open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Móey

**Móey** er íslenskt kvenmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Móey
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:1997 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2001 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2004 frompos:40 tillpos:90 #1
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1979 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2001 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2002 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir kvenmannsnafnið Móey
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:1997 frompos:40 tillpos:48 #0.03%
 at:2001 frompos:40 tillpos:48 #0.03%
 at:2004 frompos:40 tillpos:48 #0.03%
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1979 frompos:40 tillpos:53 #0.05%
 at:2001 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:2002 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 


## Heimildir
* 

*
Oddfreyja

**Oddfreyja** er íslenskt kvenmannsnafn. Aðeins ein kona, fædd 1972, hefur borið nafnið frá upphafi.

## Heimildir
* 

*
Sigurgeira

**Sigurgeira** er íslenskt kvenmannsnafn.

## Saga
Mannanafnanefnd var gerð beiðni um að eiginnafnið Sigurgeira væri tekið til greina og fært á mannanafnaskrá og var það samþykkt þann 18. desember 2001. Tekur nafnið eignarfallsendinguna **-u**.

## Heimildir
* 
*
Silvana

**Silvana** eða **Sylvana** er alþjóðlegt og íslenskt kvenmannsnafn sem merkir „skógarbúi“ (úr latínu: *silva* „skógur“). Samkvæmt Hagstofu Íslands báru 9 íslenskar konur nafnið sem eiginnafn árið 2025 og ein sem millinafn.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Vallý

**Vallý** er íslenskt kvenmannsnafn. Árið 2025 báru 2 konur nafnið sem fyrsta nafn og 5 sem millinafn.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Von

**Von** getur átt við eftirfarandi:

* Kvenmannsnafnið Von
* Plötuna Von með Sigur Rós
*Plötuna Von með Bubbi Morthens.
Alberta

**Alberta** getur átt við eftirfarandi:
* Kanadíska fylkið Alberta
* Mannsnafnið Albertu
** Alberta, í Michigan-fylki
** Alberta, í Minnesota-fylki
** Alberta, í Virginíu-fylki
** Alberta Township í Minnesota-fylki
Gnarr

**Gnarr** er íslenskt millinafn.

## Nafnhafar
Jón Gnarr fékk nafnið samþykkt árið 2005. Hann og í kjölfarið synir hans og dætur bera líka nafnið sem millinafn. Gnarr er afbökun á nafninu Gunnar, en svo hét Jón Gnarr áður (*Jón Gunnar*). Ástæðan fyrir því að hann breytti nafninu var sú að honum heyrðist foreldrara sínir hrópa: Jón "Gnarr" þegar þau hrópuðu á hann í mat þegar hann var yngri.  Skáldaorðið **gnarr**, sem þýðir haf, hefur án efa líka haft einhver áhrif á nafnabreytinguna. 

## Heimildir
* 
*
Heimsberg

**Heimsberg** er íslenskt millinafn.

## Heimildir
* Mannanafnaskrá á island.is (skoðað 25. febrúar 2016)
*
Bók

**Bók** er safn blaða fest saman í band, oftast í umgjörð sem er sterkari en efnið í blöðunum (og kallast umgjörðin þá kápa). Blöðin geta m.a. verið úr skinni, pappír og pergamenti.

Tilgangur bóka er oftast að miðla upplýsingum með texta, táknum og myndum. Bókasöfn eru staðir þar sem margar bækur eru, oft til útláns eða lestrar almenningi.

## Tengt efni
* Arkarvísir
* Bæklingur
* ISBN

## Tenglar

* Gegnir er sameiginlegur gagnagrunnur íslenskra bókasafna
* 
* Eintak af dýrustu bók heims seldist á 1,3 milljarða, Vísir.is 8. desember 2010
Kristall

**Kristall** er efni í föstu formi þar sem frumeindirnar, sameindirnar og fareindirnar  mynda reglulegt munstur sem tegir sig um allar þrjár víddirnar. Vísindagreinin sem fæst við rannsóknir á kristöllum nefnist kristallafræði.
Kristallafræði

**Kristallafræði** er undirgrein efnafræðinnar og bergfræðinnar sem fæst við rannsóknir á kristöllum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **kristallafræðingar**.
Stjarnfræðilegt fyrirbæri

**Stjarnfræðilegt fyrirbæri** er hvers kyns fyrirbæri, sem stjörnufræðin fæst við, til dæmis geimryk, geimgeislun og þyngdargeislun. Geimfyrirbæri eru stórsæ stjarnfræðileg fyrirbæri sem finnast eða talið er að finnist í geimnum, þar á meðal jörðin, tunglið, sólin, reikistjörnurnar, sólstjörnur, hvítir dvergar, vetrarbrautin, stjörnuþokur, halastjörnur, smástirni, dulstirni, svarthol, hulduefni og fleira. Himinfyrirbæri eru skilgreind sem geimfyrirbæri, sem sjást frá jörðu (þó jörðin sjálf flokkist ekki sem himinfyrirbæri), til dæmis himinhnettir (sólin, tunglið og sýnilegar reikistjörnur), loftsteinar, halastjörnur og norðurljós.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn
Lína

**Lína** getur átt við:

* Línu, íslenska mannanafnið
* Línu, rúmfræðilega hugtakið
* Línu, veiðarfæri við fiskveiðar
* Línu af texta í skrift
* Snæri
Berg

**Berg** er í bergfræði náttúrulegt samansafn steinda og/eða steindlíkja, berg er flokkað eftir steinda og efnainnihaldi þess, eftir því hvernig það var myndað og eftir áferð þess. 

Bergi er skipt í þrjá meginflokka: 
* myndbreytt berg 
* setberg og 
* storkuberg

Sú vísindagrein sem fæst við rannsóknir á bergi nefnist bergfræði.
Jöklafræði

**Jöklafræði** er undirgrein jarðvísinda sem fæst við rannsóknir á jöklum. Jöklafræði notast við þekkingu og aðferðir úr jarðfræði, veðurfarsfræði, veðurfræði, vistfræði, vatnafræði og líffræði. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **jöklafræðingar**.
Spendýr

**Spendýr** (fræðiheiti: *Mammalia*) eru flokkur seildýra í undirfylkingu hryggdýra sem einkennist af því að vera með mjólkurkirtla, sem kvendýrin nota til að framleiða mjólk til að næra ungviði; feld eða hár og innverminn líkama (heitt blóð). Heilinn stýrir blóðrásarkerfinu, þar á meðal hjarta með fjögur hólf. Um 5.500 tegundir spendýra eru þekktar og skiptast þær í um 1.200 ættkvíslir, 152 ættir og 26 ættbálka.

## Eiginleikar
Flest spendýr fæða lifandi afkvæmi, en tegundir af undirflokki nefdýra verpa eggjum. Þó svo væri ekki væri þessi eiginleiki ekki einkennandi fyrir flokkinn því ýmis önnur hryggdýr, eins og t.d. gúbbífiskar og sleggjuháfar, fæða einnig lifandi afkvæmi.

Kvendýr af flokki spendýra eru öll með mjólkurkirtla en ekki öll með spena (eða geirvörtur). Aftur hefur nefdýraundirflokkurinn þar sérstöðu en kvendýr af þeim flokki eru með holur á kviðnum sem mjólkin seitlar út um í stað spena.

Heilar allra spendýra eru með nýbörk, en hann er einkennandi fyrir flokkinn.

Flest spendýr eru landdýr, en sum þ.á m. sækýr og hvalir, lifa í vatni.

