open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ármann Snævarr

**Gunnsteinn Ármann Snævarr** (18. september 1919 – 15. febrúar 2010) var íslenskur lagaprófessor og hæstaréttardómari. Hann var rektor Háskóla Íslands frá 1960 til 1969  og dómari við Hæstarétt Íslands frá 1972 til 1984.

Ármann kvæntist uppeldisfræðingnum og skólastjóranum Valborgu Sigurðardóttur árið 1950 og átti með henni fimm börn.

## Æviágrip
Ármann fæddist hjónunum Valdemar Valvessyni Snævarr og Stefaníu Erlendsdóttur í Neskaupstað á Norðfirði árið 1919 og ólst þar upp. Hann hóf nám í Menntaskólanum á Akureyri árið 1933 og útskrifaðist þaðan árið 1938 með góðum árangri. Hann lauk síðan embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1944.

Eftir embættisprófið árið 1944 vann Ármann í nokkra mánuði sem bæjarfógeti á Akranesi en fór síðan í framhaldsnám erlendis. Hann nam fyrst lög í Uppsalaháskóla í Svíþjóð árin 1945-1946, við Kaupmannahafnarháskóla 1946-1947 og Óslóarháskóla 1947-1948. Árið 1952 hlaut Ármann réttindi héraðsdómslögmanns en hann starfaði þó aldrei sem lögmaður. Ármann var við sérnám í Harvard-lagaháskólanum árin 1954 til 1955.

## Heimildir
Pelangia mbutaensis

***Pelangia mbutaensis*** er tegund af regnbogafiskum einlend í Vestur-Nýju-Gíneu í Indónesíu. Hún er eina þekkta tegund ættkvíslarinnar.

## Tilvísanir
* Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2012). "Pelangia mbutaensis" in FishBase.
Bjargráðasjóður

**Bjargráðasjóður** er sjálfstæð stofnun að jöfnu í sameign ríkisins og Bændasamtaka Íslands, sem hefur það hlutverk að veita einstaklingum og félögum fjárhagsaðstoð til að bæta meiri háttar beint tjón af völdum náttúruhamfara, búfjársjúkdóma, óvenjulegs veðurfars og slysa. Stofnunin er rekin með beinu fjárframlagi frá ríkissjóð og af búnaðargjaldi. Sjóðurinn starfar samkvæmt lögum nr. 49/2009. 

Tekjur sjóðsins skiptast á milli tveggja deilda: Í almenna deild sjóðsins rennur framlag ríkissjóðs svo og vaxtatekjur sjóðsins; Í búnaðardeild sjóðsins renna tekjur af búnaðargjaldi.

Fjárhagsaðstoð Bjargráðasjóðs er fólgin í veitingu styrkja sem stjórn sjóðsins ákveður hverju sinni í samræmi við fjárhag og stöðu sjóðsins. Stjórn sjóðsins leggur mat á styrkhæfni tjóns, ákveður styrkhlutfall og eigin áhættu tjónþola í tjóni.

## Hlutverk almennrar deildar Bjargráðasjóðs
Hlutverk Bjargráðasjóðs er að veita einstaklingum og félögum fjárhagsaðstoð til að bæta meiri háttar beint tjón af völdum náttúruhamfara. Þetta nær til gjaldskyldra fasteigna og girðinga, tuna og rafmagnslína er tengjast landbúnaði. Einnig fást bætur fyrir tjón á heyi sem notað er við landbúnaðarframleiðslu; og tjón vegna uppskerubrests af völdum óvenjulegra kulda, þurrka, óþurrka og kals.  

Tjón sem nýtur almennrar tryggingaverndar fæst ekki bætt út Bjargráðasjóði. Hið sama á við um tjón af völdum ásetnings eða gáleysis, þar sem eðlilegar varnir voru ekki við hafðar og ef staðsetning hluta telst óeðlileg með tilliti til tjónshættu. Tjórn á stærri mannvirkjum, svo sem orku- og hafnarmannvirkjum, sjóvarnargörðum, fiskeldismannvirkjum og skipasmíðastöðvum, fæst ekki bætt út Bjargráðasjóði. 

## Hlutverk búnaðardeildar Bjargráðasjóðs
Hlutverk búnaðardeildar er að bæta meiri háttar tjón hjá einstaklingum og félögum vegna sjúkdóma, óvenjulegs veðurfars og slysa þegar ásetningi eða gáleysi verður eigi um kennt og eðlilegar varnir hafa verið við hafðar. 

Búnaðardeildin bætir tjón á búfé, afurðum búfjár og uppskerutjón.

## Ítarefni
* Lög um Bjargráðasjóð.
Iriatherina werneri

***Iriatherina werneri*** er tegund af regnbogafiskum. Einkennandi fyrir hana eru langir fallegir uggar, og er talin ein laglegasta regnbogafiskategundin.

Hún er frá hitabelti norður Ástralíu og Nýju-Gíneu, þar sem hún er í ferskvatni.

Tegundin verður að 5 sm löng, en það er án langs sporðuggans. Kyngreining er auðveld með að skoða uggana: karlar eru með lengri, skrautlegri ugga en kerlurnar. Þeir eru einnig með kröftugri liti. Við hrygningu er eggjunum dreift meðal smáblöðóttra plantna, og klekjast eftir 8–12 daga.

## Í fiskabúrum
Í fiskabúrum eru þeir yfirleitt friðsælir, og kjósa helst að vera í 6 saman í torfu eða fleiri. Vegna langra ugganna ættu þeir að sjálfsögðu ekki að vera í búri með ugga-nörturum. Þeir fjölga sér helst í búrum án annarra tegunda. hlutfall karla á móti kerlum er um 1:3, vegna fjölverishegðunar ríkjandi karls.

Þeir þrífast í búrum sem eru um 76 lítrar, hinsvegar eru 110 l. búr heppilegri. Þeir hafa það best þar sem þeir eru eina tegundin. Vegna munnsmæðar getur verið erfitt að fóðra þá. 
Þeir kjósa vatn sem er mjúkt til hóflega hart, lítið eitt súrt (pH 6.0–7.0), og um 23 – 29 C.

## Tilvísanir
* "Iriatherina werneri". Integrated Taxonomic Information System. 
* Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2005). "Iriatherina werneri" in FishBase.
Byggðastofnun

**Byggðastofnun** er sjálfstæð ríkisstofnun sem sett var á fót 1985 til að vinna að eflingu byggðar og atvinnulífs á landsbyggðinni. Stofnunin undirbýr, skipuleggur og fjármagnar byggðarverkefni og veitir lán til að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Byggðastofnun sem er fjármögnuð með fjárframlögum frá ríkinu er á Sauðárkróki.
## Hlutverk og starfssemi
Hlutverk Byggðastofnunar er að efla byggð og atvinnulíf með sérstakri áherslu á jöfnun tækifæra allra landsmanna til atvinnu og búsetu. Í samræmi við þetta hlutverk undirbýr, skipuleggur og fjármagnar stofnunin uppbyggingarverkefni á landsbyggðinni og veitir lán með það að markmiði að treysta byggð, efla atvinnu og stuðla að nýsköpun í atvinnulífi. Fjármögnun verkefna er oft í samstarfi við aðra.

Mikilvægur þáttur í starfssemi Byggðastofnunar er að fylgist með þróun byggðar í landinu, m.a. með gagnasöfnun og rannsóknum. Samkvæmt lögum um byggðaáætlun og sóknaráætlanir vinnur Byggðastofnun að stefnumótandi byggðaáætlun fyrir allt landið í samráði við samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti. Þar er gerð grein fyrir ástandi og horfum í þróun byggðar í landinu og sett fram markmið og stefna ríkisstjórnar í byggðamálum á hverju tíma.

## Tengt efni
*Brothættar byggðir

## Ítarefni
* Lög um byggðaáætlun og sóknaráætlanir, nr. 69 frá 9. júnlí 2015 
* Lög um Byggðastofnun, nr. 106 frá 27. desember 1999
*Ríkisstofnanir á Íslandi

## Tilvísanir
Glossolepis

***Glossolepis*** er ættkvísl af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu. Fræðiheitið er dregið af grísku "glossa" = tunga og "lepis" = hreistur, sem er vegna tungulagaðs hreistursins. Flestar tegundirnar verða um 12 sm langar og fremur háhryggjaðar með aldri.

