi eru Hvaleyri í Hvalfirði og Álftavík í Borgarfirði eystra.

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2

## Tengt efni
* Hraunkúla
Rip van Winkle

**Rip van Winkle** er sögupersóna í samnefndri smásögu eftir Washington Irving. Í sögunni fer hann upp í Catskills-fjöll þar sem hann hittir dularfulla Hollendinga, drekkur úr flösku þeirra og sofnar. Hann vaknar aftur 20 árum síðar og hefur misst af Frelsisstríði Bandaríkjanna. Sagan byggir á þýskri þjóðsögu, Peter Klaus. Hún kom út sem hluti af sagnasafninu *[[The Sketch Book of Geoffrey Crayon, Gent.]]* 1819-20.
Galdraskyttan

***Galdraskyttan*** eða ***Töfraskyttan*** (þýska: *Der Freischütz*; hugtakið kemur úr torráðinni þýskri þjóðsögu, og ekki er hægt að þýða það fyllilega) er ópera í þremur þáttum eftir Carl Maria von Weber við söngbók eftir Friedrich Kind. Óperan er ein fyrsta þýska rómantíska óperan og hafði mikil áhrif á Richard Wagner.

## Hlutverk
* **Ottokar**, hertogi Bæheims (baritón).
* **Kuno**, yfirskógarvörður (bassi). 
* **Agatha**, dóttir Kúnós (sópran). 
* **Ännchen**, ung frænka Agöthu (sópran).
* **Kaspar og Max**, skógarverðir (bassi og tenór). 
* **Zamiel**, svarti skógarvörðurinn (talhlutverk). 
* **Einbúi** (bassi). 
* **Kilian**, ríkur bóndi (tenór). 
* **Brúðarmeyjar** (sópran).

## Upptökur
* *Der Freischütz*, Peter Schreier, Gundula Janowitz, Edith Mathis, Theo Adam, Bernd Weikl, et al., Carlos Kleiber, cond., Deutsche Grammophon, 1973 (geisladiskur, 1986).

## Tengt efni
* *[[The Black Rider]]*, söngleikur eftir Robert Wilson, Tom Waits, og William S. Burroughs byggður á *Der Freischütz*.
* *[[Hellsing]]*, oft er vitnað í þessa óperu í myndasögunni Hellsing. Einnig er Rip van Winkle oft líkt við aðalpersónuna Kaspar á meðan Alucardi er of líkt við Zamiel (Samiel).
Hinir konunglegu mótmælandatrúuðu riddarar

**Hellsing** er uppdiktuð samtök og koma fyrir í manga seríunni *[[Hellsing]]* eftir Kouta Hirano. 

Nafnið Hellsing kemur frá aðalpersónu bókarinnar Drakúla eftir Bram Stoker, sem hét Abraham van Helsing. Leiðtogi Hellsing samtakanna, Sir Integral Fairbrook Wingates Hellsing er lang-afabarn Abrahams. Í Hellsing alheiminum eru samtökin mikilvægur hluti í hinni raunverulegu valdabyggingu Bretlands, sem er í raun enn stjórnað af leyndri stétt aðalsmanna og konungsríkis. Hlutverk samtakanna er að verja landið gegn öllum yfirnáttúrulegum hættum. Í manganu vekur það oft upp deilur, hve óhefðbundnar leiðir Hellsing notar til að ljúka verkefnum sínum, eins og að nota óguðlega mætti og verur. Í þáttunum líkjast einkennisbúningar, aðferðir og útbúnaður frekar and-hryðjuverka hóp, á meðan að í manga og OVA sögunum líkjast þeir meira Men in Black stofnun en lögregluhópi. 

## Saga
Það bendir margt á það að Hellsing stofnunin var stofnuð af Abraham van Helsing skömmu eftir atburði bókar Bram Stokers (Drakúla) sem svörun við þeirri hættu sem vampírur virtust vera, eftir að hann hafði hitt Drakúla. Tilgangur Hellsings er að eyða öllum ó-mannlegum verum. Þetta fellur vanalega í hendur afkomenda Abrahams, vegna þess að þeir eru þeir einu sem geta stjórnað Alucardi (sem ert oft kallaður „ávöxtur erfiðis Hellsing fjölskyldunar“, en hún framkvæmdi margar tilraunir á Alucardi, og gerðu hann að einni bestu vampírunni, aðeins til að berjast við aðrar vampírur. 

Árið 1944 sendi Arthur Hellsing (þáverandi stjórnandi Hellsings) Alucard og 14 ára gamlan strák að nafni Walter C. Dornez til að stöðva tilraunir Millenniums til að skapa gervi vampíru her til myndi hjálpa Nasistum að sigra seinni heimsstyrjöldina. Alucard og Walter tókst þetta, þótt þeim mistókst að drepa lykilmenn Millenniums. Eftir seinni heimsstyrjöldina var ákveðið að Alucard væri of kraftmikill, og þar með hugsanlega hætturlegt að nota hann sem vopn, og var læstur í kjallara Hellsing setursinns. Þegar Arthur lést, varð Integra Fairbrook Wingates Hellsing ráðamaður Hellsings. Frændi hennar Richard Hellsing reyndi að drepa hana til að verða stjórnandi Hellsings, en var drepinn af Alucard, sem Integra hafði vakið úr 20 ára kyrrsetningu. 10 ár eru liðin frá því að Integra tók við stjórn Hellsings.

## Meðlimir
; Alucard
; Integra Hellsing
; Seras Victoria
; Walter C. Dornez

## See also
*Hellsing
*
*Hellsing (OVA)
Glerlykillinn

**Glerlykillinn** eru bókmenntaverðlaun sem árlega eru veitt glæpasögu frá Norðurlöndunum.

Verðlaunin eru nefnd eftir skáldsögu Dashiell Hammett, *[[The Glass Key]]*, frá 1931.

## Vinningshafar
Muzik fm 88,5

**Muzik.is** var nýstárleg útvarpsstöð sem bauð hlustendum sínum að stýra tónlistarvalinu í gegnum vef útvarpsstöðvarinnar. Einnig var hægt að hlusta á útsendingar stöðvarinnar á netinu jafnt og með fm útvarpstækjum. 

Muzik.is spilaði dansvæna tónlist úr öllum áttum. Íslenska sjónvarpsfélagið rak stöðina fyrst um sinn en síðan var hún seld til Pýrits sem lokaði á netþjónustuna og rak stöðina um sinn sem rokkstöð.