open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Allt um Lukku Láka

**Allt um Lukku Láka** (franska: 7 Histoires de Lucky Luke) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 42. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1974, en sögurnar sem hún hefur að geyma birtust fyrst í teiknimyndablaðinu Lucky Luke sem kom út mánaðarlega á sama ári.

## Söguþráður

Eins og heiti bókarinnar á frummálinu gefur til kynna hefur hún að geyma sjö styttri sögur um Lukku Láka sem allar birtust upphaflega í hinu skammlífa tímariti Lucky Luke árið 1974. Sögurnar eru eftirfarandi:
# *Westræn gestrisni* (f. L'Hospitalité de l'Ouest) þar sem Lukku Láki þarf að glíma við nágrannaríg í veislu á bóndabæ.
# *Undanvillingarnir* (f. Maverick) sem fjallar um hatrammar deilur um strokukálf.
# *Sannleikurinn um Vætu-Erp* (f. L'Égal de Wyatt Earp) sem segir frá kynnum Lukku Láka af einni af hetjum Villta Vestursins, skerfaranum Wyatt Earp (1848-1929).
# *Spekúlant* (f. Le Colporteur) þar sem Lukku Láki kemur klókum farandsölumanni til aðstoðar.
# *Botnleysa* (f. Passage dangereux) sem lýsir tilraunum Lukku láka til að aðstoða landnámshjón við að komast yfir straumharða á.
# *Sónata í bang-moll* (f. Sonate en Colt majeur) þar sem Lukku Láki fylgir píanóleikara með sviðsskrekk til Houston að troða upp í tónleikahöll.
# *Litli bófinn með barnatennurnar* (f. Un desperado à la dent de lait) sem fjallar um ferð Lukku Láka með óknyttastrák til tannlæknis.

## Íslensk útgáfa

Allt um Lukku Láka var gefin út af Fjölva árið 1978 í íslenskri þýðingu Þorsteins Thorarensen. Íslenska útgáfan kom út í samstarfi við önnur Norðurlönd og er að ýmsu leyti frábrugðin upprunalegu útgáfunni. Þannig er í íslensku útgáfunni að finna grein um sögu bókaflokksins - Ævintýrið um Morris, Goscinny og Lukku Láka - eftir Freddy Milton og Henning Kure og yfirlit yfir Lukku Láka sögurnar í réttri tímaröð. Þá er stutt grein í bókinni sem ber heitið "Þegar aðrir teikna Lukku Láka" þar sem Morris og Jean Giraud, höfundur bóka um Blástakk, stæla teikningar hvors annars og skopmyndateiknarinn Marcel Gotlib teiknar sína spagettíútgáfu af Lukku Láka. Loks er að finna stutta aukasögu um Daldónana í íslensku (norrænu) útgáfunni, *Hringrás lífsins* (f. Les Chemins du crépuscule) sem birtist upprunalega í teiknimyndablaðinu Sval.
Dæmisaga

**Dæmisaga** er stutt skálduð saga, annaðhvort í bundnu eða óbundu máli, sem fjallar um dýr, goðsagnaverur, plöntur, dauða hluti eða krafta náttúrunnar sem eru manngerð, og færir einhvers konar siðferðisboðskap. Oft er hann afgreiddur í lok sögunnar í formi stutts spakmælis.

Eitt frægasta safn dæmisagna í vestrænni bókmenntasögu er *[[Dæmisögur Esóps]]*. Dæmisögur eru sérstök bókmenntagrein og sérstök grein þjóðsagna.
Ásdís Thoroddsen

**Ásdís Thoroddsen** (fædd 26. febrúar 1959) er íslenskur leikstjóri, framleiðandi og leikskáld. Hún starfrækir framleiðslufyrirtækið Gjólu ehf.

Hennar fyrstu spor í kvikmyndagerðinni var sem aðstoðarmaður við kvikmyndatöku í sjónvarpsmyndinni Paradísarheimt, sem byggðist á samnefndri bók eftir Halldór Laxness. Þýska sjónvarpsstöðin NDR gerði myndina. 

Eftir að hafa unnið hjá Ríkisútvarpinu Sjónvarpi frá 1979 til 1981 fór hún í leikhúsfræði í Gautaborg. 

1983 fór hún með aðalhlutverkið í kvikmynd Kristínar Pálsdóttur, Skilaboð til Söndru. Sama ár hóf hún nám í Deutsche Film- und Fernsehakademie Berlin (dffb). 

Árið 1992 var fyrsta kvikmynd hennar í fullri lengd Ingaló, tekin inn í keppnina *Semaine de la critique* á kvikmyndahátíðinni í Cannes. Ingaló fjallar um uppreisnargjarna stúlku og bróður hennar úr íslensku sjávarþorpi. Kvikmyndin Ingaló hlaut aðalverðlaun á Norrænu kvikmyndahátíðinni í Rúðuborg (Festival du cinéma nordique de Rouen ) og Sólveig Arnarsdóttir hlaut verðlaun sem besta leikkonan fyrir hlutverk Ingulóar. Þá var kvikmyndin valin inn á sýningu í New Directors/New Films Festival í Museum of Modern Art og Lincoln Center í New York árið 1993.

Ásdís hefur skrifað handrit fyrir eigin kvikmyndir, fyrir útvarp og svið. Ásdís hefur leikstýrt fjölda útvarpsleikrita og þáttaröðin Ástand sem hún samdi og leikstýrði var tilnefnd til Prix Europa sjónvarps- og útvarpsverðlaunanna.

Í september 2016 gaf Bókaútgáfan Sæmundur út fyrstu skáldsögu Ásdísar *Utan þjónustusvæðis krónika*.

## Verk
### Kvikmyndaleikstjóri
* Frá ómi til hljóms — tónlistin á dögum Sveins Þórarinssonar amtskrifara (2025)
* Tímar tröllanna (2022)
* Milli fjalls og fjöru (2021) 
* Gósenlandið — íslensk matarhefð og matarsaga (2019)
* Skjól og skart - handverk og saga íslensku búninganna (2017)
* Veðrabrigði (heimildamynd) (2015)
* Súðbyrðingur - saga báts (heimildamynd) (2010)
* Á þjóðvegi 48 (stuttmynd) (2006)
* Heimsljós (stuttmynd) 2003
* Draumadísir (1995)
* Ingaló (1992)

### Kvikmyndaleikari
* Nói albínói (2003)
* Skilaboð til Söndru (1983)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Ásdís Thoroddsen á IMDb
* Framleiðslufyrirtæki Ásdísar, Gjóla ehf.
Galíleó (gervihnattaleiðsögn)

**Galíleó** er gervihnattaleiðsagnarkerfi þróað af Evrópusambandinu og Geimferðastofnun Evrópu. Geimferðaáætlanastofnun Evrópusambandsins (EUSPA) hefur umsjón með kerfinu. Höfuðstöðvar kerfisins eru í Prag í Tékklandi. Tvær jarðstöðvar eru í Oberpfaffenhofen í Þýskalandi og Fucino á Ítalíu. Kerfið dregur nafn sitt af ítalska stjörnufræðingnum Galíleó Galílei.

Markmiðið með gerð Galíleókerfisins var að stofna nákvæmt og sjálfstætt evrópskt gervihnattaleiðsagnarkerfi sem Evrópuþjóðir gætu treyst á, án þess að þurfa að nota GPS-kerfi Bandaríkjanna eða GLONASS-kerfi Rússlands ef þeim yrði lokað. Notkun á grundvallarleiðsagnarþjónustu er öllum opin ókeypis, en fyrirtæki geta keypt aðgang að nákvæmari staðsetningarþjónustu. Galíleókerfið er hannað þannig að það getur staðsett hlut með eins metra skekkju, og býður upp á betri staðsetningarhæfni við hærri hæðir en núverandi kerfi gefa kost á. Í október 2011 var fyrstu tveimur af fjórum gervihnöttum skotið upp til að prófa kerfið. Næstu tveir gervihnettirnir fylgdu þeim í október 2012. Frá og með september 2015 voru tíu Galíleógervihnettir á sporbraut um jörðina og árið 2024 voru þeir orðnir 25. Kerfið var formlega gangsett með takmarkaðri þjónustu árið 2016.

