open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Síraksbók

**Síraksbók** er vísdómsbók samin á biblíuhebresku á 2. öld f.Kr. Hún geymir siðaboðskap sem eignaður er Jesúa ben Ezra ben Síra sem var hellenískur gyðingur sem var uppi á tíma síðara musterisins.

Textinn var saminn milli 196 og 175 f.Kr. og barnabarn Jesús Sírakssonar þýddi hann á koine grísku og bætti við hann formála um 117 f.Kr. Formálinn er talinn elsta heimildin um þrískipta kanónu Hebresku Biblíunnar. Síraksbók er einstök meðal bóka Biblíunnar að því leyti að hún nafngreinir höfund sinn, og hægt er að tímasetja hana með töluverðri nákvæmni. Hún hefur því mikla þýðingu fyrir rannsóknir á þróun Hebresku Biblíunnar.

Síraksbók er ekki hluti af kanónu Hebresku Biblíunnar og telst því ekki til ritningarinnar í gyðingdómi. Hún er hluti af Sjötíumannaþýðingunni sem er grundvöllur Gamla testamentisins í kristni, og er því hluti af kanónu Gamla testamentisins í kaþólskri trú og austurkirkjunni. Meðal mótmælenda er Síraksbók ekki hluti af kanónu Gamla testamentisins, en er oft höfð með í Biblíuútgáfum sem apókrýft rit.

## Tilvisanir

## Tenglar
* Síraksbók í Biblíu 21. aldar
Kínverskur vettlingakrabbi

**Kínverskur vettlingakrabbi** (*Eriocheir sinensis*) er krabbategund sem tilheyrir fylkingu liðdýra (*Arthropoda*) og flokki krabbadýra (*Crustacea*). Tegundin er auðþekkt á loðnum klóm sem minna á vettlinga og hafa gefið henni enska heitið *Chinese mitten crab*.

Tegundin er upprunnin í ám, árósum og strandsvæðum í Austur-Asíu, meðal annars í Kína, Kóreu og Japan. Vettlingakrabbi lifir að mestu í ferskvatni en fer niður í árósa og strandsjó til að hrygna. Lífsferill tegundarinnar felur í sér bæði ferskvatns- og saltvatnsstig, þar sem lirfur þroskast í sjó áður en ung dýr flytja upp í ár.

Á síðustu áratugum hefur kínverskur vettlingakrabbi breiðst út utan upprunalegs heimkynnis síns og hefur fundist víða í Evrópu og Norður-Ameríku. Talið er að tegundin hafi borist til nýrra svæða með kjölfestuvatni skipa. Á sumum svæðum er hún talin ágeng tegund þar sem hún getur haft áhrif á vistkerfi, meðal annars með því að keppa við innlendar tegundir um fæðu og búsvæði og með því að grafa göng í árbakka sem geta aukið rof.

Tegundin er einnig mikilvæg nytjategund í Kína þar sem hún er bæði veidd og ræktuð í fiskeldi. Vettlingakrabbi er vinsælt hráefni í kínverskri matargerð og er sérstaklega þekktur sem haustlostæti.

## Heimildir

* SealifeBase. 2024. Eriocheir sinensis.
* Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). 2024.
* California Department of Fish and Wildlife. 2024.
Mojtaba Khamenei

**Mojtaba Khamenei** (f. 8. september 1969)  er íranskur stjórnmálamaður og sjíaklerkur sem hefur verið æðsti leiðtogi Írans frá 8. mars 2026. Hann er annar sonur Ali Khamenei, sem var æðsti leiðtogi Írans á undan honum.

## Æviágrip
Mojtaba Khamenei fæddist 8. september 1969 í borginni Mashhad og er eitt af sex börnum Ali Khamenei, sem var annar æðsti leiðtogi Írans eftir stofnun Íslamska lýðveldisins frá 1989 til 2026. Khamenei gegndi þjónustu í íranska hernum í stríði Írans og Íraks þegar hann var sautján ára gamall. Talið er að hann hafi á þeim tíma orðið náinn Íranska byltingarverðinum. Eftir stríðið nam Khamenei guðfræði í borginni Qom.

Mojtaba var hið eina af börnum Ali Khamenei sem gegndi opinberu hlutverki í stjórnartíð föður síns, þrátt fyrir að gegna engu formlegu embætti. Hann er talinn hafa haft nokkur áhrif á bak við tjöldin og hefur verið sakaður um að stýra ofbeldisfullri bælingu á mótmælum sem brutust út í Íran eftir endurkjör Mahmouds Ahmadinejad forseta árið 2009. Fjármálaráðuneyti Bandaríkjanna beitti Mojtaba Khamenei efnahagslegum refsiaðgerðum árið 2019 og sakaði hann um að hafa unnið náið með írönskum öryggissveitum til að skapa óreiðu í nágrannaríkjum Írans.

Mojtaba Khamenei er talinn eiga miklar eignir erlendis, í bönkum í Sameinuðu arabísku furstadæmunum, Sýrlandi, Venesúela og Afríku. Hann er jafnframt talinn eiga gull og demanta að andvirði 300 milljóna bandaríkjadala og bankareikninga í Sviss. Í janúar 2026 vændi arabíska dagblaðið Khamenei um að hafa flutt rafmyntir til Dúbaí fyrir um 328 milljónir bandaríkjadala. Innan Írans er Khamenei talinn eiga hluta af hinu dýra Abas Abad-hverfi í Teheran og miklar landeignir nærri Mashhad.

Mojtaba Khamenei er talinn hlynntur því að Íran eignist kjarnorkuvopn, ólíkt föður sínum, sem hafði gefið út trúarlegan úrskurð (*fatwa*) gegn þróun og notkun slíkra vopna.

Ali Khamenei var drepinn í loftárásum Ísraela og Bandaríkjamanna á fyrsta degi Íransstríðsins 2026. Móðir, eiginkona og eitt barna Mojtaba voru einnig drepin í árásunum. Þann 8. mars var tilkynnt að sérfræðingaráð Írans hefði kjörið Mojtaba nýjan æðsta leiðtoga Írans. Talið er að byltingarvörðurinn hafi þrýst mjög á ráðið til þess að Mojtaba yrði fyrir valinu. Valið á honum var talið fela í sér skilaboð um að Íran myndi ekki víkja frá harðlínustefnu sinni þrátt fyrir árásir Ísraela og Bandaríkjanna.

Mojtaba er talinn hafa særst í árásum Bandaríkjanna en hafa lifað af. Hann hefur ekki sést opinberlega frá því að hann tók við sem æðsti leiðtogi landsins en Ísraelar hafa hótað því að ráða hann einnig af dögum. Pete Hegseth varnarmálaráðherra Bandaríkjanna sagði þann 13. mars að líklegt væri að Khamenei sé „afmyndaður“ eftir meiðsli sín í loftárásunum. Fyrsta yfirlýsing Khamenei eftir valdatöku hans var lesin upp í íranska ríkissjónvarpinu af þuli, en ekki af honum sjálfum.

## Tilvísanir
72 Seasons

***72 Seasons*** er 11. breiðskífa hljómsveitarinnar Metallica. Lagið *Inamorata* er lengsta lag sveitarinnar eða 11:10 mínútur.

## Lagalisti

## Tenglar
* [72 Seasons á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Dómarabókin

**Dómarabókin** er sjöunda bók Hebresku Biblíunnar og kristna Gamla testamentisins. Hún segir sögu dómara sem voru tímabundnir foringjar Ísraelsmanna frá því þeir lögðu Kanansland undir sig þar til þeir stofnuðu konungsríki. Dómarabókin nær þannig yfir tímabilið milli Jósúabókar og Samúelsbókar.

