open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pottþétt 9

**Pottþétt 9** er geislaplata sem kom út árið 1997 og tilheyrir Pottþétt safninu þ.e. safnplötum sem innihéldu vinsælustu löginn á hverju tímabili fyrir sig. Upphaf platnanna má rekja til útgáfufyrirtækjanna Spors og Skífunnar, þar sem bæði fyrirtækin komu sínu vinsælasta efni að. Fyrsta Pottþétt platan kom út árið 1995 en gjarnan komu út þrjár safnplötur á ári.

Pottþétt 9 innihélt 39 lög á tveimur geislaplötum

### Plata 1

# Sé þig aldrei meir  - Greifarnir
# Di da di (and so the story goes...) - Maria Montell
# Black eyed boy - Texas 
# Everybody (Backstreet's back) - Backstreet Boys
# Fly - Sugar Ray
# Joy & pain - Móeiður Júníusdóttir
# Gotham city - Robert Kelly
# Say a little prayer - Diana King
# Slow flow (radio edit) - Braxtons
# You're the one I love (C & J radio edit) - Shola Ama
# Bleikur - Helgi Björnsson
# Where have all the cowboys gone? - Paula Cole
# Vöðvastæltur - Land og synir
# Brown eyed girl - Steel Pulse
# Flauel - Nýdönsk
# Karma police - Radiohead
# Filmstar - Suede
# D'you know what I mean? - Oasis
# 90 kr. perla - Maus

### Plata 2

# Dans, dans, dans - Housebuilders
# Sunchyme (radio edit) - Dario G
# Freed from desire - Gala Rizzatto
# In my mind - Antiloop
# Free (radio edit) - Ultra Naté
# My side of town - Lutricia McNeal
# Uh la la la - Alexia
# (Freak) and U know it (radio edit) - Adina Howard
# Stay (original single edit) - Sash!, La Trec
# Oh la la la - 2 Eivissa
# Something goin on (Tee's radio edit) - Todd Terry
# Samba de Janeiro - Bellini
# You sexy thing (radio edit) - T- Shirt
# No tengo dinero - Umbrellos
# Sandman - Blue Boy
# Stratus - Mezzoforte
# The rain (Supa dupa fly) - Missy Elliott
# Get up! Go insane! - Stretch ´N´ Vern, Maddog
# Baby boy - Whigfield
# Higher, higher - Gigabyte, Sigríður Beinteinsdóttir
Sedrusmjólk

**Sedrusmjólk** (fræðiheiti *Euphorbia cyparissias*) er skriðul jurt af mjólkurjurtaætt. Hún er ættuð frá Evrópu og er hérlendis ræktuð í görðum. Eins og margar aðrar tegundir í ættkvíslinni, þá er hún eitruð.

## Tilvísanir
Iceland Hotel Collection by Berjaya

**Iceland Hotel Collection by Berjaya** (áður Icelandair Hotels) er eitt stærsta hótelfyrirtæki á Íslandi. Félagið er dótturfyrirtæki malasísku samsteypunnar Berjaya, og rekur 13 hótel (þar af 11 heilsárshótel) sem samanstanda af 1.811 hótelherbergjum, 9 veitingastöðum og 3 heilsulindum. Sex hótelanna eru rekin undir merkjum Berjaya Iceland Hotels og fjögur til viðbótar undir vörumerkjum Hilton Worldwide í gegnum sérleyfissamning.

Eigandi Iceland Hotel Collection by Berjaya er malasíska hótel-, veitinga-, og fasteignaþróunarfélagið Berjaya Land Berhad. Gengið var frá sölusamningi við Icelandair í ársbyrjun 2021 en fyrsti hluti samningsins um kaup á 75% hlut í félaginu gekk í gegn árið 2019.

Félagið var áður þekkt sem Icelandair Hotels (Flugleiðahótel ehf), en nafnabreytingar á móðurfélaginu  og Berjaya Iceland Hotels keðjunni (áður Icelandair Hotels) voru gerðar í september 2022.

## Eignir
1.543 hótelherbergi eru innan Iceland Hotel Collection á samtals 13 hótelum. Flest hótelanna eru á höfuðborgarvæðinu, en þar að auki rekur félagið hótel á Suður-, Austur- og Norðurlandi. 

### Heilsárshótel

* Alda Hotel Reykjavík (90 herbergi)
* Berjaya Reykjavík Natura Hotel (220 herbergi)
* Berjaya Reykjavik Marina Hotel (147 herbergi)
* Berjaya Akureyri Hotel (99 herbergi)
* Berjaya Mývatn Hotel (59 herbergi)
* Berjaya Hérað Hotel (60 herbergi)
* Berjaya Höfn Hotel (36 herbergi)
* Hilton Reykjavik Nordica (252 herbergi)
* Reykjavik Konsúlat Hótel (50 herbergi)
* Canopy by Hilton Reykjavik City Centre (112 herbergi)
* Iceland Parliament Hotel (162 herbergi)

### Sumarhótel

* Hótel Edda Akureyri (204 herbergi)
* Hótel Edda Egilsstaðir (52 herbergi)

### Fyrrum Icelandair Hótel
Nokkur Icelandair Hótel sem voru annað hvort í eigu Flugleiðahótela eða rekin af einkaaðilum í gegnum sérleyfissamninga eru ekki lengur starfandi undir merkjum félagsins. Nokkur þeirra eru:
* Icelandair Hótel Vík
* Icelandair Hótel Klaustur
* Icelandair Hótel Keflavík
* Icelandair Hótel Hengill
* Icelandair Hótel Hamar
* Icelandair Hótel Flúðir

## Tilvísanir
Vatnsnafli

**Vatnsnafli** (fræðiheiti: *Hydrocotyle vulgaris*) er plöntutegund af bergfléttuætt.  Vatnsnafli er mjög sjaldgæf á Íslandi og hefur bara fundist á tvemur jarðhitasvæðum á suðvesturlandi. Hún vex í Evrópu frá syðst í Skandinavíu, austur til Kákasus og suður í N-Afríku.

## Tilvísanir
Bergfléttuætt

**Bergfléttuætt** (fræðiheiti: *Araliaceae*) er ætt með 43 ættkvíslum og um 1500 tegundum sem vaxa flestar í hitabeltinu. Ein tegund vex villt á Íslandi: *[[Vatnsnafli]]*, en *[[bergflétta]]* er stundum ræktuð í görðum.

## Undirættir og ættkvíslir

;Undirætt Aralioideae
* *[[Anakasia]]*
* *[[Aralia]]*
* *[[Astropanax]]*
* *[[Astrotricha]]*
* *[[Brassaiopsis]]*
* *[[Cephalaralia]]*
* *[[Cephalopanax]]*
* *[[Cheirodendron]]*
* *[[Chengiopanax]]*
* *[[Crepinella]]*
* *[[Cussonia]]*
* *[[Dendropanax]]*
* *[[Didymopanax]]*
* *[[Eleutherococcus]]*
* × ''Fatshedera''
* *[[Fatsia]]*
* *[[Frodinia]]*
* *[[Gamblea]]*
* *[[Harmsiopanax]]*
* *[[Hedera]]*
* *[[Heptapleurum]]*
* *[[Heteropanax]]*
* *[[Kalopanax]]*
* *[[Macropanax]]*
* *[[Megalopanax]]*
* *[[Merrilliopanax]]*
* *[[Meryta]]*
* *[[Metapanax]]*
* *[[Motherwellia]]*
* *[[Neocussonia]]*
* *[[Neopanax]]*
* *[[Oplopanax]]*
* *[[Oreopanax]]*
* *[[Osmoxylon]]*
* *[[Panax]]*
* † *[[Paleopanax]]*
* *[[Plerandra]]*
* *[[Polyscias]]* (includes former genera *[[Arthrophyllum]]*, *[[Cuphocarpus]]* as subgenera)
* *[[Pseudopanax]]*
* *[[Raukaua]]*
* *[[Schefflera]]*
* *[[Sciadodendron]]*
* *[[Sciodaphyllum]]*
* *[[Seemannaralia]]*
* *[[Sinopanax]]*
* *[[Tetrapanax]]*
* *[[Trevesia]]*
* *[[Woodburnia]]*
;Undirætt Hydrocotyloideae
* *[[Hydrocotyle]]*
* *[[Trachymene]]*
;Undirætt *incertae sedis*
* †*[[Araliaceoipollenites]]* (steingerfð frjókorn)

## Tilvísanir
Klukkublóm

**Klukkublóm** (fræðiheiti: *Pyrola minor*) er tegund blómplantna af lyngætt. Klukkublóm vex víða um norðurslóðir, meðal annars á Íslandi.

