open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tatjana Samojlova

**Tatjana Jevgenjevna Samojlova** (fædd 4. maí 1934 í Leníngrad, Sovétríkjunum; dáin 4. maí 2014 í Moskvu, Rússlandi) var rússnesk leikkona.

## Kvikmyndir
* *[[Trönurnar fljuga]]* (rús. Letyat zhuravli) (1957)
* *[[The Unsent Letter]]* (1959)
* *[[Vingt Mille Lieues sur la Terre]]* (1960)
* *[[Alba Regia]]* (1961)
* *[[Anna Karenina (kvikmynd)|Anna Karenina]]* (1967)
* *[[Loin de Sunset Boulevard]]* (2005)

## Tenglar
*
Rekavík bak Látur

**Rekavík bak Látur** er vík norðan við Aðalvík á Hornströndum. Milli Aðalvíkur og Rekavíkur er Straumnesfjall og á Straumnesi var Straumnesviti. Norðan megin við Rekavík er Fljótavík.  Í Rekavík er stórt vatn, Rekavíkurvatn, og tekur það mest allt undirlendi víkurinnar. Það hefur ekkert sjáanlegt affall, heldur sitrar gegnum grótkamb. Rekavíkurbær stóð úti undir fjalli vestanvert í víkinni.
Um miðja 18. öld bjó í Rekavík Kolbeinn Jónsson og fjölskylda hans. Til þeirra kom strokufólk úr Arnarfirði Sigríður og Sveinn og var þeim leynt í Rekavík. Mun Sveinn hafa komist í hollenska duggu og var sonur Rekavíkurbónands Bjarni Kolbeinsson nítján árum seinna dæmdur í tveggja ára betrunarvist fyrir að hafa banað Sigríði.

Út og upp af Rekavíkurbæ er klettahjalli og ofan hans gengur dalur inn í fjallið og heitir sá Öldudalur. Þar fór vitavörður við Straumnessvita upp á Straumnessfjall og síðan niður Straumnessdal að vitanum. Árið 1896 voru tvö bjarndýr unnin í Rekavík bak Látur.

## Heimildir
* Þórleifur Bjarnason, Sú grunna lukka
* Búnaðarrit, 1. Tölublað (01.01.1896), Blaðsíða 183
* Göngubók Snorra Grímssonar
Þórleifur Bjarnason

**Þórleifur Bjarnason** (30. janúar 1908 – 22. september 1981) var rihöfundur og kennari og  námsstjóri á Vestfjörðum og Vesturlandi. Hann bjó lengi á Ísafirði og síðar á Akranesi í sextán ár en var fæddur og uppalinn á Hornströndum undir Hælavíkurbjargi. Hann var í farskóla í sveitinni í sex vikur 1921-1922 en sautján ára fór hann til Reykjavíkur í nám við lýðskóla Ásgríms Magnússonar. Þaðan tók hann próf upp í Kennaraskólann. Hann lauk kennaraprófi 1929. Á Ísafirði tókst vinátta með honum og Guðmundi G. Hagalín ritöfundi árið 1942 og fékk Guðmundur hann til að segja sér sögur frá Hornströndum og hvatti hann til að skrifa þær niður. Þórleifur fór að ráðum Guðmundar og kom rit hans Hornstrendingabók út ári seinna.
Þórleifur skrifaði fjölda bóka sem margar fjalla um mannlíf á Hornströndum. Meðal verka Þórleifs eru:
* Hornstrendingabók sem kom út 1943
* Saga Grunnavíkurhrepps
* Og svo kom vorið 1946
* Hvað sagði Tröllið 1948?
* Þrettán spor 1955
* Tröllið sagði 1958
* Hjá afa og ömmu 1960
* Sléttuhreppur, fyrrum Aðalvíkursveit (1971) (ásamt Kristni Kristmundssyni)
* Hreggbarin fjöll (gefið út 1974)
* Íslandssaga Ríkisútgáfa Námsbóka 1966
* Aldahvörf, Land og saga, ellefta öldin (gefin út 1974)
* Sú grunna lukka (gefin út  1978)

## Heimildir
* Þórleifur Bjarnason,Íslendingaþættir Tímans,30. september 1981
* Aldarminning, Þórleifur Bjarnason, Morgunblaðið 23. mars 2008
Hornstrendingabók

**Hornstrendingabók** er bók um mannlíf á Hornströndum eftir Þórleif Bjarnason sem kom upprunalega út 1943 en svo aftur 1976 og aftur 1983. Verkinu í þrjú bindi en titill þeirra er Land og líf, Baráttan við björgin og Dimma og dulmögn. Í bókunum eru ljósmyndir teknar af Finni Jónssyni og Hjálmari R. Bárðarsyni.

## Heimild
* Aldarminning, Þórleifur Bjarnason, Morgunblaðið 23. mars 2008
Hornstrandafriðland

**Hornstrandafriðland** er friðland á Hornströndum. Friðlandið var stofnað 1975. Svæðið fór í eyði um 1950 og enginn búið þar síðar né á grenndarsvæðum nema að vitavarsla var í Hornbjargsvita alveg til ársins 1995. Ástæða friðunarinnar var náttúrufar svæðis sem hafði fengið að þróast óáreitt um langt skeið. Búseta var á svæðinu í næstum ellefu aldir en vélvæðing átti sér aldrei stað með jarðraski, framræslu, túnrækt, vegagerð eða áveituframkvæmdum. Íbúar lifðu á landbúnaði, fiskveiðum og fuglanytjum.

Sumarið 2010 var áætlað að til Hornstranda hafið komið 6300 manns. Dagsferðamenn voru þá 1300 þar af 700 með skemmtiferðaskipum.

## Firðir og víkur í Hornstrandafriðlandi
### Jökulfirðir
* Hrafnsfjörður, nyrðri hlutinn
* Lónafjörður
* Veiðileysufjörður
* Hesteyrarfjörður
### Aðalvík til Fljótavíkur
* Aðalvík
* Rekavík bak Látur
* Fljótavík
### Hornstrandir
* Kjaransvík
* Hlöðuvík
* Hælavík
* Hornvík
* Látravík
* Hrolleifsvík
* Smiðjuvík
* Barðsvík
* Bolungarvík
* Furufjörður, nyrðri hlutinn

## Heimildir
* Friðlýst svæði - Hornstrandir (Umhverfisstofnun) 
* Kort af svæðinu
* Ársskýrsla Hornstrandafriðlandsins 2010
Kindertransport

**Kindertransport** (á íslensku „barnaflutningar“) er björgun barna af gyðingaættum  með því að flytja þau frá heimkynnum sínum í ríki þar sem þau voru óhult. Þessar ferðir barnahópa fóru fram síðustu níu mánuðina áður en seinni heimsstyrjöldin skall á. Um 10 þúsund börn komu til Bretlands frá Þýskalandi, Austurríki, Tékkóslóvakíu, Póllandi og fríríkinu Danzig. Börnunum var komið fyrir á fósturheimilum, gistiskýlum, skólum og bóndabæjum.

Þann 15. nóvember 1938, fimm dögum eftir Kristalsnótt í Þýskalandi og Austurríki kom sendinefnd frá breskum gyðingum og kvekurum til forsætisráðherra Bretlands og báðu um að bresk stjórnvöld veittu tímabundið landvistarleyfi fyrir börn af gyðingaættum sem kæmu til landsins án foreldra sinna. Breska þingið samþykkti sérstök lög um þessa flutninga.

Önnur lönd eins og Holland, Belgía, Frakkland, Danmörk og Noregur (áður en þau voru hernumin af Þýskalandi), Bandaríki Norður-Ameríku og Svíþjóð tóku einnig á móti flóttabörnum af gyðingaættum. Þannig komu 500 börn til Svíþjóðar.Íslensk samtök friðarvina leituðu eftir samþykki íslenskra stjórnvalda til að taka við hópi flóttabarna árið 1938 en því erindi var synjað af  Hermanni Jónassyni sem þá var forsætisráðherra. 

