open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Friðrik V (veitingastaður)

**Friðrik V** var veitingastaður á Akureyri, síðast til húsa í Kaupvangsstræti 6, gegnt Hótel KEA, en var áður í Strandgötu. Staðurinn var opnaður þann 25. júlí 2001 og var í eigu Friðriks Vals Karlssonar, sem jafnframt var yfirkokkur, og konu hans, Arnrúnar Magnúsdóttur.

Staðurinn var þekktur fyrir að fylgja svokallaðri „Slow Food“ stefnu við matreiðslu og notaðist fyrst og fremst við ferskt hráefni af Eyjafjarðarsvæðinu. Árið 2006 var staðurinn valinn á lista Slow Food yfir 100 áhugaverðustu svæðisbundnu veitingastaði í heimi og var hann eini staðurinn á Íslandi sem hafði leyfi til að kenna sig við Slow Food og nota merki samtakanna. 

Veitingastaðnum var lokað 3. mars 2010.

## Tenglar
Heimasíða Friðriks V  - skoðað 19. desember 2007.
Forsetakjör á Íslandi 2008

**Forsetakjör á Íslandi 2008** fór fram án almennrar atkvæðagreiðslu þar sem einungis barst framboð sitjandi forseta. Forsetakjör hefði annars farið fram þann 28. júní 2008 ef fleiri en eitt framboð hefði komið fram. Þegar framboðsfrestur rann út 23. maí hafði aðeins borist framboð sitjandi forseta Ólafs Ragnars Grímssonar sem var því sjálfkjörinn og hóf sitt fjórða kjörtímabil 1. ágúst 2008.

Í nýársávarpi forseta 1. janúar 2008 gaf Ólafur Ragnar kost á sér til endurkjörs sem forseti Íslands. 

Ástþór Magnússon sem bauð sig fram í forsetakjöri 1996 og 2004 hélt blaðamannafund í janúar 2008 þar sem hann gaf ekki upp hvort að hann sæktist sjálfur eftir embættinu en bauðst til þess að greiða kostnað vegna forsetakosninga úr eigin vasa ef af yrði. Hann lýsti því svo yfir í apríl að hann hygðist ekki bjóða sig fram.

Ekki kom til kosninga svo Ólafur Ragnar Grímsson var settur í settur í embætti forseta Íslands í fjórða sinn við hátíðlega athöfn 1. ágúst 2008. Næsta forsetakjör fór fram árið 2012.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Vefur Dómsmálaráðuneytisins um forsetakjör 2008
* Forsetakosningar.is , vefsíða Ástþórs Magnússonar um forsetakosningar
Hey, Johnny!

***Hey Johnny!*** er fyrsta breiðskífa Mínus. Hún var tekin upp og framleidd í október 1999 af Jón Skugga í Stúdíó Grjótnáman.

## Lagalisti
Öll lög samin og flutt af Mínus. Guðni úr Klink syngur með á "Kolkrabbinn".

# "Stark Art Of Desire" - 04:26
# "Spastic Fiction" - 01:39
# "Desperately Seeking Satan - 02:25
# "In His Image" - 02:17
# "Filed" - 03:25
# "Lets Make Love On A Black Sunday" - 02:43
# "Kolkrabbinn" - 01:38
# "Reckless Opinion" - 02:03
# "Body Double" - 04:04
# "Desperate Dan" - 02:26
# "Tungulipur" - 11:29
Bíafra

**Bíafra** var skammlíft ríki sem klauf sig frá Nígeríu árið 1967. Landið varð til eftir misheppnaða tilraun til valdaráns sem framkvæmd var af herforingjum frá igboþjóðflokkinum sem bjó í austurhluta landsins. Í kjölfar valdaránstilraunarinnar fylgdu ofsóknir og fjöldamorð á igbomönnum. Undirofurstinn Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu lýsti þá yfir sjálfstæði héraðsins. Landið dró nafn sitt af því að það var við Bíafraflóa. Nígería brást við með því að senda herlið á staðinn og niðurstaðan var blóðug borgarastyrjöld. Mörg lönd studdu Bíafra með vopnabúnaði þótt aðeins Gabon, Haítí, Fílabeinsströndin, Tansanía og Sambía veittu landinu formlega viðurkenningu. Bretland og Sovétríkin studdu hins vegar Nígeríu. Eftir þriggja ára styrjöld var efnahagur ríkisins hruninn og hungursneyð vofði yfir. 1970 flúði Ojukwu og Nígería innlimaði svæðið að nýju. Nígería hafði bannað Rauða krossinum að starfa í Nígeríu 1969 en lét undan vegna mikillar gagnrýni erlendis frá. Áætlað er að ein milljón manna hafi látist í kjölfar borgarastyrjaldarinnar vegna sjúkdóma og hungurs.
Geiger-teljari

**Geiger-teljari** (eða **Geiger-nemi**) er geislanæmt mælitæki sem metur styrkleika geislunar í andrúmsloftinu. Þegar Geiger-teljarinn nemur geislavirka frumeind gefur mælirinn frá sér mörg stutt hátíðni píp og því örar sem geislunin er meiri. Auk þess sem styrkstikan þokast ofar á geislakvarðanum.
18 (tala)

**18** er náttúruleg tala. Talan á 18 kemur á eftir 17 og á undan 19. Með rómverskum tölum er hún skrifuð: XVIII eða xviij. Talan átján er á íslensku oft haft um marga, sbr. *einn af átján*: einn af mörgum (slæmum). Sú merking kemur t.d. fram í kvæði *Hettu tröllkonu* í Bárðar sögu Snæfellsáss:

: *Út reri einn á báti*
: *Ingjaldr í skinnfeldi.*
: *Týndi *'átján*' önglum*
: *Ingjaldr í skinnfeldi*
: *og fertugu færi*
: *Ingjaldr í skinnfeldi.*
: *Aftr komi aldrei síðan*
: *Ingjaldr í skinnfeldi.*

Einnig er oft talað um *átján barna föður í álfheimum*, með vísan til þjóðsögunnar um umskiptinginn í barnslíki, sem var reyndar eiginmaður álfkonu, og mælti: 

*Nú em eg svo gamall sem á grönum má sjá, átján barna faðir í álfheimum, og hef eg þó aldrei séð svo langan gaur í svo lítilli grýtu.*
Slow Food

**Slow Food** (eða **hægfæði**  (stundum nefnd **hægfæðishreyfingin**) eru alþjóðleg samtök áhugafólks um mat og umhverfisvernd sem stofnuð voru á Ítalíu árið 1986. Samtökin voru stofnuð til höfuðs skyndibitamenningunni og til verndar staðbundnum mat og matreiðsluvenjum, bragðgæðum og þeim dýrum og plöntum sem liggja þessu til grundvallar. Áherslan hefur einnig beinst að því að koma á samskiptum á milli allra sem vilja vinna að heilbrigðri matvælaframleiðslu og efla meðal annars tengsl neytenda á Vesturlöndum við smáframleiðendur í þriðja heiminum gegnum tengslanetið Terra Madre. Í samtökunum eru nú meira en 100.000 meðlimir í 132 löndum.

Samtökin vinna að markmiðum sínum meðal annars með því að uppfræða almenning um mat, matarvenjur og matvælaframleiðslu, berjast gegn notkun skordýraeiturs, vinna að fjölbreytni í ræktun dýra og plantna og styðja við smáframleiðendur sem nota hefðbundnar aðferðir og lífræna ræktun. Samtökin reka einnig fræbanka. 

Aðalskrifstofa samtakanna eru í bænum Bra, sem er nálægt Tórínó á Norður-Ítalíu. Annaðhvert ár standa samtökin að geysistórri alþjóðlegri matvælasýningu í Tórínó, Salone del Gustohttp://www.salonedelgusto.com/ , þar sem áhersla er á að kynna framleiðslu smábænda og smáframleiðenda frá yfir 100 löndum en verksmiðjubúskap og fjöldaframleiðslu er úthýst. Jafnframt er umfangsmikil fræðslustarfsemi í tengslum við sýninguna og þar hefur meðal annars íslenskt skyr verið kynnt.

