open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hoba-loftsteinninn

**Hoba-loftsteinninn** er þyngsti loftsteinn á jörðinni og stærsti náttúrulegi járnklumpur sem fundist hefur. Loftsteinn þessi er nefndur eftir fundarstað sínum, *Hoba West* bóndabænum, sem er nálægt Grootfontein í Namibíu. Loftsteinninn fannst árið 1920, og hefur ekki verið fluttur frá lendingarstað sínum, en hann skall á jörðina fyrir 80.000 árum síðan. 

Steinninn, sem er um 9 rúmmetrar að stærð, er talinn vera að minnsta kosti 200 milljón ára gamall og jafnvel allt að 400 milljón ára. Hann er talinn vega um 50 - 60 tonn. Hann inniheldur 82% járn, um 16% nikkel og nálægt 1% kóbalt. Einnig má finna í honum lítið eitt af krómi, gallíni, germaníni, iridíni, kolefni, kopar, brennisteini og sinki. Loftsteinar, sem innihalda meira en 15% nikkel eru flokkaðir sem ataxít.
Keðjusög

**Keðjusög** er mótorknúin sög, oftast notuð af skógarhöggsmönnum til að saga niður tré, en einnig af garðyrkjumönnum til að kvista tré og snyrta runna. Sérstaklega útbúnar sagarkeðjur hafa verið útbúnar til að nota í keðjusagarlist, eins og t.d. þegar söguð eru út listaverk í ísklumpa. Flesta keðjusagir eru bensínknúnar, en líka eru til rafmagnsknúnar, og eru þær flestar ætlaðar til heimilisnota.
XML

**XML** (**Extensible Markup Language**) er staðall fyrir skilgreiningu ívafsmála til almennra nota. XML var þróað af Alþjóðasamtökum um veraldarvefinn. Það er útfært í mörgum ívafsmálum svo sem RSS, Atom, RDF og XHTML.

XML-skjöl byggjast upp eins og tré, þ.e.a.s. þau innihalda rótartag sem innheldur texta og/eða önnur tög sem aftur innihalda tög og/eða texta. Hvert tag á sér aðeins eitt „foreldri“ eða móðurtag en getur átt mörg „börn“ sem eru ýmist texti eða önnur tög. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Skilgreining skjalatags, DTD (document type definition)
* XML-hirsla
1287

Árið **1287** (**MCCLXXXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hrafn Oddsson lét á Alþingi dæma þá menn útlæga sem Staða-Árni biskup hafði sett yfir kirkjueignir og staði þá sem leikmenn höfðu tekið forræði yfir þremur árum fyrr, og lýsti þvi yfir að þeir menn væru saklausir sem biskup hafði bannfært fyrir rán kirkjugripa.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 14. desember - Grandi milli Norðursjávar og grunns stöðuvatns í Hollandi gaf sig og olli fimmta stærsta flóði sögunnar. 50.000 manns létu lífið en flóðið braut líka hafinu leið að Amsterdam sem eftir það gat þróast sem hafnarborg.
* 25. desember - Eiríkur menved var krýndur konungur Danmerkur.
* Játvarður 1. Englandskonungur lét handtaka heimilisfeður á heimilum gyðinga og neyddi þá til að greiða lausnargjald.
* Smíði Uppsaladómkirkju hófst. Hún stóð yfir til 1435.

;Fædd
* 25. apríl - Roger Mortimer, fyrsti jarlinn af March og í raun stjórnandi Englands 1327-1330 (d. 1330).

;Dáin
* 24./26. mars - Ingibjörg Eiríksdóttir, drottning Noregs, kona Magnúsar lagabætis (f. um 1244).
* 3. apríl - Honóríus IV páfi (f. um 1210).
Skíðmál

**Skíðmál** (einnig kallað **rennimál** eða **skífumál**) er mælitæki sem er gert úr tveimur einingum, lengdarkvarðanum sjálfum og sleða sem rennur eftir honum. Á einni algengri tegund skíðmáls er merking á sleðanum sem fellur við kvarðann svo lesa megi af honum. Aðrar tegundir eru með hliðrænum eða stafrænum skjám sem lesið er af. Sleðinn og kvarðinn eru svo lagaðir þannig að þær geta mælt utan- og innanmál hluta.

Skjálaus skíðmál eru einnig oft með Vernier-kvarða sem mælt getur af meiri nákvæmni en kvarðinn einn og sér.
1288

Árið **1288** (**MCCLXXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Lárentíus Kálfsson var vígður prestur.

### Fædd

### Dáin
* Þuríður Sturludóttir á Sauðafelli, í Stafholti og í Glaumbæ, kona Hrafns Oddssonar hirðstjóra.

## Erlendis
* 22. febrúar - Nikulás 4. páfi tók við af Honoríusi 4..
* Magnús hlöðulás fangelsaði Valdimar Birgisson, bróður sinn, fyrrverandi konung Svíþjóðar, og hafði hann í haldi til dauðadags.

## Fædd
* Karl 1., konungur Ungverjalands (d. 1342).

## Dáin
* Loðinn leppur, sendimaður Noregskonungs.
* Mechthilde af Holtsetalandi, Danadrottning, kona Abels Valdimarssonar og síðar Birgis jarls.
* Ríkissa Birgisdóttir, drottning Noregs, kona Hákonar unga (dánarár ekki öruggt).
1289

Árið **1289** (**MCCLXXXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Eiríkur Magnússon prestahatari sendi Landa-Hrólf nokkurn til Íslands til að leita Nýjalands.

;Fædd

**Dáin** 
* 22. nóvember - Hrafn Oddsson, hirðstjóri.
* Þorleifur hreimur Ketilsson, lögsögumaður.

## Erlendis

* 11. júní -Gvelfar sigruðu gíbellína í orrustunni við Campaldino og tryggðu sér yfirráð yfir Flórens.
* Gyðingar voru reknir frá Gaskóníu og Anjou í Frakklandi.
* Smábræður hófu trúboð í Kína.
* Kristófer 2., síðar Danakonungur varð hertogi af Lálandi og Falstri.
* Elsta þekkta bókaskrá háskólabókasafns í Evrópu, skrá Sorbonneháskóla, var gerð þetta ár.

;Fædd
* 4. október - Loðvík 10. Frakkakonungur (d. 1315).
* 6. október - Venseslás 3., konungur Bæheims (d. 1306).

;Dáin
Karl Friedrich Hermann

**Karl Friedrich Hermann** (4. ágúst 1804 – 31. desember 1855) var þýskur fornfræðingur og textafræðingur.

Hermann fæddist í Frankfurt. Hann nam heimspeki við háskólana í Heidelberg og Leipzig og lauk gráðu þaðan árið 1826. Að náminu loknu ferðaðist hann um Ítalíu en sneri aftur til Heidelberg þar sem hann kenndi við háskólann. Hann varð deildarforseti heimspekideildar háskólans í Marburg árið 1832 og síðar prófessor í klassískum bókmenntum. Árið 1842 tók hann við prófessorsstöðu í textafræði og fornleifafræði og stöðu deildarforseta við háskólann í Göttingen.

Hermann fékkst nokkuð við fornaldarheimspeki. Meðal rita hans má nefna *Geschichte und System der Platonischen Philosophie* (*Saga og kerfi platonskrar heimspeki*) (1839) og *Culturgeschichte der Griechen und Römer* (*Menningarsaga Grikklands og Rómar*) (1857-1858). Hann ritstýrði einnig útgáfu á textum Juvenalis og Persiusar (1854) og Lúkíanosar (1828).
Ekwendeni

**Ekwendeni** er bær í Malaví, um 20 km frá Mzuzu, í héraðinu Mzimba. Bærinn var stofnaður af skoskum trúboðum og þar er ein elsta kirkja landsins. Hún tilheyrir skosku þjóðkirkjunni.

Bærinn er miðpunktur umferðar, bæði innan Malaví og á milli Kenýu og Tansaníu. Í nágrenni Ekwendeni er mikil tóbaksframleiðsla. 

