open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eplasnigill

:*Sjá einnig: *Pomacea diffusa*, áður skráður sem *Pomacea bridgesii*.*

**Eplasnigill** (fræðiheiti: *Pomacea bridgesii*) er suðuramerísk tegund af ferskvatnssniglum með tálkn og skeljaloku.

## Flokkun
*Pomacea diffusa* var áður talin undirtegund af *Pomacea bridgesii*, og hafði nafnið *Pomacea bridgesii diffusa*, meðan *Pomacea bridgesii* var skráð sem *Pomacea bridgesii bridgesii*. Erfðagreining hefur hinsvegar sýnt að um er að ræða tvær aðskildar tegundir. 

### Gamla flokkunin
* *Pomacea bridgesii bridgesii* (Reeve, 1856)
* *Pomacea bridgesii diffusa* (Blume, 1957)

## Líffræði
Eplasniglar eru með frekar þróuð augu á enda augnstilka. Þeir klekjast með bæði lungu og tálkn. Einnig eru þeir með rör til að anda að sér lofti. Þeir fara oft á yfirborðið til að anda. Þeir hafa einnig sérhæfða loku fyrir opið sem ver þá á þurrkatímabilum.

Skelin getur orðið 65 mm há eða hærri sem er allnokkuð meira en hjá *Pomacea diffusa* sem hefur 40-50 mm breiða og 45-64 mm há skel.

## Útbreiðsla
Upphafleg útbreiðsla tegundarinnar er í Bólivíu, Brasilíu, Paragvæ og Perú. Fjöldi tilkynninga um tegundina sem ágengan landnema á í langflestum tilvikum við skylda tegund: ''Pomacea diffusa''.

## Afkvæmi
Flestir eplasniglar verpa ofan við vatnsyfirborð, og geta fjölgað sér kynlaust. Eggin klekjast eftir 2 til 4 vikur. Þeir geta verpt um 200 til 600 eggum í einni lotu, en eggin eru ekki endilega öll frjóvguð (og klekjast þá ekki út). Eggin eru 2.2 til 3.5 mm á þvermál. Þegar þau klekjast þá falla ungarnir í vatnið og geta þeir stundum verið étnir af fiskum ef þau eru saman í búri.

## Í fiskabúrum
Þessi tegund er oft höfð sem gæludýr í búrum, vegna fjölbreyttra lita á skel, lítillar ágengni við lifandi plöntur (kjósa helst þörunga), og hversu auðræktaðir þeir eru. Hins vegar geta þeir þurft viðbótarfæðu t.d. til að fá nóg kalk fyrir skelina. 

## Tilvísnanir

## Tenglar
* http://www.applesnail.net
Kolefnisjöfnun

**Kolefnisjöfnun** er það ferli að jafna út losun koltvísýrings (CO2) eða annarra gróðurhúsalofttegunda með því að draga úr losun þessara lofttegunda annars staðar í aðfangakeðjunni. Kolefnisjöfnun er mæld í tonnum CO2. Fyrirtæki eða önnur stofnun með mengandi starfsemi getur „selt“ kolefnið sem það notar til kolefnisjöfnunarfyrirtækis sem styrkir eða tekur þátt í aðgerðum til að draga úr losun CO2.

Meðal aðferða til að draga úr losun CO2 eru að fjárfesta í endurnýjanlegum orkugjöfum, að safna og brenna metangas, aukinn orkusparnaður, endurheimt votlendis og skógrækt.

Á Íslandi hafa nokkrar opinberar stofnanir og fyrirtæki kolefnisjafnað starfsemi sína. Sem dæmi má nefna umhverfisráðuneytið sem árið 2018 kolefnisjafnaði starfsemi sína til tveggja ára með því að gróðursetja birkitré.

## Heimildir

*
Endurheimt votlendis

**Endurheimt votlendis** er sú aðgerð að koma framræstu votlendi aftur í upprunalegt horf. Víða hefur votlendi verið framræst til notkunar undir landbúnað eða byggingar. Framræsla votlendis er talin hafa neikvæð áhrif á vistkerfið enda votlendi mikilvægt búsvæði margra plöntu-, fugl-, fiski- og skordýrategunda og geymir mikið magn kolefnis.

## Á Íslandi
Nýlega hefur endurheimt votlendis skapað sér sess í loftlagsstefnu Íslands. Talið er að um það bil 73% af losun kolefnis af manna völdum á Íslandi má rekja til framræslu votlendis en áætlað er að 20% af grónu flatarmáli landsins sé votlendi. Áætlað er að um það bil 50% votlendis á Íslandi hafi verið framræst (jafngildi 4.200 km²). Þorri framræsts votlendis (jafngildi 3.600 km²) liggur utan túna og skóglendis og hentar því hugsanlega vel til endurheimtar.

Landgræðslan fer með framkvæmd á endurheimt votlendis. Í apríl 2018 tók Votlendissjóðurinn til starfa. Tilgangur sjóðsins er að styrkja endurheimt votlendis á Íslandi til þess að landið geti staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt Parísarsamkomulaginu. Guðni Th. Jóhannesson forseti Íslands er verndari sjóðsins.

## Heimildir
Herra Hnetusmjör

**Árni Páll Árnason** (f. 31. ágúst 1996), þekktur undir sviðsnafninu **Herra Hnetusmjör**, er íslenskur tónlistarmaður og rappari.

Herra Hnetusmjör ólst upp í Hveragerði og síðar í Kópavogi. Hann tilheyrir hóp Kópavogs-peyja sem gefa út efni undir merkinu Kóp Bois Entertainment eða KBE. Hann lærði við Menntaskólann í Kópavogi og er sonur Árna Magnússonar, félagsmálaráðherra frá 2003 til 2006.

Herra Hnetusmjör bjó til texta yfir bandarísk rapplög árið 2014 og tók þá upp. Hann gaf út upptökurnar á YouTube. Lögin heita „Elías“, „Til í allt 2.5“, „Herra Hnetusmjör“, „Blóðþyrstir úlfar“ og „Við erum í húsinu“.

Árið 2015 gaf hann út sína fyrstu breiðskífu, *Flottur strákur*. Næstu plötur frá rapparanum voru *KÓPBOI*, *Hetjan úr herfinu*, *Dögun*, *Erfingi Krúnunnar* og *Flottur strákur 2.*

Árið 2020 kom út ævisaga hans eftir Sóla Hólm undir titlinum *Herra Hnetusmjör: Hingað til*. Hann hefur verið dómari í síðustu tveimur þáttaröðum af Idol. Árið 2023 gekkst hann til liðs við strákahljómsveitina IceGuys. Hann söng lokalag Áramótaskaupsins 2023. 

## Útgefið efni
### Plötur
* 2015 – *Flottur skrákur* 
* 2017 – *KÓPBOI* 
* 2018 – *Hetjan úr hverfinu* 
* 2019 – *DÖGUN*  
* 2020 – *Erfingi krúnunnar* 
* 2021 – *Flottur strákur 2* 
* 2024 – *Legend í Leiknum*

### Stökur
* 2015 – „BomberBois“ 
* 2016 – „203 stjórinn“
* 2017 – „Ár eftir ár“
* 2017 – „Kling kling“
* 2017 – „Spurðu um mig“
* 2017 – „Já ég veit“ 
* 2018 – „Spurðu um mig (Ingi Bauer Remix)“
* 2018 – „Shoutout á mig“
* 2018 – „Upp til hópa“ 
* 2019 – „Sorry mamma“ 
* 2019 – „Fataskáp afturí“
* 2019 – „Vitleysan eins“
* 2019 – „Þegar þú blikkar“ 
* 2020 – „ESSUKAJEMEINA“
* 2020 – „Stjörnurnar“
* 2021 – „Gerðu þig“
* 2021 – „Einn í Einu“ 
* 2021 – „GERI SIG FRÆGA“ 
* 2022 – „Hálfa milljón“ 
* 2022 – „Sjáðu mig nú“ 
* 2022 – „Cashmere draumur“ 
* 2023 – „Vinn við það“ 
* 2023 – „All in“

## Tilvísanir
Valdimar

**Valdimar** er íslensk indírokk-hljómsveit sem Keflvíkingarnir Valdimar Guðmundsson og Ásgeir Aðalsteinsson stofnuðu árið 2009.  
Árið 2020 hélt hljómsveitin upp á 10 ára afmæli sitt í Eldborgarsal Hörpu.

