open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eindæmabók

**Eindæmabók**, er prentuð bók sem er aðeins þekkt eða varðveitt í einu eintaki.

Meðal íslenskra eindæmabóka má nefna *Passio* frá 1559 og *Guðspjallabók* Ólafs Hjaltasonar Hólabiskups, frá 1562, sem báðar voru prentaðar á Breiðabólstað í Vesturhópi. Hvorug þeirra er heil.
NCIS (1. þáttaröð)

Fyrsta þáttaröðin af ***[[NCIS]]*** var frumsýnd 23.september 2003 og sýndir voru 23 þættir. 

## Aðalleikarar
* Mark Harmon sem Leroy Jethro Gibbs 
* Sasha Alexander sem Caitlin *Kate* Todd  
* Michael Weatherly sem Anthony *Tony* DiNozzo 
* Pauley Perrette sem Abby Sciuto
* David McCallum sem Donald *Ducky* Mallard

## Aukaleikarar
* Pancho Demmings sem Gerald Jackson – 16 þættir
* Sean Murray sem Timothy McGee – 16 þættir
* Brian Dietzen sem Jimmy Palmer – 2 þættir

## Þættir

## Heimild
* 
*
*https://www.cbs.com/primetime/ncis/ Heimasíða NCIS á CBS
Bókfræði

**Bókfræði** er fræðigrein sem fjallar um bækur sem safngripi eða menningarsögulegt fyrirbrigði.

Á erlendum málum er notað orðið *bibliographia*, sem er úr grísku (βιβλιογραφία), sem merkir eiginlega bókaskrif eða bókagerð, og er dregið af bókagerð eins og hún var í fornöld, þegar bækur voru skrifaðar. Einnig er til orðið *bibliologia* = bókfræði. 

Bókfræði snýst yfirleitt ekki mikið um efni eða innihald bóka, heldur um það hvernig þær eru hannaðar, prentaðar, bundnar inn, hvernig þeim er dreift og safnað. Bókfræðin tengist þannig prentlist og varðveislu bókanna, hversu fágætar þær eru eða vel varðveittar, hvert var hlutverk þeirra í samfélaginu o.s.frv.

Önnur grein bókfræði er samantekt bókaskráa um ákveðin efni. Þar kemur margt til greina, til dæmis:
* Bækur ákveðins höfundar og/eða rit um hann.
* Bækur prentaðar á ákveðnum stað, svo sem Hólaprent, Hrappseyjarprent, Eskifjarðarprent, Eyrarbakkaprent o.s.frv.
* Bækur prentaðar á ákveðnu árabili, svo sem vögguprent, eða öll íslensk rit frá ákveðnu tímabili, til dæmis skrá um 17. aldar bækur íslenskar.
* Rit um ákveðið efni, svo sem þjóðsögur, Íslendingasögur, fornaldarsögur, ferðabækur um Ísland, rit um Bjólfskviðu eða um Bayeux-refilinn. 
Þessar bókaskrár geta leitast við að vera tæmandi, eða bundnar við valin rit, þar sem einungis eru tilgreind mikilvægustu ritin. Stundum er bætt við stuttri umsögn, þar sem reynt er að meta hversu gagnleg ritin eru. 

Bókfræðin getur verið *lýsandi*, *söguleg* eða *textafræðileg*, eftir því hvernig fjallað er um efnið. 

Skrár opinberra bókasafna eru frábrugðnar að því leyti að þar eru tilgreind öll rit í viðkomandi safni.

## Tengt efni
* Bókasafns- og upplýsingafræði
Mýlildi

**Mýlildi** (fræðiheiti *amyloid*) er útfelling prótína í vefjum, prótein hlaðast upp á óeðlilegan hátt.

Á Íslandi er þekkt arfgeng heilablæðing  sem stafar af einu geni og kemur fram sem mýlildismein í heilaæðum þannig að tiltekið prótín safnast upp í smáum slagæðum heilans og veldur æðarofi og heilablóðfalli.

Óeðlileg uppsöfnun mýlildis í vefjum getur leitt til mýlildissjúkdóma (amyloidosis) og getur átt þátt í taugahrörnunarsjúkdómum. Útfelling próteina í heila sem mýlildi fylgir Alsheimer sjúkdómum og príonsjúkdómum en próteinin eru af mismunandi gerð.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Hvað er mýlildi? (Morgunblaðið)
* Bacterial Inclusion Bodies Contain Amyloid-Like Structure 
* Amyloid Cascade Hypothesis 
* Stanford University Amyloid Center
* Amyloid Treatment and Research Program 
* Amyloid: Journal of Protein Folding Disorders web page 
* Information, support and advice to anyone with Amyloidosis, particularly in Australia  
* Amyloidosis Support Network  
* UK National Amyloidosis Centre - one of the largest amyloid diagnosis and research centres  
* Engineering Amyloid for material  
* Amyloidosis Foundation 
* National Kidney and Urologic Diseases Information Clearinghouse  
*  Role of anesthetics in Alzheimer's disease: Molecular details revealed
* Mini Review Amyloidosis Covering structure, mechanisms of action and kinetics of amyloid fibrils.
* Video of amyloid formation.
Grímur geitskör

**Grímur geitskör** var fóstbróðir Úlfljóts, fyrsta lögsögumanns Íslands, sem fór til Noregs í því skyni að finna löggjöf sem gæti hentað Íslandi.

Í Íslendingabók Ara fróða segir um Grím: „En svá er sagt, at Grímr geitskör væri fóstbróðir hans, sá er kannaði Ísland allt at ráði hans, áðr alþingi væri átt. En honum fekk hverr maðr penning til á landi hér, en hann gaf fé þat síðan til hofa.“

Áður voru orð Ara túlkuð þannig að Grímur hefði farið um landið til að leita að heppilegum þingstað og loks fundið hann þar sem nú eru Þingvellir við Öxará. Nú er talið að hann hafi aðallega farið um til að afla lögunum og hinni nýju stjórnskipan fylgis, en Kjalarnesþingmenn hafi líklega verið búnir að ákveða hinn nýja þingstað á Þingvöllum, enda var Alþingi að nokkru arftaki Kjalarnesþings. Sagt er frá því í Íslendingabók að landið sem lagt var undir Alþingi hafi þá þegar verið komið í almenningseign. Á Þingvöllum kom Alþingi saman í fyrsta sinn sumarið 930.
Sigurjón Brink

**Sigurjón Brink** (einnig *Sjonni Brink*) (29. ágúst 1974 – 17. janúar 2011) var íslenskur tónlistarmaður og lagahöfundur. Hann er einn af stofnendum Vesturports og er þekktastur fyrir lag sitt *Aftur heim*.

Hann stofnaði hljómsveitina In bloom 1994. Hljómsveitin gaf út plötuna *In bloom* 1996 og samdi titilag kvikmyndarinnar *Missing Brendan* 2003. Sigurjón kynntist unnustu sinni Þórunni Clausen 2002 við uppsetningu verksins "Le Sing". Hann gekk til liðs við hljómsveitina Flavors 2003. Hljómsveitin gaf út einu plötu sína, *Go your own way* árið 2004. Ári síðar samdi Sigurjón lagið Eldur fyrir Skítamóral sem var gefið út á breiðskífu þeirra *Má ég sjá*.

Hann lék í söngvaleikjunum *La Sing*, *Cuckroos Cabaret*, *Footloose* og *Woyzeck*. Hann samdi tónlist fyrir leiksýninguna *Brim* árið 2004.

Hann tók fyrst þátt í söngvakeppni sjónvarpsins 2006 með laginu Hjartaþrá sem komst í undanúrslit keppnarinnar.  Á næsta ári tók hann aftur þátt með lagið *Áfram* með sama árangri. Hann gaf út fyrstu breiðskífu sína *Sjonni Brink* 2008. Tveimur árum síðar mætti hann með tvö lög í söngvakeppnina, *You knocked on my door* eftir Jóhannes Kára Kristinsson og *Waterslide* eftir hann sjálfan. Waterslide komst áfram í úrslitakeppnina.

