open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Justin Bieber

**Justin Drew Bieber** (f. 1. mars 1994) er kanadískur söngvari. Bieber var uppgötvaður af Scooter Braun árið 2008. Braun rakst á myndband með Bieber á YouTube og varð síðar umboðsmaður hans. Braun kom honum einnig í samband við Usher Raymond sem kom Bieber á samning hjá Raymond Braun Media Group og seinna átti hann eftir að komast á samning hjá Island Records í boði L.A. Reid.

Í nóvember 2009 gaf Justin út plötuna *My World*. Hann varð fyrsti tónlistarmaðurinn til að ná sjö lögum á ''Billboard'' listann á sama tíma. Heimildarmynd var gerð um hann árið 2011 og fékk hún nafnið *Justin Bieber: Never Say Never*. Í nóvember 2011 gaf hann svo út sína aðra stúdíóplötu sem hét *Under the Mistletoe* og ári seinna, 2012, gaf hann út þriðju stúdíóplötuna, *Believe*.

Justin hefur unnið til fjölda verðlauna, m.a. listamaður ársins á MTV tónlistarverðlaununum 2010 og 2012 og var tilnefndur sem besti nýi listamaðurinn og hlaut viðurkenningu fyrir bestu popp plötuna á 53. Grammy verðlaunahátíðinni.

## Æviágrip
Justin Bieber fæddist þann 1. mars 1994 í London í Ontaríó á St Joseph's spítala Towson en var alinn upp í Stratford. Foreldrar hans eru þau Jeremy Jack Bieber og Patricia „Pattie“ Mallette. Þegar Justin fæddist var móðir hans aðeins 17 ára gömul. Foreldrar hans giftu sig aldrei en voru þó góðir vinir og reyndu að ala soninn upp í góðu þó þau væru ekki saman. Faðir Justins gifti sig hins vegar og eignaðist tvö önnur börn.

Justin var mikið í íþróttum sem barn s.s. íshokkí, fótbolta og skák. Hann kenndi sjálfum sér að spila á hin ýmsu hljóðfæri eins og trommur og gítar. Árið 2007 þegar hann var aðeins 12 ára gamall setti móðir hans myndband af honum á YouTube að syngja lagið So Sick með Ne-Yo til að vinir og ættingjar gætu séð. Hún setti fleiri myndbönd inn sem gerðu hann þekktari.

Bieber gerði tónlistarmyndband við Fjaðrárgljúfur árið 2015.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *My World 2.0* (2010)
* *Under the Mistletoe* (2011)
* *Believe* (2012)
* *Purpose* (2015)
* *Changes* (2020)
* *Justice* (2021)

### Stuttskífur
* *My World* (2009)
* *Freedom* (2021)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Microsoft Tablet PC

**Microsoft Tablet PC** er heiti sem Microsoft bjó til árið 2001 yfir fartölvur með snertiskjá sem samræmdust tilteknum vélbúnaðarstaðli og notuðust við stýrikerfið Windows XP Tablet PC Edition. 

## Einkenni
Tablet PC er með helstu einkenni heimilistölvu en er stjórnað með snertiskjá eða snertipenna að mestu leyti í stað lyklaborðs og tölvumúsar. Auðvelt er að halda á spjaldtölvum og nota þær við aðstæður þar sem óhentugt er að nota fartölvur.

Spjaldtölvur eru til í ýmsum útgáfum, til dæmis með utanáliggjandi lyklaborði sem hægt er að festa á eða með innbyggðri mús. Aðrar eru með snertiskjá og hægt er að skrifa með skjályklaborði, snertipenna eða tengja lyklaborð til að slá texta inn.

Flestar spjaldtölvuskjáir eru um 21–36 cm að stærð svo hægt er að bera tölvuna í höndunum og skrifa á hana eins og skrifblokk.

Hugtakið spjaldtölvur má einnig nota yfir fartölvur með snertiskjá sem bjóða upp á að sleppa lyklaborðsnoktun til dæmis með því að snúa við skjá og leggja ofan á lyklaborðið.

Spjaldtölvur keyra sömu stýrikerfi og venjulegar tölvur en stundum í breyttri útgáfu. Þar má helst nefna Windows XP, Windows XP Tablet Edition, Windows 7 eða Linux. Í þeim er hægt að keyra sama hugbúnað og nota sömu jaðartæki og notuð eru fyrir tölvur. Í því liggur einn helsti munurinn á spjaldtölvum og snjalltöflum.
Finnbogi Jónsson (lögmaður)

**Finnbogi Jónsson Maríulausi** (um 1440 – eftir 1513) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 15. og 16. öld. Hann bjó í Ási í Kelduhverfi.

Finnbogi var sonur Jóns Pálssonar Maríuskálds, prests á Grenjaðarstað, og fylgikonu hans Þórunnar Finnbogadóttur gamla Jónssonar í Ási. Líklega hefur Finnbogi fengið viðurnefnið af því að hann hefur ekki þótt jafnguðrækinn og hliðhollur Maríu mey og faðir hans. Hann varð lögmaður norðan og vestan eftir lát Hrafns Brandssonar og gegndi embættinu frá 1484 til 1508. Hann er þó kallaður lögmaður í dómi frá 1481 en þar var Hrafn lögmaður sjálfur annar málsaðilinn og hefur Finnbogi þá verið fenginn til að hlaupa í skarðið. Hann þótti lögfróður og skarpvitur en hafði misjafnt orð á sér fyrir lagakróka og ásælni.

Jón Sigmundsson fór utan árið 1508 og fékk veitingu fyrir lögmannsembættinu hjá Kristjáni 2. Hann kom þó ekki til landsins fyrr en eftir Alþingi 1509 en líklega hefur Finnbogi verið búinn að fá fregnir af því að hann hefði misst embættið því hann kom ekki til þings það sumar. Hann kom þó næsta ár og vann þá mál sem snerist um eignarhald á Grund í Eyjafirði og fleiri jörðum, sem hann taldi sig hafa erft eftir dóttur sína. Finnbogi er nefndur í Leiðarhólmssamþykkt 1513 og hefur þá verið á lífi en árið eftir er Þorsteinn sonur hans orðinn sýslumaður í Þingeyjarsýslu og ekki ólíklegt að Finnbogi sé þá látinn.

Kona Finnboga var Málmfríður Torfadóttir (f. um 1545), dóttir Torfa Arasonar hirðstjóra og Akra-Kristínar Þorsteinsdóttur, og giftust þau haustið 1467. Á meðal barna þeirra voru Jón prestur í Múla og á Grenjaðarstað og príor í Möðruvallaklaustri 1524-1546, Jón prestur í Laufási, Þorsteinn sýslumaður í Eyjafjarðarsýslu og Þingeyjarsýslu, Guðlaug móðir Orms Sturlusonar lögmanns og Sigurður sýslumaður í Skagafjarðarsýslu, faðir Ísleifs sýslumanns á Grund, sem giftur var Þórunni dóttur Jóns Arasonar.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Snertiskjár

**Snertiskjár** er tölvuskjár og inntakstæki sem getur greint nálægð og staðsetningu snertingar. Yfirleitt er notaður fingur eða stíll til að hafa samskipti við skjáinn. Snertiskjáir gera notendum kleift að hafa beint samskipti við það sem er sýnt á skjánum, í staðinn fyrir að nota tölvumús eða snertiflötu. Snertiskjáir finnast oftast í farsímum, lófatölvum, töflutölvum, GPS-tækjum og farleikjatölvum.