Galíleó býður upp á nýjan björgunarmöguleika sem hefur ekki verið í boði hingað til. Líkt og gervihnettir GPS og GLONASS, eru gervihnettir Galíleó útbúnir merkissvörum sem áframsenda merki frá senditæki notandans á stjórnstöð sem setur björgunaraðgerðir í gang. Um leið getur Galíleókerfið sent svarboð til neyðarsendisins og tilkynnt notandanum að beiðni hans hafi verið móttekin og aðstoð sé á leiðinni. Þetta eru talsverðar framfarir miðað við það sem GPS og GLONASS bjóða upp á, en þau geta ekki sent skilaboð aftur til notandans. Þetta mun bæta virkni Cospas-Sarsat-kerfisins.

## Tilvísanir
Galíleó

**[[Galíleó Galílei]]** (1564–1642) var ítalskur vísindamaður og stjörnufræðingur.

**Galíleó** getur líka átt við:
* Galíleó (gervihnattaleiðsögn), verkefni Evrópusambandsins og Geimaferðastofnun Evrópu
* Galíleó (geimfar), geimfar sem fór til Júpíters
Mannaður leiðangur til Mars

Hugmyndir um **mannaðan leiðangur til Mars** hafa komið upp mörgum sinnum í geimvísindum, verkfræði og vísindaskáldskapi á 20. og 21. öldum. Meðal áætlana eru tillögur um að lenda á Mars, að setjast þar að og með tíma „jarðforma“ plánetuna, og hagnýta tungl hans Fóbos og Deimos.

Landkönnun á Mars hefur verið markimið geimferðáætlana í áratugi. Undirbúningsvinna undir leiðangra með mannaða áhöfn hefur verið unnin frá sjötta áratugi, og gert hefur verið ráð fyrir að leiðingarnir fari af stað um 10 til 30 árum fram í tímann. Margar geimferðastofnanir lögðu fram áætlanir um mannaða leiðangra til mars á 20. öld, en þær hafa víða verið gagnrýndar vegna skammsýnis um hættu og fýsileika slíks leiðangurs. 

Geimferðastofnun Bandaríkjanna hyggst senda áhöfn á leiðangur til Mars um árið 2035 sem hluti af Óríon-áætlun sinni. Á undan þessum leiðangri verða styttri geimflug með fjögurra manna geimfarið sem verður notað og tilraunir til að bæta tæknina sem er áætluð að verja áhöfnina fyrir geisluninni sem er að finna í djúpgeimi.
2027

Árið **2027** (**MMXXVII** í rómverskum tölum) verður í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjar á föstudegi.

## Fyrirhugaðir atburðir
2028

Árið **2028** (**MMXXVIII** í rómverskum tölum) verður í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjar á laugardegi.

## Fyrirhugaðir atburðir
## Júní
* Evrópukeppnin í knattspyrnu karla hefst.
## Júlí
*21. júlí - 6. ágúst: Sumarólympíuleikarnir 2028 fara fram í Los Angeles í Bandaríkjunum.

## Nóvember
* 7. nóvember: Forsetakosningar í Bandaríkjunum fara fram
* Alþingiskosningar fara líklega fram.
2032

Árið **2032** (**MMXXXII** í rómverskum tölum) verður í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjar á fimmtudegi.

## Fyrirhugaðir atburðir
Listi yfir þéttbýlissvæði á Grænlandi

**Listi yfir þéttbýlissvæði á Grænlandi** er listi yfir allt þéttbýli á Grænlandi miðað við árið 2024. Stærsta þéttbýlissvæðið er Nuuk, sem er líka höfuðborg landsins. Þar búa um 19.900 manns, eða 35% íbúa. Á Grænlandi er þéttbýlum skipt í tvo flokka: *illoqarfik* („bær“) og *nunaqarfik* („byggð“). Munurinn á þessum tveimur hugtökum hefur minnkað síðan ný sveitarfélög voru skilgreind árið 2009 þar sem dregið hefur úr mikilvægi gamalla höfuðstaða sveitarfélaga. 

Frá og með 1. janúar 2024 eru íbúar Grænlands 56.699 samtals. Allir Grænlendingar búa við ströndina eða á eyjum, og það er engin föst byggð á hálendinu sem er að mestu leyti þakið Grænlandsjökli. Þar búa bara rannsóknarmenn tímabundið eftir árstíðum.

## Þéttbýli með fleiri en 1.000 íbúa
Það eru 12 þéttbýli á Grænlandi með fleiri en 1.000 íbúa:

## Þéttbýli með milli 200 og 1.000 íbúa
Það eru 18 þéttbýli á Grænlandi með milli 200 og 1.000 íbúa:

## Þéttbýli með milli 100 og 200 íbúa
Það eru 14 þéttbýli á Grænlandi með milli 100 og 200 íbúa:

## Þéttbýli með færri en 100 íbúa
Það eru 29 þéttbýli á Grænlandi með færri en 100 íbúa:

## Heimildir
Kangerlussuaq

**Kangerlussuaq** (áður *Søndre Strømfjord* á dönsku, eða „Syðri-Straumfjörður“ á íslensku) er byggð á Vestur-Grænlandi í sveitarfélaginu Qeqqata. Byggðin liggur í samnefndum firði. Í byggðinni er stærsti flugvöllur Grænlands sem var byggður af Bandaríkjamönnum í seinni heimsstyrjöldinni. Á þeim tíma var byggðin þekkt sem Bluie West-8. Svæðið í kringum Kangerlussuaq er kjörlendi fjörbreytilegs dýralífs, þar á meðal moskusuxa, hreindýra og fálka. Efnahagslíf byggðarinnar er næstum allt byggt á starfsemi flugvallarins og ferðamennsku.

Kangerlussuaq stendur á sléttu inni í botni Kangerlussuaqfirði báðum megin við ósa árinnar Qinnguata Kuussua. Austan við Kangerlussuaq koma tvær stórar ár saman, Qinnguata Kuussua og Akuliarusiarsuup Kuua. Í dalnum sem síðarnefnda áin rennur um eru jökulaurar með miklum sandbleytum. Báðar árnar myndast úr kvíslum frá Russell-jökli. Greiðfær leið er frá byggðinni að brún jökulsins og laðar hún að sér marga ferðamenn. Jökullinn hér á hálendinu Isunngua er hluti af Grænlandsjökli hinum meiri.

Hálendið Tarajornitsut umlykur byggðina í norðri og suðri. Í suðaustri, upp frá stöðuvatninu Tasersuatsiaq, sem er vatnslind byggðarinnar, liggur hálendið Ammalortup Nunaa.
Kangerlussuaq-fjörður

**Kangerlussuaqfjörður** (danska: *Søndre Strømfjord*) er langur fjörður í sveitarfélaginu Qeqqata á Vestur-Grænlandi. Hann er 190 km að lengd og á milli 1,5 km og 8 km breiður. Fjörðurinn liggur frá ós Qinnguata Kuussua-ár í suðvesturátt og opnast út í Davis-sund. Hann er lengsti fjörður á Vestur-Grænlandi. Áin Qinnguata Kuussua rennur undan Russell-jökli, sem er skriðjökull út úr Grænlandsjökli. Mynni fjarðarins er suður af Simiutaq-eyju.