Sögur dómarabókarinnar fylgja allar svipuðu mynstri: Ísraelsmenn brjóta af sér í augum Javes, sem færir þá í hendur óvinum sínum; Jave útnefnir leiðtoga (dómara) sem fyllist anda hans, sigrar óvinina og endurheimtir frið. Eftir stutta stund byrjar fólkið þó aftur að brjóta af sér og sagan endurtekur sig. Dómararnir í bókinni eru meðal annars Otníel, Ehúð, Debóra og Barak, Gídeon, Jefta og Samson. Meðal óvina Ísraelsmanna eru Móabítar, Ammonítar og Filistear.

Flestir fræðimenn eru sammála um að dómarabókin sé ekki heimild um sögu Ísraelsmanna, en sumir telja að söngur Debóru gæti verið vísun í Ísrael fyrir stofnun konungsríkis. Frá síðari hluta 20. aldar hafa fræðimenn talið að bókin sé hluti af heild, ásamt 5. Mósebók, Jósúabók, Samúelsbók og Konungabók, sem hafi hugsanlega verið samdar af sama höfundi (devterónómistanum) snemma í herleiðingunni til Babýlonar á 6. öld f.Kr.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Dómarabókin í Biblíu 21. aldar
Rutarbók

**Rutarbók** er ein af bókum Hebresku Biblíunnar og Gamla testamentisins. Í Hebresku Biblíunni er hún ein af rollunum fimm (*Hamesh Megillot*) og höfð með „ritunum“ (Ketuvim), en í Gamla testamentinu er hún eitt af söguritunum og staðsett milli Dómarabókarinnar og Samúelsbókar.

Rutarbók segir frá Naomí og tengdadætrum hennar, Rut og Orpu, sem snúa aftur til Betlehem eftir lát eiginmanna sinna. Rut er móabísk, en neitar að hverfa frá tengdamóður sinni þótt hún hvetji hana til þess. Hún giftist Bóasi og eignast með honum Óbeð sem er afi Davíðs konungs. Rut og Bóas koma líka fyrir í ættartölu Jesú í Matteusarguðspjalli.

Rutarbók er rituð á hebresku á tímum Akkamenída (um 550-330 f.Kr.). Fræðimenn telja hana yfirleitt vera sögulegan skáldskap. Hún er í hávegum höfð af fólki sem hefur snúist til gyðingdóms. Hún er lesin á viknahátíð gyðinga.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Rutarbók í Biblíu 21. aldar
Thick as a Brick

***Thick as a Brick*** er 5. breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Jethro Tull. Platan er þemaplata og er í raun eitt stykki sem skipt er í tvennt á plötunni og er nær 44 mínútur að lengd. Platan var gefin út sem LP-plata og í formi dagblaðs sem greindi frá undrabarninu Gerald Bostock, 8 ára ljóðskáldi sem orti epísk ljóð og tók þátt í ljóðakeppni. Anderson hefur tjáð að platan var í raun paródía af progrokki sem var farið að ryðja sér rúms á þeim tíma.  En það hafði angrað hann að síðustu plötu, *[[Aqualung]]*, var lýst sem þemaplötu vegna nokkurra laga um trúarbrögð. Því tók hann sig til og ákvað að gera *móður allra þemaplatna* í Thick as a Brick.  .

Tónlistin á plötunni er mjög framsækin og skiptir oft um gír; stíl og hraða. Meðal stíla eru rokk, klassísk tónlist og þjóðlagatónlist. Hljóðfæri eins og flauta, saxófónn, fiðla, hammond-hljómborð, semball, trompet, harmonikka, pákur, orgel, píanó og lúta eru meðal þeirra sem eru notuð utan hefðbundinna rokkhljóðfæra.

Árið 2012 gaf Ian Anderson út *Thick as a Brick 2* sem framhald af plötunni og undir sínu nafni en ekki Tull. Árið 2014 kom svo út tónleikaplatan og DVD/Blue-ray útgáfan *Thick as a Brick – Live in Iceland* þar sem tónleikum í Hörpu, Reykjavík voru gerð skil og spilað var efni af báðum plötunum.

Prog Magazine setti plötuna í 5. sæti yfir 100 bestu prog-plötur allra tíma.  og Rolling Stone gaf henni 7. sæti yfir 50 bestu progrokk-plöturnar. 

## Lagalisti

## Tenglar
* [Thick as a Brick á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Samúelsbók

**Samúelsbók** er ein af bókum Hebresku Biblíunnar, en í Sjötíumannaþýðingunni, og þar með í kristna Gamla testamentinu, er henni skipt í tvær bækur (fyrri og síðari Samúelsbók). Seinni tíma fræðimenn líta oftast svo á að Samúelsbók sé hluti af heild, ásamt 5. Mósebók, Jósúabók, Dómarabókinni og Konungabók. Þessar bækur segja sögu Ísraelsmanna og setja hana í ákveðið guðfræðilegt samhengi. Hugsanlega samdi sami höfundur (devterónómistinn) öll fimm ritin milli 630 og 550 f.Kr.

Samkvæmt hefð Gyðinga er spámaðurinn Samúel höfundur Samúelsbókar, með viðbótum frá spámönnunum Gad og Natan. Þetta eru þrír spámenn sem eru nefndir í frásögn Kronikubókar um ríkisár Davíðs. 

Bókin hefst á sögu Samúels sem fæðist í valdatíð dómarans Elí. Hann er útvalinn til að heyra orð Jave. Á þeim tíma eiga Ísraelsmenn í átökum við Filistea sem ræna sáttmálsörkinni. Eftir lát Elí biður fólkið um konung og Jave segir Samúel að smyrja Sál sem konung. Sál tekst á við nágrannaþjóðir Ísraelsmanna, einkum Filistea, en guð iðrar að hafa gert hann að konungi og vísar Samúel á Davíð. Davíð sigrar risann Golíat með handslöngvu eina að vopni. Sál óttast Davíð og hrekur hann í útlegð, en að lokum verður Davíð konungur. Samúelsbók segir svo frá ríkisárum Davíðs og endar á því að Davíð kaupir þreskigólfið þar sem Salómon reisir fyrsta musterið í Jerúsalem og flytur sáttmálsörkina þangað.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Samúelsbók í Biblíu 21. aldar
Devterónómistinn

**Devterónómistinn** (dregið af heiti fimmtu Mósebókar á grísku: Δευτερονόμιον *Deuteronomion* „annað lögmálið“) er vinsæl tilgáta um uppruna (höfund eða skóla) fimm bóka Gamla testamentisins sem segja sögu Ísraelsmanna frá komu þeirra til fyrirheitna landins fram að skiptingu ríkisins í Ísrael og Júda, og herleiðingunni til Babýlons. Upphaf hugtaksins má rekja til þýska biblíufræðingsins Martin Noth sem setti það fram árið 1943.

Samkvæmt tilgátunni greina fimmta Mósebók og fjögur fyrstu söguritin, auk Jeremíabókar, sig frá öðrum hlutum Biblíunnar. Þessar bækur má rekja til tímabilsins þegar Gyðingar voru í útlegð í Babýlon á 6. öld f.Kr. Tilgangur þeirra er að búa til guðfræðilega réttlætingu fyrir falli ríkjanna Ísraels og Júda, með því að tengja það við brot Ísraelsmanna gegn guði.

Þótt tilgátan um Devterónómistann hafi verið almennt viðurkennd meðal Biblíufræðinga frá síðari hluta 20. aldar, eru skiptar skoðanir um hvernig beri að túlka hann; sem einn höfund, skóla ritara sem störfuðu á sama stað, eða lengra ferli lagfæringa og viðbóta sem gæti hafa staðið í áratugi. Með auknum rannsóknum á mögulegum heimildum fyrir sögu Ísraelsmanna, hefur gagnrýni líka vaxið á tilgátu Noths.