## Tónlist

### Plötur

* 2010 – *Undraland*
* 2012 – *Um stund*
* 2014 – *Batnar útsýnið*
* 2018 – *Sitt sýnist hverjum*

### Stökur

* 2010 – *Hverjum degi nægir sín þjáning*
* 2011 – *Yfirgefinn*
* 2012 – *Yfir borgina*
* 2012 – *Sýn*
* 2013 – *Beðið eftir skömminni*
* 2014 – *Læt það duga*
* 2014 – *Út úr þögninni*
* 2014 – *Ryðgaður dans*
* 2015 – *Læt það duga*
* 2016 – *Slétt og fellt*
* 2018 – *Of seint*
* 2018 – *Blokkin*
* 2018 – *Stimpla mig út*
* 2025 – *Lungu*
* 2025 – *Karlsvagninn*
* 2026 – *Tenerife*

## Tilvísanir
Sigríður Thorlacius

**Sigríður Thorlacius** (f. 21. nóvember 1982) er íslensk djass- og poppsöngkona.

Sigríður gekk í Menntaskólann við Hamrahlíð og söng í Hamrahlíðarkórnum. Þar kynntist hún tilvonandi hljómsveitarmeðlimum sínum í Hjaltalín. Hún hefur sungið með hljómsveitinni frá 2006. Sigríður hefur stundað nám við píanó, klassískan söng, og djassöng. Sigríður er með burtfararpróf í söng frá Tónlistarskóla FÍH. Sigríður hefur setið í stjórn UNICEF á Íslandi, barnahjálp Sameinuðu þjóðanna.

Sigríður ásamt bræðrunum Sigurði og Guðmundi Óskari Guðmundssonum mynda tríóið GÓSS sem var stofnað árið 2017. Guðmundur Óskar er einnig meðlimur Hjaltalín.  Árið 2014 gaf Sigríður út, ásamt Tómasi R. Einarssyni og Bógómíl Font, djassplötuna *Bongó* .Hún hlaut titilinn söngkona ársins á Íslensku tónlistarverðlaunum árið 2014.

## Hljóðritaskrá

### Sem Sigríður Thorlacius

#### Breiðskífur

* 2009: *Á Ljúflingshóli* ásamt Heiðurspiltum
* 2011: *...ásamt Sinfóníuhljómsveit Íslands (Live)* ásamt Sigurði Guðmundssyni og Sinfóníhljómsveit Íslands
* 2013: *Jólakveðja*
* 2016: *Bongó* ásamt Tómasi R. Einarssyni
* 2020: *Það eru jól* ásamt Sigurði Guðmundssyni

#### Stökur

* 2014: *Freistingar* ásamt Sigurði Guðmundssyni
* 2016: *Hjarta mitt* ásamt Sigurði Guðmundssyni
* 2016: *Notalegt* ásamt Sigurði Guðmundssyni
* 2017: *Desemberkveðja* ásamt Sigurði Guðmundssyni
* 2018: *Vindar að hausti* ásamt Sigurði Guðmundssyni
* 2019: *Annað haust* ásamt Sigurði Guðmundssyni
* 2020: *Það eru jól (smáskífa)* ásamt Sigurði Guðmundssyni
* 2022: *Væri ég* ásamt Björgvin Þ. Valdimarssyni
* 2022: *Englar í heimsókn* ásamt Björgvin Þ. Valdimarssyni
* 2022: *Augun þín blá* ásamt Uppáhellingarnir
* 2022: *Svefnljóð* ásamt Björgvin Þ. Valdimarssyni
* 2022: *Jólin' 22/Leyndardómur jóla* ásamt Sigurði Guðmundssyni

### Með [[Hjaltalín]]

#### Breiðskífur

* 2007: *Sleepdrunk Seasons*
* 2009: *Terminal*
* 2012: *Enter 4*
* 2014: *Days of Gray*
* 2020: *Hjaltalín*

### Með GÓSS

#### Breiðskífur

* 2019: *Góssentíð*

## Verðlaun og tilnefningar

### [[Íslensku tónlistarverðlaunin]]
#### 2009
* Rödd ársins
#### 2014
* Söngkona ársins

## Tilvísanir
Hamrahlíðarkórinn

**Hamrahlíðarkórinn** er kór að mestu skipaður fólki sem áður var í Kór Menntaskólans við Hamrahlíð. Þorgerður Ingólfsdóttir stofnaði kórinn árið 1981 og stjórnar honum enn.

Yfir 100 verk hafa verið samin sérstaklega fyrir kórinn og hann hefur ferðast víða. Kórinn hlaut Íslensku tónlistarverðlaunin árið 2002 sem sígildur flytjandi ársins.

## Tenglar
* Vefsíða kórsins
Pomacea diffusa

***Pomacea diffusa*** er suðuramerísk tegund af ferskvatnssniglum með tálkn og skeljaloku. Hann hefur verið vinsæll í fiskabúr, en telst vera ágeng tegund víða um heim.

## Flokkun
*Pomacea diffusa* var upphaflega lýst sem undirtegund af eplasnigli (*Pomacea bridgesii)*. Pain (1960) hélt því fram að *Pomacea bridgesii bridgesii* væri stærra form með takmarkaða útbreiðslu, en sá minni; *Pomacea bridgesii diffusa* væri algengara formið um Amason-dældin (Brasilía, Perú, Bólivía). Cowie og Thiengo (2003) töldu að sú seinni væri fremur sjálfstæð tegund, og hefur það verið staðfest með erfðagreiningu.

## Útbreiðsla
Tegundin er útbreidd um alla Amason-dældina, en "type locality" af *Pomacea diffusa* er í borginni Santa Cruz de la Sierra, Bólivíu. Hann er nú orðinn ílendur sumsstaðar í Flórída, Kúbu, Havaii og suðaustur-Asíu.

## Lýsing

*Pomacea diffusa* er með tiltölulega útstæðan snúð. Hann er ekki með loftrör eins og á eplasnigli, og er svipaður að stærð og *[[Pomacea paludosa]]*.

Eggjaklasarnir eru óreglulega aflangir, svipað og hjá *[[Pomacea haustrum]]*, en eru minni og eru ljósbrúnir til laxableikir, en eru hvítir þegar þeir eru nýklaktir.

## Nytjar
Þetta eru meðal tegunda snigla sem eru hafðir í fiskabúrum til skrauts.

## Tilvísanir
Þessi grein inniheldur CC-BY-2.0 texta frá heimildinni "Rawlins".

## Tenglar
*Applesnails of Florida on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
*The apple snail website species page
Cunninghamia konishii

***Cunninghamia konishii*** er sígrænt barrtré sem var lýst af Bunzo Hayata. IUCN skráir tegundina sem viðkvæma. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Tegunin kemur helst fyrir í Taívan, þar sem hún er einlend.

## Myndir

Cunninghamia lanceolata árvore.jpg
Stomates on Chinese-fir needle.jpg
Cunninghamia lanceolata3.jpg


## Tilvísanir
Cunninghamia lanceolata

***Cunninghamia lanceolata*** er sígrænt barrtré sem var fyrst lýst af Aylmer Bourke Lambert, og fékk sitt núverandi nafn af William Jackson Hooker IUCN skráir tegundina sem þróttmikla. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

Tegundin vex í Kína, Víetnam og Laos.

## Myndir


Cunninghamia lanceolata1.jpg
Cunninghamia lanceolata  MHNT.BOT.2005.0.1118.jpg
Stomates on Chinese-fir needle.jpg
Cunninghamia lanceolata3.jpg
Cunninghamia lanceolata0.jpg
Cunninghamia lanceolata4.jpg


## Tilvísanir
Cunninghamia

***Cunninghamia*** er ættkvísl með einni eða tveimur núlifandi tegundum sígrænna barrtrjáa í grátviðarætt (*Cupressaceae*). Þær eru ættaðar frá Kína, norður Víetnam og Laos, og hugsanlega Kambódíu. Þær geta náð 50 m hæð. Ættkvíslarheitið *Cunninghamia* er til heiðurs Dr. James Cunningham, breskum lækni sem kynnti tegundina í ræktun 1702, og grasafræðingnum Allan Cunningham.

