open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hámarkshröðun yfirborðs jarðar

**Hámarkshröðun yfirborðs jarðar** (e. Peak ground acceleration) er mælieining yfir jarðskjálftahröðun á jörðinni. Ólíkt Richterskvarðanum og Moment Magnitude kvarðanum þá er þetta ekki mælieining yfir orku jarðskjálfta, heldur hversu hratt jörðin skelfur á ákveðnu svæði. Jarðskjálftahröðun er jafnframt mæld á Marcalli intensity kvarðanum þar sem skýrslur og mælingar eru notaðar, en PGA notast við mælitæki og er mjög samsvarandi Marcalli kvarðanum. 

## Jarðeðlisfræði
Jarðskjálfti dreifist með bylgjum frá skjálftamiðju, sem orsakar lóðrétta jarðhreyfingu og lárétta. PGA mælir hröðunina á þessum bylgjum þar sem mesta hreyfing jarðarinnar er mesti hraðinn og mesta fjarlægð frá skjálftamiðju er fjarlægðin.

PGA er mæld í g (hröðun sem orsakast vegna þyngdarkrafts) annaðhvort sem tugastafur eða prósenta í m/s².

## Heimildir
Þór Whitehead

**Þór Whitehead**  (fæddur 19. ágúst 1943) er íslenskur sagnfræðingur og fyrrverandi prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands. Þór hefur skrifað um sögu Íslands í seinni heimsstyrjöldinni. Hann hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 1995 fyrir bókina *Milli vonar og ótta*. 

Foreldrar Þórs voru S.W.M. Whitehead sem var breskur hermaður, ofursti og síðar framkvæmdastjóri og Kristín Gunnarsdóttir hjúkrunarfræðingur.

## Menntun
Þór lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1967 og BA-námi í ensku og sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1970, MA-prófi í sagnfræði frá University of Georgia í Athens í Bandaríkjunum og doktorsprófi í sagnfræði frá Oxford-háskóla árið 1978.

## Starfsferill
Þór var blaðamaður á Morgunblaðinu á sumrin 1967-1969, rannsóknarlektor við Háskóla Íslands frá 1978-1981 og var skipaður prófessor í sagnfræði árið 1981. Hann var forstöðumaður Sagnfræðistofnunar Háskóla Íslands árið 1983-1985, forseti heimspekideildar HÍ 1989-1991 og ritari Háskólaráðs 1990-1991. Þór var félagi í Militärgeschichtliches Forschungsamt der Bundeswehr í Freiburg í Þýskalandi 1996–1997.

Þór var í stjórn Heimdallar frá 1962-1963, í stjórn Vöku félags lýðræðissinnaðra stúdenta frá 1968-1969 og var í stjórn Sagnfræðingafélagsins 1983-1984.

## Útgefið efni

* *Kommúnistahreyfingin á Íslandi 1921-1934.* (1979) 
* *Ísland í síðari heimsstyrjöld. Bindi I-IV*, (1980–1999)
* Ófriður í aðsigi (1980)

* *Stríð fyrir ströndum* (1985)
* *Íslandsævintýri Himmlers 1935-1937*. (1988)
* *Hernám og stríðsár á Íslandi 1940-1945*. (1990)
* *Milli vonar og ótta* (1995)
* *The Ally who came in from the cold: A survey of Icelandic Foreign Policy 1946-1956*. (1998)
* *Bretarnir koma* (1999)
* *Ísland í hers höndum.* (2002)
* *Iceland and the struggle for the Atlantic: 1939-1945.* (2007)
* *Sovét-Ísland, óskalandið : aðdragandi byltingar sem aldrei varð, 1921-1946.* (2010)

## Sjá einnig
*Eimreiðarhópurinn

## Tilvísanir
Jón Sveinsson (landlæknir)

**Jón Sveinsson** (24. maí 1752 – 13. júní 1803) var íslenskur læknir sem var annar í röð landlækna á Íslandi og tók við af Bjarna Pálssyni.

Jón var sonur Sveins Sölvasonar lögmanns á Munkaþverá og Málfríðar Jónsdóttur konu hans. Hann útskrifaðist sem stúdent úr heimaskóla 1772 og hélt síðan til Kaupmannahafnar, þar sem hann las læknisfræði en tók þó ekki próf. Hann var skipaður landlæknir 14. júní 1780 en Bjarni Pálsson hafði dáið haustið áður. Hann sótti um að fá að senda læknisfræðiritgerð til Kaupmannahafnarháskóla sem ígildi prófs eða að fá leyfi til að sigla til að taka próf en fékk það svar frá kansellíinu að hann skyldi vera undanþeginn því að taka læknispróf á meðan hann væri á Íslandi því ekki væri gott að þar væri læknislaust á meðan hann væri í Kaupmannahafnarferð til að taka próf og kom því aldrei til þess að Jón lyki prófi. 

Jón var drykkfelldur „en jafnan spakur“, segir Jón Espólín. Hann bjó á Nesi við Seltjörn og gegndi embættinu þar til hann sótti um lausn 1803 og var veitt hún frá 1. júní, en hann lést tveimur vikum síðar. Kona hans var Guðríður Sigurðardóttir og voru þau barnlaus.

## Heimildir
*
Tómas Klog

**Tómas Klog** (15. apríl 1768 – 31. janúar 1824) var dansk-íslenskur læknir sem var þriðji landlæknir Íslands.

Hann var fæddur í Vestmannaeyjum, sonur Hans Klog, kaupmanns þar, og útskrifaðist úr Skálholtsskóla 1785. Hann tók læknisfræðipróf við Kaupmannahafnarháskóla 1804 og var skipaður landlæknir á Íslandi 25. maí sama ár. Sveinn Pálsson hafði þá gegnt landlæknisembættinu í eitt ár eftir lát Jóns Sveinssonar en Sveinn hafði ekki lokið embættisprófi.

Tómas Klog kom til Íslands í lok júní 1804 ásamt danskri konu sinni. Nesstofa var þá í svo lélegu ástandi að hann gat ekki sest þar að strax. Hann átti í miklu stríði við yfirvöld til að fá nauðsynlegar viðgerðir á húsinu og bjó í Reykjavík á meðan. Haustið 1807 var loks búið að gera við Nesstofu og flutti Klog sig þá þangað en húsið hriplak þó enn að sögn. 

Klog gegndi embætti landlæknis til 1816 en hafði þó fengið lausn ári áður. Hann varð svo stiftslæknir á Lálandi og Falstri og bjó í Nyköbing á Falstri, þar sem hann lést 1824.

## Heimildir
*
Jón Thorstensen

**Jón Þorsteinsson Thorstensen** (7. júní 1794 – 15. febrúar 1855) var íslenskur læknir sem var landlæknir frá 1820 til dauðadags og alþingismaður um tíma.

Jón var fæddur á Kúfustöðum í Svartárdal, sonur Þorsteins Steinþórssonar bónda þar og konu hans Margrétar Jónsdóttur. Hann útskrifaðist úr Bessastaðaskóla 1815, lærði læknisfræði við Kaupmannahafnarháskóla og útskrifaðist 2. júlí 1819 með hæstu einkunn. Hann var síðan kandídat á Friðriksspítala en fór heim til Íslands vorið eftir og hafði þá verið veitt landlæknisembættið og einnig embætti héraðslæknis í Borgarfjarðar-, Kjósar- og Gullbringusýslum. Oddur Hjaltalín hafði þá verið settur landlæknir frá 1816 en hann hafði ekki lokið embættisprófi.

Jón var konungskjörinn alþingismaður 1847 og 1849 og var þingmaður Reykvíkinga 1852–1855. Hann sat einnig í bæjarstjórn Reykjavíkur 1836–1842 og aftur 1840–1855. Honum var veitt jústítsráðsnafnbót 1842, var sæmdur heiðursdoktorstitli af háskólanum í Marburg 1847, og var félagi í mörgum erlendum lærdómsfélögum. Jón skrifaði einnig nokkur rit um sjúkdóma og lækningar. Hann sá um veðurathuganir í Reykjavík 1823–1854 fyrir danska vísindafélagið.

