open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kúlusúkk

**Kúlusúkk** er ílangur lakkrís hjúpaður í súkkulaði, framleitt af sælgætisfyritækinu Kólus og heitir eftir staðnum Kulusuk á Grænlandi, en nafnið vísar í lögun sælgætisins og efnivið.
Leikstjóri

**Leikstjóri** er manneskja sér um listræna stjórnun í t.d. leikritum, sjónvarpsþáttum og kvikmyndum. Hann aðstoðar leikara við leikræna tjáningu og velur stundum þá leikara sem koma til greina í hvert hlutverk.
Gamla mjólkursamlagið í Borgarnesi

**Gamla mjólkursamlagið í Borgarnesi** var hannað af Guðjóni Samúelssyni, húsameistara ríkisins, fyrir Kaupfélag Borgfirðinga. Eftir að Mjólkursamlag Borgfirðinga flutti í stærra húsnæði á Engjaási var byggingavörudeild kaupfélagsins flutt þangað þar til sú starfsemi var flutt annað.

Nú til er húsið notað sem samkomuhús. Leikdeild ungmennafélagsins Skallagríms hefur notað húsið undir leiksýningu, ungmenni í Borgarnesi nota húsið undir hljómsveitaræfingar og ýmsar samkomur auk þess sem það er miðstöð Borgfirðingahátíðar þegar hún er haldin ár hvert.
Ebenezer Henderson

**Ebenezer Henderson** fæddist 17. nóvember 1784 í litlum bæ í Dunfermline-héraði í Skotlandi og lést 17. maí 1858 skammt þar frá. 19 ára gamall hóf hann guðfræðinám hjá Robert Haldane og tveimur árum síðar, orðin kalvínistaprestur, árið 1805 var hann valinn ásamt sr. John Paterson í trúboðsferð til Indlands. Vandræði komu hinsvegar upp og ferðin var aldrei farin. Fyrst gátu þeir ekki farið frá Englandi þar sem breska Austur-Indíafélagið leyfði ekki trúboðum að sigla frá Englandi til Indlands. Þá var ákveðið var að fara með dönsku skipi til einnar nýlendna Dana á Indlandi. Ekki gekk það þó eftir og svo fór að þeir höfðu beðið heilt ár eftir skipinu þegar Henderson ákvað að setjast að í Danmörku og gerðist prestur í Helsingjaeyri, sem var staða sem hann hélt fram til ársins 1817. Á meðan hann gengdi þeirri stöðu ferðaðist hann einnig mikið við að dreifa Biblíum fyrir Breska og erlenda biblíufélagið. Meðal svæðanna sem hann fór til í þeim erindagjörðum voru Lappland, Norður-Þýskaland og Ísland. Bók sem hann skrifaði um dvöl sína á Íslandi 1814-1815 er talin með merkari ferðabókum þar sem öllu er lýst mjög nákvæmlega, einkum jarðfræðitengdum fyrirbærum og hún er skrifuð í Reykjavík að stóru leyti. Hann stóð fyrir stofnun Hins íslenska biblíufélags 10. júlí 1815 og er það elsta starfandi félag í landinu. Eftir að hann hætti störfum í Danmörku og á vegum Breska og erlenda Biblíufélagsins sneri hann aftur til Skotlands, en hélt þó áfram að ferðast mikið og fór meðal annars til Tyrklands og Rússlands, oftast í tengslum við útbreiðslu Biblíunnar. Henderson var þar að auki mikill málamaður og talaði eins óskyld tungumál sem koptísku og dönsku. Hann var líka mikill fylgismaður vísindanna, auk þess að hafa verið kirkjunnar þjónn, og var til dæmis mikill áhugamaður um jarðvísindi.

## Tengt efni
* Hið íslenska Biblíufélag

## Helstu rit Ebenezer
* *Iceland, or the Journal of a Residence in that Island* (2 bindi, 1818) (Kom út á íslensku 1957 undir heitinu *Ferðabók – frásagnir um ferðalög um þvert og endilangt Ísland árin 1814 og 1815 með vetursetu í Reykjavík*)
* *Biblical Researches and Travels in Russia* (1826)
* *Elements of Biblical Criticism and Interpretation* (1830)
* *The Vaudoir, a Tour of the Valleys of Piedmont* (1845)
Gyðingdómur

**Gyðingdómur** er trúarbrögð Gyðinga (sem er þó hugtak sem nær yfir meira en einungis fylgjendur gyðingdóms). Þau eru eingyðistrúarbrögð af abrahamískum stofni, eins og kristni og íslam, en Gyðingdómur er eitt elsta dæmið í sögunni um eingyðistrú og einnig eitt af elstu lifandi trúarbrögðum heims með yfir 4000 ára sögu.

Síðustu tvöþúsund árin hefur gyðingdómur ekki haft neina heildarstjórn eða sameiginlegar trúarreglur. Þrátt fyrir þetta hafa allar mismunandi flokkanir og hefðir gyðingdóms haft sameiginlega grundvallarsýn á meginatriði trúarinnar. Það fyrsta og mikilvægasta er trúin á einn almáttugan Guð sem skapaði alheim og heldur áfram að stjórna honum, öll tilbeiðsla annarra guða er bönnuð eins og gerð mynda af honum og að segja nafn hans upphátt. Annað er sannfæring um að Guð hafi valið Gyðinga sem sitt eigið fólk og afhjúpað lögmál sín og reglur gegnum Torah (lögmálið) og gert sáttmála við þá með boðorðunum tíu. Mikilvægur þáttur í gyðingdómi er að stunda fræðimennsku í þessum lögmálum og túlkunum á þeim í Tanakh og öðrum trúarritum og hefðum. Til forna voru gyðingar kallaðir Hebrear. Það búa flestir gyðingar í Bandaríkjunum en í Ísrael er meirihluti íbúanna gyðingar. Maður telst vera gyðingur ef móðir manns er gyðingur. 

## Trúarathafnir
Trúarlíf í gyðingdómi stjórnast af sérstöku almanaki. Fyrir utan sabbat (hvíludaginn) og tunglkomuna er haldið upp á fjölda hátíða, páska, Sukkot og Jom Kippur svo nokkrar séu nefndar. Miðstöð trúarathafna er sýnagógan en guðsþjónustu er hægt að halda hvar sem er, ekki síst í heimahúsum. Hvar sem tíu gyðingar koma saman er hægt að halda svo kallað *minjan* sem er fullgild guðsþjónusta. Sá sem stjórnar guðsþjónustunni kallast rabbínn. 

Allt lífið stjórnast af trúarlegum reglum með rætur í Tanakh og ritsöfnum sem Mishna og Talmúd.
Drengir eru venjulega umskornir (*mila*) á áttunda degi og er þá gefið nafn, stúlkum er venjulega gefið nafn í sýnagógunni. Á þrettánda ári verður drengur *bar mitzvah* og er eftir það skuldbundinn að fylgja öllum trúarreglum, stúlkan verður *bat mitzvah* á tólfta ári. 

Margir gyðingar fylgja ströngum matarreglum sem nefndar eru kosher (að hvorki snæða svín né skeldýr til dæmis, eða blanda blóði og mjólkurmat) og öðrum trúarlegum hreinlætisreglum.

## Guðþjónustuhús
Bæna- og guðþjónustuhús í gyðingdómi er kallað sýnagóga.

## Zíonismi
Stjórnmálastefnan zíonismi hefur djúpar rætur í gyðingdómi og grundvallast á trúnni á Fyrirheitna landinu, sem guð gaf afkomendum Abrahams, samkvæmt hebresku bibíunni.

## Kristni
Kristni er sprottin úr gyðingdómi, en iðkendur beggja tilbiðja guðinn Jahve og deila helgiritinu Gamla testamentinu.

