open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Norræna farsímakerfið

**Norræna farsímakerfið** (skandinavíska: *Nordisk MobilTelefoni* eða *Nordiska MobilTelefoni-gruppen*, skammstafað **NMT**) er fyrsta fullkomlega sjálfvirka farsímakerfið. Norrænu fjarskiptaumboðin hönnuðu kerfið en það var opnað fyrir notkun þann 1. október 1981. Á þeim tíma umferð á handvirku farsímakerfunum orðin mikil en þau voru ARP (150 Mhz) í Finnlandi, MTD (450 Mhz) í Danmörku og Svíþjóð og OLT (160 Mhz) í Noregi.

Norræna farsímakerfið byggir á hliðrænni tækni (fyrstu kynslóðar eða 1G) en til eru tvö afbrigði: **NMT-450** og **NMT-900**. Númerin tákna tíðni merkjanna sem er notuð. NMT-900 var kynnt til sögunnar árið 1986 því það getur flutt fleiri rásir en NMT-450.

Staðlarnir á bak við Norræna farsímakerfið voru opnir og aðgengilegir, sem gerði mörgum fyrirtækjum kleift að framleiða NMT-síma og þannig lækkaði kostnaður tækjanna. Velgengni NMT-kerfisins skipti Nokia (sem hét þá Mobira) og Ericsson miklu máli. Fyrstu dönsku fyrirtækin til að taka upp kerfið voru Storno (þá í eigu General Electric, síðar keypt af Motorola) og AP (síðar keypt af Philips). Elstu NMT-símarnir voru hannaðir til að festa í skott bifreiðar, með lyklaborð og skjá frammi í bifreiðinni. „Færanlegir“ símar voru líka í boði en voru mjög fyrirferðarmiklir og með slæma rafhlöðuendingu. Síðari símar (frá til dæmis Benefon) voru miklu smærri; þeir smæstu voru um 100 mm að stærð og vógu sirka 100 grömm.

## Heimild
*
Bandvídd

**Bandvídd** getur átt við:
* bandvídd (merkjameðhöndlun), vídd tíðniraðar, sem mælist í hertsi
* bandvídd (tölvunarfræði), gagnaflutningshraði, sem mælist í bitum á sekúndu (bitar/s)
IMEI

**IMEI-númer** (enska: *International Mobile Station Equipment Identity* „alþjóðlegt farstöðvarauðkennisnúmer“) er númer, yfirleitt einstakt, notað til að auðkenna 3GPP-tæki (það er að segja farsíma eða slík tæki sem byggja á kerfunum GSM, UMTS og LTE) auk sumra gervihnattasíma. Yfirleitt er það prentað í rafhlöðuhólfi eða á bakhlið símans, en maður getur líka birt það á skjánum með því að velja ***#06#** á talnaborðinu eða í stillingavalmyndum flestra snjallsímastýrikerfa. 

GSM-net nota IMEI-númerið til að auðkenna gilt tæki og þess vegna er hægt að nota það til að loka fyrir aðgangi að þeim, til dæmis ef símanum hefur verið stolið. Í því tilfelli hefur eigandi símans samband við farsímafyrirtækið og biður það um að setja símann á „svartan lista“ með IMEI-númerinu. Þetta gerir símann gagnslausan innan þess farsímanets og stundum annarra líka, en þetta ræðst af því hvort SIM-kortinu er skipt út. 

IMEI-númerið er notað eingöngu til að auðkenna tækið sjálft og er ekki varanlega tengt eiganda tækisins. Í staðinn er eigandinn auðkenndur með IMSI-númerinu sem er geymt á SIM-kortinu sem getur verið flutt á milli tækja.

## Tengt efni
* MEI
* SIM-lás
Grunnvél

**Grunnvél** er einföld vél sem breytir stefnu eða magni krafts með því að nýta sér kraftahlutfall (vogarafl). Yfirleitt er hugtakið notað um þær sex grunnvélar sem endurreisnarverkfræðingar skilgreindu:
* vogarstöng
* öxulhjól
* talía
* hallaflötur
* fleygur
* skrúfa

Hugmyndina má upphaflega rekja til Arkímedesar sem lýsti vogarafli á 3. öld f.Kr. Heron frá Alexandríu (10-75 e.Kr.) setti síðar upp lista yfir fimm vélar til að hreyfa hluti: vogarstöng, vindu, talíu, fleyg og skrúfu. Á endurreisnartímanum var farið að lýsa þessum vélum út frá hugmyndinni um vinnu. Flæmski verkfræðingurinn Simon Stevin lýsti kraftahlutfalli hallaflatar árið 1586. Aflfræði grunnvéla var skilgreind af Galileo Galilei í ritinu *Le Meccaniche* árið 1600. Hann var líka sá fyrsti sem áttaði sig á því að grunnvélar skapa ekki orku heldur breyta henni bara. 

Hægt er að setja saman ólíkar grunnvélar til að búa til flóknari vélar. Til dæmis eru öxulhjól, vogarstangir og talíur allt grunnvélar sem notaðar eru í reiðhjólum. Kraftahlutfall vélarinnar er þá samanlagt kraftahlutfall þeirra grunnvéla sem notaðar eru.
Talnaborð

**Talnaborð** er borð með fjölda takka sem notað er sem inntakstæki. Á tökkunum eru yfirleitt tölustafir, bókstafir og tákn. Talnaborð má finna á reiknivélum, símum og eldri farsímum, talnalásum og hurðalásum. Á mörgum tölvulyklaborðum eru talnaborð hægra megin notuð til innsláttar tölustafa. 

Skipan talnanna er misjöfn eftir notkun. Á flestum símum eru tölurnar 123 í efstu röðinni en á flestum reiknivélum og lyklaborðum eru þessar tölur neðst. Talnaborð í símum eru einnig með önnur tákn, t.d. * (stjörnumerki) og # (tvíkross), báðum megin við núllið. Á símum eru bókstafir oft fyrir ofan tölurnar, en þeir eru notaðir til að stafa orð eða sem áminning á símanúmerum. Á reiknivélum er einnig að finna grunnreikniaðgerðirnar fjórar ásamt tugabrotskommu og tökkum fyrir flóknari útreikning.
Inntakstæki

Í tölvunarfræði er **inntakstæki** tæki sem er notað við inntak upplýsinga í einhvers konar tölvukerfi. Dæmi um inntakstæki eru lyklaborð, talnaborð, mýs, skannar, myndavélar og stýripinnar. Inntakstækjum má skipta í flokka samkvæmt nokkrum eiginleikum:
* inntaksformi (t.d. hreyfing, hljóð, mynd)
* hvort inntakið sé stakrænt (t.d. ýtingar á tökkum) eða stöðugt (t.d. staðsetning músar)
* mælivíddum (t.d. mýs sem virka í tvívídd eða tæki hönnuð fyirr tölvuvædda hönnun sem virka í þrívídd)

## Tengt efni
* Úttakstæki
Rabbíni

Í gyðingdómi er **rabbíni** sá sem kennir um Torah. Orðið á rætur sínar að rekja til hebreska orðsins *רַבִּי rabi* sem þýðir „meistarinn minn“ (fleirtala: *rabanim*). Orðið *רב rav* „meistari“ þýðir bókstaflega „hinn mikli“.

Hlutverk rabbínans á upptök sín á tíma faríseanna og talmúdanna þegar lærðir kennarar komu saman til að skrá formlega skrifuðu og munnlegu lög gyðingdóms. Á síðari öldum hafði hlutverk kristinna presta haft áhrif á það rabbína, til dæmis fluttu rabbínar athafnir frá predikunarstóli. Á 19. öld jókst mikilvægi starfsemi þýskra og bandarískra rabbína en þeir predikuðu, gáfu ráðgjöf og urðu fulltrúar gyðinga í samfélaginu.

