open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sverigeleden

**Sverigeleden** eða **Svíþjóðarleiðin** er landsnet hjólaleiða í Svíþjóð. Leiðin var sett upp af hjólreiðasamtökunum Svenska Cykelsällskapet frá 1984 til 1988. Leiðanetið, sem telur 39 númeraðar leiðir, nær yfir 9.500 km. Aðalleiðin liggur frá Karesuando nyrst í Svíþjóð til Helsingborgar í suðri, 2.620 kílómetrar að lengd. Hún skiptist í 15 númeraða leggi. Leiðirnar liggja um öll héruð Svíþjóðar nema Gotland. Sumar leiðirnar tengjast leiðum í Noregi og Finnlandi. Mest af leiðinni er á malbikuðum vegum með lítilli umferð eða malbikuðum stígum.

## Tenglar
* Um Svíþjóðarleiðina á vef Svenska Cykelsällskapet
LF-routes

**LF-routes** eða **Landelijke Fietsroutes/Lange-afstand Fietsroute** eru landsnet hjólaleiða í Hollandi og í Flandri í Belgíu sem deilir 7 fyrstu leiðunum. Leiðirnar eru 29 talsins og ná yfir um það bil 6.000 kílómetra. Langar hjólaleiðir sem tengdu saman farfuglaheimili höfðu verið þróaðar í Belgíu á 7. áratugnum og í Hollandi á 8. áratugnum. Hugmyndin um landsnet hjólaleiða kom fram hjá Hollenska ferðafélaginu árið 1983. Fyrsta LF-leiðin var tekin í notkun árið 1989. Það var LF1, Norðursjávarleiðin, sem liggur frá Den Helder til Boulogne-sur-Mer, 280 km leið. 

Leiðirnar eru merktar með hvítu skilti með grænum jaðri, mynd af hjóli og númeri leiðarinnar með 'LF' fyrir framan. Frá 2007 hafa leiðirnar verið merktar með a eða b eftir því í hvora áttina farið er. Þannig er leiðin frá Den Helder til Boulogne-sur-Mer merkt með LF1a en LF1b í hina áttina.

Leiðirnar LF1 og LF10 eru hluti af EuroVelo-leið 12, Norðursjávarleiðinni.

## Tenglar
* Um LF-routes á vef Nederland Fietsland
Radnetz Deutschland

**Radnetz Deutschland** er landsnet hjólaleiða í Þýskalandi. Það var sett upp sem tímabundið samstarfsverkefni ríkis og sambandslanda, *Landshjólreiðaáætlun*, sem hófst 2002 og lauk 2012. Landsnetið telur 12 hjólaleiðir, svokallaðar D-leiðir (D stendur fyrir *Deutschland*), samtals 11.700 km að lengd. 

Leiðirnar eru merktar með merki sem sýnir teinahjól þar sem annar helmingurinn er númerið á rauðum grunni. Leiðir 1-6 eru austur-vesturleiðir og 7-12 eru norður-suðurleiðir. Margar af þessum leiðum eru hlutar af lengri EuroVelo-leiðum.

## Tenglar
* Vefur Radnetz Deutschland
Nationale Velorouten

**Nationale Velorouten** eru landsnet hjólaleiða í Sviss. Leiðirnar voru búnar til af sjóðnum Veloland Schweiz í samstarfi opinberra aðila og einkaaðila innan SchweizMobil frá 1998. Leiðirnar eru 9 talsins og samtals 3285 km að lengd. Meirihluti leiðanna eru á malbikuðum vegum en hluti þeirra er á malarvegum. Aðeins ein leið er alveg malbikuð. 

Hjólaleiðir í Sviss eru merktar með dökkrauðum skiltum en númer viðkomandi landsnetsleiðar er þá inni á skiltinu á ljósbláum grunni. 

## Tenglar
* Leiðirnar á vef Veloland Schweiz
Striknín

**Striknín** er mjög eitrað, litlaust, kristallað beiskjuefni sem er notað sem eitur, einkum til að drepa smá hryggdýr svo sem fugla og rottur.

Þegar striknín er tekið inn þarf ekki alltaf stóra skammta og ekki að kyngja því heldur getur upptaka þess átt sér stað í gegnum öndunarveginn eða það jafnvel smogið inn gegnum augun. Striknín veldur svæsnum vöðvakrampa og að lokum dauða vegna súrefninsskorts.

Algengast er að striknín sé framleitt úr fræjum strikníntrésins *Striknos nux-vomika*.
Gemma Hayes

**Gemma Hayes** (fæddur 11. Ágúst, 1977) er írsk tónlistarkona. Hún syngur, spilar á gítar, píanó og munnhörpu. Hún er einnig meðlimur í hljómsveitunum The Cake Sale og Printer Clips . Hayes spilar þjóðlagaskotið indie-rokk og jaðarrokk.

## Uppvöxtur og  ferill
Hayes ólst upp í Ballyporeen í Tipperarysýslu með foreldrum sínum og sjö öðrum systkinum. Hún var umkringd tónlist frá unga aldri og undir miklum áhrifum frá systkinum sínum og föður sem var að hljómborðsleikari í hljómsveit. Hayes fór í heimavistarskóla í Limerick og notaði tónlist til að sporna við leiðindum. Síðar fór hún til Dublin og stundaði nám í University College Dublin í félagsfræði og sálfræði en hætti námi til að einbeita sér að tónlist ásamt því að vinna hlutastarf í þvottahúsi. Hún flutti um skeið til Los Angeles en sneri svo aftur til Dublin.
Hayes gift er Stuart Musgrave og eignaðist son árið 2014. Hayes hefur hlotið verðlaun sem besti kvenkyns tónlistarmaðurinn á Írlandi.

## Breiðskífur
* *[[Night on My Side]]* (2002)
* *[[The Roads Don't Love You]]* (2005)
* *[[The Hollow of Morning]]* (2008)
* *[[Let It Break]]* (2011)
* *[[Night & Day (live album)|Night & Day]]* (2014) (limited release)
* *[[Bones + Longing]]* (2014)
* *[[Blind Faith]]* (2024)
Klukkuættkvísl

**Klukkur** (*Campanula*) er ættkvísl með 473 tegundum, sem er útbreidd í Evrópu, Asíu og Norður Ameríku. Þetta eru fjölæringar eða sjaldnar; ein eða tvíærar plöntur. Klukkulaga blómin eru yfirleitt í klasa eða axi. Að jafnaði eru þau blá eða fjólulit. 
Einungis tvær tegundir vaxa villtar á Íslandi.

## Nytjar og ræktun
Yfirleitt eru þær ræktaðar til skrauts og eru margar auðræktaðar.

Ætibláklukka var eitt sinn ræktuð víða um Evrópu vegna blaða og róta og er þekkt ævintýri (Rapunzel/ Gullveig/ Ragnmunda) sem tengist þjófnaði á henni.

Skriðklukka hefur verið nytjuð á svipaðan hátt.

## Tegundir



## Tilvísanir
Le Prophète

**Le Prophète** *(Ísl: Spámaðurinn)* eftir belgíska teiknarann Morris og höfundinn Patrick Nordmann er 70. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 2000 og hefur ekki verið gefin út í íslenskri þýðingu.

## Söguþráður

Daldónarnir sitja í fangelsi þar sem þeir komast í kynni við annan fanga, predikarann Dunkle, sem stöðugt flytur dómsdagsræður yfir öðrum föngum í fangelsinu. Ibbi Daldón verður fyrir óæskilegum áhrifum af boðskap Dunkle og fyrir einskæran misskilning tekst Daldónunum að flýja úr fangelsinu ásamt Dunkle. Eftir langa göngu í eyðimörkinni koma strokufangarnir til bæjarins Paradise Gulch. Íbúar bæjarins eru miklir trúmenn og taka Dunkle og Daldónunum opnum örmum. Það reynist þó Daldónunum þrautin þyngri að aðlagast lífinu í bænum, enda er þar engan banka að finna. Á sama tíma leggur Lukku Láki af stað að leita Daldónanna.

