open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hanna Birna Kristjánsdóttir

**Hanna Birna Kristjánsdóttir** (f. 12. október 1966) er fyrrum innanríkisráðherra, varaformaður Sjálfstæðisflokksins og borgarstjóri í Reykjavík.

## Æska og einkalíf
Hanna Birna er fædd og uppalin í Hafnarfirði. Foreldrar hennar eru Kristján Ármannsson járnsmiður (f. 1944) og Aðalheiður Jóhanna Björnsdóttir móttökuritari (f. 1945). Maki Hönnu Birnu er Viljálmur Jens Árnason heimspekingur og eiga þau tvær dætur.

## Menntun og starfsferill
Hanna Birna lauk verslunarskólaprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1984 og stúdentsprófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík 1986. Hún lauk prófi í stjórnmálafræði frá Háskóla Íslands 1991 og M.Sc. prófi í alþjóðlegum og evrópskum stjórnmálum frá Háskólanum í Edinborg 1993.

Hanna Birna var starfsmaður Öryggismálanefndar 1990-1991, deildarsérfræðingur í menntamálaráðuneytinu 1994-1995 og framkvæmdastjóri þingflokks sjálfstæðismanna 1995-1999. Á árunum 1999-2006 var Hanna Birna aðstoðarframkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins.

Hanna Birna var borgarfulltrúi í Reykjavík á árunum 2002-2013 og oddviti Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn 2008-2013. Hún var forseti borgarstjórnar á árunum 2006-2008.

Hanna Birna var kjörin borgarstjóri 21. ágúst 2008 og tók við embættinu af Ólafi Friðriki Magnússyni. Hún lét af embætti að loknum kosningunum 2010 þegar Besti flokkurinn og Samfylkingin mynduðu meirihluta og Jón Gnarr varð borgarstjóri.

Hanna Birna var kjörin forseti borgarstjórnar í júní 2010 með 15 samhljóða atkvæðum. Með því var tryggt sögulegt samstarf minnihlutans við meirihluta borgarstjórnar. Samstarfið stóð í tíu mánuði, en Hanna Birna sagði af sér forsetaembættinu í apríl 2011 vegna málefnaágreinings við meirihlutann.

Árið 2011 bauð hún sig fram til formanns Sjálfstæðisflokksins gegn Bjarna Benediktssyni en tapaði. Hún gaf kost á sér í fyrsta sæti í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík fyrir Alþingiskosningarnar 2013 og sigraði með miklum yfirburðum og leiddi lista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður og varð 1. þingmaður kjördæmsins að kosningum loknum. Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins 2013 var hún kjörin varaformaður með 95% atkvæða.

Hanna Birna tók við embætti innanríkisráðherra 23. maí 2013 en sagði af sér 21. nóvember 2014 eftir hið svokallaða lekamál.

Hanna Birna ákvað að gefa ekki kost á sér í Alþingiskosningunum 2016.

Eftir að Hanna Birna sagði skilið við stjórnmálin hefur hún m.a. verið ráðgjafi á aðalskrifstofu UN Women í New York, verið formaður framkvæmdastjórnar Women Political Leaders (WPL) og verið í forsvari fyrir alþjóðlega ráðstefnu kvenleiðtoga sem haldin hefur verið í Hörpu.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Lekamálið

* Hanna Birna Kristjánsdóttir; æviágrip; grein af Alþingi.is
Norðurland eystra

**Norðurland eystra** er hérað sem nær yfir austurhluta Norðurlands. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta kjördæmum Íslands árið 1959 og náði yfir Eyjafjarðarsýslu, Suður-Þingeyjarsýslu og Norður-Þingeyjarsýslu ásamt með kaupstöðunum Akureyri, Ólafsfirði, Dalvík og Húsavík. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir 2003 var Norðurlandskjördæmi eystra sameinað Austurlandskjördæmi til að mynda Norðausturkjördæmi.

1992 var Héraðsdómur Norðurlands eystra stofnaður með aðsetur á Akureyri.

Norðurland eystra er eitt af átta héruðum sem Hagstofa Íslands notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 var héraðið stækkað bæði til austurs og vesturs eftir sameiningu sveitarfélaga yfir mörk þess. Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði og sameinað sveitarfélag þeirra, Fjallabyggð, telst nú til Norðurlands eystra. Sömu sögu er að segja af Þórshafnarhreppi og Skeggjastaðahreppi sem sameinuðust í Langanesbyggð.

Fjölmennasti bærinn er Akureyri. Aðrir stærri bæir eru Húsavík, Dalvík, Siglufjörður og Ólafsfjörður.

## Sveitarfélög

## Mannfjöldi
Íbúar voru 32.296 manns árið 2026.

## Tilvísanir
Skáldgáfa

**Skáldgáfa** er skynbragð og geta rithöfunda til að koma anda sínum áfram, þ.e.a.s. að kveikja úr skáldskap sínum líf í huga lesenda (eða njótenda) og sem hrærir við þeim með þeim hætti sem efni stóðu til. Skáldagáfa á bæði við um bundið mál eða óbundið (þ.e.a.s. tungumálið, hvernig sem það er notað). Skiptar skoðanir eru um hvað skáldagáfan sé. Aldous Huxley hélt því t.d. fram að skáldagáfan fælist í getu höfundarins til að skrifa milli lína. 

## Tenglar
* ''Hvað er skáldgáfa''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
Stofnenska

**Stofnenska** (enska: *Basic English*) er einfaldað form enskrar tungu. Stofnenskan inniheldur aðeins um 850 orð og útskýrir hugtök meira og minna með skilgreiningum, þ.e. notast við einföld orð til að útskýra flókna hluti. Stofnenska var hugverk Charles Kay Ogden. Orðið *Basic* í **Basic English** er skammstöfun og stendur fyrir *British American Scientific International Commercial* (Bresk-, amerísk-, vísindaleg-, alþjóða-, verslunar-)-enska. 

## Tenglar
* ''Stofnenskan enn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
Raðhverfa

**Raðhverfa** (eða **anagram**) er umröðun orðs, nafns eða setningar þannig að efniviðurinn fái nýja merkingu. Íslenska orðið *gaman* getur með raðhverfingu orðið sögnin að *magna*. Raðhverfing er ekki mikið stunduð á íslensku, en er vinsæl íþrótt í sumum tungumálum. 

Orðið anagram er komið af nýgríska orðinu *αναγραμμαμτισμος* anagrammatismos, sem er komið af sögninni *αναγραμμαμτιζειν* anagrammatizein, þ.e. „að umraða orðum í nýtt orð“. Íslenska orðið raðhverfa er hugsað á sama hátt. Stöfunum er raðað upp á nýtt og hverfast þannig í nýtt orð. 

Að vissu leyti mætti segja að orðið *rass* sé nokkurskonar raðhverfa. Upphaflega orðið yfir bakhlutann í íslensku var *ars*, (sbr. í ensku: *arse*), en til að „fela“ orðið eða mýkja, þá var stöfunum umraðað og farið að segja rass. Þetta er þó að vissu leyti sambland raðhverfu og veigrunar.
Sigfús Daðason

**Sigfús Daðason** (20. maí 1928 – 12. desember 1996) var íslenskt ljóðskáld. Hann fæddist í Drápuhlíð í Helgafellssveit. Sigfús var sonur Daða Kristjánssonar og Önnu Sigfúsdóttir. Sigfús átti tvær systur sem hétu Ingibjörg Daðadóttir (9. apríl 1923 - 6. ágúst 2011) og Arndís Daðadóttir (6. júlí 1925 - 6. nóvember 2021).

