open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þjórsárver

**Þjórsárver** er samheiti yfir ver og gróðursvæði milli Hofsjökuls og Sprengisands. Þjórsárver eru einstök í íslenskri náttúru að því leyti að gróðurþekjan er í yfir 600 metra hæð og þar á einn þriðji hluti allra heiðagæsa í heiminum varpstöðvar sínar. Afréttir Gnúpverja (Gnúpverjaafréttur) og Ásamanna liggja meðal annars í Þjórsárverum.

## Náttúrufar
Þjórsárver eru gróðursæl ver með tjörnum og rústum. Vestan Þjórsár einkennast verin einnig af þeim mörgu jökulkvíslum sem koma undan Hofsjökli. Svæðið er flatlent og hallalítið. Innst í Þjórsárverum eru tvö Arnarfell; Arnarfell hið mikla og Arnarfell hið litla.
Verin sjálf eru að mestu leyti vestan Þjórsár sunnan Hofsjökuls. Gróðursældin stingur í stúf við harðneskjulegt umhverfið, en þarna er að finna gróskumiklar og fjölskrúðugar flæðilendur með fjölbreyttu gróðurfari. Fimm af þeim sex vistgerðum sem taldar eru hafa mest verndargildi á miðhálendinu finnast á Þjórsárverasvæðinu, gilja- og lyngmóavistir, víðikjarrvist, lágstararflóavist, rústamýrarvist og hástaraflóavist. Í Þjórsárverum er eitt stærsta sífrerasvæði landsins.

### Plöntur og annar gróður
Að minnsta kosti 663 tegundir háplantna, mosa og fléttna finnast í Þjórsárverum, þar af 187 tegundir háplantna, 237 tegundir mosa og 239 tegundir fléttna.

Margar sjaldgæfar tegundir vaxa í Þjórsárverum. Fjórar háplöntutegundir á válista finnast í Þjórsárverum. Þær eru naðurtunga, mánajurt, haustbrúða og snækobbi. Þjórsárver eru heimili að minnsta kosti fimm sjaldgæfra mosategunda, þar af tveggja sem eru sjaldgæfar í heiminum. Það eru peruhnokki og fjallarindill. Fjórtán sjaldgæfar fléttutegundir lifa í Þjórsárverum, þar af þrjár sem Náttúrufræðistofnun Íslands telur þurfa sérstaka vernd. Þær eru dílbreyskja (*Stereocaulon paschale*), *[[Caloplaca festivella]]* og *[[Thrombium epigaeum]]*.

### Dýralíf
Í Þjórsárverum hafa sést 47 fuglategundir og hafa allt að 27 tegundir orpið á svæðinu, þar af fimm tegundir sem eru á válista. Í Þjórsárverum verpa þriðjungur allra heiðagæsa í heiminum. Sumarið 1951 rannsakaði Peter Scott stofninn og skrifaði um það bók.

Af smádýrum hafa 284 tegundir úr Þjórsárverum verið nafngreindar, þar af sextán sjaldgæfar tegundir og þrjár sem ekki hafa fundist annars staðar á Íslandi. Dæmi um smádýr eru hagaköngulær.

## Friðun
Frá árinu 1981 hafa Þjórsárver verið friðuð samkvæmt Umhverfisstofnun og Ramsar-samþykktin nær utan um votlendið og fuglalífið.

## Virkjanamál
Landsvirkjun hefur lengi haft á teikniborðinu að reisa í Þjórsárverum stíflu og mynda þar miðlunarlón til að safna vatni yfir vetrartímann. Því ætti síðan að dæla yfir í Þórisvatn til að nýta það í öllum virkjunum á Þjórsár-Tungnár-svæðinu. Við þetta myndi stórt gróðursvæði fara undir vatn og fossar í Þjórsá týnast vegna þess hve lítið vatn yrði í þeim. Talað var um „9 til 5 fossa“ – hægt væri að hleypa vatni á þá á milli klukkan 9 og 5 yfir daginn svo ferðamenn gætu notið þeirra.

## Tenglar
* Þjórsárver - áhugahópur um verndun 
* Þjórsárver (UST) 
* Fróðleikur um friðlýst svæði < Fræðsluefni < www.ust.is
* kort af reiðleiðum
* kort af vegum
* Kort af varplandi

## Tilvísanir
Leni Riefenstahl

**Helene Bertha Amalie „Leni“ Riefenstahl** (22. ágúst 1902 — 8. september 2003) var þýskur dansari, leikkona, kvikmyndaleikstjóri og ljósmyndari sem einkum er þekkt fyrir áróðursmyndir sem hún vann fyrir þýska nasistaflokkinn á 4. áratugnum, eins og *[[Sigur viljans]]* og *[[Ólympía (kvikmynd)|Ólympíu]]*. Hún er einkum þekkt fyrir þá fagurfræði sem hún þróaði í myndum sínum og nýjungar í kvikmyndagerð eins og að festa tökuvél á teina sem hún notaði fyrst við upptökur á *Ólympíu* um Ólympíuleikana í Berlín 1936. Eftir Síðari heimsstyrjöldina var hún gagnrýnd fyrir tengsl sín við nasista og fékk þá ekki að vinna við kvikmyndagerð. Hún hóf þá feril sem ljósmyndari og fékkst síðar við neðansjávarmyndatökur. 

## Tenglar
* ''Leni Riefenstahl''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1938
* Das blaue Licht. Stills of Walter Riml, photographer of the film
Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga

**Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga** er íslenskt stéttarfélag hjúkrunarfræðinga.

Félagið var stofnað 18. nóvember 1919 og hét þá **Félag íslenskra hjúkrunarkvenna**. Markmið félagsins var að koma á fót námi í hjúkrun á Íslandi. 1960 tók félagið upp heitið **Hjúkrunarfélag Íslands** þar sem fyrstu karlmennirnir höfðu þá lært hjúkrun á Íslandi. 1978 stofnuðu hjúkrunarfræðingar með próf frá Háskóla Íslands sérstakt félag fyrir háskólamenntaða hjúkrunarfræðinga en 15. janúar 1994 sameinuðust félögin tvö sem Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga. 

## Formenn félagsins

* 1919-1921  Harriet Kjær (f. 1863) 
* 1921-1922  Davide Warncke (f. 1882)
* 1922-1924  Christophine Bjarnhéðinsson (f. 1868)
* 1924-1960  Sigríður Eiríksdóttir (f. 1894) 
* 1960-1964  Anna Loftsdóttir (f. 1911)
* 1964-1975  María Pétursdóttir (f. 1919)
* 1975-1977  Ingibjörg Helgadóttir (f. 1941)
* 1977-1983  Svanlaug Árnadóttir (f. 1937)
* 1983-1987  Sigþrúður Ingimundardóttir (f. 1946)
* 1987-1988  Pálína Sigurjónsdóttir (f. 1931)
* 1988-1991 Sigþrúður Ingimundardóttir (f. 1946)
* 1991-1994 Vilborg Ingólfsdóttir (f. 1948)  
* 1994-1999 Ásta Möller (f. 1957)  
* 1999-2003 Herdís Sveinsdóttir (f. 1956)  
* 2003-2013 Elsa B. Friðfinnsdóttir (f. 1959)  
* 2013-2016 Ólafur Guðbjörn Skúlason (f. 1980)  
* 2016-2025 Guðbjörg Pálsdóttir (f.1966)
* 2025-         Helga Rósa Másdóttir (f.1979)

## Tengill
* Vefur Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga
* Margrét Guðmundsdóttir, Saga hjúkrunar á Íslandi á 20. öld. Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga, 2010 ISBN 978-9979-9798-4-5
Frans frá Assisí

**Heilagur Frans frá Assisí** (5. júlí 1182  – 3. október 1226) var predikari frá Assisí í Úmbríu á Ítalíu sem boðaði meinlætalíf og höfnun veraldlegra gæða. Hann stofnaði reglu heilags Frans með leyfi Innósentíusar 3. páfa árið 1209. Munkar af þessari reglu voru nefndir „smábræður“ eða „betlimunkar“. 1211 stofnaði hann reglu Klörusystra ásamt heilagri Klöru frá Assisí sem var meðal fylgismanna hans. 1223 fékk hann sína fyrstu stigmötu (sem er fyrsta skráða tilvik um það fyrirbæri).

