open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hvað tefur þig bróðir?

**Hvað tefur þig bróðir?** er LP-hljómplata gefin út að frumkvæði Samtaka herstöðvaandstæðinga árið 1982. Á henni eru tíu lög flutt af ýmsum listamönnum undir heitinu *Heimavarnarliðið* sem flest beinast gegn hernaði og erlendri hersetu á Íslandi. Sigurður Rúnar Jónsson (Diddi fiðla) sá um stjórn upptöku og útsetningar á plötunni og taldist einnig formlegur útgefandi hennar. Þetta var önnur hljómplatan þessarar gerðar, en þremur árum fyrr kom út platan *[[Eitt verð ég að segja þér]]*.

Myndlistarmaðurinn Sigurður Örn Brynjólfsson hannaði plötuumslag.

## Lagalisti
# 30. mars - *Lag - texti: [[Kjartan Ragnarsson]], flytjandi: Kjartan Ragnarsson & 1000 manna Heimavarnarlið*
# Hvað tefur þig bróðir - *Lag - texti: [[Bergur Þórðarson]], [[Jakobína Sigurðardóttir]], flytjandi: [[Sverrir Guðjónsson]]*
# Vögguvísa róttækrar móður - *Lag - texti: [[Böðvar Guðmundsson]], flytjandi: [[Silja Aðalsteinsdóttir]]*
# Þóknunin - *Lag - texti: [[Elías Davíðsson]] (upp úr skjölum Alusuisse), flytjandi: Sverrir Guðjónsson*
# Hvert afrek bróðir ætlar þú að vinna? - *Lag - texti: [[Bergþóra Árnadóttir]], [[Gunnar Dal]] flytjandi: Bergþóra Árnadóttir  & 1000 manna Heimavarnarlið*
# Klukkurnar í Nagasaki - *Lag - texti: [[Guðmundur Hermannsson]], [[Hjörtur Pálsson]], flytjandi: Guðmundur Hermannsson*
# Ákall til dollars almáttugs - *Lag - texti: [[Ingvi Þór Kormáksson]], [[Elías Mar]], flytjandi: Ingvi Þór Kormáksson*
# Íbúar í Prag - *Lag - texti: [[Kristján Guðlaugsson]], flytjandi: [[Jónína Jörgensdóttir]]*
# Segulstöðvarblús - *Lag - texti: [[Sigurður Rúnar Jónsson]], [[Þórarinn Eldjárn]], flytjandi: [[Jóhanna Linnet]]*
# Framtíð - *Lag - texti: [[Ríkharður Örn Pálsson]], [[Jóhannes úr Kötlum]], flytjandi: Heimavarnarliðið*
Magnus Carlsen

**Sven Magnus Øen Carlsen** (f. 30 nóvember 1990 í Tønsberg) er norskur skákmaður og fyrrverandi heimsmeistari. Carlsen vann sinn fyrsta stórmeistaratitil 13 ára gamall. Hann byrjaði að tefla 5 ára gamall. Hann varð heimsmeistari árið 2013 þegar hann vann Viswanathan Anand.
Hörðaknútur

**Hörðaknútur** (Knútur 1.) eða **Hörða-Knútur** var faðir Gorms hins gamla konungs Danmerkur. 

Knútur kemur fram í fornaldarsögunni *[[Þáttur af Ragnars sonum]]* þar sem hann er sagður sonur Sigurðar orms í auga Ragnarssonar.
Sigurður ormur í auga

**Sigurður ormur í auga** var einn af sonum Ragnars loðbrókar og Áslaugar Kráku. Hann er einn af söguhetjum fornaldarsagnanna Ragnars saga loðbrókar og Þáttur af Ragnars sonum. Áður en hann fæddist upplýsti móðir hans að hún væri dóttir Sigurðar Fáfnisbana og Brynhildar Buðladóttur. Því til sönnunar spáði hún að sonur hennar myndi fæðast með frægðarmerki í auga. Þegar hann fæddist sást í auga hans ormur og af því fékk hann viðurnefni sitt en var sjálfur nefndur í höfuð afa síns.
Sigurður Fáfnisbani

**Sigurður Fáfnisbani** er einhver frægasta hetja norrænna fornaldarsagna. Hann er ein aðalsöguhetja Völsunga sögu þar sem segir frá því er hann drap orminn Fáfni. 

Sigurður lofaði að giftast Brynhildi Buðladóttur en var blekktur til að gleyma henni og giftast Guðrúnu Gjúkadóttur í staðinn.
Páll Hróar Beck Helgason

**Páll Hróar Helgason** (f. 9. mars 2000) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með Stjörnunni.
Jamie Vardy

**Jamie Richard Vardy** (fæddur í Sheffield, 11. janúar, 1987) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji hjá ítalska úrvalsdeildarliðinu Cremonese. 
Hann spilaði áratug hjá Leicester City er í 14. sæti yfir markahæstu leikmenn ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi. Vardy spilaði með enska landsliðinu 2015-2018.

Vardy hóf ferilinn með Sheffield Wednesday en stoppaði stutt þar og fór til Stocksbridge Park Steels frá 2003-2010. Hann vakti áhuga utandeildarliða í ensku deildinni og gerði samning við F.C. Halifax Town 2010 og ári síðar við Fleetwood Town. Á tímabili sínu með Fleetwood skoraði hann 31 mark.

## Ferill
### Leicester City
Árið 2012 gekk hann til liðs við Leicester City sem var þá í ensku meistaradeildinni. Árið 2014 komst Leicester upp í ensku úrvalsdeildina er það vann ensku meistaradeildina. Tímabilið 2015-2016 varð Leicester úrvalsdeildarmeistari og Vardy skoraði 11 leiki í röð og alls 24 mörk. Vardy varð markahrókur tímabilið 2019-2020 með 23 mörk.

Vardy vann FA-bikarinn með liðinu árið 2021.

Hann skoraði sitt 200. mark fyrir félagið í lokaleik sínum fyrir það árið 2025.

## Heimild

*
Hrísgrjónagrautur

**Grjónagrautur** er grautur gerður úr soðnum hrísgrjónum sem oft er borinn fram með kanilsykri og rjóma eða mjólk. Grautur af þessu tagi hefur stundum kallaður jólagrautur hvort sem hann er á borðum jólum eða aðra daga. 

Grjónagrautur varð ekki algengur á Íslandi fyrr en upp úr aldamótin 1900, en áður hafði verið gerður jólagrautur úr bygggrjónum, mjólk og rúsínum. Sums staðar á Íslandi var grauturinn hafður fyrir matinn á aðfangadagskvöld þegar líða tók á 20.öld, en slíkt mun hafa verið algengast í Danmörku. Í Skandinavíu sem og á Íslandi er afbrigði af grjónagraut hefbundinn á jólunum og er venjulega eftirréttur á aðfangadagskvöld. Þá er grauturinn kaldur en með heitri berjasósu (Riz à l'amande).

## Tilvísanir
Aesculus

Ættkvíslin ***Aesculus*** samanstendur af 13–19 tegundum blómstrandi plantna í sápuberjaætt *[[Sapindaceae]]*. Þetta eru tré eða runnar frá tempruðum svæðum norðurhvels, með sex tegundir frá Norður Ameríku og sjö til þrettán tegundir í Evrasíu. Einnig koma fyrir nokkrir blendingar.

Linnaeus nefndi ættkvíslina *Aesculus* eftir Rómverska nafninu fyrir æt akörn.

Ættkvíslin hefur vanalega verið talin til "ditypic family" Hippocastanaceae ásamt *[[Billia]]*, en nýlegar greiningar á útlitseinkennum  og efnasamböndum hefur sett þessa ættkvísl, ásamt *[[Aceraceae]]* (hlynir og *[[Dipteronia]]*), til að teljast til sápuberjaættar (Sapindaceae).