## Tilvísanir
Aqualung

***Aqualung*** er 4. breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Jethro Tull. Stílar eru m.a. harðrokk, framsækið rokk, þjóðlagatónlist og blús. Nokkur lög á plötunni fjalla um trúarbrögð en einnig útskúfað fólk eins og heimilisleysingja og vændiskonu . Ian Anderson lýsti henni ekki sem þemaplötu þrátt fyrir skilning sumra sem slíkri. Hann tók sig hins vegar til og gerði næstu plötu, *[[Thick as a Brick]]* sem þemaplötu. 

Fyrri eiginkona Andersons, Jennie, samdi fyrstu tvö versin í titillaginu um skuggalegu persónuna Aqualung. 

Platan var sú síðasta með trommaranum Clive Bunker og voru Jeffrey Hammond (bassi) og John Evan (hljómborð) nýjir meðlimir. Smáskífur af plötunni voru *Hymn 43* og *Locomotive Breath*.

* Platan var endurhljóðblönduð á 40 ára afmæli sínu árið 2011 af Steven Wilson.
* Led Zeppelin tóku upp plötu sína *[[Led Zeppelin IV]]* samtímis og Aqualung í Island Studios. 

## Lagalisti

## Tenglar
* [Aqualung á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Heimsyfirráð eða dauði

***Heimsyfirráð eða dauði*** (enska: *Tomorrow Never Dies*) er bresk njósnamynd frá 1997 og átjánda myndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Þetta var önnur myndin þar sem Pierce Brosnan lék aðalhlutverkið. Leikstjóri var Roger Spottiswoode og handritið var eftir Bruce Feirstein. Þetta var fyrsta myndin sem gerð var eftir lát Albert R. Broccoli. Framleiðendur voru dóttir hans, Barbara Broccoli, og stjúpsonur, Michael G. Wilson. Þetta var síðasta Bondmyndin sem var dreift undir merkjum United Artists.

Myndin fjallar um fjölmiðlakónginn Elliot Carver (Jonathan Pryce) sem hyggst ná yfirráðum yfir fjölmiðlamarkaðnum í Kína. Með því að breyta GPS-merki frá gervihnöttum afvegaleiðir hann breskt herskip inn á kínverskt yfirráðasvæði. Hann sekkur svo herskipinu með bor sem sendur er frá ratsjárvörðu skipi í hans eigu, og skýtur auk þess niður kínverska herflugvél. Bretar og Kínverjar kenna hvor öðrum um atvikið og Bretar senda flota í Suður-Kínahaf. Bond og kínverski leyniþjónustufulltrúinn Wai Lin (Michelle Yeoh) komast að áætlunum Carvers. Þau laumast um borð í skip hans þar sem þeim tekst að rjúfa ratsjárvörnina og drepa Carver og handbendi hans Stamper (Götz Otto), rétt áður en átök hefjast milli kínverska og breska flotans.

Tökur fóru fram í Frönsku Pýreneafjöllum, Portsmouth, Baja California og Taílandi, meðal annars í Phang Nga-flóa þar sem atriði í *[[Maðurinn með gylltu byssuna]]* höfðu verið tekin. Til stóð að mynda í Víetnam, en stjórnvöld þar drógu leyfið til baka. David Arnold sá um tónlist í myndinni, og nýtti sér eldri tónlist John Barry með teknóútfærslum. Í einu atriði þar sem bílaeltingarleikur fer fram í bílastæðahúsi er tónlistin eftir Propellerheads. Titillagið var valið eftir samkeppni þar sem lag Sheryl Crow varð hlutskarpast.

Myndin gekk vel í kvikmyndahúsum og halaði inn 339,5 milljón dali, sem var lítið eitt minna en fyrri mynd, *[[Gullauga (kvikmynd)|Gullauga]]*. Hún var í öðru sæti í Bandaríkjunum og Kanada á eftir stórmyndinni *[[Titanic (kvikmynd frá 1997)|Titanic]]*. Margir gagnrýnendur voru ánægðir með myndina, en sumum þótti hún fyrirsjáanleg. Myndin var frumsýnd 12. desember í Bretlandi, og var frumsýnd á sama tíma í Bíóhöllinni og Háskólabíói á Íslandi. Hún var ekki kynnt undir íslenska titlinum *Heimsyfirráð eða dauði* fyrr en nokkrum árum síðar, þegar hún var sýnd í sjónvarpi.

Höfundar myndarinnar byggðu illmennið Elliot Carver á fjölmiðlakóngunum Robert Maxwell og Rupert Murdoch. Undir lok myndarinnar er sú opinbera skýring gefin á dauða Carvers að hann hafi horfið af lystisnekkju sinni og talið sé að hann hafi drukknað, sem er vísun í dauða Roberts Maxwell undir svipuðum kringumstæðum árið 1991.

## Tilvísanir
Black Sabbath (breiðskífa)

***Black Sabbath *** er fyrsta breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Black Sabbath. Platan var tekin upp á einungis einum degi.

Litið hefur verið á plötuna sem fyrstu þungarokkútgáfuna. 
## Lagalisti

## Tenglar
* [Black Sabbath á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Paranoid (breiðskífa)

***Paranoid*** er önnur breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Black Sabbath. Hún var gefin út 7 mánuðum eftir frumburð sveitarinnar,* Black Sabbath*. Meðal þekktra laga af henni eru *Iron Man*, *War Pigs* og titillagið, *Paranoid*. 

Stríð, geðsjúkdómar og pólitískt umrót voru meðal þema af plötunni. En Geezer Butler sem samdi textana var innblásinn af Víetnamstríðinu í lögum eins og *War Pigs* og *Hand of Doom* og kalda stríðinu í *Electric Funeral* 

Platan fór á toppinn á breska plötulistanum þegar hún kom út.  Titillagið fór á toppinn á Billboard-harðrokkslistans árið 2025 þegar Black Sabbath spiluðu sína síðustu tónleika.  Tímaritið Rolling Stone setti plötuna á 1. sæti yfir bestu þungarokksplöturnar árið 2017. 

## Lagalisti

## Tenglar
* [Paranoid á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Master of Reality

***Master of Reality*** er þriðja breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Black Sabbath. Gítarleikari sveitarinnar Tony Iommi stillti gítarinn mjög lágt til að auðveldara væri að slá á strengina en hann hafði misst framan af fingrum í slysi. Útkoman var að tónlistin varð þyngri.  Platan hafði áhrif á mismunandi stefnur þungarokks eins og dómsdagsmálm, stóner-rokk og sludge metal. Lagið *Sweet Leaf* er óður til marijúana og lagið *After Forever* fjallar um kristni. Iommi spilar á píanó og flautu í ballöðunni *Solitude*.

Platan komst í 8. sæti á Billboard-listann í Bandaríkjunum og var eina Sabbath platan til þess að gera það þar til endurkomuplatan *13* kom út. 

## Lagalisti

## Tenglar
* [Master of Reality á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Skáld-Helga rímur

**Skáld-Helga rímur** (einnig Skáldhelga rímur eða Rímur Skáld-Helga) eru íslenskar rímur frá 15. öld. Það eru sjö rímur í rímnaflokknum, og í hverri rímu eru milli 48 til 65 hendingar.

Rímnaflokkurinn er talin vera byggður á glataðri Íslendingasögu, Skáld-Helga sögu, sem á að gerast á fyrri hluta elleftu aldar. Hver ríma hefst með mansöng. 
Aðalpersónan er skáldið Helgi Þórðarson, sem er sagður hafa verið hirðmaður Eiríks Hákonarsonar og Ólafs hins heilaga. 