Sigfús lauk námi við Menntaskólann í Reykjavík árið 1951, sama ár og fyrsta ljóðabók hans kom út, ''Ljóð'' ''1947-1951''. Hann hélt til Parísar, þar sem hann lagði stund á latínu og bókmenntafræði og lauk þar námi árið 1959. Hann var meðritstjóri Tímarits Máls og menningar frá árinu 1962-76 og framkvæmdastjóri bókaútgáfu Máls og menningar frá 1971-76. Þá starfrækti hann eigið forlag, Ljóðhús. Hann kenndi við Háskóla Íslands. Sigfús lést á Landspítalanum 12. desember árið 1996. Útför Sigfúsar fór fram mánudaginn 23. desember 1996 og hófst athöfnin klukkan 10:30.

## Verk
* Ljóð 1947-1951  (1951)
* Hendur og orð (1959)
* Fáein ljóð (1977)
* Útlínur bak við minnið (1987)
* Maðurinn og skáldið (1987) - bók um Stein Steinarr
* Province í endursýn (1992)
* Og hugleiða steina (1997)
* Ljóð  1947 - 1996 (2008)

## Tenglar

* Glatkistan - tónlistartengd umfjöllun
* https://timarit.is/page/1869327?iabr=on#page/n29/mode/2up/search/lj%C3%B3%C3%B0%201947
Meðlag

**Meðlag** (eða **barnsmeðlag** og í eldra lagamáli **forlagseyrir**) er framfærslustyrkur með barni og kemur til vegna þess að foreldrar eru ekki í sambúð, og er greiddur af því foreldri sem ekki er með barnið (eða börnin) á sinni framfærslu. Meðlag er oftast greitt af föður til móður. Ríkissjóður ábyrgist *meðlagsgreiðslur*, en innheimtir þær af *meðlagsgreiðanda*. 

## Orðalag
Hér áður fyrr var talað um *skot*, en það var til forna framlag foreldris til barns eftir skilnað foreldranna. Enn er talað um að *gefa með barni*.  Meðlag er stundum í gamni kallað *folatollur* eða *leikutollur*.

## Limra um meðlagsgreiðslur
Magnús Óskarsson samdi einu sinni limru sem er nokkuð kerskin, eins og limrur oftast eru, og leikur sér þar með kjörorð lögreglunnar, sem í íslenskum heimildum er þekkt úr Njáls sögu með viðbótinni. Limran er þannig:
:Menn, sem að meyjum hyggja
:mest þegar fer að skyggja
:og hafa þann metnað
:að hindra ekki getnað,
:.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Um meðlagsgreiðslur''; af vef Sýslumanna
Jón Helgason

**Jón Helgason** getur átt við:
* Jón Helgason prófessor
* Jón Helgason stórkaupmann
* Jón Helgason alþingismann
* Jón Helgason biskup
Rafsvörunarstuðull

**Rafsvörunarstuðull** er stuðull táknaður með &epsilon;, sem er hlutfallið milli rafsviðanna **E** og **D**, þ.e. **D** =  &epsilon; **E**. Rafsvörunarstuðull fyrir lofttæmi er táknaður með &epsilon;0. Kemur við sögu í jöfnum Maxwells.
## Skilgreining
:\varepsilon_0 = \frac{1}{c^2\mu_0} \approx  8,8541878176 &times; 10&minus;12 F/m,
þar sem
:c er ljóshraði og
:\mu_0 er segulsvörunarstuðull 
í lofttæmi.
Segulsvörunarstuðull

**Segulsvörunarstuðull** er stuðull, táknaður með μ, sem er hlutfall milli segulsviðanna **H** og **B**, þ.a. **B** = μ **H**. Segulsvörunarstuðull lofttæmis er táknaður með μ0. Kemur við sögu í jöfnum Maxwells.
## Skilgreining
μ0 = 4π×10−7&nbsp;N·A−2.

Rafsvörunarstuðull lofttæmis, ε0 er skilgreindur út frá segulsvörunarstuðli og ljóshraða.
Farkennari

**Farkennari** er kennari í farskóla, maður sem annast farkennslu, en slíkir kennarar fóru oft á milli bæja til að kenna tímabundið í fjarlægum sveitum. Jóhannes úr Kötlum var á sínum tíma farkennari og kenndi þá m.a. Steini Steinarr.
Oddný Guðmundsdóttir

**Oddný Guðmundsdóttir** (15. febrúar 1908 – 1985) var farkennari og rithöfundur. Hún var frá Hóli á Langanesi. 

Árið 1939 kom Oddný heim eftir að hafa stundað nám í Svíþjóð. En á yngri árum hafði hún dvalist við nám og störf á Norðurlöndunum og í Sviss. Oddný Guðmundsdóttir var vel máli farin og ágætur rithöfundur. 

Oddný var farkennari í þrjátíu ár. Hún kenndi á Vestfjarðarkjálkanum í þrettán vetur, fjögur ár á Snæfellsnesi, tvö í Borgarfirði og eitt ár í Dalasýslu. Hún kenndi svo í skemmri tíma en skólaárið spannar í Húnavatnssýslu, Eyjafirði, Tjörnesi, Breiðdalsvík og fleiri stöðum. Hún skrifaði einnig nokkrar bækur og þar að meðal: *[[Svo skal böl bæta]]* árið 1943, *[[Veltiár (skáldsaga)|Veltiár]]* árið 1947, *[[Tveir júnídagar]]* árið 1949 og ritaði auk þess smásögur í blöð og tímarit og vann að þýðingum. 

Árið 1978 tók Erlingur Davíðsson viðtal við hana fyrir bókaflokkinn *[[Aldnir hafa orðið]]*. Þá var Oddný sjötug. Þegar Erlingur settist niður við eldhúsborðið heima hjá henni til að hefja viðtalið, tók hann eftir því að það var engin kaffikanna á borðinu. Þá sagði hún að hún hafi aldrei átt kaffikönnu en þætti samt kaffisopinn góður. Hún hafi heldur ekki átt karlmann og sakni þess ekki neitt. En í staðinn fyrir að segja frá atvikum og ævintýrum af langri ævi sinni þá tók hún sérstakt mál til meðferðar, sem hún nefnir: *Segðu okkur sögu*. Þá sögu er hægt að lesa í *Aldnir hafa orðið* (8. bindi).

Oddný fór allar sínar ferðir á reiðhjóli hvort sem það var fara á milli bæja eða milli landshluta. Þótti henni ekki mikið mál að skreppa norðan frá Langanesi og suður til Reykjavíkur á reiðhjóli sínu.

## Ljóð eftir Oddnýju Guðmundsdóttur

* Líkfylgd liðinna vona
* Aldarháttur, þegar ég var sautján ára, Tíminn Sunnudagsblað - 16. tölublað (02.05.1965)

## Heimildir
* Erlingur Davíðsson, *Aldnir hafa orðið. Frásagnir og fróðleikur* (Akureyri: Skjaldborg, 1979): bls. 123-138 í 8. b.
Sveitarfélög á Grænlandi

**Sveitarfélög á Grænlandi** eru:

*Avannaata, sveitarfélag á norðvestur-Grænlandi
*Kujalleq, sveitarfélag á suður-Grænlandi
*Qeqertalik, sveitarfélag á miðvestur-Grænlandi
*Qeqqata, sveitarfélag á mið-suður Grænlandi
*Sermersooq, sveitarfélag á suðvestur og suðausturhluta Grænlands.
Sangerðisvöllur

**Sangerðisvöllur** (einnig þekktur sem *sparisjóðsvöllur*) er knattspyrnuvöllur á íslandi. Hann er heimavöllur Reynis á Sandgerði. Á áhorfendasvæði eru 350 sæti. Völlurinn var kallaður sparisjóðsvöllur frá 2007 til 2009 vegna styrktarsamnings sparisjóðsins við íþróttafélagið Reyni á Sandgerði.
Seigja

**Seigja** er eiginleiki kvikefna, sem lýsir andófi (viðnámi) þeirra við ytri kröftum, sem verka á efnið. Oftast er notast við **aflfræðilega seigju**, táknaða með &mu; og **hreyfifræðilega seigju**, táknaða með &nu;.
## Skilgreining
Isaac Newton setti fram skilgreininguna að skerspenna &tau; er jöfn margfeldi aflfræðilegrar seigju, &mu; og hraðastiguls:
:\tau=\mu \frac{\partial u}{\partial y},
þar sem *u* er hraðinn í flæistefnu (hér x-stefnu, þar sem y-stefnan er þvert á flæðið). Vökvar, sem fylgja þessu sambandi, kallast *línulegir* eða *njútónskir* vökvar. Ólínulegir vökvar flygja þó ekki þessu sambandi.

