open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riddarar hringstigans

**Riddarar hringstigans** er fyrsta skáldsaga Einars Más Guðmundssonar og kom út árið 1982. Höfundurinn vann fyrstu verðlaun í bókmenntasamkeppni Almenna bókafélagsins með skáldsögunni og fylgdi henni eftir með tveimur framhaldsbókum, *Vængjaslætti í þakrennunum* (1983) og *Eftirmálum regndropanna* (1986). Sögurnar gerast í hálfbyggðu úthverfi Reykjavíkur. Sögurnar þrjár voru gefnar út í einni bók undir heitinu *Goðheimar bernskunnar* árið 2005. 

## Tenglar
* Riddarar hringstigans.  Á www.bokmenntir.is.
Fósturfita

**Fósturfita** (fræðiheiti: *Vernix caseosa*) er hvít hula á húð margra nýfæddra barna. Fósturfitan er talin virka sem nokkurs konar varnarkrem fyrir húðina.

## Tengt efni
* Storkbit
Látrar (Aðalvík)

**Látrar** eru eyðibyggð í Aðalvík á Hornströndum og voru nyrsta byggðin í víkinni. Staðurinn mun draga nafn af sellátrum á skerjum út af Látranesi. Þar utan við er há og sjóbrött hlíð, Straumneshlíð, sem endar í Straumnesi norðan við Aðalvík. Þar var reistur viti, Straumnesviti, árið 1922, en þar skammt frá strandaði Goðafoss, fyrsta skip Eimskipafélags Íslands, árið 1916 og má enn sjá flakið þar.

Upprunalega stóð Látrabærinn innar en var fluttur út á Látranes 1878 eftir að skriður féllu nærri gamla bæjarstæðinu. Sæmileg lending var á Látrum nema í vestanáttum og þaðan voru löngum stundaðir róðrar. Hafnaraðstaða var þó engin og þurfti að draga báta á land þegar illa viðraði. 

Snemma á 20. öld myndaðist á Látrum vísir að sjávarþorpi og varð staðurinn löggiltur verslunarstaður árið 1905. Um 1920 bjuggu þar átján fjölskyldur. Á Látrum var barnaskóli frá því um 1900 en Látramenn sóttu kirkju að Stað í vestanveðri víkinni. Þegar flest var, á fyrri hluta fjórða áratugsins, bjuggu í Látraþorpinu 120-130 manns sem lifðu af sjósókn og landbúnaði.  

Íbúum fækkaði mjög á fimmta áratugnum og síðasti ábúandinn flutti frá Látrum 1952.

## Heimildir
*
Stakkholt

**Stakkholt** er gata í Reykjavík sem liggur þvert á  Mjölnisholt. Við Stakkholt 3 stendur gamli Heyrnleysingjaskólinn. Við Stakkholt 2 – 4 er verksmiðjuhús Hampiðjunnar en elsti hluti þess var byggður 1934. Þar var hampspuni og netagerð.

## Heimild
* Húsakönnun  Ásholt – Brautarholt – Einholt – Háteigsvegur – Laugavegur –  Mjölnisholt –Stakkholt – Þverholt.
Goðafossstrandið 1916

**Goðafossstrandið 1916** var skipstrand á Straumnesi við Aðalvík. Þann 30. nóvember 1916 strandaði gufuskip Eimskipafélagsins, Goðafoss, á Straumnesi. Farþegar og áhöfn björguðust eftir meira en tveggja sólarhringa vist í skipinu í ofsaveðri en skipið brotnaði í fjörunni. Skipið strandaði klukkan 3 um nótt og var hópur skipverja sendur í birtingu til Aðalvíkur eftir aðstoð. Voru þá 60 manns í skipinu. Þegar veður lægði komu vélbátar frá Aðalvík og björguðu fólkinu. Jökull Jakobsson samdi leikritið Hart í bak um það skipsstrand.

## Heimildir
* Lesbók Morgunblaðsins, 5. tölublað (07.02.1987), Blaðsíða 6-7
* Frá ystu nesjum, Gils Guðmundsson, önnur útgáfa, 3. bindi bls. 254-263 og  bls. 213-254, 1982. 
* Gunnar Friðriksson , Mannlíf í Aðalvík, bls. 30-34, 1990. 
* Vestfirzkir slysadagar, síðara bindi bls. 145-148, Eyjólfur  Jónsson, 1996
Fáskrúðsfjarðarkirkja

**Fáskrúðsfjarðarkirkja** er kirkja sem byggð var í Búðahreppi á Fáskrúðsfirði en árið 1913 ákváðu íbúar hreppsins að stofna nýjan söfnuð og byggja kirkju. Rögnvaldur Ólafsson arkitekt, þáverandi húsameistari ríkisins teiknaði kirkjuna, sem er dæmigerð krosskirkja.  Hún var vígð á uppstigningadag árið 1915. Árið 1998 var reist safnaðarheimili við austurenda hennar.  Þar er skrifstofa sóknarprests, salur til fundahalda auk geymslulofts. Altaristafla kirkjunnar (Jesú blessar börnin) er máluð af Guðmundi Einarssyni frá Miðdal. Í kirkjunni er pípuorgel frá 1989, smíðað af Björgvin Tómassyni.  Skírnarfonturinn er skorinn út af Wilhelm Beckmann 1942.  Minnisvarði um látna sjómenn er á lóð kirkjunnar.
Fáskrúðsfjarðarsókn og Kolfreyjustaðarsókn hafa verið sameinaðar og nefnist í dag Kolfreyjustaðarprestakall.
Gvendarbrunnar

**Gvendarbrunnar** er svæði í Heiðmörk. Þaðan er tekið neysluvatn fyrir höfuðborgarsvæðið. Vatnið kemur undan hraunjaðri Hólmsárhrauns. Fyrst var lögð leiðsla frá brunnunum árið 1908.

Þeir eru kenndir við Guðmundur biskup góða (1161 - 1237) sem sagður er hafa vígt þá. Fjölmargir Gvendarbrunnar eru þekktir vítt og breitt um landið. Flestir þeirra bera nafn biskupsins og heita *Gvendarbrunnur* eða *Gvendarbrunnar* en sumir þeirra bera önnur nöfn. Vatnið í þessum brunnum hefur verið talið hafa lækningamátt.

## Tenglar
*Um Gvendarbrunna á Vísindavefnum
* Gvendarbrunnar á ferli.is
Templarinn

**Templarinn** er félagsheimili á Fáskrúðsfirði sem góðtemplarastúkan Elding lét byggja skömmu fyrir aldamótin 1900. Húsið var notað sem alhliða menningarhús, hýsti meðal annars samkomur bindindisfélags, leik- og söngstarfsemi, íþróttasýningar, þingmálafundi, veitingasamkomur, og jólatrésskemmtanir. Kvikmyndasýningar hófust þar fyrir 1930, einnig var um tíma þar skóvinnustofa og var búið í bæði risi og kjallara hússins. Í nokkur ár var messað í Templaranum á meðan Fáskrúðsfjarðarkirkja var í byggingu. Að minnstakosti var þrisvar byggt við Templarann.

Templarinn var félagsheimili þar til ársins 1963, þegar Félagsheimilið Skrúður var tekið í notkun. Í lok síðustu aldar þóttu einhverjum sveitastjónarmönnum lítið til hússins koma og barist var fyrir því að jafna það við jörðu en áhugasamir heimamenn tóku höndum saman og björguðu Templaranum frá þeim endalokum. Safnið Fransmenn á Íslandi var til húsa í Templaranum allt þangað til Franski spítalinn var endurgerður.

