open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skammhlaup

**Skammhlaup** er það nefnt þegar rafstraumur fer stystu leið frá rafleiðara til jarðar. Straumur í skammhlaupi getur orðið mun sterkari en hámarksstraumur sá sem raftæki eða -lagnir þola og þannig valdið ofhitnun og skemmdum á því. Til að koma í veg fyrir skammhlaup eru leiðarar varðir með einangrara og lagðir þannig að lágmarkslíkur séu á skammhlaupi. Ef skammhlaup verður í rafkerfi bygginga eða ökutækis á lekaliði eða var að rjúfa straumrásina án tafar til að minnka líkur á tjóni. Bræðivar brennur yfir við skammhlaup og rýfur þannig straumrásina, en skemmist varanlega og þarf því að endurnýja.

Ef maður eða dýr veldur skammhlaupi með líkamanum eða hluta hans í háspennukerfi, getur hann hlotið alvarleg brunasár eða bana.
Jörð (rafmagn)

**Jörð** í rafmagnsfræði á við ákveðinn leiðara, sem hefur spennuna núll, miðað við aðra leiðara í tilteknu raftæki. Jörð í byggingum er tengd jörðu og *jarðtengingin* á að hafa litinn gult og grænt á víxl.

Alþjóðleg tákn fyrir jörð:
Böðvar frá Hnífsdal

**Böðvar Guðjónsson frá Hnífsdal** (1906 - 1961) var rithöfundur, þýðandi og kennari. Hann skrifaði margar smásögur og drengjasögur. Nokkurs konar dulnefni hans var *Böðvar frá Hnífsdal*. 

## Verk
* *Ég þekki konur*: ljóðabók - 1930
* *Strákarnir sem struku*: drengjasaga - 1934; 1957 
* *Ævintýralegt jólafrí*: drengjasaga - 1958  
* *Strákar í stórræðum*: drengjasaga - 1959 
* *Fremstur í flokki*: drengjasaga - 1960  

## Þýðingar
* *Sautján ára* - eftir Booth Tarkington - 1945
* Blámaður um borð - eftir Joseph Conrad - 1949

## Tengill
* ''Sjóferð í Æðarvík''; smásaga eftir Böðvar frá Hnífsdal; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1935
Stjórnarskrá Ítalíu

**Stjórnarskrá Ítalíu** (ítalska: *Costituzione della Repubblica Italiana*) eru æðstu lög Ítalíu sem voru samþykkt af stjórnlagaþinginu 22. desember 1947. Kosið var á stjórnlagaþingið með almennum kosningum   2. júní 1946 um leið og haldin var þjóðaratkvæðagreiðsla um afnám konungdæmis. Stjórnarskráin tók formlega gildi 1. janúar 1948, einni öld eftir að Stofnlög Alberts (*Statuto Albertino*) gengu í gildi, en þau voru sú stjórnarskrá sem ítalska konungdæmið byggðist á.

Stjórnarskráin var samin af stjórnlagaþinginu sem á sátu aðallega kristilegir demókratar, jafnaðarmenn (m.a. róttæk öfl sem tekið höfðu þátt í ítölsku andspyrnuhreyfingunni) og frjálslyndir og ber stjórnarskráin þess merki að vera málamiðlun milli þeirra sem vildu alger skil frá stofnunum fasismans og konungdæmisins og þeirra sem vildu fara varlega í sakirnar. Einkenni á stjórnarskránni er andstaða við gerræði og upphafning á hugmyndinni um réttarríki sem ætlunin er að skapa með stjórnarskránni.

Stjórnarskrá Ítalíu er nánast óbreytanleg en til þess að breyta henni þarf mikinn meirihluta á þingi og auk þess í mörgum tilfellum, þjóðaratkvæðagreiðslu. Henni hefur þó verið breytt nokkrum sinnum.
Mógúlveldið

**Mógúlveldið** (persneska: سلطنت مغولی هند, Solṭanat Moġuli Hend; úrdú: مغلیہ سلطنت, Muġalīh Sulṭanat; eigið nafn: گوركانى, Gurkâni) var keisaradæmi í Suður-Asíu sem stóð frá 16. öld fram að miðri 19. öld. Á hátindi sínum, um aldamótin 1700, náði það yfir nær allan Indlandsskaga og hluta þess sem í dag er Afganistan. Blómaskeið Mógúlveldisins er venjulega talið ná frá því þegar Akbar mikli komst til valda 1556 þar til Aurangzeb lést árið 1707. Nafnið er dregið af persneska orðinu yfir mongóla. 

Stofnandi veldisins var Babúr sem náði Kabúl á sitt vald árið 1504. Hann var afkomandi bæði Djengis Khan og Tímúrs og hann og menn hans aðhylltust íslam og höfðu tekið upp persneska siði og menningu.
Mingveldið

**Mingveldið** (kínverska: 明朝; pinyin: *Míng Cháo*) var ættarveldi sem ríkti yfir Kína frá 1368 til 1644. Mingveldið var síðasta keisaraættin sem tilheyrði hankínverjum. Það hófst með uppreisn gegn hinu mongólska Júanveldi og beið á endanum ósigur fyrir mansjúmönnum sem stofnuðu Kingveldið 1644 þótt Syðra Mingveldið héldi velli til 1662. Margir hópar hankínverja litu á Kingveldið sem erlend yfirráð og börðust fyrir endurreisn Mingveldisins.

Mingveldið kom sér upp herflota og fastaher sem taldi milljón hermenn. Á hátindi ríkisins voru íbúar þess 160 milljónir.
Rússneska keisaradæmið

**Rússneska keisaradæmið** (rússneska: Царство Русское, umrit. *Tsarstvo Rússkoje*; frá 1721 Россійская Имперія, umrit. *Rossíjskaja Ímperíja*) var stórveldi í Evrópu og Asíu sem varð til þegar Ívan grimmi stórfursti af Moskvu ákvað, árið 1547, að taka sér titilinn царь *tsar*, sem merkir keisari. Ívan var fastur í sessi, hafði mikil völd yfir bojurunum og jók verulega við ríki sitt með því að leggja undir sig tatararíkin Kazan og Astrakhan. Þótt faðir hans og afi hefðu báðir notað titilinn á undan honum var Ívan sá fyrsti sem var formlega krýndur *tsar* eða „keisari“, en þeir langfeðgar litu á Moskvu sem arftaka Konstantínópel eftir fall Austrómverska keisaradæmisins og sjálfa sig því sem arftaka rómversku keisaranna.

Eftir að Pétur mikli hafði gert ríkið að einveldi og lagt niður stofnanir bojarasamfélagsins ákvað hann síðan árið 1721 að taka upp evrópska heitið Россійская Имперія *Rossíjskaja Ímperíja*.
Stúpa

**Stúpa** (eða **hvolfhlað**) er hvolflaga helgidómur (oft turnhýsi) í byggingarlist búddhatrúarmanna. 

Stúpur voru upprunalega gerðar úr leir og mold eða steinhlaðnar ofan á jarðveg eða múrstein.
Í stúpu er grafhýsi sem geymir helga gripi. Hún er oft girt svalariði og efst er stöpull með eins konar regnhlíf. 

Við lát Gautama Búdda mun líkami hans hafa verið brenndur og askan grafin undir átta stúpum og  tvær aðrar stúpur undir duft og grafker.

Elsta þekkta stúpan er Dhamek stúpan í  Sanchi á Indlandi og stærsta stúpan er  Phra Pathom Chedi í Nakhon Pathom héraðinu í  Tælandi en hún er 127 metra há. Sú stúpa sem mest er lagt í er minnisvarðinn í  Borobudur  frá 8. öld í  Java í  Indónesíu. Efri hringlaga pallur þess hofs er  með raðir af bjöllulagar stúpum þar sem í eru Búddalíkneski sem tákna Arupajhana, svið formleysisins. Aðalstúpan er tóm og táknar fullkomnun uppljómunar. Hofið er skreytt með lágmyndum úr lífi  Gautama Búdda. Borobudur er á heimsminjaskrá UNESCO og er talinn stærsti búddaminnivarðinn í heiminum.