SI-mælieining seigju er Pa·s&nbsp;= kg/(s·m).

Hreyfifræðileg seigja, &nu; er skilgreind sem hlutfall aflfræðilegrar seigju og eðlismassa, &rho; vökvans:
:\nu = \frac {\mu} {\rho}.

SI-mælieining hennar er m2/s. Eldri mælieingin er *Stoke* (St), en oftast var notað *centistoke* (cSt), sem jafngildir 10-6 m2/s eða mm2/s.
Svo skal böl bæta

***Svo skal böl bæta*** er skáldsaga eftir Oddnýju Guðmundsdóttur sem kom út árið 1943, útgefin af Víkingsútgáfunni.

## Ritdómur
Magnús Ásgeirsson skrifaði ritdóm um bókina í tímaritið Helgafell, og segir þar að bókin sé frumsmíð, en segir svo að bókin sé 

:*venju fremur laus við ýmsar byrjendaveilur, einnig  þær, sem benda stundum til þess, að hinum unga höfundi sé meira niðri fyrir en lítt þjálfaðir hæfileikar hennar nái að túlka með æskilegum árangri. Ég held, að nokkuð sé til í því, sem einhver sagði við mig um bókina, að hún væri ískyggilega laus við skemmtilega galla.  Hér eru engin gönuskeið, frásögnin raunsæ og greindarleg, en jafnframt yfir henni eitthvert litleysi eða grámóska, ungum höfundum hættir oft til þess að vera of samhuga söguhetjum sínum, en hér virðir skáldkonan þær fyrir sér úr nokkrum fjarska, af svo eindregnum hlutleysi, að lesandanum finnst einatt þetta fárok koma sér of litið við til þess að láta sig örlög þess miklu skipta. Það er fulllítið um frásagnargleði í bókinni, til þess að lesandinn verði var þeirrar skáldhrifningar og hlutdeildar, sem jafnvel gáfaði höfundar mega ekki án vera. Mér finnst ekki fullséð af þessari bók, hvort hér er efnilegt sagnaskáld á verðinni eða ekki, en ég þykist viss um, að Oddný Guðmundsdóttir gæti orðið mjög liðtækur höfundur á öðrum sviðum, þar sem næg verkefni og engu óvirðulegri en miðlungsskáldskapur bíða gáfaðri og ritfærra manna og kvenna*.

## Heimildir
* Tímaritið Helgafell (Reykjavík 1942-1955)  1944; 3(1-4): S:130 – 133
Skógar (aðgreining)

**Skógar** getur átt við eftirtalda staði:

* Eystri-Skógar undir Eyjafjöllum
* Litli-Árskógssandur í Dalvíkurbyggð
* Skógar í Þorskafirði
* Ytri-Skógar undir Eyjafjöllum
Gullinsnið

**Gullinsnið** er ákveðið hlutfall tveggja talna, þ.a. hlutfallið milli summu stærðanna og stærri tölunnar er jafnt hlutfallinu milli stærðana. Þetta hlutfall þykir einstaklega fallegt og er oftast táknað með gríska bókstafnum \phi (Fí) sem er fyrsti stafurinn í nafni gríska myndhöggvarans og stærðfræðingsins Feidíasar, sem byggði höggmyndir sínar á gullinsniði um 500 árum f.Kr. Í stærðfræði og listum er oft talað um gullinsnið.

Gullinsniði má lýsa með algebrulegum hætti:

\frac{a+b}{a}=\frac{a}{b}=\phi

þar sem gildir

\phi=\frac{1+\sqrt5}{2}\approx 1.6180339887...

Myndrænt má lýsa gullinsniði þannig að ef línu (a+b) er skipt í tvo hluta (a og b) og hlutfall lengri hlutans (a) á móti styttri hlutanum (b) **er það sama** og hlutfall línunar allrar (a+b) á móti stærri hlutanum (a). Þá höfum við hlutfall sem kallað er gullinsnið

## Útreikningar
Tvær jákvæðar stærðir a og b eru sagðar vera í gullinsniði ef

\frac{a+b}{a}=\frac{a}{b}=\phi

Þessi jafna skilgreinir \phi með ótvíræðum hætti.

Hægri hlið jöfnunnar sýnir að a=b\phi,sem með innsetningu í vinstri hlið jöfnunnar gefur

\frac{b\phi+b}{b\phi}=\frac{b\phi}{b}

Deilum í gegnum jöfnuna með b og fáum

\frac{\phi+1}{\phi}=\phi

Margföldum nú báðar hliðar með \phi og umröðum liðunum, og fáum annars stigs jöfnuna:

\phi^2-\phi-1=0

Eina jákvæða lausnin á þessari annars stigs jöfnu er

\phi=\frac{1+\sqrt5}{2}\approx 1.6180339887...

Hlutfall tveggja samliggjandi Fibonaccitalna nálgast gullinsnið, þ.e. *F*n+1/*F*n → φ, þegar *n* vex.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* ''Gullsniðið kemur fyrst fyrir hjá Forn-Grikkjum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
Newark (New Jersey)

**Newark** er stærsta borgin í New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúar borgarinnar voru 311.549 árið 2020 og var þar með 62. stærsta borg Bandaríkjanna. Borgin var stofnuð árið 1693 sem bæjarfélag en hlaut borgarréttindi þann 11. apríl 1836.

Newark liggur um 8 km vestan Manhattan-eyju og rúmlega 3 km norðan Staten Island. Borginni er skipt í fimm svæði eða borgarhluta: Norður-, suður-, vestur-, austur- og mið-hluta.

Höfn borgarinnar er ein af meginhöfum stórborgarsvæðis New York-borgar. Borginni þjónar Newark Liberty International Airport, sem er einn af þremur meginflugvöllum stórborgarsvæðisins og elstur þeirra.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Landssamband íslenskra útvegsmanna

**Landssamband íslenskra útvegsmanna** (LÍÚ) eru hagsmunasamtök útvegsmanna á Íslandi og eiga allir meðlimir svæðisbundins útvegsmannafélags, sem er meðlimur í LÍÚ, aðild að félaginu. Félagið er aðildarfélag Samtaka atvinnulífsins og eru því allir meðlimir LÍÚ félagar í Samtökum atvinnulífsins. Um miðbik 20. aldar og allt fram undir lok hennar var íslenskur sjávarútvegur undirstaða íslensks atvinnulífs. Þá var það hlutverk LÍÚ að vera samningsaðili fyrir hönd þeirra sem gerðu út veiðibáta, bæði til sjómanna sem og stjórnvalda. Þótt sjávarútvegur sé ekki jafn mikilvægur og það var áður fyrr er LÍÚ enn mikilvæg samtök.

## Saga
LÍÚ var stofnað af 50 útgerðarmönnum á fundi í Reykjavík þann 17. janúar 1939. Alþingismennirnir Jóhann Þ. Jósefsson og Sigurður Kristjánsson og útgerðarmaðurinn Elías Þorsteinsson frá Keflavík höfðu verið fengnir til þess að undirbúa stofnunina. Áður var búið að stofna Útvegsbændafélag Vestmannaeyja og Félag íslenskra botnvörpuskipaeigenda. LÍÚ var stofnað svo að hagsmunum útgerðarmanna um land allt gæti verið gætt af einu og sama félaginu.

