open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1972

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1972**, einnig oft nefnd **EM 1972**, var í fjórða skipti sem Evrópukeppni karla í knattspyrnu hefur verið haldin. Keppnin var haldin á vegum Knattspyrnusambands Evrópu í Belgíu dagana 14. til 18. júní 1972. Keppnina sigraði landslið Vestur-Þýskalands í úrslitaleik gegn liði Sovétríkjanna með þrem mörkum gegn engu. Þetta var í fyrsta skipti sem Vestur-Þýskaland spilaði á lokakeppni EM.

## Úrslit leikja

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Heimildir
*
Tora Torapa

**Tora Torapa** er 23. bókin í bókaflokknum um Sval og Val og sú fjórða eftir listamanninn Fournier. Sagan birtist fyrst í *[[Teiknimyndablaðið Svalur|teiknimyndablaðinu Sval]]* árið 1973 og kom út á bókarformi sama ár. Bókin hefur enn ekki verið þýdd á íslensku.

## Söguþráður
Sagan hefst á setri Sveppagreifans. Töframaðurinn Ító Kata er í heimsókn ásamt Sval og Val. Þeir félagarnir aðstoða greifann og Zorglúbb við tilraunir á staðsetningarbúnaði fyrir rannsóknir á fuglum. Skyndilega koma dularfullir menn aðvífandi og nema Zorglúbb á brott.

Með hjálp staðsetningarbúnaðarins geta Svalur, Valur, greifinn og Ító Kata rakið slóðina til dularfullrar smáeyju í Pólýnesíu, *Tora Torapa*. Glæpasamtökin *Þríhyrningurinn*, undir stjórn hins dularfulla *Papa Pop* hafa þar sölsað undir sig hátæknilegar bækistöðvar sem áður höfðu verið mikilvægasti hlekkurinn í kerfi Zorglúbbs í *[[Z fyrir Zorglúbb]]* og *[[Með kveðju frá Z]]*.

Papa Pop telur Zorglúbb trú um að Þríhyrningurinn vinni nú að almannahag og sannfærir hann um að búa til tæki sem dragi til sín allar heimsins mýflugur. Hinn raunverulegi tilgangur er þó að beita mýflugunum sem vopni til að ná á sitt vald kjarnorkuvopnum úr nálægri herstöð og öðlast heimsyfirráð.

Svalur og félagar komast til eyjarinnar og kynnast þar hugdjarfri stúlku, Óróreu. Þau uppgötva að Papa Pop er í raun Sammi frændi Vals. Zorglúbb áttar sig á að hann hafi verið plataður og kemur bæði mýflugunum fyrir kattarnef og skilur Samma frænda og þrjóta hans eftir á björgunarbáti á hafi úti.

## Fróðleiksmolar
* Snemma í sögunni bregður teiknimyndapersónunni Steina sterka fyrir.
* Hægri hönd Papa Pop í sögunni minnir í útliti mjög á Yvan Delporte, teiknimyndasöguhöfund og samverkamann Fourniers hjá teiknimyndablaðinu Sval.
* Órórea er kynnt til sögunnar í bókinni og átti eftir að skjóta upp kollinum oftar.
* Þetta er fjórða og síðasta bókin þar sem Þríhyrningurinn kemur við sögu.
Millennium Stadium

**Millennium Stadium** (velska: *Stadiwm y Mileniwm*) er þjóðaríþróttaleikvangur Wales, í höfuðborginni Cardiff. Þetta er heimavöllur velska landsliðsins í ruðningi og hýsir líka oft leiki velska landsliðsins í knattspyrnu. Leikvangurinn er líka notaður fyrir alls kyns stórviðburði og tónleika. Hann tekur 74.500 manns í sæti.
London Aquatics Centre

**London Aquatics Centre** er sundhöll með tveimur 50 metra sundlaugum og einni 25 metra dýfingalaug. Sundhöllin er staðsett í Ólympíugarðinum í Stratford í London. Hún var reist fyrir Sumarólympíuleikana 2012 og var opnuð í júlí 2011. Hönnuður var írask-breski arkitektinn Zaha Hadid. Sundhöllin er hönnuð með tveimur tímabundnum hliðarvængjum sem verða fjarlægðir eftir leikana. Þannig mun sundhöllin geta tekið 17.500 í sæti meðan á leikunum stendur en 2.500 eftir leikana.
London Stadium

