open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gagnkynhneigðarhyggja

**Gagnkynhneigðarhyggja** (enska: *heterosexism*) vísar til hugmyndakerfis sem, hvort sem það er meðvitað eða ómeðvitað, gerir ráð fyrir og setur gagnkynhneigt fólk ofar öðrum einstaklingum með ólíkar kynhneigðir. Slík hyggja getur komið fram hjá einstaklingum, stofnunum og samfélögum. Eitt helsta einkenni gagnkynhneigðarhyggju er sú hugmynd að gagnkynhneigð og þeir sem eru gagnkynhneigðir séu sjálfsagðari, æskilegri og virðingarverðari en aðrir. Afleiðingin er oft kerfisbundin andúð eða vanvirðing gagnvart fólki sem ekki er gagnkynhneigt (hinsegin), sem getur verið bæði meðvituð og ómeðvituð. Birtingarmyndir gagnkynhneigðarhyggju eru fjölbreyttar og sjást víða í samfélaginu. Þær geta birst í daglegri orðræðu, fjölmiðlum, trúarbrögðum, tónlist, kvikmyndum, skemmtiefni, leikföngum barna, kennsluefni og auglýsingum. Einnig getur hún komið fram sem skilningsleysi gagnkynhneigðra á reynsluheimi hinsegin einstaklinga t.d. í formi óþægilegra spurninga eða orðalags sem gerir ráð fyrir gagnkynhneigð.

Gagnkynhneigðarhyggja felur í sér þá forsendu að allir séu gagnkynhneigðir nema annað sé sérstaklega tekið fram. Þessi afstaða stuðlar að því að jaðarsetja fólk með aðrar kynhneigðir. Þar sem gagnkynhneigð er talin „normið“ (það sem er talið eðlilegt eða viðurkennt, samfélagslegur staðall) í samfélaginu þá fá gagnkynhneigðir ákveðin forréttindi og völd sem öðrum er neitað um. Þetta leiðir til þess að fólk sem ekki er gagnkynhneigt upplifir, meðvitaða eða ómeðvitaða, kerfisbundna andúð í garð þeirra.

## Áhrif á hinsegin fólk
Í rannsókn frá 2014, sem kannaði upplifun hinsegin starfsfólks hjá Reykjavíkurborg, komu fram fjórar algengar birtingarmyndir gagnkynhneigðarhyggju.

Í fyrsta lagi þurfa hinsegin einstaklingar oft að „koma út úr skápnum“ á vinnustaðnum, þar sem almennt er gert ráð fyrir gagnkynhneigð nema annað sé upplýst, en gagnkynhneigðir þurfa sjaldan að tilkynna sína kynhneigð þar sem hún er talin sjálfgefin.

Í öðru lagi er hinsegin fólk oft gert að málsvara eða talsmönnum allra hinsegin málefna, jafnvel þótt það óski þess ekki. Það upplifir að þurfa að réttlæta eða útskýra tilvist hinsegin fólks fyrir öðrum, sem ýtir undir þá hugmynd að hinsegin fólk sé einhvers konar einsleit heild sem þurfi sérstakar röksemdir fyrir tilvist sinni.

Í þriðja lagi þarf hinsegin fólk oft að svara uppáþrengjandi spurningum um einkalíf sitt, eins og „Hvenær vissir þú að þú værir hinsegin?“, sem þætti einkennilegt að spyrja gagnkynhneigðan einstakling. Slíkar spurningar eru dæmi um hvernig það er talið eðlilegt að spyrja hinsegin einstaklinga spurninga sem væru óviðeigandi gagnvart gagnkynhneigðum (eða sís einstaklingi).

Að lokum upplifir hinsegin fólk stundum að gagnkynhneigðum þyki óþægilegt eða þeir forðist að ræða um einkalíf þeirra. Þessi skortur á samskiptum eða þöggun er skaðleg þar sem hún einangrar hinsegin einstaklinga, og getur gefið til kynna að það að vera ekki gagnkynhneigður, eða hinsegin, á annan hátt sé eitthvað sem ber að skammast sín fyrir eða sé óæskilegt.

## Tilvísanir
Heklugos árið 1845

Þann 2. september 1845 hófst gos í Heklu. Gosið stóð í um 7 mánuði og endaði það 16. mars 1846. Lítill skaði varð miðað við mörg fyrri gos en búfénaður varð eitthvað fyrir skaða af völdum ösku. Aska dreifðist víða; mikið öskufall varð í Skaftártungu og á Síðu. Öskunar varð vart á skipum við Færeyjar og Hjaltlandseyjar . Bærinn á Næfurholt nálægt Heklu var fluttur vegna hrauns. 

## Tenglar
*  The 1845–46 and 1766–68 eruptions at Hekla volcano: Tímaritið Jökull 2021
* Um Heklugosið 1845-46 -  Náttúrufræðistofnun.
*Tephrabase.org

## Tilvísanir
Mánáreyjar

**Mánáreyjar** eru tvær eyjar um 10 km norður af Tjörnesi við Ísland. Eyjarnar heita Háey (sú minni og hærri) og Lágey (sú stærri). Í eyjunum er mikið fuglalíf, meðal annars stórt lundavarp. 

Á Háey er viti, Mánáreyjaviti, sem er hvítur steyptur turn, 4 metrar á hæð með ljóseinkennið Fl W 10s (hvítt blikkljós á 10 sekúndna fresti).

Á Lágey er skipbrotsmannaskýli sem var komið þar fyrir árið 1997.

## Tilvísanir
Heklugos árið 1636

Þann 8. maí 1636 hófst eldgos í Heklu. Það stóð í rúmt ár og varð skaði á búfénaði í sveitum nærri fjallinu.  

## Tengill
* Tephrabase.org

## Tilvísanir
Leópold 2.

**Leópold 2.** getur átt við eftirfarandi:

* Leópold 2. keisara hins Heilaga rómverska ríkis (1747–1792) 
* Leópold 2. konung Belgíu (1835–1909)
Heklugos árið 1597

Eldgos hófst í Heklu 3. janúar árið 1597. Það stóð í um hálft ár og olli ekki miklu tjóni. Margir logar sáust á fjallinu samtímis.  Gjóska og aska féll til suðausturs og síðar norður og austur. 

## Tilvísanir
Retinól

**Retinól** er eitt form af A-vítamíni og er afar þekkt innihaldsefni sem vinnur vel á öldrunareinkennum húðarinnar. Retinól er afar áhrifaríkt og virkt innihaldsefni sem finnst í snyrtivörum í dag til að draga úr öldrunareinkennum og vernda húðina gegn þeim.

## Heimildir
Stríð Ísraels og Írans

**Stríð Ísraels og Írans** eða **tólf daga stríðið** hófst þann 13. júní 2025 þegar Ísrael hóf skyndilegar loftárásir á hernaðarskotmörk og kjarnorkumiðstöðvar í Íran. Íranskir herforingjar og kjarnorkuvísindamenn voru ráðnir af dögum. Íran svaraði með loftskeyta- og drónaárásum á Ísrael. 

Ísrael og Íran hafa átt fjandsamleg samskipti í áratugi, eða frá írönsku byltingunni 1979. Frá 2023 hafði Ísrael gert árásir á Hamas og Hezbollah, sem Íran hefur stutt gegn Ísrael. Íran og Ísrael skiptust á flugskeytum árið 2024 tengt þeim átökum.

Þann 22. júní blönduðu Bandaríkin sér beint inn í stríðið er flugher þess gerði loftárásir á þrjár kjarnorkurannsóknarstöðvar Írans með B-2 Spirit-sprengjuflugvélum og flugskeytum sem skotið var frá kafbátum. Aðgerðin var kölluð *Miðnæturhamarinn* 

Þann 24. júní sömdu ríkin um vopnahlé. Stuttu seinna sökuðu Ísraelar Írani um að hafa brotið vopnahléið og hétu því að bregðast við. Hins vegar ásakaði síðar Donald Trump, forseti Bandaríkjanna, bæði ríkin um að hafa rofið vopnahléið í harðorðri yfirlýsingu. Seinna um daginn staðfestu bæði ríki að þau ætluðu að virða vopnahléið.

