open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brúarskóli

**Brúarskóli** er sérskóli í Reykjavík stofnaður árið 2003 fyrir börn sem kljást við alvarleg geðræn-, hegðunar eða félagsleg vandamál. Einnig tekur skólinn á móti nemendum sem eru í vanda vegna fíkniefnaneyslu og/eða afbrota. Brúarskóli er með fimm starfsstöðvar en aðalskólinn er við Öskjuhlíð í Hlíðum. Tilgangur starfseminar er að veita tímabundið úrræði fyrir nemendur með það lokamarkmið að gera þá hæfa til að stunda nám í almennum grunnskólum. Þá er lögð áhersla á kennslu í samræmi við áhuga og getu hvers einstaklings og á sama tíma er reynt að styrkja félags- og samskiptahæfni.

Nemendur Brúarskóla eru með slaka samskiptafærni og er staða þeirra slæm þegar það kemur að félaglegum- og hegðunarþáttum. Nokkur atriði tengt úrræðum og starfsemi eru:

* ART félagsfærni, samskipti og reiðistjórnun
* Stöðvun á óæskilegri hegðun
* Vinna að hegðun notandi ýmsar nálganir
* Líkamleg inngrip í neyð
* Byggja upp jákvæðni gagnvart skóla og námi
* Jákvæður stuðningur fyrir hvern einstakling byggt á þroskastöðu
* Mat á námsstöðu

Fjöldi nemenda er breytilegur milli ára og yfir skólaárið en það eru í kringum 50 nemendur sem stunda nám við skólann. Þá eru í kringum 50 starfsmenn í Brúarskóla og á meðal þeirra eru stjórnendur, kennarar, ráðgjafaþroskaþjálfarar, atferlisþjálfarar, stuðningsfulltrúar og sálfræðingar.

## Tilvísanir
Hólabrekkuskóli

**Hólabrekkuskóli** er grunnskóli í Breiðholti í Reykjavík. Skólinn tók til starfa árið 1974.
Kelduskóli

**Kelduskóli** er grunnskóli í Grafarvogi í Reykjavík. Hann varð til við sameiningu Korpuskóla og Víkurskóla árið 2011.
Klettaskóli

**Klettaskóli** er sérskóli á grunnskólastigi fyrir allt landið sem er staðsettur í Hlíðum í Reykjavík. Skólinn er þar sem Öskjuhlíðarskóli var áður og leysti hann af hólmi. Skólinn var stofnaður 2011. Klettaskóli er fyrir nemendur með miðlungs, alvarlega og djúpa þroskahömlun með eða án viðbótarfatlana. Einnig er skólinn fyrir nemendur með væga þroskahömlun og skilgreinda viðbótarfötlun/fatlanir.
## Tilvísanir
Hawaii-eyja

**Hawaii-eyja** er stærsta eyja Hawaiifylkis Bandaríkjanna eftir flatarmáli og þriðja stærsta eyja Pólýnesíu. Hún er 10.430 ferkílómetrar að stærð (63% af flatarmáli fylkisins), en þar búa aðeins 185.079 manns (13% af íbúum fylkisins). Hún er oft kölluð „Stóra eyjan“ (enska: *The Big Island*).

Eyjan er hluti af Hawaii-sýslu. Stærsta borg eyjunnar er Hilo.
Suður-kóreska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Suður-kóreska karlalandsliðið í knattspyrnu** er er fulltrúi Suðurkóreska knattspyrnusambandsins, og leikur fyrir hönd Suður-Kóreu. Gríðarleg knattspyrnuhefð er í landinu og þeir hafa alls tíu sinnum tekið þá á HM í knattspyrnu og tvisvar hafa þeir unnið Asíubikarinn (1956,1960), frægasti árangur þeirra var þegar þeir náðu 4. sæti á heimavelli árið 2002.

## Þekktir leikmenn
* Cha Bum-kun
* Park Ji-sung
* Lee Young-pyo
* Park Chu-young
* Son Heung-min

## Þjálfarar
* Guus Hiddink (2000-2002)
* Dick Advocaat (2005-2006)
* Pim Verbeek (2006-2007)
* Cho Kwang-rae (2010-2011)
* Uli Stielike (2014–2017)
* Shin Tae-yong  (2017–2018)
* Jürgen Klinsmann (2023-)
## Heimildir
* RSSSF, landsleikir Suður-Kórea úrslitagrunnur
## Tenglar
* Knattspyrnusamband Suður-Kóreru  – FIFA
Þormóður Eiríksson

**Þormóður Eiríksson** (fæddur 20. mars 1996) er íslenskur laga- og textahöfundur. Hann hefur samið lög og texta fyrir listamenn eins og Herra Hnetusmjör, Emmsjé Gauta, JóaPé og Króla og fleiri.

Þormóður ólst upp á Ísafirði þar sem hann stundaði nám við Grunnskólann á Ísafirði og svo seinna við Menntaskólann á Ísafirði. Ungur byrjaði hann að læra á gítar og spilaði með nokkrum smá hljómsveitum, meðal þeirra var Klysja.

Hann byrjaði að nota tónlistarforrit eins og FL Studio og Ableton aðallega til þess að búa til takta og filla upp í eintóma gítarleikinn sinn.

Hann fór að hlaða tónlist inn á SoundCloud og öðlaðist nokkra fylgjendur þar, það voru þó aðallega vinir og kunningjar. SoundCloud tónlistin hans hljómar þó ekkert eins og tónlistin hans gerir nú til dags. Hann hefur talað um að draumurinn hans var lengi vel að búa til tónlist fyrir tölvuleiki eða kvikmyndir.

Töluvert seinna, á LÚR-festival 2014 á Ísafirði, hitti hann tvo unga rappara sem kölluðu sig JóiPé og Króla. Þeir voru efnilegir en höfðu þó ekki orðið neitt frægir. Þeir enda saman uppi í litlu stúdíói sem Þormóður var þá að leigja þar sem Þormóður sýndi þeim alls kyns tónlist sem hann hafði gert. Þeir finna óklárað lag sem Joi og Króli byrja strax að breyta til. Þeir vinna saman í því yfir nóttina og þann tíma sem Jói og Króli voru á Ísafirði. Úr þessu lagi varð svo seinna lagið Ó Shit! með JóiPé og Króla.

Hann skrifaði undir samning við KBE og samdi lokalagið við Áramótaskaupið 2018.

## Heimildir

## Tenglar
* Lagalistinn, viðtal við Þormóð Eiríksson, RÚV, 11. janúar 2025
Víxlnefur

**Víxlnefur** (*Loxia leucoptera*) er  spörfugl af finkuætt. Víxlnefur sást fyrst á Stöðvarfirði á Íslandi 6. ágúst 2009 og í annað skipti á Sólbrekku í Suðurnesjum árið 2017 en árið 2019 sáust víxlnefir víða um land síðla í júlí og ágúst. Fuglinn er harðger og náttúruleg heimkynni eru í barrtrjám í barrskógabeltinu á norðurhveli jarðar. Karlfuglinn er fagurrauður um gump og höfuð og eru með hvítar rákir á dökkum væng. Kvenfuglinn er fagurlega gulur eða grænn.

## Tenglar
* Víxlnefur hefur sést víða um Ísland (mbl.is 12. ágúst 2019=
* Afar sjaldgæfur gestur á Vatnsnesi (Vísir 31. júlí 2019)
Kóp Bois Entertainment

**Kóp Bois Entertainment** (**KBE**) er útgáfufyrirtæki stofnað af Herra Hnetusmjöri, titillinn vísar til þess að hann og ýmsir samstarfsmenn hans séu úr Kópavogi.  Kóp Bois Entertainment gefur út efni Herra Hnetusmjörs, Þormóðs Eiríkssonar, Hugins og fleiri.

## Tilvísanir
Örþjóð

**Örþjóð** er stjórnmálaheild sem meðlimir halda því fram að þeir tilheyra sjálfstæðri þjóð eða fullvalda ríki sem skortir löglega viðurkenningu heimsstjórna eða eða helstu alþjóðastofnana. Flestar eru mjög lítlar eftir flatarmáli. Þær eru venjulega uppvöxturinn eins einstaklings.

