open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jón Loftsson (prestur í Vatnsfirði)

**Jón Loftsson** (d. um 1606) var prestur á Mosfelli í Grímsnesi, Útskálum í Garði, Görðum á Álftanesi og seinast í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp um þrjátíu ára skeið en var þá settur af fyrir embættisafglöp. Hann var prófastur í Ísafjarðarprófastsdæmi og Strandaprófastsdæmi. Hann var einnig skólameistari í Skálholti um tíma.

Faðir Jóns var Loftur Jónsson, sunnlenskur bóndi, móðurbróðir Gissurar Einarssonar Skálholtsbiskups, en móðir hans er óþekkt. Jón var orðinn prestur á Mosfelli í Grímsnesi 1555. Hann var talinn einn helsti prestur sunnanlands og þegar Ólafur danski, fyrsti skólameistari í Skálholti, drukknaði í Brúará var Jón settur til að gegna starfinu og var því fyrsti íslenski skólameistarinn. Hann þótti þó ekki nógu lærður til að gegna því embætti og var því fenginn skólameistari frá Danmörku, Hans Lollich.

Jón varð svo prestur á Útskálum 1560 en var þar aðeins í tvö ár og fór að Görðum á Álftanesi 1562. Þar var hann líka aðeins tvö ár og varð þá prestur í Vatnsfirði við Ísafjarðardjúp. Hann var jafnframt prófastur í bæði Ísafjarðarprófastsdæmi og Strandaprófastsdæmi og árið 1566 sendi hann öllum prestum á Vestfjörðum alvarlegt áminningarbréf.

Séra Jón þótti nokkuð sérkennilegur í háttum á efri árum og „upp á fornan sið“. Hann gaf sig sjálfur saman í hjónaband við þriðju og seinustu konu sína, Guðrúnu Sigurðardóttur, um 1593. Fyrir það var hann settur úr embætti 1595 og þurfti að víkja sárnauðugur frá Vatnsfirði fyrir Gísla Einarssyni, bróður Odds biskups, og var talið að bölbænir hans hefðu orðið að áhrínsorðum því séra Gísla búnaðist illa í Vatnsfirði.

Jón lifði í rúman áratug í viðbót, var hjá syni sínum í Þernuvík og dó þar, líklega 1606. Hann var þríkvæntur sem fyrr segir og var fyrsta kona hans Guðríður Jónsdóttir, önnur Sigríður Grímsdóttir en sú þriðja Guðrún Sigurðardóttir áður nefnd.

## Heimildir
* 
*
Edward Robert Harrison

**Edward Robert Harrison** (fæddur 6. janúar 1919, dáinn 29. janúar 2007) var breskur heimsfræðingur og stjarnfræðingur. Hann fann fyrstur manna lausn á þverstæðu Olvers en samkvæmt henni ætti himininn að vera jafnskær nótt sem dag vegna þess að bein sjónlína frá jörðinni hlyti í öllum tilfellum að enda á yfirborði stjörnu.
Oddur Eyjólfsson

**Oddur Eyjólfsson** (um 1632 – 1702) var skólameistari í Skálholtsskóla og síðan prestur í Holti undir Eyjafjöllum frá 1668 til dauðadags og prófastur í Rangárþingi frá 1692.

Oddur var sonur Eyjólfs Narfasonar bónda á Hurðarbaki og Þorláksstöðum í Kjós og konu hans Ragnheiðar Oddsdóttur, dóttur séra Odds Oddssonar á Reynivöllum, og hét Oddur eftir honum. Foreldrar hans voru ekki auðug og áttu mörg börn en synir þeirra komust þó sumir til mennta. Einn þeirra var Jón Eyjólfsson varalögmaður. Brynjólfur Sveinsson biskup lét Odd njóta nafnsins, veitti honum ölmusu í skóla, tók hann í sína þjónustu og kostaði hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla í tvo vetur. Þegar Svíar sátu um Kaupmannahöfn 1659-1660 gekk Oddur í herþjónustu og gat sér gott orð. Fékk hann síðan konungsbréf um að hann ætti annaðhvort að fá gott prestsembætti þegar það losnaði eða skólameistaraembættið í Skálholti.

Árið 1661 var skólameistaraembættið í Skálholti laust eftir að Gísli Einarsson var orðinn prestur á Helgafelli. Þrír menn vildu fá embættið, Oddur, Einar Torfason, síðar prestur á Stað í Steingrímsfirði, sem hafði konungsbréf um að hann yrði skipaður skólameistari þegar embættið losnaði og hafði einnig verið í herþjónustu, og  Ólafur Jónsson, heyrari við skólann og síðar skólameistari. Hann var heldur yngri en hinir tveir en þó ekki minna lærður og hætti hann við að sækja um embættið. Brynjólfur biskup ákvað að hinir tveir skyldu keppa um hvor þeirra væri lærðari en Einar hætti við, líklega þó frekar af því að hann vissi að Brynjólfur kaus helst að fá Odd í starfið. Varð Oddur því skólameistari og gegndi því starfi til 1667, en þá varð hann prestur í Holti og gegndi því starfi til dauðadags 1702. Hann var mikils metinn prestur, orðlagður lærdómsmaður og vel að sér í stjörnufræði og sönglist. Hann var hraustmenni mikið.

Fyrri kona séra Odds var Hildur þorsteinsdóttir, dóttir séra Þorsteins jónssonar í Holti, sonar séra Jóns píslarvotts í Vestmannaeyjum, sem drepinn var í Tyrkjaráninu 1727. Þrír synir þeirra urðu prestar en önnur börn þeirra dóu í Stórubólu. Seinni kona Odds var Margrét Halldórsdóttir frá Hruna og voru þau barnlaus. Oddur var þriðji maður Margrétar.

## Heimildir
* 
*
Ólafur Jónsson (skólameistari)

**Ólafur Jónsson** (1637 – 24. september 1688) var kennari og síðan skólameistari í Skálholtsskóla um þrjátíu ára skeið og síðan prestur í Hítardal og prófastur í Mýraprófastsdæmi en dó eftir nokkra mánuði í embætti.

Ólafur var sonur séra Jóns Böðvarssonar í Reykholti og höfðu faðir Ólafs, afi og langafi allir verið þar prestar, hver af öðrum og síðan tók bróðir hans og svo bróðursonur við. Kona séra Jóns og móðir Ólafs var Sesselja Torfadóttir. Ólafur lærði í þrjú ár við Kaupmannahafnarháskóla en kom svo til íslands og varð heyrari við Skálholtsskóla 1659. Hann sóttist eftir skólameistarembættinu 1661 en dró sig til baka og Oddur Eyjólfsson varð skólameistari. Þegar hann lét af störfum 1667 varð Ólafur skólamestari. En þegar hann var nýtekinn við kom maður að nafni Kort Ámundason, frá Skógum undir Eyjafjöllum, og sagðist eiga forgang til embættisins þar sem hann væri meira lærður og hefði lokið háskólaprófi. Hann hélt kröfu sinni svo stíft fram að Brynjólfur biskup sá þann kost vænstan að láta þá Ólaf ganga undir próf til að kanna hvor þeirra væri lærðari. En þá tilkynnti Teitur Torfason, ráðsmaður í Skálholti, að hann ætti þá forgang fram yfir Kort því hann væri einnig með háskólapróf og hefði einnig barist hraustlega gegn Svíum. Þegar Kort heyrði þetta hætti hann við að keppa um skólameistarastöðuna en gerðist heyrari við skólann og Ólafur fékk stöðuna. En Kort og Teitur voru báðir látnir innan tveggja ára.

Ólafur gegndi skólameistaraembættinu í rúm tuttugu ár, eða allt til vors 1688,en hafði þó verið vígður prestur í Hítardal haustið 1667. Hann fór svo í prestakall sitt um en hafði ekki setið þarn nema fjóra mánuði þegar hann dó. Hann var sagður góður kennari, siðavandur og vel lærður, ekki síst í grísku og latínu, og þótti ástandið í skólanum gott um hans daga.