## Ísland
Slow Food hefur verið starfandi á Íslandi frá 2001, þegar deildin Slow Food Reykjavík Convivium var stofnað. Núverandi formaður (2009) er Dominique Plédel Jónsson. Samtökin hafa tilnefnt íslensku geitina á „bragðörk“ Slow Food sem dýrategund í útrýmingarhættu sem ber að vernda vegna þeirra afurða sem hún getur gefið af sér.

Rúnar Marvinsson er einn upphafsmaður að Slow Food eldamennsku á Íslandi. Hann eldaði í slow food stíl á gömlu Hótel Búðum og svo síðar á veitingastað sínum Við Tjörnina. Nokkrir íslenskir veitingastaðir hafa starfað í anda Slow Food, þar á meðal Lónkot í Skagafirði, Halastjarna í Öxnadal og Friðrik V á Akureyri. Friðrik V var þó eini íslenski veitingastaðurinn sem hafði, meðan hann starfaði, rétt til að kenna sig við Slow Food og nota auðkenni samtakanna, enda var veitingastaðurinn valinn á lista samtakanna yfir 100 áhugaverðustu svæðisbundnu veitingastaði í heimi árið 2006.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Slow Food samtakanna - skoðað 20. desember 2007.
Santiago de Compostela

**Santiago de Compostela** (íslenska: *Heilagur Jakob frá Compostela*) er höfuðstaður Galisíu á Norðvestur-Spáni. Dómkirkjan í Santiago de Compostela var mikilvæg endastöð á pílagrímaleiðinni Vegur heilags Jakobs á miðöldum.

## Tengt efni
* Jakobsvegur
Piemonte

**Piemonte** (piemontíska: *Piemont*; franska: *Piémont*) er hérað á Ítalíu. Það þekur 25.392 km² og íbúar eru um 4,25 milljónir (2024). Höfuðstaður héraðsins er Tórínó. Héraðið dregur nafn sitt af því að það liggur við rætur Alpafjalla sem afmarka það á þrjá vegu. Það á landamæri að Frakklandi, Sviss og ítölsku héruðunum Langbarðalandi, Lígúríu og Ágústudal.

Héraðið varð hluti af Savoja árið 1046 og þegar greifadæmið varð að hertogadæmi árið 1416 var Tórínó gerð að höfuðborg. Þegar hertoginn af Savoja varð konungur Sardiníu varð Tórínó höfuðborg Konungsríkisins Sardiníu. Þar hófst síðan sameining Ítalíu 1859.

Piemonte skiptist í sex sýslur:
* Alessandria
* Asti
* Biella
* Cuneo
* Novara
* Tórínó
* Verbania
* Vercelli

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Stórkrossi

**Stórkrossi** (fræðiheiti: *Asterias rubens*) er stjörnulaga fimmarma krossfiskur. Hann er oftast  10 til 15 sm í þvermál en getur orðið allt að 40 sm. 

Stórkrossi er rándýr sem lifir sjávarbotni. Fæða hans er ýmis botndýr eins og  samlokum og kuðungum. Heimkynni hans er í austanverðu Norður-Atlantshafi. Hann finnst allt í kringum Ísland. Hann er algengur á grunnsævi.

Við æxlast losar stórkrossi hrogn og svil út í sjó og til að frjóvgun verði þá þurfa bæði karl- og kvendýr að losa kynfrumur á sama tíma. Það gerist á vorin þegar blómi svifþörunga er í hámarki. Frjóvguðu eggin eru sviflæg og berast með straumum í tvo til þrjá mánuði. Lirfan tekur breytingum á þeim tíma og  sest svo að á botninum og fær útlit foreldra sinna. Þegar stórkrossi hefur verið tvö ár á botninum þá getur hann verið 6 sm í þvermál. Stórkrossi lifir í sjö til átta ár.

Ef stórkrossi missir arm þá getur annar vaxið í staðinn.

## Heimild
* Fjaran og hafið - Stórkrossi
Bra

**Bra** er bær í sýslunni Cuneo í Piemonte á Ítalíu um 50km sunnan við Tórínó. Íbúar eru tæp 30 þúsund. Bærinn er meðal annars þekktur sem höfuðstöðvar „Slow Food“-hreyfingarinnar. Á milli Bra og hinnar fornu borgar Pollenzo er Pollenzo-kastali sem er á Heimsminjaskrá UNESCO.
Íþróttafélag Hafnarfjarðar

**Íþróttafélag Hafnarfjarðar**, skammstafað **ÍH**, er íslenskt íþróttafélag í Hafnarfirði. Það var stofnað árið 1983. Til að byrja með var félagið stofnað utan um handknattleiksdeild félagsins. Síðar eða árið 1996 var stofnaður meistaraflokkur í knattspyrnu og hóf félagið þáttöku í 3. deild. Eftir nokkura ára baráttu náði félagið sumarið 2006 að vinna sig upp í 2 deild en liðið leikur í dag í þriðju efstu deild.
Handknattleiksdeild félagsins var endurvakin fyrir tímabilið 2013-2014 og endaði liðið í 7. sæti í fyrstu deild.
Evangelísk-lúthersk kirkja

Hin **evangelíska lútherska kirkja** er kirkjudeild sem stundar og boðar þá grein kristinnar trúar sem Marteinn Lúther stofnaði og er kennd við hann og boðun fagnaðarerindisins (evangelíon). Kennilega greinir hún sig frá öðrum kirkjudeildum með Ágsborgarjátningunni (frá 1530), höfuðjátningu lútherskra manna.

Evangelískt-lútherskar kirkjur eru oft undir ríkisvaldinu, og kallast þá þjóðkirkjur.

Íslenska þjóðkirkjan er langstærsta evangelísk-lútherska kirkjan á Íslandi. Nokkur minni trúfélög eru einnig evangelísk-lúthersk, stærst þeirra Fríkirkjan í Reykjavík og Fríkirkjan í Hafnarfirði.

## Neðanmálsgreinar
Vígslubiskup

**Vígslubiskup** er það embætti innan Íslensku þjóðkirkjunnar og sambærilegra kirkna sem er næst fyrir neðan biskup og næst fyrir ofan prófast. Á Íslandi eru tveir vígslubiskupar, og situr annar á Hólum í Hjaltadal í Skagafirði og hinn í Skálholti í Biskupstungum.

Stofnað var til vígslubiskupsembættanna samkvæmt stjórnarfrumvarpi sem samþykkt var á Alþingi 1909. Danakonungur hafði ákveðið með tilskipun 1787 að biskupar á Íslandi skyldu vígja hvorn annan en þyrftu ekki lengur að sækja sér vígslu til Danmerkur eins og verið hafði um aldir (nema hvað Bauka-Jón Vigfússon hafði verið vígður af Brynjólfi Sveinssyni Skálholtsbiskupi í Skálholti árið 1674). Samkvæmt þessari tilskipun vígði Sigurður Stefánsson Hólabiskup Geir Vídalín til embættis Skálholtsbiskups á Hólum 30. júlí 1797 en hann var eini biskupinn sem hlaut vígslu samkvæmt tilskipuninni því þegar Sigurður biskup lést ári síðar var ákveðið að sameina biskupsembættin. 

Þegar biskupinn var aðeins einn var ekki lengur hægt að fara að tilskipuninni og voru því eftirmenn Geirs allir vígðir í Danmörku, allt þar til Hallgrímur Sveinsson sagði af sér biskupsembætti haustið 1908 og vígði sjálfur eftirmann sinn, Þórhall Bjarnarson, í Dómkirkjunni í Reykjavík. Í framhaldi af því lagði Jón Þorkelsson fram tillögu um stofnun tveggja vígslubiskupaembætta og skyldu þeir hafa það embætti að vígja biskupa, svo og presta í forföllum biskups.

Vígslubiskupar hljóta biskupsvígslu þegar þeir eru settir í embætti og ef vígslubiskup er síðan kjörinn biskup þarf hann ekki að fá vígslu að nýju, er aðeins settur í embætti. 

