open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harvey Milk

**Harvey Bernard Milk** (22. maí 1930 – 27. nóvember 1978) var bandarískur stjórnmálamaður og einn fyrsti opinberlega samkynhneigði maðurinn til að vera lýðræðislega kjörinn í embætti, þegar hann var kosinn í borgarstjórn Kaliforníu. Hann þjónaði í sjóhernum frá 1951 til 1955, áður en hann settist að í heimaborg sinni, New York, og gerðist fjármálagreinandi á Wall Street. Hann hafði ekki opinberað kynhneigð sína, né var hann viðriðinn stjórnmál, fyrr en eftir að hann flutti frá New York til San Francisco árið 1972. Hann settist að í Castro-hverfinu, sem þá hafði skapað sér nafn sem hverfi samkynhneigðra og annars hinsegin fólks. Hann nýtti sér sífellt vaxandi efnahagslegan styrk hverfisins og bauð sig þrisvar fram í borgarstjórn án árangurs. Þessar kosningabaráttur öfluðu honum þó sívaxandi vinsælda og árið 1977 vann hann sæti í borgarstjórn.

Milk sat næstum 11 mánuði í stjórninni og kom í gegn lagafrumvarpi sem bannaði mismunun í opinberri þjónustu, atvinnulífinu og á fasteignamarkaði á grundvelli kynhneigðar. Borgarstjórnarfulltrúar samþykktu frumvarpið 11-1 og löginn voru undirskrifuð af George Moscone, borgarstjóra San Francisco. Þann 27. nóvember 1978 voru Milk og Moscone myrtir á skrifstofum sínum af Dan White, fyrrum borgarstjórnarfulltrúa. White hafði stuttu áður sagt upp til að sinna persónulegum viðskiptum, en þegar það framtak bar ekki árangur reyndi hann að endurheimta gamla starfið sitt. White var dæmdur í sjö ára fangelsi fyrir manndráp, en dómurinn var seinna styttur niður í fimm ár. Honum var sleppt árið 1983 og tveimur árum seinna tók hann sitt eigið líf.

Þrátt fyrir hans stutta feril í stjórnmálum er Milk minnst sem mikilvægrar persónu, bæði í San Francisco sem og í hinsegin samfélaginu um heim allan. Árið 2002 var Milk nefndur „frægasti og þýðingarmesti opinberlega samkynhneigði embættismaður sem kjörinn hefur verið í Bandaríkjunum“. Anne Kronenberg, kosningastýra hans, skrifaði um hann: „Það sem greindi Harvey frá okkur hinum var það að hann var hugsjónamaður. Hann ímyndaði sér réttlátan heim í huga sínum og síðan lagði hann upp með að gera hann að veruleika, fyrir okkur öll.“ Milk var heiðraður með Friðarorðu forseta Bandaríkjanna árið 2009.

## Tilvísanir
Gloria Steinem

**Gloria Marie Steinem** (/ˈstaɪnəm/; fædd 25. mars 1934) er bandarískur femínisti, blaðamaður og pólitískur aktívisti. Hún varð landsþekkt um Bandaríkin sem femínisti á 7. og 8. áratugunum.

Hún vann lengi sem dálkahöfundur hjá New York Magazine og síðar stofnaði hún tímaritið Ms. ásamt öðrum femínistum. 

Árið 2005, stofnaði hún ásamt Jane Fonda og Robin Morgan, Women's Media Center, samtök sem vinna í því að gera konur sýnilegar og valdameiri í miðlum.

Frá maí 2018 hefur Steinem ferðast um heiminn sem viðburðaskipuleggjandi og fyrirlesari, ásamt því að vera talsmaður jafnréttismála í fjölmiðlum.

## Æviágrip
Steinem fæddist 25. mars 1934 í Toledo, Ohio.

Árið 1963, þegar hún var að skrifa grein fyrir tímaritið *Show*, þá vann hún sem Playboy kanína í Playboy klúbbnum í New York. Greinin birtist síðar árið 1963, "Saga kanínunar", greinin snérist um hvernig komið var fram við konur á þessum klúbbum. Steinem er stolt af vinnu sinni sem sýndi fram á óréttlátu vinnuaðstæður kvennanna, ásamt kynferðislegu kröfunum sem þær þurftu að uppfylla, sem var ekki löglegt. Eftir útgáfu greinarinnar fékk hún ekki vinnu sem blaðamaður, í hennar eigin orðum, þá var hún orðin kanína - og það skipti ekki máli

## Tilvísanir
Christine Jorgensen

**Christine Jorgensen** (30. maí 1926 – 3. maí 1989) var bandarísk trans kona. Hún var fyrsta manneskjan í Bandaríkjunum sem varð þekkt fyrir að hafa gengið í gegn um kynleiðréttingaraðgerð. Jorgensen ólst upp í New York borg og var kvödd til herþjónustu í seinni heimsstyrjöldinni. Eftir að herþjónustu hennar var lokið ferðaðist hún til Kaupmannahafnar, þar sem hún gekkst undir röð aðgerða frá og með árinu 1951.

Christine sneri aftur til Bandaríkjanna og rataði kynleiðrétting hennar á forsíðu dagblaðsins The New York ''Daily News''. Hún nýtti skyndilega frægð sína til að berjast fyrir réttindum trans fólks, auk þess að vinna sem leikkona og skemmtikraftur.

## Uppeldi og menntun
Jorgensen ólst upp í Bronx hverfi New York borgar. Hún var annað barn trésmiðsins George William Jorgensen, Sr., og Florence Davis Hansen, eiginkonu hans. Í viðtölum lýsti Jorgensen æsku sinni svo að hún hafi verið "veikburða, ljóshærður, ómannblendinn lítill strákur sem hljóp frá slagsmálum og áflogum."

Jorgensen útskrifaðist frá Christopher Columbus High School árið 1945 og var kvödd til herþjónustu í Bandaríkjaher þegar hún var 19 ára. Eftir að hún lauk herþjónustu sinni gekk Jorgensen í Mohawk Valley Community Collage í Utica, New York, the Progressive School of Photography í New Haven, Connecticut og í Manhattan Medical and Dental Assistant School í New York.

## Kynleiðréttingaraðgerðir
Eftir herþjónustu sneri Jorgensen aftur til New York borgar, þar sem hún fór í auknum mæli að velta fyrir sér kyni sínu. Hún leitaði aðstoðar lækna og byrjaði sjálf að taka inn estrógen. Þar sem hún gat ekki fengið þá læknishjálp sem hún þurfti í Bandaríkjunum lagði hún leið sína til Svíþjóðar, þar sem hún taldi sig geta fengið þá hjálp. Hún kom við í Danmörku þar sem hún dvaldi um stund hjá ættingjum. Þar komst hún í samband við Christian Hamburger, lækni sem stundaði þar hormónarannsóknir. Christian féllst á að veita henni meðferð án endurgjalds og valdi Jorgensen sitt nýja nafn, *Christine*, til heiðurs honum.

Jorgensen fékk sérstakt leyfi frá danska dómsmálaráðherranum til að gangast undir aðgerðir í landinu. Árið 1951 gekkst hún undir eistanám við Gentofte sjúkrahúsið í Kaupmannahöfn og 1952 undir limnám við Rigshospitalet.

Þegar leggangalögun varð aðgengileg í Bandaríkjunum gekkst Jorgensen einnig undir þá aðgerð. Var sú aðgerð framkvæmd af Joseph Angelo, sem hafði ráðlagt henni að leita til Evrópu þegar hún sóttist fyrst eftir kynleiðréttingu.

