open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þjöppun mynda

**Þjöppun mynda** er það að nota gagnaþjöppun á stafrænar myndir. Markmiðið er að minnka endurtekningu í myndagögnunum til að geyma gögnin á sem hagkvæmasta máta.

Þjöppun mynda getur verið þannig að myndin tapar gæðum (e. *lossy*) eða að hún glati engum gæðum (e. *lossless*). Þjöppun án gæðataps er oftast notuð fyrir einfaldar myndir eins og tæknilegar teikningar, íkona eða teiknimyndir. Þjöppun með gæðatapi hentar best fyrir ljósmyndir (eða myndir með mörgum mismunandi litum) þar sem smávægilegt (oftast óskynjanlegt) tap á nákvæmni er ásættanlegt til að ná töluverðri minnkun á stærð gagna.

Þjöppun án gæðataps er notuð fyrir BMP-myndir og einnig myndasnið sem nota LZW-algóritman (GIF, TIFF og PNG). Þjöppun með gæðatapi er notuð fyrir JPEG (JPG) myndir.

## Tengt efni
* Stafrænt myndasnið

## Tenglar
* Heimasíða JPEG
Hlíðardalsskóli

**Hlíðardalsskóli** er fyrrverandi grunnskóli í Þorlákshöfn í Ölfusi. Grunnskóli Þorlákshafnar hefur tekið við kennslu barna í Þorlákshöfn.

Þar var meðferðarheimilið Byrgið með starfsemi frá 1997 en óljóst er hvenær henni var hætt.

## Tenglar
* ''Sumargisting í Hlíðardalsskóla''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1960
Graphics Interchange Format

**GIF** (**Graphics Interchange Format**) er bitmap-myndasnið sem CompuServe kynnti árið 1987 og er mikið notað á internetinu.

Sniðið notar litaspjald með allt að 256 mismunandi litum. Það styður einnig hreyfingu og leyfir sérstakt litaspjald með 256 litum fyrir hvern ramma. Litatakmörkunin gerir GIF sniðið óhentugt fyrir ljósmyndir og aðrar myndir með mörgum litum - en hentugt fyrir einfaldar myndir með litum sem blandast ekki.

GIF myndir eru þjappaðar með LZW-algóritma til að minnka skráarstærðina án þess að tapa gæðum myndarinnar.

## Tengt efni
* Stafrænt myndasnið
PNG

**PNG** (**Portable Network Graphics**) er bitmap myndasnið sem notar þjöppun án gæðataps. PNG var búið til til þess að bæta og koma í staðinn fyrir GIF sniðið.

Eins og GIF sniðið þá styður PNG gagnsæi.

## Tengt efni
* Stafrænt myndasnið
Hvalbær

**Hvalbær** (færeyska: **', eldra færeyskt nafn: **', danska: **) er þorp á norðanverðri Suðurey í Færeyjum með um það bil 660 íbúa. Tvenn göng tengjast við Hvalbæ, en þau eru: Hvalbæjargöngin sem eru 1450 metra löng og tengja Hvalbæ og Trongisvág/Þvereyri síðan er það Sandvíkurgöngin sem eru 1500 metra löng og tengja Hvalbæ og Sandvík. Póstnúmer bæjarins er FO 850.
Vélbúnaður

**Vélbúnaður** tölva er sá hluti sem er áþreifanlegur, eins og t.d. tölvukassinn, skjárinn, lyklaborðið og músin. Í tölvukassanum blasir við flókinn og smágerðari vélbúnaður. Meðtaldar eru einnig stafrænar rásir sem eru aðgreindar frá hugbúnaði tölvunnar sem keyrir innann vélbúnaðarins.

## Vélbúnaður einmenningstölvu

flestum heimilum samanstendur af eftirfarandi íhlutum:
* Móðurborð með raufum fyrir tölvuspjöld.
* Örgjörvi (CPU)
* Vifta - notðu til að kæla niður örgjörvann
* Vinnsluminni (RAM)
* Basic Input-Output System (BIOS)
* Aflgjafi - kassi sem inniheldur transista, spennu stjórnun og (oftast) kæliviftu.
* Harður diskur - fyrir geymslu á gögnum
* Skjákort

## Tengt efni
* BIOS
* Vinnsluminni
* Örgjörvi

## Heimildir
http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_hardware

http://computer.howstuffworks.com/hardware-channel.htm
IPhone

**Apple iPhone** er margmiðlunar/Internet studdur farsími með snertiskjá kynntur af framkvæmdarstjóra Apple, Steve Jobs á keynote sýningunni á Macworld Conference & Expo þann 9. janúar 2007. iPhone var gefinn út 29. júní 2007 í Bandaríkjunum og kostar nýr af gerðinni 5S 199US$ með 16GB minni.

## iPhone 3G
Á WWDC 9. júní 2008 tilkynnti Steve Jobs að iPhone 3G mun vera fáanlegur í 22 löndum 11. júlí 2008. Ný iPhone hefur 3G samhæfni og A-GPS tæki. Farsíminn var fáanlegur í gljáandi svörtum eða hvítum.
Klasi

**Klasi** getur átt við:

* Klasa í forritun
* Klasa af ávöxtum á jurt
* Tölvuklasa.
* Klasasprengju
* Klasahús
* Frumuklasa
* ...
Vífilsstaðir

**Vífilsstaðir** (áður **Vífilsstaðaspítali**) var berklahæli og hjúkrunarheimili í  Garðabæ sem tók formlega til starfa 5. september 1910. Starfsemi Vífilsstaða snerist um þjónustu við berklasjúklinga þar til hælinu var breytt í spítala fyrir sjúklinga með öndunarfærasjúkdóma á vegum LSH árið 1973. Árið 1976 tók til starfa meðferðarstofnun fyrir áfengissjúklinga á vegum Kleppsspítala í sérhúsnæði á Vífilsstöðum. 

Öll starfsemi hins opinbera lagðist af árið 2002 en þá tók Hrafnista við húsnæðinu og rak þar öldrunarheimili fyrir um 50 manns til 20. ágústs 2010. Vífilsstaðir eru í eigu ríkisins og eru í umsjá fasteignaumsýslu þess. 

## Saga

Upprunalega byggði Vífill bæinn Vífilsstaði eftir að Ingólfur Arnarson, landnámsmaður Íslands, hafði veitt honum frelsi fyrir fund á öndvegissúlum sínum tveim sem hann hafði varpað frá borði og hugðist byggja sér bæ þar sem þær ráku á land. Vífilsfell er einnig kennt við hann.

Þann 1. september 1910 var spítali fyrir berklasjúklinga byggður á Vífilsstöðum sem Rögnvaldur Ólafsson teiknaði. Eftir að berklasjúklingum fór fækkandi árið 1973 var byrjað að taka á móti öllum öndunarfærasjúklingum. Þar var einnig stórt kúabú, sem lagt var niður árið 1974. Sérstök meðferðardeild fyrir áfengissjúklinga sem tilheyrði Kleppsspítala var stofnuð þar árið 1976. Þeirri deild var lokað um aldamót.

Rekstur hjúkrunarheimilis fyrir aldraða hófst í byrjun árs 2004 að endurinnréttingu á húsinu loknu. Einkarekin heilbrigðisþjónusta hefur verið á Vífilstöðum eftir 2020.

## Tenglar
*Hrafnista - Vífilsstaðir
*Vífilsstaðir - Garðabær 
*''Ný von vaknaði með starfseminni''; grein í Morgunblaðinu 2000
*''Vífilstaðir - sagan í hundrað ár'' - afmælistímarit Víflsstaða 
* Vífilsstaðir - Ný framtíðarsýn B.S. verkefni
Kumlanám

**Kumlanám** er atferlismeðferð sem byggir á skilyrðingu. Aðferðin gengur út á að unnt sé að styrkja jákvæða hegðun með einhvers konar táknum eða „peningum“ sem safna má og skipta ef vill í eitthvað eftirsóknarvert sem viðfangið kann að meta.
Strengur (tölvunarfræði)

**Strengur** er gagnagerð í flestum forritunarmálum notað til að vinna með texta. Strengir bæði í forritunarmálum og stærðfræði eru notaðir til þess að halda utan um raðir tákna úr fyrirfram ákveðnum mengjum. Þessi mengi eru endanleg og kallast stafróf. Stafrófin geta verið mismunandi milli forritunarmála en oftast er um að ræða sammengi tölustafa, bókstafa og tákna. Strengir eru óbreytanlegir en forritunarmál bjóða gjarnan upp á leiðir til að meðhöndla strengi á ýmsa vegu.

