open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Búðarhálsvirkjun

**Búðarhálsvirkjun** er vatnsaflsvirkjun í eigu Landsvirkjunar, staðsett vestan við Búðarháls, milli Sultartangastöðar og Hrauneyjafossstöðvar. Hún nýtir vatnsafl úr Köldukvísl, Sporðöldukvísl og Tungnaá. Virkjunin nýtir 40 m fallhæð með rennsli upp á 280 m³/sek, uppsett afl er 95 MW og orkuframleiðsla 600 Gwst/ári.

## Framkvæmdir
Framkvæmdir á virkjuninni hófust seint á árinu 2010, en hún var síðan gangsett þann 7. mars 2014.

Framkvæmdum við virkjunina var skipt á marga verkþætti og þeir boðnir út. Stærsti verktakinn var Ístak sem sá um alla uppsteypu, gangnagröft og jarðvinnu. Þýska fyrirtækið Voith Hydro smíðaði vélbúnaðinn og ÍAV sá um lokubúnað og þrýstipípur. Hnit verkfræðistofa hafði eftirlit með framkvæmdunum ásamt starfsfólki Landsvirkjunnar. Hönnun virkjunarinnar var í höndum verkfræðistofanna Verkís, Mannvits og Eflu.

Uppsett afl virkjunarinnar átti samkvæmt útboðsgögnum Landsvirkjunar að vera 80 MW en samið var við Voith Hydro að stækka vélarnar svo afl þeirra yrði 95 MW.

Upphaflega var samið við slóvenska fyrirtækið Montavar um að hanna og smíða lokubúnað og þrýstipípur. Þegar hönnun var að mestu leyti lokið varð fyrirtækið gjaldþrota og í stað þeirra var samið við ÍAV um þann verkþátt.

## Umhverfisáhrif
Stíflað var í Köldukvísl, Sporðöldukvísl og Tungnaá til að mynda nýtt lón, Sporðöldulón. Flatarmál lónsins er samtals 7 km² og rými þess 50 Gl við venjulegar rekstaraðstæður. Eftir að hafa farið í gegnum hverfla Búðarhálsstöðvar rennur vatnið út í Sultartangalón.

17 kílómetra háspennulína liggur frá Búðarhálsstöð að tengivirki við Sultartangastöð.

Hækka þarf brúnna yfir Sporðöldukvísl og veginn við hana á þjóðvegi 26 um 3 metra.

## Heimildir
* Búðarhálsstöð á vef Landsvirkjunar, sótt 30. desember 2024
* Contruction of Búðarháls Power Station, sótt 30. maí 2012
* Búðarhálsvirkjun allt að 120 MW og 220 kV Búðarhálslína 1 - Úrskurður Skipulagsstofnunnar um mat á umhverfisáhrifum, sótt 30. maí 2012
* Fagfundur Samorku 2013, sótt 27. nóv 2013
Hvammsvirkjun

**Hvammsvirkjun** er áætluð vatnsaflsvirkjun í neðri hluta Þjórsár. Gert er ráð fyrir að Þjórsá verði stífluð um 6 km norðan við Árnes og sunnan Þjórsárdals. Fyrirhugað lón virkjunarinnar verður Hagalón. Vatn úr ánni verður leitt neðanjarðar að stöðvarhúsi við Skarðsfjall austan megin við ánna og aftur út í Þjórsá um 3 km norðan Árness. 

Ef áætlun gengur eftir verður afl virkjunarinnar 82 MW og fallhæð hennar 32 metrar.

Sveitarstjóri Skeiða- og Gnúpverjahrepps hefur bent á að störf og tekjur vegna virkjunarinnar fara sáralítið til sveitarfélagsins og heldur til höfuðborgarsvæðisins. 

Árið 2013 var tekin ákvörðun á Alþingi um að Hvammsvirkjun færi í bið­flokk Rammaáætlunar, m.a. vegna óvissu um áhrif á lax­fiska í Þjórsá. Alþingi færði Hvammsvirkjun í nýtingarflokk Rammaáætlunar árið 2015.

Skipulagsstofnun birti álit á mati á umhverfisáhrifum Hvammsvirkjunar í mars árið 2018 þar sem sagði að áhrif virkjunarinnar á landslag yrði verulega neikvæð og að áhrif á útivist á ferðaþjónustu yrðu talsvert neikvæð. Einungis var fjallað um þessa þætti í álitinu þar sem um endurmat var að ræða frá matsskýrslu frá 2003. 

Fjölmörg náttúruverndarsamtök hafa mótmælt virkjuninni og telja að enn vanti upp á frekari rannsóknir á þáttum eins og til dæmis lífríki, leirfoki, ferðaþjónustu og fasteignaverði. Því þurfi að vinna allt umhverfismat fyrir virkjunina upp á nýtt.

Sumarið 2023 var virkjanaleyfið fellt úr gildi  vegna þess að „Orkustofnun gætti ekki að fyrirmælum um stjórn vatnamála við undirbúning að útgáfu virkjanaleyfisins“.

Í október 2024 voru öll leyfi fyrir virkjuninni komin í höfn og áætlað var að virkjunin hefði starfsemi árið 2029.  Leyfið var hins vegar fellt aftur úr gildi í janúar 2025. Samt sem áður var virkjunin leyfð síðar sama ár og að framkvæmdur hæfust haustið 2026. 

## Tilvísanir


## Heimildir
* Vefsíða Landvirkjunar um Hvammsvirkjun 
* Rammaáætlun II - Hvammsvirkjun, Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun - 12.11.2009, sótt 30. maí 2012
* Fimm nýjar virkjanir á teikniborðinu við Þjórsá (verndumthjorsa.is)
Holtsvirkjun

**Holtsvirkjun** er áætluð vatnsaflsvirkjun í neðri hluta Þjórsá. Lón virkjunar verður kallað Árneslón. Ef áætlun gengur eftir verður afl virkjunarinnar 53 MW og fallhæð hennar 18 metrar.

## Heimild
* Rammaáætlun II - Hvammsvirkjun, Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun - 12.11.2009, sótt 30. maí 2012
Debenhams

**Debenhams** var bresk verslunarkeðja með útibú í mörgum löndum, þar á meðal á Íslandi, í Smáralind í Kópavogi. Fyrsta verslunin var stofnuð í Lundúnum árið 1778 og keðjan fjölgaði síðan í allt að 178 verslanir; mestmegnis í Bretlandi, Danmörku og Írlandi. Hún átti einnig dönsku verslunarkeðjuna ''Magasin du Nord'' og á síðustu árunum voru höfuðstöðvar hennar staðsettar í flaggskipversluninni á Oxford Street í Lundúnum. Hún seldi fatnað, snyrtivörur, heimilisvörur og húsgögn.

## Tilvísanir
Sport Club Corinthians Paulista

**Corinthians** er brasilískt knattspyrnufélag frá São Paulo. Liðið var stofnað 1. september 1910. Corinthians hefur unnið brasilísku deildina fimm sinnum síðan hún var stofnuð 1971.
## Þekktir leikmenn
* Neco
* Sócrates
* Dida
* Javier Mascherano
* Deco
* Rivaldo
* Carlos Tévez
* Roberto Carlos 
* Ronaldo
* Marcos Senna

## Titlar
* **[[Brasilíska úrvalsdeildin|Brasilískir meistarar]]**: 6
1990, 1998, 1999, 2005, 2011, 2015
* **Brasilíska bikarkeppnin**: 3
1995, 2002, 2009
* **São Paulo meistarar**: 27
1914, 1916, 1922, 1923, 1924, 1928, 1929, 1930, 1937, 1938, 1939, 1941, 1951, 1952, 1954, 1977, 1979, 1982, 1983, 1988, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2009, 2013
* **[[Heimsmeistarakeppni félagsliða í knattspyrnu|FIFA heimsmeistarakeppni félagsliða]]**: 2
2000, 2012
* **[[Litla heimsmeistarakeppnin í knattspyrnu|Pequeña Copa del Mundo]]**: 1
1953

## Tengill
* Heimasíða félagsins
Moira Kelly

**Moira Kelly** (fædd 6. mars 1968) er bandarísk leikkona sem er þekktust fyrir hlutverk sín í The West Wing, One Tree Hill, The Lion King og The Cutting Edge. 

