open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stóriðja á Íslandi

**Stóriðja á Íslandi** er framleiðslugeiri á Íslandi sem selur framleiðslu raforkuvera til orkufreks iðnaðar, einkum álvera og kísiliðja. Stóriðjan (orkuframleiðslan og iðnaðurinn) er samanlagt um 7% af landsframleiðslu og ein af þremur stoðum efnahagslífs á Íslandi, ásamt ferðaþjónustu og sjávarútvegi. Á tímum viðreisnarstjórnarinnar 1959 til 1971 var mótuð stóriðjustefna á Íslandi þegar opinbera fyrirtækið Landsvirkjun var stofnað 1965, Búrfellsvirkjun var reist og orka þaðan seld til Alusuisse sem byggði Álverið í Straumsvík 1969. Þessi stefna hefur oft sætt harðri gagnrýni fyrir að leggja náttúruperlur og mikilvæg vistkerfi undir orkuvinnslu fyrir mengandi stóriðju. 

Á Íslandi eru þrjú álver: Álverið í Straumsvík, Norðurál á Grundartanga og Alcoa-Fjarðaál í Reyðarfirði. Kísilframleiðsla fer fram hjá Elkem á Grundartanga og PCC BakkiSilicon við Húsavík.

## Tilvísanir
Gullni hringurinn

**Gullni hringurinn** er hringleið sem lengi vel var algengasta ferðaleið erlendra ferðamanna sem komu til Íslands. Leiðin liggur um Þingvelli, Gullfoss og Geysi, og fer líka um Skálholt og Kerið. Farið var að kalla leiðina þetta á 8. áratug 20. aldar, en þá var þetta dagsferð með rútu frá Reykjavík.

Demantshringurinn er sambærileg ferðaleið á Norðurlandi sem farið var að markaðssetja eftir 1990.
Ævintýraferðamennska

**Ævintýraferðamennska** er ferðamennska sem felur í sér áhættu og getur útheimt líkamlegt erfiði og kunnáttu. Ævintýraferðamennska felur gjarnan í sér útivist á stöðum „utan alfaraleiðar“ þar sem ferðamenn reyna á sig í krefjandi náttúrulegu umhverfi eins og fljótum, gljúfrum, fjöllum, jöklum og frumskógum. Vinsælar athafnir í ævintýraferðamennsku eru meðal annars fjallgöngur, teygjustökk, hjólreiðar, kajak- eða kanóróður og hellaklifur. Ævintýraferðamennska snýst oft um einhvers konar spennu og að fara út fyrir eigin þægindaramma. Jaðargreinar ævintýraferðamennsku eru til dæmis hamfaraferðamennska og gettóferðamennska.
Miriam Makeba

**Zenzile Miriam Makeba** (f. 4. mars 1932, látin 9. nóvember 2008 ) var suðurafrísk söngkona. Hún fæddist í Jóhannesarborg, af Xhosa og Svasi ættum. Hún giftist 17 ára og eignaðist sitt eina barn 1950. Hjónabandið stóð stutt. Tónlistarhæfileikar hennar voru þekktir þegar frá barnæsku og varð hún atvinnusöngvari 1950 með the Cuban Brothers, the Manhattan Brothers og kvensönghópnum Skylarks. Lögin voru oft bræðingur úr jass, afrískum söngvum og vestrænni tónlist. Makeba tók þátt í and-aðskilnaðarmyndinni Come back, Africa 1959, sem kom henni á sjónarsviðið á heimsvísu og var hún með tónleika í Feneyum, London, og New York-borg. Í London kynntist hún Harry Belafonte sem kom henni enn fremur á framfæri.

## Helstu lög og plötur
Þetta er listi yfir lög og plötur sem Miriam er helst þekktust fyrir:

;Plötur
* *Miriam Makeba* (1960) 
* *The Many Voices of Miriam Makeba* (1962)
* *An Evening with Belafonte/Makeba* (1965)
* *Comme une symphonie d'amour* (1979)
* *The Queen of African Music* (1987)
* *Sangoma* (1988)
* *Welela* (1989)
* *Eyes on Tomorrow* (1991)
* *Homeland* (2000)

;Lög
* "Lakutshn, Ilanga/Lovely Lies" (1956)
* "Sophiatown is Gone"
* "The Click Song" / "Mbube" (1963)
* "Pata Pata" (1967)
* "Lumumba" (1970)
* "Malcolm X" (1974)
* "Soweto Blues" (1977)
* "Thula Sizwe/I Shall Be Released" (1991)
* "Malaika"

## Tilvísanir
The Tortured Poets Department

***The Tortured Poets Department*** er ellefta breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 19. apríl 2024 af Republic Records. Swift tilkynnti plötuna 4. febrúar á 66. árlegu Grammy-verðlaununum eftir að hafa fengið verðlaun í flokknum besta söng-popp platan (Best Pop Vocal Album) fyrir tíundu breiðskífuna sína, *[[Midnights]]* (2022).

Platan sló ­met Spotify yfir flest­ar hlust­an­ir á ein­um degi.

## Lagalisti

;Athugasemdir
* „Loml“ og „Imgonnagetyouback“ eru stíluð í lágstöfum
* „Thank You Aimee“ er stílað í lágstöfum fyrir utan stafina K, I og M

## Tilvísanir
Florence and the Machine

**Florence and the Machine** (stílað sem **Florence + the Machine**) er ensk indírokk hljómsveit stofnuð í London árið 2007. Hún samanstendur af söngkonunni Florence Welch, hljómborðsleikaranum Isabella Summers, gítarleikaranum Rob Ackroyd, hörpuleikaranum Tom Monger, og öðru tónlistarfólki.

Fyrsta breiðskífan þeirra, *Lungs*, var gefin út árið 2009 og komst á topp UK Albums Chart vinsældalistans. Hljómsveitin hefur gefið út samtals fimm breiðskífur og hefur hlotið verðlaun á borð við Brit-verðlaun og fengið tilnefningu til Grammy-verðlauna.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Lungs* (2009)
* *Ceremonials* (2011)
* *How Big, How Blue, How Beautiful* (2015)
* *High as Hope* (2018)
* *Dance Fever* (2022)
* *Everybody Scream* (2025)

## Tenglar
* 
*
Luganville

**Luganville** er borg á eyjunni Espiritu Santo í Vanúatú. Hún er höfuðborg Sanma-héraðs og önnur stærsta borg landsins.
Festi

**Festi** er íslenskt eignarhaldsfélag sem á og rekur meðal annars smásölufyrirtækin N1, Krónuna og ELKO. Fyrirtækið var stofnað árið 2015, en rekur uppruna sinn til Olíufélagsins sem var stofnað af Sambandi íslenskra samvinnufélaga ásamt fleirum árið 1946 og seldi lengi eldsneyti undir merkjum Esso. Fyrirtækið er skráð í Kauphöll Íslands og er eitt af stærstu fyrirtækjum landsins miðað við veltu.
Háski

**Darri Tryggvason (f. 16. janúar 1995)**, þekktur undir listamannsnafninu **Darri** og áður sem **Háski**, er íslenskur popptónlistarmaður og pródúsent. 

Darri hóf feril sinn með útgáfu laga þar sem hann samplaði fyndnar klippur úr íslensku menningarlífi og setti í dansvæna útsetningu. Meðal fyrstu laga hans voru *Djamma um helgar*, *Hátt enni* og fleiri svipuð „remix“ lög.

Í kjölfarið fór hann að semja frumsamin lög og sló í gegn með lögunum *Hvert ertu að fara?*, *Drive*, *FRELSI* og *Besta party ever*, sem hafa notið mikilla vinsælda á Íslandi. Hann hefur skapað sér sérstöðu með blöndu af popp-, raf- og danstónlist.

