open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Norðmannsreynir

**Norðmannsreynir** (*Sorbus norvegica*) er reynitegund.

## Lýsing
Norðmannsreynir getur orðið mest 15m hár með stofn að 25 sm í þvermál. Blöðin eru breið aflöng til öfugegglaga, breiðust við eða fyrir ofan miðju; að ofan dökkgræn, og að neðan gráhvít hæring. Óreglulega sagtennt. Blómin eru hvít og eru í breiðum hálfsveip. Berin eru rauð, kringlótt og 10 til 13 sm löng. 

## Útbreiðsla og búsvæði
Norðmannsreynir finnst næstum einvörðungu í Noregi þar sem hann vex meðfram ströndinni frá Halden í Østfold til Sirevåg í Rogaland. Nokkrir fundarstaðir á Vestlandet eru líklega útplantanir eða úrvilling úr ræktun. Í Svíþjóð finnst hann á nokkrum stöðum í Bohuslän og Dalsland. Tegundin vex í kjarri, skógarjaðri, fjöllum og skriðum.

Norðmannsreynir er fjórlitna og fjölgar sér með geldæxlun. Hann hefur líklega komið fram við tvöföldun litninga hjá hinni suðlægari tegund Seljureyni (*Sorbus aria*).

## Tenglar
*Lystigarðurinn

## Tilvísanir
Galgantrót

**Galgantrót **eða **galanga** er jarðstöngull af plöntum af engiferætt upprunninn í Indónesíu. Ræturnar eru notaðar í matargerð í mörgum Asíulöndum en galgantrót var þekkt krydd í Evrópu frá því á miðöldum. Nafnið er dregið af arabískri útgáfu kínversks heitis á engiferi.

## Tilvísanir
Flipareynir

***Flipareynir*** (*Torminalis clusii*) er tegund af *[[Sorbus]]* ættkvísl sem vex villt í Evrópu frá Englandi og Wales austur til Danmerkur og Póllands, suður til Afríku, og suðaustur til suðvestur Asíu frá Litluasíu til Kákasus og Alborz.

Hann er meðalstórt lauffellandi tré, um 15–25 m hátt, með bol allt að 1,3 m í þvermál. Börkurinn sléttur og brúngráleitur, en flagnar í köntuðum stykkjum sem sýnir dökkbrúnni börkinn undir. Blöðin eru 6 til 14 sm löng og breið með  2.5–5 sm blaðstilk, dökkgræn báðum megin, með fimm til níu þríhyrnda flipa; grunnparið vísar út á við, hin snúa meira fram og minnka  eftir því sem nær dregur oddi, og fíntennta kanta; neðri hlið er fínhærð meðan þau eru ung, en báðar hliðar eru sléttar og glansandi síðar; haustliturinn er gulur til rauðbrúnn. Blómin eru 10–15 mm í þvermál, með fimm krónublöð og 20 rjómahvíta fræfla; þau eru í hálfsveip 5 til 12 sm í þvermál síðla vors eða snemmsumars, and og eru frjóvguð af skordýrum. Berið er kringlótt til aflangt, 10–15 mm í þvermál, grænleitt til brúnt, með smáum og ljósum loftaugum þegar það þroskast að hausti.

Það eru tvö afbrigði:
* *Sorbus torminalis* var. *torminalis*. Evrópa, norðvestur Afríka.
* *Sorbus torminalis* var. *caucasica*. Kákasus og Alborz fjöll. Blöðin minna áberandi flipótt en á var. *torminalis*.

## Nytjar og orðsifjar
Berin eru æt og bragðast svipað döðlum, þó séu nú sjaldan nýtt til matar. Þau eru vanalega of herpandi til að éta fyrr en þau eru ofþroskuð. Þau voru hefðbundin jurtalækning við iðrakveisu (colic); latínuheiti trésins, *torminalis* þýðir 'góð gegn iðrakveisu'. fyrir notkun á humlum, voru berin notuð til að bragðbæta bjór.

## Vísindaleg flokkun
Flipareynir hefur stundum verið settur í eigin ættkvísl, *Torminalis* Medik. (ranglega *Torminaria* M.Roem. og *Torminaria* Opiz). Þetta er tvílitna tegund sem fjölgar sér með kynæxlun og getur myndað tví- og fjöllita blendinga með tegundum af undirættkvíslinni ''Aria''. Allnokkrar mjög staðbundnar apomictic (fjölga sér með geldæxlun) fjöllitna tegundir af upphaflega blendingsuppruna milli *Sorbus torminalis* og ýmissa tegunda af undirættkvíslinni *Aria* fyrirfinnast í Evrópu, þar á meðal *[[Sorbus latifolia]]* (frá Fontainebleau), og *[[Sorbus bristoliensis]]* (frá Bristol).
Litningatalan er 2n = 34

## Ytri tenglar
*Wild Service Tree at rhs.org.uk

## Myndir

File:Sorbus torminalis leaves kz.jpg|Blöð
File:Sorbus torminalis 190513.jpg|Blóm
File:ElsbeerFrucht.jpeg|Blöð og ber
File:Sorbus torminalis Weinsberg 20070929 8.jpg|Haustlitur
File:Sorbus torminalis Trunk and canopy.jpg|Stofn og blaðskrúð
File:Elsbeere Holz.jpg|


## Viðbótar lesning
* Wedig Kausch-Blecken von Schmeling: *Die Elsbeere*. Bovenden 1994, ISBN 3-88452-925-0
* Roper, P. (1993) "The distribution of the Wild Service Tree Sorbus torminalis (L.) Crantz, in the British Isles", *[[New Journal of Botany|Watsonia]]*, 19, pp.209-229: https://archive.bsbi.org.uk/Wats19p209.pdf

## Ytri tenglar
*Wild Service Tree hjá rhs.org.uk

## Tilvísanir
Bristolreynir

***Sorbus bristoliensis*** er tegund af reyni. Hann heitir á ensku Bristol whitebeam. Hann er talinn vera blendingur Sorbus torminalis og einhverrar tegundar af undirættkvíslinni aria. Hann er einlendur í Bretlandi, vex villtur í Avon Gorge og í Leigh Woods svæðinu í Bristol. Það eru aðeins 100 einstaklingar þekktir, en fjöldinn er talinn vera að aukast.

## Tilvísanir

## Frekari lesning
* Watkins, J. Whitebeams spread their leaves in Bristol's Avon Gorge. *The Telegraph* 14 May 2009.
XHamster

**xHamster **er gjaldfrjáls klámsíða þar sem hægt er að deila klámmyndböndum og öðru myndefni. Höfuðstöðvar xHamster eru í Houston, Texas í Bandaríkjunum.

Í apríl 2016 var öllum notendum úr Norður-Karolínu meinaður aðgangur að síðunni en það var gert til að berjast gegn and-hinsegin löggjöf sem hafði verið samþykkt í ríkinu stuttu áður.

## Vírusar
Rannsakandinn Conrad Longmore hefur bent á að auglýsingar sem birtast á klámsíðunum xHamster og Pornhub geti valdið miklum skaða vegna þess að þær innihalda vírusa (e. *malware programs*).

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Dimma (hljómsveit)

**Dimma** er íslensk þungarokkshljómsveit sem stofnuð var 2004. Stofnmeðlimirnir og bræðurnir Ingólfur og Sigurður Geirdal höfðu áður í hljómsveitinni Stripshow. Á fyrstu tveimur breiðskífum Dimmu söng Hjalti Ómar Ágústsson. Árið 2011 gengu trommuleikarinn Birgir Jónsson og söngvarinn Stefán Jakobsson til liðs við sveitina. . Hljómsveitin hefur spilað með Sinfóníuhljómsveit Íslands og Bubba Morthens í Hörpu. Árið 2020 tók hljómsveitin í Söngvakeppni Sjónvarpsins fyrir Eurovision og lenti hún í 2. sæti á eftir Daða og Gagnamagninu með lagið *Almyrkvi*.