## Dæmi um gilda strengi í Java
* "123456"
* "halló"
* "halló123"
* "Halló heimur"
* "10,000 fyrir 100%"

## Dæmi úr Java-kóða
Nýr strengur búinn til:

     String str = "abc";

Má líka gera það svona:

     char data[] = {'a', 'b', 'c'};
     String str = new String(data);

Dæmi um hvernig má meðhöndla streng:

     System.out.println("abc");
     String cde = "cde";
     System.out.println("abc" + cde);
     String c = "abc".substring(2,3);
     String d = cde.substring(1, 2);

## Tengt efni
* Tómastrengur

## Heimildir
*
Jöklarannsóknafélag Íslands

**Jöklarannsóknafélag Íslands** er félag sem var stofnað í nóvember 1950 til að stuðla að rannsóknum á íslenskum jöklum.

Félagið er meðal annars með skála á Grímsfjalli, í Esjufjöllum og í Kverkfjöllum.

## Tengill
*Heimasíða Jöklarannsóknafélags Íslands
Skyndiminni

**Skyndiminni** (**flýtiminni** eða **biðminni**) er mjög hraðvirkt tölvuminni, yfirleitt mjög takmarkað að stærð. Skyndiminni inniheldur samansafn af gögnum sem hafa verið afrituð frá einhverjum öðrum stað inn í skyndiminnið til þess að geta nálgast þau á hraðvirkan hátt. Hlutir sem nýta sér skyndiminni eru t.d. örgjörvar, harðir diskar og vafrar. 

Þar sem að oft þarf að nálgast sömu gögnin á stuttu tímabili þá er hentugt að lesa þau inn í skyndiminni þar sem að miklu fljótlegra er að leita að þeim þar heldur en að leita í vinnsluminni eða lesa þau af diski.

## Reiknirit fyrir skyndiminni
Þar sem að skyndiminni eru oftast mjög takmörkuð að stærð þá þarf stöðugt að vera henda hlutum úr skyndiminninu til að losa pláss fyrir nýja hluti. Það eru til nokkur reiknirit til að reikna út hvaða hlutum á að henda úr minninu. Þar sem að þessi reiknirit virka eftir mjög mismunandi forsendum þá henta þau að sama skapi við mismunandi aðstæður. Þar sem eitt ritið virkar vel getur annað virkað mjög illa og valdið því að röngum hlutum sé hent úr minni þannig að það þurfi að lesa inn í minnið við hverja aðgerð.

### LRU
LRU (Least Recently Used) reikniritið byggir á því að henda úr skyndiminninu því sem var notað fyrir sem lengstum tíma síðan. Hugmyndin á bakvið þetta reiknirit er sú að sá hlutur í minni sem er lengst síðan var notaður, er líklega úreltur eða langt þangað til þarf að nota hann aftur.

### MRU
MRU (Most Recently Used) reikniritið hagar sér öfugt við LRU, þar sem það hendir úr skyndiminninu því sem var notað fyrir sem skemmstum tíma. Hugmyndin við þetta reiknirit er að fyrst að nýbúið er að nota hlutinn þá væntanlega þarf ekki að nota hann strax aftur. 

### Belady's Min
Þetta reiknirit byggir á því að henda því úr skyndiminninu sem er lengst þar til verður notað aftur. Þetta er skilvirkasta reiknirit sem til er fyrir skyndiminni, en þar sem að það er ómögulegt að segja til um hvenær nákvæmlega þarf að nota hluti aftur, þá er þetta reiknirit eingöngu notað til að mæla afköst annarra reiknirita. 

### ARC
ARC (Adaptive Replacement Cache) reikniritið er endurbætt útgáfa af LRU þar sem að það reiknar bæði útfrá hvenær hlutir í skyndiminni voru notaðir síðast og tekur einnig tillit til þess hve oft þeir hafa verið notaðir.

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* Van Der Paas, Ruud., 2002. Memory Hierarchy in Cached-Based systems. Sun Microsystems, Inc.
Skógar

**Skógar** er þorp suður af Eyjafjallajökli í Rangárvallasýslu. Íbúafjöldi var 25 árið 2007. Þar er Skógaskóli, byggðasafn og samgöngusafn. Skammt vestur af Skógum er Skógafoss. 

## Tenglar

* Byggðasafnið á Skógum
* ''Húsin í byggðasafninu á Skógum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999
Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff

**Enno Friedrich Wichard Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff** oftast nefndur **Wilamowitz** (22. desember 1848 – 25. september 1931) var þýskur fornfræðingur og textafræðingur. Wilamowitz er einkum þekktur fyrir framlag sitt til grískrar textafræði og fyrir framlag sitt til Hómersfræða. Utan fornfræðinnar er hann þekktastur fyrir harða gagnrýni sína á rit Friedrichs Nietzsche *[[Fæðing harmleiks]]*.

## Æviágrip
Wilamowitz fæddist 22. desember árið 1848 í Markowice, smábæ skammt frá Inowrocław í Kuyaviu í Prússlandi (í dag í Póllandi). Foreldrar hans voru Þjóðverjar af pólskum ættum. Faðir hans var Arnold Wilamowitz en móðir hans var Ulrika Wilamowitz (fædd Calbo).

Wilamowitz nam við háskólann í Bonn frá 1867 til 1869 en hélst síðan til náms í Berlín. Þaðan lauk hann doktorsprófi árið 1870. Árið 1876 varð hann prófessor við háskólann í Greifswald. Hann fluttist til Göttingen árið 1883 og tók við prófessorsstöðu þar. Árið 1897 sneri hann aftur til Berlínar. Þá hafði hann skrifað flest af vinsælustu ritum sínum og var þá þegar talinn einn fremsti sérfræðingur Evrópu um fornfræði og textafræði. Hann lést í Berlín 25. september árið 1931.

## Helstu rit
* *Griechische Literatur des Altertums* (*Grískar fornbókmenntir*)
* *Einleitung in die griechische Tragödie* (*Inngangur að grískum harmleikjum*)
* *Homerische Untersuchungen* (*Hómerískar rannsóknir*)
* *Die Ilias und Homer* (*Ilíonskviða og Hómer*)
* *Hellenistische Dichtung* (*Hellenískur kveðskapur*)
Bretavatn

**Bretavatn** er stöðuvatn á Mýrum í um 20 km fjarlægð í vestur frá Borgarnesi við Þjóðveg 54. Munnmælasagnir herma að Bretar nokkrir, sem höfðu bjargast úr skipsskaða við ströndina, drukknuðu í því þegar þeir leituðu byggða.

## Tilvísanir
Þyrluþjónustan

**Þyrluþjónustan** er íslenskt fyrirtæki í flugrekstri sem rekur og leigir út þyrlur ásamt þyrluflugmönnum. Meðal annars til útsýnisflugs, leiguflug, þjónustuflug, tækifærisflug, kvikmyndaflug, ljósmyndaflug og þyrlukennsla. Þyrluflotinn er breytilegur eftir verkefnum en samanstendur af Bell og Eurocopter þyrlum eftir þörfum.

Þyrluþjónustan er fyrsti íslenski þyrlurekandi sem hlaut JAR OPS leyfi frá Flugmálastjórn Íslands og Joint Aviation Authority, nú EASA.

Þyrluþjónustan var stofnuð árið 1989 af Halldóri Hreinssyni og föður hans og flaug Halldór fyrir fyrirtækið til ársins 2008.
Eigandaskipti urðu í byrjun árs 2006 þá varð Haukur Þór Adolfsson stjórnarformaður og aðaleigandi ásamt Sigurði Pálmasyni sem er jafnframt framkvæmdastjóri. Flugrekstrarstjóri er Sindri Steingrímsson og yfirflugmaður félagsins er Reynir Freyr Pétursson.