Árið 1944 kom upp hagsmunadeila milli þeirra útgerðarmanna sem gerðu út togara annars vegar og smábáta hins vegar. Þá var sambandinu skipti í tvær deildir eftir þessu. Haustið 1945 var innkaupadeild LÍÚ sem hafði því hlutverki að gegna að útvega aðildarfélögum veiðarfæri sem erfitt var að nálgast á meðan seinni heimsstyrjöldin geysaði. Innkaupsdeildin var rekin allt til 1993 þegar hún var lögð niður vegna mikillar samkeppni. Á tímabilinu 1944 til 1960 voru mikil samskipti milli LÍÚ og íslenskra stjórnvalda. Það var vegna þess að íslenska krónan var rangt skráð og því þurfti *uppbóta- og millifærslukerfi* til þess að jafna dæmið. Viðreisnarstjórnin afnam þetta fyrirkomulag með því að skrá raunvirði krónunnar frá og með 1960.

Árið 1961 var Verðlagsráð sjávarútvegsins stofnað því samningar höfðu tekist árið áður um að sjómenn fengju til sín hluta af aflaverðmæti og annar kostnaður við útgerð sem áður hafði lent á þeim felldur niður. Í ráðið voru skipaðir aðilar frá útgerðarmönnum, sjómönnum og fiskverkurum auk þess sem ríkið kom einum að. Þetta fyrirkomulag var lagt af 1992.

## Meðlimir

*Útvegsmannafélag Reykjavíkur
* Útvegsmannafélag Akraness
* Útvegsmannafélag Snæfellsness
* Útvegsmannafélag Vestfjarða
* Útvegsmannafélag Norðurlands
* Útvegsmannafélag Austfjarða
* Útvegsmannafélag Hornafjarðar
* Útvegsbændafélag Vestmannaeyja
* Útvegsbændafélagið Heimaey
* Útvegsmannafélag Þorlákshafnar
* Útvegsmannafélag Suðurnesja
* Útvegsmannafélag Hafnarfjarðar

## Tilvísanir


## Heimild
* 

## Tenglar
* Heimasíða LÍÚ 
* ''Framkvæmdastjóri LÍÚ - höfum engan áhuga að ganga í ESB þó við gerum upp í Evrum''; grein af Pressunni.is 2010
Jónas Jónasson

**Jónas Jónasson** (fæddur 3. maí 1931 í Reykjavík; dáinn 22. nóvember 2011 í Reykjavík) var tónlistarmaður, kennari, sjónvarpsmaður, fréttaþulur hjá RÚV og leikritshöfundur. Jónas lést af völdum krabbameins. 

## Verðlaun
*1974 - Barnabókaverðlaun fræðsluráðs Reykjavíkur fyrir Polli, ég og allir hinir

## Ítarefni
*Lífsháskinn, Svanhildur Konráðsdóttir. Reykjavík. Forlagið, 1991. 228 s. : myndir
*Brú milli heima, Ævar R. Kvaran. Morgunn; tímarit um andleg mál 1973;54:74-78
*Glerhúsið, Silja Aðalsteinsdóttir. Tímarit Máls og menningar 1979;40(3):365-367 

## Heimildir
Jersey City (New Jersey)

**Jersey City** er borg í Hudson-sýslu í New Jersey í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi borgarinnar var rúmar 290 þúsund árið 2020 og borgin því næst stærsta borg fylkisins. Borgin er 70. stærsta borg Bandaríkjanna. 

Jersey City liggur á vesturbakka Hudson-flóa andspænis syðri hluta Manhattan-eyju í New York-borg og er hluti af stórborgarsvæði New York-borgar. Borgin er mikilvæg iðnaðar- og verslunarborg.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Afbygging

**Afbygging** (franska: *déconstruction*) er túlkunaraðferð í heimspeki, bókmenntarýni og félagsfræði þar sem leitast er við að raska gefnum undirstöðum í rótgrónum fræðum, svo sem bókmenntum og vestrænni heimspeki, og draga fram mótsagnir og skapa nýjar tengingar. Hugtakið mótaði Jacques Derrida á fimmta áratug 20. aldar.
Norðurland vestra

**Norðurland vestra** er hérað sem nær yfir vesturhluta Norðurlands. Það var upphaflega skilgreint sem eitt af átta kjördæmum Íslands árið 1959 og náði yfir Vestur-Húnavatnssýslu, Austur-Húnavatnssýslu og Skagafjarðarsýslu ásamt með kaupstöðunum Sauðárkróki og Siglufirði. Með breyttri kjördæmaskipan sem fyrst var kosið eftir 2003 var Norðurlandskjördæmi vestra sameinað Vesturlandskjördæmi og Vestfjarðakjördæmi til að mynda Norðvesturkjördæmi.

1992 var Héraðsdómur Norðurlands vestra stofnaður með aðsetur á Sauðárkróki.

Norðurland vestra er eitt af átta héruðum sem Hagstofa Íslands notar við framsetningu á ýmsum talnagögnum, t.d. um íbúafjölda. Árið 2007 minnkaði héraðið þegar Siglufjörður sameinaðist Ólafsfirði. Sameinað sveitarfélag þeirra, Fjallabyggð, telst nú til Norðurlands eystra. Að sama skapi stækkaði það til vesturs árið 2012 þegar Bæjarhreppur á Ströndum sameinaðist Húnaþingi vestra, en hann taldist áður til Vestfjarða.

Fjölmennasti bærinn er Sauðárkrókur. Aðrir stærri bæir eru Blönduós, Hvammstangi og Skagaströnd.

## Sveitarfélög

## Mannfjöldi
Íbúar voru 7.353 manns árið 2026.

## Tilvísanir
Trenton (New Jersey)

**Trenton** er höfuðborg New Jersey-fylkis í Bandaríkjunum. Íbúafjöldi borgarinnar var um 89.600 árið 2023. Trenton varð höfuðborg New Jersey þann 25. nóvember árið 1790. Í borginni er Ríkisfangelsi New Jersey sem hýsir hættulegustu glæpamenn fylkisins.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Einsaga

**Einsaga** (enska: *microhistory*) er hugtak í sagnfræði og felst í því að nálgast viðfangsefni mannkynssögunnar á nýjan hátt. Í stað þess að einbeita sér að formlegum stofnunum samfélagsins og einstaka mönnum sem taldir eru hafa haft mikil áhrif á framgöngu sögunnar skoðar einsagan hvar einstaklingurinn stóð í þessu stóra gangvirki. 

Einsagan hefur beint sjónum sínum að einstaklingum sem hafa yfirleitt ekki átt upp á pallborðið hjá sagnfræðingum, og þá er helst litið til skrifa alþýðumanna og -kvenna sem skildu einhverra hluta vegna eftir sig heimildir um líf sitt og hugsanir. 

## Link
MICROHISTORY NETWORK: http://www.microhistory.eu
Tvíblöðungur (prentun)

**Tvíblöðungur** (eða **fólíó**) er í prentverki örk í bók eða handriti sem er í arkarbroti. Orðið fólíó er beygingarmynd af latneska orðinu „*folium*“ sem þýðir blað, og er haft um örk sem brotin er einu sinni. Er það því kallað tvíblöðungur á íslensku.
Tjara

**Tjara** er svartur (eða svartbrúnn) slímkenndur vökvi, og svotil fljótandi við herbergishita. Tjara var upphaflega unnin með þurreimingu á viði, og var þá aðallega notuð fura og grenitré. Tjara er notuð m.a. til varnar gegn fúa, og voru skip, hús og brúarstólpar oft tjargaðir hér áður fyrr. *Koltjara* er unnin með þurreimingu úr kolum, en *hrátjara*, öðru nafni *viðartjara*, fæst með sama hætti úr trjávið.

Í riti einu stendur að koltjara hrindi frá sér vætu, *því hún er ágæt á neðanjarðar steinveggi og á tré er hún einnig notuð, þótt á það sé oftast heppilegra að nota viðartjöru (hrátjöru)*. 

