open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Íbúar á Íslandi

**Íbúar á Íslandi** voru 383.726 þann 1. janúar 2024. Ísland er á meðal fámennustu fullvalda ríkja í heiminum, í 172. sæti af 195. Íbúar eru 3,75 á hvern ferkílómetra lands sem gerir Ísland einnig að einu dreifbýlasta landi heims, en stór hluti landsins er þó óbyggður og íbúarnir búa flestir í þéttbýli. 64% landsmanna búa á höfuðborgarsvæðinu.

Miðað við önnur Evrópulönd hefur íbúum fjölgað hratt á Íslandi það sem af er 21. öldinni. Það er bæði vegna náttúrlegrar fjölgunar þar sem fæðingar hafa verið mun fleiri en andlát en þó enn fremur vegna aðflutnings fólks. Erlendir ríkisborgarar voru 16,6% íbúa 2024 og hefur það hlutfall vaxið hratt á undanförnum árum.

## Saga
Íslendingar eru í megindráttum Norðurlandaþjóð hvað varðar menningu og tungumál. Samkvæmt elstu ritheimildum byggðist landið upphaflega af norrænum mönnum, einkum frá Noregi og frá nýlendum víkinga á Bretlandseyjum en með þeim í för voru meðal annars kristnir Írar og Bretar. Íslendingar hafa í gegnum tíðina átt mest samskipti við helstu fiskveiðiþjóðir á Norður-Atlantshafi.

Á síðari tímum hafa ýmsar kenningar um uppruna þjóðarinnar verið settar fram með erfðafræðilegum rökum. Þá er talað um að flestar konur sem hingað komu hafi verið upprunnar á Bretlandseyjum en karlarnir aftur norrænir. Þessar kenningar hafa verið gagnrýndar með erfðafræðilegum rökum. Aðrar erfðafræðilegar rannsóknir benda til þess að nútímaíslendingar séu blandaðri en meðaltal Evrópu.

Íbúafjöldi landsins sveiflaðist á milli um 30.000 og 80.000 við hefðbundinn efnahag í bændasamfélagi fyrri alda. Frá miðri 19. öld fjölgaði Íslendingum hins vegar ört, bæði vegna framfara í læknavísindum og breyttra atvinnuhátta. Nú eru íbúar landsins tæplega 398.000 auk þúsunda af íslenskum uppruna sem ekki eru búsett á Íslandi.

## Innflytjendur

Innflytjendur á Íslandi voru þann 1. mars 2023: 66.823 eða 17,14% mannfjöldans.

Pólverjar eru fjölmennastir innflytjenda og eru 36% allra innflytjenda. Þar á eftir koma innflytjendur frá Litáen (8%) og Rúmeníu (6%). Árið 2022 voru pólskir karlar 35,8% allra karlkyns innflytjenda. Litháískir karlar voru næst fjölmennastir (6,2%) og síðan karlar með uppruna frá Rúmeníu (5,1%). Pólskar konur voru 32,2% kvenkyns innflytjenda og næst á eftir þeim voru konur frá Filippseyjum (5,4%), þá konur frá Litháen (4,7%).

## Íbúar eftir landsvæðum
Eftirfarandi tafla sýnir fjöldi íbúa eftir landsvæðum þann 1. nóvember 2023.

## Íbúar eftir sveitarfélögum
Eftirfarandi tafla sýnir fjöldi íbúa eftir sveitarfélögum þann 1. janúar 2023.

## Trú og lífsskoðanir
Flestir íbúar Íslands eru í hinni evangelísk-lúthersku þjóðkirkju. 

## Heimildir
Ingibjörg Einarsdóttir

**Ingibjörg Einarsdóttir** (9. október 1804 – 16. desember 1879) var eiginkona Jóns Sigurðssonar, en þau voru bræðrabörn. Hún var sjö árum eldri en hann og elst systkina sinna og sá um uppeldi þeirra og bústjórn við hlið móður sinnar. Þegar Ingibjörg var á tuttugasta og fimmta ári flutti Jón inn á heimili foreldra hennar í Reykjavík. Jón fluttist til Kaupmannahafnar árið 1833 og Ingibjörg sat í festum í 12 ár, en þau voru loks gefin saman 4. september 1845.
Fimbulljóðin níu

**Fimbulljóðin níu** (frá  sem þýðir ‚mikið‘ eða ‚stórfellt‘ + **'; merkir hin níu miklu ljóð) eru ljóð sem [[Óðinn]] lærði þegar hann hékk í [[Askur Yggdrasils|Aski Yggdrasils]] í níu daga án matar og drykkjar.

Úr [[Hávamál|Hávamálum]]:

:***Fimbulljóð níu**'
:*nam eg af inum frægja syni*
:*Bölþórs Bestlu föður*
:*og eg drykk of gat*
:*ins dýra mjaðar,*
:*ausinn Óðreri*

*Inn frægi sonur* Bölþórs Bestlu föður ætti að vera móðurbróður Óðins. Sá er hins vegar ekki frægari en svo að enginn veit hver hann hefur verið. Það er því hugsanlegt að átt sé við Óðin sjálfan og að sonur eigi hér við dóttursoninn. Ef svo er hefur Óðinn lært ljóðin af sjálfum sér. Enda fær hann drykk *ins dýra mjaðar'' sem er skáldamjöðurinn og það er Óðinn sem færir goðum og mönnum skáldskapinn.
Manchester City

**Manchester City** er knattspyrnulið sem spilar í ensku úrvalsdeildinni og ríkjandi Englandsmeistari. Liðið var stofnað árið 1880 og hefur unnið efstu deild í Englandi 10 sinnum, þar af ensku úrvalsdeildina 9 sinnum. 

Leikvangurinn City of Manchester Stadium (Etihad Stadium) var opnaður árið 2003. Árið 2008 var liðið keypt af Abu Dhabi United Group og hefur liðið keypt dýra leikmenn síðan þá og uppskorið eftir því. Liðið var 5. tekjuhæsta félagsliðið árið 2017. 

Árið 2017 setti liðið nýtt met á Englandi þegar það vann 18 leiki í röð. Sama ár spilaði lið undirbúningleik á Laugardalsvelli við West Ham í ágúst. Tímabilið 2017-2018 setti City nýtt stigamet í úrvalsdeildinni þegar það náði 100 stigum. Tímabilið 2022-2023 náði liðið að vinna þrennu; deild, bikar og meistaradeildina. Tímabilið eftir varð City fyrsta félag í sögu enska boltans til að vinna efstu deild fjögur ár í röð.

Eigendur liðsins hafa verið sakaðir um ólöglega fjármálagjörninga.  Árið 2023 kærði enska úrvalsdeildin liðið fyrir að brjóta fjárhagslegar reglur.

## Leikmenn 2025-2026
### Markmenn
*Gianluigi Donnarumma
*Stefan Ortega
*Marcus Betinelli

### Varnarmenn
*Joško Gvardiol
*Ruben Dias
*John Stones
*Nathan Aké
*Rico Lewis
*Abdukodir Khusanov
*Rayan Aït-Nouri
*Josh Wilson-Esbrand

### Miðjumenn
*Bernardo Silva
*Rodri
*Phil Foden
*Savinho
*Mateo Kovačić
*Matheus Nunes
*Oscar Bobb
*Nico González
*Tijjani Reijnders
*Rayan Cherki
*Antoine Semenyo

### Sóknarmenn
*Erling Braut Håland
*Jeremy Doku
* Omar Marmoush
*James McAtee

## Titlar
***Fyrsta deild/[[enska úrvalsdeildin]]** (10): 1936–37, 1967–68, 2011–12, 2013–14, 2017–18, 2018–19, 2020-2021, 2021-2022, 2022-2023, 2023-2024
***Önnur/Fyrsta deild** (7): 1898–99, 1902–03, 1909–10, 1927–28, 1946–47, 1965–66, 2001–02
***[[Enski bikarinn]]** (8): 1903–04, 1933–34, 1955–56, 1968–69, 2010–11, 2018-19, 2022-2023, 2025-2026
***Football League Cup** (5): 1969–70, 1975–76, 2013–14, 2015–16, 2017–18, 2018-2019, 2019-2020, 2020-2021
***FA-[[Samfélagsskjöldurinn]]** (7): 1937, 1968, 1972, 2012, 2018, 2019, 2024
***[[Evrópukeppni bikarhafa]]** (1): 1969–70
***Meistaradeild Evrópu** (1): 2023
***Heimsmeistarar félagsliða** (1): 2023