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Sannur lærisveinn Krists''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
* ''Sannur lærisveinn Krists''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
Robert Louis Stevenson

**Robert Louis Balfour Stevenson** (13. nóvember 1850 – 3. desember 1894) var skoskur rithöfundur. ljóðskáld og ferðasagnahöfundur. Hann var einn af nýrómantísku ensku höfundunum. Frægustu verk hans eru skáldsögurnar *[[Gulleyjan]]* (1883) og *[[Hið undarlega mál Jekylls og Hydes]]* (1886). Hann var með lungnasjúkdóm (hugsanlega berkla) sem gerði það að verkum að hann ferðaðist um allan heim í leit að loftslagi sem hentaði heilsu hans. Hann lést 44 ára gamall úr heilablæðingu á landareign sinni á eyjunni Upolu á Samóa í Kyrrahafinu.

Verk Stevensons hafa verið gríðarlega vinsæl og hann er í 25. sæti yfir mest þýddu höfunda heims. Fjöldi kvikmynda hefur verið gerður eftir sögum hans. Vegna vinsælda hans og þeirrar tegundar afþreyingarbókmennta sem hann fékkst við var hann seint tekinn alvarlega af fræðimönnum og það er ekki fyrr en á síðustu áratugum sem hann hefur verið metinn til jafns við höfunda eins og Joseph Conrad og Henry James. 

## Tenglar
*
Listi yfir bæi í Vestur-Kongó

Þetta er **listi yfir bæi í [[Vestur-Kongó]].**

*Bomassa
*Brazzaville
*Diosso
*Djambala
*Etoumbi
*Ewo
*Gamboma 
*Impfondo
*Kayes
*Kinkala
*Loubomo
*Madingo-Kayes
*Madingou
*Makoua
*Matsanga
*Mbinda
*Mossendjo
*Ngamaba-Mfilou
*Nkayi
*Ouésso
*Owando
*Oyo
*Pointe-Noire
*Sembé
*Sibiti
María Skotadrottning

**María 1. Skotadrottning** eða **María Stúart** (8. desember 1542 — 8. febrúar 1587) var drottning Skotlands frá 14. desember 1542 til 24. júlí 1567 þegar hún var neydd til að afsala völdum sínum í hendur eins árs gamals sonar síns, Jakobs. Hún var jafnframt drottning Frakklands 1559-1560. Foreldrar hennar voru Jakob 5. Skotakonungur og María af Guise, kona hans, sem var frönsk.

Móðir Jakobs 5. var Margrét Túdor, sem var systir Hinriks 8. María var því næst á eftir Elísabetu 1. í erfðaröðinni að ensku krúnunni. Auk þess var hún kaþólsk svo mótmælendur í Skotlandi og Englandi litu á hana sem ógnun. Hún ólst upp við frönsku hirðina og giftist árið 1558 Frans 2. Frakkakonungi. Þegar hann lést 1560 sneri hún aftur til Skotlands. 

Árið 1565 giftist hún hinum enska Darnley lávarði og átti með honum soninn Jakob, en Darnley efndi til samsæris gegn henni og var myrtur 1567. Gifting hennar og James Hepburn af Bothwell gerði að verkum að skoski aðallinn snerist gegn henni og hún var neydd til að segja af sér. Þegar hún flúði til Englands lét Elísabet handtaka hana og halda henni í fangelsi næstu árin. Þegar vísbendingar komu fram um aðild hennar að samsæri gegn Elísabetu, var hún dregin fyrir rétt þar sem hún var dæmd fyrir svik og tekin af lífi.
Sjónvarpsþáttur

**Sjónvarpsþáttur** er þáttur sem er sýndur í sjónvarpi. Sjónvarpsþættir eru oft framhaldsþættir þar sem einn þáttur tekur við þar sem fyrri þátturinn skyldi eftir og er þá oft hluti af þáttaröð. Animeþættir eru nær alltaf framhaldsþættir; oft byggðir á mangasögum.

## Tengt efni
* Sjónvarp
* Útvarpsþáttur
* Þáttur
Tryggingastofnun

**Tryggingastofnun** (skammstafað **TR**) er opinber stofnun íslenska ríkisins sem heyrir undir  Félags- og húsnæðismálaráðuneytið. Hlutverk hennar er að annast framkvæmd almannatrygginga. Tryggingastofnun starfar samkvæmt lögum um almannatryggingar nr. 100/2007 og lögum um félagslega aðstoð nr. 99/2007. Forstjóri annast stjórn stofnunarinnar en einstök svið sjá um afgreiðslu og þjónustu.

Verkefni stofnunarinnar felast meðal annar í því að sjá um lífeyrismál eldri borgara og öryrkja, endurhæfingarmál og félagslega aðstoð. 

Núverandi (2021) forstjóri Tryggingastofnunar er Huld Magnúsdóttir, sem tók við embættinu 2007. Forstjóri er skipaður af Félags- og húsnæðismálaráðherra.

Tryggingastofnun var stofnuð árið 1936 þegar fyrstu lög um almannatryggingar (alþýðutryggingalögin) voru sett.

## Tenglar
*vefur Tryggingastofnunar ríkisins
*Lög um félagslega aðstoð
*Lög um almannatryggingar
*Lög um sjúklingatryggingu

## Heimildir
Örorka

**Örorka** nefnist það þegar einstaklingur hefur takmarkaða starfsgetu sökum lömunar, fötlunar eða sjúkdóms. Þetta verður þá einnig til þess að viðkomandi getur ekki lifað „venjulegu” lífi.

Örorka getur þannig verið sökum meðfædds eiginleika eða slyss eða veikinda sem eiga sér stað seinna á lífsleiðinni.

## Örorka á Íslandi
Á Íslandi vinna félagasamtökin Öryrkjabandalag Íslands að því að verja hagsmuni öryrkja og vinna að framförum á aðstæðum þeirra. Íslenska velferðarkerfið tryggir öryrkjum bætur í formi örorkulífeyrisbóta. Við þær bætur geta bæst aukalegar greiðslur, svo sem ellilífeyrir eða aldurstengdar örorkubætur, allt eftir aðstæðum.

Árið 2017 var áætlað að u.þ.b. 17.900 einstaklingar fengju örorkulífeyrisbætur á Íslandi eða 8,1% fólks á aldrinum 16-66 ára. 

## Tenglar
* Heimasíða Öryrkjabandalags Íslands
* Lög um almannatryggingar
* Lög um félagslega aðstoð
* Heimasíða Freyju Haraldsdóttur  um þau forréttindi að lifa með fötlun

## Tilvísanir
Hekla (aðgreining)

**Hekla** getur átt við eftirfarandi:
*Heklu, eldfjall á Suðurlandi
*Að hekla, aðferð til að vinna flíkur úr garni
*Heklu, flík, sem er ermalaus kápa með áfastri hettu
*Heklu hf. bílaumboð
*Heklu gosdrykkjagerð
*Kvenmannsnafnið Heklu
Bananalýðveldi

**Bananalýðveldi** er nýyrði haft um lýðveldi sem hafa tíð ríkisstjórnarskipti eða þar sem ráðamenn eru spilltir.  

## Tilkoma nafnsinns
Nafnið er komið til vegna áhrifa bandarískra stórfyrirtækja í stjórnmálum í Hondúras. *United Fruit* og *Standard Fruit* stjórnuðu bananaútflutningi landsins en bananar voru helsta útflutningsvaran og því höfðu fyrirtækin mikil áhrif á stjórnmál þar í landi. Síðar borgaði *Cuyamel Fruit* ótíndum glæpamönnum fyrir að ræna völdum og koma á fót ríkisstjórn sem var hliðholl fyrirtækinu. Orðið var síðar notað yfir lönd í Mið-Ameríku og Karíbahafi þar sem samskonar ástand ríkti. Í dag er hugtakið notað frjálslega um lönd þar sem stjórnmál eru í reiðuleysi.
Benedikt frá Núrsíu

**Heilagur Benedikt frá Núrsíu** (um 480 – 543) er stofnandi vestræns klausturlífs. Við hann er kennd regla heilags Benedikts sem var stofnuð þegar hann setti á fót klaustur á Monte Cassino á Ítalíu árið 529.

