open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hefðbundin kínversk tákn

**Hefðbundin kínversk tákn** (繁体字，pinyin: *fántǐzi*) eða **hefðbundin kínverska** (繁体中文, pinyin: *fántǐ zhōngwén*) eru kínversk tákn sem eru eldri að gerð en einfaldaða gerðin. Táknin eru mest notuð í Taívan og Hong Kong ásamt vissum kínverskum fjölmiðlum erlendis. Hefðbundnu táknin voru lögð niður í meginlandinu og einfölduðu táknin tekin í gildi eftir að kínverskir kommúnistar komust til valda um 1950. Til aðgreiningar frá einfölduðum táknum þá þarf að skrifa hefðbundnu táknin með fleiri strokum heldur en þau einföldu. Ekki eru öll hefðbundnu táknin frábrugðin þeim einfölduðu, mörg þeirra eru eins. Einfölduðu formin á þessum táknum hafa þó verið í notkun frá árdögum kínverskunar sem auðveldari útgáfur af "formlegu" táknunum. Einfölduðu táknin voru notuð í skrautskrift og bókhald en þau hefðbundnu notuð í allt sem þurfti að vera vel læsilegt og ótvírætt.
Einfölduð kínversk tákn

**Einfölduð kínversk tákn** (简体字; *jiǎntǐzì*) eða **einfölduð kínverska** (简体中文; *jiǎntǐ zhōngwén*) eru staðlaðar einfaldanir á hefðbundnum kínverskum táknum. Þær eru aðallega notaðar í Alþýðulýðveldinu Kína og Singapúr. Þeim er hægt að líka við letur í latnenskum málum, meining táknanna breytist ekki hvort sem notuð eru einfölduð eða hefðbundin tákn. Einfölduð tákn týna þó oft sögu sinni og orðsifjafræði, til dæmis þegar flóknum óreglulegum táknum sem hafa þróast í yfir 3000 ár er skipt út fyrir tvær strokur (til dæmis þegar 幾 verður 几). Ekki eru öll einfölduðu táknin frábrugðin þeim hefðbundnu, og í mörgum þeirra breytist aðeins einn liður táknsins á reglulegan máta.
Lifandi steingervingar

**Lifandi steingervingar** eru lífverur sem lifa enn í dag og voru áður taldar útdauðar og bara til sem steingervingar.
Fáni Ítalíu

**Fáni Ítalíu** (stundum kallaður *Il tricolore* á ítölsku) er þrílitur fáni með þremur jafnbreiðum lóðréttum borðum; grænum, hvítum og rauðum, talið frá stöng. 

Fáninn var fyrst notaður sem fáni *[[Repubblica Cispadana]]* sem var eitt af mörgum lýðveldum sem spruttu upp á Norður-Ítalíu í kjölfar herfarar Napóleons 1796. Mörg þessara lýðvelda tóku upp fána sem minnti á franska fánann. Fáninn varð síðan eitt af táknum þeirrar sjálfstæðisbaráttu sem fylgdi í kjölfar endurreisnar gömlu lénsveldanna og við upphaf baráttunnar fyrir sameiningu Ítalíu tók Karl Albert af Savoja fánann upp með skjaldarmerki Savojaættarinnar í miðju á bláum grunni. Þessi merki voru í fánanum fram að lokum Síðari heimsstyrjaldarinnar og stofnun lýðveldis 1946.

17. janúar 2003 voru litirnir staðlaðir miðað við Pantone-litagildi fyrir klæðalitun sem bjartur grasgrænn (18-5642TC), mjólkurhvítur (11-4201TC) og tómatrauður (18-1660TC).

## Táknrænt gildi litanna
Litirnir í fánanum hafa líklega byggst á litunum í einkennisbúningi Langbarðafylkingarinnar sem bar hvítan og rauðan lit í fána borgarinnar Mílanó á grænum búningi. Táknin hafa síðar verið túlkuð sem grænn litur grassléttanna, hvítur jöklanna í Alpafjöllunum og rauður blóðsins sem spillt hefur verið fyrir Ítalíu. Einnig er til önnur algeng túlkun sem ekki er eins rómantísk þar sem græni liturinn er litur basilíkunnar, hvítur litur mozzarella-ostsins og rauður litur tómatsins.
Laugarneskirkja

**Laugarneskirkja** er í Laugarnesprestakalli í Reykjavíkurprófastdæmi. Hún var vígð 18. desember 1949. Kirkjan var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni.

## Söfnuðurinn
Laugarnessöfnuður var stofnaður árið 1940.

## Starfsfólk
* Sr. Davíð Þór Jónsson, sóknarprestur.

* Arngerður María Árnadóttir, organisti.

Vigdís Marteinsdóttir kirkjuvörður

## Heimild
* Heimasíða Laugarneskirkju

## Tenglar
*Laugarneskirkja á kirkjukort.net
Elínborg Halldórsdóttir

**Elínborg „Ellý“ Halldórsdóttir** (f. 1962) var forsprakki hljómsveitarinnar Q4U en starfar einnig sem myndlistarkona og hefur starfað við Hvíta húsið á Akranesi á vegum Rauða krossins og einnig sem stundakennari við FVA. Veturinn 2006 var hún einn dómara í sjónvarpsþáttunum X-Factor á Stöð 2.
Aldinborgarar

**Aldinborgarar** eru konungsætt Danmerkur frá því Kristján 1. komst þar til valda 1448. Ætt Lukkuborgara, sem komst til valda með Kristjáni 9. árið 1863, er hliðargrein út frá ætt Aldinborgara. Ættin er kennd við borgina og fyrrum hertogadæmið Aldinborg (*Oldenburg*) í Norður-Þýskalandi.
Játmundur járnsíða

**Játmundur járnsíða**, **Játmundur sterki** eða **Játmundur 2.** (fornenska **Eadmund II Isen-Healf**) (989 – 30. nóvember 1016) var konungur Englands frá 23. apríl 1016 þar til hann lést 30. nóvember sama ár. 

Játmundur var næstelsti sonur Aðalráðs ráðlausa og Ælfgifu konu hans og varð ríkiserfingi þegar Aðalsteinn bróðir hans dó 1014. Hann gerði uppreisn gegn föður sínum en þegar víkingaher Knúts ríka réðist á England 1015 og Játmundur komst að því að Knútur naut meiri stuðnings hluta enska aðalsins en hann sjálfur gekk hann til liðs við föður sinn. Aðalráður var þó veikur og lést 23. apríl 1016. Játmundur varð þá konungur.

Eftir að hafa tekist að verja London fyrir umsátri Knúts laut hann í lægra haldi 18. október í orrustu við Ashingdon (*Assatún*) í Essex. Konungarnir gerðu þá með sér samkomulag þar sem Játmundur hélt Wessex en Knútur fékk öll lönd norðan við ána Thames og jafnframt var samið um að ríki þess sem fyrr félli frá gengi sjálfkrafa í arf til hins. Rúmlega mánuði síðar lést Játmundur í Oxford eða London og lönd hans gengu til Knúts. Dánarorsök hans er óviss og sumir hafa haldið því fram að hann hafi verið ráðinn af dögum.

Kona Játmundar var Ealdgyth (Edit; nafn hennar er þó óvíst). Þau áttu tvo syni, Játvarð útlaga og Játmund.
1016

Árið **1016** (**MXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 25. mars - Nesjaorrusta í Noregi. Ólafur digri vann sigur á liði Sveins Hákonarsonar Hlaðajarls.
* 23. apríl - Játmundur járnsíða varð konungur Englands eftir lát föður síns Aðalráðs ráðlausa.
* Normannar komu til Sikileyjar.
* 18. október - Játmundur járnsíða laut í lægra haldi fyrir her Knúts mikla í orrustunni við Ashingdon.
* Október - Knútur mikli og Játmundur járnsíða skiptu Englandi milli sín.
* 30. nóvember - Knútur mikli varð konungur Englands við lát Játmundar járnsíðu.
* Ólafur Haraldsson digri var tekinn til konungs í Noregi á Eyraþingi.
* Undanþágur frá kristnum sið á Íslandi (launblót, útburður barna og hrossakjötsát) voru afnumdar að undirlagi Ólafs digra.
* Jarðskjálftar skemmdu Klettamoskuna í Jerúsalem.

