open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
421 (teiknimyndasögur)

421 er nafn á belgískum teiknimyndaflokki  eftir Éric Maltaite sem birtist í teiknimyndablaðinu Sval og var gefin út á bókarformi af útgáfufélaginu Dupuis. Tíu bækur voru gefnar úr á árabilinu 1984 til 1992, en áður hafði komið út ein bók árið 1983, sem er almennt ekki talin til útgáfuraðarinnar.

## Sögurnar
Aðalsöguhetjan breski leyniþjónustumaðurinn Jimmy Plant, en heiti hans var sett saman úr nöfnum Jimmy Page og Roberts Plant úr hljómsveitinni Led Zeppelin. Plant ber einkennisnúmerið 421 og dregur bókaflokkurinn nafn sitt af því.

Persónu 421 svipar til kvikmyndapersónunnar James Bond og í hverri sögu bjargar hann heimsbyggðinni frá samsæri illmenna með mikilmennskubrjálæði. Samstarfmenn hans í þessum ævintýrum eru oft og tíðum gullfallegar stúlkur.

Í fyrstu sögunum fór mikið fyrir glensi og gríni, en með tímanum varð bókaflokkurinn raunsæislegri.

## Íslensk útgáfa

Árið 1985 gaf Forlagið út fyrstu 421-bókina, *Kuldastríðið* (franska: *Guerre Froide*) í þýðingu Þuríðar Baxter. Ekki varð framhald á útgáfunni.
Upprisa Z

**Upprisa Z** (franska: *Le réveil du Z*) er 37. Svals og Vals-bókin og sjálfstætt framhald Tímavillta prófessorsins. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval árið 1985 og kom út á bókarformi árið eftir. Upprisa Z er fimmta bók þeirra Tome og Janry og var gefin út á íslensku á árinu 1987.
 
## Söguþráður
Valur reynir að sannfæra útgefanda sinn um að birta grein hans um tímaflakk þeirra félaganna úr *Tímavillta prófessornum*, en gengur illa að fá menn til að trúa sögunni. Hann drekkur ótæpilega af áfengi og stórslasar sig á ritstjórnarskrifstofunni. Í lyfjavímunni telur hann sig sjá ''Prumpdýrið“.
 
Í ljós kemur að Prumpdýrið var ekki ofskynjanir, heldur sent af Árelíusi til að sækja Sval og Val til framtíðarinnar, þar sem honum er haldið föngnum. Félagarnir eru skyndilega komnir til ársins 2062. Þar er hálfgert lögregluríki, þar sem menn í einkennisbúningum merktum Z eru á hverju strái. Einræðisherrann sem fer með völdin reynist vera Zorglúbb, dvergvaxið barnabarn hins upprunalega Zorglúbbs.
 
Árelíus er fangi Zorglúbbs, sem vill þvinga hann til að kenna sér hvernig flytja megi menn fram og aftur í tíma í því skyni að fjölga liðsmönnum í herliði sínu. Þeim félögunum tekst ásamt aðstoðarmanni Árelíusar og Prumpdýrinu að losa prófessorinn úr haldi og eyðileggja móðurklukkuna sem veldi Zorglúbbs byggðist á.

## Fróðleiksmolar
* Þegar Svalur og Valur eru fluttir til framtíðarinnar, ranka þeir við sér á minjasafni. Meðal sýningargripa eru leifarnar af tótemsúlunni sem kom við sögu í Svals og Vals-bókinni Aventure en Australie.
* Í lok bókarinnar koma Sveppagreifinn og Zorglúbb í heimsókn til Svals og Vals. Zorglúbb lýsir þar áhuga sínum á að eignast afkomendur.
* Svalur og Valur reynast eiga tvífara í framtíðinni, skyldmenni sem illu heilli eru í liði með Zorglúbb.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar árið 1987 í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún er númer 22 í íslensku ritröðinni.
Kjósarsýsla

**Kjósarsýsla** var ein af sýslum Íslands, á suð-vesturhluta landsins. 19. mars 1754 voru hún og Gullbringusýsla sameinaðar og Gullbringu- og Kjósarsýsla búin til.

Kjósarsýsla er minnsta sýslan á Íslandi mælt í ferkílómetrum eða 664 km².
Ivar Aasen

**Ivar Aasen** (5. ágúst 1813 – 23. september 1896) var norskur málvísindamaður og mállýskufræðingur. Hann bjó til nýnorsku, útgáfu af norsku sem byggði jöfnum höndum á norskum mállýskum og hinu dönskuskotna bókmáli. Nýnorskunni var svo vel tekið að hún var gerð að öðru opinberu tungumáli Noregs ásamt bókmáli.
BMX

**BMX** (úr ensku *bicycle motocross*) eða **torfæruhjólreiðar** eru keppni í hjólreiðum eftir torfærubraut með hindrunum. Hugtakið á líka við um BMX-hjól sem eru hönnuð fyrir slíkar hjólreiðar. 

Keppt var í torfæruhjólreiðum í fyrsta sinn á sumarólympíuleikunum 2008 í karla- og kvennaflokki.
Weymouth and Portland National Sailing Academy

**Weymouth and Portland National Sailing Academy** er siglingamiðstöð á Isle of Portland í Dorset á Suður-Englandi. Miðstöðin er staðsett á norðurenda eyjarinnar en aðalsiglingasvæðin eru hafnarsvæðið í Portland-höfn og Weymouth-vík. Miðstöðin opnaði árið 2000 og hefur haldið fjölda siglingaviðburða síðan. Árið 2005 var miðstöðin valin sem leikvangur fyrir siglingakeppnir á Sumarólympíuleikunum 2012.
Þjórsárstofa

**Þjórsárstofa** er gestastofa og upplýsingamiðstöð, staðsett í Árnesi í Skeiða- og Gnúpverjahreppi við þjóðveg 32. Þar er meðal annars boðið uppá áhugaverða kvikmyndasýningu um Þjórsá, þar sem ánni er fylgt frá upptökum til ósa, og brugðið upp myndum úr næsta nágrenni hennar, staðháttum og mannlífi í Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Auk kvikmyndarinnar, er í Þjórsárstofu að finna mikið magn upplýsinga á gagnvirkum skjám, veggspjöldum og í bæklingum um þjónustu, sögu, náttúrufar, dýra- og mannlíf á svæðinu. 

Björn G. Björnsson er hönnuður Þjórsárstofu, en Gagarín framleiddi kvikmyndina um Þjórsá. 
Þjórsárstofa er opin alla daga á sumrin frá kl.10-18, og eftir samkomulagi þess utan. Aðgangur er ókeypis.

## Tenglar
Thjorsarstofa.is
Blönduósvöllur

**Blönduósvöllur** er knattspyrnuleikvöllur á Blöndósi. Völlurinn er heimvöllur knattspyrnuliðsins Hvöt. Völlur getur tekið 100 manns í sæti.