## Flokkun
Ættkvíslin er almennt talin vera með tvær áþekkar tegundir, *Cunninghamia lanceolata* og *C. konishii*. *C. lanceolata* vex á meginlandi Kína, Víetnam og Laos, hins vegar er *C. konishii* eingöngu í Taívan. Hinsvegar virðist erfðagreining benda til þess að þær séu sama tegundin, og að  *C. konishii* í Taívan sé eftir mörg landnám tegundarinnar frá meginlandinu. Þar sem *C. lanceolata* var fyrra nafnið sem var skráð hefur það forgang ef tegundirnar eru sameinaðar. In that case, Þá verður tegundin í Taívan *Cunninghamia lanceolata* var. *konishii*. Það er hinsvegar engin eining um hvort tegundirnar eigi að vera sameinaðar.

Áður var tegundin höfð í *[[Taxodiaceae]]*, en sú ætt er nú talin til Cupressaceae. Nokkrir grasafræðingar hafa viljað hafa ættkvíslina í eigin tegund, Cunninghamiaceae, en ekki fengið mikinn stuðning. *Cunninghamia* þekkist einnig frá steingerfingum í Ameríku.

## Lýsing
Tréð er keilulaga með láréttar greinar sem eru lítið eitt hangandi í endana. *Cunninghamia* Barrnálarnar í spíral eftir greininni, grænar til blágrænar, leðurkenndar og nokkuð flatar. Þær eru 2–7&nbsp;sm langar og 3–5&nbsp;mm breiðar neðs. Barrið getur fengið bronsáferð í köldu veðri.

Könglarnir eru litlir og óáberandi við frjóvgun síðla vetrar, stakir eða 2 til 3 saman, þroskast á 7 til 8 mánuðum, 2,5 til 4,5 sm langir, egglaga til hnattlaga, oft með sprota sem vex úr endanum á ræktuðum trjám en það er sjaldgæft hjá villtum trjám. Reklarnir eru 10 til 30 saman.

Börkurinn á fullvöxnum trjám flagnar af í lengjum sem sýnir rauðbrúnan innri börkinn.

## Notkun
*Cunninghamia* er eftirsótt timburtré í Kína, með mjúkan, endingargóðan og ilmandi við, svipaðan og hjá strandrauðviði og *[[Cryptomeria]].*

*Cunninghamia* er ræktað til skrauts í almenningsgörðum og öðrum stórum görðum þar sem hún nær um 15–30&nbsp;m.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Arboretum de Villardebelle: photo of cone
* Arboretum de Villardebelle: photo of tree
Vatnspest

**Vatnspest** eða **vatnaarfi** (fræðiheiti: *Elodea canadensis*) er fjölær vatnaplanta af froskabitsætt, ættuð frá Norður-Ameríku. Hún hefur villst frá ræktun víða um heim og var fyrst skráð á Bretlandseyjum um 1836. Síðan þá hefur hún fundist í nær öllum löndum Evrópu.

Hún er oft notuð í fiskabúrum og er fjölgað með græðlingum.

## Myndir

Image:ElodeaCanadensisFlowering.jpg|
Image:Elodea canadensis nf.jpg|
Image:ElodeaLeaffaceupcells.jpg|Blaðfrumur í 450x stækkun


## Tilvísanir
Pomacea

***Pomacea*** er ættkvísl ferskvatnssnigla með tálkn og skelloku í eplasniglaætt (*Ampullariidae*). Ættkvíslin er frá Ameríku – útbreiðsla flestra tegunda ættkvíslarinnar takmarkast við Suður-Ameríku. Í fiskabúrarækt kallast þeir stundum *Pomacea* eða ranglega *Ampullarius*.

Sumar tegundirnar hafa slæðst út frá ræktun og eru taldir ágengar tegundir. Vegna þess hefur innflutningur verið takmarkaður til sumra svæða (þar á meðal Bandaríkjanna) og eru alveg bannaðir á öðrum (þar á meðal ESB).

## Tegundir
Tegundir í *Pomacea* eru:

subgenus *Effusa* Jousseaume, 1889
* *[[Pomacea baeri]]* (Dautzenberg, 1902)
* *[[Pomacea cumingi]]* (Reeve, 1843)
* *[[Pomacea glauca]]* (Linné, 1758)
* *[[Pomacea quinindensis]]* (K. Miller, 1879)

subgenus *Pomacea* Perry, 1810

*Eplasnigill (*Pomacea bridgesii,* Reeve, 1856)
**[[Pomacea aldersoni]]* (Pain, 1946)
* *[[Pomacea aurostoma]]* (Lea, 1856)
* *[[Pomacea camena]]* (Pain, 1949)
* *[[Pomacea canaliculata]]* (Lamarck, 1819)
* *[[Pomacea catamarcensis]]* (Sowerby, 1874)
* *[[Pomacea columellaris]]* (Gould, 1848)
* *[[Pomacea cousini]]* (Jousseaume, 1877)
* *[[Pomacea cyclostoma]]* (Spix, 1827)
* *[[Pomacea decussata]]* (Moricand)
* *[[Pomacea diffusa]]* Blume, 1957
* *[[Pomacea dolioides]]* (Reeve, 1856)
* *[[Pomacea eximia]]* (Dunker, 1853)
* *[[Pomacea falconensis]]* Pain & Arias, 1958
* *[[Pomacea flagellata]]* (Say, 1827)
* *[[Pomacea hanleyi]]* (Reeve, 1856)
* *[[Pomacea haustrum]]* (Reeve, 1856)
* *[[Pomacea hollingsworthi]]* (Pain, 1946)
* *[[Pomacea lineata]]* (Spix, 1827)
* *[[Pomacea maculata]]* Perry, 1810 - synonyms: *Ampullaria gigas* Spix, 1827; *Pomacea insularum* (D'Orbigny, 1839)
* *[[Pomacea paludosa]]* (Say, 1829)
* *[[Pomacea papyracea]]* (Spix, 1827)
* *[[Pomacea pealiana]]* (Lea, 1838)
* *[[Pomacea poeyana]]* (Pilsbry, 1927)
* *[[Pomacea reyrei]]* (Cousin, 1887)
* *[[Pomacea scalaris]]* (D'Orbigny, 1835)
* *[[Pomacea urceus]]* (Müller, 1774)
* *[[Pomacea vexillum]]* (Reeve, 1856)
* *[[Pomacea zischkai]]* (Blume & Pain, 1952)

## Sem ágengar tegundir
Vegna hættu á að þeir skasði vatna og mýragróður í náttúrunni hefur Evrópusambandið bannað allann innflutning á sniglum af ættinni Ampullariidae, þar með talin ættkvíslin *Pomacea*.

## Tilvísanir

## Tenglar
* applesnails of Florida, ''Pomacea'' spp. on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
Fortnite

**Fortnite** er fjölspilunartölvuleikur. Leikurinn var þróaður af Epic Games og setttur á markað árið 2017. Leikurinn er til í þremur mismunandi leikgerðum sem byggja á sömu leikjavél (e. *game engine*) og leikmáta (e. *gameplay*). Þessar leikgerðir eru *Fortnite: Save the World* sem er samvinnuskotleikur þar sem lið með allt að fjórum spilurum berjast við ófreskjur og verja hluti með því að byggja virki, *Fornite Battle Royale* sem er ókeypis fjölspilunarleikur þar sem allir eru á móti öllum og berjast til síðasta manns (e. ''battle royale'') og *Fortnite Creative* þar sem spilarar geta án takmarkana búið til eigin leikheima og bardagavettvanga. Tvær fyrstu leikgerðirnar komu á markað árið 2017 en Creative gerðin í desember 2018. Battle royale-leikurinn varð óhemjuvinsæll og urðu spilarar meira en 125 milljónir á innan við ári.

## Heimild
*
Sýklalyfjaónæmi

**Sýklalyfjaónæmi** er það að baktería verður ónæm fyrir áhrifum sýklalyfs sem áður verkaði gegn henni. Þá verður mun erfiðara að meðhöndla sýkinguna og oft þarf þá að grípa til dýrari lyfja eða lyfja sem hafa eiturverkanir. Þær bakteríur sem eru komnar með vörn fyrir mörgum gerðum af sýklalyfjum kallast fjölónæmar bakteríur.