Fjörðurinn er án allra innfjarða og strendur hans eru lítt vogskornar. Vatnið í firðinum er oft smaragðsgrænt á litinn vegna svifaurs í jökulvatninu úr ánni Qinnguata Kuussua. Eina byggðin í firðinum er bærinn Kangerlussuaq, rétt norðan við árósana í botni fjarðarins. Byggðin Kangaamiut er á lítilli eyju í Davis-sundi, um 26 km suður af fjarðarmynninu.

Fjörðurinn er allur skipgengur. Skemmtiferðaskip eins og hið norska Hurtigruten og birgðaskip Royal Greenland sigla reglulega inn í fjörðinn og leggjast að bryggju í Kangerlussuaq-höfn vestan við Kangerlussuaq-flugvöll.
Dýralæknir

**Dýralæknir** er læknir með próf í dýralæknisfræði sem meðhöndlar sjúkdóma í dýrum, gefa þeim lyf og fylgist með heilsu þeirra. Í mörgum löndum er starfsemi dýralækna stjórnað með lögum. Á Íslandi sér Matvælastofnun um eftirlit á dýralæknum. 

Dýralæknar geta verið sérfræðingar á tilteknu sviði dýralæknisfræði, annað hvort í meðhöndlun sérstrakra hópa dýra svo sem gæludýra, búfjár, dýragarðsdýra eða hesta, eða í ákveðinni læknisfræðigrein eins og uppskurði, húðsjúkdómafræði eða lyflæknisfræði. Eins og aðrir læknar gera dýralæknar grein fyrir siðferðilegum spurningum í sambandi við velferð sjúklinganna þeirra. Deilt er um hvort fegrunaraðgerðir svo sem að fjarlægja kattaklær og að stýfa skott á hundum ræmi saman við dýralæknisfræðileg siðferðisgildi.
Deep Purple

**Deep Purple** er ensk rokkhljómsveit. Purple ásamt Black Sabbath og Led Zeppelin hafa haft mikil áhrif á harðrokk og þungarokk. Meðal þekktustu laga þeirra eru *Smoke on the Water* og *Child in Time*.

Sveitin var stofnuð árið 1968 í Hertford. Liðskipan sveitarinnar hefur tekið ýmsum breytingum í gegnum árin. Þekktasta og vinsælasta liðskipanin var frá 1969 til 1973 með Ian Gillan (söngur), Jon Lord (hljómborð/orgel), Roger Glover (bassi), Ian Paice (trommur) og Ritchie Blackmore (gítar). Þessi liðskipan kom aftur saman 1984–1989 og 1992–1993.  Árin 1976–1984 tók Deep Purple hlé. Fyrrum meðlimir sveitarinnar stofnuðu þá aðrar hljómsveitir: Ritchie Blackmore stofnaði Rainbow, David Coverdale stofnaði Whitesnake og Ian Gillan stofnaði Ian Gillan Band. Gítarleikarinn Steve Morse spilaði með Deep Purple frá 1994 til 2022. Ian Gillan hefur lengst af verið söngvari sveitarinnar en aðrir söngvarar hafa verið Rod Evans í blábyrjun, David Coverdale frá 1973–1976 og Joey Lynn Turner á einni plötu. Purple hefur verið virk fram á 21. öld og komst platan Whoosh í 4. sæti breska plötulistans sem var hæsta sæti plötu Purple í 46 ár.

Árið 2022 varð Simon Mcbride nýr gítarleikari sveitarinnar eftir að Morse hætti vegna veikinda konu sinnar. 

*Deep Purple hefur spilað á Íslandi nokkrum sinnum, árin 1971, 2004, 2007 og 2012. 

## Breiðskífur
* Shades of Deep Purple (1968)
* The Book of Taliesyn (1968)
* Deep Purple (1969)
* Deep Purple in Rock (1970)
* Fireball (1971)
* Machine Head (1972)
* Who Do We Think We Are (1973)
* Burn (1974)
* Stormbringer (1974)
* Come Taste the Band (1975)
* Perfect Strangers (1984)
* The House of Blue Light (1987)
* Slaves and Masters (1990)
* The Battle Rages On... (1993)
* Purpendicular (1996)
* Abandon (1998)
* Bananas (2003)
* Rapture of the Deep (2005)
* Now What?! (2013)
* Infinite (2017)
* Whoosh (2020)
* Turning to Crime (2021)
* = 1 (2024)

## Tilvísanir
Katrín Þorvaldsdóttir Sívertsen

**Katrín Þorvaldsdóttir Sívertsen** (3. apríl 1829 - 23. desember 1895) var eiginkona Jóns Árnasonar, þjóðsagnaritara, og systir Kristínar, konu Jóns Thoroddsen. 

Katrín ólst upp  hjá foreldrum sínum, Þorvaldi Sívertsen og Ragnhildi Skúladóttur kanselliráðs að Skarði. Hún giftist séra Lárusi M. Johnsen að Holti í Önundarfirði 1847. Hann varð síðan prestur að Skarðsþingum, og lést þar 1859. Eftir það fór hún heim til föður síns, og var þar á 4. ár þangað til hann lést. Þá fór hún í Flatey til Brynjólfs kaupmanns Benediktssen og frú Herdísar konu hans, sem var vinkona Katrínar, og þar var hún þangað til hún giftist landsbókaverði Jóni Árnasyni 1866, fluttist þá alfarin til Reykjavíkur og dvaldi þar síðan. Þau hjón eignuðust son, Þorvald að nafni, en hann dó 1883 í latínuskólanum í Reykjavík. Hún og Jón ólu upp Þorvald Thoroddsen, landfræðing, frá unglingsaldri, eftir að faðir hans lést. Þorvaldur var systursonur Katrínar, sonur Jóns Thoroddsen og konu hans Kristínar Ólínu Þorvaldsdóttur.
Tommi og Jenni

**Tommi og Jenni** (*Tom & Jerry*) eru amerískar teiknimyndir sem fyrst litu dagsins ljós árið 1940. Höfundar myndanna eru William Hanna og Joseph Barbera. Teiknimyndirnar snúast um eilífa baráttu milli aðalpersónanna, kattarins Tomma og músarinnar Jenna, þar sem ærslahúmor er alls ráðandi.

## Kvikmynd
Kjartan (Strumparnir)

**Gargamel (Kjartan)** er persóna úr Strumpunum. Hann er galdramaður sem reynir síendurtekið að ná strumpunum.
Plútó (hundur)

**Hundurinn Plútó** er persóna úr þáttum og stuttmyndum Walt Disney. Hann kom fyrst fram í þætti Mikka mús. Plútó er hundur af blönduðu kyni.
Mario Beccaria

**Mario Beccaria** (fæddur í Sant'Angelo Lodigiano 18. júní 1920, dáinn 22. nóvember 2003) var ítalskur stjórnmálamaður og borgarstjóri í Sant'Angelo Lodigiano frá 1960 til 1964.

Hann var meðlimur í hreyfingu *Ítalskra kristilegra demókrata* 1968 til 1972 og 1972 til 1976.

Í Sant'Angelo Lodigiano hefur gata verið nefnd eftir honum.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Þingstörf Mario Beccaria (ítalska)
Verðsamráð

**Verðsamráð** er þegar aðilar sem ættu að hafa með sér samkeppni gera með sér samráð um að kaupa eða selja tiltekna vöru eða þjónustu aðeins á tilteknu verði, eða halda markaðsaðstæðum þannig að verðið sé fast með því að stýra framboði og eftirspurn. 

Tilgangur verðsamráðs getur verið að hækka verð vöru og auka þannig hagnað seljenda, tryggja afslátt til kaupenda eða viðhalda verðstöðugleika.

Verðsamráð er almennt bannað með samkeppnislögum en þó geta verið undantekningar sem þá eru háðar tilteknum skilyrðum.

