open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Spurningakeppni fjölmiðlanna

**Spurningakeppni fjölmiðlanna** er spurningakeppni sem RÚV stóð fyrir árlega frá 1989 til 2008, þegar hún fluttist yfir til Bylgjunnar. Er henni útvarpað um páskana. Helstu fjölmiðlar landsins senda tveggja manna lið til keppni en hún er útsláttarkeppni þar sem einn fjölmiðill stendur uppi sem sigurvegari.

## Sigurvegarar í gegnum tíðina
### [[1989]]
* Sigurvegari: Þjóðviljinn

### [[1990]]
Ekki vitað um sigurvegara

### [[1991]]
Umsjónarmaður: Gyða Dröfn Tryggvadóttir
Ekki vitað um sigurvegara

### [[1992]]
Umsjónarmaður: Sigurður Þór Salvarsson
* Sigurvegari: Rás 2

### [[1993]]
Umsjónarmaður: Ásgeir Tómasson
Ekki vitað um sigurvegara

### [[1994]]
Ekki vitað um sigurvegara

### [[1995]]
Umsjónarmaður: Ásgeir Tómasson
Ekki vitað um sigurvegara

### [[1996]]
* Sigurvegari: Morgunblaðið

### [[1997]]
* Sigurvegi: Morgunblaðið
* Mótherjar í úrslitum: Dagur-Tíminn

### [[1998]]
* Sigurvegari: Stúdentablaðið

### [[1999]]
* Sigurvegari: Fréttastofa sjónvarps
** Logi Bergmann Eiðsson var í sigurliðinu

### [[2000]]
Ekki vitað um sigurvegara

### [[2001]]
Umsjónarmaður: Sveinn H. Guðmarsson og Björn Þór Sigbjörnsson
* Sigurvegari: Fréttablaðið

### [[2002]]
Umsjónarmaður: Sveinn H. Guðmarsson
* Sigurvegari: Spurningaþátturinn Viltu vinna milljón?
** Sigurliðið skipuðu: Þorsteinn J. Vilhjálmsson og Ólafur Bjarni Guðnason

### [[2003]]
Umsjónarmaður: Sveinn H. Guðmarsson
* Sigurvegari: Fréttastofa Stöðvar 2 og Bylgjunnar

### [[2004]]
Umsjónarmaður: Ævar Örn Jósepsson
* Sigurvegari: DV
** Sigurliðið var skipað Jakobi Bjarnari Grétarssyni og Illuga Jökulssyni. Mottó Illuga: Ef spurt er um fugl, skal svara „jaðrakan“.
* Mótherjar í úrslitum: Fréttastofa útvarps; Anna Kristín Jónsdóttir og Ingimar Karl Helgason

### [[2005]]
Umsjónarmaður: Ævar Örn Jósepsson
* Sigurvegari: Bæjarins besta (BB) á Ísafirði
** Sigurliðið skipuðu: Hlynur Þór Magnússon og Halldór Jónsson.
* Mótherjar í úrslitum: Fréttablaðið

### [[2006]]
Umsjónarmaður: Ævar Örn Jósepsson
* Sigurvegari: DV
** Sigurliðið skipuðu: Arnór Hauksson og Gunnar Lárus Hjálmarsson
* Mótherjar í úrslitum: NFS

### [[2007]]
Umsjónarmaður: Ævar Örn Jósepsson
* Sigurvegari: Fréttastofa Ríkisútvarpsins

### [[2008]]
Umsjónarmaður: Ævar Örn Jósepsson
* Sigurvegari: Fréttastofa Ríkisútvarpsins

### [[2009]]
Umsjónarmaður: Logi Bergmann Eiðsson
### [[2010]]
Umsjónarmaður: Logi Bergmann Eiðsson
### [[2011]]
Umsjónarmaður: Logi Bergmann Eiðsson
### [[2012]]
Umsjónarmaður: Logi Bergmann Eiðsson
* Sigurvegari: Bylgjan
** Sigurliðið skipuðu: Hlynur Hallgrímsson og Bragi Guðmundsson

### [[2013]]
Umsjónarmaður: Logi Bergmann Eiðsson
* Sigurvegari: Útvarp Saga
** Sigurliðið skipuðu: Markús Þórhallsson og Jóhann Kristjánsson
1170

Árið **1170** (**MCLXX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Væringar urðu með Íslendingum og norskum kaupmönnum.
* Þorlákur helgi Þórhallsson vígður ábóti Þykkvabæjarklausturs en hafði áður verið príor frá 1168.

### Fædd
* Sighvatur Sturluson, höfðingi af Sturlungaætt (d. 21. ágúst 1238).

### Dáin
* Snorri Húnbogason, lögsögumaður á Skarði á Skarðsströnd.

## Erlendis
* 25. nóvember - Knútur lávarður tekinn í helgra manna tölu.
* 29. desember - Thomas Becket drepinn í dómkirkjunni í Kantaraborg.
* Hinrik ungi krýndur meðkonungur föður síns, Hinriks 2. Englandskonungs.
* Knútur 6. krýndur meðkonungur föður síns, Valdimars mikla Danakonungs.
* Normannar lögðu Dublin undir sig.
* Absalon biskup lét hefja smíði Hróarskeldudómkirkju.
* Ákveðið að engan mætti heiðra sem dýrling nema hann væri áður viðurkenndur af páfa.
* Bela 3. varð konungur Ungverjalands.

### Fædd
* 28. júní - Valdimar sigursæli konungur Danmerkur (d. 1241).
* Heilagur Dóminíkus, stofnandi Dóminíkanareglunnar (d. 1221).
* Leonardo Pisano (Fibonacci), ítalskur stærðfræðingur (d. 1250).

### Dáin
* 29. desember - Thomas Becket, erkibiskup í Kantaraborg (f. 1118).
* Kristín Björnsdóttir, drottning Svíþjóðar, kona Eiríks helga.
Valdimar sigursæli

**Valdimar sigursæli** eða **Valdimar 2.** (28. júní 1170 – 28. mars 1241) var sonur Valdimars Knútssonar og konu hans, Soffíu af Minsk. Hann tók við konungdómi í Danmörku árið 1202 af bróður sínum, Knúti 6. sem lést barnlaus.

1188 varð hann hertogi í Slésvík og 1202 konungur Danmerkur eftir lát bróður síns. Hann hélt áfram því starfi föður síns og bróður að vinna lönd undir dönsku krúnuna. Fyrst lagði hann Holtsetaland undir sig og síðan Þéttmerski, Lýbiku og Hamborg, norðurströnd Pommern og eyjuna Rügen.

Þegar páfi bað hann um að leggja í krossferð til Palestínu ákvað hann heldur að ráðast inn í Eistland (sem þá var enn ekki kristið land) til aðstoðar sverðriddurum. Í orrustunni við Lyndanise 15. júní 1219 lagði hann Eistland undir sig.

Hann var tekinn til fanga árið 1223 í veiðiferð ásamt syni sínum af Hinriki af Schwerin sem var undirsáti hans. Honum var sleppt 1226 gegn því að hann gæfi upp tilkall til þeirra norðurþýsku héraða sem hann hafði lagt undir sig. Ári síðar réðst hann inn í Þýskaland til að ná þeim aftur, en beið ósigur í orrustunni við Bornhöved 22. júlí og varð að sætta sig við að landamærin milli Danmerkur og Þýskalands yrðu aftur færð frá Saxelfi að Egðu.

Ólafur hvítaskáld dvaldist við hirð Valdimars konungs, síðasta árið sem hann lifði, 1240–1241. Í Knýtlinga sögu segir að Ólafur hafi numið af honum marga fræði. (*[[Íslensk fornrit]]* 35, 315).
Helsingjaeyri

**Helsingjaeyri** (danska: ******) er bær á austurströnd Sjálands í Danmörku með um 63.000 íbúa (2018). Bærinn stendur við Eyrarsund þar sem sundið er mjóst milli Sjálands og Helsingjaborgar á Skáni í Svíþjóð. Bílferja gengur milli bæjanna. Elstu heimildir um bæinn eru frá 1231 en hann fékk kaupstaðarréttindi 1426 frá Eiríki af Pommern um leið og Eyrarsundstollurinn var settur á og virkið Krókurinn reist og síðar Krúnuborgarhöll.

