open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baden-Württemberg

**Baden-Württemberg** er sambandsland í suðvestanverðu Þýskalandi. Það á landamæri að Bæjaralandi (*[[Bæjaraland|Bayern]]*), Rínarlandi-Pfalz (*Rheinland-Pfalz*) og Hessen, auk Frakklands og Sviss. Íbúar eru rúmar 11,1 milljón (2020). Höfuðstaður Baden-Württemberg er Stuttgart, en meðal annarra borga má nefna Heidelberg, Freiburg, Baden-Baden, Karlsruhe, Mannheim og Ulm. Meðal markverðra náttúrufyrirbæra í Baden-Württemberg má nefna Rínarfljót, Svartaskóg og Bodenvatn.

## Fáni og skjaldarmerki
Fáninn samanstendur af tveimur láréttum röndum, svartri að ofan og gulri að neðan. Svarti liturinn stendur fyrir héruðin Württemberg og Hohenzollern. Guli liturinn stendur fyrir Baden. Fáninn var samþykktur 1953. Skjaldarmerkið sýnir þrjú svört ljón á gulum grunni. Þau eru merki Staufen-ættarinnar og hertoganna frá Sváfalandi (*Schwaben*). Til sitthvorrar handar eru hjörtur og griffill. Efst eru skildir gamalla héraða innan sambandslandsins. Miklar deilur risu um myndun skjaldarmerkisins og var það ekki samþykkt fyrr en 1954.

## Söguágrip
* Fyrir tíma Rómverja bjuggu Germanir á svæðinu, til dæmis Sváfar, Alemannar og Frankar.
* 15 f.Kr. hertóku Rómverjar meginhluta svæðisins.
* 85 e.Kr. stofnaði Domitíanus keisari skattlandið Germania superior á svæðinu. Það afmarkaðist í norðri af hinum þekkta landamæragarði Limes. Nokkrar þekktar borgir Rómverja eru Rottweil, Rottenburg, Heidelberg og Baden-Baden.
* Á 5. öld féll Rómaveldi. Héraðið varð síðar hluti af frankaríkinu.
* 843 var frankaríkinu skipt með Verdun-samningunum. Héraðið lendir í *Austrien* (austurhlutanum) og varð hluti af þýska ríkisinu.
* Næstu aldir komust ýmsar aðalsættir til mikilla metorða og jafnvel til keisaradóms, svo sem Salier-ættin, Welfen-ættin, Staufen-ættin og Zähringer-ættin.
* 1414-1418 var kirkjuþingið mikla haldið í borginni Konstanz við Bodenvatn. Þar var trúarleiðtoginn Jan Hus frá Bæheimi brenndur á báli. Einnig var endir bundinn á hina miklu kirkjuklofningu kaþólsku kirkjunnar.
* 1524-1525 gerðu bændur mikla uppreisn (*Deutscher Bauernkrieg*) að mestu í héraðinu. Þegar hún var brotin á bak aftur munu um 100 þúsund uppreisnarmenn hafa legið í valnum.
* 1622 fóru fram orrustur hjá Mingolsheim og Wimpfen í 30 ára stríðinu. Mikið var barist hingað og þangað næstu árin, til dæmis hjá Tuttlingen og Freiburg 1643 og 1644. Íbúum fækkaði um rúman helming í stríðinu.
* 1689-1693 brenndu Frakkar nokkrar borgir og mörg þorp í erfðastríðinu í Pfalz, til dæmis Heidelberg, Mannheim og Pforzheim.
* 1804 voru konungsríkin Württemberg og stórhertogadæmið Baden stofnuð á Napoleontímanum.
* 1850 urðu bæði héruðin prússnesk að tilstuðlan Bismarcks.
* 1919 urðu Baden og Württemberg að lýðveldum innan Weimar-lýðveldisins eftir tap Þjóðverja í heimstyrjöldinni fyrri.
* 1945 hertóku Frakkar og Bandaríkjamenn héraðið í lok heimstyrjaldarinnar síðari og skiptist það milli hernámssvæða þeirra.
* 1952 var Baden-Württemberg stofnað eftir mikla reikistefnu og kosningu um sameiningu franska og bandaríska hernámssvæðanna.

## Borgir
Stærstu borgir Baden-Württembergs (31. des 2013):

## Heimildir
*
Íþróttafélagið Höfrungur

**Íþróttafélagið Höfrungur** er íþróttafélag á Þingeyri sem stofnað var 20. desember árið 1904. Heimavöllur þess er á þingeyri við Dýrafjörð. Höfrungur rekur íþróttastarf bæjarins og kemur að hátíðum og verkefnum með ýmsum hætti, s.s. þrettándabrennu, söngvakeppni og 17. júní hátíðarhöldum.

Hvatamaður og fyrsti formaður félagsins var Anton Proppé.

## Heimildir

## Tenglar
* Þingeyrarvefurinn, Íþróttafélagið Höfrungungur
Sundskáli Svarfdæla

**Sundskáli Svarfdæla** er talinn vera ein fyrsta yfirbyggða sundlaug landsins. Sundskálinn var vígður sumardaginn fyrsta 1929 og er enn í notkun.

Sundskáli Svarfdæla er reistur úr steinsteypu og með steyptu þaki. Laugin sjálf er 12,5 x 5 m. Vatn til laugarinnar var tekið úr volgum uppsprettum við Laugastein í hlíðinni ofan við skálann.  Þar er  fallega hlaðinn inntaksbrunnur laugarvatnsins. Vatnið var ekki nema um 20°C heitt. Árið 1965 var borað eftir vatni sunnar í Laugahlíðinni. Þaðan fékkst um 30°C heitt vatn sem bæði var notað í laugina og til upphitunar í skólahúsnæðinu á Húsabakka en þar þurfti að skerpa vel á því.

Sundskálinn var sjálfseignastofnun á vegum ungmennafélaganna í Svarfaðardal og Dalvík fram til 1966 en síðan í eigu Húsabakkaskóla og Dalvíkurskóla að jöfnu. Sundskálinn var í mikilli og samfelldri notkun bæði til kennslu og fyrir almenning allt þar til Sundlaug Dalvíkur var reist. Á tímabili voru útisamkomur haldnar við Sundskálann, t.d. lýðveldishátíðin 1944.  

## Tengt efni
*Sundlaugar á Íslandi

## Tenglar
* Heimasíða íslenskra sundlauga
* ''Sundlaugar á Norðurlandi''; af Norðurland.is 

## Heimildir
Sundskáli Svarfdæla. Lesbók Morgunblaðsins 4. árg. 47. tbl. 24. nóvember 1929
Varhlið

**Varhlið** er sú hlið á klöpp sem veit undan skriðstefnu jökuls, eða m.ö.o. sú hlið sem hefur verið í vari og er því ekki mörkuð af núningi íssins. Sú hlið sem vissi gegn skriðstefnu jökulsins nefnist slithlið því á henni hefur ísinn mætt. Hvalbak í Hafnarfirði er t.d. jökulsorfin klöpp með ávala slithlið sem snýr að Flensborg en stöllótt varhlið sem snýr að læknum. 

## Tengt efni
* Hvalbak
Lurkur

**Lurkur** getur átt við:
**lurk*, stór kylfa (t.d. í orðatiltækinu að *vera lurkum laminn*) 
**lurk*, trjábútur sem er fúinn
**lurk*, eitthvað stórt og þunglamalegt dýr eða maður
*Lurk, harður vetur á Íslandi frá 1601-1602
Þjófnaður

Í lögfræði er **þjófnaður** skilgreindur sem glæpur og telst vera þegar einhver tekur ólöglega eignir annars manns. Þjófnaður getur verið mjög margvíslegur: innbrot, fjárdráttur, göturán, átroðningur, búðarþjófnaður og fjársvik. Sá sem fremur þjófnað nefnist *þjófur* eða *ræningi* og þeir munir sem viðkomandi stelur *þýfi*.

