open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simmi og Jói

**Simmi og Jói** (Sigmar Vilhjálmsson og Jóhannes Ásbjörnsson) hafa lengi starfað saman í útvarpi og sjónvarpi.

Þeir stofnuðu og ráku saman um tíma veitingastaðinn Hamborgarafabrikkuna og Keiluhöllina í Egilshöll.

## 70 mínútur
Árið 1999 voru þeir með þátt á útvarpsstöðinni ''Mónó'', sem hét ''Sjötíu'' (frá klukkan 7 til 10). 2000 var stöðin lögð niður og strákarnir færðu sig yfir í sjónvarp og voru með 70 mínútna þátt á hverju kvöldi, alla virka daga sem hét 70 mínútur. Þátturinn gekk út á svipað og *Sjötíu* svo sem Falin myndavél í stað símahrekkja og fleira. Strákarnir stjórnuðu þættinum einir til 2001 en þá komu Sveppi og síðar Auddi í hópinn en upphaflega bara með földu myndavélarnar. Seinna voru þeir líka aðal umsjónarmenn þáttarins. Jói hætti svo og voru Auddi, Sveppi og Simmi einir með þáttinn.

2003 hætti Simmi en Auddi og Sveppi voru einir með þáttinn. 2004 komu Pétur Jóhann og Hugi Halldórsson í hópinn.

## Idol Stjörnuleit
2003 byrjuðu þeir næst sem kynnar í ''Idol stjörnuleit'', íslensku útgáfunni af bresku ''Pop Idol'' þáttunum. Þeir voru kynnar í fyrstu fjórum þáttaröðunum. Fyrstu þrjár voru framleiddar á árunum 2003 - 2006, tók svo hlé og byrjaði aftur 2009 með fjörðu þáttaröðina. 

## Simmi og Jói á Bylgjunni
*Simmi og Jói* fóru aftur í útvarp eftir að fjórða ''Idol'' serían kláraðist. Þátturinn hét *Simmi og Jói* og var til 2013.
Suður-ameríski draumurinn

**Suður-ameríski dramurinn** var Íslenskur sjónvarpsþáttur sem að var sýndur á Stöð 2 árið 2018 þar sem að Auðunn Blöndal, Steinþór Hróar Steinþórsson, Sverrir Þór Sverrisson og Pétur Jóhann Sigfússon kepptust í því að ferðast um Suður-Ameríku. Í þættunum voru tvö lið, *[[Auðunn Blöndal|Auddi]] og [[Steinþór Hróar Steinþórsson|Steindi]]* og *[[Sverrir Þór Sverrisson|Sveppi]]* *og* *[[Pétur Jóhann Sigfússon|Pétur]]*.

Þættirnir voru framhaldsþættir ''Ameríska draumsins'' árið 2010, ''Evrópska draumsins'' árið 2012 og *[[Asíski draumurinn|Asíska draumsins]]* árið 2017. Framhaldsþátturinn *[[Alheimsdraumurinn]]* var sendur út árið 2025.

## Staða liða

### Pilla
Pilla var hindrun sem liðin gátu sent á hvort annað. Pillan átti að hægja liðið í stigasöfnun.

### Úrslit
Liðin þurftu að leysa þrautir víðs vegar um Búenos Aíres. Liðin þurfti að kaupa nokkra hluti víðs vegar um borgina og það var bannað var að hlaupa. Hluti leiðbeininganna sem liðin fengu var á spænsku. Liðið sem að var á undan fékk 30 stig. Liðin þurftu að kaupa eftirfarandi: 
* Nautakjöt
* Rauðvín
* Kaupa eitthvað tengt Che Guevara
* Kaupa eitthvað fótboltatengt
* Safna stigi í reglubókinni í almenningsgarði
* Taka mynd af sér með minnismerki í Argentínu
* Finna torg sem er með íslenska fánanum á

Liðið sem er á undan voru *Auddi og Steindi* og fengu því þeir 30 stig sem að dugði til þess að þeir sigruðu keppnina.
Annie Mist Þórisdóttir

**Annie Mist Þórisdóttir** (f. 18. september 1989) er íslensk íþróttakona og heimsmeistari í Crossfit. 

Annie Mist var fyrsta konan í heiminum til að vinna Crossfit leikana tvisvar í röð en varð heimsmeistari árin 2011 og 2012. Hún varð í öðru sæti á leikunum árin 2010 og 2014 og í því þriðja árin 2017 og 2021. 

## Heimildir
2. deild kvenna í knattspyrnu 1984

Leikar í **2. deild kvenna í knattspyrnu** hófust í 3. sinn árið **1984**.

## A riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

#### Töfluyfirlit

## B riðill
### Liðin

### Staðan í deildinni
#### Stigatafla

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

#### Töfluyfirlit

## Úrslit

## Heimild
* 
* 
* 
* Iceland - Women's championships 1984 Rsssf (en).
* 

## Tilvísanir og heimildir

*
James Milner

**James Philip Milner** (f. 4. janúar 1986 í Leeds, Englandi) er enskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Brighton & Hove Albion. Milner er fjölhæfur og getur spilað margar stöður á vellinum.

Hann var alinn upp í Leeds United, spilaði með aðalliðinu og varð yngsti maður til að skora mark í ensku úrvalsdeildinni, 16 ára og 356 daga gamall. Hann hefur spilað með ýmsum liðum á Englandi og með Manchester City vann hann deildartitla 2011–12 og 2013–14 með liðinu ásamt deildarbikurum; 2010–11 FA Cup og 2013–14 League Cup. Frá 2015 til 2023 spilaði Milner með Liverpool og vann hann Meistaradeild Evrópu með félaginu árið 2019 og ensku deildina 2020.

Milner hætti með landsliðinu árið 2016 en hann spilaði 61 leik og skoraði 1 mark. Hann er leikjahæsti leikmaður Ensku úrvalsdeildarinnar með yfir 650 leiki og sá 8. hæsti í stoðsendingum. Hann á flestar stoðsendingar í Meistaradeildinni á einu tímabili eða 9. Milner hefur spilað um 1.000 leiki á ferlinum.

## Heimild
*
Vestmannaeyjagöng

**Jarðgöng milli Íslands og Vestmannaeyja** eru hugsanleg undirsjávargöng milli meginlands Íslands og Heimaeyjar í Vestmannaeyjum sem verða rúmlega 18 km að lengd. Gert er ráð fyrir göngunum í aðalskipulagi Vestmannaeyjabæjar. 

Göngin hafa verið til umræðu til margra ára. Ein af fyrstu þingsályktunum um málið má finna frá árinu 1989. Árið 2003 voru stofnuð áhugasamtökin Ægisdyr um vegtengingu milli lands og Eyja. Formaður þeirra er Ingi Sigurðsson.

Í skýrslu sem Vegagerðin lét gera og kom út árið 2006 . Er skýrt tekið fram í niðurstöðum hennar að frekari rannsókna sé þörf, til að áætla kostnað við gerð ganganna. Áætlaður kostnaður var 70-100 milljarða króna, þar sem þeir töldu öryggisins vegna, nauðsynlegt að leggja tvenn göng fyrir aðskilna umferð. Í skýrslunni var áætlað að göngin yrðu fyrir u.þ.b. 1.000 bíla umferð á dag, yrðu þriðju stærstu göng í heimi af þessari gerð og færu í gegnum mjög virkt gossvæði. Ármann Höskuldsson eldfjallafræðingur, hefur síðar bent á að staðsetning Vestmannaeyjaganga yrði fyrir utan megin virkni goskerfis Vestmannaeyja og að önnur goskerfi á Suðurlandi séu ekki samhangandi í einu stærðarinnar eldgosakerfi.

28. júlí 2006 lét Ægisdyr birta skýrslu gerða af Multiconsult ráðgjafafyrirtækinu sem gerði ráð fyrir því að Vestmannaeyjagöng myndu kosta u.þ.b. 18 milljarða króna.