**London Stadium** (áður **Ólympíuleikvangurinn í London**) er stór íþróttaleikvangur í Ólympíugarðinum í Stratford, London á Englandi. Hann var reistur sem aðalleikvangur fyrir Sumarólympíuleikana 2012 og Ólympíuleika fatlaðra 2012. Hann tekur 60-66.000 manns í sæti og er því þriðji stærsti íþróttaleikvangur Bretlands, á eftir Wembley Stadium og Twickenham Stadium. Um 80.000 komast á tónleika á vellinum.

Knattspyrnufélagið West Ham United er nú helsti leigjandi vallarins og notar hann sem heimavöll sinn.
Arnhildur Valgarðsdóttir

**Arnhildur Valgarðsdóttir** (fædd 17. ágúst 1966) er íslenskur píanisti og organisti.

Sjö ára hóf Arnhildur píanónám við Tónlistarskólann í Kópavogi en tveimur árum síðar við Tónlistarskólann á Akureyri. Þaðan lauk hún 8. stigi og starfaði um skeið við píanóleik, meðal annars hjá Leikfélagi Akureyrar. Þá lá leiðin til Royal Scottish Academy of Music and Drama en þaðan útskrifaðist Arnhildur árið 1995 með BA-gráðu og CPGS-diplómu í píanóleik með söng sem aukagrein. Arnhildur er mjög virk í íslensku tónlistarlífi og starfar bæði sjálfstætt sem píanóleikari og í samstarfi við hina ýmsu tónlistarmenn. Hún hefur komið fram á fjöldamörgum tónleikum innanlands og utan. Arnhildur lauk kirkjuorganistaprófi frá Tónskóla Þjóðkirkjunnar árið 2010 og er starfandi organisti og kórstjóri við Lágafellssókn í Mosfellsbæ. Auk þess að sinna þeim störfum hefur Arnhildur leikið mikið einleiksverk fyrir píanó eftir tónskáldið Leoš Janáček. Arnhildur útvíkkað svið sitt og hefur lagt stund á söng og jazzpíanóleik.

Faðir Arnhildar var Valgarður Egilsson, læknir, rithöfundur og leiðsögumaður.
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1968

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1968**, oft nefnd **EM 1968**, var í þriðja skipti sem Evrópukeppni karla í knattspyrnu hefur verið haldin. Lokamótið fór fram í Ítalíu dagana 5. til 10. júní 1968 á vegum Knattspyrnusambands Evrópu. Ítalía gerði markalaust jafntefli í undanúrslitum gegn Sovíetríkjunum eftir venjulegan leiktíma og framlengingu en komust í úrslit með uppkasti. Úrslitaleikurinn gegn Júgóslavíu fór einnig jafntefli, eitt mark gegn einu, en í stað uppkasts var leikurinn endurspilaður 10. júní. Ítalía vann seinni úrslitaleikinn með tveimur mörkum gegn engu og unnu þar með sinn fyrsta titil á mótinu.

## Undankeppni
Fjögur lið komust í úrslitakeppnina. Sigurvegararnir í átta forriðlum léku sín á milli í umspili um sætin fjögur.

Spánverjar komust áfram úr fyrsta riðli á kostnað liðs Tékkóslóvakíu. Bronslið Portúgal frá HM 1966 mátti sætta sig við annað sætið á eftir Búlgörum. Sovétmenn áttu ekki í vandræðum með að vinna þriðja riðil.

Einna mesta dramatíkin varð í fjórða riðli þar sem Vestur-Þjóðverjar virtust með pálmann í höndunum fyrir lokaleikinn. Þjóðverjar og Júgóslavar höfðu unnið hvorir sinn innbyrðisleikinn en markatala vestur-þýska liðsins var betri svo þeim dugði sigur gegn þriðja liðinu í riðlinum, Albönum sem voru með markatöluna 0:12 eftir þrjá leiki. Lokatölur í Tírana urðu 0:0 og silfurliðið frá síðustu heimsmeistarakeppni var úr leik.