## Tilvísanir
Basse-Terre

**Basse-Terre** er höfuðborg frönsku eyjarinnar Guadeloupe sem er hluti af Litlu-Antillaeyjum í Karíbahafi. Borgin er á Basse-Terre-eyju sem er vestari helmingur Guadeloupe. Íbúar Basse-Terre eru um 45 þúsund og þar af búa um tólf þúsund í borginni sjálfri. Basse-Terre er önnur stærsta borg Guadeloupe. Stærsta borgin er Pointe-à-Pitre með um 170 þúsund íbúa (þar af tæplega 20 þúsund í borginni sjálfri). 

Borgin var stofnuð árið 1643. Hún var margoft eyðilögð vegna stríða Englendinga og Frakka.
Pagó Pagó

**Pagó Pagó** er höfuðborg Bandarísku Samóa í Kyrrahafi. Íbúar bæjarins voru um 3.000 árið 2020. Alþjóðaflugvöllurinn í Pagó Pagó er suðvestur af bænum.

## Tilvísanir
Hargeisa

**Hargeisa** (sómalska: *Hargeysa*; arabíska: رجيسا‎, „litla Harar“) er borg í sómalska héraðinu Woqooyi Galbeed. Hún er höfuðborg sjálfstæða landshlutans Sómalílands. Borgin er önnur stærsta borg Sómalíu á eftir Mógadisjú með um 1,2 milljónir íbúa. Borgin situr í dal í Ógófjöllum og er í 1.334 metra hæð yfir sjávarmáli. Nánar tiltekið á 9° norðlægrar breiddar og 44° austlægrar lengdar. Atvinnulíf í Hargeisa er byggt upp í kringum fjárhagsleg viðskipti fyrir iðn- og nýsköpunarfyrirtæki af margvíslegum toga. Árið 2012 var þar kynning á fjarfestingasjóði sem er hluti af stærri efnahagsáætlun.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Suva

**Suva** er höfuðborg Fídjíeyja. Hún stendur á suðausturströnd eyjarinnar Viti Levu sem er hluti af Rewa-héraði. Suva er annað fjölmennasta sveitarfélag eyjanna, með rúmlega 88 þúsund íbúa, en Nasinu er fjölmennasta sveitarfélagið. Suva var gerð að höfuðborg árið 1882 í kjölfar þess að Bretar lögðu eyjarnar undir sig.
Forkambríum

**Forkambríum** er hugtak í jarðfræði sem nær yfir langt tímabil í sögu jarðarinnar á undan lífsöld (phanerozoic). Forkambríum er stóraldabil (supereon) sem er skipt í nokkur mislöng aldabil (eon) af jarðsögulegum tíma. Hið forkambríska tímabil spannar tímanbilið frá myndun jarðar, fyrir um það bil 4600 miljón árum til upphafs kambríum.
Öxi (fjallvegur)

**Öxi** er vegur á Austurlandi. Hann hefur þjóðveganúmerið 939 og liggur frá Berufirði yfir í Skriðdal. Vegurinn tengist hringveginum í báða enda. Endurbætur fóru fram á veginum frá 1998-2010 og eftir þær flokkaðist vegurinn sem heilsársvegur, en hann taldist fjallvegur fyrir endurbæturnar.
Umferðaröryggi

**Umferðaröryggi** er málaflokkur sem tengist áhættu við samgöngur á vegum og götum, og að einhverju leyti á stígum, gangstéttum, torgum og bílastæðum. Umferðaröryggi eru fræði, tæknilausnir, áróður og hegðun, tölfræði, dægurmál, og tengingist við mörg önnur svið samfélagsins.

## Íslensk umferðarslysatölfræði
Samkvæmt opinberum tölum frá Samgöngustofu þá  hafa fjöldi látinna á aðalatriðum fækkað á liðnum áratugunum. En sveiflurnar eru þónokkrar þegar í fjöldinn í tölfræði-samhengi eru frekar lítill. 

### Fjöldi látinna í umferðinni á Íslandi, eftir ferðamáta þess sem lést
Fjöldi látinna er alþjóðlega talin vera öruggasti samanburðarkvarðinn í slysum. Hér eru birt nokkur ár og nokkra dálka úr tölfræðinni um dánarmein Íslendinga með önnur dánarmein til hliðsjónar.  
 

## Heimildir
Hagaköngulær

**Hagaköngulær** (latína: *Gnaphosidae*) eru ætt köngulóa. Til eru yfir 100 ættkvíslir hagakóngulóa og tæplega 2000 tegundir. Engin þekkt tegund hagaköngulóa er hættuleg mönnum.

Tvær tegundir hagaköngulóa lifa á Íslandi: hrafnakönguló (*Gnaphosa lapponum*) og hagakönguló (*Haplodrassus signifer*).

## Heimildir
Sjávarfit

**Sjávarfit** er gróið svæði við strönd ofan háflóðslínu sem stundum flæðir yfir. Sjávarfitjar eru vaxnar saltþolnum plöntum. Á sjávarfitjum vaxa plöntur eins og sjávarfitjungur (*Puccinellia maritima*), flæðistör (*Carex subspathacea*), skriðstör (*Carex mackenziei*) og marstör (*Carex salina*). Sjávarfitjar myndast eingöngu þar sem sjór er lygn og enginn öldugangur, ef það er mikill öldugangur þá  nær jarðvegur ekki að festast og þar myndast sjávarkambar en ef aðfall er lygnt þá ná næringarefni og jarðvegsefni að setjast til og mynda jarðveg fyrir gróður. Sjávarfitjar eru því helst innst í vogum og fjörðum.  

Sjávarfitjar við Ísland eru takmarkaðar við litla bletti eða mjóar ræmur sem má finna við allar strendur landsins, en mestar eru sjávarfitjar  við norðaustanverðan Faxaflóa.
Istría

**Istría** er stærsti skaginn í Adríahafi. Hann er nyrst í hafinu milli Tríesteflóa og Kvarnerflóa. Stærsti hluti skagans er hluti af Króatíu (Istríusýsla) en norðurhluti hans er hluti af Slóveníu (Slóvenska Istría). Ítalska borgin Tríeste stendur við norðurmörk skagans.

Nafnið er dregið af nafni íbúanna, histra (gríska: Ιστρών έθνος), sem gríski landfræðingurinn Strabon nefnir. Þeir stunduðu sjórán þar til Rómverjar lögðu skagann undir sig árið 177 f.Kr.
Gin

**Gin** er brennt vín sem er bragðbætt með einiberjum og fleiri kryddjurtum. Það á rætur sínar að rekja til miðalda, úr heimi grasalækninga, en er núna framleitt sem áfengi. Í upphafi var gin selt í apótekum og var notað til lækninga. Gin er byggt á eldra brenndu víni sem nefnist sénever og var fundið upp í Hollandi. 

Gin varð vinsælt í Bretlandi þegar Vilhjálmur 3., leiðtogi Hollenska lýðveldisins, varð Englandskonungur árið 1689. Orðið *gin* á uppruna sinn í franska orðinu *genièvre*, hollenska orðinu *jenever* og ítalska orðinu *ginepro*, sem þýða öll „einiber“.

Oftast er gin drukkið með tónik og skreytt með límónu eða agúrku.

## Tilvísanir
Fargestur

**Fargestur** er dýr eins og farfuglar sem hefur viðdvöl á t.d. Íslandi á leið sinni til eða frá norðlægum varpslóðum en verpa ekki á landinu. Ísland er mikilvægur áningarstaður fyrir nokkra norðlæga fugla.
Hælavík

**Hælavík** er vík á Hornströndum milli Skálakambs og Hælavíkurbjargs. Hæll nefnist bergstandur sem stendur upp úr sjónum norður af bjarginu. Við hlið drangsins Hæll er annar drangur og heitir sá Göltur.  Víkin er lítið dalverpi og umlukt hömrum á alla vegu. Hún er ein þriggja víka sem liggja milli  Kjalárnúps í Almenningum og Hælavíkurbjargs en þær eru Kjaransvík, Hlöðuvík og Hælavík. Þær eru kallaðar einu nafni Víkurnar.
Þar sem Hælavík gengur til móts við Hvannadal er Hvannadalsvatn.  
Inn af Hælavík er talin vera álfabyggð. Jörðin í Hælavík fór í eyði árið 1943. Bærinn stóð rétt fyrir ofan fjörukambinn rétt hjá Mávatjörn. Frá Hælavík er gönguleið upp á Hælavíkurbjarg og líka austur yfir í Hvannadal í Hornvík. Einnig er hægt að ganga innar bak Ófærubjargs og upp í Atlaskarð að Rekavík bak Höfn og þangað í Hornvík.

