H5N1

**H5N1** er afar meinvirk fuglaflensu veira (m.ö.o. vírus af stofni A). Fyrsta þekkta tilfellið, þar sem veiran barst í menn, var árið 1997 í Hong Kong.  Af þeim fyrstu 70 sem greindust fyrst létust 49. Sýking barst í menn í kjölfarið á faraldri í hænsnabúum í Hong Kong. Til að sporna við honum var hverjum einasta alifugli á svæðinu slátrað. Nafnið *H5N1* kemur af einkennandi vökum á yfirborði veirunnar (sérstök prótín), gerð fimm af „**h**emagglutinin“ og gerð eitt af „**n**euraminidase“.

Til og með 1. nóvember 2005, hafa 122 sýkingar greinst í mönnum, þar af hafa 62 látist, utan Kína. Veirunnar hefur orðið vart meðal þrettán landa í Asíu og Evrópu. Að auki hafa um 120 milljón fuglar látist eða verið líflátnir til að koma í veg fyrir frekari útbreiðslu.

Veiran smitast einungis milli fugla en getur borist í menn komist þeir í mjög nána snertingu við smitaðan fugl. Hins vegar smitast hún ekki á milli manna í núverandi mynd. Ekki er hægt að útiloka að hún stökkbreytist og öðlist þann eiginleika en það er heldur ekkert hægt að fullyrða um það. Margir halda því þó fram að það muni gerast og telja að farsótt á borð við spænsku veikinni muni breiðast út en sérfræðingar benda þó á að eitthvað annað innflúensuafbrigði gæti allt eins valdið næstu farsótt.

## Flutningur og sýking
:**Í greininni er talað um dýr sem húsdýr, eða þá öll dýr að undanskildum manninum.**

Vírusinn berst venjulega milli villtra fugla við beina snertingu þveitis af ýmsu tagi (skítur, munnvatn o.s.frv.). Þar sem farfuglar eru meðal þeirra er sýkjast, dreifist veiran um allan heim. Fuglaflensa hefur sprottið upp í suðausturlöndum og Austur–Asíu, þar sem mannfólk býr við þröngar aðstæður meðal svína og alifugla. Við þessar aðstæður getur vírusinn auðveldlega smitað menn og gæti stökkbreyst þannig að smit berist á milli manna.

Meirihluti sýkinga verður í suðausturlöndum og Austur–Asíu. Til að stemma stigu við útbreiðslu bregðast yfirvöld oftast við með því að slátra öllum dýrum sem sýkjast.  Ef brugðist er við með hraði er hægt að koma í veg fyrir mikla útbreiðslu. Sameinuðu þjóðirnar og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin (WHO) hafa þó tjáð áhyggjur sínar um að sum ríki bregðist ekki við sem skildi. Kína hefur til dæmis áður neitað alvarlegri útbreiðslu sjúkdóma á borð við SARS og HIV.

H5N1 veiran er ekki talin hafa borist milli manna enn þá.

### Varnir
Til varnar útbreiðslu meðal dýra, eins og áður sagði, er öllum dýrum sem grunuð eru um sýkingu slátrað. Ferðalangar hafa jafnan verið beðnir um að gæta varúðar á svæðum þar sem nokkur útbreiðsla hefur mælst. Til dæmis hefur Sóttvarnarstofnun Bandaríkjanna sent frá sér leiðbeiningar til ríkisborgara sem lifa erlendis sérstaklega. Þeim er bent á að forðast alifuglabú og allan úrgang dýra, sérstaklega kjúklingadrit.

Ef að til faraldurs kemur, er hægt að hægja á útbreiðslu hans með því að leita að H5N1 veirunni í loftsíum flugvéla.

Eins og stendur er ekki til bóluefni gegn H5N1, en samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnunni er verið að þróa það. Í ágúst 2005 tilkynntu vísindamenn að þeir hefðu prufað bóluefni á mönnum sem þeir töldu að virkaði gegn fuglaflensunni sem hefur verið að hrjá alifugla í Asíu og Evrópu.

### Einkenni
H5N1 veldur svipuðum einkennum og aðrar inflúensuveirur sem leggjast á menn, t.d. sótthita, hósta, hálsbólgu, beinverkjum og harðsperrum. Hins vegar verða einkennin önnur í flestum alvarlegri tilfellum, til dæmis lungnabólga og andnauð, sem getur leitt til dauða. Þó hefur tárabólga sjaldan myndast í H5N1 smituðum, en raunin hefur verið önnur með H7 vírusinn.

### Meðferð
„Neuraminidase“ hemlar, er flokkur lyfja sem hafa áhrif á ákveðin prótín (*neuraminidase*) í fuglaflensuveirunni.  *[[Zanamivir]]* og *[[oseltamavir]]* eru lyf af þessari gerð, hið síðara er leyfisskylt sem forvarnar meðferð í Bretlandi. *Oseltamivir*, sem „ræðst á vírusa og kemur í veg fyrir frekari útbreiðslu“ inn í sjúklingi, er markaðssett sem Tamiflu af fyrirtækinu Hoffmann-La Roche. Þetta lyf er það sem flestar ríkistjórnir og samtök hafa kosið að nota við undirbúning gegn H5N1 heimsfaraldri. Í ágúst 2005 samþykkti Hoffmann-La Roche að gefa WHO 3 milljón skammta af lyfinu, svo WHO gæti beitt lyfinu á farsóttarsvæðum.  Þó svo að Tamiflu sé verndað einkarétti, þá geta ríki samkvæmt alþjóðalögum beitt þvingunarvaldi til þess að framleiða lyf sem bjarga mannslífum.

