open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Elena Kagan

**Elena Kagan** (f. 28. apríl 1954) er dómari við Hæstarétt Bandaríkjanna. Hún var skipuð af Barack Obama forseta, sem eftirmaður John Paul Stevens sem lét af embætti vegna aldurs. Kagan tók við embætti þann 7. ágúst 2010, 112. hæstarréttardómari landsins og fjórða konan.  

## Æska og menntun
Kagan var fædd og uppalin í Upper West Side-hverfinu í New York og á tvo bræður. Faðir hennar, Robert Kagan, var lögfræðingur og móðir hennar, Gloria Kagan, var kennari. Kagan er lýst sem sjálfstæðu og viljasterku barni.

Kagan stundaði nám við Princeton, Oxford þar sem hún útskrifaðist með mastersgráðu í heimspeki árið 1983 og útskrifaðist svo úr Lögræðiskóla Harvard árið 1986. Kagan er ógift og barnlaus.

## Starfsferill
Kagan starfaði sem aðstoðarprófessor við Lögfræðiskóla Háskólans í Chicago árið 1991 og varð svo fastráðinn lögfræðiprófessor þar árið 1995.

Kagan starfaði því næst sem Associate White House Councel undir þáverandi forseta Bill Clinton frá 1995-1996. Á 17. júní árið 1999 tilnefndi Clinton Kagan sem dómara í Áfrýjunarrétti Bandaríkjanna fyrir D.C. svæðið, til þess að taka við af James L. Buckley, en ekkert varð úr þeirri tilnefningu.

Kagan sneri svo aftur til háskólaumhverfisins og starfaði sem gestaprófessor við Lögfræðiskóla Harvard árið 1999. Árið 2001 fór hún að starfa að fullu við Harvard og árið 2003 varð hún rektor skólans, fyrsta konan til að gegna því starfi. Einblíndi hún sérstaklega á að auka ánægju nemendanna með því að til dæmis byggja nýjar aðstöður, endurbæta námsskrá fyrsta árs nema og að bjóða upp á ókeypis morgunkaffi. 

Snemma árs 2007 var Kagan ein af fáum sem komu til greina til að starfa sem forseti Harvard-háskólans, en tapaði hún þeirri stöðu fyrir Drew Gilpin Faust. 

Þann 5. janúar 2009 tilkynnti forsetinn, Barack Obama, að hann myndi tilnefna Kagan í embætti ríkislögmanns Bandaríkjanna (e. *Solicitor General*) og varð sú tilnefning svo staðfest af Öldungadeildinni þann 19. mars 2009, 61 atkvæði gegn 31, varð hún því einnig fyrsta konan til að gegna þeirri stöðu. Birtist Kagan svo fyrst fyrir Hæstarétti Bandaríkjanna 9. september, 2009.

## Skipun í Hæstarétt
Þann 9. apríl árið 2010 tilkynnti þáverandi Hæstaréttadómarinn, John Paul Stevens, að hann muni hætta störfum það sumarið. Það var svo þann 10. maí árið 2010 sem Barack Obama tilnefnir Kagan til Hæstaréttadómara og fékk sú ákvörðun mikinn stuðning frá prófessorum og rektorum í háskólasamfélaginu í Bandaríkjunum. Formleg vígsluathöfn fyrir Kagan sem Hæstaréttardómara átti sér svo stað þann 1. október árið 2010. Er Kagan fjórða konan til að gegna þessu embætti og áttundi gyðingurinn.

## Tilvísanir
Svalur í hringnum

**Svalur í hringnum** er önnur bók *[[Froskur útgáfa|Frosks útgáfu]]* um Sval og Val og kom út árið 2014. Er bókin þó merkt númer þrjú í ritröðinni, en bók nr. 3 kom út síðar. Hún hefur að geyma þrjár sögur frá upphafsárum Franquin, sem allar birtust í fyrstu bók hinnar opinberu Svals og Vals-ritraðar *[[Quatre aventures de Spirou et Fantasio]]*

## Söguþráður
*Spirou et les plans du robot* (íslenska: *Vélmennisuppdrátturinn*) er sjálfstætt framhald eldri sögu um Sval og Val, sem sagði frá útistöðum þeirra við geggjaðan vísindamann sem fundið hafði upp fullkomið vélmenni. Sagan hefst á að þeir félagarnir lesa viðtal við vísindamanninn, sem komið hafði verið fyrir á geðveikrahæli. Í því segir hann frá vélmenni sínu og sjá Svalur og Valur í hendi sér að glæpamenn muni ásælast teikningarnar þessari snjöllu uppfinningu, ef þær sé að finna í tilraunastofu hans.

Eftir mikinn eltingaleik tekst Sval að farga teikningunum. Glæpamennirnir halda þá á geðveikrahælið og ræna vísindamanninum en Svalur og Valur ná honum til baka. Vísindamaðurinn fær höfuðhögg og gleymir öllu um vítisvélar þær sem hann ætlaði að búa til og gerist friðsamur. Þrjótarnir eru handteknir.

*Spirou sur le ring* (íslenska: *Svalur í hringnum*) gerist meðal götustráka í Brussel. Fanturinn og hrekkjusvínið *Steingeir* veður uppi með ofríki gagnvart smástrákunum í hverfinu. Einn þeirra er vinur Svals og verður úr að Svalur og Steingeir mætist í hnefaleikabardaga.

Í aðdraganda bardagans lúskrar Steingeir á saklausum vegfarendum og beitir fjárkúgunum. Svalur kemst hins vegar í kynni við gamlan hnefaleikaþjálfara sem veitir honum leiðsögn. Þrátt fyrir ýmis bellibrögð andstæðingsins vinnur Svalur frægan sigur í bardaganum. Steingeir er hrakinn í burtu af smástrákunum, en Svalur sýnir honum göfuglyndi og þeir verða vinir.

*Spirou fait du cheval* (íslenska: *Svalur knapi*) er stysta saga bókarinnar, rétt um átta blaðsíður að lengd. Svalur og Valur bregða sér í útreiðartúr, en bykkjan sem Svalur fær til reiðar gengur af göflunum og reynist hafa gríðarlegan stökkkraft. Útreiðartúrinn endar því með ósköpum.

## Upprunaleg útgáfa
*Svalur í hringnum* er séríslensk útgáfa í þeim skilningi að sögur þessar hafa ekki verið prentaðar einar og sér saman á bók í öðrum löndum. Allar sögurnar þrjár birtust í fyrstu Svals og Vals-bókinni: *Quatre aventures de Spirou et Fantasio* (íslenska: *Fjórum ævintýrum um Sval og Val*).

## Útgáfuupplýsingar
*Svalur í hringnum* var gefin út af Froski útgáfu árið 2014. Jean Antoine Posocco, eigandi útgáfunnar, sá um uppsetningu og handskrift. Anita K. Jónsson er skráð fyrir íslenskri þýðingu.
Koch-bræðurnir

**Koch-bræðurnir** eru áhrifamiklir athafnamenn í Bandaríkjunum og hafa þeir í gegnum tíðina aukið umsvif sín í stjórnmálum í Bandaríkjunum í gegnum styrki, sérfræðingahópa og aðrar rásir. Talið er að þeir hafi með þessu getað haft nánast bein áhrif á ákveðna tegund löggjafar í Bandaríkjunum þar sem að þeir hafa verið einir stærstu bakhjarlar Repúblíkana-flokksins um árabil.

## Bræðurnir
Þegar að talað er um „Koch-bræðurna“ er oftast verið að vitna í þá Charles G. Koch (f. 1935) og David H. Koch (f. 1940; d. 2019). Þeir voru tveir af fjórum bræðrum sem allir áttu hlut í samsteypunni Koch Industries en nú er Charles einn eftir. Hvor bróðir um sig er metinn á um 40,3 milljarða dollara og sitja því í fjórða sæti af 400 ríkustu einstaklingum í Bandaríkjunum og vegna pólitískra áhrifa þeirra sitja þeir saman í 24. sæti yfir valdamestu einstaklinga í heiminum. Þessi völd hafa bræðurnir skapað í gegnum mikla styrki til þingmanna, öldungadeildaþingmanna og í gegnum ýmsar greinar samsteypu sinnar og sérfræðingahópa sem þeir hafa sett á laggirnar.