## Tengt efni
* Hvinnlykill
Íshús

**Íshús** voru byggingar sem notaðar voru til að geyma ís áður en ísskápar voru fundnir upp og urðu algengir. Yfirleitt voru íshús með manngerðum neðanjarðarherbergjum. Þau voru oftast byggð nálægt náttúrulegum uppsprettum vetraríss svo sem ferskvatnsstöðuvötnum.

Ís á stöðuvötnum og snjór var skorinn og fluttur í íshúsin þar sem honum var pakkað í hálm eða sag til einangrunar. Þannig hélst ísinn kaldur yfir sumarið og mátti nota hann allt fram á næsta vetur. Þannig var hægt að nota hann til að kæla matvæli, til dæmis fisk, að sumarlagi.
Valmynd

**Valmynd** er í listi af skipunum í hugbúnaði sem birtar eru notandanum. Segja mætti að skipanirnar séu flýtivísanir fyrir algengar skipanir til að notandinn þurfi ekki að leggja skipanir á minnið. Valmynd er hálfgerð andstæða skipanalínuviðmóts þar sem notandinn þar að skrifa inn skipanirnar.

## Tengt efni
*Kökuvalmynd
Hefðarkettirnir

***Hefðarkettirnir*** (enska: ***The Aristocats***) er bandarísk Disneyteiknimynd frá árinu 1970.

## Íslensk talsetning

### Lög

## Tæknilega

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Þjófur

**Þjófur** getur átt við:

* Lurkavetur, vetur á Íslandi frá 1601-1602
* Ræningja, einhvern sem stelur
Pó

**Pó** (latína: *Padus*) er lengsta á Ítalíu. Hún á upptök sín við Monviso, rennur næst um Pósléttuna í norðurhluta landsins áður en hún rennur til sjávar í Adríahafi. Alls er Pó um 670 kílómetra löng.

Pó rennur um eftirfarandi bæi:
* Tórínó
* Chivasso
* Casale Monferrato
* Valenza
* Piacenza
* Cremona
* Ferrara
Nani

**Luís Carlos Almeida da Cunha ** (fæddur 17. nóvember 1986), oftast kallaður **Nani**, er portúgalskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann  spilaði með ýmsum liðum eins og Manchester United, Sporting CP og Fenerbahce. Einnig var hann með portúgalska landsliðinu.

## Ævi
Nani fæddist í Praia á Grænhöfðaeyjum. Hann fluttist svo til Amadora á meginlandi Portúgals og varð vinur Manuel Fernandes sem var leikmaður Valencia CF á Spáni.

## Sporting CP
Nani Spilaði sinn fyrsta leik fyrir Sporting CP á tímabilinu 2005-2006. Hann spilaði svo 29 leiki á tímabilinu og skoraði fjögur mörk. Tímabilið 2006-2007 spilaði hann svo aftur 29 leiki en skoraði 5 mörk að þessu sinni.

## Manchester United
Manchester United tilkynntu kaup sín á Nani í maí 2007 og var kaupverðið talið vera um 14-17 milljónir punda. Hann fékk þann stimpil að vera hinn nýi Ronaldo, þar sem hann kom frá sama félagi og er með mjög svipaðan leikstíl.
Vatnaíþróttir

**Vatnaíþróttir** eru íþróttir sem stundaðar eru í eða á vatni eða sjó. 

## Í vatni
* Sund
* Þríþraut (að hluta)
* Nútímafimmtarþraut (að hluta)
* Björgunarsund
* Sundknattleikur
* Listsund
* Sundfimi
* Snorklun
* Dýfingar
* Listdýfingar
* Vatnsrennibraut

## Í kafi
* Köfun
* Djúpköfun
* Kafknattleikur
* Kafruðningur
* Neðansjávarljósmyndun

## Á vatni
* Vatnabretti
* Vatnafótskriða
* Bátasiglingar
* Magabretti
* Kanóróður
* Stangveiði
* Sjóþota
* Kajakróður
* Flugdrekasiglingar
* Fallhlífasigling
* Fljótasiglingar
* Róður
* Siglingar
* Fleytibretti
* Standandi brettaróður
* Brimbretti
* Flúðasiglingar
* Kjölfarsbrun
* Seglbretti
Hrafnsfjörður

:*Getur líka átt við um [[Unartok]] í Eystribyggð á Grænlandi*. 

**Hrafnsfjörður** er einn af hinum fimm Jökulfjörðum. Sagan segir að leiði Fjalla-Eyvindar sé við Hrafnsfjarðareyri í firðinum en það hefur ekki fengist staðfest. Í botni fjarðarins er hægt að ganga upp á Skorarheiði en hún er forn þjóðleið yfir á Hornstrandir. Einnig er sérkennilegur gígtappi úr stuðlabergi, yfir 100 metra hár sem heitir Gýgjarsporshamar í fjarðarbotninum. Hann er vinsæll viðkomustaður klettaklifrara en í honum eru boltar (tryggingaraugu) fyrir klettaklifur. Skorarheiði tengir fjarðarbotninn við Furufjörð en hann er í hinni vinsælu gönguleið um Hornstrandir.
Grunnavík

**Grunnavík** er lítil vík í utanverðu fjarðarmynni Jökulfjarða. Þar er sumarábúð og rekin ferðaþjónusta að Sútarabúðum yfir sumarið. Þéttbýlt var áður í Grunnavík en síðustu ábúendur fóru þaðan árið 1962 en við það lagðist endanlega byggð af á Jökulfjörðum. Maríuhorn, sem er 350 metrar að hæð, setur sterkan svip á Grunnavík. Kirkja er á Stað í Grunnavík. Auk þess eru þar bæirnir Naust, Nes, Oddsflöt og svo Faxastaðir fram í dalnum, sem allir eru í eyði.

Á Stað var prestur á 19. öld, Hannes Arnórsson, sem segir frá í bók Friðriks Eggerz *Úr fylgsnum fyrri aldar*.

Í botni Grunnavíkur er Staðardalur, grösugur og stuttur dalur sem liggur milli tveggja fjalla, Geirsfjalls og Seljafjalls. Dalurinn er umkringdur 700 metra háum hamraveggjum á báða bóga. Í Staðardalsdrögum er Grænavatn.

## Heimild
* Grunnavík (vestfirdir.is)
Holduggar

**Holduggar** eða **skúfuggar** (fræðiheiti: *Sarcopterygii*) eru flokkur fiska með holdmikla ugga sem tengjast skrokknum með einu beini. Þessir uggar mynduðu síðan útlimi fyrstu ferfættu landdýranna, froskdýranna. Holduggar eru líka með tvo aðgreinda bakugga öfugt við hinn samtengda bakugga geislugga.
Brynháfar

**Brynháfar** (fræðiheiti: *Placodermi*) eru flokkur forsögulegra fiska sem voru uppi frá því seint á sílúrtímabilinu til loka devontímabilsins. Einkenni brynháfa voru margbrotnar brynplötur sem vörðu höfuð þeirra og frambol. Afgangurinn af skrokknum var ýmist ber eða með hreistur. Brynháfar voru með fyrstu kjálkadýrum jarðar. Kjálki þeirra þróaðist líklega út frá tálknbogum. 

Brynháfar eru rannsakaðir út frá steingervingum. Þeir voru ríkjandi tegund hryggdýra á devontímabilinu þegar þeir lifðu í sjó og vötnum um alla jörð.
Aristarkos frá Samos

**Aristarkos** frá Samos (um 310 f.Kr. – um 230 f.Kr.) var forngrískur stjörnufræðingur og stærðfræðingur. Hann lagði fyrstur fram sólmiðjukenninguna og hefur verið nefndur „hinn forni Kópernikus“.

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Minnihlutastjórn

**Minnihlutastjórn** er ríkisstjórn í þingræðislandi sem hefur ekki öruggan þingmeirihluta á bak við sig. Yfirleitt þarf slík ríkisstjórn að hafa óbeinan stuðning þingmanna úr öðrum flokkum en að henni standa þ.e. viðkomandi þingmenn verja stjórnina vantrausti. Andstæða minnihlutastjórnar er meirihlutastjórn.