## Fædd
* Játvarður útlagi, sonur Játmundar járnsíðu (d. 1057).

## Dáin
* 23. apríl - Aðalráður ráðlausi konungur Englands (f. um 968).
* 30. nóvember - Játmundur járnsíða konungur Englands (f. 989).
1322

Árið **1322** (**MCCCXXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Jón Halldórsson varð biskup í Skálholti.
* Ríkisráð og biskupar í Noregi kusu Lárentíus Kálfsson biskup á Hólum. Hann var þó ekki vígður fyrr en 1324.
* Bergur Sokkason varð príor í Möðruvallaklaustri.

### Fædd

### Dáin
* Auðunn rauði Hólabiskup (f. um 1250).

## Erlendis
* 3. janúar - Karl 4. varð konungur Frakklands og Navarra.
* 16. mars - Játvarður 2. Englandskonungur bældi niður uppreisn aðalsmanna í orrustunni við Boroughbridge.
* 19. maí - Hjónaband Karls 4. Frakkakonungs og Blönku drottningar gert ógilt. Hún hafði þá setið í dýflissu í átta ár.
* 21. september - Karl 4. giftist Maríu af Lúxemborg.
* 28. september - Orrustan við Mühldorf í Bæjaralandi á milli Bæverja undir forystu Lúðvíks af Wittelsbach (síðar keisara) og Austurríkismanna undir forystu Friðriks fagra af Habsborg, en þeir höfðu báðir verið kjörnir konungar Þýskalands 1314. Orrustan var síðasta stórorrustan í Evrópu á miðöldum þar sem skotvopn komu ekki við sögu.
* 14. október - Róbert Bruce Skotakonungur vann sigur á liði Játvarðar 2. Englandskonungs í orrustunni við Byland.
* Sveitir Ingibjargar Hákonardóttur hertogaynju undir forystu Knúts Porse gerðu innrás á Skán.

### Fædd

### Dáin
* 3. janúar - Filippus 5. Frakkakonungur (f. 1292).
1332

Árið **1332** (**MCCCXXXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Egill Eyjólfsson varð biskup á Hólum.
* Eldgos í Vatnajökli, sennilega í Grímsvötnum.
* Guðný Helgadóttir var vígð abbadís í Reynistaðarklaustri. Sama ár er nunnan Kristín sögð hafa verið vígð abbadís. Líklega er þetta sama manneskjan og Guðný hefur tekið sér dýrlingsnafnið Kristín við vígsluna en Kristínarnafn var þá ekki notað á Íslandi.
* Arnór Össurarson var vígður ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

### Fædd

### Dáin
* 9. mars - Snorri Narfason, lögmaður á Skarði.

## Erlendis
* 13. febrúar - Mikael 9. Palaíológos varð keisari í Býsans.
* 2. ágúst - Konungslaust varð í Danmörku við lát Kristófers 2. og varði það ástand til 1340.
* Magnús Eiríksson smek varð konungur Skánar.
* Jóhann, krónprins Frakklands, gekk að eiga Bonne af Lúxemborg.

### Fædd
* 18. júní - Jóhann 5. Palaíológos, keisari Austrómverska ríkisins (d. 1391).
* 27. maí - Ibn Khaldun, arabískur fjölfræðingur (d. 1406). 
* 10. október - Karl illi, konungur Navarra (d. 1387).
* 10. nóvember - Hákon ungi Hákonarson, krónprins Noregs (d. 1257).

### Dáin
* 13. febrúar - Androníkos 2. Palaíológos, keisari (f. 1259).
* 2. ágúst - Kristófer 2. Danakonungur (f. 1276).
Skjávarp

**Skjávarp** er stafræn upptaka af því sem gerist á tölvuskjá, gjarnan með tali, þar sem fyrirlesari/kennari lýsir því sem gerist. Á meðan skjámynd (e. screenshot) er mynd af skjá tölvunotanda þá er skjávarp kvikmynd af því sem tölvunotandi sér á skjánum. Enska orðið  (e. screencast) er frá árinu 2004  en hugbúnaður til stafrænnar upptöku af tölvuskjám hefur þó verið framleiddur allt frá 1993, t.d. Lotus ScreenCam. Í byrjun var slíkur búnaður þannig að erfitt var lagfæra upptöku eftir á og upptakan var í afar stórum skrám.

## Notkun
Skjávarp er oft notað til sýnikennslu í hvernig ýmiss konar tölvuhugbúnaður virkar og til að kenna námsefni í fjarnámi og við aðstæður, þar sem nemandinn er hvorki á sama stað né sama tíma og kennarinn/fyrirlesarinn. 

## Notkun á Íslandi
Skjávarp hefur verið notað frá árinu 2004 í ákveðnum námskeiðum í upplýsingatækni við Kennaraháskóla Íslands og nemendur í upplýsingatækni læra að búa til skjávarp. Í Háskólanum í Reykjavík tíðkast að taka upp  fyrirlestra með skjávarpshugbúnaði (Camtasia) og geta nemendur sem skráðir eru í námskeið hlýtt á netupptökur af fyrirlestri eftir að hann hefur verið haldinn.

## Dæmi um íslenskt skjávarp
*   Að setja inn grein á Wikipedia  um Grasagarð Reykjavíkur
* Kynning á Wikimapia  

## Heimildir og ítarefni
1301

Árið **1301** (**MCCCI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Heklugos stóð fram eftir árinu. Mikið hallæri varð á Íslandi.
* Loðinn af Bakka og Bárður Högnason komu frá Noregi, útnefndir lögmenn af Hákoni hálegg Noregskonungi, en Íslendingar neituðu að taka við þeim. Þriðji maðurinn, Álfur úr Króki, kom með þeim og hafði hann með sér ýmis konungsbréf og kröfur og vildi fá Hákon konung hylltan á Alþingi.
* 30. desember - Mikill jarðskjálfti á Suðurlandi. Hús féllu, einkum á Rangárvöllum.
* Kolbeinn Bjarnason Auðkýlingur fékk riddaratign í Noregi.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 7. febrúar - Játvarður Caernarvon varð fyrsti prinsinn af Wales.
* Dante Alighieri var rekinn í útlegð frá Flórens.
* Halastjarna Halleys sást.

;Fædd
* 23. júlí - Ottó hertogi af Austurríki (d. 1339).
* Ingibjörg Hákonardóttir af Noregi, hertogaynja, móðir Magnúsar Eiríkssonar smek (d. 1361).

;Dáin
* 14. janúar - Andrés 3., konungur Ungverjalands.
Herakleitos

**Herakleitos frá Efosos** (; -) var heimspekingur og einn af forverum Sókratesar.  Lítið er vitað um Herakleitos. Heimspeki hans hafði áhrif á Aristóteles, Platon og stóuspekina og síðar á heimspekinga 19. aldar.

Hugmyndir Herakleitosar eru helst tvær og hafa haft töluverð áhrif. Annarsvegar kenning hans um einingu andstæðna (*vegurinn upp og vegurinn niður er einn og hinn sami*, brot 60) og að átök milli andstæðna orsaki sífelldar breytingar. Hinsvegar kenningin um að allt sé hverfullt. Síðari hugmyndin er merkileg að því leytinu til að menn höfðu verið gjarnir á að trúa á eitthvað sem væri eilíft fram til þessa. Honum er einnig gjarnan tileinkuð hugmyndin um *[[logos (heimspeki)|logos]]*.

## Útgáfur
* Heraclitus, *Heraclitus: Fragments. A Text and a Translation with a Commentary*. T.M. Brown (ritstj. og þýð.) (University of Toronto Press, 1987).

