open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tala (festing)

**Tala** eða **hnappur** er festing sem notuð er á fötum til að festa tvo hluta saman. Þær eru oftast gerðar úr plasti eða skeljum. Fornlegar tölur geta verið merkilegir smíðisgripir sem lýsa má sem listaverkum. Til forna voru tölur oft gerðar úr dýrum málmum eða steinum.

Tölur eru saumaðar á fatnað, venjulega með krossbandi, og er fatnaðurinn hnepptur saman með því að smeygja tölunum í hnappagöt. Stundum eru tölur saumaðar á flík aðeins til skrauts og gegna engu hlutverki sem festingar.

Tölur voru teknar í notkun sem festingar á 14. öld. Áður voru þær aðeins notaðar sem skreytingar því hnappagatið hafði ekki verið fundið upp. Tölur leystu spennur og belti af hólmi í mörgum tilvikum.

## Tengt efni
* Rennilás
* Smella
Hnappur

**Hnappur** getur átt við:
* Tölu, festingu sem er notuð á fötum
* Hnappur (tölvunarfræði), viðmótshluta í forritum
Hvítlaukspressa

**Hvítlaukspressa** er eldhúsáhald til að mauka  hvítlauksrif með því að pressa þau í gegnum margar litlar holur.Með mörgum hvítlaukspressum fylgir verkfæri með pinnum til að hreinsa götin sem hvítlaukur er pressaður út um. Hægt  að nota hvítlaukspressu án þess að taka utan af hvítlauksrifjum því hýðið verður eftir í pressunni.

Pressaður hvítlaukur er talinn bragðast öðruvísi en saxaður og meira af bragðefnum koma fram.

## Tengill
* Garlic Press Collector
Rennilás

**Rennilás** er samrennandi festing sem skiptist i tvo málm- eða plastborða með sérstökum grípandi búnaði og sem notuð er til að loka opi eða jöðrum, t.d. á flík. Rennilásar eru oft notaðir í stað hnappa, talna eða reima og eru t.d. mikið notaðir á útivistarfatnað, töskur, bakpoka, tjöld og svefnpoka. Bandaríkjamaðurinn Whitcomb Judson fann upp rennilásinn í Chicago árið 1893. Sama aðferðin, sem byggir á „tönnum“ sem læsast saman, er notuð í rennilása nútímans. Stærsti framleiðandi rennilása í heiminum um þessar mundir er japanska fyrirtækið YKK.

Nokkrar gerðir rennilása eru til, meðal annars loftþéttir og vatnsheldir auk rennilása sem opna má frá hvorum enda fyrir sig.

## Tengt efni
* Riflás (*franskur rennilás*) 
* Tala (festing)
Taska

**Taska** er ílát, yfirleitt með handföngum eða ólum, sem notuð er til að bera hluti. Töskur eru yfirleitt gerðar úr vefnaði, leðri eða svipuðu efni. Til eru ýmiss konar töskur, til dæmis handtöskur, skjalatöskur, ferðatöskur og tölvutöskur. Handtöskur eru oftast úr sveigjanlegu efni þar sem skjalatöskur eru venjulega gerðar úr hörðu efni sem er þá þakið vefnaði eða leðri. Ferðatöskur geta annað hvort verið harðar eða mjúkar, og eru í dag oft með hjólum auk handfanga, sem auðveldar manni að bera þær.

## Tengt efni
* Bakpoki
* Mappa
* Poki
* Sekkur
Dósaupptakari

**Dósaupptakari** er verkfæri sem notað er til að opna dósir. Þó að matur hefði verið niðursoðinn og geymdur í dósum í Hollandi síðan 1772 var dósaupptakarinn ekki fundinn upp til 1855 á Bretlandi og 1858 í Bandaríkjunum. Þessi verkfæri voru í raun og veru *dósahnífar* en þeir fást ennþá í dag. Fyrsti dósaupptakarinn með snúandi skurðarhjóli, sem fer um hringinn á dósinni og sker lokið opið, var fundinn upp árið 1870. Fólki fannst það erfitt að nota svona dósaupptakara því var hann ekki mjög vinsæll á þeim tíma. Bylting kom árið 1925 þegar öðru hjóli með tönnum var bætt við dósaupptakarann, sem hélti skurðarhjólinu föstu við hringinn á dósinni. Þessi hönnun sem er einföld í notkun er sú vinsælasta í dag.

Á árum seinni heimsstyrjaldarinnar voru nokkrar aðrar útgáfur af dósaupptakaranum þróaðar fyrir herinn, eins og P-38 og P-51 í Bandaríkjunum. Þessir voru dósahnífar sem voru einfaldir í hönnun og sterkir með samanbrjótanlegu blaði og engu handfangi. Þeir voru líka miklu minni en venjulegir dósaupptakarar. Rafdósaupptakarinn var fundinn upp á sjötta áratugnum og var hann nokkuð vinsæll. Nýjar tegundir af dósaupptökurum eru ennþá þróaðar í dag, en nýjasta útgáfan sker um hlíðina á dósinni þannig að brúnin sé ekki svo beitt.
Poki

**Poki** er ílát úr þunnu, sveigjanlegu efni eins og plasti eða pappír, notað til að bera hluti. Oftast eru þeir hannaðir til að vera notaðir aðeins einu sinni eða nokkrum sinnum, áður en losnað er við þá. Pokar geta annaðhvort verið með handföngum eða ekki og eru missterkir. Pokum er oft dreift í verslunum, sérstaklega matvöruverslunum, til að auðvelda viðskiptavinum að taka innkaupin sín heim. Oft er vörumerki prentað á poka til að auglýsa verslunina þar sem pokinn var gefinn út.

Í mörgum löndum er rukkað fyrir poka í verslunum í dag en sögulega hefur þeim verið dreift viðskiptavinum að kostnaðarlausu. Ástæðan fyrir rukkunina er sú að of margir einnotapokar eru notaðir sem hefur stór áhrif á umhverfið. Í flestum verslunum er hægt að kaupa fleirnotapoka sem eru gerðir eru sterkara efni og endast þá lengur. Lífbrjótanlegir pokar eru framleiddir í dag, sem hafa minni áhrif á umhverfið því þeir brjóta niður í jörðinni eftir ákveðið tímabil.

Pokar geta líka verið úr vefnaði, eins og striga, og eru endingarbetri en plast- og pappírspokar. Stórir strigapokar heita sekkir. Til eru sérstakar tegundir af pokum til ýmissa nota. Sem dæmi má nefna ruslapoka og tepoka.

## Tengt efni
* Ruslapoki
* Plastpoki
* Tepoki
Vefnaður

:*Um aðferðina að vefa trefjar saman, sjá [[vefnaður (aðferð)|vefnað (aðferð)]]*.
:*Um aðrar merkingar orðsins „[[dúkur]]“, sjá aðgreiningasíðu*.

**Vefnaður** eða **dúkur** er efni sem er ofið úr þráðum eða garni. Garn er búið til með því að spinna hráa ullar-, bómullar eða hörþræði saman. Vefnaður er búin til með því að vefa, prjóna, hekla, hnýta eða þrýsta trefjum saman (filt).

## Náttúrulegar trefjar
* Hör
* Hampur
* Silki
* Ull
* Bómull
* Sísalilja
* Kókos
* Bambus

## Tilbúnar trefjar
* Akrýl
* Spandex
* Nælon
* Pólýester
* Pólýpropýlín
* Rayon

## Tengt efni
* Fatnaður
* Teppi
## Heimildir
* Vefnaður. – Hlín, 1. Tölublað (01.01.1929), p. 45-58
Bakpoki

**Bakpoki** er poki sem borinn er á bakinu með tveimur ólum sem festar eru um axlirnar. Bakpokar er notaðir frekar en handtöskur til að bera þunga hluti. Bakpokar eru til í mismunandi stærðum og eru notaðir ýmist sem skólatöskur, á ferðalögum og í íþróttum. Nútímabakpokar eru með flóknum burðarkerfum sem eru þróuð með vísindalegum aðferðum þannig að þyngdin sé jafndreifð og að bakpokinn sé þægilegur í notkun. Bakpokar eru úr ýmsum efnum, yfirleitt úr tilbúnum trefjum eins og næloni en stundum úr bómull og öðrum náttúrulegum trefjum. Þá er vatnshelt efni eins og vax stundum borið á yfirborðið til að halda innihaldinu þurru.