## Heimildir
Orkusalan ehf

**Orkusalan ehf** er íslenskt fyrirtæki, sem selur raforku.
Orkusalan ehf er í fullri eigu RARIK ohf.

## Aflstöðvar
Orkusalan á og starfrækir nokkrar aflsstöðvar:

## Tilvísanir

## Heimild og ítarefni
* 

## Tenglar
Vefur Orkusölunnar
Michael Palin

Sir **Michael Edward Palin**  (fæddur 5. maí 1943 í Ranmoor, Sheffield) er enskur gamanleikari, rithöfundur og sjónvarpskynnir. Hann var meðlimur enska grínhópsins Monty Python. Frá 1980 hefur hann gert fjölda heimildamynda og bóka um ferðalög sín um heiminn. Hann hefur einnig leikið í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum. Palin hlaut BAFTA-verðlaun fyrir leik í aukahlutverki í kvikmyndinni *[[Fiskurinn Wanda]]* (1988). Hann var sleginn til riddara árið 2019 fyrir framlag sitt til ferðamála, menningar og landafræði.

Palin hóf feril sinn á 7. áratug 20. aldar í gamanþáttum í sjónvarpi á borð við *[[Ken Dodd]] Show*, *[[The Frost Report]]* og *[[Do Not Adjust Your Set]]*. Hann tók þátt í *[[Monty Python's Flying Circus]]* (1969-1974), ásamt John Cleese, Eric Idle, Terry Gilliam, Terry Jones og Graham Chapman, þar sem hann lék í mörgum af frægustu sketsum hópsins. Eftir Python héldu Palin og Terry Jones áfram samstarfi sínu í þáttunum *[[Ripping Yarns]]* 1976-1979.

Palin tók þátt í gerð kvikmynda Monty Python-hópsins; *[[Monty Python og heilagi kaleikurinn]]* (1975), *[[Ævi Brians]]* (1979) og *[[Tilgangur lífsins (kvikmynd)|Tilgangur lífsins]]* (1983). Aðrar myndir sem hann hefur leikið í eru meðal annars *[[Jabberwocky (kvikmynd)|Jabberwocky]]* (1977), *[[Tímaflakkararnir]]* (1981), *[[Trúboðinn (kvikmynd)|Trúboðinn]]* (1982), *[[Sjálfsbjargarviðleitni]]* (1984), *[[Brazil (kvikmynd)|Brazil]]* (1985), *[[Kostuleg kvikindi]]* (1987), og *[[Dauði Stalíns]]* (2017). 

## Ferðabækur og þættir
**Around the World in 80 Days* (1989) 
**Pole to Pole* (1992) 
**Full Circle* (1997)
**Michael Palin's Hemingway Adventure* (1999)
**Sahara* (2002)
**Himalaya* (2004)
**[[Ný Evrópa með augum Palins]]* (2007)
**Brazil* (2012)
**North Korea Journal* (2019)
**Into Iraq* (2022)
**Michael Palin in Nigeria* (2024)

## Tilvísanir
Serbneska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Serbneska landsliðið í knattspyrnu** (serbneska: Фудбалска репрезентацица Србије, rómantískt: Fudbalska reprezentacija Srbije) er fulltrúi Serbíu í alþjóðlegri knattspyrnukeppni karla. Það er stjórnað af Knattspyrnusambandi Serbíu.

Landslið Serba sem kallað er Orlovi (Орлови; ernirnir), á sér langa sögu. Serbía keppti undir merkjum Júgóslavíu júgóslavneska landsliðanna þar sem það náði talsverðum árangri og endaði í fjórða sæti á heimsmeistarakeppninni 1930 og 1962. Af FIFA og UEFA var talið vera arftaki bæði Júgóslavíu og landsliða Serbíu og Svartfjallalands, afrek efnilegs liðs tíunda áratugarins (sem innihélt serbneska leikmenn eins og Dragan Stojković, Dejan Savićević, Predrag Mijatović, Vladimir Jugović og Siniša Mihajlović ) 

Eftir upplausn Serbíu og Svartfjallalands hefur Serbía leikið sem sjálfstæð þjóð síðan 2006.

Serbía notar venjulega heimavöll Rauðu stjörnunnar Belgrad, Rajko Mitić leikvangsinn, sem heimavöll sinn. Stundum er Partizan Stadium einnig notaður.

Bæði FIFA og UEFA líta á serbneska landsliðið sem arftaka gömlu Júgóslavíu.

## Leikmannahópur
1. júní 2018
 Leikmannahópur Serba á HM 2018 í Rússlandi frá 14. júní 2018 til 15. júlí 2018

### Aðrir Leikmenn
Leikmenn sem hafa spilað fyrir Serba uppá síðkastið

## Heimildir
Bolholtsætt

Hin kynsæla **Bolholtsætt** er komin frá hjónunum Eiríki Jónssyni (1735&ndash;1780) og Kristínu Þorsteinsdóttur (1735&ndash;24. maí&nbsp;1817), er bjuggu í Bolholti á árunum 1760 - 1783.

Þá stóð Bolholt austur á hæðinni fyrir austan bæinn, sem nú er (væntanlega 1893). Þá var þar allmikið graslendi, sem nú er uppblásið. Þá var og Víkingslækur byggður og átti mikið og gott land, sem nú er einnig uppblásið. Samt voru báðar þessar jarðir þá farnar að spillast talsvert af sandfoki, og búið var að færa Bolholt þaðan, sem það hafði fyrst staðið. Það var 1783 eða 1784 að bæði Bolholt og Víkingslækur lögðust í eyði.

Á Víkingslæk hafði verið tvíbýli, og voru í staðinn gjörðir bæir á Þingskálum og Kaldbak. En Bolholt var byggt aftur vestur við Rangá, þar sem það er nú (1893). 1882 lagðist það í eyði um hríð, en byggðist þó aftur eftir nokkur ár. Þá eyddust líka hinar síðustu leifar af Víkingslækjarheiði.

## Tilvísanir
Ana Brnabić

**Ana Brnabić** (f. 28. september 1975) er serbneskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra Serbíu. Hún er fyrsta konan sem hefur gegnt embætti forsætisráðherra í landinu og er auk þess önnur samkynhneigða konan í heimi sem hefur gegnt embætti ríkisstjórnarleiðtoga, á eftir Jóhönnu Sigurðardóttur á Íslandi.

Brnabić hóf þátttöku í serbneskum stjórnmálum árið 2016 þegar hún var skipuð ráðherra opinberrar stjórnsýslu og sveitastjórna í ríkisstjórn Aleksandars Vučić þáverandi forsætisráðherra. Áður hafði Brnabić unnið í áratug í serbneskri stjórnsýslu og hjá ýmsum alþjóðastofnunum.

Árið 2017 var Aleksandar Vučić kjörinn forseti Serbíu. Hann tók við forsetaembættinu í júní sama ár og tilnefndi Brnabić til að taka við af sér sem forsætisráðherra. Brnabić varð forsætisráðherra Serbíu þann 29. júní og hvatti við það tilefni serbneska þingið til að hjálpa henni að nú­tíma­væða sam­fé­lag Serbíu með því að end­ur­reisa hag­kerfi lands­ins og berjast gegn spill­ingu.

Brnabić var óflokksbundin þegar hún tók við embætti forsætisráðherra en árið 2019 gekk hún í serbneska Framfaraflokkinn, stjórnarflokk Vučićs forseta. Þótt forsetaembætti Serbíu eigi að heita táknrænt og að mestu valdalaust er Vučić enn almennt talinn valdamesti maður í Serbíu og stjórnarandstæðingar hafa sakað Brnabić um að vera handbendi eða strengjabrúða hans. Brnabić sjálf hefur ekki neitað þessu og hefur jafnvel gengist við því að Vučić starfi sem „leiðbeinandi“ hennar.

