open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bjarni Jónsson frá Vogi

**Bjarni frá Vogi** (13. október 1863 – 18. júlí 1926) var alþingismaður, háskólakennari, ritstjóri og rithöfundur.  Bjarni er meðal almennings einna þekktastur fyrir að hafa ljáð vindlum nafn sitt  og fyrir að hafa þýtt fyrri helminginn af *[[Faust]]* eftir Goethe á íslensku. 

Bjarni fæddist í Miðmörk undir Eyjafjöllum. Hann var þingmaður Dalamanna á árunum 1908 þar til hann lést. 1915 var hann skipaður dósent í latínu og grísku við Háskóla Íslands og gegndi því starfi til æviloka. Vann alla ævi jöfnum höndum að ritstörfum og fékk styrk til þeirra 1914 – 1915 af opinberu fé. 

Bjarni var kunnur íslenskumaður og var kunnur nýyrðasmiður. Árið 1912 var honum falið að búa til íslenskt heiti í stað orðsins *fótbolti*. Hann stakk upp á heitinu knattspyrna og öðlaðist það þegar þegnrétt í tungumálinu.

## Vindlar frá Hollandi
Við alþingismanninn Bjarna frá Vogi voru lengi vel kenndir hollenskir vindlar sem voru framleiddir af Sigarenhandel A. Van Zanten. Vindlategund þessi var flutt inn til Íslands með hléum, en var líka seld í Hollandi. Það voru þeir Brautarholtsbræður, Eyjólfur, Sigurður og Guðmundur Jóhannssynir sem fyrst létu framleiða umrædda vindla, en það gerðu þeir þegar þeir ráku tóbaksverslun í Austurstræti 12 í upphafi 20. aldar. Vindlarnir voru seldir á Íslandi allt fram á níunda áratuginn. Á hverjum vindlakassa stóð orðrétt: BJARNI FRÁ VOGI - N.V. Sigarenhandel, A. Van Zanten, Rotterdam - Utrecht. Mynd var af Bjarna á kassanum og íslensku fánalitirnir.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Bjarni Jónsson frá Vogi (frá Vogi)''; af alþingi.is
* ''Breiðfirzki presturinn og bræðurnir þrír''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966
* ''Vindlategundin Bjarni frá Vogi''; grein í Tímanum 1963
* ''Hollenzkir vindlar með íslenzku nafni''; grein í Morgunblaðinu 1980
;Greinar eftir Bjarna
* ''Mál og menning''; grein í Skírni 1915
Svínaflensufaraldurinn 2009

**Svínaflensufaraldurinn 2009** var sjúkdómsfaraldur sem nýr stofn af H1N1 inflúensuveirunni olli. Faraldurinn uppgötvaðist í mars 2009. Dánartíðni þeirra sem sýkjast af svínaflensunni er lægri en dánartíðni þeirra sem smituðust af fuglaflensunni, en á móti kemur að svínaflensufaraldurinn breiddist hraðar út og smitast á milli manna ólíkt fuglaflensunni.

Óttast var að svínaflensan gæti orðið að heimsfaraldri en þann 29. apríl 2009 hækkaði Alþjóðaheilbrigðisstofnunin viðbúnaðarstig vegna farsóttarhættu í heiminum í 5. stig en viðbúnaðarstig Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar vegna farsóttarhættu eru alls 6.

Svínaflensa eða svínainflúensa hefði þó komið upp áður en hún greindist fyrst í mönnum á 6. áratug 20. aldar.

Einkenni svínainflúensu eru um margt lík einkennum annarrar inflúensu, þ.e. hiti, vöðvaverkir og einkenni frá öndunarfærum.

## Útbreiðsla á Íslandi
Tilkynnt var um fyrsta tilfelli af svínaflensu á Íslandi þann 23. maí 2009. Sá smitaði kom til landsins frá New York og veiktist hann skömmu eftir komuna til Íslands.

Tilkynnt var um annað tilfelli þann 9. júní 2009. Sá smitaði var sextugur karlmaður á höfuðborgarsvæðinu sem hafði komið til landsins frá Bandaríkjunum.

Grunsemdir höfðu áður vaknað um tilfelli á Íslandi en þær reyndust ekki á rökum reistar. Haraldur Briem sóttvarnalæknir tilkynnti þann 28. apríl að tveir einstaklingar sem komu til Íslands frá Bandaríkjunum myndu gangast undir læknisrannsókn vegna vægra og óljósra einkenna. Hann sagði þó ólíklegt að um svínaflensu væri að ræða. 29. apríl kom í ljós að ekki var um svínaflensu að ræða.

Íslendingar höfðu náið samband við Alþjóða heilbrigðisstofnunina, sóttvarnastofnanir í Evrópu (ECDC), Bandaríkjunum (CDC) og Evrópusambandið varðandi eftirlit og viðbrögð við svínaflensunni. Upprunalega benti Landlæknir fólki sem ætlaði að ferðast annaðhvort til Mexíkó eða Bandaríkjanna (sérstaklega til Kaliforníu og Texas) að hafa varann á og hafa samband við lækni undir eins ef það finndi einkenni svínaflensu en seinna var fólki ráðlagt gegn því að ferðast til Mexíkó nema nauðsyn bæri.

Þann 28. apríl var það tilkynnt að farþegar sem kæmu til landsins frá Bandaríkjunum eða Mexíkó yrðu undir eftirliti og ef þeir sýndu minnstu einkenni inflúensu þá myndu þeir undirgangast læknisrannsókn.

Svínainflúensan er næm fyrir lyfjunum Tamiflu og Relenza en á Íslandi eru til birgðir af þeim fyrir þriðjung þjóðarinnar.

Í viðbragsáætlun almannavarna vegna heimsfaraldurs inflúensu var gert ráð fyrir tveimur mismunandi tilfellum:
* Slæmu tilfelli þar sem 50% Íslendinga sýkist og um 3% látast.
* Hagstæðara tilfelli þar sem 25% Íslendinga sýkjast og um 1% látast.

## Heimildir


## Tenglar
* 
* ''Svínaflensa á Íslandi''; grein í Mbl.is
Áfall

**Áfall** getur átt við:
*Áfall, hugtak í sálfræði
*Dögg, dropar sem koma til að því að gufa þéttist á einhverju köldu
Devanagarí

**Devanagarí** (hindí: देवनागरी, *Devanāgarī*), einnig kallað **nagarí**, er ritkerfi Indlands og Nepal. Ritkerfið var fundið upp á 11. öld út frá fornri skrift sem nefnist brahmi. Miklar bókmenntir á sanskrít hafa verið gefnar út með þessu letri en það hefur þó enga opinbera stöðu sem ritkerfi þeirrar tungu og fleiri hafa verið notuð. Skriftin er skrifuð frá vinstri til hægri, notar ekki hástafi, er af gerðinni abúgída, samanstendur af 48 bókstöfum; 34 samhljóðum og 14 sérhljóðum, og nánast allir stafirnir bera einkennandi línu sem gengur í gegnum stafinn að ofan. 

Devanagarí er notað til að skrifa hindí, maratí og nepölsku. Frá því á 19. öld hefur það verið mest notaða skrift fyrir sanskrít. Skriftin er líka notuð fyrir bojpurí, gujarí, paharí (garvalí og kúmaní), konkaní, magahí, maítilí, marvarí, bilí, nevarí, santalí, tarú og stundum sindí, sérpu og kasjmirí. Áður fyrr var hún notuð til að skrifa gújaratí.

Nafnið „devanagarí“ er upprunið af tveimur orðum úr sanskrít; *deva* kemur af orðinu „guð“ eða „guðlegur“ og *nāgarī* kemur af orðinu „borg“ og má lauslega þýða sem „skrift guðsborgar“ eða „hin guðlega skrift“.