Jón bjó fyrst í Nesstofu en 1833 fékk hann leyfi til að flytja sig til Reykjavíkur og byggði hann þá hús sem síðan nefndist Doktorshúsið (nú Ránargata 13) og bjó þar síðan. Kona hans var Elín Stephensen (24. desember 1800–4. júní 1887), dóttir Stefáns Stephensen amtmanns.

## Tilvísanir
Eldhringurinn

**Eldhringurinn** eða **Kyrrahafseldhringurinn** er svæði sem nær umhverfis Kyrrahaf þar sem eldgos og jarðskjálftar eru algeng. Eldhringurinn er í raun hálfhringur, 40.000 km langur, þar sem 90% af öllum jarðskjálftum heims og 81% af stærstu jarðskjálftum heims eiga sér stað. Þar eru líka staðsett 452 eldfjöll sem eru meira en 75% af öllum eldfjöllum heims. Eldhringurinn nær frá Nýja Sjálandi, eftir Indónesíu endilangri, að Filippseyjum, eftir endilöngu Japan, Kúrileyjum og Aleuteyjum, niður vesturströnd Kanada og Bandaríkjanna, eftir Mið-Ameríku og Suður-Ameríku eftir Andesfjöllum. Meðal þekktustu eldfjalla á hringnum eru Krakatá, Pínatúbó og Mount St. Helens. 

Nýlegar mannskæðar hamfarir á Eldhringnum eru meðal annars jarðskjálftinn í Tōhoku 2011, jarðskjálftinn í Chile 2010 og jarðskjálftinn í Indlandshafi 2004.
Jónas Jónassen

**Jónas Jónassen** (18. ágúst 1840 – 22. nóvember 1910) var íslenskur læknir sem var landlæknir 1895 – 1906. Hann var jafnframt forstöðumaður Læknaskólans, alþingismaður og sat í bæjarstjórn Reykjavíkur.

Jónas var fæddur í Reykjavík, sonur Þórðar Jónassen háyfirdómara og stiftamtmanns og konu hans Dorotheu Sophiu Lynge. Hann tók stúdentspróf frá Lærða skólanum 1860 og lauk prófi í læknisfræði frá Kaupmannahafnarháskóla 1866. Hann var staðgengill Jóns Hjaltalín landlæknis frá apríl til júní 1867 og var árið 1868 settur aðstoðarmaður hans við læknakennslu og um leið sýslulæknir í Kjósarsýslu og Borgarfjarðarsýslu. Sama ár varð hann læknir við sjúkrahúsið í Reykjavík. Árið 1873 varð hann héraðslæknir í Reykjavíkurhéraði og gegndi því embætti allt til 1895. 

Þegar Jón Hjaltalín var leystur frá embætti 1881 vegna elli og sjóndepru var Jónas settur til að gegna embættinu og áttu flestir von á að hann fengi það, enda þótti hann hæfur læknir og var vinsæll. Hann var líka vel menntaður, fór nokkrum sinnum til Danmerkur til að stunda framhaldsnám og varði doktorsritgerð um sullaveiki á Íslandi við Kaupmannahafnarháskóla 30. júní 1882. Þó fór svo að Daninn Schierbeck var skipaður í embættið 1882 og tók við í nóvember það ár eftir að hafa staðist íslenskupróf sem var skilyrði fyrir embættisveitingunni. Urðu allmiklir flokkadrættir, bæði meðal Reykvíkinga og Íslendinga í Kaupmannahöfn, vegna þessa. Samstarf þeirra Schierbecks og Jónasar var því ekki alltaf sem best og þeir deildu meðal annars töluvert um sjúkrahússbyggingu í Reykjavík en þar urðu sjónarmið Jónasar ofan á. 

Jónas var jafnframt kennari við Læknaskólann allt frá stofnun hans 1876 og forstöðumaður á meðan hann gegndi landlæknisembættinu, sem hann fékk loks þegar Schierbeck fluttist af landi brott árið 1895. Hann lét af embætti 1906. Hann var kjörinn alþingismaður Reykvíkinga 1886 og sat á þingi til 1892 og varð svo konungkjörinn þingmaður 1899 og sat á þingi til 1905. Hann átti jafnframt sæti í bæjarstjórn Reykjavíkur frá 1888 til 1900. Hann skrifaði rit og greinar um ýmis efni, þar á meðal *Lækningabók fyrir alþýðu*, sem út kom 1884.

Kona hans var Þórunn Pétursdóttir Havstein (12. júní 1850 – 18. apríl 1922) og áttu þau eina dóttur, Soffíu Jónassen Claessen (1873-1943).

## Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]
# Ljósmynd af Jónasi Jónassen á myndavef Ljósmyndasafns Reykjavíkur.
# Myndasafn Soffíu Jónassen Claessen (1873-1943) á myndavef Ljósmyndasafns Reykjavíkur.

## Heimildir
* 
* 
* Jón Páll Björnsson, *Doktor Schierbeck og Íslendingarnir*, ritgerð til BA-prófs, júní 2010.
Guðmundur Jónsson (plata)

**Guðmundur Jónsson** er 78 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1945. 
Á henni flytja Guðmundur Jónsson tvö lög. Fritz Weisshappel leikur undir.
 
## Lagalisti
#Mamma - *Lag - texti: Sigurður Þórarinsson - NN*
#Heimir - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - NN*
Nykurtala

**Nykurtala** er hugtak í línulegri algebru sem stækkar rauntöluásinn með því að bæta við stakinu ε sem er þeim eiginleika gætt að ε2 = 0 — það er ε er núllvalda. Sérhver nykurtala *z* er á forminu *z* = *a* + *b*ε þar sem *a* og *b* eru ótvírætt ákvarðaðar rauntölur. 

Hverja nykurtölu má tákna sem ferningsfylki þar sem nykurhlutinn ε er núllvalda fylki og *a* + *b*ε er ferningsfylki þar sem *a* er raunhluti nykurtölunnar og *b* nykurhluti hennar:

: \epsilon = \begin{pmatrix}0 & 1 \\0 & 0 \end{pmatrix}\quad\text{og}\quad a + b\epsilon = \begin{pmatrix}a & b \\ 0 & a \end{pmatrix}.

Summa og margfeldi nykurtalna eru svo reiknuð með venjulegum fylkjaaðgerðum þar sem báðar aðgerðir eru víxlnar og tengnar.

## Afleiður
Nykurtölur má nýta við forritun deildunar þar sem þær eru settar inn í margliðu með rauntölustuðla (raunmargliðu): *P*(*x*)&nbsp;= *p*0+*p*1*x*+*p*2*x*2+...+*p**n**x**n*. Þegar nykurhluta er bætt við inntakið kemur út *P*(*a*+*b*ε)&nbsp;= *P*(*a*)+*bP* ′(*a*)ε, þar sem *P*′ er afleiða fallsins *P*. 

## Tengt efni
* Tvinntölur
* Þvertala

## Tilvísanir
Sambandsflokkurinn (Færeyjar)

**Sambandsflokkurinn** (færeyska: *Sambandsflokkurin*) er færeyskur stjórnmálaflokkur, stofnaður árið 1906. Hann er elsti flokkur landsins. Stofndagurinn er ekki þekktur með vissu en þann 18. ágúst 1906 tilkynntu 13 af 22 þingmönnum á Lögþinginu að þeir hefðu myndað með sér þingflokk sem þeir kölluðu „sambandsmenn“. Flokkurinn er íhaldssamur/frjálslyndur borgaralegur flokkur og vill að Færeyjar tilheyri áfram Danmörku.