## Breiðskífur
*Dimma (2005)
*Stigmata (2008)
*Myrkraverk (2012)
*Vélráð (2014)
*Eldraunir (2017)
*Þögn (2021)

## Tónleikaplötur
* Myrkraverk í Hörpu (2013)
* Þögn í Eldborg (2024)

## Meðlimir
*Stefán Jakobsson - Söngur
*Ingó Geirdal - Gítar
*Silli Geirdal - Bassi
*Birgir Jónsson - Trommur

## Fyrrum meðlimir
*Hjalti Ómar Ágústsson - Söngur
*Bjarki Þór Magnússon - Trommur
*Egill Örn Rafnsson - Trommur

## Tilvísanir
Brändö

**Brändö** er sveitarfélag í norðausturhluta Álandseyjar með 550 íbúa og flatarmál á 1647 km². í heild, þaraf eru 109,2 km² land. Sveitarfélagið nær yfir um 1200 eyjar eða sker. Einungis Jurmo, Åva, Brändö, Baggholma, Fiskö, Torsholma, Lappo og Asterholma eru byggðar.

Eina þéttbýlið er Brändö by, þar er búð, banki, pósthús og Brändö grunnskóli sem var lokið við að endurnýja 2007. Það er áætlað að byggja íþróttahús við hliðina á skólanum.
Kirkjan er frá 1893 og er opin um sumarið. 

Aðalatvinnan í Brändö er túrismi og fiskirækt.
Til margra eyjanna eru brýr og stíflur. Til Jurmo, Lappo og Asterholma er ferja. Frá Kumlinge og Enklinge er ferja til Mariehamn. 
Frá Brändö er 2 tíma ferð með ferju til Åbo í Finnlandi.

## Tenglar

* Kommunens hjemmeside
* Seværdigheder 
* Kort over Brändö kommune
Bojan Šaranov

**Bojan Saranov** (f. 22. september 1987) er serbneskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir serbneska félagið FK Partizan.
Meginhlutagreining

**Meginhlutagreining** (e. *principal component analysis*) er framkvæmd til að finna línulegar samsetningar sem aftur gera grein fyrir samdreifingu breyta í gagnasafni.
Eigen gildi

**Eigen gildi** er hugtak úr línulegri algebru notað í þáttagreiningu innan tölfræði (og reyndar ýmsum öðrum hlutum) til að finna vísbendingu um hvort þáttur stjórnist af breytileika fleiri en einnar breytu.

Eigen gildi fyrir ofan 1 er vísbending um að fleiri en ein breyta hafi áhrif á þáttinn sem til athugunar er.

Hugtakið kemur úr þýsku þar sem það þýðir einfaldlega 'eigin'.
Daði Guðbjörnsson

**Daði Guðbjörnsson** (f. 12. maí 1954) er íslenskur listmálari, þekktastur fyrir málverk með persónulegum stíl sem einkennist oft af flúri og sveigðum formum. Vinnur olímálverk, akvarellur, blandaða tækni og grafík.

## Nám
Daði stundaði nám við Myndlistaskólann í Reykjavík árin 1972-76 til undirbúnings fyrir inntökupróf, mest módel teikningu hjá Hringi Jóhanessyni. 1976-80 nam hann við Myndlista- og handíðaskóla Íslands í Nýlistadeild. Þaðan lá leiðin í framhaldsnám 1983-84 við *Rijksakademie van beeldende kunsten* í grafíkdeild hjá Pieter Holstein og Herman Geerdink.

Daði byrjaði að sýna málverk um 1980 í anda nýjamálverksins í exprexoniskum stíl og Cobra máverksins frá síðari hluta 19. aldar til upphafs 21. aldar. Hann hefur haldið fjölda einkasýninga og tekið þátt í samsýningum.

## Tenglar
* Heimasíða Daða
Norðurbandalagið

**Norðurbandalagið** getur átt við um:
* **[[Norðurbandalagið (Afganistan)|Norðurbandalagið]]**, hernaðarbandalag í Afganistan sem barðist gegn Talíbönum frá 1996 til 2001.
* **[[Lega Nord]]**, ítalskan stjórnmálaflokk sem ýmist er kallaður Norðursambandið eða Norðurbandalagið á íslensku.
Frederik Vermehren

**Johan Frederik (Frits) Nikolai Vermehren** (12. maí 1823 – 10. janúar 1910) var danskur listmálari og prófessor. Börn hans eru Frederik Vermehren læknir og listmálararnir  Gustav og Sophus Vermehren.
Hólavellir

**Hólavellir** eru landsvæði og hús í Reykjavík í kringum svæði þar sem núna er Suðurgata 20. Hólavallaskóli var þar þangað til skólahald var flutt til Bessastaða. Rétt hjá er Hólavallakirkjugarður. Vindmylla var reist árið 1830 við Hólavelli og var hún kölluð Hólavallamyllan.

## Tilvísanir
Hollenska myllan

**Hollenska myllan** var vindmylla  sem P. C. Knudtzon kaupmaður lét reisa í Reykjavík á horni Bakarastígs og Þingholtsstrætis árið 1847. Myllan var önnur tveggja vindmylla sem Knudtzon lét reisa í Reykjavík, en áður reisti hann myllu á Hólavelli. 
## Tílvísanir
Úlfarsfell

**Úlfarsfell** er lágt fjall á mörkum Reykjavíkur og Mosfellssveitar og er það 296 metra hátt. Skógrækt hefur verið í hlíðum fjallsins og hefur Skógræktarfélag Mosfellsbæjar umsjón með ræktuninni.

Úlfarsfell er nefnt í fornu skjali, Hítardalsbók frá 1367 og í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns 1704. Nafnið er vafalítið dregið af mannsnafninu Úlfar, samanber Úlfarsá, en fjórir eru nefndir með því nafni í Landnámu.

## Tenglar
* Skógræktarfélag Mosfellsbæjar

## Heimildir
Arísóna (bók)

**Arísóna** (franska: *Arizona*) eftir belgíska teiknarann Morris (Maurice de Bevere) er þriðja bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1951, en sögurnar sem hún hefur að geyma birtust fyrst í Teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1946-1949.

## Söguþráður

Bókin hefur að geyma tvær sögur, *Arizona 1880* og *Lucky Luke contre Cigarette Cæsar*. Í fyrri sögunni segir frá eltingaleik Lukku Láka við tvo bíræfna stigamenn sem ræna póstvagni og reyna að flýja með ránsfenginn. Eftir mikil átök á krá í Nuggborg (e. Nugget town) komast þjófarnir undan með þýfið, en Lukku Láki neitar að gefast upp og heldur áfram eftirför. Í síðari sögunni reynir Lukku Láki að klófesta byssubófann Sesar Soghólk sem strýkur úr fangelsi og kemst yfir landamærin til Mexíkó. Lukku Láki eltir og eftir ýmis ævintýri, þar með talið þátttöku í nautaati í smábæ einum, tekst Láka að hafa hendur í hári bófans og flytja hann aftur til fyrri heimkynna bak við lás og slá.

## Fróðleiksmolar

* Fyrri sagan í bókinni, Arizona 1880, er fyrsta ævintýrið sem Morris teiknaði um Lukku Láka, en sagan hóf göngu sína í teiknimyndablaðinu Sval í október árið 1946. Póstvagnsekillinn í sögunni er nauðalíkur Stjána bláa, enda var Morris á þessum tíma undir miklum áhrifum frá bandarískum teiknimyndum. Er sagan mjög í stíl teiknimynda Disney frá þessum tíma, atburðarásin hröð og lítið um samtöl.
* Í sögunni um Sesar Soghólk sækir Lukku Láki Mexíkó heim í fyrsta skipti. Löngu síðar kom út bókin Rex og pex í Mexíkó sem gerist að mestu þar í landi.

## Íslensk útgáfa

Sagan Arizona 1880 birtist í bókinni Meðal róna og dóna í Arisóna og Gullnáman sem Fjölvi gaf út árið 1979 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Sagan um Sesar Soghólk hefur ekki komið út á íslensku.