Þótt útnefning Brnabić sé talið framfaraskref í réttindabaráttu hinsegin fólks í Serbíu hefur Brnabić sætt gagnrýni fyrir að neita að útmála sjálfa sig sem málsvara hinsegin samfélagsins. Meðal annars studdi hún ekki frumvarp um lögleiðingu á hjónabandi samkynhneigðra í Serbíu árið 2016 og hefur sagt að hún vilji ekki „vera stimpluð sem sam­kyn­hneigður ráðherra, al­veg eins og sam­starfs­menn [hennar] vilja ekki vera skil­greind­ir sem gagn­kyn­hneigðir.“ Árið 2017 varð Brnabić hins vegar fyrst serbneskra forsætisráðherra til að sækja gleðigöngu.

## Tilvísanir
Seán MacBride

**Seán MacBride** (26. janúar 1904 – 15. janúar 1988) var írskur stjórnmálamaður sem var utanríkisráðherra Írlands frá 1948 til 1951 og leiðtogi stjórnmálaflokksins Clann na Poblachta frá 1946 til 1965. Þar áður var hann herráðsstjóri írska lýðveldishersins frá 1936 til 1939. Hann sat á írska þinginu frá 1947 til 1957.

MacBride stofnaði og starfaði hjá mörgum alþjóðastofnunum á 20. öldinni, meðal annars hjá Sameinuðu þjóðunum, Evrópuráðinu og Amnesty International. Hann hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1974, friðarverðlaun Leníns árin 1975–1976 og silfurorðu UNESCO fyrir gefna þjónustu árið 1980.

## Æviágrip
Seán MacBride fæddist í París árið 1904, þar sem foreldrar hans voru í pólitískri útlegð frá Írlandi. Faðir hans, John MacBride, hafði tekið þátt í stofnun og stjórn írskra herdeilda sem börðust ásamt Búum gegn breskum yfirráðum í Transvaal í seinna Búastríðinu. John MacBride tók jafnframt þátt í írsku páskauppreisninni árið 1916 en var handtekinn og tekinn af lífi af breskum yfirvöldum í kjölfar hennar. Móðir Seáns, Maud Gonne, var einnig virk í írsku sjálfstæðishreyfingunni og var meðal annars áberandi í írska lýðveldisflokknum Sinn Féin og í írska sjálfstæðisstríðinu.

MacBride gekk í skóla í Frakklandi en lauk námi heima í Dyflinni eftir dauða föður síns. MacBride varð foringi í her írsku sjálfboðaliðanna og barðist bæði í írska sjálfstæðisstríðinu og í írsku borgarastyrjöldinni ásamt andstæðingum friðarsáttmálans við Breta.

Eftir að hafa lokið námi vann MacBride í nokkur ár sem blaðamaður og var m. a. fréttaritari hjá bandarískum og afrískum fréttablöðum. Árið 1946 stofnaði MacBride stjórnmálaflokkinn Clann na Poblachta. Eftir kosningar árið 1948 gekk flokkurinn í stjórnarsamstarf ásamt Fine Gael og fleiri flokkum og MacBride varð utanríkisráðherra í stjórn Johns A. Costello. Í embættistíð sinni sem utanríkisráðherra afnam MacBride utanríkissamning Írlands við Bretland, sem hafði bundið Írland við bresku krúnuna í tilteknum utanríkismálum. Með þessu voru síðustu tengsl Írska lýðveldisins við Bretland og breska samveldið rofin.

Í ráðherratíð sinni undirritaði MacBride jafnframt fyrsta viðskiptasamning Írlands og Íslands. Hann var um hríð varaforseti Efnahags- og framfarastofnunarinnar og kom að stofnun Evrópuráðsins. MacBride gegndi embætti utanríkisráðherra til ársins 1951, en það ár tapaði ríkisstjórn Costellos endurkjöri fyrir Fianna Fáil, flokki Éamons de Valera.

MacBride tók þátt í stofnun Amnesty International árið 1961 og var formaður alþjóðadeildar samtakanna frá stofnun þeirra til ársins 1975. MacBride starfaði einnig um hríð sem aðstoðaraðalritari Sameinuðu þjóðanna og sem umboðsstjóri SÞ fyrir málefni Namibíu. Í því embætti studdi MacBride baráttu sjálfstæðishreyfingarinnar SWAPO gegn suður-afrískum yfirráðum í Namibíu.

Árið 1974 var MacBride sæmdur friðarverðlaunum Nóbels ásamt forsætisráðherra Japans, Eisaku Satō. Í tilkynningu sinni sagði Nóbelsnefndin um MacBride að hann hefði sem fulltrúi Sameinuðu þjóðanna í Namibíu „fengið miklu áorkað gegn óréttlæti og til aukinna mannréttinda“.

## Tilvísanir
Grímsárvirkjun

**Grímsárvirkjun** er vatnsaflsvirkjun í Skriðdal í Múlaþingi. Hún var gangsett árið 1958 og afl hennar er 2,8 MW. Eigandi virkjunarinnar er Orkusalan ehf.

## Heimildir
* Orkuvefsjá Iceland Energy Portal 
* 

## Tenglar
 Grímsárvirkjun á vef Orkusölunnar
Ihara Saikaku

**Ihara Saikaku** (1642 - 1693) var japanskt ljóðskáld og skapaði fljótandi veraldar stíltegundina í japönskum skáldskap (*ukiyo-zōshi*).

Fæðingarnafn Ihara var Hirayama Tōgo (平 山藤 五), og hann var sonur auðugs kaupmanns  Osaka. Hann lærði haikai-ljóðagerð undir leiðsögn Matsunaga Teitoku og síðar Nishiyama Sōin af Danrin-skólanum, sem lagði megináherslu á tengiljóð. Ihara Saikaku er frægur fyrir að geta samið gríðarlegt magn ljóða í einu. Hann er talinn hafa samið 16,000 ljóð á einni samkomum samkvæmt sumum heimildum og allt að 23,000 samkvæmt öðrum.  

Síðar á lífsleiðinni byrjaði hann að skrifa erótískar og gamansamar sögur um meðlimi kaupmannsstéttarinnar sem eyddi tíma sínum í að fara í leikhús, vændishús og sólunda peningum sínum í hinum „fljótandi heimi“ gleðihverfa borga á borð við Osaka og Edo. 

## Ævisaga
Ihara Saikaku fæddist árið 1642 í vel stæðri kaupmannafjölskyldu í Osaka. Frá fimmtán ára aldri samdi hann haikai no renga (tengikvæði eða tengihækur). Árið 1662, tvítugur að aldri, gerðist hann haikai meistari og festi sig í sessi með pennanafninu Ihara Kakuei. Árið 1670 hafði hann þróað sérstakan stíl og notaði alþýðlegt mál til að lýsa lífi venjulegra borgara eða svo kallaðra chōnin (bæjarbúa). Á þessum tímapunkti vann hann fyrir sér með viðskiptum í Osaka. 

Árið 1673 breytti hann pennanafninu í Saikaku. Svo virðist sem andlát eiginkonu hans árið 1675 hafi rist mjög djúpt en nokkrum dögum síðar samdi Saikaku þúsund erinda haikai ljóð á innan við sólarhring. Verkið var gefið út undir titlinum Þúsund erindi á einum degi(Haikai Dokugin Ichinichi) og var fyrsta tilraun Saikaku til að skrifa verk í þessari lengd. Reynslan af því og velgengni Saikaku í kjölfarið er talin hafa ýtt undir áhuga hans á að skrifa skáldsögur. 

Stuttu eftir andlát konu sinnar ákvað Saikaku að gerast munkur og ferðaðist um Japan. Börnin hans urðu eftir í Osaka í umsjá stórfjölskyldunnar, en Saikaku lagði þó ekki af stað fyrr en eftir andlát dóttur sinnar, sem var blind. 

