open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grímsvötn

**Grímsvötn** er virk eldstöð undir Vatnajökli austur af Grímsfjalli. Grímsvötn eru virkasta eldstöð landsins og hefur að öllum líkindum gosið oftar en hundrað sinnum frá landnámi og þar af þrettán sinnum síðan 1902. Eldstöðin er um 100 km löng og 15 km breið. Við gos undir jökli á borð við Grímsvatnagos myndast iðulega móbergsstapar, en dæmi um slíkan er Herðubreið.

## Nafnið Grímsvötn
Í handritasafni Árna Magnússonar er saga af útilegumanni, sem Grímur hét og hafðist við hjá vötnum þeim, er síðan eru við hann kennd og kölluð Grímsvötn. Sagan, sem er flokkuð með tröllasögum og nefnist: *Sagan af Vestfjarðagrími*, er prentuð í þjóðsagnasafni Jóns Árnasonar og mun nú af flestum talin uppspuni einn. Sagan segir að Grímur hafi orðið sekur vegna vígaferla og orðið að fara huldu höfði, en kona nokkur forspá vísaði honum að vötnunum og taldi að hann gæti lifað þar á veiðiskap. „Grímur fór sem honum var ráðlagt til vatnanna og gerði sér þar skála, laufskála úr skógi er þar var nógur, og tók að veiða í vötnunum.“ En risi nokkur bjó ásamt dóttur sinni í helli eigi allskammt þaðan, og stal hann veiði frá Grími. Lauk þessu svo, að Grímur drap risann og tók saman við dóttur hans. 

## Tímaröð gosa
Gos á 20. og 21. öld: 1902, 1922, 1933, 1934, 1938, 1945, 1954, 1983, 1996, 1998, 2004 og 2011

### Gosið 1998
Gosið hófst 18. desember 1998 kl. 09:20 UTC+0, Þetta var í fyrsta skipti sem vísindamenn gátu fylgst með eldgosi undir stórum jökli. 

### Gosið 2004
Hófst upp úr tíu að kvöldi 1. nóvember, greind voru ummerki eldgoss upp úr klukkan átta.

### Gosið 2011

Eldgos hófst upp úr kl. sjö að kvöldi 21. maí. Fyrstu ummerkja um hugsanlegt eldgos varð vart um hálfsex en þá mældist aukin skjálftavirkni á svæðinu. Strókur steig hátt og hratt í loft upp yfir Grímsvötnum og sást víða að eða allt frá Egilsstöðum til Selfoss. Strókurinn var fljótlega kominn yfir 20 km. Aska og eldingar sáust í mekkinum. Gosið sennilega það stærsta í Grímsvötnum í heila öld.

## Tilvísanir


## Tenglar
### Jarðfræði
#### [[Jarðvísindastofnun HÍ]]
*  Vísindavefurinn: ''Hvaða eldfjall hefur gosið mest?'' Svar: Sigurður Steinþórsson (24.8.2001)
*  Vísindavefurinn: ''Hvað getur þú sagt mér um Grímsvötn?'' Svar: Magnús Tumi Guðmundsson, Guðrún Larsen og Þorvaldur Þórðarson  (26.2.2014)
*  Jarðvísindastofnun HÍ: ''Grímsvötn'' 

#### [[Morgunblaðið]]
* ''Grímsvötn og Grímsvatnahver''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
* ''Grímsvötn á lista merkilegustu eldfjalla''; af Mbl.is

#### Fleiri
* ''The Dec. 18 - Dec. 28, 1998 Grímsvötn eruption''

### Heitið
*  Vísindavefurinn: ''Hvaðan kemur heitið á Grímsvötnum og Grímsfjalli?'' Svar: Svavar Sigmundsson (27.5.2011)
Barnagæla

**Barnagæla** er hefðbundið ljóð eða vísa sem notuð er til þess að hugga börn, hafa þau góð og svæfa. Þá er börnum hér á landi einnig kennt að fara með íslenskar og erlendar barnagælur og þær sungnar. Þær aðstoða barnið við að læra móðurmálið auk litanafna, að telja o.fl.

Barnagælur geta annað hvort verið ein lausavísa (eitt erindi) eða löng kvæði sem innihalda mörg erindi. Þá eru margar íslenskar þulur síðari alda oft skilgreindar sem barnagælur. 

Fyrr á öldum, á tímum gamla bændasamfélagsins, var farið með svokallaðar barnafælur og grýlukvæði ef börnin voru óþæg, létu illa og sinntu ekki skyldum sínum t.d. við prjónaskapinn. 

## Flokkun íslenskra barnagælna
Hefð er fyrir því að flokka íslenskar barnagælur í eftirfarandi flokka. Íslenskar barnagælur tilheyra flokki íslenskra þjóðkvæða:

# Barnafælur
# Grýlukvæði
# Huggunarkvæði og gæluvísur
# Ljóðaleikir
# Vöggukvæði
# Þulur (síðari alda)

## Dæmi um íslenskar barnagælur
* Bí, bí og blaka (vöggukvæði)
* Bíum bíum bamba (huggunarkvæði og gæluvísur)
* Bokki sat í brunni (þula)
* Faðir minn er róinn (ljóðaleikur)
* Fagur fiskur í sjó (ljóðaleikur)
* Fuglinn í fjörunni, hann heitir már (huggunarkvæði og gæluvísur)
* Gimbillinn mælti, og grét við stekkinn (huggunarkvæði og gæluvísur)
* Grýlukvæði Stefáns í Vallanesi (Grýlukvæði)
* Heyrði ég í hamrinum (þula)
* Karl tók til orða (þula)
* Karlinn undir klöppunum (barnafælur)
* Krumminn í hlíðinni (þula)
* Krummi krunkar úti (huggunarkvæði og gæluvísur)
* Kvölda tekur, sest er sól (huggunarkvæði og gæluvísur)
* Sat ég undir fiskihlaða (þula)
* Sofa urtu börn á útskerjum (vöggukvæði)
* Sofðu blíðust barnkind mín (vöggukvæði)
* Sofðu nú sælin (vöggukvæði)
* Stúlkurnar ganga sunnan með sjó (þula)
* Táta, táta, teldu dætur þínar (þula)
* Það á að gefa börnum brauð (Grýlukvæði)
* Það var barn í dalnum (barnafælur

## Dæmi um þýddar barnagælur
* Allir krakkar
* Allur matur
* Apinn
* Á sandi byggði…
* Bangsi lúrir
* Dansi, dansi, dúkkan mín
* „Druslu-lagið“
* Fingurnir
* Fimm litlir apar
* Fyrst á réttunni
* Hjólin á strætó
* Kalli litli könguló
* Karl gekk út um morguntíma
* Litirnir
* Meistari Jakob
* Stóra brúin
* Upp á grænum…
* Við klöppum litlu höndunum

## Tengt efni

* Lausavísur
* Þulur
* Grýlukvæði
* Rímur

## Heimildir
1625

Árið **1625** (**MDCXXV** í rómverskum tölum) var 25. ár 17. aldar sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 2. september- 14. september - Eldgos varð í Kötlu. Mikið öskufall varð og fóru tugir bæa í eyði. Þorsteinn Magnússon klausturhaldari í Þykkvabæ skrifaði skýrslu um gosið.

### Ódagsettir atburðir
* Á Íslandi var veturinn kallaður *[[Svellavetur]]*.
* Fyrsta galdrabrennan á Íslandi: Jón Rögnvaldson brenndur á Melaeyrum í Svarfaðardal.
* Morðbréfamálið: Ari Magnússon var settur af í erfðamálum sem vörðuðu Hóla.

### Fædd

### Dáin
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Galdramál: Jón Rögnvaldsson frá Svarfaðardal í Eyjafjarðarsýlu tekinn af lífi með brennu þar á Melaeyrum, dæmdur fyrir galdra eða „fjölkyngishátt“. Þetta var fyrsta galdrabrennan á Íslandi. Sýslumaður Magnús Björnsson á Munkaþverá sótti málið gegn Jóni.