## Einkalíf
Kelly er fædd og uppalin í Queens, New York-borg og er af írskum uppruna. Stundaði hún nám við *Marymount Manhattan College*.

Kelly er gift viðskiptamanninum Steve Hewitt og saman eiga þau tvö börn.

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Kelly var árið 1991 í sjónvarpsmyndinni *Love, Lies and Murder*.  Hefur hún síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við *To Have & to Hold*, *The Twilight Zone*, Heroes og Numb3rs.

Kelly lék stjórnmálaráðgjafann Mandy Hampton í The West Wing frá 1999 – 2000.

Árið 2003 var Kelly boðið hlutverk í unglingadramanu One Tree Hill þar sem hún lék Karen Roe móður Lucas Scott. Lék hún hlutverkið til ársins 2009. 

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Kelly var árið 1991 í *The Boy Who Cried Bitch*. Árið 1992 þá var henni boðið hlutverk í The Cutting Edge sem listskautadansarinn Kate Moseley. Talaði hún inn á fyrir eldri Nölu í The Lion King árið 1994. Hefur hún síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við *Unhook the Stars*, *Changing Habits*, *The Safety of Objects* og *The Beautiful Ordinary*.  

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
;Screen Actors Guild-verðlaunin
* 2002: Verðlaun sem besti leikhópur í dramaseríu fyrir The West Wing.

;Teen Choice-verðlaunin
* 2005: Tilnefnd sem besti foreldri í sjónvarpi fyrir One Tree Hill.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
*
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013** var haldin í borginni Malmö í Svíþjóð dagana 14, 16. og 18. maí og er það í annað sinn sem keppnin hefur verið haldin í Malmö. Hún var áður haldin í borginni árið 1992. Að þessu sinni fer keppnin fram í íþróttahöllinni Malmö Arena, en hún tekur allt að 15.000 gesti í sæti. 

## Vettvangur
Íþróttahöllin Malmö Arena í Malmö var tilkynnt sem vettvangur 58. Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva af Sveriges Television (SVT) þann 8. júlí, 2012. Þetta var í fimmta sinn sem keppnin var haldin í Svíþjóð og í annað skipti sem hún var haldin í Malmö. Höllin var opnuð árið 2008 og getur tekið allt að 15.500 í sæti fyrir tónleika.

Um leið og ljóst var að Svíþjóð hafði unnið keppnina tilkynnti formaður Sveriges Television (SVT) að verið væri að skoða tónleikahallir í Stokkhólmi, Malmö, og Gautaborg. Íhugað var um eitt leyti að halda keppnina í öllum þremur borgum, það er undankeppninar í Gautaborg og Malmö og aðalkeppnina í Stokkhólmi en sú tillaga far ekki talin raunhæf af forstjóra SVT. Tilkynnt var þann 8. júlí 2012 að keppnin yrði haldin í Malmö Arena. 

SVT tók þá ákvörðun að halda keppnina í minni íþróttahöll heldur en hefur verið í notkun síðustu ár til þess að bæta upplifun áhorfenda og vegna þess var Malmö valin en ekki Stokkhólmur.

## Undirbúningur
### Miðasala
Þann 11. júlí 2012 varaði framleiðandi keppninnar, Christer Björkman, fólki við að kaupa ekki miða fyrir keppnina sem þá voru til sölu og sagði að best væri að bíða þangað til að miðar væru seldir frá opinberum söluaðilum keppninnar. Björkman sagði að miðar væru enn ekki til sölu af því að það ætti eftir að taka ákvarðanir um sviðið og sæti.

## Þáttakendur
Fram að þessu hafa eftirfarandi lönd staðfest þáttöku. Armenía staðfesti þáttöku eftir að hafa verið fjarverandi árið áður. 

### Fyrri undankeppnin
Ítalía, Svíþjóð og Bretland munu greiða atkvæði í fyrri undankeppninni.

### Síðari undankeppnin
Þýskaland, Frakkland og Spánn greiða atkvæði í síðari undankeppninni.

### Aðalkeppnin

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Þorsteinn Sveinbjörnsson Egilson

**Þorsteinn Sveinbjörnsson Egilson** (5. janúar 1842 – 20. október 1911) var kaupmaður og sparisjóðsstjóri í Hafnarfirði. Þorsteinn var sonur Sveinbjarnar Egilssonar rektors og Helgu Benediktsdóttur, dóttur Benedikts Gröndal eldri. Hann fæddist á Eyvindarstöðum á Álftanesi.

Þorsteinn kvæntist Arndísi Ásgeirsdóttur þann 23. mars árið 1862 en þau skildu. Með henni átti hann Sveinbjörn Ásgeir Egilson, ritstjóra, og Jón Árnason Egilson. Þorsteinn kvæntist síðar Elísabetu Þórarinsdóttur, dóttur Þórarins Böðvarssonar rithöfundar, alþingismanns og prests í Görðum á Áltanesi. Synir þeirra voru Þórarinn Böðvar Egilson, útgerðarmaður í Hafnarfirði, Gunnar Þorsteinsson Egilson, skipamiðlari í Reykjavík, og Egill Egilson. Eftir andlát Elísabetar kvæntist Þorsteinn Rannveigu Steinunni Hansdóttur Sívertsen.

Þorsteinn hóf nám við Reykjavíkurskóla árið 1854 og lauk stúdentsprófi þaðan árið 1860. Hann lauk cand. theol.-prófi frá prestaskóla árið 1862 en vígðist aldrei sem prestur. Hann starfaði sem kaupmaður í Reykjavík og síðar Hafnarfirði og stofnaði þar sparisjóð.

Þorsteinn fékkst aðeins við ritstörf og samdi meðal annars leikritin *Prestskosningin* og *Útsvarið*.
Skipti

**Skipti** er íslenskt fyrirtæki sem starfar einkum á sviði fjarskipta og upplýsingatækni.

"Hinn 12. febrúar 2014 var tilkynnt að stjórnir Skipta og Símans hefðu ákveðið að sameina rekstur félaganna með fyrirvara um samþykki Samkeppniseftirlitsins."

## Stærstu dótturfyrirtækin ef af samruna verður
* Síminn
* Míla
* Skjárinn

## Tilvísanir
Bermúdaþríhyrningurinn

**Bermúdaþríhyrningurinn**, þekktur sem *þríhyrningur djöfulsins*, er svæði í vesturhluta Norður-Atlantshafs þar sem fjöldi loftfara og skipa er sagður hafa horfið við dularfullar aðstæður. Mikið þang flýtur á yfirborði sjávar á þessu svæði, sem einnig er kallað Þanghafið sökum þess. Hafa sæfarendur frá fornu fari haft illan bifur á þessu svæði og óttast að þangið skemmi skrúfur skipa og skip strandi þar. Upphaf sagna um dularfull skipshvörf má rekja til 6. áratugar 20. aldar. Þríhyrningurinn var fyrst skilgreindur í smásögu eftir Vincent Gaddis í bandaríska skáldsagnatímaritinu *[[Argosy]]* árið 1964 sem þríhyrningurinn milli Miami í Flórída, San Juan á Púertó Ríkó og eyjarinnar Bermúda í Norður-Atlantshafi. 

Sumir hafa viljað kenna geimverum um hvörf loftfara og skipa á þessu svæði en rannsóknir á skjalfestum heimildum þykja sýna að margar sögur af dularfullum hvörfum áttu sér eðlilegar skýringar, voru ýktar eða áttu ekki við rök að styðjast og ýmsir opinberir aðilar fullyrða að á þessu svæði hafi ekki orðið fleiri hvörf en gengur og gerist á öðrum hafsvæðum.
Hawaii Five-0

**Hawaii Five-0** eru bandarískir sjónvarpsþættir sem fjalla um störf sérsveitarinnar á Hawaii. Þættirnir eru endurgerð þáttaraðar sem var sýnd frá 1968 – 1980.
Þórarinn Böðvarsson

**Þórarinn Böðvarsson** (3. maí 1825 – 17. maí 1895) var íslenskur prestur, rithöfundur og alþingismaður. Alþingismaður frá 1869-1895.