Hann var tekinn í dýrlinga tölu árið 1220. Það eina sem vitað er um ævi hans er haft eftir *Samræðum* Gregoríusar mikla.
Nagarjuna

**Nagarjuna** (telúgú: నాగార్జున; kínverska: 龍樹) (um 150 – 250) var indverskur heimspekingur, stofnandi *[[Madhyamaka]]* („miðleiðarinnar“) í Mahayana búddisma og að mörgu leyti áhrifamesti búddíski hugsuðurinn að Gátama Búdda sjálfum undanskildum.
Tómas af Aquino

**Heilagur Tómas af Aquino** eða **Tómas frá Akvínó** (um 1225 – 7. mars 1274) var ítalskur guðfræðingur og skólaspekingur. Hann er fremstur hinna eldri stuðningsmanna náttúruguðfræði með tilvísun til Aristótelesar og upphafsmaður tómíska skólans í heimspeki sem lengi var helsta heimspekilega nálgun kaþólsku kirkjunnar. Hann er í rómversku kirkjunni einn kirkjufræðaranna þrjátíu og þriggja. 

## Tenglar
* Corpus Thomisticum. Skoðað 17. október 2010.
* ''Andstæðingum ber sama virðing og þeim, er við erum sammála''; grein í Tímanum 1975
Germaine Greer

**Germaine Greer** (f. 29. janúar 1939) er ástralskur bókmenntafræðingur, rithöfundur, róttæklingur og einn af kenningasmiðum femínismans á síðari hluta 20. aldar. Hún varð heimsfræg þegar bók hennar, *[[Kvengeldingurinn]]* (*The Female Eunuch*), kom út árið 1970.
Móðuharðindin

**Móðuharðindin** voru hörmungar eða áhrif náttúruhamfara sem urðu á Íslandi í Skaftáreldum 1783 – 1785. Móða eða eiturgufa lagðist á jörðina, gras sviðnaði og búfénaður féll. Talið er að um 75% búfjár hafi þá fallið og fimmti hver maður eða um 10.000 Íslendingar hafi dáið. Móðuharðindin hófust með eldgosi 8. júní 1783 í Lakagígum en þeir urðu til í einhverju mesta hraungosi á jörðunni á sögulegum tímum. Samtímalýsing eldsumbrotanna og áhrifa þeirra í nærliggjandi sveitum eru í Eldriti séra Jóns Steingrímssonar, síðar nefndur *eldklerkur*, sem hann lauk við að skrifa árið 1788.

Veðurfar breyttist á meðan á hörmungunum stóð. Gosið var svo kröftugt að brennisteinsoxíð náði upp í heiðhvolf og hiti lækkaði. Einnig minnkaði inngeislun sólar til jarðar vegna ösku. Áhrifa gossins gætti víða um heim. Hugsanlega má rekja uppskerubrest sem varð víða í Evrópu sumarið 1783 til gossins en slæmt sumar og kuldavetur í kjölfarið juku vandræði Frakka í aðdraganda frönsku byltingarinnar.

## Heimildir
* Skaftáreldar 1783
* Nýjar upplýsingar um afleiðingar Móðuharðindanna 1783 á veðurfar (Einar Sveinbjörnsson)
* Lakagígar 
* ''Hraunið æðir yfir sveitirnar'' , sérblað með Morgunblaðinu 10. júlí 1983 vegna 200 ára afmæli eldgosanna
* ''Tvö merkisafmæli'', 1. október 1984 Náttúrufræðingurinn
* ''„Kom á óvart hversu víötækar hörmungarnar voru"'', 15. júní 1983. Þjóðviljinn
Robert Altman

**Robert Altman** (fæddur 20. febrúar 1925 í Kansas City, lést 20. nóvember 2006 í Los Angeles) var bandarískur kvikmyndaleikstjóri, þekktur fyrir að fara eigin leiðir.

Hann hlaut heiðursverðlaun Óskarsverðlaunanna árið 2006.
Víkin

**Víkin** getur átt við um:
* **[[Víkin (Noregi)|Víkin]]a** sem er svæðið umhverfis Oslóarfjörð í Noregi.
* **[[Víkin (Reykjavík)|Víkin]]a**, „Reykjavík“, í Kollafirði sem nær frá Laugarnesi að Örfirisey.
* **[[Víkin (íþróttahús)|Víkina]]**, heimavöll handknattleiksdeildar Víkings.
* Víkina sjóminjasafn í Reykjavík
Víkin (Reykjavík)

:**''Víkin** er líka formlegt heiti á því hverfi Reykjavíkur sem er í Kvosinni norðan Tjarnarinnar.*

*'Víkin** eða **Reykjavík''' er heiti á vík í suðurhluta Kollafjarðar í Faxaflóa. Víkin nær frá Laugarnesi í austri að Örfirisey í vestri.
Sími

:*Til að sjá líffræðigreinina um síma, sjá [[sími (líffræði)]]*

**Sími** á við raftæki, sem tveir eða fleiri nota samtímis til að tala saman. Orðið *sími* getur einnig átt við þjónustuaðilann sem veitir símþjónustu. *Símtal* í *talsíma* fer um símstöð, þegar sá sem hringt var í svarar símhringingu hins. *Innanhússsími* er tæki notað til að tala við annan mann í sömu byggingu, en *dyrasími* er tæki í fjöleignahúsi, sem notað er til að tala við þann sem hringir dyrabjöllu.

Nútímasímar eru stafrænir. Eldri símar voru hliðrænir.

Málþráður er gamalt orð yfir síma. Þegar hugmyndir um símalagningu til landsins voru fyrst orðaðar, var orðið málþráður meðal þeirra orða sem notaðar voru. Ekki má rugla því saman við orðið *fréttaþráður* sem var áður fyrr haft um ritsíma.

## Tilvísanir


## Tengt efni

* Farsími
* Ritsími
* Símanúmer
* Símbréf (fax)
* Taugasími
* Telex
Einkaskóli

**Einkaskóli** er skóli í einkaeign, en ekki í eigu hins opinbera, þ.e. hvorki sveitarfélaga né ríkisins. Einkaskólar eru reknir á öllum skólastigum á Íslandi í dag, frá leikskólum til háskóla.

Einkaskóla á grunnskólastigi er gert að lúta þeim kröfum sem gerðar eru til opinberra skóla á því skólastigi og einkaskólar sem útskrifa stúdenta sömuleiðis. Á leikskóla- og háskólastigi eru efnistök skólanna og áherslur í kennslu frjálsari.

Einkaskólar fá framlög frá hinu opinbera til jafns við opinbera skóla.

## Einkaskólar á Íslandi
Einkaskólar á Íslandi eru meðal annars Háskólinn í Reykjavík og Menntaskólinn Hraðbraut. Og á grunnskólastigi Tjarnarskóli, Suðurhlíðarskóli,  Landakotsskóli og Waldorfskólinn Sólstafir.

## Tengt efni

* Listi yfir einkaskóla eftir löndum
* Listi yfir íslenska grunnskóla
Skólastjóri

**Skólastjóri** er forstöðumaður skóla. Orðið **skólastýra** er stundum notað yfir kvenkyns skólastjóra. Skólameistari er oft titill skólastjóra framhaldsskóla á Íslandi. Rektor er titill skólastjóra í háskóla og stundum í framhaldsskóla.

## Tilvísanir
Kennari

**Kennari** er sá sem starfar að menntun, kennslu og uppfræðslu nemanda, oft við skóla. Til að öðlast kennsluréttindi þarf einstaklingur að hafa lokið kennaranámi eða diplómu til kennsluréttinda. 