Jakobína Sigurðardóttir skáldkona fæddist í víkinni. Um æsku sína þar skrifaði hún síðar bókina *[[Í barndómi]].* Í bókinni er uppdráttur af bæjarhúsunum sem þar stóðu. 

## Nafngift
Þórleifur Bjarnason telur að Hælavík og Hælavíkurbjarg dragi nafn sitt af kletti í sjónum undan bjarginu sem nefnist Hæll. 

Kristinn Kristmundsson telur óljósara hvaðan örnefnin eru dregin. Í gömlum heimildum er víkin nefnd Heljarvík eða Hælarvík. Hælarvíkurnafnið verður einrátt lengi, en á 19. öld kemur Hælavík fyrst fram.

Skálholtsannáll nefnir Heljarvík við árið 1321:
 „Kom hvítabjörn mikill af ísum norður á Ströndum og drap viij menn í Heljarvík og reif alla í sundur og át upp suma alla.“

Rekaskrá Vatnsfjarðarkirkju 1327 nefnir einnig Heljarvík
 „J helarvik allan hvalReka oc gieþi onnor.“

## Heimild
* Hælavík - Land og saga
Skoruvíkurbjarg

**Skoruvíkurbjarg** er fuglabjarg á Langanesi. Í bjarginu er lundi, langvía, álka, teista, fýll og rita og undir Skoruvíkurbjargi er stakur klettastapi sem heitir Stórikarl og þar er súlubyggð. Við Ytra-Lón er stórt kríuvarp. Skoruvík  er utan við bjargið og er bærinn þar kominn í eyði. Þar er mikið kríuvarp og reki. Vegur liggur frá Skoruvík austur yfir nesið að Skálum.
Conchita Wurst

**Thomas „Tom“ Neuwirth** (f. 6. nóvember 1988), sem er betur þekktur sem hún **Conchita Wurst**, er Austurrískur söngvari. Conchita Wurst sigraði fyrir hönd Austurríkis í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014 í Kaupmannahöfn, Danmörku með 290 stig. Wurst kýs að nota kvenkyns fornöfn þegar talað er um sig.

## Æviágrip

Neuwirth fæddist í Gmunden í Austurríki, árið 1988. Áður en að fara í drag vann Neuwirth við gluggaskreytingar, en birtist fyrst í fjölmiðlum í auglýsingu árið 2006. Árið 2007 komst Neuwirth í úrslit í Austurríska hæfileikaþættinum *Starmania*. En árið 2011 sneri Neuwirth aftur í sjónvarpið sem dragpersónan "Conchita Wurst". Conchita Wurst tók þátt í þættinum *The Hardest Jobs of Austria*, þar sem hún vann í fiskvinnslustöð, og í þættinum *Wild Girls*, þar sem hópur sjálfboðaliða þurfti að þrauka í óbyggðunum í Namibíu með innfæddum. Wurst var í dragi í þættinum.

Neuwirth útskrifaðist úr Tískuskólanum í Graz árið 2011, og hefur búið á ýmsum stöðum í Vínarborg síðan.

## Tónlistarferill
### 2006–2007: Starmania og Jetzt anders!
Árið 2006 tók Neuwirth þátt í þriðju þáttaröð Austurríska hæfileikaþáttarins *Starmania* og endaði í öðru sæti. (Nadine Beiler varð í fyrsta sæti). Ári síðar stofnaði Neuwirth strákabandið *Jetzt anders!* sem hætti sama ár.

### 2011–2012: ''Die große Chance'' og Eurovision 2012
Árið 2011 kom persónan Conchita Wurst fyrst fram í þættinum *Die große Chance* sem sýndur var á ORF sjónvarpsstöðinni. Hún varð í öðru sæti í austurrísku *Eurovision* keppninni árið 2012.

### 2013–2014: Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014

Þann 10. September 2013 var það tilkynnt af austurríska ríkissjónvarpinu ORF að Wurst myndi keppa fyrir hönd Austurríkis í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014 sem haldin yrði í Kaupmannahöfn í Danmörku. Valið á Wurst olli miklum ágreiningi í Austurríki. Fjórum dögum eftir að ORF sjónvarpsstöðin hafði tilkynnt flytjandann voru fleiri en 31.000 manns búnir að líka við "Anti-Wurst" Facebook síðu. Í október kom fram beðni til BTRC, ríkissjónvarps Hvíta-Rússlands um að þurrka flutning Conchitu úr útsendingunni. Beiðnin hélt því fram að hún myndi breyta Eurovision í algera *Sódómu*. Í desember kom fram svipuð beiðni í Rússlandi. Og í mars 2014 kom lag Conchitu Wurst út, "Rise Like a Phoenix". Lagið komst áfram í fyrri undanúrslitunum í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014 þann 8. maí. Conchita vann svo glæsilegan sigur með 290 stig.

## Útgefið efni
### Smáskífur

## Tenglar
*Opinber vefsíða Wurst

## Tengt efni
* Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva
* Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2014
* Austurríki í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva

## Heimildir
*
Broddsúla

**Broddsúla** eða **óbelíska** er ferstrend steinsúla, oftast einsteinungur með strýtulaga toppi. Broddsúlur eru á mörgum þekktum torgum. Flestar broddsúlur eru skreyttar myndletri. Slíkar súlur hafa verið höggnar allt frá dögum Forn-Egypta en þeir  hjuggu súlur, oftast úr rauðu graníti í einu lagi úr bergi og reistu fyrir framan grafhýsi og hof. Af ummerkjum eftir eina súlu sem ekki var flutt á áfangastað má ráða að broddsúlur voru gerðar þannig að hentugt berg var sléttað og síðan gert síki í kringum klettinn.  Grafnir voru skurðir undir klettinn og fylltir af trédrumbum sem tútnuðu út af vatninu svo kletturinn losnaði frá. Síðan var steinsúlan dregin niður að á og flutt með flutningapramma. Í spádómsbók Jeremía segir: „Hann mun brjóta sundur súlurnar í Betsemes í Egyptalandi“ en það gæti átt við broddsúlur í borginni Helíópólis, en sú borg nefndist á egypsku Junu og þar voru einar fyrstu þekktu broddsúlur reistar.

## Heimildir
* „Til heiðurs lífinu“, ''Morgunblaðið'', 92. árg, 272. tölublað (06.10.2004), blaðsíða 35
Keldusvín

**Keldusvín** (fræðiheiti *Rallus aquaticus*) er votlendisfugl af Relluætt. Hann verpir í votlendi í Evrópu, Asíu og Norður-Afríku. Keldusvín er farfugl á norðlægari og austlægari slóðum en staðfugl þar sem veðurfar er milt. Keldusvín var algengur varpfugl á Íslandi fram á síðari hluta 20. aldar en telst nú vera farfugl.  

## Útlit
Fullorðinn fugl er 23-28 sm langur og líkaminn er mjór svo fuglinn getur smogið auðveldlega gegnum sefgresi sem er náttúrulegt umhverfi fuglsins. Keldusvín er brúnt að ofan og blágrátt að neðan og svartyrjað með langar tær og stutt stél og langan rauðleitan gogg. Ókynþroska fuglar eru svipaðir fullvöxnum en blágrænu fjaðrirnar eru með öðruvísi fremst. Dúnn unganna er svartur. Keldusvín má þekkja frá öðrum skyldum tegundum vegna hvítra fjaðra neðan á stéli og rauðum goggi.