Örþjóðir stangast á við smáríki, sem eru lítil en viðurkennd fullvalda ríki eins og Andorra, Liechtenstein, Lúxemborg, Mónakó, San Marínó, og Vatíkanið. Þær eru líka greinilegar frá ímyndöðum löndum.

## Tilvísanir
Jamaíska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Jamaíska karlalandsliðið í knattspyrnu** er fulltrúi Jamaíka í knattspyrnu og er stjórnað af Jamaíska knattspyrnusambandinu en þeim hefur einungis tekist að komast á eitt heimsmeistaramót, það var árið 1998, þeir hafa hins vegar tvisvar orðið CONCACAF-meistarar, það var árið 2015 og 2017.

* Heimir Hallgrímsson þjálfaði liðið um tíma.
Xiamen

**Xiamen** er borg í Fujian-héraði á suðausturströnd Kína. Borgin liggur við Taívansund og eyjarnar Kinmen sem eru undir stjórn Taívan eru aðeins 4 km undan ströndinni. Íbúar borgarinnar eru um 3,5 milljónir en stórborgarsvæðið tengist Quanzhou í norðri og Zhangzhou í vestri og myndar þannig þéttbýli með yfir 5,3 milljónir íbúa.

## Lýðfræði

Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarna Xiamen 4.617.251 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 5.163.970.

## Tilvísanir
Stórkettir

**Stórkettir** (fræðiheiti: *Panthera*) eru ættkvísl kattardýra sem Lorenz Oken lýsti fyrst árið 1816. Hann setti öll blettótt kattardýr í þennan flokk. Reginald Innes Pocock endurskoðaði flokkunina 1916 með hliðsjón af lagi hauskúpunnar og lét flokkinn ná yfir fjórar tegundir: tígrisdýr (*P. tigris*), ljón (*P. leo*), jagúar (*P. onca*) og hlébarða (*P. pardus*). Síðari erfðafræðirannsóknir hafa leitt í ljós að snjóhlébarði (*P. uncia*, áður *Uncia uncia*) á heima í þessum flokki.

Tígrisdýr, hlébarði, ljón og jagúar eru einu kattardýrin sem geta öskrað. Snjóhlébarðinn öskrar ekki. Getan til að öskra stafar af lögun barkakýlisins.
Listasaga

**Listasaga** er saga sjónlista frá elstu dæmum um forsögulega list til okkar tíma. Hefðbundin listasaga leggur áherslu á fagurfræðileg einkenni sjónlista, aðgreind frá hagnýtum tilgangi listmuna, þótt þetta tvennt fari saman lengst af í listasögunni. Listasagan fjallar um listsköpun á ýmsu formi, eins og skreytilist, arkitektúr, ljósmyndun, kvikmyndagerð, prentlist, vídeólist og stafræna list.

Hefðbundin listasaga er gjarnan rakin eftir röð meistaraverka frá ólíkum tímabilum og menningarsvæðum með áherslu á þróun stílviðmiða og listrænna viðhorfa. Listasagan fjallar bæði um hámenningarlist og alþýðulist, en alltaf með áherslu á fagurfræðileg einkenni. Elstu forngripir sem hægt er með vissu að tala um sem „list“ eru þannig um 50.000 ára gamlir.
Samtímasaga

**Samtímasaga** er hluti nýaldar og á við um sögulega tímabilið frá árinu 1945 til dagsins í dag.  Samtímasagan er annað hvort hluti af síðnýöld, eða eitt af þremur helstu undirtímabilum nútímasögunnar, ásamt árnýöld og síðnýöld. Hugtakið *samtímasaga* hefur verið notað í það minnsta síðan snemma á 19. öld. 

## Tilvísanir
Jóhann Bessason

**Jóhann Bessason** (fæddur 28. júlí 1839 í Skógum, Fnjóskadal – látinn 19. júlí 1912 á Skarði) var bóndi og smiður á Skarði í Dalsmynni. Hann lærði smíðar hjá Tryggva Gunnarsyni (síðar þingmaður og bankastjóri). Jóhann byggði burstabæinn í Laufási við Eyjafjörð, og var aðalsmiður kirkjunnar þar en Tryggvi yfirsmiður . Hann byggði einnig Flateyjarkirkju (sem var fyrst á Brettingsstöðum)  , burstabæ á Látrum á Látraströnd og fleiri byggingar.

Jóhann var þekktur á sinni tíð fyrir dugnað og hugvit, meðal annars í grenjavinnslu, áveitugerð, túnasléttun og við smíðar á tré og járni. Frægt varð þegar hann var við járnsmíðar vorið 1882, er hvítabjörn kom í gættina á smiðjunni en Jóhann rak hann burt með glóandi járn að vopni.

Jóhann var kvæntur Sigurlaugu Einarsdóttur, Bjarnasonar ráðsmanns í Laufási og gátu þau 13 börn. Afkomendur þeirra eru kallaðir Skarðsætt, og eiga jörðina ennþá, síðan 1869.

## Tenglar
*Tíminn, 23. mars 1969: Bóndinn á skarði
*Óðinn, 1. desember 1907 - Jóhann Bessason
*Mbl.is - Upplýst tilvera í sveitinni. (Um áveitur Jóhanns og síðar rafstöð)

## Tilvísanir
Frédéric Passy

**Frédéric Passy** (20. maí 1822 – 12. júní 1912) var franskur hagfræðingur sem tók þátt í stofnun margra friðarsamtaka og alþjóðahreyfinga, meðal annars Alþjóðaþingmannasambandsins. Hann var einnig rithöfundur og stjórnmálamaður og sat á neðri deild franska þingsins frá 1881 til 1889. Hann vann til friðarverðlauna Nóbels árið 1901 fyrir störf sín með evrópsku friðarhreyfingunni.

## Æviágrip
Frédéric Passy kom úr fjölskyldu frægra vísindamanna og stjórnmálamanna. Hann gekk í Louis-le-Grand-menntaskólann og síðar í Bourbon-menntaskólann, nam þar lögfræði og hlaut lögmannsréttindi. Frá árinu 1846 vann hann sem endurskoðandi hjá franska ríkisráðinu en hóf síðan feril í blaðamennsku. Hann kvæntist Marie-Blanche Sageret árið 1847.

Árið 1856 keypti Passy lystigarðinn Désert de Retz af ekkju leikskáldsins Jean-François Bayard.
 
Í dagblaðinu *Le Temps* fór Passy fyrir ritaðri álitsherferð gegn yfirvofandi stríði á milli Frakklands og Prússlands og stofnaði í kjölfarið Bandalag friðar og frelsis (fr. *Ligue de la paix et de la liberté*) þann 21. maí 1867 og síðan Alþjóðlega gerðardómssambandið, sem varð einn af forverum Sameinuðu þjóðanna, árið 1870. 

Passy var kjörinn á héraðsþing Seine-et-Oise og sat þar fyrir kantónuna Saint-Germain-en-Laye frá 1874 til 1898. Árið 1877 var Passy kjörinn í frönsku siðfræði- og stjórnmálafræðiakademíuna. Hann var kjörinn á neðri deild franska þingsins í kosningum árið 1881 og 1885 og sat fyrir 8. hverfi Parísar. Hann tapaði endurkjöri á þingið árið 1889 en beitti sér áfram gegn nýlendustefnu ríkisstjórnar Jules Ferry og var lengi minnst sem þingmanns sem vildi láta banna stríð. Sem þingmaður samdi Passy löggjöf um slys á vinnustað sem hagstæð voru fyrir franska verkamenn.

Árið 1888 kynntist Passy, sem leiðtogi sendinefndar franskra þingmanna, breska þingmanninum William Randal Cremer, sem fór fyrir sambærilegri nefnd breska þingsins. Fundur þeirra leiddi til þess að hópur franskra, breskra, ítalska, spænskra, danskra, ungverskra, belgískra og bandaríska þingmanna stofnuðu með sér Alþjóðaþingmannasambandið árið 1889. Frédéric Passy varð einn fyrsti forseti sambandsins og vonaðist meðal annars til þess að sambandið myndi koma á sáttum milli Frakka og Breta.

