open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bógó-indversk vörn

**Bógó-indversk vörn** er skákbyrjun, afbrigði indverskrar varnar, og hefst á leikjunum 1.d4 Rf6, 2.c4 e6, 3.Rf3 Bb4+.
Förustafir

**Förustafir** (fræðiheiti: *Phasmatodea*) er ættbálkur fremur stórra ílangra skordýra sem sumir líkjast trjágreinum en aðrir laufblöðum. Förustafir eru laufætur og getur verið mjög erfitt að koma auga á þá í náttúrunni. Yfir 3000 tegundir förustafa eru þekktar. Flestar þeirra lifa í hitabeltinu en förustafir finnast í flestum löndum heims.
Magnús Björnsson

**Magnús Björnsson** getur átt við:

* Magnús Björnsson (1595-1662), lögmann og sýslumann.
* Magnús Björnsson (1895-1947), náttúrufræðing.
* Magnús Björnsson á Syðra-Hóli (1889-1963), alþýðufræðimann, rithöfund og bónda á Syðra-Hóli á Skagaströnd.
Þórður Guðmundsson (lögmaður)

**Þórður Guðmundsson** (1524 – 8. apríl 1608) var lögmaður og sýslumaður á Íslandi á 17. öld. Hann var Borgfirðingur og bjó lengst á Hvítárvöllum.

Foreldrar Þórðar voru Guðmundur Erlendsson, sem var sveinn Gissurar biskups og síðar bóndi í Þingnesi í Bæjarsveit, og kona hans Ástríður, dóttir Halldórs Tyrfingssonar, síðasta ábóta í Helgafellsklaustri. Þórður var sveinn hjá Daða Guðmundssyni í Snóksdal en fór svo að búa í Þingnesi. Síðan bjó hann á Hvítárvöllum en hafði líka bú á Melum og í Reykholti.

Hann varð lögumaður sunnan og austan árið 1570 og gegndi því embætti í 36 ár, eða allt til 1605. Hann þótti fara nokkuð vel með vald sitt, fylgdi Jóni Jónssyni lögmanni norðan og vestan gegn biskupum og kirkjuvaldi en var varkárari og ekki eins áberandi og var aldrei í óvináttu við andstæðingana. Hann var lengi sýslumaður í Borgarfirði og raunar líka prófastur til 1573-1574, þegar bannað var að veraldlegir embættismenn væru prófastar jafnframt. Þórður hélt bók yfir dóma sína og er hún enn til. Eins er til bréf sem Þórður skrifaði 1601 eftir harðindaveturinn Lurk.

Þeir Jón Jónsson voru embættisbræður í 33 ár en þegar Jón lést vorið 1606 var Þórður kominn um áttrætt og treysti sér ekki til að gegna embættinu lengur, svo að hann sagði af sér en Gísli sonur hans var kjörinn til að taka við og gegndi hann lögmannsembættinu frá og með Alþingi 1606.

Kona Þórðar var Jórunn, dóttir Þórðar Einarssonar prests í Hítardal og fylgikonu hans, Þuríðar stóru Einarsdóttur, sem síðar fylgdi Sigmundi Eyjólfssyni biskupi og enn síðar Oddi Gottskálkssyni. Á meðal barna þeirra var Gísli Þórðarson lögmaður.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Gísli Þórðarson (lögmaður)

**Gísli Þórðarson** (f. 1545, d. fyrir 28. mars 1619) var íslenskur lögmaður á 16. og 17. öld. Hann bjó á Innra-Hólmi á Akranesi og síðar á Arnarstapa.

Foreldrar Gísla voru Þórður Guðmundsson lögmaður og kona hans, Jórunn Þórðardóttir. Þegar faðir hans lét af lögmannsembætti á Alþingi 1606 kom hann því til leiðar að Gísli var kjörinn lögmaður sunnan og austan í hans stað, og var hann þá kominn um sextugt. Gísli var mikill fjáraflamaður og varð stórauðugur, keypti margar jarðir og rak stórbú á Innra-Hólmi, hafði þar tólf vinnumenn. Hann fékk líka Stapaumboð og bjó á Arnarstapa síðustu árin.

Gísli lenti í deilum við Herluf Daa höfuðsmann, sem sakaði hann meðal annars um að hafa leyft enskum manni að stunda fálkaveiðar, og var hann dæmdur í sektir. Hann sagði þá af sér lögmannsembættinu og kom ekki til Alþingis 1614, en Gísli Hákonarson varð lögmaður í hans stað. Sagt var að hann hefði haft áhrif á Herluf Daa í þessu máli.

Kona Gísla var Ingibjörg, dóttir Árna Gíslasonar sýslumanns á Hlíðarenda og konu hans Guðrúnar Sæmundsdóttir. Þau áttu fjölda barna. Á meðal þeirra voru Hinrik sýslumaður á Innra-Hólmi, Steindór sýslumaður á Innra-Hólmi og Knerri, Ástríður kona Jóns eldri Magnússonar í Haga og Guðrún kona Magnúsar Björnssonar lögmanns.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Gísli Hákonarson (lögmaður)

**Gísli Hákonarson** (1583 – 10. febrúar 1631) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 17. öld. Hann bjó í Laugarnesi, Klofa og loks í Bræðratungu og er yfirleitt kenndur við þann bæ.

Gísli var sonur Hákonar Árnasonar sýslumanns á Hóli í Bolungarvík, Dyrhólum í Mýrdal, Klofa á Landi og síðast á Reyni í Mýrdal, sonar Árna Gíslasonar sýslumanns á Hlíðarenda, og konu Hákonar Þorbjargar Vigfúsdótur Þorsteinssonar sýslumanns á Skútustöðum og í Ási í Kelduhverfi, Finnbogasonar lögmanns.

Gísli fór í Skálholtsskóla og mun hafa numið eitthvað erlendis. Hann var mikilsmetinn höfðingi og þegar Gísli Þórðarson lögmaður sunnan og austan sagði af sér 1613 var Gísli Hákonarson kosinn í embættið. Hann bjó þá í Laugarnesi en flutti skömmu síðar  í Klofa á Landi og árið 1617 í Bræðratungu og byggði þar upp. Rígur var á milli hans og nágranna hans, Odds biskups Einarssonar, en þó ekki beinar deilur. Skammt varð á milli þeirra. Oddur dó 28. desember 1630 og við útför hans veiktist Gísli og dó skömmu síðar í Bræðratungu.

Gísli var sagður höfðingi mikill og er honum svo lýst að hann hafi verið „með hæstu mönnum að vexti og karlmenni að burðum, allra manna kurteisastur og prúðastur í framgaungu, lítillátur og glaður í viðmóti, trölltryggur og raungóður vinum sínum“. Sérstaklega er tekið fram að hann hafi aldrei verið drukkinn á þingum og mun það hafa verið sjaldgæft á þeim árum þegar embættismenn áttu í hlut. Hann kom sér vel við danska ráðamenn og gegndi stundum hlutverki höfuðsmanns þegar enginn slíkur var á landinu, en vildi þó halda íslensk lög. Lögbók hans er enn til, skrautleg og með miklum gyllingum. 

Kona Gísla var Margrét Jónsdóttir (um 1573 – september 1658), dóttir Jóns Krákssonar prófasts í Görðum á Álftanesi, hálfbróður Guðbrands biskups Þorlákssonar, og Jarþrúðar Þórólfsdóttur konu hans, dótturdóttur Erlendar Þorvarðarsonar lögmanns. Á meðal barna þeirra voru Vigfús sýslumaður á Hlíðarenda, faðir Bauka-Jóns Hólabiskups, Kristín kona Þorláks Skúlasonar biskups og móðir biskupanna Þórðar og Gísla Þorlákssona, Valgerður kona Eggerts Björnssonar ríka á Skarði og Hákon sýslumaður í Bræðratungu, afi Odds lögmanns Sigurðssonar.

