open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Háfur

**Háfur** (fræðiheiti: *Squalus acanthias*) er brjóskfiskur af gaddháfaætt (*Squalidae*). Háfur er algengur við sunnan- og suðvestanvert Ísland, einkum á vorin. Hann var talsvert veiddur en lítið við Ísland og verður allt að 1,2 m á lengd. Háfurinn gýtur lifandi ungum. 

Ágúst Jósefsson segir svo frá háfi sem matfisk í æviminningum sínum: 
:*Einu sinni [um 1882] svarf þó bjargarskorturinn svo að okkur [í Reykjavík], að móðir min sneri sér til mikils ráðandi manns á Akranesi, er hann var staddur í bænum, og beiddist þess, að hann hjálpaði sér um einhverja matbjörg, og gat þess, að hún vildi ekki leita til fátækranefndarinnar hér um styrk. Litlu síðar sendi hann móður minni einn fjórðung (5 kgr.) af hertum háfi, en sá fiskur hefir jafnan verið talinn lítt hæfur til manneldis. Hún tók við sendingunni, og ályktaði sem svo, að betra væri illt að jeta en ekki neitt. Eftir að ég var orðinn fullorðinn minntist hún á þetta við mig, og taldi mig vera í lítilli þakkarskuld við Akurnesinga vegna uppeldiskostnaðar míns.*. 

## Tilvísanir


## Tenglar
Niflfari

**Niflfari** (fræðiheiti: *Caprimulgus ruficollis*) er fugl af ætt náttfara. Þeir eru stærsta tegund náttfara í Evrópu. Þeir verpa í Íberíu og Norður-Afríku og hafa vetursetu í suðrænni Vestur-Afríku.

## Tenglar
Niðfari

**Niðfari** (fræðiheiti: *Caprimulgus aegyptius*) er fugl af ætt náttfara. Úbreiðsla hans er í suðvestur-Asíu og norður-Afríku. Niðfari veiðir skordýr í rökkri. Hann gerir sér ekki hreiður.

## Tenglar
Getafe

**Getafe** er borg og sveitarfélag í Sjálfsstjórnarsvæðinu Madríd með um 180.000 íbúa (2018). Borgin er um 13 km suður af Madríd og iðnvæddist fljótt vegna nálægðar við höfuðborgina. Í Getafe eru flugvélaverksmiðjur Airbus og herflugstöð sem byggð var árið 1911. Ýmis iðnaður er nú í borginni.

Knattspyrnulið borgarinnar er Getafe CF.
Janet Lansbury

**Janet Lansbury** (fædd **Janet Louise Johnson**; 10. júlí 1959) er bandarískur kennari, rithöfundur og fyrrum leikkona.

Janet hætti að leika árið 1995 til að ala upp börnin sín þrjú með eiginmanni sínum Michael Lansbury. Í framhaldi af því byrjaði hún að stunda kennslu fyrir foreldra, þ.s. hún kennir foreldrum að notast við RIE-hugmyndafræðina. RIE stendur fyrir *Resources for Infant Educators* og eru samtök sem stofnuð voru af Mögdu Gerber árið 1978. RIE er einnig uppeldisnálgun og má þýða sem virðingarríkt tengslauppeldi. Árið 2009 hóf hún að blogga um hin ýmsu uppeldisráð sem fræðslu fyrir foreldra. Árið 2014 gaf Janet út tvær bækur, *Elevating Child Care: A Guide to Respectful Parenting* og *No Bad Kids: Toddler Discipline Without Shame*. Árið 2015 byrjað hún með hlaðvarpsþættina *Janet Lansbury Unruffled**.*

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
* Opinber heimasíða Janet Lansbury
Magda Gerber

**Magda Gerber** (1. nóvember 1910 - 27. apríl 2007) var uppeldisfræðingur í Bandaríkjunum og er þekkt &#x66;&#x79;&#x72;&#x69;&#x72; að kenna foreldrum og umsjónarmönnum hvernig á að skilja börn og eiga samskipti við þau með virðingu frá fæðingu, með svokallaðri RIE-hugmyndafræði. 

Magda fæddist í Búdapest í Ungverjalandi. Hún er með gráðu í málvísindum frá Sorbonne-háskólanum í París í Frakklandi. Hún og eiginmaður hennar Imre Gerber eignuðust þrjú börn.

Árið 1978 stofnaði Magda ásamt barnataugalækninum Thomas Forrest samtökin *Resources for Infant Educarers* (RIE) í Los Angeles í Bandaríkjunum. Með RIE-uppeldisnálguninni kenndi Magda foreldrum að notast við virðingarríkt tengslauppeldi.

## Tilvísanir
Alcalá de Henares

**Alcalá de Henares** eða í daglegu máli **Alcalá** er borg í Sjálfsstjórnarsvæðinu Madríd með um 196.000 íbúa (2021).
Alcalá kemur úr arabísku, *al-qalʿa*, sem þýðir borgvirki.

Borgin er um 35 km norðaustur af miðborg Madrídar við fljótið Henares. Hún á sér langa háskólahefð frá 15. öld og er miðbær hennar á lista UNESCO yfir menningarminjar.

Meðal frægra íbúa borgarinnar eru Miguel de Cervantes, Katrín af Aragóníu og Ferdínand I keisari heilaga rómverska ríkisins. Kristófer Kólumbus hitti þar fyrst Ferdinand og Ísabellu eða kaþólsku konungshjónin sem fjármögnuðu för hans til Vesturheims.
Byggðasafn Árnesinga

**Byggðasafn Árnesinga** er safn á Suðurlandi. Það var opnað á Selfossi í júlí 1964 en Skúli Helgason fræðimaður frá Svínavatni í Grímsnesi hafði þá í tæpan áratug safnað merkum gripum úr héraðinu. 

Byggðasafnið flutti starfsemi sína á Eyrarbakka árið 1995 og er það nú með grunnsýningu sína í Húsinu á Eyrarbakka. Það rekur Sjóminjasafnið á Eyrarbakka og er með Almúgahúsið Kirkjubæ einnig til sýnis. Einnig rekur safnið Rjómabúið á Baugsstöðum. Héraðsnefnd Árnesinga, byggðasamlag átta sveitarfélaga Árnessýslu, er eigandi safnsins.
Áfram, Kristsmenn, krossmenn

**Áfram, Kristsmenn, krossmenn** er íslensk þýðing á enska sálminum „Onwards, Christian Soldiers“ eftir Sabine Baring-Gould frá 1865. Lagið sem sálmurinn er sunginn við var samið af Arthur Sullivan árið 1871. Hjálpræðisherinn tók þennan sálm upp sem inngöngusálm.

Íslenska þýðingin er eftir Friðrik Friðriksson.
Farþröstur

**Farþröstur** (fræðiheiti: *Turdus migratorius*) er spörfugl af ætt þrasta. Hann er ættaður víðsvegar um Norður-Ameríku, með vetursetu frá Suður-Kanada til Mið-Mexíkó og á Kyrrahafsströndinni.

## Tilvísanir
Grátittir

**Grátittir** (fræðiheiti: *Anthus*) er ættkvísl erla. Útbreiðsla þeirra er nánast um allan heim,  nema í þurrustu eyðimörkum, regnskógum, og á meginlandi Suðurskautslandsins.

## Tenglar
Gjallfari

**Gjallfari** (fræðiheiti: *Caprimulgus vociferus*) er fugl af ætt náttfara. Hann er ættaður um Norður-Ameríku.

## Tenglar
Svöluveifari

**Svöluveifari** (fræðiheiti: *Uropsalis segmentata*) er fugl af ætt náttfara. Hann finnst í Andesfjöllum Bólivíu, Kólumbíu, Ekvador og Perú.

## Tenglar
Blaðfuglar

**Blaðfuglar** (fræðiheiti: *Irenidae*) er ætt spörfugla. Þeir eru ættaðir um Suður- og Suðaustur-Asíu. Í Suður-Asíu finnast þeir einkum á Suður-Indlandi.