## Formenn
* 1906 Fríðrikur Petersen
* 1917 Oliver Effersøe
* 1924 Andrass Samuelsen
* 1948 Johan M. Fr. Poulsen
* 1970 Trygvi Samuelsen
* 1974 Pauli Ellefsen
* 1991 Edmund Joensen
* 2001 Lisbeth L. Petersen
* 2004 Kaj Leo Johannesen
* 2015 Bárður á Steig Nielsen

## Lögmenn
* Andrass Samuelsen (1948 - 1950)
* Kristian Djurhuus (1950 - 1958, 1968 - 1970)
* Pauli Ellefsen (1981 - 1985)
* Edmund Joensen (1994 - 1998)
* Kaj Leo Johannesen (2008 - 2015)
* Bárður á Steig Nielsen (2019 – 2022)

## Þingmenn

## Heimild
*
Jafnaðarflokkurinn

**Jafnaðarflokkurinn** (færeyska: *Javnaðarflokurin*) er færeyskur stjórnmálaflokkur, stofnaður þann 25. september 1925. Flokkurinn er sósíaldemókratískur flokkur. Stofnendur hans höfðu áður setið í stjórn sósíalíska ungmennafélagsins og Verkalýðsfélags Þórshafnar. Árið 1928 fékk flokkurinn kjörna tvo fulltrúa á færeyska lögþingið og hefur átt þingmenn þar síðan.
Jógvan Heinason

**Jógvan Heinason** (1541 – 1602) eða **Jón Heinason** var lögmaður Færeyja frá 1572 til 1583. Hann var hálfbróðir sægarpsins og sjóræningjans Magnúsar Heinasonar.

Jógvan var sonur norska prestsins Heina Hafreka, sem var fyrsti lútherski prófastur Færeyja, og fyrri konu hans, Herborgar frá Húsavík í Færeyjum. Jógvan fæddist í Færeyjum og ólst þar upp. Hann varð lögmaður eyjanna 1572. Nokkrum árum síðar fékk Magnús bróðir hans einkaleyfi á verslun við Færeyjar og má heita að þeir bræður hafi um tíma ráðið þar öllu. Jógvan var bóndi í Lamba á Austurey og var auðugasti landeigandi í Færeyjum.
Fáni Færeyja

**Færeyski fáninn** (færeyska: *Merkið*) var fyrst notaður árið 1919 en var fyrst viðurkenndur sem þjóðfáni Færeyinga af breska hersetuliðinu í seinni heimstyrjöldinni.

## Saga
Það voru færeysku stúdentarnir Jens Olivur Lisberg, Janus Øssursson og Pauli Dahl sem hönnuðu fánann og er talið að hann hafi fyrst verið dreginn að húni eftir guðsþjónustu í Fámjins-kirkju 22. júní 1919. Farið var að nota hann á þriðja áratugnum og þó enn frekar á þeim fjórða, þótt hann væri ekki ríkisfáni og ólöglegt væri að flagga honum. Þetta leiddi til fánadeilu í Færeyska lögþinginu og á milli Færeyinga, ekki síst sjómanna, og danskra stjórnvalda. 

Þann 9. apríl 1940, daginn sem Þjóðverjar hernámu Danmörku, var færeyski fáninn dreginn að húni á skipinu Eysturoggin, enda gátu færeysk skip ekki siglt undir dönskum fána á meðan Danmörk var hersetin af þýska hernum. Að kvöldi 13. apríl 1940 komu tveir vopnaðir breskir togarar og herskipið Suffolk á Havnarvág og ein herdeild var flutt í land. Þar með hófst hernám Breta í Færeyjum. Færeyingar tóku á móti Bretum sem vinum. Lögþingið mótmælti þó hernáminu til málamynda. Þann 25. sama mánaðar viðurkenndu Bretar færeyska fánann sem réttmætan þjóðfána.

Margir þýskir kafbátar voru á hafsvæðinu umhverfis Færeyjar og margar þýskar sprengjuflugvélar gerðu árásir á skipalestir Bandamanna frá flugvöllum í Noregi. Bretar gerðu fyrsta og eina flugvöll eyjanna og reistu við hann flugskýli, auk þess sem þeir komu upp sjóflughöfn til að auðvelda varnir eyjanna og komu fyrir loftvarnabyssum og lögðu tundurduflagirðingar í sundum og fjörðum. Hafsvæðið kringum eyjarnar var því mjög hættulegt en færeyskir sjómenn áttu ekki annars kost en að sigla áfram. Skortur var á fiski í Bretlandi og færeysk fiskiskip veiddu á heimamiðum og fluttu einnig fisk frá Íslandi á breska markaðinn. Á þessum siglingum urðu öll færeysk skip að flagga færeyskum fána og hafa orðin *Faroes* *og *Føroyar'' máluð á síðuna.

Síðan 1947 hefur 25. apríl verið fánadagur í Færeyjum. Í tengslum við að heimastjórnin var sett á stofn 1948 viðurkenndu dönsk yfirvöld fánann sem þjóðfána Færeyinga.

### Úr lögum um færeyska fánann
:Færeyski fáninn er krossfáni. Hann er hvítur, fagurrauður (PMS 032) og blár (PMS 300). Rauði krossinn er 1/8 af breidd fánans og blái krossinn 1/2 af rauða krossinum. Hvítu reitirnir eru ferhyrndir. Þeir sem eru næst stönginni eru jafnhliða en hinir tvisvar sinnum lengri. Hlutfallið á milli breiddar og lengdar fánans er 8-11.

## Heimildir
*
Hverfill

**Hverfill** eða **hverfihreyfill**, stundum kallaður *túrbína*,  er hreyfill, sem notar hraðfara gas eða vökva til að knýja hverfilhjólin. T.d. má nýta gufuafl eða vatnsafl til raforkuframleiðslu.

## Tengt efni
* Gashverfill
* Gufuhverfill
* Vatnshverfill
Thurgau

**Thurgau** er tólfta stærsta kantónan í Sviss með 991 km2. Hún liggur nær nyrst í landinu og varð formlega að kantónu 1803.

## Lega og lýsing
Thurgau liggur nær nyrst í Sviss og er með landamæri að Þýskalandi. Auk þess eru kantónurnar Zürich fyrir vestan og St. Gallen fyrir sunnan. Kantónan Schaffhausen rétt snertir Thurgau í norðvestri. Thurgau liggur með nær allri suðurströnd Bodenvatns. Tvær stórar ár ganga í gegnum kantónuna: Rín og Thur. Kantónan nær ekki að Alpafjöllum en 61%  svæðisins er notað fyrir landbúnað. Íbúar eru 244 þúsund, sem gerir Thurgau að tólftu fjölmennustu kantónunni í Sviss. Höfuðborgin er Frauenfeld.

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerki Thurgau eru tvö gul ljón á grænum og hvítum grunni. Tungurnar, augun og reðurnir eru rauðir. Merki þetta er runnið undan rifjum Kyburg-ættarinnar sem ríkti yfir svæðinu til 13. aldar, er Habsborgarættin tók við. Græni liturinn stendur fyrir frelsi en sá hvíti fyrir sakleysi.

## Orðsifjar
Thurgau er nefnt eftir ánni Thur sem rennur í gegnum kantónuna. Thur er gamalt indóevrópskt orð sem merkir *sá sem flýtir sér* (ef til vill skylt orðinu *þjóta*). Gau merkir landsvæði. Gæluheiti Thurgau er **Mostindien**. *Most* er þykkur eplasafi, en eplarækt hefur verið stunduð í héraðinu síðan á miðöldum. *Indien* merkir Indland, enda þykir mörgum ásýnd kantónunnar líkjast Indlandi.

## Söguágrip
Snemma á miðöldum tilheyrði héraðið Thurgau hertogadæminu Sváfalandi (*Schwaben*) og var miklu stærra en það er í dag. Á 9. öld var suðurhlutinn splittaður af og varð að héraðinu Zürich. Seinna var enn klipið af héraðinu að austan og við það myndaðist hluti af St. Gallen og Appenzell. Snemma á 10. öld reyndi Rúdolf II frá Búrgúnd að hrifsa til sín héraðið en samtímis gerði Burchard II frá Sváfalandi tilkall til þess. Í orrustunni við Winterthur árið 917 sigraði Burchard og hélst héraðið (ásamt Zürich) því í Sváfalandi. Greifarnir frá Kyburg réðu héraðinu til 1264, en þá tók Habsborgarættin við. Í sjálfstæðisstríði Svisslendinga börðust íbúar Thurgau með Habsborgurum, til dæmis í orrustunni við Morgarten, sem Svissarar sigruðu í. Árið 1415 lenti Habsborgaraættin upp á kant við Sigismund keisara, sem lét hertaka héraðið. Það skiptist á milli nærliggjandi héraða, svo sem Bern og Zürich. 1798 var helvetíska lýðveldið stofnað að tilstuðlan Frakka. Þá var Thurgau innlimað í lýðveldið. Thurgau varð að eigin kantónu 1803 í endurskipulagningu lýðveldisins. Höfuðstaðurinn varð Frauenfeld. Eftir fall Napoleons varð Thurgau að frjálslyndri kantónu. Kantónan hefur margoft endurnýjað stjórnarskrá sína, síðast 1987.

