Friedwardt Winterberg

**Friedwardt Winterberg** (fæddur 12. júní 1929 í Berlín) er þýskur eðlisfræðingur og prófessor við háskólann í Nevada. Hann er mikið þekktur fyrir almenna afstæðiskenningu, knýja kjarnorkueldflaug og GPS. Fyrstu æviágrip hans voru áhugaverð fyrir honum árið 1953 þegar hann fékk sína MSc gráðu frá University of Frankfurt háskólanum undir Friedrich Hund, og árið 1955 fékk hann sína PhD gráðu í eðlisfræði frá Max Planck Institute félagssamtökunum í Göttingen sem útskrifandi Werner Heisenberg. Hann fluttist síðar til Bandaríkjanna og varð bandarískur ríkisborgari. 

## Æviágrip
Winterberg er velvirtur fyrir störf sín á sviði kjarnasamruna og hameðlisfræði, og Edward Teller hefur verið tilvitaður um að segja það að hann hafði „kannski ekki fengið sá athygli sem hann átti skilið“ fyrir vinnu sína á samruna. Hann er kjörinn meðlimur af International Academy of Astronautics þar sem hann sat í Committee of Interstellar Space Exploration. Samkvæmt deildarsíðu hans, árið 1954 „gerði hann fyrstu tillögu til að prófa almenna afstæðiskenningu með frumeindar klukkur í jarðgervihnetti“ og hitakjarnorku örsprengingar hugmynd hans var samþykkt eftir British Interplanetary Society stofnunina fyrir Project Daedalus Starship Study verkefnið þeirra. Hans núverandi rannsókn er á „Planck Aether Hypothesis“, skáldsögu kenningunni sem útskýrir bæði skammtafræði og afstæðiskenninguna sem fjarlægð lítillar orku samræmingar, og gefur litróf af ögnum sem vel líkist venjulegu fyrirmyndinni. Hann hefur útgefið mikið af mörgum þáttum eðlisfræðinnar frá 1950 gegnum nútímann. Árið 2008 gagnrýndi Winterberg sviðbandskenninguna og benti á galla almennu afstæðiskenningu Einstein vegna vanhæfis á sættingu hans við skammtafræðina við Physical Interpretations of Relativity Theory ráðstefnunni og birti niðurstöður sínar í *[[Physics Essays]]* tímaritinu. 

## Tillaga fyrir beinun á prófi almennu afstæðiskenningunni

Árið 1955 skrifaði Winterberg fyrirhugaða tilraun á almennu afstæðiskenninguna með nákvæmum frumeindar klukkum sem staðsettar eru á sporbraut í gervitunglum. Á þeim tíma sem frumeindar klukkurnar voru ekki krafðar nákvæmni og gervitunglin voru ekki til. Werner Heisenberg skrifaði bréf til Winterberg árið 1957 þar sem hann sagði að hugmyndin hljómaði „mjög áhugaverð“. Þessi hugmynd var síðar tilraunum staðfest af Hafele árið 1971 með því að fljúga frumeinda klukku á viðskiptaþotum. Fræðileg nálgun var sú sama og Winterberg notaði. Í dag eru frumeindar klukkur og afstæðiskenningar leiðréttingar notaðar í GPS og er sagt að GPS hafi ekki verið til án þeirra.

## Samruna aðgerð
Winterberg hefur birt fjölda greina á sviði aðgerðalausra innilokun samræma. Einkum í Winterberg er hann þekktur fyrir hugmyndina á áhrif samruna og hugmyndina á segulmagnaður einangraður díóði fyrir kynslóðina af megavolt jón geislum í þeim tilgangi að hita ham til hitakjarnorku samruna hitastigs. Hann hugsaði sig yfir kjarnasamruna knýjun kjarnakljúfur fyrir geimferð, sem er kölluð Winterberg/Daedalus class Magnetic Compression Reaction Chamber, sem var síðar þróað sem University of Alabama at Huntsville's Propulsion Research Center (sjá á mynd 2). Nýlega hefur hann hannað risastórt geimfar, dregið frá geimskipi sem rafmagns hlaðinn og segulmögnuð einangruð þétting. Winterberg hefur einnig þróað hugmyndir til námuvinnslu sífellt sjalgæfari iðnvæddari sköpunar þætti á reykistjörnum á borð við tunglið með samruna sprengiefna tæki. 

Aftur árið 1963 var lagt af Winterberg það að kveikjun á hitakjarnorku örsprengjunni, mætti ná með öflugum öragnar geisla á hraðanum 1000 km/s. Og árið 1968 lagði Winterberg til að nota sterkari rafeinda og jón geisla, myndað með Marx myndun, í sama tilgangi. Nýlega hefur Winterberg lagt til kveikjun á vetnis örsprengjuni, með gígavolt frábæru Marx myndun.

## Rudolph deilan
Árið 1983 varð Winterberg flæktur í hneyksli sem gaus yfir verkfræðinginn Arthur Rudolph, sem hafði farið erlendis til Bandaríkjana eftir seinni heimsstyrjöldina sem hluti af samstarfinu Operation Paperclip. Það var Rudolph sem þá hannaði veglegu frægu Saturn V eldflaugina sem skaut Neil Amstrong til tunglsins. Snemma árið 1980 þegar Rudolph skráði sem hugsanlega nasista stríðsglæpamenn á Mittelwerk yfirborðið og varð miðstöð af pólitískum deilum eftir að Office of the Specical Investigations samið til að afsala ríkisborgararétt hans, sem faldi í sér nauðung, eftir að hann fór til Þýskalands. Eftir ítarlega rannsókn af þýskum yfirvöldum, var það ákveðið að engar stöðvar væru fyrir ákærur og þýski ríkisborgarréttur hans var endurheimtur. Rudolph stundaði málsókn til að vonast að endurheimta bandaríska ríkisborgararéttinn sinn og var meinað inngöngu til Bandaríkjana árið 1989.

## Einstein-Hilbert deilan
Winterberg var einnig hlutaður í deilum varðandi sögu almennu afstæðiskenninguna um birtingu hennar á sviði jafnar (bæði Albert Einstein og David Hilbert höfðu birt þá í mjög stuttan tíma). Árið 1997 birtu  Leo Corry, Jürgen Renn og John Stachel grein í tímaritinu *[[Science]]* „Sein ákvörðun í Hilbert-Einstein forgangs deilu“, með þeim rökum að horfa eftir á upprunarlegu tilraunir á grein Hilbert, sem þeir gáfu til kynna að Hilbert hefði ekki búist við jöfnum Einstein.

## Tenglar
* Deildarsíða Winterberg  hjá University of Nevada, Reno
* Vefsvæði tileinkað prófessor Friedwardt Winterberg Hér er ævisaga, listi yfir birtar greinar, tengla, myndir o.fl.