## Tenglar

 Manchester City exposed - Umfjöllun Der Spiegel um fjármál Manchester City

## Tilvísanir
Joseph Conrad

**Joseph Conrad** (upphaflega **Teodor Józef Konrad Korzeniowski**, 3. desember 1857 – 3. ágúst 1924) var breskur rithöfundur af pólskum uppruna sem oft er talinn með frumkvöðlum módernismans í bókmenntum. Faðir hans var dæmdur í útlegð með fjölskyldu sinni árið 1861 fyrir þátttöku í uppreisn gegn rússneska keisaradæminu í Varsjá. Þau voru send til Vologda þar sem móðir Conrads lést úr berklum. Faðir hans lést síðan fjórum árum síðar í Kraká og Conrad var fóstraður af frænda sínum til sextán ára aldurs þegar hann gerðist sjómaður. 1878 hóf hann störf á bresku skipi og varð breskur þegn 1887. Sjö árum síðar hætti hann sjómennsku og gerðist rithöfundur. Margar af sögum hans byggja á reynslu hans af sjóferðum um víða veröld.

Bandaríski bókmenntafræðingurinn Edward Said hefur skrifað mikið um túlkanir á bókum hans í samhengi við síðnýlendustefnu (sjá Austurlandahyggja). Hin vinsæla kvikmynd *[[Apocalypse Now]]* er byggð á bók hans *Innstu myrkur* (e. *Heart of Darkness*).

## Skáldsögur
* 1895 - *Almayer's Folly*
* 1896 - *An Outcast of the Islands*
* 1897 - *The Nigger of the 'Narcissus*' (ísl. þýð. 1949: *Svarti stýrimaðurinn*)
* 1899 - *Heart of Darkness* (ísl. þýð. 1991: *Innstu myrkur*)
* 1900 - *Lord Jim* (ísl. þýð. 1999: *Meistari Jim*)
* 1901 - *The Inheritors* (ásamt Ford Madox Ford)
* 1902 - *Typhoon* (ritun hófst 1899) (ísl. þýð. 1946: *Hvirfilvindur*)
* 1903 - *Romance* (ásamt Ford Madox Ford)
* 1904 - *Nostromo* (ísl. þýð. 2006: *Nostromo*)
* 1907 - *The Secret Sharer*
* 1907 - *The Secret Agent*
* 1911 - *Under Western Eyes*
* 1912 - *Freya of the Seven Isles*
* 1913 - *Chance*
* 1915 - *Victory*
* 1917 - *The Shadow Line*
* 1919 - *The Arrow of Gold*
* 1920 - *The Rescue*
* 1923 - *The Nature of a Crime* (ásamt Ford Madox Ford)
* 1923 - *The Rover*
* 1925 - *Suspense* (ólokið, gefin út eftir dauða hans)
Enska úrvalsdeildin 2005-06

**Enska úrvalsdeildin 2005-06** sigraði Chelsea FC í annað árið í röð með samtals 91 stig. Manchester United hafnaði í 2. sæti.

## Lokastaðan

 
(Útskýringar: *L*= Leikir spilaðir; *U* = Sigrar; *J* = Jafntefli; *T* = Töp; *Sk* = Mörk skoruð; **Fe** = Mörk fengin á sig; **Mm** = Markamunur; **M** = Meistarar; **F** = Fallnir)

### Tölfræði af tímabilinu
Samtals mörk skoruð: 944
Meðaltal marka í hverjum leik: 2,48

## Markahæstir
Markahæstur var Thierry Henry, leikmaður Arsenal.

## Félagabreytingar
### Félög upp um deild
Í byrjun tímabilsins fóru eftirfarandi lið upp um deild í ensku úrvalsdeildina frá ensku meistaradeildinni.
* Sunderland
* Wigan Athletic
* West Ham
### Félög niður um deild
Í lok tímabilsins fóru eftirfarandi lið niður um deild í ensku meistaradeildina frá ensku úrvalsdeildinni
* Birmingham City
* West Bromwich Albion
* Sunderland

## Tengt efni
* Enska úrvalsdeildin
Steinöld

**Steinöld** er forsögulegt tímabil og fyrsta tímabilið í þróun mannsins þegar hann tekur að nota tinnu til að gera sér eld og verkfæri. Steinöld skiptist í fornsteinöld (fyrir ~1.4 milljón – 22.000 árum), miðsteinöld (fyrir ~22.000 – 12.000 árum) og nýsteinöld (fyrir ~12.000 – 3.300 árum).

Á steinöld breiddist mannkynið út frá Afríku. Steinöld vísar til þess að þá tóku menn að búa til áhöld úr tilhöggnum steini og henni lauk þegar menn tóku að bræða málmgrýti til að búa til málma en þá hófst bronsöld. Um sama leyti átti landbúnaðarbyltingin sér stað með því að samfélög manna tóku að byggja afkomu sína fyrst og fremst á landbúnaði í stað veiða og söfnunar. 

## Matarvenjur
Fæða safnara og veiðimanna á palaeó-tímanum voru villtar plöntur og dýr sem þeir gátu veitt í náttúrunni. Þeir heilluðust af líffærum dýranna, þar á meðal lifrinni, nýrunum og heilanum. Fræ  belgjurta voru einnig hluti af mataræði manna á þessum tíma, en það kom í ljós þegar lög af tinnusteini fundust í Kebara-helli, í Ísrael. Enn nýlegri fornleifarannsóknir sýna fram á að maðurinn ræktaði og neytti villts korns fyrir allt að 23.000 árum.

Fyrir 9.000-15.000 árum hvarf fjöldi dýrategunda, einkum stór spendýr eins og loðfíllinn. Hugsanlega kom þetta af stað breytingu í matarvenjum mannsins á þeim tímum þegar það varð mikill uppgangur og framfarir í landbúnaði og plöntuafurðir urðu stærri partur af hefðbundnum mat. 

Margar ástæður eru taldar orsök útrýmingar, aðalástæðan var ofveiði, en einnig skógareyðing og hlýnun jarðar. 

## Trú og hefðir á steinöld.
Nútímarannsóknir og greiningar á munum sem hafa fundist frá steinöld benda til að ákveðnar hefðir og trúr ríktu hjá fólki á þeim tíma. Við trúum því í dag að starfsemi fólks á þessum fornaldatímum hafi farið langt fram úr væntingum og kröfum þegar kemur að söfnun matar, fatnaði og skjóli. Ýmsar hefðir tengdar dauðanum og greftrun fólks voru stundaðar, þrátt fyrir misjafnar aðferðir og framkvæmdir á milli menningarhópa.

Jötunsteinsgrafhýsi voru fjölskipt. Steindys voru hinsvegar einskiptar og hlaðnar úr hellubjörgum. Þetta voru grafhýsi með stærðarinnar steinhellum hlöðnum ofan á hvor aðra. Þau hafa fundist um alla Evrópu og Asíu og voru byggð á nýsteinöld og á bronsöld.

## Heimildir
* 

## Tenglar

* „Forfeður vorir“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1956
*
Járnöld

**Járnöld** er síðasta tímabilið í þriggja alda kerfinu til að flokka forsöguleg samfélög og kemur þannig á eftir steinöld og bronsöld. Nafnið vísar til þróunar í málmvinnslutækni þegar menn fundu upp tækni til að bræða járn sem hefur mun hærra bræðslumark en kopar. Venjulega er járnöld talin hefjast á 12. öld f.Kr. í Austurlöndum nær, Indlandi og Grikklandi hinu forna en hún hófst mun síðar í Mið- og Norður-Evrópu eða á 8. og 6. öld f.Kr. Járnöld lauk við upphaf sögulegs tíma þegar fornöldin hófst í Grikklandi um 776 f.Kr. eða við stofnun Rómar 753 f.Kr. 