## Tengt efni
* Útboðssvindl
Fjallkonan (blað)

***Fjallkonan*** var íslenskt tímarit sem kom út frá 1884 til 1911. Fyrstu fjögur árin var blaðið gefið út hálfsmánaðarlega en eftir það vikulega. Valdimar Ásmundsson var stofnandi tímaritsins og ritstjóri til dauðadags 1902. 

## Tenglar
* Fjallkonan á Tímarit.is
Í fótspor Daldóna

**Í fótspor Daldóna** (franska: Sur la piste des Dalton) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 17. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1961, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval (f. Le Journal de Spirou) árið 1960. Bókin hefur ekki komið út á íslensku.

## Söguþráður

Söguþráður bókarinnar er tilbrigði við kunnuglegt stef og svipar mjög til framvindu mála í eldri bókunum Daldónar, ógn og skelfing Vestursins og Flótti Daldóna. Daldónunum tekst að strjúka úr fangelsi með því að grafa göng undir fangelsismúrinn og Lukku Láki er beðinn um aðstoð við að hafa hendur í hári þeirra. Lukku Láki er tregur í taumi, en þegar Daldónarnir ræna hestum frá gömlum vini hans, Tex Thompson, hefur Láki eftirför ásamt Léttfeta og fangelsishundinum Rattata. Allt gengur á afturfótunum til að byrja með og Daldónunum tekst að vopnast og láta greipar sópa í bænum Rightful Bend. Lukku Láka tekst að grípa Jobba Daldón glóðvolgan og koma fyrir bak við lás og slá, en þegar Láki er sjálfur yfirbugaður af hinum bræðrunum í felustað þeirra skammt frá bænum semja þeir við skerfarann um fangaskipti á Láka og Jobba. Í hönd fer sannkölluð óöld í héraðinu og bæjarbúar flýja Rightful Bend af ótta við blóðugt lokauppgjör milli Daldónanna og Lukku Láka.

## Fróðleiksmolar

* Í bókinni er Rattati, heimskasti hundur Villta Vestursins og þó víðar væri leitað, kynntur til sögunnar. Hann var nokkurs konar mótleikur Goscinny við dýrkun bandarísks kvikmyndaiðnaðar á ofurgáfuðum hundum eins og Lassie og Rin Tin Tin á fyrstu áratugum 20. aldarinnar. Rattati átti eftir að birtast í mörgum seinni Lukku Láka bókum og verða ein af aðalpersónum bókaflokksins, en meðan Goscinny naut við birtust Rattati og Daldónarnir raunar alltaf í sömu bókum. Í fótspor Daldóna er stundum talin marka upphaf gullaldartímabils Lukku Láka, enda höfðu þá allir aðalleikendur seríunnar verið kynntir til sögunnar.
* Í fótspor Daldóna er fyrsta Lukku Láka bókin þar sem Léttfeti talar: hann lýsir vanþóknun sinni á Rattata við fyrstu kynni þeirra félaga.
* Teiknimyndahetjunni Jerry Spring bregður fyrir í bókinni ásamt mexíkóskum félaga sínum Pancho. Lærifaðir Morris, belgíski teiknarinn Jijé (Joseph Gillain, 1914-1980), var höfundur sagnanna um Jerry Spring.

## Heimildir

* Lucky Luke. Nouvelle Intégrale 6. Dupuis. 2024.
ISG Business School

**ISG Business School** er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, New York og Tókýó. Hann er stofnaður 1967. ISG býður ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Skólinn á yfir 20 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Emmanuel Besnier (Framkv.stj. (CEO) Lactalis), David Manoukian (Framkv.stj. (CEO) The-Sphere.com), auk François Baroin, fyrrum franska ráðherra.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Angkor Wat

**Angkor Wat (Höfuð-borgmusterið)** í Kambódíu er best þekkta hofið í Angkor-fornminjagarðinum, sem er eitt mikilvægasta fornleifasvæðið í Suðaustur-Asíu. Svæðið nær yfir um 400 km2, skógi vaxið svæði, Angkor-garðurinn inniheldur stórkostlegar leifar af mismunandi höfuðborgum Khmer-heimsveldisins sem var við lýði frá 8. til 14. aldar. Fyrir utan áðurnefnt Angkor Wat er hið víðfræga Angkor Thom með 72 turnum sem hver hefur fjögur Búdda-andlit, Bayon-musterið með ótal höggmyndum og áhugaverður skreytingum. Svæðið nýtur nú verndar UNESCO, sem hefur sett upp margþætt verkefni til að vernda það og umhverfi þess 

Svæðið í heild er þyrping mustera sem mynda stærstu trúarlegu minnismerki í heimi. Angkor Wat var upphaflega byggt sem hindúahof fyrir Khmer-konungsættina, en Búddastyttur voru settar upp þegar hofið var helgað Mahajana-búddisma við lok 12. aldarinnar. Khmer-konungurinn Suryavarman II lét byggja musterið snemma á 12. öldinni í  Yaśodharapura (núverandi Angkor), höfuðborg Khmer konungsættarinnar, sem hof ríkis síns og sitt eigið grafhýsi. Angor Wat var tileinkað Visnjú. Í hofinu nær byggingarstíll Khmera hátindi og það hefur verið notað sem merki landsins og er á fána þess og er vinsælasti áfangastaður landsins meðal ferðamanna.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Úrúk

**Úrúk** var borgríki í Súmer. Borgríki í Súmer höfðu musteri í kjarna borgar sinnar og átti einn ákveðinn guð að búa í musteri hvers borgríkis. Einn af frægustu konungum Súmera var yfir Úrúk 2700–2500 f.Kr., hann hét Gilgames og var tveir þriðju guð sonur viskugyðjunnar Nínsún og hálfguðsins Lugalbanda. Það er til ljóð sem heitir Gilgameskviða og er hún talin vera ein af elstu mestu bókmenntaverkum jarðar þar er fjallað um m.a. Gilgames, syndaflóðið og upphaf heims Súmera.
George R. R. Martin

**George Raymond Richard Martin**, fæddur **George Raymond Martin** (20. september, 1948) er bandarískur rithöfundur best þekktur fyrir bókaflokk sinn Söngur um ís og eld sem bandaríska kapalsjónvarpsstöðin HBO byggði síðar sjónvarpsþættina Game of Thrones á.

## Uppvaxtarár
George R.R. Martin fæddist í Bayonne í fylkinu New Jersey. Faðir hans var hafnarverkamaður.  Fjölskylda móður hans hafði verið vel stæð en missti auð sinn í Heimskreppunni. Hann var minntur á missi ættarauðsins á hverjum degi þegar hann fór framhjá húsi og bryggju sem hafði einu sinni  verið í eigu fjölskyldu hans. Honum fannst að þó foreldrar hans væru fátækir þá væri uppruni þeirra tign og göfgi sem þau hefðu verði svipt.  George átti tvær systur Darleen og Janet. Móðir hans var að hálfu af írskum ættum en hann var einnig af frönskum, enskum, velskum og þýskum ættum. Hann taldi sig einnig að fjórðungi af ítölskum ættum en DNA próf sýndi  ekki ítalskar rætur  heldur að hann var sennilega að fjórðungi Ashkenazi-gyðingur.
Bangsar og bananar

**Bananas in Pyjamas** (*íslenska: bangsar og bananar*) er ástralskur barnaþáttur sem var frumsýndur 20. júlí 1992 á ABC. Það voru gerðar sex þáttaraðir á árunum 1992 - 2001 sem voru leiknar með brúðum og búningum. 

Árin 2011 - 2013 voru gerðar tvær teiknimynda-þáttaraðir. Fyrsta var 104 þátta kom 2011 - 2012, önnur 52 þátta kom 2012 - 2013.