Upphaflega voru mörk vígslubiskupsdæmanna þau sömu og gömlu biskupsdæmanna en þeim hefur nú verið breytt til að jafna stærð biskupsdæmanna. Ennfremur var ákveðið með lögum 1990 að vígslubiskuparnir skyldu sitja á gömlu biskupssetrunum og vera sóknarprestar þar.

## Vígslubiskupar í Hólabiskupsdæmi
*1909 &ndash; 1927:  Geir Sæmundsson á Akureyri.
*1928 &ndash; 1937:  Hálfdán Guðjónsson á Sauðárkróki.
*1937 &ndash; 1959:  Friðrik J. Rafnar á Akureyri.
*1959 &ndash; 1969:  Sigurður Stefánsson á Möðruvöllum í Hörgárdal.
*1969 &ndash; 1981:  Pétur Sigurgeirsson á Akureyri, síðar biskup.
*1982 &ndash; 1991:  Sigurður Guðmundsson á Grenjaðarstað, og á Hólum frá 1986.
*1991 &ndash; 2002:  Bolli Gústavsson á Hólum.
*2003 &ndash; 2012:  Jón Aðalsteinn Baldvinsson á Hólum.
*2012 &ndash; 2022:  Solveig Lára Guðmundsdóttir.
*2022 &ndash; :  Gísli Gunnarsson á Hólum.

## Vígslubiskupar í Skálholtsbiskupsdæmi
* 1909 – 1930:  Valdimar Briem á Stóra-Núpi.
* 1931 – 1936:  Sigurður P. Sívertsen prófessor í Reykjavík
* 1937 – 1965:  Bjarni Jónsson í Reykjavík.
* 1966 – 1983:  Sigurður Pálsson á Selfossi.
* 1983 – 1989:  Ólafur Skúlason í Reykjavík, síðar biskup.
* 1989 – 1994:  Jónas Gíslason í Skálholti.
* 1994 – 2010:  Sigurður Sigurðarson í Skálholti.
* 2010 – 2018:  Kristján Valur Ingólfsson
* 2018 – :  Kristján Björnsson

## Heimildir
*
JScript

**JScript** er Microsoft-útgáfa af JavaScript (notuð í t.d. Internet Explorer, en ekki í Microsoft Edge). Útfærsla Microsoft heitir bara JScript til að losna við vörumerkja-vandamál ("[Microsoft] did not want to deal with Sun Microsystems about the trademark issue").
Jólatré

**Jólatré** er skrauttré sem eru notuð á jólum. Uppruna sinn á jólatréið sennilega að rekja til jólasiða fyrir kristna tíð. 

## Ísland
Á Íslandi hafa nordmannsþinur (sem er innflutt frá Danmörku), sitka-, blá- og rauðgreni, stafafura gjarnan verið notuð sem jólatré. Fjallaþinur gæti komið í stað nordmannsþins með ræktun á Íslandi. 

Þann 21. desember árið 1952 var kveikt á stóru jólatréi á Austurvelli, sem var gjöf frá Óslóarbúum til Reykvíkinga og var það fastur siður árlega til ársins 2015.

Á seinni árum hefur tréð verið fellt í Heiðmörk utan Reykjavíkur. 

Í endurminningum sínum segir Árni Thorsteinsson tónskáld frá jólatré fjölskyldu sinnar um 1880: 
: *Grenitré fluttust ekki almennt inn fyrr en löngu síðar, og var jólatréð okkar heimatilbúið eins og algengt var á þessum árum. Var það búið til úr langri stöng eða spíru, sem í voru felldir nokkrir pinnar, er kertin voru látin standa á. Síðan var það málað grænt og loks skreytt með lyngi um hver jól. Eftir jólin var það svo látið upp á háaloft, og þar lá það svipt öllu skrauti til næstu jóla*.

## Tilvísanir
Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie

**Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie** – (af Íslendingum stundum kallaðar **Árbækur Fornfræðafélagsins**) – er danskt tímarit um fornleifafræði, gefið út af Fornfræðafélaginu í Kaupmannahöfn. Tímaritið er nú málgagn danskra fornleifafræðinga.

Fornminjanefndin eða Oldsagskommissionen (stofnuð 1807) gaf út tímaritið *Antiqvariske Annaler* 1812-1827 (í fjórum bindum), sem telja má undanfara *Árbókanna*, þó að útgefandinn sé annar. Þar var lýst þekktum og nýfundnum fornminjum, og safnauka *Det Kongelige Museum for Nordiske Oldsager* (sem síðar varð *Þjóðminjasafnið í Kaupmannahöfn*).  

Árið 1825 var Hið konunglega norræna fornfræðafélag stofnað með það að markmiði að gefa út íslenskar fornbókmenntir og auka þekkingu á fortíð Norðurlanda. Sama ár hóf félagið útgáfu tímarits (*Hermod*). Árið eftir kom út tímaritið: *Tidsskrift for Nordisk Oldkyndighed*, sem á næstu áratugum breytti nokkrum sinnum um nafn, og hefur frá 1866 komið út undir ofangreindum titli. (*Antiquarisk Tidsskrift* var um tíma gefið út samhliða, en er hér samt talið vera grein af stofni *Árbókanna*):

**Hermod. Det Nordiske Oldskrift-Selskabs tidende for 1825-1826* (eitt bindi), ritstjóri Rasmus Kristján Rask.
**Tidsskrift for Nordisk Oldkyndighed* 1826-1829 (tvö bindi)
**Nordisk Tidsskrift for Oldkyndighed* 1832-1836 (þrjú bindi)
**Annaler for nordisk Oldkyndighed og Historie* 1836–1863 (23 bindi). Merkustu greinarnar voru þýddar og gefnar út í: 
**Mémoires de la Société des Antiquaires du Nord* 1836-1860 (fjögur bindi)
**Antiquarisk Tidsskrift* 1843-1863 (sjö bindi)

Þegar Carl Christian Rafn féll frá, 1864, urðu nokkur þáttaskil í þessari útgáfu. 
**Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie* 1866-2007. Merkustu greinarnar voru þýddar og birtar í: 
**Mémoires de la Société Royale des Antiquaires du Nord, Nouvelle Série* 1866-1934 (11 bindi)

Á fyrstu áratugum tímaritsins birtust þar margar greinar, sem fjalla frekar um sagnfræði en fornleifafræði. Einnig er þar talsvert af greinum um íslenskt efni. 

## Heimild
*Danska Wikipedian, 21. desember 2007.
Keilir

**Keilir** er móbergsfjall á Reykjanesskaga. Fjallið hefur myndast á ísöld við gos undir jökli án þess að gosið næði upp úr jökulísnum. Hæð Keilis er um 379 metrar yfir sjó. Keilir er keilulaga og sést víða að. Þegar ekið er í suðurátt eftir Suðurgötu í Reykjavík er Keilir beint fyrir augum. Hann er auðþekktur vegna lögunar sinnar. Sjómenn hafa löngum haft Keili sem mið og er hann til dæmis notaður þegar siglt er inn Hamarssund á leið inn til Sandgerðis. Af Keili er mikil og falleg útsýn og er auðveld ganga á fjallið að norðaustanverðu.
Fagradalsfjall

**Fagradalsfjall** er móbergsfjall á Reykjanesskaganum vestanverðum. Það er talið vera vestasti hluti Reykjanesfjallgarðsins, en vestan þess eru stök fell. Fagradalsfjall er aflangt frá austri til vesturs. Hæsti punkturinn er Langhóll; um 390 metrar á hæð. Það hefur orðið til á ísöld við gos undir jökli og er smáhraunlag á því ofanverðu, sem gefur til kynna að gosið hafi náð lítið eitt upp úr jöklinum. Fjallið flokkast því sem stapi.