Ólafskirkjan er elsta bygging bæjarins, en þar var Dietrich Buxtehude m.a. organisti um tíma.
Brønshøj

**Brønshøj** er eitt af úthverfum Kaupmannahafnar, Danmörku. Það er staðsett í vestari hluta Kaupmannahafnar á milli Utterslev, Husum, Rødovre, Friðriksbergs og Norðurbrúar.

Hverfið er byggt í kringum restina af sveitaþorpinu Brunshoga og býr þar aðallega millistéttarfólk í einbýlishúsum. Íbúafjöldi í Brønshøj árið 2006 var um 39.000 manns.
Lágþýska

**Lágþýska** (einnig **niðursaxneska** eða **plattþýska**) er germanskt tungumál. Hið opinbera heiti tungumálsins á lágþýsku er **nedersaksisch** eða **plattdüütsch**. Lágþýska er vesturgermanskt tungumál og skyldast ensku, frísnesku, hollensku og afríkönsku (tungumáli í Suður-Afríku).
Rín (aðgreining)

**Rín** getur átt við eftirfarandi:

* Rín, Hljóðfæraverslunin
* Rín, Íslenska kvenmannsnafnið 
* Rínarfljót í Vestur-Evrópu
IP-tala

**IP-tala** (frá *[[IP-samskiptareglur|*'I**nternet **P*'rotocol]]* sem merkir *netsamskiptareglur*) er tala sem tölvur fá þegar þær tengjast við netið. Talan gegnir tveimur hlutverkum: Til að netþjónar viti hver það er sem sé að tengjast, og til að þeir viti hvert þeir eigi svo að senda upplýsingarnar. 

Fjórða útgáfa IP samskiptareglunnar (IPv4) var sú fyrsta til að ná útbreiðslu og er talan þá 32-bita stór. Dæmi um þannig tölu: 91.198.174.225 og er hægt að skilgreina rétt yfir 4 milljarða mismunandi vistfanga með IPv4 (232 = 4.294.967.296).

Sjötta útgáfa IP samskiptareglunnar (IPv6) er 128-bita stór og dæmi um þannig tölu: 2001:0db8:0000:0000:0AA3:0000:1428:57ab. Með henni er hægt að skilgreina 2128 vistföng (um 340 milljarðar milljarðar milljarðar milljarða). Byrjað var að úthluta IPv6 tölum í kringum 2005 og hafa þær enn ekki náð það mikilli útbreiðslu.

## Tengt efni
* Network address translation
Egill Einarsson

**Egill Einarsson** (fæddur 13. maí 1980), betur þekktur sem **Gillzenegger**, **Gillz** eða **DJ Muscle Boy**, er íslenskur fjölmiðlamaður, hnakki, tónlistarmaður, fyrirsæta, vaxtarræktargarpur, útvarpsmaður, grínisti, rithöfundur og leikari.

## Ferill
Egill hefur starfað við ýmsa fjölmiðlun, meðal annars sem pistlahöfundur hjá *[[Bleikt og blátt|Bleiku og bláu]]* og sem útvarpsmaður á útvarpsstöðinni KissFM en hann er líklega þekktastur fyrir sjónvarpsþátt sinn á sjónvarpsstöðinni Sirkus og bók sína, *Biblíu fallega fólksins*. Í bókinni leggur hann línurnar fyrir þá sem langar til að tilheyra hópi „fallega fólksins“. Egill var í hljómsveitinni Merzedes Club sem tók þátt í undankeppni Eurovision árið 2008. Egill var meðhöfundur símaskrárinnar 2011 sem gefin er út af fyrirtækinu Já. Hann skrifaði einnig vikulega pisla í DV á árunum 2005 og 2006. Árið 2009 var hann ráðin á Stöð 2 og gerði þætti eins og Auddi og Sveppi (2009), Ameríski draumurinn (2010) og Mannasiðir Gillz (2011). Árið 2014 frumsýndi hann sína eigin kvikmynd, Lífsleikni Gillz. Frá 2011 hefur hann verið einn af þremur umsjónarmanna útvarpsþáttarins FM95BLÖ. Árið 2021 lék hann eitt aðalhlutverkið í kvikmyndinni Leynilögga.

## Bækur eftir Egil
* *Biblía fallega fólksins ([[2006]])*
* *Mannasiðir Gillz ([[2009]])*
* *Lífsleikni Gillz ([[2010]])*
* *Heilræði Gillz ([[2011]])*

## Sjónvarpsþættir
* *Biblía fallega fólksins ([[2006]])*
**Laugardalslögin ([[2007]]<nowiki/>-<nowiki/>[[2008]])*
**Wipeout Ísland ([[2009]])*
* *Auddi og Sveppi ([[2009]]<nowiki/>-<nowiki/>[[2011]])*
* *Ameríski draumurinn ([[2010]])*
* *Mannasiðir Gillz ([[2011]])*

## Bíómyndir
* *[[Svartur á leik]] ([[2012]])*
* *Lífsleikni Gillz ([[2014]])*
* *[[Leynilögga]] ([[2021]])*

## Útvarpsþættir

* *FM95BLÖ ([[2011]]<nowiki/>-)*

## Tilvísanir


## Tenglar
* Kallarnir.is 
* Síða Gillzeneggers
50 Cent

**Curtis James Jackson III** (fæddur 6. júlí 1975) er bandarískur rappari sem gengur undir listamannsnafninu **50 Cent**.

Vorið 2007 bárust fréttir af því að íslenski auðmaðurinn Björgólfur Thor Björgólfsson hefði borgað 50 Cent háar fjárhæðir til þess að koma fram í fertugsafmæli sínu sem haldið var á Jamaíka.

## Heimildir

## Tenglar
* Opinber heimasíða 50 Cent
* 50 Cent Song Lyrics
Game (rappari)

**Jayceon Terell Taylor** er bandarískur rappari sem gengur undir listamansnafninu **Game**. Hann var áður meðlimur í G-Unit og vinur 50 Cent, en hann hætti í G-Unit eftir illdeilur við hann. Fyrirætlaðir eru tónleikar með honum á Íslandi þann 18. desember 2010 á Broadway.
Deimos

**Deimos** er ytra tungl  Mars, hitt verandi Fóbos. Deimos er að mestu úr kolefni og ís og hefur mestu endurskinshæfni allra fyrirbæra í sólkerfinu. Þvermál Deimosar er innan við 20 km og er lögun hnattarins nokkuð óregluleg. Eins og tungl jarðarinnar snýr Deimos alltaf sömu hlið að Mars. Hæð Deimos frá yfirborði Mars er um 23 500 km sem gerir innan við 1/15 af fjarlægð tunglsins frá jörðinni.

Bandaríski stjörnufræðingurinn Asaph Hall uppgötvaði Deimos árið 1877 þegar Mars var í gagnstöðu og sólnánd. Yfirborð Deimosar er þakið þykku lagi ryks svo smáatriði yfirborðsins sjást illa. Ólíkt Fóbos kemur Deimos upp í austri og sest í vestri. Mikið af því sem vitað er um Deimos er afrakstur Mariner- og Viking geimferðaáætlunar Geimferðastofnunar Bandaríkjanna.

Deimos og Fóbos eru nefnd eftir sonum Aresar í grískri goðafræði.

## Tenglar
* Upplýsingar um Deimos á Stjörnufræðivefnum

## Neðanmálsgreinar
Bjarnarfjörður nyrðri

**Bjarnarfjörður nyrðri** er eyðifjörður á milli Dranga og Skjaldabjarnarvíkur á Ströndum. Í fjörðinn rennur jökulá úr Drangajökli, sem veldur því að hann er grunnur inn í botni og gott er að vaða þar yfir. Tvö kotbýli stóðu við Bjarnarfjörð, Skaufasel 
norðanmegin og Fornasel sunnan megin. Í firðinum er mikið um sel.