Þann 27. júlí 2007 ákvað ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að setja ekki fjármuni til rannsókna á jarðlögum vegna jarðganga milli Kross og Heimaeyjar. Rannsóknin var talin kosta á bilinu 115 til 275 milljónir króna.
Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsen hafði þá þremur dögum áður gefið út kostnaðarmat á bilinu 50-80 milljarða króna. Þeir töldu hins vegar þurfa ítarlegri gögn í málið svo unnt væri að kostnaðarmeta framkvæmdina með réttu. Því var hafnað af þáverandi ríkisstjórn. 

Árið 2017 lögðu þingmenn Sjálfstæðisflokks í Suðurkjördæmi fram þingsályktunartillögu að fela ráðherra að skipa starfshóp til að gera ítarlega fýsileikakönnun á gerð ganga milli Heimaeyjar og Kross í Landeyjum.

Árið 2018 voru Vestmannaeyjagöng sett inn í aðalskipulag sveitarfélags Vestmannaeyjabæjar.

Kostnaðar- og ábatagreining á jarðgöngum milli lands og Vestmannaeyja, sem gerð var af Víði Þorvarðarsyni hagfræðingi undir leiðsögn Þórólfs Geirs Matthíassonar hagfræðiprófessors við Háskóla Íslands árið 2020, leiddi í ljós að þjóðhagslegur ábati af Vestmannaeyjagöngum nemi 95,4 milljörðum króna.

## Botngöng
Möguleikinn á botngöngum var skoðaður árið 1998. Athugun leiddi í ljós að mesta dýpi er aðeins um 60m þar sem mest lætur og yrði lengd þeirra einungis 13,8 km. Hins vegar voru þau strax slegin út af borðinu þar sem þau þóttu heldur kostnaðarsöm í framkvæmd á þeim tíma. Tækni við gerð botnganga er hins vegar sífellt að aukast og má til að nefna gerð Fehmarn Belt botnganganna sem hófst árið 2020, þau munu liggja milli Danmerkur og Þýskalands og verða 18 km löng.

## Tilvísanir og heimildir
Hinsegin saga

**Hinsegin saga** eða hinsegin sagnfræði er grein innan sagnfræðinnar sem beinir sjónum að sögu hinsegin fólks. Greinin skoðar ekki aðeins einstaklinga heldur einnig hvernig samfélög hafa brugðist við öðrum kynhneigðum en gagnkynhneigð. 

Saga hinsegin fólks hafði lengi legið í þagnargildi og lítið var til af heimildum um þennan þjóðfélagshóp. Á áttunda áratug síðustu aldar var farið að skrifa sögu hinsegin fólks en þó ekki að ráði á Íslandi fyrr á öðrum áratug þessarar aldar. 

Fyrsta íslenska fræðiritið sem fjallaði um rannsóknir á sögu hinsegin fólks kom út árið 2017 þegar Sögufélag gaf út ritið *Svo veistu að þú varst ekki hér* í ritstjórn Ástu Kristínar Benediktsdóttur, Hafdísar Erlu Hafsteinsdóttur og Írisar Ellenberger.

## Tilvísanir
X-Factor

***X-Factor*** er íslensk útgáfa af breska raunveruleikasjónvarpsþættinum ''The X Factor''. Þátturinn hóf göngu sína 17. nóvember 2006 og lauk árið 2007 með aðeins einni þáttaröð. Kynnir í þáttanna var leikkonan Halla Vilhjálmsdóttir. Dómarar voru Einar Bárðarson, Elínborg Halldórsdóttir og Páll Óskar Hjálmtýsson. Einar og Páll Óskar höfðu báðir áður setið í dómnefnd í *[[Idol (Ísland)|Idol stjörnuleit]]*. 

Þátturinn gengur út á söngkeppni þar sem þátttakendur keppast um að heilla dómara og áhorfendur sem velja hver sigrar þáttinn. Útslit þáttarins voru haldin í Vetrargarðinum í Smáralind. Hara systur og Jógvan Hansen komust í úrslitaþáttinn þar sem Jógvan stóð uppi sem sigurvegari.

Þingmaðurinn og formaður Flokks fólksins, Inga Sæland, lenti í fimmta sæti í keppninni.

## Tilvísanir
Cerastium banaticum

**Cerastium banaticum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá suðaustur Evrópu.

## Tilvísanir
Bjarni Jónsson (vígslubiskup)

**Bjarni Jónsson** ( 21. október 1881 - 19. nóvember 1965) var prestur við Dómkirkjuna í Reykjavík og vígslubiskup. Bjarni var í framboði til embættis forseta Íslands árið 1952. 

## Fjölskylda
Bjarni fæddist í Mýrarholti sem var býli við Bakkastíg í Vesturbæ Reykjavíkur og voru foreldrar hans hjónin Jón Oddsson tómthúsmaður og Ólöf Hafliðadóttir. Eiginkona Bjarna var Áslaug Ágústsdóttir og eignuðust þau þrjú börn, Ágúst, Ólöfu og Önnu.

## Menntun og störf
Bjarni lauk stúdentsprófi frá Lærða skólanum árið 1902 og lauk embættisprófi í guðfræði árið 1907 frá Kaupmannahafnarháskóla. Samhliða námi kenndi Bjarni við Stýrimannaskólann í Reykjavík og Kvennaskólann í Reykjavík. Haustið 1907 varð hann skólastjóri Barnaskólans á Ísafirði. Hann varð prestur við Dómkirkjuna í Reykjavík árið 1910, var prófastur í Kjarlarnesprófastsdæmi 1932-1938 og dómprófastur í Reykjavíkurprófastsdæmi frá 1945-1951. Hann varð vígslubiskup í Skálholtsbiskupsdæmi forna frá 1937 og til æviloka. Starfsferill Bjarna var langur og hann var starfandi prestur og vígslubiskup í rúmlega hálfa öld. Hann varð heiðursdoktor í guðfræði við Háskóla Íslands árið 1941 og hlaut ýmsar orður og heiðursmerki m.a. stórkross Hinnar íslensku fálkaorðu og hina dönsku Dannebrogsorðu. Bjarni var heiðursfélagi í fjölda félaga og árið 1961 varð hann heiðursborgari Reykjavíkurborgar en Bjarni þótti með þekktari borgurum Reykjavíkur og vakti athygli vegfarenda þegar hann gekk hempuklæddur milli Dómkirkjunnar og heimilis síns að Lækjargötu 12b. 

Árið 1967 kom bókin *Séra Bjarni* út, en hún hefur að geyma frásagnir nokkurra samferðamanna Bjarna.

## Forsetaframboð
Árið 1952 gafst íslenskum kjósendum í fyrsta sinn færi á því að kjósa sér forseta en fyrsti forseti Íslands, Sveinn Björnsson var þingkjörinn árið 1944 og endurkjörinn án atkvæðagreiðslu 1945 og 1949. Þrír frambjóðendur gáfu kost á sér Ásgeir Ásgeirsson, Bjarni Jónsson og Gísli Sveinsson forseti sameinaðs þings. Kosningarnar voru afar pólitískar og naut Bjarni stuðnings framsóknar- og sjálfstæðisfólks en vinstra fólk, einkum alþýðuflokksfólk studdi Ásgeir. Bjarni naut stuðnings Morgunblaðsins, málgagns Sjálfstæðisflokksins og á kjördag hvatti blaðið til þess í forsíðufrétt sinni að kjósendur myndu sameinast um Bjarna og sagði að „allir þjóðhollir Íslendingar kjósa séra Bjarna Jónsson.“ Niðurstaða kosninganna varð sú að Ásgeir Ásgeirsson var kjörinn forseti með 48,3% atkvæða en Bjarni hlaut 45,5,%. Þriðji frambjóðandinn Gísli Sveinsson hlaut 6,2% atkvæða.

## Tilvísanir
Gísli Sveinsson

**Gísli Sveinsson** (7. desember 1880 - 30. nóvember 1959) var íslenskur lögfræðingur og stjórnmálamaður. Gísli sat á þingi um árabil fyrir Sjálfstæðisflokkinn og var um tíma forseti sameinaðs Alþingis. Gísli bauð sig fram til embættis forseta Íslands í forsetakosningunum árið 1952. 