Boðið var upp á 42 mörk í leikjunum tólf í fimmta riðli þar sem Ungverjar fóru með sigur af hólmi. Ítalir og Frakkar unnu sína riðla stórvandræðalaust. Bresku löndin fjögur voru saman í áttunda riðli, en úrslit hans voru fengin með því að leggja saman úrslit knattspyrnukeppni Bretlands fyrir leiktíðirnar 1966-67 og 1967-68. Skotar og Englendingar mættust í lokaumferðinni á troðfullum Hampden Park þar sem Skotar þurftu sigur en gestirnir héngu á jafntefli og komust áfram.

### Umspilsleikir
*  Búlgaría  3 : 4   Ítalía (3:2 & 0:2)                                                                                   
*  Ungverjaland  2 : 3   Sovétríkin (2:0 & 0:3)    
*  England  3 : 1   Spánn (1:0 & 2:1)                                                                                
*  Frakkland 2 : 6   Júgóslavía (1:1 & 1:5)

## Úrslit leikja

### Undanúrslit

* Ítalir unnu á hlutkesti

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

### Seinni úrslitaleikur

## Heimildir
*
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1964

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1964**, oft nefnd **EM 1964**, var í annað skipti sem Evrópukeppni karla í knattspyrnu hefur farið fram. Keppni fór fram á Spáni dagana 17. til 21. júní 1964 á vegum Knattspyrnusambands Evrópu. Landslið Spánar unnu sinn fyrsta titil í keppninni eftir sigur á Sóvetríkjunum í úrslitaleik með tveimur mörkum gegn einu. Þjálfari liðsins var José Villalonga. Í þriðja sæti var lið Ungverjalands með sigri í framlengingu gegn Danmörku.

## Undankeppni
Alls tóku 28 þjóðir þátt í undankeppninni sem fram fór á árunum 1962-64. Var það mikil fjölgun frá því sem verið hafði fjórum árum fyrr. Vestur-Þjóðverjar og Skotar tóku þó ekki þátt. Leikið var mað útsláttarfyrirkomulagi.

Frakkar slógu Englendinga út í fyrstu umferð og Búlgarir lögðu Portúgali að velli í oddaleik.

Í sextán liða úrslitum voru mörg spennandi einvígi. Frakkar unnu Búlgari, Sovétmenn slógu Ítali úr leik og Spánverjar unnu Norður-Íra 2:1 í Belfast eftir að hafa einungis gert jafntefli á heimavelli. Óvæntustu úrslitin voru þó sigur Lúxemborgar á Hollandi, sem enn í dag teljast bestu úrslit í sögu landsliðs þeirra.

Litlu mátti muna að Lúxemborg kæmist í úrslitakeppnina en Danir höfðu betur eftir oddaleik. Ungverjar unnu Frakka í tveimur leikjum, Sovétmenn slógu út Svía og Spánverjar áttu ekki í nokkrum vandræðum með Íra í fjórðungsúrslitum.

### Þátttaka Íslands
Ísland skráði sig til leiks í fyrsta sinn. Mótherjarnir voru Írar. Ríkharður Jónsson skoraði tvívegis í 4:2 tapi á útivelli í fyrri leiknum. Seinni leiknum á Laugardalsvelli lauk með 1:1 jafntefli.

## Úrslitakeppni

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Heimildir
*
London Velopark

**London Velopark** er hjólreiðamiðstöð í Leyton í Austur-London. Miðstöðin var reist til að hýsa hjólagreinar á Sumarólympíuleikunum 2012. Á svæðinu eru hjólreiðahöll með 250m hjólabraut, BMX-braut, 1,6km braut fyrir götuhjólreiðar og braut fyrir fjallahjól.
ExCeL