## Heimildir

* Lucky Luke. The Complete Collection 1. Cinebook. 2019.
P. C. Knudtzon

**P.C. Knudtzon** (fullt nafn: **Peter Christian Knudtzon**) (19. mars 1789- 17. nóvember 1864) var stórkaupmaður og athafnamaður í Reykjavík og í Kaupmannahöfn. Hann fæddist í Kristiansund og ólst upp í Slésvík og fluttist með fjölskyldu sinni árið 1780 til Noregs. Faðir hans Nikolai Henrik Knudtzon var einn umsvifamesti kaupmaðurinn í Kristiansund um 1800. P.C. Knudtzon var tvíkvæntur, fyrri kona hans var frænka hans Marie Thomsen (1.10.1788-25.7.1831) og seinni kona hans var Lucinde Gotschalck (17.3.1818-12.12.1888). Hann  erfði Norðborgarverslun tengdaföður síns Thomsens kaupmanns frá Als. Peter Christian Knudtzon var kallaður grósserinn og var ásamt Carl Franz Siemsen og Ditlev Thomsen í hópi umsvifamestu kaupmanna í Reykjavík kringum 1815.

Knudtzon lét reisa tvær myllur í Reykjavík til að mala rúgmjöl. Var önnur þeirra reist árið 1830 við Hólavelli (Suðurgötu 20) en hin sem var kölluð hollenska myllan reist á horni Bakarastígs, (nú Bankastræti) og Þingholtsstrætis árið 1847. Hólavallamyllan var rifin um 1880 og hollenska myllan árið 1902. Árið 1892 keypti Jón Þórðarson kaupmaður lóðina það sem  hollenska myllan stóð og reisti á henni hús úr grágrýti sem er  Þingholtsstræti 1. Knudtzon kom bökunarofni fyrir í einni af húsum sínum í Þingholtinu og fékk til landsins bakara af þýskum ættum sem hét Tönnies Daniel  Bernhöft  og  var  fæddur  árið  1797. Bernhöft veitti bakaríinu forstöðu og keypti það seinna og er það elsta bakarí landsins Bernhöftsbakarí.

Knudtzon keypti Krýsuvík árið 1833 og seldi aftur 1835 en fyrirætlanir munu hafa verið um að vinna þar brennistein.

Jón Sigurðsson flutti til Reykjavíkur 1829 og bjó hjá föðurbróður sínum  Einari Jónssyni borgara en Einar var verslunarstjóri hjá  P. C. Knudtzon. Jón var búðarstrákur hjá frænda sínum í eitt ár. Sumarið 1840 stóð Jón Sigurðsson í ritdeilu á síðum Kaupmannahafnarblaða við P. C. Knudtzon, þar sem Jón krafðist fullkomins verslunarfrelsis fyrir íslendinga og voru það fyrstu pólitísku afskipti Jóns.

Sonur Knudtzon tók við versluninni en seldi Landsbankanum eigurnar á Íslandi 1895. 

## Heimildir
* P.C._Knudtzon
* Frá grossera versluninni Frjáls verslun, 1.-2. tölublað (01.04.1962)
* Grosserí Knudtzon, Tíminn, Helgin (29.07.1989), Blaðsíða 11
* Sighvatur Bjarnason, Verslunarlífið í Reykjavík um 1870, Landnám Ingólfs 1983
* „P.C. Knudtzon contra „Island og dets Handel“ Kjøbenhavnsposten 9., 10. og 21. júní 1840. Jón Sigurðsson
* Nikolai Hendrik Knudtzon (faðir P.C. Knudtzon) 
* Nicolay Knudtzon (Norsk Bibliografisk Lexicon)
* Jón Helgason, ''Reykjavík árið 1830'';Fálkinn, 25.-26. Tölublað - Alþingishátíðin (21.06.1930), Blaðsíða 17
Carl Franz Siemsen

**Carl Franz Siemsen** var kaupmaður í Reykjavík. Hann rak verslun í Reykjavík en flutti síðan til Hamborgar og þá tók bróðir hans Edvard við rekstrinum og rak verslunina til ársins 1878. Edvard giftist Sigríði Þorsteinsdóttur.

Carl Franz og kona hans Caroline voru  frá Slesvík og  fædd í Glücksborg. Carl Franz Siemsen rak póstferðir milli Íslands og Danmerkur á árunum 1840-1845.

Carl Franz byggði Siemsenshús (síðar Hafnarstræti 23) árið 1839. Það stóð norðan Hafnarstrætis og við hlið þess rann lækurinn til sjávar. Siemsenshús var rifið árið 1974.

Fyrsta dæmið um notkun einkamyntar eða verðmerkja á íslandi er árið 1846 en það eru  vörupeningar sem gefnir voru út af Carl Franz Siemsen  en hann verslaði einnig í Færeyjum og giltu sömu peningar þar. 

Carl Franz Siemsen var umboðsmaður fyrir ýmsa erlenda vísindamenn og söfn. Árið 1844 var honum falið að ná í geirfugl og bauð hann bændum í Höfnum 300 krónur fyrir dauðan eða lifandi geirfugl. Það varð til þess að 4. júní 1844 fóru fjórir af stað til Eldeyjar og sáu þar tvo geirfugla sem sátu á klettasnös og sneru þá úr hálsliðnum. 
## Tenglar
*Saga Siemsenshússn, Morgunblaðið, 28. tölublað (03.02.2002)
## Tilvísanir
Vörupeningur

**Vörupeningur** eða vöruseðill er mynt sem kaupmaður lætur slá eða prenta og gildir hún eingöngu í verslunum viðkomandi kaupmanns. Vörupeningar og vöruseðlar voru gjaldmiðill sem kaupmenn og útgerðarmenn gáfu út og þeir  greiddu laun með slíkum peningum en ekki var hægt að nota þá annars staðar en í verslunum þeirra. Það tíðkaðist að afsláttur var gefinn af vörum sem greiddar voru með ríkismynt en vörur voru hærra verðlagðar ef greitt var með vörupeningum. 

Vörupeningar eða verðmerki á Íslandi urðu 17 talsins og voru árið 1901 sett lög þar sem slík einkamynt var bönnuð og skyldi innleysast í síðasta lagi árið 1902. Tímabil vörupeninga á Íslandi var því 56 ár eða tímabilið 1846—1902. 

Fyrsta dæmið um notkun á einkamynt eða verðmerkjum á íslandi er árið 1846 en það eru vörupeningar sem 
gefnir voru út af Carl Franz Siemsen kaupmanni í Reykjavík en hann verslaði einnig í Færeyjum og giltu sömu peningar þar. 

## Tilvísanir

## Heimildir
* "Ekki einstakur í sinni röð, einungis einstakur . . . "
* Mynd af vörupeningi frá P.J. Thorsteinsson á Bíldudal frá um 1907-1909 
* Poletter & Pengetegn i Danmark siden stenalderen og indtil omkring 1960, 1. del, Tegn indtil 1875
Palazzo Chigi

**Palazzo Chigi** er embættisbústaður forsætisráðherra Ítalíu og er staðsettur í Róm. Forsetisráðherra Ítalíu býr ekki í eigin persónulega húsnæði heldur flytur þangað inn þegar hann tekur við embætti. Samsvarandi bústaður forsetans heitir Palazzo del Quirinale.

Smíði byggingarinnar var hafin 1562 af Giacomo della Porta og lokið 1580 af Carlo Maderno og var hún byggð fyrir Aldobrandini fjölskylduna. Árið 1659 keypti Chigi-fjölskyldan bygginguna.
Hertzsprung-Russell-línuritið

**Hertzsprung-Russell-línuritið**, eða **HR-línurit**, er dreifirit sem flokkar stjörnur eftir sýndarbirtu, hitastigi, ljósafli og lit. Að öllu jöfnu er „birtustig/ljósafl“ sett á y-ás þess „hitastig/litur“ á x-áss þess. Grafið kortleggur hverja stjörnu fyrir sig. Á grafinu er áberandi lina sem gengur þvert yfir það. Sú lína kallast „meginröð“ grafsins og eru langflestar stjörnur á þeirri línu, yfir 90%. Á meginröð dvelja stjörnur sem mest á æviskeiði sínu á meðan þær breyta vetni í helíum. Sólin okkar er á meginröð og kallast G2V-stjarna. HR-línuritið var búið til af Ejnar Hertzsprung og Henry Norris Russell árið 1910 og breytti miklu hvað varðaði sýn manna á æviskeið stjarna jafnt sem heimsmynd stjarneðlisfræðinnar.  