Þyrluþjónustan bauð upp á þyrlukennslu á árunum 1991-92 og síðan frá 1998 til 2004.

## Tengill
* Heimasíða Þyrluþjónustunnar
Fiðlarinn á þakinu

***Fiðlarinn á þakinu*** er söngleikur eftir Jerry Bock, Sheldon Harnick og Joseph Stein sem var fyrst frumsýndur í Broadway-leikhúsinu 22. september 1964. 1971 kom út vinsæl söngvamynd byggð á söngleiknum.
Felix Jacoby

**Felix Jacoby** (19. mars 1876 – 10. nóvember 1959) var þýskur fornfræðingur og textafræðingur. Hann er þekktur fyrir útgáfu sína á brotum forngrískra sagnaritara, *[[Fragmente der griechischen Historiker]]*.
Eduard Fraenkel

**Eduard David Mortier Fraenkel** (17. mars 1888 í Berlín í Þýskalandi – 5. febrúar 1970 í Oxford á Englandi) var þýsk-enskur fornfræðingur og Textafræðingur.

## Æviágrip
Eduard Fraenkel fæddist í Berlín þann 17. mars árið 1888. Foreldrar hans voru gyðingar. Faðir hans var vínsali en móðir hans var dóttir bókaútgefanda. Edurad sótti nám í Askanisches Gymnasium í Berlín frá 1897 til 1906. Þar lærði hann að lesa bæði latínu og grísku. Í háskóla nam hann lög í fyrstu en sneri sér skömmu seinna að fornfræði og nam hjá Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff. Tveimur árum síðar flutti hann sig frá Berlín til Göttingen og dvaldi þar til ársins 1912 og nam undir leiðsögn Friedrichs Leo.

Árið 1933 missti Fraenkel stöðu sína vegna andsemískra laga í Þýskalandi og fluttist hann þá til Bretlands og tók við prófessorsstöðu í latínu við Corpus Christi College í Oxford árið 1934. Hann gegndi þeirri stöðu þar til hann settist í helgan stein árið 1951.

Fraenkel framdi sjálfsmorð í janúar árið 1970, 81 árs gamall, skömmu eftir andlát konu sinnar.

## Helstu ritverk
* 1922 *Plautinisches bei Plautus*
* 1926 *Die Stelle des Römertums in der humanistischen Bildung*
* 1928 *Iktus und Akzent im lateinischen Sprechvers*
* 1930 *Gedanken zu einer deutschen Vergilfeier*
* 1933 *Das Pindargedicht des Horaz*
* 1957 *Die sieben Redenpaare im Thebanerdrama des Aeschylus*
* 1957 *Der Agamemnon des Aeschylus*
* 1962 *Beobachtungen zu Aristophanes*
* 1963 *Horaz*
* 1963 *Zu den Phoenissen des Euripides*
* 1965 *Noch einmal Kolon und Satz*
Heyvík

**Heyvík** (færeyska: ******) er þriðji stærsti bær Færeyja, norðaustan við höfuðborgina Þórshöfn. Heyvík er hluti af sveitarfélaginu Þórshöfn. Bærinn hefur stækkað mikið undanfarin ár. Þar er sögusafn. Í Heyvík búa 4.105  manns (tölur frá 1. janúar, 2018). Póstnúmer bæjarins er FO 188.

Í Heyvík er Þjóðminjasafn Færeyja og Þjóðarhöll þeirra fyrir innanhússíþróttir sem opnaði 2025. 

## Tilvísanir
Slættaratindur

**Slættaratindur** er hæsta fjall Færeyja og er 880 metrar á hæð. Fjallið er á norðurhluta Eysturoyar á milli þorpanna Eiðis, Funnings og Gjár. Nafnið ** vísar til þess að tindurinn er nokkuð flatur, eða sléttur. Slættaratindur er eitt af 10 fjöllum í Færeyjum sem eru meira en 800 m há. Gráfelli, sem er næsthæsta fjall Færeyja, er rétt norðaustan við Slættaratind.

## Tilvísanir
Borðey

**Borðey** (færeyska: *Borðoy*) er eyja í miðjum Norðeyjum Færeyja, 95 km² að stærð. Hún er mjög vogskorin.

Á eynni eru átta byggðir: Ánir, Árnafjørður, Depil,  Norðdepil, Norðoyri, Norðtoftir, Strond og Klakksvík, sem er næststærsti bær Færeyja. Á eynni búa um 4900 manns, þar af rúmlega 4500 í Klakksvík, eða um 80% af samanlögðum íbúafjölda Norðeyja. Klakksvík er líka mesti fiskveiðibær Færeyja. 

Þrjár eyðibyggðir eru á norðanverðri eynni, Skálatóftir, Múli og Fossá. Múli var ein afskekktasta byggð Færeyja en þangað var ekkert vegasamband fyrr en 1989 og allir flutningar með bátum og þyrlum. Byggðin fór svo í eyði 1994, fimm árum eftir að vegur var lagður þangað.

Á Borðey eru fimm fjöll: Borðoyarnes (392 m), Depilsknúkur (680 m), Háfjall (647 m), Hálgafell (503 m) og hæsta fjallið á eynni, Lokki (755 m). 

Á árunum 1965 og 1967 voru gerð tvenn jarðgöng á eynni sem tengja Klakksvík við Árnafjörð og svo byggðirnar á austurströndinni, þar á meðal Norðdepil, en þaðan var gerð vegfylling til Hvannasunds á Viðey. Seinna var gerð vegfylling til Haraldssunds á Konuey og var þá hægt að aka á milli eyjanna þriggja. Þann 29. apríl 2006 voru svo Norðeyjagöngin opnuð. Þau eru 6,2 km löng neðansjávargöng yfir til Austureyjar og nú er hægt að aka til Austureyjar og þaðan yfir brú til Straumeyjar og síðan um göng til Voga.
Raunveruleiki

**Raunveruleikinn** eða **veruleikinn** er það sem er, í víðum skilningi felur raunveruleikinn í sér allt sem er (var og jafnvel verður) til, hvort sem það er áþreifanlegt eða óáþreifanlegt, sjáanlegt eða ósjáanlegt eða með einhverjum hætti skiljanlegt innan vísindanna, heimspekinnar eða einhvers annars hugtakakerfis. Frumspeki (og verufræði) er undirgrein heimspekinnar sem fjallar um hvað það er sem er raunverulega til og *hvernig* það er til eða *í hvaða skilningi*.

## Heimspekilegar kenningar um raunveruleikann
Heimspekin fjallar um raunveruleikann á tvennan hátt: eðli raunveruleikans annars vegar og tengsl hans við hugann (og tungumál og menningu) hins vegar.

Verufræði er undirgrein frumspekinnar sem fjallar um hvað er til, helstu flokka tilvistar. Verufræðin reynir að lýsa almennustu tegundum þess sem er til og hvernig þeir tengjast (til dæmis efnislegir hlutir og eiginleikar, sem eru háðir hlutunum sem hafa þá). Sumir heimspekingar gera greinarmun á raunveruleika og tilvist. Margir rökgreiningarheimspekingar forðast að nota orðin „raunverulegur“ og „raunveruleiki“ í umfjöllun um verufræði. Þeir sem gera ekki greinarmun á raunveruleika og tilvist spyrja gjarnan hvort tilvist sé eiginleiki hluta. Flestir heimspekingar síðan Immanuel Kant hafa haldið að tilvist sé alls ekki eiginleiki heldur forsenda þess að hlutir geti haft eiginleika.

Í umræðum um hlutlægni, sem eiga sér stað innan bæði frumspeki og þekkingarfræði, snýst spurningin um raunveruleikann oft um það að hvaða marki og á hvaða hátt raunveruleikinn *veltur á* hugrænum og menningarlegum atriðum, svo sem skynjunum, skoðunum og öðrum íbyggnum viðhorfum, trúarbrögðum, stjórnmálahugsjónum og svo framvegis.