Kona Ólafs var Hólmfríður Sigurðardóttir, dóttir Sigurðar Oddssonar prests í Stafholti, sonar Odds biskups Einarssonar. Þau áttu tvo syni, Sigurð og Vigfús. Sigurður var við nám í Kaupmannahöfn og dó þar úr bólusótt 1707 en Vigfús féll útbyrðis og drukknaði á leið til Kaupmannahafnar í skóla 1703.

## Heimildir
* 
*
Billy Bob Thornton

**William Robert „Billy Bob“ Thornton** (fæddur 4. ágúst 1955) er bandarískur leikari. Hann hefur leikið í kvikmyndum á borð við *[[Tombstone]]*, *[[U Turn]]*, *[[Armageddon (kvikmynd)|Armageddon]]*, *[[Primary Colors]]*, *[[The Man Who Wasn't There]]*, *[[Love Actually]]* og *[[Eagle Eye]]*
Vélmenni í veiðihug

**Vélmenni í veiðihug** (franska: *Qui arrêtera Cyanure?*) er 35. Svals og Vals-bókin og þriðja bók þeirra Tome og Janry. Hún kom út á frönsku árið 1985 og á íslensku síðar sama ár.

## Söguþráður
Óprúttinn sölumaður prangar inn á Val ljósmyndavél sem einnig er nokkurs konar vélmenni. Vélin leggur á flótta og elta þeir Svalur og Valur hana alla leið til *Sveppaborgar* og inn á skringilegt verkstæði. Þar sjá þeir myndarlega stúlku keflaða og bundna við stól, þeir losa hana en hún gengur berserksgang og hleypur á braut.

Stúlkan reynist vera vélmennið *Vélrún* (franska: *Cyanure*) sem fyrrum lestarstarfsmaður bjó til í frístundum. Undanfarna daga hafði vélmennið gert margvíslegan óskunda í borginni. Freista þeir félagarnir þess að handsama Vélrúnu, en í ljós kemur að hún getur stýrt öllum raftækjum og snúið þeim gegn fólki.

Í grennd við Sveppaborg hefur nýlega risið hátækniverksmiðja með fjölda vélmenna. Lokauppgjörið á sér stað í verksmiðjunni þar sem Vélrún beitir vélmennunum fyrir sig, en Svalur og Valur hafa fengið börnin í Sveppaborg með sér í lið.

## Fróðleiksmolar
* Sagan gerist að mestu leyti í Sveppaborg, en Sveppagreifinn kemur þó ekkert við sögu.
* Kápumynd bókarinnar sýnir Sval og Val standa skelfingu lostna andspænis vígavélmenninu, sem stendur gleitt fremst á myndinni. Þetta er bein vísun í einkennisplakat James Bond-kvikmyndarinnar *For Your Eyes Only*.
* Í lokamyndarömmum bókarinnar kemur fram að þótt félagarnir telji sig hafa ráðið niðurlögum Vélrúnar, sé hún ekki dauð úr öllum æðum. Engu að síður hefur hún ekki komið fyrir í fleiri bókum.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Bókaútgáfunnar Iðunnar árið 1985 í íslenskri þýðingu Bjarna Fr. Karlssonar. Hún er númer tuttugu í íslensku ritröðinni.

## Heimildir

*
* De Blieck Jr., Augie „Spirou & Fantasio v12: “Who Will Stop Cyanide?”“, *Pipelinecomics*, 29. september 2017.
Ólafur danski

**Ólafur danski** (d. 1555) var fyrsti skólameistari Skálholtsskóla í lútherskri tíð. Þegar ákveðið var að stofna skóla á biskupssetrunum 1552 strandaði á því að menntaðir skólastjórar fengust ekki því engir Íslendingar þóttu hæfir til starfsins. Páll Hvítfeld höfuðsmaður kom því með danskan mann með sér til að stýra Skálholtsskóla og Ólafur Hjaltason Hólabiskup flutti sömuleiðis með sér danskan mann til að stýra Hólaskóla. Vera má að Ólafur skólameistari hafi verið sami Ólafur og sá sem var sveinn Kristófers Hvítfelds árið 1541 og var látinn þjóna biskupi og lesa guðsorð.

Ólafur var skólameistar í Skálholti í tvö ár en drukknaði í Brúará 1555. Líið fannst skömmu síðar og var Ólafur jarðaður í Skálholtskirkju, á milli Gissurar biskups Einarssonar og Odds Gottskálkssonar. Ólafur hafði með sér danskan heyrara sem Jakob hét og hafði áður komið í Skálholt því hann var þar tólf ára með Diðrik frá Minden þegar hann var drepinn þar 1539.

## Heimildir
* 
*
Hans Lollich

**Hans Lollich** var danskur maður sem varð skólameistari í Skálholti 1557 og tók líklega við af Jóni Loftssyni. Hann er sagður hafa verið ágætlega lærður en undarlegur í skapi. 

Lollich hafði skólameistaraembættið í fjögur ár, eða til 1561. Hann fór þá aftur til Danmerkur og er ekki meira um hann vitað. Erasmus Villadtsson kom þá og tók við skólameistaraembættinu.

## Heimildir
* 
*
Pawel Bartoszek

**Pawel Bartoszek** (fæddur 25. september 1980) er pólsk-íslenskur stærðfræðingur og Alþingismaður fyrir Viðreisn. Hann er jafnframt varaborgarfulltrúi og fyrrum borgarfulltrúi í Reykjavík og var forseti borgarstjórnar Reykjavíkur frá 2019 til 2021. Hann var fulltrúi í Stjórnlagaráði og sat fyrst á Alþingi frá 2016-2017. Hann var um árabil pistlahöfundur í Fréttablaðinu og á vefritinu Deiglunni.

## Menntun
Sem barn gekk Pawel í Melaskóla, síðar Hagaskóla og kláraði stúdentspróf af eðlisfræðibraut frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 2000. Hann lauk svo meistaragráðu í stærðfræði við Háskóla Íslands 2005.

## Stjórnmál
Pawel bauð sig fram til borgarstjórnar í sveitarstjórnarkosningunum 2010 á lista Sjálfstæðisflokksins þar sem hann var í átjánda sæti. Pawel var kosinn á Alþingi fyrir Viðreisn árið 2016 en féll út af þingi þegar boðað var til kosninga aðeins ári síðar. Árið 2018 náði Pawel kjöri sem borgarstjórnarfulltrúi Viðreisnar í Reykjavík eftir sveitastjórnarkosningarnar það ár. Hann var forseti borgarstjórnar frá 2019-2021. Pawel náði ekki kjöri í borgarstjórn í kosningunum árið 2022 en varð þá varaborgarfulltrúi.

Pawel var kjörinn á þing fyrir Viðreisn á ný í Alþingiskosningunum 2024.

## Verðlaun og viðurkenningar
Pawel kom fyrstur í mark í Árbæjarhlaupinu árið 2013, í 10km flokki 17 - 34 ára. Í maí 2014 veitti Samband ungra sjálfstæðismanna honum Frelsisverðlaun Kjartans Gunnarssonar fyrir pistlaskrif sín um einstaklingsfrelsi og fyrir að hafa jákvæð áhrif á íslenska stjórnmálaumræðu.

## Tilvísanir
Lárentíus (skólameistari á Hólum)

**Lárentíus** var danskur maður sem var fyrsti skólameistari í Hólaskóla. Hann kom til landsins með Ólafi Hjaltasyni, fyrsta lúterska biskupinum, árið 1552, og var skólameistari í allmörg ár en þó er ekki vitað hve lengi.