Margar gerðir eru af HR-línuritinu. Enn eru ekki til skýrar reglur varðandi staðlað HR-línurit en líkt og áður hefur verið nefnt er viðurkendasti staðallinn að hitastig sé á x-ás þess og ljósafl á y-ás. Einnig eru tengsl á milli massa stjarna og staðsetningu þeirra á HR-línuritinu. Massi stjarna er oft settur upp sem hlutfall af massa sólar með skálínum á grafi.

Nokkrir hópar eru á dreifiritinu. Líkt og sést á mynd eru hvítir dvergar aðskildir meginröðinni. Þeir hafa sína eigin litrófsflokkun sem nefnist *WD* (e. *white dwarf*). Aðrir hópar eru til dæmis risarnir. Efst á HR-ritinu eru reginrisar (e. *supergiants*) og eftir á þeim koma risar. Til eru gerðir af HR-ritinu sem hafa einnig stað fyrir *bjarta risa* og *undirmálsstjörnur.*
Gelíska

**Gelíska** getur átt við um nokkur gelísk mál:
*Írska (*Gaeilge*)
*Skosk gelíska (*Gàidhlig*)
*Kanadísk gelíska (*Gàidhlig Chanada*)
*Manska (*Gaelg* eða *Gailck*)
Grenoble École de Management

**Grenoble École de Management** (GEM) er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í Grenoble og París. Hann er stofnaður 1984. GEM var í 20. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2015 samkvæmt The Finanical Times.  Árið 2015, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 20. sæti á heimsvísu skv. The Financial Times. Hann er einnig í 94. sæti á heimsvísu fyrir MBA nám hans á Framkvæmdasviði. GEM býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 25 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Charles Manson

**Charles Milles Manson** (f. 12. nóvember 1934 sem **Charles Milles Maddox**, d. 19. nóvember 2017) var bandarískur glæpamaður og fyrrum leiðtogi hinnar svokölluðu Manson-fjölskyldu. Manson og fylgjendur hans myrtu níu manns á aðeins fimm vikum sumarið 1969. Árið 1971 var hann sakfelldur fyrir að fyrirskipa morðin á sjö manns en þeir sem voru drepnir voru leikkonan Sharon Tate og fjórir aðrir á heimili leikkonunnar. Daginn eftir voru svo hjónin Leno og Rosemary Labianca drepin.

Manson trúði á það sem hann kallaði *Helter Skelter* en það var að hans sögn, yfirvofandi dómsdagsstríð milli hvítra og svarta. Heitið kemur frá samnefndu lagi með Bítlunum af The White Album en Manson þóttist skilja að það væru hin raunverulegu skilaboð lagsins. Morðin sem voru framin að hans undirlagi áttu að flýta fyrir þessu stríði. Söfnuður hans, Manson fjölskyldan, hugðist svo fela sig í helli í eyðimörkinni á meðan svartir menn útrýmdu þeim hvítu, og koma svo fram og drottna yfir blökkumönnum að því loknu. Manson varð seinna meir að einskonar tákmynd fyrir geðveiki, ofbeldi og hið ógnvekjandi. Lögmaðurinn sem sótti hann til saka, Vincent Bugliosi, gaf seinna meir út bókina Helter Skelter þar sem hann skrifar um Manson og umrædd morð.

Áður en Manson stofnaði Manson-fjölskylduna var hann atvinnulaus fyrrum fangi og hafði eytt helmingi ævi sinnar í betrunarvist fyrir ýmis brot. Áður en morðin voru framin var hann söngvari og lagasmiður í Los Angeles en hann átti smávinsældir sínar Dennis Wilson, trommara og einum af stofnanda Beach Boys, að þakka. Eftir sakfellinguna voru lög sem hann hafði samið og flutt gefin út á almennum markaði. Margir tónlistarmenn eins og Redd Kross, Guns N' Roses, White Zombie, Devandra Banhart, og Marilyn Manson, hafa gert sínar útgáfur af þessum lögum og gefið út.

Manson var dæmdur til dauða en þeim dómi var síðan breytt í lífstíðardóm eftir að hæstiréttur Kaliforníu afnam dauðarefsingar árið 1972. Þrátt fyrir að Kalifornía hafi aftur tekið upp dauðarefsingar þá hafði það ekki áhrif á fangelsisdóm Mansons. Hann sat í fangelsi með nífaldan lífstíðardóm í ríkisfangelsinu í Corcoran í Kaliforníu þar til hann lést.

## Heimildir
*
Arnór Jónsson (sýslumaður)

**Arnór Jónsson** (f. 1701, d. 12. júní 1785) var sýslumaður í Belgsholti í Melasveit. Foreldrar hans voru Jón lögréttumaður Arnórsson og Guðrún Sveinbjarnardóttir, fyrsta kona hans, en þau bjuggu í Ljárskógum í Dölum. 

Arnór þótti vel gefinn maður en hlaut ekki menntun í skóla. Hann starfaði fyrst sem ritari hjá Páli Vídalín, lögmanni. Síðar hafði hann sýsluvöld í Vaðlaþingi og varð síðan lögréttumaður í Dalasýslu. Kona hans var Steinunn Jónsdóttir prests í Hjarðarholti í Dölum, Þórarinssonar. Þau bjuggu fyrst í Dunki, svo í Bæ og loks í Belgsholti frá 1740 en það ár var hann settur sýslumaður í Þverárþingi sunnan Hvítár og gegndi því embætti til 1756. Hann fékk eftirlaun frá 1758.

Börn þeirra voru Jón, sýslumaður í Snæfellsnessýslu; Jón (annar), sýslumaður í Ísafjarðarsýslu; Sveinbjörn Holt, trésmiður; Steinunn, kona Árna Þórarinssonar biskups; Sigríður, kona Jóns Hannessonar prests á Mosfelli; Ingibjörg og Þórður stúdent. Einnig átti Arnór launson er hét Finnur.
Beinahús Jakobs

**Beinahús Jakobs** er kalksteinskistill frá 1. öld sem var talinn tengjast Jakobi bróður Jesú. Slíkir kalksteinskistlar voru hluti af greftrunarsiðum gyðinga í Jerúsalem á 1. öld en þá voru lík látið þorna og beinum síðan komið fyrir í litlum kistlum. Á eina hlið  kistilsins er þessi áletrun á arameísku Ya'akov bar-Yosef akhui diYeshua en það þýðir "Jakob, sonur Jóseps, bróðir Jesús". Fornleifaráð Ísraels (IAA) lýsti því yfir árið  2003 að áletrunin væri fölsuð.
Vinča menning

**Vinča menning**, einnig þekkt sem  Turdaș menning eða  Turdaș-Vinča menning er steinaldarmenning frá Nýsteinöld sem var við lýði í Mið-Evrópu og Suðaustur-Evrópu á tímabilinu  5700–4500 f. Kr.

Vinča menningin var á svæði í Suðaustur-Evrópu (Balkanskaganum) aðallega þar sem nú eru ríkin Serbía og Kósóvó en náði einnig yfir hluta af Rúmeníu, Búlgaríu, Bosníu, Svartfjallalandi, Makedóníu og Grikklandi.

Fundist hafa táknmyndir eða eins konar táknmál eða ritmál sem kallað er Vinča táknin. Þessi tákn hafa fundist undir húsum og á botni kerja og hafa ekki verið ráðin en tilgátur eru um að táknin séu helgitákn og tákn notuð í viðskiptum eða vöruskiptum. Árið 1961 fundust töflur með flóknustu táknum þessarar menningar. 