Þann 3. maí 1943 fórst herflugvél Bandaríkjahers á Fagradalsfjalli. Fjórtán manns létust en einn komst lífs af. Meðal hinna látnu var  Frank Maxwell Andrews en hann var afar háttsettur í bandarískra hernum og heimildir segja að hann hafi átt að stýra innrásinni í Normandí í Evrópu. Eftirmaður hans í hernum var Eisenhower sem síðar varð forseti Bandaríkjanna. Flugvélin mun hafa ætlað að lenda á flugvellinum í Kaldaðarnesi.

Þann 19. mars 2021 hófst eldgos við fjallið, nánar tiltekið í Geldingadölum. Stóð það í 6 mánuði. Gos tók sig aftur upp í Meradölum í ágúst 2022 og í júlí 2023 við Litla-Hrút.

## Myndir

Mynd:Iceland road 427 Hraunsvik Festarfjall from south IMG 0169.JPG|Fagradalsfjall, loftmynd.
Mynd:FMA crash photo1.JPG|Bandarískir hermenn við flugvélabrakið 1943.
Mynd:Geldingadalagos2.jpg|Fólk í hlíðum Fagradalsfjalls að virða fyrir sér eldgosið í Geldingadölum í lok mars 2021.


## Tengt efni
* Eldgosið við Fagradalsfjall 2021
* Eldgosið í Meradölum 2022
* Eldgosið við Litla-Hrút 2023

## Heimildir
* 
* 
* Flugvélaflök við Fagradalsfjall (ferlir.is)
Ion Iliescu

**Ion Iliescu** (3. mars 1930 – 5. ágúst 2025) var rúmenskur stjórnmálamaður. Hann var forseti Rúmeníu í tvígang, fyrst frá 1989 til 1996 í kjölfar rúmensku byltingarinnar og síðan í annað kjörtímabil frá 2000 til 2004.

Iliescu var lengi meðlimur í Kommúnistaflokki Rúmeníu og gegndi ýmsum embættum í kommúnistastjórn landsins á valdatíð Nicolae Ceaușescu. Iliescu var á tímabili álitinn mögulegur eftirmaður Ceaușescu sem leiðtogi kommúnistastjórnarinnar en hann féll síðar í ónáð hjá stjórninni. Hann náði að hreppa völdin þegar Ceaușescu var steypt af stóli árið 1989 og varð fyrsti forseti Rúmeníu eftir kommúnistatímann.

Iliescu tapaði endurkjöri á móti Emil Constantinescu í forsetakosningum árið 1996. Iliescu komst aftur til valda eftir kosningar árið 2000 og sat sem forseti til ársins 2004.

Hlutverk Iliescu í eftirleik byltingarinnar 1989 hefur verið umdeilt í seinni tíð. Árið 2019 ákærði ríkissaksóknari Rúmeníu Iliescu fyrir glæpi gegn mannúð og sakaði hann um að hafa nýtt sér ríkisfjölmiðla landsins til að dreifa vísvitandi röngum upplýsingum og vekja ótta við hryðjuverk. Þannig hefði hann verið valdur að „frændvígum, stjórnlausri skothríð og misvísandi hernaðarfyrirmælum,“ en í upplausnarástandi sem ríkti fyrstu fimm dagana eftir valdatöku Iliescu árið 1989 voru 862 manneskjur drepnar og þúsundir særðust. Árið 2020 hafnaði dómari ákærunni gegn Iliescu vegna formgalla. Eftir aðra ákæru ákvað áfrýjunardómstóll árið 2023 að réttarhöld yfir Iliescu mættu hefjast.

## Tilvísanir
Orsakarsögn

**Orsakasögn** er hugtak í málvísindum sem veldur eða þvingar einhvern til að framkvæma eitthvað eða vera í einhverri stöðu.

## Orsakasagnir milli tungumála
### Orsakasagnir í íslensku
Orsakasagnir í íslensku kallast sterkar sagnir sem myndaðar eru af annarri kennimynd (ég **naut**, ég **slapp**) sterkra sagna. 

Varast skal það að veikar sagnir hafa aðeins þrjár kennimyndir: 1. Nafnháttur 2. Framsöguháttur 4. Lýsingarháttur þátíðar.
Kennifall (málfræði)

**Kenniföll** eru þau föll sem gefin eru upp í orðabókum.

## Í íslensku
Kenniföllin í íslensku samanstanda af nefnifalli eintölu (nf. et.) og eignarfalli eintölu (ef. et.) og nefnifall fleirtölu (nf. ft.).

### Dæmi
* **hestur**, **-s**, **-ar**
*: *hestur* (nf. et.), *hests* (ef. et.), *hestar* (nf. ft.)
* **kona**, **-u**, **-ur**
*: *kona* (nf. et.), *konu* (ef. et.), *konur* (nf. ft.)
* **barn**, **-s**, **börn**
*: *barn* (nf. et.), *barns* (ef. et.), *börn* (nf. ft.)

## Í latínu
Kenniföllin í latínu samanstanda af nefnifalli eintölu (nf. et.) og eignarfalli eintölu (ef. et.).

### Dæmi
* **femina**, **-ae**
*: *femina* (nf. et.), *feminae* (ef. et.)
* **homo**, **-inis**
*: *homo* (nf. et.), *hominis* (ef. et.)
* **Islandia**, **-ae**
*: *Islandia* (nf. et.), *Islandiae* (ef. et.)

## Tengt efni
*Kennimynd (hliðstæða sagnorða)
Tala (aðgreining)

**Tala** getur átt við eftirfarandi:

* Kvenmannsnafnið Tala
* Tala (festingu), eða hnapp
* Tölu í málfræði (eintala, fleirtala og tvítala)
* Tölu í stærðfræði
Þorfinnur Guðnason

**Þorfinnur Guðnason** (4. mars 1959 í Hafnarfirði - 15. febrúar 2015) var íslenskur kvikmyndagerðarmaður, sem þekktastur er fyrir gerð heimildarmynda. Þorfinnur fæddist í Hafnarfriði 4. mars 1959. Lauk stúdentsprófi frá FB 1983 og BA-prófi í kvikmyndagerð frá California College of Arts and Crafts 1988. 

## Verk Þorfinns
* Húsey - 1993
* Hagamús: með lífið í lúkunum - 1997
* Lalli Johns - 2001
* Hestasaga - 2004
* Draumalandið - 2009 
* Bakka-Baldur - 2011 http://www.kvikmyndavefurinn.is/films/nr/1334 

Hlaut Menningarverðlaun DV 1994 fyrir Húseyjarmyndina.
Hlaut Edduna fyrir Lalla Johns árið 2002
Hlaut Edduna fyrir Draumalandið 2010
## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Afstapahraun

**Afstapahraun** (kallast einnig **Hvassahraun**) er apalhraun á Reykjanesskaga. Hraunið hefur runnið frá eldgígum sem eru vestan undir Trölladyngju og þaðan til norðurs alveg í sjó fram í Vatnsleysuvík á Vatnsleysuströnd. Við suðurenda hraunsins eru Höskuldarvellir, sem eru grasi gróið flatlendi, eitt hið stærsta á Reykjanesskaganum. Við norðurendann hefur verið brotið af hrauninu vegna lagningar Reykjanesbrautar, sem liggur þar á milli hrauns og sjávar. Heildarlengd hraunsins er um 10 kílómetrar. Samkvæmt rannsóknum er hraunið um 2000 ára gamalt, sem byggir á C-14 aldursgreiningum og gjóskutímatali. 