**ExCeL** (**Ex**hibition **Ce**ntre **L**ondon) er sýninga- og ráðstefnuhöll í Newham í London, Englandi. Það stendur á norðurhluta skipakvíanna Royal Victoria Docks í borgarhlutanum London Docklands við ána Thames. Miðstöðin var reist af fyrirtækinu Sir Robert McAlpine Ltd og var opnuð árið 2000. Árið 2008 keypti Abu Dhabi National Exhibitions Company miðstöðina. Hin árlega bátasýning London Boat Show er haldin þar í janúar, en auk þess hýsir miðstöðin fjölda stórra alþjóðlegra sýninga. Fyrir Sumarólympíuleikana 2012 verður miðstöðinni skipt í fimm íþróttaleikvanga fyrir keppnir í bardagaíþróttum og borðtennis.
The O2 Arena

**The O2 Arena** eða **The O<sub>2</sub> arena** er íþróttaleikvangur innan The O2 (áður Millennium Dome) á Greenwich Peninsula við ána Thames í London. Leikvangurinn er í miðju O2-miðstöðvarinnar tekur um 40% af því rými sem er undir hvolfþakinu. Leikvangurinn tekur 20.000 manns í sæti og er annar stærsti innanhússleikvangur Bretlands. Hann var opnaður árið 2007. Keppni í fimleikum og körfubolta á Sumarólympíuleikunum 2012 var haldin á leikvanginum.
Du cidre pour les étoiles

**Du cidre pour les étoiles** (íslenska: *Eplavín fyrir geimverurnar*) er 26. Svals og Vals-bókin og sú sjötta eftir Fournier. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval árið 1975 og kom út á bókarformi árið 1976. Bókin hefur enn ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður
Svalur og Valur halda á fund Sveppagreifans en komast að því að Sveppaborg er í hers höndum. Skepnur bændanna í héraðinu hegða sér undarlega og eru skiptar skoðanir um hvort fljúgandi furðuhlutum eða tilraunum greifans sé um að kenna. Í ljós kemur að greifinn hýsir hóp geimvera, *les ksoriens* frá fjarlægri plánetu. Með hjálp sérstaks búnaðar geta greifinn og geimverurnar talað saman, en að öðru leyti eru hljóð gestanna of há fyrir mannseyrað þótt önnur dýr nemi þau.

Geimverurnar eru sólgnar í eplavín og hnupla því frá bændum í nágrenninu. Í slíkum ránsleiðangri skýtur taugaveiklaður eplabóndi eina geimveruna og særir hana. Það verður til þess að erlendir leyniþjónustumenn sem voru að njósna um greifann komast yfir eitt geimskipanna.

Geimverurnar vilja endurheimta skipið, á sama tíma og reiðir íbúar Sveppaborgar hyggjast ráðast á setrið, þar sem þeir kenna greifanum um hina dularfullu atburði. Svalur og Valur yfirbuga erlendu njósnarana, ná geimskipinu og geimverurnar yfirgefa Jörðina í tæka tíð. Nokkrum mánuðum síðar fregna félagarnir þó að Sveppagrefinn hafi fest kaup á eplavínsgerð og taki reglulega á móti gestum utan úr geimnum.

## Fróðleiksmolar
* Þetta er fyrsta Svals og Vals-ævintýrið þar sem geimverur koma við sögu í hinum opinbera bókaflokki, en Rob-Vel hafði í árdaga sagnanna látið Sval fara út í geim og kynnast slíkum verum.
* Sagan gerist að öllu leyti í Sveppaborg og nágrenni hennar.

## Heimildir

*
José-Luis Munuera

**José-Luis Munuera** eða **Munuera** (f. 21. apríl 1972) er spænskur teiknari. Hann hefur komið að gerð ýmissa teiknimyndasagna, en er kunnastur fyrir að hafa gert fjórar sögur í bókaflokknum um Sval og Val á tíunda áratugnum í samstarfi við Jean-David Morvan.

## Ferill

  José-Luis Munuera fæddist í Andalúsíu og lærði teikningu í listaháskóla í Granada. Hann hóf snemma störf hjá teiknimyndasagnaútgefandanum Dupuis og kynntist þar höfundinum Jean-David Morvan. Árið 2004 var þeim félögunum falið að taka við bókaflokknum um Sval og Val.