Yfir 1.000 Íranir létust í stríðinu  og rúmlega 30 í Ísrael. 
## Tilvísanir
Kjarnorkuveldi

**Kjarnorkuveldi** er ríki sem býr yfir kjarnavopnum. Almennt er talið að níu fullvalda ríki búi yfir kjarnavopnum, þótt aðeins átta þeirra hafi formlega viðurkennt slíkt. Fimm fastaríki Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna eru talin vera eiginleg „kjarnorkuríki“ (*nuclear weapon states*) samkvæmt Samningi um bann við útbreiðslu kjarnavopna. Þetta eru ríkin (í röð eftir fjölda kjarnavopna) Bandaríkin, Rússland (arftaki Sovétríkjanna), Bretland, Frakkland, og Alþýðulýðveldið Kína.

Önnur ríki sem hafa lýst yfir kjarnavopnaeign eru Indland, Pakistan og Norður-Kórea. Samningurinn gekk í gildi árið 1970 og þessi þrjú ríki eru ekki aðilar að honum. Þau hafa því gert kjarnorkutilraunir. Norður-Kórea var áður aðili að samningnum, en dró sig úr honum árið 2003.

Ísrael er almennt talið búa yfir kjarnavopnum, en viðurkennir það ekki formlega. Ísrael er talið búa yfir milli 90 og 300 kjarnaoddum. Ein ástæða fyrir kjarnorkutvíræðni Ísraels er að njóta fælingarmáttar þess án þess að skapa með því flækjustig í alþjóðatengslum.

Ríki sem hafa áður átt kjarnavopn eru Suður-Afríka, sem lagði niður kjarnorkuáætlun sína þegar það gerðist aðili að samningnum um bann við útbreiðslu kjarnavopna, og fyrrum Sovétlýðveldin Hvíta-Rússland, Kasakstan og Úkraína. Kjarnavopn þessara ríkja hafa verið flutt til Rússlands.

## Tilvísanir
Körfuburkni

**Körfuburkni** (fræðiheiti: Matteuccia struthiopteris) er tegund burkna sem hefur útbreiðslu á norðurhveli. Hann getur orðið um metri á hæð og fjölgar sér með rótarskotum. 

## Tengill
* Körfuburkni - Lystigarður Akureyrar

## Tilvísanir
Ármann (körfuknattleikur kvenna)

**Kvennalið Ármanns í körfuknattleik** er hluti af Glímufélaginu Ármanni. Körfuknattleiksdeild Ármanns var stofnuð árið 1952 og kvennalið félagsins tók þátt í fyrsta Íslandsmóti kvenna og varð Íslandsmeistari það ár. Það varð að auki Íslandsmeistari árin 1959 og 1960.

## Saga
Ármann vann fyrsta Íslandsmeistaratitil kvenna árið 1953 og bætti við tveimur titlum árin 1959 og 1960. Eftir öfluga byrjun fjaraði undan starfinu næstu árin og telfdi liðið ekki alltaf fram meistaraflokki kvenna.

Árið 2009 höfðu leikmennirnir, sem voru óánægðir með lélega æfingaaðstöðu og skort á æfingatíma frá félaginu, samband við Ungmennafélagið Stjörnuna og spurðu hvort stjórnin þar hefði áhuga á að stofna kvennalið. Stjórn Stjörnunnar tók jákvætt í það, þar sem félagið hafði án árangurs reynt að stofna kvennalið í nokkur ár, og að lokum skiptu allir 14 leikmenn Ármanns yfir til að mynda fyrsta kvennalið Stjörnunnar. Ármann tefldi ekki fram liði aftur fyrr en tímabilið 2017–2018[4] þegar liðið tapaði öllum 24 leikjum sínum í 1. deild kvenna. Í maí 2020 sneri liðið aftur til 1. deildar kvenna í fyrsta skipti síðan 2018. Þann 15. mars 2022 vann liðið meistaratitilinn í 1. deild kvenna, sinn fyrsta titil í 62 ár, eftir að hafa unnið 18 af 20 leikjum, þar af 15 í röð til að klára tímabilið.

Í mars 2025 komst Ármann upp í Úrvalsdeild kvenna í fyrsta skipti í 65 ár.

## Titlar
***[[Úrvalsdeild kvenna í körfuknattleik|Íslandsmeistarar]]**: 1953, 1959, 1960
***[[1. deild kvenna í körfuknattleik|1. deild kvenna]]**: 2022, 2025

## Tilvísanir
Þýska flugmóðurskipið Graf Zeppelin

**Þýska flugmóðurskipið ''Graf Zeppelin*** var fyrsta og eina [[flugmóðurskip]] Þjóðverja í [[Seinni heimstyrjöldin|seinni heimstyrjöldinni]]. Skipið átti að hafa 42 [[Orrustuflugvél|orrustuflugvélar]] og [[Sprengjuflugvél|sprengjuflugvélar]].

Smíði *Graf Zeppelin* hófst 28. desember 1936, þegar kjölur þess var lagður í skipasmíðastöð Deutsche Werke í [[Kiel]]. Skipið, sem var nefnt til heiðurs greifanum [[Ferdinand von Zeppelin]], var sjósett 8. desember 1938 og var 85% fullgert þegar síðari heimsstyrjöldin braust út í september 1939. *Graf Zeppelin'' var aldrei fullklárað og var aldrei formlega tekið í notkun vegna breyttra áherslna þegar leið á stríðið. Þegar Sovéski herinn nálgaðist, sökkti áhöfn skipsins því rétt fyrir utan Stettin í mars 1945. Sovétríkin náðu skipinu á flot í mars 1946 en því var að lokum sökkt í vopnaprófunum norður af Póllandi 17 mánuðum síðar. Flakið fannst af pólsku könnunarskipi í júlí 2006.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Northrop B-2 Spirit

**Northrop B-2 Spirit** er bandarískur sprengjuflugvél sem er hönnuð til að vera torséð á ratsjám svo hún komast óséð í gegnum loftvarnir. Flugvélin var hönnuð af Northrop (seinna Northrop Grumman) með aðstoð frá Boeing, Hughes og Vought og voru 21 vél byggð á árunum 1988 til 2000. Sprengjuvélin getur borið bæði hefðbundar sprengjur og kjarnorkuvopn.

Bandaríski flugherinn hefur nítján B-2 í þjónustu frá og með árinu 2024;  einn eyðilagðist í 2008  og önnur skemmdist í 2022 og var tekin úr notkun. Flugherinn ætlar að nota B-2 vélarnar til ársins 2032, þegar Northrop Grumman B-21 Raider kemur í stað þeirra.

## Tilvísanir
Búfræði

**Búfræði** (e. *agronomy*) er samheiti yfir menntun og þjálfun á verknámsstigi, sem tengist landbúnaði. Sá sem hefur lokið námi í búfræði nefnist búfræðingur og almennt er námið hugsað fyrir verðandi bændur. Meðal helstu greina sem heyra undir búfræði eru jarðvinnsla, fóðurverkun, fóðurfræði, búfjárhald, tré- og járnsmíði, notkun dráttarvéla og vinnuvéla, kornrækt, grasafræði og búrekstur.

## Búfræðikennsla á Íslandi
Torfi Bjarnason rak Ólafsdalsskólann frá 1880 til 1907, en það var fyrsti skipulagði búnaðarskóli Íslands. Árið 1889 var Bændaskólinn á Hvanneyri stofnaður og hann starfar enn sem Landbúnaðarháskóli Íslands. Frá 1883 til 1919 starfaði búnaðarskóli á Eiðum. Árið 1882 var stofnaður búnaðarskóli á Hólum í Hjaltadal, þar sem enn er kennd hestafræði o.fl.

Búfræði eins og hún er kennd á Íslandi er frekar alhliða, þ.e. tekur á flestum sviðum íslensks landbúnaðar. Erlendis er hún gjarnan sérhæfðari og snýst þá t.d. oft annað hvort um jarðrækt eða kvikfjárrækt. 

## Búvísindi
Búvísindi eru háskólamenntun sem byggist á búfræði, en er meira fræðileg en minna verkleg. Þeir sem leggja stund á hana vinna oft seinna við ráðgjöf, t.d. sem ráðunautar. 