## Tilvísanir

## Tenglar

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Veðurfarsfræði

**Veðurfarsfræði** (eða **loftslagsfræði**) er undirgrein jarðvísindanna sem fæst við rannsóknir á langtíma veðurfari, ólíkt veðurfræðinni sem fæst við rannsóknir á skammtímaveðurfari (oftast í þeim tilgangi að segja til um veður). Þeir sem leggja stund á greinina kallast **veðurfarsfræðingar** (eða **loftslagsfræðingar**).
Kattardýr

**Kattardýr** (fræðiheiti: *Felidae*) eru ætt dýra af ættbálki rándýra og þau rándýr sem helst eru háð því að éta kjöt. Fyrstu kattardýrin komu fram á sjónarsviðið á Eósentímabilinu fyrir um fjörutíu milljónum ára. Kunnasta undirtegund kattardýra er kötturinn sem fyrst hóf sambýli við manninn fyrir um fjögur til sjö þúsund árum.

Einnig eru þekktir stóru kettirnir; ljón, hlébarði, jagúar, tígrisdýr og blettatígur, og eins aðrir villtir kettir eins og gaupa, fjallaljón og rauðgaupa. Öll kattardýr (heimiliskettir meðtaldir) eru ofurrándýr sem eru fær um að ráðast á og drepa nánast allt sem er minna en þau sjálf.

Í dag eru þekktar 36 tegundir kattardýra. Öll kattardýr eiga það sameiginlegt að finna ekki sætt bragð.

## Flokkun
Þróunarferlisleg tengsl núlifandi kattardýra má sjá eftirfarandi yfirliti yfir ættleggi:

## Heimild
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla

**Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu** var komið af stað af **Fédération Internationale de Football Association** eða FIFA. Heimsmeistarakeppnin er einn vinsælasti íþróttaviðburður í heimi og er áhorf á heimsmeistarakeppnina meira en á Ólympíuleikana.

## Um keppnina

Úrslitakeppnin er haldin á fjögurra ára fresti en þess á milli þess keppa 197 landslið (tölur fyrir HM 2006) um sæti í úrslitakeppninni og eru þar sæti fyrir 32 lið (24 lið árið 1998) og fær liðið sem vann síðustu heimsmeistarakeppni sjálfkrafa sæti í úrslitakeppninni. Keppnin hefur verið haldin á fjögurra ára fresti frá árinu 1930, þó á því séu tvær undantekningar; ekki var spilað árið 1942, vegna þess að FIFA gat ekki komið sér saman um hvort keppnin ætti að vera haldin í Brasilíu eða Þýskalandi, auk þess sem seinni heimsstyrjöldin var í algleymingi, né 1946, vegna þess að verið var að byggja allt uppá nýtt alls staðar í heiminum eftir seinni heimsstyrjöldina. 

Heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu var fyrst haldin í Úrúgvæ árið 1930 og unnu Úrugvæar þá keppni. Það lið sem að hefur oftast (og alltaf) tekið þátt í heimsmeistarakeppninni er Brasilía og hafa þeir unnið hana 5 sinnum. Alls hafa átta lið unnið titilinn en þau eru: 

## Tenglar
* Vefsíða FIFA
Sony

**Sony** (japanska (katakana): ソニー) er stórt japanskt fyrirtæki sem framleiðir aðallega raftæki. Fyrirtækið var stofnað 7. maí 1946 af Masaru Ibuka og Akio Morita en nafnið sem það ber í dag fékk það 1958. Meðal þekktustu vara fyrirtækisins í dag eru Walkman tónlistarspilararnir og PlayStation leikjatölvurnar. Í dag á Sony verksmiðjur og dótturfyrirtæki um allan heim. Meðal þekktustu fyrirtækja sem Sony á að miklu eða öllu leyti eru:
* Sony Pictures Entertainment, sem á meðal annars:
** Columbia Pictures
** TriStar Pictures
** Metro-Goldwyn-Meyer
* Sony BMG Music Entertainment, sem á meðal annars:
** Columbia Records (elsta tónistarútgáfa heims)
** Epic Records
* Sony Ericsson Mobile Communications AB

## Tengill
* Alþjóðleg vefsíða Sony
Skriðdýr

**Skriðdýr** (fræðiheiti: *Reptilia*) eru flokkur dýra af undirfylkingu hryggdýra. Skriðdýr eru líknarbelgsdýr, þar sem fóstur þeirra eru umlukin líknarbelg. Flestar tegundir skriðdýra verpa eggjum, en ýmsar tegundir hreisturdýra eiga lifandi afkvæmi. Flestar tegundirnar þurfa á hita að halda úr umhverfinu þar sem efnaskipti líkamans framleiða ekki nægan hita til að halda stöðugum líkamshita, leðurskjaldbakan er þó undantekning. Þetta gerir það að verkum að skriðdýr eru algengust í hitabeltinu. Skriðdýrafræði er sú vísindagrein sem fæst við rannsóknir á skriðdýrum og froskdýrum.

## Ættbálkar
* Krókódílar (*Crocodilia*): 23 tegundir
* Hreisturdýr (*Squamata*): um 7.600 tegundir
* Ranakollar (*Rhynchocephalia*): 2 tegundir
* Skjaldbökur (*Chelonia*): um 300 tegundir
Millinafn

**Millinafn** getur átt við hvaða nafn, sem kemur á milli fyrsta og síðasta nafns. Mismunandi er milli landa og menningarheima hvað nákvæmlega er átt við.

Í daglegu tali getur millinafn vísað til annars eiginnafns einstaklings, t.d. „Jón *Gunnar* Jónsson“. Í íslenskum lögum merkir millinafn þó allt annað og vísar til ákveðinnar tegundar nafna sem svipar til ættarnafna og koma á milli eiginnafna og föður-, móður-, eða ættarnafns, t.d. „Jón Gunnar *Loðmfjörð* Jónsson“. Viðkomandi er þá með tvö eiginnöfn og eitt millinafn. Í mannanafnalögum mega einungis vera nöfn dregin af íslenskum orðstofnum (eða sem hafa unnið sér hefð í íslensku máli) en hafa ekki nefnifallsendingu. Þess lags millinöfn eru tiltölulega sjaldgæf á Íslandi. 

## Sjá einnig

*Listi yfir íslensk millinöfn
*Listi yfir íslensk mannanöfn
Skjaldbaka

**Skjaldbökur** (fræðiheiti: *Testudines*) eru ættbálkur skriðdýra sem einkennist af brjóskkenndum skildi umhverfis líkamann, sem hefur þróast út frá rifbeinum. Um 300 núlifandi tegundir skjaldbaka eru þekktar, auk nokkurra sem dáið hafa út. Allar tegundir skjaldbaka eru nú í hættu vegna breytinga á strandlengjum sem þær nýta til að verpa eggjum sínum, auk ofveiði. Gera má ráð fyrir að eftir um 20 ár verði skjaldbökur sjaldséðar vegna súrnun sjávar sem gerir það að verkum að kóralrif (sem eru heimkynni þeirra) deyja.


## Tenglar

*
PlayStation Portable

**PlayStation Portable** (oft stytt í **PSP**) er leikjatölva í lófastærð frá Sony. Hún er þriðja leikjatölvan í PlayStation-línunni. Aðalnotagildi hennar felst í því að spila tölvuleiki, en hún getur líka spilað kvikmyndir og tónlist sem og að hægt er að tengja hana við internetið. Einnig er hægt að nota Skype til að hringja í aðrar einkatölvur sem hafa sett upp Skype, sem og heimilissíma og farsíma. Leikir og annað, sem hægt er að nota í PSP-tölvunni er selt á Universal Media Disc formi, sem var búið til af Sony sérstaklega fyrir tölvuna. Stærsti samkeppnisaðili PSP er Nintendo DS.

## Hugbúnaður
Notagildi PSP er í stöðugri þróun. Með að uppfæra hugbúnað, svokallað "Firmware", getur framleiðandinn bætt inn forritum og þannig notkunarmöguleikum tölvunnar. Dæmi um nýlegar viðbætur er Skype.

## Gagnrýni

PSP leikjatölvan hefur verið gagnrýnd fyrir það að við hönnun hennar hafi verið hugsað meira um útlit og vélarafl tölvunnar; sem og margmiðlunarefni, en úrval og gæði leikja. 