## Tenglar
Íferðarfall

**Íferðarfall**  (illativus) er fall sem finna má í ýmsum tungumálum svo sem ungversku og finnsku. 

Í finnsku er illatívus flokkað sem eitt af sértæku staðarföllunum. Sértæku staðarföllin eru 6 og skiptast í tvennt, innri og ytri og er illativus flokkað sem eitt af þeim innri ásamt íverufalli og úrferðarfalli.

Í finnsku er ending illatívus -n og það táknar hreyfingu inn, inní, að / til. Þannig merkir - *taloon*, inní húsið og *Suomeen*, til Finnlands.

Rasmus Rask gaf fallinu sitt latneska heiti útfrá ábendingarorðum í latínu sbr. -illo í latínu (þangað), og sbr. ennfremur almenn persónufornöfn og greini í rómönsku málunum. Orðið fyrir til í rúmensku er af sama stofni -la ekki komið af -ad í latínu svo sem í ítölsku, frönsku etc.
Áramótaskaup 2022

**Áramótaskaup 2022** er áramótaskaup sem að var sýnt 31. desember 2022 á RÚV. Leikstjóri var Dóra Jóhannsdóttir og Saga Garðarsdóttir var yfirhöfundur handrits en aðrir höfundar voru Sigurjón Kjartansson, Vigdís Hafliðadóttir, Friðgeir Einarsson, Jóhann Kristófer Stefánsson og Dóra Jóhannsdóttir.

Tökur hófust 15. nóvember og var byrjað að klippa áramótaskaupið daginn eftir. 21. nóvember birti Dóra Jóhannsdóttir mynd á Instagram með texta sem að sagði að tökur væru hálfnaðar. Tökum lauk 9. desember.

89% landsmanna sögðust vera ánægt með skaupið, sem að braut met skaupsins 2020 og er það skaup sem að flestir eru ánægðir með síðan að mælingar hófust. Sögðu sumir að um væri að ræða besta skaup í áraraðir. Áhorf skaupsins var einnig það mesta í langan tíma.

## Ágreiningsmál
Dóra Jóhannsdóttir leikstjóri skaupsins greindi frá ósætti við framleiðanda skaupsins Sigurjón Kjartansson og aðstoðarleikstjóra skaupsins, Eið Birgisson og Hjört Grétarsson og væri til komið vegna þess að þeir slitu samskiptum við Dóru vegna erfiðleika í samskiptum þeirra á milli og ágreining um að tökur færu fram á Selfossi. Meðlimir Spaugstofunnar sem að léku í skaupinu kvörtuðu undan launagreiðslum við skaupið en þeir fengu ekkert borgað fyrir þáttöku sína.

## Tónlist
Stefán Örn Gunnlaugsson sá um frumsamda tónlist skaupsins.
Ásgeir Orri Ásgeirsson sá þar um tónlistarstjórn og Sæþór Kristjánsson um hljóðblöndun.
Höfundar handritsins sáu um gerð lagatextanna nema annað sé tekið fram.


* *Ömurlegar Samgöngur* - Vigdís Hafliðadóttir, Katrín Halldóra Sigurðardóttir, Jörundur Ragnarsson, Bjarni Snæbjörnsson, Saga Garðarsdóttir, Sigurður Þór Óskarsson, Katla Margrét Þorgeirsdóttir, Thelma Rún Hjartardóttir. Byggt á "Running up that hill" eftir Kate Bush.
* *Poki* - Kyrja. Byggt á "Brennið þið vitar" eftir Pál Ísólfsson.
* *Pottþétt flokkur fólksins* - Jörundur Ragnarsson, Bjarni Snæbjörnsson, Ólafía Hrönn Jónsdóttir, Sigurður Þór Óskarsson. Byggt á "I want it that way" eftir Backstreet Boys, "Mr. Bombastiq" eftir Shaggy, "Would I lie to you" eftir Charles and Eddie, "Hjálpum þeim" eftir Hjálparsveitina, "No Limit" eftir 2 Unlimited og "Macarena" eftir Los Del Rio.
* *Piss* - Ásgeir Orri Ásgeirsson, Ilmur Kristjánsdóttir, Magnús Jóhann Ragnarsson. Byggt á "It's Corn" eftir Tariq og Gregory Brothers.
* *Larí Lei* - Sigga Beinteins. Byggt á "Larí Lei" eftir Siggu Beinteins.
* *Læknaðu þig heima* - Ásgeir Orri Ásgeirsson, Saga Garðarsdóttir, Sigurður Þór Óskarsson, Dóra Jóhannsdóttir, Vigdís Hafliðadóttir, Jörundur Ragnarsson. 
* *Sigurður Ingi Labbar* - Bjarni Snæbjörnsson. Byggt á "Labbalabba" eftir Sögu Garðars og Atlantsolíu.
* *Beef* - Ásthildur Úa Sigurðardóttir. Byggt á "Ef þeir vilja beef" eftir Daniil og Joey Christ.
* *Búið og Bless* - Bríet Ísis Elfar, Páll Óskar, Aron Can, Diddú og Spaugstofan. Höfundur og útsetning: Ásgeir Orri Ásgeirsson

## Tilvísanir
Fuenlabrada

**Fuenlabrada** er borg í Sjálfsstjórnarsvæðinu Madríd með um 192.000 íbúa (2021). Borgin er um 17 km suðaustur af Madríd.
Brautryðjendaæska Kína

**„Brautryðjendaæska Kína“** *([[kínverska]]: 中国少年先锋队; [[Pinyin|rómönskun:]] Zhōngguó shàonián xiānfēngduì*) eru pólitísk samtök barna á aldrinum sex til fjórtán ára í Alþýðulýðveldinu Kína. Samtökin eru rekin af Æskulýðsfylkingu Kínverska Kommúnistaflokksins. Fjöldi ungra brautryðjenda er í dag um 130 milljónir barna.

## Saga
Rætur samtakanna liggja aftur til ársins 1924. Fram að stofnun Alþýðulýðveldisins árið 1949 ráku kommúnistar ýmis ungliðafélög á þeim landssvæðum sem þeir réðu. Fyrirmyndin var fengin frá félagsskap „ungra brautryðjenda“ í Sovétríkjunum. Samtökin voru formlega stofnuð af Kommúnistaflokki Kína 13. október 1949. Þau tóku núverandi nafn árið 1953.
 
Brautryðjendaæska Kína var lögð niður tímabundið í menningarbyltingunni (1966–1978). Í stað hennar komu samtökin **„Litlu rauðu varðliðarnir“** sem voru yngri útgáfan af hinu róttæku „Rauðu varðliðum“ menningarbyltingarinnar. Brautryðjendaæskan hóf aftur starfssemi í október 1978.
 
Samtökunum svipar til brautryðjendahreyfinga barna sem eru til eða voru, í ríkjum kommúnista víða um heim.

## Hugmyndafræði

Samkvæmt stefnuskrá samtakanna byggir hugmyndafræðin „á fræðilegu kerfi sósíalismans með kínverskum einkennum“.  Mottóið er: „Til baráttu fyrir málstað kommúnismans, vertu viðbúinn!“. Háttsemi ungra brautryðjenda á að byggja á „heiðarleika, hugrekki, lífskrafti, og einingu“.  
Loforð og skuldbinding ungra brautryðjenda (og þar með flestra kínverskra gunnskólanema) við aðildina er:„Ég er meðlimur í Brautryðjendaæsku Kína. Undir fána ungra brautryðjenda sver ég Kommúnistaflokki Kína ást mína, móðurlandinu og fólkinu. Ég mun leggja hart að mér í námi, efla og undirbúa, svo styrkur minn verði til málstaðs kommúnismans.“Ungum brautryðjendum er ætlað samkvæmt Xi Jinping, forseta Kína „...að elska landið, fólkið og flokkinn og byggja upp göfuga hugsjónir, hlúa að góðu siðferði, læra og byggja upp sterkan líkama.“

## Aðild
Flestir grunnskólarnir Kína krefjast þess að nemendur, að þeim yngstu undanskildum, gangi til liðs við „Brautryðjendaæsku Kína“, pólitísk samtök barna á aldrinum sex til fjórtán ára.
 