## Tenglar
* Blönduósvöllur  á heimasíðu KSÍ.
James Herbert Brennan

**James Herbert Brennan** (f. 5. júlí 1940) er a írskur rithöfundur.

## Helstu verk
### Bækur um ýmis efni
* *Astral Doorways* (1971)
* *Five Keys to Past Lives* (1972)
* *Experimental Magic* (1972)
* *Occult Reich* (1974)
* *An Occult History of the World* (1976)
* *Getting What You Want* (1977)
* *Good Con Guide* (1978)
* *Reincarnation* (1981)
* *A Guide to Megalithic Ireland* (1982)
* *Discover Your Past Lives: A Practical Course (1984)
* *The Reincarnation Workbook: A Complete Course in Recalling Past Lives* (1989)
* *The Astral Projection Workbook: How to Achieve Out-of-Body Experiences* (1989)
* * Mindpower : Succeed at School* (1990)
* *Mindpower: Secrets to Improve Your Image* (1990)
* *Aquarian Guide to the New Age* (1990) (with Eileen Campbell)
* *Understanding Reincarnation: Effective Techniques for Investigating Your Past Lives* (1990)
* *How to Get Where You Want to Go* (1991)
* *Discover Astral Projection* (1991)
* *Nostradamus: Visions of the Future* (1992)
* *Discover Reincarnation* (1992)
* *True Ghost Stories* (1993)
* *The Dictionary of Mind, Body and Spirit* (1994) (with Eileen Campbell)
* *Body, Mind and Spirit: A Dictionary of New Age Ideas, People, Places, and Terms* (1994) (with Eileen Campbell)
* *Time Travel: A New Perspective* (1997)
* *Seriously Weird True Stories* (1997)
* *Magick for Beginners* (1998)
* *Martian Genesis* (1998)
* *The Little Book of Nostradamus: Prophecies for the 21st Century* (1999)
* *The Secret History of Ancient Egypt* (2000)
* *The Magical I Ching* (2000)
* *Magical Use of Thought Forms* (2001)
* *Occult Tibet* (2002)
* *Death - The Great Mystery of Life* (2002)
* *Tibetan Magic and Mysticism* (2006)

=== Skáldsögur ===
* *Beyond the Fourth Dimension* (1975)
* *Power Play* (1977)
* *Greythorn Woman* (1979)
* *Dark Moon* (1980)
* *Mindreach* (1985)
* *The Curse of Frankenstein* (1986)
* *Dracula's Castle* (1986)
* *Monster Horrorshow* (1987)
* *Barmy Jeffers and the Quasimodo Walk* (1988)
* *Return of Barmy Jeffers and the Quasimodo Walk* (1988)
* *Barmy Jeffers and the Shrinking Potion* (1989)
* *The Crone* (1989)
* *Ordeal by Poison* (1992)
* *Ancient Spirit* (1993)
* *Marcus Mustard* (1994)
* *Capricorn: Capricorn's children* (1995)
* *Cancer: Black Death* (1995)
* *The Gravediggers (1996)
* *Blood brother (1997)
* *Kookaburra Dreaming* (1997)
* *Zartog's Remote* (2000)
* *In Miss Whitts class.... Being bored... Question mark* (2009)
* *The Shadowproject* (2010)
* *The Doomsday Box* (2011)

=== Faerie Wars Kroníkubók ===
* *Faerie Wars* (2003)
* *The Purple Emperor* (2004)
* *Ruler of the Realm* (2006)
* *Faerie Lord* (2007)
* *The Faeman Quest'' (2011)

## Tengill
* Opinber heimasíða á James Herbert Brennan
Kennslufræði Reggio Emilia

**Kennslufræði Reggio Emilia** er hugmyndafræði innan uppeldisfræðinnar fyrir leikskóla- og grunnskólabörn. Upphafsmaður hennar var kennari að nafni Loris Malaguzzi, sem ásamt foreldrum barna í þorpum í kringum borgina Reggio Emilia ákváðu eftir hildarleik seinni heimstyrjaldarinnar að bæta þyrfti úr uppeldisaðferðum. Meðal grunnáhersluatriða Reggio Emilio kennslufræðinar er virðing, ábyrgð, könnun og að einstaklingarnir haldi nokkru sjálfræði í því hvað þau taka sér fyrir hendur. 

Nokkur fjöldi leikskóla á Íslandi starfa eftir kennslufræðum Reggio Emilia.
Appelsínugulur

**Appelsínugulur** er litur blandaður af rauðum og gulum. Nafnið er dregið af ávextinum appelsína sem er appelsínugul á litinn.
Guðrún Á. Símonar syngur Mánaskin

**Mánaskin** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1959. Á henni flytur Guðrún Á. Símonar fjögur lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Ljósmynd: Amatörverslunin ljósmyndastúdíó. Pressun: AS Nera í Osló. Prentun: ÞEGG.

## Lagalisti
# Svanasöngur á heiði - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Steingrímur Thorsteinsson*
# Tvær vorvísur - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Guðmundur Guðmundsson* 
# Lindin - *Lag - texti: Eyþór Stefánsson - Hulda* 
# Mánaskin - *Lag - texti: Eyþór Stefánsson - H. Runólfsson*
Jólaplata Hlíðaskóla

**Jólasálmar og Jólasöngvar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytja Barnakór Hlíðaskóla níu lög. Söngstjóri: Guðrún Þorsteinsdóttir. Einsöngvari: Björg Sigurðardóttir. Undirleikari: Carl Billich. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló.

## Lagalisti
# Það á að gefa börnum brauð - *Lag - texti: Jórunn Viðar - Þjóðvísa*
# Jólasveinar ganga um gólf - *Lag - texti: Friðrik Bjarnason - Þjóðvísa* - 
# Pabbi segir - *Lag - texti: Rússneskt þjóðlag - Benedikt Þ. Gröndal*
# Jólakvæði - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - NN* 
# Heims um ból - *Lag - texti: Gruber - Sveinbjörn Egilsson* 
# Komið þér hirðar - *Lag - texti: NN - Þorsteinn Valdimarsson* 
# Bjart er yfir Betlehem - *Lag - texti: Cantiones - Ingólfur Jónsson* 
# Gloria - *Lag - texti: Þjóðlag - NN* 
# Faðir gjör mig lítið ljós - *Lag - texti: Jónas Tómasson - NN*
Loreen

**Lorine Zineb Nora Talhaoui** (f. 16. október 1983), betur þekkt undir sviðsnafninu **Loreen**, er sænsk söngkona. Hún vann Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2012 með laginu „Euphoria“ og Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2023 með laginu „Tattoo“. Loreen er eina konan sem hefur unnið keppnina tvisvar.

Loreen fæddist í Stokkhólmi en flutti stuttu síðar til Västerås þar sem hún gekk í skóla. Foreldrar Loreen eru Berbar frá Marokkó. Árið 2004 tók hún þátt í sænska *Idol* og endaði í 4. sæti. Árið 2011 keppti hún í Melodifestivalen (undankeppni Svíþjóðar fyrir Eurovision) með lagið „My Heart Is Refusing Me“ og lenti í 4. sæti. Árið eftir tók hún aftur þátt í keppninni með lagið „Euphoria“ og var valin sem framlag Svíþjóðar í Eurovision 2012 sem var haldin í Bakú, Aserbaísjan. Þar sigraði hún með yfirburðum og fékk stig frá öllum þátttökulöndunum nema Ítalíu. Loreen hlaut 372 stig og náði næstum að slá þáverandi stigamet Alexanders Rybak. „Euphoria“ komst á marga topplista víða um Evrópu og hefur notið mikilla vinsælda síðan. Eftir sigurinn hefur Loreen tekið tvisvar þátt í Melodifestivalen, árið 2017 með „Statements“ og árið 2023 með „Tattoo“.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Heal* (2012)
* *Ride* (2017)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Giambologna

**Giambologna** (1529 – 13. ágúst 1608) var flæmskur höggmyndasmiður sem er þekktur fyrir styttur úr marmara og bronsi í anda manierismans. Hann fæddist í Douai og hóf nám hjá Jacques du Broeucq í Antwerpen en flutti til Rómar 1550 og síðan Flórens árið 1553 þar sem hann starfaði til dauðadags. Eitt þekktasta verk hans er Neptúnusargosbrunnurinn í Bologna.
The Shard

**The Shard** („Glerbrotið“, áður þekktur sem *Shard London Bridge*, *London Bridge Tower* eða *Shard of Glass*) er skýjakljúfur í London sem er 309,6 m að hæð. Byggingin var vígð þann 5. júlí 2012 og var opnuð almenningi í febrúar 2013. Hún er hæsta byggingin í Evrópu en hún náði fullri hæð sinni þann 30. mars 2012.
 