Bakpokar eru yfirleitt með nokkrum vösum og hólfum til að geyma smærri hluti. Þessum vösum eru yfirleitt lokað með rennilásum. Sumir bakpokar eru með földum vösum til að geyma verðmæti eins og farsíma eða vegabréf. Það geta verið nokkur hólf inni í bakpokanum sem eru ætluð til að geyma sérstaka hluti, til dæmis fartölvur. Bakpokar sem ætlaðir eru til íþrótta eru stundum með innbyggðri vatnsflösku og röri fyrir notkun á gönguferðum. Hægt er að stilla ólarnar á flestum bakpökum svo að bæði fullorðnir og börn geti notað þá á þægilegan hátt.

## Tengt efni
* Sekkur
* Taska
Ferðataska

**Ferðataska** er taska með handfangi sem er hönnuð til að halda utan um farangur fólks á ferðalagi svo sem föt og aðra persónulega muni. Ferðatöskur eru oftast því sem næst rétthyrndar með rúnuðum hornum og úr hörðu eða mjúku plasti, vínyl, hörðu leðri eða svipuðu efni sem heldur lögun sinni. Flestar ferðatöskur eru með hjörum þannig að þær opnast eins og bók. Nútímaferðatöskur eru oft með hjólum sem gera þær meðfærilegri í flutningi. Sumar ferðatöskur eru með innbyggðum lásum til öryggis. Stundum gera lásarnir tollinum kleift að opna töskuna til skoðunar þegar þess er krafist.

Fyrstu ferðatöskurnar voru úr viði en þær líktust koffortum. Þá var byrjað að þekja viðinn með leðri til að verja hann. Seinna varð leður vinsælt efni til að gera úr mjúkar ferðatöskur. Nú til dags eru ferðatöskur margar hverjar þynnri, léttari og mýkri en áður þekktist.

## Tengt efni
* Handtaska
* Koffort
Námaskarð

**Námaskarð** er lítið og stutt skarð norðan í Námafjalli sem þjóðvegur 1 í Mývatnssveit liggur um. Þar er jarðhiti og hverasvæði.
Tjörnes-brotabeltið

**Tjörnes-brotabeltið** er þverbrotabelti eða kerfi sniðgengja sem tengja ási rekhryggja. Tjörnes-brotabeltið nær frá Skagagrunni í vestri, austur á Melrakkasléttu og frá Eyjafirði í suðri og norður undir Kolbeinsey. Þrír sigdalir  Eyjafjarðaráll, Skjálfandadjúp-Skjálfandaflói og Öxarfjörður skera landgrunn brotabeltisins. Allir sigdalirnir hafa norðlæga stefnu og afmarkast að sunnan af Dalvíkur og Húsavíkur-Flateyjar sniðmengjum og að norðan af Grímseyjarbeltinu.

## Heimildir
* 
* Sprungur, set, jarðhiti og jarðskorpuhreyfingar í Tjörnesbrotabeltinu - rannsóknarverkefni lokið í markáætlun um U&U
Hellisheiði

:*Þessi grein fjallar um heiðina á Suðurlandi, en nafnið getur líka átt við [[Hellisheiði (Austurlandi)|Hellisheiði á Austurlandi]]*.

**Hellisheiði** er heiði sunnan Henglafjalla, sem markast af Hurðaráss frá Núpafjalli, Hengladalaá í austri, en Litla- og Stóra-Skarðsmýrarfjalli í norðri. Í vestur nær hún að Reykjafelli og Lakahnúkum og í suður frá Hverahlíð að Hlíðarhorni og um Hurðarásvötn að Hurðarási. Kambar taka við þar sem hallar niður í Ölfus að austanverðu.  Heiðin er víðast eldbrunnin og hraunin eru að mestu vaxin mosa og lyngi. Yngsta hraunið er talið hafa runnið frá 6 km langri sprungu árið 1000. Um Hellisheiði er fjallvegur milli Hveragerðar og Reykjarfells, sem Suðurlandsvegur (Þjóðvegur 1) liggur um. Heiðin er 374 metra há.

Vegur hefur legið um heiðina um aldir. Gamla hraungatan sem liggur yfir heiðina fór niður af henni vestan megin í Hellisskarði upp af Kolviðarhóli. Akvegur var fyrst gerður um heiðina um aldamótin 1900 og lá vegurinn þá niður af heiðinni austanmegin niður Kambana í ótal beygjum og hlykkjum. Vegurinn var lagaður til á fjórða áratugnum og hélst í því vegstæði þar til ákveðið var að fara í að gera fullkominn malbikaðan veg yfir heiðina, sem lagður var á árunum 1970-1972. Vegurinn var þá byggður upp með klifurreinum í brekkum sem þóttu nýstárlegar á Íslandi á þeim árum. Á árunum 2013-2015 er áætlað að fara í að breikka veginn um heiðina í 2+1 veg og aukaakrein bætt við veginn í Kömbunum á leið niður.

Skíðaskálinn í Hveradölum er staðsettur nálægt veginum þar sem hann liggur um Hveradalabrekku. Leiðin um Þrenglsaveg er yfirleitt snjólétt og því er hún notuð sem varaleið að vetri. Enginn hellir er á Hellisheiði og ekki er vitað hví hún heitir svo.

## Sjá einnig
* Hellisheiðarvirkjun

## Heimildir
* ''Grein um Hellisheiði á www.nat.is''  Lesin 29.8.2013
Þrengsli

**Þrengsli** eru lítið skarð í Svínahrauni, sem Þrengslavegur liggur um. Þau ná 288 metra hæð og er veðurathugunarstöð í 260 metrum.

Leiðin er þekkt fyrir að vera snjóléttari en Hellisheiði og er því oft notuð sem varaleið að vetri.
{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          -21.455612182617188,
          64.01035920886143
        ]
      }
    }
  ]
}
Hjáreksbelti

**Hjáreksbelti** (eða **þverbrotabelti**) er tegund af flekamörkum þar sem afstæð færsla á milli jarðskorpufleka er samsíða flekamörkunum. Misgengi með þess konar lárétta færslu nefnast sniðgengi. Sniðgengi eða kerfi sniðgengja sem tengja saman hryggjastykki á rekhryggjum nefnast þvergengi eða þverbrotabelti. San Andreas-misgengið er dæmi um hjáreksbelti á meginlandi og Jan Mayen-þverbrotabeltið dæmi um hjáreksbelti í úthafi. Á Íslandi eru hjáreksbeltin tvö: Suðurlandsbrotabeltið og Tjörnesbrotabeltið. Hið fyrrnefnda er vinstra sniðgengi en hið síðara hægra sniðgengi en stefna sniðgengis ræðst af því í hvora átt mótstæður barmur þess færist.

## Heimildir
Terra moto

**Terra Moto** er tegund af mótorhjóli sem hefur þann eiginleika að vera lítið og nett og einfalt er að hjóla á því. hjólin hafa verið framleidd í Kína eins og forveri þeirra Thumpstar. Terra Moto voru gríðarlega vinsæl meðal unglinga árið 2007.
Kökukefli

**Kökukefli** er sívalt áhald sem notað er við bakstur og matargerð til að fletja út deig. Tvær megingerðir eru til, sum kökukefli eru sívalir, yfirleitt fremur mjóir pinnar sem er rúllað eftir deiginu með lófunum, önnur eru sverari sívalningar með gati í gegn og höldum á báðum endum. Flest kökukefli eru slétt en einnig eru til kefli með rifflum eða mynstri sem notuð eru til að fletja út deig sem á að fá sérstaka áferð.

