Hrafnhildur Gunnarsdóttir

**Hrafnhildur Gunnarsdóttir** er íslenskur kvikmyndagerðarmaður.

## Menntun
Hrafnhildur Gunnarsdóttir kvikmyndagerðarmaður og framleiðandi fæddist í Reykjavík árið 1964 og ólst þar upp. Að loknu framhaldsskólanámi hélt hún til Bandaríkjanna og nam bæði ljósmyndun og kvikmyndagerð í Kaliforníu. Hún lærði í University of California Berkeley, California College of Arts and Crafts CCAC (síðar CCA) og  San Francisco Art Institute. Hún útskrifaðist með BFA-gráðu (Bachelor of Fine Arts) frá listaháskólanum San Francisco Art Institute árið 1989. Á meðan dvölinni í Bandaríkjunum stóð, stundaði hún störf við kvikmyndagerð, meðal annars við heimildamyndaverkefni og sem kvikmyndatökukona við ýmis alþjóðleg verkefni.

## Ferill og starf
Eftir rúman áratug (15 ár) í Bandaríkjunum sneri Hrafnhildur aftur til Íslands um aldamótin 2000. Árið 1992 hafði hún tekið fyrstu viðtölin fyrir metnaðarfullt heimildaverkefni sem síðar varð að hinni umfangsmiklu þáttaseríu *Svona fólk* (2019) um baráttu homma og lesbía á Íslandi. Hrafnhildur hefur frá þessum tíma starfað ötullega að gerð heimildamynda og sjónvarpsþátta, oft með mannréttindi, jafnrétti og samfélagsmál í forgrunni. 

Hún hefur átt í ýmsu farsælu samstarfi, bæði innanlands og erlendis. Hennar fyrsta heimildamynd í fullri lengd, *Corpus Camera* kom út árið 1999 gerð í samstarfi við Sigurjón Baldur Hafsteinsson. Snemma á ferlinum vann hún náið með bandarísku kvikmyndagerðarkonunni Ericu Marcus og hinni líbönsku Tinu Naccache að heimildamynd um þriðju kynslóð flóttamanna frá Palestínu og Líbanon og áhrif innrása Ísraels í Líbanon: *Lifandi í limbó*. Einnig framleiddi hún í samvinnu við leikstjórann Pamelu Hogan heimildamyndina *[https://www.thedayicelandstoodstill.com/team-tdiss/ashley-amerson Dagurinn þegar Ísland stöðvaðist]* (The Day Iceland Stood Still) um kvennafrídaginn 1975 sem hún var einnig meðhöfundur að.

Hrafnhildur hefur tekið virkan þátt í félagsmálum kvikmyndagerðarfólks og baráttumálum tengdum jafnrétti. Hún gegndi formennsku í Félagi kvikmyndagerðarmanna (FK), fagfélagi íslenskra kvikmyndagerðarmanna, um árabil og var formaður þess frá 2009 til 2017. Einnig var hún kjörin formaður Samtakanna '78 (félags homma og lesbía) árið 2005 - 2007 og sat þar í stjórn um tíma. Hrafnhildur var skipuð í Kvikmyndaráð frá 2013, þar sem hún beitti sér m.a. fyrir innleiðingu jafnréttisákvæðis um jafna hlutdeild kynja í úthlutunum Kvikmyndasjóðs. Jafnframt sat hún í stjórn Nordisk Panorama frá 2010 og var formaður stjórnar þeirrar norrænu heimildamyndahátíðar síðustu sex árin af sínum starfstíma.