## Tengt efni
* Algyðistrú
* Verufræði
* Taóismi

## Tenglar
* 
*
Lækningaigla

**Lækningaigla** (fræðiheiti: *Hirudo medicinalis*) eru tegund igla sem notaðar voru til að taka blóð úr sjúklingum. Iglurnar sprautuðu efni í blóðið 
sem olli því að það storknaði síður.
1302

Árið **1302** (**MCCCII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Gamli sáttmáli var endursvarinn á Íslandi.
* Hákon háleggur ákvað að einungis norsk skip mættu versla á Íslandi.
* Ritun Hauksbókar talin hefjast.
* Guðmundur Sigurðsson varð lögmaður norðan og vestan.
* Snorri Markússon varð lögmaður sunnan og austan.

### Fædd

### Dáin
* Ólafur Hjörleifsson, ábóti í Helgafellsklaustri frá 1258.

## Erlendis
* 12. júní - Borgin Rakvere í Eistlandi var stofnuð.
* 11. júlí - Flæmingjar unnu sigur á Frökkum í Gullsporaorrustunni.
* 18. nóvember - Bónifasíus VIII gaf út páfabuluna *[[Unam Sanctam]]*.
* 2. desember - Hákon háleggur Noregskonungur lét hengja Auðun Hugleiksson hestakorn, valdamesta mann norska ríkisráðsins.
* 2. desember - Birgir Magnússon og Marta Eiríksdóttir krýnd konungur og drottning Svíþjóðar.
* Filippus 4. Frakkakonungur gerði eignir Gyðinga upptækar.
* Dante Alighieri var gerður útlægur frá Flórens.

### Fædd

### Dáin
* 26. desember - Valdimar Birgisson, fyrrverandi konungur Svíþjóðar (f. um 1240).
* Cimabue, listamaður frá Flórens (f. um 1240).
Sturlureykir

**Sturlureykir** eru sveitabær í Reykholtsdal í Borgarfirði. Þar er til húsa ferðaþjónusta með hestaferðir og sumarbústaðabyggð.

Þar var í fyrsta skipti í Evrópu tekið upp á því að leiða gufu inn í mannahíbýli með rörum. Gufan var leidd upp úr hvernum á bænum og henni dælt með lítilli rafmagnsdælu inn í húsið.

## Tilvísanir
Maríuhellar

**Maríuhellar** eru hraunrásarhellar í Svínahrauni rétt norðaustan við vegamót Flóttavegar og Heiðmerkurvegar, á mörkum Urriðakots og Vífilsstaða. Hraunið er komið úr Búrfelli ofan Hafnarfjarðar. Hellarnir eru þrír: Vífilsstaðahellir, Urriðakotshellir og Draugahellir. Sumir vilja bæta fjórða hellinum í hópinn sem er þar skammt frá og hefur á seinni árum verið nefndur Jósepshellir. Tveir fyrstnefndu hellarnir voru fyrrum notaðir sem fjárhellar og stundum nefndir svo (Fjárhellrar).

Nyrðri hellirinn var notaður frá Vífilsstöðum, en hinn frá Urriðakoti. Í landamerkjalýsingu Urriðakots frá 1890 er talað um „Fjárhellra mót Vífilsstöðum sem fyrrum hjetu Maríuhellrar.“ Talið er að nafnið Maríuhellar sé dregið af því að fyrrum voru hellarnir í eigu Viðeyjarklausturs, en klaustrið og kirkjan þar voru helguð Maríu guðsmóður.

Maríuhellar vory friðlýstir sem fólkvangur 2014.

## Heimildir
* Árni Hjartarson 2009: Búrfellshraun og Maríuhellar. Náttúrufræðingurinn 77, 93-100.
*
Herskip

**Herskip** er skip sem er fyrst og fremst hannað til þátttöku í stríði. Herskip eru þannig yfirleitt gerólík öðrum skipum, eins og kaupskipum eða fiskiskipum. Herskip bera vopn og eru sérstaklega byggð til að þola árásir. Yfirleitt er herskipum aðeins ætlað að bera vopn, skotfæri og vistir fyrir eigin áhöfn. Herskip eru yfirleitt hluti af flota einhvers ríkis, þótt stundum séu þau gerð út af einstaklingum eða félögum.

Á stríðstímum getur munurinn á herskipum og öðrum skipum orðið óskýrari þegar kaupskip eru notuð sem varaskip í hernaði. Allt fram til loka 17. aldar var algengt að yfir helmingur skipa í herflota væru kaupskip og fiskiskip sem höfðu verið tekin til notkunar í hernaði.

## Nokkrar tegundir herskipa
* Beitiskip
* Flugmóðurskip
* Freigáta
* Galeiða
* Galías
* Galíon
* Korvetta
* Langskip
* Línuskip
* Orrustuskip
* Tundurduflaslæðari
* Tundurspillir
* Varðskip
Sjómíla

**Sjómíla** (skammstöfuð **sml **eða **nm**, úr enska: *nautical mile*) er lengdareining, sem ekki tilheyrir alþjóðlega einingakerfinu. Algengast er að nota sjómílur í siglingum og flugi, en þær eru einnig oft notaðar í alþjóðalögum og -samningum til að afmarka landhelgi. Ein sjómíla er  sú vegalengd sem svarar til einnar bogamínútu á yfirborði jarðar, en þar sem jörðin er ekki alveg kúlulaga er vegalengdin breytileg eftir hnattstöðu (1.849 til 1.855 metrar). Til að forðast misskilning er notast við fast, alþjóðlegt gildi á sjómílu, sem er 1.852 metrar. Hraðaeiningin hnútur er skilgreind sem ein sjómíla á klukkustund.
Þar sem djöflaeyjan rís

***Þar sem Djöflaeyjan rís*** er skáldsaga eftir Einar Kárason sem kom fyrst út 1983 og fjallar um líf fjölskyldu sem býr í braggahverfi á Íslandi á umrótstímum fyrstu áranna eftir Síðari heimsstyrjöldina. Bókin er fyrsti hlutinn af þríleik sem stundum hefur verið kallaður *[[Eyjabækurnar]]*. Sjálfstætt framhald hennar kom út í bókunum *[[Gulleyjan (Einar Kárason)|Gulleyjan]]* (1985) og *[[Fyrirheitna landið (Einar Kárason)|Fyrirheitna landið]]* (1989).

Friðrik Þór Friðriksson gerði samnefnda kvikmynd eftir sögunni árið 1996.
Frumbyggjar

**Frumbyggjar** eru þeir sem taldir eru fyrstu íbúar í tilteknu landi eða ríki. Þegar talað er um frumbyggja er yfirleitt átt við samfélög sem hafa tiltekna menningu og eru yfirleitt valdalítill einangraður hópur sem misst hefur völd og áhrif í kjölfar landtöku eða nýlendustefnu.

Alþjóðastofnanir sem vinna að málefnum frumbyggja hafa ekki komið sér saman um eina ákveðna skilgreiningu á frumbyggjum, en engu að síður eru þrír meginþættir sem aðgreina frumbyggja.
# Frumbyggjar búa yfirleitt innan skilgreindra hefðbundinna landsvæða og telja sig hafa sterk tengsl við þessi landsvæði.
# Frumbyggjar viðhalda eigin menningu, atvinnuháttum og stjórnarháttum innan eigin landsvæða. Þá leggja flestir frumbyggjar áherslu á að samlagast ekki almennu þjóðfélagi meirihlutans.
# Grundvallarskilyrði fyrir því að hópar séu skilgreindir sem frumbyggjar er að þeir sjálfir skilgreini sig sem frumbyggja.

Sameinuðu þjóðirnar áætla að frumbyggjar í heiminum séu rúmlega 370 milljónir talsins og að þeir búi í rúmum 70 þjóðríkjum. Flestir frumbyggjar búa í Asíu og Suður-Ameríku. Í langflestum tilvikum eru frumbyggjar valdalitlir og einangraðir minnihlutahópar, sem búa við meiri fátækt, lakara heilsufar og verri aðgang að menntun en aðrir sambærilegir hópar. Þá eru fordómar gagnvart frumbyggjum afar algengir.