Sú skoðun að til sé raunveruleiki óháður skoðunum, skynjunum og svo framvegis kallast hluthyggja. Heimspekingar tala oft um hluthyggju *um* þetta og hitt, til dæmis hluthyggju um altök eða hluthyggju um hinn ytri heim. Almennt má segja að þegar maður getur bent á einhvern hóp hluta eða einkenna sem velta ekki á skynjunum, skoðunum, tungumáli eða öðrum mannasetningum, þá sé hægt að tala um hluthyggju *um* þann hóp hluta.

Andstæðan við hluthyggju er hughyggja um sama hóp hluta, til dæmis hughyggja um altök (sem er venjulega kölluð nafnhyggja) eða hughyggja um hinn ytri heim. Eitt afbrigði hughyggju er stundum nefnt fyrirbærafræði. Menningarleg afstæðishyggja er hughyggja um siðfræðileg hugtök, sem heldur því fram að siðfræðileg hugtök séu félagsleg smíði sérhvers menningarsamfélags.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Dagskrá 21

**Dagskrá 21** eða **Framkvæmdaáætlun 21** er alþjóðleg samþykkt Sameinuðu þjóðanna undirrituð á Heimsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun af 179 þjóðum í Rio de Janeiro árið 1992. Samþykktinni er ætlað að vekja þjóðir heims til vitundar um sjálfbæra þróun. Þegar ljóst varð að Dagskrá 21 væri ekki nægilega mótuð fyrir hvert samfélag var samin Staðardagskrá 21 sem sveitarstjórnir eiga að nota til að vinna að sjálfbærri þróun. Þannig væri hægt að ná til grasrótarinnar.

Dagskrá 21 er ekki lagalega bindandi og framkvæmd hennar er valkvæm. Talan *21* vísar til 21. aldarinnar.

## Áætlunin
Áætlunin er 300 síðna skjal sem skiptist í fjóra hluta:

* *1. hluti: Félagslegir og efnahagslegir þættir*; fjallar um baráttu gegn fátækt, sérstaklega í þróunarlöndum, breytingar á neysluhegðun, bætta heilsu, sjálfbæra mannfjöldaþróun og byggð.
* *2. hluti: Varðveisla og stjórnun auðlinda fyrir þróun*; fjallar um viðhald loftslags, baráttu gegn skógareyðingu, verndun viðkvæms umhverfis, varðveislu líffræðilegrar fjölbreytni, stjórnun mengunar, stjórnun líftækni og geislavirkan úrgang.
* *3. hluti: Efling helstu hópa*; fjallar um hlutverk barna og ungmenna, karla og kvenna, félagasamtaka, staðbundinna stjórnvalda, atvinnulífs og verkafólks, um eflingu frumbyggjasamfélaga og bænda.
* *4. hluti: Útfærsla*; fjallar um aðferðir til að hrinda áætluninni í framkvæmd, vísindi, tækniyfirfærslu, menntun, alþjóðastofnanir og fjárhagsleg tæki. 

## Staðardagskrá 21
Staðardagskrá 21 er áætlun um sjálfbæra þróun innan stjórnsýslueininga innan ríkja, til dæmis sveitarfélaga. Hugmyndin bak við staðardagskrá 21 er sú að sjálfbær þróun samfélaga hvíli á þremur stoðum sem eru:

* Félagsleg þróun; stuðla að sjálfsþurft, uppfylla frumþarfir, auka jafnræði, tryggja þátttöku, nota viðeigandi tækni
* Efnahagsleg þróun; viðhalda hagvexti, hámarka einkahagnað, þróa markað, úthýsa kostnaði
* Vistfræðileg þróun; virða þolmörk, vernda og endurvinna, draga úr úrgangi.

## Tenglar
* 
* United Nations Sustainable Development Knowledge Platform
* Staðardagskrá 21  á vef Sambands íslenskra sveitarfélaga
*
Gráfelli

**Gráfelli** er næst hæsta fjall Færeyja staðsett á norðurhluta Eysturoy, norðaustan við hæsta fjall Færeyja Slættaratindur sem er aðeins 26 metrum hærra. Gráfelli er 856 metrar að hæð yfir sjávarmál.
Nólsey

**Nólsey** (færeyska: *Nólsoy*, fyrr líka *Nölsoy*; fornnorræna: *Norsey*) er eyja í miðjum Færeyjum, austur af Þórshöfn á Straumey, og skýlir höfninni í Þórshöfn vel fyrir veðrum úr austri. Hún er 10,3 km² að stærð og 9 km á lengd. Nólsey er láglendust Færeyja og þar er aðeins eitt fjall sem heitir Høgoggj. Hæsti tindur eyjarinnar heitir Eggjarklettur og er 371 metrar að hæð yfir sjávarmáli. 

Á eynni er aðeins ein byggð sem einnig heitir Nólsoy og þar bjuggu 245 manns 1. janúar 2011 en voru flestir um 350 árið 1970. Byggðin er á norðanverðri eynni, þar sem hún er mjóst og lægst, raunar svo mjó að í miklum austanstormum brimar stundum þvert yfir eiðið í miðju þorpinu. Nólsey var áður sjálfstætt sveitarfélag en sameinaðist Þórshöfn árið 2004. Aðeins 20 mínútna sigling er til Þórshafnar og allmargir Nólseyingar stunda vinnu þar en fara á milli kvölds og morgna.

Syðst á eynni er vitinn Borðan, byggður 1893. Um hann skrifaði William Heinesen bókina *Turninn á heimsenda*. Um tíma bjuggu þrjár fjölskyldur í vitavarðarhúsinu og þar voru þá tíu börn, og var skólahald þá til skiptis þar og í Nólseyjarþorpi. Vestan á eynni er eyðibyggðin Korndalur. Þar eru rústir sem kallast Prinsessurústirnar. Sagt er að þar hafi búið skosk konungsdóttir sem hafi strokið til Færeyja með elskhuga sínum. Korndalur fór í eyði á 18. öld.

Í Nólsey er haldin árleg hátíð sem kallast Ovastefna, kennd við Ove Joensen frá Nólsey, ævintýramann sem vann sér það meðal annars til frægðar að róa frá Færeyjum til Danmerkur á færeyskum árabát árið 1986 en drukknaði í Skálafirði ári síðar. Þekktasti Nólseyingurinn er þó þjóðhetjan Nólseyjar-Páll, sem barðist gegn dönsku einokunarversluninni í upphafi 19. aldar.

Á Nólsey er stærsta stormsvölubyggð í heimi.

Nólsey
PDF

**Portable Document Format** (**PDF**), ranglega kallað „Printable Document Format“, er skráartegund frá Adobe. Það var fyrst hannað árið 1993.
Reiði

**Reiði** er geðshræring sem verður til vegna mikillar óánægju, pirrings eða ógnar sem menn skynja gagnvart sjálfum sér eða öðrum, annaðhvort í fortíð nútíð eða framtíð. Ógnin getur virst raunveruleg eða ímynduð. Oft er reiði viðbragð við hótunum, ranglæti, vanrækslu, niðurlægingu eða svika auk annars.
  
Reiði er hægt að tjá í verki eða með því að halda að sér höndum.
Jessica Stam

**Jessica Stam** (f. 23. apríl 1986) er kanadísk fyrirsæta. 

Stam fæddist í Kincardine í Ontario og ólst upp á bóndabæ ásamt 6 bræðrum. Fjölskylda hennar var mjög trúuð í æsku hennar og upprunalega langaði hana helst til að verða tannlæknir. Þegar Stam var aðeins 16 ára var hún uppgvötvð af Michele Miller í Tim Hortons-kaffibúð. Hann er umboðsmaður í International Model Management skrifstofu í Barrie í Ontario.

Steven Meisel var svo fenginn til að taka af henni nokkrar myndir og fljótlega sló hún í gegn og hönnuðir á borð við Chanel, Marc Jacobs, Anna Sui, Vera Wang, Valentino, Sonia Rykiel, Miu Miu, Gucci, Prada, Dolce & Gabbana og Holt Renfrew vildu fá hana til starfs við sig.