## Gyðingahatur
Gyðingahatur á við andúð, fordóma, mismunun og ofsóknir á hendur Gyðingum í samfélögum, þar sem þeir eru í minnihluta. Nasismi var stjórnmálastefna, sem grundvallaðist á gyðingahatri og stefndi að útrýmingu gyðinga. Helförin var skipulögð tilraun til þess að hrinda þeirri stefnu í framkvæmd.

## Heimildir
Kaupmannahafnarháskóli

**Kaupmannahafnarháskóli** (danska *Københavns Universitet*) er elsti og stærsti háskóli Danmerkur. Hann var stofnaður í tíð Kristjáns I þann 1. júní 1479. Þar var guðfræði, lögfræði, læknisfræði og heimspeki kennd eftir þýskri forskrift. Í dag eru þar um 37 þúsund nemendur og um 9 þúsund starfsmenn.

Alveg fram að siðaskiptunum var háskólinn hluti af rómversk-kaþólsku kirkjunni og hafði biskupinn í Hróarskeldu yfirumsjón með honum. Þá varð háskólinn ríkisrekinn en fram að því var öll stjórnsýsla hans sjálfstæð.

Íslendingar tóku fyrst að sækja Kaupmannahafnarháskóla að einhverju ráði nokkru eftir siðaskipti, einkum vegna aukinna tengsla við Danmörku og konungsvaldið. Fram að þeim tíma höfðu þeir sótt háskóla í Þýskalandi og Englandi og héldu því raunar áfram fram yfir aldamótin 1600.

## Tengill
* Heimasíða Kaupmannahafnarháskóla
Martröð á jólanótt

***Martröð á jólanótt*** (e. ***The Nightmare Before Christmas***) er stopmotion-teiknimynd eftir Tim Burton sem kom út árið 1993. Myndin er byggð á samnefndu ljóði Burtons en Henry Selick leikstýrði henni.

## Ljóðið
Ljóðið fjallaði um Jóa Beinagrind (e. Jack Skellington), lifandi beinagrind og aðalhrekkjavökugaurinn í Hrekkjavökubæ (Halloweentown) og hvernig honum leiddist alltaf sama rútínan ár hvert. Hann fór því í sorgarhugleiðingum sínum í göngutúr sem endaði með því að hann villtist inn í Jólabæ og kynntist jólunum og heillaðist af þeim. Jói vildi breyta til og fór því og rændi jólasveininum og gerði sjálfann sig að jólasveini. En ekkert fer eins og ætlað er og áform hans verða að algjörri martröð.

## Gerð myndarinnar
Burton krotaði myndir og var fljótlega kominn með þá mynd af Jóa sem honum líkaði. Burton fannst mjög spennandi að gera myndina úr nokkurskonar brúðum með svokallaðri stop-motion aðferð, en þar eru brúðurnar færðar agnarögn milli myndatöku þannig að útkoman verður hreyfimynd.En Burton fannst hann ekki alveg hæfur til að beint leikstýra myndinni, svo að eftir að hafa fengið Disney til að framleiða myndina, lét hann vini sínum, Henry Selick leikstjórnartitilinn í té. 

Caroline Thompson skrifaði handritið að myndinni. Við handritinu tók hæfileikaríkur hópur teiknara, myndlistamanna, leikmyndahönnuða, vírgrindagerðarmanna, brúðugerðarmanna, hreyfifræðinga, myndatökumanna og tæknibrellumanna.

Myndin er sett upp sem söngleikur, en ólíkt við aðra söngleiki þar sem tónlistaratriðinum er skeytt inn í myndina aðeins til að skreyta hana en ekki til að bæta við söguþráðinn, þá væri *Martröð á jólanótt* illskiljanleg ef að lögin væru með öllu klippt út úr henni. Danny Elfman samdi alla tónlist og lagatexta í verkinu. Upphaflega átti Danny ekki að gera textana líka en var svo ákafur að hann bara slysaðist óvart til að gera það. Á endanum fór það svo til Elfman söng fyrir einnig Jóa (en talsetti annars ekki fyrir hann).

Myndin var svo talsett og töluðu Chris Sarandon (hinn talandi Jói), Catherine O'Hara (Silla og Hrellir), William Hickey (Dr. Finklestein), Glenn Shadix (bæjarstjórinn) og fleiri fyrir persónur myndarinnar.
Kór Menntaskólans við Hamrahlíð

**Kór Menntaskólans við Hamrahlíð** er kór starfræktur af nemendum Menntaskólans við Hamrahlíð. Kórstjóri er Hreiðar Ingi Þorsteinsson.

## Saga
Kór Menntaskólans við Hamrahlíð var stofnaður 1967 af Þorgerði Ingólfsdóttur sem stjórnaði kórnum í hálfa öld. Kórinn hefur frá stofnun frumflutt fjölmörg kórverk og er enn í dag meðal leiðandi kóra í frumflutningi á íslenskum kórverkum. Meðlimir kórsins eru nemendur Menntaskólans við Hamrahlíð á aldrinum 16 - 19 ára. Kórinn hefur margoft komið fram með Sinfóníuhljómsveit Íslands, nú síðast í desember 2018 á hátíðartónleikum í tilefni af 100 ára fullveldi Íslands. Á hverri vorönn ferðast kórinn um landið og kynnir þar innlend sem erlend kórverk.

## Hamrahlíðarkórinn
Árið 1981 bættist nýr kór við tónlistarsögu menntaskólans, skipaður brautskráðum nemendum úr skólanum. Sá kór er kallaður Hamrahlíðarkórinn á meðan skólakórinn er kallaður Kór Menntaskólans við Hamrahlíð. Kórstjóri Hamrahlíðarkórsins er Þorgerður Ingólfsdóttir.
Dýrin í Hálsaskógi

**Dýrin í Hálsaskógi** (norska: *Klatremus og de andre dyrene i Hakkebakkeskogen*) er barnaleikrit eftir Norðmanninn Thorbjørn Egner. Kristján frá Djúpalæk þýddi ljóð leikritsins á íslensku. Það var frumsýnt á Íslandi árið 1962 með þeirri þýðingu í Þjóðleikhúsinu.
Stafsetning.is

**Stafsetning.is** er íslensk vefsíða með stafsetningaræfingar fyrir nemendur í grunn- og framhaldsskólum.
Kerfið er þróað og hannað af Njáli Skarphéðinssyni, Kjartan Reynir Ólafssyni, Nataliu López Peralta, Gabríel Sighvatssyni og Júlíu Ingadóttur.

## Ytri tenglar
* Stafsetning.is
Kisustelpa

**Kisustelpa** er kona eða stúlka sem líkist ketti, er með kattareyru og stundum skott en hefur að öðru leyti mannslíkama. Þær finnast bæði í japönskum anime-teiknimyndum og manga-myndasögum.

Kisustelpur eru annaðhvort klæddar í þar til gerða búninga; með ásett eyru og lúffur sem líta út eins og loppur eða eru hálfir kettir. Þær eru yfirleitt ákaflega sætar (kawaii) og hegða sér frekar eins og kettlingar frekar en fullvaxta kettir.

Dæmi um kisustelpur má finna til dæmis í myndasögunum Tokyo Mew Mew (東京ミュウミュウ), Di Gi Charat (デ・ジ･キャラット), .hack, Geobreeders (ジオブリーダーズ) og DearS (ディアーズ).

Skyld fyrirbrigði eru t.d. refastelpur og hundastelpur en það er sjaldgæfara að slíkt sjáist.
Einnig eru til kattastrákar (sjá td. Fruits Basket フルーツバスケット, Loveless og Hellsing), refastrákar (sjá Inu Yasha 犬夜叉) og hundastrákar (sjá einnig Inu Yasha).
Trúarbrögð

**Trúarbrögð** eru trú á yfirnáttúrulegar verur, guði eða dýrlinga ásamt siðfræði, venjum og jafnvel stofnunum tengdum trúnni. Víðari skilgreining er að trúarbrögð sé skýring á sambandi mannsins við alheiminn sem hann þrífst í. Trúarbrögð geta verið allt frá stórri skipulagðri stofnun eins og kaþólsku kirkjunni (sem byggir á eingyðistrú, rithefð og sterku félagslegu skipulagi) til trúarbragða ýmissa ættbálka í Afríku og Ástralíu (sem eru fjölgyðistrúar, byggja á munnlegri hefð og hafa yfirleitt fremur óformlegt skipulag) til þeirrar trúar að ekkert guðlegt afl sé til (guðleysi eða sterkt trúleysi, sem ekki má rugla saman við veikt trúleysi eða vantrú). Með fullri vissu má þó segja að flest trúarbrögð feli í sér trú á eitthvert form af guði eða skyldu afli. 