Passy var áhugasamur um uppeldisfræði og var í þeim efnum sammála kenningum belgíska bókfræðingsins Pauls Otlet, meðstofnanda alþjóðlegu bókfræðistofnunarinnar Mundaneum. Passy var jafnframt femínisti og var fylgjandi afnámi dauðarefsinga. Í efnahagsmálum var Passy fylgjandi fríverslun og aðhaldi í ríkisútgjöldum.

Þann 10. desember árið 1901 hlaut Passy friðarverðlaun Nóbels ásamt Henry Dunant, stofnanda Rauða krossins, við fyrstu afhendingu verðlaunanna. Árið 1903 varð hann jafnframt sæmdur frönsku heiðursorðunni.

## Tilvísanir
Guðmundur Hjaltason

**Guðmundur Hjaltason**  (17. júlí 1853 - 26. janúar 1919) var íslenskur kennari og skólamaður. Guðmundur fæddist á Ásbjarnarstöðum í Stafholtstungum. Hann var efnilegur námsmaður og var styrktur til mennta af Jóni Jónssyni landritara og nokkrum bændum á Seltjarnarnesi. Guðmundur fór til náms í Vonheimsskólann í Noregi en skólastjóri þar Kristófer Bruun var vakningamaður og boðberi Grundtvigsstefnunnar í Noregi. 
Þegar skólanámi hans í Vonheim lauk fór Guðmundur til Danmerkur  í lýðháskólann í Askov. Þar var hann þrjá vetur og var þar fyrst við nám en síðar við kennslu í norrænum fræðum og sögu.
Hann fluttist til Íslands eftir sjö ára dvöl erlendis, ferðaðist um Suðurland fyrsta sumarið og flutti fyrirlestra. Síðan réð hann sig í kaupavinnu til séra Arnljóts prests á Bægisár og var þar í tuttugu sumur. Á sumrin vann hann ýmis störf en á veturna fékkst hann við kennslu.

Guðmundur  hélt skóla veturinn 1883— 1884 skóla fyrir  tíu til þrettán drengi úr Þingeyjarsýslu  í Laufási hjá séra Magnúsi, föður Jóns Magnússonar, sem síðar varð forsætisráðherra. Guðmundur stofnaði svo skóla á Oddeyri sem starfaði 1884—86, og fékk til þess styrk úr opinberum sjóði. Oddeyrarskólann sóttu 24 menn. Engin próf voru í skólanum því Guðmundur taldi próf gera meira illt ein gott.
Eftir það fór Guðmundur austur í Kelduhverfi og var kennari þar og í Axarfirði og Mývatnssveit í ellefu ár. 
Guðmundur fór fyrirlestraferðir til Noregs. Hann átti þar ýmsa vini svo sem Henrik Ibsen og Björnstjerne Björnson.

Kona Guðmundar var  Hólmfríður Björnsdóttur. Hann dó úr spænsku veikinni. 

## Heimildir

* Minning um Guðmund Hjaltason, Tíminn 21. tölublað (16.03.1945)
* Rit Guðmundar Hjaltasonar ,Skinfaxi - 6. Tölublað 01.06.1922
*  Minningargrein og líkræða um Guðmund Hjaltason, Heimilisblaðið 1919
Skets

**Skets** er stutt atriði, oftast í sjónvarpsþáttum þar sem leikarar leika oftast atburði hversdagsins á skoplegan hátt. Sketsar eru annað hvort í sketsaþáttum (þættir sem innihalda bara stutta sketsa) eða stuttir sketsar inni í skemmtiþáttum.
Dagbók Kidda klaufa

**Dagbók Kidda klaufa** (*enska: Diary of a Wimpy Kid*) er bókasería fyrir börn á aldrinum 7 - 13 ára eftir Jeff Kinney. Fyrsta bókin kom út árið 2007 og hafa komið út 15 bækur, 3 aukabækur og fjórar kvikmyndir. Þýðandi á íslensku er Helgi Jónsson.

## Bækurnar

## Kvikmyndir
Þjóðaréttarstofnunin

**Þjóðaréttarstofnunin** (franska: *Institut de Droit International*) er alþjóðastofnun sem tileinkuð er rannsóknum og þróun á þjóðarétti. Stofnunin telur til sín marga af helstu þjóðaréttarlögfræðingum heimsins. Stofnunin hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1904.

## Söguágrip
Þjóðaréttarstofnunin var stofnuð að frumkvæði Gustave Moynier og Gustave Rolin-Jaequemyns ásamt níu öðrum þjóðaréttarlögfræðingum þann 8. september árið 1873 í Salle de l'Arsenal í ráðhúsinu í Gent í Belgíu. 

## Skipulag
Þjóðaréttarstofnunin er einkarekin og telur félaga, meðlimi og heiðursmeðlimi. Samkvæmt reglum stofnunarinnar mega meðlimir og félagar undir 80 ára aldri ekki vera fleiri en 132. Stofnunin býður höfundum markverðra fræðirita um þjóðarétt aðild, með því skilyrði að þeir séu pólitískt óháðir. Stofnunin reynir að velja félaga víðs vegar að úr heiminum.

Stofnunin heldur þingfundi tvisvar á ári til að ræða þróun þjóðaréttar og leggur fram ályktanir þar sem tillögur eru settar fram um breytingar á alþjóðalögum. Stofnunin tjáir sig ekki um nein ákveðin deilumál.

Tillögur stofnunarinnar eru margvíslegs eðlis en margar þeirra snúast sérstaklega um alþjóðleg mannréttindalög og friðsamlega úrlausn milliríkjadeilna. Þetta leiddi til þess að stofnunin hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1904.

Stofnunin er enn virk og hélt málþing í Napólí í september árið 2009. Höfuðstöðvar samtakanna færast reglulega samkvæmt þjóðerni aðalritarans að hverju sinni. Núverandi höfuðstöðvar stofnunarinnar eru í Genf í Sviss.

Núverandi meðlimir stofnunarinnar eru meðal annars þekktir lögfræðingar og lögspekingar, dómarar við Alþjóðadómstólinn, Alþjóðlega hafréttardóminn og Alþjóðlega sakamáladómstólinn. 

Stofnunin birtir ársrit þar sem hægt er að nálgast nefndarskýrslur, umfjallanir um þingfundina og yfirlýsingar og ályktanir af fundunum. Skýrslur af stjórnarfundum, meðal annars um kosningar, eru einnig birtar í ársritinu. Á vefsíðu stofnunarinnar er jafnframt hægt að nálgast yfirlýsingar, ályktanir og efni sem eftir á að birta í ársritinu.

## Tilvísanir
Alþjóðafriðarskrifstofan

**Alþjóðafriðarskrifstofan** (en. *International Peace Bureau*; fr. *Bureau international de la paix*), stofnuð árið 1891, er ein elsta alþjóðlega friðarstofnun í heimi.

Alþjóðafriðarskrifstofan var stofnuð sem **Fasta alþjóðlega friðarskrifstofan** (fr. *Bureau International Permanent de la Paix*). Frá og með árinu 1912 hefur hún gengið undir nafninu Alþjóðafriðarskrifstofan. Frá 1946 til 1961 var hún kölluð **Alþjóðlega tengslanefndin fyrir friðarsamtök** (fr. *Comité de liaison international des organisations de paix*).

Stofnunin hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1910 fyrir að starfa sem „milliliður á milli friðarsamtaka ýmissa ríkja“. Árið 1913 hlaut Henri La Fontaine einnig verðlaunin fyrir störf sín við Alþjóðafriðarskrifstofuna. Ellefu aðrir friðarverðlaunahafar Nóbels hafa einnig verið meðlimir í Alþjóðafriðarskrifstofunni.

