open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pierre-Emerick Aubameyang

**Pierre Emerick-Aubameyang** (fæddur 18. júní 1989) er gabonskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Marseille og gabonska landsliðið. Hann hefur skorað yfir 400 mörk í öllum keppnum.

Aubameyang hóf ferilinn í Frakklandi og hélt svo til Borussia Dortmund í Þýskalandi. Hann varð markahæsti leikmaðurinn í Bundesliga tímabilið 2016-2017. 

Frá 2018 til 2022 var hann með Arsenal. Aubameyang skoraði 22 mörk á tímabilinu 2018-2019 í ensku úrvalsdeildinni og deildi markakóngstitlinum með Sadio Mané og Mohamed Salah.
Í desember 2021 var Aubameyang sviptur kapteinstitlinum í Arsenal eftir agabrot.

Hann hélt í kjölfarið til Barcelona. Hann skoraði þrennu í sínum þriðja leik í La Liga. Í september 2022 fór hann aftur til London þegar hann samdi við Chelsea.

Faðir hans spilaði knattspyrnu fyrir gabonska landsliðið og í Frakklandi, einnig spila hálfbræður hans knattspyrnu. Móðir Aubameyang er spænsk.

Þann 19. maí 2022 tilkynnti Aubameyang opinberlega að hann hefði hætt á alþjóðavísu eftir 73 landsleiki og 30 mörk skoruð. Hann endurskoðaði ákvörðun sína og hélt áfram með landsliðinu.

## Heimild

*
Isoetes giessii

**Isoetes giessii** er tegund af álftalaukum sem var lýst af Georg Oskar Edmund Launert. Hann er ættaður frá Namibíu í suður Afríku.

## Tilvísanir
Isoetes azorica

**Isoetes azorica** er tegund af álftalaukum sem var lýst af Michel Charles Durieu de Maisonneuve. Hún vex á Azoreyjum (Corvo, Flores, Faial, Pico, Sao Jorge og Terceira).

## Tilvísanir
LifeRing Secular Recovery

**LifeRing Secular Recovery** eru samtök um meðferð við fíkn eins og áfengissýki. Ólíkt AA-samtökunum krefst LifeRing þess ekki að maður lýsi því yfir að maður sé fíkill, og kerfið felur ekki í sér tengingu við trúarbrögð.

## Tilvísanir
Isoetes maritima

**Isoetes maritima** er tegund af álftalaukum sem var lýst af Underw.. Hún er ættuð frá Norður-Ameríku (Alaska, Bresku Kólumbíu, og Washington-ríki.).

## Tilvísanir
Isoetes labri-draconis

**Isoetes labri-draconis** er tegund af álftalaukum sem var lýst af Amstutz og fékk sitt núverandi nafn af N. R. Crouch. Hún er frá suður Afríku.

## Tilvísanir
Etihad Stadium

**The City of Manchester Stadium**, betur þekktur sem **Etihad Stadium** er íþróttavöllur í  Manchester, Englandi. Hann er heimavöllur Manchester City og tekur rúmlega 55 þúsund sem gerir hann 5. stærsta völlinn á Englandi. Völlurinn hýsir líka aðrar íþróttir og tónleika. 

Völlurinn var byggður ári 1999- 2002 og var fyrst notaður til að hýsa Bresku samveldisleikana (Commonwealth games). Fyrirhugað er að stækka hann upp í 63.000 sæti.

## Heimildir
*
Goodison Park

**Goodison Park** er knattspyrnuvöllur í Liverpool á Englandi og er heimavöllur kvennaliðs Everton frá 2025. 

Völlurinn tekur tæp 40.000 í sæti. Hann hefur hýst flesta leiki í efstu deildum enskrar knattspyrnu. Everton spiluðu fyrst á Anfield en ósætti meðal eigenda varð til þess að Everton var úthýst af vellinum og því var nýr völlur byggður, steinsnar frá Anfield.

Everton Stadium tók við Goodison Park sem heimavöllur karlaliðs Everton tímabilið 2025-2026.

## Heimildir
* 

## Tilvísanir
Beate Klarsfeld

**Beate Klarsfeld**, fædd undir nafninu **Beate Auguste Künzel** (13. febrúar 1939) er þýskur blaðamaður sem varð fræg á 20. öld fyrir að vinna ásamt eiginmanni sínum, Serge Klarsfeld, að því að rannsaka og afhjúpa stríðsglæpamenn úr röðum nasista.

Klarsfeld vakti athygli vegna harðrar andstöðu sinnar gegn gömlum nasistum sem reyndu að sitja áfram í valdastöðum í Þýskalandi eftir seinni heimsstyrjöldina. Á flokksþingi Kristilega demókrataflokksins þann 7. nóvember árið 1968 löðrungaði hún kanslara Þýskalands, Kurt Georg Kiesinger, og kallaði hann nasista. Næst beindi hún spjótum sínum gegn Ernst Achenbach, sem var þá þingmaður á þýska ríkisþinginu en hafði verið nasisti til ársins 1945 og hafði átt þátt í því að safna saman og flytja Gyðinga frá Frakklandi í útrýmingarbúðir. Þýsk stjórnvöld hugðust útnefna Achenbach í framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins en útnefning hans var dregin til baka eftir að Klarsfeld vakti athygli á máli hans. Aðgerðir Klarsfeld settu sterkan svip á þýskt stjórnmálalíf á sjöunda og áttunda áratuginum.

Ásamt frönskum eiginmanni sínum, Serge, benti Klarsfeld í blaðagreinum og á mótmælasamkomum á fyrrum nasista sem gengu frjálsir í Þýskalandi þrátt fyrir að hafa verið dæmdir sekir fyrir stríðsglæpi af frönskum dómstólum. Meðal gömlu nasistanna sem hún benti á voru:

:
* Kurt Lischka, liðsmaður SS-sveitanna sem hafði safnað saman Gyðingum í París í júlí árið 1942. Árið 1971 reyndi Klarsfeld að ræna Lischka og flytja hann til Frakklands svo hægt yrði að rétta yfir honum þar. Henni mistókst ætlunarverkið og var dæmd í tveggja mánaða fangelsi fyrir uppátækið.
* Herbert Hagen, skipuleggjandi sem hafði unnið við gerð áróðurs gegn Gyðingum fyrir SS-sveitirnar og staðið fyrir útflutningi Gyðinga frá Bordeaux í janúar árið 1942.
* Klaus Barbie, leiðtogi Gestapo í Lyon sem hafði skipað flutning 44 barna af Gyðingaættum í útrýmingarbúðir í Izieu.

Með stuðningi Alþjóðaráðs gyðinga stofnaði Klarsfeld *Beate Klarsfeld-stofnunina* og tók þátt í ýmsum aðgerðum til að halda minningunni um Helförina á lofti. Hún var lýst riddari frönsku heiðursorðunnar árið 1984 og var sæmd riddaraorðu frönsku heiðursfylkingarinnar árið 2007 af Jacques Chirac Frakklandsforseta. Hún hlaut riddarakross frönsku heiðursorðunnar í maí árið 2011.

Í febrúar árið 2012 studdi þýski Vinstriflokkurinn framboð Klarsfeld í embætti forseta Þýskalands. Hún tapaði fyrir prestinum og mannréttindafrömuðinum Joachim Gauck, sem hlaut 991 atkvæði á sambandsþinginu en Klarsfeld aðeins 126.

## Tilvísanir
Isoetes brittonii

**Isoetes brittonii** er tegund af álftalaukum sem var lýst af D.F. Brunt. &amp; W. C. Taylor. Hún er frá austurhluta Bandaríkjanna. Samkvæmt sumum heimildum er hún blendingur; Isoetes x brittanica
(I. engelmannii x I. riparia) 

## Tilvísanir
Isoetes riparia

**Isoetes riparia** er tegund af álftalaukum sem var lýst af Georg George Engelmann og Addison Brown. Hún er frá austurhluta Norður-Ameríku.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *I. r. amesii*
* *I. r. canadensis*
* *I. r. reticulata*
* *I. r. robbinsii*

## Tilvísanir
Stráloka

***Stráloka*** (fræðiheiti; *Hydrellia griseola*) er tvívængjutegund sem var fyrst lýst af Carl Fredrik Fallén 1813.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life. Hún hefur fundist á Íslandi.