## Slagsmál við franska sjómenn
Á vormánuðum 1926 var í Templaranum eftirminnilegt ball sem Georg Georgsson ræðismaður Frakka stóð fyrir. Hann bauð stúlkum bæjarins til dansleiks sem og áhöfn af frönsku eftirlitsskipi/herskipi. Íslensku piltarnir voru ekki ánægðir með slíka framkomu, ruddust inn á ballið og upphófust mikil slagsmál sem að lokum bárust út á götu. Morguninn eftir fannst hnúajárn sem við vitum ekki hvort tilheyrði Frökkum eða Íslendingum.
Franski grafreiturinn á Fáskrúðsfirði

**Franski grafreiturinn á Fáskrúðsfirði** er grafreitur norðan við þorpið á Fáskrúðsfirði þar sem eru grafir 49 franskra og belgískra sjómanna sem létu lífið á veiðum við Ísland undir lok 19. aldar. Þrátt fyrir mótmæli sóknarprestsins á Kolfreyjustað, jarðsettu sjómennirnir vini sína í melnum utan við þorpið, sem síðan er nefnt „Á krossum“.  Á leiðin settu Fransmennirnir trékrossa og fallega perlukransa. Allnokkru eftir að veiðum Frakka lauk við Ísland var grafreiturinn sléttaður og róðukross settur upp. Á stöplinum er ljóð eftir A. Cantel og nöfn þeirra sjómanna sem þekkt eru í grafreitnum.
Dúkskot

**Dúkskot** eða Vesturgata 13 var torfbær og tómthúsbýli  reist í landi Hlíðarhúsa um 1800.  Bærinn var nefndur Dúkskot eftir fyrsta ábúanda hans, Jóni Jónssyni, en hann var frá Dúki í Staðarhreppi í Skagafirði. Dúkskot var við Hlíðarhúsastíg (Vesturgötu) og stóð í núverandi götustæði Garðastrætis. 

Árið 1913 myrti Júlíana Silfa Jónsdóttir bróður sinn, Eyjólf Jónsson, með því að setja rottueitur í skyr hans. Bjó hann í Dúkskoti og var morðið á honum eitt fyrsta æsifréttaefni dagblaða í Reykjavík.  Júlíana var dæmd til lífláts árið 1914 en refsingin var  milduð. Dúkskot var rifið um 1920.

## Tilvísanir

## Heimildir
* ''Bróðurmorð í Reykjavík'', frétt í Morgunblaðinu 17. nóvember 1913
* Lesbók Morgunblaðsins, 41. tölublað (06.11.1949), Blaðsíða 500
* Landsyfirréttardómar og hæstaréttardómar í íslenzkum málum, Annað (01.01.1917), Blaðsíða 322, Réttvísin gegn Júlíönu Silfu Jónsdóttur og Jóni Jónssyni.
Akapúlkó

**Akapúlkó** (spænska: *Acapulco de Juarez*) er hafnarborg á Kyrrahafsströnd Mexíkó. Akapúlkó er stærsta borg fylkisins Guerrero. Borgin er þekktust sem elsta sólarströnd Mexíkó og varð vinsæl meðal bandarískra auðmanna og kvikmyndastjarna á 6. áratug 20. aldar. Erlendum ferðamönnum hefur fækkað vegna ofbeldis og fíkniefnastríðsins þar.

## Tenglar
Scrabble

**Scrabble** eða **skrafl** (áður **krossgátuspilið**) er borðspil sem tveir til fjórir geta spilað í einu. Leikmenn eiga að mynda orð úr staftöflum, þar sem sérhver stafur gefur ákveðinn fjölda stiga, sem þeir draga af handahófi úr pokanum á leikborð sem skipt er í 15x15 reiti, þar sem sérhver reitur getur haft mismunandi áhrif á stigafjöldann. Hver leikmaður verður að tengja orðið við þá stafi sem búið er að leggja á borðið og leggja staftöflurnar annaðhvort lárétt eða lóðrétt á spilaborðið, þannig að þær myndi eitt samfellt orð. Sá vinnur sem fær flest stig.

Bandaríski arkitektinn Alfred Mosher Butts bjó spilið til árið 1938 sem afbrigði af Lexiko, spili sem hann hafði áður hannað. Stafagildin byggðu á hans eigin tíðnigreiningu stafa í dagblaðinu *[[The New York Times]]*. Hann kallaði nýja spilið Criss-Crosswords. Scrabble-nafnið kom frá James Brunot sem keypti réttinn til að framleiða spilið árið 1948. Nú er spilið framleitt af Hasbro.

## Tenglar
* Reglur skrafls (Skraflfélag Íslands)
Reglugerðarhertaka

**Reglugerðarhertaka** (enska: *regulatory capture*) er kenning sem lýsir því þegar eftirlitsstofnun sem á að þjóna hagsmunum almennings fer þess í stað að þjóna sérhagsmunum aðila í þeim geira sem hún á að hafa eftirlit með. Bandaríkjamaðurinn Richard A. Posner er upphafsmaður kenningarinnar.

Á meðal þeirra stofnana sem hafa verið sagðar „herteknar“ með þessum hætti eru Verðbréfaeftirlit Bandaríkjanna og japanska kjarnorkueftirlitið.

## Sjá einnig

* Snúningshurð (stjórnmál)

## Tilvísanir
Abiskó

**Abiskó** (norðursamíska: *Ábeskovvu*) er þorp í Lapplandi Norður-Svíþjóð nálægt Abiskóþjóðgarðinum. Íbúar eru 85 talsins.
Peningaþvætti

**Peningaþvætti** á við það að hylja uppruna illa fenginna peninga svo að þeir virðast stafa af löglegri starfsemi. Tilgangur peningaþvættis er að hindra það að finna út af því hvort einhver á peninga af ólöglegum uppruna svo að hann geti notað þá. Talað er um að *þvo* eða *þvætta* peninga.

Ýmsar tæknir eru notaðar til að þvo peninga, til dæmis er stórri upphæð skipt upp í smærri upphæðir sem eru svo lagðar inn á nokkra bankareikninga. Þvegnir peningar eru oft afrakstur glæpa eins og þjófnaðar, fíkniefnasölu eða vændis. Oft eru slíkir peningar lagðir inn á t.d. erlenda bankareikninga í skattaskjólum eða löndum þar sem peningaþvættislög eru ekki svo ströng.

Samkvæmt lögum nr. 80 frá 1993 er peningaþvætti ólöglegt á Íslandi.

Árið 2019 gerði Fjármálaeftirlitið athugasemdir við peningaþvættisvarnir íslensku viðskiptabankanna.

## Heimildir
Útstreymiskenning

**Útstreymiskenning** er í heimsmynd ýmissa trúarbragða eða lífsspeki sú hugmynd að allir hlutir streymi frá fullkomnum uppruna og verði smám saman ófullkomnari eftir því sem þeir fjarlægjast hann. Útstreymiskenning er þannig bæði í andstöðu við sköpunarkenningar og efnishyggju. Oft er hluti af útstreymiskenningunni einhvers konar aðferð til afturhvarfs til upprunans, aukins fullkomleika og samruna við guð. 

Útstreymiskenning kemur fyrir í heimspeki og ýmsum trúarbrögðum og er best lýst í verkum upphafsmanns nýplatonismans, Plótínosar.
Leigjandinn

***Leigjandinn*** er fyrsta skáldsaga Svövu Jakobsdóttur. Hún kom út árið 1969, áður hafði Svava gefið út smásagnasöfnin Tólf konur og Veizla undir grjótvegg. Leigjandinn hefur verið túlkuð sem táknsaga um veru Bandaríkjahers á Miðnesheiði en jafnframt hvernig ótti við ókunnuga leiðir til einmanakenndar. Aðalpersónur sögunnar er konan, Pétur maður hennar og gesturinn. 
## Tengill
* ''Óboðinn gestur'', ritdómur 13. desember 1969 í Alþýðublaðinu
1. árþúsundið f.Kr.

**1. árþúsundið f.Kr.** er í gregoríska tímatalinu tímabilið sem hófst við upphaf ársins 1000 f.Kr. og stóð til loka ársins 1 f.Kr.. 

## Aldir og áratugir
Kampavínssósíalisti

**Kampavínssósíalisti** (enska: *champagne socialist*) er orð af breskum uppruna haft um manneskju sem hefur sósíalískar skoðanir sem stangast á við millistéttarstöðu hennar. Orðið á rætur að rekja til þeirrar hugmyndar að skálað er í kampavíni fyrir frægum sósíalistum. Önnur orð eru höfð um svipuð hugtök í öðrum löndum og á öðrum tungumálum, þar á meðal *limousine liberal* í Bandaríkjunum, *gauche caviar* í Frakklandi og *rödvinsvänster* í Svíþjóð.