## Sérhljóðar

Sérhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

## Samhljóðar

Samhljóðarnir og kerfið þeirra eru:

### Tölustafir

### Ritvél

### Unicode fyrir devanagarí
Svið Devanāgarī Unicode er U+0900 .. U+097F.

## Tenglar
* Devanagari í Britannicu.
Sandgræðsla

**Sandgræðsla** var verkefni á vegum ríkisins sem hófst þann 8. júlí 1907 á Reykjasandi á Skeiðum og fólst í að hefta sandfok sem þá ógnaði miklum hluta sveitarinnar. Sandgræðsla var upphafið að landgræðslustarfi á Íslandi, enda hét Landgræðsla ríkisins áður *Sandgræðsla Íslands*. 

Fyrsta sumarið, árið 1907, voru gerðir  af grjótgörðum og þurfti að flytja grjótið langan veg á hestvögnum. Þessti grjótgarður er enn sjáanlegur á Reykjasandi. Margir unnu að sandgræðslunni (í sandgræðsluvinnu) og á fyrstu árunum var unnið undir umsjón skógræktarsjórans K. Hansen. 

1912 var byrjað að hlaða í svonefnda Lyngkvísl. Um hana rann áður allt vatn úr Langholtsskurði norðvestur í Beraflóð og lónaði þar uppi. En síðar þegar hlaðið var upp í kvíslina rann vatnið austur og suður á sandana og dreifði sér þar. Hélt það sandinum blautum svo hann náði síður að fjúka þó hvasst væri. 

## Tilvísanir
GATT

**Almennur samningur um tolla og viðskipti** eða **GATT** (úr ensku: *General Agreement on Tariffs and Trade*) voru fjölþjóðlegir samningar um viðskipti og tolla sem hófust 1947 og lauk 1994 þegar Alþjóðaviðskiptastofnunin var stofnuð.

## Samningalotur GATT og Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar
Alls hafa níu samningalotur verið haldnar í tengslum við GATT og Alþjóðaviðskiptastofnunina:

## Tilvísanir
Klingonskt ritmál

Í Star Trek kvikmyndunum og sjónvarpsþáttunum hafa **[[Klingon]]ar** sitt eigið **[[ritmál]]** til að skrifa Klingonska tungumálið. Samkvæmt orðabók Mark Okrand's, *[[The Klingon Dictionary]]* kallast stafrófið *pIqaD*, en engar nánari upplýsingar eru gefnar um það. Þegar Klingonsk tákn eða stafir eru notuð í kvikmyndunum eða þáttunum, er það aðeins til skreytinga, og líkja eftir raunverulegri skrift.

Fyrirtækið Astra Image hannaði táknin (sem nú eru notuð til að "skrifa" Klingonsku) fyrir *[[Star Trek: The Motion Picture]]*, þótt táknin séu oft ranglega tileinkuð Michael Okuda.  Þeir byggðu stafina á merkingum bardaga-geimskipa Klingona (Klingon battlecruiser) sem voru aðeins þrír stafir, fyrst búnir til af Matt Jeffries. Einnig voru táknin byggð á táknum úr Tíbetska stafrófinu, vegna þess hve oddhvöss skrift þeirra er.
Það átti að sýna ást Klingona á hnífum og eggvopnum.

## Heimildir
Brahmi

**Brahmi** er fornt ritkerfi frá Suður-Asíu. Það er atkvæðastafróf frá um 500 f.Kr. Brahmi er með mikilvægari ritkerfum heims ef tekið er mið af áhrifum þess á önnur ritkerfi. Mörg elstu sögulegu rit sem fundist hafa á Indlandi eru skráð með Brahmi.

Brahmi er forfaðir hundruða ritkerfa sem finnast í suður, Suðaustur- og Austur-Asíu. Meðal annars tælensku, tíbesku og japönsku svo dæmi séu tekin.

## Tengill
* Ancientscripts.com

## Tölustafir
Tíbesk tungumál

**Tíbesk tungumál** eru ætt sínó-tíbeskra mála sem eiga rætur sínar að rekja til forntíbesku. Þau eru töluð af um 6 milljónum manna á svæði í austurhluta Mið-Asíu, þar á meðal Tíbet, Qinghai, Sichuan, Kasmír og á Norður-Indlandsskaga í Baltistan, Ladakh, Nepal, Sikkim, Pakistan og Bútan. Klassísk tíbeska er mikilvægt bókmenntamál á þessu heimssvæði einkum vegna þess að hún er notuð í ritum búddatrúar. 

Miðtíbeska (sem nær yfir mállýskur héraðsins Ü-Tsang og borgarinnar Lasa), kamstíbeska og amdótíbeska eru oftast taldar vera mállýskur af sama máli en þær deila sama ritmáli. 

Upphaf tíbesks leturs má rekja til Thonmi Sambhota um miðja 7. öld. Thonmi Sambhota, ráðherra af Songtsen Gampo (569–649), var sendur til Indlands til að læra listina að skrifa og við endurkomu hans var kynnt tíbesk skrift. Form stafanna er byggt á indísku letri á þeim tíma en það að sérstök indískt letur er innblástur í tíbeskt stafróf er umdeilt.

Tíbeskt letur er skrifað í ýmsum mismunandi útgáfum. Það algengasta í hefðbundnum búddískumtexta er kallað *uchen*.
Klingon

**Klingonar** er tilbúinn þjóðflokkur stríðsmanna sem búinn var til fyrir Star Trek heiminn. Þeir komu margoft fram sem illmenni í upprunalegu Star Trek þáttaröðinni (*[[Star Trek: The Original Series]]*) og öllum fimm ótengdu framhaldsþáttaröðunum auk sjö kvikmynda. 

Klingonar voru þróaðir af handritshöfundinum Gene L. Coon, Klingonar voru manngervingar, dökkir á hörund með litla virðingu, ætlaðir sem táknsaga um kaldastríðið sem að þá var í fullum gangi. Með auknu fjármagni til förðunar og tæknibrellna, voru Klingonarnir algjörlega endurhannaðir í kvikmyndinni *[[Star Trek: The Motion Picture]]* árið 1979.
Í seinni myndum og ótengdu framhaldþáttaröðinni *[[Star Trek: The Next Generation]]*, voru hernaðarlegir þættir Klingona bættir með aukinni virðingu og strangari reglur í hernaði.

Einn þeirra þátta sem búinn var til fyrir nýju Klingonana var Klingonska.
Pepsideildin

**Pepsideildin** er efsta deild bæði í karla- og kvennaflokki í knattspyrnu á Íslandi. Deildirnar eru nefndar eftir aðalsyrktaraðila þeirra, Pepsí.

* Pepsideild karla efsta deild karlafótboltans
* Pepsideild kvenna efsta deild kvennafótboltans
Gullfoss (skip, 1950)

**MS Gullfoss** var 3858 lesta farþegaskip Eimskipafélagsins, hleypt af stokkunum 1950 hjá Burmeister og Wain í Kaupmannahöfn. Tók rúmlega 200 farþega og gekk allt að 15,5 hnúta. Hætti siglingum hjá Eimskipafélaginu 1972 og er því síðasta farþegaskip Íslendinga, sem notað var í millilandasiglinum. 

Eldra farþegaskip Eimskipafélagsins hét einnig Gullfoss og var tekið í notkun 1915.

## Tenglar
https://www.shipsnostalgia.com/showthread.php?t=6306
Súna

**Súnur** eða **mannsmitanlegir dýrasjúkdómar** (þ.e. *dýrasjúkdómur sem leggst á menn* fyrir árið 2006) kallast smitsjúkdómar (dýrasjúkdómar) sem geta borist milli dýra og manna.