Í bænum er rekið sjúkrahús sem er fjármagnað af Bandaríkjamönnum og Skotum. Tumbuku-tungumál er algengt í bænum en einnig önnur tungumál vegna þess að hann liggur í alfaraleið.
1290

Árið **1290** (**MCCXC** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þorlákur Narfason varð lögmaður norðan og vestan í fyrsta sinn af þremur.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 1. mars - Coimbra-háskóli stofnaður í Portúgal. Háskólinn var raunar stofnaður í Lissabon af Dinis konungi Portúgals en síðan fluttur til Coimbra árið 1308.
* 18. júlí - Játvarður 1. Englandskonungur skipaði öllum gyðingum búsettum í Englandi (líklega um 16000 að tölu) að yfirgefa landið fyrir allraheilagramessu um haustið (1. nóvember). 

* 27. september - Jarðskjálfti varð í Hebei-héraði í Kína. Talið er að um 100.000 manns hafi farist.
* 18. desember - Birgir Magnússon varð konungur Svíþjóðar.
* Gullna hjörðin réðist inn í Bessarabíu.
* Andrés 3. varð konungur Ungverjalands.
* Bygging Akershuskastala í Ósló hófst.

;Fædd
* Margrét af Búrgund, fyrri kona Loðvíks 10. Frakklandskonungs (d. 1315).

;Dáin
* 8. júní - Beatrice Portinari, konan sem Dante elskaði og fékk innblástur af (f. 1266).
* September/október - Margrét Skotadrottning (Jómfrú Margrét, f. 1283).
* 28. nóvember - Elinóra af Kastilíu, Englandsdrottning, kona Játvarðs 1. (f. 1241).
* 18. desember - Magnús hlöðulás, Svíakonungur (f. 1240).
1291

Árið **1291** (**MCCXCI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Veturinn var harður og kallaður *Eymuni hinn mikli*. „Þá var sótt mannskæð, hvergi sá jörð að sumri og hafísar fyrir norðan land allt sumar, nær 15 álna þykkir,“ segir í annálum. Sumar heimildir segja að þetta hafi verið árið 1293.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 10. maí - Skoskir aðalsmenn féllust á að Játvarður 1. Englandskonungur skyldi kveða upp úrskurð í erfðadeilunni sem varð til eftir andlát Alexanders 3. Skotakonungs fimm árum fyrr og síðan Margrétar dótturdóttur hans.
* 1. ágúst - Svissneska ríkjasambandið stofnað af kantónunum Uri, Schwyz og Unterwalden.
* Öllu glergerðarfólki í Feneyjum er gert að flytja starfsemi sína til eyjarinnar Murano vegna eldhættu.
* Deila hófst milli Jörundar erkibiskups í Niðarósi og kórbræðranna við Niðarósdómkirkju og stóð hún allt þar til Jörundur lést 1309.
* Nikulás IV páfi staðfesti sjálfstæði San Marínó.

### Fædd
* 8. febrúar - Alfons 4., konungur Portúgals (d. 1357).
* 31. október - Philippe de Vitry, franskt tónskáld, tónfræðingur og ljóðskáld (d. 1361).
* Klemens VI (Pierre Roger) páfi (d. 1352).

### Dáin
* 18. júní - Alfons 3. af Aragóníu (f. 1265).
* 24./25. júní - Elinóra af Provence, Englandsdrottning, kona Hinriks 3. (f. um 1223).
* 15. júlí - Rúdolf 1. ,keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1218).
1292

Árið **1292** (**MCCXCII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Sigurður Guðmundsson varð lögmaður norðan og vestan. Hann gegndi embættinu þó aðeins eitt ár.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Játvarður 1. Englandskonungur valdi Jóhann Balliol úr hópi þeirra 13 sem gerðu kröfu til ríkiserfða í Skotlandi og gerði hann að konungi.
* Adolf varð keisari hins Heilaga rómverska ríkis.

;Fædd
* 15. janúar - Jóhanna af Búrgund, drottning Frakklands, kona Filippusar 5. (d. 1330).

;Dáin
* 4. apríl - Nikulás IV páfi (f. 1227).
1293

Árið **1293** (**MCCXCIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 11 manns fórust eftir snjóflóð í Fagradal.
* Þorlákur Narfason varð lögmaður norðan og vestan öðru sinni.
* Agatha Helgadóttir, systir Árna biskups, var vígð abbadís í Kirkjubæjarklaustri.
* Sigurður Guðmundsson lögmaður deildi við Jörund Hólabiskup út af eignarhaldi á Möðruvöllum í Hörgárdal.
* Loðinn af Bakka féll í ónáð í Þrándheimi og var gerður útlægur til Íslands.
* Ljótur Hallsson varð ábóti í Munkaþverárklaustri.

### Fædd

### Dáin
* Eyjólfur Brandsson, ábóti í Munkaþverárklaustri.

## Erlendis
* 26. maí - Jarðskjálfti í Kamakura í Japan. Talið er að um 30.000 manns hafi farist.
* Agnes af Brandenborg, ekkja Eiríks klippings og móðir Danakonunganna Eiríks menved og Kristófers 2., giftist Geirharði blinda af Holtsetalandi.
* Stralsund gekk í Hansasambandið
* Þorgils Knútsson hóf þriðju sænsku krossferðina gegn hinum heiðnu kirjálum.
* Dante Alighieri lauk við ljóðabókina *La Vita Nuova.*

### Fædd
* 24. júní - Jóhanna halta af Búrgund, drottning Frakklands, kona Filippusar 6. (d. 1348).
* Beatrice af Kastilíu, drottning Portúgals (d. 1359).
* Filippus 5. Frakkakonungur (d. 1322).
* Filippus 6. Frakkakonungur (d. 1350).
* Walter Stewart, stallari Skotlands og faðir Róberts 2. Skotakonungs (d. 1326).

### Dáin
1294

Árið **1294** (**MCCXCIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Jarðskjálfti á Suðurlandi og féllu bæir á Rangárvöllum og Rangá breytti um farveg.
* *[[Réttarbót Eiríks konungs]]*, viðauki við Jónsbók, var gefin út í um 50 greinum.
* Haukur Erlendsson varð lögmaður sunnan og austan.
* Skipið *Kjölurinn* fórst við Mýrar. Átta menn drukknuðu.
* Lárentíus Kálfsson fór til Noregs og var í þjónustu Jörundar erkibiskups næstu árin.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 5. júlí - Selestínus V (Pietro del Murrone) var valinn páfi, þvert gegn vilja sínum.
* 13. desember - Selestínus V sagði af sér páfaembættinu.
* 24. desember - Bónifasíus VIII var kjörinn páfi.
* Filippus 3. Frakkakonungur kvaddi Játvarð 1. Englandskonung á fund sinn í París sem lénsmann sinn. Játvarður neitaði að mæta og varð af því stríð milli ríkjanna.
* Péturskirkjan í München var vígð.

;Fædd
* 18./19. júní - Karl 4., konungur Frakklands (d. 1328).

;Dáin
* 18. febrúar - Kúblaí Kan, keisari Mongólaveldisins (f. 1215).
* Roger Bacon, enskur vísindamaður og heimspekingur.
1298

Árið **1298** (**MCCXCVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þorlákur Narfason varð lögmaður norðan lands og vestan í þriðja sinn.
* Fyrsta abbadís Reynistaðarklausturs, Katrín, var vígð. Hún dó líklega árið eftir.
* Þórir Haraldsson var vígður ábóti í Munkaþverárklaustri.