Slíkar stjórnir eru taldar veikar stjórnir þ.e. eiga ekki auðvelt að koma sínum málum fram á þingi. Þær minnihlutastjórnir sem setið hafa á Íslandi hafa setið stutt og jafnvel verið undanfarar nánara samstarfs stjórnarflokks og þess flokks sem ver stjórnina vantrausti. Andstæðan við minnihlutastjórn er meirihlutastjórn þar sem stjórnmálaflokkar sem hafa til samans meiri en helming þingmanna á Alþingi koma sér saman um að mynda stjórn eða að einn flokkur nær slíkum meirihluta. 

## Heimild
* Jón Sigurgeirsson, *Þingræðisreglan*, HÍ námsritgerð, 1978
Makki

**Makki** getur átt við:

*  Makka, yfirlínu á hálsi hesta
* makka, það hár sem vex á hálsi ljóna
* Makka, gæluheiti sem er notað yfir ''Macintosh''-tölvur
* Makka, íslenskt örnefni
Ian Proctor

**Ian Proctor** (1918 – 1992) var enskur skútuhönnuður sem hannaði yfir hundrað gerðir kjölbáta og kæna. Hann var þekktastur fyrir kænur með létt og sveigjanleg álmöstur og stofnaði fyrirtækið Proctor Masts sem framleiddi álmöstur fyrir allar stærðir seglbáta. Sænska fyrirtækið Seldén keypti Proctor Masts árið 1997. Þekktustu kænurnar sem hann hannaði eru Wayfarer og Topper.
Wayfarer

**Wayfarer** er sextán feta (tæplega fimm metra) löng kæna með eitt mastur sem ber bermúdasegl og fokku. Þessir bátar eru ýmist úr viði eða glertrefjum. Hann er fremur borðhár og nægilega breiður til að þrír fullorðnir geti setið í honum. Þessi gerð var hönnuð af enska bátahönnuðinum Ian Proctor árið 1957.

Wayfarer-bátar eru yfirleitt notaðir í styttri ferðir, en dæmi eru um að menn hafi farið í lengri ferðir eins og þegar Frank Dye sigldi slíkum báti frá Skotlandi til Íslands árið 1964. Hann skrifaði síðar ásamt eiginkonu sinni, Margaret Dye, bók um þessa ferð og aðra til Noregs, *Ocean Crossing Wayfarer: To Iceland and Norway in a 16ft Open Dinghy*, sem kom út árið 1977.

Nokkrir Wayfarer-bátar úr glertrefjum voru fluttir inn til Íslands eftir miðjan 8. áratuginn og 1978 var stofnað félag Wayfarer-eigenda á Íslandi.
Fellikjölur

**Fellikjölur** (eða **stunguborð** - stundum líka kallað **sverð**) er kjölur sem hægt er að taka upp og fella ofan í rauf og er notaður til að hindra drift. Fellikjölurinn var oftast aðeins notaður í seglbátum hér áður fyrr, s.s. jullum, en nú er farið að framleiða vélbáta sem hafa innbyggðan fellikjöl, og stundum eru bátar með tvo fellikili. Varast ber að rugla saman fellikjöl og veltikjöl. 

Fyrirtækið Seigla ehf á Akureyri fékk árið 2008  nýsköpunarverðlauninverðlaunin *Innovation Prize 2008* á norsku sjávarútvegssýningunni Norfishing í Þrándheimi í Noregi. Fellikjölurinn hafði verið í þróun hjá fyrirtækinu í nokkur ár og verið settur í nær alla stærri vélbáta hjá fyrirtækinu. 

## Tilvísanir
Grünes Gewölbe

**Grünes Gewölbe** (íslenska: *Græna hvelfingin*) er safn í Dresden, Þýskalandi, sem inniheldur stærsta safn dýrgripa í Evrópu. Safnið er hluti af Dresden-kastala. Það var Ágúst sterki Saxakonungur (*August dem Starken*) setti safnið á stofn árið 1723.
470 (kæna)

**470** er 4,7 metra löng tvímenningskæna  með bermúdasegl, fokku og belgsegl. Hún var hönnuð af franska skútuhönnuðinum André Cornu árið 1963. 470 varð alþjóðleg keppnisgerð 1969 og hefur verið Ólympíubátur frá því á leikunum 1976. Upphaflega var keppt í blönduðum flokki (karlar og konur saman) en frá 1988 var keppt í karla- og kvennaflokki. Fyrir Sumarólympíuleikana 2024 var ákveðið að taka aftur upp blandaðan flokk.

Íslendingar kepptu í þessum flokki á Ólympíuleikunum 1984 (Gunnlaugur Jónasson og Jón Pétursson) og Ólympíuleikunum 1988 (Gunnlaugur Jónasson og Ísleifur Friðriksson) þar sem þeir lentu í 23. og 22. sæti.
Vök

**Vök** kallast op í ís, m.ö.o. op sem nær niður í vatn og er umlukið ís (ferskvatnsís) eða hafís.  Vakir myndast líka í ám. Vök hefur einnig verið notað um það þegar *reif til í hálofti*, þ.e. þegar skein í heiðan himin í skýjabreiðu. Þá var sagt að *vök væri í lofti*.  

## Tegundir vaka
* **álfavök** er vök á ís eða vatnspollur ofan á ísi. 
* **brunnvök** er vök á vatni, tjörn eða á og er notuð sem brunnur. 

## Frekari upplýsingar

* Hogan, C. Michael. 2008 ''Polar Bear: Ursus maritimus'', Globaltwitcher.com, ed. N. Stromberg 
* Osborn, Sherard, Peter Wells og A. Petermann. 1867. *Proceedings of the Royal Geographical Society of London*, Vol 12 no 2 1867-1868 pages 92-113 On the Exploration of the North Polar Region
* Stringer, W.J. og J.E. Groves. 1991. ''Extent of Polynyas in the Bering and Chukchi Seas'' 
* U.S. National Aeronautics and Space Administration (NASA). 1999. Weddell Polynya

## Heimildir


## Tenglar
* International North Water Polynya Study (NOW) 
* The American Heritage Dictionary of the English Language: Fourth Edition on "polynya" 
* Polynya north of Alaska  at NASA Earth Observatory
Smáþjóðaleikarnir

**Smáþjóðaleikarnir** eru alþjóðlegt íþróttamót þar sem þátttökulönd eru minnstu ríki Evrópu. Ólympíunefndir ríkjanna skipuleggja leikana. Leikarnir eru haldnir á tveggja ára fresti. Þeir fyrstu voru settir í San Marínó 1985.

## Þátttökulönd
Þátttaka miðast við ríki með minna en milljón íbúa. Núverandi þátttökulönd eru Andorra, Ísland, Kýpur, Liechtenstein, Lúxemborg, Malta, Mónakó, San Marínó og Svartfjallaland. 

## Gestgjafar
* 1985 - San Marínó
* 1987 - Monte Carlo, Mónakó
* 1989 - Nicosia, Kýpur
* 1991 - Andorra la Vella, Andorra
* 1993 - Valletta, Malta
* 1995 - Lúxemborg
* 1997 - Reykjavík, Ísland
* 1999 - Vaduz, Liechtenstein
* 2001 - San Marínó
* 2003 - Valletta, Malta
* 2005 - Andorra la Vella, Andorra
* 2007 - Mónakó
* 2009 - Kýpur
* 2011 - Liechtenstein
* 2013 - Lúxemborg
* 2015 - Ísland
* 2017 - San Marínó
* 2019 - Svartfjallaland
* *[[2023]]* - Malta
* *[[2025]]* - Andorra
* *[[2027]]* - Mónakó

## Keppnisgreinar
Á leikunum 2019 var keppt í karla- og kvennaflokki í níu greinum:
* Blak
* Borðtennis
* Boules
* Frjálsar íþróttir
* Júdó
* Körfubolti
* Skotfimi
* Sund
* Tennis
Cornel West

**Cornel Ronald West** (fæddur 2. júní 1953) er bandarískur fræðimaður og samfélagsgagnrýnandi og prófessor við Princeton-háskóla.