Ef tjara er soðin til vissrar þykktar og herslu, þá kallast hún bik. Seigja tjöru er um það bil 100 miljarð sinnum meiri en vatns.
Framtíðarsýn

**Framtíðarsýn** er það þegar maðurinn reynir að ímynda sér á vissum tímapunkti hvernig framtíðin muni verða, hvernig umhorfs verði þá í efnahagslegu tilliti, pólitísku eða tæknilegu. Framtíðasýn er mikilvægur hluti af vísindaskáldsögum, sbr. t.d. Karel Čapek og H. G. Wells. 

Framtíðarsýn er sérlega vinsælt hugtak í munni stjórnmálamanna, enda er það verkefni þeirra að framtíðin verði betri en hún er núna, hvernig sem staðan er. Einnig lýsir það þeirri braut sem flokkur hans hefur markað sér.

## Sjá einnig
* Framtíðarlandið

## Tenglar
* ''Um aldamótin 2000''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1933
Kapphlaupið um Afríku

**Kapphlaupið um Afríku** var fólgið í síauknu tilkalli Evrópuþjóða til landsvæða í Afríku á síðari hluta nýlendutímans eða á tímabilinu frá 1880 til upphafs fyrri heimsstyrjaldarinnar árið 1914. 

Mikil spenna var búin að myndast á milli stórveldanna í Evrópu og var því haldin ráðstefna í Berlín sem hefur fengið heitið Berlínarfundurinn. Ráðstefnan var haldin 1884-1885 og mættu fulltrúar stórveldanna, en enginn fulltrúi frá Afríku var boðaður. Á ráðstefnunni var Afríku síðan skipt upp á milli þessara stórvelda.  

Fyrir sjálft kapphlaupið var aðeins tíundi hluti Afríku undir stjórn Evrópubúa, í lok kapphlaupsins stóðu aðeins tvö ríki eftir sjálfstæð, Eþíópía og Líbería. 

## Tenglar
*
Stríð Sovétríkjanna og Póllands

**Stríð Sovétríkjanna og Póllands** (febrúar 1919 – mars 1921) var stríð milli Rússlands og Sovéska sósíalíska lýðveldisins Úkraínu annars vegar og Póllands og Alþýðulýðveldisins Úkraínu hins vegar. Stríðið var afleiðing árekstra í útþenslustefnu ríkjanna. Pólland reyndi að tryggja sér landsvæði sem það hafði tapað seint á 18. öld. Sovétríkin stefnu á að halda yfirráðum yfir þessu sama landsvæði sem hafði tilheyrt Rússneska keisaradæminu fram að fyrri heimsstyrjöldinni. Bæði ríkin lýstu yfir sigri í stríðinu.

Landamæri Rússlands og Póllands höfðu ekki verið skilgreind í Versalasamningunum og ýmsir atburðir undir lok styrjaldarinnar og í kjölfar hennar ógnuðu stöðugleika í Austur-Evrópu: Rússneska byltingin 1917 og hrun Rússneska, Þýska og Austurríska keisaraveldisins; Borgarastríðið í Rússlandi; brotthvarf miðveldanna frá austurvígstöðvunum; og tilraunir Úkraínu og Hvíta-Rússlands til að öðlast sjálfstæði. Józef Piłsudski, leiðtogi Pólverja, taldi að rétti tíminn væri til þess að færa út landamæri Póllands í austurátt svo langt sem hægt væri og þanning mætti varna gegn uppgangi þýskrar og rússneskrar heimsveldisstefnu. Lenín leit aftur á móti á Pólland sem brúna sem Rauði herinn yrði að fara yfir til að geta komið kommúnistum í Þýskalandi til hjálpar og öðrum byltingaröflum í Vestur-Evrópu.

Undir árslok 1919 hafði pólskum hersveitum tekist að ná yfirráðum yfir stórum hluta að Vestur-Úkraínu. Bolsévikar höfðu á sama tíma náð yfirhöndinni í borgarastríðinu í Rússlandi. Vorið 1920 náðu sovéskar hersveitir að brjóta á bak aftur pólska herinn og hrekja hann alla leið aftur til höfuðborgarinnar Varsjár. Í Vestur-Evrópu vaknaði ótti við sovéskar hersveitir sem nálguðust óðum landamæri Þýskalands. Um mitt sumarið var útlið fyrir að Varsjá myndi falla en um miðjan ágúst höfðu pólskar hersveitir betur í Orrustunni um Varsjá og sneru vörn í sókn. Þá hófu Sovétmenn friðarumleitanir og stríðinu lauk með vopnahléi sem tók gildi í október 1920. Friðarsamningarnir, Riga-sáttmálinn, var undirritaður 18. mars 1921 en þar var kveðið á um skiptingu landsvæðisins sem deilt var um.

## Heimildir
* 
* 

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Fred Dretske

**Fred I. Dretske** (fæddur 1932) er heimspekingur sem er einkum þekktur fyrir framlag sitt í þekkingarfræði, hugspeki og athafnafræði. Dretske lauk doktorsgráðu frá Háskólanum í Minnesota. Dretske kenndi um árabil við Wisconsin-háskóla í Madison og síðar við Stanford-háskóla. Hann tók við prófessorsstöðu í heimspeki við Duke-háskóla árið 1999.

Dretske hefur haldið fram úthyggja um hugann og reynir víða í skrifum sínum að sýna að með sjálfskoðun læri maður minna um eigin huga en búast mætti við.

Dretske hlaut Jean Nicod-verðlaunin árið 1994. 

## Helstu rit
* 1969. *Seeing and Knowing*. ISBN 0-7100-6213-3
* 1981. *Knowledge and the Flow of Information*. ISBN 0-262-04063-8
* 1988. *Explaining Behavior: Reasons in a World of Causes*. ISBN 0-262-04094-8
* 1995. *Naturalizing the Mind*. ISBN 0-262-04149-9
* 2000. *Perception, Knowledge and Belief*. ISBN 0-521-77742-9

## Tenglar
* Heimasíða Dretskes hjá Duke-háskóla 
* Viðtal við Fred Dretske  í *The Dualist*, tímariti heimspekinema við Stanford-háskóla.
Alræði

**Alræði** er tegund stjórnarfars þar sem ríkisvaldið hefur afskipti af flestum eða öllum þáttum mannlífsins, bæði í opinberu lífi og einkalífi. Einræðisríki eru gjarnan alræðisríki en alræðisríki þurfa ekki öll að vera einræðisríki.
Kirkja Grundtvigs

**Kirkja Grundtvigs** er kirkja á Bispebjerg í Kaupmannahöfn reist til minningar um prestinn og alþýðufræðarann Nikolai Frederik Severin Grundtvig (1783-1872). Hún var vígð 8. september 1940. Henni má ekki rugla saman við Grundtvigskirkju í Esbjerg á Jótlandi sem var vígð árið 1969.
Denis Feeney

**Denis C. Feeney** (fæddur 16. október 1955) er nýsjálenskur fornfræðingur, prófessor í fornfræði og Giger-prófessor í latínu við Princeton-háskóla.

Feeney lauk B.A.-prófi frá Háskólanum í Auckland á Nýja Sjálandi árið 1976 og D.Phil.-gráðu frá Oxford-háskóla árið 1982. Doktorsverkefni hans fjallaði um 1. bók *Púnverjastríðsins* eftir Silius Italicus og var unnið undir leiðsögn R.G.M. Nisbet. Feeney kenndi m.a. við Edinborgarháskóla, Háskólann í Bristol, Wisconsin-háskóla í Madison og Oxford-háskóla áður en hann tók við stöðu sinni við Princeton-háskóla. 

Bók Feeneys *The Gods in Epic* hafði mikil áhrif á hugmyndir manna um tengslin milli bókmennta og trúarbragða í Rómaveldi.

## Bækur
* *The Gods in Epic: Poets and Critics of the Classical Tradition* (1991)
* *Literature and Religion at Rome: Cultures, Contexts, and Beliefs* (1998)
* *Caesar's Calendar: Ancient Time and the Beginnings of History* (2007)
Frederick Ahl

**Frederick M. Ahl** (fæddur 1941) er bandarískur fornfræðingur og prófessor í fornfræði og bókmenntafræði við Cornell-háskóla.

