open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alþýðulýðveldið Lúhansk

**Alþýðulýðveldið Lúhansk** er umdeilt ríki sem stofnað var af aðskilnaðarsinnum með stuðningi Rússa í austurhluta Úkraínu, sem gerir tilkall til Lúhansk-héraðsins. Það byrjaði sem brotaríki (2014–2022) og var síðan innlimað af Rússlandi árið 2022. Borgin Lúhansk er ætluð höfuðborg.

Á meðan ríkið hélt fram sjálfstæði sínu var almennt litið á það sem rússneskt leppríki.

## Tilvísanir
Białystok

**Białystok** er stærsta borg norðaustur Póllands með tæpa 300.000 íbúa árið 2021. Hún er höfuðborg héraðsins Podlasía. Borgin er við Biała-fljót, 197 km norðaustur af Varsjá og nærri landamærum Belarús og Litáen.

## Hagkerfi
Białystok stuðlar að þróun staðbundinna fyrirtækja. Borgin hefur góð samskipti, hún hefur einnig vel þróaða vísinda- og kennsluaðstöðu. Viðskipta- og atvinnustarfsemi er að þróast hvað mest hér. Mörg fyrirtæki starfa á sviði flutninga, iðnaðarvinnslu, upplýsingatækni og rafrænna viðskipta. Margir starfsmenn fá einnig vinnu í mennta- og heilbrigðisgeiranum. Iðnaðurinn í bænum og nágrenni beinist einkum að tré-, rafvéla-, fata- og matvælaiðnaði.

Stærstu vinnuveitendur borgarinnar eru:

* Háskólinn í Bialystok - við háskólann starfa um 1.300 starfsmenn og menntar um 12.000 nemendur.
* Zakład Energetyczny Bialystok S.A. - raforkudreifingaraðili með um 180 starfsmenn.
* Vöruskipti Sp. z o. o. - fyrirtækið starfar á sviði sölu og dreifingar á fljótandi gasi fyrir heimilisbúnað, gashylki og sjálfvirkt gas.
* Polmos Białystok - einn af stærstu og þekktustu pólsku framleiðendum áfengra drykkja. Þar starfa um 400 manns.
* Rosti - fyrirtækið sér um hönnun og framleiðslu á heimilistækjum, raftækjum, vélum og bílahlutum. Í Póllandi starfa um 1.100 manns og um allan heim nær þessi fjöldi 2.700 manns.

## Íþróttir

* Jagiellonia Białystok (Jaga) er knattspyrnufélag frá Białystok.

## Tilvísanir
Hallbjörn Hjartarson

**Hallbjörn Hjartarson** (5. júní, 1935, d. 2. september 2022) var íslenskur kántrítónlistarmaður oft kallaður *kúreki norðursins*. Hann var frá Skagaströnd og rak þar veitingastað og útvarpstöð sem hann kenndi við *Kántríbæ*. Hallbjörn var áberandi í skemmtunum á 9. og 10. áratug 20. aldar og kom fram m.a. í kvikmyndinni Dalalíf og skemmtiþáttunum Á tali hjá Hemma Gunn.

Eftir aldamót var Hallbjörn dæmdur fyrir kynferðisbrot gegn barnabörnum sínum.

## Tengt efni
*Hallbjörn Hjartarson - Syngur eigin lög

## Tilvísanir



## Tenglar

* Umfjöllun á Glatkistunni
Síðasta jökulskeið

**Síðasta jökulskeið** eða **síðasta ísöld** var tímabil frá lokum Eem-tímabilsins til loka Yngra-Drýas, frá því fyrir 115.000 til um 11.700 árum síðan. Síðasta jökulskeið er hluti af röð jökulskeiða og hlýskeiða sem einkenna kvartertímabilið sem hófst fyrir 2,59 milljón árum þegar Norðurskautsísinn myndaðist. Suðurskautsísinn tók að myndast mun fyrr, eða fyrir 34 milljón árum.

Á þessu tímabili hafa skipst á tímabil þar sem jöklar hafa hopað eða vaxið. Hámark síðasta jökulskeiðs varð fyrir 22.000 árum. Þá voru stórir hlutar Norður-Evrópu og Norður-Ameríku þaktir ís. Talið er að jökulbungan yfir Íslandi hafi verið 2500 metra há.

## Tilvísanir
Víðidalur

**Víðidalur** getur átt við: 

*Víðidalur (Skagafirði)
*Víðidalur (Húnaþingi)
*Víðidalur (Reykjavík)
Víðidalur (Reykjavík)

**Víðidalur** er dalur í austur-Reykjavík, milli hverfanna Breiðholts og Árbæjar, suður af Elliðaárdal. Í dalnum er hesthúsabyggð með reiðhöll og reiðvelli.

Víðidalur er frostpollur en veðurstöð var sett þar upp árið 2018 og hefur mælst yfir 25 stiga frost.
Mið-Evróputími

**Mið-Evróputími** (enska: *Central European Time*, skammstafaður *CET*, *MET* eða *MEZ*) er staðaltími sem er einni klukkustund á undan samræmdum heimstíma (UTC) og er því oft skrifaður UTC+01:00. Stór hluti Evrópu og nokkur Norður-Afríkulönd nota þennan staðaltíma. Hann er líka þekktur sem til dæmis Berlínartími, Rómartími eða Brusseltími. Öll löndin sem nota Mið-Evróputíma skipta yfir í sumartíma sem þá verður UTC+02:00. 

15. lengdargráða gengur gegnum miðju tímabeltisins. Í Vestur-Afríku er UTC+01:00 kallaður Vestur-Afríkutími (WAT).

Mið-Evróputími er tímabelti fyrir eftirfarandi lönd/svæði:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Bretland)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (ekki á Kanaríeyjum)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Sjá einnig
* Sumartími Mið-Evrópu

## Tilvísanir
Flís

**Flís** er byggingarefni. Þær eru vanalega þunnar, ferkantaðar eða rétthyrndar skífur úr hörðu og slitþolnu efni sem notaðar eru til að þekja og verja gólf, veggi, þök og yfirborð hluta eins og borðplötu. Flísar eru vanalega úr efnum eins og brenndum leir (keramiki), bökuðum leir, steintegundum  eða  jafnvel úr gleri.  Flísar eru oftast notaðar til að þekja veggi og gólf og þá allt frá einlitum ferhyrndum flísum upp í flókin mynstur eða mósaik. Oftast eru flísar úr keramiki. Steinflísar eru oft úr marmara, graníti, flögubergi og ónyx, Veggflísar geta verið miklu þynnri en gólflísar þar sem þær þurfa ekki að þola eins mikið álag.
Elsta minjar um glerjaðar steinhleðslur er frá elamisku musteri  sem var menning á svæði sem nú er í Íran. Það musteri er talið frá 13. öld fyrir Krist. Glerjaðir og litaðir múrsteinar voru notaðir í lágmyndir í Mesópótamíu til forna og er þar hlið Ishtar í Babýlon þekktast en það er frá um 575 fyrir Krist. 

Í Mesópótamíu var aðalbyggingarefnið sólþurrkaðir leirsteinar gerðir úr leir úr framburði ánna Tígris og Efrat. Það má vera að skortur á steinum sem byggingarefni hafi ýtt undir að  tækni þróaðist  til að brenna múrsteina í þar til gerðum ofnum. Brenndir múrsteinar mynduðu varnarlag á yfirborði borgarmúra, mustera, halla og hliða  sem voru úr þurrkuðum leirsteinum.

## Þakflísar (þakskífur)

File:Tiled roof in Dubrovnik-edit.jpg
File:Harzer Pfanne - Gesamtbild.jpg
File:San Agustin roofs C.jpg
At Paraty, Brazil 2018 036.jpg


## Gólfflísar

File:Cyprus floor tile.jpg
File:Blue and white tiles.jpg
File:Floor-stone 02.JPG
File:Geometria.jpg
File:Hepbach Kirche Bodenfliesen.jpg


## Veggflísar

Azabujuban station Oedo platform wall tiles.jpg
Cirkeltegels.jpg


## Heimild
Síðan Tile á ensku Wikipedia.
Pílagrímatoppur

**Pílagrímatoppur** (fræðiheiti *Lonicera pyrenaica*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Pýreneafjöllum suður til Marokkó.  