## Tegundir kennara
* Barnakennari
* Farkennari
* Grunnskólakennari
* Framhaldsskólakennari
* Prófessor

## Tengt efni
* Kennaraskóli
* Verkfall grunnskólakennara 2004

## Heimild
*
Framhaldsskóli

**Framhaldsskóli** er skóli sem tekur við að loknu skyldunámi, eins og menntaskólar, fjölbrautaskólar og iðnskólar.

## Tengt efni
* Framhaldsskólastærðfræði
* Íslenskir framhaldsskólar
Vetur

**Vetur** er ein af árstíðunum fjórum. Hinar eru vor, sumar og haust. Á norðurhveli jarðar eru eftirtaldi mánuðir taldir til vetrarmánaða:  desember, janúar, febrúar og mars, en þetta eru þeir fjórir mánuðir ársins sem að jafnaði hafa lægstan meðalhita. Þessu er öfugt farið á suðurhveli, en þar eru fyrrnefndir mánuðir sumarmánuðir.

Vetur er oft skilgreindur af veðurfræðingum sem þrír almanaksmánuðir með lægsta meðalhitann. Alþjóðaveðurfræðistofnunin fylgir þessu og telur vetrarmánuðina vera þrjá. Þetta samsvarar mánuðunum desember, janúar og febrúar á norðurhveli jarðar og júní, júlí og ágúst á suðurhveli jarðar.

## Tengill
* Fimbulvetur
Málsháttur

**Málsháttur** er fullgerð setning sem oftast felur í sér gamla lífsspeki, almenn sannindi, meginreglu eða lífsviðhorf. Íslenskir málshættir eru auk þess oft með stuðla. Málshættir eru oft notaðir í upphafi ræðna eða til að krydda mál sitt almennt. Þeir hafa einnig verið prentaðir á litla miða og fylgja oft páskaeggjum á Íslandi. Hinn spænski rithöfundur Miguel de Cervantes, höfundur bókarinnar um *[[Don Kíkóti|Don Kíkóta]]*, lýsti málshættinum þannig: „Málsháttur er stutt setning byggð á langri reynslu“. 

Hér áður fyrr merkti íslenska orðið málsháttur einnig stíll, eða hvernig ræða var flutt.

## Málshættir, orðatiltæki og spakmæli
Ekki má rugla málsháttum saman við orðatiltæki, en skil milli orðatiltækja og málshátta eru tiltölulega skörp, þar sem málshættir eru oftar en ekki heil fullmótuð setning, sbr.: „Barnið vex en brókin ekki“, meðan orðatiltæki hafa óvissa breytu: „Að berja e-n til bókar“. 

Það má heldur ekki rugla saman málshætti við spakmæli. Helsti munurinn á málshætti og spakmæli er sá að spakmæli standa sjaldnast í hljóðstaf og geta verið lengri en málshættir. Spakmæli getur þó líka verið erlend hugsun, eitthvað úr þjóðarbókmenntum heimsins sem þýtt er á tiltekið tungumál eða jafnvel erlendur málsháttur, sem ef til vill ber með sér speki, en á sér ekki hefð í tungumálinu sem þýtt er á. Eins og t.d. „Nóttin flytur oss ráð“, sem er franskur málsháttur: „La nuit porte conseil“.

## Dæmi um málshætti
* **' — það heyrist hátt í þeim sem lítið veit.
* **' — sumt þarf ekki endilega að gaspra um þótt satt sé.

## Tengt efni
* Orðatiltæki

## Heimild
*  

## Tenglar
* ''Málshættir''; af Tilvitnun.is
* Fornir málshættir og orðtök
Vatnajökulsþjóðgarður

**Vatnajökulsþjóðgarður** var stofnaður árið 2008. Hann nær yfir allan Vatnajökul og stór svæði í nágrenni hans, á miðhálendinu og yfir þjóðgarðana sem fyrir voru í Skaftafelli og Jökulsárgljúfrum. Þjóðgarðurinn spannar um 14% af flatarmáli Íslands (14.967 ferkílómetrar árið 2021, þar af er jökullinn sjálfur 7.700 ferkílómetrar) og er næststærstur þjóðgarða í Evrópu á eftir Yugyd Va-þjóðgarðinum í Úralfjöllum Rússlands.

Árið 2019 var þjóðgarðurinn stækkaður og m.a. Herðubreið og Herðubreiðarlindir bættust við. Einnig komst þjóðgarðurinn á heimsminjaskrá UNESCO 5. júlí 2019.

Haustið 2021 var hann stækkaður í norður, við Bárðdælaafrétt.

Sérstaða Vatnajökulsþjóðgarðs felst einkum í fjölbreytilegum landslagsformum sem samspil eldvirkni, jarðhita, jökuls og vatnsfalla hafa skapað. Vatnajökulsþjóðgarður er einstakur á heimsvísu vegna jarðsögu sinnar sem einkum er skrifuð af langvarandi átökum elds og íss. Margir staðir skarta eldfjöllum eða jöklum og sumir hvoru tveggja en enginn þeirra státar af átökum flekaskila, möttulstróks og hveljökuls eins og Vatnajökulsþjóðgarður. Samspil þessara fyrirbæra og annarra landmótunarafla hefur skapað síbreytilega og fjölbreytta náttúru.

Þjóðgarðurinn heyrir undir Náttúruverndarstofnun frá 1. janúar 2025.

## Heimildir og ítarefni
* Heimasíða Vatnajökulsþjóðgarðs
* Umhverfisráðuneyti: Vatnajökulsþjóðgarður stofnaður í dag
* Kort af Vatnajökulsþjóðgarði 
* Tillögur af útlínum Vatnajökulsþjóðgarðs fyrir stofnun
* Umhverfisráðuneytið Vatnajökulsþjóðgarður  

* Lög um Vatnajökulsþjóðgarð
* Ríkisstjórn samþykkir frumvarp um Vatnajökulsþjóðgarð
* Mbl.is Vatnajökulsþjóðgarður nær yfir 15% af yfirborði Íslands
* Þjóðgarður í mótun
* Vatnajökuls þjóðgarður - stærri og betri 
* Þingsályktunartillaga Hjörleifs Guttormssonar frá 1999  
* Vatnajökull og þjóðgarðshugmyndin (Landvernd) 
* Comments in Support of Vatnajokull National Park 
* Vatnajökulsþjóðgarður og virkjanir norðan jökuls (2000)
* Vatnajökulsþjóðgarður og áhrif á ferðaþjónustu (skýrsla frá 2006)
Þráðlaust net

**Þráðlaust net** er nettenging fyrir síma og/eða tölvur sem notar útvarpsbylgjur sem gagnaflutningslag.

## Tengt efni
* Tölva
* Tölvunet
* Internetið
* Íðnet
Cogito, ergo sum

***Cogito, ergo sum***, á íslensku „ég hugsa, þess vegna er ég“ er heimspekileg fullyrðing sem René Descartes setti fram. Descartes ritaði fullyrðinguna í bók sinni *[[Orðræða um aðferð|Orðræðu um aðferð]]* (franska *Discours de la méthode pour bien conduire sa raison, et chercher la verité dans les sciences*) sem kom fyrst út á frönsku árið 1637. Upphaflega var því fullyrðingin „*je pense, donc je suis*“, en Descartes var óánægður með útgáfuna og þýddi verkið síðar yfir á latínu en latneska þýðingin kom út árið 1656.

Hugmyndin sem orðin *cogito ergo sum* fela í sér er venjulega eignuð Descartes, en margir forverar hans höfðu komið orðum að svipaðri hugmynd — einkum Ágústínus kirkjufaðir í ritinu *Um borg guðs* (lat. *De Civitate Dei*) (XI, 26: *Ac proinde haec cognitio, ego cogito, ergo sum, est omnium prima et certissima ...*).

## Merking
* *Cogito ergo sum* (*latína*):
:* *Cogito* er sagnorð í framsöguhætti (indicativus) fyrstu persónu, nútíð, eintölu og myndi á íslensku vera þýtt sem ‚ég hugsa‘ — en í latínu er ‚ég‘ gefið í *cogito*. 
:* *Ergo* er atviksorð sem þýðir gróflega ‚þar af leiðir‘, ‚því‘ eða ‚þess vegna‘.
:* *Sum* er sögnin ‚að vera‘ í fyrstu persónu, eintölu og þýðir ‚ég er‘.