Til er mynd af Gísla, gerð af Sigurði Guðmundssyni málara eftir málverki sem var í Hóladómkirkju en er nú glatað.
## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
*
Helgi Oddsson

**Helgi Oddsson** (d. fyrir 1526) var íslenskur lögmaður á 15. öld. Hann bjó á Stóruvöllum á Landi, sem þá voru kallaðir Lögmannsvellir.

Helgi var sonur Odds Ásmundssonar lögmanns á Stóruvöllum. Hann tók við lögmannsdæmi sunnan og austan 1495 af Eyjólfi Einarssyni en gegndi því ekki lengi, lét af embætti 1498, og er fátt vitað um lögmannstíð hans.

Ekki er vitað hver kona Helga var en hann átti tvo syni sem hétu Jón og Egill.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Eyjólfur Einarsson

**Eyjólfur Einarsson** (um 1450 – 1495) var íslenskur lögmaður á 15. öld. Hann bjó í Möðrufelli og Stóradal (Djúpadal) í Eyjafirði, á Keldum og síðast í Dal (Stóradal) undir Eyjafjöllum.

Faðir Eyjólfs var Einar sýslumaður í Djúpadal, sonur Árna dalskeggs á sama stað. Eyjólfur varð lögmaður sunnan og austan á Alþingi 1480 en svo virðist sem miklar deilur hafi orðið um lögmannskosninguna og voru bæði Þorleifur Björnsson hirðstjóri og Magnús Eyjólfsson Skálholtsbiskup mótfallnir kjöri Eyjólfs. Þorleifur fór utan 1481 og hafði þá með sér bréf sem Ólafur Þrándarson erkibiskup hafði gefið út áður og lýst Eyjólf í bann; það hefur verið fyrir 1474 því Ólafur dó það ár. Sök Eyjólfs var sú að hann hafði gripið séra Jón Snorrason í Gaulverjabæ að næturlagi og sett hann í járn og gapastokk og í annað skipti tekið hann úr kirkju og farið eins með hann. Þetta bréf varð til þess að Jón smjör, sem þá var höfuðsmaður í Björgvin, riddari og einn valdamesti maður Noregs, lýsti því yfir í bréfi að Eyjólfur væri fullur óbótamaður nema hann sættist við Þorleif.

Bréf þetta var lesið upp á Alþingi 1483 og vildi þá enginn hlýða dómnefnu Eyjólfs og Magnús biskup neitaði að viðurkenna hann sem lögmann. Biskupinn og Diðrik Píning hirðstjóri hvöttu Eyjólf til að sættast við Þorleif og hefur hann líklega látið undan, að minnsta kosti var hann lögmaður til 1494 og átti meðal annars þátt í Píningsdómum.

Kona Eyjólfs var Ragnheiður Eiríksdóttir frá Skarði á Landi, Krákssonar, og var systir hennar Ingibjörg, móðir Torfa Jónssonar í Klofa. Eyjólfur var þriðji maður hennar en hún hafði áður verið gift Þorsteini Helgasyni bónda á Reyni í Mýrdal og síðan Magnúsi Jónssyni bónda á Krossi í Landeyjum, sem veginn var í Krossreið síðari af Þorvarði Eiríkssyni slógnefs Loftssonar og Narfa Teitssyni. Sonur Eyjólfs og Ragnheiðar var Einar Eyjólfsson sýslumaður í Stóradal undir Eyjafjöllum.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Ásgeir Pétursson (lögmaður)

**Ásgeir Pétursson** var íslenskur lögmaður á 15. öld. Raunar er hans aðeins getið í einni heimild og ártal sem þar er nefnt stenst ekki svo að ekki er fullvíst að hann hafi verið lögmaður. En í *Lögsögumannatali og lögmanna* setur Jón Sigurðsson hann sem lögmann sunnan og austan 1436-1440.

Ekkert er vitað um Ásgeir, ætt hans, fjölskyldu eða búsetu, og ekkert um lögmannsstörf hans.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Vetrarólympíuleikarnir 1994

**Vetrarólympíuleikarnir 1994** voru ólympíuleikar haldnir í Lillehammer í Noregi 12. til 27. febrúar 1994. Aðeins tvö ár voru liðin frá síðustu vetrarólympíuleikum þar sem ákveðið var að láta vetrarleikana ekki bera upp á sama ári og sumarleikana eins og verið hafði áður. 67 lönd tóku þátt í leikunum, fleiri en nokkru sinni áður. Rússland vann flest verðlaun, en þetta voru fyrstu Ólympíuleikarnir sem landið tók sjálft þátt í frá upplausn Sovétríkjanna. Keppt var í tólf greinum: Alpagreinum, bobbsleðabruni, freestyle, íshokkíi, listskautahlaupi, norrænum greinum, skautahlaupi, stuttu skautahlaupi, skíðagöngu, skíðaskotfimi, skíðastökki, sleðabruni.
Augabrúnir

**Augabrúnir** 
(**augnabrúnir**, **augabrýr**, **augnabrýr** eða **brúnabaugar**) eru hærðir hálfbogar fyrir ofan mannsaugu. Bilið milli augabrúna heitir *brúnahaft* og hrukkur í brúnahafti eru kallaðar *skáldahrukkur*. Ekki má rugla saman augabrúnum og augnhárum.

## Menningarlegt gildi
Sumt fólk, aðallega konur, nota oft augnháraplokkara til að skapa lögulegri augabrúnir og eru þær stundum litaðar með varanlegum lit.

## Íslensk málnotkun
Eintala hugtaksins er vafalaust augabrún eða augnabrún en velkst hefur lengi fyrir Íslendingum hvort nota eigi fleirtölumyndina ‚augabrýr‘ eða ‚augabrúnir‘. Báðar orðmyndirnar eru taldar réttar  en munurinn skýrist af því að í fornri íslensku beygðist orðið brún eins og einsatkvæðis sterkt kvenkynsorð þ.e. nefnifall fleirtölu var brýnn. Á 19. öld hóf fólk að setja orðið brún í fleirtölu sem brúnir og þykir mörgum það réttara.

## Tilvísanir
Eftir miðnætti

***Eftir Miðnætti*** (enska: *After Hours*) er bandarísk kvikmynd frá árinu 1985 í leikstjórn Martin Scorsese.

## Tenglar
* ''Einn á ferð''; grein í DV 1987
Tungustapi

**Tungustapi** er kistulaga fell í Sælingsdal í Hvammsfirði. Tungustapi er kenndur við bæinn Tungu sem kallaður hefur verið Sælingsdalstunga um margar aldir. Stapinn er hár með klettabrúnum og grasi grónum stöllum sem ganga má eftir eins og þeir væru svalir. Auðvelt er að ganga upp á stapann og er þaðan víðsýnt í allar áttir, inn í dalbotninn og út á Hvammsfjörð. Tungustapi er talinn vera dómkirkja álfa og biskupssetur. Um Tungustapa má lesa í Þjóðsögum Jóns Árnasonar. 

## Tenglar
* Tungustapi
* ''Tungustapi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973
* ''Í Sælingsdal''; grein í Alþýðublaðinu 1968
* ''Á söguslóðum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945
* ''Þjóðsagan''; grein í Heimilistímanum 1976
* ''Tungustapi''; grein í Morgunblaðinu 1971
Hvammsfjörður

**Hvammsfjörður** er fjörður sem gengur inn úr suðaustanverðum Breiðafirði. Sunnan fjarðarins er Skógarströnd en norðan hans Fellsströnd og síðan Hvammssveit. Lögun fjarðarins minnir mjög á stígvél og er þá Laxárdalur inn af „sólanum“ á stígvélinu en Miðdalir og Hörðudalur þar fyrir sunnan, inn af „hælnum“. Við botn fjarðarins, í mynni Laxárdals, er kauptúnið Búðardalur.