Nú er hún eitt eftirteknarverðasta módelið enda hefur hún fengið viðurnefni „doll face“ eða dúkkuandlit.
Efi

**Efi** er íbyggið viðhorf sem felur í sér óvissu um sanngildi staðhæfingar. Efinn getur leitt til þess að maður hikar við að gera eitthvað til dæmis vegna þess að maður gæti haft á röngu að standa eða af því að maður er óttast afleiðingarnar.

## Tengt efni
* Efahyggja
Öfund

**Öfund** er geðshræring sem verður til þegar mann skortir eitthvað sem aðrir hafa og maður annaðhvort óskar að maður hefði það eða að hina skorti það. Til grundvallar öfundinni virðist liggja samanburður á stöðu einstaklinga, oft félagslegri stöðu, sem ógnar sjálfsvirðingu manns: einhver annar hefur eitthvað sem sá öfundsami telur mikilvægt að hafa. 

## Tilvísanir
Eftirsjá

**Eftirsjá** er vitsmunaleg og/eða tilfinningaleg óánægja vegna eigin athafna og hegðunar í fortíðinni. Fólk er oft fullt eftirsjár þegar það finnur til sorgar, skammar eða sektar í kjölfar athafnar eða athafna (eða athafnaleysis) sem það vildi seinna óska sér að það hefði ekki framkvæmt. Eftirsjá er ólík sektarkennd, sem er römm tilfinningarleg eftirsjá — sem getur verið erfitt að skilja á hlutlægan hátt. Á hinn bóginn vísat skömm yfirleitt til félagslegrar hliðar sektar eða eftirsjár sem á sér félagslegar og menningarlegar rætur öðru fremur og varðar fyrst og fremst heiður manns.

## Tengt efni
* Depurð
* Sorg
Sektarkennd

**Sektarkennd** er römm tilfinningarleg eftirsjá sem stafar oftast af því að sá sem finnur til sektarkenndar finnst hann hafa gert eitthvað af sér.
Skömm

:*Um norsku sjónvarpsþáttaröðina, sjá [[Skam]].*
**Skömm** er geðshræring sem stafar af vitund manns um það að vegið sé að heiðri manns. Raunveruleg skömm stafar af því að raunverulega er vegið að heiðri manns en fólk finnur einnig til skammar vegna þess að það heldur að vegið sé að heiðri sínum.
Ótti

**Ótti** eða **hræðsla** er íbyggið viðhorf og sterk óánægjuleg tilfinning vegna yfirvofandi hættu, sem er annaðhvort raunveruleg eða ímynduð. 

## Tengt efni
* Fælni
* Kóngulóafælni
Teketill Russells

**Teketill Russells** var líking sem kennd er við breska heimspekinginn Bertrand Russell. Líkingunni er ætlað að hrekja þá hugmynd að sönnunarbyrðin hvíli á herðum efasemdamannsins að hrekja fullyrðingar trúarbragðanna. Í grein með titlinum „Er guð til?“ („Is There a God?“), sem tímaritið *Illustrated* fékk Russell til að skrifa árið 1952 en birti aldrei, sagði Russell:

Í bók sinni *[[A Devil's Chaplain]]* þróar Richard Dawkins líkinguna áfram:

Hugmyndin um teketil Russells hefur verið nýtt í gagnrýni á trúarbrögðin t.d. í ósýnilega bleika einhyrningnum og fljúgandi spagettískrímslinu.

## Tenglar
* Bertrand Russell, „Is There a God?“  (á ensku).
Vandsveinn

**Vandsveinar** voru þjónustumenn í hinni fornu Róm, er gengu fyrir æðstu embættismönnum Rómverja og báru axarvönd, svonefndan „*fasces*,“ sem var exi umslegin hrísi og var tákn valdsins. 

Helsta verkefni vandsveina var að fylgja ræðismönnum og höfðu í raun samskonar hlutverki að gegna og lífverðir nútímans. Þeir báru axarvönd sinn með sér hvert sem ræðismennirnir fóru, hvort sem það var á þing eða í laugar. Vandsveinar ruddu þeim leið í gegnum mannfjöldann og gátu handtekið óbreytta þegna ef ræðismaðurinn skipaði svo fyrir. Vestumey var úthlutaður vandsveinn ef hún þurfti að gegna opinberri þjónustu. 

Vandsveinn heitir **lictor** á latínu (komið af orðinu *ligare* (að binda)). Vandsveinn hefur einnig verið nefndur *vöndulsveinn* og *bundinsveinn* á íslensku.

Orðið fasisti er dregið af orðinu „*fasces*“.
Parsek

**Parsek** er lengdareining sem er notuð í stjörnufræði, skammstöfuð **pc**. Jafngildir 206.265 stjarnfræðieiningum eða 3,26 ljósárum.

## Tengt efni
* Ljósár

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Parsek
Radio.blog

**radio.blog** er tónlistar vefsíða studd Adobe Flash og PHP. Það er líka til HTML útgáfa af radio.blog.

Radio.blog er haldið úti á vefslóðinni http://www.radioblogclub.com/ , og þar er hægt að hlusta á tónlist hvaðanæva úr heiminum, vinsæla sem og neðanjarðar-tónlist. 

Samkvæmt útreikningum Google var radio.blog í fimmta sæti yfir þær síður sem mest var leitað að árið 2006.

14. mars, 2007, lokaði radio.blog vegna umferðar og tveimur dögum seinna birtist niðurteljari og síðan opnaði síðan á ný 17. mars.
Hlésey

**Hlésey** (danska: ******) er dönsk eyja í Kattegat, miðja vegu milli Gautaborgar og Friðrikshafnar. 

Á Hlésey er enn stunduð saltsuða sem hófst á miðöldum og eyjaskeggjar eru frægir fyrir; það á einnig við um hin annáluðu *þangþök*. Þang var áður dregið úr sjó og verkað og síðan notað sem efsta þekjulagið á þök bóndabæja. Nefnast slíkir bæir á dönsku: *tanggårde*. 

Hæsti punktur Hléseyjar er Höjsande 28 m og er á norðurhluta eyjarinnar.
Lúðrasveit verkalýðsins

**Lúðrasveit verkalýðsins** var stofnuð þann 8. mars 1953 til þess að „efla tónmennt meðal verkalýðsins, leika á útifundum, í kröfugöngum og á öðrum samkomum alþýðunnar“ eins og finna má ritað í lögum hennar. Á þeim rúmu 50 árum sem liðin eru frá stofnun hefur starfið þróast og breyst en félagar í Lúðrasveit verkalýðsins hafa alltaf haft uppruna og sögu sveitarinnar að leiðarljósi. Sem dæmi má nefna þá hafa félagsgjöld ekki tíðkast og ekki verið settur upp aðgangseyrir að tónleikum Lúðrasveitarinnar. Þetta hefur verið gert til að auðvelda öllum sem áhuga hafa á að hlýða á tónlistarflutning. Í áranna rás hafa verkalýðsfélög í Reykjavík stutt við bakið á starfsemi Lúðrasveitar verkalýðsins og einnig Reykjavíkurborg en borgarráð veitti sveitinni fyrst starfsstyrk árið 1960.
 
Lúðrasveit verkalýðsins hóf æfingar undir stjórn Haralds Guðmundssonar og hafði sveitin þá enga fasta æfingaaðstöðu. Fyrsti opinberi tónlistarflutningurinn var þann 5. maí 1953 þegar leikið var á „Þjóðarráðstefnunni gegn her í landi“ ásamt Söngfélagi verkalýðssamtakanna. Fyrsta eiginlega æfingahúsnæðið var í skúr við húsið á Tjarnargötu 20 sem sveitin innréttaði árið 1957. Árið 1962 flutti sveitin æfingaaðstöðu sína úr skúrnum í MÍR salinn að Þingholtsstræti 27 þar sem æft var til ársins 1967 þegar flutt var að Vesturgötu 3. Enn var flutt árið 1969 og nú í  Skipholt 21 en varanlegt húsnæði hlaut Lúðrasveitin þegar fest voru kaup á efstu hæðinni í Skúlatúni 6. Þetta var stórt skref í sögu sveitarinnar og hefur reynst mikil stoð við starfsemina að hafa fasta æfinga- og félagsaðstöðu.
 