## Tengt efni

* PlayStation 2
* Nintendo DS
* Nintendo DS Lite
Svartaraf

**Svartaraf** í bergfræði er svart steindarlíki sem myndast þegar viður þjappast saman undir miklum þrýstingi, svartaraf er þrátt fyrir nafnið ekki gerð rafs.
Setbergsfræði

**Setbergsfræði** er undirgrein bergfræðinnar sem fæst við rannsóknir á setbergi. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **setbergsfræðingar**. Hliðargreinar setbergsfræðinnar eru storkubergsfræði og myndbreytingarbergsfræði.
Storkubergsfræði

**Storkubergsfræði** er undirgrein bergfræðinnar sem fæst við rannsóknir á storkubergi. Þeir sem leggja stund á greinina kallast *storkubergsfræðingar*. Hliðargreinar storkubergsfræðinnar eru setbergsfræði og myndbreytingarbergfræði.
Gisela Striker

**Gisela Striker** er prófessor í heimspeki og klassískum fræðum við Harvard-háskóla. Striker fæddist í Þýskalandi. Hún hlaut doktorsgráðu frá Háskólanum í Göttingen. Hún kenndi við háskólann í Göttingen árin 1971-1986 og við Columbia-háskóla árin 1986-1989. Hún kenndi við Harvard háskóla árin 1989-1997. Þá hélt hún til Cambridge-háskóla, þar sem hún kenndi til ársins 2000 en þá sneri hún aftur til Harvard.

Striker sérhæfir sig í fornaldarheimspeki og kennir einkum Platon og Aristóteles auk hellenískrar heimspeki og rómverskrar heimspeki. Hún hefur einkum skrifað um helleníska heimspeki, aðallega þekkingarfræði og siðfræði stóumanna, epikúringa og efahyggjumanna og um aristótelíska rökfræði.

## Ritverk
* *Essays on Hellenistic Epistemology and Ethics* (Cambridge: Cambridge University Press, 1996). ISBN 0-521-47641-0 
* (ritstj.) ásamt Michael Frede, *Rationality in Greek Thought* (Oxford: Clarendon Press, 1999). ISBN 0-19-825002-9

## Tengt efni
* Jonathan Barnes
* Myles Burnyeat
* John Cooper
* Michael Frede

## Tenglar
* Heimasíða Giselu Striker hjá Fornfræðideild Harvard University
* Heimasíða Giselu Striker hjá Heimspekideild Harvard University

## Heimild
Undína

**Undína** getur átt við:
*Kvenmannsnafnið **[[Undína (mannsnafn)|Undína]]**.
*Ljóðskáldið **[[Helga Steinvör Baldvinsdóttir|Undína]]**.
Helga Steinvör Baldvinsdóttir

**Helga Steinvör Baldvinsdóttir** (1858 – 23. október 1941) var íslenskt ljóðskáld og vesturfari best þekkt undir listamannsnafninu **Undína**.

## Æviágrip
Hún var frá Litlu-Ásgeirsá í Víðidal í Húnaþingi, dóttir Baldvins Helgasonar og Soffíu Jósafatsdóttur. Þau settust fyrst að í Rousseau í Muskoka í Ontario en síðar í Norður Dakota. Undína var tvígift, fyrri eiginmaðurinn var drykkfelldur og hún skildi við hann, sá síðari dó 1904. Síðan bjó hún á vesturströndinni til dauðadags, síðustu árin í skjóli Sophiu dóttur sinnar.

Undína orti mest fyrir og um aldamótin, en lítið eftir það. Hún vakti verðskuldaða athygli bókmenntamanna vestra. Kvæði hennar eru einföld og ljóðræn, mörg þeirra ættjarðarljóð. Bestu ljóð hennar eru dapurleg og rómantísk, birta rótleysistilfinningu landnemanna á látlausan hátt. Heildarútgáfa á ljóðum hennar kom út 1952, *[[Kvæði (Undína)|Kvæði]]*.

## Heimildir
* Viðar Hreinsson, 

## Tenglar
* ''Skáldkonan Undína''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1950
Jonathan Barnes

**Jonathan Barnes** (fæddur 1942) er breskur heimspekingur, heimspekisagnfræðingur, fornfræðingur og þýðandi. Hann er bróðir rithöfundarins Julians Barnes.

## Ritverk
### Bækur
* *Truth etc.* (Oxford: Oxford University Press, 2007). ISBN 0-19-928281-1
* *Early Greek Philosophy* (London: Penguin Books, 2002). ISBN 0-14-044815-2
* *Logic and the Imperial Stoa* (Brill, 1997). ISBN 90-04-10828-9
* *The Toils of Scepticism* (Cambridge: Cambridge University Press, 1990). ISBN 0-521-38339-0
* ásamt Juliu Annas *The Modes of Scepticism: Ancient Texts and Modern Interpretation* (Cambridge: Cambridge University Press, 1985). ISBN 0-521-27644-6
* *The Presocratic Philosophers* (London: Routledge, 1979/1990). ISBN 0-415-05079-0
* *Aristotle* (Oxford: Oxford University Press, 1982). Endurútgefin árið 2000 sem *Aristotle: A Very Short Introduction*. ISBN 0-19-285408-9

### Þýðingar
* (þýð.) Porphyry, *Introduction* (Oxford: Clarendon Press, 2003). ISBN 0-19-924614-9
* (þýð.) ásamt Juliu Annas, Sextus Empiricus, *Outlines of Scepticism* (Cambridge: Cambridge University Press, 2000). ISBN 0-521-77809-3
* (þýð.) Aristotle, *Posterior Analytics* (Oxford: Clarendon Press, 1975/1994). ISBN 0-19-824089-9 

### Ritstýrð verk
* (ritstj.) ásamt Miriam Griffin, *Philosophia Togata: Plato and Aristotle at Rome vol. 2* (Oxford: Clarendon Press, 1999). ISBN 0-19-815222-1
* (ritstj.) Aristotle, *The Complete Works of Aristotle*, í tveimur bindum (Princeton: Princeton University Press, 1998). ISBN 0-691-01651-8 
* (ritstj.) ásamt Miriam Griffin, *Philosophia Togata: Essays on Philosophy and Roman Society vol. 1* (Oxford: Clarendon Press, 1997). ISBN 0-19-815085-7
* (ritstj.) *The Cambridge Companion to Aristotle* (Cambridge: Cambridge University Press, 1995). ISBN 0-521-42294-9
Útkirtill

**Útkirtill** eða **pípukirtill** er í dýrafræði kirtill sem seytir því sem hann framleiðir í gegnum pípu. Dæmi um útkirtla eru svitakirtlar, mjólkurkirtlar og munnvatnskirtlar. Andstæða útkirtils er innkirtill.
Fljótsdalshérað

**Fljótsdalshérað** var sveitarfélag á mið-Austurlandi sem varð til 1. nóvember 2004, við sameiningu Austur-Héraðs, Fellahrepps og Norður-Héraðs og við þá sameiningu varð til fjölmennasta sveitarfélag á Austurlandi með um 4.000 íbúa, og þar af búa ríflega 2.300 manns í þéttbýlinu á Egilsstöðum og í Fellabæ. Árið 2020 sameinaðist Fljótsdalshérað í enn stærra sveitarfélag Múlaþing.

Um svæðið féllu Lagarfljót og Jökulsá á Dal. Hallormsstaðaskógur, stærsti skógur landsins, var innan marka sveitarfélagsins. Í héraðinu er Tónlistarskóli Fljótdalshéraðs.

Í sveitarfélaginu voru eftirfarandi sveitir, sem eitt sinn voru hver um sig sjálfstætt sveitarfélag: Jökuldalur, Jökulsárhlíð, Hróarstunga, Fell, Hjaltastaðaþinghá, Eiðaþinghá, Vellir og Skógar (sem áður mynduðu einn hrepp), og Skriðdalur. Fljótsdalshérað var svipað að flatarmáli og Púertó Ríkó.

