Fjöldamorðin í Bútsja

**Fjöldamorðin í Bútsja** (úkraínska: Бучанська різанина;  *Bútsjanska rízanyna*; rússneska: Резня в Буче;  *Reznja v Bútsje*) voru fjöldamorð á úkraínskum borgurum og stríðsföngum sem framin voru af rússneskum hermönnum frá 27. febrúar til 31. mars árið 2022 í bænum Bútsja og fleiri byggðum undir rússnesku hernámi norðan við Kænugarð, við upphaf innrásar Rússa í Úkraínu. Ljósmyndir og myndbönd af fjöldamorðunum komust í dreifingu þann 1. apríl 2022 eftir að Rússar hörfuðu frá bænum. 

Ljósmyndir af líkum óbreyttra borgara á götum Bútsja vöktu hörð viðbrögð á alþjóðavettvangi. Þann 7. apríl kaus allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna að víkja Rússlandi úr sæti sínu við mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna. Þann 8. apríl heimsótti Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, vettvang fjöldamorðanna til að lýsa yfir stuðningi ESB við Úkraínu.

Rússnesk stjórnvöld neituðu því að rússneskir hermenn hefðu drepið óbreytta borgara og sögðu morðin hafa verið framin eftir að Rússar hörfuðu frá Bútsja þann 31. mars. Skýringar þeirra stangast á við vitnisburði sjónarvotta og við fjölda upptaka og gervihnattarljósmynda sem teknar voru á meðan bærinn var undir hernámi Rússa.

## Yfirlit
Rússar réðust inn í Úkraínu þann 24. febrúar árið 2022. Rússneski herinn sótti að úkraínsku höfuðborginni Kænugarði úr norðri og austri og hertók landsvæði í kringum hana. Upphafsáhlaup Rússa á Kænugarð misheppnaðist og rússneskir hermenn hörfuðu frá höfuðborgarsvæðinu undir lok mars. 

Eftir að Rússar hörfuðu frá úthverfum Kænugarðs sagði Anatolíj Fedorúk, borgarstjóri Bútsja, við fréttaveituna AFP að 280 lík hefðu fundist í fjöldagröfum í borginni. Fleiri lík voru á víð og dreif um götur borgarinnar. Fréttamenn AFP sem komu til Bútsja sáu yfir tuttugu lík liggjandi á götunni, þar á meðal eitt með hendur bundnar fyrir aftan bak. Ekkert líkanna var klætt í herbúning. Daginn eftir að Fedorúk tilkynnti þetta greindi úkraínski ríkissaksóknarinn Íryna Venedíktova frá því að lík 410 almennra borgara hefðu fundist á svæðunum sem Rússar höfðu haft umráð yfir. Úkraínumenn sökuðu Rússa um að standa fyrir úthugsuðum fjöldamorðum á almennum borgurum á meðan þeir réðu yfir borginni en Rússar höfnuðu ásökununum.

AFP hafði eftir sjónarvotti sem var í Bútsja á meðan Rússar hertóku hana að versta ofbeldið hefði hafist um tveimur vikum eftir að bærinn var hernuminn. Þá hafi eldri hermenn, þar á meðal nokkrir á vegum rússnesku leyniþjónustunnar FSB, bæst í hópinn. Þeir hafi beitt grimmilegri aðferðum en hinir yngri og hafi gjarnan skotið karlmenn sem fóru út úr húsi til bana. Fleiri sjónarvottar lýstu því í viðtölum við *[[Al Jazeera]]* og CNN að rússnesku hermennirnir hefðu drepið fólk handahófskennt, þar á meðal eldri borgara.

Í hleruðum símtölum rússneskra hermanna á meðan Bútsja var hertekin heyrðust þeir nota orðið *zatsjístka*, eða „hreinsanir“, yfir aðgerðir hersins í bænum. Í mörgum slíkum símtölum greindu þeir frá því að þeir hefðu drepið óbreytta borgara. Blaðamenn AP og rannsakendur heimildaþáttarins *Frontline* hjá PBS skoðuðu mikið magn öryggismyndavéla og hlustuðu á símtöl hermannanna og sögðu aðferðirnar líkjast sambærilegum hreinsunum rússneska hersins í Téténíustríðunum. Rússneskur liðhlaupi úr 64. herdeild rússneska hersins lýsti því síðar að hermenn herdeildarinnar hefðu fengið heimild til að skjóta alla sem væru með síma á sér. Hann sagðist hafa séð nauðganir og rán og þjófnaði með eigin augum en ekki morð á almennum borgurum.

Upplýsingar þýsku leyniþjónustunnar BND, sem hleraði samskipti rússneskra hermanna við upphaf innrásarinnar, bentu til þess að málaliðar Wagner-hópsins hafi verið viðstaddir í Bútsja og hafi mögulega tekið þátt í morðunum.

Eftir að upplýst var um fjöldamorðin í Bútsja höfnuðu rússnesk stjórnvöld því að rússneskir hermenn hefðu drepið óbreytta borgara og sökuðu Úkraínumenn um að hafa drepið þá sjálfir til að koma óorði á Rússa. Gervihnattamyndir sýndu hins vegar að líkin höfðu legið úti á götum Bútsja frá því um miðjan mars, áður en Rússar hörfuðu frá bænum.

## Viðbrögð
Volodymyr Zelenskyj, forseti Úkraínu, og Vítalíj Klytsjko, borgarstjóri Kænugarðs, líktu báðir fjöldamorðunum í Bútsja við þjóðarmorð.
 
António Guterres, aðalritari Sameinuðu þjóðanna, sagðist harmi sleginn þegar hann sá myndirnar af fórnarlömbunum í Bútsja og sagði mikilvægt að fram færi óháð rannsókn svo hægt yrði að draga hina seku til ábyrgðar. Michelle Bachelet, mannréttindastjóri SÞ, tók í sama streng og sagði mikilvægt að sönnunargögnum fyrir morðunum yrði haldið til haga.

Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, utanríkisráðherra Íslands, fordæmdi fjöldamorðin og sagði saklausar fjölskyldur og börn hafa verið rænd framtíðinni. Árið 2023, þegar ár var liðið frá fjöldamorðunum í Bútsja, heimsótti Þórdís vettvang þeirra ásamt Katrínu Jakobsdóttur forsætisráðherra.

Þórunn Sveinbjarnardóttir, forseti Alþingis, heimsótti Bútsja árið 2025 til að sækja ráðstefnu þar sem þess var minnst að þrjú ár væru liðin frá morðunum.

## Tilvísanir