## Heimild
* Vestfjarðarvefurinn
Skjaldabjarnarvík

**Skjaldabjarnarvík** er nyrsta víkin á Ströndum sunnan Geirólfsgnúps og var áður nyrsta býli í Strandasýslu. Landamerki voru við Geirólfsgnúp að norðan, en um Bjarnarfjarðará í botni Bjarnarfjarðar nyrðri að sunnan. Bæjarhúsin stóðu norðarlega í víkinni sem kölluð var Skjaldarvík í daglegu tali. Víkin fór í eyði árið 1947.

Sunnan til í Skjaldarvík er Sunndalur ásamt samnefndu eyðibýli og á milli hans og Bjarnarfjarðar er fjallið Rönd. Fram af því gengur nes sem á er holtaröð sem heita Þúfur. Sagt er að í einu holtinu sé landnámsmaðurinn Skjalda-Björn Herfinnsson heygður, hundurinn hans í öðru og skip hans skjöldum prýtt í þeirri þriðju.

Á leiðinni frá Þúfum inn í Bjarnarfjörð er lítið nes á miðri hlíðinni sem heitir Skaufasel. Hinu megin við fjörðinn er síðan Meyjarsel í landi Dranga. Líklegt er að þarna hafi verið býli til forna, en síðar selstaða og beitarhús.

1393 eða 1394 keypti Björn Einarsson Jórsalafari Skjaldabjarnarvík frá Þórði Flosasyni.

Einn þekktasti bóndi í Skjaldabjarnarvík er Hallvarður Hallsson (um 1723–1799). Hann var sonur Halls Erlendssonar frá Horni, þótti forn í skapi og einrænn. Hallvarður er grafinn í túninu í Skjaldarbjarnavík og er vel hugsað um leiði hans. Það hefur tíðkast allt fram á okkar daga að heita á Hallvarð.

## Tilvísanir
Evrópska efnahagssvæðið

**Evrópska efnahagssvæðið** (**EES**) er sameiginlegt markaðssvæði 31 ríkis í Evrópu sem komið var á með **EES-samningnum** og tók formlega gildi 1. janúar 1994. Aðild að EES eiga öll 28 aðildarríki Evrópusambandsins, sambandið sjálft og 3 aðildarríki Fríverslunarsamtaka Evrópu (EFTA). Sviss er eina EFTA-ríkið sem stendur utan EES þar sem að aðild að samningnum var hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu þar í landi.

EES-samningurinn veitir EFTA-ríkjunum Íslandi, Liechtenstein og Noregi aðgang að innri markaði Evrópusambandsins án þess að þau þurfi að gerast fullir meðlimir í sambandinu. Fjórfrelsið svokallaða gildir á öllu svæðinu en það felur í sér frjáls vöru- og þjónustuviðskipti, frjálsa fjármagnsflutninga og sameiginlegan vinnumarkað. Að auki kveður EES-samningurinn á um samvinnu EES-ríkjanna á sviði félagsmála, jafnréttismála, neytendamála, umhverfismála, menntamála, vísinda- og tæknimála o.fl.

## Tilurð og saga
Fyrir tíð EES hafði hvert EFTA-ríki sjálfstæð samskipti við EB (forvera ESB). Árið 1984 var efnt til sameiginlegs ráðherrafundar EFTA og EB í Lúxemborg með það að markmiði að efla viðskipti og samvinnu á ýmsum sviðum á milli bandalaganna. 1989 hófust formlegar samningaviðræður sem stóðu til 1991 en þá var samningsuppkastið sent Evrópudómstólnum til umfjöllunar. Dómstóllinn gerði athugasemd við grein í samningnum sem fjallaði um sérstakan EES-dómstól sem skyldi fjalla um deilumál vegna framkvæmdar samningsins. Slíkur dómstóll var talinn brjóta á Rómarsamningnum sem kveður á um að Evrópudómstóllinn fer einn með dómsvaldið innan ESB. Niðurstaðan var að stofnaður var sérstakur EFTA-dómstóll til að leysa úr deilumálum frá EFTA-ríkjunum.

Á Íslandi veitti Alþingi stjórnvöldum heimild til að staðfesta EES-samninginn með því að samþykkja lög um Evrópska efnahagssvæðið nr. 2/1993 þann 12. janúar 1993. Málið var mjög umdeilt og til marks um það var það samþykkt í þinginu með 33 atkvæðum á móti 23 en 6 sátu hjá. Alþýðuflokkurinn og megnið af Sjálfstæðisflokkinum samþykktu en Alþýðubandalagið, megnið af Kvennalistanum, hálfur Framsóknarflokkurinn og þrír Sjálfstæðismenn voru á móti. Hinn helmingur Framsóknarmanna og einn þingmaður Kvennalistans sátu hjá. Andstaðan við samningin var að hluta til komin af ótta við afleiðingar aukins viðskiptafrelsis (t.d. að útlendingar myndu kaupa upp jarðir á Íslandi í stórum stíl) en einnig vegna þess að margra mati felur samningurinn í sér óásættanlegt framsal á sjálfstæði þjóðarinnar til alþjóðastofnunar. Því hefur einnig verið haldið fram að samningurinn kunni að brjóta á stjórnarskrá Íslands sem að gerir ekki ráð fyrir því að löggjafar-, framkvæmda- eða dómsvald sé framselt.

## Tenglar
* EES-samningurinn sem I. fylgiskjal við lög nr. 2/1993
* EES-vefsetur utanríkisráðuneytisins 
* Lög um Evrópska efnahagssvæðið (nr. 2/1993)
** Frumvarpið
** Ferill málsins á Alþingi

## Heimildir
* 
*
Kristján 6.

**Kristján 6.** (30. nóvember 1699 – 6. ágúst 1746) tók við sem Dansk-norska ríkisins við lát föður síns Friðriks 4. 12. október 1730. Hann er þekktastur fyrir að hafa innleitt vistarbandið í Danmörku vegna þrýstings frá landeigendum sem skorti vinnuafl á tímum efnahagslegrar lægðar. Eitt af fyrstu embættisverkum hans var að svipta seinni konu föður síns meirihluta af arfi sínum og senda hana til herragarðsins í Clausholm þaðan sem faðir hans hafði numið hana á brott.

Kristján og drottningin, Sophie Magdalene af Brandenburg-Kulmbach, voru trúuð og aðhylltust píetisma. Kristján lét banna allar skemmtanir á sunnudögum og 1735 gaf hann út helgidagatilskipun þar sem kirkjusókn varð skylda, að viðlögðum refsingum. 1736 gaf hann út tilskipun um að fermingar væru skylda. Hann þótti innhverfur og þunglyndur og hélt sig mest heima við sem gerði hann óvinsælan.

Hann lét reisa margar nýjar byggingar til að undirstrika konungsvaldið svo sem Eremitage og upphafið að Kristjánsborgarhöll. Þessar framkvæmdir voru fjármagnaðar með tekjum af Eyrarsundstollinum en áttu sinn þátt í að veikja efnahagslífið enn frekar. 1736 var Kúrantbankinn, forveri danska seðlabankans, stofnaður.
Botnmálning

**Botnmálning** er sérstök málning til að mála með botn á bátum (að utanverðu). Hún er hönnuð með það fyrir augum að koma í veg fyrir að gróður myndist á skrokk bátsins neðan sjólínu sem annars myndi draga úr siglingarhæfni bátsins og eyðileggja skrokkinn á trébátum. Botnmálning getur líka haft það hlutverk að hindra tæringu á stálbátum eða auðvelda flæði vatns umhverfis skrokkinn á keppnisbátum.

Á skútuöld áttu skip oft í miklum vandræðum með hrúðurkarla og þara sem greri á skipsskrokknum og dró verulega úr siglingarhæfni skipsins. Koparþynnur voru festar á botn bátsins til að koma í veg fyrir þetta. 