## Tilvísanir
Cerastium brachypodum

**Cerastium brachypodum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Norður-Ameríku.

## Tilvísanir
Búprópíón

**Búprópíón** er lyf sem notað er við þunglyndi. Það er m.a. selt undir vöruheitunum *Wellbutrin* og *Zyban*.

## Lyfjafræðileg verkun
Lyfið tilheyrir flokki NDRI (norepinefrín/dópamín endurupptökuhemla) þunglyndislyfja en þau hindra að boðefnin noradrenalín og dópamín séu tekin upp úr taugamótabili taugafrumna. Við það eykst styrkur boðefnanna í bilinu og tilætluð áhrif, betri geðhagur, nást fram.

## Tilvísanir
Fjarðarheiði

**Fjarðarheiði** er heiði milli Seyðisfjarðar og Egilsstaða. Lengd hennar er 27 kílómetrar og hæð 620 metra mest. Heiðin hefur verið farartálmi milli bæjanna lengi og fara farþegar á bílum úr ferjunni Norrænu þessa leið frá Seyðisfirði með tilheyrandi vandræðum vegna snævar. 

Fyrirhuguð eru Fjarðarheiðargöng til að bæta samgöngur.

## Tilvísanir
Hellisheiði eystri

**Hellisheiði**  eða **Hellisheiði eystri** er heiði eða fjallvegur milli Fljótsdalshéraðs og Vopnafjarðar. Hún nær 656 metra hæð og er víðsýnt af henni á björtum dögum.

## Áætluð göng

Á teikniborði Vegagerðarinnar eru göng undir Hellisheiði, sem yrðu 6,3 km að lengd. 

Þróunarstofa Austurlands skrifaði greinargóða skýrslu um jarðgöng undir Hellisheiðina sem kom út í mars árið 2000.
Þar segir að vegstytting frá Vopnafirði til Héraðs (Egilsstaða) yrði um 50 km, færi úr 135 km niður í 83 km.

### Jarðgangaáætlun 2023
Í langtímajarðgangaáætlun sem Vegagerðin gaf út í júní árið 2023 til næstu 30 ára, eru göng undir Hellisheiði eystri ein af göngunum sem eru til skoðunar á síðari stigum. Í skýrslunni segir jafnframt:

## Tenglar
*Heillisheiði - Nat.is 

## Tilvísanir
Patríarkatið í Konstantínópel

**Patríarkatið í Konstantínópel** er ein af sjálfstæðum kirkjudeildum réttrúnaðarkirkjunnar. Höfuð kirkjunnar er Bartólómeus patríarki. Kirkjan er opinberlega sú fyrsta í tignarröð grískra rétttrúnaðarkirkja.
Sýrena

**Sýrena** (fræðiheiti: *Syringa*) er ættkvísl blómstrandi runna og trjáa af smjörviðarætt. Að minnsta kosti 12 tegundir eru þekktar en fræðimenn eru ekki einhuga um fjölda tegunda og ýmsir blendingar eru til. Útbreiðsla sýrena er frá suðvestur-Evrópu til Asíu. Stærð er frá 2-10 metrum. 

Sýrenur eru vinsælar sem garðtré/runnar og hafa verið ræktaðar á Íslandi um langt skeið. Garðasýrena, fagursýrena, gljásýrena og bogsýrena eru helstu tegundir hér.
Margar tegundanna ilma, sérstaklega; garðasýrena, gljásýrana, bogsýrena, klaustursýrena, draumsýrena og S. juliane.

## Helstu tegundir
*Syringa emodi - Höfgasýrena: Norður-Indland, Pakistan, Tíbet, Nepal
*Syringa josikaea - Gljásýrena: Karpatafjöll Úkraínu og Rúmeníu.
*Syringa komarowii subsp. komarowii - Næfursýrena: Kína.
*Syringa komarowii subsp. reflexa - Bogsýrena: Kína.
*Syringa oblata - Klaustursýrena: Kórea og Kína.
*Syringa persica: Afghanistan, Pakistan, vestur-Himalaja, Kína. Áður talin einkennistegund ættkvíslarinnar, nú almennt talin blendingur S. lacinata og óþekktrar tegundar (S × persica).
*Syringa pinetorum - Skúfasýrena : Tíbet og Suður-Kína.
*Syringa pinnatifolia - Kína.
*Syringa pubescens - Flossýrena: Kórea, Kína.
*Syringa reticulata - Drekasýrena / Spegilsýrena: Japan, Kórea, Kína.
*Syringa tomentella - Fölvasýrena Tíbet og suður-Kína.
*S. tomentella ssp. sweginzowii - Draumsýrena: Kórea, Kína.
*S. tomentella ssp. yunnanensis - Júnísýrena: Kórea, Kína.
*Syringa villosa - Dúnsýrena: Kórea og Kína.
*Syringa vulgaris - Garðasýrena: Balkanskagi.
*Syringa wolfii - Bjarmasýrena: Kóreuskaga og Mansjúríu.

### Blendingar
*S. × diversifolia (S. oblata × S. pinnatifolia)       
*S. × henryi (S. josikaea × S. villosa) Kóngasýrena
*S. × hyacinthiflora (S. oblata × S. vulgaris) Ilmsýrena
*S. × josiflexa (S. josikaea × S. komarowii) Sveigsýrena
*S. × laciniata (S. protolaciniata × S. vulgaris)
*S. × persica (S. laciniata × óþekkt tegund)
*Syringa × prestoniae (S. komarowii × S. villosa): Fagursýrena.
*S. × swegiflexa (S. komarowii × S. sweginzowii) Reykjasýrena

## Heimildir
*Lystigarður Akureyrar - Síður viðkomandi tegunda 
*
Reykjanesfólkvangur

**Reykjanesfólkvangur** er fólkvangur á suðaustanverðu Reykjanesi. Hann var stofnaður árið 1975 og er um 300 km2 að stærð. Sveitarfélögin Reykjavík, Seltjarnarnes, Kópavogur, Garðabær, Hafnarfjörður, Grindavík og Reykjanesbær koma að stjórnun hans. Í apríl 2024 lýsti fulltrúi Reykjavíkur yfir þeirri ósk að borgin drægi sig úr rekstri fólkvangsins.

Á svæðinu eru tveir aðalfjallsshryggir: Núpshlíðarháls og Sveifluháls (300-400 metrar). Austast eru Brennisteinsfjöll sem ná 500-600 metrum. Háhitasvæði er við Seltún og er stærsta vatnið Kleifarvatn. Við sjó eru áhugaverðir staðir Selatangi þar sem má sjá mannvistarleifar og Krýsuvík og Krýsuvíkurbjarg. 

Bláfjallafólkvangur og Heiðmörk eru við norðurmörk fólkvangsins. Jarðvangurinn Reykjanes Geopark fer að hluta saman við fólkvanginn.

## Tilvísanir

## Tengill
*Reykjanesfólkvangur - heimasíða
Hrútey

**Hrútey** er fólkvangur við Blönduós sem friðuð var árið 1975. Eyjan stendur í miðri Blöndu. Blönduóshreppur keypti eyjuna árið 1923 af bænum Klifum og friðaði fyrir beit árið 1933. Skógrækt hófst þar árið 1942 og árið 2003 lýsti Skógræktin yfir opnum skógi þar. Birki og stafafura eru algeng tré. Göngubrú er út í eyna (núverandi brú er frá 1988).

Hrútey er friðuð 20. apríl til 20. júní vegna fuglavarps.

## Tenglar
*Gönguleiðir.is - Hrútey
*Hrútey við Blönduósbæ - Skog.is
Einkunnir

**Einkunnir** er fólkvangur í Borgarbyggð. Hann var stofnaður árið 2006 en skógrækt hefur verið þar frá 1951, Nafnið kemur frá þremur klettaborgum. Vatnið Álatjörn er á svæðinu.