## Fróðleiksmolar

* Le Prophète er önnur af tveimur bókum í bókaflokknum sem svissneski blaðamaðurinn Patrick Nordmann samdi fyrir Morris. Hin er La Légende de l'Ouest sem kom út árið 2002 eftir lát Morris.
* Sagan var byggð á 10 ára gömlu handriti Nordmann sem Morris hafði áður hafnað.
Mark Lanegan

**Mark William Lanegan** (fæddur 25. nóvember 1964; d. 22. febrúar 2022) var bandarískur tónlistarmaður og lagahöfundur frá Washingtonfylki. Hann var þekktur fyrir djúpa baritón rödd sína.
Stílar sem Lanegan hafði í sinni tónlistargerð eru til dæmis: Grugg, jaðarrokk, þjóðlagatónlist og blús. 

Lanegan hóf ferilinn með hljómsveitinni Screaming Trees á níunda áratugnum. Sú sveit taldist til gruggrokksins árla á 10. áratugnum sem þá var áberandi í tónlistarheiminum. Lagið *Nearly Lost You* sló í gegn með þeim árið 1992. Screaming Trees liðaðist í sundur smám saman og Lanegan fór að einbeita sér meira að sólóferli. Hann tók þátt í ýmsum hljómsveitum og verkefnum samhliða því og söng meðal annars í hljómsveitinni Mad Season (með meðlimum Pearl Jam og Alice in Chains).

Hann var gestameðlimur Queens of the Stone Age 2001-2005 og söng á nokkrum plötum sveitarinnar. Einnig vann hann m.a. með Isobel Campbell fyrrum söngkonu Belle and Sebastian og breska tvíeykinu Soulsavers.

Mark Lanegan lést í febrúar 2022 í Killarney á Írlandi, 57 ára gamall. Tveimur árum áður gaf hann út minningar sínar *Sing Backwards and Weep,*, þar sem hann fór yfir tónlistarferilinn og baráttu sína við fíkn.

* Lanegan spilaði á tvennum tónleikum í Fríkirkjunni haustið 2013. 
* Kurt Cobain og Krist Novoselic spiluðu á fyrstu plötu Lanegans, *The Winding Sheet*.

## Útgáfur
### Screaming Trees
* Clairvoyance (1986)
* Even If and Especially When (1987)
* Invisible Lantern (1988)
* Buzz Factory (1989)
* Uncle Anesthesia (1991)
* Sweet Oblivion (1992)
* Dust (1996)
* Last Words: The Final Recordings (2011)
### Mad season
*Above (1995)
### Sólóplötur
* The Winding Sheet (1990)
* Whiskey for the Holy Ghost (1994)
* Scraps at Midnight (1998)
* I'll Take Care of You (1999)
* Field Songs (2001)
* Bubblegum (2004)
* Blues Funeral (2012)
* Imitations (2013)
* Phantom Radio (2014)
* Houston Publishing Demos 2002 (2015)
* Gargoyle (2017)
* Somebody's Knocking (2019)
* Straight Songs of Sorrow (2020)
### Með Isobel Campbell
* Ballad of the Broken Seas (2005)
* Sunday at Devil Dirt (2008)
* Hawk (2010)
### Með Soulsavers
* It's Not How Far You Fall, It's the Way You Land (2007)
* Broken (2009)
### Gutter Twins
* Saturnalia (2008)
### með Duke Garwood
* Black Pudding (2013)
* With Animals (2018)

## Tilvísanir
Ágsborgarjátningin

**Ágsborgarjátningin**, frá árinu 1530, er höfuðjátning lútherstrúarmanna og greinir lútherska trú frá kaþólskri. Hún er enn í dag opinber játning íslensku Þjóðkirkjunnar. Ágsborgarjátningin er margfalt viðameiri og ítarlegri en postullega trúarjátningin, níkeujátningin eða aþanasíusarjátningin, og er kaflaskipt. Fyrri hluti hennar er um „Höfuðtrúargreinarnar“: Um guð, erfðasyndina, guðsson, réttlætinguna, embætti kirkjunnar, hina nýju hlýðni, kirkjuna, hvað kirkjan sé, skírnina, máltíð Drottins, skriftirnar, yfirbótina, neyslu sakramentanna, hina kirkjulegu stétt, kirkjusiði, borgaraleg málefni, endurkomu Krists til dóms, frjálsræðið, orsök syndarinnar, trúna og góðu verkin og um dýrlingadýrkun. Síðari hlutinn er um „Greinar sem telja upp ósiði sem hefur verið breytt“: Um báðar tegundir, hjónaband presta, messuna, skriftirnar, greinarmun fæðu, klausturheit og kirkjuvaldið 

## Tilvísanir



## Tenglar
Ágsborgarjátningin af vef Þjóðkirkjunnar
Hagabrúða

Hagabrúða er sjaldgæf á Íslandi, finnst líklega aðeins á sunnanverðu landinu. Hún er nauðalík garðabrúðu og var lengi vel talin undirtegund hennar. Telja má að nytjar þeirra séu þær sömu. 

## Útbreiðsla
Hagabrúða vex í Skandinavíu, Íslandi, Finnlandi, Norður Þýskalandi, Skotlandi, Írlandi, Pýreneafjöllum, Ölpunum og Karpatafjöllum.

## Ytri tenglar
*Den virtuella floran 
*Flóra Íslands

## Tilvísanir
Garðabrúða (ævintýri)

**Garðabrúða** er þekkt ævintýri sem kemur fyrir í ýmsum evrópskum sagnasöfnum frá nýöld. Ævintýrið segir frá konu sem stelur garðabrúðu (eða annarri matjurt) úr garði nágrannakonu sinnar, sem er ýmist norn eða tröll. Þegar upp kemst um þjófnaðinn heimtar nornin að fá barnið sem konan ber undir belti. Þegar barnið fæðist tekur nornin hana að sér og elur hana upp. Þegar stúlkan kemst á táningsaldur læsir nornin hana inni í turni án dyra. Einn daginn kemur prins að turninum og kallast á við hana og þau verða ástfangin. Hún notar sítt hár sitt til að prinsinn geti klifrað upp í turninn til hennar þar sem þau elskast. Þegar nornin kemst að því að hún er þunguð, varpar hún henni á dyr. Hún lokkar svo prinsinn upp í turninn með afskornu hári Garðabrúðu, en þegar hann kemur upp segir nornin honum að hann fái aldrei að sjá hana aftur og hendir honum niður. Hann lendir í þyrnirunna og blindast. Eftir mörg ár finnur hann Garðabrúðu sem hann þekkir af röddinni og hún læknar blindu hans með tárum sínum.

Sagan birtist sem „Rapunzel“ í safni Grimmsbræðra fyrst árið 1812. Saga Grimmsbræðra er útgáfa af ævintýrinu *Rapunzel* eftir Friedrich Schulz frá 1790. Útgáfa Schulz er byggð á *Persinette*  („Steinselja“) eftir Charlotte-Rose de Caumont de La Force upprunalega frá 1698 sem aftur var eftir enn eldri sögu, „Petrosinella“ eftir Giambattista Basile, frá 1634. Í flokkunarkerfi Aarne-Thompson hefur þessi sagnagerð númerið ATU310 („Mærin í turninum“), en svipaðar sögur eru til dæmis gríska goðsagan um fæðingu Perseifs og saga heilagrar Barböru.

Nafnið hefur verið þýtt á ýmsa vegu í íslenskum þýðingum; Rapunzel, Gullveig, Ragnmunda og Garðabrúða hafa verið notuð. Erlendu heitin vísa í jurtirnar sem móðirin stal eða fékk hjá norninni; Rapunzel er ætibláklukka (*Campanula rapunculus*).

