Dr. Strangelove

***Dr. Strangelove, eða: Hvernig ég vann bug á óttanum og lærði að elska sprengjuna*** (enska: *Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb*) er kvikmynd frá árinu 1964 sem Stanley Kubrick leikstýrði, framleiddi og skrifaði. Myndin er lauslega byggð á skáldsögunni *[[Red Alert]]* (1958) eftir Peter George, sem skrifaði handrit myndarinnar ásamt Kubrick og Terry Southern. Columbia Pictures fjármagnaði og dreifði myndinni, sem var framleidd sameiginlega í Bandaríkjunum og á Bretlandi. 

*Dr. Strangelove* er gráglettin háðsádeila á kalda stríðið og möguleikann á kjarnorkustríði á milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna. Í aðalhlutverkum birtast Peter Sellers (sem leikur þrjár mismunandi persónur), George C. Scott, Sterling Hayden, Keenan Wynn, Slim Pickens og Tracy Reed. Sagan fjallar um sturlaðan stórfylkisforingja í bandaríska lofthernum sem skipar fyrirbyggjandi kjarnorkuárás á Sovétríkin. Forseti Bandaríkjanna (Sellers), vísindaráðgjafi hans, Dr. Strangelove (Sellers), skiptiliði úr breska flughernum (Sellers) og formaður herforingjaráðs Bandaríkjaráðs (Scott) reyna að koma í veg fyrir að áhöfn B-52-flugvélar komist til Sovétríkjanna með sprengju sem mun hrinda af stað kjarnorkustyrjöld.

Myndin er gjarnan talin með bestu gamanmyndum allra tíma og með áhrifamestu kvikmyndum sögunnar. Árið 1998 setti Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna myndina í 26. sæti á lista sínum yfir 100 bestu bandarísku kvikmyndirnar (hún var í 39. sæti á uppfærðum lista árið 2007) og árið 2000 var hún í þriðja sæti á lista stofnunarinnar yfir fyndnustu bandarísku myndirnar. Árið 1989 var myndin meðal 25 „menningarlega, sögulega eða fagurfræðilega mikilvægra“ kvikmynda sem Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna valdi til varðveislu í kvikmyndasafninu National Film Registry. *Dr. Strangelove* var tilnefnd til fernra Óskarsverðlauna: fyrir bestu myndina, besta leikstjórann, besta handritið byggt á áður útgefnu efni og besta leikarann fyrir Sellers. Myndin var einnig tilnefnd til sjö BAFTA-kvikmyndaverðlauna og vann verðlaun sem besta myndin, besta breska myndin og besta hönnunin í svarthvítu. Myndin vann jafnframt Hugo-verðlaunin fyrir bestu söguframsetninguna.

## Söguþráður
Jack D. Ripper, stórfylkisforingi í bandaríska flughernum og yfirmaður Burpelson-herflugstöðvarinnar, skipar starfsmannastjóra sínum, Lionel Mandrake flugfylkisforingja (skiptiliða úr breska flughernum) að gefa út rauða viðvörun fyrir stöðina, gera allar talstöðvar í einkaeigu upptækar frá starfsfólki stöðvarinnar og skipa flugvélum 843. sprengiflugsveitarinnar að framkvæma „vængárásaráætlun R“. Þegar skipunin er gefin eru flugvélar sveitarinnar, B-52-sprengjuflugvélar vopnaðar kjarnorkusprengjum, í tveggja klukkustunda fjarlægð frá skotmörkum sínum innan Sovétríkjanna.

Flugvélarnar fljúga í átt að skotmörkum sínum og stilla talstöðvar sínar þannig að aðeins sé hægt að hafa samband við þær með þriggja orða aðgangskóða sem einungis Ripper þekkir. Þegar Mandrake rambar á talstöð sem áður hafði sést yfir gerir hann sér grein fyrir því að skipunin kom ekki frá Pentagon og reynir að stöðva Ripper, sem lokar þá báða inni á skrifstofu sinni. Ripper segir Mandrake að hann telji að Sovétmenn hafi sett flúor í vatnsbirgðir Bandaríkjanna til þess að spilla „dýrmætum líkamsvökvum“ bandarískra karlmanna. Það rennur upp fyrir Mandrake að Ripper er genginn af göflunum.

Í stríðssalnum í Pentagon veitir Buck Turgidson hershöfðingi Merkin Muffley Bandaríkjaforseta skýrslu þar sem hann útskýrir að „áætlun R“ heimili háttsettum herforingja að fyrirskipa gagnárás með kjarnavopnum á Sovétríkin ef allir yfirmenn hans hafa áður verið drepnir í árás á Bandaríkin. Þar sem það tæki tvo daga að reikna út alla mögulega aðgangskóða að talstöðvunum skipar Muffley Bandaríkjaher að gera árás á herstöðina og handtaka Ripper. Turgidson bendir á að litlar líkur séu á því að hægt verði að afturkalla flugvélarnar í tæka tíð og stingur upp á því að Muffley heimili ekki aðeins árásina, heldur sendi liðsauka. Muffley hafnar hugmynd Turgidsons og kallar sovéska sendiherrann Aleksej de Sadeskíj þess í stað á sinn fund til þess að hringja í Dmítríj Kíssov, forsætisráðherra Sovétríkjanna. Muffley varar Kíssov við því að flugvélarnar séu á leiðinni og býðst til að segja honum frá skotmörkunum, flugáætlununum og varnarkerfum sprengjuflugvélanna svo Sovétmenn geti varið sig.