## Tengill
* Heimasíða Fljótsdalshéraðs
Húnaþing vestra

**Húnaþing vestra** er sveitarfélag við Húnaflóa. Það var stofnað 7. júní 1998 við sameiningu allra hinna 7 gömlu hreppa Vestur-Húnavatnssýslu. Þeir voru: Staðarhreppur, Fremri-Torfustaðahreppur, Ytri-Torfustaðahreppur, Kirkjuhvammshreppur, Hvammstangahreppur, Þverárhreppur og Þorkelshólshreppur. Hinn 1. janúar 2012 sameinaðist sveitarfélagið Bæjarhreppi en hefur áfram nafnið Húnaþing vestra.

Húnaþing vestra einkennist af fjörðunum þremur; Hrútafirði og Miðfirði, sem eftir sameininguna við Bæjarhrepp eru báðir að öllu leyti í Húnaþingi vestra, og Húnafirði, en vesturhluti hans er í sveitarfélaginu. Á milli þeirra eru nesin Heggstaðanes og Vatnsnes. Helsti þéttbýlisstaður sveitarfélagsins er Hvammstangi en smáþorp eða vísi að þorpum er einnig að finna á Laugabakka, Reykjum í Hrútafirði og á Borðeyri.

Aðalatvinnuvegir svæðisins er landbúnaður og sjávarútvegur.

## Tenglar
*http://www.hunathing.is/
Snæfellsbær

**Snæfellsbær** er sveitarfélag á utanverðu Snæfellsnesi. Það var stofnað 11. júní 1994 með sameiningu Ólafsvíkurkaupstaðar, Neshrepps utan Ennis, Breiðuvíkurhrepps og Staðarsveitar.

Bæjarmörk Snæfellsbæjar eru annars vegar í Staðarsveit, rétt vestan við Vegamót og hins vegar að norðan í Búlandshöfða. Bæjarfélagið er um 680 ferkílómetrar að stærð og íbúar þess eru rúmlega 1800 talsins.  Flestir búa í þéttbýliskjörnunum Ólafsvík, Rif og Hellissandi, en aðrir íbúar eru dreifðir um sveitir þess, Fróðárhrepp, Breiðuvík og Staðarsveit, eða minni þéttbýliskjarna á Hellnum og Arnarstapa. Í bæjarfélaginu eru því víðáttumikil óbyggð svæði þar sem auðvelt er að komast í snertingu við óspillta náttúru. Í sveitarfélaginu er Lúðrasveit Snæfellsbæjar.

Hringvegur er um Snæfellsbæ og ef komið er akandi frá Reykjavík eftir vegi 54 er við Fróðárheiði hægt að velja að aka yfir heiðina og norður fyrir og þaðan hring um Jökulinn eða að aka um Útnesveg eftir vegi 574 í hring norðurfyrir. Snæfellsjökull er því nokkurs konar miðja í bæjarfélaginu sem sést víða að. 

Aðalatvinnuvegir eru sjávarútvegur og landbúnaður.

## Myndir

Mynd:Arnarstapi_(1).jpg|Arnarstapi og Stapafell
Mynd:Djúpalónssandur.JPG|Djúpalónssandur
Mynd:Iceland_(19825040409).jpg|Lóndrangar
Mynd:Saxhöll.jpg|Saxhóll


## Tengt efni
*Arnarstapi
*Búðir
* Djúpalónssandur
* Dritvík
*Hellnar
*Lóndrangar
*Snæfellsjökull
Rangárþing ytra

**Rangárþing ytra** er sveitarfélag í Rangárvallasýslu. Það varð til 9. júní 2002 við sameiningu þriggja hreppa: Rangárvallahrepps, Holta- og Landsveitar og Djúpárhrepps.

Aðalatvinnuvegir eru ferðaþjónusta og landbúnaður.

## Myndir

Mynd:Hekla sideview.jpg|Hekla
Mynd:Hella 2024.jpg|Hella
Mynd:Þykkvibær 2024 (cropped).jpg|Þykkvibær
Rangárþing eystra

**Rangárþing eystra** er sveitarfélag í Rangárvallasýslu. Það var stofnað 9. júní 2002 með sameiningu Austur-Eyjafjallahrepps, Vestur-Eyjafjallahrepps, Austur-Landeyjahrepps, Vestur-Landeyjahrepps, Fljótshlíðarhrepps og Hvolhrepps. Helstu atvinnuvegir eru ferðaþjónusta og landbúnaður.

Helsta þéttbýli í Rangárþingi eystra er Hvolsvöllur, en auk þess er vísir að þéttbýli á Skógum undir Eyjafjöllum. Vesturmörk sveitarfélagsins eru við Eystri Rangá, en austurmörkin við Jökulsá á Sólheimasandi. Markarfljót rennur sunnan við Fljótshlíð út í sjó nálægt Landeyjahöfn þar sem styst er að sigla til Vestmannaeyja. Þórsmörk er í Rangárþingi eystra norðan við Eyjafjallajökul. Vesturhluti Mýrdalsjökuls er líka í sveitarfélaginu.

## Myndir

Mynd:Hvolsvöllur 0715.jpg|Hvolsvöllur
Mynd:Eystri Rangá.jpg|Eystri-Rangá
Mynd:Skogafoss-02-2018-gje.jpg|Skógafoss
Mynd:Keldur Kirche.jpg|Keldur
Mynd:Eyjafjallajokull-April-17.JPG|Eldgosið í Eyjafjallajökli 2010
Mynd:Þórsmörk.jpeg|Þórsmörk
Reykhólahreppur

**Reykhólahreppur** er sveitarfélag á sunnanverðum Vestfjörðum. Aðalatvinnuvegur er landbúnaður og Þörungaverksmiðja er starfrækt á Reykhólum.

Hinn upphaflegi Reykhólahreppur náði frá Kambsfjalli vestur að Múlaá í Þorskafirði, en 4. júlí 1987 sameinuðust allir hreppar í Austur-Barðastrandarsýslu undir nafni Reykhólahrepps. Hinir fjórir voru Geiradalshreppur, Gufudalshreppur, Múlahreppur og Flateyjarhreppur.
Saurbæjarhreppur (Dalasýslu)

**Saurbæjarhreppur** var hreppur í norðanverðri Dalasýslu.

Íbúafjöldi 1. desember 2005 var 77.

Hinn 10. júní 2006 sameinaðist Saurbæjarhreppur Dalabyggð undir merkjum Dalabyggðar.
Þórshafnarhreppur

**Þórshafnarhreppur** var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu. Hann var stofnaður 1. janúar 1947 þegar kauptúnið Þórshöfn var skilið frá Sauðaneshreppi. Hrepparnir tveir sameinuðust á ný 11. júní 1994, þá undir nafni Þórshafnarhrepps. Varð hreppurinn þar með 728 km² að flatarmáli og náði yfir mestallt Langanes og heiðarnar milli Hafralónsár og sýslumarka.

Aðalatvinnuvegir eru sjávarútvegur og landbúnaður. Íbúafjöldi 1. desember 2005 var 417. 

