open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tsuga dumosa

***Himalajaþöll***, (fræðiheiti) **Tsuga dumosa**, eða á kínversku, **Yunnan tieshan** (einfölduð kínv. = 云南铁杉 , hefðbundin kínv. = 雲南鐵杉   framb. = Yúnnán tiěshān), er tegund af barrtrjám ættuð frá austur Himalajafjöllum. Þar vex hún í hlutum Nepal, Indlands, Bútan, Búrma , Víetnam, Tíbet, og Kína. Innan búsvæðis þess er það notað í byggingar sem og húsgögn. Í Evrópu og Norður-Ameríku, kemur hún einstöku sinnum fyrir sem prýðistré og var fyrst flutt til Bretlands 1838.

## Lýsing
*Tsuga dumosa* er tré sem verður 20 til 25 metra há og einstaka sinnum að 40m há. Þvermálið í brjósthæð er oft 40 til 50 sm, en getur orðið meir en 100 sm. Krónan á litlum trjám er egglaga. Eldri tré eru oft með marga stofna upp af einum eða tvem aðalstofnum, særstaklega ræktuð. Króna fullvaxinna trjáa er breið, óreglulega pýramýdalaga og gisin. Börkurinn er svipaður og á gömlu lerki: nokkuð bleikleitur til grábrúnn og með breiðum og grunnum og flögnuðum sprungum. Greinarnar eru skástæðar til hornréttar. Smágreinarnir eru rauðbrúnar eða grágular á fyrsta ári og hærðar. Tveggja til þriggja ára greinar grábrúnar eða dökkgráar með blaðörum. Timbrið er fínlegt brúngult og beinum æðum.

## Útbreiðsla og búsvæði
*Tsuga dumosa* vex almennt í Himalajafjöllum. Í Indlandi, hún kemur fyrir frá Uttarakhand í vestri til Arunachal Pradesh í austri. Svæðið nær áfram suðaustur til norður Búrma og Víetnam, og norðaustur til suðaustur Tíbet og í Kína, þar sem hún kemur fyrir í norðaustur Yunnan og suðaustur Sichuan. Yfirleitt er hún þar á fjallshlíðum og árdölum í 2300 til 3500 metra hæð. Í Víetnam finnst hún bara yfir 1500 metra hæð, á Hoang Lien Son fjalli. Þar vex hún í bland við *[[Rhododendron]] spp.* og *[[Abies pindrow]]*, þó hún geti einnig verið í hreinum skógi. Hún er aðlöguð svæðum með köldu loftslagi og mikilli úrkomu og raka.

## Tilvísanir
Jóhann Jóhannsson

**Jóhann Gunnar Jóhannsson** (19. september 1969 – 9. febrúar 2018) var íslenskur tónlistarmaður og tónskáld. Hann var meðal annars í hljómsveitunum Daisy Hill Puppy Farm, HAM og Apparat Organ Quartet og gaf út níu sólóplötur. 

Hann varð heimsþekktur fyrir kvikmyndatónlistina sína. Jóhann samdi tónlistina fyrir kvikmyndirnar *[[Prisoners]]*, *[[Sicario]]* og *[[Arrival]]* eftir Denis Villeneuve og *[[The Theory of Everything]]* eftir James Marsh.

## Einkalíf
Jóhann lést á heimili sínu í Berlín, 48 ára gamall. Hann var ókvæntur og lét eftir sig eina uppkomna dóttur.

## Tónlistarferill
### Sólóplötur
* Englabörn 2002
* Virðulegu Forsetar 2004
* IBM 1401, A User’s Manual 2006
* The Sun’s Gone Dim And The Sky’s Turned Black 2006
* Fordlandia 2008
* The Miners’ Hymns 2011
* End of Summer 2015
* Sicario 2015
* Orphee 2016
* Englabörn & Variations 2018

### Kvikmyndatónlist

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Aronofsky syrgir Jóhann: „Hræðilegur missir“'' (ruv.is) Skoðað 11. febrúar 2018
* ''Jóhann Jóhannsson, ‘Theory of Everything‘ Composer, Dies at 48'' (variety.com) Skoðað 11. febrúar 2018

* 
* Heimasíða Jóhanns Jóhannssonar
Langanesganga

**Langanesganga** eða **Friðarganga gegn fyrirhuguðum hernaðarframkvæmdum á Norðausturlandi** var fundur og mótmælaganga gegn ratstjárstöðvabyggingum Bandaríkjahers sem haldin var 7. júlí árið 1984 í nafni *Friðarsamtaka kvenna á Þórshöfn*. Tildrögin voru fregnir af áhuga Bandaríkjamanna á byggingu ratsjárstöðvar á Gunnólfsvíkurfjalli.

## Skipulag og dagskrá
Safnast var saman við flugvöllinn á Langanesi þar sem Dagný Marínósdóttir húsfreyja á Sauðanesi flutti ávarp. Því næst var gengið að Gunnlaugsá þar sem haldinn var fundur og Sveinn Rúnar Hauksson læknir sagði frá *Friðarhreyfingu Þingeyinga*. Þessu næst var gengið inn á Þórshöfn þar sem haldinn var útifundur á íþróttavelli staðarins. Stefanía Þorgrímsdóttir frá Garði í Mývatnssveit hélt ræðu og Bergþóra Árnadóttir tók lagið, auk annarra dagskráratriða.

Yfirskrift göngunnar var *Gegn fyrirhuguðum hernaðarframkvæmdum á Norðurlandi. Friðlýsing Þingeyjarsýslu og kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd*. Um 200 göngumenn tóku þátt í aðgerðinni.
Guðmundur Georgsson

**Guðmundur Georgsson** (11. janúar 1932 – 13. júní 2010) var íslenskur læknir, vísindamaður, friðarsinni og  knattspyrnumaður.
## Ævi og störf
Guðmundur fæddist í Reykjavík og ólst þar upp. Hann iðkaði ýmsar íþróttir á yngri árum, s.s. handknattleik, körfuknattleik og knattspyrnu. Varð hann Íslandsmeistari með KR í síðastnefndu íþróttinni árin 1952 og 1955, sem markvörður. Þá var hann í hópi stofnenda Körfuknattleiksfélagsins Gosa.

Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1952 og prófi í læknisfræði frá Háskóla Íslands árið 1960. Árið 1966 lauk hann doktorsprófi frá háskólanum í Bonn og fékk viðurkenningu sem sérfræðingur í meinafræði ári síðar. Eftir námsdvölina í Vestur-Þýskalandi hóf hann störf við Tilraunastöðina á Keldum og var um skeið forstöðumaður hennar. Árið 1994 var hann skipaður prófessor við Læknadeild HÍ og gegndi þeirri stöðu uns hann lét af störfum árið 2001.

Guðmundur var virkur í friðarmálum og átti sæti í miðnefnd Samtaka herstöðvaandstæðinga og var um tíma formaður hennar. Árið 1985 fór hann sem fulltrúi SHA til Hírosíma í Japan, í boði þarlendra friðarsamtaka. Í kjölfarið var í fyrsta sinn efnt til kertafleytingar á Reykjavíkurtjörn til minningar um fórnarlömb kjarnorkuárásanna á Hírosíma og Nagasakí.

Auk vísindarannsókna sinna þýddi Guðmundur smásögur eftir þýska rithöfuninn Heinrich Böll.
Potsdamráðstefnan

**Potsdamráðstefnan** var leiðtogafundur sem var haldinn í Cecilienhofkastala, heimili Vilhjálms krónprins, í Potsdam í Þýskalandi undir hernámi bandamanna frá 17. júlí til 2. ágúst 1945. Fundinn sóttu leiðtogar Sovétríkjanna, Bretlands og Bandaríkjanna: Jósef Stalín aðalritari sovéska kommúnistaflokksins, Winston Churchill og síðar Clement Attlee forsætisráðherrar Bretlands og Harry S. Truman forseti Bandaríkjanna.