## Heimildir
Jökulgarður

**Jökulgarður** er garður eða hryggur myndaður af jökulurð eða jökulruðningi sem jökull ber fram. Við enda virks jökuls getur efnið borist fram og myndað jökulgarð sem kallast *endagarður* ("terminal moraine" á ensku). En efnið getur líka sest að við hliðar skriðjökuls sem *jaðarurð* ("lateral moraine" á ensku).

## Heimildir
*Ari Trausti Guðmundsson, Ragnar Th. Sigurðsson: Íslenskur jarðfræðilykill. Reykjavík (Mál og menning) 2004
Pearl S. Buck

**Pearl Sydenstricker Buck** (26. júní 1892 – 6. mars 1973), einnig þekkt undir kínverska nafninu **Sai Zhenzhu** (Chinese: 賽珍珠), var bandarískur rithöfundur og skáldsagnar höfundur. Sem dóttir trúboða, eyddi Buck megni lífs síns fyrir 1934 í Kína. Skáldsagan hennar *The Good Earth* var best selda skáldsaga Bandaríkjana 1931 og 1932 og vann Pulitzer verðlaunin 1932. 1938 fékk hún Nóbelsverðlaunin í bókmenntum.

Á íslensku hafa komið út eftirfarandi bækur eftir Pearl S. Buck
* Gott land
* Austan vindar og vestan
* Móðirin
* Drekakyn
* Synir trúboðanna

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Aguas Blancas (Lavalleja)

Aguas Blancas er lítið þorp staðsett sunnan Lavalleja, Úrúgvæ.

## Sjá einnig
* Aguas Blancas Dam

## Tilvísanir
* http://www.lavalleja.gub.uy/web/lavalleja/78  IDM - Campings
* http://www.turismoenuruguay.com.uy/informacion_turistica/informacion_turistica_masinfo.php?id=159&amp;secc=informacion_turistica  Ferðaþjónusta í Úrúgvæ - Aguas Blancas / Lavalleja
Heybaggi

**Heybaggi** og **heyrúlla** er aðferð til að geyma þurrkað gras (hey). Þeir er oftast umvafðar plasti til að vernda heyið frá að blotna og mygla.
Þunglyndi (geðröskun)

:*Þessi grein fjallar um sjúklegt þunglyndi. Orðið getur einnig átt við [[Þunglyndi (hugarástand)|hugarástandið þunglyndi]].*

**Þunglyndi** er geðröskun sem felur í sér dapra lund, breytingar á hugsun, hegðun og líkamsheilsu. Langvinn vanlíðan með viðvarandi depurð, vonleysi og þeirri hugsun að flest eða allt sé tilgangslaust eru einkenni um sjúklegt þunglyndi. Sé vanlíðanin svo alvarleg að hún skerði námsgetu eða vinnuþrek og valdi truflun á einkalífi er um að ræða alvarlegt þunglyndi. 

Talið er að 15-20% fólks fái þunglyndi í einhverri mynd einhvern tímann á ævinni. Einstaklingar sem þjást af geðhvarfasýki upplifa alvarlegt þunglyndi yfir ákveðið tímabil en þjást einnig af maníu.   

## Tenglar
*Þunglyndi – Persóna.is 
*Hver er hin almenna skilgreining á þunglyndi? – Vísindavefurinn
*Hvað er þunglyndi? – Doktor.is 
*Spurningalisti fyrir þunglyndi - Minlidan.is

## Tilvísanir
Hlaupahjól

**Hlaupahjól** eru hjól með stýri, bretti og hjólum. Þau eru knúin áfram af þeim sem stendur á hjólinu en hann hefur annan fótinn á brettinu en notar hinn til að spyrna hjólinu áfram. Algengt er að nútímahlaupahjól séu úr áli með tveimur litlum hjólum og geti lagst saman þegar hjólið er ekki í notkun. Sum hlaupahjól fyrir ung börn eru með 3 eða 4 hjólum og eru úr plasti. Hlaupahljól sem fara á miklum hraða eru með mjög stóru framhjóli.

Hlaupahjól eru oft notuð til að komast á milli staða í stórum byggingum eins og verslunarmiðstöðum,spítölum og flugvöllum.  
Hlaupahjól með hjálparmótór teljast létt bifhjól.

## Tilvísanir
Clash of Clans

**Clash of Clans** er fjölnotendanetleikur fyrir ssnjalltæki. Leikurinn er herkænskuleikur útgefinn og þróaður af Supercell í Helsinki í Finnlandi. Leikurinn kom út fyrir ios stýrikerfið 2. ágúst 2012 en kom út fyrir Android seinni hluta árs 2013.

## Tengill
* Clash of Clans
Fjallarauðviður

**Fjallarauðviður**, **risarauðviður** eða **mammúttré** (og áður þekkt sem *risafura*) (fræðiheiti: *Sequioadendron giganteum*) er barrtré sem vex í fjalllendi Kaliforníu. Heimkynni þeirra eru í 1.000-2.000 metra hæð í vesturhlíðum Snjófjalla (Sierra Nevada).  Fjallarauðviður er verndaður innan þjóðskóga eða þjóðgarða. Það tekur þúsund ár eða meira að ná þeim gríðarlega sverleika sem þær eru þekktastar fyrir. Þær sverustu eru meira en 3000 ára gamlar.

Fjallarauðviður er stærsta tré í heimi. Stærsta eintakið heitir Sherman hershöfðingi og vex í Sequoia-þjóðgarðinum. Sherman er 83,8 m hár og ummál er 31,3 m við jörð.  Trén geta orðið allt að 95 metrar á hæð. 
Kings Canyon-þjóðgarðurinn var einnig stofnaður til verndunar risarauðviðar.

Tréð hefur verið þekkt lengi á íslensku sem risafura en það er ekki nákvæmt þar sem tréð er ekki af furuætt, heldur einisætt. Skyld tegund heitir strandrauðviður.  Eintök af tegundinni má finna víða í trjásöfnum í Evrópu.

Árið 1985 fékk Náttúrufræðistofnun Íslands til varðveislu sneið af fjallarauðvið sem ríkisstjórn Bandaríkjanna gaf íslensku þjóðinni á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar árið 1974. Vegna húsnæðisvanda Náttúrufræðistofnunar var þjóðargjöfinni komið fyrir í Háskólabíói til bráðabirgða. Sneiðin er nú til sýnis í Perlunni.

Lítil reynsla er af tegundinni á Íslandi en ung eintök hafa lifað af veturinn og vaxa.

Mikill fjöldi fjallarauðviða vex á Bretlandseyjum, yfir 5 sinnum fleiri en í Kaliforníu. 

## Tilvísanir
Norðlingaholt

**Norðlingaholt** er hverfi í Reykjavík sem telst hluti af Árbæjarhverfi. Íbúðir í hverfinu eru 2.800 talsins. Í hverfinu er grunnskólinn Norðlingaskóli sem var stofnaður 2005. 

## Tilvísanir
Tony Iommi

**Anthony Frank „Tony“ Iommi** (fæddur 19. febrúar 1948) er enskur gítarleikari sem er þekktastur fyrir að vera meðlimur þungarokkssveitarinnar Black Sabbath.

Tony Iommi er fæddur í Birmingham, Englandi. Á unglingsárum lenti hann í slysi í verksmiðju þar sem hann vann og missti framan af tveimur fingrum.  Hann óttaðist að hann ætti aldrei eftir að spila á gítar framar en kunningi hans kynnti honum fyrir Django Reinhardt, jazzgítarleikara sem hafði einnig skaddast á fingrum.  Iommi varð innblásinn af því og bjó til eins konar stubba til að festa framan á sködduðu fingurna.

Árið 1968 æfði Iommi með Jethro Tull í nokkrar vikur og kom fram með þeim í sjónvarpi ( sem hluti af The Rolling Stones Rock & Roll Circus).