Hinn 10. júní 2006 sameinaðist Þórshafnarhreppur Skeggjastaðahreppi  undir nafninu *[[Langanesbyggð]]*.
Lamakkos

**Lamakkos** (), dáinn , var aþenskur herforingi sem tók þátt í herförinni til Sikileyjar árið  Gamanleikjaskáldið Aristófanes gerir grín að Lamakkosi í gamanleiknum *[[Akarníumenn (gamanleikur)|Akarníumenn]]* frá 

## Tengt efni
* Alkibíades
* Níkías
* Pelópsskagastríðið
Sveitarfélagið Vogar

**Sveitarfélagið Vogar** (áður Vatnsleysustrandarhreppur) er sveitarfélag á norðanverðum Reykjanesskaga. Vogar eru fámennasta sveitarfélagið á Suðurnesjum með tæplega 1400 íbúa (2023). Flestir íbúar sækja vinnu annars staðar, t.d til Reykjavíkur eða Keflavíkur, en áður byggðist atvinnulífið að mestu á sjósókn. Sveitarfélagið nær yfir bæinn Voga og Vatnsleysuströnd og út á hálft Hvassahraun. Sveitarfélagið nær líka yfir Þráinsskjaldarhraun sunnan Reykjanesbrautar. Víkin sem þorpið stendur í heitir Vogavík en þorpið hét áður Kvíguvogar og Vogastapi sunnan þorpsins hét Kvíguvogabjörg. Í Stakksfirði undan Vogastapa eru góð fiskimið, sem voru kölluð „Gullkistan“. Vogar eru í 14 km fjarlægð frá Reykjanesbæ og 25 km fjarlægð frá Hafnarfirði. Meirihluti íbúa býr í bænum Vogum, en um 100 manns í dreifbýli.

Staðhættir Voga eru þeir að byggðin er á mjórri ræmu meðfram ströndinni, þó ekki samfelld.  Nokkrir bændur voru nokkuð á undan sinni samtíð og urðu brautryðjendur á ýmsan hátt. Bóndi nokkur í Vogum keypti hafskip, sendi það til Spánar með fisk og keypti útgerðarvörur í staðinn. Þá var annar bóndi á Vatnsleysuströnd sem kom fyrstur manna fram með þá hugmynd að friða Faxaflóa fyrir erlendum fiskveiðiskipum.

Strax á landnámsöld kemur staðurinn við sögu. Jörðin Stóru-Vogar var höfuðból um aldir og fylgdu því mörg smábýli. Á öldum áður var hálfkirkja í Vogum en sóknarkirkja sveitarinnar er á Kálfatjörn á Vatnsleysuströnd.

Margir fallegir staðir eru í nágrenni Voga svo sem Kálfatjarnarkirkja, Staðarborg, Vogastapi og Vogatjörn. 

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* Ferðavefur
Skaftárhreppur

**Skaftárhreppur** er sveitarfélag sem nær yfir alla Vestur-Skaftafellssýslu að Mýrdalshreppi  undanskildum.  Hreppurinn varð til 10. júní 1990 við sameiningu 5 hreppa: Álftavershrepps, Leiðvallarhrepps, Skaftártunguhrepps, Kirkjubæjarhrepps og Hörgslandshrepps.

Þéttbýlið Kirkjubæjarklaustur stendur við Skaftá og þar er hægt að finna markverða staði eins og Systrafoss, Systrastapa og Stjórnarfoss. Hreppurinn einkennist af landbúnaði og að þar runnu ein víðfeðmustu hraun landsins, úr Eldgjá á 10. öld og Lakagígum á 18. öld.
Valur

**Valur** getur átt við eftirfarandi:
* Knattspyrnufélagið Valur í Reykjavík
* Ungmennafélagið Valur á Reyðarfirði
* valur, öðru nafni fálki
* mannsnafnið Valur
Súlurit

**Súlurit** er í gagnatækni gerð grafs með rétthyrndum súlum, oftast í réttum hlutföllum við hvora aðra, sem hver um sig táknar ákveðið magn. Oftast er slíkt graf tvívítt og er magnið oftast mælt á lóðrétta ásnum og gildið á lárétta ásnum, en einnig eru til þrívíð súlurit og súlurit þar sem magnið er mælt á lárétta ásnum og gildið á þeim lóðrétta.
Kartesíusarhnitakerfið

**Kartesíusarhnitakerfið** eða **rétthyrnt hnitakerfi** er hnitakerfi með tvo eða þrjá ása eftir því hvort það er í tví- eða þrívídd. Ásar þessir eru hornréttir hver á annan og kallast *x-ás*, *y-ás* og *z-ás*. Kerfið er nefnt eftir franska heimspekingnum René Descartes (*[[w:la:Renatus Cartesius|Cartesius]]* á latínu), sem fann það upp.

## Sjá einnig
* Skauthnitakerfi
Tjörneshreppur

**Tjörneshreppur** er hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu. Nær hann yfir norður- og vesturströnd Tjörness að Héðinsvík norðan Húsavíkur og einnig yfir megnið af fjalllendinu sem á skaganum er.

Tjörneshreppur í núverandi mynd var stofnaður árið 1912 þegar Húsavíkurhreppi var skipt í tvo hluta. Hreppinn mynduðu sveitirnar norðan og sunnan Húsavíkur, Tjörnes og Reykjahverfi en Húsavíkurkauptúnið ásamt næsta nágrenni þess hét áfram Húsavíkurhreppur og lá hann eins og fleygur í gegnum miðjan Tjörneshrepp eins og hann var þá. Svo fór að hreppnum var aftur skipt í tvennt 1. janúar 1933 og varð þá syðri hlutinn, Reykjahverfi, að Reykjahreppi. Frá því á 11. öld var svæðið frá jörðinni Máná nyrst á Tjörnesi, byggðin með strönd nessins að vestan allt að botni Skjálfandaflóa og Reykjahverfi til og með gömlu jörðinni Reykjum þar í hverfinu, eitt sveitarfélag sem þá nefndist Tjörneshreppur, stundum á síðari árum nefndur Tjörneshreppur hinn forni. Á 18. eða 19. öld breyttist nafnið í Húsavíkurhrepp en þar var þingstaður hreppsins og 1912 þegar þéttbýlið í Húsavík varð sérstakt sveitarfélag hélt það eðlilega því nafni.

Flestir íbúar lifa af landbúnaði eða sækja vinnu á Húsavík. Aðalskipulag er í gildi og er hægt að nálgast það á heimasíðu sveitarfélagsins.

Íbúar Tjörneshrepps felldu tillögu um sameiningu sveitarfélaga í Suður-Þingeyjarsýslu í atkvæðagreiðslu sem fór fram 8. október 2005. Alls voru 54,1% á móti sameiningu og 45,9% fylgjandi. Á kjörskrá voru 53.
Norræn tungumál

**Norræn** eða **norðurgermönsk tungumál** eru indóevrópsk tungumál sem aðallega eru töluð á Norðurlöndum. Þau tilheyra flokki germanskra tungumála.

Málsögulega eru norrænu málin yfirleitt flokkuð í tvo hópa:
* Austurnorræn tungumál sem eru danska og sænska.
* Vesturnorræn tungumál sem eru norska, færeyska og íslenska, ásamt útdauðu málunum norn, sem talað var nyrst á Bretlandseyjum fram á 18. öld, og grænlandsnorrænu, sem töluð var fram á 15. öld í byggðum norrænna manna á Grænlandi.

Taka skal fram að ýmsar svæðis- og stéttarmállýskur í Noregi, þar með talið bókmálið og ríkismálið hafa talist bæði til vestur- og austurnorrænna mála. Í héruðunum Bohuslän og Jamtlandi, sem tilheyrt hafa Svíþjóð síðan á 17. öld, finnast einnig mállýskur sem náskyldar eru norsku.

Einnig hafa norrænu málin flokkast í suður- norðurnorræn mál:
* Suðurnorræn tungumál sem eru danska ásamt suðursænskum mállýskum, sem einnig hafa verið nefndar austurdanskar mállýskur. Þær eru talaðar í Hallandi, á Skáni, í Blekinge og á Borgundarhólmi.
* Norðurnorræn tungumál sem eru öll önnur norræn mál.

Þriðja skilgreiningin flokkar norrænu málin í meginlands- og eyjamál:
* Norræn meginlandsmál sem eru danska, norska og sænska.
* Norræn eyjamál sem eru íslenska og færeyska, ásamt útdauðu málunum norn og grænlandsnorrænu.

