open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matteo Renzi

**Matteo Renzi** (f. 11. janúar 1975) er ítalskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Ítalíu frá febrúar 2014 til desember 2016. Renzi sagði af sér eftir að tillögum hans um stjórnarskrárbreytingar var hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu í desember árið 2016 og utanríkisráðherra hans, Paolo Gentiloni, var útnefndur forsætisráðherra af Sergio Mattarella forseta lýðveldisins. Ríkisstjórn Renzi og Gentiloni er sú fjórða langlífasta í sögu ítalska lýðveldisins. Renzi var héraðsforseti Flórens frá 2004 til 2009 og borgarstjóri Flórens frá 2009 til 2014.

Renzi var 39 ára og 42 daga gamall þegar hann tók við embætti forsætisráðherra og er þar með yngsti maðurinn sem hefur gegnt embættinu auk þess sem hann var yngsti þjóðarleiðtogi í G7. Hann var einnig fyrsti sitjandi borgarstjórinn sem varð forsætisráðherra. Renzi var stundum talinn eiginlegur leiðtogi evrópska sósíalistaflokksins á Evrópuþinginu í andstöðu við evrópska þjóðarflokkinn. 

Renzi er almennt talinn frjálslyndur miðjumaður í stjórnmálum. Ríkisstjórn Renzi stóð fyrir ýmsum umbótum, þar á meðal breytingum á kosningakerfinu, slökun á verkalögum til að ýta undir hagvöxt, endurskipulagningu á stjórnsýslukerfinu, lögleiðingu á borgaralegri sambúð samkynhneigðra, einföldun á borgaralegum réttarhöldum og niðurfellingu margra skatta.

Renzi sat ekki á ítalska þinginu á meðan hann var forsætisráðherra en hann settist á þing eftir þingkosningarnar árið 2018. Eftir kosningarnar, þar sem miðvistribandalag Renzi lenti í þriðja sæti, sagði Renzi af sér sem formaður ítalska Lýðræðisflokksins þann 12. mars 2018.

Þann 17. september árið 2019, eftir að Lýðræðisflokkurinn hafði myndað nýja ríkisstjórn með Fimmstjörnuhreyfingunni, lýsti Renzi því yfir að hann hygðist segja sig úr flokknum og stofna nýjan, miðjusinnaðan stjórnmálaflokk. Renzi sagðist þó styðja ríkisstjórnina og að með stofnun nýja flokksins myndi hún hafa breiðari skírskotun. Þann 14. janúar 2021 dró Renzi hins vegar stuðning nýja flokksins við ríkisstjórnina til baka. Þetta leiddi til afsagnar stjórnar Giuseppe Conte ellefu dögum síðar.

## Tilvísanir
Fáni Panama

Núverandi **fáni Panama** tók gildi 4. júní 1904. Maria Ossa de Amador, eiginkonu forsetans Manuel Amador Guerrero, er eignuð hönnunin.

## Aðrar tillögur um fána

Frakkinn Philippe-Jean Bunau-Varilla teiknaði fyrsta fánann sem gerð var tillaga um. Þótti sú teikning minna nokkuð á fána Bandaríkjanna, með liggjandi borða og ferhyrning með tveimur gylltum sólum sem áttu að tákna þá tvo hluti sem sameinuðust við byggingu Panama-skurðsins.

Teikningu Bunau-Varilla var þó ekki ýkja vel tekið af leiðtoga landsins Manuel A. Guerrero, sem í staðinn stóð á bak við núverandi fána sem á að tákna einingu stjórnmálaflokka landsins.

## Heimildir
* *Politikens flagbog – 300 nationale og internationale flag* ISBN 87-567-6303-4
Bogolan

**Bogolan** eða **Bògòlanfini** er handspunnið baðmullarefni frá Malí sem er litað með gerjaðri mold.  

 Hefð er fyrir að karlmenn sjái um vefnaðinn en konur sjá um litunina. Notaðir eru mjóir vefstólar þar sem um 15 sm ræmur af baðmull eru ofnar og síðan saumaðar saman í klæði sem eru um 1 m breið og 1.5 m löng.

Litunin fer þannig fram að efnið er lagt í bleyti í seyði af gallama tré  (*[[Anogeissus leiocarpus]]*) og verður efnið þá gult á litinn. Efnið er sólþurrkað og á það eru máluð mynstur á. Litarefnið sem málað er með  mold sem safnað er úr árfarvegum og gerjuð í um eitt ár í leirkeri.  Litarefnið er borið vandlega og oft á þá fleti sem á að lita. Efnabreyting á sér stað milli moldar og efnis og efnið litast varanlega brúnt. Gula *n'gallama*  litarefnið er svo fjarlægt úr efninu með að þvo það með sápu eða bleikja það og verður það að efninu sem ekki var málað efnið þá hvítt.  Liturinn verður í byrjun mjög dökkbrúnn en breytist með tímanum í aðra brúntóna.

File:BogolanMali32.JPG|
File:Ségou (8).JPG|
File:Ségou (10).JPG|
File:Ségou (12).JPG|


Í kringum Mopti og Djenné er notuð einfaldari aðferð þar sem efnið er litað gult í wolo upplausn sem gerð er úr laufum af *[[Terminalia avicennoides]]* og síðan máluð á það svört mynstur. Guli  liturinn er fjarlægður og er þá efnið svart og hvítt eða málað dökkappelsínugult með upplausn úr berkinum af  *M'Peku* (*[[Lannea velutina]]*). Mikið magn af bogolan efni er framleitt fyrir ferðamenn með  þessari einfaldari tækni og oft málað með  stenslum á gulan eða appelsínugulan bakgrunn.
Bogolan efni var frá fornu fari klæði sem veiðimenn notuðu sem felubúning, verndartákn eða til að sýna stöðu sína.

## Tenglar

* History of Mud Cloth
Fáni Rúanda

Núverandi **fáni [[Rúanda]]** tók formlega gildi 25. október árið 2001.

Fáninn hefur 4 liti: bláan, grænan og tvo ólíka gula (staðalgulann í borðanum í miðjunni og gyltan í sólinni). Munurinn á þeim tveim gulu er vart greinanlegur.

Á svipaðan máta og í fána Eþíópíu tákna litirnir grænn, gulur og blár frið, framtíðarvonir þjóðarinnar og fólkið.

## Eldri fánar
Eldri fáni Rúanda var rauður-gulur-grænn með stóru erri til að greina hann frá þeim í Gíneu, sem hann ellegar væri ófrágreinanlegur. Fána rúanda var breytt nokkrum árum eftir þjóðarmorðið 1994 því hann þótti þá minna á atburðina líkt og suðurríkjafáninn bandaríski á þrælahald.
Gilbertíska

**Gilbertíska** (*Taetae ni Kiribati*) er ástrónesískt mál talað í Kíríbatí af um 120.000 manns. Grunnorðaröð í gilbertísku er VOS (sögn–andlag–frumlag).
Suður-Tarawa

**Suður-Tarawa** (enska: *South Tarawa*, gilbertíska: *Tarawa Teinainano*) er höfuðstaður lýðveldisins Kíribatí. Liggur bærinn á Tarawa-eyju og tekur upp mestan syðri hluta hennar.

Íbúatal er 63.439, sem gerir um 53,1% af heildaríbúafjölda landsins.

## Tilvísanir
Rosetta

**Rosetta** (koptíska: Rashit) er hafnarborg við ósa Nílar staðsettur 65 km austur af Alexandríu, Beheira í Egyptalandi.
Banaba

**Banaba** (gilbertíska: *Bwanaba*; áður oft skrifað *Paanapa* eða *Paanopa* á ensku og frönsku, líka *Ocean-eyja* eftir skipinu *Ocean*)  er sú vestasta af eyjunum sem tilheyra Kíribatí í Kyrrahafi. Íbúar eru rúmlega 300 talsins.

