open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
O tempora o mores!

***O tempora o mores*** er fræg tilvitnun eftir Cíceró á latínu í ræðum hans gegn Catilinu og er þýtt sem „Hvílíkir tímar! Hvílíkir siðir!“ og er upprunalega útgáfan notuð í lok Erfðahyllingarinnar.

## Tengt efni
* Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra? („Hversu lengi ætlarðu að misnota þolinmæði okkar, Catalina?“)

## Tenglar

* Allur textinn á latínu á Wikiheimild
Narewka

**Narewka** er lítið þorp austast í miðhluta Póllands. Íbúar voru 780 árið 2006.


File:Memorial_Danuta_Siedzik_Narewka.JPG|Minnismerki um Danuta Siedzikówna
Rauði herinn

**Rauði herinn** var her Sovétríkjanna sem Lev Trotskíj stofnaði á tímum rússnesku 
byltingarinnar. Árið 1930 var Rauði herinn orðinn einn stærsti her sögunnar. Árið 1946 sameinaðist herinn sovéska flotanum og myndaði Sovétherinn.
Solveig Rafnsdóttir

**Solveig Rafnsdóttir** (um 1470 – um 1562) var síðasta abbadís í nunnuklaustrinu á Reynistað. Hún gerðist nunna þar árið 1493, var vígð abbadís á áttunda degi jóla 1508 og var það þar til klausturlifnaður lagðist af 1551. 

Solveig var af miklum höfðingjaættum. Faðir hennar var Rafn „eldri“ Brandsson lögmaður (um 1420-1483) og móðir hennar var Margrét Eyjólfsdóttir, dóttir Eyjólfs Arnfinnssonar riddara á Urðum. Bróðir Solveigar var Brandur prestur á Hofi í Vopnafirði og síðast príor á Skriðuklaustri. Hrafn faðir Solveigar deildi við Ólaf biskup Rögnvaldsson og var í banni þegar hann lést. Kann að vera að það hafi átt þátt í að Solveig gekk í klaustur.

Hún tók við stjórn klaustursins eftir að Agnes Jónsdóttir abbadís dó 1507 og stýrði því af röggsemi, áttí í ýmsum málaferlum og hélt vel á rétti sínum og klaustursins. Í skrá um eignir klaustursins frá 1525 kemur fram að það átti þá 42 jarðir í byggð og sjö eyðijarðir, 114 nautgripi, 520 kindur og 33 hross.

Þegar klausturlifnaður var lagður af við siðaskiptin voru nunnurnar ekki hraktar á brott, heldur fengu þær að vera áfram á Reynistað meðan þeim entist aldur og haga lífi sínu eins og þær voru vanar. Var þeim sem höfðu umboð klaustursins gert að skyldu að sjá nunnunum fyrir framfærslueyri. Solveig stýrði klaustrinu áfram en hafði þó engin ráð yfir eignum þess. Þessari stöðu hélt hún áfram til dauðadags, sem heimildir greinir á um hvort var 1561, 1562 eða 1563.

Á Þjóðminjasafninu er fágætt altarisklæði frá Skarði á Skarðsströnd. Það er nú mjög slitið og í raun og veru ekki nema svipur hjá sjón móti því, sem hefur verið. Allt er það útsaumað með dýrlingamyndum, og eru á þvi: Þorlákur biskup helgi, St. Benedikt ábóti, St. Egidíus, Ólafur helgi, Magnús Eyjajarl og St. Hallvarður. Áletrun með nafni er saumuð undir hverja mynd, og efst á klæðinu er leturlína, þar sem stendur:

:„abbadis Solve[ig: rafns]dotter i reynenese“.

Er talið fullvíst að það sé Solveig Rafnsdóttir. 

## Heimildir
* 
* 
* Sigríður Gunnarsdóttir: *Nunnuklaustrið að Reynistað*. Smárit Byggðasafns Skagfirðinga.

## Tenglar
* ''Hálf tylft helgra manna''; grein í Tímanum 1956
Fíkjutré Benjamíns

**Fíkjutré Benjamíns** (eða **Waringin-tré**) (fræðiheiti: *Ficus benjamina*) er fíkjutré sem á uppruna sinn að rekja til suður og suðaustur Asíu og Ástralíu. Fíkjutré Benjamíns er þjóðartré Tælendinga. Tréð getur orðið allt að 30 metra hátt við náttúrlegar kringumstæður.

## Tilvísanir
Skálmarnes

**Skálmarnes** er nes við norðanverðan Breiðafjörð. Nesið tilheyrði Múlahrepp til forna, en tilheyrir nú Reykhólahreppi í Austur-Barðastrandarsýslu. Nesið er í laginu eins og þríhyrningur, breitt að sunnanverðu en mjókkar til norðurs. Skálmarfjörður er austan við nesið en Kerlingarfjörður vestan við. Skálmarnesfjall þekur nesið að mestu. Hlíðarnar að vestan og austanverðu eru brattar en undirlendi mest að sunnarverðu.

## Búseta
Um aldir var blómleg byggð á nesinu en föst búseta hefur lagst af. Vegslóði liggur um vestanvert nesið. Vegurinn er afar mjór og erfitt er fyrir bifreiðir að mætast. Vestasti bærinn á nesinu er Fjörður, sem var lengi næst stærsta jörðin í Múlasveit. Næsti bær frá Firði er Deildará, svo Hamar og Ingunnarstaðir. Austasti bærinn á nesinu er Skálmarnesmúli, eða Múli. Jörðin hefur verið höfuðból sveitarinnar og kirkjustaður að fornu og nýju. Búskapur lagðist af á Skálmarnesi í kringum 1980, en flestum bæjarhúsunum er enn haldið við og mannlíf blómlegt yfir sumartímann.
Páskaegg

**Páskaegg** kallast sérstakt skraut, sem er annaðhvort skreytt egg, eða í laginu eins egg og notað er til að fagna páskum eða vorkomu. Í kristni tákna páskaegg tóma steindys Jesús,

## Uppruni

Almennt hafa egg í gegnum tíðina verið tákn um frjósemi og endurfæðingu og voru það löngu fyrir tilkomu kristindómsins. Það að skreyta eggjaskurn er forn siður. Fundist hafa 60 þúsund ára gömul skreytt strútsegg í Afríku sem dæmi. Algengt var að setja skreytt strútsegg og tákngervinga strútseggja úr gulli og silfri í grafir bæði meðal forn Súmera og Egypta fyrir meira en fimmþúsund árum síðan.

Meðal kristinna eru páskaegg rakin til frumkristinna söfnuða í Mesapotamíu þar sem tíðkaðist að rjóða egg til minningar um að blóði krists var úthellt með krossfestingunni. Hin kristna kirkja tók samt ekki formlega upp þann sið að tengja páskaeggin við upprisuna fyrr en 1610 en það gerði Páll páfi V.

Þótt siðurinn hafi í gegnum aldirnar verið að nota máluð hænuegg, hafa þau í seinni tíð að miklu leyti verið leyst af hólmi með súkkulaðieggjum eða eggjum úr plasti eða álíka efni sem fyllt hafa verið með sælgæti. Á Íslandi eru súkkulaðiegg, fyllt með sælgæti og málsháttur settur með, nær alsráðandi.

## Tilvísanir


## Heimildir
*
Robert Graves

**Robert Ranke Graves** (24. júlí 1895 – 7. desember 1985) var enskt ljóðskáld, þýðandi og skáldsagnahöfundur. Hann leit þó fyrst og fremst á sig sem ljóðskáld en hann skrifaði á þeim nótum hina sögulegu stúdíu á innblæstri skáldskapar, *[[The White goddess]]*, sem hefur haft umtalsverð áhrif. Frægastur meðal almennings er hann þó fyrir skáldsögu sína *[[Ég, Kládíus]]* en BBC gerði fræga sjónvarpsþætti eftir þeirri bók. Bókin kom út á íslensku árið 1946 í þýðingu Magnúsar Magnússonar ritsjóra.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Húsið sem Kládíus byggði''; grein í Fréttablaðinu 2006
Galba

**Servius Sulpicius Galba** (24. desember 3 f.Kr. – 15. janúar 69 e.Kr.) var rómverskur keisari í um sjö mánuði, frá 8. júní 68 til 15. janúar 69. Galba var fyrsti keisarinn á ári keisaranna fjögurra.