Sýklalyfjaónæmi getur komið fram vegna nokkurra þátta: Náttúrulegra varna bakteríunnar, vegna nýrrar stökkbreytingar, eða vegna þess að bakterían tekur upp ný gen frá annarri bakteríu. Ef baktería er lengi útsett fyrir sýklalyfi ná þær bakteríur sem hafa varnir frekar að lifa af, þetta kallast náttúruval. Til að koma í veg fyrir sýklalyfjaónæmi er því reynt að koma í veg fyrir ranga eða of mikla notkun sýklalyfja í heilbrigðisþjónustu og í landbúnaði, og með því að stöðva afrennsli af lyfjaframleiðslu út í náttúruna. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telur sýklalyfjaónæmi vera helstu heilbrigðisógnina á heimsvísu. Talið er að í Evrópu komi 400.000 sýkingar upp á ári vegna sýklalyfjaónæmis. 

Misstrangt regluverk er um notkun sýklalyfja eftir löndum. Innan t.d. Evrópusambandsins er notkun sýklalyfja í landbúnaði takmörkuð. Mælt er gegn því að nota svokallaðar „gamlar“ sýklalyfjategundir nema nauðsyn krefji. Hins vegar í Bandaríkjunum og þróunarlöndum tíðkast notkun mikilvægra sýklalyfja í landbúnaði. Þrátt fyrir regluverk sem bannar notkun sýklalyfja í landbúnaði í Bandaríkjunum án lyfjaseðils frá dýralækni hefur ekki dregið úr notkun þeirra.

Á Íslandi er notað hlutfallslega mest af sýklalyfjum af öllum Norðurlöndum, en heildarnotkunin er samt minni en meðaltalsnotkunin í Evrópu. Árið 2017 jókst heildarnotkun sýklalyfja í mönnum á Íslandi um 3,2% miðað við undanfarandi ár. Algengi salmónellu- og kampýlóbaktersýkinga er tiltölulega lágt á Íslandi miðað við önnur lönd en þar er sýklalyfjaónæmi hjá þessum sýklum er meira. Þessi sýklar finnast sjaldan í kjúklingum og svínum á Íslandi eða í færri en 10% af dýrum. Sóttvarnalæknir varar þó við að íslenskur landbúnaður geti samt verið uppspretta sýklalyfjaónæmra baktería.

## Sjá einnig

* MÓSA – fjölónæmur *[[Staphylococcus aureus]]* sem erfitt er að meðhöndla.

## Heimildir

## Tengill
* Raunveruleg og vaxandi ógn af bakteríum sem eru ónæmar fyrir sýklalyfjum,Bændablaðið - 5. tölublað (09.03.2017)
Catalogue of Life

**Catalogue of Life** er gagnagrunnur á netinu sem geymir heimsins yfirgripsmestu og ítarlegustu gögn um þekktar dýra-, plöntu-, sveppa- og gerlategundir. Gagnagrunnurinn var stofnaður árið 2001 sem samstarfsverkefni alþjóðlegu samtakanna Species 2000 og bandarísku stofnunarinnar Integrated Taxonomic Information System. Gagnagrunurinn er aðgengilegur á 12 tungumálum og er notaður víða af vísindamönnum, kennurum og stjórnvöldum. 

Catalogue of Life inniheldur gögn úr 168 ritrýndum flokkunarfræðilegum gagnagrunnum sem uppfærðir eru af sérstökum stofnunum um allan heim. Árið 2018 voru 1.744.204 tegundir skráðar í gagnagrunninum af 2,2 milljónum þekktra tegunda.

## Heimild
*
Tabbouleh

**Tabbouleh** (arabíska: تبولة‎ *tabūla*) er botnalenskt salat með fínsaxaðri steinselja, tómati, myntu, lauki og búlgúr sem er kryddað með ólífuolíu, sítrónusafa, salti og pipari. Stundum er notaður hvítlaukur, eða kúskús í stað búlgúrs.

Tabbouleh er borðað víða um misausturlönd sem smáréttur eða meze. Tabbouleh nýtur vaxandi vinsælda á vesturlöndum.

## Tengt efni
* Fattoush
* Húmmus

## Heimild
*
Kúskús

**Kúskús** (arabíska: كُسْكُس‎ *kuskus*) er norðurafrískur réttur með litlum gufusoðnum kúlum af harðhveitimjöli. Hefðbundið kúskús er borið fram með einhvers konar pottrétti ofan á. Kúskús er borðað víða í Alsír, Egyptalandi, Líbíu, Marokkó, Máritaníu og Túnis. Á vesturlöndum er kúskús oft selt þurkkað með kryddbréfi og borðað sem meðlæti eða aðalréttur. 

Kúskús er talið rekja rætur sínar til Norður-Afríku, en Berbar neyttu þess á 7. öld. Orðið *kúskús* er hugsanlega af arabísku *kaskasa* „að mylja“ eða bebísku *seksu* „hnöttóttur“. 

## Heimild
*
Grill

**Grill** er búnaður sem notaður er til að grilla mat með því að hita matinn á teinum eða öðru álíka. Grill skiptast í tvær aðaltegundir: kolagrill og gasgrill. Einnig eru til einnota kolagrill sem samanstanda af viðarkolum í álbakka með innbyggðri grind.

Einfalt kolagrill samanstendur af tunnu úr hitaþolnu efni, yfirleitt málmi, sem inniheldur viðarkol. Fyrir ofan kolin er grind sem maturinn er lagður á. Færa má grindina upp eða niður til að fá minni eða meiri hita í matinn. Mikilvægt er að kolin séu látin brenna þangað til þau eru orðin hvít, enda margar tegundir af grillkolum innihalda eldsneyti eða önnur eiturefni. Kolagrill gefur frá sér mikið kolefni og því á að nota það úti.

Gasgrill gengur fyrir jarðgasi. Dæmigert gasgrill er með nokkrum brennurum sem stilla má með því að hleypa meira eða minna gasmagni í gegn. Hitinn af gasgrillum er jafnari en af kolagrillum og það verður til engin aska við brennslu.

## Heimild

*
Widdringtonia nodiflora

***Widdringtonia nodiflora*** er barrtré ættað frá Suður-Afríku. Það vex vanalega upp til fjalla, gjarnan í klettum á fjallshlíðum. Barrið og viðurinn eru mjög eldfim og búsvæðinu hættir við villieldi. Til mótvægis myndar tegundin greinar og stofna frá rótum eftir að hafa brunnið.

## Lýsing

Þetta er sígrænn, fjölstofna runni eða lítið til meðalstórt tré (5–7 m (sjaldan að 25 m) hátt). Blöðin eru hreisturlík, 1,5 til 2 mm langt og 1-1,5&nbsp;mm breitt á smásprotum, og að 10 mm langt á öflugum vaxtarsprotum. Könglarnir eru hnattlaga, 1 til 2 sm langir, með fjórum köngulskeljum. Trén eru tvíkynja. Það er eitt í ættkvíslinni til að mynda nývöxt af rótum eftir bruna eða vera höggið niður; þeð gerir því kleift að lifa af villielda, og er talið vera aðalástæða þess að það er svo algengt.

## Útbreiðsla
Það vex frá Table Mountain í suðri, til suður Malawi, suður Mozambique, austur Zimbabwe og allsstaðar í austur og suður Suður-Afríku. Þetta er eina algenga tegundin í ættkvíslinni, og eina tegundin sem er ekki ógnað eða í hættu. Hún er skyldust Widdringtonia cedarbergensis frá Cedarberg fjöllum.
Hún finnst yfirleitt hátt upp í fjallahlíðum, milli kletta, í giljum, heiðum og graslendi. Hún er vanalega í litlum lundum, eins og litli skógurinn ofan á fjallinu fyrir ofan Kirstenbosch.