### Fædd

### Dáin
* 17. apríl - Árni Þorláksson, biskup í Skálholti (f. 1237).

## Erlendis

* 24. júní - Hákon háleggur gaf út réttarbótina Sauðabréfið fyrir Færeyinga.
* 2. júlí - Orrustan við Gölheim. Albert af Habsborg vann sigur á Adólf 1.  en hann hafði verið settur af sem konungur Þýskalands nokkrum dögum áður og Albert kjörinn konungur í staðinn.
* 22. júlí - Orrustan við Falkirk. Játvarður 1. Englandskonungur vann sigur á skoskum her sem William Wallace stýrði.
* Marco Polo var settur í fangelsi í Genúa og hóf þar að segja öðrum fyrir ferðasögu sína.
* Birgir Magnússon Svíakonungur gekk að eiga Mörtu (Margréti) dóttur Eiríks klippings Danakonungs.

### Fædd

### Dáin
* 2. júlí - Adólf 1., konungur Þýskalands (f. um 1255).
1299

Árið **129** (**MCCXCIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hallbera Þorsteinsdóttir var vígð abbadís Reynistaðarklausturs.

### Fædd

### Dáin
* Runólfur ábóti í Viðeyjarklaustri. Hann hafði þá haft forráð klaustursins allt frá 1250 og verið ábóti frá 1256.
* Bjarni Ingimundarson ábóti í Þingeyraklaustri.
* Katrín, fyrsta abbadís í Reynistaðarklaustri.

## Erlendis
* Apríl - Skotar undir stjórn Róberts 1. náðu Stirling-kastala úr höndum Englendinga eftir umsátur.
* 15. júlí - Hákon háleggur tók við sem konungur Noregs eftir lát bróður síns, Eiríks prestahatara. Hákon var krýndur 1. nóvember.
* Ósman 1. lýsti yfir sjálfstæði Ósmanaríkisins.
* Hákon háleggur færði höfuðborg ríkisins frá Björgvin til Oslóar þar sem hann reisti virkið Akershus.
* Danmörk var lýst í bann eftir að Eiríkur menved hafði hneppt Jens Grand erkibiskup í varðhald.

### Fædd
* Alfons 4., konungur Aragóníu (d. 1366).

### Dáin
* 15. júlí - Eiríkur Magnússon prestahatari, Noregskonungur (f. um 1268).
1300

Árið **1300** (**MCCC** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Næststærsta Heklugos sem orðið hefur á sögulegum tíma.
* Höskuldur var vígður ábóti í Þingeyraklaustri.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Túaregar stofnuðu ríki í kringum borgina Agadez.
* 25. maí - Dante Alighieri hélt niður til Vítis í *[[Hinn guðdómlegi gleðileikur|Hinum guðdómlega gleðileik]]*.
* 15. júní - Borgin Bilbao var stofnuð.
* Venseslás 2. af Bæheimi varð konungur Póllands.

;Fædd
* Jóhann 3., hertogi af Brabant (d. 1355).
* Róbert, greifi af Búrgund (d. 1315).

;Dáin
* 2. maí - Blanka af Artois, Navarradrottning, kona Hinriks 1. (f. 1248).
Eysteinn Ásgrímsson

**Eysteinn Ásgrímsson** (d.  14. mars 1361) var íslenskur munkur og skáld á 14. öld. Hann tilheyrði Ágústínusarreglu og var fyrst í Þykkvabæjarklaustri. Um ætt hans og uppruna er ekki vitað. Hann virðist hafa verið breyskur og uppivöðslusamur framan af og er talið að hann hafi verið einn þeirra þriggja munka sem Jón Sigurðsson Skálholtsbiskup lét handtaka og setja í járn í klaustrinu haustið 1343. Þeir höfðu barið Þorlák ábóta og hrakið hann burt, orðið berir að saurlífi og jafnvel barneignum. 

Nokkru síðar virðist Eysteinn hafa gert yfirbót og sátt við biskup því hann var gerður að *[[officialis]]* í Helgafellsklaustri 1349. Hann var seinna handgenginn Gyrði biskupi Ívarssyni og ferðaðist með honum í vísitasíuferðum 1353-1354. Árið 1355 fóru þeir saman til Noregs og kom biskup heim árið eftir en Eysteinn var tekinn í klaustrið í Helgisetri við Niðarós. Hann kom þó heim 1357 og þá í fylgd Eyjólfs Brandssonar kórsbróður. Þeir voru eins konar eftirlitsfulltrúar erkibiskupsins í Niðarósi. Þeir létu ýmis mál til sín taka og kom fljótt til árekstra á milli þeirra og Gyrðis biskups. Sagt er að Eysteinn hafi ort níð um biskup, sem bannfærði hann 1359.

Gyrðir ætlaði til Noregs sama ár að kæra þá fyrir erkibiskupi en áður en af því yrði sættust þeir. Virðist hafa farið vel á með þeim eftir það en báðir áttu skammt eftir. Þeir sigldu til Noregs hvor með sínu skipi; skipið sem biskup var á fórst í hafi en skipið sem Eysteinn var á kom að landi á Hálogalandi mjög seint um haustið eftir mikla hrakninga og voru allir um borð að þrotum komnir. Eysteinn komst loks í klaustrið í Helgisetri snemma árs 1361 og dó þar skömmu síðar.

Eysteinn er talinn hafa ort helgikvæðið *[[Lilja (kvæði)|Lilju]]* og hefur þess verið getið til að það hafi annaðhvort verið ort þegar hann sat í járnum í Þykkvabæjarklaustri eða eftir að hann sættist við Gyrði biskup en ekkert er vitað um það með vissu.

## Heimildir
* Ei þurfandi stað og stundir (Atli Harðarson) 
* Lilja  
* Lilja 
* Lilja
Þykkvabæjarklaustur

**Þykkvabæjarklaustur** er kirkjustaður í Álftaveri. Þar stofnaði auðmaðurinn Þorkell Geirason (d. 1187) munkaklaustur árið 1168 og gaf því eigur sínar. Hélst klaustrið, sem var af Ágústínusarreglu, allt til siðaskipta og var löngum auðugt og áhrifaríkt. Tveir ábótar klaustursins urðu biskupar og Eysteinn Ásgrímsson var munkur þar. Stuðlabergssúla er á þeim stað sem talið er að klaustrið hafi staðið.

## Ábótar

Hér er upphafsár venjulega miðað við vígslu til ábóta en stundum gegndu menn hlutverkinu nokkuð fyrir formlega vígslu. Sumir ábótar Þykkvabæjarklausturs eru vel kunnir en um aðra eru heimildir mjög rýrar og á það sérstaklega við um 15. öldina. Ýmis ártöl eru óviss.

# Þorlákur Þórhallsson, 1170 - 1175, síðar biskup og dýrlingur.
# Guðmundur Bjálfason, 1178 - 1197, "góðr maðr ok rjettlátr, mildr ok metnaðarlauss".
# Jón Loftsson (eða Ljótsson), 1198 - 1224.
# Hallur Gissurarson, 1224 - 1230, sonur Gissurar Hallssonar lögsögumanns. Var áður ábóti á Helgafelli.
# Arnór Össurarson, 1232 - 1247. Sagði af sér embætti.
# Brandur Jónsson, 1247 - 1263, mikill lærdómsmaður, þýddi m.a. Alexanders sögu, varð síðar biskup á Hólum. Hann hélt skóla í klaustrinu og voru þeir Árni Þorláksson Skálholtsbiskup, Jörundur Þorsteinsson Hólabiskup og Runólfur Sigmundsson ábóti á meðal nemenda hans.
# Runólfur Sigmundsson, 1264 - 1306, öflugur samherji Árna Þorlákssonar í staðamálum síðari
# Loðmundur, 1307 - 1311.
# Þorlákur Loftsson, 1314 - 1354, kemur mjög við sögu Lárentíusar Kálfssonar biskups, lenti í útistöðum við þrjá klausturbræður en meðal þeirra var Eysteinn Ásgrímsson sem orti Lilju, var talinn helgur eftir dauða sinn.
# Eyjólfur Pálsson, 1354 - 1377. Hann hafði áður verið ráðsmaður í Skálholti.
# Runólfur Magnússon, 1378 - 1403, dó í plágunni miklu.
# Jón Hallfreðarson, 1405 - 1422, fórst við Vestmannaeyjar á leið heim frá Noregi.
# Jón Þorfinnsson, var orðinn ábóti fyrir 1428 og dáinn fyrir 1448.
# Kolbeinn var orðinn ábóti 1448.
# Bárður Auðunsson, 1461 - 1492
# Guðmundur Sveinsson, um 1485 - 1506?
# Narfi Jónsson, 1506 - ?. Var áður kirkjuprestur í Skálholti og síðan fyrsti príor á Skriðuklaustri.
# Árni Steinmóðsson, um 1515 - 1520.
# Kollgrímur Koðránsson (Kolgrímur), 1523 - u.þ.b. 1530, vinur Ögmundar Pálssonar. Var áður prestur á Valþjófsstað og í Vallanesi.
# Sigvarður Halldórsson, frá 1530, kemur við sögu í siðaskiptunum sem samherji Jóns Arasonar. Var kjörinn til biskups af kaþólskum mönnum eftir lát Gissurar Einarssonar 1448 og fór til Danmerkur en fékk ekki biskupsvígslu. Lést erlendis og er sagt að hann hafi þá verið búinn að snúast til lútherstrúar.