Innan þeirra ýmsu safnaða gyðingdóms eru misjöfn skilyrði um vígslu rabbína og mismunandi skoðanir um hver má kalla rabbíni. Í öllum útfærlsum gyðingdóms nema rétttrúnaðargyðingdómi og nokkrum öðrum íhaldssömum söfnuðum mega konur og samkynhneigðir verða rabbínar.
Cheek to Cheek

***Cheek to Cheek*** er fyrsta samstarfsplata bandarísku söngvaranna Tony Bennett og Lady Gaga. Platan var gefin út 19. september 2014 af Columbia og Interscope Records. Þetta er fimmtugasta og áttunda stúdíóplata Bennetts og fjórða stúdíóplata Gaga. 

Bennett og Gaga hittust fyrst á Robin Hood Foundation galahátíðinni í New York-borg árið 2011 og tóku síðar upp flutning á laginu „The Lady Is a Tramp“ sem þau gáfu út sem smáskífu af plötu Bennetts *[[Duets II]]*. Eftir það fóru þau að ræða áætlanir um að vinna að djasstónlist saman. *Cheek to Cheek* inniheldur klassísk djasslög eftir vinsæl tónskáld eins og George Gershwin, Cole Porter, Jerome Kern og Irving Berlin. Innblásturinn að baki plötunni var sú að Bennett og Gaga langaði til að kynna lögin fyrir yngri kynslóð, þar sem þau töldu lögin höfða til allra.

Í janúar 2013 tilkynntu þau bæði plötuna og upptökur hófust eftir að Gaga jafnaði sig eftir mjaðmaaðgerð. Platan var tekin upp í New York-borg, þar sem Bennett og Gaga sungu ásamt undirspili lifandi hljómsveitar og djasstónlistarmönnum sem tengdust þeim báðum. Gaga vék frá fyrri samtímapoppplötum sínum þar sem hún vildi í staðinn búa til djassplötu.

Útgáfudegi plötunnar var frestað mörgum sinnum og lokadagsetiningin var tilkynnt af Bennett og Gaga í *The Today Show*. Lagalistinn og plötukápan voru gefin út eftir það, þar á meðal lagalistar fyrir margar aðrar útgáfur af plötunni. Þau kynntu *Cheek to Cheek* með mörgum sýningum í og í kringum New York, þætti á Home Shopping Network (HSN) sem sýnir frá upptöku plötunnar, og sjónvarpstónleikum undir yfirskriftinni *Tony Bennett og Lady Gaga: Cheek to Cheek Live!* sem var sýnd á PBS í október 2014. Smáskífurnar „Anything Goes“ og „I Can't Give You Anything but Love“ komu út áður en platan var gefin út og þær komust báðar í fyrsta sæti á *[[Billboard]]* Jazz Digital Songs vinsældarlistanum í Bandaríkjunum.

*Cheek to Cheek* fékk almennt jákvæða dóma við útgáfu, þar sem tónlistargagnrýnendur lofuðu hversu vel raddir Bennetts og Gaga hljómuðu saman. Á 57. Grammy-verðlaunahátíðinni hlaut platan verðlaun fyrir Best Traditional Pop Vocal Album. *Cheek to Cheek* fór beint í efsta sæti bandaríska ''Billboard'' 200 vinsældarlistans með 131.000 eintök seld í fyrstu vikunni samkvæmt Nielsen SoundScan, og hefur síðan þá selst í 773.000 eintökum í Bandaríkjunum. Platan varð önnur plata Bennetts, og þriðja plata Gaga í röð, til að komast í efsta sæti vinsældarlistans í Bandaríkjunum. Með því varð Gaga fyrsta tónlistarkonan til að eiga þrjár plötur í efsta sæti á vinsældarlista á 2. áratugi 21. aldar í Bandaríkjunum, en Bennett framlegndi metið sitt sem elsti tónlistamaðurinn til að eiga plötu sem kemst í fyrsta sæti vinsældarlistans. Platan komst á topp tíu í Ástralíu, Kanada, Grikklandi, Ítalíu, Japan og Bretlandi. Önnur samstarfsplata tvíeykisins, *[[Love for Sale (Tony Bennett og Lady Gaga plata)|Love for Sale]]*, kom út 30. september 2021.

## Lagalisti
Dae Bennett sá um upptökustjórn á öllum lögunum, nema á laginu „The Lady Is a Tramp“ sem Phil Ramone og Dae Bennett sáu um upptökustjórn. 

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Sabbatsdagur

**Sabbatsdagur** er vikulegur hvíldardagur haldinn á mismunandi hátt í abrahamískum trúarbrögðum. Sabbatsdagurinn er í kristni og gyðingdómi haldinn á laugardegi, eða nákvæmlega frá sólsetri á föstudagskvöldi þar til „þrjár stjörnur birtast“ á laugardagskvöldi, til að gefa manni tækifæri að velta fyrir sér sköpun heimsins. Sabbatsdagurinn er gyðingum sérstaklega mikilvægur og er meðal helstu hátíða þeirra.

Á sabbatsdegi mega gyðingar sem fylgja trúarhefðum ekki vinna. Það er líka bannað að ferðast, bera hluti utandyra eða kveikja og slökkva eld. Þar sem rafmagn telst til elds samkvæmt íhaldssamari söfnuðum gyðingdóms mega sanntrúaðir gyðingar hvorki kveikja né slökkva á rafmagnstæki. Aðeins má brjóta þessa reglur til að bjarga mannslífi (*pikuach nefesch*). Hjá mörgum söfnuðum gyðingdóms hefur töluvert verið slakað á þessum reglum.
Hvítfeld

*Hvítfeld getur átt við*
* Hvítfeld (mannsnafn)
* Hvítfeld, skáldsögu eftir Kristínu Eiríksdóttur
Hvítfeld (skáldsaga)

**Hvítfeld - fjölskyldusaga** er skáldsaga eftir Kristínu Eiríksdóttur. Sagan kom út árið 2012 og er fyrsta skáldsaga höfundar. Aðalpersóna sögunnar er Jenna Hvítfeld sem býr í Texas þegar sagan hefst og berast fréttir af afrekum hennar í fjölmiðlum til Íslands. Sagan hefst þegar systir Jennu deyr heima á Íslandi og Jenna fer til Íslands ásamt dóttur sinni horfist  í augu við sjálfa sig og saga fjölskyldu hennar er dregin fram. Jenna hafði sem unglingur verið afreksmaður í íþróttum og skóla. Flett er ofan af Jennu og fjölskyldu hennar, sagan fer fram og aftur í tíma og sama augnablikið stundum skoðað út frá mismunandi sjónarmiðum í margradda sögu. Sagan er um lygar, uppspuna og blekkingu, afneitun og sýndarveruleika og lesandinn er leiddur inn í gægjusýningu sem hann sjálfur er þátttakandi í. Sagan notar grótesku og grimmd til að gagnrýna og sýna samfélag. Flestar kvenpersónur sögunnar eru bettar kynferðislegu ofbeldi. Sagan einkennist af ókunnugleika, af viðsnúning hins kunnuglega að einhverju ókunnuglegu og óhugnanlegu en sagan er þó ekki hryllingssaga.

Í sögunni verður Ísland fortíðarland þar sem óþægilegar minningar varðveitast. Sagan er um fjölskyldu og fortíð og mynstur óheiðarleika. Sögupersónan Jenna er lygasjúk. Systir Jennu er þjófur. Heiti sögunnar Hvítfeld er sótt í lygasögu af forföður, af viðureign hans við ísbjörn.

## Heimildir
* Vera Knútsdóttir, Hvítfeld – fjölskyldusaga (Bókmenntavefurinn) 
* „Svona er þetta bara“: Hvítfeld – fjölskyldusaga (Druslubækur og doðrantar)
* Bridney Spears, ísbirnir og erfðalygin (Smugan)
* Hvað er satt, hvað er logið? (RÚV)
Símareiki

**Símareiki** eða **símaflakk** á við notkun farsímans fyrir utan venjulegs farsímanets hans, oft á svæði þar sem er ekkert samband frá venjulega netinu, eða erlendis þar sem það net er ekki í boði. Símareiki tryggir það að notandi símans missir ekki samband og getur haldið áfram að hringja, senda smáskilaboð og hala niður gögnum þó hann sé ekki á þjónustusvæði farsímanetsins síns. Tæknin sem styður símareiki er byggð inn í GSM- og CDMA-staðlana. 