## Tenglar
*Widdringtonia nodiflora 

## Tilvísanir
Widdringtonia schwarzii

***Widdringtonia schwarzii*** er barrtré ættað frá Suður-Afríku þar sem það er einlent í Baviaanskloof og Kouga Mountains vestur af Port Elizabeth í Austurhöfða; þar vex það á þurrum grýttum hlíðum og klettum í 600-1,200 m hæð. Því er ógnað af tapi búsvæða, sérstaklega vegna villielda. The Willowmore cypress is a protected tree in South Africa.

Það er meðalstórt sígrænt tré, um 20–25 m (áður upp í 40 m) hátt. Blöðin eru hreisturlaga, 1,5 mm löng og 1mm breið á smásprotum, og að 10 mm langt á öflugum vaxtarsprotum. Könglarnir eru hnattlaga til kassalaga, 2 til 3 sm langir með fjórum köngulskeljum. Það er einna skyldast *[[Widdringtonia wallichii]]* frá Vesturhöfða, og er auðveldast að greina það á stærri fræjum með stuttum væng.

## Tilvísanir

*

## Tenglar
*Plantz Africa.com
Kanadíska úrvalsdeildin í knattspyrnu

**Kanadíska úrvalsdeildin í knattspyrnu** enska: *The Canadian Premier League* (CPL) franska: *Première ligue canadienne*)  er atvinnumannadeild í knattspyrnu sem hófst árið 2019. Ætlunin var að bæta gæði knattspyrnu í Kanada. Lágmarksfjöldi kanadískra leikmanna er í liðum. Lið bætast við deildina og munu þau falla um deild. Fyrst um sinn voru 7 lið víðs vegar af landinu. Fjarlægð milli leikvalla Pacific FC og HFX Wanderers FC er 4.476 kilómetrar. Tímabilið er frá apríl til október. 

Þrjú lið spila nú þegar í Major League Soccer í Bandaríkjunum (Toronto FC, Montreal Impact og Vancouver Whitecaps FC) en þau verða ekki hluti af deildinni fyrst um sinn.

## Lið (2019)

## Tenglar
BBC Sport - Canadian Premier League: How do you start a brand new professional league?
## Heimild
Merkimiðapólitík

**Merkimiðapólitík** (eða **sjálfsmyndarstjórnmál**) er hugtak sem haft er um sértæka pólitiska afstöðu sem tengir sig hagsmunum og lífsviðhorfum þess þjóðfélagshóps sem fólk samsamar sig við. Merkimiðapólitík spannar þá þætti stjórnmála sem myndaðir eru með hliðsjón af hvernig fólk sér sjálft sig og á við um alla þá þjóðfélagshópa sem draga sig saman á forsendum t.d. aldurs, trúarbragða, þjóðfélagsstöðu, menningar, örorku (eða fötlunar), kynþáttar, tungumáls, þjóðernis, kyns, kynhneigðar, kynslóðar, stjórnmálaflokks eða hvort fólk tengir sig frekar við borg eða sveit o.s.frv. Með öðrum orðum mætti segja að í merkimiðapólitík sé afmörkuð sýn þar sem horft er á hlutina út frá eigin þjóðfélagshópi og barist er fyrir réttindum líkra einstaklinga til að styrkja stöðu þeirra í þjóðfélagi sem þeir álíta að líti framhjá þeim. 

## Tengt efni
* Deila og drottna
* Fleygmál
* Hatursorðræða
* Persónuníð
Widdringtonia wallichii

***Widdringtonia wallichii***, áður ***Widdringtonia cedarbergensis*** er barrtré ættað frá Suður-Afríku þar sem það er einlent í Cederberg fjöllum norðaustur af Höfðaborg í Vesturhöfða. Því er ógnað af tapi búsvæða og er verndað undir "National Forest Act (Act 84)" frá 1998.

Það er lítið sígrænt tré sem verður 5–7 m (sjaldan að 20 m) hátt. Blöðin eru hreisturlaga, 1,5 mm löng og 1mm breið á smásprotum, og að 15 mm langt á öflugum vaxtarsprotum. Könglarnir eru hnattlaga til kassalaga, 2 til 3 sm langir með fjórum köngulskeljum.

## Tilvísanir

*
Widdringtonia whytei

***Widdringtonia whytei*** er barrtré ættað frá Malaví þar sem það er einlent í Mulanje Massif í 1,830-2,550 m hæð. Því er ógnað af skógarhöggi (vegna viðarins), og aukningar villielda af mannavöldum.

## Lýsing
Það er stórt sígrænt tré, um 40–50 m hátt.  Blöðin eru hreisturlaga, 1,5 til 3,5 mm löng og 1 til 1,5 mm breið á smásprotum, og að 10 mm langt á öflugum vaxtarsprotum. Könglarnir eru hnattlaga, 1,5 til 2,2 sm langir með fjórum köngulskeljum.

## Nytjar
Timbrið er rauðleitt, með viðkunnanlegan ilm. Helstu kostir þess eru að það er auðvinnanlegt og endingargott, og er þolið gegn termítum og öðrum skordýrum og sveppum sem leggjast á við. 

## Tilvísanir
Papuacedrus papuana

***Papuacedrus papuana*** er tegund barrtrjáa í grátviðarætt (*Cupressaceae*), eina tegundin í ættkvíslinni ***Papuacedrus***. Sumir grasafræðingar telja hana ekki í sérstakri ættkvísl, heldur telja hana innan *[[Libocedrus]]*. Hún er ættuð frá Nýju-Gíneu og indónesíska héraðinu Maluku.

Hún er yfirleitt meðalstórt til stórt sígrænt tré, 16–50 m hátt (í mikilli hæð eingöngu runni að 3 m hár). Hreisturlaga barrið er í flötum sveipum, í gagnstæðum pörum til skiftis, 2–3&nbsp;mm langt á fullvöxnum trjám og að 20&nbsp;mm langt á yngri trjám. Könglarnir eru 1–2&nbsp;sm langir, með fjórar köngulskeljar.

Tegundin er með tvö afbrigði, sem er helst hægt að greina í sundur á ungstigsblöðum á ungum plöntum (barr á eldri trjám er næstum ekki hægt að greina í sundur): 
* *Papuacedrus papuana* var. *papuana* (syn. *Libocedrus papuana* F.Muell., *Libocedrus torricellensis* Schltr., *Papuacedrus torricellensis* (Schltr.) H.L.Li). New Guinea, austur af 138°A lengdargráðu; 620-3,800 m hæð. 
* *Papuacedrus papuana* var. *arfakensis* (Gibbs) R.J.Johns (syn. *Libocedrus arfakensis* Gibbs, *Papuacedrus arfakensis* (Gibbs) H.L.Li). New Guinea, vestur af 138°A lengdargráðu, Moluccas; 700-2,400 m hæð. 

## Tilvísanir

* Farjon, A. (2005). *Monograph of Cupressaceae and Sciadopitys*. Royal Botanic Gardens, Kew. .
* Earle, Christopher J., ed. (2018). "Papuacedrus papuana". The Gymnosperm Database.
Dacrycarpus imbricatus

***Dacrycarpus imbricatus*** er sígræn trjátegund sem vex í Kambódía, Kína, Fídjíeyjum, Indónesíu, Laos, Malasíu, Papúa Nýja-Gíneu, Filippseyjum, Taílandi, Vanúatú og Víetnam. Þetta er hávaxið tré, að 40 m hátt.

Þrjár undirtegundir eru skráðar:
* *Dacrycarpus imbricatus* var *imbricatus*
* *Dacrycarpus imbricatus* var *curvulus*
* *Dacrycarpus imbricatus* var *robustus*
## Tilvísanir
Taxodioideae

***Taxodioideae*** er undirætt í einisætt (*Cupressaceae*).

## Ættkvíslir

## Sjá einnig
*Taxodiaceae

## Tilvísanir
Salat (matargerð)

**Salat** er réttur sem samanstendur af litlum matarbitum, oftast grænmeti. Salöt eru oft borin fram köld eða við stofuhita, en sum salöt eins og þýskt kartöflusalat, eru borin fram heit. Orðið *salat* má rekja til latnesku *salatus* „saltaður“.

Grunnur margra salata er af laufgrænmeti svo sem jöklasalat, klettasalat, grænkál eða spínat, en aðrir tegundir svo sem ávaxtasalat, baunasalat, túnfisksalat og fattoush eru líka til. Ofan á salatið er hellt sósu, sem nefnist dressing, sem er oft nokkurs konar blanda af olíu og ediki. 