Á Norðurlöndunum er járnöldin talin ná frá 5. öld f.Kr. til upphafs víkingaaldar um miðja 8. öld e.Kr.

Tækni til að vinna járn var óþekkt í Ameríku og Ástralasíu þar til þessi svæði komust í kynni við Evrópubúa á landafundatímabilinu. Þar var því aldrei um neina járnöld að ræða.
Emirates Stadium

**Emirates Stadium** er leikvangur enska knattspyrnuliðsins Arsenal. Leikvangurinn tók við af Highbury í júlí 2006.

## Fyrstu mörk á vellinum
Fyrsti leikurinn á þessum nýja velli Arsenal var Arsenal-Ajax kveðjuleikur Dennis Bergkamps sem fór 2-1 Arsenal í vil.

***Fyrsta mark**: skorað af Klaas jan Huntelaar á 37. mínútu í kveðjuleiknum.

***Fyrsta mark Arsenal**: skorað af Thierry Henry á 50. mínútu.
Middlesbrough F.C.

**Middlesbrough Football Club** er enskt knattspyrnulið, oft kallað *The Boro*. Félagið spilar á Riverside Stadium. Meðal knattspyrnustjóra þess hefur verið Gareth Southgate. Middlesbrough sigruðu enska deildarbikarinn árið 2004 sem er fyrsti titill félagsins síðan það var stofnað 1876.
Newcastle United F.C.

**Newcastle United** er knattspyrnulið í ensku úrvalsdeildinni. Meðal þekktra fyrrum leikmanna félagsins er markahrókurinn Alan Shearer, aðrir þekktir leikmenn sem hafa spilað fyrir félagið eru Les Ferdinand, Kevin Keegan, David Ginola og Andy Cole. Leikvangur liðsins heitir St James' Park og er einn af stærstu völlum Englands.

Árið 2021 tóku Sádí-arabískir fjárfestar við liðinu sem tengdir eru stjórnvöldum Sádí-Arabíu.

## Stuðningsmenn
Fólk sem kemur frá Newcastle upon Tyne og nágrenni er kallað Geordie. Dyggir stuðningsmenn Newcastle eru kallaðir “The Toon Army”. ”Work Hard, Play Hard” eru einkunnarorð og slagorðið ”We are Mental, and we are Mad” er sungið.

## Félagsmet
*Stærsti sigur: 13-0 gegn Newport County, fyrsta deild, 5. október 1946
*Stærsta tap: 0-9 gegn Burton Wanderers, fyrsta deild, 15. apríl 1895
*Flest deildarmörk á einni leiktíð: 98, úrvalsdeild, 1951/52
*Flest mörk : Alan Shearer, 206, 1996-2006
*Flest mörk á einni leiktíð: Andy Cole, 41, 1993/94
*Flestir Leikir: Jimmy Lawrence, 496 (þar af 432 í deild), 1904-22
*Flestir áhorfendur: 68.386  á móti Chelsea, úrvalsdeild, 3. september 1930

## Leikmannahópur 2025

 (*á láni frá [[Southampton F.C.|Southampton]]*)

### Þekktir leikmenn

*Alan Shearer
*Faustino Asprilla
*Peter Beardsley
*Craig Bellamy
*Warren Barton
*Andy Cole
*Andy Carroll
*Les Ferdinand
*Duncan Ferguson
*Hughie Gallacher
*Michael Owen

*Paul Gascoigne
*David Ginola
*Kevin Keegan
*Patrick Kluivert
*Robert Lee 
*Malcolm Macdonald
*Shay Given
*Terry McDermott
*Jackie Milburn
*Shola Ameobi
*Andy Carroll

*Bobby Moncur
*Laurent Robert
*Kieron Dyer
*Keith Gillespie
*Gary Speed
*Philippe Albert 
*Pavel Srnicek
*Chris Waddle 
*Nolberto Solano
*Demba Ba
*Yohan Cabaye
*Alexander Isak

## Titlar
* **Úrvalsdeild**
** 1. sæti (Meistarar) – 1905, 1907, 1909, 1927
** 2. sæti – 1995/96, 1996/1997

* **Fyrsta deild**
** 1. sæti (Meistarar) – 1964–65, 1992–93, 2009–10, 2016–17
** 2. sæti – 1898, 1948

* **[[Enski bikarinn|FA Cup]]**
** Sigurvegarar – 1910, 1924, 1932, 1951, 1952, 1955
** Úrslitaleikir – 1905, 1906, 1908, 1911, 1973/74, 1997/98, 1998/99

*  **Deildarbikar**
** Sigurvegarar 2024/25
** Úrslitaleikir – 1975/76, 2022/23

* **[[Samfélagsskjöldurinn]]**
** 1909

* **[[Borgakeppni Evrópu í knattspyrnu]]**
** 1969

## Knattspyrnustjórar Newcastle

*Frank Watt 1895-1932
*Andy Cunningham 1930-1935
*Tom Mather 1935-1939
*Stan Seymour 1939-1947
*George Martin 1947-1950
*Stan Seymour 1950-1954
*Duggie Livingstone 1954-1956
*Stan Seymour 1956-1958
*Charlie Mitten 1958-1961
*Norman Smith 1961-1962
*Joe Harvey 1962-1975
*Gordon Lee 1975-1977
*Richard Dinnis 1977
*Bill McGarry 1977-1980
*Arthur Cox 1980-1984

*Jack Charlton 1984
*Willie McFaul 1985-1988
*Jim Smith1988-1991
*Osvaldo Ardiles 1991-1992
*Kevin Keegan 1992-1997
*Kenny Dalglish 1997-1998
*Ruud Gullit 1998-1999
*Bobby Robson 1999-2004
*Graeme Souness 2004-2006
*Glenn Roeder 2006-2007
*Sam Allardyce 2007-2008
*Kevin Keegan 2008
*Joe Kinnear 2008-2009
*Alan Shearer 2009
*Chris Hughton 2009-2010

*Alan Pardew 2010-2015
*John Carver 2015
*Steve McClaren 2015-2016
*Rafael Benitez 2016-2019
*Steve Bruce 2019-2021
*Eddie Howe 2021-
Hornsteinn

**Hornsteinn** er steinn sem komið er fyrir á áberandi stað utan á byggingu með áletrun sem tilgreinir ýmsar upplýsingar varðandi bygginguna, eins og byggingarár, hönnuð, byggingaraðila o.s.frv. Hornsteinn byggingar er yfirleitt lagður við hátíðlega athöfn sem markar formlegt upphaf byggingartímans, þótt það gerist yfirleitt eftir að grunnurinn hefur verið lagður. 

Hugmyndin er komin til af því að áður fyrr var fyrsti hornsteinninn sá punktur sem hin horn byggingarinnar voru miðuð við.

## Tengt efni
* Fyrsta skóflustunga

## Tenglar
*
Portsmouth F.C.

**Portsmouth FC** er knattspyrnulið í Ensku fyrstu deildinni frá samnefndri borg Portsmouth.

## Rígar

### Rígurinn við Southampton F.C.
Portsmouth á í langvinnum ríg við Southampton og er leikur liðanna kallaður The South Coast Derby eða nágrannaslagurinn á suðurströndinni. Liðin eru ekki lengur í sömu deild og spila því sjaldan hvort við annað. Síðan á 2. áratug 21. aldar hefur Portsmouth verið í neðri deildum á meðan Southampton spilar í efstu eða næstefstu deild. 

Rígurinn byggist á því að heimavellir liðanna eru nálægt hvor öðrum. Liðin hafa aðeins mæst 71 sinni og hefur Southampton unnið 35 af þeim viðureignum. Rígur milli liðanna er sögulegur og á uppruna sinn í ríg á milli íbúa borganna sem hefur yfirfærst á knattspyrnuliðin. Fyrsti leikur liðanna átti sér stað á Fratton Park heimavelli Portsmouth þann 6. september árið 1899. Portsmouth sigraði leikinn 2-0. 