Þórarinn fæddist í Gufudal í Austur-Barðastrandarsýslu. Hann var prestur í Görðum á Álftanesi frá 1868 til dauðadags og kostaði byggingu steinkirkju þar, sem reist var á árunum 1879 – 1889. Hann veitti einnig fé til stofnunar skóla, sem varð Flensborgarskólinn í Hafnarfirði. Þórarinn gaf út *Lestrarbók handa Alþýðu á Íslandi*, sem oft var nefnd *Alþýðubókin*, árið 1874.

## Tenglar
*  Þórarinn prófastur Böðvarsson. Þórhallur Bjarnarson, Andvari 1. janúar 1897, bls. 1 &ndash;16.
Þórarinn Böðvar Egilson

**Þórarinn Böðvar Egilson** (3. nóvember 1881 – 22. júlí 1956) var útgerðarmaður og framkvæmdastjóri í Hafnarfirði. Hann var sonur Þorsteins Sveinbjörnssonar Egilson, kaupmanns, og konu hans, Elísabetar Þórarinsdóttur. Þórarinn var dóttursonur Þórarins Böðvarssonar, prófasts í Görðum, og sonarsonur Sveinbjarnar Egilssonar, rektors.

Þórarinn kvæntist 31. október 1908 Elísabetu Guðrúnu Halldórsdóttur Egilson, dóttur Halldórs Þórðarsonar, bókbindara í Reykjavík, og átti með henni tvær dætur, Sesselju Erlu Þórarinsdóttur Egilson og Maríu Dóru Egilson.

## Tenglar
* „Þórarinn B. Egilson, útgm.: Minningarorð“ í *Sjómannablaðinu Víking* 18. árg. 9. tbl., 1. september 1956, bls 167. Skoðað 2. júní 2012.
Thor Möger Pedersen

**Thor Möger Pedersen** (31. janúar 1985) er fyrrverandi skattamálaráðherra Danmerkur. Hann var aðeins 26 ára þegar hann tók við ráðherradómi og er langyngsti ráðherra í sögu Danmerkur.
Útdráttur

**Útdráttur** er stutt lýsing eða samantekt á tilteknu gagni, oftast á fræðilegu efni, s.s. tímaritsgreinum, ritgerðum eða fræðibókum. Markmiðið er að veita lesandanum snögga yfirsýn á efninu, honum til glöggvunar, án þess þó að hann þurfi að lesa allt efnið til þess að átta sig á innihaldi þess. Útdráttur á því að geta staðið sjálfstæður, sem eins konar kjarnyrt, samanþjöppuð útgáfa af heildarefninu.

Í fræðilegum gagnasöfnum geta útdrættir verið ákaflega mikilvægir því leitarvélar sumra fræðilegra gagnagrunna vinna einvörðungu leitarorð úr útdráttunum en ekki aðalefninu.

Lengd útdrátta getur verið breytileg, margir útgefendur tilgreina á bilinu 100 til 500 orð, sjaldan meira en sem nemur einni blaðsíðu. Í útdrættinum kemur jafnan fram:
* Viðfang rannsóknarinnar
* Aðferðafræði sem notuð var við rannsóknina
* Helstu niðurstöður rannsóknarinnar
* Ályktanir dregnar af niðurstöðunum

Í sumum íslenskum fagtímaritinum, og á öðrum tungumálum, tíðkast að hafa sérstakan útdrátt á ensku. Í íslenskum háskólum er farið fram á að lokaritgerðir innihaldi útdrætti.

## Tengill
*
Akkeri

**Akkeri** er auk þess að vera festing fyrir skip, festing fyrir ýmis mannvirki á landi. Þá er gjarnan steypustyrktarstál tengt við mannvirkið og lagt í jörðu þar sem er steypt utan um. Reynt er að búa til króka á stálteinana sem leggjast í steinsteypuna í jörðinni til að ná betri festu. Ýmsar aðrar gerðir af akkerum eru til. Festa má stálstög eða vinkla með múrboltum í berg eða steinsteypu sem fyrir er og tengja síðan mannvirkinu með ýmsum hætti.
Óðinn Jónsson

**Óðinn Jónsson** (fæddur 5. ágúst 1958 á Akureyri) var fréttastjóri RÚV. Hann er með BA-próf í sagfræði og íslensku við Háskóla Íslands. Hann lauk diplómanámi í opinberri stjórnsýslu.

Hann hóf störf við dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu-hljóðvarpi árið 1982 og sinnti henni með námi í sagnfræði og starfi í auglýsingagerð frá 1983 til 1986. Hann varð fastráðinn fréttamaður á Fréttastofu útvarps í ársbyrjun 1987, en vann að auki á Fréttastofu sjónvarps hluta ársins 1988 og aftur árið 2000.

Frá 1994 til 1996 gegndi hann starfi fréttamanns Ríkisútvarpsins, sjónvarps og útvarps, á Norðurlöndum utan Íslands, með aðsetur í Kaupmannahöfn. Við heimkomuna 1996 tók Óðinn við starfi þingfréttamanns útvarps og gegndi því til ársins 2002. Hann varð einn varafréttastjóra á Fréttastofu útvarps árið 2001, sinnti vaktstjórn og stýrði Morgunvaktinni frá 2003 til 2005.

3. apríl 2005 varð hann fréttastjóri á Fréttastofu útvarps frá  og um leið yfirmaður ruv.is. Í starfi fréttastjóra RÚV felst stjórn almennra frétta í sjónvarpi, útvarpi og á ruv.is, fréttaþátta á borð við Landann, Morgunútvarpið og Síðdegisútvarpið á Rás 2, Spegilinn og Vikulokin, auk yfirstjórnar íþróttaumfjöllunar. Hann hefur verið fréttastjóri RÚV frá sameiningu fréttastofu sjónvarps og útvarps 16. september 2008.
Lambafellsgjá

**Lambafellsgjá** er gjá stutt frá Keili á Reykjanesi. Um 900 metra ganga er frá bílastæðinu. Troðningur leiðir mann alla leið að neðri enda gjárinnar, sem er bæði djúp, þröng og brött.
Kodo le tyran

**Kodo le tyran** (íslenska: *Einræðisherrann Kodo*) er 28. Svals og Vals-bókin og sú áttunda eftir Fournier. Hún var fyrri hlutinn í tveggja binda verki, en seinni hlutinn nefndist *[[Des haricots partout]]*. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval árið 1978 og kom út á bókarformi árið 1979. Bókin hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.
## Söguþráður
Sagan hefst þar sem Svalur og Valur eru staddir í Burma með það að markmiði að heimsækja smáríkið *Catung*, sem er harðlæst og lýtur herforingjastjórn. Með aðstoð drykkfellds flugmanns sleppa þeir inn í landið en Valur fellur til jarðar og týnist í frumskóginum. Þar rambar hann fram á lífsleiðan útsendara alþjóðlegra glæpasamtaka sem sér herforingjastjórninni fyrir vopnum í skiptum fyrir eiturlyf. Útsendarinn, sem er nauðalíkur Val, þvingar hann til að skipta um hlutverk.

Valur heldur til höfuðborgarinnar og kynnist starfsháttum herforingjastjórnarinnar sem lýtur stjórn Kodos hershöfðingja. Hann skipar honum að koma á ýmsum úrbótum, s.s. afnámi dauðaresingar. Svalur kemst á sama tíma í kynni við fulltrúa andspyrnuhreyfingarinnar í landinu sem stefnir á að steypa stjórnvöldum.