## Pólitísk áhrif
Eins og fram kemur hér að ofan eru bræðurnir valdamiklir menn og hafa þeir safnað að sér þessum völdum í gegnum Repúblíkana-flokkinn í Bandaríkjunum. Koch Industries er annað stærsta einkafyrirtæki í Bandaríkjunum og skýrir það líka hve mikil áhrif þeirra eru. Helsta barráttumál þeirra er barráttan gegn reglugerðum sem snerta losun gróðurhúsalofttegunda og hafa þeir nýtt sér bæði peninga og þrýsting frá sérfræðingahópum, sem njóta styrkja frá Koch Industries til þess að hafa áhrif á útkomu dómsmála og úrskurð þingnefnda um reglugerðir í þeim málum sem snerta losu gróðurhúsalofttegunda. Þeir hafa hreinlega barist fyrir því að Umhverfisstofnun Bandaríkjanna (e. *Environmental Protections Agency*) verið lögð niður. Það sem skýrir þessa hegðun er einna helst það að Koch Industries er eitt af stærstu olíu- og gasfélögum í Bandaríkjunum og krefst sá geiri mikilliar losunar á gróðurhúsalofttegundum.

## Heimildir
Andlitságræðsla

**Andlitságræðsla** er lækningaaðferð þar sem skipt er um andlitsvef einstaklings. Fyrsta andlitságræðslan á lifandi manneskju var framkvæmd í Frakklandi árið 2005, en aðeins hluti andlitsins var græður á. Fyrsta ágræðsla heils andlits var gerð á Spáni árið 2010. Aðferðin er ætluð þeim sem hafa orðið fyrir meiðsli, brunasárum, sjúkdómum, fæðingargöllum eða öðrum þáttum sem valda lýti.

Annar valkostur er andlitsendurgerð þar sem vefir frá öðrum líkamshlutum, svo sem bakinu, lærunum, rasskinnunum eða bringunni, eru græðir á andlit sjúklingsins. Þessi aðferð getur tekið allt að 50 skurðaaðgerðir og útkoman er oftast ófullnægjandi. Sjúklingurinn endurheimtir lítið sem ekkert notagildi andlitsvöðvanna og húðin er eins og vattteppi í útliti.
Syneta

**Syneta** var tankskip sem fórst á  26. desember 1986 við Skrúðinn. Skipið var að koma frá Liverpool á Englandi til Íslands og var upprunalega á leið til Vestmannaeyja en áætlun var breytt og ákveðið að fara til Eskifjarðar. Syneta sigldi meðfram Austfjörðum. Skipið átti að taka loðnulýsi og flytja til Rotterdam í Hollandi og Dunkirk í Frakklandi. Tólf voru í áhöfn skipsins, sex Bretar og sex frá Grænhöfðaeyjum. Sjö lík rak á land.

Ljóðið Syneta eftir Bubba Morthens við lag Martin Hoffman fjallar um strand Synetu og segir söguna um strandið út frá sjónarhóli skipverjanna sem fórust. Það endar svona:
:Ef þú siglir um sumar vinur
:og sérð við Skrúðinn brimsorfin sker.
:Viltu biðja þeim fyrir er fórust
:þeim fimm sem aldrei skiluðu sér.

Rétt fyrir miðnætti á jóladag strandaði Syneta við norðausturhorn Skrúðsins og sendi út neyðarkall kl. 23:15. Neyðarkallið var svona "Ran aground north of Seley, sinking, require immediate assistance". Þetta var vitlaus staðsetning, skipið var við Skrúð. Kl. 01:30 kom fyrsta björgunarskipið á vettvang en þeim fjölgaði og urðu 12 og einnig kom björgunarþyrla á staðinn. Veður var vont, mikið öldurót, straumur og eljagangur og komust björgunarbátar aldrei að skipinu. Brak úr skipinu barst að björgunarskipunum sem mynduðu hálfgerða girðingu norður við Skrúð. Lík skipverja fundust eitt af öðru um nóttina og voru þau í björgunarvestum en illa klædd. Einn skipverja fannst með lífsmarki en meðvitundarlaus og helblár. Hann lést skömmu seinna. Alls fundust lík 9 skipverja en 2 af þeim runnu úr björgunarvestum aftur í sjóinn.  Skipverjarnir Manuel Joao Nascemento, Domingo Manuel Rocha og Ramino Fortes Silva frá Grænhöfðaeyjum voru jarðsettir í Gufuneskirkjugarði. Lík fjögurra bresku skipverjanna voru send til Bretlands en vitað er að stýrimaður hét Richard Cape og 2. stýrimaður hét Mark Brooks. Skipverjinn sem fannst með lífsmarki var Kevin Dixon frá Hull. Yfirvélstjóri skipsins var Bob Wakefield og 2. vélstjóri var Alan Brown. Christopher Campbell frá Bracknell í Berkshire er talinn hafa verið á vakt þegar skipið strandaði.

Sjópróf voru haldin í Hull 1987. Ekki er vitað hver ástæða var fyrir strandinu en í brjóstvasa eins skipsverja fannst bréf þar sem hann segir frá bilun í skipinu og að ekki væri hægt að sigla því nema á 5 mílna hraða og sjálfstýring væri biluð. Ein skýring á strandinu er talin vera að skipstjóri hafi ekki vitað staðsetningu skipsins og talið sig vera fyrir mynni Reyðarfjarðar og siglt beint í strand á Skrúð.

## Heimildir
* Sjóslys (Eskifjörður)
* Sáum ljóstíru í briminu, Morgunblaðið, 28.12.1986, Blaðsíða 25
* 12 manns fórust.., Morgunblaðið, 28.12.1986, Blaðsíða 24
* Bubbi Mortens Syneta
* Syneta (texti eftir Bubba Morthens) 
* Ships Nostalgia (þráður um Syneta) 
* Officer is blamed for tanker disaster,The Glasgow Herald, August 15, 1987
Mutapa

**Mutapa** (sjónamál: *Wene we Mutapa*; portúgalska: *Monomotapa*) var ríki í sunnanverðri Afríku frá fyrri helmingi 15. aldar til 1760. Ríkið náði frá Sambesí að Limpopo þar sem nú eru ríkin Simbabve og Mósambík. Stofnendur ríkisins voru líklega afkomendur þeirra sem byggðu borgina Simbabve miklu. Höfuðborgin var Zvongombe við Sambesí. Titill konungsins var *mwenemutapa*. Þegar Portúgalir komu til þessa svæðis um aldamótin 1500 var Mutapa öflugasta ríki sjóna í sunnanverðri Afríku. Áhrif Portúgala og svahílímælandi kaupmanna voru mikil við ströndina og konungar Mutapa nutu góðs af verslun þeirra við Indland. Portúgalir tóku upp formleg samskipti við konungana um 1560. Árið 1629 reyndi konungur Mutapa að reka Portúgali af höndum sér en mistókst og neyddist til að gerast undirkonungur Portúgals að nafninu til. Þótt það hafi engin áhrif haft í reynd jukust völd Portúgala í suðausturhluta Afríku í kjölfarið, líka innanlands. Ástæðan fyrir áhuga Portúgala á landinu voru einkum gullnámur, en margir Portúgalir töldu að þar væri að finna landið Ófír og námur Salómons konungs sem talað er um í Biblíunni. Eftir miðja 17. öld stofnaði Changamire Dombo Rozwi-veldið með Danamombe sem höfuðborg. Konungur Mutapa varð nú ýmist undirkonungur Portúgala eða Rozwi næstu áratugina, eftir því hvor náði meiri áhrifum á svæðinu. Þegar síðasti konungurinn dó 1759 varð borgarastyrjöld vegna ríkiserfða. Sigurvegararnir ríktu eftir það frá Chidima og notuðust við titilinn *mambo a Chidima*. Þannig ríktu þeir til 1917 þegar síðasti konungur Chidima lést í orrustu gegn Portúgölum.
Meistarinn og Margaríta

***Meistarinn og Margaríta*** (*Мастер и Маргарита*) er skáldsaga eftir rússneska rifthöfundinn Míkhaíl Búlgakov. Hún er af mörgum talin ein besta skáldsaga sem skrifuð hefur verið. Hún kom út í íslenskri þýðingu Ingibjargar Haraldsdóttur árið 1982 og formála ritaði Árni Bergmann. Bókin er undir miklum áhrifum af Fást eftir Þjóðverjann Goethe. Búlgakov hóf að skrifa bókina 1928 og skrifaði hana allt fram á dánardag sinn árið 1940. Bókin kom út í hlutum í tímariti á sjötta áratugnum, var fyrst gefin út í heild árið 1967 og fyrsta óritskoðaða útgáfan kom út 1973.