## Erlendis

* 17. janúar - Húgenottar gerðu aðra uppreisn gegn Frakklandskonungi og gerðu skyndiárás á franska flotann.
* 11. febrúar - Hormússund: Flotum Breta og Hollendinga annars vegar og hins vegar Portúgala lenti saman í sjóorrustu á Persaflóa.
* 27. mars - Karl 1. varð konungur Englands, Írlands og Skotlands.
* 9. maí - Danir hófu þátttöku í Þrjátíu ára stríðinu þegar Kristján 4. réðist með her inn í Þýskaland.
* 7. apríl - Albrecht von Wallenstein var skipaður yfirhershöfðingi keisarahers hins Heilaga rómverska ríkis.
* 2. júní - Friðrik af Óraníu var tók við embætti staðarhaldara í Hollandi og Sjálandi. 
* 5. júní - Áttatíu ára stríðið: Spænskur her undir stjórn Ambrosio Spinola lagði borgina Breda í Hollandi undir sig.
* 13. júní - Karl 1. gekk að eiga Henríettu Maríu, Frakklandsprinsessu.
* Júlí - Sjóræningjar frá Barbaríinu réðust á suðvestur-England og rændu 60 manns frá Cornwall.
* September-október: Hollendingar gerðu árásir á spænskar og portúgalskar nýlendur, þ.á m. á Púertó Ríkó og Ghana.
* 9. desember - Þrjátíu ára stríðið - Holland og England skrifuðu undir Haag-sáttmálann þar sem hernaðaraðstoð var heitið til Kristjáns 4. Danakonungs í baráttu við Þjóðverja.

### Ódagsettir atburðir
* Hollenskir landnemar reistu bæ á Manhattan og kölluðu hann Nýju Amsterdam.
* Höfuðborg Madagaskar, Antananarívó, var stofnuð.

## Fædd
* 8. júní - Giovanni Domenico Cassini, ítalskur stjörnufræðingur og verkfræðingur (d. 1712).
* 17. júní - Peder Hansen Resen, danskur sagnfræðingur (d. 1688).
* 13. ágúst - Rasmus Bartholin, danskur vísindamaður (d. 1698).
* 20. ágúst - Thomas Corneille, franskt leikskáld (d. 1709).
* 24. september - Johan de Witt, hollenskur stjórnmálamaður (d. 1672).

## Dáin
* 7. mars - Johann Bayer, þýskur stjörnufræðingur (f. 1572).
* 27. mars - Jakob 1., konungur Englands, Írlands og Skotlands (f. 1566).
* 23. apríl - Mórits af Nassá, staðarhaldari í Hollandi (f. 1567).
* 5. júní - Orlando Gibbons, enskt tónskáld (f. 1583)
* Willem Schouten, hollenskur sæfari. (f. 1580) 

## Tilvísanir
Heimaey

**Heimaey** er eina byggða eyjan í Vestmannaeyjum, og jafnframt eina eyjan í klasanum sem hefur myndast í fleiri en einu gosi. Hún er 13,4 ferkílómetrar að stærð.

Fyrst urðu til Dalfjallið, Klifið og Háin ásamt Heimakletti, Miðkletti og Ystakletti. Þessi hluti eyjunnar nefnist einu nafni Norðurklettar og eru þeir taldir hafa myndast í lok ísaldar fyrir um 10 - 12 þúsund árum. Einnig hafa verið settar fram kenningar um að hluti Norðurkletta, þ.e. Há og Fiskhellar, séu mun eldri eða um 110-120 þúsund ára. Yngri gosmyndanir, 5-6 þúsund ára gamlar, eru í Stórhöfða og Stakkabótargíg. Við gos í Helgafelli tengdi Helgafellshraun Stórhöfða og Sæfjall við Dalfjall og myndaði eyjuna eins og hún var fram til 1973. Uppsöfnun jarðefna milli Klifsins og Heimakletts myndaði að lokum Þrælaeiði, eða *Eiðið* eins og það er kallað í daglegu tali. Við þá tengingu myndaðist höfn frá náttúrunnar hendi, sem hefur verið lífæð byggðar í Vestmannaeyjum. Síðast bættist við Heimaey í gosinu sem hófst 23. janúar 1973, en þá stækkaði eyjan um 2,2km², en nýja hraunið þekur alls 3,3km².

Rúmlega þriðjungur Heimaeyjar er óbyggilegur sökum eldfjalla og fjalllendis. Núverandi byggð er svo til öll á svæðinu frá Heimakletti til suðurs að rótum Helgafells, þar eð Eldfellið og Eldfellshraun takmarka byggð austan til og Ofanleitishamar að vestan.

## Heimild
* *Aðalskipulag Vestmannaeyja*, 2004-2014, 4. tillaga (22/10/2004)

## Tenglar

*
Bjarnarey (Vestmannaeyjum)

**Bjarnarey** er eyja í Vestmannaeyjaklasanum liggur skammt suður af Ellirey og er næst henni í stærð, 0.32km². Bjarnarey er mjög hálend og þverhníptir klettahamrar umlykja eyjuna alla nema á litlu svæði norðaustan-megin, þar sem er uppgangur. Á miðri eyjunni er afar hár grasivaxinn fjallhnúkur og í honum miðjum er dæld. Fjallhnúkurinn nefnist Bunki og er gjallgígur líkt og á Elliðaey. Hæsti punktur þar er 161m yfir sjávarmáli. 

Bjarnarey myndaðist í eldgosi um svipað leyti og Elliðaey eða fyrir 5-6 þúsund árum. 

Graslendi þekur alla eyjuna og lundi hefur grafið sér holur mjög víða. Gróður í Bjarnarey er fjölbreyttur og þar er að finna mesta tegundafjölda í af öllum úteyjum Vestmannaeyjaklasans. 

Veiðikofi Bjarneyinga er vestan við Bunka og er sá eini í eyjunni. Talsverðum fjölda kinda er beitt í Bjarnarey og lundi er veiddur yfir sumartímann. Einnig er töluvert tekið af svartfuglseggjum yfir eggjatímann sem er í maí. 

## Heimildir
* *Aðalskipulag Vestmannaeyja*, 2004-2014, 4. tillaga (22/10/2004)

## Tenglar
* Heimasíða Veiðifélags Bjarnareyinga
Álsey

**Álsey** (einnig stundum nefnd **Álfsey**) er eyja sem liggur um 3,5km vestur af Stórhöfða og er þriðja stærsta úteyja Vestmannaeyjaklasans. Eyjan er girt háum hömrum, að norðurhliðinni undanskilinni, og eru þeir næstum eggsléttir austan og sunnan til. Álsey er hálend og er 137m hár grasiþakinn hryggur á miðri eyju, en halli er mikill niður á brúnirnar. Af þessum sökum er lundabyggð þétt í Álsey og er lundaveiði mikil eftir því. Sauðfé er haft á beit á Álsey. Veiðikofi Álseyinga er staðsettur norðan megin á eyjunni.

## Tengt efni
*Brandur (eyja)

## Heimildir
* *Aðalskipulag Vestmannaeyja*, 2004-2014, 4. tillaga (22/10/2004)
Veiðileysufjörður

**Veiðileysufjörður** gæti átt við:
* Veiðileysu á Ströndum
* Veiðileysufjörð í Jökulfjörðum
Reykjarfjörður

**Reykjarfjörður** er heiti á fleiri en einum firði á Íslandi:

*Reykjarfjörður í Arnarfirði 
*Reykjarfjörður í Ísafjarðardjúpi
*Reykjarfjörður nyrðri
*Reykjarfjörður á Ströndum
Óspakseyri

**Óspakseyri** í Bitrufirði á Ströndum er landnámsjörð Þorbjarnar bitru en á söguöld bjó þar ójafnaðarmaðurinn Óspakur sem jörðin dregur nafn af. Jörðin er kölluð Eyri í daglegu tali. Á Óspakseyri hefur staðið kirkja frá því snemma á öldum. Kirkjan sem stendur þar í dag var reist árið 1939. Löggilt höfn er á Óspakseyri en engin mannvirki hafa þó verið reist þar henni tengd, þar er ekki bryggja. Þingstaður var á Eyri og Ungmennafélagið Smári í Bitrufirði byggði þar lítið samkomuhús, sem enn stendur, árið 1927, sama ár og félagið var stofnað. Á Óspakseyri var rekið sláturhús til margra ára. Þar var lengi verslun Kaupfélags Bitrufjarðar, en henni og sláturhúsinu hefur hvoru tveggja verið lokað og Kaupfélagið var lagt niður árið 2005.