Munuera, var mikill áhugamaður um japanska Manga-teiknimyndalist og innleiddi ýmsa þætti hennar inn í sögurnar, en að öðru leyti sóttu bækur þeirra Morvans mjög í hefbundinn sagnaarf Svals og Vals-bókanna, með vísunum í verk flestra fyrri höfunda.

Fjórða og síðasta bók þeirra Morvans og Munuera, *[[Aux sources du Z]]*, varð einkar umdeild, þar sem tímaferðalög komu mjög við sögu og Svalur kvæntist í bókarlok. Voru félagarnir sakaðir um að hafa leitt bókaflokkinn inn á þessar brautir í hefndarskyni eftir að ljóst varð að Dupuis-forlagið ætlaði að fela öðrum höfundum ritun sagnanna.

Árið 2017 kom út fyrsta bókin í nýrri ritröð Munuera um ævintýri Zorglúbbs, vinsæla aukapersónu úr sögunum um Sval og Val.
Evrópukeppnin í knattspyrnu 1960

**Evrópukeppnin í knattspyrnu 1960**, oft nefnd **EM 1960**, var í fyrsta skipti sem Evrópukeppni karla í knattspyrnu var haldin. Keppnin hefur síðan þá verið haldin fjórða hvert ár á vegum Knattspyrnusambands Evrópu. Lokamótið fór fram í Frakklandi dagana 6. til 10. júlí 1960. Landslið Sovétríkjanna unnu titilinn með sigri á Júgóslavíu í úrslitaleik. Sautján lið tóku þátt í undankeppninni.

## Undankeppni
Undankeppnin fór fram á árunum 1958 og 1959. Einungis sautján lið skráðu sig til leiks og léku þau einfalda útsláttarkeppni, heima og að heiman. Margar kunnar knattspyrnuþjóðir létu ekki sjá sig. Þannig mætti ekkert lið frá Stóra-Bretlandi. Ítalir, Vestur-Þjóðverjar og silfurlið Svía frá HM 1958 tóku heldur ekki þátt.

Fátt kom á óvart í undankeppninni. Spánn og Sovétríkin áttu að mætast í fjórðungsúrslitum en Spánverjar neituðu af pólitískum ástæðum að ferðast til Moskvu og gáfu því einvígið.

## Úrslitakeppnin

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Heimildir
*
All England Lawn Tennis and Croquet Club

**All England Lawn Tennis and Croquet Club** eða **All England Club** er enskur lokaður tennisklúbbur með höfuðstöðvar í Aorangi-garðinum í Wimbledon í London. Klúbburinn var upphaflega stofnaður sem krokkettklúbbur árið 1868 en bætti tennis við dagskrána 1876. Hann er þekktastur fyrir Wimbledon-mótið í tennis sem er elsta og þekktasta tennismót heims og það eina sem er enn leikið á grasvöllum.
Judy Garland

**Judy Garland** (f. Frances Ethel Gumm; 10. júní, 1922 – 22. júní, 1969) var bandarísk leikkona og söngkona. Hún hóf feril sinn sem barn í vaudeville-sýningum og hóf síðan kvikmyndaleik hjá Metro-Goldwyn-Mayer sem táningur. Þar lék hún þekktasta hlutverk sitt, Dóróteu í *[[Galdrakarlinn í Oz (kvikmynd frá 1939)|Galdrakarlinn í Oz]]* árið 1939. Hún giftist fimm sinnum, barðist alla ævi við átraskanir, áfengismisnotkun og lyfjamisnotkun, og lést langt fyrir aldur fram vegna ofneyslu róandi lyfja.
Giuseppe Tornatore

**Giuseppe Tornatore** (f. 27. maí 1956) er ítalskur kvikmyndaleikstjóri sem er þekktastur fyrir kvikmyndina *[[Paradísarbíóið]]* (*Il nuovo Cinema Paradiso*) frá 1988 sem fékk Óskarsverðlaun sem besta erlenda kvikmyndin. *[[Stjörnufangarinn]]* (*L'uomo delle stelle*) frá 1995 var tilnefnd til sömu verðlauna.