## Tenglar
*Landbúnaður
*Landbúnaðarháskóli Íslands
Christian Marclay

**Christian Marclay** (f. 11. janúar 1955) er bandarísk-svissneskur myndlistarmaður og tónlistarmaður sem er einkum þekktur fyrir klippiverk úr hljóði og framsetningu hljóðs í mynd. Hann á bandaríska móður og svissneskan föður, fæddist í Kaliforníu en ólst upp í Genf í Sviss. Hann hefur starfað lengst af á Manhattan í New York-borg og í London. Á 8. áratugnum hóf hann að gera tilraunir með snúningsskífur til að mynda hljóð, á sama tíma og sú aðferð þróaðist hjá hip hop-tónlistarfólki. Hann lærði við myndlistarskóla í bæði Genf og Boston, og hefur nefnt flúxushreyfinguna sem innblástur.

Meðal þekktustu verka Marclays er „Plata án umslags“ frá 1985, hljómplata með klippiverki úr hljóðum sem átti að selja án umslags svo rispur og ryk myndu safnast á hana og verða hluti af verkinu. Annað verk, „The Sound of Silence“, er einfaldlega svarthvít ljósmynd af samnefndri smáskífu Simon og Garfunkel. Árið 2010 vakti hann athygli fyrir „Klukkuna“, 24 tíma vídeóverk þar sem stutt skot úr kvikmyndum þar sem tími kemur fyrir í mynd eða hljóðrás, eru klippt saman þannig að tíminn í myndinni samsvarar rauntíma. Verkið var frumsýnt í White Cube-galleríinu í London. Það vann Gullna ljónið á Feneyjatvíæringnum árið 2011.

## Tilvísanir
Just Mathias Thiele

**Just Mathias Thiele** (13. desember 1795 – 9. nóvember 1874) var danskur rithöfundur, þjóðsagnasafnari og safnstjóri. Hann safnaði dönskum þjóðsögum undir áhrifum frá Grimmbræðrum og gaf út í nokkrum bindum 1818-1823. Í ferð til Rómar 1825 kynntist hann Bertel Thorvaldsen og ritaði tvær ævisögur hans sem komu út í nokkrum bindum 1831-1850 og 1851-1856.

Thiele starfaði sem ritari og bókavörður Konunglegu dönsku listaakademíunnar frá 1825 til 1871, og varð fyrsti safnvörður konunglega danska koparstungusafnsins. Hann starfaði líka sem einkaritari Kristjáns Friðriks frá 1838, en Kristján tók við konungdómi í Danmörku árið eftir.

## Tilvísanir
HMS Prince of Wales (R09)

**HMS ''Prince of Wales*** (R09) er breskt [[flugmóðurskip]] og flaggskip hins [[Konunglegi breski sjóherinn|Konunglega breska sjóhers]]. Skipið er 280 metra langt og mesta breidd þess 73 metrar. Ákveðið var að hefja byggingu þess árið 2007 og þrátt fyrir óvissu sem skapaðist í kjölfar bankahrunsins 2008 þá hófst bygging þess árið 2011. Það var sjósett árið 2017 og afhent breskum yfirvöldum árið 2019.

Flugmóðurskipið kom til Íslands árið 2022 og er stærsta herskip sem komið hefur til landsins. Fram að því var bandaríska flugmóðurskipið [[USS Wasp (CV-18)|USS *Wasp*]], sem kom til Íslands árið 1962, það stærsta en ólíkt *Prince of Wales'' lagðist það ekki að bryggju.

## Tilvísanir
USS Wasp (CV-18)

**USS ''Wasp*** (CV/CVA/CVS-18) var [[flugmóðurskip]] af *Essex*-gerð sem var í þjónustu [[Bandaríski flotinn|bandaríska flotans]] á árunum 1943 til 1972. Skipið átti upprunalega að heita *Oriskany* en var endurskýrt í höfuðið á flugmóðurskipinu [[USS Wasp (CV-7)|USS *Wasp* (CV-7)]] sem var sökkt árið 1942. Eins og mörg systurskip hennar var það tekið úr notkun skömmu eftir lok [[Seinni heimsstyrjöldin|seinni heimsstyrjaldarinnar]] en var nútímavætt og tekið aftur í notkun snemma á sjötta áratugnum.

Á seinni hluta ferils síns var skipið mestmegnis í notkun á [[Atlantshafið|Atlantshafinu]], [[Miðjarðarhafið|Miðjarðarhafinu]] og [[Karabíahafið|Karíbahafinu]]. Það gengdi mikilvægu hlutverki í [[Geimferðastofnun Bandaríkjanna|geimferðaáætlun Bandaríkjanna]] og þjónaði sem björgunarskip fyrir fimm verkefni í [[Gemini-geimferðaáætlunin|Gemini-geimferðaáætluninni]]: Gemini IV, Gemini VI, Gemini VII, Gemini IX og Gemini XII.

Eftir að hafa verið tekið úr notkun var það selt í brotajárn árið 1973.

Skipið kom til Íslands í byrjun júní 1962 og var stærsta herskipið sem hafði heimsótt landið þar til breska flugmóðurskipið [[HMS Prince of Wales (R09)|HMS *Prince of Wales'']] kom til landsins árið 2022.

## Tilvísanir
Lúðvík þýski

**Lúðvík þýski** (806-28. ágúst 876) var konungur í austurhluta Frankaríkis, þar sem nú er Þýskaland. Lúðvík var sonur Lúðvíks guðhrædda Frankakeisara (778-840) og sonarsonur Karlamagnúsar (d. 814). Eftir lát föður síns börðust synir hans um völdin yfir ríki hans, en sættust að lokum á þrískiptingu þess sem var staðfest í Verdun 843. Fékk Lúðvík austurhluta ríkisins. Í Landnámabók er Lúðvík nefndur *Hlöðver Hlöðversson* og sagður keisari „fyrir norðan fjall“ og er þar átt við Alpafjöll.

## Tilvísanir
MSC Virtuosa

***MSC Virtuosa*** er skemmtiferðaskip af *Meraviglia-Plus*-flokki, byggt í Frakklandi árið 2019. Skipið er 181.151 brútt­ót­onn að stærð og 331 metri á lengd. Skipið kom til Íslands árið 2023 og er stærsta skip sem hefur komið til landsins.

## Tilvísanir
Karlhatur

**Karlhatur** er hatur eða fordómar gegn körlum og drengjum. Karlhatur er tilhneiging karla, sem hóps, til að vera gagnrýndir fyrir að vera karlar, frekar en fyrir það sem þeir segja eða gera. Birtingarmyndir karlhatur eru meðal annars kynjamisrétti, kynbundið ofbeldi og kynferðisleg hlutgerving karla.
Mark Webber

**Mark Alan Webber** (f. 27. ágúst 1976) er ástralskur akstursíþróttamaður sem keppti í Formúlu 1 á árunum 2002 til 2013. Á ferli sínum í Formúlu 1 vann hann níu keppnir yfir 12 tímabil. Í þolakstri vann hann FIA World Endurance Championship árið 2015 með Porsche.

Webber byrjaði í Formúlu 1 með Minardi liðinu árið 2002 og náði fimmta sæti í sinni fyrstu keppni á heimavelli í Ástralíu. Hann fór yfir til Jaguar árin 2003 og 2004 en komst fyrr af samning sínum við Jaguar og fór til Williams árið 2005 og náði fyrsta verðlaunapalli sínum með liðinu í Mónakó það ár. Árið 2007 fór hann til Red Bull og var þar til hann hætti árið 2013. Hann vann níu keppnir, náði þrettán ráspólum, 42 verðlaunapöllum og endaði í þriðja sæti í móti ökumanna árin 2010, 2011 og 2013.

Hann hætti í Formúlu 1 eftir 2013 tímabilið og færði sig yfir í þolakstur þar sem hann keppti Í Le Mans Prototype 1 flokknum frá 2014 til 2016. Hann vann FIA World Endurance Championship árið 2015 með Porsche liðinu ásamt ökumönnunum Timo Bernhard og Brendon Hartley. Hann hætti í akstursíþróttum eftir 2016 og hefur starfað í sjónvarpi og sem umboðsmaður ökumanna síðan þá. Hann er núverandi umboðsmaður Oscar Piastri.