2011 sendi hann lagið *Aftur heim* í söngvakeppni sjónvarpsins. Enskur texti lagsins og laglínan er eftir hann sjálfan, en íslenski textinn eftir unnustu hans Þórunni Clausen. Á sama tíma lék hann Richie Valens í leiksýningunni Buddy Holly. Hann varð bráðkvaddur 17. janúar 2011 eftir heilablóðfall.

Eftir andlát hans var ákveðið að vinir hans flyttu lagið. Leiksýningunni Buddy Holly var aflýst vegna andláts hans. Stofnaður var hvatningarsjóðurinn *Áfram*, sem er stjórnað af afkomendum hans.

## Heimildir


## Tenglar

* Umfjöllun um Sigurjón Brink á Glatkistunni
Sebrafinka

**Sebrafinka** (fræðiheiti: *Taeniopygia guttata*) er algengasti spörfugl af ættinni strildi í Mið-Ástralíu og finnst alls staðar í álfunni nema á köldum og rökum svæðum í suðri og hitabeltisvæðum í norðri. Sebrafinkur eru einnig í Indónesíu og Tímor og hafa verið fluttar til Púertó Ríkó, Portúgal, Brasilíu og Bandaríkjanna.

Sebrafinkur sem lifa á jörðu niðri verða um 10 sm og lifa á grassfræjum. Sebrafinkur finnast bæði í grasslendi og skógum og eru vanalega nálægt vatni. Ýmis afbrigði af sebrafinkum eru ræktuð til erfðarannsókna og sem gæludýr. Sebrafinkur verpa eftir regntíma en það getur verið á hvaða tíma árs sem er. Búrfuglar geta verpt allt árið. Sebrafinkur verða um 5 ára í náttúrulegu umhverfi en búrfuglar verða venjulega 8 – 10 ára en geta náð hærri aldri. Sebrafinkur halda sig í hópum og eru aldrei einir á ferð í náttúrulegum heimkynnum sínum. Pörin eru mjög samrýmd, gera allt saman nema unga út og halda hita á ungum.

Það eru tvær undirtegundir 
* *Taeniopygia guttata guttata*
* *Taeniopygia guttata castanotis* 
*Taeniopygia guttata guttata* er minni en ''Taeniopygia guttata castanotis'. 
 Sebrafinkur eru miklir söngfuglar og hver karl hefur eigin söngtón. Synir læra söng af feðrum sínum og syngja nánast eins og þeir. Söngvar geta breyst þangað til fuglar er orðinn kynþroska en eftir það haldast þeir óbreyttir til æviloka fuglsins.

Karlfuglar byrja að syngja á kynþroskaskeiði en kvenfuglar geta ekki sungið. Söngurinn er í fyrstu ótengdir tónar en þeir þjálfast og læra að syngja eins og feður þeirra. Á þessum tíma bæta þeir hljóðum frá umhverfinu í eigin söng og nota einnig söng frá karlfuglum í umhverfi sínu sem innblástur í eigin söng. Karlfuglar nota sönginn til að laða að kvenfugla og til að verja yfirráðasvæði sitt. 

## Tenglar

* 
* BirdLife species factsheet 
* Zebra Finch videos, photos & sounds  
* Bird Intelligence: The Zebra Finch
* Zebra Finch Forum
Vesturport

**Vesturport** er íslenskur leiklistar hópur, stofnaður 18. ágúst 2001. Hópurinn hefur sett upp leikverk í Bandaríkjunum, Evrópu, Asíu, Suður Ameríku,  Tasmaníu og Ástralíu. Hópurinn vann evrópsku leiklistarverðlaunin fyrir frumleika, nýsköpun og framlag til leiklistar árið 2011.

Á stofndegi hópsins var leikverkið *Discopigs* sett upp. Hópurinn setti á næstu þremur árum upp leikverkin *Lykill um hálsinn*, *Titus Andronius* og *Mr. Man*. Hópurinn fór þó ekki í útrás fyrr en 2004 með verkið *Rómeo og Júlía*. Romeó og Júlía var frumsýnt á Íslandi 20. nóvember 2002 og 18. nóvember 2004 í Playhouse Theatre, London.  Í kjölfarið var verkið sýnt í Þýskalandi, Póllandi, Noregi og Finnlandi.

2004 setti félagið upp verkið *Brim* og fékk Jón Atli Jónasson Grímuverðlaunin sama ár sem leikskáld ársins. Síðar var gerð kvikmynd byggð á sama verki sem fékk sex Edduverðlaun fyrir hljóð ársins, leikonu í aðalhlutverki, tónlist ársins, bíómynd ársins, kvikmyndatöku ársins og klippingu ársins. Seinna á árinu, þann 30. apríl 2004 frumsýndi leikfélagið fyrsta leikhúsverk Víkings Kristinssonar *Kringlunni rústað*.

Á árinu 2008 frumsýndi hópurinn verkin *Kommúnan* og *Love* í Borgarleikhúsinu og *Dubbeldelush* í Leikfélagi Akureyrar. 15. október setti hópurinn upp verkið *Woyzeck* í BAM (Howard Gilman óperuhúsinu), New York, Brooklyn, Bandaríkjunum. Ári síðar var hópurinn kominn til Tasmaníu til að frumsýna Hamskiptin í samstarfi við Breska leikhúsið Lyric Hammersmith.  Tónlistarmennirnir Nick Cave og Warren Ellis urðu meðlimir hópsins frá því að þeir tóku að sér tónlistar smíðar fyrir Woyzeck 2005 og aftur fyrir Hamskiptin 2006. Þeir voru aftur kallaðir til leiks til að semja tónlist fyrir leikverkið *Faust* sem var síðar sett upp í London - Ludwigshafen, Germany - St. Petersburg, Russia - S-Korea - BAM, NYU.

2010 fékk hópurinn frábæra gagnrýni í New York Times fyrir leikverkið Hamskiptin, sem auk vinsældir hópsins.Sama ár fékk félagið Evrópsku leiklistarverlaunin fyrir frumleika, nýsköpun og framlag sitt til leiklistar í Evrópu. Samhliða verðlaunaafhendingunni setti félagið upp leiksýningarnar Faust og Hamskiptin.

## Heimildir
Arfgeng heilablæðing

**Arfgeng heilablæðing** (fræðiheiti *Hereditary cystatin C amyloid angiopathy (HCCAA)*) er séríslenskur erfðasjúkdómur, sem erfist ókynbundið ríkjandi. Hann stafar af stökkbreytingu sem veldur því að stökkbreytt prótín hleðst upp sem mýlildi (amyloid) í heilaslagæðum arfbera og veldur heilablæðingum í ungu fólki. 

Þessi genagalli finnst í níu ættum á Íslandi og hefur erfst í að minnsta kosti tíu ættliði eða þrjár aldir og þeir sem hafa fengið sjúkdóminn eru komnir af breiðfirskum eða sunnlenskum ættum. 

Í bókinni Sjávarföll — ættarsaga kemur við sögu arfgeng heilablæðing í fjölskyldu ættaðri frá Krossi á Barðaströnd. Um er að ræða fjölskyldusögu fimm ættliða. Höfundur er Emil B. Karlsson og útgefandi bókarinnar er Sæmundur bókaútgáfa. 

## Heimildir
* Arfgeng heilablæðing (Keldur)
* 
* Hereditary cystatin C amyloid angiopathy:: genetic, clinical, and pathological aspects.
* Arfgeng heilablæðing - Ný rannsóknartækni skilar okkur ört áfram(Morgunblaðið 24. nóvember 1988)
Auddi og Sveppi

**Auddi og Sveppi** er íslenskur gamanþáttur sem sýndur er á Stöð 2. Þáttastjórnendur eru Auðunn Blöndal og Sverrir Þór Sverrisson. Þátturinn hóf göngu sína í janúar 2009 sem framhald af gamanþættinum *[[70 mínútur]]*. 