Í bók sinni *Sophocles' Oedipus* (1991) færir Ahl rök fyrir því að í leikriti Sófóklesar sé Ödípús ekki í raun sekur um að hafa banað föður sínum og kvænst móður sinni. Niðurstaða Ödípúsar um eigin sekt er strangt tekið ekki staðfest af því sem fram kemur í leikritinu sjálfu, en áheyrendur hafi gert ráð fyrir sekt hans vegna þess sem þeir vissu um goðsöguna um Ödípús.

## Helstu rit
### Þýðingar
* *Lucan: An Introduction* (1975) ISBN 0801408377
* *Phaedra* (1986) ISBN 0801494338
* *Trojan Women* (1986) ISBN 0801494311
* *Medea* (1986) ISBN 080149432X

### Bækur
* *Metaformations: Soundplay and Wordplay in Ovid and Other Classical Poets* (1985) ISBN 0801417627
* *Sophocles' Oedipus: Evidence and Self Conviction* (1991) ISBN 0801425581 (innbundin), ISBN 0801499291 (kilja)
Robert Indiana

**Robert Indiana** (f. **Robert Clark**, 13. september 1928; d. 19. mai 2018) var bandarískur myndlistarmaður sem einkum tengist popplistastefnunni. Hann er þekktastur fyrir verk sem hann kallar „höggmyndaljóð“; stutt orð eins og „EAT“, „HUG“ og „LOVE“ sem eru sett upp með breiðu letri í einfalda táknmynd.
Kvikefni

**Kvikefni** kallast efni, sem aflagast samfellt við skerspennu, hversu lág sem hún er. Getur átt við vökva, gas, rafgas eða efni sem hvorki eru vökvar né þéttefni. Jöfnur Navier-Stokes og samfelldnijafnan eru notuð til að lýsa hreyfingu kvikefna. 

Seigja er eiginleiki kvikefna og lýsir andófi þeirra gegn ytir kröftum.
Roy Lichtenstein

**Roy Lichtenstein** (27. október 1923 – 29. september 1997 í New York-borg) var bandarískur myndlistarmaður sem einkum tengist popplistastefnunni.
Slotið

**Slotið í Kaupmannahöfn** eða **Kaupinhafnarslot** var konungshöllin í Kaupmannahöfn frá því Kristófer af Bæjaralandi ákvað að gera borgina að höfuðborg þar til það var rifið 1731 til að rýma fyrir Kristjánsborgarhöll. Slotið var reist á Slotshóminum eða Hallarhólminum þar sem Virki Absalóns hafði áður staðið, en það var brotið niður að undirlagi Hansasambandsins árið 1369 eftir friðarsamninga sem gerðir höfðu verið. Undirstöður Slotsins eru undir aðalálmu Kristjánsborgarhallar, og voru grafnar upp, þegar Kristjánsborg var endurbyggð í byrjun 20. aldar. Rústirnar eru til sýnis fyrir ferðamenn.

## Saga Slotsins
Ekki er vitað með vissu hvenær Slotið var byggt, en þess er getið skömmu eftir að gamla virkið var brotið niður. Það varð aðsetur konungs þegar Kristófer af Bayern fluttist til Kaupmannahafnar árið 1443. Þá hófust menn handa við að breyta og bæta við, til þess að fá meira pláss, en Slotið var þó lengi innan við gamla, hringlaga virkisvegginn, sem hafði verið umhverfis virki Absalóns, og var um 50 m í þvermál. Utan við vegginn var síki, eða skurður. Á þessum bletti bjó kóngurinn með fjölskyldu sinni og hirð, en með tímanum bættust við byggingar utan múranna, svo sem varðturn og tollbúð. 

Smám saman var Slotinu breytt með viðbyggingum, svalagöngum, turnum og öðru. Kristján 1. lét reisa samkomusal sem kallaður var *Riddarasalurinn* eða *Danssalurinn*, en var þó ekki fullgerður fyrr en 1503, af Jóhanni eða Hans Danakonungi. Fyrsta umtalsverða breytingin var gerð í tíð Kristjáns 3., sem lét reisa nokkrar byggingar utan við virkisskurðinn. Þá var reist kirkja á hólminum, stjórnarbyggingar, brú og hafnarmannvirki fyrir flotann.

Þegar Kristján 4. var krýndur 1596, hélt hann upp á það með því að hækka turninn við innganginn og setja á hann spíru. Þessi turn var kallaður Bláturn, og er best þekktur sem fangelsi. Annars var Slotinu ekki breytt mikið á þessu tímabili. Það átti hins vegar frekar við um umhverfi þess, þar sem ráðist var í miklar landfyllingar, hólmarnir tengdir saman og ýmsar byggingar reistar. Frá þeim tíma eru Kristjánshöfn, Kauphöllin eða Börsinn og Týhúsið. Friðrik 3. hélt þessu starfi áfram, og lét reisa hesthús og konunglegt bókasafn.

 
Um 1700 lét Friðrik 4. endurbyggja Slotið. Virkisskurðurinn var fylltur og jafnaður, og nýr grunnur Slotsins, sem hafði verið með ótal skotum og útbyggingum, var lagður í reglulegan fimmhyrning. Síðan voru álmurnar byggðar umhverfis Slotsgarðinn, sem varð við þetta leiðinlega dimmur og skuggsæll. Brátt kom í ljós að undirstöðurnar voru ekki nógu vandaðar, og fóru þær að síga og sprungur að koma í veggina. Eftirmaður Friðriks, Kristján 6., ákvað um 1730 að rífa Slotið til grunna og byggja alveg nýja höll, hina fyrstu Kristjánsborgarhöll.

## Heimildir og tenglar
* Danska Wikipedian, 17. febrúar 2008.
* Björn Th. Björnsson: *Á Íslendingaslóðum í Kaupmannahöfn*.
* L. Both:''Christiansborg Slot fra de ældste Tider til vore Dage'', 1884
Steiermark

**Steiermark** er eitt af sambandslöndum Austurríkis og er að mestu leyti í Ölpunum. Höfuðstaður þess er Graz og íbúar eru um 1.265.198 (1. janúar 2023) talsins. Aðrir helstu bæir eru Leoben, Kapfenberg, Bruck an der Mur, Feldbach og Leibnitz.

Steiermark er gjarna skipt í:
* Efri-Steiermark (þýska: Obersteiermark), það er að segja norður- og norðvesturhlutann, en þar eru sveitarfélögin Liezen, Murau, Murtal, Leoben og Bruck-Mürzzuschlag;
* Vestur-Steiermark (þýska: Weststeiermark), sem er vestan við Graz, en til þess teljast Voitsberg, Deutschlandsberg og vesturhluti sveitarfélagsins Leibnitz;
* Austur-Steiermark (þýska: Oststeiermark), sem er svæðið austan Graz. Sveitarfélögin þar eru Weiz, Hartberg-Fürstenfeld og Südoststeiermark.
* Syðsti hluti Steiermark, sem nú tilheyrir Slóveníu, kallaðist Neðri-Steiermark (þýska: Untersteiermark) og það nafn er raunar enn stundum notað en Slóvenar kalla héraðið Štajerska.

### Sveitarfélögin

* Bruck-Mürzzuschlag (BM)
* Deutschlandsberg (DL)
* Graz-Umgebung (GU)
* Hartberg-Fürstenfeld (HF)
* Leibnitz (LB)
* Leoben (LN)
* Liezen (LI)
* Murau (MU)
* Murtal (MT)
* Südoststeiermark (SO)
* Voitsberg (VO)
* Weiz (WZ)
Stærsti samdeilir

**Stærsti samdeildir** eða **stærsti sameiginlegi deilir** (skammstafað sem **ssd**) tveggja náttúrulegra talna er stærsta tala sem gengur upp í báðar tölurnar. Einfaldast er að finna stæsta samdeili með því að frumþátta báðar tölurnar, finna hvaða frumþættir eru sameiginlegir báðum tölunum og margfalda þá saman. Þá er stærsti samdeilir fundinn. Stærsti samdeilir náttúrulegu talnanna a og b er táknaður með \operatorname{ssd}(a,b), og ef stærsti samdeilir þeirra er 1 þ.e. \operatorname{ssd}(a,b) = 1 teljast tölurnar ósamþátta og eiga þær þá enga sameiginlega frumþætti.