## Heimild
Hvíttoppur

**Hvíttoppur** (fræðiheiti *Lonicera quinquelocularis*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Himalajafjöllum (frá Afganistan til Kína).

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Zayn Malik

**Zain Javadd Malik** (f. 12. janúar 1993), betur þekktur sem **Zayn**, er enskur söngvari. Zayn byrjaði ferilinn sinn sem þátttakandi í sjónvarpsþáttunum *[[The X Factor (Bretland)|The X Factor]]* árið 2010. Eftir að hafa dottið úr keppni var hann fenginn til baka til að stofna hljómsveitina One Direction, sem síðar varð ein söluhæsta strákahljómsveit allra tíma. Hann yfirgaf hópinn í mars 2015 og skrifaði þar eftir undir upptökusamning hjá RCA Records.

Á fyrstu plötunni hans, *Mind of Mine* (2016), var farið í öðruvísi R&B. Af plötunni var gefið út lagið „Pillowtalk“ sem kom honum efst á vinsældalista í Bandaríkjunum og Bretlandi. Einnig nutu samvinnulögin hans, „I Don't Wanna Live Forever“ með Taylor Swift og „Dusk Till Dawn“ með Sia, mikilla vinsælda á heimsvísu. Hann gaf út aðra plötuna sína, *Icarus Falls*, árið 2018 og þá þriðju, *Nobody Is Listening*, árið 2021.

Zayn hefur hlotið ýmis verðlaun, þar með talið American Music Award og MTV Video Music Award. Hann er sá eini til að vinna ''Billboard'' Music Award í flokknum New Artist of the Year í tvö skipti, einu sinni sem meðlimur One Direction og aftur árið 2017 sem einsöngvari.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Mind of Mine* (2016)
* *Icarus Falls* (2018)
* *Nobody Is Listening* (2021)

## Tenglar
* 
*
Heimakoma

**Heimakoma** (*Erysipelas*), einnig kölluð **húðnetjubólga** og **ámusótt**, er algeng húðsýking sem orsakast af keðjusýklum, sem komast inn um sár og sprungur í húðinni. Ef ómeðhöndluð getur hún verið alvarleg.

## Einkenni

Fyrsta einkenni heimakomu er bólginn roði í húð, oftast þar sem er sprunga eða sár. Roðinn er oft heitur og viðkvæmur við snertingu. Smám saman mun roðinn breiðast út og stækka. Rauð strik geta myndast á húðinni sem liggja eftir sogæðunum til næstu eitla. Önnur einkenni eru almenn vanlíðan, hækkun líkamshita (sótthiti) og skjálfti.

Heimakoma getur komið fram hvar sem er á líkamanum en er algengust á fótleggjum og í andliti.

## Meðferð

Mælt er með að leita læknis ef þú hefur grun um að hafa heimakomu. Ef heimakoma er ómeðhöndluð getur hún valdið blóðsýkingu. Einnig er mikilvægt er að loka fyrir leið baktería inn í líkaman.

## Heimildir
Volynskfylki

**Volynskfylki** (á úkraínsku: Волинська область - með latnesku stafrófi: Volýnsʹka óblast) er hérað í norðvesturhluta Úkraínu. Stjórnsýslumiðstöð þess er Lútsk. Kovel er vestasti bærinn og síðasta stöðin í Úkraínu á járnbrautarlínunni sem liggur frá Kyiv til Varsjár. Íbúar eru 1.021.356 (áætlað 2022)

## Tengt efni

## Tilvísanir
Vínnytsjafylki

**Vínnytsjafylki** (Á úkraínsku: Ві́нницька о́бласть - með latnesku stafrófi: Vinnytska oblast) er fylki í Úkraínu. Höfuðborgin er Vínnytsja.

## Tilvísanir
Pípnatoppur

**Pípnatoppur**, stundum nefndur **trompettoppur**, (fræðiheiti *Lonicera sempervirens*) er klifurrunni af geitblaðsætt ættaður frá mið og austur Bandaríkjunum.  

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Zakarpatska-fylki

**Zakarpattiafylki** (Á úkraínsku: Закарпатська область - með latnesku stafrófi: Zakarpatska oblast) er fylki í Úkraínu.

## Tengt efni

## Tilvísanir
Ívano-Frankívskfylki

**Ívanó-Frankívskfylki** (Á úkraínsku: Іва́но-Франкі́вська о́бласть - með latnesku stafrófi: Ivano-Frankivska oblast) er fylki í Úkraínu. Höfuðborgin er Ívano-Frankívsk.

## Tilvísanir
Kænugarðsfylki

**Kænugarðsfylki** (Á úkraínsku: Ки́ївська о́бласть - með latnesku stafrófi: Kyïvska oblast) er eitt af fylkjum Úkraínu. Höfuðborgin Kænugarður er þar.

## Tilvísanir
Lvívfylki

**Lvívfylki** (Á úkraínsku: Льві́вська о́бласть - með latnesku stafrófi: Lvivska oblast) er hérað í vestur-Úkraínu. Höfuðborgin er Lvív.

## Tilvísanir
Mykolajívfylki

**Mykolajívfylki** (Á úkraínsku: Микола́ївська о́бласть - með latnesku stafrófi: Mykoláyivsʹka óblastʹ) er fylki í Úkraínu.
Höfuðborgin er Mykolajív.
## Tilvísanir
Poltavafylki

**Poltavafylki** (Á úkraínsku: Полта́вська о́бласть - með latnesku stafrófi: Poltavska oblast) er fylki í Úkraínu.

Íbúar voru 1.350.000 árið 2022 og er höfuðborgin Poltava.

## Tengt efni

## Tilvísanir
Odesafylki

**Odesafylki** (Á úkraínsku: Оде́ська о́бласть - með latnesku stafrófi: Odeska oblast) er fylki í Úkraínu. Höfuðborgin er Odesa.
## Tilvísanir
Kharkívfylki

**Kharkívfylki** (Á úkraínsku: Харківська́ о́бласть - með latnesku stafrófi: Kharkivska oblast) er fylki í Úkraínu. Höfuðborgin er Kharkív, önnur stærsta borg Úkraínu.

## Tilvísanir
Khersonfylki

**Khersonfylki** (Á úkraínsku: Херсо́нська о́бласть - með latnesku stafrófi: Khersónska óblastʹ) er fylki í suður-Úkraínu. Höfuðborgin er Kherson.

## Tilvísanir
Khmelnytskyjfylki

**Khmelnytskyjfylki** (Á úkraínsku: Хмельни́цька о́бласть - með latnesku stafrófi: Khmelnytska oblast) er fylki í Úkraínu. Höfuðborgin er Khmelnytskyi. Borgin og fylkið eru bæði nefnd eftir kósakkaleiðtoganum Bohdan Khmelnytskyj.

## Tilvísanir
Tsjerkasyfylki

**Tsjerkasyfylki** (Á úkraínsku: Черка́ська о́бласть - með latnesku stafrófi: Cherkaska oblast) er fylki í Úkraínu.

## Tengt efni

## Tilvísanir
Tsjerníhívfylki

**Tsjerníhívfylki** (Á úkraínsku: Черні́гівська о́бласть - með latnesku stafrófi: Chernihivska oblast). Höfuðborgin er Tsjerníhív.

## Tilvísanir
Altaíska lýðveldið

**Altaíska lýðveldið** (rússnesku: *Респу́блика Алта́й*, *Respublika Altay*) er sjálfstjórnarlýðveldi innan Rússneska sambandsríkisins. 

## Helstu borgir

## Tengt efni

## Tilvísanir
Venjulegt fólk

***Venjulegt fólk*** er íslenskur grín-drama-aðstæðukómedíu-sjónvarpsþáttur sem að var gefin út af Glassriver og Símanum og var sýndur á Sjónvarp Símans Premium frá 2018 til 2023. Það komu út sex þáttaraðir og tveir sérstakir jólaþættir. 17. febrúar 2023 var tilkynnt að kvikmynd byggð á þáttunum væri á teikniborðinu. Ekkert varð úr hugmyndinni. 