## Valdar tegundir
Meðal tegunda af *Aesculus* eru:

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Germplasm Resources Information Network: ''Aesculus'' 
*Forest, F., Drouin, J. N., Charest, R., Brouillet, L., & Bruneau A. (2001). A morphological phylogenetic analysis of Aesculus L. and Billia Peyr. (Sapindaceae). *Can. J. Bot.* 79 (2): 154-169. Abstract.
*''Aesculus glabra'' (Ohio buckeye) King's American Dispensatory
*Winter ID pictures
Höfðingjasmokkur

**Höfðingjasmokkur** eða Skólameistarasmokkur (fræðiheiti:Berryteuthis magister) er meðalstór smokkur. Hann lifir á stóru svæði í köldum sjó Norður-Kyrrahafsins. Hann er að finna við landgrunnsbrúnina frá ströndum Kóreu til Norð-Vestur strandar Bandaríkjana. Tegundin finnst í Beringshafi, milli Alaska og austurstrandar Síberíu. Einnig finnst hún í Okotskhafi. Tegundin er ein sú stærsta í flokki smokka. Tvær undirtegundir hafa fundist en þær eru B. m. nipponesis og B. m. shevtsovi. 

## Útlit

Búkur Höfðingjasmokksinns er í kringum 25 cm sterkur rörlaga vöðvi með rauðleitum og jafnvel smá brúnum lit með hvítum blettum. Eins og aðrir smokkar er smokkurinn með átt arma sem eru svipað langir og eins og hjá öðrum smokkum raðast sogskálarnar á örmunum í fjórar raðir. Einnig hefur smokkurinn tvo lengri arma (tentacles) sem eru töluvert lengri og mjórri en venjulegu armarnir. Við enda lengri armanna myndast litlar kylfur sem hafa 20 raðir af sogskálum. Haus smokksins er yfirleitt örlítið breiðari en búkurinn. Munnurinn er tenntur með sjö röðum af tönnum. Afturendi smokksins er stór þríhyrningslaga uggi.

## Lifnaðarhættir
Höfðingjasmokkurinn lifir við landgrunnsbrúnina og færist upp og niður meðfram brúninni. Hann finnst á dýpi frá 300 metrum alveg niður á 1000 metra dýpi. Höfðingjasmokkurinn heldur sig við botninn á daginn en færir sig síðan upp frá botninum á næturna. Þetta gerir hann til að sækja fæðu en hann heldur sig við botnin þegar bjart er til að varast rándýr. Þegar tegundin ætlar að fjölga sér sýna karldýrin listir sýnar til að laða að kvendýr. Þegar því er lokið grípur karlinn konuna og setur arm sinn (hectocotylus) inn í kvendýrið og þar á frjóvgun sér stað. Eggin klekjast og út koma lirfur sem lifa í uppsjó og fljóta með straumum hafsins. Bæði karlkyns og kvennkyns Höfðingjasmokkar deyja eftir að fjölgun hefur átt sér stað. Smokkurinn nær einungis fjögura ára aldri, hann verður um 42-45 cm stór og vegur um 2.2 til 2.6 kg. 

## Veiðar

Aðeins ein þjóð er með skráðan afla á gangagrunni FAO. Eina þjóðin sem hefur verið að veiða smokkinn eru Rússar. Þó er ekki ólíklegt að töluvert af smokknum sé landað í Japan en ekki er ólíklegt að fá hann sem meðafla þegar veitt er við landgrunnsbrúnina. Skráður afli nær ekki lengra til baka en til 2004 þegar aðeins 1.132 tonn voru veidd af Rússum. Árið 2007 jókst aflinn mjög mikið en það ár var landaður afli 48.981 tonn. Aflinn jókst síðan jafnt og þétt en hann náði algjörum topp árið 2014 þegar landaður afli var 107.917 tonn. Síðan ári seinna varð hrun í lönduðum afla en þá var einungis landað 43.153 tonn. Þar sem tegundin lifir á stóru svæði og verður kynþroska snemma stendur stofninn vel og ekki er hann í hættu. Veiðar á tegundinni hafa verið frekar stöðugar og talið er að þær séu sjálfbærar, þó er það ekki öruggt þar sem frekari rannsókna er þörf.

## Heimildir
* 
* 
*
Ella konungur

Ella (d. 21. mars 867) var konungur Norðymbralands. Hans er getið í fornaldarsögum vegna deilna sinna við Ragnar loðbrók og syni hans. Ella á að hafa drepið Ragnar með því að varpa honum í ormagryfju. Synir Ragnars hefndu sín og drápu Ella með því að rista á hann blóðörn. Í enskum annálum er Ella sagður hafa dáið í bardaga við víkinga.
Blóðörn

Að rista **blóðörn** var aftökuaðferð sem er þekkt úr íslenskum fornritum. Í *[[Þáttur af Ragnars sonum|Þætti af Ragnars sonum]]* er því lýst hvernig synir Ragnars loðbrókar hefndu hans með því að drepa Ella konung.*Létu þeir nú rista örn á baki Ellu og skera síðan rifin öll frá hryggnum með sverði, svo að þar voru lungun út dregin.*Svipaða lýsingu er að finna í *[[Orkneyinga saga|Orkneyinga sögu]]* þar sem Torf-Einar lætur drepa Hálfdan hálegg, son Haralds hárfagra. Þar virðist drápið vera blóðfórn.*Þar fundu þeir Hálfdan hálegg, og lét Einar rista örn á baki honum með sverði, og skera rifin öll frá hryggnum og draga þar út lungun, og gaf hann Óðni til sigurs sér.*Í Haralds sögu hárfagra segir einnig frá því þegar Einar jarl drepur Hálfdán hálegg. Hálfdán hafði myrt föður Einars. Síðan hafði Hálfdán ráðist inn í Orkneyjar og rekið Einar frá völdum.*Þá gekk Einar jarl til Hálfdanar. Hann reist örn á baki honum við þeima hætti að hann lagði sverði á hol við hrygginn og reist rifin öll ofan á lendar, dró þar út lungun. Var það bani Hálfdanar.*
Þyrnir

**Þyrnir** getur átt við:
* Mannsnafnið Þyrnir (mannsnafn)
* Nafnorðið þyrnir í merkingunni stingur, gaddur
* Ættkvíslina Þyrnar
Victoria (sjónvarpsþáttur)

***Victoria*** eru breskir sjónvarpsþættir sem hófu göngu sína haustið 2016 á ITV. Þættirnir fjalla um Viktoríu Bretadrottingu sem leikin er af Jennu Coleman en þeir hefjast þegar Vilhjálmur 4. Bretakonungur deyr og hin 18 ára gamla frænka hans Viktoría tekur við bresku krúnunni. Tvær seríur af Victoriu hafa komið út og er sú þriðja væntanleg. Þættirnir hafa notið þó nokkurra vinsælda bæði í Bretlandi og víðar um heim.

## Söguþráður
Fyrsta sería fjallar um fyrstu árin í valdatíð Viktoríu Bretlandsdrottingar. Viktoría er aðeins 18 ára þegar frændi hennar Vilhjálmur 4. Bretakonungur deyr og hún þarf að taka við krúnunni. Það er ekki auðvelt fyrir unga stúlku að taka við slíkri ábyrgð en hún nýtur þó dyggrar leiðsagnar frá forsætisráðherranum Melbourne lávarði. Viktoría kynnist síðar Alberti prins og fjalla þættirnir náið um tilhugalíf þeirra sem endar í hjónabandi.
Önnur sería fjallar síðan um áframhaldandi líf Viktoríu þar sem hún er gift og orðin þriggja barna móðir. Hún berst við það að samræma fjölskyldulífið og drottingarhlutverkið sem getur tekur sinn toll.