## Tenglar
* 

## Heimildir
Nautaat

**Nautaat** (spænska: *corrida de toros*) er athöfn sérræktaðra mannýgra nauta (*bos taurus ibericus*) og skrautklæddra nautabana (*torero*) í hringleikahúsi eða þar til gerðum leikvangi. Nautaat er þjóðaríþrótt Spánverja og hefur verið afar vinsælt á Spáni frá seinni hluta 17. aldar en á líklega uppruna sinn að rekja til Krítar. Nautaat er mest stundað á Spáni en líka í Mexíkó, Kólumbíu, Perú og Ekvador. Sömuleiðis í Suður-Frakklandi, en með dálítið öðrum hætti. Í Portúgal berst nautabaninn (*rejoneador*) við nautið á hestbaki, en þar er nautið aðeins skutlað með krókörvum en ekki drepið.

Margir fordæma nautaat, og líta á það sem illa meðferð á skepnum. Aðrir hafa haldið því fram að nautategund sú sem notuð er í atinu myndi deyja út ef nautaöt myndu leggjast af. Spánverjar líta einnig á nautaatið sem hluta af þjóðareðli sínu, og margir eru stoltir af þessum menningararfi. Andstæðan gegn nautaati eykst þó með hverju ári. 

## Spænskt nautaat
Nautaatið skiptist í þrennt og er hver þáttur afmarkaður með lúðrablæstri. Venjulega eru sex naut í hverju ati sem þrír nautabanar skipta jafnt á milli sín. Í fyrstu er nautið hleypt inn á nautaatssviðið (*plaza de toros*) og þar fylgist nautabaninn með hreyfingum þess, les í hvernig það athafnar sig og hvernig það leggur undir sig höfuðið þegar það ræðst til atlögu o.s.frv.. Nautabaninn berst síðan við nautið með litríka dulu (*capote de brega*) að vopni og æsir nautið til árásar með ýmsum aðferðum og hefur til þess aðstoðarmenn (*cuadrilla*). Aðstoðarmenn nautabanans eru oftast sex: þrír örvasveinar (*banderilleros*), tveir  lensuknapar (*picador*) sem eru á hestum sem er huldir leður- eða viðarbrynju (*peto*) og svo einn sverðsveinn (*mozo de espada*). Örvasveinar er þeir sem hlaupa til og stökkva að nautinu og skutla það með 75 sentímetra löngum pappírsskreyttum krókörvum (*banderillas*) í herðarkambinn.  Hlutverk lensuknapana er að veikja hálsvöðva nautsins með því að stinga þá með lensu. Nautabaninn forðast atlögur nautsins með því að sveifla dulunni til hliðar við sig og sýnir þannig kjark sinn og uppsker fögnuð áhorfenda. Lokahnykkurinn nautaatsins er þegar nautabaninn dregur fram sverðið og rauðu nautaveifuna (*muleta*) og gengur fram til náðarhöggsins (*hora de verdad*), stund sannleikans, sem er þegar hann stingur sverðinu niður milli herðablaðana og beint í hjartað. Það þykir mjög gott ef það tekst í fyrstu tilraun. 

Nautaat hefur verið bannað í Katalóníu frá 2011. Einnig er það bannað á Kanaríeyjum.

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
* ''Spánverjar uppgötva nautaat að nýju''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* ''Nautaat á Spáni''; grein í Iðunni 1886
Georgísk skrifletur

**Georgísk skrifletur** (georgíska: ქართული დამწერლობა *kartuli damts'erloba*) eru þrjú skrifletur sem notuð eru til þess að skrifa georgísku og nokkur fleiri mál í suðurhluta Kákasus. Stafrófið heitir *Mkhedruli* (მხედრული, „riddaramennska“ eða „hernaður“) og er þriðja georgíska stafrófið sem tekið er í notkun. 

Öll georgísku stafrófin hafa bara einn ritunarhátt á hverjum staf þ.e. þar eru ekki notaðir hástafir og lágstafir heldur bara einn stafur sem táknar bæði. En eins og áður kom fram er *Asomtavruli* stafrófið stundum notað sem hástafir.

## Skrifletur
### Asomtavruli
Georgíska hefur verið rituð með þremur mismunandi stafrófum í gegnum tíðina en saga ritaðs máls í Georgíu hófst á 4-5 öld. Georgía tók upp kristni árið 330 og átti það sinn þátt í að fyrsta stafrófið leit dagsins ljós. Það stafróf heitir asomtavruli (ასომთავრული,„hástafir“) orðið kemur frá aso (ასო, „stafur“, „gerð“) og mtavari (მთავარი, „aðal“, „megin“, „helstu“, „höfuð“). Þetta stafróf gengur einnig undir nafninu mrgvlovani (მრგვლოვანი, „hringlaga“) orðið er skylt orðinu mrgvali (მრგვალი, „hringur“).

### Nuskhuri
Annað stafrófið sem notað var kom fram á 9. öld og heitir nuskhuri (ნუსხური „lítið“, „smátt“). Nuskhuri er skylt orðinu nuskha (ნუსხა „birgðaskrá“, „dagskrá“). Þetta stafróf var mest notað í trúarlegum verkum en hefur einnig verið notað með asomtavruli stafrófinu en þá eru asomtavruli stafirnir notaðir sem hástafir.

### Mkhedruli
Það stafróf sem notað er í dag heitir mkhedruli (მხედრული, „riddaramennska“ eða „hernaður“). Það kom fyrst fram á 10. öld og var notað fyrir allan þann texta sem var ekki trúarlegs eðlis þar til á 18. öld en þá tók þetta stafróf einnig við khutsuri stílnum en það kallast stíllinn þegar hin tvö stafrófin eru notuð saman þ.e. asomtavruli fyrir hástafi og nuskhuri fyrir lágstafi. Mkhedruli er skylt orðinu mkhedari (მხედარი, „hestamaður“, „riddari“ eða „stríðsmaður“); khutsuri er skylt orðinu khutsesi (ხუცესი, „öldungur“ eða „prestur“).
Undirflokkur inflúensu A H1N1

**H1N1** er undirflokkur af inflúensu A og algengasta orsök inflúensu í fólki. Sum afbrigði af H1N1 sýkja menn svo sem afbrigðið sem olli spænsku veikinni árið 1918. Önnur afbrigði af H1N1 eru svínaflensa og fuglaflensa. Inflúensufaraldurinn árið 1918 dró 50-100 milljónir manns til dauða frá 1918-1919.

Í mars og apríl 2009 braust út svínaflensufaraldur í Mexíkó.

## Tenglar

* Why Revive a Deadly Flu Virus? By Jamie Shreeve - January 2006 New York Times - Six-page human-interest story on the recreation of the deadly 1918 H1N1 flu virus
* BBC News - 1918 flu virus's secrets revealed Results from analyzing a recreated strain.
* Publicly available data
* Oral history by 1918 pandemic survivor
* Recent influenza A (H1N1) infections of pigs and turkeys in northern Europe
* Epidemiologic Notes and Reports Influenza A(H1N1) Associated With Mild Illness in a Nursing Home -- Maine
* Swine Influenza Vaccine, H1N1 & H3N2, Killed Virus 
* Influenza Virus Infections of Pigs 
* H1N1-influenza as Lazarus: Genomic resurrection from the tomb of an unknown

* BioHealthBase Bioinformatics Resource Center Database of influenza genomic sequences and related information.
* Outbreak Alerts United States based communicable disease notification website.
Elliott 6m

**Elliott 6m** er sex metra langur þriggja manna opinn kjölbátur hannaður af nýsjálenska skútuhönnuðinum Greg Elliott árið 2000. Þessi gerð hefur verið valin sem keppnisbátur fyrir tvíliðakeppni í kvennaflokki í siglingum fyrir Sumarólympíuleikana 2012 í staðinn fyrir Yngling. Hönnun bátsins hefur þó verið breytt fyrir ólympíuleikana þannig að seglaflötur hefur verið minnkaður. 

Elliott var áður með sleðann fyrir stórskautið á stýrisbitanum þannig að ekkert væri fyrir áhöfninni á sjálfu þilfarinu en í nýrri hönnun bátsins er sleðinn framar.