## Kvikmyndir
* 1986: *Il camorrista*
* 1988: *Paradísarbíóið* (*Nuovo Cinema Paradiso*)
* 1990: *Allt í besta lagi* (*Stanno tutti bene*)
* 1991: Kaflinn „*Il cane blu*“ í kvikmyndinni *La domenica specialmente*
* 1994: *Hreint formsatriði* (*Una pura formalità*)
* 1995: *Stjörnufangarinn* (*L'uomo delle stelle*)
* 1995: *Lo schermo a tre punte* (heimildamynd)
* 1996: *Ritratti d'autore: seconda serie* (heimildamynd)
* 1998: *Þjóðsagan um 1900* (*La leggenda del pianista sull'oceano*)
* 2000: *Malena* (*Maléna*)
* 2006: *La sconosciuta*
* 2009: *Baarìa*
* 2010: *L'ultimo gattopardo: Ritratto di Goffredo Lombardo*
* 2012: *The Best Offer*
Liza Minnelli

**Liza May Minnelli** (f. 12. mars 1946) er bandarísk leikkona og söngkona. Hún er dóttir leikkonunnar Judy Garland og leikstjórans Vincente Minnelli. Hún er frægust fyrir hlutverk sitt sem Sally Bowles í kvikmyndaútgáfu söngleiksins *[[Kabarett (söngleikur)|Kabarett]]* frá 1972 en fyrir það hlutverk hlaut hún Óskarsverðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki.
Harrison Ford

**Harrison Ford** (f. 13. júlí, 1942) er bandarískur leikari sem hefur leikið í tugum kvikmynda og sjónvarpsþátta frá því hann hóf feril sinn snemma á 7. áratugnum. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sín í kvikmyndum George Lucas; sem Han Solo í Stjörnustríð og sem Indiana Jones í samnefndri kvikmyndaröð. 

Hann hlaut tilnefningu til Óskarsverðlauna fyrir hlutverk sitt í *[[Vitnið]]*. Hann hefur auk þess verið tilnefndur til Golden Globe-verðlaunanna þrisvar, fyrir hlutverk sín í *[[Moskítóströndin]]*, *[[Flóttaðurinn]]* og *[[Sabrina (kvikmynd 1995)|Sabrina]]*.
John Ford

**John Ford** (1. febrúar, 1894 – 31. ágúst, 1973) var bandarískur kvikmyndaleikstjóri sem er þekktastur fyrir vestra á borð við *[[Póstvagninn]]* (*The Stagecoach*), *[[Í óvinahöndum]]* (*The Searchers*) og *[[Maðurinn sem skaut Liberty Valance]]* (*The Man Who Shot Liberty Valance*) og fyrir kvikmyndaútgáfur af frægum bandarískum skáldsögum eins og *[[Þrúgur reiðinnar (kvikmynd)|Þrúgur reiðinnar]]*. Hann var gríðarlega afkastamikill og leikstýrði yfir 140 kvikmyndum, en flestar þeirra 60 kvikmynda sem hann gerði á tímabili þöglu myndanna hafa glatast. Hann var frumkvöðull í útitökum og notkun víðmyndar þar sem persónurnar eru í forgrunni framan við víðáttumikið landslag. Hann vann fern Óskarsverðlaun fyrir bestu leikstjórn sem er met.
Masaccio

**Tommaso di Ser Giovanni di Simone** eða **Masaccio** (21. desember 1401  – haust 1428) var listmálari frá Flórens. Hann var einn af fyrstu endurreisnarmálurunum sem notaði fjarvídd í myndum. Hann notaði líka sterk birtuskil og svipbrigði í persónusköpun sinni til að auka á raunsæisáhrif mynda sinna. Samkvæmt Giorgio Vasari var hann besti listamaður sinnar kynslóðar. Hann lést aðeins 27 ára að aldri og lítið er vitað um ævi hans. Þekktustu verk hans eru freskur í Brancacci-kapellunni í kirkjunni Santa Maria del Carmine í Flórens sem hann vann að ásamt Masolino da Panicale. Hann er líka þekktur fyrir nokkrar altaristöflur með Maríu mey og fresku sem sýnir heilaga þrenningu í kirkjunni Santa Maria Novella. Hann lést í Róm.
Ray Bradbury