Árið 2012 opnaði búðin á Óspakseyri aftur eftir að hafa verið lokuð í sjö ár og er hún opin nokkrum sinnum í viku. Rekstur búðarinnar er í höndum bændanna á Bræðrabrekku. Nafni búðarinnar hefur nú verið breytt í Kjörbúðin Óspakseyri.

## Heimildir
Steinadalsheiði

**Steinadalsheiði** er heiði á milli Gilsfjarðar og Kollafjarðar á Ströndum, milli bæjanna Gilsfjarðarbrekku og Steinadals. Við Heiðarvatn á miðri heiðinni eru mót þriggja sýslna - Strandasýslu, Austur-Barðastrandasýslu og Dalasýslu.

Sumarvegur liggur um Steinadalsheiði, sem hefur nú vegnúmerið 690 (var númer 69 fram til 1994). Á árunum 1933-48 var sá vegur aðalleiðin milli Hólmavíkur og annarra landshluta. Akvegurinn norður Strandir leysti hann af hólmi þegar hann var tekinn í notkun árið 1948.

Á Þorláksmessu árið 1929 varð ungur maður úti á Steinadalsheiði, eftir að hafa lent í snjóflóði á Brekkudal, sem liggur að heiðinni að vestan.
Jólasveinar ganga um gólf

**Jólasveinar ganga um gólf** er íslenskt jólalag. Lagið er eftir Friðrik Bjarnason (f. 1880 - d. 1961) tónlistarkennara í Hafnarfirði en til eru nokkrar útgáfur af vísunni. Ekki er víst um uppruna vísunnar og ljóst að upprunaleg útgáfa hennar er týnd en elsta ritaða heimildin er frá 1864 og birtist þá í þjóðsögum Jóns Árnasonar.

## Tenglar
* ''Hver er réttur texti við lagið "Jólasveinar ganga um gólf"?''; af Vísindavefnum

## Heimildir
Frans Eemil Sillanpää

**Frans Eemil Sillanpää** (16. september 1888 – 3. júní 1964) var einn af frægustu rithöfundum Finnlands. Hann fékk bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1939.
Svanur á Svanshóli

**Svanur á Svanshóli** var galdramaður sem bjó á Svanshóli í Bjarnarfirði á Ströndum á þjóðveldisöld. Hann var móðurbróðir Hallgerðar langbrókar. Hann kemur við sögu í Brennu-Njáls sögu:

:*Maður er nefndur Svanur. Hann bjó í Bjarnarfirði á bæ þeim er heitir á Svanshóli. Það er norður frá Steingrímsfirði. Svanur var fjölkunnigur mjög. Hann var móðurbróðir Hallgerðar. Hann var ódæll og illur viðureignar.*

Þegar Þjóstólfur hafði drepið Þorvald, fyrsta eiginmann Hallgerðar, sendi hún hann á náðir Svans. Þegar menn hugðust leita Þjóstólfs í Bjarnarfirði gerði gerningaþoku á Bjarnarfjarðarhálsi svo að mennirnir villtust og týndu vopnum sínum.

Launsonur Svans var Brynjólfur rósti, en hann kemur við sögu í Njálu. Hann gerðist banamaður Atla, sem var húskarl Bergþóru og var síðar veginn sjálfur af Þórði leysingjasyni.

Þjóðsögur um Svan á Svanshóli segja að hann hafi gengið í fjallið Kaldbakshorn eftir dauða sinn og verið fagnað vel.

## Tengt efni
*Texti Brennu-Njáls sögu
Columbia

**Columbia** getur meðal annars þýtt:
* Columbia, ofurtölva hönnuð af Silicon Graphics fyrir NASA.
* , geimferja.
* Kólumbía, land í Suður-Ameríku.
* Columbia, borg í Suður-Karólínu.
* Columbia Records, bandarísk tónlistarútgáfa í eigu Sony Music Entertainment.
Árneshreppur

**Árneshreppur** er nyrsta sveitarfélagið í Strandasýslu og afskaplega landmikið. Í suðri nær hreppurinn frá Spena undir Skreflufjalli á milli eyðibýlanna Kaldbaks og Kolbeinsvíkur og að norðanverðu að Geirólfsgnúp fyrir norðan Skjaldabjarnarvík. 

Árneshreppur er þekktur fyrir mikla náttúrufegurð. Þar er forn megineldstöð og þykir svæðið afar áhugavert frá sjónarhóli jarðfræðinga. Þar er mikið af fallegum gönguleiðum. 

Árneshreppur er stundum nefndur **Víkursveit** eftir búsældarlegasta hluta sveitarfélagsins, Trékyllisvík, og er það fornt nafn á hreppnum. Trékyllisvík var vettvangur hörmulegra atburða á tímum galdraofsókna á 17. öld, en þar voru þrír galdramenn brenndir árið 1654 í klettagjá sem kallast Kista. Út af Trékyllisvík, á miðjum Húnaflóa, var háð eina sjóorrusta Íslandssögunnar, Flóabardagi, árið 1244.

Á svæðinu urðu til vísar að þéttbýli á 20. öld í Kúvíkum, Gjögri, Ingólfsfirði og Djúpavík, einkum í tengslum við hákarlaveiðar og síldveiðar, og eru þar miklar menjar um atvinnulíf og mannlíf.

Verslunarstaður er í Norðurfirði. Þar er góð höfn og þaðan eru stundaðar strandveiðar á sumrin. 

Á Gjögri er flugvöllur, þaðan er reglulegt áætlunarflug til Reykjavíkur.

Árneshreppur er næst fámennasta sveitarfélag Íslands með 60 íbúa þann 1. janúar 2025.

Þann 28. mars 2026 ákváðu íbúar að sameinast Kaldrananeshreppi.

Jarðir í Árneshreppi árið 1858:
* Kolbeinsvík
* Byrgisvík
* Veiðileysa
* Kambur
* Kjós 
* Reykjarfjörður
* Naustvíkur
* Kjörsvogur 
* Gjögur 
* Reykjanes
* Litla Ávík 
* Stóra Ávík
* Finnbogastaðir 
* Bær
* Árnes 
* Melar 
* Norðurfjörður 
* Krossnes
* Fell
* Munaðarnes 
* Eyri
* Ingólfsfjörður
* Seljanes
* Ófeigsfjörður
* Drangavík
* Drangar
* Skjaldabjarnarvík 
* Halldórstaðir, eyðijörð
* Reykjarfjarðarverzlunarstaðarlóð

## Tilvísanir

## Heimild
* Skýrslur um landshagi á Íslandi, 1. Bindi (01.01.1858), Blaðsíða 714
Norðurland

**Norðurland** er heiti sem notað er fyrir byggð héruð á norðurhluta Íslands. Vesturmörk svæðisins liggja við botn Hrútafjarðar og austurmörk við Langanes. Svæðinu hefur frá fornu fari verið skipt upp í fjóra hluta eins og landafræði svæðisins hefur gefið tilefni til, þau eru frá vestri til austurs: Húnaþing, Skagafjörður, Eyjafjörður og Þingeyjarsýslur. Siglufjörður yst á Tröllaskaga fellur þó utan þessarar flokkunar og það sama á við um Grímsey.