## Tilvísanir
Valeriana

***Valeriana*** er ættkvísl blómstrandi plantna í Garðabrúðuætt. . Til hennar teljast margar tegundir, þar á meðal Garðabrúða, *Valeriana officinalis*. Sumar tegundirnar eru frá Evrópa, aðrar frá Norður Ameríka og Suður Ameríka (sérstaklega Andesfjöllum).

Meðal tegunda eru:

**Valeriana alliariifolia* - Sveipabrúða
**Valeriana celtica* - Deplabrúða
**Valeriana dioica* - Engjabrúða
**Valeriana ficariifolia* - Fíkjubrúða
**Valeriana montana* - Brekkubrúða
**Valeriana officinalis* – Garðabrúða
**Valeriana officinalis ssp. collina* - Fagurbrúða
**Valeriana phu* - Ljósabrúða
**Valeriana pyrenaica* - Blöðkubrúða
**Valeriana saliunca* - Víðibrúða
**Valeriana sambucifolia* - Hagabrúða
**Valeriana sambucifolia ssp. salina* - Marbrúða
**Valeriana sambucifolia ssp. procurrens* - Skriðbrúða
**Valeriana saxatilis* - Klettabrúða
**Valeriana sitchensis* - Bjarnarbrúða
**Valeriana supina* - Dvergbrúða
**Valeriana tiliifolia* - Lindibrúða
**Valeriana tripteris* - Þrenningarbrúða
**Valeriana x sundermannii* - Breiðubrúða

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
*USDA records of the distribution of the genus in the United States
Þýska húsið

**Þýska húsið** er spennubók eftir Arnald Indriðasson. Bókin kom út 2015. Hún fjallar um rannsókn á andláti farandsölumanns sem finnst myrtur í lítilli leiguíbúð í Reykjavík á stríðsárunum, skotinn í höfuðið með skammbyssu. Flóvent og Thorson sem kynntir voru í bókinni Skuggasund eru kynntir til leiks á ný. Þeir voru samstarfsmenn í Reykjavík á seinni hluta heimstyrjaldarinnar.

## Söguþráður
Eftir verulega eftirgrenslan um land alt kemur það upp úr krafsinu að morðinginn tók feil á þeim myrta og leigjenda íbúðarinnar sem var hinn hálf-þýski Lunden sem átti að hafa stundað njósnir fyrir Þýskaland og morðinginn átti að vera amerískur hermaður. Og þótt Thorson væri í herlögreglunni lét Graham í bandaríska hernum hann hlaupa þetta uppi að gamni sínu þótt hann vissi mætavel hver morðinginn var en staðfesti það samt í lokinn. Sá sem helst lá annar fyrir grun var kærasta hins látna og viðhaldið hennar.
Batak

**Batak** er ástrónesískt mál talað af um 3 milljónum á fjallgirtu hásléttusvæði umhverfis Tóba-vatn á mið-norður Súmötru.

Áður fyrr rituð með einstakri skrift runninni frá indversku letri en í dag rituð með latínuletri.
Jónsson & Le'macks

**Jónsson & Le'macks** (**J&L**) er auglýsingastofa sem var stofnuð árið 2003 af Viggó Erni Jónssyni og Agnari Tr. Lemacks. Fyrirtækið vinnur með fyrirtækjum við að móta skilaboð, staðsetja vörumerki og fóta sig í síbreytilegu fjölmiðlaumhverfi. Fyrstu árin starfaði J&L við Hafnarstræti, Austurstræti og Vesturgötu í Reykjavík, en flutti á Laugaveg 26 árið 2010.

Birtingarstofan **Ratsjá** er dótturfélag J&L og er til húsa á sama stað. Ratsjá veitir viðskiptavinum sínum ráðgjöf um markaðsmál, auglýsingabirtingar í öllum miðlum og markaðsrannsóknir.

Starfsmenn J&L og Ratsjár eru rúmlega 40.

J&L er aðili að SÍA, Sambandi íslenskra auglýsingastofa. Meðal helstu viðskiptavina eru Landsbankinn, Landsvirkjun, Sjóvá, Borgun, Reitir, VR, Vífilfell, Kex Hostel, Plain Vanilla og 66°Norður. Stofan hefur í gegnum tíðinda fengið fjölda verðlauna og tilnefninga til fagverðlauna, t.a.m. Cannes Lion, Red Dot, Epica og Lúðurinn.

## Kvikmyndagerð
Innan J&L er starfrækt framleiðsludeild sem sér um gerð á kvikmynduðu efni, sjónvarpsauglýsingu, hreyfigrafík, heimilda- og kynningarmyndum, videó fyrir vef og margt fleira.

## Ratsjá
Ratsjá er birtingarstofa í eigu Jónsson & Le'macks.

## Tenglar
* Heimasíða J&L
* Kvikmyndaportfolio J&L
Kraftmálmur

**Kraftmálmur** (enska: *Power metal*) er undirflokkur þungarokks sem blandar saman hefðbundnu þungarokki við speedmetal, stundum með sinfónískum áhrifum. Stíll kraftmálms er oft með léttara yfirbragð en til dæmis dauðarokk og þrass, textagerðin fantasíukenndari, takturinn er oft hraður, viðlögin eru sterk og áhersla er á grípandi melódíur. 

Kanadíski mannfræðingurinn Sam Dunn rekur upphaf kraftmálms til miðs 8. áratugarins. Hljómsveitin Rainbow var m.a. áhrifamikil. Ritchie Blackmore úr Deep Purple og söngvarinn Ronnie James Dio fóru fyrir sveitinni og draumórakenndir textar Dio og öflugar lagasmíðar áberandi. Judas Priest hafði mikil áhrif á stefnuna og meðal annars falsetturaddbeiting Rob Halfords söngvara. Nokkru síðar kom á sjónarsviðið Iron Maiden sem var einnig áhrifamikil og kom með enn epískari nálgun á tónlistina. Hljómsveitin Queen hefur haft áhrif á sum bönd innan stefnunar eins og Blind Guardian.

Textagerð kraftmálms hefur oft þema tengt: Fantasíum, goðafræði, skáldskap, samheldni, hetju, von, ást, stríð og dauða. Notkun hljómborða er algeng og áberandi í sumum hljómsveitum. Sinfónísk og þjóðlagaáhrif eru meðal tónlistarþemu sveita og hafa skapast ýmsar undirtegundir geirans.

Kraftmálmur hefur verið vinsælli geiri í Evrópu en í Bandaríkjunum. Í Þýskalandi eru vinsælar hljómsveitir þaðan meðal annars Blind Guardian og Helloween. Í Finnlandi hafa komið fram  Stratovarius, Nightwish og Sonata Arctica. Children of Bodom er talin vera hljómsveit með kraftmálmsáhrifum í hljóðfæraleik en þó er raddbeiting á dauðarokkssviðinu. Frá Svíþjóð koma meðal annars Hammerfall og Sabaton. Í Bandaríkjunum hafa Manowar verið þekktir fyrir sína ofurhetjuímynd og texta. Hljómsveitir eins og Symphony X, Nevermore og Iced Earth eru stundum taldar til kraftmálms en teljast einnig til eða eru undir áhrifum frá þrassi og framsæknu þungarokki.

Árið 2021 gerði íslenska sveitin Power Paladin plötusamning við alþjóðlega útgáfu.