## Lifnaðarhættir

Keldusvín verpir í sefi eða flæðiengjum með háum þéttum gróðri og hreiðrið er rétt fyrir ofan vatnsflötinn. Það er gert úr þeim jurtum sem eru nálægastar. Kvenfugl og karlfugl sitja til skiptis á eggjum  en kvenfuglinn þó meira. Eggin klekjast út eftir 19-22 daga. Keldusvín er jurtaæta og ver fæðusvæði sitt af hörku að vetrarlagi. Keldusvín er viðkvæmt fyrir flóðum og frosthörkum, missi búsvæðis og það er stundum bráð stórra spendýra og fugla. Minkur hefur gereytt keldusvíni úr sumum eyjum. Fyrir 1970 verptu Keldusvín á Íslandi en síðan eru þau flækingur hér og en geta verpt hér enn óreglu­lega. Fram­ræsla mýrlendis og tilkoma minksins í ís­lenska nátt­úru eru tal­in hafa verið veiga­mestu þætt­irn­ir í eyðingu keldu­svína.

Áður en keldusvín hætti að verpa á Íslandi þá voru nokkrir fuglar hérlendis allt árið og héldu til við volgar uppsprettur á köldustu tímum árs. Sams konar afbrigði keldusvíns fannst einnig að vetrarlagi í Færeyjum og á ferðum yfir Vestureyjar en það er talið merki um að þessi stofn hafi að hluta verið farfuglar.  

## Heimildir

* 
* Keldusvín í Heiðmörk
Holudúfa

**Holudúfa** (fræðiheiti: *Columba oenas*) er fugl af ætt dúfnafugla. Hún sást í fyrsta sinn á Íslandi í Hala í Suðursveit 20. apríl 2003.

## Heimild

* Náttúrufarsannáll 2003, Náttúrufræðingurinn, 1.-2. Tölublað (01.03.2005)
Engirella

**Engirella** eða engjasvín (fræðiheiti *Crex crex*) er frekar lítill fugl af vatnahænsnaætt (rallidae) og skyldur keldusvíni, bleshænu, blesönd en er þó sérstök ættkvísl (crex). Nefið er miklu styttra en um leið hærra en á keldusvíni.  

## Útlit
Sumarbúningur karl- og kvenfugla er þannig að á miðju enni  og hvirfli og skiptast á gulbrúnar og brúnsvartar langrákir, höfuð á hliðum blágrátt, taumur (rák frá efra skolti að auga), fjaðrirnar í kringum augað og rák aftur frá því, ljósgulbrún. Að ofan (einnig á stéli) er fuglinn annars brúnsvartur með breiðum gulbrúnum, framan til á fjöðrunum öskugráum, fjaðrajöðrum. Handflugfjaðrir dökkmóbrúnar, innfanirnar dekkri og brúnni en útfanirnar, armflugfjaðrirnar rauðari, þær innstu eins á lit og bakið, yfirvængþökur dökkrauðbrúnar, innan til oft með meira eða minna greinilegum gráhvítum þverflikrum. Á kverk og á framanverðum hálsi ofan til er fuglinn gráhvítur með rauðgulleitum blæ, aðrir hlutar framanverðs háls og hálshliðar öskugráar eða blágráar með gulbrúnleitum blæ. Á miðri bringu, kviði og undirgumpi er hann hvítur, undirstélþökur eru hvítar, á síðunum skiftast á hvítar og rauðbrúnar þverrákir. Axlarfjaðrir og undirvængþökur dökkrauðbrúnar, að undanskildum þeim yztu, sem eru hvítar. Lithimnan ljósbrún. Nef og fætur brún-holdlitaðir.

Á veturna er rákin yfir auganu og höfuð á hliðum ryðrautt, framanverður háls og uppbrjóst ljósryðbrúnt og vottar þá hvergi fyrir gráum lit á þessum stöðum. Að öðru leyti eru vetrar- og sumarbúningar eins. Ungir fuglar eru eins á lit og fullorðnir fuglar í vetrarbúningi en brúnsvörtu blettirnir á fuglinum ofanverðum eru minni, yfirvængþökur ljósari og þverrákir á síðum óreglulegri.

## Lífshættir
Engirella heldur til í röku graslendi með miklum gróðri, helst þar sem mikið er af blómum. Það gefur frá sér sérkennilegt hljóð á vorin (hljómar eins og "sarp arp") og hljómar það án afláts. Á öllum tímum árs gefur það frá sér hljóð sem hljóma eins og "kjy kjo kia". Engjasvínið lifir á skordýrum og ýmsum smádýrum. Það verðir í mörgum eggjum sem eru rjómagul eða grænleit ljós eða dökkbrúm með rauðbrúnum blettum. Hreiðrið er í hávöxnu grasi eða kornökrum og er það grunn laut fóðruð með grasstráum og blöðum.

## Heimild

* Fuglanýjungar, Náttúrufræðingurinn, 4. Tölublað (01.10.1938), Blaðsíða 166
Mandarínönd

**Mandarínönd** (fræðiheiti: *Aix galericulata*) er fugl af andaætt. Mandarínönd er meðalstór trjáönd (Carinini)  ættuð úr Austur-Asíu og er skyld hinni norðuramerísku brúðönd. Trjáendur eru endur sem verja miklum tíma í trjám en eru svipaðar buslöndum. Mandarínönd er 41 - 49 sm löng með 65-75 sm vænghaf. Karlfuglinn er afar litskrúðugur og þekkist auðveldlega. Hann hefur rauðan gogg, stóra hvítar flekki yfir auga og rauðleitt andlit. Brjóstið er fjólublátt með tveimur lóðréttum röndum og á bakinu eru tvo appelsínugul "segl". Kvenfuglinn (kollan) er svipuð kvenfugli brúðandar með hvítan hring kringum auga og strípu sem liggur niður og aftur með auga en fölari að neðan.

Mandarínönd var einu sinni útbreidd í heimkynnum sínum en hefur fækkað mikið vegna  útflutnings og eyðingar skóglendis. Fuglar í fuglasöfnum sleppa oft út í náttúrna og hafa tímgast þar. Þannig er núna töluverður fjöldi varpfugla út í náttúrunni í Bretlandi og nokkuð margir í görðum í Dublin á Írlandi. Einnig eru nokkur hundruð varpfugla á einstökum stöðum í Bandaríkjum Norður-Ameríku og eru þeir hópar afkomendur anda sem hafa verið fluttir á svæðið og sloppið úr haldi.

Villtar mandarínendur verpa í þéttum skógi í nágrenni við grunn vötn, votlendi eða tjarnir. Mandarínendur í haldi gera hreiður í trjám nærri vatni og verpa níu til tólf eggjum í apríl eða maí. Karlfuglinn ver hreiður og kollu á útungunartíma en fer sína leið áður en ungar skríða úr eggjum. Skömmu eftir að ungar koma úr eggjum flýgur móðirin niður úr trénu og fær ungana til að hoppa úr hreiðri. Þegar ungar eru komnir úr hreiðri fara þeir í humátt eftir móður sinni að vatni. Asíustofn mandarínanda eru farfuglar sem halda til á veturna í Austur-Kína og Suður-Japan.

Mandarínendur éta með því að busla í vatni eða ganga á landi. Þær éta aðallega jurtir og fræ en einnig snigla, skordýr og litla fiska. Á veturna éta þær hnetur og korn. Á vorin éta þær skordýr, snigla, fiska og vatnajurtir. Á sumrin éta þær orma, litla fiska, froska, lindýr og litla snáka. Þær éta aðallega kvölds og morgna en halda sig í trjám eða á jörðu niðri á daginn.

Mandarínönd sést stöku sinnum á Íslandi en er sjaldgæf.
 

## Myndir

File:Aix galericulata (wild living in Warsaw).JPG|Mandarínbliki
File:Mandarinducksum.JPG|Bliki utan mökunar- og varptíma
File:Mandarin duckling 800.jpg|Ungi
File:Mating Mandarin Ducks.jpg|Par á mökunartíma
File:Aix galericulata (Female), Richmond Park, UK - May 2013.jpg|Kolla í skemmtigarði í  London, England
File:Aix galericulata (Male), Richmond Park, UK - May 2013.jpg|Bliki í skemmtigarði í  London, Englandi
Aix galericulata MHNT.ZOO.2010.11.27.5.jpg |Museum specimen


## Tenglar
*RSPB A to Z of UK Birds Page
*Mandarin Duck Research Pages - Birkbeck, University of London 
*Mandarin Duck Research
*Mandarin Duck videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection

## Tilvísanir
Hverafugl

**Hverafugl** er þjóðsagnavera sem sagt er að hafi haldið sig í hverum og átti að geta synt á sjóðandi vatni. Frá honum segir í íslenskum þjóðsögum.