Banaba er sú eina af Kíríbatí-eyjum sem ekki er hluti af hringrifi. Flatarmál hennar er 6 km². Hæsti punktur eyjarinnar í 81 metra hæð er jafnframt hæsti punktur Kíríbatí.

Banaba var um tíma höfuðstaður bresku nýlendunnar Gilbertseyja.

Eyjan er þekkt fyrir fosfat sem þaðan var unnið til 1979 þegar Kíríbatí hlaut sjálfstæði. Fosfatvinnslan leiddi til brottflutnings frá eyjunni og fluttust flestir til til Rabieyjar á Fídjí. 

Banaba var hertekin af Japönum í síðari heimsstyrjöld og undir lok styrjaldarinnar myrtu japanskir hermenn alla 200 íbúa eyjarinnar nema einn, daginn áður en þeir gáfust upp fyrir áströlskum her. Tveir japanskir foringjar voru dæmdir fyrir morðin.
Lanyu

**Lanyu** er lítil eldfjallaeyja suðaustur af Tævan. Eyjan er aðeins 45 km² að stærð og íbúar eru um 5000. Hún myndar sveitarfélagið Lanyu í Taitung-sýslu í Lýðveldinu Kína. Bashi-sund skilur milli eyjarinnar og eyjunnar Batanes sem er hluti Filippseyja.

Á eyjunni bjuggu upprunalega Taóar en ekki Kínverjar einsog í stærstum hluta Taívan. Taóar eru taldir hafa komið til eyjunar fyrir 800 árum frá Batan. Taóar kalla sjálfir eyjuna *Ponso no Tao* sem er þýtt „Eyja manna“. Annað heiti sem Taóar hafa yfir eyjuna er *Irala*.

Á Filipseyjum er eyjan oft kölluð *Botel Tobago*.

Á eyjunni var reist geymsla fyrir kjarnorkuúrgang árið 1982 án samráðs við íbúa. Geymslan tekur við úrgangi frá öllum þrem kjarnorkuverum Taívan á vegum orkufyrirtækisins Taipower. Um 100 000 tunnur af kjarnorkuúrgangi eru geymdar þar. Árið 2002 og aftur 2012 voru mikil mótmæli frá íbúunum þar sem þess var krafist að úrgangurinn væri fjarlægður frá eyjunni.
Systrafoss

**Systrafoss** er foss við Kirkjubæjarklaustur. Hann rennur í tveimur slæðum úr ánni Fossá og úr Systravatni sem er fyrir ofan fossinn.
Fossá rennur svo í Skaftá sem er steinsnar frá. 

Systrafoss er vinsæll ferðamannastaður, þar í kring er skógrækt og m.a. er hæsta tré á landinu þar; um 27 metra sitkagreni.
Tamana

**Tamana** er smæsta af Kíribatí-eyjum. til hennar er hægt að ferðast hvort tveggja með bát eða flugi. Tamana er sú næst suðlægasta af Kíríbatí-eyjum.

Tamana er um 6 km löng og 1 km breið. flatarmál er 4,73 km2.

Eyjarráðið er staðsett í Bakaakaa, sem er helsti bærinn og þar eru ennfremur aðrir helstu hlutir eyjarinnar svo sem skólar, heilsugæslustöðvar og ýmsar verslanir.

Nafnið Tamana er almennt skilið sem faðir. 

## Tilvísanir
Fáni Kíribatí

**Fáni Kíribatí** skiptist í tvo helminga. Efri helmingurinn er rauður með gulleitum fugl (*Fregata minor*) sem flýgur yfir sólinni. Neðri helmingurinn er blár með þremur liggjandi bw  lgjuformuðum strípum sem tákna hafið og þá þrjá eyjahópa. Sólin hefur 17 aðskiljanlega loga sem tákna eyjarnar 17.

Hlutföll eru 1:2.
Piotrowice

**Piotrowice** (pólska: *Piotrowice*) er þorp í Póllandi. Þorpið liggur við ána Visla og er um það bil 290 km frá Eystrasalti og 270 km frá Karpatafjöllunum. Árið 2010 var íbúafjöldinn 352 manns. Flatarmál þorpsins er 8 ferkílómetrar. Piotrowice er í héraðinu Masóvía.

Piotrowice liggur í miðri Masóvíusléttunni og er að meðaltali 94 m yfir sjávarmáli.

## Loftslag
Í Piotrowice er temprað loftslag (Köppen: *Dfb*) með köldum vetrum og mildum sumrum. Meðalhiti í janúar er −3&nbsp;°C og 19,3&nbsp;°C í júlí. Hitastigið getur náð allt að 30&nbsp;°C á sumrin. Ársmeðalúrkoma er 495 millimetrar og en blautasti mánuður ársins er júlí. Á vorin er  oft sólskin en á haustin er annaðhvort sólskinsveður eða þoka en þá er oftast svalt en ekki kalt.

## Tilvísanir
Juan Manuel Santos

**Juan Manuel Santos Calderón** (f. 10. ágúst 1951) er kólumbískur stjórnmálamaður sem var forseti Kólumbíu frá árinu 2010 til ársins 2018. Hann hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 2016.

Santos hefur starfað sem hagfræðingur og blaðamaður. Hann er kominn af hinni ríku og valdamiklu Santos-ætt, sem var frá árinu 1913 meirihlutaeigandi fréttablaðsins *El Tiempo* þar til hún seldi það árið 2007. Santos gekk í Sjóhernaðarakademíuna í Cartagena og í háskólann í Kansas. Eftir útskrift gekk hann til liðs við Þjóðarsamtök kaffiræktenda Kólumbíu sem hagfræðiráðgjafi og sendifulltrúi til Alþjóðakaffisamtakanna í London, þar sem Santos gekk jafnframt í Hagfræðiskóla Lundúna. Árið 1981 var hann útnefndur aðstoðarritstjóri *El Tiempo* og varð ritstjóri tveimur árum síðar. Santos hlaut mastersgráðu í opinberri stjórnsýslu árið 1981 frá Harvard Kennedy-skólanum og hlaut árið 1988 Nieman-verðlaunin fyrir starf sitt sem blaðamaður og pistlahöfundur. Santos var meðlimur og varaformaður hugveitunnar Samtals milli Ameríkuríkja og forseti tjáningarfrelsisnefndar ameríska fjölmiðlasambandsins.

Árið 1991 var Santos útnefndur utanríkisverslunarráðherra af César Gaviria Trujillo forseta Kólumbíu. Santos vann að því að auka milliríkjaverslun við Kólumbíu og stofnaði ýmsar stofnanir í því skyni. Árið 2000 var hann útnefndur fjármálaráðherra af forsetanum Andrés Pastrana Arango.

Santos komst til metorða í ríkisstjórn Álvaro Uribe Vélez Kólumbíuforseta. Árið 2005 tók Santos þátt í stofnun Einingarflokks alþýðunnar, flokkssamstarfs frjálslyndra íhaldsmanna sem studdi stefnumál Uribe. Flokknum tókst meðal annars að koma í gegn stjórnarskrárbreytingum sem gerðu Uribe kleift að gegna öðru kjörtímabili. Eftir að Uribe var endurkjörinn árið 2006 og Einingarflokkur alþýðunnar vann meirihluta á báðum þingdeildum Kólumbíu var Santos útnefndur varnarmálaráðherra og hélt áfram að styðja öryggisstefnu Uribe. Hann gekk hart fram gegn skæruliðahreyfingunni FARC og öðrum vígahópum sem ógnuðu almenningsöryggi í Kólumbíu. Santos tók við af Uribe sem forseti landsins eftir forsetakosningar árið 2010.

Þann 7. október 2016 hlaut Santos friðarverðlaun Nóbels fyrir friðarviðræður sínar við FARC, þrátt fyrir að hafa tapað þjóðaratkvæðagreiðslu um samþykkt friðarsáttmálans við samtökin. Kólumbíska ríkisstjórnin undirritaði breytta útgáfu af friðarsáttmálanum þann 24. nóvember og sendi hann til staðfestingar þingsins. Báðar deildir þingsins staðfestu friðarsáttmálann 29. – 30. nóvember 2016 og bundu þannig formlega enda á átökin gegn FARC. 