## Heimildir
* Janus Jónsson (1980) [1887]. *Um klaustrin á Íslandi*. Endurprent, Reykjavík.
*
Lilja (kvæði)

***Lilja*** er helgikvæði sem Eysteinn Ásgrímsson munkur (bróðir Eysteinn) orti um miðja 14. öld. Kvæðið þótti bera af öðrum slíkum á sínum tíma og varð því til orðtakið „allir vildu Lilju kveðið hafa“ eða „Öll skáld vildu Lilju kveðið hafa".

Lilja er drápa með hrynhendum hætti, og hefur sá háttur hlotið nafnið Liljulag.

## Heimildir
* Lilja  
* Lilja
1296

Árið **1296** (**MCCXCVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Möðruvallaklaustur var stofnað í Eyjafirði, annaðhvort 1295 eða 1296.
* Þórður Narfason varð lögmaður norðan og vestan í fyrra sinnið.

### Fædd

### Dáin
* 31. mars - Þorvarður Þórarinsson, íslenskur goðorðsmaður og riddari af ætt Svínfellinga.
* Ljótur Hallsson, ábóti á Munkaþverá.

## Erlendis

* 30. mars - Játvarður 1. Englandskonungur réðist á skoska landamærabæinn Berwick-upon-Tweed og stráfelldi flesta íbúana.
* 27. apríl - Orrustan við Dunbar: Játvarður 1. vann sigur á her Skota.
* Byrjað var að reisa dómkirkjuna í Flórens á Ítalíu.

### Fædd
* 10. ágúst - Jóhann 1. blindi, konungur Bæheims (d. 1346).
* Desember - Marjorie Bruce, dóttir Róberts 1. Skotakonungs og móðir Róberts 2. (d. 1316).
* Blanka af Búrgund, kona Karls 4. Frakkakonungs (d. 1326).

### Dáin
* 8. febrúar - Przemysł 2., konungur Póllands (f. 1257).
* 19. maí - Selestínus V. páfi (f. 1215). Hann hafði sagt af sér 1294 eftir nokkra mánuði í embætti en eftirmaður hans, Bónifasíus VIII, hneppti hann í varðhald og dó hann þar.
* 9. október - Loðvík 3. hertogi af Bæjaralandi (f. 1269).
* Desember - Ísabella af Mar, eiginkona Róberts 1. Skotakonungs.
Þjóðfélag

**Þjóðfélag** er hugtak sem notað er yfir stóran hóp einstaklinga sem oftast deilir sama landsvæði og hefur menningu og stofnanir sem aðgreinir hann frá öðrum. Dæmi um þjóðfélög gætu verið rómafólk eða þjóðríki eins og Sviss. Þjóðfélag er stundum notað yfir menningarsvæði, eins og þegar talað er um austræn þjóðfélög. Samfélag er víðara hugtak sem getur átt við allt frá einstaklingum í fjölskyldu eða mannkynið. Þjóðfélagshugtakið er oftast notað um samfélag sem heyrir undir stjórnmálastofnanir eins og ríki.

Félagstengsl innan þjóðfélaga eru flókin og einkennast af samstarfi þar sem sérhæfing á sér stað í gegnum félagsleg hlutverk. Í tilteknum þjóðfélögum mótast tiltekin hlutverk út frá hugmyndum um ásættanlega og óásættanlega hegðun (félagsleg viðmið). Vegna þess að þjóðfélög byggjast á samstarfi geta meðlimir þeirra hagnast á þátttöku í þeim á ýmsan hátt.

Þjóðfélög eru misstór, en í stærri þjóðfélögum verður oft til lagskipting með stigveldi yfirráða. Margs konar tegundir stjórnarfars koma fyrir í þjóðfélögum, ólík fjölskyldumynstur og kynjahlutverk.

## Tilvísanir
Herbert Weir Smyth

**Herbert Weir Smyth** (8. ágúst 1857 í Wilmington í Delaware – 1937) var bandarískur fornfræðingur og textafræðingur. Rit hans um málfræði forngrísku er undirstöðurit um viðfangsefnið á ensku. Smyth tók við af William Watson Goodwin sem Eliott-prófessor í grískum bókmenntum við Harvard-háskóla.

Smyth hlaut menntun sína við Swarthmore College (A.B. 1876), Harvard (A.B. 1878), háskólann í Leipzig og Georg-August háskólann í Göttingen (Ph.D. 1884). Hann kenndi forngrísku og sanskrít á Williams College frá 1883 til 1885 og síðan forngrísku við Johns Hopkins University í tvö ár eftir það. Hann var prófessor í forngrísku á Bryn Mawr frá 1887 til 1901. Árið 1901 bauðst honum prófessorsstaða á Harvard og 1902 var hann skipaður Eliott-prófessor í grískum bókmenntum. Smyth var ritari American Philological Association frá 1889 til 1904 og ritstjóri tímaritsins *[[Transactions of the American Philological Association]]*. Árið 1904 var hann kosinn forseti samtakanna. Hann var kjörinn félagi í American Academy of Arts and Sciences og American Philosophical Society og var varaforseti Egypt Exploration Society.

## Helstu ritverk Smyths
* *The Sacred Literature of the Jains* (1894)
* *Sounds and Inflections of Greek Dialects I: The Ionic Dialect* (1894)
* *Greek Melic Poets* (1900)
* „The Greek Language in its Relation to the Psychology of the Ancient Greeks“ (1904)
* „Aspects of Greek Conservatism“ (1906) 
* „Greek Conceptions of Immortality from Homer to Plato“ (1912) 
* *Greek Grammar for Schools and Colleges* (1915)
* *Greek Grammar for Colleges* (1920)
* *Aeschylean Tragedy* (1924) 
* *Aeschylus* (Loeb-þýðing)
David Malcolm Lewis

**David Malcolm Lewis** (7. júní 1928 í London á Englandi – 12. júlí 1994 í Oxford á Englandi) var enskur fornfræðingur og prófessor í fornaldarsögu við Oxford-háskóla.

Hann nam fornfræði við Corpus Christi College í Oxford (MA) og Princeton-háskóla (Ph.D.). Hann var rannsóknarfélagi á Corpus Christi College 1954-1955, kenndi fornfræði og fornaldarsögu á Christ Church í Oxford 1955-1985 og var prófessor í fornaldarsögu við Oxford-háskóla 1985-1994.

## Helstu ritverk
### Bækur
* *Greek Historical Inscriptions* (1969) (ásamt Russell Meiggs)
**Sparta and Persia* (1977) 
**The Jews of Oxford* (1992) 
**Selected Papers in Greek and Near Eastern History* (1997)
**The Decrees of the Greek States* (2004) (ásamt P.J. Rhodes)

### Ritstjórn
**Cambridge Ancient History, vol. IV* (1988)
**Cambridge Ancient History, vol. V* (1992)
**Cambridge Ancient History, vol. VI* (1994)
1295

Árið **1295** (**MCCXCV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Reynistaðarklaustur var stofnað í Skagafirði.
* Möðruvallaklaustur líklega stofnað. 
* Bárður Högnason kom til Íslands sem sendimaður Eiríks konungs prestahatara.