## Tenging við Ísland
Hermann Hreiðarsson spilaði með Portsmouth á árunum 2007-2012 og vann meðal annars ensku bikarkeppnina með liðinu.
Portsmouth (aðgreining)

**Portsmouth** gæti átt við:
* Enska knattspyrnuliðið Portsmouth F.C.
* Borgina Portsmouth í Englandi.
* Borgina Portsmouth, stærstu borg New Hampshire í Bandaríkjunum.
Spilafíkn

**Spilafíkn** er fíkn þar sem viðkomandi ræður ekki við löngun sína til að stunda fjárhættuspil. Rannsóknir hafa sýnt fram á samband spilafíknar og vöntunar á neroadrenalíni eða serótóníni. Talið er að 2,9% kvenna og 4,2% karlmanna á heimsvísu etji kappi við spilafíkn.

## Heimildir
Endurhæfing

**Endurhæfing** eða **hæfing** er meðferð á þeim sem orðið hefur fyrir líkamlegum eða sálfræðilegum skaða, sem veldur því að hann hefur tapað hæfni sína, að hluta eða öllu leyti, til að gagnast samfélaginu.

*Líkamleg endurhæfing* á fólki innifelur oftast í sér sjúkraþjálfun þar sem viðkomandi fer til sjúkraþjálfara.

*Sálfræðileg endurhæfing* felur í sér meðferð hjá sálfræðingi.

Algengir kvillar sem valda þvía að menn þarfnast endurhæfingar eru t.d. beinbrot, fíknir og hjartaáföll.
Magnús Stefánsson

**Magnús Stefánsson** (f. í Reykjavík 1. október 1960) er fyrrverandi félagsmálaráðherra og þingmaður  fyrir Framsóknarflokkinn í Vesturlandskjördæmi 1995-1999 og 2001-2003 og Norðvesturkjördæmi 2003-2009.

Magnús lauk samvinnuskólaprófi, stúdentsprófi og prófi í rekstrarfræði frá Samvinnuskólanum (í dag Háskólinn á Bifröst) samhliða vinnu hjá SÍS, Grunnaskóla Ólafsvíkur, vinnu á sjó og störfum sem bæjarritari Ólafsvíkur. Á árunum 1990-95 var hann sveitarstjóri í Grundarfirði.

Magnús var fyrst kosinn á þing í gamla vesturlandskjördæminu en síðan 1999, þegar því var breytt, norðvesturkjördæmi. Hann var skipaður félagsmálaráðherra 15. júní 2006.

Þann 8. mars 2007 leið yfir Magnús er hann flutti þingsályktunartillögu um jafnrétti við ræðupúltið í Alþingishúsinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Heimasíða Magnúsar Stefánssonar 
*Alþingi - Æviágrip: Magnús Stefánsson
Guðni Ágústsson

**Guðni Ágústsson** (f. á Brúnastöðum í Hraungerðishreppi 9. apríl 1949) er framkvæmdastjóri Samtaka afurðastöðva í mjólkuriðnaði (SAM), fyrrverandi ráðherra og fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins. Guðni tók við formennsku flokksins eftir afsögn Jóns Sigurðssonar hinn 23. maí 2007 og gegndi formennsku í tæpa 18 mánuði. Hann var alþingismaður á árunum 1987 til 2008.

## Ævi
Faðir Guðna, Ágúst Þorvaldsson, var einnig þingmaður Framsóknarflokksins. Guðni var formaður Félags ungra framsóknarmanna í Árnessýslu 1972-75. Hann starfaði sem mjólkureftirlitsmaður hjá Mjólkurbúi Flóamanna árin 1976-1987. Hann sat í stjórn Hollustuverndar ríkisins 1982-86 og bankaráðs Búnaðarbanka Íslands 1990-98, þar af var hann formaður 1990-93. Hann var landbúnaðarráðherra frá 28. maí 1999 til 24. maí 2007.

17. nóvember 2008 sagði Guðni af sér þingmennsku og formennsku í Framsóknarflokknum. Við formennskunni tók Valgerður Sverrisdóttir en Eygló Harðardóttir tók við þingsæti Guðna í Suðurkjördæmi.

Árið 1991 sagði Guðni, sem þá var formaður bankaráðs Búnaðarbankans: „Ég hef í tvö þing í röð lagt til að kannað verði hvort ekki megi gera upp núverandi kerfi [lífeyrissjóðanna] og stofna þess í stað eigin eftirlaunasjóði hvers og eins. Ég mun halda áfram þeirri baráttu, sem ég hef hafið fyrir því að menn átti sig á því að lífeyrissjóðirnir, eins og þeir eru nú reknir, verða gjaldþrota og geta ekki staðið við skuldbindingar sínar“.  Tillaga Guðna var að gjörbylta lífeyrisjóðakerfinu og vildi hann steypa lífeyrissjóðunum inn í bankana. 

## Tilvísanir


## Tenglar

*Alþingi - Æviágrip: Guðni Ágústsson
* ''Kálfakjarkur ríkisstjórnarinnar''; grein í Tímanum 1992
Film.is

**Film.is** var íslenskur kvikmyndavefur sem opnaður var í maí 2006. Á vefnum mátti meðal annars finna gagnagrunn fyrir íslenskar kvikmyndir og sjónvarpsefni.
LZ 129 Hindenburg

**LZ 129 Hindenburg** var þýskt loftskip. Loftskipið, ásamt systurskipi sínu LZ 130 Graf Zeppelin II, voru stærstu loftskip sem byggð hafa verið. Eldur kviknaði upp í Hindenburg í Lakehurst, New Jersey, Bandaríkjunum þann 6. maí árið 1937, sem varð til þess að 36 manns létu lífið. Í skipið komust samtals 200 milljónir lítra af gasi.

Loftskipið var nefnt í höfuðið á Paul von Hindenburg.

## Tenglar
* ''Hindenburg-slysið og afdrif loftskipanna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973
Forsetakjör á Íslandi 1968

**Forsetakjör 1968** fór fram þann 30. júní árið 1968. Í því vann Kristján Eldjárn þjóðminjavörður stórsigur á mótframbjóðanda sínum, stjórnmálamanninum Gunnari Thoroddsen. Sigur Kristjáns er stærsti sigur í forsetakjöri á Íslandi ef undanskilin eru forsetakjör þar sem sitjandi forseti fékk mótframboð.

## Kosningaúrslit

## Heimildir
* Hagstofa Íslands
Nicolas Sarkozy

**Nicolas Paul Stéphane Sárközy de Nagy-Bócsa** (f. 28. janúar 1955), yfirleitt kallaður **Nicolas Sarkozy**, er franskur stjórnmálamaður og var forseti Frakklands frá 16. maí 2007 (þegar Jacques Chirac lét af embætti), til 15. maí 2012. 

Árið 2004 varð Nicolas Sarkozy formaður franska íhaldsflokksins Union pour un Mouvement Populaire, skammstafað UMP, og var forsetaefni flokksins í forsetakosningunum 2007 á móti fulltrúa Sósíalistaflokksins, Ségolène Royal. 

Nicolas Sarkozky var borgarstjóri í Neuilly-sur-Seine frá 1983 til 2002. Árið 1983 fór hann á þing og hefur síðan þá gengt ýmsum embættum, svo sem: fjármálaráðherra og talsmaður þingsins (1993-1995), samgöngumálaráðherra 1994-1995 og auk þess að vera innanríkisráðherra á árunum 2002-2004 og 2005-2007. 

Sarkozy tapaði endurkjöri fyrir François Hollande, frambjóðanda Sósíalistaflokksins, í forsetakosningunum árið 2012. Sarkozy hugði á forsetaframboð árið 2017 en tapaði í forkosningum UMP og lenti í þriðja sæti á eftir tveimur fyrrverandi forsætisráðherrum, Alain Juppé og François Fillon árið 2016.