Flest farsímafyrirtæki hafa samið við önnur fyrirtæki um símareiki fyrir viðskiptavini sína. Oft er rukkað sérstaklega fyrir að nota símann á reiki, sérstaklega sé maður erlendis, jafnvel þótt notandinn sé í áskrift. 

Evrópusambandið ákvað að fella niður reikigjöld innan Evrópska efnahagssvæðisins frá júní 2017. Bretland var innan þessa svæðis í byrjun, en datt út þegar Brexit tók gildi árið 2020. Árið 2023 var samið um að gjöldin féllu niður fyrir íbúa EES, en það var ekki tryggt á Íslandi fyrr en með nýrri reglugerð árið 2025. Þetta gildir ekki um farsímanotkun á Grænlandi og í Færeyjum þar sem aukagjöld fyrir reiki velta á samningum farsímafyrirtækja.

## Heimildir
Hið óhugnanlega

**Hið óhugnanlega** er hugtak komið frá Freud sem lýsir því sem er í senn kunnuglegt og framandi. í ritgerð Freuds Das Unheimliche (Hið óhugnanlega) reynir hann að skýra  eðli þess sem vekur okkur ótta og veldur hryllingi og byrjar á því að rýna í orðsifjafræði og merkingu þýska orðsins umheimlich. Þessi skoðun Freuds  minnir  á aðferðir sem seinna komu fram  um afbyggingu (deconstruction) í textagreiningu. Hið óhugnanlega er gamalkunnugt efni sem  er dregið fram í dagsljósið og Freud telur það vegna þess að við erum minnt á efni sem við viljum bæla niður og bægja frá okkur og fela og leyna.
Tilfinningin vísar til þess að eitt hvað gamalkunnugt birtist okkur á óþægilegan, ókunnugan og framandi hátt og það sem er ókunnugt virðist vera undarlega kunnuglegt. Hugsunina um hvort vera sé lifandi sé af þeim toga og í skáldskap er það eitt dæmi um óhugnaðartilfinningu hjá lesendum ef þeir velkjast í vafa um hvort sögupersóna sé lifandi, tvífaraminni í skáldskap og endurtekningu á því sama eins og þegar maður reynir að rata í ókunnri borg og lendir alltaf á sama staðnum eða rekst á sömu tákn. Óhugnaðurinn við endurtekningu má rekja til þess að við erum minnt á eitt hvað sem við reynum að bæla.

## Tenglar
* Sigmund Freud á íslensku
* Birtingarmynd hins óhugnanlega í verkum David Lynch
Pókahontas 2: Ferðin til Nýja Heimsins

***Pókahontas 2: Ferðin til Nýja Heimsins*** (enska: *Pocahontas 2 - Journey to a New World*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1998.
## Talsetning

## Tenglar
*
Pétur Pan 2: Aftur til Hvergilands

***Pétur Pan 2: Aftur til hvergilands*** (enska: *Return to Neverland*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2002 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Pétur Pan (kvikmynd frá 1953)|Pétur Pan]]*.
Hver skellti skuldinni á Kalla kanínu

***Who Framed Roger Rabbit*** er bandarísk kvikmynd frá árin 1988. Hún er blönduð kvikmynd, það er bæði leikin og teiknuð. Touchstone Pictures, dótturfyrirtæki Disney frumsýndi myndina 22. júní 1988. Myndin hlaut bæði lof gagnrýnenda og áhorfenda og varð metsölumynd.

## Tenglar
Götuhjól

**Götuhjól** er reiðhjól sem er hannað til að hjóla á sléttu undirlagi, einkum malbiki. Það sem helst einkennir götuhjól er þyngd þess og stífleiki sem hafa áhrif á það hversu vel átakið á fótstigin nýtist hjólunum. Götuhjól er oftast með hrútastýri og hnakkinn staðsettan ofan við stýrið þannig að hjólreiðamaðurinn geti beygt sig niður til að minnka loftmótstöðuna, stutt bil milli hjólanna til að auka viðbragð í beygjum og hlutfallslega lítinn mismun á milli gíra til að hjólreiðamaðurinn geti stigið hjólið sem jafnast miðað við aðstæður. Stell götuhjóla eru stíf og grönn með mjó dekk til að minnka viðnám, stöngin er oftast alveg lárétt og stöngin, sláin og sætisstöngin mynda þríhyrning.

Til eru fjölmörg afbrigði af götuhjólum eins og langferðahjól (touring og endurance bike) með lengra bil á milli hjólanna, malarhjól með breiðari dekk fyrir notkun á malarvegum og utan vega og götuhjól með straumlínulögun (aerobike).
Langferðahjól

**Langferðahjól** er reiðhjól sem er hannað eða uppsett fyrir lengri hjólaferðir eða ferðalög. Það getur verið með sveigjanlegra stell og lengra á milli hjóla til að auka þægindi, sterkari hjól sem geta borið farangur, og festingar fyrir bretti, bögglabera og flöskuhaldara.  

Langferðahjól eru annars mjög fjölbreytt og ólík eftir því hvers konar ferðalagi þau eiga að þjóna. Fyrir lengri ferðir geta þau til dæmis verið dempuð hjól eða malarhjól en fyrir ferðalög með ýmsum festingum fyrir búnað.
Flying Fish Cove

**Flying Fish Cove** (enska: „Flugfiskavík“) er aðalbyggðin á Jólaeyju í Kyrrahafi. Byggðin heitir eftir breska sjómælingaskipinu *[[Flying Fish (skip 1873)|Flying Fish]]* en hún er á flestum kortum aðeins nefnd **The Settlement** („byggðin“). Hún var fyrsta landnemabyggð Breta á eyjunni stofnuð árið 1888. Um þriðjungur íbúa eyjarinnar býr í byggðinni þar sem er lítil höfn.

## Tilvísanir
Fort-de-France

**Fort-de-France** er höfuðstaður frönsku eyjarinnar Martinique. Upphaflega hét bærinn **Fort-Royal** eftir virki sem Frakkar reistu þar. Bærinn var stjórnsýslumiðstöð eyjarinnar en bærinn Saint-Pierre var menningarlegur höfuðstaður hennar þar til hann eyðilagðist í eldgosi árið 1902. Íbúar Fort-de-France eru um 90 þúsund.
Thomas Piketty

**Thomas Piketty** (f. 7. maí 1971) er franskur hagfræðingur sem þekktur er fyrir rit sín um auðmagn og ójafna tekjudreifingu. Hann er prófessor við École des hautes études en sciences sociales (EHESS) og prófessor við hagfræðiskóla í París. Piketty er höfundur metsölubókarinnar *[[Fjármagn á 21. öldinni]]* en sú bók kom út á ensku í mars 2014.

## Tenglar
* Rokkstjarna hagfræðinnar með allt á hreinu (Stefán Ólafsson) 
* Ójöfnuður - Piketty slær í gegn (Stefán Ólafsson)
Jón S. Bergmann

**Jón S. Bergmann** (30. ágúst 1874 – 9. september 1927) var íslenskt skáld. Hann fæddist að Króksstöðum í Miðfirði í Vestur-Húnavatnssýslu. Foreldrar hans voru Sigfús Bergmann Guðmundsson og fyrri kona hans Jóhanna Jónsdóttir. Kona Jóns var Helga Málmfríður Magnúsdóttir (f. 1880) frá Miðhúsum í Garði en þau slitu samvistir. Jón og Helga áttu saman eina dóttur, Guðrúnu Jóhönnu (f. 1904).