Rauður hálsklútur ungra brautryðjenda er einkennisklæðnaður félagsmanna. Við vígsluathöfn binda núverandi meðlimir klútana á nýliðana. Börn klædd rauðum hálsklútum eru algeng sjón í Kína.
 
Við lok grunnskólans eru flestir nemendur orðnir félagar í Brautryðjendaæskunni. Við fjórtán ára aldur hætta þeir sjálfkrafa aðild að samtökunum og geta þá gengið í Æskulýðsfylkingu Kínverska Kommúnistaflokksins (CCP). Í dag eru um 130 milljónir barna í Brautryðjendaæsku Kína.

## Tengt efni
 
* Vefur Brautryðjendaæska Kína (á kínversku).
* Menntakerfi Kína

## Heimildir
 
* 
 
## Tilvísanir
Kristín Mariella Friðjónsdóttir

**Kristín Mariella Friðjónsdóttir** (f. 21. apríl 1989) er íslenskur áhrifavaldur, kennari og víóluleikari. 

Kristín stundaði fiðlu- og víólunám í Tónlistarskólanum í Reykjavík og fór svo í framhaldsnám í víóluleik við Temple-háskóla (*Temple University*) í Fíladelfíu í Bandaríkjunum. Kristín lék á víólu fyrir tónlist kvikmyndarinnar Okkar eigin Osló (2011).

Kristín er þó þekktust fyrir fræðslu og blogg um virðingarríkt tengslauppeldi, þá aðallega uppeldisnálgun sem byggir á RIE-hugmyndafræðinni. RIE stendur fyrir *Resources for Infant Educators* og eru samtök sem stofnuð voru af Mögdu Gerber árið 1978. Kristín heldur úti vefsíðunni RespectfulMom.com ásamt samnefndum Instagram-reikningi.

Árið 2019 gaf Kristín út barnabókina *Stundum græt ég/Stundum hlæ ég*.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Opinber heimasíða Respectful Mom
* Opinber síða Respectful Mom á Instagram
* Opinber síða Kristínar Mariellu á Instagram
Vegrið

**Vegrið** er öryggisbúnaður sem notast er við meðfram vegum og er til að hindra eða draga úr hættu á útafakstri ökutækja. Við hliðarsvæði vega geta verið ýmsar hættur fyrir ökutæki á  ferð, má þar nefna steina, skiltastólpa, tré, byggingar, bratta fláar eða djúpt vatn. Vegrið eiga að halda ökutækjum frá þessum hættum og eru því einungis sett upp í þeim tilfellum. Einnig er oft notast við vegrið á milli  tveggja akbrauta, þá sérstaklega þ.s. hár hámarkshraði er leyfilegur, til þess að hindra árekstur ökutækja úr gagnstæðri átt.
Lawrence Klein

**Lawrence Robert Klein** (14. september 1920 – 20. október 2013) var bandarískur hagfræðingur. Klein er þekktur fyrir framlög sín til Keynsískrar hagfræði, hagmælinga (econometrics) og þróunar efnahagslíkana. Klein hlaut nóbelsverðlaunin í hagfræði árið 1980 fyrir framlög sín til hagmælinga.

## Ævi
Klein fæddist í Omaha, Nebraska árið 1920. Landbúnaðarkreppa þriðja áratugarins í Miðvesturríkjum Bandaríkjanna, og heimskreppa fjórða áratugarins höfðu mikil áhrif á Klein og kveiktu áhuga hans á hagfræði. Klein lagði stund á hagfræði og stærðfræði við Berkeley háskóla í Kaliforníu og lauk  doktorsprófi í hagfræði við Massachusetts Institute of Technology (MIT) árið 1944. Klein var fyrsti doktorsnemi Paul A. Samuelson. Eftir útskrift starfaði hann frá við Cowles-rannsóknarmiðstöðina í Chicago þar sem hann þróaði líkön af bandaríska hagkerfinu og áhrifum hagstjórnarákvarðana. 

Á stríðsárunum var Klein um skeið meðlimur bandaríska kommúnistaflokksins og flúði hann land meðan kommúnista ofsóknir McCarthy stóðu sem hæst. Dvaldi hann á árunum 1954-58 í Oxford í Englandi. Eftir heimkomu var hann skipaður prófessor við háskóla Pennsylvaníu þar sem hann starfaði næstu þrjá áratugi. Klein var einn af efnahagsráðgjöfum Jimmy Carter í kosningunum 1976, en tók ekki sæti í ríkisstjórn Carter.

## Framlög til hagfræði
Klein vakti athygli fyrir að hafa spáð réttilega fyrir um efnahagsleg áhrif endaloka seinni heimsstyrjaldarinnar. Meðan aðrir hagfræðingar spáðu því að stríðslokum myndi fylgja kreppa, þar sem eftirspurn eftir hergögnum drægist saman, spáði Klein því að heimkoma hermanna af vígstöðvunum myndi leiða til hagvaxtar sem knúinn væri áfram af aukinni einkaneyslu.

Klein er þekktastur fyrir tölfræðilíkan, sem nefnt hefur verið Wharton-líkanið (enska Wharton Econometric Forecasting Model). Líkanið er enn notað, til að spá fyrir um efnahagsleg umsvif eins og verga þjóðarframleiðslu, útflutning, fjárfestingu og neyslu, og áhrif breytinga á skattlagningu, opinberum útgjöldum, olíuverði o.fl.
John Bates Clark

**John Bates Clark** (26. janúar, 1847 – 21. mars, 1938) var bandarískur hagfræðingur. John Clark var einn af frumkvöðlum jaðarbyltingarinnar og frumkvöðlum nýklassískrar hagfræði í Bandaríkjunum. Hann var lengst af prófessor við Columbia-háskóla. Clark var einn af stofnendum fyrstu heildarsamtaka bandarískra hagfræðinga, *The American Economic Association* árið 1885. Clark er einna þekktastur fyrir að hafa sett fram sjálfstæða kenningu um jaðarábata, án þess að hafa haft vitneskju um fyrri skrif annarra frumherja jaðarbyltingarinnar, William Stanley Jevons, Carl Menger og Léon Walras. 

## Æviágrip
John Clark fæddist og ólst upp í Providence, Rhode Island. Hann hóf nám við Amherst College í Massachusetts og útskrifaðist þaðan 25 ára gamall. Frá árunum 1872 til 1875 stundaði hann nám í háskólanum Zürich og við háskólann í Heidelberg þar sem hann lærði hjá Karl Knies, sem var einn af leiðtogum hins þýska söguskóla. Eftir heimkomu úr námi kenndi Clark fyrst sem prófessor í hagfræði við Carleton College í Minnesota frá 1875 til 1881. Clark kenndi um skeið við Johns Hopkins háskóla en flutti sig  árið 1895 til Columbia.

Meðal nemenda Clark við Carleton var Thorsten Veblen. Veblen og Clark áttu síðar eftir að takast hart á í akademískum deilum, en Clark var einn helsti skotspónn Veblen og annarra meðlima bandarískrar stofnanahagfræði. Fyrstu árin efitir heimkomuna var Clark undir sterkum áhrifum af hugmyndum hagfræðinga hins þýska söguskóla, sem aðhylltust virk ríkisafskipti og véfengdu skilvirkni og réttlæti samkeppnismarkaða. Skrif hans voru því mjög gagnrýnin á kapítalisma og kapítalískt þjóðskipulag. Eftir komuna til Columbia snéri Clark við blaðinu og gerðist eindreginn talsmaður samkeppni og kapítalisma. Hann var einn af hörðustu gagnrýnendum bandaríska stofnanahagfræðiskólans.