## Tilvísanir
Taðfluga

**Taðfluga** (fræðiheiti: *Copromyza nigrina*) er flugutegund sem finnst víða á palearktíska svæðinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Ecology of Commanster
Barkarbjöllur

**Barkarbjöllur** eru um 220 tegundir með  6000 tegundir bjallna í undirættinni **Scolytinae**. Áður voru þær taldar sjálfstæð ætt: **Scolytidae**, en eru nú taldar mjög sérhæfð grein af ranabjöllum. Vel þekkt meindýr eru í undirættinni, svo sem *[[Scolytus multistriatus]]*,  *[[Scolytus scolytus|S. scolytus]]* og  *[[Hylurgopinus rufipes]]* í álmi, *[[Dendroctonus ponderosae]]*,  *[[Dendroctonus frontalis]]* og *[[Ips typographus]]* í barrtrjám. Einnig er *[[Hypothenemus hampei]]* veruleg plága í kaffirækt víða um heim.

Barkarbjöllur fundust á Íslandi árið 2024.

## Svipmyndir

Image:Bark beetle gallery.jpg|Barkarbjöllugöng
Image:Bark beetle galleries.JPG|Barkarbjöllugöng með útgönguholur sjáanlegar
Image:Schorskevervraat op eik.jpg|Sumar tegundir eru með stök hlykkjótt göng
Image:Elm bark beetle galleries 01.JPG|Barkarbjöllugöng á dauðum álmi
Image:Lapač kůrovce.JPG|Barkjöllugildra
Image:Fichtenstamm entrindet - Detail.jpg|


## Tilvísanir

## Tenglar og viðbótarlesning
*Barkarbjöllur. Ógn við íslenska skóga - Kjarnaskogur.is
*American and Mexican Bark and Ambrosia beetles
*Southern Pine Beetle on the Forest Encyclopedia Network
*PaDIL Sheet on ''Scolytus scolytus'' 
;on the UF / IFAS Featured Creatures Web site
* ''Dendroctonus frontalis'', southern pine beetle
*''Dendroctonus terebrans'', black turpentine beetle
*''Ips'',  engraver beetles
* Species Profile- European Spruce Bark Beetle (''Ips typographus''), National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for European Spruce Bark Beetle.
*Nordhaus, Hannah. *Bark Beetle Outbreaks in Western North America: Causes and Consequences*. University of Utah Press: Salt Lake City, 2009.
Stálöndin

**Stálöndin** er ofurhetja í Andrésar Andar-sögunum, og er í raun Andrés Önd sjálfur í dulbúningi. Stálöndinni bregður oftast fyrir í Syrpum. 

Andrés Önd er persóna sem flestallir þekkja, en ekki alveg jafn margir þekkja persónuna sem hann verður þegar hann fer inn í skápinn sinn. Í skápnum hans er takki og ef hann ýtir á þann takka virkar skápurinn hans eins og lyfta og flytur hann niður í fylgsnið sitt þar sem hann geymir leynivopnin sín, grímur af ýmsum Andabæingum og búninginn sinn. Leynivopnin hans útvegar Georg gírlausi og hefur hann einnig breytt bílnum hans Andrésar þannig að í honum eru líka leynivopn og getur hann flogið. Margar persónur í Andrés Önd hafa uppgötvað leyndarmál hans en hann hefur alltaf fundið leið til að láta hvern sem fattar leyndarmálið hans gleypa einn gleymskumola, en þeir þurrka út skammtímaminnið. Stálöndin kom fyrst fram árið 1969 og síðan þá hafa margar aðrar sögur komið um þessa önd sem líkist ekki að neinu leyti hinum óheppna Andrési Önd.
Sigríður Hagalín

:*Sjá einnig [[Sigríður Hagalín Björnsdóttir]] fréttakona*
**Sigríður Hagalín** (fædd 7. desember 1926, dáin 26. desember 1992) var íslensk leikkona. Foreldrar Sigríðar voru Guðmundur Gíslason Hagalín rithöfundur og fyrri kona hans Kristín Jónsdóttir. Sigríður eignaðist tvær dætur, Kristínu Ólafsdóttur bókasafnsfræðing með fyrri eiginmanni sínum og Hrafnhildi Hagalín Guðmundsdóttur leikskáld með seinni eignmanni sínum Guðmundi Pálssyni framkvæmdastjóra Leikfélags Reykjavíkur.

Sigríður fæddist í Voss í Noregi en ólst upp á Ísafirði og þaðan lauk hún gagnfræðaprófi árið 1941. Hún stundaði síðar nám við Samvinnuskólann frá 1941-1942, Leiklistarskóla Lárusar Pálssonar 1945-1946 og Leiklistarskóla Þjóðleikhússins 1951-1953. Sigríður starfaði sem leikkona hjá Þjóðleikhúsinu og Leikfélagi Reykjavíkur frá 1953-1963 og síðar sem fastráðin leikkona hjá Leikfélagi Reykjavíkur frá 1964. 

Sigríður var um árabil ein þekktasta leikkona landsins og lék mörg eftirminnileg hlutverk, einkum á sviði en einnig lék hún í fjölda útvarps- og sjónvarpsleikrita og í kvikmyndum. Eitt þekktasta hlutverk hennar var annað aðalhlutverkið, hlutverk Stellu í kvikmyndinni Börn náttúrunnar árið 1991 en myndin var tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta erlenda kvikmyndin árið 1992 auk þess sem Sigríður var tilnefnd til evrópsku Felix kvimyndaverðlaunanna sem besta leikkona í aðalhlutverki árið 1991 fyrir hlutverk sitt í myndinni. Sama ár var Sigríður kosin af Alþingi í heiðurslaunaflokk listamanna.

Árið 1970 hlaut Sigríður íslensku leiklistarverðlaunin, Silfurlampann fyrir leik sinn í hlutverki Nell í leikritinu Hitabylgju og þann 1. janúar 1992 var hún sæmd riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag sitt til leiklistar. 

## Tilvísanir
Bad Cat

***Bad Cat*** (tyrkneska: *Kötü Kedi Şerafettin*) er tyrknesk-kvikmynd frá árinu 2016.

## Leikarar

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Frumskottur

**Frumskottur** (fræðiheiti: *Protura*) eru mjög smá  (<2&nbsp;mm löng), jarðvegsdýr, sem fyrst  voru uppgötvuð á 19. öld. Stundum eru þau talin til eigin flokks og stundum eru þau talin til skordýra.

Yfir 800 tegundir eru þekktar sem skiptast á milli sjö ættkvísla. Nálægt 300 tegundir eru í einni ættkvísl, *[[Eosentomon]]*.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Proturans on the University of Florida / Institute of Food and Agricultural Sciences *Featured Creatures* website
Doris Day

**Doris Day** (fædd undir nafninu **Doris Mary Kappelhoff**; 3. apríl 1922&nbsp;– 13. maí 2019) var bandarísk leikkona og söngkona. Hún var einnig þekkt sem baráttukona fyrir dýravelferð.

Day hóf feril sinn sem dansari og sóttist eftir ferli í ballettdansi, en eftir að hún fótbrotnaði neyddist hún til að skipta um starfsgrein og gerðist söngkona í hljómsveitum árið 1939. Hún komst til metorða árið 1945 með söng sínum í tveimur lögum sem komust efst á vinsældalista: „Sentimental Journey“ og „My Dreams Are Getting Better All the Time“ með hljómsveitinni Les Brown & His Band of Renown. Day gekk síðan úr hljómsveitinni, hóf feril sem einsöngvari og hljóðritaði rúmlega 650 söngva frá 1947 til 1967.