## Tilvísanir
Kampavín

**Kampavín** (franska: *Champagne*, borið fram ) er hvítt freyðivín frá héraðinu Champagne í norðurhluta Frakklands. Heiti kampavíns er verndað samkvæmt reglugerð Evrópusambandsins um upprunamerkingar á matvælum og þess vegna er ekta kampavín eingöngu framleitt í Champagne. Um allan heim er kampavín talið vera hátíðardrykkur og munaðarvara, þar sem það er oft dýrara en önnur hvítvín. Stundum eru önnur freyðivín frá öðrum héruðum kölluð kampavín en það er byggt á misskilningi.

Helstu kampavínsþrúgurnar eru pinot noir, Chardonnay og Pinot Meunier. Í flestum tilfellum er kampavín ljósgult eða grænt á lit en til eru rósakampavín. Roðinn í rósategundum kemur frá rauðvíni sem er blandað kampavíninu þegar það er næstum tilbúið. Þetta er ólíkt rósavíni þar sem liturinn kemur frá hrati en það inniheldur líka hýði blárra vínberja.

## Tengt efni
* Asti
* Cava
Landgræðslan

**Landgræðslan** (áður** Landgræðsla ríkisins**) er íslensk ríkisstofnun, sem heyrir undir umhverfisráðuneytið og vinnur samkvæmt lögum um landgræðslu að stöðvun jarðvegs- og gróðureyðingar, gróðureftirliti og gróðurvernd. Enn fremur að fræðslu, leiðbeiningum, rannsóknum og þróunarstarfi á þessu sviði. Landgræðslan rekur ættir sínar til ársins 1907 er lög um skógrækt og varnir gegn uppblæstri lands voru samþykkt. Í fyrstu voru landgræðslumál í umsjón sandgræðslumanns er heyrði undir skógræktarstjóra Skógræktar ríkisins, síðar árið 1914 varð til Sandgræðsla Íslands, er sandgræðslumaður var settur undir Búnaðarfélag Íslands.  

Árið 2024 sameinaðist Landgræðslan Skógræktinni í stofnunina **[[Land og skógur]]**.
## Hlutverk
Landgræðslan er þekkingar- og þjónustustofnun. Markmið hennar eru verndun gróðurs og jarðvegs og bætt landgæði.
Stofnunin starfar samkvæmt lögum um landgræðslu nr. 17/1965 og lögum um varnir gegn landbroti nr. 91/2002.

## Sagnagarður
Sagnagarður er fræðslu- og kynningarsetur Landgræðslunnar í Gunnarsholti á Rangárvöllum. Í Sagnagarði er sýning um sögu gróður- og jarðvegseyðingar á Íslandi auk þess sem rakin er 100 ára saga landgræðslustarfs. Sagnagarður var opnaður árið 2011.

## Tenglar
* Vefur Landgræðslu ríkisins
* Vefur Sagnagarðs 
* Vefur Land og Skógur
Krabbaþokan

**Krabbaþokan** er gasþoka í nautsmerkinu. Hún er leifar sprengistjörnu sem talin er samsvara fyrirbæri sem arabískar, kínverskar og japanskar heimildir geta um árið 1054. Fyrstur til að lýsa þokunni var John Bevis árið 1731. Í miðri þokunni er Krabbatifstjarnan, nifteindastjarna 28-30 km í þvermál, sem gefur frá sér geislabylgur sem spanna allt frá útvarpsgeislum að gammageislum. Hún snýst 30,2 sinnum á sekúndu. 

## Tenglar

* M1 - Krabbaþokan í Nautinu á Stjörnufræðivefnum.
Hælavíkurbjarg

**Hælavíkurbjarg** er þverhníptur hamraveggur og  fuglabjarg á Hornströndum sem nær frá Hælavík að Hvannadal. Hamraveggurinn rís í 258 m. hæð. Fyrir framan bjargið er klettur sem heitir Hæll. Við hlið hans er annar drangur sem heitir Göltur. Í Hælavíkurbjargi er urð sem nefnd er Heljarurð en þjóðsaga er um að hún hafi fallið á 18 Englendinga sem stolist höfðu til að nytja bjargið.

## Heimild
* Hornbjarg (vestfirdir.is)
Knäred

**Knäred** (danska: **Knærød**) er bær í sveitarfélaginu Laholm í Hallandi í Svíþjóð. Íbúar eru um 1100 talsins. Bærinn er aðallega þekktur fyrir friðarsamningana í Knærød sem bundu endi á Kalmarófriðinn milli Svíþjóðar og Danmerkur. Skilyrði samningsins voru Dönum mjög í hag.
Ragnar Lár

**Ragnar Lárusson** (13. desember 1935 – 31. desember 2007), þekktur sem **Ragnar Lár**, var íslenskur myndlistarmaður, bókaskreytingarmaður og auglýsingahönnuður. Hann er þekktastur fyrir skopmyndir sínar sem birtust í *[[Þjóðviljinn|Þjóðviljanum]]* („Láki og lífið“), *[[Vísir (dagblað)|Vísi]]* og *[[Dagblaðið|Dagblaðinu]]* („Boggi blaðamaður“) og mánaðarritinu *[[Spegillinn|Speglinum]]*, og myndskreyttar barnabækur eins og *[[Moli litli|Mola litla]]*. Hann myndskreytti einnig fjölda bóka eftir aðra höfunda. 

## Helstu verk
* (1965) *Láki og lífið* - safn skopmynda sem höfðu birst í *Þjóðviljanum*
* (1968-1975) *[[Moli litli]]* - 7 bindi
* (1969) *Valdemar víkingur* - birtist áður sem myndasaga í Stundinni okkar
* (1975) *[[Nýja fótboltaspilið]]* - borðspil
* (1989) *Boggi: 50 frumreglur í golfleik*
Sædýrasafnið í Hafnarfirði

**Sædýrasafnið í Hafnarfirði** var dýragarður sem opnaði 8. maí 1969. Það var staðsett í Hafnarfirði sunnan við Hvaleyrarholt gegnt þeim stað þar sem Krýsuvíkuvegur mætir Reykjanesbraut. Upphaflega þróaðist það út frá sýningum á sjávardýrum í sérsmíðuðum fiskabúrum sem Hjálparsveit skáta í Hafnarfirði stóð fyrir. Árið 1971 voru þar til sýnis um stutt skeið tvö tígrisdýr sem fengin voru að láni úr dýragarði í Svíþjóð. Brátt bættust við selir, háhyrningar, ísbjörn, ljón og apar, auk íslenskra húsdýra. Jón Kr. Gunnarsson skipstjóri og ritstjóri, var aðalhvatamaður að stofnun safnsins og forstöðumaður þess frá upphafi til enda.

Safnið var fjármagnað með aðgangseyri auk tekna sem fengust fyrir að fanga háhyrninga fyrir sædýrasöfn víða um heim. Háhyrningarnir voru þá geymdir í laug í sædýrasafninu áður en þeir voru fluttir erlendis. Þannig var til dæmis háhyrningurinn Keikó fangaður árið 1979. Þessi verslun lagðist af vegna vaxandi gagnrýni hvalaverndunarsamtaka. 

Safnið var starfrækt til 1987 en lagðist þá af vegna fjárhagsörðugleika. Kengúrur voru síðustu dýrin sem þar og voru felld árið 1988. 

## Ítarefni
* Jón Kr. Gunnarsson (1986). Mannfólkið og hin dýrin. Hafnarfirði: Rauðskinna.

## Tenglar
* Ísbjörn í sædýrasafninu 1973 (YouTube)
* Manstu eftir Sæ­dýra­safninu í Hafnar­firði? á Vísir.is

## Tilvísanir
Ingjaldssandur

**Ingjaldssandur** er dalur við  Önundarfjörð milli Barða og Hrafnaskálanúps. Þar nam Ingjaldur Brúnason land, langafi Ljóts hins spaka. Ljótur á að hafa búið í Álfadal á Ingjaldssandi en lenti í illdeilum við nágranna og var veginn. Vegur liggur til Ingjaldssands út með Dýrafirði hjá Núpi fram hjá Gerðhamradal og um Sandheiði. Frá Núpi að bænum Sæbóli á Ingjaldssandi eru 23 km. 