### Fædd
* Egill Eyjólfsson, biskup á Hólum.

### Dáin

## Erlendis

* 23. janúar - Benedetto Caetani varð Bonifasíus VIII páfi. 
* Marco Polo kom aftur til Ítalíu eftir Kínaferð sína.
* Moskva varð höfuðborg furstadæmisins Moskvu.
* Ghazan Kan, leiðtogi Mongóla, tók íslamstrú.
* Deilur hófust milli Filippusar 4. Frakkakonungs og Bonifasíusar VIII páfa.

### Fædd
* Ísabella af Frakklandi, Englandsdrottning, kona Játvarðar 2. (d. 1358).
* Jóhann 4., hertogi af Bretagne (d. 1345).
* Odo 4., hertogi af Búrgund (d. 1350).

### Dáin
* 25. apríl - Sancho 4., konungur Kastilíu (f. 1257).
* 21. desember - Margrét af Provence, Frakklandsdrottning, kona Loðvíks 9. (f. um 1221).
Munn- og kjálkaskurðlækningar

**Munn- og kjálkaskurðlækningar** eru sú sérgrein innan tannlæknisfræðinnar sem fæst við greiningu og meðferð sjúkdóma, áverka og meina í mjúkum og hörðum vefjum munnhols, kjálkabeina og andlits.

Munn- og kjálkaskurðlæknar eru tannlæknar sem hafa lokið a.m.k. fjögurra ára löngu sérnámi við sjúkrahúsdeild í sérgreininni. Ekki er hægt að læra munn- og kjálkaskurðlækningar á Íslandi og því hafa allir íslenskir munn- og kjálkaskurðlæknar sótt sérnám erlendis.

Helstu viðfangsefni sérgreinarinnar eru djúplægir endajaxlar, tannplantar, kjálka- og andlitsbrot, alvarlegar tannsýkingar, kjálkafærslur, æxli og aðrar meinsemdir í kjálkum og fl.

Langflestar aðgerðir eru framkvæmdar í staðdeyfingu en við ákveðnar aðstæður þarf að grípa til svæfingar.
Johann Gottfried Jakob Hermann

**Johann Gottfried Jakob Hermann** (28. nóvember 1772 í Leipzig í Þýskalandi – 31. desember 1848) var þýskur fornfræðingur og textafræðingur.

Hermann hóf háskólanám við háskólann í Leipzig fjórtán ára gamall. Hann nam lögfræði en gaf hana fljótt upp á bátinn og las fornfræði í staðinn. Hann varð lektor í fornfræði við háskólann í Leipzig og prófessor *extraordinarius* í heimspeki árið 1798. Hann varð prófessor í mælskulist 1803 og í kveðskap 1809.

Hermann hélt því fram að haldgóð þekking á klassísku málunum forngrísku og latínu væri eina leiðin til þess að öðlast skilning á menningarlífi fornaldar og það væri meginmarkmið textafræðinnar.

Hermann einbeitti sér að klassískri bragfræði og gaf út nokkur rit um hana. Mikilvægust þeirra rita var *Elementa doctrinae metricae* (1816). Rit hans um málfræði forngrísku voru einnig áhrifamikil, einkum *De emendanda ratione Graecae grammaticae* (1801).

Hermann ritstýrði útgáfum á textum fornra höfunda, m.a. á nokkrum leikritum Evripídesar, *[[Skýin|Skýjunum]]* eftir Aristófanes (1799), *Trinummus* eftir Plautus (1800), *[[Um skáldskaparlistina]]* eftir Aristóteles (1802), hómerísku *Sálmunum* (1806) og *Lexicon* Fótíosar (1808). Útgáfa hans á ritum Æskýlosar kom út að honum látnum árið 1852.
George Grote

**George Grote** (17. nóvember 1794 – 18. júní 1871) var enskur fornfræðingur og sagnfræðingur.

Grote gekk vel í skóla en faðir hans neitaði að kosta upp á hann háskólanám og útvegaði honum vinnu í banka í staðinn. Grote varði öllum frístundum sínum í lestur klassískra bókmennta, sagnfræðirita, frumspeki og stjórnmálafræði og lærði þýsku, frönsku og ítölsku.

Árið 1817 kynntist Grote verkum Davids Ricardo, sem höfðu þó nokkur áhrif á hann, og í gegnum Ricardo kynntist hann verkum James Mill og Jeremys Bentham.

## Helstu ritverk
* *Statement of the Question of Parliamentary Reform* (1821)
* *Morning Chronicle* (1822)
* *Analysis of the Influence of Natural Religion on the Temporal Happiness of Mankind by Philip Beauchamp* (1822)
* *Essentials of Parliamentary Reform* (1831)
* *Plato and the Other Companions of Sokrates* í þremur bindum (1865)
Hallsteinn Sigurðsson

**Hallsteinn Sigurðsson** (1. apríl 1945 - 24. janúar 2024) var íslenskur myndlistamaður. Hann stundaði nám við Myndlista- og handíðaskóla Íslands árin 1963 til 1966 en hélt þá til London þar sem hann lagði stund á höggmyndalist við  ýmsar stofnanir til ársins 1972.

## Listin
Hallsteinn Sigurðsson mótaði upphaflega í leir og tók mót og steypti í steinsteypu eða ýmis plastefni. Hann smíðaði mest úr járni og áli. Hallsteinn tók mót og steypti verk eftir myndhöggvara og stækkaði myndir t.d. úr járni eða áli. 

Verk eftir Hallstein eru m.a. í Listasafni Íslands.

### Einkasýningar
:1971 Ásmundarsalur Reykjavík. 
:1972 Ásmundarsalur Reykjavík. 
:1975 Korpúlfsstaðir Reykjavík. 
:1980 FÍM-salur Reykjavík. 
:1981 Kjarvalsstaðir Reykjavík.
:1983 Kjarvalsstaðir Reykjavík. 
:1987 Einkasýning á Akureyri. 
:1988 Kjarvalsstaðir Reykjavík. 
:1991 Kjarvalsstaðir Reykjavík. 
:1995 Listasafn ASÍ Reykjavík. 
:1997 Ásmundarsafn Reykjavík. 
:2002 Laxárvirkjun Þingeyjarsýslu - Norræn goðafræði. 
:2006 Sigurjónssafn Reykjavík.

### Höggmyndagarður Hallsteins í Gufunesi

Listamanninum var úthlutað einum og hálfum hektara lands í Gufunesi fyrir höggmyndir við Grafarvog. Garðurinn ber heitið *[[Hallsteinsgarður]]* og eru þar 16 höggmyndir úr áli. Árið 2013 ánafnaði hann Reykjavíkurborg höggmyndirnir sem eru staðsettar í Gufunesi.

### Hjól - Plógur - Vængir
      
Þann 16. september 2006 var opnuð sýningun *Sýning í Listasafni Sigurjóns Ólafssonar 2006* í Sigurjónssafn með verkum úr málmi eftir Hallstein. 

## Tilvísinar


## Tenglar
* Heimasíða Hallsteins 
* Hallsteinn Sigurðsson - Ágrip 
* Hallsteinn Sigurðsson - Listasafn Reykjavikur
Malaví-vatn

**Malaví-vatn** í Malaví er þriðja stærsta stöðuvatn í Afríku, alls 29 þús. ferkílómetrar. Vatnið er talið hafa myndast í sigdalnum mikla fyrir um 40 þúsund árum. Í vatninu og við strendur þess er mikið líf og er byggðin þéttust á bökkum þess og eru þar mörg þorp og bæir, þeirra á meðal Monkey Bay sem er við suðurenda þess. Tvö lönd auk Malaví eiga landamæri að vatninu en það eru Mósambík og Tansanía.