## Listi með hljómsveitum sem hafa kraftmálm í lagasmíðum sínum
(Listinn er ekki tæmandi)
*3 Inches of Blood (Kanada)	
*Accept (Þýskaland)
*After Forever (Holland)
*Angra (Brasilía)
*Artch (Noregur - með Eiríki Haukssyni)
*Avantasia (Þýskaland)
*Ayreon (Holland)
*Blind Guardian (Þýskaland)
*Dio (Bandaríkin)
*DragonForce (England) 
*Dream Evil	 (Svíþjóð)
*Edguy (Þýskaland)	
*Falconer (Svíþjóð)
*Firewind (Grikkland)
*Grave Digger (Svíþjóð) 
*Gamma Ray (Þýskaland)	
*HammerFall	(Svíþjóð) 
*Helloween	(Þýskaland) 
*Iced Earth	(Bandaríkin)  
*Into Eternity (Kanada)
*Iron Maiden (England)
*Jag Panzer	(Bandaríkin) 
*Judas Priest (England)
*Kamelot (Bandaríkin)	
*Lost Horizon (Svíþjóð)
*Majesty (Þýskaland)
*Mägo de Oz (Spánn)
*Manowar (Bandaríkin)	
*Masterplan	(Þýskaland)
*Nevermore	(Bandaríkin)
*Nightwish	(Finnland)
*Primal Fear (Þýskaland)
*Power Paladin (Ísland)
*Pyramaze (Danmörk)	
*Running Wild (Þýskaland) 
*Rage (Þýskaland)
*Rhapsody of Fire (Ítalía) 
*Sabaton (Svíþjóð)
*Sanctuary (Bandaríkin)
*Savatage (Bandaríkin)
*Sonata Arctica (Finnland) 
*Stratovarius (Finnland)
*Symphony X	(Bandaríkin)
*Tierra Santa (Spánn)
*U.D.O. (Þýskaland)
*Virgin Steele (Bandaríkin)
*Yngwie Malmsteen (Svíþjóð)	

## Heimild

## Tilvísanir
Andrzej Nowicki

**Andrzej Rusław Fryderyk Nowicki** (27. mai 1919 - 1. desember 2011) var pólskur heimspekingur. Hann var menntaður í menningar-,  heimspeki- og trúleysissögu, heimspeki endurreisnartímans á Ítalíu, áhugamaður um myndlist, skáld og stjórnmálamaður.

## Heimildir
Kazimierz Łyszczyński

**Kazimierz Łyszczyński** (*[[Hvítrússneska]]: Казімір Лышчынскі*) var pólskur-litháískur trúleysingi, hugsuður, kennari og félagslegur aktívisti í Pólsk-litháíska samveldinu. Hann var tekinn af lífi vegna trúleysisskoðana sinna.

## Heimildir
Sverker Johansson

**Lars Sverker Johansson**, fæddist 26 maí 1961 í Lundi (Svíþjóð) er sænskur eðlisfræðingur sem hefur búið til nokkrar milljónir sjálfvirkar Wikipedia greinar. Hann er með doktorspróf í eðlisfræði og meistarapróf í málvísindum.

## Heimildir


## Tenglar
* Ritaskrá frá University of Dalarna 
* Writing Wikipedia articles by the million *(Video)*
Rafmagnsverkfræðiháskólinn í Minsk

**Rafmagnsverkfræðiháskólinn í Minsk** (*[[Hvítrússneska]]: Мі́нскі Радыётэхні́чны Кале́дж, Mínski Radyjotechníčny Kaliédž*, *[[Rússneska]]: Минский Радиотехнический колледж, Minskiy Radiotekhnicheskiy kolledzh*; *áður*: *[[Rússneska]]: Минский Государственный Высший Радиотехнический Колледж*, *[[Hvítrússneska]]: Мінскі Дзяржаўны Вышэйшы Радыетэхнічны Каледж*) er menntastofnun Hvíta-Rússlands í Minsk. Hann opnaði árið 1960 í Sovétríkjunum.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða
Nenets

**Nenets** er tungumál talað af 25 þúsund manns í Nenets-héraði í Rússlandi. Það er ritað með latínuletri og telst til samojeda-mála úrölsku málaættarinnar.

## Tenglar
* Information Centre of Finno-Ugric Peoples  *(Rússneska)*
Gavin McInnes

**Gavin Miles McInnes** (f. 17. júlí 1970) er fjölmiðlamaður sem fæddist í Bretlandi, ólst upp í Kanada en hefur hin síðari ár búið í Bandaríkjunum. McInnes var einn af stofnendum Vice fjölmiðlafyrirtækisins en yfirgaf það árið 2008. Á seinni árunum hefur hann aðallega vakið athygli fyrir kynþáttafordóma og stofnun hægri-öfgahópsins Proud Boys.

## Heimildir
Antillastraumurinn

**Antillastraumurinn** er yfirborðsstraumur sem streymir í norðvesturátt norðaustan við Antillaeyjar. Hann liggur norðan við Stóru-Antillaeyjar en sunnan við Bahamaeyjar. Hann er grein af Norður-Atlantshafshringstraumnum og rennur úr Norður-Miðbaugsstraumnum. Hann tengist Golfstraumnum um Flórídasund. Hann er hægfara og næringarríkur og skapar því góð skilyrði til fiskveiða. Hann rennur samsíða Karíbahafsstraumnum sunnan við Haítí og Kúbu.
Flórídasund

**Flórídasund** er sund milli eyjarinnar Kúbu og eyjanna Florida Keys sunnan við Flórídaskaga í Norður-Ameríku. Sundið tengir Mexíkóflóa við Atlantshaf. Það er 150 km breitt þar sem það er grennst milli Key West og strönd Kúbu og hefur mælst allt að 1830 metra djúpt. Flórídastraumurinn, fyrsti hluti Golfstraumsins, rennur um sundið.

Efnahagslögsögur Bandaríkjanna og Kúbu koma saman í sundinu miðju, samkvæmt samningi frá 1977. Reynt hefur verið að bora eftir olíu í sundinu.
Sagres

**Sagres** er sókn í sveitarfélaginu Vila do Bispo í Algarve í Portúgal. Íbúafjöldi var tæplega 2000 manns árið 2011. Sagreshöfði er suðvesturoddi Evrópu.
Burgos

**Burgos** er borg á Norður-Spáni. Borgin er hin sögulega höfuðborg Kastilíu. Íbúar eru um 180 þúsund. Hún stendur við ármót þveráa Arlanzón á brún Íberíumiðhálendisins. Hún er höfuðstaður Burgossýslu í sjálfstjórnarhéraðinu Kastilíu og León. Dómkirkjan í Burgos var reist frá 1221 til 1260 og er á heimsminjaskrá UNESCO.
Stranraer

**Stranraer** er um 11 þúsund manna bær í sókninni Inch í Wigtownshire í vesturhluta Dumfries og Galloway í Skotlandi og er annar stærsti bær héraðsins á eftir Dumfries. Bærinn stendur við fjörðinn Loch Ryan og þar er ferjuhöfn.
Ian Anderson

**Ian Scott Anderson** (fæddur 10. ágúst 1947 í Dunfermline, Skotlandi) er breskur tónlistarmaður og er best þekktur fyrir verk sín með hljómsveit sinni Jethro Tull.

Anderson flutti frá Edinborg til Blackpool þegar hann var 11 ára. Í Blackpool sótti hann listaskóla frá 1964-1966. Fyrstu hljómsveit sína stofnaði hann árið 1963, The Blades, sem var soul og blús band. En nokkrir meðlimir hljómsveitarinnar héldu áfram í Tull.

Anderson syngur, spilar á flautu og gítar. En þar að auki hefur hann gripið í önnur hljóðfæri eins og hljómborð, mandólín, bouzouki, balalaika, saxófón, munnhörpu og ýmsar aðrar flautur. Hann er þekktur fyrir að standa stundum á einum fæti þegar hann spilar á flautuna. Að eigin sögn byrjaði hann að því fyrir slysni og fékk síðar að vita af guðum austrænna trúarbragða sem spiluðu á flautu og stóðu einnig á einum fæti.

Samhliða Jethro Tull hefur hann gefið út nokkrar sólóplötur, þar á meðal framhaldið af plötunni Thick as a Brick (1972), eða Thick as a Brick II. Árið 2014 kom út tónleikaplatan Thick as a Brick - Live in Iceland sem er frá tónleikum í Hörpu.