Ítalski arkitektinn Renzo Piano hannaði píramídalaga bygginguna en hún er klædd gleri á öllum hliðum. Byggingin leysti turninn Southwark Towers af hólmi sem var byggð á lóðinni árið 1975 og á 24 hæðum. Í nýju byggingunni eru 72 nýtilegar hæðir ásamt skoðunarsal og skoðunarsvæði undir berum himni.

The Shard stendur nálægt lestarstöðinni London Bridge sem er að finna í samnefndu hverfi.

## Heimild

*
Thomas Fuller

**Thomas Fuller** (1608 – 16. ágúst 1661) var enskur prestur og sagnaritari, þekktastur fyrir æviskrár sínar, *History of the Worthies of England*, sem komu út að honum látnum. Hann gerðist konungssinni í Ensku borgarastyrjöldinni en átti sér velgjörðarmenn í liði andstæðinganna sem gerðu honum kleift að halda áfram að skrifa og predika á tímum Enska samveldisins. Þegar konungdæmi var endurreist í Englandi var hann gerður að hirðpresti en lést úr taugaveiki skömmu eftir það.
Andrew Garfield

**Andrew Garfield** (fæddur 20. ágúst 1983) er breskur leikari. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Peter Parker í myndinni The Amazing Spider-Man og sem Eduardo Saverin í The Social Network.
Jesúítareglan

**Jesúítareglan** (latína: *Societas Iesu*, **S.J.**, **SJ**, eða **SI**) er kaþólsk munkaregla sem baskneski riddarinn Ignatius Loyola stofnaði ásamt fleirum árið 1534 og fékk hún stofnbréf sitt frá Páli 3. páfa 27. september 1540. Reglan lék stórt hlutverk í gagnsiðbótinni og í trúboði í nýlendum Spánverja, Portúgala og Frakka í Ameríku og í Asíu á 16. 17. og 18. öld. 

Jesúítar hafa meðal annars staðið fyrir kaþólsku skólastarfi og trúboði á nýjum svæðum. Við dauða Ignatiusar Loyola árið 1556 rak reglan 74 háskóla í þremur heimsálfum. Jesúítar áttu einnig mikilvægan þátt í Gagnsiðbótinni.

Fyrsta áhersla Jesúítana var að snúa múslimum til kaþólskrar trúar þegar kaþólsku kirkjunni stóð ógn af vaxandi útbreiðslu Íslam við miðjarðarhaf. Fljótlega eftir stofnsetningu reglunnar fór þó áhersla þeirra á að berjast gegn útbreiðslu mótmælendatrúar (gagnsiðbótin). Gagnsiðbótin á 16. og 17. öld var að stærstum hluta framkvæmd af Jesúítum. Með áheitum sínum um algjöra hlýðni við páfann og stranga trúarlega herþjálfun þá urðu Jesúítarnir nokkurs konar "stormsveit" kaþólsku kirkjunnar og þeir fóru fyrir herjum sem endurheimtu stór landsvæði sem rómversk-kaþólska kirkjuveldið hafi misst úr greipum sér.  Ásamt hernaði snérist starf þeirra um kennslu að kaþólskum sið og trúboð á nýjum svæðum. Um 1556 voru orðnir Jesúítar í Japan, Brasilíu, Eþíópíu og flestum löndum Evrópu. Flestum landkönnuðum þessa tíma fylgdu ávalt Jesúítaprestar sem lögðu mikið kapp á að boða kaþólska trú innan allra nýrra mannhópa sem fundust og standsetja kaþólskar kirkjur á öllum nýjum landsvæðum.
Thomas Ravenscroft

**Thomas Ravenscroft** (um 1588 – 1635) var enskt tónskáld og þjóðlagasafnari sem er þekktastur fyrir alþýðutónlist sína, einkum keðjusöngva á borð við *Þrjár blindar mýs* sem birtust í þremur þjóðlagasöfnum: *Pammelia* (1609), *Deuteromelia or The Seconde Part of Musicks Melodie* (1609) og *Melismata* (1611).
Neógentímabilið

**Neógentímabilið** er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 23,03 ± 0,05 milljón árum og lauk fyrir 2,588 milljón árum. Þetta er annað tímabil nýlífsaldar, á eftir paleógentímabilinu og á undan kvartertímabilinu. Neógen skiptist í tvö tímabil: míósen og plíósen.

Á þessum tíma þróuðust spendýr og fuglar yfir í tegundir sem líkjast þeim sem við þekkjum í dag. Fyrstu aparnir af mannætt litu dagsins ljós í Afríku. Á þessum tíma tengdust Norður-Ameríka og Suður-Ameríka við Panamaeiðið og lokuðu þar með á tengingu milli Kyrrahafs og Atlantshafs sem hafði mikil áhrif á hafstrauma. Golfstraumurinn varð þá til. Jörðin kólnaði töluvert þegar leið á þetta tímabil.
Kvartertímabilið

**Kvartertímabilið** er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 2,588 ± 0,005 milljón árum og stendur enn yfir. Þetta tiltölulega stutta tímabil einkennist af reglubundnum jökulskeiðum og tilkomu mannsins sem hefur haft mikil áhrif á jörðina. Kvartertímabilið skiptist í tvö tímabil: pleistósentímabilið (tímabil síðustu ísalda) og hólósentímabilið (nútímann). Sumir hafa stungið upp á þriðja tímabilinu: mannöld á eftir hólósentímabilinu, til að leggja áherslu á áhrif mannsins á umhverfi og loftslag á jörðinni.
Ólígósentímabilið

**Ólígósentímabilið** er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 33,9±0,1 milljónum ára og lauk fyrir 23,03±0,05 milljónum ára. Tímabilið einkennist af því að á þessum tíma komu fáar nýjar tegundir spendýra fram eftir þá sprengingu í þróun þeirra sem orðið hafði á eósentímabilinu.
Árkrítartímabilið

**Árkrítartímabilið** er fyrri hluti krítartímabilsins og er venjulega sagt hefjast fyrir 146 milljónum ára og ljúka fyrir 100 milljónum ára. Á þessum tíma komu margar nýjar tegundir risaeðla fram, auk dulfrævinga og eiginlegra fylgjudýra.
Nic Broca

**Nic Broca**, **Nicolas Broca** eða **Nic** (18. apríl 1932 – 7. febrúar 1993) var belgískur teiknimyndahöfundur. Hann er vann einkum að gerð teiknimynda fyrir sjónvarp og kvikmyndahús, en teiknaði einnig þrjár sögur í bókaflokknum um Sval og Val.

## Ferill

Nicolas Broca, betur kunnur undir listamannsnafninu *Nic*, fæddist í Liege og hóf störf hjá *Belvision Studios* að loknu myndlistarnámi. Fyrirtækið var umsvifamikill framleiðandi teiknimyndaþátta fyrir sjónvarp. Þar vann Nic að því að aðlaga ýmsar af kunnustu belgísku teiknimyndahetjunum að hvíta tjaldinu, s.s. Ástrík, Lukku Láka, Tinna og Strumpana.

Árið 1980 tók hann við bókaflokknum um Sval og Val ásamt höfundinum, eftir að Fournier hætti í fússi. Í fyrstu var áætlað að fela ýmsum fulltrúum í ritstjórn Teiknimyndablaðsins Svals að semja handritin. Í tilraunaskyni unnu Nic og aðstoðarritstjórinn *Alain De Kuyssche* saman söguna *La Fantacoptère* (íslenska: *Sólarorkuþyrlan*) og skrifaði Kuyssche undir dulnefninu *A. Lloyd*. Sagan, sem síðar birtist í safnritinu La Voix sans maître þótti nægilega vel teiknuð til að Nic héldi starfinu en niðurstaða forlagsins varð sú að fá hinn reynslumikla höfund Cauvin til handritsgerðarinnar í framtíðinni.

Nic og Cauvin sömdu saman þrjár sögur um ævintýri félaganna (La ceinture du grand froid, La boîte noire og Les faiseurs de silence). Bækurnar mæltust afar misjafnlega fyrir og varð það til þess að Nic ákvað að halda ekki áfram á sömu braut, heldur sneri sér aftur að sjónvarpsþáttagerð.