Algengast er að kökukefli séu úr tré en þau geta einnig verið úr málmi, plasti, gleri eða marmara. Til eru kökukefli sem eru hol að innan og hægt að fylla þau með heitu eða köldu vatni til að vinna með ákveðnar tegundir af deigi.
Abejar

**Abejar** er sveitarfélag í sýslunni Soria í héraðinu Kastilíu og León á Spáni. Íbúar eru 327.
Boðhlaup

**Boðhlaup** er íþróttagrein sem felst í keppni fjögurra manna sveita sem hlaupa/synda/skauta/skíða með boð(kefli) þar sem einn þátttakandinn tekur við af öðrum eftir ákveðna vegalengd. Oftast keppa fjórar sveitir í einu, sérstaklega í hlaupaíþróttum. Í hlaupi er notast við boðkefli en í sundi til dæmis er ekkert slíkt aðeins boðmerki, sem er þegar sundmaður snertir bakkann, þá er boðinu komið til skila og sá næsti má stinga sér til sunds. 

Á Ólimpíuleikum er keppt í tveimur gerðum boðhlaups; 4 x 100 m. og 4 x 400 m.
Orf

**Orf** er amboð sem notað er við grasslátt. Orfið er stöng úr tré, oftast álíka löng og sláttumaðurinn. Á orfið eru festir tveir hælar eða handföng sem haldið er um þegar orfinu er sveiflað. Ljárinn er festur á orfið og því svo sveiflað í hálfhring með ljáinn niður við grasrótina. Fram á 20. öld var sláttur með orfi og ljá eina sláttuaðferðin sem notuð var á Íslandi og reyndar um alla Evrópu. 

Neðst á íslenskum orfum eru tveir járnhólkar sem ljárinn er festur í en áður en þeir komu til sögunnar var ljárinn bundinn fastur við orfið með ljáböndum, sem oftast voru úr selskinni, og var þeim vafið um þjóinn á ljánum til að festa hann við orfið og fleygar reknir undir til að herða að. Ljánum hætti þó til að losna, einkum þegar blautt var. En um 1840 fór Þórður Árnason, síðar prestur, bróðir Jóns Árnasonar þjóðsagnasafnara, að nota orfhólka sem hann hafði smíðað og breiddist sú uppfinning um allt land á örfáum árum og þótti afar mikil framför.

## Heimild
*  Búnaðarrit, 9. árgangur 1895.
Eyjafjallajökull (kvikmynd)

***Eyjafjallajökull***  er frönsk kvikmynd frá árinu 2013 sem Alexandre Coffre gerði.

## Persónur
*Valérie Bonneton : Valérie
*Dany Boon : Alain
*Denis Ménochet : Ezéchiel
*Bérangère McNeese : Cécile
*Albert Delpy : Tonton Roger
*Malik Bentalha : ami de Cécil

## Heimildir
*  Eyjafjallajökull IMDB
Dvergsnípa

**Dvergsnípa** (fræðiheiti: *Lymnocryptes minimus*) er smávaxinn og kubbslegur vaðfugl. Fuglinn er 18-25 sm hár og vegur 33-73 g og vænghafið er 30-31 sm. Dvergsnípa er farfugl og heldur sig utan varptímans á Bretlandseyjum, og Atlantshafs- og Miðjarðarhafsströnd Evrópu, Afríku og Indlands. Fuglinn verpir í Norður-Evrópu og Norður-Rússlandi í mýrum, túndru og votlendi með lágvöxnum gróðri.

Dvergsnípa lætur lítið á sér bera utan varptíma og er erfitt að koma auga á fuglinn því hann fellur vel inn í umhverfið. 

## Tenglar

* Avibase
* Ageing and sexing (PDF; 0.57 MB) by Javier Blasco-Zumeta & Gerd-Michael Heinze
Queen of Montreuil

***Queen of Montreuil*** er frönsk kvikmynd frá árinu 2013 sem Sólveig Anspach gerði.

## Persónur
* Florence Loiret-Caille : Agathe
* Didda Jonsdottir : Anna
* Úlfur Ægisson : Úlfur
* Éric Caruso : Caruso

## Heimildir
*  Queen of Montreuil IMDB
Andres Küng

**Andres Küng** (13. september 1945 – 10. desember 2002) var sænskur blaðamaður, rithöfundur og stjórnmálamaður af eistneskum ættum. Küng fæddist í Ockelbo, Gävleborg. Foreldrar hans, Aleksander Küng og Regina, f. Lüüdik, voru flóttamenn frá Eistlandi, sem rússneska ráðstjórnin hafði hernumið 1940.

## Ævi
Küng lauk prófi 1967 í hagfræði frá Viðskiptaháskólanum í Stokkhólmi. Hann var ritstjóri menningarþáttar í sænska ríkisútvarpinu 1969 – 1972 og sérfræðingur um utanríkismál í sænska ríkissjónvarpinu 1972 – 1982, en starfaði síðan sem sjálfstæður rithöfundur og blaðamaður. Hann var einn af stofnendum fyrstu frjálsu sjónvarpsstöðvarinnar í Eistlandi 1993. Hann var kvæntur Lena Sommer en skildi við hana 1999. Þau áttu þrjú börn, Frida, Emilie og Daniel.

## Stjórnmálaferill
Küng starfaði í sænska Þjóðarflokknum og útlagasamtökum fólks frá Eystrasaltslöndum. Hann var formaður félags ungs Þjóðarflokksfólks í Stokkhólmi 1966–1967 og sat í stjórn æskulýðssambands ungs Þjóðarflokksfólks. Hann var varaþingmaður Þjóðarflokksins og sat á þingi 1982 og 1983. Hann sat í miðstjórn Þjóðarflokksins 1982–1991. Küng var einnig félagi í eistneska frjálslynda flokknum í útlegð.

## Verk
Küng skrifaði rúmlega fimmtíu bækur, flestar um Eystrasaltsríkin og baráttu þeirra til að halda þjóðlegum sérkennum og endurheimta sjálfstæði sitt. Ein bók hans, *Eistland. Smáþjóð undir oki erlendis valds*, kom út á íslensku 1973, og þýddi Davíð Oddsson hana. Í nóvember 1998 hlaut Küng þriggja stjörnu heiðursmerkið úr hendi forseta Lettlands, Guntis Ulmanis. Í febrúar 1999 hlaut hann heiðursmerkið hvítu stjörnuna úr hendi forseta Eistlands, Lennart Meri.
 
### Helstu rit
* *Estland - en studie i imperialism*, Aldus/Bonniers, Stockholm 1971. [Þýdd á þýsku og íslensku.]
* *Vad händer i Baltikum?* Aldus/Bonniers, Stockholm 1973.
* *Eistland. Smáþjóð undir oki erlends valds*, Almenna bókafélagið, Reykjavík 1973. [Þýðing á Estland: En studie i imperialism.]
* *Det moderna Island,* Utrikespolitiska institutet, Stockholm 1975. 
* *Bruce Olson: Missionary or colonizer?*, 1981. ISBN 0-915684-83-7.
* *Sådan är socialismen - en orättvis betraktelse?', 1982.
* *Vindens barn: Om medlöperi förr och nu,* 1983. ISBN 91-7566-030-X.
* *Vingar över Amazonas,* Den kristna bokringen, 1984. ISBN 91-536-5077-8.
* *Estland vaknar,* Sellin och Blomquist, Stockholm 1990.
* *Riga En personlig vägvisare,* Sellin & Partner Förlag AB, 1992. ISBN 91-7055-056-5. 
* *Ett liv för Baltikum : journalistiska memoarer.'' Timbro, Stockholm 2002. ISBN 91-7566-530-1.
Pedro Marieluz Garcés

**Pedro Marieluz Garcés** (eða **Pedro Marielux**) (* 1780, Tarma í Perú, † 23. september 1825, Callao í Perú), prestur innan rómversk-kaþólsku kirkjunnar, píslarvottur skriftasakramentisins.