Í tímaritinu Náttúrufræðingnum 1944 segir: Keldusvínið hefir jafnan verið álitinn afar dularfullur og einkennilegur fugl og efalaust hafa flestar sagnir um hverafugla átt eitthvað skylt við það.

## Tengt efni
* Loðsilungur
* Vatnaskata
Samúel Eggertsson

**Samúel Eggertson** (25. maí 1864 – 7. mars 1949) var kortagerðarmaður og skrautritari.  Hann var líka barnakennari, verslunarmaður, veðurfræðingur og ættfræðingur. Bróðir hans var Jochum M. Eggertsson. 

Dráttlist Samúels þótti einstök á sinni tíð. Má þar nefna fjölda korta sem hann gerði er miðuðu að þjóðlegum og hagfræðilegum fróðleik en önnur sem voru tekin úr sögu þjóðarinnar. Myndin sem hann teiknaði af Hallgrimi Péturssyni  náði miklum vinsældum og útbreiðslu á sínum tíma og er enn þekkt. 

## Fjölskylda Samúels
Samúel fæddist á Melanesi i Rauðasandshreppi. Hann var sonur Eggerts Jochumssonar úr Skógum, og fyrri konu hans, Guðbjargar Ólafsdóttur frá Rauðamýri á Langadalsströnd við Ísafjarðardjúp. Árið 1892 kvæntist Samúel Mörtu Elísabetu Stefánsdóttur, ættaðri úr Mýrasýslu.

## Tenglar
* „Kortagerðarmaðurinn Samúel Eggertsson“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000
Ytri áhrif

**Ytri áhrif** eða **úthrif** eru þegar hagrænt atferli hefur í för með sér ábata eða kostnað fyrir þriðja aðila án þess að sá aðili hafi valið að hljóta ábatann eða kostnaðinn. Ytri áhrif eru ýmist jákvæð eða neikvæð. Jákvæð ytri áhrif eru þegar þriðji aðili verður fyrir ábata; sem dæmi má nefna að vel hirt fasteign er jákvæð fyrir umhverfið og veldur hærra fasteignaverði í umhverfi sínu en ella. Neikvæð ytri áhrif eru þegar þriðji aðili verður fyrir kostnaði; sem dæmi má nefna að brennsla bensíns hefur í för með sér loftmengun sem veldur ónæði og kostnaði fyrir aðila í umhverfinu. Neikvæð ytri áhrif valda því að neysla eða framleiðsla er meiri en sem samsvarar samfélagslegri hagkvæmni; jákvæð ytri áhrif valda of lítilli neyslu eða framleiðslu.

Ytri áhrif verða vegna þess að viðskiptakostnaður og/eða skortur á vel skilgreindum eignarrétti veldur því að þeir sem valda ytri áhrifunum og þeir sem verða fyrir þeim geta ekki samið sín á milli um lausn. Í slíkum tilfellum er oft hægt að auka samfélagslega velferð með ríkisinngripum, svo sem Pigou-sköttum eða kvótakerfum.

## Heimild
*
Dýraverndarinn

***Dýraverndarinn*** var tímarit sem Dýraverndunarfélag Íslands (síðar Dýraverndarsamband Íslands) gaf út frá 1915 til 1983. Ritið fjallaði um dýravernd og kom út ársfjórðungslega.

## Tenglar
* Dýraverndarinn á Tímarit.is
Vikan

***Vikan*** er íslenskt tímarit almenns efnis sem kemur út vikulega. *Vikan* kom fyrst út árið 1938 og var fyrirmynd þess norska tímaritið *[[Hjemmet]]*.

Útgefandi *Vikunnar* er Birtíngur útgáfufélag. Ritstjóri*Vikunnar* er Lilja Hrönn Helgadóttir, en hún starfaði áður sem blaðamaður á ritstjórn og hefur unnið að miklum breytingum hjá Vikunni hvað varðar efnistök og útlit.

Hefur Birtíngur útgáfufélag sætt mikillar gagnrýni fyrir tíðar ritstjórabreytingar, en á Vísir (vefmiðill) greindi frá „Fram­kvæmda­stjóri og eig­andi Birtings út­gáfu­fé­lags segir ekkert at­huga­vert við manna­breytingar á rit­stjórn Vikunnar. Miklar breytingar hafi verið á um­hverfi fjöl­miðla undan­farið. 

Stein­gerður Steinars­dóttir var rit­stjóri Vikunnar um margra ára skeið en var sagt upp störfum síðasta sumar og tók þá Guð­rún Óla Jóns­dóttir við til síðustu ára­móta þegar hún sagði upp og Val­gerður tók við, áður en hún hætti svo sjálf.

„Það er ekkert at­huga­vert við það að það séu manna­breytingar í þessari stétt eins og í öllum öðrum stéttum,“ segir Sig­ríður Dag­ný Sigur­björns­dóttir, fram­kvæmda­stjóri Birtings, í sam­tali við Vísi.“

**Fyrrum ritstjórar;**

Valgerður Gréta G. Gröndal *mars - apríl 2023.*

Guðrún Óla „Gógó“ Jónsdóttir *október 2022 - byrjun árs 2023*

Steingerður Steinarsdóttir *2012 - júlí 2022*

## Tenglar
* Birtíngur útgáfufélag
* Eldri árgangar Vikunnar á Tímarit.is
Atuagagdliutit/Grønlandsposten

***Atuagagdliutit/Grønlandsposten*** er grænlenskt dagblað sem varð til við sameiningu grænlenskumælandi dagblaðsins *Atuagagdliutit* (stofnað árið 1861) og dönskumælandi dagblaðsins *Grønlandsposten* (stofnað 1942) árið 1952. Dagblaðið er annað tveggja dagblaða sem er dreift um allt land: hitt er *[[Sermitsiaq]]*. Bæði þessi dagblöð nota nú sömu vefsíðu. 

## Tenglar
* Sermitsiaq.ag
* Grønlandsposten á Tímarit.is (1942-1950)
* Atuagagdliutit/Grønlandsposten á Tímarit.is (1861-1999)
Sefþvari

**Sefþvari** (fræðiheiti *Botaurus stellaris*) er vaðfugl af hegraættinni Ardeidae. 
Í Evrópu er talið að stofninn sé 20 til 44 þúsund karlfuglar. Sefþvarar eru staðfuglar á suðlægari slóðum en farfuglar þar sem vatn frýs á veturna. Sefþvari eru oftast einn á ferð í sefi. þegar sefþvari skynjar að fylgst er með honum þá stendur hann grafkyrr með gogginn upp og blandast umhverfinu. Það er mun líklegra að heyra í sefþvara en sjá hann. Sefþvari er sjaldgæfur flækingur á Íslandi, hefur aðeins fundist nokkrum sinnum en líklegt er að fleiri fuglar séu hér en sjáist ekki vegna útlits og lífernis. Sefþvarar eru helst á stjá snemma morguns og við sólsetur. Sefþvarar eru fjölkvænisfuglar og hver karlfugl makast með allt að fimm kvenfuglum. Hreiður er byggt úr sefstönglum sem standa enn frá seinasta ári og er um 30 sm í þvermál. Eggin eru fjögur til fimm frá seinast í mars og apríl og kvenfuglinn sér um útungun. Eftir útungun eru ungar tvær vikur í hreiðri en dreifast svo um sefið. Sefþvari lifir á fiskum, álum og ýmsum hryggleysingjum og lindýrum sem hann veiðir í sefi í grunnu vatni.

## Tenglar
*Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze 
*RSPB with sound file
*ARKive Stills, video 
*BBC Wildlife Finder - videos and information 
* (Eurasian) Bittern - Species text in The Atlas of Southern African Birds
Kóngakrabbar

**Kóngakrabbar** (fræðiheiti: *Paralithodes camtschaticus*) er ætt krabba í ættbálki skjaldkrabba. Aðalheimkynni þeirra er í Okhotsk-hafinorðanverðu Kyrrahafi en einnig eru þeir algengir kringum Alaska, á Beringssundi og við eyjar í Norður-Kyrrahafi.