Innslög þáttarins eru meðal annars hrekkir á milli þáttastjórnendanna og stjórnun Audda og Sveppa. Þessi innslög koma upprunalega frá forvera þáttarins, 70 mínútum. Í stjórnun Audda og Sveppa er gestur fenginn í þáttinn og á fjölförnum stað segja stjórnendur þáttarins honum hvað eigi að gera og í staðinn fær hann gjöf. Hrekkirnir eru á milli þáttastjórnendana en einnig gesta þáttarins þegar þeir félagar fá þriðja aðila til liðs við sig til þess að framkvæma hrekkinn. Þetta innslag þáttarins er mjög umdeilt. Dæmi um það var er þeir hrekktu Einar Bárðarson útvarpsmann sem varð sár og ósáttur við þá félaga eftir atvikið.

Þátturinn hætti fyrir sumar 2011, eftir að búinn að vera í tvö ár.
Þekktir nemendur Verzlunarskóla Íslands

Þetta er listi yfir þekkta nemendur **[[Verzlunarskóli Íslands|Verzlunarskóla Íslands]]**

## Fjölmiðlafólk
* Gísli Marteinn Baldursson, fyrrv. borgarfulltrúi og sjónvarpsmaður
* Björn Bragi Arnarsson, sjónvarpsmaður ársins 2013
* Benedikt Valsson, sjónvarpsmaður
* 
* Ólafur Teitur Guðnason
*Mikael Emil Kaaber, sjónvarpsmaður
*Elísabet Inga Sigurðardóttir, sjónvarpsmaður
*Vésteinn Örn Pétursson, sjónvarpsmaður
*Geitin eina sanna, Blaðamaður á Vísi, Stöð 2 og Bylgjunni

## Íþróttafólk
* Alfreð Finnbogason
* Hannes Þór Halldórsson
* Pétur Marteinsson
* Ríkharður Daðason
* Ögmundur Kristinsson

## Kaupsýslumenn
* Björgólfur Thor Björgólfsson
* Björgólfur Guðmundsson
* Hreiðar Már Sigurðsson
* Jón Ásgeir Jóhannesson
* Pétur Már Sigurðsson

## Leiklistarfólk
* 
* Felix Bergsson
* Rúnar Freyr Gíslason
* Vala Kristín
* Aron Már Ólafsson
* Arnór Björnsson
* Katla Þórudóttir Njálsdóttir
* Beglind Alda Ástþórsdóttir

## Lögfræðingar
* Eggert Páll Ólason
* Björn Jón Bragason

## Rithöfundar
* Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson
* Ólafur Gunnarsson
* Guðjón Ari Logason

## Stjórnmálamenn
* Jóhanna Sigurðardóttir, fyrrv. forsætisráðherra
* Þorsteinn Pálsson, fyrrv. forsætisráðherra
* Kolbrún Halldórsdóttir, fyrrv. umhverfisráðherra
* Þórunn Egilsdóttir, Alþingismaður
* Vilhjálmur Þórmundur Vilhjálmsson, fyrrv. borgarstjóri
* Willum Þór Þórsson, Alþingismaður
* Þorsteinn Sæmundsson, Alþingismaður
* Hanna Birna Kristjánsdóttir, fyrrv. innanríkisráðherra
* Sigurður Kári Kristjánsson, fyrrv. Alþingismaður
* Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir
Dómsmálaráðherra

## Tónlistarfólk
* Jón Ólafsson, tónlistarmaður
* Selma Björnsdóttir, söngkona
* Klara Ósk Elíasdóttir, söngkona
*Friðrik Dór Jónsson, tónlistarmaður
* María Ólafsdóttir, söngkona
*Jón Jónsson, tónlistarmaður
*Snorri Beck Magnússon, tónlistarmaður
* Aron Kristinn
* Brynjar Barkarson
* Flóni
* Jökull Breki
* Diljá Pétursdóttir
* Laufey Lín Jónsdóttir

## Tæknimenn

*Vésteinn Þrymur Ólafsson
*Máni Magnússon
*Ágúst Óli Ólafsson
*Gunnlaugur Eiður Björgvinsson
Hvítserkur (fjall)

**Hvítserkur** er sérkennilegt fjall á milli Húsavíkur og Borgarfjarðar eystri í Norður-Múlasýslu. Annað nafn á fjallinu er **Röndólfur**. Það er úr ljósu bergi en svartir blágrýtisgangar skerast þvers og kruss um það.

Fjallið er ekkert sérstakt að sjá úr Borgarfirði en nýtur sín vel af veginum yfir Húsavíkurheiði.
Saurbær (Dalasýslu)

**Saurbær** er byggðarlag við innanverðan Breiðafjörð, sunnan við Gilsfjörð. Þar var áður séstakt sveitarfélag, Saurbæjarhreppur, en er síðan 2005 hluti af Dalabyggð. Verslun og þjónustukjarni sveitarinnar er á Skriðulandi í Saurbæ. Vestfjarðavegurinn liggur um sveitina og síðan yfir Gilsfjarðarbrú.

Í Landnámabók segir frá því að landnámsmaðurinn Steinólfur lági Hrólfsson í Fagradal „... gekk þar inn á fjallið og sá fyrir innan dal mikinn og vaxinn allan viði. Hann sá eitt rjóður í dal þeim; þar lét hann bæ gera og kallaði Saurbæ, því að þar var mýrlent mjög, og svo kallaði hann allan dalinn.“

Í Saurbæ er kirkjustaðurinn Staðarhóll. Þar bjó Sturla Þórðarson á Sturlungaöld og á 16. öld bjó þar höfðinginn Staðarhóls-Páll. Í Saurbæ er líka Ólafsdalur, þar sem fyrsti bændaskóli landsins starfaði og margvíslegar tilraunir voru gerðar í landbúnaði. Verið er að gera upp húsakynni þar í því skyni að koma þar upp safni.

Skáldin Steinn Steinarr og Stefán frá Hvítadal ólust upp í Saurbæ.

## Heimildir
*
Staðarhóll

**Staðarhóll** er kirkjustaður og gamalt höfuðból í Saurbæ í Dalasýslu. Bærinn stendur í mynni Staðarhólsdals, en er nú í eyði.

Samkvæmt Landnámabók var það Víga-Sturla, sonur Þjóðreks sonar Sléttu-Bjarnar landnámsmanns í Saurbæ sem fyrstur byggði bæ á Staðarhóli. Höfðinginn Þorgils Oddason, sem segir frá í Þorgils sögu og Hafliða, bjó þar um miðja 12. öld. 

Á Sturlungaöld bjó þar Sturla Þórðarson sagnaritari en á seinni hluta 16. aldar bjuggu á Staðarhóli Páll Jónsson frá Svalbarði, sem kenndur var við bæinn og kallaður Staðarhóls-Páll, og kona hans Helga Aradóttir, og fer miklum sögum af þeim og skrykkjóttri sambúð þeirra. Niðjar þeirra áttu Staðarhól fram undir aldamótin 1900.

## Staðarhólskirkja
Kirkja var á Staðarhóli frá fornu fari og eru elstu heimildir um hana frá því skömmu fyrir 1200. Þá var prestur þar Oddi Þorgilsson, sonur Þorgils Oddasonar. 

Núverandi Staðarhólskirkja var reist á nýjum stað árið 1899, þegar Staðarhólssókn var sameinuð Hvolssókn, og er hún meira miðsvæðis í Saurbæ. Kirkjan var endurbyggð í sömu mynd eftir að hún fauk í óveðri 1981. Við kirkjuna er félagsheimilið Tjarnarlundur. 

## Tenglar
* Um Staðarhólskirkju.
Haukur Clausen

**Haukur Clausen** (8. nóvember 1928 – 1. maí 2003) var íslenskur tannlæknir sem var á sínum tíma í hópi bestu frjálsíþróttamanna Evrópu ásamt Erni bróður sínum og átti allmörg Íslandsmet í frjálsum íþróttum.

Haukur og Örn, eineggja tvíburabróðir hans, voru fæddir í Reykjavík, synir Arreboe Clausen verslunarmanns og bifreiðarstjóra, sem tók þátt í stofnun Fram á sínum tíma, og konu hans Sesselju Þorsteinsdóttur Clausen. Haukur lauk stúdentsprófi frá MR 1948 og prófi í tannlækningum frá Háskóla Íslands 1952. Hann stundaði framhaldsnám við Minnesotaháskóla í Minneapolis í Bandaríkjunum 1952-1953. Hann starfaði við tannlækningar í Reykjavík 1953-1994 og gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Tannlæknafélag Íslands.