Salat má borða sem forrétt, aðalrétt, meðlæti eða efirrétt.

## Heimild
*
Harðhveiti

**Harðhveiti** eða **dúrumhveiti** (úr latnesku *durum* „harður“, fræðiheiti: *Triticum durum* eða *Triticum turgidum* undirt. *durum*) er þrílitna hveititegund og önnur mest ræktuð hveititegund á eftir brauðhveiti (*Triticum aestivum*). Framleiðsla harðhveitis jafngildir samt einungis 5–7% hveitiframleiðslu heimsins. 

Harðhveiti var ræktað af emmerhveiti (*Triticum dicoccum*), tegund sem ræktuð var í Mið-Evrópu og Austurlöndum nær um það bil 7000 f.Kr., með kynbótum. Harðhveiti er algengasta hveititegund í Austurlöndum nær.

Eins og nafnið gefur til kynna er harðhveiti ein harðasta hveititegund. Kornið er erfitt að mylja og fræið inniheldur mikla sterkju. Þess vegna hentar harðhveiti vel í semólínu og pasta, en er of veikt í brauð. Þótt harðhveiti innihaldi mikið prótein er það ekki mjög sterkt (þ.e. að það myndar ekki sterkt glútennet í deiginu). 

## Heimild
*
Taxodium

***Taxodium*** er ættkvísl einnar þriggja mjög flóðaþolinna barrtrjáa í grátviðarætt, *([[Cupressaceae]])*. Ættkvíslarheitið er dregið af latneska fræðiheitinu *taxus*, fyrir "ývið", og gríska orðinu *εἶδος* (*eidos*), sem þýðir "sem líkist." Innan ættarinnary, *Taxodium* er skyldust  Glyptostrobus (*Glyptostrobus pensilis*) og Cryptomeria (*Cryptomeria japonica*).

Tegundir *Taxodium* eru frá suðurhluta meginlands Norður-Ameríku og þær eru lauffellandi í norðurhlutanum og hálfsígrænar í sunnantil. Þetta eru stór tré, að 30 til 46 m há og 2 til 3 m (einstaka sinnum 11 m) í þvermál. Barrnálarnar eru 0,5 til 2 sm langar, í skrúfgang eftir greininni, undnar í grunninn svo að þær eru í flötum röðum sitt hvorum megin á sprotanum. Könglarnir eru hnattlaga, 2 til 3,5 sm í þvermál, með 10 til 25 köngulskeljum, hver með 1 til 2 fræjum; þau þroskast á 7 til 9 mánuðúm eftir frjóvgun, þegar þeir sundrast til að sleppa fræjunum. Frjókönglarnir eru í hangandi klösum, og losa frjókornin snemma vors. *Taxodium* tegundir mynda "pneumatophores", eða sýprusrætur , þegar þær vaxa í eða við vatn; þessir útvextir sem standa upp úr vatninu eru sagðir hjálpa rótarkerfinu við að anda. Önnur kenning er að þær beini jarðvegi að trénu svo það fái enn meiri rótarfestu og næringu

## Tegundir
Það eru þrjár núlifandi tegunudir af *Taxodium* en sumir grasafræðingar telja þær bara eina eða tvær, og eru hinar þá afbrigði. Þær eru frábrugðnar í búsvæði en blandast þar sem þær vaxa nálægt hver annarri.

*†*[[Taxodium dubium]]* (Sternb.) Heer

### Áður taldar með
* *[[Glyptostrobus pensilis]]* (Staunton ex D.Don) K.Koch (sem *T. japonicum* var. *heterophyllum* Brongn.)
* *[[Sequoia sempervirens]]* (D.Don) Endl. (sem *T. sempervirens* D.Don)

## Þróun

Forsögulega var *Taxodium* mun algengari á norðurhveli en hann er nú. Elstu steingerfingarnir eru frá síðla Krít í Norður-Ameríku.  Tegundin var í Evrópu þangað til fyrir 2,5 milljón árum síðan (Plíósentímabilið).

## Sjá einnig
*steingerfði skógurinn í Bükkábrány

## Tilvísanir

## Tenglar
*Gymnosperm Database - Taxodium
*Corkscrew Swamp Sanctuary website
*National Audubon Society, undated. *Corkscrew Swamp Sanctuary. A Companion Field Guide*. Artype Inc., Ft. Myers. 25 p.
Nintendo Switch

**Nintendo Switch** er leikjatölva frá Nintendo sem kom út 3. mars 2017. Hana má nota bæði sem smáleikjatölvu og tengda við sjónvarp. Heima má setja hana í hleðsludokku sem er tengd við sjónvarp um HDMI-snúru. Hún er líka með fjölsnertiskjá sem nota má á ferðinni þegar tölvan er ekki í dokkunni. 

Þann 20. september 2019 kom út Nintendo Switch Lite, minni útgáfa af upprunalegu tölvunni sem er aðeins hægt að nota sem smáleikjatalva en ekki er hægt að tengja hana við sjónvarp.  8. október 2021 kom út uppfærð útgáfa af tölvunni með stærri OLED-skjá.  

Hún er með þráðlausum stýripinnum (sem kallast Joy-Con) með tökkum, hreyfingarskynjurum og titringsmótor. Festa má stýripinnana við tölvuna með því að renna þeim í raufar hvorum megin á tölvunni. Taka má stýripinnana af og nota hvorn fyrir sig þannig að tveir geta spilað saman.

Spila má með öðrum bæði á netinu og um þráðlaust staðarnet. Leikirnir fást bæði á leikjakortum og á netinu í gegnum Nintendo eShop. 

## Heimild
*
Taxodium dubium

***Taxodium dubium*** er útdauð barrtrjártegund í grátviðarætt þekkt frá síðla á Krítartímabilinu til loka Plíósentímabilsins

## Tilvísanir
Óbreyttur borgari

**Óbreyttur borgari** er einstaklingur sem er ekki hluti af hernum. Samkvæmt alþjóðalögum og þjóðréttarsamningum, svo sem fjórða Genfarsáttmálanum, njóta óbreyttir borgarar ákveðinna forréttinda eftir því hvort um borgarastríð eða milliríkjastríð er að ræða. Árás á óbreytta borgara í stríðum eða friðartíma er almennt talað stríðsglæpur.

## Heimild
*
Fenjasýprus

**Fenjasýprus** (fræðiheiti: *Taxodium distichum*) er lauffellandi barrtré ættað frá suðaustur Bandaríkjunum. Það þolir margskonar jarðveg, blautan, þurran, mýrar og jafnvel standandi í grunnu vatni. 

## Lýsing

*Taxodium distichum* er stórt, hægvaxta og langlíft tré. Það verður yfirleitt um 10 til 40m hátt, og stofnþvermál að 1,8 m.. 

Í kring um meginstofninn sjást svoköllyð sýprushné sem eru útvöxtur frá rótum með óvissan tilgang. Börkurinn er grábrúnn til rauðbrúnn, þunnur og trefjakenndur. 

Grænar barrnálarnar eru 13 til 19 mm langar, stakstæðar og heilrendar. Á haustin verða blöðin gul eða koparrauð. Fenjasýprus fellir barrið á hverjum vetri og kemur með ný á vorin.

## Gallery

File:Bald Cypress Leaves 2264px.jpg|Barr
File:Baldcypress cone.jpg|Könglar
File:Bald Cypress Taxodium distichum Fingers.JPG|Sýprushné
File:Bald Cypress Taxodium distichum Bark Vertical.JPG|Börkur


## Útbreiðsla
Náttúruleg útbreiðsla er frá suðaustur New Jersey suður til Flórída og vestur til austur Texas og suðaustur Oklahoma, og einnig inn til landsins upp með Mississippifljóti. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* The Ancient Bald Cypress Consortium
* Images of bald cypress trees and swamps
* Interactive Distribution Map for Taxodium distichum 
* Photos of remarkable bald cypress trees worldwide
* ''Taxodium distichum'' - information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)
Maha Vajiralongkorn

**Maha Vajiralongkorn Bodindradebayavarangkun** (taílenska: มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร; f. 28. júlí 1952), einnig þekktur undir konungsnafninu **Rama 10.**, er núverandi konungur Taílands. Hann er eini sonur konungsins Bhumibols Adulyadej og drottningar hans, Sirikit. 