Árið 1553 lagði Kristján 3. konungur nokkrar jarðir til uppihalds skólameistaranum og voru það Krossanes, Hóll, Ásláksstaðir, Steinsstaðir, Engimýri, Efstaland og Myrkárdalur. Lárentíus var skólameistari að minnsta kosti fram yfir 1560. Á meðal þeirra nemenda sem hann útskrifaði var Guðbrandur Þorláksson, síðar biskup, og var hann heyrari hjá Lárentíusi áður en hann fór til háskólanáms í Kaupmannahöfn.

## Heimildir
* 
*
Marteinn (skólameistari á Hólum)

**Marteinn** var danskur maður sem var skólameistari í Hólaskóla á 7. áratug 16. aldar. Ekki er vitað hvort hann tók við af Lárentíusi, fyrsta skólameistaranum, eða hvort einhver kom á milli þeirra.

Vitað er að Marteinn var skólameistari í Hólaskóla veturinn 1568-1569 því að sumarið 1569 sleppti hann skólameistaraembættinu af því að honum þótti það of illa launað og hélt síðan til Danmerkur. Annað er ekki um hann vitað. Guðbrandur Þorláksson tók við af honum og stýrði skólanum næsta árið.

## Heimildir
* 
*
Jóhannes Gyllebrún

**Jóhannes Gyllebrún** eða **Hans Gillebrun** var danskur maður sem var skólameistari á Hólum 1570-1573. 

Friðrik 2. Danakonungur skipaði Jóhannes skólameistara 1570 en Marteinn, danskur maður sem áður hafði verið þar, hafði sagt upp störfum af því að honum þótti starfið illa launað og hafði Guðbrandur Þorláksson gegnt skólameistarastöðunni veturinn 1569-1570. Hann var svo boðaður til Danmerkur af konungi til að taka biskupsvígslu en Jóhannes skipaður í hans stað. Hann var skólameistari í þrjá vetur en þá tók Sigurður Jónsson við.

## Heimildir
* 
*
Lenínskólinn

**Lenínskólinn** var einn af leynilegum byltingarskólum sem Alþjóðasamband kommúnista, Komintern, rak í Moskvu. Hann var stofnaður 1926 í framhaldi af samþykkt Kominterns um aukinn aga og öflugri byltingaranda í einstökum aðildarflokkum sambandsins. Frá 1926 til 1938 fengu um þrjú þúsund kommúnistar þjálfun í þessum skóla og tveimur öðrum, Austurskólanum, sem ætlaður var byltingarmönnum frá Kína og öðrum austlægum löndum, og Vesturskólanum, sem hafði svipað hlutverk og Lenínskólinn.

Á meðal nemenda í Lenínskólanum, sem síðar urðu kunnir, voru Wladyslaw Gomulka frá Póllandi, Erich Honecker, Heinz Hoffmann og Erich Mielke frá Austur-Þýskalandi og David Alfaro Siquero frá Mexíkó.

Kommúnistaflokkurinn íslenski, sem var deild í Komintern, sendi um tuttugu Íslendinga í Lenínskólann og Vesturskólann. Þar á meðal voru Benjamín H. J. Eiríksson, síðar bankastjóri, og Hallgrímur Hallgrímsson, sem tók þátt í spænska borgarastríðinu. Ýmsir nemendur úr skólunum sátu í miðstjórn Kommúnistaflokksins og síðar Sósíalistaflokksins, Dýrleif Árnadóttir, Eggert Þorbjarnarson, Stefán Pjetursson, Hjalti Árnason, Ásgeir Blöndal Magnússon og Þóroddur Guðmundsson. Tveir nemendur í þessum byltingarskóla sátu á þingi fyrir Sósíalistaflokkinn, Steingrímur Aðalsteinsson og Þóroddur Guðmundsson.

Nemendur lærðu sögu Sovétríkjanna, marxísk fræði og hagfræði, en hlutu einnig þjálfun í vopnaburði og skipulagningu óeirða. Einn kennari þeirra var finnski kommúnistinn Tuure Lehén, sem var herforingi í Rauða hernum og innanríkisráðherra í finnsku leppstjórninni, sem Stalín myndaði eftir innrásina í Finnland 1939.

Lenínskólinn var lagður niður í hreinsunum Stalíns 1938, og var síðasti íslenski nemandinn í honum Ásgeir Blöndal Magnússon 1937–1938.

## Heimildir
* Arnór Hannibalsson: *Moskvulínan*. Reykjavík 1999: Nýja bókafélagið.
* Hannes H. Gissurarson: „Í þjálfunarbúðum byltingarmanna: Íslendingar í Lenínskólanum og Vesturskólanum í Moskvu,“ *Þjóðmál 4* (4: vetur 2008), 70–86.
* Jón Ólafsson: *Kæru félagar*. Reykjavík 1999: Mál og menning.
* Þór Whitehead: *Sovét-Ísland. Óskalandið*. Reykjavík 2010: Ugla.
Vesturskólinn

**Vesturskólinn** var einn af leynilegum byltingarskólum, sem alþjóðasamband kommúnista, Komintern, rak í Moskvu. Hann hét á rússnesku Коммунистический Университет Национальных Меньшинств Запада sem skammstafað var Кунмз eða KÚNMZ. Hann var stofnaður 28. nóvember 1921 og lagður niður 8. maí 1936. Hann starfaði jafnhliða Lenínskólanum, og var tilgangur beggja skóla að þjálfa byltingarmenn fyrir kommúnistaflokka Vesturlanda. Einnig starfaði í Moskvu Austurskólinn, sem átti að þjálfa byltingarmenn fyrir austlægari lönd, svo sem Kína.

Kommúnistaflokkur Íslands, sem var deild í Komintern, sendi um tuttugu Íslendinga í þjálfun í Vesturskólanum og Lenínskólanum. Fyrsti íslenski nemandinn þar var *Jens Figved*, sem hlaut þjálfun þar 1929–1931, en hinn síðasti Benjamín H. J. Eiríksson, sem hlaut þar þjálfun 1935–1936.

Á meðal nemenda í Vesturskólanum, sem síðar störfuðu í hinni alþjóðlegu kommúnistahreyfingu, voru Ante Ciliga og Josip Broz Tito frá Króatíu (Júgóslavíu), Peder Furubotn og Arvid G. Hansen frá Noregi og Edvard Kardelj frá Slóveníu (Júgóslavíu).
 
## Heimildir
* Arnór Hannibalsson: *Moskvulínan*. Reykjavík 1999: Nýja bókafélagið.
* Hannes H. Gissurarson: „Í þjálfunarbúðum byltingarmanna: Íslendingar í Lenínskólanum og Vesturskólanum í Moskvu,“ *Þjóðmál 4* (4: vetur 2008), 70–86.
* Jón Ólafsson: *Kæru félagar*. Reykjavík 1999: Mál og menning.
* Þór Whitehead: *Sovét-Ísland. Óskalandið*. Reykjavík 2010: Ugla.
Harðivetur

**Harðivetur** var heiti sem haft var um mikinn harðindavetur á Íslandi árið 1552. Samkvæmt því sem annálar segja hófust vetrarhörkurnar á Magnúsmessu fyrir jól (13. desember 1551) og stóðu allt fram á páskadag, 13. apríl.

Mikið af kvikfénaði drapst. Einkum varð biskupsstóllinn í Skálholti fyrir fjárskaða og varð biskupinn að selja eina af jörðum biskupsstólsins, Vatnmúla í Flóa, fyrir kvikfé.

## Heimildir
*
Eymuni hinn mikli

**Eymuni hinn mikli** var heiti sem haft var um mikinn harðindavetur sem kom á Íslandi veturinn 1291 (sumar heimildir nefna þó ártölin 1290 eða 1293). 

„Þá var sótt mannskæð, hvergi sá jörð að sumri og hafísar fyrir norðan land allt sumar, nær 15 alna þykkir.“ Annálar tala um mikinn snjóvetur, jökulvetur og fellivetur.

## Heimildir
*
Hrossafallsvetur

**Hrossafallsvetur** var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1313. Þá var hallæri og fjárfellir um allt land og miklar frosthörkur, svo að „fraus fætur undan nautum og hestum, þó fullfeitir væri að holdum“.