Önnur lyf, svo sem *[[amantadine]]* og *[[rimantadine]]*, hafa áhrif á M2 prótein, sem eru í jónagöngum veiruhimnunnar. Ólíkt *zanamivir* og *oseltamavir*, eru þessi lyf ódýr og hafði WHO upprunalega hugleitt að nota slík lyf ef kæmi til heimsfaraldurs. Hins vegar er mögulegt að virkni þessara lyfja hafi slaknað, vegna þess að alifuglar hafa verið fóðraði á *amantadine* með leyfi og hvatningu stjórnvalda í Kína frá 1990 til 2000, sem er óleyfilegt samkvæmt alþjóðareglum um húsdýr; af þessu hlýst gerð af veirunni sem er líkast til ónæmur þessum lyfjum og þar af leiðandi hættulegri mönnum en ella.. Svo virðist, samt sem áður, sem að sú gerð af H5N1 sem borist hefur til Norður-Kína, Rússlands, Mongólíu, Kasakstans og Evrópu með villtum fuglum, sé ekki ónæm *amantadine*.

### Aukin meinvirkni
í júli 2004 bárust fregnir frá rannsóknarteymi, sem var leitt af H. Deng við *Harbin Veterinary Research Institute* og doktor Robert Webster við *St Jude Children's Research Hospital*, um niðurstöður rannsókna á músum sem höfðu verið sýktar af 21 mismunandi sýnum af H5N1 úr smituðum öndum sem fengust í Kína á árunum 1999 og 2002. Niðurstöðurnar sýndu „augljóst merki um stundlega aukna meinvirkni“ http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/0403212101v1. Dr. Webster sýndi enn fremur fram á frekari aukningu meinvirkni í músum og að meira magn af vírusum losnaði frá öndum, í niðurstöðum sínum í júlí 2005.

## Smit og dauðsföll manna

## Heimildir
#  Interim Guidance about Avian Influenza A (H5N1) for U.S. Citizens Living Abroad frá the U.S. Centers for Disease Control and Prevention.
#  Oseltamivir (Tamiflu) information frá Bandarísku National Institutes of Health.
#  Full text article online: "Avian Influenza A (H5N1) Infection in Humans " eftir  The Writing Committee of the World Health Organization (WHO) Consultation on Human Influenza A/H5 í *[[New England Journal of Medicine]]* (29. september 2005) bindi 353, blaðsíður 1374-1385. 
#  Bird Flu Drug Rendered Useless: Chinese Chickens Given Medication Made for Humans eftir Alan Sipress í *Washington Post* Laugardagurinn 18. júní 2005.
#  "AVIAN INFLUENZA: 'Pandemic Vaccine' Appears to Protect Only at High Doses" eftir Martin Enserink in *[[Science (journal)|Science]]*, bindi 309, síða 996, 12. ágúst 2005
#  H5N1 Bird Flu Information  Notað á grundvelli sanngjarnar notkunar Bandarískra höfundaréttalaga og stefnu Wikipedia um sanngjarna notkun Sjá einnig: What is "Fair Use" in Copyright Law? 
* Centers for Disease Control (2005). ["Key Facts About Avian Influenza (Bird Flu) and Avian Influenza A (H5N1) Virus: [24. maí] 2005."]
* Horimoto, T. & Kawaoka, Y. (2005). Influenza. In *Nature reviews microbiology, 3*, 591 – 600.
* Kuiken T et al (2004), *Avian H5N1 Influenza in Cats*, Science 2004 306: 241

## Tengt efni
* Inflúensa
* Fuglaflensa
* Bóluefni
* Heimsfaraldur
* Inflúensufaraldur
* Vakastökk
* Neuraminidase ?
* Hemagglutinin ?
* Dýrasjúkdómar sem leggjast á menn
* Menningarótti ?

## Tenglar

### Opinberar upplýsingar
* WHO Avian influenza resource (updated)
* CDC Facts About Avian Influenza (Bird Flu) and Avian Influenza A (H5N1) Virus
* U.S. Agency for International Development (USAID) Avian Influenza Response 
* Global statistics of avian influenza
* U.S. Government's avian flu information site
* National Wildlife Health Center (NWHC): Avian Infuenza 

### Rannsóknir
* Latest publications on H5N1 

### Fréttir
* Current status
* Facts about bird flu
* New Scientist Special Report (frequently updated)
* Emergency Measures Avian flu is on the rise in Vietnam and is now endemic in much of Asia. Can heightened vigilance keep it at bay? 
* News Coverage of the H5N1 outbreak frá Recombinomics 

### Almennar upplýsingar
* H5N1 Bird Flu Information and Advice 
* ''Bird Flu Fears: Is There a Better Way to Develop Drugs?'' (Center for Economic and Policy Research) October 2005 
* Nature Magazine: Avian flu special:  The flu pandemic: were we ready!? - Fictional account of flu epidemic frá *Nature* magazine
* H5N1 Users Group H5N1 Support Groups 
* EPIDEMIca: Coverage of the ongoing H5N1 outbreak in China, Vietnam and Thailand 
* A blog on H5N1
* H5N1 Avian Flu Virus Therapy - Conventional and Herbal Options