## Punktar
*Platan *A* frá 1980 var fyrirhuguð sem sólóplata Andersons en plötuútgáfufyrirtæki hans þrýsti á hann að nota Tull nafnið.
*Árið 2011 spilaði Anderson flautudúett með geimfaranum Cady Coleman sem staddur var í Alþjóðageimstöðinni í tilefni þess að 50 ár voru síðan Júrí Gagarín fór í fyrstu mönnuðu ferðina út í geim.
*Anderson á hús í Englandi og á skosku eyjunni Skye en þar reyndi hann fyrir sér sem laxabóndi á 9. áratugnum þegar hann tók sér hlé frá tónlist. 
*Árið 2020 tjáði Ian að hann þjáðist af langvinnri lungnateppu.
*Anderson var sögumaður á plötu sænsku þungarokkssveitarinnar Opeth, *The Last Will and Testament* (2024).

## Sólóplötur
*Walk into Light (1983)		
*Divinities: Twelve Dances with God (1995)		
*The Secret Language of Birds (2000)			
*Rupi's Dance (2003)				
*Thick as a Brick 2 (2012)		
*Homo Erraticus (2014)
*Jethro Tull - The String Quartets (2017)

## Tónleikaplötur
*Ian Anderson Plays the Orchestral Jethro Tull (2005)	
*Thick as a Brick - Live in Iceland (2014)			

## Tengill
*[Ian Anderson á [Allmusic] ]

## Heimild
Tom Araya

**Tomás Enrique "Tom" Araya Díaz** (fæddur 6. júní, 1961 í Viña del Mar, Síle) er sílesk-amerískur tónlistarmaður, betur þekktur sem söngvari og bassaleikari þrasssveitarinnar Slayer.

Araya flutti frá Síle til Kaliforníu í Bandaríkjunum þegar hann var 5 ára. Hann vann fyrir sér á sjúkrahúsi við súrefnismeðferð áður en hann fór að spila í fullu starfi með Slayer. Árið 2010 fór hann í aðgerð á hálsliðum en ástæðan fyrir hnjaski á hálsinum var vegna þess að hann hafði hrist höfðinu í takt við tónlistina á tónleikum í mörg ár. Araya segist trúa á elskandi Guð þrátt fyrir að textar Slayer hafi verið oft andsnúnir trúarbrögðum en gítarleikari Slayer, Kerry King, hefur samið flesta slíka texta.

Araya býr á búgarði í Texas ásamt konu sinni Söndru og tveimur börnum þeirra.

## Heimild
Hittíska

**Hittitíska** (*nešili*) er útdautt tungumál á þeirri ennfremur útdauðu anatólísku grein indóevrópskra mála. Hún var töluð í Anatólíu (nú Tyrkland og Norður-Sýrland) á öðru árþúsundi f.Kr. Hernaðarveldi Hittíta stóð sem hæst á 14. öld f.Kr. Hittitíska er elsta þekkta indóevrópska málið og best þekkt anatólískra mála.
Hverfisfljót

**Hverfisfljót** (áður nefndur **Raftalækur** ) er jökulsá á Suðurlandi sem fellur úr Síðujökli. Brú yfir fljótið tilheyrir Þjóðvegi 1. Hún var tekin í notkun árið 2022 en gamla brúin var 60 metra bitabrú og stendur enn. Fljótið rennur saman við Núpsvötn á leið til sjávar.

## Tilvísanir
Vonarskarð

**Vonarskarð** er gróðurlaust skarð milli Bárðarbungu í Vatnajökli og Tungnafellsjökuls. Vonarskarð er friðlýst sem hluti af Vatnajökulsþjóðgarði sem stofnaður var árið 2007. Vonarskarð er jarðhitasvæði. 

Sagt er frá því í Landnámu að Bárður sonur Heyangurs-Bjarnar, sem land nam í Bárðardal fyrst, hafi flutt fénað sinn og fjárhluti yfir landið þvert suður í Fljótshverfi, og hafi farið skarð það, sem nefnt var Vonarskarð. Ekkert segir um hvar það er og enginn veit heldur nú hvar það skarð sem Bárður lagði leið um er staðsett. Þegar Pétur sonur Brynjólfs læknis Péturssonar á Brekku í rannsóknarför sinni 1794 varð þess áskynja að Tungnafellsjökull er fráskilinn Vatnajökli, var það ágiskun hans eða ályktun, að skarðið milli jöklanna væri Vonarskarð það, sem Bárður fór með fénáð sinn og fjárhlut. Síðan hefur þessi ágiskun um Vonarskarð veríð látin gilda sem sögulegur sannleikur. 

Brotið í Landnámu er þannig: 

:*Bárður, son Heyjangurs-Bjarnar, kom skipi sínu í Skjálfandafljótsós og nam Bárðardal allan upp frá Kálfborgará og Eyjardalsá og bjó að Lundarbrekku um hríð. Þá markaði hann að veðrum að landviðri voru betri en hafviðri og ætlaði af því betri lönd fyrir sunnan heiði. Hann sendi sonu sína suður um góu. Þá fundu þeir góubeytla og annan gróður. En annað vor eftir þá gerði Bárður kjálka hverju kvikindi því er gengt var og lét hvað draga sitt fóður og fjárhlut. Hann fór Vonarskarð, þar er heitir síðan Bárðargata. Hann nam síðan Fljótshverfi og bjó að Gnúpum. Þá var hann kallaður Gnúpa-Bárður*.

## Tenglar
* Vatnajökulsþjóðgarður - um Vonarskarð
Tataríska

**Tatarska** er tyrkískt mál talað af um 6 milljónum manna í Rússlandi, þá einkum í Tatarstan við ána Volgu þar sem það hefur opinbera stöðu, en einnig á nokkrum stöðum í Rúmeníu, Búlgaríu og Tyrklandi.
HEC Paris

**HEC Paris** er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, Jouy-en-Josas og Doha. Hann er stofnaður 1881. HEC var í 2. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2015 samkvæmt The Financial Times. Árið 2015, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 2. sæti á heimsvísu skv. The Financial Times. Hann er einnig í 3. sæti á heimsvísu fyrir MBA nám hans á Framkvæmdasviði (Executive MBA). MEB nám skólans (meistaragráða í evrópskrum viðskiptum), svipar til fulltíðar MBA náms, en með fjölmenningarlegri nálgun. HEC býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Í mars 2017 opnaði skólinn *Executive Master in Innovation & Entrepreneurship* í samvinnu við Coursera. Námið er 100% á netinu og miðar að því að þjálfa sérfræðistjórnendur á þessum tveimur sviðum á 18 mánuðum. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 45 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: François Hollande (24. forseti Frakklands) og Dominique Strauss-Kahn.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Tenochtitlán

**Tenochtitlán** (upphaflega á nahúatl-tungumálinu: *Mēxihco-Tenōchtitlan* [meːˈʃíʔ.ko te.noːt͡ʃ.ˈtí.t͡ɬan]) var borgríki asteka á eyju í Texcocovatni í Mexíkódal. Borgin var stofnuð 20. júní 1325. Hún var höfuðborg ríkis asteka þar til Spánverjar lögðu hana undir sig sumarið 1521 og jöfnuðu að hluta við jörðu í kjölfarið. Þeir reistu síðan Mexíkóborg á grunni gömlu borgarinnar og rústir Tenochtitlán má enn sjá í miðborg Mexíkóborgar.

Í borginni bjuggu Astekar, ein af frumbyggjaþjóðum Ameríku. Á þeim tíma réðu Astekar yfir stórveldi á svæði í þar sem Mexíkó er nú. Tenochtitlán er talin hafa verið stofnuð 20. júní og var höfuðborg Asteka-ríkisins. Borgin stækkaði óðum á 15. öld. Spánverjar lögðu borgina undir sig árið 1521 og urðu það endalok Tenochtitlan og astekaveldisins. Í staðinn reistu þeir Mexíkóborg, núverandi höfuðborg Mexíkó.

Í borginni bjuggu rúmlega 200.000 manns þegar hún var hertekin af Spánverjunum. Fremstur í flokki Spánverja var herforinginn Hernán Cortés sem að hafði reynt lengi að ná borginni á sitt vald. Þegar það tókst voru ekki nema 40.000 Astekar eftir í borginni. 