## Útgefið efni

### Smáskífur
* 2018 - „I Like“
* 2018 - „Bolti nr. 5“
* 2019 - „Djamma um helgar“
* 2019 - „Bjargaðu mér Háski“
* 2019 - „Hátt enni“
* 2020 - „Kveikja í mér“
* 2020 - „Eftirpartý“
* 2020 - „Bestur“
* 2021 - „Erfiður í dalnum“
* 2022 - „Drive“ (ásamt Séra Bjössa)
* 2022 - „Einn Háski“
* 2022 - „Helgarfrí“
* 2023 - „Ofvirkur“
* 2023 - „Án þín“ (Remix)
* 2023 - „Besta Party Ever“ (ásamt Lil Curly)
* 2023 - „Hausinn fór á milljón“ (ásamt Séra Bjössa)
* 2024 - „Hvert ertu að fara?“ (ásamt PATRi!K)
* 2024 - „HÁSKASEASON"
* 2024 - „Valdi þig"
* 2025 - „FRELSI" (ásamt Luigi)
* 2025 - „Baby Hvað Viltu?" (ásamt Lil Curly)
* 2025 - „EINMANA" (ásamt Egil Breka)
Post Malone

**Austin Richard Post** (f. 4. júlí 1995), þekktur undir nafninu **Post Malone**, er bandarískur rappari, söngvari, lagahöfundur, upptökustjóri, og leikari. Malone hóf tónlistarferilinn sinn árið 2011. Fyrsta smáskífan hans, „White Iverson“, var gefin út árið 2015 og komst hún í 14. sæti á bandaríska ''Billboard'' Hot 100 vinsældalistanum. Hann skrifaði undir hjá Republic Records og gaf út fyrstu breiðskífuna sína, *Stoney*, árið 2016.  

Malone hefur selt yfir 80 milljón plötur á heimsvísu. Hann hefur unnið ''Billboard'' Music-verðlaun, American Music-verðlaun, MTV Video Music-verðlaun, og hlotið tilnefningar til Grammy-verðlauna.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Stoney* (2016)
* *Beerbongs & Bentleys* (2018)
* *Hollywood's Bleeding* (2019)
* *Twelve Carat Toothache* (2022)
* *Austin* (2023)
* *F-1 Trillion* (2024)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Ice Spice

**Isis Naija Gaston** (f. 1. janúar 2000), þekkt sem **Ice Spice**, er bandarískur rappari. Hún er fædd og uppalin í the Bronx í New York-borg. Hún hóf tónlistarferilinn sinn árið 2021 eftir að hafa kynnst upptökustjóranum RiotUSA.

Ice Spice varð fyrst fræg seint árið 2022 með laginu sínu „Munch (Feelin' U)“, sem varð vinsælt á samfélagsmiðlinum TikTok. Eftir að hafa skrifað undir hjá 10K Projects með Capitol Records, gaf hún út smáskífurnar „Bikini Bottom“ og „In Ha Mood“ af stuttskífunni sinni *Like..?* (2023). Hún hefur einnig komið fram á lögum hjá öðru tónlistarfólki eins og „Princess Diana“ (með Nicki Minaj), „Barbie World“ (með Nicki Minaj og Aqua), „Boy's a Liar Pt. 2“ (með PinkPantheress), og „Karma“ (með Taylor Swift).

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Y2K* (2024)

### Stuttskífur
* *Like..?* (2023)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Midnights

***Midnights*** er tíunda breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 21. október 2022 af Republic Records. Platan er þemaplata sem fjallar um hugsanir hennar yfir svefnlausar nætur. Þemu breiðskífunnar snerta tilfinningar eins og eftirsjá, sjálfsgagnrýni, og hugarangur. Swift og Jack Antonoff sátu í upptökustjórn fyrir stöðluðu útgáfu plötunnar. Stefnur hennar má flokka sem hljóðgervlapopp, draumapopp, og svefnherbergispopp. Lögin á *Midnights* draga eiginleika úr electronica, hipphoppi, R&B, og öðruvísi tónlist.

Swift tilkynnti *Midnights* á MTV Video Music-verðlaununum árið 2022 og birti lagalistann í gegnum TikTok. Í Bandaríkjunum var *Midnights* ellefta samfellda plata Swift til að ná fyrsta sæti á ''Billboard'' 200 listanum og fimmta platan hennar til að seljast í yfir milljón eintökum í útgáfuviku. Platan gerði Swift að fyrsta listamanninum til að halda öllum topp 10 sætunum á ''Billboard'' Hot 100 listanum. *Midnights* komst á topp margra vinsældalista í Evrópu, Asíu, Norður-Ameríku og Eyjaálfu. Hún hlaut fjölplatínu viðurkenningu í Ástralíu, Kanada, Nýja-Sjálandi, Póllandi, Bretlandi, og Bandaríkjunum.

Margar útgáfur nefndu *Midnights* eina af bestu plötum ársins 2022. Platan og lögin á henni hlutu sex tilnefningar á 66. árlegu Grammy-verðlaununum árið 2024 þar sem hún vann flokkana plata ársins (Album of the Year) og besta söng-popp platan (Best Pop Vocal Album). Swift auglýsti breiðskífuna ásamt hinum plötunum hennar með Eras Tour (2023–2024) tónleikaferðalaginu.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Karríduft

**Karríduft** er kryddblanda. Velnjulega inniheldur (gult) karrí meðal annars kúrkúma (sem gefur gula litinn), pipar, hvítlauk, engifer og kóríander. Karrí er indversk kryddblanda sem löguð er heima og þá hver með eigin samsetningu.
Litarefni

**Litarefni** er efnasamband sem er notað til að breyta lit annars efnis eða yfirborðs. Litarefni eru notuð í blek, málningu, matarliti, fataliti og margt fleira. Litarefni skiptast í uppleysanleg litunarefni eða bæs, og óuppleysanlegt litaduft (pigment). Þau greinast líka í náttúruleg og tilbúin litarefni, og lífræn (úr jurta- eða dýraríkinu) og ólífræn (steinefni) litarefni. Litarefni koma oft fyrir sem vökvi þar sem búið er að blanda litinn saman við tiltekið leysiefni, oft með ýruefnum, fylliefnum og bindiefnum, eftir því hvernig á að nota litinn. Stundum þarf að bera litfesti á fyrir litun til að litarefnin dofni ekki og hverfi.

Dæmi um náttúruleg lífræn litunarefni eru kúrkúmín, karmín, purpuralitur og indigó. Dæmi um náttúruleg ólífræn pigment eru okkur, últramarín, malakít og úmbra. Dæmi um tilbúin litunarefni eru indúlín og saffranín, og dæmi um tilbúin pigment eru kóbaltblár og kóngablár.
Indigó

**Indigó** er vatnsleysanlegt náttúrulegt litarefni sem er fengið úr nokkrum plöntum af ættkvíslinni *[[Indigofera]]*, sérstaklega indigójurt (*Indigofera tinctoria*). Indigó gefur einkennandi bláan lit sem er til dæmis algengasti liturinn á hefðbundnum gallabuxum. Mest af indigólit sem framleiddur er í dag er gert úr tilbúnu indoxýli fremur en úr jurtum.
Litfestir

**Litfestir** er efnasamband sem er notað til að festa lit í efni, oftast í klæðalitun eins og til dæmis jurtalitun. Litfestirinn myndar girðisamband við litarefnið og festir það þannig við undirlagið. Litfestir er líka notaður í litun lífsýna fyrir rannsóknir með smásjá í vefjafræði og örverufræði.

Algeng efni sem eru notuð til að festa lit eru tannínsýra, oxalsýra, álún, salt og ýmis málmsölt. Litfestirinn er stundum borinn á efnið áður en litarefnið er notað, stundum blandað saman við litarefnið sjálft (til dæmis gallepli blandað í blek) og stundum borinn á eftir á. Litfestirinn sem er notaður getur haft áhrif á endanlegan lit efnisins.
The Eras Tour

**The Eras Tour** var sjötta tónleikaferðalag bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Hún hefur lýst því sem ferðalagi í gegnum öll tónlistartímabilin sín. The Eras Tour er umfangsmesta tónleikaferðalag Swift til þessa, með 149 sýningar í fimm heimsálfum.