## Náttúrufar
Vatnið sjálft er 560 km langt og þar sem það er breiðast er það 75 km. Meðaldýpt þess eru 292 metrar en mesta dýpi er alls 760 m.

Í vatninu eru nokkrar eyjar, flestar austanmegin í því. Einungis tvær þeirra eru byggðar, Likoma og Chizumulu, sem eru hólmlendur Malaví, en allt vatnið í kringum þær tilheyrir Mósambík. Eyjaskeggjar lifa á banana- og mangórækt, auk þess sem þeir stunda fiskveiðar á vatninu. Í báðum eyjunum er rafmagn en það er aftengt eftir klukkan 11 á kvöldin og er það gert til sparnaðar.

Við suðurenda vatnsins rennur Shire-áin en hún er ein af þverám Zambezi-fljótsins. 

## Samgöngur
Frá Monkey Bay er gerð út gufuaflsferja sem gengur út í eyjarnar Likoma og Chizumulu og til Karonga við norðurenda vatnsins. Hún gengur einnig til Iringa-héraðs í Tansaníu þegar vel liggur á henni.

Frá Nkhata Bay er gerð út ferja til eyjanna á vatninu. Þessi ferja leggur ekki að landi heldur ferjar farþega frá skipinu til lands á litlum árabátum.

## Dýralíf
Áhyggjur af fiskistofnum í vatninu voru lengi vel til staðar, og var það vegna þess að veiðimenn veiddu helst á eintrjáningum á grunnsævi en ekkert lengra úti á vatninu. Talið er að grunnvatnsfiskar hafi af þeim sökum átt undir högg að sækja en úr því hefur verið bætt með því að koma stórvirkari veiðibátum út á meira dýpi. Heimamenn hafa fengið hjálp frá Slippstöðinni á Akureyri, en þeir afhentu Malövum bát árið 1993. Einnig hefur Landhelgisgæslan hjálpað þeim við kortlagningu á botni vatnsins á árabilinu 2000 til 2004.

Síklíður eru algengar í vatninu en þeir eru vinsælir sem skrautfiskar.

## Neðanmálsgreinar
Benjamin Jowett

**Benjamin Jowett** (15. apríl 1817 – 1. október 1893) var enskur fornfræðingur, guðfræðingur og skólameistari á Balliol College í Oxford.

Hann var skipaður Regius-prófessor í grísku haustið 1855 en hann hafði kennt á Balliol College frá 1842.

Jowett tók að sér að þýða allar samræður Platons yfir á ensku. Hann vann að þýðingunum í rúman áratug en þær komu út árið 1871. Þýðingar Jowetts eru enn fáanlegar og víða lesnar. Jowett þýddi einnig *[[Stjórnspekin]]a* eftir Aristóteles og Þúkýdídes.
Sílenar

**Sílenar** eru náskyldir satýrum í grískri goðafræði. 

Þeir eru drykkfeldir, hafa hestseyru og tögl. Í fyrstu hugsuðu menn sér aðeins einn *Sílenos*: sköllóttan öldung og loðbrjóstaðan, feitan og ávalan eins og vínbelg. Hann ól upp Díonýsos. Er fæturnir fengu ekki framar borið hann, reið hann á asna í fylgdarliði guðsins, og studdu hann Satýrar. Guðinn hafði á honum hinar mestu mætur. Einu sinni villtist *Sílenos* í ölæði inn í garða Mídasar konung í Frygíu. Konungur færði Díonýsosi hinn vínelska öldung, og hlaut hann að launum eina ósk. Mídas var vellauðugur, en eftir því ágjarn. Óskaði hann sér þess, að allt sem hann snerti við, yrði að gulli. Óskin rættist og það svo hatrammlega, að brauðið, vatnið og allt, sem hann ætlaði að neyta, varð að gulli. Í angist sinni bað hann Díonýsos að losa sig undan þessu böli. Skipaði guðinn honum að baða sig í fljótinu *Paktolos*. Síðan ber fljót það fram gullsand. 

**Marsyas**, einn af Sílenum, fann upp hljóðpípuna. Að vísu segja attískar sagnir, að Aþena hafi fundið hana upp, en kastað henni brott, af því að hljóðpípuleikurinn afskræmdi á henni munninn. Hafi þá Marsyas fundið hljóðfæri þetta og þreytt kappi við Apollon um sönglegar íþróttir. Í refsingarskyni fyrir fífldirfskuna hefði guðinn svo flegið hann lifandi. 

## Heimildir
* Jón Gíslason, *Goðafræði Grikkja og Rómverja*
Cyril Bailey

**Cyril Bailey** (1871 – 1957) var breskur fornfræðingur og textafræðingur.

Bailey fékkt einkum við rómversk trúarbrögð og epikúríska heimspeki, bæði hjá Epikúrosi sjálfum en ekki síður hjá rómverska skáldinu Lucretiusi; auk þess fékkst hann við höfunda á borð við Óvidíus, Virgil og Aristófanes.

## Helstu rit
### Bækur
* *Religion in Virgil* (1935)
* *Phases in the Religion of Ancient Rome* (1932)
* *The Greek Atomists and Epicurus* (1928)
* (ritstj.) *The Mind of Rome* (1926)
* *The Legacy of Rome* (1923)
* *Some Greek and Roman ideas of a future life* (1915)
* *The Religion of Ancient Rome* (1907)

### Ritstýrðar útgáfur
* Lucretius, *De Rerum Natura libri sex* (1900)

### Skýringarrit
* Lucretius, *De Rerum Natura* í þremur bindum (1947)
* Ovid, *P. Ovidi Nasonis Fastorvm liber III* (1921)

### Þýðingar
* *Epicurus: The Extant Remains* (1926)
* *Aristophanes. The Clouds* (1921)
* *Lucretius on the Nature of Things* (1910)
Satýr

**Satýrar** eru vættir í grískri goðafræði og eru nátturúvættir eins og dísirnar. 

Satýrar eru lævísir og kersknir, hneigðir til víndrykkju, dansferðar og söngs. Þeir eru að vísu með töluvert mannlega sköpun, en þeim svipar þó stórum í dýrakyn, einkum til geithafranna. Þeir hafa úfið lubbahár, söðulnef og uppmjó geitareyru og stundum rófur eins og geitur. Reika þeir með gárungsskap og ærslum um fjöll og skóga. Mönnum eru þeir ekki góðviljaðir, ráðast þeir á hjarðir, hræða ferðalanga og elta konur með lostafullu ástaglensi. Þeir bylta sér í fylgdarliði Díonýsosar, og við hátíðahöld þau, sem þeim voru haldin, áttu satýrleikar grísku leikhúsanna upptök sín, hinir svonefndu bukkaleikar. 

Sílenar eru satýrum náskyldir. 

## Heimildir
* Jón Gíslason, *Goðafræði Grikkja og Rómverja*
Bukkaleikur

**Bukkaleikur** er íslensk þýðing á gríska orðinu *satyrikon* (stundum nefnt **satýrleikur**), en það var stutt leikrit í gamansömum stíl, sem haft var til að hressa upp á áhorfendur eftir að hafa horft á þrjá harmleiki í röð. 

Aðeins tveir slíkir eru varðveittir, *Kýklópinn* eftir Evrípídes og *Sporrakkarnir* eftir Sófókles. Í þessum leikjum var kórinn í líki satýra eða geitmenna, og af því er nafnið dregið. Má í því sambandi og minna á að hið gríska nafn harmleiksins er dregið af orðinu *tragos*, sem þýðir geithafur.
Denys Page

**Sir Denys Lionel Page** (1908 – 1978) var breskur fornfræðingur og textafræðingur, sem fékkst einkum við forngrískar bókmenntir.

Hann kenndi grískar og latneskar bókmenntir í Oxford og fornfræði á Christ Church. 