Santos lét af embætti árið 2018 og við honum tók Iván Duque Márquez, sem hafði verið meðal andstæðinga samningsins við FARC og hafði lofað að endurskoða samninginn í kosningabaráttu sinni. Í stjórnartíð Duque vændu sumir meðlimir FARC kólumbísku stjórnina um að rjúfa samninginn sem stjórn Santos gerði og tóku því upp vopn á ný.

## Tilvísanir
Hikikomori

**Hikikomori** er japanskt hugtak sem merkir að unglingur eða fullorðinn dregur sig algjörlega í hlé og lifir í sjálfskipaðri einangrun. Orðið er bæði notað um fyrirbærið sjálft og þá sem draga sig í hlé. Hikikomori er oft lýst sem einfara eða nútíma einsetumanni.
Sálfræðingurinn Tamaki Saitō skilgreinir hikikomori sem ástand sem hefur orðið vandamál seint á þrítugsaldri og lýsir sér þannig að einstaklingur lokar sig inni á heimili sínu  og tekur ekki þátt í samfélaginu í sex mánuði eða lengur og  glímir ekki við  annað sjáanlegt geðrænt vandamál.
Thanaka

**Thanaka** eða  **thanakha** er gulhvítt krem gert úr muldum trjáberki. Þetta krem er sett á andlit og stundum handleggi stúlkna og kvenna og stundum einnig á  drengi og karla. Það er hluti af menningu Mjanmar að skreyta sig með slíku kremi.
Saga Borgarættarinnar

**Saga Borgarættarinnar** er skáldsaga eftir Gunnar Gunnarsson.  Sagan kom upprunalega út á dönsku í fjórum bindum sem komu út á þremur árum. 
Fyrsta bindi er   Ormarr Örlygsson og kom það fyrst út  á dönsku  árið 1912. Annað og þriðja bindið eru  Den danske frue på Hof og Gæst den enøjede komu út árið 1913 og fjórða bindið  Den unge Ørn kom út árið 1914. Fyrstu tvö bindin  seldust í fyrstu lítið en með þriðja bindinu, Gesti eineygða (Gæst den enöjede) sló Gunnar í gegn. Sagan var gefin út í endurskoðaðri heildarútgáfu árið 1915 og  varð vinsæl í Danmörku og  Gunnar varð mikils metinn rithöfundur. Í bókunum er sögð saga tveggja sona. Árið 1919 er gerð kvikmyndin Saga Borgarættarinnar  og er það fyrsta íslenska skáldsagan sem var kvikmynduð.

## Heimildir
* Saga Borgarættarinnar - kjörgripur mánaðarins (Landsbókasafnið)
* Ormarr Örlygsson I. bindi af Sögu Borgarættarinnar 
* Saga Borgarættarinnar (Kvikmyndamiðstöð Íslands)
Norður-þýska ríkjasambandið

**Norður-þýska ríkjasambandið** (**Norddeutscher Bund** á þýsku) var sambandsríki tuttugu og tveggja þýskra ríkja norðan við Main-fljót sem til var frá 1867 til 1871. Norður-þýska ríkjasambandið var stofnað að undirlagi forsætisráðherra Prússlands, Otto von Bismarcks, í kjölfar stríðs Prússlands og Austurríkis árið 1866 og upplausnar þýska ríkjasambandsins.

Eftir að Prússar sigruðu Austurríkismenn í orrustunni við Königgrätz þann 3. júlí 1866 innlimaði Vilhjálmur 1. Prússakonungur flest ríkin sem höfðu stutt Austurríki: Konungsríkið Hanover, Slésvík-Holtsetaland, hertogadæmið Nassá, kjörfurstadæmið Hesse-Kassel og borgríkið Frankfurt. Hluti stórhertogadæmisins Hesse-Darmstadt norðan við Main-fljót varð einnig hluti af ríkjasambandinu. Austurríkismönnum var haldið utan við sameiningu Þýskalands og neyddust þeir til að samþykkja útþenslu Prússa og upplausn gamla þýska ríkjasambandsins í friðarsáttmála í Prag þann 23. ágúst 1866.

Norður-þýska ríkjasambandið varð til sem hernaðarbandalag þann 18. ágúst 1866 og var þá kallað ágústbandalagið (*August-Bündnis* á þýsku). Í fyrstu voru aðildarríkin sextán: Prússland, hertogadæmin Saxe-Weimar-Eisenach, Oldenburg, Brúnsvík, Saxe-Altenborg, Saxe-Coburg og Gotha og Anhalt, furstadæmin Schwarzbourg-Sondernshausen, Schwarzbourg-Rudolstadt, Waldeck, Reuss-Gera, Schaumbourg-Lippe og Lippe-Detmold og borgríkin Hamborg, Lübeck og Brimaborg. Á næstu mánuðum bættust við stórhertogadæmin Mecklembourg-Schwerin og Mecklembourg-Strelitz þann 21. ágúst, héröðin Efra-Hessen og stórhertogadæmið Hessen þann 3. september, hertogadæmið Sachsen-Meiningen þann 8. október og konungsríkið Saxland þann 21. október.

Til þess að styggja ekki Napóleon III. Frakkakeisara forðaðist Bismarck að innlima ríkin í suðurhluta Þýskalands (konungsríkin Bæjaraland og Württemberg, stórhertogadæmið Baden og suðurhluta Hesse-Darmstadt) í norður-þýska ríkjasambandið. Vegna þrýstings frá Bismarck samþykktu þessi fjögur ríki þó að gera hernaðarbandalag við Prússland, bæði í varnar- og sóknarskyni. Stjórnarskrá norður-þýska ríkjasambandsins gerði því ráð fyrir að þessi ríki gengju í sambandið þegar fram liðu stundir.

Stjórnarskrá ríkjasambandsins var samþykkt þann 16. apríl 1867 og tók gildi þann 1. júlí sama ár. Konungur Prússlands varð jafnframt forseti norður-þýska ríkjasambandsins og þing sambandsins var sett með tveimur deildum: Sambandsþinginu (*Bundesrat*) og ríkisþinginu (*Reichstag*). Konunginum var jafnframt falið að útnefna kanslara sem yrði ábyrgur gagnvart honum einum. Kosið var til ríkisþingsins í einum almennum kosningum en þetta þing hafði í raun lítil völd. Mest völd hafði efri deild þingsins, þar sem Prússland réð lögum og lofum.

Stjórnarskráin var hugarsmíð Bismarcks, sem keyrði sín stefnumál í gegn þar, jafnvel þótt þau væru á öndverðum meiði við skoðanir Vilhjálms Prússakonungs. Stjórnarskráin tryggði yfirburði Prússa innan sambandsins. Með sambandinu tókst Bismarck að stíga fyrsta skrefið í átt að sameiningu Þýskalands árið 1871. Þýska keisaraveldið, sem stofnað var árið 1871, setti sér stjórnarskrá sem var að miklu leyti byggð á stjórnarskrá norður-þýska sambandsins.

## Heimild
*
Mikligarður (Holtagörðum)

**Mikligarður** var íslenskt smásölufyrirtæki í eigu KRON, SÍS og nokkurra kaupfélaga sem stofnað var árið 1983 í Holtagörðum í Sundahverfi. Upprunalega var félagið sameignarfélag en var breytt í hlutafélag 1989. Ýmsar nýjungar í verslunarrekstri litu þar dagsins ljós.

Á næstu árum voru fleiri verslanir opnaðar undir merkjum Miklagarðs, svo sem í Hafnarfirði og Garðabæ. Árið 1988 opnaði Mikligarður verslun í *JL-húsinu* við Hringbraut. Árið 1990 hætti KRON rekstri og allar verlanir þess færðar yfir á Miklagarð hf. Verslanir Miklagarðs lokuðu eftir gjaldþrot árið 1993.