Jón stundaði nám í Flensborg. Var hann síðan 3 ár í Englandi, þá barnakennari í Njarðvíkum og Keflavík og lögregluþjónn í Hafnarfirði um hríð frá 1906. Fór þá til Englands og var í siglingum frá Fleetwood til Ameríku í 7 ár. Kom þá enn heim, var víða og stundaði ýmis störf, einkum skrifstofustörf. Hann var hestamaður mikill.

Þegar Jón var til sjós þá mun skipskista hans hafa glatast í einni ferðinni og þar með allur skáldskapur hans í bundnu máli.

Jón varð snemma kunnur af ýmsum lausavísum og kvæðum enda hagmæltur mjög og fljótur að yrkja og er talinn einn af snjöllustu hagyrðingum landsins. Eftir Jón liggja fjölmargar lausavísur og tvær ljóðabækur Ferskeytlur (1922) og Farmannsljóð (1925). Saman hafa þessar bækur verið gefnar út sem Ferskeytlur og farmannsljóð (1949). Útgefandi Ferskeytlna og farmannsljóða var dóttir Jóns, Guðrún Jóhanna. 

## Tenglar
* ''Ferskeytlur og farmannsljóð''; ritdómur í Morgunblaðinu, 20. des., 1949
* ''Minningargrein''; Minningargrein í vikublaði Alþýðublaðsins, 9. sept., 1927
* ''Lausavísur''; Safn lausavísna hjá Héraðsskjalasafni Skagfirðinga
* ''Andlátstilkynning''; Tilkynning í Lögrjettu, 14. sept., 1927
Hjónaband samkynhneigðra

**Hjónaband samkynhneigðra** er hjónaband milli tveggja samkynhneigðra, það er að segja tveggja einstaklinga af sama kyni eða kynvitund. Í flestum löndum eru hjónabönd samkynhneigðra ólögleg en víðar er verið að breyta lögum eða ræða um að breyta þeim til að heimila slík hjónabönd. 

Fyrstu lögin til að heimila hjónabönd samkynhneigðra tóku gildi á fyrstu árum 21. aldar en frá 2024 mega samkynhneigðir giftast í 36 löndum. Grikkland hefur nýlegast leyft hjónaböndin.

Kannanir sem hafa verið gerðar í ýmsum löndum leiða það í ljós að stuðningur almennings fyrir hjónabönd samkynhneigðra sé að aukast. Innleiðing hjónabanda samkynhneigðra er mismunandi eftir löndum og heimssvæðum en það hefur verið heimilt með því að breyta löggjöf um hjónabönd, með dómsúrskurði sem er byggður á stjórnskipulegum jafnréttisrétti eða með kosningum (annaðhvort þjóðaratkvæðagreiðslu eða frumkvæðisrétti). Viðurkenning á hjónaböndum samkynhneigðra er talin mannréttinda- og borgararéttindamál og hefur stjórnfræðilegar, samfélagslegar og í sumum tilfellum trúarlegar afleiðingar. Mikið er deilt um á hvort samkynhneigðir skuli hafa rétt til að ganga í hjónaband, fá viðurkenningu á sambandi sínu með staðfestri samvist eða þeim verði neitt slík réttindi. 

## Listi

## Tímalína

## Tilvísanir

## Heimild
*
Gustavsberg

**Gustavsberg** er þéttbýli í sveitarfélaginu Värmdö í Svíþjóð. Þar búa 11 333 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Älvdalen

**Älvdalen** er þéttbýli í sveitarfélaginu Älvdalen í Svíþjóð. Þar búa 1 810 manns (2010).

Í héraðinu er m.a. töluð elfdælska sem er tungumál í útrýmingarhættu.

## Neðanmálsgreinar
Hova

**Hova** er þéttbýli í sveitarfélaginu Gullspång í Svíþjóð. Þar búa 1.288 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
Júlísku Alparnir

**Júlísku Alparnir** eru fjallgarður í Suðaustur-Ölpunum sem ná frá norðausturhluta Ítalíu inn í Slóveníu. Þar er hæsti tindurinn, Triglav, sem er hæsta fjall Slóveníu, 2.864 metrar yfir sjávarmáli. Næsthæsti tindur fjallgarðsins er Jôf di Montasio á Ítalíu, 2.755 metrar á hæð. Nafnið er dregið af nafni Júlíusar Caesars sem stofnaði bæinn Cividale del Friuli við rætur fjallanna. Júlísku Alparnir þekja um 4400 km² svæði. Stór hluti þeirra er innan Triglav-þjóðgarðsins.
Fjármagn á 21. öldinni

***Fjármagn á 21. öldinni*** er bók eftir franska hagfræðinginn Thomas Piketty. Bókin er um 700 blaðsíður og kom út í Frakklandi árið 2013. Hún heitir á frummálinu *Le Capital au XXIe siècle* en ensk þýðing kom út 2014 og er titill þeirrar útgáfu *Capital in the Twenty-First Century*.

Bókin vakti strax mikla at hygli og varð metsölurit en slíkt er óvanalegt um fræðibækur í hagfræði. Bókin þykir vel skrifuð og texti hennar einfaldur og skýr. Byggt er á miklu gagnasafni og rannsóknum höfundar.
Koparöld

**Koparöld** er millitímabil milli steinaldar og bronsaldar og vísar til þess að mönnum tókst að bræða kopar við háan hita en höfðu ekki uppgötvað að með því að blanda tini saman við bræddan kopar væri hægt að búa til brons. Elstu dæmin um koparáhöld eru frá Serbíu frá því um 5000 f.Kr. Enski fornleifafræðingurinn John Evans stakk árið 1881 upp á þessu heiti yfir millibilsástandið áður en hin eiginlega bronsöld hefst en kaus þó að gera hana ekki að fjórðu öldinni í þriggja alda kerfinu yfir tækniþróun á forsögulegum tíma.

Minjar benda til þess að bronsgerð með blöndun tins hafi hafist fremur snemma eftir að bræðsla kopars hófst svo oft er erfitt að sjá skilin þarna á milli.
Frönsku byltingarstríðin

**Frönsku byltingarstríðin** eða **frönsku byltingarstyrjaldirnar** voru röð átaka milli Fyrsta franska lýðveldisins og nokkurra evrópskra konungsríkja sem hófust í kjölfar frönsku byltingarinnar og stóðu í tíu ár, frá 1792 til 1802. Með nýjungum í hernaði og almennri herkvaðningu tókst franska byltingarhernum að vinna sigur á herjum hinna ýmsu hernaðarbandalaga sem beint var gegn þeim og vinna ný lönd í Niðurlöndum, Rínardal og Ítalíu. 

Frönsku byltingarstríðunum er venjulega skipt í fyrsta bandalagsstríðið (1792-1797) og annað bandalagsstríðið (1798-1801) en Frakkland átti í samfelldu stríði við Bretland frá 1793 til 1802. Stríðinu lauk formlega með friðarsáttmálanum í Amiens 1802 en átök blossuðu aftur upp þegar Napóleonsstyrjaldirnar hófust árið eftir.
Stjáni blái

**Stjáni blái** (enska: *Popeye the Sailor Man*) var myndasögupersóna sköpuð af Elzie Crisler Segar fyrir bandarísku blaðamiðstöðina King Features Syndicate. Stjáni blái birtist sem persóna í myndasögudálki sem nefndist *Thimble Theatre* („Fingurbjargarleikhúsið“) þann 17. janúar árið 1929. Nokkrum árum seinna varð *Popeye* nafn myndasögunnar. Í seinni tíð voru gerðar teiknaðar kvikmyndir, leikþættir, leiknar kvikmyndir og tölvuleikir eftir sögunni. Þó Stjáni hafi orðið aðalpersóna dálksins og ein vinsælasta myndasögupersónan sem King Features skapaði, þá birtist hann ekki fyrr en eftir tíu ára útgáfu myndasögunnar.