Andspyrnuhreyfingin fær fregnir af því að fulltrúi glæpasamtakanna hyggist fara í könnunarferð á landsbyggðinni og undirbýr að ráða hann af dögum með því að sprengja upp brú sem leið hans liggur um. Fulltrúar stjórnarinnar hyggjast gera slíkt hið sama og kenna andspyrnunni um, til að losna við Val. Á síðustu stundu áttar Svalur sig á því Valur er í raun fulltrúi mafíunnar. En verður það of seint?

## Fróðleiksmolar
* Í bókinni verður skjaldbaka ástfangin af íkornanum Pésa.
* Fournier hafði upphaflega hugsað bókina sem hluta af stórum sagnabálki með allt að sex bókum, þar sem alþjóðlegu glæpasamtökin hefðu komið meira við sögu. Vegna ágreinings við útgefandann Dupuis, ákvað hann hins vegar að halda sig við styttri sögu í tveimur bindum.
Karólínska stofnunin

**Karólínska stofnunin** (sænska: *Karolinska institutet*) er ríkisháskóli á sviði heilbrigðisvísinda í Stokkhólmi í Svíþjóð.

## Tengt efni
* Karólínska sjúkrahúsið

## Tengill
* Heimasíða skólans
Evrópukeppnin í knattspyrnu 2012

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 2012**, oft nefnd **EM 2012**, var í fjórtánda skiptið sem Evrópukeppnin í knattspyrnu karla er haldin. Mótið var sameiginlega haldið í Úkraínu og Póllandi frá 8. júní til 1. júlí 2012 á vegum Knattspyrnusambands Evrópu. Þetta var í fyrsta skipti sem löndin halda mótið. Sigurvegari mótsins var landslið Spánar eftir 4-0 sigur á Ítölum. Fyrir titilinn fengu þeir þátttökurétt á Álfumótið í Brasilíu 2013.

Á mótinu kepptu samtals sextán landslið sem komust áfram í undankeppni. Undankeppnin fór fram á tímabilinu ágúst 2010 og nóvember 2011. Í henni tóku 51 landslið þátt. Þetta var í síðasta skipti sem aðeins sextán taka þátt í lokakeppninni, á EM 2016 verður 24 liðum boðin þátttaka. Mótið var haldið á átta leikvöngum, fjóra í hvoru landi. Fimm leikvangar voru sérstaklega byggðir fyrir mótið, auk þess sem að miklum fjármunum var veitt til að bæta samgöngur í löndunum.

## Þátttökulið

Samtals 51 landslið tóku þátt í undankeppni fyrir mótið, þar af komust fjórtán þeirra áfram í lokakeppnina í Póllandi og Úkraínu ástamt liðum frá hvorri gestgjafaþjóð. Þau sextán lið sem komust áfram á lokakeppnina voru:

Hvert lið er skipað 23 leikmönnum, þar sem hver leikmannahópur þarf að skipa að minnsta kosti þremur markvörðum.

## Riðlakeppni
Riðlakeppnin stendur frá 8. til 19. júní 2012.

### Riðill A

*Grikkland er fyrir ofan Rússland vegna þess að Grikkland sigraði innbyrðis leik þeirra.*

### Riðill B

### Riðill C

### Riðill D

## Útsláttarkeppni

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Úrslitaleikur

## Heimildir
Lukkstaður

**Lukkstaður** (þýska: *Glückstadt*, danska *Lykstad*) er borg í Steinburg í Slésvík-Holtsetaland í Þýskalandi. Ekki má rugla Lukkstað við Lukkuborg.

## Eitt og annað
* Lukkstaður kemur aðeins fyrir í Íslandsklukkunni eftir Halldór Laxness þegar Jón Hreggviðsson er kominn aftur til Amsterdam (Amsturdamms) og leitar eftir skipfari til Danmerkur. Þar segir um menn á skútu einni danskri: „Þeir sögðust vera frá Lukkstað í Holtsetalandi, sem þeir kalla útí Holstinn, að sækja malt og humal“. Þangað fer svo Jón og segir svo í bókinnni: „Í Lukkstað við Saxelfi útí Holstinn ar takmarkinu náð, að því leyti sem Jón Hreggviðsson var nú kominn til ríkja síns allranáðugasta konúngs og arfaherra“.
Álfhólsskóli

**Álfhólsskóli** er grunnskóli í Kópavogi sem varð til við sameiningu Hjallaskóla og Digranesskóla. Sameiningin varð um sumarið 2010. Yngri nemendurnir eru staðsettir í fyrrum Digranesskóla og eldri nemendur í fyrrum Hjallaskóla.

## Tenglar
* Vefur skólans
Mario Monti

**Mario Monti** (fæddur 19. mars 1943) er ítalskur hagfræðingur sem var forsetisráðherra og fjármálaráðherra Ítalíu frá 2011 til 2013.
Hörður J. Oddfríðarson

**Hörður Jónsson Oddfríðarson** (fæddur 9. nóvember 1964) er formaður Sundsambands Íslands síðan í febrúar 2006 og var varaformaður SSÍ í þrjú ár þar á undan. Hann starfar sem dagskrárstjóri Göngudeildar SÁÁ. Hann hefur verið forseti Norræna sundsambandsins, NSF, tímabilið 2014-2018 og situr í garpanefndum FINA og LEN (varaformaður nefndarinnar).   

Hörður æfði og keppti í sundi með Sundfélaginu Ægi í Reykjavík frá 1971-1980, sat í stjórn félagsins 1998-2002 (formaður 2001-2002) og svo aftur 2003-2005.  

Hörður hefur verið virkur í stjórnmálum frá árinu 1981 er hann gekk í Alþýðubandalagið. Hann var gjaldkeri Æskulýðsfylkingarinnar frá 1987 til 1989 og sat á sama tíma í framkvæmdastjórn Alþýðubandalagsins. Hörður var afgreiðslustjóri *[[Þjóðviljinn (1936-1992)|Þjóðviljans]]* 1986 til 1988. Hann var í hópi fólks sem stofnaði Nýjan vettvang árið 1990 og sat í stjórn Strætisvagna Reykjavíkur fyrir hönd framboðsins 1990 til 1994. Hann er stofnfélagi í Samfylkingunni, sat í framkvæmdastjórn flokksins 2009-2011 og er formaður fulltrúaráðs Samfylkingarfélaganna í Reykjavík frá árinu 2017. Þá hefur hann setið í uppstillingarnefndum og kjörnefndum Samfylkingarinnar.

Hörður er kvæntur Guðrúnu Björk Birgisdóttur og eiga þau tvo syni.
Maria Farantouri

**Maria Farantouri** (stundum skrifað *Maria Farandouri*, fædd 28. nóvember 1947 í Aþenu) er grísk söngkona en einnig pólítískur og menningarlegur aktivisti. Hún hefur unnið með efnilegum grískum lagahöfundum eins og Mikis Theodorakis sem samdi meðal annars tónlist við ljóðaflokk *[[Canto General]]* eftir Pablo Neruda og sem Maria Farantouri flutti.

## Tilvísanir

## Heimild
*
Sparisjóður Keflavíkur

**Sparisjóður Keflavíkur** (eða **SpKef**) var sparisjóður í Keflavík sem var stofnaður á fimmta áratug 20. aldar og gekk inn í Landsbankann 2011. Sparisjóður Keflavíkur var mikið í umræðunni eftir hrun vegna spillingar og vafasamra útlána. 