Stalín, Churchill og Truman – ásamt Attlee, sem mætti ásamt Churchill á ráðstefnuna á meðan þeir biðu eftir niðurstöðum bresku þingkosninganna árið 1945 og tók við af Churchill sem forsætisráðherra eftir sigur Verkamannaflokksins á meðan á ráðstefnunni stóð – komu saman til að ákveða hvernig skyldi stjórna hinu sigraða Þýskalandi. Þýskaland hafði fallist á skilyrðislausa uppgjöf níu vikum fyrr, þann 8. maí. Markmiðið með ráðstefnunni var jafnframt að koma á skipulagi eftir sigur bandamanna í seinni heimsstyrjöldinni, hvernig skyldi staðið að friðarsáttmálunum og hvernig skyldi bæta úr eyðileggingu stríðsins.

Á Krímráðstefnunni hafði Frökkum verið úthutað hernámssvæði í Þýskalandi og Frakkland gert að fullgildum meðlimi í stjórnarráði bandamannanna. Þó var Charles de Gaulle hershöfðingja, leiðtoga frönsku bráðabirgðastjórnarinnar, ekki boðið á Potsdamráðstefnuna. Þetta þótti Frökkum niðrandi og var þetta lengi ágreiningsmál milli þeirra og hinna bandamannaríkjanna. Ýmsar ástæður voru fyrir því að bjóða ekki Frökkum: Hinum nýlátna Franklin D. Roosevelt Bandaríkjaforseta hafði verið meinilla við de Gaulle, búist var við frekari deilumálum milli Frakka og Bandaríkjamanna varðandi franska Indókína, og Bretum og Bandaríkjamönnum þótti líklegt að markmið Frakka í lok stríðsins samræmdust ekki þeirra markmiðum.

## Tilvísanir
Þjórsárdalsför

**Þjórsárdalsför** var mótmælaaðgerð þann 20. apríl árið 1969 gegn æfingum breska hersins í Þjórsárdal. Þetta reyndust síðustu aðgerðir Samtaka hernámsandstæðinga.

## Aðdragandi og skipulag
Breskir hermenn voru við æfingar í Þjórsárdal vorin 1968 og 1969 ásamt bandarískum starfsbræðrum þeirra af Keflavíkurflugvelli. Að sögn Þjóðviljans gekk æfingin út á ímyndaðan björgunarleiðangur, þar sem hinn torkennilegi ættbálkur *Grandóníumanna* hafði rænt íslenskum vísindamanni og íturvaxinni dóttur hans. Skyldi breski herflokkurinn ganga yfir Gnúpverjaafrétt og Dagmálaháls til að frelsa feðginin.

Um sjötíu manna hópur frá Samtökum hernámsandstæðinga hélt inn á æfingasvæðið og sló þar upp fundi. Alþingismaðurinn Jónas Árnason flutti ávarp á ensku. Skúli Thoroddsen læknir notaði tækifærið og afhenti John Dymoke ofursta og stjórnanda breska hópsins bréf þar sem hann skoraði Bretadrottningu formlega á hólm, en ofurstinn bar titil einvígisridda drottningar.

Mótmælin voru síðasta aðgerð sem haldin var undir merkjum Samtaka hernámsandstæðinga. Samtökin voru stofnuð árið 1960 en starfsemi þeirra dofnaði mjög á seinni hluta sjöunda áratugarins.

## Tilvísanir
Seduction of the Innocent

***Seduction of the Innocent*** er bók eftir bandaríska sálfræðinginn Fredric Wertham. Bókin kom út í Bandaríkjunum árið  1954 og hafði mikil áhrif á myndasöguframleiðslu og mótaði almenningsálit varðandi myndasögur. Bókatitillinn *Seduction of the Innocent* merkir á íslensku „Tæling hinna saklausu“ en Wertham taldi teiknimyndasögur stuðla að afbrotum og glæpum ungmenna og vera oft  hættulegt og siðspillandi ofbeldisefni. Hann  gagnrýndi ofbeldi, eiturlyfjaneyslu, glæpi og óeðli (svo sem samkynhneigð) í myndasögum og taldi að lestur slíks efnis kynti undir sams konar breytni hjá börnum sem læsu slíkar sögur. Bók hans varð metsölubók, foreldrar urðu skelkaðir og samtök foreldra börðust fyrir ritskoðun á myndasögum. Bandaríska þingið rannsakaði á þessum tíma myndasöguframleiðslu. Í kjölfarið ákváðu myndasöguútgefendur að taka sjálfir upp viðmið og ritskoðun.

## Heimildir
* 
* Frumtexti ''Seduction of the Innocent'' á netinu, ekki upphaflegt myndefni
Keflavíkurgangan 1965

**Keflavíkurgangan 1965** var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga þann 9. júní árið 1965. Þetta var fjórða Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi. Hún var jafnframt haldin til minningar um að 25 ár voru liðin frá hernámi breta í seinni heimsstyrjöldinni.
## Aðdragandi og skipulag
Keflavíkurgangan 1965 var haldin í lok *Menningarviku* Samtaka hernámsandstæðinga sem haldin var í Lindarbæ. Meðal minnisstæðra atburða í dagskrá hennar var frumflutningur á tónverki Páls Pálssonar við Sóleyjarkvæði, en sú útgáfa var síðar gefin út á hljómplötu.

Baráttan gegn neikvæðum menningarlegum áhrifum hersetunnar og Keflavíkursjónvarpinu sérstaklega var áberandi í tengslum við gönguna sem var haldin undir slagorðinu *Lokið dátasjónvarpinu - lifi þjóðmenningin*.

Tæplega 300 manns gengu af stað frá herstöðvarhliðinu á Miðnesheiði að loknu ávarpi Bryndísar Schram en fjölgaði talsvert í hópnum þegar á leið og var útifundurinn í göngulok í porti Miðbæjarskólans talinn afar fjölmennur. Morgunblaðið staðhæfði þó að meirihluti viðstaddra hefðu verið þar staddir fyrir forvitnissakir eða til að láta í ljós fyrirlitningu sína á göngunni. Þá tók blaðið fram að þegar lagt var af stað úr Kúagerði hefðu göngumenn verið 192 talsins, þar af helmingurinn konur og allmargt barna.

Jón Múli Árnason útvarpsþulur var fundarstjóri, ávörp fluttu Magnús Kjartansson ritstjóri og Ingimar Erlendur Sigurðsson rithöfundur. Jóhannes úr Kötlum las ljóð. Í tengslum við gönguna og menningarvikuna var bryddað upp á þeirri nýjung að selja sérstakt göngumerki til fjáröflunar og kostaði það 50 krónur.

## Tilvísanir
Leikbók

**[[Leikrit|Leik]]bók** er saga þar sem lesandinn tekur þátt í sögunni með með að velja á milli valkosta. Sagan er ekki línuleg heldur getur greinst í marga þræði. Oftast eru sögueiningar málsgreinar eða blaðsíður sem hver hefur ákveðið auðkenni. Leikbækur hafa stundum verið kallaðar "Veldu þitt eigin ævintýri" (e. Choose your own adventure eða CYOA). Leikbækur voru  um tíma vinsælar í prentuðu formi en vinsældir þeirra í prentmiðlum hafa dvínað því núna er mun auðveldara að gera slíkt efni sem rafbækur eða stafrænt efni fyrir spjaldtölvur.
Nokkrar íslenskar leikbækur hafa komið út, þar á meða "Þín eigin Hrollvekja" eftir Ævar Þór Benediktsson.