Til eru nokkrar tegundir snertiskjáa sem nota ólík tæki til að greina snertingar. Nú á dögum eru fjölsnertiskjáir (e. *multi-touch*) framleiddir sem geta greint margar snertingar í einu.
Athafnakenning

**Athafnakenning** eða starfsemiskenning er kenning sem byggir á félags- og menningarbundinni sýn á nám. Starfsemiskenningin sprettur upp úr kenningnum  Vygotskys og höfundar hennar eru rússneskir samstarfsmenn hans Alexei N. Leont'ev (1903 – 1979) og Sergei Rubinshtein (1889 – 1960) sem reyndu að skilja mannlega breytni sem flókið félagslegt fyrirbæri en einskorða sig ekki við kenningaskóla sem byggja á sálgreiningu og atferlisstefnu.
Fjallafélagið

**Fjallafélagið** (enska *The Icelandic Mountain Company*) er ferðaþjónustufyrirtæki Haraldar Arnar Ólafssonar fjallgöngumanns og pólfara. Félagið sérhæfir sig í ferðum á hærri fjöll landsins eins og Hvannadalshnjúk og Hrútfjallstinda.

## Tenglar
* Fjallafélagið
Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis

**Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis** (stundum nefnd **Sannleiksnefnd Alþingis**) var níu manna þingnefnd alþingismanna sem brást við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um bankahrunið. Nefndin starfaði í um fimm mánuði við að fara ofan í kjölinn á skýrslu rannsóknarnefndarinnar sem var gerð opinber 12. apríl 2010 og ákveða viðbrögð við henni. Niðurstöður nefndarinnar voru gerðar opinberar 11. september 2010 í formi skýrslu. Meðal helstu niðurstaðna voru þær að koma þyrfti á skýrari skiptingu ríkisvaldsins, sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu þyrfti að efla, og getu þingsins til þess að sinna þingeftirliti sömuleiðis. Loks ættu þingmenn að setja sér siðareglur.

Rannsóknarnefnd Alþingis komst að þeirri niðurstöðu í skýrslu sinni að þrír ráðherrar hefðu sýnt af sér vanrækslu í starfi með vítaverðu gáleysi: Árni M. Mathiesen, fjármálaráðherra (2005-2009), Geir Haarde, forsætisráðherra (2006-2009) og Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra (2007-2009). Þingmannanefndin klofnaði hins vegar í afstöðu sinni til þess hvort samþykkja bæri þingsályktunartillögu um kæru á hendur ráðherra vegna brota í starfi. Þingmenn Samfylkingarinnar vildu að ofangreindir þrír ráðherrar yrðu ákærðir fyrir landsdóm. Þingmenn Vinstri grænna, Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar vildu því til viðbótar að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, utanríkisráðherra (2007-2009), yrði ákærð. En þingmenn Sjálfstæðisflokksins töldu að ekki bæri að ákæra neinn ráðherra.

Með atkvæðagreiðslu á Alþingi um tillögur nefndarinnar þann 28. september 2010 var samþykkt með 33 atkvæðum gegn 30 að höfðað skyldi mál fyrir Landsdómi á hendur Geir H. Haarde en tillögur um málshöfðun á hendur Ingubjörgu Sólrúnu Gísladóttur, Árna Mathiesen og Björgvini G. Sigurðssyni voru felldar. Skipaður var sérstakur saksóknari Alþingis sem birti Geir formlega ákæru og málið Alþingi gegn Geir H. Haarde var rekið fyrir Landsdómi en því lauk með sakfellingu vegna eins ákæruliðar en sýknu eða frávísun annarra liða. Geir var ekki gerð sérstök refsing í málinu.

## Samsetning

Formaður nefndarinnar var Atli Gíslason og vakti athygli að flestir þingmannanna voru nýir á þingi. Nefndin endurspeglaði styrk stjórnmálaflokka á þingi. Þá var þar líka Birgitta Jónsdóttir úr flokki Hreyfingarinnar en hún gerði kröfu um varaformannssæti í nefndinni. Þingmennirnir voru kosnir án atkvæðagreiðslu á þingfundi þann 30. desember 2009.

Ásbjörn Óttarsson var í lok janúar 2010 hvattur til að segja sig úr nefndinni eftir að hafa viðurkennt að hafa brotið lög þegar hann greiddi sér og konu sinni tuttugu milljónir króna í arð árið 2007. Hann sagði sig úr nefndinni í febrúar og í stað hans kom Ragnheiður Ríkharðsdóttir.

## Þingsályktun um ákærur á hendur fyrrverandi ráðherrum

## Sjá einnig
* Rannsóknarnefnd Alþingis
* Skýrsla rannsóknarnefndar Alþingis

## Tilvísanir

## Tenglar
* Skýrsla nefndarinnar
* Þingmannanefnd til að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis , af vef Alþingis
* ''Þingmannanefnd um hrunið býr sig undir að beita lögum um ráðherra- ábyrgð. Ráðamenn fyrir landsdóm?''; af Eyjunni.is 8.2 2010
Hæfimenn

**Hæfimenn** (*homo habilis*) var tegund manna sem var uppi um 2,4 – 1,5 milljónum ára. Hæfimenn eru fyrsta tegundin sem kallaðir eru menn. Þeir voru fyrstir til að búa sér til verkfæri. Verkfærin voru einföld en fram að þessu höfðu suðuraparnir og einnig önnur dýr einungis notað verkfæri sem þau fundu. Hæfimenn lifðu í Austur-Afríku og lifði á mun fjölbreyttari fæðu en forverar þeirra.
Vigfús Erlendsson

**Vigfús Erlendsson** (d. 1521) var íslenskur lögmaður og hirðstjóri á 16. öld og bjó á Hlíðarenda í Fljótshlíð.

Vigfús var sonur Erlendar Erlendssonar sýslumanns á Hlíðarenda og Guðríðar Þorvarðsdóttur konu hans, en hún var dóttir Þorvarðar Loftssonar og Margrétar Vigfúsdóttur á Möðruvöllum. Bróðir hans var Þorvarður Erlendsson lögmaður. Hans er fyrst getið árið 1502, þegar hann fær kvittun hjá Benedikt Hersten hirðstjóra vegna höggs sem hann hafði veitt manni nokkrum við kirkjuna á Krossi í Landeyjum. Vigfús er sagður hafa verið bráðlyndur og nokkru síðar hjó hann hönd af öðrum manni. Vegna þess atviks fékk hann friðarbréf útgefið af Hans konungi 21. janúar 1505. Hann varð svo sjálfur hirðstjóri, líklega 1507, og hafði embættið til 1509.

Þorvarður lögmaður, bróðir Vigfúsar, fór utan sumarið 1512 og dó um veturinn og tók Vigfús þá við sem lögmaður sunnan og austan. Þegar Jón Sigmundsson lögmaður norðan og vestan var bannfærður var Vigfús kosinn í hans stað og var því lögmaður um allt land 1516-1518.

Á þessum árum var Týli Pétursson hirðstjóri og var ekki vinsæll, enda var hann óeirðamaður mikill og var róstusamt á Alþingi. Vigfús mun hafa haft mikinn hug á að verða hirðstjóri á ný og sóttist eftir vitnisburðum um frammistöðu sína í hirðstjóra- og lögmannstörfum og var það auðsótt, enda var hann vinsæll þrátt fyrir bráðlyndi sitt. Meðal annars naut hann stuðnings Ögmundar Pálssonar biskupsefnis. Sumarið 1520 sigldu þeir allir á sama skipi, Vigfús, Týli og Ögmundur, sem var að sækja sér biskupsvígslu. Um miðjan ágúst voru þeir í Harvík á Englandi, þar sem Ögmundur lánaði Vigfúsi peninga samkvæmt bréfum sem enn eru til. Síðan héldu þeir til Noregs og þar dó Vigfús, en Týli hélt þó ekki hirðstjórninni og var drepinn á Íslandi fáeinum árum síðar.