Árið 2018 var Sarkozy handtekinn og yfirheyrður vegna ásakana um að hann hafi tekið við ólöglegu fjármagni frá einræðisherranum Muammar Gaddafi í kosningabaráttu sinni árið 2007. Réttarhöld Sarkozy hófust árið 2019. Í mars árið 2021 var Sarkozy dæmdur til þriggja ára fangelsisvistar, þar af tveggja ára í skilorðsbundinni fangavist. 

Sarkozy var dæmdur í fimm ára fangelsi fyrir að þiggja ólöglegar greiðslur frá Gaddafi í skiptum fyrir að fegra ímynd hans á Vesturlöndum þann 25. september 2025.

## Tilvísanir
Ráðherraráð Evrópusambandsins

:*Varist að ruglast á [[Evrópska ráðið|Evrópska ráðinu]], stofnun þjóðarleiðtoga aðildarríkja ESB og [[Evrópuráðið|Evrópuráðinu]], sem, eru alþjóðasamtök sem eru ekki innan ESB.*
**Ráð Evrópusambandsins**, betur þekkt sem **ráðherraráð Evrópusambandsins**, er ein af höfuðstofnunum Evrópusambandsins (ESB). Það samanstendur af mörgum undirráðum sem sem fjalla hvert um sitt málefni og eru setin af viðkomandi ráðherrum allra aðildarríkjanna. Aðildarríki ESB eru 27 í dag. Til dæmis sitja allir 27 landbúnaðarráðherrarnir í landbúnaðarráðinu og allir 27 menningarmálaráðherrarnir í menningarmálaráðinu. Í dag starfa tíu mismunandi ráðherraráð.

Ráðherraráðið fer með mesta löggjafarvald innan sambandsins ásamt Evrópuþinginu og virkar líkt og ríkisráð í sumum löndum, til dæmis Þýskalandi. Atkvæðavægi innan ráðsins fer eftir íbúafjölda ríkjanna, minnst þrjú atkvæði en mest 29. Ráðherraráðið hefur einnig nokkurt framkvæmdavald en það er að mestu í höndum Framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.

Enginn forseti er í ráðherraráðinu heldur gengur forsæti ráðs Evrópusambandsins á milli aðildarríkja með sex mánaða millibili, það ríki sem hefur forsæti hverju sinni hefur dagskrárvald. Undantekningin frá þessu er á sviði utanríkismála þar sem nýtt embætti utanríkismálastjóra Evrópusambandsins hefur forsæti. Ritari Ráðs Evrópusambandsins er Frakkinn Thérèse Blanchet.

Ráðherraráðið getur átt frumkvæði að lagasetningu á ákveðnum málefnasviðum. Í þeim tilvikum eru lög sett með tvöföldum auknum meirihluta. Til þess að tillaga nái fram að ganga þarf samþykki 55% aðildarríkja sem telja til sín að minnsta kosti 65% íbúa Evrópusambandsins. Minnihluti getur stöðvað framgang þessara mála ef ríkin í honum telja til sín yfir 35% af íbúafjölda sambandsins. Í flestum tilvikum deilir ráðherraráðið þó löggjafarvaldinu með Evrópuþinginu. Ráðherraráðið hefur lengi legið undir ámæli fyrir ógagnsæi og árið 1995 dæmdi Evrópudómstóllinn breska blaðinu Guardian í hag í máli gegn ráðherraráðinu fyrir að veita ekki nægar upplýsingar.

## Forsæti í ráðinu
Aðildarríkin skiptast á að fara með forsæti í ráðinu, sex mánuði í senn. Þá er talað um að ákveðið ríki hafi forsæti í ráðinu. Á komandi árum verður röðin eftirfarandi:

* 2025 Pólland & Danmörk
* 2026	Kýpur & Írland
* 2027	Litháen & Grikkland
* 2028 Ítalía & Lettland
* 2029	Lúxemborg & Holland
* 2030	Slóvakía & Malta

## Tengill
* Heimasíða ráðherraráðsins (en)

## Tilvísanir
Green Day

**Green Day** er bandarísk popppönk-/rokkhljómsveit sem stofnuð var í Kaliforníu árið 1987. Sveitin braust fram á sjónarsviðið með þriðju plötu sinni Dookie, árið 1994.

## Meðlimir
*Billie Joe Armstrong: Söngur/Gítar 
*Tré Cool: Trommur 
*Mike Dirnt: Bassi
## Tónleikameðlimir
*Jason White: Gítar. (opinber meðlimur árin 2012-2016)

## Breiðskífur
*39/Smooth (1990)
*Kerplunk (1991)
*Dookie (1994)
*Insomniac (1995)
*Nimrod (1997)
*Warning (2000)
*American Idiot (2004)
*21st Century Breakdown (2009)
*¡Uno! (2012)
*¡Dos! (2012)
*¡Tré! (2012)
*Revolution Radio (2016)
*Father of All Motherfuckers (2020)
*Saviors (2024)
Heiðrún (norræn goðafræði)

**Heiðrún** nefnist geit í norrænni goðafræði er stendur upp á Valhöll og bítur barr af limum trés þess, er Léraður heitir, en úr spenum hennar rennur mjöður svo mikill, að allir einherjar verða fulldrukknir af.
Ægir

**Ægir** er jötunn í norræni goðafræði og konungur hafsins. Kona hans er Rán og með henni á hann níu dætur: Báru, Blóðughöddu, Bylgju, Dúfu, Hefringu, Himinglævu, Hrönn eða Dröfn, Kólgu og Unni. Ægir er jafnframt íslenskt karlmannsnafn.
Píka

**Píka** (eða **sköp**) eru ytri kynfæri konu. Píkan nær yfir munaðarhólinn, ytri og inni skapabarmana, snípinn, risvefinn, leggangaopið, þvagrásaropið, og andarkirtlana. Á píkunni má líka sjá skaparifuna (bilið milli ytri skapabarmanna), fitukirtla, og kynfærahár.

Í víðari skilningi getur orðið píka líka verið notað til að vísa til hluta innri kynfæra konunnar, svo sem legganganna.

## Hlutar píkunnar
### Skapabarmarnir
Skapabarmarnir eru sá hluti píkunnar sem sést hvað best. Í konunni eru tvö pör af skapabörmum:

* **Ytri skapabarmarnir** eru stærri. Þeir eru fósturfræðilega skyldir pung karlmanna.
* **Innri skapabarmar** eru húðfelling sem kemur milli ytri skapabarmanna.


|Útlit skapabarmanna getur verið breytilegt milli einstaklinga.
Mynd:Female sexual arousal.JPG|*Vinstri*: Óörvuð píka.*Hægri*: Þegar píkan er kynferðislega örvuð þrútna skapabarmarnir og ytri skapabarmarnir færast aðeins frá. Píkan blotnar líka til að smyrja sig.


### Munaðarhóllinn

Munaðarhóllinn er mjúkt lag af fituvef á fremri hluta píkunnar og liggur yfir lífbeininu (beininu í mjaðmargrindinni sem finna má fyrir í fremri hluta klofsins). Bæði kyn hafa munaðarhól, en hann er meira áberandi í konum, munaðarhóllinn virkar eins og púði og verndar lífbeinið þegar fólk stundar samfarir. Skaparifan (bilið milli ytri skapabarmanna) nær inn á neðri hluta munaðarhólsins. Við kynþroska koma kynfærahár á munaðarhólinn og á ytri skapabarmana.

### Snípurinn
Snípurinn er hluti af kynfærum kvenkyns spendýra. Sýnilegi hluti snípsins sést þar sem innri skapabarmarnir mætast, fyrir ofan þvagrásaropið. Snípurinn er afar næmur og er helsta örvunarsvæði píkunnar, í snípshúfunni er áætlað að séu um 8.000 taugaendar.

Snípurinn myndast út frá ákveðnum vef í fóstri sem kallast kynhnjótur. Ef fóstrið er útsett fyrir karlhormónum verður kynhnjóturinn að typpi, annars verður hann að sníp.