## Tenglar
* „Miljónir teknar út úr SpKef fyrir helgi“; grein af Vísi.is 2011
* „Sparisjóður Keflavíkur heyrir sögunni til“; grein af Pressunni.is 
* „Skýrsla um SpKef inn á borð sérstaks saksóknara“; grein af Vísi.is 2012
* „Svört skýrsla um SpKef“; grein af Visi.is 2012
* „Þingið fær ekki svarta skýrslu“; grein af Dv.is 2012
* Biður kjósendur í Reykjanesbæ afsökunar á eiginhagsmunagæslu á kostnað íbúanna 
* ''Sparisjóðurinn aftur á sporið '' Morgunblaðið, Morgunblaðið B - Viðskipti/Atvinnulíf (17.09.1998), Blaðsíða B 4
Stóri dani

**Stóri dani** er afbrigði af hundi, þekktur fyrir stærð sína. Hann er einn af stærstu hundategundunum. Núverandi heimsmetshafi; 109 cm að stærð frá loppu til herðakambs og 220 cm frá höfði til rófu, er George.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Hamrahverfi

**Hamrahverfi** er eitt af níu íbúahverfum Grafarvogs í Reykjavík. Hverfið er einn hringur sem nefnist *Lokinhamar*, en svo ganga 16 aðrar götur út frá honum. 

Þær nefnast: Bláhamrar, Dverghamrar, Dyrhamrar, Geithamrar, Gerðhamrar, Hesthamrar, Hlaðhamrar, Krosshamrar, Leiðhamrar, Neshamrar, Salthamrar, Sporhamrar, Stakkhamrar, Svarthamrar, Vegghamrar og Rauðhamrar.
Birkikemba

**Birkikemba** (fræðiheiti: *Eriocrania unimaculella*) er smávaxið mölfiðrildi. Hún er aðeins 6 mm á lengd og með 10 mm vænghaf. Útbreiðslusvæði hennar er í Mið- og Norður-Evrópu en til Íslands er talið að hún hafi borist í kring um 2005 en þá varð hennar fyrst vart í Hveragerði. Síðan þá breiddist hún hratt út og 2012 var hana að finna auk Ölfussins víðast hvar á höfuðborgarsvæðinu.

## Lifnaðarhættir

Kjörlendi Birkikembunar er trjárækt og húsagarðar með birki (*Betula pubescens*). Á vorin í fyrrihluta apríl skríður hún úr púpunni en sem púpa liggur hún í dvala yfir veturinn. Hún er aðeins á flögri fram í maí og hverfur um miðjan mánuðinn. Hún verpir eggjum í brum birkisins sem klekjast út við laufgun þess. Lirfan lifir innan í laufblaðinu sem sölnar smám saman við át hennar uns það stendur aðeins eftir brúnn og uppblásinn belgur. Úr þessum uppblásna belg skríður lirfan fullvaxin og fellur niður í jörðina til að púpa sig. Hún er á ferðinni fyrri hluta sumars, en birkiþéla er á ferðinni seinni part sumars. Ummerkin eru svipuð en um alls óskyldar tegundir að ræða.

## Sníkjudýr
Eftirfarandi tegundir hafa verið fundnar sem sníkjudýr í birkikembu:
*Scambus annulatus 
*Chrysocharis nephereus 
*C.gemma 
*Pnigalio longulus 

## Heimildir
* Birkikemba (vefur Náttúrufræðistofunar Íslands)

## Tenglar
* „Agnarsmár vágestur veldur miklum skaða“ á Vísi.is. 
* SpeciesConnect, gagnagrunnur um tengsl tegunda.
Undirheimar stórborgarinnar

***Undirheimar stórborgarinnar*** (enska: *The Asphalt Jungle*) er bandarísk svart-hvít kvikmynd frá árinu 1950. Hún er byggð á samnefndri skáldsögu eftir W. R. Burnett. Aðaleikarar eru Sterling Hayden, Jean Hagen, Sam Jaffe, Louis Calhern, James Whitmore og í minniháttar- en lykilhlutverki er Marilyn Monroe sem var óþekkt á þeim tíma.

Kvikmyndin segir frá hópi manna sem skipuleggja og framkvæma rán á skartgripum. Hún var tilnefnd til fjögurra Óskarsverðlauna.

## Heimild
*
LARP

**LARP** (skammstöfun á enska heitinu „Live Action Role Playing“) er rauntímaspunaspil eða leikur þar sem þátttakendur mætast á leikvelli og leika sem persónur úr sögu sem þeir skapa sjálfir í gegnum samskipti og oft slagsmál með þykjustu vopnum, svo sem froðusverð og dótabyssa.

## Heimildir
*
Hóll (aðgreining)

**Hóll** er algengt örnefni á Íslandi og er raunar algengasta bæjarnafn á landinu samkvæmt upplýsingum á Vísindavef HÍ:
* Hóll, almennt nafnorð sem haft er um lága hæð í landslagi. Karlkyn, sterk beyging
* Hóll, Dalvík
* Hóll í Bakkadal við Arnarfjörð, Vesturbyggð
* Hóll í Bíldudal, Vesturbyggð
* Hóll í Hörðudal
* Hóll á Siglufirði
* Hóll í Norðurárdal, Borgarfirði
* Hóll, Staðarhreppi í Skafafirði
* Hóll í Svarfaðardal
* Hóll í Önundarfirði

## Heimildir
John Waters

**John Samuel Waters** (fæddur 22. apríl 1946) er bandarískur kvikmyndagerðarmaður, leikari, uppistandari, handrita- og rithöfundur, blaðamaður, listamaður og listaverkasafnari. 

John Waters fæddist og ólst upp í Baltimore, Maryland, sonur  Patricia Ann (fædd Whitaker) og John Samuel Waters.  Hann fékk snemma áhuga á kvikmyndum og brúðuleik. Hann hefur sjálfur sagt frá því að kvikmyndin *[[Lili (kvikmynd)|Lili]]* frá 1953 hafi kveikt áhuga hans á brúðuleik þegar hann var sjö ára. Hann hóf þá uppsetningar á eigin brúðuleikritum í barnaafmælum, oft mjög ofbeldisfullum sögum. Hann mun líka hafa stolist til að horfa á hallærislegar kvikmyndir í bílabíóum, vopnaður kíki. 

John Waters hóf ungur að gera kvikmyndir með vinum sínum. Í upphafi 8. áratugarins tók frægðarsól John Waters að rísa. Hann skapaði sér nafn á jaðri kvikmyndaiðnaðarins með verkum sem ögruðu venjulegum samfélagsstöðlum og dróg dár að þeim. Myndir þessar gerast allar í Baltimore og hefur hann haft þann háttinn á hingað til að láta þær allar gerast í fæðingarborg sinni. 

Í upphafi ferils síns vann hann með hóp sem kallað sig The Dreamlanders. Sá samanstóð af vinum Waters frá Baltimore og innihélt meðal annarra Divine, David Lochary, Mary Vivian Pearce og Edith Massey. Af fyrri myndum Waters má nefna *[[Pink Flamingos]]* (1972), *[[Female Trouble]]* (1974) og *[[Desperate Living]]* (1977). Þær mætti flokka sem yfirgengilega óviðeigandi á meðvitaðan máta og sem dýrðaróð til misgjörða. 

Árið 1988 gerði Waters kvikmyndina *[[Hairspray]]*. Hún gekk vel og færði Waters nær meginstraumi kvikmynda. Í næstu myndum fékk Waters til liðs við sig nafntogaða leikara. Efnistök mynda hans voru ekki eins róttæk og í upphafi ferilsins. Hann hélt þó áfram að vera málsvari utangarðamanna og boðar á eigin vísu jafnrétti og upplýst viðhorf með verkum sínum. 

Waters býr enn og starfar í Baltimore og skartar enn sama örmjóa yfirvaraskegginu síðan í árdaga 8. áratugarins.  

## Heimild
*
Blái drengurinn

**Blái drengurinn** er olíumálverk sem breski listamaðurinn Thomas Gainsborough málaði um 1770 og er líklega þekktasta verk hans. Talið er að drengurinn á málverkinu sé Jonathan Buttall, sonur auðugs ensks kaupmanns. 

Verkið var í eigu Buttalls þar til hann varð gjaldþrota árið 1796 en var þá selt og komst í eigu jarlsins af Grosvenor árið 1809. Afkomendur hans seldu verkið árið 1921. Þá eignaðist það bandaríski járnbrautafrumkvöðullinn og auðmaðurinn Henry Edward Huntington, sem greiddi fyrir það 182.200 sterlingspund, hæsta verð sem þá hafði verið greitt fyrir nokkurt málverk. Verkið var flutt til Bandaríkjanna ári síðar og er nú í Huntington-safninu í San Marino í Kaliforníu.