## Tilvísanir


## Tenglar

*  (Skoðað 11.5.2014).
Relluætt

**Relluætt** (fræðiheiti *Rallidae*) er ætt fugla sem skipt er í tvær undirættir. Af annarri er eingöngu til ein tegund sem lifir í Afríku en hin er rellur (rallinae). Til hægðarauka er rellum stundum skipt í tvo hópa, eiginlegar rellur og svo vatnahænsn en reyndar eru ekki glögg skil á milli þeirra. Á íslensku eru  vatnahænsn með viðskeytið -hæna en rellur með viðskeytið -rella. Rellur eru einsleitur hópur fugla, felugjarnir fuglar þannig á lit að auðvelt er að fela sig í gróðri. Vatnahænsn eru meira áberandi og mörg þeirra eru litskrúðug. Vistsvæði flestra rellna er votlendi eða þéttur skógur, sérstaklega þar sem gróður er mikill. 

Rellur eru flugþolnir fuglar og hafa numið lönd á mörgum úthafseyjum og myndað þar nýjar tegundir sem sumar eru nú útdauðar. Keldusvín (Rallus aquaticus) er dæmigerð rella en nafnið endar ekki á rella vegna þess að þetta er gamalt nafn í íslensku þar sem keldusvín var einu sinni alltíður varpfugl á Íslandi. Nafni fuglsins engjasvín var hins vegar breytt í engirella í Fuglabók AB þar sem sá fugl var lítt þekktur á Íslandi og nafnið hafði enga hefð í íslensku.

Á Íslandi hafa fundist þessar tegundir
* Keldusvín *Rallus aquaticus* Sjaldséð
* Dílarella *Porzana porzana* Sjaldséð
* Engirella *Crex crex* Sjaldséð við hættumörk
* Sefhæna *Gallinula chloropus* Sjaldséð
* Flóðhæna *Porphyrio martinica* Sjaldséð
* Bleshæna *Fulica atra* Sjaldséð
* Kolhæna *Fulica americana* Sjaldséð

## Heimild

* Flækingsfuglar á Íslandi Náttúrufræðingurinn, 3. Tölublað (01.08.1986), Blaðsíða 134
Stormmáfur

**Stormmáfur** (fræðiheiti *Larus canus*) er máfategund af ættkvíslinni Larus. Stormmáfur er nýjasti landneminn í hópi sjö máfategunda sem verpa á Íslandi. Fyrsta hreiðrið fannst 1955.Í varpbúningi er stormmáfur hvítur nema blágrár á baki og ofan á vængjum. Vængendar eru svartir. Nef og fætur eru grængular. Stormmáfur er svipaður ritu nema að hún er með heiðgult nef, svartar fætur og er lágfættari. Varptími er frá seinni hluta maí. Stormmáfur verpir oftast þremur eggjum. Hreiðrið er úr grófri sinu. Útungunartími er 24 dagar og ungar verða fleygir eftir um fimm vikur. Fæðan er að mestu leyti dýrakyns, einkum ýmsir hryggleysingjar sem máfarnir tína úr túnum en einnig úrgangur svo sem fæðuagnir úr skolpi. Eyjafjörður er mikilvægasta varpsvæði stormmáfs á Íslandi.

## Heimildir

* Vöktun stormmáfsstofnsins í Eyjafirði 1980-2000 Náttúrufræðingurinn, 3.-4. Tölublað (01.10.2004), Blaðsíða 144
* Stormmáfur (Fuglavefurinn)
* Arnór Garðarsson, Stormmáfur nýr varpfugl á Íslandi, Náttúrufræðingurinn - 2. Tölublað (01.07.1956)
Stormsvala

**Stormsvala** (fræðiheiti: *Hydrobates pelagicus*)  er fugl af pípunefja eða sæsvöluætt. Stormsvala er minnsti sjófugl í Evrópu. Hún er brúnsvört með þverstýft stél. Vængir eru dökkir að ofan en ljós rák á undirvæng. Goggur og fætur eru svartir og gumpur er snjóhvítur. Stormsvala er farfugl. Hún lifir á dýrasvifi og smáfiskum. Stormsvala flögrar um eins og fiðrildi. Hún verpir oft í stórum byggðum. Stormsvala eyðir ævinni út á rúmsjó og kemur eingöngu að landi til að verpa og koma upp ungum. Hún verpir einu eggi í holu og gjótu í lok júní eða byrjun júlí og situr á eggi í sex vikur. 

Stærsta varp stormsvölu á Íslandi er í Elliðaey en hún verpir einnig í tveimur öðrum eyjum Vestmannaeyja og í Ingólfshöfða og Skrúði.

## Heimildir
* Stormsvala (Heimaslóð)
* Stormsvala (Fuglavefurinn) 

## Tenglar
Ljóshöfðaönd

**Ljóshöfðaönd** (fræðiheiti  *Anas americana*) er fugl af andaætt. Ljóshöfðaönd er meðalstór buslönd sem á heimkynni í Norður-Ameríku. Hún hefur kringlótt höfuð, stuttan háls og lítinn gogg.

Búningur karlfugls á mökunartíma er áberandi með græna fjaðrir kringum augu og ljós hetta frá hvirfli fram á gogg. Þessi hvíti flekkur er ástæða fyrir því að fuglinn er kallaður á ensku "baldplate" eða skallahaus. Bringan er líka hvít. Blikar þekkjast á flugi á stórum hvítum axlabletti á báðum vængjum. Kvenfuglinn er ekki eins áberandi og er fiður hans aðallega grátt og brúnt. Bæði kyn eru með fölbláa gogga með svörtum jaðri og gráa leggi og fætur. Ljóshöfðaönd gerir hreiður á jörðu niðri í vari og nálægt vatni. Fuglinn verpir 6 -12 kremhvítum eggjum. Ljóshöfðaendur eru háværar og þekkjast oft á sérstöku kalli sínu. Blikar flauta í þremur tónum en kollur kvaka. Kall blikans hljómar eins og *whoee-whoe-whoe* en kvenfuglsins eins og  *qua-ack*. Ljóshöfðaendur eru útbreiddar og verpa alls staðar nema allra nyrst í Kanada og Alaska. Flestar ljóshöfða endur verpa á votlendi í barrskógi og við vatnasvæði áa í Kanada og Alaska. Ljóshöfðaönd er farfugl og færir sig til suðurs á veturna. Utan varptímans þá safnast ljóshöfðaendur saman í stóra flokka.

## Tenglar
*American Wigeon Species Account – Cornell Lab of Ornithology
*American Wigeon - ''Anas americana''  - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter

## Tilvísanir
Rákönd

**Rákönd** (fræðiheiti *Anas carolinensis* eða *Anas crecca carolinensis*) er algengur og útbreiddur fugl af andaætt sem verpir í norðurhéruðum Norður-Ameríku. Rákönd og urtönd eru mjög líkar en munurinn er að rákönd er með lóðrétta hvíta línu.

## Tilvísanir
Brúnönd

**Brúnönd** (fræðiheiti *Anas rubripes*) er fugl af andaætt. Brúnönd er stór buslönd.

## Tilvísanir
Grafönd

**Grafönd** (fræðiheiti *Anas acuta*) er fugl af andaætt sem verpir í norðursvæðum Evrópu, Asíu og Norður-Ameríku. Grafönd er stór buslönd. Hún er farfugl og vetrarstöðvar ná allt til miðbaugs. Bæði kyn hafa blágráa gogga og gráa leggi og fætur. Karlfuglinn er meira áberandi og hefur þunna hvíta rák sem liggur niður aftan  af súkkulaðibrúnu höfði niður hálsinn. Karlfuglinn hefur falleg grá, brún og svört mynstur á baki og hliðum. Kvenfuglinn er í minna áberandi fjaðurbúnaði. Kvenfuglar kvaka en karlfuglar flauta og blístra.