Það er talið að séu um 10.000 trúarbrögð í heiminum. Fjölgyðistrú var hið dæmigerða trúarbragðaform fyrir útbreiðslu kristni og íslam. Sem dæmi eru flest form af hindúisma, fjölgyðistrú, og er hindúismi elsta (fjölgyðis) trúin stunduð í nútímanum.

## Fjölmennustu trúarbrögð heims
Samkvæmt skoðanakönnun frá 2015 sem skoðaði trúarbrögð í 57 söldum eru fimm fjölmennustu trúarbrögð heim eftirfarandi::
# *[[Kristni]]* - 2,3 milljarður
# *[[Íslam]]* - 1,8 milljarðar
# *[[Hindúismi]]* - 1,1 milljarður
# *[[Búddismi]]* - 500 milljónir
# *[[Alþýðutrú]]* - 400 milljónir (Í raun ekki ein trúarbrögð, heldur samsafn ýmissa)

## Tenglar

* 
* 
*
Kílógramm

**Kílógramm** (óformlega þekkt sem „**kíló**“) er grunneining SI-kerfisins fyrir massa, táknuð með **kg**.

Nokkrar mælieiningar eru notaðar til að mæla massa sem eru nátengdar kílógramminu:
* 1 tonn er 1.000 kílógrömm. (Samkvæmt forskeytum í SI–kerfinu ætti þetta réttilega að heita megagramm en í daglegu tali er tonn algengara.)
* 1 gramm er 1/1.000 úr kílógrammi.
* 1 milligramm er 1/1.000.000 (einn–milljónasti) úr kílógrammi eða 1/1.000 (einn–þúsundasti) úr grammi.

Kílógrammið var upphaflega skilgreint sem massi 1&nbsp;lítra af vatni við 4°&nbsp;Celsius og 1&nbsp;atm (staðalaðstæður þrýstings). Þessi skilgreining olli nokkrum vandkvæðum þar sem þéttleiki vatns er háður þrýstingi og þrýstingur er háður massa (og þannig er skilgreiningin á mælieiningunni orðin háð sjálfri sér).

Kílógrammið var því endurskilgreint sem massi ákveðins sívalnings úr Platiníu og Iridíum, sem er geymdur í Bureau International des Poids et Mesures.

Algengur misskilningur er að kílógrammið sé mælieining á þyngdar, þegar þyngd er í eðlisfræðilegum skilningi kraftur og er þá mæld í SI-einingunni njúton.
Dulritun

**Dulritun** (eða **dulkóðun**) er hugtak í dulritunarfræði sem merkir að breyta ódulrituðum texta í '''dul'''rit ('''dulritaðan''' texta) með ákveðinni dulritunaraðferð; tilgangur dulritunaraðferðarinnar er að gera dulritið óráðanlegt þeim sem búa ekki yfir ákveðnu leyndarmáli sem er kallað dulmálslykill.

Dulráðning er notuð til að snúa ferlinu við, en það ferli er oft það hið sama.

Dulritun á sér langa sögu og hefur tekið miklum framförum beint eða óbeint tengt stríðsrekstri. 

Fyrstu dulritunaraðferðirnar voru umskiptidulritanir:en eins og reiknirit Sesars þar sem hverjum staf í texta er hliðrað um ákveðið bil í stafrófinu og verður textinn þar með óskiljanlegur nema viðtakandinn þekki hliðrunina. Auðvelt reyndist þó að brjóta þessi dulmál og hefur þróun dulmála leitt af sér fágaðari dulritunaraðferðir. Frá og með sjöunda áratug 20. aldar hafa dulmál færst út notkun ríkisstjórna og leynifélaga yfir á einkanotendur. Þau eru notuð á hverjum degi og notfæra sér margir þá tækni án þess að gera sér grein fyrir því. Þannig eru tengingar heimabanka yfirleitt dulkóðaðar og öll GSM raddsamskipti eru dulkóðuð (þó ekki smáskilaboð). Einnig hafa önnur almennari samskipti sífellt farið að nýta sér dulkóðun, svo sem spjallforrit og tölvupóstur.

## Tengt efni
* Afkóðun
* Dreifilykladulritun
* Dulmál
* Dulmálsfræði
* Dulmálsgreining
* Dulritunarfræði
* Einátta dulritun
* Einlykla dulritun
* Einkalykladulritun
* Hoffman-kóðun
* Samhverf dulritun
* PGP, openPGP, GPG
* Tvílykla dulritun
* Ósamhverf dulritun

## Tilvísanir
Brooklyn

**Brooklyn** er hluti New York-borgar í Bandaríkjunum. Brooklyn er fjölmennasti borgarhlutinn með  2.648.771 íbúa (2017).

Brooklyn er staðsett á vestasta hluta Long Island. Til norðausturs er Queens. Á alla aðra kanta er Brooklyn umlukið sjó og sundinu East River.

## Íþróttir
*Brooklyn Nets - NBA
*New York Liberty - WNBA
*New York Islanders - NHL (íshokkí)
Bronx

**Bronx** er hluti af New York-borg í Bandaríkjunum.

Bronx er nyrsti hluti borgarinnar og sá eini sem er á meginlandi Norður-Ameríku. Borgarhlutanum tilheyra einnig nokkrar litlar eyjar á East River og Long Island Sound. Harlem River aðskilur Bronx frá Manhattan. Um 1.455.000 manna (2016) búa í Bronx.

Hverfið er nefnt eftir Jonas Bronck, sænskum innflytjanda. Bronck ólst reyndar upp í Færeyjum.

## Áhugaverðir staðir
*Yankee Stadium
*Dýragarður New York
*Grasagarður New York
Queens

**Queens** er hluti af New York borg í Bandaríkjunum.

Queens er stærsti hluti borgarinnar (þó ekki sá fjölmennasti). Hann er staðsettur á vesturhluta Long Island. Einnig tilheyra Queens nokkrar litlar eyjar, flestar í suðri á Jamaíkaflóa. Íbúar Queens eru rúmlega 2,4 milljónir (2017) og býr þar fólk af mörgum þjóðernum.

Tveir af fjölförnustu flugvöllum heims, John. F. Kennedy International Airport og La Guardia Airport, eru í Queens, annar syðst og hinn nyrst. Efnahagur borgarhlutans byggist að mestu á ferðamennsku, iðnaði og viðskiptum.
Manhattan

**Manhattan** er minnsti en þéttbýlasti hluti New York-borgar í Bandaríkjunum. Manhattan-eyja er 51,8 km² en til hverfisins teljast einnig nálægar minni eyjar og vatnsyfirborð, samtals er Manhattanhverfi 87,5 km² stórt.

Manhattan er staðsett á samnefndri eyju, ásamt nokkrum minni eyjum í kring og litlu svæði á meginlandinu. Manhattan-eyja er aðskilin frá New Jersey af Hudsonfljóti, sem er stór og mikil á vestan eyjarinnar og frá Long Island/Brooklyn af East River, sem er sund á milli Long Island og Manhattan. Í norðri er það Harlem-fljót sem skilur að Manhattan og Bronx.

Um 1,7 milljón manna (2017) býr á Manhattan. Manhattan skiptist í allmörg hverfi og eru Harlem, Chinatown, Little Italy, Tribeca og Greenwich Village meðal þeirra.

