open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erfðaauðlind

**Erfðaauðlind** er erfðaefni sem hefur eða gæti haft efnahagslegt gildi. Erfðaefnið getur verið upprunnið úr jurt, dýri eða örveru, með arfgenga virka eiginleika sem hægt er að hagnýta. Hugtakið var fyrst sett fram í orðalista á Umhverfisráðstefnunni í Ríó 1992 sem varð grunnurinn að Samningi Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni. Áður var stundum notast við hugtakið „líffræðileg auðlind“ í sömu merkingu.

Hagnýting erfðaauðlinda er afmörkuð í Nagoya-bókuninni við Samninginn um líffræðilega fjölbreytni frá 2010 og í Samningi um erfðaauðlindir plantna í matvælaframleiðslu og landbúnaði frá 2007 meðal annars. Ísland á aðeins aðild að síðarnefnda samningnum. Árið 2003 stóð Norræna ráðherranefndin fyrir útgáfu Kalmaryfirlýsingarinnar um frjálst og opið aðgengi að erfðaauðlindum sem Norðurlöndin varðveita. Árið 2008 var norræna stofnunin NordGen stofnuð með sameiningu þriggja norrænna genabanka. Árið 2023 var svo gefin út uppfærð Kalmaryfirlýsing (um „Aðgang og réttindi fyrir erfðaauðlindir 2023“).

Erfðaauðlindir hafa verið hagnýttar í landbúnaði í þúsundir ára. Hagnýting erfðaauðlinda hefur orðið mikilvægari með framförum í líftækni síðustu áratugi. Þessar framfarir hafa vakið spurningar um stöðu hefðbundinnar þekkingar, umhverfissiðfræði, markaðssetningu útsæðis, hættu á erfðamengun, og óafturkræf inngrip í náttúruna.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Erfðanefnd landbúnaðarins
* NordGen
Sturla Halldórsson ÍS

**''Sturla Halldórsson'' ÍS** er íslenskur hafnsögu- og dráttarbátur í eigu Ísafjarðarhafnar. Báturinn var smíðaður í Gdansk í Póllandi í skipasmíðastöðinni Cristspolka og sjósettur í ágúst 2005. Hann var formlega afhentur 12. október 2005 en hann leysti af hómi eldri bát, *Þyt*, sem var orðinn 35 ára. Áætlaður kostnaður við smíði hans var 54 milljónir króna.
Báturinn er nefndur eftir Sturlu Halldórssyni, fyrrverandi hafnarstjóra Ísafjarðar.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Sturla Halldórsson ÍS í Skipaskrá
Indiana háskólinn í Bloomington

**Indiana háskólinn í Bloomington** (ensk. *Indiana University Bloomington*, IU Bloomington) er opinber háskóli staðsettur í Bloomington í Indiana-ríki, Bandaríkjunum. Hann er aðal háskólasvæði Indiana háskólans (Indiana University) og einn elsti og stærsti háskóli ríkisins. Skólinn var stofnaður árið 1820 og býður upp á fjölbreytt námsframboð á grunnnáms-, meistaranáms- og doktorsnámsstigi. Námsleiðir skólans ná yfir svið eins og viðskipti, lögfræði, hugvísindi, raunvísindi og verkfræði.

Indiana háskólinn í Bloomington er frábrugðinn Indiana háskólanum, sem er háskólakerfi með mörgum háskólasvæðum í ríkinu, þar á meðal í Indianapolis, Fort Wayne og South Bend. Þó að hver skóli bjóði upp á mismunandi námsleiðir, er Bloomington stærsta og þekktasta háskólasvæðið. Háskólinn hýsir ýmis rannsóknarstofnanir, bókasöfn og menningarstofnanir, þar á meðal Lilly bókasafnið og Indiana University Art Museum.
Racing Bulls

**Racing Bulls**, keppir sem **Visa Cash App Racing Bulls F1 Team** (stytt í **Racing Bulls** eða **VCARB**), er ítalskt Formúlu 1 lið sem hefur keppt síðan 2024 tímabilið. Það er eitt af tveimur Formúlu 1 liðum í eigu Red Bull samsteypunnar, hitt verandi Red Bull Racing.

Frá 2006 til 2019 hét liðið Scuderia Toro Rosso áður en það varð Scuderia AlphaTauri frá 2020 til 2023. Liðinu var breytt í **RB** fyrir 2024 tímabilið og varð síðan Racing Bulls árið 2025.

Fyrir 2024 tímabilið hélt liðið sitjandi ökumönnum sínum Daniel Ricciardo og Yuki Tsunoda frá því þegar liðið hét AlphaTauri. Daniel Ricciardo var hinsvegar látin fara frá liðinu eftir kappaksturinn í Singapúr 2024 og kom varaökumaðurinn Liam Lawson í hans stað fyrir seinustu 6 keppnir tímabilsins. Í lok 2024 tímabilsins var Liam Lawson færður uppí Red Bull liðið fyrir 2025 tímabilið og kom Formúlu 2 ökumaðurinn Isack Hadjar í hans stað hjá Racing Bulls. 

## Heimildir
Liam Lawson

**Liam Jared Lawson** (f. 11. febrúar 2002) er Nýsjálenskur ökuþór sem keppir í Formúlu 1 fyrir Racing Bulls.

Lawson var í Red Bull akademíunni frá 2019 ásamt því að vera varaökumaður hjá Red Bull og AlphaTauri (seinna þekkt sem RB). Fyrsta keppni Lawson var í Hollandi 2023, hann kom þá í stað Daniel Ricciardo í 5 keppnir eftir að Ricciardo slasaðist. Lawson kláraði seinustu 6 keppnir 2024 tímabilsins hjá RB eftir að Ricciardo var sagt upp. Í lok 2024 tímabilsins var staðfest að Lawson yrði liðsfélagi Max Verstappen hjá Red Bull eftir að Sergio Pérez var sagt upp. Lawson er samningsbundinn Red Bull út 2025 tímabilið. Eftir fyrstu tvær keppnir 2025 tímabilsins var Lawson færður yfir til Racing Bulls og Yuki Tsunoda tók þá sæti hans hjá Red Bull.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Liam Lawson á formula1.com
Varðskipið Freyja

***Freyja*** er varðskip í eigu Landhelgisgæslu Íslands. Það er nefnt eftir Freyju, gyðju ástar og frjósemi í norrænni goðafræði. Skipið var byggt í Suður Kóreu árið 2010 og var lengi vel þjónustuskip í olíuiðnaðinum. Það var keypt til Íslands árið 2021 og kom til landsins í október sama ár og leysti varðskipið ''Tý'' af hólmi.

## Saga
Fyrstu árin var skipið þjónustuskip fyrir olíuiðnaðinn og hét *E.R.Vittoria* og síðar *GH Endurance*. Það var keypt af Landshelgisgæslunni í september 2021 fyrir 1,7 milljarða króna af fyrirtækinu United Offshore Support GmbH til að leysa varðskipið ''Týr'' af hólmi eftir 48 ára þjónustu. Það fór fyrst í slipp í Rotterdam þann 11. október og var formlega afhent Landhelgisgæslunni 28. október sama ár. Það lagðist svo í fyrsta sinn við höfn á Íslandi við komuna til Siglufjarðar 6. nóvember.

Í desember 2021 bjargaði *Freyja* togaranum *Masilik* eftir að hann strandaði á Vatnsleysuströnd.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Freyja í Skipaskrá
Blúsrokk

**Blúsrokk** er tónlistarstefna þar sem rokki er blandað við blús. Uppruni þess er á snemma á 7. áratug 20. aldar. Í Bretlandi voru það the Rolling Stones, the Yardbirds, the Animals og Eric Clapton (Cream o.fl.) sem risu til frægðar með þessum stíl. Canned Heat voru meðal sveita vestanhafs.