Þættirnir fjalla um tvær vinkonur sem að heita Vala og Júlíana eru þær báðar leikkonur og eru að reyna að fá allskonar hlutverk. Þættirnir fjalla einnig um maka þeirra, fjölskyldulíf og einkalíf. 

Í aðalhlutverkum eru Vala Kristín Eiríksdóttir, Júlíana Sara Gunnarsdóttir, Hilmar Guðjónsson og Arnmundur Ernest Björnsson. Í fleiri hlutverkum eru Eysteinn Fannarsson, Gunnari Logi Ásgrímsson, Sigurður Þór Óskarsson, Pétur Jóhann Sigfússon, Halldóra Geirharðsdóttir, Hildur Vala Baldursdóttir, Björn Stefánsson, Björn Thors, Þorsteinn Bachmann, Ebba Katrín Finnsdóttir, Garún Daníelsdóttir, Björn Hlynur Haraldsson, Jóhanna Friðrika Sæmundsdóttir, Oddur Júlíusson, Jóel Sæmundsson, Gunnar Hansson, Gísli Örn Reynisson Schramm, Svandís Dóra Einarsdóttir, Guðmundur Þorvaldsson og Jóhann G. Jóhannsson.

## Leikarar

### Aðalhlutverk

* Vala Kristín Eiríksdóttir sem *Vala*, aðalpersóna sem að er leikkona
* Júlíana Sara Gunnarsdóttir sem *Júlíana*, besta vinkona Völu sem að er líka leikkona
* Hilmar Guðjónsson sem *Tommi*, eiginmaður Júlíönu sem að er forritari
* Arnmundur Ernst Björnsson sem *Arnar*, kærasti Völu sem að á bílaverkstæði

### Önnur hlutverk

* Gunnar Logi Ásgrímsson sem Gunnar Logi, eldri sonur Júlíönu og Tomma
* Eysteinn Fannarsson sem Eysteinn, yngri sonur Júlíönu og Tomma
* Pétur Jóhann Sigfússon sem Eiríkur, bróðir Tomma
* Sigurður Þór Óskarsson sem Siggi, leikstjóri og eiginmaður Eiríks
* Halldóra Geirharðsdóttir sem Elín, móðir Völu
* Hildur Vala Baldursdóttir sem Ebba, fyrrverandi nágranni Júlíönu og Tomma og fyrrverandi samstarfsmaður Tomma
* Björn Stefánsson sem Stefán, eiginmaður Ebbu og fyrrverandi nágranni Júlíönu og Tomma
* Björn Thors sem Bjössi, fyrrverandi viðskiptafélagi Tomma
* Ebba Katrín Finnsdóttir sem Rebakka, aðstoðarmaður Sigga
* Garún Daníelsdóttir sem Katla, leikstjóri á sjónvarpsþáttum sem að Vala og Júlíana léku í
* Jóhanna Friðrika Sæmundsdóttir sem Diljá, starfsmaður í mötuneytinu hjá Símanum
* Björn Hlynur Haraldsson sem Hörður, samstarfsmaður og ástarhugi Völu
* Gísli Örn Reynisson Schramm sem Gauti, félagsfræðingur og vinur Arnars
Jóladraumur

***Jóladraumur***, einnig kallað ***Jólasaga*** eða ***Jólaævintýri*** (enska: ***A Christmas Carol***) er stutt skáldsaga eftir enska rithöfundinn Charles Dickens sem kom fyrst út árið 1843. Sagan er talin með vinsælustu verkum Dickens og er talin sígild saga um jólahátíðina. Ótal kvikmyndir, leikrit og aðrar uppsetningar og endurtúlkanir hafa verið gerðar eftir bókinni í gegnum árin.

## Söguþráður
Sagan gerist í London og fjallar um gamlan nirfil að nafni Ebenezer Scrooge. Scrooge er ríkur og gráðugur viðskiptamaður sem ber enga hlýju til annars fólks, býr einn, heldur ekki upp á jólin, neitar að hjálpa fátæklingum sem til hans leita og þrælar út skrifara sínum, Bob Cratchit, fyrir lúsarlaun. Jólanótt eina er Scrooge vitjað af draugi fyrrum viðskiptafélaga síns, Jacob Marley, sem segir honum að hann hafi verið dæmdur til eilífrar útskúfunar og kvala eftir dauða sinn þar sem hann hafi stundað sömu iðju og Scrooge. Marley tilkynnir Scrooge að hann eigi von á heimsókn þriggja anda jólanna sem muni hjálpa honum að bæta ráð sitt og forðast þannig glötun.

Meginhluti sögunnar fjallar um heimsóknir jólaandanna til Scrooge, en þeir sýna honum hver um sig jól fortíðar, nútíðar og framtíðar. Fyrsti andinn sýnir Scrooge liðna ævi hans sjálfs og hvernig hann þróaðist úr viðkvæmu en góðhjörtuðu barni í kaldlyndan og eigingjarnan mann. Annar sýnir Scrooge jólin sem eru þá að líða og gleðina og hlýjuna sem grípur flesta samborgara hans yfir hátíðina. Sá síðasti sýnir Scrooge framtíð hans sjálfs og hvernig hann mun deyja einsamall og hataður ef hann breytist ekki.

Með sýnum sínum af fortíð, nútíð og framtíð ákveður Scrooge að bæta ráð sitt og verður þrátt fyrir allt góður maður.

## Íslenskar þýðingar
*Jóladraumur* kom fyrst út óstytt í íslenskri þýðingu Karls Ísfeld árið 1942 og bar þá undirtitilinn *Saga um reimleika á jólum*. Sagan birtist ásamt tveimur öðrum jólasögum Dickens í bók undir titlinum *Jólaævintýri*. Árið 1986 kom út önnur íslensk þýðing eftir Þorstein frá Hamri með undirtitilinn *Reimleikasaga frá jólum*.

## Tilvísanir
Lyktarefni

**Lyktarefni**, einnig kallað **ferómon** eða **ferómón**, eru efni sem dýr gefa frá sér sem valda félagslegum viðbrögðum.

## Heimildaskrá
Dado Coletti

**Dado Coletti,** réttu nafni **Riccardo Broccoletti** (f. 27. ágúst 1974, í Róm), er ítalskur kvikmyndaleikari, raddleikari og útvarps- og sjónvarpsstjóri.

## Tenglar
Gomel-fylki

**Gomel-fylki**  (Hvítrússneska: Го́мельская во́бласць, Homielskaja vobłasć, Rússneska: Гомельская область, Gomelskaya oblast) er eitt af sex fylkjum Hvíta-Rússlands. 
Höfuðborgin er Gomel. Fylkið spannar 40.400 ferkílómetra.

## Tilvísanir
Grodno-fylki

**Grodno-fylki** (pólska: Grodzieńszczyzna) eða Grodno Oblast eða Hrodna Voblasts (hvítrússneska: Гродзенская вобласць, Hrodzienskaja vobłasć, Гарадзеншчына, Haradzienščyna; rússneska: Гродненская область, Grodnenskaya oblast; Pólska: Obwód Grodzieński; litháíska: Gardino sritis) er eitt af sex fylkjum Hvíta-Rússlands. Það er í vesturhluta landsins og þekur rúmlega 25.000 ferkílómetra. Höfuðborgin er Grodno og er ein elsta borg landsins.

## Tilvísanir
Minsk-fylki

**Minsk-fylki** er hérað í Belarús. Það er umhverfis höfuðborgina Minsk og þekur um 39.000 ferkílómetra.

## Tilvísanir
Vitebsk-fylki

**Vitebsk-fylki** er hérað í norður-Belarús. Það þekur um 40,000 km². Helstu borgir eru Vitebsk, Orsha, Polotsk og Novopolotsk. Fjölmargir þjóðgarðar og vötn eru í fylkinu.

## Tilvísanir
Brest-fylki

**Brest-fylki** (Hvítrússneska: Брэ́сцкая во́бласць (Bresckaja vobłasć); Rússneska: Бре́стская о́бласть (Brestskaya Oblast)) er hérað í Belarús. Höfuðborg þess er borgin Brest. Aðrar borgir eru Baranavichy og Pinsk. Fylkið spannar 32.800 km².