## Hlutverk
*Jenna Coleman sem Viktoría Bretadrottning
*Tom Huges sem Albert prins
*Peter Bowles sem Hertoginn af Wellington
*Catherine Flemming sem Hertogaynjan af Kent, móðir Viktoríu
*Daniela Holtz sem Lehzen barónessa, fóstra Viktoríu
*Nell Hudson sem ungfrú Skerrett, þerna 
*Ferdinand Kingsley sem Charles Elmé Francatelli, kokkur Viktoríu
*Tommy Knight sem Archibald Brodie, þjónn
*Nigel Lindsay sem Sir Robert Peel, forsætisráðherra frá 1841-46
*Eve Myles sem frú Jenkins, þerna
*David Oakes sem Ernest prins, bróðir Alberts
*Paul Rhys sem Sir John Conroy
*Adrian Schiller sem Hr. Penge, bryti
*Peter Firth sem Ernest Augustus kongungurinn af Hannover
*Alex Jennings sem Leopold 1. af Belgíu
*Rufus Sewell sem Melbourne lávarður, forsætisráðherra frá 1835-41
*Bebe Cave sem Wilhelmina coke
*Margaret Clunie sem Hertogaynjan af Sutherland
*Tilly Steele sem ungfrú Cleary, þerna
*Leo Suter sem Edward Drummond, einkaritari Sir Robert Peel
*Jordan Waller sem Alfred Paget lávarður, æðsti fylgdar-/aðstoðarmaður Viktoríu
*Anna Wilson-Jones sem lafði Portman
*Diana Rigg sem Hertogaynjan af Buccleuch

## Heimildir
Fjórða krossferðin

**Fjórða krossferðin** (1202–04) var vestur-evrópskur hernaðarleiðangur sem Innósentíus 3. páfi skipulagði til þess að heimta Jerúsalem úr höndum múslima með innrás í gegnum Egyptaland. Þess í stað leiddu atburðir til þess að krossfararnir settust um borgina Konstantínópel, höfuðborg hins kristna Býsansríkis.

Í janúar árið 1203 gerðu leiðtogar krossfaranna, á leið sinni til Jerúsalem, samkomulag við austrómverska prinsinn Alexios Angelos um að koma við í Konstantínópel og koma föður hans, Ísak 2. Angelos keisara, sem hafði verið steypt af stóli, aftur til valda. Ætlun krossfaranna var að halda síðan áfram til landsins helga með fjár- og herstuðningi Býsansmanna. Þann 23. júní 1203 kom meirihluti krossfaraflotans til Konstantínópel.

Í ágúst 1203 var Alexios Angelos svo krýndur meðkeisari austrómverska ríkisins með stuðningi krossfaranna, eftir nokkur átök fyrir utan borgina. Í janúar árið eftir var honum hins vegar steypt af stóli í uppreisn í Konstantínópel. Krossfararnir gátu því ekki innheimt launin sem Angelos hafði lofað þeim, og þegar hann var myrtur, þann 8. febrúar 1204, ákváðu krossfararnir, að undirlagi Feneyinga undir stjórn hins níræða Enrico Dandolo hertoga, að leggja borgina undir sig. Í apríl 1204 hertóku krossfararnir borgina og létu greipar sópa. Þeir settu síðan á fót nýtt latneskt keisaraveldi og skiptu öðrum hlutum Býsansríkisins á milli sín.

Býsansmenn héldu nokkrum hlutum veldis síns, þar á meðal Níkeu, Trebizond og Epírus. Þeim tókst að endingu að endurheimta Konstantínópel árið 1261. Fjórða krossferðin er talin einn helsti viðburðurinn í kirkjusundrunginni milli rétttrúnaðarkirkjunnar og rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Hún flýtti einnig fyrir hrörnun austrómverska ríkisins og kristni í Miðausturlöndum.

## Heimild
*
Þáttur af Ragnars sonum

**Þáttur af Ragnars sonum** er ein af fornaldarsögum Norðurlanda. Hún segir frá sonum Ragnars loðbrókar. Efni sögunnar skarast nokkuð á við Ragnars sögu loðbrókar.
Carl Reiner

**Carl Reiner** (20. mars 1922 – 29. júní 2020) var bandarískur gamanleikari, höfundur og leikstjóri. Hann öðlaðist frægð á sjötta áratugnum sem handrithöfundur og leikari í sjónvarpsþáttum Sid Caeser. Þar vann hann með Mel Brooks en seinna mynduðu þeir Reiner gamantvíeyki. Vinátta þeirra entist ævilangt. Á sjöunda áratugnum skapaði hann The Dick Van Dyke Show sem hann skrifaði fyrir, framleiddi og lék í. Reiner leikstýrði einnig kvikmyndum og þar stendur upp úr samstarf hans við Steve Martin. Saman gerðu þeir myndirnar The Jerk, All of Me, Dead Men Don't Wear Plaid, og The Man With Two Brains.

Reiner giftist Estelle Lebost árið 1943 en hún lést árið 2008. Þau eignuðust saman þrjú börn. Meðal barna þeirra er leikstjórinn Rob Reiner sem gaf móður sinni eftirminnilegt hlutverk í myndinni When Harry Met Sally.

## Tenglar
* 

## Heimildir
Kúrland

**Kúrland** er heiti á sögulegu héraði sem nú er vestasti hluti Lettlands. Höfuðstaður Kúrlands er borgin Liepāja sem er þriðja stærsta borg Lettlands. Héruðin Semgallía og Selónía eru stundum talin með sem hlutar Kúrlands þar sem þau heyrðu eitt sinn undir sama hertoga. Landið dregur nafn sitt af Kúrum sem voru ein af þeim heiðnu Eystrasaltsþjóðum sem Sverðbræður lögðu undir sig og sneru til kristni á miðöldum. Sverðbræðrareglan varð síðar hluti af Þýsku riddurunum. Á tímum Pólsk-litáíska samveldisins voru Kúrland og Semgallía frá 1561 til 1795 sjálfstætt hertogadæmi innan samveldisins og þegar landið gekk til Rússneska keisaradæmisins varð það Kúrlandshérað. Eftir að Lettland hlaut sjálfstæði frá Sovétríkjunum er Kúrland ekki sérstakt stjórnsýsluumdæmi en þó sérstakt skipulagsumdæmi. Íbúar eru rúmlega 300.000.
Tunnuöl

**Tunnuöl** er bjór sem er fenginn beint úr öltunnu, hefur hvorki verið síaður né gerilsneyddur og inniheldur ekki viðbætta kolsýru. Bresku samtökin Campaign for Real Ale (CAMRA) hafa notað hugtakið „raunverulegt öl“ („real ale“) yfir þennan bjór frá því þau hófu baráttu fyrir endurvakningu hans 1971. Tunnuöl er flatara og hefur mýkra bragð en hefðbundinn kolsýrður bjór, en getur annars verið nánast hvaða bjórtegund sem er.

Ólíkt „grænum“ bjór sem er fenginn beint úr fyrsta gerjunartanki eða gilkeri er tunnuöli hellt úr gerjunaríláti á tunnu eftir að gerjun er að mestu lokið. Gersetið sem myndast í öltunnunni er því lítið og verður eftir á botninum þegar bjórnum er hellt um krana eða dælt upp með bullu. Þetta er ólíkt því sem gerist þegar hefðbundnum bjór er dælt úr bjórkút með gasi (kolsýru eða blöndu kolsýru og nítrógens) en þá tæmist kúturinn alveg. Eftir umhellingu er tunnan látin hvíla um stund í rekka eða á gólfi áður en farið er að hella eða dæla úr henni til að bjórinn verði tærari. Á þeim tíma heldur kolsýra áfram að myndast í bjórnum við gerjun.

Á börum er tunnuöli yfirleitt dælt upp úr tunnum sem geymdar eru undir bargólfinu í kjallara með einföldum bulludælum. Stundum eru sérstakir stútar á dælunum þar sem hægt er að stilla hversu mikið bjórinn freyðir í glasinu og þar með hversu mikill „haus“ kemur á bjórinn.

## Tengt efni
* Kranabjór
Fjallaþyrnir

**Fjallaþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus altaica*) er tegund af þyrnaættkvísl. Hann er stundum talinn
samnefni af ''C. wattiana''. *Crataegus altaica* var. *villosa* er talið samnefni af *[[Crataegus maximowiczii]]*.