Mikill fjöldi eyja, hólma og skerja er í mynni Hvammsfjarðar og voru sumar áður byggðar og jafnvel stórbýli og höfðingasetur. Má þar nefna Hrappsey og Brokey. Miklir straumar myndast í þröngum sundunum milli eyjanna og hefur jafnvel verið rætt um að virkja sjávarföllin þar.

## Síldarganga í Hvammsfjörð

Frá árinu 2006 hefur síld leitað í kaldan sjó frá Grundarfirði og austur í Hvammsfjörð.

## Tilvísanir
Sigurður Jónsson (lögmaður)

:*Sjá [[Sigurður Jónsson|aðgreiningarsíðu]] fyrir aðra einstaklinga sem heita Sigurður Jónsson.*
**Sigurður Jónsson** (1618 – 4. mars 1677) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 17. öld og bjó í Einarsnesi á Mýrum.

Hann var sonur Jóns Sigurðssonar (d. 1648) sýslumanns í Einarsnesi og fyrri konu hans, Ragnheiðar Hannesdóttur frá Snóksdal. Albræður hans voru þeir Guðmundur sýslumaður á Hvítárvöllum og Þorleifur skólameistari í Skálholti og síðar prófastur í Odda, faðir Björns Þorleifssonar biskups.

Sigurður var sýslumaður í Snæfellsnessýslu um tíma og síðan Mýrasýslu eftir að faðir hans lést. Árið 1644, meðan hann var sýslumaður í Snæfellsnessýslu, sakaði höfuðsmaður hann um að hafa leyft verslun við útlendinga en Sigurður bar af sér sakir en játaði þó að keypt hefði verið færi og messuvín.

Hann var kjörinn lögmaður sunnan og austan þegar Árni Oddsson sagði af sér í upphafi Alþingis 1663 og gegndi því embætti til dauðadags. Þeir Þorleifur Kortsson voru lögmenn nokkurn veginn sama tíma og þóttu heldur atkvæðalitlir í störfum sínum, svo að stöðugt dró úr áhrifum Alþingis en að sama skapi óx vald höfuðsmanna og umboðsmanna þeirra.

Kona Sigurðar var Kristín, dóttir séra Jóns Guðmundssonar skólameistara í Skálholti og síðar prófasts í Hítardal og Guðríðar dóttur Gísla Þórðarsonar lögmanns. Börn þeirra voru Jón eldri sýslumaður í Húnaþingi og klausturhaldari á Reynistað, Jón yngri sýslumaður í Einarsnesi, Ragnheiður kona Sigurðar Björnssonar lögmanns og Guðmundur bóndi í Álftanesi á Mýrum.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Sigurður Björnsson (lögmaður)

**Sigurður Björnsson** (1. febrúar 1643 – 1723) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 17. og 18. öld. Hann er fyrirmyndin að Eydalín lögmanni í *[[Íslandsklukkan|Íslandsklukkunni]]*.

Sigurður var sonur Björns Gíslasonar bónda í Bæ í Bæjarsveit og konu hans, Ingibjargar Ormsdóttur.  Hann er sagður hafa verið mikill búmaður og vel að sér í lögfræði og ættvísi og er til brot úr ættartölubók eftir hann. Hann var landskrifari frá 1670 en árið 1677 var hann kosinn lögmaður sunnan og austan eftir lát Sigurðar Jónssonar lögmanns. Sama haust giftist hann dóttur Sigurðar, Ragnheiði. Þau bjuggu í Eyjum í Kjós, Saurbæ á Kjalarnesi og víðar.

Árið 1683 varð Sigurður sýslumaður í Kjósarsýslu. Árið 1685 samdi hann ásamt fleirum svonefnda Bessastaðapósta, sem fjalla um húsgangsfólk, lausamenn, vinnufólk og fleira og voru þeir samþykktir á Alþingi og oft byggt á þeim í dómum síðan.

Í lögmannstíð Sigurðar urðu miklar breytingar á stjórnarháttum, rentukammerið í Kaupmannahöfn tók smátt og smátt yfir þá stjórn sem höfuðsmenn og fógetar þeirra höfðu haft, höfuðsmanns- eða hirðstjóraembættið var lagt af en í staðinn komu stiftamtmenn og amtmenn. Vald lögmanna minnkaði smám saman og fór oft svo að mál lágu mjög lengi hjá þeim óafgreidd.

Árið 1697 var Páll Vídalín skipaður varalögmaður Sigurðar og skyldi fá lögmannsembættið á eftir honum. Þessi ráðstöfun var þó gerð í andstöðu við Sigurð og kastaðist fljótt í kekki með honum og þeim Páli og Árna Magnússyni. Sigurður sagði af sér lögmannsembætti eftir Alþingi 1705 og tók Páll við árið eftir. Árni og Páll dæmdu Sigurð í háar fjársektir og frá embætti (sem hann hafði þó sagt af sér) og virðingu á Alþingi 1708 en Sigurður vann fullan sigur fyrir hæstarétti í Kaupmannahöfn 1713 og fékk sér dæmdar skaðabætur.

Ragnheiður kona Sigurðar (1648 – 13. mars 1727) var sem fyrr segir dóttir Sigurðar Jónssonar lögmanns. Á meðal barna þeirra var Sigurður sýslumaður og alþingisskrifari.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Rauðlaukur

**Rauðlaukur** (eða **blóðlaukur**) (fræðiheiti: *Allium cepa*) er matjurt af laukætt. Rauðlaukur er rautt afbrigði af matlauk.

## Ræktunarafbrigði matlauks
* Blaðlaukur
* Gulur laukur
* Rauðlaukur
* Sætur laukur
Úlfur Grímsson

**Úlfur Grímsson** var landnámsmaður í Borgarfirði og nam land efst í Hálsasveit, milli Hvítár og Geitlandsjökuls, og bjó á Geitlandi.

Úlfur var sonur Gríms háleyska Þórissonar, sem var stýrimaður á skipi Kveld-Úlfs, nam land milli Andakílsár og Grímsár og bjó á Hvanneyri. Móðir Úlfs var Svanlaug, dóttir Þormóðs Bresasonar landnámsmanns á Akranesi.

Sonur Úlfs var Hrólfur auðgi var faðir Halldóru, fyrstu konu Gissurar hvíta, og dóttir þeirra var Vilborg, kona Hjalta Skeggjasonar. Annar sonur Úlfs var Hróaldur, faðir Hrólfs, sem giftist Þuríði dóttur Valþjófs Örlygssonar landnámsmanns í Kjós. 

## Heimildir
*
Björn Markússon

**Björn Markússon** (31. ágúst 1716 – 9. mars 1791) var íslenskur lögmaður á 18. öld.

Foreldrar Björns voru Markús Bergsson sýslumaður í Ísafjarðarsýslu og kona hans Elín, dóttir Hjalta Þorsteinssonar prófasts í Vatnsfirði, eins helsta myndlistarmanns 18. aldar. Björn fór til Kaupmannahafnar til náms og var þá vel fullorðinn, var innritaður í Kaupmannahafnarháskóla 1744, 28 ára gamall. Þegar hann var í Kaupmannahöfn var hann meðal annars fenginn til þess með öðrum að skrifa upp *[[Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns]]* og hann las líka prófarkir að Wajsenhús-biblíunni svokölluðu.

Árið 1749 var hann skipaður sýslumaður í Skagafjarðarsýsu þegar Skúli Magnússon varð landfógeti og ári síðar varð hann varalögmaður sunnan og austan með loforði um að taka við af Magnúsi Gíslasyni. Hann sat fyrst í lögmannssæti á Alþingi 1752 en þá hafði Magnús verið settur amtmaður. Magnús hélt þó lögmannsembættinu til 1756 en á Alþingi 1757 tók Björn við og hélt embættinu til dauðadags.