Day hóf feril í kvikmyndum á seinni hluta klassíska tímans í Hollywood með kvikmyndinni *Romance on the High Seas* árið 1948 og átti eftir að vinna sem leikkona í Hollywood næstu 20 árin. Hún lék aðalhlutverk í margs konar kvikmyndum, meðal annars í söngleikjum, gamanleikjum og í dramamyndum. Hún lék titilhlutverkið í kvikmyndinni *Calamity Jane* (1953) og lék á móti James Stewart í kvikmyndinni *The Man Who Knew Too Much* (1956) eftir Alfred Hitchcock. Þekktustu hlutverk hennar voru í kvikmyndum þar sem hún lék á móti Rock Hudson, og má þar helst nefna myndina *Pillow Talk* frá árinu 1959. Day var tilnefnd til Óskarsverðlauna sem besta leikkonan fyrir leik sinn í myndinni. Hún vann einnig með James Garner í myndunum *Move Over, Darling* (1963) og *The Thrill of It All* (1963) og lék á ferli sínum á móti Clark Gable, Cary Grant, James Cagney, David Niven, Jack Lemmon, Frank Sinatra, Richard Widmark, Kirk Douglas, Lauren Bacall og Rod Taylor í ýmsum kvikmyndum. Eftir að Day hætti að birtast í kvikmyndum árið 1968 varð hún aðalleikonan í eigin sjónvarpsþáttum, *The Doris Day Show*, sem sýndir voru til ársins 1973.

Day var ein af frægustu kvikmyndastjörnum heims á sjöunda áratuginum og var árið 2012 ein af átta skemmtikröftum sem höfðu komist fjórum sinnum efst á vinsældalista í bandarískum kvikmyndahúsum. Árið 2011 gaf Day út 29. hljómplötu sína, *My Heart*, og komst á metsölulista í Bretlandi. Hún hlaut Grammy-verðlaun fyrir ævistarf sitt og Legend-verðlaunin frá bandaríska Söngvarasambandinu. Árið 1989 hlaut hún einnig Cecil B. DeMilne-verðlaunin fyrir ævistörf sín í kvikmyndum. Árið 2004 var hún sæmd Frelsisorðu Bandaríkjaforseta og hlaut síðan verðlaun fyrir ævistörf sín frá Gagnrýnendasambandi Los Angeles árið 2011.

## Tilvísanir
Járnlunga

**Járnlunga**  eða **stállunga** er lækningatæki  eða eins konar öndunarvél sem gerir sjúkling sem er í lunganu kleift að anda eðlilega. Þetta lækningatæki var á sínum tíma nauðsynlegt vegna sjúkdóma eins og mænuveiki og eitrana. Járnlunga er ekki lengur notað í nútímalækningum þar sem annars konar öndunaraðstoð er nú í boði og mænuveiki hefur verið útrýmt. 
Járnlunga virkaði þannig að sjúklingur var inni í nokkurs konar kassa og eingöngu höfuðið fyrir utan. Kassinn var loftþéttur og búið þannig að ekkert loft komst meðfram hálsi sjúklings. Þegar mótor var  settur í gang, þrýsti hann lofti frá fýsibelg inn í kassann og loftið þrýsti á brjóstholið. Það lét þá undan, og útöndun hófst. Þá sogar belgurinn loftið til sín inn í kassann og þrýstingur minnkar á brjóstholinu og innöndun hefst. 

Stállunga kom til Reykjavíkur 1940 að tilstuðlan nýsjálenska svæfingalæknisins Sir Robert Reynolds Macintosh en hann kom til Íslands sumarið 1939. 
## Heimildir

* 
* Stállungað, Vísir, 103. tölublað (07.05.1940), Blaðsíða 1 
* Ungur maður fluttur  í stállunga frá Reykholti til Reykjavíkur, Morgunblaðið, 261. tölublað (17.11.1946), Blaðsíða 12 
* Lamaðist og var í stállunga í 18 ár, Tíminn, 261. tölublað (18.11.1954), Blaðsíða 2
Barrviðaráta

**Barrviðaráta**, eða douglasáta (fræðiheiti: *Phacidium coniferarum*) er sveppategund sem var fyrst lýst af G.G. Hahn, og fékk sitt núverandi nafn af DiCosmo, Nag Raj & W.B. Kendr. 1983. Hún veldur skemmdum í barrtrjám, sérstaklega lerki á Íslandi.
 
## Tilvísanir
Japönsk heilabólga

**Japönsk heilabólga** er veirusýking í heila sem smitast með moskítóflugum. Smit eru algengust í Suður-, Suðaustur- og Austur-Asíu. Útbreiðsla sjúkdómsins er árstíðabundin og fer eftir því hve mikið er af moskítóflugum. Oftast fylgja lítil eða engin einkenni smiti, en stundum veldur hún heilabólgu með höfuðverk, svima, ógleði, hita, ringlun og flogum. Einkennin koma fram 5 til 15 dögum eftir að smit á sér stað.

## Tilvísanir
Marfan-heilkenni

**Marfan-heilkenni** er arfgengur bandvefssjúkdómur sem leggst aðallega á hjarta og æðakerfi, augu og stoðkerfið. Einstaklingar með Marfan-heilkenni eru hávaxnir, grannir, útlimalangir og með langa fingur. 

## Heimildir

* Marfan-heilkenni er lýst í Bárðar sögu Snæfellsáss, segir Þórður Harðarson,  05. tbl. 105. árg. 2019
*
Bergmálstal

**Bergmálstal** eða **bergmæli** (echolalia) er  ósjálfviljug, meiningarlaus eftiröpun orðs eða setninga sem maður hefur heyrt í umhverfi sínu. Bergmálstal getur verið tengt einhverfu og  ýmsum sjúkdómum eins og alsheimer, tourette og geðklofa.
Sirimavo Bandaranaike

**Sirima Ratwatte Dias Bandaranaike** (17. apríl 1916 – 10. október 2000), yfirleitt kölluð **Sirimavo Bandaranaike**, var srílanskur stjórnmálamaður sem var þrisvar sinnum forsætisráðherra Srí Lanka. Hún var fyrsti kvenkyns forsætisráðherra í heimi.

## Æviágrip
Sirimavo Bandaranaike fæddist árið 1916 til einnar auðugustu fjölskyldu Srí Lanka, sem þá hét Ceylon og var undir breskum yfirráðum. Hún gekk í búddískan klausturskóla sem barn og giftist árið 1940 að undirlagi foreldra sinna Solomon Bandaranaike, einum helsta stjórnmálaleiðtoga eyjunnar. Solomon stofnaði nýjan vinstriflokk undir nafninu Frelsisflokkurinn og var útnefndur forsætisráðherra landsins fyrir flokkinn árið 1956.

Árið 1959 var Solomon myrtur af búddískum öfgamanni. Í kjölfarið tók Sirimavo við formennsku í frelsisflokknum og leiddi hann til afgerandi sigurs í kosningum sem haldnar voru árið 1960. Bandaranaike varð þar með fyrst kvenna til að vera kjörin forsætisráðherra ríkis síns. Sem forsætisráðherra tók Bandaranaike upp róttæka vinstristefnu og lét lýsa því yfir í stjórnarskrá landsins að Srí Lanka væri sósíalískt lýðveldi. Hún þjóðnýtti ýmis einkafyrirtæki, bannaði vöruinnflutning til eyjunnar, lokaði sendiráði Ísraels á Srí Lanka og bannaði bandarískum friðargæslusveitum að hafa starfsemi á eyjunni.

Uppreisn var gerð gegn Bandaranaike snemma á valdatíð hennar en henni tókst að kæfa hana niður. Hún sat sem forsætisráðherra til ársins 1965, en þá tapaði flokkur hennar þingkosningum vegna efnahagsörðugleika. Bandaranaike tókst að komast til valda á ný þegar flokksbandalag hennar vann kosningasigur árið 1970. Stefnuskrá hennar í aðdraganda kosningarinnar var mjög róttæk og kvað m. a. á um að bankar Srí Lanka skyldu þjóðnýttir og að landið myndi viðhalda ævarandi hlutleysi.

Frelsisflokkurinn tapaði þingkosningum árið 1977 og Bandaranaike varð aftur leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Árið 1980 sakaði srílanska þingið Bandaranaike um að hafa misnotað vald sitt og vék henni því úr þingsæti sínu. Jafnframt var Bandaranaike svipt pólitískum réttindum sínum og henni bannað að gegna opinberu embætti í sjö ár. Eftir að þetta bann rann út bauð Bandaranaike sig fram til forseta í kosningum árið 1988 en bað ósigur. Árið áður hafði stjórnarskrá landsins verið breytt svo að völd forsetans jukust gífurlega á kostnað forsætisráðherrans.