Frumbyggjar hafa á síðustu áratugum 20. aldarinnar og í upphafi 21. aldar stundað mikla réttindabaráttu á alþjóðavettvangi sem hefur borið umtalsverðan árangur. Helst ber að nefna stofnun Frumbyggjaráðs Sameinuðu þjóðanna og „Réttindayfirlýsingu frumbyggja“ sem Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna tók til umfjöllunar haustið 2006.

## Tenglar
* Frumbyggjaráð Sameinuðu þjóðanna
* ''Réttindayfirlýsing frumbyggja'' í skýrslu Mannréttindanefndar SÞ 
* ''Tvístígandi milli steinaldar og borgarlífs''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
Sál

**Sál** er samkvæmt mörgum trúarbrögðum og heimspekistefnum álitin vera sjálfsmeðvitaður en óefnislegur hluti af lifandi veru. Oft er sálin talin vera nokkurs konar kjarni eða veigamesti hluti lífverunnar, og undirstaða skynjunar og skilnings. Engu að síður er sál yfirleitt talin vera aðskiljanleg frá efnislegum hluta lífverunnar, í þeim skilningi að tilvera sálarinnar þarf ekki að enda þótt líf og tilvera lífverunnar endi.

Hugmyndin um sál er náskyld hugmyndum um líf eftir dauðann, en mismunandi trúarbrögðum ber þó ekki saman um eðli sálarinnar eða hvað verður um sálina eftir dauða líkamans. Í mörgum trúarbrögðum, t.d. kristni er sálin eilíf.

Þrátt fyrir heiti fræðigreinarinnar, fæst sálfræði ekki við sálina.

## Tengt efni
* Hugur er hugtak sem á margt sameiginlegt með hugtakinu sál, en hugmyndin um sjálfstæða tilvist og tengingin við trúarbrögð er þó ekki jafnrík. 
* Heilinn er það líffæri sem ræður sjálfsmeðvitund manna og annarra dýrategunda, og hægt er að ræða um hugann sem fyrirbrigði sem er aðskilið frá heilanum, án þess að trúa því að hugurinn eigi sér sjálfstæða tilvist, óháða heilanum.

## Tenglar
*
Basshunter

**Jonas Erik Altberg** (betur þekktur sem **Basshunter**) er sænskur söngvari, tónlistarframleiðandi, og plötusnúður. Hann fæddist 22. desember 1984 í bænum Halmstad í Suður-Svíþjóð.

Basshunter kallar tónlistina sína *evrópudans* eða *melódískt trans*, en aðrir vilja flokka hana sem *harðdans* eða *evrópu-popp*. Hann byrjaði að semja tónlist árið 2001 með forritinu „Fruity Loops (Útgáfu 6)“ og árið 2004 gaf hann út fyrstu plötuna, *[[The Bassmaschine]]* á internetinu.

## Ferill
Í apríl 2006 gerði hann útgáfusamning við *[[Warner Music Group|Warner Music]]* í Svíþjóð sem gaf út smáskífuna "Boten Anna" og lagið hans "Boten Anna" varð strax orðið að smelli í Skandínavíu í maí sama ár. Lagið dreifðist hratt um internetið og hefur verið þýtt á mörg tungumál.

Basshunter taldi upphaflega að Anna í laginu væri „botti“ á IRC-rás en í raun reyndist Anna bara vera venjuleg stúlka og lagið fjallar um þennan skemmtilega misskilning.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone - The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Safnplötur
* *[[The Old Shit]]* (2006)
* *[[The Early Bedroom Sessions]]* (2012)

### Smáskífur
* „The Big Show“ (2004)
* „Welcome to Rainbow“ (2006)
* „Boten Anna“ (2006)
* „Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA“ (2006)
* „Jingle Bells“ (2006)
* „Vifta med händerna“ (2006)
* „Now You're Gone“ (2007)
* „Please Don't Go“ (2008)
* „All I Ever Wanted“ (2008)
* „Angel in the Night“ (2008)
* „Russia Privjet (Hardlanger Remix)“ (2008)
* „I Miss You“ (2008)
* „Walk on Water“ (2009)
* „Al final“ (2009)
* „Every Morning“ (2009)
* „I Promised Myself“ (2009)
* „Saturday“ (2010)
* „Fest i hela huset“ (2011)
* „Northern Light“ (2012)
* „Dream on the Dancefloor“ (2012)
* „Crash & Burn“ (2013)
* „Calling Time" (2013)
* „Elinor“ (2013)
* „Masterpiece“ (2018)
* „Home“ (2019)
* „Angels Ain't Listening“ (2020)
* „Life Speaks to Me“ (2021)
* „End the Lies“  (2022)
* „Ingen kan slå (Boten Anna)“  (2023)

## Heimildir
* „Skämtet som blev sommarens första hit“, *[[Svenska Dagbladet]]*, 8. júní 2006
* „Hitmakaren Jonas: De ville göra narr av mig“, *[[Expressen]]*, 11. júní 2006

## Tenglar

* Opinber vefsíða Basshunters
Jóhann Hjörleifsson

**Jóhann Hjörleifsson** (fæddur 11. maí 1973) er íslenskur trommuleikari. Jóhann nam trommu- og slagverksleik við tónlistarskóla FÍH á árunum 1983 til 1991. Hann hefur auk þess sótt einkatíma og námskeið bæði hér heima og erlendis.

Jóhann hefur verið starfandi tónlistarmaður frá árinu 1989 og hefur deilt tíma sínum jafnt á milli þess að vinna við hljóðfæraleik á hljómplötum og að starfa við lifandi tónlistarflutning á öllum sviðum tónlistar.

Jóhann hefur meðal annars spilað með hljómsveitum á borð við Sálina hans Jóns míns , Stórsveit Reykjavíkur
Tcl

**Tcl** (skammstöfun á „Tool Commanding Language“) er lítið skriftunar- og forritunarmál.

## Fídusar

* allt er skipun, þar á meðal máleiningar; skipanir hafa formerki.
* hægt er að yfirskrifa og breyta flestu á kviklegan hátt
* hægt er að vinna með allar gagnagerðir sem strengi og þar á meðal kóða.
* Örsmátt sett af málfræðireglum.
* Atvika drifinn milliflötur að tengli og skrám. Einnig eru tímadrifinn atvik og notendaskilgreind atvik möguleg.

## Halló heimur í Tcl

  proc main {} {
    puts "halló heimur!"
  }
  main
 
## Tengill
* Wiki-vefur um Tcl
Lerki

**Lerki** eða **barrfellir** er sumargrænt barrtré sem vex einkum á norðurhveli jarðar eða til fjalla á suðlægari slóðum. Lerki er mjög ráðandi í barrskógum Kanada og Rússlands. Lerki er ljóselskt tré og hefur það nokkra mótstöðu gegn skógareldum. 
## Lerki á Íslandi
***[[Síberíulerki]]** (*Larix sibirica*) hefur frá því snemma á 20. öld verið notað til skógræktar á Íslandi.

***[[Rússalerki]]** (*Larix sukaczewii*), náskylt síberíulerki eða afbrigði af sömu tegund, hefur mestmegnis tekið við af því frá um 1980 en síberíulerkið er viðkvæmara fyrir íslensku loftslagi og sjúkdómum. 
Rússalerki er nú eitt algengasta skógræktartré á Íslandi og hefur náð yfir 20 metra hæð.

***[[Evrópulerki]]** (*Larix decidua*) Hefur einnig verið notað á Íslandi. Það vex í fjalllendi í Mið-Evrópu.

Aðrar lerkitegundir hafa verið reyndar með misjöfnum árangri. Blendingur af evrópulerki og rússalerki, *Hrymur*, hefur verið þróaður hjá Skógrækt ríkisins. 

Flestar ef ekki allar tegundirnar geta blandast innbyrðis.