## Heimild
Þjóðlíf 1990
Oddi (prentsmiðja)

**Oddi** er prentsmiðja sem stofnsett var árið 1943 af Finnboga Rút Valdimarssyni, Baldri Eyþórssyni, Ellert Ágúst Magnússyni og Björgvin Benediktssyni. Hún var í fyrstu til húsa í Ásmundarsal við Freyjugötu. Síðar fluttist hún að Grettisgötu, þaðan á Bræðraborgarstíg og loks að Höfðabakka 7.  og sinnir margháttuðum prentverkefnum, einkum umbúðagerð.
Skothúsvegur

**Skothúsvegur** er gata í Reykjavík sem liggur frá Suðurgötu yfir Tjörnina að Laufásvegi. Nafn hennar er dregið af *Skothúsi* því sem Skotfélag Reykjavíkur lét reisa uppúr 1867, en það stóð þar sem nú er Suðurgata 35.

Árið 1911 var hafist handa við þverun Tjarnarinnar með lengingu Skothúsvegar. Var það gert með uppfyllingu sem einkum samanstóð af sorpi frá bæjarbúum. Skothúsvegur var fullgerður um 1920. Árið 2018 taldist aðeins eitt hús til götunnar, Skothúsvegur 15.
Tíbeska

**Tíbeska** er stærst tíbeskra mála. Hún byggist á mállýsku sem töluð er í Lasa sem er stærsta borg í Tíbet. Tíbeska er opinbert tungumál í Tíbet. Ritmál tíbesku er byggt á klassískri tíbesku og er því afar íhaldssamt.

Mælendur tíbesku voru 1,2 milljónir árið 1990 samkvæmt manntali frá sama ári.
Mighty Bear

**Mighty Bear** er íslensk tónlistarvera sem spilar abstrakt elektrónískt popp. Mighty Bear blandar saman Drag og Hinsegin menningu í bland við framúrstefnulega tóna. Mighty Bear sést oftast með grímu.

## Útgefið efni
* Einn (EP, júní 2018)
* Hvarf (stakt lag, 31. janúar 2017)
* Leyndarmál (stakt lag, apríl 2016)

## Tilvísanir
Giorgio Napolitano

**Giorgio Napolitano** (f. 29. júní 1925; d. 22. september 2023) var ítalskur stjórnmálamaður sem var 11. forseti Ítalíu frá 2006 til 2015. Vegna áhrifastöðu hans í ítölskum stjórnmálum á forsetatíð hans kölluðu gagnrýnendur hans hann oft *Re Giorgio* eða „Georg konung“.

Þótt ítalska forsetaembættið sé ópólitískt embætti sem á að standa vörð um stjórnarskrá Ítalíu var Napolitano lengi meðlimur í ítalska kommúnistaflokknum (og ókommúniskum jafnaðarflokkum sem tóku við eftir upplausn kommúnistaflokksins). Hann var lengi meðlimur í hægrisinnaðri væng flokksins sem hvatti til nútímavæðingar. Napolitano var fyrst kjörinn á ítalska fulltrúaþingið árið 1953 og var forseti þess frá 1992 til 1994. Hann var innanríkisráðherra Ítalíu frá 1996 til 1998 í stjórnartíð Romano Prodi.

Árið 2005 var Napolitano útnefndur öldungadeildarþingmaður til lífstíðar af forsetanum Carlo Azeglio Ciampi. Næsta ár var hann kjörinn forseti Ítalíu af ítalska þinginu. Á fyrra kjörtímabili sínu staðfesti Napolitano bæði miðvinstristjórn Prodi og miðhægristjórn Silvio Berlusconi. Í nóvember árið 2011 sagði Berlusconi af sér sem forsætisráðherra vegna fjármálavandræða. Napolitano bað í kjölfarið Mario Monti að mynda nýja ríkisstjórn sem gagnrýnendur kölluðu „forsetastjórnina“.

Þegar sjö ára kjörtímabili hans lauk í apríl árið 2013 féllst Napolitano (sem þá var 87 ára) með semingi á að bjóða sig fram á ný til þess að standa vörð um ríkisstofnanir Ítalíu eftir pattstöðu sem kom upp á ítalska þinginu í kjölfar þingkosninga ársins 2013. Þetta var í fyrsta sinn sem forseti Ítalíu var endurkjörinn. Sem forseti leysti Napolitano úr stjórnarkreppunni með því að bjóða Enrico Letta að stofna til þjóðstjórnar. Eftir átta og hálft ár í embætti sagði Napolitano af sér, þá 89 ára gamall, í janúar árið 2015.

Gagnrýnendur Napolitanos sökuðu hann oft um að hafa breytt táknrænu forsetaembætti Ítalíu í pólitískt embætti vegna þess hve oft hann valdi í reynd ríkisstjórnir og embættismenn þegar mjótt var á munum eftir kosningar. Þegar Napolitano lést var hann eini lifandi fyrrverandi forseti landsins og langlífasti forseti í sögu Ítalíu. 

## Tilvísanir
Fáni Bútan

**Fáni Bútan** er uppskiptur í tvennt frá neðra vinstri horni til efra hægri horns í tvo þríhyrnda fleti með þeim gula fyrir ofan og appelsínuleitan fyrir neðan. Hvítur dreki er um miðjan fánann. Hlutföll eru 2:3. Guli liturinn vísar til konungsins en appelsínuliturinn vísar til búddatrúarinnar.

Skipting fánans táknar skiptingu hins andlega og veraldlega máttar í landinu. Drekinn um miðjan fánann táknar nafn landsins á máli heimamanna dzongkha: Bútanbúar kalla landið ekki Bútan heldur *Druk* sem merkir „dreki“. Hvíti litur drekans táknar hreinleika.

Fánar Bútan og Wales eru einu tveir þjóðarfánarnir í heiminum með dreka. Fáninn hefur verið í notkun, með nokkrum minni breytingum, frá 19. öld.

## Fyrri útgáfur

File:Flag of Bhutan (1956-1969).svg|Fáninn fyrir 1956
File:Flag of Bhutan (1949-1956).svg|Fáninn 1956-1969
Fáni Mjanmar

Núverandi **Fáni Mjanmar** var tekinn upp 21. október 2010 af herstjórninni um leið og nafni og þjóðsöng landsins var skipt út.

Nýji fáninn er gerður saman af stórri hvítri stjörnu í miðjunni ásamt þremur liggjandi borðum, gulum, grænum og rauðum og eiga litirnir að tákna samstöðu, frið og áræðni.

Núverandi fáni kom í stað þess sem notaður hafði verið frá 1974, og var settur inn af Ne Win þegar félagshyggjulýðveldið var sett á stofn.

Fáninn sem settur var inn 1974 innibar engar stórvægilegar breytingar frá þeim fyrri sem báðir höfðu rauðan bakgrunn en blái hornkassinn var þó öðruvísi þar sem skipt var út stjörnu í stjörnuhring fyrir tannhjól og hrísgrjónaplöntu í stjörnuhring, sem tákna verkamennina og jarðræktarstarfsmennina eða í raun bara aðra útgáfu af hamar og sigð. Tannhjólið var umgirt af 14 fimmarma stjörnum sem tákna héruð landsins.

Hvíti liturinn táknar hreinleika, sá blái frið og sá rauði baráttumóð.

## Fyrri fánar

File:Golden Hintar flag of Burma.svg|1300–1500
File:Royal Standard of Konbaung Dynasty (1753-1885).svg|1752–1885
File:Flag of British Burma (1937).svg|Nýlendufáni Breta
File:Flag of the State of Burma (1943-45).svg|1943–1945
File:Flag of Burma (1948-1974).svg|1948–1974
File:Flag_of_Myanmar_(1974-2010).svg|1974–2010
We Made God

**We Made God** er íslensk hljómsveit sem spilar blöndu af síðrokki og síðmálmi. Þeir tóku þátt í Músíktilraunum árið 2006 og voru í þriðja sæti, en einnig fékk Magnús Bjarni Gröndal verðlaun sem efnilegasti söngvarinn.