Nafn persónunnar á íslensku vísar í Stjána bláa, kunnan sjógarp frá Keflavík sem skáldið Örn Arnarson orti um samnefnt kvæði.

## Tengt efni
* Stjáni blái (myndasaga)
* Stjáni blái (kvikmynd)
* Stjáni blái (tölvuleikur)
VISA-bikar karla í knattspyrnu 2010

**VISA-bikar karla 2010** var leikinn þann 14. ágúst 2010 á Laugardalssvelli. KR-ingar kepptu á móti Fimleikafélagi Hafnarfjarðar. FH unnu sinn 2. bikar með fjórum mörkum gegn engum mörkum frá KR.


## Úrslitaleikur

**:** (4-3-3) Mark: Gunnleifur
Gunnleifsson. Vörn: Guðmundur
Sævarsson (Ásgeir Gunnar Ásgeirsson 46.), Freyr Bjarnason,
Tommy Nielsen, Hjörtur Logi Valgarðsson (Helgi Valur Pálsson
90.). Miðja: Björn Daníel Sverrisson, Pétur Viðarsson, Matthías
Vilhjálmsson. Sókn: Ólafur Páll
Snorrason, Atli Viðar Björnsson,
Atli Guðnason. Þjálfari: Heimir
Guðjónsson.

**:** (4-4-2) Mark: Lars Ivar
Moldskred. Vörn: Skúli Jón Friðgeirsson, Mark Rutgers, Grétar
Sigfinnur Sigurðarson, Guðmundur
Reynir Gunnarsson (Dofri Snorrason 68.). Miðja: Kjartan Henry
Finnbogason, Bjarni Guðjónsson,
Baldur Sigurðsson, Óskar Örn
Hauksson (Viktor Bjarki Arnarsson
83.). Sókn: Guðjón Baldvinsson
(Jordao Diogo 68.), Björgólfur
Takefusa. Þjálfari: Rúnar
Kristinsson.

## Fróðleikur


## Heimildaskrá
Robin Williams

**Robin McLaurin Williams** (21. júlí 1951 – 11. ágúst 2014) var bandarískur uppistandari og leikari. Meðal kvikmynda sem hann lék í eru *[[Stjáni blái (kvikmynd)|Stjáni blái]]* (1980), *[[Good Morning, Vietnam]]* (1987), *[[Dead Poets Society]]* (1989), *[[Awakenings]]* (1990), og *[[Good Will Hunting]]* (1997).

Hann var tilnefndur til óskarsverðlaunanna sem besti leikari þrisvar og vann verðlaun fyrir besta aukaleikara fyrir myndina *Good Will Hunting*. Hann vann tvö Emmy verðlaun, fjögur Golden Globe-verðlaun, tvö Screen Actors Guild-verðlaun og fimm Grammy-verðlaun. 

Williams átti við þunglyndi og áfengissýki að stríða yfir mestallann ferilinn. 11. ágúst 2014 fannst hann látinn eftir að hafa framið sjálfsmorð með hengingu á heimili sínu í Paradise Cay, Kalifornía.
Einnig hafði hann verið greindur með Parkinsonsveiki. 

## Tilvísanir


## Tenglar

*
Pöddusveppir

**Pöddusveppir** (fræðiheiti: *Cordyceps*) eru ættkvísl asksveppa sem inniheldur um 400 tegundir. Allir pöddusveppir eru sníkjuverur sem sækja flestir á skordýr og önnur liðdýr.

Tvær tegundir pöddusveppa lifa á Íslandi, herkylfingur (*C. militaris*) og mjölkylfingur (*C. memorabilis*).

## Tilvísanir
Blikastaðakró

**Blikastaðakró** er ríflega 2 km strandlengja sem liggur við ósa Úlfarsár að odda Geldinganess þar sem skiptast á grunn vik eða víkur með sand og/eða malarfjöru og 2 - 4 m há klettanef sem ganga í sjó fram. Dýpsta víkin er Gorvík. Klettnefin eru vaxin mólendisgróðri og fléttugróðri, en inn af vikunum er graslendi og stundum mólendi og votlendisblettir. Mikið fuglalíf er í Blikastaðakrá á öllum árstímum  og þar eru mikill fjöldi margæsa á fartíma og sendlinga að vetrarlagi. Svæðið er allt á náttúruminjaskrá og IBA-skrá og hluti svæðisins Varmárósar var friðlýstur árið 1980.

## Fuglalíf í Blikastaðakró
Þessar fuglategungir hafa sést:
* Fýll er algengur frá á útmánuðum og fram á haust og verpur stundum í Gorvík 
* Dílaskarfur er strjáll vetrargestur 
* Grágæs er strjáll varpfugl í Korpúlfsstaðahólma 
* Margæs er fargestur 
* Rauðhöfðaönd er algengur vetrargestur 
* Stokkönd er algengur vetrargestur og varpfugl sem  sést allt árið 
* Æður er algeng allt árið. Hún verpur í Korpúlfsstaðahólma og einnig við Úlfarsá 
* Hávella er algengur vetrargestur 
* Toppönd er strjáll varpfugl
* Tjaldur er algengur vetrargestur og strjáll varpfugl 
* Sandlóa er strjáll varpfugl og allalgengur fargestur 
* Heiðlóa er strjáll varpfugl og allalgengur fargestur 
* Sendlingur er strjáll fargestur 
* Lóuþræll er allalgengur fargestur 
* Rauðbrystingur er allalgengur fargestur 
* Sanderla er strjáll fargestur 
* Hrossagaukur er strjáll varpfugl 
* Jaðrakan er strjáll fargestur 
* Spói er strjáll varpfugl 
* Tildra er strjáll vetrargestur og allalgengur fargestur 
* Stelkur er allalgengur vetrargestur og fargestur en strjáll varpfugl 
* Hettumáfur er allalgengur árið um kring en strjáll varpfugl 
* Stormmáfur er allalgengur á vorin og var áður varpfugl 
* Sílamáfur er algengur gestur og var áður algengur varpfugl en er nú strjáll varpfugl 
* Silfurmáfur er sjaldséður gestur en var áður varpfugl
* Hvítmáfur er fremur sjaldséður gestur 
* Svartbakur er fremur sjaldséður en var áður varpfugl 
* Rita er sjaldséður gestur 
* Kría  er allalgengur gestur og strjáll varpfugl 
* Langvía er strjáll vetrargestur 
* Álka er strjáll vetrargestur 
* Haftyrðill er strjáll vetrargestur 
* Þúfutittlingur er strjáll varpfugl 
* Steindepill er strjáll gestur 
* Hrafn sést allt árið og varp áður í sjávarhömrum við Gorvík 
* Snjótittlingur er vetrargestur

## Heimildir
* Kristbjörn Egilsson, Kristinn Haukur Skarphéðinsson 1956,Haukur Jóhannesson, Jóhann Óli Hilmarsson Náttúrufar með Sundum í Reykjavík : Elliðaárdalur, Úlfarsá, Blikastaðakró, Grafarvogur, Elliðavogur og Laugarnes, Náttúrufræðistofnun Íslands, 1999
* Blikastaðakró - Leiruvogur (Náttúrufræðistofun Íslands) 
* Leiruvogur - Blikastaðakró
* Korpúlfsstaðir  Blikastaðir
* Korpúlfsstaðir landamerki (sarpur.is)
Zig og Puce

***Zig og Puce*** (franska: *Zic et Puce*) er heiti á teiknimyndasagnaflokki eftir franska listamanninn Alain Saint-Ogan. Þær hófu göngu sína árið 1925 og áttu eftir að hafa mikil áhrif á þróun fransk-belgísku myndasögunnar.