## Alþjóðleg herferð gegn hernaðarútgjöldum
Alþjóðlega herferðin gegn hernaðarútgjöldum er varanleg ársherferð sem Alþjóðafriðarskrifstofan hleypti af stokkunum í desember árið 2014 til að takast á við óhófleg hernaðarútgjöld ríkja á heimsvísu.

Markmið herferðarinnar er að þrýsta á stjórnvöld heimsins að fjárfesta í heilsu-, mennta-, atvinnu og loftslagsgeirunum frekar en í hernaði. Herferðin kallar einnig á eftir árlegri endurúthlutun að lágmarki 10% hernaðarríkisútgjalda til annarra verkefna. Herferðin beitir sér einnig fyrir minnkun á alþjóðlegri vopnaframleiðslu og vopnasölu.

Herferðin stendur einnig fyrir alþjóðlegum aðgerðadegi gegn hernaðarútgjöldum til þess að vekja athygli almennings, fjölmiðla og stjórnvalda á kostnaði hernaðarútgjalda og hvetja til nýrrar forgangsröðunar.

## Seán MacBride-friðarverðlaunin
Frá árinu 1992 hefur Alþjóðafriðarskrifstofan úthlutað **Seán MacBride-friðarverðlaununum** til einstaklinga eða stofnana sem hafa „unnið framúrskarandi störf í þágu friðar, afvopnunar og/eða mannréttinda.“ Verðlaunin eru nefnd eftir Seán MacBride, handhafa friðarverðlauna Nóbels sem var formaður Alþjóðafriðarskrifstofunnar frá 1968–74 og forseti hennar frá 1974-1985.

## Tilvísanir
Quaker Peace and Social Witness

**Quaker Peace & Social Witness** (ísl. **Friðar- og félagsvitni kvekara**), áður kallað **Friends Service Council** (ísl. **Þjónusturáð vinanna**) er ein af miðstjórnarnefndum breska kvekarasöfnuðarins. Samtökin hafa það að markmiði sínu að breiða út boðskap kvekara um jafnrétti, frið og sannleika og starfa með bæði stórum og smáum þrýstihópum í Bretlandi.

Árið 1947 tóku samtökin við Friðarverðlaunum Nóbels ásamt bandarískum systursamtökum sínum, American Friends Service Committee, fyrir hönd kvekara.

## Tilvísanir


## Tenglar
*Heimasíða QPSW
Little Richard

**Richard Wayne Penniman** (fæddur 5. desember, 1932 – látinn 9. maí 2020), betur þekktur sem **Little Richard** var bandarískur söngvari, lagahöfundur og tónlistarmaður. Hann er talinn vera frumkvöðull í rokktónlist og braust á stjörnuhimininn á 6. áratug 20. aldar með píanódrifnu rokki og rámri röddu sinni. Meðal þekktustu laga hans var *Tutti Frutti* (1955). Richard hafði einnig áhrif á soul og fönk-tónlist. Árið 1962 túraði Richard með Bítlunum sem voru meðal annars undir áhrifum hans og höfðu tekið ábreiðu af laginu *Good Golly Miss Molly*. Elton John, Queen og Motörhead eru meðal hljómsveita sem vísa í Little Richard sem áhrifavald.

Richard var 3. af 12 systkinum og ólst upp í trúarlegri fjölskyldu. Hann átti í samböndum bæði við konur og karlmenn.

## Breiðskífur
*Here's Little Richard (1957)
*Little Richard (1958)
*The Fabulous Little Richard (1958)
*Pray Along with Little Richard (1960)
*Pray Along with Little Richard (Vol 2) (1960)
*The King of the Gospel Singers (1962)
*Little Richard Is Back (And There's A Whole Lotta Shakin' Goin' On!) (1964)
*Little Richard's Greatest Hits (1965)
*The Incredible Little Richard Sings His Greatest Hits - Live! (1967)
*The Wild and Frantic Little Richard (1967)
*The Explosive Little Richard (1967)
*Little Richard's Greatest Hits: Recorded Live! (1967)
*The Rill Thing (1970)
*Mr. Big (1971)
*The King of Rock and Roll (1971)
*Friends from the Beginning – Little Richard and Jimi Hendrix (1972)
*Southern Child (1972) unreleased
*Second Coming (1972)
*Right Now! (1974)
*Talkin' 'bout Soul (1974)
*Little Richard Live (1976) all studio
*Going All The Way With Little Richard (live) (1979)
*God's Beautiful City (1979)
*Lifetime Friend (1986)
*Shake It All About (1992)
*Little Richard Meets Masayoshi Takanaka (1992)
*Southern Child (2005) - Tekin upp árið 1972
American Friends Service Committee

**American Friends Service Committee** (ísl. **Bandaríska vináttu- og þjónustunefndin**) er stofnun bandarískra kvekara sem vinnur að friði og samfélagsréttlæti í Bandaríkjunum og um allan heim.

Samtökin voru stofnuð árið 1917 að undirlagi dr. Rufusar Jones, sem kom fram í forsvari til Bandaríkjastjórnar í fyrri heimsstyrjöldinni til að fá undanþágu frá herkvaðningu fyrir kvekara. Svo var búið um hnútana að kvekarar fengu í gegnum AFSC að gegna margvíslegu hjálparstarfi í stað herþjónustu og tóku meðal annars þátt í endurbyggingu fjölda franskra þorpa í kjölfar stríðsins.

Árið 1947 tóku samtökin við Friðarverðlaunum Nóbels ásamt breskum systursamtökum sínum, Friends Service Council, fyrir hönd kvekara.

## Tilvísanir
92 á stöðinni

**92 á stöðinni** var heitið á fjórðu þáttaröð Spaugstofunnar sem að var sýnd árið 1992. Þættirnir byrjuðu 11. janúar 1992 og enduðu 30. maí 1992 á RÚV og voru um 20 mínútur. Þættirnir voru 21 talsins. 22. febrúar 1992 var Spaugstofan með skemmtiatriði í Söngvakeppninni sem nefndust "*Lífsbarátta landans*", sem að telst vera sér þáttur. Umsjón þáttanna og handrit sáu þeir Karl Ágúst Úlfsson, Sigurður Sigurjónsson, Randver Þorláksson, Pálmi Gestsson og Örn Árnason. Framhaldsþættirnir Imbakassinn byrjuðu haustið 1992 á Stöð 2 en Stöðin byrjaði aftur árið 1996 með Enn ein stöðin.
Alþjóðaþingmannasambandið

**Alþjóðaþingmannasambandið** (e. *Inter-Parliamentary Union*; fr. *Union Interparlementaire*) er samband þinga sem stofnað var árið 1889 að undirlagi hins franska Frédérics Passy og hins breska Randals Cremer. Frá stofnun sinni hefur Alþjóðaþingmannasambandið verið einn helsti vettvangur alþjóðasamstarfs þingmanna og flest þjóðþing heims eiga aðild að því. Árið 2019 áttu 178 þjóðþing aðild að sambandinu og 12 svæðisbundin þingmannasamtök aukaaðild. Alþingi hefur verið aðili að Alþjóðaþingmannasambandinu frá árinu 1951. Sambandið er elsti alþjóðlegi samstarfsvettvangur á sviði stjórnmála sem enn starfar.

Lög sambandsins kveða á um að tilgangur þess sé að „vinna að friði og samstarfi meðal þjóða og treysta lýðræði og þjóðkjörin fulltrúaþing í sessi“. Stefnt er að þeim markmiðum með því að örva samstarf og skoðanaskipti milli þingmanna, standa vörð um mannréttindi og auka almenningsvitund um starfsemi þjóðþinga. Alþjóðaþingmannasambandið hefur haft áheyrnaraðild að Sameinuðu þjóðunum frá árinu 2002.

Þingfundir Alþjóðaþingmannasambandsins eru haldnir tvisvar á ári en þess á milli stendur sambandið fyrir ýmsum ráðstefnum og öðrum fundum. Æðsta vald í innri málum sambandsins er í höndum ráðs sem skipað er þremur fulltrúum frá hverju aðildarríki. Sambandið kýs jafnframt 15 meðlimi sem skipa framkvæmdastjórn þess auk forseta og og formanni kvennanefndar sambandsins.