## Heimild
*Kristján Sæmundsson og Magnús Á. Sigurgeirsson. Reykjanesskagi (bls. 379-401). Náttúruvá á Íslandi. Eldgos og jarðskjálftar. Viðlagatrygging Íslands og Háskólaútgáfan, Reykjavík.
Indriði Einarsson

**Indriði Einarsson** (29. apríl 1851 – 1939) var frumherji í íslenskri leikritagerð og menntaður hagfræðingur.  Hann fæddist og ólst upp á Húsabakka í Skagafirði. Móðir hans Euphemia var dóttir Gísla Konráðssonar og faðir hans Einar var prestsonur frá Glaumbæ í Skagafirði. Amma Indriða í föðurætt var systir Reynistaðabræðra. Indriði var fyrsti Íslendingur sem lauk prófi í hagfræði og var endurskoðandi landsreikninganna um langt skeið, uns hann gerðist skrifstofustjóri í fjármálaráðuneytinu. Hann var leikritaskáld og frægustu leikverk hans eru Nýjársnóttin (útg. 1907), Dansinn í Hruna og Hellismenn. Indriði þýddi einnig Vetrarævintýri eftir William Shakespeare (óútgefið leikhandrit) og Víkingana á Hálogalandi, eftir Henrik Ibsen (en leikritið þýddi hann með Eggert Ó. Briem) (útg. 1892). Hann kom að stofnun Leikfélags Reykjavíkur árið 1897. Árið 1936 gaf hann út endurminningar sínar, sem nefndust: *Sjeð og lifað: endurminningar*. Hann lést þremur árum síðar. 

Hann var þingmaður Vestmanneyinga frá 1890 til 1891. Indriði var oft  gestur Jóns Sigurðssonar á heimili hans í Kaupmannahöfn.

Indriði var giftur Mörtu Guðjohnsen og átti með henni sex dætur: Eufemíu, Emilíu, Guðrúnu, Mörtu, Láru og Ingibjörgu; og tvo syni, Einar og Gunnar, sem tóku upp eftirnafnið Viðar. Einar var faðir Jórunnar Viðar, tónskálds, en lést ungur að árum. Gunnar Viðar varð bankastjóri Landsbanka Íslands. Ingibjörg giftist Ólafi Thors, sem varð forsætisráðherra Íslands.

## Leikverk
*Nýársnóttin* (1871; endurskrifað fyrir sýningu Leikfélags Reykjavíkur 1907)

*Hellismenn* (1873)

*Sverð og bagall* (1899)

*Skipið sekkur* (1903)

*Stúlkan frá Tungu* (1909)

*Dansinn í Hruna* (1925)

*Síðasti víkingurinn* (1936)

## Tenglar
* Indriði Einarsson (Leikminjasafn Íslands) 
* ''Hann lifði í öðrum heimi en flestir aðrir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951  
* Peningar. Grein eftir Indriða Einarsson frá 1890
* ''Á Jólum hjá Jóni Sigurðssyni''; grein eftir Indriða í Lesbók Morgunblaðsins 1933
Mynd (aðgreining)

**Mynd** getur átt við: 

## List
*Mynd, mynd af einhverjum hlut
*Hugakið „mynd“ getur átt við kvikmynd

## Málfræði
*Mynd getur átt við sagnmyndir, eða undirflokka sagnmynda (germynd, miðmynd og þolmynd)
*Kennimynd
*Beygingarmynd (nafnorð hafa venjulega 16 beygingarmyndir; beygingarmyndir sagna í persónuhætti eru 48 auk boðháttar og lýsingarhátta, en þær geta orðið allt að 106 með spurnarmyndum sagna (*ferðu*, *fórstu*, *fariði*). Beygingarmyndir lýsingarorðs sem tekur stigbreytingu eru allt að 120.)
Flateyjarannáll

**Flateyjarannáll** er annáll sem var skrifaður fyrir Jón Hákonarson, stórbónda, í Víðdalstungu. Flateyjarannáll er talinn ein traustasta heimildin um stóratburði á 14. öld.
Örlygsstaðabardagi

**Örlygsstaðabardagi** er fjölmennasta orrusta sem háð hefur verið á Íslandi. Hún fór fram við eyðibýlið Örlygsstaði í landi Víðivalla í Blönduhlíð í Skagafirði þann 21. ágúst 1238. Frá Örlygsstaðabardaga segir í Sturlungu, og er frásögnin í þeim hluta hennar sem Sturla Þórðarson lögmaður og sagnaritari skrifar, en hann var viðstaddur bardagann og barðist í liði frændmenna sinna, Sturlunga. 

Í Örlygsstaðabardaga áttust við Sturlungar annars vegar, undir forystu feðganna Sighvatar á Grund og Sturlu sonar hans, en andstæðingarnir voru þeir Gissur Þorvaldsson og Kolbeinn ungi Arnórsson. Sturlungar höfðu ætlað að gera aðför að Kolbeini unga á Flugumýri, þar sem hann bjó, en gripu í tómt. Þeir héldu kyrru fyrir í Blönduhlíð og við Vallalaug nokkra daga en á meðan safnaði Kolbeinn liði um Skagafjörð og Húnaþing en Gissur Þorvaldsson kom með mikið lið að sunnan. Liðsmunur var allmikill, því þeir Gissur og Kolbeinn, sem Sturlunga kallar oftast „sunnanmenn“, höfðu allt að 1700 manns, en þeir feðgar trúlega nálægt 1300. Erfitt er þó að fullyrða um þessar tölur. 

Sunnanmenn komu austur yfir Héraðsvötn og tókst að koma Sturlungum að óvörum, svo að þeir hörfuðu undan í ofboði og bjuggu um sig í gerðinu á Örlygsstöðum, sem var ekki gott vígi, enda mun orrustan ekki hafa staðið lengi og fljótt brast flótti í lið Sturlunga. Alls féllu 49 úr þeirra liði en aðeins sjö af mönnum Kolbeins og Gissurar.

Á meðal þeirra sem féllu voru feðgarnir Sighvatur og Sturla, svo og Markús Sighvatsson. Kolbeinn og Þórður krókur Sighvatssynir komust í kirkju á Miklabæ en voru teknir þaðan og höggnir en Tumi Sighvatsson yngri komst einn bræðranna undan ásamt hópi manna upp í Miðsitjuskarð og þaðan yfir fjöllin til Eyjafjarðar. Sturla Þórðarson komst einnig í kirkjuna en fékk grið og einnig aðrir sem þar voru, að Sturlusonum, tveimur sonum Hrafns Sveinbjarnarsonar og tveimur mönnum öðrum undanskildum.

## Tengt efni
* Flugumýrarbrenna

## Tenglar
* ''Drepið þér hann þá fyrst''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
* ''Vaskra manna dæmi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990
Selárdalur

:*Sjá einnig [[Selárdalur (Vopnafirði)|Selárdalur]] í Vopnafirði*

**Selárdalur** er næstvestastur Ketildala í Arnarfirði. Í dalnum er bær sem heitir líka Selárdalur og var eitt af höfuðbólum Vestfjarða. 

Selárdalsprestakall var áður fyrr talið með betri prestaköllum landsins, með því að Stóra-Laugardalssókn sem náði yfir allan Tálknafjörð var annexía frá Selárdal. Einn af Selárdalsprestum varð síðar biskup, en það var Gísli Jónsson, sem var prestur í Selárdal frá 1547-1557. Séra Gísli varð biskup í Skálholti eftir Marteinn biskup Einarsson.

Frægir ábúendur í Selárdal eru t.d. Bárður svarti Atlason (afi Hrafns Sveinbjarnarsonar), Páll Björnsson, Gísli á Uppsölum, Hannibal Valdimarsson og Samúel Jónsson, sem kallaður hefur verið *listamaðurinn með barnshjartað*. Þar fæddist Jón Þorláksson á Bægisá. Síðasti bærinn, Neðribær, fór í eyði 2010.
## Bæir
*Tóft (óvíst)
*Skrúð (óvíst)
*Rimi (óvíst)
*Hús (óvíst)
*Fossá (óvíst)
*Krókur (óvíst)
*Kálfatjörn (óvíst)
*Melstaðir (óvíst)
*Skarðsmýrarfoss (eyddist í svartadauða)
*Grund (fór í eyði 1949)
*Kolbeinsskeið (fór í eyði 1961)
*Brautarholt (fór í eyði 1969)
*Uppsalir (fór í eyði 1986)
*Selárdalur (fór í eyði 1988)
*Neðribær (fór í eyði veturinn 2010) Var síðasti bærinn í byggð í dalnum.