## Meðlimir
Hljómsveitina skipa:
*Magnús Bjarni Gröndal, Söngur/gítar
* Birkir Freyr Helgason, trommur
* Steingrímur Sigurðarson , bassi
Fyrrverandi meðlimir:
* Arnór Ármann Jónasson, gítar

## Útgefið efni
* As We Sleep (LP, 2008)
* It's Getting Colder (LP,2011)
* Fragments (Limited edition EP, 2011)
* Beyond the pale (LP,2018)

## Tilvísanir
Kjölsnigill

**Kjölsnigill** (fræðiheiti: *Lehmannia marginata*) er snigill sem finnst meðal annars á Íslandi. Stundum flokkaður í ættkvíslinni *[[Limax]]*, er tegundin sérstæð í lifnaðarháttum sínum, og með nær gagnsæan búk. Þetta er meðalstór  tegund, sjaldan yfir 12 sm að lengd. Búkurinn er fremur langur og mjór, með greinilegum kjöl. Kjölurinn virkar ljósari en afgangurinn af búknum vegna dökkra innyflanna.

Öfugt við aðrar skyldar tegundir eins og spánarsnigil, étur *Lehmannia marginata* fléttur, þörunga og sveppi, og étur aðeins dauða snigla ef ekkert annað er fáanlegt.

## Tilvísanir
Kalli á þakinu (teiknimynd frá 1974)

***Kalli á þakinu*** (s. *Världens bästa Karlsson*)  er sænsk kvikmynd frá árinu 1974. Myndin er byggð á þremur sögum Astrid Lindgren.

## Leikarar

* Lars Söderdahl sem Lillebror
* Mats Wikström sem Kalli (rödd: Jan Nygren)
* Catrin Westerlund sem móðir Lillebrors
* Stig Ossian Ericsson sem pabbi Lillebrors
* Staffan Hallerstam sem Bosse
* Britt Marie Näsholm – Bettan
* Nils Lagergren sem Krister
* Maria Selander sem Gunilla
* Janne ”Loffe” Carlsson sem Fille
* Gösta Wälivaara sem Rulle
* Pär Kjellin sem Pelle

## Íslensk talsetning
Tilvísun:

Myndin var talsett af Jóhann Páll Jóhannsson, Atli Rafn Sigurðarson, Jóhanna Jónas, Bragi Þór Hinriksson, Grímur Helgi Gíslason, Arngunnur Árnadóttir, Sigurður Sigurjónsson, Jóhanna Vigdís Arnardóttir, Sigrún Waage, Jakob Þór Einarsson, Guðfinna Rúnarsdóttir, Davíð Þór Jónsson, Hallur Helgason, Þórunn Jakobsdóttir, Rúnar Birgisson, Hólmfríður Gylfadóttir, Guðný Sara Birgisdóttir og Arnaldur Bragi Jakobsson

Stjórnandi íslenskrar talsetningar var Jakob Þór Einarsson.

Davíð Þór Jónsson þýddi á íslensku.

## Tenglar

*
Hin ótrúlegu 2

***Hin ótrúlegu 2*** (enska: ***Incredibles 2***) er bandarísk teiknimynd frá árinu 2018.
## Talsetning

## Tenglar
*
Erik Hamrén

**Erik Hamrén** er sænskur fyrrum knattspyrnuþjálfari. Hamrén þjálfaði sænska landsliðið frá 2009-2016 og komst með liðið á EM 2012 og EM 2016. Hann þjálfaði fyrrum þjálfari Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu frá 2018 til 2020.

Hann vann titla í Svíþjóð, Danmörku og Noregi með liðum sem hann hefur þjálfað. 

Hamrén sagði upp hjá íslenska landsliðinu eftir að liðið tapaði umspili gegn Ungverjalandi fyrir sæti á EM 2021. Hann vann alls 9 leiki, gerði 5 jafntefli og tapaði 14 leikjum.

Hamrén þjálfaði síðast árið 2023 og ákvað að hætta árið 2025.

## Titlar
### Deildarbikar
* AIK: 1995-1996, 1996-1997, 
* Örgryte: 1999-2000
*Aalborg: 2007-08
### Deildarmeistari
*Rosenborg BK: 2009, 2010

## Tilvísanir
Íslendingar í Spánarstríðinu

Á vegum íslenska kommúnistaflokksins fóru þrír Íslendingar til Spánar til að taka þátt í borgarastyrjöldinni þar; Hallgrímur Hallgrímsson, Aðalsteinn Þorsteinsson og Björn Guðmundsson. Höfðu þeir allir þrír verið í „Varnarliði verkalýðsins“ innan kommúnistaflokksins sem stundaði bardagaæfingar og átti að beita þegar byltingin gengi um garð. Björn Guðmundsson, frændi Einars Más rithöfundar, var sá eini til að særast en það gerist í loftárás á skálann sem hann gisti í.

Vernharður Eggertson sagðist hafa farið til Spánar og tekið einhvern þátt í átökunum og skrifaði bók um það (*Íslenskur ævintýramaður í styrjöldinni á Spáni*, 1938) undir dulnefninu Dagur Austan en sú bók er almennt ekki talin áreiðanleg.

Hallgrímur Hallgrímsson skrifaði einnig bók um reynslu sína úr borgarastyrjöldinni. Bókin kom út í takmörkuðu upplagi í útgáfu Björns Bjarnarsonar með titlinum *Undir fána lýðveldisins* árið 1941 og var endurútgefin árið 2019. Hallgrímur skrifaði formála bókarinnar á meðan hann sat í fangelsi á Litla-Hrauni vegna Dreifibréfsmálsins.

## Tilvísanir
Vessakenningin

**Vessakenningin** var kenning innan læknisfræði sem gekk út á að ofgnótt eða skortur á tilteknum líkamsvessum hefði áhrif á skapgerð og heilsu fólks. Þessi kenning rekur uppruna sinn til Hippókratesar og þróaðist meðal Forn-Grikkja og Rómverja. Vessakenningin varð mjög langlíf innan læknisfræðinnar og það var ekki fyrr en nútímalæknisfræði kom til sögunnar á 19. öld að hún leið undir lok.

Vessarnir fjórir eru svart gall (gríska: μέλαινα χολή, *melaina kole*) úr gallblöðrunni, gult gall (gríska: ξανθη χολή, *xanþe kole*) úr miltanu, slím (gríska: φλέγμα, *flegma*) úr lungunum og heilanum, og blóð (gríska: αἷμα, *haima*) úr lifrinni. Vessarnir samsvara skapgerðunum fjórum þar sem menn voru taldir melankólískir, gallríkir eða kólerískir, slímríkir eða flegmatískir, eða blóðríkir eftir því hvaða vessi væri ríkjandi. Vessakenningin gekk út á að jafnvægi yrði að ríkja milli vessanna til að líkaminn nyti fullrar heilsu. Til að endurheimta þetta jafnvægi hjá veikum einstaklingum var beitt aðferðum eins og blóðtöku, uppsölulyfjum, svitameðferðum og grasalækningum til að draga þá vessa sem of mikið var af út úr líkamanum.