## Tengill
* Vefsíða með leikbókinni "Þín eigin hrollvekja"
Windsor (aðgreining)

**Windsor** getur átt við:

* Windsor, bær í Berkshire, Englandi.
* Windsor-kastali, kastali í Englandi
* Windsor, borg í Ontaríó, Kanada.
* Windsor-ætt, konungsætt Bretlands frá árinu 1917.
The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story

***The Assassination of Gianni Versace: American Crime Story*** eru bandarískir sjónvarpsþættir sem hófu göngu sína í janúar 2018 á sjónvarpsstöðinni FX. Þættirnir eru í raun önnu sería þáttaraðanna *[[American Crime Story]]* en fyrsta sería þáttana, sem kom út árið 2016, ber heitið *[[The People Vs. O. J. Simpson]]* og naut gífurlegra vinsælda. Þessi önnur sería, sem tengist þeirri fyrri ekki á nokkurn hátt, fjallar um morðið á tískuhönnuðinum Gianni Versace sem var skotinn til bana við heimili sitt í Miami, Flórída þann 15. júlí 1997 af fjöldamorðingjanum Andrew Cunanan. Þættirnir byggja að mestu leiti á bókinni *Vulgar Favors: Andrew Cunanan, Gianni Versace, and the Largest Failed Manhunt in U.S. History* sem skrifuð var af Maureen Orth í kjölfar morðsins á Versace.

## Aðal hlutverk

*Édgar Ramírez sem Gianni Versace
*Darren Criss sem Andrew Cunanan
*Ricky Martin sem Antonio D'Amico
*Penélope Cruz sem Donatella Versace

## Heimildir
Yngvi Ásgeirsson

**Yngvi Ásgeirsson** (f. 13. september 1994) er íslenskur knattspyrnumaður sem leikur í vörninni fyrir Geisla Aðaldal í Íslensku 4. deildinni. Hann þykir einstaklega góður í föstum leikatriðum og langskotum. Yngvi hefur spilað 19 deildarleiki fyrir Geisla Aðaldal og einn bikarleik og skorað eitt mark. Markið kom á 60. mínútu á móti Drangey 5. júlí 2017. 

## Tilvísanir
Skam

***Skam*** (íslenskt heiti: ***Skömm***) eru norskir sjónvarpsþættir sem fjalla um líf nemenda Hartvig Nissen menntaskólans í Osló. Þættirnir voru framleiddir af norska ríkissjónvarpinu, NRK, en voru óhefðbundnir að því leyti að í stað þess að sýna nýjan þátt einu sinni í viku var þáttunum skipt upp í stutt brot sem varpað var yfirleitt daglega inn á heimasíðu þáttanna í vikunni fyrir sýningardag þar til loks öllum þættinum var varpað inn á heimasíðuna. Auk þess voru skapaðir aðgangar fyrir hverja pesónu á hinum ýmsum samfélagsmiðlum og samtölum þeirra á þeim miðlum varpað daglega á heimasíðuna. 

Hver sería einblínir á eina ákveðna persónu og er þá sagan sögð út frá sjónarhorni hennar en þættirnir taka gjarnan á flóknum málefnum  s.s. átröskun, samkynhneigð, kynferðisofbeldi, kynþáttafordómum, geðvandamálum og fleira.

Þrátt fyrir litla sem enga kynningu slógu þættirnir strax frá fyrstu sýningu rækilega í gegn og slógu gjörsamlega öll áhorfsmet í Noregi sem og í nágranna löndunum Svíþjóð og Danmörku. Þeir hafa einnig notið gríðarlega vinsælda meðal íslenskra unglinga en þeir voru til sýninga á RÚV. Þættirnir hafa síðan notið mikilla vinsælda um nær allan heim en tilkynnt hefur verið að bandarísk útgáfa þáttana sé í vinnslu.

## Persónur

### Aðalpersónur
*Lisa Teige sem **Eva Kviig Mohn** aðal persóna 1. seríu
*Josefine Frida Pettersen sem **Noora Amalie Sætre** aðal persóna 2. seríu
*Tarjei Sandvik Moe sem **Isak Valtersen** aðal persóna 3. seríu
*Iman Meskini sem **Sana Bakkoush** aðal persóna 4. seríu

### Aukapersónur

## Heimildir
*
Keflavíkurgangan 1964

**Keflavíkurgangan 1964** var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga þann 21. júní árið 1964. Þetta var fjórða Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi og áformum um aukin umsvif hennar.
## Aðdragandi og skipulag
Keflavíkurgangan 1964 var fyrsta slíka gangan í þrjú ár. Sumarið 1962 hafði verið haldin Hvalfjarðarganga og vegna þingkosninga hafði starfsemi Samtaka hernámsandstæðinga verið í lágmarki sumarið 1963. Hugmyndir um uppbyggingu kafbátamiðstöðvar Bandaríkjahers í Hvalfirði voru göngumönnum ofarlega í huga, en einnig rekstur Keflavíkursjónvarpsins. Þá komu skýrt fram í ræðum og skrifum í tengslum við gönguna ótti við að Kalda stríðið kynni að harðna í tengslum við harða orðræðu Barry Goldwater, frambjóðanda Repúblikana í bandarísku forsetakosningunum sama ár.

Þorvarður Örnólfsson og Þóroddur Guðmundsson frá Sandi ávörpuðu göngufólk áður en lagt var af stað. Sverrir Kristjánsson sagnfræðingur og Jón Snorri Þorleifsson formaður Trésmiðafélags Reykjavíkur héldu ræður við Miðbæjarskólann í göngulok en Jónas Árnason var fundarstjóri. Voru fundarmenn taldir á bilinu 1.500 og 2.000.

Nokkrar deilur urðu um fréttaflutning Ríkisútvarpsins af göngunni. Í fréttum var sagt að 120 göngumenn hefðu haldið af stað frá herstöðvarhliðinu, en skipuleggjendur töldu töluna nær 200. Málið var kært til Útvarpsráðs, sem vísaði því að lokum frá. Hernámsandstæðingar brugðust við með því að safna undirskriftum 194 einstaklinga sem lýstu því yfir að hafa gengið með frá byrjun.

## Tilvísanir
Keflavíkurgangan 1961

**Keflavíkurgangan 1961** var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga þann 7. maí árið 1961. Þetta var önnur Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi og til að minnast þess að tíu ár væru liðin frá gerð Varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna.
## Aðdragandi og skipulag
Samtök hernámsandstæðinga voru stofnuð sumarið 1960 í kjölfar velheppnaðrar Keflavíkurgöngu og ákvað miðnefnd samtakanna að endurtaka leikinn sumarið eftir. Krafan um ævarandi hlutleysi Íslands var í öndvegi og var óspart vísað til dæma úr Íslandssögunni málstaðnum til stuðnings.

Vigdís Finnbogadóttir bauð hópinn velkominn við vallarhliðið, Páll Bergþórsson flutti ávarp og þvínæst lögðu 400 göngumenn af stað áleiðis til Reykjavíkur. Voru það tvöfalt fleiri en í göngunni árið áður. Skipuleggjendur voru einnig reynslunni ríkari og fékk göngufólk ýmis hagnýt ráð, svo sem varðandi réttan skófatnað, hlífðarföt og nesti. Við göngulok var haldinn fjölmennur útifundur við Miðbæjarskólann með fjölda ræðumanna. Þar töluðu: Bergur Sigurbjörnsson fv. þingmaður Þjóðvarnarflokksins, Einar Bragi, Halldór Kristjánsson frá Kirkjubóli, Stefán Ögmundsson og Örlygur Hálfdánarson. Fundarstjóri var Ragnar Arnalds.

Kröfur göngunnar voru: *Engar erlendar herstöðvar á Íslandi*, *Friðlýst land*, *Ævarandi hlutleysi Íslands*, *Herinn burt*, *Engar kafbátastöðvar* og *Engar njósnastöðvar*.

## Tilvísanir
Keflavíkurgangan 1968

**Keflavíkurgangan 1968** var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga þann 23. júní árið 1968. Þetta var fimmta Keflavíkurgangan og sú seinasta sem samtökin héldu á líftíma sínum. Gangan fór fram daginn áður en ráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins var settur í Reykjavík.