Björn var sýslumaður í Skagafirði til 1757 og bjó á Stóru-Ökrum. Stjórn Hólastóls og prentsmiðjunnar var þá að miklu leyti í höndum hans og lét hann þá prenta ýmsar Íslendingasögur, þýddar skáldsögur og ljóðmæli og fleira sem ekki taldist til guðsorðs, en Hálfdan Einarsson skólameistari annaðist þá útgáfu. Björn var áhugamaður um framfarir af ýmsu tagi og fékk meðal annars styrk til kornyrkjutilrauna árið 1750, en þær tilraunir mistókust. Þegar Björn fór úr Skagafirði flutti hann sig fyrst að Hvítárvöllum, svo að Leirá en seinast bjó hann á Innra-Hólmi og dó þar.

Björn fékk fljótlega varalögmenn sér til aðstoðar. Fyrstur þeirra, frá 1758, var Jón Ólafsson frá Eyri í Seyðisfirði en árið 1767 færði hann sig og varð varalögmaður Sveins Sölvasonar. Þá tók Eggert Ólafsson við en það entist stutt því hann drukknaði vorið eftir. Bróðir Eggerts, Magnús Ólafsson, var þá settur varalögmaður. Hann gegndi því embætti frá 1769 þar til Björn dó og varð síðan lögmaður.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Skegg (aðgreining)

**Skegg** getur átt við:
* Skegg (t.d. á karlmanni). 
* Löng kjafthár á ketti eða öðru dýri
* Hökutopp á hafri
* Hökuþráð á fiski
* Hökin fremst á lykli
* Trjóna á skipi, sem er dreka- eða annað ófreskjuhöfuð á skipi
* Grastoppur

## Tengt efni
* Deila um keisarans skegg, sem merkir að þjarka um fánýta hluti.
Magnús Ólafsson (lögmaður)

**Magnús Ólafsson** (1728 – 14. janúar 1800) var íslenskur lögmaður og varalögmaður á 18. öld og síðasti lögmaðurinn sem dó í embætti.

Magnús var sonur Ólafs Gunnlaugssonar (1689 – 16. júlí 1784) bónda í Svefneyjum á Breiðafirði og konu hans Ragnhildar Sigurðardóttur (1695 – 22. apríl 1768) frá Brjánslæk. Magnús var næstelstur systkina sinna en á meðal þeirra má nefna Eggert Ólafsson, Jón Ólafsson lærða (1731-1811) og Rannveigu konu Björns Halldórssonar prests í Sauðlauksdal. Magnús fór til Kaupmannahafnar til náms og var skráður í Kaupmannahafnarháskóla 1754. Á námsárunum vann hann meðal annars að því með Agli Þórhallasyni að þýða Jónsbók á dönsku.

Magnús var skipaður varalögmaður sunnan og austan með konungsbréfi 10. mars 1769, eftir að fréttist af drukknun Eggerts bróður hans, sem hafði gegnt því embætti skamma hríð. Hann fór þá til Íslands og hafði fyrstu árin aðsetur í Sauðlauksdal hjá systur sinni og Birni mági sínum. Árið 1776 fór hann að Skálholti og tók árið eftir við forstöðu fyrir búum stólsins. Það reyndist honum þó mjög erfitt því að þetta voru hallæris- og fjárkláðaár en hann hélt starfinu þó til 1785, þegar stólseignirnar voru seldar. Þá flutti hann sig að Meðalfelli í Kjós og bjó þar til dauðadags.

Björn Markússon lögmaður dó snemma árs 1791 og tók Magnús þá við lögmannsembættinu sunnan og austan. Benedikt Jónsson Gröndal var skipaður varalögmaður hans seinna sama ár og gegndi stundum lögmannsstörfum fyrir hann en Magnús kom þó til Alþingis hvert ár meðan það var haldið á Þingvöllum. Árið 1799 var þingið haldið í Reykjavík í fyrsta sinn og kom Magnús þá ekki. Hann dó svo um veturinn.

Magnús kvæntist árið 1779 Ragnheiði, dóttur Finns Jónssonar biskups, og áttu þau saman 12 börn en aðeins þrjú komust til fullorðinsára. Sonur þeirra var Finnur Magnússon fræðimaður í Kaupmannahöfn.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Gunnólfur gamli Þorbjarnarson

**Gunnólfur Þorbjarnarson** hinn gamli var landnámsmaður við Eyjafjörð. Hann var frá Sogni í Noregi, sonur Þorbjarnar þjóta.

Í Landnámabók segir að Gunnólfur hafi farið til Íslands eftir að hafa vegið Végeir, föður Vébjarnar Sygnakappa, og numið Ólafsfjörð austanverðan upp til Reykjaár og út til Vomúla (líklega Ólafsfjarðarmúla) og búið á Gunnólfsá, sem er norðan fjarðarins. 

Kona hans var Gró Þorvarðsdóttir frá Urðum.

## Tenglar
*
Veiðihár

**Veiðihár** (**kampar**, **granahár**, **mjálmur** eða **kjafthár**) eru löng og stinn hár á snjáldri ýmissa dýra, t.d. katta, ljóna og refa. Veiðihár eru skynfæri, en þau nema vel hreyfingu í grasi til dæmis, sem kemur sér vel þegar veitt er í myrkri. 

## Tilvísanir
Þorsteinn svarfaður Rauðsson

**Þorsteinn svarfaður Rauðsson** (eða **Þorsteinn svörfuður**) var landnámsmaður á Íslandi. Hann nam land í Svarfaðardal að ráði Helga magra. Frá honum og ættmennum hans segir í Svarfdæla sögu.

Landnáma segir að Þorsteinn hafi verið sonur Rauðs ruggu úr  Naumudal í Noregi en móðir hans hafi veirð Hildur dóttir Þráins svartaþurs. Ekki er getið um mörk landnáms hans. Í Svarfdæla sögu segir frá því að Ljótólfur goði hafi numið land í dalnum áður en Þorsteinn kom út og hafi þeir skipt honum þannig að Þorsteinn nam land vestan Svarfaðardalsár og bjó á Grund en Ljótólfur nam eystri hluta dalsins og bjó á Hofi. Í Landnámu er Ljótólfur ekki nefndur sem landnámsmaður í dalnum en hins vegar er hans getið á nokkrum stöðum og ættir raktar til hans. Bendir það til þess að þegar Landnámabók var skráð hafi tvennum sögum farið af landnámi dalsins.

Kona Þorsteins er ekki nefnd í Landnámu en Svarfdæla segir að hún hafi heitið Ingibjörg Herröðardóttir. Börn þeira voru Karl rauði á Karlsá og Guðrún, kona Hafþórs víkings og móðir Klaufa, sem er ein aðalpersóna Svarfdæla sögu.

Viðurnefni Þorsteins, *svarfaður* eða *svörfuður*, er talið merkja ófriðarseggur.

Þorsteinn var heygður á melnum gegnt Blakksgerði.

## Tenglar
*
Norræna menningargáttin

**Norræna menningargáttin** (*Nordisk kulturkontakt*) er menningarstofnun, hverrar starfsvettvangur eru Norðurlöndin í heild. Stofnunin vinnum að eflingu norrænnar samvinnu í menningarmálum, innan Norðurlanda sem og á alþjóðavettvangi. Henni er ætlað að skapa grundvöll til menningarmóta af bæði efnislegum og stafrænum toga.

Stofnunin hefur umsýslu með þremur norrænum styrkjaáætlunum: Menningar- og listaáætlun, Ferða- og dvalarstyrkjaáætlun fyrir menningarstarfsemi á Norður- og Eystrasaltslöndum og Barna- og ungmennaáætlun NORDBUK. Á vegum stofnunarinnar er rekin  menningarmiðstöð og bókasafn í miðborg Helsinki í Finnlandi
til uppfræðslu um Norðurlöndin og norræna menningu. 

Norræna menningargáttin er undirstofnun Norrænu ráðherranefndarinnar.

## Tenglar
* Vefur menningargáttarinnar.]
Nordplus

**Nordplus** er norræn menntaáætlun sem starfar á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar og veitir styrki á sviði menntamála til aðila á Norðurlöndunum og í Eystrasaltsríkjunum. 