Nútíma botnmálningar innihalda gjarnan koparoxíð eða önnur eiturefni, svo sem lífræn efnasambönd tins, sem koma í veg fyrir gróðurmyndun. Vörnin eyðist með tímanum og því þarf að endurnýja botnmálninguna reglulega. Slíkar botnmálningar valda mismikilli mengun en gerðar hafa verið tilraunir með botnmálningar sem ekki innihalda kopar eða tin. Algengt var að TBT (tributýltin) væri notað í þessar málningar en efnið getur meðal annars valdið tvíkynjun nákuðunga.
Buskerud

**Buskerud** eða **Biskupsruð** er fylki í Noregi. Nágrannafylki þess eru Ósló, Upplönd, Þelamörk, Vestfold, Sogn og Firðafylki og Hörðaland. Heildarflatarmál fylkisins er 14.911 km² og íbúar voru 272.228 árið 2014. Fylkið er í landshlutanum Austurlandi.

## Náttúrufar
Fylkið nær frá Hurum í Óslóarfirði inn til Hallingdals og Harðangursheiðar. Inn til fjalla eru mörg dalverpi og fjallgarðar en austar og neðar í fylkinu er láglendara og skiptast á lágir, grónir ásar og dalir. Fylkið er allt skógi vaxið, upp að hæðarmörkum skóga í fjallendum. Þar tekur við heiðagróður.

Lengsta á Buskerud er Numedalslågen, en hún hefur upptök sín á Hörðalandi og rennur í Óslóarfjörð í Vestfold. Stærstu stöðuvötnin eru Tyrifjorden og Krøderen, en það fyrrnefnda er fimmta stærsta vatn Noregs.

## Atvinna
Helstu atvinnuvegir í fylkinu eru landbúnaður, skógarhögg og alls kyns iðnaður auk þess sem þjónusta er vaxandi atvinnugrein. Stærsta borg og jafnframt aðsetur stjórnsýslu fylkisins er Drammen.

## Skjaldarmerki

Skjaldarmerki Buskerud er blár björn á silfurgráum bakgrunni. Ástæðan er sú að fram á 8. áratug síðustu aldar voru margir bjarnarstofnar í fylkinu. Blái liturinn á að endurspegla kobaltbláa litinn sem framleiddur var í Modum en grái liturinn á að endurspegla silfurnámurnar í Kongsberg.

## Sveitarfélög
Innan Buskerud er 21 sveitarfélag. Þau eru eftirfarandi:
Lier (Noregi)

**Lier** er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Flatarmál þess er 303 km² og íbúafjöldinn var 28.167 árið 2023. Nágrannasveitarfélög Lier eru Drammen, Modum, Hole, Bærum, Asker, Røyken, Nedre Eiker og Øvre Eiker.

Lier-dalurinn er þekkt landbúnaðarsvæði og þar eru ræktuð jarðarber, epli og grænmeti. Finnemarka-svæðið liggur innan sveitarfélagsmarkanna, en það er mest villtur skógur og tilvalinn staður til útivistar.

Þéttbýlisstaðir í Lier eru nokkir. Þeir stærstu heita Lierbyen, Tranby, Sylling, Reistad, Nøste, Gullaug og Lierskogen.

## Þekkt fólk frá Lier
* Sten Stensen, skautahlaupari
* Thorleif Haug (1894 - 1934), skíðagarpur
* Thorbjørn Jagland, stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra
* Bjørn Eidsvåg, tónlistarmaður og prestur
* Gert Nygaardshaug, rithöfundur 

## Tengill
* Opinber vefsíða Lier
Sveppir

**Sveppir** (fræðiheiti: *Fungi*) eru um margt sérstæðar lífverur og því flokkaðir í sitt eigið ríki, svepparíkið. Lengi vel voru þeir samt flokkaðir með plöntum enda við fyrstu sýn líkari þeim en dýrum. Grundvallarmunur er þó á sveppum og plöntum þar sem plöntur eru frumbjarga og með blaðgrænu  til ljóstillífunar, en sveppir geta ekki ljóstillífað og myndað sína eigin næringu sjálfir, heldur eru rotverur og nærast á lífveruleifum svo sem dauðum plöntuhlutum og dýraleifum. Þeir passa heldur ekki í hóp með dýrum vegna þess að þeir draga í sig næringu í stað þess að melta hana og þeir hafa frumuvegg. Tiltölulega stutt er síðan sveppir voru færðir úr plönturíkinu og í sitt eigið ríki.

Sveppir geta tekið yfir mjög stór svæði. Sá hluti sem sést ofanjarðar, hatturinn (sveppaldinið), eru einungis kynfæri sveppþráðakerfis (mýslis) sem er ofan í jörðinni, stundum á margra hektara svæði. Sveppir eru margir fjölfruma og vaxa þræðirnir í endann, en ger er ágætt dæmi um einfruma svepp. Fléttur teljast til sveppa en þær eru ólíkar öðrum sveppum að því leyti að þær eru sambýli svepps og þörunga eða baktería sem jafnframt gerir þær frumbjarga. Sumir sveppir tengjast einnig rótarendum plantna og mynda með þeim svepprót.

Á Íslandi eru yfir 550 tegundir kólfsveppa sem geta orðið það stórir að vel má sjá þá með berum augum, en nýjar sveppategundir greinast nánast á hverju ári. Suma þeirra má borða en aðrir eru eitraðir. Þegar sveppir eru tíndir verður alltaf að ganga vel úr skugga um að um óeitraðar sveppategundir sé að ræða, að þeir séu bragðgóðir og óskemmdir. Í heiminum öllum eru rúmlega 2.000 sveppategundir ætar, en það er aðeins lítill hluti þeirra 31.000 tegunda kólfsveppa og 33.000 tegunda asksveppa sem þekktar eru. Alls eru þekktar nálægt 148.000 tegundir sveppa í heiminum, en talið er líklegt að tegundir þeirra séu 2,2-3,8 milljónir talsins.

## Einkenni

Lengst af, áður en sameindaþróunarfræði kom til sögunnar, voru sveppir flokkaðir með jurtum vegna þess að þeir voru taldir líkjast þeim mest. Líkt og plöntur eru sveppir að mestu óhreyfanlegir og mynda þannig svipuð tengsl við búsvæði sitt. Líkt og plöntur vaxa margir sveppir í mold og sumir mynda áberandi æxlihnúða sem minna á plöntur eins og mosa. Vegna þessara líkinda og eldri flokkunarkerfa er þessi misskilningur er enn algengur meðal fólks. Nú eru sveppir flokkaðir í sérstakt ríki, svepparíkið, sem er ólíkt ríkjum bæði dýra og plantna. Talið er að sveppir hafi tekið að greina sig frá þróunarlínu dýra við upphaf nýfrumlífsaldar fyrir um 1000 milljón árum síðan. Sveppir eiga ýmis formfræðileg, lífefnafræðileg og erfðafræðileg einkenni sameiginleg með öðrum lífverum, meðan önnur einkenni eru einstök og greina þá frá öðrum ríkjum lífvera.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Helgi Hallgrímsson. (2010). *Sveppabókin. Íslenskir sveppir og sveppafræði*. Skrudda, Reykjavík.
* Helgi Hallgrímsson. (1979). *Sveppakverið*. Garðyrkjufélag Íslands, Reykjavík.
Frumbjarga

Lífverur eru sagðar **frumbjarga** búi þær til lífræn efni úr koltvíoxíð með því að nota ljós eða ólífræn efni, eins og vetnissúlfíð, sem orkugjafa.  Allar grænar plöntur eru frumbjarga þar sem þær fá orku sína frá sólinni, af þessum sökum eru þær oftast undirstaða næringar í vistkerfum.  Einstaka aðrar lífverur eru þó frumbjarga, til dæmis vinna nokkrar bakteríur orku úr ólífrænum efnum og eru undirstaða næringar í vistkerfum á stöðum eins og djúpt í hafi eða hellum þar sem sólarljós nær ekki til lífveranna.
Hallvarður Hallsson

**Hallvarður Hallsson** bóndi, skáld og skipasmiður var uppi á ofanverðri 18. öld. Talið er að hann hafi fæðst um 1723 en hann lést árið 1799. Móðir hans var Sigríður Hallvarðsdóttir en faðir hans var Hallur Erlendsson á Horni. Hallvarður kvæntist ekki og eignaðist engin börn. Hann bjó í Skjaldabjarnarvík á Ströndum alla ævi. 