## Útlit og einkenni
Klukkublóm hefur egglaga eða sporbaugótt græn blöð og smærri hreisturkennd háblöð inn á milli laufblaðanna og upp á stöngli. Blómin eru með stuttan blómstilk og eru borin nokkur saman í 1,5-3 cm löngum klösum. Krónublöðin eru hvítleit, oft með bleikum kanti, um 5 mm löng en bikarblöðin eru mun minni, 2 mm og dökkrauð. Blómin hafa eina frævu og tíu fræfla. 

Klukkublóm líkist helst grænlilju (*Orthilia secunda*) en hún hefur grænni blóm á einhliða blómaxi. Bjöllulilja er stærri og með færri blóm auk þess að vera með skinnkenndari blöð með meiri gljáa á efra borði.

## Útbreiðsla og búsvæði
Á Íslandi vex klukkublóm bæði á láglendi og upp í um 900 metra hæð, í skóglendi, lyngbollum, snjódældum og giljum.

## Samlífi
Klukkublóm á Íslandi er þekktur hýsill fyrir klukkublómsryðsvepp.

## Tilvísanir
Bjöllulilja

**Bjöllulilja** (fræðiheiti: *Pyrola grandiflora*) er tegund blómplantna af lyngætt. Bjöllulilja vex nyrst í N-Ameríku og einnig á Íslandi.

## Útlit og einkenni
Bjöllulilja hefur egglaga eða sporbaugótt græn blöð, þykk og skinnkennd. Blómin eru í stuttum og gisnum klasa. Krónublöðin eru hvítleit, oft með bleikum æðum, um 15 mm löng en bikarblöðin eru mun minni, 2 mm og brúnleit til bleik. Blómin hafa eina purpurarauða frævu og tíu fræfla. 

Bjöllulilja líkist helst grænlilju (*Orthilia secunda*) en hún hefur grænni blóm á einhliða blómaxi. Klukkublóm er með fleiri og smærri blóm auk þess að vera með minni gljáa á efra borði.

## Útbreiðsla og búsvæði
Á Íslandi er bjöllulilja fremur sjaldgæf tegund sem finnst helst í röku landi upp í 380m yfir sjó, einkum norðaustanlands.

## Tilvísanir
Pyroloideae

**Vetrarliljundirætt** eða **Vetrarliljur** (fræðiheiti: *Pyroloideae*) er undirætt með 4 ættkvíslum og um 37 tegundum. Hún er stundum talin sjálfstæð ætt: *vetrarliljuætt* - *(Pyrolaceae)*, eða ættflokkur undir **[[Sníkjurótarætt]]** *([[Monotropoideae]])*. Tegundirnar eru mixotroph (framleiða næringu sjálfar en nýta einnig samlífi eða sníkjulífi).

## Tilvísanir
Horblöðkuætt

**Horblöðkuætt** (fræðiheiti: *Menyanthaceae*) er ætt með um 80 tegundir í 6 ættkvíslum. Þær eru votlendis eða vatna plöntur. Ein tegund vex villt á Íslandi; Horblaðka.

## Tilvísanir
Fjallabrúðuætt

**Fjallabrúðuætt** (fræðiheiti: *Diapensiaceae*) er ætt með 15 tegundum sem skiftast á milli 5-6 ættkvísla. Þær vaxa aðallega í fjallendi eða á norðlægum slóðum. Ein tegund vex villt á Íslandi; fjallabrúða.

## Tilvísanir
Móaklukkublóm

**Móaklukkublóm** (fræðiheiti: *Pyrola media*) er tegund blómplantna af lyngætt. Móaklukkublóm er ættað frá norður og austur Evrópu og vestur Asíu. Hún er tiltölulega sjaldgæf nyrst í Skandinavíu.

## Tilvísanir
Premiata Forneria Marconi

**Premiata Forneria Marconi** eða **PFM** er progrokkhljómsveit frá Ítalíu sem var stofnuð í Mílanó árið 1970. Á 7. áratugnum stofnuðu nokkrir reyndir sessjónhljóðfæraleikarar sem höfðu leikið með mörgum frægum ítölskum tónlistarmönnum eins og Lucio Battisti, Mina, Adriano Celentano og Fabrizio De André hljómsveitina I quelli. PFM varð svo til þegar Mauro Pagani úr hljómsveitinni Dalton bættist við. Hann gat leikið á bæði fiðlu og þverflautu svo hljómsveitin gat fengist við lög eftir King Crimson og Jethro Tull. Fyrsta smáskífan þeirra með laginu „Impressioni di settembre“ náði miklum vinsældum og er talið fyrsta ítalska lagið með hljóðgervli sem sló í gegn. Fyrsta breiðskífa þeirra, *[[Storia di un minuto]]* sló líka í gegn.

Hljómsveitin vakti athygli Emerson, Lake & Palmer á tónleikaferð þeirra um Ítalíu og komst á samning hjá útgáfufyrirtæki þeirra, Manticore Records. Næstu ár gaf hljómsveitin út nokkrar plötur með enskum textum sem sumar náðu þó nokkrum vinsældum. PFM varð þar með fyrsta ítalska rokkhljómsveitin sem náði alþjóðlegri frægð. Hljómsveitin kom reglulega fram í Bandaríkjunum til 1977 og á Ítalíu til 1987. Tíu árum síðar komu nokkrir meðlimir aftur saman og gáfu út konseptplötuna *Ulisse*. Síðan þá hafa þeir haldið áfram að koma fram og gefa út plötur.

## Breiðskífur
*Storia di un minuto (1972)
*Per un amico (1972)
*Photos of Ghosts (1973) (5 lög af Per un amico og eitt af 1 Storia di un minuto)
*L'isola di niente (1974)
*The World Became the World (1974)
*Chocolate Kings (1975)
*Jet Lag (1977)
*Passpartù (1978)
*Suonare Suonare (1980)
*Come ti va in riva alla città (1981)
*PFM? PFM! (1984)
*Miss Baker (1987)
*Ulisse (1997)
*Serendipity (2000)
*Dracula (2005)
*Stati di immaginazione (2006)
*A.D.2010 - La buona novella (2010)
*PFM in Classic – Da Mozart a Celebration (2013)
*Emotional Tattoos (2017)
*I Dreamed of Electric Sheep - Ho sognato pecore elettriche (2021)
Pyrola

***Pyrola*** er ættkvísl lágvaxinna plantna. Tegundirnar eru um þrjátíu og vaxa í Evrópu, Asíu og N-Ameríku. Þær eru allar sígrænar og jurtkenndar og vaxa helst í skjóli. Tvær tegundir finnast á Íslandi: klukkublóm og bjöllulilja.

## Tegundir
* *[[Pyrola alboreticulata]]*
* *[[Pyrola alpina]]*
* *[[Pyrola americana]]*
* *[[Pyrola angustifolia]]*
* *[[Pyrola asarifolia]]*
* *[[Pyrola atropurpurea]]*
* *[[Pyrola calliantha]]*
* *[[Pyrola carpatica]]*
* *[[Pyrola chlorantha]]* - Barrklukkublóm
* *[[Pyrola corbieri]]*
* *[[Pyrola crypta]]*
* *[[Pyrola dahurica]]*
* *[[Pyrola decorata]]*
* *[[Pyrola elegantula]]*
* *[[Pyrola elliptica]]*
* *[[Pyrola faurieana]]*
* *[[Pyrola forrestiana]]*
* *[[Pyrola grandiflora]]* - Bjöllulilja
* *[[Pyrola japonica]]*
* *[[Pyrola macrocalyx]]*
* *[[Pyrola markonica]]*
* *[[Pyrola mattfeldiana]]*
* *[[Pyrola media]]* - Móaklukkublóm
* *[[Pyrola minor]]* - Klukkublóm
* *[[Pyrola monophylla]]*
* *[[Pyrola morrisonensis]]*
* *[[Pyrola nephrophylla]]*
* *[[Pyrola picta]]*
* *[[Pyrola renifolia]]*
* *[[Pyrola rotundifolia]]* - Lækjaklukkublóm (Bjöllulilja var um tíma talin undirtegund hennar)
** *[[Pyrola norvegica|Pyrola rotundifolia ssp. norvegica]]* - Birkiklukkublóm 
* *[[Pyrola rugosa]]*
* *[[Pyrola shanxiensis]]*
* *[[Pyrola sororia]]*
* *[[Pyrola sumatrana]]*
* *[[Pyrola szechuanica]]*
* *[[Pyrola tschanbaischanica]]*
* *[[Pyrola xinjiangensis]]*

## Tilvísanir
Barrklukkublóm

**Barrklukkublóm** (fræðiheiti: *Pyrola chlorantha*) er tegund blómplantna af lyngætt. Barrklukkublóm er ættað frá Evrasíu og N-Ameríku.