## Tilvísanir
Ágúst Pétursson

**Ágúst Metúsalem Pétursson** (29. júní 1921 – 28. júlí 1986) var íslenskur húsgagnasmiður, harmónikkuleikari og lagahöfundur. Hann fæddist í Þistilfirði en lærði svo húsgagnasmíði í Vestmannaeyjum og Reykjavík, þar sem hann starfaði eftir það, lengst af í Gamla Kompaníinu sem síðar varð hluti af GKS Innréttingum. Tónlistarferill Ágústar hófst í Vestmannaeyjum þar sem hann var félagi í söngsveitinni Söngvinir. Í Reykjavík lék hann undir hjá Smárakvartettinum og var í Hljómatríóinu. Hann samdi fjölmörg danslög sem nutu mikilla vinsælda eftir miðja 20. öld, en þekktustu lög hans eru líklega „Þórður sjóari“ og „Æskuminning“ sem Alfreð Clausen söng á hljómplötum frá Íslenzkum tónum. „Æskuminning“ varð í öðru sæti í Danslagakeppni SKT árið 1952.

## Tilvísanir
Ladies Circle

**Lady Circle** er alþjóðlegur kvenfélagsskapur fyrir konur á aldrinum 18 til 45 ára. Samtökin einblína á vinasambönd, leiðtogafærni, samfélagsábyrgð og góðgerðarmál. Lady Circle starfar í yfir 40 löndum og tilheyrir stærra neti samtaka sem kallast **Round Table Family**.

## Tilgangur og gildi
Lady Circle stuðlar að:
* Nýjum vináttusamböndum milli kvenna
* Persónulegri og félagslegri þróun
* Góðgerðastarfi og samfélagslegri virkni
* Alþjóðlegum samskiptum og tengslaneti

Starfsemin felur í sér reglulega félagsfundi, viðburði, styrktarverkefni og alþjóðlegt samstarf. Samtökin eru ekki trúarleg né pólitísk.

## Alþjóðleg uppbygging
Samtökin heyra undir regnhlífarsamtökin **Ladies' Circle International** (LCI), sem samhæfir starfsemi aðildarlanda, heldur alþjóðaráðstefnur og stuðlar að samvinnu milli landa.

## Lady Circle á Íslandi

**Ladies Circle Ísland** (LCÍ) hefur starfað frá 1988 og er fullgildur aðili að Ladies’ Circle International. Ísland tilheyrir norræna svæðinu innan LCI og á virkan þátt í alþjóðastarfi samtakanna.

### Starfsemi á Íslandi
Á Íslandi starfa um 15 deildir víðs vegar um landið.

Félagar funda reglulega, skipuleggja styrktarverkefni og taka þátt í lands- og alþjóðaráðstefnum. Meðal dæma um verkefni má nefna:
* Fjáröflun fyrir barnadeildir sjúkrahúsa
* Fræðslu og vitundarátök um samfélagsmál
* Samstarf við systurfélög Round Table á Íslandi

## Tengd samtök
* Round Table – Ladies Circle er systurfélag Round Table, sem er fyrir karla á aldrinum 20 - 45 ára
* Tangent Club – Fyrir fyrrverandi félaga Lady Circle (45 ára og eldri)
* 41 Club – Fyrir fyrrverandi félaga Round Table

## Ytri tenglar
* Ladies Circle Ísland
* Ladies Circle International

## Heimildir
Harmonikka

**Harmonikka**, **harmónikka** eða **harmóníka** (oft stytt sem **nikka**) er blásturshljóðfæri í kassa með hljómborði, knúið af fýsibelg sem hljóðfæraleikarinn stýrir með höndum. Hljóðið myndast í málmfjöðrum sem takkarnir stýra loftflæðinu til. Harmonikkan er talin vera fundin upp í Þýskalandi á fyrri hluta 19. aldar. Á sama tíma þróaðist konsertínan í Englandi og munnharpan í Frakklandi, en þetta eru helstu tónfjöðurhljóðfærin sem urðu til í Evrópu, undir áhrifum frá kínverskum hljóðfærum eins og sheng. Helstu gerðir harmonikka eru píanónikkur og hnappanikkur, eftir því hvort hljómborðið þar sem laglínan er leikin er eins og á píanói eða með hringlaga hnöppum. Hinn helmingur harmonikkunnar er með hnappa sem mynda bassatóna eða fyrirfram stillta hljóma.

## Tilvísanir
Fljótandi jarðgas

**Fljótandi jarðgas**, einnig þekkt undir ensku skammstöfuninni **LNG** (*liquefied natural gas*), er jarðgas sem hefur verið undirkælt þannig að það er á fljótandi formi.

Fljótandi jarðgas er leið sem notuð er til að flytja jarðgas frá framleiðslusvæðum til markaða, svo sem inn og út úr Bandaríkjunum og öðrum löndum, þar sem jarðgasleiðsluinnviðir eru ekki fyrir hendi. Jarðgasi er komið á fljótandi form með niðurkælingu í um það bil -162 gráður á selsíus, en í því ástandi verður rúmmál vökvans um 600 sinnum minna en gasformsins.

LNG útflutningsstöðvar taka á móti jarðgasi um jarðgasleiðslur, kæla jarðgasið niður í fljótandi form sem dælt er á gríðarstóra undirkælda tanka á sérstökum LNG-skipum sem flytja undirkælda fljótandi jarðgasið til LNG innflutningsstöðva.

Í LNG innflutningsstöðvum er fljótandi jarðgasið losað úr LNG-skipinu og geymt í frystigeymslutönkum þar til því er svo aftur komið í loftkennt ástand eða endurgasað. Eftir endurgösun er jarðgasið iðulega flutt í gegnum jarðgasleiðsluinnviði til jarðgasorkuvera, iðnaðarmannvirkja, heimila til upphitunar og eldunar, og annarra jarðgaskaupenda.
Norður- og Mið-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu

**Norður- og Mið-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu** (enska: **CONCACAF Gold Cup**; spænska: **Copa Oro CONCACAF**) er keppni milli landsliða Norður- og Mið-Ameríku og hefur verið haldin annað hvert ár frá 1991, oft með þátttöku gestalið frá öðrum heimsálfum. Forveri keppninnar var CONCACAF meistarakeppnin sem fram fór á árabilinu 1963-1989. Enn sem komið er hafa einungis þrjár þjóðir farið með sigur af hólmi í keppninni, Norður-Ameríkuliðin Mexíkó, Bandaríkin og Kanada. Ríkjandi meistarar (2023) eru Mexíkó.

## Keppnir

## Heimildir
* RSSSF, CCCF & Concacaf Championships úrslitagrunnur
Shai Gilgeous-Alexander

**Shaivonte Aician Gilgeous-Alexander** (f.  12. júlí, 1998), er kanadískur körfuknattleiksmaður sem spilar fyrir Oklahoma City Thunder í NBA-deildinni. 

Gilgeous-Alexander var valinn af Charlotte Hornets árið 2018 eftir að hafa spilað með Kentucky Wildcats í háskólaboltanum. Honum var strax skipt til Los Angeles Clippers  þar sem hann spilaði í eitt tímabil. Hann hélt til Oklahoma árið 2019. 

Tímabilið 2024–25 var árangursríkt fyrir Gilgeous-Alexander en hann var stigahæsti leikmaður deildarinnar, valinn mikilvægasti leikmaðurinn tímabilsins (MVP) og úrslitanna þar sem Oklahoma vann Indiana Pacers. Hann varð fjórði leikmaður deildarinnar frá upphafi til að verða MVP bæði á tímabili og í úrslitum og stigahæstur. (eftir Kareem Abdul-Jabbar, Michael Jordan og Shaquille O'Neal)   

Gilgeous-Alexander vann brons með landsliði Kanada árið 2023 í FIBA heimsbikarnum og var valinn íþróttamaður ársins í Kanada.  

Gilgeous-Alexander er ættaður frá Antígva og Barbúda. Móðir hans keppti í spretthlaupi fyrir eyþjóðina. 