Hallvarður var fjölfróður og sagður fjölkunnugur. Hann gagnrýndi klerkastéttina og kenningar prestanna og lenti í útistöðum við kirkjuhöfðingja fyrir slælega kirkjusókn. Hallvarður var grafinn í óvígðri mold í Skjaldabjarnarvík og hefur það viðhaldið galdraryktinu sem af honum fór. Er sagt að þetta hafi verið ósk hans. Leiðið er afgirt og merkt í Skjaldabjarnarvík.

Hallvarður er aðalpersóna í mörgum þjóðsögum, til dæmis „Hallvarður barg Íma“.

## Tilvísanir
Kongsberg

**Kongsberg** er sveitarfélag og borg í Buskerud-fylki í Noregi. Íbúafjöldi er um var 27.000 (2016) og flatarmál sveitarfélagsins er 792 km². Kongsberg er syðsta sveitarfélag fylksins og liggur að Þelamörku og Vestfold. Nágrannasveitarfélög þess eru Flesberg, Øvre Eiker, Hof, Skien, Siljan, Lardal, Notodden og Sauherad.

Í gegnum bæinn rennur áin Numedalslågen.

## Saga
Kongsberg var stofnað af Kristjáni IV árið 1624, en árið áður hafði fundist silfur á staðnum. Konungur kallaði til þýska námumenn og voru námur grafnar inn í bergið á svæðinu. Mikið silfur var unnið allt fram til ársins 1805, en þá var námunum lokað. Vinna í þeim hófst síðan aftur árið 1816 en lokað að alvöru árið 1957.

Í mannfjöldatalningu árið 1764 var Kongsberg annar stærsti bær Noregs, á eftir Björgvin sem þá var stærsti bærinn. Kongsberg fékk kaupstaðarréttindi árið 1802.

## Þekkt fólk frá Kongsberg
* Morten Harket, tónlistarmaður
* Stine Brun Kjeldaas, snjóbrettakona
* Christian Sinding, tónskáld

## Menning
Í Kongsberg er einkar gott skíðasvæði og Kongsberg Jazz Festival hefur verin haldin á hverju ári síðan 1964.

## Vinabæir
Vinabæir Kongsberg eru:
*  Køge, Danmörku
*  Kristianstad, Svíþjóð
*  Esbo, Finnlandi
*  Skagafjörður, Íslandi
*  Gouda, Hollandi
*  Redwing í Minnesóta, BNA
*  Chitose, Japan

## Tengill
* Opinberg vefsíða Kongsberg
Drangar

Bærinn **Drangar** á Ströndum er nokkuð norðan við Drangaskörð. Þar var föst búseta allt til ársins 1966 og fjölskyldan sem síðast bjó á Dröngum dvelst þar enn sumarlangt. Á Dröngum standa mörg merkileg hús, m.a. mjög forn hákarlahjallur sem nýverið var lagfærður. Enginn akvegur liggur að Dröngum en vegurinn norður strandir endar við Hvalá í Ófeigsfirði sem þó er brúuð mönnum og kindum 10 -15 km sunnar.
 
Yfir bænum gnæfir Bæjarfjall. Hlunnindi eru gríðarmikil á Dröngum, selveiði, æðarvarp og viðarreki. Bænhús var forðum á Dröngum, enda langt að sækja næstu kirkju. Skammt norðan við Dranga fellur Húsá til sjávar, á henni er göngubrú. Vestur af ánni er Laugamýri þar sem heitt vatn er að finna.

Þorvaldur Ásvaldsson, faðir Eiríks rauða, var landnámsmaður á Dröngum. Er sagt að hann sé heygður að Meyjarseli, sem er nokkuð norðan við Dranga. Þar eru miklar tóftir á Meyjarselstanga. Upp af tanganum eru þrír Selhólar og á Þorvaldur að hvíla í einum þeirra. Fram af Meyjarselstanga er Tólfmannaboði. Þar eiga að hafa farist 12 menn sem voru á leið til messu á Dröngum á gamlársdag.

## Friðlýsing
Árið 2021 var svæðið friðlýst, þ.e. 105 km², þar af 9 km² í hafi. Það var gert að frumkvæði landeiganda og gerð í minningu hjónanna Önnu Jakobínu Guðjónsdóttur og Kristins Halls Jónssonar er voru síðustu bændur á Dröngum.

## Tenglar
* Drangar í Árneshreppi 

## Tilvísanir
Ígor Stravínskíj

**Ígor Fjodorovítsj Stravinskíj** (rússneska: И́горь Фёдорович Страви́нский) (17. júní 1882 - 6. apríl 1971) var eitt mikilvægasta tónskáld tuttugustu aldar. Hann fæddist í bænum Oranienbaum í Rússlandi, en flutti síðar til Parísar í Frakklandi og seinna til New York í Bandaríkjunum.

Hann er þekktastur fyrir þrjá balletta sem hann samdi snemma á ferli sínum; *[[L'Oiseau de feu]]* (Eldfuglinn), *[[Pétrouchka]]* og *[[Le sacre du printemps]]* (Vorblótið).
Líkindi

**Líkindi** eða **líkur** eru mælikvarði í líkindafræði á því hversu líklegt er að tiltekinn atburður gerist. Skilgreining á líkindum er vandasöm, en fræðimenn skipta sér að öllu jöfnu í tvær höfuðfylkingar hvað þetta varðar. 

# Hughyggjumenn, sem fylgja að öllu jöfnu kenningum Bayes, álíta að líkindi séu með öllu huglægt fyrirbæri.
# Formhyggjumenn, sem telja að líkindi séu eiginleiki sem atburður hefur.

Menn eru þó almennt á einu máli um aðalatriðin, þ.e., stærðfræðilegu aðferðirnar sem liggja til grundvallar líkindafræði. Samkvæmt þeim eru líkindi skilgreind þannig:

Ef að \Omega er útkomurúm og \mathcal{F} er σ-algebra hlutmengja í \Omega, þá eru **líkindi** (eða **[[mál|líkindamál]]**) fall P: \mathcal{F} \to \mathbb{R} sem uppfyllir:

# P(\Omega) = 1\, 
# P(A) \ge 0 ef A \in \mathcal{F}
# Ef A_1, A_2, ...\,  eru sundurlægir atburðir gildir P\left(\bigcup_{i=1}^\infty A_i\right) = \sum_{i=1}^\infty P(A_i)

Þá myndar þrenndin (\Omega, \mathcal{F}, P) líkindarúm.

## Tengt efni
* Líkindafræði
* Mál (stærðfræði)
Höfuðsetning tölfræðinnar

**Höfuðsetning tölfræðinnar** eða **meginmarkgildissetning tölfræðinnar** (stundum kölluð **höfuðsetning líkindafræðinnar** eða einfaldlega **höfuðsetningin**) er setning í stærðfræði sem segir að dreifing meðaltala slembiúrtaka úr þýði nálgast normaldreifingu því betur sem fleiri úrtök eru tekin (þ.e. þá verður úrtak meðaltalanna stærra).


Image:Central limit thm 1.png|Með *n=1* er ekkert augljóst mynstur.
Image:Central limit thm 2.png|Þegar að n verður stærra verður mynstrið ljósara.
Image:Central limit thm 3.png|Grafið tekur á sig mjög bjöllulagað form.
Image:Central limit thm 4.png|Form sem við köllum normaldreifingu.


## Setning
Ef að X_1, X_2, ..., X_n eru óháðar slembibreytur sem fylgja sömu dreifingu, og fyrir hvert þeirra gildir að -\infty  og 0 , þá gildir:

:\frac{\sum_{i=1}^n X_i - n\mu}{\sigma\sqrt{n}} \approx \mathcal{N}(0,1) þegar að *n* er stórt, þar sem að \mathcal{N}(0,1) er stöðluð normaldreifing með meðaltal 0 og staðalfrávik 1.