Iommi hélt uppi nafni Black Sabbath á 9. og 10 áratugnum þegar upprunalegir meðlimir hljómsveitarinnar höfðu hætt. 

Árið 2000 gaf hann út sólóplötu sína, *Iommi* þar sem ýmsir gestasöngvarar tóku þátt. 2011 gaf Iommi út sjálfsævisögu sína: *Iron Man: My Journey through Heaven and Hell with Black Sabbath.*

Iommi var greindur árið 2012 með krabbamein en hann fór í meðferð við því sem hélt því í skefjum.

Rolling Stone tímaritið raðaði honum í númer 25 af 100 bestu gítarleikurum sögunnar.

## Sólóskífur
*Seventh Star (1986)  (þó gefið undir Black Sabbath nafninu)
*Iommi (2000) (með ýmsum)
*The 1996 DEP Sessions (2004) (með Glenn Hughes)
*Fused (2005) (með Glenn Hughes)
*Ian Gillan & Tony Iommi: WhoCares (2012)

## Tilvísanir
Hveljökull

**Hveljökull**, einnig kallaður **jökulskjöldur**, er jökull sem myndast hefur á fjalli með sléttum toppi eða lítilli hásléttu. Þannig jöklar eru nokkuð algengir á Íslandi, til dæmis má taka Eiríksjökul og Þórisjökul. 

Síðan eru líka til stærri útgáfur, eiginlegir hveljöklar. Þeir verða til þegar margir staðbundnir jöklar vaxa saman með tímanum í víðáttumiklu fjallendi, einkum ef jöklunarmörk lækka mikið á allöngum kuldaskeiðum. Hveljöklar af þessu tagi eru 200-900 m þykkir hérlendis og 160-8200 km2 að flatarmáli. Sá stærsti á Íslandi er Vatnajökull.

Frá ísaskilum efst á hverjum hveljökli skríður ísinn niður á við og fram í jaðrana.

## Tilvísanir
Tölvuspunaspil

**Tölvuspunaspil** er spunaspil, oft skammstafað með RPG (Role Playing Game) eða cRPG  en það er sú tegund tölvuleiks þar sem spilar stýrir aðalpersónu (eða flokki sögupersóna) sem fara um ákveðinn heim. Mörg tölvuspunaspil eru runnin frá spunaspilum sem spiluð voru með blað og blýanti  eins og  Dungeons & Dragons og nota sams konar nálgun, stillingar og leikgerð.
Halldór Þorgeirsson

**Halldór Þorgeirsson** (f. 25. janúar, 1960). er íslenskur kvikmyndagerðarmaður. Frá 1979 hefur hann starfað við leikmyndagerð og sem kvikmyndaframleiðandi. 

Halldór hefur meðal annars framleitt kvikmyndirnar Stella í orlofi, Karlakórinn Hekla, Kristnihald undir Jökli, Ungfrúin góða og húsið, Húsið, Stella í framboði og Veðramót. Halldór  sat í stjórn Gljúfrasteins frá 2002 til 2015.
Hvilftarjökull

Á svæðum eins og **[[Tröllaskagi|Tröllaskaga]]** eru margir dalir hátt uppi í fjallahlíðum sem eru eins og skál í laginu. Þetta eru hvilftardalir. Þeir urðu til með því að lítil jökull lá í langan tíma í dæld. Þessi jökull hreyfði sig og skreið niður eftir hlíðinni og með því móti stækkaði hann dalinnn. Jökull af þessu tagi kallast **hvilftarjökull** eða **skálarjökull**.

Utan eldvirka svæðisins á Íslandi, þ.e. á Vesturlandi, Norðurlandi vestra, Austurlandi og á Vestfjörðum, hefur langvinnt rof og veðrun mótað landslagið og fjöllin. Þar mynda víðáttumiklir hraunstaflar lagskiptan, sorfinn berggrunn og ísaldarjökull lagðist margoft yfir þetta land. Í hvert sinn skóf hann og svarf berggrunninn í mörg þúsund ár. Smájöklar þeir sem til eru í dag, t.d. á Tröllaskaga urðu eftir og lágu alls staðar í fjallahlíðum þegar ísaldarjökullinn hopaði hratt inn til landsins við lok síðasta jökulskeiðs.

Einhvers konar skál eða dalbotn í fjallshlíð (hvilft) er venjulega sæti hvilftarjökuls. Skálin er meira eða minna þverhnípt efst og innst og til hlíðanna er hún brött en fremst er oft þröskuldur. Þar sem botninn nær heldur dýpra ofan í fjallið en þrepið, geta tjarnir og fannir legið þar fyrir innan eftir hvarf jökulsins. Þekkt dæmi er snjóskaflinn í Gunnlaugsskarði í Esjunni.

## Tilvísanir
Austurríska keisaradæmið

**Austurríska keisaradæmið** var keisaradæmi í Mið-Evrópu, stofnað upp úr einveldi Habsborgara árið 1804. Það var fjölþjóðlegt keisaradæmi og eitt stærstu velda Evrópu. Landfræðilega var það næststærsta land í Evrópu á eftir rússneska keisaradæminu (621.538 ferkílómetrar). Það var einnig þriðja fjölmennasta landið á eftir Rússlandi og Frakklandi auk þess að vera stærsta landið í þýska ríkjabandalaginu. Það var stofnað sem svar við fyrsta keisaradæmi Frakklands og skaraðist við hið heilaga rómverska ríki þar til það síðarnefnda leystist upp árið 1806. Málamiðlunin 1867 jók réttindi Ungverjalands. Það varð sérstök eining innan keisaradæmisins, sameinað í hið tvöfalda konungs- og keisaradæmi Austurríki-Ungverjaland.
Jökulrispa

**Jökulrispur** verða til þegar jökull fer yfir steina og klappir.

Á hverjum fersentímetra við botn t.d. 500 m þykks jökuls hvíla sem svara 45 kg. Og jöklar skríða stundum á hraða sem nemur frá nokkrum sentimetrum til eins eða tveggja metra á hverjum degi. Bergmylsna, sandkorn jafnt sem björg, festist í botni hvers jökuls bæði vegna innri afmyndunar íssins og eins vegna þess að jökullinn rennur til á undirlaginu. Bergmylsnan sverfur þá undirlagið um leið og hún mylst sjálf niður. Þá vinnur jökullinn eins og risastór þjöl sem mótar undirlagið með tímanum.

Þegar jökullinn að lokum hverfur við jökulhop, koma í ljód steinar og klappir sem eru alsett rákum, jökulrispum.

## Tilvísanir
Fyrsta lýðveldið

**Fyrsta lýðveldið** getur átt við eftirfarandi:

* Pólsk-litháíska samveldið
* Fyrsta franska lýðveldið
Forsætisráðherra Póllands

**Forseti pólska þingmannaráðsins** (pólska: *Prezes Rady Ministrów*) eða í daglegu tali **forsætisráðherra Póllands** (pólska: *Premier Polski*) er leiðtogi stjórnarráðs og ríkisstjórnar Póllands. Núverandi ábyrgð og skyldur stöðu forsætisráðherrans eiga uppruna sinn í stofnun Þriðja pólska lýðveldisins. Staðan er skilgreind stjórnarskránni 1997. Samkvæmt henni skipar forseti Póllands forsætisráðherra í embætti, sem skipar sjálfur meðlimi stjórnaráðsins í embætti. Fjórtan dögum eftir skipun sína verður forsætisráðherrann að kynna stefnumál ríkisstjórnarinnar fyrir þinginu sem verða að vera samþykkt með traustsyfirlýsingu.   

Embætti forsætisráðherrans er víða talið valdamesta staðan í pólskum stjórnmálum, þar sem embætti forsetans er að mestu leyti táknrænt. Deilur hafa engu að síðar orðið til úr skoðanamuni embætanna tveggja í fortíðinni.