Norræn tungumála- og menningaráætlun heyrir undir Nordplus en auk þess deilist áætlunin niður á fjórar undiráætlanir:
* Nordplus Junior (styrkir á sviði leik-, grunn- og framhaldsskóla)
* Nordplus fyrir háskólastigið
* Nordplus Voksen (styrkir á sviði fullorðinsfræðslu)
* Nordplus Horisontal (styrkir til verkefna sem passa inn í fleiri en einn flokk hinna undirflokkanna)

Alþjóðaskrifstofa Háskólastigsins annast rekstur Landskrifstofu Nordplus á Íslandi.

## Tenglar
* Vefur Landskrifstofu Nordplus á Íslandi
* Vefur Nordplus
NordForsk

**NordForsk** er norræn stofnun sem starfar á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar um menntun og rannsóknir. Hlutverk NordForsk er að hafa umsjón með samstarfi á sviði rannsókna og rannsóknamenntunar á Norðurlöndunum. Starfið snýr að samþættingu, fjármögnun og ráðgjöf í tengslum við verkefnin. 

Aðsetur stofnunarinnar eru í Osló.

## Tenglar
* Vefur NordForsk
* Um NordForsk á norden.org (á íslensku)
Norðurlönd í brennidepli

**Norðurlönd í brennidepli** (*Norden i Fokus*) er norrænt verkefni sem hefur það hlutverk að miðla upplýsingum um samfélags- og menningarmál á Norðurlöndum. Þetta er gert með sýningum, námskeiðahaldi og öðrum leiðum. 

Upplýsingaskrifstofur *Norðurlanda í brennidepli* eru starfræktar í Kaupmannahöfn, Osló og Stokkhólmi og auk þess heldur Norræna húsið utan um starfsemi verkefnisins í Reykjavík og Nordens institut i Finland sér um starfið í Helsinki. Dagskrá á vegum skrifstofanna er samþætt upp að vissu marki. 

Verkefnið er á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar.

## Tenglar
* Um ''Norðurlönd í brennidepli'' á vefsíðu Norræna hússins í Reykjavík 
* Um ''Norðurlönd í brennidepli'' á Norden.org (á íslensku)
* Vefsíða upplýsingaskrifstofu ''Norðurlanda í brennidepli'' í Stokkhólmi 
* Vefsíða upplýsingaskrifstofu ''Norðurlanda í brennidepli'' í Kaupmannahöfn
* Vefsíða upplýsingaskrifstofu ''Norðurlanda í brennidepli'' í Osló 
* Um ''Norðurlönd í brennidepli'' í Helsinki á vefsíðu Nordens institut i Finland
Andoxunarefni

**Andoxunarefni** eru sameindir sem geta hægt á eða komið í veg fyrir oxun annarra sameinda. Oxun er það efnaferli þegar súrefnis rafeindir flytjast frá einu efni til annars. Við oxun geta myndast fríar sameindir er koma af stað keðjuverkandi efnahvörfum sem skemma frumurnar. Andoxunarefni geta komið í vega fyrir þessa keðjuverkun með því að tengjast óbundnu rafeindunum, og koma þannig í veg fyrir áframhaldandi oxun með því að oxast sjálf. Andoxunarefni eru afoxarar eins og þiol, askorbínsýra (C-vítamín) eða polyfenól.

Þó svo að oxun sé lífinu lífsnauðsynleg, þá getur hún einnig valdið skaða. Plöntur og dýr hafa flókið kerfi margskonar andoxunarefna eins og glútatþíón, C-vítamín og E-vítamín sem og ensíma eins og katalasa, superoxíð dismútasa og mismunandi peroxíðasa. Lág gildi andoxunarefna eða efna er hamla virkni andoxunarensíma, valda oxunar stressi og geta skaða frumur eða valdið frumudauða.
Þar sem oxunar stress gæti verið mikilvægu þáttur í mörgum sjúkdómum er hrjá mannfólkið, eru miklar rannsóknir gerðar á andoxunarefnum og notkun þeirra í lyfjaiðnaði. Sérstaklega sem meðferð við hjartaáfalli og sjúkdómum í taugakerfinu. Hins vegar er ekki vitað hvort oxunar stress sé orsök eða afleiðing þessara sjúkdóma.

Andoxunarefni eru mikið notuð sem viðbót í matvæli með von um bætta heilsu og til að fyrirbyggja sjúkdóma eins og krabbameina og hjartasjúkdóma. Jafnvel þó að frumrannsóknir hafi gefið til kynna að andoxunarefni geti bætt heilsu, hafa stórar klínískar rannsóknir, sem fram hafa komið á seinni árum ekki bent til neins ávinnings og jafnvel sýnt fram á að ofneysla andoxunarefna geti valdið skaða. Að auki fyrrgreindra nota eins og í lyfjaiðnaði, þá hafa þessi efnasambönd verið mikið notuð í öðrum iðnaði eins og matvæla- og snyrtivöru iðnaði sem þrávarnarefni auk þess sem þau eru notuð til að koma í veg fyrir niðurbrot gúmmís og bensíns.

## Heimildir
*
Þorsteinn rauður

**Þorsteinn rauður Ólafsson** (eða **Þorsteinn rauði**) var norrænn víkingur og herkonungur á 9. öld, sonur Auðar djúpúðgu Ketilsdóttur og Ólafs hvíta Ingjaldssonar, herkonungs í Dyflinni.

Þorsteinn fór með móður sinni til Suðureyja eftir fall föður síns en þar voru flestir ættmenn Auðar. Þar giftist hann Þuríði, dóttur Eyvindar austmanns Bjarnarsonar og systur Helga magra. Þau eignuðust mörg börn.

Þorsteinn gerðist herkonungur og í Landnámu segir að hann hafi ráðist til með Sigurði (jarli) hinum ríka Eysteinssyni, bróður Rögnvaldar Mærajarls. Þeir unnu Katanes og Suðurland, Ros og Merrhæfi og meir en hálft Skotland. Gerðist Þorsteinn þar konungur yfir en síðan sviku Skotar hann, og féll hann þar í orustu. Fyrir Sigurði jarli fór líka illa; hann drap skoska jarlinn Melbrigða tönn og festi höfuð hans við reiðtygi hests síns en rak sig í skögultönnina sem stóð út úr haus Melbrigða og særðist á kálfa. Af því fékk hann blóðeitrun og dó.

Auður móðir Þorsteins fór með ekkju hans og börn til Íslands. Sonur hans var Ólafur feilan en dæturnar voru Gró, sem Auður gifti í Orkneyjum, Ólöf, sem hún gifti í Færeyjum, Ósk, kona Hallsteins goða, sonar Þórólfs Mostrarskeggs, Þórhildur, sem giftist Eysteini meinfret Álfssyni, Vigdís, en maður hennar var Kampa-Grímur, landnámsmaður í Köldukinn, og Þorgerður, sem fyrst giftist Dala-Kolli Veðrar-Grímssyni og fór síðan til Noregs og giftist þar Herjólfi Eyvindssyni.
Hortittur

**Hortittur** (eða **uppfyllingarorð**) er haft í óeiginlegri merkingu um ýmiss konar smekkleysur í máli, einkum kveðskap. Strangt til tekið merkir hortittur þó aðeins eyðufyllingu, merkingarlausa eða merkingarlitla málalengingu í bundnu máli sem er til þess gerð að fylla út braglínu eða vísu. Í gömlum rímum og dönsum úði og grúði af hortittum. En hortittirnir koma einnig fyrir í máli manna. Þeir vaða oft uppi í daglegu tali og eru mjög áberandi í spjalli manna og nefnist þá stundum líka hikorð. Miklar tískusveiflur eru í vali hortitta í óbundnu máli en nefna má til dæmis: *þarna*, *sko*, *alltsvo*, *sem sagt*, *ég meina*, og er hið síðasta ensk áhrif. Halldór Laxness sagði um hortitti að þeir ætu ævinlega merg málsins innan úr setningu.

