open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Apabólufaraldurinn 2022–2023

Farsótt apabólu átti sér stað 2022-2023. Útbreiðsla var staðfest í maí 2022. tilfelli greindust í Bretlandi, þar sem fyrsta tilfellið greindist í London 6. maí 2022 hjá sjúklingi með nýlega ferðasögu frá Nígeríu (þar sem sjúkdómurinn er algengur). Þann 16. maí staðfesti breska heilbrigðisöryggisstofnunin (UKHSA) fjögur ný tilfelli án tengsla við ferðalög til landsins. Einstaklingarnir virtust hafa smitast í London. Frá og með 18. maí voru tilkynnt um tilfelli frá fjölda landa og svæða, aðallega í Evrópu og Ameríku en einnig í Asíu, Afríku og Eyjaálfu. Faraldurinn er í fyrsta sinn þar sem apabóla hefur breiðst út utan Mið- og Vestur-Afríku.

Þann 23. júlí lýsti framkvæmdastjóri Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, Tedros Adhanom Ghebreyesus, yfir alþjóðlegu neyðarástandi vegna apabólu. Frá og með 5. júní 2023 höfðu alls 87.929 staðfest tilfelli greinst í rúmlega 111 löndum.

## Apabóla á Íslandi
Þann 8. júní 2022 greindust fyrstu tilfelli af apabólu á Íslandi. Samtals hafa 16 smit verið greind á Íslandi. Bólusetningar gegn veirunni hófust í lok júlí 2022.

## Tilvísanir
Bragi Valdimar Skúlason

**Bragi Valdimar Skúlason** (f. 26. ágúst 1976) er íslenskur tónlistarmaður, textasmiður og íslenskufræðingur. Hann er þekktastur fyrir að semja texta og lög fyrir Baggalút. Bragi fæddist í Reykjavík og bjó til fjögurra ára aldurs á Ísafirði, þá í Hnífsdal og síðan flutti til Reykjavíkur árið 1991. Árið 2012 stofnaði Bragi auglýsingastofuna Brandenburg.

## Tilvísanir
Radio Songs

**Radio Songs** (áður **Hot 100 Airplay** til ársins 2014 og **Top 40 Radio Monitor** til ársins 1991) er 
vinsældalisti gefinn út vikulega af *[[Billboard]]* tímaritinu. Hann mælir útvarpsspilanir laga á útvarpsstöðvum í Bandaríkjunum fyrir allar gerðir tónlistarstefna. Hann er einn af þrem þáttum, ásamt sölum (smásala og stafræn sala) og streymum, sem ákvarða sæti laga á ''Billboard'' Hot 100 listanum. Radio Songs byrjaði sem 30 sæta listi árið 1984, og var seinna var stækkaður í 40 tveimur árum síðar. Nú til dags inniheldur hann 100 sæti.

## Sjá einnig
* ''Billboard'' Hot 100
* ''Billboard'' 200

## Tilvísanir
Sverigetopplistan

**Sverigetopplistan** er hljómplötulisti í Svíþjóð, áður undir nafninu **Topplistan** (1975–1997) og **Hitlistan** (1998–2007). Hann er byggður á gögnum frá Grammofonleverantörernas förening (GLF) sem eru samtök hljóðritunariðnaðarins í Svíþjóð. Áður var sala tónlistar haldin utan um af **Kvällstoppen**, sem sá um samalagðan lista yfir plötur og smáskífur.

## Tilvísanir
Pop Airplay

**Pop Airplay** (einnig kallað **Mainstream Top 40**, **Pop Songs**, og **Top 40/[[Contemporary hit radio|CHR]]**) er 40 sæta listi yfir vinsælustu popplögin sem eru spiluð á útvarpsstöðvum í Bandaríkjunum. Listinn er gefinn út vikulega af *[[Billboard]]* tímaritinu og er byggður á mælingum Nielsen BDS á útvarpsspilunum.

## Sjá einnig
* ''Billboard'' Hot 100
* ''Billboard'' 200
Baja California

**Baja California** getur átt við:
*Baja California: Skaga í norðvestur Mexíkó.
*Baja California: Fylki í Mexíkó á á norðanverðum skaganum.
*Baja California Sur: Fylki í Mexíkó á sunnanverðum skaganum.
Baja California-skagi

**Baja California-skagi**  er skagi í norðvestur-Mexíkó. Lengd hans er 1.247 km og flatarmál 143.390 km2 sem er nálægt stærð Nepals. Skaginn skilur Kaliforníuflóa frá Kyrrahafi. Eldfjöll eru á skaganum og er hæsti tindur 2090 metra hár. Loftslag er þurrt.

Íbúar skagans eru rúmar 4 milljónir og skiptist hann í tvö fylki. Baja California er í norðri með   Mexicali sem höfuðborg og stærstu borg. Baja California Sur er syðra fylkið með La Paz sem höfuðborg.
Hlíðarendahverfi

**Hlíðarendahverfi** er nýr hverfahluti í Hlíðum í Reykjavík, rétt við íþróttaaðstöðu Vals að Hlíðarenda. Hverfið er hannað sem randbyggð með görðum milli samfelldra raða fjölbýlishúsa á fjórum reitum sem afmarkast af Nauthólsvegi í suðri og vestri, Valshlíð í norðri og Hlíðarenda í vestri. Göturnar á milli húsaþyrpinganna heita Smyrilshlíð, Fálkahlíð og Haukahlíð. Áætlað er að fullbyggt verði hverfið með um 800 íbúðir, en gert er ráð fyrir verslun og þjónustu á fyrstu hæðum. Framkvæmdir við byggingu hverfisins hófust árið 2015 og fyrstu íbúðirnar fóru í sölu árið 2018.
Þröstur Þórhallsson

**Þröstur Þórhallsson** (f. 19. mars 1969) er íslenskur stórmeistari í skák. Hann varð Íslandsmeistari árið 2012. Þröstur er einnig löggildur fasteigna og skipasali.

## Heimildir
Baja California Sur

**Baja California Sur** er fámennasta fylki Mexíkó. Það er 73.909 km2 og eru íbúar tæplega 800.000. Höfuðborgin heitir La Paz. Nærri 40% lands fylkisins er verndað svæði. Fylkið er á skaganum Baja California og er Baja California-fylkið á syðri helmingi skagans.
Baja California (fylki)

**Baja California** er nyrsta og vestasta fylki Mexíkó. Það er staðsett á nyrðri helmingi Baja California-skaga og er 70.113 ferkílómetrar að stærð og með 3,8 milljónir íbúa (2020). Mexicali er höfuðborgin en Tijuana er stærsta borgin. Loftslagið er þurrt en landbúnaður og vínrækt er stundaður í fjalladölum fylkisins. Ýmsar eyjar tilheyra fylkinu, þar á meðal Guadalupe-eyja.

Baja California Sur er fylkið á syðri helmingi skagans.
Heimildin

**Heimildin** er íslenskur fjölmiðill sem stofnaður var í janúar 2023 við samruna Stundarinnar og Kjarnans. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða Heimildarinnar
Mílos

**Mílos** er eldvirk grísk eyja norðan Krítar. Eyjan er vinsæll áfangastaður ferðamanna um sumartímann.
Mexicali

**Mexicali** er höfuðborg Baja California-fylkis í Mexíkó og er í samnefndum dal. Íbúar eru um 800.000 (2020). Borgin liggur upp að landamærum Bandaríkjanna og alveg við borgina Calexico. Eyðimerkurloftslag er í borginni og fær hún einungis 70 mm úrkomu árlega.