## Tilvísanir
Mogilev-fylki

**Mogilev-fylki** (Hvítrússneska: Магілёўская вобласць; Mahiloŭskaja voblasć; Rússneska: Могилёвская область; Mogilyovskaya Oblast) er eitt af sex fylkjum Hvíta-Rússlands. Það er í austur-Belarús og þekur um 29.000 ferkílómetra. Helstu borgir eru Mogilev, Asipovichy og Babruysk.
Fljótið Dnjepr rennur um héraðið.

## Tilvísanir
Eduardo Riedel

**Eduardo Riedel** (f. 5 júlí 1969) er brasilískur stjórnmálamaður og kaupsýslumaður sem hefur verið ríkisstjóri Mato Grosso do Sul frá 1. janúar 2023. Hann hefur þegar gegnt stöðu utanríkisráðherra fyrir innviði Mato Grosso do Sul frá 22. febrúar 2022 til 2. apríl 2022.

## Ferill
Hann fæddist í Rio de Janeiro, Brasilíu, 5. júlí 1969, sonur Seila Garcia Côrrea og Nelson Riedel. Hann útskrifaðist frá Federal University of Rio de Janeiro. Hann var Getúlio Vargas Foundation og European Institute of Business Administration.

Hann var utanríkisráðherra innviða í Mato Grosso do Sul frá 22. febrúar 2022 til 2. apríl 2023. Riedel var forseti Maracaju, Mato Grosso do Sul Union árið 1999 og varaforseti Landbúnaðar- og búskaparsambands Mato Grosson do Sul, og var einnig forstjóri National Confederation of Agriculture (CNA). Á árunum 2012 til 2014 var hann forseti Famasul, stuttu síðar gegndi hann stöðu utanríkisráðherra fyrir ríkisstjórn og stefnumótandi stjórnun Mato Grosso do Sul, á ríkisstjórn Reinaldo Azambuja, stöðu sem hann var í til 2021. Í júlí 2021 var hann skipaður af Reinaldo Azambuja sem formaður stjórnsýslu nefndar efnahags-heilbrigðis- og öryggisáætlunarinnar (Proseguir).

Árið 2022 bauðst hann fram í ríkisstjórnarkosningum í Mato Grosso do Sul fyrir ríkisstjóra og José Carlos Barbosa fyrir vara ríkisstjóraskrifstofu.
Þann 2. október 2022 fékk hann 361.981 atkvæði (25.16%) og fór í aðra umferð með frambjóðanda Renan Contar.

## Tilvísanir
Lise Nørgaard

**Lise Nørgaard** (fædd **Elise Jensen** 14. júní, 1917 – d. 1. janúar, 2023) var dönsk blaðakona og rithöfundur. Hún er hvað þekktust fyrir bók um æskuminningar sínar *Kun en pige* (1992)  og sjónvarpsþáttaröðina Matador (1978-1982 ) þar sem hún samdi handritið.

Nørgaard hlaut gullna lárviðarlaufið (1992) og Dannebrog-orðuna (1994) fyrir framlag sitt til bókmennta.

Hún lést 1. janúar 2023, 105 ára gömul.
Vivienne Westwood

**Vivienne Isabel Westwood** (fædd Swire; 8. apríl 1941 – 29. desember 2022) var enskur fatahönnuður og athafnakona sem er þekktust fyrir að hafa gert pönk- og nýbylgjutísku vinsæla á 8. og 9. áratug 20. aldar.

Hún hóf fatahönnunarferil sinn í verslun sem hún rak ásamt kærasta sínum, Malcolm McLaren, á King's Road í London sem seinna fékk nafnið SEX. Þau gerðu meðal annars föt fyrir sviðsetningar, eins og söngleikinn *[[The Rocky Horror Picture Show]]* og bandarísku glamrokksveitina New York Dolls. Árið 1975 setti McLaren saman hljómsveitina Sex Pistols sem hafði mikil áhrif á pönktískuna í Bretlandi á 8. áratugnum. 

Westwood átti verslanakeðju sem bar nafn hennar og rak tugi verslana um allan heim. Síðustu ár var hún áberandi í ýmis konar réttindabaráttu. Hún studdi Græningja í enskum stjórnmálum, barðist gegn neysluhyggju og fyrir aukinni sjálfbærni. Hún beitti sér meðal annars fyrir lausn Julian Assange úr haldi. Hún hlaut bresku heimsveldisorðuna árið 1992.
Monterrey

**Monterrey** er höfuðborg Nuevo León-fylkis í norðaustur-Mexíkó með 1,1 milljón íbúa. Stórborgarsvæðið er 2. stærsta í landinu með um 5,3 milljón íbúa. Borgin er við hlíðar fjalllendisins Sierra Madre Oriental. Samfelld byggð hefur verið í borginni frá árinu 1596. Borgin er ein sú þróaðasta í landinu.
Guadalajara (Mexíkó)

**Guadalajara** er borg í Jalisco-héraði í Mexíkó. Íbúar eru um 1,4 milljónir (2020). Á stórborgarsvæðinu búa um 5,3 milljónir (2021). Borgin var stofnuð árið 1542 af Cristóbal de Oñate, baskneskum landnámsmanni.

Árlega eru haldnar stórar kvikmynda og bókahátíðir í borginni.
Graham Potter

**Graham Stephen Potter** (fæddur 20. maí árið 1975 í Solihull á Englandi) 
er enskur knattspyrnustjóri og fyrrverandi leikmaður. Hann stýrir nú Sænska karlalandsliðinu í knattspyrnu.

Potter hefur þjálfað félagsliðin Östersund, Swansea, Brighton, West Ham og Chelsea.
Magnea Gná Jóhannsdóttir

**Magnea Gná Jóhannsdóttir** (fædd 3. apríl 1997) er íslensk stjórnmálakona og borgarfulltrúi fyrir Framsókn í Reykjavík. Magnea náði kjöri í borgarstjórn 14. maí 2022, þá 25 ára og 41 dags, yngst allra sem náð hafa kjöri í borgarstjórn.  

## Lífshlaup
Magnea Gná Jóhannsdóttir fæddist í Reykjavík en ólst upp í Bolungarvík. Magnea er dóttir Jóhanns Hannibalssonar sem var lengi sveitarstjónarmaður og bóndi á Hanhóli í Bolungarvík en starfar nú sem snjóflóðaathugunarmaður og við kennslu og Guðrún Stellu Gissurardóttur sem er forstöðumaður Vinnumálastofnunar á Vestfjörðum. Magnea Gná á þrjár systur.  

Hún lauk alþjóðlegu stúdentsprófi (IB diploma) frá United World College Red Cross Nordic í Noregi árið 2017. Það sama ár flutti Magnea til Taílands þar sem hún vann sem starfsnemi að þróun alþjóðlega skólans United Word College Thailand. Árið 2021 lauk Magnea B.A. námi við lagadeild Háskóla Íslands og stundar nú meistaranám við sömu deild. Frá árinu 2023 hefur Magnea setið í stjórn United World College Red Cross Nordic.   

## Stjórnmálaferill
Magnea Gná Jóhannsdóttir var kjörin formaður Ung Framsókn í Reykjavík í apríl 2022. Magnea hefur setið í stjórn Ung Framsókn frá árinu 2019 og var varaformaður félagsins frá 2021-2022. Þá var hún kynningarstjóri Sambands ungra Framsóknarmanna á árunum 2019 til 2021. 

Magnea Gná Jóhannsdóttir hlaut kjör í borgarstjórn Reykjavíkur í maí 2022.

## Tilvísanir
Skildingatoppur

**Skildingatoppur** (fræðiheiti *Lonicera microphylla*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá fjöllum mið Asíu (frá Afganistan til Kína).

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Doðafuglar

**Doðafuglar** (fræðiheiti: *Leptosomus discolor*) er fugl sem skiptist í þrjár undirtegundir. Hann er eina tegundin í ættbálknum *Leptosomiformes*. Útbreiðslan er á Madagaskar og nærliggjandi eyjum.