Frumbyggjar Ameríku voru búsettir á Manhattan áður en Evrópubúar komu þangað. Hollendingar keyptu Manhattan af þeim fyrir lítið fé og reistu þar vísi að borg, sem í upphafi hét Neuwe Amsterdam eða Nýja Amsterdam. Nafninu var svo breytt í New York eftir að Bretar náðu völdum á þessum slóðum.

Á Manhattan eru meðal annars Empire State-byggingin, viðskiptamiðstöðin Wall Street, Broadway og háskólarnir New York-háskóli og Columbia-háskóli. Neðst á Manhattan stóðu tvíburaturnarnir, World Trade Center, sem hrundu til grunna í hryðjuverkaárás þann 11. september árið 2001. Í stað þeirra var byggður turninn One World Trade Center. Margir sögulegir skýjakljúfar eru í borgarhlutanum, til að mynda Flatiron-byggingin og Chrysler-byggingin.

Á Manhattan eru nokkrir almenningsgarðar og er Central Park þeirra þekktastur og stærstur.
Mólýbden

**Mólýbden** er frumefni með efnatáknið **Mo** og sætistöluna 42 í lotukerfinu. 

## Almenn einkenni
Mólýbden er silfurhvítur, gríðarlega harður hliðarmálmur. Það hefur einnig eitt hæsta bræðslumark hreinna frumefna. Í litlum skömmtum er mólýbden mjög áhrifaríkt við að herða stál. Mólýbden er mikilvægt næringarnámi plantna og finnst í sumum lífhvötum, þar á meðal xanþínoxíðasa.

## Notkun
Tveir þriðju af öllu mólýbdeni sem notað er fer í málmblöndur. Notkun þess jókst gífurlega í fyrri heimsstyrjöld þegar mikil eftirspurn eftir volframi dró úr framboði á þeim málmi, og hástyrktarstál varð dýrt í innkaupi. Mólýbden er notað í dag í hástyrktarmálmblöndur og í háhitastál. Sérstök mólýbdenmálmblendi, eins og Hastelloy® eru sérstaklega hita- og tæringarþolin. Mólýbden er notað í flugvélaíhluti og flugskeyti, og einnig í glóðarþræði. Það er sömuleiðis notað sem hvati í olíuiðnaði, sérstaklega í hvata sem notaðir eru til að fjarlægja lífræn brennisteinssambönd úr jarðolíuvörum. Mo-99 er notað í kjarnorkuiðnaði. Mólýbden er einnig notað sem appelsínugult litarefni í málningu, blek, plast og gúmmíefni. Mólýbdentvísúlfíð er gott smurefni, sérstaklega við hátt hitastig. Mólýbden er einnig notað í rafeindaiðnaði sem leiðandi málmlag í TFT skjái.
Staten Island

**Staten Island** er einn af fimm hlutum New York borgar í Bandaríkjunum.

Staten Island er staðsett á samnefndri eyju í suðvesturhluta New York borgar, nálægt höfn borgarinnar. Þar búa aðeins um 476 þúsund íbúar (2016) og er því Staten Island langfámennasti hluti borgarinnar.

Frá syðsta odda Manhattan til Staten Island gengur ferja, sem er um það bil 20 mínútur á leiðinni í hvora átt. Leið hennar liggur fram hjá Liberty Island, þar sem Frelsisstyttan (The Statue of Liberty) er og taka ferðamenn sér því oft far með þessari ferju.
Flagbjarnarholt

**Flagbjarnarholt** í Landssveit, Rangárvallasýslu stendur uppi í hæð og sést víða að. Bæjarnafnið var í upphafi Flæalda eða Flagalda, en breyttist síðan í Flagvelta og svo í Flagbjarnarholt eins og það heitir í dag. Tvíbýli er að Flagbjarnarholti.

## [[Suðurlandsskjálfti|Suðurlandsskjálftarnir]] árið 1896

Ein harðasta jarðskjálfthrina á Suðurlandi sem heimildir eru til um hófst þann 26. ágúst árið 1896. Enginn fyrirvari var þegar þessir skjálftar dundu yfir og var fólk því algjörlega óviðbúið. Þann dag og daginn eftir hrundu bæir, fólk varð víða heimilislaust, missti bústofn sinn og vetrarforða. Fyrsti skjálftinn átti upptök sín í Landssveit og olli mjög miklu tjóni. Þá mynduðust miklar sprungur og er hægt að sjá þær við bæina Flagbjarnarholt og Lækjarbotna.
New York

Heitið **New York** eða **Nýja Jórvík** getur átt við um eftirfarandi fyrirbrigði:
* New York-fylki er eitt af fylkjum Bandaríkjanna.
* New York-borg er stórborg í samnefndu fylki.
* New York-sýsla, betur þekkt sem Manhattan, er eitt hverfa New York-borgar.
Landbúnaður

**Landbúnaður** er sú grein atvinnulífsins sem snýst um að yrkja landið og rækta dýr til manneldis. Landbúnaður nær líka yfir strandbúnað (til dæmis fiskeldi og dúntekju) og skógrækt. Landbúnaður var lykillinn að kyrrsetulífi manna sem aftur leiddi til þróunar siðmenningar. Ræktun nytjaplantna og húsdýra skapaði umframmagn matvæla og annarra afurða sem gerðu líf í borgum mögulegt. Minjar um söfnun korns eru til allt frá því fyrir 105.000 árum, en fyrstu ummerki um markvissa kornrækt eru um 11.500 ára gömul. Fyrir um 10.000 árum voru kindur, geitur, svín og nautgripir gerð að húsdýrum. Þróun nytjaplantna átti sér stað á minnst 11 ólíkum stöðum í heiminum. Iðnvæddur landbúnaður sem byggist á einrækt varð ríkjandi tegund landbúnaðar á 20. öld.

Smábýli framleiða um þriðjung af matvælum heimsins (2021), en stórbýli eru ríkjandi í landbúnaði. Stærsta 1% af býlum heims eru stærri en 50 hektarar og ná yfir 70% af ræktunarlandi heimsins. Nær 40% af öllu ræktarlandi tilheyrir býlum sem eru yfir 1000 hektarar að stærð. Sveitabæir og landbúnaður hafa mikil áhrif á samfélög og efnahagslíf í sveitum.

Hægt er að skipta landbúnaðarafurðum gróflega í matvæli, trefjar, eldsneyti og hráefni (eins og hrágúmmí). Matvælaflokkar eru korn, grænmeti, ávextir, matarolíur, kjöt, mjólk, egg og sveppir. Heimsframleiðslan í landbúnaði er nær 11 milljarðar tonna af matvælum, 32 milljónir tonna af trefjum, og 4 milljarðar rúmmetra af viði. Um 14% af matvælaframleiðslu heimsins tapast áður en hún nær til neytenda.

Nútímajarðræktarfræði, plöntukynbætur, íðefni eins og skordýraeitur og áburður, og tækniþróun hafa stóraukið uppskeru, en líka valdið miklum umhverfisáhrifum. Valræktun og nútímalegar aðferðir við kvikfjárrækt hafa líka aukið framleiðni í kjötframleiðslu, en vekja sömuleiðis upp spurningar um dýravelferð og skaðleg umhverfisáhrif. Umhverfisáskoranir sem fylgja landbúnaði eru meðal annars útblástur gróðurhúsalofttegunda, umhverfishnignun (til dæmis minni líffjölbreytni, eyðimerkurmyndun, skógeyðing, jarðvegshnignun og loftslagsbreytingar), sem geta valdið minnkandi framleiðni. Víða um heim ræktar fólk erfðabreyttar lífverur, þótt þær séu bannaðar í sumum löndum.

