Fjármálabyltingin

: *Athugið að *'fjármálabyltingin** var ekki [[Bylting|stjórnarbylting]].''

**Fjármálabyltingin** ([[Enska|enska]]: ''The Financial Revolution''), einnig þekkt sem **fyrsta fjármálabyltingin** eða **fjármálabylting 18. aldar*', er [[Sagnfræði|sagnfræði]]- og [[Hagsaga|hagsögulegt]] hugtak, sem á við um [[Tímabil|sögulegt tímabil]] mikilla efnahags- og viðskiptalegra umbóta í [[Bretland]]i á fyrri hluta [[18. öldin|18. aldar]], sem lögðu grundvöllinn að [[Nútíminn|nútímalegri]] [[Fjármál|fjármálastarfsemi]] í [[Evrópa|Evrópu]] og uppgangi [[Breska heimsveldið|Breska heimsveldisins]].

== Uppruni hugtaksins ==
Hugtakið „fjármálabylting“ var fyrst notað af breska sagnfræðingnum [[P. G. M. Dickson]] til þess að lýsa straumhvörfunum sem urðu í fjármálastarfsemi Bretlands á 18. öld, í kjölfar hinnar svokölluðu „[[Dýrlega byltingin|Dýrlegu byltingarinnar]]“ árin [[1688]] til [[1689]]. Þá var tekin upp í Bretlandi það sem Dickson kallar „hollensk fjármálastarfsemi,“ sem átti eftir að hafa mikil áhrif á efnahagsþróun Breska heimsveldisins.

== Aðdragandinn ==

Fjármálabyltingin á rætur sínar að rekja til „[[Dýrlega byltingin|Dýrlegu byltingarinnar]]“ svonefndu árin [[1688]] til [[1689]], þegar [[Vilhjálmur 3. af Óraníu]] réðist inn í [[England]] og steypti [[Jakob 2. Englandskonungur|Jakobi 2.]] [[listi yfir einvalda Englands|Englandskonungi]] af stóli, og gerðist sjálfur [[Konungur|konungur]]. 

Vilhjálmur 3. innleiddi fjármálastarfsemi í Bretlandi að [[Holland|hollenskum]] sið, en fyrstu eiginlegu [[Verðbréf|verðbréfamarkaðirnir]] höfðu orðið til í Hollandi á [[17. öldin|17. öld]]. Þar hafði fyrsta [[Hlutafélag|almenningshlutafélagið]] og [[Fjölþjóðafyrirtæki|fjölþjóðafyrirtækið]], þ.e. [[Hollenska Austur-Indíafélagið]], verið stofnað árið [[1602]], og einnig fyrsta [[Kauphöll|kauphöllin]], en hún var staðsett í [[Höfuðborg|höfuðborginni]] [[Amsterdam]]. Þróun fjármála í Hollandi hafði enn fremur stuðlað að [[Túlípanaæðið|Túlípanaæðinu]] alræmda árin [[1634]] til [[1637]], fyrstu [[Markaðsbóluna|markaðsbólunni]] sem vitað er um. Þó er umdeilt hversu alvarleg sú verðbóla var, og sumir telja að hún hafi ekki haft neinar slæmar efnahagslegar afleiðingar fyrir Hollenska hagkerfið á [[17. öldin|17. öld]].

== Nútímaleg fjármálastarfsemi verður til ==
Að „Dýrlegu byltingunni“ lokinni, og sérstaklega á fyrri hluta 18. aldar, er sagt að nútímaleg fjármálastarfsemi hafi orðið til, með þeim efnahags- og viðskiptalegu umbótum sem áttu sér stað í Bretlandi á þeim tíma. 