Snjóþungt var um allt land og *[[Gottskálksannáll]]* segir að fjárfellir hafi verið svo mikill á Íslandi að víða um sveitir urðu menn snauðir að kvikfé og mest þó hrossum. 

## Heimildir
*
Hvalavetur

**Hvalavetur** var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1375. Veturinn og vorið voru svo hörð að sagt var að enginn myndi slíkt. Grasspretta var mjög léleg um sumarið og hafís var við landið fram til 24. ágúst.

Í *[[Lögmannsannáll|Lögmannsannál]]* segir: „Féllu fátækir menn af harðrétti um allt Ísland svo að mörgum hundruðum sætti.“ Nafnið sem vetrinum var gefið bendir þó til þess að mikið hafi verið um hvalreka sem hefur vafalaust bjargað mörgum, en hval rak oft á hafísárum því hann hraktist undan ísnum.

## Heimildir
*
Kynjavetur

**Kynjavetur** var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1424 (sumar heimildir segja 1423). Þennan vetur gekk einnig krefðusótt (mislingar) og ýmsar kynjasóttir að því er segir í annálum.

Í *[[Nýi annáll|Nýja annál]]* segir að veturinn hafi verið langur og harður fyrir veðráttu sakir og víða hafi orðið fellir á hrossum og sauðfé. „Tuttugu vetrum seinna en Kvæða-Anna var merkt, kom svo mikið hallæri á Íslandi, að hún lánaði Þingeyraklaustri sex vættir smjörs.“ Ekkert er nú vitað um Kvæða-Önnu, fyrir hvað hún hafði verið brennimerkt eða hvernig hún hafði auðgast svo að hún gat lánað Þingeyraklaustri á þriðja hundrað kílóa af smjöri í hallærinu.

## Heimildir
*
Nautadauðavetur

**Nautadauðavetur** eða **Nautadauðsvetur** var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1187 (1185 samkvæmt *[[Resensannál]]*). 

Að því er segir í Prestssögu Guðmundar Arasonar var veturinn kallaður *fellivetur* og sumarið var svo *grasleysissumar* og ekkert skip kom frá Noregi til Íslands.

## Heimildir
*
Sandvetur

**Sandvetur** var heiti sem haft var um harðindavetur sem var á Íslandi árið 1227 samkvæmt Sturlungu og sumum annálum en einhverjir annálar segja þó að þetta hafi verið 1226.

Eldgos var úti fyrir Reykjanesi sem hófst 1226 og var öskufall svo mikið að sumstaðar var sagt hafa verið myrkur um miðjan dag. Af því hefur veturinn fengið nafn. Fjöldi búfjár féll um veturinn og Snorri Sturluson missti til dæmis hundrað naut sem hann átti í Svignaskarði.

## Heimildir
*
Hraungambri

**Hraungambri**, grámosi eða gamburmosi (fræðiheiti *Racomitrium lanuginosum*) er mosi sem myndar mjúkar, samfelldar breiður. Hann er einn algengasti mosinn í íslenskum hraunum og fyrsti landneminn og myndar breiður í 100 ára gömlum hraunum eða eldri. Á snjóléttum svæðum þá verður hann ráðandi í gróðurfari. Hraungambri vex hægt, aðeins um 5 - 15 mm á ári. Hann vex best þar sem úrkoma er mikil eða mikill raki í lofti og lofthiti frá 8-10 gráðum Celsíus.

Hraungambri  vex  í endann en deyr jafnframt að neðan. Þótt mosaplantan sé 20 cm löng  eru  aðeins um fimm cm fremst á sprotanum lifandi. Hraungambri lengist um 1 sm á ári og það  eru því um  5 ár frá því sprotahluti verður til þangað til hann hættir starfsemi og deyr. Ef hliðarsprotar hafa myndast verða þeir að nýjum plöntum þegar hlutinn fyrir neðan visnar.

## Tilvísanir

## Heimildir

* Hraungambri (Flóra Íslands)
* Floras of North America
* Leiðir til að fjölga mosum, einkum hraungambra (B.S. ritgerð Magnea Matthíasdóttir)
* Mbl. 16. desember 2000, Á íslandi vaxa 600 tegundir af mosum
La ceinture du grand froid

**La ceinture du grand froid** (íslenska: *Kuldakastið*) er þrítugasta Svals og Vals-bókin og sú fyrsta eftir Nic og Cauvin. Hún kom út á frönsku
árið 1983 en hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður
Svalur og Valur eru í sumarfríi á sólarströnd ásamt Pésa þegar Valur ákveður að verja ferðasjóðnum í að kaupa fúadall og leggja í siglingu. Skyndilega sigla þeir inn í heimskautakulda. Þetta furðulega veðurfyrirbæri er verk þriggja vísindamanna
sem heita *Jefferson*, *Boris* og *Karl*. Þeir undirbúa geimferð í leit að annarri plánetu þar sem þeir geti haldið áfram vísindastörfum sínum án þess að vera neyddir til að þróa vopn fyrir stjórnvöld. Með því að framkalla þoku og jökulkulda reyna þeir að halda óboðnum gestum í burtu fram að geimskoti.

Vísindamennirnir vingast við Sval og Val, en saman uppgötva þeir að hópur óþokka undir stjórn glæpaforingjans *Alexanders* og aðstoðarmanns hans *Kalloway* koma aðvífandi á kafbáti. Svalur og Valur taka að sér að tefja árásarliðið og nota til þess veðravélina og uppfinningu sem gerir þeim kleift að ganga á vatni. Það tekst naumlega og í lok bókarinnar fá félagarnir skilaboð frá vísindamönnunum um að þeir hafi fundið sér hentuga plánetu.

## Fróðleiksmolar
* Þetta var fyrsta Svals og Vals-bókin eftir að Fournier lét af störfum. Vegna óvissu um höfundaréttarmál máttu höfundarnir ekki nota neinar af aukapersónum hans. Bækurnar eftir Nic og Cauvin hafa því ekki aðra tengingu við aðrar sögur bókaflokksins en aðalpersónurnar.
* Þegar vísindamennirnir þrír yfirgefa jörðina, gefa þeir Sval og Val dularfullan kassa sem þeir segja að geti orðið mannkyninu til mikils gagns. Kassinn kemur mjög við sögu í næstu bók *La Boîte noire*.
Tildurmosi

**Tildurmosi** fræðiheiti (*Hylocomium splendens*) er fjölær mosi sem vex á norðlægum slóðum nálægt heimskautasvæðum, oftast í þurru mólendi, kjarri og skógarbotnum. Hann er olífugrænn, gulleitur eða rauðleitur með rauðleitum stilk og greinum. Hann myndar tví- til þrífjaðraða sprota og vaxa nýir sprotar upp frá miðjum eldri sprotum. Þetta vaxtaform lætur mosann líkjast fjöðrum og gerir mosanum kleift að vaxa yfir aðra mosa og jarðveg. 

Tildurmosi er notaður við blómaskreytingar og til að fóðra box til að flytja í grænmeti og ávexti. Hann var áður notaður sem yfirlag yfir moldargólf og í Alaska og Norður-Kanada var hann notaður til að þétta bjálkakofa. Hann inniheldur bakteríudrepandi efni 

Tildurmosi er algeng mosategund á Íslandi. Þar sem hann vex víða í breiðum og myndar afmarkaða árssprota er hann mjög heppilegur til mælinga á þungmálmum. og mengunarmælinga .

## Tilvísanir


## Tenglar

* ''Hylocomium splendens'' Myndir af tildurmosa 
* Tildurmosi (Flóra Íslands)
Þjálfarar meistaraflokks KR í knattspyrnu karla

**Þjálfarar meistaraflokks KR í knattspyrnu karla** hafa verið margir í gegnum tíðina. Fyrst um sinn var enginn þjálfari, heldur skipuðu leikmenn sjálfir í stöðu og spiluðu. Fyrstur manna til að vera formlega kallaður þjálfari Knattspyrnufélags Reykjavíkur var Guðmundur Ólafsson. Á fyrstu árunum var þó ekki mikið um formlega þjálfun eða æfingar en þjálfunin fór að taka á sig mynd þá sem þekkist í dag þegar leið á síðustu öld. Núverandi þjálfari KR er Rúnar Kristinsson.