### Framlög til hagfræði
Mikilvægasta rit Clark er The Philosophy of Wealth (1886), sem var í grunninn safnrit ritgerða og greina sem hann hafði skrifað að námi loknu. Í bókinni setti hann fram ítarlega kenningu um eðli auðs sem lagði áherslu á mikilvægi stofnana, sérstaklega laga og einkaeignarréttar. Mikilvægasta framlag ritsins var hins vegar frumútgáfa af hugmyndinni um jaðarábata og nyt, meginreglu sem hafði þá þegar verið sett fram af Jevons (1871), Menger (1871) og Walras (1878), sem hver um sig höfðu þróað kenninguna sjálfstætt og án vitneskju af skrifum hvors annars. Clark á því tilkall til að teljast einn af upphafsmönnum jaðarbyltingarinnar.

## Tilvísanir
Richard Thaler

**Richard H. Thaler** (fæddur 12. september 1945) er bandarískur hagfræðingur og prófessor í atferlisvísindum og hagfræði við Booth School of Business í Chicago. Árið 2015 var Thaler forseti American Economic Association. Thaler hlaut Nóbelsverðlaunin í hagfræði árið 2017 fyrir framlög sín til atferlishagfræði. Árið 2018 var hann kjörinn meðlimur bandarísku Vísindaakademíunnar, The National Academy of Sciences. 

## Ævi
Thaler fæddist í East Orange, New Jersey í gyðingafjölskyldu. Móðir hans, Roslyn var kennari og síðar fasteignasali á meðan faðir hans, Alan Maurice Thaler var tryggingafræðingur hjá Prudential Financial í Newark, New Jersey. Hann á þrjú börn frá sínu fyrsta hjónabandi og er nú giftur France Leclerc, fyrrum prófessor í markaðsfræði við háskólann í Chicago.

Thaler útskrifaðist frá Newark Academy, áður en hann lauk B.A. gráðu árið 1967 frá Case Western Reserve University. Hann lauk hlaut doktorsgráðu árið 1974 frá háskólanum í Rochester. Ritgerð hans "The Value of Saving A Life: A Market Estimate" var skrifuð undir handleiðslu Sherwin Rosen. 

Thaler stofnaði ásamt fleirum eignastýringafyrirtækið Fuller & Thaler Asset Management árið 1993. 

## Framlög til hagfræðinnar
Thaler hefur starfað með hagfræðingum á borð við Daniel Kahneman, Amos Tversky að rannsóknum á raunverulegri efnahagslegri hegðun, bæði meðal neytenda og fjárfesta. Rannsóknir hans brúa hagfræði og sálfræði til að skilja hvað gerist þegar slakað er á klassískum forsendum hagfræðinnar um að einstaklingar séu full-upplýstir, skynsamir, og eigingjarnir. Í reynd hegði fólk sér ekki í samræmi við hinn skynsama og rökvísa *homo-economicus*.

Thaler er meðhöfundur ásamt Cass R. Sunstein að metsölubókinni *Nudge* (2008) þar sem hugtök atferlishagfræði eru notuð til að takast á við mörg af helstu vandamálum samfélagsins. Árið 2015 gaf hann út *Misbehaving: The Making of Behavioral Economics*. Hann hefur einnig skrifað eða ritstýrt fjórum öðrum bókum: *Quasi-Rational Economics*, *The Winner's Curse: Paradoxes and Anomalies of Economic Life*, og *Advances in Behavioral Finance* bindi I og II.

Richard H. Thaler fékk Nóbelsverðlaunin í hagfræði árið 2017 fyrir framlag sitt til atferlishagfræði.

## Tilvísanir
Téténíustríðið

**Téténíustríðið** getur átt við um:
* Fyrra Téténíustríðið (1994-1996)
* Seinna Téténíustríðið (1999-2000)
Spætur

**Spætur** (fræðiheiti: *Picidae*) er ætt spörfugla. Þær finnast í flestum löndum heims.

## Tilvísanir
Nökkvi Þeyr Þórisson

**Nökkvi Þeyr Þórisson** (fæddur 13. ágúst 1999) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar með Sparta Rotterdam í Hollandi.

## Félagslið
Nökkvi spilaði sem ungmenni með Reyni Dalvík og Þór Akureyri og hélt loks til KA. Hann skoraði 17 mörk í 20 leikjum í Bestu deildinni 2022 fyrir KA og varð markahæsti leikmaður tímabilsins þrátt fyrir að hafa misst af síðustu leikjunum vegna félagaskipta. Hann var valinn besti leikmaður tímabilsins af leikmönnum. 

Hann vakti athygli utan landsteinanna síðsumars og gerði samning við belgíska liðið, Beerschot í Antwerpen í byrjun september 2022.

Árið 2025 gerði Nökkvi þriggja ára samning við Sparta Rotterdam. 

## Landslið
Nökkvi spilaði sinn fyrsta A-landsleik í janúar 2023 í vináttuleik gegn Eistlandi.

## Fjölskylda
Faðir Nökkva, Þórir Áskelsson, og föðurbróðir, Halldór Áskelsson, spiluðu knattspyrnu fyrir Þór Akureyri og Halldór með A-landsliðinu. Tvíburabróðir Nökkva, Þorri Mar Þórisson, spilaði með honum í KA, Þór og Dalvík/Reyni.

## Tenglar
*Síða á KSÍ
*Í fótspor föður og tveggja frænda

## Tilvísanir
Sitkavíðir

**Sitkavíðir** (fræðiheiti: *Salix sitchensis*) er víðirunni eða tré sem vex frá Alaska til norður-Kaliforníu og Montana. Hann verður allt að 8 metra hár.

## Tengill
Skógræktin - Sitkavíðir
Karl 3.

**Karl 1.** getur átt við eftirfarandi:
* Karl digra, keisara Karlungaveldisins (839–888)
* Karl 3. Frakkakonung (879–929)
* Karl 3. Spánarkonung (1716–1788)
* Karl 3. Jóhann Noregskonung (1763–1844)
* Karl III frá Mónakó (1818 - 1889)
* Karl 3. Bretakonung (f. 1948)
Dvergbý

**Dvergbý** (fræðiheiti: *Apis florea*) er býflugnategund með útbreiðslu í suður og suðaustur Asíu og er útbreiðslan mun stærri en systurtegundarinnar *[[Apis andreniformis]]*. Tegundin var fyrst greind 1787 af dananum Johan Christian Fabricius. Hún er talin nokkuð frumstæð og hugsanlega formóðir evrópsku alibýflugunnar. Bú *Apis florea* eru smá og opin (ekki í holum), og flugurnar eru smávaxnar (7–10 mm).

## Tilvísanir

* Friedrich Ruttner: *Naturgeschichte der Honigbienen*. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
Þýskalandskeisari (fugl)

**Þýskalandskeisari** (fræðiheiti: *Paradisaea guilielmi*) er tegund paradísarfugla. Hann er upprunalegur í Papúu Nýju-Gíneu en hann er dreifður í hæðaskógum á Huonskaga.

## Tenglar
Kransuglur

**Kransuglur** eða **turnuglur** (fræðiheiti: *Tytonidae*) er ætt ugla. Tuttugu tegundir eru þekktar. Kransuglur finnast víða heim en eru fjarverandi í norðurhluta Norður-Ameríku, Sahara og stórum hluta Asíu.
Runnabý

**Runnabý** (fræðiheiti: *Apis andreniformis*) er býflugnategund með útbreiðslu í suðaustur Asíu og er útbreiðslan munminni en systurtegundarinnar *Apis florea*. Tegundin var lengi talin afbrigði eða undirtegund *[[Apis florea]]*. Bú *runnabýa* eru smá og opin (ekki í holum), og flugurnar eru smávaxnar.