## Tegundir
Um 10 til 14 tegundir eru í ættkvíslinni, en þær sem merktar eru með „*“ eru ekki allar viðurkenndar.

### Evrasískar
* *[[Larix decidua]]* (*L. europaea*). **[[Evrópulerki]]**. Algengt í fjalllendi í Mið-Evrópu.
* *[[Larix sibirica]]*: **Síberíulerki.** 
* *[[Larix gmelinii]]* (*L. dahurica, L. olgensis*): **Dáríulerki**.
* *[[Larix kaempferi]]* (*L. leptolepis*): **Japanslerki**.
* *[[Larix principis-rupprechtii]]**. Fjalllendi í norður-Kína.
* *[[Larix potaninii]]*. Fjalllendi suðvestur-Kína.
* *[[Larix himalaica]]**. Mið-Himalajafjöll.
* *[[Larix mastersiana]]*. Fjallendi í vestur-Kína.
* *[[Larix speciosa]]**. Fjalllendi í suðvestur-Kína og norðaustur-Mjanmar.
* *[[Larix griffithii]]* (*L. griffithiana*). Austur-Himalaja.

### Norður-amerískar
* *[[Larix laricina]]*. **Mýrarlerki**. Láglendi Norður-Ameríku.
* *[[Larix lyallii]]*. **Fjallalerki**. Hátt til fjalla í norðvesturhluta Bandaríkjanna og suðvestur-Kanada.
* *[[Larix occidentalis]]*. **Risalerki**. Fjalllendi í norðvesturhluta Bandaríkjanna og suðvesturhluta Kanada, ekki þó eins hátt til hlíða og *L. lyallii*.

## Blendingar
Viðurkenndir blendingar eru:

* *[[Larix × lubarskii]]* Sukaczev
* *[[Larix × maritima]]* Sukaczev
* *[[Larix × polonica]]* Racib.

Einn af betur þekktum blendingum lerkis er Sifjalerki (*[[Larix × marschlinsii]]*) (syn. *L. × eurolepis*, ógilt nafn), sem kom fram nokkurnveginn samtímis í Sviss og Skotlandi þegar *L. decidua* og *L. kaempferi* blönduðust þegar þeim var plantað saman, en nafnið er enn óstaðfest.

Að auki:
* *[[Larix x czekanowskii]]*

## Tengt efni
*Lerkisveppur

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Í lundi nýrra skóga''; grein í Morgunblaðinu 1956
* ''Síberíulerki um aldargamalt á Íslandi''
Bandalag starfsmanna ríkis og bæja

**BSRB** (áður **Bandalag starfsmanna ríkis og bæja**) eru samtök launafólks í opinbera geiranum (ríkis og sveitarfélaga, auk fyrirtækja í almannaþjónustu) á Íslandi. Að BSRB standa 24 aðildarfélög og er samanlagður fjöldi félaga um 21 þúsund. Um 67% félaga eru konur.
Formaður BSRB er Sonja Ýr Þorbergsdóttir.

## Saga BSRB

Bandalagið var stofnað 14. febrúar árið 1942 og voru þá félagar 1550 talsins. Aðildarfélögin við stofnunina voru 14 talsins, og fór stofnfundurinn fram á kennarastofu Austurbæjarskólans. Fyrsti formaðurinn var Sigurður Thorlacius. Ári eftir stofnunina voru fyrstu lögin um lífeyrissjóði sett og þótt það góður árangur svo ungra samtaka. Af öðrum áföngum í baráttunni fyrir kjararéttindum má nefna setningu laga um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna 1954, samið var um verkfallsrétt 1976 og var hann nýttur til allsherjarverkfalla 1977 og 1984. Núverandi formaður BSRB er Sonja Ýr Þorbergsdóttir.

## Aðildarfélög

* Félag flugmálastarfsmanna ríkisins
* Félag íslenskra flugumferðarstjóra
* Félag opinberra starfsmanna á Austurlandi
* Félag opinberra starfsmanna á Suðurlandi 
* Félag opinberra starfsmanna á Vestfjörðum 
* Félag starfsmanna stjórnarráðsins
* KJÖLUR stéttarfélag starfsmanna í almannaþjónustu
* Landssamband lögreglumanna 
* Landssamband slökkviliðs- og sjúkraflutningamanna
* Póstmannafélag Íslands
*Sameyki
* Sjúkraliðafélag Íslands
* SLRB - Samband lífeyrisþega ríkis og bæja
* Stafsmannafélag Dala- og Snæfellssýslu 
* Starfsmannafélag Fjallabyggðar 
* Starfsmannafélag Fjarðabyggðar
* Starfsmannafélag Garðabæjar
* Starfsmannafélag Hafnarfjarðar
* Starfsmannafélag Húsavíkur
* Starfsmannafélag Kópavogs 
* Starfsmannafélag Mosfellsbæjar
* Starfsmannafélag Ríkisútvarpsins
* Starfsmannafélag Suðurnesja
* Starfsmannafélag Vestmannaeyja
* Tollvarðafélag Íslands

## Myndir

Mynd:Sigurður Thorlacius.gif|Sigurður Thorlacius, fyrsti formaður BSRB
Mynd:Austurbæjarskóli.gif|Austurbæjarskóli, þar sem BSRB var stofnað


## Tengill
* Heimasíða BSRB
Skömmtun

**Skömmtun** er miðstýrð dreifing á vörum og þjónustu sem takmarkar það hversu mikið fólk má kaupa. Skömmtun stjórnar stærð *skammtsins* sem fyrirtæki, einstaklingi eða fjölskyldu er ætlað að fá á tilteknum tíma. Skömmtun er yfirleitt tekin upp vegna þess að upp hefur komið vöruskortur á tilteknum nauðsynjavörum (t.d. vegna stríðs) eða gjaldeyrisskortur þar sem greitt er fyrir vöruna í erlendum gjaldeyri sem skortur er á. Skömmtun getur einnig verið form neyslustýringar til að takmarka neyslu áfengra drykkja og tóbaks til dæmis. Skömmtun fer stundum þannig fram að miðstjórnarvaldið (t.d. ríkið) gefur út *skömmtunarmiða* eða *skömmtunarbækur* sem tilgreina þann fjölda skammta sem hver og einn má taka út af tilteknum vörum. 

## Heimildir
* 
* Íslenskir skömmtunarseðlar fyrir sykur og hveiti frá 1921 
* Reglur um út hlutun á kornvöru vegna Norðurálfuófriðsins, Fram, 6. tölublað (23.02.1918), Blaðsíða 21
Prestaskólinn

**Prestaskólinn** var skóli í Reykjavík sem ætlað var að mennta presta til starfa á Íslandi. Hann var stofnaður í kjölfar þess að Bessastaðaskóli var lagður niður og Lærði skólinn í Reykjavík stofnaður 1846. Prestaskólinn var stofnaður ári síðar, eða 1847. Til 1851 var Prestaskólinn starfræktur í húsi Lærða skólans í Þingholtunum. Námið var tvö ár, einkum ætlað þeim sem ekki áttu þess kost að sækja guðfræðimenntun til Kaupmannahafnarháskóla. Fyrsti forstöðumaður skólans var Pétur Pétursson, síðar biskup Íslands. Við stofnun Háskóla Íslands 1911 var Prestaskólinn, ásamt Læknaskólanum og Lagaskólanum sameinaður honum og varð að guðfræðideild Háskóla Íslands.

## Forstöðumenn Prestaskólans
* Pétur Pétursson - 1847 - 1866
* Sigurður Melsteð - 1866 - 1885
* Helgi Hálfdanarson - 1885 - 1894
* Þórhallur Bjarnason - 1894 - 1908
* Jón Helgason - 1908 - 1911

## Útskrifaðir guðfræðingar
* Arnljótur Ólafsson - 1863
* Bjarni Þorsteinsson - 1888
Verkfall

**Verkfall** er skipulögð vinnustöðvun launafólks í fyrirtæki, starfsgrein(um) eða iðnaði til að ná fram til dæmis launahækkun eða bættum vinnuskilyrðum yfirleitt hjá starfsfólki sem fer í verkfall en stundum til að þrýsta á annarra vinnuveitendur, þá kallað "samúðarverkfall". *[[Verkbann]]* er samsvarandi vinnustöðvun að undirlagi atvinnurekenda. Verkföll urðu fyrst almennt notuð í réttindabaráttu launafólks í Iðnbyltingunni þegar þörf skapaðist fyrir mikið af vinnuafli í verksmiðjum.