Fyrrum var fjölmenn byggð á Ingjaldssandi. Jarðir í byggð á Ingjaldssandi voru sex en það voru Sæból, Álfadalur, Hraun, Háls, Brekka og Villingadalur. Það var venjulega tví-, þrí-eða fjórbýli á jörðum þessum og árið 1703 bjuggu 100 manns í hreppnum.

Sæból á Ingjaldssandi var kirkjustaður og þar eru ýmsir munir frá fyrri tíð svo sem ljósahjálmur frá 1649 og forn kaleikur og patína frá 18. öld. Guðjón Samúelsson teiknaði núverandi kirkju og var hún vígð 1928. Skírnarfontur í kirkjunni er eftir Guðmund Einarsson frá Miðdal.

## Heimildir
* Skinfaxi, 2. Tölublað (01.04.2003), Blaðsíða 41
* Áttræður á Ingjaldssandi, Morgunblaðið, 217. tölublað (12.08.2007), Blaðsíða 34
Jón Kr. Gunnarsson

**Jón Kristinn Gunnarsson** (1. október 1929 – 26. maí 2000) var íslenskur skipstjóri, blaðamaður, ritstjóri og forstöðumaður Sædýrasafnsins í Hafnarfirði. Hann endurreisti tímaritið *[[Spegillinn|Spegilinn]]* 1965 ásamt fleirum og ritstýrði því til 1968. Þá átti hann frumkvæði að stofnun Sædýrasafnsins 1969 og veitti því forstöðu þar til það var lagt niður árið 1987. Á þeim tíma fékkst hann meðal annars við að fanga háhyrninga til að selja til sædýrasafna víða um heim og fékk safnið af því tekjur. Hann stofnaði líka bókaforlagið Rauðskinnu.
Haraldur Guðbergsson

**Haraldur Guðbergsson** (26. október 1930 - 30. janúar 2013) var íslenskur myndlistarmaður og myndasöguhöfundur sem var þekktastur fyrir myndasögur og myndskreytingar sem byggja á *[[Snorra-Edda|Snorra-Eddu]]*. Hann lærði við Myndlistar- og handíðaskólann og er stundum talinn fyrsti menntaði íslenski myndlistarmaðurinn sem tókst á við myndasöguformið. Myndasaga hans *Ævintýri Ása-Þórs* birtist í *[[Lesbók Morgunblaðsins]]* 1964-1965. Árið eftir birtist í *[[Fálkinn|Fálkanum]]* myndasagan *Sæmundur fróði* og sama ár hóf *[[Gylfaginning]]* göngu sína í *Lesbókinni* og síðan *[[Þrymskviða]]*. 

1968 hóf Haraldur að teikna fyrir *[[Spegillinn|Spegilinn]]* undir ritstjórn Ása í Bæ en blaðið lagði upp laupana eftir aðeins eitt ár.

1974 hannaði Haraldur sviðsmynd fyrir óperu Jóns Ásgeirssonar, *Þrymskviðu*. Á sama tíma myndskreytti hann fjölda barna- og námsbóka. 1980 komu út bækurnar *Baldursdraumur* og *Þrymskviða*. 

## Heimildir
* Pjetur Hafstein Lárusson, „Tíminn er eins og teygjuband“, ''Morgunblaðið'' B - Sunnudagur (25.01.1998), Blaðsíða B 22.
Example

**Elliot John Gleave** (fæddur 20. júní 1982), betur þekktur sem **Example**, er breskur söngvari og rappari. Nafnið hans er komið af því af upphafsstöfunum hans **E.G.** sem er stytting á latneska orðtakinu *[[exempli gratia]]* („til dæmis“ eða „for example“ á ensku). Fyrsta breiðskífa Example *[[What We Made]]* kom út árið 2007 en fyrsta farsæla breiðskífan hans *[[Won't Go Quietly]]* var gefin út árið 2010. Þriðja breiðskífan hans *[[Playing in the Shadows]]* kom út september 2011.

## Uppeldisár
Elliot Gleave fæddist á pöbb í Hammersmith í Vestur-London og er elstur tveggja barna. Hann fór í skólann All Saints Primary School í Fulham og svo í menntaskólann Ashcroft Technology Academy í Wandsworth. Elliot hefur sagt í viðtölum að ástæðan fyrir því að hann gerðist rappari sé sú að hann kynnti sér hipp hopp með því að keypa plötur með Wu-Tang Clan og Snoop Dogg. Hann keypti þá seinni plötu af því að honum fannst kápan góð.

Árið 2000 byrjaði Elliot í háskólanum Royal Holloway College og lærði kvikmyndastjórn. Á meðan hann var í háskóla vann hann sem garage-skemmtanastjóri í hlutastarfi til að græða peninga. Á þeim tíma hitti hann Joseph Gardner upptökustjóra, einnig þekktan sem Rusher, sem hann vann með seinna. Elliot og Joseph tóku upp hugmyndaplötu á tónveri háskólans. Þessi plata var seinna gefin út sem breiðskífu og hét „A Pointless Song“.
Ivar Lo-Johansson

**Ivar Lo-Johansson** (23. febrúar 1901, Ösmo – 11. apríl 1990, Stokkhólmi) var sænskur rithöfundur. Hann fékk Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs árið 1979. Hann er einna þekktastur á Íslandi fyrir að vera höfundur smásögunnar sem Hrafn Gunnlaugsson notað sem grunn fyrir mynd sína: *[[Böðullinn og skækjan]]*. 

## Verk Ivars á íslensku
* *Gatan (Kungsgatan)* - 1944 - þýð. Gunnar Benediktsson. 

## Tenglar
* „Stafirnir“; smásaga eftir Ivar; birtist í Alþýðublaðinu 1948
Spegillinn

***Spegillinn*** var íslenskt háðsádeilutímarit sem kom út með nokkrum hléum frá 1926 til 1983, lengst af mánaðarlega. Margir frægustu skopmyndateiknarar Íslands; svo sem Tryggvi Magnússon, Halldór Pétursson, Ragnar Lár, Haraldur Guðbergsson og Brian Pilkington, teiknuðu myndir í blaðið. *Spegillinn* lagði endanlega upp laupana í kjölfar Spegilsmálsins þar sem ritstjórinn, Úlfar Þormóðsson, var dæmdur fyrir guðlast og allt upplagið gert upptækt af lögreglu.

## Saga Spegilsins
*Spegillinn* var stofnaður af Tryggva Magnússyni, Páli Skúlasyni og Sigurði Guðmundssyni árið 1926. Uppistaðan í tímaritinu voru textar með háðsádeilu eða skopstælingu og skopmyndir eftir Tryggva. Tryggvi teiknaði auk þess hluta þeirra auglýsinga sem birtust í tímaritinu. Tímaritið kom út einu sinni til tvisvar í mánuði. Það var prentað í Ísafoldarprentsmiðju.

Upphaflega var undirtitill blaðsins „Samviska þjóðarinnar, góð eða slæm eftir atvikum“ en frá 1933 „Samviskubit þjóðarinnar“. Frá 1933 var Páll Skúlason einn titlaður ritstjóri en Tryggvi var áfram myndhöfundur blaðsins. Árið 1947 var tölublöðum fækkað í tólf á ári. Sama ár hóf Halldór Pétursson að teikna fyrir blaðið ásamt Tryggva og var einn titlaður myndhöfundur frá 1950. 1952 var undirtitillinn felldur brott af forsíðu blaðsins. Þannig kom blaðið út til ársloka 1960 þegar það hætti útgáfu.

Árið 1965 var *Spegillinn* endurreistur og að þessu sinni prentaður í Prentsmiðju Þjóðviljans. Að nýja mánaðarritinu stóðu Jón Kr. Gunnarsson, Böðvar Guðlaugsson og Ragnar Jóhannesson, og myndhöfundarnir Bjarni Jónsson og Halldór Pétursson. Hlutur Bjarna í skopmyndum blaðsins jókst eftir því sem á leið. 