West er einkum þekktur fyrir stjórnmálarýni og siðferðisgagnrýni og fyrir að vera baráttumaður fyrir borgaralegum réttindum. Skrif hans fjalla flest um þátt kynþáttar kyns og efnahags í bandarísku samfélagi.

## Helstu ritverk
### Bækur
* *Hope On a Tightrope: Words & Wisdom* (2008).
* *Democracy Matters: Winning the Fight Against Imperialism* (2004).
* *Restoring Hope: Conversations on the Future of Black America* (Kelvin Shawn Sealey (ritstj.), 1997).
* *Keeping Faith: Philosophy and Race in America* (1994).
* *Race Matters* (1993).
* *Beyond Eurocentrism and Multiculturalism* (1993).
* *The Ethical Dimensions of Marxist Thought* (1991).
* *The American Evasion of Philosophy: A Genealogy of Pragmatism* (1989).
* *Prophetic Fragments* (1988).
* *Prophesy Deliverance! An Afro-American Revolutionary Christianity* (1982).
* *Black Theology and Marxist Thought* (1979).

### Bækur samdar ásamt öðrum
* *The African-American Century: How Black Americans Have Shaped Our Century* (ásamt Henry Louis Gates, Jr.) (2000)
* *The Future of American Progressivism* (ásamt Roberto Unger) (1998)
* *The War Against Parents: What We Can Do For America's Beleaguered Moms and Dads* (ásamt Sylvia Ann Hewlett) (1998)
* *The Future of the Race* (ásamt Henry Louis Gates, Jr.) (1996)
* *Jews and Blacks: A Dialogue on Race, Religion, and Culture in America* (ásamt Michael Lerner) (1995)
* *Breaking Bread: Insurgent Black Intellectual Life* (ásamt bell hooks) (1991)

### Ritstýrð verk
* *Post-Analytic Philosophy* (ásamt John Rajchman) (1985).
Michel Desjoyeaux

**Michel Desjoyeaux** (f. 16. júlí 1965) er franskur siglingamaður sem hefur unnið fjölda úthafssiglingakeppna, þar á meðal eina erfiðustu keppni heims, Vendée Globe, tvisvar. 

## Tenglar
* Vefur Foncia-liðsins
Bakteríuþyrping

**Bakteríuþyrping** (eða **kólonía**) er sambýli bakteríu- eða fyrnufrumna sem vex á eða í föstu ræktunaræti á borð við agarhlaup. Oftast er hver kólonía ræktuð upp af einni stakri frumu og eru því allar frumur kóloníunnar hreinræktuð klón. Einföld og örugg aðferð til hreinræktunar bakteríustofns er því að stinga í staka kóloníu með dauðhreinni nál eða sáningarlykkju og strika henni út á ferskt, dauðhreint næringaræti.
Aurelianus

**Lucius Domitius Aurelianus** (fæddur u.þ.b. 215, dáinn 275) var keisari Rómaveldis á árunum 270 – 275.

Aurelianus var fæddur í Sirmium í skattlandinu Pannoniu (í núverandi Serbíu) inn í lítið þekkta fjölskyldu. Aurelianus vann sig upp metorðastigann í rómverska hernum og varð að lokum yfirmaður riddaraliðsins (*dux equitum*), í stjórnartíð Gallienusar keisara. Árið 270 var Aurelianus hylltur sem keisari af herdeildum í Sirmium. Claudius 2. keisari hafði þá nýlega dáið og hafði öldungaráðið þá lýst bróður hans, Quintillus, keisara. Herdeildirnar við norðurlandamæri ríkisins við Dóná vildu hinsvegar ekki styðja Quintillus og studdu því Aurelianus. Eftir að hafa sigrað hersveitir Quintillusar fékk Aurelianus einnig stuðning öldungaráðsins.

Aurelianus hafði ekki verið við völd lengi þegar hann þurfti að verjast árásum germanskra þjóðflokka, því árið 270 réðist Juthungi þjóðflokkurinn tvisvar inn í Norður-Ítalíu og Vandalar einu sinni. Aurelianus sigraði þessa innrásarheri í nokkrum bardögum og hrakti þá á brott. Árið 271 gerðu myntsláttu-verkamenn uppreisn í Róm og í kjölfarið létu nokkur þúsund manns lífið á götum borgarinnar. Aurelianus kvað niður uppreisnina sem endaði eftir bardaga við herinn á Caelius-hæð. Áður en Aurelianus yfirgaf Rómarborg lét hann hefja byggingu mikils varnarmúrs í kringum borgina, Aurelianusarmúrsins. Bygging múrsins var viðbragð við hinni auknu ógn sem stafaði af innrásum Germana, en lítið var um varnir í Róm þar sem borginni hafði ekki verið ógnað af utanaðkomandi herjum í nokkur hundruð ár.

Þegar Aurelianus varð keisari höfðu tvö stór svæði klofið sig frá Rómaveldi, annars vegar Gallíska keisaradæmið í vesturhlutanum og hinsvegar Palmýríska keisaradæmið í austurhlutanum. Bæði þessi svæði höfðu klofið sig frá Rómaveldi á árinu 260, á valdatíma Gallienusar. Aurelianus náði að leggja bæði þessi svæði aftur undir stjórn rómarkeisara, Palmýríska keisaradæmið árið 273 og Gallíska keisaradæmið árið 274. Aurelianus lét rómverskar herdeildir hins vegar yfirgefa Daciu sem hafði tilheyrt Rómaveldi frá því að Trajanus keisari hafði lagt svæðið undir sig árið 106. Dacia var eina landsvæðið, sem tilheyrði Rómaveldi, sem var norðan Dónár og því taldi Aurelianus að of erfitt og kostnaðarsamt yrði að verja svæðið gegn árásum germanskra þjóðflokka. Eftir þetta markaði Dóná norðurlandamæri Rómaveldis í Austur-Evrópu.

Aurelianus var myrtur, árið 275, af undirmanni sínum þegar hann var á leiðinni í hernaðarleiðangur gegn Sassanídum. Þessi undirmaður er sagður hafa séð skjal þar sem stóð að hann og fleiri ættu að vera teknir af lífi, en skjalið hafði hins vegar verið falsað af öðrum aðstoðarmanni Aurelianusar.

## Heimildir
* Körner, Christian, „Aurelian (A.D. 270-275) .“ *De Imperatoribus Romanis* (2001).
* Scarre, Chris, *Chronicle of the Roman Emperors, the Reign–by–Reign Record of the Rulers of Imperial Rome* (London: Thames & Hudson, 1995).
Trefjaplast

**Trefjaplast** er samsett efni úr plastefni (fjölliður) sem er styrkt með trefjum. Trefjarnar eru yfirleitt glertrefjar, aramíð eða koltrefjar og fjölliðurnar eru yfirleitt epoxý, vínýlesterar eða hitafast plast. Trefjaplast er algengt byggingarefni í flugvélum, bifreiðum og bátum.
Skilyrði Kochs

**Skilyrði Kochs** (kallast einnig **lögmál Kochs**, **skilyrði Kochs og Henles** eða **skilyrði Kochs og Loefflers**) eru fjögur (upphaflega þrjú) skilyrði sem uppfylla þarf svo hægt sé að fullyrða án nokkurs vafa að orsakasamband sé milli tiltekinnar örveru og tiltekins sjúkdóms. Skilyrðin eiga rót sína í einu höfuðverka Jakobs Henle, en voru þróuð af Robert Koch og fyrst sett fram á prenti af aðstoðarmanni hans, Friedrich Loeffler árið 1883 . Koch og samstarfsmenn hann beittu skilyrðunum til að styðja tilgátur sínar um orsakavalda miltisbrands og berkla, en þau hafa síðan verið mikið notuð í klínískri örverufræði.

Skilyrðin fjögur eru:
# Örveran finnst í öllum tilfellum sjúkdómsins.
# Örveruna er hægt að einangra úr sýktum einstaklingum og rækta í hreinrækt.
# Örveran veldur aftur sama sjúkdómi þegar tilraunadýr er sýkt með henni.
# Örvera sömu tegundar einangrast úr sýkta tilraunadýrinu.