Vessakenningin gekk út á að vessajafnvægið væri ólíkt hjá ólíkum einstaklingum og kallaði því eftir einstaklingsbundinni læknismeðferð. Hún var auk þess heildræn þar sem hún gerði ráð fyrir tengslum milli líkamsástands og geðlags. Frá Hippókratesi þróaðist vessakenningin innan íslamskrar læknisfræði og varð algengasta kenningin um verkun mannslíkamans meðal evrópskra lækna fram á nýöld. Á 17. öld urðu framfarir í efnafræði og rannsóknum á sóttkveikjum til þess að draga úr trú á vessakenningunni og hún var endanlega kveðin niður með kenningum Rudolf Virchow í meinafræði 1858. Hennar mátti þó enn sjá merki í alþýðulækningum og alþýðukenningum um næringu og heilsu allt fram á 20. öld.
Freyr Alexandersson

**Freyr Alexandersson** er íslenskur knattspyrnuþjálfari sem stýrir SK Brann frá Bergen.

Hann þjálfaði kvennalandsliðið í 5 ár og var aðstoðarþjálfari karlalandsliðsins hjá Erik Hamrén. Freyr starfaði sem leikgreinandi fyrir HM 2018 í Rússlandi. 

Freyr spilaði sem varnarmaður á fótboltaferli sínum, lengst af hjá Leikni.
851–860

**851-860** var 6. áratugur 9. aldar.

## Atburðir
* Víkingar rændu Kantaraborg og London (851).
* Víkingar réðust á konungsríkið Pamplóna og héldu konunginum García Íñiguez af Pamplóna fyrir lausnargjald (859).
* Karl sköllótti lét reisa víggirtar brýr yfir Signu og Loire til að verjast víkingum (860).
* Hásteinn og Björn járnsíða rændu ítölsku borgina Luna sem þeir töldu vera Róm (860).
K. Jónsson & Co.

**Niðursuðuverksmiðja K. Jónssonar & Co** var stofnuð 13. nóvember 1947 og voru stofnendur hennar Jón Kristjánsson, þrír synir hans; Kristján, Mikael og Jón Árni og Hjalti Eymann, verkstjóri. Fyrirtækið var frá stofnun undir stjórn Kristjáns Jónssonar. Fyrirtækið var úrskurðað gjaldþrota hjá Héraðsdómi Norðurlands eystra þann 12. mars 1993.

## Tenglar

* „Ég hef aldrei litið á mig sem forstjóra“. Dagur, 1992.
Joseph Kabila

**Joseph Kabila Kabange** (f. 4. júní 1971) er kongóskur stjórnmálamaður sem var forseti Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó frá árinu 2001 til ársins 2019. Hann tók við embættinu tíu dögum eftir að faðir hans, forsetinn Laurent-Désiré Kabila, var myrtur af eigin lífvörðum. Hann var sjálfur formlega kjörinn forseti árið 2006 og endurkjörinn árið 2011. Á valdaárum sínum þurfti Kabila að glíma við stöðug stríðsátök í austurhluta ríkisins og uppreisnarhreyfingar sem njóta stuðnings ríkisstjórna nágrannaríkjanna Úganda og Rúanda.

Kabila tók við völdum af föður sínum á meðan Kongó var enn í stríði við Úganda og Rúanda. Kabila skrifaði undir friðarsáttmála ásamt leiðtogum hinna ríkjanna árið 2002 en vopnuð átök héldu þó lengi áfram eftir að stríðinu lauk á pappírnum og í hluta Kongó er þeim í raun enn ekki lokið.

Á forsetatíð Kabila sankaði fjölskylda hans að sér miklum auðæfum með náttúruauðlindum Kongó og byggði upp mikið viðskiptaveldi. Kabila-fjölskyldan á meðal annars demantanámuleyfi á landamærunum við Angóla og rekur meðal annars banka, bóndabýli, eldsneytisdreifingarfyrirtæki, flugfélög, vegagerð, hótel, lyfjafyrirtæki, ferðaskrifstofu, snyrtistofu og næturklúbba.

Samkvæmt kongósku stjórnarskránni sem tekin var upp árið 2006 hefði seinna kjörtímabili Kabila átt að ljúka þann 19. desember árið 2016. Embættismenn ríkisins gáfu í skyn að nýjar forsetakosningar yrðu haldnar í nóvember árið 2016 en kosningunum var síðar frestað til ársins 2018. Röksemdir ríkisins voru að framkvæmd kosninganna kostaði of mikið. Kabila tilkynnti í ágúst árið 2018 að hann myndi ekki gefa kost á sér á ný. 

Eftir kosningar sem haldnar voru í lok ársins 2018 tók einn af leiðtogum stjórnarandstöðunnar, Félix Tshisekedi, við af Kabila sem forseti Kongó. Kabila hefur hins vegar verið vændur um að reyna að stjórna landinu áfram á bak við tjöldin. Hann flutti ekki strax út úr forsetahöllinni í Kinsasa og eftir að Tshisekedi varð forseti var Kabila lýstur bæði „heiðursforseti“ og þingmaður til lífstíðar. 

Í júlí árið 2020 rauf Tshisekedi hins vegar bandalag sitt við Kabila og flokk hans vegna ósættis um útnefningar til embætta í hernum, stjórnlagadómstólnum og kjörstjórninni. Í kjölfarið tókst Tshisekedi að semja við liðhlaupa úr flokki Kabila og skipa nýja stjórn án aðkomu forvera síns. Talið er að með þessu hafi Tshisekedi tekist að einangra Kabila og ýta gamla forsetanum frá völdum.

Í október 2021 varði Joseph Kabila útskriftarritgerð sína við háskólann í Jóhannesarborg. Meistarapróf í stjórnmálafræði og alþjóðasamskiptum hlaut hann að loknu námi sem stóð í fimm ár.

## Tilvísanir
Keflavíkurgangan 1991

**Keflavíkurgangan 1991** var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 10. ágúst árið 1991. Þetta var ellefta Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu og jafnframt sú síðasta.

## Aðdragandi og skipulag
Yfirskrift göngunnar var *Í átt til afvopnunar* og var hún haldin við sérkennilegar aðstæður í heimsmálunum. Við fall Sovétríkjanna töldu margir að þörfin fyrir friðarbaráttu hefði snarminnkað, þar sem Kalda stríðinu væri sjálfhætt. Fjöldi fólks hætti þátttöku í friðarhreyfingunni og sneri sér að öðrum verkefnum, svo sem á sviði umhverfismála. Á Íslandi var hins vegar enn starfrækt bandarísk herstöð og heræfingar undir heitinu *Norðurvíkingur* voru haldnar með reglubundnu millibili. Fyrr um sumarið var ein af þessum Norðurvíkingsæfingum haldin og mótmæltu herstöðvaandstæðingar henni kröftuglega og með ýmsum hætti.

Um 200 göngumenn lögðu af stað frá herstöðvarhliðinu þar sem Steingrímur J. Sigfússon og Árni Hjartarson fluttu ávörp. Á áningarstöðum var meiri áhersla lögð á tónlistarflutning en ræðuhöld. Meðal þeirra sem spiluðu voru Hörður Torfason, Bubbi Morthens, Gildran og Bjartmar Guðlaugsson. Á fundinum á Lækjartorgi í göngulok flutti Sigþrúður Gunnarsdóttir menntaskólanemi ræðu. Áætlað var að um 1.500 manns hefðu sótt fundinn. Þótti sú mæting ekki nægilega góð, auk þess sem fjárhagur samtakanna var afar bágborinn. Var því fallið frá öllum hugmyndum um frekari Keflavíkurgöngur á næstu árum.

## Tilvísanir
Gilbertseyjar

**Gilbertseyjar** (gilbertíska: *Tungaru*; áður *Kingsmill* eða *King's-Mill-eyjar*) eru sextán hringeyjar og kóraleyjar í Kyrrahafi, um það bil miðja vegu milli Papúu Nýju-Gíneu og Hawaii. Þær eru meginhluti ríkisins Kíribatí, en heitið Kíribatí er dregið af heiti eyjanna.

Eyjarnar liggja í röð frá norðri til suðurs. Um 780 km eru í beina loftlínu milli nyrstu eyjarinnar, Makin, og þeirrar syðstu, Arorae. Eyjarnar skiptast við Miðbaug í syðri og nyrðri hluta.
Fönixeyjar

**Fönixeyjar** eða **Rawaki** eru átta hringrif og tvö kóralrif í miðju Kyrrahafi, austan við Gilbertseyjar og vestan við Línueyjar. Fönixeyjar eru hluti af Kíribatí. Á 4. áratugnum gerðu Bretar þar síðustu tilraun til að stækka nýlenduveldi sitt með landnámi á eyjunum. Náttúruvætti Fönixeyja er eitt stærsta náttúruvætti heims. Þar er að finna 120 tegundir af kóral og 500 tegundir fiska.