Stúpan þróaðist yfir í pagóðu þegar búddismi breiddist út til annarra Asíulanda. Pagóður eru breytilegar að gerð en geta einnig verið bjöllulaga og pýramídalaga. Það eru í dag ekki skörp skil á milli stúpu og pagóðu en venjulega er stúpa notað um búddahelgiskrín  á Indlandi og Suðaustur-Asíu en pagóða um trúarlegar byggingar í Austur-Asíu, byggingar sem hægt er að ganga inn í.

Stúpa er gerð úr fimm einingum:

* ferkantaður grunnur
* hvolflaga rými 
* stöpull eða spíra
* hálfmáni
* hringlaga diskur

## Myndir af stúpum

Mynd:Samye Ling Stupa.JPG|Stúpa í Samye Ling, Skotland
Mynd:Dagoba_Colombo.jpg|Colombo, Sri Lanka
Mynd:Shwedagon-Pano.jpg|Shwedagon í Yangon, Myanmar
Mynd:Phra Pathom Chedi.jpg|Phra Pathom Chedi, Nakhon Pathom, Tæland
Mynd:Wat Phra Kaew, Golden Chedi Buddhist Stupa, Bangkok, Thailand.jpg|Chedi Phra Sri Rattana, Bangkok, Tæland
Mynd:That Louang Vientiane.jpg|That Louang í Vientiane (Laos)
Mynd:Wat Phnom-Phnom Penh-Cambodia.jpg|Wat Phnom, Phnom Penh, Kambódía
Mynd:Chorten Tibet.jpg|Chörten, Tíbet
Mynd:Stupa Chorten Ladakh.jpg|Chörten, Ladakh
Mynd:Dodrulchortenstupa.jpg|Stúpa í Gangtok, Sikkim
Mynd:Borobudur.Stupas.am002.JPG|Stúpa í Borobudur, Indónesía
Mynd:Tibetan Village Stupa.jpg|Chörten, Tíbet
Mynd:Sanchi.jpg|Útskorin skreyting á norðurhlið stóru stúpunnar í Sanchi
Mynd:Mankiala Stupa.JPG|Mankiala Stúpa nálægt Rawalpindi ,Pakistan


## Tenglar
*Stupas.org is an entire site dedicated to the history and meaning of stupas
*Wolrd's Largest Buddhist Pagoda, India
* Shambhala Mountain Center, One of the largest Stupas in North America
*Gyantse's Kumbum Stupa 
*The Stupa Information Page
*KPC Stupa Project
*Dhardo Rimpoche Stupa at Padmaloka 
*Largest Stupa in Europe, 'The Englightenment Stupa' in Spain 

*What is a Stupa? 
*Stupas, Tempel und verwandte Bauwerke aus drei Felsbildstationen bei Chilas am oberen Indus (Nordpakistan) in German
*Meaning of the Thai Chedi

## Heimild
*
Tíu litlir negrastrákar

***Tíu litlir negrastrákar*** er heiti á vinsælli barnagælu sem samin var af bandaríska vísnaskáldinu Septimus Winner og fyrst gefin út árið 1868 undir heitinu *Ten Little Niggers*. Nokkru síðar var þessu breytt í *Ten Little Injuns* eða *Ten Little Indians* og textanum breytt vegna þess hve niðrandi orðið *nigger* er í augum þeldökkra bandaríkjamanna. Engu að síður var lagið gefið út með upprunalegum titli í Bretlandi og þýtt þannig á fjölda tungumála.

Til er fjöldinn allur af útgáfum vísunnar þar sem hinar ólánsömu söguhetjur eru t.d. rómverskir hermenn (*X roman soldiers*), hjólreiðamenn (*Ti små cyklister*), sjómenn (*Ten little sailor boys*) og þar fram eftir götunum.

## Skáldsaga Agöthu Christie
Skáldsaga eftir Agöthu Christie með sama nafni kom út í Bretlandi árið 1938. Í Bandaríkjunum var titli bókarinnar hins vegar breytt í *And Then There Were None* og öllum tilvísunum í vísuna breytt samkvæmt *Ten Little Injuns* útgáfunni sem er miklu þekktari í Bandaríkjunum en hin upprunalega útgáfa sem þekkt er í Bretlandi. Leikrit sem byggir á sögunni og kvikmynd sem komu út árið 1945 notuðust bæði við titilinn *And Then There Were None* en síðari útgáfur leikritsins og aðrar bíómyndir hafa notast við *Ten Little Indians*. Enskar útgáfur bókarinnar notuðust við upprunalega titilinn til 1985 þegar fyrsta endurútgáfan með bandaríska titlinum kom út í Bretlandi. Síðan þá er orðið algengast að notast við þann titil einnig í Bretlandi.
Bókin fjallar um tíu manneskjur sem boðið er í heimsókn á eyju af herra og frú U.N. Owen. Manneskjurnar eiga það sameiginlegt að hafa allar orðið fólki að bana án þess að hægt sé að dæma þau fyrir það. Í herbergjum sínum finna þau öll eintak af vísunni "tíu litlir negrastrákar". Fólkið deyr svo á svipaðan hátt og strákarnir í vísunni hurfu. Þegar lögreglumenn koma og skoða eyjuna virðast þetta vera óleysanleg morðgáta þar sem ómögulegt er að komast óséður af eyjunni og þar er enginn nema líkin tíu. Málið hefðu þeir líklega aldrei leist ef morðingjanum hefði ekki fundist hann þurfa að monta sig af þessu afreki. Hann skrifaði flöskuskeyti.

## Íslenska þýðingin
Á Íslandi kom barnagælan fyrst út sem *Negrastrákarnir* í Reykjavík árið 1922 í þýðingu Gunnars Egilssonar með myndskreytingum eftir listamanninn Mugg sem var mágur Gunnars. Hún var síðan endurútgefin af Heimskringlu 1937, Lithoprent 1947 og 1955 og af Þjóðsögu árið 1975. Bókin var síðan endurútgefin af Skruddu árið 2007. Til er önnur þýðing úr þýsku eftir Loft Guðmundsson sem var fyrst gefin út árið 1948. Íslenska vísan er sungin við allt annað lag en upprunalega vísan við lag Winners.

Íslensk þýðing á bók Agöthu Christie kom upphaflega út árið 1949 með titlinum *Blámannsey* en síðan í nýrri þýðingu hjá Skjaldborg 1992 undir titlinum *Tíu litlir negrastrákar*.

Gert var grín að útgáfunni í Áramótaskaupinu 2007.
.cd

**.cd** er þjóðarlén Austur-Kongó. Það var stofnað 1997 og NIC Congo sér um úthlutun lénsins. Lénið kom í staðinn fyrir þjóðarlénið .zr sem var fellt úr gildi 2001.
Hnúðsvanur

**Hnúðsvanur** (fræðiheiti *Cygnus olor*) er algengur fugl af andaætt.

Náttúruleg heimkynni hnúðsvana eru á tempruðum beltum í Evrópu og Vestur-Asíu allt austur til strandhéraða Rússlands. Hnúðsvanir eru farfuglar á norðlægum slóðum. Hnúðsvanir eru oft hafðir til skrauts á tjörnum og vötnum og hafa afkomendur þannig fugla breiðst út í umhverfi sem ekki er náttúruleg heimkynni. Borgaryfirvöld í Hamborg gáfu Reykjavíkurborg nokkra hnúðsvani til að hafa á Tjörninni. Þeir urpu þar en þeim lynti illa við álftirnar og fækkaði jafnt og þétt og hvarf síðasti hnúðsvanurinn um 1977. Hnúðsvanur er þjóðarfugl Danmerkur.

Fullorðnir fuglar eru frá 125-170 sm langir og vænghaf þeirra er 200-240 sm. Þeir geta orðið 1,2 m á hæð á landi. Karlfuglar eru stærri en kvenfuglar og goggur þeirra er stærri.