Borgin hefur verið þekkt fyrir *[[maquiladora]]*-verksmiðjur þar sem verkafólk hefur unnið fyrir bandarísk fyrirtæki.
Forsætisnefnd

**Forsætisnefnd** er þing sem er rekið af forseta eða háttsettum embættismanni sem kemur í stað hans.

## Heimildaskrá
Fjallgæs

**Fjallgæs** (fræðiheiti: *Anser erythropus*), einnig kölluð **dverggæs**, er tegund anda.

## Heimildaskrá
Þjóðfulltrúaráð

**Þjóðfulltrúaráð** (rússneska: Совет народных комиссаров; umritað: Sovet narodnykh kommíssarov), einnig kallað **Sovnarkom** (rússneska: Совнарком) voru æðsta framkvæmdarvald Rússneska alþýðusambandslýðveldisins, Sovétríkjanna og lýðvelda þeirra frá 1917 til 1946.

## Heimildir
Chihuahua (fylki)

**Chihuahua** er fylki í  norðvestur-Mexíkó. Það er stærsta fylki landsins eða 247.460 km2. Íbúar eru um 3,7 milljónir (2020). Höfuðborgin er Chihuahua-borg en stærsta borgin er Ciudad Juárez. 

Sierra Madre Occidental-fjallgarðurinn er framhald af Klettafjöllum og fer í gegnum fylkið. Hæsti tindurinn er um 3.300 m. La Barranca del Cobre (Kopargljúfur) er gríðarstórt gljúfur með hæstu fossum landsins. Þrátt fyrir að fylkið sé kennt við Chihuahua-eyðimörkina er það mest skógi vaxna fylkið í landinu.

Orðið Chihuahua kemur líklega úr nahúatl-frumbyggjamáli.
Hrekkjusvín

**Hrekkjusvín** var hljómsveit sem var stofnuð árið 1977 sem samstarfsverkefni hljómsveitanna Þokkabót og Spilverk þjóðanna. Sveitin gaf einungis út eina plötu, *Lög unga fólksins*, árið 1977. Árið 1998 var platan endurútgefin.

## Plötur
Lög unga fólksins (1977)

## Tenglar
Hrekkjusvín á Glatkistunni
Bob Dylan (breiðskífa)

***Bob Dylan*** er fyrsta breiðskífa bandaríska tónlistarmannsins Bob Dylan. Platan var gefin út 19. mars 1962 af plötuútgefandanum Columbia Records. Af 13 lögum plötunar skrifaði Dylan tvö lög og útsetti fjögur. Tónlistarmaðurinn Jesse Fuller skrifaði fyrsta lag plötunar, You're No Good, tónlistarmaðurinn Bukka White skrifaði eitt, Curtis Jones eitt og Blind Lemon Jefferson eitt. Dylan sá um hljóðfæraleik á plötunni en John H. Hammond sá um framleiðslu og upptöku hennar.

## Lagalisti.
# You're No Good (skrifað af Jesse Fuller).
# Talkin' New York (skrifað af Dylan).
# In My Time Of Dyin' (þjóðlag, útsett af Dylan).
# Man of Constant Sorrow (þjóðlag, útsett af Dylan).
# Fixin' to Die (skrifað af Bukka White).
# Pretty Peggy-O (þjóðlag, útsett af Dylan).
# Highway 51 (skrifað af Curtis Jones).
# Gospel Plow (þjóðlag, útsett af Dylan).
# Baby, Let Me Follow You Down (þjóðlag, útsett af Eric Von Schmidt).
# House of the Risin' Sun (þjóðlag, útsett af Dave Van Ronk).
# Freight Train Blues (skrifað af John Lair, útsett af Mississippi Fred McDowell og Dylan).
# Song to Woody (skrifað af Dylan).
# See That My Grave Is Kept Clean (skrifað af Blind Lemon Jefferson).

## Tilvísanir
The Times They Are a-Changin'

***The Times They Are a-Changin***' er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem var gefin út í febrúar 1964. Platan var þriðja plata Dylans, eftir að platan *[[Bob Dylan (breiðskífa)|Bob Dylan]]* kom út 1962 og *[[The Freewheelin' Bob Dylan]]* 1963. Umslag plötunnar sýnir Dylan í svarthvítu horfa afsíðis með heldur fýlulegan svip. Dylan spilaði á öll hljóðfæri sem heyrðust á plötunni, og Tom Wilson, sem tók einnig þátt í upptöku og útgáfu Freeweheelin', sá um upptöku og útgáfu plötunar. 

## Lagalisti.
**A-hlið.**

# The Times They Are a-Changin'
# Ballad of Hollis Brown.
# With God on Our Side.
# One Too Many Mornings.
# North Country Blues.

**B-hlið.**

# Only a Pawn in Their Game.
# Boots of Spanish Leather.
# When The Ship Comes In.
# The Lonesome Death of Hattie Carroll.
# Restless Farewell.

## Tilvísanir
Another Side of Bob Dylan

***Another Side of Bob Dylan*** er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem kom út þann 8. ágúst 1964. Platan var fjórða breiðskífa Dylans á tveim árum, eftir útgáfurnar á plötunum *[[Bob Dylan (breiðskífa)|Bob Dylan]]* árið 1962, *[[The Freewheelin' Bob Dylan]]* árið 1963 og *[[The Times They Are a-Changin']]* árið 1964. Dylan sá um allan hljóðfæraleik á plötuni. Tom Wilson sá um útgáfu og upptöku plötunar. Umslag plötunar sýnir Dylan í svarthvítu horfandi afsíðis. Öll lög á plötuni voru skrifuð af Dylan.

## Lagalisti.
**A-hlið.**

# All I Really Want to Do.
# Black Crow Blues.
# Spanish Harlem Incident. 
# Chimes of Freedom.
# I Shall Be Free No. 10
# To Ramona.

**B-hlið.**

# Motorpsycho Nitemare.
# My Back Pages.
# I Don't Believe You (She Acts Like We Never Have Met).
# Ballad in Plain D.
# It Ain't Me Babe.
Bringing It All Back Home

***Bringing It All Back Home*** er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem var gefin út í apríl 1965. Hún var fimmta breiðskífa Dylans. Umslag plötunar sýnir Dylan í smóking ásamt konu í rauðum kjól. Á einni hlið plötunar er Dylan í farabroddi hljómsveitar sem notar einna mest rafhljóðfæri. Sú ákvörðun gerði Dylan ei vinsælan í samfélagi þjóðlagasöngvara. Dylan spilar á gítar, munnhörpu, hljómborð og syngur á plötunni. Með Dylan eru þeir Steve Boone, Joseph Macho Jr. og John Sebastian á bassa, Bobby Gregg á trommum, Paul Griffin á píanó og hljómborði, John P. Hammond, Al Gorgoni, Kenny Rankin og Bruce Langhorne á gítar, Bill Lee á bassa í laginu „It's All Over Now, Baby Blue“, og Frank Owens á píanó. Daniel Kramer tók myndina á umslaginu og Tom Wilson sá um upptökur og útgáfu. Öll lög plötunar voru skrifuð af Dylan.

## Lagalisti.
**A-hlið**.

# Subterranean Homesick Blues.
# She Belongs to Me.
# Maggie's Farm.
# Love Minus Zero/No Limit.
# Outlaw Blues.
# On the Road Again.
# Bob Dylan's 115th Dream.

**B-hlið.**

# Mr. Tambourine Man.
# Gates of Eden.
# It's All Right Ma (I'm Only Bleeding)
# It's All Over Now, Baby Blue.

## Tilvísanir
The Freewheelin' Bob Dylan

***The Freewheeling Bob Dylan*** er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem kom út 27. maí 1963. Platan var önnur breiðskífa Dylans, eftir að platan *[[Bob Dylan (breiðskífa)|Bob Dylan]]* kom út árið áður. Umslagið sýnir Dylan og kærustu hans á þessum tíma, Suzie Rotolo, labba niður Jones Street í New York. Myndina tók ljósmyndarinn Don Hunstein. Dylan sá um raddir, munnhörpuleik og kassagítarsleik á plötunni. Howie Collins spilaði á gítar í ellefta lagi plötunnar, Corrinna, Corrinna, sem og Leonard Gaskin (sem spilaði á bassa í laginu), Bruce Langhorne (sem spilaði á gítar í laginu), Herb Lovelle (sem spilaði á trommur í laginu) og Dick Wellstood (sem spilaði á píanó í laginu). Líkt og á fyrstu plötu Dylan sá John H. Hammond um framleiðslu plötunnar, sem og Tom Wilson. Öll lög á plötunni voru skrifuð af Dylan, fyrir utan „Corinna“, sem er þjóðlag og „Honey, Just Allow Me One More Chance“, sem var skrifað af Henry Thomas.