Galba varð keisari eftir að Neró hafði misst allan stuðning og í kjölfarið framið sjálfsmorð. Galba hafði opinberlega lýst andstöðu við Neró um vorið 68, þegar hann var landstjóri í Hispaniu Tarraconensis á Íberíuskaga. Herdeildir hans lýstu hann keisara og fljótlega fékk hann stuðning herdeilda víðs vegar um heimsveldið. Eftir dauða Nerós, sumarið 68, lýsti öldungaráðið hann keisara og hélt hann þá til Rómar til að tryggja stöðu sína.

Galba reyndi að koma fjármálum ríkisins í lag eftir mikla eyðslusemi Nerós, og neitaði m.a. að borga hermönnum sínum fyrir hollustu þeirra. Þetta gerði hann óvinsælan og hann missti því smám saman stuðning hersins. Þann 1. janúar 69 hylltu tvær herdeildir í Germaniu Superior, landstjórann Vitellius, sem keisara. Nokkrum dögum seinna fékk Otho, sem hafði verið landstjóri í Lucitaniu og einn af fyrstu stuðningsmönnum Galba, lífvarðasveit keisarans til þess að steypa Galba af stóli og lýsa sig keisara. Þann 15. janúar 69 var Galba stunginn til bana af stuðningsmanni Otho og í kjölfarið varð Otho keisari.
Miðkerfisvökvi

**Miðkerfisvökvi** (fræðiheiti: *liquor cerebrospinalis*) er heila- og mænuvökvi, þ.e. vökvi sem umlykur heila og mænu og fyllir holrými þessara líffæra.
Upp

***Upp*** er bandarísk teiknimynd frá árinu 2009 framleidd af Pixar Animation Studios. Kvikmyndin var frumsýnd í Bandaríkjunum 29. maí 2009 og var tíunda kvikmynd Disney-Pixar í fullri lengd. Aðalpersónur eru Carl Fredricksen og Russell.

Leikstjóri myndarinnar er Pete Docter og með aðalhlutverk fara Edward Asner, Christopher Plummer, Jordan Nagai, og Bob Peterson. Framleiðandi er Jonas Rivera. Handritshöfundur eru Bob Peterson og Pete Docter. Tónlistin er eftir Michael Giacchino.

## Talsetning

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Kingston (Jamaíka)

**Kingston** er höfuðborg Jamaíka, og er á suðausturströnd landsins. Borgin var stofnuð árið 1692 og er mikilvæg hafnarborg.
Landpóstur

**Landpóstur** var embættismaður sem fyrrum annaðist póstferðir á Íslandi.  Landpóstar fóru milli bæja á póstsvæði sínu með lest klyfjahesta og höfðu póstlúður til að láta vita af komu sinni.  Landpóstar voru þekktir menn á sínum tíma vegna þeirra harðinda og erfiðleika sem þeir urðu við að etja á ferðum sínum. Titillinn landpóstur er enn notaður, en er hafður um þá sem bera út póst í strjálum sveitum. 

Samkvæmt tilskipun frá árinu 1776 skyldu landpóstur fara þrisvar á ári þrjár póstleiðir þ.e. frá Suður-Múlasýslu, Þingeyjarsýslu og Ísafjarðarsýslu til Suðvesturlands. Fyrsta ferð landpósts var farin 1782. Frá árinu 1786 skyldu vera fjórir aðalpóstar og tveir aukpóstar.  Hlutverki landpósta lauk upp úr 1900 með bættum samgöngum.

## Eitt og annað
* Á árunum  1942-1951 kom: *[[Söguþættir landpóstanna]]* út og var endurútgefið 1972 í þremur bindum. Helgi Valtýsson safnaði og bjó undir prentun. 
* Frétt árið 1902: *Landpóstarnir eru nýkomnir, höfðu fengið ill veður, einkum norðanpóstur, sem var 24 tíma yfir [[Holtavörðuheiði]]*. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Þeir hefðu látið lífið fyrir póstinn hefðu þeir þurft að velja á milli''; grein í Morgunblaðinu 1993
* ''Póstgaungur''; grein í Arnfirðingi 1902
Fjallafura

**Fjallafura** (fræðiheiti *Pinus mugo*) er furutegund sem vex í hátt til fjalla í Evrópu og finnst í Pýreneafjöllum, Ölpunum, Erzgebirge, Karpatafjöllum, norður Apennínafjöllum og fjöllum á Balkanskaga í 1000 m til 2200 m hæð en sums staðar í 200 m hæð í Þýskalandi og Póllandi og upp í allt að 2700 m  í suðurhluta Búlgaríu og í Pýrenaafjöllum. 

Það eru tvær undirtegundir:
* **Fjallafura**, *Pinus mugo subsp. mugo*, sem er 3 - 6 m hár margstofna runni.
* **Bergfura**, *Pinus mugo subsp. uncinata* eða *Pinus uncinata*, er stærri og venjulega með einum stofni og verður allt að 20 m. hátt tré. Hliðargreinar eru miklar og sverar og leita upp á við með aðalstofninum.  

Fjallafura/bergfura er mjög vindþolin, ljóselsk og hægvaxta. Bergfura er mikið notuð í görðum, sérstaklega lágvaxna afbrigðið  subsp. *mugo*.

Hún myndar blendinginn P. × rhaetica með skógarfuru þar sem þær vaxa saman. *P. mugo* er talið til ágengrar tegundar á hálendi Nýja Sjálands. 

## Á Íslandi
Bergfura/fjallafura hefur verið ræktuð á Íslandi síðan í kringum 1900. En á árunum 1899-1913 var hún gróðursett í reiti á Þingvöllum (Furulundur) og á Grund í Eyjafirði . Bergfura verður allt að 10-15 metra há hérlendis. Hún vex víða um land, kelur sjaldan en getur verið viðkvæm fyrir sveppasjúkdómnum (furubikar). 

## Svipmyndir


Néouvielle massif.jpg|*Pinus mugo* subsp. *uncinata* í 2200 m  hæð í fjalllendi Frakklands.
Pinus uncinata5.JPG|Köngull bergfuru.
Pinus mugo uncinata trees.jpg|Bergfurur.
Bergfura.jpg|Bergfura í Öskjuhlíð.
Hellisgerdi5.jpg|Bergfura í Hellisgerði.


## Tenglar
* ''Fjallafura''; grein í Morgunblaðinu 1980
* 

## Tilvísanir
Batman

**Batman** eða **Leðurblökumaðurinn** er teiknimyndasöguhetja sem Bob Kane og Bill Finger sköpuðu og byrtist í teiknimyndasögum sem eru gefnar út af DC Comics. Samnefnd teiknimyndasaga kom fyrst út í maí árið 1939. En hafa síðan komið út margar teiknimyndasögur og kvikmyndir út sem fjalla um Leðurblökumanninn og ævintýri hans. Og hefur hann notið vinsældar hér á landi. Hefur einnig verslunin Nexus tekið upp að þýða Batman teiknimyndasögurnar yfir á íslensku. 

## Uppruni
Batman er grímupersóna Bruce Wayne og er verndari Gotham-borgar. Hjá honum býr Alfred Pennyworth, einkaþjónn hans. Aðstoðarmaður hans er Robin. Auk þeirra er James Gordon, lögreglustjóri Gotham-borgar, góður vinur Batmans.

Bruce missti foreldra sína þegar hann var mjög ungur. Þjófur myrti þau eftir að þau voru nýkomin úr leikhúsi. Þjófurinn falaðist eftir peningum þeirra en Wayne eldri neitaði og varð Bruce vitni að morðinu á foreldrum sínum. Saga hans breytist þar á eftir oft milli höfunda þar sem fjöldi sagna og sögutímalína komu út sem fjalla um hetjuna.