## Tilvísanir
Breska nýbylgjan í þungarokki

**Breska nýbylgjan í þungarokki** eða **The new wave of British heavy metal**, skammstafað **NWOBHM** var tónlistarstefna sem rætur átti að rekja til Englands á miðjum til síðari hluta 8. áratugs 20. aldar. Hún átti sér stað þegar pönkið fór að dvína í vinsældum. Sveitir tóku þá áhrif frá fyrstu þungarokkssveitunum og bættu við hráleika og hraða á við pönkið. . Textagerð var yfirleitt um daglegt líf og fantasíur. Atvinnuleysi og efnahagskreppa var á þessum tíma á Englandi.

Meðal þekktustu sveitanna eru Iron Maiden og Def Leppard og Motörhead. Einnig má nefna Saxon, Diamond Head, Venom og Raven.

Stefnan hafði áhrif á sveitir eins og Metallica en Lars Ulrich var plötusafnari skífa NWOBHM-sveita. Áhrif þess voru mikil á undirgeira þungarokksins eins og þrass, powermetal og melódískt dauðarokk.

## Tilvísanir
Vodafone-deildin

**Vodafone-deildin** var úrvalsdeildin í rafíþróttum á Íslandi sem stóð yfir frá 25. mars 2020 til 14. janúar 2022. 
Í lokaútsendingu Vodafone-deildarinnar var tilkynnt að Ljósleiðarinn væri nýr styrktaraðili, og tók Ljósleiðaradeildin við kyndlinum í kjölfarið.

Fyrsta útsendingin fór fram á Stöð 2 eSports sem og í opinni dagskrá hjá Vísir þann 25. mars 2020 kl. 19:45, en um var að ræða upphitun þar sem Rafíþróttadeild Fylkis og Rafíþróttadeild Þórs spiluðu Counter-Strike: Global Offensive. 

Síðasta útsendingin fór fram 14. janúar 2022, en um var að ræða 'Show Match' útsendingu þar sem draumaliðið og pressuliðið etjuðu að kappi í Counter-Strike: Global Offensive.
Einnig var tilkynnt að í því streymi yrði nýr samstarfsaðili afhjúpaður, en það markaði endalok Vodafone-deildarinnar. 

## Tilvísanir
Kjartan Þorvarðsson

**Kjartan Þorvarðsson** (24. júlí 1898 – 3. júlí 1936) var reykvískur knattspyrnumaður, íþróttafrömuður og heiðursfélagi Knattspyrnufélagsins Fram.

## Ævi og störf
Kjartan fæddist í Reykjavík, sonur Þorvarðar Þorvarðssonar, prentara, bæjarfulltrúa og fyrsta formanns Leikfélags Reykjavíkur. Yngri bróðir hans var Ólafur Kalstað Þorvarðsson og iðkuðu þeir bræðurnir báðir knattspyrnu undir merkjum Fram. Kjartan var markvörður og varð margfaldur Íslandsmeistari með liðinu.

Árið 1915 lauk Kjartan gagnfræðaprófi frá MR og sinnti upp frá því verslunarstörfum og síðar almennum sölustörfum fyrir prentsmiðjuna Gutenberg eftir því sem heilsa hans leyfði. Kjartan var heilsuveill maður og í minningargrein um hann voru tildrög þess rakin til þess að hann varð fyrir voðaskoti níu ára gamall. Þegar loks var ráðist í að fjarlægja byssukúluna úr kviðarholi hans þegar hann var á 38. aldursári fékk hann lífhimnubólgu í kjölfar aðgerðarinnar sem dró hann til dauða.

Kunnastur varð Kjartan fyrir störf sín að íþróttamálum. Árið 1928 settist hann í svokallaða *endurreisnarstjórn* Knattspyrnufélagsins Fram undir formennsku Guðmundar Halldórssonar og síðar Stefáns A. Pálssonar. Um þær mundir var félagið við það að lognast út af og sameining við Víking rædd í fullri alvöru. Þeim félögunum var eignaður heiðurinn af því að hafa blásið lífi í Fram á nýjan leik og voru þeir Kjartan og Guðmundur gerðir að heiðursfélögum árið 1933 á 25 ára afmæli félagsins.

Íþróttaáhugi Kjartans beindist ekki eingöngu að Knattspyrnufélaginu Fram. Hann starfaði innan íslensku Ólympíuhreyfingarinnar, Knattspyrnuráðs Reykjavíkur og Íþróttasambands Íslands. Kjartan var sérstakur áhugamaður um viðgang hnefaleika og átti drjúgan þátt í að koma þeirri íþróttagrein á fastan kjöl á þriðja og fjórða áratugnum. Hann var einnig aðalíþróttafréttaritari Morgunblaðsins um alllangt skeið og einn þeirra fyrstu sem ritaði sérstaklega um íþróttamálefni í íslensk blöð. 

## Tilvísanir
Lækjaklukkublóm

**Lækjaklukkublóm** (fræðiheiti: *Pyrola rotundifolia*) er tegund blómplantna af lyngætt. Lækjaklukkublóm er ættað frá tempruðum svæðum Evrasíu.  Í Finnlandi vaxa tvær undirtegundir hennar; P. r. norvegica (að mestu nyrst) og P. r. rotundifolia (að mestu syðst), og mynda þær fjölda millistiga þar sem þær mætast.

## Undirtegundir
* *P. r. maritima*
* *[[Pyrola norvegica|P. r. norvegica]]*
* *P. r. rotundifolia*

Bjöllulilja var áður talin ein undirtegunda Lækjaklukkublóms: *Pyrola rotundifolia grandiflora*.

## Tilvísanir
Pyrola americana

**Pyrola americana** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá norðausturhluta N-Ameríku. 

## Tilvísanir
Pyrola angustifolia

**Pyrola angustifolia** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún vex frá Mexíkó til Gvatemala. 

## Tilvísanir
João Gilberto

**João Gilberto** (10. júní 1931 - 6. júlí 2019) var brasilískur gítarleikari, söngvari og tónskáld. Í lok fimmta áratugar 20. aldar var hann brautryðjandi í tónlistarstefnunni bossa nova; af þeim sökum er Gilberto kallaður „faðir bossa nova“ á heimsvísu en í Brasilíu er hann kallaður „O Mito“ („goðsögnin“).

Mest þekktur er Gilberto fyrir hljómplötuna Getz/Gilberto en hún var búin til í samstarfi við Stan Getz og Antonio Carlos Jobim. Þessi hljómplata varð til þess að bossa nova öðlaðist viðurkenningu um allan heim en heimsfræga lagið „The Girl from Ipanema“ var á þessari hljómplötu. Árið 1965 fékk Gilberto þrjú Grammy-verðlaun fyrir Getz/Gilberto.
Pyrola asarifolia

**Pyrola asarifolia** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá tempruðum og kaldtempruðum svæðum í Asíu og N-Ameríku. 

## Tilvísanir
Birkiklukkublóm

**Birkiklukkublóm** (fræðiheiti: *Pyrola rotundifolia ssp. norvegica*) er tegund blómplantna af lyngætt. Birkiklukkublóm er ættað frá Skandinavíu og norðvestur Rússlandi.  