## Æviágrip
Maha Vajiralongkorn fæddist árið 1952 í Dusit-konungshöllinni í Bangkok. Mestalla ævi sína hefur hann lifað í skugga föður síns, hins geysivinsæla Bhumibols Adulyadej Taílandskonungs. Hann hlaut undirstöðumenntun ásamt þremur systrum sínum í hirðskóla í Chitriada-höll í Bangkok en gekk síðan í skóla á Englandi, fyrst í konunglega skólann í Sussex og svo í Millfield-skólann í Somerset. Árið 1970 var Vajiralongkorn sendur í konunglegan skóla í Sydney í Ástralíu og var hann þar í eitt ár þar til hann útskrifaðist loks frá hernaðarskóla í Duntroon í Kanada. 

Sem krónprins naut Vajiralongkorn aldrei vinsælda á við föður sinn, sem Taílendingar nánast tilbáðu sem guð. Vajiralongkorn hefur ávallt haft orð á sér fyrir að vera óútreiknanlegur „vandræðagemsi“ og framkoma hans hefur oft vakið hneyksli. Árið 1996 hengdi hann til dæmis tilkynningu upp á veggi konungshallarinnar í Bangkok þar sem hann sakaði þáverandi eiginkonu sína og barnsmóður opinberlega um framhjáhald. Um aldamótin var jafnvel óttast að uppreisnarástand gæti skapast ef Vajiralongkorn tæki við ríkinu eftir föður sinn.

Árið 2009 birti Wikileaks myndband af krónprinsinum að halda veglega afmælisveislu fyrir púðluhundinn sinn, Fúfú. Á myndbandinu sést Vajiralongkorn ásamt nakinni þáverandi eiginkonu sinni mata hundinn á stærðarinnar afmælistertu á meðan einkennisklæddir þjónar stjana við þau. Hundurinn Fúfú hafði einnig verið sæmdur tign yfirmarskálks í taílenska flughernum.

Vajiralongkorn varð konungur þegar faðir hans lést eftir sjötíu ára valdatíð sína í október árið 2016. Hann tók þó ekki við völdum og skyldum konungsembættisins fyrr en ári síðar þar sem hann vildi tíma til þess að syrgja föður sinn.

Þann 1. maí árið 2019 kvæntist Vajiralongkorn lífverði sínum, konu að nafni Suthidu Tidjai. Suthida varð formlega drottning Taílands næsta dag. Fáeinum dögum síðar, þann 4. maí, var Vajiralongkorn formlega krýndur konungur Taílands í þriggja daga langri krýningarathöfn.

## Tilvísanir
Tundurstirtla

**Tundurstirtla** (fræðiheiti: *Megalaspis cordyla*) er straumlínulagaður uppsjávar- og torfufiskur í strandsjó af brynstirtluætt og ættbálki borra.

## Einkenni og útlit
Tundurstirtlu má þekkja á löngum brjóstugga sínum, þar að auki er hún silfurhvít á maganum og hliðunum og blágræn að ofan. Það sem einkennir fiska af þessari ætt er einskonar felulitur fyrir þá því einungis er hægt að sjá þá í sjónum ef horft er ofan á þá. Tundurstirtla er einnig þekkjanleg af áberandi beinni línu á hlið sinni og svarta stóra blettinum sem er ofan á tálknlokinu og rétt fyrir framan sporð hennar. Að auki hefur hún fölgula ugga við endaþarminn sem verða dökkir út í endana. Hún hefur líka mjög einkennandi augnlok sem hylur nær allt augað.

Fiskar af þessari ætt hafa tvo bakugga, annar þeirra eða sá fremri er með broddgeisla en hinn með liðgeisla. Í raufarugganum er stórt bil á milli tveggja fremstu broddgeislanna og þess þriðja sem er vaxinn við liðgeislunum. Enginn gaddur er á tálknloki og eru flestar tegundir, eða þær 140 sem þekkjast nytjafiskar en þeir lifa í hlýjum sjó.
 
## Hrygning
Tundurstirtla virðist hrygna tvisvar sinnum á ári, eða um miðjan janúar og í maí en hrygning hennar stendur yfir í um tvo mánuði. Tundurstirtla getur orðið allt að 80 cm að lengd en þó er algengast að hún nái 30 til 40 cm lengd og verði allt að 3-4 kg að þyngd. Helsta fæða hennar eru aðrir fiskar. 

## Veiðar
Tundurstirtla veiðist oftast á 20-100 m dýpi og veiðist hún m.a. með botnvörpu, kvíanet, gildrum, á línu og með trolli. Helsti staður sem hún veiðist á er í Vestur-Indlandshafi, en einnig veiðist hún líka í Vestur-Kyrrahafi eða allt frá Japan til Ástralíu. Tæland, Indland og Malasía eru lönd sem veiða hvað mest af Tundurstirtlu og virðist hún vera mikilvægur fiskur fyrir þau lönd eins og sjá má á línuritinu hér að neðan. Tundurstirtla er svo seld á markaði sem fersk, þurrkuð eða söltuð afurð. Seinustu tölur sem til eru yfir veiðar á Tundurstirtlu eru síðan árið 2016 en þá voru veidd 108.379 tonn af henni. 

Hér má sjá kort frá FAO sem sýnir öll þau helstu svæði þar sem Tundurstirtla veiðist. 
        
Eins og sjá má á myndinni hér að ofan hafa veiðar farið nokkurn veginn stigmagnandi með árunum og náðu þær fyrst hámarki árið 2010, en þá var veitt 112.386 tonn af Tundurstirtlu og síðan aftur árið 2016 sem sjá má á myndinni hér að neðan, þegar veidd voru um 137.834 tonn af henni.

Hér sést hvaða lönd hafa verið að veiða Tundurstirtlu frá 1970 til ársins 2016 og eins og áður hefur komið fram sést að Indónesía og Tæland veiða hvað mest af Tundurstirtlu, en þeir veiða til samans helminginn af því sem veitt var af henni árið 2016. 

## Heimildir
* 
* 
* Muus, J. B., Nielsen, G. J., Dahlstrøm, P. og Nyström, B. O. (1999). *Fiskar og fiskveiðar* (Jón Jónsson og Gunnar Jónsson þýddu). Reykjavík: Mál og menning. 
* 
*
Margate

**Margate** er hafnarbær í Kent á suðaustur-Englandi, í Thanet-sýslu um 24 km norðaustur af Kantaraborg. Íbúar eru um 61.000 (2011). Margate hefur verið sumarleyfisstaður frá miðri 18. öld og Lundúnabúar hafa vanið sig á að fara á ströndina þar; Margate Sands.

## Heimild

*
Apaköttur

**Apakettir** eru hópur spendýra af ætt prímata. Orðið vísar til apa af innættbálkinum simiiformes að undanskildum mannöpum. 

Talað er um apaketti gamla heimsins (Afríku og Asíu) og nýja heimsins (Suður-Ameríku). Gamlaheimsapakettir innihalda þekktustu tegundirnar eins og bavíana og makake og eru tegundirnar 138. Munur á nýja- og gamlaheimsapaköttum felst meðal annars í því að nef þeirra frá nýja heiminum eru flatari. Einnig eru þeir með hala sem geta gripið ólíkt styttri hölum þeim í gamla heiminum. Raunar eru gamlaheimsapakettir skyldari mannöpum heldur en nýjaheimsapaköttum.

Margar apakattategundir lifa í trjám en bavíanar eru til að mynda á jörðu niðri. Minnsta tegundin er um 12 cm og stærsta að nálgast metra; mandríll. Að stærstum hluta er mataræðið jurtatengt en egg, smærri dýr, þar með talin skordýr eru einnig fæða þeirra.

Apakettir og apar eru stundum notaðir sem samnefni.


Macaca_fascicularis_in_Lopburi.JPG|Macaca fascicularis.
Jigokudani_hotspring_in_Nagano_Japan_001.jpg|Japanskir makake.
BrownSpiderMonkey_(edit2).jpg| Ateles hybridus.
Semnopithecus_hypoleucos.JPG|Semnothecus hypoleucos.
Olive_baboon_Ngorongoro.jpg|Ólífu-bavíani.