## Söguþráður
Zic og Puce eru táningspiltar, annar stuttur og þéttur en hinn langur og mjór, sem lenda í ótrúlegum ævintýrum. Atburðarásin berst um fjarlæg lönd og til annarra reikistjarna, lokatakmark þeirra félaganna er þó alltaf að komast til Bandaríkjanna að verða auðkýfingar. Á ferðum sínum á Grænlandi kynnast þeir mörgæsinni Alfreð sem fylgir þeim í seinni ævintýrum.
## Útgáfusaga
Fram á sjötta áratuginn komu átján bækur út um Zig og Puce eftir Saint-Organ. Um miðjan sjöunda áratuginn fékk myndasöguhöfundurinn Greg leyfi til að endurvekja bókaflokkinn og komu út sex sögur til viðbótar.
## Áhrif
Áhrif sagnaflokksins voru margháttuð og er þáttur þeirra á upphafsskeiði fransk-belgísku myndasögunnar talinn mikilvægur. Þannig eru þetta taldar fyrstu frönsku myndasögurnar sem notuðust við *talblöðrur*, en bandarískir teiknarar höfðu kynnt þær til sögunnar nokkru fyrr.

Mörgæsin Alfreð (sem raunar lítur ekki út eins og nein þekkt mörgæsategund) er einnig talin hafa rutt brautina fyrir þann sið að láta myndasöguhetjur eiga gæludýr með mennska eiginleika. Dæmi um slíkt er Tobbi hundur Tinna; Krílríkur hundur Steinríks, Léttfeti hestur Lukku-Láka og Pési íkorni Svals.

Hergé, höfundur Tinna-bókanna, leit mjög upp til Alains Saint-Organs og hélt á fund hans sem ungur teiknari til að leika ráða.

Vinsældir persónanna voru miklu meiri en áður voru dæmi um varðandi myndasögupersónur í hinum frönskumælandi heimi. Frasar úr bókunum komust inn í almennt málfar og persónurnar komu fyrir í vinsælum dægurlögum og leikritum á sínum tíma.
Imelda Marcos

**Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez-Marcos** (f. 2. júlí 1929) fædd í Manila á Filippseyjum. Hún var gift Ferdinand Marcos sem var forseti á árunum 1965-1986. Sonur þeirra, Bongbong Marcos, var kjörinn forseti landsins árið 2022. 

## Tilvísanir
Clipperton-eyja

**Clipperton-eyja** (franska: *Île de Clipperton* eða *Île de la Passion*) er óbyggt 9 km² hringrif í austurhluta Kyrrahafs, 1080 km suðvestan við Mexíkó og 2424 km vestan við Níkaragva. Eyjan heyrir undir Frakkland. 

Eyjan heitir eftir enska sjóræningjanum John Clipperton sem barðist við spænsk skip á 18. öld og er sagður hafa komið þangað. Um tíma hafa gúanósafnarar búið á eyjunni og 1914 bjuggu þar um 100 manns. Íbúar voru háðir vistum frá Akapúlkó og þegar átök hörðnuðu í mexíkósku byltingunni hættu sendingar að berast. Árið 1917 voru allir karlmenn eyjarinnar dánir, margir úr skyrbjúg, en sá síðasti var drepinn af konu sem hann hafði nauðgað. Sama ár var eftirlifandi konum og börnum bjargað af bandarísku skipi. Eftir það hefur enginn haft fasta búsetu á Clipperton-eyju.
Gufuneskirkjugarður

**Gufuneskirkjugarður** er kirkjugarður í Grafarvogi í Reykjavík. Gufuneskirkjugarður liggur í 
miðju Grafarvogshverfi, á milli Húsahverfis og Rimahverfis  og er um 30 hektarar að stærð. Garðurinn var 
vígður 16. júní 1980. Gert er ráð fyrir að búið verði að úthluta öllum grafarstæðum í kringum 2015-2017.

## Tengt efni
* Hólavallagarður
* Fossvogskirkjugarður
* Víkurgarður

## Tenglar
* Gufuneskirkjugarður, ratkort 
* Gufuneskirkjugarður ítarefni
Norðurströndin

**Norðurströndin** er strandlengja Reykjavíkur milli Hallsteinsgarðs í Gufunesi og Blikastaðakróar. Svæðið milli  odda Geldinganess og Blikastaðakróar er stærsta óspillta strandsvæðið á norðurströnd Reykjavíkur. Samspil fjöru, fjörukambs, kletta, mólendis og votlendis gera svæðið all fjölbreytt hvað gróðurfar varðar. Fuglalíf og lífríkar fjörur einkenna svæðið. 

Skipulagssvæðið er rúmir 40 hektarar, frekar aflangt svæði meðfram ströndinni og afmarkast af 
Strandvegi til suðurs, golfbrautum norðan Staðarhverfis að suð- og suðaustan, sjónum og 
fjörunni að norðan (sem og sveitarfélagsmörkum við Mosfellsbæ) og svæðinu við 
umhverfislistaverkin í Gufunesi til vesturs.

## Heimild
* Norðurströndin - Blikastaðakró - Geldinganes, Lýsing og matslýsing fyrir deiliskipulag 2011
Gemlufallsheiði

**Gemlufallsheiði** er heiði sem liggur á milli Bjarnardals í Önundarfirði og Dýrafjarðar. Heiðin er 283 m há. Gemlufallsheiði er sögustaður í Gísla sögu Súrssonar.

Heiðin er kennd við fyrsta bæjinn sem komið er að þegar farið er niður Dýrafjarðarmegin.
Dýrafjarðargöng

**Dýrafjarðargöng** eru jarðgöng á milli Arnarfjarðar og Dýrafjarðar á Vestfjörðum sem opnuð voru 2020. Göngin eru frá Mjólká í Arnarfirði að Dýrafjarðarbrú og eru 5,6 km löng. Sú leið mun stytta Vestfjarðaveg um 27,4 km. Einnig er þessum jarðgöngum ætlað að leysa af veginn um Hrafnseyrarheiði. Göngin munu liggja frá Dröngum í Dýrafirði að Rauðsstöðum í Borgarfirði (Arnarfirði).

Opnað var fyrir tilboð í göngin 24. janúar 2017 og skrifað var undir samning um þremur mánuðum síðar þann 20. apríl. Fyrsta skóflustunga var síðan tekin um miðjan maí 2017 og var fyrsta jarðgangasprenging gerð 14. september sama ár. 

Göngin voru formlega opnuð 25. október 2020

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Jarðgöng á Íslandi

## Tenglar
* Vegagerðin - Verkefnavefur Dýrafjarðarganga 
* Vegagerðin - Kort sem sýnir Dýrafjarðargöng
Dánaraðstoð

**Dánaraðstoð**, eða **líknardráp** í eldra máli, er það þegar sjúklingur fær aðstoð heilbrigisstarfsmanns við að binda enda á lif sitt. Dánaraðstoð er leyfð með lögum i Sviss, Holllandi, Kanada og sumum fylkjum Bandaríkjanna. Dánaraðstoð er hins vegar ólögleg á Íslandi og hinum norðurlöndunum.  

Dánaraðstoð er oft ruglað saman við líknarmeðferð. Líknarmeðferð er viðurkennd læknisfræðileg meðferð þar sem leitast er við að lina þjáningar og bæta lífsgæði. Líknarmeðferð hefur hvorki að markmiði að stytta eða lengja líf. Í lögum um réttindi sjúklinga kemur skýrt fram að sjúklingar eiga rétt á að hafna lífslengjandi meðferð, svo sem sýklalyfjameðferð, meðferð með öndunarvél o.s.frv. 

Siðfræðileg rök með og á móti dánaraðstoð eru til umræðu. 