## Stælingar
* *Poto ergo sum* — Ég drekk, þess vegna er ég.
* *I think, therefore I do sums* — Ég hugsa, þess vegna legg ég saman tölur; orðaleikur og miskilningur úr bókum Terry Pratchetts Discworld.
* *Cogito, ergo cogito* — Ég hugsa, þess vegna hugsa ég.
Grænfóður

**Grænfóður** er samheiti yfir jurtir af krossblómaætt og grasaætt sem notaðar eru sem fóður eða beit fyrir búfénað. Það er gjarnan nýtt sama ár og því er sáð. Grænfóðurrækt hófst á síðustu öld og jókst eftir seinni heimsstyrjöld. Grænfóður hentar vel til nytaukningar hjá kúm og til haustbötunar lamba. Grænfóðurrækt er einnig æskilegur liður í endurræktun túna. Grænfóður er að einhverju leyti slegið en mest notað til beitar. Við slátt er það oftast verkað í rúllur eða gefið strax, t.d. á haustin þegar kýrnar hafa verið bundnar inn. Þá er það einnig notað við núllbeit.

## Jarðvinnsla
Við ræktun grænfóðurs verður að huga að góðri jarðvinnslu. Æskilegast er að plægja jarðveginn og herfa. Í stykkjum sem lengi hafa verið notaðar til ræktunar grænfóðurs eru birgar af illgresisfræjum og er því mikilvægt að plægja þau niður til að draga úr sprettu illgresisins. Búfjáráburði er hentugt að dreifa í grænfóðurflög og er hann líka plægður niður. Passa verður að fínvinna jarðveginn ekki um of, því hentar á fæstum stöðum að tæta jarðveginn nema þar sem áður var tún (til að losna við mestu torfurnar). Næst er sáð, ýmist með sáðvél eða kastdreifara. Tilbúnum áburði er dreift um leið eða stuttu síðar. Að lokum er valtað yfir til að fræin og moldi rjúki síður í burtu og til að halda jarðvegsrakanum að fræjunum.

## Helstu tegundir
Helstu tegundir grænfóðurs eru:

Af **grasaætt**:
* Rýgresi
* Bygg (ekki til kornþroska)
* Hafrar (ekki til kornþroska)
* Rúgur (ekki til kornþroska)

Af **krossblómaætt**:
* Repja, bæði sumar og vetrarafbrigði
* Næpa
* Nepja
* Mergkál
Lucrezia Borgia

**Lucrezia Borgia** (18. apríl 1480 – 24. júní 1519) var óskilgetin dóttir Rodrigo Borgia sem síðar varð Alexander 6. páfi og Vanozza dei Cattanei sem var kráarrekandi í Róm. Bróðir hennar var hinn illræmdi Cesare Borgia sem varð táknmynd machiavellískra stjórnarhátta og þeirrar spillingar sem einkenndi páfadóm endurreisnartímans. Lucrezia var efni sögusagna um glæpi föður hennar og bróður, en of lítið er vitað um líf hennar í raun til að slá nokkru föstu um þátttöku hennar í þeim. Hún giftist þremur valdamiklum mönnum sem allir voru liður í að auka völd Borgia-ættarinnar; Giovanni Sforza, Alfonso af Aragon og Alphonso d'Este fursta í Ferrara. Sem hertogaynja í Ferrara naut hún mikillar virðingar og lifði af fall ættarinnar eftir lát föður síns. Hún lést úr barnsförum.
Christian Michelsen

**Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen** (15. mars 1857 – 29. júní 1925) var norskur skipajöfur og stjórnmálamaður sem er þekktur fyrir hlutverk sitt í aðskilnaði Noregs og Svíþjóðar 1905. Hann var forsætisráðherra Noregs frá 1905 til 1907. 

## Æviferill
Christian Michelsen fæddist inn í ætt kaupsýslumanna í Bergen. Hann tók lögfræðipróf og stofnaði því næst skipafyrirtæki sem við hann var kennt, sem varð eitt það stærsta í Noregi.

Michelsen tók sæti á norska Stórþinginu árið 1891 fyrir hönd Frjálslynda flokksins. Hann gaf sig lítt að dægurmálum en lagði áherslu á að skapa brýr yfir til Íhaldsflokksins og mynda með því það sem hann kaus að kalla *Sambandsflokkinn*. Hann varð fjármálaráðherra í stjórn Francis Hagerup og leysti hann síðan af hólmi í marsmánuði 1905. Undir hans stjórn varð aðskilnaður Noregs og Svíþjóðar þetta sama ár. 

Þrátt fyrir að vera sjálfur lýðveldissinni komst Michelsen að þeirri niðurstöðu að konungsstjórn væri best til þess fallin að tryggja nýstofnuðu norsku ríki alþjóðlega viðurkenningu. Hann beitti sér því fyrir því að Hákon 7. var krýndur Noregskonungur. Af öðrum markverðum afrekum Michelsen á forsætisráðherrastóli mætti nefna vísi að atvinnuleysisbótum sem komið var á í hans stjórnartíð.
Jóhanna af Örk

**Jóhanna af Örk** (franska: **Jeanne d'Arc**; um 1412 – 30. maí 1431), kölluð **mærin frá Orléans**, var frönsk frelsishetja og dýrlingur. Hún hélt því fram að hún hefði fengið sýnir frá Guði sem skipuðu henni að vinna Frakkland undan enskum yfirráðum seint í hundrað ára stríðinu. Hinn ókrýndi Karl 7. sendi hana til umsátursins um Orléans þar sem hún varð fræg fyrir að aflétta umsátrinu á aðeins níu dögum. Nokkrir fleiri sigrar leiddu til þess að Karl var krýndur í Reims og Frakkar fengu endurnýjað sjálfstraust. Hún var tekin höndum af Englendingum nærri Compiègne og var dæmd fyrir villutrú af dómi undir enska landstjóranum Jóhanni hertoga af Bedford sem lét brenna hana í Rúðuborg. Tuttugu og fjórum árum síðar veitti Kallixtus 3. páfi henni uppreist æru. Hún var tekin í dýrlinga tölu af Benedikt 15. 16. maí 1920.

## Æviágrip

Jóhanna af Örk var fædd árið 1412, í Domrémy í Frakklandi. Hún var dóttir fátækra bænda, Jacques d 'Arc og Isabelle Romée. Jóhanna gekk aldrei í skóla. Hún kunni ekki að skrifa og var ólæs og talið var að bréf hennar hafi verið skrifuð með hjálp annarra.

Þegar Jóhanna af Örk var 13 ára byrjaði hún að fá yfirnáttúrulegar trúarsýnir. Með tímanum urðu þær skýrari og þóttist hún sjá Mikael erkiengil, heilaga Katrínu og heilaga Margréti. Jóhanna sagði þau hvetja hana til að frelsa Frakkland, fá að hitta Karl 7. konung og biðja um stuðning hans til að hrekja Englendinga frá Frakklandi og krýna Karl 7. sem konung Frakklands.

Þann 29. maí árið 1431 úrskurðaði dómstóll á vegum enska landstjórans í Frakklandi að Jóhanna væri sek um villutrú. Að morgni 30. maí var hún brennd á báli á markaðstorginu í Rúðuborg. Hún var þá aðeins 19 ára gömul. Ýmsar goðsögur hafa orðið til um Jóhönnu eftir andlát hennar. Ein þeirra segir frá því að hjarta hennar hafi ekki orðið eldinum að bráð og hafi fundist í öskunni óbrennt.

## Arfleið
Eftir líflát Jóhönnu hélt hundrað ára stríðið áfram í 22 ár til viðbótar. Karl VII boðaði til nýrrar rannsóknar á ásökunum á hendur Jóhönnu árið 1456. Niðurstaðan var að Jóhanna var sýknuð af öllum ákærum um villutrú og útnefnd píslarvottur. Jóhanna var tekin í dýrlingatölu þann 16. maí 1920 og er verndardýrlingur Frakklands.