Þar sem borgin var byggð á stöðuvatninu Texcoco koma stundum flóð frá vatninu inn í Mexíkóborg og er það eitt af stærstu vandamálum borgarinnar. 

Byggingar Tenochtitlán voru gerðar úr timbri eða leir og þökin úr stráum. Mikið af pýramídum voru í borginni en voru þeir gerðir úr steini. Einn þekktasti pýramídi borgarinnar hét Pýramídinn mikli í Tenochtitlán og reis hann í 50 metra hæð yfir borgina. Pýramídinn var rifinn af Spánverjunum árið 1521 til að rýma fyrir húsin þeirra. Astekar stunduðu mannfórnir og voru pýramídarnir gerðir til þess.

## Heimildaskrá
*
Spjótkast

**Spjótkast** er frjálsíþróttagrein sem felst í að kasta 2,5 metra löngu spjóti með tilhlaupi. Spjótkast er hluti af tugþraut karla og sjöþraut kvenna. 

Spjótkast var hluti af Ólympíuleikunum fornu frá 708 f.Kr. og var keppt í tveimur greinum: að skjóta sem lengst og að skjóta í mark. Spjótinu var kastað með þveng sem var vafinn um mitt spjótið og sneri því í kastinu. Nútímaspjótkast þróaðist undir lok 19. aldar. Það hefur verið ólympíugrein í karlaflokki frá Sumarólympíuleikunum 1906 og kvennaflokki frá Sumarólympíuleikunum 1932.

Nústandandi heimsmet 98,48 metrar  og var sett 1996 af Jan Železný, Tékklandi.
Matthías Einarsson

**Matthías Einarsson** (fæddur 7. júní 1879, dáinn 15. nóvember 1948) var íslenskur læknir. Hann starfaði lengi við Frakkneska spítalann í Skuggahverfinu. Matthías var fyrstur til þess að framkvæmda keisaraskurðaðgerð sem móðir og barn lifðu af á Íslandi. Hann var faðir listakonunnar Louisu Matthíasdóttur.
Fiann Paul

**Fiann Paul** (fæddur í Póllandi árið 1980) er íslenskur listamaður, íþróttamaður, landkönnuður og ræðumaður. Hann er metsælasti landkönnuður heims og er handhafi flestra frammistöðutengdra Guinness heimsmeta sem náðst hafa innan einnar og sömu íþróttagreinar. Heimsmet Fianns eru nú samtals 41, þar af 33 byggð á frammistöðu. Til samanburðar átti Michael Phelps 26 heimsmet þegar hann var á hápunkti ferils síns, þar af 24 frammistöðutengd en í dag eru met hans 23 (20 frammistöðutengd). Roger Federer átti 29 heimsmet á sínum hápunkti (þar af 25 frammistöðutengd) og á í dag 30 (18 frammistöðutengd).

Fiann tekur þátt í sjávarróðri fyrir Íslands hönd og hefur róið yfir stóru úthöfin fimm á árabát, án fylgdarbáta. Árið 2016 hlaut hann titilinn hraðskreiðasti úthafsræðari heims og árið 2017 varð hann sá maður sem slegið hefur flest heimsmet í úthafsróðri. Frá og með árinu 2020 er Fiann fyrsti og eini einstaklingurinn til að ná Ocean Explorers Grand Slam, þ.e. að róa yfir hafsvæðin fimm. Til samanburðar hafa um 50 manns náð Explorers Grand Slam á landi. Fiann er nú handhafi 41 Guinness heimsmeta, þar af 33 vegna frammistöðu. Þar af eru nokkur sem fela í sér þann árangur að vera fyrstur til að setja heimsmet í ákveðnum flokkum. Hann var fyrstur manna til að róa yfir fimm úthöf og fyrstur manna til að eiga samtímis fimm hraðamet vegna þeirra róðra Fiann var fyrirliði leiðangurs þar sem flest heimsmet voru slegin, fremsti ræðari (stroke) hraðskreiðasta bátar í sögu úthafsróðurs og fremst ræðari (stroke) í róðrunum yfir úthöfin fimm þar sem hraðamet var slegið í hverjum róðri fyrir sig. Fiann var einnig fyrirliði þeirra þriggja vel heppnuðu brautryðjendaleiðangra sem róið hefur verið yfir heimsskautahöfin. Hann var fyrsti einstaklingurinn til að róa yfir mest krefjandi hafsvæði heimskautanna tveggja.

Sem listamaður hefur Fiann haldið stórar sýningar á landsvísu auk alþjóðlegra sýninga. Megininnihald sýninga hans hefur verið: frumbyggjar, réttindi barna, brjóstagjafir og réttindi dýra. Fiann var annar tveggja höfunda “Dialog”, sýningar ljósmynda af íslenskum börnum sem prýddu gatnamót Lækjargötu og Bankastrætis árið 2008. Hann var einnig höfundur verksins “See it!” sem ætlað var til að koma af stað vakningu brjóstagjafar, en sýningin var í Tryggvagötu í miðbæ Reykjavíkur árið 2011. Sem listamaður tók Fiann einnig þátt í að styðja velferð færeysks hestakyns sem var í útrýmingarhættu.

Árið 2011 Stofnuðu Fiann og Natalie Caroline góðgerðasamtök sem byggðu grunnskóla í fjöllum Himalaja árið 2013. Skólinn menntar 150 nemendur ár hvert. Í verkefninu gat Fiann nýtt sér menntun sína á sviði arkitektúrs og kennslu.

Sem stendur stundar Fiann framhaldsnám í Depth Psychology og undirgengst nú þjálfun til þess að verða Jungian Analyst við C.G. Jung stofnunina í Zurich. Hans helsti áhugi á sviði Depth Psychology liggur í karlmennsku „archetype‘‘. Hann hefur haldið marga fyrirlestra og hvatningaræður og hefur staðið fyrir námskeiðum víða erlendis.

## Tenglar
* Fiann Paul ljósmyndasíða
* Fiann Paul íþróttamaður vefsíða
* Fiann Paul Foundation vefsíða 

## Heimildir
Skollaber

## Lýsing
Skollaber er sígræn jurt sem myndar þéttar breiður. Stönglarnir eru sléttir og uppréttir. Blöðin eru gagnstæð og heilrend með bogadregnum æðum. Blómgun er í júlí. Blómin eru örsmá, saman í þéttum hnappi milli fjögurra stórra hvítra krónulíkra reifablaða. Berin eru rauð, allstór.

Rótin samanstendur af jarðstöngli og trefjarót. Jurtin breiðist út með rótarskotum.

## Tilvísanir
Rannsóknarskip

**Rannsóknarskip** er skip sem er útbúið til rannsókna á hafi úti. Oft eru slík skip með rannsóknarstofur og aðra aðstöðu til rannsókna innanborðs og eru auk þess búin sérhæfðum rannsóknartækjum. Dæmi um slík skip eru hafrannsóknarskip, mælingaskip, olíuleitarskip og ísrannsóknarskip. Fræg rannsóknarskip eru til dæmis HMS *[[Beagle (skip)|Beagle]]*, *[[Pourquoi pas?]]*, USCGC *[[Polar Star]]* og MV *[[Xue Long]]*.
Klettahnúta

**Klettahnúta** eða blámjalta (latin: *Astragalus norvegicus*) er tiltölulega sjaldgæf planta í ertublómaætt *(Fabaceae)*. Hún verður 20 til 35 sm há, með uppréttum, stífum stöngli og fjaðurlaga blöð án klifurþráða. Ljósgráblá til blá blómin koma í júlí - ágúst.

Fræbelgirnir eru brúngrænir og hærðir með svört hár. Þeir eru 10 mm langir, og opnast á haustin.

Tegundin líkist mjög Astragalus alpinus, en sú seinni er með smærri og mjórri blöð og fleiri smáblöð. Þess utan er klettahnúta meira blá og síður fjólulit.

## Útbreiðsla
Klettahnúta vex í rökum og kalkríkum jarðvegi. Hann þrífst helst þar sem vatn rennur, meðfram ám og lækjum, í kjarri og blómaengjum.