## Dæmi
Finnum \operatorname{ssd}(121,363).

Byrjum á að frumþátta: 121 = 11 \times 11 og 363 = 11 \times 11 \times 3. 

Sameiginlegu frumþættirnir eru 11 og 11 en 11 \times 11 = 121.

Þá er \operatorname{ssd}(121,363) = 121

Þær tölur og aðeins þær tölur sem ganga upp í \operatorname{ssd}(a,b) ganga upp í báðar tölurnar a og b. 

Minnsta samfeldi tveggja náttúrulegra talna er minnsta talan sem báðar tölurnar ganga upp í. Minnsta samfeldi náttúrulegu talnanna a og b er táknað með \operatorname{msf}(a,b) = 121 Einfalt er að finna minnsta samfeldi. Tölurnar tvær eru raktar í frumþætti. Þá er búin til ný tala sem er margfeldi allra frumþátta úr tölunum tveimur, þó þannig að ef sami þáttur kemur fyrir í báðum tölum kemur hann aðeins einu sinni fyrir í nýju tölunni. Nýja talan er minnsta samfeldið.

Ef a og b eru náttúrulegar tölur þá gildir að margfeldi minnsta samfeldis og stærsta samdeilis er jafnt margfeldi a og b, þ.e. \operatorname{ssd}(a,b) = 121 \times \operatorname{msf}(a,b) = a \times b.

Þetta verður augljóst þegar haft er í huga hvernig stærsti samdeilir og minnsta samfeldi eru búin til úr frumþáttum talnanna a og b. Í \operatorname{msf}(a,b) eru allir þættir talnanna tveggja, en þeir sem eru sameiginlegir koma bara einu sinni fyrir. Í \operatorname{ssd}(a,b) eru sameiginlegu frumþættirnir og margfeldi \operatorname{ssd}(a,b) og \operatorname{msf}(a,b) inniheldur því alla frumþætti talnanna a og b og tvo af hverjum sameiginlegum þætti. Margfeldi \operatorname{ssd}(a,b) og \operatorname{msf}(a,b) er því margfeldi allra frumþátta talnanna tveggja sem er það sama og margfeldi talnanna sjálfra.

## Heimild
* Stærðfræðivefur Kennaraháskóla Íslands, Guðmundur Birgisson, júní 2001

## Tilvísanir
Ultimate Frisbee

**Ultimate Frisbí** (stundum stafað **Ultimate Frisbee**) er leikur þar sem tvö lið leika á stórum leikvelli og eru sjö leikmenn í hvoru liði. Svifdiskurinn gengur milli leikmanna með köstum og það lið skorar mark sem tekst að kasta flugdiskinum til samherja sem staddur er á endasvæðinu (þ.e. marksvæðinu). Leikmenn mega hlaupa um völlinn, nema þegar þeir halda á flugdiskinum. Ultimate er hraður leikur sem byggir á mikill samkeppni og þar sem samvinna leikmanna er lykilatriði. 

## Leikreglur
### Markmið leiksins
Ultimate er spilað með tveimur 7 manna liðum (5 ef spilað er innanhúss) og einum flugdisk (frisbí). Leikvöllurinn er 100 x 37m en ef innanhúss er það handboltavöllur. Í sitthvorum enda leiksvæðis er svo kallað endasvæði sem er 18m (6m innanhúss).

### Frákast
Í upphafi leiks og eftir að stig hefur verið skorað standa bæði liðin á marklínu endasvæðis. Liðið sem skoraði síðasta stig kastar diskinum. Hitt liðið fær umráð disksins þar sem hann lendir og verður þar með að sóknarliðinu.

### Að skora stig
Stig er skorað þegar sóknarliðinu tekst að grípa diskinn inni á endasvæði varnarliðsins. Stigið er aðeins gilt ef það var leikmaður sóknarliðsins sem kastaði disknum. Liðið sem fyrst skorar 19 stig með minnst 2 stiga mun sigrar, annars það lið sem fyrst skorar 21 stig. Við 10 stiga skor er tekinn 10 mín. hálfleikur.

### Innan- og utan vallar
Diskur telst innan vallar ef hann er gripinn inni á leikvellinum. Hliðarlínur og endalínur teljast utan vallar. Þannig verður sóknarleikmaður einnig að grípa diskinn innan endasvæðis án þess að snerta nokkra línu til þess að það teljist sem skorað stig.

### Að spila disknum
Leikmaður sem heldur á disknum getur spilað (kastað) honum í hvaða átt sem er. Það verður hann að gera innan tíu sekúndna og stendur varnarmaður á móti honum og telur upp í tíu. Það er bannað að ganga með diskinn.

### Diskurinn fer til hins liðsins
Varnarliðið fær yfirráð disksins þegar tekst að grípa inní kast sóknarliðsins, t.d. vegna þess að diskurinn hefur snert jörðina, er gripinn eða sleginn niður af varnarliðinu ellegar er gripinn utan vallar. Þá verður varnarliðið að sóknarliði.

### Innáskiptingar leikmanna
Eftir að stig hefur verið skorað mega bæði lið skipta inn og út eins mörgum leikmönnum og þá lystir.

### Engin snerting
Ultimate er íþrótt þar sem er ekki líkamssnerting á milli liða. Það er bannað.

### Villur
Þegar villa er gerð skal leikmaður kalla “VILLA”. Allir leikmenn verða strax að standa kyrrir þar sem þeir eru staddir og leikur stöðvast. Þannig á að reyna að hefja leik aftur eins og engin villa hefði verið gerð. Ef leikmenn geta ekki komið sér saman um niðurstöðu skal disknum skilað til þess sem var síðast með diskinn og leikurinn heldur áfram þaðan.

### Enginn dómari
Hinn sanni íþróttaandi er mjög mikilvægur hluti allra flugdiskaíþrótta. Eins og í öðrum flugdiskaíþróttum er Ultimate spilað án dómara. Leikmenn sjálfir bera ábyrgð á framvindu leiksins.

## Tenglar
* Frisbííþróttasamband Íslands
* World Flying Disc Federation 
* European Ultimate Federation
Verkfæri

**Verkfæri** er áhald eða tæki til að vinna með og auðvelda þannig verkið sem fyrir liggur. Verkfæri eru oft sérhæfð, en einföldustu verkfæri eru oft aldagömul, svo sem hamarinn og öxin. Slík verkfæri er hægt að nota til ólíkustu verka. En önnur verkfæri eru öllu sérhæfðari eins og t.d. skrúfjárnið og yddarinn. Verkfæri spara oft tíma og minnka oft líkamlega áreynslu, eins og til dæmis járnkarlinn og kúbeinið. 

Verkfæri sem notuð eru í eldhúsi eru oft nefnd *eldhús*- eða *búsáhöld*. 