## Saga landbúnaðar
Landbúnaður varð fyrst til við lok síðustu ísaldar og upphaf nýsteinaldar fyrir um 12 þúsund árum síðan. Talið er að menn hafi tamið hesta fyrir um 4000 árum síðan og hafi þeir verið notaðir til dráttar og reiðar. Áður hafði maðurinn tamið nautgripi og sauðfé til að hafa sem húsdýr.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Íslenskur landbúnaður
Íslenskur landbúnaður

**Íslenskur landbúnaður** er sú grein atvinnulífsins sem snýst um að yrkja landið og rækta dýr og/eða jurtir til manneldis eða annarra nytja. Bændasamtök Íslands halda saman ólíkum greinum samtakanna og öllum búnaðarsamtökum í landinu. Líkt og í öðrum Evrópulöndum er íslenskur landbúnaður styrktur af hinu opinbera, bæði í gegnum beingreiðslur til einstakra greina samkvæmt búvörusamningum og með tollvernd.

Landbúnaður hefur verið stór hluti af lifibrauði Íslendinga allt frá landnámi og byggðist landið að mestu leyti upp þar sem góð ræktunar- og búskaparskilyrði voru til staðar. Suðurlandsundirlendið, Borgarfjarðarhérað, Fljótsdalshérað, Eyjafjörður, Skagafjörður og Húnavatnssýslur hafa því lengst af verið þéttbýlustu svæði landsins, eða allt þar til fólksflutningarnir til höfuðborgarinnar breyttu því. Á Íslandi voru bæir í ábúð voru 4.638 árið 1994 en þá eru taldar allar jarðir sem voru skráð lögheimili einhvers, hvort sem þar var stundaður einhver búskapur eða ekki. Sama ár voru skráðar eyðijarðir 1.836.

Á 20. öld var langstærstur hluti landbúnaðarframleiðslunnar á Íslandi framleiðsla á mjólk, kindakjöti og ull. Hlutur sauðfjárræktar hefur minnkað jafnt og þétt, meðan önnur kjötframleiðsla, einkum alifuglarækt og svínarækt, hefur aukist. Árið 2021 fór framleiðsla á kjúklingakjöti í fyrsta sinn fram úr framleiðslu á kindakjöti. Árið 2022 var framleiðsla á kindakjöti um 8400 tonn, alifuglakjöti 9700 tonn, svínakjöti 6200 tonn og nautakjöti 4900 tonn. Jarðrækt á Íslandi felst aðallega í ræktun á heyi fyrir kvikfjárrækt (2 milljón rúmmetrar). Jarðrækt á matvælum er aðallega ræktun á byggi (9000 tonn) og kartöflum (7000 tonn), og í minna mæli í ylrækt á tómötum (1400 tonn) og agúrkum (2000 tonn), en fjölbreyttar afurðir eru ræktaðar í litlum mæli bæði til manneldis og sem fóður. Um 150.000 tonn af mjólk eru framleidd árlega og um 4500 tonn af eggjum. Framleiðsla á ull er rúmlega 500 tonn árlega.

Hlutur landbúnaðar í vergri landsframleiðslu á Íslandi var 0,8% árið 2022 og hlutfall starfandi í geiranum 1,6%. Ársvelta árið 2022 var um 60 milljarðar króna og fjöldi fyrirtækja um 1300. Stærstu fyrirtækin í íslenskum landbúnaði eru matvælaframleiðendur og afurðastöðvar eins og Mjólkursamsalan, Sláturfélag Suðurlands, Sölufélag garðyrkjumanna, Kaupfélag Skagfirðinga, Kjarnafæði/Norðlenska, Stjörnugrís og Ísfugl; eða birgjar bænda eins og Fóðurblandan og Lífland. Nokkur landbúnaðarfyrirtæki stofnuðu Samtök fyrirtækja í landbúnaði árið 2022.

## Heimildir

## Tengill
*Bændasamtök Íslands
Jawi

**Jawi** er útfærsla á arabíska stafrófinu fyrir malasísk tungumál, m.a. asenísku. Það er annað af tveimur opinberum leturkerfum í Brúnei, og að hluta notað í Malasíu, Indónesíu og Singapúr, einkum í trúarlegu samhengi.

## Kynning
Jawi-stafrófið hefur verið til í margar aldir á Malaja-svæðinu. Þróun þess hefur verið tengd komu Íslams í heimshlutann. Það samanstendur aðallega af arabískum stöfum en einnig nokkrum sem aðeins eru í Jawi. 

Jawi-stafrófið er eitt elsta letur sem notað hefur verið til að skrifa Malaj. Það hefur verið í notkun síðan á tíma Pasai íslams, til Súltánadæmisins Malacca, Súltánadæmisins Johur og í Aceh á 17. öld. Sannanir fyrir þessu finnast Terengganu töflunni frá því 1303 e.Kr., á meðan elstu heimildir um rómverskt stafróf eru frá því undir lok 19. aldar. 

## Bókstafir
Pappírsskutla

**Pappírsskutlur** (eða **skutlur**) eru leikfangaflugvélar, búnar til úr pappír. Algengasta gerð pappírsskutlugerðar er líklega útgáfa á hinu japanska origami, það er pappírsbrot. Vinsældum þeirra eru einkum að þakka því hversu einfalt er að læra að búa þær til, þær einföldustu geta verið „tilbúnar“ eftir aðeins sex brot eða svo. 

## Saga
Notkun pappírs við leikfangagerð er talin vera allt að 2000 ára gömul og upprunin í Kína, þar sem flugdrekaflug var vinsæl afþreying. Þrátt fyrir að þeir hafi verið forrennarar nútíma skutlunnar, er ekki hægt að vita fyrir víst hvar sú á uppruna sinn; hönnun þeirra hefur verið í sífelldri breytingu út af hlutum eins og hraða, flughæð og útliti.

Elsta þekkta dæmi um að pappírsskutla hafi verið búin er sagt vera frá 1909 en almennara er að tala um að það hafi verið árið 1930, og þá hafi það verið Jack Northrop (annar stofnenda Lockheed flugvélafyrirtækisins) sem hafi búið hana til. Northrop notaði skutlur til að fá hugmyndir fyrir alvöru flugvélar.

## Gerðir
Óteljandi gerðir skutla eru til. Hér er einungis tveimur slíkum lýst. Rétthyrnt blað, til dæmis af stærð A4, er notað.

### Leiðbeiningar

#Blaðið er brotið eftir miðju, á lengri kantinn, til að fá miðlínu til viðmiðunar. Þetta er hægt að gera með því að brjóta vinstri helming blaðsins yfir þann hægri, svo sá hægri hyljist algjörlega af þeim vinstri, en án þess að kantur þess vinstri fari út fyrir kant þess hægri.
#Rétt er aftur úr blaðinu eftir þetta, þá er komin lína. Að þeirri línu er dregið efra horn vinstri hliðar blaðsins, þannig að efri kanturinn liggi upp við miðlínuna. Það sama er svo gert með hægri hlutann.
#Þá er blaðið brotið aftur eftir miðlínunni, en nú í öfuga átt miðað við það sem áður var, svo að hornin sem brotin voru í skrefi 2 séu inni í skutlunni. Einnig er hægt að brjóta þau horn til baka, og brjóta eftir miðlínunni í sömu átt og áður var gert.
#Síðast eru vængirnir búnir til. Það er gert með því að taka styttri hliðina á samanbrotinni skutlunni og brjóta niður, ýmist hálfa eða alla leið að hinni hliðinni.

Þessa hönnun er síðan hægt að nota sem grunn við það að búa til ýmsar aðrar skutlur.

### DC-03
Margir hafa haldið því fram að hafa búið til „heimsins bestu skutlu“. Ein slík er DC-03 http://www.zurqui.com/crinfocus/paper/airplane.html . Hún hefur stóra vængi til svifs og, sem er mjög sjaldgæft í pappírsskutlum, stél. Það eru hins vegar engin heimssamtök um skutlugerð svo enginn getur staðfest eða hrakið þá fullyrðingu.
Vallaskóli

**Vallaskóli** á Selfossi er nýlegur skóli og var hann myndaður við samruna Sandvíkurskóla og Sólvallaskóla á Selfossi.

## Breytt kennsla
Sumarið 2005 var ákveðið að fella niður bekkjaskiptingar 1. og 2. bekkjar heldur verður kennt í 10 manna hópum sem hafa einn kennara sér til halds og traust. Þó byrjar dagurinn á því að nemendurnir mæti til síns umsjónarkennara.