## Aðdragandi og skipulag
Talsvert hafði dofnað yfir starfsemi Samtaka hernámsandstæðinga misserin á undan og frumkvæðið í herstöðvabaráttunni færst til annarra róttækra hópa á borð við Æskulýðsfylkinguna sem hafði sig mjög í frammi. Fráleitt var þó talið annað en að samtökin efndu til Keflavíkurgöngu þegar ljóst var að NATÓ-ráðherrar myndu funda í Reykjavík. Var meginkrafa göngunnar tafarlaus úrsögn Íslands úr hernaðarbandalaginu, en jafnframt var hamrað á framferði Bandaríkjamanna í Víetnam en einnig mannréttindabrotum í NATÓ-ríkjunum Portúgal og Grikklandi. Kom hópur grískra útlaga sérstaklega til landsins til að taka þátt í mótmælaaðgerðum gegn NATÓ-fundinum.

Fjöldi ræðufólks lét til sín taka í tengslum við gönguna og útifundinn á eftir. Skúli Thoroddsen læknir og Hjördís Hákonardóttir laganemi höfðu framsögu í göngubyrjun. Jón Hafsteinn Jónsson menntaskólakennari flutti ávarp í Kúagerði, sem og Jón Sigurðsson (síðar formaður Framsóknarflokksins) en Hannes Sigfússon las ljóð. Í Straumsvík las Þorsteinn frá Hamri hvatningu til göngufólks. Við Miðbæjarskólann voru Heimir Pálsson og Stefán Jónsson ræðumenn en Jónas Árnason fundarstjóri.

Gangan og útifundurinn þóttu hvort tveggja fjölsótt, en féllu nokkuð í skuggann af harðvítugum átökum við setningu NATÓ-fundarins daginn eftir.

## Tilvísanir
Keflavíkurgangan 1978

**Keflavíkurgangan 1978** var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 10. júní árið 1978. Þetta var sjöunda Keflavíkurgangan og beindist gegn bandarískri hersetu á Íslandi.
## Aðdragandi og skipulag
Gangan var haldin að nýloknum sveitarstjórnarkosningum þar sem vinstriflokkarnir unnu góða sigra. Framundan voru þingkosningar þar sem búist var við svipuðum niðurstöðum. Til að hindra að herstöðvamálið félli í skuggann af efnahagsmálum ákváðu samtökin því að blása til Keflavíkurgöngu. Efnahagsmálin voru þó ofarlega á baugi á kröfuspjöldum, rauðir fánar voru áberandi í göngunni og í göngulok var samþykkt ályktun þar sem aronskan var fordæmd.

Áfangastaðir göngunnar voru fimm og voru ræðuhöld á þeim flestum. Ræðumenn voru: Gylfi Guðmundsson, Örn Ólafsson, Sigurður Jón Ólafsson, Bergljót Kristjánsdóttir, Guðsteinn Þengilsson, Pétur Tyrfingsson, Magnús Kjartansson og Ásmundur Ásmundsson formaður miðnefndar. Tónlistarflutningur var fyrirferðarmeiri en í fyrri göngum, þannig spilaði hljómsveitin Melchior í Hafnarfirði. Útifundurinn í lok göngu var haldinn á Lækjartorgi og greindi dagblöð á hægri og vinstri væng stjórnmálanna mjög á um fjölda fundargesta.

## Tilvísanir
Aronska

**Aronskan** var stefna í íslenskum stjórnmálum sem kennd var við Aron Guðbrandsson stjórnanda Kauphallarinnar í Reykjavík sem hann kynnti í ræðu og riti á árinu 1977.

Kröfugerð Arons var á þá leið að bandarísk stjórnvöld skyldu greiða sem næmi öllum skuldum ríkissjóðs fyrir afnot af íslensku landi undangenginn aldarfjórðung og upp frá því fasta árlega leigu sem renna skyldi til samgöngumála og sjúkrahússbygginga. Fyrirmynd þessa kerfis var sögð fengin frá bandarískum herstöðvum á Spáni.

Aronskan hlaut nokkurn hljómsgrunn hjá drjúgum hópi fólks, en vakti geysihörð viðbrögð bæði stuðningsmanna og andstæðinga hersetunnar. Töldu báðir hópar tillögurnar siðlausar. Andstæðingar hersins vildu ekki að efnahagsleg áhrif hans ykjust en stuðningsmennirnir litu svo á að herstöðin væri Íslendingum til varnar og skyldi því ekki höfð að féþúfu. Fáar stjórnmálahreyfingar tóku upp aronskuna, má þó nefna Stjórnmálaflokkinn í þingkosningunum 1978. Engu að síður skutu viðhorf þessi reglulega upp kollinum næstu árin.
Jacqueline Kennedy Onassis

**Jacqueline Lee „Jackie“ Kennedy Onassis** (fædd undir nafninu **Bouvier**) (28. júlí 1929 – 19. maí 1994) var eiginkona 35. forseta Bandaríkjanna, John F. Kennedy, og forsetafrú Bandaríkjanna frá árinu 1961 þar til Kennedy var myrtur árið 1963.

Jacqueline Bouvier var eldri dóttir verðbréfamiðlarans John Vernou Bouvier III og Janet Lee Bouvier. Árið 1951 útskrifaðist hún með bakkalársgráðu í frönskum bókmenntum í George Washington-háskóla og hóf vinnu hjá dagblaðinu *Washington Times-Herald* sem ljósmyndari.

Árið 1952 kynntist Bouvier fulltrúadeildarþingmanninum John F. Kennedy í kvöldverðarboði. Í nóvember sama ár var hann kosinn á öldungadeild bandaríska þingsins fyrir Massachusetts og parið gekk í hjónaband árið 1953. Þau eignuðust fjögur börn en tvö þeirra létust sem ungbörn. Sem forsetafrú varð hún þekkt fyrir að endurnýja hvíta húsið og fyrir að leggja áherslu á listir og menningu. Þann 22. nóvember 1963 var Jacqueline Kennedy í glæsibifreið ásamt forsetanum í Dallas, Texas, þegar hann var skotinn til bana við hlið hennar. Eftir útför John F. Kennedy drógu Jacqueline og börn hennar sig úr sviðsljósinu. Hún giftist Aristoteles Onassis, einum ríkasta og frægasta manni heims á þeim tíma, árið 1968.

Eftir að seinni eiginmaður hennar lést árið 1975 átti Jacqueline fyrir sér feril sem ritstjóri og prófarkalesari bóka síðustu tvo áratugi ævi hennar. Hennar er minnst fyrir að vinna ævilangt að menningu og varðveislu sögulegra mannvirkja, auk þess sem hún var rómuð fyrir þokka sinn og smekkvísi. Jacqueline Kennedy var jafnframt tískutákn og fötin sem hún klæddist þegar eiginmaður hennar var myrtur – bleik kápa og hattur í stíl – eru afar fræg og tengd við morðið. Hún er ein vinsælasta forsetafrú Bandaríkjanna og var árið 1999 kosin dáðasta kona 20. aldarinnar í Bandaríkjunum í skoðanakönnun Gallup.

## Tilvísanir
Guðsteinn

**Guðsteinn** er íslenskt karlmannsnafn.

## Heimild
* Nöfn – Hagstofa, skoðað þann 12. febrúar 2018.
Krist Novoselic

**Krist Anthony Novoselic** (f. 16. maí 1965) er bandarískur tónlistarmaður og fyrrum bassaleikari hljómsveitarinnar Nirvana og einn stofnenda hennar. Eftir dauða Kurts Cobains árið 1994 stofnaði Novoselic hljómsveitina Sweet 75 og gaf út eina plötu. Árið 2002 stofnaði hann aðra hljómsveit, Eyes Adrift, sem gaf út eina plötu einnig. Árin 2006 til 2009 spilaði hann í pönkhljómsveitinni Flipper. Novoselic er líka virkur aðgerðasinni og var einn stofnenda JAMPAC (Joint Artists and Musicians Political Action Committee).
Roberto Firmino

**Roberto Firmino Barbosa de Oliveira** (fæddur 2. október 1991) er brasilískur knattspyrnumaður sem spilar með katarska liðinu Al Sadd. Staða hans er framherji, framsækinn miðherji eða vængmaður.