Mynd:Clitoris Anatomy.svg|Innri uppbygging píkunnar. Snípurinn nær nokkuð djúpt, en í daglegu tali vísar orðið snípur til sýnilega hlutans, snípshúfunnar.
Mynd:Klitorisvorhaut und Klitoris.jpg|(1) Forhúð(2) Snípur


### Þvagrásaropið og leggangaopið

Á svæðinu milli skapabarmanna má finna tvö op. Þvagrásaropið er fyrir neðan snípinn, þar fyrir neðan er leggangaopið. Þvagrásaropið er smátt, út úr því kemur þvag, leggangaopið er mun stærra og þaðan koma börn út við fæðingu.

Leggangaopið er stundum hulið að hluta til af meyjarhaftinu, sem er þunn himna sem getur rofnað í fyrsta sinn sem kona stundar samfarir. Vegna þessa var meyjarhaftið notað til að skera úr um hvort kona væri hrein mey í sumum samfélögum, þó að haftið geti alveg eins rofnað við íþróttaiðkun eða þegar túrtappar eru settir upp. Í mörgum stúlkum er meyjarhaftið svo lítið að það sést ekki, eða þá að það vantar alveg.

Í aftari (neðri) hluta leggangaopsins má finna stóru andarkirtlana sem seyta slími og sleipiefni. Stóru andarkirtlarnir samsvara klumbukirtlinum í mönnum (sem framleiðir forsæðisvökva). Litlu andarkirtlarnir eru í aftari vegg legganganna og samsvara blöðruhálskirtlinum í mönnum (sem framleiðir sæðisvökva).

## Neðanmálsgreinar

## Tilvísanir

## Tengt efni

* Getnaðarlimur
Evrópska ráðið

**Evrópska ráðið** einnig nefnt **leiðtogaráðið** tekur allar helstu ákvarðanir innan Evrópusambandsins (ESB) og mótar stefnu ESB. Ráðið er samráðsvettvangur þjóðarleiðtoga aðildarríkjanna. Ráðið kemur saman tvisvar á ári á leiðtogafundi þar sem rædd öll helstu málefni og tekin er lokaafstöðu til fyrirliggjandi mála. Til ársins 2009 var forseti hverju sinni þjóðarleiðtogi þess aðildarríkis sem fór með formennsku í ráðherraráðinu. Með Lissabon-sáttmálanum árið 2009 varð forsetaembætti evrópska ráðsins þess í stað að föstu embætti sem meðlimir ráðsins kjósa í tveggja og hálfs árs kjörtímabil. Forsetanum er leyft að sitja tvö kjörtímabil, alls fimm ár. Núverandi forseti evrópska ráðsins, kjörinn árið 2024, er António Costa.

Meðal hlutverka leiðtogaráðsins er að velja forseta framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins og bankastjóra Seðlabanka Evrópu.

## Tengt efni
* Ráð Evrópusambandsins
* Evrópuráðið

## Tengill
* Heimasíða leiðtogaráðsins  (en)

## Tilvísanir
Tanngnjóstur og Tanngrisnir

**Tanngnjóstur** og **Tanngrisnir** voru geithafrar Þórs, sem drógu vagn hans. Hann gat drepið þá og étið, og safnað svo beinunum saman á húðirnar, en þegar hann sveiflaði hamri sínum, Mjölni, yfir þeim, þá lifnuðu þeir við.
Til er saga af því er Þór bauð hjónum að eta með sér kjöt hafranna en þegar hann hafði lífgað hafrana við var sprungið bein í fæti á öðrum þeirra. Þór reiddist mjög en hjónin báðu sér griða og að lokum féllst Þór á að taka börn þeirra, Þjálfa og Röskvu, sér til þjónustu og fylgja þau honum síðan.
Téténía

**Téténía** er sjálfstjórnarlýðveldi í norðurhluta Kákasusfjalla í Rússlandi. Höfuðborg þess er Groznyj.

Í Téténíu ríkir einræði undir stjórn Ramzans Kadyrov, sem stýrir sjálfstjórnarlýðveldinu í umboði ríkisstjórnar Rússlands. Stjórn hans hefur verið vænd um gróf mannréttindabrot og ofsóknir gegn stjórnarandstæðingum og minnihlutahópum eins og samkynhneigðum.

## Landfræði
Téténía liggur í norðurhluta Kákasusfjalla og skiptist í 14 héruð, 5 bæi og 4 aðra þéttbýliskjarna. Bæirnir fimm eru:
* Groznyj (*Грозны*й) 
* Úrús-Martan (*Урус-Мартан*)
* Shalí (*Шали*) 
* Gúdermes (*Гудермес*) 
* Argún (*Аргун*) 

Téténía liggur milli Georgíu, Dagestan, Ingúsetíu, Norður-Ossetíu og Stavropol.

## Tilvísanir
Reading F.C.

**Reading** er enskt knattspyrnulið frá borginni Reading í Berkshire. Liðið spilar nú (2017-2018) í ensku meistaradeildinni en var hársbreidd að komast í ensku úrvalsdeildina þegar liðað tapaði fyrir Huddersfield Town árið 2017 í umspili um sæti þar. Jón Daði Böðvarsson  og Gylfi Þór Sigurðsson hafa spilað með félaginu.
Sheffield United F.C.

**Sheffield United** er enskt knattspyrnulið frá Sheffield og spilar í ensku meistaradeildinni. Sheffield United vann ensku efstu deildina árið 1898 og FA-bikarinn árin 1899, 1902, 1915 og 1925. Helstu keppinautar liðsins hefur verið Sheffield Wednesday en leikir liðanna eru kallaðir *Steel City derby*.

Sheffield komst í úrvalsdeildina síðast 2019 en féll niður í meistaradeildina árið 2021.
Liðið tryggði sig aftur í úrvalsdeildina 2023 en féll eftir tímabilið.
 

## Heimildir
Tottenham Hotspur F.C.

**Tottenham Hotspur** er knattspyrnulið í ensku úrvalsdeildinni og er frá norður-London. Guðni Bergsson og Gylfi Þór Sigurðsson hafa spilað með félaginu. 

## Titlar

*Titlar í Ensku meistaradeildinni: 1919/20 og 1949/50.
*2. sæti í Enska bikarnum: 1987.
*2. sæti í Enska deildabikarnum: 1982, 2002 og 2009

### Evrópukeppnir
* Evrópukeppni félagsliða: 2025
*2. sæti í Evrópukeppni félagsliða: 1973/74.
* Meistaradeild Evrópu: 2. sæti: 2019

## Þjálfarar hjá Tottenham

:**Feitletruðu stafirnir segja til um tímann sem þeir voru stjórar hjá Tottenham Hotspur:*
::**(C)*&nbsp;– Bráðabirgðastjóri (Caretaker)
::**(FTC)*&nbsp;– þjálfari

## Leikmaður ársins
* 1987  Gary Mabbutt
* 1988  Chris Waddle
* 1989  Erik Thorstvedt
* 1990  Paul Gascoigne
* 1991  Paul Allen
* 1992  Gary Lineker
* 1993  Darren Anderton
* 1994  Jürgen Klinsmann
* 1995  Teddy Sheringham
* 1996  Sol Campbell
* 1997  Sol Campbell
* 1998  David Ginola
* 1999  Stephen Carr
* 2000  Stephen Carr
* 2001  Neil Sullivan
* 2002  Simon Davies
* 2003  Robbie Keane
* 2004  Jermain Defoe
* 2005–06  Robbie Keane
* 2006–07  Dimitar Berbatov
* 2007–08  Robbie Keane
* 2008–09  Aaron Lennon
* 2009–10  Michael Dawson
* 2010–11  Luka Modrić
* 2011–12  Scott Parker
* 2012–13  Gareth Bale
* 2013–14  Christian Eriksen
* 2014–15  Harry Kane
* 2015–16  Toby Alderweireld
* 2016-17  Christian Eriksen
* 2017-18  Jan Vertonghen
* 2018-19  Son Heung-min
* 2020-21  Harry Kane
* 2021–22  Son Heung-min
* 2022-23  Harry Kane

## Íslendingar sem hafa spilað með félaginu
*Emil Hallfreðsson
*Guðni Bergsson
*Gylfi Sigurðsson
*Eiður Smári Guðjohnsen
Reading

**Reading** getur átt við:

## Landafræði
### England
* Borgin Reading, Berkshire í England.
** Reading-háskóli
** Reading-hátið
** Reading F.C. knattspyrnulið.