Árið 1968 tók nýr ritstjóri, Ási í Bæ, við *Speglinum* en aðstoðarritstjóri var Jón Hjartarson. Undir hans stjórn kom fjöldi teiknara að myndum í blaðinu, þar á meðal Ragnar Lár, Þórdís Tryggvadóttir, Haraldur Guðbergsson, Birgir Bragason, Bjarni Jónsson og Pétur Bjarnason. Síðustu tvö tölublöðin voru fjölrituð fremur en prentuð og eftir þetta eina ár lagði *Spegillinn* aftur upp laupana. Árið 1970 endurreisti Jón Hjartarson blaðið á ný með Pétri Bjarnasyni og Ragnari Lár og lét prenta í Hilmi. Þannig kom blaðið út til 1972. 

Eftir ritstjórnartíð Jóns Hjartarsonar tók við ellefu ára hlé þar til *Spegillinn* birtist að nýju. Að þessu sinni voru ritstjórar Hjörleifur Sveinbjörnsson og Úlfar Þormóðsson. Margir myndhöfundar komu að blaðinu, þar á meðal Brian Pilkington, Ólafur Pétursson, Pétur Halldórsson, Anna Gunnlaugsdóttir og Birgir Björnsson. Út af fyrstu tveimur tölublöðum tímaritsins hófust málaferli út af skopstælingu þar sem efnið var meintar dagbókarfærslur Ragnhildar Helgadóttur, þingkonu Sjálfstæðisflokksins. 4. júní óskaði Ríkissaksóknari eftir því að allt upplag þessara tveggja tölublaða yrði gert upptækt. Ritstjórar voru í kjölfarið kærðir fyrir guðlast og klám. 1. desember kvað Sakadómur Reykjavíkur upp dóm þar sem Úlfar Þormóðsson var dæmdur til sektar og í 20 daga varðhald. Í Hæstarétti var sakfelling fyrir klám felld niður en guðlastsdómurinn staðfestur.

## Tenglar
* Spegillinn á Tímarit.is
Vestur-London

**Vestur-London** á við vesturhluta London í Englandi, fyrir norðan Thames-ána.

Vestur-London skiptist í borgarhlutana Brent, Ealing, Hammersmith og Fulham, Harrow, Hillingdon, Hounslow, Kensington og Chelsea. Íbúar voru 1,6 milljónir árið 2008.

London Heathrow-flugvöllur er staðsettur í Vestur-London.
The Tallest Man on Earth

**Kristian Matsson** (f. 30.apríl, 1983) er tónlistarmaður frá Dalarna í Svíþjóð. Kristian kemur fram undir nafninu **The Tallest Man on Earth**. Hann er þekktur fyrir að taka upp lögin sín í heimahúsi og segist ekki vilja taka gítarinn upp sér og sönginn sér því að röddin hans og gítarinn vinna sem eitt. Kristian var giftur sænsku tónlistarkonunni Amanda Bergman, sem kemur fram undir nafninu Idiot Wind. Hjónin héldu fjölda tónleika saman en hann hefur einnig verið á tónleikaferðalagi með bandaríska tónlistarmanninum Bon Iver.

Gagnrýnendur líkja The Tallest Man on Earth gjarnan við Bob Dylan. Bæði vegna tónlistarstíls og söngstíls. Þegar kemur að lagatextum segist Kristian Matsson hafa kynnst mikið af gömlum, góðum amerískum lagahöfundum í gegnum Bob Dylan. Þegar hann hlustaði á Bob Dylan fimmtán ára gamall pældi hann mikið í áhrifavöldum Bob Dylans og fór í kjölfarið að hlusta á Pete Seeger og Woody Guthrie.  

Aðalmerki The Tallest Man on Earth er gítarleikurinn. Þegar kemur að tækni notast hann sérstaklega við strengjastillingar sem mynda opna hljóma og þar af leiðandi síður hefðbundna strengjastillingu. Hann lærði á klassískan gítar sem barn, en segist "ekki hafa verið með athyglina á tónlistarnáminu" og í lok gagnfræðiskóla "fékk hann leið á að læra á gítar því það var engu frábrugðnar en að læra stærðfræði." Það var ekki fyrr en hann var um tvítugt að hann fór aftur að spila á gítar. Það var vegna þess að hann kynntist opnum strengjastillingum í gegnum tónlistarmanninn Nick Drake. Hann varð hrifin af þeim stíl því þá gat hann einbeitt sér að söng samhliða því að gera flóknar gítarlínur. 

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Shallow Grave (album)|Shallow Grave]]* *(2008)*
* *[[The Wild Hunt (album)|The Wild Hunt]]* *(2010)* 
* *There's No Leaving Now* *(2012)* 
* *Dark Bird Is Home* *(2015)* 
**I Love You. It's a Fever Dream (2019)*

### Stuttskífur
* *[[The Tallest Man on Earth (album)|The Tallest Man on Earth]]* *(2006)*
* *[[Sometimes the Blues Is Just a Passing Bird]]* *(2010)*

### Smáskífur
* *The Gardener*
* *The King of Spain; The Wild Hunt*
* *Pistol Dreams*
* *The Dreamer*
* *Weather of a Killing Kind*

## Tilvísanir
CNRS

**Centre national de la recherche scientifique** (**CNRS**) er stærsta rannsóknarfélag Frakklands og jafnframt Evrópu á sviði grunnrannsókna og er rekið af franska rannsóknaráðuneytinu. Rannsóknir félagsins eru á sviði náttúruvísinda, verkfræði, hugvísinda, félagsvísinda og tækni. Árið 2004 voru starfsmenn félagsins 26000, þar af 11600 vísindamenn, og hlaut félagið 2,2 milljarða evra (um 350 milljarða íslenskra króna) til að sinna hlutverki sínu.
Efteling

**Efteling** er skemmtigarður í Kaatsheuvel, Norður-Brabant í Hollandi. Efteling er stærsti skemmtigarður á Benelúxlöndinunum og opnaði þann 31. maí 1952. Gestir garðsins eru um 5 milljónir árlega. Á Efteling er nú fjöldi leiktækja, þar á meðal sex rússibanar. 

## Tengt efni

* efteling.com
Reykjavik International Games hópfimleikar 2012

**Reykjavik International Games hópfimleikar 2012** var haldið í íþróttahúsinu Ásgarði í Garðabæ þann 21. janúar 2012.  Mótið var í umsjón fimleikadeildar Ármanns.
 
Keppt var í Úrvalsdeild og fyrstudeild.

## Úrslit

### Úrvalsdeild kvk

### Úrvalsdeild mix

### Úrvalsdeild kk

#### Landsreglur 3. flokkur kvk

#### Landsreglur 4. flokkur kvk

## Heimildir
One Direction

**One Direction** er bresk-írsk strákahljómsveit stofnuð í London árið 2010. Meðlimir hennar voru Niall Horan, Harry Styles, Louis Tomlinson, Zayn Malik, og Liam Payne. Frá árinu 2016 hefur sveitin tekið sér ótímabundið hlé.

Þeir gerðu útgáfusamning við útgáfufyrirtæki Simon Cowell, Syco Records, eftir að hafa lent í þriðja sæti í sjöundu þáttaröðinni af breska *[[The X Factor (Bretland)|The X Factor]]*. Í framhaldi af því gerðu þeir samning við Columbia Records í Bandaríkjunum.