## Tenglar
Cadet

**Cadet** er lítil kæna fyrir einn til tvo siglingamenn ætluð til kennslu. Hún var hönnuð af breska skútuhönnuðinum Jack Holt fyrir tímaritið *[[Yachting World]]* árið 1947. Cadet er með stórsegl, fokku og belgsegl. Upphaflega var báturinn smíðaður úr krossviði en síðari ár er hann yfirleitt gerður úr trefjagleri. Hann vegur 54 kíló. Þessi gerð er aðallega vinsæl í Bretlandi og Argentínu.
Héraðsskjalasöfn á Íslandi

**Héraðsskjalasöfn á Íslandi** eru tuttugu. Þau starfa skv. lögum nr. 77/2014 um opinber skjalasöfn og reglugerð nr. 283/1994 um héraðsskjalasöfn. Þau eru sjálfstæðar skjalavörslustofnanir á vegum sveitarfélaga og lúta faglegu eftirliti Þjóðskjalasafns Íslands.

Fyrstu lög um héraðsskjalasöfn nr. 7/1947 heimiluðu stofnun slíkra safna og var hið fyrsta þeirra, Héraðsskjalasafn Skagfirðinga stofnað það ár. Á grundvelli laganna frá 1947 var sett reglugerð nr. 61/1951 um héraðsskjalasöfn. Með lögum nr. 13/1969 um Þjóðskjalasafn var lögð áhersla á ákvæði laganna frá 1947 um yfirumsjón Þjóðskjalasafnsins með héraðsskjalasöfnum. Með lögum um Þjóðskjalasafnið 1985 varð til heildarlöggjöf um opinber skjalasöfn á Íslandi.

Héraðsskjalasöfn lúta forstöðu héraðsskjalavarðar á hverjum stað.

Hlutverk héraðsskjalasafna er að heimta inn og varðveita skjöl sveitarfélaga og stofnana þeirra á safnsvæði sínu. Einnig að leita eftir því að fá til varðveislu skjöl einstaklinga, félaga og fyrirtækja á safnsvæðinu.

## Héraðsskjalasöfn

Héraðsskjalasöfnin á Íslandi eru (í þeirri röð sem þau hafa verið stofnuð):
* Héraðsskjalasafn Skagfirðinga, Sauðárkróki, stofnað 1947.
* Héraðsskjalasafnið Ísafirði, stofnað 1952.
* Borgarskjalasafn Reykjavíkur, stofnað 1954.
* Héraðsskjalasafn Þingeyinga, Húsavík, stofnað 1958.
* Héraðsskjalasafn Borgarfjarðar, stofnað 1961.
* Héraðsskjalasafn Vestur-Húnavatnssýslu, Hvammstanga, stofnað 1963.
* Héraðsskjalasafn Austur-Skaftafellssýslu, Höfn í Hornafirði, stofnað 1965.
* Héraðsskjalasafn Austur-Húnavatnssýslu, Blönduósi, stofnað 1966.
* Héraðsskjalasafnið á Akureyri, stofnað 1969.
* Héraðsskjalasafn Austfirðinga, Egilsstöðum, stofnað 1976.
* Héraðsskjalasafn Vestmannaeyja, stofnað 1980.
* Héraðsskjalasafn Svarfdæla, Dalvík, stofnað 1980.
* Héraðsskjalasafn Siglufjarðar, stofnað 1984.
* Héraðsskjalasafn Neskaupstaðar, stofnað 1985.
* Héraðsskjalasafn Árnesinga, Selfossi, stofnað 1985.
* Héraðsskjalasafn Rangæinga og Vestur-Skaftfellinga,Skógum, stofnað 1988.
* Héraðsskjalasafn Dalasýslu, Búðardal, stofnað 1993.
* Héraðsskjalasafn Akraneskaupstaðar, stofnað 1993.
* Héraðsskjalasafn Kópavogs, stofnað 2000.
* Héraðsskjalasafn Mosfellsbæjar, stofnað 2001.

## Tenglar
Félag héraðsskjalavarða á Íslandi
Möguleikhúsið

**Möguleikhúsið** er atvinnuleikhús sem fæst einkum við uppsetningu leiksýninga fyrir börn og unglinga. Möguleikhúsið var stofnað árið 1990 og fyrsta verkefni þess var leikritið *Grímur og galdramaðurinn* sem var samið fyrir 17. júní það ár.
Contender

**Contender** er hraðskreið einmenningskæna hönnuð af ástralska skútuhönnuðinum Bob Miller (sem síðar kallaði sig Ben Lexcen) árið 1967. Upphaflega var hún hugsuð sem mögulegur staðgengill Finn-kænunnar á Sumarólympíuleikunum 1968. Contender er með masturstaug sem siglingamaðurinn getur hangið í til að beita meiri þyngd gegn hliðarátakinu í seglin.
Baybayin

**Baybayin** eða **alibata** (þekkt sem **tagalog-letur** í Unicode kerfinu) er fyrrum spænskt filipeykst skriftarkerfi sem upprunnið er frá java-letri (forn Kawi). Skriftarkerfið er þekkt sem hluti af brahmic fjölskyldunni (og einnig sem angi af vatteluttu stafrófinu) og er það talið hafa verið fyrst notað á 14. öld. Það hélt áfram að vera í notkun á nýlendutíma Spánverja á Filipseyjum allt til seinni hluta 19. aldar.

Filippeyska baybayin-skriftarkerfið er eitt af nokkrum sjálfstæðum stafrófum frá suðaustur asískum eyjum svo sem Súmötru, Java og Sulawesi sem flest eru abúgídur og sem að eiga uppruna sinn að rekja til forn Indlands og deila sömu sanskrít einkennum, þar sem hver samhljóði er borin fram með sérhljóða endingu-kommur eru notaðar sem einkenni fyrir aðra sérhljóða (sá tiltekni sérhljoði bregður oft fyrir í Sanskrít og líklega einnig í öðrum Filippeyskum tungumálum). Samt sem áður eiga ekkert af þessum filippeysku baybayin-skriftum sínar ýtarlegu sögulegar heimildir sem hafa verið útbreiddar í aldar raðir.

Baybayin skriftarkerfið tilheyrir abugida-kerfinu sem notar samsetningu samhljóða og sérhljóða. Hver bókstafur, skrifaður á sínu venjubundna formi, hefur samhljóðaendingu með sérhljóðanum A. Til að búa til aðra samhljóða endingar en með öðrum sérhljóðum er tákni komið fyrir, annaðhvort fyrir ofan samhljóðann (til að búa til E eða I sérhljóða) eða fyrir neðan samhljóðann (til að búa til O eða U). Táknið kallast *kudlit*. *Kudlit* kemur ekki fyrir á sérhljóðum sem standa stakir. Sérhljóðar hafa sitt eigið tákn. 

Orðið baybayin merkir bókstaflega atkvæði.
Vestur-Evrópusambandið

**Vestur-Evrópusambandið** var varnar- og öryggisbandalag Vestur-Evrópuþjóða stofnað árið 1948. Upphaflegir meðlimir voru Bretland, Frakkland, Belgía, Lúxemborg og Holland. Tilgangur bandalagsins var að stuðla að efnahagslegri endurreisn Evrópu eftir síðari heimsstyrjöldina, að ríkin kæmu til aðstoðar ef á eitt þeirra væri ráðist, og að stuðla að aukinni samvinnu og sameiningu innan Evrópu. 1954 urðu Vestur-Þýskaland og Ítalía aðilar að bandalaginu.

Frá síðustu aldamótum voru verkefni bandalagsins smátt og smátt færð til Evrópusambandsins í samræmi við sameiginlega öryggis- og varnarstefnu ESB og sameiginlega utanríkis- og öryggisstefnu ESB. Bandalagið var svo endanlega lagt niður árið 2011.