Svæðið var fyrst sérstaklega afmarkað með skiptingu landsins í fjórðunga á þjóðveldisöld, þá varð til **Norðlendingafjórðungur** sem var skipt upp í 4 þing ólíkt hinum þremur fjórðungunum sem hverjum var skipt upp í 3 þing. Var þetta gert þar sem Norðlendingar gátu ekki komið sér saman um skiptingu í þrjá hluta. 

Frá 1106 til 1798 var Norðurland sérstakt biskupsdæmi. Biskup Norðlendinga sat á Hólum í Hjaltadal.

Á Norðurlandi bjuggu 37.610 manns þann 1. september 2018.

Norðurland skiptist á milli tveggja kjördæma, Húnaþing og Skagafjörður eru í Norðvesturkjördæmi en Siglufjörður, Eyjafjörður og Þingeyjarsýslur tilheyra Norðausturkjördæmi. Sýslumenn sitja á Blönduósi og Húsavík. 

## Sveitarfélög
Á svæðinu eru nú 15 sveitarfélög en þau eru:
* Húnaþing vestra
* Húnabyggð
* Sveitarfélagið Skagaströnd
* Sveitarfélagið Skagafjörður
* Fjallabyggð
* Dalvíkurbyggð
* Hörgárbyggð
* Akureyri
* Eyjafjarðarsveit
* Svalbarðsstrandarhreppur
* Grýtubakkahreppur
* Þingeyjarsveit
* Norðurþing
* Tjörneshreppur
* Langanesbyggð
Columbia (ofurtölva)

**Columbia** er ofurtölva byggð af Silicon Graphics og Bandarísku geimferðarstofnuninni NASA, hún er sem stendur (samkvæmt TOP500 listanum) fjórða öflugasta ofurtölva í heimi (á eftir Blue Gene/L) en hraði hennar mældist 51,87 teraflop í LINPACK hraðaprófunum.

Verk hennar eru að herma eftir geimferðum, spá fyrir um veðurfar, gera rannsóknir á lofthjúpi jarðar auk þess sem aðrar ríkisstofnanir og rannsóknarstofur Bandaríkjanna fá aðgang að henni fyrir hin ýmsu verkefni. 

## Hönnun
Columbia er samansett af tuttugu 512 örgjörva SGI Altix 3700 BX2 vélum eða samtals 10.240 örgjörvum. 
Hún keyrir eina ræsimynd af Linux kjarnanum en aldrei áður hefur jafn mörgum örgjörvum verið stjórnað af einu Linux kerfi (Kalpana tölva NASA átti fyrra metið með 512 örgjörva). Innbyrðis eru vélarnar tengdar saman með Voltaire InfiniBand ISR 9288 288 tengla skipti (e. *switch*) sem hefur allt upp í 1.024 megabæta færslugetu á sekúndu.

Samanlagt vinnsluminni hennar er 20.480 terabæt, og geymslupláss hennar 440 terabæt en gögn eru geymd á SGI InfiniteStorage vélum sem tengd eru við hana.

## Tenglar

*Vefsíða vélarinnar á  vefsíðu NASA.
*„Nasa powers up with supercomputer“ og samantekt af fréttinni á vefsíðu Morgunblaðsins.
*Fréttatilkynningar frá NASA  og SGI.
*„One Giant Leap„, saga vélarinnar samkvæmt SGI.
Staðarkirkja (Steingrímsfirði)

**Staðarkirkja** stendur í Staðardal fyrir botni Steingrímsfjarðar á Ströndum. Talið er að þar hafi verið prestsetur frá frumdögum kristni á Íslandi. Kirkjan var í kaþólskum sið Maríukirkja og allra heilagra. 

Staður var lengi meðal eftirsóttustu brauða landsins. Jón Árnason (1665-1743) sem síðar varð Skálholtsbiskup sat Stað í 15 ár frá 1707. Jón er þekktur fyrir ýmsar ritsmíðar, samdi meðal annars Fingrarím árið 1739. Hann var vel að sér í guðfræði, stærðfræði, rúmfræði og söngfræði. 

Annar merkur prestur sem setið hefur á Stað var séra Sigurður Gíslason (1798-1874). Hann þjónaði þar í þrjá áratugi og lét reisa kirkjuna sem nú stendur á Stað árið 1855. Hún er þriðja elsta hús í Strandasýslu, aðeins Kaldrananeskirkja (1851) og Árneskirkja (1850) eru eldri. 

Kirkjan á Stað var um tíma í hálfgerðri niðurníðslu eftir að Hólmavíkurkirkja tók við hlutverki hennar, en var síðan tekin til gagngerra endurbóta. Vigdís Finnbogadóttir forseti Íslands beitti sér fyrir stofnun sjóðs í því skyni eftir heimsókn á Strandir  1981. Viðgerðunum lauk árið 1990 og þá var kirkjan endurvígð. Kirkjan var endurbyggð í upphaflegum stíl, að því frátöldu að turninn sem er síðari tíma viðbót var látinn halda sér. Þá var kirkjugarðurinn stækkaður og girtur að nýju.

Staðarkirkja á nokkra merka gripi. Halldór Einarsson, prestur á Stað 1724-38, og Sigríður Jónsdóttir kona hans gáfu Staðarkirkju predikunarstólinn sem er þar enn. Þarna eru einnig tvær fornar klukkur, önnur með ártalinu 1602, silfurkaleikur og altaristafla frá 18. öld. Kaleikurinn er smíðaður af gullsmiðnum Sigurði Þorsteinssyni. Þá á kirkjan fornt skírnarfat úr messing með ártalinu 1487 og oblátudósir úr silfri, gefnar af séra Hjalta Jónssyni sem var prófastur á Stað 1798-1827.

## Tenglar
* Staðarkirkja á kirkjukort.net
Gvendarlaug í Bjarnarfirði

**Gvendarlaug í Bjarnarfirði** á Ströndum er lítil hlaðin baðlaug (Hver) um 100 metrum norðan við vesturhorn Hótel Laugarhóls í gamla skólahúsinu á Klúku. Laugin er friðlýst sem fornleifar og er ein margra Gvendarlauga á Íslandi, þar sem sagt er að Guðmundur góði Arason biskup á Hólum (-1237) hafi vígt vatnið.

Lítið eitt neðan við baðlaugina, á milli Hótels Laugarhól og Kotbýlis kuklarans sem er hluti af Galdrasýningu á Ströndum, er sundlaug sem einnig er kölluð Gvendarlaug, eftir gömlu lauginni.

## Tengt efni
* Gvendarbrunnur
1654

Árið **1654** (**MDCLIV** í rómverskum tölum) var 54. ár 17. aldar sem hófst á fimmtudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en sunnudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland

### Fædd

### Dáin
* Guðmundur Andrésson, málfræðingur (f. 1615)
* Runólfur Jónsson, skólameistari  (f. 1619)

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* 20. september - Upphaf galdrafársins á Íslandi þegar teknir voru af lífi, með brennu, Þórður Guðbrandsson og Egill Bjarnason fyrir galdra í Trékyllisvík á Ströndum. Þórður og Egill voru brenndir í sama bálinu, það var „fimmtudag næstan fyrir imbruviku um haustið“. Grímur Jónsson var tekinn af lífi á sömu slóðum, með sömu aðferð, fyrir sömu sakir nokkrum dögum síðar.