## Óvinir
Helstu óvinir Leðurblökumannsins eru Jókerinn, Mörgæsin, Hr. Freeze, Gátumaðurinn, Fuglahræðan og Tvífés.

Í gegnum árin hefur helsti óvinur Leðurblökumannsins orðið Jókerinn og fjalla helstu myndirnar oftast um þennan bardaga milli hans og Jókerins. Til dæmis í Rökkurriddaranum (Ensku: Dark Knight) þar sem Jókerinn hefur byrjað að skapa ringulreið í Gothamborg, þar er Jókerinn oft að pynta honum eða öðrum. Þeirra sambandi mætti líkja við yin og yang úr kínverskri heimspeki, þar sem Jókerinn reynir að eyða og Leðurblökumaðurinn að vernd.

## Hæfileikar og græjur

Batman hefur ekki ofurkrafta en notar þekkingu sína á bardagaíþróttum, styrk, vit, og græjur til að berjast við glæpamenn. Hann er mjög ríkur og notar féið sitt til að kaupa hvað sem þarf til að berjast gegn glæpamönnum eða ofurillmennum. 

Batman er ótrúlega klár. Hann þykir mikilvægasti glæparannsóknarmaður heims og notar viskuna sína til þess að leysa vandamál og leyndardóma.

Eina mikilvægasta græjan hans er Leðurblökubíllinn (The Batmobile). Leðurblökubílinn, eins og búningurinn, fer eftir sögu en er almennt svartur, hraðskreiður, og með þungan herklæðnað sem ver gegn hnjaski.

## Kvikmyndir
Leðurblökumaðurinn hefur komið sér fyrir á hvíta tjaldinu í gegnum árinn, kom fyrsta kvikmyndin út árið 1943 sem hét einfaldlega *Batman* en hafa síðan komið út þónokkrar myndir, als 19.

## Tenglar

* ''Batman''; grein í Morgunblaðinu 1989
* ''Batman enn og aftur''; grein í Morgunblaðinu 1995
* ''Leðurblökumaðurinn snýr aftur''; grein í Fréttablaðinu 2005
* Batman sem Leðurblökumaðurinn 2016
* Leðurblökumaðurinn með endurkomu á hvíta tjaldið
* 
* Leðurblökumaðurinn eflir lestur ungmenna

## Tilvísanir
Landsvala

**Landsvala** (fræðiheiti: *Hirundo rustica*) er fugl af svöluætt. Landsvalan hefur langa vængi og klofið stél. Hún er dökk að ofan og á höfði, ljós á kviði og með rauða bletti á framhálsi og enni. Landsvalan veðir skordýr á flugi og lifir í Norður-Ameríku, Evrópu, Asíu og Norður-Afríku. Landsvalan er árviss flækingur á Íslandi og hefur gert sér hreiður þar og orpið. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Svöluhreiður með ófrjóum eggjum''; grein í Morgunblaðinu 1960
Ólafur Thorlacius

**Ólafur Thorlacius** (stundum nefndur **Ólafur Thorlacius riddari**) (1762-1815), var verslunar- og útgerðarmaður á Bíldudal. Hann var frá Hlíðarhúsum í Reykjavík, sonur hjónanna Þórðar Sighvatssonar og Ingiríðar Ólafsdóttur Thorlacius. Ólafur naut mikillar virðingar og varð riddari af Dannebrog.
Todmobile - Todmobile

**Todmobile** var önnur breiðskífa íslensku hljómsveitarinnar Todmobile. Hún kom út í nóvember 1990 og varð metsöluplata.

Árið 2009 var platan valin í 49. sæti yfir bestu plötur Íslandssögunnar af notendum Tónlist.is. 

## Lagalisti
# „Pöddulagið“ (Þorvaldur Bjarni/Andrea) — 4:31
# „Eldlagið“ (Eyþór) — 4:30
# „Næturlagið“ (Þorvaldur Bjarni/Andrea) — 4:10
# „Requiem“ (Þorvaldur Bjarni/Andrea) — 7:48
# „Draumalagið“ (Þorvaldur Bjarni) — 5:14
# „Inn“ (Eyþór) — 4:21
# „Gúggúlú“ (Andrea) — 5:32
# „Hryllingslagið“ (Eyþór) — 4:00
# „Tregalagið“ (Andrea, Þorvaldur Bjarni/Andrea) — 4:23
# „Spiladósarlagið“ (Andrea) — 4:02
# „Brúðkaupslagið“ (Þorvaldur Bjarni/Andrea) — 3:26
Þorgerður Egilsdóttir

**Þorgerður Egilsdóttir** (10. – 11. öld) var húsfreyja á Goddastöðum og í Hjarðarholti í Laxárdal í Dalasýslu. Hún var kona Ólafs páa Höskuldssonar og því tengdadóttir Melkorku og Höskuldar Dala-Kollssonar. Þorgerður var dóttir Egils Skalla-Grímssonar og hét eftir Þorgerði brák, sem var ambátt Skalla-Gríms og fóstra Egils. Þau Þorgerður og Ólafur áttu átta börn, þar á meðal Kjartan Ólafsson, og auk þess fóstruðu þau Bolla bróðurson Ólafs.

Þegar Egill á Borg, faðir Þorgerðar, missti son sinn, Böðvar, í sjóslysi í Borgarfirði ætlaði hann að svelta sig til bana. Þá var Þorgerður sótt vestur og með klókindum gat hún fengið karlinn til að hætta í sveltinu og yrkja frekar kvæði. Þá varð kvæðið Sonatorrek til.

Um Þorgerði er fjallað í Egils sögu og í Laxdæla sögu.
Todmobile

**Todmobile** er íslensk popp-/rokkhljómsveit stofnuð af Þorvaldi Bjarna Þorvaldssyni, Andreu Gylfadóttur og Eyþóri Arnalds árið 1988. Fyrsta hljómplata þeirra, *[[Betra en nokkuð annað]]*, kom út fyrir jólin 1989 og fékk mjög góða dóma. Önnur plata sveitarinnar, *[[Todmobile - Todmobile|Todmobile]]*, kom út fyrir jólin 1990 og varð metsöluplata. 

1993 ákvað hljómsveitin að hætta. Þorvaldur Bjarni og Andrea stofnuðu Tweety árið eftir og Eyþór hóf samstarf við unnustu sína, Móeiði Júníusdóttur, í dúettinum Bong. 

1996 kom Todmobile aftur saman og gaf út diskinn *[[Perlur og svín (breiðskífa)|Perlur og svín]]* með lögum úr samnefndri kvikmynd. Eftir það kom hljómsveitin saman af og til. 2003 gaf hún út diskinn Sinfónía, með Sinfóníuhljómsveit Íslands og árið 2006 kom út sjötta breiðskífa þeirra, undir nafninu *Ópus 6*. Eyþór Ingi Gunnlaugsson gekk til liðs við sveitina eftir 2009. 

### Gestatónleikar
Platan *Úlfur* (2014) var með gestainnlegg frá Jon Anderson (Yes) og Steve Hackett (Genesis) sem voru í progrokksveitum sem voru vinsælar á 8. áratugnum. Anderson og Hackett spiluðu með sveitinni á tónleikum árin 2013 og 2015  . Svo fékk Todmobile poppstjörnur frá 9. áratugnum sem gesti á tónleikum. Nik Kershaw gestur Todmobile árið 2016 í Hörpu. Hann og Midge Ure úr Ultravox hafa spilað tvívegis með sveitinni. Einnig hefur Toney Hadley úr Spandau Ballet gestað með sveitinni. 