Árið 1677 sneri Saikaku aftur til Osaka. Upp frá því vann hann alfarið fyrir sér sem rithöfundur, í fyrstu með haikai-ljóðagerð en árið 1682 gaf hann út líf ástsjúks manns (Kōshoku ichidai otoko 好色一代男), sem var sú fyrsta af mörgum skáldsögum sem hann átti eftir að skrifa. Saikaku varð fljótt eitt af mest seldu skáldum samtíma síns, en eins og með marga metsöluhöfunda var oft litið niður á verk hans fyrir að vera of alþýðleg.
Rússneska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Rússneska karlalandsliðið í knattspyrnu** er fulltrúi Rússlands í knattspyrnu. Liðið hefur einungis tekið þátt á ellefu heimsmeistaramótum, áður sem Sovétríkin enn eftir að þau leistust upp árið 1991 hafa þeir leikið fyrir hönd Rússlands .
Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna

**Friðargæslusveitir Sameinuðu þjóðanna** starfa á vegum friðargæsludeildar Sameinuðu þjóðanna sem „sérstakt og gagnvirkt verkfæri sem stofnunin hefur þróað til þess að hjálpa stríðshrjáðum löndum að skapa skilyrðin fyrir varanlegum friði“.

Friðargæsluliðar hafa eftirlit með friðarferlum á svæðum þar sem stríð hafa verið háð og aðstoða fyrrum stríðsaðilum við að framkvæma friðarsamninga sem hafa verið undirritaðir. Aðstoð af þessu tagi getur verið margbreytileg og felst meðal annars í því að auka traust, skipuleggja valddreifingu, hjálpa til við framkvæmd kosninga, styrkja löggæslu og stuðla að efnahags- og samfélagsþróun. Friðargæsluliðar Sameinuðu þjóðanna (sem gjarnan eru kallaðir **bláhjálmar** vegna blárra höfuðfata sinna) geta því bæði verið hermenn, lögreglumenn og borgaralegir embættismenn.

Samkvæmt VII. kafla stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna getur Öryggisráðið tekið ákvörðun um að grípa til sameiginlegra hernaðaraðgerða „til þess að varðveita eða eða koma á aftur heimsfriði og öryggi“. Alþjóðasamfélagið lítur því yfirleitt til Öryggisráðsins til þess að heimila friðargæsluaðgerðir í samræmi við stofnsáttmálann.

Flestar slíkar friðargæsluaðgerðir fara fram á vegum Sameinuðu þjóðanna sjálfra og friðargæslusveitirnar lúta þá stjórn stofnunarinnar. Í þessum tilvikum eru friðargæsluliðarnir þó enn meðlimir í herjum aðildarríkjanna en ekki hermenn í sérstökum alþjóðaher Sameinuðu þjóðanna, þar sem enginn slíkur her er fyrir hendi. Í tilvikum þar sem bein afskipti Sameinuðu þjóðanna eru ekki talin ákjósanleg eða viðeigandi heimilar Öryggisráðið stundum samtökum eins og Atlantshafsbandalaginu, Efnahagsbandalagi Vestur-Afríkuríkja eða bandalögum viljugra ríkja að sjá um friðargæsluaðgerðir.

Núverandi formaður friðargæsludeildar Sameinuðu þjóðanna er Jean-Pierre Lacroix. Hann tók við af aðstoðaraðalritaranum Hervé Ladsous þann 1. apríl árið 2017. Æðsta regluverk friðargæsludeilarinnar, „Friðargæsluaðgerðir Sameinuðu þjóðanna: Meginreglur og leiðbeiningar“, var gefið út árið 2008.

## Tilvísanir
Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Kólumbíska karlalandsliðið í knattspyrnu** (spænska: *Selección de fútbol de Colombia*) er fulltrúi Kólumbíu í alþjóðlegum knattspyrnumótum karla og stjórnast það af Kólumbíska knattspyrnusambandinu. Þeir er meðlimir í CONMEBOL. Liðið er kallað "Los Cafeteros" vegna kaffiframleiðslunnar í sínu landi.

Frá miðjum níunda áratug síðustu aldar hefur landsliðið verið tákn um að berjast gegn neikvæðum mannorði landsins. Þetta hefur gert íþróttina vinsæla og gert landsliðið merki um þjóðernishyggju, stolt og ástríðu fyrir marga Kólumbíumenn um allan heim. Kólumbía er þekkt fyrir að vera með ástríðufullan aðdáendahóp. 

Kólumbía átti sitt sterkasta tímabil á tíunda áratugnum. Samkeppni frá 1993 leiddi til 5-0 sigus gegn Argentínu . Markvörður þeirra René Higuita varð frægur fyrir sporðdrekahöggið gegn Englandi á Wembley Stadium 1995. Stjörnur frá liði Kólumbíumanna á þessum árum voru meðal annara Carlos Valderrama og Faustino Asprilla. Á þessum tíma tóku Kólumbíumenn þátt í heimsmeistarakeppninni 1990, 1994 og 1998, enn náðu aðeins í aðra umferð mótsins árið 1990. Í kjölfar morðsins á Andrés Escobar eftir heimsmeistarakeppnina 1994 dofnaði lið Kólumbíu seinni hluta tíunda áratugarins. Þeir voru meistarar Copa América 2001 sem þeir stóðu fyrir og settu nýtt Copa América met þar sem þeir höfðu ekki fengið nein mörk og unnu allan leikina sína. 

## Keppnir
### [[Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu|Copa America]]

### [[HM í knattspyrnu]]

## Þekktir leikmenn
*Radamel Falcao
*James Rodríguez
*Juan Cuadrado
*Carlos Valderrama
*David Ospina
*Luis Díaz
*Faustino Asprilla
Hilbert-rúm

**Hilbert-rúm** er fullkomið innfeldisrúm og er nefnt eftir David Hilbert. Hilbert-rúm koma mikið fyrir í skammtafræði og merkjafræði.

## Skilgreining
Látum (V, \langle \cdot, \cdot \rangle) vera innfeldisrúm. 

Út frá innfeldinu má skilgreina staðal \| x\| = \sqrt{\langle x , x \rangle} (kallaður staðall framkallaður frá innfeldisrúminu).

(V, \langle \cdot, \cdot \rangle) er Hilbert-rúm ef (V, \| \cdot \| ) er Banach-rúm.
Víðiryðsveppur

**Víðiryðsveppur** (fræðiheiti: *Melampsora epitea*) eða **víðiryð** er sveppategund sem sníkir á víðitegundir og er mjög algengur á Íslandi. Tvö afbrigði af sveppinum finnast á Íslandi, *S. epitea* var. *epitea* og var. *reticulatae*, bæði í miklum mæli.

## Lífsferill og hýslar
Víðiryð er mishýsla og myndar pelagró og skálgró á steinbrjótum, aðallega á mosasteinbrjóti og þúfusteinbrjóti en er einnig skráð á vetrarblómi, lækjasteinbrjóti og gullsteinbrjóti.

Víðiryð myndar ryðgró og þelgró á öllum íslensku víðitegundunum, grasvíði, loðvíði, fjallavíði og gulvíði. Það myndar áberandi gula eða rauðgula bletti á blöðunum, einkum á neðra borði, eftir því sem líða tekur á sumarið. Þelgró myndast á víðinum þegar haustar.

## Tilvísanir
Grámuætt

**Grámuætt** (fræðiheiti: Physciaceae) er ætt af fléttumyndandi sveppum sem tilheyra flokki diskfléttna. Ættin inniheldur 17 ættkvíslir og 512 tegundir. 

Á Íslandi vaxa um 40 tegundir af 10 ættkvíslum af grámuætt.