Firmino hóf ferilinn með Figueirense í Brasilíu. Tveimur árum síðar var hann með þýska liðinu TSG 1899 Hoffenheim þar sem hann var til ársins 2015 þegar hann gerði samning við Liverpool. 

Firmino spilaði með brasilíska landsliðinu frá 2014 til 2021. Hann er kallaður *Bobby* af stuðningsmönnum Liverpool. Í mars 2023 ákvað Firminho að fara frá Liverpool eftir tímabilið. 

Hann hélt til Sádi-Arabíu til Al-Ahli og skoraði þrennu í fyrsta leik sínum fyrir liðið.

Firmino skoraði 17 mörk fyrir brasilíska landsliðið.

## Heimild

*
Taxus mairei

***Taxus mairei*** er barrtré af ýviðarætt sem fyrst var lýst af Albert Marie Victor Lemée og Joseph-Henri Léveillé, og fékk sitt núverandi nafn af Shiu Ying Hu og Tung Shui Liu. Hann er einlendur í Kína og nokkuð víða þar.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Heimildir
Keflavíkurgangan 1976

**Keflavíkurgangan 1976**, stundum einnig kölluð **Keflavíkurgangan mikla** var haldin af Samtökum herstöðvaandstæðinga þann 15. maí árið 1976. Þetta var sjötta Keflavíkurgangan og sú fyrsta sem haldin var í nafni þessara samtaka. Gangan fór fram í skugga harðvítugra átaka Íslendinga og Breta í landhelgisdeilunum.

## Aðdragandi og skipulag
Samtök herstöðvaandstæðinga voru stofnuð árið 1972, meðal annars til að tryggja að vinstri stjórnin 1971-74 stæði við loforð sín um að loka herstöðinni á Miðnesheiði. Það mál gekk ekki eftir og voru samtökin því efld og skipulag þeirra endurskoðað frá grunni á ráðstefnu í Stapa árið 1975. Eitt fyrsta verkefni nýrrar miðnefndar var að undirbúa Keflavíkurgöngu.

Landhelgisdeilan við Breta var í algleymingi um þær mundir sem gangan var haldin og setti það mjög mark sitt á hana. Fjöldi fólks, sem lítil afskipti hafði haft af málstað herstöðvaandstæðinga tók þátt í göngunni og göngufólki bárust fjöldi kveðja frá áhöfnum fiskiskipa umhverfis landið. Um 1.300 manns mættu við herstöðvarhliðið og hlýddu á ræðu Karls Sigurbergssonar skipstjóra. Haldnir voru fundir í Hafnarfirði, Kópavogi og á Lækjartorgi, þar sem ræðufólk var: Hörður Zóphaníasson, Svava Jakobsdóttir, Árni Hjartarson og Sigrún Huld Þorgímsdóttir. Andri Ísaksson, formaður miðnefndar SHA, stýrði útifundinum í göngulok sem var gríðarfjölmennur.

Í málflutingi og slagorðum herstöðvaandstæðinga í tengslum við gönguna var óspart hamrað á því að bresku herskipin á Íslandsmiðum væru NATÓ-herskip og mátti sjá kröfuspjöld á borð við „Burt með Nató-freigáturnar“. Sérstakt merki göngunnar var hannað af Eddu Sigurðardóttur, sem starfaði á teiknistofu Gísla B. Björnssonar. Vakti það talsverða athygli og var í kjölfarið tekið upp sem einkennismerki samtakanna, lítillega breytt.

## Tilvísanir
Andri Ísaksson

**Andri Ísaksson** (14. nóvember 1939 – 6. ágúst 2005) var íslenskur sálfræðingur, uppeldisfræðingur og friðarsinni.
## Ævi og störf
Andri fæddist í Reykjavík, sonur Ísaks Jónssonar stofnanda Ísaksskóla og Sigrúnar Sigurjónsdóttur kennara. Að stúdentsprófi loknu lauk hann sálfræðinámi við Sorbonne-háskóla í París og MA-prófi í uppeldisfræði frá Berkeley í Kaliforníu, auk framhaldsnáms og rannsókna við evrópska háskóla.

Eftir að heim frá námi var komið starfaði Andri sem skólasálfræðingur og við skólarannsóknir á vegum Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur og menntamálaráðuneytis. Hann var skipaður prófessor í uppeldisfræði við Háskóla Íslands árið 1973 og gegndi því með hléum til ársins 1992. Þá réðst hann til starfa hjá UNESCO uns hann fór á eftirlaun. Eftir hann lágu fjölmargar rannsóknir á sviði sálfræði og uppeldisvísinda.

Hann tók virkan þátt í baráttu íslenskra friðarsinna og var fyrsti formaður miðnefndar Samtaka herstöðvaandstæðinga frá 1975-76 og stýrði þá m.a. skipulagningu stærstu Keflavíkurgöngunnar.
Innrásin í Svínaflóa

**Innrásin í Svínaflóa** (**Invasión de Playa Girón** á spænsku; **Invasion of the Bay of Pigs** á ensku) var misheppnuð innrás í Kúbu þann 17. apríl 1961. Innrásarmennirnir voru gagnbyltingarhersveit pólitískra útlaga frá Kúbu (*Brigade 2506*) sem nutu stuðnings bandarísku leyniþjónustunnar og nokkurra bandarískra hermanna. Með þjálfun og fjárstyrk frá bandarísku leyniþjónustunni réðst hersveitin að byltingarher Kúbu og ætlaði sér að steypa af stóli ríkisstjórn Fidels Castro, sem var farin að taka á sig æ kommúnískari mynd. Innrásarherinn kom til Kúbu frá Gvatemala og Níkaragva en var sigraður innan þriggja daga af kúbverska byltingarhernum undir stjórn Castro.

Árið 1952 hafði Fulgencio Batista hershöfðingi, bandamaður Bandaríkjanna, framið valdarán gegn Carlos Prío Socarrás forseta Kúbu og rekið Prío í útlegð til Miami. Valdaránið gegn Prío var ástæðan fyrir byltingarhreyfingunni sem Castro stofnaði. Byltingarher Castro tókst ekki að ná völdum frá Batista fyrr en eftir kúbversku byltinguna þann 31. desember 1958. Castro batt enda á náið bandalag Kúbverja við Bandaríkin þegar hann þjóðnýtti ýmsar viðskiptastofnanir Bandaríkjamanna á Kúbu (þ. á m. banka, sykur- og kaffiplantekrur).

Eftir byltinguna stofnaði Castro þess í stað til náinna efnahagsbanda við Sovétríkin. Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti óttaðist stefnuna sem stjórn Castro virtist ætla að taka og varði því árið 1960 13,1 milljónum Bandaríkjadala til þess að skipuleggja valdarán gegn Castro. Bandaríska leyniþjónustan hófst handa við að skipuleggja innrás í Kúbu í samstarfi við ýmis kúbversk gagnbyltingaröfl og þjálfaði hersveitir þeirra í Gvatemala. Eftirmaður Eisenhowers, John F. Kennedy, samþykkti fullgerða innrásaráætlun þann 4. apríl 1961.

Rúmlega 1400 fallhlífaliðar komu saman í Gvatemala og lögðu af stað til Kúbu á bátum þann 13. apríl 1961. Tveimur dögum síðar gerðu bandarískar sprengjuflugvélar árás á kúbverskar flugstöðvar og sneru síðan aftur til Bandaríkjanna. Nóttina 16. apríl gekk innrásarherinn á land á ströndinni Playa Girón í Svínaflóa. Í fyrstu vann innrásarherinn bug á kúbverska byltingarhernum. José Ramón Fernández var foringi kúbverska gagnáhlaupsins þar til Fidel Castro ákvað að taka sjálfur við stjórnartaumum hersins. Þegar öllum varð ljóst að Bandaríkin stæðu að baki innrásinni og bardagarnir fóru að snúast Kúbverjum í vil ákvað Kennedy að hætta að senda flugvélar til stuðnings innrásarmönnunum. Því hafði innrásarliðið aðeins um helming þess mannafla sem bandaríska leyniþjónustan hafði gert ráð fyrir. Innrásaráætlunin sem stjórn Eisenhowers hafði gert gerði ráð fyrir stuðningi bæði á sjó og í lofti. Þann 20. apríl gáfust innrásarmennirnir upp og voru flestir fangelsaðir og yfirheyrðir.