Söguþráðurinn greinir frá heimsókn djöfulsins til Moskvu þar sem hann veldur ýmsum usla. Á sama tíma er einnig sagan af píslargöngu Jesús frá Nasaret endursögð.

Bókin hefur oft verið endurútgefin bæði erlendis og á Íslandi.

## Tengill
* Fyrsti kafli bókarinnar, birtur í Tímanum 1. nóvember 1981
Frakkakonungur

**Frakkakonungur** var þjóðhöfðingi konungsríkisins Frakklands frá klofningi Frankaveldisins með Verdun-samningnum 843 fram að Frönsku byltingunni 1848, að undanskildu tímabili Fyrsta franska lýðveldisins, frá Frönsku byltingunni 1789 til endurreisnar konungdæmis árið 1814. Á tíma Fyrsta franska keisaraveldisins 1804-1814 og Annars franska keisaraveldisins 1852-1870 titlaði þjóðhöfðingi Frakklands sig Frakkakeisara. 

Fyrstu konungar Frakklands voru Karlungar en 987 tóku Kapetingar við þegar Húgó Kapet varð konungur eftir andlát Loðvíks 5. Fyrstur til að nota titilinn „Frakkakonungur“ í stað „Frankakonungur“ var Filippus 2. Frakkakonungur árið 1190. Árið 1328 tók yngri grein Kapetinga, Valois-ætt, við völdum og 1589 tóku Búrbónar (önnur grein Kapetinga) við. Þeim var steypt af stóli í Frönsku byltingunni 1789. Þeir komust aftur til valda um skamma stund þegar konungdæmi var endurreist í Frakklandi 1814 en hrökkluðust frá völdum í Júlíbyltingunni 1830. Síðasti maðurinn sem bar titilinn konungur Frakklands var Loðvík Filippus 1. af Orléans-ætt sem var kjörinn til valda en neyddist til að segja af sér í byltingunni 1848 þegar konungdæmið var aftur lagt niður. Eftir það hefur enginn verið formlega titlaður Frakkakonungur þótt nokkrir geri enn tilkall til krúnunnar. 

## Eitt og annað
Í bók sinni, *[[Um tilvísun]]*, notar Bertrand Russell „núverandi konung Frakklands“ oft sem dæmi um hugtak án tilvísunar í setningum eins og „núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“. Síðan þá er hugtakið oft notað sem dæmi í umræðum um tilvísun og merkingu. 

## Tengt efni
* Konungar Frakklands
Kynjajafnrétti

**Kynjajafnrétti** er hugtak þar sem haldið er fram að jafnrétti skuli vera milli kynjanna, það er að segja að konum og körlum sé ekki mismunað út frá kyni sínu. Hugtakið byggist á því lögmáli að konur og karlar hafa sömu réttindi og möguleika á öllum sviðum lífsins. 

Kynjajafnrétti felur í sér meðal annars jafna dreifingu valds og áhrifamáttar, sömu möguleika fyrir fjárahagslegt sjálfstæði, sömu tækifæri í vali á atvinnugrein, starfi og þróunartækifærum í vinnunni, jafnan aðgang að menntun, sömu möguleika til að þróa áhugamál sín, hæfileika og metnað, deilda ábyrgð á börnum og heimilisstörfum og frelsi frá kynbundnu ofbeldi.

Kynjajafnrétti er eitt af markmiðum mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna þar sem stuðlað er að jafnrétti í lögum og samfélaginu.

## Tengt efni
* Feðraveldi
* Femínismi
* Jafnréttisstefna
* Mæðraveldi
* Kynhlutverk
* Kynjamismunun
* Kynjaójafnrétti
* Kvenréttindi
Kynhlutverk

**Kynhlutverk** er kennilegt hugtak um fjölda félagslegra og hegðunarlegra norma, sem er talinn viðeigandi fyrir einstaklinga sem tilheyra ákveðnu kynferði, innan ákveðins samfélags. Litið er á kynhlutverk með tilliti til afstaðna, aðgerða og persónuleikaeinkenna á mismunandi hátt eftir samfélögum. Oft er rætt um kynhlutverk í sambandi við fjölskylduna auk innan samfélagsins almennt. 

Deilt er um hve mikil áhrif innfæddi persónuleiki einstaklings hafi á kynjamismuni og hve stóru hlutverki samfélagslegir og menningarlegir þættir leiki, eða í hve miklum mæli mismunir þessir séu líffræðislegum þáttum að þakka.

Kynhlutverk eru rótgróin í menningu en víðast hvar eru aðeins tvö kyn viðurkennd, þó fleiri séu viðurkennd í ákveðnum samfélögum. Deilt er um hvernig á að skilgreina þriðja kyn, en í sumum samfélögum eru fleiri enn þrjú kyn viðurkennd. Kyntjáning (e. *gender expression*) á við hvernig einstaklingur lætur í ljósi kynvitund sína, t.d. með fatnaði eða hvernig hann hegðar sér.

## Tengt efni
* Kynjafræði
* Kynjajafnrétti
* Kynvitund
Koknese

**Koknese** er bær í Lettlandi með um 2818 íbúa (2015). Bærinn rekur sögu sína til miðalda þegar hann var höfuðstaður lítils furstadæmis sem var byggt lettgöllum og seljum.

## Heimildir
Viljandi

**Viljandi** (þýska: *Fellin*) er bær í Eistlandi með um 17.000 íbúa. Bærinn er höfuðstaður Viljandisýslu.
UN Women

**UN Women** (fullt nafn: *United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women* „stofnun Sameinuðu þjóðanna um kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna“) er stofnun innan Sameinuðu þjóðanna og sú eina sem starfar eingöngu í þágu kvenna og jafnréttis. Hlutverk UN Women er að vinna að markmiðum Sameinuðu þjóðanna sem snúa að efnahagslegri og pólitískri valdeflingu kvenna og útrýmingu ofbeldis gegn konum. Samtökin hafa starfandi landsnefndir í 13 löndum en styrkja verkefni um allan heim í þágu bættrar stöðu kvenna í gegnum sérstakar svæðisskrifstofur. Starfsemi UN Women skiptist í nokkra málaflokka og styrkja samtökin verkefni þar að lútandi. Höfuðstöðvar samtakanna eru í New York en auk starfsfólks koma að samtökunum fjöldinn allur af sjálfboðaliðum og velunnurum sem leggja til bæði vinnu sína og stuðning.