Hnúðsvanur er meðal þyngstu fugla sem fljúga, karlfuglar eru að meðaltali 12 kg þungir og kvenfuglar 9 kg. Ungir fuglar líta öðruvísi út en fullorðnir. Goggur þeirra er svartur en ekki appelsínugulur og dúnninn er gráleitur. Hnúðsvanir verða hvítir við kynþroskaaldur.

Hnúðsvanir verpa í stórum dyngjum sem þeir byggja í grunnu vatni við vatnsbakka. Þeir eru einkvænisfuglar og nota sama hreiður árum saman. Báðir foreldrar taka þátt í umönnun hreiðurs og unga. Hnúðsvanar halda sig í hópum og eru oft yfir 100 fuglar saman. Vanalega eru þessir hópar ungfuglar sem ekki hafa ennþá fundið maka.

Hnúðsvanir hafa stöku sinnum flækst til Íslands.

## Myndasafn

Mynd:CygnusOlorNaturalHabitatMorning.jpg|Hnúðsvanur í náttúrulegu umhverfi
Mynd:Swan portrait.jpg|Höfuð hnúðsvans
Mynd:Mute swans & cygnets.JPG|Hnúðsvanapar með fimm unga
Mynd:Mute Swan Cygnets detail.jpg|Ungar
Mynd:Swan-with-six-cygnets FI-EU 2007-Aug-10 by-RAM.jpg|Hnúðsvanur með unga
Mynd:swan.spreads.wings.arp.jpg|Hnúðsvanur breiðir út vængina
Mynd:Cygnus olor flirt edit.jpg|Tveir hnúðsvanir
Mynd:Mute Swan aggressive pose.jpg|Hnúðsvanur í árásarstellingu
Mynd:mute.swan.touchdown.arp.jpg|Hnúðsvanur að lenda
Mynd:Schwanenpaar (1) beim Gründeln mit Jungen im Sonnensee, Binsfeld.JPG|Hnúðsvanur par í étinn af vatni plöntur.
Cygnus olor MHNT.ZOO.2010.11.11.2.jpg |Egg á safni í Danmörku.


## Heimildir

## Tilvísanir
Hörmangarafélagið

**Hörmangarafélagið** (danska: *Københavns hørkræmmerlaug*) var verslunarfélag kaupmanna í Kaupmannahöfn stofnað með konungsleyfi frá Friðriki 4. árið 1722. Félagið verslaði meðal annars með hör, hamp, járn, tjöru, hvallýsi, kol, leður, og brýni. Ungir menn gátu gerst hörmangarar með því að ljúka sjö ára starfsnámi, en synir hörmangara gátu gerst sjálfir verslunarmenn við 18 ára aldur, ef þeir höfðu unnið í verslun föður síns.

Félagið annaðist Íslandsverslun á árunum 1743—1758. Félagið fékk Íslandsverslunina í 20 ár í kjölfar útboðs, undir heitinu *Det kgl. oktrojerede islandske Handelskompagni*. Þremur árum síðar tók það líka við verslun í Finnmörku, án leigu þar sem tap hafði áður verið á þeirri verslun. Reikningar félagsins sýna töluverðan hagnað fyrstu árin, en þegar harðindi hófust á Íslandi 1751 var Íslandsverslunin rekin með tapi. Á móti kom að þá skilaði verslunin á Finnmörku hagnaði. Flest árin útdeildi félagið þó matargjöfum, fiski og sauðakjöti frá Íslandi, til presta og hirðmanna í Kaupmannahöfn sem gert höfðu félaginu greiða. Einkaleyfi félagsins var afturkallað árið 1758 eftir miklar kvartanir Íslendinga undan verslunarháttum þess. Skúli Magnússon hafði gagnrýnt félagið fyrir að selja svikna vöru, og 1755 lét hann brjóta upp búðir kaupmanna og deila vörum til fátæklinga vegna hungursneyðar í landinu. Í kjölfar þessa og málaferla sem fylgdu missti félagið verslunina. Árið 1760 tók Konungsverslunin fyrri við verslun á Íslandi undir stjórn Niels Ryberg.

Félagið starfaði áfram til ársins 1861.

## Tilvísanir
Örn Bárður Jónsson

Séra **Örn Bárður Jónsson** (f. 23. nóvember 1949 á Ísafirði) er sóknarprestur í Neskirkju í Reykjavík. 

Örn Bárður lauk guðfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1984 og hefur stundað framhaldsnám í guðfræði í Bandaríkjunum og Bretlandi. Hann varð aðstoðarprestur í Garðasókn 1984 og sóknarprestur í Grindavík 1985. Árið 1990 varð hann verkefnisstjóri á Biskupsstofu og fræðslustjóri kirkjunnar frá 1995. Árið 1999 varð hann prestur í Neskirkju og var skipaður í það embætti 1. október 2002. Hann var ritari Kristnihátíðarnefndar 1993-1999 og afmælisnefndar vegna kristnitöku frá 1993.

Séra Örn Bárður hefur skrifað fjölmargar greinar í dagblöð um þjóðfélagsmál, menningarmál og trúmál. Hann varð mjög umtalaður eftir að hann skrifaði smásöguna *Íslensk fjallasala h/f* en sagan birtist í Lesbók Morgunblaðsins árið 1999. Sagan var myndskreytt og minnir aðalpersóna myndarinnar, sem og sögunnar, töluvert á Davíð Oddsson forsætisráðherra. Í framhaldi af því skrifaði Davíð biskupi bréf: *„Það er athyglivert að í kynningu á „smásögu“ þar sem forsætisráðherranum er lýst sem landráðamanni (manni sem selur fjallkonuna) og landsölumanni er gefið til kynna að sendingin sé á vegum fræðslustarfs kirkjunnar. Davíð Oddsson.“* Skömmu síðar síðar tilkynnti Karl Sigurbjörnsson biskup séra Erni Bárði að hann væri ekki lengur ritari Kristnihátíðarnefndar en forsætisráðherra sat í nefndinni.

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar

* ''Íslensk fjallasala h/f''; smásaga eftir Örn Bárð; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1999
Svartsvanur

**Svartsvanur**, **svartur svanur** eða **svartálft** (fræðiheiti  *Cygnus atratus*) er stór votlendisfugl af andaætt. Hann verpir aðallega í suðaustur- og suðvesturhéruðum Ástralíu. 

Svartsvanur er svartur á litinn með línu af hvítum flugfjöðrum við vængjabrúnir. Goggur hans er skærrauður en fölari fremst. Fætur og leggir eru grásvartir. Ungar eru grábrúnir. Fullorðinn svartsvanur er milli 1,1 og 1,4 metra að lengd og vegur allt að 9 kg. Vænghafið er milli 1,6 og 2 metra þegar fuglinn er á flugi. Hálsinn er afar langur og boginn eins og bókstafurinn S.

Talið er að fjöldi svartsvana í heiminum sé allt að 500.000 einstaklingar og tegundin sé ekki í útrýmingarhættu.

Svartsvanir eru algengir á votlendisvæðum í suðvestur- og suðausturhluta Ástralíu og nálægum eyjum. Kjörlendi svartsvana er ferskvatns- og saltvatnssvæði, mýrar og ár þar sem nóg fæðuframboð er og efni til hreiðurgerðar. Svartsvanir ferðast mikið um og ferðalög þeirra tengjast úrkomu og þurrki. Eins og margir vatnafuglar fella svartsvanir flugfjaðrir eftir að þeir hafa komið upp ungum og eru þeir þá ófleygir í einn mánuð. Á þeim tíma halda þeir oftast til á opnum stórum vötnum þar sem þeir eru öruggir.

Áður en Maórar komu til Nýja-Sjálands var þar svartsvanategund sem virðist hafa dáið út vegna ofveiði. Árið 1864 var svartsvanur fluttur frá Ástralíu til Nýja-Sjálands sem skrautfugl á vötnum og hefur tegundin breiðst út og er svartsvanur nú  algengur fugl þar á stærri vötnum og strandsvæðum. Svartsvanir eru vinsælir skrautfuglar í Vestur-Evrópu, sérstaklega á Bretlandi.