Fyrsti og annar bekkur verður Sandvíkur-megin en eldri bekkir Sólvalla-megin.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla

## Tenglar
* Vefur Vallaskóla
Foxy Brown

**Foxy Brown** (f. 6. september 1978) er bandarísk rapptónlistarkona, sem heitir réttu nafni *Inga Marchand*. 

Foxy Brown fæddist í New York og hóf feril sinn árið 1996, 16 ára að aldri, þegar hún söng: "I Shot Ya" á hljómplötu LL Cool J, "Touch Me, Tease Me" á plötu Case, "You're Makin' Me High" á plötu Toni Braxton, "Ain't No..." með Jay-Z og "No One Else" með Total. Sama ár gerði hún samning við hljómplötuútgefandann Def Jam og gaf út sína fyrstu sólóplötu, Ill Na Na. Platan seldist vel en fékk mjög misjafna dóma. Mörgum þótti efni plötunnar heldur gróft miðað við aldur Foxy og kyn, en platan fékk þó víða góða dóma og lögin "I'll Be" (ásamt Jay-Z) og "Get Me Home" (ásamt Blackstreet) náðu miklum vinsældum. Síðar sama ár tók Foxy, ásamt Dru Hill, upp lagið "Big Bad Mama", sem var notað sem kvikmyndartónlist í Def Jam's How to Be a Player.

Foxy gekk í rappsveitina The Firm, ásamt AZ, Nas og Cormega (sem var síðar rekinn, en staðgengillinn Nature tók við). The Firm gaf út plötuna Nas, AZ, and Foxy Brown Present The Firm: The Album árið 1997, en platan hlaut litla athygli og því sneru meðlimirnir sér aftur að sólóferlum sínum. Árið 1999 gaf Foxy út aðra sólóplötu sína, Chyna Doll. Sú plata seldist ekki eins vel og sú fyrsta, en varð þó fyrsta plata kvenrappara til að komast í fyrsta sæti á plötuvinsældarlista Billboard strax í fyrstu viku. Á plötunni var lagið "Hot Spot", sem náði miklum vinsældum.

Þriðja plata Foxy Brown kom út árið 2001. Það var platan Broken Silence, sem er sú allra persónulegasta af plötum Foxy. Platan náði miklum vinsældum og hlutu lögin "Candy" (sem söngkonan Kelis syngur einnig), "Oh Yeah" (sem reggae-söngvarinn Spragga Benz syngur) og "BK Anthem" mikla athygli. Foxy var hrósað fyrir góða söngtexta á plötunni.

Árið 2003 kom Foxy fram í lagi DJ Kay Slay, "Too Much For Me" og ári síðar gaf hún út smáskífuna "I Need A Man". Hún vann að gerð plötunnar *Ill Na Na 2: The Fever* en útgáfu plötunnar var frestað vegna deilna á milli Foxy og forstjóra Def Jam, Lyor Cohen, og að lokum var samningi Foxy hjá fyrirtækinu sagt upp. Síðar kom Foxy fram í sjónvarpsþætti og sagðist vera að vinna að ýmsum verkefnum, svo sem hlutverki í kvikmynd og raunveruleikaþætti, samningi við annan hljómplötuútgefanda og fleira.

Foxy Brown var tilnefnd til Grammy verðlaunanna árið 2003, í flokki kvensólórappara en vann þau þó ekki. Foxy hefur allan sinn feril átt í deilum við rapparann Lil' Kim en hefur árangurslaust reynt að semja við hana.

Foxy er gift söngvaranum Spragga Benz.

## Hljómplötur
* Ill Na Na (1996)
* Nas, AZ, and Foxy Brown Present The Firm: The Album (1997)
* Chyna Doll (1999)
* Broken Silence (2001)

## Tenglar
* Youtube
* Foxy Brown á ReverbNation
* The Hot Spot - Upplýsingar um Foxy Brown
Þjórsárskóli

**Þjórsárskóli** er íslenskur grunnskóli í Skeiða- og Gnúpverjahreppi sem varð til við samruna Brautarholts- og Gnúpverjaskóla. Skólaárið 1999-2000 byrjaði samstarf skólanna og haustið 2004 fékk skólinn sitt núverandi nafn, og kemur það til vegna nærveru sveitanna til Þjórsár. Skólastjóri skólans er Bolette Høeg Koch og eru rúmlega 60 nemendur við hann.

Haustið 2004 hlaut skólinn Grænfánann frá Landvernd.

## Deilur
Miklar deilur hafa verið í sveitarfélaginu varðandi staðsetningu skólans en kennt var á tveimur stöðum; yngri börnum í Brautarholti og þeim eldri í Gnúpverjahreppi. Matsmenn frá KÍ höfðu skoðað bæði skólahúsnæðin og gáfu út skýrslu þar sem meðal annars kom fram að auðveldarar væri að koma húsnæði Gnúpverjaskóla í slíkt horf að allir krakkar sveitarinnar gætu komist fyrir þar. Fyrir sveitarstjórnarkosningarnar árið 2006 var því lofað að skólinn yrði á einum stað en slík loforð ýttu undir mikla óánægju hjá íbúum sveitarinnar og klofnuðu bæði skólanefnd og hreppsnefnd varðandi þetta mál. Því var ákveðið, eftir kosningarnar, að slá flutningunum á frest.

Kennt er nú í Árnesi.

## Tenglar
* Vefur Þjórsárskóla
Reykjaskóli

**Reykjaskóli** eða **Héraðsskólinn að Reykjum í Hrútafirði** var grunnskóli í Hrútafirði. Skólaganga hófst þar 7. janúar árið 1931 en lagðist af árið 1988. Síðan þá hafa verið starfræktar skólabúðir í skólanum og koma um 2.800 til 3.000 börn í skólabúðirnar á hverju ári. Þar er einnig staðsett Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna.

## Heimildir
* Reykjaskóli 80 ára á Húni.is

## Tenglar
* Byggðasafn Húnvetninga og Strandamanna
Saaremaa

**Saaremaa** (á íslensku nefnd **Eysýsla**) (Þýska og sænska: *Ösel*) er stærsta eyjan við Eistland. Eyjan liggur í Eystrasalti, sunnan við eyjuna Hiiumaa við mynni Rígaflóa. Á eyjunni er bærinn Kuressaare með um 15.000 íbúa. Eyjan er stærsta eyjan í Saare-sýslu, *Saaremaa* eða *Saare maakond*. Í Eysýslu eignaðist Gunnar á Hlíðarenda atgeirinn.


Kuressaare linnus õhust.jpg
Karja kirik Leisi vallas Saaremaal.jpg
Angla tuulikud Saaremaal.jpg
Sõrve tuletorn 2013.jpg
Kalmarófriðurinn

**Kalmarófriðurinn** var styrjöld milli Danmerkur og Svíþjóðar sem hófst með því að Danir réðust á borgina Kalmar í suðurhluta Svíþjóðar 3. maí 1611 og lauk þegar friðarsamningar voru undirritaðir í Knäred (*Knærød*) á Hallandi 20. janúar 1613. Stríðið hófst vegna þess sem Danir litu á sem tilburði Svía til að hefja siglingar norður fyrir Noreg og komast þannig hjá Eyrarsundstollinum, sem var helsta tekjulind Danakonunga. Stríðinu lauk með sigri Dana, sem þó náðu ekki því sem þeir ætluðu sér, sem var að leggja alla Svíþjóð undir Danakonung.
Eyrarsundstollurinn

**Eyrarsundstollurinn** var tollur sem Danir innheimtu af skipum sem fóru um Eyrarsund, milli Norðursjávar og Eystrasalts, yfir línu sem lá á milli Helsingjaeyrar og Helsingjaborgar. Tollinum var komið á af Eiríki  af Pommern árið 1429 til höfuðs Hansakaupmönnum. Öll erlend skip þurftu að bíða við Helsingjaeyri eftir að greiða tollinn og þar var reist virkið Krókurinn sem síðar vék fyrir Krúnuborgarhöll. Svíar voru að mestu leyti undanþegnir tollinum, en þó voru vissir vöruflokkar tollaðir og Svíar reyndu t.d. í Torstensonófriðnum að losa um þessi verslunarhöft. Tollurinn var ein helsta og stöðugasta tekjulind Danakonunga og ein af ástæðum þess að konungsvaldið styrktist verulega í Danmörku á 16. og 17. öld. Tekjurnar af tollinum voru nýttar til ýmissa stórframkvæmda á vegum konungs, svo sem kastalabygginga.