Dóttir Bandaranaike, Chandrika Kumaratunga, varð formaður Frelsisflokksins árið 1993 og var kjörin forseti Srí Lanka næsta ár. Kumaratunga útnefndi móður sína sem forsætisráðherra og þar með var komin upp sú fordæmalausa staða að þjóðhöfðingi og ríkisstjórnarleiðtogi landsins væru mæðgur. Forsætisráðherraembættið var á þessum tíma orðið valdalítið og að mestu táknrænt, en Bandaranaike naut þó enn talsverðra áhrifa innan Frelsisflokksins. Kumaratunga leysti móður sína úr embætti sökum aldurs í ágúst árið 2000 og Bandaranaike lést aðeins tveimur mánuðum síðar.

## Tilvísanir
Haustlyng

**Haustlyng** (fræðiheiti: *Erica tetralix L.*) er lítill fjölær runni af Lyngætt sem verður til 50 sm hár og vaxa aðallega í mýrlendi í Vestur-Evrópu. Í mýrum, blautum heitum og rakum skóginum, haustlyng getur orðið ríkjandi. 

## Lýsing
Blómin eru mörg saman í hnöttóttri, sveipkenndri blómskipun efst á stönglunum, fjórdeild. Krónan í lögun eins og belgvíð krukka með þröngu opi, um 8 mm löng og 3-4 mm víð, með fjórum flipum við opið. Bikarblöðin fjögur, um 3 mm á lengd, oddmjó, alsett löngum kirtilhárum og þéttri ló hvítra ullhára; samskonar hár einnig á stönglum og blöðum. Laufblöðin stutt (3-4 mm), aflöng með niðurorpnum röndum, fjögur saman í kransi, þéttstæð á neðri stönglum, en gisin á uppréttum stönglum blómskipananna.

## Útbreiðsla
Vex í Vestur-Evrópu (Danmörk, Finnland, Írland, Noregur, Svíþjóð, Bretland, Eistland, Lettland, Litáen, Belgía, Þýskaland, Holland, Pólland, Frakkland, Portúgal, Spánn). Norðurmörk svæðisins er Ísland, suðurmörk - Spánn og Portúgal. Það hefur einnig verið kynnt í hlutum Norður-Ameríku. Á Íslandi haustlynglyng er ein af sjaldgæfustu jurtum landsins og vex aðeins á þrem stöðum: Felli í Mýrdal, Helli í Ölfusi og í hlíðum Ingólfsfjalls.

## Myndasafn

Illustration Erica tetralix0.jpg| 
Erica tetralix.jpg|
Erica tetralix02.jpg| 
EricatetZweig.jpg | 
Glockenheide (Erica tetralix)Aug@01.JPG | 


## Tengt efni
* Jurt
* Lyngætt

## Tilvísanir

## Heimildir
* Hörður Kristinsson 2008. Íslenskt plöntutal, blómplöntur og byrkningar. 58 s.
*Plöntutal – Uppfærsla frá prentuðu útgáfunni 2008 í rauðu
*ÍSLENSKT PLÖNTUTAL  – Blómplöntur og byrkningar 

## Tenglar
*International Plant Names Index
Ernst Röhm

**Ernst Julius Günther Röhm** (28. nóvember 1887 – 1. júlí 1934) var þýskur herforingi sem var einn af fyrstu meðlimum Nasistaflokksins. Sem meðlimur í Þýska verkamannaflokknum, forvera Nasistaflokksins, hafði Röhm vingast við Adolf Hitler og orðið einn helsti bandamaður hans. Röhm stofnaði hernaðarvæng Nasistaflokksins, *[[Sturmabteilung]]*, og varð seinna leiðtogi hans. Árið 1934 var þýski herinn farinn að óttast áhrif Stormsveitanna og Hitler var farinn að líta á Röhm sem keppinaut. Röhm var því handtekinn og tekinn af lífi á nótt hinna löngu hnífa.

## Æviágrip
Ernst Röhm fæddist til þýskrar alþýðufjölskyldu árið 1887 og gekk ungur í þýska keisaraherinn. Hann kleif metorðastigann innan hersins og var orðinn höfuðsmaður undir lok fyrri heimsstyrjaldarinnar.

Röhm gekk í Nasistaflokkinn eftir að styrjöldinni lauk og varð snemma fylgismaður Adolfs Hitler. Röhm stofnaði stormsveitir ofbeldismanna, svokallaðar SA-sveitir eða brúnstakka, til að ganga erinda foringjans og trufla starfsemi annarra stjórnmálahreyfinga. Röhm og stormsveitir hans tóku þátt í bjórkjallarauppreisninni í München árið 1923 ásamt Hitler. Röhm tókst að hertaka nokkrar stjórnarbyggingar en uppreisnin fór út um þúfur og Röhm var handtekinn ásamt öðrum uppreisnarmönnum. Hann dvaldi um hríð í Stadelheim-fangelsi en var síðan sleppt.

Röhm var einn af fáum nasistum sem þúuðu Hitler og átti til að andmæla honum opinskátt þegar honum þótti ástæða til. Þeir Hitler voru lengi nánir vinir en vinslit urðu á milli þeirra vegna ólíkra hugmynda þeirra um það hver framtíð stormsveitanna ætti að verða og vegna þess að Röhm var samkynhneigður og því álitinn „kynvillingur“.

Röhm varð áfram höfuðsmaður í þýska hernum eftir að hann hlaut frelsi sitt en stýrði auk herdeildar sinnar sínum eigin her brúnstakka. Þegar Hitler var skipaður kanslari Þýskalands árið 1933 fóru yfirmenn hersins, sem óttuðust að Röhm gæti framið valdarán ef hann vildi, á fund Hitlers og fóru fram á að stormsveitirnar yrðu leystar upp og leiðtogar þeirra fangelsaðir í skiptum fyrir að herinn styddi stjórn Hitlers. Hitler féllst á kröfurnar og skipulagði hreinsun á stuðningsmönnum Röhms úr röðum brúnstakka. Hreinsununum var hrint í framkvæmd í lok júní árið 1934 á nótt hinna löngu hnífa. Röhm var handtekinn ásamt um 200 leiðtogum SA-sveitanna, sakaður um svikráð og síðan tekinn af lífi í Stadelheim-fangelsi í München.

## Tilvísanir
Bob Hawke

**Robert James Lee Hawke** (9. desember 1929 – 16. maí 2019) var forsætisráðherra Ástralíu frá 1983 til 1991.

Hawke fæddist árið 1929 og var prestssonur. Hann nam lögfræði við háskóla í Ástralíu en gekk síðan í Oxford-háskóla á Englandi. Hann gat sér þar góðan orðstír sem námsmaður og íþróttamaður og vakti einnig athygli þegar hann komst í heimsmetabók Guinness með því að svolgra í sig 1,2 lítra af bjór á 12 sekúndum.

Þegar Hawke sneri heim til Ástralíu frá námi hóf hann störf fyrir áströlsku verkalýðshreyfinguna og var kjörinn forseti áströlsku verkalýðssamtakanna ACTU árið 1969. Hawke var fyrst kjörinn á ástralska þingið árið 1980. Þann 3. febrúar árið 1983 var hann kjörinn formaður ástralska Verkamannaflokksins, sama dag og Malcolm Fraser, sitjandi forsætisráðherra Ástralíu úr Frjálslynda flokknum, kallaði til þingkosninga. Verkamannaflokkurinn vann kosningarnar og Hawke tók við af Fraser sem forsætisráðherra þann 11. mars 1983.