Innrásin misheppnaða styrkti mjög stöðu Castro og gerði hann að þjóðhetju. Aftur á móti eyðilagði hún samband Kúbu við Bandaríkin og aðra fyrrverandi bandamenn hennar en styrkti samband Kúbu við Sovétríkin. Þetta leiddi að endingu til Kúbudeilunnar árið 1962. Innrásin þótti mikið klúður í utanríkisstefnu Bandaríkjanna.

## Tilvísanir
Taxus

***Taxus*** er ættkvísl smárra trjáa og runna af ýviðarætt (Taxaceae). Þeir eru tiltölulega seinvaxnir og langlífir, og verða 2.5 - 20 metra háir, með stofnþvermál að jafnaði 5 m.

Allar ýviðartegundir eru náskyldar hver annarri og sumir grasafræðingar líta á þær allar sem undirtegundir eða afbrigði af einni víðfemri tegund; samkvæmt því er tegundinun *[[Taxus baccata]]*, sem var fyrsta ýviðartegundin sem var lýst fræðilega. Aðrir hinsvegar viðurkenna níu tegundir, til dæmis Plant List .

Allar ýviðartegundir eru með mjög eitraðan alkalíóða að nafni taxane, með smávægilegum breytileika á milli tegunda. Allir hlutar trésins, nema aldinkjötið innihalda alkalíóðann. Aldinkjötið er ætt og sætt en fræin eru mjög eitruð; ólíkt hjá fuglum þá brotnar fræhjúpurinn niður í maga manna og losnar þá eitrið. Þetta getur verið banvænt ef fræin eru ekki fjarlægð fyrst. Beitardýr, sérstaklega kýr og hestar finnast stundum dauð nálægt ýviðartrjám eftir að hafa étið af barrinu, þó að dádýr geti brotið niður eitrið og éti af trjánum að vild. Lirfur fiðrilda af ætt Lepidoptera, þar á meðal Peribatodes rhomboidaria nærast á barri ýviða.

## Tegundir og blendingar

**Feitletruð** nöfn hafa verið nefnd í útgefnum ritum en eru ekki enn staðfest samkvæmt "International Code of Botanical Nomenclature"

* Tegundahópur: *Baccata* **''
** Alliance: ''Baccata'' **
*** *[[Taxus baccata]]* - Ýviður
*** *[[Taxus contorta]]* 
*** *Taxus fastigiata* 
*** *Taxus recurvata* 
** Alliance: *Cuspidata* **
*** ''Taxus biternata'' 
*** ''Taxus caespitosa'' 
*** ''[[Taxus canadensis]]'' - [[Kanadaýr]]
*** ''[[Taxus cuspidata]]'' - [[Japansýr]]
*** ''Taxus umbraculifera'' 
* Tegundahópur: ''Sumatrana'' 
*** ''[[Taxus celebica]]'' 
*** ''[[Taxus kingstonii]]'' 
*** ''[[Taxus mairei]]'' 
*** ''[[Taxus sumatrana]]'' 
* Tegundahópur: ''Wallichiana'' **
** Subgroup: *Chinensis* **
*** ''Taxus calcicola'' 
*** ''[[Taxus chinensis]]'' 
*** ''Taxus obscura'' 
*** **Taxus ocreata** 
*** ''Taxus phytonii'' 
*** **Taxus rehderiana** 
*** **Taxus scutata** 
** Subgroup: ''Wallichiana'' **
*** *[[Taxus brevifolia]]* - Kyrrahafsýr
*** *[[Taxus floridana]]* 
*** *Taxus florinii* 
*** *[[Taxus globosa]]* 
*** *Taxus suffnessii* 
*** *[[Taxus wallichiana]]* 

### Steingerfingar, útdauðar tegundir
* útdauð *Taxus engelhardtii* – Oligocene, Bohemia, grein og barr, áþekkur *T.mairei*
* útdauð *Taxus inopinata*  – Upper Miocene, barr, áþekk *T. baccata*
* útdauð *Taxus masonii* – Eocene Clarno Formation; Oregon, USA
* útdauð *Taxus schornii* – Miocene, norður Idaho

### Þekktir blendingar

*[[Taxus × media]]* = *Taxus baccata* × *Taxus cuspidata* - Garðaýr

*Taxus × hunnewelliana* = *Taxus cuspidata* × *Taxus canadensis*

### Flestar heimildir viðurkenna þó bara eftirfarandi tegundir og blendinga:
* *[[Taxus baccata]]* - Ýviður
* *[[Taxus brevifolia]]* Kyrrahafsýr
* *[[Taxus canadensis]]* - Kanadaýr
* *[[Taxus cuspidata]]* - Japansýr
* *[[Taxus floridana]]* 
* *[[Taxus globosa]]* 
* *[[Taxus sumatrana]]*  
* *[[Taxus wallichiana]]*
** *[[Taxus × media]]*
** *[[Taxus × hunnewelliana]]*

## Tilvísanir
Myndbandstæki

**Myndbandstæki** eða **vídeótæki** er raftæki til að spila og taka upp á myndbandsspólu. Myndbandstæki voru algengt heimilistæki á 9. og 10. áratug 20. aldar en liðu smám saman undir lok eftir að DVD-spilarinn varð algengari upp úr aldamótunum 2000. 

Fyrstu myndbandstækin fyrir almennan markað komu fram á 7. áratugnum en náðu ekki almennri hylli fyrr en um 1975. Á 9. áratugnum slógu tækin í gegn. Þá voru tveir myndbandsspólustaðlar sem tókust á um markaðinn; Betamax frá Sony og VHS frá JVC. VHS varð ofaná undir lok 9. áratugarins þar sem tækin voru mun ódýrari. Úrval mynda á myndbandaleigum hafði líka áhrif á val á tegund tækis. Myndbandsvélar sem gátu tekið beint upp á myndbandsspólur náðu líka nokkrum vinsældum meðal almennings.

Kvikmyndaframleiðendur börðust gegn myndbandstækjamarkaðnum í upphafi 9. áratugarins þar sem hann gerði fólki kleyft að afrita kvikmyndir bæði af öðrum myndbandsspólum og úr sjónvarpi. Árið 1984 vann Sony málið *[[Sony gegn Universal City Studios]]* fyrir hæstarétti sem úrskurðaði að tækið væri löglegt til afnota á heimilum. Á sama tíma varð ljóst að framleiðsla og sala á kvikmyndum á myndböndum var orðin mikilvæg tekjulind fyrir kvikmyndafyrirtækin.
Randatúnfiskur

**Randatúnfiskur** (fræðiheiti: *Katsuwonus pelamis*) er túnfiskur í makrílaætt. Randatúnfiskur er ólíkur öðrum túnfisktegundum að því leyti að hann aðlagar sig ekki að hitastiginu sem hann er í og þess vegna var hann settur í sína eigin ættkvísl (*Katsuwonus*). Ástæðan er sú að randatúnfiskurinn er með kalt blóð.

## Lýsing
Randatúnfiskurinn er minnsta túnfisktegundin en líka sú tegund sem mest er veitt af. Algengt er að hann sé á milli 40–80 cm að lengd og hann getur náð 30 kg að þyngd og allt að 12 ára aldri. Hann er með tvo aðskilda bakugga, stutta eyugga og tvo kviðugga og er breiðastur í miðjunni. Það sem er líkt hjá randatúnfisknum og öðrum túnfisktegundum eru smáuggar sem liggja frá aftari bakugga og kviðugga að sporði. Hann er ekki með sundmaga svo erfitt getur verið að notast við bergmálstækni við veiðar. Einkenni randatúnfisksins eru 4-6 láréttar dökkar línur frá haus og eyruggum að sporði en hann dregur nafn sitt af þessum línum.