## Tilvísanir

* Friedrich Ruttner: *Naturgeschichte der Honigbienen*. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
* Nikolaus Koeniger, Gudrun Koeniger, Salim Tingek: *Konkurrenz oder harmonisches Zusammenleben? Die Honigbienen Südostasiens*. In ADIZ 6/2006, S. 12 ff.
* Koeniger G., Koeniger N., Mardan M., Otis G.W., Wongsiri S. Comparative anatomy of male genital organs in the genus *Apis*. Apidologie 23 (1991) 539–552.
* Oldroyd B.P., Rinderer T.E., Wongsiri S. Pollen resource partitioning by *Apis dorsata*, *Apis cerana*, *Apis andreniformis*, and *Apis florea* in Thailand. J. Apic. Res. 31 (1992) 3–7.
* Rinderer T.E., Oldroyd B.P., Wongsiri S., Sylvester H.A., de Guzman L.I., Potichot S., Sheppard W.S., Buchmann S.L. Time of drone flight in four honey bee species in south-eastern. Thailand. J. Apic. Res. 32 (1993) 28–33.
* Rinderer T.E., Oldroyd B.P., Wongsiri S., Kuang B., Sylvester H.A., de Guzman L.I., Kuang H., Dong X., Zhai W., Comparative nest architecture of the dwarf honey bees. J. Apic Res. 35 (1996): 19–27.
* Wongsiri S., Limbipichai K., Tangkanasing P., Mardan M., Rinderer T.E., Sylvester H.A., Koeniger G., Otis G. Evidence of reproductive isolation confirms that *Apis andreniformis* (Smith 1858) is a separate species from sympatric *Apis florea* (Fabricius 1787). Apidologie 22 (1990) 47–52.
* Wongsiri S., Lekprayoon C., Thapa R., Thirakupt K., Rinderer T.E., Sylvester H.A., Oldroyd B.P., Booncham U. Comparative biology of *Apis andreniformis* and *Apis florea* in Thailand. Bee World 77 (1996) 24–35.
Tröllatáti

**Tröllatáti** (fræðiheiti: *Nyctibius grandis*) er fugl af ætt tanngapa. Þeir eru stærstu fuglar af ætt þeirra. Þeir eru ættaðir um Mið- og Suður-Ameríku.

## Tilvísanir
Risabý

**Risabý** (fræðiheiti: *Apis dorsata*) er býflugnategund með útbreiðslu í suður og suðaustur Asíu. Tegundin er með þeim stærstu innan ættkvíslarinnar (aðeins himalajabý er stærri, en hún var áður talin undirtegund risabýs). 

Á Borneó geta *[[Apis koschevnikovi]]* og *Apis dorsata* deilt búsvæði, ekki síst vegna munar á stærð og tungulengd.

## Undirtegundir
Michael S. Engel greindi á milli eftirfarandi undirtegunda:
**A. d. dorsata;*  aðallega á Indlandi
**A. d. binghami* Cockerell; frá Malasíu og Indónesíu
**A. d. breviligula* Maa;  frá Filippseyjum
**[[Apis laboriosa|A. d. laboriosa]]* Fabricius; Himalajabý, frá Himalajafjöllum (Indland, Nepal, Bútan, Myanmar, Laos, Víetnam og suður Kína. Nýlegar rannsóknir sýna fram á að hún er sjálfstæð tegund. 

## Tilvísanir

* Friedrich Ruttner: *Naturgeschichte der Honigbienen*. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
Rauðbý

**Rauðbý** eða rautt hunangsbý (fræðiheiti: *Apis koschevnikovi*) er býflugnategund með útbreiðslu í suðaustur Asíu (Malakkaskaga, Borneó og Súmötru). Fræðiheitið er til heiðurs Grigory Kozhevnikov sem var brautryðjandi í Samanburðarlíffærafræði býflugna. Þær eru allnokkuð stærri en austurasíubý, rauðbrún á Borneó en dökk koparlituð á Súmötru og Malakkaskaga. Þær mynda oft bú með eða nálægt *[[Risabý|Apis dorsata]]*. Lítil samkeppni er milli þeirra og þar veldur veldur helst stærðarmunur og lengd tungu. Einnig er munur á mökunartíma sem kemur í veg fyrir blöndun við risabý og austurasíubý.
Þær eru með sína eigin tegund af sníkjudýrinu Varroa; *[[Varroa rindereri]]* og virðist hún ekki leggjast á leggjast á aðrar tegundir, jafnvel þegar bú þeirra eru mjög nálægt búum rauðbýa.

## Tilvísanir

* Friedrich Ruttner: *Naturgeschichte der Honigbienen*. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
* Asian Apicultural Association, Mitsuo Matsuka, and International Centre for Integrated Mountain Development, eds. *Asian Bees and Beekeeping: Progress of Research and Development*. New Delhi: Oxford & IBH Publishing Co, 2008.
* Roubik, David W. "Honeybees in Borneo" in *Pollination Ecology and the Rain Forest*, edited by David W. Roubik, Shoko Sakai, and Abang A. Hamid Karim, 174:89–103. New York: Springer-Verlag, 2005.
* Maa T. C. (1953) "An inquiry into the systematics of the tribus Apidini or honeybees (Hym)". *Treubia* 21, 525–640.
* Tingek S., Mardan M., Rinderer G., Koeniger N., Koeniger G. (1988) "Rediscovery of *Apis vechti* (Maa, 1953): the Sabah honey bee". *Apidologie*, 19, 97–102.
* Rinderer, T. E.; Stelzer, J. A.; Oldroyd, B. P.; Tingek, S.. "Levels of polyandry and intercolonial genetic relationships in *Apis koschevnikovi*". *Journal of Apicultural Research*, 1998 37 (4): 281-288.
* Guzmán, L. I. DE Y M. Delfinado Baker. "A new species of *Varroa* (Acari: Varroidae) associated with *Apis koschevnikovi* (Hymenoptera: Apidae) in Borneo". Int. J. Acarol., 22: 23-27, 1997.
Náttveifari

**Náttveifari** (fræðiheiti: *Macrodipteryx vexillarius*) er fugl af ætt náttfara. Hann er ættaður frá Nígeríu til norðurhluta Suður-Afríku.

## Tilvísanir
Himalajabý

**Himalajabý** (fræðiheiti: *Apis laboriosa*) er býflugnategund með útbreiðslu í Himalajafjöllum (á milli 2,500 og 3,000 mhys. í Indland, Nepal, Bútan, Myanmar, Laos, Víetnam og suður Kína). Tegundin er sú stærsta innan ættkvíslarinnar, allt að 3 sm að lengd. Hún var áður talin undirtegund risabýs, en nýlegar rannsóknir sýna fram á að hún er sjálfstæð tegund. 

Himalajabý safnar hunangslegi úr lyngrósum og vegna efna í þeim (grayanotoxin) getur hunangið valdið ofskynjunum. Er það fimmfalt verðmætara en venjulegt hunang. Einungis himalajabý og kákasusbý virðast hafa þol gegn eitrun af því.