## Heimild
Puebla (borg)

**Puebla de Zaragoza** (áður Heroica Puebla de Zaragoza og Puebla de los Ángeles) eða **Puebla** er höfuðborg samnefnds fylkis og fjórða stærsta borg landsins eftir Mexíkóborg, Monterrey og Guadalajara. Hún er um 100 km suðaustur af höfuðborginni. Íbúar eru 1,6 milljónir innan sveitarfélags hennar en 3,2 milljónir á stórborgarsvæðinu.

Í borginni eru margir háskólar og er bílaiðnaður mikilvægur. Eldfjöllin Popocatépetl og Iztaccíhuatl eru um 40 km austur af Puebla. Borgin sjálf er í 2.100 metra hæð.
Brúnheiðir

**Brúnheiðir** (fræðiheiti: *Circus aeruginosus*), einnig kallaður **mýrheiðir**, er tegund heiða.

## Heimildaskrá
Gjóðar

**Gjóðar** (fræðiheiti: *Pandionidae*) eru ætt haukunga.

Gjóður ( Pandion haliaetus) er eina tegundin sem vert er að tala um en hvort aðrar tegundir séu til er umdeilt eða hvort undirtegundir gjóðurs sé um að ræða.

Tvær útdauðar tegundir gjóðra er vitað um.

## Heimildaskrá
Edge-eyja

**Edgeøya** er eyja á Svalbarða með enga varanlega búsetu.

Hún liggur austur af Spitzbergen suður af Barentseyju og er 3. stærsta eyja Svalbarða.

Austur síðan af eyjunni er þakin jökli sem einfaldlega er nefndur Edge-eyjarjökull.
Suðvesturhluti eyjarinnar deilist í tvennt af Tjuvfjorden. 

Eyjan er hluti af friðlandinu sem á norsku kallast Søraust-Svalbard naturreservat og er mikilvægt svæði fyrir ísbirni til að liva og leika sér.

Ennfremur finnst á eyjunni rostungur og mikið af fuglum..

Í norður af eyjunni er Frímannssund Freemansundet, sem skilur hana frá Barentsey. og í norðaustri er "Olgusund", sem skilur hana frá Kong Karls Land.

Til að ganga á land þarf leyfi frá Sýslumanninum á Svalbarða..

## Tilvísanir
Toluca

**Toluca** (opinberlega **Toluca de Lerdo**) er 5. stærsta borg Mexíkó og höfuðborg Mexíkó-fylkis. Íbúar voru um 920.000 árið 2020 og 2,3 milljónir á stórborgarsvæðinu. Toluca er 63 kílómetra suðvestur af Mexíkóborg. Borgin er þekkt fyrir langa hefð chorizo-pylsnagerðar.
Danska eyja

**Danska eyja**, á Svalbarða er um 40 km² stór eyja norðvestanmegin í eyjaklasanum, skammt frá Spitsbergen. Beint norður af henni liggur Amsterdameyja.

Eyjan dregur nafn sitt af því að Danir byggðu þar árið 1625 hvalveiðistöð, vestarlega á eynni.

Eyjan liggur innan marka friðlandsins á Norðvestur-Spitsbergen sem nefnist Nordvest-Spitsbergen-þjóðgarðurinn.

Á eynni má finna hreindýr, rostunga og ísbjörn.

## Tilvísanir
Flekkutoppur

**Flekkutoppur** (fræðiheiti: *Lonicera japonica 'Aureoreticulata' *) er afbrigði af tildurtoppi frá Kína, Japan, Kóreu, Mansjúríu og Tævan. Hann er ræktaður víða um heim vegna litar blaðanna.

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
269

**269** (CCLXIX í rómverskum tölum) var 69. ár 3. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu. Í Rómaveldi var það þekkt sem **ræðismannsár Claudiusar og Paternusar** eða sem árið **1022 [[ab urbe condita]]**. Það hefur verið þekkt sem árið 269 frá miðöldum þegar Anno Domini-tímatalið var tekið upp.

## Atburðir
* 5. janúar - Felix 1. tók við embætti páfa af Díónýsusi.

### Ódagsettir atburðir
* Zenóbía drottning lagði undir sig stór svæði í Mið-Austurlöndum.
* Kládíus 2. keisari bjó sig undir að berjast gegn Vandölum í Pannóníu.
* Herúlar hertóku Aþenu og herjuðu á Eyjahafi.
* Gallakeisarinn Postumus var myrtur af eigin hermönnum eftir að hann bannaði þeim að ræna borgina Mogontiacum (Mainz).

## Fædd

## Dáin
* 30. apríl - Wang Xiang, kínverskur stjórnmálamaður (f. 184).
* Marcus Cassianius Latinius Postumus, Gallakeisari.
* Marcus Aurelius Marius, Gallakeisari.
Nandúfugl

**Nandúfugl** (fræðiheiti: *Rhea americana*), einnig kallaður **nandúi**, er tegund nandúa.

## Heimildaskrá
Barentseyja

** Barentseyja** (norska: Barentsøya) er fjórða stærsta eyjan á Svalbarða og er nefnd eftir Hollendingnum Willem Barentsz sem einna fyrstur kom til Svalbarða í síðari tíð. Barentsz kom þó raunar aldrei sjálfur á eynna né einu sinni sá hana heldur þótti einfaldlega viðeigandi að nefna eitthvað beint eftir honum á svæðinu.

Eyjan liggur á milli Spitzbergen og Eyju Tómasar Edge og er að mestu þakin jöklum.

Flatarmál eyjarinnar er 1&nbsp;288&nbsp;km².

Eyjan hefur því sem næst ferkantað kassalaga form og er álíka löng og hún er breið eða um 50 km. Hæsti punktur eyjarinnar er í 397 metra hæð.

## Tilvísanir
Hermann Vernharður Jósefsson

**Hermann Vernharður Jósefsson** (fæddur 1. júní 1971) er íslenskur bassaleikari, þekktastur fyrir að vera meðlimur í íslensku popp hljómsveitinni Geirfuglarnir.
Mæri

**Mæri** (tékkneska: *Morava*; þýska: *Mähren*; pólska: *Morawy*; slésíska: *Morawa*; latína: *Moravia*) er sögulegt hérað í austurhluta Tékklands og eitt af þremur sögulegum löndum Tékka, ásamt Bæheimi og Tékknesku Slésíu.

Markgreifadæmið Mæri var konungsjörð bæheimsku krúnunnar frá 1348 til 1918 og keisaralegt ríki innan Heilaga rómverska ríkisins frá 1004 til 1806, krúnuland Austurríska keisaradæmisins frá 1804 til 1867 og hluti af Austurríki-Ungverjalandi frá 1867 til 1918. Mæri var eitt af fimm löndum sem mynduðu Tékkóslóvakíu árið 1918. Staða þess sem sérstaks lands var afnumin af kommúnistastjórninni í Tékkóslóvakíu eftir 1948. Sögulegar höfuðborgir svæðisins hafa verið Velehrad (á 9. öld), Olomouc (til 1641) og Brno (1641-1948).

Héraðið er 22.623,41 km² að stærð og þar búa yfir 3 milljónir. Það dregur nafn sitt af ánni Morava sem er helsta vatnsfall þess, rennur frá norðri til suðurs og er ein af þverám Dónár.
Sander Provost

**Sander Provost** (fæddur 7. október 1997 í Flæmska Brabant) er belgískur leikari.

## Ævisaga
Síðan 2014 hefur Sander (þá 16 ára) leikið eitt af aðalhlutverkunum fyrir flæmsku Ketnet seríuna *[[D5R]]* (í heild sinni De Vijver). Provost er þekktur fyrir hlutverk Wout í þessari seríu. Í prufurnar voru 5 af 300 ungmennunum valin: Jamie-Lee Six, Thijs Antonneau, Angela Jakaj, Liandra Sadzo og hann sjálfur. Ásamt meðleikurum hans voru þeir tilnefndir til *verðlauna fyrir bestu Ketnet seríuna* á gala gullnu K's 2014 og unnu þau. Þættirnir fengu síðar einnig kvikmynd sem hann leikur í.

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*Sander Provost á Instagram
Risafjöll

**Risafjöll** (tékkneska: *Krkonoše*; pólska: *Karkonosze*; þýska: *Riesengebirge*) eru fjallgarður norðan við Tékkland og suðvestan við Pólland. Fjallgarðurinn er hluti af Súdetafjöllum. Landamæri Tékklands og Póllands, milli sögulegu héraðanna Bæheims og Slesíu, liggja eftir brún eins fjallgarðsins. Hæsti tindur risafjalla er Sněžka í 1.603 metra hæð.