## Ættkvíslir

**[[Anaptychia]]*
**[[Coscinocladium]]*
**[[Culbersonia]]* (*[[Incertae sedis]]*)
**[[Dermiscellum]]*
**[[Heterodermia]]*
**[[Hyperphyscia]]*
**[[Mobergia]]*
**[[Monerolechia]]*
**[[Phaeophyscia]]*
**[[Phaeorrhiza]]*
**[[Physcia]]*
**[[Physciella]]*
**[[Physconia]]*
**[[Pyxine]]*
**[[Redonia]]* (*[[Incertae sedis]]*)
**[[Rinodina]]*
**[[Rinodinella]]*
**[[Tornabea]]*

## Tilvísanir
Jeanine Áñez

**Jeanine Áñez Chávez** (f. 13. ágúst 1967) er bólivísk stjórnmálakona sem gegndi embætti forseta Bólivíu frá 12. nóvember 2019 til 8. nóvember 2020. Hún tók við embætti forseta eftir að forveri hennar, Evo Morales, sagði af sér vegna þrýstings frá alþýðu og her landsins í tengslum við grun um kosningamisferli. Hún fór fyrir starfsstjórn fram að forsetakosningum sem haldnar voru í október 2020.

## Æviágrip
Áñez er menntuð í lögfræði og lögvísindum. Hún hlaut lögmannsréttindi árið 1991. Árið 2010 var hún kjörin á öldungadeild bólivíska þingsins fyrir bandalag hægrimanna og íhaldsmanna í stjórnarandstöðu gegn sósíalíska forsetanum Evo Morales. Árið 2019 var hún orðin annar varaforseti öldungadeildarinnar.

Morales sagði af sér þann 10. nóvember 2020 eftir að bólivíski herinn þrýsti á hann að láta af embætti vegna gruns um kosningamisferli í forsetakosningum mánuðinn áður. Bólivíska þingið var kallað saman til að taka á stöðunni en þar sem þingmenn Sósíalistahreyfingarinnar, flokks Morales, sniðgengu þingfundinn til að sýna forsetanum stuðning var Áñez kjörin forseti öldungadeildarinnar á honum. Varaforseti landsins, Álvaro García, hafði einnig sagt af sér og því var Áñez sem forseti öldungadeildarinnar næst í tignarröðinni að forsetaembættinu. Áñez lýsti sjálfa sig forseta Bólivíu til bráðabirgða þann 12. nóvember og stjórnlagadómstóll landsins féllst á skipan hennar í embættið.

Ætlun Áñez var að gegna forsetaembættinu til bráðabirgða þar til forsetakosningarnar yrðu endurteknar. Í fyrstu útilokaði Áñez að hún yrði sjálf í framboði til forseta í kosningunum en þann 21. janúar 2020 gekk hún á bak orða sinna og tilkynnti framboð sitt til forseta. Kosningarnar áttu upphaflega að fara fram þann 3. maí 2020 en þeim var frestað til 19. október vegna kórónaveirufaraldursins. Áñez dró forsetaframboð sitt til baka þann 18. september, að eigin sögn til að kljúfa ekki atkvæðahóp hægrimanna í kosningunum. Þrátt fyrir það vann Luis Arce, frambjóðandi Sósíalistahreyfingarinnar, öruggan sigur á kjördag. Áñez viðurkenndi sigur Arce á Twitter-síðu sinni stuttu síðar og hvatti hann til að stýra landinu með Bólivíu og lýðræði í huga.

Í mars 2021 gáfu bólivískir saksóknarar út handtökuskipan á hendur Áñez og sökuðu hana um að hafa tekið þátt í valdaráni gegn stjórn Morales. Þann 11. júní næsta ár var Áñez dæmd í tíu ára fangelsi fyrir meint valdarán sitt gegn Morales.

## Tilvísanir
Klaufabárðarnir

**Klaufabárðarnir**  eru tékkneskir *[[stopmotion]]*-þættir hannaðir fyrir börn. Þættirnir hafa verið til síðan 1976. Þeir voru framleiddir af Lubomír Beneš og Vladimír Jiránek fyrir tékkneska sjónvarpið. Eftir að Lubomír Beneš lést árið 1995 tók sonur hans Marek Beneš við af honum árið 2002. 

Þættirnir voru framleiddir á árunum 1979 - 1985 og aftur árið 1989 - 1990, 1992 og 1994. Árið 1998 var framleiddur þáttur sem var ekki hluti hinna þáttanna sem var númer 50 og var framleiddur í Suður Kóreu. Þættirnir voru framleiddir á árunum 2002 - 2004 og aftur 2009 - 2015 og á síðustu árum hafa verið framleiddar þrjár þáttaraðir (2018 - 2020).

Þættirnir sem sýndir hafa verið á RÚV og Stöð 2 eru fyrsta, önnur, fjórða, fimmta og sjötta þáttaraðirnar. Sumir stakir þættir hafa verið sýndir úr sjöundu þáttaröð.

Þættirnir fjalla um tvo vini sem lenda í klúðri. 

## Þáttaraðirnir

## Heimildir
Entombed

**Entombed**  er sænsk dauðarokkshljómsveit sem stofnuð var árið 1987 undir nafninu Nihilist. Þeir eru taldir frumkvöðlar skandinavísku dauðarokkssenunnar. Á tíunda áratugnum fór hljómsveitin að breyta hljóm sínum og hægja hann, í það sem kallað hefur verið *death n' roll*.

Áhrifavaldar Entombed eru meðal annars Slayer, Exodus, Black Sabbath, Celtic Frost, Autopsy, Kiss, The Misfits, Motörhead, Discharge, Death og Testament. Ásamt Dismember, Grave og Unleashed, hafa Entombed verið kallaðir einir af *fjóru stóru* innan sænska dauðarokksins.

Árið 2014 gekk gítarleikarinn Alex Hellid úr bandinu en þá höfðu upprunalegir meðlimir utan söngvarans Lars Göran Petrov yfirgefið það. Þar sem Hellid hafði einkaleyfi á nafninu varð L.G. Petrov að halda áfram undir nafninu Entombed A.D. og gaf hann 3 plötur undir því nafni. Petrov lést árið 2021 úr krabbameini .
Árið 2016 ákváðu upprunalegu meðlimirnir Hellid, Andersson og Cederlund að koma saman sem Entombed með nýjum söngvara.

Árið 2025 tók sveitin upp nýtt efni, það fyrsta í 18 ár. 

*Hljómsveitin spilaði á Íslandi árin 2006, 2009 og 2012.

## Meðlimir
*Alex Hellid - gítar (1987–2014, 2016–)
*Uffe Cederlund – gítar, hljómborð, bakraddir (1987–2005, 2016–), bassi (1989–1990)
*Nicke Andersson – trommur (1987–1997, 2016–), söngur (1992), bassi (1989–1990)
*Edvin Aftonfalk - bassi (2016–)
*Robert Andersson - söngur (2016–)

## Fyrrum meðlimir
*Mattias Boström – söngur (1987–1988)
*Leif Cuzner – bassi (1987–1988)
*Johnny Hedlund – bassi (1988–1989)
*Lars Göran Petrov – söngur, hljómborð (1988–1991, 1992–2014, lést 2021) .
*David Blomqvist – bassi (1989)
*Lars Rosenberg – bassi (1990–1995)
*Johnny Dordevic – söngur (1991–1992)
*Orvar Säfström – söngur (1991, 2014)
*Jörgen Sandström – bassi (1995–2004)
*Peter Stjärnvind – trommur (1997–2006)
*Nico Elgstrand – bassi (2004–2010), gítar (2010–2014)
*Olle Dahlstedt – trommur (2006–2014)
*Victor Brandt – bassi (2010–2014)

## Breiðskífur
*Left Hand Path (1990)
*Clandestine (1991)
*Wolverine Blues (1993)
*DCLXVI: To Ride Shoot Straight and Speak the Truth (1997)
*Same Difference (1998)
*Uprising (2000)
*Morning Star (2001)
*Inferno (2003)
*Serpent Saints – The Ten Amendments (2007)

## Tilvísanir
Innfeldisrúm

**Innfeldisrúm** er vigurrúm með innfeldi. Ef innfeldisrúmið er fullkomið m.t.t. firðar framkölluð frá innfeldinu, þá kallast það Hilbert-rúm.