**Ray Douglas Bradbury** (22. ágúst, 1920 – 5. júní, 2012) var bandarískur rithöfundur einkum þekktur fyrir smásögur sínar og vísindaskáldsöguna *[[Fahrenheit 451]]* frá 1953. Sögur hans hafa verið notaðar í miklum fjölda kvikmynda og sjónvarpsþátta, leikrita og myndasagna frá miðri 20. öld. Hann skrifaði 27 skáldsögur og yfir 400 smásögur sem birtust í ýmsum smásagnasöfnum. Skáldsagan *Fahrenheit 451* kom út á íslensku árið 1968.
Raymond Chandler

**Raymond Thornton Chandler** (23. júlí, 1888 – 26. mars, 1959) var bandarískur rithöfundur þekktastur fyrir leynilögreglusögur sínar um Philip Marlowe á borð við *[[Svefninn langi|Svefninn langa]]* (*The Big Sleep*). Hann hóf ritstörf 44 ára gamall eftir að hann missti starf sitt sem stjórnarmaður í olíufyrirtæki. Hann lauk við sjö skáldsögur sem höfðu mikil áhrif á bandarískar bókmenntir og hafa allar nema ein verið kvikmyndaðar. Philip Marlowe er, ásamt Sam Spade Dashiell Hammetts, hin dæmigerði einkaspæjari í hugum fólks. Humphrey Bogart hefur leikið báðar þessar persónur í kvikmyndum. 

Af skáldsögum Chandlers hafa *Svefninn langi* og *Litla systir* (*The Little Sister*) komið út á íslensku.
Jimmy Page

**James Patrick „Jimmy“ Page** (f. 9. janúar 1944) er enskur gítarleikari og lagahöfundur. Page er að mestu sjálflærður á gítar frá 13 ára aldri. Hann hóf feril sinn sem sessjónmaður um miðjan 7. áratug 20. aldar og varð síðan meðlimur í hljómsveitinni The Yardbirds frá 1966 til 1968. Það ár stofnaði hann hljómsveitina Led Zeppelin ásamt Robert Plant og fleirum. 

Page er talinn einn áhrifamesti gítarleikari allra tíma. 

## Útgefið efni
### Led Zeppelin
Sjá Led Zeppelin

### Með Roy Harper
*Whatever Happened to Jugula? (1985)

### Með The Firm
*The Firm (1985)
*Mean Business (1986)

### Sóló
*Outrider (1988)

### Coverdale–Page
*Coverdale–Page (1993)

### Page and Plant
*Walking into Clarksdale (1998)

 

## Tilvísanir
Robert Plant

**Robert Anthony Plant** (f. 20. ágúst 1948) er enskur rokksöngvari og lagahöfundur sem er þekktastur fyrir feril sinn sem söngvari hljómsveitarinnar Led Zeppelin frá 1968 til 1980. Eftir upplausn sveitarinnar 1980 hóf hann sólóferil. Hann hefur meðal annars unnið með félaga sínum í Zeppelin, Jimmy Page, Phil Collins og bluegrass-söngkonunni Alison Krauss sem hann vann Grammy-verðlaun með árið 2007. 

Plant er einn af áhrifamestu söngvurum rokksögunnar og hafði mikil áhrif á menn á borð við Freddie Mercury og Axl Rose. 

* Plant spilaði á Íslandi árið 2005 í Laugardalshöll  og á Secret Solstice-hátíðinni árið 2016. 

## Plötur
### Sólóskífur
*Pictures at Eleven (1982)
*The Principle of Moments (1983)
*Shaken 'n' Stirred (1985)
*Now and Zen (1988)
*Manic Nirvana (1990)
*Fate of Nations (1993)
*Dreamland (2002)
*Mighty ReArranger (2005)
*Band of Joy (2010)
*Lullaby and the Ceaseless Roar (2014)
*Carry Fire (2017)
*Saving Grace (2025)

### Safnplötur
*Sixty Six to Timbuktu (2003)
*Nine Lives (boxsett) (2006)
*Digging Deep (2019)
*Digging Deep: Subterranea (2020)