Vigfús var sagður mikilhæfur maður og var meðal annars góður læknir og græddi sár sem talin voru banvæn. Kona hans var Guðrún, laundóttir Páls Jónssonar á Skarði. Á meðal barna þeirra voru Kristín, fylgikona séra Magnúsar á Grenjaðarstað, sonar Jóns Arasonar, Páll lögmaður og Anna á Stóru-Borg, sem þekkt er af samnefndri skáldsögu Jóns Trausta. Síðari kona Vigfúsar var Salgerður (eða Valgerður) Snjólfsdóttir. Hún var sonardóttir Hrafns Brandssonar eldri. Með þeim Vigfúsi var fjórmenningsfrændsemi og dæmdi Ögmundur biskup hjónabandið ógilt eftir lát Vigfúsar.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Þorvarður Erlendsson

**Þorvarður Erlendsson** (um 1466 – 1513) var íslenskur lögmaður og sýslumaður á 16. öld. Hann bjó á Strönd í Selvogi og Möðruvöllum í Eyjafirði.

Þorvarður var sonur Erlendar Erlendssonar sýslumanns á Hlíðarenda og Guðríðar Þorvarðsdóttur konu hans, dóttur Þorvarðar Loftssonar og Margrétar Vigfúsdóttur á Möðruvöllum. Vigfús Erlendsson lögmaður og hirðstjóri var bróðir Þorvarðar. Árið 1486, þegar hann var um tvítugt, gaf Margrét amma hans honum nokkrar jarðir, þar á meðal Engey og Laugarnes. Hann var orðinn sýslumaður í Eyjafjarðarsýslu um 1490. Árið 1499 varð hann lögmaður sunnan og austan og gegndi því embætti til dauðadags.

Þorvarður deildi í nærri tuttugu ár við Grím Pálsson sýslumann um Möðruvallaeignir, það er að segja arf eftir hjónin Pál Brandsson sýslumann á Möðruvöllum og Ingibjörgu, móðursystur Þorvarðar. Þau hjón og synir þeirra dóu öll í plágunni síðari 1494, fyrst Ingibjörg svo synirnir og loks Páll. Grímur var óskilgetinn sonur Páls og átti ekki erfðarétt en hann átti aftur á móti skilgetna syni og samkvæmt erfðatali Jónsbókar voru þeir næstir til arfs eftir afa sinn. Þorvarður vísaði aftur á móti í réttarbót Hákonar háleggs frá 1313 en samkvæmt henni átti móðir hans að taka arf eftir systur sína.

Finnbogi Jónsson lögmaður dæmdi 1495 að farið skyldi eftir íslenskum lögum, þar sem réttarbótin gilti einungis í Noregi og var sá dómur staðfestur af Alþingi og aftur af Finnboga 1499, en þá var Þorvarður sjálfur orðinn lögmaður og nefndi dóm í sínu umdæmi sem úrskurðaði að réttarbótin skyldi gilda. Gekk nú á dómum og stefnum á víxl í nokkur ár, en 24. nóvember 1507 staðfesti konungur að allar réttarbætur Hákonar háleggs skuli gilda á Íslandi. Var sú staðfesting kölluð Möðruvallaréttarbót, en af mörgum réttarspillir. Grímur neyddist því til að sleppa Möðruvöllum, þar sem hann hafði búið, en þó ekki fyrr en 1511. Þorvarður fluttist þá þangað. Þó voru enn óuppgerð ýmis mál og fóru þeir Þorvarður og Benedikt sonur Gríms til Noregs haustið 1512 að láta skera úr þeim. En Þorvarður dó þar um veturinn og úrskurðurinn var Grími í hag. Hann hóf þá tilkall sitt til Möðruvalla að nýju og settist þar að. Á Alþingi 1515 sættist hann svo við Vigfús og Hólmfríði, systkini Þorvarðar, og fékk Möðruvelli og miklar eignir aðrar. Lauk þar með Möðruvallamálum.

Fyrri kona Þorvarðar var Margrét, dóttir Jóns Egilssonar bryta í Skálholti og systir Stefáns biskups, og voru börn þeirra Erlendur Þorvarðarson lögmaður og Ragnheiður, kona Orms Einarssonar bónda í Saurbæ á Kjalarnesi, sem veginn var í Viðey 1518 af Erlendi mági sínum. Þorvarður giftist síðan árið 1508 Kristínu (d. 14. apríl 1578), dóttur Gottskálks Nikulássonar biskups, og áttu þau eina dóttur. Kristín giftist aftur 28. janúar 1515 Jóni Einarssyni sýslumanni á Geitaskarði.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Titill

**Titill** er tignarheiti (eða nafnbót) sem menn skreyta sig sjálfir með (eða aðrir) og er annaðhvort settur fyrir framan eða aftan nafn viðkomandi. Það getur verið vegna menntunar (sbr. *Jón Steffensen prófessor*, *séra Bolli Gústavsson* eða *Hinrik Jóhannesson [[Baccalaureus Scientiarum|B.Sc]]*), ástands (*jómfrú Anna*, *Jóhannes ekkill*) eða vegna þess að menn eru fæddir inn í einhvers konar virðingarstiga (*Hinrik greifi*). Einnig er til í dæminu að menn skreyti sig í hálfkæringi með titli (sbr. dr. Gunni). 

Á íslensku eru sumir titlar vegna venju settir á undan nafni, eins og *séra Hinrik* eða *herra Ólafur Ragnar*. En ef viðkomandi er fæddur inn í konunglegan virðingarstiga er málvenja á íslensku að setja nafnið fyrst og síðan titilinn og segja *Zeppelin greifi*, *Hinrik prins* eða *Margrét Danadrottning*. Einnig á þetta við um æðstu menn kirkjunnar: *Jóhannes Páll páfi* eða *Karl biskup*. Þetta á samt ekki við um suma virðingartitla eins og til dæmis: *móðir Teresa*, *meistari Þórbergur* eða  *heilög (sankti) Anna*. 

## Tengt efni
* Háskólagráða
Brandur Jónsson

**Brandur Jónsson** er íslenskt mannanafn sem getur átt við:

*Brand Jónsson (d. 1263), Hólabiskup.
*Brand Jónsson (d. 1494), lögmann á Hofi á Höfðaströnd.
* Brandur Jónsson, skólastjóri Heyrnleysingjaskólans
Kastalinn í Nürnberg

**Kastalinn í Nürnberg** er elsta mannvirki borgarinnar Nürnberg í Þýskalandi. Hann var reistur á 11. öld og myndaðist borgin í kringum hann. Kastalinn er einkennisbygging borgarinnar.

## Saga kastalans
Engar öruggar heimildir eru til um það hvenær kastalinn var reistur. Hann kom fyrst við skjöl 1050 og 1105 og hefur trúlega verið reistur um miðja 11. öld. Fyrir neðan hann myndaðist bær og kirkja. Kastalalinn sjálfur fékk heitið Nürnberg og var bærinn nefndur sama heiti. Nokkrum sinnum hefur kastalinn verið stækkaður. Um 1200 var kirkja reist við kastalann sem konungarnir notuðu. Þar við hliðina er 53 metra djúpur brunnur, þaðan sem vatn var að fá. Í kastalanum sátu allir konungar og keisarar þýska ríkisins, sumir meira, aðrir minna, allt til 1571. Aldrei hefur tekist að hertaka kastalann eða borgina í gegnum tíðina. Setið var um Nürnberg í þrjú ár meðan 30 ára stríðið geysaði, en ekki náðist að vinna hana. Eftir það stríð missti kastalinn hernaðarlegt gildi sitt. Í heimstyrjöldinni síðari varð kastalinn fyrir talsverðum skemmdum, bæði í loftárásum og götubardögum við Bandaríkjamenn. Aðeins kirkjan og eitt turnanna sluppu við skemmdir. Bandaríkjamenn eru því þeir einu sem náð hafa að hertaka kastalann. 