## Heimild

*

## Tilvísanir
Meghna

**Meghna** er fljót í Bangladess. Áin er ein af þremur sem mynda Gangesósa, stærstu árósa heims, við Bengalflóa. Upptök árinnar eru í Kishoreganj-umdæmi þar sem árnar Surma og Kushiyara koma saman. Helstu þverár Meghna eru Padma, Daleshwari, Gumti og Feni. Meghna rennur út í Bengalflóa í Bhola-umdæmi.
Keisaraviður

**Keisaraviður** (*Cryptomeria japonica*)  er japanskt tré og hið eina af ættkvíslinni *Cryptomeria* ("faldir hlutar") sem er af einiætt (Cupressaceae). Keisaraviður var áður talinn til Taxodiaceae. Hann er einlendur í Japan og gengur þar undir nafninu **sugi** (japanska: 杉).

## Lýsing

Keisaraviður er mjög stórt sígrænt tré, allt að 70 m hátt og 4 m í stofnþvermáli, með rauðbrúnan börk sem flagnar í láréttum flögum. Barrnálarnar liggja í spíral eftir greinunum, 0,5 - 1 sm langar og könglarnir eru hnattlaga, 1 - 2 sm í þvermál með 20–40 köngulskeljum. 

Tegundin hefur verið ræktuð svo lengi í Kína að það er oft talið innfætt þar. Form sem hafa verið valin til skrauts eða til timburframleiðslu fyrir löngu í Kína hafa verið lýst sem sérstakt afbrigði *Cryptomeria japonica* var. *sinensis* (eða jafnvel sem sjálfstæð tegund, *Cryptomeria fortunei*), en þau eru vel innan þess breytileika sem finnst villt í Japan, og það eru engar sannanir fyrir að tegundin hafi fundist villt í Kína. Erfðagreining á frægasta stofni af *Cryptomeria japonica* var. *sinensis* á Tianmu-fjalli, sem er með tré sem eru talin tæplega 1000 ára gömul, styður þá kenningu að sá stofn sé innfluttur.

## Búsvæði
*Cryptomeria* vex í skógum með djúpum jarðvegi með góðu frárennsli, og í hlýju og röku loftslagi, og vex það hratt við þau skilyrði. Það þolir illa lélegan jarðveg og kaldara og þurrara loftslag.

## Nytjar

Timbur *Cryptomeria japonica* er ilmríkt, veður, fúa og skordýraþolið, mjúkt og með lítinn þéttleika.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
* *Cryptomeria anglica*, Boulter and Chaloner, 1968; a fossil species from Pliocene deposits in Derbyshire, England.
* Gymnosperm Database: ''Cryptomeria''

## Tenglar
* [''Cryptomeria japonica'', [Morton Arboretum] acc. 560-82*11 & 12]
* USDA Forest Service Fact Sheet ST-219 ''Japanese Cedar'' (pdf)
* Conifers Around the World: Cryptomeria japonica - Sugi.
Major League Soccer

**Bandaríska úrvalsdeildin í knattspyrnu** eða **Major League Soccer** (**MLS**) er hæsta atvinnumannadeild í knattspyrnu í Bandaríkjunum.

Deildin var stofnuð árið 1993 í tengslum við HM 1994 sem haldin var í BNA. Fyrsta tímabilið var árið 1996 og hófu þá 10 lið keppni. Deildin átti erfitt uppdráttar fyrstu árin og var tap á rekstrinum. Spilað var að mestu á amerískum fótboltavöllum (amerískur fótbolti) en síðar voru byggðir sérstakir knattspyrnuvellir. 

Í dag eru hins vegar 24 lið og skiptast þau í vestur- og austurdeild. Tímabilið er frá mars og út október. 14 lið spila svo í úrslitakeppni (*playoffs* líkt og í NBA) og er úrslitaleikur í nóvember. Lið falla ekki um deild.

Ætlunin er að fjölga liðum enn frekar og meðal annars eru fyrirhuguð lið frá St. Louis og Las Vegas. Þrjú lið í deildinni eru frá Kanada (Vancouver, Toronto og Montreal).

Höfuðstöðvar MLS eru í New York. Alþjóðlegar stjörnur hafa spilað í MLS eins og David Beckham, Zlatan Ibrahimovic, Frank Lampard, Steven Gerrard, Didier Drogba, Wayne Rooney og Lionel Messi.

## Félög 2025

## Sigurvegarar

* 1996: D.C. United
* 1997: D.C. United
* 1998: Chicago Fire
* 1999: D.C. United
* 2000: Kansas City Wizards
* 2001: San Jose Earthquakes
* 2002: Los Angeles Galaxy
* 2003: San Jose Earthquakes
* 2004: D.C. United
* 2005: Los Angeles Galaxy
* 2006: Houston Dynamo
* 2007: Houston Dynamo
* 2008: Columbus Crew
* 2009: Real Salt Lake
* 2010: Colorado Rapids
* 2011: Los Angeles Galaxy
* 2012: Los Angeles Galaxy
* 2013: Sporting Kansas City
* 2014: Los Angeles Galaxy
* 2015: Portland Timbers
* 2016: Seattle Sounders FC
* 2017: Toronto FC
* 2018: Atlanta FC
* 2019: Seattle Sounders FC
* 2020: Columbus Crew
* 2021: New York City FC
* 2022: Los Angeles FC
* 2023: Columbus Crew
* 2024: Los Angeles Galaxy
* 2025: Inter Miami CF

## Íslendingar sem hafa leikið í MLS
*Guðlaugur Victor Pálsson (New York Red Bulls 2012, D.C. United 2022-2023)
*Kristinn Steindórsson (Columbus Crew 2015)
*Guðmundur Þórarinsson (New York City 2020-2021)
*Arnór Ingvi Traustason (New England Revolution 2021-2022)
*Róbert Orri Þorkelsson (CF Montreal 2021-2024)
*Þorleifur Úlfarsson (Houston Dynamo 2022-2024)
*Dagur Dan Þórhallsson (Orlando City 2023-2026, CF Montreal 2026-)
*Nökkvi Þeyr Þórisson (St. Louis City 2023-2025)
Jökull Ingason Elísabetarson var valinn af Chicago Fire í nýliðavali 2009 en lék þó ekki með félaginu í MLS.

Eyþór Martin Vigerust Björgólfsson var valinn af Seattle Sounders í nýliðavali 2022 en lék þó ekki með félaginu í MLS.

## Tengt efni
*Kanadíska úrvalsdeildin í knattspyrnu

## Heimild
Paul Pogba

**Paul Labile Pogba** (fæddur 15. mars 1993) er franskur knattspyrnumaður sem spilar með AS Monaco FC. Hann spilar ýmsar stöður á miðjunni og getur fært sig í vörn og sókn á miðjunni.

Pogba þótti efnilegur unglingur og hélt til Manchester United árið 2011 en fékk lítil tækifæri. Hann fór til Juventus og vann 4 titla með félaginu í röð. 

Árið 2016 sneri hann aftur til United fyrir metfé ( 89.3 milljón £). Pogba átti erfitt samband við Jose Mourinho árið 2018 sem setti hann á bekkinn eða úr hópnum á tímabili. Eftir að Ole Gunnar Solskjær tók við liðinu batnaði frammistaðan allmikið og hann skoraði 9 mörk og átti 5 stoðsendingar í fyrstu 10 leikjum hans sem stjóra.

Pogba fór aftur frá United á frjálsri sölu til Juventus en náði aðeins að leika 8 leiki með félaginu frá 2022 til 2024. Hann féll á lyfjaprófi í september 2023 og var upphaflega dæmdur í 4 ára bann frá fótbolta fyrir að taka ólögleg lyf en því var breytt við áfrýjun í 18 mánaða bann. Pogba var í banni til mars 2025.

Foreldrar Pogba eru frá Gíneu og á hann 2 eldri bræður sem spila fyrir landslið Gíneu. Hann er múslimi.

Pogba varð heimsmeistari með Frakklandi árið 2018 og skoraði í úrslitaleiknum. 
## Heimild

*