Síðar varð blúsrokkið aðeins harðara með böndum eins og bandarísku Allman Brothers Band, Aerosmith, Lynyrd Skynyrd og ZZ Top. Breskar sveitir má nefna eins og Led Zeppelin, Jeff Beck Group og Ten Years After. Sveitir líkt og Jethro Tull , The Moody Blues og Black Sabbath áttu sínar rætur í blúsrokki áður en þær þróuðu eigin stíl.

## Tenglar
*[Blúsrokk á [Allmusic] ]
Ragga Rix

**Ragnheiður Inga Matthíasdóttir** betur þekkt sem **Ragga Rix** er íslenskur rappari frá Akureyri. Hún fæddist árið 2008 í Reykjavík en Ragga ólst að mestu upp á Akureyri. Hún hóf námsferil sinn í Oddeyrarskóla en útskrifaðist þó úr Brekkuskóla ári á undan jafnöldrum sínum. Þá stundaði hún nám í eitt ár í Danmörku við Ranum. Nú stundar hún nám Menntaskólann á Akureyri.

#### Rappferill
Rappferill Röggu hófst í 4.bekk þegar hún stofnaði hljómsveit með litlu systur sinni. Hljómsveitin nefndist Blautir Sokkar og samdi þrjú lög. Lögin voru ekki gefin út en þau spiluð á giggum hjá t.d. Oddeyrarskóla, kosningakaffi hja Samfylkingunni og úti á Eiðsvelli. Fyrsta lagið sem Ragga gaf út á Youtube heitir Reppa blauta sokka og kom það út 2019. Síðan þá hefur komið út slatti af lögum, tónlistarmyndböndum, stuttmyndum og ýmsu á þann mátann. Í kringum 2022 náði swag Röggu hámarki en þá kom hún fram á Grænahattinum, bæjarhátíðinni Eina með Öllu, Samfés, Rímnaflæði, Sumartónum þar sem hún rappaði með Páli Óskari og í krakkaskaupinu.
Sandrækja

**Sandrækja** (latína: *crangon crangon*) er af hrossarækjuætt (**). Hún er fremur lítil og nær að jafnaði 6-9 cm lengd og lifir í 1-2 ár. Litur hennar er breytilegur og getur verið frá gráum yfir í brúnan, sem gerir henni kleift að falla vel að umhverfi sínu á sand- eða leirbotni. Rækjan hefur góða hreyfigetu og sterka sundvöðva til að framkvæma hraðar baklægar hreyfingar. Hægt er að aðgreina sandrækju frá öðrum líkum tegundum, sé yfirborð rækju slétt yfir skildi og að síðasta halalið, er það sterk vísbending að um sandrækju sé að ræða.

Hún lifir í grunnsævi í Norðursjó, Miðjarðarhafi og Svartahafi. Oft á 1–50 metra dýpi, á sand- eða leirbotni, hún hefur einnig fundist á 120 metra dýpi. Á veturna dvelur hún oft dýpra en ferðast nær ströndum á sumrin . Hún er algeng í strandsjó Evrópu og hefur breiðst út við Ísland, líklega vegna hækkandi hita sjávar.

Sandrækja eru einkynja, ólíkt mörgum öðrum rækjutegundum sem eru tvíkynja. Rannsóknir á stofnum sandrækju hafa sýnt að kynjahlutföll haldast stöðug og engar vísbendingar eru um kynbreytingu hjá tegundinni. Kynþroski verður þegar rækjan hefur náð 35-40 mm lengd. Auðvelt er að greina milli kynja vegna mismunar á stærð og lögun sumra líkamshluta. Karldýr eru mun minni en kvendýrin. Eining eru fyrsta og annað par ganglima (e. pereiopods) mismunandi á milli kynja. 

Sandrækjur fjölga sér árið um kring, en hámark æxlunar er á vorin og sumrin. Kvendýr geta hrygnt 2-3 sinnum á ári. Smærri kvendýr framleiða um 2.000-5.000 egg á hverju tímabili og stærri kvendýr geta borið allt að 20.000 egg á tímabili. Kvendýrin bera eggin á sundfótum sínum í 4-8 vikur þar til þau klekjast. Eggin ganga í gegnum nokkur lirfustig áður en þau þróast í fullorðna rækju. Rækjulirfur eru sviflægar fyrstu 2-3 vikurnar, en við ákveðna stærð byrja þær að leita til botns. 

## Vistkerfi
Sandrækja er mikilvægur hluti vistkerfa sjávar, þar sem hún gegnir bæði hlutverki rándýrs og bráðar. Hún hefur mikla aðlögunarhæfni og getur lifað í breytilegu hitastigi og seltustigi. Rannsóknir sýna að hitastig hefur áhrif á útbreiðslu, þroska og æxlun tegundarinnar. Við hlýrra hitastig (15-20 °C) eykst tíðni hrygningar og rækjan þroskast hraðar. En við kaldara hitastig (
Íþróttafélag kvenna

**Íþróttafélag kvenna** er reykvískt íþróttafélag sem stofnað var þann 7. október árið 1934. Félagið er enn í dag aðildarfélag að ÍBR en virkni þess var mest um miðja síðustu öld, þar sem það skipulagði æfingar í fjölda íþrótta, einkum þó fimleikum og skíðum.

## Saga
Íþróttafélag kvenna var stofnað af sextíu konum haustið 1934 að frumkvæði Unnar Jónsdóttur fimleikakennara. Unnur, sem fædd var árið 1907, hélt til Kaupmannahafnar þar sem hún nam íþróttakennarafræði við *Paul Petersens Institut*. Að námi loknu gerðist hún þjálfari kvennaflokks KR í fimleikum. Þegar stjórnendur KR ákváðu að fela karlkyns þjálfara félagsins að stýra kvennaflokknum hætti Unnur störfum og var hún ósátt við niðurstöðuna þar sem hún taldi nauðsynlegt að konur í íþróttum nytu leiðsagnar kvenna.

Unnur var kjörin formaður á stofnfundinum. Í 2. grein laganna var tekið fram að: *„Tilgangur félagsins er, að efla hreysti, heilbrigði og fegurð íslenzkra kvenna. Þessu hyggst félagið að ná með því að iðka fimleika, sund og aðrar íþróttir svo sem knattleiki, hlaup, skíða- og skautaferðir, fjallgöngur o.s.frv.“*

Félagið hóf þegar fimleikaæfingar í íþróttasal Miðbæjarskólans og síðar Austurbæjarskóla þar sem æft var um áratuga skeið. Framan af fóru æfingar fram við píanóundirleik en seinna með hljómflutningstækjum.

Skíðaíþróttir voru hin meginstoðin undir starfsemi Íþróttafélags kvenna. Árið 1938 setti félagið sér það metnaðarfulla markmið að reisa skíðaskála í Skálafelli og var hann tekinn í notkun í ágúst sama ár. Skálinn var einnig hugsaður til sumardvalar og var áformað að koma upp sundlaug við hann og nýta jarðvarma á svæðinu. Laugin var grafin út á fimmta áratugnum en vegna tæknilegra örðugleika var hún aðeins nýtt í nokkur sumur.

Af öðrum greinum sem Íþróttafélag kvenna hefur haft á dagskrá sinni má nefna handknattleik á fimmta áratugnum, þótt félagið sendi aldrei lið til keppni á Íslandsmóti í meistaraflokki. Um svipað leyti stóð Íþróttafélag kvenna fyrir blakæfingum og á áttunda áratugnum voru gerðar tilraunir með badminton. Veturinn 1956-57 var félagið einnig eitt hið fyrsta hér á landi til að skipuleggja æfingar í júdó, sem þá gekk undir heitinu *japönsk glíma*.

## Tilvísanir

## Heimild
* Anna Margrét Jóhannesdóttir: ''Íþróttafélag kvenna 1934-1994''. Reykjavík, 1994.
Deluxe

**Deluxe** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan er 3. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur ellefu lög. Platan kom út árið 1991.