Þeir vöktu mikla alþjóðlega athygli með útgáfu fyrstu plötu sinnar *Up All Night* sem kom út í lok árs 2011 og fór fyrsta smáskífu þeirra, „What Makes You Beautiful“ á topp vinsældarlista um víða veröld. *Up All Night* náði þeim merka árangri að verða fyrsta frumraun breskrar hljómsveitar til að komast í toppsæti bandaríska ''Billboard'' 200 listans. Fyrir það voru þeir skráðir í *[[Heimsmetabók Guinness]]*. Í enda ársins 2012 sendu þeir frá sér plötuna *Take Me Home* og smáskífuna „Little Things“. Einnig endurgerðu þeir lagið „One Way Or Another“ með Blondie. Árið 2013 fóru þeir í tónleikaferð undir nafninu Take Me Home Tour sem byrjaði 23. febrúar í London og endaði 3. nóvember í Japan, sama ár kom út platan *Midnight Memories* sem er þeirra þriðja plata. Árið 2014, frá 25. apríl til 5. október, fóru þeir á tónleikaferðalag undir heitinu Where We Are Tour.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Up All Night* (2011)
* *Take Me Home* (2012)
* *Midnight Memories* (2013)
* *Four* (2014)
* *Made in the A.M.* (2015)

## Tenglar
* Opinber vefsíða

## Heimildir

*
Húðflúr

**Húðflúr** er varanleg teikning sem er gerð með því að setja litarefni undir húðina á manneskju eða dýri. Húðflúr er nokkurs konar líkamsbreyting sem er á manneskju talið líkamsskreyting en á dýri er notað til staðfestingar og þá kallað brennimark. Í daglegu tali er oft átt við húðflúr sem *tattú* eða sjaldnar *tattóvering* (sbr. dönsku: *tatovering*), þessi orð eiga rætur að rekja til ensku *tattoo* sem er upphaflega komið úr tahítísku *tatu* eða *tatau* sem þýðir „að merkja eða teikna“.

Eftir að hafa tapal máli fyrir dómstólum 2007 eru tveir stærstu framleiðendur húðflúrslitarefnis nú skyldaðir til að taka fram á umbúðum og vefsíðum sínum að litarefnin geti innihaldið þungmálma sem vitaskuld hafa mjög neikvæð áhrif á heilsu. Enn þann dag í dag hafa ýmis óhreinindi og eiturefni ekki verið fjarlægð úr húðflúrslitarefni og eftirlit með húðflúrum er ekki strangt.
Lausavísa

**Lausavísa** eða **staka** er í skáldskap erindi sem er stakt og ekki hluti af lengra ljóði eða vísnaflokki, þótt raunar séu ýmsar þekktar lausavísur upphaflega hluti af rímu eða lengra kvæði en hafa öðlast sjálfstætt líf úr tengslum við upprunalega kvæðið. 

Flestar lausavísur eru tvær til fjórar línur en elstu lausavísurnar, frá fyrstu öldum Íslandssögunnar, eru þó oftast lengri og ortar undir dróttkvæðum háttum eða eddukvæðaháttum og síðar danskvæðaháttum. Þegar kom fram um siðaskipti voru rímnahættir orðnir allsráðandi. Þegar leið á 20. öld fór að bera á lausavísum ortum undir limruhætti, vanalega eru þær bara kallaðar limrur.

Margar lausavísur eru knappar og meitlaðar lýsingar á atvikum, mönnum eða bregða upp augnabliksmyndum eða stemmningu sem bundin er í rím og stuðla. Því má segja að lausavísan íslenska sé ákveðinn geðbrigðakveðskapur. Slíkar vísur gátu orðið landfleygar og á allra vörum löngu eftir að tilefni þeirra var tekið að falla í gleymsku og stundum eru lausavísur jafnvel eina heimildin um löngu liðna atburði. Oft glataðist líka nafn skáldsins og ýmsar alþekktar stökur hafa verið eignaðar mörgum höfundum og eru til í mörgum útgáfum, enda geymdust vísurnar fyrst og fremst í minni manna þótt til séu stór lausavísnasöfn, prentuð og óprentuð.

Sem dæmi um lausavísu sem fljótt varð landfleyg og er enn alþekkt en hefur verið birt í ýmsum útgáfum má taka þessa:

::Augað mitt og augað þitt,
::og þá fögru steina
::mitt er þitt og þitt er mitt,
::þú veist, hvað ég meina.
::::: — Vatnsenda-Rósa Guðmundsdóttir.

## Efnisflokkar lausavísna
:* Ákvæðavísur
:* Ástarvísur
:* Barnavísur
:* Beinakerlingavísur
:* Bitavísur
:* Draugavísur
:* Drykkjuvísur
:* Formannsvísur
:* Gamanvísur
:* Heimslystavísur
:* Hestavísur
:* Húsgangur
:* Kersknisvísur
:* Klámvísur
:* Lífsleiðindavísur
:* Miðavísur
:* Níðvísur
:* Siglinga-eða sjóferðavísur
:* Skammarvísur
:* Tíðavísur
:* Vögguvísur
:* Öfugmælavísur
:::

## Heimildir
*
Haskell

**Haskell** getur átt við:

* Haskell (forritunarmál)
* Haskell Indian Nations University
* Haskell Free Library and Opera House
* Haskell, Arkansas
* Haskell, New Jersey
* Haskell, Oklahoma
* Haskell, Texas
* Haskell-sýsla, Kansas 
* Haskell-sýsla, Oklahoma 
* Haskell-sýsla, Texas

**Haskell** er líka eftirnafn:

* Arnold Haskell
* Charles N. Haskell
* Colleen Haskell
* Edward Haskell
* Ella J. Knowles Haskell
* Floyd K. Haskell
* Francis Haskell
* Gordon Haskell
* James Haskell
* Martin Haskell
* Molly Haskell
* Nathaniel M. Haskell
* Norman Haskell
* Preston Haskell
* Susan Haskell

**Haskell** ef fornafn:

* Haskell Curry
* Haskell Wexler
Haskell (forritunarmál)

**Haskell** er staðlað og hreint fallaforritunarmál sem notast við kyrrlega tögun og rammtögun. Forritunarmálið var nefnt í höfuðið á rökfræðinginum Haskell Curry. Haskell-föll eru fyrsta flokks og mikilvægur hluti Haskells.

## Dæmi
Eftirfarandi er dæmi um „Halló heim“-forritið í Haskell:


```haskell
module Main where
 
 main :: IO ()
 main = putStrLn "Halló, heimur!"
```


Og aðfeldi:


```haskell
-- Tagskýring
 aðfeldi :: Integer -> Integer
 aðfeldi 0 = 1
 aðfeldi n | n > 0 = n * aðfeldi (n - 1)
```


þar sem `aðfeldi 6` skilar 720. Notkun tagskýringar er valfrjáls, en hún (`aðfeldi :: Integer -> Integer`) segir að fallið `aðfaldi` tekur inn eina heiltölufæribreytu(`Integer`) og skilar einu heiltölugildi (`Integer`).

## Tengt efni
* Clojure

## Tilvísanir
Félag leikmynda- og búningahöfunda

**Félag leikmynda- og búningahöfunda** er íslenskt félag sem var stofnað 18. maí 1994 í því skyni að vernda höfundaréttarhagsmuni leikmynda- og búningahöfunda í atvinnuleikhúsum, kvikmyndum og sjónvarpi og til að efla kynningu á verkum leikmynda- og búningahöfunda. Félagið er opið öllum sem eiga höfundarverk á vettvangi leikmynda- og búningahönnunar í leikhúsi, sjónvarpi og kvikmyndum.

Hlutverk félagsins er að standa vörð um hagsmuni félagsmanna sinna og hefur frá stofnun átt aðild að Myndstefi. Það á einnig fulltrúa í stjórn Bandalags íslenskra listamanna. Félagið var frumkvöðull að stofnun Leikminjasafns Íslands á vordögum 2003.
Þjóðvegur 72

**Þjóðvegur 72** eða **Hvammstangavegur** er vegur sem liggur frá þjóðvegi 1 til Hvammstanga í Miðfirði í Húnavatnssýslu og áfram norður eftir vestanverðu Vatnsnesi.
Sara Bergmark Elfgren

**Sara Bergmark Elfgren** (13. mars 1980) er sænskur rithöfundur. Árið 2011 kom út fyrsta skáldsaga hennar, *Cirkeln*, sem hún skrifaði ásamt Mats Strandberg.