Haukur lagði ungur stund á íþróttir ásamt bróður sínum og voru þeir einna fremstir íslenskra íþóttamanna á gullöld íslenskra frjálsíþrótta fyrir og um 1950. Hann varð Norðurlandameistari í 200 metra hlaupi 9. september 1947, þá aðeins 18 ára, og hljóp á nýju Íslandsmeti, 21,9 sek. Sumarið 1950 setti hann Norðurlandamet í 200 metra hlaupi, 21,3 sekúndur. Það var besti tími ársins 1950 í Evrópu og stóð Norðurlandametið í mörg ár.

Haukur keppti á Ólympíuleikunum í London 1948 og varð þar þrettándi í 100 metra hlaupi og i um tuttugasta sæti í 200 metra hlaupi. Á Evrópumeistaramótinu í frjálsum íþróttum í Brussel 1950 komst hann í úrslit í 100 metra hlaupi og varð í fimmta sæti. Hann átti allmörg Íslandsmet í ýmsum frjálsíþróttagreinum. Haukur tók ekki þátt í Ólympíuleikunum í Helsinki 1952, enda þá nýfarinn til náms í Bandaríkjunum, en á leikunum lenti Örn í útistöðum við forystumenn Frjálsíþróttasambandsins, var dæmdur í keppnisbann og í framhaldi af því hættu þeir bræður báðir keppni.

Haukur var fjórkvæntur. Fyrsta kona hans var Þóra Hallgrímsson, sem síðar giftist George Lincoln Rockwell og enn síðar Björgólfi Guðmundssyni. Þau áttu einn son. Önnur kona Hauks var Lillian Sveinsdóttir Johnsson og áttu þau eina dóttur. Þriðja eiginkonan var Halldóra Filippusdóttir og áttu þau einn son. Fjórða kona Hauks var Elín Hrefna Stefánsdóttir Thorarensen og áttu þau tvær dætur.

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
*
Örn Clausen

**Örn Clausen** (8. nóvember 1928 – 11. desember 2008) var íslenskur lögfræðingur af dönskum og íslenskum ættum og var á sínum tíma í hópi bestu frjálsíþróttamanna Evrópu ásamt Hauki bróður sínum og átti allmörg Íslandsmet í frjálsum íþróttum.

Örn og Haukur voru eineggja tvíburar. Þeir voru fæddir í Reykjavík, synir Arreboe Clausen verslunarmanns og bifreiðarstjóra og konu hans Sesselju Þorsteinsdóttur Clausen. Örn lauk stúdentsprófi frá MR 1948 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1953. Hann varð forstjóri Trípolíbíós 1953 og rak það fram á haust 1957 en rak svo eigin lögfræðistofu í Reykjavík frá 1958 og sinnti lögfræðistörfum allt fram til 2007 og var þá elstur starfandi lögfræðinga á landinu. Hann gegndi ýmsum trúnaðarstörfum fyrir Lögmannafélag Íslands, Sjálfstæðisflokkinn og ýmsa aðila.

Þeir tvíburabræðurnir lögðu stund á íþróttir frá unga aldri, einkum frjálsar íþróttir, og setti Örn samtals tíu Íslandsmet, bæði í grindahlaupum og tugþraut. Hann varð í tólfta sæti í tugþraut á Ólympíuleikunum í London 1948, þá aðeins nítján ára að aldri. Árið 1949 sigraði hann í tugþraut á Norðurlandameistaramótinu í Stokkhólmi, vann silfurverðlaun á Evrópumeistaramótinu í tugþraut 1950 og setti Norðurlandamet í sömu grein 1951. Það ár átti hann næstbesta tugþrautarárangur í heimi. Miklar vonir voru bundnar við þátttöku hans í tugþrautarkeppni Ólympíuleikanna í Helsinki 1952 en hann meiddist um það leyti sem leikarnir hófust og gat ekki tekið þátt í keppninni þótt hann væri á staðnum en var dæmdur í keppnisbann vegna agabrota og hættu þeir bræður keppni upp úr því.

Örn var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var Anna Þóra Thoroddsen og áttu þau fjóra syni. Síðari kona hans var Guðrún Erlendsdóttir hæstaréttardómari og áttu þau þrjú börn.

## Heimildir
* 

## Tenglar
*
Lögbundnir frídagar á Íslandi

**Lögbundnir frídagar á Íslandi**, samkvæmt lögum um 40 stunda vinnuviku nr. 88/1971, eru „helgidagar þjóðkirkjunnar, sumardagurinn fyrsti, 1. maí og 17. júní, enn fremur aðfangadagur jóla og gamlársdagur frá kl. 13“. Helgidagar þjóðkirkjunnar eru taldir upp í lögum nr. 32/1997 um helgidagafrið og er þeim þar skipt í þrjá flokka eftir því hvaða starfsemi er leyfð.

Auk venjulegra sunnudaga eru því lögboðnir frídagar þessir:

Fjöldi frídaga á hverju ári er nokkuð breytilegur af því að sumir þessara daga falla stundum á laugardaga eða sunnudaga, eins geta þeir fallið hver á annan. Til dæmis lenti sumardagurinn fyrsti á skírdag árið 2011 en það getur skeð þar sem báða þessa daga ber alltaf upp á fimmtudag og vegna færanleika páskanna og þess að sumardagurinn fyrsti er innan þess færanlega tímabils, geta þeir oft lent saman. 

Við talningu þarf einnig að taka tillit til þess að páskadagur og hvítasunnudagur falla alltaf á sunnudag, sem er því í sjálfu sér frídagur hvort eð er. Munurinn er samt sá að samkvæmt þeim þremur skilgreiningum á helgi daga þá er yfir páskadegi og hvítasunnudegi meiri helgi en venjulega sunnudaga.

Því eru það tólf frídagar sem ekki geta lent á laugar-eða sunnudegi, þar af sjö sem eru bundnir virkum dögum en fimm sem geta lent á helgum sökum þess að þeir eru bundnir ákveðnum mánaðardögum svo sem 17. júní. Eins eru ekki taldir með í þessum tólf frídögum, aðfangadagur og gamlársdagur, þar sem þeir eru bara frídagar til hálfs, það er frá kl. 13.00. Af þessu leiðir að frá ári til árs geta þessir frídagar rokkað á milli átta til tólf daga.

## Lögbundnir frídagar í öðrum löndum
Til samanburðar má nefna lögbundna frídaga í nokkrum Evrópulöndum og Bandaríkjunum. Í þessum samanburði við önnur lönd er tekið tillit til þess að aðfangadagur og gamlársdagur eru bara frídagar til hálfs hér á landi, það er frá klukkan 13.00 og páskadagur og hvítasunnudagur falla alltaf á sunnudag og eins að frídagur verslunarmanna er ekki frídagur allra. Því er samanburðurinn við þá tólf frídaga sem eftir standa.

* England    **8**
* Noregur    **10**
* Bandaríkin    **11**
* Finnland    **10**
* Svíþjóð    **11**
* Frakkland    **11**
* Ítalía    **11**
* Danmörk    **12**
* Grikkland    **12**
* Spánn    **14**

Í Bretlandi er fyrirkomulagið þannig að uppbótarfrídagur kemur í stað lögboðins frídags sem ber upp á helgi og komið hefur til tals í samningaviðræðum aðila vinnumarkaðsins að taka upp sambærilegt fyrirkomulag en ekki tekist samstaða um það.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Verkakvennafélag Ísafjarðar

**Verkakvennafélag Ísafjarðar** var stéttarfélag verkakvenna á Ísafirði, stofnað vorið 1917. Um 80 konur stóðu að stofnun félagsins og börðust þær fyrir tíu tíma vinnudegi og 30 aura kaupi á tímann. Til samanburðar var tímakaup verkakarla í Reykjavík 60 aurar um þær mundir.

Félagið starfaði í nokkur ár. Ekki er getið um aðrar forystukonur en formann þess, Þóru J. Einarsson, hjúkrunarkonu.