## Lagalisti

## Aðilar

**Nýdönsk**

*Björn Jörundur Friðbjörnsson - söngur, bassi, kassagítar
*Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, pákur, raddir
*Daníel Ágúst Haraldsson - söngur
*Jón Ólafsson - hljómborð, raddir
*Stefán Hjörleifsson - gítarar, mandólín, raddir

**Upptökur**

*Upptökur og hljóðblöndun: Sigurður Bjóla

## Tilvísanir

## Heimildir
*Deluxe á hljodsafn.is
Nikkelofnæmi

**Nikkelofnæmi** er ofnæmissvörun við nikkeli. Ofnæmisviðbrögð við nikkeli geta verið margskonar en oftast er það erting í húð, útbrot, kláði og þurrkublettir. Mismunandi orsakir geta legið að baki nikkelofnæmi en algengt er að það tengist mikilli snertingu við hluti sem innihalda mikið af nikkeli, en erfitt er að koma í veg fyrir slíkt þar sem nikkel er eitt af algengustu frumefnum jarðar. 

## Tilvísanir
Ekki er á allt kosið

**Ekki er á allt kosið** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan er 1. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur 9 lög. Platan kom út árið 1989.Þegar platan var gefin út á geisladisk innihélt hún 10. lagið, "Strákarnir stofnuðu hljómsveit".

## Lagalisti

## Aðilar

**Nýdönsk**

*Björn Jörundur Friðbjörnsson - söngur, bassi, kassagítar, raddir
*Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir
*Daníel Ágúst Haraldsson - söngur, raddir
*Valdimar Bragi Bragason - gítarar
*Einar Sigurðsson - píanó, rhodes

**Aðstoð**

*Einar Bragi Bragason - saxófónn í "Eplatré"
*Helgi Guðmundsson - munnharpa í "Vetur konungur"
*Eva Ásrún Albertsdóttir - bakrödd í "Vetur konungur"
*Erna Þórarinsdóttir - bakrödd í "Vetur konungur"
*Jón Ólafsson - hammondorgel í "Hjálpaðu mér upp", "Eru ekki allir í stuði", "Ekki er á allt kosið" og "Strákarnir stofnuðu hljómsveit". Raddir í "Hjálpaðu mér upp" og "Strákarnir stofnuðu hljómsveit"
*Björgvin Gíslason - sítar í "Eru ekki allir í stuði"
*Stefán Örn Arnarson - selló í "Ekki er á allt kosið"

**Upptökur**

*Upptökumaður: Ólafur Halldórsson
*Stjórn upptöku: Jón Ólafsson og Rafn Jónsson

## Tilvísanir

## Heimildir
*Ekki er á allt kosið á hljodsafn.is
Regnbogaland

**Regnbogaland** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan er 2. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur 13 lög. Þegar platan var gefin út á geisladisk innihélt hún 14. lagið, "Nostradamus". Platan kom út árið 1990.
## Lagalisti

## Aðilar

**Nýdönsk**

*Björn Jörundur Friðbjörnsson - söngur, bassi, kassagítar, raddir
*Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir
*Daníel Ágúst Haraldsson - söngur, raddir

**Sérleg aðstoð**
*Jón Ólafsson - píanó, hammondorgel, hljóðgervlar, raddir
*Stefán Hjörleifsson - gítarar

**Aðstoð**
*Sigurður Bjóla - kór í "Frelsið"
*Eyþór Arnalds - hnéfiðla í "Skynjun" og "Tré"

**Upptökur**

*Stjórn upptöku: Jón Ólafsson
*Upptökumenn: Ólafur Halldórsson, Sigurður Bjóla og Tómas Magnús Tómasson
*Hljóðblöndun: Sigurður Bjóla
*Aðstoð í hljóðveri: Björn Þór Sigbjörnsson

## Tilvísanir

## Heimildir
*Regnbogaland á discogs.com
Einar Steindórsson

**Einar Steindórsson** (20. ágúst 1896 - 6. febrúar 1982) var íslenskur framkvæmdarstjóri og sveitastjórnarmaður. Hann var framkvæmdarstjóri Hraðfrystihússins hf. í Hnífsdal í rúm 30 ár og oddviti Eyrarhrepps á árunum 1922 til 1925 og aftur frá 1948 til 1966. Árið 1976 var hann sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku Fálkaorðu fyrir störf að atvinnu- og félagsmálum í Hnífsdal og Eyrarhreppi.

## Tilvísanir
Haas F1 Lið

**Haas Formula LLC**, keppir sem **TGR Haas F1 Team**, er bandarískt Formúlu 1 lið stofnað af Gene Haas sem á einnig lið Í NASCAR Cup seríunni. Liðið var stofnað 2014 og keppti fyrst árið 2016. Liðsstjórinn er Ayao Komatsu sem tók við af Guenther Steiner í Janúar 2024 eftir að hafa stjórnað liðinu frá því það var stofnað.

## Tilvísanir
Hunang (breiðskífa)

**Hunang** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan er 5. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur 10 lög. Platan kom út árið 1993.
## Lagalisti

## Aðilar

**Nýdönsk**

*Björn Jörundur Friðbjörnsson - söngur, bassi, raddir
*Ólafur Hólm Einarsson - trommur, slagverk, raddir
*Daníel Ágúst Haraldsson - söngur, raddir
*Jón Ólafsson - hljómborð, raddir
*Stefán Hjörleifsson - gítarar, raddir

**Aðstoð**
*Hilmar Örn Hilmarsson: Taktgaldur í "Kvikindi"

**Upptökur**
*Upptökur: Ken Thomas og Sigurður Bjóla
*Hljóðblöndun: Nýdönsk, Ken Thomas og Sigurður Bjóla
*Aðstoð í hljóðveri: Paul Nixon

## Tilvísanir

## Heimildir
*Hunang á hljodsafn.is
Diskó Berlín

**Diskó Berlín** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan er 9. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur 9 lög. Platan kom út árið 2014.

## Lagalisti

# Uppvakningar
# Nýr maður
# Stafrófsröð
# Andlitsbókhaldið
# Draumalín
# Dagdraumaregn
# Mánagyðja
# Túristan
# Diskó Berlín

## Tilvísanir

## Heimildir
*Diskó Berlín á discogs.com
Kirsuber (stuttskífa)

**Kirsuber** er stuttskífa með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan kom út árið 1991.

## Lagalisti

# Kirsuber
# Blásið í
# Hjálpaðu mér upp (live)
# Draumur (live)
# Himalaya (live)
# Skýmir (live)
# Fram á nótt (live)

## Tilvísanir

## Heimildir
*Kirsuber á hljodsafn.is
Drög að upprisu

**Drög að upprisu** er tónleikaplata með Megasi og Nýdönsk. Tónleikarnir voru haldnir í hátíðarsal Menntaskólans við Hamrahlíð. Platan kom út árið 1994 og inniheldur 16 lög. Platan var endurútgefin árið 2006 og innihélt þá 10 aukalög. 

## Lagalisti

# Kór úr Joshua - Handel
# Aðeins smekksatriði
# Silfur Egils
# Þóttú gleymir guði
# Orfeus og Evridís
# Fegurðardrottningar fiskiðjuversins
# Litlir sætir strákar
# Ef þú smælar framan í heiminn
# Undir rós
# Þóra
# Krókódílamaðurinn
# Paradísarfuglinn
# Vörutalningablús
# Horfðu til himins
# Spáðu í mig
# Fatlafól
# Í skotgröfinni (sérútgáfa 2006)
# Tíu fötin keisarans (sérútgáfa 2006)
# Ein, tveir, þrjú (sérútgáfa 2006)
# Síðbúinn mansöngur (sérútgáfa 2006)
# Lísublús (sérútgáfa 2006)
# Bastillan (sérútgáfa 2006)
# Hríðin (sérútgáfa 2006)
# Í speglasalinn (sérútgáfa 2006)
# Brámánarnir bláu (sérútgáfa 2006)
# Reykjavíkurnætur (sérútgáfa 2006)

## Tilvísanir

## Heimildir
*Drög að upprisu á hljodsafn.is
Ristill (sjúkdómur)

**Ristill** eða **herpes zoster** er veirusjúkdómur sem orsakast af hlaupabólu-ristilveiru (Varicella zoster) og birtist með sársaukafullum smáblöðrum. Sjúkdómurinn er endurvakning á hlaupabóluveirunni sem kemur venjulega upp mörgum árum eftir upprunalegu sýkinguna.