## Sigursælustu þjálfarar KR
Íþróttavöllurinn á Melunum

Gamli **Íþróttavöllurinn á Melunum** var fyrsti fullgerði knattspyrnuvöllurinn á Íslandi. Hann var vígður árið 1911 en hætt var að leika á honum í efstu deild eftir keppnistímabilið 1925 og var hann lagður niður árið 1942.

## Saga vallarins
Íþróttavöllurinn við Melana var vígður 11. júní árið 1911, í tilefni 100 ára afmælis Jóns Sigurðssonar 17. júní, 1911, en Íþróttasamband Reykjavíkur stóð að framkvæmdunum. Fyrsta mótið sem var haldið þar var vikulangt íþróttamót Ungmennafélags Íslands, einmitt í tilefni af hundrað ára afmæli Jóns Sigurðssonar. Hið sama ár fór fram leikur milli Fram og KR til þess að kynna knattspyrnuíþróttina fyrir þjóðinni, en það var fyrsti opinberi leikurinn sem fór fram á Íslandi.

Í kringum völlin stóð tveggja metra há bárujárnsgirðing. Norðanmegin við völlin voru áhorfendapallar en engin sæti voru við völlin í fyrstu. Fyrstu endurbæturnar á vellinum voru gerðar árið 1919 þegar danska liðið AB kom í heimsókn. Sæti voru síðan loks byggð við völlinn þegar Hjalti Jónsson fékk leyfi til þess að reisa turn sem rúmaði hann og hans nánustu, eða rúmlega 10 mans. Hjalti gaf vellinum turninn seinna meir og varð hann einhverkonar heiðursstúka forystumanna íþróttasamtakanna í Reykjavík.

Leikið var á vellinum leiktímabilin 1912 - 1925, en vellinum hrakaði mikið seinustu árin. Snemma árs 1925 fauk stór hluti þeirrar girðingar sem stóð umhverfis völlinn í ofsaveðri. Völlurinn þótti hvorki íþróttamönnum né áhorfendum boðlegur og vallarstjórnin treysti sér ekki að leggja í þann kostnað sem þyrfti til, ætti völlurinn að vera nothæfur til knattspyrnuiðkunar aftur þannig að samþykkt var að flytja völlinn brott. Í kjölfarið á þessu var hafist handa að reisa nýjan völl, Melavöllinn, við hlið þess gamla. Völlurinn var lagður niður 1942 eftir að hafa verið notaður í nokkurn tíma fyrir yngri flokka.

Handknúin hringekja var starfrækt á vellinum um nokkurt skeið og naut mikilla vinsælda barna.

## Staðsetning

Völlurinn náði í norður þar sem nú eru gatnamót Furumels og Hringbrautar, í suður þar sem gatnamót Birkimelar og Hringbrautar eru nú og í austur lág hann alveg upp við Hólavallakirkjugarð, örlítið norðar en Melavöllurinn stóð og Þjóðarbókhlaðan stendur nú.

## Heimildir
Samsetning falla

: *Þessi grein fjallar um samsetningu stærðfræðifalla, sjá [[Samsetning falla (tölvunarfræði)]].*

**Samsetning falla** eða **samskeyting falla** er stærðfræðileg aðgerð sem beytir falli á niðurstöðu annars falls. Hægt væri að setja föllin *f*: *X* → *Y* og *g*: *Y* → *Z* saman með því að reikna útkomu fallsins *g* fyrir *f*(*x*) frekar en *x*.

Þannig fæst **samsetta fallið** *g* ∘ *f*: frá *X* → *Z* skilgreint sem (*g* ∘ *f*)(*x*) = *g*(*f*(*x*)) fyrir öll *x* í menginu *X*. Rithátturinn *g* ∘ *f* skal lesinn ‚*g* bolla *f*‘ og merkir það sama og *g*(*f*(*x*)) sem er lesið ‚*g* af *f* af *x*‘.

Samsetning falla er alltaf tengin (þ.e. *f* ∘ (*g* ∘ *h*) = (*f* ∘ *g*) ∘ *h* fyrir föllin *f*, *g* og *h* með viðeigandi bak- og formengi). Föllin *f* og *g* eru víxlanleg hvort við annað ef *g* ∘ *f* = *f* ∘ *g*. 

## Dæmi um samsetningu falla
Fyrir föllin:

: f(x) = \sqrt{x}
: g(x) = x^2 + 1

gildir að:

: f(g(x)) = (f \circ g)(x) = \sqrt{x^2 + 1}
: g(f(x)) = (g \circ f)(x) = (\sqrt{x})^2 + 1 = x + 1

## Punktar


## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Samskeyting
Bolla

**Bolla** getur átt við:

* Bolla (matur), borðaðar á Bolludeginum
* Bolla (drykkur), almennt heiti yfir blandaða drykki sem innihalda oftast ávaxtasafa
* *bolla*, framburður á samsetningarvirkjanum í samsetning falla: *g* ∘ *f* er lesið ‚*g* bolla *f*‘  

## Tengt efni
* Bolli
Thiên Đường

**Thien Duong-hellir** (eða **Paradísarhellir**) er hellir í Phongnhakebang-þjóðgarðinum, Đồng Hới í Víetnam, handm er lengsta hellir í Asíu Hann fannst árið 1991 og mældu Bretar stærð hans árið 2009. Lengdin er 6,5 km, hæð 200m og breidd 150m. Í hellinum er neðanjarðará.

## Heimildir
Engjaskraut

**Engjaskraut** (fræðiheiti *rhytidiadelphus squarrosus*) er mosategund sem útbreidd er í Evrasíu og Norður-Ameríku og hefur einnig breiðst út á suðurhveli jarðar. Sprotar eru allt að 15 sm langir og á þeim blöð sem eru  2–2,5 mm og eru þau baksveigð og áberandi útstæð og minna á stjörnu þegar horft er beint ofan á sprotann. Engjaskraut myndar sjaldan gróhirslur og fjölgar sér því með kynlausri æxlun. Jurtin finnst helst í manngerðu umhverfi eins og grasflötum og golfvöllum. 

Engjaskraut þolir ýmiss konar jarðveg allt frá kalkríku graslendi til súrra heiðarlanda. Engjaskraut er ein algengasta mosategund í grasflötum. Engjaskraut er algengt í þurru mólendi og kjarri á láglendi á Íslandi. 

## Tenglar

* Engjaskraut (Flóra Íslands)
News of the World

***News of the World*** var breskt sunnudagsblað sem gefið var út af News Corporation. Dagblaðið var stofnað árið 1843 en útgáfu blaðsins var hætt 10. júní 2011 vegna þess að blaðið hafði stundað víðtækar símhleranir. Engar auglýsingar voru í síðustu útgáfu en góðgerðarsamtökum var boðið að auglýsa þeim að kostnaðarlausu.

Systurblað *News of the World* er *[[The Sun]]*. Greinar í blaðinu snérust oft um hneykslismál og stjörnur og það er talið slúðurblað.

## Heimildir
Rudolf Simek

**Rudolf Simek** (f. 21. febrúar 1954 í Eisenstadt) er austurrískur textafræðingur og miðaldafræðingur, sem hefur m.a. fengist við germönsk og norræn fræði, og trúarbragðasögu. 

Rudolf Simek nam þýskar bókmenntir, heimspeki og kaþólska guðfræði í Háskólanum í Vínarborg, og varð síðan bókavörður og dósent þar. Hann hefur kennt við háskólana í Edinborg, Tromsø og Sydney. 