Árið 1984 kynnti hann til sögunnar nýjar sögupersónur, *Snorkana* (enska: *Snorks*). Þættir þessir fjölluðu um skringilegar neðansjávarverur og samfélag þeirra, sem minnti óneitanlega nokkuð á Strumpanna. Upphaflega mun Nic hafa áætlað að nota Snorkana sem aukapersónur í Sval og Val. Snorkarnir voru framleiddir af *Hanna-Barbera* fyrirtækinu um fjögurra ára skeið og nutu mikilla vinsælda.
Helgafell (Hafnarfirði)

**Helgafell** er 338 metra hár móbergsstapi suðaustur af Hafnarfirði. Fjallið myndaðist við gos undir jökli seint á ísöld. Efst uppi á fjallinu er varða, sem er í raun berggangur sem grjóti hefur verið hlaðið í kringum. Í suðaustri er klettadrangur í fjallinu, sem heitir Riddari. Þaðan er fær gönguleið niður af fjallinu og liggur hún í gegnum stóran steinboga.

Nafn fjallsins kann að vera komið til vegna einhvers konar helgi á fjallinu til forna en einnig gæti það verið skylt mannsnafninu Helgi.

Fjallið er vinsælt meðal Hafnfirðinga og annarra íbúa á höfuðborgarsvæðinu og er tiltölulega auðvelt uppgöngu. Greinileg slóð liggur að fjallinu frá Kaldárbotnum, þaðan sem flestir hefja för sína. Gengið er með sléttu helluhrauni upp að norðausturhlíð fjallsins, þar sem einfaldast er að hefja gönguna. Þaðan er gengið eftir troðinni slóð sem liggur upp með fjallshlíðinni. Fyrst er gengið upp gróna brekku en síðan eftir móbergsfláum þar til komið er upp á topp fjallsins.

Útsýnið af toppnum er gott, þó að fjallið sé ekki mjög hátt. Þaðan sést vel yfir höfuðborgarsvæðið og Reykjanesskaga.

Best er að fara sömu leið niður, því fjallið er bæði bratt og klettótt. Þó er hægt að fara ýmsar aðrar leiðir, bæði upp og niður.

## Nálægir staðir
* Kaldársel
* Valaból
* Búrfell
* Húsfell

## Heimildir
* 
* 
*
Hvíta stríðið

**Hvíta stríðið** eða **drengsmálið** er nafn á óeirðum sem urðu fyrir utan íbúð Ólafs Friðrikssonar, ritstjóra Alþýðublaðsins, á Suðurgötu 14 í Reykjavík árið 1921.

Ólafur var þekktur jafnaðarmaður og hafði snúið heim frá alþjóðaþingi kommúnista, Komintern með 14 ára dreng, Natan Friedman með sér. Natan var með smitandi augnsjúkdóm, egypskt augnkvef (e. trachoma) og því vildi landlæknir láta vísa honum úr landi til þess að koma í veg fyrir að fólk á Íslandi smitaðist.

Þann 18. nóvember ákvað lögreglan að gera atlögu að húsi Ólafs og freista þess að fjarlægja Natan með valdi. Lögreglumenn, leiddir af Jóni Hermannssyni náðu drengnum á sitt vald en stuðningsmenn Ólafs náðu honum jafnharðan aftur til sín. Þann 22. nóvember var fjölmennara lið, undir forystu Jóhanns P. Jónssonar, setts lögreglustjóra, gert út af ríkisstjórninni til þess að ná Natan með valdi. Það hafðist og 28. nóvember var Natan sendur af landi brott með Gullfossi.

Ólafur var dæmdur í fangelsi ásamt Hendriki Ottóssyni og fleirum. Þeir voru náðaðir fimm árum seinna.

Um hádegisbil föstudaginn 18. nóvember 1921, sama dag og lögreglan gerði í fyrsta sinn atlögu að heimili Ólafs Friðrikssonar, setti Lárus Jóhannesson, fulltrúi bæjarfógeta, lögreglurétt Reykjavíkur á skrifstofu fógetans. Þar sagði Jón Kjartansson lögreglufulltrúi að „einangra“ þyrfti hús Ólafs á við Suðurgötu frá símasambandi við umheiminn. Því þyrfti að loka tveimur símum á heimili hans en einnig símanum á afgreiðslu Alþýðublaðsins. Að öllum líkindum var þetta í fyrsta skiptið sem síma var lokað á Íslandi að beiðni lögreglu og fengnum dómsúrskurði.

## Tilvitnun

## Tenglar
* 
* Borgarskjalasafn Reykjavíkur - Einkaskjalasafn nr. 248 - Hvíta stríðið - Pétur Pétursson þulur
* Samhengi . Erindi Guðna Th. Jóhannessonar á málþingi Sagnfræðingafélags Íslands og ReykjavíkurAkademíunnar, „Íslensk vinstri róttækni: Hugsjónabarátta eða Landráð?“ 23. nóv. 2011.
* „Drengsmálið“ og eftirmál, Morgunblaðið, 41. tölublað (12.02.2005), Blaðsíða 26.
Paleósentímabilið

**Paleósentímabilið** er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 65,5±0,3 milljónum ára og lauk fyrir 55,8±0,2 milljónum ára. Þetta er fyrsti hluti paleógentímabilsins á nýlífsöld. Það markast af fjöldaútdauðanum við lok krítartímabilsins sem markaði endalok risaeðlanna. Tímabilið einkennist því af nýju dýralífi áður en nútímaættbálkar spendýra komu fram á sjónarsviðið á eósentímabilinu.
Pleistósentímabilið

**Pleistósentímabilið** er jarðsögulegt tímabil sem hófst fyrir 2.588.000 árum og lauk fyrir 11.590 árum við lok kuldaskeiðsins yngra-drýas. Þetta tímabil markast af reglubundnum jökulskeiðum og hlýskeiðum á milli þeirra.
Novak Djokovic

**Novak Djokovic** (*Новак Ђоковић* eða *Novak Đoković* á serbnesku; fæddur 22. maí 1987, Belgrad) er serbneskur atvinnumaður í tennis.

## Grand slam árangur

* Ástralska opna: **sigurvegari** (2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2019, 2020, 2021)
* Franska opna: **sigurvegari** (2016, 2021)
* Wimbledon: **sigurvegari** (2011, 2014, 2015, 2018, 2019, 2021, 2022)
* Bandaríska opna: **sigurvegari** (2011, 2015, 2018)

## Tengill
* Novak Djokovic site
Egglífbæri

**Egglífbæri** er hugtak í líffræði sem er haft um kvendýr sem bera frjóvuguð egg innvortis þar til þau eru við það að klekjast út. Dæmi um skepnu sem er egglífberi er hvalháfurinn.
Geir Sæmundsson

**Geir Sæmundsson** (f. 1. september 1867, d. 9. ágúst 1927) var vígslubiskup í Hólabiskupsdæmi og prestur á Akureyri.

Geir fæddist í Hraungerði skammt frá Selfossi. Hann hóf skólagöngu sína við Lærða skólann í Reykjavík árið 1881, þá fjórtán ára að aldri. Árið 1887 fór hann til Danmerkur til náms við háskólann í Kaupmannahöfn. Haustið 1909 var hann samkvæmt kosningu presta skipaður vígslubiskup fyrir Hólabiskupsdæmi hið forna og vígður biskupsvígslu af herra Þórhalli biskupi í hinni fornu Hólakirkju 10. júlí 1910.