## Listi yfir verkfæri
### Handverkfæri
* Gatari
* Geirstokkur
* Hamar
** Kúluhamar
** Slaghamar
** Munnhamar
** Kjulla
** Réttingarhamar
* Heftibyssa
* Kíttisspaði
* Klemma
* Málningarpensill
* Málningarrúlla
* Múrskeið
* Nippiltöng
* Rörtöng
* Skrúfjárn
* Skrúflykill
* Síll
* Stiftisalur
* Töng

### Skurðarverkfæri
* Bor
* Hefill
* Hnífur
** Skurðarhnífur
* Meitill
* Rifjárn
* Skæri
* Sög
** Flísasög
** Handsög
** Útsögunarsög
** Bakkasög
** Laufsög
** Geirungssög
** Járnsög
** Klósög
** Langviðarsög

### Rafmagnsverkfæri
* Borvél
* Fræsari
* Juðari
* Límbyssa
* Loftpressa
* Lóðbolti
* Lóðlampi
* Naglabyssa
* Pússivél
* Slípirokkur

#### Rafmagnssög
* Bandsög
* Hjólsög
* Keðjusög
* Steypusög
* Sverðsög
* Stingsög

### Garðverkfæri
* Garðkanna
* Garðslanga
* Haki
* Heykvísl
* Hjólbörur
* Hlújárn
* Hrífa
* Klippur
* Ljár
* Plógur
* Plöntuskófla
* Sigð
* Skófla
* Sláttuvél
* Spaði
* Snigilbor
* Öxi
** Skaröxi

### Málningarverkfæri
* Málningarkústur
* Málningarrúlla
* Málningarsprauta
* Pensill
* Skafa
* Spartlspaði
Mína Mús

**Mína Mús** (fullt nafn **Mínerva Mús**) er skálduð teiknimyndapersóna eftir Walt Disney. Hún er svört mús með svört, kringlótt eyru sem standa upp í loftið. Hún gengur í kjól og í háhæluðum skóm. Hún er með slaufu á hausnum sem getur verið í öllum mögulegum litum. Kærasti hennar heitir Mikki Mús Hún kemur oftast fram ásamt honum og öðrum persónum í Músabæ. Hún kom fyrst fram á sama tíma og Mikki í teiknimyndinni *[[Plane Crazy]]* 15. maí 1928.
Ábendingarorð

**Ábendingarorð** eru orð sem hafa þann eiginleika að merking þeirra ræðast af því hvar þau eru sögð, hver segir þau og hvenær. Merking þeirra fer semsagt eftir samhengi og aðstæðum.

Dæmi um ábendingarorð eru *núna*, *hérna*, *hér*, *ég*, *þú*, *hún*, *hann*, *þetta*, *í gær*, *á morgun* og *reyndar*.

## Tengt efni
* Ábendingarfornöfn

## Heimildir


## Ytri krækjur
*
Frisbígolf

**Frisbígolf** eða **folf** er íþrótt sem fer fram á svipaðan hátt og venjulegt golf, en í stað golfkylfa og golfbolta nota leikmenn svifdiska (frisbídiska). Þessi íþrótt varð til á áttunda áratug 20. aldar og á það sameiginlegt með venjulegu golfi að reynt er að ljúka hverri braut í sem fæstum köstum.

Frisbídisknum er kastað frá teigsvæði í átt að skotmarki. Markið getur verið mismunandi en oftast er um að ræða sérsmíðaðar körfur sem grípa diskinn. Leikmenn taka hvert kast frá þeim stað þar sem síðasti diskur lenti. Lendingarstaðurinn er merktur með sérstöku merki (litlum diski eða öðrum golfdiski) og ekki má stíga fram fyrir merkið þegar kastað er að nýju. Hæðir, hólar, tré og fleira sem finna má út um allan völlinn eru leikmönnum áskorun og hindrun í tilraunum þeirra við að koma disknum í körfuna. Loks endar „púttið“ í körfunni og þeirri holu er þá lokið.

## Leikhlutar

### Diskar

Golfdiskar eru að jafnaði minni og þyngri en hefðbundnir svifdiskar sem ætlunin er að grípa. Diskarnir eru venjulega milli 150 og 180 grömm að þyngd og 8-9 tommur (20-23cm) í þvermál. Þeir skiptast í *drævera*, *púttera* og *miðlungsdiska*. Dræverar eru þyngstir og drífa lengst, miðlungsdiskar eru nákvæmari en dræverar en drífa styttra og pútterar eru léttastir og nákvæmastir en jafnframt hægastir. Diskarnir eru líka ólíkir hvað varðar form, grip, sveigjanleika og endingu. 

### Mörk
Upphaflega voru mörkin í frisbígolfi svert járnrör yfir öðru járnröri sem glumdi í þegar diskurinn lenti á þeim. Árið 1975 hannaði Ed Headrick körfuna sem er algengasta markið í dag. Hún er með keðjum og körfu fyrir neðan til að grípa diskinn. Flötin er allt svæðið innan 10 metra frá marki. Þar er bannað að stökkva til að fylgja eftir skoti.

### Teigar
Teigar eru afmörkuð svæði, yfirleitt 6x8fet (2x2,5m) að stærð, sem marka upphaf hverrar brautar. Þeir þurfa að gefa stöðugt undirlag fyrir fyrsta kastið. Teigar eru gerðir úr þjappaðri mold eða möl, timbri, steypu eða gúmmímottum.

## Á Íslandi
Íþróttin hefur notið sívaxandi vinsælda á Íslandi. Árið 2019 voru 53 vellir á landinu sem þýddi flesta velli miðað við höfðatölu.

Íslenska frisbígolfsamband er íþróttasamband sem skipuleggur velli og mót.

## Tenglar

* Íslenska frisbígolfsambandið
* Professional Disc Golf Association

## Tilvísanir
Varðskipið Þór (1926)

**Varðskipið ''Þór*** (einnig nefndur *Gamli Þór*) var fyrsta varðskipið í eigu Íslendinga. Skipið var upprunalega smíðað sem togari árið [[1899]] fyrir dansk-íslenska verslunar- og fiskveiðifélagið á Geirseyri. Á árunum 1903 til 1920 þjónaði það sem rannsóknarskip fyrir Danska ríkið undir nafninu *Thor*. Það stundaði vatna- og hafrannsóknir í Norður-Atlantshafi og Miðjarðarhafi og aðstoðaði við að finna hrygningarsvæði íslenska þorsksins.  Árið [[1920]] keypti Björgunarfélag [[Vestmannaeyjar|Vestmannaeyja]] skipið og notaði það til fiskveiðieftirlits og björgunarstarfa. Rekstur Björgunarfélagsins gekk illa og árið [[1926]] ákvað [[Ríkissjóður]] að kaupa skipið. Með kaupum þess var kominn fyrsti vísir að Landhelgisgæslu Íslands. Fyrstu árin var skipið vopnað tveim 57 mm [[fallbyssa|fallbyssum]], sem síðar voru skipt út fyrir eina 47 mm fallbyssu. *Þór* strandaði við [[Húnaflói|Húnaflóa]] árið [[1929]]. Í kjölfarið var ákveðið að kaupa nýtt varðskip í stað þess, [[Varðskipið Ægir (1929)|varðskipið *Ægi*]].

==Tilvísanir==


==Heimildir==
*[http://www.lhg.is/media/thorskastridin/3.Sigurlaugur_Ingolfsson._Landhelgissamningurinn_1901_og_landhelgismal_fram_ad_seinna_stridi.pdf Sigurlaugur Ingólfsson: *3. Landhelgissamningurinn 1901 og landhelgismál fram að seinna stríði'']
Varðskipið Þór (1930)

**Varðskipið ''Þór*** (einnig nefnt *Mið-Þór*) var eitt af varðskipum [[Landhelgisgæsla Íslands|Landhelgisgæslu Íslands]]. Skipið var upphaflega smíðað sem [[togari]] í [[Þýskaland]]i árið [[1922]]. Eftir strand Gamla [[Þór (skip)|Þór]]s á [[Húnaflói|Húnaflóa]] árið [[1929]], var Þór II keyptur [[1930]] frá [[Þýskalandi]]. Á tímum seinni heimstyrjaldar var skipinu breytt og notað til fiskflutninga. Skipið var selt árið [[1946]].

==Bókmenntir==
*[https://www.lhg.is/media/thorskastridin/3.Sigurlaugur_Ingolfsson._Landhelgissamningurinn_1901_og_landhelgismal_fram_ad_seinna_stridi.pdf Sigurlaugur Ingólfsson: *3. Landhelgissamningurinn 1901 og landhelgismál fram að seinna stríði'']

## Heimildir