Tollurinn var afnuminn með Eyrarsundssamningnum 14. mars 1857 vegna mikils þrýstings erlendra ríkja og þá einungis gegn 30 milljón ríkisdala bótum sem þessi ríki (þar á meðal Rússland, Bandaríkin og Tyrkland) þurftu að greiða Dönum.

Ætla má að William Shakespeare hafi heyrt um Helsingjaeyri frá enskum sjómönnum sem höfðu þurft að bíða þar eftir tollinum, og þannig fengið hugmyndina að því að láta *[[Hamlet]]* gerast í höllinni „Elsinore“.

## Tengt efni
* Eyrarsundslásinn
Láland

**Láland** (danska: *Lolland*) er fjórða stærsta eyja Danmerkur, um 1243 ferkílómetrar að flatarmáli. Eyjan er í Eystrasalti, rétt sunnan við Sjáland, í Stórstraumsamti. Stærsti bærinn er Nakskov, með um tíu þúsund íbúa. Aðrir bæir eru Maribo, Sakskøbing og Rødby. Vegasamband milli Lálands og næstu eyju, Falsturs, er um tvær brýr og ein jarðgöng en ferja gengur á milli Lálands og Langalands. Önnur ferja tengir Láland og Fehmarn, sem er eyja í Schleswig-Holstein í Þýskalandi.
Olomouc

**Olomouc** (þýska: *Olmütz*) er annar tveggja höfuðstaða og samnefnt hérað í Moravíu (*Mæri*) í austurhluta Tékklands með um 100.000 íbúa. Í bænum er súla heilagrar þrenningar, sem er á heimsminjaskrá UNESCO, reist árið 1740.


Image:Holy Trinity Column.jpg|Súla heilagrar þrenningar
Image:Olomouc CZ CoA.png|Skjaldarmerki borgarinnar


## Tenglar
* Olomouc tourism
Vilhelm Marstrand

**Vilhelm Nikolaj Marstrand** (24. desember 1810 – 25. mars 1873) var danskur listmálari sem fékkst einkum við myndir af sögulegum eða goðsögulegum atriðum í nýklassískum stíl. Hann fæddist í Kaupmannahöfn, lærði hjá Cristoffer Vilhelm Eckersberg og síðan í Akademíunni. Hann dvaldist á Ítalíu 1836 til 1841.
Johannes Ewald

**Johannes Ewald** (18. nóvember 1743 – 17. mars 1781) var danskt leikskáld sem skrifaði á mótum upplýsingarinnar og rómantíkurinnar. Hann er þekktur fyrir kvæðið „Kong Kristian stod ved højen mast“ úr söngleiknum *Fiskerne* frá 1779 sem er sá þjóðsöngur, sem notaður er, þegar einhver úr konungsfjölskyldunni er á staðnum. Þess vegna er þetta kvæði oftast kallað konungssöngurinn.

## Helstu verk
* *Adam og Ewa eller Den ulykkelige Prøve* (1769)
* *Romance af Fiskerne. Et Syngespil i tre Handlinger* (1779)
Rósenborgarhöll

**Rósenborgarhöll** er lítill kastali í endurreisnarstíl í miðborg Kaupmannahafnar. Höllin var byggð af Kristjáni IV á árunum 1606 og 1607 í Konungsgarði, rétt utan við borgarmúrana. Höllin var bústaður ýmissa konunga til 1710.

Í dag er höllin minjasafn dönsku krúnunnar og geymir meðal annars krúnudjásnin, auk ýmissa hluta sem tengjast Danakonungum frá 16. öld til vorra daga.
Pétursey

**Pétursey** er 274 m hátt móbergsfjall sem stendur stakt austan við Sólheimasand í Mýrdal í Vestur-Skaftafellssýslu. Áður var fjallið kallað „Eyjan há“ og eru merki um að eitt sinn hafi það verið umflotið sjó. 

Við Pétursey stendur hóll sem nefnist Eyjarhóll, hann er talinn vera gamall gígtappi úr blágrýti, myndaður á hafsbotni. Við Pétursey er svæði Hestamannafélagsins Sindra. Nokkrir bæir standa við Pétursey: Eystri-Pétursey, Vestri-Pétursey, Vellir, Nykhóll og Eyjarhólar. 

Í Pétursey er allstór skúti sem nefnist Eyjahellir, þar geymdu bændur við Pétursey báta og veiðarfæri. Einnig er uppi í brekku ból kallað Reipaból, þar voru geymd reipi. Einn af bátum sem þar voru geymdir er núna í Byggðasafninu á Skógum undir Eyjafjöllum.
Abrahamísk trúarbrögð

**Abrahamísk trúarbrögð** eru þau trúarbrögð sem rakin eru til ættföðurins Abrahams, sem meðal annars er lýst í Torah (einnig nefnt „lögmál gyðinga“), Biblíunni, og Kóraninum. Þau eru eingyðistrúarbrögð og er haldið fram að þau eigi siðfræði sína að rekja til Abrahams. Þau telja sig einnig dýrka þann guð sem Abraham dýrkaði og er stundum kallaður Guð Abrahams. Helstu abrahamísku trúarbrögðin eru Gyðingdómur, Kristni, Íslam og Bahá'í trúin.
Raðmorðingi

**Raðmorðingi** er maður sem hefur framið fleiri en þrjú morð, með nokkurra daga millibili eða eftir mánuði, jafnvel eftir nokkur ár, og fylgir því eftir í vissu mynstri. Ástæður fyrir slíkum morðum má rekja til áráttuhegðunar sem í mörgum tilfellum, en ekki öllum, hefur blossað upp vegna (brenglaðrar) æsku morðingjans. Raðmorðingjar drepa oft til að þóknast einhverju sem er rótsett í þeim (frá æsku) en sjaldnast í hagnaðarskyni (eins og til dæmis leigumorðingjar) eða vegna hugmyndafræðilegra og pólitískra ástæðna (eins og til dæmis hryðjuverkamenn). Raðmorðingjar þekkja sjaldnast fórnarlömb sín, og oft er þessi árátta tengd kynhvöt morðingjans.
Tilbúið tungumál

**Tilbúið tungumál**, stundum nefnd **gervimál**, eru tungumál gert af einum eða að minnsta kosti fáum mönnum til ýmist sinnar ánægju og yndisauka, til þess að skrifa skilaboð á sem eru aðeins tileinkuð ákveðnum aðilum eða með það að markmiði að einfalda alþjóðleg samskipti. Dæmi um síðastnefnd tungumál eru esperanto, novial, ido, volapük, lojban og interlingua. Þau fyrstnefndu eru oft gerð til þess að liðka um frásagnarform eða skapa raunverulegari umgjörð fyrir ákveðna tilbúna heima. *[[Almea]]* Marks Rosenfelders og *[[Miðgarður]]* (e. *Middle Earth*) J.R.R. Tolkiens eru dæmi um slíka heima. Í þeim eru ótal tungumál með sögu, málfræði, ritmál, talendur og óregluleika. Sum tungumál, eins og málið sem kemur fyrir í Voynich-handritinu, eða Enochíska, tungumál John Dee, virðast þó til komin með það í huga að dylja merkingu skilaboða eða texta, þó án þess að nota dulmál.