Undanfarin ár hafa á bilinu 25-30 manns æft reglulega með Lúðrasveit verkalýðsins. Félagar eru á öllum aldri. Sveitin hefur haldið vor- og hausttónleika ár hvert, leikið við hátíðahöld 1. maí og 17. júní auk fleiri tilefna.  Afmælisárið 2003 héldu félagar til St. Pétursborgar til tónleikahalds og til að skoða sig um. Sama ár var einnig farið á lúðrasveitarmót til Sviss. Síðast liðin fjögur ár hefur Lúðrasveit verkalýðsins heimsótt bæjarfélög við sjávarsíðuna á Sjómannadaginn þar sem leikið hefur verið við hátíðahöld sjómanna. Árið 2002 var farið til Neskaupstaðar, 2004 til Grindavíkur, 2005 til Bolungarvíkur og vorið 2006 var farið á Grundarfjörð. Þessar ferðir hafa verið bæjarbúum og félögum í sveitinni til mikillar ánægju.
 
Lúðrasveit verkalýðsins er meðal stofnenda Sambands íslenskra lúðrasveita og lék í fyrsta sinn á landsmóti þess í Vestmannaeyjum árið 1960. Að einu móti undanskildu, hefur Lúðrasveit verkalýðsins sótt landsmót SÍL og félagar hafa verið virkir í stjórnarstörfum sambandsins.

## Heimild
* *Fróðleikur um sögu Lúðrasveitar verkalýðsins er byggður á samantekt Atla Magnússonar sem birtist í 40 ára afmælisriti sveitarinnar sem gefið var út árið 1993* 

## Tengill
* Vefsíða Lúðrasveitar verkalýðsins
Siglunes

**Siglunes** er nyrsta táin á milli Siglufjarðar og Héðinsfjarðar. Þar var samnefndur bær og var margbýlt þar fyrr á öldum og raunar allt fram yfir miðja 20. öld og mikil útgerð. Þangað komu menn úr ýmsum byggðum til róðra, einkum hákarlaveiða, og var Sigluneshákarlinn víðfrægur. Siglunes hefur verið í eyði frá 1988 en þar standa enn nokkur hús og er dvalið þar á sumrin.

## Saga Sigluness
Bærinn Siglunes var landnámsjörð Þormóðs ramma að því er segir í Landnámabók og þar var lengi höfuðból sveitarinnar, kirkjustaður og prestssetur þrátt fyrir erfiðar samgöngur en landleiðin úr Siglufirði til Sigluness liggur um Siglunesskriður (Nesskriður), illræmdar og hættulegar, og var farið um tæpar götur ofan við sjávarhamra. Um Nesskriður var aldrei talið óhætt að leggja bílveg og hefur Siglunes því aldrei komist í vegarsamband, heldur voru samgöngur þangað á síðari árum svo til eingöngu af sjó. Þjóðsögur segja að ástæðan til þess að aðalkirkja sveitarinnar ásamt prestssetri var flutt frá Siglunesi að Hvanneyri hafi verið sú að á aðfangadagskvöld árið 1613 hafi fimmtíu manns farist í snjóflóði í Nesskriðum á leið til jólamessu á Siglunesi. Engin samtímaheimild er þó til um þetta stórslys og hefur sagan verið dregin mjög í efa. Hálfkirkja var áfram á Siglunesi til 1765.

## Staðhættir

Upp af Siglunesi er Siglunesgnúpur, sem er nyrsti hluti Siglunesmúla, fjallsins austan við Siglufjörð. Austan við Siglunesmúla liggur dalur sem nefnist Reyðarárdalur eða Nesdalur. Um hann liggur gönguleið til Siglufjarðar sem er mun öruggari en leiðin um Nesskriður. Austan dalsins er fjallið Hestur, sem gengur fram í sjó milli Sigluness og Héðinsfjarðar. Í mynni dalsins var bærinn Reyðará, sem upphaflega var hjáleiga frá Siglunesi. Þar var lengi veðurathugunarstöð.

Nokkurt undirlendi er á Siglunesi og þar var allstórt tún. Á nesinu er viti, Siglunesviti, reistur 1908. Skammt þar frá rak bandaríski herinn ratsjárstöð á árunum 1943 til 1945 og má enn sjá rústir búða þeirra. Töluverðar verbúðarústir eru einnig á Siglunesi. Raunar er talið að þar hafi verið ein elsta verstöð á landinu og ef til vill einn fyrsti vísir að þéttbýlismyndun en elstu mannvistarleifar þar eru taldar frá 9. eða 10. öld.

Fornleifarannsóknir fóru fram á Siglunesi sumarið 2011 og fannst þar meðal annars útskorinn taflmaður úr ýsubeini, talinn frá 12. eða 13. öld.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
*
Serengeti-þjóðgarðurinn

**Serengeti-þjóðgarðurinn** er þjóðgarður við Viktoríuvatn í N-Tansaníu og Kenía. Hann er 15.540 km² og var stofnaður 1951.

Í Serengeti-þjóðgarðinum er gróskumikið graslendi í 900 til 1.800 m hæð yfir sjávarmáli. Hann er einkum þekktur fyrir mikinn breytileika í tegundum og eru þar meðal annars yfir 2 milljónir tegundir plantna og þúsundir grasbíta. Hjarðir grasbíta eru gríðarstórar og eru það m.a. gnýir, gíraffar, sebrahestar, nashyrningar og flóðhestar, en einnig bavíanar, ljón og blettatígrar.
Bokkbjór

**Bokkbjór** (þýska: *Bockbier*, enska: *bock beer*) er sterkur, fremur sætur lagerbjór; bruggaður að vetrarlagi til sölu að vori. 

Bokkbjór var upphaflega dökkur bjór, en getur núna verið dökkur, rauður eða ljósleitur. Nafn sitt bokkbjór (*Bockbier*) hefur hann fengið frá hinni þýsku bruggborg Einbeck og er miðalda afbökun þess. 

## Bjórstílar bokkbjórsins
***Maibock** (*maíbokki* ) -- ljósleitur bokkbjór venjulega bruggaður til drykkjar að vori. 
***Weizenbock** (*hveitibokki* ) -- mjög sterkur hveitibjór; nefndur svo vegna styrkleikans. 
***Doppelbock** (*tvöfaldur bokki* ) -- sterkari bokkbjór; á uppruna sinn að rekja til bjórs sem munkar brugguðu til að drekka um föstuna. 
***Eisbock** (*ísbokki* ) -- sterkastur bokkbjóra; bjór þessi er fyrst *tvöfaldur bokki* en er síðan að hluta frosteimaður til að skerpa bragðið og auka áfengismagnið. 

## Stutt tilvitnun
Halldór Laxness minnist á bokkbjór í einni bóka sinna og segir að hann sé...
Bjór (byggingarlist)

:*Fyrir yfirlit yfir aðrar merkingar „Bjór“, sjá [[Bjór (aðgreining)|aðgreniningarsíðu]].*
**Bjór**, **gaflbrík** eða **gaflhlað** er orð úr byggingarlist sem vísar til skreytts vatnsbrettis — oft þríhyrningslaga — yfir dyrum (og nefnist þá **dyrabjór**) eða gluggum (og nefnist þá **gluggabjór**).  Sumstaðar er bjórnum lýst þannig: þríhyrnt stykki, einkum efsti hluti stafnbils í húsi; sniðrefting á (torf)húsgafli. 

Stundum notað í sömu merkingu og ‚gaflhlað‘ og  ‚gaflflöt‘ í forngrískri byggingarlist.

Vísar til þríhyrningslaga efri hluta í íslenska torfbænum.