## Tilvísanir
Edward Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby

**Edward George Geoffrey Smith-Stanley, 14. jarlinn af Derby** (29. mars 1799 – 23. október 1869) var breskur stjórnmálamaður sem var þrisvar forsætisráðherra Bretlands. Hann var formaður breska Íhaldsflokksins lengur en nokkur annar, í um 22 ár. Til ársins 1834 var hann kallaður **Edward Stanley** og **Stanley lávarður** frá 1834 til 1851. Hann er einn af fjórum breskum forsætisráðherrum sem hafa gegnt embættinu í þrjú eða fleiri aðskilin skipti. Hann var þó aðeins forsætisráðherra í þrjú ár og 280 daga samtals.

## Ríkisstjórnir
Derby stofnaði minnihlutaríkisstjórn í febrúar árið 1852 eftir að Viggaríkistjórn Russell lávarðar sprakk. Í stjórninni var Derby forsætisráðherra og Benjamin Disraeli var fjármálaráðherra. Ríkisstjórnin var kölluð „Hver? Hver?-stjórnin“ (*Who? Who? ministry*) því Derby neyddist til þess að ráða fjölmarga nýja og óreynda menn í hana vegna klofnings innan Íhaldsflokksins. Þegar nöfn ríkisstjórnarmeðlimanna voru lesin upp á lávarðadeild breska þingsins kallaði hinn aldurhnigni og heyrnarsljói Wellington lávarður hvað eftir annað: „Hver? Hver?“ Ríkisstjórnin entist ekki lengur en til desember sama árs, því þegar Disraeli kynnti fyrstu fjárlög sín fyrir þinginu reyndust þau svo óvinsæl að vantrauststillaga var strax samþykkt gegn stjórninni.

Derby stofnaði nýja minnihlutastjórn árið 1858 eftir að ríkisstjórn Palmerstons lávarðar hrundi. Disraeli varð aftur fjármálaráðherra. Þessi ríkisstjórn batt enda á yfirráð Austur-Indíafélagsins á Indlandi og færði Indland undir bein yfirráð Bretlands. Líkt og fyrsta ríkisstjórn Derby var þessi stjórn skammlíf og önnur vantrauststillaga var samþykkt gegn henni eftir eitt ár.

Derby varð forsætisráðherra í þriðja og síðasta sinn árið 1866 eftir að önnur ríkisstjórn Russell lávarðar hrundi. Árið 1867 kom ríkisstjórnin á umbótum í kosningakerfinu sem gaf mörgum nýjum kjósendum kosningarétt. Snemma næsta ár settist Derby í helgan stein af heilsufarsástæðum og Disraeli tók við sem forsætisráðherra. Disraeli var áhrifamaður í öllum ríkisstjórnum Derby og er oft talinn hafa ráðið meiru í þeim en Derby.

## Tilvísanir
Hrafnþyrnir

**Hrafnþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus chlorosarca*) er asísk tegund af þyrnaættkvísl með svörtum berjum. Þrátt fyrir að vera harðgerður á köldum svæðum, er hann sjaldan ræktaður. Á Akureyri hefur hann reynst vel.

## Tenglar
*Kjarnaskógur - Hrafnþyrnir

## Tilvísanir
Hervarar saga og Heiðreks

**Hervarar saga og Heiðreks** er ein af fornaldarsögum Norðurlanda. Sagan snýst um galdrasverðið Tyrfing og áhrif þess á þá sem það eignast. Helstu söguhetjurnar eru Hervör og sonur hennar Heiðrekur konungur.

Sagan inniheldur kvæðið „Gátur Gestumblinda“. Þar kemur Óðinn í dulargervi til Heiðreks konungs og takast þeir á í gátukeppni. Í lokagátunni er spurt hvað Óðinn hafi hvíslað að Baldri áður en lík hans var brennt. Þá áttar Heiðrekur sig á að þarna er Óðinn sjálfur kominn og heggur til hans, en Óðinn bregður sér í valslíki og flaug á brott. Eftir þetta leggur Óðinn það á Heiðrek að hann muni verða drepinn af þrælum sínum og það gengur eftir.

Sagan hafði meðal annars áhrif J. R. R. Tolkien.

## Heimild
* Hervararsaga og Heiðreks (baekur.is)
Síberíuþyrnir

**Síberíuþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus sanguinea*) er tegund af þyrnum sem er ættuð frá suður Síberíu, Mongólíu, og nyrst í Kína. Hann er víða ræktaður vegna ætra rauðra berja sinna. Berin er hægt að éta bæði hrá og elduð. Úr þeim er gerð sulta, hlaup og eru einnig niðursoðin. Að auki er tegundin ræktuð til skrauts. Blómin eru smá, hvít og í klasa. Þau eru með hræ-lykt.

Stærsta lifandi eintak af tegundinni er í Volunteer Park, Seattle, Washington.

## Ræktun á Íslandi
Talinn harðger, a.m.k. á Norðurlandi, og eru víða til limgerði af honum. Kelur lítið.

## Myndir

Crataegus sanguinea20090912 245.jpg
Crataegus sanguinea20110528 166.jpg


## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* ''Crataegus sanguinea''  information from Plants for a Future
Fabiano Caruana

**Fabiano Luigi Caruana** (f. í Miami, 30 júlí 1992) er skákspilari með ríkisborgararétt í Bandaríkjunum og á Ítalíu.

Caruana er yngsti Ítalinn sem hefur náð stórmeistaratitli sem hann gerði árið 2007 þegar hann var 14 ára, 11 mánaða og 20 daga. Hann er númer tvö á heimslistanum.

Hann hefur unnið Ítalíutitilinn 4 sinnum (2007, 2008, 2010, 2011) og Bandaríkjatitilinn einu sinni (2016).
Adrian Hasler

**Adrian Hasler** (f. 11. febrúar 1964) er fyrrum forsætisráðherra Liechtenstein fyrir borgaralega framfaraflokkinn.
Castelgerundo

**Castelgerundo** er sveitarfélag í Langbarðalandi. Það var myndað árið 2018 með sameiningu sveitarfélaganna Cavacurta og Camairago.

Íbúar eru um  1.489. (2018)

## Tilvísanir
Rúnar Freyr Þórhallsson

**Rúnar Freyr Þórhallsson** (f. 17. apríl 1993) er íslenskur knattspyrnumaður sem leikur á miðjunni fyrir Huginn á Seyðisfirði í Íslensku 2. deildinni. Rúnar hefur spilað 139 leiki fyrir Huginn og skorað 13 mörk.  

## Tilvísanir
Vignir Fannar Víkingsson

**Vignir Fannar Víkingsson** (f. 6. mars 1991) er fyrrum íslenskur knattspyrnumaður sem lék sem sóknarsinnaður miðjumaður fyrir Ægir í Íslensku 3. deildinni og síðar Stokkseyri í Íslensku 4. deildinni. Hann þykir hafa einstaklega góða sýn og les leikinn vel og var hann mikilvægur í föstum leikatriðum og langskotum fyrir bæði lið. Vignir spilaði 15 leiki fyrir Ægi og 2 leiki fyrir Stokkseyri.

Vignir hætti að stunda knattspyrnu vegna skóla og fluttninga til Akureyrar þar sem hann leggur stund á Sjávarútvegsfræði við Háskólann á Akureyri. Aldrei er samt að vita hvort eða hvenær hann tekur skónna af hillunni. 

Í dag býr hann á Patreksfirði og þar er ekkert knattspyrnulið.