Eftir að hlaupabóla gengur yfir fer hlaupabóluveiran úr húðinni eftir taugum inn að taugarótum og leggst í dvala. Veiran fer sömu leið út í húðina aftur þegar hún er endurvakin. Ekki er ljóst hvaða þættir endurvekja veiruna. Ristill er algengastur hjá fólki yfir sextugt og fólki með veiklað ónæmiskerfi en sjúkdómurinn getur komið upp hjá fólki á öllum aldri. Sjúkdómurinn getur verið vísbending um að ónæmiskerfið starfi ekki rétt vegna ónæmisbælingar, til dæmis vegna lyfjameðferðar eða alnæmis.

Ristill er smitandi og getur valdið hlaupabólu hjá fólki sem ekki hefur fengið hlaupabólu áður. Hjá 90% fólks leggst veiran aftur í dvala innan mánaðar frá því að sjúkdómseinkennin birtust. Flestir fá ristil aðeins einu sinni eða tvisvar á ævinni. 

Einkenni ristils eru sársaukafull útbrot sem birtast venjulega sem stök rönd eða svæði á annarri hlið líkamans, oft á bol eða andliti. Yfir þau myndast blöðrur sem rofna og skorpa. Áður en útbrotin koma fram  finnst kláði, náladofi eða sviðatilfinning. Ristill getur valdið fylgikvillum eins og viðvarandi taugaverkjum sem geta varið í nokkra mánuði eða ár. Ef ristill hefur áhrif á augu getur það leitt til augnsýkinga eða sjónskerðingar. Einkennin eru mismikil og fara yfirleitt eftir staðsetningu útbrotanna og aldri og heilsu hins smitaða. Útbrotin eru yfirleitt einungis öðru megin á líkamanum, fylgja ákveðnu taugasvæði og fara ekki yfir miðlínu. Útbrotið er vanalega eins og band eða belti í laginu.

## Tilvísanir
1987-1997

**1987-1997** er tvöföld safnplata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Hún inniheldur samtals 32 lög og kom út árið 1997 í tilefni 10 ára afmælis hjómsveitarinnar. Á fyrri plötunni eru bestu lög Nýdanskrar, auk þriggja nýrra laga, "Klæddu þig", "Flauelsföt" og "Grænmeti og ávextir". Á seinni plötunni eru m.a. tónleikaupptökur og útgáfa af laginu "Kirsuber" með enskum texta, "Cherry Blossom".  

## Lagalisti
**Plata 1**

# Klæddu þig
# Flauelsföt
# Grænmeti og ávextir
# Hunang
# Neptúnus (Sjávarguð)
# Kvikindi
# Himnasending
# Ilmur
# Horfðu til himins
# Fluga
# Alelda
# Deluxe
# Landslag skýjanna
# Svefninn laðar
# Kirsuber
# Frelsið
# Nostradamus
# Hjálpaðu mér upp
# Fram á nótt
# Hólmfríður Júlíusdóttir

**Plata 2**

# Skynjun
# Kvikindi
# Grjót
# Ljósaskipti
# Horfðu til himins
# Litlir sætir strákar
# Blómið
# Andvaka
# Er hann sá rétti?
# Cherry Blossom
# Foss
# Hjálpaðu mér upp (demó)

## Tilvísanir

## Heimildir
*1987-1997 diskur 1 á hljodsafn.is
*1987-1997 diskur 2 á hljodsafn.is
Freistingar

**Freistingar** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Hún kom út í tilefni 15 ára afmælis sveitarinnar árið 2002 og inniheldur 15 lög. Um er að ræða endurgerð af lögum sem hljómsveitarmeðlimum þótti vænt um, í einfaldari búningi, auk tveggja nýrra laga, "Fagurt fés" og "Faldar hendur".

## Lagalisti

# Fagurt fés
# Á sama tíma að ári
# Horfðu til himins
# Eplatré
# Freistingar
# Holur innan hausinn
# Flugvélar
# Tíminn
# Frelsið
# Þú ert svo
# Mjallhvít
# Stúlka
# Hugarflug
# Allt
# Faldar hendur

## Tilvísanir

## Heimildir
*Freistingar á discogs.is
Skynjun (Nýdönsk og Sinfó)

**Skynjun - Nýdönsk og Sinfó** er tónleikaplata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk og Sinfóníuhljómsveit Íslands. Platan kom út árið 2004 í kjölfar tónleika sem haldnir voru í Háskólabíói þann 5. febrúar 2004. Platan inniheldur 9 lög, þar af tvö ný, "Hvað kostar hamingjan" og "Sökudólgur óskast".

## Lagalisti

# Skynjun
# Hvað kostar hamingjan?
# Hei þú
# Svefninn laðar
# Blómarósahafið
# Sökudólgur óskast
# Þá kemur þú
# Flugvélar
# Klæddu þig

## Tilvísanir

## Heimildir
*Skynjun á discogs.com
Í raunheimum

**Í** **raunheimum** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan er 11. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur 9 lög. Platan kom út árið 2025.

## Lagalisti

# Raunheimar
# Hálka lífsins
# Framtíðarvið
# Ég veit hvað kemur næst
# Máni Dagur
# Fyrsta skiptið
# Fullkomið farartæki
# Draumheimar
# Þagnarmúr

## Tilvísanir

## Heimildir
*Í raunheimum á discogs.com
Á plánetunni jörð

**Á** **plánetunni jörð** er plata með íslensku hljómsveitinni Nýdönsk. Platan er 10. breiðskífa Nýdanskrar og inniheldur 9 lög. Platan kom út árið 2017.

## Lagalisti

# Stundum
# Á plánetunni jörð
# Hversdagsprins
# Félagslíf plantna
# Alþjóðleg ást
# Tónaflóð
# Dans mannsandans
# Stöðuvatn sannleikans
# Tímamót

## Tilvísanir

## Heimildir
*Á plánetunni jörð á discogs.com
Jens-Frederik Nielsen

**Jens-Frederik Nielsen** (f. 22. júní 1991) er grænlenskur stjórnmálamaður og badmintonspilari. Nielsen er formaður grænlenska Lýðræðisflokksins (Demokraatit).

## Æviágrip
Jens-Frederik Nielsen hefur numið félagsvísindi við Háskóla Grænlands (Ilisimatusarfik) í Nuuk. Nielsen sinnti stjórnsýslustörfum fyrir grænlenska Lýðræðisflokkinn, Demokraatit, þar til hann var útnefndur vinnu- og auðlindaráðherra í sjöundu ríkisstjórn Kims Kielsen þann 29. maí 2020. Þann 8. júní 2020 var Nielsen kjörinn nýr flokksleiðtogi án mótframboðs. Í þingkosningum Grænlands árið 2021 tapaði Lýðræðisflokkurinn illa og Jens-Frederik Nielsen hlaut ekki nema þriðja flest atkvæði af frambjóðendum flokksins og hið síðasta af þremur þingsætum sem flokkurinn vann. Flokkurinn lenti hins vegar í fyrsta sæti í þingkosningum Grænlands árið 2025 og Nielsen hlaut flest atkvæði allra frambjóðenda.