Svartsvanir hafa verið nær árlegir flækingar á Íslandi undanfarin ár. Þeir eru taldir eiga uppruna sinn að rekja til fuglagarða í Evrópu.


Mynd:Black_swan444.jpg|Höfuð svartsvans séð á hlið
Mynd:Black_Swan-Mindaugas_Urbonas-3.jpg|Svartsvanur snyrtir fjaðrirnar
Mynd:Cygnus_atratus_-adult_with_chicks_in_Australia-8.jpg|Svanur með unga
Mynd:Cygnus atratus "Mulgo".jpeg|Elsta þekkta teikningin af svartsvani
Cygnus atratus MHNT.ZOO.2010.11.16.5.jpg |Museum specimen 


## Heimild

## Tilvísanir
Mjóifjörður (Ísafjarðardjúpi)

**Mjóifjörður** er fjörður á Vestfjörðum. Í þessum firði eru margir bæir sem að mestu eru komnir í eyði, en enn má sjá ummerki gamalla bæja.
Vermut

**Vermut** (**vermút**, **vermóður**  eða í hálfkæringi **Vermundur** ) er áfengur drykkur úr hvítvíni, kryddaður með malurt og fleiri kryddjurtum. 

## Tilvísanir
Voltakross

**Voltakross** er kross úr kopar- og sinkplötum með rökum dúk á milli og var borinn innan klæða sem lækningatæki gegn sjúkdómum. Krossinn var töluvert seldur í upphafi 20. aldar. og höfðu menn mismikla trú á honum. 

## Heimildir
* Einkaleyfisskráning Niels Peter Heskier á Voltakrossi
* Voltakrossinn, Lækningatæki eða svikatól?, Tíminn, 54. Tölublað - Blað 2 (06.03.1983), bls.4-5
* Með bláu hliðina við bera bringu, Tíminn Sunnudagsblað, 18. tölublað (16.05.11965), Bls. 420-423
* Voltakrossar (safngripir í íslenskum söfnum)
* Og nú ganga þeir á hólm út af Voltakrossinum, Nýja öldin, 6. tölublað (30.10.1897), Bls. 24 
* Auglýsing um Volta-krossinn á baksíðu Þjóðólfs frá 11. apríl 1890.
Slúður

**Slúður** eru ósannaðar sögusagnir, sem komið er á kreik til að hæðast að eða koma höggi á einhverja persónu eða tiltekna hópa þjóðfélagsins, gjarnan ráðamenn o.þ.h. Í gamni er stundum talað um *Gróusögur* eða *Gróu á Leiti* (eftir sögupersónunni og slúðurkerlingunni Gróu úr bókinni Pilti og stúlku), sem kom slúðrinu af stað. Einnig er talað um *illar tungur* í sambandi við þá sem *slúðra*.

## Tengt efni
* Bláa höndin
* Flökkusaga
Gísli Magnússon (biskup)

**Gísli Magnússon** (f. 12. september 1712, d. 8. mars 1779) var biskup á Hólum frá 1755 til dauðadags, 1779, eða í 24 ár. 

Foreldrar Gísla voru Magnús Markússon (d. 1733) prestur á Grenjaðarstað í Aðaldal, og kona hans Guðrún Oddsdóttir frá Reynistað. 

Gísli fæddist á Grenjaðarstað og ólst þar upp. Hann lærði undir skóla hjá síra Þorleifi Skaftasyni í Múla í Aðaldal, og varð stúdent frá honum 1731. Fór utan sama ár, skráður í Kaupmannahafnarháskóla síðla hausts, og lauk embættisprófi í guðfræði vorið 1734. Kom heim um sumarið. Hann var skólameistari í Skálholti 1737-1746, bjó fyrst að Miðfelli en síðan í Haukadal. Hann fékk Staðastað 1746 og varð um leið prófastur í Snæfellsnessýslu.   

Haustið 1754 fór Gísli til Kaupmannahafnar að konungsboði, og var vígður Hólabiskup 5. maí 1755. Hann kom að Hólum samsumars og var biskup til æviloka, 1779. Páll Eggert Ólason segir um Gísla: "Honum fór allt vel úr hendi, skólastjórn og kirkjustjórn; ... Hann var og vel gefinn, góðmenni og örlátur, höfðinglegur og hraustmenni að afli. kennimaður ágætur." 

Það verk sem mun halda nafni Gísla lengst á lofti, er bygging steinkirkjunnar á Hólum, þ.e.a.s. þeirrar Hóladómkirkju sem nú prýðir staðinn (Gíslakirkju). Bygging kirkjunnar hófst sumarið 1757, og var kirkjan vígð 20. nóvember 1763. Byggingin var liður í endurreisnarstarfi dönsku stjórnarinnar hér.

Um 74 bækur komu út á Hólum í biskupstíð Gísla Magnússonar, en þó var lítið prentað þar á meðan á byggingu dómkirkjunnar stóð, og ekkert árin 1760-1763. Það taldist nýlunda að árið 1756 komu út tvær bækur með íslenskum fornsögum: *Ágætar fornmannasögur* og *Nokkrir margfróðir söguþættir*. Einnig þýddur reyfari: *Þess svenska Gustav Landkrons og þess engelska Bertholds fábreytilegar Robinsons eður lífs og æfi sögur*. Mæltist þetta misjafnlega fyrir og varð ekki framhald á. Gísli þýddi og lét prenta *Monita Catechetica* eftir J. J. Rambach (Hólum 1759). Árið 1779 kom út á Hólum útfararminning Gísla Magnússonar.  

Í Þjóðskjalasafni Íslands eru varðveittar skjalabækur úr embættistíð Gísla biskups, og margvísleg skjöl um byggingu dómkirkjunnar. 

Í Hóladómkirkju var málverk af Gísla Magnússyni, það er nú í Þjóðminjasafni Íslands, og eftirmynd þess á Hólum. 

Kona Gísla Magnússonar (gift 1736) var Ingibjörg Sigurðardóttir (f. um 1709, d. 1793) frá Geitaskarði í Langadal. Börn þeirra sem upp komust: Magnús Gíslason sýslumaður á Geitaskarði, Oddur Gíslason prestur á Miklabæ í Blönduhlíð og Kristín Gísladóttir, kona Hálfdanar Einarssonar skólameistara á Hólum. 

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* II.
Bakskaut

**Bakskaut**, **mínusskaut**, **neiskaut** (frá **neikvætt rafskaut**) eða **katóða** (af enska: **) er rafskaut, sem rafeindir flæða frá, öfugt við forskautið, sem rafeindirnar flæða til. Straumstefnan er þó í hina áttina, þ.e. frá forskauti til bakskauts.
Forskaut

**Forskaut**, **plússkaut**, **jáskaut** (frá **jákvætt skaut**) eða **anóða** (dregið úr ensku **) er rafskaut, sem rafeindir flæða til, öfugt við bakskautið, sem rafeindirnar flæða frá. Straumstefnan er þó í hina áttina, þ.e. frá forskauti til bakskauts.
Húsbréf

**Húsbréf** er skuldabréf með ríkisábyrgð og löngum afborgunartíma sem seljandi íbúðarhúsnæðis fær sem hluta greiðslu frá kaupanda fyrir milligöngu Íbúðalánasjóðs. Húsbréf voru gefin út frá árinu 1989 til ársins 2004 þegar Íbúðabréf tóku við. 

## Tenglar
* 
* Um húsbréf á síðu Íbúðalánasjóðs
Sementsverksmiðjan

**Sementsverksmiðjan ehf.**  var reist á Akranesi á árunum 1956 – 1958 og tók til starfa síðla árs 1958. Hún var staðsett við Mánabraut á Akranesi. Framleiðslu var hætt árið 2012.

