open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henry Addington

**Henry Addington, fyrsti vísigreifinn Sidmouth** (30. maí 1757 – 15. febrúar 1844), var breskur stjórnmálamaður. Hann var forsætisráðherra Bretlands frá 17. mars 1801 til 10. maí 1804.

## Æviágrip
Addington var sonur Anthony Addingtons, einkalæknis Williams Pitt eldri, og Mary Hiley, dóttur prestsins Havilands John Hiley, skólastjóra skólans í Reading. Vegna starfs föður síns varð hann æskuvinur Williams Pitt yngri. Addington stundaði nám við Winchester-háskóla og Brasenose-háskóla (Oxford) áður en hann byrjaði laganám í skólanum Lincoln's Inn.

Addington var kjörinn á neðri deild breska þingsins árið 1784 fyrir Devizes-kjördæmi í Wiltshire. Hann varð þingforseti neðri deildarinnar árið 1789. Árið 1801, eftir að ríkisstjórn Pitt yngri féll vegna ágreinings um réttindi kaþólikka á Bretlandi, var Addington valinn til að taka við af honum sem forsætisráðherra.

Á ráðherratíð Addingtons sömdu Bretar um frið við Frakkland og skrifuðu árið 1802 undir friðarsáttmála í Amiens sem batt enda á frönsku byltingarstríðin og kom á friði í Evrópu í fyrsta sinn í rúman áratug. Friðarskilmálarnir voru mjög óvinsælir í Bretlandi en Bretar neyddust til þess að semja um frið þar sem landið rambaði á barmi efnahagshruns og hungursneyðar vegna stríðsrekstursins. Snemma árið 1803 hafði efnahagur Bretlands náð sér á strik og því rufu Bretar friðarsáttmálann og lýstu yfir stríði á hendur Frakklandi þann 18. maí. Þar með hófst fyrsta stríð Napóleonsstyrjaldanna.

Addington þótti lélegur stríðsleiðtogi og þegar syrti í álinn árið 1804 var hann að lokum sviptur embætti og Pitt yngri varð forsætisráðherra á ný. Addington var þó áfram áhrifamikill stjórnmálamaður og næsta ár var hann gerður vísigreifi Sidmouth. Hann tók sæti í ríkisstjórn Pitt árið 1806 sem forseti ríkisráðsins og innsiglisstjóri. Hann tók árið 1807 sæti í ríkisstjórn Williams Grenville, aftur sem forseti ríkisráðsins. Hann gerðist innanríkisráðherra árið 1812. Í því embætti vakti hann reiði stjórnarandstöðunnar þegar hann nam úr gildi rétt fangelsaðra til réttarhalda árið 1817, stóð fyrir fjöldamorðum gegn mótmælendum í Peterloo árið 1819 og setti sex lagaskipanir sem bönnuðu fundi um róttækar umbætur.

Addington lét af þessu embætti árið 1822 og við honum tók Robert Peel. Hann sat áfram sem ráðherra í ríkisstjórnini í tvö ár í viðbót. Hann mótmælti því að Bretland viðurkenndi nýju lýðveldin í Suður-Ameríku, mótmælti því að kaþólikkar fengju aukin réttindi og kaus á móti kjördæmaumbótum árið 1832.

## Heimild
*
Gulyllir

**Gulyllir** (fræðiheiti: *Sambucus australasica*) er austur Ástralskur runni sem finnst yfirleitt í eða við jaðar regnskóga.

Samsett laufin eru fjöðruð. Með heildarlengd á milli 6 til 25 sm löng. Blaðpörin (þrjú til fimm talsins) eru öfugt lensulaga eða mjó-tígullaga. 2 til 1 sm löng og 0.4 til 3 sm breið. Gljáandi að ofan, tennt og hárlaus. Lítill kirtill getur verið sjáanlegur við grunni smáblaða. Leggur samsettra blaðanna er á milli 2 til 10 sm langur. Stilkar smáblaðanna eru 2 til 5 mm langir.

Runninn verður að 4 metra hár. Ilmandi rjómagul blómin myndast frá október fram í mars. Gul, kringlótt berin eru um 5 mm í þvermál.

## Tilvísanir
Æðsti strumpur

**Æðsti strumpur** (franska: *Le Schtroumpfissime*) er önnur bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1963. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samvinnu við Yvan Delporte. Hún var jafnframt fyrsta strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1979.

## Söguþráður
Sagan *Æðsti strumpur* hefst þegar yfirstrumpurinn yfirgefur þorpið og strumparnir ákveða að kjósa þurfi æðstráðanda í fjarveru hans. Við tekur kostuleg kosningabarátta sem lýkur með sigri eins í hópnum. Metorðin stíga honum þó til höfuðs og hann tekur sér fljótlega alræðisvald í þorpinu. Æðsti strumpur lætur krýna sig konung og reisir sér víggirta höll. Andspyrnuhreyfing rís upp og fylkingingum lýst saman í bardaga, þegar yfirstrumpur snýr aftur til þorpsins og allt fellur í ljúfa löð.

*Strumfónían* er stutt aukasaga sem fylgir ævintýrinu um Æðsta strump. Þar segir frá laglausum strumpi sem leikur á trompet í hljómsveit strumpaþorps. Hann er rekinn á brott, þar sem *Kjartan galdrakarl* kemst á snoðir um vandræði hans. Kjartan, dulbúinn sem skógardís, færir strumpinum flautu sem svæfir hvern þann er á hlýðir. Íbúar strumpaþorpsins falla í dásvefn, en hinum ólánlega trompetleikara tekst að snúa á Kjartan og vekja strumpana aftur til lífsins.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1979 í samvinnu við danska forlagið *Carlsen*. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu *Strumpur*.
SIEF

**SIEF **(úr frönsku: *Societé Internationale d'Ethnologie et de Folklore*, „Alþjóðasamtök um þjóðháttafræði og þjóðfræði“) er fræðafélag á sviði mannfræði og þjóðfræði með höfuðstöðvar í Meertens Instituut í Amsterdam. Innan félagsins starfa vinnuhópar á ýmsum sérsviðum sem fást við menningararf, trú, helgisiði, menningargreiningu, og fleira. Félagið var stofnað árið 1964 á grunni eldra félags, *Commission des Arts et Traditions Populaires*, sem var stofnað árið 1928 á vegum Þjóðabandalagsins. Núverandi forseti félagsins er Marie Sandberg (Danmörku).

Félagið skipuleggur stóra ráðstefnu á tveggja ára fresti og er aðili að alþjóðasamtökum mannfræðifélaga, World Council of Anthropological Associations.

## Tímarit
SIEF stendur að útgáfu tveggja ritrýndra tímarita; *Ethnologia Europaea*  og *Cultural Analysis*, sem koma oftast út tvisvar á ári, auk fréttabréfs.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur félagsins
* ''Cultural Analysis'' ()
* ''Ethnologia Europaea''
Zaha Hadid

Dame **Zaha Mohammad Hadid** DBE&#x20;RA (arabíska: زها حديد *Zahā Ḥadīd*; 31. október, 1950 – 31. mars, 2016) var írask-breskur arkitekt.