## Skilgreining
Látum \mathbb{F} vera svið sem er annaðhvort rauntölusviðið \mathbb{R} eða tvinntölusviðið \mathbb{C}.

Látum V vera vigurrúm yfir \mathbb{F} og látum \langle\cdot,\cdot\rangle vera innfeldi skilgreint yfir vigurrúm V, þ.e.a.s. vörpun \langle\cdot,\cdot\rangle : V \times V \to \mathbb{F} þ.a. eftirfarandi skilyrði eru uppfyllt fyrir öll x, y, z \in V og a \in \mathbb{F}:

# \langle x,y\rangle = \overline{\langle y,x\rangle}
# \langle ax,y\rangle = a\langle x,y\rangle
# \langle x + y,z\rangle = \langle x,z\rangle + \langle y,z\rangle
# \langle x,x\rangle \in \mathbb{R} og \langle x,x\rangle \geq 0
# \langle x,x\rangle = 0 ef og aðeins ef x = 0

Þá er (V, \langle\cdot,\cdot\rangle), vigurrúm V með innfeldi \langle\cdot,\cdot\rangle, kallað innfeldisrúm.

## Dæmi

### Rauntölur
Rauntalnamengið \mathbb{R} ásamt innfeldi \langle\cdot,\cdot\rangle skilgreint sem \langle x,y\rangle := xy fyrir öll x, y \in \mathbb{R} er dæmi um innfeldisrúm.

### Evklíðsk rúm
\mathbb{R}^n ásamt innfeldi \langle\cdot,\cdot\rangle skilgreint sem \langle x,y\rangle := x^Ty = \sum_{i=1}^n x_i y_i fyrir öll x, y \in \mathbb{R}^n er dæmi um innfeldisrúm.

### Tvinntöluhnitrúm
\mathbb{C}^n ásamt innfeldi \langle\cdot,\cdot\rangle skilgreint sem \langle x,y\rangle := y^H x = \sum_{i=1}^n \overline{y_i}x_i fyrir öll x, y \in \mathbb{C}^n er dæmi um innfeldisrúm.

### Samfelld föll skilgreind á bili
Látum C([a, b]) vera mengi allra samfelldra tvinntölufalla skilgreind á bilinu [a, b]. 

C([a, b]) er einnig vigurrúm og myndar innfeldisrúm með innfeldinu \langle\cdot,\cdot\rangle skilgreint sem \langle f,g \rangle := \int_a^b f(t)\overline{g(t)}dt fyrir öll f, g \in C([a. b]).
Carlos Valderrama

**Carlos Valderrama** (fæddur 2. september 1961) er Kólumbískur knattspyrnumaður sem er þekktastur fyrir afrek sín með Kólumbíska landsliðinu á árum áður, hann var gjarnan þekktur fyrir að skarta skrautlegum ljósum krullum.
Ertublómaætt

**Ertublómaætt** (latína: *Fabaceae*) eða **belgjurtaætt** er ætt blómplantna sem inniheldur belgjurtir. Ættin inniheldur tré, runna, fjölærar- og einærar jurtkenndar plöntur. Auðvelt er bera kennsl á plöntu af ertublómaætt á aldinum þeirra sem eru belgir. 

Ertublómaætt er þriðja stærsta ætt plantna í fjöldi tegunda á eftir brönugrasaætt (Orchidaceae) og körfublómaætt (Asteraceae), með 751 ættkvísl og um 19.000 tegundir.   

Í ertublómaætt er að finna tegundir sem mikið eru notaðar í landbúnaði og sem matvæli fyrir menn, þar á meðal sojabaunir, belgbaunir, ertur, kjúklingabaunir, alfalfa, jarðhnetur og lakkrís. 

Í ættinni er einnig að finna plöntur sem eru skaðvaldar víðsvegar um heiminn, til dæmis gullsóp (*Cytisus scoparius)*, fuglabelgtré (*Robinia Pseudoacacia*)*,* hvinviður (*Ulex europaeus*), kúsú (*Pueraria montana*) og lúpínutegundir, meðal annars alaskalúpína (*Lupinus nootkanensis*) sem hefur orðið ágeng á Íslandi.

## Tilvísanir
Kytrusveppir

**Kytrusveppir** (latína: Chytridiomycota) eru skipting sveppa. Latneska heitið er dregið af gríska χυτρίδιον *khytridion,* sem þýðir "lítill pottur" og á við um lögun gróhirslunnar sem geymir bifgróin. 

Kytrusveppir eru talsvert ólíkir öðrum sveppum að mörgu leyti en þeir eiga þó sameiginleg einkenni með öðrum sveppum, til dæmis að mynda frumuvegg úr kítíni, þeir hafa baklæga svipu sem þeir nota til að synda, þeir soga upp næringuna sína, nota glýkógen sem forðanæringu og geta myndað lýsín með sérstöku nýsmíðunarferli (AAA-ferli). 

Kytrusveppir eru rotverur. Þeir geta brotið niður tormeltanleg efni eins og kítín, sem finnst í frumuveggjum sveppa og í skeljum liðdýra, og keratín sem finnst í hári, hornum, nöglum og húð ýmissa hryggdýra, og geta því stundum verið sníklar. Rannsóknir á kytrusveppum stórjukust eftir að upp komst að kytrusveppurinn *Batrachochytrium dendrobatidis* orsakaði hrun í stofnum fjölda froskdýra og olli jafnvel útdauða sumra.

## Tilvísanir
Oksveppir

**Oksveppir** (latína: Zygomycota) er úrelt skipting sveppa sem ekki eiga sameiginlegan forföður. Nú tilheyra oksveppir tveimur fylkingum, Mucoromycota og Zoopagomycota. 

Um það bil 1060 tegundir oksveppa eru þekktar. Flestar þeirra lifa í jarðvegi eða á rotnandi dýra- og jurtaleifum. Sumar tegundir eru sýklar á plöntum, skordýrum og smádýrum, en aðrar lifa í samlífi við plöntur.

## Tilvísanir
Faith No More

**Faith No More** var bandarísk rokkhljómsveit sem stofnuð var í San Francisco, Kaliforníu árið 1979. Hljómsveitin kom fram sem *Sharp Young Men* og *Faith No Man* áður en hún breytti nafninu í Faith No More. Í byrjun voru ýmsir söngvarar með sveitinni, þar á meðal Courtney Love. En sveitin gaf út sínar fyrstu tvær plötur með söngvaranum Chuck Mosley.  Billy Gould, bassaleikari, Roddy Bottum ryþmagítar- og hljómborðsleikari og Mike Bordin, trommari, eru stofnmeðlimir bandsins.

Eftir margar breytingar á liðsskipan sló sveitin loks í gegn með plötunum *The Real Thing* (1989) og *Angel Dust* (1992) og spilaði þar söngvarinn Mike Patton stórt hlutverk. Hljómsveitin lagði upp laupana árið 1998 en kom svo aftur saman árið 2009, gaf út nýja plötu, og starfaði þar til 2020/2021 þegar covid-19 og veikindi Pattons hindruðu tónleikaferðalög. Hann hélt svo áfram að túra með öðrum hljómsveitum sínum (Mr. Bungle) og aðrir meðlimir FNM lýstu yfir að Patton vildi ekki fara í tónleikaferðalag með þeim. 

Tónlist sveitarinnar er býsna fjölbreytt og hefur meðal annars verið lýst sem jaðarþungarokki, tilraunarokki og funkmetal. Sveitin hefur haft áhrif á rapprokk og nu-metal. Hljómsveitin hefur gert tilraunir með ýmsar tónlistarstefnur: Þrass, hip hop, progrokk, harðkjarnapönk, polka, easy listening, djass, samba, ska, bossa nova, harðrokk, popp, soul og gospel.