## Tegundir
Eins og er, eru níu viðurkenndar tegundir í ættkvíslinni:
* *[[Glossolepis dorityi]]* G. R. Allen, 2001 
* *[[Glossolepis incisus]]* M. C. W. Weber, 1907 
* *[[Glossolepis kabia]]* (Herre, 1935)
* *[[Glossolepis leggetti]]* G. R. Allen & Renyaan, 1998 
* *[[Glossolepis maculosus]]* G. R. Allen, 1981 
* *[[Glossolepis multisquamata]]* (M. C. W. Weber & de Beaufort, 1922) 
* *[[Glossolepis pseudoincisus]]* G. R. Allen & N. J. Cross, 1980 
* *[[Glossolepis ramuensis]]* G. R. Allen, 1985 
* *[[Glossolepis wanamensis]]* G. R. Allen & Kailola, 1979 

## Tilvísanir
Chilatherina

***Chilatherina*** er ættkvísl af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu þar sem þeir eru í ferskvatni.

## Tegundir
Eins og er, eru ellefu viðurkenndar tegundir í ættkvíslinni:
* *[[Chilatherina alleni]]* Price, 1997
* *[[Chilatherina axelrodi]]* G. R. Allen, 1979 
* *[[Chilatherina bleheri]]* G. R. Allen, 1985 
* *[[Chilatherina bulolo]]* (Whitley, 1938) 
* *[[Chilatherina campsi]]* (Whitley, 1957) 
* *[[Chilatherina crassispinosa]]* (M. C. W. Weber, 1913) 
* *[[Chilatherina fasciata]]* (M. C. W. Weber, 1913) 
* *[[Chilatherina lorentzii]]* (M. C. W. Weber, 1907) 
* *[[Chilatherina pagwiensis]]* G. R. Allen & Unmack, 2012
* *[[Chilatherina pricei]]* G. R. Allen & Renyaan, 1996 
* *[[Chilatherina sentaniensis]]* (M. C. W. Weber, 1907) 

## Tilvísanir
Cairnsichthys rhombosomoides

***Cairnsichthys rhombosomoides*** er tegund af regnbogafiskum einlend í Ástralíu, í norður Queensland.

## Tilvísanir

* 

## Viðbótarlesning
* Hammer, Michael P. ; Gerald R. Allen; Keith C. Martin; Mark Adams; Brendan C. Ebner; Tarmo A. Raadik; and Peter J. Unmack (2018). Revision of the Australian Wet Tropics Endemic Rainbowfish Genus Cairnsichthys (Atheriniformes: Melanotaeniidae), with Description of A New Species. Zootaxa. 4413(2); 271–294. 
* Cairnsichthys rhombosomoides in FishBase. Froese, Rainer, and Daniel Pauly, eds. (2012). 
* Cairns Rainbowfish  í „Fishes of Australia“ (enska)
* Adrian R. Tappin: Cairnsichthys rhombosomoides  í „Home of the Rainbowfish“ (enska)
Birgit Õigemeel

**Birgit Õigemeel** (fædd.24. september 1988), betur þekkt sem **Birgit**, er eistnesk söngkona, ættuð frá Kohila. Hún flutti lagið Et uus saaks alguse, sem var framlag Eistlands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013 í Málmey.
Veggjaskeggi

**Veggjaskeggi** (fræðiheiti: *Grimmia plagiopodia*) er tegund baukmosa af skeggmosaætt. Á Íslandi er veggjaskeggi á válista sem tegund í yfirvofandi hættu (VU).

## Útlit og búsvæði
Veggjaskeggi er tvíkynja, dökkgrænn, brúnleitur eða grár efst og brúnn neðan til. Hann verður 4-8 mm að hæð, oft greinóttur með gula og slétta rætlinga. Hann vex á steyptum veggjum og sandsteinsklettum.

## Tilvísanir
Marit Larsen

**Marit Elisabeth Larsen** (fædd 24. júní 1983 í Lørenskog í Akurshús-fylki, Noregi) er norskur tónlistarmaður. Hún hóf að spila á fiðlu 5 ára og hlaut frægð sem táningur í popp-dúóinu M2M. Eftir það hóf hún sólóferil og hefur notið nokkurrar velgengni í Evrópu.

## Breiðskífur
*Under the Surface	(2006)
*The Chase	(2008)
*Spark (2011)
*When the Morning Comes (2014)
*Joni Was Right I & II	(2016)

## Heimild
Orkubú Vestfjarða

**Orkubú Vestfjarða ohf.** er sjálfstæð ríkisstofnun sem sett var á fót 26. ágúst 1977 til að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum. Fyrirtækið rekur 7 vatnsaflsvirkjanir og dreifikerfi fyrir Vestfirði og sölukerfi, sem nær til landsins alls. Starfsmenn eru um 70 talsins. Aðalskrifstofa er á Ísafirði og svæðisskrifstofur á Hólmavík og Patreksfirði.  

## Saga
Árið 1976 samþykkti Alþingi lög um Orkubú Vestfjarða er heimiluðu Ríkissjóði Íslands og sveitarfélögum á Vestfjörðum að setja á stofn fyrirtæki í þeim tilgangi að að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum þar sem hagkvæmt þótti. Orkubúi Vestfjarða var einnig ætlað að eiga og reka vatnsorkuver; jarðvarmavirkjanir; reka fjarvarmakyndistöðvar; dísilrafstöðvar til raforkuframleiðslu; og mannvirki til raforkudreifingar.  

Fyrirtækið var stofnað þann 26. ágúst 1977 og var þá sameignarfélag sveitarfélaga á Vestfjörðum og ríkisins. Að Orkubú Vestfjarða stóðu upphaflega Ríkisstjórn Íslands, Árneshreppur, Bolungarvíkurkaupstaður, Broddaneshreppur, Bæjarhreppur, Hólmavíkurhreppur, Ísafjarðarbær, Kaldrananeshreppur, Kirkjubólshreppur, Reykhólahreppur, Súðavíkurhreppur, Tálknafjarðarhreppur og Vesturbyggð. 

Fyrirtækið hóf formlega starfsemi þann 1. janúar 1978. Árið 2001 urðu breytingar á rekstrarformi þess þegar sameignarfélaginu var breytt í hlutafélag (Orkubú Vestfjarða hf.). Það þótti samræmast betur viðteknum venjum í efnahagslífinu. Jafnframt var ákveðið að ganga til viðræðna við sveitarfélögin á Vestfjörðum um kaup ríkisins á hlut þeirra í félaginu. 

Í framhaldi af lögum um opinber hlutafélög sem sett voru 2006 var nafninu breytt í Orkubú Vestfjarða **ohf**. Þótti rétt að setja inn í lögin um hlutafélög nokkur ákvæði varðandi þau hlutafélög sem hið opinbera á að öllu leyti. 

Orkubú Vestfjarða ohf. er í dag ríkisfyrirtæki í svokölluðum **C-hluta ríkisreiknings** og er það opinbert hlutafélag (ohf) að fullu í eigu ríkissjóðs. 
## Tilgangur
Tilgangur Orkubús Vestfjarða ohf. er að virkja vatnsafl og jarðhita á Vestfjörðum, eiga og reka orkuver og raforkustöðvar til raforkuframleiðslu, ásamt nauðsynlegum mannvirkjum til raforkuflutnings og raforkudreifingar. Þá er fyrirtækinu ætlað að eiga og reka jarðvarmavirkjanir og reka fjarvarmakyndistöðvar ásamt nauðsynlegu dreifikerfi.