## Tilvísanir
Pyrola carpatica

**Pyrola carpatica** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá austurhluta mið-Evrópu (Tékklandi, Slóvakíu, Póllandi, Rúmeníu og Úkraínu). 

## Tilvísanir
Pyrola corbieri

**Pyrola corbieri** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá Kína og austurhluta Himalajafjalla (Bútan og Indland).

## Tilvísanir
Pyrola crypta

**Pyrola crypta** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá vesturhluta N-Ameríku (Breska Kóllumbía, Kalifornía, Oregon, Washington). 

## Tilvísanir
Plácido Galindo

**Plácido Reynaldo Galindo Pando** (f. 9. mars 1906 - d. 22. október 1988) var knattspyrnumaður frá Perú. Hann komst í sögubækur með því að verða fyrsti leikmaðurinn í sögu HM í fótbolta til að vera vikið af leikvelli í Úrúgvæ 1930.

## Ævi og ferill
Galindo fæddist í Lima og hóf keppni í meistaraflokki 18 ára gamall með nýstofnuðu háskólaliðinu Universitario sem hann hélt tryggð við alla tíð. Fyrstu árin lék félagið einungis vináttuleiki en hóf keppni í perúsku deildinni árið 1928 og hafnaði þegar í öðru sæti. Liðið varð svo perúskur meistari árið 1929 með Galindo innanborðs. Hann endurtók leikinn árið 1934, þá sem spilandi þjálfari liðsins. Síðar árri Galindo eftir að gegna embætti forseta félagsins með hléum á sjötta og sjöunda áratugnum.

Árið 1929 var Galindo meðal leikmanna Perú á Copa America þar sem liðið hafnaði í fjórða og neðsta sæti. Ári síðar var hann aftur í landsliðshópnum þegar Perú tók þátt í fyrstu heimsmeistarakeppninni sem haldin var í Úrúgvæ. Þar var hann rekinn af velli í fyrsta leik gegn Rúmenum, sem var fyrsta brottvikning HM-sögunnar.

Frá september 1933 til febrúar 1934 tók Galindo þátt í frægri Evrópuferð með úrvalsliði leikmanna frá Perú og Síle. Í ferðinni lék liðið tugi leikja á Spáni, Englandi og víðar. Meðal mótherja í þessari miklu ferð voru stórlið á borð við West Ham, Newcastle, Celtic og Bayern München.

## Heimildir
*
Pyrola dahurica

**Pyrola dahurica** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá Kína, Mongólíu, Kóreuskaga og Prímorja. 

## Tilvísanir
Pyrola calliantha

**Pyrola calliantha** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá austur Himalajafjöllum og Kína. 

## Tilvísanir
Pyrola japonica

**Pyrola japonica** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá A-Asíu (Kína, Japan, Kóreuskagi, Rússland og Tævan). 

## Tilvísanir
Juan Hohberg

**Juan Eduardo Hohberg** (f. 8. október 1926 - d. 30. apríl 1996) var argentínsk/úrúgvæskur knattspyrnumaður og þjálfari. Hann vann meistaratitla með Peñarol og keppti með landsliðinu á HM 1954 þar sem hann var nærri búinn að láta lífið á vellinum.

## Ævi og ferill
Hohberg fæddist í Córdoba í Argentínu og hóf meistaraflokkferil sinn með liðunum Central Córdoba og Rosario Central. Árið 1948 fluttist hann búferlum til Úrúgvæ, gekk til liðs við Peñarol og öðlaðist úrúgvæskt ríkisfang. Hann varð sjö sinnum úrúgvæskur meistari með Peñarol á árunum 1949-60 og varð einnig Copa Libertadores-meistari með liðinu árið 1960. Hann lauk leikferlinum í Kólumbíu árið 1961.

Hann lék nokkra landsleiki með Úrúgvæ frá 1954-59, þar á meðal á HM í Sviss. Hann var í stóru hlutverki í undanúrslitaleik Úrúgvæ og Ungverjalands sem talinn er einn æsilegasti leikur HM-sögunnar. Ungverjar náðu tveggja marka forystu en Hohberg jafnaði metin með tveimur mörkum, því seinna rétt fyrir lok venjulegs leiktíma. Í fagnaðarlátunum eftir markið hneig hann niður í hjartastoppi. Sjúkraliðar Úrúgvæ náðu að endurlífga hann í skyndingu. Þar sem varamenn voru ekki heimilaðir á þessum árum stefndi í að Úrúgvæ yrði að leika manni færri í framlengingunni. Hohberg ákvað þá að halda áfram leik, sem verður að teljast glannaleg ákvörðun. Ungverjar fóru að lokum með sigur af hólmi, 4:2. Í bronsleiknum skoraði Hohberg eina mark sinna manna í 3:1 tapi gegn Austurríki.

Að keppnisferli loknum sneri Hohberg sér að þjálfun. Frá 1962-92 stýrði hann fjölda félagsliða og var t.a.m. þrívegis meistari í Perú. Hann var um skeið landsliðsþjálfari Ekvador og var í tvígang við stjórnvölinn hjá úrúgvæska landsliðinu, þar á meðal á HM í Mexíkó 1970 þar sem liðið hafnaði í fjórða sæti.

Hann lést í Perú árið 1996.

## Heimildir
*
Edward Chamberlin

**Edward Hastings Chamberlin** (fæddur 18. maí 1899 í La Conner, Washington og lést 16. júlí 1967 í Cambridge, Massachusetts) var bandarískur hagfræðingur þekktur fyrir kenningar sínar um fákeppni og samkeppni. 

= Æviágrip =
Chamberlin var menntaður frá Iowa-háskólanum, þar varð hann fyrir áhrifum frá Frank H. Knight, sem að kenndi nokkrum heimsfrægum hagfræðingum. Chamberlin fór í Michigan-háskólan í framhaldsnám og endaði námsferil sinn í Harvard-háskólanum, þar fékk hann Ph.D. gráðu árið 1927. Hann starfaði þar sem kennari í rúm 30 ár.

= Hagfræði =
Doktorsritgerð hans var um einkasölusamkeppni. Einkasölusamkeppni er markaður þar sem eru mörg fyrirtæki sem að selja aðgreinanlega afurði. Chamberlin notaði ritgerðina sem grunnur á bókinni Theory of Monopolistic Competition, sem að hann gaf út árið 1933. Nokkrum mánuðum síðar birti hagfræðingurinn Joan Robinson einnig grein um einkasölusamkeppi. Þetta vakti upp miklar umræður um samkeppni og þau tvö er talin vera frumkvöðlar á sviði einkasölusamkeppni. 

Lausnirnar sem Chamberlin lagði til eru líkar þeim sem Robinson nefndi. Chamberlin kom upp með kenninguna á vöruaðgreiningu sem segir að fyrirtæki geta hækkað verðin sín ef þau aðgreina vörur sínar frá samkeppninni. Hann nefndi einnig að fyrirtæki sem starfa í einkasölusamkeppni verða of lítil ef þau beita ekki vöruaðgreiningu. Eftirtektarverð kenning hjá Robinson var kenningin um einkeypismarkað. Það er markaður sem það starfar einn kaupandi, þetta leiðir til að kaupandinn fær markaðsafl og getur lækkað markaðsverðið.

Chamberlin er óformlega talinn stofnandi á Industrial Organization sem er fræðigrein í hagfræði. Fræðigreinin inniheldur hugtökum eins og hagnaðarhámörkun, markaðsafl og vörugæði.

= Tilvísanir =
Landshlutar Íslands

**Landshlutar Íslands** eru átta svæði sem Íslandi er skipt upp í til miðlunar á opinberum gögnum og upplýsingum. Skiptingin byggir nú á skipan sveitarfélaga í landshlutasamtök. Í megindráttum er um að ræða sömu skiptingu og notuð var í kjördæmaskiptingunni sem tekin var upp 1959. Landshlutarnir eru ekki formlegar stjórnsýslueiningar en umdæmi héraðsdóma, lögreglustjóra og sýslumanna falla þó að mestu að þessari skiptingu.