Núverandi forsætisráðherra Póllands er Donald Tusk.
Lög og réttlæti

**Lög og réttlæti** (pólska: *Prawo i Sprawiedliwość*, skammstöfun **PiS**) er þjóðernissinnaður íhaldssamur stjórnmálaflokkur í Póllandi. Flokkurinn var stofnaður árið 2001 af bræðunum Lech og Jarosław Kaczyński. 

Flokkurinn sigraði í kosningunum árið 2005 og Lech Kaczýnski var kosinn til forsetaembættis. Jarosław var í stöðu forsætisráðherra en boðaði til kosninga árið 2007, þar sem flokkurinn endaði í öðru sæti á eftir Borgaraflokknum (*Platforma Obywatelska*). Nokkrir framstæðir leiðtogar flokksins, þar á meðal Lech Kaczýnski, létust í flugslysi árið 2010.

Árið 2015 var frambjóðandi flokksins, Andrzej Duda, kjörinn forseti Póllands. Í kjölfarið fékk flokkurinn meirihluta í þingkosningunum. Flokkurinn fór fyrir ríkisstjórn Póllands frá 2015 til 2023, fyrst undir forsæti Beatu Szydło og síðan Mateuszar Morawiecki. Í þingkosningum árið 2023 vann bandalag frjálslyndra stjórnarandstöðuflokka samanlagðan meirihluta á þingi og batt enda á stjórn Laga og réttlætis.

## Kjörfylgi

## Tilvísanir
Ewa Kopacz

**Ewa Bożena Kopacz** (fædd **Ewa Lis**, þann 3. desember 1956) er pólskur stjórnmálamaður og gengdi embætti forsætisráðherra Póllands frá árinu 2014 til 2015. Hún er fyrrum forseti pólska þingsins og var fyrsta kvenna í þeirri stöðu. Auk þess var hún heilbrigðisráðherra Póllands frá árinu 2007 til 2011. Hún hefur verið meðlimur í Borgaraflokknum (*Platforma Obywatelska*) síðan árið 2001. 

Kopacz tók við embætti forsætisráðherra 22. september 2014 af Donald Tusk en 16. nóvember 2015 tók Beata Szydło við embættinu. Hún var önnur konan til að gegna embætti forsætisráðherra, á eftir Hönnu Suchocka. Áður en hún fór í stjórnmál var hún barnalæknir og heimilislæknir.

## Tilvísanir
Borgaraflokkurinn (Pólland)

**Borgaraflokkurinn** (*Platforma Obywatelska*, skammstöfun **PO**) er frjálslynd-íhaldssamur, kristinn lýðveldisflokkur í Póllandi. Hann hefur verið einn af stærstum flokkum í pólsku stjórnarandstöðunni frá árinu 2001. Leiðtogi flokksins er Donald Tusk og Bronisław Komorowski var forseti Pollands frá 2010 til 2015. Borgaraflokkurinn var stærsti flokkurinn í pólska þinginu til þingkosninganna 2015, þar sem hægriflokkurinn Lög og réttlæti vann flest sæti. Borgaraflokkurinn er meðlimur í Evrópska þjóðarflokknum.

Flokkurinn var stofnaður árið 2001 af Andrzej Olechowski, Maciej Płażyński og Donald Tusk. Í þingkosningunum 2001 var Borgaraflokkurinn stærsti andstöðuflokkurinn, á eftir stjórnarflokknum Lýðræðislega vinstribandalagið (*Sojusz Lewicy Demokratycznej*). Borgaraflokkurinn var aftur næststærsti flokkurinn í þingkosningunum 2005 en í þetta skiptið voru Lög og réttlæti sigurvegarar. Árið 2007 uku vinsældir Borgaraflokksins og flokkurinn gekk í samsteypustjórn með Pólska alþýðuflokknum.

Síðan 2019 hefur PO verið kjarninn í Borgarabandalaginu (Koalicja Obywatelska, skammstöfun KO), sem síðan 2023 hefur verið sterkasta myndun ríkjandi bandalags, sem stofnaði ríkisstjórn Donald Tusk ásamt Þriðju leiðinni (bandalagi myndað af Polska 2050 og PSL) og Nowa Lewica.

## Kjörfylgi
Aurbretti

**Aurbretti** er gúmmí við hjól ökutækis, sem ásamt hjólaskál verndar ökutækið, farþega, önnur ökutæki og vegfarendur gegn auri og fljúgandi lausagrjóti sem skýst upp í loftið við snúning dekksins. Aurbretti er oftast búið til úr efni eins og gúmmí, sem skemmist ekki auðveldlega við snertingu við fljúgandi lausagrjót, dekkið eða veginn.

Aurbretti geta verið stór ferhyrnislagaðar plötur sem hanga fyrir aftan dekkin, eða litlar áfestar brúnir fyrir aftan aftari dekk ökutækisins. Aurbretti geta verið hönnuð með loftmótstöðu í huga með því að nota lögun eða rákir til að bæta loftflæði og minnka loftmótstöðu.
Hjólaskál

**Hjólaskál** er sá hluti ökutækis sem umlykur hjólið. Helsti tilgangur þess er að koma í veg fyrir að sandur, mold, steinar, vökvar og annað rusl á vegum kastist upp í loftið við snúning dekksins. Hjólaskálar eru stífar og geta skemmst við snertingu við yfirborð vegarins. Í stað þeirra eru aurbretti notuð nær jörðu þar sem snerting er möguleg.

Klístruð efni eins og mold geta fest sig við ytra yfirborð dekksins, á meðan fínir lausir hlutir eins og steinar geta orðið tímabundið fastir í mynstri dekksins á meðan dekkið snýst á jörðinni. Þessi efni geta skotist frá yfirborði dekksins á miklum hraða, þar sem dekkið gefur frá sér hreyfiorku til hlutana sem hafa fest sig við það. Til þess að ökutæki geti farið áfram verður efsti hluti dekksins að snúast upp og áfram og getur hent hlutum upp í loft á önnur ökutæki eða vegfarendur fyrir framan ökutækið.
Zemla-uppreisnin

**Zemla uppreisnin** (*Zemla Intifada*) vísar til fjöldamorða spænskra hermanna á mótmælendum í Zemla-hverfinu í El Aaiún þann 17. júní árið 1970. Atburðirnir mörkuðu endalok friðsamrar baráttu Sahrawi-fólksins fyrir sjálfstæði og upphaf vopnaðrar þjóðfrelsisbaráttu.

Harakat Tahir-hreyfingin hafði starfað með leynd um nokkurra ára skeið fyrir atburðina örlagaríku. Leiðtogar hennar, þar á meðal stofnandinn Muhammad Bassiri ákváðu að efna til opinberra mótmæla gegn spænskum yfirráðum og afhenda spænska landsstjóranum, hershöfðingjanum José María Pérez de Lema y Tejero ávarp sem fól í sér ákall um sjálfstæði og jafnan rétt íbúa landsins.Skipuleggjendunum var leyft að afhenda áskorunina en þegar samkomunni var að ljúka reyndu lögreglumenn að handtaka forsprakkana. Við það brutust út átök sem leiddi til þess að spænskir hermenn skutu á mannfjöldann og drápu að minnsta kosti ellefu og særðu fjölda annarra.