## Saga og hlutverk
UN Women varð til við samruna UNIFEM og þriggja annarra systurstofnanna innan SÞ árið 2011. Samtökin fara með umboð SÞ til að vinna að kynjajafnrétti og stuðla að jákvæðri stefnumótun á grundvelli jafnréttissjónarmiða og alþjóðalögum um réttindi kvenna. Starf UN Women skiptist í sjö ólíka málaflokka sem allir hafa það markmið að efla efnahagslega og pólitíska valdeflingu kvenna og útrýma ofbeldi gegn konum. Samtökin veita þannig bæði tæknilegan og fjárhagslegan stuðning til verkefna sem tengjast þessum málaflokkum:
# Tryggja að mannréttindi kvenna séu virt
# Draga úr fátækt kvenna í samræmi við þúsaldarmarkmiðin
# Draga úr ofbeldi gegn konum
# Tryggja aðkomu kvenna í lýðræðislegri uppbyggingu ríkja á friðar- sem og ófriðartímum
# Efnahagslega valdefling kvenna
# Auka þátttöku kvenna í atvinnulífinu og stjórnmálum
# Stefnumótun og kynjuð fjárlagagerð

## Fjármögnun og verkefni
Starfsemi og fjármögnun UN Women byggist eingöngu á frjálsum fjárframlögum aðildarríkja SÞ, einkaaðila og frjálsra félagasamtaka. Landsnefndir á vegum UN Women eru starfandi í 13 löndum og er hlutverk þeirra að vekja athygli á þörfum kvenna í fátækari ríkjum heimsins í gegnum starfsemi UN Women, afla fjár til að styrkja verkefni og hvetja ríkisstjórnir sínar til virkrar þátttöku. Þau verkefni sem UN Women styrkir eru unnin í samræmi við svæðisbundinn veruleika og þau vandamál og ógnir sem konur standa frammi fyrir, þá einkum í Afríku, Asíu og Kyrrahafi, Suður Ameríku og Karíbaeyjum, Mið- og Austur Evrópu og fyrrum Sovétlýðveldum. Þeim fjármunum sem er aflað er skipt í tvo sjóði, annan sem fjármagnar verkefni sem tengjast þátttöku kvenna í stjórnmálum og efnahagslífinu og hinn sem fjármagnar verkefni til afnáms ofbeldis gegn konum.

## Íslensk landsnefnd

## Velunnarar

## Heimildir
Major Antônio Couto Pereira

**Major Antônio Couto Pereira** er knattspyrnuvöllur í bænum Curitiba, Brasilía og heimavöllur Coritiba Foot Ball Club.
Janet Napolitano

**Janet Napolitano** er meðlimur Demókrataflokksins í Bandaríkjunum. Hún er fædd þann 29. nóvember 1957 og er lögfræðingur að mennt. Hún útskrifaðist frá lagaháskólanum í Virginia (e. Lagaskóla Virginíu-háskóla)

## Ferill
Árið 1998 tók Napolitano við stöðu ríkissaksóknara Arizona. Árið 2002 vann hún nauman sigur yfir mótframbjóðanda sínum, Matt Salmon, í ríkisstjórnakosningum og tók þar með við sem ríkisstjóri Arizona en Napolitano var þriðja konan til að sinna því embætti. Hún var svo endurkjörin sem ríkisstjóri árið 2006 og var þar með fyrsta konan til að hljóta endurkjör sem ríkisstjóri Arizona. 

Árið 2006 var Napolitano nefnd sem ein af átta konum sem þóttu líklegar til að fara í forsetaframboð í kosningunum 2008 en þegar kom að frambjóðendavali Demókrata studdi hún Barack Obama í hlutverkið.

Í janúar 2009 var Napolitano skipuð Heimavarnaráðherra Bandaríkjanna (e. Secretary of Homeland Security) og var hún fyrsta konan til að hljóta það embætti. 

Napolitano sat sem forseti Kaliforníuháskóla frá 2013 til 2020.

## Gagnrýni
Napolitano hefur ekki verið laus við gagnrýni á pólitískum ferli sínum en sem dæmi má nefna ummæli hennar um að þeir sem ábyrgir voru fyrir skipulagningu hryðjuverkaárásanna 11. september 2001 hefðu komið inn í Bandaríkin í gegnum landamæri Kanada. Napolitano var einnig sökuð um brot á jafnréttislögum í júlí 2012 en karlkyns starfsmaður Heimavarnaráðuneytisins lagið fram kvörtun á hendur henni þess efnis að konur fengju frekar stöðuhækkun í ráðuneytinu en karlar.
Veiðistöng

**Veiðistöng** er löng stöng úr sveigjanlegu efni sem notuð er til að veiða fisk. Veiðistangir eru gjarnan úr trefjaplasti (ýmist úr glertrefjum eða koltrefjum) eða bambus, með fiskilínu, sem nær frá veiðihjóli við handfestu á stönginni eftir stönginni endilangri, með öngul á endanum. Veiðistangir eru aðallega notaðar í stangveiði til afþreyingar andstætt fiskveiðum í atvinnuskyni þar sem notast er við önnur veiðarfæri eins og net og handfærarúllur. Til eru margar ólíkar gerðir af veiðistöngum en þær helstu eru flugustangir fyrir fluguveiði, kaststangir fyrir veiði með spún eða beitu, sterkar sjóstangir fyrir stangveiði í sjó, langar strandveiðistangir fyrir kastveiði frá sjávarströnd, og stuttar dorgstangir fyrir dorgveiði. Veiðistangir geta verið frá 2 upp í 20 fet (60 cm til 6 metrar) að lengd.
Regína Deríjeva

**Regína Íosífovna Deríjeva** (f. 7. febrúar 1949 í Odesa, Sovétríkjunum (Úkraínu), d. 11. desember 2013 í Stokkhólmi, Svíþjóð) var rússneskt ljóðskáld, ritgerðahöfundur og þýðandi.

Regina Deríjeva fæddist í Odesa en flutti fljótlega til Karaganda í Kasakstan þar sem hún bjó frá 1965 til 1990. Eftir að hafa birt nokkur ljóðasöfn sem voru ritskoðuð í heimalandinu fluttist hún með eiginmanni sínum og syni til Ísrael árið 1990. Þar bjó hún í áratug. Hún tók kaþólska trú 1989 og fékk þar af leiðandi ekki ríkisborgararétt í Ísrael og neyddist til að yfirgefa landið. Hún bjó í Märsta, norður af Stokkhólmi frá árinu 1999 til dauðadags. Regína Deríjeva var jörðuð 23. desember 2013 í norðurhluta kaþólska kirkjugarðsins í Stokkhólmi. 

Deríjeva birti um tuttugu verk, aðallega ljóðasöfn en einnig óbundið mál, ritgerðir og þýðingar. Ljóðin hafa einnig birst í fjölda tímarita, meðal annars í Rússlandi, Bandaríkjunum og Svíþjóð. Verk hennar hafa verið þýdd á mörg tungumál, þar á meðal sænsku, ensku, frönsku, ítölsku, arabísku og kínversku. Hún hefur sjálf þýtt á rússnesku nútímaljóðmæli frá Bandaríkjunum, Ástralíu, Englandi, Póllandi og Svíþjóð. Hún fékk árið 2003 Shannon Fellowship of the International Thomas Merton Society fyrir að þýða og kynna bandaríska ljóðskáldið Thomas Merton. 

Skáldskapur Deríjevu ber skýr merki kaþólskrar trúar. Hún fékk 16. febrúar 2009 orðu Hins kaþólska stifts í Stokkhólmi, Ora et Labora. 
Skáldverk Regínu Deríjevu hafa hlotið æ meiri athygli á 21. öld, sérstaklega í enskumælandi löndum, eftir að fjöldi þýðinga á verkum hennar komu út. Ýmis virt ljóðskáld, þeirra á meðal Joseph Brodsky, Tomas Venclova og Les Murray hafa farið lofsamlegum orðum um skáldskap hennar.