## Erlendis

* 26. janúar - Portúgalir náðu borginni Recife í Brasilíu af Hollendingum eftir 2 ára baráttu. Holland hafði haldið henni í 23 ár og kallaði Mauritsstad.
* 5. apríl - Westminstersáttmálinn batt endi á fyrsta stríð Englands og Hollands
* 12. apríl - Oliver Cromwell myndaði bandalag Englands and Skotlands og hlutu Skotar þingsæti á Englandsþingi.
* 3. júní - Loðvík 14. var krýndur konungur Frakklands í Rheims.
* 16. júní - Karl 10. Gústaf tók við konungdómi í Svíþjóð þegar Kristín Svíadrottning sagði af sér. Sama dag tók Kristín upp kaþólska trú.
* 5. júlí - Stríð braust út milli Rússlands og Póllands þegar Rússaher setti upp tjöld við Smolensk. Rússar náðu borginni um haustið.
* 10. júlí - Peter Vowell og John Gerard voru teknir af lífi fyrir að ætla að ráða Oliver Cromwell af dögum.
* 3. september - Lýðveldisflokkurinn á Afgangsþinginu dró völd Cromwells í efa.
* 12. september - Cromwell skipaði svo fyrir að þeir þingmenn sem væru honum andsnúnir á Afgangsþinginu skyldu útilokaðir.
* 12. október - Sprengingin í Delft í Hollandi eyðilagði stóran hluta borgarinnar þegar sprengjugeymsla sprakk og létust meira en 100.
* 31. október - Friðrik María var krýndur kjörfursti í Bæjaralandi.
* 23. nóvember - Blaise Pascal lenti í slysi sem leiddi til þess að hann fékk opinberun og gerðist trúaður.
* 25. desember - 17 bresk stríðsskip héldu frá Portsmouth til leiðar til Vestur-Indía til árásar á spænskar nýlendur. England náði yfirráðum á Jamaíka næsta vor.

### Fædd
* 4. maí - Kangxi keisari í Kína (d. 1722).
* 9. júlí - Reigen Japanskeisari (d. 1732).
* 6. október - Johan Peringskiöld, sænskur fornfræðingur og þjóðminjavörður (d.1720) 
* 27. desember - Jakob Bernoulli, svissneskur stærðfræðingur (d. 1705).

### Dáin
* 17. janúar - Paulus Potter, hollenskur listamaður (f. 1625).
* 28. ágúst - Axel Oxenstierna, ríkiskanslari Svíþjóðar (f. 1583).
* 31. ágúst - Ole Worm, danskur vísindamaður (f. 1588).
* Edward Misselden, enskur kaupsýslumaður. (f. 1608)

## Tilvísanir
1656

Árið **1656** (**MDCLVI** í rómverskum tölum) var 56. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á laugardegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en þriðjudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 6. janúar - Þorlákur Skúlason lést í embætti Hólabiskups.

### Ódagsettir atburðir
* Hallgrímur Pétursson hóf að yrkja *[[Passíusálmarnir|Passíusálmana]]*.

### Fædd

### Dáin
* 5. janúar - Þorlákur Skúlason biskup á Hólum (f. 1597).

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* 10. apríl - Galdramál, Kirkjubólsmálið: Feðgarnir Jón Jónsson eldri og Jón Jónsson yngri frá Kirkjubóli í Skutulsfirði brenndir á báli fyrir galdur eftir kæru séra Jóns Magnússonar prests á Eyri.
* Sigríður Gunnarsdóttir tekin af lífi í Snæfellsness- og Hnappadalasýsslu, fyrir dulsmál.
* Ónafngreind kona frá Hjallasandi fyrir Jökli einnig tekin af lífi í Snæfellsness- og Hnappadalasýsslu, einnig fyrir dulsmál.

## Erlendis

* 5. janúar - Villmergen-stríðið: Mótmælendur og kaþólikkar í kantónum í Sviss börðust. Friðarsamningar náðust í mars.
* 20. janúar - Spánverjar börðu niður uppreisn Mapuche-frumbyggja í varakonungdæminu Perú í nútíma-Síle.
* 12. maí - Hollendingar náðu yfirráðum yfir Colombo á Sri Lanka. Það markaði upphaf nýlendu þeirra á eyjunni sem kölluð var Ceylon.
* 1. júní - Þrenningarkirkjan í Kaupmannahöfn var vígð.
* 21. júní - Pólverjar náðu Varsjá af Svíum sem höfðu haldið borginni í 11 mánuði.
* 27. júní - Lýðveldið Feneyjar gjörsigraði Ottómanveldið í sjóorrustu við Dardanellasund. 83 skip Ottómana eru eyðilögð eða hertekin á meðan Feneyjar misstu aðeins 3 skip. Lorenzo Marcello, aðmíráll Feneyinga, lést þó.
* 29. júní - Karls Gústafsstríðin: Svíþjóð og Brandenborg og Prússland skrifuðu undir hernaðarbandalag.
* 27. júlí - Baruch Spinoza var bannfærður.
* 9. ágúst - Konungsríkið Ayutthaya (nútíma-Taíland): Valdarán þegar frændi konungsins, Sanpet, komst til valda. Annað valdarán innan fjölskyldunnar átti sér stað í október.
* 25. desember - Christiaan Huygens fann upp pendúlklukkuna.

### Fædd
* 31. maí - Marin Marais, franskt tónskáld og víóluleikari (d. 1728).
* 20. október - Nicolas de Largillière, franskur listmálari (d. 1746).
* 29. október - Edmond Halley, enskur vísindamaður (d. 1742).
* Charles Davenant, breskur hagfræðingur. (d. 1714)

### Dáin
* 8. október - Jóhann Georg 1., kjörfursti í Saxlandi (f. 1585).
* 6. nóvember - Jóhann 4. Portúgalskonungur (f. 1603).

### Ódagsett
* Artemisia Gentileschi, ítölsk myndlistarkona (f. 1593)

## Tilvísanir
1627

Árið **1627** (**MDCXXVII** í rómverskum tölum) var 27. ár 17. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en mánudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 20. júní - Tyrkjaránið í Grindavík: Sjóræningjar undir stjórn Murat Reis (Hollendingsins Jan Janszoon) hernámu fimmtán Grindvíkinga.
* 4.-13. júlí - Tyrkjaránið á Austfjörðum: Sjóræningjar frá Barbaríinu rændu og rupluðu í Berufirði og víðar á sunnanverðum Austfjörðum og hernámu 110 manns.
* 16. júlí - Tyrkjaránið í Vestmannaeyjum: Sjóræningjar frá Barbaríinu hernámu 234 Vestmannaeyinga og drápu 36.
* 21. júlí - Guðbrandur Þorláksson, biskup á Hólum lést í embætti.

### Fædd

### Dáin
* 17. júlí - Jón Þorsteinsson píslarvottur, prestur (f. 1570)
* 21. júlí - Guðbrandur Þorláksson biskup á Hólum (f. 1541).
* Ólafur Jónsson á Söndum (f. 1560), prestur og skáld á Dýrafirði.

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Herdísi Guðmundsdóttur drekkt í Miðdölum í Dalasýslu, fyrir sakir dulsmáls.

## Erlendis

* 26. janúar - Hollenska skipið *Gulden Zeepaert*, stjórnað af François Thijssen, var í augsýn við Ástralíu.
* 17. febrúar - Fyrstu ensku landnemarnir settust að á Barbados.
* 13. apríl - Pólsk-litháíska samveldið vann sigur á Svíum í orrustunni við Hammerstein.
* 25. maí - Gústaf 2. Adolf særðist við Danziger Haupt í orrustu við Pólsk-litháíska samveldið.
* 22. júlí - Englendingar, undir stjórn Buckinghams hertoga, réðust á Réeyju til stuðnings húgenottum í La Rochelle.
* 27. júlí - Jarðskjálfti eyddi bæjunum San Severo og Torremaggiore á Ítalíu.
* 10. september - Umsátrið um La Rochelle hófst.
* 20. nóvember - Þrjátíu ára stríðið: Hertoginn af Pommern skrifaði undir uppgjöf fyrir keisarahernum.
* 20. desember - Indland: Shah Jahan fór inn í Lahore eftir að hafa sigrað bróður sinn í orrustu.

### Ódagsettir atburðir
* Keisaraherinn undir stjórn Albrechts von Wallenstein réðist inn í Jótland, rændi þar og brenndi allt sem fyrir varð.
* Síðustu úruxarnir voru drepnir af veiðiþjófum í Póllandi.
* Byssupúður var fyrst notað til sprengingar í námugreftri.