Fyrirtækið á og rekur 7 vatnsaflsvirkjanir, sem framleiða u.þ.b. 90.000 MWh á ári, sem er um 60% af orkunotkun Vestfjarða. Flutningskerfið telur 1,036 km af rafmagnslínum og jarðstrengjum sem er viðhaldið af starfsmönnum þess.
## Virkjanir
Uppsett rafafl og raforkuframleiðsla í virkjunum Orkubús Vestfjarða ohf. var á árinu 2017:







## Starfsmenn
Orkubús Vestfjarða ohf. er að fullu í eigu ríkissjóðs og fer fjármálaráðherra fer með eignarhlut ríkisins. 

Orkubússtjóri veitir fyrirtækinu forstöðu og er framkvæmdastjóri þess. Starfsmenn eru um 70 talsins á þremur starfssvæðum og þjónusta þeir dreifikerfi fyrir Vestfirði og sölukerfi, sem nær til landsins alls.

## Tilvísanir

## Ítarefni
* Lög 40/2001 um stofnun hlutafélags um Orkubú Vestfjarða hf.
* Vefur Orkubús Vestfjarða ohf.:
Vegagerðin

**Vegagerðin** er veghaldari þjóðvega á Íslandi sem merkir að hún hefur samkvæmt lögum forræði yfir vegum hvað varðar vegagerð, þjónustu og viðhald. Hlutverk stofnunarinnar er að þróa og annast samgöngukerfi, á sjó og landi, á sem hagkvæmastan hátt með þarfir samfélagsins að leiðarljósi. Vegagerðin er ríkisstofnun í A-hluta ríkissjóðs og er starfsemi hennar að stærstum hluta fjármögnuð af skatttekjum ríkissjóðs.

## Hlutverk: Framkvæmda- og rekstrarstofnun
Árið 2012 samþykkti Alþingi tvenn ný lög um breytt stofnanakerfi samgöngumála með sameiningu samgöngustofnana, annars vegar að stofnsetja **Farsýsluna** sem er *stjórnsýslustofnun* með sameiningu fyrrum verkefna Umferðarstofu, Flugmálastjórnar og stjórnsýsluverkefna Siglingastofnunar og Vegagerðarinnar. Hinsvegar varð með sameiningu framkvæmda- og rekstrarverkefna Vegagerðarinnar og Siglingastofnunar, til ein framkvæmda- og rekstrarstofnun undir nafninu **Vegargerðin**.

Hin nýja Vegagerð skyldi hafa það hlutverk að byggja upp, viðhalda og reka samgöngukerfi ríkisins, á sjó og landi. Það skyldi gera á sem hagkvæmastan hátt með þarfir samfélagsins að leiðarljósi.

Meginmarkmið Vegagerðarinnar er að skapa öruggar og greiðar samgöngur á sjó og landi, með hagkvæmir uppbygging og rekstur samgöngukerfisins í sátt við umhverfið. Þetta skal gert með skilvirkri og vel skipulagðri starfsemi með ábyrgu, og hæfu starfsfólki.

## Skipulag Vegagerðarinnar
Yfirstjórn vegamála er á höndum samgönguráðherra. Hann skipar vegamálastjóra til að veita Vegagerðinni forstöðu og stjórna framkvæmdum á sviði vegamála.

Vegagerðin sem er sjálfstæð ríkisstofnun, annast þátt ríkisins í framkvæmd vegalaga. Yfirstjórn stofnunarinnar samanstendur af vegamálastjóra og framkvæmdastjórum sviða í Reykjavík.

Vegagerðinni er annars vegar skipt svokallaða *Miðstöð* sem sér um stefnumótun og stjórnun, og hins vegar og fjögur starfssvæði. Þau eru eru *Suðursvæði*, *Vestursvæði*, *Norðursvæði* og *Austursvæði*. Hvert „svæði“ ber ábyrgð á framkvæmdum, viðhaldi og rekstri vegakerfisins, og að veita vegfarendum þjónustu innan svæðisins.

## Vegakerfið
:*Aðalgreinar: [[Vegakerfið á Íslandi]] og [[listi yfir þjóðvegi á Íslandi]].*

Samkvæmt vegalögum skiptist vegakerfið á Íslandi upp í þjóðvegi, sveitarfélagsvegi, almenna stíga og einkavegi. Þjóðvegir eru akvegir fyrir almenna umferð milli staða utan þéttbýlis. Þeir eru taldir upp í sérstakri vegaskrá og er viðhaldið af Vegagerðinni með fjárveitingum úr ríkissjóði. Þeim er ætlað ásamt vegum sveitarfélaga, að mynda eðlilegt, samfellt vegakerfi til tengingar byggða landsins.

## Tenglar
* Vefur Vegagerðarinnar
* Upplýsingarit Vegagerðarinnar "Þjóðvegir í þéttbýli"

## Sjá einnig
* Ríkisstofnanir á Íslandi
* Vegakerfið á Íslandi
* Veghald
* Listi yfir þjóðvegi á Íslandi

## Tilvísanir
Arenaria

***Arenaria*** getur átt við um eftirfarandi:
* *[[Arenaria (snípuætt)|Arenaria]]*, ættkvísl fugla af snípuætt sem inniheldur til dæmis tildru.
* *[[Arenaria (hjartagrasaætt)|Arenaria]]*, ættkvísk blómplantna af hjartagrasaætt sem inniheldur til dæmis skeggsanda.
Rússneska rétttrúnaðarkirkjan

**Rússneska rétttrúnaðarkirkjan** (rússneska: Ру́сская правосла́вная це́рковь *Rússkaja pravoslavnaja tsjerkov*), líka þekkt sem patríarkatið í Moskvu, er ein af sjálfstæðum kirkjudeildum réttrúnaðarkirkjunnar. Höfuð kirkjunnar er patríarkinn í Moskvu sem nú er Kírill patríarki. Kirkjan er opinberlega sú fimmta í tignarröð grískra rétttrúnaðarkirkja, á eftir Konstantínópel, Alexandríu, Antíokkíu og Jerúsalem. Rússneska rétttrúnaðarkirkjan rauf einhliða tengsl sín við kirkjuna í Konstantínópel eftir að sú síðarnefnda samþykkti stofnun sjálfstæðrar rétttrúnaðarkirkju í Úkraínu árið 2018.

Rússneska rétttrúnaðarkirkjan rekur uppruna sinn til ársins 988 þegar Valdimar gamli af Kænugarði var skírður. Kirkjan var biskupsdæmi í grísku kirkjunni í Konstantínópel næstu aldirnar. Heilagur Pétur af Moskvu flutti biskupsstólinn frá Kænugarði til Moskvu árið 1325. Við fall Konstantínópel varð Moskvukirkjan í reynd sjálfstæð. Í valdatíð Borisar Godúnovs fékk kirkjan sinn eigin patríarka. Pétur mikli lagði patríarkatið niður árið 1700. Það var endurreist árið 1917.

## Tengt efni
* Rússneska rétttrúnaðarkirkjan á Íslandi
Sovétlýðveldi

**Sovétlýðveldi** eða **ráðstjórnarríki** er lýðveldi sem stjórnað er af sovéti (verkamannaráði) og getur átt við:
* Ýmis skammlíf lýðveldi sem stofnuð voru af kommúnistum í kjölfar rússnesku byltinarinnar:
** Verkamanna- og hermannaráð sem voru stofnuð í Þýskalandi í Þýsku byltingunni 1918-19, í Kíl, Bremen, Braunschweig, Würzburg, München (Sovétlýðveldið Bæjaraland) og Elsass (Sovétlýðveldið Elsass).
** Sovétlýðveldið Búkara 1920-1924
** Sósíalíska sovétlýðveldið Búkara 1924-1925
** Kínverska sovétlýðveldið 1931-1934
** Eistneska verkamannakommúnan 1918-1919
** Finnska sósíalistalýðveldið 1918
** Sovétlýðveldið Galisía 1920
** Húnansovétið í Kína um 1927
** Sovétlýðveldið Ungverjaland 1919
** Limerick-sovétið 1919
** Sovétlýðveldið Litáen-Hvíta-Rússland 1919
** Sovétlýðveldið Persía 1920-1921
** Užice-lýðveldið 1941
** Sovétlýðveldið Slóvakía 1919
** Sovétlýðveldið Naissaar 1917-1918
* Lýðveldi Sovétríkjanna 1922 til 1991:
** Sovétlýðveldið Rússland
** Sovétlýðveldið Úkraína
** Sovétlýðveldið Hvíta-Rússland
** Sovétlýðveldið Armenía
** Sovétlýðveldið Georgía
** Sovétlýðveldið Aserbaísjan
** Sovétlýðveldið Litáen
** Sovétlýðveldið Lettland
** Sovétlýðveldið Eistland
** Sovétlýðveldið Moldóva
** Sovétlýðveldið Kasakstan
** Sovétlýðveldið Kirgisía
** Sovétlýðveldið Úsbekistan
** Sovétlýðveldið Túrkmenía
** Sovétlýðveldið Tadjikistan
* Nokkur lýðveldi Sovétríkjanna sem voru lögð niður áður en Sovétríkin liðuðust í sundur:
** Sovétlýðveldið Karelía-Finnland 1940-1956
** Sovétlýðveldið Transkákasía 1922-1936
** Sovétlýðveldið Búkara 1920-1925
** Sovétlýðveldið Kórasmía 1920-1925