## Tenglar
* Tölfræði á NBA.com

## Tilvísanir
Rafmennt

**Rafmennt** er þekkingarfyrirtæki og framhaldsskóli sem þjónustar raf- og tækniiðnaðinn á Íslandi. Það býður upp á framhaldsnám, endurmenntun, námskeið og fyrirlestra fyrir fagfólk í greininni. Rafmennt sér einnig um kennslu í meistaraskóla, rekstur rafbók.is netbókasafns, raunfærnimat og sveinspróf.

## Sagan
Rafiðnaðarmenn hafa frá árinu 1975 byggt upp endurmenntunarkerfi. Árið 1985 stofnuðu endurmenntunarnefndir rafiðna og rafeindavirkja Rafiðnaðarskólann, sem lengi vel var undir stjórn nefndanna. Árið 1993 tók skólanefnd Rafiðnaðarskólans formlega við ábyrgð á starfseminni, en árið 2004 var skólinn gerður að hlutafélagi, „Rafiðnaðarskólinn ehf“, í jafnri eigu RSÍ og SART.

Skólinn var upphaflega til húsa í Skipholti, síðar í Skeifunni 11b frá 1989 til 2009, og flutti þá á Stórhöfða 27. Árið 2010 var fyrsta hæðin þar innréttuð sérstaklega fyrir starfsemi skólans.

Fræðsluskrifstofa rafiðnaðarins var stofnuð árið 1996 til að annast umsýslu sveinsprófa og námssamninga, endurskoðun grunnnáms rafiðnaðarmanna og kynningu á námi fyrir ungt fólk. Skrifstofan gerði námsefni í rafiðngreinum aðgengilegt nemendum án kostnaðar á vefnum rafbok.is.

Árið 2018 sameinuðust Rafiðnaðarskólinn og Fræðsluskrifstofa rafiðnaðarins undir merkjum Rafmenntar, fræðsluseturs rafiðnaðarins. Með sameiningunni var öll fræðslustarfsemi rafiðnaðarmanna, frá grunnnámi til meistaraskóla og endurmenntunar, færð undir eitt félag. Markmiðið var að bæta þjónustu við félagsmenn, nýta fjármagn menntasjóðs betur og auka fjölbreytni námskeiða og kynningu á nýrri tækni.

Rafmennt fékk síðan viðurkenningu sem einkarekinn framhaldsskóli árið 2022 og var endurnýjuð árið 2024.

Rafmennt er í jafnri eigu RSÍ og SART.

## Tilvísanir
Þroskunarfræði

**Þroskunarfræði** er náttúruvísindagrein sem fæst við rannsóknir á vexti og þroska dýra og plantna. Þroskunarfræði fæst við líffræðileg fyrirbæri eins og endurmyndun, kynlausa æxlun, myndbreytingar, og vöxt og aðgreiningu stofnfruma í fullvöxnum lífverum.
Scotland Yard

**Scotland Yard** (opinberlega **New Scotland Yard**) eru höfuðstöðvar Metropolitan-lögreglunnar, lögregluliðs Stór-Lundúnasvæðisins. Nafnið er dregið af upphaflegum höfuðstöðvum lögregluliðsins í Whitehall-höll. Þar sneri aðalinngangur byggingarinnar út að götu í Westminster sem heitir Great Scotland Yard. Með tímanum varð heitið Scotland Yard að samheiti yfir Metropolitan-lögregluna.

Árið 1890 flutti lögreglan höfuðstöðvar sínar í nýbyggða byggingu á Victoria Embankment sem fékk heitið „New Scotland Yard“. Árið 1967 voru höfuðstöðvarnar fluttar í stærra hús við Broadway og síðast árið 2016 aftur til Westminster í nýja byggingu.

Rannsóknarlögreglumenn Metropolitan-lögreglunnar (sem „Scotland Yard“) koma víða fyrir í skáldskap og afþreyingarmenningu, til dæmis í sögum Arthur Conan Doyle um Sherlock Holmes og *[[Dr. Jekyll og hr. Hyde]]* eftir Robert Louis Stevenson. New Scotland Yard kemur líka fyrir í myndasögunni *[[V for Vendetta]]* eftir Alan Moore. *[[Scotland Yard (kvikmyndaröð)|Scotland Yard]]* var kvikmyndaröð um sönn sakamál sem var sýnd í kvikmyndahúsum frá 1953 til 1961.

## Tilvísanir
Þalöt

**Þalöt** eða **þalatestrar** eru estrar þalsýru. Þalöt eru algeng þjálniefni sem er bætt í plast til að gera það sveigjanlegra, gegnsærra, og endingarbetra. Þau eru aðallega notuð í fjölvínýlklóríð (PVC). Þótt þalöt séu algeng þjálniefni, eru ekki öll þjálniefni þalöt.

Þalöt berast oft í líkama fólks í litlu magni með fæðu. Eitt þekktasta þalatið er Bis(2-etýlhexýl)þalat (DEHP) sem er merkt sem eiturefni og bannað í matvælaumbúðum, barnaleikföngum, snyrtivörum og öðrum neysluvörum. Nýlegar rannsóknir benda til neikvæðra áhrifa þalata á innkirtlakerfið og hormónastarfsemi, meðgöngu og þroska barna.

## Tilvísanir
JaVale McGee

**JaVale Lindy McGee** (fæddur 19. janúar 1988) er bandarískur atvinnumaður í körfubolta. Eftir að hafa spilað háskólakörfubolta fyrir Nevada og var hann valinn af Washington Wizards í nýliðavali NBA árið 2008. Á 16 ára ferli í NBA hefur JaVale unnið NBA meistaratitilinn þrívegis; með Golden State Warriors árin 2017 og 2018 og með Los Angeles Lakers árið 2020. Árið 2021 vann hann til gullverðlauna með landsliði Bandaríkjanna á Ólympíuleikunum.

Móðir JaVale er fyrrum körfuknattleikskonan Pamela McGee sem vann gull með Bandaríkjunum á Ólympíuleikunum árið 1984.

Árið 2025 varð hann Púertó Ríkó-meistari með Vaqueros de Bayamón er það lagði Leones de Ponce í úrslitum Baloncesto Superior Nacional-deildarinnar.

## Tilvísanir
Gjögurtáarviti

**Gjögurtáarviti** var sívalur 4 metra hár viti nyrst við austanverðan Eyjafjörð á hrygg sem liggur út frá fjallinu Gjögri. Vitinn stóð í 28 metra hæð og var reistur árið 1970. Áður stóð þar viti sem byggður var 1965 en eyðilagðist í gassprengingu 2. ágúst 1969 þar sem einn starfsmaður Vita- og hafnarmálastjórnar slasaðist alvarlega.

Ljóseinkenni vitans var Fl(2)W 10s (tvö hvít blikkljós á 10 sekúndna fresti).

Í júní 2025 var vitinn tekinn að halla talsvert vegna jarðvegsbreytinga og var talin hætta á að hann myndi falla í sjóinn. Í nóvember sama ár var hann fallinn.
Menn höfðu tekið eftir því nokkru fyrr að undirstöður vitans voru ótraustar og jarðvegur var á hreyfingu. Jarðskjálftavirkni er allmikil þessum slóðum og er það líkleg skýring á því að hrunið hefur bæði úr undirstöðum vitans og úr hlíðinni þar sem hann stendur. Auk þess hefur ágangur sjávar einnig haft sín áhrif.

## Tilvísanir
Nicolas Cage

**Nicolas Kim Coppola** (f. 7. janúar 1964), þekktur undir sviðsnafninu **Nicolas Cage**, er bandarískur leikari og kvikmyndaframleiðandi. Hann hefur hlotið ýmis verðlaun, meðal annars Óskarsverðlaun, Screen Actors Guild-verðlaun og Golden Globe-verðlaun, auk þess sem hann hefur tvisvar verið tilnefndur til BAFTA-verðlauna. Cage er þekktur fyrir fjölhæfni sína sem leikari og hann hefur öðlast sterkt persónufylgi með hlutverkum sínum í ýmsum myndum.