## Tengt efni
* Líknarmeðferð
* Aðstoðað sjálfsmorð

## Tenglar
* Vísindavefurinn: Hver eru rök með og á móti beinu líknardrápi?
* Vísindavefurinn: Hvað er líknardauði og hver er munurinn á líknardrápi og líknar- eða líknandi meðferð?
* Læknablaðið: Líknardráp - siðferðilegur valkostur?
2G

**2G** er skammstöfun sem á við aðra kynslóð farsímatækni (enska: *second generation*). Fyrstu 2G-farsímakerfi voru byggð á GSM-staðlinum og opnuð í Finnlandi árið 1991 af Radiolinja. Meðal kosta 2G-kerfa miðað við svokölluð 1G-kerfi eru stafræn dulkóðun á öllum samskiptum, aukin hagkvæmni á úthlutun útvarpstíðna, og gagnaþjónusta, en fyrsta dæmið um hana var smáskilaboð (SMS). 2G-tækni gerði farsímafyrirtækjum kleift að bjóða upp á smáskilaboð, myndskilaboð og margmiðlunarskilaboð (MMS). Öll smáskilaboð sem send eru með 2G-farsímakerfi eru stafrænt dulkóðuð sem þýðir að aðeins móttakandi skilaboðanna getur lesið þau.

Útvarpsmerki á 1G-farsímanetum eru hliðræn en á 2G-netum eru öll merki stafræn. Í báðum kerfum er notast við stafræn merki til að tengjast loftnetum við restina af símakerfinu. Nýrri tækni eins og 3G og 4G hefur leyst 2G af hólmi, en 2G-kerfi eru enn notuð víða um heiminn.

## Tengt efni
* 3G
* 4G
Radiolinja

**Radiolinja** var finnskt farsímanet stofnað 19. september 1988. Þann 27. mars 1991 var fyrsta GSM-símtalið flutt yfir net Radiolinja en það var opnað almenningi 1. júlí sama ár. Þegar Radiolinja hóf starfsemi sína var fyrsta farsímafyrirtæki Finnlands, Telecom Finland (síðar Sonera, í dag hluti af sænska fyrirtækinu TeliaSonera), búið að setja upp fyrstu kynslóðar farsímanet byggt á Norræna farsímakerfinu. Þannig var stofnun Radiolinja líka byrjun samkeppni á farsímanetssviðinu í Evrópu.

Radiolinja leiddi inn margar nýjungar í farsímatækni, meðal annars fyrstu smáskilaboðin (SMS) frá einni manneskju til annarrar, send árið 1993; heimsins fyrsti farsímaþjónustupakki, sem kom á markaðinn árið 1996; og fyrsta margmiðlunarefnið sem rukkað var fyrir í farsímum, hringitónn, sem halinn var niður árið 1998.

Í dag heiti fyrirtækið Elisa, sem er árangur nokkura sameininga við önnur fyrirtæki.
Telia Company

**TeliaSonera AB** er sænskt-finnskt farsímanet sem myndað var árið 2002 eftir sameiningu sænska fyrirtækisins Telia við finnska fyrirtækið Sonera. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi en stundar starfsemi í öðrum norður- og austurevrópskum löndum, Mið-Asíu, Suður-Asíu og á Spáni. Samtals voru áskrifendur fyrirtækisins 182,1 milljón í byrjun ársins 2013. Hlutabréf fyrirtækisins eru skráð í kauphöllunum í Stokkhólmi og Helsinki. 

## Tenglar
* Heimasíða fyrirtækins
Lokinhamrar

**Lokinhamrar** er eyðijörð í Lokinhamradal yst í norðanverðum Arnarfirði. Beggja vegna dalsins eru há fjöll og sæbrattar hlíðar.

Vegur kom ekki til Lokinhamra fyrr en árið 1974 og sveitasími var þar í notkun allt til ársins 1989. Áður en vegurinn Kjaransbraut kom frá Dýrafirði voru forvaðar beggja vegna dalsins á leið í kaupstað og varð á vetrum að sæta sjávarföllum til að komast til Stapadals sem er næsti bær innar í Arnarfirði. Um langt skeið voru eingöngu tveir bæir í Lokinhamradal í byggð en það voru Lokinhamrar og Hrafnabjörg. 

Guðmundur G. Hagalín fæddist og ólst upp á Lokinhömrum og er umhverfi Lokinhamra sögusvið í mörgum ritum hans. Heimildarmyndin *Síðasti bóndinn í dalnum* frá 2001 fjallar um síðasta ábúanda að Lokinhömrum Sigurjón Jónasson sem brá búi árið 1999 og er honum fylgt eftir um tveggja ára skeið.  

Kvikmyndin Á ferð með mömmu (2022) var tekin upp að hluta til við Lokinhamra. Í myndinni er sagt frá bónda sem býr við bæinn árið 1975.  

## Heimildir
* ''Morgunblaðið'', 270. tölublað (04.10.2004), blaðsíða 1
* Myndir frá Lokinhömrum, Hrafnabjörgum, Stapadal og Kjaransbraut
* IMDb - Driving Mum (2022) (18.04.2024)
Hrafnseyrarheiði

**Hrafnseyrarheiði** er heiði milli Þingeyrar og Arnarfjarðar. Hún nær 552 metra hæð. Vegurinn yfir Hrafnseyrarheiði er ekki fær að vetrarlagi en hann var áður eina vegatengingin milli suður- og norðurhluta Vestfjarða. 5,6 km löngu Dýrafjarðargöng milli Dýrafjarðar og Arnarfjarðar leystu af hólmi veginn um Hrafnseyrarheiði. Nú er vegurinn milli Patreksfjarðar og Ísafjarðar heilsársvegur um 146 km.
Dynjandisheiði

**Dynjandisheiði** er heiði sem liggur á milli Dynjandisvogar í Arnarfirði og Barðastrandar. Vegur yfir heiðina er hæst 500 m. Bílvegur var lagður um heiðina 1959 og þá opnaðist í fyrsta skipti akfær vegur til Ísafjarðar og tenging milli Ísafjarðar og Barðastrandar. Heiðin er löng en fremur snjólétt miðað við vestfirskar heiðar og landslag víða flatt. 

## Áætluð göng

Á teikniborði Vegagerðarinnar eru göng undir Dynjandisheiði, sem yrðu 10,8 km að lengd í leið a) eða 12,2 km í tvennum göngum í leið b) sem kæmu við í Geirþjófsfirði.

## Tengill
* Vegur um  Dynjandisheiði

## Tilvísanir
Nóatún

Í norrænni goðafræði er **Nóatún** heimili goðsins Njarðar. Sagt er frá Nóatúni í Snorra-Eddu og Gylfaginningu en þar er það sagt vera „í himlinum“.
Venom

**Venom** er þungarokkshljómsveit sem stofnuð var árið  1979 í Newcastle í Englandi. Talið er að Venom sé, ásamt Mercyful Fate, Celtic Frost og Bathory, frumkvöðullinn af fyrri kynslóð svartmálms. Hugtakið *Black Metal* var smíðað af Venom og var nafnið á annarri hljómplötu sveitarinnar sem kom út árið 1982.

Venom var stofnuð undir nafninu "Oberon" af þeim Jeffrey Dunn (gælunafn: *Mantas*) og Anthony Bray (gælunafn: *Abaddon*). Seinna gekk Conrad Thomas Lant (gælunafn: *Cronos*) til liðs við sveitina. Í dag er Cronos sá eini sem eftir er í hljómsveitinni af upprunalegu meðlimunum. Á upphafsárum sínum breytti hljómsveitin um nafn frá Oberon yfir í Guillotine og svo að lokum yfir í Venom.