## Hljómplötur
* 1989 — *[[Betra en nokkuð annað]]*
* 1990 — *[[Todmobile - Todmobile|Todmobile]]
* [[1991]] — *Todmobile* (ensk útgáfa)
* [[1991]] — *Ópera
* 1992 — *[[Tarantulo]]*
* 1992 — *[[2603 (breiðskífa)|2603]]*
* 1993 — *[[Spillt]]*
* 1996 — *[[Perlur og svín (breiðskífa)|Perlur og svín]]*
* 2000 — *[[Best (breiðskífa)|Best]]*
* 2004 — *[[Sinfónía (breiðskífa)|Sinfónía]]*
* 2005 — *Brot af því besta*
* 2006 — *Ópus 6*
* 2009 — *Spiladós: 1989-2009* (tvöföld safnplata í tilefni af 20 ára afmæli hljómsveitarinnar, ásamt DVD disk með 19 tónlistarmyndböndum)
* 2011 — *7*
* 2014 — *Úlfur*
* 2018 — *Hermaur: 1988-2018*

## Tilvísanir
IPhone 3G S

**iPhone 3G S** er snjallsími sem getur tengt við netið. Hann er framleiddur af Apple Inc. sem kynnti farsímann 8. júní 2009. Farsíminn er með snertiskjá og HSDPA. 

iPhone 3G S verður sett á markað 19. júní í sex löndum.
Fulham

**Fulham** er hverfi í suðvestur London í hverfinu Hammersmith og Fulham. Fulham er staðsett á milli Putney og Chelsea. Áður fyrr var Fulham í biskupsdæminu „Fulham og Gibraltar“, og var Fulham-höll embættislegt heimili biskupsins af London.

Þrjú knattspyrnulið eru staðsett í Fulham: Fulham F.C., Chelsea F.C. og Queens Park Rangers.
Otho

**Marcus Salvius Otho** (28. ágúst 32 – 16. apríl 69) var rómverskur keisari frá 15. janúar til 16. apríl árið 69. Hann var annar keisarinn á ári keisaranna fjögurra.

Otho var vinur Nerós keisara þegar þeir voru ungir, en vináttan endaði árið 58 þegar eiginkona Othos, Poppea Sabina, skildi við hann til þess að giftast Neró. Otho var eftir þetta skipaður landstjóri í Lucitaniu (núverandi Portúgal). Þegar Galba, landstjóri í Hispaniu Tarraconensis, gerði uppreisn gegn Neró, árið 68, varð Otho einn af fyrstu stuðningsmönnum uppreisnarinnar. Galba náði fljótlega völdum en þegar stjórn hans riðaði til falls snemma árs 69, vegna óvinsælda á meðal hermanna og öldungaráðsmanna, hætti Otho að styðja hann. Otho fékk þá lífvarðasveit keisarans í lið með sér til þess að taka völdin, og þegar Galba var drepinn 15. janúar 69 af stuðningsmanni Othos varð hann keisari.

Nokkrum dögum áður en Otho tók völdin í Róm höfðu herdeildir í Germaniu Superior hyllt Vitellius, landstjóra í skattlandinu, sem keisara. Otho vildi fresta átökum við Vitellius þangað til honum bærist liðsauki frá herdeildum við Dóná en í mars hélt Vitellius með sinn herafla til Ítalíu og hélt Otho þá af stað til að mæta honum. Herir þeirra mættust í bardaga á norður-Ítalíu og vann Vitellius afgerandi sigur. Tveimur dögum seinna, 16. apríl 69, framdi Otho sjálfsmorð og varð Vitellius keisari að honum látnum.
Auður Vésteinsdóttir

Auður Vésteinsdóttir (10. öld) var kona Gísla Súrssonar. Hún var dóttir Vésteins Végeirssonar og Hildar Bjartmarsdóttur, konu hans. Auður og Gísli bjuggu fyrst á Sæbóli í Haukadal í Dýrafirði, síðan á Hóli í Haukadal og loks í Geirþjófsfirði. Þeim varð ekki barna auðið en ólu upp fósturdóttur sem hét Guðríður.

Auður var systir Vésteins Vésteinssonar, sem sagan gefur í skyn að Þorkell, bróðir Gísla hafi drepið. Fyrir það morð drap Gísli hins vegar Þorgrím goða, sem var mágur hans, giftur Þórdísi Súrsdóttur. Fyrir það varð Gísli sekur og var hann lengur í sekt en nokkur annar maður á Íslandi að Gretti Ásmundarsyni frátöldum.

Börkur hinn digri var seinni maður Þórdísar og að auki bróðir Þorgríms goða. Hann var því til eftirmála gagnvart Gísla, mági sínum. Börkur fékk Eyjólf gráa bónda í Otradal til að annast málið fyrir sig. Eyjólfur fór til Geirþjófsfjarðar og hafði vissu fyrir því að Gísli færi þar huldu höfði. Fór hann með digran silfursjóð og reyndi að múta Auði til að framselja Gísla. Hún lét líklega í fyrstu og taldi silfrið og sópaði því síðan niður í pyngju. Að því búnu sló hún með silfurpyngjunni svo fast sem hún gat í andlit Eyjólfi, sem fékk miklar blóðnasir af högginu. Las hún honum pistilinn og sagði þá meðal annars: „ ... Engin von var þér þess að eg myndi selja bónda minn í hendur illmenni þínu. Haf nú þetta og með bæði skömm og klæki. Skaltu það muna, vesæll maður, meðan þú lifir að kona hefur barið þig. En þú munt ekki að heldur fá það er þú vildir.“ Með það hvarf Eyjólfur grái til baka í það skiptið og hafði mikla skömm af för sinni.

Eftir dráp Gísla fór Auður ásamt Gunnhildi mágkonu sinni (ekkju Vésteins) til Danmerkur og tóku þær kristna trú í Heiðabæ (Hedeby, þá í Danmörku en nú í Þýskalandi). Fóru þær síðan í suðurgöngu til Rómar og komu aldrei til baka. Ekkert er vitað um ævilok þeirra.
Krösos

**Krösos** (eða **Krösus**) (gríska: *Κροῖσος*) (595 f.Kr. – u.þ.b. 547? f.Kr.) var síðasti konungur Lýdíu, sonur Alyattes II. Krösos gafst upp fyrir Persum í kringum 547 f.Kr. Fall hans hafði mikil áhrif á Forn-Grikki og varð þeim fast viðmið í dagatalinu. Krösos var mjög þekktur fyrir auðlegð sína, og í sumum tungumálum er talað um að einhver sé „ríkur sem Krösos“ eða „ríkari en Krösos“.
Kringvarp Føroya

**Kringvarp Føroya** er ríkisrekinn fjölmiðill í Færeyjum sem rekur bæði sjónvarps- og útvarpsstöð. Kringvarp  Føroya er staðsett í höfuðstaðnum Þórshöfn. Sjónvarp og útvarp færeyja voru sameinuð þann 1. janúar 2005, eftir tillögu frá mennta og menningaráðherranum Jógvan á Lakjunni. Forstjóri Kringvarps Færeyja er Annika M. Jacobsen.

## Sjónvarp Færeyja
Sjónvarp færeyja er ríkisrekin sjónvarpstöð í Færeyjum. Samningur var gerður við fyrsta forstöðumann stöðvarinnar, Jógvan Asbjørn Skaale, í mars 1983 til fimm ára. Stöðin hóf útsendingar opinberlega 1. apríl 1984 og var kominn í fullan rekstur þann 1. september 1984.

## Útvarp Færeyja
Útvarp færeyja er ríkisrekin útvarpstöð í Færeyjum. Hún var stofnuð árið 1957 og hóf útsendingar þann 6. febrúar 1957. Fyrsti útvarpstjóri stöðvarinnar var Axel Tórgarð og eftirmaður hans var Niels Juel Arge.