## Annað markvert
Kastalinn stendur á sandhrygg fyrir ofan miðborgina. Hann er opinn almenningi. Hægt er að skoða hann bæði að utan og innan. Kastalakirkjan sjálf er einnig opin. Hluti kastalans er notaður sem farfuglaheimili. Þar er einnig elsta stjörnustöð Nürnbergs sem stærðfræðingurinn Georg Christoph Eimmart setti upp á 17. öld.

## Heimildir

*
Giotto di Bondone

**Giotto di Bondone** (um 1267 – 8. janúar 1337) var ítalskur listmálari og arkitekt frá Flórens. Hann er oft nefndur fyrsti endurreisnarmálarinn. Hann var þekktur og dáður af samtíðarmönnum sínum og Giorgio Vasari sem ritaði ævisögur ítalskra listamanna á 16. öld sagði hann hafa verið þann fyrsta sem sneri sér endanlega frá býsönskum stíl að tilfinningaríkari persónum og raunsærri myndbyggingu en áður hafði tíðkast. Hann lærði hjá Cimabue sem þá var einn frægasti listamaður Toskana. 

Þekktustu verk Giottos eru stórar freskur með myndröðum sem sýna líf Maríu meyjar og Krists (Scrovegni-kapellan í Padúu), líf heilags Frans (Bardi-kapellan í Flórens). Hann gerði einnig stórar helgimyndir á tré eins og krossinn í Rímíní og Maríumynd fyrir Kirkju allra heilagra (Ognissanti) í Flórens.
Brandur Jónsson (lögmaður)

**Brandur Jónsson** (d. 1494) var íslenskur lögmaður á 15. öld og bjó á Hofi á Höfðaströnd og seinast á Mýrum í Dýrafirði. 

Ætt Brands er óviss. Björn á Skarðsá segir að Finnbogi Jónsson lögmaður hafi verið bróðir hans og Brandur þá sonur Jóns Maríuskálds. Sé það rétt hefur Jón átt Brand ungur að árum og um 30 ára aldursmunur verið á þeim bræðrum. Brandur kemur fyrst við skjöl 1433 og hefur þá verið að minnsta kosti tvítugur. Fleiri tilgátur um faðerni hans hafa verið settar fram.  Brandur varð lögmaður norðan og vestan 1454 og hélt því embætti til 1478. Þá sagði hann af sér en Hrafn Brandsson (eldri) var kjörinn í hans stað.

Kona Brands er óþekkt en á meðal barna þeirra var Páll Brandsson, sýslumaður í Eyjafirði, sem bjó á Möðruvöllum og var giftur Ingibjörgu, dóttur Þorvarðar Loftssonar og Margrétar Vigfúsdóttur á Möðruvöllum. Þau hjónin og synir þeirra tveir dóu öll í plágunni síðari 1494 og synir Gríms Pálssonar sýslumanns, launsonar Páls, erfðu allan auð þeirra samkvæmt Jónsbókarlögum, en Þorvarður Erlendsson lögmaður, sonur Guðríðar systur Ingibjargar, gerði tilkall til erfða og var það í samræmi við réttarbót Hákonar háleggs frá 1313. Var deilt hart um þetta í meira en tvo áratugi og dæmt á ýmsa vegu en málinu lauk með sættum á Alþingi 1515.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Grænlendinga saga

**Grænlendinga saga** er eitt af söguritum íslendingasagnanna og segir frá sama efni og Eiríks saga rauða en að ýmsu leyti á annan veg. Grænlendinga saga er líklega rituð fyrir miðja 13. öld. Hún er varðveitt í Flateyjarbók. 

## Tengt efni
* Grænlendinga þáttur
* Eiríks saga rauða

## Tenglar
* Grænlendinga saga; af Snerpu.is
* Kennsluefni um Grænlendinga sögu og Eiríks sögu rauða Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010
* Vestur til Vínlands  Vefur nemenda FVA um Grænlendinga sögu og Eiríks sögu rauða, 2000
Félag framhaldsskólakennara

**Félag framhaldsskólakennara** (FF) er stéttarfélag framhaldsskólakennara á Íslandi. Félagið er eitt sjö aðildarfélaga Kennarasambands Íslands með um 1.800 félagsmenn. Félagið var stofnað 12. nóvember 1999 en daginn áður voru forverar þess, Hið íslenska kennarafélag og Félag framhaldsskólakennara, hið eldra, lögð niður.

Hlutverk Félags framhaldsskólakennara er að fara með málefni félagsmanna Kennarasambands Íslands sem sinna kennslu eða ráðgjöf í framhaldsskólum og gera kjarasamninga fyrir félagið.

## Tenglar

*Heimasíða FF
Félag grunnskólakennara

**Félag grunnskólakennara** er fag- og stéttarfélag grunnskólakennara á Íslandi.  Hlutverk þess er málsvörn þeirra tæplega 5.400 félagsmanna Kennarasambands Íslands sem sinna kennslu eða ráðgjöf í grunnskólum. Félagið er fjölmennasta aðildarfélag Kennarasambands Íslands. 

Með stofnun félagsins í nóvember 1999 sameinuðust allir grunnskólakennarar landsins í fyrsta sinn í einu félagi.  

Félagið heldur aðalfund fjórða hvert ár. Hin árin er efnt til ársfundar. Félagið gefur reglubundið út „Eplið“ sem er rafrænt upplýsingarit fyrir félagsmenn. Það er aðgengilegt á vef félagsins. 

Formaður Félags grunnskólakennara er Mjöll Matthíasdóttir.

## Svæðafélög

Svæðafélög eru grunneiningar Félags grunnskólakennara. Svæðafélögunum er ætlað að vera málsvari félagsmanna hvert á sínu svæði og fara með hagsmuni þeirra í samskiptum við skólana og vinnuveitendur. Þá koma þau að koma að gerð vinnustaðasamninga í samráði við stjórn Félags grunnskólakennara.

Svæðafélögin starfa á eftirtöldum stöðum og svæðum:

* Bandalag kennara á Norðurlandi eystra (BKNE)
* Kennarafélag Mosfellsbæjar, Seltjarnarness og Kópavogs (KMSK)
* Kennarafélag Reykjaness (KR)
* Kennarafélag Reykjavíkur (KFR)
* Kennarafélag Suðurlands (KS)
* Kennarafélag Vestmannaeyja (KV)
* Kennarafélag Vesturlands (KFV)
* Kennarasamband Norðurlands vestra (KSNV)
* Kennarasamband Austurlands (KSA)
* Kennarasamband Vestfjarða (KSV)

## Tenglar

* Vefur Félags grunnskólakennara

* Grunnskólar á Íslandi.

## Tilvísanir
Félag kennara á eftirlaunum

**Félag kennara á eftirlaunum** (FKE) er félag íslenskra kennara sem komnir eru á eftirlaun. FKE á aðild að Kennarasambandi Íslands. Félagssvæðið er allt landið.

Hlutverk félagsins er að fara með málefni félagsmanna Kennarasambands Íslands sem komnir eru á eftirlaun,

* halda fundi og námskeið,
* tilnefna fimm fulltrúa á þing Kennarasambands Íslands,
* efla félagsstarf meðal félagsmanna FKE,
* gæta hagsmuna lífeyrisþega.  

## Tenglar

*Upplýsingar um FKE á vef Kennarasambands Íslands 
*Heimasíða félagsins
Frúarkirkjan í Nürnberg

**Frúarkirkjan í Nürnberg** (*Unserer Lieben Frau*) er skrautlegasta kirkjan í borginni Nürnberg í Þýskalandi. Hún var reist að tilstuðlan keisarans Karls IV á 14. öld.