## Tenglar
* Selárdalur sóttur heim Tíminn Sunnudagsblað, 40. tölublað (11.10.1964), Blaðsíða 948
* ''Selárdalur við Arnarfjörð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961
* ''Síðasti bærinn kominn í eyði''
* http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050301135513/www.arnfirdingur.is/menning/stadir/Selardalur.asp
Sérnafn

**Sérnöfn** eru nafnorð skrifuð með stórum upphafsstaf og eru heiti manna, dýra, staða, hluta eða annarra fyrirbæra. Sérnöfn bæta sjaldnast við sig greini.

Sum orð eru hinsvegar bæði sérnöfn og samnöfn, ef nöfn eiga sér hliðstæðu á meðal hluta eða fyrirbæra (t.d. *Elísabet*, *Sóley*, *Bolli*, *Máni*).

Einu sérnöfnin sem ekki eru rituð með stórum staf eru heiti djöfulsins. Öll hans heiti eru rituð með litlum staf.

## Dæmi

* *Akureyri* (örnefni)
* *Alexander
* *andskotinn*
* *djöfullinn*
* *Engillinn
* *Gabríel
* *Geirþrúður*
* *Hekla* ([[örnefni]])
* *Hermann
* *Jón*
* *Mikael
* *Reykjavík* ([[örnefni]])
* *Samúel
* *satan*
* *Sigurður*
* *Snæland* (örnefni)

## Tengt efni
* Nafnfræði
* Samnafn
* Viðurnefni
* Örnefni

## Tenglar
* Réttritun: Um '''sérnöfn'''
* Réttritun: Nafnorð dregin af '''sérnöfnum'''
Samnafn

**Samnöfn** er stór hluti nafnorða, en samnöfn eru sameiginleg heiti á hlutum og fyrirbærum hvort sem þau eru snertanleg eða ekki. Samnöfn má þekkja á því að bæta við sig greini.

Samnöfn skiptast niður í *hlutaheiti* (t.d. *hestur*, *steinn*, *litur*), *hugmyndaheiti* (t.d. *virðing*, *reiði*, *ást*) og *safnheiti*, þ.e. orð sem tákna heild eða safn hluta (t.d. *hveiti*, *korn*, *mergð*).

## Tenglar
* 

## Sjá einnig

*Sérnafn
Skinnerbúr

**Skinnerbúr** er búr sem er oftast notað á tilraunastofu til að rannsaka hegðun dýra. B. F. Skinner bjó til fyrsta slíka búrið á meðan hann var nemandi í Harvard háskóla í kringum 1930. Það er bæði notað til að rannsaka virka skilyrðingu sem og klassíska skilyrðingu.

## Gerð

Búrið sjálft er eins konar kassi, oft gegnsær, sem er nógu stór til að dýrið sem á að rannsaka komist auðveldlega fyrir í því. Tilraunadýrin eru oftast fuglar, rottur eða mýs. Búrin eru oft höfð í herbergjum sem eru hljóðheld.

Skinnerbúr eru með að minnsta kosti einum eða fleiri *rofum* sem nema þegar dýrið í búrinu ýtir á hann. Ef dýrið í búrinu er rotta, sem dæmi, er rofinn yfirleitt stöng, en ef fugl er í búrinu er rofinn gjarnan flötur sem fuglinn getur goggað í. Rofarnir eru svo tengdir í skráningartæki, sem er gjarnan tölva eða annað tæki, en skráningartækið skráir þegar ýtt er á þá. Rofarnir eru þannig úr garði gerðir að ýta verður með vissum krafti á þá til að þeir sendi frá sér boð til skráningartækisins. 

Annað einkenni skinnerbúra er að hægt er að birta áreiti inni í búrinu. Áreitið getur verið ljós, hljóð, myndir (t.d. á LCD-skjá), matur, vatn eða hvað eina.

Búrin geta líka verið með gólfi sem er gert úr eins konar neti, sem má leiða rafmagn í. Í sumum löndum, þar á meðal á Íslandi, þarf leyfi yfirvalda til að gefa dýrum raflost. 

Vegna einfaldleika síns og vegna þess að umhverfi dýrsins er stjórnað má nota það til að gera tilraunir. Margs konar atferli og nám dýra má rannsaka í búrum sem þessum.

Skinnerbúrið var og er mikið notað við rannsóknir. Það gerði mönnum kleift að rannsaka svörun (t.d. ýta á stöng) sem sérstaka breytu sem væri undir stjórn annarrar breytu (áreitis). Þetta gerði Skinner kleift að rannsaka hegðun dýranna og þróa kenningar sínar um atferli. 

Rétt er að benda á að jafnvel þó að það sé ótvíræður kostur að skráning á atferli í búrum sem þessum séu mjög hlutlægar og nákvæmar, þá verða smáatriði útundan í þessum mælingum. Skinner sjálfur skrifaði um þetta vandamál við allar mælingar á hegðun - sem sagt óháð búrinu sem slíku. Hann benti á að það er ekki hægt að einangra hegðun og smáatriði verða útundan í mælingum. Hann nefndi sem dæmi fugl sem fengi mat þegar hann færði höfuðið fyrir ofan vissa hæðarlínu; dýrið myndi vissulega gera það oftar og það mætti mæla með einhverjum hætti, en í leiðinni er ekki mælt hvernig önnur hegðun breytist (t.d. önnur hegðun minnkar, eða hvernig dýrið sveigir höfuð sitt frekar en áður). Skinner benti jafnframt á að þetta væri ekki endilega stórt vandamál.

## Heimildir
Japanar

eða **Japanir** (sjá mismunandi rithætti) eru þjóðarhópur sem kennir sig við japanska menningu, forfeður eða ætterni. Í dag eru um 130 milljón manns af japönskum uppruna, og þeim eru um 127 milljónir sem eiga heima í Japan.
Viðurnefni

**Viðurnefni** eru hugtök eða orð sem notuð eru til að lýsa hlutum, stöðum eða fólki. 

## Viðurnefni sem skeytt er fyrir aftan
Flest viðurnefni falla í þennan flokk og eru þau rituð með litlum staf (ólíkt viðurnefnum sem skeytt er fyrir framan sérnafn). Undantekning á þessari reglu er hinsvegar ef viðurnefnið er sérnafn, þá er það skrifað með stórum staf. 

### Dæmi
**Nonni *'n**etti''
*''Jóhannes **g**óði''
*[[Alexander mikli|''Alexander **m**ikli'']]
*''Siggi **s**varti''
*''Kristrín **K**ötlugos'' (undantekning)
*''Halldór **M**ýrdal'' (undantekning)

==Viðurnefni sem skeytt er fyrir framan==
Viðurnefnum má skeyta fyrir framan [[sérnafn|sérnöfn]] til að gera frekari grein fyrir sérnafninu.

===Dæmi===
****V*'íga-Glúmur*
*[[Austur-Afríka|***A**ustur-Afríka*]]
****N**ýja-England*
*[[Nýja-Sjáland|***N**ýja-Sjáland*]]
*[[Mið-Austurlönd|***M**ið-Austurlönd'']]

## Tengt efni
*Sérnafn
*Samnafn

## Tenglar
*Réttritun Orð sem skeytt er framan við sérnafn með bandstriki.
*Réttritun Viðurnefni sem skeytt er aftan við sérnafn.
*„Nokkrir þættir úr menningu hins íslenzka þjóðfélags í heiðni“; grein í Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 1967
David Duchovny

**David William Duchovny** (fæddur 7. ágúst 1960 í New York) er bandarískur leikari og leikstjóri.
La Niña

**La Niña**, einnig ritað **La Nina**, (er spænska og þýðir stúlkubarnið) er veður- og haffræðilegt fyrirbæri, sem á við lægri sjávarhita en 0,5° af meðalhita í austurhluta kyrrahafs í hitabeltinu. 