## Fjármögnun
Stofnfé verksmiðjunnar kom að mestu leyti gegnum lán og lánafyrirgreiðslu Framkvæmdabanka Íslands. Framkvæmdabankinn lánaði af eigin fé  10.750.000 kr og tók að tilhlutan ríkisstjórnarinnar tvö bandarísk lán til að endurlána til Sementsverksmiðjunnar. Það voru lán sem International Cooperation Administration í Washington, D. C, hafði veitt til framkvæmda á Íslandi og var hið fyrra  dagsett 28. desember 1956, að upphæð 4 milljónir dollara og  hið síðara hinn 27. desember 1957 að upphæð 5 milljónir dollara. Einnig tók Framkvæmdabankinn  fyrir hönd ríkisstjórnarinnar þýskt lán  11. apríl 1958 að upphæð DM 8.400.000.— hjá Kreditanstalt fiir Wiederaufbau, Frankfurt am Main. Af þessum þremur lánum endurlánaði Framkvæmdabankinn Sementsverksmiðju ríkisins 48.500.000 kr.

## Sagan
Verksmiðjan var reist á Akranesi á árunum 1956 - 1958 og tók til starfa síðla árs 1958. Allur vélbúnaður verksmiðjunnar var fenginn frá fyrirtækinu F. L. Smidth & Co A/S í Kaupmannahöfn. Bygging Sementsverksmiðju ríkisins átti drjúgan þátt í að efla og auka mannvirkjagerð á Íslandi. 

Sala á sementi hrundi eftir aldamót og árið 2011 nam salan aðeins um 32 þúsund tonnum sem var um fjórðungur afkastageturnnar og tæpur þriðjungur af sementssölunni í eðlilegu árferði. Þegar mest var (árið 1975) var salan tæp 160 þúsund tonn en þá var mikil uppbygging á Þjórsársvæðinu

Árið 1993 var Sementsverksmiðju ríkisins breytt í hlutafélag og hét þá Sementsverksmiðjan ehf. Íslenskt sement ehf keypti svo verksmiðjuna af Íslenska ríkinu í október árið 2003. 

Í Sementsverksmiðjunni störfuðu árið 2009 um 50 manns ásamt 90 afleiddum störfum en voru 12 stöðugildi árið 2012.

Unnið er að niðurrifi verksmiðjunnar. Árið 2019 var turn eða strompur verksmiðjunnar felldur.

## Framleiðslan
Framleiðslan byggist á votaðferð, en hráefnin eru skeljasandur úr Faxaflóa og líparít úr Hvalfirði. Framleiðslugeta verksmiðjunnar var um 100 þúsund tonn af gjalli og 200 þúsund tonn af sementi á ári. Verksmiðjan framleiðir þrjár sementstegundir: Portlandsement, hraðsement og kraftsement..

## Tilvísanir


## Heimildir
* „Innflutningur á sementi í stað framleiðslu“ , sement.is 18. apríl 2012. (Skoðað 24. apríl 2012).
* „Sementsverksmiðjan berst fyrir lífi sínu“, *Morgunblaðið* 21. ágúst 2009. (Uppfært 17. desember 2009 á Mbl.is) (Skoðað 24. apríl 2012).
* „Sementsverksmiðjan í gang að nýju“, *Morgunblaðið* 16. apríl 2011. (Skoðað 24. apríl 2012).

## Tenglar
* Heimasíða sementsverksmiðjunnar
* Mbl.is; Íslenskt sement eignast Sementsverksmiðjuna
* Mbl.is; Sementsverksmiðjan berst fyrir lífi sínu
* Mbl.is; Sementsverksmiðjan í gang að nýju
* Mbl.is; Sementsverksmiðjan gengur út í október
* Innflutningur á sementi í stað framleiðslu
Guy Fawkes-nótt

**Guy Fawkes-nótt** er hátíð (en ekki opinber frídagur) sem haldin er að kvöldi 5. nóvember, aðallega í Bretlandi, en líka í ýmsum samveldislöndum. Hátíðin er haldin til að minnast hins misheppnaða Púðursamsæris þegar hópur kaþólskra samsærismanna, þar á meðal Guy Fawkes, hugðust sprengja Jakob 1. og breska þingið í loft upp með því að koma mörgum púðurtunnum fyrir í kjallara Westminsterhallar 5. nóvember 1605 sem þeir ætluðu svo að kveikja í við þingsetningu daginn eftir. Samsærið komst upp um kvöldið þegar Guy Fawkes var gripinn í kjallaranum og allir samsærismennirnir voru handteknir og teknir af lífi í kjölfarið.

Á Guy Fawkes-nótt er venjan að skjóta upp flugeldum og kveikja í bálköstum þar sem brúða af Guy Fawkes er brennd. Fyrir fimmta nóvember gengu börn um með brúðuna og betluðu peninga („Penny for the Guy“) en slíkt er orðið sjaldgæft í seinni tíð.

## Tengt efni
* V for Vendetta
Henry Hudson

**Henry Hudson** (12. september 1571-1580 - 1611) var enskur landkönnuður. Hann fæddist í London og talið er að hann hafi unnið sig upp í stöðu skipstjóra en lítið er vitað um ævi hans til ársins 1607 þegar hann var ráðinn af Moskvufélaginu í Englandi til að finna norðausturleiðina til Kína. Hann sigldi í norður allt að 577 sjómílur sunnan við norðurpólinn þar sem hann sneri við og hélt aftur heim. Sumir telja að hann hafi uppgötvað Jan Mayen en engar heimildir eru til sem benda til þess. 1608 fór hann í aðra ferð og reyndi að sigla norður fyrir Rússland. Hann náði til Novaja Semlja en neyddist til að snúa við.

## Fyrir Hollenska Austur-Indíafélagið
Árið 1609 var Hudson ráðinn af Hollenska Austur-Indíafélaginu til að finna austurleið til Asíu á skipi félagsins *[[Halve Maen]]*. Í þetta sinn varð hann að snúa við vegna hafíss áður en hann komst til Novaja Semlja. Hann hafði heyrt orðróm um siglingaleið í gegnum meginland Norður-Ameríku frá Jamestown og John Smith og ákvað því að freista þess að finna suðvesturleið. Hann náði Nýfundnalandi í byrjun júlí og kannaði meðal annars Chesapeake-flóa og Delaware-flóa á austurströndinni í leit að siglingaleið til Kyrrahafsins. Þá sigldi hann inn í flóann þar sem nú er höfnin í New York og sigldi upp Hudsonfljót inn í landið allt að Albany þar sem áin mjókkar. Á leiðinni verslaði hann við innfædda og átti þannig upphafið að hinni blómlegu skinnaverslun milli Hollendinga og indíána þar sem Nýja Amsterdam var síðar stofnuð. 

## Fyrir Breska Austur-Indíafélagið
1610 fékk Hudson fjármagn frá Virginíufélaginu og Breska Austur-Indíafélaginu til að leggja upp í nýja ferð á skipinu *[[Discovery (skip)|Discovery]]* til að leita að norðvesturleið til Kína. Í þetta skipti sigldi hann norðar og kom til Íslands 11. maí og suðurodda Grænlands 4. júní. 25. júní kom skipið í Hudsonsund við norðurodda Labrador og 2. ágúst komu þeir í Hudsonflóa. Þar festist skipið í ís og áhöfnin bjó um sig í landi. Þegar ísa leysti um vorið hugðist Hudson halda áfram landkönnun en áhöfnin vildi snúa heim. Þetta leiddi til uppreisnar sem lyktaði með því að Hudson var, ásamt syni sínum og sjö öðrum, skilinn eftir á opnum báti á Hudsonflóa. Ekkert spurðist til þeirra eftir það.
Blávik

**Blávik** á við dopplerhrif ljóss þegar bylgjulengd styttist (þ.e. ljósið sýnist blárra) vegna þess að ljósgjafinn nálgast athugandann. Andstaðan er rauðvik, sem er vel þekkt innan stjörnufræðinnar, en blávik má greina á fáeinum vetrarbrautum og stafar þá oftast af snúningi þeirra þ.a. að vart verður bláviks frá þeim hluta sem nálgast jörðu.
Svartfugl (skáldsaga)

**Svartfugl** er söguleg skáldsaga eftir Gunnar Gunnarsson, rithöfund, sem kom út á dönsku 1929 í Kaupmannahöfn.  Hún kom út 1938 í íslenskri þýðingu *Magnúsar Ásgeirssonar*, en 1971 kom út íslensk þýðing höfundar.  Verkið var einnig þýtt á hollensku, þýsku, sænsku og ítölsku. Verkið hlaut nær eingöngu jákvæða gagnrýni í Danmörku.