## Lifnaðarhættir
Randatúnfiskur flokkast sem uppsjávarfiskur en hann heldur sig þó niðri á allt að 260 m dýpi á daginn en á næturna heldur hann sig við yfirborðið. Hann heldur sig þar sem hitastigið er milli 15–30°C. Hann myndar oft torfur við yfirborðið þar sem eru fljótandi hlutir, fuglar, hvalir og hákarlar. Randatúnfiskurinn verður að vera stöðugt á sundi til þess að fá nægt súrefni úr vatninu.

## Fæða
Fæða randatúnfisksins er fjölbreytileg. Hann nærist samt mest á smærri fiskum, smokkfiskum og krabbadýrum. Hann verður að treysta á sundhraðann til þess að ná bráðinni. Helstu tegundir sem ógna honum eru hákarlar og stórir beinfiskar.

## Veiðitækni
Sérhæfð tækni er notuð við veiðar á randatúnfiskinum þar sem hann laðast að fljótandi hlutum. Fljótandi hlut er komið fyrir, til dæmis trédrumb. Randatúnfiskurinn laðast að þessu og er umkringdur og lokaður inni í hringnót. Þegar notast er við þessa aðferð kemur mikið af öðrum tegundum með í nótinat.d. hvalir, hákarlar og höfrungar. Einnig er hann veiddur með net, stöng og með línu.

## Heimildir
Aða

**Aða** (fræðiheiti: *Modiolus modiolus*) er samloka í sæskeljaætt. 

## Lýsing
Aða eða öðuskel er stór samloka sem getur vaxið allt að 22 cm að lengd þó þær séu oftar um það bil 10 cm. Skelin er fjólublá eða dökkblá og mjög gróf. Hornlaga hnúðar vaxa á skeljum ungra aða. Skeljarnar eru þríhryndar eða ílangar. Á skelinni má greina skýrar árlegar vaxtarrendur. Innra borð skeljanna er hvítt. Vöðvinn er skærappelsínugulur að lit og möttullinn er sléttur. Aða festir sig með spunaþráðum.

## Útbreiðsla
Í Evrópu vex aða við Bretlandseyjar, Noreg, Færeyjar og Ísland. Hana má finna í allt að 50 m dýpi við strendur Bretlandseyja. Hún finnst af og til í Eystrasalti en er í útrýmingarhættu þar.

Öðu má einnig finna við austurstrendur Norður-Ameríku allt frá Norður-Íshafi til Flórídu. Hana má finna við vesturstrendur Norður-Ameríku frá Norður-Íshafi til Kaliforníu.

## Vistfræði
Aða vex á hörðu undirlagi, t.d. á skeljum, steinum og spunaþráðum annarra samloka. Lifendahlutfall ungra aða er lágt en um leið og aðan nær 4 cm lengd, um það bil 4 ára að aldri, er hún orðin of stór til þess að stórkrossar, beitukóngar og krabbar geti étið hana. Ungar sem vaxa á spunaþráðum eru líklegri til að lifa af en lausar öður sem gerir það að verkum að aðan myndi þyrpingar í köldu vatni. Þyrpingarnar finnast helst á straumhörðum stöðum. Aða þolir vel skort á súrefni og jurtasvifum sem eru fæða hennar. Svampurinn *[[Cliona celata]]* geta stundum skaðað skeljar eldri aða.

## Heimild
*
Taxus sumatrana

***Taxus sumatrana*** er sígræn runnategund af ýviðarætt.  Hann finnst í mörgum löndum asíu, þar á meðal Afghanistan, Tíbet, Nepal, Víetnam, Indlandi, Búrma, Taívan, og Kína. Hann finnst vanalega í 400 til 3100 metra hæð í  heittempruðum skógum og á hálendishryggjum.  Það er vernduð tegund í Taroko National Park í Taiwan.

## Lýsing
*Taxus sumatrana* er runnkennt tré með gildan stofn og verður að jafnaði 14 m. Barrið er 1,2 – 2,7 sm langt og 2 – 2,5 mm breitt, og vex í tvemur röðum eftir greinunum, og er svo snöggt í snúning við enda greinar, með föl gulgrænum lit að ofan og ljósgræn að neðan. Berin eru rauð að lit fullþroskuð, og börkurinn er grá-rauður sem flagnar af í óreglulegum 1,5mm þykkum flögum.

## Nytjar
Efnið sem er notað til að gera rauða blettinn sem einkennir Brahmína er stundum gert með að blanda olíu við börkinn af þessari tegundi. Hann er einnig smíðaviður; klossar, svipusköft, rúmgrindur og boga.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

*  Information, pictures
Erich Honecker

**Erich Honecker** (25. ágúst 1912 – 29. maí 1994) var þýskur stjórnmálamaður sem var aðalritari þýska Sósíalíska einingarflokksins og leiðtogi Austur-Þýskalands frá árinu 1971 þar til Berlínarmúrinn féll árið 1989. Frá árinu 1976 var hann jafnframt þjóðhöfðingi landsins sem formaður ríkisráðsins eftir að Willi Stoph sagði af sér.

Stjórnmálaferill Honeckers hófst á fjórða áratugnum þegar hann gerðist embættismaður þýska kommúnistaflokksins. Hann var fangelsaður fyrir stjórnmálaskoðanir sínar þegar nasistar komust til valda í Þýskalandi. Eftir seinni heimsstyrjöldina var hann leystur úr haldi og hélt stjórnmálaferli sínum áfram með stofnun samtakanna Frjálsra þýskra ungmenna árið 1946. Honecker var formaður samtakanna til ársins 1955. Sem öryggisritari miðstjórnar þýska kommúnistaflokksins í hinu nýstofnaða kommúníska Austur-Þýskalandi bar Honecker mesta ábyrgð á byggingu Berlínarmúrsins árið 1961 og gaf skipun til að skjóta á þá sem reyndu að komast yfir landamærin á milli Austur- og Vestur-Þýskalands.

Árið 1971 hóf Honecker valdabaráttu gegn sitjandi leiðtoga Austur-Þýskalands, Walter Ulbricht, og tók með stuðningi Sovétríkjanna við af Ulbricht sem aðalritari miðstjórnar kommúnistaflokksins og formaður austur-þýska öryggisráðsins. Undir forystu Honeckers tók ríkið upp stefnu „neytendasósíalisma“ og aðlagaðist alþjóðasamfélaginu með því að stofna til stjórnmálasambands við Vestur-Þýskaland og gerast meðlimur í Sameinuðu þjóðunum.

Þegar slakaði á spennunni í kalda stríðinu á níunda áratugnum með frjálslyndisumbótum Míkhaíls Gorbatsjov í Sovétríkjunum neitaði Honecker að gera verulegar breytingar á stjórnarkerfi Austur-Þýskalands. Hann benti á harðlínustefnur Kim Il-sung og Fidel Castro í Norður-Kóreu og Kúbu sem fordæmi fyrir því að forðast róttækar umbætur. Eftir því sem andkommúnísk mótmæli færðust í aukana í Austur-Þýskalandi grátbað Honecker Sovétríkin um herstuðning til að vernda kommúnismann líkt og hafði verið gert í vorinu í Prag og uppreisninni í Ungverjalandi árið 1956 en Gorbatsjov neitaði. Honecker neyddist til þess að segja af sér sem flokksformaður í október árið 1989 til þess að bæta ímynd ríkisstjórnarinnar.