## Heimildir
Fireball

**Fireball** eða **Eldhnöttur** er um fimm metra löng grunnrist tvímenningskæna með eina trapisu, belgsegl og kantaðan skrokk. Hún var hönnuð af Peter Milne árið 1962. Skrokkurinn er ýmist úr krossviði, trefjaplasti eða samsettur en má mest vera 80 kíló að þyngd. 

Á Íslandi voru nokkrir bátar af þessari gerð smíðaðir á 8. áratugnum, þeir fyrstu af félagsmönnum í Ými í Kópavogi 1972. Keppt var í flokknum til 1980.
Djúprista

**Djúprista** skips er dýpt frá vatnslínu að kili. Djúpristan er þannig minnsta dýpt sem skip getur siglt í án þess taka niðri. *Djúpristumerki* á stefni skips sýna hversu djúpt það ristir. Út frá þeim er hægt að finna út þyngd farms með því að reikna út hversu miklu skipið ryður frá sér. Hleðslumerki á skrokknum sýna hversu djúpt skipið má rista án þess að eiga á hættu að sökkva vegna ofhleðslu.
Vatnslína

**Vatnslína** skips mælir lengd skipsins við vatnsborðið. Hún tekur þannig ekki tillit til atriða á skipsskrokknum sem eru neðan eða ofan vatnsborðs. Flestir bátar eru með slútandi stefni og skut þannig að mesta lengd skipsins getur verið nokkuð meiri en vatnslína þess. 

Vatnslína skips er mikilvæg mælieining til að reikna út aðra hluti, svo sem hversu miklu það ryður frá sér, skrokkhraða, flatarmál botnmálningar o.s.frv. 

## Tengt efni
* Lóðlínulengd
* Mesta lengd
Fríborð

**Fríborð** er sá hluti skipsskrokks sem nær frá vatnsborði að brún efra þilfars sem er lægsti punktur þar sem sjór getur flotið inn í skipið. Á stærri skipum er fríborðið mælt frá hleðslumerki sem markar mestu öruggu djúpristu. 

Keppnisbátar eru með lágt fríborð til að spara yfirbyggingu og þyngd og auka þannig hraða. Hærra fríborð gefur betri vörn gegn öldugangi og meira rými innanborðs.
Lóðlínulengd

**Lóðlínulengd** skips er lengd skipsskrokksins frá stýrisás (aftari lóðlínu) að lóðréttum skurðpunkti stefnis (fremri lóðlínu). Þessi mælieining er stundum notuð til að reikna út hleðslurými skips þar sem hún útilokar rými í stefni og skut sem oft er illa nothæft sem hleðslurými.

## Tengt efni
* Vatnslína
* Mesta lengd
Skrokkhraði

**Skrokkhraði** skips er þumalputtaregla sem gefur vísbendingu um hámarkshraða þess að jafnaði út frá því hversu mikið skipsskrokkurinn ryður frá sér miðað við hefðbundna hönnun sem ekki fleytir (planar) eða klýfur ölduna mjög vel. Skrokkhraði vísar til þess að þegar skipið nær tilteknum hraða verður vatnsmótstaðan svo mikil að það kemst ekki hraðar. 

Formúlan fyrir skrokkhraða virkar þegar um er að ræða mjög hefðbundna skipsskrokka en ef hönnun skrokksins er breytt geta skip auðveldlega náð upp fyrir þennan hraða án þess að plana. Í nútímaskipahönnun er því Froude-tala yfirleitt notuð fremur en skrokkhraði til að gefa vísbendingu um hámarkshraða.

Skrokkhraði er reiknaður með formúlunni: 

v \approx 4{,}5 \cdot \sqrt{l_\mathrm{vl}}\;\mathrm{km/klst} \; \approx \; 2{,}43\cdot\sqrt{l_\mathrm{vl}}\;\mathrm{hn} 

þar sem {l_\mathrm{vl}} er vatnslína skipsins í metrum og v er hraði.
Kjölur (skip)

**Kjölur** skips er neðsti hluti skrokksins, sem teygir sig stafna á milli og myndar þannig „hryggjarsúlu“ skipsins. Kjölurinn gefur skipinu „kjölfestu“, þ.e. eykur stöðugleika þess og kemur í veg fyrir að það rási til hliðanna. Þegar hefðbundin tréskip eru smíðuð er kjöltréð fyrsti hlutinn sem lagður er í mótið og hinir hlutar skipsins smíðaðir utanum það. Talað er um að *leggja kjöl að skipi* og markar sú athöfn oft formlegt upphaf skipasmíðinnar. Ýmis konar hjátrú er tengd kjöltrjám.

Djúpristur kjölur á nútímaseglskútum er hins vegar eins og uggi sem kemur niður úr skipinu og hefur þann tilgang að breyta hliðarátaki vinds í seglin í framhreyfingu. Annar tilgangur kjalarins er að verka sem ballest á móti hliðarátaki vindsins og koma í veg fyrir að báturinn fari á hliðina.

Sumir farkostir, t.d. flatbytnur og svifnökkvar hafa ekki kjöl geta því siglt á grynnra vatni en kjölskip á kostnað kjölfestu.

## Kjöltegundir
* Fellikjölur - kjölur sem hægt er að draga upp í stokk. 
* Snúningskjölur - kjölur sem snýst upp í rás.
* Veltikjölur - flapar sem eru á síðum skips. 
* Hallandi kjölur - kjölur sem breytir um stöðu eftir halla skips. 
* Uggi - er lítill kjölur aftast á bolnum.
Dýpt

**Dýpt** kallast lóðrétt fjarlægð mæld frá yfirborði vökva eða jarðar, en einnig er talað um dýpt íláts eða keralds, sem gefur hugmynd um rúmtak þess.
Bógalda

**Bógalda** er alda sem myndast við bóg skips á ferð í vatni. Þegar bógaldan dreifist út til hliðanna myndar hún kjölfar. Stór bógalda hægir ferð skipsins og getur auk þess skapað hættu fyrir minni báta og skemmt mannvirki í höfnum. Þess vegna eru skip yfirleitt hönnuð þannig að þau skapi sem minnsta bógöldu. 

Stærð bógöldu ræðst af ferð skips, djúpristu, yfirborðsöldum, dýpt vatns og lögun stefnis. Skip með mikla djúpristu og flatt stefni býr til stóra bógöldu meðan skip með hvasst stefni eða bátar sem fleyta á yfirborði vatnsins skapa minni bógöldu. Bógöldur eru rannsakaðar með straumfræðiútreikningum.

Bógaldan flytur hreyfiorku frá skipinu og hægir því á því. Skipahönnun fæst því meðal annars við að minnka bógölduna og bæta þannig orkunýtingu. Flest stærri nútímaskip eru búin perustefni til að eyða bógöldunni.
Kjölfar

**Kjölfar** er kvika eða iða sem verður til þegar lofttegund eða vökvi streymir umhverfis hlut. Kjölfarið verður til úr því efni sem hluturinn ryður frá sér. Í vatni verður til greinilegt kjölfar þegar farartæki sem bátur ferðast eftir yfirborði þess og nefnist það þá einnig **varsími** og stundum einfaldlega **slóð**. Fremst verður til bógalda sem dreifist síðan út til hliðanna og eyðist út.

## Orðsifjar og -notkun
Hugtakið „kjölfar“ er dregið af því að þetta er það „far“ sem fylgir skipskili í vatni og er það oft notað í orðasambandinu „í kjölfar“ eða „í kjölfarið“ sem gefur til kynna orsakasamhengi, sagnliðurinn „fylgja í kjölfarið“ merkir að eitthvað leiði af eða sé afleiðing einhvers og að „sigla í sama kjölfar og einhverjir“ merkir að feta í fótspor þeirra eða þræða sömu leið og þeir. Það að „fara í kjölfar einhvers“ merkir að fylgja viðkomandi.