Fyrir utan nokkrar fjölskyldur á Kantoneyju eru eyjarnar óbyggðar. Bandarísku yfirráðasvæðin Baker-eyja og Howland-eyja eru oft taldar til nyrstu Fönixeyja. Þær tilheyra smáeyjum Bandaríkjanna. Áður gerðu Bandaríkin kröfu til allra eyjanna með Gúanóeyjalögunum en gáfu þær kröfur eftir með Tarawa-samningnum 1979. 

Eyjarnar draga nafn sitt af Fönixeyju sem hugsanlega dregur nafn af einu af mörgum hvalveiðiskipum sem sigldu á þessu svæði snemma á 19. öld.
Núsa Penída

**Núsa Penída** er lítil eyja í Indónesíu suðaustur af Balí, milli Balí og Lombok í sundi sem öllu jafna er kennt við Lombok fremur en Balí. Sundið milli Balí og Núsa Penída heitir Badung-sund. Hæsti punktur á eyjunni er í 524 metra hæð.
Fáni Salómonseyja

**Fáni Salómonseyja** er samanstendur af grænum og ljósbláum þríhyrningum sem skiljast að af gulum borða frá neðra vinstri horni til efra hægri hornsins.

Í ljósbláa hálfkassanum eru fimm hvítar stjörnur. Stjörnurnar fimm tákna þá fimm (helstu) eyjaklasa sem mynda Salómonseyjar. Græni liturinn táknar grasið og jörðina, sá blái hafið og sá guli sólina. Hlutföll eru 1:2.

Fáninn tók formlega gildi 18 nóvember 1977.
Tamílar

**Tamílar** eru þjóðflokkur fólks af Dravídauppruna sem hefur tamílsku að móðurmáli og rekur ættir sínar til indverska fylkisins Tamil Nadu, indverska alríkisfylkisins Puducherry eða norður- og austurhluta Srí Lanka eða héraðsins Puttalam í Srí Lanka. Tamílar eru taldir vera um 76 milljónir, langflestir þeirra búa í Indlandi  og eru þeir um  5.91%  mannfjölda Indlands,  24.87% af mannfjölda Srí Lanka, 10.83% af mannfjölda Mauritius, 5% í Singapor og  7% Malasíu.

## Tengill

* The Living Culture of The Tamils
Orrustan við Bannockburn

**Orrustan við Bannockburn** (enska: *Battle of Bannockburn*, skosk gelíska: *Blàr Allt nam Bànag* eða *Blàr Allt a' Bhonnaich*) átti sér stað þann 24. júní 1314 og var stór sigur Skota í fyrsta skoska sjálfstæðisstríðinu. Orrustan þykir einn markverðasti atburður í sögu Skotlands.

Stirlingkastali, skoskt konunglegt borgarvirki, var þá undir umráð Englendinga. Kastalinn varð stöðugt undir umsátri af Skotum og því ákvað Játvarður 2. Englandskonungur að koma miklum herafla saman til að endurheimta stjórn á kastalanum. Tilraun hans til þess misheppnaðist og var herafli hans sigraður af minni heri undir forystu Róberts 1. Skotakonungs.

## Aðdragandi
Skosku sjálfstæðisstríðin milli Englands og Skotlands hófust árið 1296. Í upphafi náðu Englendingar góðum árangri undir foryrstu Játvarðs 1. Englandskonungs en þeir sigruðu Skota í orrustunni við Dunbar (1296) og umsátrinu um Berwick (1296). Brottrekstur Jóhanns Balliol úr hásæti var einnig Englendingum í hag. Skotar sigruðu Englendinga í Stirling Bridge árið 1297. Á móti kom sigur Játvarðs 1. Englandskonungs í orrustunni við Falkirk árið 1298. Fyrir árið 1304 höfðu Englendingar lagt Skotland undir sig en árið 1306 tók Róbert 1. Skotakonungur við skosku krúnuna og stríðin hófust á ný.

Játvarður 2. Englandskonungur tók við veldisstólinn árið 1307 en náði ekki að halda sömu öflugri forystu og faðir sinn Játvarður 1. Þetta veikti stöðu Englendinga. Stirlingkastali var einn mikilvægasti kastali í valdi Englendinga enda úr honum var aðalleið á Skosku hálöndin stýrt. Árið 1314 leiddi Játvarður Bruce, yngri bróðir Róberts Bruce, umsátur um kastalann. Samið var um að kastalinn yrði afhentur Skotum ef umsátrinu lyki ekki fyrir sumar. Englendingar gátu ekki litið framhjá þessari áskorun og byrjuðu að búa sig undir stóra herferð. Riddaraliðið var um það bil 2.000 manns en fótgönguliðið 15.000 manns. Margir þeirra voru með langboga. Skotarnir voru ekki fleiri en 7.000–10.000 manns en eingöngu 250 þeirra hefðu verið riddarar. Skoska fótgönguliðið hefði verið með axir, sverð og spjót en örfáir með boga.

## Heimild
*
Fáni Portúgals

**Fáni Portúgals** er skiptur upp í tvennt með lóðréttri línu sem gengur niður þar sem um 2/5 er gengin á hann með grænum flöt til vinstri, rauðum til hægri og skjaldarmerki landsins um deililínuna. Hlutföll fánans eru 2:3.

Skjaldarmerkið sem er lítillega umbreitt útgáfa af skjaldarmerki konungsættarinnar Braganças sýnir rauðan skjöld skreyttan 7 gylltum kastölum. Græni og rauði liturinn voru settir inn í fánan við lýðveldisbyltinguna þegar konungsættin var sett til hliðar 1910. Fyrir byltinguna var fáni Portúgals blár og hvítur en eftir byltinguna voru þessir litir álitnir hvort tveggja tengjast konungsveldinu og trúarlegum áhrifum og þótti því ekki lengur hæfa.

Í Portúgal sem og almennt kaþólskum löndum er blái liturinn tengdur við Maríu mey. Rauður og grænn voru litirnir sem lýðveldisflokkur landsins hafði borið frá því snemma á seinasta áratug 19. aldar. Eftir afnám konungsveldisins í byltingunni 1910 voru þessi litir því valdir eftir umræðu.

Litirnr fengu þá merkingu umfram þá lýðveldislegu. Grænn er sagður tákna þjóðina en sá rauði fyrir blóð allra þeirra sem barist hafa fyrir föðurlandið. Fáninn tók formlega gildi  30. júni 1911.

Konunglegu portúgölsku litirnir blár og hvítur finnast nú í fána Asoreyja.

## Nánar um hlutföll fánans
Fáni Portúgals er einn af fáum þjóðfánum í heiminum sem gerður er upp af lóðréttum flötum í ólíkum stærðum.

Hæð skjaldarmerkisins er hálf hæð fánans. 

## Tenglar
* The Portuguese Flag  Ministério da Defesa Nacional
Appelsínustríðið

**Appelsínustríðið** vísar til stuttra stríðsátaka árið 1801 (20. maí – 9. júní) þegar Spánn réðst inn í Portúgal með stuðningi frá Frakklandi. Stríðið var undanfari skagastríðanna, eins af Napóleonsstyrjöldunum.
Ytri Suðureyjar

**Ytri Suðureyjar** eða **Vestureyjar** (skosk gelíska: *Na h-Eileanan Siar* eða *Na h-Eileanan an Iar* „Vestureyjar“; enska: *Outer Hebrides* eða *Western Isles*) eru eyjaþyrping við vesturströnd meginlands Skotlands. Þær tilheyra stærri eyjaþyrpingu sem heitir Suðureyjar. Þær eru aðskildar frá meginlandi Skotlands af Innri Suðureyjum og Skotlandsfirði (e. *the Minch*). Skosk gelíska er aðaltungumál í eyjunum þó er meirihluti enskumælandi íbúa á ákveðnum svæðum.