Hún er útbreidd í fjöllum Skandinavíu frá Sogn og Heiðmörk Noregi norður að Finnmerkur og Svíþjóðarmegin er hún í Dalarne, Jämtland og Härjedalen.  

## Notkun
Klettahnúta hefur verið lítið eitt notuð í landgræðslu hérlendis.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
*   Den virtuella floran
*   Lystigarður Akureyrar
Lónsöræfi

**Lónsöræfi**, einnig kölluð **Stafafellsfjöll** er landsvæði og friðland á suðaustur- Íslandi. Friðland á Lónsöræfum er í umsjá Vatnajökulsþjóðgarðs.

## Lýsing
Svæðið er í umhverfi Jökulsár í Lóni og afmarkast gróflega af tindum í Vatnajökli í vestri, Skyndidalsá og flæðum Jökulsár í Lóni í suðri, Flugustaðatindum og Hofsjökli í austri og Geldingafelli í norðri.

Jarðmyndanir eru 5-7 milljón ára en þær yngstu eru frá ísöld. Brött fjöll, gljúfur, gil og fossar eru víða. Nokkrar fornar megineldstöðvar voru á svæði Lónsöræfa og er talsvert af líparíti þar sem ber keim af því. Nokkuð er af stuðlabergi á svæðinu. Í Tröllakrókum eru hrikalegir og sorfnir drangar meðfram þverhníptum hömrum.

Víða eru tindar yfir 1000 metra. Þar má nefna Sauðhamarstind (1319 m.), Jökulgilstinda (1313 m.), Hnappadalstind (1210 m) og svo rísa tindar í Vatnajökli eins og Grendill (1570 m). Af skriðjöklum eru m.a. Axarfellsjökull og Vesturdalsjökull. Í norðurhluta Lónsöræfa sést til Snæfells (1833 m.).

Birkikjarr er víða inn með Jökulsá og á köflum hávaxnari tré. Reynitré finnast en þau eru fá. Einir og gulvíðir vaxa einnig á grónum svæðum. Fjallaplöntur eins og jöklasóley og melasól fylgja skriðum niður undir láglendi. Gullsteinbrjótur og bláklukka eru meðal einkennistegunda á svæðinu en þær eru hvað algengastar á Austurlandi.

Hreindýr eiga það til að halda til á svæðinu. Ýmsir fuglar eru á svæðinu eins og: Þúfutittlingur, steindepill, maríuerla, kjói, hrafn, hávella, heiðlóa og himbrimi.

Skálar á svæðinu eru Geldingafell, Egilssel við Kollumúlavatn og Múlaskáli sunnan við Kollumúla. Jeppaleið liggur frá Þórisdal í Lóni niður að Illakambi. Símasamband er mjög takmarkað á svæðinu.

## Söguágrip
Svæðið hefur tilheyrt Stafafelli í Lóni og hjáleigum þess. Þar hefur verið afréttur og er hann enn nýttur í dag. Rústir býlanna Eskifells og Grundar í Víðidal má finna innan Lónsöræfa.

Árið 1953 byggðu Lónmenn göngubrú á Jökulsá við gangnakofann í Nesi (Múlasel). Frá miðjum 7. áratugnum fór ferðafólk að leggja leið sína um vegslóða inn á Illakamb og tjaldaði undir kambinum. 

Svæðið var friðlýst árið 1977 að fengnu samþykki landeigenda. Frumkvæði að friðlýsingu höfðu Náttúruverndarsamtök Austurlands (NAUST). Ferðafélag Austur-Skaftafellinga reisti Múlaskála í Nesi 1991-1992 og ári síðar byggði Ferðafélag Fljótsdalshéraðs skála við Kollumúlavatn í um 630 m hæð (Egilssel).

Göngubrú, sú lengsta á landinu var opnuð yfir Jökulsá í Lóni við Eskifell árið 2004. Hún er 95 metra löng. 

## Myndir


Mynd:Vesturdalsfoss.jpg|Foss í Vesturdalsá.
Mynd:Jökulsálóni.jpg|Jökulsá í Lóni.
Mynd:Axarfellsjökull.jpg|Axarfellsjökull og tindar í Vatnajökli.
Mynd:Illikambur.jpg|Illikambur.
Mynd:Brúin.jpg|Göngubrúin langa.
Mynd:Gullsteinbrjótur.jpg|Gullsteinbrjótur í gili á svæðinu.


## Tenglar
*Vatnajökulsþjóðgarður - Lónsöræfi
*Kort af Lónsöræfum

## Tilvísanir
Panique en Atlantique

** Panique en Atlantique** (Íslenska *Uppnám á Atlantshafi*) er sjötta bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska *Série Le Spirou de…*) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2010. Höfundur sögunnar er Frakkinn Lewis Trondheim en Fabrice Parme teiknaði. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.

## Söguþráður
Sagan hefst á Moustic-hótelinu þar sem vikapilturinn Svalur lendir í klandri vegna Pésa. Honum býðst þó starf á skemmtiferðaskipi og hyggst skilja gæluíkornann eftir heima hjá blaðasnápnum Val. Pési smyglar sér þó um borð og það sama gerir Valur, sem er á höttunum eftir frétt um fræga kvikmyndastjörnu.

Um borð hitta þeir Sveppagreifann sem falið hefur verið að rannsaka hvers vegna annað farþegaskip sama skipafélags hafi horfið sporlaust viku fyrr, með uppfinningamanninn Prófessor *Sprtschk* innanborðs.

Sveppagreifinn sýnir Sval nýjustu uppfinningu *Sprtschk*, sem er varnarbúnaður gegn árekstrum. Fái notandi búnaðarins á sig minnsta högg verður hann þegar umlukinn höggheldri kúlu. Bæði farþegaskipin eru búin slíkum búnaði til að verjast ísjökum,. Félagarnir uppgötva að kúlan flýtur ekki á vatni og uppgötva hitt skipið hljóti að hafa sokkið eins og stein. Áður en þeir ná að slökkva á búnaðinum siglir skip þeirra inn í Þanghafið og sekkur til botns.

Upplausnarástand verður um borð í skipinu þar sem skipsstjórnendur berjast um völdin og farþegar hamstra matvæli. Svalur og Valur uppgötva að hitt farþegaskipið er nálægt og með uppfinningu Sveppagreifans að vopni, byssu sem breytir vökva í ís, tekst þeim að bjarga öllum úr því skipi yfir í sína kúlu.

Prófessor *Sprtschk* og Sveppagreifinn brjóta ákaft heilann um mögulega lausn á vandanum á meðan upplausnin um borð eykst jafnt og þétt. Að lokum nær Svalur með hjálp ísbyssunnar að koma báðum skipum upp á yfirborðið og sögunni lýkur.

## Fróðleiksmolar
* Lewis Trondheim einsetti sér að fanga anda elstu sagna Franquins um Sval. Söguþráðurinn og framvindan er ærslafengin og fléttan ekki raunsæisleg. 
* Prófessor *Sprtschk* kom við sögu í bókinni *[[Le voyageur du Mésozoïque]]*. Þar var persona hans étin af risaeðlu eftir að hafa varið öllum sínum tíma í að upphugsa gerð kjarnorkusprengju. Í sögunni er vísað til þessa þar sem prófessorinn eyðir tímanum í að þróa kjarnasprengjur í stað þess að finna leiðir til bjargar.
Jökulsá í Lóni

**Jökulsá í Lóni** er jökulá á Suðausturlandi. Hún á upptök sín í Austur-Vatnajökli, nánar tiltekið Vesturdalsjökli. Hún rennur  í gegnum hrikalegt landslag Lónsöræfa áður en hún kemur niður á flæðurnar í Lóni og lýkur sinni ferð í Lónsvík. Árið 2004 var opnuð göngubrú, sú stærsta á landinu, þar sem áin kemur niður að að Eskifelli. Áður hafði verið gerð göngubrú árið 1953 í Nesi nálægt Illakambi.
Ásgeir Helgason

**Ásgeir Rúnar Helgason** (fæddur 1957) er íslenskur vísindamaður sem hefur rannsakað tilfinningalega einangrun og leiðir til að hjálpa fólki að hætta að reykja. 