## Borgir
Stærstu borgir Thurgau:

## Heimildir
*
Rupert Grint

**Rupert Alexander Lloyd Grint** (fæddur 24. ágúst 1988) er enskur leikari. Hann er best þekktur fyrir að leika Ron Weasley í kvikmyndunum um Harry Potter.

## Kvikmyndir

## Tenglar
*
Þjóðaratkvæðagreiðslan í Færeyjum 1946

**Þjóðaratkvæðagreiðslan 1946** er færeysk þjóðaratkvæðagreiðsla sem fór fram 14. september 1946 um framtíð sambandsins við Danmörku í kjölfarið á seinni heimstyrjöldinni.

## Forsagan
9. apríl 1940 var Danmörk hernumin af Þjóðverjum. Bretar töldu þá nauðsynlegt að hernema Færeyjar, sem þeir gerðu þann 12. apríl. Á meðan á stríðinu stóð hafði ekki verið pólitískt samband á milli Færeyja og Danmerkur. Færeyingar þurftu að hjálpa sér sjálfum, undir stjórn Breta. 25. apríl viðurkenndu bresk yfirvöld fána Færeyinga og þessu var fylgt eftir 9. maí með því að setja stjórnarskipunarlög sem gáfu Færeyska lögþinginu löggjafarvald og amtmanni framkvæmdarvald.

27. október 1945 birtist fréttatilkynning í færeyska blaðinu Dimmalætting þess efnis að danska stjórnin hefði gert kunnugt að Færeyjum hafi verið stýrt eftir samkomulagi ríkjanna á meðan stríðinu stóð. Í kjölfarið hófust samningaviðræður á milli Lögþingsins og dönsku stjórnarinnar um framtíðarstöðu Færeyja. Eftir mánaðarlangar samningaviðræður var ljóst að Færeyingar mundu ekki ná samkomulagi sín á milli og heldur ekki við dönsku stjórnina. Danir gerðu þó eitt uppkast að heimastjórnarlögum.

## Þjóðaratkvæðagreiðslan
9. maí 1946 samþykkti Lögþingið að leggja málið fyrir þjóðina. Þjóðaratkvæðagreiðslan var haldin með þessum spurningum:
I. Óskar þú þess að danska stjórnaruppkastið taki gildi?
 II. Óskar þú þess að aðskilnaður verði á milli Danmerkur og Færeyja?
Atkvæðigreiðslan fór fram á þann hátt að kross átti að setja við þann möguleika sem kjósandinn vildi.

## Úrslit

## Eftirmálar
Þegar ljóst var að Færeyingar hefðu samþykkt með mjög naumum meirihluta að slíta sambandi við Danmörku vildi meirihluti Lögþingsins fara að vilja þjóðarinnar og lýsti yfir sjálfstæði eyjanna 18. september 1946. Þingmaðurinn Jákup í Jákupsstofu var rekinn úr Jafnaðarflokknum fyrir að fylgja meirihlutanum að málum. Þann 20. september lýsti danska stjórnin sjálfstæðisyfirlýsinguna ólöglega og þann 23. september tilkynntu Jafnaðarflokkurinn og Sambandsflokkurinn að þeir teldu aðgerðir lögþingsmeirihlutans ólöglegar og þeir mótmæltu með því að ganga af þingfundi. Tveimur dögum síðar tilkynnti amtmaður að konungur hefði ákveðið að rjúfa þing og halda kosningar.

Þingfundur átti að vera 27. september en Fólkaflokkurinn mætti ekki eftir tilskipun konungsins og Jákúp í Jákupstofu mætti því einn. Kosningarnar voru haldnar þann 8. nóvember 1946. Úrslit þeirra urðu að gamli stjórnarmeirihlutinn fékk 8 þingmenn en fyrri stjórnarandstæðingar fengu 12 og var þá ljóst að ekkert yrði úr sjálfstæðisyfirlýsingu. 

Síðan fóru fram samningsumleitanir á milli nýja meirihlutans og dönsku stjórnarinnar. Þeim lauk með því að Heimastjórnarlögin tóku gildi 1. apríl 1948. Í mótmælaskyni við lögin var Þjóðveldisflokkurinn stofnaður þann 23. maí.

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Skjaldarmerki Færeyja

Fyrirmyndina að **Skjaldarmerki Færeyja** má fyrst sjá á frægum útskornum stólum frá Kirkjubæ sem gerðir voru á 15. öld. Sýnir skurðurinn hrút á skildi. Seinna var hrútsmyndin notuð á innsigli lögréttumanna á lögþingi Færeyja. 

Það var hætt að nota skjaldarmerkið þegar lögþingið var lagt af 1816. Þrátt fyrir endurreisn lögþingsins 1852 var skjaldarmerkið ekki tekið í notkun.

Það var ekki fyrr en að heimastjórnarlögin tóku gildi 1948 sem skjaldarmerkið var að nýju tekið í notkun, en ekki af þjóðþinginu, Løgtingið heldur af Landsstjórn Færeyja. 

Árið 2004 var ný útgáfa af skjaldarmerkinu tekin í notkun og hefur Kirkjubæjarstólana að fyrirmynd. Litirnir eru dregnir af færeyska fánanum að viðbættum gulum eða gylltum lit. Nýja skjaldarmerkið sýnir hrút í varnarstöðu. Skjaldarmerkið er notað af ráðherrum og sendiráðum en eldri útgáfan er enn í notkun hér og þar.
Brandugla

**Brandugla** (staðbundin nöfn eru: **skógarugla** og **kattugla**) (fræðiheiti:*Asio flammeus*) er fugl af ugluætt (Strigidae), og ein af tveimur tegundum ugla sem vitað er að verpa á Íslandi. Hún hefur verið þekkt sem varpfugl hérlendis síðan 1912 þegar fyrsta hreiðrið fannst.  En 2017 voru talin vera um 500 varppör á Íslandi.  

## Flokkun
Líkt og allar tegundir ugla af ættkvíslinni *Asio* tilheyrir branduglan ætt eiginlegra ugla. En tvær tegundir af þessarri ætt má finna á Íslandi; branduglu og eyruglu (*Asio otus*).  

## Lýsing
Branduglan er stærri en eyruglan en þó minni en snæuglan (*Bubo scandiacus*), hún er að meðaltali 33-40 cm á lengd, 300-500 g á þyngd, og með 90- 110 cm vænghaf. Kvenfuglar eru að meðaltali stærri en karlfuglar. Uglan er ljósbrún eða hvít að grunnlit, alþakin svörtum eða dökkbrúnum flekkum. Kviður er ljósari en bak og er oft alhvítur. Andlit branduglunnar er frábrugðið eyruglunni að því leyti að svartir blettir um augu branduglunnar umkringja augun og leita út frá þeim til hliðanna, eyruglan aftur á móti hefur lóðrétta svarta bletti frá eyrum til “höku”. Eyru branduglunnar eru smá, smærri en eyruglunnar og gefa tegundunum nöfn sín á ensku (Brandugla: “*Short-eared owl*”, Eyrugla: “*Long-eared owl*”). Augu branduglunnar eru gul, ólíkt augum eyruglunnar sem eru appelsínugul. Vængir branduglunnar eru grannir og vængendar svartir.

## Dreifing og búsvæði
Branduglan hefur víða og mikla dreifingu, frá Suður- og Norður-Ameríku, Evrópu, Norður Afríku, og Asíu. Þar setjast þær að á stórum og víðáttumiklum búsvæðum þar sem mikið er af , litlum nagdýrum sem svipar til músa. En branduglur setjast ekki að í varanlegum óðulum, heldur ráfa á milli svæða og landa og fylgja stofnum stúfmúsa. Þessi hegðun kallast flökkulíf (e. nomadic).  