## Tenglar
* 
* 
## Heimildir
*
Liam Gallagher

**Liam Gallagher** (fæddur **William John Paul Gallagher** þann 21. september 1972) er best þekktur sem söngvari bresku rokkhljómsveitarinnar Oasis. Hann hefur verið áberandi í  rokkheiminum í Bretlandi síðan árið 1994 þegar Oasis kom fyrst fram á sjónarsviðið. Liam er þekktur fyrir að liggja ekki á skoðunum sínum og láta menn fá það óþvegið. Þá hefur hann oft lent í rifrildi við bróðir sinn Noel Gallagher, sem var gítarleikari og lagahöfundur Oasis. Bræðurnir eru báðir forfallnir aðdáendur knattspyrnuliðsins Manchester City. Liam hefur aldrei farið leynt með aðdáun sína á John Lennon og hefur sagt að Bítlalagið „Across the Universe“ sé helsta ástæðan fyrir því að hann gerðist söngvari.

Fyrst um sinn var Liam eingöngu söngvari sveitarinnar en á seinni árum hefur hann samið nokkur af lögum Oasis. Fyrsta lagið eftir Liam sem komst á plötu sveitarinnar er „Little James“ sem er að finna á *[[Standing on the Shoulder of Giants]]* sem kom út árið 2000. Síðustu tvær plötur sveitarinnar innihalda báðar þrjú lög eftir Liam. Á *[[Heathen Chemistry]]*, sem kom út árið 2002, eru það lögin „Songbird“, sem er samið til Nicole Appleton, þáverandi unnustu Liam, „Better Man“ og „Born on a Different Cloud“. Á síðustu plötu, *[[Don't Believe The Truth]]*, eru það lögin „Love Like a Bomb“, „Guess God Thinks I'm Abel“ og „The Meaning of Soul“ sem eru samin af Liam.

Árið 1997 giftist Liam bresku leikkonunni Patsy Kensit, líklega þekktust fyrir hlutverk sitt í *Lethal Weapon 2*, en þau skildu árið 2000. Með henni á Liam einn son sem heitir Lennon, eftir helsta átrúnaðargoði Liam. Þá var hann í sambandi með Nicole Appleton sem er í stúlknasveitinni All Saints. Þau eiga saman einn son, Gene.

Árið 2009 hætti Oasis eftir rifrildi bræðrana og stofnaði Liam hljómsveitina Beady Eye sem samanstóð af meðlimum Oasis án Noels en sveitin gaf út tvær breiðskífur út. Árið 2017 hóf hann sólóferil og gaf út smáskífuna „Wall of Glass“ í maí. Platan *As You Were* kom út sama ár.

Árið 2024 vann Liam með John Squire, gítarleikara Stone Roses. Gáfu þeir út plötu og túruðu um Evrópu og Bandaríkin.

## Breiðskífur
### Beady Eye
* *Different Gear, Still Speeding* (2011)
* *BE* (2013)

### Sóló
* *As You Were* (2017)
* *Why Me? Why Not.* (2019)
* *C'mon You Know* (2022)

#### Með John Squire
* *Liam Gallagher & John Squire* (2024) 

## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Noel Gallagher

**Noel Thomas David Gallagher** (f. 29. maí 1967) er enskur tónlistarmaður. Hann var gítarleikari og helsti lagasmiður bresku rokkhljómsveitarinnar Oasis. 

Noel, sem hafði verið rótari hjá The Inspiral Carpets, gekk til liðs við Oasis árið 1991, en fyrir í bandinu var litli bróðir hans Liam Gallagher. Noel tók stjórnina og krafðist þess að semja lög sveitarinnar. Stormasamt samband þeirra bræðra varð oft til þess að Noel íhugaði alvarlega að hætta í bandinu. Á tónleikaferð um Bandaríkin árið 1994 lét Noel sig hverfa sporlaust er hann ætlaði að yfirgefa bandið eftir rifrildi við Liam. Þar hitti hann stúlku sem taldi hann af þeim áformum og til varð lagið „Talk Tonight“ sem er að finna á B-hliðarsafnplötunni *[[The Masterplan]]*.

Árið 1996 flaug hann heim úr tónleikaferðalagi Oasis um Bandaríkin og ætlaði að hætta í hljómsveitinni. Honum snérist þó hugur og ákvað að halda áfram. Í Barcelona árið 2000 ætlaði Noel enn og aftur að hætta eftir rifrildi við Liam og sagðist vera hættur að spila með Oasis utan Bretlands. Oasis kláraði tónleikaferðalagið um Evrópu án Noel og hann spilaði síðan með þeim á þeim tónleikum sem voru á Bretlandseyjum. Bræðurnir enduðu á að sættast og Noel ákvað að láta af þessum áformum sínum.

Gallagher er afkastamikill lagasmiður og samdi hann flest lög Oasis. Lagið sem hann er stoltastur af er „Live Forever“ sem er að finna á breiðskífunni *[[Definitely Maybe]]*. Helstu áhrifavaldar hans í tónlistinni eru Bítlarnir, Rolling Stones, The Stone Roses, The Smiths og The Jam.

Gallagher giftist Meg Matthews árið 1997, þau skildu árið 2000 skömmu eftir að dóttir þeirra, Anais, fæddist. Hann er nú í sambandi með Sara MacDonald.

Noel hætti í Oasis eftir rifrildi við Liam sumarið 2009, fyrir tónleika í París. Í kjölfarið stofnaði Liam hljómsveitina Beady eye og Noel hóf sólóferil með nafnið **Noel Gallaghers Highflying Birds**. 

## Útgefið efni
### Noel Gallaghers High Flying Birds
* *Noel Gallagher's High Flying Birds* (2011)
* *Chasing Yesterday* (2015)
* *Who Built the Moon?* (2017)
* *Blue Moon Rising* (2020) (EP plata)
* *Council Skies* (2023)

## Tenglar
*
Definitely Maybe

***Definitely Maybe*** er fyrsta breiðskífa bresku rokkhljómsveitarinnar Oasis. Hún var gefin út árið 1994. Platan var á sínum tíma hraðast seljandi frumburður allra tíma í Bretlandi, en fyrsta plata Arctic Monkeys, *Whatever People Say I Am, That's What I'm Not*, sló það met.

## Lagalisti
Öll lög samin af Noel Gallagher.
# „Rock 'N' Roll Star“ – 5:22
# „Shakermaker“ – 5:08
# „Live Forever“ – 4:36
# „Up in the Sky“ – 4:28
# „Columbia“ – 6:17
# „Supersonic“ – 4:43
# „Bring It on Down“ – 4:17
# „Cigarettes & Alcohol“ – 4:49
# „Digsy's Dinner“ – 2:32
# „Slide Away“ – 6:32
# „Married with Children“ – 3:11

## Tilvísanir
Miðgildi

**Miðgildi** er ein aðferð til að finna út miðsækni í þýði. Aðferðin gengur út á það að öllum tölunum er raðað á talnabil eftir vægi gildisins. Talan sem er nákvæmlega í miðjunni á talnabilinu er síðan miðgildið. Séu tvær tölur í miðjunni er miðgildið meðaltal þeirra beggja.

Miðgildi er eingöngu áreiðanlegt sé talnabilið í normalkúrfu. Einnig er notuð sú aðferð að reikna út tíðasta gildið í þýði.
(What's the Story) Morning Glory?

***(What's the Story) Morning Glory?*** er önnur breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Oasis. Þetta er mest selda plata Oasis, en hún seldist í yfir 20 milljónum eintaka. Á plötunni er að finna helstu smelli sveitarinnar „Wonderwall“, „Don't Look Back In Anger“ og „Champagne Supernova“.

## Lagalisti
# „Hello“ – 3:21
# „Roll with It“ – 3:59
# „Wonderwall“ – 4:18
# „Don't Look Back in Anger“ – 4:48
# „Hey Now!“ – 5:41
# (Ónefnt) – 0:44
# „Some Might Say“ – 5:29
# „Cast No Shadow“ – 4:51
# „She's Electric“ – 3:40
# „Morning Glory“ – 5:03
# (Ónefnt) – 0:39
# „Champagne Supernova“ – 7:27
Tíðasta gildi

**Tíðasta gildi**, **algengasta gildi**, **líklegasta gildi** eða **kryppugildi** er tölfræðileg aðferð til að finna út miðsækni í þýði. Tíðasta gildið er það gildi í þýði sem er algengast á talnabili. Séu tvö eða fleiri gildi sem eru jafn tíð á talnabili eru þau öll tilgreind sem tíðastu gildin.