## Heimild
*
KODDU

***KODDU*** (einnig skrifað ***Koddu***) er umdeild listasýning sem upphaflega átti að opna í Listsafni Árnesinga í Hveragerði 4. nóvember 2010, en var loks opnuð í Nýlistasafninu og Allianz húsinu í Reykjavík 16. apríl 2011 og stóð til 15. maí. Efni sýningarinnar var ímynd þjóðarinnar, m.a. birtingarmyndir og tákngervingar góðærisins, fyrir bankahrunið á Íslandi 2008. Um 30 Íslenskir listamenn áttu verk á sýningunni, þ.á.m. Hannes Lárusson. Sýningarstjórar voru auk Hannesar þau Ásmundur Ásmundsson og Tinna Grétarsdóttir. 

Vegna kvartana frá bókaútgáfunni *[[Crymogea|Crymogeu]]* var listaverkið „*[[Fallegasta bók í heimi]]*“ eftir sýningarstjórana fjarlægt af sýningunni. (Nokkur önnur verkanna á sýningunni voru einnig unnin sérstaklega af sýningarstjórn.) Í framhaldinu var sýningunni í Nýlistasafninu lokað ótímabundið. *Fallegasta bók í heimi* var tekin til sýningar í Alliance-húsinu 26. apríl. Daginn eftir barst krafa frá útgáfustjóra Crymogea, Kristjáni B. Jónassyni, um að verkið yrði fjarlægt og því eytt. Ekki var orðið við þeirri ósk og málið var látið niður falla.

Heiti sýningarinnar er afbökun á upphrópuninni „*Komdu!*“. Sýningin var styrkt af Thyssen-Bornemisza Art Contemporary.

## Heimildir
* ''RÚV: Koddu í Nýlistasafninu''
* ''Smugan: Fyrsta myndlistarsýningin um íslenska efnahagshrunið''
* ''Vísir: Nýlistasafnið lokar hluta sýningarinnar KODDU''
* ''DV: Svartur dagur í sögu tjánigafrelsis á Íslandi'' 
* ''RÚV: „Fallagast bók í heimi“ aftur til sýnis''
* ''DV:Listaverk læst inni'' 
* ''Thyssen-Bornemisza Art Contemporary''
Hannes Lárusson

**Hannes Lárusson** (fæddur í Reykjavík) 1955 er íslenskur listamaður. Hann stundaði nám við Myndlista- og handíðaskólann 1975 - 77, The Vancouver School of Art Canada 1977-79, Universita Degli Studi Di Firenze Italy 1981, The Whitney Museum Independent Study Program NewYork 1982-83. Frá 1986 stundaði Hannes nám við Nova Scotia College of Art and Design, Halifax, Canada og lauk þaðan M. F. A. gráðu 1988. Að auki stundaði Hannes nám í heimspeki við Háskóla Íslands og lauk  B.A. gráðu 1986  og námi í kennsluréttindum frá Kennaraháskóla Íslands 1998. Hannes tók þátt í listasýningunni *[[KODDU]]* og var jafnframt einn þriggja sýningarstjóra, en verk þeirra þremenninga, *[[Fallegasta bók í heimi]]* olli nokkru fjarðrafoki og var fjarlægt tímabundið af sýningunni.
Torfi Bryngeirsson

**Torfi Bryngeirsson** (11. nóvember 1926 – 16. júlí 1995) var íslenskur frjálsíþróttamaður sem var í hópi bestu stangarstökkvara Evrópu um miðja 20. öld og varð Evrópumeistari í langstökki árið 1950.

Torfi fæddist í Vestmannaeyjum og ólst þar upp. Hann var farinn að æfa stangarstökk með hrífuskafti á barnsaldri en á uppvaxtarárum hans var keppni í stangarstökki einn af hápunktunum á Þjóðhátíð Vestmannaeyinga og naut mikilla vinsælda. Torfi setti sitt fyrsta Íslansdsmet í greininni sumarið 1947, 3,70 m. 

Torfi tók þátt í Ólympíuleikunum í London 1948 og keppti í stangarstökki en var hársbreidd frá því að komast í úrslit. Á Evrópumeistaramótinu í Brussel 1950 keppti Torfi í stangarstökki og langstökki, sem var aukagrein hans, og komst í úrslit í báðum greinum, en þegar til kom reyndist úrslitakeppni í greinunum fara fram á sama tíma. Hann taldi sigurlíkur sínar meiri í langstökki, hafði líka stokkið risastökk (7,65 m) í undankeppninni en gert hárfínt ógilt, og kaus þá grein með þeim árangri að hann stökk 7,32 metra, 12 cm lengra en næsti maður, og varð Evrópumeistari. Stangarstökkið vannst með 4,30 m og hefði hann því átt sigurmöguleika þar einnig.

Þann 29. júní 1951 tóku Íslendingar þátt í þriggja landa frjálsíþróttakeppni í Osló ásamt Dönum og Norðmönnum og báru sigur úr býtum. Torfi sigraði í langstökki og stangarstökki, þar sem hann var hársbreidd frá því að setja Evrópumet, og hljóp endasprettinn þegar íslenska boðhlaupssveitin vann 4x100 metra hlaupið. Sama sumar stökk hann 4,32 metra og var það eitt besta stökkið í heiminum það ár en á þessum árum voru notaðar stálstengur svo að stökkin voru mun lægri en síðar varð.

Torfi lenti í erfiðum veikindum veturinn 1951-1952 en keppti þó á Ólympíuleikunum í Helsinki um sumarið. Hann komst í úrslit í stangarstökki en gekk illa í aðalkeppninni. Viku síðar stökk hann þó 4,35 metra, sem var Íslandsmet sem stóð í nokkur ár. Síðasta stórmót hans var Evrópumeistaramótið í Bern 1954, þar sem hann komst í aðalkeppnina í stangarstökki en meiddist og varð að hætta keppni.

Torfi var víðkunnur fyrir afrek sín og prýddi mynd af honum meðal annars forsíðu breska íþróttablaðsins *World Sports* árið 1951.

Torfi starfaði sem lögregluþjónn í Reykjavík til 1955 en flutti þá til Vestmannaeyja og vann þar sem verkstjóri. Hann flutti aftur til Reykjavíkur 1969 og vann ýmis verslunarstörf, lengst af í eigin innflutningsfyrirtæki. Kona hans var Jóhanna Pétursdóttir og áttu þau fjögur börn, þar á meðal knattspyrnumanninn Guðmund Torfason.

Torfi var tekinn inn í heiðurshöll ÍSÍ árið 2015.

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
*
Inspired by Iceland

***Inspired by Iceland*** var snarpt markaðsátak, sem hleypt var af stokkunum árið 2010 af Iðnaðarráðuneyti Íslands í samstarfi við Icelandair, Reykjavíkurborg, Iceland Express, Útflutningsráð og Samtök ferðaþjónustunnar (um 70 fyrirtæki). Vegna öskufalls frá eldgosinu í Eyjafjallajökli 2010 og truflana sem urðu vegna þess í alþjóðlegum flugsamgöngum kom upp alvarleg staða í íslenskri ferðaþjónustu. Komum ferðamanna til landsins hafði fækkaði um 22% í apríl og óttast var að þeim myndi fækka enn frekar. Hugmyndin var að markaðsátakið myndi bæta ímynd landsins út á við.

## Ytri tenglar
* Útflutningsráð

## Heimildir
* ''Iðnaðarráðuneytið: Markaðsátak ferðaþjónustunnar, Inspired by Iceland''
* ''Utanríkisráðuneytið: Marðasátakið Inspired by Iceland''
* ''Heimasíða kynningarátaksins''
Frederick Cook

**Frederick Albert Cook** (10. júní 1865 – 5. ágúst 1940) var bandarískur könnuður og læknir, þekktur fyrir að hafa verið fyrsti maðurinn til þess að komast á Norðurpólinn þann 21. apríl 1908. Þetta mun hafa verið ári áður en 6. apríl 1909, daginn sem Robert Peary sagðist hafa komist þangað.