## Hegðun

### Fæðuval
Eins og áður hefur komið fram samanstendur bráð brandugla að mestu af stúfmúsum, allt að 90% af fæðu þeirra, og er tegundin sérstaklega sérhæfð að þeim.  Á Íslandi hins vegar, er engar stúfmýs að finna og því lá spurningin fyrir um hvað branduglur á Íslandi væru að éta. Rannsóknir hafa sýnt fram á að branduglur á Íslandi leggjast að miklu leyti á stofna hagamúsa og smáfugla. Þar virðast þær skiptast í tvær fylkingar, þær sem borða mýs og þær sem borða fugla en þessi hegðun virðist ákvarðast af veiðivistlendunum sem einstaklingar velja, með mögulegum kynjamismun.  Þeir einstaklingar sem leggjast á fugla virðast éta mikið af sendlingum (*Calidris maritima*), allt að 96% af þeim fuglum sem teknir eru, sem og tildru (*Arenaria interpres*), snjótittlingi (*Plectrophenax nivialis*) og öðrum smáfuglum. 

### Veiðihegðun
Branduglan veiðir á opnum svæðum og situr annað hvort hátt uppi og lítur yfir veiðilönd sín eða svífur hægt og hljóðlátlega yfir þau lítandi niður. Þegar þær annað hvort koma auga á eða heyra í mögulegri bráð taka þær snögga dýfu og hremma bráðina, sem síðan er gleypt í heilu lagi. 

## Hlekkir
* Brandugla (Fuglavefur.is)
* „Uglur á ferð og flugi“; grein í Tímanum 1983
* „Brandugla“; grein í Degi 1993
* Brandugla (wildlife.is)

## Heimildir
SEV

**SEV** er rafmagnsframleiðandi og dreifingaraðili í Færeyjum. Nafn fyrirtækisins er skammstöfun af eyjunum Straumey, Austurey og Vágar þar sem framleiðsla vatnsaflsvirkjana hófst.

## Saga
SEV var stofnað 1. október árið 1946. Stofnfundurinn fór fram í Þórshöfn og var sóttur af talsmönnum 19 bæjarfélaga frá Straumey, Austurey og Vágum. Síðan 1963 hafa öll bæjarfélög Færeyja tekið þátt í fyrirtækinu og fært rafmagnsframleiðslu sína til SEV.

## Starfsemi
43% af allri nýttri orku Færeyjinga kemur frá vatnsaflsorkuverum. SEV hefur einkarétt á því að framleiða vatnsaflsorkuver og það rekur níu stór og sjö smærri vatnaflsorkuver. Þrátt fyrir að SEV hafi ekki einkarétt á dreifingu raforku, þá er það eina fyrirtækið sem dreifir raforku á Færeyjum.

## Heimildir
Föroya Bjór

**Föroya Bjór** er færeyskur drykkjaframleiðandi í Klakksvík. Fyrirtækið er eitt af tveimur elstu fyrirtækjum Færeyja. Fyrirtækið var stofnað af Símun í Vági sem lærði að brugga í Danmörku árið 1883. Við andlát hans skiptist hlutur hans á milli Einar Waag þingmanni og bróður hans Heini Waag. Þeir áttu báðir í fyrirtækinu þangað til í desember 2008, þegar að Heini seldi Einari sinn hlut.

Fyrirtækið er með 70% markaðshluteild á færeyska markaðnum fyrir pilsner og 60% markaðshlutdeild fyrir lagerbjór. Starfsmenn fyrirtækisins eru 40.

## Bjórtegundir
Eik banki

**Eik Banki** er færeyskt fjármálafyrirtæki sem var einn af stærstu bönkum landsins. Hann var stofnaður árið 1832 og starfrækti útibú í Danmörku. Bankinn var á sviði viðskiptabanka, verðbréfa og fasteignafjárfestinga. Bankinn var þjóðnýttur af Danmörku í október 2010 vegna slæmrar eiginfjárstöðu. Útibú bankans í Danmörku voru seld síðar til Sparekassen Lolland.

## Saga
Eik var stofnaður árið 1832 sem sparisjóður. Árið 1992 var honum breytt í banka og árið 2002 í hlutafélag. Þann 11. júlí 2007 var fyrirtækið skráð í Íslensku- og Dönsku kauphöllinni sem Eik banki P/F.

Í danmörku átti Eik banki dótturfélag, Eik bank Danmark A/S. Árið 2007 tók dótturfyrirtækið yfir útibú Sænska Skandiabankans í Danmörku sem var síðar sameinað fyrirtækinu í desember 2007. Í sama mánuði keypti Eik banki færeyskt útibú Kaupþings banka.

Fyrirtækið og danska dótturfyrirtækið voru yfirtekin af Danska fjármálaeftirlitinu í Október 2010 eftir að bankinn hafði ekki uppfyllt reglur um eiginfjárstöðu. Tilkynnt var um stöðvun viðskipta bankans í fréttum og bankinn afskráður úr Íslensku kauphöllinni.

Dótturfyrirtæki Eik banka (Eik Bank Danmark A/S) var selt til svæðisbankans Sparekassen Lolland fyrir 336 milljón danskar krónur þann 17. desember 2010. Eftir sölu dótturfyrirtækisins var aðalmarkaður fyrirtækisins á viðskiptabankasviði innan Færeyja og eignarhald á stærsta fasteignafjárfestingafélagi færeyja, Inni P/F.

## Heimildir
Strandfaraskip Landsins

**Strandfaraskip Landsins** er færeyskt almenningssamgöngufyrirtæki. Það er í eigu færeysku landstjórnarinnar og er bæði með strandsiglingar og strætisvagnaferðir. Með auknum fjölda neðansjávarganga sem tengja eyjarnar saman hefur ferjuleiðum fækkað. Upphaflega voru fraktflutningar einnig hluti af rekstri félagsins, en þeir voru einkavæddir árið 2005.

Sjö ferjur eru í flota fyrirtækisins. Flaggskipið er Smyril og hin sex ferjur félagsins eru: Teistin, Sam, Masin, Sildberin og Ternan. Ternan þjónar sem varaskip, en hún sigldi áður á milli Austureyjar og Borðeyjar annars vegar og Straumeyjar og Vága hins vegar. Eftir tilkomu Norðeyjagangana og Vágargangana var engin þörf á þeim siglingum. Með tilkomu Norðeyjagangana hætti ferjan Dúgvan, sem hafði siglt á milli Borðeyjar og Austureyjar, jafnframt siglingum og var seld til Grænhöfðaeyja. Fyrir utan ferjurnar á félagið mótorbátinn Súluna sem fer á milli Sørvágs og Mykiness. 

Fyrirtækið rak þyrluþjónustu til ársins 1994, þegar hún var yfirtekin af Atlantic Airways. Einnig hafði félagið á hendi fragtflutninga en sá hluti starfseminnar var einkavæddur árið 2005 og tilheyrir núna Eimskipafélagi Íslands.  

## Rútuferðir
Innan strætisvagnakerfis fyrirtækisins eru 22 leiðir sem ná bæði yfir innanbæjarakstur og rútuferðir milli bæja. Þessar ferðir eru samræmdar ferjusiglingum félagsins. 
* 100 Þórshöfn - Vestmanna
* 101 Tórshavn - Gamlarætt - Kirkjubøur
* 200 Oyrarbakki - Eiði
* 201 Oyrarbakki - Gjógv
* 202 Oyrarbakki - Tjørnuvík
* 204 Oyrarbakki - Saksun
* 205 Oyrarbakki - Funningur
* 300 Tórshavn - Vágaflugvöllur - Sørvágur
* 400 Þórshöfn - Klakksvík
* 410 Fuglafjörður - Gøtudalur - Klaksvík
* 440 Toftir - Strendur
* 442 Glyvrar - Æðuvík - Rituvík
* 480 Skálafjørður - Strendur
* 481 Skálafjørður - Oyndarfjørður
* 482 Strendur - Selatrað
* 500 Klakksvík - Viðareiði
* 504 Klakksvík - Kunoy
* 506 Syðradalur - Trøllanes
* 600 Skopun - Skálavík
* 601 Sandur - Dalur
* 700 Sumba - Vágur - Tvøroyri
* 701 Fámjin - Tvøroyri - Sandvík

## Heimildir
Hvalbæjargöngin

**Hvalbæjargöngin** (færeyska: **) eru færeysk jarðgöng á milli Hvalbæjar og Trongisvágar á Suðurey. Göngin eru samtals 1.450 metrar að lengd og eru einbreið. Þau voru opnuð þann 28. desember 1962 og eru því elstu jarðgöng Færeyja. Árið 2009 fóru að meðaltali 733 bílar á dag um göngin.