## Tilvísanir
Davíð Arnar Sigvaldason

**Davíð Arnar Sigvaldason** (f. 29. apríl 1994) er íslenskur knattspyrnumaður sem lék síðast sem markvörður fyrir Elliða í árbænum í Íslensku 4. deildinni. Davíð ólst upp hjá Fylki og spilaði með þeim allan sinn yngriflokkaferil. Davíð hefur spilað 7 leiki fyrir Elliða. Þrátt fyrir að hafa spilað lítið af deildarleikjum síðustu ár þá hefur hann æft með Fylki á veturna og núna síðast Magna frá Grenivík 

## Tilvísanir
Múmía

**Múmía** er varðveittur líkami eða hluti af líkama löngu dáins fólks eða dýra þar sem húð og líffæri hafa verið varðveitt með sérstökum efnum eða varðveist í  miklum kulda, afar þurru lofti eða lofttæmi þannig að rotnun stöðvast ef múmía er varðveitt í köldu og þurru rými. Stundum er hugtakið múmía skilgreind þannig að eingöngu er átt við lík sem hafa verið meðhönduð með efnum  í þeim tilgangi að varðveita líkamann.  Stundum er  múmía hefur einnig verið notað um lík fólks og dýra  sem hafa þornað upp og varðveist vegna aðstæðna í náttúrunni. 

Fjölmargar múmíur hafa fundist frá Egyptalandi hinu forna. Yfir ein milljón dýramúmía hafa fundist í Egyptalandi og þar á meðal kattamúmíur og múmíur af hinum heilaga Íbis fugli. Einnig hafa varðveist múmíur frá löndum þar sem loftslag er mjög þurrt. Elsta múmían sem fundist hefur er mannshöfuð sem talið er 6000 ára en það fannst árið 1936 í Suður-Ameríku.
Ramí

**Ramí** eða **kínagras** (fræðiheiti: *Boehmeria nivea*) er blómjurt af netluætt (Urticaceae), ættuð frá Austur-Asíu. Ramí er fjölær jurt sem verður 1-2.5 m að hæð. Blöðin er hjartalaga 6-12 sm breið og hvít á neðra borði.

## Ræktun

Úr ramí hafa í meira en 6000 ár verið unnar jurtatrefjar til fatagerðar. Basttrefjar úr jurtinni eru unnar úr innri hluta barkar. Ramí uppskera er vanalega þrisvar á ári. Stönglar eru klipptir þegar þeir eru um 2 m háir, öll laufblöð skorin af og basttrefjarnar flysjaðar af með sérstökum hnífum og síðan látnar þorna. Fá má af einum hektara lands um 3.4 til 4.5 tonn af þurrkuðum stilkum. Það verður svo eftir vinnslu að um 1.2 tonnum af bastrefjum. Vinnsla á stilkunum fer þannig fram að fyrst er ytri börkurinn fjarlægður. Síðan er innri börkurinn skrapaður af með sérstökum hnífum og trefjarnar þvegnar og þurrkaðar og baðaðar í sterkju til að vinna það efni sem spunnið er úr.

Mynd: Preparing_of_Ramie_35_Fiber_for_weaving_PP01.11.021D.035.jpg |ofið úr ramíþráðum
Mynd: Boehmeria_nivea_-_Jardim_Bot%C3%A2nico_de_S%C3%A3o_Paulo_-_IMG_0250.jpg |Ramíþræðir
Mynd: Boehmeria_nivea_leaves.jpg |Laufblöð kínagrass eru hvít á neðra borði
Mynd: Woman%27s_Formal_Summer_Robe_(Katabira)_LACMA_AC1992.42.1.jpg |Sumarföt frá Edótímabili. Kyrtill ofinn úr ramí með útsaum úr silki


## Saga
Ramí hefur frá fornu fari verið ræktað í Kína og bændur nýtt trefjarnar til að vefa fatnað. Ramí hefur hugsanlega verið notað til að vefja inn egypskar múmíur. Það er erfitt að greina hvort um hör eða ramí er að ræða í klæði sem finnst í fornminjum en þar sem ramí er bakteríuhamlandi þá er líklegt að það hafi þótt heppilegt í múmíuvafninga. 

Ramí var notað í fatnað sem hentaði heitu loftslagi. Ræktun á ramí hófst í Brasilíu kringum 1930 og náði hámarki um  1971 en hefur síðan dregist saman og aðrar tegundir eins og sojabaunir verið ræktaðar í staðinn og gerviefni notuð í vefnað. 

## Eiginleikar
Ramí er afar sterkt náttúrulegt trefjaefni. Það er jafnvel ennþá sterkara blautt en þurrt. Ramítrefjar hafa sérstaka eiginleika til að halda lögun sinni og vera slétt en ekki krumpað og ramí minnir á silki. Það er ekki eins endingarmikið og aðrar trefjar og er vanalega blandað öðrum trefjum eins og baðmull eða ull. Ramí hefur svipaða eiginleika og lín hvað varðar rakadrægni, þéttleika og efnisuppbyggingu. Ramí tekur ekki eins vel við lit og baðmull. Ramí efni er lítið teygjanlegt og getur brotnað ef það er brotið oft í sömu brot.
Sigríður Eiríksdóttir

**Sigríður Eiríksdóttir** (16. júní 1894 – 23. mars 1986) var íslensk hjúkrunarkona og formaður Félags íslenskra hjúkrunarkvenna í 36 ár. Hún var jafnframt formaður Hjúkrunarfélags Líknar frá 1931 til 1956 og var fyrst Íslendinga formaður Samvinnu hjúkrunarfræðinga á Norðurlöndunum (SSN). 

Sigríður lauk hjúkrunarnámi í Kaupmannahöfn árið 1921 og stundaði framhaldsnám í Hróarskeldu og Vín. Í nóvember 1922 hóf Sigríður störf hjá Líkn. Fyrstu tvö árin við bæjarhjúkrun og eftir það sem hjúkrunarkona Berklavarnarstöðvarinnar. Árið 1924 fór Sigríður til Kaupmannahafnar á vegum Líknar til þess að kynna sér berklavarnarstöðvar. 

Sigríður vann í mörg ár sem stundakennari í heilsufræði og hjúkrun við Kvennaskólann í Reykjavík og Húsmæðraskólann. Hún var einnig varabæjarfulltrúi í Reykjavík á árunum 1950-1954 og fulltrúi í Heimsfriðarráðinu. Hún hlaut ýmis verðlaun og viðurkenningar á ferli sínum, m.a. Florence Nightingale-orðuna, heiðursmerki Alþjóða Rauða krossins, og riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu.

Eiginmaður Sigríðar var Finnbogi Rútur Þorvaldsson (22. janúar 1891 - 6. janúar 1973) prófessor í verkfræði við Háskóla Íslands. 

Sigríður og Finnbogi Rútur eignuðust tvö börn, Vigdísi Finnbogadóttur, fyrrum forseta Íslands (f. 15. apríl 1930) og Þorvald Finnbogason, stúdent ( f. 21. desember 1931, d. 2. ágúst 1952) sem lést af slysförum.

## Tilvísanir


## Heimildir
Lýður Björnsson, Saga Hjúkrunarskóla Íslands 1931-1986. (Reykjavík, 1990)

Margrét Guðmundsdóttir, Verðir heilbrigðinnar. Hjúkrunarfélagið Líkn 1915-1935. Söguspegill. Afmælisrit Árbæjarsafns. Ritstjóri Helgi M. Sigurðsson. (Reykjavík,1992). bls. 258-279.
Geldæxlun

**Geldæxlun** er heitið á náttúrulegri, ókynjaðri fjölgun.
*Í grasafræði heitir það Apomixis,
*hjá dýrum heitir það partenogenesis.

## Hjá plöntum
Vanalega gerist það með að þroskuð fræ án frjóvgunar.
Afkvæmið verður því í raun klónn af móðurplöntunni, með sömu erfðaeiginleika fyrir utan (yfirleitt) smávægilegar stökkbreytingar.