## Tilvísanir

* Friedrich Ruttner: *Naturgeschichte der Honigbienen*. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
* Ahmad Farooq, Joshi, S. R.; Gurung, M. B. (2003): "The Himalayan Cliff Bee Apis laboriosa and the Honey Hunters of Kaski: Indigenous Honeybees of the Himalayas" http://books.icimod.org/index.php/search/publication/124. 1: 52.
* Ahmad Farooq (2007): The Importance of honey bees. https://web.archive.org/web/20080116042803/http://www.bees4livelihood.icimod.org/home/?q=node%2F103
* Underwood B.A. (1990) Time of drone flight of Apis laboriosa Smith in Nepal. Apidologie 21, 501–504.doi:10.1051/apido:19900602
* Underwood B.A. (1990) Seasonal nesting cycle and migration patterns of the Himalayan honey bee Apis laboriosa. Natl. Geogr. Res. 6, 276–290.
* Woyke J., Wilde J., Wilde M. (2001) A scientific note on Apis laboriosa winter nesting and brood rearing in the Himalayas. Apidologie 32, 601–602. doi:10.1051/apido:2001104
Kínasvölungur

**Kínasvölungur** (fræðiheiti: *Apus pacificus*) er fugl af ætt svölunga. Hann á sér vetrarsetur í Austur-Asíu en hann verpir í Suðaustur-Asíu og Ástralíu.
Stélblámi

**Stélblámi** (fræðiheiti: *Aglaiocercus kingi*) er fugl af ætt kólibrífugla. Þeir eru ættaðir um Andesfjöll í Bólivíu, Perú, Ekvador, Kólumbíu og Venesúela.
Austurasíubý

**Austurasíubý** eða austurasískt hunangsbý (fræðiheiti: *Apis cerana*) er býflugnategund með útbreiðslu í suður, suðaustur og austur Asíu. Hún er systurtegund *[[Apis koschevnikovi]]* og eru báðar í sömu deild og alibýfluga.. 
Er hún mjög áþekk alibýflugu í útliti og hegðun og hefur einnig verið nýtt um aldir eins og hún. Flugurnar og búin eru hinsvegar minni og uppskeran eftir því. Þrátt fyrir skyldleika geta þær ekki eignast afkvæmi með alibýflugum eða rauðbýum.

Þær geta flogið í kaldara veðri heldur en alibýflugur og geta því farið fyrr af stað um morguninn.

Varroa mítillinn (bæði V. destructor og V. jacobsoni) þróaðist upphaflega með austurasíubýi, sem og einfrumungurinn (eða sveppur) Nosema ceranae. Hvorutveggja eru miklir skaðvaldar í býflugnarækt.

## Undirtegundir
Austurasíubýum hefur gjarnan verið skift í 6-8 undirtegundir, en deilt er um hversu stætt er á því, hvort einhverjar þeirra séu sjálfstæðar tegundir eða eingöngu landfræðileg afbrigði og jafnvel hver séu mörkin á milli þeirra. Samkvæmt Radloff *et al.*, 2010  er flokkunin eftir formgerð og ekki undirtegundir (sjá kort til vinstri)

Samkvæmt Engel (1999) eru undirtegundirnar þessar;
* *Apis cerana cerana* Fabricius (= *sinensis*) - Afganistan, Pakistan, norður Indland, norður Víetnam, suðurhluti og strandlengja Kína, Tævan, Suður-Kórea og Norður-Kórea og Primorsky Krai í Rússlandi
* *Apis cerana heimifeng* Engel - hálendi Mið-Kína
* *Apis cerana indica* Fabricius - suður Indlandi, Sri Lanka, Bangladesh
* *Apis cerana japonica* Fabricius - Japan
* *Apis cerana javana* Enderlein - Java til Austur-Tímor
* *Apis cerana johni* Skorikov - Súmatra
* *Apis cerana nuluensis* Tingek, Koeniger and Koeniger - Borneó
* *Apis cerana skorikovi* Engel (= *himalaya*) - mið og austur Himalajafjöll (Ruttner, 1987)

## Tilvísanir

* Friedrich Ruttner: *Naturgeschichte der Honigbienen*. Franckh-Kosmos-Verlag, Stuttgart 1992, ISBN 3-440-09125-2
Héraðsflói

**Héraðsflói** er flói á Austurlandi. Jökulsá á Brú og Lagarfljót renna þar til hafs. Héraðssandur heitir strandlengjan sem er um 25 kílómetrara að lengd.
AllMusic

**AllMusic** (áður **All Music Guide** og **AMG**) er bandarískur gagnagrunnur fyrir tónlist. Hann inniheldur upplýsingar og umsagnir um hljómplötur, lög, tónlistarmenn, hljómsveitir og aðrar útgáfur. Hann var stofnaður árið 1991 af Michael Erlewine og var gerður aðgengilegur á netinu árið 1994. AllMusic er nú í eigu RhythmOne.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða AllMusic
Nauthóll

**Nauthóll** var kotbær og þurrabúð í landi jarðarinnar Skildinganess við Reykjavík. Um 1870 voru sex byggð kot í landi Skildinganess en það voru Margrétarkot, Harðarkot, Austurkot, Nauthóll, Þormóðsstaðir og Lambhóll. Bærinn Nauthóll stóð skammt fyrir norðan samnefnda vík Nauthólsvík og við vegarslóða meðfram sjónum frá Fossvogsdal yfir í Skildinganes. Aðfaranótt 1. október 1902 var bærinn brenndur. Síðan hefur ekki verið búið þar. Á stríðsárunum 1940-1945 setti setuliðið upp mastur með steypti undirstöðu þar sem aðalbæjarhúsin á Nauthóli höfðu staðið. 

Í blaðinu Reykjavík frá 11. október 1902 er frétt um brunann á Nauthól: *Nauthóll brendur aðfaranóttina 1. þ. brendu þeir Ingjaldur á Lambastöðum Sigurðsson og Guðmundur í Nýabæ Olafsson Nauthól. Var bærinn orðinn fornfálegur, og þótti þeim ekki svara kostnaði að gera við hann. Maður sá er leigði þar átti þar nokkra muni, fluttu þeir þá að Skildingarnesi, en eitthvað hafði þó brunnið t. d. mór*. Sigurður Briem póstmálastjóri varð eigandi stórs hluta af Skildinganesi um aldamótin 1900 og hafði í huga að reisa hafskipabryggju í landi Skildinganess við Skerjafjörð og stofnaði ásamt öðrum árið 1907 hlutafélagið Höfn með það í huga og að frá hafskipabryggjunni yrði sporbraut um land Reykjavíkur niður í miðbæ. 

Í æviminningum Sigurðar Briem kemur fram að Sigurður Briem lét kveikja í kotinu Nauthóll vegna þess að ábúandinn vildi ekki fara þaðan um fardaga að vori. 

Kvæðið Nauthóll sem birtist í Nýja Ísland 1. janúar 1906 fjallar um brunann á Nauthól og tengir það við hafnarframkvæmdir, athafnalíf og landakaup í Reykjavík á þessum tíma.

Spákonurnar Guðný Eyjólfsdóttir og Jósefína Eyjólfsdóttir ólust upp á Nauthól. Guðný var niðursetningur á öðrum bæ þegar kveikt var í bænum. Eyjólfur faðir þeirra var þá út á sjó. Jósefína var þá 11 ára og mun hafa tryllst og hlaupið upp í Öskjuhlíð. Áður en eldur var lagður að kotinu hafði hreppsnefnd Seltjarnarness samþykkt að leysa upp heimilið og var húsfreyjan Helga  og börnin flutt burt og sett niður á bæjum í hreppnum. Jósefína er fyrirmynd að sögupersónunni Karólínu spákonu í Eyjabókum Einars Kárasonar (Þar sem djöflaeyjan rís, Gulleyjan og Fyrirheitna landið). Þær sögur hafa verið kvikmyndaðar.

## Heimildir
* Sjáandinn á Vesturbrú 1. þáttur Nauthóll (útvarpsþáttur RÚV 10. sept. 2022)
* Nauthóll (ferlir.is)

## Tilvísanir
Metacritic

**Metacritic** er vefsíða sem safnar saman umsögnum um hljómplötur, kvikmyndir, tölvuleiki, sjónvarpsþætti og áður fyrr, bækur. Fyrir hverja vöru er reiknuð meðaleinkunn sem er fundin út frá dómum sem hafa verið gefnir af gagnrýnendnum. Síðan sýnir ágrip af hverri umsögn og hlekk að heimildinni. Einnig eru litirnir grænn, gulur og rauður til að segja til um hversu mikil meðmæli hver umsögn gefur. Metacritics var búin til af Jason Dietz, Marc Doyle og Julie Doyle Roberts árið 1999.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða Metacritic
FC Midtjylland

**FC Midtjylland**  er danskt knattspyrnulið á Mið-Jótlandi sem hefur aðsetur í Herning og Ikast. Liðið var stofnað árið 1999 með sameiningu Ikast FS (stofnað 1935) og Herning Fremad (stofnað 1918). Liðið er nýkrýndur danskur meistari en það vann deildina með einu stigi er það hélt Brøndby IF frá titlinum. Þessi deildarsigur (2023-24) er fjórði sigur Mið-Jótlendinganna en einnig hafa þeir unnið deildina tímabilin 2014–15, 2017–18 og 2019–20. Helstu andstæðingar FC Midtjylland eru nágrannarnir í Vilborg FF en einungis eru 40km frá aðalleikvangnum í Herning og til Viborgar.  