Hún tilkynnti ferðalagið eftir útgáfu tíundu breiðskífunnar sinnar, *[[Midnights]]* (2022). Það hófst 17. mars 2023 í Glendale, Bandaríkjunum, og endaði 8. desember 2024 í Vancouver, Kanada. Sýningin stóð yfir í 3,5 klukkutíma og innihélt yfir 40 lög. Yfir ferðalagið tilkynnti hún ný verk: aðrar útgáfur af *Midnights*, endurútgáfurnar *[[Speak Now (Taylor's Version)]]* og *[[1989 (Taylor's Version)]]*, og elleftu breiðskífuna sína *[[The Tortured Poets Department]]*. Tónleikamyndin *[[Taylor Swift: The Eras Tour]]* var gefin út 13. október 2023.

The Eras Tour sló met yfir tekjuhæsta tónleikaferðalag sögunnar. Það þénaði 2,1 milljarð bandaríkjadali og voru yfir 10 milljónir miða seldir.

## Dagsetningar

### Aflýstar sýningar

## Athugasemdir

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Glendale (Arizona)

**Glendale** er borg í Arizona, Bandaríkjunum. Hún er staðsett 14,5 km norðvestur af Phoenix. Borgin er þekkt fyrir State Farm Stadium leikvanginn sem er heimavöllur Arizona Cardinals. Samkvæmt manntali frá 2020 er íbúafjöldinn 248.325.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Kaley Cuoco

**Kaley Christine Cuoco** (// KWOH-koh; fædd 30. nóvember 1985) er bandarísk leikkona. Hún er þekkt fyrir að leika Penny í gamanþáttunum *[[The Big Bang Theory]]* (2007-2019) og sem aðalpersónan í HBO Max þáttunum *The Flight Attendant* (2020-2022). Hún hlaut tilnefningar til Primetime Emmy-verðlaunanna og Golden Globe-verðlaunanna.

Kaley Cuoco hefur einnig leikið Billie Jenkins í ævintýraþáttunum *Charmed* (2005-2006) og talaði fyrir Harley Quinn í teiknimyndaþáttunum *Harley Quinn* frá árinu 2019. Hún hefur einnig leikið í kvikmyndum, til dæmis *Quicksand: No Escape* (1992) og *Growing Up Brady* (2000), auk *Virtuosity* (1995), *Hop* (2011) og *The Wedding Ringer* (2015). Hún fékk stjörnu á Hollywood Walk of Fame árið 2014 og árið 2017 stofnaði hún framleiðsufyrirtækið Yes, Norman Productions.

## Tenglar

## Tilvísanir
Folklore (Taylor Swift plata)

***Folklore*** (stílað í lágstöfum) er áttunda breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út óvænt þann 24. júlí 2020 af Republic Records. Í upphafi árs 2020 aflýsti Swift tónleikaferðalagi fyrir sjöundu plötuna sína, *[[Lover (plata)|Lover]]* (2019), vegna COVID-19 faraldursins. Hún samdi *Folklore* í sóttkví ásamt framleiðendunum Aaron Dessner og Jack Antonoff. Þeir störfuðu í upptökuverum í Hudson Valley og New York-borg, meðan Swift tók upp í heimastúdíói í Los Angeles.

Ólíkt fyrri plötum sem á má heyra popphljóma, samanstendur *Folklore* af mjúkum ballöðum með hljóðfæraleik á píanó, gítara, strengja og tempruð ásláttarhljóðfæri. Stefnur hennar má flokka sem indíþjóðlaga og jaðarrokk. Hún fær innblástur úr einangruninni sem fylgir sóttkví og skoðar tilfinningar sem tengjast raunveruleikaflótta, samúð, fortíðarþrá og rómantík. Platan notar persónur og söguþræði.

*Folklore* komst á topp margra vinsældalista í ýmsum löndum og er viðurkennd sem platína í Ástralíu, Danmörku, Nýja-Sjálandi, Noregi, Póllandi, og Bretlandi. Í Bandaríkjunum var hún sjöunda plata Swift til að ná fyrsta sæti á ''Billboard'' 200 listanum. Þrjár smáskífur voru gefnar út; „Cardigan“, „Exile“ ásamt Bon Iver, og „Betty“. „Cardigan“ var sjötta lag Swift til að ná fyrsta sæti á ''Billboard'' Hot 100.

Platan hlaut einróma lof gagnrýnenda. *Folklore* kom fram á mörgum listum yfir bestu plötur ársins 2020, og einnig á lista *[[Rolling Stone]]* yfir „500 bestu plötur allra tíma“ árið 2023. Hún vann Grammy-verðlaun fyrir plötu ársins (Album of the Year) sem gerði Swift að fyrstu konunni til að vinna slík verðlaun í þrígang. Hún flutti plötuna í beinni fyrir tónleika-heimildamyndina *Folklore: The Long Pond Studio Sessions* fyrir Disney+ sem kom út 25. nóvember 2020, og gaf út framhald af plötunni, *[[Evermore (plata)|Evermore]]* (2020), tveim vikum seinna.

## Lagalisti
Upplýsingar af Tidal.

### Athugasemdir
* Öll lögin eru stíluð í lágstöfum.

## Tilvísanir
Mario Kempes

**Mario Alberto Kempes Chiodi** (fæddur 15. júlí 1954) er argentínskur knattspyrnumaður. Hann lék sem sóknarmaður og marksækinn miðjumaður allan sinn feril. Hann var hetja argentínska landsliðsins sem varð meistari á heimavelli á HM 1978, þar sem hann varð bæði markakóngur og valinn leikmaður mótsins. Á löngum atvinnuferli lék hann í Argentínu, Spáni, Austurríki og víðar.

## Ævi og ferill
Mario Kempes fæddist í Bell Ville í Córdoba-héraðinu í Argentínu, móðir hans var af ítölskum ættum en faðir hans af þýskum. Sextán ára gamall fór hann að leika með heimaliði sínu *Instituto* og var þar um tíma samherji Osvaldo Ardiles sem síðar átti eftir að gera garðinn frægan með honum í landsliðinu. Frammistaða hans í Argentínu vakti snemma athygli evrópskra stórliða og árið 1976 gekk hann í raðir Valencia á Spáni, þar sem hann spilaði með hléum næstu árin. Hjá Valencia varð hann bikarmeistari og vann Evrópukeppni bikarhafa eftir sigur á Arsenal í úrslitum árið 1980. Hann varð jafnframt í tvígang markakóngur í La Liga.

Eftir dvölina hjá Valencia gekk Kempes í raðir Hércules þar sem hann var um skeið liðsfélagi Íslendingsins Péturs Péturssonar. Þegar leið á níunda áratuginn og árin tóku að færast yfir fjaraði hægt og bítandi undan ferli Kempes. Hann lék um nokkurra ára skeið með ýmsum austurrísku félagsliðum og áður en hann lagði skóna á hilluna, kominn á fimmtugsaldur, náði hann nokkrum leikjum með liðum frá Indónesíu, Síle og Albaníu, í sumum tilvikum sem spilandi þjálfari.

### Landsliðsmaðurinn
Kempes lék 43 landsleiki og skoraði í þeim 20 mörk á árunum 1973-82 og tók þátt í þremur úrslitakeppnum HM, HM 1974, 1978 og 1982.