## Tengt efni
* Ráðstjórn
* Alþýðulýðveldi
* Sósíalískt ríki
* Kommúnistaríki
Ranavalona 3.

**Ranavalona 3.** (22. nóvember 1861 – 23. maí 1917) var síðasta drottning Madagaskar. Hún ríkti frá árinu 1883 til 1897 og reyndi án árangurs að koma í veg fyrir að landið lenti undir nýlenduyfirráðum Frakka.

## Æviágrip
Ranavalona fæddist undir nafninu Razafindrahety. Hún var valin úr hópi ungra aðalskvenna til að gerast drottning eftir að frænka hennar, drottningin Ranavalona 2., lést árið 1861. Ranavalona var þá þegar gift, en forsætisráðherra landsins, Rainilaiarivony, lét slíta hjónabandi hennar eftir krýningu hennar og kvæntist henni sjálfur. Rainilaiarivony hafði áður verið kvæntur síðustu tveimur drottningum á undan henni og hafði verið forsætisráðherra í stjórnum þeirra. Sem slíkur sá hann að mestu leyti um daglega stjórn og utanríkismál Madagaskar. 

Stjórnir Madagaskar höfðu eftirlátið Evrópumönnum nokkur áhrif á eyríkinu eftir tímabil einangrunarstefnu á stjórnartíð Ranavalonu 1. drottningar, en staða ríkisins gagnvart þessum nýlenduveldum var mjög viðkvæm. Á valdatíð sinni reyndi Ranavalona 3. að spyrna á móti nýlenduvæðingu Madagaskar með því að rækta nánari verslunar- og stjórnmálasambönd við Bandaríkin og Bretland. Frakkar gerðust æ ágengari gagnvart eyjarskeggjum og sóttust í auknum mæli yfir stjórn á landinu. Árið 1885 stofnuðu Frakkar nokkurs konar verndarsvæði á eyjunni og gerðu síðan allsherjar innrás í Madagaskar árið 1894. Frakkar gerðu árásir á hafnarbæi landsins og bundu árið 1895 loks enda á sjálfstæði Madagaskar með því að leggja undir sig drottningarhöllina í höfuðborginni Antananarívó. 

Nýja franska nýlendustjórnin sendi Rainilairarivony umsvifalaust í útlegð til Algeirsborgar. Ranavalona og hirð hennar fengur fyrst um sinn að sitja áfram sem táknrænir þjóðhöfðingjar en þegar uppreisn braust út árið 1897 og Frakkar urðu áskynja launráðum gegn þeim innan hirðarinnar var drottningin handtekin og konungsveldið leyst upp. Drottningin var send í útlegð til frönsku eyjarinnar Réunion. Rainilaiarivony lést sama ár og Ranavalona var í kjölfarið flutt á setur í Algeirsborg ásamt ættingjum sínum. Þar bjuggu þau við talsverðan munað með lífeyri frá frönsku stjórninni og fóru stundum til Parísar í verslunar- og skoðunarferðir. Ranavalona fékk þó aldrei að snúa heim til Madagaskar þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir sínar til franskra stjórnvalda. Hún lést úr segareki árið 1917 í Algeirsborg, þá 55 ára gömul. Hún var jarðsett þar í borginni en kista hennar var grafin upp 21 árum síðar og flutt til Madagaskar. Þar var henni komið fyrir í grafhýsi Rasoherinu drottningar í Antananarívó.

Þóra Kristinsson  hitti  hina herteknu drottningu Ranavalona 3  í París árið 1898 og lýsir henni svo í grein í Kvennablaðinu árið 1901:

## Tilvísanir
Chilatherina bleheri

***Chilatherina bleheri*** er tegund af regnbogafiskum. Hún er nefnd til heiðurs Heiko Bleher, þýskum grasafræðingi og fiskafræðingi. 

## Útbreiðsla og búsvæði
Hann er upprunninn frá Holmes-vatni í neðri hluta Mamberamo-ár sem er í norðurhluta Nýju-Gíneu. Þeir kjósa grunnt vatn með miklum gróðri.

## Tilvísanir

* http://rainbowfish.angfaqld.org.au/Bleheri.htm 
* https://www.fiskabur.is/myndir_vefur/Fiskar/regnbogafiskar/bleheri_grein.htm
Veghald

**Veghald** merkir forræði yfir vegi, þe. vegagerð, þjónustu og viðhald. 

Samkvæmt lögum er Vegagerðin veghaldari þjóðvega á Íslandi. Það er ríkisstofnun í A-hluta ríkissjóðs sem að stærstum hluta fjármögnuð af skatttekjum ríkissjóðs. Þjóðvegir eru þeir vegir sem ætlaðir eru almenningi til frjálsrar umferðar, haldið er við af fé ríkisins og upp eru taldir í vegaskrá. Þeir er ætlað að mynda eðlilegt, samfellt vegakerfi til að tengja byggðir landsins.

## Ítarefni

*Vegagerðin
*Vegakerfið á Íslandi
*Vefur Vegagerðarinnar
* Upplýsingarit Vegagerðarinnar "Þjóðvegir í þéttbýli"
Skel

**Skel** er hart ytra lag sumra hryggleysingja. Skelin er hluti af líkama dýrsins og verndar dýrið. 

Tómar skeljar má oft finna á ströndum, þá hefur dýrið dáið og mjúku hlutar dýrsins þá ýmist verið étnir eða rotnað burt.

Skeljar eru ytri stoðgrind hryggleysingja og er vanalega búin til úr kalsíumkarbónati eða kítíni. Þær skeljar sem finnast á ströndum eru oftast af lindýrum, þeirra skeljar eru úr kalsíumkarbónati og endast lengur en kítínskeljar annarra hryggleysingja. Aðrar skeljar sem má finna geta t.d. verið af hrúðurkarli, , eða armfætlum.
Chilatherina pricei

***Chilatherina pricei*** er tegund af regnbogafiskum sem finnast eingöngu á Yapen-eyju norður af Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Gerald R. Allen og Samuel J. Renyaan 1996, og var nefnd eftir David Price, sem safnaði einkenniseintaki tegundarinnar.

## Lýsing
Hann verður um 7 til 10 sm að lengd, og var fyrst lýst eftir 23 eintökum sem var safnað. Hann líkist mjög *[[Chilatherina fasciata]]*, en hefur snubbóttara trýni.

## Tilvísanir
Melanotaenia lacustris

***Melanotaenia lacustris*** er tegund af regnbogafiskum sem er einlend í Kutubu-vatni í Kikori-ár kerfinu í suður Nýju-Gíneu.

## Tilvísanir

* Heinrich Gewinner: *Regenbogenfische. Die Gattung Melanotaenia*. Natur und Tier-Verlag, 2010, ISBN Kerfissíða:Bókaheimildir/978-3-86659-154-7
* Ian S.R. Munro: *Additions to the fish fauna of New Guinea*. In: *Papua New Guinea Agricultural Journal*. 16, Nr. 4, 1964, S. 141–186. (Fræðileg lýsing)
* Adrian R. Tappin: Melanotaenia lacustris  
* Myndir
Áfallið mikla

**Áfallið mikla**, einnig þekkt sem **nakba** (arabíska: النكبة, *al-Nakbah*), er heiti Palestínuaraba á þeim atburðum sem fylgdu stríðinu 1948 sem háð var milli hins nýstofnaða Ísraelsríkis og Palestínumanna. Áfallið mikla snýr þá aðallega að því þegar um 720.000 Palestínuarabar lentu á vergangi og þurftu að leita hælis í nágrannaríkjum sínum. Á þeim tíma var sá fjöldi um helmingur þeirra palestínsku íbúa sem búið höfðu á svæðinu. Stór hluti þessa fólks býr enn í flóttamannabúðum ásamt afkomendum sínum.