## Tilvísanir
Stúlka með perlueyrnalokk

**Stúlka með perlueyrnalokk** (hollenska: *Meisje met de parel)* er olíumálverk eftir hollenska gullaldar listmálarann Johannes Vermeer (1632-1675) og var málað um 1665. Verkið hefur gengið undir ýmsum nöfnum í áranna rás, það hefur verið þekkt undir núverandi nafni þess síðan í lok 20. aldar eftir stóra perlueyrnalokknum sem stúlkan er með á málverkinu. Verkið hefur verið í Mauritshuis í Haag síðan 1902 og hefur verið umfjöllunarefni ýmissa bókmennta. Árið 2006 valdi hollenskur almenningur verkið sem fallegasta málverk Hollands.
Lýðháskóli

**Lýðháskóli** er skólagerð sem þróaðist á Norðurlöndum  einkum  Danmörku og byggir á hugsjónum og hugmyndum N.F.S. Grundtvig. Lýðháskólar voru upprunalega alþýðuskólar fyrir fullorðna nemendur (18 ára og eldri) sem voru að búa sig undir lífið og  kennslan miðaðist við að gera nemendur að góðum borgurum.  Skólinn átti að búa nemendur undir lífið en ekki próftökur og embætti. Með tímanum þróaðist skólaformið og meiri áhersla varð á þróun einstaklingsins.

Í upphafi voru aðalnámsgreinar móðurmál og saga þess lands sem lýðháskólinn var í en einnig var kennd samfélagsfræði, mannkynssaga og bókmenntir, stærðfræði, náttúrufræði og heilsufræði auk skriftar og reikning. Áhersla var einnig á leikfimi. Nemendur bjuggu í skólanum og nemendur og kennarar borðuðu saman og áhersla var lögð á samveru. Námsgreinar breyttust með tímanum en ennþá er mikil áhersla lögð á félagskap og samveru.

## Lýðháskólar á Norðurlöndum

Lýðháskólar spruttu upp í umhverfi Evrópu eftir byltinguna 1830 en 1848 var einveldi aflagt í Danmörku og árið 1849  var sett ný stjórnarskrá. Fram að þeim tíma hafði menntun í Danmörku miðast við aðals- og efnastéttir. 
Fyrsti lýðháskólinn var stofnaður í Rödding á Suður-Jótlandi árið 1946. Danir misstu landsvæðið á Suður-Jótlandi til Þjóðverja eftir Slésvíkurófriðinn 1864 og var Rödding skólinn þá fluttur til Askov. Fyrsti lýðháskólinn var stofnaður í Noregi árið 1864 og í Svíþjóð árið 1868 og Finnlandi 1892. Lýðháskólarnir voru oftast sjálfeignarstofnanir og áhersla á þverfaglegt nám og þroska einstaklinga en engin áhersla á próf.

## Lýðháskólar og lýðháskólahreyfing á Íslandi
Fyrsti boðberi lýðskólahreyfingarinnar á Íslandi var Guðmundur Hjaltason en skóli sem hann stofnaði í Laufási við Eyjafjörð haustið 1883 var fyrsti vísir að lýðháskóla á Íslandi. Sá skóli var fluttur til Akureyrar árið 1884 og rekinn í nokkra vetur en lognaðist útaf vegna fárra nemenda en á  sama svæði var þá einnig nýstofnaður Möðruvallaskóli. Sigurður Þórólfsson rak lýðháskóla 1902-1920 og var skólinn frá árinu 1905 á Hvítárbakka í Borgarfirði og kallaður Hvítárbakkaskólinn. Sigurður hafði sjálfur verið við nám í Askov skólanum 1901-1902 og stofnaði kvöldskóla í Reykjavík með lýðháskólasniði  haustið 1902. Það voru 22 nemendur og var Sigurður eini fastráðni kennarinn. Sigurður flutti árið 1905 að Hvítárbakka og rak þar lýðháskóla til 1920 en seldi þá skólann til hlutafélags. Skólinn var fluttur að Reykholti árið 1931.

## Tenglar
* Bogi Th. Melsteð, ''Um æskuárin og íslenskan lýðháskóla'',Andvari - 1. Tölublað (01.01.1907)
* Jóhann Hannesson, ''Um kirkjulega lýðháskóla'', Kirkjuritið - 9. Tölublað (01.11.1963)
* Heimsókn í Lýðháskólann í Skálholti, Skinfaxi - 3. Tölublað (01.06.1979) bls. 4-9
* Lýðháskólar og landbúnaður Dana, Plógur - 4. tölublað (02.07.1902
* Jón Torfi Jónasson, ''Lýðháskólar á Íslandi í byrjun 20. aldar'', Steinar í Vörðu, 1999 
* Lýðháskólinn í Voss 70 ára
* Lýðháskólar (upplýsingasíða)
* Lýðháskólar. Hugmyndafræði - Saga hér á landi (B.Ed. ritgerð)
Áramótaskaup 2018

**Áramótaskaup 2018** var áramótaskaup sýnt í sjónvarpinu RÚV 31. desember 2018. Efniviður Skaupsins var fjölbreyttur en áberandi var Me too-hreyfingin og þeim kynferðisáreitum sem uppljóstrað var um á árinu.

Leikstjóri var Arnór Pálmi Arnarson og var þetta annað skaupið hans. Höfundar handrits voru þau Ilmur Kristjánsdóttir, Jón Gnarr, Katla Margrét Þorgeirsdóttir, Katrín Halldóra Sigurðardóttir og Sverrir Þór Sverrisson en þau léku líka flest hlutverkin. Með yfirumsjón handrits var Arnór Pálmi Arnarson.

62% landsmanna voru ánægt með skaupið.

## Viðfangsefni
*Það að það hafi rignt óvenju mikið það árið.
*Rakaskemmdir í nýbyggingu ON.
*Skortur á pólsku vinnufólki.
*Flóknar reglur um hvað má taka mikið magn af áfengi tollfrjálst úr fríhöfninni.
*Það að almenningur skilur almennt ekki fréttir af veiðigjöldum, þriðja orkupakkanum og fleiru.
*Falsfrétt um að Laddi væri dáinn.
*Áætluð kaup Icelandair Group á WOW Air sem gengu ekki í gegn.
*Höfundaréttarvarin strá og framkvæmdir á bragganum við Nauthólsveg sem fór langt fram úr áætluðum kostnaði.
*Bílstjóri gleymdi mikið fatlaðri konu í bíl á meðan hann fór í kaffipásu.
*Þegar Vodafone fór að heita Sýn á reikningum í heimabankanum.
*Mikil aukning á kynjaveislum, veislum þar sem foreldrar tilkynna um kyn barnsins og fjölbreyttar útfærslur á þeim.
*Matasendingar koma með drónum. 
*Samkynhneigiðir meiga ekki gefa blóð.
*Fólk að fá sér húðflúr með alskonar lífsspeki og áminningum.
*Mikil kynferðisleg áreitni yfirmanna hjá Orkuveitu Reykjavíkur.
*Kæra á Sigur Rós vegna ógreiddra skatta, vangreiðslur hljómsveitarinnar til Hörpu og ásakanir um kynferðislega áreitni á hendur Orra Pál Dýrasyni.
*Kostnaður við Vaðlaheiðargöng fóru langt fram úr áætluðum kostnaði.
*Samræður Sigmundar Davíðs, Bergþórs, Ólafs, Gunnars, Karls og Önnu Kolbrúnar nást á segulband og úr verða klaustursupptökur.
Annað sem gert var grín að var Steingrímur J. Sigfússon, Pia Kjærsgaard, Krakkafréttir, Skúli Mogensen, Lof mér að falla. Eyþór L. Arnalds, Borgarlínan, sjónvarpsþátturinn Fjölskyldan, Flateyjargátan, ketó, Rúrik, kvikmyndin Kona fer í stríð, Katrín Jakobsdóttir, Dagur B. Eggertsson og Sigga Kling.