## Lagalisti.
**A hlið.**

# Blowin' in the Wind.
# Girl from the North Country. 
# Masters of War.
# Down the Highway.
# Bob Dylan's Blues.
# A Hard Rain's a-Gonna Fall.

**B hlið.**

# Don't Think Twice, It's All Right.
# Bob Dylan's Dream.
# Oxford Town.
# Talkin' World War III Blues.
# Corrinna, Corinna.
# Honey, Just Allow Me One More Chance.
# I Shall Be Free.

## Tilvísanir
Ísland (Spilverk þjóðanna)

**Ísland,** eða græna platan, er breiðskífa sem var gefin út af hljómsveitinni Spilverk þjóðanna haustið 1978. Platan var fyrsta plata hljómsveitarinnar án Egils Ólafssonar, sem var búinn að stofna hljómsveitina Þursaflokkinn er platan kom út. 

## Lagalisti

# Reykjavík.
# N - 9.
# Gæfa og gjörvileiki.
# Eitt sinn hippi ávallt hippi (Hippi).
# Njáll og Bergþóra.
# Græna byltingin.
# Elliheimilið Grund.
# Aksjónmaður.
# Páfagaukur.
# Ísland.
Héðinn Steingrímsson

**Héðinn Steingrímsson** (11. janúar 1975) er íslenskur stórmeistari í skák. Héðinn hefur þrisvar unnið Íslandsmeistaratitilinn í skák, auk þess sem hann 
varð heimsmeistari í aldursflokknum U12 árið 1987. Hann er 5. stigahæsti íslenski skákmaðurinn að FIDE-skákstigum.
Sonora

**Sonora** er fylki í norðvestur-Mexíkó og er um 185.000 ferkílómetrar að stærð. Íbúar eru tæpar 3 milljónir og er höfuðborgin og stærsta borgin Hermosillo. Sonora á landamæri að fylkjunum Chihuahua, Baja California og Sinaloa. Í norðri er Arisóna og Nýja-Mexíkó bandaríkjamegin.

Sierra Madre Occidental-fjallgarðurinn er í austurhluta Sonora og er Kaliforníuflói í vestri. Loftslag er þurrt utan fjalllendis.
Chiapas

**Chiapas** er syðsta fylki Mexíkó. Íbúar eru um 5,5 milljónir (2020) og er stærð fylkisins 74.415 km2.

Höfuðborg þess og stærsta borgin er Tuxtla Gutiérrez. Það á landamæri að fylkjunum Oaxaca í vestri, Veracruz í norðvestri og Tabasco í norðri. Guatemala er í við austur- og suðausturmörk Chiapas.

Rigningarsamt er í Chiapas og er hitabeltisloftslag þar og regnskógar. Hæsti punktur er Tacaná-eldfjallið eða 4.093 metrar.

Rústir Maja-veldisins eru sjáanlegar í Chiapas og eru frumbyggjar sem eru afkomendur þeirra stór hluti íbúa. Árið 1994 gerði hópur frumbyggja, Zapatistar, uppreisn í Chiapas og ráða þeir stóru svæði innan þess.
Sinaloa

**Sinaloa** er fylki í norðvestur-Mexíkó og er um 58.000 ferkílómetrar að stærð. Íbúar eru rúmar 3 milljónir (2020) og er höfuðborgin og stærsta borgin Culiacán. Sonora á landamæri að fylkjunum Chihuahua, Durango, Nayarit og Sonora.

Sierra Madre Occidental-fjallgarðurinn er í austurhluta Sinaloa og er Kaliforníuflói í vestri.
Durango

**Durango**  er fylki í norðvestur-Mexíkó. Það er 123.317 km2 að stærð og eru íbúar 1.832.650 (2020). Það er fjórða stærsta fylkið en það næstfámennasta. Durango er landlukt og liggur að fylkjunum Chihuahua, Coahuila, Zacatecas, Nayarit og Sinaloa. Það liggur á mexíkósku hásléttunni og er meðalhæð 1.775 metrar yfir sjávarmáli. Landslag er fjalllent og skógi vaxið. Höfuðborgin Durango er við hlíðar Sierra Madre Occidental-fjallgarðsins í yfir 1850 metra hæð.

Vinsælt hefur verið að taka upp vestra-kvikmyndir í Durango.
Coahuila

**Coahuila** er fylki í norður-Mexíkó og er um 151.595 ferkílómetrar að stærð eða 3. stærsta fylkið. Íbúar eru 3,1 milljónir (2020) og er höfuðborgin og stærsta borgin Saltillo. Borgin Torreón er stærri ef tekið er með stórborgarsvæðið.
Coahuila á landamæri að fylkjunum Chihuahua, Nuevo León, Zacatecas, og Durango. Í norðri er Texas og myndar fljótið Rio Grande  (Río Bravo del Norte) landamærin. Sierra Madre Oriental er fjallgarður sem fer um fylkið.
Konstantín 2.

**Konstantín 2.** eða **Konstantínus 2.** getur meðal annars átt við um:
* Constantinus 2., Rómarkeisara (316–340)
* Konstantínus 2. Skotakonung (316–340)
* Konstantín 2. Grikkjakonung (1940–2023)
Yucatán

**Yucatán** er fylki í suðaustur-Mexíkó á Júkatanskaga. Það er 39.524 km2 að stærð, íbúar eru 3,2 milljónir og er höfuðborgin Mérida.
Fjóluætt

**Fjóluætt** er ætt með um 22–28 ættkvíslir, og um 1,000–1,100 tegundir. Flokkun ættkvísla er nokkuð á reiki í undirættum. Stærsta ættkvíslin: fjólur telur um 600 tegundir, flestar í tempraða beltinu nyrðra.

Á Íslandi má finna 5 tegundir; þrenningarfjólu, týsfjólu, mýrfjólu, birkifjólu & skógfjólu.

## Tilvísanir
Fjöldamorðin í Columbine

**Fjöldamorðin í Columbine** áttu sér stað 20. apríl árið 1999 í Columbine, Colorado, í Bandaríkjunum. Nemendur gagnfræðiskólans Columbine, þeir Eric David Harris og Dylan Bennet Klebold skipulögðu og framkvæmdu skotárás á skólann. Árásin var á þeim tíma stærsta skotárás sem hafði verið gerð á menntastofnun í Bandaríkjunum og sú sem hefur öðlast mestu frægð og umfjöllun í bæði fjölmiðlum og vinsælli dægurmenningu samtímans. 

Eric og Dylan náðu að myrða 13 manns og særa 24 í árásinni, fullorðna og unglinga, áður en þeir frömdu sjálfsmorð sjálfir, þá aðeins 17 og 18 ára gamlir. Báðir voru þeir nemendur í skólanum og jafnaldrar og kunningjar þeirra á meðal hinna myrtu. Í kjölfar árásarinnar varð gríðarlegt fjölmiðlafár og félagslegt uppþot sem hefur gert Columbine skotárásina eina sá alræmdustu sem hefur verið framin.