Eftirprentanir af Bláa drengnum og útsaumsmyndir gerðar eftir málverkinu hafa lengi verið vinsælt stofustáss á íslenskum og erlendum heimilum.

## Heimildir
*
Karl 9. Svíakonungur

**Karl hertogi** eða **Karl 9.** (4. október 1550 – 30. október 1611) var konungur Svíþjóðar frá 1604 til dauðadags. Hann var yngsti sonur Gústafs Vasa og síðari eiginkonu hans Margareta Leijonhufvud. Hann fékk konungsveitingu fyrir hertogadæmi í Suðurmannalandi sem náði yfir héruðin Närke og Vermaland en fékk ekki yfirráð yfir þeim fyrr en eftir fall eldri hálfbróður síns Eiríks 14. árið 1569. 

Hann leiddi uppreisnina gegn Eiríki 1568 en konungdæmið kom síðan í hlut eldri bróður hans Jóhanns 3. Við lát Jóhanns 1592 gekk ríkið til sonar hans Sigmundar Vasa en Karl kom því til leiðar að kirkjuþing í Uppsölum kvæði á um að konungur Svíþjóðar skyldi styðja mótmælendatrú í landinu. Sigmundur lofaði að gera það og var krýndur konungur 1594 en við það gengu Svíþjóð og Pólsk-litháíska samveldið í konungssamband. Í reynd var þó hollusta meirihluta Svía meiri við Karl sem markvisst gróf undan valdi Sigmundar. Þessari togstreitu lyktaði með því að sænska stéttaþingið steypti Sigmundi formlega af stóli 1599. 24. febrúar 1600 var tilkynnt að Sigmundur léti eftir kröfu sína til sænsku krúnunnar og Karl hertogi varð hæstráðandi í Svíþjóð.

Ríkisár Karls einkenndust af styrjöldum við Pólsk-litháíska samveldið út af Líflandi, við Rússland (Ingermanlenska styrjöldin) og um stutt skeið við Danmörku út af Lapplandi. Í þessum styrjöldum vegnaði Svíum almennt illa á valdatíma Karls en engu að síður er talað um ríkisár hans sem upphaf stórveldistíma Svíþjóðar.
Tilbury (hljómsveit)

**Tilbury** er íslensk jaðarrokkhljómsveit með þjóðlagakenndum undirtón, stofnuð sumarið 2010. Þormóður Dagsson, þá nýhættur í Jeff Who?, hóf leikinn, en þá átti þetta einungis að vera einstaklingsverkefni og kallaði hann það Formaður Dagsbrúnar. Þegar Þormóður var í leit að hljómsveit til að spila inn á plötu með sér þróaðist verkefnið út í hljómsveitina Tilbury.

## Meðlimir
Meðlimir hljómsveitarinnar eru Þormóður Dagsson (söngvari), Kristinn Evertsson (hljóðgervill), Örn Eldjárn (gítar), Guðmundur Óskar (bassi) og Magnús Tryggvason (trommur).

## Hljómplötur
* Exorcise, gefin út 7. maí 2012

## Heimildir
* Reyndi fyrst fyrir sér í karókí. 31. mars 2012, skoðað 19. júní 2012
Evrópukeppnin í knattspyrnu 2004

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 2004**, oft nefnd **EM 2004**, var í 12. skiptið sem Evrópukeppnin í knattspyrnu fór fram. Mótið fór fram í Portúgal dagana 12. júní til 4. júlí 2004. Landslið Grikkja fóru óvænt með sigur úr bítum í 1-0 sigri gegn Portúgal en mótið var aðeins þriðja stórmót Grikkja og það fyrsta sem þeim tókst að sigra leik.

## Riðlakeppni

### Riðill A

### Riðill B

### Riðill C

### Riðill D

## Útsláttarkeppni

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Úrslitaleikur

## Heimildir
*
Bakkavör

**Bakkavör Group** er breskt matvælaframleiðslufyrirtæki með um 19 þúsund manns í vinnu í tíu löndum. Lykilstjórnendur Bakkavarar eru bræðurnir Ágúst og Lýður Guðmundssynir (þeir hafa stundum verið nefndir „*Bakkavararbræður*“). Á árunum fyrir bankahrunið 2008 var Bakkavör ein verðmætasta eign bræðranna í gegnum eignarhaldsfélagið Klakka (áður Exista) þar sem Lýður var stjórnarformaður. Andvirði félagsins er talið vera á bilinu 20-40 milljarðar íslenskra króna í dag.

## Tilvitnanir

## Tenglar
* Heimasíða Bakkavarar
* Skýrsla Hoovers' um Bakkavör
* Fréttaskýring: Bakkavararbræður gera milljarðatilboð í félagið, 23. júní 2012
Langa þingið

**Langa þingið** í Englandi var þing sem Karl 1. Englandskonungur boðaði 3. nóvember 1640 til að semja frið við skoska sáttmálamenn í kjölfar Biskupastríðanna. Það var boðað með þeim skilyrðum að ekki mætti leysa það upp nema með samþykki þingmanna sjálfra. Það gerðist ekki fyrr en eftir lok Enska samveldisins og endurreisn konungdæmis árið 1660. 

Þingið afnam mikið af þeim völdum sem Karl hafði tekið sér frá því hann tók við konungdómi og barðist gegn einveldistilburðum hans. Árið 1648 stóð Oliver Cromwell fyrir því að meina 41 þingmanni aðgang að þinginu. Þingið sem eftir stóð var nefnt afgangsþingið. Það þing stóð að dauðadómi yfir Karli 1. og stofnun Enska samveldisins. Árið eftir rak Cromwell þingmenn út úr þinginu með hervaldi og 1653 leysti hann afgangsþingið upp og gerðist einráður. Hann setti á fót Litla þingið og fyrsta, annað og þriðja verndarþingið í valdatíð sinni. Eftir andlát Cromwells tók sonur hans við en honum var steypt af stóli í herforingjauppreisn 1659. Langa þingið var þá kallað saman aftur. Það boðaði til stjórnlagaþings og samþykkti 16. mars 1660 að leysa sjálft sig upp.
Brönugras

**Brönugras** (fræðiheiti *Dactylorhiza maculata*) er ein tegund orkídea, jurt af brönugrasaætt. Í Hálfdánarsögu Brönufóstra er sagt frá því að tröllkonan Brana hafi gefið fóstra sínum brönugrösin til þess að vekja ástir konungsdóttur og talið að þaðan sé íslenska heitið komið.

## Útbreiðsla
Brönugras er algengt um alla Evrópu utan Balkanskaga og einnig í Norður-Asíu. Jurtin kýs einkum sólríka staði á láglendi eða utan í hæðum en einnig finnst hún í röku votlendi sem og þurrum skógarbotnum og lækjarbökkum. Brönugras hefur fundist allt upp í 2,200 metra hæð.

## Almennt

Brönugras verður að jafnaði milli 15 til 45 sm. á hæð en stærst hefur það fundist 70 sm. á hæð. Þetta er fjölær laukjurt og kemur nýr stöngull upp á hverju ári. Stöngullinn er beinn og uppréttur og mynda blómin klasa mörg saman efst á honum. Blöðin eru ílöng eða sporöskjulaga með dökkum sporöskjulaga blettum á yfirborði.