Helgi ferðast til Rómaborgar og hittir páfann, en heldur síðan Grænlands, þar sem hann lýkur ævinni sem lögsögumaður í Bröttuhlíð. Meginþema rímunnar er ástríðuþrungið ástarsamband Helga og festarkonu hans, Þórkötlu, en örlög og illvilji manna skilja þau að. Rímurnar eru ortar undir ferskeyttum rímnaháttum og rímurnar ortar í hver sínum rímnahætti og þær eru oft mjög tregafullar. Þegar Helgi fer til Grænlands frá og með fjórðu rímu bætast yfirnáttúruleg hryllingsatriði við: gamall maður sem var samferða á skipinu deyr og er varpað í hafið en gengur aftur og kemst um borð og ræðst á skipverja; en á Grænlandi, norður við Greipar (þar sem talið er vera þar sem nú er Sisimut), lendir hann í ræningjum og tröllum sem var stjórnað af norn sem kölluð er *Gríma galdra tól*.

Ekki er vitað um höfund rímnaflokksins, en það er ekki ósennilega prestur eða munkur,  en það mundi að sögn Finns Jónssonar, útskýra hvers vegna Helgi er oft minna blóðþyrstur og trúaðri en ætla mætti að skáldið hafi verið. Hin upprunalega saga um Helga er nú glötuð, en Gísli Konráðsson endursamdi sögu eftir rímanflokknum um 1820 undir nafninu Skáld-Helga saga.
Elsta handrit rímunnar sem er þekkt er í Staðarhólsbók (Stofnun Árna Magnússonar, AM 604, 4to).

## Útgáfur
* *Skáld-Helga rímur* in Finnur Jónssons *Rímnasafn: Samling af de ældste islandske rimer*, part 1, København 1905.

## Sjá einnig
* Skáld-Helgi Þórðarson
* *[[Skáld-Helga saga]]*
* Mansöngur
* Sagnakvæði

## Heimildir
* *Skáld-Helga rímur*. Finnur Jónsson *Rímnasafn: Samling af de ældste islandske rimer*, del 1, København 1905. 
* Finnur Magnússon and Carl Christian Rafn *[http://heimskringla.no/wiki/Sk%C3%A1ldhelgar%C3%ADmur_(Anonyme_skjaldekvad) Skjald-Helge, Grönlands laugmand (Skáldhelgarímur)]*, in *Grønlands historiske Mindesmærker*, I, København 1838. Rímurnar á norrænni tungu og í danskri þýðingu
* Finnur Jónsson (1902), *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie*, del 3, København, bls. 41f.
* Vésteinn Ólason (2006), "Old Icelandic Poetry" i (Daisy L. Neijmann, red.) *A History of Icelandic Literature*, Lincoln: University of Nebraska Press, bls. 58. 
* Jón Þorkelsson (1888), *Om Digtningen på Island i det 15. og 16. Århundrede*, København, bls. 134ff.

## Tilvitnanir
Skáld-Helga saga

**Saga Skáld-Helga** er glötuð Íslendingasaga frá 14. öld. Sagan gerist á Íslandi, Grænlandi, í Róm og Noregi á fyrri hluta 11. aldar og aðalpersónan er skáldið Helgi Þórðarson frá Borgarfirði. Á 15. öld orti óþekkt skáld rímnaflokk byggð á sögunni og þessar rímur eru eina heimildin um upprunalegt efni og söguþráð Sögu Skáld-Helga.

Gísli Konráðsson endurskapaði söguna á þriðja áratug 19. aldar. Í þessari nýju Skáld-Helga sögu bætti höfundurinn einnig við ættfræðiupplýsingum úr Landnámabók. Hún var gefin út í fyrsta bindi Íslendingasagna Guðna Jónssonar, 1946.

## Sjá einnig
* Skáld-Helgi Þórðarson
* *[[Skáld-Helga rímur]]*
### Tilvitnanir


### Heimildir
* Finnur Jónsson, *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie*, del 1, 2 utg., København 1920, bls 495.
* Finnur Jónsson, *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie*, del 3, København 1902, bls. 41f.
Vol 4. (breiðskífa)

***Vol. 4*** er fjórða breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Black Sabbath. Hljómsveitin tók yfir hljóðupptökur þó umboðsmaðurinn Patrick Meehan hafi fengið heiður á blaði viðkom hann lítið upptökunum. Sveitin kom sér fyrir í glæsihýsi í Bel Air í Los Angeles á meðan upptökum stóð og neytti vímuefna óhóflega. Lagið *Snowblind* er tilvísun í kókaín en platan átti að heita það þar til plötufyrirtækið ákvað að það væri ekki viðeigandi. Ballaðan *Changes* fjallaði um sambandsslit trommarans Bill Ward, textar voru samdir af bassaleikaranum Geezer Butler, píanóundirleikur var frá gítarleikaranum Tony Iommi og Ozzy Osbourne kom með laglínuna. *Supernaut* var lag með öflugu riffi og var það lofað m.a. af Frank Zappa   og John Bonham . 

Rolling Stone tímaritið setti plötuna í 14. sæti árið 2017 yfir bestu þungarokksplöturnar .

## Lagalisti

## Tenglar
* [Vol. 4 á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Sabbath Bloody Sabbath

***Sabbath Bloody Sabbath*** er fimmta breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Black Sabbath. Hljómsveitin ætlaði að taka hana upp í Los Angeles eins og síðustu plötu en Tony Iommi var með ritstíflu og ekki hjálpaði óhóflegt líferni hans og annarra hljómsveitarmeðlima. Sveitin hélt því til Englands og leigði kastala til æfinga í Gloucestershire og tók svo plötuna upp í London. Útkoman varð með fjölbreyttari útfgáfum sveitarinnar. Rick Wakeman úr hljómsveitinni Yes spilaði á píanó og hljóðgervil í laginu *Sabbra Cadabra* og þáði hann bjór fyrir vikið. Lögin *Spiral Architecht* og *A National Acrobat* fjalla um DNA og getnað  . 

## Lagalisti

## Tenglar
* [Sabbath Bloody Sabbath á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Ránið á týndu örkinni

***Ránið á týndu örkinni*** (enska: *Raiders of the Lost Ark*) er bandarísk hasar- og ævintýramynd í leikstjórn Stevens Spielberg, með handrit eftir Lawrence Kasdan. Handritið var byggt á söguhugmynd eftir George Lucas og Philip Kaufman. Myndin gerist árið 1936 og skartar Harrison Ford í hlutverki fornleifafræðingsins Indiana Jones, sem á í kapphlaupi við þýska nasista um að finna hina týndu sáttmálsörk, sem sagt er að geti gert heri ósigranlega. Jones slæst í för með fyrrum ástkonu sinni, Marion Ravenwood (Karen Allen) og reynir að koma í veg fyrir að keppinautur sinn, spilltur fornleifafræðingur að nafni René Belloq (Paul Freeman), vísi nasistunum veginn að örkinni og ægimætti hennar.