## Helstu rit
### Bækur
* *The Homeric Odyssey* (1982)
* *Folktales in Homer's Odyssey* (1973)
* *The Santorini Volcano and the Desolation of Minoan Crete* (1970)
* *History and the Homeric Iliad* (1959)
* *Sappho and Alcaeus: An Introduction to the Study of Ancient Lesbian Poetry* (1955)

### Ritstýrðar útgáfur og skýringarrit
* *The Partheneion* (1979)
* Rufinus, *The Epigrams of Rufinus* (1978)
* *Epigrammata Graeca* (1976)
* Aeschylus, *Septem Quae Supersunt Tragoediae* (1973)
* *Lyrica Graeca Selecta* (1968)
* *Poetae Melici Graeci* (1962)
* Aeschylus, *Agamemnon* (1957) (Ásamt J.D. Denniston)
* *Poetarum Lesbiorum Fragmenta* (1955) (ásamt E. Lobel)
* Euripides, *Medea* (1938)
Wendell Clausen

**Wendell Vernon Clausen** (2. apríl 1923 í Oregon í Bandaríkjunum – 12. október 2006) var bandarískur fornfræðingur og textafræðingur og prófessor í latínu og latneskum bókmenntum á Harvard-háskóla.

Hann nam enskar bókmenntir og latínu til B.A.-prófs í Washington-háskóla. Þaðan hélt hann til Chicago-háskóla og lauk þaðan doktorsprófi þremur árum síðar. Hann kenndi fornfræði við Amherst-háskóla (1948-1959) og síðar á Harvard þar sem hann var prófessor í grísku og latínu (1959-1982), síðan Victor S. Thomas-prófessor í grísku og latínu (1982-1988) og að lokum Pope-prófessor í latínu og latneskum bókmenntum (1988-1993).

Hann var frumkvöðull í rannsóknum á tengslunum milli latnesks kveðskapar og grísks kveðskapar frá helleníska tímanum

## Helstu rit
### Bækur
* *Vergil's Aeneid: Decorum, Allusion and Ideology* (2002)
* *Virgil's Aeneid and the tradition of Hellenistic poetry* (1987)
* *Callimachus and Latin poetry* (1964)
* *Plutarch* (1964)

### Ritstýrðar útgáfur og skýringarrit
* Virgil, *Eclogues** (1994)
* *Appendix Vergiliana* (1966)
* *A. Persi Flacci et D. Iuni Iuvenalis saturae* (1959)
* Persius, *Saturarum liber'' (1956)

## Heimildir
* Richard Tarrant, „Classicist, philologist 'with a literary sensibility' Clausen dies at 83“
Pittsburgh-háskóli

**Pittsburgh-háskóli** eða **Háskólinn í Pittsburgh** (**University of Pittsburgh**), einnig þekktur sem **Pitt**, er rannsóknarháskóli í Pittsburgh í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1787

Nemendur í grunnnámi eru rúmlega 17 þúsund en tæplega 10 þúsund stunda framhaldsnám við skólann. Rúmlega 1.500 kennarar starfa við skólann. Fjárfestingar skólans nema rúmlega 1,8 milljörðum bandaríkjadala. 

Einkunnarorð skólans eru *Veritas et Virtus* eða „Sannleikur og dygð“.

## Myndagallerí

Mynd:CathedralFromSS.jpg
Mynd:Cathedral of Learning Pittsburgh by Jennifer Yang.jpg
Mynd:HeinzChapelSouth.jpg
Mynd:HeinzChapelfromBalcony.jpg
Mynd:BarcoSummerRear.jpg
Mynd:Bellefield_Hall_Pitt.JPG
Mynd:StephenFosterWinter.jpg
Mynd:HillmanLibraryPitt.jpg
Mynd:FrickFineArts.jpg
Mynd:TowersfromPosvar.jpg
Mynd:AlumniHallatPitt.jpg


## Tenglar
* Vefsíða skólans
Miriam Griffin

**Miriam Tamara Griffin** (6. júní 1935 – 16. maí 2018) var breskur fornfræðingur, textafræðingur og sagnfræðingur, sem fékkst einkum við sögu Rómaveldis og hugmyndasögu á tímum Rómaveldis. Hún var lektor í fornfræði í Trinity College í Oxford-háskóla.

Hún var gift fornfræðingnum Jasper Griffin.

## Helstu rit
### Bækur
**Seneca on Society* (2013)
**Nero: The End of a Dynasty* (1980)
**Seneca: A Philosopher in Politics* (1976)

### Ritstjórn
**Studies in Stoicism. P. A. Brunt* (2013)
**Health and Sickness in Ancient Rome; Greek and Roman Poetry and Historiography* (2011)
**A Companion to Julius Caesar* (2009)
**Philosophia Togata II: Plato and Aristotle at Rome* (1997) (ásamt Jonathan Barnes)
**Philosophia Togata I : Essays on Philosophy and Roman Society* (1989) (ásamt Jonathan Barnes)

### Greinar
*„*De beneficiis* and Roman society“, *Journal of Roman Studies* **93** (2003): 92-113.
*„Pliny and Tacitus“, *Scripta Classica Israelica* **18** (1999): 139-158.
*„Seneca and Pliny“, hjá C.J. Rowe og M. Schofield (ritstj.), *Cambridge History of Greek and Roman Political Thought* (Cambridge: Cambridge University Press): 532-558.
*„The Senate's Version“, *Journal of Roman Studies* **87** (1997): 249-63.
*„Philosophical badinage in Cicero's letters to his friends“', hjá J. Powell (ritstj.), *Cicero the Philosopher* (Oxford: Clarendon Press, 1995): 325-346.
*„Claudius in Tacitus“, *Classical Quarterly* **XL** (1990): 482-501.
*„Philosophy, Cato, and Roman suicide“, *Greece & Rome* **XXXIII** (1986): 64-77, 192-202.
*„The Lyons tablet and Tacitean hindsight“, *Classical Quarterly* **XXXII** (1982): 404-418.
*„Neros's recall of Suetonius Paullinus“, *Scripta Classica Israelica* **III** (1976-1977): 138-152.
*„The Leges iudicariae of the pre-Sullan era“, *Classical Quarterly* **XXIII** (1973): 108-126.
*„The tribune C. Cornelius“, *Journal of Roman Studies* **LXIII** (1973): 196-213.
*„The elder Seneca and Spain“, *Journal of Roman Studies* **LXII** (1972): 1-19.
*„Seneca on Cato's politics. Epistle 14.12-13“, *Classical Quarterly* **XVIII** (1968): 373-375.
*„De brevitate vitae“, *Journal of Roman Studies* **LII** (1962): 104-113.
G.E.L. Owen

**Gwilym Ellis Lane Owen** (fæddur 18. maí 1922, látinn 10. júlí 1982) var fornfræðingur og heimspekingur, sem einkum fékkst við frumspeki og málspeki í heimspeki Platons og Aristótelesar.

## Helstu rit
### Bækur
* *Logic, science and dialectic : collected papers in Greek philosophy* (1986). Martha Nussbaum (ritstj.)
* *The Platonism of Aristotle* (1967).

### Ritstjórn
* *Aristotle on mind and the senses : proceedings of the seventh Symposium Aristotelicum* (1978) (ásamt G.E.R. Lloyd)
* *Aristotle on dialectic: the Topics; proceedings of the third Symposium Aristotelicum* (1968)
* *Aristotle and Plato in the mid-fourth century : papers of the Symposium Aristotelicum held at Oxford in August, 1957* (1960) (ásamt I. Düring)

### Greinar
* „Philosophical invective“, *Oxford Studies in Ancient Philosophy* **I** (1983): 1-25.
* „Inherence“, *Phronesis* **X** (1965): 97-105.
* „Eleatic questions“, *Classical Quarterly* **X** (1960): 84-102.
* „The place of the Timaeus in Plato's dialogues“, *Classical Quarterly* **XLVII** (1953): 79-95.
Michigan-háskóli

**Michigan-háskóli** í Ann Arbor (**University of Michigan, Ann Arbor**, einnig þekktur sem **UM**, **U of M** eða **Umich**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Michigan fylki í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1817 um 20 árum áður en Michigan varð ríki. Skólinn flutti til Ann Arbor árið 1837. Hann er elsti háskólinn í Michigan.

