Vatnsfjörður (Ísafjarðardjúpi)

**Vatnsfjörður** er fjörður við Ísafjarðardjúp. Aðeins einn bær er í byggð. Vatnsfjörður við Ísafjarðardjúp, ef marka má Landnámabók, er landnámsjörð sem numin var af Snæbirni Eyvindarsyni sem nam land á milli Mjóafjarðar og Langadals og setti bú sitt í Vatnsfirði. Vatnsfjörður er merkur staður í sögu Íslands, en þar var valdamiðstöð Vatnsfirðinga, einnar voldugustu ættar á Sturlungaöld. Vatnið sem er inn af firðinum og gefur honum nafn sitt heitir Sveinshúsavatn.

Kirkja hefur staðið í Vatnsfirði í aldanna rás og er sú sem stendur þar núna ein af elstu steinsteyptu kirkjum Íslands. 

## Bæir í byggð
*Vatnsfjörður
## Eyðibýli
*Miðhús
*Sveinhús
*Þúfur

## Fornleifarannsóknir í Vatnsfirði
Fornleifarannsóknir í Vatnsfirði fara fram á tveimur stöðum í túni bæjarins, annars vegar á 19.-20. aldar minjum á gamla bæjarhólnum og á 10. aldar minjum norðar í túninu.

Markmið rannsóknarinnar er að kanna bæði efnahagslega og félagslega stöðu byggðarinnar frá víkingaöld fram til 20. aldar, en almennt er talið að blómaskeið Vatnsfjarðar sem höfuðbóls á Vestfjörðum hafi verið frá landámi fram á 16. öld. 

### 10. aldar minjar
Rannsóknir hófust í Vatnsfirði árið 2003 þegar grafnir voru könnunarskurðir sem sýndu að fornleifar á svæðinu væru vel varðveittar. 10. aldar minjarnar sem fundust norðarlega í túninu, sem voru skáli með langeld í miðjunni, voru fyrstu minjarnar sem voru rannsakaðar, en á svæðinu í kring er búið að grafa upp sjö byggingar, þær eru t.d. smiðja, verkstæði og skepnuhús. Svo gott sem engin jarðvegsþykknun hefur átt sér stað á þessu svæði og þurfti einungis að grafa 15-20 sm niður á 10. aldar veggina. Margir gripir hafa fundist við rannsóknina: gullnisti, beinprjónar og beltissprotar svo eitthvað sé nefnt.

### Bæjarhóllinn
Rannsóknir á bæjarhólnum hafa sýnt fram á að byggðin var í öndverðu færð sunnar í túnið út af náttúrulegum hjalla í landslaginu.  Tekin voru sýni úr neðstu mannvistarlögunum í bæjarhólnum, sem eru á um 1,4 metra dýpi, og gáfu þau aldursgreiningar í kringum árið 1000 og sýnir það að samfelld byggð hefur verið í Vatnsfirði í meira en þúsund ár.

### Fornleifaskólinn í Vatnsfirði
Fornleifaskólinn hefur verið starfandi hvert sumar í Vatnsfirði síðan árið 2005 og er hann rekinn af Fornleifastofnun Íslands í samstarfi við NABO og Senter for studier i vikingtid og nordiske midelalder, Oslo Universitet. Einnig er fornleifaskólinn 10 eininga námskeið í fornleifafræði við Háskóla Íslands. Skólinn er starfandi í fjórar vikur á hverju sumri og er ætlaður til þess að þjálfa nemendur bæði í fornleifauppgreftri og skráningu. 

## Heimildir
* Guðrún Ása Grímsdóttir: *Vatnsfjörður í Ísafirði. Þættir úr sögu höfuðbóls og kirkjustaðar.* Vestfirska forlagið 2012, 456 s. 
* Fornleifaskólinn. Sótt 23. febrúar 2012 af http://www.instarch.is/instarch/fornleifaskolinn/
* Vatnsfjörður við Ísafjarðardjúp - 1000 ára saga. Sótt 23. febrúar 2012 af http://www.instarch.is/frettir/?ew_news_onlyarea=&ew_news_onlyposition=3&cat_id=20832&ew_3_a_id=352510
* VATNSFJÖRÐUR FRAMVINDUSKÝRSLUR. Sótt 23. febrúar 2012 af http://www.nabohome.org/uploads/fsi/FS461-030910_Vatnsfjordur.pdf 
* Vatnsfjörður. Sótt 23. febrúar 2012 af http://sagatrail.is/index.php?option=com_content&view=article&id=129&Itemid=127&lang=is 
* Vatnsfjörður við Ísafjarðardjúp - Rannsóknir. Sótt 23. febrúar 2012 af http://www.nabohome.org/uploads/fsi/FS213-03092_Vatnsfjordur_2003.pdf 
* Vatnsfjarðarkirkja. Sótt 23. febrúar 2012 af http://nat.is/Kirkjur/Kirkjur%20VF%20vatnsfjardarkirkja.htm