## Tengill
*Einkunnir -Borgarbyggð.is 
*Fólkvangurinn Einkunnir
Lögræði

**Lögræði** er réttarstaða sem felur í sér bæði sjálfræði og fjárræði, sem sagt lagalegan rétt einstaklings til að taka tilteknar eigin ákvarðanir um sig sem hafa gildi að lögum. Mismunandi er eftir ríkjum hvenær einhver getur öðlast lögræði, í hverju það felst og skilyrði lögræðissviptingar eftir því sem við á.

## Íslenskar aðstæður
Í íslenskum rétti er algengast að íslenskir ríkisborgarar öðlist lögræði þá stundina sem þeir verða 18 ára. Stofni einhver yngri en 18 ára til hjúskapar öðlast viðkomandi lögræði frá hjúskaparstofnun. Lögræðissvipting er eingöngu gild með dómsúrskurði en einnig er heimilt að takmarka sviptinguna við sjálfræði eða fjárræði í heild eða hluta, sem og að setja tímamörk á sviptinguna. Vilji einhver lögræðissviptur taka ákvörðun sem sviptingin nær yfir þarf viðkomandi (að jafnaði) að öðlast samþykki lögráðamanns, eða eftir atvikum (einnig) yfirlögráðamanns. Lögræði er ekki forsenda þess að erfðaskrá arfleifanda teljist gild.

## Tengt efni
* Fjárræði
* Gerhæfi
* Sjálfræði
Litur (norræn goðafræði)

**Litur** er dvergur í norrænni goðafræði sem Þór sparkaði í útfararbál Baldurs.

## Tilvísanir
Lögjöfnun

**Lögjöfnun** er lagatúlkun er felur í sér að tilvik er heimfært undir lagaákvæði sem var ekki sérstaklega hugsað fyrir við setningu og/eða mótun þess. Meðal skilyrða fyrir beitingu lögjöfnunar er að önnur lagaákvæði nái ekki yfir tilvikið, að það sé eðlislíkt og samkynja lagaákvæðinu sem það á að heimfæra yfir á, og engin veigamikil rök liggi fyrir sem mæli gegn slíkri heimfærslu.

Í íslenskum refsirétti er beitt svokallaðri fullkominni lögjöfnun, sem er strangari en hin almenna, og sækir hún stoð í 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrár Íslands. Í henni gildir, auk hinna almennu skilyrðanna, að tilvikið þarf að vera það nálægt jaðri lagareglunnar sem lagaákvæðið felur í sér að það væri fáránlegt að annar aðili hinumeginn við jaðarinn yrði álitinn sekur á meðan sýknað yrði vegna fyrirliggjandi tilviks.
Cerastium cephalanthum

**Cerastium cephalanthum** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Suður-Ameríku.

## Tilvísanir
Andlit

**Andlit** er sá hluti höfuðs dýrs sem á eru skynfæri höfuðsins, augun, nefið, og munninn. Dýr tjá margar tilfinningar sínar með svipbrigðum er birtast á andlitinu. Andlitið er mikilvægt einkenni manneskja, og getur skaði eins og ör haft talsverð áhrif á sálræna líðan viðkomandi.
Þorp

**Þorp** er byggðakjarni þar sem fólk býr nálægt hvert öðru og myndar lítið samfélag á grundvelli nálægðar. Þau eru smágerðustu þéttbýlin og eru eftir atvikum eigin sjálfstæð sveitarfélög eða mynda sveitarfélög með öðrum þéttbýlum.
Ronja ræningjadóttir

***Ronja ræningjadóttir*** (sænska: *Ronja rövardotter*) er sænsk barnabók eftir Astrid Lindgren. Bókin kom fyrst út árið 1981 en síðan þá hefur hún verið þýdd á að minnsta kosti 39 tungumál auk þess sem sagan hefur verið sett á svið í fjölmörgum löndum og verið kvikmynduð. 

Bókin fjallar um Ronju, sem er stelpa sem alin er upp hjá föður sínum Matthíasi í Matthíasarskógi. Matthías er foringi ræningjaflokks og væntir þess að Ronja verði leiðtogi flokksins þegar fram líða stundir. Í skóginum er kastali sem splundrast hefur í tvennt og búa þau feðgin í öðrum helmingi hans ásamt ræningjaflokki Matthíasar. Í hinum helmingnum býr ræningjaflokkur undir forystu Borka nokkurs og ríkja mikil illindi á milli flokkanna tveggja.

Borki á son að nafni Birkir og er hann fyrsta barnið sem Ronja hittir. Stuttu eftir að þau hittast fyrst bjargar Ronja honum úr háska og þau verða góðir vinir í kjölfarið en gæta þess að halda vináttu sinni leyndri. Seinna hlaupast þau á brott frá feðrum sínum, búa í helli og upplifa ýmis ævintýri. Að lokum sameinast fjölskyldurnar og sjá eftir óheiðarleika sínum og sögunni lýkur með því að Ronja og Birkir ákveða að ræningjalífið sé ekki það líf sem þau vilja lifa.

## Heimild

* Fyrirmynd greinarinnar var *„Ronia, the Robber's daughter“* á ensku útgáfu Wikipedia. Skoðað 16. ágúst 2019
Eldavél

**Eldavél** er heimilistæki með það meginhlutverk að hita upp matvæli til neyslu. Þær geta gengið fyrir ýmsu eldsneyti, til að mynda gasi eða rafmagni.
Frystir

**Frystir** er tæki eða herbergi sem notað er til að kæla hluti undir frostmark eða halda þeim á ákveðnu hitastigi undir frostmarki. Almennt séð er talið að matvæli geymist lengur séu þau geymd á -18°C eða lægra hitastigi en þau sem geymd eru á herbergishita.
Pollýanna

**Pollýanna** er aðalpersóna í samnefndum barnabókum eftir bandaríska rithöfundinn Eleanor H. Porter. Fyrsta bókin um Pollýönnu kom upphaflega út árið 1913 en  þremur árum síðar var önnur bók gefin út. Aðalpersóna bókarinnar, munaðarlausa stelpan Pollýanna, er þekkt af einstakri bjartsýni og þeim eiginleika að sjá hið jákvæða í hverju því sem á gengur. Segja má að Pollýanna hafi orðið nokkurs konar táknmynd bjartsýni og jákvæðni og vísar fólk gjarnan til hennar þegar eiginleikana ber á góma. 

Pollýanna kom fyrst út í íslenskri þýðingu Freysteins Gunnarssonar árið 1945 og hefur verið endurútgefin nokkrum sinnum síðan.

Árið 1960 gerði Disney kvikmynd byggða á sögunni og hlaut leikkonan Hayley Mills sérstök óskarsverðlaun fyrir hlutverk sitt sem Pollýanna. 

## Heimild

* Fyrirmynd greinarinnar var „*Pollyanna*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Skoðað 16. ágúst 2019.
Leitarvél

**Leitarvél** getur ýmist vísað til sérstakra vefja eða virkni á vefsíðu er hefur þá virkni að gera notandanum kleift að setja inn leitarorð eða -frasa og finna þær tilteknu síður sem innihalda það sem sóst er eftir. Þróaðri leitarvélar reyna að greina samhengi orða og orðasambanda í þeim tilgangi að birta eingöngu niðurstöður tengdar því sem notandinn var í raun að leita eftir, til að mynda með því að útiloka ótengdar merkingar orða.
Lensuvíðir

**Lensuvíðir** (*Salix lucida*) er víðitegund sem algeng er í norður og vestur Norður-Ameríku. Útbreiðsla er í votlendi og er hæð frá 4–11 metrum. Hann er skyldur hinum evrópska gljávíði. Tegundin barst fyrst til Íslands árið 1985.

## Undirtegundir
**S. l. lucida*: Norðaustur-Bandaríkin og mið og austur-Kanada.
**S. l. lasiandra*: Útbreiðsla Í vesturhluta N-Ameríku.
**S. l. caudata*: Svipuð útbreiðsla og lasiandra og af sumum álitin sama tegund.