## Tilvísanir
Slembibreyta

**Slembibreytur** í líkinda- og tölfræði eru breytur sem taka á sig handahófskennd gildi. Við höfum í raun ekki áhuga á gildunum sem breyturnar taka heldur dreifingunni sem þær fylgja. Dreifingin segir til um líkurnar á því að slembibreyta taki ákveðið gildi.

Öfugt við aðrar stærðfræðilegar breytur taka slembibreytur ekki eitt fast gildi; öllu heldur er til mengi af mögulegum gildum sem þær geta tekið og taka þá hvert gildi með ákveðnum líkum.

## Skilgreining
Slembibreyta er fall X sem varpar útkomurúmi \Omega í mengi rauntalna.

## Dæmi

Skoðum eftirfarandi tilraun: Vel gerðum peningi er kastað n sinnum. Látum 1 tákna fiska og 0 skjaldarmerki.

Þá er útkomurúmið: \Omega = \{0, 1\}\times ...\times \{0, 1\}. Sérhvert \omega í \Omega er röð af 1 og 0. Athugum fjölda fiska eftir n köst. Nú er hentugt að skilgreina slembibreytu:

:X(\omega) = \sum_{i=1}^n \omega_{i},

fyrir \omega = \left(\omega_{1}, ... , \omega_{n}\right), \omega_{i} í \{0, 1\}. Hér lítum við á X sem fall sem varpar \omega í \Omega í mengi rauntalna.

## Helstu gerðir slembibreyta
### Strjálar slembibreytur
* Bernoulli dreifing
* Boltzmann dreifing
* Bose-Einstein dreifing
* Fermi-Dirac dreifing
* Gibbs dreifing
* Hýpergeometrísk dreifing
* Maxwell-Boltzmann dreifing
* Poisson dreifing
* Skellam dreifing
* Strjál jafnadreifing
* Strjál veldisdreifing (Geometrísk dreifing)
* Tvíkostadreifing
* Zipf lögmálið
* Zipf-Mandelbrot lögmálið
* Zeta dreifing

### Samfelldar slembibreytur
#### Á lokuðum bilum
* Beta dreifing
* Samfelld jafnadreifing
* Dirac delta fallið
* Kumaraswamy dreifing
* von Mises dreifing

#### Á opnum hálflínum
* Erlang dreifing
* F-dreifing
* Gamma dreifing
* Kí dreifing
* Kí-kvaðrat dreifing
* Lévy dreifing
* Rayleigh dreifing
* Rice dreifing
* Veldisdreifing
* Weibull dreifing

#### Á allri rauntalnalínunni
* Cauchy dreifing
* Landau dreifing
* Laplace dreifing
* Normaldreifing (Gauß dreifing)
* t-dreifing

### Aðrar slembibreytur
* Cantor dreifing
* Dirichlet dreifing
* Hotelling T-kvaðrat dreifingin
* Wishart dreifing
* Þýðisformúla Ewens

## Tengt efni
* Líkindafræði
* Tölfræði
* Þýði
* Úrtak
* Slembiferli
* Höfuðsetningin
Gotland

**Gotland** er stór eyja í Eystrasalti sem tilheyrir Svíþjóð. Hún er um 90 km austan við meginlandið. Eyjan er öll eitt sveitarfélag og einnig sérstakt fylki, *Gotlands Kommun*. Höfuðstaður eyjarinnar er Visby. Auk sjálfrar höfuðeyjarinnar, Gotlands, tilheyra einnig Fårö, Karlseyjarnar og Gotska Sandön eyjaklasanum. Á eyjunum hafa fundist 42.000 fornminjar.

Mállýskan sem töluð er á Gotlandi nefnist gotlenska (eygotneska) en hún er enn talsvert ólík ríkissænsku bæði í framburði og málfari. Orðaforði gotlenskunnar er mun líkari íslensku en flestar aðrar mállýskur Svía. Þó að gotlenska sé nú einungis mállýska á hún rætur í sjálfstæðu fornmáli sem nefndist forngotlenska.

Á miðöldum var Gotland mikilvægur verslunarstaður og sjóræningjahöfn. Visby gekk í Hansasambandið og varð ein af lykilborgum sambandsins. 1280 lögðu Svíar eyjuna undir sig og 1361 komu Danir, undir stjórn Valdimars atterdag. Eyjan var undir dönskum yfirráðum þar til eftir friðarsamninginn í Brømsebro 1645.

Þegar Eiríkur af Pommern fór í konunglegt verkfall 1439 settist hann að í Visby og stundaði þaðan sjórán á Eystrasalti. 1449 lét hann Kristjáni I eyjuna eftir.

## Ítarefni
* AlltOmGotland.se - Allt um Gotland
* Gotlandsportalen Guteinfo
* gotlandia.info 
* Hér er hægt að hlusta á nokkrar gotlenskar mállýskur
Samuel Beckett

**Samuel Beckett** (13. apríl 1906 – 22. desember 1989) var írskur leikritahöfundur, skáldsagnahöfundur og ljóðskáld. Hann hlaut árið 1969 nóbelsverðlaunin í bókmenntum.

## Nokkur verk
### Leikrit
#### Leikhúsverk
* *[[Eleutheria (leikrit)|Eleutheria]]* (skrifað í kringum 1940; gefið út 1995)
* *[[Beðið eftir Godot]]* (1952)
* *[[Act Without Words I]]* (1956)
* *[[Act Without Words II]]* (1956)
* *[[Endgame (play)|Endgame]]* (1957)
* *[[Krapp's Last Tape]]* (1958)
* *[[Rough for Theatre I]]* (1950-1960)
* *[[Rough for Theatre II]]* (1950-1960)
* *[[Happy Days (play)|Happy Days]]* (1960)
* *[[Play (leikrit)|Play]]* (1963)
* *[[Come and Go]]* (1965)
* *[[Breath (play)|Breath]]* (1969)
* *[[Not I]]* (1972)
* *[[That Time]]* (1975)
* *[[Footfalls]]* (1975)
* *[[A Piece of Monologue]]* (1980)
* *[[Rockaby]]* (1981)
* *[[Ohio Impromptu]]* (1981)
* *[[Catastrophe (leikrit)|Catastrophe]]* (1982)
* *[[What Where]]* (1983)

#### Útvarpsverk
* *All That Fall* (1956)
* *Embers* (1959)
* *Rough for Radio I* (1961)
* *Rough for Radio II* (1961)
* *Words and Music* (1961)
* *Cascando* (1962)

#### Verk fyrir sjónvarp
* *[[Eh Joe]]* (1965)
* *[[Ghost Trio]]* (1975)
* *[[... but the clouds ...]]* (1976)
* *[[Quad I + II]]* (1981)
* *[[Nacht und Träume]]* (1982)

#### Biómyndir
* *[[Film (kvikmynd)|Film]]* (1963)

### Verk í óbundnu máli
#### Skáldsögur
* *[[Dream of Fair to Middling Women]]* (1932; útgefið 1992)
* *[[Murphy (skáldsaga)|Murphy]]* (1938)
* *[[Watt]]* (1945; útgefið 1953)
* *[[Mercier and Camier]]* (1946; útgefið 1974)
* *[[Molloy (skáldsaga)|Molloy]]* (1951)
* *[[Malone Dies]]* (1951)
* *[[The Unnamable (skáldsaga)|The Unnamable]]* (1953)
* *[[How It Is]]* (1961)

#### Stuttar skáldsögur
* *[[The Lost Ones]]* (1971)
* *[[Company]]* (1979)
* *[[Ill Seen Ill Said]]* (1981)
* *[[Worstward Ho]]* (1984)

#### Sögur
* *More Pricks Than Kicks* (1934)
* *Stories and Texts for Nothing* (1954)
* *First Love* (1973)
* *Fizzles* (1976)
* *Stirrings Still* (1988)

#### Ekki skáldskapur
* *[[Proust (Beckett)|Proust]]* (1931)
* *[[Bram van Velde]]* (með Georges Duthuit og Jacques Putnam)(1958)
* *[[Disjecta]]* (1983)