## Tilvísanir
Verknaðarsögn

**Verknaðarsögn** er sagnorð sem segir frá verknaði en ekki breytingu á ástandi eða hreyfingu.

## Dæmi um verknaðarsagnir í íslensku
**borða*
**drepa*
**skrifa*
**lesa*
**kyssa*

## Heimildir
Hraunfossar

**Hraunfossar** – (einnig nefndir **Girðingar**) – er samheiti á ótal tærum, fossandi lindum sem koma undan Hallmundarhrauni, sem á þessum stað er nefnt Gráhraun, og renna í Hvítá í Borgarfirði. Skammt frá Hraunfossum er bærinn Gilsbakki í Hvítársíðu, ferðamannastaðurinn Húsafell er þar í grennd og ekki er langt til Reykholts.

Úrkoma sem fellur á hraunið og jarðvatn sem síast frá umhverfinu, rennur á milli hraunlaga og kemur fram við hraunjaðarinn og myndar Hraunfossa. Vatnið kemur fram undan hraunjaðrinum á um 1 km löngum kafla. Falla þar fram í Hvítá ótal bunur og fossar, um kletta og skógarkjarr, allan ársins hring. Rennslið frá lindunum er um 5 m³/s (rúmmetrar á sekúndu) og vatnshitinn um 3,5°C.

Barnafoss er gljúfri í Hvítár ofan við Hraunfossa. Staðurinn er þekktur fyrir steinboga (brýr) sem áin hefur markað í bergið með ógnarkrafti sínum. Meðalrennsli árinnar er að jafnaði 80 m³/s en hefur í flóðum mælst allt að 500 m³/s. Þá flæðir áin upp úr þrengingunum og yfir nærliggjandi svæði eins og umhverfið ber með sér. Svæðið var friðlýst árið 1987.

## Nálægir staðir
* Deildartunguhver
* Tröllafossar 
* Surtshellir 
* Víðgelmir 
* Langjökull
* Reykholt í Borgarfirði
* Barnafoss 
*Gilsbakki í Hvítársíðu

## Tenglar

*Ljósmyndir af Hraunfossum
*Hraunfossar - ljósmyndir á islandsmyndir.is
*Upplýsingar á Húsafell.is 
*Ljósmyndir á Húsafell.is 
*Ljósmyndir
Harzfjöll

**Harzfjöll** er nyrsti fjallgarður Þýskalands. Þau liggja í Neðra-Saxlandi, Saxlandi-Anhalt og Þýringalandi. Fjöllin hétu upphaflega **Hart**, en það merkir *Fjallaskógur*.
## Landafræði
Harzfjöll ná yfir rúmlega 2.200 km² landsvæði sem er um 110 km að lengd frá bænum Eisleben í suðaustri til Seesen í norðvestri, og um 30 til 40 km á breidd. Hæsti tindur Harzfjalla er Brocken, 1.141 m.y.s. Brocken er kunnur safnstaður fyrir nornir á Walpurgisnóttu fyrr á öldum. Harzfjöllum er gjarnan skipt í Efri- og Neðri-Harzfjöll (*Oberharz* og *Unterharz*). Efri-Harzfjöll einkennast af furu- og greniskógum, en í Neðri-Harzfjöllum eru blandaðir skógar og ræktarlönd. 
## Saga
Harzfjöll byggðust fyrst fyrir um 1.000 árum, en fram að þeim tíma voru þau óaðgengileg sakir þéttvaxinna skóga. Ruðningu markarinnar sér enn stað í staðarnöfnum á svæðinu, en mörg þeirra bera viðskeytið *-rode*, sem útleggja má sem *rutt rjóður*.
Škoda 105/120/125

**Skoda 105** er bifreið framleidd af Škoda frá 1976 til 1989. Hann var annar Skoda bíllinn með vélina aftur í. Þeir voru mjög algengir á Íslandi á 9. áratugnum. Nú eru mjög fáir eftir.

## Gerðir

## Tengt efni
* Škoda 130/135/136

## Tenglar
Öldudragi

**Öldudragi** er dragi (vatnsmótstaða) sem hefur áhrif á hluti sem ferðast um yfirborð vatns, svo sem báta og sundmenn. Öldudragi er sú orka sem þarf til að ryðja vatninu úr vegi og mynda bógöldu og kjölfar. Fyrir sundmenn og skip með hefðbundnu lagi er öldudragi aðalmótstaðan sem þau mæta. Þegar ákveðnu hlutfalli milli hraða og lengdar er náð verður orkan sem þarf til að ryðja vatninu frá of dýr og viðkomandi nær ekki hraðar nema með stórauknum krafti. Skrokkhraði og Froude-tala eru notuð til að meta þennan hámarkshraða skipa.

Hægt er að minnka öldudraga með ýmsu móti. Sundmenn reyna gjarnan að synda eins lengi og þeir geta í kafi, en um það gilda sérstakar reglur þegar keppt er í sundi. Skipsskrokkar eru hannaðir með hvössu stefni til að kljúfa ölduna. Með því er tilfærslunni dreift eftir endilöngu stefninu og draginn minnkar. Flest nútímaskip eru með perustefni sem býr til fremri öldu sem eyðir bógöldunni. Löng og mjó skip hafa minni mótstöðu en stutt og breið. Eins eru litlir bátar og hraðbátar hannaðir til þess að lyfta sér upp á bógölduna og fleyta eða plana á yfirborði vatnsins fremur en ryðja því frá sér þegar tilteknum hraða er náð.

## Tengt efni
*
Steypiflugvél

**Steypiflugvél**   er sprengjuhlaðin orustuflugvél sem steypir sér beint niður að marki sínu úr mikilli hæð. Steypiflugið er til að hitta nákvæmar en ella og takmarkar um leið getu óvinavéla til hæfingar. Eftir að hafa sleppt sprengjunum hækkar hún síðan flugið.  Vélar þessar voru nær eingöngu notaðar í seinni heimstyrjöldinni en tíðkuðust lítið eftir það. 

## Tilvísanir
Finnagaldur

**Finnagaldur**  nefndi Þjóðviljinn á sínum tíma frelsisstríð Finna þegar Rússar réðust á þá fyrrnefndu í nóvember árið 1939 og Finnar gripu til vopna. Það stríð hefur verið nefnt Vetrarstríðið. Viðhorf Þjóðviljans, og orðið finnagaldur, sem haft var um baráttu Finna, olli miklum deilum á Íslandi þegar þessir atburðir gerðust. Í Alþýðublaðinu árið 1946 stendur: 
:*Öllum er enn í fersku minni hver megna andúð og fyrirlitningu slíkt ofbeldi stórveldisins við hina litlu, frelsisunnandi nágrannaþjóð vakti um heim allan. En hitt er mönnum heldur ekki gleymt, hvernig kommúnistar sleiktu þá út um, hrakyrtu Finna fyrir að hafa ekki viljað selja Rússum land sitt og kölluðu það bara loddaraleik eða Finnagaldur, að taka svari smáþjóðarinnar, af því að það voru Rússar, sem á henni níddust.* 

Aðdáun á meðal sósíalista á verkum Rússa var þó langt í frá almenn. Í Morgunblaðinu 1989 stóð að: 
:*Kommúnistar höfðu á orði að hin hörðu viðbrögð pólitískra andstæðinga og almennings væru ofsóknir og töluðu um „Finnagaldur" í þessu sambandi. En það orð er dregið af fjölkynngi íbúa í Finnmörku og Lapplandl. Það var ekki hægt að ná samstöðu um hlutleysi í Vetrarstríðinu innan sósíalistaflokksins; flokkurinn klofnaði. Margir sögðu upp áskriftum sínum að málgagni flokksins, Þjóðviljanum*. 