Sögusviðið er Ísland við upphaf 19. aldar og byggir sagan á einu frægasta morðmáli Íslandssögunar, *[[morðin á Sjöundá|morðunum á Sjöundá]]*.  Sagan er sögð frá sjónarhóli Eyjólfs kapelláns, eins af aðalpersónum sögunnar.

## Tengill
*Er Svartfugl eftir Gunnar Gunnarsson fyrsta íslenska glæpasagan? - Vísindavefurinn
Vindar og breytingar

**Vindar og Breytingar** er fyrsta breiðskífa íslensku rokksveitarinnar Sign og kom hún út árið 2001. Platan var tekin upp í Rabbeyroad, hljóðveri í eigu Rafns Jónssonar föður tveggja meðlima Sign þeirra Ragnars Zolberg og Egils.

## Meðlimir Sign
* Ragnar Sólberg Rafnsson - Söngur, Gítar, Forritun
* Baldvin Freyr - Gítar
* Sigurður Ágúst - Bassi
* Egill Örn Rafnsson - Trommur
* Hörður Stefánsson - Gítar

## Lagalisti
#Fyrsta Skrefið - 1:44
#HALIM - 4:49
#Haltu Fyrir Augun - 3:21
#Háður Þér - 4:12
#Hey B.E.N - 3:44
#Svo Sárt/ Draumurinn - 3:47
#Zektarkennd - 4:32
#Vindar og Breytingar - 4:12
#Mínar eigin til finningar (lag dauðans) - 3:54
#Cassandra/flóttamaður - 3:30
#í gegnum lyfin - 4:17
#Gullskot í hjartanu mínu - 4:30
Arnar Grétarsson (tónlistarmaður)

**Arnar Grétarsson** (Addi G/A.D.) er gítarleikari í íslensku rokkhljómsveitinni Sign. Arnar er líka í hljómsveitunum Noise, Lizark og Nevolution.

## Diskar Arnars með Sign
* Thank God for Silence (2005)
* The Hope (2007)
Egill Örn Rafnsson

**Egill Örn Rafnsson** er íslenskur trommuleikari sem spilar með hljómsveitinni Dimmu.

Egill ásamt bróður sínum Ragnari Sólberg stofnaði Sign árið 2000 en hann hætti í Sign árið 2009. Egill hefur spilað með ýmsu tónlistarfólki m.a. Woofer, Mugison, Grafík, Ladda, Noise, Buttercup, Bjartmari og Bergrisunum og LayLow. Egill bjó London frá 2010-2015 þar sem hann spilaði inn á plötur að atvinnu ásamt því að spila með hljómsveitunum Fears og Black Noise. 

Í janúar 2019 gekk Egill til liðs við hljómsveitina Dimma.

Egill er sonur trommuleikarans Rafns Jónssonar eða Rabba, sem gerði garðinn frægann með Grafík og Bítlavinafélaginu á níunda áratugnum.
Edduverðlaunin 2007

**Edduverðlaunin 2007** eru afhending Edduverðlauna Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar sem fór fram á Hótel Hilton Nordica sunnudaginn 11. nóvember 2007. Aðalkynnar kvöldsins voru Þorsteinn Guðmundsson og Ólafía Hrönn Jónsdóttir.

Þær breytingar urðu á verðlaunaflokkum að flokknum „Leikari/leikkona í aðalhlutverki“ var skipt í tvennt og þrír tilnefndir í hvorum flokknum „leikari í aðalhlutverki“ og „leikkona í aðalhlutverki“. Fyrir sjónvarpsefni var flokknum „sjónvarpsþáttur ársins“ skipt í „frétta- og/eða viðtalsþáttur“ ársins annars vegar og „menningar- og/eða lífstílsþáttur ársins“ sem ásamt flokknum „skemmtiþáttur ársins“ gera þrjá flokka fyrir sjónvarpsþætti í stað tveggja áður. Flokkurinn „myndataka og klipping“ sem hafði verið með árið 2005 var aftur tekinn upp. Alls voru því veitt verðlaun í sextán flokkum, auk heiðursverðlauna ÍKSA. 

Sigurmynd hátíðarinnar var kvikmyndin *Foreldrar* eftir Ragnar Bragason með sex verðlaun. Tvær myndir með tilvísun í Breiðavíkurmálið voru tilnefndar þetta árið, heimildarmyndin *Syndir feðranna* og kvikmynd Guðnýjar Halldórsdóttur, *Veðramót*. Tveir sjónvarpsþættir fengu verðlaun sem besti frétta-/viðtalsþáttur ársins; *Kompás* á Stöð 2 og *Út og suður* á RÚV. Egill Helgason var bæði valinn sjónvarpsmaður ársins og bókmenntaþáttur hans, *Kiljan*, var valinn menningar-/lífstílsþáttur ársins.

## Tilnefningar og handhafar Edduverðlauna 2007
*Handhafar Edduverðlaunanna í hverjum flokki eru feitletraðir og gulllitaðir.*
### [[Kvikmynd ársins]]

### [[Leikið sjónvarpsefni ársins]]

### [[Stuttmynd ársins]]

### [[Leikstjóri ársins]]

### [[Handrit ársins]]

### [[Leikkona ársins í aðalhlutverki|Leikkona í aðalhlutverki]]

### [[Leikari ársins í aðalhlutverki|Leikari í aðalhlutverki]]

### [[Leikari/leikkona í aukahlutverki]]

### [[Heimildarmynd ársins]]

### [[Frétta- og/eða viðtalsþáttur ársins]]

### [[Menningar- og/eða lífstílsþáttur ársins]]

### [[Skemmtiþáttur ársins]]

### [[Sjónvarpsmaður ársins]]

### [[Myndataka og klipping]]

### [[Hljóð og tónlist]]

### [[Útlit myndar]]

### [[Heiðursverðlaun ÍKSA]] 2007

### [[Framlag Íslands til forvals Óskarsins]]
Rauðvik

**Rauðvik** á við dopplerhrif ljóss þegar bylgjulengdin eykst (þ.e. ljósið virðist rauðara) vegna þess að ljósgjafinn fjarlægist athugandann. Í stjörnufræði má greina rauðvik fjarlægra geimfyrirbæra með því að bera litróf þeirra sama við litróf á jörðu, en rauðvik virðist aukast með fjarlægð geimfyrirbæris. Rauðvik geimfyrirbæra er skýrt með því að þau fjarlægjast hvert annað með hraða, sem vex með fjarlægðinni. Rauðvik fjarlægra vetrarbrauta er talið stafa af útþenslu alheims allt frá dögum miklahvells. Rauðvik getur einnig orðið á ljósi sem fer um þyngdarsvið massamikis geimfyrirbæri, t.d. svarthols. Rauðvik er andstæða bláviks.