Báðir fæddir árið 1981, Eric í Wichita í Kansas og Dylan í Lakewood í Colorado. Dylan sjálfur var alinn upp í grennd við Columbine en Eric fluttist með fjölskyldu sinni til Colorado árið 1993 og kynntust þeir hvor öðrum í 7. bekk þegar báðir gengu í Columbine gagnfræðiskólann í Littleton í Colorado. Þeir urðu fljótlega mjög nánir hvor öðrum og hafa bæði fjölskyldumeðlimir þeirra og vinir lýst þeim sem nær óaðskiljanlegum sálufélögum.  Þeim var lýst sem óvinsælu og einrænu tvíeyki sem varð reglulega fyrir aðkasti og einelti frá vinsælli nemendum skólans en Columbine skólinn var þekktur fyrir að ríkjandi "fótboltastráka menningu" sem félagarnir féllu ekki inn í. Báðir höfðu áhuga á hugvísindum, sagnfræði og heimspeki, og þar á meðal kenningum alræmdra heimspekinga á borð við Friedrich Nietzche  ásamt sívaxandi áhuga á skotvopnum, þungarokki og ofbeldisfullum tölvuleikjum. 

Eftir skotárásina fóru á loft miklar getgátur og kenningar um ástæður hennar og mögulega áhrifavalda, þar voru Friedrich Nietszche, Hitler, Thomas Hobbes, tölvuleikurinn Doom og tónlistarmenn á borð Marilyn Manson meðal þess sem kennt var um að hafa hvatt drengina til þess að fremja ódæðisverkið. Félagsfræðingar, sálfræðingar og afbrotafræðingar hafa í dag almennt hafnað slíkum kenningum og nefna djúpstæðar persónuleikaraskanir, þunglyndi, bresti í tengslamyndun og fleiri félags-sálræna þætti sem mögulegar ástæður, og nota dagbókafærslur og myndbandsupptökur sem Eric og Dylan tóku upp mánuðum fyrir árásarinnar, sér til stuðnings.   

## Tilvísanir
Veracruz (fylki)

**Veracruz** er fylki í austur-Mexíkó við Mexíkóflóa. Íbúar eru rúmlega 8 milljónir (2020) og er fylkið  71.826 km2 að stærð. Höfuðborgin er Xalapa-Enríquez en borgin Veracruz er stærst.

Hæsta fjall landsins, Citlaltépetl, er í fylkinu. Hitabeltisskógar eru ráðandi í landslaginu og er dýralíf með fjölbreyttara móti.
Perpignan

**Perpignan** er borg í Suður-Frakklandi í umdæminu Pyrénées-Orientales í héraðinu Occitanie. Íbúar eru um 118 þúsund (2020).

## Borgarstjórn

## Íbúafjöldi





## Tilvísanir
Tamaulipas

**Tamaulipas** er fylki í norðaustur-Mexíkó. Það er 80.249 km2 að stærð og eru íbúar um 3,5 milljónir (2020). Ciudad Victoria heitir höfuðborgin. Aðrar stærri borgir eru Reynosa, Matamoros, Nuevo Laredo, Tampico og Mante. 

Ríó Bravo einnig þekkt sem Rio Grande myndar landamæri fylkisins að Texas, Bandaríkjunum. Í vesturhluta Tamaulipas liggur fjallgarðurinn Sierra Madre Oriental. Hæsti punktur er 3.280 metrar.
Veracruz (borg)

**Veracruz**, einnig þekkt sem **Heroica Veracruz** er stærsta borgin í mexíkanska fylkinu Veracruz við Mexíkóflóa. Íbúar voru 607.000 árið 2020. Borgin byggðist upp á nýlendutíma Spánverja og er þar elsta höfn landsins og helsta höfn fyrir inn- og útflutning. Spænski landneminn Hernán Cortés stofnaði borgina á föstudaginn langa árið 1519 og gaf henni nafnið Veracruz sem kennt er við sannan kross. Í borginni er stærsta sædýrasafn Rómönsku-Ameríku,
Fáni Belgorod

Núverandi fáninn var samþykktur 22. júlí 1999 með ákvörðun borgarráðs Belgorod nr. 321 og færður í skjaldarmerkjaskrá Rússlands með skráningarnúmer 978 árið 2002.

## Lýsing
Fáni Belgorod-borgar (blár striga með hvítri rönd neðst) sýnir gult ljón sem stendur á afturfótunum með hvítan örn svífa yfir því. Borgartáknin eru meira en 300 ára gömul og birtust á valdatíma Péturs I. Rússneski keisarinn afhenti íbúum Belgorod skjaldarmerkið til heiðurs sigrinum á Svíum í orrustunni við Poltava (1709). Árið 1712 var skjaldarmerkið sýnt á borði Belgorod-herdeildarinnar sem sigraði óvininn og árið 1727 varð það tákn hins nýstofnaða héraðs.

## Tilvísanir
David Crosby

**David Van Cortlandt Crosby** (14. ágúst, 1941 – 18. janúar, 2023) var bandarískur tónlistarmaður sem spilaði þjóðlagatónlist, rokk og djass. Hann var stofnandi The Byrds sem risu til frægðar árið 1965 með ábreiðu *Mr. Tambourine Man* eftir Bob Dylan. Árið 1968 myndaði Crosby þríeykið Crosby, Stills & Nash með Stephen Stills og Graham Nash. Hann kom meðal annars kanadísku söng- og tónlistarkonunni Joni Mitchell á framfæri og átti í samstarfi við annan Kanadamann, Neil Young. Crosby var áberandi í hippa og andmenningarhreyfingunni á 7. áratug 20. aldar. 

Árið 2018 hélt Crosby tónleika í Háskólabíói. 

## Tilvísanir
Gina Lollobrigida

**Luigia "Gina" Lollobrigida** (4. júlí 1927 – 16. janúar 2023) var ítölsk leikkona, ljósmyndari og stjórnmálakona.
Puebla (fylki)

**Puebla** er fylki í mið-Mexíkó. Íbúar eru um 6,6 milljónir og er stærð fylkisins 34.306 km2. Höfuðborgin er Puebla ein stærsta borg landsins.  Puebla er  milli fjallgarðanna Sierra Nevada og Sierra Madre Oriental . Meðal eldfjalla eru Citlaltépetl (5.747 m.), Popocatépetl (5.452 m.) og Iztaccíhuatl (5.286 m.).

Í Puebla eru ýmsir frumbyggjahópar og er nahúatl algengasta tungan. Ýmsar hátíðir eru haldnar í fylkinu, þar á meðal Dagur hinna dauðu (Día de los Muertos).
Aguascalientes

**Aguascalientes** er fylki í Mið-Mexíkó. Það er 5.617 ferkílómetrar og eitt minnsta fylki landsins. Íbúar eru um 1,4 milljónir (2019) og búa flestir í höfuðborginni Aguascalientes. Meðalhæð fylkisins er 1.950 metrar. Aguascalientes vísar í heitar lindir sem fundust á svæðinu.

San Marcos-hátíðin (Feria Nacional de San Marcos) er haldin árlega þar og dregur að ferðamenn.
Oaxaca (fylki)

**Oaxaca** er fylki í suðvestur-Mexíkó. Það er 93.757 km2 og eru íbúar 4,1 milljón. Nafnið er tilkomið frá Oaxaca, höfuðborginni og er vísun í trjátegund á tungu nahúatl. Fylkið er hvað þekktast fyrir frumbyggja og menningu þeirra sem hefur varðveist vegna einangrunar; hæðótts landslags. Meðalhæð er 1.500 metrar og hæsti punktur er 3.759 metrar. Oaxa er ásamt Chiapas og Veracruz með mestu líffræðilegu fjölbreytni innan Mexíkó. Þónokkrir þjóðgarðar og vernduð svæði eru í Oaxaca.