## Orsök
Stríðið 1948 er einnig þekkt sem sjálfstæðisstríðið hjá Ísraelum og markar einmitt stofnun lýðveldis þeirra. Undanfari þess var þegar hinar nýstofnuðu Sameinuðu þjóðir kusu þann 29. nóvember 1947 að skipta Palestínu í tvennt. Annar hlutinn, Palestína, átti að vera ríki fyrir araba en hinn hlutinn, Ísrael, átti að vera fyrir gyðinga. Þar með var stofnun Ísraelsríkis sett á laggirnar. Jerúsalem átti hins vegar að vera alþjóðlegt svæði. Í kosningunni kusu 39 ríki fyrir skiptingunni, 13 gegn henni og 10 sátu hjá. Ísland var meðal þeirra landa sem kaus með skiptingunni og var það sendiherra Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum, Thor Thors, sem tók fyrstur til máls á fundinum þennan örlagaríka dag. Eins og skilja má voru ýmsir ekki ánægðir með málalok og voru margir Palestínumenn ófúsir til að gefa upp hluta síns lands svo hægt yrði að stofna Ísraelsríki. Ástandið varð sífellt ótryggara og árið eftir réðust hersveitir Síonista, þjóðernishreyfingu gyðinga, inn í palestínskt þorp, Dayr Yasin, og drápu 115 manns á öllum aldri. Orðið var svo látið berast um að svipað yrði upp á tengingum hjá öðrum Palestínumönnum. Palestínumenn réðust í kjölfarið á bílalest gyðinga og drápu 70 manns. Þann 14. maí sama ár var sjálfstæðisyfirlýsing Ísraela lesin upp og braust þá hið eiginlega stríð út þegar arabaríkin í kring réðust inn í Ísrael. Stríðið stóð í sex mánuði og stóð Ísrael eftir sem sigurvegari. Umráðasvæði Ísraels stækkaði eftir sigurinn og fékk Palestína ekkert land í sinn hlut. 

## Núverandi ástand
Samkvæmt UNRWA (*United nations relief and works agency*) eru palestínskir flóttamenn þeir sem áttu fasta búsetu í Palestínu á árunum 1946 til 1948 og misstu heimili sitt vegna stríðsins 1948. Afkomendur þessa fólks falla einnig undir þessa skilgreiningu. Í dag eru um fimm milljónir manna sem flokkast sem palestínskir flóttamenn. Einn þriðji þeirra býr í flóttamannabúðum í nágrannaþjóðunum sem sérstaklega eru fyrir Palestínumenn en restin býr á hinum ýmsu svæðum, bæði á Gasaströndinni, Vesturbakkanum sem og í nágrannaríkjunum. Búseta þeirra er þó oft í nálægð við flóttamannabúðir. Samtök eins og UNRWA reka skóla, heilsugæslustöðvar og fleira í þá vegu fyrir fólkið en oft býr það við bág kjör. Á hverju ári er *Dagur áfallsins mikla* haldinn til að minnast atburðanna sem urðu í kjölfar stríðsins 1948. Dagsetning þessa dags er venjulega 15. maí eða daginn eftir þjóðhátíðardag Ísraela, sem oftast er haldinn 14. maí. 

## Heimildir
Vigdís Hjaltadóttir

**Vigdís Hjaltadóttir** er doktor í kjarnefnafræði og kennari við Háskólann í Reykjavík.

## Æviágrip og menntun
Vigdís er fædd 6. desember 1948 í Reykjavík. Móðir hennar er Hulda S. Guðmundsdóttir (1919–2011) og faðir Hjalti J. Guðnason (1910–1980). Hún á eina dóttur, Huldu Vigdísardóttur (f. 1994). Vigdís útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík 1968.

Vigdís lærði kjarnefnafræði við Háskólann í Ósló og útskrifaðist með doktorsgráðu frá skólanum 1977. Hún lærði einnig Uppeldis-og kennslufræði við Háskólann í Ósló og lauk náminu 1983. Hún vann við rannsóknarstörf á Ísótópastofu Landspítalans 1976 og sinnti rannsóknarstörfum hjá Rannsóknarstofnun Iðnaðarins 1978. Frá 1979–1980 vann hún við rannsóknarstörf hjá dýralæknaháskólanum í Ósló, einnig sinnti hún rannsóknarstörfum hjá Orkustofnun 1985-1986. Hún hefur sinnt kennslu við Iðnskólann í Ósló, Tækniskóla Íslands, Tækniháskóla Íslands, Menntaskólann í Reykjavík og nú við Háskólann í Reykjavík frá 2007.

## Heimildir
Jakobína Valdís Jakobsdóttir

**Jakobína Valdís Jakobsdóttir** (f. á Ísafirði 21. nóvember 1932) er íslensk skíðakona. Hún er fyrsta íslenska konan sem keppir á heimsmeistaramótinu á skíðum en það var árið 1954 í Åre í Svíþjóð. 

Tveimur árum seinna varð hún svo fyrst íslenskra kvenna til að taka þátt í vetrarólympíuleikunum en þeir voru haldnir í Cortina d' Ampezzo á Ítalíu. Hún varð Íslandsmeistari 19 sinnum í skíðaíþróttum en hún vann sinn fyrsta titil árið 1953.

## Heimildir
Kvenfélagasamband Íslands

**Kvenfélagasamband Íslands** (KÍ), var stofnað þann 1. febrúar 1930. Markmiðið með stofnun Kvenfélagasambandsins var að kvenfélög landsins ættu sér samstarfsvettvang og málsvara. Innan KÍ starfa 17 héraðssambönd með um 143 kvenfélög innanborðs. Stofndagurinn, 1. febrúar, var árið 2010 útnefndur *Dagur kvenfélagskonunnar*

Aðsetur KÍ og þjónustuskrifstofa er í Kvennaheimilinu Hallveigarstöðum, Túngötu 14, Reykjavík.

Á skrifstofu KÍ er veittar upplýsingar, ráðgjöf og fræðsla til kvenfélaganna og héraðssambanda þeirra, skipulagðir fundir og þing ásamt daglegum rekstri og því sem til fellur hverju sinni. KÍ á og rekur Leiðbeiningastöð heimilanna og gefur út tímaritið Húsfreyjuna.

Stjórn Kvenfélagasambands Íslands er kosin á landsþingi sem haldið er þriðja hvert ár sem og á árlegum formannaráðsfundum. 
Í stjórninni eiga sæti fimm konur og tvær til vara. Landsþing fer með æðsta vald í málefnum sambandsins, á milli landsþinga fer formannaráð með æðsta vald. Í formannaráðinu sitja formenn héraðssambanda Kvenfélagasambands Íslands, formaður kvenfélags með beina aðild að KÍ og stjórn KÍ. 
Stjórn KÍ hefur á hendi framkvæmd þeirra mála sem landsþing og formannaráð ákveða hverju sinni.

## Forsetar Kvenfélagasambands Íslands
1930 - 1947  Ragnhildur Pétursdóttir

1947 - 1959  Guðrún Pétursdóttir

1959 - 1963  Rannveig Þorsteinsdóttir

1963 - 1971  Helga Magnúsdóttir

1971 - 1979  Sigríður Thorlacius

1979 - 1987  María Pétursdóttir

1987 - 1994  Stefanía María Pétursdóttir

1994 - 2000  Drífa Hjartardóttir

2000 - 2006  Helga Guðmundsdóttir

2006 - 2012  Sigurlaug Viborg

2012 - 2015  Una María Óskarsdóttir

2015 -  2021 Guðrún Þórðardóttir

2021 -           Dagmar Elín Sigurðardóttir

## Tenglar

* Kvenfélagasamband Íslands
*Leiðbeiningarstöð heimilanna 

__INDEX__
Auður Þorbergsdóttir

**Auður Þorbergsdóttir** (f. 20. apríl 1933, d. 26. janú­ar 2023) var íslenskur lögfræðingur og fyrrverandi borgardómari. Hún varð fyrsta konan á Íslandi sem skipuð var dómari í íslensku dómskerfi, er hún var skipuð borgardómari árið 1972.