## Heimild
* Geir Sæmundsson vígslubiskup, Minningarorð, Prestafélagsritið, 1. Tölublað (01.01.1928), Blaðsíða 100
Evrópukeppnin í knattspyrnu 2000

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 2000**, eða **EM 2000**, var í 11. skiptið sem Evrópukeppnin í knattspyrnu hefur verið haldin. Lokakeppnin fór fram í sameiginlega í Belgíu og Hollandi dagana 10. júní og 2. júlí árið 2000. Í úrslitaleik mótsins mættust landslið Frakklands og Ítalíu. Frakkland sigraði leikinn með marki á fjórðu mínútu fram yfir venjulega leiktíma til að tryggja framlengingu og gullmarki á mínútu 103. Þetta var annar titill Frakklands í Evrópukeppninni.

## Keppnin
### Riðlakeppni
#### A-riðill

#### B-riðill

#### C-riðill

#### D-riðill

### Útsláttarkeppni
#### Fjórðungsúrslit

#### Undanúrslit

#### Úrslitaleikur

## Heimildir
*
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1976

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1976** var haldin í Hollandi, í Haag eftir sigur þeirra árið áður.

Keppnin var haldin á laugardegi, 3. apríl 1976, og í salnum voru um 2000 áhorfendur en keppnin var sýnd í 33 löndum með 450 milljónum áhorfenda auk þess að um 18 milljónir hlustuðu á keppnina í útvarpi. Svíþjóð sendi keppnina bara út í útvarpi en tók ekki þátt það ár.

Tvö lönd voru búin að ákveða að taka þátt en hættu við það af pólitískum ástæðum. Þau voru Malta og Liechtenstein. Löndin voru búin að ákveða lögin „Sing your song, country boy“ fyrir Möltu og hitt hét lagið „Little cowboy“. Þýskaland hafði upphaflega ákveðið lagið „Der star“ eða „Stjarnan“. Malta, Tyrkland og Svíþjóð drógu sig úr keppni af pólitískum ástæðum. Tvær af þeim eru hér uppi en ástæðan fyrir því að Tyrkland dróg sig úr keppni er allt önnur.

Árið 1974 gerðu Tyrkir árás á Kýpur sem varð til þess að Grikkir og Tyrkir urðu „óvinir“ um tíma. Grikkir fóru ekki í keppni 1975 þegar að Tyrkland gerði frumraun til að mótmæla þáttökunni en árið 1976 fóru Grikkir aftur í keppnina með lag um árás Tyrkja á Kýpur. Þess vegna var Tyrkland ekki með.

Bretland vann kepnina og áttu stigametið í kepppnini þangað til að Sandra Kim vann fyrir Belgíu árið 1986.

## Lönd, lög og niðurstöður keppninnar
#  „Save Your Kisses for Me“, Brotherhood of Man   1. 164 stig
#  „Djambo Djambo“, Peter, Sue and Marc  4. 91 stig
#  „Sing Sang Song“, Les Humbries Singers 15. 12 stig
#  „Emor Shalom“, Chocolat, Menta, Mastik 6. 77 stig
#  „Chansons pour ceux qui s'aiment“, Jürgen Marcus 14. 17 stig
#  „Judy et cie“, Pierre Rapsat 8. 68 stig
#  „When“, Red Hurley 10. 54 stig
#  „The Party's Over“, Sandra Reemer 9. 56 stig
#  „Mata Hari“, Anne-Karine Ström 18. 7 stig
#  „Panagia Mou, Panagia Mou“, Mariza Koch  13. 20 stig
#  „Pump-Pump“, Fredi and Friends  11. 44 stig
#  „Sobran las palabras“, Braulio  16. 11 stig
#  „We'll Live It All Again“, Al Bano & Romina Power  7. 69 stig
#  „My little world“, Waterloo & Robinson  5. 80 stig
#  „Uma flor de verde pinho“, Carlos do Carmo       12. 24 stig
#   „Toi, la musique et moi“, Mary Christy     3. 93 stig
#  „Un, deux, trois“, Catherine Ferry       2. 147 stig
#  „Ne mogu skriti svoju bol“, Ambasadori  17. 10 stig

## Önnur lög
*  „Sing your song, country boy“
*  „Little cowboy“
*  „Der star“

## Stigataflan
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1996

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1996**, ofast nefnd **EM 1996**, var í tíunda skiptið sem Evrópukeppnin í knattspyrnu hefur verið haldin. Lokakeppnin var haldin í Englandi dagana 8. til 30. júní 1996 á vegum Knattspyrnusambands Evrópu. Mótið var það fyrsta til þess að hafa sextán lið í lokakeppninni en áður voru aðeins átta lið í lokakeppninni hverju sinni. Sigurvegarar mótsins voru Þýskaland eftir 2-1 sigur á Tékkland með gullmarki.

### Riðlakeppnin
#### A-riðill

#### B-riðill

#### C-riðill

#### D-riðill

### Útsláttarkeppnin
#### Fjórðungsúrslit

#### Undanúrslit

#### Úrslitaleikur

## Heimildir
*
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1992

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1992**, oftast nefnd **EM 1992**, var í níunda skiptið sem Evrópukeppni karla í knattspyrnu hefur verið haldin. Lokamótið var haldið í Svíþjóð á dögunum 10. til 26. júní 1992. Mótið er haldið fjórða hvert ár á vegum Knattspyrnusambands Evrópu. Þetta var síðasta mótið þar sem aðeins átta lið taka þátt í lokamótinu. Júgóslavía komst áfram í lokakeppnina en var síðar meinuð þátttaka vegna stríða í landinu. Í stað þeirra spilaði landslið Danmerkur sem svo unnu mótið í úrlitaleik gegn Þýsklandi. Þetta var fyrsti titill Danmerkur í keppninni.

## Aðdragandi og skipulag
Svíar og Spánverjar föluðust eftir að halda keppnina. Framkvæmdastjórn UEFA valdi Svíþjóð og var það talið mæla gegn spænska framboðinu að Sumarólympíuleikarnir 1992 og heimssýningin í Sevilla fóru fram sama ár.

Þetta var síðasta úrslitakeppnin með aðeins átta þátttökuliðum og jafnframt síðasta keppnin þar sem tvö stig voru gefin fyrir sigur í stað þriggja. Einnig var þetta síðasta stórmótið í knattspyrnu þar sem markverðir máttu handleika knöttinn eftir sendingu frá samherja.

## Úrslit
Átta lið kepptu í úrslitakeppninni. Þeim var skipt upp í tvo fjögurra liða riðla. Efstu tvö lið hvors um sig komust í undanúrslit.
### Riðill 1
Heimamenn Svíar fóru sannfærandi upp úr riðlinum með tveimur sigrum og jafntefli. Danir virtust vonlitlir fyrir lokaumferðina með aðeins eitt stig en unnu óvæntan sigur á Frökkum og tryggðu sér hitt sætið í undanúrslitum. Frammistaða Englendinga olli vonbrigðum.

### Riðill 2
Thomas Häßler bjargaði Þjóðverjum fyrir horn með því að jafna á lokamínútunni gegn liði Samveldisins, sem gerði einnig jafntelf jafntefli við Hollendinga í næsta leik. Skotar komu á óvart og skelltu Samveldinu 3:0 í lokaleiknum með þeim afleiðingum að Holland og Þýskaland hirtu tvö efstu sætin í riðlinum.

### Úrslitakeppnin
#### Undanúrslit

#### Úrslitaleikur

## Heimildir
*
Hans Wingaard Friis

**Hans Wingaard Friis** (12. janúar 1870 – 1936) var norskur útgerðarmaður og kaupsýslumaður frá Álasundi sem stundaði útgerð frá Hafnarfirði um nokkurra ára skeið í upphafi 20. aldar.

Hann hafði efnast í Noregi á veiðum og verkun saltsíldar og saltfisks og árið 1904 kom hann til Íslands og gerði út línuveiðibáta frá Hafnarfirði. Var hann frumkvöðull í þeim veiðum og í kjölfarið fóru fleiri að stunda veiðar á línubátum þaðan. Friis fékk viðurkenningu frá Noregskonungi fyrir frumkvöðlastarf sitt. Fyrirtæki hans varð gjaldþrota árið 1909 í kjölfar verðfalls árið áður og flutti hann þá til Bandaríkjanna og bjó þar uns hann lést í Seattle árið 1936.