## Tenglar

*"Píslarvottur skriftasakramentisins"  og 2. síða
Fon

**Fon** er níger-kongó mál talað af tveim milljónum manna í Benín. Það er mest talaða málið í Benín en í landinu eru töluð yfir 50 tungumál. Líkt og í öðrum Gbe málum er lítið um beygingar í málinu.

## Ritmál
Ritmálið er byggt á latínu-stafrófinu en með þrjá aukastafi: eins konar ð, öfuga 3 eða lítið grískt epsílon og öfugt c.

Ritdæmi

GBETA GBƐ Ɔ BI TƆN EE ƉƆ XÓ DÓ ACƐ E GBƐTƆ ƉÓ KPODO SISI E ƉO NA ƉÓ N'I LƐ KPO WU E WEXWLE

Ee nyi ɖɔ hɛnnu ɖokpo mɛ ɔ, mɛ ɖokpoɖokpo ka do susu tɔn, bɔ acɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛbi ɖo bo e ma sixu kan fɛn kpon é ɖi mɛɖesusi jijɛ, hwɛjijɔzinzan, kpodo fifa ni tiin nu wɛkɛ ɔ bi e ɔ, ...
Santa Fe

**Santa Fe** getur átt við:

*Santa Fe, höfuðborg Nýju Mexíkó í Bandaríkjunum.
*Santa Fe, borg í Argentínu.
*Santa Fe, hérað í Argentínu.
Reykdalsvirkjun

**Reykdalsvirkjun** er var reyst árið 1904 og er fyrsta vatnsaflsvirkjun á Íslandi. Stífluna smíðaði Jóhannes J. Reykdal (1874-1946) trésmiður. Hann réðst í að smíða hana í Hamarskotslæk í nánd við Hörðuvelli í Hafnarfirði. Þetta stórvirki vann hann einn og óstuddur, en fékk Halldór Guðmundusson (1874-1924), fyrsta íslenska rafvirkjann, til þess að tengja raforkuvirkin fyrir sig. Það var 12. des. 1904 sem Hafnarfjörður varð fyrsti raflýsti bærinn á Íslandi þegar rafljós voru kveikt í nokkrum. Í Reykdalsvirkjun var fyrsti rafallinn 9 kW 230 volta rakstraumsrafall frá Frognerkilens Fabrik í Ósló. Hann snérist 620 snúninga á mínútu og vó 1,5 tonn. Árið 1906 virkjaði Jóhannes enn við Hamarskotslæk og nú með 37 kW rafali. Árið 1909 keypti Hafnarfjarðarbær þessa stöð þá voru um 16 húsveitur með 150 lampastæðum voru tengdar við hana.
Lestrarfélag kvenna

**Lestrarfélag kvenna** var stofnað í Reykjavík 18. september árið 1911 af konum úr Kvenréttindafélagi Íslands sem höfðu þá rekið lesstofu fyrir konur í tvö ár. Fyrirmyndin kom að utan, en slíkar stofur voru reknar víða í Evrópu og meðal annars í Kaupmannahöfn. Félagsritið Mánaðarritið hóf göngu árið 1912 og var handskrifað inn í sérstaka bók og lesið upp á fundum. Þar getur að líta tilgang félagsins á titilsíðunni: „að vekja og efla löngun til að lesa góðar bækur og eftir föngum að rekja og ræða efni þeirra til aukins skilnings, og ef verða mætti, til einhverra verklegra framkvæmda.“ Ritið lifði í rúma tvo áratugi og gefur góða mynd af starfsemi félagsins og hugðarefnum félagskvenna.  Meðal þeirra sem rituðu oft í bókina var Theodóra Thoroddsen skáldkona.

Félagið opnaði lesstofu fyrir börn árið 1912 og rak hana í 25 ár. Stofan var opin tvo tíma á dag yfir vetrartímannn, alla virka daga. Félagskonur skiptust á að hafa sögustund fyrir börnin og hjálpa þeim við heimanám. Starfsemin var einkum hugsuð fyrir börn sem bjuggu við slæmar aðstæður eða fengu hvorki næði né aðstoð við heimanámið.

Málhreinsunarnefnd starfaði á vegum félagsins frá árinu 1920 í samvinnu við Verkfræðingafélag Íslands og var tilgangurinn að skapa ný orð og vernda íslenskt mál. Meðal nýyrða sem þarna urðu til má nefna veggfóður (betrekk), snyrting (tojlett) og blómvöndur (búkett).

Félagið fékk húsaleigustyrk frá bænum til starfseminnar en félagskonur ráku bókasafn sitt og lesstofu í sjálfboðavinnu. Aðsóknin fór hins vegar þverrandi síðustu árin og félagið var lagt niður árið 1961 og bækurnar gefnar Reykjavíkurborg til minningar um Laufeyju Vilhjálmsdóttur sem var formaður félagsins frá upphafi til dánardags (29. mars 1960). 

## Heimildir
* Ragnhildur Vigfúsdóttir: „Mánaðarrit Lestrarfélags kvenna Reykjavíkur“, *Vera*, des. 1991, bls. 30-31
Gjaldeyrishöft

**Gjaldeyrishöft** eru takmarkanir sem settar eru á flutning og/eða notkun fjármagns í ákveðnum gjaldmiðlum innan, til og/eða frá tilteknu svæði.

Almennt hefur ekki ávallt verið gerður skýr greinarmunur á gjaldeyrishöftum og þeim fjármagnshöftum sem voru innleidd á Íslandi 28. nóvember 2008 í kjölfar bankahrunsins 2008. Árið 2017, þann 14. mars, voru gjaldeyrishöftin á Íslandi afnumin að verulegu leyti. 

## Tengt efni
* Fjármagnshöft

## Tilvísanir


## Tenglar
* Spurt og svarað um gjaldeyrismál og fjármagnshöft  á vef Seðlabanka Íslands
* ''Gjaldeyrishöft á Íslandi : áhrif þeirra og afnám'', Brynhildur Diego Kolbeinsdóttir lokaritgerð
* Gjaldeyrismál og tollalög (reglur um gjaldeyrishöft) - 788. mál lagafrumvarp Lög nr. 127/2011, 139. löggjafarþingi 2010—2011.
Sjálfstjórnarsvæðið Madríd

**Sjálfstjórnarsvæðið Madríd** (spænska: *Comunidad de Madrid*) er spænskt sjálfstjórnarsvæði  á miðjum Pýreneaskaganum fyrir miðbik Spánar. Höfuðborg sjálfstjórnarsvæðisins og jafnframt Spánar er Madríd. Íbúar eru um 6,8 milljónir (2021) og er stærð þess 8,028 km2. Sjálfstjórnarsvæðið var stofnað árið 1983. Samvaxin eða í kringum Madríd er byggð og eru fjölmennustu  sveitarfélögin Mostóles, Fuenlabrada, Alcorcón, Leganés, Getafe og Alcalá de Henares.

Þrjú svæði eru á lista UNESCO yfir menningarminjar þar: Klaustrið í El Escorial, Háskólinn og sögulegi miðbærinn í Alcalá de Henares og menningarlandslagið í Aranjuez.  Norður af höfuðborginni er fjalllendi, Guadarrama, sem nær hæst yfir 2400 metra hæð. Þar eru skógar af skógarfuru og pýreneaeik og  er gaupa meðal villtra dýra.
Kastilía-León

**Kastilía-León** (spænska: *Castilla y León*) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Það skiptist í héruðin: Ávila-hérað, Burgos-hérað, León-hérað, Palencia-hérað, Salamanca-hérað, Segovia-hérað, Soria-hérað, Valladolid-hérað og Zamora-hérað.
Sjálfstjórnarsvæðið Valensía

**Sjálfstjórnarsvæðið Valensía** (valensíska: *Comunitat Valenciana*, spænska: *Comunidad Valenciana*) er spænskt sjálfstjórnarsvæði við Miðjarðarhafsströnd Spánar.