Nemendur í grunnnámi eru á 26. þúsund og framhaldsnemar eru á 16. þúsund. Á sjöunda þúsund kennarar starfa við skólann. Fjárfestingar skólans nema um 5,65 milljörðum bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru *Artes, Scientia, Veritas* eða „Listir, vísindi, sannleikur.“

## Myndagallerí

Mynd:AngellHall.jpg
Mynd:UMAngellHall.jpg
Mynd:Ann Arbor Rackham School of Graduate Studies.jpg
Mynd:Haven-MasonHall.jpg
Mynd:UM_Chemistry_Building.jpg
Mynd:BellTowerFountain3.jpg
Mynd:Burton_Tower.jpg
Mynd:EastU.JPG
Mynd:Regent_Plaza_Cube.jpg
Mynd:MichiganLeague.jpg
Mynd:HillAuditorium.jpg
Mynd:ClementsLibrary.jpg
Mynd:UMichiganLawLibraryInterior.jpg
Mynd:HatcherGraduateLibrary.jpg
Mynd:UM_ShapiroLibrary_(NE).jpg
Mynd:DuderstadtCenter.JPG
Mynd:Ruthven_Museum2.jpg
Mynd:UMArt.jpg
Mynd:UM_Biomedical_Sciences_Building2.jpg
Mynd:MosherJordanUM.jpg


## Tenglar
* Vefsíða skólans
Smástirni

**Smástirni** eru tiltölulega lítil berg- og málmkennd reikistirni í sólkerfinu, sem hafa ekki halastjörnuvirkni, ganga á sporbaugi um sólina á sama stað og Júpíter eða innar og eru of smá til að geta talist til reikistjarna. Þvermál smástirna er innan við 1000 km. Flest smástirna sólkerfisins finnast í smástirnabeltinu á milli brauta Mars og Júpíters. Dvergreikistjarnan Seres er langstærsta smástirnið en massi hennar er þriðjungur af heildarmassa allra smástirna í smástirnabeltinu.

## Fyrstu smástirnin uppgötvuð

Milli brauta Mars og Júpíters eru þúsundir smástirna í s.n. **smástirnabelti** og er umferðartími þeirra um sólina 4 til 5 jarðarár að meðaltali. Stærð smástirna er mjög mismunandi og ekki er nákvæmlega vitað um stærð þeirra minnstu, en talið er að mikill fjöldi þeirra sé undir 1 km í þvermál. Seres, 785 km í þvermál, var fyrsta smástirnið sem uppgötvaðist 1801, en er nú talinn til dvergreikistjarna. Eftir að Seres fannst var farið svipast um eftir fleiri himintunglum (vísbendingar voru um himinhnött milli Mars og Júpíters, sem gæti jafnvel verið reikistjarna), en sá fannst 1804. Stjörnufræðingar komust að þeirri niðurstöðu að um smástirni væri að ræða og hlaut það nafnið Pallas. Segja má að smástirnabeltið skiji að *innri-* og *ytri reikistjörnur*.

## Fleiri smástirni finnast

Þriðja smástirnið, Júnó fannst skömmu eftir Pallas, en það fjórða, Vesta fannst þremur árum síðar, 1807. Fimmta smástirnið, Astrea fannst ekki fyrr en árið 1845 af þýskum áhugamanni, sem hafði leitað þess í fimmtán ár, eftir því sem sagan segir. Árið 1847 fundust svo þrjú í viðbót, en síðan hefur þeim fjölgað ört, sem sést best á því að fjöldi þekktra smástirna í smástirnabeltinu er kominn yfir 3000. (Sumir telja fjölda þeirra allt að 50 þúsund).

Brautir margra smástirna hafa verið ákvarðaðar með útreikningum og eru margar nærri hringlaga, en aðrar mjög sporöskjulaga með sólina sem brennipunkt.

## Lögun smástirna

Álitið er að flest smástirni séu óregluleg að lögun, en ekki hnattlaga eins og reikistjörnur og tungl. 

## Tenglar
* Ítarlegar upplýsingar um smástirni á Stjörnufræðivefnum
Magna Graecia

***Magna Graecia*** (latína); **Stór-Grikkland** var heiti á byggðum Grikkja á Suður-Ítalíu sem hófu að byggjast á 8. öld f.Kr. Sagnariturum ber ekki saman um hvort hugtakið nái líka yfir Sikiley eða aðeins Kalabríu og Apúlíu. Á þessum stöðum reistu Grikkir borgir eins og Neapolis (Napólí), Sýrakúsu, Akragas og Sybaris sem urðu miðstöðvar grískra borgríkja.

Grísku nýlendurnar á Ítalíu áttu erfitt með að halda sjálfstæði sínu gagnvart útþenslu Karþagómanna og síðan Rómverja. Að síðustu var *Magna Graecia* lögð undir þá síðarnefndu eftir orrustuna við Beneventum í Pyrrosarstríðinu árið 275 f.Kr. Tarentum og aðrar grískar borgir viðurkenndu rómversk yfirráð árið 272 f.Kr.

Töluverðar menjar um gríska menningu er að finna á Sikiley, Kalabríu og Apúlíu. Í tveimur síðarnefndu héruðunum er að auki hægt að finna talaðar mállýskur sem eru beinir afkomendur þeirrar grísku sem töluð var í fornöld.
Ralph Waldo Emerson

**Ralph Waldo Emerson** (25. maí 1803 – 27. apríl 1882) var bandarískur rithöfundur, skáld og heimspekingur, sem var í forsvari fyrir bandarískum hugsæishyggjusinnum snemma á 19. öld.

## Tenglar
* 
*
Carl Friedrich Gauss

**Johann Carl Friedrich Gauß** (stundum ritað **Gauss**), (30. apríl 1777 — 23. febrúar 1855) var þýskur stærðfræðingur og vísindamaður. Framlag hans til ýmissa fræða telst mjög mikilvægt, ekki síst í talnafræði, stærðfræðigreiningu, rúmfræði, jarðfræði, eðlisfræði, stjörnufræði og sjónglerjafræði. Gauß hefur verið nefndur merkasti stærðfræðingur frá lokum fornaldar. 

Gauss var undrabarn og margar sögur fara af undraverðum afrekum hans þegar í barnæsku. Hann gerði margar uppgötvanir í stærðfræði á táningsárum og var einungis 21 árs gamall þegar hann lauk við rit sitt *[[Disquisitiones Arithmeticae]]*, enda þótt það kæmi ekki út fyrr en 1801.

Lögmál Gauss er kennt við hann.
Íslensk aurafrímerki

**Aurafrímerkin** voru Íslensk frímerki sem voru notuð á árunum 1876-1902. Þau tóku við af skildingafrímerkjunum 1. ágúst 1876. Ekki voru öll aurafrímerkin gefin út á sama tíma, heldur á misjöfnum tímum eftir þörfum. Hefðbundið er að skipta aurafrímerkjunum í eftirfarandi flokka.

## Tegundir frímerkja
### Fíntökkuð aurafrímerki
              

### Gróftökkuð aurafrímerki
            

### Fíntökkuð aurafrímerki þjónusta
       

### Gróftökkuð aurafrímerki þjónusta
    

## Sjá einnig
* Íslensk skildingafrímerki 1873-1876
Kolkis

**Kolkis** (gríska: *Κολχίς*) var í fornöld konungsríki við botn Svartahafs þar sem nú eru Georgía, Tyrkland og Abkasía. Strönd landsins varð að grískri nýlendu á 6.-5. öld f.Kr.. 

Ásamt Kákasus-Íberíu varð Kolkis grunnur að ríkinu Georgíu.

Í grískri goðafræði var Kolkis landið þar sem gullna reyfið var geymt.