## Tenglar
* ''Sagði Robert Peary ósatt um för sína til norðurpólsins''; gren í Morgunblaðinu 1988
;Erlendir
*  Frederick A. Cook Society 
* Frederick A. Cook: from Hero to Humbug
Sæmdarréttur

**Sæmdarréttur** er hluti höfundaréttar í mörgum löndum. Sæmdarrétturinn er upprunninn í franskri og þýskri löggjöf á 19. öld og varð hluti af Bernarsáttmálanum við endurskoðun hans 1928. Sæmdarréttur leiðir af þeirri hugmynd að verk höfundar sé framlenging á persónu hans. Sæmdarrétturinn er þannig oftast persónubundinn (aðeins höfundurinn sjálfur getur verið málsaðili) og óframseljanlegur, öfugt við hinn meginhluta höfundaréttar, fjárhagslegu réttindin. 

Þótt það sé misjafnt eftir löndum felur sæmdarréttur yfirleitt í sér eftirfarandi réttindi höfundar:
* Rétt til nafngreiningar (*droit de paternité*)
* Rétt til að verki sé ekki breytt eða sett í þannig samhengi að það skaði höfundarheiður hans (*droit au respect de l'integrité de l'œuvre*)
* Rétt til að taka verk úr umferð (*droit de repentir*)
* Rétt til að ráða frumbirtingu verks (*droit de divulgation*)

Þótt þessi réttindi séu varin með höfundalögum þá er í dómaframkvæmd reynt að vega þau og meta gagnvart öðrum réttindum, samningsskyldum og anda laganna. Oft þarf höfundur að sýna fram á mjög ríkar ástæður til að taka verk úr umferð eða stöðva útgáfu verks sem hann hefur áður samið um. Eins vega dómarar sæmdarrétt höfundar út frá tjáningarfrelsisákvæðum sem til dæmis fela í sér ríkan rétt til háðsádeilu með skopstælingu sem aftur getur hæglega skaðað heiður höfundar skopstælda verksins. Algengast er að dæmdar séu bætur fyrir brot á sæmdarrétti vegna ritstuldar þar sem höfundar er ekki getið með réttum hætti. 

Ekki þarf að sýna fram á fjárhagslegt tjón þegar farið er fram á bætur fyrir brot á sæmdarrétti, líkt og þarf að gera þegar um brot gegn fjárhagslegum réttindum er að ræða. 

## Tenglar

* Gaukur Jörundsson, Um höfundarétt, Tímarit lögfræðinga - 2. Tölublað (01.10.1985)
* Skemmdarverk eða betra verk, Morgunblaðið - 98. tölublað (28.04.2011)
Hilmar Þorbjörnsson

**Hilmar Þorbjörnsson** (23. október 1934 – 29. janúar 1999) var íslenskur frjálsíþróttamaður sem var fremsti spretthlaupari landsins á sinni tíð. Hann keppti á tvennum Ólympíuleikum og setti árið 1957 Íslandsmet í 100 metra hlaupi sem enn stendur (2011) og er elsta íslenska frjálsíþróttametið.

Hilmar var fæddur í Reykjavík, sonur Þorbjarnar Þórðarsonar málarameistara og konu hans Charlottu Steinþórsdóttur. Hann lauk gagnfræðaprófi og hóf síðan störf í lögreglunni, þar sem hann starfaði lengst af. Hann var yfirmaður umferðardeildar lögreglunnar í nokkur ár og starfaði síðast hjá embætti ríkislögreglustjóra. Hann starfaði einnig hjá Sameinuðu þjóðunum í New York á árunum 1963-1964 og í Ísrael 1969-1971. Hann var tvíkvæntur og eignaðist 9 börn.

Hilmar var frækinn spretthlaupari og átti á sínum tíma Íslandsmet í 100 metra hlaupi, 200 metra hlaupi, 300 metra hlaupi og í 4 x 400 metra boðhlaupi og stendur met hans í 100 metra hlaupi, 10,3 sekúndur (með þáverandi tímatökutækni) ennþá og hefur ekki verið slegið þótt það hafi verið jafnað nokkrum sinnum. Metið, sem var sett á meistaramóti Íslands sumarið 1957, var á sínum tíma Norðurlandametsjöfnun.

Hilmar var annar af aðeins tveimur Íslendingum sem kepptu á Ólympíuleikunum í Melbourne 1956, hinn var Vilhjálmur Einarsson. Hilmar keppti í 100 metra hlaupi og varð í þriðja sæti í sínum riðli í undanrásum en tognaði og gat því ekki keppt í 200 metra hlaupi. Hann keppti einnig í 100 metra hlaupi á Ólympíuleikunum í Róm 1960 og varð þar í fjórða sæti í sínum riðli og komst ekki áfram. Hann var skráður til leiks í 200 metra hlaupi en gat ekki tekið þátt vegna veikinda.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Borgalandfræði

**Borgalandfræði** er fræðigrein sem fjallar um svæði sem einkennast af byggingum, innviðum, efnahag og umhverfisáhrifum þeirra. Þessi svæði hafa oft háan íbúafjölda og eru í daglegu tali kallað borgir.

Einnig er hægt að líta á þessa grein sem stór undirgrein mannvistarlandfræði. En hún getur líka verið þverfagleg og farið inn á önnur svið eins og mannfræði og borgarfélagsfræði. Borgalandfræðingar reyna að skilja áhrifavalda á rýmið, hvaða tilgangi þeir þjóna og tengsl þeirra. Borgalandfræðingar líta einnig á þróun landnáms. Þannig að einnig kemur skipulagning borga og umbætur fyrir, einnig reyna þeir að finna sameiginleg einkenni borga og sérkenni, hverngi ólíkir þættir tengjast og gera borg að borg. Borgarlandfræði reynir því að gera grein fyrir áhrifum mannsins og umhverfis á breytingar. Borgarlandfræði leggur áherslu á borgina í samhengi við svæði í gegnum lönd og heimsálfur, þ.e. skoða flæði milli landa og borga og áhrif hvað á annað.

Borgalandfræði leggur grunnin að fyrir nokkarar starfsgreinar eins og til dæmis borgarskipulagning, staðsetningarval, fasteignaþróun, greiningar á munstur glæpa og skipulagsgreiningar.

Borgarlandfræði hefur verið sérgrein innan landfræðinnar síðan uppúr 1950 og hefur vaxið mikið uppúr 1970.
Fallegasta bók í heimi

***Fallegasta bók í heimi*** er heiti á umdeildu listaverki, sem unnið var sérstaklega af sýningarstjórn sýningarinnar KODDU og hún skrifuð fyrir því undir heitinu *Koddu*. Sýningarstjórnina skipuðu myndlistarmennirnir Hannes Lárusson og Ásmundur Ásmundsson ásamt Tinnu Grétarsdóttur, mannfræðingi, en sýningin var haldin á tveimur stöðum í Reykjavík, í Nýlistasafninu og Alliance-húsinu.

Verkið notaðist að hluta til við bókina Flora Islandica, eftir þá Eggert Pétursson og Ágúst H. Bjarnason, sem gefin var út af útgáfufélaginu Crymogea. Útgáfustjórinn, Kristján B. Jónasson, taldi listaverkið brjóta á sæmdarrétti höfunda og óskaði eftir því að það yrði fjarlægt af sýningunni. Stjórn Nýlistasafnsins féllst á rök útgáfustjórans og fjarlægði verkið við kröftug mótmæli sýningarstjórana þriggja. Listaverkið var aftur tekið til sýningar í Alliance-húsinu 26. apríl 2011 . Eggert Pétursson sagði „níðingsverk“ hafa verið unnið á bók sinni Flora Islandica með verkinu.
Í fréttatilkynningu frá Nýlistasafninu er tilurð verksins lýst svo: 

Í sömu fréttatilkynningu segir enn fremur: 

Að lokum sagði stjórn Nýló:

Miðvikudaginn 27. apríl barst síðan krafa frá útgáfustóra Crymogea um að verkið yrði fjarlægt og því eytt:

Ekki var orðið við beiðni Crymogea og málið látið niður falla án nokkurs eftirmála.