Frá 1995 hefur hann verið prófessor í germönskum fræðum við Háskólann í Bonn.

## Ritverk (úrval)
* *Lexikon der germanischen Mythologie*, Alfred Kröner, Stuttgart 1984. ISBN 3-520-36801-3 — 3. útgáfa, endursamin: Kröners Taschenausgabe, Band 368, 2006.
* *Hugtök og heiti í norrænni goðafræði*, Heimskringla, Reykjavík 1993, 333 s. — Ingunn Ásdísardóttir þýddi, Heimir Pálsson ritstýrði. Íslensk þýðing á ofangreindu verki.
* *Lexikon der altnordischen Literatur*, Kröner, Stuttgart 1987. ISBN 3-520-49001-3 — Meðhöfundur: Hermann Pálsson. 
* ''Altnordische Kosmographie. Studien und Quellen zu Weltbild und Weltbeschreibung in Norwegen und Island vom 12. bis zum 14. Jahrhundert'', de Gruyter, Berlin/New York 1990. ISBN 3-11-012181-6 — (Reallexikon der germanischen Altertumskunde. Ergänzungsbände, Bd. 4). 
* *Erde und Kosmos im Mittelalter*. C. H. Beck, München 1992. ISBN 3-406-35863-2
* *Kleines Lexikon der tschechischen Familiennamen in Österreich*, Pädagogischer Verlag, Wien 1995. ISBN 3-215-11649-9 — Meðhöfundur: Stanislav Mikulásek.
* *Die Wikinger*, C. H. Beck, München 1998. ISBN 3-406-41881-3
* *Religion und Mythologie der Germanen*, Theiss, Stuttgart 2003.
* *Götter und Kulte der Germanen*, C. H. Beck, München 2004. ISBN 3-406-50835-9
* *Mittelerde - Tolkien und die germanische Mythologie*, C. H. Beck, München 2005. ISBN 3-406-52837-6
* *Der Glaube der Germanen*, Lahn-Verlag, Limburg und Kevelaer 2005. ISBN 3-7867-8495-7
**Odinsmythen*. Stuttgart, Reclam 2008.
**Kleines Lexikon der mittelalterlichen Artusliteratur*. Stuttgart, Reclam 2009.
;Ritstjórn
Rudolf Simek er aðalritstjóri bókaflokksins *[[Studia Medievalia Septentrionalia]]* – (*Rannsóknir í norrænum miðaldafræðum*) –  sem gefinn er út í Vínarborg. 

Hann var (ásamt öðrum) ritstjóri tveggja afmælisrita Hermanns Pálssonar, en þeir störfuðu um tíma saman í Edinborg. 

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Rudolf Simek – Af vefsíðu Háskólans í Bonn.
Örfirisey (landslagsþáttur)

**Örfirisey** er eyja sem breytist í tanga á fjöru en sýnist á flóði vera eyja - það er að grandinn fer undir á flóði og sést ekki. Gott dæmi um örfirisey er Grótta á Seltjarnarnesi. Örfirisey í Reykjavík var fyrir landfyllingu um miðja 20. öld ágætt dæmi um slíkt hið sama, og heitir þess vegna svo. 

Orðið „örfiri“ þýðir fjara (í merkingunni „flóð og fjara“).
Ungmennafélagið Vísir (Suðursveit)

**Ungmennafélagið Vísir** var stofnað í Suðursveit árið 1912. Fyrsti formaður félagsins var Steinþór Þórðarson frá Hala, en hann var bróðir Þórbergs Þórðarsonar rithöfundar. Steinþór gegndi formennskunni í um 30 ár. Benedikt, bróðir þeirra Þórbergs og Steinþórs, var meðal helstu hvatamanna að stofnun félagsins og var hann gerður að heiðursfélaga þess. Sonur Steinþórs, Torfi Steinþórsson gegndi formennsku í Vísi um tuttugu ára skeið, frá 1946 til 1966.

## Tilvísanir
Vonarstræti (skáldsaga)

**Vonarstræti** er söguleg skáldsaga eftir Ármann Jakobsson, sem kom út á vegum Forlagsins árið 2008. Bókin segir frá ferð Skúla Thoroddsen og Theódóru Thoroddsen konu hans til Kaupmannahafnar árið 1908 sem hluti af nefnd til viðræðna um Uppkastið.

Vonarstræti er einnig heiti á götu í miðbæ Reykjavíkur og heitir bókin í höfuðið á henni, þar eð Skúli og Theódóra fluttu þangað árið 1908 frá Bessastöðum.
Time

***Time*** eða ***TIME*** er bandarískt fréttatímarit. Tímartitið var fyrst gefið út 3. mars 1923 af Henry Luce og Briton Hadden. Höfuðstöðvar tímaritsins eru í New York-borg en einnig eru gefnar út evrópsk-, suður-kyrrahöfsk- og asísk útgáfa tímaritsins. Síðan 1999 hefur tímaritið gefið út árlegan lista yfir hundrað áhrifamestu einstaklinga heimsins. Tímaritið gefur einnig út árlegt tölublað sem er tileinkað manneskju ársins, sem er valin til að prýða forsíðuna.
Hljóðnemi

**Hljóðnemi**, oft kallaður **míkrófónn**, er tæki sem notað er til að taka upp hljóð með því að breyta því í rafmerki. Fyrsti hljóðneminn var smíðaður árið 1876 af Emile Berliner en hann var notaður í símtæki. Í dag eru hljóðnemar notaðir í mörgum ólíkum tækjum, meðal annars símum, segulbandstækjum, karaókítækjum, heyrnartækjum, labbrabbtækjum og tölvum.

Hljóðnemar breyta hljóði í rafmerki með spani, breytingum í rafrýmd eða þrýstirafmagni.
Peugeot

**Peugeot** (borið fram ) er franskur bílaframleiðandi í eigu fyrirtækisins PSA Peugeot Citroën, sem er annar stærsti bílaframleiðandi í Evrópu. Undanfari fyrirtækisins var stofnaður árið 1810. Sótt var um að nota mynd af ljóni sem vörumerki árið 1858. Vegna fjölskyldudeilu stofnaði Armand Peugeot fyrirtækið *Société des Automobiles Peugeot* árið 1896. Í fyrstu framleiddi Peugeot kaffikvarnir og reiðhjól en árið 1891 framleiddi fyrirtækið fyrsta bílinn sinn. 

Fyrirtækið og fjölskyldan sem stofnaði það eru frá Sochaux í Frakklandi. Enn er stór bílaverksmiðja í eigu fyrirtækisins þar, auk minjasafnsins Musée de l'Aventure Peugeot. Peugeot er stuðningsaðili knattspyrnuliðsins í Sochaux, sem var stofnað árið 1928 af fjölskyldunni Peugeot.
Thorvaldsensfélagið

**Thorvaldsensfélagið** er elsta íslenska kvenfélagið í Reykjavík, stofnað 19. nóvember 1875. Það hefur frá stofnun verið virkt í góðgerðarstarfsemi ýmiskonar.

## Saga

Margar þeirra ungu kvenna sem komu að stofnun félagsins voru vel menntaðar, komu úr efnuðum bakgrunni. Árið 1877 var Handavinnuskóli Thorvaldsensfélagsins stofnaður og þar kenndu félagskonur í sjálfboðavinnu stúlkum á aldrinum 7-14 ára að sauma og prjóna. Þessi skóli var starfræktur allt til ársins 1904 er farið var að kenna þessar greinar í Barnaskóla Reykjavíkur. Einnig ráku félagskonur í tvö ár skóla á sunnudögum, en hann var ætlaður eldri stúlkum og þar voru kenndar bóklegar greinar.

Á síðari hluta 20. aldar hefur félagið meðal annars stutt barnadeildina sem var á Landakoti og síðar á Landspítalanum í Fossvogi til tækjakaupa.