## Dæmi um hortitti
* **Að** á það stundum til að verða hortittur. Dæmi: „Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum, **að** þá á ekki að stafa af þessu hætta“. Þetta er talin enskusletta og tengjast notkun á orðinu „there". 
* **Sem slíkt** er oftar en ekki hortittur. Dæmi: „Hvaða heiðarlegur þingmaður **sem slíkur** myndi samþykkja þetta frumvarp?“ - eða: „Íslenska skyrið **sem slíkt** er ekki í samkeppni við aðrar matvörur“. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Íslenskt mál, þáttur 321''; grein í Morgunblaðinu 1986
Eviatar Zerubavel

**Eviatar Zerubavel** (fæddur 1948) er prófessor í félagsfræði við Rutgers-háskóla í New Jersey í Bandaríkjunum. Hann er virtur og afkastamkill rithöfundur en hann hefur meðal annars skrifað um hugræna félagsfræði og félagsfræði tímans. 

Zerubavel er fæddur í Ísrael árið 1948, hann lærði við háskólann í Tel Aviv en hann lauk doktorsprófi frá Pennsylvaníu-háskóla árið 1976. Hann kenndi við Columbia-háskóla og State University of New York en meirihluta starfsævinnar hefur Zerubavel kennt við Rutgers-háskóla. Árið 2003 var Zerubavel verðlaunaður Guggenheim Fellowship-verðlaunum.

Fyrstu verk Zerubavels sem vöku eftirtekt voru framlög hans til rannsóka á tíma, sérstaklega félagsfræði tímans. Bækur hans á þessu sviði voru *Patterns of Time in Hospital Life* (1979); *Hidden Rhythms* (1981); *The Seven Day Circle* (1985); og *Time Maps* (2003).

Seinna meir sneri hans sér einnig að hugrænni félagsfræði, þar bendir hann á hversu mikil áhrif samfélagið hefur á hugsanir okkar miklu fremur en mannlegt eðli. Hann bendir einnig á hversu mikil áhrif það hefur á hugsanir okkar hvaða þjóðfélagsghópi við tilheyrum, hann telur það móta okkur mun meira en mannlegt eðli. Samfélagið mótar hugsanir okkar fremur en mannlegt eðli og því er hugsun okkar er lærð.

Seinna snéri hann athygli sinni að því sem hann hefur nefnt vitsmunalega félagsfræði, þar sem bent er á hversu mikið samfélagið fremur en mannleg náttúra skapar sálarlíf okkar og hversu mikið sameiginlegir eiginleikar skipta þjóðfélagshópum upp vegna sameinlegrar hegðunar og hugsunarhátta.  Verk hans á þessu sviði eru meðal annarra *The Fine Line* (1991); *Terra Cognita* (1992); *Social Mindscapes* (1997); og *The Elephant in the Room* (2006).

Zerubavel var í mörg ár yfirmaður útskriftarmála í Rutgers háskólanum og leiðbeinandi margra útskrifaðra nemenda.  Hann varð mjög áhugasamur og akademískar vinnuhefðir og tímastjórnun við ritstörf.  Bók hans The clockwork mouse(1999), hafði að geyma hagnýtar ráðleggingar, ætlaðar fyrir ritstörf, sérstaklega til að nota við tímastjórnun fyrir þá sem eru að ljúka við bókarskrif eða fræðiritgerðir.  Bók hans er athyglisverð vegna raunverulegra dæma sem hans tekur úr daglega lífinu.

Hann er giftur Yael Zerubavel, fræðimanns í sögu Ísraels.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* rutgers.edu - Zerubavel
Skopstæling

**Skopstæling** (eða **paródía**) er haft um það sem Forngrikkir nefndu parodíu (af *para* = við hliðina á og *ode* = söngur) og er gamansöm eftirlíking alvarlegs listaverks eða þegar háleitt efni er klætt í (gamansaman) hversdagsbúning. Skopstæling var upphaflega helst stunduð innan kveðskapar en núna eru til skopstælingar innan allra listgeira, bókmennta svo og mynd- og tónlistar. Aristófanes var meistari skopstælinga með Grikkjum. Ágætt íslenskt dæmi um skopstælingu eru *[[Þerriblaðsvísur]]* eftir Hannes Hafstein en þar skopstældi hann 16 íslensk skáld frá síðari öldum.
Höfðaletur

**Höfðaletur** er eitt hið sérkennilegasta fyrirbrigði í skrautlist Íslendinga á síðari öldum, og má heita fastur liður í íslenskri skurðlist. Það er talið hafa verið unnið eftir gotnesku letri (textura) og er ávallt skorið í yfirborð þannig að það sé upphleypt.

Flestir stafirnir eiga sér fleiri en eina mynd og eru þeir auðkenndir á því sem talið er gefa letrinu nafn sitt en leggir stafanna hafa allir höfuð sem er markað frá með skurði, yfirleitt einfallt og skáhallandi en stundum tvöfallt. Annars eru til margar tilgátur um hvaðan stafagerðin hlýtur nafn sitt en engar staðfestar heimildir eru fyrir því.

## Nútímanotkun
Sumir íslenskir leturhönnuðir hafa gert tilraunir með Höfðaletur og má þar nefna Gunnlaug Briem og Hörð Lárusson

## Tenglar
* Árbók hins íslenzka fornleifafélags, 15. árgangur 1900
* Gauntlet eftir Gunnlaug Briem
* Prjónastokkur með höfðaletri, talinn skorinn út af Bólu-Hjálmari 1843 
* Höfðaleturstafróf (teikning frá 1916)
* Rúmfjöl frá 1682 með höfðaletri 
* Rúmfjöl frá 1858 með útskorinni áletrun á höfðaletri  
*
Norræna Atlantsnefndin

**Norræna Atlantsnefndin** (NORA) er vest-norrænt byggða- og svæðasamstarf á vegum Norrænu ráðherranefndarinnar sem nær til Grænlands, Íslands, Færeyja og hluta Noregs. NORA vinnur einnig náið með öðrum aðliggjandi svæðum, s.s. norðurhluta Bretlandseyja, hluta Svíþjóðar, Noregs og Finnlands og norðaustursvæða Kanada. Þá nær samstarfið einnig til Norðurslóðaáætlunar Evrópusambandsins. 

Markmið NORA eru meðal annars að styðja við bakið á starfsemi í atvinnulífi, rannsóknar- og þróunarstarfsemi þvert á landamæri svæðisins. 

Skrifstofa NORA er í Þórshöfn í Færeyjum en landskrifstofur starfa í hinum aðildarlöndunum þremur. Íslenska landskrifstofan starfar innan Byggðastofnunar.

## Tenglar
* Vefur NORA
* Um NORA á vef Byggðastofnunar
* Um NORA á Norden.org (á íslensku)
* Vefsíða Norðurslóðaáætlunar Evrópusambandsins (á ensku)
Ian Hacking

**Ian Hacking** (fæddur 18. febrúar 1936 í Kanada; d. 10. mai 2023) var virtur heimspekingur með sérfræði í vísindaheimspeki.

## Ævi og störf
Hacking fæddist í Vancouver í Bresku Kólumbíu í Kanada. Hann stundaði grunnnám við Háskólann í Bresku Kólumbíu (1956) og Cambridge-háskóla (1958). Hacking kláraði doktorsnám sitt við Cambridge árið (1962), undir leiðsögn Casimir Lewy, fyrrum nemanda Ludwigs Wittgenstein.

Ian Hacking kenndi við Háskólann í Bresku Kólumbíu í Kanada sem lektor, síðar sem dósent. Hann kenndi einnig við Háskólann í Makerere í Úganda.
Hann var fyrirlesari við Cambridge frá árunum 1969 til 1974 en þá færði hann sig yfir til Stanford-háskóla. Eftir að hafa kennt í nokkur ár við Stanford-háskóla, var hann eitt ár í Zentrum für Zeithistorische Forschung í Þýskalandi eða frá 1982–1983. Hann gerðist prófessor í heimspeki við Háskólann í Torontó árið 1983 og háskólaprófessor árið 1991. 