## Íslenskir leikmenn sem spilað hafa með liðinu
*Sverrir Ingi Ingason, varnarmaður (2023-2024)
*Mikael Anderson vængmaður (2016-2021)
*Elías Rafn Ólafsson, markmaður (2018-)

## Árangur
### Superliga
*Sigurvegarar (4): 2014–15, 2017–18, 2019–20, 2023-2024

*2. sæti (5): 2006–07, 2007–08, 2018–19, 2020–21, 2021–22

### 1. deild
*Sigurvegarar (1): 1999–2000

### Danski bikarinn
*Sigurvegarar (2): 2018–19, 2021–22

*2. sæti (4): 2002–03, 2004–05, 2009–10, 2010–11
Bartólómeus 1. patríarki

**Bartólómeus 1.** (f. 29. febrúar 1940 undir nafninu **Dímítríos Arhondonís**) er núverandi erkibiskup og samkirkjulegur patríarki kristnu rétttrúnaðarkirkjunnar í Konstantínópel. Sem patríarki í Konstantínópel er Bartólómeus talinn „fremstur meðal jafningja“ af patríörkum rétttrúnaðarkirkjunnar (en ekki eiginlegt höfuð kirkjunnar, sem lýtur ekki boðvaldi neins eins trúarleiðtoga).

Bartólómeus er 270. patríarkinn í Konstantínópel, en samkvæmt hefð er Andrés postuli sagður hafa verið sá fyrsti. Þar sem reglur kveða á um að patríarkinn verði að vera tyrkneskur þegn er Bartólómeus ríkisborgari Tyrklands og hefur gegnt þjónustu í tyrkneska hernum.

Sem patríarki hefur Bartólómeus beitt sér fyrir samræðum milli kristinna kirkjudeilda. Bartólómeus hefur jafnframt verið kallaður „græni patríarkinn“ vegna áhuga hans á umhverfismálum.

Í október árið 2018 gaf Bartólómeus rétttrúnaðarkirkjunni í Úkraínu leyfi til að kljúfa sig undan rússnesku rétttrúnaðarkirkjunni í Moskvu og stofna sjálfstæða úkraínska rétttrúnaðarkirkju. Kírill, patríarki rétttrúnaðarkirkjunnar í Moskvu, brást við með því að slíta tengslum kirkju sinnar við patríarkann í Konstantínópel.

## Tilvísanir
Tjarnargata 20

**Tjarnargata 20** er timburhús við Tjarnargötu í Reykjavík sem Sigurður Briem póstmálastjóri reisti árið 1906 og bjó í til 1952. Niðri voru fjögur íbúðarherbergi og eldhús og búr. Þar voru tveir ofnar til upphitunar og ein eldavél. Á efri hæð voru sex íbúðarherbergi, gangur og veggsvalir. Seinna var byggt yfir veggsvalirnar. Minningarsjóður íslenskrar alþýðu um Sigfús Sigurhjartarson keypti húsið árið 1954 og voru þar aðalstöðvar Sósílistaflokksins og síðar var Alþýðubandalagið með starfsemi þar til árins 1971 en þá keypti Reykjavíkurborg húsið og var með skrifstofur þar til ársins 1990 en þá fengu  AA samtökin  húsið til afnota.
## Tilvísanir
Perluhænsn

**Perluhænsn** (Numididae) er grein hænsnfugla sem telur 6 tegundir í 4 ættkvíslum. Þær eru eingöngu í Afríku. Hjálmperluhæna hefur þó verið flutt til Ástralíu, Vestur-Indía, Norður-Ameríku og Evrópu til nytja. Höfuðið eru yfirleitt lítið og bert, búkurinn hnöttóttur með stutt stél sem vísar niður. Fætur eru kröftugir og eru aðal ferðamátinn. Eru þó vel fleygir. Fæðan er aðallega ýmis smádýr (lirfur, mítlar, sporðdrekar ofl.) og ber. 
Alla jafna eru perluhænsn einkvænisfuglar.

## Tegundir

## Tilvísanir
Phasianoidea

**Phasianidae** er yfirætt innan bálks hænsnfugla. Fræðiheitið þýðir "lítur út eins og fashani".

## Tilvísanir
Hólmsbergsviti

**Hólmsbergsviti** er 9,3 metra hár steinsteyptur sívalur turnlaga viti reistur 1956 sem stendur á Hólmsbergi norðan við Helguvík á Reykjanesskaga. Vitinn var reistur eftir teikningu Axels Sveinssonar verkfræðings, eins og Vattarnesviti og Seleyjarviti. Sveitarfélagsmörk Reykjanesbæjar og Suðurnesjabæjar eru miðuð við vitann. Ljóseinkenni vitans er Fl(2)WRG 20s (þrískipt 2 blikkljós á 20 sekúndna fresti).
Hraunhafnartangaviti

**Hraunhafnartangaviti** er 18,5 metra hár ferstrendur turnlaga viti sem stendur á Hraunhafnartanga á Melrakkasléttu. Tanginn er einn nyrsti punkturinn á meginlandi Íslands og Norðurheimskautsbaugur er aðeins 3 km undan landi. Turninn var reistur árið 1945 en vitinn var ekki tekinn í notkun fyrr en 1951. Ljóseinkenni vitans er Fl(2)WR 30s (tvískipt 2 blikkljós á 30 sekúndna fresti).
Hafnarnesviti

:*[[Þorlákshafnarviti]] er líka kallaður Hafnarnesviti.*
**Hafnarnesviti** er 7 metra hár ferstrendur turnlaga viti á Hafnarnesi við sunnanvert mynni Fáskrúðsfjarðar. Upphaflega var þar reistur 4 metra hár viti 1912 í þorpinu sem hafði byggst upp í kringum útræði á síðari hluta 19. aldar. Vitinn var endurbyggður 1938 og tekinn inn í vitakerfi landsins. Ljóseinkenni hans er Fl WRG 20s (eitt þrískipt blikkljós á 20 sekúndna fresti).
Japansfashani

**Japansfashani** ( fræðiheiti *Phasianus versicolor*) er hænsnfugl af fasanaætt. 

## Flokkun
Sumir telja að japansfashani sé undirtegund af veiðifashana og benda á að þeir blandist auðveldlega, en tegundir hænsnfugla eiga tiltölulega auðvelt með að blandast.
Þrjár undirtegundir eru viðurkenndar:
**P. v. versicolor*
**P. v. tamensis*,
**P. v. robustipes*

## Tilvísanir
West Pymble

**West Pymble** er úthverfi í norðurhluta Sydney, í bæjarfélaginu Ku-ring-gai-ráði, um 15 km norðvestan við miðborg Sydney.
Hákon Finnsson

**Hákon Finnsson** (1876-1945) var íslenskur bóndi og framfarasinni, fæddur í Rangárvallasýslu en bjó lengi á Borgum í Nesjahverfi í Hornafirði og er oft kenndur við þann bæ. Hann skrifaði margar greinar um framfarir í landbúnaði í tímarit, og bókina *Sögu smábýlis* um eigin búskaparsögu og athafnir á Borgum á árunum 1920-1940. Hann var brautryðjandi í því að rækta kartöflur til sölu í Hornafirði, sem var um tíma stóratvinnuvegur þar.
Phasianus

***Phasianus*** er ættkvísl fugla af fasanaætt. Til hennar teljast tvær tegundir frá Asíu: Fashani (*[[Phasianus colchicus]]*) og Japansfashani (*[[Phasianus versicolor]]*)

Fræðiheitið er úr forngrísku: φἀσιἀνος, *phāsiānos*, sem merkit "(fugl) frá Phasis (á í Georgíu)". Skipverjarnir á Argo (sagan um Gullna reyfið) fundu þessa fugla á bökkum Phasis (heitir nú Rioni) í Kolkis á austurbakka Svartahafs (nú vestur Georgía).