## Sjónvarpsþættir

* Dagur & Vika (Fréttaþáttur)
* 3-2 (Íþróttaþáttur)
* Tikk Takk (Leikjaþáttur fyrir börn)

## Tenglar
* Heimasíða
Kondór

**Kondór** er heiti haft yfir tvær tegundir nýja-heims hrægamma. Tegundirnar eru flokkaðar í sitt hvora ættkvíslina innan hrævaættar  sem báðar hafa engar frekari tegundir. Kondórinn er með risavaxið vænghaf og flýgur fugla hæst. Kondórtegundirnar tvær eru:

* Andeskondórinn *elligar* Suður-Amerískur Kondór (fræðiheiti: *Vultur gryphus*)
* Kaliforníukondórinn / Norður-Amerískur Kondór (fræðiheiti: *Gymnogyps californianus*)

## Tenglar
* 
* ''Kondórinn flýgur fugla hæst''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953
* ''Fágætur kondór úr eggi í dýragarði''; grein í Morgunblaðinu 1985

## Tilvísanir
Open BIC

**Open BIC** eða **O'pen BIC** er lítil einmenningskæna frá franska pennaframleiðandanum Bic. Open BIC eru hugsaðir sem keppnisbátar fyrir börn og unglinga sem vaxin eru upp úr Optimist. Open BIC eru þríhyrndir plastbátar með eitt stórsegl úr plastfilmu. Mastrið er staðsett nálægt stefni bátsins. Þeir eru 2,75 metrar á lengd og vega 45 kg án seglabúnaðar. Besta þyngd siglingamanns er 65kg en mesta þyngd 90kg. Hægt er að nota reiða af Optimist á Open BIC þannig að þeir sem uppfæra geta látið nægja að kaupa aðeins skrokkinn í byrjun.
Jarðsprengja

**Jarðsprengja** er vélgeng sprengja sem er komið fyrir á eða rétt undir yfirborði jarðar og springur við högg eða þrýsting, til dæmis frá manni eða ökutæki. 

Í seinni heimsstyrjöld voru lagðar jarðsprengjur víða á Íslandi, til dæmis í Miðdal á Mosfellsheiði.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Ottawa-sáttmálinn

## Tenglar
* ''Örkuml við hvert fótmál''; grein í Morgunblaðinu 1997
* ''Bann verði lagt við jarðsprengjum''; grein í Morgunblaðinu 1995
* ''Heitir að halda baráttunni áfram''; grein í Morgunblaðinu 1997
Landsnefndin fyrri

**Landsnefndin fyrri** var nefnd sem Kristján 7. skipaði árið 1770 og átti að rannsaka bága stöðu Íslendinga og leggja á ráðin um hvernig hagur landsmanna yrði bættur. Nefndin sat á rökstólum á árunum 1770-1771.

Nefndarmenn voru: Andreas Holt, vararæðismaður í Kristjaníu, formaður, Þorkell Jónsson Fjeldsted, lögmaður í Færeyjum og Thomas Wildekilde kaupmaður á Eyrarbakka. Ritari nefndarinnar var skipaður Eyjólfur Jónsson, síðar konunglegur stjörnuskoðari. Nefndarmenn ferðuðust um Ísland sumarið 1770 og gerðu ákveðnar tillögur um atvinnu- og fjármál. Nefndin skilaði síðan skýrslu árið 1771. 

Sérstök skrifstofa var stofnuð í Kaupmannahöfn árið 1773 til að fjalla um þessi mál, ásamt þeim sömu fyrir Færeyjar og Grænland. Skrifstofan var undir stjórn Jóns Eiríkssonar konferensráðs. Sama ár var stofnaður fyrir tilstyrk nefndarinnar Framfarasjóður Íslands (*Mjölbótasjóðurinn*). Hlutverk  Jóns Eirikssonar, sem var fulltrúi stjórnarinnar um Íslandsmál í Rentukammerinu, var að koma tillögum nefndarinnar í lagaform og reka á eftir því, að þau kæmust í framkvæmd, eftir því sem kostur var á. Þannig voru í frammi hafðar miklar fyrirætlanir um umbætur í landbúnaði. Og talsverðar tilraunir voru gerðar með þilskipaútgerð.

Um álit Landsnefndarinnar spratt einnig löggjöf um vegagerð, póstmál og heilbrigðismál. En einna umfangmestu lögin voru jarðræktarlög, er oftast gengu undir nafninu „þúfnatilskipunin“. Þar átti að skylda bændur til að slétta ákveðið flatarmál í túnum sínum ár hvert og hefjast handa við að reisa girðingar. Enn fremur voru sett lög um nýbýli. Minna varð þó úr þessum framkvæmdum en búist var við í upphafi vegna þess að skömmu síðar dundu Móðuharðindin yfir. 

## Tengt efni
* Landsnefndin síðari
Sérstakur saksóknari

**Sérstakur saksóknari** er embætti sem skipað er í tímabundið til að rannsaka grun um misgerðir þegar hagsmunaárekstur kemur í veg fyrir að ríkissaksóknari geti rannsakað málið.

## Embætti sérstaks saksóknara í kjölfar efnahagshrunsins 2008
Eftir efnahagshrunið 2008 á Íslandi var embætti sérstaks saksóknara komið á fót til að rannsaka hvort refsiverð háttsemi hefði átt sér stað í aðdraganda og kjölfar hrunsins. Rannsókn átti svo að fylgja saksókn ef ástæða þótti til. Embættið starfaði frá 2009-2015. Frá 2011 bar embætti sérstaks saksóknara ábyrgð á öllum rannsóknum og saksókn efnahagsbrota, eftir að efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra var sameinuð embættinu.

Ólafur Þór Hauksson var skipaður í embættið þann 13. janúar 2009 af Birni Bjarnasyni, dóms- og kirkjumálaráðherra. Fyrir það var Ólafur sýslumaður á Akranesi. Eva Joly var fengin til starfa fyrir embættið sem sérstakur ráðgjafi, þar sem hún var einn fremsti rannsakandi efnahagsbrota í Evrópu. Hún starfaði fyrir embættið í 18 mánuði. Embættið starfaði út árið 2015, eftir það tók nýstofnað embætti héraðssaksóknara (sem Ólafur Þór var líka skipaður í) við öllum verkefnum embættisins. 

Sérstakur saksóknari rannsakaði mikinn fjölda Hrunmála, sem nokkrum lyktaði með fangelsisdómum. Eitt umfangsmesta sakamál sem embættið rak var Al Thani-málið, þar sem fyrrum stjórnendur og hluthafar Kaupþings banka fengu þunga fangelsisdóma fyrir að hafa með sýndarviðskiptum haldið uppi hlutabréfaverði Kaupþings og skapað þannig falska eftirspurn eftir hlutabréfum í bankanum. Svikaviðskiptin fóru í gegnum katarska sjeikinn Mohammed Al Thani.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Rannsóknarnefnd Alþingis

## Tenglar
* Sérstakur saksóknari 
* Starfsfólk sérstaks saksóknara 
**Fréttir**
* ''Viðtal við Ólaf Þór Hauksson varðandi frumkvæði í rannsóknum''; RÚV.is 
* ''Inn á hamfarasvæðið''; pdf-skjal; af mbl.is
* ''Breyting á lögum um sérstakan saksóknara tekur gildi í dag''; af Vísi.is
* ''Sérstakur saksóknari gerði húsleitir á 10 stöðum''; af Eyjunni.is 
* ''Húsleit gerð á 10 stöðum''; af Mbl.is 22. maí 2009
* ''Meirihluti ber mikið traust til Evu Joly og sérstaks saksóknara''; grein af VB.is 20. október 2009 
* ''Sérstakur saksóknari fær fjóra menn''; af Mbl.is 31. oktobór 2009
* ''Sérstakur saksóknari: Fyrstu ákærur mögulega öðru hvoru megin við næstu áramót''; af Eyjunni.is 20 nóvember 2009 
* ''Á fimmta tug mála á borði sérstaks saksóknara''; af Vísi.is 20. desember 2009
* ''Fyrstu niðurstöður hugsanlega í lok vetrar''; af Vísi.is 18. janúar 2010
* ''Yfirheyrslur hafnar vegna rannsóknar sérstaks saksóknara''; af Vísi.is 26. janúar 2010
* ''Fjórar ástæður fyrir húsleitum sérstaks saksóknara. Yfirheyrslur standa nú þegar yfir''; af Eyjunni.is 26. janúar 2010
* ''Sérstakur saksóknari fékk húsleitarheimild í Lúxemborg. Áður aðeins leyft í svikamáli Maddoffs''; af Eyjunni.is 13. febrúar 2010 
* ''Segir sérstakan saksóknara hegða sér eins og kúreki''; af Vísi.is 15. maí 2010
Björn Jónsson (lyfsali)

**Björn Jónsson** (eða **Björn Jónsson í Nesi**) (1. nóvember 1738 – 19. september 1798) var lyfjafræðingur og fyrsti lyfsali á Íslandi með full réttindi til lyfsölu en þau veittu ráðamenn í Kaupmannahöfn þann 18. mars árið 1772. 