Gerð var úttekt á öllum jarðgöngum Færeyja árið 2007 og var þá séstök áhersla lögð á Hvalbagöngin vegna aldurs þeirra. Niðurstaða athugunarinnar var að styrkja þyrfti syðri hluta ganganna.

## Heimild
*Hvalbiartunnilin: Viðlíkahald av tunlum Landsverk
Valeríj Leontjev

**Valeríj Jakovlevítsj Leontjev** (fæddur 19. mars 1949) er rússneskur söngvari.

## Tenglar
* Opinber vefsíða Valerys Leontiev
Vogaflugvöllur

**Vogaflugvöllur** (færeyska: *Vága Floghavn*, danska: *Vágar Lufthavn*) er eini flugvöllurinn í Færeyjum, um 2 km austan við Sørvág á eynni Vogum. Þar eru höfuðbækistöðvar færeyska flugfélagsins Atlantic Airways, auk þess sem flogið er þaðan með þyrlum til nokkurra áfangastaða innan eyjanna.

Verkfræðideild breska hersins lagði flugvöllinn í síðari heimsstyrjöldinni og að stríðinu loknu komst hann í umsjá dönsku flugmálastjórnarinnar. Stóð það til 1. maí 2007 en þá var hann afhentur Færeyingum. Það var þó ekki fyrr en um 1960 sem reglubundið áætlunarflug til Færeyja hófst. Upphaflega var flugbrautin aðeins 1250 metrar á lengd og gátu því aðeins flugvélar sem þurfa tiltölulega stutta braut til flugtaks og lendingar notað hann. 2011 var flugbrautin lengd í 1799 metra og 2014 var reist ný flugstöð.

Áður sigldi ferja milli Voga og Þórshafnar en árið 2002 voru opnuð jarðgöng yfir til Straumeyjar og er því hægt að aka á milli Þórshafnar og flugvallarins. Áætlunarflug er nú meðal annars til Kaupmannahafnar, Reykjavíkur, Aberdeen, London, Óslóar, Stafangurs og Narsarsuaq á Grænlandi.

## Flugslys
Þann 26. september 1970 fórst Fokker F27-flugvél Flugfélags Íslands skömmu fyrir lendingu á Vogaflugvelli. Vélin var í áætlunarflugi frá Kaupmannahöfn með millilendingu í Björgvin en veðuraðstæður voru slæmar í Færeyjum og vélin rakst á fjallið Knúk á Mykinesi. Í vélinni voru 34 og átta þeirra fórust, þar á meðal flugstjórinn, Bjarni Jensson. Margir slösuðust illa og þurfti að flytja þá af slysstað á þyrlu við mjög erfiðar aðstæður (sjá: Flugslysið í Mykinesi).

Þann 3. ágúst 1996 fórst Gulfstream III-flugvél danska flughersins í aðflugi að Vogaflugvelli í slæmu veðri og lélegu skyggni. Níu manns fórust, þar á meðal danski varnarmálaráðherrann Jørgen Garde og eiginkona hans.

## Heimildir
* 
*
Rafall

**Rafall**, **rafali** eða **dínamór** umbreytir vélrænni eða hreyfiorku í raforku við það að hreyfa leiðara í gegnum segulsvið.

Fyrsti rafallinn var fundinn upp af Michael Faraday árin 1831–1832, og sú gerð, Faraday hjól, býr til jafnstraum (DC). Fyrir um 1970 voru DC-rafalar notaðir í bílum, sem er framhald af þeirri tækni, en þá var farið að nota riðstraumstækni í bíla. Þeir eru þó ekki notaðir í rafbíla (hvorki þarf AC- né DC-rafal).

Meginskipting er í DC- og AC- riðstraumsrafala, en báðar gerðir hafa ótal undirgerðir, og riðstraumsrafalar er hægt að flokka eftir ýmsu, t.d. hversu marga fasa er hægt að fá út. Þriggja-fasa er algengt í t.d. virkjunum.
Heiðarlón

**Heiðarlón** er fyrirhugað inntakslón fyrir vatnsaflsvirkjunina Urriðafossvirkjun sem Landsvirkjun hyggst reisa ofan Urriðafoss í neðri hluta Þjórsár.

## Tilvísanir
Kirkjubær (Færeyjum)

**Kirkjubær** (færeyska: *Kirkjubøur*) er lítið þorp á vestanverðri Straumey í Færeyjum, biskupssetur á miðöldum og því helsti sögustaður eyjanna. Þar er jafnframt kóngsjörðin Kirkjubøargarður eða Kirkjubær, þar sem Paturssonarættin hefur búið frá 1557. Kirkjubær og grannþorpið Velbastaður voru áður sérstakt sveitarfélag en runnu saman við Þórshöfn árið 2005.

Biskupssetur hefur líklega verið stofnað í Kirkjubæ um 1100 og sátu Færeyjabiskupar þar fram yfir siðaskipti 1538 en eftir að fyrsti og eini lútherski biskupinn, Jens Gregoríusson Riber, var fluttur til Stafangurs 1557 var biskupsdæmið lagt niður og kóngsbændur tóku við búskap á jörðinni. Elsti hluti íbúðarhússins á Kirkjubøargarði, þar sem Paturssonfjölskyldan býr enn, er talinn vera frá 11. öld og eitt elsta timburhús í heimi sem enn er búið í. 

Af öðrum merkum minjum í Kirkjubæ má nefna elstu kirkju Færeyja sem enn er í notkun, Ólafskirkjuna, sem er frá 12. öld og gengdi hlutverki dómkirkju í kaþólskri tíð en lítið er nú eftir af upphaflegu svipmóti hennar, og Múrinn, en það eru rústirnar af ófullgerðri dómkirkju, Magnúsarkirkjunni, sem byrjað var að reisa um 1300 og átti að helga Magnúsi helga Orkneyjajarli. Veggir kirkjunnar standa enn og eru rústirnar á heimsminjaskrá UNESCO.

Sagt er að í Kirkjubæ hafi á miðöldum verið allstórt þorp á þeirra tíma mælikvarða, um 50 hús, en flestum þeirra hafi skolað á haf út í ofviðri á 16. öld. Nú eru 80 íbúar í þorpinu (2015) en árið 1985 voru þeir 55.

Margir þekktir einstaklingar hafa búið eða alist upp í Kirkjubæ. Þar á meðal má nefna Sverri Sigurðsson Noregskonung, Erlend biskup, sem skrifaði Sauðabréfið, Jóannes Patursson kóngsbónda og sjálfstæðisbaráttumann, Helenu systur hans, sem var upphafskona kvenréttindabaráttu í Færeyjum, stjórnmálamanninn Erlend Patursson og listamanninn Trónd Patursson.