Benito Juárez og Porfirio Díaz fyrrum forsetar Mexíkó fæddust í Oaxaca.
Guerrero

**Guerrero** er fylki í suðvestur-Mexíkó. Íbúar eru um 3,5 milljón og er Chilpancingo höfuðborgin en Acapulco er stærsta borgin. Stærð fylkisins 63.596 km2 og er það fjalllent. Guerrero er nefnt eftir Vicente Guerrero, einum af leiðtogum mexíkóska sjálfstæðisstríðið. Ferðaþjónusta er mikilvæg efnahagslega þar sem Acapulco er miðpunkturinn.
Tabasco

**Tabasco** er fylki í suðaustur-Mexíkó.  Íbúar eru 2,4 milljónir (2020) og er höfuðborgin Villahermosa. Stærð Tabasco er 24.731 ferkílómetrar og regnskógur þekur allt landsvæði.

La Venta einn mikilvægasta stað fornmenningar Olmeka má finna í Tabasco. Einnig eru þar Majahof.
TV Azteca

**TV Azteca** er mexíkósk fjölmiðlasamsteypa sem stofnuð var árið 1993. Hún er næststærsti fjölmiðillinn á eftir Televisa.

## Tenglar
* TV Azteca
Ciudad Juárez

**Ciudad Juárez** (*Juárez* í daglegu máli) er borg í Chihuahua-fylki í Mexíkó. Hún er fjölmennasta borg fylkisins með 1,5 milljón (2020). El Paso í Bandaríkjunum er aðliggjandi borg við landamæri landanna er Río Bravo del Norte eða Rio Grande skilur þær að. Yfir 300 *[[maquiladora]]*-verksmiðjur eru í borginni. Borgin hefur verið þekkt fyrir háa morðtíðni og fíkniefnastríð.

Borgin er nefnd eftir Benito Juárez, fyrrum forseta Mexíkó.
La Malinche

**La Malinche**, einnig kölluð **Malintzin**, **Malinalli**, **Marina** eða **doña Marina** (fædd í kringum 1500 og látin í kringum 1529) var amerísk frumbyggjakona af þjóðerni Nahúa. Hún starfaði sem túlkur og ráðgjafi Hernáns Cortés við upphaf landvinninga Spánverja gegn Astekaveldinu. Hún varð jafnframt ástkona Cortésar og eignaðist með honum son, Martín Cortés. 

Upphaflegt nafn hennar var *Malinalli*. Spánverjar gáfu henni nafnið *Doña Marina* þegar hún tók kaþólska skírn. Nafn hennar útfærðist sem *Malintzin* á nahúatl, með asteska viðskeytinu *-tzin*. Þessi orðmynd þýddist á spænsku sem *La Malinche*.

## Æviágrip
Talið er að La Malinche hafi verið af hátt settum ættum úr menningarsamfélagi Mexíka. Faðir hennar var landstjóri í Painala (héraði í suðausturhluta Astekaveldisins). Talið er að hún hafi verið seld eða gefin í þrældóm til Maja þegar hún var ung stúlka og þess vegna hafi hún lært bæði móðurmál sitt, nahúatl, og tungumál maja.

Höfðingjar Maja í Tabasco gáfu spænska landvinningamanninum Hernán Cortés La Malinche þann 15. mars 1519 ásamt nítján öðrum konum, gullstykkjum og efnum. Cortés gaf henni nafnið Marina og gaf hana síðan einum af kapteinum sínum, Alonso Hernández Puertocarrero. 

Eftir að Cortés komst að því að Malintzin talaði nahúatl fékk hann hana til að túlka úr nahúatl í majamál og fékk Jerónimo de Aguilar, sem hafði verið strandaglópur á eynni Cozumel, til að túlka á milli Spánverja og Asteka. Malintzin var síðan fljót að læra sjálf spænsku. Auk þess að vera túlkur fyrir Cortés varð hún ráðgjafi hans um það hvernig væri rétt að koma fram við frumbyggjana. Talið er að milliganga hennar hafi skipt sköpum við þróun mála í samskiptum Cortés við Asteka´og í því að Cortés náði friðarsamkomulagi við Montesúma, keisara Astekaveldisins. Eftir að Cortés sigraði Astekaveldið fylgdi La Malinche honum jafnframt til Hondúras.

La Malinche og Cortés eignuðust son, Martin, sem var lagalega viðurkenndur sem sonur þeirra af páfanum. La Malinche eignaðist jafnframt dótturina Maríu með einum af hermönnum Cortés, Juan Jaramillo. Hún giftist Jaramillo árið 1524. Eftir herför Cortésar til Hondúras hlaut La Malinche nokkrar gjöfular landeignir nærri Mexíkóborg að launum.

Óvíst er hvenær La Malinche lést. Miðað hefur verið við að hún hafi lifað á árunum 1498-1529, 1500-1527, 1500–1529 eða 1501–1550 Óvíst er um dánarorsök hennar en líklega lést hún úr veirusýki sem Spánverjar höfðu flutt til nýja heimsins frá Evrópu.

## Malinchismo
Hugtakið *malinchismo* í Mexíkó vísar til þess að halda meira upp á erlendar vörur og siði en innlendar. Manneskja með þessa eiginleika er því kölluð *malinchista*. La Malinche hefur verið kölluð mexíkósk Eva, sem á að tákna að hún sé föðurlandssvikari.

Þótt neikvæðar hugmyndir um La Malinche sem föðurlandssvikara sem seldi þjóð sína í hendur innrásarhers séu útbreiddar hafa jafnframt komið fram femínískari túlkanir á hlutverki hennar. Er þá litið á La Malinche sem konu sem tókst með kænsku sinni að forða þjóð sinni frá stríði og slátrun.

## Tilvísanir
Mánatoppur

**Mánatoppur** (fræðiheiti *Lonicera obovata*) er runni af geitblaðsætt ættaður úr Himalajafjöllum (Afganistan til Tíbet).

## Heimild
Vortoppur

**Vortoppur** (fræðiheiti *Lonicera praeflorens*) er runni af geitblaðsætt ættaður austast úr Asíu (Japan, Kóreu, Mansjúríu, Prímorja).

## Heimild
Skriðtoppur

**Skriðtoppur** (fræðiheiti *Lonicera prostrata*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína og Myanmar.

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Zacatecas

**Zacatecas** er fylki í mið-Mexíkó. Það er 75.284 km2 að flatarmáli og eru íbúar um 1,6 milljónir (2020).
Meðalhæð í fylkinu er 2230 metrar yfir sjávarmáli og landslag einkennist af hásléttum og fjöllum. Málmvinnsla er mikilvæg í Zacatecas og aðallega silfur. Nafn fylkisins kemur úr nahúatl og þýðir *þar sem nægt gras finnst* og vísar í höfuðborgina, Zacatecas. Þar var ein stærsta orrustan í mexíkóska sjálfstæðisstríðinu.
San Luis Potosí

**San Luis Potosí** er fylki í mið- og austur-Mexíkó. Það er 61,137 km2 að flatarmáli og liggur aðallega á mexíkönsku hásléttunni. Íbúar eru um 2,8 milljón og er höfuðborgin er San Luis Potosí. Fylkið byggðist upp á silfur- og gullvinnslu. Nafnið vísar til Loðvíks 9. Frakkakonungs og Potosí í Bólivíu þar sem sambærilegar málmnámur voru.
Visegrád-hópurinn

**Visegrád-hópurinn**, **V4-löndin** eða **Evrópukvartettinn**, er samstarfshópur fjögurra Mið-Evrópuríkja: Póllands, Tékklands, Slóvakíu og Ungverjalands. Samstarfinu var komið á á leiðtogafundi Póllands, Tékkóslóvakíu og Ungverjalands í kastalanum í Visegrád 15. febrúar 1991. Tilgangur þess var gagnkvæmur stuðningur ríkjanna við þróun frá stjórnkerfi kommúnismans og við inngöngu þeirra í Evrópusambandið. Löndin hafa síðan átt víðtækt efnahagslegt, menningarlegt og hernaðarlegt samstarf.