Ísland varð aukaaðili að sambandinu árið 1992.
Svínaflensa

**Svínaflensa** er smitandi öndunarsjúkdómur sem herjar yfirleitt á svín og orsakast af inflúensuveiru. 

Fólk sem vinnur með svín og svínaafurðir getur sýkst af afbrigðum af svínaflensu og getur vírusinn stökkbreyst þannig að svínaflensa geti smitast milli manna. Talið er að afbrigðið sem olli Svínaflensufaraldrinum 2009 sé þannig stökkbreyting af H1N1 afbrigði 

## Tilvísanir

## Nánara lesefni
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tenglar
* Landlæknisembættið:Svínaflensa
* Landlæknisembættið:Upplýsingar um svínaflensu A H1N1 spurningar og svör
* Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - Swine Flu
* "Swine Flu Cases Without Swine Exposure"  Center for Biosecurity of UPMC
* Outbreak Alerts Latest news and videos on viral epidemics and pandemics
* The ongoing challenge of swine flu  presentation by Marie Gramer, D.V.M., Ph.D., veterinary diagnostician at the University of Minnesota Veterinary Diagnostic Laboratory.
* ''The Swine Flu Affair: Decision-Making on a Slippery Disease'' Original 1978 U.S.A. Department of Health Education and Welfare review by Richard E. Neustadt and Harvey V Fineberg available from Louisiana State University Law Center Medical and Public Health Law Site.
* ''Surface sanitation and interruption of influenza using NAV-CO2''
* ''The Swine Flu Episode and the Fog of Epidemics'' by Richard Krause in CDC's Emerging Infectious Diseases Journal Vol. 12, No. 1 January 2006 published December 20, 2005
* SWINE INFLUENZA by Carol G. Woodlief of College of Veterinary Medicine at North Carolina State University  Overview, symptoms in pigs, treatment for pigs
* ''In California and Texas, 5 New Swine Flu Cases'' Washington Post, By Rob Stein (Staff Writer)
* ''Swine Flu In Mexico And U.S. May Lead To Pandemic, WHO Says''  AHN, Mayur Pahilajani (Staff Writer)
* News and information on the 2009 human swine flu outbreak 
* H1N1 Swine Flu cases tagged on Google Maps
* World Health Organization (WHO): Swine influenza
* MedWorm's Swine Flu RSS Newsfeed (compiled from thousands of authoritative medical and news feeds) 
* Survival Emergency and Communication Gear
CP/M

**CP/M** (stendur fyrir **Control Program for Microcomputers** eða „stýriforrit fyrir örtölvur“) er stýrikerfi sem upphaflega var þróað fyrir tölvur með Intel 8080 og Intel 8085 örgjörva. Höfundur kerfisins var Gary Kildall hjá Intergalactic Digital Research sem þróaði fyrstu útgáfu þess 1973–1974. CP/M var algengt stýrikerfi á einkatölvum frá 1975 til 1985. Senna setti fyrirtækið á markað fjölnotendaútgáfu af kerfinu sem hét MP/M. Fyrsta útgáfa MS-DOS líktist mjög CP/M.

## Tenglar
* Vefur helgaður CP/M
Tagalog

**Tagalog** er tungumál sem talað er í Filippseyjum og er töluð af um það bil 22 miljónum manna. Þau tungumál sem hafa haft mikil áhrif á tagalog eru spænska, enska, hindí, arabíska, sanskrít, gamla malayska, kínverska, japanska og tamílska. Tagalog er talað víðsvegar um Filipseyjar og um allan heim. Tagalog er meðal annars 5 stærsta tungumálið í Bandaríkjunum en u.þ.b. 1.4 milljón manna tala það, eins tala um 235 þúsund manns það í Kanada.

Heiti tungumálsins „tagalog“ hefur uppruna sinn frá orðinu „tagailog“ þar sem tagá þýðir frumbyggi frá og orðinu ílog sem þýðir fljót. Úr samsetningu orðanna má lesa út „fljótabúi“. Lítið er vitað um sögu tungumálsins, þó eru kenningar þess efnis frá tungumálasérfræðingum eins og Dr. David Zorc og Dr. Robert Blust að uppruna tagalog þjóðflokksins megi rekja til norðaustur Mindanao eða austur Visayas. Fyrstu skiflegu heimildirnar af tagalog eru frá árinu 900 og notuð hluta til með tungumálunum sanskrít, malayska og javanska. Fyrsta bókin sem vitað er um að hafa verið skifuð á tungumálinu er *[[Doctrina Cristiana]]*, skrifuð árið 1593. Bókin var skrifuð á spænsku og í tveimur útgáfum af tagalog, ein útgáfan er skrifuð í baybayin skriftarkerfinu og hin á latnesku.

Árið 1937 var tagalog valið af „the National Language Institute“ sem undirstaða að þjóðartungumáli Filipseyja. Tveimur árum síðar eða 1939 kallaði Manuel L. Quezon þjóðartungumálið „Wikang Pambansâ“. Tuttugu árum síðar, árið 1959, var það endurnefnt af menntamálaráðherranum Jose Romero sem filipiska. Tilgangurinn var að gefa tungumálinu landlægari brag og merkingu í stað þjóðlegri. Þessi breyting fékk ekki samþykki allra og sér í lagi þeirra sem ekki eru af tagalog uppruna t.d. Cebuanos fólki. Árið 1971 kom aftur upp ágreiningur varðandi tungumálið sem leiddi til sáttar en þá var tungumálið kallað „Filipino“ í stað „Pilipino“ og rataði það meðal annars inn í nýja stjórnarskrá sem skrifuð var árið 1987.
Örtölva

**Örtölva** getur átt við um:
* Rafeindaíhlut sem inniheldur ýmsa grunnþætti tölvu í einni samrás
* Tölvu sem er búin örgjörva (eldra)
Blindraletur

**Blindraletur** (líka nefnt **punktaletur** eða **Braille**) er ritmál sem blindir og sjónskertir nýta sér til þess að lesa og skrifa. Það var hannað af Frakkanum Louis Braille árið 1821. Hver stafur samanstendur af sex punktum sem raðað er í tvo dálka og mynda þannig ferhyrning. Punktarnir eru ýmist flatir eða upphleyptir og hefur því hvert tákn sextíu-og-fjórar (26) mögulegar birtingamyndir, þar með talið tákn þar sem engir punktar eru uppleyptir. Táknin eru lesin með því að strjúka fingurgómnum yfir textann. Punktarnir hafa númer og þannig er hægt að lýsa táknunum, fyrri dálkurinn geymir punkta 1 til 3 og sá seinni punkta 4 til 6. Til dæmis myndu punktar 1-3-4 mynda tákn með þremur upphleyptum punktum, þ.e. bæði efsti og neðsti punkturinn í vinstri dálkinum og efsta punktinum í þeim hægri. Stafirnir hafa bil á milli sín og greinamerki hafa sér tákn.

Punktaletur má rekja til leturs sem Charles Barbier útbjó fyrir Napóleon. Napóleon hafði óskað eftir dulmáli sem gerði hermönnum hans kleift að geta átt samskipti að næturlægi án þess að nota ljós og var það nefnt „náttmál“, en hermönnunum þótti kerfið allt of flókið. Árið 1821 kynntist Barbier honum Louis Braille í París. Kerfið hans Barbiers notaði 12 punkta, svo að það var ekki hægt að lesa staf án þess að þreifa svolítið um, Braille leysti það vandamál með sex punkta kerfinu sínu.

## Íslenska punktaletrið
Íslenska punktaletrið er það sama og notað er í Skandínavíu, að viðbættum nokkrum séríslenskum stöfum. *Ö* notar sama staf og hið danska ''ø''. Norrænu punktaletrin eiga öll rætur sínar að rekja til franska punktaletursins.