## Ævi

Auður fæddist í Reykjavík. Foreldrar hennar voru Guðrún Símonardóttir Bech húsmóðir og Þorbergur Friðriksson skipstjóri. Systkini Auðar eru Guðrún Katrín Þorbergsdóttir forsetafrú, Þór Þorbergsson búfræðingur og Þorbergur Þorbergsson verkfræðingur.

Auður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1953 og embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1958 og fékk leyfi til málflutnings fyrir héraðsdómi tveimur árum síðar. Auður var lögfræðingur veðdeildar Landsbanka Íslands 1961-1963. Hún var ráðin fulltrúi yfirborgardómara við Borgardómaraembættið 1963 og gegndi því starfi þar til hún var skipuð borgardómari. Auður sat í því embætti til ársins 1992 er hún var skipuð héraðsdómari í Reykjavík. Hún var varaforseti Félagsdóms 1989-1992. Þá var hún skipuð forseti Félagsdóms, fyrst kvenna hér á landi. Þess má geta að frá 1963 til 1992 framkvæmdi Auður hjónavígslur og mun hafa verið fyrsta konan til þess á Íslandi.

Auður var gift Hannesi Kristni Davíðssyni arkitekt og börn þeirra eru Guðrún Þorbjörg (fædd 1965) og Kristinn Tanni (1963).

## Tilvísanir
Guðrún Ásmundsdóttir

**Guðrún Ásmundsdóttir** er íslensk leikkona fædd 19. nóvember 1935. Guðrún hlaut heiðursverðlaun Grímunnar árið 2018. Börn Guðrúnar eru Sigrún Edda Björnsdóttir, leikkona, Leifur Björn Björnsson, tölvunarfræðingur og Ragnar Kjartansson, listamaður. Guðrún varð heiðursfélagi Leikfélags Reykjavíkur árið 2009.

## Tilvísanir
Anna Kolbrún Árnadóttir

**Anna Kolbrún Árnadóttir** (f. 16. apríl 1970 á Akureyri, d. 9. maí 2023 á Aukureyri) var þingkona Miðflokksins í Norðvesturkjördæmi frá 2017 til 2021. Áður hafði hún starfað sem sjúkraliði og sem fagstjóri sérkennslu.

Anna var einn þingmannanna sem sat á Klausturbarnum þegar upptaka náðist af óhefluðu máli þingmanna árið 2018. Einnig árið 2018 vakti Anna umtal þegar hún titlaði sig sem þroskaþjálfi í æviágripi sínu á síðu Alþingis án þess að hafa útskrifast sem þroskaþjálfi.

Anna bauð sig aftur fram í alþingiskosningum 2021 en náði ekki kjöri. Hún var því varaþingmaður frá 2021 til 2023 fyrir Miðflokkinn.

## Einkalíf
Anna greindist með krabbamein árið 2011. Anna var gift og átti eitt barn og þrjú stjúpbörn. 

Anna lést á sjúkrahúsinu á Akureyri morguninn 9. maí 2023.

## Tilvísanir


## Tengill
Alþingissíða þingkonunnar
Dóra Björt Guðjónsdóttir

**Dóra Björt Guðjónsdóttir** (f. 19. júní 1988) er borgarfulltrúi í Reykjavík. Hún var oddviti Pírata í borgarstjórn Reykjavíkur og forseti borgarstjórnarinnar frá árinu 2018 til 2019. Dóra er yngsti forseti borgarstjórnar í sögu Reykjavíkur. 

Dóra ólst upp á Rafstöðvarveg í Elliðaárdalnum í Árbæ. Eftir að hafa lokið stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Hamrahlíð flutti Dóra í nám til Noregs og nam heimspeki við Óslóarháskóla. 

Dóra útskrifaðist þaðan með bakkalársgráðu árið 2012. Hún útskrifaðist síðan með bakkalárskgráðu í aðþjóðafræði frá Óslóarháskóla og Freie Universität Berlin árið 2016. Hún sneri síðan heim til Íslands eftir sjö ára dvöl í Noregi og Þýskalandi og hóf störf með Pírataflokknum ásamt mastersnámi í alþjóðasamskiptum. Dóra útskrifaðist með meistaragráðu í alþjóðasamskiptum frá Háskóla Íslands árið 2017.

Dóra Björt var í framboði til Alþingis fyrir Pírata í Alþingiskosningunum 2024. Píratar fengu enga þingmenn kjörna í kosningunum.

Í desember 2025 tilkynnti Dóra að hún hefði gengið til liðs við Samfylkinguna. 

## Tilvísanir
Þorgerður Einarsdóttir

**Þorgerður Jennýjardóttir Einarsdóttir** (f. 31. maí 1957) er prófessor í kynjafræði við Háskóla Íslands. 

## Ferill
Þorgerður lauk fil kand-prófi í félagsfræði frá Gautaborgarháskóla árið 1982, kennsluréttindanámi frá Háskóla Íslands 1986 og doktorsprófi í félagsfræði frá Gautaborgarháskóla 1997. Eftir doktorspróf var Þorgerður sjálfstætt starfandi við Reykjavíkurakademíuna og nýdoktor við Háskóla Íslands frá 1998-2000. Þorgerður var ráðin lektor í kynjafræði við Háskóla Íslands árið 2000 og var sú fyrsta til að gegna því starfi. Hún varð dósent árið 2004 og prófessor 2009. Þorgerður hefur verið gestafræðimaður við Uppsalaháskóla, Lancaster háskóla, Victoria háskóla og háskólann í Albany. Áður hafði Þorgerður kennt við Fjölbrautarskólann í Breiðholti (1986 til 1988), og starfað á Iðntæknistofnun Íslands (1988 til 1991) sem síðar varð Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Undir forystu Þorgerðar hefur nám í kynjafræði í Háskóla Íslands verið byggt upp og skapað sér sess í íslensku samfélagi.

## Rannsóknir
Rannsóknir Þorgerðar spanna vítt svið innan kynjafræða og beinast einkum að stöðu kynjanna og kynjatengslum í efnahagslegu, félagslegu og pólitísku samhengi. Doktorsritgerð Þorgerðar „Läkaryrket i förändring. En studie av den medicinska professionens heterogenisering och könsdifferentiering“ er kynja- og félagsfræðileg greining á fagvæðingu og sérgreinaskiptingu læknastéttarinnar. Meðal annara áherslusviða má nefna kynjaskiptingu vinnumarkaðarins, samræmingu atvinnu og einkalífs og fjölskylduþátttöku feðra. Kynjagreiningu Þorgerðar og Gyðu Margrétar Pétursdóttur á „Skýrslu rannsóknanefndar Alþingis um bankahrunið“ var upphafið að víðtækari rannsóknum á samtvinnun karlmennsku og nýfrjálshyggju í íslensku samfélagi. Meðal nýjustu áherslna Þorgerðar eru kynjuð fjármál og kynjajafnrétti í vísindasamfélaginu, kynjatengsl í stjórnum og framkvæmdastjórnum fyrirtækja, konur í hópi Vesturfara og trans kynjafræði. Þorgerður hefur tekið þátt í fjölda íslenskra og alþjóðlegra rannsóknarverkefna. Hún var íslenskur verkefnisstjóri í ESB-verkefninu GARCIA frá 2014-2017, hún stýrir íslenska hluta ESB-verkefnisins ACT Communities of Practice for Accelerating Gender Equality and Institutional Change in Research sem stendur yfir 2018-2021. Þá tekur hún þátt í H2020 verkefninu CENTRINNO, New CENTRalities in INdustrial areas and engines for inNOvation and urban transformation sem stendur yfir frá 2020 til 2024.