Dæmi um plöntur sem fjölga sér með geldæxlun:

* Döggblöðkur - Alchemilla (t.d. Maríustakkur *Alchemilla vulgaris*)
* Silfurreynir (*Sorbus x intermedia*)
* Fífill - Taraxacum (t.d. Túnfífill *Taraxacum vulgare*)
* Undafífill - Hieracium 

## Hjá dýrum
Hjá dýrum er geldæxlun helst þekkt hjá skordýrum, liðdýrum, fiskum og krabbadýrum. Til dæmis eru flestar blaðlúsategundir með 6 til 7 ættliði sem myndast með geldæxlun.
Einnig er vinsæl fiskibúrategund af krabba þannig.

## Tilvísun
John Russell, 1. jarlinn Russell

**John Russell, fyrsti jarlinn Russell** (18. ágúst 1792 – 28. maí 1878) var breskur stjórnmálamaður úr röðum Vigga og síðar Frjálslynda flokksins sem var tvisvar forsætisráðherra Bretlands snemma á Viktoríutímanum.

Russell var úr einni voldugustu aðalsfjölskyldu Bretlands. Hann erfði þó jarlsnafnbót sína ekki því hann var yngri sonur foreldra sinna, heldur fékk hann hana frá Viktoríu drottningu í laun fyrir þjónustu við krúnuna.

Russell var afi Bertrands Russell.

## Æviágrip
Russell gekk á neðri deild breska þingsins árið 1813 fyrir Vigga. Sem leiðtogi stjórnarandstöðunnar árið 1845 lýsti Russell yfir stuðningi sínum við að nema úr gildi kornlögin svokölluðu, verndartoll á innfluttu korni til Bretlandseyja, og neyddi Robert Peel forsætisráðherra til að fylgja fordæmi sínu. Þar sem Íhaldsflokkurinn var klofinn út af málinu sagði Peel af sér árið 1845 og Russell tók við embætti forsætisráðherra.

Þegar Russell tók við embætti geisaði hræðileg hungursneyð á Írlandi og ríkisstjórn Russell tókst ekki að hafa hemil á henni. Flokkur Vigga aðhylltist frjálsan markað og lítil ríkisafskipti og því neitaði Russell að setja hömlur á útflutning matar frá Írlandi til Englands. Hann hætti einnig við hjálparstarfsemi sem ríkisstjórn Peel hafði komið á fót til að berjast við hungursneyðina í trú um að markaðurinn myndi sjá Írum fyrir mat. Á ríkisstjórnartíð Russell svalt um það bil ein milljón Íra til dauða og um milljón Írar í viðbót neyddust til þess að flýja land.

Fyrri ráðherratíð Russell lauk eftir þingkosningar árið 1852, þar sem enginn flokkur náði hreinum meirihluta og Jarlinn af Derby var loks fenginn til að mynda minnihlutastjórn. Stjórn Derby var ekki langlíf og féll saman síðar sama ár. Jarlinn af Aberdeen var fenginn til að leiða minnihlutastjórn Vigga og Russell tók við embætti utanríkisráðherra. Sem utanríkisráðherra bar Russell, ásamt Palmerston lávarði og í óþökk forsætisráðherrans, ábyrgð á því að Bretar gengu inn í Krímstríðið árið 1854 með Frökkum og Tyrkjum á móti Rússum. Eftir ýmsar hrakfarir og fjölda dauðsfalla úr sjúkdómum í byrjun stríðsins snerist almenningsálit gegn þátttöku Breta í stríðinu og vantrauststillaga var samþykkt gegn Aberdeen.

Palmerston myndaði nýja stjórn og Russell varð í fyrstu áfram utanríkisráðherra. Palmerston lést skyndilega árið 1865 og Russell varð þannig forsætisráðherra á ný. Seinni ráðherratíð hans var stutt og árangurslítil. Russell vildi víkka kosningaréttinn en tókst það ekki, heldur áttu Íhaldsstjórnir Derby lávarðar og Benjamin Disraeli eftir að inna það verk að hendi. Árið 1866 varð klofningur innan flokksins til þess að ríkisstjórn Russell féll. Russell gegndi aldrei framar opinberu embætti.

## Tilvísanir
George Hamilton-Gordon, 4. jarlinn af Aberdeen

**George Hamilton-Gordon, fjórði jarlinn af Aberdeen** (28. janúar 1784 – 14. desember 1860), kallaður **Haddo lávarður** frá 1791 til 1801, var breskur stjórnmálamaður, erindreki og óðalseigandi sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1852 til 1855 í samsteypustjórn Peelíta (klofningsflokks innan Íhaldsflokksins sem studdu hugmyndafræði Roberts Peel) og Vigga, með stuðningi róttæklinga og Íra. Ríkisstjórn Aberdeen var full af voldugum og sjálfstæðum stjórnmálamönnum sem Aberdeen tókst ekki að hafa stjórn á. Þótt Aberdeen hafi reynt að koma í veg fyrir það leiddi ríkisstjórn hans Bretland inn í Krímstríðið og féll þegar almenningsálit snerist gegn stríðinu. Aberdeen dró sig úr stjórnmálum eftir þetta.

Ferill Aberdeen hafði einkennst af átökum í utanríkismálum en reynsla hans í þeim efnum kom ekki í veg fyrir að Bretland yrði dregið inn í Krímstríðið. Einkalíf hans enkenndist af dauða beggja foreldra hans þegar hann var ellefu ára og fyrstu eiginkonu hans eftir sjö ára hjónaband. Dætur hans dóu einnig ungar og samband hans við syni hans var erfitt. Áður en Aberdeen kvæntist hafði hann ferðast mikið um Evrópu, þar á meðal til Grikklands, og hafði mikinn áhuga á fornum menningum og á fornleifafræði. Þegar hann sneri aftur til Bretlands árið 1805 varði hann stundum sínum í að bæta aðstæðurnar á skoskum óðalseignum sínum.

Eftir að kona hans dó árið 1812 varð Aberdeen ríkiserindreki og fékk nær samstundis yfirráð yfir mikilvægu sendiráði í Vín þegar hann var enn á þrítugsaldri. Hann kleif hratt upp metorðastigann og varð utanríkisráðherra í ríkisstjórn Wellingtons hertoga árið 1828 þrátt fyrir „nærri því forkastanlegt reynsluleysi í opinberum störfum“. Hann gegndi embættinu í tvö ár og varð síðar aftur utanríkisráðherra í ríkisstjórn Roberts Peel árið 1841. Þrátt fyrir þetta þótti Aberdeen afspyrnu lélegur ræðumaður og þótti auk þess hafa „fýlulegt, vandræðalegt og kaldhæðið yfirbragð“.

## Tilvísanir
Rússaþyrnir

**Rússaþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus ambigua*) er tegund af þyrnaættkvísl, ættuð frá vestur Asíu og austur Evrópu, að meðtöldum Armeníu, Íran, Rússlandi, og Tyrklandi. Hann er runni eða tré að 12 m hæð. Berin eru dökkrauð til purpuralit eða svört, með einum eða tvemur fræjum.

Á Akureyri hefur hann verið reynst þokkalega.

*Crataegus ambigua* er náskyldur *[[Crataegus songarica]]*,, tegund með svörtum berjum.


Crataegus–ambigua–1.jpg


## Tilvísanir
Sveipþyrnir

**Sveipþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus calpodendronis*) er tegund af þyrnaættkvísl, ættuð frá megninu af austur Bandaríkjunum og í Ontario, Kanada. Hann blómstrar seinna en aðrar Norður Amerískar þyrnategundir.

Hann hefur ekki þrifist vel í Lystigarðinum á Akureyri.

## Ytri tenglar
* '' Pear Hawthorn, Crataegus calpodendron (Ehrh.)Medikus, Floyd County, Northwest Georgia, Southeastern United States 

## Tilvísanir
Rauðþyrnir

**Rauðþyrnar** (fræðiheiti: *Crataegus coccinioides*) er tegund af þyrnaættkvísl, ættuð frá Kansas, til New England, og syðst í Ontario og Quebec. Hann er með stór blóm og blöð og berin eru bleik.  *Crataegus coccinioides* var. *locuples* er samnefni *Crataegus dilatata*.