Hann var eini leikmaðurinn sem lék utan Argentínu sem valinn var í landsliðshópinn fyrir HM 1978. Kempes fór rólega af stað og skoraði ekki í þremur fyrstu leikjum sinna manna í keppninni en þá hrökk hann í gang og skoraði sex sinnum í næstu fjórum viðureignum og varð markakóngur. Þetta voru jafnframt síðustu landsliðsmörk Kempes á ferlinum, en hann var þá einungis 23 ára gamall. Frammistaðan á heimsmeistaramótinu 1978 skilaði Kempes titlinum *knattspyrnumaður Suður-Ameríku* sama ár.

## Heimildir
*
Melkorka Mýrkjartansdóttir

**Melkorka Mýrkjartansdóttir** var dóttir Mýrkjartans írakonungs, í Laxdæla sögu er hún sögð hafa verið hertekin frá Írlandi og seld í Svíþjóð. Maðurinn sem keypti hana hét Höskuldur Dala-Kollsson og hún eignaðist dreng með honum, hann var skírður  Ólaf Pái höskuldsson.
Langerhans-eyjar

**Langerhans-eyjar** eru frumuþyrpingar í briskirtlinum. Þeir efnavakar (hormón) sem yfirleitt eru búnir til í brisinu eru búnir til í þessum frumuþyrpingum. Þær eru *endókrínskur* (hormónaframleiðandi) en ekki *exókrínskur* (allt annað) vefur. Vefjum kirtla er skipt í þessa tvo meginhluta. 

Þær heita eftir Paul Langerhans, sem veitti þeim eftirtekt árið 1869. Þessar frumuþyrpingar deilast í 4 flokka:
* "beta-sellur" sem búa til insúlín (50-80%)
* alfa-sellur sem búa til glúkagón (15-20%)
* delta-sellur sem búa til sómatóstatín (3-10%)
* PP-sellur sem búa til polípeptíð (1%)
Guðmundur B. Hersir

**Guðmundur Brynjólfsson Hersir** (19. júlí 1894 – 7. júlí 1971) var íslenskur bakari, verkalýðsleiðtogi og knattspyrnumaður.

## Ævi og ferill
Guðmundur Hersir fæddist í Reykjavík, sonur hjónanna Brynjólfs Ögmundssonar frá Geldingsá og Sigríðar Freysteinsdóttur. Hann hóf nám í bakaraiðn á sextánda aldursári og lauk sveinsprófi í iðninni árið 1917. Tveimur árum síðar hélt hann til Kaupmannahafnar þar sem hann stundaði áframhaldandi nám í brauðbakstri og kexgerð. Eftir komuna til Íslands starfaði Guðmundur við ýmis bakarí, í Vestmannaeyjum og í Reykjavík.

Hann varð snemma virkur í kjarabaráttu bakara og gegndi margoft formennsku í *Bakarasveinafélagi Íslands* með hléum frá 1924 til dauðadags. Hann var prófdómari fyrir hönd félagsins í sveinsprófum og margoft fulltrúi þess í Alþýðusambandi Íslands.

Guðmundur var íþróttamaður mikill og keppti í fótbolta undir merkjum Knattspyrnufélagsins Fram. Hann varð þrívegis Íslandsmeistari, árin 1915, 1916 og 1917.

## Heimildir
*Íslendingaþættir Tímans, 15. sept. 1971.
Blöðrujurt

**Blöðrujurt** (fræðiheiti: *Utricularia minor*) er lítil jurt af blöðrujurtarætt. Jurtin er skordýraæta sem veiðir lítil skordýr með með litlum blöðrum á blaðsprotum. Eitt gult trektlaga blóm vex á 3-16sm löngum stöngli. Blöðrujurt vex víða á Norðurhveli og vex þá yfirleitt í vatni. Á Íslandi er það á undanhaldi vegna taps á búsvæðum (mógrafir og votlendi). Það hefur sjaldan sést hér blómstrandi.

## Tilvísanir
Benoît Potier

**Benoît Potier** er franskur kaupsýslumaður sem starfaði sem forstjóri franska iðnaðarlofttegundanna Air Liquide á árunum 2006 til 2022. Hann er nú stjórnarformaður Air Liquide.

## Menntun
Benoit Potier útskrifaðist sem verkfræðingur frá École Centrale Paris árið 1979. Potier sótti einnig Wharton International Forum stjórnendanámið og INSEAD Advanced Management námið.

## Ferill
Benoît Potier gekk til liðs við Air Liquide árið 1981 sem rannsóknar- og þróunarverkfræðingur. Eftir að hafa starfað sem verkefnastjóri á verkfræði- og byggingarsviði var hann útnefndur varaforseti orkuþróunar í stóriðjusviði. Árið 1993 varð hann framkvæmdastjóri stefnumótunar og skipulagsmála og árið 1994 var hann settur yfir efna-, málma- og stál-, olíu- og orkumarkaðinn. Hann var ráðinn framkvæmdastjóri Air Liquide árið 1995 og stýrði verkfræði- og byggingardeild og stóriðnaðarstarfsemi í Evrópu. Benoît Potier var ráðinn framkvæmdastjóri varaforseta árið 1997. Hann var skipaður í stjórn félagsins árið 2000 og varð formaður stjórnenda í nóvember 2001. Benoît Potier var forseti og forstjóri Air Liquide frá 2006 til 2022. Formaður stjórnar Air Liquide frá 1. júní 2022.

## Tilvísanir
Sidney Lumet

**Sidney Arthur Lumet** (25. júní 1924 - 9. apríl 2011) var bandarískur leikari, kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur. 

## Kvikmyndaskrá
Vísillemúrar

## Almennt um Vísillemúra (Lepilemuridae)
**Undir ættinni Vísillemúrum (Lepilemuridae)** tilheyrir einungis ein núlifandi ættkvísl og hægt að kalla hímskottur eða angaskottur (Lepilemur; lepi = angi, fríður + lemur = andi, draugur, skotta). Helztu fræði gefa upp aðeins 7 tegundir en nýlega hefur þeim fjölgað gríðarlega vegna þróun í erfðatækni og skartar ættkvíslin nú um 24-26 tegundum. 

Vísillemúrar, ásamt öðrum lemúrum, finnast eingöngu á eyjunni Madagaskar og teljast hafa fluzt þangað fyrir um 70 milljón árum frá Afríku. Talið er að þeir ásamt miklum meirihluta núverandi fánu (e. fauna) Madagaskars, hafi flotið þar yfir með Mósambík straumnum (e. Mozambique Channel) á risaflota gerðum úr alls konar jurta- og trjáleifum, en á þeim tíma beindist hann þangað.

## Ættkvíslin hímskottur/angaskottur (Lepilemur)
**Hímskottum** var fyrst lýst árið 1851 af franska dýrafræðingnum Isidore Geoffroy Saint-Hilaire. Nafnið kemur af tvennum orðum: *lepidus* úr latínu sem þýðir 'geðþekkur' eða 'fríður' og orðinu *lemur* sem þýðist sem vofa/andi/draugur. Nafngiftin mistókst þó vegna ritvillu sem hélzt, en dýrafræðingar reyndu síðar að lagfæra sem lepidolemur, en það tókst ekki.

Þær eru næturdýr og sofa því á daginn. Oft má finna þær híma undir trjákrónunni á góðri grein, sofandi eða að hvílast. Þær eru sérhæfðar jurtaætur og éta aðallega laufblöð; stundum börk, blóm og aðrar jurtir. 

## Heimildir
https://www.lemurconservationnetwork.org/learn/why-lemurs/ 

https://animals.fandom.com/wiki/Lepilemuridae

https://animalia.bio/lepilemuridae
Lúðrasveit

**Lúðrasveit** er hljómsveit sem er aðallega skipuð blásturshljóðfærum, eins og básúnum, trompetum og túbum; og ásláttarhljóðfærum eins og trumbum og sneriltrommum. Til eru ýmsar tegundir af lúðrasveitum eins og herlúðrasveitir og skólahljómsveitir.
Gjörningalist

**Gjörningalist** er grein myndlistar sem gengur út á að nota líkama og athafnir listamannsins til að skapa list fyrir áhorfendur. Gjörningalist varð til á 20. öld sem hluti af framúrstefnulist og konseptlist. Gjörningalist gengur út á tíma, rými, líkama og samband listamannsins við áhorfendur. Takmarkið er oft að kalla fram viðbrögð áhorfenda eða skapa umbreytingu. 