## Badmintonferill
Nielsen varð Grænlandsmeistari í badminton í fyrsta skipti árið 2012 og hefur síðan þá unnið mörg verðlaun. Hann hefur einnig tekið þátt í Eyjaleikunum nokkrum sinnum.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Jens-Frederik Nielsen hjá Alþjóða badmintonsambandinu
* Grænlandsmeistarar 1980 - 2015
Varðskipið Ægir (1929)

**Varðskipið ''Ægir*** var [[varðskip]] í eigu [[Landhelgisgæsla Íslands|Landhelgisgæslu Íslands]], smíðað af Burmeister & Wain, í Danmörku árið 1929.  Það heitir eftir [[Jötunn|jötninum]] [[Ægir|Ægi]], konungur hafsins í [[Norræn goðafræði|norræni goðafræði]], og er fyrsta skip Landhelgisgæslunnar til að bera nafnið. Skipið var tekið í notkun í júlí 1929 og tók þátt í fyrsta [[Þorskastríðin|þorskastríðinu]] gegn [[Bretland|Bretlandi]]. *Ægir* var notaður í eftirlit, leit og björgun, fiskveiðieftirlit, rannsóknir og sjómælingar í íslenskri efnahagslögsögu. Með komu nýs Ægis árið 1968 var skipið tekið úr notkun og selt í brotajárn.

Ægir var systurskip danska rannsóknarskipsins *Dana''.

## Tilvísanir
The Chromatica Ball

**The Chromatica Ball** var sjöunda tónleikaferðalag bandarísku söngkonunnar Lady Gaga til stuðnings við plötuna *[[Chromatica]]* (2020). Ferðin hófst 17. júlí 2022 í Düsseldorf og lauk 17. september 2022 í Miami Gardens. Upphaflega var ferðalagið hugsað sem sex tónleikar, en við bættust aðrar sýningar eftir að ferðinni hafði verið seinkað um tvö ár vegna COVID-19 faraldursins.

Þetta var fyrsta tónleikaferð Gaga sem fór eingöngu fram á leikvöngum. Samkvæmt *[[Billboard]]* Boxscore skilaði The Chromatica Ball 112,4 milljónum dala í tekjur frá 834.000 seldum miðum. Sýningin í Dodger Stadium í Los Angeles í september 2022 var tekin upp og sýnd á HBO og Max þann 25. maí 2024.

## Lagalisti
Þessi lagalisti var notaður í sýningunni í Stokkhólmi, Svíþjóð, 21. júlí 2022.

# „Bad Romance“
# „Just Dance“
# „Poker Face“
# „Alice“ 
# „Replay“
# „Monster“
# „911“ 
# „Sour Candy“
# „Telephone“
# „LoveGame“
# „Babylon“ 
# „Free Woman“
# „Born This Way“
# „Shallow“
# „Always Remember Us This Way“
# „The Edge of Glory“
# „1000 Doves“
# „Fun Tonight“
# „Enigma“
# „Stupid Love“
# „Rain on Me“
; Aukalög
#  „Hold My Hand“

## Myndir

Mynd: GagaSpurs290722 (8 of 39) (52251220741) (cropped).jpg|„Sour Candy“
Mynd: GagaSpurs290722 (20 of 39) (52251723180)(cropped).jpg|„Free Woman“
Mynd: GagaSpurs290722 (2 of 39) (52251723965)(1).jpg|„Alice“
Mynd: GagaSpurs290722 (1 of 39) (52251236648) (cropped) (cropped).jpg|„Bad Romance“
Mynd: GagaSpurs290722 (29 of 39) (52251722765).jpg|„Hold My Hand“


## Dagsetningar

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða Lady Gaga
Sameinuð herstjórn norðurslóða

**Sameinuð herstjórn norðurslóða** (enska: *Joint Arctic Command*, skammstafað JACMD - danska, færeyska: *Arktisk Kommando*; grænlenska: *Issittumi Sakkutooqarfik*) er bein annars stigs yfirstjórn í danska hernum. Hlutverk herstjórnarinnar á friðartímum er að tryggja yfirráð Danmerkur með eftirliti yfir hafsvæðinu í kringum Færeyjar og Grænland. Herstjórnin fæst meðal annars við fiskveiðieftirlit, leit og björgun, sjúkraflutninga og önnur borgaraleg verkefni. Sameinaða herstjórnin fer þannig með hlutverk hers, strandgæslu og björgunarsveitar.

Sameinaða herstjórnin var stofnuð árið 2012 með sameiningu herstjórna Færeyja og Grænlands. Höfuðstöðvarnar eru í Frederikshavn á Jótlandi. Undir herstjórnina falla Síríussveitin á Grænlandi og átta strandgæsluskip: fjögur stór strandgæsluskip af Thetis-gerð (þar á meðal *[[Vædderen]]* og *[[Hvidbjørnen]]*), þrjú minni varðskip af Knud Rasmussen-gerð, og konungsskipið *[[Dannebrog (skip)|Dannebrog]]*.

## Tilvísanir
Usha Vance

**Usha Bala Chilukuri Vance** (fædd 6. janúar 1986) er eiginkona JD Vance varaforseta Bandaríkjanna og því núverandi varaforsetafrú Bandaríkjanna. Í mars 2025 fór Usha Vance í opinbera heimsókn til Grænlands ásamt eiginmanni sínum en skiptar skoðanir eru á þeirri heimsókn þeirra hjóna. 

## Tilvísanir
Varðskipið Týr (1975)

**Varðskipið ''Týr*** er fyrrum flaggskip [[Landhelgisgæsla Íslands|Landhelgisgæslu Íslands]]. Skipið var smíðað af Dannebrog Værft í [[Danmörk|Danmörku]] á árunum 1974–1975 og var tekið í notkun 1975. *Týr* var um tíma næststærsta skip Landhelgisgæslunnar og tók þátt í [[Þorskastríðin|þriðja þorskastríðinu]] við Bretland. Skipið stundaði eftirlit, leit og björgun, fiskveiðieftirlit og almenna löggæslu í íslensku efnahagslögsögunni og á nærliggjandi hafsvæðum, svo sem við [[Grænland]] og [[Jan Mayen]]. *Týr* var tekinn úr notkun árið 2021 og seldur árið 2022.

==Í leiknu efni==
*Týr* kom fram í íslensku kvikmyndinni *Brim* árið 2010 ásamt björgunarþyrlunni *TF-LÍF''.

## Tilvísanir
Jack Doohan

**Jack Doohan** (f. 20 janúar 2003) er ástralskur ökuþór og varaökumaður fyrir Haas í Formúlu 1. 

Doohan var í Alpine akademínu frá 2022 til 2024 en hafði verið í yngri liðum Red Bull fyrir það. Doohan var varaökumaður Alpine 2023 og 2024 og var fyrsta keppnin hans í Formúlu 1 í Abu Dhabi 2024 þegar hann kom í stað Esteban Ocon. Fyrir 2025 tímabilið varð hann ökumaður fyrir Alpine í Formúlu 1 við hlið Pierre Gasly. Doohan er samningsbundin Alpine út 2025 tímabilið. Eftir Miami kappaksturinn 2025 var Doohan gerður að varaökumanni fyrir Alpine og Franco Colapinto tók sæti hans yfir 5 keppnirnir eftir það áður en Alpine myndi endurmeta ökumenn sína. Árið 2026 yfirgaf Doohan Alpine liðið og í kjölfarið varð þriðji ökumaður Haas fyrir 2026 tímabilið. 

## Tilvísanir
*Jack Doohan á formula1.com
Beltisþari

**Beltisþari** (*Saccharina latissima*) er í fylkingu brúnþörunga (Phaeophyceae).  Hann er ein af tegundunum sem er þekkt sem kombu í japanskri matargerð.  Beltisþari er í Norður-Atlantshafi, Norður-Íshafinu og í Kyrrahafinu.

## Lýsing
Beltisþari  er gulbrúnn með löngum, mjóum, óskiptum blöðkum og geta orðið 5 m löng og 20 cm breið. Yfirborð blaðka er hrufótt sem eykur flæði og auðveldar ljóstillífun. Blaðkan er ljósari við jaðrana og er fest við undirlagið með um 5 mm þöngulhaus neðst í fjörunni. 

## Útbreiðsla
Beltisþörungur er algengur á ströndum Norður-Evrópu allt suður til Spánar. Í Norður-Ameríku finnst hann á austurströndinni allt suður að Long Island og áður fyrr allt að New Jersey. Á vesturströndinni nær hann suður til Washington fylkis.  Í Asíu finnst hann suður til Kóreu og Japan.