## Tenglar
* ''Björn Jónsson í Nesi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1972
Karma

**Karma** (úr sanskrít: कर्म , einnig á palí: कम्म *kamma*)
er andlegt hugtak sem þýðir að allar gjörðir, líkamlegar jafnt sem huglægar, valdi afleiðingum. Þessar afleiðingar birtast í næstkomandi tilverustigum. Þetta er grundvallarkenning í öllum trúarbrögðum af indverskum uppruna, svo sem búddisma, hindúisma, jaínisma og síkisma.
 
Samkvæmt búddisma, hindúisma og jaínisma er karma lögmál orsaka og verkana. Allar gjörðir, allar hugsanir, öll viðbrögð orsaka verkanir. Verkanir karma fylgja lögmáli og eru á engan veginn bundnar yfirvegun alheimsdómara eða guða. Í karma finnst engin refsing eða náð og fyrirfinnst því í raun hvorki gott né slæmt karma. Allar gjörðir valda karma. Takmarkið er því ekki að ná góðu karma heldur að losna frá því að skapa karma.

## Karma í hindúisma
Í hindúisma er karma séð sem óumbreytanlegt lögmál þar sem meðvitaðar jafnt sem ómeðvitaðar gjörðir eru hluti af flóknu kerfi orsaka og afleiðinga, kerfi sem er í raun óskiljanlegt fyrir þá sem eru bundnir í karma. Markmið hindúa, eins og það er sett fram í  helgiritinu Bhagavad Gita, er að tileinka sér þannig lífsmáta að hann hætti að skapa karma (karma er hvorki gott né slæmt). Með því að takmarka sköpun nýs karma má nálgast jiva-atma, það er sál einstaklingsins, lokatakmarkið að ná moksha eða frelsun.

## Karma í búddisma
Búddistar leggja áherslu á að karma skapist einungis af meðvituðum gjörðum. Lögmál orsaka og afleiðinga er því í höndum einstaklingsins og með réttum gjörðum og réttum hugsunum getur einstaklingurinn að lokum losnað úr hringrás samsara, endurholdgun í nýja þjáningu lífsins.

## Heimildir
* Coogan, Michael D. (ristj.). *The Illustrated Guide to World Religions*. Oxford University Press, 2003. ISBN 1-84483-125-6. 
* Schumann, Hans W. *Handbuch Buddhismus: Die zentralen Lehren – Ursprung und Gegenwart*. Diederichs: München 2000. ISBN 3-7205-2153-2.
Trúbrot

**Trúbrot** var íslensk rokkhljómsveit sem var stofnuð af nokkrum meðlimum hljómsveitanna Hljóma og Flowers árið 1969. Upphaflegir meðlimir hljómsveitarinnar voru Gunnar Þórðarson, Rúnar Júlíusson og Shady Owens úr Hljómum og Karl Sighvatsson og Gunnar Jökull Hákonarson úr Flowers. Hljómsveitin er aðallega þekkt fyrir framsækna rokktónlist og sýrurokk. Árni Johnsen átti hugmyndina að nafni hljómsveitarinnar.

1970 hættu bæði Shady og Karl í hljómsveitinni og Magnús Kjartansson tók við á hljómborð. Stuttu síðar hætti Gunnar Jökull og Ólafur Garðarsson tók við trommuleik. Meðlimir Trúbrots flugu til Kaupmannahafnar 7. október 1970 til að leika í dönskum klúbbum í hálfan mánuð, áður en stefnan var sett á Wifoss-stúdíóið þar sem Philip Wifoss hljóðritaði *Undir áhrifum* og notaði til þess nýja 10 rása upptökuvél sem þótti mikið undur. Þegar platan kom á markað í nóvember sama ár var henni hælt á hvert reipi. Hún þótti framsækin, metnaðarfull og textarnir, sem voru flestallir á ensku, þrungnir þjóðfélagslegum skírskotunum. Því var haldið fram að Undir áhrifum ætti fullt erindi á alþjóðamarkað. Þrátt fyrir góðar viðtökur gagnrýnenda voru kaupendur á öðru máli og stóð platan engan veginn undir væntingum þeirra. 

1971 Gengu þeir Karl Sighvatsson og Gunnar Jökull Hákonarson aftur til liðs við hljómsveitina og Ólafur Garðarsson fór yfir í Náttúru. Í þessari mynd gerði hljómsveitin hljómplötuna *....Lifun*, sem var saminn og æfð á sex vikum og flutt á tónleikum í Háskólabíói 13 mars það sama ár. Hljómsveitin hélt til Lundúna eftir tónleikana og hljóðritaði verkið fyrir Tónaútgáfuna í Morgan Studios og Sound Techniques 18. og 19. mars undir stjórn Gerrys Boys. Þegar platan kom út þótti útlit hennar nýstárlegt þar sem umslagið var afskorið á hornunum og myndaði átthyrning. Hljómsveitin stóð að útihátíð í Saltvík í samstarfi við Æskulýðsráð Reykjavíkur. Þar tróðu margar af helstu þjóðlagarokkstjörnum Íslands upp. Eftir hátíðina hvarf Karl af landi brott og skaut honum næst upp í Náttúru.

1972 í þessari mynd hélt sveitin áfram og gerði plötuna *Mandala* sem hljóðrituð var í Kaupmannahöfn. Eftir allt Lifunar ævintýrið treysti Tónaútgáfan sér ekki til að halda áfram samstarfi við Trúbrot. Því ákváðu þeir að gefa hana út sjálfir og veðsetti Rúnar Júlíusson hús sitt til að koma plötunni út.

Hljómsveitin var frá upphafi áberandi í tónlistarlífinu á Íslandi og voru miklar væntingar bundnar við hana. Hneykslismál á borð við fíkniefnamál, Saltvíkurhátíðina (sem þótti einkennast af mikilli drykkju ungmenna) og kæra Jóhanns Hjálmarssonar á hendur hljómsveitinni vegna ritstuldar reyndust henni erfið. Vonir um plötusölu erlendis brugðust líka og þótt plötur sveitarinnar seldust vel á Íslandi dugði það ekki til. Hljómsveitin var lögð niður vorið 1973.

## Plötur
* 1969 — *[[Trúbrot (hljómplata)|Trúbrot]]*
* 1970 — *[[Undir áhrifum]]*
* 1971 — *[[....Lifun]]*
* 1972 — *[[Mandala (hljómplata)|Mandala]]*

## Tenglar
* Um Trúbrot á Tónlist.is
* Glatkistan
Magnús Kjartansson

**Magnús Kjartansson** getur átt við um:
*Magnús Kjartansson fyrrum heilbrigðis- og iðnaðarráðherra (1919-1981)
*Magnús Kjartansson myndlistarmann (1949 - 2006)
*Magnús Kjartansson tónlistarmann (f. 1951)
Sandsúlungur

**Sandsúlungur** (fræðiheiti: *Suillus variegatus*) er ætur pípusveppur sem myndar svepprót með furutrjám. Stafurinn er fremur þykkur og verður ljósblár ef hann er skorinn. Hatturinn verður 6-13 sm í þvermál, gulur og loðinn en verður slímugur ef hann blotnar.

Á Íslandi hefur Sandsúlungur aðeins fundist við Rauðavatn.

## Tilvísanir
Vitellius

**Aulus Vitiellius Germanicus** (24. september 15 – 22. desember 69) var keisari Rómaveldis frá 16. apríl til 22. desember árið 69. Vitellius var þriðji keisarinn á ári keisaranna fjögurra.

Vitellius var skipaður landsstjóri í Germaniu Inferior, í desember 68, af Galba sem þá var keisari. Galba var óvinsæll á meðal hermanna í Germaníu vegna þess að hann neitaði að borga þeim fyrir hollustu þeirra. Herdeildirnar í Germaniu gerðu þvi uppreisn gegn Galba þann 1. janúar 69, og hylltu í kjölfarið Vitellius sem keisara. Innan nokkurra daga var Galba tekinn af lífi í Róm, en þó ekki af neinum hliðhollum Vitelliusi heldur af stuðningsmanni Otho. Otho var í kjölfarið viðurkenndur sem keisari af öldungaráðinu. Herdeildir Vitelliusar og Othos mættust í bardaga á Norður-Ítalíu í mars árið 69, þar sem Vitellius hafði mun stærri her og vann afgerandi sigur.