## Tilvísanir
Taumönd

**Taumönd** (fræðiheiti *Anas querquedula*) er fugl af andaætt. Taumönd er lítil buslönd, lítið stærri en urtönd sem er minnsta öndin sem verpir á Íslandi. Taumandarsteggur  er auðþekkjanlegur á hvítri rönd sem liggur ofan við augun. Taumönd verpir víða í Evrópu og vesturhluta Asíu en er alls staðar farfugl og fer allur stofninn að vetrarlagi til suðurhluta Afríku, Indlands og Ástralasíu að vetrarlagi. Taumönd er sjaldséður flækingur á Íslandi.

## Tilvísanir
Flóðhæna

**Flóðhæna** (fræðiheiti *Porphyrio martinica* eða *Porphyrio martinicus*) er fugl af relluætt.

## Tenglar
Sefhæna

**Sefhæna** (fræðiheiti *Gallinula chloropus*) er fugl af relluætt.
Sefhæna er varpfugl í öllum heimsálfum nema Ástralíu. Sefhæna er votlendisfugl og kjörlendi hennar er lífríkar tjarnir, síki eða læki, sem girt
eru gróskumiklum gróðri. Sefhæna veður og syndir í vatni og klifrar líka upp í gróður. Sefhæna er staðfugl í Evrópu en þeir fuglar sem verpa nyrst færa sig suður á bóginn. Sefhæna er alltíð á Íslandi.

## Heimild

* Erling Ólafsson, Flækingsfuglar á Íslandi, Trönur, rellur og vatnahænsn, Náttúrufræðingurinn, 3. Tölublað (01.08.1986), Blaðsíða 134
Dílarella

**Dílarella** (fræðiheiti *Porzana porzana*) er fugl af relluætt. Dílarella er strjáll varpfugl í Vestur-Evrópu en algengari í Austur-Evrópu og finnst alveg til Síberíu. Dílarellur eru mjög felugjarnar. Þeim hefur fækkað með framræslu votlendis en kjörlendi er gróðursæl votlendi, fen og flóar og blautir vatns- og árbakkar. Vetrarstöðvar eru einkum í Afríku. Dílarella er sjaldgæfur flækingur á Íslandi.

## Heimild

* Erling Ólafsson, Flækingsfuglar á Íslandi, Trönur, rellur og vatnahænsn, Náttúrufræðingurinn, 3. Tölublað (01.08.1986), Blaðsíða 134
Casey Kasem

**Kamel Amin „Casey“ Kasem** (f. 27. apríl 1932; d. 15. júní 2014) var bandarískur leikari, útvarpsmaður og plötusnúður. Hann er þekktastur fyrir að hafa kynnt bandarísku vinsældalistana *[[American Top 40]]*, *American Top 20* og *American Top 10* frá 1970 þar til hann hætti störfum árið 2008, og fyrir að tala fyrir persónuna Shaggy Rogers í sjónvarpsþáttaröðinni *[[Scooby Doo]]* frá 1969 til 1997 og 2002 til 2009.
Regngaukur

**Regngaukur** (fræðiheiti *Coccyzus erythrophthalmus*) er gaukfugl (cuculiformes) . Heimkynni hans eru í Norður-Ameríku. Hann er sjaldséður flækingur á Íslandi.

## Heimild
* Gaukur Hjartarson, Flækingsfuglar á Íslandi - Gaukar,Náttúrufræðingurinn, 4. Tölublað (01.02.1995), Blaðsíða 255
Gaukar

**Gaukar** (fræðiheiti *Cuculidae*) eru fuglar sem þekktir eru fyrir að verpa í hreiður annarra og minni fugla og láta þá sjá um að klekja út egginu. Gauksunginn afétur svo hina ungana í hreiðrinu. Gaukar (gauksætt) teljast til ættbálks gaukfugla (Cuculiformes) en í þeim ættbálki eru tvær ættir dofrar og gaukar. Fuglar af undirættinni Cuculinæ verpa í hreiður annarra fugla en fuglar af undirættinni Phaenicophaeinae klekja út sjálfir og ala upp eigin unga. Gaukar eru meðalstórir grannvaxnir fuglar með langt stél. Tær gaukfugla eru þannig að tvær tær snúa fram og tvær aftur. Nefið er grannvaxið og örlítið bogið. Gaukar eru skordýraætur. 

Þrjár tegundir gauka hafa sést á Íslandi. Algengastur er gaukur (Cuculus canorus) en regngaukur og spágaukur hafa sérst hér nokkrum sinnum.
## Heimild

* Gaukur Hjartarson, Flækingsfuglar á Íslandi - Gaukar,Náttúrufræðingurinn, 4. Tölublað (01.02.1995), Blaðsíða 255
Gaukur

**Gaukur** (fræðiheiti *Cuculus canorus*) er fugl af gaukaætt. Gaukur er algengur varpfugl á flestum stöðum í Evrópu og Asíu. Gaukar í Evrópu hafa vetursetu í mið- og suðurhluta Afríku og koma á varpstöðvar síðari hluta apríl og fara fyrir miðjan ágúst. Gaukar ferðast einir eða í litlum hópum. Þeir finnast í tveimum litaafbrigðum, eru gráir eða brúnir á lit. Það eru eingöngu kvenfuglar og ungfuglar sem eru brúnir. Gaukur verpir eggjum sínum í hreiður annarra fugla og eru yfir 100 tegundir fugla sem geta orðið fyrir þannig sníkjuvarpi en allar þessar tegundir eru minni en gaukur.  Hver kvenfugl helgar sér yfirráðasvæði þar sem hann verpir ár eftir ár. Hann sérhæfir sig í ákveðinni gerð fugla, oftast þeirri sem ól hann upp. Egg kvenfugls líkjast eggjum þeirrar tegundar sem kvenfuglinn ólst upp hjá. Eggin eru mjög lítil miðað við stærð fuglsins og eru örlítið stærri en egg þúfutittlings. Hver kvenfugl verpir vanalega 10 eggjum á sumri en einstaka kvenfugl miklu fleirum. Þegar kvenfugl laumar sínum eggjum í hreiður þá tekur hann eitt eða tvö af eggjunum sem voru fyrir í hreiðrinu. Algengt er að fósturforeldrar yfirgefi hreiður ef gaukur hefur orpið í það. En ef þeir yfirgefa ekki hreiðrið þá tekur aðeins 12 sólahringa að unga út gauksegginu. Nokkrum klukkustundum eftir að gauksunginn skríður úr hreiðri sparkar hann út ungum og eggjum fósturforeldra. Hann er þá ennþá blindur. Fósturforeldrar ala ungann í nokkrar vikur. Sumar tegundir fósturforeldra samþykkja gauksegg ef þau eru mynstruð á ákveðinn hátt en sumar yfirgefa hreiðrið ef aðskotaeggið er ólíkt þeirra eigin eggjum.

Gaukur er flækingur á Íslandi.

## Heimild
* Gaukur Hjartarson, Flækingsfuglar á Íslandi - Gaukar,Náttúrufræðingurinn, 4. Tölublað (01.02.1995), Blaðsíða 255
Shahram Rostami

**Shahram Rostami**  var íranskur herflugmaður í stríðinu milli Íraks og Írans. Shahram Rostami er sagður hafa skotið niður sex óvinaflugvélar. Hann skaut niður tvær MiG-25, þrjár Mirage F1 og eina MiG-21.

## Tengt efni
* Íranska loftnet sigra í stríðinu milli Íraks og Írans 

## Tenglar
* http://www.acig.org

## Ítarefni
* Iranian F-14 Tomcat Units in Combat by Tom Cooper & Farzad Bishop, 2004, Oxford: Osprey Publishing, ISBN 1 84176 787 5
Jalil Zandi

**Jalil Zandi** (f. 2. maí 1951 – d. 1. apríl 2001) var íranskur herflugmaður í stríðinu milli Íraks og Írans. Jalil Zandi er sagður hafa skotið niður 11 óvinaflugvélar. Hann skaut niður 4 MiG-23, 3 Mirage F1, 2 MiG-21 og 2 Su-22. 