Hacking er þekktur fyrir sögulega nálgun á vísindaheimspeki og hefur verið lýst sem einum af mikilvægustu mönnum vísindaheimspekinnar innan Stanford-háskóla þar er hann í flokki með John Dupré, Nancy Cartwright og Peter Galison.

Í bókinni *[[Mad Travelers]]* (1998) skráði Hacking atvik á síðasta áratug 19.aldar þar sem karlmenn í Evrópu þjáðust af skammvinnu minnisleysi og ferðuðust langa leið án allrar vitundar um eigið sjálf.

Árið 2002 var Hacking verðlaunaður, fyrstur manna á sviði hugvísinda, Kanadísku Killam verðlaununum en þau eru veitt þeim sem hafa sýnt framúrskarandi árangur á sínu starfsviði. Árið 2004 var hann sæmdur kanadísku orðunni og árið 2009 Holdberg verðlaununum sem eru norsk verðlaun veitt fyrir framlög fræðilegra verkefna á sviði lista, hugvísinda og félagsvísinda. Hacking var sæmdur Holdberg verðlaununum fyrir verk sín varðandi tölfræði og líkindafræði og hvernig þau hafa mótað samfélagið.

## Ritverk
Verk eftir Ian Hacking hafa verið þýdd yfir á mörg tungumál.
* *[[The Logic of Statistical Inference]]* (1965)
* *[[The Emergence of Probability]]* (1975)
* *[[Why Does Language Matter to Philosophy?]]* (1975)
* *[[Representing and Intervening]]* (1983)
* *[[The Taming of Chance]]* (1990)
* *[[Scientific Revolutions]]* (1990)
* *[[Rewriting the Soul: Multiple Personality and the Sciences of Memory]]* (1995)
* *[[Mad Travellers: Reflections on the Reality of Transient Mental Illness]]* (1998)
* *[[The Social Construction of What?]]* (1999)
* *[[An Introduction to Probability and Inductive Logic]]* (2001)
* *[[Historical Ontology]]* (2002)

## Heimildir
*
Kviksetning

**Kviksetning** kallast það þegar menn eru grafnir lifandi og er þá ýmist um að ræða að það sé óviljaverk, að fólk sem virðist látið en er í raun í dái er jarðsett fyrir mistök, eða að kviksetning er notuð sem sérlega grimmúðleg aftökuaðferð.

Sagt er að fátt veki mönnum meiri ótta en tilhugsunin um að vera grafinn lifandi og sögur af fólki sem var kviksett hafa lengi fylgt mannkyninu. Í sumum tilvikum vaknar fólk af dásvefninum áður en í gröfina er komið og tekst að gera vart við sig en einnig eru sögur um grafir sem eru opnaðar og sjást þess þá ýmist merki að fólk hafi reynt að brjótast út, sparka gaflinum úr kistunni eða eitthvað slíkt. En þar sem kisturnar eru þröngar og lítið loft í þeim er líklegt að fólk kafni innan fárra mínútna. Öðru máli gegnir ef loft kemst inn í kistuna á einhvern hátt, þá gæti fólk lifað dögum saman.

Ýmis ráð hafa verið fundin til vinna gegn - eða spila á ótta - fólks við kviksetningu, svo sem kistur með innbyggðum bjöllum til að hringja og á síðustu árum jafnvel með kalltæki. Einnig var algengt áður fyrr að fólk bæði um að sér væri opnuð æð eftir dauðann til að kanna hvort blóð rynni enn um líkamann og sumir báðu um að líkið yrði látið standa uppi í nokkra daga til öryggis.

## Kviksetning sem líflátsaðferð
Kviksetning hefur verið notuð frá örófi alda sem aftökuaðferð. Í Róm voru Vestumeyjar sem höfðu brotið skírlífisheit sitt múraðar inni. Nokkrir kristnir píslarvottar voru líflátnir með kviksetningu og á Ítalíu á miðöldum voru morðingjar sem ekki sýndu neina iðrun kviksettir. Í Rússlandi tíðkaðist á 17. og 18. öld að kviksetja konur sem banað höfðu manni sínum. Enn þekkjast dæmi um að fólk sé kviksett, þó ekki af yfirvöldum; í febrúar 2010 bárust til dæmis fréttir af því að 16 ára tyrknesk stúlka hefði verið grafin lifandi af ættingjum sínum fyrir það að tala við stráka.

Á Íslandi eru nokkur dæmi um að kviksetningu hafi verið beitt sem líflátsaðferð á miðöldum. Í annálum segir frá því að árið 1374 tók Þorgautur Jónsson hirðstjóri Einar nokkurn dynt úr Þingeyrakirkju, en hann prófaðist síðan morðingi og var kviksettur. Árið 1389 var Hallsteinn Pálsson kviksettur fyrir fjögur morð. Og árið 1357 játaði maður sem Björn hét á sig samræði með tveimur kúm; hann var kviksettur, en kúnum stökkt fyrir sjávarhamra.

## Heimildir
* 
* 

## Tilvísanir
Norræna vegabréfasambandið

**Norræna vegabréfasambandið** byggir á Norræna vegabréfaeftirlitssamningnum milli Norðurlandanna og felur í sér að ríkisborgarar Norðurlandanna geta ferðast óhindrað milli landanna án þess að framvísa vegabréfi. Samningurinn var undirritaður af Danmörku (gilti þó ekki fyrir Færeyjar og Grænland), Svíþjóð, Finnlandi og Noregi (gilti þó ekki fyrir Jan Mayen og Svalbarða) árið 1957 en hann byggði á bókun frá 1954 um að leysa ríkisborgara annarra Norðurlanda undan skyldu til að hafa í höndum vegabréf og dvalarleyfi við dvöl í öðru norrænu landi en heimalandinu. Bókunin tók gildi á Íslandi 1955 og samningurinn gilti einnig á Íslandi frá og með 1966. 

Vegabréfasambandið var einn af fyrstu vísum formlegs samstarfs Norðurlandanna sem síðan hefur einkum átt sér stað innan Norrænu ráðherranefndarinnar og Norðurlandaráðs.

Norræna vegabréfasambandið féll að vissu leyti inn í Schengen-samstarf Evrópusambandsins sem tók gildi með samningi 2001. Ísland og Noregur fengu aðild að Schengen-samstarfinu þrátt fyrir að vera ekki meðlimir í Evrópusambandinu. Schengen-samstarfið hefði ellegar markað endalok Norræna vegabréfasambandsins ef ESB-ríkin Svíþjóð, Finnland og Danmörk hefðu ein gerst aðilar að Schengen-samstarfinu og þar með lokað sínum ytri landamærum gagnvart Norðurlöndum utan ESB.

## Heimildir
* „Fyrirlestur um Schengen í Háskóla Íslands 7. október 2009“, vefsíða Dómsmála- og mannréttindráðuneytisins, skoðað 16. febrúar 2010.
* „Frumvarp til laga um útlendinga“, vefsíða Alþingis, skoðað 16. febrúar 2010.
* „Schengen: samvinna landamæra á milli“ , Lögregluvefurinn, skoðað 16. febrúar 2010.
Sable

**Sable eyja** (Franska: *île de Sable*) er lítil kanadísk eyja og er 180 km í suðaustur frá Nova Scotia. Eyjan er skeifulaga sandrif sem eru leifar framskriðs jökla á landgrunni Norður-Ameríku. Eyjan er um 34 km² að flatarmáli. Lengd hennar er um 42 km en breiddin 1.5 km þar sem hún er breiðust.

Eyjan er þekkt fyrir hestakyn sem kennt er við eyna. Fyrstu hestarnir voru settir á land á Sable-eyju á 18. öld og hefur fjöldi þeirra í seinni tíð verið á bilinu 200 - 350 talsins. Þeir voru friðaðir árið 1960 fyrir afskiptum manna.