## Tenglar
*Skógræktin - Lensuvíðir 
*Lystigarður Akureyrar - Lensuvíðir 
*Morgunblaðið - Lensu og lækjarvíðir
Reiknivél

**Reiknivél** er tæki eða forrit notað fyrir stærðfræðilega útreikninga. Þær geta ýmist boðið upp á einföldustu aðgerðir, eins og samlagningu eða margföldun, og allt að flóknum formúlum.
Riffill

**Riffill** er flytjanlegt skotvopn með ílöngu hlaupi, hönnuð til að hitta skotmörk í langri fjarlægð. Rifflar eru (alþjóðlega) aðallega notaðir í stríði, löggæslu, veiðum og tilteknum íþróttagreinum.
Tríton (tungl)

**Tríton** er stærsta tungl reikistjörnunnar Neptúnusar, um 2710 kílómetrar í þvermál og því sjöunda stærsta (þekkta) tungl sólkerfisins. Það er einnig talið vera eina stóra tungl sólkerfisins sem hefur sporbaug sem er andstæður snúningi reikistjörnunnar. Af þeirri ástæðu er talið að Tríton hafi áður verið dvergpláneta í Kuiperbeltinu. Jafnframt er það eitt af fáum tunglum sólkerfisins sem eru jarðfræðilega virk.
Hreyfing

**Hreyfing** er í eðlisfræðilegri merkingu breyting á stöðu hlutar gagnvart umhverfi sínu á gefnu tímabili. Henni er aðallega lýst stærðfræðilega með hugtökunum tilfærsla, fjarlægð, hraði, hröðun, og ferð.
Mismunun

**Mismunun** er þegar sambærilegar aðstæður eru meðhöndlaðar með mismunandi hætti þar sem talið er að munurinn á meðhöndlun aðstæðanna skýrist (aðallega) af þáttum eins og aldri, kyni, kynvitund, þjóðerni, þjóðernisuppruna, kynþætti, eða öðrum einkennum persóna eða staðreyndum. Útkomurnar gæti ýmist verið andstæð hverri annarri (t.a.m. samþykki og synjun umsóknar) eða verið hin sama en með öðru ferli.

Athuga þarf að mismunun í lagalegu samhengi gæti verið talin réttlætanleg, sem sagt að málefnaleg rök séu fyrir henni, en þá eru taldar liggja fyrir nægar staðreyndir í málunum sem réttlæti mismunandi niðurstöður tveggja einstakra mála eða meðferð þeirra. Til að mynda að dæmdar séu mismunandi bætur fyrir skemmdir ef munur er á verðmæti hlutanna.

Mismunun er talin vera jákvæð þegar réttlæting hennar er falin í sér að aðgerðir til að útrýma ríkjandi mismunun myndu ella taka of langan tíma eða væru ólíklegar til að takast. Slíkar aðgerðir þurfa þó að vera í samræmi við meðalhóf.

## Sjá nánar
* Kynjamismunun
Misnotkun

**Misnotkun** er þegar einhver persóna misnotar aðra persónu eða hlut, oft í þeim tilgangi að öðlast með rangindum betri stöðu fyrir sig eða einhvern annan. Aðstæður er þá notaðar með þeim hætti sem þeim var ekki ætlað eða treyst á að myndu ekki eiga sér stað. Til að mynda með því að gefa annarri persónu misvísandi rangar upplýsingar svo hún taki aðra ákvörðun en hún myndi annars taka eða nýta sér yfirburðarstöðu sína gagnvart einhverjum í sinn hag á kostnað hins.
480

Árið **480** (**CDLXXX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Julius Nepos, Vestrómverskur keisari, er myrtur af sínum eigin hermönnum, í útlegð í Dalmatíu á Balkanskaga. Þessi atburður er stundum talinn marka endalok Vestrómverska keisaradæmisins.
* Zenon, Austrómverskur keisari, leggur opinberlega niður stöðu Vestrómversks keisara þar sem öllum löndum sem áður tilheyrðu Vestrómverska keisardæminu er nú stjórnað af germönskum þjóðflokkum.
* Vestgotar (Vísigotar), undir stjórn konungsins Evrik, ráða nú yfir svæði sem nær frá Loire ánni í Gallíu, í norðri, til Gíbraltar í suðri.
* Syagríus, stjórnandi konungsríkisins Soissons í norður Gallíu, sem er í raun síðustu leifar Vestrómverska keisaradæmisins, tekst að verja ríki sitt gegn árásum Franka. Frankar stjórnuðu einnig svæðum í norður Gallíu og lögðu að lokum undir sig yfirráðasvæði Syagríusar árið 486.
* Seinei tekur við föður sínum, Júríakú, sem keisari Japans.

## Fædd
* Boethíus, Heimspekingur.

## Dáin
* Chilperik 1. - Konungur Búrgúnda.
* Julius Nepos - Vestrómverskur keisari.
Heitt súkkulaði

**Heitt súkkulaði** (oft þekkt í daglegu tali sem kakó) er drykkur sem samanstendur ýmist af bútuðu súkkulaði eða dufti fræja úr kakótrjám. Því er síðan blandað við heitt vatn eða mjólk, og eftir atvikum við fleiri bragðefni.
Parísarsáttmálinn 1898

**Parísarsáttmálinn 1898** var friðarsamningur milli Spánar og Bandaríkjanna eftir sigur hinna síðarnefndu í stríði Spánar og Bandaríkjanna. Samningurinn var undirritaður í París 10. desember 1898. Í samningnum gaf Spánn eftir tilkall sitt til Kúbu og lét Bandaríkjunum eftir Púertó Ríkó, Gvam og Filippseyjar. Bandaríkin greiddu 20 milljón dala bætur fyrir Filippseyjar. Samningurinn tók gildi 11. apríl árið eftir.

Samningurinn gerði í raun út um Spænska heimsveldið og staðfesti um leið stöðu Bandaríkjanna sem stórveldis. Hann gerði Bandaríkjunum kleift að halda yfirráðum sínum á Kúbu og tafði sjálfstæði Filippseyja um hálfa öld. Ekki liðu nema nokkrar vikur frá samningnum þar til Filippseyingar héldu áfram vopnaðri baráttu sinni fyrir sjálfstæði, gegn Bandaríkjunum í þetta sinn. Margir bandarískir stjórnmálamenn voru andsnúnir samningnum þar sem þeir töldu hann gera Bandaríkin að heimsveldi.
Sudoku

**Sudoku** er þraut sem byggist á að klára að fylla út 9x9 ytri (talna)grind með tölum frá 1 til 9 þannig að hver tala kemur einvörðungu fyrir einu sinni í hverri röð, hverjum dálki, og hverri 3x3 innri grind sem finna má innan þeirrar grindar. Sudoku þrautir eru taldar vel hannaðar ef þær séu settar upp þannig að eingöngu ein möguleg niðurstaða sé á þeim. Að lágmarki sautján forútfylltar tölur þurfi að vera til staðar í sudoku þraut til þess að lausnin geti orðið einkvæm, samkvæmt rannsóknum sem gerðar hafa verið.

## Afbrigði
Ýmis afbrigði eru til staðar á sudoku þrautum þar sem breytingar hafa verið gerðar á reglum og/eða uppsetningu grindarinnar, til að mynda með annarri stærð á ytri grindinni eða með óreglulegri lögun innri grindanna. Jafnframt eru til afbrigði þar sem aukin skilyrði eru sett, eins og með því skilyrði að tölurnar frá horni til andstæðs horn komi eingöngu fram einu sinni, eða aukasvæði sett inn sem lúta venjulega auknum skilyrðum. Hin auknu eða breyttu skilyrði gætu haft áhrif á þann lágmarksfjölda talna sem þurfi að vera forútfylltar, þannig að í sumum afbrigðum fylgja engir forútfylltir reitir.