## Saga Frúarkirkjunnar
Kirkjan var reist 1352-1362 að tilstuðlan Karls IV keisara sem gjarnan sat í borginni. Áður hafði þar staðið bænahús gyðinga en gyðingar voru reknir úr borginni 1349 og bænahús þeirra rifið. Byggingartíminn er óvenjulega stuttur, aðeins 10 ár, enda sá keisari til þess að verkið vannst hratt. Kirkjan varð að sóknarkirkju keisarans. Hin skrautlega framhlið var gerð í upphafi 16. aldar. Kirkjan var ekki skemmd í siðaskiptunum, heldur hélst hún kaþólsk og svo er enn. Hins vegar stórskemmdist hún í loftárásum seinna stríðsins og brann út. Aðeins veggirnir stóðu eftir uppi. Kirkjan var endurgerð í einfaldri mynd 1946-53.

## Klukknaverkið
Yfir aðalinngang kirkjunnar er klukknaverk með fígúrum sem ekið er í hring á hjóli. Það var keisarinn Karl IV sem gaf kirkjunni klukknaverkið 1563 í tilefni af útkomu regluverks um arftöku konungdómsins í þýska ríkinu (*Goldene Bulle*). Klukknaverkið sýnir keisarann og kjörfurstana. Fyrst gengur fígúra út sem tilkynnir komu keisara. Þá koma út lúðrablásarar, flautuleikari og trommuleikari. Síðan koma kjörfurstarnir sjö og loks keisari. Á meðan eru klukkur spilaðar. Klukknaverk þetta var tekið niður í heimstyrjöldinni síðari og geymt annars staðar til varnar skemmdum. Eftir enduruppbyggingu kirkjunnar var klukknaverkið sett á aftur.

## Heimildir

*
Kristni saga

**Kristni saga** er sögurit um kristniboð á Íslandi, kristnitökuna og hina fyrstu biskupa til dauða Gissurar Ísleifssonar 1118. Að stofni til er Kristni saga frá 12. öld, en hún er samin í núverandi mynd á 13. öld. Kristni saga er varðveitt í Hauksbók. 

## Tenglar
* Kristni saga; af Heimskringlu.no
Félag leikskólakennara

**Félag leikskólakennara** (FL) er stéttarfélag leikskólakennara á Íslandi. FL á aðild að Kennarasambandi Íslands.

Félag leikskólakennara er annað fjölmennasta aðildarfélag Kennarasambands Íslands með um 2.200 félagsmenn. Félagið var upphaflega stofnað 6. febrúar 1950.

## Tenglar

*Heimasíða FL
Félag stjórnenda í framhaldsskólum

**Félag stjórnenda í framhaldsskólum** (FS) er stéttarfélag stjórnenda í framhaldsskólum á Íslandi. FS á aðild að Kennarasambandi Íslands.

## Tenglar

*Heimasíða FS
Félag tónlistarskólakennara

**Félag kennara og stjórnenda í tónlistarskólum** (FT) var stofnað 21. nóvember 1982 og er í dag eitt af sjö aðildarfélögum Kennarasambands Íslands. Félagsmenn eru um 530 og starfa þeir í um 80 tónlistarskólum um land allt. Í félaginu eru þeir sem kenna við tónlistarskóla, skólastjórar og millistjórnendur tónlistarskóla og þeir sem starfa við stofnanir sem þjóna tónlistarskólum

## Tenglar

*Vefur FT
Lárentíusarkirkjan í Nürnberg

**Lárentíusarkirkjan í Nürnberg** er hæsta kirkja borgarinnar Nürnberg í Þýskalandi og var reist á 13. öld.

## Saga Lárentíusarkirkjunnar
Ekki er vitað nákvæmlega hvenær kirkjan var reist. Talið er að framkvæmdir hafi verið komnar í gang um 1250. Á reitnum var eldri kirkja og voru múrverk hennar að hluta notaðar í nýju kirkjuna. Hún var vígð 1390 og helguð heilögum Lárentíusi, sem var píslarvottur á tíma Rómaveldis. Lengd kirkjunnar er 91 metri, en hæðin er 81 metri. Hins vegar stóð kirkjan ávallt í skugganum af nágrannakirkjunni, Sebaldskirkjunni, sem skartaði jarðneskar leifar af heilögum Sebaldi. Lárentíusarkirkjan var meðal allra fyrstu kirkna í Þýskalandi til að breytast í lúterska kirkju, 1525. Henni var því hlíft við skemmdir er múgur ruddist inn í flestar kaþólskar kirkjur á siðaskiptatímanum til að eyðileggja myndir og brjóta listaverk. Kirkjan skemmdist hins vegar talsvert í loftárásum seinna stríðsins og einnig í götubardögum í stríðslok. Hún var gerð upp 1949.

## Listaverk
Lárentíusarkirkjan var upphaflega skreytt með mörgum listaverkum. Sum þeirra voru hins vegar fengin að láni úr öðrum kirkjum. Eitt mesta listaverk kirkjunnar er höggmyndin Engilskveðjan (*Englischer Gruss*), sem hangir niður úr kirkjuþakinu. Hér er um hring að ræða með tveimur fígúrum úr viði. Það er eru María mey og erkiengillinn Gabríel. Efst trónir himnafaðirinn. Á hringnum eru svo sjö lítil, hringlaga málverk af atvikum úr ævi Maríu. Verkið var gert af þýska myndhöggvaranum Veit Stoss 1517-18. Árið 1817 slitnaði strengurinn sem hélt verkinu uppi og skall það í gólfið. Það margbrotnaði og tók það langan tíma að gera við skemmdirnar. Nokkuð er af freskum í kirkjunni en einnig ýmsir gamlir munir. Klukkurnar eru samtals 16 og eru því næststærsta klukknaverkið í lúterskri kirkju í Þýskalandi. Orgel kirkjunnar eru þrjú, með samtals 12 þús pípum.

## Heimildir

*
Sjónvarpsturninn í Nürnberg

**Sjónvarpsturninn í Nürnberg** er 292 metra hár og þar með hæsta bygging borgarinnar Nürnberg í Þýskalandi. Hann er einnig hæsta mannvirki Bæjaralands og þriðji hæsti sjónvarpsturn Þýskalands, á eftir turnunum í Berlín og í Frankfurt am Main. Sökum sérkennilegrar lögunar á kúlunni hefur hann fengið viðurnefnið *Eggið í Nürnberg* (*Nürnberger Ei*). 

## Saga sjónvarpsturnsins
1972 var ráðgert að endurnýja litla sendistöð í miðborg Nürnberg. Ætlunin var að reisa sjónvarpsturn og koma sendinn fyrir í honum. Turninn var þó ekki reistur fyrr en 1977 og var vígður 1980. Samfara sendistöðinni var útsýnispallur og veitingastaður opnaður í turninum. En aðsóknin var svo dræm að veitingasalnum var lokað 1991 og er turninn nú lokaður almenningi.

## Tölfræði
* Byggingartími: 1977-1980
* Hæð: 292,80 m
* Hæð útsýnispalla: 185 m
* Þyngd: 23 þús t
* Dýpt grunnsins: 15,5 m
* Þvermál kúlunnar: 32 m

## Heimildir
*
Skólastjórafélag Íslands

**Skólastjórafélag Íslands** (SÍ) er stéttarfélag skólastjóra á Íslandi. SÍ á aðild að Kennarasambandi Íslands.

Skólastjórafélag Íslands varð til í núverandi mynd árið 1974. Þá hét það Félag skólastjóra og yfirkennara en nafninu var breytt árið 1990 eftir að starfsheiti yfirkennara var breytt í aðstoðarskólastjóra. Félagið er nú eitt af sjö aðildarfélögum Kennarasambands Íslands og eru félagsmenn um 500 talsins.

## Svæðafélög

* Félag skólastjórnenda á Norðurlandi eystra (FSNE)
* Félag skólastjórnenda á Reykjanesi (SKÓR)
* Skólastjórafélag Austurlands (SKAUST)
* Skólastjórafélag Norðurlands vestra (SNV)
* Skólastjórafélag Reykjavíkur
* Skólastjórafélag Suðurlands
* Skólastjórafélag Vestfjarða
* Skólastjórafélag Vesturlands

## Tenglar

*Heimasíða SÍ
Kennarasamband Íslands

**Kennarasamband Íslands** er stéttarfélag kennara á Íslandi. Kennarasambandið var stofnað í nóvember 1999 og tók formlega til starfa 1. janúar 2000. Félagsmenn eru rúmlega 11.000 (janúar 2023) og starfa í leikskólum, grunnskólum, tónlistarskólum og framhaldsskólum.  