Hawke vann þrjár kosningar til viðbótar í röð sem leiðtogi Verkamannaflokksins og var því þausætnasti og sigursælasti forsætisráðherra Ástralíu úr flokknum. Á stjórnartíð hans var ástralska heilbrigðisþjónustan stofnuð. Stjórn Hawke samdi jafnframt við áströlsk verkalýðsfélög um lægri launakröfur í skiptum fyrir tryggingu á almennri lágmarksafkomu, viðurkenndi lagið *[[Advance Australia Fair]]* sem opinberan þjóðsöng Ástralíu og batt enda á síðustu leifarnar af breskri lögsögu í Ástralíu með lagasetningu árið 1986.

Árið 1991 bauð fjármálaráðherra ríkisstjórnar Hawke, Paul Keating, sig fram á móti honum í formannskjöri Verkamannaflokksins. Keating vændi Hawke um að hafa svikið loforð um að láta af embætti og leyfa sér að taka við forsætisráðherraembættinu eftir kosningar árið 1990. Hawke vann formannskjörið á móti Keating en Keating gerði aðra atlögu að formannsembættinu síðar sama ár og tókst í það skiptið að sigra Hawke. Keating tók því við af Hawke sem forsætisráðherra og flokksformaður þann 20. desember 1991.

## Tilvísanir
Jean-Baptiste Lamarck

**Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, chevalier de Lamarck** eða **Jean-Baptiste Lamarck** (1. ágúst 1744 – 18. desember 1829) var franskur náttúrufræðingur sem lét sig raunar flest varða í náttúrufræði, þar með ekki aðeins líffræði og grasafræði, heldur líka veðurfræði, eðlis- og efnafræði. Lamarck varð fyrsti líffræðingur sem reyndi að búa til heildstæða og heildrænni þróunarsögu, þekktur í okkar tíma sem einn af sögulegum þróunarhugtökum sem heitir "Lamarckism". 

Mikilvægt verk Lamarck var bókin undir heitinu „Philosophie zoologique ou exposition des considérations relatives à l'histoire naturelle des animaux“ („Dýrafræðileg heimspeki eða útlistun á atriðum í náttúrusögu dýra“), sem var útgefin árið 1809. Lamarck útfærði kenninguna svo nánar í safnriti sínu um hryggleysingja “Histoire naturelle des animaux sans vertèbres“, sem kom út í sjö bindum á árunum 1815 til 1822.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
* 
*
Reykjavík vorra daga

***Reykjavík vorra daga*** er kvikmynd í tveimur hlutum eftir Óskar Gíslason. Kvikmyndin er heimildarmynd um líf og uppbyggingu í Reykjavík í kringum 1946. Í upphafi myndar er par að spjalla saman  á kaffihúsinu Hressingarskálanum. Parið fer síðan í útsýnistúr í flugvél yfir Reykjavík. Í kvikmyndinni er fjallað um ýmsar stofnanir og framkvæmdir. Farið er á Elliðaár og inn að Sogi og fjallað um hitaveitu og rafmagnsframleiðslu. Sýndar eru  byggingar og stofnanir svo sem Landspítalinn, Háskólinn, sundlaugar og elliheimili. Sýndar eru  götuframkvæmdir og uppbygging borgar og einnig sýnt braggahverfi. Fylgst er með fimm myndlistarmönnum í myndinni, en  það eru Einar Jónsson, Jóhannes Kjarval, Ásgrímur Jónsson, Ríkarður Jónsson og Guðmundur Einarsson frá Miðdal.

Fyrri hluti  kvikmyndarinnar var sýndur í febrúar 1947 og seinni hlutinn haustið 1948. Fyrri hlutinn var án hljóðs en með textaspjöldum. Í seinni hlutanum er hljóð en þar talaði Ævar Kvaran leikari inn á myndina með stálþráð.

## Tenglar
* Kvikmyndin Reykjavík vorra daga, Alþýðublaðið, 48. Tölublað (27.02.1947), Blaðsíða 3
* Reykjavík vorra daga (Kvikmyndavefurinn) 
* Reykjavík vorra daga: Fyrri hluti
* Reykjavík vorra daga: Seinni hluti
Bikarblöð

**Bikarblöð** (eða **bikar**) eru hluti blómsins sem umkringja og vernda blómhnappinn. 
Bikarblöð eru í raun ummynduð laufblöð, því að þau líkjast einna helst venjulegum laufblöðum og eru oftast græn.
## Myndasafn

Alcea rosea3 ies.jpg| 
Bolderik 26-08-2005 12.41.20.JPG|
Kletterrose Knospe.JPG| 
Lewisia rediviva (4350890481).jpg| 
Coral jasmine stalk.jpg| 


## Heimildir
* 
*
Georg Franz Hoffmann

**Georg Franz Hoffmann** (13. júní 1760 – 5. maí 1826) var þýskur og rússneskur grasafræðingur og fléttufræðingur sem starfaði í Rússlandi í rúm 20 ár. Hann var fyrsti prófessor í grasafræðideild og fyrsti forstöðumaður í grasagarði Moskvuháskóla.

Hoffmann skrifaði nokkur mikilvæg verk um fléttur (*Enumeratio lichenum iconibus et descriptionibus illustrata, 1784*) og fyrsta Þýska Flóru (*Deutschlands Flora, Erlangen, 1794*). Hoffmann tók einnig þátt í flokkun á ættkvíslum og ættum blómplantna, auk þess sem hann var sérfræðingur í víði.

## Vísindaritin
* *Mémoires sur l’utilité de Lichens*. Mit Pierre J. Amoreux, Pierre Rémi François de Paul Willemet. Lyon 1785.
* *Historia salicum iconibus illustrata*. Lipsia 1785.
* *Historia salicum*. Leipzig 1785 (Digitalisat ).
* *Abbildungen der Schwämme*. 2 Bände, Berlin 1790.
* *Hortus Gottingensis, quem proponit simulque orationem inchoandae professioni sacram indicit*. Göttingen 1793.
* *Compendium Florae Britannicae*. Zusammen mit James Edward Smith. Erlanga 1801.
* *Vegetabilia in hercyniae subterraneis collecta iconibus descriptionibus et observationibus illustrata*. Frauenholz, Norimbergae 1811.
* *Genera plantarum umbelliferarum*. Mosqua 1816.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Moskvuháskóla Grasafræði Netþjónn: Georg Franz Hoffmann
Fléttufræði

**Fléttufræði** er undirgrein grasafræðinnar sem fæst við rannsóknir á fléttum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast fléttufræðingar. Fléttufræði upprunnið árið 1803, þegar sænskur vísindamaður Erik Acharius (1757-1819), nemandi Carolus Linnaeus, ákvað að fléttur er sjálfstæður hópur, og birt ritgerð sína *«Methodus qua omnes detectos lichenes ad genera redigere tentavit»*.

## Tengt efni
* Flokkunarkerfi lífvera
Listi yfir berfrævinga á Íslandi

Þessi listi yfir alla villta berfrævinga á Íslandi samanstendur af 11 tegundum sem sést hafa við landið.

Berfrævingar á Íslandi tilheyra fylkingu barrtrjáa og innihalda aðeins tvær ættir (furuætt og einisætt). Þeir eru sígrænir og þeim svipar nokkuð til barrtrjáa í öðrum svæðum Norðvestur-Evrópu. 

Eina upprunalega barrtréð eftir síðustu ísöld á Íslandi er einir sem, ólíkt flestum öðrum barrtrjám, myndar ekki alvöru köngla. Ýmsar tegundir hafa verið reyndar í skógrækt.

## [[Pinaceae]] — [[Furuætt]]
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## [[Cupressaceae]] — [[Einisætt]]
# 

## Tenglar
* Plöntutal – Uppfærsla frá prentuðu útgáfunni 2008 í rauðu
* Íslenskt plöntutal – Blómplöntur og byrkningar 
* Flóra Íslands 

## Sjá einnig
* Plöntur á Íslandi
* Listi yfir blómplöntur á Íslandi
* Listi yfir byrkninga á Íslandi
* Listi yfir mosa á Íslandi
* Listi yfir þörunga á Íslandi
* Listi yfir fléttur á Íslandi
* Listi yfir sveppi Íslandi
Listi yfir byrkninga á Íslandi

Þessi er listi yfir alla villta byrkninga á Íslandi. Á Íslandi vaxa um 40 tegundir af byrkningum þar af um 25 tegundir burkna af 5 ættum (naðurtunguætt, vængburknaætt, mosaburknaætt, klettburknaætt, þríhyrnuburknaætt, köldugrasætt), 7 tegundir jafna af 3 ættum (jafnaætt, mosajafnaætt, álftalauksætt) og 7 tegundir elftinga af 1 ætt (elftingarætt).