## Verk
Hrafnhildur Gunnarsdóttir hefur leikstýrt, framleitt eða skrifað fjölmargar heimildamyndir og þáttaraðir. Hér er yfirlit yfir helstu verk hennar í tímaröð (ásamt útgáfuári og efni):

* **[[Corpus Camera]]** (1999) – Tilraunakennd heimildamynd um tengsl manneskju og myndavélar; Hrafnhildur var meðleikstjóri og handritshöfundur í samstarfi við mannfræðinginn Sigurjón Baldur Hafsteinsson.
* **[[Hver hengir upp þvottinn?]]** (2002) – Stutt heimildamynd fyrir sjónvarp sem fjallaði á háðskan hátt um verkaskiptingu kynjanna á heimilum (leikstjórn: Hrafnhildur).
* **[[Lifandi í limbó]]** (Alive in Limbo, 2004) – Heimildamynd um líf palestínskra flóttamanna í líbönskum flóttamannabúðum. Myndin var leikstýrt af Hrafnhildi og Tinu Naccache og var unnin í tæpan áratug; frumsýnd á heimildamyndahátíð í Reykjavík 2004.
* **Óbeisluð fegurð** (Unchained Beauty, 2007) – Heimildamynd (leikstjórn: Hrafnhildur í félagi við Tinu Naccache) sem beinir sjónum að fegurð og frelsi kvenna; myndin var frumsýnd 2007.
* **[[Stelpurnar okkar]]** (Our Girls, 2009) – Heimildamynd um íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu og þær áskoranir sem það mætti. Myndinni var leikstýrt af Þóru Tómasdóttur en framleidd af Hrafnhildi, sem einnig kom að tökum.
* **Með hangandi hendi** (2010) – Heimildamynd Árna Sveinssonar um söngvarann Ragnar Bjarnason (Ragga Bjarna). Hrafnhildur var einn af framleiðendum myndarinnar sem var frumsýnd á RIFF 2010.
* **Öldin hennar** (2015) – Röð 52 ör-þátta um sögu íslenskra kvenna á 20. öld, þættirnir voru sýndir vikulega á RÚV í tilefni 100 ára afmælis kosningaréttar kvenna. Hrafnhildur leikstýrði þáttunum og hlutu þeir Edduverðlaun sem besti menningarþáttur ársins 2015.
* **Hvað er svona merkilegt við það?** (2015) – Heimildamynd um kvennahreyfinguna á Íslandi á níunda áratugnum, oft nefnd *Kitchen Sink Revolution* á ensku. Myndinni leikstýrði Halla Kristín Einarsdóttir en Hrafnhildur framleiddi fyrir sitt fyrirtæki (Krumma films); hún hlaut áhorfendaverðlaunin Einarinn á Skjaldborgarhátíðinni og Edduverðlaun sem heimildamynd ársins 2015.****
* **Svona fólk** (2019) – Fimm þátta heimildarþáttaröð sem rekur 40 ára sögu baráttu samkynhneigðra og hinsegin fólks á Íslandi. Hrafnhildur þróaði verkefnið frá 1992, leikstýrði þáttunum og framleiddi í samstarfi við RÚV. *Svona fólk* vakti mikla athygli og hlaut Edduverðlaun sem mannlífsþáttur ársins 2020. Auk aðalþáttaraðarinnar var gerður sérstakur aukaþáttur, **Fjaðrafok** (2021), sem fjallaði nánar um ákveðin átakamál tengd efninu.
* **Vasulka-áhrifin** (*The Vasulka Effect*, 2019) – Heimildarmynd í fullri lengd um listahjónin Steinu og Woody Vasulka, brautryðjendur vídeólistarinnar. Hrafnhildur leikstýrði myndinni, sem var frumsýnd á Nordisk Panorama og fór víða á hátíðir . *Vasulka-áhrifin* var valin heimildamynd ársins á Edduverðlaununum 2020. og hlaut einnig alþjóðleg verðlaun, m.a. fyrir bestu portrett-heimildamynd á FIFA-hátíðinni í Montreal í Kanada.
* **Dagurinn þegar Ísland stöðvaðist** (*The Day Iceland Stood Still*, 2022) – Heimildamynd um Kvennafrídaginn 24. október 1975 og áhrif hans. Myndin er í leikstjórn Pamelu Hogan en Hrafnhildur framleiddi hana (Krumma Films). Hún var frumsýnd á Hot Docs hátíðinni 2022 og hlaut áhorfendaverðlaun á Mill Valley heimildamyndahátíðinni í Bandaríkjunum. Sýningar á myndinni hófust í íslenskum bíóhúsum haustið 2024.
* **Sigurvilji** (2025) – Heimildarmynd um Sigurbjörn Bárðarson, einn þekktasta hestamann Íslands. Myndin er leikstýrt af Hrafnhildi (framleiðandi: Hekla Films) og fjallar um ævi Sigurbjörns og afrek hans á sjötíu ára reiðferli. *Sigurvilji* var frumsýnd í febrúar 2025 og var sýnd í kvikmyndahúsum víða um land.
* **Bóndinn og verksmiðjan (2025)** – Heimildamynd í leikstjórn Hrafnhildar Gunnarsdóttur og Barða Guðmundssonar um Ragnheiði Þorgrímsdóttur, bónda í Hvalfirði, og baráttu hennar gegn álverinu Norðuráli vegna meintrar flúormengunar og tjóns á hrossum. Myndin var framleidd af Hrafnhildi (Krumma Films), frumsýnd á Skjaldborgarhátíðinni 2025 þar sem hún hlaut áhorfendaverðlaunin Einarinn, og var síðar sýnd í Bíó Paradís í október sama ár.
* **Fatherhood (2025)** – Heimildamynd um þrjá samkynhneigða karlmenn í Noregi, þar af einn trans karl, sem búa saman í fjölástarsambandi og eignast barn. Hrafnhildur var meðframleiðandi myndarinnar, sem leikstýrt var af Even G. Benestad og August Baugstø Hanssen. Hún var heimsfrumsýnd á Alþjóðlegu heimildamyndahátíðinni í Þessalóníku í mars 2025 og hlaut sýningu á hinsegin kvikmyndahátíðum víða, m.a. Mix Copenhagen og Queer Film Festival í Hamborg.