## Tenglar
*Punktaletur , Þjónustu- og þekkingarmiðstöð fyrir blinda, sjónskerta og einstaklinga með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu.
* Alþjóðadagur punktaleturs
Örtölva (tölva)

:

**Örtölva** er tölva sem er búin örgjörva þ.e.a.s. miðverki sem er allt í einni samrás. Örtölva er líka tölva sem tekur lítið pláss andstætt stórtölvu eða smátölvu. Margar örtölvur eru búnar lyklaborði og skjá og eru þannig líka einkatölvur. Þetta hugtak var algengt á 7. og 8. áratug 20. aldar en er nú nánast horfið þar sem allar tölvur eru nú búnar örgjörva og því ekki lengur þörf á að taka það fram.
Fornpersneska

**Fornpersneska** er annað tveggja forníranskra mála sem þekkt eru (hitt er avestanska). Hún er forveri miðpersnesku sem var töluð í valdatíð Sassanída. Hún er að mestu þekkt af leirtöflum og innsiglum frá valdatíð Akkamenída, frá um 600 til 300 f.o.t. Slíkar leirtöflur hafa fundist frá því sem í dag eru löndin Íran, Rúmenía, Armenía, Barein, Írak, Tyrkland og Egyptaland. Líkt og önnur persnesk mál var fornpersneska kölluð *ariya* „íranska“.

Við fyrstu sýn líkist fornpersneska letrið fleygrúnum Súmera og Akkadíubúa, af því það er samsett úr fleyglaga táknum sem hafa verið pressuð í leir eða höggvin í stein. Lögun og gerð táknanna hefur þó enga beina samsvörun við eldri málin. Fornpersar héldu í fleygrúnarformið einfaldlega vegna hefðarinnar og hugsanlega þar sem það var auðveld leið til að letra í leirplötur og á steinveggi.

Fræðimenn í dag eru flestir sammála að fornpersneska hafi verið fundin upp um 525 f.o.t. til að letra á minnsvarða um afrek kóngsins Dareiosar fyrsta, sem voru reistir í Behistum. Hann lét hanna sérstakt persneskt stafróf af þessu tilefni.

Fundist hafa áletranir, töflur og innsigli með fornpersnesku letri í Íran, Tyrklandi og Egyptalandi. Það þróaðist yfir í miðpersnesku, sem líka er þekkt sem pahlavíska, og svo að lokum yfir í nútímapersnesku.

Fornpersneska flokkast sem hljóðletur þar sem meirihluti táknanna eru hljóðtákn. En það inniheldur einnig myndletur. Það hefur einungis þrjá sérhljóða: a, i og u. Stakir samhljóðar sem eru hluti af samhljóðaröð eða eru endi á atkvæði eru ritaðir sem hljóðtákn eins og þeir stæðu með sérhljóðanum a. Þetta hefur verið gert til að auðvelda ritunina en þegar lesið er úr tákninu (sem hluta af orði) fellur a-hljóðið burt.

Fornpersneska er elsta þekkta persneska tungumálið, sem flokkast til vesturíranskra tungumála. Miðperskneska (pahlavíska) og nútímapersneska (íranska) hafa þróast beint frá fornpersnesku. Í dag er persneska rituð með persnesk-arabísku letri.

Nöfn konunga höfðu mikla þýðingu þegar kom að því að ráða úr letrinu. Tilraunir til að ráða úr fornpersneskum fleygrúnum hófust um 1711 þegar áletranir Dareiosar voru birtar af ferðalangnum Jean Chardin. Árið 1802 áttaði Friedrich Münter sig á því að ákveðnar letursamsetningar hlutu að vera orðið „kóngur“. Georg Fredrich Grotefend hélt svo áfram með verkið og áttaði svo á því að eftir konunganöfnum var oft þessi texti „mikli konungur“, „konungur konunguna“ og nafn föður konungsuns. Áframhaldandi ráðning letursins byggðist á vinnu Grotefends og um 1847 höfðu flest táknin verið ráðin.
Hebreskt stafróf

**Hebreska stafrófið** (hebreska: אָלֶף-בֵּית עִבְרִי‎,) er abdsjad sem samanstendur af 22 stöfum. Einnig má finna lítið breyttar útgáfur stafanna í nokkrum öðrum tungumálum innan samfélags gyðinga en þar ber helst að nefna jiddísku, ladino og judeo-arabísku. Fimm stafir hafa aðra birtingarmynd þegar þeir koma fyrir aftast í orði. 

Hebreska er skrifuð frá hægri til vinstri. Fjöldi stafa, uppröðun, nöfn og hljóðfræði eru sams konar og í arameíska stafrófinu en bæði tungumálin notuðust við fönískt stafróf undir lok annarrar aldar fyrir Krist.

Samkvæmt nútímafræðimönnum er nútímaritmál hebresku byggt á aramísku ritmáli frá þriðju öld f.Kr. en gyðingar höfðu notað það til þess að skrifa hebresku frá því um á 6. öld f.Kr. Fyrir þann tíma notuðust gyðingar við gamalt hebreskt ritmál en það er byggt á fönísku ritmáli frá því á 10. öld f.Kr. og það ritmál er notað enn í dag í trúarlegum verkum.

## Listi yfir tungumál gyðinga
Listinn er ekki tæmandi

### Afró-asísk tungumál
* Semísk: hebreska, amaríska, arameíska, judeo-arabíska, judeo-jemeníska, judeo-libíska, judeo-algeríska, ennig eru nokkur judeo-arabísk mál töluð í Sýrlandi og Írak.
* Berbíska: judeo-berbíska

### Indóevrópsk tungumál
* Germönsk: Jiddíska
* Ítalska: Judeo-Latína
* Slavnesk: Knaanic (Judeo-Tékkneska)
* Gríska: Yevanic (Judeo-Gríska)
* Indóírönsk: Dzhidi (Judeo-Persneska), Bukhori

### Tyrknesk tungumál
* Tyrkneska: Krymchak (Judæo-Tartar)

## Framburður á nöfnum stafa í hebreska stafrófinu

## Heimildir
Icecross

**Icecross** var íslensk hljómsveit sem gaf út eina samnefnda plötu árið 1973.

Hljómsveitina skipuðu: 
* Gítar: Axel Einarsson.
* Bassi: Ómar Óskarsson.
* Trommur: Ásgeir Óskarsson.

## Útgefið efni

### Breiðskífur

* Icecross 1973

## Tengill
* Icecross.net
* Glatkistan
Flying Junior

**Flying Junior** er tvímenningskæna hönnuð í Hollandi af Uus van Essen og Coen Gulcher á árunum 1954-1955 sem minni útgáfa af Flying Dutchman til kennslu og þjálfunar fyrir unga siglingamenn.

Flying Junior er rúmir fjórir metrar að lengd með stórsegl, fokku og belgsegl.
OK (kæna)

**OK** er fjögurra metra löng einmenningskæna hönnuð af danska bátasmiðnum Knud Olsen árið 1957. OK er undirbúningsbátur fyrir Finn og hefur því fylgt eftir breytingum á hönnun þess síðarnefnda í gegnum tíðina. OK var ódýr og einföld í smíðum og með einfaldan seglabúnað. Hún varð geysivinsæl í Evrópu á 7. og 8. áratug 20. aldar en dalaði hratt á þeim 9..
Bjørnstjerne Bjørnson

**Bjørnstjerne Martinus Bjørnson** (var stundum nefndur **Björnstjarna Björnsson** á Íslandi) (8. desember 1832 – 26. apríl 1910) var norskur rithöfundur og skáld. Bjørnstjerne er t.d. höfundur ljóðsins að norska þjóðlaginu: *[[Ja, vi elsker dette landet]].* Bjørnstjerne hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 1903 og er í Noregi talinn einn af hinum fjóru stóru (*De fire store*) ásamt Henrik Ibsen, Jonas Lie og Alexander Kielland.