## Stjórnun og nefndarstörf
Þorgerður hefur gegnt margvíslegum stjórnunar- og ábyrgðarstörfum innan háskólasamfélagsins. Hún hefur verið formaður vísindanefndar Félagsvísindasviðs HÍ frá 2018. Hún var deildarforseti Stjórnmálafræðideildar HÍ 2010-2012 og 2017, og varadeildarforseti 2014-2017. Hún var formaður stjórnar Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála 2014-2016, formaður MARK Miðstöðvar margbreytileika- og kynjarannsókna 2011-2013. Þá hefur hún setið í fjölda nefnda innan HÍ og gegnt trúnaðarstörfum fyrir RANNÍS.

## Heimildir
Sigríður Sigurðardóttir

**Sigríður Sigurðardóttir** (f. 20. ágúst 1942) er íslensk íþróttakona. Hún er fyrsta konan til að vera valinn íþróttamaður ársins en hún fékk þann titill 1964. Hún spilaði með Val allan sinn feril og varð Íslandsmeistari 16 sinnum, 11 sinnum innanhúss og fimm sinum utanhúss Sigríður var fyrirliði Íslenska landsliðsins í handbolta þegar það náði þeim stórmerka áfanga að vinna Norðurlandameistaratitillinn en það var fyrsti titill sem Ísland hafði unnið í hópíþrótt. Var þessi árangur mjög merkilegur sérstaklega í ljósi þess að Ísland hafði ekki spilað landsleik í fjögur ár og átta leikmenn af 15 voru að spila sinn fyrsta. Þann 30. desember árið 2015 var hún svo vígð inn í heiðurshöll ÍSÍ á íþróttamanni ársins. Hún er þriðja konan til að vera útnefnd eftir Völu Flosadóttur og Kristínu Rós Hákonardóttur.

Frá árinu 2011 hefur HSÍ veitt mikilvægasta leikmanni í úrvalsdeild kvenna bikar sem er kenndur við Sigríði og heitir hann Sigríðarbikar.

## Tilvísanir
Hildur Björnsdóttir

**Hildur Björnsdóttir** (f. 11. júní 1986) er íslenskur lögfræðingur og borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur. Hún skipaði annað sæti á lista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningunum árið 2018 en leiddi lista flokksins í kosningunum fjórum árum síðar. Hildur hefur áður m.a. starfað hjá lögmannsstofunni Rétti og skrifað bakþanka fyrir *[[Fréttablaðið]]*. Hún var formaður Stúdentaráðs Háskóla Íslands fyrir stúdentahreyfinguna Vöku á námsárum sínum.

Hildur var greind með krabbamein stuttu eftir að hún fæddi dóttur sína og þurfti fyrir vikið að fresta námi í Oxford-háskóla. Hildur sigraðist á sjúkdómnum árið 2017 eftir efnameðferð.

Í desember 2021 kunngerði Hildur að hún hygðist sækjast eftir oddvitasæti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík í borgarstjórnarkosningunum 2022 og vonaðist til að verða næsti borgarstjóri. Hildur var kjörin oddviti Sjálfstæðisflokksins fyrir kosningarnar í prófkjöri flokksins þann 20. mars 2022.

## Tilvísanir
Fríða Rós Valdimarsdóttir

**Fríða Rós Valdimarsdóttir** (f. 3. júlí 1977) er formaður Kvenréttindafélags Íslands en hún var fyrst kjörin formaður árið 2015, eftir að hafa verið varaformaður frá árinu 2013 og stjórnarmeðlimur frá árinu 2011. Félagið hefur starfað samfleytt frá árinu 1907 og var Bríet Bjarnhéðinsdóttir fyrsti formaður félagsins.

Fríða hefur starfað að jafnréttismálum á margvíslegum vettvangi, m.a. við rannsóknir, opinbert kynjajafnréttisstarf og á vettvangi félagasamtaka.
Fríða hefur verið ötul talskona jafnréttis kynjanna, og hefur hún lagt talsverða áherslu á baráttuna gegn kynbundnu ofbeldi.

Fríða var meðlimur í hljómsveitinni Á túr, sem gaf út plötuna Píku árið 1997.

## Námsferill
Fríða lauk BA prófi í mannfræði frá Háskóla Íslands árið 2004 og MA prófi í Migration Studies frá Sussex Háskóla í Bretlandi árið 2008.

## Tilvísanir
Eiríkur Rögnvaldsson

**Eiríkur Rögnvaldsson** (f. 1. júní 1955 á Sauðárkróki) er fyrrum prófessor í íslenskri málfræði við Háskóli Íslands og landsfulltrúi evrópska rannsóknarverkefnisins CLARIN á Íslandi. Hann hefur gefið út ýmis rit um íslenska málfræði, svo sem *Íslenska rímorðabók* (1989) og *Íslenska hljóðkerfisfræði* (1993). Hann hefur jafnframt unnið að gerðum ýmissa skýrslna ásamt öðrum, svo sem *Íslenskrar tungu á stafrænni öld* (2012).

Eiríkur hefur tekið þátt í mörgum verkefnum á sviði máltækni. Á árunum 2011–13 stýrði hann íslenska hluta verkefnisins META-NET, evrópsku verkefni sem snerist um að efla málleg gagnasöfn fyrir ýmis máltækniverkefni. Hann hefur jafnframt tekið þátt í gerð tveggja talgervla fyrir íslensku.

Ásamt Sigríði Sigurjónsdóttur er hann verkefnisstjóri verkefnis um stöðu íslenskrar tungu í stafrænum heimi. Verkefnið, er heitir *Greining á málfræðilegum afleiðingum stafræns málsambýlis*, hlaut 117,5 milljóna króna styrk úr Rannsóknarsjóði og hófst árið 2016. Áætlað er að verkefninu ljúki árið 2019.

## Æska og menntun
Eiríkur fæddist þann 1. júní 1955 á Sauðárkróki. Hann er kvæntur Guðrúnu Ingólfsdóttur doktorsnema í íslenskum bókmenntum. Saman eiga þau einn son.

Eiríkur lauk landsprófi í Gagnfræðaskólanum á Sauðárkróki árið 1971 en árið 1975 lauk hann stúdentsprófi í Menntaskólanum á Akureyri. Haustið 1976 hóf hann nám í heimspeki við Háskola Íslands en útskrifaðist í íslensku sem aðalgrein og almennri bókmenntafræði sem aðalgrein árið 1979. Hann lauk kandídatsprófi í íslenskri málfræði árið 1982. 

## Heimildir
Glossolepis incisus

*Glossolepis incisus* er tegund af regnbogafiskum frá Sentani-vatni og nærliggjandi ám í Jajapura héraði í norðurhluta Nýju-Gíneu. Tegundinn er ógnað í heimkynnum sínum, en er auðræktuð í búrum og algengur skrautfiskur.

## Lýsing
Karlarnir eru skærrauðir og verða háhryggjaðir með aldri. Kerlurnar eru ólífubrúnar. Geðslag hefur áhrif á litinn en ríkjandi karlar eru með skærari liti. Þeir verða allt að 15 sm langir, en yfirleitt minni, eða 12 sm langir.

## Tilvísanir
Glossolepis maculosus

*Glossolepis maculosus* er tegund af regnbogafiskum frá austurhluta Nýju-Gíneu (vatnasviði ánna: Markham, Ramu og Sepik).

## Tilvísanir

* 
* Glossolepis maculosus  í Fishbase.org (á ensku)
Glossolepis pseudoincisus

*Glossolepis pseudoincisus* er tegund af regnbogafiskum frá Nýju-Gíneu. Hann þekkist aðeins úr söfnun 1954 úr einu vatni í nágrenni Tama-ár í Jajapura.

## Tilvísanir

* 
* Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Glossolepis pseudoincisus" í FishBase.
Húsfreyjan (tímarit)

***Húsfreyjan*** er tímarit sem er gefið út af Kvenfélagasambandi Íslands. Fyrsta tölublaðið kom út árið 1949 og hefur tímaritið komið út óslitið síðan.