## Heimildir
* 
*
Grímur kamban

**Grímur kamban** var samkvæmt því sem segir í Færeyinga sögu fyrsti landnámsmaður í Færeyjum og er talið að hann hafi búið í Funningi á Austurey. Sagan hefst á þessum orðum: 

: „Maður er nefndur Grímur kamban; hann byggði fyrstur manna Færeyjar. En á dögum Haralds hins hárfagra flýðu fyrir hans ofríki fjöldi manna; settust sumir í Færeyjum og byggðu þar, en sumir leituðu til annarra eyðilanda.“

Meira segir ekki frá Grími. Grímur hefur þó ekki komið til Færeyja á dögum Haraldar hárfagra eins og frásögnin gæti bent til því að í Landnámabók er sagt frá því að sonarsonur Gríms, Þórólfur smjör, hafi komið til Íslands með Hrafna-Flóka fyrir 870 og er því líklegra að Grímur hafi numið land í Færeyjum á fyrstu áratugum 9. aldar en á valdatíma Haraldar hárfagra undir lok aldarinnar. Eyjarnar hafa þá ekki verið fullnumdar fyrr en löngu eftir að Grímur settist þar að.

Nafnið Kamban er talið af keltneskum uppruna og gæti bent til þess að Grímur hafi komið úr norrænum byggðum á Bretlandseyjum.

## Tenglar
* 
*
Sigmundur Brestisson

**Sigmundur Brestisson** (961 – 1005) var færeyskur bóndi og víkingahöfðingi sem kristnaði Færeyjar um árið 999 að boði Ólafs konungs Tryggvasonar.

Sigmundur var fæddur á Skúfey, sonur Brestis Sigmundssonar, sem var ásamt Beini bróður sínum höfðingi yfir hálfum Færeyjum, og Cecilíu konu hans eða frillu. Þegar hann var sjö ára felldi höfðinginn Þrándur í Götu þá bræður og lagði undir sig allar Færeyjar. Hann sendi Sigmund og Þóri son Beinis til Noregs í þeirri von að sjá þá aldrei framar. Þegar þeir frændur voru fullvaxnir gerðust þeir hirðmenn Hákonar Hlaðajarls, sem sendi þá í víkingaferðir til Svíþjóðar og Garðaríkis, þar sem þeir herjuðu og rændu og söfnuðu fé. 

Þeir sneru svo heim til Færeyja með tvö skip og herlið til að hefna feðra sinna. Þeir drápu Össur Hafgrímsson, fósturson Þrándar, en féllust svo á að láta Hákon jarl dæma í málum sínum. Jarl dæmdi að Þrándur skyldi gjalda þeim stórfé í manngjöld og missa forráð yfir Færeyjum. Sigmundur skyldi ráða hálfum eyjunum en hinn helminginn skyldi jarl sjálfur hafa. Með því að fallast á þetta samþykkti Sigmundur í raun að eyjarnar féllu undir norsk yfirráð. Þrándur neyddist til að samþykkja þetta.

Sigmundur settist að á föðurleifð sinni í Skúfey og næstu árin var helsti höfðingi Færeyja. Þegar Ólafur Tryggvason var orðinn konungur í Noregi boðaði hann Sigmund á sinn fund og lagði fyrir hann að taka kristni og fara síðan og kristna Færeyjar. Sigmundur varð við því, lét skírast ásamt mönnum sínum og hélt síðan til Færeyja með presta í föruneyti sínu, stefndi Færeyingum á þing og vildi kristna þá en að ráðum Þrándar tóku þeir því illa og varð honum ekkert ágengt. 

Vorið eftir (líklega árið 999) fór Sigmundur með menn sína til Austureyjar og umkringdu þeir bæinn í Götu, náðu Þrándi og þvinguðu hann til að taka skírn. Síðan fór Sigmundur um eyjarnar með Þránd og þvingaði menn til að láta skírast en þeir þorðu ekki að neita þegar þeir sáu að Þrándur var fangi Sigmundar. 

Þrándur hugði á hefndir fyrir meðferðina og árið 1005 kom hann í Skúfey að næturlagi og lagði eld að bæ Sigmundar en hann slapp út um jarðgöng ásamt Þóri frænda sínum og húskarlinum Einari. Þeir voru eltir um eyna en stukku fyrir björg og freistuðu þess að synda til Suðureyjar. Einar og Þórir gáfust upp og króknuðu eða drukknuðu á sundinu. Sigmundur náði landi í Sandvík á Suðurey en þar var hann drepinn af bóndanum Þorgrími illa. Sund þetta er sögufrægt og meðal annars segir frá því í *Sigmundarkvæði yngra*, sem öll skólabörn í Færeyjum lesa.

## Tenglar
*
Björgúlfur Ólafsson

**Björgúlfur Aðalsteinn Ólafsson** (1. mars 1882 – 15. febrúar 1973) var íslenskur læknir, rithöfundur, þýðandi og frumkvöðull. Hann starfaði lengi sem læknir í nýlenduher Hollendinga, var helsti framámaðurinn í stofnun Skeljungs hf. og bjó við heimkomuna á Bessastöðum í tólf ár. 

Hann var fæddur á Snæfellsnesi og ólst upp að hluta til í Ólafsvík. 
Vorið 1903 fór Björgúlfur til Vestmannaeyja til að kenna knattspyrnu og stofnaði Knattspyrnufélag Vestmannaeyja (KV) sem tók þátt í fyrsta Íslandsmótinu í knattspyrnu 9 árum síðar árið 1912. Félagið skipti síðar um nafn og heitir ÍBV í dag.

Björgúlfur var herlæknir í nýlenduher Hollendinga í Austur-Indíu 1913 – 1917. Hann kynnti sér hitabeltissjúkdóma á hermannasjúkrahúsi í Tjimahi á Jövu 1913 – 1914, var herdeildarlæknir á Borneó 1914 – 1917. Þá var hann læknir í Singapore 1917 – 1926 en fluttist eftir það til Íslands. Hann var formaður Rauða kross Íslands um skeið.

Björgúlfur nýtti sér hollensk sambönd sín við heimkomuna til Íslands og stofnaði Shell á Íslandi (nú Skeljungur) árið 1928, fékk hann til liðs við sig öfluga menn úr íslensku viðskiptalífi. Björgúlfur var stjórnarformaður Shell á Íslandi í rúma tvo áratugi.

## Ritstörf
Björgúlfur frumsamdi sex bækur og kom sú fyrsta, *[[Frá Malaja-löndum]]*, út 1936. Þegar hún kom út var Björgúlfur kominn á sextugsaldur. Síðan koma bækurnar *[[Sígræn sólarlönd]]*, tvær bækur í bókaflokknum: *[[Lönd og lýðir]]*. Þær eru *[[Indíalönd]]* og *[[Ástralía og Suðurhafseyjar]]*. Seinasta frumsamda bókin hans kom út árið 1966, endurminningar frá ýmsum tímum æviskeiðsins og bar titilinn: *[[Æskufjör og ferðagaman]]*.

Björgúlfur þýddi einnig bækur. Þar á meðal: *[[Þú hefur sigrað, Galilei]]*, eftir Dmítríj Merezhkovskíj og *[[Leonardo da Vinci (Dmítríj Merezhkovskíj)|Leonardo da Vinci]]*, eftir sama höfund. Einnig þýddi hannn: *[[Rembrandt (Theun de Vries)|Rembrandt]]* eftir Hollendinginn Theun de Vries og einnig *[[Kamelíufrúin|Kamelíufrúna]]* eftir Alexandre Dumas yngri og  *[[Maríukirkjan í París|Maríukirkjuna í París]]* eftir Victor Hugo.

## Tenglar
* „Björgúlfur A. Ólafsson“; minningargrein í ''Morgunblaðinu'' 1973

## Heimildir
Rauða fjöðrin

***Rauða fjöðin*** er barmmerki, sem Lionshreyfingin á Íslandi notar í tengslum við fjölmörg sameiginleg verkefni innanlands og á Norðurlöndunum. 

Alþjóðahreyfing Lionsklúbba hefur allt frá stofnun beitt sér fyrir verkefnum er snúa að sjónvernd auk annarra verkefna sem þörf hefur verið fyrir. Það var Helen Keller sem árið 1925 vakti áhuga félaga í Lionshreyfingunni á málefnum blindra. Til minningar um þennan atburð er fyrsti dagur júnímánaðar dagur Helen Keller innan Lionshreyfingarinnar.

Íslenskir Lionsfélagar hafa einnig lagt málefnum blindra lið m.a. með fjárhagslegum stuðningi við fjölmörg verkefni er tengjast blindum. 