## Síðustu meðlimir
*Mike Bordin – trommur og bakraddir (1979–1998; 2009–2021)
*Billy Gould – bassi, bakraddir (1979–1998; 2009–2021)
*Roddy Bottum – hljómborð, ryþmagítar og bakraddir (1983–1998; 2009–2021)
*Mike Patton – söngur (1988–1998; 2009–2021)
*Jon Hudson – gítar og bakraddir (1996–1998; 2009–2021)

### Fyrrum kjarnameðlimir
*Chuck Mosley – söngur (1984–1988), dó 2017
*Jim Martin – gítar, bakraddir (1984–1993)
*Trey Spruance – gítar (1993–1995)
*Dean Menta – gítar (1995–1996)

## Breiðskífur
*We Care a Lot (1985)
*Introduce Yourself (1987)
*The Real Thing (1989)
*Angel Dust (1992)
*King for a Day... Fool for a Lifetime (1995)
*Album of the Year (1997)
*Sol Invictus (2015)

## Tilvísanir
Blýtarga

**Blýtarga** (fræðiheiti: *Lecanora rupicola*) er hrúðurfléttutegund af törguætt. Hún er algeng á Íslandi á landinu norðanverðu frá Vestfjörðum yfir á Austfirði.

## Útlit
Blýtarga hefur hrúðurkennt, reitaskipt þal þar sem reitirnir eru 0,3-2 mm í þvermál. Efra borð fléttunnar er grátt, slétt og með matta áferð. Forþalið er grásvart. askhirslurnar eru oft til staðar. Þær hafa hvíta þalrönd blýgráar að lit og þaðan fær fléttan nafnið sitt.

Gró blýtörgu eru átta í hverjum aski, glær, einhólfa, egglaga eða sporöskjulaga, 10-13 x 5-7 μm að stærð.

## Efnafræði
Blýtarga inniheldur þekktu fléttuefnin atranórin, roccellinsýru og thiófaninsýru. Þalsvörunin er K+ gul en verður svo rauðgul, C+ gul sem verður svo rauðgul, KC- og P+ ljósgul.

## Tilvísanir
Hrúðurflétta

**Hrúðurflétta** er flétta sem hefur skorpulaga- eða hrúðurkennt vaxtarlag. Hrúðurfléttur vaxa því þétt upp við undirlagið sem getur verið jarðvegur, grjót, trjábörkur og fleira. Það er því nánast ómögulegt að losa hrúðurfléttur frá undirlaginu í heilu lagi. 

Hrúðurfléttur eru í grunninn byggðar upp eins og aðrar fléttur með barkarlag, þörungalag og miðlag. Efra barkarlagið inniheldur yfirleitt litarefni og miðlagið skýtur rætlingum sem festa fléttuna við undirlagið. 

Yfirborð hrúðurfléttna er yfirleitt hörð skorpa með sprungum sem geta opnast og lokast eftir því hversu rakt þal fléttunnar er. Margar hrúðurfléttur hafa sérstaka hæfni til að þola þurrk og að ljóstillífa í beinu sólarljósi eða lifa af við krefjandi aðstæður.

## Myndir

Lepraria neglecta - Flickr - pellaea.jpg|Þal mosafrikju (*Lepraria neglecta*) er grátt og duftkennt.
Schaereria fuscocinerea 50-Digulleville,Jardeheu 2015-05-30 01.jpg|Reitaskipt þal tíguldofru (*Schaereria fuscocinerea*).
Lecanora argopholis and Lecidea tessellata - Flickr - pellaea.jpg|Lýsutarga (*Lecanora argopholis*) og skyrsnuðra (*Lecidea argopholis*) mætast. Skilin á milli fléttnanna tveggja eru greinileg.
Xanthoria elegans (26798618798).jpg|Klettaglæða (*Rusavskia elegans*) hefur hrúðurkennt þal en blaðjaðarinn losnar aðeins frá undirlaginu.
Lecidea auriculata (178843241).jpg|Glærusnuðra (*Lecidea auriculata*) vex hér milli sprungna í steini.



## Tilvísanir
Spritt

**Spritt** er sótthreinsivökvi eða gel blandað etanóli og vatni. Handspritt er oftast með 60-85% etanóli. Það er t.d.  notað við smitgát á sjúkrahúsum og við faraldra. Spritt leysir upp himnu baktería og vírusa. Þess utan er mælt með handþvotti með sápu.
Engisprettnaætt

**Engisprettnaætt** (*Acrididae*) er hópur skordýra af ættbálki beinvængja og undirættbálki Caelifera og telur tíu- til ellefuþúsund tegundir.
Stærð er á bilinu 9-80 mm og eru þær með stærri skordýrum. Búsvæði eru opin svæði og graslendi þar sem þær éta laufblöð og grös. Þær geta verið skaðvaldar fyrir uppskeru manna.
 

Acrididae grasshopper-2.jpg| Anacridium aegyptium
Coryphistes ruricola.jpg|Coryphistes ruricola
Syouryoubatta.JPG|Acrida sinerea
Melanoplus femurrubrum 20070903.jpg|Melanoplus femurrubrum 

## Tengill

Engisprettnaætt - Náttúrufræðistofnun
École supérieure des sciences commerciales d'Angers

**École supérieure des sciences commerciales d'Angers** er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í Angers, Boulogne-Billancourt, Cholet, Lyon, Bordeaux, Aix-en-Provence, Búdapest og Sjanghæ. Hann var stofnaður 1909. Árið 2019, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 63. sæti á heimsvísu skv. The Financial Times. ESSCA býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 15.000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Louis le Duff (Framkv.stj. (CEO) groupe Le Duff), auk Dominique Schelcher (Framkv.stj. (CEO) Système U).

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu

**Portúgalska karlalandsliðið í knattspyrnu** er knattspyrnulandslið Portúgals. Heimavöllur Portúgala er Estádio Nacional í Lissabon. Portúgalir eru ríkjandi Þjóðardeildarmeistarar.

Meðal þekktra eikmanna má nefna Cristiano Ronaldo, Eusébio og Nani, Rui Costa og Luís Figo.

## Leikmenn
*Fyrir [[HM 2022]]*

### Markverðir
*Rui Patrício
*José Sá
*Diogo Costa
### Varnarmenn
*Diogo Dalot	
*Pepe 
*Rúben Dias	
*Raphaël Guerreiro	
*Danilo Pereira	
*Nuno Mendes
*João Cancelo
*António Silva
### Miðjumenn
*João Palhinha
*Bruno Fernandes
*Bernardo Silva
*William Carvalho
*Vitinha
*João Mário
*Rúben Neves
*Matheus Nunes
*Otávio
### Sóknarmenn
*Cristiano Ronaldo
*André Silva
*João Félix
*Rafael Leão
*Ricardo Horta
*Gonçalo Ramos	

### EM í knattspyrnu

### [[HM í knattspyrnu]]

## Markahæstu leikmenn
#Cristiano Ronaldo:	118	
#Pauleta: 47	
#Eusébio: 41	
#Luís Figo: 32	
#Nuno Gomes:	29	
#Hélder Postiga:	27	
#Rui Costa:	26	
#Nani: 24	
#João Pinto:	23
#Nené:	22	
	
## Leikjahæstu leikmenn
#Cristiano Ronaldo:	196
#João Moutinho:	146	
#Pepe:	132
#Luís Figo:	127	
#Nani:	112	
#Fernando Couto: 110	
#Rui Patrício:	105	
#Bruno Alves: 96	
#Rui Costa:	94	
#Ricardo Carvalho:	89
Undirstöðusetning örsmæðareiknings

**Undirstöðusetning örsmæðareikninings** er setning sem tengir saman deildun og heildun. Undirstöðusetningin skiptist í tvo hluta.

Fyrri hluti setningarinnar, sem kallast stundum **fyrsta undirstöðusetning örsmæðareiknings**, segir að stofnfall af gefnu falli má finna með því að heilda fallið yfir breytilegt bil. Þetta gefur til kynna tilvist stofnfalla fyrir samfelld föll.