Cage er af Coppola-ættinni, sem er með sterkar rætur í bandaríska kvikmyndaiðnaðinum. Hann hóf feril sinn í kvikmyndum á borð við *[[Fast Times at Ridgemont High]]* (1982) og *[[Valley Girl]]* (1983) og í ýmsum myndum eftir frænda sinn, Francis Ford Coppola, eins og *[[Rumble Fish]]* (1983), *[[The Cotton Club]]* (1984) og *[[Peggy Sue Got Married]]* (1986). Hann hlaut góða dóma fyrir leik sinn í myndunum *[[Moonstruck]]* og *[[Raising Arizona]]* (báðar árið 1987) og vann síðan Óskarsverðlaunin sem besti leikarinn í aðalhlutverki fyrir leik sinn í dramamyndinni *[[Leaving Las Vegas]]* (1995). Hann hlaut jafnframt tilnefningu til Óskarsverðlauna fyrir að leika tvíburana Charlie og Donald Kaufman í gaman-dramamyndinni *[[Adaptation]]* (2002).

Cage hefur birst í fjölda hasarmynda, meðal annars *[[The Rock (kvikmynd)|The Rock]]* (1996), *[[Con Air]]* (1997), *[[Face/Off]]* (1997), *[[Gone in 60 Seconds (kvikmynd frá 2000)|Gone in 60 Seconds]]* (2000), ''National Treasure''-myndunum (2004–2007), ''Ghost Rider''-myndunum (2007–2011) og *[[Kick-Ass (kvikmynd)|Kick-Ass]]* (2010). Hann hefur líka leikið dramatísk hlutverk í myndum eins og *[[City of Angels (kvikmynd)|City of Angels]]* (1998), *[[Bringing Out the Dead]]* (1999),  *[[The Family Man]]* (2000), *[[Matchstick Men]]* (2003) og *[[The Wicker Man (kvikmynd frá 2006)|The Wicker Man]]* (2006). Hann hefur talsett persónur í teiknimyndum eins og *[[The Ant Bully (kvikmynd)|The Ant Bully]]* (2006), *[[Astro Boy (kvikmynd)|Astro Boy]]* (2009), The Croods (2013–2020), *[[Teen Titans Go! To the Movies]]* og *[[Spider-Man: Into the Spider-Verse]]* (báðar 2018). Hann hlaut lof gagnrýnenda á ný fyrir að fara með aðalhlutverkin í myndunum *[[Mandy (kvikmynd frá 2018)|Mandy]]* (2018), *[[Pig (kvikmynd frá 2021)|Pig]]* (2021), *[[The Unbearable Weight of Massive Talent]]* (2022), *[[Dream Scenario]]* (2023) og *[[Longlegs]]* (2024).

Cage á kvikmyndafélagið Saturn Films og hefur framleitt kvikmyndir eins og *[[Shadow of the Vampire]]* (2000) og *[[The Life of David Gale]]* (2003), og leikstýrði myndinni *[[Sonny (kvikmynd)|Sonny]]* (2002). Cage fékk stjörnu með nafni sínu á Hollywood Walk of Fame árið 1998 fyrir framlög sín til kvikmyndaiðnaðarins. Hann var í 40. sæti á lista tímaritsins *[[Empire]]* yfir 100 mestu kvikmyndastjörnur allra tíma árið 2007 og var í 37. sæti á lista *[[Premiere]]* yfir 100 voldugustu einstaklinga í Hollywood árið 2008. Nicolas Cage var einnig talinn meðal 50 bestu leikara allra tíma í skoðanakönnun *Empire* árið 2022.

## Tilvísanir
Bundesamt für Verfassungsschutz

**Sambandsstofnun til verndar stjórnarskrárinnar** (þýska: **Bundesamt für Verfassungsschutz**; skammstafað **BfV**) er stofnun Sambandslýðveldisins Þýskalands sem hefur það að aðalverkefni að safna og greina upplýsingar um aðgerðir gegn „frjálsu lýðræðislegu grundvallarskipulagi Þýskalands“ og gagnnjósnum. Stofnunin hefur heimild til að nota „leyniþjónustulega upplýsingaöflun“, en hefur ekkert lögregluvald.

Ásamt þýsku utanríkisleyniþjónustunni (*Bundesnachrichtendienst*; BND) og gagnnjósnaþjónustu hersins (*Militärischer Abschirmdienst*; MAD) er BfV ein af þremur leyniþjónustum Þýskalands.

BfV tilheyrir innanríkisráðuneyti Þýskalands (BMI). Ráðuneytið hefur tæknilegt eftirlit með stofnuninni undir forystu forseta BfV. Skyldur og heimildir stofunnarinnar, sem og samstarf við stofananir sambandslandanna til verndar stjórnarskrárinnar (*Landesämter für Verfassungsschutz*; LfV), byggjast á sambandslögum um vernd stjórnarskrárinnar.

## Samtök sem BfV fylgist með
Dæmi um hópa fólks sem hefur verið eða er verið að fylgjast með af BfV eru meðal annars:

* Fólk frá samtökum sem tengjast öfgahægrisamtökum, svo sem Valkosti fyrir Þýskaland, Þjóðarlýðræðisflokknum, Þýsku röddinni, Hægrinu, Þriðju leiðinni, Neðanjarðarhreyfingu þjóðernissósíalista, Þjóðarfylkingunni eða þeim sem tengjast þeim náið.
* Fólk frá öfgavinstriflokkum og -samtökum, t.d. Kommúnistaflokki Þýskalands, Þýska kommúnistaflokknum, Marx-lenínistaflokki Þýskalands, Rauðu herdeildinni, Frjálsum æskulýð Þýskalands, TKP/ML, Frjálsu sambandi verkamanna- og kvenna og fleiri.
* Íslamsk bókstafstrúarsamtök eins og til dæmis Kalífaríkið, Millî Görüş, ISIS, al-Kaída, Hamas, jíhadistasamtök, Tyrkneska Hezbollah, Bræðralag múslima og fleiri.
* Einstaklingar frá Verkalýðsflokki Kúrda (PKK) og tyrkneskum öfgahægrihópum eins og Gráu úlfunum og öðrum öfgahópum.
* Netárásarhópar.
* Leyniþjónustur Rússneska sambandsríkisins, Alþýðulýðveldisins Kína, Íslamska lýðveldisins Írans, Tyrklands og annarra ríkja sem eru virk í Þýskalandi.
* Vísindakirkjan.
* Stjórnmálamenn fyrrverandi Austur-Þýskalands og annarra sósíalískra ríkja.

## Tilvísanir
Aðalstræti 6

**Aðalstræti 6** eða  **Morgunblaðshöllin** er íslenskt hús sem stendur við Aðalstræti í Reykjavík. Ýmsir aðilar hafa búið og starfað á lóð hússins sem hýsir í dag *Center Hotels Plaza*.
## Saga
Lóð Aðalstrætis lá norðan húsa Innréttinganna en sunnan við verslunarhús Konungsverslunarinnar. Hún stóð lengi auð en árið 1825 var reist á henni íbúðarhús sem komst árið 1844 í eigu Þórðar Jónassen háyfirdómara og var þá nefnt *Þórðar Jónassenhús*.

Sigurður Jónsson járnsmiður eignaðist húsið árið 1892, byggði við það og reisti smiðju aftar á lóðinni. Árið 1922 var *Vélsmiðjan Héðinn* stofnuð í smiðjuhúsi þessu og rekin þar til ársins 1962.

Kristilegu samtökin KFUM voru arfleidd að húsunum á lóðinni sem aftur seldu þau Árvakri, útgáfufélagi Morgunblaðsins. Öll mannvirkin voru rifin eða flutt á braut á árinu 1951 þegar hafist var handa við byggingu höfuðstöðva blaðsins, sexlyfts steinhúss eftir teikningum Gunnars Hanssonar arkitekts. Það gekk almennt undir heitinu *Morgunblaðshöllinn* í munni Reykvíkinga.

Árið 1955 opnaði verslunarmiðstöðin Vesturver á neðstu hæðum hússins. Þar var að finna fjölda verslana undir einu þaki.

## Heimildir
Aðalstræti 2

**Aðalstræti 2** eða  **Geysishúsið** er íslenskt hús sem stendur við Aðalstræti í Reykjavík. Það er eitt sögufrægasta hús Reykjavíkur og hefur hýst ýmsa starfsemi.
## Saga
Fyrstu verslunarhúsin í Reykjavík risu á lóð Aðalstrætis 2 þegar hús Konungsverslunarinnar voru flutt í land úr Örfirisey. Óljóst er þó að hve miklu leyti hægt var að endurreisa gömlu húsin eða hvort nothæft byggingarefni úr þeim var einungis nýtt í nýju byggingarnar.