Nafnið vísar í Visegrád-ráðstefnuna, þegar Jóhann 1. af Bæheimi, Karl 1. af Ungverjalandi og Kasimír 3. af Póllandi funduðu þar árið 1335.
Selvogsviti

**Selvogsviti** er 15,8 metra hár ferstrendur turnlaga viti í Selvogi á Suðurlandi, milli Þorlákshafnar og Grindavíkur. Vitinn var reistur 1930 til 1931 og tók við af eldri stálgrindarvita sem var reistur þarna árið 1919. Ljóseinkenni vitans er Fl(2)W 10s (2 hvít blikkljós á 10 sekúndna fresti). Á vitanum er líka radíóviti sem sendir út bókstafinn B.
Colima

**Colima** getur átt við:

*Colima, fylki í Mexíkó.
*Colima, eldfjall í sama fylki.
*Colima, höfuðborg samnefnds fylkis.
Satíntoppur

**Satíntoppur** (fræðiheiti *Lonicera reticulata*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Norður Ameríku. Tegundin er einnig sögð vera upprunnin í Kína

## Heimild
Colima (fylki)

**Colima** er fylki í vestur og mið-Mexíkó. Það er fjórða minnsta fylkið eða 5.627 km2 og eru íbúar um 730.000 (2020). Höfuðborgin er Colima. Lífsgæði í fylkinu eru með þeim hærri í landinu. Eldfjallið Colima (3.839 metrar) er virkt og gaus síðast 1999. Það er á mörkum Jalisco-fylkis.

Langt undan ströndum fylkisins eru eldfjallaeyjarnar Revillagigedo-eyjar sem tilheyra því. Þær eru á verndarskrá UNESCO.
Þyrnatoppur

**Þyrnatoppur** (fræðiheiti *Lonicera spinosa*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Himalajafjöllum (Afganistan til Tíbet).

## Heimild
Nayarit

**Nayarit** er fylki í vestur-Mexíkó. Það er 27.815 ferkílómetrar og eru íbúar 1,2 milljónir. Höfuðborgin heitir Tepic.
Vinsælar sólarstrendur eru þar; Riviera Nayarit og San Blas. 

Marías-eyjar og Marietas-eyjar eru undan ströndum fylkisins á verndarskrá UNESCO. Ceboruco og Sangangüey eru eldfjöll í Nayarit.
Quintana Roo

**Quintana Roo** er fylki í suðaustur-Mexíkó á Júkatanskaga. Það er 44.705 ferkílómetrar að flatarmáli. Höfuðborgin heitir Chetumal en önnur mikilvæg borg er ferðamannaborgin Cancún. Quintana Roo varð að fylki í Mexíkó árið 1974. Þá óx ferðmannaiðnaður og íbúafjöldi. Maja-fornminjar má finna innan svæðisins.

Í suðri á fylkið landamæri að Gvatemala og Belís.

Það er nefnt eftir Andrés Eligio Quintana Roo sem gegndi mikilvægu hlutverki í mexíkóska sjálfstæðisstríðinu.
Jalisco

**Jalisco** er fylki í vestur- og mið-Mexíkó. Það er 78.599 ferkílómetrar og eru íbúar um 8,3 milljónir (2020) og eru flestir í höfuðborginni Guadalajara sem er þriðja stærsta borg landsins með stórborgarsvæðinu. Borgin Puerto Vallarta með sínar strendur og Chapala-vatn, stærsta vatn landsins, eru vinsælir ferðamannastaðir. Mexíkósk menning eins og áfengið tekíla og mariachi-söngvarar rekja uppruna sinn til Jalisco.

Eldfjallið Nevado de Colima er hæsti punkturinn og Colima-eldfjallið er á mörkum Jalisco og Colima-fylkis.
Tíbettoppur

**Tíbettoppur** (fræðiheiti *Lonicera rupicola var. rupicola*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá austurhluta Himalajafjalla og N- og Mið Kína.

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Loðtoppur

**Loðtoppur** (fræðiheiti *Lonicera villosa*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá norðausturhluta N-Ameríku. Berin eru talin æt.

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi og þrífst vel.

## Heimild
Ljómatoppur

**Ljómatoppur** (fræðiheiti *Lonicera tolmatchevii*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Sakalín.

## Heimild
Kjalartoppur

**Kjalartoppur** (fræðiheiti *Lonicera webbiana*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Asíu (Afghanistan, Kína, Kasakhstan, Kirgistan, Nepal, Pakistan, Tadjikistan, Tíbet, Úsbekistan).

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Skrúðtoppur

**Skrúðtoppur** (fræðiheiti *Lonicera tragophylla*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína, Nepal og Myanmar.

## Heimild
Hrístoppur

**Hrístoppur** (fræðiheiti *Lonicera trichosantha*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá suður og austur Tíbet til mið Kína.

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

Tvær undirtegundir teljast til hennar: 
*Lonicera trichosantha var. trichosantha - Hrístoppur (aðaltegundin) og
*Lonicera trichosantha var. deflexicalyx (Batalin) P.S.Hsu & H.J.Wang - Gultoppur
    
Ekki er víst hvort sveigtoppur sé samnefni eða réttara nafn á L. t. var deflexicalyx. 

## Heimild
Dvergdúntoppur

**Dvergdúntoppur** (fræðiheiti *Lonicera × xylosteoides*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá austur Evrópu (mið-Rússland).

Hann er líklega blendingur rauðtopps (L. tatarica) × dúntopps (L. xylosteum), en er stundum talinn sjálfstæð tegund. 

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Guanajuato

**Guanajuato** er fylki í mið-Mexíkó. Það er 30.608 km2 að flatarmáli og eru íbúar um 6,2 milljónir (2020).
Guanajuato heitir höfuðborgin en stærsta borgin er León. 

Guanajuato er á mexíkósku hásléttunni og er meðalhæð er 2.015 metrar yfir sjávarmáli. Einnig fer mexíkóska eldfjallabeltið um fylkið. Fylkið byggðist upp á námavinnslu eins og aðliggjandi fylki Zacatecas og San Luis Potosí.
Selvíkurnefsviti

**Selvíkurnefsviti** (oft kallaður **Selvíkurviti**) er 8 metra hár ferstrendur viti sem stendur austan megin við Siglufjörð gegnt bænum. Vitinn var reistur árið 1930, en áður var þar lítill stólpaviti frá 1911. Ljóseinkenni vitans er Fl WRG 5s (eitt blikkljós í þrískiptum geira á 5 sekúndna fresti).
Kolbeinstangaviti

**Kolbeinstangaviti** er 19,5 metra hár ferstrendur viti sem stendur á austanverðum Kolbeinstanga í Vopnafirði, í landi Leiðarhafnar, norðan við Vopnafjarðarbæ. Vitinn var reistur 1942 en ekki tekinn í notkun fyrr en tveimur árum síðar þegar ljóshús í hann fékkst sent frá Bretlandi. Hann var gerður eftir sömu teikningu og Kálfshamarsviti, en ólíkt honum hefur hann ekki verið kústaður með þéttiefni og heldur því upprunalegu útliti með steiningu úr hvítu og svörtu kvarsi. Ljóseinkenni vitans er LFl WRG 10s (langt blikkljós í þrískiptum geira á 10 sekúndna fresti).
Campeche

**Campeche** er fylki á Júkatanskaga í suðaustur-Mexíkó. Flatarmál þess er um 57.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 930.000 (2020). Höfuðborgin heitir einnig Campeche. Hún var mikilvæg höfn Nýja Spáns. Frá 1970 gerði olíufundur undan ströndum Campeche auðugra. Eins og annars staðar á Júkatanskaga má finna regnskóga og fornminjar majaveldisins þar.
Austratoppur

**Austratoppur** (fræðiheiti *Lonicera caucasica ssp. orientalis*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Tyrklandi.

## Heimild
Gljátoppur

**Gljátoppur** (fræðiheiti *Lonicera pileata var. yunnaensis*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína Eins og sést, þá er ekki eining um hvað sé rétt fræðiheiti.