Hún var fyrsta konan sem hlaut Pritzker-verðlaunin árið 2004. Hún hlaut virtustu bresku verðlaunin fyrir byggingarlist, Stirling-verðlaunin, árin 2010 og 2011. Árið 2012 var hún slegin til riddara af Elísabetu 2. fyrir þjónustu við byggingarlist og árið 2015 varð hún fyrsta og eina konan sem hlaut konunglegan gullpening frá Royal Institute of British Architects..

Í grein í dagblaðinu *[[The Guardian]]* var henni lýst sem „drottningu sveigjunnar“, sem hefði „frelsað formfræði byggingarlistarinnar og gefið henni alveg nýja sjálfsmynd.“ Helstu verk hennar eru Vatnsíþróttamiðstöðin fyrir Ólympíuleikana í London 2012, Broad Art Museum við Michigan-háskóla í BNA, og Guangzhou-óperuhúsið í Kína. Sumt af því sem hún hannaði var fyrst búið til að henni látinni, þar á meðal stytta fyrir Brit-verðlaunin 2017, og nokkrar af byggingum hennar voru enn í smíðum þegar hún dó, þar á meðal Al Wakrah-völlurinn í Katar, fyrir Heimsmeistaramótið í knattspyrnu karla 2022.

## Tilvísanir
Škoda Auto

**Škoda Auto** er tékkneskur bílaframleiðandi. Upphaflega hét fyrirtækið Laurin & Klement og var stofnað 1895 í Mladá Boleslav. Árið 1925 komst það í eigu iðnfyrirtækisins Škoda Works sem var þjóðnýtt af Tékkóslóvakíu árið 1948. Fyrirtækið var einkavætt eftir 1991 og komst að fullu í eigu þýska eignarhaldsfélagsins Volkswagen Group árið 2000.
Bíó Paradís

**Bíó Paradís** er kvikmyndahús við Hverfisgötu 54 í miðborg Reykjavíkur. Áður var þar kvikmyndahúsið Regnboginn sem var fyrsta fjölsalakvikmyndahúsið í Reykjavík. Bíó Paradís sýnir einkum myndir sem almenn kvikmyndahús taka ekki til sýninga, eins og heimildarmyndir og myndir á öðrum málum en ensku, auk þess sem það hýsir kvikmyndaviðburði eins og Alþjóðlega kvikmyndahátíð í Reykjavík og Alþjóðlega barnakvikmyndahátíð í Reykjavík. Húsið var opnað 15. september 2010 með sýningu heimildarmyndarinnar *[[Backyard]]* eftir Árna Sveinsson. Rekstraraðili kvikmyndahússins er sjálfseignarstofnunin Heimili kvikmyndanna ses sem ýmis fagfélög kvikmyndagerðarfólks standa að. Kvikmyndahúsið er aðili að samstarfsneti evrópskra kvikmyndahúsa, Europa Cinemas.

Bíó Paradís sagði upp öllu starfsfólki sínu í lok janúar árið 2020 og áætlaði að kvikmyndahúsið hætti starfsemi sinni þann 1. maí. Ástæðan var þreföld til fjórföld hækkun á leiguverði húsnæðisins, sem hafði áður verið undir markaðsverði vegna niðurníðslu þess. Þann 2. júlí 2020 var hins vegar tilkynnt að samkomulag hefði náðst við húseigendur og að kvikmyndahúsið myndi aftur opna starfsemi í september sama ár.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Bíós Paradísar
Lóur

**Lóur** (fræðiheiti: *Pluvialis*) er ættkvísl vaðfugla. Búsvæði þeirra er á tempraða og heimskautasvæðum norðurhvels jarðar. Nafnið pluvialis kemur frá orðinu *pluvia* á latínu sem þýðir rigning. En talið var að þær hópuðust saman í rigningu. Tegundirnar eru fjórar og hafa allar á varptíma svarta undirsíðu ásamt því að hafa gulleita eða gráleita efri síðu. Þær éta aðallega skordýr.

## Tegundir
*Gulllóa (*Pluvialis dominica*)
*Heiðlóa (*Pluvialis apricaria*)
*Glitlóa (*Pluvialis fulva*)
*Grálóa (*Pluvialis squatarola*)
Evrópudvergyllir

**Evrópudvergyllir** (fræðiheiti: *Sambucus ebulus*) er jurtkennd tegund af Ylliættkvísl, ættuð frá suður og mið Evrópu og suðvestur Asíu. Hann virðist einnig vera orðinn ílendur í hluta Norður Ameríku (New York, New Jersey og Québec).

## Lýsing
*Sambucus ebulus* verður um 1 til 2 metra hár og er með upprétta, yfirleitt ógreinda stofna sem vaxa margir saman upp af umtalsverum fjölærum rótarstönglum. Blöðin eru gagnstæð, fjöðruð með stöku endasmáblaði, 15 til 30 sm löng, með 5 til 9 smáblöðum með stækri lykt. Stönglarnir enda á klasa af hvítum blómum (einstaka sinnum bleikum), 10 til 15 sm í þvermál. Berin eru gljáandi svört 5–6 mm í þvermál. Þroskað berið er með fjólubláan safa.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Grieve, 'A Modern Herbal' (1931)
Gulllóa

**Gulllóa** (fræðiheiti: *Pluvialis dominica*) er meðalstór lóutegund. Hún verpir norðarlega í Norður-Ameríku á sumrin en fer svo til syðsta hluta Suður-Ameríku, Patagóníu á veturna. Aðalfæða eru skordýr og skeldýr.  Gullóa svipar til heiðlóu en er minni og er með lengri leggi. Hún er flækingur í Vestur-Evrópu.

## Heimild

*
Glitlóa

**Glitlóa** (fræðiheiti: *Pluvialis fulva*) er meðalstór lóutegund. Henni svipar mest til gulllóu í stærð og útliti. Varpstöðvar glitlóu eru á heimskautasvæðum í norður-Asíu og í vestur-Alaska. Á veturna heldur hún til Suður-Asíu og Ástralasíu en fáir fuglar halda til Hawaii og Kaliforníu.

## Heimild

*
Grálóa

**Grálóa** (fræðiheiti: *Pluvialis squatarola*) er meðalstór lóutegund sem verpir á heimskautasvæðum Alaska, Kanada og Rússlands. Sumarstöðvarnar eru strandsstaðir víða um heim, til að mynda Írland, Argentína, Suður-Asía og Ástralía. Grálóa hefur til að mynda stærri gogg en aðrar lóutegundir.

## Heimild

*
Skoppa gjörð

**Skoppa gjörð** er barnaleikur og íþrótt þar sem stórum hring er velt eftir jörðu og stýrt af hlut sem spilari heldur á. Leikurinn gengur út á að halda gjörð uppréttri sem lengst og gera ýmsar kúnstir. Oft er notuð felga af reiðhjóli og lítil spýta eða trépinni. Felgan rúllar á stað þegar slegið er í hana með spýtunni og hægt er að stýra henni með að slá í hana. Það var einnig algengt að nota tunnugjörð. 

Afbrigði af þessum leik eru til meðal frumbyggja á ýmsum stöðum  á jörðinni og það eru heimildir um að Grikkir til forna hafi spilað slíka leiki. 