Ásgeir er starfandi yfirsálfræðingur við miðstöð í faraldsfræði og samfélagslækningum í Stokkhólmi. Ásgeir hefur verið dósent í sálfræði við Karolinska háskólann í Stokkhólmi frá 2002 og frá 2006 einnig við Háskólann í Reykjavík.

Ásgeir lauk doktorsprófi frá Karolinska háskólanum í Stokkhólmi 1997. Hann lauk klínískri gráðu í hugrænni atferlismeðferð 2005 við sama skóla og lauk námi í kennsluréttindum á sviði áhugavekjandi samtala sama ár. Faðir hans er Helgi Þröstur Valdimarsson.
Gullsteinbrjótur

**Gullsteinbrjótur** (fræðiheiti: Saxifraga aizoides) er blómplanta sem finnst á norðurslóðum N-Ameríku og Evrópu og í fjalllendi í Evrópu.
Á Íslandi finnst hann aðeins á Austurlandi en er þar algengur allt frá Bakkafirði suður í Skaftafell.

Gullsteinbrjótur vex á melum, áreyrum, skriðum og klettabelti. Er lágvaxin planta (5–15 sm) með mjóum, stakstæðum blöðum og gulum blómum sem deilast í 5 blöð. Hann blómgast í júlí.

Gullsteinbrjótur getur verið millihýsill fyrir víðiryðsvepp (*Melampsora epitea*).

## Tilvísanir
Dýjamosi

**Dýjamosi** eða **dýjahnappur** (fræðiheiti: *Philonotis fontana*) er mosategund sem vex einkum við læki og lindir. Hann hefur fremur granna, ljósgræna sprota, sem oft mynda stórar, samfelldar ljósgrænar breiður. Dýjamosi finnst bæði á láglendi og hálendi á Íslandi.

## Tilvísanir
Sapir-Whorf-tilgátan

**Sapir–Whorf-tilgátan** er tilgáta um að uppbygging tungumáls hafi áhrif á hugsunarhátt og skynjun og talendur mismunandi tungumála skynji heiminn á mismunandi hátt. Kenningin var sett fram af málvísindamannfræðingnum Benjamin Lee Whorf, en hann setti fram tvöfalda tilgátu um áhrif tungumáls: annars vegar um nauðhyggju tungumálsins eða hvernig tungumálið ákvarðar hugsunarhátt og viðhorf; og hins vegar um afstæðishyggju tungumálsins, það er hvernig ólík tungumál endurspegla mismunandi heimsmynd.
Húsavíkurhöfðagöng

**Húsavíkurhöfðagöng** eða **Húsavíkurgöng** eru jarðgöng sem liggja á milli Húsavíkur og Bakka. Göngin voru opnuð 4.nóvember 2017.http://www.mbl.is/frettir/innlent/2017/11/04/husavikurhofdagong_opnud_i_morgun/ 

Þau verða ekki opin almennri umferð heldur eru þau eingöngu ætluð vöruflutningum milli hafnarinnar á Húsavík og kísilmálmverksmiðju á Bakka. 

Framkvæmdir vegna jarðganganna hófust 2012 þegar gerðar voru jarðfræðirannsóknir og fylgdu ýmsar aðrar rannsóknir seinna þar til undirbúningsframkvæmdir hófust haustið 2015. Gangagerð hófst í mars 2016 og lauk greftri 24. ágúst 2016. Frágangur rafmagns, vegar og annars búnaðar stóð svo fram á haust 2017 þegar göngin voru formlega opnuð. 

Heildarlengd ganganna er 943 m að frátöldum vegskálum, en 990m með vegskálum.

## Tilvísanir
Smugan (hafsvæði)

**Smugan** (norska: *Smutthullet*) er hafsvæði í Barentshafi sem liggur á milli efnahagslögsagna Noregs og Rússlands og fiskverndarsvæðisins við Svalbarða. Þetta litla hafsvæði austan við Svalbarða er þannig alþjóðlegt hafsvæði opið öllum. 

## Smugudeilan
Þegar þorskafli fór minnkandi á Íslandsmiðum í upphafi 10. áratugar 20. aldar tóku íslenskir togarar að leita fanga víðar. Veiðar í Smugunni hófust sumarið 1993 og vöktu strax sterk viðbrögð hjá Norðmönnum og Rússum. Þeir rökstuddu tilkall sitt með því að þessar veiðar væru veiðar úr flökkustofnum úr norskri og rússneskri lögsögu. Íslendingar drógu líka í efa þá lögsögu sem Norðmenn höfðu tekið sér umhverfis Svalbarða og hófu veiðar þar. Norsk strandgæsluskip aðhöfðust ekkert vegna veiða í Smugunni en klipptu aftan úr íslenskum skipum, færðu þau til hafnar og sektuðu vegna veiða á Svalbarðasvæðinu. Veiðar í Smugunni gengu vel fyrstu tvö árin en sumarið 1997 varð hrun. Smugudeilan leystist þó ekki fyrr en með samningum Íslendinga, Norðmanna og Rússa um gagnkvæm skipti á veiðiheimildum árið 1999.

## Tengt efni
* Síldarsmugan

## Tilvísanir
Smugan

**Smugan** getur átt við
* Hafsvæði í Barentshafi sem nefnist Smugan
* Vefritið *[[Smugan (vefrit)|Smuguna]]*
Hentifáni

**Hentifáni** er fáni þess ríkis þar sem skip er skráð þegar það er annað en heimaland eigenda skipsins. Skip sem skráð eru í öðru landi en skipafélagið sem á þau eru þannig sögð sigla undir hentifána. Þetta getur stafað af því að ólíkar reglur gilda milli landa um skipaskráningu, eftirlit, mönnun, lögsóknir og fleira. Að skrá skip undir hentifána er þannig oftast liður í því að draga úr kostnaði en getur líka auðveldað eigendum skipa að komast hjá lögsóknum, til dæmis vegna ólöglegra veiða. Skráning undir hentifána hófst í stórum stíl í Bandaríkjunum á millistríðsárunum þegar skipafélög tóku að skrá skip í Panama vegna hertra reglna og hærri launa áhafnarmeðlima innanlands.

Þetta fyrirkomulag er oft gagnrýnt af verkalýðsfélögum sjómanna á þeim forsendum að með þessu séu skipafélög að koma sér hjá því að uppfylla lágmarkskröfur um laun og aðbúnað sjómanna. Vegna þessa var Parísarsamkomulagið um hafnarríkiseftirlit gert af nokkrum Evrópuríkjum árið 1982 sem felur í sér sérstakt eftirlit með skipum frá tilteknum ríkjum. Svipaðir samningar hafa verið gerðir í Asíu. Bandaríska strandgæslan hefur svipaðan lista yfir ríki sem sæta sérstöku eftirliti. Árið 2014 voru 14 hentifánaríki undirseld eftirliti samkvæmt þessum samningum: Antígva og Barbúda, Belís, Bólivía, Kambódía, Kómoreyjar, Kýpur, Hondúras, Norður-Kórea, Malta, Moldóva, Mongólía, Panama, Sankti Vinsent og Grenadíneyjar og Vanúatú. Flest hentifánaskip voru árið 2009 skráð í Panama og Líberíu.
Hofsjökull (eystri)

**Hofsjökull eystri** (1069m) er austan Vatnajökuls, milli Víðidals í Lóni (Lónsöræfi) og Hofsdals í Álftafirði. Hann er um 13 ferkílómetrar að stærð.  Norðan hans er nokkru stærri jökull; Þrándarjökull.

Vísindamenn hafa spáð því að jökullinn hverfi á tímabilinu 2055 til 2070 

## Tilvísanir