Gulbjörk

**Gulbjörk** (fræðiheiti: *Betula alleghaniensis*) er stór og mikilvæg timburtegund af birkiætt, ættuð frá norðaustur Norður Ameríka. Nafnið gulbjörk vísar til litar barkarins. Nafnið *Betula lutea* var mikið notað fyrir þessa tegund en hefur verið lýst ógilt.

*Betula alleghaniensis* er héraðstré Quebec, þar sem hún er kölluð *merisier*, nafn sem í Frakklandi er notað yfir fuglakirsuber.

## Lýsing

Hún er meðalstór, yfirleitt einstofna tré, um 18 - 24 m há (einstaka sinnum að 30m) með stofn sem verður um 60 til 90 sm í þvermál. Gulbjörk er tiltölulega langlíf tegund sem verður 150 ára gömul og getur orðið að 300 ára gömul í gamalgrónum skógum.

Hún fjölgar sér aðallega með fræi. Fullvaxin tré byrja vanalega að mynda fræ 40 ára gömul en geta byrjað jafnvel 20 ára. Mest fræmyndun er á um 70 ára gömlum trjám. Fræár eru á um 1 til 4 ára fresti. Fræin spíra best á mosagrónum lurkum, fúnandi timbri eða sprungum í steinum þar sem þau geta ekki spírað í gegn um lauflagið. Smáplöntur þroskast ekki í fullum skugga svo þær þurfa eitthvað rask til þess að spíra og vaxa.

Börkurinn á fullvöxnum trjám er skínandi gulbrúnn og flagnar í næfrar. Börkurinn er yfirleitt með svarta bletti og dökkar láréttar loftaugarákir. Eftir að tréð nær yfir 30 sm þvermál hættir börkurinn að flagna í næfra á þeim hluta og verður "skeljaður". Það er til sjaldgæft form af tegundinni; (f. *fallax*) sem vex á suðurhluta útbreiðslusvæðisins. Formið *fallax* er með dekkri grábrúnan börk sem flagnar minna en á aðalgerðinni.
Árssprotarnir ilma lítillega af methyl salicylate, Þó ekki eins mikið og hin skylda Betula lenta, en þær eru einu tegundirnar í Norður-Ameríku sem ilma af því. Hinsvegar er styrkur lyktarinnar ekki öruggt greiningareinkenni nema með öðrum einkennum. 

Blöðin eru stakstæð, egglaga með oddi eða totu í endann eða oft með vægt hjartalaga grunni. Þau eru 5 til 12 sm löng og vanalega helmingur þess að breidd með fínlegri tenningu (tvítennt) á jaðri. Þau eru dökkgræn að ofan og ljósari að neðan, æðarnar að neðan eru hærðar. Á haustin verða blöðin skærgul. Blöðin eru á stuttum legg, 0,64 til 1,27 sm löngum. 
Karlreklarnir eru 5,1 – 10,2 sm langir, purpuragulir, hangandi, 3-6 saman á fyrra árs vexti.  Kvenreklarnir eru uppréttir og 1,5 til 3 sm langir og egglaga, þeir koma fram úr stuttum dvergsprotum með blöðunum. 

### Afbrigði
Tvö afbrigði hafa verið viðurkennd
**B. a.* var *macrolepis* 
**B. a.* var *alleghaniensis*

## Útbreiðsla
Náttúruleg útbreiðsla hennar er frá Nýfundnalandi til Prince Edward Island, Nova Scotia, New Brunswick, suður Quebec og Ontario, og suðausturhorni Manitoba í Kanada,  vestur til Minnesota, og suður í Appalasíufjöll til norður Georgíufylkis. Þó að útbreiðslan nái svo langt suður sem til Georgíu, er hún algengust í norðurhluta útbreiðslusvæðisins og er aðeins til fjalla í suðurhlutanum. It grows in USDA zones 3-7.

*B. alleghaniensis* kýs helst svala og er oftast á hlíðum mót norðri, mýrum, árbökkum og frjósömum skógum. Hún þrífst ekki vel á þurrum svæðum eða svæðum með heitum sumrum. Sýrustig (pH) jarðvegs er frá 4-8.

## Búsvæði og vistfræði
Gulbjörk er oft með skógarþöll á svæði sínu vegna svipaðra krafne með búsvæði. Hún vex frá 0 – 500 m yfir sjávarmáli en getur farið upp í 1000 m. Hún er mest í millisvæðinu á milli láglendis-laufskóga og hálendis greni og þallarskóga. Vegna þunns barkar og vangetu til að vaxa af rót, drepst hún auðveldlega af villieldi.

### Blendingar
*Hún myndar blendinginn  *Betula × purpusii* með *[[Betula pumila]]*, í lerkimýrum. Þessir blendingar eru nokkuð algengir og runnkenndir að vexti og geta lyktað af methyl salicylate eða verið með ryðhærða árssprota. Blaðlögunin er milli gerða foreldranna.
*Hún getur einnig blandast *[[Betula papyrifera]]* á norðlægari svæðum þar sem svæði þeirra liggja saman en hún er sjaldan tilkynnt en er líklega algengari en áður var talið en að flestu leyti er blendingurinn millistig foreldranna.

## Nytjar
Gulbjörk er talin mikilvægasta björkin til timburs og er mikilvægt harðviðartré; sem slíkt, er viður *Betula alleghaniensis* mikið notaður á gólf, húsgögn, viðarspæni, skápa, byssuskefti og tannstöngla. Mestallur viður seldur í Norður-Ameríku er af þessari tegund. Viðurinn er tiltölulega sterkur, með þéttum árhringjum, og þungur. Viðurinn er frá því að vera rauðbrúnn til rjómahvítur og getur fengið mikinn gljáa.

## Tilvísanir

## Sjá einnig
*Flora of North America: Profile and map: ''B. alleghaniensis''
*NCRS: USDA Plants Profile and map: ''B. alleghaniensis'' 
*''Betula alleghaniensis'' images at bioimages.vanderbilt.edu 
*Interactive Distribution Map of ''Betula alleghaniensis''