## Úr ýmsum bókum
Bjór hefur þó nokkuð breytilega merkingu eftir tímabilum og staðfræði: 
* *Bjór merkir „tjald á gafli eða stafnvegg húss“. Sú er merking þess í Sturlungu.*  
* *Á Vestjörðum, einkum í [[Arnarfjörður | Arnarfirði]] sumstaðar, eru endarnir á [[baðstofa | baðstofum]] kallaðir bjórar.*

## Tilvísanir
Margmiðlun

**Margmiðlun** er miðlun sem notar efni og umbreytir efni á ýmis konar formi svo sem texta, hljóð, teikningar, teiknimyndir, myndbönd og ýmis konar gagnvirkni til fræðslu eða afþreyingar. Margmiðun er einnig notkun (en ekki bundin við) stafrænna miðla til að geyma og nota margmiðlunarefni.

## Flokkun

Margmiðlun má flokka í línulega og ólínulega miðlun. Línuleg miðlun fer áfram án þess að notandinn geti stýrt t.d. eins og kvikmyndasýning. Ólínuleg miðlun er þegar notandinn getur sjálfur stýrt eins og í tölvuleik, kennsluforritum og stiklutexta.
Laugaskarð

**Laugaskarð** eða **Laugahlið**, stundum nefnt í fleirtölu **Laugaskörð** (grísku: Θερμοπυλαι (Þermopýlæ)) var til forna mjó landræma milli fjalls og sjávar í austurhluta Mið-Grikklands. 

Þar varðist fámennt lið Grikkja, undir forystu hins spartverska Leonídasar, gegn miklum her Xerxesar Persakonungs til síðasta manns í orrustu sem nefnd hefur verið Orrustan við Laugaskarð árið 480 f.Kr. Þar sem þeir börðust var síðan reist súla með kvæði eftir Símonídes frá Keos og er þannig á grísku: 

:
:.

:*Ō xein', angellein Lakedaimoniois hoti tēide*
:*keimeþa tois keinōn hrēmasi peiþomenoi.*

Þýtt þannig: 

:Ferðamaður! segðu Spartverjum, að vér hvílum hér, 
:af því vér hlýddum lögum þeirra. 

Sem Steingrímur Thorsteinsson þýðir svo:
:Vegfari, ber frá oss boð og borglýðnum seg það í Spörtu,
:fallnir að hvílum vér hér, hlýðnir við ættjarðarlög

Og sem Helgi Hálfdanarson þýðir svo:
:Hverf þú til Spörtu heim; þar skaltu segja,
:að hlýðnir lögum kusum vér að deyja.

Og sem Stefán Steinsson þýðir þannig:
:Gestur, láttu Lakverja vita að hér hvíli hermenn sem gerðu það sem fyrir þá var lagt.
Petra (borg)

**Petra** (grísku: **πέτρα** "petra" (steinn, klettur); Arabísku: البتراء, Al-Butrā) er forn borg að mestu höggvin inn í hamra austan Vadi Araba (وادي عربه) í S-Jórdaníu.

Petra var höfuðborg Nabatea, arabísks þjóðflokks, sem frá 3000 f.Kr. til 106 e.Kr. hafði allstórt ríki í NV-Arabíu. Hún er nú á heimsminjaskrá UNESCO.


Petra-Siq-46-2010-gje.jpg
Petra-28-Qasr Al Bint-2010-gje.jpg
Petra-Strasse der Fassaden-12-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Madbah-42-Auftstieg-Ausblick-2010-gje.jpg
Petra-Opferplatz-26-Blick zum Aaronsgrab-2010-gje.jpg
Petra-Wadi al-Farasa-32-Gartengrab-2010-gje.jpg
Petra-Jabal al-Deir-12-Aufstieg-Eselrennen-2010-gje.jpg
Petra-El Deir-Klostergrab-14-2010-gje.jpg
Leira (fljót)

**Leira** (eða **Leirá** ) (franska *Loire*) lengsta fljót í Frakklandi um 1010 km að lengd. Leira kemur upp í sunnanverðu Franska miðhálendinu, rennur til norðurs, norðvesturs og vesturs um borgirnar Orléans, Blois, Tours og Nantes og fellur í norðvestanverðan Fetlafjörð (Biskajaflóa). Helstu þverár eru Allier, Vienne og Maine og fljótið tengist m.a. Signu með skurðum. Rennsli Leiru er breytilegt og flóð tíð. Siglingar um Leiru voru áður miklar en með stærri skipum hefur mjög dregið úr þeim. Vatnasvið Leiru er 117.480 km².

## Tilvísanir
Geirangursfjörður

**Geirangursfjörður** (norska: *Geirangerfjorden*) er norskur fjörður sem gengur inn úr Stórfirði við Álasund í Noregi. Hann er rómaður fyrir náttúrufegurð, m.a. fossana Sjö systur og Brúðarslörið. Hann er á heimsminjaskrá UNESCO.

Þorpið Geirangur liggur í firðinum.
Leira

**Leira** getur átt við:

* Að vinna með leir
* Leira (fyrrum byggðarlag á Rosmhvalanesi)
* Leira (fljót í Frakklandi)
* Leira í Upplöndum í Noregi
* Leira í Aure, Mæri og Raumsdölum í Noregi
* Leira í Ørsta, Mæri og Raumsdölum
* Leira í Suður-Þrændalögum í Noregi

## Tengt efni
* Leirur
Aldinbori

**Aldinbori** eða **aldinborri** (fræðiheiti: *Melolontha melolontha*) (ensku: *cockchafer*) er bjalla af ýflaætt og undirætt aldinbora. 

Aldinborinn er svartur á höfði og frambol með rauðbrúna þekjuvængi og karldýrið með stóra, blævængslaga fálmara. Aldinborinn nærist á trjálaufi en lirfurnar lifa í jarðvegi og verða fullþroska á fjórum árum. Aldinborar valda oft miklu tjóni með því að naga rætur nytjaplantna. Hann er algengur í Evrópu og verður allt að 3 cm á lengd og fer um í rökkri með miklum vængjadrunum.
Kolyma (fljót)

**Kolyma** er fljót í Rússlandi, í NA-Síberíu. Kolyma er 2129 km á lengd og þar af er fljótið skipgengt um 2000 km. Vatnasvið: 644.000 km². 

Kolyma kemur upp í Kolymafjöllum, rennur til norðausturs og fellur í A-Síberíuhaf. Við fljótið voru frægar fangabúðir (gúlag). Gullnám er stundað í dölum við efri hluta Kolymu, og voru fangar látnir starfa í námunum á árum áður.
Hræbjöllur

**Hræbjöllur** (*Silphidae*) er ætt bjallna og eru til um um 175 tegundir. Hræbjöllur lifa flestar á hræjum og verpa oft í hræ smárra spendýra og fugla sem þær grafa í jörð í heilu lagi. Sumar tegundir eru meindýr, m.a. í sykurrófnarækt. Á Íslandi lifir fúkahræma (*Catops borealis*) sem nærist á myglusveppum.
Magellansund

**Magellansund** er sund milli Eldlands og meginlands Suður-Ameríku, sunnan við Punta Arenas. Það er 560 km langt og 5-30 km breitt. Sigling um Megellansund er erfið vegna þoku, strauma og vestanvinda. Magellansund er að mestu innan landamæra Síle en austasti hlutinn er í Argentínu. Fyrstur Evrópubúa til að sigla þess leið var Portúgalinn Ferdinand Magellan árið 1520  Sundið var mjög mikilvæg siglingarleið fram að opnun Panamaskurðarins árið 1914 og er enn mikilvæg siglingarleið á milli Kyrrahafs og Atlantshafs .  Síle og Argentína hafa deilt um yfirráð á svæðinu sem leiddi næstum því til stríðs á milli ríkjanna árið 1978 en með friðarsamningi árið 1984 leystust mörg ágreiningsefni og hann stuðlaði einnig að auknum efnahagslegum samskiptum.

## Tenglar
* ''Við Magellansund''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951


File:StraitOfMagellan.jpg
File:NaoVictoria.JPG
File:Commerson's_dolphins_(Cephalorhynchus_commersonii)_in_the_Strait_of_Magellan.jpg
File:US_Navy_040621-N-6536T-066_The_Nimitz-class_aircraft_carrier_USS_Ronald_Reagan_(CVN_76)_cruises_through_the_Straits_of_Magellan.jpg
North Channel

**North Channel** eða **Úlfreksfjörður**  er sundið milli Norður-Írlands og Skotlands. Úlfreksfjörður tengir Írlandshaf við Atlantshafið. Þar sökk Princess Victoria árið 1953.