Í Lesbók Morgunblaðsins sagði svo frá þessum sama atburði í grein sem birtist  árið 1984: 
:*Í skjóli Hitlers réðust þeir [Rússar] tveimur mánuðum síðar, í desember 1939, á Finnland. Þar átti vissulega Davíð í höggi við Golíat. Finnar vörðust í fulla þrjá mánuði og hetjudáð þeirra var slík að þeir voru virtir svo að minnisstætt er. Hér heima var virðingin einlæg og almenn svo að kommar líktu henni við „hreinan finnagaldur".* 

Orðið finnagaldur vísar til þeirra galdra sem Finnar voru þekktir fyrir í fornöld, sbr. hina íslensku sögn að *finnvitka* sem þýðir að fremja galdra á Lappavísu og þjóðtrúin íslenska á finnabrækur svo eitthvað sé nefnt.  Áður var orðið oft nefnt í sömu andrá og moggalygi og rússagrýla, því sósíalistar tóku að tala um að moggamenn hefðu komið af stað finnagaldri. Orðið fékk því nýja merkingu um leið og það hafði verið notað um „samvinnuleysi“ Finna við Rússa, þar sem það var haft í deilunni sjálfri um það moldviðri sem af þessu spratt, og ádeilu Morgunblaðsins á alla sósíalista. 

Orðið finnagaldur er enn notað en hefur fengið aðra merkingu og um leið er hún nokkuð á reiki. Oftast er orðið samt haft um einhverskonar deilur og uppþot þar sem menn tvístrast í afstöðu sinni. Eða þar sem upp þyrlast moldviðri skoðana, þar sem öðrum finnst hinn aðilinn hafa miklu verri málstað að verja. 

## Tilvísanir
Hannes Sigurbjörn Jónsson

**Hannes Sigurbjörn Jónsson** (f. 25. apríl 1975) er formaður Körfuknattleikssambands Íslands og stjórnarmaður í FIBA Europe

## Ferill
### Breiðablik
Hannes hóf afskipti af körfuknattleik 1989 þegar hann tók sæti í stjórn körfuknattleiksdeildar Breiðabliks og hann ásamt þeirri stjórn hóf að efla körfuboltann í Kópavogi þrátt fyrir að körfuboltadeildin væri þá 20 ára gömul hafði lítið starf verið í körfuboltanum í Kópavogi. Á árunum 1989-1995 efldist starfið innan Breiðabliks og á nokkrum árum varð Körfuknattleiksdeild Breiðabliks ein af stærstu körfuknattleiksdeildum landsins. Hannes starfaði í stjórn körfuknattleiksdeildarinnar til ársins 1999 þar af sem formaður frá 1997. Hannes hefur setið í aðalstjórn Breiðabliks og ýmsum nefndum á vegum félagsins. Einnig hefur Hannes setið í stjórn Ungmennasamband Kjalarnesþings (UMSK).

### Körfuknattleikssamband Íslands
Árið 1999 tók Hannes sæti í stjórn Körfuknattleikssambands Íslands. 2001 tók hann við varaformennsku sambandsins og formennsku árið 2006 en lét af því 2023 og er framkvæmdastjóri sambandsins í dag en hann tók við því embætti 2014.

### FIBA Europe
Hannes tók sæti í fjárhagsnefnd FIBA Europe árið 2010, 17. maí 2014 var hann svo kosinn í stjórn FIBA Europe og á fyrsta stjórnarfundi kosinn formaður Smáþjóðanefndar FIBA Europe. 
2023 var hann svo kosinn einn af varaforsetum FIBA Europe

## Afskipti af stjórnmálum
Í Alþingiskosningum 2013 sat hann í 14. sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður.

Í Alþingiskosningum 2024 sat hann í 2. sæti á lista Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi.
Björn Friðriksson

**Björn Friðriksson** (6. maí 1878 – 3. nóvember 1946) var kvæðamaður  og hagyrðingur og einn helsti stofnandi Kvæðamannafélagsins Iðunnar sem stofnað var árið 1929.

Björn fæddist að Þorgrímsstöðum í Vestur-Húnavatnssýslu. Foreldrar hans voru Friðrik Gunnarsson hreppstjóri frá Mýrum í Miðfirði og Sigurlaug Gunnlaugsdóttir frá Óspaksstöðum í Hrútafirði. Björn var einn af sex börnum þeirra hjóna er komust á legg. Björn flutti að heiman þegar hann var 22 ára og stundaði lausamennsku við fiskveiðar og landbúnað. 

Björn giftist í maí 1903 Ingigerði Árdísi Björnsdóttur frá Vatnsenda í Vesturhópi. Þau hjón bjuggu í Húnavatnssýslu í  yfir 20 ár.  Hann byggði sér býli sem hann kallaði Engibrekku og bjó þar í sjö ár. 

Ekki var mikið um menntun að ræða þegar Björn ólst upp nema það sem nauðsynlegt var fyrir ferminguna. En Björn var vel gefinn og tókst af sjálfsdáðum að afla sér nokkurrar menntunar. Hann las mikið og skrifaði og var fjölfróður maður.  Hann tók virkan þátt í félagsstörfum eins og sóknarnefnd, sveitastjórn og fleiru.
  
Árið 1924 tók Björn sig upp með fjölskylduna og flutti til Reykjavíkur. Þar vann hann hjá Mjólkurfélaginu og Hafnargerð Reykjavíkur. Björn Friðriksson var einn af sterkustu frumkvöðlum þess að Kvæðamannafélagið Iðunn var stofnað. Það var stofnað árið 1929.Tilurð þess var að Björn var staddur með fjöldkyldu sinni á Þingvöllum og fengu þau þessa hugmynd að stofun félagsins. Tilgangur þess var að að stofna með sér félagsskap til varðveislu og verndar þeirrar listar, sem íslenskar rímnastemmur og stökur eru grundvallaðar á. Björn var ritari í fyrstu stjórn þess og formaður frá 1943 til 1946. Meðal Iðunnarfélaga voru systur Björns þær Ingibjörg, Sigríður og Þuríður. Björn þótt einstakur kvæðamaður og góður hagyrðingur þó að fátt hafi komið út eftir hann á prenti. Björn lést í Reykjavík 3. nóvember árið 1946.
Sigla

**Sigla** eða **siglutré** er mastur sem ber uppi segl á seglskipum. Orðið reiði  er haft um sigluna (mastrið) með seglabúnaði, en aldrei um sigluna eina og sér.

## Tilvísanir
Dragreipi

**Dragreipi**   (**falur**, **ráseil** eða **upphal**) er reipi sem notað er til að draga upp segl, fána eða rá. Á seglskipum er dragreipið yfirleitt skorðað í blökk til að ná meira átaki. Á sumum bátum er seglið dregið upp með tveimur dragreipum sem leika á hjólum (blökkum) í mastrinu, svo kölluðu hærra og lægra hjóli. Til forna var húnbora gat á siglutoppi sem dragreipi gekk í gegnum.

Þeir menn sem sáu um dragreipið á bátum á öldum áður nefndust dragreipismenn. Dragreipismaður réð hversu hratt var siglt; hækkaði hann og lækkaði seglið eftir því hve mikið báturinn þoldi. Og þegar segltökumenn hryggjuðu inn seglið var það oft dragreipismaðurinn sem sagði til um sjó og vind. Stundum var dragreipismanni fyrirskipað þannig: „Láttu krikta í nafni drottins“, en þá átti að gefa dragreipið eftir í hendi og lækka seglið.

Á gaffalsegli eru dragreipin tvenns konar: pikkfalur, tengdur við endann (pikkinn) á ránni, og klófalur tengdur við gaffalinn. Báðir falirnir liggja í blökkum, einni eða fleirum.

## Tenglar
Varðtunna

**Varðtunna** (einnig **masturskarfa**, **mers**, **húnkastali**, **siglukarfa** eða **útsýnistunna**) er pallur á efri hluta stórsiglu skips eða öðru mastri þar sem maður stendur til að sjá vítt yfir og koma auga á eitt eða annað. Varðtunnan var til dæmis mönnuð til að koma auga á hættur framundan (sker eða önnur skip), til að sjá til lands og á hvalveiðiskipum til að koma auga á hval. Þeir sem hafðir voru í varðtunnu voru stundum nefndir *varðgæslumenn*. 