KÍ starfar á landsvísu og aðildarfélögin eru átta. Hlutverk KÍ er að gæta hagsmuna og réttinda félagsmanna, fara með samningsrétt um kaup og kjör, efla fag- og stéttavitund, efla skólastarf, kennaramenntun og starfsþróun félagsmanna.  

## Aðildarfélög

* Félag framhaldsskólakennara	 
* Félag grunnskólakennara
* Félag kennara á eftirlaunum
* Félag leikskólakennara
*Félag stjórnenda leikskóla
* Félag stjórnenda í framhaldsskólum
* Félag kennara og stjórnenda í tónlistarskólum
* Skólastjórafélag Íslands

## Formenn KÍ

* Eiríkur Jónsson formaður KÍ 2000 til 2011
* Þórður Árni Hjaltested formaður KÍ 2011-2018
* Ragnar Þór Pétursson formaður KÍ 2018-2022
* Magnús Þór Jónsson formaður KÍ, 2022-

## Varaformenn KÍ
* Elna Katrín Jónsdóttir varaformaður KÍ 2000-2011
* Björg Bjarnadóttir varaformaður KÍ 2011-2014
* Aðalheiður Steingrímsdóttir varaformaður KÍ 2014-2018
* Anna María Gunnarsdóttir varaformaður KÍ 2018-2022
* Jónína Hauksdóttir varaformaður KÍ 2022-

## Tenglar

* Heimasíða KÍ

## Heimildir
Snemmgrískar bókmenntir

**Snemmgrískar bókmenntir** eru bókmenntir snemmgrísks tíma, þ.e. frá 8. öld f.Kr. fram að klassískum tíma um 480 f.Kr. Elstu varðveittu bókmenntir Grikkja eru kviður Hómers, *[[Ilíonskviða]]* og *[[Ódysseifskviða]]*. Talið er að kviður Hómers hafi verið samdar undir lok 8. aldar f.Kr. en þær byggðu á munnlegum kveðskap sem hafði tíðkast lengi. Ekki er vitað hvenær þær voru fyrst ritaðar. Kviður Hómers eru söguljóð (eða epískur kveðskapur) en þær urðu bókmenntalegur bakgrunnur allra grískra bókmennta.

Annað meginskáld þessa tímabils var Hesíódos. Enda þótt kvæði hans, *[[Goðakyn]]* og *[[Verk og dagar]]*, hafi sama bragform og skáldamál og kviður Hómers er viðfangsefni þeirra þó annað; þau eru gjarnan talin eins konar uppfræðuslukvæði. Kvæði Hesíódosar eru talin hafa verið samin undir lok 8. aldar f.Kr. Í fornöld var gjarnan litið svo á að Hómer og Hesíódos hafi verið samtímamenn.

Á snemmgrískum tíma voru einnig samin lýrísk kvæði undir ýmsum bragarháttum. Þetta voru kvæði sem voru gjarnan sungin við undirleik lýru eða annarra hljóðfæra. Lýrískur kveðskapur gegndi margvíslegu félagslegu hlutverki: hann gat til dæmis verið afþreying á samdrykkjum eða vettvangur fjölmiðlunar á opinberum hátíðum, þar sem pólitískri hugmyndafræði var komið á framfæri. Meðal helstu höfunda snemmgrísks lýrísks kveðskapar voru Arkílokkos, Alkajos, Saffó, Alkman, Hippónax, Fókýlídes, Mímnermos, Íbykos, Semonídes frá Amorgos, Símonídes frá Keos, Stesikkoros, Týrtajos og Sólon.

Grísk leikritun varð einnig til á snemmgrískum tíma en hún átti eftir að blómstra á klassískum tíma.

## Sjá einnig
* Forngrískar bókmenntir

## Neðanmálsgreinar


## Heimildir
* Dover, Kenneth, o.fl., *Ancient Greek Literature*, 2. útg. (Oxford: Oxford University Press, 1980/1997).
* Howatson, M.C. (ritstj.), *The Oxford Companion to Classical Literature* (Oxford: Oxford University Press, l989).
* Lesky, Albin, *A History of Greek Literature*, 2. útg., Cornelis de Heer og James Willis (þýð.) (Indianapolis: Hackett, 1966/1996).
* Saïd, Suzanne og Trédé, Monique, *A Short History of Greek Literature* (London: Routledge, 1999).
* Taplin, Oliver (ritstj.), *Literature in the Greek World* (Oxford: Oxford University Press, 2000).
* Whitmarsh, Tim, *Ancient Greek Literature* (Cambridge: Polity, 2004).

## Tenglar
* 
*
Geta

**Publius Septimius Geta** (7. mars 189 – 26. desember 211) var keisari Rómaveldis á árunum 209 – 211.

Geta var sonur Septimiusar Severusar og Juliu Domnu og bróðir Caracalla, sem var einu ári eldri en hann. Geta fékk titilinn *augustus* árið 209 sem þýddi að í orði kveðnu var hann þá orðinn fullgildur keisari. Severus, faðir hans, var þó sá sem hafði völdin og gaf honum aðeins þennan titil til þess að staðfesta að hann ætti að taka við af sér. Geta var þó í skugganum af bróður sínum því hann hafði verið útnefndur *augustus* árið 198.

Severus tók báða bræðurna með sér í herferð til Bretlands árið 208. Ætlunin var að leggja Caledoniu (Skotland) undir Rómaveldi. Hlutverk Geta var að stjórna skattlöndum Rómverja á svæðinu á meðan Severus og Caracalla einbeittu sér að hernaðinum. Severus lést árið 211, áður en markmiðinu hafði verið náð og bræðurnir gáfu herferðina upp á bátinn. Þeir héldu til Rómar og tóku til við að stjórna heimsveldinu saman. Samstarf þeirra var þó vonlaust frá upphafi því þeir höfðu um langa hríð eldað saman grátt silfur. Næstu mánuðir einkenndust af vaxandi tortryggni og hatri á milli bræðranna. Ástandið fór síversnandi þar til í desember 211 þegar Caracalla kallaði Geta og Juliu Domnu, móður þeirra, á sinn fund. Þar lét hann lífverði sína drepa Geta, sem að sögn lést í fangi móður sinnar. Caracalla lét öldungaráðið í kjölfarið samþykkja *damnatio memoriae* fyrir Geta, en það var tilskipun sem kvað á um að öll ummerki um Geta, svo sem styttur og áletranir, skyldu vera þurrkuð út.
Sigmundur Eyjólfsson

**Sigmundur Eyjólfsson** (d. 1537) var íslenskur prestur á 16. öld. Hann var vígður Skálholtsbiskup í Niðarósi árið 1537 og átti að taka við af Ögmundi Pálssyni en lést skömmu síðar.

Sigmundur var sonur Eyjólfs Jónssonar og Ásdísar Pálsdóttur á Hjalla í Ölfusi og systursonur Ögmundar biskups. Hann var prestur í Vallanesi 1530-1531 og í Hítardal í Mýrasýslu 1531-1536 en þá var hann valinn til að taka við biskupsdæminu af Ögmundi, sem orðinn var heilsulaus og sjóndapur. Hann sigldi til Noregs um haustið og hlaut vígslu hjá Ólafi Engilbertssyni erkibiskupi í Niðarósi um veturinn en hafði fengið fótarmein, veiktist um leið og vígslunni lauk og lést eftir nítján daga, svo að hann náði aldrei að setjast á biskupsstól. Hann var raunar ekki eini Skálholtsbiskupinn sem þannig fór fyrir. Grímur Skútuson dó meðan hann beið eftir siglingu til Íslands 1321 og Marcellus lét einfaldlega aldrei sjá sig á landinu þótt hann væri Skálholtsbiskup í tólf ár.