*(Athugið: Ofangreind upptalning er ekki tæmandi* *en Hrafnhildur hefur einnig komið að framleiðslu fjölda annarra verka).*

## Viðurkenningar og áhrif
Hrafnhildur Gunnarsdóttir hefur hlotið margvíslegar viðurkenningar fyrir störf sín. Á ferlinum hefur hún unnið til fjölda Edduverðlauna, helstu verðlauna íslenskrar kvikmynda- og sjónvarpsgerðar. Hún hlaut Eddu fyrir *Hvað er svona merkilegt við það?* (heimildamynd ársins 2016), fyrir *Öldin hennar* (menningarþáttur ársins 2015), og bæði *Svona fólk* og *Vasulka-áhrifin* hlutu Edduverðlaun á verðlaunahátíðinni 2020. Auk þess hafa verk hennar unnið til alþjóðlegra verðlauna eins og fyrr greinir.

Hrafnhildur var sæmd riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu á nýársdag 2024, fyrir framlag sitt til heimildamyndagerðar og vitundarvakningar um jafnréttismál. Árið 2016 var henni veitt heiðursverðlaun WIFT á Íslandi (Samtaka kvenna í kvikmyndum og sjónvarpi) í tilefni af 10 ára afmæli samtakanna. Í umsögn WIFT var sérstaklega bent á mikilvægt framlag Hrafnhildar til jafnréttis í kvikmyndagerð, bæði með eigin verkum og baráttu innan fagstéttarinnar.

Með heimildamyndum sínum og þátttöku í opinberri umræðu hefur Hrafnhildur haft umtalsverð áhrif á íslenska kvikmyndagerð. Verk hennar hafa vakið athygli á mikilvægum samfélagsmálum, s.s. réttindabaráttu kvenna og hinsegin fólks, og með því stuðlað að opinni umræðu og vitundarvakningu. Sem leiðtogi í faginu – bæði sem formaður Félags kvikmyndagerðarmanna og stjórnarmaður á vettvangi norrænna kvikmyndahátíða – hefur hún einnig beitt sér fyrir bættum starfsskilyrðum kvikmyndagerðarfólks og auknu jafnvægi kynjanna á því sviði. Hrafnhildur Gunnarsdóttir er því talin meðal áhrifamestu heimildamyndagerðarmanna sinnar kynslóðar á Íslandi, með fjölbreyttan feril sem spannar allt frá grasrótarbaráttu til alþjóðlegra kvikmyndahátíða.

## Tilvísanir