### Fædd
* 25. janúar - Robert Boyle, írskur efnafræðingur (d. 1696).
* 29. nóvember - John Ray, enskur líffræðingur (d. 1705).
* 27. ágúst - Koxinga, herforingi Mingveldisins. (d. 1692)

### Dáin
* 28. október - Jahangir, mógúlkeisari (f. 1569).
* 12. desember - Wei Zhongxian, kínverskur hirðgeldingur (f. 1568)
* Zidan Abu Maali, soldán Marokkó.

## Tilvísanir
1652

Árið **1652** (**MDCLII** í rómverskum tölum) var 52. ár 17. aldar sem hófst á mánudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en fimmtudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Stofnaðir voru  fjórir holdsveikraspítalar hér með konungsbréfi.

### Fædd
### Ódagsett
* Guðmundur Ólafsson, íslenskur fornritafræðingur (d. 1695).

### Dáin
* 1. október - Kristín Guðbrandsdóttir, kona Ara Magnússonar í Ögri. (f 1574) 
* 11. október - Ari Magnússon í Ögri, sýslumaður í Ísafjarðarsýslu og Strandasýslu (f. 1571).

## Erlendis

* 6. apríl - Hollenski skipstjórinn Jan van Riebeeck stofnaði birgðastöð á Góðrarvonarhöfða. Út frá henni reis Höfðaborg síðar.
* 18. maí - Þrælahald varð ólöglegt á Rhode Island.
* 19. maí - Fyrsta stríð Englands og Hollands braust út með sjóorrustu utan við Dover.
* 26. maí - Þriðja enska borgarastríðið: Síðasta vígi konungssinna féll í Skotlandi.
* 17. júlí - Eldsvoði eyðilagði þriðjung Glasgow.
* 26. ágúst - Fyrsta stríð Englands og Hollands: Orrustan við Plymouth.
* 2. október - Eldsvoði eyðilagði miðbæ Oulu, Finnlandi.
* 8. október - Fyrsta stríð Englands og Hollands: Höfðaorrustan. Hollendingar hörfuðu.
* 30. nóvember - Hollendingar báru sigurorð af Englendingum við Dungeness.

### Fædd
* 7. apríl - Klemens 12. páfi (d. 1740).
* 21. apríl - Michel Rolle, franskur stærðfræðingur (d. 1719).

### Dáin
* 22. ágúst - Jacob De la Gardie, sænskur hermaður (f. 1583).
* 8. október - John Greaves, enskur stærðfræðingur (f. 1602).
* 20. október - Antonio Coello, spænskur rithöfundur (f. 1611).
* 22. október - Johannes Bureus, sænskur fornfræðingur og fyrsti þjóðminjavörður og landsbókavörður Svía. (f. 1568)
Klúka

**Klúka** getur átt við:
*Klúka (Bjarnarfirði) ((Kaldrananeshrepp)
*Klúka (Fljótsdal) (Múlaþing)
Hornstrandir

**Hornstrandir** eru nyrsti hluti Vestfjarðakjálkans. Hinar eiginlegu Hornstrandir ná frá Geirólfsgnúpi í austri og voru áður taldar ná vestur að Kögri en nú eru Aðalvík og víkurnar austan hennar oftast einnig taldar til Hornstranda og þær ná þá að Rit vestan Aðalvíkur. Eftir að allt svæðið norðan Skorarheiðar var gert að friðlandi árið 1975 hefur Hornstrandanafnið tekið að færast yfir á allt friðlandið, einnig Jökulfirði.

Töluverð byggð var á Hornströndum fyrr á öldum en hún lagðist af um miðja 20. öld, nema hvað vitavörður var á Hornbjargsvita, í Látravík austan Hornbjargs, til 1995. Þrjú mikil fuglabjörg eru á Hornströndum, Hornbjarg, Hælavíkurbjarg og Riturinn.

## Firðir og víkur í Hornstrandafriðlandi
### Hornstrandir
* Kjaransvík
* Hlöðuvík
* Hælavík
* Hornvík
* Látravík
* Smiðjuvík
* Barðsvík
* Bolungavík
* Furufjörður
* Þaralátursfjörður
* Reykjarfjörður nyrðri

### Aðrar víkur og firðir
* Fljótavík
* Rekavík bak Látur
* Aðalvík
* Hesteyrarfjörður
* Veiðileysufjörður
* Lónafjörður
* Hrafnsfjörður
* Leirufjörður
* Grunnavík

## Tenglar

* Kort Landmælinga Íslands af Hornströndum
* ''Hornstrandir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1939
* ''Kögur og Horn og Heljarvík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980
* ''Hornstrandir''; grein í Morgunblaðinu 1986
* ''Með Útivist um Hornstrandir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000
* ''Auglýsing um friðland á Hornströndum 1985''
* Kort af friðlandinu á Hornströndum
* Kort Landmælinga Íslands af Hornströndum
* Undir Axarfjalli, Lesbók Morgunblaðsins, 13. tölublað (05.04.1970)
Víðidalsá

**Víðidalsá** er heiti yfir býli og ár.

*Víðidalsá, býli í Steingrímsfirði
*Víðidalsá, á í Steingrímsfirði
*Víðidalsá, á í Víðidal í Húnaþingi
Leopold Kronecker

**Leopold Kronecker** (7. desember 1823 - 29. desember 1891) var þýskur stærðfræðingur, sem lagði sitt af mörkum til talnafræði og einnig á öðrum sviðum stærðfræðinnar. Hans er oftast minnst fyrir það að vera fyrstur til að draga í efa svokallaðar óuppbyggjandi tilvistarsannanir. Hann stóð í deilum við Weierstrass og fleiri um þau mál. Einnig er hans minnst fyrir að segja: „*[[Guð]] skapaði [[heiltölur|heilu tölurnar]]. Allt annað er verk mannsins.*“

## Heimild
* Hawking, Stephen o.fl. *God Created the Integers*. ISBN 9780762419227, 

## Tengt efni
* Kronecker δ
Kirkjuból

**Kirkjuból** er heiti á 27 jörðum á Íslandi. Þar af eru 19 þeirra á Vestfjörðum og 4 við Önundarfjörð. Sumar af þessum jörðum eru farnar í eyði, en enn er búið á nokkrum. Það er hins vegar athyglisvert að í dag er aðeins kirkja á einni jörðinni, Kirkjubóli í Valþjófsdal við Önundarfjörð.

*Kirkjuból í Steingrímsfirði á Ströndum
*Kirkjuból í Staðardal á Ströndum
*Kirkjuból í Korpudal við Önundarfjörð
*Kirkjuból í Bjarnardal við Önundarfjörð
*Kirkjuból í Valþjófsdal við Önundarfjörð
*Kirkjuból á Bæjarnesi, Reykhólasveit
*Kirkjuból vestra á Litlanesi, Reykhólasveit
*Kirkjuból við Skutulsfjörð
*Kirkjuból á Miðnesi á Reykjanesskaga
*Kirkjuból í Langadal
*Kirkjuból í Skagafirði 
*Kirkjuból í Hvítársíðu í Borgarbyggð, sem Guðmundur Böðvarsson skáld var kenndur við.
Vigur

**Vigur** getur haft eftirfarandi merkingar:
* Vigur, hugtak úr stærðfræði
* Vigur, eyja á Ísafjarðardjúpi
* Vigur er íslenskt karlmannsnafn.
Húsavík (Austfjörðum)

**Húsavík** er önnur stærst nokkurra víkna í svokölluðum Víkum sem eru á milli Borgarfjarðar eystri og Loðmundarfjarðar, og eru vinsælt útivistarsvæði. Í Húsavík er samnefnt býli sem er vel við haldið og gömul sveitakirkja. Innihald gamla kirkjugarðsins í Húsavík hefur komið betur í ljós undanfarna áratugi því kirkjugarðurinn er alveg við sjávarbakkann og sjórinn hefur eytt landi og forn mannabein og líkkistur komið í ljós. Heldur hefur þó dregið úr því undanfarin ár.
Borgarljósin

***Borgarljósin*** eða ***City Lights*** er kvikmynd eftir Charlie Chaplin sem var frumsýnd 30. janúar 1931 í Los Angeles.