## Frekari fróðleikur
* Oskar Bandle (ed.), *The Nordic Languages: An International Handbook of the History of the North Germanic Languages*, Berlin 2005, ISBN 3-11-017149-X. 
*  Harald Hammarström, Robert Forkel and Martin Haspelmath (eds.), *North Germanic*, Jena 2017. 
* Jóhannes Gísli Jónsson and Thórhallur Eythórsson, *Variation in subject case marking in Insular Scandinavian*, Nordic Journal of Liguistics, 28 (2005), 223–245. 
* Iben Stampe Sletten, *Norðurlandamálin með rótum og fótum*, København, 2005.

## Tenglar
* Íslenskar-norrænar netorðabækur
* Um tungumál á Norðurlöndunum
Dagur íslenskrar tungu

**Dagur íslenskrar tungu** er íslenskur hátíðardagur, 16. nóvember, tileinkaður íslensku.

Haustið 1995 lagði menntamálaráðherra til að einn dagur ár hvert yrði tileinkaður íslensku og átak gert í varðveislu hennar. Fæðingardagur Jónasar Hallgrímssonar var valinn til minningar um framlag hans til íslenskunnar.

Fyrsti dagur íslenskrar tungu var 16. nóvember 1996 og hefur verið haldinn síðan árlega.

## Tengill
*Um dag íslenskrar tungu á vef stjórnarráðsinns (skoðað 19. október 2018)
Gotlenska

**Gotlenska** eða **eygotneska** (*gutniska*,  *gutamål*) er nafnið á því tungumáli eða mállýsku sem talað er á eyjunni Gotland í Svíþjóð.  Gotlenska er af germönsku málaættinni og er eitt af norrænu tungumálunum.  Gotlenskan á rætur í eigin fornmáli öfugt við aðrar sænskar mállýskur og hefur hvorki þróast úr fornsænsku, forndönsku né fornnorsku.

## Ítarefni
*Gutniska 
*Gutamålsgillet
*Hér er hægt að hlusta á gotlenskar mállýskur
Sísjóriða

**Sísjóriða** (franska og enska: *mal de debarquement syndrome*, skammstafað *MdDS*) er líkamlegur kvilli sem lýsir sér í því að sjúklingurinn finnur fyrir sjóriðu,  löngu eftir að hann er kominn á fast land. Kvillinn getur líka komið fram við annars konar hreyfingu.

Tilfinningin getur horfið eftir nokkra mánuði en dæmi eru um fólk sem hefur þjáðst af sísjóriðu árum saman.

Ekki er vitað af hverju kvillinn stafar en helst er giskað á að innra eyrað nái ekki að stilla sig eftir veltuna á sjónum. Engin úrræði eru enn til staðar fyrir sjúklinga.

## Tenglar
*Upplýsingasíða sísjóriðusjúklinga
*Frétt á BBC um konu með sísjóriðu
Mýrdalshreppur

**Mýrdalshreppur** er sveitarfélag sunnan Mýrdalsjökuls, vestast í Vestur-Skaftafellssýslu. Það varð til 1. janúar 1984 við sameiningu Dyrhólahrepps og Hvammshrepps.

Hreppurinn afmarkast af Jökulsá á Sólheimasandi og Sólheimajökli að vestan og Blautukvísl á Mýrdalssandi og Kötlujökli að austan. Aðalbyggðin er í Mýrdal, sem hreppurinn dregur nafn af, og er sveitin öll jafnframt kölluð Mýrdalur. Í sveitarfélaginu er Skólahljómsveit Mýrdalshrepps. Sveitin er víða mjög grasgefin og græn en þar eru jafnframt miklir sandar og stórbrotin náttúra, klettótt fjöll og hrikaleg gljúfur, og andstæður því miklar. Mýrdalsjökull með eldstöðinni Kötlu gnæfir yfir Mýrdal.

Þorpið Vík í Mýrdal stendur við sjó austan Reynisfjalls og er eina sjávarþorpið á Íslandi sem ekki hefur höfn. Aðalatvinnuvegur hreppsbúa er landbúnaður og á síðari árum einnig ferðaþjónusta. Mýrdalshreppur er syðsti hreppur landsins með syðstu veðurathugunarstöð landsins, að Vestmannaeyjum undanskildum, og er veðurathugunarstöðin á Reyni í Reynishverfi.

## Sjá einnig
* Dyrhólaey
* Katla
* Mýrdalsjökull
* Pétursey
* Reynishverfi
* Vík í Mýrdal

## Tenglar

* Heimasíða Mýrdalshrepps
Hrafntinna

**Hrafntinna** er afbrigði náttúrulegs glers, sem myndast í eldgosum þegar feldspatshraun kólnar og storknar mjög hratt, en kristallast ekki. Ekki má rugla hrafntinnu saman við eldtinnu.

## Lýsing
Líparítgler og er hrafnsvört eða dökkgrá á lit með glergljáa. Hrafntinna flokkast sem storkuberg og steindarlíki en ekki til steinda þar sem hún er ekki kristölluð. Hún samanstendur aðallega af kísli (SiO2) eða rúmlega 70% og samsetning hennar er mjög svipuð og í graníti og líparíti. Vegna þess að hrafntinna kristallast ekki geta hvassar hliðar hennar orðið næstum jafn þunnar og sameind.

## Útbreiðsla
Helstu fundarstaðir á Íslandi eru hrafntinnuhraunin hjá Torfajökli og Hrafntinnuhryggur við Kröflu.  

## Tenglar
* ''Hrafntinna''; greinarhluti í Náttúrufræðingnum 1992
* ''Hrafntinnuhryggurinn glitrar''; grein í Morgunblaðinu 1985
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
* Þorleifur Einarsson (1994) *Myndun og mótun lands: Jarðfræði*. ISBN 9979-3-0263-1
Ásahreppur

**Ásahreppur** er hreppur vestast í Rangárvallasýslu. Hann varð til 11. júlí 1892 þegar Holtamannahreppi var skipt í tvennt, í Holtahrepp hið efra og Ásahrepp hið neðra. Ásahreppi sjálfum var skipt í tvennt 1. janúar 1938 og varð neðri hlutinn að Djúpárhreppi en sá efri hélt nafninu óbreyttu.

Áshreppingar hafa atvinnu af landbúnaði, verslun og öðrum þjónustugreinum. Náttúran er mjög fjölbreytt, mýrlent á köflum en ásar og holt á milli þar sem bændabýlin standa 3 - 5 í þyrpingum eða hverfum, sem einkenna byggðamynstur sveitafélagsins. Stærsta varpland grágæsar á Íslandi er við Frakkavatn. Þjórsá rennur við hreppamörkin og sýslumörkin í vestri. Afréttur Ásahrepps er 4/7 hlutar af Holtamannaafrétti á móti 3/7 eignarhluta Rangárþings ytra. Holtamannaafréttur nær meðal annar yfir austurhluta Þjórsárvera, og vesturhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Um Holtamannaafrétt liggur Sprengisandsvegur milli Suður- og Norðurlands. 

## Tenglar

* Vefsíða Ásahrepps
Óæskileg persóna

**Óæskileg persóna** (latína: eintala: *persona non grata*, fleirtala: *personae non gratae*) er í ríkiserindarekstri hugtak með mjög ákveðna merkingu skilgreint í 9. grein vínarsamningsins um diplómatísk samskipti:

:*The receiving State may at any time and without having to explain its decision, notify the sending State that the head of the mission or any member of the diplomatic staff of the mission is persona non grata or that any other member of the staff of the mission is not acceptable. In any such case, the sending State shall, as appropriate, either recall the person concerned or terminate his functions with the mission. A person may be declared non grata or not acceptable before arriving in the territory of the receiving State.*

:*If the sending State refuses or fails within a reasonable period to carry out its obligations under paragraph 1 of this Article, the receiving State may refuse to recognize the person concerned as a member of the mission.*

## Heimild
*
Öndun

**Öndun** er í líffræði það ferli lífvera að taka inn í líkama sinn súrefni og breyta því í koltvíoxíð og losa sig þannig við kolefni. Það líffærakerfi sem sér um öndunina kallast öndunarkerfið.


