Penaeus merguiensis

**Penaeus merguiensis** er rækjutegund af ættinni Penaeidae sem lifir í hitabeltissjó Indó-Kyrrahafssvæðisins. Tegundin er oft kölluð banana shrimp eða banana prawn á ensku vegna ljós gulbrúns litar. Hún er mikilvæg nytjategund í fiskveiðum og rækjueldi, sérstaklega í löndum Suðaustur-Asíu og í Ástralíu. 

## Flokkun
*Tegundin Penaeus merguiensis* tilheyrir ætt rækja sem kallast Penaeidae. Rækjur úr þeirri ætt eru meðal mikilvægustu nytjategunda í alþjóðlegum sjávarútvegi og eru bæði veiddar í villtri náttúru og ræktaðar í fiskeldi. Tegundin var fyrst vísindalega lýst árið 1871 af náttúrufræðingnum Johan Christian Fabricius.

Í líffræðilegri flokkun tilheyrir tegundin ríkinu Animalia og fylkingunni Arthropoda, sem einkennist af liðskiptum dýrum með ytri stoðgrind. Hún tilheyrir einnig flokknum Malacostraca og ættbálknum Decapoda, sem samanstendur af tífætlum krabbadýrum. Innan þess hóps er tegundin flokkuð í ættina Penaeidae. 

## Útlit og líffræði
*Penaeus merguiensis* er meðalstór rækjutegund sem getur orðið allt að um 20 cm löng þegar hún er fullvaxin. Líkami hennar er mjór og fremur langur, sem er einkennandi fyrir margar tegundir í ættinni Penaeidae. Litur tegundarinnar er yfirleitt ljós gulur eða gulbrúnn og þaðan kemur enska heitið banana shrimp.

Eins og aðrar tífætlur innan ættbálksins Decapoda hefur tegundin tíu fætur sem notaðir eru bæði til hreyfingar og fæðunáms. Hún hefur einnig vel þróaða sundfætur undir kviðnum sem hjálpa henni að synda, auk sterkrar halaflögu sem hún notar til að hreyfa sig hratt aftur á bak þegar hætta steðjar að. Líftími tegundarinnar er yfirleitt tiltölulega stuttur og lifa einstaklingar oft aðeins í eitt til tvö ár.

## Útbreiðsla og búsvæði
*Tegundin Penaeus merguiensis* er útbreidd í hitabeltissjó Indó-Kyrrahafssvæðisins. Hún finnst meðal annars við strendur Ástralíu, Indónesíu, Taílands, Víetnams, Indlands og Malasíu. Tegundin lifir yfirleitt á grunnsævi við strendur þar sem botninn er sand- eða leirkenndur og dýpið oft á bilinu 10–60 metrar.

Ungviði tegundarinnar lifir gjarnan í árósum og strandsvæðum þar sem mikið er af lífrænu efni og fæðu. Slík svæði, til dæmis mangrove-skógar og árósar, veita einnig mikilvægt skjól fyrir unga einstaklinga gegn rándýrum. Þegar rækjurnar stækka færa þær sig smám saman út á opnara hafsvæði þar sem fullorðnir einstaklingar lifa og fjölga sér.

## Fæða og lífsferill
*Penaeus merguiensis* er alæta og lifir aðallega á botninum þar sem hún safnar fæðu úr setinu. Hún étur meðal annars smá krabbadýr, þörunga, smádýr og lífrænt efni sem safnast á hafsbotninum. Með þessari fæðuöflun gegnir tegundin einnig vistfræðilegu hlutverki í vistkerfinu með því að taka þátt í niðurbroti lífræns efnis á botni sjávar.

Lífsferill tegundarinnar felur í sér nokkur lirfustig áður en fullorðin rækja myndast. Egg klekjast út í sjó og lirfurnar ganga í gegnum nokkur þroskastig áður en þær verða að ungum rækjum. Á fyrstu stigum berast lirfurnar oft með hafstraumum að strandsvæðum þar sem þær vaxa og þroskast áður en þær færa sig aftur út á dýpra hafsvæði.

## Veiðar og eldi
*Penaeus merguiensis* er mikilvæg nytjategund í fiskveiðum víða í hitabeltinu. Stærstu veiðarnar fara fram við strendur Ástralíu og í löndum Suðaustur-Asíu. Í Ástralíu er tegundin sérstaklega mikilvæg í svokallaðri Northern Prawn Fishery, sem er eitt stærsta og verðmætasta rækjuveiðisvæði landsins.

Banana shrimp eru yfirleitt veiddar með botnvörpu þar sem sérstök rækjunet eru dregin eftir hafsbotninum af rækjuveiðibátum. Á heimsvísu eru veidd hundruð þúsunda tonna af þessari tegund á hverju ári.

Auk villtra veiða er tegundin einnig ræktuð í rækjubúum, sérstaklega í löndum Suðaustur-Asíu. Eldið fer oft fram í grunnum tjörnum við strendur þar sem saltvatn eða hálfsalt vatn er notað til að skapa hagstæð skilyrði fyrir vöxt rækjanna.

## Efnahagslegt mikilvægi
Rækjur eru meðal verðmætustu sjávarafurða í alþjóðlegum viðskiptum og skipta miklu máli fyrir hagkerfi margra strandríkja. Tegundir úr ættinni Penaeidae, þar á meðal *Penaeus merguiensis*, eru sérstaklega eftirsóttar á alþjóðlegum mörkuðum vegna bragðgæða og góðrar stærðar. Tegundin er mikilvæg útflutningsvara í mörgum löndum Suðaustur-Asíu og í Ástralíu.

## Umhverfisáhrif rækjueldis
Rækjueldi getur haft áhrif á strandsvæði, sérstaklega þar sem leiruviðarskógar hafa verið fjarlægðir til að skapa pláss fyrir eldistjarnir. Leiruviðir eru þó mikilvæg vistkerfi sem veita skjól fyrir margar tegundir sjávarlífvera og vernda strendur gegn rofi. Á síðustu árum hefur verið lögð aukin áhersla á sjálfbærni í rækjueldi og þróun aðferða sem draga úr umhverfisáhrifum.

Heimildir