### Ljóð
* *Whoroscope* (1930)
* *Echo's Bones and other Precipitates* (1935)
* *Collected Poems in English* (1961)
* *Collected Poems in English and French* (1977)
* *What is the Word* (1989)

### Þýðingar
* *Negro: an Anthology* (Nancy Cunard, ritstjóri) (1934)
* *Anna Livia Plurabelle* (James Joyce, frönsk þýðing eftir Beckett og fleiri) (1931)
* *Anthology of Mexican Poems* (Octavio Paz ritstjóri) (1958)
* *The Old Tune* (Robert Pinget) (1963)

## Tengill
* ''Samuel Beckett''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966
Múlasni

**Múlasni** er afkvæmi ösnu og hests. Múlasnar eru oftast ófrjóir vegna þess að þeir eru með 63 litninga, en hross er með 64 og asnar 62. Afkvæmi hryssu og asna heitir múldýr. Karldýr múlasna eru alltaf ófrjó eins og karldýr múldýra. Til er eitt dæmi um að kvenmúlasni hafi átt afkvæmi með asna. Þetta gerðist í Kína 1981. Afkvæmið reyndist vera skringiskepna (Dragon Foal), sem var með litningapör ýmist asni-hestur eða asni-asni, en ekki bara asni-hestur eins og vísindamenn höfðu búist við.
Nedre Eiker

**Nedre Eiker** er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Ásamt Øvre Eiker kallast svæðið Eiker. Flatarmál sveitarfélagsins er 12 km² og íbúafjöldi 1. janúar 2006 var 21.653. Nágrannasveitarfélögin eru Drammen, Hof, og Øvre Eiker.

Fjórir eiginlegir bæir eru í sveitarfélaginu, Krokstadelva og Solbergelva norðan Drammenselva og Mjøndalen og Steinberg liggja sunnan hennar.

## Þekkt fólk frá Nedre Eiker
* Lars Korvald, fyrrum forsætisráðherra Noregs

## Tengill
* Opinber vefsíða sveitarfélagsins
Øvre Eiker

**Øvre Eiker** er sveitarfélag í Viken-fylki í Noregi. Nágrannasveitarfélög þess eru Nedre Eiker, Kongsberg, Flesberg, Hof, Modum og Sigdal. Stærsti bærinn í Øvre Eiker er Hokksund en einnig eru þar bæirnir Vestfossen, Darbu, Skotselv og Ormåsen. 

Hæsti punktur sveitarfélagsins er Myrhogget, 707 m.y.s. Sveitarstjóri er Anders B. Werp sem situr fyrir hægrimenn.
Múldýr

**Múldýr** (fræðiheiti: *Equus mulus*) er afkvæmi hryssu og asna. Múldýr eru oftast ófrjó vegna þess að þau eru með 63 litninga, en hross er með 64 og asnar 62. Afkvæmi hests og ösnu heitir múlasni. Engin þekkt dæmi eru til um frjó karlmúldýr, en síðan 1527 eru til um 60 skráð dæmi um kvenmúldýr, sem áttu afkvæmi með ýmist hesti eða asna.
Ríkisdagur

**Ríkisdagurinn** (þýska: *Reichstag*), var lagaþing Hins heilaga rómverska keisaraveldis, Norður-Þýskalands og Þýskaland þangað til 1945. Þýska lagaþingið kallast í dag Sambandsdagurinn eða Sambandsþingið, en bygging þingsins kallast  Ríkisdagsbyggingin eða „das Reichstagsgebäude“ á þýsku.
Røyken

**Røyken** er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Það liggur á Hurum-tanganum og nágrannasveitarfélög þess eru Hurum í suðri og Lier og Asker í norðri. Flatarmál sveitarfélagsins er 113 km² og íbúafjöldi 30. júní 2014 var 20.826. Flestir íbúanna búa í bæjunum Slemmestad, Spikkestad, Røyken og Hyggen. 

## Tengill
* Opinber vefsíða sveitarfélagsins
Kristófer af Bæjaralandi

**Kristófer af Bæjaralandi** (26. febrúar 1416 – 6. janúar 1448) var kjörinn konungur Kalmarsambandsins eftir að Eiríkur af Pommern var settur af 1440 og samþykktur af þingum Svíþjóðar 1441 og Noregs 1442. Hann var sonur Jóhanns af Pfalz-Neumarkt og Katrínar, systur Eiríks. Hann var valinn sem ríkisstjóri af danska aðlinum 1439 og gerður að konungi árið eftir. Aðallinn í ríkisráðinu vildi konung sem væri þeim leiðitamur.

Þegar Kristófer tók við völdum virtist framtíðin ekki björt fyrir Kalmarsambandið, því bæði Noregur og Svíþjóð höfðu sagt sig úr því og árið 1441 gerðu jóskir bændur uppreisn. Bændahernum varð vel ágengt í fyrstu en síðar tókst Kristófer að vinna sigur á þeim og foringjar bændanna voru líflátnir. Kristófers hefur einna helst verið minnst fyrir hörkuna sem hann beitti bændurna eftir að hann barði uppreisnina niður. Seinna sama ár tókst Hans Laxmand erkibiskupi að komast að samkomulagi við Svía um að Kristófer yrði tekinn til konungs í Svíþjóð en Karl Knútsson Bonde fékk þó Gotland og Eyland að léni. Kristófer var hylltur sem konungur Svíþjóðar 13. nóvember. Árið eftir tókst Hans Laxmand einnig að semja um að Kristófer skyldi erfa norsku krúnuna. Hann var krýndur konungur Danmerkur 1. janúar 1443.

Kristófer veitti Kaupmannahöfn kaupstaðarréttindi 1443 og staðfesti hana sem höfuðborg. Um leið var verslun við útlendinga bönnuð í ríkjum Danakonungs og Eyrarsundstollurinn settur á að nýju. Þetta líkaði Hansasambandinu vitaskuld illa og hótuðu Hansaborgirnar að ganga í bandalag við Eirík af Pommern gegn Kristófer. Kristófer neyddist því til að veita Hansakaupmönnum að nýju réttindi til að versla milliliðalaust í ríkjum sínum. 

Líklega var það líka vegna þrýstings frá Hansasambandinu sem Kristófer giftist í september 1445 Dórótheu af Brandenburg, dóttur Jóhanns markgreifa þar. Þau eignuðust engin börn og þegar Kristófer lést þremur árum síðar lauk setu afkomenda Valdimars atterdags á konungsstóli. Dóróthea drottning var aðeins 17-18 ára þegar hún varð ekkja. Hún giftist Kristjáni 1. 1449 og varð ættmóðir Aldinborgarættar.

## Heimild
*
Hurum

**Hurum** er sveitarfélag í Buskerud-fylki í Noregi. Það liggur á tanga milli Drammens- og Óslóarfjarða. Flatarmál þess er 163 km² og íbúafjöldinn 1. janúar 2006 var 8.913. Bara eitt sveitarfélag liggur að Hurum; Røyken.

Nokkrar þéttbýlismyndanir eru í Hurum, s.s. Sætre, Filtvet, Tofte og Holmsbu. Syðst á tanganum er ferðamannastaðurinn Rødtangen með vinsælli sandströnd.
Frímúrarareglan

**Frímúrarareglan** er alþjóðlegt bræðrafélag sem að eigin sögn byggist á sameiginlegum siðferðisgildum meðlima og trú á æðri máttarvöld. Ekki er vitað um uppruna Frímúrarareglunnar en því hefur verið haldið fram að hún hafi verið stofnuð allt frá tímum byggingar Musteris Salómons konungs og fram á 17. öld. Áætlað er að í dag séu um fimm milljónir félaga, þar af tvær milljónir í Bandaríkjunum og um hálf milljón í Englandi, Skotlandi og Írlandi. Leynd hvílir yfir þeim siðum sem viðhafðir eru á fundum frímúrara og hefur það kallað á margar samsæriskenningar, tortryggni og jafnvel ofsóknir í gegnum tíðina. Sem fyrr segir rekur Frímúrarareglan sögu sína a.m.k. aftur til miðalda en ekki er þekkt hvernig hún varð til þó að margar tilgátur hafi verið settar fram um það.