George Lucas fékk hugmyndina að *Ráninu á týndu örkinni* snemma á áttunda áratugnum. Hann vildi gera nútímaútgáfu af framhaldsmyndum sem voru vinsælar snemma á 20. öld. Þeir Kaufman þróuðu hugmyndina saman og Kaufman stakk upp á því að sáttmálsörkin yrði takmark myndarinnar. Lucas ákvað að endingu að einbeita sér frekar að kvikmyndinni *[[Stjörnustríð: Ný von|Stjörnustríði]]*, sem kom út 1977. Sama ár og *Stjörnustríð* kom út sagði Lucas Steven Spielberg frá hugmyndinni að *Ráninu á týndu örkinni* og Spielberg ákvað að taka þátt í gerð myndarinnar nokkrum mánuðum síðar. Félagarnir áttu hugmyndir að ýmsum leikatriðum og hasarsenum fyrir myndina en þeir réðu Kasdan til að skrifa söguna á milli þeirra. Aðaltökur hófust í júní árið 1980 með 20 milljóna dala ráðstöfunarfé og þeim lauk í september sama ár. Tökurnar fóru fram í kvikmyndatökuverinu Elstree Studios á Englandi og í La Rochelle í Frakklandi, Túnis og Hawaii.

Í aðdraganda frumsýningar myndarinnar mældist lítill áhugi á henni í könnunum meðal áhorfenda, sér í lagi miðað við *[[Superman II]]*, sem kom út árið á undan. *Ránið á týndu örkinni* fór hins vegar langt fram úr vonum framleiðendanna, halaði inn um 354 milljónum á heimsvísu og varð arðbærasta kvikmynd ársins 1981. Sums staðar var hún sýnd í kvikmyndahúsum í meira en ár. Myndin hlaut einnig mikið lof gagnrýnenda fyrir leikatriði sín, fyndni og stórbrotnar hasarsenur. Myndin var tilnefnd til fjölda verðlauna og vann meðal annars fimm Óskarsverðlaun, sjö Saturn-verðlaun og ein BAFTA-verðlaun.

*Ránið á týndu örkinni* er talin meðal bestu kvikmynda allra tíma og hefur markað djúp spor í dægurmenningu. Þjóðskjalasafn Bandaríkjanna valdi hana til varðveislu í kvikmyndasafninu National Film Registry árið 1999. *Ránið á týndu örkinni* varð fyrsta myndin í kvikmyndaröð um ævintýri Indiana Jones, sem telur til sín fjórar aðrar myndir: *[[Indiana Jones og musteri óttans|Musteri óttans]]* (1984), *[[Indiana Jones og síðasta krossferðin|Síðasta krossferðin]]* (1989), *[[Indiana Jones og konungsríki kristalshauskúpunnar|Konungsríki kristalshauskúpunnar]]* (2008) og *[[Indiana Jones og örlagaskífan|Örlagaskífan]]* (2023). Einnig hafa komið út sjónvarpsþættir, tölvuleikir, myndasögur, skáldsögur, skemmtigarðar og leikföng um Jones og ævintýri hans.

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Sveinn skáld

**Sveinn skáld** var íslenskt eða grænlenskt skáld mun hafa verið uppi á 11. og 12. öld og skrifaði kvæði sem fékk heitið *Norðursetudrápa*. 

Annars er ekkert vitað um hann nema það sem sést af kvæðinu og heiti þess. Það sýnir, að hann hefur einhvern tíma verið í Norðursetu á Grænlandi. 

Ekki er vitað hvort hann átti heima á íslandi eða á Grænlandi. Norðurseta er langt fyrir norðan byggðir norrænna manna á Grænlandi, og vetrarharkan þar nyrðra er miklum mum meiri en bæði í Vestri- og Eystribyggð. 

Í dag eru aðeins brot eftir af þessu eitt sinn líklega þekkta verki og þær litlu leifar sem eftir eru sýna mikil skáldleg tilþrif. Tilviljun hefur ráðið því, hvaða brot hafa varðveist úr kvæði Sveins. Hálf dróttkvæð vísa og tvær línur úr annari eru varðveittar í ''Skáldskaparmálum'' Snorra Sturlusonar (86, 98) og annað hálft kvæði og ein lína er að finna í *málfræðiritgerð* Ólafs Þórðarsonar hvítaskálds. 

Hermann Pálsson tekur saman innihaldið vísubrotsins á þessa leið: 

„*Þetta er eftirminnileg vetrarmynd: harðir jöklastormar vefa og tæta í sundur hinar éljaglöðu dætur Ægis, bylgjurnar, sem hafa alizt upp á frosti*.“ 

Snorri Sturlason í *Skáldskapamálum* nefndi oftast nöfn skáldanna sem hann vitnaði í, en hér nefnir hann einnig nafn drápunnar,  sem er einstækt. Hugsanlega var Norðsetudrápa verk sem Snorri hélt sjálfur mikið upp á. 

 

## Tilvitnanir



## Heimildir

* Hermann Pálsson, Tvær vetramyndir.  Tímarit Máls og menningar - 2. tölublað (01.07.1957) Bls 124-125 

* Finnur Jónsson, *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie*, I, 2 utg., København, 1920. (Første tidsrum, 2.afsnit, §7 B: Utlokaliserede skjalde.) =
* Skáldskaparmál í Sorra Eddu í útgáfu Guðna Jónssonar

* Sveinn skáld: ''Norðrsetudrápa''
Kharg-eyja

**Kharg-eyja** er eyja í Íran í Persaflóa. Eyjan er 25 km  undan strönd Írans og 483 km (300 mílur) norðvestur af Hormússundi. Flatarmál eyjunnar er 20 km². Kharg-eyja er mikilvæg útflutningshöfn fyrir olíu.

Eyjan var einu sinni ein  stærsta miðstöð heimsins fyrir hráolíu og aðalútflutningshöfn fyrir olíu frá Íran. Í stríði milli Íraks og Íran 1980-1988 gerðu Írakar miklar loftárásir á Kharg og sprengdu og eyðilögðu flesta innviði á eyjunni. Kharg-eyja var staðsett í miðju Darius-olíusvæðinu, sem einnig var eyðilagt í miklum loftárásum. Enduruppbygging hefur gengið mjög hægt. 

Kharg-eyja var talin líklegt skotmark í  Íransstríðinu árið 2026 sem hófst þann 28. febrúar árið 2026 og bentu gervihnattamyndir til að Íran hafi frá byrjun febrúar 2026 farið að minnka magn í olíugeymslum þar og var áætlað að aðeins níu olíutankar væru fullir í byrjun mars 2026 en þeir voru 27 um miðjan janúar sama ár. 

Bandaríkin gerðu loftárásir á eyjuna 14. mars. 

## Tilvísanir
Sabotage (Black Sabbath)

***Sabotage*** er 6. breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Black Sabbath. Platan var tekin upp þegar hljómsveitin stóð í málaferlum við fyrrum umboðsmann sinn, Patrick Meehan, og er titill plötunnar og lög innblásinn af því. Tony Iommi, gítarleikarari Sabbath, tjáði að platan hljómaði reiðari en ella vegna þessa. . 
Á plötunni eru langar og framsæknar lagasmíðar eins og *Symptom of the Universe, Megalomania* og *Writ*. Í laginu *Supertzar* syngur kammerkór.

Kápa plötunnar hefur skotspónn gríns en hljómsveitin fór í myndatöku haldandi að um prufu hafi verið um að ræða. Ozzy Osbourne klæddist kimono-slopp og Bill Ward sokkabuxum af konu sinni. 

## Lagalisti

## Tenglar
* [Sabotage á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Songs from the Wood

***Songs from the Wood*** er 10. breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Jethro Tull. Hún er blanda af þjóðlagarokki og framsæknu rokki. Litið er á hana ásamt *[[Heavy Horses]]* (1978) og *[[Stormwatch]]* (1979) sem þjóðlagarokksþrennu. Textarnir fjalla um sveitalíf og goðsagnir.  