## Þjóðtrú
Til eru þjóðsögur um áhrifamátt Brönugrassins. Það átti að tína jurtina á Jónsmessunótt nærri fjörum. Mikill kraftur átti að vera í rótinni og því þurfti að gæta vel að því að ná henni heilli upp úr jörðinni. Hún er tvískipt og átti þykkari endi hennar að örva kvensemi og líkamlegan löst en þunni endinn aftur á móti að efla hreinlífi. Þannig var talið að hún gæti aukið losta og ástir milli karla og kvenna en eins stillt ósamlyndi hjóna ef þau svæfu á henni. Enda var Brönugras einnig kallað *hjónagras, hjónarót, elskugras, Friggjargras, graðrót* og *vinagras*. Til að ná ástum einhvers skyldi lauma öðrum enda rótarinnar undir kodda viðkomandi. Sá hinn sami var síðan látinn sofa með rótina undir höfðinu en sjálfir eiga menn að sofa með hinn helminginn. 

Um brönugras ritaði Björn Halldórsson í Sauðlauksdal árið 1781:
:*„Þessi urt hefir mjög kraft til að styrkja bæði karla og konur til barnlagnaðar, helst rót hennar sem eykur fjör manna, varðveitir hafnir kvenna, og styrkir til fæðingar í hæfan tíma. Urtin er ilmandi, helst um nætur.“*

## Tilvísanir
VY Canis Majoris

**VY Canis Majoris** er stærsta sólstjarna sem vitað er um og einnig ein sú bjartasta. Hún er rauður ofurrisi og er í stjörnumerkinu Stóra-Hundi (Canis Major). Þvermál hennar er þrír milljarðar kílómetra, það þýðir að hún er 2000 sinnum breiðari en sólin. Hún er líka 40 sinnum þyngri og 500.000 sinnum bjartari en sólin. Hún er í 4900 ljósára fjarlægð frá jörðinni.
David Villa

**David Villa** (fæddur 3. desember 1981) er framherji í knattspyrnu. Hann leikur nú með Barcelona en hafði áður spilað með Rayo vollecano og Valencia. David spilar einnig sem aðalframherji landsliðs Spánar. Hann varð markaskorari á Evrópumótinu 2008 en um leið fékk hann verðlaunin silfurskóna.
Birmingham City

**Birmingham City** (Birmingham City Football Club) er knattspyrnufélag frá Birmingham á Englandi sem spilar í League One. Heimavöllur liðsins frá 1906 er St Andrew's sem tekur 29.409 í sæti.

Birmingham var stofnað árið 1875 undir nafninu Small Heath Alliance, nafnið breyttist í Small Heath árið 1888 og síðan Birmingham City árið 1905. Sem Small Heath spilaði það í Alliance-deildinni og varð síðan stofnmeðlimur og fyrsti sigurvegari Football League Second Division. 

Sigursælasta tímabil liðsins var á sjötta áratug 20. aldar og snemma á þeim sjöunda. Birmingham komst síðast upp í ensku úrvalsdeildina tímabilið 2009 – 2010.

Íslendingarnir Alfons Sampsted og Willum Þór Willumsson spila með liðinu.
Tilbury

**Tilbury** er bær í hverfinu Thurrock, sem liggur í sýslunni Essex, á Englandi. Þar bjuggu um 12.500 manns árið 2011.
Studio Ghibli

**Studio Ghibli, Inc.** (株式会社スタジオジブリ, Kabushiki-gaisha Sutajio Jiburi) er japanskt anime myndver stofnað árið 1985 af leikstjórunum Hayao Miyazaki og Isao Takahata auk framleiðandans Toshio Suzuki. Myndverið er þekkt fyrir hinar mörgu anime bíómyndir sem það hefur framleitt. Síðan myndverið var stofnað hafa leikstjórarnir Tomomi Mochizuki, Yoshifumi Kondō, Hiroyuki Morita, Gorō Miyazaki (Sonur Hayao Miyasaki) og Hiromasa Yonebayashi einnig leikstýrt myndum sem framleiddar hafa verið af myndverinu og Joe Hisaishi hefur samið tónlist við allar myndir Hayao Miyasaski.

## Helstu útgefnu verk
* Castle in the Sky, (frumsýnd 2. ágúst 1986, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* Grave of the Fireflies, (frumsýnd 16. apríl 1988, og leikstýrt af Isao Takahata)
* Nágranninn minn Totoro, (frumsýnd 16. apríl 1988, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* Kiki's Delivery Service, (frumsýnd 29. júlí 1989, og leikstýrt af  Hayao Miyazaki)  
* Only Yesterday, (frumsýnd 20. júlí 1991, og leikstýrt af Isao Takahata)
* Porco Rosso, (frumsýnd 18. júlí 1992, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* Ocean Waves, (frumsýnd 3. maí 1993, og leikstýrt af Tomomi Mochizuki)
* Pom Poko, (frumsýnd 16. júlí 1994, og leikstýrt af Isao Takahata)
* Whisper of the Heart, (frumsýnd 15. júlí 1995, og leikstýrt af Yoshifumi Kondō)  
* Princess Mononoke, (frumsýnd 12. júlí 1997, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* My Neighbors the Yamadas, (frumsýnd 17. júlí 1999, og leikstýrt af Isao Takahata)
* Spirited Away, (frumsýnd 27. júlí 2001, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* The Cat Returns, (frumsýnd 19. júlí 2002, og leikstýrt af Hiroyuki Morita)
* Howl’s Moving Castle, (frumsýnd 20. nóvember 2004, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* Tales from Earthsea, (frumsýnd 29. júlí 2006, og leikstýrt af Gorō Miyazaki)
* Ponyo, (frumsýnd 19. júlí 2008, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* The Secret World of Arrietty, (frumsýnd 17. júlí 2010, og leikstýrt af Hiromasa Yonebayashi)
* From Up on Poppy Hill, (frumsýnd 16. júlí 2011, og leikstýrt af Gorō Miyazaki)
* The Wind Rises, (frumsýnd 20. júlí 2013, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)
* The Tale of the Princess Kaguya (frumsýnd 23. nóvember 2013, og leikstýrt af Isao Takahata)
* When Marnie Was There (frumsýnd 19. júlí 2014, og leikstýrt af Hiromasa Yonebayashi)
* The Red Turtle (frumsýnd 18. maí 2016, og leikstýrt af Michaël Dudok de Wit)
* The Boy and the Heron (frumsýnd 14 júlí 2023, og leikstýrt af Hayao Miyazaki)

## Tilvísanir
Þríhnúkahellir

**Þríhnúkahellir** (einnig nefndur **Þríhnúkagígur,** áður fyrr **Holan**, **Svartholið** eða **Gatið í Þríhnúkum**) er hellir við Þríhnúka í Bláfjöllum. Er hann talin eitt stærsta og merkasta náttúrufyrirbæri sinnar tegundar á jörðinni.

Gígopið er þverhnípt og um 4 sinnum 4 metra stórt. Fyrst var sigið niður í gíghellinn 1974 og 1991 var hann svo kannaður ítarlega og kortlagður. Þríhnúkahellir er flöskulaga ketill sem er um 150 þúsund rúmmetrar að stærð. Botninn er á stærð við fótboltavöll og er 120 metra undir yfirborði jarðar og þaðan liggja svo gígrásir niður á um 200 metra dýpi. 

Í ljósi þess hvað hann þykir sérstakur hafa verið settar fram hugmyndir um hvernig megi bæta aðgengi að honum, sem fæli m.a. í sér að bora göng inn í hann miðjan og byggja útsýnispall inni í honum.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Verkefnavefur VSÓ Ráðgjafar um Þríhnúkagíg
* Náttúrufræðistofa Kópavogs 
* Grein hjá Ferlir, myndir og fyrirhugað aðgengi
* „Þríhnúkagígur“; grein í ''Náttúrufræðingnum'' 1991
Þóra Gunnarsdóttir

**Þóra Gunnarsdóttir** (4. febrúar 1812 – 9. júní 1882) var prestsfrú á Eyjardalsá í Bárðardal og Sauðanesi á Langanesi  á nítjándu öld en er þekktust fyrir að vera stúlkan sem Jónas Hallgrímsson orti kvæðið *[[Ferðalok]]* til.