Hugtakið gjörningalist varð til með gjörningum flúxuslistamanna á 7. áratugnum, en nær í raun aftur til kabarettlistamanna á 2. áratug 20. aldar. Þekktir frumkvöðlar á sviði gjörningalistar eru Carolee Schneemann, Marina Abramović, Ana Mendieta, Chris Burden, Hermann Nitsch, Joseph Beuys, Nam June Paik, Tehching Hsieh, Yves Klein og Vito Acconci.
Ljóðaupplestur

**Ljóðaupplestur** er upplestur eða flutningur ljóða fyrir áhorfendur þar sem lesandinn (sem oft er höfundur ljóðsins) túlkar ljóðið með áherslum, þögnum og látbragði. Ljóðaupplestur getur farið fram á leiksviði, en gerist oftast á látlausari stöðum eins og krám eða bókabúðum þar sem mörg skáld flytja eigin ljóð.

Til eru ýmis afbrigði af ljóðaupplestri, eins og djassljóð, döbbljóð, ljóðaslamm, ljóðagjörningur og rapp án undirleiks.
Drag

**Drag** er sviðslist sem gengur út á að ýkja hefðbundnar hugmyndir um kvenleika, karlmennsku og aðra kyntjáningu til listsköpunar. Oftast felur drag í sér klæðskipti, þar sem karlar leika konur (dragdrottningar) og konur leika karla (dragkóngar). Dragsýning er oft stutt skemmtiatriði á leiksviði þar sem áhersla er lögð á íroníu, háðsádeilu eða gagnrýni á kynhlutverk eða kynímyndir, en getur líka verið einföld skemmtun með látbragði, söng eða dansi.
Klappstýrur

**Klappstýrur** eru tegund af stuðningssveit á íþróttaleik sem hvetja sitt lið áfram með samhæfðum dansi, heljarstökkum, uppátækjum og hvatningarhrópum. Klappstýrur eru aðallega tengdar amerískum fótbolta og körfubolta í Bandaríkjunum, Kanada og Ástralíu. Upphaflega voru klappstýrusveitir eingöngu skipaðar körlum, en eftir síðari heimsstyrjöld komust kvennasveitir í tísku. Klappstýruatriði geta verið mjög erfið í framkvæmd og krafist mikillar líkamlegrar færni og samhæfingar. Stundum er litið á klappstýruatriði sem sérstaka íþrótt.
The National

**The National** er bandarísk rokkhljómsveit frá Cincinnati, Ohio. Hún var stofnuð í Brooklyn, New York árið 1999. Hún samanstendur af Matt Berninger (söngur), tvíburabræðrunum Aaron Dessner (gítar, píanó, hljómborð) og Bryce Dessner (gítar, píanó, hljómborð), og bræðrunum Scott Devendorf (bassi) og Bryan Devendorf (trommur).

Hljómsveitin var stofnuð af Berninger, Aaron Dessner, og Devendorf bræðrunum. Fyrsta platan þeirra, *The National*, var gefin út árið 2001. Hljómsveitin vann Grammy-verðlaun fyrir plötuna *Sleep Well Beast* (2017).

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *The National* (2001)
* *Sad Songs for Dirty Lovers* (2003)
* *Alligator* (2005)
* *Boxer* (2007)
* *High Violet* (2010)
* *Trouble Will Find Me* (2013)
* *Sleep Well Beast* (2017)
* *I Am Easy to Find* (2019)
* *First Two Pages of Frankenstein* (2023)
* *Laugh Track* (2023)

## Tenglar
*
Bon Iver

**Bon Iver** er bandarísk indíþjóðlaga hljómsveit stofnuð árið 2006 af söngvaranum Justin Vernon. Hljómsveitin samanstendur af Vernon, Sean Carey, Michael Lewis, Matthew McCaughan, Andrew Fitzpatrick, og Jenn Wasner.

Vernon gaf út fyrstu plötu Bon Iver, *For Emma, Forever Ago*, á eigin vegum í júlí 2007. Árið 2012 hlaut hljómsveitin Grammy-verðlaun fyrir bestu óhefðbundnu plötuna (Best Alternative Music Album) fyrir samnefndu plötuna, *Bon Iver*. Platan þeirra *I, I* (2019) hlaut Grammy tilnefningu fyrir plötu ársins. Nafnið „Bon Iver“ er dregið af franska frasanum *bon hiver* sem þýðir „góður vetur“.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *For Emma, Forever Ago* (2007)
* *Bon Iver* (2011)
* *22, A Million* (2016)
* *I, I* (2019)
* *Sable, Fable* (2025)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Haim

**Haim** (stílað **HAIM**) er bandarísk rokkhljómsveit frá Los Angeles. Hún samanstendur af þrem systrum, Este (bassi og söngur), Danielle (söngur, gítar, og trommur), og Alana Haim (gítar, hljómborð, og söngur).

Þær skrifuðu undir hjá tónlistarútgáfunum Polydor Records og Roc Nation eftir að hafa gefið út fyrstu EP-plötuna sína, *Forever*, árið 2012. Fyrsta breiðskífan, *Days Are Gone*, kom út árið 2013 og komst á vinsældalista í nokkrum löndum, þar með talið í fyrsta sæti í Bretlandi. Hljómsveitin var tilnefnd í flokknum nýliði ársins (Best New Artist) á 57. árlegu Grammy-verðlaununum. Þær hlutu einnig tilnefningu fyrir plötuna *Women in Music Pt. III* í flokknum plata ársins (Album of the Year) árið 2021.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Days Are Gone* (2013)
* *Something to Tell You* (2017)
* *Women in Music Pt. III* (2020)

## Tenglar
*
Aaron Dessner

**Aaron Brooking Dessner** (f. 23. apríl 1976) er bandarískur tónlistarmaður. Hann er þekktastur fyrir að vera einn af stofnendum rokkhljómsveitarinnar The National. Hann er einnig í tvíeykinu Big Red Machine, ásamt Justin Vernon úr Bon Iver.

Dessner hefur samið eða framleitt lög fyrir Taylor Swift, Ed Sheeran, Michael Stipe, Ben Howard, og marga aðra. Hann var nefndur 243. besti gítarleikari allra tíma af tímaritinu *[[Rolling Stone]]* árið 2023.

## Útgefið efni
### Með The National
* *The National* (2001)
* *Sad Songs for Dirty Lovers* (2003)
* *Alligator* (2005)
* *Boxer* (2007)
* *High Violet* (2010)
* *Trouble Will Find Me* (2013)
* *Sleep Well Beast* (2017)
* *I Am Easy to Find* (2019)
* *First Two Pages of Frankenstein* (2023)
* *Laugh Track* (2023)

### Með Big Red Machine
* *Big Red Machine* (2018)
* *How Long Do You Think It's Gonna Last?* (2021)

## Tilvísanir
Evermore (plata)

***Evermore*** (stílað í lágstöfum) er níunda breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Hún var gefin út óvænt þann 11. desember 2020 af Republic Records, innan fimm mánuða frá seinustu breiðskífunni *[[Folklore (Taylor Swift plata)|Folklore]]*. *Evermore* var áframhald af samstarfi Swift og Aaron Dessner, sem vann einnig með henni á *Folklore*.

Swift hefur lýst *Evermore* sem svipaðri plötu og *Folklore*, sem var innblásin af tíma COVID-19 faraldursins. Hún hefur einnig kallað þær systraplötur. *Evermore* blandar saman jaðarrokk og indíþjóðlaga stílum með hljóðfæraleik á gítara, píanó, strengja og ásláttarhljóðfæri. Bandarísku hljómsveitirnar Bon Iver, Haim, og the National koma fram á plötunni.