Lagið *Ring Out, Solstice Bells* var gefið út á stuttskífu fyrir jólin 1976 og hefur síðan verið vinsælt jólalag í Bretlandi síðan . *The Whistler* var einnig gefið út sem smáskífa. Platan var sú fyrsta með Dee Palmer, hljómborðsleikara, sem opinberan meðlim. Hún náði 8. sæti á Billboard 200-plötusölulistanum stuttu eftir að hún kom út. 

Platan var síðar gefin út með aukalögum 2003 og veglegri afmælisútgáfu árið 2017 þar sem Steven Wilson sá um endurhljóðblöndun.

## Lagalisti

## Tenglar
* [Songs from the Wood á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Spurningakeppni sjónvarpsins

***Spurningakeppni sjónvarpsins*** var spurningaþáttur á RÚV veturinn 1967-68. Þetta var fyrsti eiginlegi spurningaþátturinn á dagskrá Ríkissjónvarpsins eftir að það hóf göngu sína haustið 1966. Dómari var sagnfræðingurinn Ólafur Hansson en spyrill var fréttamaðurinn Tómas Karlsson.

Átta lið tóku þátt í keppninni og voru þau skipuð fulltrúum ólíkra starfsstétta. Lið Landsbankans fór með sigur af hólmi.

## Keppnin

**Fjórðungsúrslit:**

*13. nóv. 1967*
* Lið Slökkviliðsins sigraði lið Lögreglunnar

*26. des. 1967*
* Lið Hreyfils sigraði lið Bæjarleiða

*29. jan. 1968*
* Lið Landsbankans sigraði lið Útvegsbankans

*26. feb. 1968*
* Lið Tollstjóraembættisins sigraði lið Skattstofunnar

**Undanúrslit:**

*25. mars 1968*
* Lið Landsbankans sigraði lið Hreyfils

*14. apríl 1968*
* Lið Slökkviliðsins sigraði lið Tollstjóraembættisins

**Úrslit:**

*13. maí 1968*
* Lið Landsbankans sigraði lið Slökkviðiðsins
Skáldatal

**Skáldatal** er íslenskur listi yfir norsk og íslensk hirðskáld frá fornu fram til 13. aldar, röðuð eftir því hvaða konungum, jörlum og höfðingjum þeir þjónuðu og ortu um. Listanum er skipt í fjóra hluta: hirðskáld sem ortu um danska, sænska og norska konunga í sinn hvorum lista og sá fjórði fyrir skáld sem ortu um jarla, höfðingja og aðra stórmenn. I hverjum hluta eru konungarnir og aðrir höfðingjar og skáldin taldin upp í tímaröð.

## Efnisyfirlit

Alls eru talin 148 skáld sem hafa þjónað 89 mismunandi norrænum konungum og stórmennum eða ort um þá. 

Elstu skáldin á listanum eru meira og minna goðsagnakennd; Til dæmis er sagt um Starkað hinn gamla að „*kvæði hans eru fornust þeira, er menn kunnu nú*“ og að hafa kynnt bragarháttinn fornyrðislag. Bragi hinn gamli Boddason er skráður fyrsta dróttkvæðaskáldið og er sagður hefa verið hirðskáld sænsku konunganna Eysteins illráða, Ragnari Loðbrók og Björns af Haugi  Listanum lýkur með þeim sem taldir hafa verið samtímaskáld þess tíma sem listin var skráður (13. öld) og þar á meðal gætu vel verið höfundar Skáldatals. Snorri Sturlason er á listanum og er hann sagður hafa ort um sex konunga og jarla.

## Handrit

Talið er að skráning Skáldatal hafi hafist á dögum Snorra Sturlasonar, og þá hugsanlega af honum sjálfum. En sennilega luku frændur hans, annað hvort Sturla Þórðarson eða Ólafur Þórðarson, við verkið. Helsta rökstuðningur þessarar kenningu er sú staðreynd að Skáldatal hefur aðeins varðveist í tveimur handritum með öðrum verkum Snorra, í **[[Uppsala-Edda|Uppsala-Eddu]]** eða **Uppsalabók** (Codex Upsaliensis DG 11), eitt af meginhandritum Snorra-Eddu og í pappírshandriti sem er merkt AM761 4to og sem var afritað af prófessor Árna Magnússyni en skinnhandritið eyðilagðist í brunanum í Kaupmannahöfn árið 1728. Í þessari seinni útgáfu af Skáldatali eru einnig sett inn kvæði sem ekki eru í Uppsala-Eddu. 

## Trúverðugleiki

Upptalning Skáldatals kemur að miklu leyti heim og saman við aðrar heimildir. En listinn er langt frá því að vera tæmandi þar sem vitað er um önnur hirðskáld sem ekki eru meðtalin en hins vegar eru allnokkur skáld sem talin eru með í Skáldatali algerlega óþekkt frá öðrum heimildum.

## Verk skáldanna

Flest þeirra kvæða sem eru undirstaða nafnalista Skáldatals eru nú glötuð. En nokkur erindi eða brot úr kvæðum flestra skáldanna hafa varðveist, ekki síst vegna þess að Snorri notaði kvæðin sem heimildir í konungasögum sínum, en einnig vegna þess að hann notaði tilvitnanir í samtíða skáldskap í Eddu, og sérstaklega í Skáldskaparmálum, til að sýna mismunandi bragarhætti. 

### Tilvitnanir

 

## Heimildir

* Heimir  Pálsson.  (2021) *Uppsalaedda*, DG 11 4to. Gripla.Árg. 22 (2011): Gripla XXII

*  Heimir Pálsson, (2003) *Snorra-Edda*. Mál og menning ISBN 978-91-513-1395-5
* Finnur Jónsson. (1931) *Edda Snorra Sturlusonar. Udgivet efter håndskrifterne af kommissionen for det arnamagnæanske legat*. Gyldendalske Boghandel og Nordisk Forlag
* Jon Gunnar Jørgensen, Ritstjóri. (2009) Snorres Edda - i europeisk og islandsk kontekst, Snorrastofa,    

## Tenglar

* Skáldatal á norrænu
Close to the Edge

***Close to the Edge*** er 5. breiðskífa ensku hljómsveitarinnar Yes. Platan er borin af titillaginu sem er nær 19 mínútur að lengd. Hún er flókið stykki og með virtari progrokkplötum. Prog Magazine setti plötuna í 1. sæti yfir 100 bestu prog-plötur allra tíma.  og Rolling Stone gaf henni 5. sæti yfir 50 bestu progrokk-plöturnar. . Svo er hún efst á síðunni Progarchives þar sem aðdáendur gefa plötum einkunn. 

Bill Bruford, trommari Yes gekk til liðs við hljómsveitina King Crimson eftir að upptökum lauk.

## Lagalisti

## Meðlimir
*Jon Anderson – söngur
*Steve Howe – gítar, rafmagnssítar, bakraddir
*Chris Squire – bassi, bakraddir
*Rick Wakeman – píanó, hljómborð, orgel, hljóðgervill, mellótron
*Bill Bruford – trommur og ásláttur

## Tenglar
* [Close to the Edge á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Casino Royale

**Casino Royale** getur átt við
* Skáldsöguna *[[Casino Royale (skáldsaga)|Casino Royale]]* eftir Ian Fleming frá 1953, sem var fyrsta skáldsagan um leyniþjónustufulltrúann James Bond.
** Sjónvarpsmyndina *[[Casino Royale (sjónvarpsmynd)|Casino Royale]]* frá 1954 sem var byggð á bókinni.
** Gamanmyndina *[[Casino Royale (kvikmynd frá 1967)|Casino Royale]]* frá 1967.
** Njósnamyndina *[[Casino Royale (kvikmynd frá 2006)|Casino Royale]]* frá 2006 sem var lauslega byggð á bókinni.
Rick Wakeman

**Richard Christopher Wakeman** (f. 18. maí 1949) er enskur hljómborðsleikari sem hefur átt feril með hljómsveitinni Yes ásamt afkastamiklum sólóferli. Þemaplötur hans *The Six Wives of Henry VIII* (1973), *Journey to the Centre of the Earth (1974)* og *The Myths and Legends of King Arthur and the Knights of the Round Table* (1975) vöktu athygli og komst Journey... á toppinn á breska plötulistann.  Wakeman er þekktur fyrir að klæðast skikkju á sviði. Á hátindi ferilsins spilaði hann til að mynda 3 kvöld í röð á Wembley Arena með yfir 70 manns í sinfóníusveit, 60 í kór og 60 listkautadansara á skautasvelli við sviðið. 