Síðasti verslunarstjóri Konungsverslunarinnar, Johan Chr. Sunchenberg, sem einnig gegndi starfi forstöðumanns Innréttinganna tók við rekstrinum eftir að konungsversluninni var slitið og rak til dauðadags 1805 eða 1806 og varð þar með fyrsti kaupmaðurinn í Reykjavík. Eftir dauða Sunchenberg lauk föstum verslunarrekstri í húsunum um skeið og þau komust í eigu ýmissa aðila.

Árið 1853 keypti Robert Tærgesen kaupmaður húsin, lét rífa þau og reisa núverandi mannvirki tveimur árum síðar. Athygli vakti að hið nýja hús var tvílyft, sem var fágætt á þeim árum. Waldimar Fischer kaupmaður eignaðist húsið árið 1865 og rak þar verslun um langt árabil. Fischersund í Grjótaþorpi er við hann kennt.

Athafnamaðurinn H. P. Duus, sem rekið hafði umfangsmikla verslun og útgerð í Keflavík festu kaup á Fischersverslun árið 1904 og var það um þær mundir eitt stærsta fyrirtæki landsins en endaði í gjaldþroti árið 1927. Þá opnaði *Ingólfs apótek* í húsinu og starfaði þar um nokkurt skeið. Síðar var *Veiðarfæraverslunin Geysir* starfrækt í húsinu um langt árabil og dregur það nafn sitt af henni í huga margra Reykvíkinga. Ýmis starfsemi hefur verið í Aðalstræti 2 á liðnum árum, auk þess sem húsið hefur verið tengt við bakbyggingar með mikilli glerhvelfingu.
## Heimildir
Oscar Schmidt

**Oscar Daniel Bezerra Schmidt** (fæddur 16. febrúar 1958) er brasilískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Schmidt, sem var 2,06 m á hæð og vó 109 kg, spilaði aðalega sem framherji á ferli sínum. Auk heimalands síns spilaði Schmidt einnig á Ítalíu fyrir JuveCaserta og Pavia, og á Spáni fyrir Valladolid.

Hann var almennt talinn vera stigahæsti leikmaður í sögu körfuboltans með 49.973 stig skoruð samanlagt á atvinnumanna- og landsliðsferli þar til LeBron James braut metið þann 2. apríl 2024. Hann á enn metið fyrir lengsta atvinnumannaferilinn í körfubolta, 29 ár. Auk þess er hann stigahæsti leikmaðurinn í sögu Sumarólympíuleikanna og HM í körfubolta.

## Titlar
### Félagslið
***Brasilíska meistaramótið**
**Meistari (3): 1977, 1979, 1996
***Ítalska bikarkeppnin**
**Meistari: 1988
### Landslið
***[[Heimsmeistaramót karla í körfuknattleik|Heimsmeistaramót]]**
**Brons: 1978
***[[Ameríkumeistaramót karla í körfuknattleik|Ameríkumeistaramót karla]]**
**Gull (2): 1984, 1988
**Brons (2): 1989, 1995
***Pan Ameríku leikarnir**
**Gull: 1987
**Brons: 1979
***Suður-Ameríkumeistaramótið**
**Gull (3): 1977, 1983, 1985
**Silfur (2): 1979, 1981

## Tilvísanir
Norska fyrsta deildin

**Norska fyrsta deildin** eða **OBOS-ligaen** er næst efsta deildin í Noregi. Fyrir tímabilið 2005 gerði Norska knattspyrnusambandið samning við Adecco sem aðalstyrktaraðila og hét því deildin **Adeccoligaen**, þar til að samningurinn rann út 2013. 2014 var deildin ekki með neinn styrktaraðila. Síðan 2015 hefur deildin heitið OBOS-ligaen, eftir að OBOS varð aðalstyrktaraðili deildarinnar.  

## Deildinn
Það eru alls 16 lið í deildinni. Hvert lið spilar 15 heimaleiki og 15 útileiki. Deildin byrjar í apríl og endar í nóvember. Liðin sem enda í tveimur efstu sætinum færast upp um deild í Eliteserien. Liðin sem enda í þriðja- til sjötta sæti spila umspilsleiki á móti liðinu sem lendir í 14. sæti í Eliteserien um sæti í norsku úrvalsdeildinni. Umspilið er spilað á eftirfarandi hátt:

# Liðið sem endaði í fimmta sæti í OBOS-ligaen spilar heimaleik á móti liðinu sem endaði í sjötta sæti.
# Liðið sem endaði í fjórða sæti í OBOS-ligaen spilar heimaleik á móti liðinu sem vann leikinn að ofan.
# Liðið sem endaði í þriðja sæti í OBOS-ligaen spilar heimaleik á móti liðinu sem vann leikinn að ofan.
# Liðið sem vann leikinn að ofan spilar bæði heima -og útileik á móti liðinu sem endaði í 14. sæti í Eliteserien.

Liðin sem enda í 15. og 16. sæti fall niður um deild í 2. division.

## Félög 2025
*Aalesund FK
*Egersund IK
*IL Hødd
*Kongsvinger IL
*Lillestrøm SK
*Lyn
*Mjøndalen IF
*Moss FK
*Odd BK
*Ranheim
*Raufoss IL
*Skeid
*Sogndal
*Stabæk
*IK Start
*Åsane

## Heimildir
Joe Johnson

**Joe Marcus Johnson** (fæddur 29. júní 1981) er bandarískur fyrrum atvinnumaður í körfubolta. Eftir að hafa leikið háskólabolta með Arkansas í tvö ár þá lék hann 18 tímabil í NBA-deildinni með sjö liðum. Hann var sjö sinnum valinn í Stjörnuleik NBA og skoraði á ferlinum yfir 20 þúsund stig.

Johnson lék með bandaríska landsliðinu á HM í körfubolta árið 2006 þar sem liðið vann brons. Hann lék aftur með liðinu í undankeppninni fyrir Ameríkuleikana árið 2021 og undankeppninni fyrir HM árið 2022.

Eftir að NBA ferlinum lauk keppti Johnson í BIG3 deildinni, sem er 3 á móti 3 deild á vegum Ice Cube, og einnig í The Basketball Tournament, sem er 5 á móti 5, útsláttarkeppni í körfubolta þar sem sigurliðið hlýtur stór peningaverðlaun.

## Tilvísanir
BIG3

**BIG3** er 3-á-3 körfuboltadeild sem stofnuð var af hip-hop tónlistarmanninum og leikaranum Ice Cube ásamt fleirum. Deildin samanstendur af 12 liðum og með þeim leika meðal annars fyrrum leikmenn úr NBA-deildinni. Reglur Big3 leiksins innihalda frávik frá opinberum reglum 3-á-3 körfubolta sem stjórnað er af FIBA. Deildin var fyrst leikin árið 2017 og er leikinn yfir sumarið.

## Tilvísanir
Isaiah Thomas

**Isaiah Jamar Thomas** (fæddur 7. febrúar 1989) er bandarískur atvinnumaður í körfubolta. Hann er þekktastur fyrir veru sína hjá Boston Celtics í NBA-deildinni þar sem hann var tvívegis valinn í Stjörnuleik NBA og einu sinni í annað úrvalslið deildarinnar.

Thomas lék með bandaríska landsliðinu í undankeppninni fyrir HM í körfubolta árið 2018 og svo aftur fyrir undakeppnina fyrir Ameríkuleikana árið 2021.

## Tilvísanir
Vesturgata 2

**Vesturgata 2**,  **Bryggjuhúsið** - einnig kallað **Kaffi Reykjavík** er íslenskt hús sem stendur við Vesturgötu í Reykjavík. Númeraröð allra húsa í borginni reiknast út frá húsinu, sem stundum er rætt um sem *hlið Reykjavíkur*.
## Saga
Bryggjuhúsið var reist árið 1862 af C.P.A. Kock, umsjónarmanni póstferða til Íslands og síðar stofnanda Sameinaða danska gufuskipafélagsins. Húsið var reist við norðurenda Aðalstrætis upp af einni aðalbryggju bæjarins. Kvöð var sett á byggingarleyfið að opið og frjálst aðgengi yrði að bryggjunni og var því opið port í gegnum húsið mitt og varð það því í huga margra eins konar borgarhlið.