Mynd:Berlin Painter Ganymedes Louvre G175.jpg|Ganymedes í grískri goðafræði skoppar gjörð sem tákn um æsku með hana sem ástargjöf frá Seifi. Teikning frá  500-490 f. Kr.
Mynd:Girl with a hoop.jpg|Málverkið af stelpu að skoppa með gjörð eftir Pierre-Auguste Renoir frá 1885.
Mynd:Reif Spielzeug.jpg|Þýskur drengur  3-4 ára með hjól og trépinna um 1904. Drengurinn er í matrósafötum.
Mynd: 1841 fashion plate boys Petit Courier des Dames.jpg| Teikning í tískublaði frá 1841 sýnir börn skoppa með gjörð
Mynd: Jongensspelen_02.jpg |Strákar velta gjörðum. Mynd í hollenskri bók um barnaleiki frá um 1860
Ganymedes

**Ganymedes** var grísk goðsagnavera. Hann var konungssonur frá Tróju fegurstur meðan manna og sendi Júpíter örn sinn til að nema hann á brott úr mannheimi og færa hann guðunum á Ólympus en þar skyldi hann vera bikarberi (byrlara) Seifs og skenkja þeim ódáinsvín. 

## Stytta Bertel Thorvaldsen af Ganymedes
Johan Hansen generalkonsúll í Kaupmannahöfn gaf Íslandi árið 1927 líkneski af Ganymedes gert af Bertel Thorvaldsen. Það er núna varðveitt í Listasafni Íslands. Thorvaldsen gerði mörg líkneski af Ganymedes.  Árið 1802-1804 pantaði rússnesk greifafrú Irina Vorontsov að nafni  fimm höggmyndir hjá Thorvaldsen með efni  úr grísku goðafræðinni og þar á meðal sögunni um Ganymedes. Í fyrri gerð myndar Thorvaldsen  af Ganymedes stóð örninn við vinstri fót hans  en í seinni gerðum úr marmara eins og þeim sem eru í Thorvaldsensafni í Kaupmannahöfn er enginn örn. Það eintak sem er í Listasafni Íslands stóð ófullgert í vinnustofu Thorvaldsens þegar hann lést og var höggvið í marmara eftir lát hans.  Árið 1922 var verkið selt Johan Hansen aðalræðismanni sem gaf það íslenska ríkinu árið 1927. 

## Heimildir

* Magnús Þórðarsson, Ganymedes, Eimreiðin, 1. Hefti (01.01.1928), bls. 87-91 
* Ganymedes (skráning á safngrip í sarpur.is)
Strumpasúpan

**Strumpasúpan** (franska: *La Soupe aux Schtroumpfs*) er tíunda bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1976. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samvinnu við Yvan Delporte. Hún var jafnframt þriðja strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1980.

## Söguþráður
*Strumpasúpan* er aðalsaga bókarinnar. Hún hefst á því að tveir strumpar verða vitni að því þegar risi nokkur, Lilli að nafni, ber að dyrum hjá *Kjartani galdrakarli* og krefst þess að fá að borða. Kjartan sér sér leik á borði og sannfærir gestinn um að ekkert sé eins gómsætt og strumpasúpa. Saman halda þeir í leit að strumpum til að snæða. Þeir fara á mis á leiðinni, Kjartan villist en Lilli finnur strumpaþorpið. Hann kvartar í sífellu undan svengd, en strumparnir þykjast ætla að laga strumpasúpu. Í stað strumpasúpunnar byrlar Yfirstrumpur risanum töfraseyði sem gerir hann að afstyrmi. Lilli bregst illur við og kennir Kjartani um ógæfu sína. Að lokum aumka strumparnir sig yfir Lilla og gefa honum móteitur sem gerir hann eðlilegan á ný.

*Strumpalæti* er safn smáskrítlna, sem hver er ein blaðsíða. Engu að síður stendur utan á íslensku útgáfunni að bókin innihaldi tvær strumpasögur. Í einni smáskrítlunni kemur *Strympa* við sögu, en íslenskir lesendur höfðu ekki kynnst henni áður.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1979 (á titilsíðu er bókin þó ranglega sögð frá 1980) í samvinnu við danska forlagið *Carlsen*. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu *Strumpur*.
F. J. Robinson, 1. vísigreifinn Goderich

**Frederick John Robinson, fyrsti jarlinn af Ripon**, (1. nóvember 1782 – 28. janúar 1859), kallaður **hinn háttvirti F. J. Robinson** til ársins 1827 og **vísigreifinn Goderich** frá 1827 til 1833, var breskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Bretlands frá ágúst 1827 til janúar 1828.

Robinson var kominn af landeignaraðli úr landsbyggðinni og hóf stjórnmálaferil sinn með hjálp fjölskyldutengsla. Eftir að ná kjöri á neðri deild breska þingsins vann hann sig upp metorðastigann með hverju aðstoðarráðherraembættinu á fætur öðru og varð árið 1818 forseti viðskiptaráðsins. Árið 1823 varð hann fjármálaráðherra og gegndi því embætti í fjögur ár. Hann hlaut aðalsnafnbót árið 1827 og gerðist leiðtogi lávarðadeildar breska þingsins og stríðs- og nýlendumálaráðherra.

Þegar George Canning forsætisráðherra lést í embætti árið 1827 gerðist Goderich forsætisráðherra í hans stað en tókst ekki að halda saman veikbyggðu stjórnarsamstarfi Tory-manna og Vigga sem Canning hafði stofnað. Goderich sagði af sér eftir 144 daga í embætti, en þetta var stysta embættistíð breskra forsætisráðherra utan þeirra sem dóu í embætti.

Goderich var síðar meðlimur í ríkisstjórnum tveggja eftirmanna sinna, Jarlsins af Grey og Sir Roberts Peel.

## Tilvísanir
Olympíustrumpurinn

**Olympíustrumpurinn** (franska: *Les Schtroumpfs Olympiques*) er ellefta bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1979. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna. Hún var jafnframt sjöunda strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1980.

## Söguþráður
*Olympíustrumpurinn* er eina saga bókarinnar. Efnt er til íþróttamóts í strumpaþorpinu, sem allir strumparnir vilja ólmir taka þátt í eftir að lofað er sigurlaunum, kossi frá *Strympu*. Óhappastrumpur vill ólmur taka þátt, en vegna hrakfalla hans vilja aðrir strumpar ekki vera með honum í liði. Eftir margvísleg áföll og smáskrítlur í undirbúningnum fyrir íþróttamótið er Óhappastrumpur við það að gefast upp. Yfirstrumpur gefur honum töframeðal til að smyrja á nefbroddinn og Óhappastrumpur vinnur frægan sigur. Við verðlaunaafhendinguna tekur samviskan yfirhöndina og hann játar að hafa beitt ólöglegu töfralyfi, en Yfirstrumpur ljóstrar því upp að um venjulega sultu hafi verið að ræða. Öllum að óvörum hreppir þó dómarinn Gáfnastrumpur kossinn frá Strympu.

Bókin er óvenjuleg að því leyti að allar 28 blaðsíðurnar eru eitt ævintýri, þótt söguþráðurinn sé laus í reipunum á köflum.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1980 í samvinnu við danska forlagið *Carlsen*. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu *Strumpur*.
George S. Patton

**George Smith Patton yngri** (11. nóvember 1885 – 21. desember 1945) var bandarískur hershöfðingi sem stýrði sjöundu herdeild Bandaríkjahers á Miðjarðarhafs- og Evrópuvígstöðvunum í seinni heimsstyrjöldinni. Hann er þó þekktastur fyrir að stýra þriðju herdeild Bandaríkjahersins í Frakklandi og Þýskalandi eftir innrásina í Normandí í júní árið 1944.