## Yfirlit

## Tilvísanir
Guillaume-François Le Trosne

**Guillaume-François Le Trosne** (3. október 1729 - 26. maí 1780) var franskur lögfræðingur og hagfræðingur. Le Trosne er enn af mikilvægustu fulltrúum búauðgisstefnunnar, sem var skóli hagfræði sem fyrst var sett var fram af François Quesnay og Marquis de Mirabeau árið 1757.

Le Trosne lærði lögfræði í Orleans. Árið 1753 var hann skipaður í embætti lögfræðings konungs í Orleans. Hann gengdi því starfi allt til ársins 1774. Þegar hann hætti störfum hlaut hann titilinn heiðursráðgjafi embættisins. Eftir að hann settist í helgan stein gaf hann út ritið *Vues sur la justice criminelle* (1777) en það fjallaði meðal annars um kenningar hans um lög og refsingu. Le Trosne var fylgjandi mildari og mannúðlegri refsingum. Árið 1980, þremur árum eftir að hafa gefið út ritið, lést Le Trosne í París eftir að hafa þjáðst af bólgu í brjósti.

## Framlög til hagfræðinnar
Ásamt lögfræði, varði Le Trosne mikið af tíma sínum í hagfræði. Á árunum 1765 til 1767 skrifaði hann mikið af hagfræðigreinum í sérhæfð tímarit, einkum í *Éphémérides du citoyen,* en það var helsta málgagn búaðgisstefnunnar. Frá 1768 helgaði Le Trosne tíma sínum í að þróa helstu keningar og hugmyndir búauðgisstefnunar.

Auk ritstarfa var Le Trosne frá árinu 1769 meðlimur í vísindaakademíu Caen, *Académie royale des balles-lettres de Caen*, þar sem hann hélt fimm fyrirlestra árin 1770 og 1771. Le Trosne tók fyrirlestra sína saman 1777 og birti þá í einu mikilvægasta riti sínu: *De l'ordre social* (Um félagsskipulagið). 

Síðasta rit hans, sem var ítarleg samantekt á hugmyndum búauðgishreyfingarinnar um hagstjórn og samfélag kom út 1779: *De l'administration provinciale et de la réforme de l'impôt* (Um sveitastjórnarmál og skattaumbætur). Þar hvatti hann til grundvallarendurskoðunar skattkerfisins og réttlátari skattheimtu. Meðal skattaumbóta talaði hann fyrir skattlagningu á eignir kirkjunnar. Þó ritið hefði þegar hlotið lof fræðasamfélagsins var komið í veg fyrir útgáfu þess af stjórnvöldum sem óttuðust að það myndi skapa ólgu meðal kirkjunnar manna. Árið 1780 stóð til að halda reglulegt þing kirkjunnar (*Assemblée du clergé de France*). Þing þetta var haldið á fimm ára fresti, upprunalega með þeim tilgangi að skipta niður fjárhagsbyrðum sem lagðar voru af konungi Frakklands á frönsku prestastéttina innan kaþólsku kirkjunnar. Til þess að koma í veg fyrir mótmæli á þinginu var útgáfa bókar Le Trosne stöðvuð og hún ekki gefin út. 

## Heimildir
* Fyrirmynd greinarinnar var https://en.wikipedia.org/wiki/Guillaume-Fran%C3%A7ois_Le_Trosne á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 8. september 2023.
* Michael Schauerte. 2007. History of Political Economy: Physiocracy. marxsists.org. https://www.marxists.org/archive/kuruma/politicaleconomy-physiocracy.htm
Frelsissamtök Palestínu

**Frelsissamtök Palestínu** (**PLO**; arabíska: منظمة التحرير الفلسطينية; *Munaẓẓamat at-Taḥrīr al-Filasṭīniyyah*) eru palestínsk þjóðernishreyfing sem nýtur alþjóðlegrar viðurkenningar sem opinber fulltrúi palestínsku þjóðarinnar. 

Samtökin voru stofnuð árið 1964 og stefndu þá að stofnun arabísks ríkis á gervöllu yfirráðasvæði fyrrum umboðsstjórnar Breta í Palestínu og eftir því að Ísraelsríki yrði leyst upp. Frá fyrsta Óslóarsamkomulaginu árið 1993 hafa samtökin hins vegar viðurkennt fullveldi Ísraels og sækjast eingöngu eftir stofnun arabísks ríkis á palestínsku landsvæðunum (Vesturbakkanum og Gasaströndinni) sem Ísraelar hafa hernumið frá sex daga stríðinu 1967.

Fatah er stærsti stjórnmálaflokkurinn innan PLO. Leiðtogi bæði Fatah og PLO er Mahmúd Abbas, forseti palestínsku heimastjórnarinnar.
 
## Söguágrip
Frelsissamtök Palestínu (PLO) voru stofnuð árið 1964 af þjóðþingi Palestínumanna í Jerúsalem. Samtökin nutu til að byrja með ekki mikilla áhrifa en eftir ósigur Arabaríkjanna í sex daga stríðinu gegn Ísrael árið 1967 þurru vonir margra Palestínumanna um að arabísku nágrannaríkin myndu beita sér fyrir frelsi Palestínu og viðleitni til að gera PLO óháð þeim jókst.

Yasser Arafat var kjörinn formaður samtakanna árið 1969. Samtökin reyndu á áttunda áratugnum að vekja athygli alþjóðasamfélagsins á málstað Palestínumanna. PLO beitti stundum diplómatískum leiðum í þessum tilgangi en framdi einnig mörg hryðjuverk, einkum í Evrópu. Hryðjuverkastarfsemi samtakanna torveldaði þeim að öðlast alþjóðlega viðurkenningu og það var því ekki fyrr en árið 1974 sem allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna og Arababandalagið viðurkenndu þau sem réttmæta fulltrúa palestínsku þjóðarinnar. 

PLO ráku lengst af starfsemi sína í ýmsum arabískum nágrannaríkjum Ísraels, einkum í Jórdaníu. Samtökin komust þar til mikilla áhrifa og urðu eins konar ríki í ríkinu. Árið 1970 lét Hússein Jórdaníukonungur hins vegar reka PLO frá Jórdaníu í átökum sem voru kennd við svarta september. Samtökin höfðu þá aðsetur sitt í Beirút í Líbanon en urðu að hafa sig þaðan eftir að Ísraelsher gerði innrás í Líbanon árið 1982 til að uppræta starfsemi þeirra þar. Helstu miðstöðvar PLO voru eftir það í Túnis og í Damaskus í Sýrlandi.

PLO studdi Saddam Hussein, forseta Íraks, í fyrra Persaflóastríðinu árið 1991. Stuðningur PLO við Saddam leiddi til þess að mörg Arabaríki, auk Írans, drógu til baka fjárstuðning sinn við samtökin og fóru þess í stað að styrkja Hamas-samtökin.

Árið 1993 undirrituðu Yasser Arafat og Yitzhak Rabin, forsætisráðherra Ísraels, Óslóarsamkomulagið svokallaða. Með því viðurkenndu Ísraelar PLO sem fulltrúa Palestínumanna og PLO viðurkenndu sjálfstæði Ísraelsríkis og hættu hryðjuverkastarfsemi. Samningurinn fól í sér viljayfirlýsingu um að stefnt skyldi að stofnun sjálfstæðs Palestínuríkis á hernumdu svæðunum en ýmis deiluefni voru látin óútkljáð. Höfuðstöðvar PLO voru færðar til Ramallah í kjölfar samkomulagsins.

Mahmúd Abbas varð formaður PLO eftir andlát Yassers Arafat árið 2004.

## Tilvísanir
Þorvaldur Davíð Kristjánsson

**Þorvaldur Davíð Kristjánsson** (f. 27. september 1983) er íslenskur leikari. Þorvaldur útskrifaðist árið 2011 með BFA-gráðu af leiklistarbraut frá Juilliard listaháskólanum (*The Juilliard School*) í New York í Bandaríkjunum.
 Þorvaldur stundaði að auki nám við Oxford háskóla í Bretlandi þar sem hann er ævimeðlimur í Balliol College. 