Þegar farið var að númera hús í Reykjavík var ákveðið að skilgreina Vesturgötu 2 sem miðpunkt bæjarins og hús talin frá Bryggjuhúsinu, með jafnar tölur á hægri hönd en oddatölur til vinstri.

Sameinaða gufuskipafélagið eignaðist hluta af húsinu og bryggjunni norðan við það fyrir starfsemi sína árið 1870. Tíu árum síðar eignaðist Fischer kaupmaður, sem rak verslun sína handan götunnar í Aðalstræti 2, húsið og þaðan komst það í eigu Duus-verslunar árið 1904.

Árið 1927 festi innflutningsfyrirtækið *Nathan & Olsen* kaup á Bryggjuhúsinu og lét hækka það svo það varð tvílyft eftir. Af öðrum fyrirtækjum sem starfrækt hafa verið í húsinu má nefna útsölu ÁTVR og veitinga- og öldurhúsið *Kaffi Reykjavík* sem starfaði þar um langt árabil.
## Heimildir
Konráð Eggertsson

**Konráð Guðmundur Eggertsson** (fæddur 18. febrúar 1943) er íslenskur sjómaður, skipstjóri og hrefnuveiðimaður, oft þekktur sem **Hrefnu-Konni**. Hann stundaði sjó fyrst 15 ára gamall og hóf útgerð árið 1962.

Árið 1969 stofnaði Konráð útgerð ásamt Ólafi Halldórssyni og keyptu þeir bátinn *Halldór Sigurðsson*. Báturinn héti í höfuðið á föður Ólafs, Halldóri Sigurðssyni. Hann eignaðist seinna tvö aðra báta sem hétu sama nafni.

## Tilvísanir
Clark Olofsson

**Clark Oderth Olofsson** ( seinna þekktur sem **Daniel Demuynck;** f. 1. febrúar 1947 í Trollhättan, d. 24. júní, 2025 í Arvika) var sænskur glæpamaður.  Olofsson komst margsinnis í kast við lögin, fyrir bankarán, fíkniefnainnflutning, listaverkaþjófnað og morðtilraun. Þekktasti glæpur hans var þátttakan í bankaráninu á Norrmalmstorgi árið 1973. Vinur hans Jan-Erik Olsson sem framdi bankaránið og gíslatöku, heimtaði að fá Olofsson sem þá afplánaði í fangelsi, lausan. Í sex daga umsátri vingaðist Olofsson við gíslana sem byrjuðu að treysta honum og verja frammi fyrir lögreglu. Þetta samband fórnarlamba og gjörningsmanna hefur verið kallað *Stokkhólmsheilkennið*. Olofsson rændi síðar  banka í Kaupmannahöfn árið 1975 og Gautaborg árið 1976.

Olofsson var leystur síðast úr fangelsi árið 2018 eftir fíkniefnasmygl í Belgíu þar sem hann bjó um skeið.

Árið 2022, komu út þættirnir  *Clark* á Netflix þar sem leikarinn Bill Skarsgård leikur Olofsson.

## Tilvísanir
Skemmtilegu smábarnabækurnar

**Skemmtilegu smábarnabækurnar** er bókaflokkur með léttlestrarbókum fyrir börn sem hefur verið gefinn út af Bókaútgáfunni Björk. Bækurnar eru í kringum 30 síður hver og komu fyrstu bækurnar í flokknum út 1951. Áður hafði Bókaútgáfan Björk ætlað sér að hefja útgáfu bókaflokks undir heitinu „bækur yngstu barnanna“. Bókin *Stubbur* kom þar út árið 1947, en ekki varð framhald á þeirri bókaröð.

## Bækurnar

## Tilvísanir
Magnús Þór Hafsteinsson

**Magnús Þór Hafsteinsson** (29. maí 1964 á Akranesi- 30. júní 2025) var íslenskur blaðamaður, alþingismaður, bú- og fiskifræðingur og strandveiðimaður. Hann sat á þingi fyrir Frjálsynda flokkinn frá 2003 til 2007 og var um skeið varaformaður flokksins og þingflokksformaður. Hann var varabæjarfulltrúi Frjálslynda flokksins á Akranesi á árunum 2006 til 2010. Magnús var í framboði fyrir Flokk fólksins í alþingiskosningum 2017 og náði þá ekki kjöri, en var starfsmaður þingflokks Flokks fólksins til 2021.

Magnús Þór menntaði sig sem búfræðingur með fiskeldi sem sérgrein á Bændaskólanum á Hólum. Hann fór svo í framhaldsnám í Noregi í fiskeldi og fiskifræðum. Hann var rannsóknamaður við Veiðimálastofnun og hafrannsóknastofnanir Íslands og Noregs frá 1989 til 1997.

Magnús starfaði sem blaðamaður og var fréttaritari Ríkisútvarpsins í Noregi og síðar fréttamaður í sjónvarpi og útvarpi hjá RÚV. Einnig var hann blaðamaður hjá norska sjávarútvegsblaðinu Fiskaren.

Magnús þýddi og ritaði bækur. Meðal bóka sem hann þýddi var Lífið á jörðinni okkar eftir David Attenborough, Kúbudeiluna 1962 eftir Max Hastings og norskar glæpasögur. Hann var áhugamaður um seinni heimsstyrjöld og ritaði bækur tengdar henni.

Magnús lést er strandveiðibátur hans, *Ormurinn langi* AK-64, sökk fyrir Patreksfirði þann 30. júní 2025 en við slysið blés björgunarbátur hans ekki út. Í kjölfar þess hóf Samgöngustofa athuganir á frágangi gúmmíbjörgunarbáta og svipti í kjölfarið 120 skip haffærisskírteini en þau höfðu öll verið þjónustuð af sama fyrirtæki, Skipavík, sem skilaði inn starfsleyfi sínu eftir að málið kom upp.

## Bækur
*Tarfurinn frá Skalpaflóa (2014)
*Vargöld á vígaslóð – frásagnir tengdar Íslandi úr seinni heimsstyrjöldinni (2017)
*Martröð í Mykinesi (2020)

## Tilvísanir
Sean Bradley

**Sean Aloysius Maríus Bradley** (fæddur 22. apríl 1957, horfinn 15. júní 2018) er írskur fiðluleikari sem að var búsettur á Íslandi um 40 ára skeið sem að hvarf á dularfullan hátt í júní árið 2018. Hann lék lengi með Sinfóníuhljómsveit Íslands en hafði einnig komið fram með þekktustu hljómsveitarstjórum og einleikurum heims.

Sean sást síðast 15. júní 2018 þegar að hann flaug frá Keflavíkurfluvelli til Malaga á Spáni. Þrátt fyrir mikla flughræðslu átti hann pantað flug til þangað en ekki tókst að staðfesta hvort hann sjálfur hefði farið með flugvélinni. Hann á að hafa farið þangað með vinkonunni sinni, Emma Caroline Fernandez. Emma var ákærð árið 2015 fyrir að eitra fyrir konu í Ungverjalandi. Sean sneri ekki til baka, en Emma sneri aftur til Íslands nokkru síðar og seldi því íbúð Seans á Selfossi. Emma sagðist í útvarpsþættinum *Þetta helst* á Rás 1 árið 2025, hafa verið í samskiptum við Sean þar til ársins 2021. Bróðir Emmu og gamall vinur Seans sem að var tekin í viðtal í þáttunum sagðist þar ekki treysta systur sinni. Lögreglu var ekki gert viðvart um hvarf Sean fyrr en í mars árið 2020. Vinir Seans sögðust hafa átti í samskiptum við hann eftir hvarfið, en að þar hafi hann látið undarleg, bað þá um að láta sig í friði og orðalag hans breyttist til muna. Vinir Seans töldu því að það væri einhver annar sem að þeir áttu í samskiptum við. Í nóvember og desember 2019 voru teknar peningaupphæðir úr hraðbanka á Malaga af korti Seans. Í desember 2023 var það tilkynnt að sonur Seans vildi fá hann úrskurðaðan látinn.

## Tilvísanir