Friis var áhugaljósmyndari og tók mikið af myndum í Hafnarfirði og á fleiri útgerðarstöðum þar sem Norðmenn voru fyrirferðarmiklir, eins og Siglufirði, Seyðisfirði og Reyðarfirði. Í glerplötusafni hans, sem varðveitt er í Álasundii, er meðal annars elsta myndasyrpa frá Siglufirði sem vitað er um. Hann myndaði einnig íþróttamót, konungskomuna 1907 og fleira og þykir safn hans merkilegt, en það var óþekkt hérlendis til skamms tíma. Sýning á Íslandsmyndum hans var haldin á vegum Þjóðminjasafns Íslands 2007 og í tengslum við hana kom út ljósmyndabókin *Auga gestsins* sem hafði að geyma margar af myndum Friis.
## Bók
* Vollan Odd : Omlegging av fisket i Ålesund og på Sunnmøre 1942.

## Heimildir
* 
* 

*H.W. Friis og havnåmet
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1988

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1988**, oft nefnd **EM 1988**, var í áttunda skiptið sem Evrópukeppni karla í knattspyrnu hefur verið haldin. Keppnin er haldin á vegum Knattspyrnusambands Evrópu fjórða hvert ár. Keppnin fór fram í Vestur-Þýskalandi dagana 10. til 25. júní 1988. Keppnina sigruðu Hollendingar í fyrsta skipti en þeir mættu liði Sovétríkjanna í úrslitaleik. Athyglisvert var að engin rauð spjöld litu dagsins ljós í keppninni, engin markalaus jafntefli og aldrei þurfti að grípa til framlengingar.

## Val á gestgjöfum
Auk Vestur-Þjóðverja föluðust Englendingar eftir að halda keppnina auk þess sem þrjár Norðurlandaþjóðir stóðu saman að umsókn. Til að tryggja sér stuðning Austur-Evrópuþjóða féllst Þýska knattspyrnusambandið á að ekki yrði leikið í Vestur-Berlín og vakti sú ákvörðun reiði vestur-þýskra stjórnvalda. Sú ákvörðun dugði til þess að tryggja Vestur-Þjóðverjum góðan meirihluta í UEFA. Til að bæta íbúum Vestur-Berlínar upp þessa ákvörðun var fjögurra landa mót, *Vier-Länder-Turnier*, haldið í borginni vorið 1988.

## Keppnin
Liðunum 8 var skipt niður í tvo riðla. Tvö efstu liðin fóru áfram úr hvorum riðli.
### Riðlakeppni
#### A-riðill
Heimamenn Vestur-Þjóðverja og Ítalir gerðu 1:1 jafntefli í opnunarleiknum og komust bæði áfram upp úr riðlinum. Danir töpuðu öllum sínum leikjum og Spánverjar töpuðu sínum viðureignum gegn toppliðunum.

#### B-riðill
Írska landsliðið fékk óskabyrjun á sínu fyrsta stórmóti þegar lærisveinar Jack Charlton unnu sigur á grönnum sínum Englendingum. Írar gerðu því næst jafntefli gegn Sovétmönnum, sem unnu riðilinn, en töpuðu lokaleiknum gegn heimamönnum Vestur-Þjóðverja sem þar með nældu í hitt sætið í undanúrslitunum. Enska landsliðið olli miklum vonbrigðum og fór heim án stiga.

### Úrslitakeppnin
#### Undanúrslit

#### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
Marco van Basten varð markakóngur. 34 mörk voru skoruð í leikjunum fimmtán.

;5 mörk
*  Marco van Basten
;2 mörk

*  Oleh Protasov
*  Rudi Völler

## Heimildir
*
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1984

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1984**, oft nefnd **EM 1984**, var sjöunda Evrópukeppni karla í knattspyrnu sem haldin hefur verið. Lokakeppnin fór fram í Frakklandi dagana 12. til 27. júní 1984. Heimalið Frakka sigraði sinn fyrsta titil með sigri á landsliði Spánar í úrslitaleik. Michel Platini, leikmaður Frakklands, vakti mikla athygli á mótinu en hann var markakóngur mótsins með níu mörk í aðeins fimm leikjum.

## Val á gestgjöfum
Frakkland og Vestur-Þýskaland föluðust eftir því að halda Evrópukeppnina. Kosið var á milli þeirra á fundi UEFA þann 10. desember árið 1981 og var Frakkland einróma valið.

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill
Vestur-Þjóðverjar voru ríkjandi Evrópumeistarar og silfurlið frá HM tveimur árum fyrr og var almennt reiknað með því að þeir kæmust a.m.k. í úrslitaleikinn. Allt stefndi í að sú yrði raunin þar til Spánverjar skoruðu sigurmark á lokamínútunni og skildu þýska liðið eftir. Portúgal, sem keppti í fyrsta sinn í úrslitum stórmóts frá HM 1966 kom talsvert á óvart með því að tryggja sér hitt sætið í undanúrslitum. Rúmenar ollu vonbrigðum en þeir tefldu fram ungu og efnilegu liði sem átti eftir að láta finna fyrir sér nokkrum árum síðar.

### Úrslitakeppnin
#### Undanúrslit

#### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
Marco van Basten varð markakóngurn og sló met í markaskorun á EM. 41 mark voru skoruð í leikjunum fimmtán.
;9 mörk
*  Michel Platini
;3 mörk
*  Frank Arnesen

## Heimildir
*
Svaðilför til Sveppaborgar

**Svaðilför til Sveppaborgar** (franska: *Panade à Champignac*) eftir Franquin er nítjánda bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Verkið hefur að geyma tvær sögur: *Apana hans Nóa* (franska: *Bravo les Brothers*) (22 bls.) sem birtist í teiknimyndablaðinu Sval árið 1966 og titilsöguna (37 bls.) sem birtist í sama blaði 1967 til 1968. Bókin kom út á frummálinu árið 1968 en á íslensku árið 1972. Þetta voru síðustu sögur Franquins um Sval og Val.

## Söguþráður

Svalur og Valur halda í frí til Sveppagreifans eftir að sá síðarnefndi hefur fengið nóg af uppátækjum Viggós viðutans í vinnunni. Greifinn reynist úrvinda eftir að hafa þurft að sinna Zorglúbb sem hefur þroska átta mánaða barns eftir áfallið sem hann varð fyrir í lok *[[Með kveðju frá Z]]*.

*Ottó Papparapapp*, vitgrannur fyrrum liðsmaður Zorglúbbs, sér sinn gamla foringja og ákveður að frelsa hann án þess að átta sig á ástandi hans. Papparapapp reynir að hrifsa Zorglúbb frá félögunum þar sem þeir ýta honum í barnavagni og tekst að lokum að nema hann á brott eftir æsilegan eltingaleik.

Óvitinn Zorglúbb sendir lömunargeisla í allar áttir innan Sveppaborgar og endar á að lama Papparapapp, Sval, Val og sjálfan sig. Sveppagreifinn kemur þó til bjargar.  Allir komast aftur til sjálfs sín og Zorglúbb reynist hafa læknast og tekur til við friðsæl vísindastörf ásamt greifanum.

*Aparnir hans Nóa* gerist að mestu á ritstjórnarskrifstofu Tímaritsins Svals, með sömu aukapersónum og í bókunum um Viggó viðutan. Athafnamaðurinn *herra Seðlan* hyggst skrifa undir mikilvæga samninga, en allt fer í handaskolum ekki hvað síst vegna þriggja simpansar sem Viggó keypti á uppboði. Aparnir gera allt vitlaust, en að lokum komast þeir í hendur *Nóa*, gamla dýratemjarans sins.