Upphaflega var varðtunnan tunnulaga karfa sem bundin var við mastrið. Þar sem tunnan er lengst frá massamiðju skipsins fann sá sem þar stóð mest allra fyrir veltingi sem gat leitt til alvarlegrar sjóveiki, jafnvel hjá vönum sjómanni. Vegna þessa var litið á það sem refsingu að vera sendur í varðtunnuna.
Bómustrekkjari

**Bómustrekkjari** eða **kikker** á seglskipum er band eða bulla sem er fest neðan á bómuna framanverða til að strekkja hana niður að framan sem breytir lagi seglsins. Venjulega liggur bómustrekkjarinn frá neðsta hluta mastursins skáhallt upp að bómunni. Venjulega þarf blakkir á línuna vegna þess hve mikið afl þarf til að strekkja á bómunni þegar seglin eru uppi. Á stærri skipum er bómustrekkjarinn yfirleitt einhvers konar bulla með dælu. 

Bómustrekkjarinn er eitt af þremur tækjum til að stjórna snúningi á stórsegli seglskútu. Hin tvö eru stórskautið og stórskautssleðinn.
Hallmundarhraun

**Hallmundarhraun** er stærsta hraunbreiða í Borgarfirði. Það er helluhraun sem talið er hafa myndast skömmu eftir landnám Íslands, einhvern tímann á 10. öld. Það er kennt við Hallmund þann sem Grettis saga segir að ætti sér bústað á þessum slóðum. Hraunið er komið úr miklum gíg upp undir Langjökli undir svokölluðum Jökulstöllum. Nýverið er farið að kalla hann Hallmund eða Hallmundargíg. Líklegt er að gosið hafi verið langvinnt og staðið í nokkur ár. Ekki er talið að mikil gjóska hafi myndast í gosinu en kvikustrókar og gosgufur hafa vafalítið stigið upp af eldvörpunum vikum og mánuðum saman. Það er yfir 200 km² að flatarmáli. Breiðast er hraunið um 7 km og heildarlengd þess er 52 km..

Merkileg frásögn af þessu gosi er í fornu kvæði sem kallast Hallmundarkviða. Þetta er elsta lýsing sem til er á eldgosi á Íslandi. Þar er greint frá jarðskjálftum, kvikustrókum, gosmekki, hraunrennsli og mannskaða af völdum gossins. Líklegt er talið að gosið hafi átt sér stað milli 940-950. Hugsanlegt er að nokkrir bæir hafi horfið í hraunið. 

Í Hallmundarhrauni eru margir hellar, þar á meðal stærstu hellar landsins. Þeirra þekktastir eru Víðgelmir, Stefánshellir og Surtshellir. Hellismenn voru ræningjaflokkur sem hafðist við í Surtshelli og þar eru merkar fornminjar frá þeirra tíð. Við hraunjaðarinn eru náttúruperlurnar Hraunfossar og Barnafoss og ferðamannastaðurinn Húsafell.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Strútur
* Hraunfossar
* Surtshellir

## Tenglar
* Hallmundarkviða, eldforn lýsing á eldgosi;  Árni Hjartarson, Náttúrufræðingurinn júlí 2014, bls. 27&ndash;37.
* Hallmundarkviða, áhrif eldgoss á mannlíf og byggð í Borgarfirði;  Árni Hjartarson, Náttúrufræðingurinn júlí 2015, bls. 60&ndash;67.
* NAT.is - Hallmundarhraun 
* 
* Haukur Jóhannesson, Aldur Hallmundarhrauns í Borgarfirði, Náttúrufræðistofnun Íslands, 1989#
*  Björn Hróarsson, etal.: ''Lava caves in the Hallmundarhraun lava flow, West Iceland.'' Proceedings of the 6th International Symposium on Volcanospeleology. (1991) (á ensku)
Barnafoss

**Barnafoss** er foss í Hvítá, í þrengingum (gljúfri) við jaðar Hallmundarhrauns rétt fyrir ofan Hraunfossa.

Til eru heimildir fyrir því að fossinn hafi áður verið nefndur *Bjarnafoss*. Svæðið  var friðlýst árið 1987.

## Staðhættir
Þar er steinbogi yfir ána, en engum er ráðlagt að reyna að fara yfir hann. Sagnir eru um annan steinboga á ánni á þessum stað sem nú er horfinn. Bogarnir neðan fossins hurfu á sjötta og sjöunda áratugnum, en boginn á gömlu fossbrúninni er alltaf þurr nema í flóðum. sjálf fossbrúnin er komin tugum metrum ofar en áður og er nú iðuflaumur þar sem áður var aðalafossinn. Erfið aðkoma er að steinboganum sem hefur alltaf heillað ofurhuga og stökk þar yfir aðkomumaður um miðja síðustu öld og síðast varð þar banaslys árið 1984.

Rétt neðan við Barnafoss er göngubrú yfir ána, upphaflega byggð 1891, en endurbyggð um 1954 og viðhaldið síðan.

Er þetta fyrsta brúin sem byggð var yfir Hvítá í Borgarfirði og var notuð af bændum í Hálsasveit og Reykholtsdal til þess að reka fé til sumarbeitar á Arnarvatnsheiði og sleppa þannig við erfið og hættuleg vöð yfir Geitá, Kaldá, Hvítá og Norðlingafljót.

## Þjóðsagan um Barnafoss
Sagan segir að steinbogi af náttúrunnar hendi hafi áður fyrr þjónað sem brú yfir Hvítá. En á jólum, endur fyrir löngu, hélt heimilisfólk í Hraunsási til kirkju á Gilsbakka í Hvítársíðu, sem er bær hinum megin við fossinn. Tveir ungir strákar voru skildir eftir á Hraunsási. Þeim leiddist og veittu heimilisfólkinu eftirför. Er þeir komu á steinbogann litu þeir niður, misstu jafnvægið og féllu í ána. Eftir það lét húsfrúin að Hraunsási höggva bogann niður.

## Nálægir staðir
* Deildartunguhver
* Hraunfossar
* Surtshellir
* Víðgelmir
* Langjökull
* Reykholt í Borgarfirði
*Gilsbakki í Hvítársíðu

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*  

## Tenglar

* Barnafoss - þjóðsögur Jóns Árnasonar
* 
* ''Barnafoss og Verðandi''; Sigurjón Jónsson frá Þorgeirsstöðum, Tíminn Sunnudagsblað 5.&nbsp;maí&nbsp;1963, bls 390&ndash;392.
* Barnafossar; Þórður Helgason, Són janúar 2012, bls. 151&ndash;167.
Tónlistarkennsla

**Tónlistarkennsla** er sú menntun nefnd sem snýr að tónlistarfræðslu. Kennslan felst í því að mennta einstaklinga eða hópa í hjóðfæraleik, söng og/eða tónfræði (s.s. að lesa nótur). Tónlistarkennsla er mörgum (verðandi) tónlistarmönnum lykilatriði til að ná að fullmóta hæfileika sína og skilja grundvallareglur tónlistar.
Dómkirkjan í Santiago de Compostela

**Dómkirkjan í Santiago de Compostela** er spænsk miðaldadómkirkja og sögð reist yfir gröf Jakobs postula. Hún var byggð á 11. og 12. öld og vígð árið 1128.

Helgisögn sem þó er ekki studd neinum heimildum segir að Jakob hafi boðað kristni á Spáni og eftir að hann var höggvinn í Jerúsalem árið 44 hafi líkamsleifar hans verið fluttar til Galisíu og jarðsettar þar. Árið 829 var reist kirkja á staðnum þar sem hann var talinn grafinn og seinna reis dómkirkjan þar. Hún var endastöð á Jakobsveginum, pílagrímaleiðinni sem farin var að gröf postulans. Dómkirkjan varð þriðji mikilvægasti ákvörðunarstaður kristinna pílagríma á eftir Jerúsalem og Róm.

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Turner, J. - Grove Dictionary of Art - MacMillan Publishers Ltd., 1996; ISBN Kerfissíða:Bókaheimildir/0-19-517068-7

* Cathedral video www.vimeo.com/27959788
* Botafumeiro https://www.youtube.com/watch?v=rOoHyEEXxoA