## Skáldverk Bjørnstjerne Bjørnson á íslensku
* 1879 - *[[Kátur piltur]]* - (*En glad gutt* (1860)) - þýð. Jón Ólafsson
* 1884 - *[[Sigrún á Sunnuhvoli]]* - (*Synnøve Solbakken* (1857)) - þýð. Jón Ólafsson
* 1897 - *[[Árni (skáldsaga)|Árni]]* - (*Arne* (1859)) - þýð Þorsteinn Gíslason. 
* 1910 - *[[Á guðs vegum]]* - (*Paa Guds Veje* (1889)) - þýð: Bjarni Jónsson frá Vogi.

## Tenglar

* ''Bjørnstjerne Bjørnson''; grein í Skírni 1910
* ''Hálfrar aldar dánarafmæli''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1960
* ''Björnstjerne Björnson''; grein í Morgunblaðinu 1982
;Verk Bjørnstjerne
* ''Ein lífgáta''; birtist í Freyju 1905
Sanitas (gosdrykkjagerð)

**Sanitas** var gosdrykkjaverksmiðja sem var stofnuð 28. nóvember 1905. Fyrirtækið stofnaði Gísli Guðmundsson gerlafræðingur, Guðmundur Ólafsson í Nýjabæ og Jón Jónsson í Melshúsum. Fyrirtækið hóf starfsemi sína á Seltjarnarnesi, nánar tiltekið í Melshúsatúninu. 

Árið 1916 keypti Loftur Guðmundsson, hinn kunni kvikmyndagerðarmaður, fyrirtækið en seldi það Sigurði Waage árið 1924. Undir stjórn Sigurðar óx Sanitas og dafnaði að Lindargötu 9 í Reykjavík, þar sem verkamannafélagið Dagsbrún var síðar til húsa. Árið 1939 var fyrirtækinu breytt í hlutafélag og skömmu síðar urðu þáttskil er Sanitas hf. fékk einkaumboð fyrir Pepsi Cola og var það fyrsta umboð þessa þekkta bandaríska gosdrykkjar í Evrópu. Árið 1958 flutti fyrirtækið að Köllunarklettsvegi í Reykjavík og var jafnframt aukið við vélakostinn. Sigurður Waage var framkvæmdastjóri Sanitas hf. til dauðadags árið 1976. Tóku sonur hans Sigurður S. Waage og tengdasonur Björn Þorláksson við framkvæmdastjórn. Þeir gengu fljótlega frá samningi við Sana hf. á Akureyri, sem þá var orðið meirihlutaeign Páls G. Jónssonar, um að Sanitas hf. dreifði öli fyrir Sana hf. Sanitas hf. átti í verulegum rekstrarörðugleikum um þetta leyti og lenti fljótlega í vanskilum við Sana hf. á Akureyri. Páll keypti síðan hluti í Sanitas hf. til að styrkja fyrirtækið og efla dreifingarnet þess.

Sanitas og Sana hf. voru sameinuð 1978. Árið 1991 keypti Pharmaco Sanitas og setti gosframleiðslu fyrirtækisins inn í nýja fyrirtækið Gosan. Tap varð á Sanitas eftir þetta, meðal annars vegna verðstríðs við Ölgerðina. Árið eftir keypti Ölgerðin Egill Skallagrímsson framleiðslurétti fyrirtækisins, meðal annars fyrir Pepsi Cola. Árið 1993 var Sanitas lýst gjaldþrota. Það var þá talið eignalaust. Sama ár keypti rússneskt fyrirtæki í Sankti Pétursborg, Baltic Bottling Plant, gosdrykkjaverksmiðju Gosans í Reykjavík. Það varð upphafið að bruggverksmiðjunni Bravo Premium sem Björgólfur Thor Björgólfsson, Magnús Þorsteinsson og Björgólfur Guðmundsson stofnuðu í Rússlandi. Björgúlfur Thor og Magnús höfðu áður starfað hjá Pharmaco og Björgúlfur Guðmundsson var forstjóri Gosan árið 1992.

Viking hf. hóf ölframleiðslu í verksmiðju Sanitas á Akureyri árið 1994 og 1997 sameinaðist fyrirtækið Sól hf og til varð Sól-Víking. Það fyrirtæki sameinaðist síðan Vífilfelli undir merkjum þess síðarnefnda. Vífilfell heitir í dag Coca-Cola European Partners Ísland ehf.

## Tenglar
* ''Sanitas, eitt elzta starfandi iðnfyrirtæki á landinu, áttrætt''; grein í Morgunblaðinu 1985
* ''Sanitas''; grein í Alþýðublaðinu 1933
Svante Arrhenius

**Svante August Arrhenius** (fæddur 19. febrúar 1859 í Svíþjóð, dáinn 2. október 1927) var sænskur vísindamaður, upprunalega eðlisfræðingur, en hann var einn af stofnendum vísinda eðlisefnafræðirinnar. Hann var sonur Svante Gustaf Arrhenius og Carolinu Christinu Thunberg.

Árið 1884 skrifaði hann doktorsritgerð um jónir og eiginleika þeirra. Kenning hans var ekki viðtekin í fyrstu en hann hlaut að lokum Nóbelsverðlaun í efnafræði árið 1903 fyrir hana.
Splash (kæna)

**Splash** er 3,6 metra löng einmenningskæna hönnuð af hollenska skútuhönnuðinum Jac de Ridder árið 1986. Hún var hugsuð sem framhald fyrir siglingamenn sem vaxnir væru upp úr Optimistum. Hún er smíðuð úr glertrefjum og vegur 55 kg.
Musto Performance Skiff

**Musto Performance Skiff** er 4,55 metra löng, mjög hraðskreið flatbotna einmenningskæna. Hún er með vængi, masturstaug og bugspjót fyrir gennaker. Hún var hönnuð árið 1999 af Joachim Harpprecht fyrir prófanir fyrir nýja ólympíukænu árið 2000 þar sem hún vann allar keppnirnar.

Musto Skiff nær meira en 20 hnúta hraða og er þannig einn af hraðskreiðustu einmenningsseglbátum sem til eru.
Jack Holt

**Jack Holt** (1912-1995) var breskur skútuhönnuður frá London sem átti mikinn þátt í að gera kænusiglingar vinsælar á árunum eftir síðari heimsstyrjöld með hönnun ódýrra báta úr krossviði.

Holt hannaði eða tók þátt í hönnun yfir 40 bátsgerða. Meðal þeirra þekktustu eru Mirror, Cadet, Enterprise, GP14 og International 14.
International 14

**International 14** er fjórtán feta (4,27 metra) löng tvímenningskæna. International 14 er þróunargerð sem leyfir breytingar innan ramma ákveðinna reglna sem gilda fyrir gerðina. Upphaflega hétu þessar kænur National 14 og byggðu á reglum sem settar voru um kappsiglingar ólíkra fjórtán feta kæna í Bretlandi í upphafi 20. aldar. Reglurnar eru í stöðugri þróun og taka mið af nýjungum í kænusiglingum. Eldri bátar þessarar gerðar verða þannig úreltir eftir því sem reglurnar þróast.
Háskólinn í London

**Háskólinn í London** er stór sambandsháskóli staðsettur aðallega í London á Englandi. Hann samanstendur af 31 hlutdeildarfélögum: 19 sérstökum skólum og 12 rannsóknarstofnunum. Hann er líka stærsti háskólinn á Bretlandi miðað við nemendafjölda í fullu námi; það er 135.090 nemendur á háskólalóð.

Háskólinn var stofnaður árið 1836 af konunglegri stofnskrá sem sameinaði *London University* (í dag University College London) og King's College (núna King's College London). Framhaldsnemar mega nota letrin „Lond.“ (*Londiniensis*) á eftir nafninu sínu.