Í kjölfarið var mörgum forystumanna *Harakat Tahir* varpað í fangelsi, þar á meðal Muhammad Bassiri sem hvarf í varðhaldi. Hin hörðu viðbrögð spænskra yfirvalda urðu því til þess að að hin róttæka POLISARIO-hreyfing var stofnuð þremur árum síðar. 17. júní er því talinn marka upphaf vopnaðrar baráttu Sahrawi-þjóðarinnar, fyrst gegn Spánverjum en síðar stjórnvöldum í Marokkó.
Blur

**Blur** er hljómsveit frá Englandi. Hún var stofnuð í London árið 1988 og er talin hluti af bretapoppi. Um miðbik tíunda áratugarins varð hljómsveitin vinsæl þegar platan *Parklife* kom út og rígur milli hennar og hljómsveitarinnar Oasis var áberandi. Blur tók upp plötuna *Blur* á Íslandi og Damon Albarn, söngvari sveitarinnar, umgekkst meðal annars hljómsveitina Botnleðju. Árið 2001 hætti Graham Coxon gítarleikari í sveitinni vegna innri deilna og einbeitti sér að sólóferli. Blur tók sér hlé frá árinu 2003 en kom svo aftur saman árið 2008. Coxon sneri aftur og fyrsta breiðskífa Blur í 13 ár leit dagsins ljós; *Magic Whip*, árið 2015.

## Breiðskífur
* Leisure (1991) 
* Modern Life Is Rubbish (1993)
* Parklife (1994)
* The Great Escape (1995)
* Blur (1997)
* 13 (1999)
* Think Tank (2003)
* The Magic Whip (2015)
* The Ballad of Darren (2023)

## Meðlimir
Damon Albarn: Söngur, hljómborð, gítar og kassagítar
Graham Coxon: Gítar, bakraddir, saxófón
Alex James: bassi
Dave Rowntree: Trommur, bakraddir

## Tilvísanir
King Crimson

**King Crimson** er ensk hljómsveit sem spilaði tilraunakennt og framsækið rokk. Sveitin var stofnuð árið 1968 og fór gítarleikarinn Robert Fripp fyrir henni.  Ýmsar mannabreytingar voru í sveitinni utan Fripps. King Crimson hefur verið starfrækt með hléum: 1968–1974, 1981–1984, 1994–2008, 2013–2021 og frá 2025.

Sveitin blandar meðal annars jazzi, klassík, þjóðlagatónlist við rokk og notaðist við ýmis hljóðfæri eins og: Saxófón, fiðlu, mellotron hljómborð, flautu, ýmis konar ásláttarhljóðfæri og hljóðgervil. Þekktasta verk Crimson er fyrsta plata þeirra: *[[In the Court of the Crimson King]]*.

Alls hafa skipað á þriðja tug manna King Crimson og fjölmargir komu að auki við sögu á plötum sveitarinnar, helst má nefna: Greg Lake, Keith Tippett, Jon Anderson, Ian McDonald, Mel Collins, Boz Burrell, Bill Bruford, John Wetton, David Cross, Jamie Muir, Tony Levin og Adrian Belew.  Peter Sinfield var textasmiður á fyrstu 4 plötum Crimson.

Sveitin virtist hafa lagt upp laupana árið 2021. En árið 2025 bárust fréttir af því að sveitin væri að taka upp nýtt efni.

## Breiðskífur
*In the Court of the Crimson King (1969)
*In the Wake of Poseidon (1970)
*Lizard (1970)
*Islands (1971)
*Larks' Tongues in Aspic (1973)
*Starless and Bible Black (1974)
*Red (1974)
*Discipline (1981)
*Beat (1982)
*Three of a Perfect Pair (1984)
*THRAK (1995)
*The ConstruKction of Light (2000)
*The Power to Believe (2003)

## Tengill
* [King Crimson á [Allmusic] ]

## Tilvísanir
Jafnrétti

**Jafnrétti** er það ástand þar sem allir einstaklingar í ákveðnu samfélagi eða hóp eru jafnir og hafa sömu stöðu. Margir þættir spila saman í að tryggja einstaklingi jafnrétti, en það byggist meðal annars á jöfnum borgaralegum réttindum, tjáningarfrelsi, eignarrétti og jöfnum aðgangi að vörum og þjónustu. Jafnrétti nær til allra innan tiltekins samfélags, og veitir öllum sömu möguleika og skyldur. Til þess að haldið sé utan um jafnréttisástand er krafið afnáms lögskyltrar stéttaskiptingar og mismununar fólks á grunni óumbreytanlegra eiginleika vitundar þess. Sem dæmi um slíka eiginleika má nefna kyn, aldur, kynþátt, kynhneigð, kynvitund, stétt, móðurmál, trúarbrögð, heilsuástand og fötlun.

## Tengt efni
* Jafnrétti í lögum
* Jafnréttisstefna
* Misrétti
Opeth

**Opeth** er sænsk framsækin þungarokkshljómsveit.
Sveitin var stofnuð í Stokkhólmi árið 1990 af söngvaranum David Isberg en hann hætti eftir 2 ár og Mikael Åkerfeldt, söngvari og gítarleikari, varð sá sem leiddi hljómsveitina.

Fyrstu plötur sveitarinnar einkennast af áhrifum úr dauðarokki, svartmálmi og framsæknu rokki. Lagasmíðar hljómsveitarinnar hafa oft verið langar og farið yfir 10 mínútur.. Akústískir, léttari kaflar brjóta upp þyngri kafla í sumum lögum. Hljómsveitin spilaði á fáum tónleikum til að styðja við fyrstu fjórar plötur sínar. Það breyttist með plötunni *Blackwater Park* (2001) þegar sveitin hlaut meiri plötudreifingu og spilaði á fleiri tónleikum. Platan var tekin upp af Steven Wilson (Porcupine Tree) sem Åkerfeldt hafði kynnst eftir að Wilson hafði lofað *Still Life*, fjórðu plötu Opeth. Hann tók einnig upp tvennuna *Deliverence* og *Damnation* sem komu út 2002 en sú síðari var akústísk plata. 

Á síðari stykkjum Opeth vék dauðarokkið og áhrif frá framsæknu rokki voru áberandi og og notkun hljómborða. Platan *The Last Will and Testament* (2024) kom þó aftur með dauðarokkstíl að hluta sem hafði ekki verið síðan á *Watershed* (2008). TLWAT er þemaplata líkt og *Still Life* (1999). Sveitin hlaut sænsku Grammy-verðlaunin fyrir plötuna. 

### Punktar
* Steven Wilson (Porcupine Tree) vinur Åkerfeldts hefur hljóðritað nokkrar Opeth plötur. 
* Árið 2016 spilaði hljómsveitin á Eistnaflugi í Neskaupstað.
* Ian Anderson úr Jethro Tull talar á og spilar á flautu á *The Last Will and Testament*.

## Núverandi meðlimir
*Mikael Åkerfeldt – Gítar og söngur (1990-)
*Martín Méndez – Bassi (1997-)
*Fredrik Åkesson – Gítar og bakraddir (2007-)
*Joakim Svalberg – Hljómborð, bakraddir og ásláttarhljóðfæri (2011-)
*Waltteri Väyrynen – Trommur (2022-)

## Fyrrum meðlimir
*Anders Nordin – Trommur (1989–1997)
*Johan DeFarfalla – Bassi, bakraddir (1991, 1995–1997)
*Peter Lindgren – Gítar (1991–2007), bassi (1991)
*Martin Lopez – Trommur (1997–2006)
*Per Wiberg – Hljómborð, mellótrón, bakraddir (2005–2011, tónleikameðlimur frá 2003–2005)
*Martin "Axe" Axenrot – Trommur (2006-2021, tónleikameðlimur 2005-2006)
*David Isberg - Söngur (1990-1992)

## Breiðskífur
*Orchid (1995)
*Morningrise (1996)
*My Arms, Your Hearse (1998)
*Still Life (1999)
*Blackwater Park (2001)
*Deliverance (2002)
*Damnation (2003)
*Ghost Reveries (2005)
*Watershed (2008)
*Heritage (2011)
*Pale Communion (2014)
*Sorceress (2016)
*In Cauda Venenum (2019)
*The Last Will And Testament (2024)

## Tenglar
* [Opeth á [Allmusic] ]

## Tilvísanir