Washington, D.C.

**Washington, D.C.** (einnig kölluð **Washington-borg** eða **D.C.**) er höfuðborg og stjórnarsetur Bandaríkjanna. Borgin er nefnd eftir George Washington, fyrsta forseta Bandaríkjanna. Skammstöfunin „D.C.“ stendur fyrir „District of Columbia“, alríkishéraðið sem borgin tilheyrir. Svæðið sem tilheyrir þessu alríkishéraði í dag var upphaflega klofið úr fylkjunum Maryland og Virginíu. Alríkishéraðið dregur nafn sitt af þjóðartákngervingnum Kólumbíu.

Um 690.000 manns búa innan alríkishéraðsins, en borgin teygir sig út fyrir héraðið inn í Maryland og Virginíu. Heildaríbúafjöldi stórborgarsvæðisins er 6,3 milljónir (2023). Stórborgarsvæðið er sjöunda stærsta borgarsvæði Bandaríkjanna. Frá 1973 hefur stjórn alríkishéraðsins verið í höndum borgarstjóra og 13 manna kjörins borgarráðs, en Bandaríkjaþing hefur heimild til að fella úr gildi lög alríkishéraðsins. Íbúar alríkishéraðsins hafa ekki kosningarétt á Bandaríkjaþingi, en kjósa sér einn áheyrnarfulltrúa án atkvæðisréttar í neðri deild þingsins. Kjósendur í borginni hafa þrjá kjörmenn í forsetakosningum samkvæmt 23. viðauka bandarísku stjórnarskrárinnar frá 1961.

Washington-borg markar suðurenda Boston-Washington-beltisins. Borgin hýsir ríkisstjórn Bandaríkjanna og er mikilvæg heimsborg. Í borginni eru helstu stjórnarbyggingar alríkisstjórnarinnar, eins og Hvíta húsið, Bandaríska þinghúsið, Hæstiréttur Bandaríkjanna og mikill fjöldi alríkisstofnana. Þar eru fjölmörg söfn og minnismerki, þau helstu í almenningsgarðinum National Mall. Þeirra á meðal eru Jefferson-minnismerkið, Lincoln-minnismerkið og Washington-minnismerkið. Þar eru 177 erlend sendiráð staðsett, auk höfuðstöðva Alþjóðabankans, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Samtaka Ameríkuríkja, og fleiri alþjóðasamtaka. Borgin er þekkt sem miðstöð þrýstihópa og þar eru fjölmörg félagasamtök, samtök iðnfyrirtækja, og hugveitur, aðallega við K-stræti. Washington-borg er líka einn af helstu ferðamannastöðum Bandaríkjanna. Árið 2022 er áætlað að 20,7 milljónir innlendra ferðamanna og 1,2 milljón erlendra ferðamanna hafi heimsótt borgina, sem gerir hana að sjöundu mest heimsóttu borg Bandaríkjanna.

## Saga

Washington var stofnuð sem óháð borg og nokkurs konar óháð fylki fyrir ríkisstjórn alls landsins. Hið nýja lýðveldi hafði frá sjálfstæðisyfirlýsingunni 1776 enga höfuðborg. Þingið kom saman á ýmsum stöðum svo sem í Baltimore, New York og Philadelphiu. Til óeirða kom árið 1783, þegar herinn fékk ekki laun sín greidd. Þegar ríkisstjórnin fékk hvorki stuðning Philadelphiu né fylkisins, var ákveðið að stofna sérstakt fylki fyrir hana undir stjórn þingsins. Eftir miklar umræður var fallist á stað við Potomac-ána (1791) og George Washington skipulagði endanlega í smáatriðum. Maryland lét af hendi 179 km² og Virginia 80 km². Foringi í uppreisnarhernum, Pierre-Charles L'Enfant, góður arkitekt, var fenginn til að skipuleggja borgina sem ber enn þann svip sem hann gaf henni. Hann kom þinghúsinu og Hvíta húsinu fyrir, þar sem þau standa, og tengdi þau með Pennsylvaniabraut.

Frá Capitol-byggingunni liggja 4 götur, Norður-, Suður- og Austur Capitolgötur og Mall. Þær skiptu borginni í fjórðunga, na., nv., sv. og sa. Norður-suður götunum gaf Pierre númer, sem hófust á einum en austur-vestur göturnar fengu bókstafi. Skálægu breiðgöturnar fengu nöfn hinna 13 fylkja sambandsríkisins. Mall var veigamest breiðgatnanna á milli Capitol og Potomac og skyldi gefa borginni opið yfirbragð. Árið 1800 var lokið við forsetabústaðinn, þinghúsið og fjármálaráðuneytið svo að þingið gat komið saman í Washington í nóvember sama ár. Þá þegar var farið að tala um stórborg með 100-200 þúsund íbúum, þótt íbúafjöldinn væri aðeins 2.464 auk 623 þræla.

Árið 1814 í öðru stríði þeirra við Bandaríkin réðust Bretar á lítt varða borgina og brenndu hana að mestu en skýfall bjargaði því sem bjargað varð og varði hana frá algerri eyðingu. Eyðileggingin var slík, að þingið samþykkti með naumum meirihluta að endurbyggja borgina. Um nokkurra ára bil var hún meiri draumur en veruleiki. Charles Dickens skrifaði eftir heimsókn þangað: „Washington er borg hinna miklu áforma“. Virginíufylki bar sig upp vegna þess, að svæðið, sem það lagði undir Washington væri óskipulagt. Því ákvað þingið árið 1846, að skila því aftur.

Árið 1863 hófst þrælastríðið og hergagnaiðnaður komst á legg. Herstjórnin og herdeildir sátu í Washington og Capitol var breytt í sjúkrahús. Að loknu stríðinu fjölgaði íbúum fljótlega vegna 40.000 frelsaðra þræla sem settust þar að. Eftir 1870 fjölgaði íbúðar- og stjórn-sýslubyggingum svo mikið að farið var að kalla Washington þjóðarsviðið. Árið 1887 fundust aftur hinar gleymdu teikningar L'Enfants en ekki var farið að nota þær aftur fyrr en um 1900.

Washington DC tilheyrir engu ríki sem gerir það að verkum að það hefur engan fulltrúa á Bandaríkjaþingi. Lengi hefur verið talað fyrir því að gera Washington DC að 51. ríki Bandaríkjanna en aldrei hefur orðið neitt úr því. 

## Söfn
Smithsonian-stofnunin rekur fjölda safna, meðal annars:
*Náttúrugripasafn
*Flug og geimferðasafn
*Sögusafn Bandaríkjanna
*Dýragarð

## Íþróttalið
*Washington Wizards, körfubolti
*Washington Commanders, amerískur fótbolti
*Washington Nationals, hafnabolti
*D.C. United, knattspyrna
*Washington Capitals, íshokkí

## Tilvísanir