Eftir erfitt símtal Muffley við hinn blindfulla Kíssov greinir sendiherrann honum frá því að Sovétríkin séu búin að smíða dómsdagsvél til þess að verja landið fyrir kjarnorkuárásum. Vélin samanstendur af fjölda niðurgrafinna kóbaltsprengja sem munu springa sjálfkrafa ef kjarnorkuárás er gerð á landið. Kjarnorkufallið myndi síðan gera yfirborð jarðar ólífvænlegt næstu 93 árin. Ekki sé hægt að aftengja vélina þar sem hún sé stillt til að springa sjálfkrafa ef það er reynt. Vísindaráðgjafi forsetans, lamaður fyrrverandi nasisti að nafni Dr. Strangelove, bendir á að dómsdagsvél af þessu tagi hafi engan fælingarmátt nema allir viti af henni. De Sadeskíj svarar því að Kíssov hafi ætlað að tilkynna heiminum um vélina í næstu viku á flokksþingi Kommúnistaflokksins.

Þegar bandarískir hermenn ná aftur stjórn í Burpelson-stöðinni fyrirfer Ripper sér með því að skjóta sig. Mandrake tekst hins vegar að álykta aðgangskóðann út frá krassi á skrifborði Rippers og sendir hann áfram til Pentagon. Með kóðanum tekst stjórn flughersins að afturkalla allar sprengjuflugvélarnar nema eina, sem flogið er af T. J. „King“ Kong majór. Þar sem talstöð flugvélar hans hefur orðið fyrir skemmdum vegna sovéskra loftflauga ná skilaboðin ekki til Kongs. Kong flýgur fyrir neðan ratsjá til þess að spara eldsneyti og skiptir um skotmark og kemur þannig í veg fyrir að Sovétmenn geti numið eða skotið vél hans niður. Þar sem sprengjuhurð vélarinnar laskaðist einnig í loftflaugaárásinni fer Kong inn í sprengjuklefann og gerir við rafmagnssnúrurnar. Þegar honum heppnast verkið er sprengjunni varpað úr flugvélinni með honum á henni. Kong æpir af fögnuði og veifar kúrekahatti sínum á meðan hann hrapar með kjarnorkusprengjunni niður að jörðu og springur.

Í stríðssalnum mælir Dr. Strangelove með því við forsetann að hann safni saman nokkrum hundruðum þúsunda af fólki til þess að setjast að í námum neðanjarðar, þar sem geislavirknin nær ekki. Turgidson, sem óttast að Sovétmenn muni gera slíkt hið sama, varar við því að það gæti orðið til „námugangabil“ milli ríkjanna (sem er skopstæling á hugtakinu „eldflaugabil“). Á meðan tekur de Sadeskíj ljósmyndir af stríðssalnum í laumi. Dr. Strangelove gerir sig líklegan til að kynna áætlanir sínar fyrir það þegar hann stendur skyndilega upp úr hjólastól sínum og hrópar: „Mein Führer, ég get gengið!“ Kvikmyndinni lýkur með myndaröð af kjarnorkusprengingum ásamt laginu „We'll Meet Again“, til merkis um að dómsdagsvélin hafi verið virkjuð.

## Leikarar
* Peter Sellers sem:
** Lionel Mandrake flugfylkisforingi, skiptiliði úr breska flughernum.
** Merkin Muffley, forseti Bandaríkjanna.
** Dr. Strangelove (fæddur undir nafninu Merkwürdigliebe), þýskur kjarnorkusérfræðingur og fyrrum meðlimur í Nasistaflokknum með framandi handarheilkenni (einnig kallað „Strangelove-heilkenni“ í höfuðið á þessari persónu).
* George C. Scott sem Buck Turgidson hershöfðingi, formaður herforingjaráðs Bandaríkjahers
* Sterling Hayden sem Jack D. Ripper stórfylkisforingi, ofsóknarbrjálaður leiðtogi Burpelson-herflugstöðvarinnar.
* Keenan Wynn sem Bat Guano ofursti, hermaðurinn sem finnur Mandrake og Ripper.
* Jack Creley sem hr. Staines, þjóðaröryggisráðgjafi Bandaríkjaforseta.
* Slim Pickens sem T. J. „King“ Kong, flugmaður B-52-sprengjuflugvélarinnar.
* Peter Bull sem Aleksej de Sadeskíj, sendiherra Sovétríkjanna í Bandaríkjunum.
* James Earl Jones sem Lothar Zogg, yfirliðsforingi, stórskotaliði B-52-vélarinnar (í fyrsta kvikmyndahlutverki sínu).
* Tracy Reed sem fröken Scott, ritari og frilla Turgidsons hershöfðingja, eina kvenpersónan í myndinni. Hún birtist einnig sem „fröken utanríkismál“ á forsíðu af *[[Playboy]]* sem Kong majór sést skoða í einu atriði.
* Shane Rimmer sem Ace Owens höfuðsmaður, varaflugmaður B-52-vélarinnar.

## Tilvísanir