## Heimildir

*  Tasić, Nikola, Dragoslav Srejović, and Bratislav Stojanović. "Vinča: Centre of the Neolithic Culture of the Danubian Region". Belgrade: Centar za arheoloska istrazivanja Filozofskog fakulteta, 1990.
* Cvekic, Ljilja (12 November 2007). "Prehistoric women had passion for fashion". Reuters.
Vinča táknin

**Vinča táknin** eru tákn sem finnast á hlutum tengdum Vinča menningunni sem var við lýði í Mið-Evrópu og Suðaustur-Evrópu á nýsteinöld. Fyrstu táknin fundust árið 1875 í fornminjauppgreftri sem  Zsófia Torma  stýrði í  Tordos (núna Turdaș í Rúmeníu). Táknin eru forstig ritmáls, þau eru talin miðla skilaboðum án þess að vera eftirgerð af talmáli og eru elstu tákn sem hafa fundist þeirrar gerðar. Ekki hefur tekist að ráða táknin en tilgátur eru um að þau séu trúartákn eða tákn notuð í viðskiptum.

Fundist hafa meira en þúsund brot með svipuðum táknum í ýmsum fornminjastöðum  í Suðaustur-Evrópu, sérstaklega í Grikklandi (Dispilio taflan), Búlgaríu, Rúmeníu, Austur-Ungverjalandi, Moldóva og Suður-Úkrainínu. Flest eru táknin á leirmunum en einnig á styttum og snældusnúðum og öðrum hlutum.

Árið 1961 fundust í Tărtăria í Rúmeníu steinvölur sem virðast hafa verið hluti af festi eða armbandi og í þær eru greipt tákn sem talin er geta verið letur og/eða tölustafir. Ekki var hægt að aldursgreina Tărtăria tölfurnar sjálfar en hlutir umhverfis fundarstaðinn eru taldir frá fyrir 4000 f. Kr.

Árið 1993 fannst tafla í Dispilio í Grikklandi sem var viðarbútur með ískornum táknum. Aldursgreining sýndi að taflan er frá 7300 ± 40 f.Kr. eða  5260 ± 40 f.Kr.
Meginhluti þeirra  vinča tákna sem hafa fundist eru frá 4500 og 4000 f.Kr. og Tărtăria töflurnar eru taldar frá 5300 f.Kr. Það þýðir að  Vinča táknin eru eldri en myndletur Súmera frá Uruk (Írak nútímans) sem venjulega er talið um þúsund árum yngra. Táknin virðast ekki skyld ritmáli Austurlanda nær og það styður þá tilgátu að vinča táknin og letur Súmera hafi þróast óháð hvort öðru. Þrátt fyrir að mörg tákn hafi fundist þá eru flestir hlutir  með svo fáum táknum að það er ólíklegt að þau myndi  texta en þó hefur fundist áletrun í Sitovo í Búlgaria sem  inniheldur um 50 tákn. Vafi leikur á um aldur hennar. Það er ekki þekkt á hvaða tungumáli sú áletrun er eða hvort hún sé tákn fyrir tungumál.

## Tenglar

* Vinca symbols bei omniglot.com, inkl. Font
* Vinca symbols (Tomislav Nacevski)
* The Danube Script: Neo-Eneolithic Writing in Southeastern Europe. málþing í Rúmeníu 2008
* The Old European Script: Further evidence - Shan M. M. Winn
Lyngrós

**Lyngrósir** (fræðiheiti: Rhododendron)  (úr Forngríska ῥρόδον **' "rós" og  δέντρο **' "tré") er ættkvísl 1.024 tegunda viðarkenndra jurta í Lyngætt (Ericaceae), ýmist sígræn eða lauffellandi, sem eru aðallega frá Asíu.  Flestar tegundir hafa skrautleg blóm, sem birtast frá síðvetri til snemmsumars. 
Í gegn um tíðina hefur ekki verið einhugur um íslenskt nafn á ættkvíslinni; Alparós, róslyng og lyngrós hafa helst verið notuð. Þó virðist það síðasta vera að festast í sessi. Þjóðarblóm Nepals er lyngrós.

## Tegundir
#TILVÍSUN Listi yfir Lyngrósategundir

## Heimild
Spintria

**Spintria** er lítið rómverskt brons eða brassmerki sem var einhvers konar vörupeningur sem hugsanlega var notaður í vændishúsum Rómaborgar. Önnur tilgáta er að merkin séu spilapeningar. Oftast eru myndir af kynlífi eða kynlífsathöfnum á þessum myntmerkjum. Bannað var að viðlagðri dauðarefsingu að vera í vændishúsum með mynt með mynd sem líktist hinum rómverska keisara. Spintria merkin voru bundin við tímabil, þau eru flest frá 1. öld f.Kr.

## Útlit

Merkin voru vanalega úr brassi eða bronsi og örlítið minni en 25 senta bandarísk mynt. Myndefnið var tengt kynlífi. Sum merki sýna kynlíf milli tveggja karlmanna.
Stöngull

**Stöngull** er önnur meginstoða plantna; hin er rótin. Hugtakinu sprota er oft ruglað saman við stöngla. Sprotar eru yfirleitt nývöxtur þar sem stönglar, blöð eða blóm. Hjá flestum tegundum eru stönglarnir ofanjarðar, en aðrar hafa jarðstöngla.

Stönglar hafa fjögur aðalhlutverk fyrir plöntuna:
* Stuðningur fyrir og upphækkun fyrir, blóm og fræ. Stönglarnir halda blöðunum í ljósi og mynda stað fyrir blóm og fræ
* Flutningur vökva og næringarefna milli rótar og sprota um viðarvef (e. *xylem*) og sáldvef (e. *phloem*)
* Geymsla næringarefna
* Myndun nýs lifandi vefs. Eðlilegur líftími plöntufruma er eitt til þrjú ár. Stönglar hafa frumur kallaðar meristem sem árlega mynda nýjan lifandi vef

## Stöngulbygging

### Monocot stönglar

### Gymnosperm stönglar

## Tilvísanir
Meistarakeppni karla í knattspyrnu

**Meistarakeppni karla í knattspyrnu** er árleg viðureign Úrvalsdeildarmeistara og Bikarmeistara. Leikurinn fer fram í lok apríl áður en keppni hefst í Úrvalsdeildinni. Í þeim tilvikum sem að lið hefur unnið tvöfalt árið áður, þe bæði unnið úrvalsdeildina og bikarkeppnina, þá spilar liðið við taplið bikarúrslitaleiksins árið á undan.

Leikið hefur verið um titilinn, sem að í daglegu tali er kallaður meistarar meistarana, síðan 1969 fyrir utan árin 1999-2002 þar sem að ekki var keppt um titilinn.

Valur hefur oftast haft sigur í leiknum eða 9 sinnum.

## Sigurvegarar
*Listinn er fengin af síðu [[Knattspyrnusamband Íslands|KSÍ]]


==Flestir sigrar==
*Listinn er fengin af síðu KSÍ.

## Tilvísanir
Meistarakeppni karla í knattspyrnu 2016

**Meistarkeppni karla í knattspyrnu 2016**, meistarar meistaranna, var spilaður þann 25. apríl 2016 á Valsvellinum. Bikarmeistarar Vals og íslandsmeistarar FH áttust þá við. Leikurinn var jafn og spennandi og eftir 90 mínútna leik var staðan jöfn 3-3 og grípa þurfti til vítaspyrnukeppni. Þar höfðu Valsmenn betur og fögnuðu sínum níunda sigri í meistarakeppni KSÍ.