Það skiptist í þrjú héruð, Castellónhérað, Valensíahérað og Alícantehérað.
La Rioja

**La Rioja** (spænska: *La Rioja*) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Auk þess er það eitt af 50 héruðum Spánar.
Extremadúra

**Extremadúra** (spænska: *Extremadura*) er sjálfstjórnarsvæði á Spáni. Það skiptist í héruðin Cáceres-hérað og Badajoz-hérað. Heitið er leitt af Extrema Duris, extrema vegna þess að það var endimörk hins kristna heims þegar Arabar byggðu Spán og Durius (Duero) var heitið á ánni sem þar er.
Kastilía-La Mancha

**Kastilía-La Mancha** (spænska: *Castilla-La Mancha*) er sjálfstjórnarsvæði á Suður-Spáni. Það skiptist í Albacete-hérað, Ciudad Real-hérað, Cuenca-hérað, Guadalajara-hérað og Toledo-hérað.
Sjálfstjórnarsvæðið Múrsía

**Sjálfstjórnarhéraðið Múrsía** (spænska: *Murcia*) er spænskt sjálfstjórnarsvæði á Suðaustur-Spáni, á milli Valensíu og Andalúsíu. Höfuðborg svæðisins ber sama nafn, Múrsía. Önnur stærsta borgin er Cartagena.
Stofnanahyggja

**Stofnanahyggja** er hugtak yfir hóp kenninga sem byggast á greiningu á formgerðum, hlutverkum og áhrifum stofnana.
Söguleg stofnanahyggja

**Söguleg stofnanahyggja**  er kenningarfræðileg nálgun og stofnanahyggja sem rýnir í og  greinir þróun stjórnmála með hliðsjón af stofnanavæðingu í samfélaginu. Hún byggir á  þeirri trú að myndun og þróun ýmis konar stofnana geti breytt samfélaginu og haft áhrif á pólítískar ákvarðanir.
Fíll

**Fíll** er stórt spendýr af fílaætt (*Elephantidae*). Þrjár núlifandi tegundir heyra til þeirrar ættar: gresjufíll (*Loxodonta africana*), skógarfíll (*Loxodonta cyclotis*), sem í daglegu tali kallast Afríkufíll, og Asíufíll (*Elephas maximus*) en þær fyrrnefndu tvær voru áður fyrr taldar ein og sama tegundin.

Fílar hafa langan rana og tvær langar skögultennur og eru stærstu núlifandi landdýrin og geta vegið allt að fimm tonn. Vegna mikillar líkamsþyngdar sinnar geta fílar ekki hoppað. Í fornöld voru þeir stundum notaðir í hernaði.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Jón Már Halldórsson. „Er skógarfíllinn í Afríku sérstök tegund?“. Vísindavefurinn 7.2.2005. https://visindavefur.is/?id=4743. (Skoðað 31.8.2013).
* Jón Már Halldórsson. „Hvað getið þið sagt mér um afríska fílinn?“. Vísindavefurinn 14.12.2006. https://visindavefur.is/?id=6435. (Skoðað 31.8.2013).
* Jón Már Halldórsson. „Hvað getið þið sagt mér um indverska fílinn?“. Vísindavefurinn 10.3.2003. https://visindavefur.is/?id=3218. (Skoðað 31.8.2013).
* Jón Már Halldórsson. „Til hvers nota fílar ranann?“. Vísindavefurinn 1.7.2003. https://visindavefur.is/?id=3545. (Skoðað 31.8.2013).
* MBS. „Af hverju eru fílar með rana?“. Vísindavefurinn 29.2.2008. https://visindavefur.is/?id=7118. (Skoðað 31.8.2013).

## Tengt efni
* Rani

## Tenglar
* „Fíllinn er þarfur þjónn“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1951
* 
* 
* 
* 
* 
*
Anthony Trollope

**Anthony Trollope** (f. 24. apríl 1815, d. 6. desember 1882) var breskur rithöfundur. Hann var einn afkastamesti og vinsælasti rithöfundur Viktoríutímabilsins.

Hann heimsótti Ísland með skemmtiferðaskipinu Mastiff árið 1878 og gaf út ferðabók um reisu sína, *How the 'Mastiffs' Went to Iceland* (1878). Bókin kom út í íslenskri þýðingu Bjarna Guðmundssonar sem *Íslandsferð Mastiffs* árið 1960 og innihélt teikningar Trollopes frá ferðinni og ljósmyndir. Meðal ferðamanna var málarinn Jemima Blackburn. Sagt er frá fjölmennri ferð hópsins til Þingvalla og Geysis í bókinni *Þóra biskups* um Þóru Pétursdóttur (1847-1917) sem var með í ferðinni.

## Tenglar

* ''How the "Mastiffs" went to Iceland'', á Internet Archive
* Skemtiferð til Íslands 1878, lesbók Morgunblaðsins 24. desember 1939
Kristján Guy Burgess

**Kristján Guy Burgess** (fæddur 31. mars 1973) er íslenskur alþjóðastjórnmálafræðingur, fyrrverandi framkvæmdastjóri Samfylkingarinnar og fyrrverandi aðstoðarmaður ráðherra.

Kristján Guy gekk í Menntaskólann í Reykjavík og nam svo sagnfræði við Háskóla Íslands. Hann hefur framhaldsmenntun í alþjóðastjórnmálum og alþjóðalögum. Kristján hefur starfað sem fréttamaður á Ríkisútvarpinu og var um tíma fréttastjóri á DV. Hann varð aðstoðarmaður Össurar Skarphéðinssonar utanríkisráðherra í ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs.

Kristján er í sambúð með Rósu Björk Brynjólfsdóttur og eiga þau tvö börn saman.

## Tenglar
* „Rósa Björk og Kristján eignuðust stúlku“, mbl.is, 17. ágúst 2013.
* Hefur undið hratt upp á sig, Viðskiptablað Morgunblaðsins, 22. nóvember 2007.
* Kristján Guy Burgess aðstoðarmaður utanríkisráðherra, utanríkisráðuneytið 2. febrúar 2009.
Halla Gunnarsdóttir

**Halla Gunnarsdóttir** (f. 8. janúar 1981) er íslenskur blaðamaður, rithöfundur, fyrrverandi aðstoðarmaður ráðherra og núverandi formaður VR.

Halla er kennari að mennt og með meistarapróf í alþjóðasamskiptum frá Háskóla Íslands. Hún starfaði sem blaðamaður á Morgunblaðinu 2003-2009 og frá 2009-2013 var hún aðstoðarmaður Ögmundar Jónassonar í heilbrigðisráðuneytinu og síðar í dómsmálaráðuneytinu. Hún starfaði um tíma sem skrif­stofu­stjóri hjá breska Kvenna­list­anum (The Women’s Equ­ality Par­ty) en þar leiddi hún stefnu­mótun sam­tak­anna. Halla hefur einnig starf­að á alþjóð­legri lög­manns­stofu í Lundún­um, McAll­ister-Oli­vari­us, sem sér­hæfir sig í málum er lúta að kyn­bund­inni áreitni á vinnu­stöð­um, innan mennta­stofn­ana og á inter­net­inu. Frá 2018-2020 var hún ráðgjafi Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra í jafnréttismálum en í mars árið 2020 var tilkynnt að Halla tæki við stöðu framkvæmdastjóra Alþýðusambands Íslands þann 15. apríl 2020.

Hún hefur gefið út bækurnar *Leitin að Fjalla-Eyvindi* (ljóðabók, 2007), *Slæðusviptingar - raddir íranskra kvenna* (2008), *[[Guðrún Ögmundsdóttir]] - hjartað ræður för* (viðtalsbók, 2010) og *Tvö jarðarber* (ljóðabók, 2013). Auk þess hefur hún skrifað fræðigreinar á sviði öryggis- og varnarmála.

Halla bauð sig fram til formanns KSÍ árið 2007, en laut í lægra haldi fyrir Geir Þorsteinssyni.

