Novaja Gazeta

***Novaja gazeta*** (rússneska: *Новая газета*; bókstaflega *Nýja blaðið*) er rússneskt dagblað sem hefur komið út frá árinu 1993. Blaðið kemur út þrisvar á viku og er þekkt fyrir baráttu sína í þágu tjáningarfrelsis í Rússlandi. Árið 2021 hlaut ritstjóri blaðsins, Dmítríj Múratov, friðarverðlaun Nóbels ásamt filippseysku blaðakonunni Mariu Ressa fyrir að verja tjáningarfrelsi og fjölmiðlafrelsi í heimalöndum sínum.

## Söguágrip
*Novaja gazeta* var stofnað árið 1993 af hópi blaðamanna sem hættu störfum hjá dagblaðinu *[[Komsomolskaja Pravda]]* í von um að geta stofnað nýtt dagblað til að fjalla um hversdagsleg vandamál í rússnesku samfélagi. Blaðið var upphaflega stofnað undir nafninu *Novaja jezhednevnaja gazeta* (ísl. *Nýja dagblaðið*) en nafnið var síðar stytt í *Novaja gazeta* (*Nýja blaðið*). Míkhaíl Gorbatsjov, fyrrum forseti Sovétríkjanna, varði verðlaunafé sínu eftir að hafa unnið friðarverðlaun Nóbels árið 1990 til að hjálpa blaðinu af stað og kaupa fyrstu tölvurnar á skrifstofu þess.

Þrátt fyrir að blaðið stæðist ekki allar þær kröfur sem það hafði gert til sjálfs sín varð *Novaja gazeta* að sjálfstæðu dagblaði og varð fyrir vikið fyrir fjölda lögsókna. Árið 2017 kallaði *[[The Washington Post]]* blaðið „helsta málgagn rússnesku stjórnarandstöðunnar.“

Frá árinu 2000 hafa sex blaðamenn *Novaja gazeta* verið myrtir. Þau höfðu í greinum sínum fjallað um spillingu, mannréttindabrot og um voðaverk í Téténíustríðunum:

* Ígor Domníkov (1958-2000) ;
* Júríj Stsjekotsjíkhín (1950-2003) ;
* Anna Polítkovskaja (1958-2006) ;
* Staníslav Markelov (1974-2009) ;
* Anastasía Babúrova (1983-2009) ;
* Natalía Estemírova (1958-2009).

Árið 2017 ákvað ritstjóri *Novaja gazeta*, Dmítríj Múratov, að vopna allt starfsfólk sitt með byssum hlöðnum með gúmmíkúlum af ótta um öryggi þeirra.

Þann 1. ágúst 2017 tók hverfisdómstóll í Basmanníj í Moskvu þá ákvörðun að brottvísa starfsmanni *Novaja gazeta*, Alí Ferúz, til Úsbekistan. Ákvörðunin vakti hörð viðbrögð þar sem Ferúz gat átt von á ofsóknum og pyntingum í Úsbekistan vegna stuðnings síns við réttindi samkynhneigðra. Hæstiréttur Rússlands ógilti ákvörðunina í kjölfarið og heimilaði Ferúz að yfirgefa Rússland til þriðja ríkis.

Míkhaíl Gorbatsjov og rússneski milljarðamæringurinn og fyrrum þingmaðurinn Aleksandr Lebedev áttu saman tæpan fjórðungshlut í *Novaja gazeta*. Starfsfólk blaðsins á saman hin 76 prósentin.

Þann 1. apríl 2017 birti blaðið grein eftir Jelenu Mílashínu þar sem ofsóknir yfirvalda Téténíu á samkynhneigðum karlmönnum voru fordæmdar. Í kjölfarið gáfu klerkar í Mosku Akhmads Kadyrov í Grozníj út yfirlýsingu þar sem því var heitið að blaðamönnum *Novaja gazeta* yrði „refsað.“

Þrír blaðamenn *Novaja gazeta*, þeir Kíríll Radtsjen­ko, Aleksandr Ras­torgújev og Ork­h­an Dzhemal, voru drepnir í Mið-Afríkulýðveldinu árið 2018. Þeir voru staddir þar til að rannsaka starfsemi rússneska Wagner-hópsins í landinu.

Árið 2021 var ritstjóri *Novaja gazeta*, Dmítríj Múratov, sæmdur friðarverðlaunum Nóbels ásamt filippseysku blaðakonunni Mariu Ressa fyrir framtak þeirra í baráttu fyrir tjáningar- og fjölmiðlafrelsi.

Í mars árið 2022, eftir upphaf innrásar Rússa í Úkraínu, fékk *Novaja gazeta* nokkrar áminningar fyrir brot gegn lögum um meinta erlenda útsendara í Rússlandi. Blaðið neyddist síðan til að gera hlé á útgáfu sinni vegna nýrra laga sem lögðu allt að fimmtán ára fangelsisvist við dreifingu „rangra“ upplýsinga um gang stríðsins (þ. e. upplýsinga sem samræmast ekki sýn Kremlar á átökin).

Þann 7. apríl 2022 varð Dmítríj Múratov fyrir árás á lestarstöð í Moskvu þar sem rauðri málningu með asetóni sem brenndi augu hans var skvett á hann. Síðar sama mánuð stofnaði *Novaja gazeta* nýja útgáfu með aðsetur í Ríga í Lettlandi til þess að geta komist í kringum ritskoðun og hótanir frá rússneskum stjórnvöldum.

Í september 2022 ógilti rússneskur dómstóll prentleyfi *Novaja gazeta* með vísan til þess að blaðið hefði ekki tilkynnt um eigendaskipti árið 2006 með réttum hætti. Múratov kallaði niðurstöðuna „pólitíska aftöku án nokkurrar lagastoðar“.

## Tilvísanir