### Bandaríkin
* Reading, Kansas
* Reading, Massachusetts
::North Reading, Massachusetts
* Reading, Michigan 
::Reading Township, Michigan
* Reading, New York 
* Reading, Ohio
* Reading, Pennsylvanía
::Reading Township, Pennsylvanía
::Reading Railroad
::Reading Works
::West Reading, Pennsylvania
* Reading, Vermont
* Port Reading, New Jersey
Enska meistaradeildin

**Enska meistaradeildin** (e. *Football League Championship*), áður þekkt sem enska fyrsta deildin, er næstefsta atvinnumannadeild í knattspyrnu á Englandi. Fyrsta tímabil deildarinnar var tímabilið 2004-2005. Þátttökuliðin eru 24 talsins, þau tvö efstu og sigurvegarar í umspilskeppni færast upp í Ensku úrvalsdeildina en botnliðin þrjú falla niður í Ensku fyrstu deildina.

## Þátttökulið tímabilið 2024-2025
Watford F.C.

**Watford football club** er enskt knattspyrnulið frá Watford, Englandi. Liðið var stofnað árið 1881. Það spilar í ensku úrvalsdeildinni.  Núverandi eigandi félagsins er Giampaolo Pozzo en hann á Udinese Calcio í Ítalíu líka. Elton John er fyrrum formaður og eigandi liðsins. Besti árangur liðsins er annað sæti í efstu deild, 1981-1982. Liðið vann sér rétt til að spila í úrvalsdeildinni árið 2021-2022 eftir að hafa fallið þarsíðasta tímabil úr deildinni.
West Ham United F.C.

**West Ham United** er knattspyrnulið í ensku úrvalsdeildinni úr Austur-London. Gælunafn liðsins er Hamrarnir (The Hammers). Liðið vann Sambandsdeild Evrópu árið 2023.

*Árið 2017 spilaði liðið æfingaleik við Manchester City á Laugardalsvelli.
Zgierz

**Zgierz** er borg í miðhluta Póllands, í Województwo Łódzkie, við fljótið Bzura í miðhluta Póllands. 2021 bjuggu 54.974 í borginni.

## Tengill
* www.umz.zgierz.pl
Watford

**Watford** er borg í Hertfordshire á Englandi um 27 km norðvestan við London og innan við hringveginn M25. Íbúar eru um 90 þúsund. Bærinn fékk kaupstaðarréttindi á 12. öld. 

Knattspyrnulið borgarinnar er Watford F.C.
Brétigny-sáttmálinn

**Brétigny-sáttmálinn** var undirritaður 8. maí 1360 af Játvarði 3. Englandskonungi og Jóhannesi góða Frakkakonungi og markaði endalok fyrsta hluta Hundrað ára stríðsins. Sáttmálinn markaði jafnframt hápunkt valda Englandskonunga í Frakklandi. Sáttmálanum fylgdi níu ára hlé á styrjöldum.
Carl Barks

**Carl Barks** (27. mars 1901 – 25. ágúst 2000) var heimsþekktur teiknari og myndasöguhöfundur sem starfaði fyrir The Walt Disney Company. Hann skapaði fyrstur Andabæ og margar af sögupersónunum í veröld Andrésar andar, eins og Jóakim Aðalönd, Georg Gírlausa og Ömmu Önd. Hann hóf störf sem teiknari í teiknimyndaverum Disney árið 1935 en hætti 1942 vegna vinnuálags og slæms lofts á vinnustaðnum. Rétt áður en hann hætti hafði hann ásamt Jack Hannah tekið þátt í að teikna myndasögu með Andrési Önd sem var gefin út af Western Publishing. Ári síðar hóf hann störf þar sem myndasöguhöfundur og vann bæði sögurnar og myndirnar. Sögurnar sem hann gerði voru ómerktar, eins og venjan er í framleiðslu á myndasögum Walt Disney Company en lesendur tóku brátt eftir því að gæðin á sögum Barks voru meiri en annarra. Hann var því kallaður „góði andateiknarinn“ löngu áður en nafn hans varð þekkt. Hann fór á eftirlaun árið 1966 en hélt áfram að skrifa fyrir myndasögur.

Carl Barks kom í heimsókn til Íslands árið 1994 í byrjun reisu sinnar um Evrópu, þá 93 ára að aldri. Þetta var í fyrsta sinn sem hann ferðaðist út fyrir landsteina Bandaríkjanna og Ísland var fyrsti viðkomustaður hans. Honum var vel tekið af Íslendingum og 150 börn sungu afmælissöng fyrir þá Andrés, sem varð sextíu ára það ár, á Hótel Loftleiðum.

## Tilvísanir
Gosdrykkur

**Gosdrykkur** eða einfaldlega **gos** er óáfengur drykkur sem inniheldur kolsýru. Flestir gosdrykkir, aðrir en sódavatn, innihalda ýmis bragðefni, litarefni og sætuefni.
Írlandshaf

**Írlandshaf** (írska **Muir Éireann**; gelíska *Muir Eireann*; velska *Môr Iwerddon*; manska *Mooir Vannin*) er hafsvæðið sem skilur milli Írlands og Stóra-Bretlands í Norður-Atlantshafi. Eyjan Mön er í Írlandshafi, miðja vegu milli Írlands og Bretlands. Sundið milli Írlands og Skotlands nefnist North Channel eða Úlfreksfjörður.
Guns N' Roses

**Guns N' Roses** er bandarísk harðrokkhljómsveit stofnuð í Los Angeles árið 1985. Hljómsveitin skaust up á stjörnuhimininn með plötunni *Appetite for destruction* en þar eru meðal þeirra þekktustu laga: *Paradise city* og *Welcome to the jungle*. Hljómsveitin var þekkt fyrir villt líferni og áttu meðlimirnir flestir í áfengis- og vímuefnavanda. Smám saman liðaðist sveitin í sundur og aðeins Axl Rose hélt merkinu á lofti frá um 1996-2016 með ýmsum nýjum meðlimum og gaf út eina plötu sem lengi var í bígerð; *Chinese democracy*. Slash, McKagan og Matt Sorum stofnuðu hljómsveitina Velvet Revolver (2002-2008) með söngvara Stone Temple Pilots í fararbroddi; Scott Weiland. Slash var einnig með ýmis sólóverkefni.

Árið 2016 ákváðu hins vegar upprunalegi gítarleikarinn Slash og bassaleikarinn Duff McKagan að snúa aftur í hljómsveitina og tónleikaferð um heiminn varð raunin. Nýtt efni með upprunalegum meðlimum er hugsanlegt.

Sumarið 2018 hélt hljómsveitin tónleika á Laugardalsvelli, eina þá stærstu sem hafa verið haldnir á Íslandi, en þar var rými fyrir um 25.000 manns (seldist þó hvorki upp í stæði né stúku).

Sumarið 2021 gaf hljómsveitin út smáskífuna *Absurd* sem var fyrsta útgefna efnið síðan 2008 og það fyrsta með Slash í meira en 25 ár.