Platan hlaut lof gagnrýnenda og kom fram á listum yfir bestu plötur ársins 2020. *Evermore* var tilnefnd sem plata ársins (Album of the Year) á 64. árlegu Grammy-verðlaununum. Platan náði fyrsta sæti í nokkrum löndum og seldist í yfir milljón eintökum í fyrstu vikunni. Hún var fjórar vikur á toppi ''Billboard'' 200 og var áttunda plata Swift til að ná fyrsta sæti í útgáfuviku. Þrjár smáskífur voru gefnar út; „Willow“, „No Body, No Crime“, og „Coney Island“. „Willow“ var sjöunda lag Swift til að ná efsta sæti ''Billboard'' Hot 100 listans.

## Lagalisti

### Athugasemdir
* Öll lögin eru stíluð í lágstöfum.

## Tilvísanir
Fearless (Taylor's Version)

***Fearless (Taylor's Version)*** er fyrsta endurupptaka bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 9. apríl 2021 af Republic Records. Hún er hluti af verkefni Swift að taka upp eldri plötur til að eignast réttinn af allri tónlistinni sinni á ný eftir að hann var seldur af Big Machine Records árið 2019. *Fearless (Taylor's Version)* samanstendur af lögum af annarri plötu Swift, *[[Fearless]]* (2008), smáskífunni „Today Was a Fairytale“ fyrir kvikmyndina *[[Valentine's Day]]*, og sex lögum sem höfðu ekki verið gefin út áður, titluð „From the Vault“.

*Fearless (Taylor's Version)* er kántrí popp plata sem á má heyra órafmögnuð hljóðfæri, eins og gítara, banjó, fiðlur, og strengjahljóðfæri. Textar laganna fjalla um tilfinningar Swift um ást og ástarsorg sem unglingur. Swift og Christopher Rowe sáu um upptökustjórn. Útsetning plötunnar er eins og á upprunalegu plötunni, en hljóðfærin og söngurinn skýrari og vandaðri. Jack Antonoff og Aaron Dessner unnu með Swift í að framleiða „vault“ lögin. Söngvararnir Maren Morris og Keith Urban koma fram á tveim þeirra.

Á undan útgáfu plötunnar komu út lögin „Love Story (Taylor's Version)“ sem var aðal smáskífa plötunnar *Fearless*, „You All Over Me“ og „Mr. Perfectly Fine“. *Fearless (Taylor's Version)* komst í fyrsta sæti vinsældalista í Ástralíu, Kanada, Nýja-Sjálandi, Bretlandi, og Bandaríkjunum. Umræða *Fearless (Taylor's Version)* í fjölmiðlum vakti athygli á meðhöndlun eignarrétta tónlistarmanna í bransanum.

## Lagalisti

### Athugasemdir
* Lag 27 er eingöngu á geisladisk og vínyl útgáfum.
* Lögin 1–20 og 27 eru titluð „Taylor's Version“ og lögin 21–26 sem „From the Vault“.

## Tilvísanir
Maren Morris

**Maren Larae Morris** (f. 10. apríl 1990) er bandarísk söngkona og lagahöfundur. Hún er fædd og uppalin í Arlington, Texas og byrjaði að syngja sem barn. Eftir að hafa gefið út þrjár breiðskífur, flutti hún til Nashville, Tennessee til að sækjast eftir feril í kántrítónlist. Fyrsta breiðskífan hennar með stórri tónlistarútgáfu, *Hero* (2016), var gefin út af Columbia Nashville.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Walk On* (2005)
* *All That It Takes* (2007)
* *Live Wire* (2011)
* *Hero* (2016)
* *Girl* (2019)
* *Humble Quest* (2022)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Kattartunga

**Kattartunga**  (fræðiheiti *Plantago maritima*) er 2 - 22 sm jurt sem vex víðast hvar á heimskautasvæðum og tempruðum svæðum, bæði á norður og suðurhveli. Kattartunga vex allt í kringum landið, einkum á klettum. Blóm kattartungu eru smá og grænbrún og standa þétt saman í 3 - 20 sm  löngum axi. Blöðin eru mjó, yfirleitt hárlaus.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Kattartunga (Flóra Íslands)
Red (Taylor's Version)

***Red (Taylor's Version)*** er önnur endurupptaka bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 12. nóvember 2021 af Republic Records. Hún er hluti af markmiði Swift að eignast réttindin af allri sinni áðurútgefnu tónlist. Platan er endurupptaka af fjórðu breiðskífu Swift, *[[Red (plata)|Red]]* (2012), og fylgir útgáfu *[[Fearless (Taylor's Version)]]*.

Platan inniheldur 30 lög; 20 af deluxe útgáfu *Red*, góðgerðarsmáskífan „Ronan“, eigin upptaka af laginu „Better Man“ (2016) og „Babe“ (2018), og sex lög sem höfðu ekki verið gefin út áður, titluð „From the Vault“. Swift og Christopher Rowe sátu í upptökustjórn fyrir plötuna með meirihluta framleiðenda upprunalegu plötunnar, með framlagi frá Aaron Dessner og Jack Antonoff. Gary Lightbody og Ed Sheeran koma aftur fram á plötunni, ásamt Phoebe Bridgers og Chris Stapleton á „vault“ lögunum.

Gagnrýnendur lýstu breiðskífunni sem klassískri poppplötu með kántríkjarna sem blandar saman rokk og raftónlist. Lögin fjalla um ást, lífið, missir, og hugarangur. Platan setti fjölda meta. Hún var stærsta vínyl sala í útgáfuviku í sögu MRC Data, og sló einnig met á Spotify fyrir flest streymi plötu eftir söngkonu á einum degi. Hún komst á topp vinsældalista í Argentínu, Ástralíu, Írlandi, Kanada, Noregi, Nýja-Sjálandi, Skotlandi, Bretlandi, og Bandaríkjunum.

Swift auglýsti plötuna með framkomum í sjónvarpi á NBC og með stuttmyndinni *All Too Well: The Short Film*. Af plötunni komust 26 laganna á ''Billboard'' Hot 100, þar sem lagið „All Too Well (10 Minute Version)“ komst á topp listans. Það var áttunda lag Swift til að ná þeim árangri og var það lengsta lag í sögu listans til að ná fyrsta sæti. Platan hlaut ýmis verðlaun, þar með talið ''Billboard'' Music-verðlaun, MTV Video Music-verðlaun, MTV Europe Music-verðlaun, American Music-verðlaun, og Grammy-verðlaun.

## Lagalisti

### Athugasemdir
* Öll lögin eru titluð „Taylor's Version“; lög 22–30 einnig sem „From the Vault“.

## Tilvísanir
Metrar á sekúndu

**[[Metri]] á [[Sekúnda|sekúndu]]** er bæði einingin fyrir ferð (tölulegt gildi) og hraða (vigur, sem hefur stærð og stefnu) í Alþjóðlega einingakerfinu (SI-kerfinu). 1 metri á sekúndu jafngildir því að hlutur ferðist fjarlægðina einn metra á einni sekúndu. Samkvæmt skilgreiningu á metra,  1 m/s  er nákvæmlega \frac{1}{299792458} af ljóshraða.

Táknið er **V** og einingin skrifuð ýmist sem *******, m·s−1 eða m/s.