Fylgikona Sigmundar var Þuríður stóra Einarsdóttir, sem áður hafði fylgt Þórði Einarssyni presti í Hítardal en eftir lát Sigmundar tók hún saman við Odd Gottskálksson. Dóttir Sigmundar og hennar var Katrín, kona Egils Einarssonar lögréttumanns á Snorrastöðum í Laugardal. Dóttir Þuríðar með Þórði var Jórunn, kona Þórðar Guðmundssonar lögmanns og móðir Gísla Þórðarsonar lögmanns.

## Heimildir
* *[[Biskupasögur]]*, 2. bindi. Reykjavík, 1898.
*
Valerius Maximus

**Valerius Maximus** var rómverskur rithöfundur og sagnaritari. Hann var að störfum í valdatíð Tiberiusar keisara.

Lítið sem ekkert er vitað um ævi Valeriusar Maximusar annað en að fjölskylda hans var fátæk og að hann átti allt sitt að þakka Sextusi Pompeiusi (ræðismaður árið 14), skattlandsstjóra í Asiu, en Valerius fylgdi honum þangað árið 27.

Stílbrögð Valeriusar bera mikinn keim af mælskulist en Valerius segir reyndar sjálfur í formála bókar sinnar að henni sé ætlað að þjóna sem sagnfræðigrunnur í menntun mælsumanna, svo að nemendur læri að skreyta ræður sínar með skírskotunum til sögunnar.

Helstu heimildir Valeriusar eru rit Ciceros, Liviusar, Sallustiusar og Pompeiusar Trogusar en einkum þeir tveir fyrstnefndu. Valerius þykir ekki gagnrýninn á heimildir sínar og virðist stundum misskilja þær eða jafnvel vera í mótsögn við sjálfan sig.

## Ítarefni
* Bloomer, W. Martin. *Valerius Maximus and the Rhetoric of the New Nobility*. (University of North Carolina Press: Chapel Hill, 1992).
* Mueller, Hans-Friedrich. *Roman Religion in Valerius Maximus*. (Routledge: London, 2002).
* Skidmore, Clive. *Practical Ethics for Roman Gentlemen: the Work of Valerius Maximus*. (University of Exeter Press: Exeter, 1996).
Hómilíubók

**Hómilíubók** (eða **Íslensk hómilíubók**) er safn af fornum stólræðum og er elsta bók íslensk sem varðveist hefur. Hún hefur auk ræðna að geyma fræðslugreinar og bænir. Hómilíubók er talin rituð um aldamótin 1200 og margir telja hana þjóðargersemi íslenskrar tungu. 

Enginn veit hver skráði Hómilíubókina eða hvar hún var niðurkomin á landinu í fimm aldir. Ritaðar heimildir segja þó frá því að hún hafi komst í hendur Svía á ofanverðri 17. öld þegar hún var seld úr landi fyrir 2 ríkisdali og 3 mörk. Og þar er hún nú, geymd í Konunglegu Bókhlöðunni í Stokkhólmi. Hún hefur enda stundum verið kölluð *Stokkhólms-Hómilíubók*. 

Hómilíubók var fyrst gefin út í Lundi 1872 og þá var henni valið það heiti sem hefur fylgt henni síðar. 

Margir höfundar hafa tjáð sig um tungumálið í Hómilíubók og þótt mikið til þess koma. Sigurbjörn Einarsson sagði í formála þegar hún kom út 1993: 

:Frá bókinni má kenna ilminn frá gróanda íslenskrar frumkristni. Og um leið er sem maður fái að skyggnast inn í smiðjuna hjá þeim mönnum, sem fengu þjóðinni tygin til stórra afreka í bókmenntum. 

Jón Helgason prófessor komst þannig að orði í *Handritaspjalli* um Hómilíubók. 
:Óvíða flóa lindir íslenzk máls tærari en í þessari gömlu bók, og er sá íslenzkur rithöfundur sem ekki hefur þaullesið hana, litlu betur undir starf sitt búinn en sá prestur sem enn á ólesna fjallræðuna. 

## Tenglar
* Íslensk hómelíubók; af Heimskringlu.no
* ''Bók sem tilheyrir íslenskum bókmenntagersemum''; grein í Morgunblaðinu 1993
* ''Sá er yður gaf að hefja helga hluti''; grein í Vikublaðinu 1993
Santa Cruz de Tenerife

**Santa Cruz de Tenerife**, einnig nefnd **Santa Cruz**, er borg á spænsku eyjunni Tenerife sem er ein af Kanaríeyjum. Hún er höfuðborg Kanaríeyja ásamt Las Palmas. Íbúar borgarinnar eru um 205.279 (2014). Borgin Santa Cruz er nálægt San Cristóbal de La Laguna.

## Merkisstaður
* Auditorio de Tenerife
* Iglesia Matriz de la Concepción
* Náttúrugripa- og mannvistarsafnið í Santa Cruz de Tenerife
* Torres de Santa Cruz

## Heimildir

* Santa Cruz de Tenerife, opinbert vefsetur
Salvador Luria

**Salvador Edward Luria** (13. ágúst 1912 – 6. febrúar 1991) var ítalskur og bandarískur örverufræðingur og nóbelsverðlaunahafi. Hann er þekktastur fyrir rannsóknir sínar á erfðum baktería og fyrir að sýna fram á notagildi gerilæta sem rannsóknatækja í sameindalíffræði. 

## Ævi og störf
Luria lauk námi í læknisfræði frá Háskólanum í Tórínó árið 1935. Að því loknu gegndi hann herskyldu í eitt ár og hóf svo framhaldsnám í geislalækningum við Háskólann í Róm, en þar kynntist hann nýjum kenningum Max Delbrück um eðli gensins og tók til við að hanna tilraunir með gerilætum sem staðfest gætu kenningar Delbrücks.

Árið 1938 hlaut hann styrk til náms í Bandaríkjunum, og hugðist nýta hann til að starfa með Delbrück. Fasistastjórn Mussolinis varð þó til að torvelda þau áform, því Luria var af gyðingaættum og skömmu eftir að Luria var lofaður styrkurinn voru sett lög sem bönnuðu að gyðingar hlytu rannsóknastyrki. Snuðaður um fjármögnun hélt Luria til Parísar, en flúði á reiðhjóli undan innrásarher nasista til Marseille og þaðan til Bandaríkjanna árið 1940.

Luria tók land í New York þann 12. september 1940 og breytti skömmu síðar skírnarnafni sínu úr *Salvatore* í *Salvador Edward*. Hann leitaði til Enrico Fermi, en honum hafði hann kynnst í Róm, sem aðstoðaði hann við að fá styrk frá Rockefeller sjóðnum við Columbia háskóla. Skömmu síðar hitti hann loks Delbrück, ásamt Alfred Hershey, og hófu þeir hið farsæla samstarf sitt við Cold Spring Harbor Laboratory og á rannsóknastofu Delbrücks við Vanderbildt háskóla.

Árið 1943 greindu þeir frá rannsóknum sínum á erfðum baktería. Þar sýndu þeir fram á erfðir í bakteríum fylgja þróunarkenningu Darwins, fremur en kenningu Lamarcks. Einnig sýndu þeir að stökkbreytingar í bakteríum eru slembiháðar og erfast hvort sem viðeigandi áreiti er til staðar eða ekki. Þeir hlutu nóbelsverðlaunin fyrir rannsóknir sínar árið 1969.