## Samsæriskenningar
Frímúrarareglan hefur lengi verið alræmd fyrir leyndarhyggju sína, táknfræði og sambönd marga hátt settra reglubræðra sem ná inn í hagkerfi, lagakerfi, stjórnsýslu, listaheim, fjölmiðla og iðnað vestrænna ríkja. Þetta hefur leitt til þess að Frímúrarareglan hefur orðið vinsælt viðfangsefni margra samsæriskenninga í gegnum aldirnar, eitthvað sem reglunni hefur aldrei tekist að losna við þrátt fyrir margar tilraunir til að bæta ímynd sína út á við. Enn sem komið er hefur engum tekist að sanna ásakanir um samsæri eða illvirki frímúrara.

Helsta hráefni samsæriskenningana í kringum Frímúrararegluna kemur frá táknfræði reglunar, sem notast töluvert við þekkt gnóstísk dulspekitákn, en eitt slíkt er hið „Alsjáandi auga“ eða „Auga forsjónarinnar“. Ein vinsælasta samsæriskenningin í samtímanum eru áætluð tengsl Frímúrarareglunar við aðra mun alræmdari, leynilega dulspekireglu sem kallast Illuminati, en sú regla notaðist við svipaða táknfræði. Bæði Illuminati reglan og Frímúrarareglan voru gerðar útlægar í Bæjaralandi af Karli Theódór kjörfursta árið 1784 vegna tortryggni hans á leynimakki reglana.

Kaþólski fræðimaðurinn Léon de Poncins (1897) talar bæði um Frímúrararegluna og Illuminati í ritinu *Launstríðið* (1936), sem gefur aðra sýn á mannkynssöguna sem vettvang dulspekilegs stríðs leynilegra afla sem vilja öðlast vald yfir hugarheimi almennings.

## Tengt efni
Frímúrarareglan á Íslandi

## Hlekkir

* Heimasíða Frímúrarareglunnar á Íslandi
* Alþjóðleg frímúrararegla karla og kvenna Le Droit Humain - Íslandssambandið

## Heimildir
Hróarskelda

**Hróarskelda** (danska: ******) er bær á dönsku eyjunni Sjálandi, 30 km vestan við Kaupmannahöfn. Þar bjuggu rúmlega 50.000 árið 2023. Hróarskelda var sameinuð nágrannasveitarfélögunum Gundsø og Ramsø árið 2007 en hið sameinaða sveitarfélag var áfram kennt við Hróarskeldu.

Bærinn er gamall og var höfuðstaður Danmerkur frá upphafi konungdæmisins til u.þ.b. 1400, þegar Kaupmannahöfn tók við því hlutverki. Dómkirkjan í Hróarskeldu er frá 12. og 13. öld og var fyrsta dómkirkjan í gotneskum stíl sem var hlaðin úr múrsteinum. Hún var eina dómkirkjan á Sjálandi fram á 20. öld. Kirkjan er greftrunarstaður danskra kónga og drottninga og vinsæll áningarstaður ferðamanna, en 125.000 manns heimsækja hana árlega. Kirkjan er á heimsminjaskrá UNESCO síðan 1995.

Í Hróarskeldu er miðstöð rannsókna og endurgerða á víkingaskipum í Víkingaskipasafninu. Þar er hægt að skoða fimm skip ólíkrar gerðar sem sökkt var í Hróarskeldufjörð árið 1070 og voru grafin upp 1962. Á safnasvæðinu er höfn og nokkur verkstæði sem sérhæfa sig í smíði víkingaskipa.

Nálægt bænum hefur verið haldin tónlistarhátið árlega á sumrin frá 1971. Hróarskelduhátíðin er sú stærsta sem haldin er á Norðurlöndum og með þeim stærri í Evrópu.

## Tengt efni
*Hróarskeldusáttmálinn

## Tenglar
* ''Hróarskelda og Hleiðra''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1956
Niðurlönd

**Niðurlönd** (hollenska: *de Nederlanden* eða *de Lage Landen*, franska: *les Pays-Bas*) er heiti sem notað var áður á þau ríki sem liggja á láglendinu umhverfis árósa ánna Rínar, Scheld og Meuse þar sem þær renna út í Norðursjó. Svæðið samsvarar að mestu leyti Hollandi, Belgíu og Lúxemborg, en algengara er að nota hugtakið Benelúxlöndin um þau saman.

Sögulega hefur hugtakið *Niðurlönd* verið notað um ýmis ríki á þessu svæði, svo sem Spænsku Niðurlönd (1581-1713) og Konungsríkið Niðurlönd (1815-1830). Í ensku er hugtakið *the Netherlands* og í þýsku *die Niederlande* notað sem heiti á Hollandi, þar sem hið eiginlega Holland er í raun aðeins tvær sýslur í Hollandi. Í hollensku er hins vegar notað eintöluformið *Nederland* yfir Holland en fleirtöluformið *de Nederlanden* yfir hin sögulegu Niðurlönd. Í frönsku er heitið *les Pays-Bas* notað yfir bæði Holland og Niðurlöndin.
Svíakonungar

Svíþjóð hefur verið konungsríki svo langt aftur sem sögur herma. Í Heimskringlu, Íslendingasögunum, Bjólfskviðu og fleir fornum ritum eru allmargir Svíakonungar tilnefndir sem alls er óvíst um hvort þeir hafi í raun verið til og eru þeir nefndir sögukonungarnir í sænskri sagnfræði. Tímasetning konunga í eftirfarandi lista er óviss allt fram að Sörkvi eldra.

## Ríkishafar

## Tengt efni
* Konungar Íslands
* Danakonungar
* Noregskonungar

## Ítarefni
* Konungar Svíþjóðar og kjörorð þeirra
* Svenska kungar
Ójafna Chebyshevs

**Ójafna Chebyshevs** er ójafna í líkindafræði sem segir að í líkindadreifingum eða úrtökum eru næstum öll gildi nálægt meðaltalinu. Til dæmis eru aldrei fleiri en 1/4 gildanna í meiri en 2 staðalfrávika fjarlægð frá meðaltalinu, og aldrei meira en 1/9 gildanna í meira en 3 staðalfrávika fjarlægð.

Ójafnan er nefnd eftir Pafnuty Chebyshev, sem sannaði hana fyrstur manna. 

Ójafna Chebyshevs er mikið notuð í ályktunartölfræði, þá sér í lagi í tengslum við normaldreifingar. Þar gildir að 95% staka eru innan tveggja staðalfrávika frá meðaltalinu.

## Ójafnan
Látum (\Omega, \mathcal{F}, P) vera líkindarúm og X vera slembibreytu. Þá gildir:
:P(|\textrm{E}(X) - X| > \epsilon)  0
Þar sem að E(X) táknar væntigildið á X, og Var(X) táknar dreifni þess.

## Einföld sönnun
Ein af einföldustu sönnunum á ójöfnu Chebyshevs notast við ójöfnu Markovs:
:Ef P(X \ge 0) = 1 gildir að P(X > \alpha) \le \frac{\textrm{E}(X)}{\alpha}\quad;\quad\alpha > 0

Sönnum að ójafna Chebyshevs gildi fyrir slembibreytuna X. Setjum fyrst Y = (X - \textrm{E}(X))^2. Þá er Y slembibreyta. Þá gildir að væntigildið á Y er \textrm{E}(Y) = \textrm{E}((X - \textrm{E}(X))^2) = \textrm{Var}(X).

Þá er sönnunin einföld:
:P(|X - \textrm{E}(X)| > \epsilon) = P(Y > \epsilon^2)
::sem samkvæmt ójöfnu Markovs gefur:
:P(Y > \epsilon^2) \le \frac{\textrm{E}(Y)}{\epsilon^2}

Sem er ójafna Chebyshevs ef skipt er út E(Y) fyrir Var(X) og Y > \epsilon^2 fyrir X > \epsilon.

## Tengt efni
* Ójafna Markovs