## Fróðleiksmolar
* TMyndasöguhöfundarnir Peyo og Gos eru skráðir meðhöfundar Franquins í Svaðilför til Sveppaborgar, auk þess sem teiknarinn Jidéhem aðstoðaði við bakgrunnsmyndir. Peyo og Gos gerðu þó sjálfir lítið úr sínum þætti í verkinu, sögðu að Franquin hefði kallað þá til aðstoðar þar sem hann átti sjálfur við þunglyndi að stríða, en hafi hins vegar sjálfur sinnt mestallri vinnunni.
* Í lok Svaðilfararinnar beinir Gormdýrið lömunargeislanum að Sveppagreifanum og hleypir af. Í horninu birtist skilti um sögulok og virðist sem bókaflokknum hafi lokið með ósköpum. Á næstu síðu (og í næsta tölublaði teiknimyndablaðsins Svals) kemur hins vegar í ljós að um gabb var að ræða og Sveppagreifinn lamaðist ekki í raun og veru. Vakti þetta vangaveltur Svals og Vals-unnenda um hvort Franquin hefði sjálfur kosið fyrri endalokin, enda varð þetta hans síðasta saga.
* *Aparnir hans Nóa* er óvenjulegt Svals og Vals-ævintýri og minnir í raun frekar á Viggó-sögu. Söguþráðurinn er rýr, en þeim mun meiri áhersla lögð á skemmtileg uppátæki apanna.
* Nói er aukapersóna í sjálfstæðum bókaflokki Franquins um gormdýrin í Palombíu.

## Íslensk útgáfa
*Svaðilför til Sveppaborgar* var gefin út af Iðunni árið 1972 í íslenskri þýðingu Jóns Gunarssonar. Þetta var fimmta bókin í íslensku ritröðinni.
Þorsteinn Hannesson

**Þorsteinn Hámundur Hannesson** (fæddur 19. mars 1917 á Siglufirði, dáinn 3. febrúar 1999 í Reykjavík) var íslenskur tónlistarmaður.

Þorsteinn var í söngnámi hjá Sigurði Birkis 1939­–1943 og við Royal College of Music í London frá 1943­-1947. Einnig var hann í einkatímum hjá Josep Hislop og Irving Dennis. Þorsteinn var starfsmaður Verðlagsnefndar frá 1941­ 1943. Hann var aðaltenór hjá The Covent Garden Opera Company 1947­ – ­1954 og söng jafnframt sem gestur hjá The Royal Carl Rosa Opera Company, The Sadler's Wells Opera Company og óperunum í Cork á Írlandi og í Amsterdam í Hollandi. Hann söng einnig á tónleikum og í útvarpi í París og á tónleikum víða á Bretlandseyjum. Eftir heimkomuna frá London 1954 söng hann og lék mörg hlutverk í Þjóðleikhúsinu.

Þorsteinn var yfirkennari við söngdeild Tónlistarskólans í Reykjavík

1955­­ – 1966. Hann var aðstoðarmaður forstjóra ÁTVR og síðar innkaupafulltrúi 1961­­ – 1969. Aðstoðartónlistarstjóri RÚV frá 1969 og síðan tónlistarstjóri þess 1975­­ – 1981. Hann vann við skráningu og flokkun sögulegs hljóðritasafns RÚV og hafði yfirumsjón með útgáfu valins efnis úr því safni. Einnig kenndi hann við Söngskólann í Reykjavík um skeið. Hann var í stjórn Sinfóníuhljómsveitar Íslands 1956­­ – 1960 og 1975­ – 1981. Í útvarpsráði sat hann frá 1963­­ – 1971. Þorsteinn sat í nefnd sem undirbjó stofnun sjónvarps á Íslandi. Hann var formaður barnaverndarnefndar Kópavogs 1962­ – ­1966, varaformaður 1966­ – ­1970. Hann var í undirbúningsnefnd að stofnun Tónlistarskóla Kópavogs og síðar í stjórn hans í fjögur ár. Þorsteinn sat í stjórn Lista- og menningarsjóðs Kópavogs 1974 – 1978. Einnig sat hann í stjórn Bandalags íslenskra listamanna um árabil og var varaforseti þess í tvö ár. Hann annaðist tónlistarþætti í RÚV í áratugi, las margar útvarpssögur og á seinni árum lék hann hlutverk í nokkrum kvikmyndum, meðal annars í Hvíta víkingnum, Atómstöðinni, Skyttunum og Kristnihaldi undir Jökli.

Hljómplatan Þorsteinn Hannesson - tenór kom út árið 1979 á vegum SG - hljómplatna. Á henni eru íslensk sönglög sem Þorsteinn söng. Fritz Weisshappel píanóleikari sá um undirleik.

## Tenglar

*Glatkistan
Auðhumla (samvinnufélag)

**Auðhumla** er íslenskt samvinnufélag sem vinnur með mjólk og mjólkurafurðir. Félagið er í eigu um 600 mjólkurframleiðenda á Íslandi og er móðurfélag Mjólkursamsölunnar (MS).

Nafnið er komið frá Auðhumlu, frumkýrinnar í norrænni goðafræði.

## Tilvísanir


## Tengt efni

* Samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði

## Tenglar

*Heimasíða
Saxbauti

**Saxbauti**, **hakkað buff**, **hakkabuff** eða bara **buff** er matarréttur gerður úr hökkuðu kjöti, oftast nautakjöti. Hakkið er kryddað og oft blandað hveiti og eggjum og síðan mótað í hringlaga buff sem steikt eru á pönnu. Með þessu er algengt að hafa steiktan lauk í brúnni sósu, soðnar kartöflur og oft rauðkál, rauðrófur, sýrðar gúrkur og sultu.

Rétturinn er algengur í Danmörku en þekktur um öll Norðurlönd og víðar og oft talinn danskur þótt ýmiss konar buffkökur úr hökkuðu kjöti séu þekktar víða um lönd. Til Íslands barst hann frá Danmörku og sést fyrst getið á 19. öld.

Heitið *saxbauti* er íslenskun á danska heitinu *hakkebøf* og kom fyrst fram í nýyrðalista Orðanefndar Verkfræðingafélagsins 1926. Það hefur einkum verið notað um niðursoðin buff, fyrst af Sláturfélagi Suðurlands frá 1932 eða fyrr og síðan af Kjötiðnaðarstöð KEA frá miðjum sjöunda áratugnum þar til framleiðslu var hætt um 1990 og mun saxbauti í lauksósu hafa verið einna vinsælastur af niðursuðuvörum Kjötiðnaðarstöðvarinnar. 

Heimatilbúin hakkabuff, oft borin fram með steiktum lauk og steiktum eggjum, héldu þó áfram vinsældum sínum. Á síðari árum hafa sumir tekið saxbautaheitið upp að nýju og sést það meðal annars á matseðlum sumra skóla og leikskóla.

## Tilvísanir
Roger Federer

**Roger Federer** (fæddur 8. ágúst 1981 í Basel, Sviss) er svissneskur fyrrverandi atvinnumaður í tennis. Hann keppir á Ólympíuleikunum í London. Hann hefur unnið marga heimsmeistaratitla og er í öðru sæti á heimslistanum í tennis á eftir Rafael Nadal.

## Tenglar
* Heimasíða Roger Federer 
* Prófíll á ATP
Ólympíumót fatlaðra

**Ólympíumót fatlaðra** eru íþróttamót, með svipuðu sniði og Ólympíuleikar, þar sem íþróttamenn með fötlun keppa í ólympískum íþróttagreinum. Ólympíumót fatlaðra skiptast í vetrar-og sumarólympíumót og eru haldin skömmu eftir Ólympíuleikana. Upphaflega mótið var haldið af samtökum breskra uppgjafarhermanna árið 1948. Keppendum er skipt í sex stóra flokka eftir fötlun og síðan í frekari flokka innan hverrar íþróttagreinar.