## Tenglar
* http://www.acig.org
* http://www.cieldegloire.com 
* Imperial Iranian Air Force: Samurai in the skies

## Ítarefni
* Iranian F-14 Tomcat Units in Combat by Tom Cooper & Farzad Bishop, 2004, Oxford: Osprey Publishing,ISBN 1 84176 787 5
Hvinönd

**Hvinönd** (fræðiheiti *Bucephala clangula*)  er meðalstór fugl af andaætt. Hún er sjóönd og er staðfugl á Íslandi.

## Tilvísanir
Hvítönd

**Hvítönd** (fræðiheiti: Mergellus albellus) er fugl af andaætt. Hvítönd er sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi. Hvítönd er ein af minnstu fiskiöndunum en tvær fiskiendur gulönd og toppönd eru verpa á Íslandi. Hvítönd og kambönd svipar mjög til húsanda. 

## Útlit
Hvítandarsteggir í fullum skrúða þekkjast vel á litnum. Þeir eru snjóhvítir  með stuttan hvítan topp og nokkra svarta bletti og rákir. Svartur blettur er í andliti frá auga til nefs, og svört rák er aftan auga aftur á hnakka. Á baki og bringuhliðum eru einnig svartar rákir. Stélið er dökkt. Fíngerðar gráar þverrákir eru á síðum. Kvenfuglar og ungfuglar eru með hvíta kverk og kinnum sem skera sig frá rauðbrúnum lit á ofanverðu höfði.

## Heimild

*Hvítendur (Mergus albellus) heimsækja Ísland, Náttúrufræðingurinn, 1.-2. Tölublað (01.12.1976), Blaðsíða 27
Spágaukur

**Spágaukur** (fræðiheiti *Coccyzus americanus*) er fugl af gaukaætt. Hann er algengur varpfugl í Norður-Ameríku frá Suður-Kanada til miðhluta Mexíkó og skiptist í tvær deilitegundir *Coccyzus americanus americanus* sem er  austan Klettafjalla og *Coccyzus americanus occidentalis* sem er vestan Klettafjalla. Kjörlendi spágauka er opið skóglendi og þéttur runnagróður. Þeir eru oft nálægt mannabústöðum. Spágaukar hafa vetursetu í Suður-Ameríku frá Venesúela og Kólumbíu suður til Argentínu. Spágaukur er mjög sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi.

## Útlit
Spágaukur  er 28 til 32 sm á lengd, þar af  er stélið 11 til 13 sm. Hann er brúnleitur að ofan en ljósari og gráleitari að neðan. Á fullorðnum fuglum er stélið að neðan svart með stórum hvítum skellum. Spágaukar hafa er áberandi rauðbrúnan lit í vængjum og er sá litur skýrari á ungum fuglum en fullorðnum. Kynin eru eins í útliti. Nefið er niðursveigt, svart í endann en gult í rót. Fætur eru blágráir. Augnhringur er gulur.

## Heimild

* Gaukur Hjartarson, Flækingsfuglar á Íslandi - Gaukar,Náttúrufræðingurinn, 4. Tölublað (01.02.1995), Blaðsíða 255
Bláönd

**Bláönd** (fræðiheiti *Anas discors*) er fugl af andaætt. Hún er lítil buslönd frá Norður-Ameríku. Bláönd er á stærð við urtönd og einkenni hennar eru  heiðbláir vængreitir bryddaðir hvítum jaðri.

## Tenglar
* Blue-winged Teal - ''Anas discors''  - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
* Blue-winged Teal Species Account – Cornell Lab of Ornithology
* Blue-winged Teal Information  at eNature.com

## Tilvísanir
Skutulönd

**Skutulönd** (fræðiheiti *Aythya ferina*) er fugl af andaætt. Skutulönd er flækingsfugl á Íslandi og sjást aðallega við Mývatn. Þar fannst fyrsta hreiðrið árið 1954. Kjörlendi hennar er grunn lífrík vötn en hún verpir líka við lygnar ár. Hún er farfugl og verpir 7 - 13 eggjum í maí og tekur útungun þeirra fjórar vikur.

Skutulönd er alfriðuð.

## Tilvísanir
Dúkönd

**Dúkönd** (fræðiheiti *Aythya valisineria*) er fugl af andaætt.
Dúkönd er sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi.

## Tilvísanir
Hringönd

**Hringönd** (fræðiheiti *Aythya collaris*) er fugl af andaætt. Hún er kafönd ættuð frá Norður-Ameríku.
Hringönd er sjaldgæfur flækingsfugl á Íslandi.

## Tilvísanir
Kúfönd

**Kúfönd** (fræðiheiti *Aythya affinis*) er fugl af andaætt. Kúfönd er lítil Norður-Amerísk kafönd sem er að vetrarlagi í Mið-Ameríku.

## Tilvísanir
Blikönd

**Blikönd** (fræðiheiti *Polysticta stelleri* ) er fugl af andaætt.Blikönd er smávaxin sjóönd sem verpir á ströndum heimskautasvæða í Austur-Síberíu og Alaska. Hreiðrið er á mýrlendri túndru nálægt sjó og í því eru 6-10 egg. 

## Tilvísanir
Krákönd

**Krákönd** (fræðiheiti *Melanitta perspicillata*) er fugl af andaætt. Krákönd er stór sjóönd sem verpir í Kanada og Alaska.

## Tilvísanir
Hjálmönd

**Hjálmönd** (fræðiheiti *Bucephala albeola*) er fugl af andaætt. Hjálmönd er sjóönd.

## Tilvísanir
Kafendur

**Kafendur** (fræðiheiti *Aythyinae*) eru fuglar af andaætt sem geta kafað djúpt eftir æti. Flestar endur eru buslendur en það þýðir að þær láta  sér nægja að stinga höfðinu ofan í vatnið .
Aðgerðaþjarki

**Aðgerðaþjarki** er vélmenni sem notað er við skurðaðgerðir til að vinna sem minnst ífarandi aðgerðar með sem mestri nákvæmni. Aðgerðaþjarkar eru meðal annars notaðir við skurðaðgerðir á blöðruhálskirti og á líffærum í grindarholi.

## Tengt efni
* Kögun
Stjörnumyrkvi

**Stjörnumyrkvi** (e. *occultation*) er sá atburður þegar reikistjarna skyggir á aðra séð frá sjónarhóli athuganda. Orðið stjörnumyrkvi minnir á sólmyrkva eða tunglmyrkvi og er samskonar fyrirbæri að breyttu breytanda.  Stjörnumyrkvi af völdum tungls (e. *lunar occultation*) er þegar tunglið skyggir á aðra reikistjörnu, til dæmis Satúrnus.
Á ferð og flugi

***Á ferð og flugi*** (enska: *Planes, Trains and Automobiles*) er bandarísk gamanmynd frá árinu 1987, skrifuð, framleidd og leikstýrt af John Hughes. Aðalhlutverk eru í höndum Steve Martin sem Neal Page og og John Candy sem Del Griffith.

## Söguþráður
Það er síðasti dagur fyrir Þakkargjörðarhátíðina og Neal Page er á leið úr vinnunni í New York á leiðinni til Chicago, að verja hátíðinni með fjölskyldu sinni. Neal hefur ekki heppnina með sér og þegar fluginu hans er frestað vegna veðurs ákveður hann að reyna að komast heim á annan hátt. Á vegi hans verður sölumaðurinn Del Griffith. Del er ekkert nema góðmennskan uppmáluð og reynir allt hvað hann getur til að aðstoða Neal við að komast heim, en því miður fyrir Neal endar það yfirleitt með miklum ósköpum.

## Tenglar
*
Garðlönd

**Garðlönd** eða **félagsgarðar** er landsvæði sem sveitarfélag úthlutar til einstaklinga eða félagasamtaka fyrir garðyrkju eða matjurtaræktun í smáum stíl og til einkanota. Landinu er þá skipt í garða sem einstaklingar eða fjölskyldur fá úthlutað til eins árs eða lengri tíma. Slík garðlönd voru vinsæl í útjaðri borga í Evrópu og Ameríku á 19. öld og á fyrri hluta 20. aldar en hafa stundum horfið eða flust lengra burt þegar borgirnar hafa stækkað.