## Æviágrip
Patton fæddist árið 1885 inn í fjölskyldu hermanna. Ættingjar hans höfðu verið hermenn bæði í her Bandaríkjanna og her Suðurríkjasambandsins í Þrælastríðinu. Patton gekk í herskóla Virginíu og síðar í bandaríska herháskólann í West Point. Hann æfði skylmingar og hannaði eigin sverðtegund sem var kölluð „Patton-sverðið“ eftir honum. Patton keppti á sumarólympíuleikunum árið 1912, meðal annars vegna skylmingahæfni sinnar. Hann komst fyrst í hernaðarátök árið 1916 þegar hann tók þátt í misheppnuðum leiðangri til Mexíkó til að handsama Pancho Villa. Hann gekk síðan til liðs við hina nýstofnuðu bandarísku skriðdrekadeild og barðist með henni í fyrri heimsstyrjöldinni. Patton særðist í Frakklandi seint í stríðinu. Á millistríðsárunum lék hann lykilhlutverk í þróun brynvarðra herfarartækja  og gegndi ýmsum hernaðarembættum víðs vegar um Bandaríkin. Hann kleif upp metorðastigann og var orðinn foringi annarrar bryndeildar Bandaríkjahersins þegar Bandaríkin gengu inn í seinni heimsstyrjöldina.

Patton fór fyrir innrás bandarískra hermanna í Casablanca í Torch-aðgerðinni árið 1942. Þar sannaði hann sig sem herforingi með því að stappa stálinu í bandaríska hermenn sem höfðu glatað baráttuandanum. Patton stýrði sjöundu herdeild Bandaríkjahersins í innrás bandamanna í Sikiley, en þar var hann fyrsti herforingi bandamanna sem náði til Messinu. Patton vakti hneyksli almennings eftir að hann gaf tveimur höggdofnum hermönnum kinnhest og var tímabundið leystur frá herstörfum. Patton sneri aftur á vígvöllinn sem foringi þriðju herdeildarinnar í júní árið 1944 eftir innrásina í Normandí og stýrði áhlaupi bandarískra bryndeilda frá París til bakka Rínarfljótsins. Hann veitti síðan bandarískum hermönnum liðsauka við Bastogne í Ardennasókninni og hafði ráðist með her sinn inn í Þýskaland undir lok stríðsins.

Eftir stríðið varð Patton herstjóri Bæjaralands á meðan á hernámi bandamanna stóð en var leystur frá störfum fyrir að gera lítið úr tilraunum til þess að uppræta nasisma í Þýskalandi. Hann stýrði fimmtándu herdeild Bandaríkjahers í rúman mánuð. Patton lést í Þýskalandi þann 21. desember 1945 vegna meiðsla sem hann hlaut í bílslysi tólf dögum fyrr.

Litríkur persónuleiki Pattons og afrek hans sem herforingi gerðu hann frægan og dáðan en hann varð jafnframt umdeildur vegna harkalegrar orðræðu sinnar. Hann varð vinsæll vegna lífsspeki sinnar, sem fólst í því að veita forystu frá fremstu víglínu, og með því að blása hermönnum eldmóð í brjóst með klúrum ræðum. Leiðtogar bandamanna voru ekki á sama máli um hæfni Pattons og ágæti hans en andstæðingar hans meðal Þjóðverja báru mikla virðingu fyrir honum. Árið 1970 kom út vinsæl kvikmynd um Patton sem vann til Óskarsverðlauna sem besta myndin það ár og festi Patton í sessi sem nokkurs konar alþýðuhetju í Bandaríkjunum.

## Heimild
*
Windows 10

**Windows 10** er útgáfa af stýrikerfinu Windows frá Microsoft, sem tók við af Windows 8.1. Windows 10 kom út 29. júlí 2015 og fæst annað hvort sem 32-bita (x86) eða 64-bita (x64); og síðar kom út afbrigði frá Microsoft fyrir Arm örgjörva, og sú útgáfa af stýrikerfinu getur líka keyrt x86 forrit (með hermun sem ræður við flest forrit), þ.e. keyrir hefðbundin Windows forrit. Windows 11 er næsta útgáfa sem tekur við, og flestir geta uppfært og var boðið að uppfæra í ókeypis.

Windows 10 (og 11) bíður upp á stuðning við Linux forrit, því WSL2 undirkerfið inniheldur Linux kjarna; og Linux dreyfingar (e. distro), t.d. Ubuntu.

Windows 10 er síðasta útgáfan af Windows fyrir 32-bita örgjörva og tölvur með BIOS. Arftakinn, Windows 11, þarf UEFI (sem er arftaki BIOS) og 64-bita örgjörva (x86-64 eða ARMv8).

Á heimsvísu tók Windows 10 framúr vinsældum Windows 7 (sem áður hafði orðið vinsælast og tekið við af Windows XP), og skv. StatCounter var Ísland fyrsta landið til að gera það, og er enn langvinsælasta útgáfan af Windows í heiminum að meðaltali og á Íslandi þar sem 80% af Windows notendum nota þá útgáfu. Aðrar útgáfur (fyrir heimanotendur) en Windows 7 eða 10 eru nú hverfandi lítið notaðar, alla vega ekki á Íslandi, fyrir utan arftakann Windows 11 sem er að ryðja sér til rúms á Íslandi og annars staðar.

Öllum stuðingi við Windows 10 verður hætt 14. október 2025 (með fáum undantekningum t.d. fyrirtækja LTSC útgáfan verður studd til 12. janúar 2027) og nú þegar er aðeins Windows 11 með fullan stuðning (e. mainstream support) auk fyrirtækja (LTSB/LTSC) útgáfa af Windows 10.
Þórir Baldursson

**Þórir Valgeir Baldurson** (f. 29. mars 1944 í Keflavík) er íslenskur tónlistarmaður sem hefur bæði sungið og leikið á ýmis hljóðfæri. Einnig hefur hann samið lög og útsett fyrir fjölmarga tónlistarmenn, bæði á Íslandi og víða erlendis. Foreldrar Þóris voru Baldur Júliusson og Margrét Hannesdóttir. 

Þórir stofnaði sína fyrstu hljómsveit 12 ára í Keflavík, en hefur síðan þá leikið með fjölmörgum hljómsveitum og í annars konar samstarfi, meðal annars Savanna-tríóið. Hann á langan feril sem upptökustjóri og útsetjari og hefur starfað meðal annars með Donnu Summer, ABBA, Elton John og Grace Jones.

## Sjá einnig
* Þórir Baldursson leikur vinsæl íslensk lög
* Savanna tríóið - more folksongs from Iceland
* Þrjú á palli - Þið munið hann Jörund - Eitt sumar á landinu bláa

## Tenglar
* ''RÚV, Rás 2, mars 2018, Árið er - Þórir Baldursson'' 
* ''Thor Baldursson Discography'' 
* ''Þórir Baldursson, viðtal hjá Ísmus'' 

## Heimildir
Galdrastrumpurinn

**Galdrastrumpurinn** (franska: *L'Apprenti Schtroumpf*) er sjöunda bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1971. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna. Hún var jafnframt áttunda strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1980.