## Tilvísanir


## Tenglar
*  Vefur Thorvaldsensfélagsins
Jónsi

**Jónsi** getur átt við:

* Jón Jósep Snæbjörnsson söngvara hljómsveitarinnar Í svörtum fötum
* Jón Þór Birgisson söngvara og gítarleikara hljómsveitarinnar Sigur Rós
* Íslenska karlmannsnafnið Jónsi
Kuðungsferill

**Kuðungsferill**, **spírall**, **vefja**, **kuðungslína**, **kuðungur**, **snigill** eða **vafningur** er ferill, sem hringast í tvívíðri sléttu eins og gormur, sífellt fjær upphafspunki. Þekktasti kuðungsferillinn er kenndur við Arkímedes.

## Myndasafn

Image:Archimedean spiral.svg|Kuðungsferill Arkímedasar
Image:Cornu Spiral.svg|Hornavefja
Image:Fermat's spiral.svg|Kuðungsferill Fermats
Image:Hyperspiral.svg|Gleiðbogavafningur
Image:Lituus.svg|Krókstafsvefja
Image:Logarithmic Spiral Pylab.svg|Logravefja
Image:Spiral of Theodorus.svg|Kuðungsferill Þeódórusar


## Tilvísanir


## Tengt efni
* Gormferill (helix).
Karaókí

**Karaókí** eða **karíókí** (úr japönsku カラオケ kara 空 „tómt“ og ōkesutora オーケストラ „hljómsveit“) er skemmtunarform þar sem maður syngur með tónlist með hljóðnema. Sú tónlist, sem sungið er með, er oftast popptónlist án aðalsöngs. Texti lagsins er sýndur á skjá, með tákni sem fylgir eftir textanum til að hjálpa söngvaranum. Í sumum löndum heitir karaókítæki KTV. Skammstöfun þessi getur líka átt við útgáfu lags án aðalsöngs.
Baráttan um arfinn

**Baráttan um arfinn** (franska: *Spirou et les héritiers*) er fjórða bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval á árunum 1951-52 og kom út á bókarformi árið 1952. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Franquin. Hún var gefin út á íslensku árið 1980 og telst níunda í röðinni í íslenska bókaflokknum. Bókin kom svo út að nýju árið 2025 á vegum Frosks útgáfu.

## Söguþráður
Í upphafi sögunnar fær Valur þær fregnir að hann þurfi að etja kappi við Samma frænda sinn um arf eftir lítt kunnan ættingja. Keppnin felst í þremur þrautum. Sú fyrsta gengur út á að finna upp frumlegt og nytsamlegt tæki. Þar sigrar Valur með því að búa til hentugt farartæki, sem er eins konar bakpoki með þyrluspaða.

Önnur þrautin gengur út á að komast í eitt af efstu sætunum í kappaksturskeppni, en þar sigrar Sammi frændi með bellibrögðum.

Lokaþrautin felst í að finna hina goðsagnakenndu veru, gormdýrið, í skógum *[[Palombía|Palombíu]]*. Svalur og Valur finna gormdýrið og eru á leið með það til byggða þegar hópur indíána ræðst á þá. Á síðustu stundu kemmur Sammi þeim félögum til bjargar. Hann játar sig sigraðan, segist sjá á eftir misgjörðum sínum og ákveður að setjast að í Palombíu.

Þegar heim er komið fær Valur að vita að frændinn dularfulli skildi í raun ekki eftir sig nein verðmæti, en efndi til keppninnar í þeirri von að ónytjungarnir Valur og Sammi mættu komast til nokkurs þroska. Þrátt fyrir þessi málalok unir Valur glaður við sitt, en harmar þó að gormdýrið hafi verið svipt frelsi sínu og lokað inni í dýragarði.

## Fróðleiksmolar
* Farartækið sem Valur útbýr í fyrsta hluta keppninnar átti eftir að skjóta aftur upp kollinum í allnokkrum Svals og Vals-bókum.

* Þrjár bækur í Svals og Vals-bókaflokknum mega teljast beint eða óbeint framhald af Baráttunni um arfinn. Það eru: *[[Les voleurs du Marsupilami|Gormsránið]]*, *[[Burt með harðstjórann!]]* og *[[L'homme qui ne voulait pas mourir]]*.

* Smásagan *Fælið ekki fuglinn* er aukasaga í íslensku útgáfunni. Hún er tvær blaðsíður og lýsir átökum gormdýrsins og heimiliskattar sem ásælist fugla í garði Sveppagreifans.

## Íslensk útgáfa
Baráttan um arfinn – eða Svalur finnur Gorm var gefinn út af Iðunni árið 1980 í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var níunda bókin í íslensku ritröðinni.
Árið 2025 sendi Froskur útgáfa frá sér nýja útgáfu bókarinnar í þýðingu Anitu K. Jónsson með upprunalegri bókarkápu.

## Heimildir

*
* De Blieck Jr., Augie „Looking Back on “Spirou et Les Héritiers”“, *Pipelinecomics*, 25. ágúst 2016.
Kuðungur

**Kuðungur** getur átt við:

* Kuðung (skel), skel margra snigla.
* Kuðung (líffærafræði), hluti af völundarhúsi innra eyrans.
* Kuðungsferil
Melur

**Melur** getur átt við: 

* Mel sem er svæði þakið möl eða smásteinum, hæð eða hóll. 
* Melgresi sem er ættkvísl grasættar (Leymus eða Elymus). 
* Mölflugur
Les voleurs du Marsupilami

**Gormsránið** (franska: *Les voleurs du Marsupilami*) er fimmta Svals og Vals-bókin. Höfundur hennar var Franquin. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval árið 1952 og kom út á bókarformi árið 1954. Hún kom út á íslensku árið 2025.

## Söguþráður
Bókin er beint framhald af Baráttunni um arfinn og hefst á því að Svalur og Valur fá bakþanka yfir að hafa látið loka gormdýrið inni í dýragarði. Dýrinu er rænt og kemst þjófurinn undan þeim félögum á flótta eftir æsilegan eltingaleik í dýragarðinum.

Í ljós kemur að þjófurinn er snjall knattspyrnumaður, *Valdimar Mollet*, sem var þvingaður til ódæðisins af fyrrum yfirmanni sínum, forstjóra í *fjölleikahúsi Zabaglionís*. Svalur og Valur dulbúast sem starfsmenn fjölleikahússins, en eru stöðvaðir áður en þeim tekst að hafa upp á gormdýrinu, sem slær þegar í gegn hjá áhorfendum.

Félagarnir vita ekki sitt rjúkandi ráð, en rekast þá fyrir tilviljun á Sveppagreifann. Hann útbýr fyrir þá töfraseyði sem gerir mönnum kleyft að skipta litum. Svalur og Valur eru snarlega ráðnir í fjölleikahúsið sem undrabræðurnir *Cam & Leon*. Áður en Sval og Val tekst að endurheimta gormdýrið eru þeir handsamaðir af stjórnanda fjölleikahússins og þrjótum hans. Knattspyrnukappinn Valentin kemur til bjargar á síðustu stundu og með dyggri aðstoð gormdýrsins og Pésa tekst þeim að yfirbuga skúrkana.

## Fróðleiksmolar
* Um miðbik bókarinnar lenda Svalur og Valur á landamærastöð þar sem tollverðirnir gera þeim lífið leitt með því að skoða bílinn gaumgæfilega. Að lokum verða félagarnir svo reiðir á seinagangnum að þeir lenda í hörkuslagsmálum við embættismennina og dúsa í fangaklefa um nóttina. Daginn eftir sættast þeir og tollverðirnir yfir ölkrús og skilja sem mestu mátar.

* Sveppagreifinn kemur við sögu í bókinni, í annað sinn í bókaflokknum. Persóna hans er ekki fullmótuð og sama má segja um útlit hans. Þannig er hann íklæddur tennisfötum í stað gráu jakkafatanna sem fylgdu honum síðar meir.

* Fjölleikahús Sabaglíónís kemur við sögu í *Valur á tryllitækinu*, sem er aukasaga í bókinni Hrakfallaferð til Feluborgar.