Hann hefur gestað á plötum hjá ýmsum tónlistarmönnum, t.d.: David Bowie, Cat Stevens, Elton John, Lou Reed, Black Sabbath, Ozzy Osbourne og Ayreon.

Wakeman hlaut inngöngu með Yes í Frægðarhöll rokksins árið 2017 og orðu bresku krúnunnar (CBE) árið 2021 fyrir menningarframlag sitt til tónlistar. Synir hans Adam og Oliver spila einnig á hljómborð.

## Sólóskífur
*Piano Vibrations (1971)
*The Six Wives of Henry VIII (1973)
*Journey to the Centre of the Earth (1974; live)
*The Myths and Legends of King Arthur and the Knights of the Round Table (1975)
*No Earthly Connection (1976)
*Rick Wakeman's Criminal Record (1977)
*Rhapsodies (1979)
*1984 (1981)
*Cost of Living (1983)
*Silent Nights (1985)
*Time Machine (1988)
*Sea Airs (1989)
*Phantom Power (1990)
*Night Airs (1990)
*Classic Tracks (1993)
*Rick Wakeman's Greatest Hits (1993)
*Light Up The Sky (1994; EP)
*The Seven Wonders of the World (1995)
*Return to the Centre of the Earth (1999)
*Piano Portraits (2017)
*Piano Odyssey (2018)
*Christmas Portraits (2019)
*The Red Planet (2020)
*A Gallery of the Imagination (2023)
*Yessonata (2024)
*Melancholia (2025)

## Kvikmyndatónlist
*Zee and Co. (1972)
*Lisztomania (1975)
*White Rock (1977)
*The Burning (1981)
*G'olé! (1983)
*She (1984)
*Crimes of Passion (1984)
*Creepshow 2 (1987; með Les Reed)
*Hero (1987)
*Phantom Power (1990)
*Bullet to Beijing (1995)
*Midnight in Saint Petersburg (1996)
*White Rock II (1999)
*In Search of the Great Beast 666 (2007)

## Tenglar
* [Rick Wakeman á [Allmusic] ]
* Heimasíða RW

## Tilvísanir
Jon Anderson

**Jon Anderson** (f. John Roy Anderson, 25. október 1944 í Accrington, Englandi) er enskur söngvari og lagahöfundur. Hann var stofnmeðlimur ensku framsæknu rokksveitarinnar Yes þar sem hann var meðlimur frá 1968 , yfir 3 aðskilin tímabil, eða þar til 2004. Anderson á margar sólóplötur að baki og gerði nokkrar samvinnuplötur með gríska tónskáldinu Vangelis. Hann hefur gestað á plötum með öðrum hljómsveitum/tónlistarmönnum eins og King Crimson, Toto og Mike Oldfield.  

Jon Anderson spilaði á Íslandi árið 2005 í Háskólabíói  og árið 2014 í Hörpu með Sinfóníuhljómsveit, kór og meðlimum Todmobile. 

## Sólóskífur
*Olias of Sunhillow (1976)
*Song of Seven (1980)
*Animation (1982)
*3 Ships (1985)
*In the City of Angels (1988)
*Deseo (1994)
*Change We Must (1994)
*Angels Embrace (1995)
*Toltec (1996)
*Lost Tapes of Opio (1996)
*The Promise Ring (1997)
*Earth Mother Earth (1997)
*The More You Know (1998)
*Survival & Other Stories (2011)
*1000 Hands: Chapter One (2019)
*True (2024)

### Með Vangelis
* Short Stories (1980)
* The Friends of Mr. Cairo (1981)
* Private Collection (1983)
* Page of Life (1991)

## Tilvísanir
Billy Long

**William Hollis Long II** (f. 11. ágúst 1955) er bandarískur stjórnmálamaður og uppboðssali sem var 51. ríkisskattstjóri Bandaríkjanna frá júní til ágúst árið 2025. Long er meðlimur í Repúblikanaflokknum og var áður þingmaður á fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir 7. kjördæmi Missouri frá 2011 til 2023. Donald Trump forseti tilnefndi Long í embætti sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi í ágúst 2025.

## Æviágrip
Billy Long á langan feril að baki sem uppboðsþulur. Hann rak fyrirtækið Billy Long Auctions LLC og starfaði um leið sem fasteignasali og útvarpsmaður á heimaslóðum sínum í Springfield í Missouri. Long var þingmaður á fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir 7. kjördæmi Missouri frá 2011 til 2023. Hann varð þar kunnur talsmaður stefnumála Repúblikanaflokksis og andstæðingur opinberra skattstofnana. Long vakti athygli á stjórnmálaferli sínum fyrir að grípa til orðtækja uppboðshaldara á þingi og í opinberum ræðum.

Í júní 2025 skipaði Donald Trump Bandaríkjaforseti Long ríkisskattstjóra Bandaríkjanna. Skipun Longs var umdeild þar sem Long hafði áður kallað eftir því að skattstofa Bandaríkjanna yrði lögð niður og þar sem hann hafði enga sérþekkingu á skattamálum. Á meðan rætt var um tilnefningu Longs á öldungadeild Bandaríkjaþings kom jafnframt á daginn að hann hafði þegið talsverðar fjárhæðir í styrki frá skattaráðgjafarfyrirtækjum, aðallega til að greiða skuldir sem hann hafði safnað í misheppnuðu framboði til öldungadeildarinnar 2022. Trump leysti Long frá störfum innan tveggja mánaða frá skipun hans, sem gerði Long að þeim ríkisskattstjóra Bandaríkjanna sem styst hefur setið frá stofnun skattstofunnar árið 1862. 

Sama dag og Long var rekinn úr embætti ríkisskattstjóra tilnefndi Trump hann næsta sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi. Við það tilefni gantaðist Long um að hann hefði viljað ganga til liðs við bandaríska innflytjendaeftirlitið ICE (sem er borið fram eins og orðið „ís“ á ensku) en að Trump hefði misheyrst og þess vegna tilnefnt hann í sendiherraembættið á Íslandi.

Í janúar 2026 vakti Long umtal á Íslandi þegar greint var frá því að við yfirheyrslur á þingi hefði hann gantast um að hann væri að taka við embætti fylkisstjóra Íslands, sem kæmi til með að verða 52. fylki Bandaríkjanna (Bandaríkin telja til sín 50 fylki en Donald Trump hafði ítrekað lýst því yfir að Bandaríkin hygðust innlima Grænland í aðdraganda ummælanna). Ummæli Long vakti reiði meðal sumra Íslendinga og leiddi til stofnunar undirskriftasöfnunar þar sem Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra var hvött til að neita að samþykkja Long sem sendiherra. Aðrir, meðal annars Guðmundur Franklín Jónsson og Snorri Másson, komu Long til varnar og sögðu of harkalega brugðist við gríni. 

Long baðst afsökunar á ummælunum þann 15. janúar 2026 og sagði þau aðeins hafa verið spaug.