## Tilvísanir
Dúnþyrnir

**Dúnþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus maximowiczii*) er tegund af þyrnaættkvísl með ber sem eru rauð til svarblá. Hann vex við eða í blönduðum skógum, við vegi og árbakka í Kína (Heilongjiang, Jilin, Liaoning, Nei Mongol), Japan, Kórea, Mongólíu og Rússlandi (austur Síberíu)].

Hann hefur reynst þokkalega í Lystigarðinum á Akureyri og í Grasagarðinum Reykjavík.

## Tilvísanir
Melkorka (tímarit)

***Melkorka*** var tímarit sem var gefið út af Máli og menningu á árunum 1944-1947 og 1949-1962. Þegar tímaritið var fyrst gefið út var talað um að konur væru með því að rjúfa þögnina sem hafði umlukið þær, líkt og Melkorka Mýrkjartansdóttir gerði forðum. Fyrsti ritstjóri Melkorku var Rannveig Kristjánsdóttir. 

Hlé varð á útgáfunni um tveggja ára skeið en árið 1949 tóku Nanna Ólafsdóttir sagnfræðingur, Svafa Þórleifsdóttir skólastýra og Þóra Vigfúsdóttir sem m.a. ritstýrði kvennasíðu Þjóðviljans, við ritstjórnartaumnum en þær voru allar virkar í starfi Sósíalistaflokksins. Blaðinu var ætlað að fjalla um málefni sem vörðuðu konur sérstaklega. Markmið þess var að vekja konur til meðvitundar um stöðu sína og að þær létu sig þjóðmál meiru varða.

## Tilvísanir
William Lamb, 2. vísigreifinn Melbourne

**William Lamb, annar vísigreifinn Melbourne** (15. mars 1779 – 24. nóvember 1848) var breskur stjórnmálamaður úr röðum Vigga sem var innanríkisráðherra (1830–1834) og forsætisráðherra Bretlands (1834 og 1835–1841). Hann er helst þekktur fyrir að hafa verið pólitískur lærifaðir Viktoríu drottningar þegar hún var 18 til 21 árs en Viktoría tók við krúnunni á ráðherratíð hans. Melbourne er yfirleitt ekki talinn með bestu forsætisráðherrum Bretlands þar sem engar meiriháttar innan- eða utanríkisdeilur komu upp í ráðherratíð hans og hann vann því engin meiriháttar afrek. Hann þótti þó góðhjartaður, heiðarlegur og laus við eigingirni. Borgin Melbourne í Ástralíu er nefnd eftir honum.

Melbourne var tvisvar forsætisráðherra Bretlands. Fyrri ráðherratíð hans lauk árið 1834 þegar Vilhjálmur 4. Bretakonungur leysti hann frá störfum. Þetta var í síðasta sinn sem breskur einvaldur vék forsætisráðherra úr embætti. Hann var útnefndur í embættið á ný sex mánuðum síðar og gegndi því í sex ár.

## Tilvísanir
Eplaþyrnir

**Eplaþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus azarolus*) er tegund af þyrnaættkvísl sem var lýst af Carl von Linné. 

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *C. a. assadii*
* *C. a. sharania*

## Myndir

Crataegus azarolus MHNT.BOT.2012.10.27.jpg
Crataegus azarolus.jpg
Frutos del otono.jpg
Crataegus azarolus Blatt.jpg
Crataegus_azarolus_Zingaro_084.jpg
Crataegus azarolus 015.jpg


## Tilvísanir
Drekaþyrnir

**Drekaþyrnir** (fræðiheiti: *Crataegus dahurica*) er tegund af þyrnaættkvísl ættaður frá norðaustur Asíu. Hann er náskyldur ''C. sanguinea''. Berin eru rauð eða gul.
Kelur lítið í Lystigarðinum á Akureyri.

## Tilvísanir
Meyhumar

**Meyhumar** (fræðiheiti: *Procambarus virginalis*) einnig þekktur sem **bláhumar** eða **marmarahumar**, er vatnakrabbi sem fjölgar sér með geldæxlun og var uppgötvaður í fiskabúrarækt í Þýskalandi um 1990. *[[Procambarus fallax]]* forma *virginalis* er óformleg skráning í undirtegund fyrir hann, en aðrir dýrafræðingar vilja setja hann í eigin tegund; *Procambarus virginalis*.  Að minnsta kosti eru hann náskyldur tegundinni *[[Procambarus fallax]]*. *P. fallax* er útbreiddur um Flórída, en hvergi hefur fundist náttúrulegur útbreiðslustaður meyhumars. Upplýsingar frá einum af upprunalegu gæludýraverslunum um uppruna meyhumarsins voru metnar "totally confusing and unreliable". *Marmorkrebs* þýðir marmarakrabbi á þýsku. Hann virðist harðgerðari en P. fallax.

## Fjölgun og erfðir
Meyhumar eru einu þekktu dýrin af skjaldkrabbaætt sem fjölga sér með geldæxlun. Allir einstaklingar eru kvenkyns, og afkvæmin erfðafræðilega eins og foreldrið. Meyhumrar eru þrílitna dýr, sem gæti verið meginástæða geldæxlunarinnar.

Vegna þess að meyhumar er erfðafræðilega eins, auðveldur í meðförum, og fjölgar sér ört, er þetta hugsanleg "model organism", sérstaklega til að rannsaka þróunarlíffræði. Verulegur galli er hins vegar hvað hann er lengi að ná fullum þroska (nokkra mánuði) miðað við aðrar tilraunalífverur (ávaxtafluga er 7 daga).

Erfðamengi meyhumars var raðgreint 2018, og gefur það góða undirstöðu fyrir áframhaldandi rannsóknir.

## Ágeng tegund
Meyhumar hefur valdið áhyggjum vegna möguleika á að vera ágeng tegund vegna þess að aðeins einn einstakling þarf til að hefja dreifingu, og þeir fjölga sér mjög ört. Þeir hafa síðan sloppið í náttúruleg vistkerfi í þremur heimsálfum. Þeir hafa fundist villtir í eftirfarandi löndum: 

* Króatía
* Tékkland
* Þýskaland

* Ungverjaland
* Ítalía
* Japan

* Madagaskar
* Niðurlönd
* Rúmenía

* Slóvakía
* Svíþjóð
* Úkraína

líklega vegna sleppinga eða við að hafa sloppið úr fiskabúrum. Meyhumar er ein algengasta tegund vatnakrabba í heiminum í gæludýramarkaðinum.

Á meðan tilkynningar um meyhumar í Evrópu  eru um stök dýr, þá er fjöldi landa í evrópu þar sem tilkynningar eru, að aukast. Evrópusambandið hefur sett algert bann á eign, verslun, flutningi og sleppingu tegundarinnar í náttúrunni ("a total ban on the possession, trade, transport, production and release of these species [including the marbled crayfish] in the wild").

Í Madagaskar fjölgar honum hratt, sem veldur yfirvöldum þar áhyggjum.

Þó að ekki hafi verið tilkynnt um villtan meyhumar í Norður Ameríku, er hann algengur sem gæludýr þar. Vegna áhyggna af hugsanlegum skaða af útbreiðslu hans, er hann bannaður í Missouri  og Tennessee.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Marmorkrebs.org
*
*http://www.fiskabur.is/myndir_vefur/krabbar_humrar/humrar/fallax_grein.htm     Myndir
Procambarus fallax

***Procambarus fallax*** er tegund af vatnakrabba í ættkvíslinni *[[Procambarus]]*. Hann er upprunnin í vatnasviði Satilla River í Georgíu og Flórída. Afbrigði af þessri tegund fjölgar sér með geldæxlun, og er þekkt undir fræðiheitinu *Procambarus fallax* f.&nbsp;*virginalis* eða P. virginalis þar sem af sumum fræðingum er hann talinn sjálfstæð tegund.