## Vistfræði
Beltisþari er mikilvægur í vistkerfinu þar sem ljóstillífandi frumframleiðandi. Þanskógarnir sem hann er hluti af eru einnig búsvæði fiska, skeldýra og annarra dýra.  

## Ógnir
Árið 2004 tilkynntu vísindamenn að útbreiðsla beltisþara hefði minnkað um allt að 80% í Skagerrak og 40% á vesturströnd Noregs. Ástæðurnar fyrir þessu liggja ekki fyrir en líklegustu ástæðurnar eru hækkun sjávarhita, aukning á næringarefnum og fækkun dýrategunda sem nærast smáþörungum.

## Nytjar
Beltisþari er nýttur til matar á mörgum stöðum þar sem það vex; ein af mörgum tegundum sem kallast kombu. Hægt að nota hann sem í salat en er oftast er hann nýttur í súpur og til að bæta bragð. Kombu er mikilvægt hráefni í misosúpu. Lykt og bragð beltisþara er úr amínósýrum eins og glútamati. Monosodium glútamati var upphaflega einangrað frá beltisþara. Á ensku er beltisþari oft nefndur *sugar kel p* vegna þess að það inniheldur sykuralkóhólið  mannitol sem til dæmis er nýtt sem sykur í tyggjó.

## Myndir

Mynd:Alga_Toco_Saccharina_latissima.jpg
Mynd:Saccharina_latissima_NOAA.jpg|*Beltisþari á ströndinni*
Mynd:Laminaria_cukrowa_-_zatAwaczynska.jpg|*Beltisþari  í* Avacha flóa
Gabriel Bortoleto

**Gabriel Lourenzo Bortoleto Oliveira** (f. 14. október, 2004) er brasilískur ökumaður sem keyrir fyrir Audi í Formúlu 1.

Bortoleto vann Formúlu 3 mótið 2023 og Formúlu 2 mótið 2024 og varð því sjöundi ökumaðurinn til að vinna Formúlu 2 á fyrsta tímabilinu sínu. Bortoleto var í McLaren akademíunni 2023 og 2024 en skrifaði undir sjá Sauber í Formúlu 1 fyrir 2025 tímabilið áður en liðið verður að Audi árið 2026. Hann er samningsbundinn Sauber / Audi út 2026 tímabilið.

## Tilvísanir
*Gabriel Bortoleto á formula1.com
Sauber Motorsport

**Sauber Motorsport AG**, keppir sem **Stake F1 Team Kick Sauber** í Formúlu 1 (oftast kallað **Kick Sauber** eða **Sauber**), er svissneskt verkfræðifyrirtæki og Formúlu 1 lið. Það var stofnað árið 1970 af Peter Sauber, liðið komst í Formúlu 1 árið 1993 og hefur keppt undir mörgum nöfnum síðan þá. Liðið keppti undir sínu eigin nafni frá 1993 til 2005 og síðan frá 2011 til 2018. Liðið hét BMW Sauber frá 2006 til 2010 og Alfa Romeo frá 2019 til 2023. Sauber kom aftur sem **Stake F1 Team Kick Sauber** árið 2024 en verður að Audi frá og með 2026 og er áætlað að Audi eignist svissneska fyrirtækið.

## Neðanmálsgreinar

## Heimildir
Oliver Bearman

**Oliver James Bearman** (f. 8. maí, 2005) er breskur ökumaður sem keyrir fyrir Haas í Formúlu 1.

Bearman var í Ferrari akademíunni frá 2022 til 2024 og var varaökumaður fyrir Ferrari og Haas 2024 tímabilið. Fyrsta keppnin hans í Formúlu 1 var í Sádí-Arabíska kappakstrinum 2024 í stað Carlos Sainz hjá Ferrari. Bearman kom einnig í stað Kevin Magnussen hjá Haas í Aserbaídsjan og Brasilíu. Bearman skrifaði undir sem ökumaður hjá Haas fyrir 2025 tímabilið og varð þá liðsfélagi Esteban Ocon. Hann er samningsbundinn Haas út 2026 tímabilið.

## Tilvísanir
*Oliver Bearman á formula1.com
Audi í Formúlu 1

Þýski bílaframleiðandinn Audi mun keppa sem Formúlu 1 lið og vélaframleiðandi frá og með 2026 tímabilinu. **Audi Revolut F1 Team** verður til með kaupum þeirra á Sauber, vélarnar verða þróaðar af **Audi Formula Racing gmbH**. Adam Baker er forstjóri Audi Formula Racing.

Fyrir seinni heimsstyrjöldina keppti forveri Audi, Auto Union, í Grand Prix kappakstri frá 1935 til 1939. Audi tilkynnti áhuga sinn á að eignast Sauber og höfuðstöðvar þeirra í Sviss árið 2022 fyrir nýju vélar og yfirbyggingar reglubreytingarnar 2026. Verkefnið stækkaði í véladeild í Bæjaralandi og tæknisetur í „mótorsport dalnum“ í Oxfordshire, Englandi.

## Saga
Audi tilkynnti í ágúst 2022 að það myndi verða vélaframleiðandi í Formúlu 1 árið 2026. Í október staðfesti Audi samstarf sitt við Sauber Motorsport fyrir árið 2026, með því að eignast hlut í Sauber gátu þeir breytt nafninu á liðinu og framleitt vélar fyrir liðið. 

Árið 2025 komu Nico Hülkenberg og Gabriel Bortoleto í Sauber liðið, þeir eru báðir með margra ára samning og munu því keppa fyrir Audi á 2026 tímabilinu.

Í nóvember 2024 keypti Qatar Investment Authority lítin hlut í liðinu.

## Tilvísanir
Formúla 1 2026

**2026 FIA Formúla 1 Heimsmeistarakeppnin** er 77 tímabilið af Formúlu 1 heimsmeistarakeppninni. Það er samkvæmt Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), stjórn alþjóðlegra akstursíþrótta, hæsti flokkur í keppni bíla án yfirbyggingar yfir hjóla. Heimsmeistarakeppnin fer fram í 22 kappökstrum víðsvegar um heiminn. 

Keppt er um tvo heimsmeistaratitla, heimsmeistaratitill ökumanna og heimsmeistaratitill bílasmiða.

Miklar reglubreytingar taka gildi fyrir 2026 tímabilið með bæði breytingar á vélum og yfirbyggingu bíla. Sauber liðið verður að Audi og Cadillac kemur inn sem nýtt lið.

## Lið og ökumenn
Listi yfir þá ökumenn sem hafa verið staðfestir af liðum sínum fyrir 2026 tímabilið í Formúlu 1.

## Dagatal
2026 tímabilið mun hafa 24 keppnir líkt og tvö tímabilin á undan.

### Dagatalsbreytingar

Spænski kappaksturinn fer frá Barcelona-Catalunya brautinni yfir á nýja götubraut í Madríd. Hollenski kappaksturinn mun hafa sprettkeppni þar sem keppnishaldarar hafa tilkynnt að 2026 verður seinasta árið sem keppt verður í Hollandi. Emilía-Rómanja kappaksturinn á Imola brautinni snýr ekki aftur eftir að samningur um það var ekki framlengdur.

### Aflýstar keppnir
Barein og Sádí-Arabíski kappaksturinn áttu að vera þriðja og fjórða umferðin í mótaröðinni en þeim var aflýst í kjölfar Íranstríðsins 2026. Tilkynning um það kom út yfir keppnishelgina í Kína og sökum þess með hve litlum fyrirvara þeim var aflýst var ekki hægt að skipuleggja aðrar keppnir í stað þeirra og því tímabilið stytt um tvær keppnir.