## Tilvísanir
Nikos Galis

**Nikolaos Georgalis** (Gríska: Νικόλαος Γεωργαλής; fæddur 23. júlí 1957) er grískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann er almennt talinn einni besti stigaskorari í sögu Evrópsks körfubolta og einn besti leikmaður í sögu stórmóta á vegum FIBA.

Galis var fæddur í borginni Union City í New Jersey-fylki í Bandaríkjunum og foreldrar hans voru grískir innflytjendur. Hann spilaði körfubolta í menntaskóla og háskóla og var valinn af Boston Celtics í nýliðavali NBA-deildarinnar árið 1979. Eftir að hafa meiðst illa á ökla í æfingarbúðum Celtics þá fékk hann ekki samning hjá liðinu, eitthvað sem þáverandi forseti liðsins, Red Auerbach, sagði að væri ein mestu mistök sín á ferlinum.

Þess í stað lék Galis allan sinn atvinnumanna feril í Grikklandi, lengst af með Aris Thessaloniki, en síðustu tvö árin með Panathinaikos. Hann varð grískur meistari átta sinnum og bikarmeistari sjö sinnum. Hann var 11 sinnum stigahæsti leikmaður deildarinnar og fjórum sinnum stoðsendingarhæstur.

Galis lék 168 landsleiki með Grikklandi þar sem hann skoraði samtals 5.129 stig, eða 30,5 stig að meðaltali. Hann vann gull með gríska landsliðinu á Evrópumeistaramótinu árið 1987 og silfur árið 1989.

## Tilvísanir
Willie Nelson

**Willie Hugh Nelson** (f. 29. apríl 1933) er bandarískur kántrítónlistarmaður, lagahöfundur, leikari og aðgerðarsinni. Tónlistarferill hans spannar yfir 70 ár og hefur hann gefið út yfir 150 plötur. 

Nelson stofnaði kántrísúpergrúppuna The Highwaymen með Waylon Jennings, Johnny Cash og Kris Kristofferson sem starfaði frá 1985-1996. 

## Breiðskífur
*...And Then I Wrote (1962)
*Here's Willie Nelson (1963)
*Country Willie: His Own Songs (1965)
*Country Favorites: Willie Nelson Style (1966)
*Make Way for Willie Nelson (1967)
*The Party's Over (1967)
*Texas in My Soul (1968)
*Good Times (1968)
*My Own Peculiar Way (1969)
*Both Sides Now (1970)
*Laying My Burdens Down (1970)
*Willie Nelson & Family (1971)
*Yesterday's Wine (1971)
*The Words Don't Fit the Picture (1972)
*The Willie Way (1972)
*Shotgun Willie (1973)
*Country Winners (1973)
*Phases and Stages (1974)
*Red Headed Stranger (1975)
*The Sound in Your Mind (1976)
*The Troublemaker (1976)
*To Lefty from Willie (1977)
*Stardust (1978)
*Willie Nelson Sings Kristofferson (1979)
*Pretty Paper (1979)
*Family Bible (1980)
*Somewhere Over the Rainbow (1981)
*Always on My Mind (1982)
*Tougher Than Leather (1983)
*Without a Song (1983)
*City of New Orleans (1984)
*Angel Eyes (1984)
*Me & Paul (1985)
*Partners (1986)
*The Promiseland (1986)
*Island in the Sea (1987)
*What a Wonderful World (1988)
*A Horse Called Music (1989)
*Born for Trouble (1990)
*The IRS Tapes: Who'll Buy My Memories? (1992)
*Across the Borderline (1993)
*Moonlight Becomes You (1994)
*Healing Hands of Time (1994)
*Just One Love (1994)
*Spirit (1996)
*Teatro (1998)
*Night and Day (1999)
*Me and the Drummer (2000)
*Milk Cow Blues (2000)
*Rainbow Connection (2001)
*The Great Divide (2002)
*Nacogdoches (2004)
*It Always Will Be (2004)
*Countryman (2005)
*You Don't Know Me: The Songs of Cindy Walker (2006)
*Songbird (2006)
*Moment of Forever (2008)
*American Classic (2009)
*Country Music (2010)
*Remember Me, Vol. 1 (2011)
*Heroes (2012)
*Let's Face the Music and Dance (2013)
*To All the Girls... (2013)
*Band of Brothers (2014)
*Summertime: Willie Nelson Sings Gershwin (2016)
*For the Good Times: A Tribute to Ray Price (2016)
*God's Problem Child (2017)
*Last Man Standing (2018)
*My Way (2018)
*Ride Me Back Home (2019)
*First Rose of Spring (2020)
*That's Life (2021)
*The Willie Nelson Family (2021)
*A Beautiful Time (2022)
*I Don't Know a Thing About Love (2023)
*Bluegrass (2023)
*The Border (2024)
*Last Leaf on the Tree (2024)
*Oh What a Beautiful World (2025)
*Workin' Man (2025)
*Dream Chaser (2026)

## Tilvísanir
Kroníkubók

**Kroníkubók** (hebreska: דִּבְרֵי־הַיָּמִים *Dīvrē-hayYāmīm* „orð daganna“) er ein af bókum Hebresku Biblíunnar. Í kristna Gamla testamentinu skiptist hún í fyrri og síðari Kroníkubók. Í Hebresku Biblíunni er Kroníkubók síðasti kafli þriðja hluta Tanakh sem nefnist Ketuvim („ritin“). Kroníkubók inniheldur ættartré sem hefst á Adam, og sögu hinna fornu ríkja Júda og Ísraels fram að skipun Kýrusar árið 539 f.Kr.

Í Hebresku Biblíunni kemur Kroníkubók á eftir Esra-Nehemíabók og hvort tveggja er ein bók. Í Gamla testamentinu er Kroníkubók á eftir Konungabók og á undan Esrabók, og skiptist að auki í tvennt. Bókin var þýdd á grísku á 3. öld f.Kr. og varð hluti af Sjötíumannaþýðingunni. Bókin er stundum kölluð *Paralipomenon* („það sem var sleppt“) eftir gríska titlinum. Hann vísar til þeirrar hugmyndar að Kroníkubók sé eins konar viðauki við fyrri bækur Biblíunnar, en í reynd er Kroníkubók nánast afritun úr hinum ritunum. Sumir telja að Kroníkubók sé sjálfstætt rit sem byggist á sömu heimildum og hinar bækurnar.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Kronikubók í Biblíu 21. aldar
Nehemíabók

**Nehemíabók** er ein af bókum Gamla testamentisins og Hebresku Biblíunnar (sem seinni hluti Esra-Nehemíabókar). Nehemíabók er fyrstu persónu frásögn hebreska spámannsins Nehemía. Nehemía er embættismaður við hirð Persa sem fær leyfi til að snúa aftur til Jerúsalem og endurreisa borgarmúrana eftir útlegðina í Babýlóníu. Hann gerir margvíslegar umbætur á trúariðkun og samfélagi Gyðinga og biður guð að minnast sín vegna þess. Sögutími Nehemíabókar er síðari helmingur 5. aldar f.Kr. 

Upphaflega var Nehemíabók talin hluti af Esrabók. Frá miðöldum var hún kölluð „síðari Esrabók“ þegar farið var að skipta Esrabók í tvo hluta. Í mótmælendabiblíum á 16. öld var fyrst tekið að nota heitið „Nehemíabók“ yfir síðari Esrabók, og síðan þá er algengt að líta á Nehemíabók sem sérstakt rit.

Deilt er um hversu sögulega nákvæm Nehemíabók geti verið.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Nehemíabók í Biblíu 21. aldar