### Killer sudoku

*Killer-sudoku* er afbrigði er felur í sér að í stað þess að gefnar séu forútfylltar tölur er samtala talna innan einstakra svæða gefin upp, en að öðru leyti eiga hinar venjulegu sudokureglur við og leiða þarf því út frá samtölu talna svæðisins og fjölda reita sem samtalan á við um, hvernig tölurnar raðast innan þess. Þá er einnig beitt hinni svokallaðri 45-reglu er byggist á því að samtala allra talna í hverri röð, dálki og 3x3 grindar er 45.

Þá er til annað frekara afbrigði af killer sudoku er kallast *greater-than sudoku* þar sem ekki öll svæðin hafa samtölu, en hins vegar gefið upp að samtala tiltekins svæðis er jöfn, hærri, eða lægri en önnur. Í sumum tilvikum er ekkert gefið upp um samtöluna né samanburð hennar við önnur svæði.

### Samloku sudoku
*Samloku sudoku* byggist á hinum venjulegu sudoku reglum að viðbættu því að hver röð og dálkur inniheldur samtölu þeirra talna sem eru á milli talnanna 1 og 9 í viðkomandi röð eða dálki. Í staðinn eru venjulega mikið færri forútfylltir reitir.
475

Árið **475** (**CDLXXV** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* 9. janúar - Zenon keisari Austrómverska ríkisins er þvingaður til þess að segja af sér þegar Basiliscus tekur af honum völdin. Zenon flýr til Isauríu.
* Sumar - Julius Nepos, keisari Vestrómverska ríkisins, viðurkennir sjálfstæði ríkis Vestgota, sem nær yfir suðurhluta Gallíu og stóran hluta Hispaníu.
* 28. ágúst - Orestes, yfirmaður hers Vesrómverska ríkisins, tekur völdin í ríkinu og Julius Nepos keisari flýr í útlegð í Dalmatíu.
* 31. október - Orestes skipar son sinn, Romulus Augustus, keisara Vestrómverska ríkisins.

## Fædd

## Dáin
Cerastium decalvans

**Cerastium decalvans** er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá suðaustur Evrópu.

Cerastium decalvans a2.jpg


## Tilvísanir
474

Árið **474** (**CDLXXIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* 18. janúar - Leó 1., keisari Austrómverska ríkisins, deyr úr blóðkreppusótt. Leó 2., dóttursonur hans, er í kjölfarið hylltur sem keisari.
* 9. febrúar - Zenon, faðir Leós 2., er krýndur meðkeisari með syni sínum.
* 24. júní - Julius Nepos þvingar Glycerius, keisara Vestrómverska ríkisins, til þess að segja af sér og tekur í kjölfarið sjálfur keisaraembættið.
* 17. nóvember - Leó 2. keisari Austrómverska ríkisins deyr af ókunnum ástæðum og er Zenon, faðir hans, þá einn keisari í Austrómverska ríkinu.

## Fædd
* Klótilda, eiginkona Klóvis 1. og drottning Franka. (Áætluð dagsetning)

## Dáin
* Leó 1., keisari Austrómverska ríkisins.
* Leó 2., keisari Austrómverska ríkisins.
Teemu Pukki

**Teemu Pukki** er finnskur knattspyrnumaður sem spilaði síðast fyrir HJK Helsinki og Finnska landsliðið. Hann hefur spilað fyrir félagslið í Finnlandi, Spáni, Skotlandi, Þýskalandi, Danmörku, Bandaríkjunum og Englandi. Pukki hefur unnið skosku og finnsku deildina ásamt bikartitil í Danmörku og Finnlandi.

Pukki var valinn leikmaður ársins í ensku meistaradeildinni tímabilið 2018–19 þegar Norwich vann deildina og hann var markahæstur með 29 mörk. Hann skoraði fyrstu þrennu sína í ensku úrvalsdeildinni gegn Newcastle United í ágúst 2019. Í kjölfarið var hann valinn leikmaður mánaðarins.

Pukki varð markahæsti leikmaður finnska landsliðsins árið 2021 þegar hann fór fram úr Jari Litmanen.

*Pukki skoraði tvívegis gegn KR árið 2014 í undankeppni Meistaradeildar Evrópu þegar hann spilaði með Celtic.
Hafursey

**Hafursey** er 582 metra móbergsfjall vestur af Mýrdalssandi. Fjallið er tvískipt og heitir tindurinn sunnan megin Skálafjall (582 m ) og sunnan til Kistufell (525 m).
Fjallið er grösugt og var það beitt áður fyrr. Hellirinn Stúka er vestan í fjallinu.

## Tengill
*Nat.is - Hafursey 
*Gönguleiðir - Hafursey
Þórólfsfell

**Þórólfsfell** er 574 metra móbergsfjall austan við Fljótshlíð og norður af Eyjafjallajökli. Fjallið er nefnt eftir Þórólfi Asksyni sem getið er um í Landnámu. Mögugilshellir er í vestanverðu fjallinu en þar má finna blágrýti.

Þegar Eyjafjallajökull gaus árið 2010 var komið fyrir myndavélabúnaði á fjallinu. 

## Tenglar
*Nat.is Þórólfsfell 
*Gönguleiðir - Þórólfsfell
Ármannsfell

**Ármannsfell** er 764 metra móbergsfjall norður af Þingvöllum.

## Tengill
Ferðafélag Íslands - Fjall mánaðarins
Kotka

**Kotka** er borg og sveitarfélag í Kymenlaakso-héraði í suður-Finnlandi. Hún er hafnar og iðnaðarborg með um 53.000 íbúa (2019). Pappír og kurl er mikilvæg framleiðsla þar.

## Þekktir íbúar
*Teemu Pukki
Brynhildur Guðjónsdóttir

**Brynhildur Guðjónsdóttir** (f. 26. september 1972) er íslensk leikkona, leikstjóri og leikskáld. Brynhildur hefur starfað í Borgarleikhúsinu, Þjóðleikhúsinu, Íslensku óperunni og hefur leikið í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum.

Árið 1998 lauk Brynhildur leiklistarnámi frá Guildhall School of Music and Drama árið 1998 og lék í kjölfarið á sviði Royal National Theatre í London. Frá 1999-2011 var hún fastráðin við Þjóðleikhúsið en hefur síðan starfað í Borgarleikhúsinu.

Brynhildur hefur leikið fjölda hlutverka á leiksviði. Í Þjóðleikhúsinu lék hún m.a. Karítas í samnefndu verki Kristínar Marju Baldursdóttur og söngkonuna Edith Piaf í verki sem fjallaði um ævi söngkonunnar. Í Borgarleikhúsinu hefur hún m.a. leikið Davíð Oddsson í verkinu Guð blessi Ísland, Njál á Bergþórshvoli í verkinu Njálu og hina pólsku Danielu í verkinu Gullregn eftir Ragnar Bragason.

Brynhildur hefur einnig fengist við skriftir og er höfundur einleiksins BRÁK sem settur var á svið í Landnámssetri Íslands í Borgarnesi árið 2008. Árið 2015 seldi Brynhildur verkið til Svíþjóðar.

Árið 2018 var Brynhildur sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2018 fyrir framlag sitt til íslenskrar leiklistar. Hún hefur átta sinnum hlotið Íslensku leiklistaverðlaunin Grímuna fyrir leik, leikstjórn og sem höfundur verks. Árið 2008 hlaut hún Íslensku bjartsýnisverðlaunin og sama ár hlaut hún styrk úr Minningarsjóði Stefaníu Guðmundsdóttur leikkonu.

Brynhildur var ein af sjö umsækjendum um embætti Þjóðleikhússtjóra árið 2019. Í febrúar árið 2020 var Brynhildur ráðin leikhússtjóri Borgarleikhússins. Hún starfaði til febrúar 2025 þegar hún sagði upp leikhússtjórastarfinu. 

## Tilvísanir
Sigurborg Ósk Haraldsdóttir

**Sigurborg Ósk Haraldsdóttir** (f. 24. nóvember 1984) er íslensk stjórnmálakona og landslagsarkítekt. Sigurborg var borgarfulltrúi fyrir hönd Pírata í borgarstjórn Reykjavíkur frá árinu 2018 til 2021 og var jafnframt formaður skipulags- og samgönguráðs Reykjavíkur.