## Lög
### Frumsamin
*Eru hommar kannski menn - Magnús Þór Sigmundsson.
*Næsta (lokalagið) - Kristinn Óli Haraldsson, Jóhannes Damian Patreksson, Kolbeinn Veinsson, Guðrún Ýr Eyfjörð Jóhannesdóttir.

### Lög með nýjum texta
*Rigning allt árið aka. Ain't No Sunshine - Bill Withey
*Vínmagn í tollinum aka. Piparkökusöngurinn - Christian Hartman, Thorbjörn Egner , Baka piparkökur
*Sigurrósarlagið aka. Tíu litlir negrastrákar

## Heimildir
Háteigsvegur

**Háteigsvegur** er gata í Rauðarárholti kennd við býlið Háteig. Háteigskirkja stendur við Háteigsveg og einnig kirkja og félagsheimili Óháða safnaðarins nokkru austar. Sjómannaskólinn er við Háteigsveg og hús Kennaraháskóla Íslands. Þar er ennfremur gamall vatnsgeymir. Gatan heitir eftir Háteig, núna númer 36, reist árið 1919.
Steve Bruce

**Stephen Roger Bruce** er enskur knattspyrnustjóri og fyrrum leikmaður. Hann þjálfaði síðast Newcastle United í Ensku úrvalsdeildinni. 

Bruce er fyrrum leikmaður Manchester United og ýmissa annarra liða.
Tröllkonuhlaup

**Tröllkonuhlaup** er lágur foss í Þjórsá, rétt austan Búrfells. Hærri foss Þjófafoss er nokkru sunnar.
Eftir að virkjað var í Þjórsá við Búrfell hefur vatnsrennsli minnkað mikið í fossinn og er hann vatnslaus á veturna.

## Saga um tröllkonurnar
Það finnist í sögu af Gissuri í Botnum: "Þessar stillur er sagt að tröllkonan úr Búrfelli hafi sett í Þjórsá svo að hún þyrfti ekki að væta sig í fæturna er hún fór að finna systur sína (í Bjólfelli efst á Rangárvöllum) og stokkið þar yfir í þrem hlaupum. Heita nú klettir þessir  síðan þá Tröllkonuhlaup."

## Tilvísanir


## Tenglar
*Nat.is - Tröllkonuhlaup 
* Rennslið minnkar meira um Þjófafoss og Tröllkonuhlaup (Kristján Már Unnarsson, visir.is, 25. júní 2018)
Þjófafoss

**Þjófafoss**  er foss í Þjórsá, við Merkurhraun og austur af Búrfelli. Tröllkonuhlaup eru rétt austan Þjófafoss. Nafnið er tilkomið af því að þjófum var drekkt þar. Fossinn er um 11 m hár. Gljúfur Þjórsár neðan við fossinn er grafið niður í  Tungnárhraunin, sem þarna mynda þykkan hraunastafla. Sjá má fjögur þeirra í suðurvegg gljúfursins. Neðst er Þjórsárhraunið mikla, þá koma Sigölduhraun og D-hraunið svokallaða en efst er Búrfellshraun. Undir fossinum bulla blátærar lindir fram undan hraununum um 100 l/s. Þegar rennsli er lítið í Þjórsá er fossinn nánast þurr þar sem allt vatnið fer þá um aðfærslugöng Búrfellsvirkjunar en skilar sér aftur í Þjórsá um farveg Fossár neðan við Þjófafoss.

## Tenglar
* South.is Þjófafoss
Klébergslaug

**Klébergslaug** er sundlaug á Kjalarnesi í nágrenni við Klébergsskóla. Sundlaugin er útilaug sem var opnuð árið 1998.
Árbæjarlaug

**Árbæjarlaug** er sundlaug í Árbæjarhverfi í Reykjavík. Sundlaugin er gegnt Fylkisvellinum í nágrenni við Árbæjarskóla. Árbæjarlaug er með 25 metra útilaug og 10 metra innilaug auk heitra potta, vaðlaugar og rennibrauta. Sundlaugin var opnuð árið 1994.
Breiðholtslaug

**Breiðholtslaug** er sundlaug í Breiðholti. Sundlaugin er við Gerðuberg í nágrenni við Fjölbrautarskólann í Breiðholti og Fellaskóla og til að byrja með var hún eingöngu skólasundlaug. Leiknisvöllurinn stendur við laugina. Aðallaugin, sem er 25 metra útilaug, var opnuð árið 1981.
Reynisvatn

**Reynisvatn** er lítið stöðuvatn í Reykjavík, staðsett austan við Grafarholt, á Reynisvatnsheiði ofan við Úlfarsárdal.Vatnið hefur verið notað fyrir sleppiveiði, þar sem bæði regnbogasilungi og laxi  hafa verið sleppt þar.

Vatnið er umkringt náttúrulegu grónu landslagi og hefur verið notað í útivist og veiðar. Rannsóknir hafa verið gerðar á lífríki þess, meðal annars í tengslum við sleppingu fiska og vistfræðileg áhrif þess.

Reynisvatn er eitt af þeim vötnum á höfuðborgarsvæðinu þar sem stunduð hefur verið veiði, auk þess sem það hefur verið nýtt í fræðilegu og vistfræðilegu samhengi.
Sjóminjasafnið í Reykjavík

**Sjóminjasafnið í Reykjavík** er sjóminjasafn á Grandagarði við Reykjavíkurhöfn. Það er eitt fimm safna sem heyra undir Borgarsögusafn Reykjavíkur frá 2014. Safnið var formlega stofnað 30. nóvember 2004 en undirbúningur hafði þá staðið frá 2001.

## Tenglar
*Heimasíða
Hólmsheiði

**Hólmsheiði** er heiði og stórt útivistarsvæði austan við Reykjavík og Rauðavatn. Hólmsá rennur sunnan við heiðina milli Nátthagavatns og Elliðavatns. Fangelsið á Hólmsheiði er á heiðinni. Þar hefur verið umtalsverð skógrækt og heiðin verið skilgreind sem hluti af græna treflinum umhverfis Höfuðborgarsvæðið.
Hvítkál

**Hvítkál** (Fræðiheiti *Brassica oleracea var. capitata*)  er tvíær jurt sem er ræktuð sem einær  matjurt og ein algengasta og mest ræktaða káltegundin. Hvítkál er  náskylt káltegundum svo sem rauðkáli, blöðrukáli, rósakáli, blómkáli og spergilkáli og einnig mustarði, piparrót og karsa. 
Höfuðkál er safnheiti fyrir ræktunarafbrigði af  Brassica oleraceae var. capitata en til þeirra teljast eftirfarandi kálafbrigði: 
* hvítkál (Brassica oleracea var. capitata f. alba)
* rauðkál (Brassica oleracea var. capitata f. rubra) 
* blöðrukál (Brassica oleracea var. sabauda)
* toppkál (Brassica oleracea var. capitata elliptica).

Hvítkál er matreitt á ýmsan hátt og oft soðið í súpur eða notað í hrásalat. Hvítkál er einnig súrsað eða gerjað og búið til súrkál.

## Tenglar
* Kál - brakandi og ferskt(Vilmundur Hansen, Bændablaðið, 28. ágúst 2017)
* Hvítkál (islenskt.is)
Blöðrukál

**Blöðrukál** (*Brassica oleracea var. sabauda*) eða savoy kál  er káltegund sem er náskyld hvítkáli og grænkáli.
Goðahneta

**Goðahneta** (fræðiheiti *Macadamia*) eða **goðahnetutré** er ættkvísl sem inniheldur fjórar trjátegundir. Það eru sígrænt tré af silfurtrjáaætt. Goðahnetutré  eru ræktuð vegna ljúffengra fræja og er olía einnig unnin úr fræjunum. Goðahneta er einnig nefnd queensland-hneta því goðahnetutré eru upprunnin í Austur-Ástralíu.