## Helstu verk
* *Himmelens geometri* (Norma bokförlag, 2003) 
* *Alien Matter. New and selected poems* (Spuyten Duyvil, 2005) 
* *Oavbrutet svarta bilder* (Carl Forsbergs bokförlag, 2007) 
* *Allt som tolv kejsare inte hunnit säga* (Ars Interpres Publications, 2007) 
* *The Sum Total of Violations * (Arc Publications, 2009) 
* *Corinthian Copper* (Marick Press, 2010)

## Tenglar
* Official site
* Obituary in ''The Guardian'' by Bengt Jangfeldt
* "Rediscovering Regina Derieva" by Cynthia L. Haven, ''Times Literary Supplement'', October 8, 2014
* Skurðpunktar í Stokkhólmi
Frakkakeisari

**Frakkakeisari** (franska: *Empereur des Français*) var titill þjóðhöfðingja Frakklands þegar Bonaparte-ættin var við völd. Napoléon Bonaparte var fyrstur titlaður Frakkakeisari af frönsku öldungadeildinni 14. maí 1804 og var krýndur 2. desember sama ár í Notre Dame-dómkirkjunni með Napóleonskórónunni. Titillinn var af ásettu ráði látinn vísa til Frakka, þ.e. þjóðarinnar, en ekki Frakklands. Áhersla var lögð á að hið nýja stjórnarfar sem Napoléon kom á varð þannig Fyrsta franska keisaradæmið en ekki endurreisn franska konungdæmisins. Með endurreisn konungdæmis í Frakklandi 1814 leið þetta keisaradæmi undir lok. Ári síðar var keisaradæmið endurreist þegar Napoléon komst aftur til valda og ríkti í 94 daga. Sonur hans, Napóleon 2., varð Frakkakeisari í tvö skipti: fyrst í sex daga í apríl eftir ósigur Napoléons 1814 og síðan í 15 daga eftir orrustuna við Waterloo þar til bandamenn héldu innreið sína inn í París. Hann var þriggja ára í fyrra skiptið og fjögurra ára í það síðara. 

Titillinn var aftur tekinn upp af bróðursyni Napoléons, Napóleoni 3., þegar hann, sem forseti Annars lýðveldisins, framdi valdarán og stofnaði Annað franska keisaradæmið árið 1852. Hann ríkti til 1870 þegar Frakkland beið ósigur fyrir Prússum og keisarinn hélt í útlegð til Bretlands. 

Höfuð Bonaparte-ættarinnar hafa síðan gert tilkall til titilsins. Núverandi höfuð ættarinnar er Jean-Christophe Napoléon.
Stjórnarskrármálið

**Stjórnarskrármálið** var endurskoðun stjórnarskrár Íslands 1914, á 40 ára afmæli stjórnarskrárinnar frá 1874. Í breytingunum fólst meðal annars að kosningaréttur skyldi verða almennur, bæði karla og kvenna, og afnám konungskjörinna þingmanna. 

Breytingarnar voru staðfestar með undirritun Danakonungs 19. júní 1915. Um leið staðfesti konungur að þríliti fáninn skyldi tekinn upp sem þjóðfáni Íslendinga.
Ravi Shankar

**Ravi Shankar** (Bengalska: পণ্ডিত রবিশঙ্কর) (f. 7. apríl 1920; d. 11. desember 2012) var indverskur tónlistarmaður. Þekktastur var hann fyrir sítar-hljóðfæraleik og sem klassískt indverskt tónskáld. Shankar kynnti sítar fyrir Vesturlandabúum og m.a. bítlinum George Harrison. 

Tónlistakonurnar Norah Jones og Anushka Shankar eru dætur hans en ólust ekki upp hjá honum.

## Tilvísanir
Aceh

**Aceh** er hérað í Indónesíu, á norðurodda eyjunnar Súmötru. Höfuðstaður héraðsins er Banda Aceh. Norðan við Aceh er Andamanhaf og Andaman- og Níkóbareyjar sem tilheyra Indlandi, en austan við héraðið er Malakkasund og Malakkaskagi. 

Aceh var miðstöð soldánsdæmisins Aceh frá 15. öld til upphafs 20. aldar. Soldánsdæmið Samudera Pasai sem var á norðurströnd núverandi Aceh-héraðs frá 13. öld til 16. aldar lék lykilhlutverk í útbreiðslu Íslam í Suðaustur-Asíu vegna áhrifa arabískra kaupmanna. 

Aceh var næst miðju jarðskjálftans í Indlandshafi 2004 og flóðbylgjan eyddi stærstum hluta af vesturströnd héraðsins. Um 170.000 manns létust eða týndust í hamförunum.
Pioneer-áætlunin

**Pioneer-áætlunin** var röð bandarískra ómannaðra geimferða í þeim tilgangi afla upplýsinga um sólkerfið frá 1958 til 1978. Fyrsti hluti áætlunarinnar stóð frá 1958 til 1960 og var ætlað að sýna fram á að mögulegt væri að ná lausnarhraða frá jörð með geimflaug og kanna um leið tunglið. Fimm árum síðar valdi NASA Pioneer-nafnið aftur fyrir röð geimkönnunarverkefna. Fyrstu fimm geimförin (1965-1969) áttu að rannsaka geimveður og miðgeimsefni í innra sólkerfinu á braut um sólina, næstu þrjú (1972-1974) áttu að fljúga framhjá Júpíter og Satúrnusi og síðustu tvö geimförin (bæði 1978) voru send til Venusar, Pioneer Venus Orbiter á braut um plánetuna og Pioneer Venus Multiprobe með þrjú lendingarför.
Pioneer 10

***Pioneer 10*** (upphaflega nefnt *Pioneer F*) er bandarískt geimkönnunarfar, 258 kg að þyngd, sem var skotið á loft frá Canaveral-höfða 3. mars 1972. Frá 15. júlí 1972 til 15. febrúar 1973 fór það fyrst geimfara í gegnum smástirnabeltið og frá 6. nóvember 1973 hóf það að senda myndir frá Júpíter. Rannsóknartæki um borð voru notuð til að afla upplýsinga um smástirnabeltið og umhverfi Júpíters, sólvinda og geimgeisla. Geimflaugin hélt svo áfram gegnum sólkerfið, fór framhjá Satúrnusi 1976, Úranusi 1979 og Neptúnusi 1983. Verkefninu var formlega lokið 31. mars árið 1997 þegar geimfarið var komið í 67 stjarnfræðieininga fjarlægð frá sólinni, þótt það væri enn að senda frá sér læsileg gögn. Samband við geimfarið rofnaði loks endanlega í janúar 2003. Talið er að ástæðan sé skortur á rafmagni fyrir útvarpssendi þess. 

Geimfarið var smíðað af fyrirtækinu TRW fyrir NASA Ames Research Center í Kaliforníu.
Mars Polar Lander

***Mars Polar Lander*** (einnig þekkt sem *Mars Surveyor '98 Lander*) var 290 kg sjálfstýrt lendingarfar sem NASA sendi til Mars 3. janúar 1999 til að rannsaka jarðveg og loftslag á pólsvæðum plánetunnar. Helsta ástæðan fyrir leiðangrinum var grunur NASA um að frosið vatn væri að finna á þessum svæðum. Geimferðin var hluti af Mars Surveyor '98-áætluninni. Eftir að lendingarfarið fór inn í lofthjúp Mars 3. desember 1999 náðist ekki samband við það. Talið er að eldflaugin sem átti að hægja á farinu í lendingu hafi hætt of snemma með þeim afleiðingum að það hafi skollið harkalega á yfirborði Mars. 

Árið 2008 lenti geimfarið *[[Phoenix (geimfar)|Phoenix]]* á Mars og gerði flestar þær rannsóknir sem *Mars Polar Lander* var ætlað að gera.
Týtulíngresi

**Títulíngresi** (fræðiheiti: *Agrostis vinealis* Schreber) er puntgras af ættkvísl língresis; upphaflega frá Evrasíu.

## Tilvísanir
Björn S. Stefánsson

**Björn S. Stefánsson** er fæddur í Reykjavík 19. júní 1937. Hann er forstöðumaður Lýðræðissetursins.

## Menntun
Björn lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1956 og útskrifaðist sem búfræðingur frá Bændaskólanum á Hólum 1957. Árið 1961 útskrifaðist Björn sem *sivilagronom* frá Norges landbrukshögskole og sem dr. scient. frá sama skóla árið 1968. Björn er löggiltur dómtúlkur og skjalaþýðandi úr og á norsku og fékk leiðsögumannsréttindi árið 1980.

## Starfsferill
*1961 til 1962 Ritstjóri Búnaðarblaðsins. 
*1965 til 1968 Vísindaleg aðstoð við Norges landbrukshögskole. 
*1968 Kennari í framhaldsdeild Bændaskólans á Hvanneyri. 
*1968 til 1976 Deildarstjóri á Hagstofu Íslands. 
*1978 Prófessor við Nordplan, stofnun Norðurlanda í skipulagsfræðum. 