## Heimildir
*
Ohmslögmál

**Ohmslögmál** eða **lögmál Ohms** er regla í rafmagnsfræði, sem segir að rafstraumur í rafrás sé í réttu hlutfalli við rafspennu. Ohmslögmál er kennt við Georg Ohm (1789-1854) og skilgreinir rafmótstöðu (rafviðnám) R rafrásar, sem hlutfall spennu U og straums I í rásinni, þ.e. 
* R = U/I eða
* U = I*R eða
* I = U/R.
Spenna= viðnám * straumur.
Echo & the Bunnymen

**Echo & the Bunnymen** er ensk nýbylgjuhljómsveit sem var stofnuð í Liverpool árið 1978. Upprunalegir meðlimir hljómsveitarinnar voru söngvarinn Ian McCulloch, Will Sergeant gítarleikari og Les Pattinson bassaleikari. Upphaflega notuðust þeir við trommuheila en 1980 kom trommarinn Pete de Freitas í hans stað. Þeir komust fyrst á topp breska vinsældalistans árið 1983 með laginu „The Cutter“ af breiðskífunni *[[Porcupine]]* og næsta hljómplata þeirra, *[[Ocean Rain]]*, sem kom út 1984 innihélt meðal annars smellinn „The Killing Moon“. Árið eftir gáfu þeir út safnplötu með lögum af smáskífum sveitarinnar *[[Songs to Learn & Sing]]* og *[[Echo & the Bunnymen (breiðskífa)|Echo & the Bunnymen]]* árið 1987. 

1988 hætti McCulloch í sveitinni og árið eftir lést de Freitas í mótorhjólaslysi. Sergeant og Pattison fengu þá nýjan söngvara (Noel Burke), trommuleikara (Damon Reece) og hljómborðsleikara (Jake Brockman) til liðs við hljómsveitina og gáfu út hljómplötuna *[[Reverberation]]* árið 1990. Sú plata gekk illa og eftir útgáfuna hætti hljómsveitin störfum. 

McCulloch, Sergeant og Pattison komu síðan aftur saman árið 1997 og gáfu út plötuna *[[Evergreen]]* sem náði á topp 10 lista vinsældalistans. 1999 kom *[[What Are You Going to Do With Your Life?]]* út og Pattison hætti í hljómsveitinni. McCulloch og Sergeant hafa síðan haldið áfram að koma fram sem Echo & the Bunnymen og gefið út plötur með sveitinni.

## Breiðskífur
*Crocodiles (1980)
*Heaven Up Here (1981)
*Porcupine (1983)
*Ocean Rain (1984)
*Echo & the Bunnymen (1987)
*Reverberation (1990)
*Evergreen (1997)
*What Are You Going to Do with Your Life? (1999)
*Flowers (2001)
*Siberia (2005)
*The Fountain (2009)
*Meteorites (2014)

## Tengill
* Echo & the Bunnymen á Allmusic
Spliff

**Spliff** var þýsk nýbylgjuhljómsveit sem starfaði frá 1979 til 1984. Hún var mynduð af Herwig Mitteregger (söngur, slagverk), Reinhold Heil (söngur, hljómborð), Bernhard Potschka (gítar) og Manfred Praeker (söngur, bassi). Þeir voru fyrrum meðlimir Nina-Hagen-Band sem þótti Nina Hagen vera farin að ráða of miklu. Þrír þeirra höfðu áður verið í hljómsveitinni Lokomotive Kreuzberg.

1981 gáfu þeir út plötuna *[[The Spliff Radio Show]]* og 1982 áttu þeir sumarsmellinn „Carbonara“ sem kom út á plötunni *[[85555]]*. Sama ár kom út hljómplatan *[[Herzlichen Glückwunsch]]* sem innihélt smellinn „Das Blech“. Tveimur árum síðar gaf hljómsveitin út sína síðustu hljómplötu *[[Schwarz auf Weiß]]*.
Rafmótstaða

**Rafmótstaða** (enska: *electrical resistance*), oftast kölluð **(raf)viðnám**, er tregða rafleiðara við að flytja rafstraum, mæld í SI grunneiningunni ohm. Viðnám veldur spennufalli í rafrás og er yfirleitt fasti í rafrásum, en er þó háð hita leiðarans. Orðið *viðnám* (enska: *resistor*) er líka notað um íhluti, sem valda rafmótstöðu í rafrás. 

Rafleiðni er umhverfa viðnáms og lýsir eiginleika hlutar við að flytja rafstraum.

## Skilgreining
Ef rafleiðari ber einsleitan jafnstraum má reikna rafmótstöðu með eftirfarandi jöfnu:

:R = {l \cdot \rho \over A} \,

þar sem 
:*l* er lengd leiðara,
:*A* er þverskurðarflatarmál hans og
:*ρ* eðlisviðnám. 

Rafmótstaða í riðstraumsrás kallast samviðnám og er summa raun- og launviðnáms rásarinnar. Í jafnstraumsrás er launviðnám núll, þ.a. rafviðnám er eingöngu raunviðnám.

Ohmslögmál gefur samband rafspennu, *V*, rafstraums *I* og rafmótstöðu *R* í rafrás með jöfnunni *V* = *IR*. Ofurleiðari hefur enga rafmótstöðu.
Mismunur

**Mismunur** er í algebru niðurstaða frádráttar tveggja talna, *a* og *b*, þ.a. mismunurinn er talan |*a* - *b*|. Ekki skiptir því máli hvor talan er nefnd á undan, t.d. er mismunur talnanna 1 og 2 talan 1.
## Sjá einnig
* Margfeldi
* Summa
Raflausn

**Raflausn** er lausn sem inniheldur frjálsar jónir og leiða því rafstraum. Algengar raflausnir eru vatnslausnir með söltum.
.ch

**.ch** er þjóðarlén Sviss sem var tekið í notkun árið 1987. Stofnunin SWITCH Information Technology Services fer með yfirumsjón með lénunum .ch og .li.
.mt

**.mt** er þjóðarlén Möltu. Það var stofnað 1992 og er úthlutað af NIC Malta. Fimm undirlén eru skráð undir þjóðarléninu: com.mt fyrir atvinnustarfsemi, org.mt fyrir stofnanir, .net.mt fyrir netfyrirtæki, edu.mt fyrir menntakerfið og gov.mt fyrir ríkisstjórnina.
Samsvörunarkenning um sannleikann

**Samsvörunarkenning um sannleikann** er hver sú kenning sem segir að sannleikur sé fólginn í samsvörun sannbera og sanngjöra; það er að segja að sannberinn komi heim og saman við eða endurspegli hvernig málum er háttað.

Til eru ýmis afbrigði samsvörunarkenninga um sannleikann sem halda fram ólíkum sannberum, ólíkum sanngjörum eða ólíkri greiningu á því í hverju samsvörunin er fólgin. Sannberar eru gjarnan taldir vera setningar, fullyrðingar, staðhæfingar eða hugsanir. Sanngjörar eru gjarnan taldir vera staðreyndir, eða „staða mála“.

## Tenglar
* 
* 
* 
*
Ninjaskjaldbökurnar

**Ninjaskjaldbökurnar** eða **Teenage Mutant Ninja Turtles**, *TMNT*, („stökkbreyttu táninganinjaskjaldbökurnar“) eru fjórar stökkbreyttar skjaldbökur sem lærðu bardagalistina ninjutsu til sjálfsvarnar og berjast gegn glæpamönnum New York-borgar ásamt meistara sínum Splinter, sem er stökkbreytt rotta. Þær birtust fyrst í myndasögublöðum árið 1984 sem voru samin af Kevin Eastman og Peter Laird. Skjaldbökurnar voru skírðar í höfuðið á endurreisnarlistamönnunum Leonardo da Vinci, Raffaello Sanzio (Rafael), Michelangelo Buonarroti og Donato di Niccolò (Donatello).

## Tenglar

*Teenage Mutant Ninja Turtles
William Turner

**Joseph Mallord William Turner** (23. apríl 1775 – 19. desember 1851) var enskur listmálari. Turner fylgdi rómantísku stefnunni og málaði aðallega landslagsmyndir. Stíll hans var nokkuð frábrugðinn flestra annarra málara rómantísku stefnunnar og litið er á hann sem eins konar forsmekk að impressionismanum, og hafði hann áhrif á impressionista á borð við Claude Monet.