Myndar ásamt El Niño suðurhafs(hita)sveiflur (enska *El Nino Southern Oscillation*, skammstafað *ENSO* ) á suðurhveli jarðar, sem hefur mikil áhrif á veðurfar um allan heim.
El Niño

**El Niño** (**El Nino** eða **El Ninjo**) er bilkvæmt veður- og vatnsfræðilegt fyrirbæri í austurhluta Kyrrahafsins á hitabeltisvæðinu og á við hærri sjávarhita en 0,5° af meðalhita þess. Það kemur venjulega upp fjórða eða sjötta hvert ár, og venjulega rétt eftir jól, en af því mun nafnið dregið: *El Ninjo*, sem þýðir barnið, og er þá átt við jólabarnið. El Ninjo stendur venjulega í 12 til 17 mánuði, en stundum lengur og stundum skemur, allt eftir styrkleika. Á síðustu 15 árum hefur orðið skemmra milli þeirra. 

Aðaleinkenni El Ninjo er að á mjóu belti sem liggur við miðbaug í Kyrrahafi verður yfirborðssjórinn óvenju hlýr, jafnvel alla leið frá Indónesíu austur að Perú, Ekvador og nyrstu svæðum Síle. Þetta belti getur orðið einar 15 miljónir ferkílómetra, helmingi stærra en Bandaríkin og hlýnunin getur num 1-3 gráðum. 

Mest af árinu er ríkjandi suðaustan staðvindur við vesturströnd Suður-Ameríku. Hann stendur því nokkuð af landi og hrekur sjóinn til vesturs. Afleiðingin er að við ströndina verður uppstreymi af köldum sjó. Það dælir næringaefnum upp á yfirborðið, þörungar blómstra og miljónir smádýra þrífast á þeim. 

Þessi hagstæðu tímabil með tilölulega svölum sjó við Suður-Ameríku eru oftast lengri en þau hlýju. Að því kemur þó að austanáttin gefur sig við ströndina og sjórinn hlýnar lítið eitt. Vegna hlýnunarinnar fer loftþrýstingurinn að lækka á þessu hafsvæði, rétt eins og hlýnun lands á sumardegi lækkar þrýstinginn og fer að soga hafgoluna inn yfir landið. Í framhaldinu sogast loft og sjór vestan af Kyrrahafi og uppstreymi sjávarins við ströndina minnkar. Það veldur enn meiri sjávarhlýnun. Eitt leiðir annað og herðir framvinduna. Eftir hálft eða eitt ár hafa áhrifin náð hámarki. Þá er hitinn vestur á Kyrrhafinu við miðbaug orðinn svo hár að þar hefur þrýstingurinn lækkað og austanvindarnir leita þangað á ný með eðlilegum hætti. 

El Nino myndar ásamt La Niña suðurhafs(hita)sveiflur (enska *El Nino Southern Oscillation*, skammstafað *ENSO* ) á suðurhveli jarðar, sem hefur mikil áhrif á veðurfar um allan heim.

## Tenglar
* ''Hvað er El Niño?''; af Vísindavefnum
* ''El Nino - ógn við Perú-ansjósuna''; grein í Morgunblaðinu 1973
* ''El Nino býr sig undir að losna úr læðingi''; grein í Morgunblaðinu 1997
Steinsbiblía

**Steinsbiblía** er þriðja heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku, prentuð á Hólum í Hjaltadal og kennd við Stein Jónsson biskup þar. Prentun biblíunnar hófst árið 1728, og það ártal er á titilblaði, en prentuninni lauk ekki fyrr en 1734. 

Undirbúningur útgáfunnar hófst um 1720, en erfitt var þá orðið að fá biblíur og þær dýrar. Árið 1723 fékk Steinn biskup leyfi Friðriks 4. Danakonungs til að láta prenta biblíuna, og þar með skipun um „að semja nýja útleggingu eftir þeirri nýjustu dönsku trúboðara biblíu, er þá var til.“ Til þess að hlýðnast fyrirmælum konungs, endurskoðaði Steinn textann, og notaðist við danska biblíu, e.t.v. útgáfu frá 1647, en einnig er hugsanlegt að þýsk útgáfa hafi verið notuð í bland. Hafa sumir haldið því fram að málið á Steinsbiblíu sé „stórkostlega spillt“ frá því sem áður hafði verið, óíslenskulegt og fullt af dönskuslettum. Það er þó e.t.v. ofsagt, t.d. er Nýja testamentið þar mun betur þýtt en Gamla testamentið. Er það rakið til áhrifa Jóns biskups Vídalíns, en hann hafði um 1710 lokið við að þýða Nýja testamentið úr grísku. Einnig er hugsanlegt að Steinn hafi stuðst við verk Páls Björnssonar í Selárdal, en hann mun um 1680 hafa þýtt nokkur rit biblíunnar úr frumálunum, grísku og hebresku. 

*Steinsbiblía* er í lítið eitt minna broti en Guðbrandsbiblía og Þorláksbiblía, og er því nokkru þykkari en þær. Hún var prentuð tvídálka, sem var breyting frá fyrri útgáfum. Steinsbiblía er fyrirrennurum sínum síðri að öllum frágangi. Formálar Lúthers, sem verið höfðu í fyrri biblíum, voru nú felldir niður. 

Prentun *Steinsbiblíu* mun hafa tekið 6 ár, með nokkrum hléum, því að fleiri bækur voru prentaðar á Hólum á því tímabili. Óvíst er hvert upplag bókarinnar var, e.t.v. 1.000 eintök. Biblían kostaði nýútkomin 7 ríkisdali. 

## Heimild
* ''Steinsbiblía''; grein eftir Sigurð Ægisson í Morgunblaðinu 10. september 2006.
Waysenhússbiblía

**Waysenhússbiblía** — eða **Vajsenhússbiblía** — er fjórða heildarútgáfa Biblíunnar á íslensku, prentuð í Kaupmannahöfn 1747. Biblían er jafnan kennd við prentstað sinn, Hina konunglegu uppeldisstofnun (eða munaðarleysingjahælið, Waysenhúsið), sem árið 1727 hafði fengið einkarétt á útgáfu Biblíunnar í Danaveldi.

Halldór Brynjólfsson, sem varð biskup á Hólum 1746, hafði byrjað að þýða Nýja testamentið úr dönsku, og var ráðgert að gefa það út. Ludvig Harboe, fyrrum biskup á Hólum, var fenginn til ráðuneytis, og lagði hann til við trúarútbreiðsluráðið, að heppilegast væri að Biblían yrði prentuð í heilu líki handa Íslendingum. Var Jón Þorkelsson aðstoðarmaður Harboes, ráðinn til að hafa umsjón með verkinu. Hætt var við að nota þýðingu Halldórs, sem náði aðeins fram í Postulasöguna. Í staðinn var Þorláksbiblía lögð til grundvallar, en einhverjar lagfæringar gerðar á textanum. 

Vorið 1746 hófst undirbúningur að útgáfu Nýja testamentisins, og var ákveðið að gefa það út í örlitlu broti, duodecimo eða tólfblaða broti. Útgáfan var ætluð fátæklingum og öðrum, enda slíkt brot við almennings hæfi. Kom bókin út haustið 1746 og kostaði óinnbundin hálfan ríkisdal.

Samhliða var unnið að prentun Nýja testamentisins, sem átti að nota í Biblíuna, og var það í stærra broti, svokölluðu fjórblöðungsbroti, sem er svipað og A4. Síðan var tekið til við Gamla testamentið, og kom Biblían út í október 1747. Bókin var 1.742 blaðsíður og miðaðist frágangur við að þetta væri alþýðuútgáfa. 

Upplag *Waysenhússbiblíu* var 1.000 eintök. Útgáfan var að nokkru niðurgreidd með framlagi sem lagt var á allar kirkjur á Íslandi. Biblían kostaði óinnbundin 1 ríkisdal, en innbundin með spennslum 2½ ríkisdal. Þetta var ekki hátt verð miðað við fyrri Biblíuútgáfur, enda hafði markmiðið verið að gefa alþýðunni kost á að eignast Heilaga ritningu.  

Þessar útgáfur bættu úr brýnni þörf, en dugðu þó skammt. Árið 1750 var Nýja testamentið endurprentað í 2.000 eintökum, í sama broti og áður. Til þess að stuðla enn frekar að útbreiðslu ritningarinnar, beitti danskur kaupmaður, Laurenz Stistrup, sér fyrir því að úthlutað var til fátæks fólks um 600 Biblíum og 1.700 Nýja testamentum. 