## Íslensk útgáfa
Bókin Gormsránið var gefin út af Froski útgáfu árið 2025 í íslenskri þýðingu Anitu K. Jónsson.

## Heimildir

*
* De Blieck Jr., Augie „Spirou and Fantasio v5: “The Marsupilami Thieves”“, *Pipelinecomics*, 2. október 2017.
Vanilla Ice

**Robert Van Winkle** (fæddur 31. október 1967) er bandarískur rappari og leikari sem gengur undir listamannsnafninu **Vanilla Ice**. Hann var fyrsti rapparinn sem komst á Bandaríska Billboard 100 listann og var í fyrsta sæti í 18 vikur með Ice Ice Baby árið 1990. 

Raunveruleikaþátturinn *The Vanilla Ice Project* fylgir eftir starfi hans sem fasteignasali. Vanilla Ice keyrir á mótorhjóli sem atvinnukeppandi og hefur gert það síðan 1985. Hann hefur leikið í kvikmyndum á borð við *[[Cool as Ice]]* frá 1991 og *[[That's My Boy]]* frá 2012.

## Breiðskífur
* *Hooked* (1988)
* *To The Extreme* (1990)
* *Mind Blowin* (1993)
* *Hard to Swallow* (1997)
* *Bi-Polar* (2001)
* *Platinum Underground* (2005)
* *Wisdom, Tenacity & Focus* (2011)
Ryan Dunn

**Ryan Dunn** (11. júní 1977 – 20. júní 2011) var áhættuleikari úr þáttunum Jackass og CKY-myndunum. Dunn var með aðalhlutverk í Jackass-þríleiknum sem voru sýnd í kvikmyndahúsum. Þekktur sem Random Hero, Ryan Dunn var mikill Íslandsvinur og kom oft í heimsókn til þess að taka upp áhættuatriði. Besti vinur hans var Bam Margera.

## Verk sem áhættuleikari
* *Landspeed: CKY* (1999)
* *CKY2K* (2000)
* *Jackass* (2000-2002)
* *CKY 3* (2001)
* *Don't Try This At Home* (2001)
* *Don't Try This At Home: The Tour* (2002)
* *CKY4: The Latest & Greatest* (2002)
* *Jackass: The Movie* (2002)
* *Steve-O: Out on Bail* (2003)
* *[[Viva La Bam]]* (2003-2005)
* *Homewrecker* (2005)
* *Jackass: Number Two* (2006)
* *The Dudesons Movie* (2006)
* *Jackass 2.5* (2007)
* *3000 Miles* (2007)
* *Jackass: 24 Hour Take-Over* (2008)
* *Where the Fuck is Santa?* (2008)
* *Jackass 3D* (2010)
* *Jackass 3.5* (2011)
* *Proving Ground* (2011)

## Leikari
* *Invader* (1997)
* *Haggard* (2003)
* *Blonde Ambition* (2007)
* *Law & Order: Special Victims Unit* (2008)
* *Minghags* (2009)
* *Street Dreams* (2009)
* *Living Will* (2011)
Samband ungra kommúnista

**Samband ungra kommúnista** var stofnað snemma árs 1924 en áður höfðu nokkur félög ungra kommúnista verið stofnuð. Fyrsti formaður Sambandsins var Hendrik Siemsen Ottósson. Brynjólfur Bjarnason var varaformaður, Ársæll Sigurðsson ritari, en meðstjórnendur voru Haukur Siegfried Björnsson og Vilhjálmur S. Vilhjálmsson. Málgagn Sambandsins var *Rauði fáninn*, sem kom út 1924–1927. Samband ungra kommúnista gekk í Alþjóðasamband ungra kommúnista, sem rekið var í samstarfi við Komintern í Moskvu.

Haustið 1930 náðu ungir kommúnistar meirihluta á þingi Sambands ungra jafnaðarmanna og nefndu þeir þá Sambandið upp og kölluðu það Samband ungra kommúnista. Fyrsti formaður þessa nýja Sambands var Haukur Siegfried Björnsson. Áki Jakobsson var formaður 1931–1936 og Eðvarð Sigurðsson 1936–1938. Sambandið var lagt niður um leið og Kommúnistaflokkurinn en þess í stað var Æskulýðsfylkingin stofnuð.
Kristján Albertsson

**Kristján Albertsson** (9. júlí 1897 – 31. janúar 1989) var íslenskur rithöfundur, fræðimaður og ævisagnaritari sem starfaði lengi í íslensku utanríkisþjónustunni. Ef til vill er hann nú best þekktur fyrir frægan ritdóm sem hann skrifaði um *[[Vefarinn mikli frá Kasmír|Vefarann mikla frá Kasmír]]* eftir Halldór Laxness, sem hófst á orðunum: „Loksins, loksins.“

Kristján varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1917 og gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar, nemendafélags MR, árið 1916. Hann las síðan bókmenntasögu við Kaupmannahafnarháskóla 1917-1921 og stundaði svo nám í Frakklandi og Þýskalandi. Þegar heim kom varð Kristján ritstjóri tímaritanna Varðar 1924-1927 og Vöku 1927-1929 og var áberandi í menningarlífi Reykjavíkur, meðal annars formaður Leikfélags Reykjavíkur, leikstjóri um skeið og skrifaði leikrit sem sett voru á svið.

Árið 1935 varð hann lektor í íslensku við háskólann í Berlín og gegndi því starfi til 1943. Árið 1946 gekk hann í utanríkisþjónustuna og var sendifulltrúi, lengst af í París en einnig á allsherjarþingi SÞ í New York um tíma. 

Kristján skrifaði fjölda bóka, meðal annars ævisögu Hannesar Hafstein í þremur bindum, tvær skáldsögur, tvö leikrit og fjölda ritgerða og greina sem gefnar voru út á bókum. Hann sá einnig um útgáfu á ýmsum bókum og ritsöfnum. Ævisaga hans, *Margs er að minnast*, kom út árið 1985.

Kristján var á unglingsárum einn af stofnendum Knattspyrnufélagsins Fram árið 1908. Hann barðist fyrir því að nafni félagsins yrði breytt í *Fram* en upphaflega hafði því verið gefið heitið *Kári*.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
*
Alþjóðaknattspyrnusambandið

**Alþjóðaknattspyrnusambandið** (franska: *Fédération Internationale de Football Association*, skammstöfun *FIFA*) er alþjóðlegur yfirumsjónaraðili knattspyrnu, futsal og strandfótbolta. Aðilar að sambandinu eru sex knattspyrnusambönd í öllum álfum heimsins.

FIFA skipuleggur alþjóðlegar knattspyrnukeppnir, þar á meðal Heimsmeistaramótið í knattspyrnu. Heimsmeistaramótið var fyrst haldið 1930 og var haldið í tuttugasta og fyrsta skipti í Rússlandi 2018.

Sambandið var stofnað 21. maí 1904 í París. Stofnfélagar voru knattspyrnusambönd Belgíu, Danmerkur, Frakklands, Hollands, Spánar, Svíþjóðar og Sviss. Höfuðstöðvar félagsins eru í Zürich, Sviss. 1908 varð Knattspyrnusamband Suður-Afríku fyrsta sambandið utan Evrópu sem sóttist eftir aðild. Núverandi forseti sambandsins er Gianni Infantino.

## Forsetar FIFA
*  Robert Guérin, 1904-06
*  Daniel Burley Woolfall, 1906-18
*  Jules Rimet, 1921-54
*  Rodolphe Seeldrayers, 1954-55
*  Arthur Drewry, 1956-61
*  Stanley Rous, 1961-74
*  João Havelange, 1974-98
*  Sepp Blatter, 1998-2015
* / Gianni Infantino, 2016-

Fjórir forsetar hafa látist í embætti eða verið vikið frá störfum. Staðgenglar sem leystu þá af hólmi eru ekki taldir upp í listanum.