## Ævi
Þóra var fædd á Esjubergi á Kjalarnesi, dóttir Gunnars Gunnarssonar stúdents frá Laufási við Eyjafjörð, þá biskupsritara, og Guðrúnar Jónsdóttur vinnukonu. Þau voru ógift og var Þóra fóstruð á bæjum á Kjalarnesi og í Reykjavík á kostnað föður síns en frá níu ára aldri var hún í fóstri hjá Sigurði Thorgrímsen landfógeta og Sigríði Vídalín konu hans. Þegar afi hennar, sem var prestur í Laufási, lést 1828 fékk faðir hennar brauðið og tók hann þá Þóru með sér norður, en hún var þá sextán ára. Samferða þeim varð Jónas Hallgrímsson, þá 21 árs, og tókust ástir með þeim Þóru á leiðinni. Jónas var á leið til móður sinnar sem bjó á Steinsstöðum í Öxnadal. Áður en leiðir skildi bað hann séra Gunnar um hönd Þóru en presturinn taldi þau of ung og óráðin og sagði að þau gætu beðið um sinn. Svo fór að ekkert varð úr sambandi þeirra, enda hvarflaði hugur Jónasar brátt í aðra átt en sagt er að Þóra hafi séð mjög eftir honum.

Þóra giftist séra Halldóri Björnssyni á Eyjardalsá 1834, en sonur hans af fyrra hjónabandi var Björn Halldórsson prestur í Laufási, faðir Þórhalls Bjarnarsonar biskups. Þau eignuðust eina dóttur, Sigríði. Sagt er að þegar kvæði Jónasar, Ferðalok, sem segir frá samfylgd þeirra Þóru norður sumarið 1828, birtist í Fjölni 1845, hafi það verið lesið upp í brúðkaupsveislu þar sem Þóra var stödd og hafi henni orðið svo mikið um að hún hafi lagst í rúmið og legið þar það sem eftir var dags. Jónas var nýlátinn þegar þetta var.

Séra Halldór lést 1869 og um haustið sama ár flutti Þóra til Sigríðar dóttur sinnar, sem var gift Jóni Benediktssyni bónda á Hólum í Hjaltadal, og dvaldi þar til æviloka. Hún bjó þar í litlu húsi út af fyrir sig og sinnti hjúkrun, sat yfir sjúklingum, bjó um beinbrot og bruggaði grasalyf. Hún bjó við fremur kröpp kjör en tengdasonur hennar, sem erft hafði stórfé eftir foreldra sína, sóaði öllum eignum sínum og endaði á að sníkja mat af tengdamóður sinni og taka í óleyfi út í reikning hennar.

## Heimildir
* 
*
Bleyja

**Bleyja** eða **bleia** er efni sem dregur í sig úrgang. Bleyjur eru notaðar af einstaklingum sem geta ekki stjórnað hægðum sínum, oftast smábörn og fullorðnum með þvagleka.

Einnota bleyjur eru framleiddar úr þykkum pappír, en einnig eru til taubleyjur fyrir smábörn. Taubleyjur eru oftast búnar til úr bómull, en einnig eru til ullar- og bambusbleyjur. Upprunalega voru taubleyjur ferkantað efni sem var fest með nælu, en núverandi bleyjur finnast í mörgum útgáfum, litum og munstrum.

## Tenglar
*  (Skoðað 24.5.2013).

## Heimild

*
Ensími (hljómsveit)

**Ensími** er íslensk rokkhljómsveit úr Hafnarfirði sem var stofnuð árið 1996. Upphafsmenn og stofnendur voru Hrafn Thoroddsen og Jón Örn Arnarson en þeir voru áður í hljómsveitinni Jet Black Joe.
Ensími hlaut tvenn verðlaun á Íslensku tónlistarverðlaununum árið 1999, annars vegar fyrir lag ársins í flokki popp/rokk (Atari af Kafbátamúsík) og hins vegar sem bjartasta vonin. Árið 2003 stóð Ensími uppi sem sigurvegari í tónlistarspurningaþættinum Popppunkti.

Sveitin hefur gefið út plötur á íslensku og ensku. Ensími spilar melódískt rokk sem blandað er hljómborðum og rafrænum hljóðum.

Árið 2024 kom út platan Fuel to Escape eftir 9 ára hlé frá síðustu útgáfu sveitarinnar.

## Meðlimir
### Núverandi
* Hrafn Thoroddsen - söngur, gítar og hljómborð
* Franz Gunnarsson - gítar og söngur
* Guðni Finnsson - bassi
* Þorbjörn Sigurðsson - hljómborð
* Arnar Þór Gíslason - trommur

### Fyrrverandi
* Jón Örn Arnarson - trommur
* Kjartan Róbertsson - bassi
* Oddný Sturludóttir - hljómborð og söngur
* Kristinn Gunnar Blöndal - hljómborð og söngur

Árið 2002, haustið fyrir tónlistarhátiðina Iceland Airwaves bættist Kristinn Gunnar Blöndal hjómborðsleikari og söngvari við hljómsveitina. Kristinn hefur spilað með hljómsveitum eins og Botnleðju, Sisona, Ó. Jónsson & Grjóni, Emmet, Múldýrinu og ensku hljómsveitinni Starlover.
Eftir að hljómsveitin fór í farsæla ferð til Texas í Bandaríkjunum árið 2003 að spila á virtu tónlistarhátiðinni *South by Southwest* (SXSW) sagði trymbillinn Jón Örn Arnarson skilið við sveitina. Í hans stað kom Arnar Gíslason sem hafði getið sér orðs með sveitum eins og Stolíu, Súrefni, Bang Gang og Dr. Spock .

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Kafbátamúsík (1998)
* BMX (1999)
* Ensími (2002)
* Gæludýr (2010)
* Herðubreið (2015)
* Fuel to Escape (2024)

### Smáskífur
* Tvær verur (2019)
* Hold hands (2022)

## Tenglar
* Umfjöllun um Ensími á Vísi
* Ensími á Ísmús

## Tilvísanir
Yoko Tsuno

**Yoko Tsuno** er aðalsöguhetja í samnefndum belgískum teiknimyndaflokki sem birtist í teiknimyndablaðinu Sval og gefin út á bókarformi af útgáfufélaginu Dupuis. Roger Leloup, hefur teiknað og samið bókaflokkinn frá upphafi. Fyrsta Yoko Tsuno-bókin kom út árið 1972, en sú 30. og síðasta til þessa árið 2022.

## Sögurnar
Ævintýrin um Yoko Tsuno eru æsilegar vísindaskáldsögur þar sem hátækni kemur við sögu. Yoko Tsuno er rafmagnsverkfræðingur á þrítugsaldri. Hún er japönsk af uppruna en búsett í Belgíu. Sögusviðið er þó jörðin öll og raunar einnig fjarlæg sólkerfi.

Tvær aukapersónur fylgja Yoko Tsuno í flestum ævintýra hennar. *Villi* (franska: Vic Video) og *Palli* (franska: Pol Pitron) eru annars vegar rödd skynseminnar og hins vegar fulltrúi gáska og hvatvísi í sögunum. Táningsstúlkan *Monya* kemur við sögu í mörgum bókanna. Hún er ættleidd frænka Yoko Tsuno, en kom í raun úr framtíðinni frá árinu 3827 og býr yfir hæfileikum til tímaferðalaga sem reynt hefur á í nokkrum sögum.

## Íslensk útgáfa
Forlagið gaf út þrjár Yoko Tsuno-bækur á árunum 1985 til 1987 í þýðingu Þorvalds Kristinssonar og Bjarna Fr. Karlssonar. Bækur þessar voru nr. 12, 13 og 14 í upphaflegu útgáfunni.

* 1. *Kastaladraugurinn*, útg. 1985. Kom fyrst út 1982 sem *La Proire et L´Omre*.
* 2. *Drottningar dauðans*, útg. 1986. Kom fyrst út 1983 sem *Les Archandes de Vinéa*.
* 3. *Vítiseldur*, útg. 1987. Kom fyrst út 1984 sem *Le Feu de Wotan*.