## Tilvísanir
Landher

**Landher** er sú grein fastahers ríkis sem berst aðallega á landi, andstætt sjóher og flugher. Stærsti landher sem til er er kínverski alþýðuherinn sem telur yfir 2.250.000 hermenn en þar á eftir kemur indverski herinn með 1.129.000 hermenn.
Míkrósekúnda

**Míkrósekúnda** er SI-mælieining fyrir tíma sem samsvarar einum milljónasta (10−6 eða 1/1.000.000) úr sekúndu. Ein míkrósekúnda samsvarar 1000 nanósekúndum.
Nanósekúnda

**Nanósekúnda** er SI-mælieining fyrir tíma sem samsvarar einum milljarðasta úr sekúndu (10−9 eða 1/1.000.000.000 s). Nanósekúnda samsvarar 1000 píkósekúndum eða 1/1000 úr míkrósekúndu.
RGB

**RGB** (af heiti frumlita kerfisins: rauður, grænn, blár) er viðlægt litakerfi þar sem litrófið er framkallað með blöndun á rauðu, grænu og bláu ljósi. RGB-litakerfið er aðallega notað við framsetningu lita í raftækjum eins og skjám, stafrænum myndavélum og skönnum en þrílitaskyn augans var vel þekkt löngu fyrir tíma raftækja.

Í RGB-litakerfinu er litleysan svartur (alger skortur á ljósi) en hæsta gildi allra lita myndar hvítan. Þessu er öfugt farið í frádrægum litakerfum eins og þeim sem litprentari notar þar sem hvítur er flöturinn sem prentað er á og því litleysa en svartur verður til við blöndun allra frumlitanna.

RGB er tækjaháð litakerfi. Ólík tæki sýna sama RGB-gildið á ólíkan hátt þar sem munur er á litum og litanæmi þeirra. Eina leiðin til að fá sambærilega framsetningu RGB-gilda milli ólíkra tækja er að nota einhvers konar litastjórnun.

## Tengt efni
* CMYK
Þvottaklemma

**Þvottaklemma** er verkfæri til að halda þvotti föstum á stögum (snúrum) á meðan hann er að þorna. Nú eru þvottaklemmur oftast gerðar þannig að samlíkar einingar úr tré eða plasti eru tengdar saman með spennugrip sem minnir á gorm.
NCS

**NCS** (skammstöfun fyrir *Natural Color System* eða „náttúrulega litakerfið“) er staðlað litakerfi sem sænska fyrirtækið Skandinaviska Färginstitutet AB gefur út. Kerfið byggist á gagnlitakenningu þýska lífeðlisfræðingsins Ewald Hering. Í kerfinu eru því þrjú andstæðupör frumlita: hvítur og svartur, grænn og rauður, blár og gulur. Kerfið er talið lýsa því betur hvernig fólk upplifir liti en einfaldari litakerfi eins og RGB. 

Notkun NCS-kerfisins er algengust fyrir litaprufur í málningu, í hönnun og arkitektúr. Það er notað sem opinber litastaðall í nokkrum löndum. 

Tvö dæmi um litagildi í NCS-kerfinu (litirnir í sænska fánanum):
* Gulur – NCS 0580-Y10R (= 5% dökkur, 80% mettun, 90% gulur + 10% rauður)
* Blár – NCS 4055-R95B (= 40% dökkur, 55% mettun, 5% rauður + 95% blár)
Avro

**Avro** var breskur flugvélaframleiðandi stofnaður í Manchester árið 1910. Meðal flugvéla fyrirtækisins voru tvívængjan Avro 504 sem var notuð í fyrri heimsstyrjöld, sprengjuflugvélin Avro Lancaster sem var notuð í síðari heimsstyrjöld og sprengjuþotan Avro Vulcan sem var notuð af Konunglega breska flughernum til ársins 1984. 

Fyrsta flugvél sem flaug á Íslandi var Avro 504K-tvívængja með 110 hestafla Le Rhône 9J-vél sem Cecil Faber keypti af breska flughernum árið 1919 og flutti til landsins með Gullfossi.
Aflatoxin

**Aflatoxín** er sveppaeitur sem er hópur efna sem framleidd eru af myglusveppunum Aspergillus flavus, Aspergillus nomius og Aspergillus parasiticus. Þessir sveppir vaxa við ákveðið hitastig og rakastig í matvælum eins og kornvörum, hnetum og fíkjum og í dýrafóðri. Aflatoxín er krabbameinsvaldandi.  Rannsóknir á tilraunadýrum hafa sýnt fram á að aflatoxín er eitt mest krabbameinsvaldandi efni sem þekkt er. Eitraðasta tegun aflatoxín er Aflatoxín B1 og það er í einnig í mestu magni.

## Heimildir
* 
* Sveppaeitur (Matvælastofnun) 
*  Sveppaeitur Myconet verkefnið
André Franquin

**André Franquin** (3. janúar 1924 – 5. janúar 1997) var áhrifamikill belgískur myndasöguhöfundur. Hann er þekktastur fyrir að hafa skapað myndasögurnar um Viggó viðutan og Gorminn meðan hann vann við myndasögurnar um Sval og Val fyrir franska útgefandann Dupuis frá 1947 til 1969.

Franquin fæddist í Etterbeek nálægt Brussel og hóf myndlistarnám í Institut Saint-Luc árið 1943. Skólanum var lokað vegna styrjaldarinnar ári síðar og Franquin hóf störf hjá skammlífu teiknimyndafyrirtæki, CBA, þar sem hann kynntist myndasöguhöfundunum Morris, Peyo og Eddy Paape. Franquin, Morris og Paape fengu síðan vinnu hjá franska útgefandanum Dupuis eftir gjaldþrot CBA árið 1945. Sá yngsti þeirra, Peyo, fékk þar vinnu sjö árum síðar. Á þessum tíma fengu þeir Morris og Franquin, auk Will, tilsögn hjá Jijé. Þeir voru stundum kallaðir fjórmenningagengið. Fjórmenningagengið var síðar skilgreint sem fyrsta kynslóð Marcinelle-skólans (Dupuis var þá staðsettur í Marcinelle) og stíllinn sem þeir þróuðu var nefndur *ligne atome*, til aðgreiningar frá* [[ligne claire]]* Hergés.

Árið 1946 fékk Jijé Franquin í hendur sögurnar um Sval og Val, sem Rob-Vel hafði byrjað á fyrir Tímaritið Sval árið 1938. Franquin þróaði röðina áfram í sífellt lengri sögum með fleiri persónum sem slógu í gegn á síðum tímaritsins. Franquin þjálfaði líka nýja kynslóð myndasöguhöfunda á borð við Jean Roba, Jidéhem og Greg sem unnu með honum við myndasöguröðina. Árið 1957 gaf Yvan Delporte, aðalritstjóri Tímaritsins Svals, Franquin hugmyndina að nýrri persónu, Viggó viðutan, sem upphaflega var hugsaður sem uppfyllingarefni. Viggó varð brátt ein af þekktustu persónum Franquins og er stundum talinn fyrsta andhetja myndasagnanna.

Franquin þjáðist af þunglyndi og árið 1967 fékk hann ungan myndasöguhöfund, Jean-Claude Fournier, til að taka við Sval og Val. Síðar átti Franquin þátt í að þróa myndasögurnar um Isabelle (sem var nefnd eftir dóttur Franquins) og *[[Idées Noirs]]*.
Vatnskarl

**Vatnskarl** getur átt við:
* Vatnsburðarmann, einnig nefndir vatnsberar. 
* Ufsagrýlu, skreyti á byggingum.
Jemima Blackburn

**Jemima Wedderburn Blackburn** (1. maí 1823 – 9. ágúst 1909) var skoskur málari og teiknari sem málaði meðal annars landslagsmyndir sem gefa innsýn í sveitalífið í Skotlandi á 19. öld. Hún myndskreytti einnig 28 bækur. Hún var með í skemmtiferð sem farin var til Íslands árið 1878. Meðal samferðamanna hennar var rithöfundurinn Anthony Trollope.
Jóhann Berg Guðmundsson

**Jóhann Berg Guðmundsson** (f. 27. október 1990) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilaði síðast fyrir liðið Al Dhafra í Sameinuðu arabísku furstadæmunum.