Þorvaldur hefur bæði verið tilnefndur og hlotið Edduna fyrir túlkun sína á hinum ýmsu hlutverkum í sjónvarpi og kvikmyndum í gegnum árin.  Hann hefur einnig tekið þátt í fjöldann öllum af leiksýningum og meðal annars hlotið Grímutilnefningu fyrir túlkun sína á Christoper Boon í *Furðulegt háttalag hunds um nótt* sem sett var upp í Borgarleikhúsinu. Árið 2023 var Þorvaldur valinn sem einn af European Shooting Stars á Berlinale kvikmyndahátíðinni. Að auki hefur hlotið hin ýmsu verðlaun og viðurkenningar fyrir störf sín á sviði leiklistar líkt og American Scandinavian Foundation Cultural Grant og Tilnefningu sem Framúrskarandi ungur Íslendingur á vegum JCI samtakanna.

Þorvaldur hefur gefið út þrjár barnabækur. Árið 2023 kom út fyrsta barnabókin hans í samvinnu við Bergrúnu Írisi Sævarsdóttur og heitir sú bók Sokkalabbarnir: Ný Veröld. Bókin er sú fyrsta í bókaflokknum um Sokkalabbanna. Tvær aðrar bækur í sama bókaflokki, Sóli fer á Ströndina og Grændís: Græn af öfund, komu út árið 2024. Bókaflokkurinn er ætlaður byrjendum í lestri. Þorvaldur fékk handritastyrk frá Kvikmyndasjóði Ísland til að skrifa sjónvarpsþætti byggða á bókkaflokknum um Sokkalabbana. Þættirnr eru nú í skrifum.

Þorvaldur býr í Laugardalnum í Reykjavík ásamt eiginkonu sinni og þremur börnum.

## Ferill

* *[[Reykjavik Whale Watching Massacre|Reykjavík Whale Watching Massacre]]* (2009)
* *[[Svartur á leik]]* (2012)
* *[[Vonarstræti (kvikmynd)|Vonarstræti]]* (2014)
* *Dracula Untold* (2014)
* *[[Ég man þig (kvikmynd)|Ég man þig]]* (2017)
* *[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]* (2017)
* *White Lines* (2020) (sjónvarpsþættir)
* *[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]* (2020)
* *Já fólkið* (2021) (stuttmynd)
* *[[Svar við bréfi Helgu (kvikmynd)|Svar við bréfi Helgu]]* (2022)
* ** (2023) (sjónvarpsþættir)
* Ráðherrann 2 (2024) (sjónvarpsþættir)
* Darkness (2024) (sjónvarpsþættir)
* Útilega (2024) (Sjónvarpsþættir

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Dýrleiki

**Dýrleiki**, eða jarðardýrleiki, er fornt mat sem notað var til þess að meta jarðir í gamla íslenska bændasamfélaginu (eins konar fasteignamat). Sumar jarðir báru ekki dýrleika stöðu sinnar vegna. Óvíst er hvernig dýrleiki var reiknaður en líklega liggja margir þættir liggi þar á bak við, svo sem stærð og gæði jarða (einkum gæði beitilands), hlunnindi (t.d. rekaviður eða hrísrif til eldiviðar) svo eitthvað sé nefnt. Hlunnindi virðast ekki hafa skipt miklu máli heldur fyrst og fremst geta jarðarinnar til þess að bera skepnur. Þetta sést í 15. aldar skjölum þegar tún jarða verða fyrir skemmdum og við það lækkar jarðamatið.

Dýrleiki jarða, síðar lögbýla, var einnig notað til þess að reikna út skattstofn hennar, þ.e. landskuld og leigur tóku mið af dýrleikanum. Jarðir tíunduðust einnig samkvæmt dýrleika þeirra.  Dýrleiki var tiltölulega föst eining en þó hefur jarðamat breyst í gengum tíðina.

## Heimildir
Landskuld

**Landskuld** var leiga af jörð sem greidd var árlega. Skuldin var greidd í margs konar formi, svo sem smjöri, vaðmáli (sérstaklega á 14. öld) eða fiski.  Samkvæmt Grágás átti að greiða 10% leigu af jörðum. Landskuld var þó breytileg og lækkaði t.d. mikið vegna plágunnar miklu; sennilegasta skýringin er minni eftirspurn eftir jarðnæði.

## Heimildir
Ólafsstjaki

**Moneses** er ættkvísl blómplantna af lyngætt. **Ólafsstjaki** (fræðiheiti: *Moneses uniflora*) er eina tegund ættkvíslarinnar. Hann vex víða um norðurhveli, en ekki á Íslandi og Grænlandi. 

## Tilvísanir
Chimaphila

**Chimaphila** er ættkvísl blómplantna af lyngætt. 

;Tegundir 
**[[Chimaphila japonica]]* *(A-Asía)*
**[[Chimaphila maculata]]* *(SA-Kanada til Mið-Ameríku)*
**[[Chimaphila menziesii]]* *(vesturhluti N-Ameríku)*
**[[Chimaphila monticola]]* *(Kína)*
**[[Chimaphila umbellata]]* - Sveiplilja *(víða á norðurhveli)*

## Tilvísanir
Eggin í Gleðivík

**Eggin í Gleðivík** er útilistaverk eftir Sigurð Guðmundsson. Verkið er staðsett við höfnina á Djúpavogi á Austurlandi, nánar tiltekið í Innri-Gleðivík, og var vígt með formlegum hætti 14. ágúst árið 2009. Verkið eru 34 eftirmyndir eggja jafn margra varpfugla sem verpa í Djúpavogshreppi. Stærst er lómseggið, en lómurinn er einkennisfugl sveitarfélagsins. Verkið er sérstaklega gert fyrir staðinn og standa eggin á steyptum stöplum sem áður héldu uppi löndunarröri á milli bryggju og bræðslu. Mikið fuglalíf er á svæðinu og endurspegla eggin þá sterku tengingu sem Djúpivogur hefur við náttúruna. Eggin í Gleðivík eru vinsæll áningarstaður ferðamanna og eru orðin eitt af kennileitum Djúpavogs.

## Tilvísanir
Tvísöngur (listaverk)

**Tvísöngur** er útilistaverk eftir þýska listamanninn Lukas Kühne. Verkið er staðsett í Þófunum ofan við Seyðisfjörð á Austurlandi og var formlega vígt 5. september 2012. Nafn verksins vísar í afbrigði af tveggja radda söng. Verkið, sem er einskonar hljóðskúlptúr, samanstendur af fimm sambyggðum hvelfingum af mismunandi stærðum. Hæð hvelfinganna er tveir til fjórir metrar og flatarmál verksins er rúmir 30 m2. Hver hvelfing fyrir sig hefur eigin tíðni sem samsvarar einum tóni í fimmundarsöng og virkar sem magnari fyrir þann tón. Tvísöngur virkar þannig sem náttúruleg umgjörð fyrir íslensku tvísöngshefðina og er bæði sjónræn og hljóðræn útfærsla á henni.

## Tilvísanir
Fönfjörður

**Fönfjörður** (grænlenska: *Ujuaakajiip Kangertiva*; danska: *Fønfjord*) er 80 km langur og 6 km breiður fjörður sunnan við Milne-land og austan við Danmerkurey í Scoresby-sundi á Austur-Grænlandi. Skaginn Gæsaland liggur sunnan við fjörðinn og skilur hann frá Gæsafirði. Vestast snýr fjörðurinn í norður og nefnist þá Rauðifjörður. Í Fönfirði eru oft borgarísjakar sem hafa brotnað af Rólega jökli í Rauðafirði.

Fyrstur til að kortleggja og nefna fjörðinn var Carl Ryder í Hekluleiðangrinum 1891. Nafnið er dregið af þýska orðinu yfir hnúkaþey, *foehn*.
Breiðijökull

**Breiðijökull** getur átt við um:
* Breiðajökul (*Bredebræ*) á Lovísulandi á Norður-Grænlandi.
* Breiðajökul (*Bredegletsjer*) í Scoresby-sundi á Austur-Grænlandi.
Breiðijökull (Scoresby-sundi)

**Breiðijökull** (danska: *Bredegletsjer*) er um 25 km langur og 4 km breiður skriðjökull sem rennur úr Geikie-jökli sunnan við Volquart Boon-strönd út í Víkingavík. Jökullinn var nefndur af Laurits Bruhn í Þriggja ára leiðangrinum 1931.
Chimaphila monticola

**Chimaphila monticola** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá Kína og Tævan. 

## Undirtegundir
Til hennar teljast tvær undirtegundir:

* *C. m. monticola* (Sesúan í Kína)
* *C. m. taiwaniana* (Tævan)

## Tilvísanir
Chimaphila maculata

**Chimaphila maculata** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá Norður og Mið-Ameríku. 

## Tilvísanir
Chimaphila menziesii

**Chimaphila menziesii** er tegund blómplantna af lyngætt. Hún er ættuð frá vesturhluta N-Ameríku þar sem hún vex sem undirgróður í barrskógum.