## Heimildir


## Tenglar
* Marktækasta listaverk Íslands Hermann Stefánsson, smugan.is, 26.04.2011 (skoðað 14.02.2113)
* TORTÍMANDINN Kristinn E. Hrafnsson, smugan.is, 23.04.2011 (skoðað 14.02.2113)
* Enn ein lygasagan Jón B. K. Ransu, smugan.is, 23.04.2011 (skoðað 14.02.2113)
*  Flora Islandican   Um bókina Flora Islandica og viðtal við Eggert Pétursson (skoðað 14.02.2113)
NCIS (3. þáttaröð)

Þriðja þáttaröðin af ***[[NCIS]]*** var frumsýnd 20. september 2005 og sýndir voru 24 þættir. 
Leikkonan Sasha Alexander hættir sem Kate Todd en nýjar leikkonur koma í staðinn, Cote de Pablo sem Ziva David og Lauren Holly sem Jennifer Shepard. 

## Aðalleikarar
* Mark Harmon sem Leroy Jethro Gibbs 
* Sasha Alexander sem Caitlin *Kate* Todd  (Þættir 1-2)
* Michael Weatherly sem Anthony *Tony* DiNozzo 
* Cote de Pablo sem Ziva David (Gestaleikari  þættir 1-2, aðalleikari frá þætti 4)
* Pauley Perrette sem Abby Sciuto
* David McCallum sem Donald *Ducky* Mallard 
* Sean Murray sem Timothy McGee 
* Lauren Holly sem Jennifer Shepard (Gestaleikari þættir 1-7, aðalleikari frá þætti 8) 
* Brian Dietzen sem Jimmy Palmer

## Þættir

## Heimild
* 
*
*https://www.cbs.com/primetime/ncis/ Heimasíða NCIS á CBS
Saragossasáttmálinn

**Saragossasáttmálinn** er friðarsamningur sem var gerður á milli Spánverja og Portúgala 22. apríl 1529. Jóhann 3. konungur Portúgals og Karl 1. Spánarkonungur skrifuðu undir sáttmálann í borginni Zaragoza. 

Sáttmálinn skilgreindi yfirráðasvæði Spánverja og Portúgala í Asíu til þess að leysa Mólúkkaeyjamálið, þegar bæði konungsríkin kröfðust yfirráða á þessum eyjum, með Tordesillas-sáttmálann frá árinu 1494 til hliðsjónar. Deilurnar byrjuðu árið 1520 þegar könnunarleiðangrar beggja konungsríkjanna komu að Kyrrahafinu, þar sem engin mörk voru sett fyrir austurhvel jarðar.
Dagur jarðar

**Dagur jarðar** er dagur sem er helgaður fræðslu um umhverfismál. Til dagsins var stofnað að undirlagi bandaríska öldungadeildarþingmannsins Gaylord Nelson árið 1970. Hann er haldinn hátíðlegur 22. apríl ár hvert. Árið 2009 gerðu Sameinuðu þjóðirnar þennan dag að Alþjóðlegum degi móður jarðar.
NCIS (4. þáttaröð)

Fjórða þáttaröðin af ***[[NCIS]]*** var frumsýnd 19. september 2006 og sýndir voru 24 þættir. 

## Aðalleikarar
* Mark Harmon sem Leroy Jethro Gibbs 
* Michael Weatherly sem Anthony *Tony* DiNozzo 
* Cote de Pablo sem Ziva David 
* Pauley Perrette sem Abby Sciuto
* David McCallum sem Donald *Ducky* Mallard 
* Sean Murray sem Timothy McGee 
* Lauren Holly sem Jennifer Shepard  
* Brian Dietzen sem Jimmy Palmer

## Aukaleikarar
* Muse Watson sem Mike Franks
* Liza Lapira sem Michelle Lee
* Susanna Thompson sem Hollis Mann
* Scottie Thompson sem Jeanne Benoit
* David Dayan Fisher sem Trent Kort
* Joe Spano sem Tobias Fornell

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* https://www.cbs.com/primetime/ncis/ Heimasíða NCIS á CBS
Beyblade

**Beyblade** er kanadískur og japanskur anime sjónvarpsþáttur sem var sýndur á árunum 2002 til 2005. Fjórum árum síðar var framhaldsþátturinn *Beyblade: Metal Fusion* frumsýndur og hefur verið í sýningu síðan.

Þættirnir snúast um keppni tveggja hluta. Aðalhluturinn nefnist Beyblade sem er ekki ósvipaður skopparakringlu að útliti, en ólíkt venjulegri skopparakringu hefur Bayblade ýmis tól og tæki til að verjast öðrum og sigra andstæðinginn.
## Tilvísanir
Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur

**Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur** eða *Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver fyrir heldri manna Húss-freyjur, útgefid af frú Assessorinnu Mørtu Maríu Stephensen*, var fyrsta matreiðslubók sem út kom á íslensku og var bókin prentuð í Leirárgörðum árið 1800.

Bókin er gefin út undir nafni Mörtu Maríu Stephensen, eiginkonu Stefáns Stephensen, síðar amtmanns, og er hún jafnframt fyrsta bók sem út kom á íslensku og kennd var konu. Það var mágur hennar, Magnús Stephensen, sem gaf bókina út og er hann nú oftast talinn höfundur hennar, enda segir hann svo sjálfur í ævisögu sinni, en þó kann að vera að einnig hafi verið bætt við efni frá Mörtu Maríu.

Magnús, sem var mikill áhugamaður um mat og hafði oft hvatt til þess að skrifuð yrði íslensk matreiðslubók, segist hafa skrifað uppskriftirnar í Noregi veturinn 1783-1784 og þá væntanlega upp úr uppskriftabók norskrar eiginkonu Þorkels Fjeldsted, sem hann dvaldi hjá. Svo mikið er víst að uppskriftirnar í bókinni eru flestar eða allar erlendar að uppruna - en það hefði væntanlega líka gilt um margar af uppskriftum Mörtu Maríu - og þar eru notuð ýmis hráefni sem ekki hafa verið á hvers manns borði á Íslandi; þar er meðal annars uppskrift að steiktum kalkúna og fleiru slíku, svo að ekki er hægt að segja að bókin gefi mynd af dæmigerðri íslenskri matargerð síns tíma. Hún mun heldur ekki hafa haft mikil áhrif á matargerð Íslendinga.

Bókin var endurútgefin árið 1998 af Söguspekingastifti og hefur verið endurprentuð tvisvar.

## Heimildir
* *[http://baekur.is/bok/000255754/Einfaldt_Matreidslu Einfaldt Matreidslu Vasa-Qver, fyrir heldri manna Húss-freyjur]* á Bækur.is.
* Einfalt matreiðsluvasakver fyrir heldri manna húsfreyjur. Inngangur eftir Þorfinn Skúlason og Örn Hrafnkelsson. Hafnarfirði 1998, ISBN 978-9979-92312-1
Pingu

***Pingu*** er svissneskur sjónvarpsþáttur fyrir börn sem fjallar um fjölskyldu manngervandi mörgæsa. Þátturinn er leirmynd sem á sér stað á Suðurskautslandinu og aðalpersóna hans er Pingu, sonurinn í fjölskyldunni og nafni þáttarins. Upprunalega voru fjórar þáttaraðir framleiddar: sú fyrsta árið 1986 og síðasta þeirra árið 1998 en þær voru sendar út í Sviss á stöðinni SF DRS. Skapari þáttarins var Otmar Gutmann sem vann í samstarfi með The Pygos Group og Trickfilmstudio. Óskað var eftir fleiri þáttum og tvær nýjar þáttaraðir voru teknar upp árið 2004.

Ein ástæða fyrir alþjóðlegum vinsældum þáttanna er sú að persónur þáttanna tala ekki mannlegt mál en það gerir fólki sem talar ólík tungumál kleyft að skilja söguþráðinn.
Marshall Warren Nirenberg

**Marshall Warren Nirenberg** (fæddur 10. apríl 1927, dáinn 15. janúar 2010) var bandarískur lífefnafræðingur og erfðafræðingur. Hann hlaut  Nóbelsverðlaunin ílífeðlis- og læknisfræði ásamt Har Gobind Khorana og Robert W. Holley árið 1968 fyrir að hafa ráðið erfðakóðann og lýst því hvernig hann nýtist við prótínsmíð í lífverum.