## Leiklýsing
*Leiklýsing er byggð á textalýsingu [[Fótbolti.net]]. Texti innan gæsalappa er tekin beint úr texta Fótbolti.net*

* 2 mín: FH kemst yfir með marki frá Sam Hewson. „Atli Viðar skallaði boltann fyrir fætur Hewson sem lúrði rétt utan teigs og skoraði hann af öryggi. Fyrsta alvöru sókn leiksins.“
* 18 mín: Kristinn Freyr Sigurðsson jafnar metin fyrir Val með marki úr vítaspyrnu sem að dæmd var á Kassim Doumbia eftir að hann handlék knöttinn innan teigs. „Kristinn sendir Stjána í vitlaust horn. Öruggt var það.“
* 21 mín: Valsmenn komast yfir með marki frá Sigurði Agli Lárussyni. „Viðsnúningur í lagi hjá Valsmönnum. Bjarni Ólafur sendir boltann á Sigurð sem lyftir boltanum listilega yfir gamla manninn í markinu og Valsmenn eru skyndilega komnir yfir.“
* 59 mín: FH-ingar jafna metin með marki frá Atla Guðnasyni. „Davíð Þór þræðir boltann fallega á Atla Guðnason sem klárar mjög vel undir Ingvar Þór. Fallega spilað. Game on!“
* 81 mín: Atli Guðnason kemur FH í 3-2. „FH komið aftur yfir. Davíð Þór á gull af sendingu á Atla Guðna sem klárar heldur betur snyrtilega undir Ingvar Kale.“
* 89 mín: Guðjón Pétur Lýðsson jafnar metin úr aukaspyrnu rétt utan teigs sem að dæmd var á Steven Lennon. „Og þvílíkt mark. Yfir vegginn, undir slánna og steinlá inni. Kristján átti ekki mögulega. Frábær aukaspyrna.“

## Leikskýrsla

## Fróðleikur
* Hinn 44. ára Kristján Finnbogason stóð í marki FH-inga í leiknum. Hann varð 45. ára tveimur vikum seinna.
* Sigur Valsmanna var sá sjötti í jafn mörgum leikjum. Liðið tapaði seinast leik meistara meistaranna árið 1989 gegn Fram

## Tilvísanir
Bónóbósimpansi

**Bónóbósimpansi**, **bónóbóapi** eða **bónóbó** (*Pan paniscus*) (áður kallaður dvergsimpansi),  er ein tveggja tegunda í ættkvísl simpansa. Ásamt almennum simpansa er hann sú tegund sem skyldust er manninum.

Bónóbósimpansinn finnst á 500.000 ferkílómetra svæði í Austur-Kongó og telur 30.000 til 50.000 dýr. Erfitt hefur verið að áætla fjölda vegna stríðsástands í landinu. Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin telja hann til tegunda í útrýmingarhættu.

Bónóbósimpansi er alæta og étur stundum kjöt annarra spendýra svo sem svifíkorna, þótt hann sé meiri jurtaæta en frændi hans simpansinn. Hann er grennri og smærri en simpansi. 

Rannsóknir hafa sýnt að kvendýrin hafa háa stöðu innan samfélags bónóbósimpansa. Þó karldýrin séu sterkari mynda kvendýr nána, samstillta hópa sem geta haft vald yfir karldýrunum. Átök eru sjaldgæf. Stigveldi þekkist innan tegundarinnar en er minna áberandi en hjá öðrum prímötum.

Tegundin er fjöllynd og tvíkynhneigð er algeng. Vegna þess hve óvíst er að rekja faðerni afkvæmis þá elur móðirin það upp. Bónóbósimpansar eru eina dýrategundin fyrir utan manninn þar sem munnmök og trúboðastelling eru stundaðar. Snípur kvendýranna er stærri en í flestum spendýrum.

Uppgötvast hefur að þeir beita rödd sinni til tjáskipta á fjölbreytilegri hátt en áður var talið. Raddbeiting þeirra líkist tjáskiptum mennskra barna á máltökuskeiði. Bónóbóapinn Kanzi er líklega frægasta dæmið, en hann lærði mikinn fjölda myndtákna undir leiðsögn vísindakonunnar Sue Savage Rumbaugh, og nokkrar bendingar úr bandaríska táknmálinu líka. 

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Aðhvarfsgreining

**Aðhvarfsgreining** er samheiti yfir tölfræðiaðferðir sem notaðar eru til þess að byggja líkön af sambandi einnar eða fleiri svarbreyta við eina eða fleiri frumbreytur og meta marktekt þess.

Til eru margar aðferðir við aðhvarfsgreiningu svo sem aðferð minnstu fervika (e. *least square regression*) og aðhvarfstré (e. *regression tree*).
Enheduanna

**Enheduanna** var hofgyðja í Úr í Súmer sem var uppi um 2300 f.Kr. Enheduanna var dóttir Sargonar fyrsta  keisara í Súmer. Sargon var  frá Akkadíu en réðst inn í Súmer og sameinaði ríkin og myndaði þannig fyrsta keisararíki sem sögur fara af. Varðveist hafa þrjú ljóð Enheduönnu en þau eru ákall til gyðjunnar Inönnu sem og safn trúarlegra sálma. 

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Í hofi skáldagyðjunnar. Ritverk hofgyðjunnar Enheduönnu, fyrsta nafngreinda skáldsins í mannkynssögunni, skoðuð með hliðsjón af viðtökufræði og kvennafræði (B.A ritgerð Kolbrún Lilja Kolbeinsdóttir)
Pantera

**Pantera** er bandarísk þungarokkshljómsveit sem var stofnuð árið 1981 í Arlington í Texas í Bandaríkjunum. Hljómsveitina stofnuðu bræðurnir Vinnie Paul og ''Dimebag'' Darrell Abbott og spilaði fyrstu árin glysþungarokk. Árið 1986 vildi hljómsveitin breyta um stíl þar sem þeir voru hrifnir af nýjum straumum í þungarokki; þrassi. Kynntist hljómsveitin Phil Anselmo, söngvara frá Louisiana og varð hann nýr söngvari Pantera. Darrell fékk tilboð um að ganga í Megadeth en hafnaði því af þeirri ástæðu að bróðir hans yrði að spila með.

Pantera naut vinsælda með plötunum *Cowboys from Hell* (1990) og *Vulgar Display of Power* (1992) með sínum þunga, nýja *[[groove metal]]* stíl sem blandaðist áhrifum úr þrassi. Bandið varð eitt stærsta þungarokksband 10. áratugarins í Bandaríkjunum og platan *Far Beyond Driven* (1994) náði toppnum á Billboard listanum.

En upp úr 1996 varð spenna innan Pantera eftir að Anselmo varð háður heróíni og lést næstum af of stórum skammti. Samskiptaörðugleikar plöguðu hljómsveitina eftir það og fór Anselmo að einbeita sér að hliðarböndum sínum eins og Down. 

Abbott bræður ákváðu að leysa upp bandið árið 2003 og stofnuðu nýja hljómsveit, Damageplan, og gáfu út plötuna *New Found Power* árið 2004. Sú hljómsveit varði ekki lengi því á fyrsta tónleikaferðalagi sínu var Darrell skotinn til bana ásamt þremur öðrum á tónleikum bandsins í Columbus í Ohio. Ódæðismaðurinn, Nathan Gale, var skotinn til bana af lögreglu. Hann átti við alvarleg geðræn veikindi að stríða. 

Samkvæmt Vinnie Paul var enginn möguleiki á að endurreisa hljómsveitina.  Hann spilaði síðast með sveitinni Hellyeah. Vinnie lést árið 2018 úr hjartaáfalli.

Árið 2022 ákváðu eftirlifandi meðlimir hljómsveitarinnar, Phil og Rex, að koma saman aftur og spila sem Pantera á hljómleikaferðalagi árið 2023. Til að fylla í skarðið fyrir Abbott bræður eru Zakk Wylde á gítar (Black Label Society, Ozzy Osbourne) og Charlie Benante á trommur (Anthrax). 

## Meðlimir 1987-2003

* Phil Anselmo – Söngur
* Dimebag Darrell – Gítar
* Rex Brown – Bassi
* Vinnie Paul – Trommur

## Plötur
*Metal Magic (1983)
*Projects in the Jungle (1984)
*I Am the Night (1985)
*Power Metal (1988)
*Cowboys from Hell (1990)
*Vulgar Display of Power (1992)
*Far Beyond Driven (1994)
*The Great Southern Trendkill (1996)
*Reinventing the Steel (2000)

## Tilvísanir
Bjarg (Miðfirði)

**Bjarg** í Miðfirði er sveitabær þar sem Grettir Ásmundsson ólst upp á. Á Bjargi er minnisvarði um Ásdísi, móður Grettis. Hann var reistur árið 1974 og lágmynd á honum er eftir Halldór Pétursson.