Komið hefur til tals að gera lestargöng frá Norður-Írlandi til Bretlands til að tengja Norður-Írland betur við Stóra-Bretland. Hugmyndin hefur ekki fengið brautargengi.

## Tilvísanir
Öngulsey

**Öngulsey** (ensku: *Anglesey*; velsku: *Ynys Mon*) er bresk eyja í Írlandshafi við strönd Wales. Hún er 705 km² með nálægri smáeyju, Holy Island. Frá og með 2011 voru íbúar eyjunnar 69.751. Um 70% íbúa hafa velsku að móðurmáli.

Tvær brýr tengja eyjarnar og Wales. Um Öngulsey liggur aðalumferðaræðin milli Englands og Írlands og frá Holyhead á Holy Island gengur ferja til Dyflinnar. Eyjan hét áður (á tímum Drúída) Móna. Eyjan telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.

Minnst er á Öngulsey t.d. í Færeyinga sögu: 
:*Og að áliðnu sumri koma þeir skipum sínum undir *'Öngulsey**; hún liggur í Englandshafi.''

og [[Heimskringla|Heimskringlu]]: 

:''Síðan hélt Magnús konungur liðinu til Bretlands. En er hann kom í **Öngulseyjarsund*' þá kom þar mót honum her af Bretlandi og réðu jarlar tveir fyrir, Hugi prúði og Hugi digri, og lögðu þegar til orustu.*
Járnsmiðir

**Járnsmiðir**  (fræðiheiti: *Carabidae*) er ætt bjallna með yfir 30.000 tegundir. Þeir eru langvaxnir, með langa fætur og fálmara. 

Járnsmiðir eru fráir á fæti en með veikburða flugvængi. Þeir eru yfirleitt rándýr og nærast einkum á skordýrum. Á Íslandi lifa meðal annars járnsmiður (*Nebria gyllenhali*), tröllasmiður (tordýflamóðir) (*Carabus problematicus*) og varmasmiður (Carabus nemoralis) en síðustu 2 tegundirnar eru stærstar íslenskra bjallna, allt að 2,3 cm.
Golíatbjalla

**Golíatbjalla** (fræðiheiti: *Goliathus regius*) er vestur-afrísk bjalla, ein stærsta og þyngsta tegund núlifandi skordýra, allt að 15 cm löng.
Fálmari

**Fálmari** (í ft. fálmarar) eru tveir þreifiangar sem eru fremst á höfði margra skordýra. Fálmarar nema snertingu, hreyfingu lofts, hita, hljóð og þó aðallega lykt og bragð. 

## Önnur nöfn yfir fálmara
Fálmari á sér önnur nöfn á íslensku, en þau eru: *fálmangi*, *fálmstöng*, *fálmur*, *þreifari*, *þreifiangi*, *þreifihorn* og *þukla*.  Benedikt Gröndal nefndi þá *fjaðurskúfa* í  „*[[Dýrafræði (Benedikt Gröndal)|Dýrafræði]]*“  sinni:  *karlflugan hefir tvo fjaðurskúfa á höfðinu, en kvennflugan hefir brodd aptur úr sér, og hún ein getur stúngið.*
Bitkjálkar

**Bitkjálkar** (eða **bitkrókar** eða **áttengur**) er fremsta par munnlima á sumum liðdýrum, t.d. krabbadýrum, skordýrum og margfætlum. Dýrin nota bitkjálkana til að hluta sundur fæðuna. Jaðrar bitkjálkana eru ýmist tenntir eða með skurðfleti.
Amalþeia

**Amalþeia** er í grískri goðafræði geitin sem ól Seif á mjólk sinni á Ídafjalli á Krít. 

Samkvæmt einni útgáfu sögunnar var Amalþeia dóttir Melissosar, Krítarkonungs, en hún gaf Seifi geitarmjólk að drekka. Seifur gaf henni seinna horn geitarinnar, sem hafði þann kraft að geta uppfyllt óskir eiganda síns, og var þekkt (á latínu) sem *cornucopiae* eða nægtahorn á íslensku.
Hippokrene

**Hippokrene** eða **Hestlind** var lind á Helíkonsfjalli, og einn teygur úr henni var sagður nægja til að hrífa skáldin til guðdómlegra söngva. Sagt var að Hestlind hefði myndast þegar Pegasus steig þar niður til jarðar, og var lindin menntagyðjunum helgur staður.
Stundagyðjur

**Stundagyðjurnar** (grísku: Ώρες) voru dætur Seifs og Þemisar. 

Stundagyðjurnar eru venjulega taldar þrjár: **Evnomía** (= Lögmætisgyðja), **Dika** (= Réttvísi) og **Eirene** (= Friðsemd). Þar sem þær tákna hina lögboðnu rás tímans og árstíðanna, er Þemis talin móðir þeirra, hið eilífa lögmál alheims, dóttir Úranosar og Gaiu. Þemis heldur verndarhendi yfir allri lögbundinni skipan, bæði með guðum og mönnum. Í umboði Seifs, kallar hún saman ráðstefnur guðanna og meðal manna heldur hún á sama hátt hlífiskildi yfir þjóðþingum. Eins og þemis, móðir þeirra, koma stundagyðjurnar einnig fram sem þjónustumeyjar guðanna. Hómer segir, að þær gæti hliða himinsins, ýmist loki þær þeim með þykkum skýbólstrum eða opni þau með því að skjóta skýjunum frá.
Þokkagyðjur

**Þokkagyðjurnar** (Karítur, á latínu *Gratiae*) voru grískar gyðjur sem venjulega voru í fylgd Afródítu, en þær klæða hana og skrýða. 

Reyndar eru þær líka í fylgd með öðrum guðum, því að allt, sem er hrífandi, fagurt og yndislegt, hvort heldur það er andlegs eðlis eða áþreifanlegt, kemur frá þeim og þróast fyrir þeirra mátt. Þokkagyðjurnar eru hinar fríðustu ásýndum, blómlegar og algervar að allri líkamsfegurð. Einkunnir þeirra eru ýmist hljóðfæri eða myrtusviðargrein, rósir og teningar og fleira þess háttar. Þokkagyðjurnar eru venjulega taldar þrjár: **Aglaia** (= hátíðaljómi): **Evfrosýne** (= hátíðagleði) og **Þalía** (= fagnaðarblómi). 

Þokkagyðjurnar hafa einnig verið nefndar þokkadísir á íslensku. Þær eru venjulega taldar dætur Seifs og Evrýnome (þ.e. hinnar víttríkjandi) Ókeansdóttur. 

Tónlist og mælskulist, skáldskapur og myndlist helgast og prýðast af þokkagyðjunum. Þær efla visku, karlmennsku, hjálpsemi, þakklæti og í stuttu máli allar göfugar dyggðir, sem prýða manninn og afla honum góðs þokka hjá meðbræðrum sínum.
Nægtahorn

**Nægtahornið** eða **gnægtahornið** (*cornu copiae*) var horn sem á sér að minnsta kosti tvær skýringar í grískri goðafræði. 

Sú fyrsta er sú að þegar Herakles barðist við Akkelóos, sem var allra fljótsguða mestur, um ástir Dejaneiru, brá Akkelóos sér í allra kvikinda líki og varð loks að nauti. Braut Herakles annað hornið af nautinu og fyllti ein dísanna horn þetta af blómum og ávöxtum: Það var hið fyrsta nægtarhornið. 

Önnur tilurðarsaga nægtarhornsins er að Amalþeia dóttir Melissosar, Krítarkonungs hafi gefið Seifi geitarmjólk að drekka í reifum. Seifur gaf henni seinna horn geitarinnar, sem hafði þann kraft að geta uppfyllt óskir eiganda síns.

Rómverska gæfu- og örlagagyðjan Fortúna er oft sýnd með nægtarhorn í myndlist.