Árið 1950, þá við Illinois háskóla í Urbana-Champaign, uppgötvaði Luria að sumar bakteríur framleiða ensím sem klippa DNA við ákveðnar kirnaraðir og vernda þannig bakteríuna gegn framandi erfðaefni. Slík ensím voru síðar nefnd skerðiensím og eru mikið notuð sem rannsóknatól í erfðatækni. 

## Heimildir

## Tenglar
* Æviágrip Luria á vefsíðu Nóbelnefndarinnar
Cold Spring Harbor Laboratory

**The Cold Spring Harbor Laboratory (CSHL)** er einkarekin rannsóknarstofnun í sameindalíffræðum sem staðsett er í smábænum Cold Spring Harbor í New York fylki í Bandaríkjunum. Helstu áherslur rannsókna við CSHL eru sviði erfðafræða krabbameins, taugalíffræði, erfðafræði plantna, erfðamengjafræða og lífgagnatækni. Stofnunin nýtur mikillar virðingar fyrir þær rannsóknir sem þar hafa verið stundaðar, en níu nóbelsverðlaunahafar hafa starfað þar. Stofnunin gegnir einnig menntunarhlutverki og rekur *[[Watson School of Biological Sciences]]*. 

Meðal þekktra vísindamanna sem starfað hafa við CSHL eru:
*Martha Chase
*Max Delbrück
*Carol W. Greider
*Alfred Hershey
*Salvador Luria
*Barbara McClintock
*Richard J. Roberts 
*James D. Watson

## Tenglar
*Cold Spring Harbor Laboratory
Borgarmúrarnir í Nürnberg

**Borgarmúrarnir í Nürnberg** eru þeir heillegustu í stórborg í Þýskalandi. Þeir samanstanda af leifum múra og turna víða í borginni.

## Saga múranna

Talið er að fyrstu múrarnir hafi risið þegar á 11. öld, þegar aðeins kastalavirkið var til staðar. Á 13. öld hafði byggðin dreifst beggja megin við ána Pegnitz og voru þá báðir borgarhlutanir víggirtir sér. Það var ekki fyrr en snemma á 14. öld að borgin öll var innan sömu múra. 130 varðturnar höfðu þá verið reistir hringinn í kring. Borgarhliðin voru 7 samanlagt, þaðan sem hægt var að komst í allar áttir. Á 16. og 17. öld var turnum bætt við og múrarnir endurbættir. Þá voru einnig í fyrsta sinn settar fallbyssur á vissa staði. Allur þessi varnarbúnaður sannaði sig í gegnum tíðina, sérstaklega í 30 ára stríðinu. Engum her tókst að komast inn fyrir múrana og slapp Nürnberg því við eyðileggingu allra stríða. Frakkar gengu reyndar bardagalaust í borgina 1796, en þá var búið að semja um komu þeirra. Eina undantekningin var bandaríski herinn, sem þurfti að heyja harða skotbardaga í lok heimstyrjaldarinnar síðari til að ná borginni úr höndum nasista. Í dag er öll miðborgin nánast umvafinn múrum. Hér og þar eru komin göt. Það stærsta er 310 metra breitt. 71 varðturn standa enn og nokkur borgarhlið. Þetta er stærsta samhangandi borgarmúr, ásamt turnum og hliðum í stórborg í Þýskalandi og reyndar í Miðevrópu allri.

## Gallerí

Mynd:Laufer Torturm Nürnberg.jpg|Laufertor
Mynd:Nuernberg-fronfeste-und-kettensteg-v-O.jpg|Virki yfir ánni Pegnitz
Mynd:Nuernberg-laufer-schlagturm-v-w.jpg|Laufer Schlagturm
Mynd:Nürnberg Maxtormauer Turm schwarzes H 3.jpg|Maxtor-múrinn


## Heimildir
Landssamtök lífeyrissjóða

**Landssamtök lífeyrissjóða** eru heildarsamtök lífeyrissjóða á Íslandi sem hlotið hafa starfsleyfi samkvæmt lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða eða starfa samkvæmt sérlögum um lífeyrissjóða. Landssamtökin hafa innan sinna vébanda 21 lífeyrissjóð sem í voru um 265 þúsund greiðandi sjóðfélagar í lok árs 2017. Allir lífeyrissjóðir landsins eru aðilar að samtökunum. Eignir lífeyrissjóða í Landssamtökum lífeyrissjóða voru um 4.114 milljarður króna í árslok 2017.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Landssamtaka lífeyrissjóða
* „Kolsvört skýrsla sýnir ótrúlegt tap lífeyrissjóðanna. 479 þúsund milljónir í súginn“; grein af Eyjunni.is 2012
Hangúl

Nútíma kóreska er skrifuð með kóreska stafrófinu (sem heitir **hangúl**, 한글, í Suður-Kóreu en **chosŏn'gŭl**, 조선글, í Norður-Kóreu).  Nútíma kóreska er skrifuð frá vinstri til hægri (en líkt og með kínversku getur líka verið skrifuð lóðrétt, og eru þá lóðréttu línurnar frá hægri til vinstri). Hangúl (e. hangul) er stundum skrifað hangeul á ensku.  Letrið styðst við 24 einfalda stafi  (*jamo*) og 27 flóknari stafi sem búnir er til úr þeim einföldu.

Hangul var hannað á árunum 1443 og 1444 en kynnt fyrir kóresku þjóðinni árið 1446. Það var fyrir tilstilli þáverandi konung landsins, Sejong, að skriftin var hönnuð. Áður en hangúl kom til sögunnar töluðu Kóreumenn kóresku en skrifuðu mestmegnis á kínversku, sem er mjög frábrugðin kóresku. Stór hluti Kóreumanna var ólæs og þess vegna var það mikil bylting þegar byrjað var að rita kóresku með hangúl.

Þar sem hangúl hefur fá tákn er því t.d. mun auðveldara að hana læra stafróðið heldur en kínversku táknin. Sejong konungur er frægasti konungurinn í sögu Kóreu og prýðir 10.000 won seðilinn.

Hangul var þó notað saman við kínversk tákn (kölluð hanja á kóresku) að verulegu leyti fram til ársins 1970, en kínversku táknin voru þá gjarna notuð á eftir kóreskum orðum til útskýringar og virka sem hálfgerð orðabókarskýring. Nú er hangúl notað nær eingöngu bæði í Suður-Kóreu og Norður-Kóreu en þó kemur fyrir að Hanja er sett í sviga til að skýra orð nánar, til dæmis í fréttablöðum og ritgerðum.

Kóresk börn þurfa enn að læra mikla kínversku í grunnskólum en mikið af kóreskum orðaforða er tekinn úr kínversku.

Þess má einnig geta að fyrir utan Kóreumenn er indónesískur ættbálkur sem notar hangúl.

Hvert tákn í hangúl er kallað jamo. Til eru 29 tákn sem skiptast upp í 
* 14 samhljóða
* 10 sérhljóða
* 5 tvöföld tákn (td. ㄸ tt, ㄲ kk, ㅃ pp)

Þessum táknum er svo raðað saman þannig að mest eru þrjú jamo í einni samstæðu. Samstæðan myndar alltaf eitt atkvæði. Táknunum er raðað þannig upp að fyrst kemur samhljóði svo sérhljóði og síðast er skrifað endatákn sem er oftast líka samhljóði eða tvöfalt tákn. Skrifað er frá hægri til vinstri og frá toppi og niður innan samstæðunnar og sama á við um línur.

## Hangúl í Unicode
Það eru fjórar mismunandi leiðir til að skilgreina hangúl í Unicode. Maður getur valið hvort maður vill fá hvert tákn fyrir sig eða heila samstæðu og hvernig maður vill að hún birtist.

* U+1100–U+11FF: Inniheldur öll tákn hangúl gömul og ný.
* U+3130–U+318F: Hangúl samvinnandi tákn
* U+AC00-U+D7A3: Inniheldur allar nútíma samstæður hangúl.
* U+FFA0–U+FFDF: Hangúl samvinnandi tákn.