## Heimild
Michoacán

**Michoacán** (formlega **Michoacán de Ocampo**) er fylki í vestur-Mexíkó. Það er um 59.000 ferkílómetrar að flatarmáli og eru íbúar 4,7 milljónir (2020). Höfuðborgin heitir Morelia og er nefnd eftir José María Morelos einni af hetjum mexíkóska sjálfstæðisstríðsins. Michoacán þýðir hins vegar *veiðimannastaður* á nahúatl tungu frumbyggja og vísar í stóru vötnin í fylkinu. Purépecha-veldið var á svæðinu áður en Spánverjar komu og stóðst það árásir Asteka.

Mexíkóska eldfjallabeltið liggur um Michoacán frá vestri til austurs. Þekktast er Paricutín-eldfjallið.

Pátzcuaro-vatn er stórt stöðuvatn eða 1.525 km2 og er þar stunduð fiskveiði. Zirahuén-vatn er minna en bæði vötnin eru vinsæl meðal ferðamanna.
Hidalgo

**Hidalgo** er fylki í mið-Mexíkó. Íbúar eru um 3,1 milljón og höfuðborgin heitir Pachuca. Flatarmál er tæplega 21.000 ferkílómetrar og er landsvæðið fjalllent.

Það er nefnt eftir Miguel Hidalgo y Costilla, forsprakka mexíkóska sjálfstæðisstríðsins.
Harðstjórar (fuglar)

**Harðstjórar** (fræðiheiti: *Tyrannidae*), einnig kallaðir **greipar**, eru ætt spörfugla.

## Heimildaskrá
Morelos

**Morelos** er landlukt fylki í mið-Mexíkó. Það er næstminnsta fylkið á eftir Tlaxcala eða um 4.900 ferkílómetrar að flatarmáli og eru íbúar tæpar 2 milljónir (2020). Höfuðborgin heitir Cuernavaca.  Morelos er þekkt fyrir chinelos, grímuklædda dansara sem blanda menningu frumbyggja og kaþólikka.
Höfuðlús

**Höfuðlús** (*Pediculus humanus capitis*) er sníkjudýr sem lifir í hári manna. Höfuðlýs eru vængjalaus skordýr sem eyða öllum sínum lífsferli á höfði manna þar sem þær nærast á mannsblóði sem er þeirra eina fæða. Menn eru einu þekktu hýslar höfuðlúsar en simpansar og bónóbóapar hýsa náskylda tegund, *Pediculus schaeffi*. Aðrar tegundir lúsar sýkja flestar tegundir spendýra og allar tegundir fugla.

Lýs eru frábrugðnar öðrum blóðætum eins og flóm að því leyti að þær eyða öllu lífi sínu á hýsli. Höfuðlýs geta ekki flogið, og fætur þeirra eru svo stuttir að þær geta ekki stokkið og eiga erfitt með gang á sléttu yfirborði.

Höfuðlús ber ekki með sér sjúkdóma, ólíkt hinni náskyldu fatalús (*Pediculus humanus humanus*). Höfuðlús og fatalús eru nánast eins í útliti en æxlast ekki sín á milli með því að kjósa að festa egg við höfuðhár frekar en föt. Erfðafræðirannsókniri hafa leitt í ljós að höfuðlýs og fatalýs aðskildust fyrir um 30.000-110.000 árum þegar margir menn tóku að klæðast fötum að verulegu ráði. Mun fjarskyldari fatalús er flatlús (*Pthirus pubis*) sem sýkir einnig menn. Flatlýs eru nokkuð frábrugðnar höfuðlús og flatalús í útliti en líkjast meir þeim tegundum lísa sem sýkja aðrar tegundir prímata.

Þegar höfuðlúsasmit koma upp er yfirleitt gripið til þeirra ráða að reyna að útrýma þeim, sérstaklega þegar þau verða meðal barna. Þótt höfuðlýs beri ekki sjúkdóma, geta komið upp sýkingar í bitför höfuðlúsa ef klórað er í bitin, en slíkt er þó sjaldgæft. Höfuðlúsasmit gætu gagnast hýslinum með því að efla ónæmiskerfi hans gegn lúsasmitum sem hjálpar honum að verja sig gegn fatalúsum sem geta borið hættulega sjúkdóma.

## Tilvísanir
Maurfuglar

**Maurfuglar** (fræðiheiti: *Formicariidae*) eru ætt spörfugla.

## Flokkun

Maurfuglar skiptast í tvær ættkvíslir.

* Maurþrestir (*Formicarius*)
** Formicarius colma
** Formicarius nigricapillus
** Formicarius analis
** Formicarius moniliger
** Formicarius rufifrons
** Formicarius rufipectus
* Chamaeza
** Chamaeza campanisona
** Chamaeza meruloides
** Chamaeza mollissima
** Chamaeza nobilis
** Chamaeza ruficauda
** Chamaeza turdina

## Heimildaskrá
Tlaxcala

**Tlaxcala** er minnsta fylki Mexíkó og er í miðju landsins. Íbúar eru um 1,3 milljónir (2020) og er flatarmál rúmir 4.000 ferkílómetrar. Fylkið er nefnt eftir Tlaxcala, borg frumbyggja Tlaxcala sem unnu með Spánverjum að sigra Astekaveldið. La Malinche-eldfjallið er hæsti punkturinn, 4.461 metrar.
Querétaro (fylki)

**Querétaro** er fylki í mið-Mexíkó. Íbúar eru um 2,4 milljónir (2020) og er flatarmál 11.700 ferkílómetrar. Höfuðborgin er Querétaro.
Paradísarfuglar

**Paradísarfuglar** (fræðiheiti: *Paradisaeidae*) eru ætt spörfugla.

## Flokkun
Eftirfarandi flokkunarlisti er ekki tæmandi.

* Hvellfuglar (*Ptiloris*)
** Paradísarskjöldur (*Ptiloris magnificens*)
* *Paradisaea*
** Litli paradísarfugl (*Paradisaea minor*)
** Stóri paradísarfugl (*Paradisaea apoda*)
** Paradísargreifi *(Paradisaea raggiana*)
** *Paradisaea decora*
** Paradísarroði (*Paradisaea rubra*)
** Þýskalandskeisari (*Paradisaea guilielmi*)
* Paradísarblámar (*Paradisornis*)
** Paradísarblámi (*Paradisornis rudolphi*)

## Heimildaskrá
León (Guanajuato)

**León** (formlega **León de Los Aldama**) er fjölmennasta borg mexíkóska fylkisins Guanajuato og fjórða stærsta borg landsins. Um 1,7 milljónir búa þar en á stórborgarsvæðinu búa 2,1 milljón (2020). 

León er á mexíkósku hásléttunni. Hún er ein hjólavænasta borg Mexíkó með hjólastígakerfi. Einnig er hún þekkt fyrir leður- og skógerð.
Stássar

**Stássar** (fræðiheiti: *Philepittidae*) eru ætt spörfugla.

## Flokkun

Stássar flokkast í tvær ættkvíslir.

* Stuttnefsstássar (*Philepitta*)
** Kastaníustássi (*Philepitta castanea*)
** Grænstássi (*Philepitta schlegeli*)
* Bjúgnefsstássar (*Neodrepanis*)
** Blómakrækir (*Neodrepanis coruscans*)
** Nebbastássi (*Neodrepanis hypoxanthus*)

## Heimildaskrá
Highway 61 Revisited

***Highway 61 Revisited*** er plata eftir bandaríska tónlistarmanninn Bob Dylan sem var gefin út þann 30. ágúst 1965. Platan var sjötta breiðskífa Dylan og önnur plata hans á árinu 1965. Umslag plötunnar sýnir Dylan, sitjandi fyrir framan íbúð umboðsmanns síns, Albert Grossman, í silkisjakka og svörtum buxum ásamt Bob Neuwirth í röndóttum bol með myndavél. Platan var önnur breiðskífa Dylans með efni sem studdi sig að mestu við rafmögnuð hljóðfæri. Dylan söng, spilaði á gítar, munnhörpu, píanó og flautu á plötunni. Ásamt Dylan voru þeir Mike Bloomfield á rafmagnsgítar, Charlie McCoy á gítar í laginu Desolation Row, Al Kooper og Paul Griffin á píanói og organi, Frank Owens á píanó, Harvey Brooks á bassa, Russ Savakus á bassa í laginu Desolation Row, Joe Macho á bassa í laginu Like A Rolling Stone, Bobby Gregg á trommum, Sam Lay á trommum í laginu „Highway 61 Revisited“, og Bruce Langhorne á hristu. Bob Johnston sá um upptöku plötunnar, en Tom Wilson upptöku á laginu „Like A Rolling Stone“. 