Íslenskum byrkningum svipar nokkuð til byrkninga í öðrum svæðum Norður-Evrópu. 

## [[Lycopodiaceae]] — [[Jafnaætt]]
# 
# 
# 
# 

## [[Selaginellaceae]] — [[Mosajafnaætt]]
# 

## [[Isoetaceae]] — [[Álftalauksætt]]
# 
# 

## [[Equisetaceae]] — [[Elftingarætt]]
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## [[Ophioglossaceae]] — [[Naðurtunguætt]]
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## [[Pteridaceae]] — [[Vængburknaætt]]
# 

## [[Hymenophyllaceae]] — [[Mosaburknaætt]]
# 

## [[Aspleniaceae]] — [[Klettaburknaætt]]
# 
# 
# 

## [[Woodsiaceae]] — [[Liðfætluætt]]
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## [[Dryopteridaceae]] — [[Skjaldburknaætt]]
# 
# 
# 

## [[Thelypteridaceae]] — [[Þríhyrnuburknaætt]]
# 
# 

## [[Polypodiaceae]] — [[Köldugrasætt]]
# 
## Tenglar
* Plöntutal – Uppfærsla frá prentuðu útgáfunni 2008 í rauðu
* Íslenskt plöntutal – Blómplöntur og byrkningar 
* Flóra Íslands 

## Sjá einnig
* Plöntur á Íslandi
* Listi yfir blómplöntur á Íslandi
* Listi yfir berfrævinga á Íslandi
* Listi yfir mosa á Íslandi
* Listi yfir þörunga á Íslandi
* Listi yfir fléttur á Íslandi
* Listi yfir sveppi Íslandi
Naðurtunguætt

**Naðurtunguætt** (fræðiheiti:*Ophioglossaceae*) er ætt burkna. Þó benda sumar rannsóknir til meiri skyldleika við blómplöntur.

Hún er talin skyldust Psilotaceae og saman mynda þær ættbálkinn Ophioglossidae sem systurbálkur við aðra burkna. 

## Tilvísanir

## Tenglar
*C.Michael Hogan. 2010. ''Fern''. Encyclopedia of Earth. National council for Science and the Environment. Washington, DC
*Ophioglossaceae in Flora of North America  (incl. Botrychiaceae)
Fræplöntur

**Fræplöntur** (eða **fræjurtir**; fræðiheiti *Spermatophyta*) eru stór flokkur háplantna sem innihalda blómplöntur og berfrævinga. Til fræplantna teljast fjölbreyttur plöntur sem eru með fræ — frjóvgað, ummyndað egg með þroskuðu kími, sá hluti plantna sem verður að nýrri plöntu. 

Fræ berfrævinga hefur ekki utan um sig annan hjúp en frækápuna (fræskurnina) og sitja fræin ber á fræblöðum móðurplöntunnar. Fræ blómplantna eru hluti af aldini sem er ummyndað eggleg frævu sem geymir þroskuð fræ. Blómplantnafræ samanstendur af þremur hlutum: kími, fræhvítu og fræskurni. 

Fræplöntum telur um 282.000 tegundir og má skipta í fimm nútímar skiptingar og eina útdauðra skipting sem eru í tvo flokka: 
* Berfrævingar (öðru nafni barrtré), mynda ber og óvarin fræ á milli hreisturkenndra blaða í könglum. Í þeim eru fræin nakin eða „ber“ á milli hreisturskenndra blaða í svo kölluðum könglum. 
* Blómplöntur (öðru nafni dulfrævingar), mynda blóm og þroska sumar aldin. Í þeim eru fræin umlukt fræblöðum í blóminu og sjást því ekki, þau eru „dulin“ í frævunni.

Á Íslandi eru nú skráðar um 500 tegundir villtra fræplantna.  Þá eru byrkningar ekki meðtaldir (þeir eru ekki fræplöntur), og ekki ræktaðar plöntur. Slæðingar sem berast hingað öðru hverju en hafa ekki náð að nema land varanlega, eru heldur ekki taldir með.

## Tengt efni
* Fræ
* Plöntur
* Berfrævingar
* Dulfrævingar

## Tilvísanir
Mosaburknaætt

**Mosaburknar** (fræðiheiti: *Hymenophyllaceae*) er ætt með tvemur til níu ættkvíslum (fer eftir flokkunarkerfi) og um 650 þekktum tegundum af burknum, með heimsútbreiðslu, en yfirleitt bundnir við rakan jarðveg eða þar sem úði frá fossum eða uppsprettum hedur plöntunum rökum. Nýlegir steingerfingafundir sýna að burknar af deildinni Hymenophyllaceae hafa verið til síðan að minnsta kosti seinni hluta Trías. Ein tegund þekkist frá Íslandi: mosaburkni.

## Flokkun
Í flokkun eftir sameindaerfðafræði hjá Smith et al. in 2006, the Hymenophyllales, sem gefur staka ætt Hymenophyllaceae, var sett í bálkinn Polypodiopsida.

Ættkvíslir og undirættkvíslir samkvæmt kerfi Ebihara et al. eru:

***"Hymenophylloid" clade:** (Hymenophylloideae í PPG I)
**Hymenophyllum Sm. 1793 – about 250 tegundir
***subg. Hymenophyllum – um 100 tegundir
***subg. Sphaerocionium (C.Presl) C.Chr. 1934 – um 70 tegundir
***subg. Mecodium C.Presl ex Copel. 1937 – meir en 35 tegundir
***subg. Globosa (Prantl) Ebihara & K.Iwats. 2006 – um 25 tegundir
***subg. Pleuromanes (C.Presl) Ebihara & K.Iwats. 2006 – 5 tegundir
***subg. Myrmecostylum (C.Presl) Ebihara & K. Iwats. 2006 – að minnsta kosti 8 tegundir
***subg. Hymenoglossum (C.Presl) R.M.Tryon & A.F.Tryon 1981 – að minnsta kosti 3 tegundir
***subg. Fuciformia Ebihara & K.Iwats. 2006 – 2 tegundir
***subg. Diploöphyllum (Bosch) Ebihara & K.Iwats. 2006 – 1 tegund
***subg. Cardiomanes (C. Presl) Ebihara & K.Iwats. 2006 – 1 tegund
***"Trichomanoid" clade:** (Trichomanoideae í PPG I) (yfirleitt allar settar í ættkvíslina *[[Trichomanes]]* með um 400 tegundir) 
**Didymoglossum Desv. 1827 – meir en 30 tegundir
***subg. Didymoglossum – meir en 20 tegundir
***subg. Microgonium (C.Presl) Ebihara & K.Iwats. 2006 – meir en 10 tegundir
**Crepidomanes (C.Presl) C.Presl 1849 – meir en 30 tegundir
***subg. Crepidomanes
***subg. Nesopteris (Copel.) Ebihara & K.Iwats. 2006
**Polyphlebium Copel. 1938 – um 15 tegundir
**Vandenboschia Copel. 1938 – meir en 15 tegundir
***subg. Vandenboschia – meir en 15 tegundir
***subg. Lacosteopsis (Prantl) Ebihara & K.Iwats. 2006 – að minnsta kosti 2 tegundir
**Abrodictyum C.Presl 1843 – um 25 tegundir
***subg. Abrodictyum – um 15 tegundir
***subg. Pachychaetum (C.Presl) Ebihara & K.Iwats. 2006 – meir en 10 tegundir
**Trichomanes L. 1753 – meir en 60 tegundir
***subg. Trichomanes – meir en 30 tegundir
***subg. Feea (Bory) Hook. 1844 – meir en 5 tegundir
***subg. Davalliopsis (Bosch) Ebihara & K.Iwats. 2006 – að minnsta kosti 1 tegund
***subg. Lacostea (Bosch) C. Chr. 1906 – meir en 4 tegundir
**Cephalomanes C.Presl 1843 – um 4 tegundir
**Callistopteris Copel. 1938 – um 5 tegundir

## Tilvísanir

## Tenglar
*USDA Plants Profile: Distribution in U.S.A. 
*E.B.Copeland. 1947. *Genera Filicum*. Waltham.
*C.Michael Hogan. 2010. ''Fern''. Encyclopedia of Earth. eds. Saikat Basu and C.Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington DC.
*H.A.Hyde, A.E.Wade, & S.G.Harrison. 1978. *Welsh Ferns*. National Museum of Wales. .
Fræburknar

**Fræburknar** (fræðiheiti: *Pteridospermatophyta*) eru útdauðandi grein frumstæðra háplantna. Burknanafngiftin er komin til af því að blöð þeirra voru stór og margskipt og líktust blöðum burkna, en þeir mynduðu fræ. Elstu fræburknar sem fundist hafa eru frá seinni hluta devontímabils. Þessar fyrstu fræplöntur dóu út í lok krítartímabils en áttu sitt blómaskeið á síðari hluta kolatímabilsins.