Á Akureyri er líkamsrækt sem heitir Bjarg í höfuðið á sveitabænum sem Grettir ólst upp á.
Friðrik Erlingsson

**Friðrik Erlingsson** (f. 4. mars 1962) er íslenskur tónlistarmaður og rithöfundur. Í tónlist var hann meðal annars lagahöfundur og gítarleikari í hljómsveitunum Purrki Pillnikk frá 1981 – 1983 og Sykurmolunum frá 1986 – 1988, á plötunum *Einn moli’ á mann,* 1986, og *Life’s too good,* 1988. Auk þess var hann einn af stofnendum Smekkleysu. 

## Ritstörf
Á ferli sínum sem rit- og handritshöfundur hefur Friðrik bæði komið víða við og unnið til fjölda verðlauna. Fyrsta skáldsaga Friðriks, *Benjamín dúfa,* hlaut Íslensku barnabókaverðlaunin 1992 og Verðlaun Skólamálaráðs Reykjavíkurborgar 1994. Bókin hefur verið gefin út víða erlendis, meðal annars á Norðurlöndum, Ítalíu, Bandaríkjunum og Bretlandi. Upp úr bókinni skrifaði hann handrit að samnefndri kvikmynd sem frumsýnd var 1995 og hlaut verðlaun víða um heim. 2017 var einnig gerð kvikmynd í Bandaríkjunum byggð á bókinni, *Benji the Dove,* í leikstjórn Kevin Arbouet. 

Á ferli sínum hefur Friðrik skrifað handrit að ýmsum sjónvarpsþáttum og sjónvarps- og kvikmyndum. Meðal annars handrit að gamanmyndinni Stuttur Frakki árið 1998 og árin 1991-1994 var hann handritshöfundur með Spaugstofumönnum þegar þeir fluttu sig frá sjónvarpinu yfir á Stöð 2 og nefndu sig Gysbræður í þættinum Imbakassinn.

Friðrik fékk sérstök verðlaun Evrópskrar dómnefndar (EBU Prix Géneve Europe / Special Prix de Jury) fyrir handrit að sjónvarpsmyndinni Góða ferð, Sveinn Ólafsson, sem var útgefin 1998 sem skáldsaga með sama nafni. Sú bók var gefin út í Bretlandi árið 2006 undir titlinum *Fish in the Sky,* af Meadowside Children’s books, sem einnig gaf út skáldsögu Friðriks *Bróðir Lúsifer,* undir titlinum *Boy on the Edge.* Candlewick Press hefur gefið báðar bækurnar út í Bandaríkjunum. IBBY tilnefndi Friðrik á heiðurslista sinn árið 2012 fyrir þýðingu hans á *Fish in the Sky.* 

Upp úr unglingasögu Friðriks, *Þór í Heljargreipum,* sem kom út árið 2008 og byggð var á norrænni goðafræði, framleiddi teiknimyndagerðin Caoz teiknimynd í fullri lengd, *Þór-Hetjur Valhallar,* eftir handriti hann sjálfs sem frumsýndi var árið 2010. Var hann tilnefndur til Eddu verðlaunanna 2011 fyrir besta handritið fyrir teiknimyndina. Sjálfstætt framhald sögunnar *Þór, leyndarmál guðanna,* var gefin út af bókaforlaginu Veröld árið 2010. 

Friðrik hefur einnig fengist við þýðingar og fyrir þýðingu sína á barnabókinni *Tsatsiki og Mútta,* árið 2001, eftir sænska rithöfundinn Moni Nilsson-Brannström, hlaut hann Barnabókaverðlaun Fræðsluráðs Reykjavíkur.

Eftir hann liggur jafnframt handrit og *libretto* að óperunni *Ragnheiður,* sem tilnefnd var til Grímuverðlaunanna 2014 í flokknum Leikrit ársins. Konsertflutningur óperunnar í Skálholti 2013 fékk einnig Íslensku tónlistarverðlaunin 2013 sem *Tónlistarviðburður ársins*. Í uppfærslu Íslensku óperunnar 2014, hlaut *Ragnheiður* Grímuna 2014 í flokkunum, *Söngvari ársins*, sem var Elmar Gilbertsson, *Tónlist ársins*, sem Gunnar Þórðarson samdi og einnig *Sýning ársins*.

Auk þess var Friðrik tilnefndur til Norrænu barnabókaverðlaunanna árin 1992 og 1995.

## Tenglar
*
Philip Green

**Sir Philip Nigel Ross Green** (fæddur 15. mars 1952) er breskur athafnamaður og var stjórnarformaður Arcadia-samsteypunnar en það er fyrirtæki sem á viðskiptakeðjurnar Topshop, Topman, Wallis, Evans, Burton, Miss Selfridge, Dorothy Perkins og Outfit. Verslunarkeðjan BHS (British Home Stores) var áður hluti af Arcadia. Sir Philip Green var viðskiptafélagi Jóns Ásgeirs Jóhannssonar. Stuttu eftir hrunið og setningu neyðarlaganna kom Sir Philip Green til Íslands og ræddi við viðskiptaráðherra og stjórnarmenn í Glitni og var erindi hans að gera tilboð um að kaupa kröfur Glitnis í fyrirtæki Baugs með 95% afföllum.
FC Dynamo Kyiv

**FC Dynamo Kyïv** er knattspyrnufélag frá borginni Kænugarður. Liðið var stofnað 19. maí 1927 og leikur í efstu deild í Úkraínu, Premjer-Liga. Dynamo Kyïv hefur 17 sinnum orðið meistari. Það hefur komist í undanúrslit í Meistaradeild Evrópu og Europa League.

## Árangur FCDK
### Sigrar
* **Premjer-liga: 17**
** 1992/1993, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2000/2001, 2002/2003, 2003/2004, 2006/2007, 2008/2009, 2014/2015, 2015/2016, 2020/21, 2024/25
***Úkraínska bikarkeppnin: 13**
**1993/1994, 1995/1996, 1997/1998, 1998/1999, 1999/2000, 2002/2003, 2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2013/2014, 2014/2015, 2019/2020, 2020/2021
***Úkraínski ofurbikarinn: 8**
**2004, 2006, 2007, 2009, 2011, 2016, 2018, 2019
***Evrópukeppni bikarhafa: 2**
**1975, 1986
***UEFA Super Cup: 1**
** 1975

## Tenglar
* Heimasíða félagsins
Yes

**Yes** er framsækin rokkhljómsveit frá Englandi. Hún var stofnuð var árið 1968 af bassaleikaranum Chris Squire og söngvaranum Jon Anderson. Yes voru á hátindi sínum á 8. áratugnum og voru þekktir fyrir langar og flóknar lagasmíðar. Með virtari plötum sveitarinnar er *[[Close to the Edge]]* (1972). Ýmsar mannabreytingar hafa verið á sveitinni en meðal kjarnameðlima hafa verið Jon Anderson, Steve Howe gítarleikari og Rick Wakeman hljómborðsleikari. Á 9. áratugnum tóku Yes upp meiri poppstíl og áttu slagarann *Owner of a Lonely Heart* frá þeim tíma.