## Söguþráður
*Galdrastrumpurinn* hefst á því að einn strumpanna þráir að læra galdra eftir að hafa fylgst með Yfirstrumpi að störfum. Hann brýst inn til *Kjartans galdrakarls* og stelur blaðsíðu úr galdrabók. Uppskriftin breytir honum í afstyrmi, en með samhentu átaki strumpanna tekst þeim að finna móteitur.

*Strumpagildrur* er smásaga sem hefst á því að Kjartani galdrakarli tekst að handsama strumpana einn af öðrum með hjálp haganlega útbúinna gildra. Yfirstrumpur nær þó að frelsa strumpana og læsa Kjartan ofan í kistu.

*Veðurvélin* segir frá snjöllum strumpi sem hannar vél sem ræður veðráttunni. Deilur milli strumpa sem ýmist vilja blíðviðri og rigningu leiðir til þess að vélin gengur af göflunum og veðrið verður óviðráðanlegt. Að lokum tekst Yfirstrumpi þó að leiða eldingu niður í vélina. (Sagan birtist aftur sem aukasaga Geimstrumpnum árið 2017.)

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1980 í samvinnu við danska forlagið *Carlsen*. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu *Strumpur*.
Strumparnir og eggið

**Strumparnir og eggið** (franska: *L'Œuf et les Schtroumpfs *) er fjórða bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1968. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samvinnu við Yvan Delporte. Hún var jafnframt fimmta strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1979.

## Söguþráður
*Strumparnir og eggið* hefst á að strumparnir undirbúa veislu og þurfa egg til að baka köku. Tveir strumpar eru sendir út af örkinni, en eggið sem þeir finna reynist vera galdraegg, sem uppfyllir óskir þess sem slær í það. Óskaflóð strumpanna veldur þó fljótlega misklíð í þorpinu, sem leysist þegar ungi klekkst úr egginu.

*Svikastrumpur* hefst á að *Kjartan galdrakarl* bruggar seyði sem breytir honum í strump, þó þannig að dindilinn vantar. Hann kemst til strumpaþorpsins og gerir ýmsar tilraunir til að koma strumpunum í klandur, en án árangurs. Að lokum verður dindilsskorturinn honum að falli og strumparnir reka Kjartan á braut.

*Hundraðasti strumpurinn* segir frá vandræðum Yfirstrumps við að skipuleggja reglubundna tunglhátíð, sem kallar á þátttöku 100 strumpa, en þorpsbúar reynast aðeins 99 talsins. Hégómlegi strumpurinn býr sér til spegil til að dást að sér, Spegillinn lendir í eldingu og til verður hundraðasti strumpurinn, sem er spegilmynd hinna strumpanna en verður þó fullgildur íbúi þorpsins.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1979 í samvinnu við danska forlagið *Carlsen*. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu *Strumpur*.
Hamilton (söngleikur)

***Hamilton: An American Musical*** er söngleikur um líf Alexander Hamilton, eins af hinum svokölluðu „landsfeðrum“ Bandaríkjanna, og er byggður á bók eftir Ron Chernow. Lin-Manuel Miranda samdi lögin og textann og lék einnig aðalhlutverkið í upprunalegri uppsetningu söngleiksins.
Ólífugreinaraðgerðin

**Ólífugreinaraðgerðin**  (á tyrknesku: Zeytin Dalı Harekâtı) var hernaðaraðgerð sem tyrkneski herinn hóf í janúar 2018 á Afrin-hérað í Sýrlandi sem var þá undir stjórn Lýðræðissveita Sýrlands (SDF) og á undirhéraðið Tell Rifaat. Þessu var beint gagnvart Lýðræðishreyfingu Sýrlands (PYD) sem er stýrt af Kúrdum, vopnuðum sveitum Varnarsveita Kúrda (YPG) og sýrneskum lýðræðisveitum SDF sem staðsettar eru umhverfis sýrlensku borgina Afrin. Tyrknesk stjórnvöld segjast einnig vera að berjast gegn Íslamska ríkinu en það er enginn þannig hópur í Afrin. Afrin og nálæg svæði hafa verið lýst yfirráðasvæði lýðræðishreyfingar Norður-Sýrlands. Þann 18. mars réðust hersveitir á bandi Tyrkja inn í miðbæ Afrin. Varnarsveitir Kúrda hörfuðu þegar uppreisnarsveitir náðu valdi á miðborginni. Margir óbreyttir borgarar flúðu borgina. Þetta er fyrsta meiriháttar hernaðaríhlutun Tyrklands í Sýrlandi frá því hernaðaríhlutun sem nefnd er Efratskjöldurinn lauk.

## Heimild

## Tenglar
* Turkey's operation in Syria's Afrin: The key players
Kollsvík

**Kollsvík** er sunnarlega á Vestfjarðakjálkanum vestanverðum.  Hún er nyrst svonefndra Útvíkna sem eru yst á skaganum milli Patreksfjarðar og Breiðafjarðar.  Víkin veit móti norðvestri; skeljasandur er við ströndina en ofar mýrlendi, tún, móar og daladrög.  Bílvegur liggur út með sunnanverðum Patreksfirði og endar í Kollsvík.  Í Kollsvík hefur verið blómleg byggð frá fyrstu tíð, sem byggði jöfnum höndum á útræði og landbúnaði.  Jarðir hafa einkum verið tvær; Láganúpur og Kollsvík, en einnig minni býli.  Í Kollsvík var ein mesta verstöð Vestfjarða fyrrum, og stóð útræði frá Kollsvíkurveri framum 1930.  Búskapur dróst saman í Kollsvík á 20. öld, líkt og annars staðar í Rauðasandshreppi, og lauk árið 2002.  Þar er þó enn töluvert mannlíf, einkum á sumrin; bæði af heimamönnum og ferðafólki.  Náttúrufegurð þykir einstaklega mikil í Kollsvík, og þar er að finna merkar minjar, t.d. elsta hús landsins til atvinnunota.
Afrin

**Afrin** er hérað og samnefnd borg í norðurhluta Sýrlands. Árið 2005 var fólksfjöldi í héraðinu 172.095 og þá bjuggu 36.562 innan borgarmarka Afrin. Borgin og héraðið heitir eftir Afrin ánni en hún rennur í gegnum miðja borgina.  Vegna hernaðaríhlutunar Tyrkja í Afrín hörfuðu Varnarsveitir Kúrda (YPG) og kvennavarðsveitir (YPJ) frá Afrin og borgin komst á vald Sýrlenska frelsishersins og tyrkneskra hersins þann 17. mars 2018. Herveitar TAF og TFSA náðu Afrin á sitt vald 18. mars  2018.

## Heimild
Ketill Jónsson Melstað

**Ketill Jónsson Melstað** (17. maí 1765 á Íslandi – 26. mars 1811 á Anholt) var danskur lögfræðingur og herforingi af íslenskum ættum.