## Meðlimir
* Axl Rose - söngur, píanó (1985-)
* Slash - gítar (1985-1996, 2016-)
* Duff McKagan - bassi (1985-1997, 2016-)
* Dizzy Reed - hljómborð (1990-)
* Frank Ferrer - trommur (2006-)
* Richard Fortus - gítar (2002-)

## Fyrrverandi Meðlimir
* Robin Finck - gítar (1997-1999, 2000-2008)
* Bryan Mantia (Brain) - trommur (2000-2006)
* Bumblefoot - gítar (2006-2014)
* Tommy Stinson - bassi (1998-2015)

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* 1987: *[[Appetite for Destruction]]*
* 1988: *[[G N' R Lies]]*
* 1991: *[[Use Your Illusion I]]*
* 1990: *[[Use Your Illusion II]]*
* 1993: *[["The Spaghetti Incident?"]]*
* 2008: *[[Chinese Democracy]]*
Húsafriðun

**Húsafriðun** (eða **húsavernd**) er stefna sem tekin er í skipulagsmálum, og snýr að því að friða og vernda gömul hús gegn skemmdum eða niðurrifi, eða þegar þau hafa farið illa svo sem í bruna. Oft er um sögufræg hús að ræða, hús sem halda borgarmyndinni saman eða búa yfir vissum byggingarstíl sem þarf að halda til haga. Dæmi um húsfriðun var þegar rífa átti Bernhöftstorfuna í miðbæ Reykjavíkur á áttunda áratugnum en þá voru Torfusamtökin stofnuð. Þau börðust kröftuglega gegn niðurrifi húsanna á Bernhöftslóðinni og komu loks í veg fyrir byggingu nýtísku húsa. 

## Húsafriðun á Íslandi
Samkvæmt lögum má friða mannvirki, hús eða húshluta sem hafa menningarsögulegt eða listrænt gildi. Friðun getur náð til nánasta umhverfis hins friðaða mannvirkis. Friða má samstæður húsa sem hafa slíkt gildi sem að framan greinir og gilda þá reglur friðunar um hvert einstakt þeirra. Tilgangur friðunarinnar er að tryggja sem best varðveislu þess mannvirkis sem um ræðir. 

## Tengt efni
* Húsfriðunarnefnd ríkisins

## Tenglar
* Heimasíða Húsafriðunarnefndar ríkisins 
* ''Húsvernd á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
* ''Gömlu húsin í Reykjavík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
* ''Hversu langt á að ganga?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1984
* ''Vaxandi rómantísk viðhorf hjá ungu fólki um þessar mundir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982
* ''Reykjavík er ekki svona''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1986
* Grein Halldórs Laxness um friðun Bernhöftstorfunnar; ''Brauð Reykjavíkur''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1971 . 
* John Betjeman og húsfriðun; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1967
* ''Húsfriðun - Verkefni um land allt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
* ''Aftur til upprunans''; grein í Morgunblaðinu 1999
* ''Leggið fram allan ykkar hraða, hug, kunnáttu og vandvirkni''; grein í Morgunblaðinu 1978
* ''Húsvernd''; grein í Morgunblaðinu 1975
* ''Myndlistasyrpa 1 - húsfriðun og minjavernd''; grein í Morgunblaðinu 1977
* ''Ætlar að rífa yfir 100 gömul hús''; grein í Þjóðviljanum 1986
Ítalska A-deildin

**Ítalska A deildin** eða **Serie A** er efsta atvinnumannadeildin í knattspyrnu á Ítalíu. Deildin var stofnuð árið 1898 en var mótsdeild eins og í dag frá árunum 1929/30. Serie A er ein af sterkustu fótboltadeildum í heiminum.

## Fjöldi liða í deildinni í gegnum tíðina

*18 félög = **1929&ndash;1934**
*16 félög = **1934&ndash;1942**
*18 félög = **1942&ndash;1946**
*20 félög = **1946&ndash;1947**
*21 félög = **1947&ndash;1948**
*20 félög = **1948&ndash;1952**
*18 félög = **1952&ndash;1967**
*16 félög = **1967&ndash;1988**
*18 félög = **1988&ndash;2004**
*20 félög = **2004&ndash;''nú***

==Meistarar==




* [[Torino F.C.|Torino]] voru upphaflegir meistararar árið 1926–27 , enn titillinn var síðan tekinn af þeim vegna, [[Luigi Allemandi|Allemandi]] skandalsins.
* [[Juventus F.C.|Juventus]] voru upphaflega meistarar árið 2004-05 en það var svipt titlinum vegna veðmálasvindla.
* 2005–06 scudetto titillinn var veittur [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]], sem refsing gagnvart Juventus og [[A.C. Milan|Milan]] .

==Tölfræði==
=== Markahæstu menn frá upphafi ===
<small>*Uppfært 2022.* Feitletraðir leikmenn eru enn spilandi.</small>


=== Flestir leikir ===
<small>*Uppfært í janúar 2022.''

## Heimildir

*
Klement Gottwald

**Klement Gottwald** (fæddur þann 23. nóvember 1896 í Dědice (Vyškov) í Suður-Mæri í Austurríki-Ungverjalandi, nú Tékklandi, og lést þann 14. mars 1953) var tékkneskur stjórnmálamaður og kommúnisti sem var leiðtogi Kommúnistaflokks Tékkóslóvakíu (KSČ), og forsætisráðherra og forseti Tékkóslóvakíu.

Gottwald vann fyrir sér sem húsgagnasmiður í byrjun. Þegar KSČ var stofnaður árið 1921 var hann einn af stofnfélögunum. 1921-1926 ritstýrði hann blaði og starfaði fyrir flokkinn í Slóvakíu. Hann var í miðnefnd KSČ frá 1925 og 1926-1929 var hann formaður Áróðurs- og stjórnmálamiðnefndar miðnefndar KSČ, þingmaður flokksins 1929-1948 og aðalritari flokksins frá 1929-1945. 1935-1943 var hann ritari hjá Komintern og á stríðsárunum, 1939-1945, var hann í Moskvu og var einn af nokkrum leiðtogum sem þaðan stýrðu andspyrnuhreyfingu tékkneskra kommúnista gegn nasistum. Frá 1945-1953 var Gottwald formaður KSČ. Frá 1945-1946 var hann varaforsætisráðherra og frá 1946-1948 forsætisráðherra í ríkisstjórn Tékkóslóvakíu. Frá 1948-1953 var hann forseti landsins.

Í mars 1945 samþykkti Edvard Beneš, kjörinn forseti Tékkóslóvakíu, sem hafði verið leiðtogi útlagastjórnar Tékka í London frá 1941, að mynda þjóðstjórn með Gottwald og KSČ. Gottwald var þá varaforsætisráðherra, en eftir fyrstu kosningar í landinu eftir stríðið, árið eftir, varð hann forsætisráðherra. Þann 9. maí 1948 frömdu kommúnistar valdarán og létu þingið samþykkja nýja stjórnarskrá. Beneš forseti neitaði að undirrita nýju lögin og sagði af sér þann 2. júní (og dó þrem mánuðum seinna). Þann 14. júní kaus þjóðþingið Klement Gottwald sem nýjan forseta Tékkóslóvakíu.

Gottwald var trúr fylgismaður Stalíns. Hann þjóðnýtti iðnað landsins og samyrkjuvæddi landbúnaðinn. Vaxandi áhrif Rússa í landinu mættu töluverðri mótspyrnu, og Gottwald framdi því nokkrar hreinsanir. Fyrst hreinsaði hann flesta þá úr valdastöðum, sem ekki voru kommúnistar, og síðan nokkurn fjölda kommúnista líka. Í hópi málsmetandi kommúnista sem voru ákærðir í Pragréttarhöldunum voru aðalritari flokksins Rudolf Slánský, utanríkisráðherrann Vladimir Clementis og Gustáv Husák fylkisstjóri í Slóvakíu. Þeir voru allir reknir og gefið að sök að aðhyllast borgaralega þjóðernisstefnu. Clementis var tekinn af lífi í desember 1952 og hundruð annarra fyrrverandi embættismanna voru fangelsaðir. Husák fékk uppreist æru á sjöunda áratugnum og varð forseti Tékkóslóvakíu 1975.

Gottwald andaðist 1953, aðeins níu dögum eftir að hann kom heim úr útför Stalíns. Því hefur verið haldið fram, meðal annars af Enver Hoxha þáverandi forseta Albaníu, að hann hafi verið myrtur með eitri. Arftaki Gottwalds var Antonín Zápotocký, sem hafði verið forsætisráðherra frá 1948-1953.

Borgin Zlín í Mæri, þá í Tékkóslóvakíu en nú í lýðveldinu Tékklandi, hét Gottwaldov, í höfuðið á honum, frá 1949-1990.