## Lagalisti.
**Hlið A.**

# Like A Rolling Stone.
# Tombstone Blues. 
# It Takes a Lot to Laugh, It Take a Train to Cry.
# From a Buick 6.
# Ballad of a Thin Man.

**Hlið B.**

# Queen Jane Approximately.
# Highway 61 Revisited.
# Just Like Tom Thumb's Blues.
# Desolation Row

## Tilvísanir
Entertainment Weekly

***Entertainment Weekly*** (stundum stytt sem ***EW***) er bandarískt afþreyingartímarit. Það er gefið út rafrænt af Dotdash Meredith og fjallar um efni sem kemur að kvikmyndum, sjónvarpi, tónlist, Broadway leiklist, bókum, og dægurmenningu. Það var stofnað þann 16. febrúar 1990 í New York-borg.

## Tenglar
* Opinber vefsíða
Loðnashyrningur

**Loðnashyrningur** (*Coelodonta antiquitatis*) er útdauð nashyrningategund sem var algeng um alla Evrópu og Asíu á 
Pleistósentímabilinu og lifði af til loka síðasta jökulskeiðs.

## Tilvísanir
Írski elgurinn

**Írski elgurinn** (*Megaloceros giganteus*), einnig **kallaður risadýr** eða **írsk dádýr**, er útdauð dádýr af ættkvíslinni *Megaloceros* og er ein stærsta dádýr sem lifað hefur. Útbreiðsla þess náði yfir Evrasíu á Pleistósen, frá Írlandi til Baikalvatns í Síberíu. Nýjustu leifar tegundarinnar hafa verið kolefnisársett fyrir um 7.700 árum síðan í vesturhluta Rússlands.
Flugslysið á Siglufjarðarflugvelli 2004

**Flugslysið á Siglufjarðarflugvelli** varð þann 23. júní 2004 þegar TF-ELH, flugvél af gerðinni Dornier 228, magalenti á Siglufjarðarflugvelli. Tveir flugmenn voru um borð og slösuðust ekki. 

## Flugvélin
Flugvélin var af gerðinni Dornier DO-228-201, tveggja hreyfla háþekja með pláss fyrir 19 farþega. Flugvélin var smíðuð 1985 og var lofthæfisskírteini í gildi. Flugvélin var í eigu og rekstri Íslandsflugs Hf.

## Slysið
Flugvélin fór á loft frá Reykjavíkurflugvelli klukkan 18:30 þann 23. júní 2004 með farþega áleiðis til Sauðarkróks. Þeir lentu á Sauðárkróki um klukkan 19:10. Eftir það ákvöðu þeir að taka flug til Siglufjarðar til að endurnýja hæfnisréttindi áhafnarinnar fyrir Siglufjarðarflugvöll. Flugvélin tók á loft frá Sauðárkróki klukkan 19:24 með enga farþega um borð, aðeins tvo flugmenn. Áætlað var að þeir yrðu komnir aftur á Sauðarkrók í kringum klukkan 20:00. Þegar þeir nálgast Siglufjörð aftengdi flugstjórinn framsýnn jarðvara (Enska: Enhanced Ground Proximity Warning System) þar sem áhöfnin taldi að hún hefði ekki upplýsingar við flugvöllinn á Siglufirði. Klukkan 19:32 fékk áhöfnin veðurupplýsingar frá Radíomanni á Siglufirði. Nokkru eftir það fór áhöfnin yfir gátlista fyrir lendingu. Klukkan 19:39 snertilenti flugvélin á Siglufjarðarflugvelli þar sem flugstjórinn var við stjórnina. Áhöfnin talaði sín á milli um að flugmaðurinn skyldi nú taka stjórnina og taka lendingu. Flugvélin tók umferðarhring í mjög lítilli hæð eða um 400-500 feta hæð yfir sjávarmáli. Flugstjórinn benti flugmanninum á að hann væri frekar látt þegar þeir nálguðust þverlegginn. Klukkan 19:41 lenti flugvélin á brautinni með hjólabúnað ennþá uppi og rann flugvélin um 280 metra eftir flugbrautinni. Áhöfnin hafði ekki farið yfir gátlista fyrir þessa lendingu.

## Orsök
Rannsóknarnefnd flugslysa annaðist rannsókn málsins. Í skýrslu þeirra um málið telja þeir helstu orsakir slyssins vera að hjólabúnaðurinn hafi ekki verið settur niður, að gátlistar hafi ekki verið notaðir eftir fyrri lendinguna, framsýnn jarðvari hafi verið aftengdur af áhöfninni, flugmaðurinn hafi tekið við stjórn flugvélarinnar og verið óviss um hvernig aðfluginu skyldi vera háttað og að umferðarhringurinn hafi verið floginn til austurs og því fjallmegin við flugvöllinn frekar en yfir firðinum og því hafi verið lítið svigrúm til aðflugs.

## Heimildir
Hjölt

**Hjölt**, nánar tiltekið **sverðshjölt**, er járnstykki sem er á milli blaðs og meðalkafla sverðs. Það skiptist nánar í neðri hjöltu og efri hjöltu.
Rafvopn

**Rafvopn** eru vopn sem hafa þann tilgang að valda sársauka eða lama fólk og dýr svo hægt sé að nálgast það og meðhöndla án þess að það geti veitt mótspyrnu, til dæmis við handtöku. Ýmsar tegundir rafvopna eru til, eins og litlir stuðpennar til að nota við sjálfsvörn, stuðkylfur notaðar á bæði dýr og fólk, stuðskildir notaðir af óeirðalögreglu, og rafbyssur sem lögregla notar í mörgum löndum sem óbanvænt vopn (þótt þær hafi stundum reynst banvænar).

Dæmigerð rafbyssa skýtur tveimur litlum pílum sem tengjast við hana með rafleiðslum. Þegar pílurnar snerta hörund fórnarlambsins fær það rafstuð með hárri spennu en lágum straumi sem veldur vöðvakrampa og lamar þannig fórnarlambið tímabundið. Rafstuðið veldur líka miklum sársauka.

Notkun rafvopna er umdeild þar sem þau hafa reynst banvæn í sumum tilvikum, en trú lögreglumanna á að þau séu ekki banvæn getur leitt til ofnotkunar eða misnotkunar. Í sumum löndum hafa rafvopn verið notuð við pyntingar fanga. Gagnrýnin leiddi til þess að framleiðandinn Taser hætti að halda því fram að rafbyssur fyrirtækisins væru óbanvænar, en gripið var til þess að kalla þær 'minna banvæn vopn'.

## Tilvísanir
Síðasti bærinn

***Síðasti bærinn*** er íslensk 18 mínútna löng stuttmynd eftir Rúnar Rúnarsson frá 2004. Myndin fjallar um aldraðan bónda, leikinn af Jóni Sigurbjörnssyni, sem hefur misst konu sína og undirbýr gröf fyrir þau bæði á bænum. Myndin var að mestu tekin við eyðibýlið Arnarnes í Dýrafirði. Framleiðandi var Zik Zak. Myndin var tilnefnd til Óskarsverðlauna árið 2006 í flokki leikinna stuttmynda.