Sigurborg hætti störfum í borgarstjórn vorið 2021 vegna álags og veikinda.

## Tilvísanir
Pétur Einarsson (flugmálastjóri)

**Pétur Einarsson** (4. nóvember 1947 - 20. maí 2020) var flugmálastjóri Íslands 1983-1992.

## Ævi og menntun
Pétur var menntaður sem húsasmíðameistari, lögmaður, atvinnuflugmaður og með skipsstjórnarréttindi. Hann starfaði sem varaflugmálastjóri og flugmálastjóri á árunum 1978 - 1992. Frá þeim tíma starfaði hann sjálfstætt við lögmennsku, ráðgjöf í flugmálum í austur Afríku, húsbyggingar og ritstörf. Hann endurbyggði, ásamt Svanfríði Ingvadóttur,  elsta hótel landsins Hótel Tindastól Sauðárkróki. Stofnaði Rannsóknarstofnun Hugans sjálfseignarstofnun með staðfestri skipulagsskrá að Selá í Dalvíkurbyggð .  

## Útgefin rit
Ræktun Persónuleika, Beiting Lífsorku, Indverska ævintýrið, Drangeyjarjarlinn segir frá, Guðmundur Stóri Slökkver segir frá, Caprice Syndrome, Reynslusporin 12, Ræktun skapgerðar, Metasophy / Learning to die - dying to learn.

## Andlát
Pétur lést 20. maí 2020 eftir baráttu við hvítblæði.

## Tilvísanir
Kolbrún Baldursdóttir

**Kolbrún Baldursdóttir** (f. 23. mars 1959) er íslensk stjórnmálakona og sálfræðingur. Kolbrún hefur verið borgarfulltrúi í Reykjavík fyrir hönd Flokks fólksins frá árinu 2018. Kolbrún tók sæti á Alþingi um tveggja mánaða skeið árið 2006 og sat þar fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins.

## Tilvísanir
473

Árið **473** (**CDLXXIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* 3. mars - Gundobad, búrgundískur hershöfðingi, skipar Glycerius sem keisara Vestrómverska ríkisins, í Ravenna. Leó 1., keisari Austrómverska keisaradæmisins, neitar að viðurkenna Glycerius og tilnefnir Julius Nepos í embættið.
* Þeódorik Strabo, gotneskur hershöfðingi, semur um frið við Leó 1. keisara, en Þeódórík hefur þá leitt uppreisn gegn Leó frá árinu 471. Samningurinn kveður á um að Austgotar fái að stofna sjálfstætt ríki í Þrakíu og fá árlega 2000 pund af gulli frá Austrómverjum.
* Vestgotar gera innrás inn í Ítalíu en eru sigraðir af Glyceriusi. Vestgotar draga sig til baka til Gallíu og ná borgunum Marseille og Arles á sitt vald.
* Gundobad heldur til Búrgund og tekur við konungstign eftir að faðir hans, Gundiok deyr.

## Fædd

## Dáin
* Gundiok, konungur Búrgunda (áætluð dagsetning)
472

Árið **472** (**CDLXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* 11. júlí - Anþemíus keisari Vestrómverska ríkisins er tekinn af lífi í Rómaborg eftir að hafa beðið lægri hlut gegn Ricimer, en þeir hafa þá tekist á um völdin um nokkurra mánaða skeið. Ricimer skipar í kjölfarið Olybríus sem keisara, en það eru þó Ricimer og frændi hans Gundobad sem hafa völdin í ríkinu.
* 18. ágúst - Ricimer deyr eftir veikindi.
* 2. nóvember - Olybríus deyr eftir um fjögurra mánaða setu á keisarastóli. Búrgundíski hershöfðinginn Gundobad hefur öll völd í Vestrómverska ríkinu og bíður með það í nokkra mánuði að skipa nýjan keisara.

## Fædd

## Dáin
* 11. júlí - Anthemius, Vestrómverskur keisari.
* 18. ágúst - Ricimer, yfirmaður Vestrómverska hersins og raunverulegur stjórnandi ríkisins.
* 2. nóvember - Olybrius, Vestrómverskur keisari.
Hvannalindir

**Hvannalindir** eru gróðurvin í um 640 m hæð á Miðhálendinu við Lindá í Lindahrauni í Krepputunguhraunum. Þjóðvegur F903 liggur um lindirnar en Hvannalindir eru á norðursvæði Vatnajökulsþjóðgarðar.
Hvannalindir taka nafn sitt af ætihvönn sem er þar í ríkum mæli. Yfir 30 fuglategundir hafa sést þar.

Vinin fannst árið 1834 en Kristján Eldjárn rannsakaði mannvistarleifar þar, kofa og fjárrétt, árið 1941 en getgátur eru um að Fjalla-Eyvindur og Halla Jónsdóttir hafi dvalið þar. Minjarnar eru friðlýstar.

## Tenglar
*Vatnajökulsþjóðgarður - Hvannalindir 
*Minjastofnun - Hvannalindir 
*Nat.is - Hvannalindir
Hvannasund

**Hvannasund** er þorp í Viðey í Færeyjum og liggur milli þeirrar eyjar og Borðeyjar. 245 búa þar (2018). Ferja fer frá Hvannasundi til austustu eyja Færeyja, Fugleyjar og Svíneyjar. Gegnt Hvannasundi er þorpið Norðdepil.
Hagkaupssloppur

**Hagkaupssloppur** er flík úr prjónanæloni sem seld var í versluninni Hagkaup á sjötta og fram á áttunda áratug 20. aldar og til skamms tíma árið 2009. Hagkaupsslopparnir urðu afar vinsælir og voru nokkurs konar einkennisbúningur íslenskra húsmæðra á sínum tíma.

Slopparnir voru síðir og mynstraðir og var ýmist hægt að fá þá hneppta eða með rennilás. Þeir voru saumaðir á saumastofu Hagkaups við Bolholt í Reykjavík úr efni sem flutt var inn frá Þýskalandi.

Þegar framleiðslu sloppanna var hætt höfðu verið saumaðir á annað hundrað þúsund sloppar.

## Tilvísanir
Frjálslyndi flokkurinn

**Frjálslyndi flokkurinn** er nafn á mörgum stjórnmálaflokkum sem kenna sig við frjálslyndisstefnu. Nafnið getur átt við:
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk í **Bretlandi** sem stofnaður var árið 1859 og lagður niður árið 1988.
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk í **Kanada** sem stofnaður var árið 1867.
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk í **Svíþjóð** sem stofnaður var árið 1902.
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk á **Ítalíu** sem stofnaður var árið 1922 og lagður niður árið 1994.
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk á **Íslandi** sem stofnaður var árið 1926 og lagður niður árið 1929.
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk á **Ástralíu** sem stofnaður var árið 1944.
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk á **Íslandi** sem stofnaður var árið 1973 og lagður niður árið 1975.
* Frjálslynda flokkinn, stjórnmálaflokk á **Íslandi** sem stofnaður var árið 1998 og lagður niður kringum árið 2012.
Viðtakaörvi

**Viðtakaörvi** eða **agonisti** er efni sem virkjar viðtaka á frumuhimnu í líkamanum. Viðtakaörvar geta átt uppruna sinn í líkamanum, þ.e. hormón og taugaboðefni, eða utan hans, þ.e. lyf. Viðtakaörvi veldur eða magnar upp áhrif viðtakans. Öfugt við viðtakaörva eru til viðtakahindrar (antagonistar), sem bindast viðtakanum og tempra eða hindra virkni viðtakans.

## Tilvísanir
Viðtakahindri

**Viðtakahindri** eða **antagonisti** er efni sem binst við viðtaka á frumuhimnu líkamans og temprar eða hindrar virkni hans. Viðtakahindrar eiga bæði upptök innan líkamans, sem hormón og taugaboðefni, og utan hans, sem lyf. Andstæðan við viðtakahindra eru viðtakaörvar (agonistar). 