## Tegundir
Ættkvíslin inniheldur einungis tvær núlifandi tegundir.

## Tilvísanir
Lyrurus mlokosiewiczi

*Lyrurus mlokosiewiczi* er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í Kákasus og nærliggjandi svæðum. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. Hann er náskyldur orra, en nokkuð minni.

Hann nærist aðallega á brumum og reklum birkis og einnig á brumum reynis og barrtrjáa, sem og berjum reynis og annarra tegunda.

## Tenglar
Lyrurus

**Lyrurus** eru hænsnfuglar af orraætt. Heimkynni þeirra eru í Evrópu og Asíu. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. 

## Flokkun
Ættkvíslin *Lyrurus* var kynnt 1832 af enska náttúrufræðingnum William John Swainson með orra sem einkennistegund. Ættkvíslarnafnið er sett saman úr forngrísku orðunum *lura* (sem merkir "lýra") með endingunni *-ouros* (sem merkir "-stél/skott").

### Tegundir
Ættkvíslin inniheldur tvær tegundir:

## Tenglar
Pierre Samuel du Pont de Nemours

**Pierre Samuel du Pont de Nemours** (14. desember 1739 - 6. ágúst 1817) var franskur rithöfundur, hagfræðingur og stjórnmálamaður. Hann er þekktastur fyrir framlög sín til búauðgisstefnunar sem var frönsk efnahagsstefna sem átti sér stað frá árunum 1757 til 1776. 

## Framlög til búauðgisstefnunnar
Snemma á ferlinum vakti du Pont athygli François Quesnay. Árin 1765-1767 var hann ritstjóri Gazette du Commerce og frá 1769 Ephémérides du Citoyen. Ritið hans Phisyocratie (Du Pont 1767) var ef til vill besta rit um kenningar búauðgisstefnunnar sem skrifað hafði verið. Du Pont gætti sérstakrar varúðar við að útskýra félagsleg velferðaráhrif stefnunnar.

Du Pont útskýrði kenningar búauðgisstefnunnar. Skrif hans vöktu athygli menntamanna eins og Voltaire og Turgot ásamt því að hafa mikil áhrif á Adam Smith með bókinni sinni Physiocracy þar sem hann studdi lága tolla og frjáls viðskipti milli þjóða. 

## Stjórnmálaferill
Du Pont var mjög virkur í stjórnmálum og starfaði sem ráðgjafi hjá mörgum stjórnmálamönnum. Árið 1774 fór hann til Póllands þar sem hann vann sem heiðursráðsmaður undir pólska konungnum Stanisław II August. Hann fór svo seinna aftur til Frakklands þar sem hann vann undir nánum vini sínum A.R.J Turgot sem einkaritari og ráðgjafi. Seint á áttunda áratugnum var hann efnahagsráðgjafi Jacques Necker og í kringum 1780 tók hann þátt í samningaviðræðum sem leiddu til ensk-franska viðskiptasáttmálans nefndur Eden Agreement frá 1786. Seinna varð hann megin fjármála- og efnahagsráðgjafi Turgot. 

Á tímum frönsku byltingunnar var Du Pont stuðningsmaður frönsku konungsfjölskyldunnar og var einn af þeim sem persónulega verndaði Loðvík 16. og Maríu Antonettu frá múgi sem reyndi að setjast um höllina Tuileries í París 10 ágúst 1792. Du Pont ásamt öllum þeim sem aðstoðuðu konungsfjölskylduna voru dæmd til dauða en Du Pont var látinn laus þegar Robespierre féll frá 28. júlí 1794.

### Störf í Bandaríkjunum
Du Pont ásamt fjölskyldu sinni fór til Bandaríkjanna þar sem hann myndaði góð sambönd við Thomas Jefferson. Du Pont var einhvers konar tengiaðili milli Frakklands og Bandaríkjanna á tímum Napóleons. Du Pont var einnig sá sem kom með hugmyndina af því sem varð svo seinna Louisiana kaupin. 

Sonur hans Éleuthére, ásamt Antoine Lavoiser stofnuðu svo seinna með fyrirtækið DuPont sem framleiddi byssupúður. Þetta fyrirtæki myndi svo verða að eitt af því stærsta í Bandaríkjunum og var skráð á opin hlutabréfamarkað 1. september 2017.

## Heimildir
Dalrjúpa

**Dalrjúpa** (fræðiheiti: *Lagopus lagopus*) er lítill fugl af orraætt, um 35–44 cm að lengd. Dalrjúpan er staðfugl og verpir á heimskautasvæðum og norðlægum slóðum í Evrasíu, Norður-Ameríku neðan við trjálínu. Er hún að mestu eins og fjallarjúpa hvað varðar hegðun og fæðu. Er dalrjúpa um þriðjungi stærri en fjallarjúpa.

## Undirtegundir
Nítján undirtegundir hafa verið viðurkenndar, með mismiklum ágreiningi þó. Munar litlu á útliti flestra, þó að *L. l. scoticus* sé tiltölulega sérstæð og sé jafnvel á stundum talin sjálfstæð tegund.is rather distinct. Aðgreiningin getur verið erfið því að fuglarnir skifta um búning nokkrum sinnum á ári:

* *hibernicus* (Latham, 1787) - Írland
* *[[Red grouse|scotica]]* (Latham, 1787) - Bretland
* *variegatus* Salomonsen, 1936 - Þrándheimur, Noregi
* *lagopus* (Linnaeus, 1758) - Skandinavía, Finnland og Norður-Evrópuhluti Rússlands
* *rossicus* Serebrovsky, 1926 - Eystrasaltslöndin og mið Rússland
* *birulai* Serebrovsky, 1926 - Novaya Sibir
* *koreni* Thayer & Bangs, 1914 - Síbería
* *maior* Lorenz, 1904 - Suðaustur Rússland, Norður Kazakhstan og Suðvestur-Síbería
* *brevirostris* Hesse, 1912 - Altaifjöll og Sayan-fjöll
* *kozlowae* Portenko, 1931 - Vestur-Mongólía
* *sserebrowsky* Domaniewski, 1933 - Austur-Síbería
* *kamtschatkensis* Momiyama, 1928 - Kamsjatka og Kúrileyjar
* *okadai* Momiyama, 1928 - Sakalineyja
* *muriei* Gabrielson & Lincoln, 1959 - Aljútaeyjar og Kódíak-eyjar 
* *alexandrae* Grinnell, 1909 - Alaska og Breska Kólumbía
* *alascensis* Swarth, 1926 - Alaska
* *leucopterus* Taverner, 1932 - Heimskautaeyjar Norður-Kanada
* *albus* (Gmelin, 1789) - Norður-Kanada
* *ungavus* Riley, 1911 - Norður Quebec og Norður Labrador
* *alleni* Stejneger, 1884 - Nýfundanland

Dalrjúpa myndar einnig oft blendinga með skyldum tegundium;  orra (*Lyrurus tetrix*), jarpa (*Tetrastes bonasia*) og einstöku sinnum með síberíuþiður (*Tetrao urogallus*), *[[Falcipennis canadensis]]* (ekkert íslenskt nafn) og fjallarjúpu (*Lagopus muta*).

## Tilvísanir

## Heimildir
* Dalrjúpa (Sarpur)