## Tengt efni

* Mæði
Björn

**Björn** getur átt við:

* Bjarndýr - ætt spendýra af rándýraættbálki
* Björn - íslenska mannanafnið
* Leikfangabjörn eða **bangsa**.
* Bjarnasamfélagið - menningarkima í samfélagi homma.
Froskdýr

**Froskdýr** (fræðiheiti: *Amphibia*) eru flokkur seildýra sem inniheldur allar tegundir ferfætlinga sem ekki eru líknarbelgsdýr. Þau skiptast í þrjá ættbálka, ormkörtur, salamöndrur og froska. Í þróunarstiganum eru þau mitt á milli fiska og skriðdýra og voru fyrstu hryggdýr á landi fyrir um það bil 370 miljónum ára. 

Froskdýr lifa um allan heim nema á köldustu svæðum, eru með misheitt blóð og kirtlaríka húð sem hefur hvorki hár, hreistur né fjaðrir. Þau anda bæði með húð og lungum og lifa mest á skordýrum, sniglum og ormum. Þau gjóta eggjum sínum oftast í vatni og festa þau í klasa eða lengjur við vatnaplöntur. Lirfurnar nefnast halakörtur og anda með tálknum.

Fullorðin dýr lifa lengstum bæði á landi og í vatni, en hafa ekki aðlagast fullkomlega lífi á þurru landi eingöngu líkt og flestir aðrir ferfætlingar. Um 5.700 tegundir froskdýra eru til. Skriðdýrafræði er sú vísindagrein sem fæst við rannsóknir bæði á froskdýrum og skriðdýrum.
Pascal-þríhyrningur

**Pascal-þríhyrningur** eða **þríhyrningur Pascals** er í stærðfræði þríhyrningur af tölum sem raðað er upp eftir kerfi sem Blaise Pascal lýsti, sem nú er þekkt sem **[[einkenni Pascals]]**(en): 
:{n+1 \choose k} = {n \choose k-1} + {n \choose k}.

Þessi eiginleiki gerir það að verkum að hægt er að raða niðurstöðunum upp á eftirfarandi hátt:

Í stærðfræði er Pascals-þríhyrningur óendanlegur þríhyrningslaga fylking tvíliðastuðla sem gegna lykilhlutverki í líkindafræði, samsetningarfræði og algebru. Í stórum hluta Vesturlanda er hann nefndur eftir franska stærðfræðingnum Blaise Pascal (en á Ítalíu er þríhyrningurinn kallaður **þríhyrningur Tartaglia**, nefndur eftir ítalska algebrufræðingnum Niccolò Tartaglia (1500–1577), sem birti sex raðir þríhyrningsins árið 1556, áður en Pascal fæddist, og hann er líka nefndur eftir mörgum öðrum frá öldum áður).

Mynstur talnanna sem mynda Pascal-þríhyrninginn var þekkt löngu fyrir tíma Pascals. Persneski stærðfræðingurinn Al-Karaji (953–1029) skrifaði bók sem er nú glötuð bók sem innihélt fyrstu lýsinguna á Pascal-þríhyrningnum.

## Eiginleikar Pascal þríhyrningsins
### Ellefu-veldið
Sjá má mjög fljótlega að fyrstu raðir Pascal-þríhyrningsins stafa út *n*-ta veldi af 11:
:11^0 = 1
:11^1 = 11
:11^2 = 121
:11^3 = 1331
:11^4 = 14641

Reglan fellur þó ekki um sig á efri stigum, heldur verður hún bara ekki jafn ljós - 11^5 \ne 15101051, augljóslega, heldur 11^5 = 161051. Þ.e., þar sem að tugir koma fyrir í gildum þríhyrningsins legst tugurinn við næsta sæti fyrir ofan, og einingin verður eftir.

### Einkenni Vandermondes
Lát m, n, r \in \mathbb{N}; r . Þá gildir:
:{m+n \choose r} = \sum^r_{k=0} {m \choose r-k}{n \choose k}.
Þessi regla er kennd við Alexandre-Théophile Vandermonde, sem uppgötvaði regluna á átjándu öld.

### Tvíliðureglan
Tvíliðureglan notast við stuðla úr Pascal-þríhyrningnum. Til dæmis er (a+b)^4 = (1)a^4 + (4)a^3b + (6)a^2b^2 + (4)ab^3 + (1)b^4, en stuðlarnir (í svigum) passa við 5. línu Pascal þríhyrningsins (fyrsta línan samsvarar (a+b)^0).

### Fibbonacci runan
Fibonacciruna kemur fyrir í skálínum Pascal-þríhyrningsins:

Ef summaðar eru upp gráleitu tölurnar er summan stak í Fibbonacci rununni. Sama gildir um innrömmuðu tölurnar, og hvaða skálínu sem er.

## Sönnun á einkenni Pascals
Ímyndum okkur að til sé mengi T sem hefur n+1 stak. Lát a vera stak í T og lát S = T \setminus \left\{a\right\}. Sjáum að til eru {n+1 \choose k} hlutmengi í T sem innihalda k stök (Sjá: Samantektir). Hinsvegar inniheldur hlutmengi í T með k stökum ýmist a, ásamt k-1 öðrum stökum úr S, eða það inniheldur k stök úr S en ekki a. Þar sem að það eru {n \choose k-1} hlutmengi af k-1 staki úr S, þá eru til {n \choose k-1} hlutmengi með k stökum úr T sem innihalda a. Auk þess eru {n \choose k} hlutmengi af T með k stökum sem innhalda ekki a, þar sem að það eru {n \choose k} hlutmengi af S með k stökum. Þar af leiðir:
:{n+1 \choose k} = {n \choose k-1} + {n \choose k}. 
:::\Box (Fléttufræðileg sönnun).

## Tengt efni
* Blaise Pascal
* Samantektir
* Tvíliðureglan

## Heimildir
Jón Árnason (1819)

**Jón Árnason** (17. ágúst 1819 – 4. september 1888) var íslenskur fræðimaður sem safnaði þjóðsögum, aðallega íslenskum, og gaf út.

Jón var fæddur á Hofi á Skagaströnd, sonur séra Árna Illugasonar, sem var prestur þar frá 1796-1825 og þriðju konu hans, Steinunnar Ólafsdóttur. Faðir Jóns var orðinn hálfsjötugur þegar hann fæddist og lést þegar drengurinn var nýorðinn sex ára. Sagði Jón frá því seinna að hann hefði verið einn hjá föður sínum þegar hann dó. Móðir Jóns var síðan lengi ráðskona á Syðri-Ey og Auðkúlu. 

Jón var settur til mennta og lauk stúdentsprófi frá Bessastaðaskóla. Hann var bókavörður á árunum 1848-1887, fyrst á Stiftsbókasafninu en þegar safnið fékk titilinn Landsbókasafn Íslands árið 1881 varð hann fyrsti Landsbókavörður Íslands. Hann var einnig fyrsti forstöðumaður Forngripasafns Íslands, síðar Þjóðminjasafnið, þegar það var stofnað árið 1863. Lengi vel sá hann einn um bæði söfnin. Tekjurnar af þessum störfum voru ekki háar og hann var því jafnframt biskupsritari um tíma og kenndi einnig við Lærða skólann og var bókavörður þar.

Jón varð fyrir áhrifum frá Grimmsbræðrum og fór að safna þjóðsögum og ævintýrum í samstarfi við Magnús Grímsson. Þeir gáfu  út *[[Íslenzk æfintýri]]* árið 1852. Sú útgáfa hlaut dræmar viðtökur. Þeir tóku aftur upp söfnun sagna vegna hvatningar frá Konrad von Maurer. Magnús dó 1860 en Jón hélt söfnuninni áfram. Á árunum 1862 til 1864 kom svo út stórvirki hans, *[[Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri]]* í tveimur bindum og var það prentað í Leipzig með liðsinni Maurers. Safnið var seinna gefið út í sex bindum.