## Umferðir

## Tilvísanir
Home Depot

**The Home Depot, Inc.** er bandarísk byggingarvöruverslun sem að selur meðal annars verkfæri, byggingarvörur, heimilisáhöld, húsgögn og garðbúnað. Útibú Home Depot eru í stórum vöruhúsum og eru um 2,500 útibú samtals starftæk víðsvegar um Bandaríkin, Kanada og Mexíkó. Höfuðsstöðvar fyrirtækisins eru staðsettar í Atlanta í Georgíufylki en fyrsta verslunin opnaði árið 1978 í Georgíu.

## Tilvísanir
Gordíonshnúturinn

**Gordíonshnúturinn** er hnútur sem birtist í forngrískri goðsögu um Alexander mikla. Samkvæmt sögunni batt Gordíos, konungur Frýgíumanna, vagn sinn í borginni Gordíon með miklum hnút sem var sagður óleysanlegur. Uppi var spádómur um að sá sem næði að leysa hnútinn myndi ná að leggja undir sig alla Evrópu og Asíu. Alexander mikli ferðaðist til borgarinnar Gordíon árið 333 fyrir krist og hjó hnútinn með sverði sínu. 

Af sögunni er dregið orðatiltækið „að höggva á hnútinn“, sem er oft notað um það þegar fólk kemur með óvæntar lausnir á flóknum vandamálum. 
## Tilvísanir
Herjólfur (skip frá 2019)

**Herjólfur** er fjórða farþegaferjan með þessu nafni sem gengur til Heimaeyjar í Vestmannaeyjum. Hún siglir frá Landeyjahöfn, en með Þorlákshöfn sem varahöfn, eftir aðstæðum hverju sinni. 2021 var siglt í 80% tilfella til Landeyjarhafnar. Herjólfur getur keyrt fram og til baka á rafmagni einu saman. Herjólfur IV ristir minna og eyðir minna en Herjólfur III, þó hann flytji meira. Það að nýji Herjólfur risti minna hefur gert honum kleift að nýta Landeyjarhöfn betur en fyrri Herjólfur. Herjólfur IV flytur 73 bíla og 390 manns, samanborið við 60 bíla og 388 manns í Herjólfi III. Ferjan var vígð 15. júní 2019.

Eftir að skipið tók við ferjusiglingum til Vestmannaeyja árið 2019, var *Herjólfur* III hafður klár sem varaskip, og leigður í vöruflutninga í Færeyjum.

## Heimildir


## Tengt efni
* Listi yfir ferjur í strandsiglingum á Íslandi
Varðskipið Óðinn (1926)

**Varðskipið ''Óðinn*** var annað [[varðskip]] íslendinga á eftir [[Þór (skip)|varðskipinu *Þór*]]. Það var smíðað af Köbenhavns Flydedok & Skibsværft í Danmörku á árunum 1925 til 1926 og kom fyrst til Íslands [[23. júní]] [[1926]]. Fyrsti skipherra *Óðins* var Jóhann P. Jónsson. Fljótlega eftir komu skipsins kom í ljós smíðagalli á skipinu en þyngdarpunktur véla og katla var rangur sem hafði áhrif á sjóhæfni þess. Skipið var því sent utan í lok árs og lagfæringar á því gerðar á kostnað skipasmíðastöðvarinnar.

Þrátt fyrir ágætt gengi í baráttunni gegn landhelgisbrotum var *Óðinn'' seldur til Svíþjóðar í ársbyrjun 1936 sökum kostnaðar við útgerð hans.

## Tilvísanir
Islands Falk

***Islands Falk*** var danskt varðskip sem gætti íslenskrar landhelgi í byrjun 20. aldarinnar. Það var smíðað á Helsingjaeyri í Danmörku og kom fyrst til Íslands 22. apríl 1906. Skipið var 166 fet á lengd, 28 fet á breidd og 17 á dýpt. Það rúmaði 725 smálestir og vélin var 950 hestöfl.

Þann 15. júní árið 1913, gerði skipstjóri *Islands Falk* upptækan hvítbláan fána sem verslunarmaðurinn Einar Pétursson hafði sett upp á kappróðrabáti og róið með í Reykjavíkurhöfn en málið vakti mikla reiði með Íslendinga og úr varð að Ísland fékk sérstakan fána árið 1915 með breytingum á stjórnarskránni. Þegar Ísland fékk fullveldi árið 1. desember 1918, var *Islands Falk* statt í Reykjavíkurhöfn af því tilefni og skaut það 21 skoti í hyllingarskyni við fána hins fullvalda ríkis.

*Islands Falk* sinnti landhelgisgæslu við Íslandsstrendur til ársins 1921.

## Tilvísanir
Varðskipið Þór

**Varðskipið Þór** getur átt við eftirfarandi skip:
*Varðskipið Þór (1926) - fyrsta varðskip Íslands sem þjónaði frá 1926 þar til það strandaði árið 1929.
*Varðskipið Þór (1930) - þjónaði frá 1930 til 1946.
*Varðskipið Þór (1951) - þjónaði frá 1951 til 1982 og tók þátt í öllum Þorskastríðunum.
*Varðskipið Þór (2011) - í þjónustu Landhelgisgæslunnar frá árinu 2009.
Varðskipið Óðinn (1938)

**Varðskipið ''Óðinn*** var íslenskt [[varðskip]] sem smíðað var á [[Akureyri]] af Gunnar Jónssyni og Herluf Ryel og tekið í notkun árið 1938. Kaupverð skipsins var 140 þús krónur og var það fyrsta varðskipið sem teiknað og smíðað var á Íslandi. Á stríðsárunum var skipið notað til vöruflutninga og eyðingu [[Tundurdufl|tundurdufla]] auk gæslu- og björgunarstarfa.

Þegar [[Óðinn III|þriðji *Óðinn*]] var tekinn í notkun árið 1959, var nafni skipsins breytt í *Gautur*. Undir því nafni var það í þjónustu Landhelgisgæslunnar þar til það var selt árið 1964. Það hlaut síðar nafnið *Goðanes'' og var um skeið í eigu Björgunarfélagsins hf. sem björgunar- og aðstoðarskip við íslenska veiðiflotann.

## Tilvísanir
Varðskipið Týr

**Varðskipið Týr** getur átt við eftirfarandi skip:
*''Hvalur 9'' RE-399 - Hvalveiðiskip sem fékk nafnið *Týr* þegar það var í þjónustu Landhelgisgæslunnar í Þorskastríðunum á áttunda áratugnum.
*Varðskipið ''Týr'' (1975) - Í þjónustu Landhelgisgæslunnar frá 1975 til 2021.
Varðskipið Ver

**Varðskipið ''Ver*** var [[togari]] sem var notaður sem varðskip af [[Landhelgisgæsla Íslands|Landhelgisgæslu Íslands]] í [[Þorskastríðin|þriðja þorskastríðinu]].

==Saga==
*Ver* var byggður árið 1974 sem *Ver* AK-200 hjá Gdynia skipasmíðastöðinni í Póllandi fyrir Krossvík hf. og kom fyrst til heimahafnar á Akranesi 21. júní 1974. Togarinn var einn af sjö systurskipum sem samið var um að skipasmíðastöðin smíðaði fyrir Íslendinga en meðal þeirra var [[Varðskipið Baldur (1974)|*Baldur* EA 124]] sem einnig þjónaði sem varðskip í þriðja Þorskastríðinu.

===Þriðja Þorskastríðið===

Í lok mars 1976 var skipið tekið á leigu sem varðskip. 28. apríl lenti skipið í árekstri við dráttarbátinn *Statesman*. Um mánuði síðar, þann [[22. maí]], lenti skipið í hörðum árekstri við bresku freigátuna HMS *Leander* og skemmdust bæði skipin mikið. Þegar viðgerð á *Ver* lauk loks var búið að ná sáttum við Breta.

===Seinni ár===
Eftir að ferli þess sem varðskip lauk bar skipið nöfnin *Jón Dan* GK-141, *Apríl* HF-347, *Víðir* HF-201 og *Víðir'' EA-910. Það var selt til Noregs og tekið af íslenskri skipaskrá í október 2008.