## Lyf sem antagonistar
Þekktustu dæmin um viðtakahindra eru hjartalyfin β-blokkerar sem bindast β-viðtökum fyrir adrenalín og noradrenalín og hindra að þau verki á viðtakana. Þegar noradrenalín binst við viðtaka sinn eykst hjartsláttartíðni og blóðþrýstingur hækkar. Með β-blokkerum má tempra þessa virkni, því viðtakinn er bundinn lyfinu sem hemur viðtakann, og áhrif lyfsins–- lækkaður blóðþrýstingur og lægri hjartsláttartíðni – nást fram.

## Tilvísanir
Birgir Sigurðsson

**Birgir Sigurðsson**, (28. ágúst 1937 – 9. ágúst 2019) var íslenskur rithöfundur og leikskáld.

## Ævi og fjölskylda
Birgir fæddist í Reykjavík, sonur Sigurðar Ingimars Helgasonar, myndlistarmanns og sjómanns, og Friðbjargar Jónsdóttur húsmóður.  Birgir ólst upp í Reykjavík, lauk kennaraprófi frá KÍ 1961, stundaði tónlistarnám við Tónlistarskólann í Reykjavík í fimm ár og söngnám í Amsterdam 1967. Birgir var blaðamaður á Tímanum 1961-64. Hann var kennari í Mýrarhúsaskóla á Seltjarnarnesi, Þinghólsskóla í Kópavogi og skólastjóri Ásaskóla í Gnúpverjahreppi og í Hrísey þar til hann sneri sér alfarið að ritstörfum árið 1979. Hann lést á Landspítalanum í Fossvogi. 

## Skáldaferill
Eftir Birgi liggja ritverk; leikrit, skáldsögur, ljóð, þýðingar og fræðirit auk kvikmynda. Þekktasta leikrit Birgis er líklega *Dagur vonar.* 

### Leikverk

**Pétur og Rúna,* 1972
* *Selurinn hefur mannsaugu,* 1974
**Skáld-Rósa,* 1978
**Grasmaðkur: Leikrit í fjórum þáttum,* 1983
*Dagur vonar, 1987
**Óskastjarnan,* 1998
* *Dínamít,* (flutt 2005)

### Þýðingar

* *Barn í garðinum*, eftir Sam Shephard 
* *Glerbrot,* eftir Arthur Miller  
* *Köttur á heitu blikkþaki,* eftir Tennessee Williams  
* *Grasið syngur,* eftir Doris Lessing  
* *Marta Quest,* eftir Doris Lessing

### Skáldsögur

* *Frá himni og jörðu,* 1989 (smásögur)
* *Marta Quest,* 1990
* *Hengiflugið,* 1993

### Viðurkenningar
Verk hans *Dagur vonar* sem var tilnefnt til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs 1989. Birgir var varaformaður Rithöfundasambands Íslands 1982-1986, var forseti Bandalags íslenskra listamanna 1985-87 og átti m.a. sæti í stjórn Listahátíðar og úthlutunarnefnd Kvikmyndasjóðs. Hann var heiðursfélagi Leikfélags Reykjavíkur. Birgir var á árinu 2019 gerður að heiðursfélaga Rithöfundasambands Íslands.

## Heimildir
Viljastýrða taugakerfið

**Viljastýrða taugakerfið** er annar hluti **úttaugakerfisins**, hinn verandi sjálfvirka taugakerfið. Viljastýrða taugakerfið flytur boð frá miðtaugakerfinu til vöðvanna og framkallar þannig hreyfingu. Það flytur svo boð frá skynfrumum líkamans til miðtaugakerfisins.
Albína Thordarson

**Albína Hulda Sigvaldadóttir Thordarson** (f. 8. október 1939) er íslenskur arkítekt og var ein af fyrstu konum á Íslandi til að reka eigin arkítektastofu.

## Fjölskylda
Foreldrar Albínu voru Pálína Þórunn Jónsdóttir (f. 8. maí 1913, d. 19. janúar 1995) og Sigvaldi Thordarson arkítekt (f. 27. desember 1911, d. 16. apríl 1964). Systkini Albínu eru: Guðfinna Thordarson arkítekt, Jón Örn Thordarson og Hallveig Thordarson.[5] Hún kom heim frá Kaupmannahöfn með strandferðaskipinu Esju í Petsamoförinni. Albína varð eins árs um borð í skipinu. Hún lærði við Menntaskólann í Reykjavík og svo Kunstakademiets Arkitektskole í Kaupmannahöfn á árunum 1959-66

## Starfsferill
* Teiknistofu Framkvæmdanefndar byggingaráætlunar 1967-68.
* Teiknistofu Skarphéðins Jóhannssonar arkitekts 1969.
* Teiknistofa Manfreðs Vilhjálmssonar og Þorvaldar S. Þorvaldssonar 1968-69 og 1972-77.

Rak teiknistofu með systur sinni Guðfinnu Thordarson á árunum 1984-92 og meðal sameiginlegra verka þeirra má nefna Stjórnsýsluhús á Ísafirði, bóknámshús Fjölbrautarskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki og fjölbýlishús við Bæjarholt 7-9 og Dvergholt 1-3, Hafnarfirði.

## Útgáfa og sýningar
Arkítektúr íslenskra kvenna Ásmundarsafn 20.09.1985− 06.10.1985 Arkitektúr - Kvennalistahátíð

Leiðsögn um íslenska byggingarlist. Ritstjórn: Dennis Jóhannesson, Albína Thordarson, Málfríður Kristjánsdóttir og Sigríður Ólafsdóttir. Reykjavík, Arkitektafélag Íslands, 2000.

## Verðlaun og styrkir
Albína hefur tekið þátt í mörgum samkeppnum arkitekta ein eða með öðrum og oft unnið til verðlauna.
Menningar- og minningarsjóður kvenna 1963 Albína Thordarson, Húsagerðarlist.

Heiðursfélagi í Arkítektafélagi Íslands 2015

## Önnur störf
Formaður Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða 2011 

Formaður Arkítektafélags Íslands 2005-2007 og setið í fjölda nefnda á vegum félagsins og gengt trúnaðarstörfum fyrir hönd arkitekta.

## Byggingar
* Byggingar eftir Albínu Thordarson. Listinn er ekki tæmandi.
* Reynilundur 11-17 Garðabæ, raðhús
* Stjórnsýsluhúsið á Ísafirði ásamt Guðfinnu Thordarson
* Orlofshús Kennarasambands Íslands Heiðarbyggð í Hrunamannahreppi
* Krókabyggð 1a Mosfellsbæ, einbýlishús
* Bæjargil 91 Garðabæ, einbýlishús
* Leikskólinn Dvergasteinn
* Asparhúsið í Vallanesi á Fljótsdalshéraði
* Skjólfaxi, heilsárshús
* Orlofsheimili vélstjóra á Laugarvatni
* Leikskóla Reykjavíkurborgar við Laufrima, Gullteig og Hæðargarð
* Leikskólann Álfastein við Háholt 17 í Hafnarfirði
* Leikskólann Ása við Bergás í Garðabæ, 2001
* Endurgerð Skuggasunds 1 (áður Lindargötu 9) fyrir Umhverfisráðuneytið
* Félagshús Íþróttafélagsins Leiknis við Austurberg í Breiðholti
* Núpabakki 13-25 í Breiðholti, Reykjavík, íbúðarhús
* Víðihlíð 45 í Reykjavík, íbúðarhús
* Lækjarsel 9 í Breiðholti, Reykjavík, íbúðarhús
* Heiðarhorn 10 í Keflavík
* Þinghólsbraut 59
* Mánalind 2 í Kópavogi
* Hraunás 5 í Garðabæ
* Bóknámshús Fjölbrautarskóla Norðurlands vestra á Sauðárkróki ásamt Guðfinnu Thordarson
* Fjölbýlishús við Bæjarholt 7-9 ásamt Guðfinnu Thordarson
* Dvergholt 1-3, Hafnarfirði ásamt Guðfinnu Thordarson
* Gefjunarbrunnur 20-22 Reykjavík, parhús

## Tilvísanir