Kona Jóns var Katrín Þorvaldsdóttir Sívertsen úr Hrappsey, systir Kristínar konu Jóns Thoroddsen. Þau áttu einn son sem dó ungur.

## Tengt efni
* Þjóðsögur Jóns Árnasonar

## Heimildir
* ''Mannslát''; grein í Ísafold 1888
* 

## Tenglar

* ''Íslenzkar þjóðsögur og æfintýri'' (útg. 1862-4) á Bækur.is
Jón Árnason

**Jón Árnason** getur átt við eftirfarandi:

* Jón Árnason (1665-1743) Skálholtsbiskup (1722-1743).
* Jón Árnason (1819-1888) þjóðsagnasafnara.
* Jón Árnason (1909-1977) alþingismann.
* Jón L. Árnason (1960-) skákmann.
Mjallhvít, æfintýri handa börnum

**Mjallhvít, ævintýri handa börnum** er bók um ævintýrapersónuna Mjallhvíti og tilraunir stjúpmóður hennar til að ráða hana af dögum.

Bókin var þýdd af Magnúsi Grímssyni. Hún var upprunalega gefin út af E. Jónssyni árið 1852 og prentuð af Louis Klein í Kaupmannahöfn. Bókin var svo endurútgefin 10. október 2005 af Project Gutenberg, enda þá ekki lengur vernduð af höfundarétti, Jóhannes Birgir Jensson sá um þá útgáfu.

17 litmyndir eru í bókinni, stafsetning er örlítið frábrugðin nútímastafsetningu.

## Stafræn útgáfa
* Mjallhvít, æfintýri handa börnum á Project Gutenberg
Magnús Grímsson

**Magnús Grímsson** (3. júní 1825 – 18. janúar 1860) safnaði íslenskum þjóðsögum ásamt Jóni Árnasyni og gáfu þeir út ritið *[[Íslenzk æfintýri]]* árið 1852.

Sama ár kom út íslensk þýðing Magnúsar á ævintýrinu um Mjallhvíti, bókin *[[Mjallhvít, æfintýri handa börnum]]*.
Kembur

**Kembur** (eða **græneðlur**) (fræðiheiti: *Iguana*) er ættkvísl eðlna af kembuætt sem inniheldur 13 tegundir. Þekktust af þessum tegundum er græneðlan sem á heimkynni sín frá Mexíkó til Brasilíu. Kembur eru flestar jurta-, lauf- og ávaxtaætur en tegundir af ættkvíslinni éta einnig hryggleysingja í æsku.

## Heimild
*
Jón Ólafsson

**Jón Ólafsson** getur átt við eftirfarandi:

* Jón Ólafsson (1593-1679), Indíafari
* Jón Ólafsson (1705-1779), úr Grunnavík, fræðimaður
* Jón Ólafsson (1731-1811), Svefneyingur, fræðimaður
* Jón Ólafsson (1850-1916), ritstjóri
* Jón Kr. Ólafsson (f. 1940), söngvari
* Jón Ólafsson (1952-), íslenskur tónlistarmaður (meðlimur Tatara)
* Jón Ólafsson (1954-), athafnamaður, stofnandi Skífunnar
* Jón Ólafsson (1963-), tónlistarmaður og þáttastjórnandi
* Jón Ólafsson (1964-), heimspekingur
Samantekt

**Samantekt** er í stærðfræði aðferð til þess að reikna svarið við spurningunni „*á hve marga vegu get ég valið *r* stök úr *n* staka [[mengi]]?*“. Samantekt *r* hluta kallast **''r''-samantekt**, og er óraðað val *r* hluta úr safninu. 

Reiknireglan er leidd út frá margföldunarreglunni og segir að þar sem velja má n hluti úr n staka mengi með óröðuðum hætti á n! vegu, þá gildi að hægt sé að velja r hluti úr n staka mengi á

::\frac{n!}{r!(n-r)!}

mismunandi vegu, en það er skrifað á ýmsa vegu: C(n,r) = {n \choose r} = nCr = \frac{n!}{r!(n-r)!}. Rithátturinn {n \choose r} er algengastur, en hann er notaður í tvíliðureglunni til þess að tákna stuðul við hvern lið, og er þetta því einnig kallað **tvíliðustuðull**.

Samantektir koma einnig fyrir í Pascal-þríhyrningnum, ásamt ýmsum fléttufræðilegum reglum.

## Sönnun
Samantektir eru náskyldar umröðunum, og ein einfaldasta aðferðin til þess að sanna samantektir er að segja:

Hægt er að finna *r*-umraðannir með því að reikna *r*-samantekt og margfalda það með fjölda hugsanlegra slíkra samantekta. Þá gildir:

::P(n, r) = C(n, r) \cdot P(r, r)

sem gefur okkur:

::C(n, r) = \frac{P(n, r)}{P(r, r)} = \frac{\frac{n!}{(n-r)!}}{\frac{r!}{(r-r)!}} = \frac{n!}{r!(n-r)!}
Skorradalshreppur

**Skorradalshreppur** er hreppur í sunnanverðum Borgarfirði. Aðalatvinnuvegur er landbúnaður. Skorradalshreppur nær yfir allan Skorradal og er eini hreppur í Borgarfirði sem ekki tilheyrir Borgarbyggð.

Í september 2025 ákváðu íbúar að sameinast Borgarbyggð eftir að hafa hafnað nokkrum sameiningartillögum.

## Tilvísanir
Torfalækjarhreppur

**Torfalækjarhreppur** var hreppur í Austur-Húnavatnssýslu til ársloka 2005. Aðalatvinnuvegur var landbúnaður. Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 92.

Hinn 1. janúar 2006 sameinaðist hann Bólstaðarhlíðarhreppi, Sveinsstaðahreppi og Svínavatnshreppi og var hið nýja sveitarfélag kallað Húnavatnshreppur.

## Þekktir einstaklingar úr Torfalækjarhrepp
* Dr. Maggi Jónsson, arkitekt (f. 1937)
* Pálmi Jónsson, Alþingismaður (f. 1929)
Sveinsstaðahreppur

**Sveinsstaðahreppur** var hreppur í Austur-Húnavatnssýslu fram til ársloka 2005. Hreppurinn var kenndur við Sveinsstaði í utanverðum Vatnsdal. Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 92.

20. nóvember 2004 samþykktu íbúar sveitarfélagsins sameiningu við Bólstaðarhlíðarhrepp, Svínavatnshrepps og Torfalækjarhrepp og gekk hún í gildi 1. janúar 2006. Nýja sveitarfélagið hlaut nafnið Húnavatnshreppur í fyrstu kosningunum í sameinuðu sveitarfélagi 10. desember 2005.
Dýragarðurinn í Leipzig

**Dýragarðurinn í Leipzig** (þýska: *Zoologischer Garten Leipzig*) er 22,5 hektara (0,225 km²) dýragarður í Leipzig í Þýskalandi stofnaður 9. júní 1878. Árið 2005 voru um 900 dýr í vörslu hans.

## Tengill
* Vefsíða dýragarðarins
Hvalfjarðarstrandarhreppur

**Hvalfjarðarstrandarhreppur** (einnig nefndur **Strandarhreppur**) var hreppur í sunnanverðri Borgarfjarðarsýslu, milli Hvalfjarðar og Skarðsheiðar. 
Aðalatvinnuvegur var landbúnaður. 
Fólksfjöldi 1. desember 2005 var 147.

Hinn 1. júní 2006 sameinaðist Hvalfjarðarstrandarhreppur Innri-Akraneshreppi, Leirár- og Melahreppi og Skilmannahreppi undir nafninu *[[Hvalfjarðarsveit]]*.