## Önnur störf
*1971 til 1973 Formaður Félags íslenskra búfræðikandídata. 
*1972 til 1975 Ritari, síðar formaður Félagsvísindafélags Íslands. 
*1973 til 1975 Í stjórn Íslandsdeildar Norræna sumarháskólans. 
*1975 til 1983 Fulltrúi Íslands í stjórn hagfræðiskorar Norræna búfræðifélagsins. 
*1979 til 1981 Í stjórn Íbúasamtaka Vesturbæjar, síðast formaður. 
*1979 til 1981 Ritari í stjórn Félags þjóðfélagsfræðinga. 
*1980 til 1983 Fulltrúi Íslands í norrænum samstarfshópi um þróun landsbyggðar. 
*1981 til 1993 Fulltrúi Íslands í stjórn Nordplan. 

## Útgáfa
**Þjóðfélagið og þróun þess*, 1978 prentbók, 2012 skjábók. 
**Hjáríki*, 1992 prentbók og hljóðbók, 2012 skjábók.  
**[[Lýðræði með raðvali og sjóðvali]]*, 2003 prentbók, 2011 skjábók. Ritið hefur einnig verið gefið út á eftirfarandi tungumálum: dönsku, ensku, esperantó, finnsku, frönsku, færeysku, grísku, hollensku, ítölsku, norsku, prtúgölsku, pólsku, rússnesku, spænsku, sænsku og þýsku.
**Bókmenntasögur* 2012. 
**Lýðræði með raðvali og sjóðvali* *— Leiðbeiningar* 2013. Ritið hefur einnig verið gefið út á ensku og norsku.
**On Arrow´s possibility theorem* 2013. 
**Rammaáætlun um virkjun og vernd* 2013. 
**Sjóðval* 2013. 
**Skipulag — greinar* 2013. 
**Stjórn fiskveiða — greinar* 2013. 
**Vistarband — greinar* 2013. 
**Hreppamál* 2013. 
**Kirkjumál — greinar* 2013. 
**Skólamál* 2013.
Í blöðum og tímaritum hefur birst fjöldi ritsmíða, fræðilegra og alþýðlegra eftir Björn, en sumt aðeins birt á vefsíðu Lýðræðissetursins . 

## Viðurkenningar
Kjörinn í Vísindafélag Norðmanna 1991.
Legghlífar

**Legghlífar** eru klæðnaður sem hlífir neðri hluta lærleggs og skóm. Áður fyrr voru legghlífar gerðar úr leðri en nú eru legghlífar hluti af útivistarbúnaði og oft úr plastefni með vatnsvörn sem hleypir út raka og með teygjum um ökkla og kálfa.

Wadenwickel.jpg |Vafningar utan um fótlegg eins og talið er að hafi verið notað á miðöldum
Shinpads.jpg|Legghlífar notaðar til að forðast meiðsli í íþróttum
GBM Römerschatz - Beinschienen 1.jpg |Rómverskar legghlífar úr málmi 
Legwarmers1.jpg  |Legghlífar úr efni, slíkar legghlífar eru oft prjónaðar.
Tourist Gaiters.jpg |Útivistarlegghlífar
Skóhlífar

**Skóhlífar** eru hlífar til að verja yfirborð á skó fyrir bleytu og óhreinindum. Skóhlífar úr taui voru einnig notaðar til skrauts og semhluti af skótísku. Bomsur eru ökklaháar skóhlífar sem voru oftast úr gúmmíi og ætlaðar til að klæðast utan yfir skó.
Skóhlífar til innanhússnota eru oftast til að varna því að óhreinindi og smit berist af skóm og eru þunnar plastskóhlífar í notkun á spítölum og læknastofum. 

## Heimild
*
Gammósíur

**Gammósíur**, **leggings** eða **leggjabuxur** eru síðar þröngar prjóna- eða teygjubuxur. 

Orðið gammósíur hefur einnig verið notað um háar skóhlífar úr gúmmí og legghlífar. 

## Heimild
* Gammósíur (Árnastofnun)
Pan American World Airways

**Pan American World Airways**, almennt kallað **Pan Am**, var helsta flugfélag Bandaríkjanna frá stofnun árið 1927 þar til það varð gjaldþrota árið 1991. Upphaflega var félagið stofnað til að sinna póst- og farþegaflutningum milli Key West í Flórída og Havana á Kúbu. Fyrirtækið átti þátt í ýmsum nýjungum á sviði flugsamgangna eins og notkunar þotna og síðar júmbóþotna í farþegaflutningum og tölvuvæddra bókunarkerfa. Heimaflugvöllur Pan Am var Worldport (Terminal 3) á John F. Kennedy International Airport í New York-borg. 

Olíukreppan 1973 hafði slæm áhrif á rekstur fyrirtækisins. Árið 1988 sprakk sprengja í flugi Pan Am yfir Lockerbie í Skotlandi með þeim afleiðingum að 270 létust. Fyrirtækið hafði ekki rétt úr kútnum eftir það áfall þegar Fyrra Persaflóastríðið hófst árið 1990. Eftirspurn hrundi og Pan Am neyddist til að lýsa sig gjaldþrota 8. janúar 1991. Flugfélagið hætti starfsemi 4. desember sama ár. Pan Am var þriðja stóra bandaríska flugfélagið sem hætti starfsemi þetta ár, á eftir Eastern Air Lines og Midway Airlines.
Strom Thurmond

**James Strom Thurmond** (5. desember 1902 – 26. júní 2003) var bandarískur lögfræðingur og stjórnmálamaður.

Thurmond fæddist í bænum Edgefield í Suður-Karólínu í Bandaríkjunum. Hann stundaði nám í lögfræði við Clemson University. Thurmond barðist í seinni heimstyrjöldinni og var síðar kjörinn ríkisstjóri í Suður-Karólínu. Þrátt fyrir að hafa verið framsækinn sem ríkisstjóri, á meðal stefnumála hans var að auka fjárlög til menntunar svartra, sanngjörn laun fyrir konur og að setja þak á húsaleigu, þá var hann á móti mannréttindaáætlun Demókrata (Civil Rights Program). Það varð til þess að hann gekk út af flokksþingi flokksins árið 1948. Hann bauð sig fram til forseta fyrir hægri demókrata (Dixie-krata) í kosningunum það ár en tapaði að lokum með miklum atkvæðamun fyrir Harry S. Truman.

Thurmond varð öldungardeildarþingmaður fyrir Demókrata árið 1954 og var endurkjörinn árið 1956. Hann skipti síðan yfir í Repúblikanaflokkinn árið 1964 þar sem hann var endurkjörinn næstu áratugina og varð háttsettur innan Repúblikanaflokksins í suðurríkjum Bandaríkjanna.

Thurmond kom að því, ásamt öðrum öldungardeildarþingmönnum frá suðurríkjunum, að semja stefnuyfirlýsingu þar sem þeir hvöttu hæstarétt Bandaríkjanna til að snúa við dómnum um að opna skólana í landinu fyrir alla kynþætti. Hann varð þekktur fyrir meira en 24 tíma málþóf 28. ágúst 1957, þar sem hann talaði gegn hinum víðfrægu lögum sem voru samþykkt daginn eftir, þ.e. mannréttindalöggjöfin (1957 Civil Rights Act).

Thurmond talaði opinberlega gegn því að svartir fengu aðgang að stöðum þar sem hvítir vildu eingöngu fá að vera. Seinna meir áttaði hann sig á því að æ fleiri í hans kjördæmi voru svartir eftir að kosningarétturinn var færður á fleiri hendur. 

Strom Thurmond er elsti maður sem hefur setið á öldungardeildarþingi en hann gegndi embætti til 100 ára aldurs. 

Strom Thurmond lést 26. júní 2003. Það kom í ljós eftir andlát hans að hann hefði eignast dóttur með svartri konu á sínum yngri árum.