Verkfall getur verið ótímabundið eða tímabundin aðgerð en þá jafnvel endurtekin, hugsanlega reglulega. Stundum neita starfsmenn að vinna yfirvinnu, sem er strangt til tekið ekki verkfall.

## Dæmi um verkföll
Langvinn verkföll á Íslandi hafa t.d. átt sér stað í vinnudeilum kennara. Verkfall grunnskólakennara 2004 og 1995 stóðu í meira en mánuð.

Á árinu 2015 fóru læknar, hjúkrunarfræðingar, starfsmenn SFR, lögreglan og Sjúkraliðafélag Íslands í verkfall.

Sjómenn fóru í verkfall á árinu 2001, og í 10 vikur frá miðjum desember 2016 fram í febrúar 2017. 

BHM fór í verkfall 1984. Framhaldsskólakennarar fóru í verkfall 1995.

## Tengt efni
* Dreifibréfsmálið
Sortulyng

**Sortulyng** (eða **mulningur**) (fræðiheiti: *Arctostaphylos uva-ursi*) er berjategund. Það er smávaxinn runni 15 - 30 sentimetra hár. Blöð sortulyngs eru þykk, gljáandi og sígræn. Þau innihalda mikla sútunarsýru (tannín) sem beitarvörn. Aldinin eru nefnd lúsamulningar. Þau eru algeng fæða og vetrarforði hagamúsa. Sortulyng vex í lyngmóum og skóglendi en er viðkvæmt fyrir vetrarbeit. Hæsti skráði fundarstaður sortulyngs á Íslandi er 650 metrum sunnan í Skessuhrygg í Höfðahverfi.

Það eru fjórar undirtegundir :
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *uva-ursi*. (e. Common Bearberry); vex á pólsvæðum og nálægt þeim og í fjöllum lengra á syðri svæðum.
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *adenotricha*. vex í hálendi í Sierra Nevada í Bandaríkjunum.
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *coactilis*. Vex á norðanverðri strönd  Kaliforníu til  San Fransiskó flóans.
* *Arctostaphylos uva-ursi* subsp. *cratericola* (J. D. Smith) P. V. Wells. (e. Guatemala Bearberry), vex í Guatemala í mikilli hæð (3000-4000 m).

## Sortulyng til forna
Sortulyng (eða mulningur) var hér á landi stundum notað til að drýgja tóbak. Það var einnig þekkt meðal Sioux indíána Norður-Ameríku. En frægast er sortulyngið sem uppistaða í bleki fornaldar. Það var einnig notað sem litarefni. Í galdrabók frá 15. öld er það sagt gott til að fæla burt drauga. Nafnið *lúsamulningar* er einnig þekkt, en það stafar af því að menn töldu sig verða lúsuga af því að borða sortulyng. 

## Heimildir

* 
* Flóra Íslands - Sortulyng
Krækilyngsættkvísl

**Krækilyngsættkvísl** (fræðiheiti: *Empetrum*)  er ættkvísl dvergvaxinna sígrænna runna með ætum berjum (krækiberjum). Krækilyng er algeng jurt á norðurhveli jarðar, en rauðkrækilyng (E. rubrum) í Suður-Ameríku.

Tegundin E. eamishii er stundum talin undirtegund krækilyngs: E. nigrum var. eamishii, og vex í í A-Kanada og NA-Bandaríkunum

Reyndar finnast krækiber (E. nigrum) einnig á Falklandseyjum og hafa líklega borist þangað með farfuglum.

## Tilvísanir
Þjóðviljinn (aðgreining)

**Þjóðviljinn** er heiti á þremur blöðum sem komið hafa út á Íslandi.
* Þjóðviljinn var tímarit sem kom út viku- og hálfsmánaðarlega í ritstjórn Skúla Thoroddsen frá 1887 til 1915. 
* Þjóðviljinn var dagblað sem kom út fyrst sem málgagn Sósíalistaflokksins og síðan Alþýðubandalagsins frá 1936 til 1992.
* Vefþjóðviljinn er vefrit stofnað 1997 þar sem eru birtar greinar í anda frjálshyggju enda gerir vefritið sér far um „...að blaðið sé eins ólíkt Þjóðviljanum heitnum og mögulegt er“.
Blágresi

**Blágresi**, **litunargras** eða **storkablágresi** (fræðiheiti: *Geranium sylvaticum*) er algeng blómplanta í Evrópu. Blágresi blómgast upp úr miðjum júní þegar sól er hæst á lofti enda kalla Svíar það „midsommarblomster“ eða miðsumarsblóm. Blágresi er hávaxin jurt og með stórum fimmdeildum fjólubláum blómum. Það er algengt á Íslandi og vex sérstaklega vel í grónum brekkum og hvömmum sem snúa á móti suðri sem og  í kjarrlendi og skógarbotnum.

## Blágresi sem lækningajurt

Lauf blágresis innihalda mikið af tanníni. Tannín er efni sem er barkandi en það herpir saman líkamsvefi og stöðvar blóðrás eða annað vessastreymi. Frumbyggjar Norður-Ameríku notuðu blágresi við særindum í hálsi, sýkingu í tannholdi og munnangri. Evrópumenn notuðu blágresi á svipaðan hátt en einnig við niðurgangi, langvinnum ristilkvillum, iðrakveisu, innri blæðingum, kóleru í börnum, kynsjúkdómum og gyllinæð. Blágresi hefur einnig verið notað til að vinna gegn miklum tíðablæðingum og útferð úr leggöngum. Vegna barkandi eiginleika sinna þá þykir seyði af blágresi vera mjög gott munnskol. Áður fyrr var blágresi eitt besta ráð sem menn höfðu við magasári og bólgum í slímhúð.

## Heimildir
* 
* Landvernd - Blágresi
* Flóra Íslands - Blágresi
* Ísplöntur
Njóli

**Njóli** (einnig nefndur **heimula**, **heimulunjóli** eða **fardagakál**) (fræðiheiti: *Rumex longifolius*) er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Hann hefur flust til Íslands af mannavöldum og vex í dag einkum í kauptúnum og við sveitabæi. Njóla fjölgar mikið þar sem áburðarríkt ræktarland hefur verið yfirgefið. Blóm njóla eru græn.

Njólinn var notaður sem lækningajurt og fersk njólablöð talin holl. Blöðin á njóla (heimilis njólablöðkur) kallast *fardagakál* og voru fyrr á tímum elduð sem kálgrautur og þótti gott að hafa túnsúrur saman við. 

Einnig var hann notaður sem litunarjurt á Íslandi. Úr blöðum hans fæst grænn og sterkgulur litur.

## Heimild
* Flóra Íslands - Njóli

## Tenglar
* ''Njólinn og erfðaprinsinn''; grein í Sunnudagsblaði Tímans 1966
Hvarf (Grænland)

**Hvarf** (sem á dönsku heitir **Kap Farvel** og á grænlensku  **Uummannarsuaq**) á suðurströnd Egger-eyju er syðsti oddi Grænlands. Egger og nálægar eyjar eru kallaðar Egger-skerjagarðurinn og tilheyra byggðarlaginu Nanortalik.

## Ítarefni

* Loftmyndir frá Hvarfi og nágrenni
Iceland Airwaves

**Iceland Airwaves** er nafn á tónlistarhátíð sem að jafnaði er haldin er í Reykjavík þriðju helgina í október ár hvert. Hátíðin var fyrst haldin árið 1999 og hefur síðan vaxið árlega. Í upphafi var hátíðin hugsuð sem kynningarhátíð á innlendri tónlist, en er í dag talin ein af helstu alþjóðlegu kynningarhátíðum heims á sviði tónlistar (e. „showcase festival“).

Mikill fjöldi blaðamanna og starfsmanna tónlistarbransans mætir jafnan á Airwaves hátíðina. Dagskrá hennar nýtur oftar en ekki mikillar hylli innlendra sem erlendra blaðamanna, David Fricke einn af ristjórum Rolling Stone kallaði hana „svölustu tónlistarhátíð heims“

Fjölmargar hljómsveitir, innlendar sem erlendar, hafa vakið alþjóðlega athygli eftir að hafa leikið á Iceland Airwaves. Má þar nefna The Rapture, Hot Chip, The Bravery, Sigur Rós og Jakobínarína.