Seinni hluti setningarinnar, sem kallast stundum **seinni undirstöðusetning örsmæðareiknings**, segir að heildi falls f yfir ákveðið bil er hægt að reikna með afleiðu af einu stofnfalli f. Þessi hluti setningarinnar hefur mikilvægar hagnýtingar vegna þess að hún gefur okkur kleift að leysa ákveðin heildi (heildi yfir gefið bil) með því að finna stofnfall fallsins sem er verið að heilda með og nota það til að leysa heildið í staðinn fyrir að leysa ákveðna heildið með tölulegum aðferðum.

## Undirstöðusetningin
Undirstöðusetninguna má skipta í tvo hluta. Fyrri hlutinn snýst um tengsl afleiða við stofnföll þeirra. Seinni hlutinn snýst um samböndin milli stofnfalla og ákveðin heildi (heildi yfir gefið fast bil).

### Fyrsta undirstöðusetning örsmæðareiknings
Látum f vera raungilt fall sem er samfellt á lokaða bilinu [a,b]. Látum F vera fall skilgreint á eftirfarandi hátt fyrir öll x í [a,b]:

F(x) = \int_a^x f(t)dt

Þá er F samfellt á lokaða bilinu [a,b], diffranlegt á opna bilinu (a, b) og F'(x)=f(x) fyrir öll x á opna bilinu (a,b).

Athugið að þessi setning hefur þá afleiðingu að fall hefur stofnfall er fallið sjálft er samfellt.

### Fylgisetning
Látum f vera raungilt fall sem er samfellt á lokaða bilinu [a,b]. Látum F vera stofnfall f skilgreint á lokaða bilinu [a,b]. Þá er:

\int_a^bf(t)dt = F(b) - F(a)

Athugið að þessi fylgisetning er stundum kölluð seinni undirstöðusetning örsmæðareiknings í ýmsum ritum og námskeiðum.

### Seinni undirstöðusetning örsmæðareiknings
Þessi hluti setningunnar kallast stundum Newton-Leibniz frumsendan.

Látum f vera raungilt fall skilgreint á lokaða bilinu [a,b] og F vera stofnfall f á lokaða bilinu [a,b], þ.e.a.s. F'(x)=f(x).

Ef f er Riemann-heildanlegt á lokaða bilinu [a,b], þá er

\int_a^b f(t)dt = F(b) - F(a)

Seinni hluti undirstöðusetningarinnar er sterkari en fylgisetningin því hún gerir ekki ráð fyrir að f sé samfellt fall.

## Tenglar

* Námsefni um undirstöðusetninguna úr kúrsinum Stærðfræðigreining I sem er kenndur í HÍ .

## Tilvísanir
Vesturland (fylki í Noregi)

**Vesturland** (norska: **Vestland**) er fylki Noregs sem stofnað var 1. janúar, 2020 með sameiningu Hörðalands og Sogns og Firðafylkis. Stærð þess er rúmir 34.000 ferkílómetrar.
Troms og Finnmörk

**Troms og Finnmörk** (norska: **Troms og Finnmark**) er fylki Noregs sem stofnað var 1. janúar, 2020 með sameiningu Troms og Finnmarkar. Íbúar Finnmarkar voru andsnúnir samrunanum. Stærð fylkisins er tæpir 75.000 ferkílómetrar.
Vestfold og Þelamörk

**Vestfold og Þelamörk** (norska: **Vestfold og Telemark **) er fylki Noregs sem stofnað var 1. janúar, 2020 með sameiningu Vestfold og Þelamerkur. Höfuðstaðurinn er Skien. Stærð fylkisins er tæpir 17.500 ferkílómetrar. Árið 2024 skiptist sveitarfélagið aftur í Vestfold og Þelamörk en kosið var um að skilja þau að árið 2022.
Þorgerður brák

**Þorgerður brák** var ambátt sem var uppi á 9. og 10. öld. Hún var í eigu Skallagríms Kveldúlfssonar og Beru konu hans en þau voru landnámsmenn á Borg á Mýrum. Hún var fóstra Egils sonar þeirra. Egils saga Skallagrímssonar segir svo frá að dag einn þegar menn voru að leikum á ísilagðri tjörn í Borgarfirði, rann æði á Skallagrím og hann veittist að Agli syni sínum. Þá sagði Brák: „Hamast þú nú, Skalla-Grímur, að syni þínum“ -- Skallagrímur hætti þá við að drepa Egil en hljóp í staðinn á eftir Þorgerði brák, en hún hljóp undan, þar til hún stakk sér í sjóinn þar sem nú heitir Brákarsund í Borgarnesi. Skallagrímur kastaði stórum steini á eftir henni og kom hvorugt upp aftur.

Fyrir utan sundið, og síðan götuna í Borgarnesi, sem heita eftir Brák, er gata í Reykjavík sem heitir Brákarsund og er þar leikskóli sem heitir Brákarborg.

## Einleikur í Borgarnesi
Brynhildur Guðjónsdóttir samdi og flutti einleikinn *Brák* í Landnámssetrinu í Borgarnesi, og fékk fyrir Grímuverðlaunin árið 2008, en þar fjallar hún um þessa persónu, sem Egils saga hefur fá orð um, en dregur ályktanir og leitar fanga í erlendum heimildum. Dregur hún þar upp mynd af sögu sem er að miklu leyti ósögð í Egils sögu, en skín samt sums staðar í gegn, t.d. í því að þegar Egill eignast fyrsta barn sitt, dóttur, er hún nefnd Þorgerður (en ekki t.d. Bera, eftir móður hans). Þá leiðir hún getum að því að fóstrudrápið skýri langvarandi reiði Egils í garð föður síns, sem og að nýmæli þau sem Egill flutti inn í norrænan kveðskap séu hreint ekki hans uppfinning, heldur áhrif frá írskum kveðskap sem hann hafi numið við fótskör fóstru sinnar Brákar.
Kenny Rogers

**Kenneth Ray Rogers** (21. ágúst 1938 – 20. mars 2020), betur þekktur sem **Kenny Rogers**, var bandarískur sveitasöngvari, lagahöfundur, leikari, upptökustjóri og frumkvöðull. Þrátt fyrir að vera þekktastur fyrir sveitatónlist var hann einnig afkastamikill á öðrum sviðum tónlistar. Hann sat oft í toppsætum bandarískra vinsældalista og seldi meira en 100 milljónir hljómplatna á ferli sínum og var einn söluhæsti tónlistarmaður allra tíma.

## Útgefið efni

* *Love Lifted Me* (1976)
* *Kenny Rogers* (1976)
* *Daytime Friends* (1977)
* *Every Time Two Fools Collide*  (1978)
* *Love or Something Like It* (1978)
* *The Gambler* (1978)
* *Classics*  (1979)
* *Kenny* (1979)
* *Gideon* (1980)
* *Share Your Love* (1981)
* *Christmas* (1981)
* *Love Will Turn You Around* (1982)
* *We've Got Tonight* (1983)
* *Eyes That See in the Dark* (1983)
* *What About Me?* (1984)
* *Once Upon a Christmas*  (1984)
* *The Heart of the Matter* (1985)
* *They Don't Make Them Like They Used To* (1986)
* *I Prefer the Moonlight* (1987)
* *Something Inside So Strong* (1989)
* *Christmas in America* (1989)
* *Love Is Strange* (1990)
* *Back Home Again* (1991)
* *If Only My Heart Had a Voice* (1993)
* *Timepiece*  (1994)
* *Vote for Love* (1996)
* *The Gift* (1996)
* *Across My Heart* (1997)
* *Christmas from the Heart* (1998)
* *She Rides Wild Horses* (1999)
* *There You Go Again* (2000)
* *Back to the Well* (2003)
* *Water & Bridges* (2006)
* *The Love of God* (2011)
* *You Can't Make Old Friends* (2013)
* *Once Again It's Christmas* (2015)
* *Life Is Like a Song* (2023)

## Heimild