## Tenglar
* Glory Box

## Heimildir
Skógarstríð

***Skógarstríð*** (enska: *Open Season*) er bandarísk gamanmynd frá árinu 2006.

## Tilvísanir

## Talsetning
Metýlfenídat

**Metýlfenídat** (m.a. selt undir sérlyfjaheitunum **Rítalín** og **Concerta**) er örvandi lyf sem er leyft til notkunar gegn athyglisbresti, hjartsláttartruflunum og drómasýki. Það er stundum notað í meðferð við óheilbrigðri þreytu, þunglyndi, miðtaugakerfisáverka og offitu. Metýlfenídat tilheyrir píperidín-flokki efna og eykur magn dópamíns og nórepínefríns í heilanum með því að hemla endurupptöku.

Metýlfenídat er efnafæðilega skylt amfetamíni.

Í Bandaríkjunum á árunum 1989-1997 sýndu sjö samanburðarrannsóknir með lyfleysu á metýlfenidati hjá börnum á aldrinum 2 til 13 ára með meðferðarlengd 1 viku til 4 mánuðir eftirfarandi aukaverkanir: svefnleysi, þunglyndi, áhugamissi hjá jafnöldrum (allt að 62 %), lystarleysi (allt að 75%), martraðir (allt að 62%), oflæti (allt að 6%), pirringur (allt að 26%), aukin tárasótt (10%), syfja (allt að 62%), daufur syfja (allt að 19%), kviðverkir, höfuðverkur, skerðing á tali, sjúkleg hugsun, árásargjarn hegðun f, örvun örmerkja og sjúklegar staðalímyndahreyfingar.

Þegar metýlfenidat er notað eru aukaverkanir eins og kvíði, ofnæmisviðbrögð, lystarleysi, ógleði, sundl, hreyfitruflanir, hraðsláttur, hjartaöng, hjartsláttartruflanir, sjónskerðing, taugaveiklun. Við langvarandi notkun lyfsins er þyngdartap mögulegt. Langtíma notkun í stórum skömmtum leiðir stundum til örvandi vaxtar.
 
Metýlfenidat getur valdið alvarlegum fylgikvillum, þar með talið dauða, hjartavandamálum og geðröskunum. Fyrir hvert hundrað börn og unglinga sem fá lyfið er að minnsta kosti eitt barn með alvarlegan fylgikvilla (dauðsföll, hjarta- og æðasjúkdómar, geðrofi). Í Cochrane Review er einnig bent á mikið vægar aukaverkanir. Meira en helmingur barna og unglinga sem tóku metýlfenidat höfðu eina eða fleiri aukaverkanir. Hjá hverjum 100 einstaklingum sem fengu metýlfenidat hættu 7,3 sjúklingar að taka það vegna aukaverkana eða fylgikvilla. 16,2 einstaklingar af hverjum 100 sjúklingum voru alveg hættir að taka metýlfenidat af óþekktum ástæðum .

Efnið getur verið ávanabindandi.

## Neðanmálsgreinar
Þjóðvegur 52

**Þjóðvegur 52** eða **Uxahryggjavegur** er 37,49 kílómetra langur vegur í Borgarbyggð og Bláskógum. Hann liggur frá Borgarfjarðarbraut til Kaldadalsvegar.
Þjóðvegur 56

**Þjóðvegur 56** eða **Vatnaleið** er 16,4 kílómetra langur vegur í Eyja- og Miklaholtshreppi og Helgafellssveit. Hann liggur frá Snæfellsvegi við Vegamót, um Dufgusdal meðfram Baulárvallavatni og Selvallavatni, til Snæfellsvegs á Kóngsbakkahæðum.
Þjóðvegur 55

**Þjóðvegur 55** eða **Heydalsvegur** er 26,41 kílómetra langur vegur í Borgarbyggð og Dalabyggð. Hann liggur frá Snæfellsvegi við Kolbeinsstaði, í gegnum Hnappadal og Heydal, til Snæfellsvegs við Bíldhól.
Körfuknattleiksdeild UMFB

**Körfuknattleiksdeild UMFB** er deild innan Ungmennafélags Bolungarvíkur. Það keppti í næst efstu deild karla tímabilin 1989-1990 og 1992-1993. Meistaraflokkur karla tók þátt í 2. deild karla og bikarkeppni KKÍ veturinn 2011-2012.

## Titlar
* **[[2. deild karla í körfuknattleik|2. deild karla]] (1)**:
** 1992
Þorsteinn Thorarensen

**Þorsteinn Thorarensen** (26. ágúst 1927 – 26. október 2006) var íslenskur blaðamaður, bókaútgefandi og þýðandi. Hann stofnaði bókaútgáfuna Fjölva árið 1966. Fjölvi er einkum þekktur fyrir að hafa fyrstur hafið skipulega útgáfu á myndasögum í bókarformi á íslensku þegar fyrsta bókin í bókaflokknum Ævintýri Tinna kom út árið 1971. 

Þorsteinn var afkastamikill þýðandi og má sjá sterk höfundareinkenni á þýðingum hans. Sérstaka athygli vakti húmorinn í Ástríksbókunum sem hann þýddi og gaf út og var stundum sagt að þær væru fyndnari á íslensku en á frummálinu. 

Eiginkona Þorsteins var Sigurlaug Bjarnadóttir kennari og alþingismaður og eignuðust þau þrjú börn.

## Tenglar
* Viðtal við Þorstein 2004
* Minningargrein
Búi Kristjánsson

**Búi Kristjánsson** (f. 29. júlí 1961) er íslenskur myndlistarmaður. 

## Tenglar
* Heimasíða Búa
Sæmundur Hólm

**Sæmundur Magnússon Hólm** (1749 – 1821) var prestur og skáld og fræðimaður. Hann var prestur á Helgafelli í Helgafellssveit árin 1789-1819. Hann skrifaði mikið um náttúru Íslands, m.a. um Skaftárelda og var drátthagur maður, gerði kort af landi og myndir af samtíðarmönnum.
Bjarni Thorarensen orti fræg eftirmæli um Sæmund en í þeim eru meðal annarra þessar ljóðlínur:
:Því var Sæmundur
:á sinni jarðreisu
:oft í urð hrakinn
:út úr götu,
:að hann batt eigi
: bagga sína
:sömu hnútum
: og samferðamenn.

Prófessor Halldór Hermansson skrifaði grein í *[[Islandica]]* árið 1943. Þar telur hann Sæmund vera fyrsta eiginlega myndgerðarmann Íslendinga. Myndir eftir hann er finna í ferðabókum Eggerts Ólafssonar og Ólafs Olivíusar.

## Ritaskrá
* *Om jordbranden paa Island i aaret 1783*

## Heimildir
* Samtímaheimildir um Skaftárelda 
* Rit eftir Sæmund Hólm
* Sagnabrunnur
* Mynd eftir Sæmund Hólm af samtímamanni
Joe Sakic

**Joseph Steven Sakic** (f. 7. júlí 1969) er kanadískur fyrrum íshokkíleikmaður. Hann lék með Quebec Nordiques og Colorado Avalanche 1988 til 2009 og vann tvívegis Stanleybikarinn, 1996 og 2001.
Lýðfræðilega umbreytingin

**Lýðfræðilega umbreytingin** (e. *the demographic transition*) er það þróunarferli í tilteknu landi þegar að bæði fæðingar- og dánartíðni er fer úr því að vera há og í að vera lág. Slík þróun hefur verið tengd við iðnvæðingu. Lýðfræðileg gögn aftur í tímann sýna að í kjölfar Iðnbyltingarinnar lækkaði bæði fæðingar- og dánartíðni í Norður-Ameríku og Vestur-Evrópu.

## Tengill
* Demographic transition , Keith Montgomery við Wisconsin-háskóla
Plastíð

**Plastíð** eru aflöng korn, jafnan nokkru stærri en hvatberar og gegna ýmsum hlutverkum í plöntufrumum. Litkorn eða litplastíð geyma ýmis litarefni sem koma beint eða óbeint við sögu ljóstillífunar. Önnur plastíð eru litlaus, svonefnd (*hvítplastíð*). Mörg hvítplastíð geyma forðanæringu, svo sem mjölva.
Dularfulla klaustrið

**Dularfulla klaustrið** (franska: *L'abbaye truquée*) er 22. bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún kom út árið 1972. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Fournier. Hún var gefin út á íslensku árið 1980 og telst áttunda í röðinni í íslenska bókaflokknum.