Ketill var sonur Jóns Ketilssonar bónda á Íslandi. Hann varð 1784 stúdent frá Slagelse og lauk árið 1797 herskólanámi sem kapteinn og árið 1798 lögfræðiprófi. Ketill var fulltrúi og stjórnandi í herliði Dana í nýlendu þeirra Sankt Thomas á Jómfrúaeyjum. Hann kom aftur til Danmerkur eftir að nýlendan hafði fallið í hendur Breta. Árið 1808 varð hann major í danska hernum  og yfirmaður í jósku stórskotaliðssveitanna. Hann skipulagði ásamt öðrum árás á enska hersveit sem hafði tekið yfir eyjuna Anholt. Þetta átti að vera leynilegt skyndiáhlaup en undirbúningur drógst á langinn og því láku upplýsingar um fyrirhugaða árás  til óvinahersins á eyjunni.  Þann 23. mars 1811 lagði herlið undir yfirstjórn Falsen herforinga af stað frá Gerildbugt með tólf báta með fallbyssum og 680  manns undir stjórn herforingjanna Melstaðs og Pryds. Árásin misheppnaðist algjörlega og féllu Melstað og Pryds og 300 manns særðust og voru margir teknir til fanga. 

Í íslenzkum sagnablöðum frá 1816 er þessi lýsing á árás sjóorustunni við Anholt:

"Skömmu eftir upphaf stríðsins náðu Bretar þeirri litlu ey Helgalandi (Helgoland) tilheyrandi Dönum, fyrir utan Holtsetaland, og einnig 1809 eyjunni Anholt í Jótlandshafi (nú Kattegat), sem helst er nafnkend vegna hættulegra grynninga og miklis turnvita er kyndur er þar á nóttum sjófarendum til viðvörunar. 1811 reyndu Danir til að ná þessari eyju aftur. Frek 1000 manns réru frá Jótlandi þann 26 mars á 12 bátum og lentu við eyjunna næsta dag. Landi vor Major Ketill Jónsson Melsteð (er áður hafði lengi verið stríðsmanna höfuðsmaður í Vestindíum) hafði æft yfirráð þessa liðs. Með mikilli hreysti réðist hann á rammbyggð virki Breta, og veitti þeim tvisvar hvað eftir annað harða árás, en mikil vörn var fyrir og atgangan ófær. Loks féll Melsteð sjálfur fyrir skotum óvinanna með besta orðstír. Sá sem næstur honum var í yfirráðum liðsins, höfuðsmaðurinn (Kapteinn) Prydz missti báða fæturnar fyrir fallstykkiskúlu, var handtekinn og dó síðar af sárum í fangahaldi. Yfirboðari sjófólksins í leiðangri þessum lautenant Holstein var einnig skotinn til bana. Í þessari svipan komu nokkur ensk stríðsskip úr hafi, og urðu Danir því að hörfa tilbaka, eftir að bæði þeir og Bretar höfðu í atgaungu þessari hlotið mikið manntjón. 300 Dana voru ofurliði  bornir og teknir höndum, en hinir komust á skip og síðan heim aftur til Jótlands. Enskir lofuðu mjög drengskap Melsteðs og hans undirmanna; Danakóngur prísaði hann einnig og gaf ei einungis ekkju hans, heldur og hans eptirlifandi föður á Íslandi, Jóni Ketilssyni sérlega árlega náðargjöf."

## Heimild

;Tilvísanir
Anholt

**Anholt** er eyja sem liggur milli Danmerkur og Svíþjóðar. Eyjan er í  Kattegat og  flatarmál hennar er 22,37 km². Hún er 11 km löng og um 6 km breið þar sem hún er breiðust. Árið 2016 bjuggu 145 manns í Anholt allt árið og eru þeir flestir búsettir í þorpinu Anholt By sem liggur inni í landi. Þar er einnig skólinn á eyjunni, um 3 km frá höfninni. Árlega heimsækja um 60.000 ferðamenn eyjuna, flestir að sumarlagi og er ferðaþjónusta aðalatvinnugreinin. Mörg sumarhús (300-400) eru á eyjunni.

## Landslag

Vesturhluti Anholt einkennist af jökulgörðum. Þorpið er mitt á meðal þeirra, en höfnin, sem byggð var 1902, er á norðvesturodda eyjunnar. Austurhluti eyjunnar er þekktur undir nafninu *Ørkenen* eða *Eyðimörkin*. Eyðilandið þar er eitt stærsta af sinni gerð í Norður-Evrópu. Gróðurleysið þar stafar af skógareyðingu, þar voru áður skógar en er nú lyngheiði með fléttum. Reynt er að vernda þetta sérstaka landslag og árin 1995-1996  voru innfluttar fjallafurur fjarlægðar á stóru svæði á suðurhluta eyjunnar.

Á Totten sem er austuroddi eyjunnar er eitt stærsta selalátur við Danmörku. Sá hluti eyjunnar er lokaður ferðamönnum.

## Heimild
Tundurskeyti

**Tundurskeyti** er vindillaga neðansjávarsprengja sem  er hönnuð til að springa þegar hún lendir á hlut. Tundurskeytum er vanalega skotið af kafbátum en þeim getur einnig verið varpað niður úr flugvél eða af skipi. Þau springa nálægt skotmarki sínu og eru notuð til að granda skipum eða kafbátum.
Tundurskeytum var oft skotið úr sérstökum tundurskeytabátum.

## Tengt efni
* Tundurspillir
* Tundurdufl
* Tundurduflaslæðari
* Tundurskeytabátur
Robert Jenkinson, 2. jarlinn af Liverpool

**Robert Banks Jenkinson, annar jarlinn af Liverpool**, (7. júní 1770 – 4. desember 1828) var breskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Bretlands frá 1812 til 1827. Hann leiddi Bretland í Napóleonsstyrjöldunum þegar gæfan snerist gegn Napóleon og Frakkland var sigrað. Liverpool hafði áður verið utanríkisráðherra í ríkisstjórnum Williams Pitt yngri og Henry Addington.

Þótt Liverpool hafi verið forsætisráðherra þegar Bretland vann Napóleonsstyrjaldirnar er hans aðallega minnst fyrir harðræði sitt  eftir að þeim lauk. Árið 1819 gerði riddaraliðssveit árás á samkomu um 60.000–80.000 friðsamlegra mótmælenda í Manchester sem kröfðust umbóta í kjördæmakerfinu. Fimmtán manns létu lífið og 400–700 særðust. Eftir uppákomuna, sem var kölluð „Peterloo-fjöldamorðin“, setti ríkisstjórn Liverpool ýmis lög sem takmörkuðu borgaraleg réttindi, þar á meðal með heftingu á tjáningarfrelsi og takmörkun á rétti til réttarhalda og til að halda fjöldasamkomur. Lögin voru svo óvinsæl að misheppnað samsæri var gert til að koma Liverpool og öðrum ríkisstjórnarmeðlimum fyrir kattarnef.

Á Vínarfundinum hvatti Liverpool Evrópuveldin til þess að banna þrælahald og heima fyrir hvatti hann til þess að lög sem bönnuðu verkamönnum að mynda stéttarfélög yrðu afnumin. Mestallan feril sinn var Liverpool á móti því að kaþólikkar fengju borgaraleg réttindi á Bretlandi og sagði að endingu af sér árið 1827 þegar George Canning mælti formlega með því að ríkisstjórnin styddi lagafrumvarp þess efnis.