Jóhann skoraði þrennu gegn Sviss  árið 2014 fyrir landsliðið og var sá fyrsti til þess að skora þrennu fyrir íslenska landsliðið í 13 ár. Jóhann lék alla leiki Íslands á EM í knattspyrnu í Frakklandi 2016. Sama ár fór hann frá Charlton Athletic til Burnley F.C.. Tímabilið 2019-2020 var Jóhann að mestu plagaður af meiðslum.

Í desember 2022 var aukaspyrnumark Jóhanns valið sem mark mánaðarins. Hann yfirgaf Burnley sumarið 2024 og hélt á Arabíuskagann.


Mynd:Johann-berg-gudmondsson-1313350875.jpg|Jóhann Berg Guðmundsson með AZ Alkmaar árið 2011.
Mynd:1 Jóhann Berg Guðmundsson.jpg|Jóhann með landsliðinu.
FWC 2018 - Group D - ARG v ISL - Photo 094.jpg|Jóhann gegn Argentínu 2018. Lionel Messi efst.

## Tilvísanir
Bjarnabófar

**Bjarnabófarnir** eru bófaflokkur í Andabæ í teiknimyndasögum um Andrés Önd. Teiknarinn Carl Barks teiknaði fyrstu söguna um  Bjarnabófana en sögur um þá voru síðan eins og vani var í Disney-samsteypunni teiknaðar af ýmsum óþekktum teiknurum. Fangamörk þeirra eru á peysum þeirra og það eru tölurnar 1, 6 og 7 í mismunandi samsetningum, t.d. 167-671. Bjarnabófarnir komu fyrst fram í sögu í danskri þýðingu árið 1952.
Línuherskip

**Línuherskip** einnig kölluð línuskip voru stærstu orrustuskip skútualdar, frá miðri 17. öld fram á miðja 19. öld. Heitið vísar til þess hvernig skipunum var beitt í sjóorrustum þar sem þeim var raðað í víglínu til að beina sem flestum fallbyssum frá skipshlið að óvinaskipunum. Línuherskip af 1. til 3. flokki voru þrímastra fullreiðaskip með tvö til þrjú byssudekk með fallbyssum. Algeng tegund var 74, um 170 feta langt skip, með 74 fallbyssur á tveimur þilförum sem var fyrst hannað fyrir franska flotann um 1730.

Innan breska flotans voru skip flokkuð í sex flokka:
# flokkur: 90-100 fallbyssur eða meira (HMS *Victory* var með 104 fallbyssur)
# flokkur: 90-98 fallbyssur
# flokkur: 64-80 fallbyssur
# flokkur: 50-60 (kölluð freigátur eftir 1756)

Minni herskip af 5.-6. flokki voru aldrei kölluð línuherskip þar sem þau voru of lítil til að nota í víglínu.
Mölturiddarar

**Mölturiddarar** (ítalska: *Sovrano Militare Ordine Ospedaliero di San Giovanni di Gerusalemme di Rodi e di Malta* eða „fullvalda regla spítalariddara heilags Jóhannesar af Jerúsalem, Ródos og Möltu“) eru kaþólsk riddararegla, sú elsta sem enn starfar. Reglan er með höfuðstöðvar í Róm sem njóta úrlendisréttar. Yfir 100 lönd viðurkenna regluna sem fullvalda gagnvart alþjóðarétti. 

Reglan er afsprengi Jóhannesarriddara, bræðrareglu sem var stofnuð af kaupmönnum frá hertogadæminu Amalfi á Ítalíu í Jerúsalem árið 1050 til að reka sjúkrahús fyrir fátæka og veika pílagríma. Eftir að krossfarar lögðu borgina undir sig árið 1099 var bræðralagið gert að riddarareglu. Eftir fall krossfararíkjanna í Landinu helga hélt reglan áfram starfsemi á eyjunni Ródos frá 1310 til 1523 og síðan Möltu frá 1530 til 1798. Her Napoléons lagði eyjuna undir sig og síðar náðu Bretar henni á sitt vald. Reglan var leyst upp. Samkvæmt Amiens-samningnum 1802 áttu Bretar að hleypa riddurunum aftur til eyjarinnar en höfnuðu því þegar til kom. Leifar reglunnar komu víða við á Ítalíu áður en hún settist endanlega að í Róm 1834 þar sem hún fékk stöðu erlends ríkis 1869.

Í dag eru félagar í reglunni um 13.000 talsins, auk 80.000 fastra sjálfboðaliða og 42.000 starfsmanna, þar á meðal lækna og hjúkrunarfólk sem starfar í 120 löndum. Reglan rekur alþjóðlegu hjálparstofnunina Malteser International.

## Tenglar
*www.orderofmalta.int
*Palazzo Malta
Korndrjóli

**Korndrjóli**, **meldrjóli** eða **grasdrjóli** (fræðiheiti: *Claviceps purpurea*) er korndrjólasveppur sem vex í kornaxi. Albert Hofmann rannsakaði þessa tegund af sveppum og fann þannig upp vímuefnið LSD.

## Tilvísanir
Obláta

**Obláta** er altarisbrauð sem er búið til úr ósýrðu hveitimjöli og er borið fram á patínu. Við altarisgöngur er lagður dúkur yfir diskinn (og kaleikinn) sem nefnist *korpóralsdúkur*. Til að búa til oblátur voru áður fyrr notaðar baksturstangir eða bakstursjárn. Geymsluílátið undir obláturnar var nefnt *huslker*, *oblátubaukur* eða *guðslíkamahús*. Ekki má rugla oblátu saman við manna. 

## Tilvísun
Malarrifsviti

**Malarrifsviti** er viti á Malarrifi á Snæfellsnesi. Fyrst var reistur viti á Malarrifi árið 1917 en það var 20 m hár járngrindarviti. Árið 1946 var núverandi viti byggður í stað járngrindavitans. Vitinn frá 1946 er hannaður af  af Ágústi Pálssyni arkitekt og  er 24,5 m að hæð, steinsteyptur sívalur turn með fjórum stoðveggjum. Ljóshúsið  er frá eldri vitanum og er smíðað á Íslandi. Það var gaslýsing í vitanum til ársins 1957 en þá var vitinn rafvæddur. Ljós vitans var magnað með 1000 m linsu sem kom á Malarrif árið 1917. Vitavörður bjó á Malarrifi frá 1917 til 1991 og er íbúðarhús á staðnum fyrir vitavörð. Radíóviti var starfræktur á Malarrifi um  skeið. Malarrifsviti er friðaður.

## Heimild
* Malarrifsviti (Sjóminjar Íslands)
Kōbō Abe

**Kōbō Abe** (安部 公房 Abe Kōbō), höfundarnafn Kimifusa Abe (安部 公房 Abe Kimifusa, 7. mars, 1924 – 22. janúar, 1993) var japanskt skáld, leikskáld og rithöfundur. Hann náði fyrst alþjóðlegri hylli með skáldsögunni 砂の女 *Suna no onna* („Sandkonan“) árið 1962. Hann vann með kvikmyndaleikstjóranum Hiroshi Teshigahara að gerð kvikmynda eftir fjórum verka sinna.
Mouvement panique

***Mouvement panique*** („paníska hreyfingin“) var samband listamanna sem Fernando Arrabal, Alejandro Jodorowsky og Roland Topor ásamt fleirum stofnuðu í París árið 1962. Hreyfingin var stofnuð sem viðbragð við því hvað súrrealisminn var orðinn viðurkenndur. Listamennirnir reyndu því að skapa áhrif með því að ganga fram af fólki með óvæntum og oft ruglingslegum gjörningum. Þeir voru undir áhrifum frá Antonin Artaud og leikhúsi grimmdarinnar. Meðal þess sem þeir gerðu var að krossfesta hænur, skera gæsir á háls, setja upp risastóra vagínu og leika morð á rabbína. 