Fjöllin eru vinsæll útivistarstaður og þar eru mörg skíðasvæði, fjallgönguleiðir og fjallahjólaleiðir. Báðum megin landamæranna eru þjóðgarðar: Karkonosze-þjóðgarðurinn Póllandsmegin og Krkonoše-þjóðgarðurinn Tékklandsmegin.
Bæheimsskógur

**Bæheimsskógur** (tékkneska: *Šumava*; þýska: *Böhmerwald*) er lágur fjallgarður í Mið-Evrópu. Fjöllin liggja frá Plzen-héraði, um Suður-Bæheim í Tékklandi að Austurríki og Bæjaralandi í Þýskalandi. Fjallgarðurinn einkennist af 800-1400 metra háum fjöllum sem eru þéttvaxin skógi. Hæsti tindurinn er Großer Arber eða Velký Javor („stóri hlynur“), 1.455,5 metrar á hæð.
Súdetaland

**Súdetaland** er landsvæði sem var hluti af þýska ríkinu milli 1938 og 1945. Svæðið er í og við fjallgarðinn Súdetafjöll í norðurhluta þáverandi Tékkóslóvakíu.  Landsvæðinu var afsalað til Þýskalands með  München-sáttmálanum árið 1938 en það varð aftur hluti af Tékkóslóvakíu eftir seinni heimsstyrjöldina.
Gianluca Vialli

**Gianluca Vialli** (f. 9. júlí 1964 í Cremona – d. 6. janúar 2023) var ítalskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri. Hann spilaði sem sóknarmaður.

Vialli hóf ferilinn með heimaliðinu Cremonese og færði sig yfir í stærri liðin Sampdoria og Juventus þar sem hann vann fjölmarga titla, í deild og bikar. Síðast spilaði hann með Chelsea FC og var á síðasta tímabilinu með liðinu þjálfari liðsins samhlið því að spila. Hann vann bikartitla með Chelsea sem leikmaður og þjálfari en ekki úrvalsdeildina. Síðast stýrði hann Watford FC.

Vialli spilaði með ítalska landsliðinu á HM 1986 og HM 1990. Hann hætti árið 1992 með landsliðinu vegna ósættis við þjálfarann.

Eftir þjálfaraferilinn fór Vialli í sjónvarpsstarf við að lýsa knattspyrnu. Hann vann þó með starfsliði ítalska landsliðsins þegar liðið vann EM 2020. Þar hitti hann fyrir Roberto Mancini, landsliðsþjálfara sem spilaði með honum í Sampdoria.

Vialli lést úr briskrabbameini 58 ára gamall.
Rauðkani

**Rauðkani** (fræðiheiti: *Pelecanus rufescens*), einnig kallaður hinn **rauði pelíkani**, er tegund pelíkana.

## Heimildaskrá
Roðakani

**Roðakani** (fræðiheiti: *Pelecanus onocrotalus*), einnig kallaður **rósapelíkani** eða hinn **hvíti pelíkani**, er tegund pelíkana.

## Heimildaskrá
Theódór Elmar Bjarnason

**Theódór Elmar Bjarnason** (fæddur 4. mars 1987) er íslenskur atvinnumaður í fótbolta sem spilar sem miðjumaður fyrir KR Reykjavík. Hann er núverandi fyrirliði félagsins. 

## Ferill

### Snemma á ferlinum
Theódór fæddist í Reykjavík og spilaði fyrir KR á Íslandi. Hann spilaði eitt tímabil fyrir varalið IK Start 16 ára.

### Celtic
Theódór gekk til liðs við Celtic 2004. Hann lék fyrsta deildarleik fyrir félagið gegn Hibernian í síðasta leik 2006-07 tímabilsins og spilaði allar 90 mínúturnar og var valinn maður leiksins af vefsíðu Celtic. Hann var einnig á bekknum í 1-0 sigri gegn Dunfermline í skoska bikarnum 2007.

21. maí 2007 tilkynnti Theódór að hann myndi skrifa undir tveggja ára samning við Celtic til að tryggja að hann verði áfram hjá félaginu til sumarsins 2009. 13. júní skrifaði hann undir þriggja ára samning.

### Lyn Oslo
15. janúar 2008 skrifaði Theodór undir hjá Lyn Oslo til að fá að spila oftar í byrjunarliði.

### IFK Göteborg
Eftir alvarlega fjárhagslega erfiðleika í rekstri Lyn flutti Theódór til IFK Göteborg 22. júlí 2009.

### Randers FC
Í byrjun árs 2002 skrifaði Theódór undir nýjan samning við danska liðið Randers FC. Hins vegar, meiddist hann í byrjunarliðinu og gat ekki spilað í sex mánuði.

### AGF
Í júní 2015 skrifaði hann undir tveggja ára samning við danska félagið AGF. Hann yfirgaf félagið eftir tvö ár.

### Gazişehir Gaziantep
5. janúar 2019 skrifaði hann undir eins og hálfs árs samning við tyrkneska félagið Gazişehir Gaziantep.

### Akhisarspor
24. júlí 2019 skrifaði hann undir samning við Akhisarspor.

## Landsliðsferill
Hann var hluti af íslenska liðinu á EM 2016, lagði til eina stoðsendingu og spilaði í Kínabikarnum 2017 þar sem Ísland vann silfurverðlaun.

## Fjölskylda og einkalíf
Afi hans, Theódór Jakob Guðmundsson, spilaði fyrir KR á gullnu árum félagsins og spilaði gegn Liverpool 1964 í fyrsta evrópuleik beggja félaganna.

## Heimildir
Flóaskarfur

**Flóaskarfur** (fræðiheiti: *Nannopterum brasilianum*), einnig kallaður **Suður-Ameríkuskarfur**, er tegund skarfa.

## Heimildaskrá
Skutulfuglar

**Skutulfuglar** (fræðiheiti: *Anhingidae*), einnig kallaðir **skutlar** eða **slönguhálsfuglar**, er ætt árfeta.

## Heimildaskrá
Rauðhegri

**Rauðhegri** (fræðiheiti: *Ardea purpurea*), einnig kallaður **purpurahegri**, er tegund hegra.

## Heimildaskrá
Ljómahegri

**Ljómahegri** (fræðiheiti: *Egretta thula*), einnig kallaður hinn **ameríski silkihegri**, er tegund hegra.

## Heimildaskrá
Mjallhegri

**Mjallhegri** (fræðiheiti: *Ardea alba*), einnig kallaður **silfurhegri**, er tegund hegra.

## Heimildaskrá
Stórmæri

**Stórmæri** (latína: *Regnum Marahensium*, gríska: Μεγάλη Μοραβία, *Megale Moravia*; tékkneska: *Velká Morava*;  slóvakíska: *Veľká Morava*; pólska: *Wielkie Morawy*, þýska: *Grossmähren*) eða einfaldlega *Mæri* var fyrsta stóra ríki Vestur-Slava sem varð til í Mið-Evrópu og stóð frá 833 til um 907. Það náði að öllum líkindum yfir landsvæði sem í dag eru hlutar af Tékklandi, Slóvakíu, Ungverjalandi, Austurríki, Þýskalandi, Póllandi, Rúmeníu, Króatíu, Serbíu og Úkraínu. Eina slavneska ríkið sem kom á undan því var Ríki Samós sem stóð frá 631 til 658.

Kjarnaland ríkisins var þar sem í dag heitir Mæri í austurhluta Tékklands, meðfram ánni Morava, sem það dregur nafn sitt af. Í þessu ríki myndaðist slavnesk bókmenning á kirkjuslavnesku og útbreiðsla kristni, fyrst með trúboðum frá Austur-Frankíu og síðan með komu Kýrils og Meþódíusar frá Miklagarði 863 og þróun glagólítísks leturs, fyrsta letursins sem gert var fyrir ritun slavneskra mála. Það þróaðist síðan í það sem var nefnt kýrillískt letur.