## Dæmi
Í úrtakinu [1, 3, 6, 6, 6, 6, 7, 7, 12, 12, 17] kemur gildið 6 fjórum sinnum fyrir og er því tíðasta gildið.

## Tilvísanir
Próf

**Próf** er hvers kyns raun sem einhver eða eitthvað er látin reyna til að kanna getu eða hæfni. Gott dæmi eru próf í skólum til að athuga eða kanna á kunnáttu og hæfni nemanda. Oft er talað um að nemendur *taki*, *þreyti* eða *gangi(st) undir* próf.  Alveg eins geta bílar farið í áreksturspróf til þess athuga hversu öruggir þeir eru.  Þá getur próf einnig merkt að einhver hafi fengið staðfestingu þess að hann hafi staðist próf, þ.e.a.s. hefur prófgráðu eða prófskírteini (sbr. „ég er með próf í vélstjórn og má sjá um viðhald skipsvéla“).

## Tengt efni
* Stúdentspróf
* Forpróf
* Lokapróf
* Skriflegt próf
* Munnlegt próf
* Prófbók
* Prófdómari

## Heimild
*
Be Here Now

***Be Here Now*** er þriðja breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Oasis. Hún kom út 21. ágúst 1997. Beðið var með mikilli eftirvæntingu eftir þessari plötu enda höfðu tvær fyrstu plötur hljómsveitarinnar hlotið frábærar viðtökur. Platan seldist í bílförmum en olli þó miklum vonbrigðum. Lögin „Stand By Me“, „D'You Know What I Mean?“ og „All Around The World“ náðu þó töluverðum vinsældum.

## Lagalisti
Öll lög á plötunni eru eftir Noel Gallagher.
# „D'You Know What I Mean?“ – 7:42
# „My Big Mouth“ – 5:02
# „Magic Pie“ – 7:19
# „Stand by Me“ – 5:56
# „I Hope, I Think, I Know“ – 4:23
# „The Girl in the Dirty Shirt“ – 5:49
# „Fade In-Out“ – 6:52
# „Don't Go Away“ – 4:48
# „Be Here Now“ – 5:13
# „All Around the World“ – 9:20
# „It's Gettin' Better (Man!!)“ – 7:00
# „All Around the World (Reprise)“ – 2:08

## Tilvísanir
The Masterplan

***The Masterplan*** er safnplata með B-hliðum bresku hljómsveitarinnar Oasis. Hún var gefin út árið 1998 og náði 2. sæti breska plötulistans. Á plötunni er m.a. að finna Bítlalagið „I Am the Walrus“ í flutningi Oasis. Fjögur lög plötunnar komust á plötuna *[[Stop The Clocks]]* sem er safnplata með bestu lögum Oasis. Það eru lögin „Acquiesce“, „Talk Tonight“, „Half The World Away“ og titillagið „The Masterplan“.

## Lagalisti
Öll lög á plötunni eru eftir Noel Gallagher, nema „I Am the Walrus“.

# „Acquiesce“ – 4:24
# „Underneath the Sky“ – 3:21
# „Talk Tonight“ – 4:21
# „Going Nowhere“ – 4:39
# „Fade Away“ – 4:13
# „The Swamp Song“ – 4:19
# „I Am the Walrus“ (tónleikaútgáfa) – 6:25 (Lennon–McCartney)
# „Listen Up“ – 6:21
# „Rockin' Chair“ – 4:35
# „Half the World Away“ – 4:21
# „(It's Good) to Be Free“ – 4:18
# „Stay Young“ – 5:05
# „Headshrinker“ – 4:38
# „The Masterplan“ – 5:22
Árni Bergmann

**Árni Bergmann** (22. ágúst 1935 í Keflavík) er íslenskur blaðamaður, þýðandi og rithöfundur. Hann er með M.A. gráðu í rússnesku frá Moskvuháskóla og hefur þýtt mörg rússnesk verk. Árni var ritstjóri Þjóðviljans um fjórtán ára skeið.

## Ritskrá
### Skáldsögur
*Geirfuglarnir
*Með kveðju frá Dublin
*Sægreifi deyr
*Þorvaldur víðförli : Skáldsaga

### Íslenskar þýðingar
*[Ljóð án titils]
*Áfram tími!
*Bréfið
*Freistarinn
*Fullum hálsi
*Í öllu...
*Kaffihúsið Rotonde : Kaflar úr fyrstu bók endurminninga
*Listin sem tækni
*Mennirnir, árin, lífið
*Rússland og Ísland : Úr sögu samskipta rétttrúaðra og lútherskra
*Rússneskur fútúrismi
*Sonur Shibaloks
*Til M. Rashins
*Um ástina
*Úr "Hjarðljóðum á 20stu öld
*Vinningsmiðinn
*Þörf greinargerð
*Bjartur og frú Emilía : Sérrit: Daníil Kharms: Lykt af brenndum fjöðrum
*Ígorskviða
*Konan með hundinn og fleiri sögur
*Krýningarhátíðin : eða síðasti Romanovinn
*Leviatan: Morðingi um borð
*Ríkisráðið
*Stjörnur á morgunhimni
*Sumargestir
*Svarta meinið
*Undirleikarinn
*Þorvaldur den vittfarne : Roman

### Ævisögur og endurminningar
*Blátt og rautt : Bernska og unglingsár í tveim heimum
*Eitt á ég samt : endurminningar

### Barnabækur
*Óskastundir : Saga handa börnum
*Stelpan sem var hrædd við dýr

### Ferðasögur
*Miðvikudagar í Moskvu

### Fræðibækur
*Blaðið okkar : Fimmtugsafmæli : Aldarafmæli
*Listin að lesa
*Rússland og Rússar

## Tengt efni
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi
Landnámshænsn

**Landnámshænsn** er afbrigði nytjahænsna, en flokkast sem deilitegund frá *Gallus gallus* í *Gallus gallus domesticus* og þaðan í fjölmörg ræktunarafbrigði, en hefur ekkert sérstakt fræðilegt flokkunarheiti. 

Landnámshænsn komu til Íslands með landnámsmönnum á tíundu öld og rannsóknir á vefjaflokkagerð hennar sýnir skyldleika með gömlum norskum hænsnum.

Landnámshænan er litskrúðug, fremur stór og harðger og hefur sterka hvöt til að unga sjálf út og liggja á eggjunum, en hænan verpir um einu eggi á dag um varptímann. Stofninn telur nokkur hundruð fugla, sem m.a. má finna á Hvanneyri og í Húsdýragarðinum í Laugardal.

## Heimildir:
*  
*Eigenda og ræktunarfélag landnámshænsna sótt 26. nóvember 2006
*Bjarteyjarsandur  Sótt 26. nóvember 2006
*Íslenskar hænur
Standing on the Shoulder of Giants

***Standing on the Shoulder of Giants*** er fjórða breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Oasis. Hún kom út árið 2000, en við upptökur á henni hættu tveir meðlimir, Paul „Bonehead“ Arthurs og Paul „Guigsy“ McGuigan, í hljómsveitinni. Platan fór á topp breska vinsældalistans eins og hinar hljóðversplötur sveitarinnar.