## Tengt efni
* Fræ
* Plöntur
* Fræplöntur

## Tilvísanir
Klettaburknaætt

**Klettaburknaætt** (fræðiheiti: *Aspleniaceae*) er ættkvísl burkna í bálknum Polypodiales eða eftir sumum flokkunum sem eina ættin í bálknum **Aspleniales**.

Í Aspleniaceae eru tvær ættkvíslir:
*Asplenium L. 1753
*Hymenasplenium Hayata 1927

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
*Germplasm Resources Information Network: Aspleniaceae
*
*See photos of Aspleniaceae
Selhurst Park

**Selhurst Park** er knattspyrnuvöllur í suður-London; í hverfinu Croydon. Hann er heimavöllur Crystal Palace. 
Liðin Charlton Athletic og Wimbledon FC notuðu völlinn tímabundið. En völlurinn hefur met yfir fæsta áhorfendur í ensku úrvalsdeildinni eða 3.039 manns á Wimbledon gegn Everton árið 1993.

Völlurinn hýsti sumarólympíuleikana árið 1948.

## Heimildir
*
Liðfætluætt

**Liðfætluætt** (fræðiheiti: *Woodsiaceae*) er burknaætt í bálknum Polypodiales, í Polypodiopsida. Hún inniheldur þrjár ættkvíslir *[[Cheilanthopsis]]*, *[[Hymenocystis]]*, og *[[Woodsia]]*. Hinsvegar eru tvær fyrri ættkvíslirnar mjög svipaðar *Woodsia* og gætu verið lagðar undir hana síðar.

Samkvæmt öðrum heimildum eru ættkvíslirnar 16:
* *[[Acystopteris]]* Nakai: 
* *[[Anisocampium]]* C.Presl (Syn.: *Kuniwatsukia* Pichi Sermolli, *Microchlaena* Ching non Wight & Arnott): 
* *[[Athyrium]]* Roth)
* *[[Cheilanthopsis]]* Hieron.
* *[[Cornopteris]]* Nakai (Syn.: *Neoathyrium* Ching & Z.R.Wang)
* *[[Cystopteris]]* Bernh.
* *[[Deparia]]* Hook. & Grev. (Syn.: *Athyriopsis* Ching, *Dictyodroma* Ching, *Dryoathyrium* Ching, *Lunathyrium* Koidzumi, *Parathyrium* Holttum, *Triblemma* Ching)
* *[[Diplaziopsis]]* C.Chr.
* *[[Diplazium]]* Sw. (Syn.: *Allantodia* R.Br., *Anisogonium* C.Presl, *Callipteris* Bory, *Monomelangium* Hayata)
* *[[Gymnocarpium]]* Newman; (inkl. *Currania* Copel.)
* *[[Hemidictyum]]* C.Presl.
* *[[Homalosorus]]* Small ex Pic.Serm.
* *[[Protowoodsia]]* Ching
* *[[Pseudocystopteris]]* Ching.
* *[[Rhachidosorus]]* Ching
* *[[Woodsia]]* R.Br., (Syn.: *Hymenocystis* C.A.Mey.)

## Tilvísanir
King Power Stadium

**The King Power Stadium** er knattspyrnuvöllur í Leicester á mið-Englandi og heimavöllur Leicester City.
Völlurinn opnaði árið 2002 og er nefndur eftir versluninni King Power sem eigendur félagsins eiga.
Árið 2018 lést eigandi vallarins Vichai Srivaddhanaprabha í þyrluslysi við leikvanginn þegar þyrlan tók á loft.

## Heimildir

*
Molineux Stadium

**Molineux Stadium** er knattspyrnuvöllur í Wolverhampton í mið-Englandi. Hann er heimavöllur Wolverhampton Wanderers. Völlurinn var byggður árið 1889 sem gerir hann elsta völl landsins.

## Heimildir
*
Scott Morrison

**Scott John Morrison** (f. 13. maí 1968) er ástralskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra Ástralíu. Hann var formaður Frjálslynda flokksins og var fjármálaráðherra Ástralíu frá 2015 til 2018.

Morrison fæddist í Sydney og nam efnahagslandafræði við Háskólann í Nýja Suður-Wales. Hann var framkvæmdastjóri ferðamanna- og íþróttaskrifstofu Nýja-Sjálands frá 1998 til 2000 og var síðan framkvæmdastjóri áströlsku ferðamannaskrifstofunnar frá 2004 til 2006. Morrison var jafnframt héraðsformaður Frjálslynda flokksins í Nýja Suður-Wales frá 2000 til 2004.

Morrison var kjörinn á ástralska þingið fyrir Cook-kjördæmi árið 2007. Eftir að bandalag Frjálslynda flokksins vann kosningasigur árið 2013 var Morrison útnefndur ráðherra innflutnings- og landvarnarmála í ríkisstjórn Tony Abbott. Í því embætti bar hann ábyrgð á aðgerðum til að koma í veg fyrir komu ólöglegra innflytjenda til Ástralíu. Þegar stjórnin var stokkuð upp árið 2014 varð Morrison félagsmálaráðherra. Hann varð síðan fjármálaráðherra árið 2015 þegar Malcolm Turnbull varð forsætisráðherra.

Í ágúst árið 2018 skoraði Peter Dutton Turnbull á hólm í formannskjöri Frjálslynda flokksins. Turnbull sigraði Dutton en flokkurinn var áfram klofinn í afstöðu sinni til formennsku hans og því var kallað til annarra formannskosninga síðar sama ár og Turnbull ákvað að bjóða sig ekki fram. Í formannskjörinu sigraði Morrison Dutton og Julie Bishop og var kjörinn formaður Frjálslynda flokksins. Hann tók við embætti sem forsætisráðherra Ástralíu síðar sama dag. Morrison og Frjálslyndi flokkurinn unnu síðan óvæntan sigur gegn stjórnarandstöðunni í þingkosningum árið 2019.

Frjálslyndi flokkurinn tapaði þingkosningum í maí 2022 og Anthony Albanese, leiðtogi Verkamannaflokksins, tók því við af Morrison sem forsætisráðherra.

Eftir að Morrison lét af embætti forsætisráðherra var upplýst um að hann hefði á stjórnartíð sinni útnefnt sjálfan sig ráðherra í fimm ráðuneytum til viðbótar án þess að gera það opinbert. Þannig var Morrison heilbrigðis-, fjármála-, iðnaðar-, vísinda- og orkumálaráðherra samhliða því sem hann gegndi forsætisráðherraembættinu. Ráðherrum þessara ráðuneyta var ekki tilkynnt um að Morrison hefði gert sjálfan sig að meðráðherra þeirra og því töldu þeir sig fara einir fyrir þessum málaflokkum. Morrison sagði þetta hafa verið neyðarúrræði vegna kórónuveirufaraldursins. 

## Tilvísanir
Ættflokkur (flokkunarfræði)

**Ættflokkur** (lat. *tribus*) er flokkunarfræðilegt hugtak sem er notað við flokkun lífvera.  Ættflokkur inniheldur eina eða fleiri ættkvíslir. Ættkvíslir innan sömu ættflokks líkari hver annarri að forminu til en ættkvíslum annarra ættflokka. 