Ekki er vitað hvar landamæri ríkisins lágu nákvæmlega. Stórmæri náði hátindi sínum í valdatíð Svatopluks 1. sem ríkti frá 870 til 894. Klofningur og innanlandsátök eftir dauða hans leiddu til hruns þegar Magýarar réðust inn í ríkið og lögðu núverandi Slóvakíu undir sig. Nákvæmlega hvenær það gerðist er ekki vitað, en talið að það hafi verið milli 902 og 907.

Menningarleg vakning varð í Stórmæri í valdatíð Rastislavs konungs, með komu trúboðanna Kýrils og Meþódíusar árið 863. Róm hafði áður hafnað beiðni Rastislavs um trúboða, svo hann sneri sér til Býsantíum og óskaði eftir kennurum í bókmenntum og lögum. Bræðurnir Kýrill og Meþódíus þróuðu nýtt ritmál og messusöng á slavnesku. Hadríanus 2. páfi samþykkti það síðarnefnda að lokum. Kýrill þróaði líklega glagólítíska letrið sjálfur og byggði ritmál sitt á slavneskri mállýsku sem hann og bróðir hans þekktu frá Þessalóníku. Kirkjuslavneskan var því talsvert ólík þeirri slavnesku sem var töluð í Stórmæri, sem var undanfari slavnesku mállýskanna sem í dag eru talaðar í Mæri og vesturhluta Slóvakíu.

Seinna rak Svatopluk 1. lærisveina Kýrils og Meþódíusar frá Stórmæri og sveigði opinber trúarbrögð ríkisins aftur að vestrænum sið. Það hafði aftur mikil áhrif á þau lönd þar sem lærisveinarnir settust að og héldu trúboði sínu áfram, sérstaklega í Suðaustur-Evrópu og Austur-Evrópu. Kirkjuslavneska varð opinbert ritmál í Búlgaríu frá 893 og er stundum kölluð fornbúlgarska þar. Kýrillískt letur, sem var þróað í Búlgaríu, tók við af því glagólítíska þótt það notaði sum tákn þaðan.

## Tilvísanir
Þjónustustorkur

**Þjónustustorkur** (fræðiheiti: *Leptoptilos dubius*), einnig kallaður hinn **indverski marabúi**, **aðjútantstorkur** eða **argali**, er tegund storka.

## Heimildaskrá
Kolstorkur

**Kolstorkur** (fræðiheiti: *Ciconia nigra*), einnig kallaður **svartstorkur**, er tegund storka.

## Heimildaskrá
Variety

**Variety** er bandarískt fjölmiðlafyrirtæki í eigu Penske Media Corporation. Það var stofnað af Sime Silverman í New York-borg árið 1905 sem vikulegt fréttablað um leiklist og fjölleikasýningar. Árið 1933 var bætt við útgáfunni ***Daily Variety***, staðsett í Los Angeles, til að fjalla um kvikmyndaiðnaðinn. Á síðunni ***Variety.com*** má finna fréttir, umsagnir, afþreyingarefni, heildartekjur kvikmynda, myndir og myndbönd, og skráargeymslu af tengdu efni sem nær aftur til ársins 1905.

## Tenglar
* Opinber vefsíða
Jöfurstorkur

**Jöfurstorkur** (fræðiheiti: *Jabiru mycteria*), einnig kallaður **jabírúi**, er tegund storka.

## Heimildaskrá
Popocatépetl

**Popocatépetl** er eldkeila á mörkum héraðanna Puebla, Morelos og Mexíkó í mið-Mexíkó. Það er um 70 km suðaustur af Mexíkóborg. Fjallið er 5.426 metra hátt og er næsthæsta fjall landsins á eftir Citlaltépetl (Pico de Orizaba). Iztaccihuatl er eldfjall sem er nálægt Popocatépetl og er stundum talað um tvíburatindana.

Nafnið er komið úr nahúatl og þýðir popōca reykur og tepētl fjall. Hraun úr fjallinu er mestmegnis andesít og dasít.

## Eldgos
1363, 1509, 1512, 1519–1528, 1530, 1539, 1540, 1548, 1562–1570, 1571, 1592, 1642, 1663, 1664, 1665, 1697, 1720, 1802, 1919, 1923, 1925, 1933, 1947, 1994, 2000, 2005, 2012-2020, 2022
*Árið 2000 var stærsta gos í fjallinu í 1200 ár og tugþúsundir flýðu heimili sín.
Skallastorkur

**Skallastorkur** (fræðiheiti: *Leptoptilos javanicus*), einnig kallaður hinn **javanski argali**, er tegund storka.

## Heimildaskrá
Stórnefir

**Stórnefir** (fræðiheiti: *Threskiornithidae*), einnig kallaðir **íbisar**, er ætt pelíkanfugla.

## Heimildaskrá
Terra Australis

**Terra Australis** (latína: „Suðurland“) var ímyndað meginland á suðurhveli jarðar sem kom fyrir á heimskortum allt frá því í fornöld. Tilvist þessa lands byggðist á þeirri lífseigu hugmynd að jafnvægi hlyti að ríkja milli þurrlendis á norðurhveli og suðurhveli. Terra Australis var landið sem vantaði upp á að þetta jafnvægi næðist.

Landkönnun á landafundatímabilinu leiddi til þess að fleiri lönd fundust á suðurhvelinu, sérstaklega Eldland, syðst í Suður-Ameríku, Nýja-Gínea og loks Ástralía (sem var nefnd Nýja-Holland). Til að byrja með töldu ýmsir að þessi lönd væru norðurhluti Terra Australis, en frekari leiðangrar á 18. öld leiddu í ljós að þetta eru allt eyjar. Könnun Kyrrahafsins á 18. öld varð til þess að minnka stöðugt það svæði sem Terra Australis gæti fundist á.

Seint á 18. öld komst einn af leiðöngrum James Cook yfir suðurheimskautsbaug og hann kom auga á ísrönd í fjarska. Hann taldi sjálfur að hún gæti verði hluti af Terra Australis. Þá voru margir orðnir afhuga hugmyndinni um stórt meginland í suðri og árið 1814 stakk breski kortagerðamaðurinn Matthew Flinders upp á að nafni Nýja-Hollands yrði breytt í Ástralíu, eftir Terra Australis, þar sem engar líkur væru á fundi meginlands sem lægi sunnar á jörðinni. Aðeins nokkrum árum síðar komu fyrstu leiðangrarnir auga á Suðurskautsskagann og Suðurskautslandið var uppgötvað. Þá var heitið Ástralía orðið frátekið og nýja meginlandið fékk því heitið Antarktíka.
Merópis

**Merópis** (gríska: Μεροπίς) er skálduð eyja sem kemur fyrst fyrir í skrifum gríska höfundarins Þeópomposar sem var uppi á 4. öld f.Kr. Merópis er háðsádeila á Atlantis Platons, eins og *[[Sönn saga]]* eftir Lúkíanos frá Samosötu er háðsádeila á *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]]*. Lýsingin á Merópis er þannig eins og lýsingin á Atlantis, nema ýktari. Rit Þeópomposar er aðeins varðveitt í brotum.

Svissneski austurlandafræðingurinn Emil Forrer hélt því fram að Merópis gæti hafa verið til og verið grundvöllur tengsla milli gamla og nýja heimsins fyrir landafundina miklu.
Gereyðingarvopn

**Gereyðingarvopn** eru vopn sem geta valdið miklum skaða á fólki, manngerðu eða náttúrulegu umhverfi eða lífhvolfinu. Orðið er aðallega notað um kjarnavopn, geislavopn, efnavopn og lífræn vopn. Upphaflega var hugtakið notað yfir teppasprengingar í spænsku borgarastyrjöldinni og síðari heimsstyrjöld, en eftir kjarnorkuárásirnar á Hiroshima og Nagasaki hefur það aðallega verið notað um óhefðbundin vopn. Notkun orðsins er oft umdeild þar sem það þykir fremur pólitískt en tæknilegt. Þannig hafa til dæmis tölvuárásir og heimatilbúnar sprengjur hryðjuverkamanna verið kölluð „gereyðingarvopn“.
Kappreiðar

**Kappreiðar** er hestamennsku íþrótt tveggja eða fleiri hesta sem eru riðnir af einum eða fleiri knöpum (eða stundum án knapa) yfir ákveðna fjarlægð í keppni. Það er ein af elstu íþróttum heims, þar sem grunnforsenda þess að finna út hver af tveimur eða fleiri hestum sé fljótari á ákveðnri braut eða yfir ákveðna fjarlægð, hefur haldist óbreytt síðan á klassískum fornöldum.