## Neðanmálsgrein

## Tengill
* Icelandairwaves.is - Vefsíða Iceland Airwaves
Ólafur Jóhannesson (f. 1913)

**Ólafur Jóhannesson** (fæddur 1. mars 1913 í Stór Holti í Fljótum, dáinn 20. maí 1984) var íslenskur stjórnmálamaður sem gegndi tvisvar embætti forsætisráðherra fyrir Framsóknarflokkinn en hann var formaður flokksins 1968-1979.

## Náms- og starfsferill
Ólafur lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1935 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands 1939 (Hdl. 1942). Hann stundaði framhaldsnám í Svíþjóð og Danmörku 1945-46.

Ólafur starfaði sem lögfræðingur og endurskoðandi SÍS 1939-43. Hann rak samhliða eigin málflutninsskrifstofu með Ragnari Ólafssyni hrl. Ólafur kenndi sem stundakennari við Samvinnuskólann 1937-43 og Kvennaskólann 1942-44. Hann var framkvæmdastjóri félagsmáladeildar SÍS og lögfræðilegur ráðunautur þess 1944. Ólafur var prófessor við lagadeild HÍ 1947-78 (kenndi ekki frá 1971). Hann gegndi oft varadómarastörfum við Hæstarétt 1949-71. Hann var forsætis-, dóms- og kirkjumálaráðherra 1971-74 og 1978-79, dóms- og kirkjumálaráðherra og viðskiptaráðherra 1974-78 og utanríkisráðherra 1980-83. 

Hann var þingmaður Skagafjarðarsýslu 1959, Norðurlands vestra 1959-79 og Reykjavíkur 1979-84. Vilmundur Gylfason, sakaði Ólaf, sem þá var dómsmálaráðherra, um að hafa haft óeðlileg afskipti af Geirfinnsmálinu.

## Fjölskylda
Ólafur kvæntist 1941 Dóru Guðbjartsdóttur (f. 1915). Þau eignuðust þrjú börn. 

## Tenglar
* Æviágrip á Alþingisvefnum
* Stjórnmálamaðurinn Ólafur Jóhannesson, Morgunblaðið 20. nóvemer 1979
* ''Ólafur Jóhannesson látinn''; andlátsgrein í Morgunblaðinu 1984
* ''Ólafur Jóhannesson, fyrrverandi forsætisráðherra''; minningargreinar í Morgunblaðinu 1984 
* ''Ólafur Jóhannesson''; grein í Morgunblaðinu 1984
Kerið

**Kerið** (hét áður **Tjarnarhóll**) er gíghóll í Grímsnesi. Það er 270 m langt og um 170 m breitt. Gígurinn er 55 m djúpur og niðri í honum er tjörn. Dýpt tjarnarinnar fer eftir grunnvatnsstöðu, hún er 7 til 14 m djúp.

Kerið var áður talið sprengigígur en núna er talið að það sé niðurfall eftir hrun gjallgígs. Talið er að þessi gjallgígur hafi verið einn af mörgum gjallgígum sem gusu þarna fyrir 6500 árum og mynduðu Grímsneshraun.

Gosið sem myndaði Kerið hefur tekið nokkurn tíma. Rauði liturinn á gjallinu stafar af oxun járnsins í kvikunni (hematít).

Kerið er eign Kerfélagsins, sem tekur aðeins gjald af þeim ferðamönnum sem koma að skoða það.

## Heimildir
* 
* Kerið (nat.is)
Vamm

**VAMM** var íslenskt tímarit, sem kom út mánaðarlega frá því í júní 2004 þar til í maí 2005 en þá lagði það upp laupana. Tímaritið fjallaði um tónlist, lífsstíl og menningu ungs fólks á Íslandi.

Vamm var dreift á heimilisföng ungs fólks á aldrinum 16 – 25 ára og í götudreifingu. Ritstjórn blaðsins skipuðu meðal annarra: Halldóra Þorsteinsdottir, Hlédís Sigurðardóttir, Sveinbjörn Pálsson og Björn Þór Björnsson. Stofnandi þess var Baldur Ingi Baldursson sem áður hafði unnið sem auglýsingastjóri hjá Undirtónum.  

Blaðið náði aldrei almennilegri fótfestu á auglýsingamarkaði. Náðarhöggið í rekstri blaðsins var veitt þegar dægurmálaútvarp Rásar 2 tók fyrir forsíðuviðtal blaðsins við Andra Frey, útvarpsmann á X-inu, og hvatti í framhaldi af því auglýsendur til að endurskoða birtingar sínar í tímaritinu.
Brattahlíð

*Aðalgrein: [[Norrænir Grænlendingar]]*

**Brattahlíð** var bær Eiríks rauða í Eystribyggð á Grænlandi. Samkvæmt Grænlendinga sögu og Landnámubók byggði Eiríkur Brattahlíð um 985. Þar er nú bærinn Qassiarsuk en hann er um 5 km frá flugvellinum í Narsarsuaq handan Eiríksfjarðar og um 40 km norðaustan við aðalþorpið Narsaq. Bæjarstæðið er í góðu skjóli vestan Eiríksfjarðar um það bil 96 km frá hafi. Afkomendur Eiríks bjuggu í Brattahlíð fram yfir miðja 15. öld.

Fyrsta kirkja Grænlands (og þar með vesturheims), Þjóðhildarkirkja, stóð hér. Fornleifafræðingar hafa stundað umfangsmiklar rannsóknir við Brattahlíð. Auk Þjóðhildarkirkju hefur meðal annars verið grafið upp fjós sem var 53 metra langt og 14 metra breitt með 1,5 metra þykkum hlöðnum steinveggjum og þar fyrir utan torfhleðsla til einangrunar. Flórinn var lagður stórum steinhellum og skilveggir milli bása gerðir úr stórum flötum steinum utan einn sem herðablað úr hval var notað í. 

Land Brattahlíðar er enn eitt besta landbúnaðarsvæði Grænlands með mikla gróðursæld. Þar og á nágrannabæjum er nú stunduð mikil sauðfjárrækt eins og á dögum Grænlendinga hinna fornu. 

Þing Grænlendinga var haldið í Brattahlíð en ekki er vitað nákvæmlega hvar sjálfur þingstaðurinn var.

## Tengill
*''Er Brattahlíð ranglega staðsett?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999
Qassiarsuk

Byggðakjarninn **Qassiarsuk** er í botni Tunuliarfik-fjarðar (sem á dönsku er nefndur *Skovfjorden* en Grænlendingar hinir fornu nefndu *[[Eiríksfjörður|Eiríksfjörð]]*) þar sem Eiríkur rauði settist að um 985. Þá nefndist bærinn Brattahlíð og var í miðri Eystribyggð. Fjölmargar rústir og bæjarstæði er enn að sjá í Qassiarsuk og nágrenni frá tíma norrænna manna á Grænlandi. Sauðfjárrækt er aðalatvinnurekstur í þorpinu. Á seinni árum hafa ferðamenn lagt leið sína í auknum mæli til Qassiarsuk, enda hentar svæðið vel til gönguferða. Qassiarsuk er um 3 km frá Narsarsuaq.
Igaliku

**Igaliku** er byggðakjarni í byggðarlaginu Narsaq á Suður-Grænlandi  með um 50 íbúum. Hann er um 34 km norðaustur af Narsaq-þorpinu. Igaliku stendur á sama stað og höfuðból og biskupssetur Grænlendinga hinna fornu sem nefnt var Garðar. Þar er enn að finna miklar rústir frá tímum norrænna manna en í lok 15. aldar hurfu norrænir íbúar Grænlands og Garðar fóru í eyði. 