Fjármálabylting Bretlands á fyrri hluta 18. aldar fólst einkum í stóraukinni [[Skattur|skattálagningu]] og [[Miðstýring|miðstýringu]] skattheimtu í landinu; myndun nútímalegra fjámálamarkaða fyrir [[Lán|lán]] og [[Sparnaður|sparnað]], þá sérstaklega í formi [[Skuldabréf|skuldabréfa]]; og myndun fyrsta eiginlega [[Eftirmarkaður|eftirmarkaðarins]] fyrir skuldabréf, þá aðallega [[Ríkisskuldabréf|ríkisskuldabréfa]]. Í fyrsta sinn átti sér stað kerfisbundin þróun [[Verðbréf|verðbréfa]] í átt að meira [[Greiðsluhæfi|greiðsluhæfi]] og [[Skiptanleiki|skiptanleika]], þar sem langtímaverðbréf fóru í meira mæli að taka við af skammtímaverðbréfum. Þá var [[Englandsbanki]], [[Seðlabanki|seðlabanki]] Englands, stofnaður árið [[1694]].

Fjármálabyltingin er einkum þekkt fyrir „[[Suðursjávarbólan|Suðurhafsverðbóluna]]“ svokölluðu sem átti sér stað á meðan byltingunni stóð. [[Suðurhafsfélagið]] ([[Enska|e]]. *South Sea Company*) hafði verið stofnað árið [[1711]] og hafði [[Einokun|einokun]] yfir helstu siglingarleiðunum frá Bretlandi, og enska ríkisstjórnin hvatti [[Fjárfestir|fjárfesta]] til þess að skipta á ríkisskuldabréfum og hlutabréfum í félaginu. Verð hlutabréfanna rauk upp úr öllu valdi þangað til að bólan sprakk árið [[1720]] og fjöldi fólks tapaði [[Peningar|stórfé]].

== Fleiri fjármálabyltingar ==
Ýmsir hagfræðingar og sagnfræðingar sem sérhæfa sig í hagsögu og [[Fjármálafræði|fjármálafræði]], hafa greint þrjár mikilvægar fjármálabyltingar á [[Nýöld|nýöld]]. Það eru:

* Fjármálabyltingin í Bretlandi á 18. öld, þar sem skipulagður eftirmarkaður varð til fyrir skuldabréf, þá sérstaklega ríkisskuldabréf.
* Fjármálabyltingin í [[Vestur-Evrópa|Vestur-Evrópu]] og [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]] á seinni hluta [[19. öldin|19. aldar]] og fyrri hluta þeirrar [[20. öldin|tuttugustu]], þegar skipulagður eftirmarkaður varð til fyrir hlutabréf, og einkarekin hlutafélög og fjölþjóðafyrirtæki fóru að ryðja sér til rúms sem helstu gerendurnir í efnahagsstarfsemi á heimsvísu (í staðinn fyrir [[Ríki|ríkið]]), samhliða mikilli [[Iðnvæðing|iðnvæðingu]] og [[Stóriðja|stóriðjuuppbyggingu]].
* Fjármálabyltingin á síðari hluta 20. aldar fram til dagsins í dag, þegar skipulagðar eftirmarkaður varð til fyrir [[Afleiða (fjármál)|afleiður]]. Fjármálastarfsemi er umbylt, annars vegar með tækninýjungum á borð við [[Tölva|tölvur]], og hins vegar með stóraukinni [[Samskiptatækni|samskiptatækni]] í formi [[Farsími|farsíma]], [[Spjaldtölva|spjaldtölva]] og [[Internetið|Internetsins]].

== Tilvísanir ==


== Heimildir ==
* 
* 
* 
* 
*  Cambridge University Press.
* Magnús Sveinn Helgason. (2007a, 7. september). „Hollenska túlípanaæðið: Fyrsta kauphallaræði sögunnar.“ *Viðskiptablaðið*, bls. 25.
* Magnús Sveinn Helgason. (2007b, 26. október). „Suðursjávarblaðran: Hlutabréfaæði gekk yfir England og hlutabréfaviðskipti urðu helsta umræðuefni fólks.“ *Viðskiptablaðið,'' bls. 23.
* 
* 
*  Cambridge University Press.

## Tengt efni
* Englandsbanki
* Hollenska Austur-Indíafélagið
* Suðursjávarbólan
* Túlípanaæðið