## Tilvísanir
Fjármála- og efnahagsráðherra Íslands

**Fjármála- og efnahagsráðherra Íslands** er æðsti yfirmaður fjármála- og efnahagsráðuneyti Íslands. Saga fjármálaráðuneytis á Íslandi getur verið rekin til ársins 1904 en í núverandi mynd var ráðuneytið stofnað 1. september 2012. Oddný G. Harðardóttir var fyrsti Fjármála- og efnahagsráðherra Íslands og jafnframt fyrsta konan til að gegna embætti fjármálaráðherra en Daði Már Kristófersson gegnir nú embættinu.
## Fjármálaráðherrar Íslands fyrir lýðveldi

* Björn Kristjánsson, Sjálfstæðisflokkurinn eldri (1917)
* Sigurður Eggerz, Sjálfstæðisflokkurinn eldri(1917-1920)
* Magnús Guðmundsson, Sjálfstæðisflokkurinn eldri  (1920-1922)
* Magnús Jónsson,  (1922-1923)
* Klemens Jónsson, Heimastjórnarflokkurinn (1923-1924)
* Jón Þorláksson, Íhaldsflokkurinn (1924-1927)
* Magnús Kristjánsson, Framsóknarflokkurinn (1927-1928)
* Tryggvi Þórhallsson, Framsóknarflokkurinn (1928-1929)
* Einar Árnason, Framsóknarflokkurinn (1928-1931)
* Tryggvi Þórhallsson, Framsóknarflokkurinn (1931)
* Ásgeir Ásgeirsson, Framsóknarflokkurinn (1931-1934)
* Eysteinn Jónsson, Framsóknarflokkurinn (1934-1939)
* Jakob Möller, Sjálfstæðisflokkurinn (1939-1942)

## Fjármálaráðherrar Lýðveldisins Íslands

## Heimildir

## Tengt efni
* Íslensk stjórnmál
* Forsætisráðherrar á Íslandi
* Utanríkisráðherrar á Íslandi
* Forsetar Lýðveldisins Íslands
Messina

**Messina** er þriðja stærsta borg Sikileyjar og þréttánda stærsta borg Ítalíu. Íbúar borgarinnar eru 232.000 (2019) og íbúar stórborgarsvæðis Messínu 650.000. Borgin er staðsett við sundið Messínu. Bærinn var nefndur Zancle þar til konungurinn Anaxilas nefndi hana upp á nýtt Messene í höfuðið á samnefndri borg í Grikklandi.

## Háskóli Messínu
Háskóli Messínu (Università degli Studi di Messina) var stofnaður 1548 af Ignatius Loyola sem "primum ac prototypum collegium Societatis Jesu", þ.e. fyrsti Jesúítaskólinn og af fyrirmynd Jesúítanna.  Árið 1678 var háskólanum lokað sem refsingu fyrir uppreisn gegn yfirráðum Spánar. 

Háskólinn var endurreistur 1838 af Ferdinand II Sikileyjarkonungi. 

Jarðskjálftinn sem lagði Messinu í rúst árið 1908, eyðilagði stóran hluta háskólans auk þess sem margir prófessorar og námsmenn dóu. Þegar árið 1909 opnaði lagadeildin aftur og aðrar deildir á næstu árum.

Í háskólanum eru um 52 000 nemendur og hann er þriðji stærsti háskólinn á Sikiley.

Í Messínu eru ræðismannsskrifstofur Danmerkur, Þýskalands, Íslands, Noregs, Rússlands og Spánar.

## Tilvísanir
CBS

**CBS** (stendur fyrir *Columbia Broadcasting System*) er bandarísk fjölmiðlasamsteypa stofnuð í Chicago árið 1927 sem útvarpsfyrirtækið „United Independent Broadcasters“. Sama ár komu Columbia Records inn í fyrirtækið sem fjárfestar. Stöðin hóf sjónvarpsrekstur með tilraunastöðinni W2XAB í New York-borg árið 1931. CBS var vinsælasta sjónvarpsstöðin í Bandaríkjunum á 7. og fram á 8. áratug 20. aldar. Dæmi um vinsæla þætti sem stöðin hefur framleitt eru *[[60 minutes]]*, *[[Gunsmoke]]*, *[[All in the Family]]*, *[[M*A*S*H]]*, *[[Big Brother]]*, *[[The Oprah Winfrey Show]]*, *[[CSI]]* og *[[Survivor (sjónvarpsþáttur)|Survivor]]*.
Atvinnuvegaráðherra Íslands

**Atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra Íslands** er æðsti yfirmaður atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneyti Íslands. Ráðuneytið varð til við samruna fjögurra málaflokka sem áður höfðu tilheyrt ýmsum öðrum ráðuneytum og var Steingrímur J. Sigfússon fyrsti ráðherra þess.

## Ráðherrar fyrir sameiningu
### Viðskiptaráðherrar 1939-1987

### Iðnaðarráðherrar 1963-1987

Þeir ráðherrar sem eru á listanum fyrir neðan eru einungis þeir sem voru ráðherrar yfir Iðnaðarráðuneytinu, en ekki þeir sem sáu um þá málaflokka fyrir stofnun þess. 

### Iðnaðar- og viðskiptaráðherrar 1987-2012
Frá 1988 voru iðnaðar- og viðskiptamál undir sama ráðherra og tilheyrðu sama ráðuneytinu. Árið 2007 var málaflokkunum aftur skipt upp á milli tveggja ráðherra en síðan eftir efnahagshrunið haustið 2008 voru þeir frekar aðskildir. 1. október 2009 tók nýtt Efnahags- og viðskiptaráðuneyti til starfa og fóru  þrír einstaklingar með ráðherraembætti þess áður en viðskiptamálin voru sameinuð í Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og efnahagsmálin í Fjármála- og efnahagsráðuneytið: Gylfi Magnússon (1. febrúar 2009 - 2. september 2010), Árni Páll Árnason (2. september 2009 - 31. desember 2011) og Steingrímur J. Sigfússon (31. desember 2011 - 4. september 2012).

### Sjávarútvegsráðherrar 1963-2007

Sjávarútvegsráðuneytið var stofnað 1969 en fram að stofnun þess störfuðu Sjávarútvegsráðherrar og sjávarútvegsmálaráðherrar í atvinnumálaráðuneyti. Þar áður fóru Atvinnumálaráðherrar með sjávarútvegsmál sem og önnur atvinnumál.

### Landbúnaðarráðherrar 1944-2007

Landbúnaðarráðuneyti var komið á laggirnar 1970 og var Ingólfur Jónsson fyrsti ráðherra þess, en þó höfðu aðrir gegnt stöðunni fyrir stofnun ráðuneytisins.

### Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherrar 2007-2011

## Ráðherrar eftir sameiningu

## Heimildir
Olíukreppan 1979

**Olíukreppan 1979** eða **önnur olíukreppan** kom til vegna minnkandi olíuframleiðslu í Íran eftir Írönsku byltinguna í febrúar 1979. Þótt heimsframleiðsla á olíu hafi aðeins minnkað um ~4% olli það miklu umróti á mörkuðum með þeim afleiðingum að verð hráolíu fór úr $15,85 í $39,50 á tólf mánuðum. Samtök olíuframleiðsluríkja ákváðu í mars að hækka verð um 14,5%. Þau stórgræddu tímabundið á kreppunni. Á endanum varð kreppan til þess að stórauka framboð á olíu frá Alaska, Norðursjó og Sovétríkjunum, sem urðu stærsti olíuframleiðandi heims. Til lengri tíma varð kreppan því til að draga enn úr áhrifum OPEC-ríkjanna, líkt og olíukreppan 1973.

Olíukreppan átti þátt í að hrinda af stað alvarlegri efnahagskreppu í Bandaríkjunum og víðar í upphafi 9. áratugar 20. aldar.
Ár barnsins

**Ár barnsins** var árið 1979 samkvæmt Sameinuðu þjóðunum þar sem þá voru liðin 20 ár frá undirritun Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna tók þessa ákvörðun 21. desember 1976. Tilgangurinn var að hvetja ríki til að fullgilda sáttmálann og minna á þau vandamál sem börn glímdu við víða um heim, eins og vannæringu og skort á aðgengi að menntun. 