Tímaritið kemur út fjórum sinnum á ári og er einkum selt í áskrift en einnig í lausasölu í bókaverslunum. Frá haustinu 2022 er einnig í boði rafræn áskrift. Í blaðinu eru m.a. viðtöl þar sem rætt er við einhverjar þeirra íslensku kvenna sem hafa skipt sköpum í íslensku samfélagi á einn eða annan hátt og birtar eru fréttir af starfi íslenskra kvenfélaga. Þá eru í blaðinu mataruppskriftir og fjölbreyttur handavinnuþáttur. Ýmis konar fræðslupistlar um heilsu og lífstíl, góð ráð og krossgáta, svo nokkuð sé nefnt.

Leiðbeiningarstöð heimilanna er með fastan pistil  blaðinu.

## Tenglar
* ''Húsfreyjan'' á Tímarit.is
Glossolepis ramuensis

*Glossolepis ramuensis* er tegund af regnbogafiskum frá austurhluta Nýju-Gíneu. Þar finnst hann í Ramu-á og vatnasviði hennar.

## Tilvísanir

*
Glossolepis wanamensis

**Glossolepis wanamensis** er tegund af regnbogafiskum frá austurhluta Nýju-Gíneu. Þar er hann einlendur í Wanam-vatni nálægt Lae í austurhluta Nýju-Gíneu.

## Tilvísanir

* Ryan Junghenn Aquarium Fish Experts
* 
* G.R. Allen, P.J. Kailola: Glossolepis wanamensis, a new species of freshwater rainbowfish (Melanotaeniidae) from New Guinea. In: Revue française d'Aquariologie. Band 6, Nr. 2, 1979, S. 39–44.
* Barry Crockford: Glossolepis wanamensis. In: Fishes of Sahul. Band 3, Nr. 2, 1985, ISSN 0813-3778, S. 113–116.
* Barry Crockford: Lake Wanam revisited - a habitat under threat. Lake Wanam survey. In: Fishes of Sahul. Band 13, Nr. 3, 1999, ISSN 0813-3778, S. 621–629.
* B. Crockford, P. Littlejohn, M. Vincent: The Lake Wanam rainbowfish, Papua New Guinea field expedition. In: Fishes of Sahul. Band 13, Nr. 3, 1999, ISSN 0813-3778, S. 629–638.
Þjórsárdalshraun

**Þjórsárdalshraun** er eitt hinna svokölluðu Tungnárhrauna. Það þekur dalbotn Þjórsárdals allt frá Gjánni og að Þjórsá. Miklar gervigígaþyrpingar einkenna hraunið. Þjórsárdalshraun er aðeins lítill hluti af mun stærra hrauni, Búrfellshrauni, sem kom upp í miklu eldgosi á Veiðivatnasvæðinu fyrir rúmum 3000 árum. Álma úr því flæddi niður um Gjána og ofan í dalinn. Miklar gufusprengingar og umbyltingar urðu þegar glóandi hraunið breiddist út yfir flatan dalbotninn og þá urðu gervigígarnir til. Hraunið er úr dílabasalti eins og önnur Tungnárhraun þar sem stórir hvítir feldspatdílar sitja í dökkum grunnmassa.

## Heimildir
* Elsa G. Vilmundardóttir 1977: Tungnárhraun, jarðfræðiskýrsla. OS ROD 7702, 156 bls. + kort.
* Árni Hjartarson 2011: Víðáttumestu hraun Íslands. Náttúrufræðingurinn 81, 37-48.
Hani (Vestmannaeyjum)

**Hani** er stærstur Smáeyja. Hanahaus er hæsti kollur eyjunnar og er 97 m yfir sjávarmáli og líkist kambi á hana.

## Tilvísanir
Glossolepis kabia

***Glossolepis kabia*** er tegund af regnbogafiskum frá Sepik og Ramu-ám í Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af  Herre, 1935.

## Tilvísun
Glossolepis leggetti

***Glossolepis leggetti*** er tegund af regnbogafiskum sem er frá Wapoga-á í norðurhluta Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Allen og Renyaan, 1998.

## Tilvísun
Chilatherina axelrodi

***Chilatherina axelrodi*** er tegund af regnbogafiskum. Hún er ættuð frá Yungkiri-læk (sem er í Bewani-fjöllum) í norðvestur Nýju-Gíneu.

## Heimildir
* 
* Froese, Rainer and Pauly, Daniel, eds. (2006). "Chilatherina axelrodi"  í FishBase. 
* Aquarium Fish Experts Aquarium Fish Experts

## Tilvísun
Chilatherina bulolo

**Chilatherina bulolo** er tegund af regnbogafiskum. Hún er ættuð frá Markham og Ramu-ám í norðvestur Nýju-Gíneu.

## Heimildir
* 
* Ryan Junghenn Aquarium Fish Experts

## Tilvísun
Chilatherina sentaniensis

**Chilatherina sentaniensis** er tegund af regnbogafiskum. Hún er ættuð frá Sentani-vatni nálægt Jayapura í Nýju-Gíneu.

## Tilvísanir

*
Chilatherina alleni

***Chilatherina alleni*** er tegund af regnbogafiskum frá norðvestur Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af Price, 1997.

## Tilvísanir
Glossolepis dorityi

***Glossolepis dorityi*** er tegund af regnbogafiskum frá Grimé-ár svæðinu í norðurhluta Nýju-Gíneu. Tegundinni var lýst af  Allen 2001.

## Tilvísun
Lettar

**Lettar** (lettneska: *latvieši*; líflenska: *lețlizt*) eru Eystrasaltsþjóð sem er upprunnin á svæðinu þar sem nú er Lettland. Þeir hafa sérstakt tungumál, menningu og sögu. 

Lettar eru ein af fjórum þjóðum sem byggðu landið sem í dag heitir Lettland snemma á miðöldum. Önnur þjóðin er líflendingar sem töluðu finnskt mál og bjuggu við ströndina, og búa enn á norðurströnd Kúrlands. Sú þriðja voru Lettgallar sem töluðu lettgallísku, sem var sérstakt afbrigði af lettnesku. Fjórða þjóðin sem byggði suðurhluta landsins voru Semigallar.
Púnt

**Púnt** (fornegypska: *pwnt*) var fornt ríki sem er aðallega þekkt úr fornegypskum heimildum um viðskipti við það, frá fimmtu konungsættinni til loka Nýja ríkisins eða frá 25. öld til 11. aldar f.Kr. Eftir að versluninni lauk kom landið fyrir í bókmenntum sem goðsögulegt gósenland. Frá Púnt keyptu Egyptar gull, reykelsi, myrru, svartvið, íbenholt, fílabein og villt dýr. Hugsanlega svarar Púnt til þess lands sem Grikkir kölluðu síðar Opóne og sumir fræðimenn vilja tengja það við Biblíustaðina Pút eða Havila.

Púnt var líka þekkt sem *Ta netjer* (*tꜣ nṯr*, „land guðs“). Staðsetning þess er umdeild. Flestir telja að það hafi verið suðaustan við Egyptaland, líklega í strandhéruðum Djibútí, Sómalíu, norðausturhluta Eþíópíu, Erítreu og Rauðahafsströnd Súdan. Það er líka hugsanlegt að það hafi náð bæði yfir Horn Afríku og suðurodda Arabíuskaga. Sómalska héraðið Púntland dregur nafn sitt af landinu.
Fjórða iðnbyltingin

**Fjórða iðnbyltingin** er hugtak sem vísar til tækniframfara nútímans og náinnar framtíðar. Þar er átt við aukna sjálfvirknivæðingu  og fyrirbæri eins og gervigreind, vélmenni, sjálfkeyrandi farartæki, hlutanet og fleira.

Hugtakið komst fyrst í almenna notkun í ársbyrjun 2016 eftir að Klaus Schwab stjórnarformaður Alþjóðaefnahagsráðsins (World Economic Forum) gaf út samnefnda bók og var fundur ráðsins tileinkaður hugtakinu.

Áhrif byltingarinnar munu vera: Fækkun starfa í sumum starfsgreinum (framleiðsla, pappírsdreifing) en ný gætu skapast. Stofnanir eins og bankar, tryggingafélög, verslanir, bílafyrirtæki, skólar og heilsugæsla munu nota rafræn úrræði og verslun færist meir á internetið. Þrívíddar- og nanótækni munu ryðja sér til rúms. 

## Tilvísanir