Kúmkvat

**Kúmkvat** (einnig nefnt **egglaga gullappelsína**) er ávöxtur sítrustrésins *Citrus japonica*. Ávaxtatréð er lágvaxið og er talið vera upprunnið í Kína. Aldinkjötið er þurrt en bragðmikið. Hýðið er bragðsterkt og er borðað með ávextinum.

## Uppruni
Kúmkvattréð er upprunalega frá Suður-Asíu og fyrstu heimildir um ávöxtinn finnast í ritum frá Kína frá 12. öld. Trén hafa skotið rótum á Indlandi, Japan, Taívan, Filippseyjum og Suður-Asíu. Tréð var flutt til Evrópu árið 1846 og stuttu seinna til Norður-Ameríku.

Kúmkvattré eru sígræn, hægvaxta tré sem verða 2,4-4,5 metrar á hæð. Greinarnar eru ljósgrænar meðan þær eru ungar en verða brúnar með aldrinum. Laufin eru einföld að lögun og líkjast öðrum sítruslaufblöðum. Þau eru dökkgræn og gljáandi að ofan en ljósgræn að neðan. Laufin eru um 3,25-8,6 sentimetrar að lengd með fína gadda frá enda laufblaðsins fram að miðju þess.

Blóm kúmkvatstrjánna eru lítil, hvít með fimm krónublöð. Blómin geta verið stök eða allt að fimm í hnapp.

## Undirtegundir
Flokkun sítrustegunda er verulega á reiki og það sem hér er sett sem undirtegundir geta, eftir flokkun, verið afbrigði, sjálfstæðar tegundir eða jafnvel í sérstakri ættkvísl.

### Kúlulaga kúmkvat
Kúlulaga kúmkvat (*Citrus japonica* eða *Fortunella japonica* eftir flokkun), einnig *marumi*, var fyrst lýst 1784. Það kom til Flórída frá Japan árið 1885. Ávöxturinn er kúlulaga og verður um 3,2 cm. að þvermáli. Hver ávöxtur hefur 1-3 fræ sem eru minni en fræ frá nagami-ávextinum. Tréð er mjög líkt nagami-undirtegundinni, en hefur gadda, minni lauf og þolir kalt veður miklu betur.

### Egglaga kúmkvat

Egglaga kúmkvat (*Citrus margarita* eða *Fortunella margarita*), einnig *nagami*, kom frá Kína til London árið 1846 með Robert Fortune. Plantan er sögð hafa fundist í Norður-Ameríku árið 1850. Þá kom hún til Flórída frá Japan árið 1885. Ávöxturinn er egglaga, allt að 4,5 cm langur og 3 cm breiður. Ávöxturinn hefur 2-5 fræ og er í blóma frá október fram í janúar. Trén gefa af sér 3.000 til 3.500 ávexti eftir hvert blómgunarskeið. Þetta er algengasta tegundin af kúmkvat sem er nýtt til matvælaframleiðslu í Bandaríkjunum.

### Meiva-kúmkvat
Meiva-kúmkvat (*Citrus crassifolia* eða *Fortunella crassifolia*) er með egglaga ber og þykk blöð.

### Hong Kong-kúmkvat
Hong Kong-kúmkvat (*Citrus hindsii* eða *Fortunella hindsii*) er með lítil aldin á stærð við baunir, sem eru bitur og súr.

### Jinagsu-kúmkvat
Jiangsu-kúmkvat (*Citrus obovata* eða *Fortunella obovata*) gefur líka af sér æta ávexti. Ávextirnir eru kúlu- eða bjöllulaga og verða appelsínugulir þegar þeir eru tilbúnir til átu. Þessi stofn er auðveldlega aðgreindur frá öðrum kúmkvatsstofnum þökk sé hringlaga laufblöðum sem finnast ekki á öðrum kúmkvattrjám. Ólíkt kúlulaga kúmkvat þolir þessi stofn ekki frost.

### Malaja-kúmkvat
Malaja-kúmkvat (*Fortunella polyandra* eða *Fortunella swinglei*; jafnvel *Citrus x swinglei*) er hugsanlega blendingur við límónu, svokallað læmkvat, og er mikið notað í Malasíu sem limgerðisplanta. Berið er stærra en á öðrum undirtegundum kúmkvats.

## Veðurfar
Egglaga kúmkvattré geta staðist mikið frost, þó svo að tegundin hafi það miklu betur við hærri hitastig. Á sumrin þurfa trén hitastig við 26-37 ºC. Þau geta samt staðist allt að 12 gráðu frost og er kúmkvat því ein harðgerasta sítrustegundin sem fyrirfinnst.

## Tilvísanir