Kappreiðar eru breytilegar og margar þjóðir hafa þróað þeirra eigin hefðir í íþróttinni. Meðal útfærslna er að takmarka kappreiðarnar við ákveðnar tegundir, fara yfir hindranir, mismunandi vegalengdir, mismunandi yfirborð brautar og mismunandi gangtegundir. Í sumum kappreiðum fá hestarnir mismunandi þyngdir til að sýna mun í getu, það ferli kallast forgjöf.

Þó að hestar séu stundum riðnir í íþróttaskyni, þá er stór hluti af áhuga á íþróttinni og fjármunum hennar í fjárhættuspilum sem tengjast þeim. Sú starfsemi aflaði 2019 á heimsvísu 115 milljarða bandaríkjadala.

## Saga
Kappreiðar hafa langa og sérstaka sögu og hafa verið iðkaðar í menningarsamfélögum um allan heim frá fornu fari. Fornleifa skrár gefa til kynna að kappreiðar áttu sér stað í Grikklandi til forna, Róm til forna, Babýlon, Sýrlandi og Egyptalandi. Þær hafa einnig sess í goðsögum, eins og keppni hesta guðsins Óðins og risans Hrungnir í norrænu goðasögunum.

## Heimildir
*
Berlingske Media

**Berlingske Media** er útgáfufyrirtæki danska dagblaðsins *[[Berlingske]]* (sem áður hét *Berlingske Tidende*). Félagið gefur líka út dagblöðin *[[Weekendavisen]]* og fríblaðið *[[B.T.metro]]* auk fréttavefsins B.T.

Fyrirtækið rekur uppruna sinn til þess þegar Ernst Henrich Berling hóf útgáfu tímaritsins *Kjøbenhavnske Danske Post-Tidender* árið 1749.
Alþjóðaréttur

**Alþjóðaréttur**, **alþjóðalög** eða **þjóðaréttur** eru lög, hefðir og staðlar sem eru almennt viðurkennd í samskiptum ríkja. Alþjóðaréttur myndar leiðbeinandi reglur um ýmis ólík svið, eins og stríð, alþjóðasamskipti, alþjóðaviðskipti og mannréttindi. Lagaheimildir alþjóðaréttar skiptast í þjóðréttarvenjur og alþjóðasamninga.

Alþjóðaréttur er aðgreindur frá lagakerfum ríkja að því leyti að hann á aðeins við um ríkin sjálf, og byggist að stórum hluta á samþykki, þar sem enginn aðili getur framfylgt lögunum gegn fullvalda ríkjum. Ríkin geta því kosið að brjóta alþjóðalög og jafnvel samninga. Slíkt getur þó haft afleiðingar og leiðir stundum til þvingandi aðgerða annarra ríkja, eins og slit stjórnmálasambands, efnahagsþvingana eða stríðs.
Citlaltépetl

**Citlaltépetl** eða **Pico de Orizaba** á spænsku, er hæsta fjall Mexíkó og það þriðja hæsta í Norður-Ameríku (á eftir Denali og Mount Logan) í 5.636 metrum yfir sjávarmáli. Það er á mörkum Veracruz- og Puebla-fylkjanna. Fjallið er eldkeila sem gaus síðast á 19. öld. Það er þakið jöklum efst.

Á nahúatl-tungumálinu þýðir það *stjörnufjall*.
Nuevo León

**Nuevo León** er fylki í norðaustur-Mexíkó. Fylkið þekur 64.555 ferkílómetra og eru íbúar um 5,8 milljónir (2020).

Nuevo León á landamæri að fylkjunum Tamaulipas í austri, Coahuila í vestri og Zacatecas og San Luis Potosí í suðri. Í norðri á það landamæri að Texas í Bandaríkjunum. Sierra Madre Oriental-fjallgarðurinn liggur um suður og vesturhluta fylkisins. Loftslag í Nuevo León er fremur þurrt.

Monterrey er stærsta borgin í fylkinu og er með næststærsta stórborgarsvæði í landinu. Ein mesta landsframleiðsla landsins er í fylkinu og eru lífskjör með þeim betri.
Árfetar

**Árfetar** (fræðiheiti: *Suliformes*) er ættbálkur fugla sem telur meðal annars skarfa, súlur og freigáta. Nýleg rannsókn frá 2017 bendir til þess að þeir séu skyldastir doðrum og storkum. Áður voru árfetar flokkaðir með pelíkanfuglum.

## Heimildaskrá
Hasarblaðið Blek

***Hasarblaðið Blek*** er myndasögutímarit sem kemur út á Íslandi.

Árið 1996 fór af stað átaksverkefni Hins hússins: „Starfsnám fyrir unga atvinnuleitendur í Reykjavík“ sem stóð yfir í 6 mánuði. Þar var ungu fólki boðin starfsþjálfun á ýmsum sviðum en einnig var boðið upp á sjálfsprottin verkefni fyrir þá sem voru með hugmyndir sem þá langaði að vinna að. Í kjölfarið var stofnað félag  áhugamanna um myndasögur og gerð þeirra og í framhaldi af stofnuninni var sótt um styrk til Menningarmálanefndar Reykjavíkur til að gefa út *Hasarblaðið Blek*. 

Blaðið kom út með óreglulegu millibili, eða bara þegar nægt efni hafði safnast saman og hafði aðsetur í Hinu húsinu fyrstu árin. Ýmsir málsmetandi höfundar hafa þar stigið sín fyrstu spor sem síðar hafa unnið frekari afrek á þessu sviði.

Björn Vilhjálmsson var ábyrgðarmaður blaðsins til 2004 en eftir það tók Jean Posocco alfarið við því.

## Tilvísanir
Mexíkó (fylki)

**Mexíkó-fylki** (spænska: *Estado de México*) er eitt af fylkjum Mexíkó. Íbúar eru um 17 milljónir (2020) og er stærð 22.351 km2. Fylkið umkringir Mexíkóborg í miðhluta landsins. Höfuðborgin er Toluca. Astekar voru með kjarna ríkis síns þar sem Mexíkófylki er.

Eldfjöllin Popocatépetl og Iztaccíhuatl eru í austurhluta fylkisins í fjallgarðinum Sierra Nevada. Fjallið Xinantécatl er rétt suður af Toluca.
Bognefur

**Bognefur** (fræðiheiti: *Plegadis falcinellus*) er tegund stórnefa.
Hann er votlendisfugl og farfugl og vetra evrópskir fuglar í Afríku. Útbreiðsla er víða um heiminn, Ameríku, Ástralíu og Asíu. Bognefur nærist aðallega a smádýrum.

Fuglinn er flækingur á Íslandi og sást fyrst árið 1842 en næst þar eftir árið 1998. 

## Heimildaskrá
Sierra Nevada (Mexíkó)

**Sierra Nevada** eða **Mexíkóska eldgosabeltið** (spænska: *Eje Volcánico Transversal*) er eldvirkur fjallgarður í mið-Mexíkó. Það spannar um 1000 kílómetra í austur-vestur og hefur að geyma hæstu fjöll landsins. Í hlíðum fjallanna eru furu og eikarskógar, þar á meðal eru pinus montezumae, pinus hartwegii og pinus orizabensis.

Helstu eldfjöll:
*Pico de Orizaba/Citlaltépetl (5.636 metrar) 
*Popocatépetl (5.452 metrar) 
*Iztaccíhuatl (5.286 metrar) 
*Nevado de Colima (4.339 metrar) 
*Nevado de Toluca (4.577 metrar) 
*Matlalcueitl (4.461 metrar) 
*Cofre de Perote (4.282 metrar) 
*Sierra Negra (4.580 metrar)
*Parícutin (2.774 metrar)
Spænir

**Spænir** (fræðiheiti: *Platalea leucorodia*), einnig kallaður **flatnefur**, er tegund stórnefa.

## Heimildaskrá