## Rannsóknir
Árið 1959, þegar Nirenberg var að ljúka nýdoktorsverkefni sínu hjá Stetten og Jakoby við bandarísku heilbrigðisstofnunina, var það orðinn að heita má viðtekinn sannleikur að erfðaefni lífvera væri DNA. Þetta höfðu til dæmis rannsóknir Avery og félaga, Meselsons og Stahl, Hershey og Chase og Watsons og Crick sýnt fram á. Hins vegar var það enn óráðin gáta hvernig upplýsingar um samsetningu prótína væru kóðaðar í kirnaröð DNA og hvert hlutverk RNA væri í tjáningarferlinu. Nirenberg einsetti sér að greiða úr þessum ráðgátum og fékk til liðs við sig ungan þýskan lífefnafræðing, Heinrich Matthaei. Þeir bjuggu til með efnasmíð pólýúrasíl, það er, RNA-sameindir sem samanstóðu eingöngu af fjölliðu úrasíl kirna. Það settu þeir út í frumufrían vökva sem dreginn hafði verið út úr rækt *[[Escherichia coli]]* baktería. Einnig bættu þeir ensími sem brýtur niður DNA út í blönduna, til að tryggja að prótínsmíð myndi ekki eiga sér stað út frá DNA bakteríanna, heldur eingöngu út frá pólýúrasíl sameindinni. Þessu næst var bætt í blönduna hinum 20 náttúrlegu amínósýrum og var ein þeirra merkt með geislavirkri samsætu. Tilraunin var marg-endurtekin og mismunandi amínósýra geislamerkt í hvert sinn. Peptíðunum sem smíðuð voru út frá pólýúrasíl sameindinni var safnað og geislavirkni mæld. Einungis í þeim tilraunum þar sem fenýlalanín var geislamerkt reyndist peptíðafurðin vera geislavirk og þar með var fyrsti tákninn í erfðakóðanum ráðinn: UUU stendur fyrir fenýlalanín.

Eftir að kapphlaupinu um ráðningu erfðakóðans lauk, sneri Nirenberg sér að rannsóknum í taugalíffræði og þroskun.

## Heimildir

## Tenglar
* Minningargrein um Nirenberg í *[[New York Times]]* 21. janúar 2010.
*Æviágrip á vefsíðu Nóbelnefndarinnar.
*Um ævi og störf Nirenbergs á vef NIH.
*Viðtal við Nirenberg á vef ‘‘Vega Science Trust‘‘.
Flora Islandica

***Flora Islandica*** er bók gefin út af útgáfufélaginu Crymogea árið 2008, sem sýnir 271 flóruteikningar Eggerts Péturssonar í upprunalegri stærð ásamt texta Ágústs H. Bjarnasonar um viðkomandi háplöntu. Bókin er 560 blaðsíður, 301mm x 403mm að stærð og var aðeins gefin út í 500 tölusettum eintökum, árituðum af Eggerti. Bækurnar voru handinnbundnar og í vönduðum línklæddum viðarkassa.

## „Fallegasta bók í heimi“
Á listasýningunni KODDU í Nýlistasasafninu 2011 var eitt listaverk undir heitinu „*[[Fallegasta bók í heimi]]*“ eftir sýningarstjórana. Verkið var að hluta unnið úr Flora Islandicu, en í því liggur bókin útötöð matarleifum á púlti. Vegna kvartana frá útgáfustjóranum Kristjáni B. Jónassyni var listaverkið fjarlægt tímabundið af sýningunni og spunnust af því deilur um tjáningarfrelsi og sæmdarrétt.

## Tengt efni
* Crymogea: ''Flora Islandica'' 
* ''Mbl: Eggert Pétursson segir níðingverk unnið á bók''
* ''RÚV: Níðingsverk unnið á bók''
Heðin Brú

**Heðin Brú** (17. ágúst 1901 – 18. maí 1987), sem hét réttu nafni **Hans Jacob Jacobsen**, var færeyskur rithöfundur og einn helsti höfundur Færeyinga á 20. öld.

Hans Jacob Jacobsen var fæddur í Skálavík í Færeyjum. Hann gekk í lýðháskólann í Þórshöfn 1919–1920 og fór síðan í bændaskóla í Danmörku, vann á dönskum sveitabæjum í nokkur ár og útskrifaðist frá Landbúnaðarháskólanum í Kaupmannahöfn 1928. Hann hélt síðan heim til Færeyja, vann þar við búnaðarstörf og varð landbúnaðarráðunautur 1942. Hann hóf ritstörf á námsárunum í Danmörku og sinnti þeim jafnan til hliðar við aðalstarf sitt. Bækur sínar skrifaði hann jafnan undir höfundarnafninu Heðin Brú.

Fyrsta skáldsga hans, *Lognbrá*, kom út 1930 og framhald hennar, *Fastatøkur*, kom út 1935. Þekktasta bók hans, *Feðgar á ferð*, kom svo út 1940. Bókin fjallar um þróun færeysks þjóðfélags úr bændasamfélagi í nútíma fiskveiðiþjóð og togstreitu milli kynslóða. Bókin var þýdd á nokkur tungumál og var meðal annars fyrsta færeyska skáldsagan sem þýdd var á ensku. Hún kom út á íslensku þegar árið 1941. Bókin var kjörin skáldsaga 20. aldarinnar í Færeyjum.

Síðar sendi Heðin frá sér skáldsögurnar* Leikum fagurt* (1962), *Men livið lær* (1970) og *Tað stóra takið* (1972). Hann sendi einnig frá sér smásagnasöfn og ýmsar þýðingar, þar á meðal á tveimur leikritum Shakespeares og öðrum heimsbókmenntum, og ævintýrasafnið* Ævintýr I-IV*. Fyrir hana fékk hann Færeysku barnabókaverðlaunin 1980. Hann hlaut ýmsar aðrar viðurkenningar, þar á meðal færeysku bókmenntaverðlaunin 1964.

## Heimildir

* 
*
Nýdoktor

**Nýdoktor** (einnig kallað **póstdokk**) er starfsheiti vísindamanns í háskóla eða annarri rannsóknastofnun sem lokið hefur doktorsprófi en er ekki fastráðinn akademískur starfsmaður. Nýdoktorsstöður eru algengar í grunnrannsóknum, einkum í náttúruvísindum.
Sigurður Jónsson

**Sigurður Jónsson** getur átt við:

* Sigurð Jónsson á Grenjaðarstað (um 1520-1595)
* Sigurð Jónsson lögmann (1618-1677)
* Sigurð Jónsson í Ystafelli, ráðherra (1852-1926)
* Sigurð Jónsson frá Arnarvatni (eldri), skáld (1878-1849)
* Sigurð Jónsson forstjóra í Reykjavík (1896-1965)
* Sigurð Jónsson frá Arnarvatni (yngri), fræðimann og rithöfund (f. 1949)
* Sigurð Jónsson, knattspyrnumann frá Akranesi (f. 1966)
* Sigurð E. Jónsson, formann knattspyrnufélagsins Fram (1921-1966)
Silfurfiskaætt

**Silfurfiskaætt** (fræðiheiti *Sternoptychidae*) eru smávaxnir miðsævisfiskar, oft mjög sérkennilegir í lögun með mjög stór augu. Ljósfæri eru á haus, kvið og neðanverðri stirtlu.  Ættin skiptist í tvær undirættir, deplur (Maurolicinae) og axarfiska (Sternoptychinae).  
Silfurfiskategundir sem veiðst hafa á miðum við Ísland:
* Stóri silfurfiskur
* Suðræni silfurfiskur
* Norræni silfurfiskur
* Gulldepla
* Orðufiskur
* Stutti silfurfiskur
* Skakki silfurfiskur
* Deplasilfurfiskur

## Heimildir

* http://www.seasky.org/deep-sea/hatchetfish.html
* Gunnar Jónsson og Jónbjörn Pálsson, *Íslenskir fiskar*. Reykjavík: Vaka-Helgafell: bls. 128-131.