## Breiðskífur
*Yes (1969)
*Time and a Word (1970)
*The Yes Album (1971)
*Fragile (1971)
*Close to the Edge (1972)
*Tales from Topographic Oceans (1973)
*Relayer (1974)
*Going for the One (1977)
*Tormato (1978)
*Drama (1980)
*90125 (1983)
*Big Generator (1987)
*Union (1991)
*Talk (1994)
*Keys to Ascension (1996)
*Keys to Ascension 2 (1997)
*Open Your Eyes (1997)
*The Ladder (1999)
*Magnification (2001)
*Fly from Here (2011)
*Heaven & Earth (2014)
*The Quest (2021)
*Mirror to the Sky (2023)

## Tengill
*[Yes á [Allmusic]]

## Tilvísanir
Þurrsalerni

**Þurrsalerni** er salerni sem taka við og umbreyta úrgangi frá mönnum. Slík salerni nota vanalega lítið eða ekkert vatn og geta komið í staðinn fyrir vatnssalerni.
Clutch

**Clutch** er bandarísk rokk eða þungarokkshljómsveit frá Germantown, Maryland, stofnuð árið 1991. Meðlimirnir kynntust í menntaskóla (high school). Í byrjun ferils var hljómsveitin hluti af harðkjarnasenunni en fór að þróast út í stóner rokk með plötunni *Elephant Riders*. Einnig hafa áhrif úr blús/blúsrokki verið í seinni tíð hjá sveitinni. Clutch stofnaði árið 2008 eigið útgáfufyrirtæki; Weathermaker. Árið 2015 afrekaði Clutch að komast á toppinn á Billboard-rokklistanum í Bandaríkjunum fyrir plötuna *Psychic Warfare*.

Hljómsveitin hefur hlotið nokkrar vinsældir fyrir lögin *Careful With That Mic...* (2001), *The Mob Goes Wild* (2004) og *Electric Worry* (2007).

## Meðlimir
*Neil Fallon – söngur, gítar, munnharpa og ásláttarhljóðfæri.
*Tim Sult – gítar
*Dan Maines – bassi
*Jean-Paul Gaster – trommur
### Fyrrum meðlimur
*Mick Schauer - hljómborð (2005–2008)

## Breiðskífur
*Transnational Speedway League (1993)
*Clutch (1995)
*The Elephant Riders (1998)
*Jam Room (1999)
*Pure Rock Fury (2001)
*Blast Tyrant (2004)
*Robot Hive/Exodus (2005)
*From Beale Street to Oblivion (2007)
*Strange Cousins from the West (2009)
*Earth Rocker (2013)
*Psychic Warfare (2015)
*Book of Bad Decisions (2018)
*Sunrise On Slaughter Beach (2022)

## Tenglar
Heimasíða Clutch

## Tilvísanir
Ursus

**Ursus** getur átt við eftirfarandi:
* Bjarndýr á Latínu, *ursus*
* Ursus tegund af íslenskum vodka sem framleiddur var í Hollandi
* Ursus, dráttarvélaverksmiðja í Póllandi
* Hjalti Árnason einnig þekktur sem Hjalti Úrsus, íslenskur aflraunamaður.
* Gunnar Salómonsson einnig þekktur sem Gunnar Úrsus, íslenskur aflraunamaður.
Silja Arngrímsdóttir

**Silja Arngrímsdóttir** er persóna í norsku bókaseríunni Sagan um Ísfólkið eftir Margit Sandemo. Silja birtist fyrst sem aðalpersónan í bókinni Álagafjötrar árið 1982.

Silja fæddist í Þrændalögum í Noregi árið 1564. Faðir Silju, Arngrímur, var smiður á stórbýli sunnan við Þrándheim. Silja ólst upp í kofa sem tilheyrði býlinu hjá fjölskyldu sinni; föður, móður og þremur systkinum. 

Árið 1581, þegar Silja var 17 ára, missti hún alla fjölskyldu sína í plágu og var í kjölfarið vísað burt frá bænum. Silja leitar þá til Þrándheims í von um að fá hjálp og skjól. Þar var enga hjálp að finna og allir hræddir við að fá pláguna inn til sín. Sársvöng og köld yfirgefur Silja Þrándheim til að ylja sér við líkbrennu skammt frá bænum. Á leiðinni bjargar hún ungri stúlku, Sunnu Angelíku, og nýfæddu barni, Degi Christian Meiden, ásamt því að koma manni, Hemingi fótgetadrápara, undan því að vera tekinn af lífi eftir að ókunnur maður, Þengill, platar hana til þess. Eftir þessa örlagaríku nótt fá hún og börnin tvö húsaskjól hjá gömlum málara sem hét Benedikt. Hjá Benedikti lærði Silja að mála.

Í janúar 1582 neyðast Silja og Þengill til að flýja upp í dal Ísfólksins með börnin tvö þegar þau eru elt af mönnum fógetans. Dalur Ísfólksins er leynileg byggð hátt uppi í Útgarðsfjöllum í Þrændalögum. Í dal Ísfólksins eignast Silja og Þengill tvö börn, Líf Hönnu (1583-1668) og Ara (1586-1660). Árið 1586 neyðast þau til að flýja dalinn og flytja þá til Grásteinshólmasóknar, skammt frá Osló. 

í Grásteinshólmasókn bjó Silja til æviloka árið 1621 og starfaði sem húsfreyja og málari. Hún heilsulítil síðustu árin.

Silju er lýst í bókunum sem góðhjartaðri og umhyggjusamri manneskju með djúpt innsæi. Hún er gáfuð, hugrökk og hefur sérstaklega mikla samúð með dýrum. Silja er listræn sál sem elskar að skapa. Hún er góð að mála.

Silja er aðalpersónan í fyrstu bókinni um Ísfólkið (Álafjötrar) og kemur fyrir í fyrstu fjórum bókum bókaseríunnar. Hún kemur einni fyrir í bók nr. 41 (Djöflafjallið).
Álagafjötrar (Ísfólkið)

**Álagafjötrar** er fyrsta bókin í bókaseríunni Sagan um Ísfólkið eftir norka skáldsagnnahöfundinn Margit Sandemo, bókin kom út árið 1982.

## Söguþráður
Plágan mikla herjar á í Þrándheimi þar sem við fáum að kynnast tveimur kvensöguhetjum sem verða þýðingarmiklar persónur fyrir Ísfólkið: þær Silja Arngrímsdóttir og Charlotte Maiden. Silja er sautján ára gömul og hefur misst alla ættingja sína í plágunni.
Adamsreynir

**Adamsreynir** er reynitegund frá norðvestur Ungverjalandi. Nýlega var hún flutt í ættkvíslina Karpatiosorbus.

## Tilvísanir
Porcupine Tree

**Porcupine Tree** er bresk hljómsveit sem stofnuð var árið 1987 af Steven Wilson. Hljómsveitin byrjaði sem sólóverkefni Wilsons en árið 1993 vildi hann vinna með hljómsveit og fékk til liðs við sig nokkra tónlistarmenn á bassa, trommur, gítar og hljómborð.
Hljómsveitin var undir áhrifum frá sýrurokki og framsæknu rokki en svo fór hljómsveitin að spila aðgengilegra rokk og á 21. öld voru áhrif meðal annars frá framsæknu þungarokki. Eftir 10. breiðskífu Porcupine Tree ákvað Wilson að einbeita sér að sólóferli og því var ekki útlit að hljómsveitin starfaði áfram. Sveitin ákvað hins vegar að koma saman með nýja plötu og fylgja henni eftir með tónleikaferðalagi 12 árum síðar, 2022.

## Meðlimir
*Steven Wilson – söngur, gítar, hljómborð og ýmislegt. (1987–2010, 2021-)
*Richard Barbieri – hljómborð og píanó (1993–2010, 2021-)
*Gavin Harrison – trommur og ásláttarhljóðfæri (2002–2010, 2021-)
### Tónleikameðlimur
*John Wesley – gítar og bakraddir (2002–2010)
### Fyrrum meðlimir
*Chris Maitland – trommur og bakraddir (1993–2002)
*Colin Edwin – bassi (1993–2010)

## Breiðskífur
*On the Sunday of Life... (1992)
*Up the Downstair (1993)
*The Sky Moves Sideways (1995)
*Signify (1996)
*Stupid Dream (1999)
*Lightbulb Sun (2000)
*In Absentia (2002)
*Deadwing (2005)
*Fear of a Blank Planet (2007)
*The Incident (2009)
*Closure/Continuation (2022)

## Tenglar
*[ Porcupine Tree á [Allmusic] ]