Eftir sameiningu Þýskalands sótti Honecker um hæli í sendiráði Síle í Moskvu árið 1991 en hann var framseldur til Þýskalands næsta ár til að hægt yrði að rétta yfir honum fyrir mannréttindabrot austur-þýsku stjórnarinnar. Hætt var við réttarhöldin vegna veikinda Honeckers og honum leyft að ferðast til fjölskyldu sinnar í Síle, þar sem hann lést í maí árið 1994 úr lifrarkrabbameini.

## Tilvísanir
Játvarður 6.

**Játvarður 6.** (12. október 1537 – 6. júlí 1553) var konungur Englands og Írlands frá 1547 til dauðadags. Hann var krýndur þann 20. febrúar 1547 þegar hann var níu ára og varð þar með einn yngsti einvaldur Englands. Játvarður var sonur Hinriks 8. og Jane Seymour og varð þriðji enski erfðaeinvaldurinn af Tudor-ætt.

Á valdatíð Játvarðar fór ráð ríkisstjóra með öll völd þar sem Játvarður náði aldrei lögaldri. Fyrir ráðinu fór móðurbróðir Játvarðar, Edward Seymour hertogi af Somerset, og síðan John Dudley, greifi af Warwick og síðar hertogi af Norðymbralandi.

Valdatíð Játvarðar einkenndist einnig af lélegum efnahagi og samfélagsóeirðum sem leiddu til uppreisnar árið 1549. Árið 1546 barðist England í stríði gegn Skotlandi til þess að neyða Skota til að fallast á giftingu Játvarðar og Maríu Skotadrottningar. Englendingar unnu sigur í orrustunni við Pinkie Cleugh en neyddust til að hörfa aftur til Englands þegar Frakkar réðust á bæinn Boulogne-sur-Mer á meginlandinu. Á valdatíð Játvarðar breyttist enska biskupakirkjan jafnframt og varð að skipulegri kirkjustofnun. Játvarður hafði mikinn áhuga á guðfræðilegum málefnum á meðan hann sat á konungsstól. Þótt Hinrik 8. hefði rofið tengsl ensku biskupakirkjunnar við páfann í Róm hafði hann aldrei afneitað kaþólskum sið og hefðum hans alveg. Það var í konungstíð Játvarðar sem róttækum siðbreytingum var komið á í ensku biskupakirkjunni; þ. á m. afnám á skírlífi presta, notkun enskrar tungu í kirkjumálum og brotthvarf helgilíkneskja úr kirkjum. Skipuleggjandi þessara umbóta var Thomas Cranmer, erkibiskup af Kantaraborg.

Játvarður veiktist í janúar árið 1553 og þegar hirð hans gerði sér grein fyrir því að hann ætti skammt eftir ólifað skrifuðu ríkisstjórarnir upp erfðaskrá til þess að koma í veg fyrir að kaþólskur konungur kæmist aftur til valda eftir dauða hans. Játvarður útnefndi frænku sína, Lafði Jane Grey, arftaka sinn, og fór framhjá hálfsystrum sínum, Maríu (dóttur Katrínar af Aragóníu) og Elísabetu (dóttur Önnu Boleyn). Erfðaskrá Játvarðar var véfengd strax eftir dauða hans og Jane Grey varð ekki drottning nema í níu daga þar til María var krýnd drottning í hennar stað. María sneri við ýmsum kirkjuumbótum sem hafði verið komið á í valdatíð Játvarðar, en í síðari valdatíð Elísabetar var þó séð til þess að England varð aldrei aftur kaþólskt.

## Heimild
* 
## Tilvísanir
Terni

**Terni** (latína: *Interamna Nahars*) er 111.955 manna borg (1. apríl 2015) í suðurhluta Umbríu héraðs í mið Ítalíu. 

Borgin er höfuðborg Terni sýslu og stendur á sléttu við ánna Nera. Terni er í 104 kílómetra fjarlægð frá Róm. Borgin er var reist á sjöundu öld f.k. en fornmenjar sýna þó að búið hafi verið á svæðinu allt frá bronsöld.

Dýrlingur borgarinnar er Heilagur Valentínus og dagur hans 14. febrúar, er Valentínusardagurinn kenndur við hann.
Föli blái punkturinn

***Föli blái punkturinn*** (enska: *Pale Blue Dot*) er ljósmynd sem geimfarið *[[Voyager 1]]* sendi til jarðar úr 6 milljarða km fjarlægð. Jörðin þekur um það bil einn depil á myndinni. Í bakgrunni er svarta myrkur geimsins og í forgrunni geislar sólljós inn um linsu myndarvélarinnar.

Myndin var tekin undir lok farangurs *Voyager 1* þegar NASA skipaði geimfarinu til að taka myndina. Hún síðasta myndin sem geimfarið tók og sendi til jarðar. Frumkvæði að myndinni hafði Carl Sagan stjörnufræðingur og höfundur.
Leroy Sané

**Leroy Aziz Sané** (fæddur 11. janúar 1996) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar með Bayern München og þýska landsliðinu. Hann spilar sem vængmaður og er hraður og tæknilegur leikmaður.

Leroy Sané er sonur Regina Weber, þýskrar fimleikakonu sem vann til bronsverðlauna á Ólympíuleikunum 1984 og Souleymane Sané, senegalísks knattspyrnumanns. Souleymane ólst upp í Frakklandi og var í franska hernum. Leroy hefur því bæði þýskt og franskt ríkisfang.

## Ferill
### Ferill í Þýskalandi
Sané stundaði fótboltaæfingar ungur að árum eða allt frá árinu 2001. Árið 2005 æfði hann með Schalke 04 og síðar Bayer Leverkusen. Sané spilaði fyrsta Bundeliga-leikinn sinn með Schalke 04 árið 2014.

### Manchester City
Árið 2016 gerði Sané samning við Manchester City. Í október 2017 var hann valinn leikmaður mánaðarins í ensku úrvalsdeildinni og tímabilið 2017-2018 var hann valinn besti ungi leikmaður tímabilsins (9 mörk og 15 stoðsendingar í 28 leikjum).

Sané vann 2 úrvalsdeildartitla með City. Hann var meiddur mestallt tímabilið 2019-2020.

### [[Bayern München]]
Sumarið 2020 náðust samningar milli Man City og Bayern München um að Sané færi til þeirra síðarnefndu.

## Heimild

*
Voyager 1

***Voyager 1*** er könnunarfar sem NASA skaut á loft þann 5. september 1977. Geimfarið var hluti ''Voyager''-áætlunarinnar og var því skotið á loft 16 dögum á eftir tvíbúrageimfarinu *[[Voyager 2]]*. *Voyager 1* hefur verið starfandi í 40 ár og 5 mánuði og er ennþá tengt Deep Space Network þar sem það tekur á móti skipunum og skilar gögnum til jarðar. Þann 2. janúar 2018 var það 21 milljarða km frá jörðinni og er það geimfar sem hefur farið lengst frá jörðinni allra.

Meðal markmiða *Voyager 1* var að fljúga framhjá Júpíter, Satúrnusi og stærsta tungli Satúrnasar Títani. Þó hægt hefði verið að láta *Voyager 1* fljúga framhjá Plútó var ákveðið að mikilvægara væri að senda það til Títans því vitað var að það væri með töluverðan lofthjúp. Það safnaði gögnum um veðurfar, segulsvið og hringina um pláneturnar tvær. *Voyager 1* var fyrsta geimfarið sem tók skýrar myndir af tunglum plánetnanna tveggja.

Eftir að aðalleiðangri *Voyager 1* lauk þann 20. nóvember 1980 þegar það flaug framhjá Satúrnusi varð það sá þriðji af fimm manngerðum hlutum sem hafa náð þeim lausnarhraða sem þarf til að fara út úr sólkerfinu. Þann 25. ágúst 2012 fór *Voyager 1* út úr sólvindshvolfinu og inn í miðgeiminn. 

Áætlað er að starfsemi *Voyager 1* haldi áfram til ársins 2025 en þá munu rafalar þess ekki framleiða nógu mikið rafmagn til að knýja það áfram lengur.

## Tengt efni
* Voyager 2

## Heimild
*