## Söguþráður
Töframaðurinn Ító Kata frá Japan er í heimsókn hjá Sval og Val þegar útsendarar *Þríhyrningsins* berja að dyrum. Þeir freista þess að fá Sval og Val til að ganga til liðs við glæpasamtökin, en þegar það gengur ekki svæfa þeir þá með karamellum sem sprautaðar voru með svefnlyfi. Þeir ræna Ító Kata í því skyni að kúga félagana til samstarfs.

Svalur og Valur komast skjótt á sporið og finna aðsetur glæpamannanna í rústum yfirgefins klausturs. Reynast þrjótarnir hafa fullt í fangi við að halda Ító Kata í prísundinni, þaðan sem hann sleppur í sífellu. Eftir að Svalur og Valur mæta á svæðið ákveður höfuðpaurinn að flýja og sprengja klaustrið í loft upp. Íkorninn Pési gerir sprengjuna óvirka. Þeir hafa hendur í hári þrjótsins, en hann sleppur frá þeim á nýjan leik og sagan endar á að Svalur, Valur og Ító Kata sofna úti í móa eftir að hafa í ógáti gleypt meira af eitruðu karamellunum.

## Fróðleiksmolar
* Þetta er önnur sagan þar sem glæpasamtökin Þríhyrningurinn eru í aðalhlutverki. Áður höfðu Svalur og Valur átt í höggi við Þríhyrninginn í Sprengisveppnum. Að þessu sinni ber Þríhyrningurinn lítil merki þess að vera öflug aljóðleg glæpasamtök, heldur minnir fremur á hóp fáráða.

* Foringi Þríhyrningsins nefnist *Manfreð Steinhólm* í íslensku þýðingunni en *Charles Atan* á frummálinu.

## Íslensk útgáfa
Dularfulla klaustrið var gefin út af Iðunni árið 1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var áttunda bókin í íslensku ritröðinni.
Lugo

**Lugo** er borg í Galisíu á Norðvestur-Spáni. Íbúar borgarinnar voru rúmlega 98.000 árið 2018.
Scott Foley

**Scott Foley** (fæddur Scott Kellerman Foley, 15. júlí 1972) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í Felicity, Scrubs, The Unit og Grey's Anatomy.  

## Einkalíf
Foley er fæddur og uppalinn í Kansas City, Kansas.  

Foley giftist leikkonunni Jennifer Garner árið 2000 en skildu svo árið 2004. Foley er núna giftur leikkonunni Marika Dominczyk, sem hann giftist árið 2007 og saman eiga þau eitt barn. 

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Foley var árið 1995 í *Sweet Valley High*. Árið 1998 var Foley boðið hlutverk í Felicity sem Noel Crane, sem hann lék til ársins 2002. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *Jack & Bobby*, House, Law & Order: Special Victim Unit, Cougar Town og True Blood. Lék eitt af aðalhlutverkunum í The Unit sem Bob Brown frá 2006-2009. Hann hefur síðan 2010 verið með stórt gestahlutverk í Grey's Anatomy sem Henry Burton.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Foley var árið 2000 í *Self Storage* og hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við *Scream 3* og *Below*. 

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
**Teen Choice-verðlaunin**
* 2002: Tilnefndur sem besti leikari í dramaþætti fyrir *Felicity*.
* 2000: Tilnefndur sem besti *óþverri* fyrir *Scream 3*.
* 2000: Tilnefndur sem besti leikari fyrir *Felicity*.
* 1999: Tilnefndur fyrir bestu leikframkomu í *Felicity*.
* 1999: Tilnefndur sem besti leikari fyrir *Felicity*.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Scot Foley á heimasíðu The Unit á CBS sjónvarpsstöðinni
Töfrafestin frá Senegal

**Töfrafestin frá Senegal** (franska: *Le gri-gri du Niokolo-Koba*) er 25. bókin í bókaflokknum um Sval og Val og sú fimmta eftir listamanninn Fournier. Hún kom út á frummálinu árið 1974, en gefin út á íslensku 1982 og telst fjórtánda í röðinni í íslenska bókaflokknum.

## Söguþráður
Sagan hefst í Niokolo-Koba þjóðgarðinum í Senegal. Glæpamaður brýst inn á heimili öldungsins *Massa Mússa* og krefst þess að hann láti sig fá töfrafesti nokkra. Gamla manninum tekst að grípa til kólí-demants, sem hefur þá náttúru að geta látið menn hverfa tímabundið. Massa Mússa felur ungum frænda sínum að koma töfrafestinni undan og flýgur hann með hana til Evrópu. Þrjótarnir snúa aftur og ræna Massa Mússa og demöntunum.

Í París lendir ungi frændinn í eltingaleik við glæpamennina. Hann hittir Sval og Val og felur þeim að varðveita töfrafestina andartaki áður en þrjótarnir láta hann hverfa með hjálp demantanna.

Svalur og Valur halda til Senegal til að koma festinni til skila. Í þjóðgarðinum ríkir uppnám þar sem fjöldi dýra virðist hafa gufað upp. Nokkrar persónur eru kynntar til sögunnar sem gætu borið ábyrgð á dýrahvarfinu, s.s. þjóðgarðsforstjórinn, stjórnandi ferðaþjónustufyrirtækis og *Pluchon Park*, breskur majór sem falast hafði eftir þjóðgarðinum.

Blaðakonan Órórea gefur sig fram, með sannanir fyrir því að dýrin hafi verið látin hverfa með hjálp kóli-demanta. Svalur og Valur uppgötva hvar Massa Mússa er í haldi og tekst að yfirbuga breska majórinn sem stóð á bak við ráðabruggið. Skýringin var sú að hann uppgötvaði að leyndar demantanámur væri að finna í þjóðgarðinum og að kort af þeim væri falið í töfrafestinni. Vonaðist hann til þess að með brotthvarfi dýranna gæti hann eignast garðinn fyrir lítið fé.

## Fróðleiksmolar
* Pólýnesíska stúlkan Órórea, sem kynnt var til sögunnar í *Tora Torapa* kemur talsvert við sögu í bókinni. Valur á bágt með að hemja ást sína á henni.

* Einn þrjótanna slasast í eltingaleiknum við Sval og Val í Parísarborg. Á sjúkrahúsinu rekst hann á teiknimyndasögur um ævintýri þeirra félaga og veit því við hverja hann á að eiga.

* Niokolo-Koba þjóðgarðurinn í Senegal er til í raun og veru. Teiknimyndablaðið Svalur efndi til samkeppni meðal lesenda sinna þar sem verðlaunin voru ferð í þjóðgarðinn. Fournier var boðið að slást í hópinn og kom hann heim með fjölda teikninga og hugmynd að sögunni.

## Íslensk útgáfa
Töfrafestin frá Senegal var gefinn út af Iðunni árið 1982, en ekki er getið um þýðanda hennar. Þetta var fjórtánda bókin í íslensku ritröðinni.
Arfbótastefna

**Arfbætur** (einnig **kynbætur**, **mannbætur** eða **mannakynbætur**) (enska: *eugenics*) er hugmyndafræði sem hefur það að markmiði að bæta erfðagæði mannfólks. Þau nutu töluverðra vinsælda á fyrri helmingi tuttugustu aldar. Fyrsta alþjóðlega þing arfbótasinna var haldið 1921 og var sótt og stutt af mörgum þekktum mönnum svo sem; Leonard Darwin, syni Charles Darwin, sem var forseti þingsins, heiðursvaraforseta þess Winston Churchill, Alexander Graham Bell ásamt fjölda annara. Arfbótastefna Þriðja ríkisins einblíndi nokkuð á viðhorf Eugen Fischer og hugmyndir hans um þroskunarerfðafræði.

Endanleg markmið stefnunar eru að gera fólk skarpara, hraustara og fegurra með stjórnun erfðaeiginleika.
Tenczynek

**Tenczynek** er þorp í Krzeszowice-fylki, Póllandi. Það er stærsta þorp sveitarfélagsins og er staðsett 25 kílómetra vestur af Kraká. Þar búa 3436 manns.
Í þorpinu eru meðal annars Söfnuður Votta Jehóva, skóli og íþróttavöllur.