Á eynni kæpir landselur og útselur. Ýmsar hákarlategundir finnast við Sable, þar á meðal Hvíti hákarlinn. Nokkrar fuglategundir finnast á eynni og má nefna  gresjutittling en undirtegund hans verpir eingöngu á Sable. Flækingar eru algengir. Tegund ferskvatnssvampdýrs (*[[Heteromeyenia macouni]]*) finnst í tjörnum á eynni.

Frá árinu 1583 hafa um 350 skipsskaðar orðið við eyna. Árið 1801 var sett mönnuð björgunarstöð á Sable sem starfrækt var til ársins 1958. Á eynni eru tveir vitar. 

## Heimildir
* 
* 
* 

## Tenglar

* wikipedia.org
* Sable Island Regulations
* Sable Island Preservation Trust 
* Aircraft Charter to Sable Island 
* Sable Island - Satellite View - Google Maps
* Tales of Tragedy and Triumph: Canadian Shipwrecks , a virtual museum exhibition at Library and Archives Canada
* Ships of War lost on the Coast of Nova Scotia and Sable Island, during the Eighteenth Century  [Note: the Major Elliott of the 43rd Regiment of Foot survived 1760 shipwreck-see http://www.biographi.ca/009004-119.01-e.php?&id_nbr=1334&&PHPSESSID=7840rb8d2ns604hegvk3anmaq5.
* A Sable Island Shipwreck survivor
* The Gilpin Collection of Sable Island watercolour paintings from 1854 at the Admiral Digby Museum
Hörða-Knútur

**Hörða-Knútur** eða **Knútur 3. Danakonungur** (danska: *Hardeknud*; fornenska: *Harthacnut*) (1018 – 8. júní 1042) var sonur Knúts ríka Danakonungs og Emmu konu hans. Sjálfur var hann konungur Danmerkur 1035-1042 og Englands 1040-1042.

Hörða-Knútur tók við ríki í Danmörku þegar faðir hans lést á Englandi 12. nóvember 1035. Englendingar völdu þegar Harald hérafót, óskilgetinn hálfbróður Hörða-Knúts, sem ríkisstjóra yfir sér. Norðmenn neituðu aftur á móti að hafa Svein Alfífuson, annan óskilgetin son Knúts ríka, sem konung yfir sér lengur og völdu Magnús góða í hans stað. Hörða-Knútur gerði bandalag við Magnús og var ákveðið að sá þeirra sem lifði lengur skyldi erfa bæði Danmörku og Noreg.

Þegar fregnir bárust af því að Haraldur hérafótur hefði látið kjósa sig til konungs í Englandi. Hörða-Knútur taldi það svik af hálfu hans en fékk þó lítið að gert fyrst í stað. Árið 1039 taldi hann sig þó svo traustan í sessi að hann ákvað að sigla til Englands og freista þess að ná kórónunni af hálfbróður sínum. Hann sigldi með 63 skip til Brügge, þar sem móðir hans var, en henni hafði verið vísað úr landi á Englandi. Á meðan hann dvaldist þar bárust fregnir af því að Haraldur hérafótur hefði látist 17. mars 1040. Hörða-Knúti var boðin kórónan og sigldi hann til Englands og gerðist konungur þar. Í Englandi er hans helst minnst fyrir að hækka skatta til að geta greitt kostnaðinn við herflota sinn.

Hörða-Knútur dó óvænt í brúðkaupsveislu árið 1042 og var þá aðeins 23-24 ára. Hann var ókvæntur og barnlaus en ári áður en hann lést hafði hann kallað eldri hálfbróður sinn, Játvarð son Emmu og Aðalráðs ráðlausa, fyrri manns hennar, til Englands og útnefnt hann arftaka sinn.

## Heimildir
*
Langisandur

**Langisandur** er strönd við Akranes sem liggur frá Sementverksmiðjunni meðfram íþróttavellinum að Jaðarsbökkum og að dvalarheimilinu Höfða. Langisandur hefur löngum verið notaður sem útivistarsvæði fyrir íbúa Akraness. Þar fer fólk í gönguferðir allan ársins hring en á sumrum er þar stundum fjörugt strandlíf. Hann hefur verið leiksvæði þúsunda Skagamanna í gegnum tíðina og var æfingasvæði knattspyrnumanna til margra ára.

Á miðjum Langasandi er Merkjaklöpp en þar voru merkin milli hreppanna. Um aldamótin 1900 var bilið milli klappar og bakkanna fyrir ofan Langasand þannig að þrír menn gátu rétt gengið samsíða á milli, en í stríðslok var bilið orðið um 25 metrar. Við klöppina hafa Akurnesingar löngum stundað sjóböð og sólböð í skjóli uppi undir bökkunum, einnig æfði unga fólkið boltaleiki á sandinum rétt eins og knattspyrnumennirnir.  Á tímabili var sandurinn notaður sem flugvöllur, einnig sem lendingarstaður fyrir loftpúðaskipið eða svifnökkvann sem ætlað var að leysa Akraborgina af hólmi árið 1967.  Við enda sandarins, heitir Langasandskriki. Þar lá vegurinn upp af sandinum áður en lagðir vegir komu. Bakkarnir nefndust einu nafni Langasandsbakkar einnig kallaðir Jaðarsbakkar. Áður náðu þeir frá Leirgróf að Sólmundarhöfða og voru þá um 1300 metrar að lengd.  Í dag eru hinir eiginlegu bakkar horfnir, en sjóvarnargarðar komnir í staðinn.  Varnargarðarnir við Langasand voru upphaflega byggðir upp af skjólvegg sunnan Faxabrautar 1967 en Faxabrautin liggur niður að höfn, meðfram Sementverksmiðjunni.

## Eitt og annað
* Á fjórða áratug 20. aldar var oft boðið upp á skemmtiferðir frá Reykjavík norður á Akranes með *m.s. Fagranesi*. Þá var Langisandur auglýstur sem besta baðströnd á Íslandi.
* Í ágúst 1967 var gerð tilraun með svo kallaðan svifnökkva sem skyldi sigla á milli Akraness og Reykjavíkur. Hann lagði upp að Langasandi.  
* 20. júlí 1969 reyndi Sigurður Arnmundarson að hefja sig til flugs á Langasandi, flugtakið misstókst.



mynd:Langisandur10.jpg|maður, hjól og strönd
mynd:Langisandur2.jpg|Maður á röltinu á Langasandi
mynd:Langisandur12.jpg
mynd:Langisandur13.jpg|horft til suðurs frá Langasandi
mynd:Langisandur14.jpg
mynd:Langisandur15.jpg
mynd:Langisandur16.jpg
mynd:Langisandur17.jpg
mynd:Langisandur18.jpg
mynd:Langisandur19.jpg
mynd:Langisandur20.jpg|Maður,hundur,sandur og sjór
mynd:Langisandur21.jpg|Höfði í baksýn
mynd:Langisandur22.jpg|Svartur sandur
mynd:Langisandur23.jpg|Veðurblíða við Langasand
mynd:Langisandur24.jpg
mynd:Langisandur25.jpg
mynd:Langisandur4.jpg
mynd:Langisandur3.jpg
mynd:Langisandur5.jpg
mynd:Langisandur6.jpg|fjara
mynd:Langisandur7.jpg
mynd:Langisandur9.jpg



## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Sumar á Langasandi''; grein í Ljósberanum 1953
Töskukrabbi

**Töskukrabbi** (fræðiheiti: *Cancer pagurus*) er krabbi af ætt steinkrabba. Hann lifir í Norðursjó, Norður-Atlantshafi og Miðjarðarhafi. 

Hann eru rauðbrúnn á lit með hringlaga skjöld og klærnar eru með svarta enda. Krabbinn getur orðið 25 sm í þvermál og vegið allt að 3 kíló. Töskukrabbi er eftirsótt matvara um alla Evrópu og hefur það sums staðar leitt til takmarkana á nýtingu hans.