Níu stærstu skólar (e. *colleges*) innan háskólans eru:
* Birkbeck
* Goldsmiths
* King's College London
* London Business School
* London School of Economics and Political Science
* Queen Mary
* Royal Holloway
* School of Oriental and African Studies
* University College London

Imperial College London var fyrrum hluti háskólans en skildi við þann 9. júlí 2007. Skólarnir níu starfa að mörgu leyti eins og sjálfstæðir háskólar.
Die Sprache

**Die Sprache** (isl. „tungumálið“) er alþjóðlegt ritrýnt tímarit um málvísindi sem var stofnað árið 1949 af Paul Kretschmer, Wilhelm Havers og Wilhelm Czermak. *Die Sprache* er sérhæft í indóevrópskum málvísindum.

Tímaritið kemur út tvisvar á ári hjá bókaforlaginu Harrassowitz (Wiesbaden). Núverandi ritstjórar eru Hannes Fellner, Robert Nedoma og Stefan Schumacher í samstarfi við Wolfgang Hock, Daniel Kölligan, Martin Joachim Kümmel, Melanie Malzahn, Daniel Petit, David Stifter og Paul Widmer.

## Tenglar
* Vefsíða ''Die Sprache''
Till Ugluspegill

**Till Ugluspegill** (en oftast aðeins nefndur **Ugluspegill**) var þýskur flakkari og hrekkjalómur sem uppi var á fyrri hluta 14. aldar (dáinn 1350). Fæðingarstaðurinn er Kneitlingen í Norðurþýskalandi. Ugluspegill er þekktastur fyrir hrekkjabrögð sín og eru til um hann margar sögur. Sögunum var síðan safnað saman í lok 15. aldar og þær gefnar út 1515. Ugluspegill andaðist í Mölln og er þar grafinn og hefur legsteinn hans staðið þar síðan á 16. öld. Í Schöppenstedt er Ugluspegilssafn. 

Sögurnar um Ugluspegil komu út á íslensku árið 1956 í þýðingu Eiríks Hreins Finnbogasonar. Nefndist bókin: *Till Ugluspegill - Ærsl og strákapör*. 

## Tenglar
*
Alan Aldridge

'
**Alan Aldridge** (fæddur 8. júlí 1943 í London, látinn 16. febrúar 2017) var breskur myndlistamaður og grafískur hönnuður.

Starfsferill Aldridge hófst árið 1965 þegar hann hóf störf við myndskreytingar á bókakápur fyrir fyrirtækið Penguin Books. Eftir að hafa unnið þar í tvö ár fékk Aldridge stöðu sem yfirmaður listadeildarinnar. Þar fékk hann tækifæri til að kynna sinn eigin stíl. Árið 1968 stofnaði hann sitt eigið hönnunarfyrirtæki, INK, sem gerði meðal annars grafískar myndir fyrir Bítlana og Apple. 

Milli áranna 1960 og 1970 myndskreytti hann fjöldann allan af plötuumslögum og hjálpaði þar með við mótun grafísks stíls þessa áratugar. Aldridge hannaði seríu af bókakápum vísindaskáldsagna fyrir Penguin Books. Hann varð umtalaður eftir myndskreytingar sem hann gerði fyrir Bítlana. 

Frægasta verkið hans er líklega myndabókin The Butterfly Ball and the Grasshopper Feast (1973). Verkið byggist lauslega á *[[The Butterfly's Ball, and the Grasshopper's Feast]]* (1802) eftir ljóðskáldið William Roscoe. Aldridge vann bókina í samstarfi við rithöfundinn William Plomer. Roger Glover samdi rokk-óperu um efni myndabókarinnar.

## Tenglar
* Alanaldridge.net 

## Heimildir
Regnfang

**Regnfang** (fræðiheiti: *Tanacetum vulgare*) er ilmjurt af körfublómaætt. Regnfang er harðgerð jurt og lifir jafnvel áratugum saman í afræktum görðum eyðibýla og er jafnan hin gróskulegasta. Regnfang hefur einnig verið nefnt **rænfang**, **reinfáni**, **daggarsmali**, **leiðabuski** og **ormagras** á íslensku. Oftast er það afbrigðið með hrokknum blöðum sem er í íslenskum görðum. Regnfang hefur veríð ræktað í Evrópu síðan á tímum Karlamagnúsar, og taldi hann regnfangið eina af 90 tegundum sem klaustrin ættu að rækta.

## Tenglar
* ''Regnfang reynizt vel''; grein í Morgunblaðinu 1977
## Tilvísanir
Safabóla

**Safabóla** er bóla eða blaðra í umfrymi fruma. Þær gegna mismunandi hlutverkum eftir sérhæfingu viðkomandi frumna. Þær til dæmis flytja hráefni upp á yfirborð frumna til nánari úrvinnslu. Aðrar geyma framleiðslu þeirra eins og fitu, vatn og ensím auk þess sinna þær mikilvægu hlutverki við losun frumunnar á úrgangsefnum. 

Í dýrafrumum eru safabólurnar margar og litlar en í plöntufrumunum eru þær stórar og fáar. Þeim mun stærri sem safabólurnar eru þeim mun stærri eru frumurnar en frumur geta þrjúhundruðfaldað stærð sína þegar safabólurnar draga mikið vatn í sig.

## Tenglar
*  (Skoðað 6.5.2014).
Markaðsbrestur

**Markaðsbrestur** nefnist það þegar framleiðsla á vöru eða þjónustu á markaði er ekki skilvirk. Með því er átt við að hagkvæmara sé að skipuleggja framleiðsluna með öðrum hætti. Sem dæmi um markaðsbresti má nefna: einokunar- og fákeppnismarkaði, samgæði, náttúrulegar auðlindir og ytri áhrif. Markaðsbrestir eru oft notaðir sem réttlæting á inngripi hins opinbera. Andstæða markaðsbrests hefur verið nefndur ríkisbrestur.

Ytri áhrif verða þegar hagrænt atferli hefur í för með sér ábata eða kostnað fyrir þriðja aðila án þess að sá aðili hafi valið að hljóta ábatann eða kostnaðinn. Þau eru ýmist jákvæð eða neikvæð eftir því hvort um er að ræða ábata eða kostnað fyrir þriðja aðilann. Ytri áhrif verða vegna þess að viðskiptakostnaður og/eða skortur á vel skilgreindum eignarrétti veldur því að þeir sem valda ytri áhrifunum og þeir sem verða fyrir þeim geta ekki samið sín á milli um lausn. Í slíkum tilfellum er oft hægt að auka samfélagslega velferð með ríkisinngripum, svo sem Pigou-sköttum eða kvótakerfum.

Óútilokanleg gæði eru þau þar sem ómögulegt er að koma í veg fyrir að einstaklingar njóti gæðanna. Samgæði og náttúrulegar auðlindir eru tveir flokkar óútilokanlegra gæða. Almennt er ómögulegt að krefjast endurgjalds fyrir neyslu óútilokanlegra gæða nema til komi einhvers konar ríkisvald. Án ríkisvalds er of lítið eða ekkert veitt af samgæðum og of mikið notað af náttúrulegum auðlindum.

Ófullkomnar upplýsingar eru þar sem aðilar í viðskiptum hafa lélegar upplýsingar um markaðinn og hefur það í för með sér leitarkostnað. Ósamhverfar upplýsingar eru þar sem aðilar í viðskiptum hafa mismiklar upplýsingar um það sem átt er í viðskiptum með. Hrakval er þegar upplýsingar eru ósamhverfar áður en viðskipti eiga sér stað og veldur því að einungis myndast markaður með gallagripi eða að einungis er átt í kostnaðarsömum viðskiptum. Freistnivandi er þegar upplýsingar eru ósamhverfar eftir að viðskipti eiga sér stað og er algengt vandamál á tryggingamörkuðum. Markaðsaðilar reyna að leysa þessi vandamál með aðskilnaði og merkjagjöf.

## Tilvísanir


## Heimild

*