Turner er frægur fyrir að mála ljós, t.d. sólsetur. Eitt þekktasta dæmið um þetta er málverkið *The Fighting Temeraire tugged to her last Berth to be broken up, 1838*, þar sem hæfni Turners til að mála áhrif ljóssins sjást vel. Einnig málaði hann önnur náttúrufyrirbrigði (t.d. storm og þoku), hamfarir og slys (t.d. skipsskaða). Þekkt dæmi um málverk hans af skipbrotum er *The shipwreck of the Minotaur* sem byggt var á raunverulegum atburði. Turner var reyndar byrjaður á verkinu löngu áður en atburðurinn átti sér stað en nefndi málverkið eftir slysinu vegna þess hve umtalað það varð á Englandi.

Turner ferðaðist víða um Evrópu til þess að læra og þróa list sína. Meðal annars ferðaðist hann til Frakklands og Ítalíu. Í Frakklandi lærði hann í Louvre safninu í París og á Ítalíu ferðaðist hann nokkrum sinnum til Feneyja, þar sem hann málaði mörg verk. Einnig ferðaðist hann til Rómar og málaði myndir af borginni, meðal annars verkið *Modern Rome – Campo Vaccino* sem árið 2010 varð dýrasta verk Turners er það seldist á uppboði á 29,7 milljón pund.

Turner var umdeildur málari í sinni samtíð en vegur hans hefur farið vaxandi enda er hann nú á dögum einn virtasti málari Englands. Málverkið *The Fighting Temeraire* var árið 2005 valið besta málverk Bretlands í skoðanakönnun BBC.

## Myndasafn

Mynd:Joseph Mallord William Turner 024.jpg|*Calais Pier* (1803)
Mynd:Shipwreck turner.jpg|*The shipwreck of the Minotaur* (1810)
Mynd:Chichester canal jmw turner.jpeg|*Chichester Canal* (1828)
Mynd:Turner, J. M. W. - The Grand Canal - Venice.jpg|*The Grand Canal - Venice* (1835)
Mynd:Turner Ovid Banished from Rome.jpg|*Ovid Banished From Rome* (1838)
Mynd:Turner, J. M. W. - The Fighting Téméraire tugged to her last Berth to be broken.jpg|*The Fighting Temeraire tugged to her last Berth to be broken up, 1838* (1839)
Mynd:Joseph Mallord William Turner (British - Modern Rome-Campo Vaccino - Google Art Project.jpg|*Modern Rome – Campo Vaccino* (1839)
Mynd:Rain Steam and Speed the Great Western Railway.jpg|*Rain, Steam, and Speed – The Great Western Railway* (1844)
Þorsteinn Guðmundsson

**Þorsteinn Guðmundsson** getur átt við eftirfarandi karlmenn:
* Þorstein Guðmundsson; íslenskur grínisti
* Þorsteinn Guðmundsson (málari) (1817-1864), íslenskur myndlistamaður
Moodswinger

**Moodswinger** er strengjahljóðfæri. Hann hefur oftast 12 strengi sem gerðir er úr stáli eða nikkel og stáli á þjóðlagagítörum og rafmagnsgítörum. Strengirnir eru venjulega stilltir í E-A-D-G-C-F-A#-D#-G#-C#-F#-B.

## Tónlist
Moodswinger var meðal annars notað í þessum hljómverkum:
*Liars - Leather Prowler, 2007
*Avec-A - Akkemay, 2008

## Heimildir

*https://web.archive.org/web/20071011040921/http://www.pitchforkmedia.com/article/news/46003-meet-yuri-landman-maker-of-awesome-guitars-for-sonic-youth-liars-blonde-redhead-lightning-bolt Pitchfork Media, 28-09-07 (enska)
*www. modernguitars.com 
*Video Yuri Landman Moodswinger & Moonlander (revu.nl), 19-10-2007

## Tenglar
*www.hypercustom.com
*Oddmusic - Moodswinger
Íslensk erfðagreining

**Íslensk erfðagreining**  (*skammstafað* **ÍE**, *heiti á [[Enska|ensku]]:* **DeCode genetics**, *stílfært* **deCODE**) er íslenskt líftæknifyrirtæki sem var stofnað árið 1996. Forstjóri þess frá upphafi til ársins 2025 var Kári Stefánsson. Fyrirtækið stundar rannsóknir í mannerfðafræði í því markmiði að finna lausnir til forvarna gegn og til meðferðar og lækninga á sjúkdómum.

Í ársbyrjun 2017 höfðu yfir 175.000 Íslendingar tekið þátt í rannsóknum ÍE með því að gefa lífsýni og samþykki til að upplýsingar um arfgerðir þeirra og heilsufar séu notaðar til rannsókna. Vísindamenn ÍE hafa birt yfir 400 vísindagreinar í alþjóðlegum tímaritum og hafa fundið erfðabreytileika sem tengjast tugum sjúkdóma; krabbameinum, tauga- og geðsjúkdómum, hjarta- og æðasjúkdómum o.fl.  Niðurstöður ÍE nýtast þegar til þróunar nýrra lyfja, t.d gegn hjarta- og æðasjúkdómum og Alzheimer. 

Íslensk erfðagreining á samstarf við fjölmargar heilbrigðis- og rannsóknastofnanir á Íslandi og erlendis.

Árið 2003 opnaði fyrirtækið, í samvinnu við Friðrik Skúlason, endurgjaldslausan aðgang að Íslendingabók, gagnagrunni með ættfræðilegar upplýsingar um alla þá Íslendinga sem heimildir eru um. Í febrúar 2017 voru notendur rúmlega 221.000.

Frá 2012 hefur Íslensk erfðagreinig verið í eigu lyfjafyrirtækisins Amgen, en lýtur alfarið íslenskri stjórn og starfar samkvæmt íslenskum lögum og reglugerðum.

## Neðanmálsgreinar


## Tenglar
* Heimasíða Íslenskrar erfðagreiningar
Pétur Nikulásson

**Pétur Nikulásson** var biskup á Hólum 1391 – 1411, eða í 20 ár.  

Pétur Nikulásson var danskur munkur af prédikarareglu og hafði starfað í páfagarði í Rómaborg. Ekki er vitað um ætt hans eða uppruna. Hann fékk páfaveitingu fyrir Hólabiskupsdæmi og tók biskupsvígslu í Róm. Sjá páfabiskupar. 

Pétur biskup kom til Íslands 1392, og virðist hafa verið einn af hinum betri útlendu biskupum hér. Árið 1391 gaf hann út skipan um kristnihald í Hólabiskupsdæmi, þar sem lagt var fyrir presta að kenna fólki kristileg fræði, m.a. boðorðin tíu. Hann hélt skóla á biskupssetrinu og vandaði val á kennurum. Um og upp úr 1394 vísiteraði hann allar kirkjur í biskupsdæminu og lét rita skrá yfir eignir þeirra. Þegar Vilchin Hinriksson tók við sem biskup í Skálholti, 1394, efndi hann til veislu sem var í minnum höfð, og var Pétur Hólabiskup meðal boðsgesta. Pétur er talinn hafa stýrt Hólabiskupsdæmi höfðinglega, líkt og Jón skalli forveri hans. 

Skömmu fyrir svartadauða, 1402, fór Pétur biskup utan og dvaldist erlendis það sem eftir var ævinnar. Fól hann þá umboðsmönnum sínum að vinna biskupsverk á Hólum. Hann dó 1410 eða 1411.

Hinn 27. desember 1394 fauk Hóladómkirkja í stormviðri, "með svo undarlegum atburð að hvert tré brotnaði. Varð þar engu undan bjargað nema líkneskjum og helgum dómum". Lét Pétur þegar gera nýja kirkju, sem talið er að hafi að hluta staðið fram á daga Guðbrands biskups. Er þessi kirkja stundum kölluð Péturskirkja. 

Máldagabók Péturs Nikulássonar yfir kirkjur í Hólabiskupsdæmi er til í uppskrift frá 17. öld (Pétursmáldagar). 

## Heimildir
*Jón Helgason biskup: *Kristnisaga Íslands* I, 216-217.
*Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* V.