## Tilvísanir
Gauragangur

**Gauragangur** er hljómplata með tónlist úr samnefndum söngleik eftir Ólaf Hauk Símonarson sem kom út árið 1994. Íslenska hljómsveitin Nýdönsk sá um tónlistina en textar voru eftir Ólaf Hauk Símonarson. Platan inniheldur 17 lög.

## Lagalisti

# Þeir deyja ungir sem guðirnir elska (2:20)
# Algjör ormur (2:08)
# Komdu til Raf (3:00)
# Eldur í nefi skólastjórans (0:37)
# Ský í buxum (Með kveðju til Majakovskis) (2:55)
# Margur verður af aurum api (2:29)
# Rómeó og Júlía (2:37)
# Hreystikallið (2:12)
# Er hann sá rétti? (4:01)
# Klofstuttir karlar (1:37)
# Svik og tryggð (2:45)
# Málum bæinn rauðann (3:27)
# Skál fyrir Þorláki (2:19)
# Kennararaunir (2:56)
# Ógleði (3:13)
# Óskalag sjómanna (0:42)
# Barngóði hrægammurinn (3:33)

## Tilvísanir

## Heimildir
*Gauragangur á hljodsafn.is
Forsetatilskipanir í Bandaríkjunum

**Forseti Bandaríkjanna** hefur valdheimild til að gefa út **forsetatilskipanir** en það eru tilskipanir í nafni framkvæmdarvaldsins og þurfa ekki samþykki Bandaríkjaþings. Franklin D. Roosevelt er sá forseti sem hefur gefið út langflestar forsetatilskipanir en hann gaf út alls 3721 forsetatilskipun í embættistíð sinni. Donald Trump er hins vegar sá forseti sem hefur gefið út flestar forsetatilskipanir fyrstu 100 daganna í embætti en hann hefur gefið út alls 225 forsetatilskipanir síðan hann tók við embætti öðru sinni í janúar 2025 en áður átti Franklin D. Roosevelt það met en hann gaf út 99 forsetatilskipanir fyrstu 100 daganna sína í embætti 1933.

## Tilvísanir
Öfgaþungarokk

**Öfgaþungarokk** (e. extreme metal) er regnhlífarhugtak yfir þungarokk sem hefur þróast síðan á 9. áratugnum og inniber undirstefnur eins og þrass, dauðarokk, svartmálm og dómsdagsmálm. Þá er oftast átt við veitir sem eru ekki meginstraums og tileinka sér hraða, grófleika og ofsa í flutningi, textum og ímynd. Breska bandið Venom var eitt þeim af fyrstu sem fetuðu þessar slóðir.

Þrasssveitir eins og Slayer, Sepultura, Sodom, Destruction og Kreator höfðu áhrif á fyrstu bylgju svartmálms sem ruddi sér rúms á 10. áratug 20. aldar. 

## Tengill
*Extreme Metal: Music and Culture on the Edge - Keith Kahn-Harris

## Tilvísanir
Strapping Young Lad

**Strapping Young Lad** (SYL) var kanadísk þungarokkshljómsveit sem starfaði frá 1994 til til 2007 (með hléi 1998-2002). Sveitin var fyrst sólóverkefni Devin Townsend sem hafði nýhætt í hljómsveit Steve Vai.  SYL blandaði meðal annars iðnaðarþungarokki og þrassi í tónlist sína. Textar spönnuðu alvarleg sem og húmorísk málefni. 

Townsend spilaði á flest hljóðfæri á frumrauninni, plötunni *Heavy as a Really Heavy Thing*. Árið 1997 fékk Townsend til liðs við sig Jed Simon á gítar, Byron Stroud á bassa og Gene Hoglan á trommur og varð sú liðskipan út tíma sveitarinnar. Townsend gafst upp á sveitinni árið 2006 og álaginu sem fylgdi og einbeitti sér að sólóferlinum undir sínu nafni. 

Platan *Physicist* (2000) með Devin Townsend er með sömu liðskipan og SYL. 

## Útgáfur
### Breiðskífur
*Heavy as a Really Heavy Thing (1995)
*City (1997)
*Strapping Young Lad (2003)
*Alien (2005)
*The New Black (2006)
### Tónleikaútgáfur
*No Sleep 'till Bedtime (1998)
*For Those Aboot to Rock - Live at the Commodore (2004)  - DVD/Mynddiskur

## Meðlimir
*Devin Townsend – söngur, gítar, hljómborð (1994–2007)
*Jed Simon – gítar, bakraddir (1995–2007)
*Byron Stroud – bassi, bakraddir (1996–2007)
*Gene Hoglan – trommur (1996–2007)

## Tilvísanir
Harðrokk

**Harðrokk** (e. hard rock eða heavy rock) er þyngri undirtegund rokks. Stefnan hófst á miðjum 7. áratugnum út frá t.d. blúsrokki og sýrurokki (the Kinks, the Who, the Rolling Stones, Cream, Vanilla Fudge, Jimi Hendrix Experience. Þungarokk (e. heavy metal) var notað samhliða harðrokki til að lýsa rokki af harðari gerðinni, aðallega á 8. áratugnum, og stundum eru mörkin óljós. Þá spruttu bönd eins og Led Zeppelin, Deep Purple,  Black Sabbath, Alice Cooper, Aerosmith, Kiss, Queen, AC/DC, Thin Lizzy og Van Halen. Á 9. áratugnum fóru sumar þessara sveita í meiri poppátt. Grugg-bönd eins og Nirvana og Pearl Jam urðu vinsæl í kringum 10. áratuginn eins og sveitin Guns N' Roses 

## Tilvísanir
Hvalur 9 RE-399

**''Hvalur 9'' RE-399** er íslenskt hvalveiðiskip sem var smíðað árið 1952 í Noregi. Það hefur verið hluti af íslenska hvalveiðarflotanum og í eigu fyrirtækisins Hvalur hf. frá árinu 1966.

Árin 1972 og 1973 var skipið tekið á leigu af Landhelgisgæslu Íslands, málað, vopnað 57 mm byssu, endurnefnt *Týr* og síðan notað til að skera veiðibúnað frá erlendum togurum sem, samkvæmt íslenskum lögum, stunduðu ólöglegar veiðar innan landhelgi Íslands í öðru Þorskastríðinu. Á meðan skipið var í þjónustu Landhelgisgæslunnar var það oft nefnt *Hval-Týr* af Íslendingum og *Moby Dick* af Bretum.

Á árunum 1987 til 2006 lá skipið ónotað við bryggju er hvalveiðar við Íslandsstrendur voru bannaðar. Eftir að hvalveiðar voru leyfðar aftur var skipið tekið í gegn og hélt aftur til veiða.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

* Hvalur 9 í skipaskrá
Cream

**Cream** var bresk hljómsveit sem stofnuð var í London árið 1966. Hún samanstóð af bassaleikaranum Jack Bruce, gítarleikaranum Eric Clapton og trommaranum Ginger Baker. Bruce var aðalagahöfundur og söngvari sveitarinnar. Cream starfaði aðeins í 3 ár en gaf út fjórar plötur, ein þeirra komst á topp bandaríska plötulistans, *Wheels of Fire*. Meðal vinsælustu laga Cream voru *Sunshine of Your Love* (1967) og *White Room* (1968). Cream sótti áhrif úr djassi og blús og hefur tónlistinni verið lýst sem blúsrokki og harðrokki síns tíma. 

Hljómsveitin kom saman árið 1993 við verðlaunaafhendingu í Frægðarhöll rokksins og árið 2005 þegar hún spilaði á 4 tónleikum í Royal Albert Hall og 3 tónleikum í Madison Square Garden.

## Meðlimir
*Ginger Baker – trommur, bakraddir og söngur (dó 2019)
*Jack Bruce – söngur, bassi, hljómborð, píanó, munnharpa, selló, kassagítar (dó 2014)
*Eric Clapton – gítar, söngur og bakraddir

## Breiðskífur
*Fresh Cream (1966)
*Disraeli Gears (1967)
*Wheels of Fire (1968)
*Goodbye (1969)

## Tilvísanir