== Breytingar á milli eininga ==
1 m/s  jafngildir:

: = 3,6 km/klst (nákvæmlega) 
: ≈ 3,2808 [[Fet|fetum]] á sekúndu (um það bil) 
: ≈ 2,2369 [[Míla|mílum]] á [[klukkustund]] (um það bil) 
: ≈ 1,9438 [[Hnútur (mælieining)|hnútum]] (um það bil) 

1 [[fet á sekúndu]] = 0,3048&nbsp;m/s (nákvæmlega) 

1 míla á klukkustund = 0,447 04&nbsp;m/s (nákvæmlega) 

1 km/klst = 0,2&nbsp;m/s (nákvmælega) &nbsp;

== Tenging við aðrar mælieiningar ==
*'Benz''', til heiðurs Karl Benz, hefur verið lagt fram sem tillaga að nafni fyrir einn metra á sekúndu.  Tillagan hefur hlotið einhvern stuðning sem, aðallega frá Þýskalandi en var hafnað sem SI eining hraða og hefur ekki náð víðtækri notkun.

## [[Unicode]] tákn
"metri á sekúndu" er kóðað af unicode við kóðapunkt U+33A7  ㎧ SQUARE M OVER S.

## Sjá einnig

* Stærðagráður (hraði) 
* Metrar á sekúndu í öðru veldi
* Metrar

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

* Opinber BIPM skilgreining á metranum
* Opinber BIPM skilgreining á sekúndunni
Íslenska sjónvarpsfélagið

**Íslenska Sjónvarpsfélagið** var stofnað 5 nóvember árið 1986 og var félagið eitt fyrsta dreifingarfyrirtæki landsins á sviði vhs myndbanda dreifingar undir vörumerkjunum IFM & FM Video Dreifing. IFM gaf út og dreifði kvikmyndunum Black Moon Rising, House, Transylvania 65000, The Zero Boys, Indecent Obsession, Mountbatten, Silk, Final Justice og mörgum fleirum á sínu fyrsta starfsári. Þá rak félagið Toppmynd á Austurströnd, Nóatúni, Grensásvegi og í Álfheimum.

Stofnandi félagsins var Hólmgeir Baldursson. Árið 1997 hóf félagið undirbúning að stofnun fyrstu opnu og endurgjaldslausu sjónvarpsstöðvar landsins, Skjár 1 og tók undirbúningur um rúmt ár þar til stöðin hóf sjónvarpsútsendingar 16 október 1998. Árið 2003 hóf félagið DVD kvikmyndadreifingu á Englandi & Írlandi í samstarfi við SONY DADC undir vörumerkinu Video International og stóð starfsemin yfir til ársins 2009, en á þeim sex árum sem starfsemin stóð yfir dreifði Sony yfir 380 titlum undir merkjum VI sem þá snéri sér að VOD markaði í Evrópu. VI var með aðsetur í Digital Depot í Dublin sem er ætluð frumkvöðlafyrirtækjum auk þess að vinna að innleiðingu stafrænnar sjónvarpsmiðlunnar í samstarfi við Sony Dadc frá Austurríki í gegn um Playstation 2 leikjatölvur um breiðband. Þá var VI með skrifstofu í Alicante á Spáni til að sinna VOD kúnnum sínum í Evrópu til ársins 2010 er starfsemin var lögð niður.

Árið 2010 stofnaði félagið Stöð 1 sem sendi út sjónvarpsdagskrá um netið í nóvember 2011 og á IPTV dreifikerfum Símans & Vodafone áður en útsendingum var hætt rúmlega 16 mánuðum síðar.

Á tímum Covid ákvað félagið að endurræsa Skjá 1 í s.k. cdn streymi og bjóða landsmönnum sem var all flestir heima í sóttkví fríar kvikmyndasýningar og hófust útsendingar um páskana 2020 og stóðu til áramóta það ár. Um 48.000 manns nýttu sér beint línulegt streymi stöðvarinnar.
Í Nóvember 2021 stofnaði félagið Filmflex VOD streymisveitu sem sérhæfði sig í klassískum kvikmyndum og starfaði streymisleigan fram til haustsins 2022 og var henni lokað vegna óvæginnar samkeppni við erlendar streymisleigur sem þurftu ekki að lúta íslenskum fjölmiðlalögum varðandi talsetningar og íslenska textun kvikmyndaefnis.

19 október 2023 setti félagið Skjá 1 svo aftur í loftið um cdn dreifingu og er stöðin línuleg með kvikmyndasýningar klukkan 5,7,9 & 11 alla daga.
Broddatunga

**Broddatunga**  (fræðiheiti *Plantago aristata*) er einær jurt sem er frá N-Ameríku og hefur breiðst út í Evrasíu. Hún er slæðingur mun víðar.

## Tilvísanir
Svarðmý

**Svarðmý** (fræðiheiti Sciaridae)  er ætt  flugna  sem finnast oftast í röku umhverfi. Svarðmý eru skaðvaldur í svepparækt og finnast oft í blómapottum í heimahúsum og eru oft áberandi í gróðurhúsum. Þegar hefur verið lýst um 1700 tegundum af svarðmý en talið er að mörgum sinnum fleiri tegundir  sem einkum  lifa í hitabeltinu séu ekki ennþá uppgötvaðar. Yfir 600 tegundir af svarðmý eru þekktar í Evrópu. Á  Íslandi eru taldar vera 16 tegundir svarðmýs.

Fullþroska svarðmý eru litlar dökkar flugur 1 - 11 mm langar en vanalega undir 5 mm. Lirfur margra svarðmýstegunda lifa á sveppaþráðum í mold.

## Heimildir

* Sciaridae á ensku wikipedia
* Fjölrit Rannsóknastöðvar Skógræktar ríkisins Nr. 1 Janúar 1992 bls.2
Selgresi

**Selgresi**  (fræðiheiti *Plantago lanceolata*) er 10 - 40 sm jurt ættuð frá Evrasíu, en hefur breiðst út til N-Ameríku og víðar. Selgresi vex á láglendi suðurlands, en á norðurlandi helst við volgrur. Blóm selgresis eru smá og grænbrún og standa þétt saman í 10 - 40 sm löngu axi. Blöðin eru lensulaga.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Selgresi (Flóra Íslands)
Sandtunga

**Sandtunga**  (fræðiheiti *Plantago arenaria*) er einær jurt sem er frá Evrópu (ekki NV-Evrópu) til Síberíu og Íran, og N-Afríku. Hún er slæðingur mun víðar. Blóm sandtungu eru smá og grænbrún og standa þétt saman í greinóttum öxum. Blöðin eru mjó, yfirleitt hærð.

## Tilvísanir
Grand Slang

**Grand Slang** er sans serif leturgerð. Hann var skapaður af þýska leturhönnuðinum Nikolas Wrobel og var gefinn út þann 1. september 2019 af fyrirtækinu fyrir leturþróun, *Nikolas Type*.

Innblásturinn fyrir hönnun Grand Slang kemur frá skrautskrift í Bandaríkjunum á 20. öld, svo vel sem verkum Bandarísku kalligrafíunnara, Oscar Ogg og William Addison Dwiggins. Þættir koma einnig úr einkasafni hönnuðarins og frá skiltum sem birtast í amerískum kvikmyndaverkum á 1940 og 1950.

Leturgerðin inniheldur einkenni fornletra og gróteskra, sem sameinar handritakalligrafíu með hreinum rúmfræðilegum formum. Hún sýnir jafnvægi milli stöðugleika og sveigjanleika, þar sem hún inniheldur yfir 310 tákn, meðal annars lágstafi og hástafi, tölur, greinarmerki, aðgreiningarmerki, umlínur, liggjor og tákn.

Nafnið Grand Slang samanstendur af orðunum *grand* og *slang* á ensku. Í bandarísku og bresku slangri vísar orðið *grand* til fjölda þúsunda bandaríkjadala eða breskra punda.

Leturgerðin Grand Slang er fáanleg fyrir stafrænt niðurhal í OpenType og Web Open Font Format skráarsniðunum, hentugur fyrir grafísk hönnun, vefhönnun, forrit og rafbækur.

Hún styður mismunandi evrópsku tungumál byggð á latneska stafrófið og er aðgengileg undir einkavæðu hugbúnaðarleyfi, sem takmarkar notkun og endurútgáfu samkvæmt skilmálum sem fram koma í samningi um hugbúnaðarleyfi.