Vitellius kom til Rómar um sumarið 69 og var hylltur sem keisari. Síðar um sumarið bárust þó fréttir af því að hersveitir í austurhluta Rómaveldis höfðu lýst hershöfðingjann Vespasíanus keisara. Vespasíanus hlaut fljótlega stuðning hermanna víða í heimsveldinu og herir þeirra Vitelliusar mættust svo á Norður-Ítalíu um haustið 69. Að þessu sinni beið Vitellius afgerandi ósigur. Í desember, þegar staðan var orðin vonlaus fyrir Vitellius, reyndi hann að segja af sér en hann var að lokum drepinn af hermönnum Vespasíanusar. Með dauða Vitelliusar lauk borgarastríðinu sem hófst við dauða Nerós og með Vespasíanusi hófst valdatími flavísku ættarinnar.
Félags- og tryggingamálaráðuneyti Íslands

**Félags- og tryggingamálaráðuneyti Íslands** eða **Félags- og tryggingamálaráðuneyti** var eitt af ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands áður en það sameinaðist heilbrigðisráðuneyti til þess að mynda velferðarráðuneyti. Æðsti yfirmaður var félags- og tryggingamálaráðherra og æðsti embættismaður þess var ráðuneytisstjóri.

Fyrir sameiningu við heilbrigðisráðuneyti fór ráðuneytið með þau málefni er vörðuðu:

**Velferðar- og fjölskyldumál**

* Félagsþjónustu sveitarfélaga.
* Málefni fatlaðra.
* Barnavernd.
* Málefni aldraðra.
* Uppbyggingu og öldrunarþjónustu á hjúkrunarheimilum.
* Lífeyristryggingar almannatrygginga og félagslega aðstoð.
* Málefni langveikra barna og alvarlega fatlaðra barna.

**Húsnæði**

* Íbúðalánasjóð og varasjóð húsnæðismála.
* Húsaleigumál, þ.m.t. stuðningsaðgerðir við uppbyggingu félagslegra leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og félagasamtaka og húsaleigubætur.
* Húsnæðissamvinnufélög, byggingarsamvinnufélög og fjöleignarhús.

**Vinnumarkað**

* Réttindi og skyldur á vinnumarkaði, s.s. orlof, starfsmenntun í atvinnulífinu og samskipti við aðila vinnumarkaðarins.
* Félagsdóm.
* Sáttastörf í vinnudeilum.
* Aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum.
* Vinnumarkaðsaðgerðir, þ. á m. vinnumiðlun, mat á vinnufærni atvinnuleitenda og skipulag vinnumarkaðsúrræða.
* Atvinnuleysistryggingar.
* Málefni innflytjenda.
* Atvinnuréttindi útlendinga.
* Ábyrgð á launum við gjaldþrot.
* Fæðingar- og foreldraorlof.

## Sjá einnig

* Félags- og tryggingamálaráðherra Íslands

## Tilvísanir
Heilbrigðisráðuneyti Íslands

**Heilbrigðisráðuneyti Íslands** eða **Heilbrigðisráðuneytið** var eitt af ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands áður en það sameinaðist félags- og tryggingamálaráðuneyti til þess að mynda velferðarráðuneyti. Æðsti yfirmaður var heilbrigðisráðherra og æðsti embættismaður þess var ráðuneytisstjóri.

Fyrir sameiningu við félags- og tryggingamálaráðuneyti fór ráðuneytið með þau málefni er vörðuðu:

**Heilbrigðisþjónustu**

* Lýðheilsu og forvarnir, þ.m.t. geislavarnir.
* Heilsugæslu.
* Sjúkrahús og heilbrigðisstofnanir.
* Heilbrigðisþjónustu á hjúkrunarheimilum.
* Endurhæfingar- og meðferðarstofnanir.
* Lyf og lækningatæki.
* Starfsréttindi í heilbrigðisþjónustu og löggildingu starfsheita í heilbrigðisgreinum.

**Sjúkra- og slysatryggingar almannatrygginga og sjúklingatryggingu.**

## Sjá einnig

* Heilbrigðisráðherra Íslands

## Tilvísanir
Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti Íslands

**Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneyti Íslands** er eitt af ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands. Æðsti yfirmaður ráðuneytisins er samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðherra og æðsti embættismaður þess er ráðuneytisstjóri. Ráðuneytið sér um samgöngur, fjarskipti, netöryggi, og sveitarstjórnar- og byggðamál.

Frá 2011 til 2017 fór innanríkisráðuneytið með málefni samgöngu- og sveitastjórnarráðuneytisins.

## Málefni ráðuneytisins
Ráðuneytið fer með þau mál er varða:

* Skipulag samgangna og flutninga á landi, í lofti og á sjó.
*Vegi og vegagerð.
*Umferð og eftirlit með ökutækjum.
*Flug og flugvelli, þ. á m. Keflavíkurflugvöll.
* Siglingar, þ. á m. atvinnuréttindi og lögskráningu sjómanna.
*Vita, hafnir og sjóvarnir.
* Öryggi í samgöngum og slysarannsóknir þeim tengdar.
*Fjarskipti.
*Póstþjónustu.
*Sveitarstjórnarmál, þar á meðal stjórnsýslu og verkefni sveitarfélaga, tekjustofna og fjármál þeirra og mörk sveitarfélaga.
*Byggðamál.
*Almannaskráningu og lögheimili, fasteignaskrá og fasteignamat,

## Fyrri heiti

* 1904–1917 Málefni undir stjórnarráðinu, ekki var skipaður sér ráðherra.
* 1917–1921 Atvinnu- og samgöngudeild.
* 1921–1947 Atvinnu- og samgöngumálaráðuneytið.
* 1947–2009 Samgönguráðuneytið
* 2009–2011 Samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið.
* 2011–2017 Ráðuneytið var sameinað dómsmála- og mannréttindaráðuneytinu og innanríkisráðuneytið stofnað.
* 2017 Samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneytið verður aftur til eftir skiptingu innanríkisráðuneytisins í samgöngu- og sveitar­stjórnar­ráðuneyti og dómsmálaráðuneyti.

## Sjá einnig

* Samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra Íslands

## Tilvísanir
Matvælaráðuneyti Íslands

**Matvælaráðuneyti Íslands**, áður þekkt sem **Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti Íslands** eða **Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti** er eitt af 12 ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands. Æðsti yfirmaður var eitt sinn sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og æðsti embættismaður þess var ráðuneytisstjóri.

Árið 2012 var það sameinað inn í Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið, en undir því eru starfandi tveir ráðherrar: sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra.

Árið 2021 var nafninu breytt í matvælaráðuneytið.

Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands fór ráðuneytið með þau mál er varða:

**Sjávarútveg**

* Rannsókn, verndun og nýtingu fiskistofna og annarra lifandi auðlinda hafsins og hafsbotnsins, sem og stjórnun svæða þar sem þær eru nýtanlegar.
* Eftirlit með verndun og nýtingu fiskistofna og annarra lifandi auðlinda hafsins og hafsbotnsins, sem og stjórnun svæða þar sem þær eru nýtanlegar.
* Rannsóknir og eftirlit með framleiðslu og innflutningi sjávarafurða.
* Eldi nytjastofna sjávar.
* Stuðning við rannsóknir, þróun og nýsköpun í sjávarútvegi.
* Verðlagsstofu skiptaverðs og verðlagsráð sjávarútvegsins.
* Þróunarsjóð sjávarútvegsins.