## Nokkur tilbúin tungumál
*Adjuvanto
*Afrihili
*Basic English
*Blissymbols
*Brithenig
*Esperanto
*Háfrónska
*Ido
*Interlingua
*Interlingue (Occidental)
*Klingonska (Klingonskt ritmál)
*Kotava
*Latino sine flexione
*Lingua Franca Nova
*Loglan
*Lojban
*Millislavneska
*Novial
*Nýlenska
*Quenya
*Sindarin
*Solresol
*Speedwords
*Suma
*Toki Pona
*Universalglot
*Volapük
*Vonlenska
*Vorlin
*Wenedyk
*Þrjótrunn

## Tengt efni
* Söguheimar
* Hljóðfræði
* Dulmál

## Tenglar
*Ardalambion  Allt um tungumál J.R.R. Tolkiens.
*Omniglot.com hefur upplýsingar um ótal tilbúin tungumál.
Halland

**Halland** er hérað á vesturströnd Svíþjóðar við sundið Kattegat. Núverandi sýsla eða lén samsvarar nokkurn veginn því sem taldist vera Halland fyrr á tímum. Íbúafjöldi er um 350 þúsund (2021).

## Saga Hallands
Halland tilheyrði lengst af Danmörku ásamt Skáni og Blekinge, en varð hluti Svíþjóðar með formlegum hætti, ásamt þeim héruðum, með Hróarskeldufriðnum árið 1658. Áður hafði Svíþjóð tryggt sér yfirráð yfir Hallandi með friðarsamningum í Brömsebro sem bundu enda á Torstensonófriðinn.

Halland var veikleiki í vörnum Svíþjóðar gagnvart Danmörku, þar sem aðstæður tryggðu Dönum einfalda leið til að ráðast með herlið gegn Gautlandi og loka þannig á aðgang Svía að sjó í vestri. Ásælni Svía í héraðið, þegar þeir stóðu í átökum við Dani á öðrum sviðum, er því skiljanleg og var liður í þeirri áætlun Axels Oxenstierna á 17. öld að skapa Svíþjóð náttúruleg landamæri.

## Sveitarfélög á Hallandi
* Falkenberg
* Halmstad
* Kungsbacka
* Laholm
* Varberg
Matthias Gallas

**Matthias Gallas** (16. september 1584 – 25. apríl 1647) var austurrískur herforingi í her keisarans í Þrjátíu ára stríðinu.

Hann var einn af þeim sem lögðu á ráðin um morðið á Wallenstein 25. febrúar 1634 og stýrði her Wallensteins til sigurs gegn Svíum í orrustunni við Nördlingen. Honum fórst samt illa í síðari bardögum gegn sænska hernum sem þá var undir stjórn Johans Banér, árið 1638. Hann var sendur af Ferdinand III til að aðstoða Kristján IV gegn her Lennarts Torstensons á Jótlandi en Torstenson hrakti hann burt og rak flóttann til Magdeborgar þar sem Gallas lokaðist inni og slapp síðar naumlega með leifar liðs síns. Hann sagði af sér stjórn hersins og lést árið 1647 í Vín vellauðugur af ránsfeng auk þess hluta sem hann fékk af eigum Wallensteins.
Listi yfir Noregskonunga

Hér á eftir er listi yfir Noregskonunga.


## Ætt Haraldar Hárfagra og Hlaðajarlar
* ~872 – ~931: Haraldur hárfagri 
* ~931 – ~933: Eiríkur blóðöx 
* ~933 – ~960: Hákon Aðalsteinsfóstri 
* ~960 – ~970: Haraldur gráfeldur 
* ~970 – 995: Hákon Sigurðarson Hlaðajarl
* 995 – 1000: Ólafur Tryggvason 
* 1000 – 1012: Eiríkur Hákonarson og Sveinn Hákonarson Hlaðajarlar, dönsk yfirráð
* 1012 – 1015: Sveinn Hákonarson og Hákon Eiríksson Hlaðajarlar, dönsk yfirráð 
* 1015 – 1028: Ólafur digri 
* 1028 – 1030: Knútur ríki Danakonungur
* 1030 – 1035: Sveinn Knútsson eða Sveinn Alfífuson óforsynjukonungur, dönsk yfirráð
* 1035 – 1047: Magnús góði 
* 1045 – 1066: Haraldur harðráði 
* 1066 – 1069: Magnús Haraldsson (konungur) 
* 1067 – 1093: Ólafur kyrri 
* 1093 – 1095: Hákon Magnússon Þórisfóstri 
* 1093 – 1103: Magnús berfættur eða Magnús berbeinn
* 1103 – 1115: Ólafur Magnússon (konungur) 
* 1103 – 1123: Eysteinn Magnússon (konungur) 
* 1103 – 1130: Sigurður Jórsalafari 
* 1130 – 1135: Magnús blindi 
* 1130 – 1136: Haraldur gilli 
*  Sigurður slembidjákn gerði tilkall til krúnunnar 1136 – 1139
* 1136 – 1155: Sigurður munnur 
* 1136 – 1161: Ingi krypplingur 
* 1142 – 1157: Eysteinn Haraldsson (konungur) 
* 1157 – 1162: Hákon herðabreiður 
* 1162 – 1184: Magnús Erlingsson (konungur) 
*  Eysteinn birkibeinn gerði tilkall til valda 1162 – 1177

## Ætt Sverris konungs
* 1177 – 1202: Sverrir Sigurðsson (konungur) 
* 1202 – 1204: Hákon Sverrisson eða Hákon harmdauði 
*  1204 – 1204: Guttormur Sigurðsson 
*  Erlingur steinveggur var konungsefni bagla 1204 – 1207
* 1204 – 1217: Ingi Bárðarson 
*  Filippus Símonarson var konungsefni bagla 1207 – 1217
* 1217 – 1263: Hákon gamli 
* 1240 – 1257: Hákon ungi – konungur að nafninu til með föður sínum
* 1263 – 1280: Magnús lagabætir 
* 1280 – 1299: Eiríkur Magnússon prestahatari 
* 1299 – 1319: Hákon háleggur 
* 1319 – 1355: Magnús Eiríksson smek 
* 1343 – 1380: Hákon 6. Magnússon 
* 1380 – 1387: Ólafur 4. Hákonarson 

## Kalmarsambandið
* 1387 – 1412: Margrét Valdimarsdóttir mikla 
* 1389 – 1442: Eiríkur af Pommern 
* 1442 – 1448: Kristófer af Bæjaralandi 
* 1449 – 1450: Karl Knútsson Bonde 

## Konungssamband við Danmörku
;Persónusamband
* 1450 – 1481: Kristján 1. af Aldinborg 
* 1483 – 1513: Hans 
* 1513 – 1523: Kristján 2. 
* 1524 – 1533: Friðrik 1. 
* 1534 – 1536: Konunglaust – Greifastríðið 

;Hluti af danska ríkinu
* 1537 – 1559: Kristján 3. 
* 1559 – 1588: Friðrik 2. 
* 1588 – 1648: Kristján 4. 
* 1648 – 1670: Friðrik 3. 
* 1670 – 1699: Kristján 5. 
* 1699 – 1730: Friðrik 4. 
* 1730 – 1746: Kristján 6. 
* 1746 – 1766: Friðrik 5. 
* 1766 – 1808: Kristján 7. 
* 1808 – 1814: Friðrik 6. 

## 1814
* 1814: Kristján Friðrik 

## Konungssamband við Svíþjóð
* 1814 – 1818: Karl 2. 
* 1818 – 1844: Karl 3. 
* 1844 – 1859: Óskar 1. 
* 1859 – 1872: Karl 4. 
* 1872 – 1905: Óskar 2. 

## Lukkuborgarar
* 1905 – 1957: Hákon 7. 
* 1957 – 1991: Ólafur 5. 
* 1991 – : Haraldur 5.

## Tengt efni
* Konungar Íslands
* Danakonungar
* Svíakonungar