## Ytri hlekkir

* Opinber vefsíða
* Fonts In Use (Grand Slang)

## Heimildir
Speak Now (Taylor's Version)

***Speak Now (Taylor's Version)*** er þriðja endurupptaka bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 7. júlí 2023 af Republic Records. Hún er endurútgáfa af þriðju breiðskífu Swift, *[[Speak Now]]* (2010), og er hluti af markmiði hennar í að eignast réttindin á allri tónlistinni sinni aftur. Hún tilkynnti plötuna 5. maí 2023 á fyrstu sýningu tónleikaferðalagsins Eras Tour í Nashville.

Swift samdi öll 22 lögin sjálf á *Speak Now (Taylor's Version)*. Platan inniheldur 16 lög af deluxe útgáfu *Speak Now*. Swift og Christopher Rowe sátu í upptökustjórn plötunnar. Sex laganna höfðu ekki verið gefin út áður, titluð „From the Vault“, og voru framleidd af Swift, Aaron Dessner, og Jack Antonoff. Hljómsveitin Fall Out Boy og söngkonan Hayley Williams koma fram á tveim „vault“ lögum. *Speak Now (Taylor's Version)* er rokkplata sem dregur eiginleika úr kántrí poppi og popp rokki. Á henni má heyra bæði rafmögnuð og órafmögnuð hljóðfæri, og er platan flokkuð sem þemaplata.

*Speak Now (Taylor's Version)* komst á topp vinsældalista í Ástralíu, Belgíu, Hollandi, Írlandi, Kanada, Nýja-Sjálandi, Spáni, Svíþjóð, og Bretlandi. Platan var tólfta breiðskífa Swift til að ná fyrsta sæti á ''Billboard'' 200 listanum, og sló þar með met Barbra Streisand yfir fjölda platna í fyrsta sæti eftir söngkonu. Öll lögin komust einnig á ''Billboard'' Hot 100 listann, þar sem lagið „I Can See You“ náði hæst í fimmta sæti.

## Lagalisti

### Athugasemdir
* Lög 1–22 eru titluð „Taylor's Version“; og lög 17–22 einnig sem „From the Vault“.
Vafsníkja

**Vafsníkja** (fræðiheiti: *Cuscuta campestris*) eru einær sníkjujurt ættuð frá Ameríku en hefur breist út víða um heim. Hún sníkir á breiðum hópi plantna, en helst á jurtum af ertublómaætt.

## Tilvísanir
Maríuvafklukka

**Maríuvafklukka** (fræðiheiti: *Calystegia sepium*) eru fjölær klifurjurt með nær heimsútbreiðslu.

## Tilvísanir
Akurvafklukka

**Akurvafklukka** (fræðiheiti: *Convolvulus arvensis*) eru fjölær klifurjurt með nær heimsútbreiðslu, en upphaflega frá Evrasíu og N-Afríku.

## Tilvísanir
1989 (Taylor's Version)

***1989 (Taylor's Version)*** er fjórða endurupptaka bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 27. október 2023 af Republic Records. Hún er endurútgáfa af fimmtu breiðskífu Swift, *[[1989 (plata)|1989]]* (2014), og er hluti af markmiði hennar í að eignast réttindin á allri tónlistinni sinni aftur. Hún tilkynnti plötuna 9. ágúst 2023 á seinustu sýningu tónleikaferðalagsins Eras Tour í Los Angeles.

Platan er innblásin af hljóðgervlapoppi 9. áratugarins. Hún inniheldur 16 lög af deluxe útgáfu *1989* ásamt 5 lögum sem höfðu ekki verið gefin út áður, titluð „From the Vault“. Swift, Jack Antonoff, og Christopher Rowe sáu um upptökustjórn meirihluta plötunnar, með framlagi frá Ryan Tedder, Shellback, og Imogen Heap. Á öðrum útgáfum plötunnar má finna lagið „Sweeter than Fiction“ (2013), remix útgáfu af „Bad Blood“ ásamt Kendrick Lamar, og órafmagnaða útgáfu af „"Slut!"“.

Platan komst á topp vinsældalista í Ástralíu, Frakklandi, Ítalíu, Kanada, Spáni, Þýskalandi, og Bretlandi. Í Bandaríkjunum var *1989 (Taylor's Version)* þrettánda plata Swift að ná fyrsta sæti ''Billboard'' 200 listans og sjötta platan hennar til að seljast í yfir milljón eintökum í útgáfuviku. Platan setti einnig met í sölu vínylplatna á einni viku á 21. öld. Sjö laganna komust í topp 10 á ''Billboard'' Hot 100, þar sem lögin „Is It Over Now?“, „Now That We Don't Talk“, og „"Slut!"“ sátu í efstu þrem sætunum.

## Lagalisti

### Athugasemdir
* Öll lögin eru titluð „Taylor's Version“; lög 17–21 einnig sem „From the Vault“.

## Tilvísanir
Viti Levu

**Viti Levu** er stærsta eyja Fídjí. Hún er 10.531 km2 að flatarmáli og með tæplega 600.000 íbúa er hún langfjölmennasta eyja landsins. Suva, höfuðborg og stærsta borg Fídjí, er staðsett í suðausturhluta eyjarinnar og hefur tæplega 100.000 íbúa.

Hæsta fjallið, Tomanivi, er staðsett í austurhluta Viti Levu og nær 1.324 m hæð.
Lundúnamaraþonið

**Lundúnamaraþonið** er árlegt maraþonhlaup sem fer fram í London, Bretlandi. Maraþonið fer fram á götum að mestu á flatlendi á bökkum árinnar Thames, frá Blackheath að The Mall. Um 50.000 manns taka þátt í maraþoninu sem skiptist í nokkra hluta. Lundúnamaraþonið er stærsta maraþonhlaup Bretlands og þriðji stærsti hlaupaviðburður landsins á eftir Great North Run í Newcastle og Great Manchester Run í Manchester. Núverandi styrktaraðili hlaupsins er indverska upplýsingatæknifyrirtækið Tata Consultancy Services.
Húmskuggi

**Húmskuggi** (fræðiheiti: *Solanum nigrum*) er einær jurt af náttskuggaætt ættuð frá Evrasíu og hefur breiðst út um nær allann heim. Yfirleitt er tegundin talin eitruð, en það á helst við um óþroskuð berin. Víða eru þroskuð ber og ný blöð notuð til matar og eru til allnokkur ræktunarafbrigði með litlu sólanín magni.

## Tilvísanir
Hugvíkkandi lyf

**Hugvíkkandi lyf** eru hópur ofskynjunarlyfja sem hafa verið notuð til að komast í óvenjulegt hugarástand (ofskynjunarástand) sem lýst er sem útvíkkaðri meðvitund. Þessi lyf flokkast víðast hvar sem ólögleg eiturlyf, en eru sum staðar leyfð í trúarlegum tilgangi eða sem hluti af ofskynjunarmeðferð (þar sem slíkt er heimilt). Þekktustu hugvíkkandi lyfin eru LSD, ajahúaska, psílósín og meskalín.
Búrabyggð

***Búrabyggð*** (enska: ***Fraggle Rock***) eru brúðuþættir úr smiðju Jim Henson. Þættirnir hófu göngu sína í Bretlandi árið 1983.

Í Búrabyggð búa Búrar og Byggjar. Þrír Dofrar hrella Búrana, sem aftur á móti hrella Byggjana. Byggjarnir smíða byggingar, vegi og brýr úr sykri sem Búrunum finnst hnossgæti.
Sanma-hérað

**Sanma** er hérað í Vanúatú. Hún er staðsett í norðvesturhluta landsins og samanstendur af aðaleyjunni Espiritu Santo, minni eyjunni Malo og nokkrum öðrum litlum eyjum. Höfuðborgin er Luganville, staðsett í suðurhluta Espiritu Santo.