## Tengill
* Goðahnetur eru dýrustu hnetur í heimi (Bændablaðið 11. maí 2020)
Kvekarar

**Kvekarar** eða **hryllingsmenn** eru kristin kirkjudeild sem formlega heitir **Vinasamfélagið** eða **Vinakirkjan**. Hluti af hugmyndafræði kvekara gengur út á að Guð sé í öllum mönnum og tali beint til þeirra. Þess vegna sé óþarfi að hafa presta eða guðsþjónustur sem milliliði. Í kirkjusamkomum kvekara er því öllum leyft að taka til máls eftir því sem „hið innra ljós“ þeirra segir til um.

## Söguágrip
Stofnandi kvekarahreyfingarinnar var George Fox (1624–1691), sonur vefara í Leicestershire í Englandi. Fox hóf 23 ára gamall að predika gegn því sem hann taldi andlega deyfð ensku biskupakirkjunnar. Hann lagði áherslu á iðrun og leit að sannleikanum og í kringum predikanir hans spratt brátt upp söfnuður sem varð grunnurinn að Vinasambandi kvekara (e. *Religious Society of Friends*).

Nafnið „kvekari“ (dregið af orðinu *quake,* sem merkir að skjálfa) kom til þar sem meðlimir hreyfingarinnar þóttu oft skjálfa af geðshræringu þegar þeir vörðu skoðanir sínar og þar sem George Fox sagði eitt sinn þegar hann var kallaður fyrir dómara: „Skjálfið fyrir Guðs dómi.“

Kvekarahreyfingin óx ört undir leiðsögn Fox og meðlimir hennar voru orðnir um 50.000 þegar hann lést árið 1691. Hreyfingin varð þó um margt illa séð í bresku samfélagi þar sem meðlimir hennar neituðu að gegna herþjónustu og sverja stjórninni hollustueiði. Annar af fyrstu leiðtogum kvekarahreyfingarinnar var William Penn, sem hlaut árið 1681 stóra landspildu í Ameríku að gjöf frá Karli 2. Englandskonungi þar sem nú er fylkið Pennsylvanía í Bandaríkjunum. Árið 1682 úthlutaði Penn kvekurum svæði til landnáms í nýlendunni. Margir kvekarar fluttust þannig búferlum til Ameríku og áttu eftir að hafa veruleg áhrif á lagasetningu og kennsluaðferðir í Pennsylvaníu með áherslu sinni á friðarhyggju og líknarmál. Kvekarar áttu meðal annars mikinn þátt í því að Pennsylvanía varð fyrsta fylki Bandaríkjanna sem bannaði þrælahald með lögum árið 1780, á meðan frelsisstríð Bandaríkjanna geisaði enn.

Þegar Bandaríkin gengu inn í fyrri heimsstyrjöldina árið 1917 báðust kvekarar undan herkvaðningu stjórnarinnar. Rufus Jones, stofnandi kvekarasamtakanna American Friends Service Committee, fékk því framgengt að bandarískir kvekarar voru að endingu undanþegnir herþjónustu og fengu þess í stað að gegna margvíslegu hjálparstarfi í tengslum við stríðið. Eftir lok stríðsins tóku bandarískir kvekarar meðal annars þátt í að endurreisa 1666 frönsk þorp sem höfðu verið lögð í rúst, leituðu uppi fjölskyldur þýskra herfanga og tóku að sér munaðarlaus þýsk börn. Kvekarar héldu áfram líknarstarfi í Evrópu á millistríðsárunum, meðal annars með því að hlúa að særðum hermönnum í spænsku borgarastyrjöldinni og reyna að bæta kjör þýskra gyðinga eftir að gyðingaofsóknir nasista hófust í Þýskalandi.

Kvekarar hlutu friðarverðlaun Nóbels árið 1947, á 300 ára afmæli trúarhreyfingarinnar. Tvö helstu félög kvekara í Bandaríkjunum og Bretlandi, American Friends Service Committee og Friends Service Council, tóku við verðlaununum fyrir hönd kvekara.

## Tilvísanir
Listi yfir kartöflusjúkdóma og skemmdir

Þetta er listi yfir sjúkdóma og skemmdir í kartöflum.

## Bakteríusjúkdómar

## Sveppasjúkdómar

## Vírussjúkdómar

## [[Þráðormar]]

## Phytoplasmal diseases

## Ýmsir sjúkdómar og skemmdir

## Tilvísanir

* Common Names of Diseases, The American Phytopathological Society
* Potato Diseases (Fact Sheets and Information Bulletins), The Cornell Plant Pathology Vegetable Disease Web Page

## Ytri tenglar
*
Rauðkál

**Rauðkál** (Fræðiheiti *Brassica oleracea var. capitata f. rubra*) er káltegund sem  telst til höfuðkáls eins og hvítkál og er afar líkt hvítkáli.  Helsti munurinn á  rauðkáli og hvítkáli er litur blaðanna, á rauðkáli eru þau rauð eða blárauð, bæði ytri og innri blöðin en ljósgræn  á hvítkáli. Rauðkál þekkist ekki villt. Uppruni þess er svæðið í kringum Miðjarðarhaf og þaðan barst það til Rússlands  og frá Rússlandi til Evrópu. Rauðkál er seinsprottið og gerir meiri hitakröfur en hvítkál.
Litur rauðkáls fer eftir sýrustigi jarðvegs, verður rauðara eftir því sem jarðvegur er súrari. Rauðkál er vanalega soðið með ediki til að varðveita rauðan lit blaðanna. Rauðkálssafa má nota sem einfaldan mæli til að mæla sýrustig.
Stólparót

**Stólparót** er tegund af rót þar sem rótin vex oftast beint niður í jörð en hliðarangar greinast á ská út frá henni. Andstæðan við stólparót er trefjarót en slík rót er úr mörgum álíka gildum rótaröngum, sem greinast í allar áttir.

## Tengill
* Plöntuvefurinn - Rót
Trefjarót

**Trefjarót** er gerð af rót á plöntu sem greinist í marga tiltölulega granna hluta niður af stönglinum. Trefjarót er andstæðan við stólparót. Einkímblöðungar og byrkningar hafa trefjarót.
## Tengill
* Plöntuvefurinn - Rót
Brest (Frakklandi)

**Brest** er borg í sýslunni Finistère í Bretagne í Vestur-Frakklandi. Íbúar eru um 140.000 (2017. ). Sögulegur kastali er í Brest og þar er mikilvæg höfn.
Brest (Hvíta-Rússlandi)

**Brest** er borg í Hvíta-Rússlandi við landamærin Póllands með um 350.000 íbúa (2019). Hún er höfuðstaður samnefnds héraðs. Borgin var hluti af konungsdæmi Póllands frá 1020 til 1319, svo Stórfurstadæminu Litáen og varð hluti af Pólsk-litáíska samveldinu árið 1569. Undir stjórn Rússlands hét borgin **Brest-Litovsk** en það var frá lok 19. aldar fram á 20. öld.

Brest-Litovsk-samningurinn í fyrri heimsstyrjöldinni var undirritaður þar.
649

**649** (DCXLIX í rómverskum tölum) var 49. ár 7. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu. 

## Atburðir
* 19. janúar - Tíbetska konungsríkið Kútsjar gafst upp fyrir herjum Tangveldisins.
* 20. janúar - Kindasvind konungur Vísigota á Spáni gerði Rekkesvind son sinn að meðkonungi.
* Stríð Araba og Býsantíum: Arabískar hersveitir undir stjórn Abdullah ibn Saad lögðu Kýpur undir sig eftur stytt umsátur og rændu eyjuna.
* 5. júlí - Marteinn 1. tók við páfadómi eftir lát Þeódórs 1.
* 15. júlí - Gaozong varð keisari Tangveldisins eftir lát Taizong.
* Konstans 2. skipaði exarkinum Ólympíosi í Ravenna að handtaka Martein 1. páfa þar sem kjör hans hefði ekki verið samþykkt af keisaranum. Ólympíos reyndi að fá biskupana í Róm í lið með sér án árangurs.
* Kōtoku Japanskeisari sakaði ráðherrann Soga no Kurayamada um svik. Hann framdi sjálfsmorð í hofinu Yamada-dera. Fjölskylda hans framdi líka sjálfsmorð og aðrir ættingjar voru í kjölfarið handteknir og líflátnir.
Landakotsskóli

**Landakotsskóli** er einkarekinn grunnskóli fyrir nemendur í 1.-10. bekk. Skólinn er til húsa að Túngötu 15 við Landakotstún í Vesturbæ Reykjavíkur. 