## Tilvísun
Charles Grey, 2. jarlinn Grey

**Charles Grey, annar jarlinn Grey** (13. mars 1764 – 17. júlí 1845), kallaður **Howick vísigreifi** frá 1806 til 1807, var forsætisráðherra Bretlands frá nóvember 1830 til júlí ársins 1834.

Grey var meðlimur í flokk Vigga og hafði lengi leitt ýmsar umbótahreyfingar, þar á meðal umbótalöggjöf ársins 1832 þar sem kosningakerfi Bretlands var endurskipulagt. Fyrir þessa löggjöf höfðu ýmis þingsæti tilheyrt svokölluðum „rotnum hverfum“ (*rotten boroughs*), kjördæmum þar sem íbúar voru mjög fáir og unnu flestir fyrir ríka óðalseigendur sem áttu þingsætin því ávallt vís. Umbótalöggjöfin leysti þessi kjördæmi upp og úthlutaði þingsætunum til stórborga sem höfðu sprottið upp í iðnbyltingunni. Þar sem gamla kjördæmakerfið var bresku yfirstéttinni í hag var lávarðadeild breska þingsins mjög treg til að samþykkja umbæturnar en hún lét loks undan þrýstingi almennings eftir því.

Ríkisstjórn Grey batt einnig enda á þrælahald í breska heimsveldinu með löggjöf þar sem ríkisstjórnin keypti þræla af eigendum þeirra árið 1833. Grey hafði verið svarinn andstæðingur stefnumála Williams Pitt yngri á tíunda áratug átjándu aldar. Árið 1807 sagði hann af sér sem utanríkisráðherra Bretlands þegar konungurinn neitaði að gefa kaþólikkum full borgaraleg réttindi. Grey sagði af sér sem forsætisráðherra árið 1834 vegna ágreinings innan ríkisstjórnar hans varðandi Írland og dró sig úr stjórnmálum. Ævisöguritari hans, George Macaulay Trevelyan, segir um Grey:

„Í innanlandssögu okkar er árið 1832 mikilvægasti áfanginn á eftir árinu 1688&nbsp;... [Löggjöfin] bjargaði landinu frá byltingu og samfélagsóeirðum og lagði grunninn að framförum Viktoríutímabilsins.“

Earl Grey-te er nefnt eftir honum.

## Tilvísanir
Fáni Litáens

**Fáni [[Litáen]]s** er þrílitur með lóðréttum gulum, grænum og rauðum. Var hann tekinn upp að nýju 20. mars 1989, tæpum 2 árum áður en landið fékk aftur sjálfstæði frá Sovétríkjunum.

Fáninn var notaður á árunum 1918–1940 eða þangað til landið missti fullveldi sitt og varð hersetið af Sovétríkjunum. Var fáninn á millistríðsárunum þó lítið eitt ljósari.

Seinasta breyting sem á honum var gerð átti sér stað 2004 þegar lengdar-breiddar hlutföllunum var breytt frá 1:2 til 3:5.
Adamsepli

**Adamsepli** er kúla á hálsinum úr brjóskinu sem umkringir barkakýlinu. Adamsepli er yfirleitt meira áberandi í körlum en konum. Í körlum stækkar adamseplið við upphaf kynþroskaskeiðsins og er eitt kyneinkenni karla. 

Adamseplið ver veggi og fremri hluta barkakýlisins og raddböndin. Eftir því sem adamseplið stækkar verður rödd einstaklingsins dýpri.

Þessi líkamshluti er talinn draga nafn sitt af dæmisögu um Adam. Í sögunni kyngir Adam hinum forboðna ávexti sem festist svo í hálsnum á honum. Engar heimildir eru fyrir dæmisögunni í biblíunni, hebreskum skrifum né kóraninu.
George Canning

**George Canning** (11. apríl 1770 – 8. ágúst 1827) var breskur stjórnmálamaður úr flokki Torýa sem gegndi ýmsum ráðherraembættum í fjölmörgum ríkisstjórnum þar til hann varð sjálfur forsætisráðherra Bretlands síðustu fjóra mánuði ævi sinnar.

Canning var sonur leikkonu og misheppnaðs athafnamanns. Hann hlaut fjárstyrk frá frænda sínum, Stratford Canning, sem gerði honum kleyft að stunda nám í Eton-skóla og Christ Church í Oxford. Cannig hóf stjórnmálaferil árið 1793 og kleif hratt upp metorðastigann. Hann var launastjóri lögreglunnar (1800–01) og féhirðir sjóhersins (1804–06) í ríkisstjórn Williams Pitt yngri. Hann var síðan utanríkisráðherra (1807–09) í ríkisstjórn hertogans af Portland, sem var þá fárveikur. Canning var áhrifamesti meðlimur ríkisstjórnarinnar og skipulagði árás breska flotans á danska flotann í Kaupmannahöfn árið 1807 til þess að tryggja yfirburði Breta á sjó gegn Napóleon. Árið 1809 særðist Canning í einvígi við óvin sinn, Castlereagh lávarð og var ekki boðið að taka við af Portland sem forsætisráðherra. Spencer Perceval varð forsætisráðherra og Canning gegndi ekki mikilvægu embætti fyrr en eftir að Perceval var myrtur árið 1812.

Canning gerðist síðan sendiherra til Portúgal í ríkisstjórn Liverpool lávarðar (1814–16), forseti stjórnarráðsins (1816–21), og utanríkisráðherra og leiðtogi neðri þingdeildarinnar (1822–27). Konungnum var í nöp við Canning og gerði sitt besta til að spilla fyrir utanríkisstefnu hans. Canning tókst hins vegar að byggja upp almennan stuðning við stefnumál sín. Sagnfræðingurinn Paul Hayes telur að Canning hafi unnið þrekvirki í samskiptum Bretlands við Spán og Portúgal með því að stuðla að sjálfstæði amerískra nýlenda þeirra. Stefnumál hans bættu verslunarstöðu breskra kaupmanna og studdu við bandarísku Monroe-kenninguna.

Canning var svarinn andstæðingur evrópsku hljómkviðunnar, kerfis sem íhaldsöfl álfunnar settu á fót eftir Vínarfundinn árið 1815. Hayes segir að í utanríkismálum hafi mikilvægasta afrek Canning verið „eyðilegging nýja heilaga bandalagsins sem hefði drottnað yfir Evrópu ef enginn hefði skorað á það. Canning skildi að það nægði ekki að Bretland sniðgengi ráðstefnur og fundi; það var nauðsynlegt að sannfæra hin veldin um að hagsmuna þeirra yrði ekki gætt með kerfi hernaðarinngripa sem byggðust á löghyggju, þjóðernisbælingu og mótþróa við byltingum.“

Þegar Liverpool lávarður sagði af sér í apríl árið 1827 gerðist Canning forsætisráðherra í hans stað. Hertoginn af Wellington og Robert Peel neituðu báðir að starfa í ríkisstjórn Canning og Torýar klofnuðu milli afturhaldssinna Wellingtons og stuðningsmanna Canning. Canning bauð því nokkrum Viggum sæti í ríkisstjórn sinni. Heilsu hans hrakaði skyndilega og hann lést í ágúst árið 1827 eftir aðeins 119 daga í embætti. Forsætisráðherratíð hans var sú stysta í sögu Bretlands þar til Liz Truss sló met hans árið 2022.

## Tilvísanir
Garibaldi

**Garibaldi** getur átt við eftirfarandi:

* **[[Giuseppe Garibaldi]]**, sjálfstæðishetju Ítalíu
* Mannsnafnið **[[Garibaldi (nafn)|Garibaldi]]**
* Fjallið **[[Mount Garibaldi]]** í Kanada
Kíghósti

**Kíghósti** er bráðsmitandi bakteríusjúkdómur sem stafar af bakteríunni *[[Bordetella pertussis]]*. Í byrjun eru einkenni kíghósta lík kvefi, með nefrennsli, hita og vægum hósta, en á eftir fylgja þriggja mánaða hóstaköst sem geta verið svo hörð að sjúklingar kasta upp, brjóta rifbein og finna til mikillar þreytu.