## Tilvísanir
Sveiplilja

**Sveiplilja** (fræðiheiti: *Chimaphila umbellata*) er tegund blómplantna af lyngætt. Hún vex víða á norðurhveli á svæðum með heimskauta eða tempruðu veðurfari.

## Undirtegundir
Til hennar teljast fimm undirtegundir:

**Chimaphila umbellata* subsp. *umbellata* – Evrópa, Asía
**Chimaphila umbellata* subsp. *acuta* – suðvestur Norður Ameríka
**Chimaphila umbellata* subsp. *cisatlantica* – norðaustur Norður Ameríka
**Chimaphila umbellata* subsp. *occidentalis* – norðvestur Norður Ameríka
**Chimaphila umbellata* subsp. *domingensis* - Hispaníóla

## Tilvísanir
Erlendur Sveinsson

**Erlendur Sveinsson** getur átt við um:
:Erlendur Sveinsson úr bókum Arnaldar Indriðasonar
:Erlendur Sveinsson Kvikmyndagerðamann
Japetushaf

**Japetushaf** er fornhaf sem var til fyrir 600 til 400 árum síðan, seint á nýfrumlífsöld og á fornlífsöld. Japetushaf var á suðurhveli jarðar, á milli meginlandanna Lárentíu, Baltíku og Avalóníu. Hafið hvarf þegar meginlöndin runnu saman í Evrameríku.
Dagbjört Hákonardóttir

**Dagbjört Hákonardóttir** (f. 14. júlí 1984) er íslenskur lögfræðingur og Alþingismaður fyrir Samfylkinguna

Hún fæddist í Reykjavík og foreldrar hennar eru Katrín Björgvinsdóttir (1959) hjúkrunarfræðingur og Hákon Gunnarsson (1959), rekstrarhagfræðingur.

## Starfsferill
Dagbjört lauk stúdentsprófi í Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 2004 og lauk BA prófi í lögfræði í Háskóla Íslands.

Hún var laganemi hjá samgönguráðuneytinu frá 2008 – 2010, starfsnemi hjá utanríkisráðuneyti árið 2010, lögfræðingur hjá umboðsmanni skuldara frá 2010 – 2014, lögfræðingur hjá umboðsmanni borgarbúa frá 2015 – 2018, lögfræðingur hjá skrifstofu borgarstjóra og borgarritara frá 2017 – 2018 og eftir það persónuverndarfulltrúi Reykjavíkurborgar til 2023.

## Stjórnmálaferill
Dagbjört var í framkvæmdastjórn Ungra jafnaðarmanna frá 2003 – 2006, stúdentaráðsfulltrúi og stjórnarmaður í Stúdentaráði Háskóla Íslands fyrir Röskvu frá 2005 – 2007, formaður Ungra Evrópusinna frá 2011 – 2013, í stjórn Nippon – íslensk-japanska félagsins frá 2013 –2015, í stjórn Félags frjálslyndra jafnaðarmanna frá 2014 til 2021 og síðar formaður þess til 2023 og hún var í stjórn Vertonet – félags kvenna og kára í upplýsingatækni frá 2022 – 2023.

Hún var í þriðja sæti Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður og var kjörinn varaþingmaður, en fór inn á þing eftir að Helga Vala hætti í stjórnmálum árið 2023.  
## Tilvísanir
Kristján Loftsson

**Kristján Loftsson** (f. 17. mars, 1943) er íslenskur athafnamaður. Hann er, ásamt systur sinni, eigandi hvalveiðifyrirtækisins Hvals frá 1974.
Hvassahraun

:*Fyrir grein um hraunbreiðuna sem kallast stundum Hvassahraun sjáið [[Afstapahraun]]*

**Hvassahraun** er jörð rétt austan við Vatnsleysuströnd og Kúagerði á norðanverðum Reykjanesskaga og heyrir til sveitarfélagsins Voga. Hvassahraun er norðan við Geldingahraun, austan við Rjúpnadalshraun og vestan við Selhraun og Almenninga. Jörðin er báðum megin við Reykjanesbraut. 

Komið hefur til tals að gera nýjan innanlandsflugvöll í staðinn fyrir Reykjavíkurflugvöll í Hvassahrauni sunnan Reykjanesbrautar. Veðurstöð var rekin í Hvassahrauni 2001 til 2009 til að kanna aðstæður fyrir flug.

## Tilvísanir
Duncan Ferguson

**Duncan Cowan Ferguson**, kallaður **Big Dunc**,  (fæddur 27. desember árið 1971 í Stirling í Skotlandi) er skoskur knattspyrnustjóri og fyrrverandi leikmaður.

Þann 18. janúar árið 2022 var hann tímabundið ráðinn sem knattspyrnustjóri hjá enska úrvalsdeildarliðinu Everton en hann spilaði lengi með félaginu.

## Tilvísanir
Ystu punktar Aserbaídsjans

**Ystu punktar Aserbaídsjans** eru þeir staðir sem eru vestastir, austastir, nyrstir eða syðstir í Aserbaídsjan.

## Staðir
* Nyrsti staður - Balaken ()
* Syðsti staður - Astara ()
* Vestasti staður - Sadarak ()
* Austasti staður - Chilov, Bakú ()
* Hæsti staður - Bazardüzü (4.466 m, )
* Lægsti staður - Kaspíahaf (-28 m)

## Heimildir
Parlophone

**Parlophone Records Limited** (einnig þekkt sem **Parlophone Records** og **Parlophone**) er þýsk-bresk tónlistarútgáfa stofnuð í Þýskalandi árið 1896 af Carl Lindström A.G., upprunalega sem Parlophon. Breski hluti útgáfunnar var stofnaður árið 1923 undir nafninu the Parlophone Company Limited (the Parlohpone Co. Ltd.), og fékk orðspor sem útgáfufyrirtæki djasstónlistar.

## Tenglar
* 
* Parlophone á YouTube
Apple Records

**Apple Records** er tónlistarútgáfa stofnuð af Bítlunum árið 1968 sem undirdeild Apple Corps Ltd. Ásamt Bítlunum hafa nokkrir aðrir listamenn unnið með Apple, eins og Mary Hopkin, James Taylor, Badfinger, og Billy Preston.
Sæki þetta seinna

**Sæki þetta seinna** er útilistaverk eftir íslenska listamanninn Davíð frá Davíðsstöðum (Davíð Þór Sigurðarson). Verkið er staðsett við Seyðisfjarðarveg á milli Egilsstaða og Seyðisfjarðar á Austurlandi. Verkið kallast *Heavier mountain* á ensku.

## Tilvísanir
Sníkjurótarætt

**Sníkjurótarundirætt** eða áður **Sníkjurótarætt** (fræðiheiti: *Monotropoideae*) er undirætt með 2 til 3 ættflokkum og um 15-16 ættkvíslum. Allar tegundirnar eru ófrumbjarga og lifa sníkjulífi á svepp (sníkja á sveppum til að fá næringu, í mis miklum mæli þó) og sérhæfa sig í ákveðnum tegundum eða ættum af sveppum. Allar tegundir sveppa sem þær sníkja á lifa samlífi með öðrum tegundum.

## Ættir
### Tribus Monotropeae
* *[[Allotropa]]*
* *[[Cheilotheca]]*
* *[[Hemitomes]]*
* *[[Hypopitys]]* (oft talið samheiti af *Monotropa*)
* *[[Monotropa]]*
* *[[Monotropastrum]]*
* *[[Monotropsis]]*
* *[[Pityopus]]*
* *[[Pleuricospora]]*

### Tribus Pterosporeae
* *[[Pterospora]]*
* *[[Sarcodes]]*

### Tribus Pyroleae
* *[[Chimaphila]]*
* *[[Moneses]]*
* *[[Orthilia]]*
* *[[Pyrola]]*

## Tilvísanir
Umboðsstjórn Breta í Palestínu

**Umboðsstjórn Breta í Palestínu** var stjórn sem var við lýði frá 1920 til 1948 í Palestínu samkvæmt umboði sem stofnað var til á vettvangi Þjóðabandalagsins.