Myndin var kostuð af Chaplin sjálfum (og framleidd af Chaplin – United Artists), hann leikstýrði myndinni einnig, samdi alla tónlistina (að undanskildu einu lagi), ritstýrði og lék aðalhlutverkið á móti Virginia Cherril (blinda stúlkan).

Ekkert var talað í myndinni þrátt fyrir að tæknin til að setja inn hljóð á filmu væri til staðar, en Chaplin vildi ekki að talmál væri notað í myndinni. Þrátt fyrir það er myndin full af tónlist og hann notar hljóð á afar spaugilegan máta. Líklegast var aðal vandamálið að velja rödd fyrir *flækinginn*, þ.e. hann var fræg persóna um gjörvallan heim og allir höfðu myndað með sér eigin hugmyndir um hvernig hann talaði, að finna rétta rödd fyrir *flækinginn* hefði verið vandasamt verk og hugsanlega eyðilagt persónuna.

Margar frægar persónur sáu verk Chaplins á frumsýningu, þar á meðal Albert Einstein.

## Lýsing
Myndin fjallar í stuttu máli um fræga persónu Chaplins „The Tramp“ (ísl. Flækingurinn) sem að kynnist blindri og fátækri stúlku, sem vinnur fyrir sér með blómasölu. Flækingurinn verður afar hrifinn af henni og gerir allt sem í hans valdi stendur til að hjálpa stúlkunni þegar hún veikist og hefur ekki efni á húsaleigunni.

## Heimildir
* 

## Tilvísanir
1148

Árið **1148** (**MCXLVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 30. september - Hítardalsbrenna: Stórbruni í Hítardal þar sem 73 manns sem voru þar við veislu brunnu inni, þar á meðal Magnús Einarsson, Skálholtsbiskup og sjö prestar. Eldingu sló niður í veisluskálann með þessum afleiðingum. 
* Allar jarðir í Vestmannaeyjum voru þetta ár komnar í eigu Skálholtsstóls og orðnar kirkjujarðir. 
* Hallur Teitsson kjörinn Skálholtsbiskup.

### Fædd

### Dáin
* 30. september - Magnús Einarsson, Skálholtsbiskup (f. 1092).
* 9. nóvember - Ari Þorgilsson fróði.
* Vilmundur Þórólfsson, fyrsti ábóti á Þingeyrum.

## Erlendis
* Júní - Önnur krossferðin komst til Jerúsalem. Leiðtogarnir héldu fund í Akkó og ákváðu að ráðast á Damaskus.
* Júlí - Umsátrið um Damaskus mistókst.

### Fædd
* Bela 3., konungur Ungverjalands (d. 1196).
* Honóríus III (Cencio Savelli), páfi (d. 1227).

### Dáin
* Úlfhildur Hákonardóttir, drottning Svíþjóðar 1117–1125 (kona Inga yngri), Danmerkur 1130–1134 (kona Níelsar konungs) og Svíþjóðar á ný 1134-1148 (kona Sörkvis eldri).
1648

Árið **1648** (**MDCXLVIII** í rómverskum tölum) var 48. ár 17. aldar og hlaupár sem hófst á miðvikudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en laugardegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* 21. apríl - Snjór var í mitti á sléttlendi á Suðvesturlandi, segir í Setbergsannál.

### Ódagsettir atburðir
* Veturinn var nefndur *[[Glerungsvetur]]* á Íslandi.
* Bæjarbruni varð á Stórólfshvoli hjá ekkju Vigfúsar Gíslasonar sýslumanns, og er í gömlum annálum sagt, að meiri gersemar og verðmæti muni naumast hafa eyðilagst í eldsvoða á Íslandi fram til þess tíma, þ.á m. voru handrit merk, skjöl og mikill bókakostur, dýrmætir skartgripir og aðrir fjármunir. Ekkjan, Katrín ríka Erlendsdóttir, bjargaðist naumlega út með börnum sínum.
* Henrik Bjelke var gerður að höfuðsmanni á Íslandi og sleginn til riddara síðar sama ár.

### Fædd

### Dáin
* 9. mars - Halldór Jónsson hertekni, bóndi og lögréttumaður sem hertekinn var í Tyrkjaráninu.
* 27. júní - Arngrímur Jónsson lærði (f. 1568) prestur á Mel í Miðfirði.

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Sveinn „skotti“ Axlar-Bjarnarson (f. um 1590) hengdur í Rauðuskörðum á Barðaströnd, fyrir „landhlaup“ og tilraun til nauðgunar.

## Erlendis

* 26. janúar - Kósakkar hófu uppreisn gegn yfirráðum Pólverja og stofnuðu síðar sjálfstætt lýðveldi þar sem nú er miðhluti Úkraínu. 
* 30. janúar - Sjálfstæði Hollands var viðurkennt með friðarsamningum í Münster sem bundu enda á Áttatíu ára stríðið.
* 19. júlí - Síðasta stóra orrustan í þrjátíu ára stríðinu þegar Svíar réðust á Prag og unnu sigur eftir þriggja daga átök.
* Ágúst - Franska borgarastyrjöldin (*La Fronde*) braust út þegar Mazarin kardináli lét handtaka leiðtoga Parísarþingsins.
* 24. október - Þrjátíu ára stríðið endaði með undirritun friðarsamninga í Münster í Vestfalíu. Samningarnir fólu meðal annars í sér viðurkenningu á sjálfstæði Sviss.
* 31. október - Arabar sömdu við Portúgali um að þeir síðarnefndu mættu reisa virki í furstadæminu Sharjah og í Óman.
* 11. nóvember - Frakkar og Hollendingar sömdu um að skipta á milli sín eyjunni Sankti Martin.
* 23. nóvember - Krýning Friðriks 3. fór fram í Danmörku.
* 11. desember - Enska borgarastyrjöldin: Hreinsun Prides fór fram á þingmönnum Langa þingsins og Afgangsþingið tók við.

### Ódagsettir atburðir
* Jakob hertogi af York flúði frá Englandi til Haag.
* Holsteinski stærðfræðingurinn Nicolaus Mercator hóf störf við Kaupmannahafnarháskóla.
* Portúgalir tóku Lúanda aftur af Hollendingum og gerðu að stjórnsýslumiðstöð.
* Rabbíinn Sabbatai Zevi í Smyrnu lýsti því yfir að hann væri messías.

### Fædd
* 26. apríl - Pétur 2. konungur Portúgals (d. 1712).

### Dáin
* 28. febrúar - Kristján 4. konungur Íslands og Danmerkur.
* 12. mars - Tirso de Molina, spænskt leikskáld (f. um 1571).
* 17. maí - Peter Melander hershöfðingi í her keisarans (f. 1585).
* 20. maí - Vladislás 4. Vasa konungur Póllands (f. 1595).
* 1. september - Marin Mersenne, franskur munkur, stærðfræðingur og heimspekingur (f. 1588).

## Tilvísanir
Húsavík (aðgreining)

**Húsavík** heita eftirfarandi staðir:

* Húsavík, kaupstaður við Skjálfanda á Norðurlandi.
* Húsavík, bær við Steingrímsfjörð á Ströndum.
* Húsavík, vík með samnefndu eyðibýli og kirkjustað í Víkum á Austfjörðum.
* Húsavík á Sandey í Færeyjum.
1663

Árið **1663** (**MDCLXIII** í rómverskum tölum) var 63. ár 17. aldar sem hófst á sunnudegi samkvæmt gregoríska tímatalinu en miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu sem er tíu dögum á eftir.

## Ísland
* Fyrsta húsið var byggt í Grundarkampi, þar sem byggð hófst í Grundarfirði.
* Suðurlandsskjálfti varð og jarðskjálfti á Reykjanesi þar sem hús hrundu. Kleifarvatn lækkaði.  