Á ráðherratíð Liverpool háði Bretland stríð við Bandaríkin í annað og síðasta sinn. Ríkisstjórn Liverpool bannaði einnig innflutning á hveiti með kornlögunum svokölluðu árið 1815 til þess að hækka verð á brauði í Bretlandi. Lögin leiddu til fjöldamótmæla og uppþota í London.

## Tilvísanir
Dalsmynni (við Eyjafjörð)

**Dalsmynni** er dalur á Norðurlandi sem tengir Eyjafjörð við Fnjóskadal. Dalsmynni er norðvestan hans og rennur Fnjóská þar í gegn til sjávar. Snjóflóð eru tíð í Dalsmynni.  En beggja vegna dalsins eru 800-1000 metra há fjöll. 

Hlíðar Dalsmynnis eru kjarri eða skógi vaxnar. Skuggabjargaskógur er skóglendi sunnan megin í dalnum. Þar er einn stærsti upprunalegi birkiskógur landsins. Austan megin við skóginn eru nýgróðursetningar af aðallega lerki og furu. 

## Tilvísanir
Lóuætt

**Lóuætt** (fræðiheiti: *Charadriidae*) telur um 64 til 66 tegundir í 10 ættkvíslum.
Á Íslandi verpa heiðlóa (venjulega kölluð bara lóa) og sandlóa.

## Flokkun
Ættin *Charadriidae* var sett af enska dýrafræðingnum William Elford Leach í leiðarvísi fyrir Breskaþjóðminjasafnið, útgefnum árið 1820. Það eru tvær greinilegar undirættir: *[[Vanellinae]]* og *[[Charadriinae]]*.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

*Charadriidae videos  on the Internet Bird Collection
*Incubating Charadriidae videos in Incubating shorebirds
*Charadriidae sounds on xeno-canto.org
Demetrio Paparoni

**Demetrio Paparoni** er ítalskur listgagnrýnandi, sýningarstjóri og dálkahöfundur. Demetrio Paparoni er fæddur í Sýrakúsu á Ítalíu árið 1954 og býr nú í Mílanó. Árið 1983 stofnaði hann tímarit um nútímalist, Tema Celeste, og útgáfufyrirtæki með sama nafni, sem hann rak fram til ársins 2000. Á árinu 1981 fékk hann tímabundna kennarastöðu til að kenna nútímalist við University of Applied Arts í Vínarborg. Frá 1996 til 1998 kenndi hann samtímalistasögu við arkitektadeild University of Catania (í útibúi skólans í Sýrakúsu). Hann kenndi nútímalistasögu við sömu deild árin 2003-2008.

Árið 2010 skrifaði hann kafla um samtímalist og annan um trúarlega íkonalist í fjórða bindi alfræðiritsins Treccani Encyclopedia 21. aldar. Meðal verka hans sem sýningarstjóri má nefna að á 45. Feneyjartvíæringnum 1993 setti hann upp Abstracta í ítalska básnum. Sama ár var hann sýningarstjóri sýningarinnar Italia/America, L‘astrazione ridefinita í National Gallery of Modern Art í San Marínó. Á árinu 1996 tók hann þátt í að setja upp í samstarfi við Fundación Reina Sofía de Madrid sýninguna Nuevas Abstracciones í Palacio de Velázques í Madríd og í Galería de Arte Moderno í Barcelona. Sama ár var hann einn af stofnendum fyrsta samtímalistasafnsins á Sikiley, Galleria Civica d‘Arte Contemporanea í Sýrakúsu og veitti því forstöðu til 1998. Meðal fleiri sýningar þar sem hann var sýningarstjóri má nefna Eretica (Galleria d‘Arte Moderna í Palermo 2006), Mentalgrafie/Viaggio nell‘arte contemporanea italiana (Tel Aviv Museum of Art 2007), Espana 1957-2007 (Palazzo Riso í Palermo 2008), Surreal versus Surrealism (IVAM í Valencia 2011) og The New Frontier of the Painting (Fondazione Stelline í Mílanó 2017).

Einnig hefur hann lagt sitt af mörgum til sýninga á Ítalíu á verkum eftir Andy Warhol, Keith Haring, Jean-Michel Baszquiat, David LaChapelle, Edward Hopper og Roy Lichtenstein. Hann hefur verið sýningarstjóri í stórum sýningum í almennu rými, t.d. hjá Anish Kapoor (Mílanó 2011), Tony Ourser (Mílanó 2011) og Wang Guangyi (La Coruna á Spáni 2015).

Hann hefur skrifað kynningar í sýningarskrá um listamenn á borð við Li Songsong, David Salle, Vik Muniz, Peter halley, Günter Brus, Sean Scully, Domenico Bianchi, Mimmo Paladino, Jim Dine, Zhang Huan, Wang Guangyi, Ding Yi, Jenny Saville og Mike og Doug Starn.

Paparoni hefur búið til fjölmargar heimildarmyndir fyrir ítalska sjónvarpið, menntarás RAI. Hann hefur skrifað og ritstýrt fjölda bóka og bæklinga meðal annars um Timothy Greenfield-Sanders (2001), Brian Eno og Mimmo Paladino (2001), Chuck Close (2002), Jonathan Lasker (2002), Bernardí Roig (2009), Wang Guangyi (2013), Morten Viskum (2016), Ljubodrag Andric (2016), Vibeke Slyngstad (2017), Natee Utarit (2018) og Ronald Ventura (2018).
Meðvirkni

**Meðvirkni** er samskiptamynstur, oftast milli tveggja einstaklinga, þar sem aðili, sá meðvirki, ýtir undir eða hjálpar öðrum einstaklingi, þeim veika, sem glímir við einhvers konar vanda, t.d. áfengis- og vímuefnavanda, spilafíkn, þunglyndi eða hvers kyns óábyrga hegðun. 

Meðvirka skortir marga sterka sjálfsmynd og leitast mjög eftir samþykki annarra og/eða byggja hegðun sína á viðbrögðum annarra. Í meðvirku sambandi fær sá meðvirki tilgang í ummönnun sinni gagnvart þeim sjúka og verður ómissandi í ummönnun sinni. Þannig snýst líf meðvirkra ekki um eigin þarfir heldur um þarfir þess sjúka.
Á sama hátt er sá sjúki meðvirkur. Hegðun hans viðhelst vegna ummönnunar sem hann hlýtur af hendi hins meðvirka. Sambandið veitir þannig báðum aðilum það sem þá skortir; sá sjúki fær viðurkenningu á sér og sínum sjúkdómum. Ástandinu má líka við vegasalt þar sem ummönnun hins meðvirka er á öðrum arminum, sá sjúki situr á þvarásnum og þrýstingur frá fjölskyldu, vinum eða vinnufélögum þess sjúka um að breyta hegðun sinni er á hinum arminum. Sökum þessarar togstreitu litast sambönd meðvirka einstaklinga við annað fólk mjög af ástandinu sem er viðhaldið
William Cavendish-Bentinck, 3. hertoginn af Portland

**William Henry Cavendish-Bentinck, þriðji hertoginn af Portland** (14. apríl 1738 – 30. október 1809), var breskur stjórnmálamaður úr röðum Vigga og Torýa sem starfaði seint á georgíska tímabilinu. Hann var kanslari Oxford-háskóla og tvisvar forsætisráðherra Bretlands, árið 1783 og aftur frá 1807 til 1809. Þetta 24 ára hlé milli ráðherratíða hans er hið lengsta af öllum forsætisráðherrum Bretlands. Fyrir árið 1762 var hann kallaður **Markgreifinn af Titchfield**. Portland bar á ævi sinni alla mögulega aðalstitla í breska aðalskerfinu: Hann var hertogi, markgreifi, jarl, vísigreifi og barón. Portland er langalangalangafi Elísabetar 2. Bretlandsdrottningar í gegnum móðurömmu hennar.