Igaliku byggðist að nýju 1782 þegar Norðmaðurinn Anders Olsen ákvað að setjast þar að og hefja kúa- og sauðfjárbúskap. Anders átti grænlenska konu, Tuparna að nafni.  Afkomendur þeirra hafa búið í Igaliku óslitið síðan. Stunda þeir landbúnað og eru sauðfjárbændur. Allt fé er af íslenskum stofni og einnig þeir hestar sem bændur hafa, aðallega til smölunar. Engar kýr eru nú á Grænlandi.
Kolli (landnámsmaður á Ströndum)

**Kolli** er sagður hafa verið landnámsmaður í Kollafirði á Ströndum. Hann nam Kollafjörð og jörðina Skriðinsenni í Bitru og bjó á Felli í Kollafirði. Þjóðsagan segir að Kolli sé grafinn í Mókollsdal, í Mókollshaugi. Þegar hann fann að aldurinn var að færast yfir hann, valdi hann staðinn til hinstu hvílu með því að henda hamri aftur fyrir sig af hlaðinu á Felli og yfir bæinn og fjallið Klakk og niður í Mókollsdal. Þar sem hamarinn loksins lenti var hann dysjaður. 

Löngu síðar, seint á 20. öld var líka stofnað Ungmennafélagið Kolli í Kollafirði. Mókollur sem oftast var kallaður bjórkollur og var lukkudýr HM í handbolta á Íslandi 1995 var hins vegar ekkert skyldur landnámsmanninum Kolla.
Kolaportið

**Kolaportið** er vinsæll flóamarkaður í miðbæ Reykjavíkur sem er opinn um helgar.

Kolaportið opnaði fyrst í bílastæðakjallara Seðlabankans við Arnarhól árið 1989. Fimm árum seinna, árið 1994 flutti Kolaportið um set og er nú til húsa á fyrstu hæð Tollhússins við Tryggvagötu.  Í húsinu er Kaffi Port, kaffihús. Fyrirkomulagið er þannig að stóru gólfplássi Tollhússins er skipt niður í 6m² bása sem eru leigðir út. Árið 2021 var Kolaportið uppgert og bar, matsölustaðir smíðaðir og hægt var að breyta því í veislusal, markaðstorg og viðburðatorg 

Margir þekktir sölumenn hafa starfað í Kolaportinu, þar má helst nefna Gulla sem var að selja postulín og skrautmuni í árabil, þrátt fyrir háan aldur. Sölumenn í kolaportinu tæma geymslurnar sínar og koma munum fyrir á söluborði í Kolaportinu. Jens Ingólfsson var framkvæmdastjóri Kolaportsins árið 1994. Hann sagði í viðtali við DV að um tuttugu þúsund manns komu þangað um helgar.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Heimasíða Kolaportsins
Kollafjarðarneskirkja

**Kollafjarðarneskirkja** stendur utarlega við norðanverðan Kollafjörð á Ströndum. Eftir að gömlu timburkirkjurnar á Felli í Kollafirði og Tröllatungu í Kirkjubólshreppi voru lagðar niður og sóknirnar sameinaðar, var ný kirkja reist þar árið 1909 og stendur hún enn. Kirkjan var reist á einu sumri og vígð þann 5. september. Kollafjarðarneskirkja er friðuð og er elsta steinsteypta hús í Strandasýslu.

## Tenglar
*Kollafjarðarneskirkja á kirkjukort.net
Þorlákshöfn

**Þorlákshöfn** (áður **Elliðahöfn**) er bær í Sveitarfélaginu Ölfusi í Árnessýslu. Árið 2024 bjuggu 2.037 manns í bænum. Elliði Vignisson er bæjarstjóri Ölfus. 

Í apríl 1937 keypti Kaupfélag Árnesinga með aðstoð Egils Thorarensens jörðina sem seinna var nefnd Þorlákshöfn af efnamönnum í Reykjavík. Þaðan voru síðan gerðir út nokkrir bátar til fiskveiða, áhugi komst með tíð og tíma á fyrir því að koma upp hafnaraðstöðu á þessu svæði. Til þess að það mætti gerast þurfti að selja land Þorlákshafnar til hins opinbera. Með rekstur á landinu fór Þorlákshafnarnefnd og komst það fljótlega á dagskrá hjá henni að stofna til útgerðarfélags.

Hagur Þorlákshafnar vænkaðist töluvert eftir að ákveðið var á fundi í Selfossbíói, þann 10. júní 1949 að stofna hlutafélagið Meitillinn h.f. með hlutafé frá sveitungum. Hafist var handa við útgerð á fimm vélbátum snemma næsta ár eftir að gengið hafði verið frá kaupum á þeim og árið 1951 voru 14 manns með skráða búsetu í Þorlákshöfn. 

Í dag er leikskóli, grunnskóli, heilsugæslustöð, apótek, hárgreiðslustofa, veitingastaðir, matvöruverslun, banki, bensínstöð, bókasafn, vínbúð og fl. í bænum.  

* Kristján frá Djúpalæk samdi ljóð sem heitir Þorlákshöfn

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Ölfuss
Hrútaberjalyng

**Hrútaberjalyng**, **klungur** eða **hrútaberjaklungur** (fræðiheiti: *Rubus saxatilis*) er lyng af rósaætt, náskylt brómberi og hindberi.

## Hrútaberjalyng á Íslandi

Á Íslandi vex lyngið á láglendi um allt land. Berin eru nokkuð notuð í sultugerð.
Hrútaber vaxa ýmis í greniskógum og öðru skóglendi. Víða eru þau á Snæfellsnesi. Berin eru fallega rauðleit og góð á bragðið.
Renglur hrútaberjalyngs  eru kallaðar skollareipi eða tröllareipi.

## Heimild
* Hrútaberjaklungur
Heilög Birgitta frá Svíþjóð

**Heilög Birgitta frá Svíþjóð** (1303 – 23. júlí 1373) er einn helgasti dýrlingur Svíþjóðar og stofnandi Birgittureglunnar.
Austurríki-Ungverjaland

**Keisaradæmið Austurríki-Ungverjaland** 
(Þýska: *Österreichisch-Ungarische Monarchie*, ungverska: *Osztrák–Magyar Monarchia*) var konungssambandsríki í Mið-Evrópu frá 1867 til 1918, sem Austurríska keisaradæmið og Ungverska konungdæmið mynduðu. Það leystist upp í kjölfar fyrri heimsstyrjaldarinnar og skiptist eftir það milli ríkjanna Austurríkis, Ungverjalands, Tékkóslóvakíu, Ríkis Slóvena, Króata og Serba (sem síðar varð hluti Júgóslavíu) og Póllands.

Höfuðborg ríkisins var Vínarborg. Austurríki-Ungverjaland var undir stjórn Habsborgara.

## Heimildir
Kóngssveppur

**Kóngssveppur** (eða **ætilubbi**) (fræðiheiti: *Boletus edulis*) er mjög eftirsóttur ætisveppur. Hann vex í skógi og kjarri um alla Evrópu (meðal annars á Íslandi, en er ekki sérstaklega algengur) og Norður-Ameríku. Kóngssveppur er pípusveppur sem verður allt að 20 sm í þvermál, er brúnn á litinn með hvítt hold og gildan staf sem breikkar aðeins niður. Lyktin af honum minnir á hefað deig. Pípulagið er fyrst hvítt en gulnar með aldrinum og verður þá seigt þannig að best er að skera það af fyrir matreiðslu.

## Gallerí

Boletus edulis 23.jpg
Boletus edulis 235.jpg
Boletus edulis 239.jpg
Boletus edulis 2390.jpg
Boletus edulis 333.jpg
Boletus edulis 444.jpg 


## Tenglar
* ''Kóngssveppur kenndur við Karl Jóhann''; grein í Morgunblaðinu 2003

## Tilvísanir
Kúalubbi

**Kúalubbi** (fræðiheiti: *Leccinum scabrum*) er ætisveppur sem lifir samlífi (myndar svepparót) með birki. Hann verður allt að 18 sm í þvermál, grábrúnn á litinn með hvítt hold. Stafurinn er með svörtum þráðum og breikkar niður. Kúalubbi er algengur í Evrópu og finnst frá júní til október.

## Tilvísanir