Berggrunnur flestra Ytri Suðureyjanna er úr forni myndbreyttu bergi en veðurfarið í eyjunum er hafrænt og milt. Byggð er í 15 eyjum en íbúarnir eru 27.000 talsins. Auk þeirra eru fleiri en 50 óbyggðar eyjar. Frá syðsta oddi, Barra Head, til nyrsta höfðans, Butt of Lewis, er sirka 210 km. 

Í eyjunum eru ýmsar mikilvægar fornleifar. Eyjarnar voru undir stjórn norrænna manna í um það bil 400 ár en voru færðar Skotlandi í Perth-sáttmálanum árið 1266. Ytri Suðureyjar komu þá undir stjórn ýmsra skoskra ættbálka (e. *clans*) svo sem MacLeod, MacDonald, MacKenzie og MacNeil. Nauðarflutningar fólks af eyjunum á 19. öld höfðu eyðileggjandi áhrif á mörg bæjarfélög þar en á síðustu árum er íbúum hætt að fækka. Í dag eru flestar jarðir í eyjunum komnar í eign heimamanna. Atvinna í eyjunum snýst um ferðaþjónustu, búmennsku, fiskveiðar og vefnað.

Aðaltenging milli eyjanna er sjóleiðis. Tíðar ferjusiglingar eru milli eyjanna og meginlandsins. Stærsti bærinn í eyjunum er Stornoway. Trú, tónlist og íþróttir eru mikilvægir þættir í menningu eyjanna.

## Eyjar
Vestureyjar

**Vestureyjar** getur átt við:
* Vestureyjar (Breiðafirði)
* Ytri Suðureyjar, eyjaþyrpingu við Skotland
Innri Suðureyjar

**Innri Suðureyjar** (skosk gelíska: *Na h-Eileanan a-staigh* „innri eyjar“, enska: *Inner Hebrides*) er eyjaþyrping við vesturströnd meginlands Skotlands. Þær liggja suðaustur af Ytri Suðureyjum (eða Vestureyjum) og tilheyra stærri eyjaklasa sem heitir Suðureyjar. 

Í Innri Suðureyjum eru 35 byggðar eyjar og 44 óbyggðar eyjar sem eru stærri en 30 hektarar að flatarmáli. Atvinna í eyjunum snýst um ferðaþjónustu, búmennsku, fiskveiðar og viskígerð. Samanlagt flatarmál eyjanna er 4.130 ferkílómetrar. Árið 2011 voru íbúar 18.948.

Í eyjunum eru ýmsar mikilvægar fornleifar. Fyrstu íbúar eyjanna voru Piktar í norðri og Gelar í suðri. Eyjarnar voru undir stjórn norrænna manna í um það bil 400 ár en með Perth-sáttmálanum árið 1266 voru þær færðar Skotlandi. Eyjarnar voru þá undir stjórn höfðinga ýmsra skoskra ættbálka (e. *clans*) svo sem MacLean, MacLeod og MacDonald. Mikil byggðaröskun  varð í kjölfar nauðungarflutninga fólks af eyjunum á 19. öld og um langa hríð eftir það, en á síðustu árum er íbúum hætt að fækka.

Aðaltenging milli eyjanna er sjóleiðis. Tíðar ferjusiglingar eru milli eyjanna og meginlandsins. Skosk gelíska heldur sterkri stöðu á ákveðnum svæðum. 

## Eyjar
Strámaður

**Strámaður** er ímynduð persóna sem er sett fram í rökræðum og er látinn standa fyrir afbakaðar skoðanir andstæðinga, því það er auðveldara að svara ímyndaða strámanninum og sigra hann í rökræðum heldur en að eiga rökræður við raunverulega manneskju.
Sonia Gandhi

**Sonia Gandhi** (f. 9. desember 1946) er indverskur stjórnmálamaður af ítölskum uppruna. Hún er meðlimur Nehru-Gandhi-ættarinnar voldugu og fyrrum forseti Indverska þjóðarráðsflokksins. Hún tók við formannsembætti flokksins árið 1998, sjö árum eftir að eiginmaður hennar og forveri í embættinu, Rajiv Gandhi, var myrtur. Hún gegndi formannsembættinu í nítján ár, lengur en nokkur annar, og á þeim tíma hneigðist flokkurinn nokkuð til miðvinstristefnu í indverskum stjórnmálum.

Sonia Gandhi fæddist undir nafninu **Sonia Maino** í litlu þorpi nálægt Vicenza á Ítalíu til rómversk-kaþólskrar fjölskyldu. Eftir að hún lauk grunnnámi í skólum í nágrenninu gekk hún í Cambridge-háskóla og giftist Rajiv Gandhi árið 1968. Hún hlaut indverskan ríkisborgararétt og flutti með Rajiv inn á heimili tengdamóður sinnar, forsætisráðherra Indlands, Indiru Gandhi, í Nýju Delí. Sonia Gandhi tók þó ekki þátt í stjórnmálum fyrst um sinn, jafnvel ekki eftir að eiginmaður hennar varð forsætisráðherra árið 1984.

Eftir að eiginmaður hennar var myrtur bauð indverska þjóðarráðið Soniu Gandhi að gerast ríkisstjórnarleiðtogi en hún afþakkaði það og hélt sig utan stjórnmála. Hún féllst loks á að hefja þátttöku í stjórnmálum árið 1997 eftir stöðugar átölur flokksmanna. Hún var næsta ár tilnefnd í forsetaembætti flokksins og vann sigur í formannskjöri á móti Jitendra Prasada. Undir forystu Gandhi vann þjóðarráðsflokkurinn sigur í þingkosningum árið 2004 og myndaði ríkisstjórn ásamt öðrum miðvinstriflokkum. Gandhi átti þátt í stofnun Sameinaða framsóknarbandalaginu (*United Progressive Alliance*; UPA), sem hlaut endurkjör í þingkosningum árið 2009. Gandhi gerðist þó ekki forsætisráðherra í þessum ríkisstjórnum og var þess í stað áfram leiðtogi kosningabandalagsins og ráðgjafarnefndar þjóðarinnar.

Gandhi hefur á stjórnmálaferli sínum stýrt ýmsum ráðgjafarnefndum sem hafa tekið þátt í stofnun og framkvæmd ýmissa réttinda- og velferðarverkefna. Hún hefur verið gagnrýnd fyrir hlutdeild sína í Bofors-hneykslinu í stjórnartíð eiginmanns síns og í spillingarmáli varðandi lán þjóðarráðsflokksins til tímaritsins *National Herald*. Einnig hefur erlendur uppruni hennar verið bitbein meðal sumra Indverja. Gandhi dró úr beinni þátttöku í stjórnmálum á seinni hluta seinna kjörtímabils UPA af heilsufarsástæðum. Hún sagði af sér sem formaður þjóðarráðsins í desember árið 2017 en leiðir enn þingnefnd flokksins. Þótt Gandhi hafi aldrei gegnt opinberu embætti í Indlandi hefur henni oft verið lýst sem einum valdamesta stjórnmálamanni landsins og sem einni voldugustu konu á heimsvísu.

## Tilvísanir
Fáni Ekvador

**Fáni Ekvador** er samanstendur af þremur láréttum borðum. Sá efsti er tvöfalt breiðari en hinir tveir og skjaldarmerki landsins. Fáninn tók löglega gildi 26. september 1860. Hlutföll hans eru 2:3.

Merking litanna er eftirfarandi:
* Gulur: táknar frjósemi jarðarinnar.
* Blár: táknar himin og haf .
* Rauður: táknar blóð þeirra sem spillt var í sjálfstæðisstríðinu