## Æviágrip
William Cavendish-Bentinck var sonur Williams Bentinck, annars hertogans af Portland, og Margaretar Cavendish Harley. Í lok ársins 1761 var hann kjörinn á breska þingið fyrir Weobley-kjördæmi.

Þegar faðir hans lést þann 1. maí 1762 varð Cavendish-Bentinck hertogi af Portland. Portland var í fyrstu í stjórnarandstöðu en gegndi ýmsum mikilvægum embættum og var um hríð landstjóri Írlands. Árið 1783 varð hann forsætisráðherra Bretlands í hinni svokölluðu Fox-North-samsteypustjórn þar sem Charles James Fox og North lávarður réðu þó mestu. Á ráðherratíð hans var friðarsáttmáli í París undirritaður og endi bundinn á bandaríska frelsisstríðið. Ríkisstjórnin hrundi eftir að hún tapaði atkvæðagreiðslu um umbætur á Austur-Indíafélaginu. Georg 3. hafði lýst því yfir að hann myndi líta á alla aðalsmenn sem greiddu atkvæði með umbótunum sem persónulega óvini.

Portland varð forsætisráðherra á ný árið 1807 þegar stuðningsmenn hins nýlátna William Pitt yngri komust aftur til valda. Portland var aftur valdalítill í ríkisstjórninni og gegndi forsætisráðherraembættinu aðallega þar sem hann var þóknanlegur öllum meðlimum hennar. Ríkisstjórnin hrundi eftir hneykslismál í kjölfar þess að tveir meðlimir hennar, George Canning og Castlereagh lávarður, háðu einvígi.

## Tilvísanir
Fallbyssubátur

**Fallbyssubátur**  er lítið (oft grunnskreitt) herskip sem róið er milli staða og hefur fábrotinn seglabúnað. Fallbyssubátur er smækkuð framlenging af galeiðu en galeiður glötuðu hernaðarlegri þýðingu í kringum 1700. Hernaður með árabátum hélt áfram þar sem grunnt var til botns svo sem undir sænsk-rússneska stríðinu og á vötnum og fljótum í Norður-Ameríku á meðan á sjálfstæðisbaráttu stóð 1775-1783. Öll stórveldi á sjó notuðu fallbyssubáta og slíkir bátar voru mikilvægir í áætlun Napóleons að ráðast á England. Fallbyssubátar urðu mikilvægir í Danmörku eftir að Danir höfðu miss stærsta hluta danska flotans til Englendinga árið 1807. Fallbyssubátar þess tímabils voru vanalega með eina eða tvær öflugar fallbyssur.

## Tilvísanir


## Heimild
Keflavíkurgangan 1987

**Keflavíkurgangan 1987** var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 6. júní árið 1987. Þetta var tíunda Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu. Krafan um friðlýsingu norðurhafa var sömuleiðis áberandi í göngunni.

## Aðdragandi og skipulag
Stjórnarmyndunarviðræður stóðu yfir eftir alþingiskosningarnar 1987 og var búist við að Sjálfstæðisflokkurinn, Framsóknarflokkurinn og Alþýðuflokkurinn mynduðu saman meirihluta. Óttuðust herstöðvaandstæðingar að hin nýja stjórn myndi heimila aukna hernaðaruppbyggingu í landinu, svo sem með gerð varaflugvallar í Skagafirði. Alþjóðlegar friðaráherslur voru því minna áberandi í göngunni en í fyrri aðgerðum samtakanna á níunda áratugnum, en áherslan á herstöðina á Miðnesheiði varð fyrirferðarmeiri.

Ræður voru með færra móti, en tónlistarflutningur býsna fyrirferðarmikill. Ólafur Ragnar Grímsson, Ingibjörg Haraldsdóttir formaður SHA, Ingibjörg Haraldsdóttir skáldkona, Tryggvi Harðarson og Jóna Þorsteinsdóttir frá Langanesi, en um þær mundir var talsvert fjallað um mengun vegna ratsjárstöðvarinnar á Heiðarfjalli. Áætlað var að á annað þúsund manns hafi verið á útifundinum á Lækjartorgi í göngulok.

## Tilvísanir
Crocus pelistericus

***Crocus pelistericus*** er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem var lýst af Pulevic. Engar undirtegundir finnast skráðar í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Strumpastríð

**Strumpastríð** (franska: *Schtroumpf Vert et Vert Schtroumpf*) er níunda bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1978. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samstarfi við Yvan Delporte. Hún var jafnframt sjötta strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1980.

## Söguþráður
*Strumpastríð* hefst á því að Yfirstrumpur er miður sín og ákveður að leita á náðir *Kjartans galdrakarls*. Stokkið er aftur í tímann í frásögninni, þar sem lífið gengur sinn vanagang í strumpaþorpinu. Íbúar norðurhluta þorpsins og suðurhlutans reynast tala ólíkar mállýskur, þar sem einstök orð eru sögð á ólíka vegu. Ágreiningur vegna þessa stigmagnast, uns fullur fjandskapur ríkir milli bæjarhlutanna. Yfirstrumpur ákveður að sækja Kjartan til að sameina strumpana. Það gekk eftir, en litlu má þó muna að Kjartan nái að fanga strumpana alla. Sagan er almennt túlkuð sem ádeila á tungumálaerjur Flæmingja og Vallóna í Belgíu.

*Íþróttastrump* er safn af stuttum einnar blaðsíðu skrítlum, sem allar tengjast íþróttaiðkun á einhvern hátt.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1980 í samvinnu við danska forlagið *Carlsen*. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu *Strumpur*.
Crocus danfordiae

***Crocus danfordiae*** er tegund af blómstrandi plöntum í sverðliljuætt, sem var lýst af George Maw.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *C. d. danfordiae*
* *C. d. kurdistanicus*

## Tilvísanir
Lútur

**Lútur** er málmhýdroxíð sem er framleiddur með því að leggja ösku (sem inniheldur mikið af pottösku) í bleyti eða að leysa sterkan basa upp í vatn. Orðið „lútur“ er í rauninni samheiti á vítissóda (natríumhýdroxíði, NaOH). Lútur er meðal annars notaðar í matreiðslu (t.d. í þann norska lútfisk) og til sápuframleiðslu, þrifa og niðurbrots á dýrahræjum. 

Lútur er mjög eitrandi og hann þarf því að umgangast með mikilli varúð. Hann getur meðal annars valdið brunasárum, varanlegum meiðslum, örmyndun og blindu. Sé hans neytt getur hann valdið alvarlegum skaða og jafnvel dauða. Þegar lútur er leystur upp í vatn eiga útvermin efnahvörf sér stað og myndast hiti sem getur valdið frekari brunasárum.