**Landbúnað**

* Rannsóknir og eftirlit í landbúnaði.
* Nytjaskógrækt á bújörðum og landshlutaverkefni í skógrækt.
* Jarðir í eigu og umsjá ríkisins, þ.m.t. kirkjujarðir.
* Landnotkun í þágu landbúnaðar og önnur jarða- og ábúðarmál.
* Áveitur og framræslu.
* Framleiðslu- og markaðsmál í landbúnaði, inn- og útflutning landbúnaðarafurða.
* Inn- og útflutning dýra og plantna og erfðaefnis þeirra, varðveislu erfðaauðlinda í landbúnaði og yrkisrétt.
* Aðbúnað búfjár og heilbrigði dýra, varnir gegn dýrasjúkdómum, gæði og heilnæmi aðfanga og landbúnaðarafurða.
* Veiði í ám og vötnum, eldi vatnadýra og önnur veiðimál.
* Lán og stuðning við nýsköpun og starfsemi á sviði landbúnaðar.
* Hagrannsóknir og áætlunargerð í landbúnaði.

**Matvæli, matvælaeftirlit og matvælarannsóknir.**
## Sjá einnig

* Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Íslands

## Tilvísanir
Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti Íslands

**Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneyti Íslands** er eitt af ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands. Æðsti yfirmaður er Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Íslands og æðsti embættismaður þess er ráðuneytisstjóri.

Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands fer ráðuneytið með þau mál er varða:

* Náttúruvernd, þ.m.t. landgræðslu, vernd vistkerfa og líffræðilegrar fjölbreytni og erfðaauðlinda, þjóðgarða, aðra en Þingvallaþjóðgarð, og friðlýst svæði.
* Friðunar- og uppgræðsluaðgerðir á sviði gróður- og skógverndar, skógrækt, aðra en landshlutabundna og nytjaskóga, og fyrirhleðslur.
* Rannsóknir á sviði umhverfismála og umhverfisvöktun, sem ekki er lögð til annars ráðuneytis.
* Mengunarvarnir, meðhöndlun úrgangs, hollustuhætti, heilbrigðiseftirlit, eiturefni og hættuleg efni.
* Skipulagsmál, mat á umhverfisáhrifum og gerð landnýtingaráætlana.
* Byggingarmál og brunavarnir.
* Veðurþjónustu, varnir gegn ofanflóðum, fjarkönnun og mælingar og rannsóknir á vatnafari landsins.
* Dýravernd og stjórnun veiða á villtum fuglum og villtum spendýrum öðrum en sjávarspendýrum.
* Loftslagsvernd.
* Landmælingar og kortagerð.

## Sjá einnig

* Umhverfisráðherra Íslands

## Tilvísanir

## Tenglar

* Umhverfisráðuneyti Íslands
Utanríkisráðuneyti Íslands

**Utanríkisráðuneyti Íslands** eða **Utanríkisráðuneytið** er eitt af 8 ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands. Æðsti yfirmaður er utanríkisráðherra og æðsti embættismaður þess er ráðuneytisstjóri.

Samkvæmt forsetaúrskurði um skiptingu stjórnarmálefna milli ráðuneyti í Stjórnarráði Íslands fer ráðuneytið með þau mál er varða:

* Skipti forseta Íslands og annarra þjóðhöfðingja.
* Sendiráð, fastanefndir og ræðisskrifstofur Íslands erlendis.
* Sendiráð og ræðisskrifstofur erlendra ríkja á Íslandi.
* Skipti við erlend ríki, þ.m.t. norræna samvinnu.
* Réttindi Íslendinga og íslenska hagsmuni erlendis.
* Samninga við önnur ríki og gerð þeirra og framkvæmd tiltekinna samninga, sbr. m.a. lög nr. 90/1994, 57/2000, 93/2008 og 58/2010.
* Aðild Íslands að alþjóðlegum samtökum, stofnunum, ráðstefnum og fundum, er varða opinbera hagsmuni og eigi ber undir annað ráðuneyti samkvæmt ákvæðum þessa úrskurðar eða eðli máls. Friðhelgi og forréttindi alþjóðastofnana.
* Diplómatísk vegabréf, þjónustuvegabréf og áritun vegabréfa.
* Kynningu Íslands og íslenskra efna með öðrum þjóðum, nema slík mál séu lögð til annars ráðuneytis.

* Íslandsstofu.
* Varnarmál, aðild að Atlantshafsbandalaginu (NATO), varnarsamning Íslands og Bandaríkjanna, samskipti og samstarf við erlend ríki, hermálayfirvöld og alþjóðastofnanir á sviði öryggis- og varnarmála, varnarsvæði, öryggissvæðið á Keflavíkurflugvelli og önnur öryggissvæði, þ.m.t. skipulags- og mannvirkjamál, rekstur mannvirkja og eigna Atlantshafsbandalagsins á Íslandi, þ.m.t. íslenska ratsjár- og loftvarnakerfið (IADS).
* Útflutningsverslun.
* Undirbúning og framkvæmd viðskiptasamninga.
* Skipti Íslands við alþjóðleg viðskiptasamtök.
* Vörusýningar erlendis.
* Þróunarsamvinnu, friðargæslu og neyðarhjálp.
* Þróunarsamvinnustofnun Íslands.
* Hafréttarmál.

## Sjá einnig

* Utanríkisráðherra Íslands

## Tilvísanir

## Tenglar

* Utanríkisráðuneyti Íslands
Efnahags- og viðskiptaráðuneyti Íslands

**Efnahags- og viðskiptaráðuneyti Íslands** eða **Efnahags- og viðskiptaráðuneytið** var eitt af ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands frá árinu 2009 til 2012. Æðsti yfirmaður var Efnahags- og viðskiptaráðherra og æðsti embættismaður þess var ráðuneytisstjóri.

## Saga
Efnahags- og viðskiptaráðuneytið var formlega stofnað 1. október 2009 en Gylfi Magnússon hafði starfað sem Efnahags- og viðskiptaráðherra frá 1. febrúar sama ár. Sameiningu viðskipta- og efnahagsmála kom í kjölfar efnahagshrunsins á Íslandi 2008 þar sem erlendir sérfræðingar á borð við Kaarlo Jännäri ráðlögðu stjórnvöldum að stofna sér ráðuneyti um þessa tvo málaflokka til að vinna úrbætur á íslensku fjármálaeftirliti. 

Áður hafði viðskiptaráðuneyti starfað frá 1939 en efnahagsmálum hafði verið dreift á ýmis ráðuneyti. Ein af afleiðingum sameiningar var sú að Fjármálaeftirlitið og Seðlabanki Íslands heyrðu fyrst undir sama ráðuneytið sem átti að gera ráðamönnum kleift á að hafa betri yfirsýn yfir efnahagslífið í stað þess að það væri klofið milli mismunandi aðila. Á meðan að ráðuneytið starfaði sá það um endurskoðun regulverks og aðhalds með fjármálastarfsemi, losun gjaldeyrishafta og Icesave-deiluna. Einnig sá ráðuneytið um efnahagsáætlun Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þar til hún lauk 26. ágúst 2011. 

## Störf
Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands fór ráðuneytið með þau mál er varða:

* Verslun og viðskipti með vöru og þjónustu, aðra en útflutningsverslun.
* Fjármálamarkað. Vátryggingar og vátryggingastarfsemi.
* Vexti og verðtryggingu.
* Fjárfestingar erlendra aðila. Gjaldeyri.
* Samkeppnismál og óréttmæta viðskiptahætti.
* Hlutafélög, einkahlutafélög, samvinnufélög og önnur félög og sjálfseignarstofnanir, sem stunda atvinnurekstur, þó ekki skráningu þeirra. Firmu.
* Endurreisnar- og þróunarbanka Evrópu (EBRD).

* Fasteignakaup og sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa.
* Hugverkaréttindi á sviði iðnaðar, m.a. einkaleyfi, vörumerki og hönnun.
* Seðlabanka Íslands og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn (IMF).
* Hagstjórn almennt.
* Mat á þróun og horfum í efnahagsmálum.
* Hagstofu Íslands.
* Endurskoðendur og framkvæmd bókhalds- og ársreikningalaga.

## Sjá einnig

* Efnahags- og viðskiptaráðherra Íslands

## Tilvísanir

## Tenglar

* Heimasíða Efnahags- og viðskiptaráðuneytis Íslands