Í fyrri heimsstyrjöldinni (1914–1918) missti Tyrkjaveldi stjórn í Botnalöndum vegna uppreisnar Araba og innrásarhers Breta. Í Hussein–McMahon-samskiptunum hafði Bretland lofað að viðurkenna stofnun sjálfstæðs Arabaríkis ef Arabar gerðu uppreisn gegn Tyrkjum en eftir styrjöldina skiptu Bretland og Frakkland landsvæðinu á milli sín með Sykes–Picot-samkomulaginu, sem Arabar litu á sem svikráð.

Í Balfour-yfirlýsingunni árið 1917 höfðu Bretar jafnframt lofað að styðja stofnun „heimalands Gyðinga“ í Palestínu. Í lok stríðsins stofnuðu Bretar og Frakkar sameiginlega hernámsstjórn þar sem áður hafði verið landsvæðið Sýrland innan Tyrkjaveldis. Bretar sköpuðu lagagrundvöll fyrir stjórn sinni í Palestínu þegar þeir hlutu umboð til að fara með stjórn svæðisins frá Þjóðabandalaginu í júní árið 1922. Þjóðabandalagið hafði komið á fót kerfi umboðsstjórna með það að markmiði að stýra landsvæðum hins sáluga Tyrkjaveldis „þar til þau gætu staðið á eigin fótum“.

Á tíma umboðsstjórnarinnar fluttu margir Gyðingar til Palestínu og þjóðernishreyfingar færðust í vöxt bæði meðal Gyðinga og Araba á svæðinu. Hagsmunaárekstrar milli fólkshópanna leiddu til uppreisnar Araba í Palestínu árin 1936–1939 og uppreisnar Gyðinga árin 1944–1948. Í nóvember árið 1947 samþykktu Sameinuðu þjóðirnar áætlun um að skipta landsvæðinu í tvö ríki, eitt fyrir Araba og annað fyrir Gyðinga. Palestínustríðið 1947–1949 leiddi hins vegar til þess að landsvæði umboðsstjórnarinnar var skipt á milli Ísraelsríkis, Jórdaníu, sem innlimaði Vesturbakka Jórdan, og Egyptalands, sem stofnaði palestínskt verndarsvæði á Gasaströndinni.

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Vsauce

**Vsauce** er fræðslurás á YouTube sem var stofnuð af Michael Stevens árið 2007 og hefur um 20 milljón áskrifendur. Vsauce gerir vísindatengd myndbönd um til að mynda sálfræði, stærðfræði, eðlisfræði og heimspeki.

## Tenglar
*Vsauce á YouTube
Brautarholt

**Brautarholt** getur átt við:

*Brautarholt á Kjalarnesi.
*Brautarholt, þorp á Skeiðum á Suðurlandi.
James Wan

**James Wan** (f. 26. febrúar 1977) er ástralskur Kvikmyndagerðamaður og framleiðandi. Hann er ef til vill þekktastur fyrir velgengni sitt í hryllingsmyndageiranum, og hefur hann leikstýrt myndum eins og Conjuring 1 og 2, Saw og Insidious 1 og 2. Aðrar af frægustu myndum hans eru Fast and the Furious 7 og Aquaman 1 og 2.

Hann er einnig stofnandi kvikmyndafyrirtækisins Atomic Monster. James var fyrsti asíski leikstjórinn til að leikstýra tveimur kvikmyndum sem græddu yfir 1 milljarð dollara.
Þjóðartákngervingur

**Þjóðartákngervingar** eru manngervingar þjóðar eða lands.

## Dæmi um þjóðartákngervinga
* John Bull (Bretland)
* Fjallkonan (Ísland)
* Marianne (Frakkland)
* Sámur frændi (Bandaríkin)
Brautarholt (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)

**Brautarholt** er þorp í  Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Íbúar voru 77 árið 2024.

Þar er sundlaugin Skeiðalaug og félagsheimili. Auk þess er þar leikskóli, tjaldsvæði og hótel.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Brautarholt á South.is
Please Please Me

***Please Please Me*** er frumraunarplata  Bítlanna. Hún var framleidd af George Martin og gefin út í Bretlandi af útgáfunni Parlophone þann 22. mars 1963. Breiðskífan inniheldur fjórtán lög sem eru blanda af ábreiðulögum ásamt frumsömdu efni eftir meðlimina John Lennon og Paul McCartney.

Bítlarnir höfðu skrifað undir hjá EMI í maí 1962 og voru settir undir Parlophone útgáfuna sem var rekin af Martin. Þeir gáfu út fyrstu smáskífuna „Love Me Do“ í október og komst hún í sautjánda sæti á Record Retailer, sem síðar varð opinberlegi vinsældalistinn í Bretlandi. Eftir það stakk Martin upp á að þeir skyldu taka upp lifandi plötu. Hann hjálpaði þeim að setja saman næstu smáskífuna þeirra, „Please Please Me“, sem komst í efsta sæti ýmissa óopinberra vinsældalista. Martin taldi Cavern Club, heimavettvang sveitarinnar í Liverpool, vera óhentugan fyrir upptöku og breytti planinu yfir í að gefa út hefðbundna stúdíóplötu. Að undanskildu því sem var nú þegar gefið út, tóku Bítlarnir upp *Please Please Me* á einum degi í EMI hljóðverinu þann 11. febrúar 1963. Martin sá um hljóðvinnslu fyrir lögin „Misery“ og „Baby It's You“ níu dögum síðar.

Platan fékk góðar móttökur í Bretlandi þar sem hún dvaldi í topp 10 sætunum í meira en ár, met fyrir frumraunarplötu sem stóð í hálfa öld. Hinsvegar var platan ekki gefin út í Bandaríkjunum þar sem hljómsveitin seldi illa mest megnið af árinu 1963. Eftir framkomu Bítlaæðisins þar í landi gaf Vee-Jay Records út útdrátt af plötunni undir nafninu *[[Introducing... The Beatles]]* í upphafi árs 1964. Á meðan skipti Capitol Records, bandaríska tónlistarútgáfa EMI, upp efninu af *Please Please Me* yfir á nokkrar plötur. Önnur lönd fengu aðrar útgáfur af breiðskífunni, sem hélt áfram til ársins 1987, þegar safnskrá Bítlanna var komið á geisladiska og stöðluð að bresku plötunum.

*Please Please Me* nýtur ennþá mikils lofs. Hún var kosin í 39. sæti á lista *[[Rolling Stone]]* yfir „500 bestu plötur allra tíma“ árið 2012, og sett í 622. sæti á þriðju útgáfu *All Time Top 1000 Albums* eftir Colin Larkin árið 2000.

## Lagalisti
Öll lögin voru samin af Lennon–McCartney, nema þar sem er tekið fram. Lengd laga er samkvæmt Jean-Michel Guesdon og Philippe Margotin og aðalraddir samkvæmt Ian MacDonald.

## Starfslið
Þeir sem komu að gerð plötunnar; samkvæmt Ian MacDonald og Mark Lewisohn:

**Bítlarnir**
* John Lennon&nbsp;– söngur, samhljómur og bakrödd; taktur og kassagítar; munnharpa , klapp
* Paul McCartney&nbsp;– söngur, samhljómur og bakrödd; bassagítar, klapp
* George Harrison&nbsp;– samhljómur og bakrödd; söngur, taktur og kassagítar; klapp; rödd 
* Ringo Starr&nbsp;– trommur, tambúrína , hringla , klapp; rödd 

**Aðrir tónlistarmenn og framleiðsla**
* Stuart Eltham&nbsp;– hljóðmaður 
* George Martin&nbsp;– framleiðandi, hljóðblandari; píanó , hljómborðshljóðfæri 
* Norman Smith&nbsp;– hljóðmaður, hljóðblandari
* Andy White&nbsp;– trommur 

## Vinsældalistar
### Vikulegir listar

### Listar undir árslok

## Tilvísanir

## Heimildir