## Heimild
*Sigurður Ægisson: Grein í Morgunblaðinu 17. september 2006.
Karl Sigurbjörnsson

**Karl Sigurbjörnsson** (f. 5. febrúar 1947, d. 12. febrúar, 2024) var biskup Íslands frá 1998 til 2012.

Hann var sonur Sigurbjörns Einarssonar, fyrrverandi biskups Íslands og konu hans Magneu Þorkelsdóttur. Áður en hann varð biskup þjónaði hann sem sóknarprestur í Hallgrímssókn í Reykjavík.

Guðjón Davíð Karlsson, leikari, er sonur Karls.
Atacama-eyðimörkin

**Atacama** er eyðimörk í norður Síle í Suður Ameríku og er um 1.000 km löng og 105.000 km². Hún er þurrasta eyðimörkin á jörðinni ef pólsvæðin eru ekki skilgreind sem eyðimerkur  

## References
Jahangir

**Jahangir** (persneska: نور الدین جهانگیر *Nuruddin Salim Jahangir*; 31. ágúst 1569 – 28. október 1627) var Mógúlkeisari frá 1605 til dauðadags. Nafnið *Jahangir* merkir „alheimsdrottnari“ á persnesku og *Nuruddin* eða *Nur al-Din* merkir „ljós trúarinnar“ á arabísku. 

Jahangir var elsti sonur Akbars mikla og fæddist í Sikri í nágrenni höfuðborgarinnar Agra. Síðar flutti hann hirð sína til Sikri. Hann fékk bestu menntun sem völ var á og var tólf ára gamall gerður að hershöfðingja og árið 1585 giftist hann fyrstu eiginkonu sinni.

1599 gerði Jahangir uppreisn gegn föður sínum og náði að leggja hásætið undir sig átta dögum eftir lát Akbars, 3. nóvember 1605. Um leið þurfti hann að verjast uppreisn sonar síns, Khusrau Mirza, og lét taka hann til fanga og blinda hann 1606. 1611 giftist hann tuttugustu og síðustu eiginkonu sinni, Nur Jahan, sem varð frægasta keisaraynja í sögu Mógúlveldisins og hinn raunverulegi valdhafi.
Vallakía

**Vallakía** (eða **Valakía)** er sögulegt hérað í Rúmeníu, sem liggur norðan við Dóná og sunnan við Suður-Karpatafjöll. 

Vallakía var gerð að furstadæmi á 14. öld af Basarab I eftir uppreisn gegn Karli I Ungverjalandskonungi. Árið  1415 gerðist Vallakía undirsáti Tyrkjaveldis og var það oftast svo allt fram á 19. öld. Árið 1862 gekk Vallakía í samband við Moldavíu, og saman mynduðu þau Rúmeníu.

Í fornum norrænum og sænskum heimildum, eins og í Flateyjarbók, Heimskringlu og á sænskum rúnasteinum, koma fyrir heiti eins og Blökumenn og Blökumannaland. Sumir fræðimenn telja að þessi heiti vísi til Vallaka og Vallakíu, og rekja það til gríska orðsins Βλάχοι (*Blakhoi*), sem notað var um rómönskumælandi þjóðir á Balkanskaga.
Moldavía

**Moldavía** (rúmenska: *Republica Moldova* eða *Moldova*) er sögulegt hérað í Suðaustur-Evrópu sem nær frá Karpatafjöllum (landamærum Transylvaníu) að ánni Dnjestr við landamæri Moldóvu og Úkraínu. Helmingur héraðsins er nú hluti Rúmeníu og helmingur sjálfstæða ríkið Moldóva. Lítill hluti þess í norðvestri er hluti af Úkraínu. 

Héraðið var sjálfstætt furstadæmi frá 14. öld til 1859 en gerðist skattland Tyrkjaveldis á 16. öld. 1812 innlimaði Rússaveldi austurhluta furstadæmisins með Búkarestsamningnum sem batt endi á Rússnesk-tyrkneska stríðið (1806-1812). Þessi hluti var kallaður Bessarabía um tíma en er nú að stærstum hluta sjálfstæða ríkið Moldóva. Norðausturhluti héraðsins var síðan innlimaður í ríki Habsborgara og er nú að hluta í Úkraínu, en vesturhlutinn var áfram sjálfstætt furstadæmi sem myndaði Rúmeníu árið 1869 ásamt Vallakíu.
Rafiðnaðarsamband Íslands

**Rafiðnaðarsamband Íslands** (skammstafað *RSÍ*) er landssamband stéttarfélaga rafiðnaðarmanna, stofnað 11. nóvember 1970. Stofnfélög voru: *Félag íslenskra rafvirkja*, *Félag rafiðnaðarmanna á Suðurlandi*, *Rafiðnaðarmannafélag Suðurnesja*, *Rafvirkjafélag Akureyrar* og *Félag útvarpsvirkja*. Sambandið er starfsgreinasamband og aðili að ASÍ, en félagar eru allir launþegar, sem starfa í rafiðnaðargeiranum, hvort sem þeir hafa löggilt sveinspróf eða ekki.

Formaður er Jakob Tryggvason.

Starfsemi sambandsins felst í að gæta hagsmuna félagsmanna og fjölskyldna þeirra, bæði gagnvart atvinnurekendum og stjórnvöldum. 

## Aðildarfélög RSÍ
Aðildarfélög RSÍ eru:
* Grafía – stéttarfélag í prent- og miðlunarkerfum
* Félag íslenskra rafvirkja (FÍR)
* Félag rafeindavirkja (FRV)
* Félag rafiðnaðarmanna á Suðurlandi (FRS)
* Rafiðnaðarfélag Norðurlands (RFN)
* Rafiðnaðarfélag Suðurnesja (RFS)
* Skerpa – sameinað félag: Félag íslenskra símamanna (FÍS), Félag tæknifólks (FTF), kjaradeild Félags kvikmyndagerðarmanna (FK) og Félags sýningastjóra í kvikmyndahúsum (FSK)
* RSÍ-UNG – starfsvettvangur ungs fólks innan Rafiðnaðarsambands Íslands

## Tenglar
* Heimasíða RSÍ
* Heimasíða Grafía
* Heimasíða Skerpu 
* Heimasíða FK
* FÍR - Saga rafmagns á Íslandi
* Rafmögnuð saga - Rafiðnaðarsamband Íslands í 50 ár
Páll S. Árdal

**Páll S. Árdal** (27. júní 1924 – 2003) var íslenskur heimspekingur og prófessor í heimspeki. Hann var sérfræðingur um heimspeki skoska heimspekingsins Davids Hume.

Páll lauk doktorsgráðu í heimspeki frá Háskólanum í Edinborg árið 1961. Eftir það gegndi hann um tíð lektorsstöðu við sama skóla. Síðar kenndi hann heimspeki við Queen's University í Kingston í Ontario í Kanada. Rit hans *Passions and Value in Hume's Treatise* sem kom út árið 1966 var brautryðjendaverk um siðfræði Davids Hume. 

Páll var stofnfélagi í félagasamtökunum The Hume Society, samtaka áhugafólks um heimspeki Humes. Honum var veitt heiðursdoktorsnafnbót frá Háskóla Íslands.

Afi Páls var Páll J. Árdal.

## Helstu rit
* *Passion, Promises and Punishment* (1998).
* *Siðferði og mannlegt eðli* (1982, 2. útg. 1997).
* *Passions and Value in Hume's Treatise* (1966)
Sjónbaugshnit

**Sjónbaugshnit** eru hnit himinfyrirbæris miðað við sjóndeildarhring (*sjónbaug*) athuganda í himinhvolfshnitakerfi. Hnit eru gefin með stjörnuhæð (enska *altitude* eða *elevation*) og áttarhorni (*azimuth*). Eru háð athugunarstað og tíma.

## Tengt efni
* Miðbaugshnit
* Sólbaugshnit 
* Vetrarbrautarhnit