Ættflokkur tilheyra ætt sem er næsta skipting fyrir ofan. Sumum ættkvíslum er skipt í undirættflokksins.

Í dýraflokkunarfræði fyrir latnesku heiti ættflokks er staðlað endingin *-ini* (til dæmis *Hominini*), í grasaflokkunarfræði  *-eae* (til dæmis *Senecioneae*).

## Tengt efni
* Flokkunarfræði Linneusar
* Upprunaflokkun
Undirættkvísl (flokkunarfræði)

**Undirættkvísl** er hugtak sem er notað við flokkun lífvera. Undirættkvísl inniheldur eina eða fleiri tegundir. Tegundir innan sömu undirættkvíslar eru líkari hver annarri að forminu til en tegundum annarra undirættkvísla. 

Undirættkvíslir tilheyra ættkvísl sem er næsta skipting fyrir ofan. Sumum undirættkvíslum er skipt í ættflokka.

## Tengt efni
* Flokkunarfræði Linneusar
* Upprunaflokkun
Borís Pasternak

**Borís Leonídovítsj Pasternak** (rússneska: Борис Леонидович Пастернак) (29. janúar 1890 – 30. maí 1960) var rússneskur rithöfundur, skáld og þýðandi. Pasternak var eitt af stærstu skáldum 20. aldarinnar og skrivaði m.a. skáldsöguna Sívagó læknir 1957. Árið eftir hlaut hann bókmenntaverðlaun Nóbels.

## Tenglar
*
Sifjarsóley

**Sifjarsóley** (fræðiheiti: *Ranunculus auricomus*) er blóm af sóleyjaætt sem vex í norður Evrópu og vestur Asíu, frá vestur Írlandi til Úralfjalla Hún fjölgar sér með geldæxlun og teljast um tvö hundruð örtegundir til hennar.

Á Íslandi finnst hún strjált á norður og austurlandi.
## Tilvísanir
Gullintoppuætt

**Gullintoppuætt** (fræðiheiti: *Plumbaginaceae*) er ætt blómstrandi plantna með heimsútbreiðslu. Hún er með um 30 ættkvíslir og um 725 tegundir.
Einungis ein tegund er villt á Íslandi: geldingahnappur (Armeria maritima).

## Ættkvíslir
**[[Acantholimon]]*
**[[Aegialitis]]*
**[[Afrolimon]]*
**[[Armeria]]* 
**[[Bamiana]]*
**[[Bukiniczia]]*
**[[Cephalorhizum]]*
**[[Ceratostigma]]* 
**[[Chaetolimon]]*
**[[Dictyolimon]]*
**[[Dyerophytum]]*
**[[Eremolimon]]*
**[[Ghaznianthus]]*
**[[Goniolimon]]*
**[[Ikonnikovia]]*
**[[Limoniastrum]]*
**[[Limoniopsis]]*
**[[Limonium]]* (syn. *Statice*)
**[[Muellerolimon]]*
**[[Neogontscharovia]]*
**[[Plumbagella]]*
**[[Plumbago]]*  
**[[Popoviolimon]]*
**[[Psylliostachys]]*
**[[Saharanthus]]*
**[[Vassilczenkoa]]*

## Tilvísanir

## Tenglar
*Plumbaginaceae in Topwalks 
*links at CSDL, Texas 
* Den virtuella floran - Triftväxter
Armeria alliacea

**Armeria alliacea** er jurt af gullintoppuætt.


Armeria alliacea0.jpg
Armeria alliacea1.jpg
Armeria alliacea a2.jpg

## Tilvísanir
Armeria alpina

**Armeria alpina** er jurt af gullintoppuætt. Hún er frá fjöllum Mið og Suður-Evrópu.

Alpen-Grasnelke (Armeria alpina) 3.jpg
Armeria alpina (Lautaret).JPG
Armeria alpina - Kamniško sedlo.jpg
Armeria alpina - Krnica.jpg
Armeria alpina - Planina Leskovca.jpg
Armeria alpina - pod Rjavino (2).JPG

## Tilvísanir
Armeria arenaria

**Armeria arenaria** er jurt af gullintoppuætt.

Armeria arenaria.jpg
Armeria arenaria 3.jpg
Armeria arenaria subsp. segoviensis (7552237584).jpg
Armeria faux plantain.jpg

## Tilvísanir
Armeria cariensis

**Armeria cariensis** er jurt af gullintoppuætt.

## Undirtegundir

Eftirfarandi eru undirtegundir samkvæmt Catalogue of Life:

* *A. c. rumelica*
* *A. c. thessala*

## Tilvísanir
Anton Líni

**Anton Líni** er tónlistarmaður frá Þingeyri.

## Ævi
Anton er fæddur og uppalinn á Þingeyri en missti foreldra sína og bróður í bruna þegar hann var 3 ára. Þegar hann var 18 ára gamall flutti hann til Akureyrar til að stunda nám við Verkmenntaskólann á Akureyri, þar sem hann hefur búið síðan. Haustið 2018 hóf hann nám í Tónlistarskólanum Akureyri á brautinni Skapandi tónlist. 

## Tónlistarferillinn
Árið 2016 gaf Anton út sitt fyrsta lag, *Þú*. Síðan þá hafa komið út lögin *One* og *Feel It Too* sem hann gerði með Þormóði Eiríkissyni, *Ég veit* og í Janúar 2019 lagið *Heltekinn* sem sló í gegn.

## Tilvísanir
Armeria bigerrensis

**Armeria bigerrensis** er jurt af gullintoppuætt. 

## Undirtegundir
Hún skiftist í eftirfarandi undirtegundir samkvæmt COL:
* *A. b. legionensis*
* *A. b. losae*
* *A. b. losae*
* *A. b. microcephala*

Flora Circo de Gredos 2011 02.JPG
Flora Circo de Gredos 2011 03.JPG
Flora Circo de Gredos 2011 04.JPG
Flora Circo de Gredos 2011 06.JPG

## Tilvísanir
Bilbleðótt laufblað

**Bilbleðótt laufblað** er fjaðurskipt laufblað þar sem örsmá laufblöð standa í bilunum milli smáblauflaðanna. Þessi tegund af laufblöðum er mjög algeng meðal tegunda rósaættar, náttskuggaættar, körfublómaættar o.fl.

## Myndasafn

File:Agrimonia_eupatoria20110710_21.jpg |
File:Aardappel blad Solanum tuberosum.jpg |
File:Potentille_argentée_(2)a.jpg | 
File:Filipendula_ulmaria_ies.jpg |
File:தக்காளி.JPG|


## Tenglar
* Flóra Íslands

## Tengt efni
* Lauf
* Plöntur

## Tilvísanir
Akurmáni

**Akurmáni** (fræðiheiti *Agrimonia eupatoria*) er fjölær jurt af Rósaætt sem vex í Norður-Evrópu á þurrt graslendi og akurjaðrar, i lítt súrum eða kalkbornum jarðvegi, upp í 1800 m hæð. 
## Lýsing
Lágur-meðalhár, hærður, fjölær. Stofnblöð í hvirfingu, bilbleðlótt, með 3-6 pör af aðalsmáblöðum, dökkgræn að ofan, hvít-grádúnhærð að neðan. Blóm glógul, 5-8 mm, í grönnu axi. Aldin 7-10 mm, grópað, með upprétta króka á endanum. Líkl og hjá skyldum tegundum sitja aldinin yfirleitt kyrr á jurtinni þegar þau þroskast en festast við dýrafeldi, fatnað og annað þvílíkt.

## Myndir

Agrimonia eupatoria - Keila.jpg|Blóm
Kleiner_Odermennig_Kohlbruck.JPG 
Agrimonia_eupatoria02.jpg
Odermennig.jpg
Agrimonia eupatoria 2016-04-22 8709.jpg


## Tengt efni
* Jurt
* Rósaætt

## Tilvísanir

## Heimildir

## Tenglar
* Howard, Michael. *Traditional Folk remedies* (Century, 1987, pp 96–97)