## Saga
Íþróttir fyrir fatlaða hafa verið til í meira en hundrað ár. Árið 1881 var stofnað Íþróttalið fyrir heyrnarlausa í Berlín. Eftir seinni heimstyrjöld breiddust íþróttir fatlaðra út, einkum í þeim tilgangi að endurhæfa þann fjölda hermanna sem höfðu örkumlast í styrjöldinni. Með tímanum þróuðust þessar íþróttir í keppnisíþróttir.

Sérstök íþróttamót fyrir einstaklinga með líkamlega fötlun hófust árið 1911 í Bandaríkjunum. sem „Cripples Olympiad“. Eftir seinni heimsstyrjöld byrjaði Ludwig Guttman með endurhæfingu í gegnum íþróttir á Mandeville sjúkrahúsinu í Stoke. Árið 1948 var fyrsta mót fatlaðra haldið í London þar sem Guttmann hélt keppni fyrir fólk í hjólastól. Mótið var kallað Stoke Mandeville leikarnir og þar kepptu 16 manns í bogfimi. Árið 1952 tóku fyrrverandi hollenskir hermenn þátt á mótinu og má þá segja að Stoke Mandeville leikarnir hafi verið orðnir alþjóðlegir. í Róm árið 1960 voru fyrstu Ólympíuleikar fatlaðra haldnir með þáttöku 400 íþróttamanna frá 23 löndum. Vetrarleikarnir voru fyrst haldnir árið 1976, síðan þá hafa bæði sumarleikar og vetrarleikar verið haldnir á fjögurra ára fresti. Ólympíumót fatlaðra hefur stækkað með tímanum og fleiri íþróttagreinar fyrir fjölbreyttari hóp íþróttamanna hefur bæst við. Frá árinu 1988 hefur ólympíumót fatlaðra verið haldið í kjölfar hefðbundnu Ólympíuleikanna.

## Tilvísanir
Gildissvið

**Gildissvið** er hugtak í forritun sem vísar til þess hluta forrits þar sem skilgreining á breyta eða kennimerkja (e. *identifier*) er gild.

Til eru mismunandi tegundir gildissviða eins og **kviklegt gildissvið** (e. *dynamic scope*) eða **kyrrlegt gildissvið** (e. *static scope*).

## Tengt efni
* Lokun (tölvunarfræði)
* Víðvær breyta (e. *global variable*)
* Staðvær breyta (e. *local variable*)

## Tilvísanir
Paul Goodison

**Paul Goodison** (f. 29. nóvember 1977) er enskur siglingamaður. Hann varð í fyrsta sæti í keppni á Laser á Sumarólympíuleikunum 2008 og sigraði á heimsmeistaramótinu í Kanada árið eftir.
Hande Yener

**Makbule Hande Özyener** (f. 12. janúar 1973 í Istanbúl í Tyrklandi), þekktust undir listamannsnafninu **Hande Yener**, er tyrknesk söngkona, lagahöfundur og upptökustjóri.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
**Senden İbaret* (2000)
**Sen Yoluna... Ben Yoluma...* (2002)
**Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor* (2004)
**Apayrı* (2006)
**Nasıl Delirdim?* (2007)
**Hipnoz* (2008)
**Hayrola?* (2009)
**Hande'ye Neler Oluyor?* (2010)
**Teşekkürler* (2011)
**Kraliçe* (2012)
**Mükemmel* (2014)
**Hepsi Hit* (2016)
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1980

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1980** eða **EM 1980**, var sjötta Evrópukeppni karla í knattspyrnu. Lokakeppnin var haldin í Ítalíu á tímabilinu 11. og 22. júní 1980. Í keppninni voru í fyrsta skipti átta lið sem léku til úrslita í stað fjögurra áður. Keppnina sigraði Vestur-Þýskaland í leik gegn belgíska landsliðinu með tvem mörkum gegn einu. Í leik um þriðja sætið sigraði landslið Tékkóslóvakíu Ítali í vítaspyrnukeppni sem fór níu mörk gegn átta.

## Val á gestgjöfum
Fyrri úrslitakeppnir Evrópumótsins höfðu talið fjögur lið, þar sem gestgjafar voru valdir úr hópi þeirra liða sem tryggt höfðu sér sæti í úrslitakeppninni. Með því að stækka úrslitakeppnina þurfti að ákveða mótstaðinn með lengri fyrirvara, auk þess sem gestgjöfunum var tryggt öruggt sæti án forkeppni.

Haustið 1977 tilkynnti stjórn UEFA að Englendingar, Grikkir, Ítalir, Hollendingar, Svisslendingar og Vestur-Þjóðverjar væru allir fúsir til að taka að sér verkefnið. Í fyrstu umferð var umsóknarlöndunum fækkað niður í tvö: England og Ítalíu. Tæpum mánuði síðar var tilkynnt að Ítalir hefðu hreppt hnossið.

## Undankeppni
Keppt var í sjö riðlum. Lið frá Austur-Evrópu, sem verið höfðu sigursæl í fyrri keppnum, áttu erfitt uppdráttar og komust fæst áfram. Júgóslavar féllu naumlega úr leik fyrir Spánverjum og Hollendingar skutu bæði Pólverjum og Austur-Þjóðverjum aftur fyrir sig. Þessar þrjár þjóðir voru í riðli með Íslendingum sem töpuðu öllum átta leikjum sínum í keppninni og hlutu markatöluna 2:21.

Sovétmenn sem löngum voru taldir í hópi sterkustu Evrópuliðanna ollu vonbrigðum og enduðu í fjórða og neðsta sæti síns riðils, sem Grikkir unnu óvænt. Maltverjar náðu aðeins einu stigi í sínum riðli en fögnuðu því vel, enda frækilegt jafntefli gegn Vestur-Þjóðverjum.

## Úrslit
Átta lið kepptu í úrslitakeppninni. Þeim var skipt upp í tvo fjögurra liða riðla. Sigurlið hvors um sig komust í úrslitaleikinn en liðin í öðru sæti léku um bronsverlaun.
### Riðill 1
Vestur-Þjóðverjar unnu sigra á Evrópumeisturum Tékkóslóvakíu og Hollendingum í fyrstu tveimur umferðunum og dugði því tilþrifalítið jafntefli í lokaleiknum gegn Grikkjum sem kepptu á sínu fyrsta stórmóti.

### Riðill 2
Lítið var skorað í riðlinum, þar sem heimamenn luku keppni með markatölunni 1:0. Belgar spilltu gleðinni fyrir gestgjöfunum með því ná markalausu jafntefli gegn þeim í lokaleiknum og tryggja sér þar með sigurinn í riðlinum.

### Bronsleikur
Í síðasta sinn var keppt um 3. sætið á Evrópumóti. Úrslit fengust ekki fyrr en eftir maraþon vítakeppni þar sem leikmenn skoruðu úr sautján fyrstu spyrnunum uns úrslit réðust.

21. júní - Stadio San Paolo, Napólí, áh. 24.659
*  Tékkóslóvakía 1:1  Ítalía (9:8 e. vítakeppni)

### Úrslitaleikur
Vestur-Þjóðverjar höfðu mátt sætta sig við silfurverðlaunin á tveimur síðustu mótum þegar komið var til leiks gegn Belgum. Horst Hrubesch leikmaður Hamburger SV skoraði eftir tíu mínútur og aftur í lokin, en í millitíðinni hafði René Vandereycken leikmaður Club Brugge jafnað metin úr vítaspyrnu.

## Heimildir
*
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1976

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1976**, einnig nefnd **EM 1976**, var í fimmta skiptið sem Evrópukeppni karla í knattspyrnu hefur verið haldin. Lokakeppni mótsins fór fram í Júgóslavíu dagana 16. og 20. júní 1976. Lokamótið var það síðasta þar sem aðeins fjögur lið spiluðu en á EM 1980 fengu átta lið þátttökurétt á lokakeppnina. Á mótinu sigraði Tékkóslóvakía sinn fyrsta titil eftir sigur á Vestur-Þýskalandi í úrslitaleik í vítaspyrnukeppni.

## Úrslit leikja

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Heimildir
*