### Fædd
* 21. júní - Björn Þorleifsson, Hólabiskup (d. 1710).
* 13. nóvember - Árni Magnússon handritasafnari og prófessor (d. 1730).

### Dáin
* 23. mars - Ragnheiður Brynjólfsdóttir (f. 1641). Talið er að sálmur Hallgríms Péturssonar, „Um dauðans óvissan tíma“, hafi fyrst verið sunginn yfir moldum hennar.
### Opinberar [[aftaka|aftökur]]

* 24. ágúst - Ólöf Magnúsdóttir var dæmd til dauða fyrir dulsmál, þann 22. ágúst á Hofi á Höfðaströnd í Skagafjarðarsýslu, og drekkt í Hofsá tveimur dögum síðar.

## Erlendis

* 5. mars - Reigen tók við keisaratign í Japan af Go-Sai.
* 24. mars - Karl 2. Englandskonungur gerði Karólínu að nýlendu.
* 8. apríl - Theatre Royal, Drury Lane opnaði með nýrri uppfærslu á *[[Gamansami liðsforinginn|Gamansama liðsforingjanum]]* eftir John Fletcher.
* 27. júlí - Enska þingið samþykkti önnur sjóferðalögin sem bönnuðu öðrum en enskum skipum úr enskum höfnum siglingar með vistir til nýlendnanna í Nýja Englandi.
* 13. september - Ottómanveldið varnn sigur á Ungverjum við Érsekújvár (nú í Slóvakíu).
* 16. október - Króatar unnu stórsigur á Ottómönum (í mið-Króatíu nútímans).
* 24. nóvember - Rhode Island varð nýlenda Bretlands.
### Ódagsettir atburðir
* Leonóra Kristína var handsömuð og fangelsuð í Bláturni að undirlagi bróður síns Friðriks 3.

### Fædd
* 7. mars - Tomaso Antonio Vitali, ítalskt tónskáld (d. 1745).

### Dáin
* 18. september - Heilagur Jósef frá Copertino (f. 1603).
* 5. desember - Severo Bonini, ítalskt tónskáld (f. 1582).
* 17. desember - Nzinga Mbandi, drottning Ndongo-Matamba (f. um 1583).
* 28. desember - Francesco Maria Grimaldi, ítalskur stærðfræðingur (f. 1618).

## Tilvísanir
1730

Árið **1730** (**MDCCXXX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 17. desember - Henrik Ochsen var gerður stiftamtmaður.
* Oddur Sigurðsson lögmaður hlaut uppreist æru hjá konungi og deilur hans og Jóhanns Gottrup lauk svo að Jóhanni var gert að skila Oddi aftur jörðum og fjórtán fiskibátum.

### Fædd

### Dáin
* 7. janúar - Árni Magnússon handritasafnari og prófessor (f. 1663).
* 11. október - Niels Kier, lögmaður sunnan og austan.

## Erlendis
* 26. febrúar - Anna Ivanovna varð keisaraynja Rússlands eftir lát frænda síns, Péturs 2.
* 28. febrúar - Vitus Bering sneri aftur til St. Pétursborgar frá könnunarleiðangri á Kamsjatka.
* 9. mars - Íran og Ottómanveldið fóru í stríð þegar Nader Khan íranskur hershöfðingi hélt frá borginni Shiraz og vestur.
* 8. júlí - Jarðskjálfti varð við Valparaíso í Síle af stærðinni 9,1.
* 12. júlí - Klemens 12. var kjörinn páfi. Hann var 78 ára og sat á páfastóli í nær 10 ár.
* 5. ágúst -  Friðrik prins (síðar Friðrik mikli konungur) Prússlands reyndi að flýja til Englands eftir að hafa yfirgefið prússneska herinn. Hann var fangelsaður í eitt ár og sleppt eftir fyrirgefningu föður síns. Hans Hermann von Katte, lautinant, sem flúði með Friðriki, var tekinn af lífi.
* 1. september - Eldgos varð á Lanzarote á Kanaríeyjum.
* 9. desember - Fyrsta ritaða heimildin um Frímúrararegluna birtist í The Pennsylvania Gazette í grein eftir Benjamin Franklin.

### Ódagsett
* Oddfellowreglan var stofnuð sem bræðralag í London.

### Fædd
* 13. maí - Charles Watson-Wentworth, markgreifi af Rockingham, forsætisráðherra Bretlands. (d. 1782)
* 26. júní - Charles Messier, franskur stjörnufræðingur. (d. 1817)

### Dáin
* 29. janúar - Pétur 2. Rússakeisari (f. 1715).
* 21. febrúar - Benedikt 13. páfi (f. 1649).
* 12. október - Friðrik 4. konungur Íslands og Danmerkur.
Kirkjuból (Steingrímsfirði)

**Kirkjuból** er jörð í Steingrímsfirði. Þar er nú rekin ferðaþjónusta. Fyrrum var kirkja á Kirkjubóli, en síðustu heimildir um hana eru frá 17. öld. Þar kvæntist Jón lærði Guðmundsson konu sinni árið 1600. Þarna var einnig þingstaður Kirkjubólshrepps fyrrum, en sá hreppur var árið 2002 sameinaður Hólmavíkurhrepp. Þekktur aftökustaður á Kirkjubóli er Lákaklettur.
Jón lærði Guðmundsson

Jón lærði Guðmundsson (1574 – 1658) var víðkunnur fræðimaður, handritaskrifari, handverksmaður, auk þess sem hann sinnti lækningum og var álitinn fjölkunnugur. Hann var þrátt fyrir það ómenntaður alþýðumaður. 

Jón fæddist í Ófeigsfirði á Ströndum árið 1574 og ólst upp þar og á Ósi við Steingrímsfjörð. Hann var ýmist nefndur Jón málari eða smiður eða tannsmiður (hann skar út í hvaltennur) en hlaut síðar viðurnefnið hinn lærði. 

Á árunum 1611 – 12 er sagt að Jón lærði hafi kveðið niður tvo drauga að Stað á Snæfjallaströnd með mögnuðum galdrasæringum, kvæðunum Fjandafælu og Snjáfjallavísum. Þau eru bæði varðveitt.

Jón kvæntist haustið 1600 Sigríði Þorleifsdóttur frá Húsavík í Steingrímsfirði og áttu þau soninn Guðmund Jónsson, prest á Hjaltastöðum.

Jón lærði andmælti Spánverjavígunum 1615 opinberlega, en hrökklaðist eftir það af Vestfjörðum undan sýslumanninum Ara í Ögri. Eftir það settist hann að undir Jökli og stundaði meðal annars lækningar en var kærður fyrir galdra og dæmdur útlægur af landinu. Jón fór til Kaupmannahafnar og fékk málið tekið upp að nýju en á Alþingi 1637 var dómurinn staðfestur. Jón fékk þó að lifa það sem eftir var ævinnar austur á Héraði hjá syni sínum, mest fyrir tilstilli Brynjólfs Sveinssonar biskups í Skálholti. Jón lærði skrifaði fjölda handrita sem hafa varðveist.

Hann lést árið 1658.

## Verk
Eftir Jón liggja ýmis kvæði, eins og Fjölmóður, ævidrápa, Snjáfjallavísur, Fjandafæla, Áradalsvísur og Fuglakvæði, rímur eins og Ármannsrímur, Rímur af Fertram og Plató og Spánverjarímur. Hann á einnig ritgerðir eins og Stutt undirrétting um Íslands aðskiljanlegar náttúrur og Víg Spánverja í Æðey. Einnig stutt rit eins og Um nokkurra grasa náttúrur, Um hulin pláz og yfirskyggða dali á Íslandi, Samantekt um skilning á Eddu, Lækningabók, Tidsfordrif, Augnamerkingar. Einnig Uppdráttur Grænlands. Krukksspá hefur einnig verið eignuð honum.

## Tenglar
* Handrit með verkum Jóns lærða
* 
* 
* „Jón the bookish man and wizard“. Ævisaga Jóns Guðmundssonar lærða á rússnesku