Jodorowsky gerði kvikmyndina *[[Fando y Lis]]* eftir leikriti Arrabals árið 1968 og Arrabal og Topor unnu saman að kvikmyndinni *[[Viva la muerte]]* árið 1971. Jodorowsky leysti hópinn formlega upp árið 1973 eftir að Arrabal gaf út ritgerðina *Le panique*.
Hnotubrjóturinn og músakóngurinn

**Hnotubrjóturinn og músakóngurinn** (þýska: *Nussknacker und Mausekönig*) er saga eftir E. T. A. Hoffmann sem hann skrifaði árið 1816. Sagan fjallar um hnotubrjót sem er leikfang Maríu Stahlbaum. Hann lifnar við eftir að hafa sigrað músakónginn í bardaga og við það fer hann með Maríu í töfraheim þar sem búa brúður. Sagan kom fyrst út á íslensku í þýðingu Huldu Vigdísardóttur árið 2018.

Árið 1892 unnu tónskáldið Pjotr Íljítsj Tsjajkovskíj og danshöfundarnir Marius Petipa og Lev Ívanov að ballett upp úr útgáfu Alexandre Dumas af sögunni og nefnist ballettinn *[[Hnotubrjóturinn]]*. Verkið er eitt þekktasta tónverk Tsjajkovskíj.
E. T. A. Hoffmann

**Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann** (24. janúar 1776 – 25. júní 1822), þekktari undir höfundarnafninu **E. T. A. Hoffmann** (Ernst Theodor Amadeus Hoffmann), var þýskur höfundur ævintýra og hrollvekja. Hann starfaði auk þess sem lögfræðingur, tónskáld, tónlistargagnrýnandi og skopteiknari. Óperan *[[Ævintýri Hoffmanns]]* eftir Jacques Offenbach er byggð á sögum hans en Hoffman er söguhetja í þeirri óperu. Hoffman er höfundur sögunnar *[[Hnotubrjóturinn og músakóngurinn]]* en á þeirri sögu er hinn frægi ballett *[[Hnotubrjóturinn]]* byggður. Ballettinn *[[Coppélia]]* er byggður á tveimur öðrum sögum eftir Hoffmann og *[[Kreisleriana]]* eftir Schumann er byggð á sögupersónu í verkum Hoffmanns. Sögur Hoffmanns voru mjög vinsælar á 19. öld og hann var einn af aðalhöfundum rómantísku stefnunnar.

## Frekari fróðleikur
* Rüdiger Safranski, *E. T. A. Hoffmann: Das Leben eines skeptischen Phantasten*, Munich 1984, ISBN 3-446-13822-6.
* Penrith Goff, *E.T.A. Hoffmann*, in E. F. Bleiler, *Supernatural Fiction Writers: Fantasy and Horror*, New York 1985, pp. 111–120, ISBN 0-684-17808-7.
* Gerhard R. Kaiser, *E. T. A. Hoffmann*, Stuttgart 1988, ISBN 3-476-10243-2.
* Mike Ashley, *Hoffmann, E(rnst) T(heodor) A(madeus)*, in David Pringle (ed.), *St. James Guide to Horror, Ghost, and Gothic Writers*, Detroit 1998, pp. 668-69, ISBN 9781558622067.
* Fausto Cercignani, *E. T. A. Hoffmann, Italien und die romantische Auffassung der Musik*, in S. M. Moraldo (ed.), *Das Land der Sehnsucht. E. T. A. Hoffmann und Italien*, Heidelberg 2002, S. 191–201, ISBN 978-3-8253-1194-0.
* Martin Willis, *Mesmerists, Monsters, and Machines: Science Fiction and the Cultures of Science in the Nineteenth Century*, Kent (Ohio) 2006, pp. 29–30.
Laugarnesstofa

**Laugarnesstofa** var steinhús í Laugarnesi í Reykjavík. Húsið var reist sem biskupssetur 1826. Landsstjórnin keypti landið og lét byggja. Þar sat fyrstur Steingrímur biskup og var biskupssetur í Laugarnesi til 1856. Laugarnesstofa stóð skammt sunnan við núverandi listasafn Sigurjóns Ólafssonar myndhöggvara.

Laugarnesstofa var eitt örfárra steinhúsa sem reist voru á Íslandi á fyrri hluta 19. aldar. Hún stóð þó ekki lengi. Það er sagt húsið hafi verið illa frágengið að þaki og lak stöðugt. Síðustu árin var það ekki hæft til íbúðar og var rifið fyrir aldamótin 1900. Síðast voru vistaðir þar franskir bólusóttarsjúklingar árið 1871. Nokkrir þeirra létust úr bólunni og voru jarðsettir í gamla Laugarneskirkjugarði síðastir manna. Laugarnesstofa var svipuð Viðeyjarstofu að útliti nema minni, og á framhlið var stór kvistur með skúrþaki.
Finnbogi Pétursson

**Finnbogi Pétursson** (fæddist í Reykjavík 11. nóvember 1959) er íslenskur myndlistarmaður sem notar rafhljóð til að skapa listaverk; innsetningar og skúlptúra. 

Finnbogi lærði myndlist í Myndlista- og handíðaskóla Íslands á árunum 1979 til 1983 og stundaði framhaldsnám við Jan van Eyck Akademie í Maastricht í Hollandi frá 1983 til 1985. Finnbogi hélt sína fyrstu einkasýningu í Time Based Arts í Amsterdam árið 1985 og hefur síðan haldið fjölda einkasýninga og tekið þátt í fjölmörgum samsýningum víða um heim. Á meðal þekktra verka eftir Finnboga eru *Hringur* sem var sýnt í Nýlistasafninu árið 1991. Finnbogi Pétursson var fulltrúi Íslands á Feneyjatvíæringnum árið 2001. 

## Tenglar
* Vefur listamannsins
* Finnbogi Pétursson á Youtube
Kirigami

**Kirigami** (切り紙?)  er japanskt pappírsklipp. Það er  afbrigði af origami  pappírsbroti en í kirigami er pappír bæði brotinn og klipptur. Orðið er dregið af japanska orðinu kiri sem þýðir að skera og kami sem merkir pappír. Vanalega byrjar kirigami með því að pappír er brotinn saman og svo klipptur. Kirigami verk eru ekki límd saman.
Origami

**Origami** er japönsk list við pappírsbrot sem hefur öðlast vinsældir utan Japans og er eitt af listformum nútímans. Markmið origami er að móta skúlptúr úr flötum pappír með því að brjóta hann saman. Í origami er pappír hvorki klipptur né límdur. Ef pappírinn er klipptur er það kallað kirigami.
LÍSA

**LÍSA - Samtök um landsupplýsingar** er íslenskur samstarfsvettvangur ólíkra hagsmunaaðila um að auka notkun og aðgengi að landupplýsingum. Samtökin voru stofnuð að undirlagi umhverfisráðuneytis Íslands 24. mars 1994. Meðal aðildarfélaga eru sveitarfélög, Byggðastofnun, Hagstofa Íslands, Landhelgisgæslan og Veðurstofa Íslands.

Samtökin hafa ýtt úr vör ýmsum mikilvægum verkefnum um samræmingu á sviði stafrænna landupplýsinga. LÍSU félagar hittast reglulega og fylgjast vel með uppbyggingu gagnasafna og vinnureglum um miðlun og flokkun gagna. Starf samtakanna einkum fer fram í vinnunefndum, á samráðsfundum, með námskeiðahaldi og ráðstefnum, með kynningum og fræðslu og erlendu samstarfi.

Grundvöllur fyrir betri samskipti með gögn er m.a. vinna sem fer fram í vinnunefndum LÍSU. Félagsmenn taka þátt í starfi vinnunefnda þar sem þróaðar eru verklagsreglur og samræmd vinnubrögð sem ná mikilli útbreiðslu meðal notenda. Núna eru starfandi orðanefnd, samskipta- og staðlanefnd, lýsigagnanefnd, nefnd um verklag mælingamanna og nefnd um varðveislu gagna.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Vefur samtakanna