## Útgefin verk
**[[Welcome to Hell]]* (1981)
**[[Black Metal (hljómplata)|Black Metal]]* (1982)
**[[At War with Satan]]* (1984)
* *[[Possessed (hljómplata)|Possessed]]* (1985)
* *[[Calm Before the Storm|Calm Before the Storm]]* (1987)
* *[[Prime Evil |Prime Evil]]* (1989)
* *[[Temples of Ice]]* (1991)
* *[[The Waste Lands |The Waste Lands]]* (1992)
* *[[Cast in Stone]]* (1997)
* *[[Resurrection |Resurrection]]* (2000)
* *[[Metal Black]]* (2006)
* *[[Hell|Hell]]* (2008)
* *[[Fallen Angels|Fallen Angels]]* (2011)
* *[[From the Very Depths]]* (2015)
* *[[Storm the Gates]]* (2018)
Hringitónn

**Hringitónn** er hljóð sem sími gefur frá sér til að tilkynna innhringingu eða smáskilaboð. Í dag eru flestar hringitónar ekki lengur „tónar“ sem slíkar en frekar einhvers konar hágæðamelódía eða lag. Sala á hringitónum hefur verið mjög arðbær í gegnum tíma en hún náði hámarki á miðjum fyrsta áratug 21. aldar. Árið 2006 tilkynnti Og Vodafone 208% aukningu í sölu á hringitónum miðað við árið 2005. Fyrir tilkomu snjallsíma voru margar farsímar með forrit sem gerði manni kleift að semja sína eigin hringitóna.

Heimasímar hringja þegar rafstraumur kemur frá símstöðinni; upphaflega knúði þessi straumur rafbjöllu sem bókstaflega hringdi. Þetta kerfi er enn í noktun víða um heiminn: í Evrópu er sendur á 60–90 volta riðstraumur á 25 hertsa tíðni. Í Norður-Ameríku fer straumurinn út á 90 voltum á 20 hertsa tíðni. Farsímar virka á öðruvísi hátt: þeir hringja þegar farsímanetið sendir símanum tilkynningu um innkomandi símtal.

Hringitónum má skipta í nokkra flokka:
* **einraddaða** (e. *monophonic*) — einungis ein nóta í einu er spiluð
* **fjölraddaða** (e. *polyphonic*) — nokkrar nótur í einu eru spilaðar. Slíkir hringitónar voru samdir með MIDI-tækni og voru breytilegir eftir tækjum enda þeir byggðu á þeim hljóðfærum sem voru innbyggð í tækinu
* **raunar upptökur** (e. *truetone*) — raunverulegar upptökur á tónlist eða öðru hljóði, oftast í MP3- eða AAC-sniði

## Heimildir
Surtarbrandsgil

**Surtarbrandsgil** er friðlýst náttúruvætti á Vestfjörðum. Það er við Surtabrandsgil er í landi Brjánslækjar á Barðarströnd innan landamerkja Vesturbyggðar. Friðlýsta svæðið er 272 ha.

Í Surtabrandsgili eru leifar skóga í um það bil 12 milljóna ára gömlum setlögum. Þar hafa plöntuleifar (laufblöð, aldin, fræ og frjókorn) sest til í frekar grunnu stöðuvatni ásamt kísilþörungum. Flögur úr gilinu eru ljósar af kísilþörungum á annarri hlið en dökkar á hinni. Þær trjátegundir sem mynduðu skóga á þessum stað fyrir 12 milljón árum eru útdauðar en þær eru skyldar núverandi trjátegundum eins og  barrtrjánum  þin, furu, greni, japansrauðvið, og vatnafuru og lauftrjámum  agnbeyki, anganvið, álm, birki, elri, fjórmiðju, hesli, hlyn, magnólíu, platanvið, lyngrós, sætblöðku, topp, túlípantré, valhnotu, víði, vænghnotu, þyrni og ösp. 

Surtarbrandur er myndaður úr plöntuleifum sem hafa kolast og pressast saman undir hraunlögum í jarðlögum sem eru frá síðari hluta nýlífsaldar, einkum míósen-tíma.

## Tengt efni
* Stálfjallsnáma

## Tilvísanir


## Heimildir
* Surtarbrandsgil 
* Mynd af Surtarbrandsgili
Nóatún (aðgreining)

**Nóatún** getur átt við:
* Nóatún, heimili goðsins Njarðar í norrænni goðafræði
* Nóatún (götu), gata í Reykjavík
* Nóatún (verslunarkeðju), íslensk matvöruverslun
Nasistaflokkurinn

**Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei** (þýska; *Þjóðernissósíalíski þýski verkamannaflokkurinn* eða *Þjóðernisjafnaðarstefnuflokkurinn*), betur þekktur sem **Nasistaflokkurinn**, var stjórnmálaflokkur í Þýskalandi sem var virkur frá 1920 til 1945. Forveri hans, Þýski verkamannaflokkurinn (*Deutsche Arbeiterpartei* eða *DAP*), var til frá 1919 til 1920. Orðið *nasisti* á rætur sínar að rekja til þýska orðsins *Nazi*, sem er stytting á *Nationalsozialist*.

Flokkurinn varð til úr hópum þjóðernissinna, rasista og popúlista sem gengu undir nafninu *[[Freikorps]]*. Þessir hópar börðust gegn uppreisnum kommúnista í Þýskalandi eftir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar. Hægrisinnaðir stjórnmálamenn og hreyfingar börðust fyrir einhvers konar sósíalisma eftir lok stríðsins sem hafði áhrif á nasisma. Arthur Moeller van den Bruck sem var virkur í Íhaldsbyltingarhreyfingunni fann upp hugtakið „Þriðja ríkið“ og studdi nýja hugmyndafræði sem sameinaði þjóðernishyggju og sósíalisma.

Annar meðlimur Íhaldsbyltingarhreyfingunnar, Oswald Spengler, setti fram hugmynd um „prússneska sósíalisma“ sem var áhrifamikil meðal nasista. Flokkurinn var stofnaður í þeim tilgangi að laða fólk frá kommúnisma að þjóðernishyggju. Í upphafi einbeitti flokkurinn sér að áróðri gegn stórfyrirtækjum, borgarastéttinni og kapítalisma en seinna var dregið úr þeim áherslum til að fá stuðning iðnjöfra. Fyrir fjórða áratuginn hafði stefna flokksins breyst og var meiri áhersla lögð á gyðingahatur og andstöðu við marxisma.

Til að halda ímynduðum hreinleika og styrk „aríanna“ uppi reyndu nasistar að útrýma ákveðnum „úrkynjuðum“ og „andfélagslegum“ hópum eins og gyðingum, samkynhneigðum, rómafólki, svörtu fólki, fötluðum, vottum Jehóva og pólitískum mótherjum. Ofsóknir náðu hámarki með Helförinni þegar þýska ríkið fyrirskipaði kerfisbundin morð á um það bil sex milljón gyðingum og fimm milljónum annarra úr fyrrnefndu hópunum. 

Paul von Hindenburg forseti skipaði Adolf Hitler, leiðtoga flokksins frá árinu 1921, í embætti kanslara Þýskalands árið 1933. Hitler var fljótur að koma á alræði sem nefndist Þriðja ríkið. Í kjölfar ósigurs Þriðja ríkisins undir lok seinni heimsstyrjaldarinnar afnámu Bandamennirnir flokkinn „fullkomlega og endanlega“ og tilkynntu að hann væri ólöglegur.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
At War with Satan

***At War with Satan*** er þriðja breiðskífa ensku þungarokkshljómsveitarinnar Venom. Platan var gefin út árið 1984 af Neat Records.
Microsoft Lumia

**Nokia Lumia** er lína snjallsíma og spjaldtölva sem var seld og hönnuð af Microsoft (áður Nokia). Vörulínan kom á markaðinn í nóvember 2011 og var útkoma langtímasamvinnu milli Nokia og Microsoft. Sem slíkt keyra allir Lumia-símar stýrikerfið Windows Phone sem er í samkeppni við iPhone-, Android- og BlackBerry-tæki. Nafnið „Lumia“ er dregið af finnska orðinu *lumi*, sem þýðir „snjór“.

Þann 3. september 2013 tilkynnti Microsoft að það hafði keypt farsímadeild Nokia. Gengið var frá kaupunum þann 25. apríl 2014. Frá þessum degi heyrði Lumia-línan undir farsímadeild Microsoft. Merkið „Nokia“ verður notað áfram undir eigu Microsoft. Fyrsta spjaldtölvan undir nafninu Lumia var kynnt til sögunnar í október 2013.