Ýmsir viðburðir tengdust þessu ári eins og góðgerðatónleikarnir Music for UNICEF haldnir í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna 9. janúar. 

Í tilefni af ári barnsins sáu börn alfarið um dagskrá Ríkisútvarpsins á Íslandi 22. nóvember þetta ár.
Krínólína

**Krínólína** eða **pilsaglenna** er efni eða grind til að þenja út pils og annan kvenklæðnað.

## Tenglar
*  Tími krínólína og korseletta, Morgunblaðið (21.01.1995)
Alþjóðlegir merkisdagar og merkisár

**Alþjóðlegir merkisdagar og merkisár** eru tilnefndir af ýmsum aðilum til að minnast eða vekja athygli á málefnum sem varða allan heiminn. Margir af þessum viðburðum hafa verið skilgreindir af Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og ýmsum stofnunum Sameinuðu þjóðanna. 

## Merkisdagar
### Janúar
* 4. janúar - Blindraletursdagurinn
* 26. janúar - Tolldagurinn, tilnefndur af Alþjóðatollastofnuninni
* 27. janúar - Alþjóðlegur dagur helgaður minningu fórnarlamba helfararinnar
* 31. janúar - Alþjóðlegur dagur götubarna
### Febrúar
* 2. febrúar - Votlendisdagurinn
* 4. febrúar - Krabbameinsdagurinn
### Mars
* 8. mars - Alþjóðlegi kvennadagurinn
* 20. mars - Gráspörvadagurinn

### Apríl
* 23. apríl - Dagur enskrar tungu
### Maí
* 1. maí - Alþjóðadagur verkafólks
### Júní
* 8. júní - Dagur hafsins
* 14. júní - Bljóðgjafardagurinn

### Júlí
* 29. júlí - Tígradagurinn
### Ágúst
* 19. ágúst - Mannúðardagurinn
### September
* 30. september - Alþjóðadagur guðlasts
### Október
* 14. október - Staðladagurinn
### Nóvember
* 20. nóvember - Dagur barnsins
### Desember
* 10. desember - Mannréttindadagurinn

## Merkisvikur
* 1.-7. ágúst - Brjóstagjafarvikan

## Merkismánuðir
* Október - Mánuður árvekni um brjóstakrabbamein

## Merkisár
### Fyrir 1950
* 1882/1883 - Alþjóðlega heimskautaárið
* 1932/1933 - Alþjóðlega heimskautaárið

### 6. áratugur 20. aldar
* 1957/1958 - Ár jarðeðlisfræðinnar
* 1959/1960 - Alþjóðlegt ár flóttamanna

### 7. áratugur 20. aldar

### 8. áratugur 20. aldar

### 9. áratugur 20. aldar

### 10. áratugur 20. aldar

### 1. áratugur 21. aldar

### 2. áratugur 21. aldar

## Merkisáratugir
Dylan og Cole Sprouse

**Dylan Thomas Sprouse** og **Cole Mitchell Sprouse** (fæddir 4. ágúst 1992) eru bandarískir leikarar. Þeir eru tvíburar og eru oft kallaðir Dylan og Cole 

Sprouse, The Sprouse brothers (Sprouse bræðurnir) eða „The Sprouse bros“. Fyrsta alvöru kvikmyndin þeirra var Big Daddy, sem þeir deildu hlutverki af ættleiddum syni Sonny Koufax (Adam Sandler). Eftir það voru þeir í aukahlutverkum í sjónvarpi og í DVD myndunum I Saw Mommy Kissing Santa Claus og Just for Kicks. Þeir byrjuðu að leika aðalhlutverk í Disney Channel þættinum The Suite Life Of Zack And Cody 2005, þættirnir gengu mjög vel og fengu góð viðbrögð frá áhorfendum. The Suite Life of Zack & Cody kom aftur 2008 sem The Suite Life on Deck, þar sem þeir sneru aftur hlutverk Zack (Dylan) og Cody (Cole). The Suite Life on Deck varð seinna vinsælasti krakka/unglinga þátturinn 2008 og 2009. Sá þáttur hætti í maí 2011. Þeir voru einnig í The Suite Life Movie sem kom út í mars sama ár. Þeir léku líka frændur í myndinni The Kings of Appletown 2009.

Dylan and Cole voru tveir af ríkustu börnum lifandi 2007 og 2010 þá var þeim borgað mest af öllum Disney Channel leikurum, þeir fengu samtals 40.000 dollara fyrir hvern þátt. Bræðurnir komust inn í New York University 2010. Þeir byrjuðu í skólanum haustið 2011.

**Kvikmyndir**

**Sjónvarp**
Skjaldarmerki Tékklands

**Skjaldarmerki Tékklands** samanstendur af fjórum minni skjöldum. Tveir þeirra eru eins, efst til vinstri og neðst til hægri en það er hvíta ljónið í skildi Bæheims. Efst til hægri er hvíti örn Mæri en neðst til vinstri er svarti örn Slesíu. Skjaldarmerkið var innleitt í Tékklandi 1993.
WTF

**WTF** getur staðið fyrir:
* Ensku skammstöfunina fyrir „What the fuck?“ sem útleggst á íslensku sem „Hvert þó í hoppandi!“ eða „Detti mér allar dauðar lýs úr höfði“. Þessi skammstöfun er algeng í netslangri.
* Alþjóðlega taekwondo-sambandið (*World Taekwondo Federation*)
* Leiklistarhátíðina Williamstown Theatre Festival í Massachusetts
* Tennismótið ATP World Tour Finals
* Sjónvarpsþáttaröðina *[[Weird, True & Freaky]]* á Animal Planet
* Sjónvarpsstöðina Planet Pop sem áður hét WTF (*Weekly Top Forty*)
Kristjana Friðbjörnsdóttir

**Kristjana Friðbjörnsdóttir** (fædd 11. janúar 1976 í Reykjavík) er íslenskur barnabókahöfundur. Meðal verka Kristjönu eru þrjár bækur um einkaspæjarann Fjóla Fífils og fjórar um ólátabelginn Ólafíu Arndísi. Kristjana lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund árið 1996 og B.Ed.-gráðu frá Kennaraháskóla Íslands árið 1999. Hún hefur starfað sem grunnskólakennari og unnið að námsgagnagerð. Kristjana hlaut Vorvinda IBBY árið 2013 fyrir framlag sitt til barnamenningar.

## Útgefnar bækur
### Fjóli Fífils

* *Fjóli Fífils: Skuggaúrið* (2007)
** Ritdómur: 
** Ritdómur: 

* *Fjóli Fífils: Lausnargjaldið* (2008)
** Ritdómur: 
** Ritdómur: 

* *Fjóli Fífils: Sverð Napóleons* (2009)

### Ólafía Arndís
* *Flateyjarbréfin* (2010)
** Ritdómur: 
** Bókin hlaut Barnabókaverðlaun menntaráðs Reykjavíkurborgar 2011.

* *Dagbók Ólafíu Arndísar* (2011)
** Ritdómur: 
** Ritdómur: 
** Ritdómur: 

* *Reisubók Ólafíu Arndísar* (2012)
** Ritdómur: 
** Ritdómur: 
** Bókin var tilnefnd á heiðurslista IBBY 2013.

* *Lífsreglur Ólafíu Arndísar* (2013)
** Ritdómur: 

### Freyja og Fróði
* *Freyja og Fróði í sundi* (2015)
* *Freyja og Fróði hjá tannlækni* (2015)
* *Freyja og Fróði í klippingu* (2016)
* *Freyja og Fróði geta ekki sofnað* (2016)
* *Freyja og Fróði fara í búðir* (2017)
* *Freyja og Fróði eru lasin* (2017)
* *Freyja og Fróði rífast og sættast* (2018)
* *Freyja og Fróði eignast gæludýr* (2018)

### Önnur verk
* *Rosalingarnir* (2019)

## Heimildir