## Safnanir
Undir merkjum rauðrar fjaðrar hefur Lionshreyfingin á Íslandi safnað fé til margvíslegra verkefna.
* Árið 1972 safnað fyrir tækjum á augndeild Landakotsspítala
* Árið 1976 safnað fyrir tannlækningatækjum vegna þroskaheftra
* Árið 1980 safnað fyrir tækjabúnaði á háls-, nef- og eyrnadeild Borgarspítalans
* Árið 1985 safnað fyrir línuhraðall á Landspítalanum (notaður til 2004)
* Árið 1989 safnað fyrir Hlein, sambýli fjölfatlaðara á Reykjalundi
* Árið 1995 safnað fé til stuðnings við gigtarannsóknir
* Árið 1999 safnað fé á öllum norðurlöndunum sem rann til margvíslegra rannsókna á öldrun og til ýmissa verkefna á fjölmörgum stofnunum fyrir aldraða.
* Árið 2007 safnað fé fyrir kaupum og þjálfun á 4 blindrahundum
* Árið 2011 safnað fé til að styðja við hönnun á talgervli í samvinnu við Blindrafélagið

## Heimildir
Árni beiskur

**Árni beiskur** (d. 22. október 1253) var Íslendingur sem uppi var á Sturlungaöld. Hann var einn af mönnum Gissurar Þorvaldssonar og var sá sem greiddi Snorra Sturlusyni banahöggið í Reykholti haustið 1241.

Ekkert er vitað um ætt og uppruna Árna en hans er fyrst getið í Sturlungu sumarið 1241, þegar hann drap Kol auðga á Kolbeinsstöðum og flúði síðan á náðir Gissurar og var liðsmaður hans þaðan í frá. Hann var með Gissuri þegar hann fór að Snorra um haustið. Hann fór svo utan með Gissuri og fylgdi honum í suðurgöngu til Rómar og hefur því líklega verið einn af tryggustu fylgismönnum hans.

Árni virðist svo hafa verið sérlega tryggur Halli syni Gissurar og hljóp með honum út úr Flugumýrarbrennu um haustið 1253. Hallur var særður til ólífis en Árni, sem var orðinn roskinn, hrasaði í dyrunum og féll flatur. Brennumenn spurðu hver þar væri á ferð en Árni svaraði: „Árni beiskur er hér og mun ég ekki griða biðja. Sé ég og, að sá liggur hér skammt frá mér, er mér líkar eigi illa að ég hafi slíka för og hann“ - og átti þá við Hall. Kolbeinn grön, frændi Snorra, sem var einn brennumanna, sagði þá: „Man engi nú Snorra Sturluson, ef þú fær grið.“ Síðan var Árni drepinn.
Rammaáætlun

**Rammaáætlun** (eða: *áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða*) er áætlun sem umhverfis- og auðlindaráðherra leggur fram sem tillögu til Alþingis eigi síðar en á fjögurra ára fresti í samvinnu við þann ráðherra er fer með orkumál. Í rammaáætlun eru hugmyndir um orkunýtingu flokkaðar í orkunýtingarflokk, verndarflokk eða biðflokk. Fyrsta rammaáætlunin var samþykkt 14. janúar 2013. 

Með áætluninni er leitað málamiðlunar milli verndar, annarrar nýtingar náttúrugæða og orkuframkvæmda.

## Tilvísanir
Elín Hirst

**Elín Stefánsdóttir Hirst** (fædd 4. september 1960) er íslenskur sagnfræðingur, fjölmiðlakona og fyrrum þingmaður. Hún var fréttastjóri bæði á Stöð 2 og Sjónvarpinu og hefur einnig gert nokkrar heimildarmyndir. Hún var kosin á Alþingi í Alþingiskosningum 2013 fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Suðvesturkjördæmi og sat til ársins 2016.

## Ævi
Elín fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hennar Stefán Hirst lögfræðingur og Valdís Vilhjálmsdóttir. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1979, grunnfagsprófi í þjóðhagfræði frá Óslóarháskóla árið 1981, BS-prófi í sjónvarpsfréttamennsku frá University of Florida 1984, og MA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 2005.  

Elín hóf störf við fjölmiðla árið 1984 og varð fréttastjóri á Stöð 2 og Bylgjunni árið 1993. 

Þegar hún hætti störfum þar gerði hún heimildarmynd um Þjóðverja sem búsettir voru á Íslandi þegar Bretar hernámu landið 1940 og voru fluttir í fangabúðir á eynni Mön, þar sem þeir dvöldu öll stríðsárin. Einn þeirra var afi Elínar, Karl Hirst, og komst hann ekki aftur til fjölskyldu sinnar á Íslandi fyrr en eftir sjö ára fjarveru. Hún hefur einnig gert heimildarmyndir um önnur efni, svo sem um Íslendinga í Vesturheimi og um spænsku veikina, þar sem hún fór meðal annars til Svalbarða og fylgdist með þegar lík nokkurra manna sem dóu þar úr veikinni 1920 voru grafin úr sífreranum.

Elín var svo fréttastjóri á DV um skeið. Hún hóf störf á Sjónvarpinu 2002 og starfaði þar til 2008, lengst af sem fréttastjóri. Hún hefur lokið meistaraprófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands.

Elín á tvo syni með fyrrum eiginmanni sínum, Friðriki Friðrikssyni, fyrrum framkvæmdastjóri Skjás 1.

## Tilvísanir
Stephen Hawking

**Stephen William Hawking** (8. janúar 1942 - látinn 14. mars 2018) var enskur eðlisfræðingur og heimsfræðingur. Hann var þekktur fyrir að sýna fram á að tilvist sérstaða í afstæðiskenningunni og að svarthol gefa frá sér geislun. Bók hans Saga tímans (*A Brief History of Time*), sem út kom 1988 varð mjög vinsæl.

Hawking var með hreyfitaugungahrörnun og notaði því hjólastól. Sjúkdómurinn olli því einnig því að hann átti mjög erfitt með að tala. Hann var með tölvu á stólnum með forritinu *[[Equalizer﻿]]*, sem gerði honum kleift að velja orð og búa til setningar sem tölvan bar síðan fram.

## Helstu rit
* Saga tímans (A Brief History of Time)
* Styttri saga tímans (A Briefer History of Time)
Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 13/2011

**[[Þjóðaratkvæðagreiðsla]] um framtíðargildi [[lög|laga]] nr. 13/2011** var haldin laugardaginn 9. apríl 2011. Lögin voru almennt kölluð *[[Icesave|Icesave 3]]* og fjölluðu um heimild fjármálaráðherra til að staðfesta samninga, sem áritaðir voru í London 8. desember 2010, um ábyrgð á endurgreiðslu Tryggingasjóðs innistæðueigenda og fjárfesta til breska og hollenska ríkisins á kostnaði af greiðslu lámarkstryggingar til innistæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands hf í Bretlandi og Hollandi og greiðslu eftirstöðva og vaxta af þeim skuldbindingum.

Kosið var um endurgreiðslusamning. Samningurinn er í breskum pundum og evrum. Samningurinn er til ársins 2024 en er framlengjanlegur til ársins 2042. Framlengingin virkar þannig að ef heildargreiðslur fara yfir 40 milljarða, hækkar lánstíminn um eitt ár við hverja 10 milljarða aukalega. Vextir af láninu frá október 2009 til 2016 eru 3,3% til Bretlands og 3% til Hollands. Eftir þann tíma er miðað við CIRR vexti, sem eru reiknaðir mánaðarlega. Núverandi CIRR vextir eru 2,27% til Bretlands og 2,32% til Hollands.
Í samningnum er jafnframt að finna 5% þak, miðað við tekjur ríkisins, gjaldfellingarákvæði, vanefndarúrræði, fjárhæðaviðmið og greiðslufresti. Komi upp ágreiningur um samninginn fer ágreiningurinn fyrir Alþjóðagerðardómstólinn í Haag.

## Framkvæmd og niðurstöður kosninganna

## Tengt efni
* Þjóðaratkvæðagreiðsla um framtíðargildi laga nr. 1/2010

## Tilvísanir
*Samningarnir felldir með tæpum 60%