## Lagalisti
Öll lög samin af Noel Gallagher, nema annað sé tekið fram.
# „Fuckin' in the Bushes“ – 3:18
# „Go Let It Out“ – 4:38
# „Who Feels Love?“ – 5:44
# „Put Yer Money Where Yer Mouth Is“ – 4:27
# „Little James“ – 4:15 (Liam Gallagher)
# „Gas Panic!“ – 6:08
# „Where Did It All Go Wrong?“ – 4:26
# „Sunday Morning Call“ – 5:12
# „I Can See a Liar“ – 3:12
# „Roll It Over“ – 6:31
Familiar to Millions

***Familiar to Millions*** er tvöföld plata sem var tekin upp á tónleikum Oasis í Wembley í júlí árið 2000.

## Lagalisti
Öll lög samin af Noel Gallagher nema annað sé tekið fram.
# „Fuckin' In The Bushes“ – 3:04
# „Go Let It Out“ – 5:32
# „Who Feels Love?“ – 5:59
# „Supersonic“ – 4:30
# „Shakermaker“ – 5:13
# „Acquiesce“ – 4:18
# „Step Out“ – 4:05 (Gallagher/Wonder/Cosby/Moy)
# „Gas Panic!“ – 8:01
# „Roll With It“ – 4:43
# „Stand By Me“ – 5:49
# „Wonderwall“ – 4:46
# „Cigarettes & Alcohol“ – 6:52
# „Don't Look Back in Anger“ – 5:27
# „Live Forever“ – 5:09
# „Hey Hey, My My“ – 3:45 (Young)
# „Champagne Supernova“ – 6:32
# „Rock 'N' Roll Star“ – 7:26
# „Helter Skelter“ (Lennon–McCartney), ekki tekið upp á Wembley
Steingrímsfjarðarheiði

**Steingrímsfjarðarheiði** liggur á milli Steingrímsfjarðar á Ströndum og Ísafjarðardjúps. Akvegur var opnaður um heiðina árið 1984 og liggur hæst í 439 metra hæð yfir sjávarmáli. Liggur heilsársvegurinn frá norðanverðum Vestfjörðum um heiðina sem tilheyrir öll sveitarfélaginu Strandabyggð.

Áður var fjölfarin gönguleið yfir heiðina, en vegur lá upp úr Staðardal við Steingrímsfjörð um Flókatungu. Segja munnmælin að tröllkonan Kleppa hafi rutt þann veg með hesti sínum Flóka. Fjölmargar sögur eru um að menn hafi lent í hrakningum á heiðinni og jafnvel orðið þar úti.

Gamalt hlaðið sæluhús er á svonefndri Sótavörðuhæð, þar sem leiðin um Steingrímsfjarðarheiði liggur hæst og stutt frá er neyðarskýli á vegum slysavarnafélaganna. Gamla sæluhúsið var endurbyggt haustið 1989, eftir að það var aftur komið í alfaraleið.
Heathen Chemistry

***Heathen Chemistry*** er fimmta breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Oasis. Hún var gefin út sumarið 2002. Þetta var fyrsta platan sem þeir Gem Archer og Andy Bell tóku þátt í að gera með hljómsveitin en þeir gengu til liðs við sveitina eftir upptökur á *[[Standing on the Shoulder of Giants]]*. Á plötunni eiga Gallagher-bræður hvor sitt ástarlagið, „Songbird“ er sungið til Nicole Appleton, kærustu Liam Gallagher og „She Is Love“ er samið til Söru MacDonald, kærustu Noel Gallagher.

## Lagalisti
# „The Hindu Times“ - 3:49 (Noel Gallagher)
# „Force Of Nature“ - 4:51 (Noel Gallagher)
# „Hung in a Bad Place“ - 3:28 (Gem Archer)
# „Stop Crying Your Heart Out“ - 4:59 (Noel Gallagher)
# „Songbird“ - 2:07 (Liam Gallagher)
# „Little by Little“ - 4:52 (Noel Gallagher)
# „A Quick Peep“ - 1:17 (Andy Bell)
# „(Probably) All in the Mind“ - 4:02 (Noel Gallagher)
# „She Is Love“ - 3:09 (Noel Gallagher)
# „Born on a Different Cloud“ - 6:08 (Liam Gallagher)
# „Better Man“ - 4:20 (Liam Gallagher)
# „The Cage“ - 4:49 (falið lag á eftir Better Man)

## Tilvísanir
Don't Believe the Truth

***Don't Believe the Truth*** er sjötta breiðskífa bresku hljómsveitarinnar Oasis. Platan var valin besta plata ársins 2005 af tónlistarblaðinu *[[Q (tímarit)|Q]]*. Zak Starkey, sonur Ringo Starr, lék á trommur á plötunni og leysti þar með af hólmi Alan White sem hafði verið trymbill sveitarinnar árin 1995-2004.

## Lagalisti
# „Turn Up the Sun“ – 3:59 (Andy Bell)
# „Mucky Fingers“ – 3:55 (Noel Gallagher)
# „Lyla“ – 5:10 (Noel Gallagher)
# „Love Like a Bomb“ – 2:52 (Liam Gallagher, Gem Archer)
# „The Importance of Being Idle“ – 3:39 (Noel Gallagher)
# „The Meaning of Soul“ – 1:42 (Liam Gallagher)
# „Guess God Thinks I'm Abel“ – 3:24 (Liam Gallagher)
# „Part of the Queue“ – 3:48 (Noel Gallagher)
# „Keep the Dream Alive“ – 5:45 (Andy Bell)
# „A Bell Will Ring“ – 3:07 (Gem Archer)
# „Let There Be Love“ – 5:31 (Noel Gallagher)

## Tilvísanir
Stop the Clocks

***Stop the Clocks*** er safnplata bresku hljómsveitarinnar Oasis sem inniheldur brot af því besta sem bandið hefur sent frá sér. Platan kom út í nóvember árið 2006. Flest lögin á plötunni er frá gullaldarárum sveitarinnar 1994–1996.

## Lagalisti
Noel Gallagher samdi öll lög nema „Songbird“, en höfundur þess var Liam Gallagher.

### Diskur 1
# „Rock 'N' Roll Star“
# „Some Might Say“
# „Talk Tonight“
# „Lyla“
# „The Importance of Being Idle“
# „Wonderwall“
# „Slide Away“
# „Cigarettes & Alcohol“
# „The Masterplan“

### Diskur 2
# „Live Forever“
# „Acquiesce“
# „Supersonic“
# „Half the World Away“
# „Go Let It Out“
# „Songbird“
# „Morning Glory“
# „Champagne Supernova“
# „Don't Look Back in Anger“
Víkin (Noregi)

**Víkin** er sögulegt heiti á svæðinu umhverfis Oslóarfjörð í Noregi. Á miðöldum var talað um Víkina sem sérstakt landsvæði, aðskilið frá Fjörðunum og Þrándheimi enda eru náttúrulegar hindranir á samgöngum milli þessara svæða; fjöll í vestri og skógi vaxnir Dalirnir í norðri. Þegar Haraldur hárfagri sameinaði Noreg var hann í raun að stækka konungsríki sitt í Víkinni, meðal annars með því að fara með her í gegnum Dalina, sem ekki hafði áður verið reynt. Eftir hans tíð kom oft fyrir að ólíkir konungar ríktu annars vegar í Víkinni og hins vegar yfir Fjörðunum og Þrándheimi. Danakonungar töldu sig eiga mikilla hagsmuna að gæta í Víkinni og reyndu þannig að ná yfirráðum yfir því svæði þótt norskir konungar eða jarlar ríktu yfir afgangnum af Noregi. 

Víkin telur héruðin Vestfold, Austfold, Ránríki, Vingulmörk og Bohuslän.
Kambhænsn

**Kambhænsn** (fræðiheiti: *Gallus*) eru ættkvísl hænsnfugla af fashanaætt sem er upprunnin á Indlandi, Srí Lanka og Suðaustur-Asíu.

Kambhænsn eru fremur stórir fuglar og karlfuglinn með skrautlegan fjaðraham. Þetta eru felugjarnir fuglar sem halda sig á jörðinni í þykkum hávöxnum gróðri. Kvenfuglinn fellur betur inn í umhverfið enda sér hún alfarið um að unga út eggjunum og koma ungum á legg. 

Kambhænsn borða fyrst og fremst fræ en yngri fuglar leggja sér stundum skordýr til munns.

Ein tegund af þessari ættkvísl, bankívahænsn (*Gallus gallus*), er talin næsti forfaðir nytjahænsna sem ræktuð eru um allan heim.
Tívolí (Ítalíu)

**Tívolí** (ítalska: *Tivoli*, latína: *Tibur*) er bær norðaustan við Róm í um 31 km fjarlægð frá miðborginni. 

Tívolí var vinsæll sumardvalastaður hjá Rómverjum. Rómverskir aðalsmenn fóru þangað til að hvíla sig frá sumarhitunum í Róm. Meðal þeirra sem áttu sumardvalarstaði í Tívolí voru skáldin Catúllus og Hóratíus. Sömuleiðis áttu stjórnmálamennirnir Brútus og Cassíus hús þar og síðar keisararnir Trajanus og Hadríanus.