Skólinn tók til starfa árið 1896 og er einn elsti grunnskóli landsins. Skólinn var rekinn af Kaþólsku kirkjunni til ársins 2005 en er nú rekinn sem sjálfseignarstofnun undir sjálfstæðri stjórn.

Eftir aldamót kom upp hneykslismál varðandi skólann þegar nemendur stigu fram og ásökuðu skólastjóra og kennara um kynferðislega misnotkun.

## Þekktir nemendur
Vigdís Finnbogadóttir

## Tilvísanir
Rikksjó

**Rikksjó** (á ensku  rickshaw) er tvíhjóla léttivagn sem dreginn er af manni. Í léttivagninum er sæti fyrir einn eða fleiri farþega. Oftast er hönnun rikksjó þannig að milli tveggja stórra hjóla er sæti með skemil og tvær langar stangir  vísa fram. Sá sem dregur rikksjó heldur í stangirnar og togar léttivagninn áfram um leið og hann gengur eða hleypur. Síðustu ár hafa rafknúnir léttavagnar komið fram sem farartæki í borgum. 

Rikkjó komu fyrst fram í indverskum borgum 1880 og urðu vinsæl farartæki yfirstéttar og tæki til að flytja vörur innan þéttbýlla borga. Rikksjóar voru bannaðir í Kína þegar Maó komst þar til valda þar sem þeir þóttu tákn um arðrán og kúgun yfirstéttar. Árið  1929 komu komu  hjólarikkjóar (hjólataxar) fyrst  fram í Singapúr en notkun þeirra breiddist út og þeir urðu svo útbreiddir í Indlandi að um 1950 voru fleiri hjólaríkksjóar þar í notkun en þeir sem voru dregnir áfram af handafli.  Rikksjóar eru mjög algengir í borgum í Bangladesh og Indlandi og þá sérstaklega í borginni Dhaka og er rekstur þeirra og smíði mikilvæg atvinnugrein.

## Tilvísanir
Zinedine Zidane

**Zinedine Yazid Zidane** (á arabísku:زين الدين زيدان اليزيد - *Zin ad-Din Yazid Zidan*) oft kallaður *Zizou, ZZ eða Yaz*) er franskur fyrrum knattspyrnumaður og knattspyrnuþjálfari. 

## Uppvöxtur og ungmennaferill
Zidane fæddist  23. júní 1972 í La Castellanehverfinu í Marseille, í Suður-Frakklandi. Báðir foreldrar Zidane eru ættaðir frá Alsír af kabylsku berbafólki. Foreldrar hans, Smaïl og Malika, fluttu til París frá Aguemoune frá bi Kabylia í norðurhluta Alsír árið 1953, áður en alsírska stríðið byrjaði. Um 1960 flutti fjölskyldan í norðurhluta Marseille í úthvherfi sem heitir La Castellane. Hann var yngstur af fimm systkinum. Pabbi hans vann á næturvöktum í íbúðarblokk, meðan móðir hans var heima. Fjölskyldan hafði það gott miðað við aðstæður, í hverfi Marseille sem var þekkt fyrir glæpi og atvinnuleysi.

Það var í Castellane sem Zidane, þá fimm ára gamall, fór fyrst að spila fótbolta við hina krakkana í hverfinu. Í júlí 2011 nefndi Zidane fyrrverandi Marseille leikmennina Blaž Slišković, Enzo Francescoli og Jean-Pierre Papin sem sínar helstu fyrimyndir í æsku. Tíu ára gamall fór Zidane að spila fótbolta fyrir drengjaliðið US Saint-Henri í hverfinu Castellane. Eftir að hafa spilað með félaginu í hálftannað ár, fór Zidane að leika með SO Septèmes-les-Vallons eftir að þjálfarinn hjá Septèmes, Robert Centenero, sannfærði formanninn að fá Zidane. Zidane spilaði með Septèmes þar til hann var 14 ára gamall en þá hann var valinn til að taka þátt í þriggja daga  fótbóltsskólanum CREPS (Regional Centre for Sports and Physical Education) í Aix-en-Provence, það var einn af fótboltasskólunum sem reknir voru af franska knattspyrnusambandinu. Það var þar sem Jean Varraud leikmaður AS Cannes kom auga á hann og sannfærði formann félagsins um að fá hann til félagsins.

## Knattspyrnutölfræði

## Heimildir
Hólmsá

**Hólmsá** getur átt við um
* Hólmsá (Reykjavík) sem rennur í Elliðavatn.
* Hólmsá (Skaftárhreppi) sem rennur frá Hólmsárlóni að Leirá austan við Mýrdalsjökul
* Hólmsá (Hornafirði) sem rennur úr Fláajökli við Hornafjörð
ICN Business School

**ICN Business School** er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í La Défense, Berlín, Nürnberg og Nancy. Hann er stofnaður 1905. Árið 2019, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 54. sæti á heimsvísu skv. The Financial Times. ICN býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 15 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Nicolas Thévenin (Franska kaþólska erkibiskupinn) og Masséré Touré (Stjórnmálamenn Fílabeinsstrandarinnar).

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Nancy

**Nancy** er borg í Lorraine í Frakklandi. Þar búa um 104.000 manns (2017).

## Menntun
* ICN Business School
Hólmsá (Skaftárhreppi)

**Hólmsá** er lindá sem á upptök sín í Hólmsárbotnum, austan við Mýrdalsjökul í Skaftárhreppi, og rennur um Hólmsárlón og framhjá Einhyrningi og Atley þar til hún sameinast Leirá sem rennur út í Kúðafljót. Í ánni eru margir hólmar þar sem helsingi hefur orpið frá 1999. 

Hugmyndir um ýmsar útfærslur af Hólmsárvirkjun hafa verið lagðar fram en tillagan féll í verndarflokk Rammaáætlunar 2013 og í kjölfarið hófst undirbúningur að friðlýsingu vatnasviðs árinnar.
Aix-en-Provence

**Aix-en-Provence** er borg í Provence-Alpes-Côte d'Azur í Suður-Frakklandi. Hún er 30 km norður af Marseille og er með um 143.000 íbúa sem kallaðir eru *Aixois*. Borgin er háskólaborg og er þekkt fyrir marga gosbrunni. Borgin rekur sögu sína til Rómverja.

Aix-en-Provence-Place de la Mairie.jpg
Aix-en-Provence 2013.JPG
Aix-en-Provence Cathedrale Saint-Sauveur 1 20061227.jpg
Hoteldeville-aix.JPG
Viaplay

**Viaplay** er streymisveita sem Viaplay Group í Stokkhólmi rekur. Hún hóf starfsemi á Norðurlöndum og hefur breiðst út til m.a. í Eystrasaltslanda, Póllands og Bandaríkjanna. Veitan býður upp á kvikmyndir, þætti, barnaefni og íþróttir.

Veitan var stofnuð árið 2007, árið 2016 var gefið út fyrsta frumsamda efni þar og vorið 2020 opnaði Viaplay á Íslandi. Í lok árs voru 8% íslenskra heimila áskrifendur að veitunni. og ári eftir um 29%  Árið 2023 tryggði Sýn sér einkarétt á sýningum Viaplay á Íslandi. 

## Íþróttir
Viaplay sýnir frá íþróttaviðburðum, knattspyrnuleikjum í Skandinavíu, í þýsku Bundesliga, Meistaradeild Evrópu og fleira. Veitan tryggði sér árið 2021 sýningarrétt Íslenska karlalandsliðsins frá 2022-2028.  Aðrar íþróttir eru m.a. Formúla 1, íshokkí, píla, hafnabolti og blandaðar bardagaíþróttir.

## Tengill
*Viaplay Ísland

## Tilvísanir