### Tónleikaplötur
*Sensational Space Shifters (Live in London July '12) (2012)

### Samvinnuplötur
*The Honeydrippers: Volume One (1984) (með Jimmy Page og Jeff Beck)
*No Quarter: Jimmy Page and Robert Plant Unledded (1994) (tónleikaplata með Jimmy Page)
*Walking into Clarksdale (1998) (með Jimmy Page)
*Raising Sand (2007) (með Alison Krauss)
*Raise the Roof (2021) (með Alison Krauss)

## Tilvísanir
Humphrey Bogart

**Humphrey DeForest Bogart** (25. desember, 1899 – 14. janúar, 1957) var bandarískur leikari sem lék í 75 kvikmyndum á þrjátíu ára ferli. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sín í stórmyndum á borð við *[[Möltufálkinn (kvikmynd)|Möltufálkinn]]* (1941), *[[Casablanca (kvikmynd)|Casablanca]]* (1942) og *[[Drottning Afríku]]* (1951) þar sem hann lék á móti Katharine Hepburn. Fyrir þá mynd fékk hann sín fyrstu og einu Óskarsverðlaun. Hann giftist Lauren Bacall árið 1945 og lék á móti henni í nokkrum kvikmyndum.
Kepri

**Kepri** eða **Keper** (fornegypska: *ḫpr*) var guð í fornegypskum trúarbrögðum sem var sýndur sem tordýfill eða sem maður með tordýfil í höfuðs stað. Hann var persónugervingur sólarinnar sem bjallan ýtir á undan sér yfir himininn og var raunar eini sólguðinn þar til Ra tók við því hlutverki, en eftir það varð Kepri aðeins eitt form Ra sem hin rísandi sól meðan Atúm var sólin sem sest.
Undirstaðan

***Undirstaðan*** er skáldsaga eftir rússnesk-bandarísku skáldkonuna Ayn Rand, sem fyrst kom út 1957. Á ensku ber hún heitið „*Atlas Shrugged*“, sem merkir bókstaflega *Atlas yppti öxlum*, en í grískri goðafræði er Atlas jötunn, sem ber himininn á öxlum sér. Titill bókarinnar byggir á gamalgrónum misskilningi um að Atlas beri sjálfan heiminn á herðum sér og gæti varpað af sér byrðinni með því að yppa öxlum.

*Undirstaðan* er talin merkasta skáldsaga Rand en þar gerir hún grein fyrir heimspekikenningum sínum. Hún er eindreginn stuðningsmaður einkaframtaks og atvinnufrelsis og svarinn andstæðingur þess, að einn maður geti lifað sníkjulífi á meðborgurum sínum. Hún setur fram svipaða fullkomnunarkenningu og Aristóteles, að hver maður verði að fá að vaxa og þroskast eftir eigin lögmáli en um leið að gæta jafnmikils frelsis annarra. Hetja Rand er hinn skapandi athafnamaður og þau tvö tákn mannsandans, sem hún bendir á með mestri velþóknun, er merki Bandaríkjadals ($) og skýjakljúfurinn.

Aðalsöguhetjan í *Undirstöðunni* er Dagný Taggart, sem rekur járnbrautarfélag fjölskyldu sinnar. Hún á í ástarsambandi við argentínska koparjöfurinn Francisco d’Anconia, iðnrekandann Hank Rearden og verkfræðinginn John Galt. Baksviðið er, að þeir menn, sem skapa auðinn með hugviti sínu, telji sér ekki skylt að vinna fyrir aðra, sem skapa ekki neitt, og gera þess vegna verkfall. Hafa ýmsar þýðingar bókarinnar á erlendar tungur einmitt verið nefndar „Verkfallið“.

*Undirstaðan* kom út á íslensku haustið 2012 í þýðingu Elínar Guðmundsdóttur hjá Almenna bókafélaginu. Alls hefur bókin selst í um átta milljónum eintaka í heiminum.

## Tenglar
* Heimasíða Ayn Rand Institute 
* „Ayn Rand“  í The Internet Encyclopedia of Philosophy
* Grein um Rand eftir Andra Óttarsson 
* Verk Ayns Rands á íslensku
Quentin Tarantino

**Quentin Jerome Tarantino** (f. 27. mars 1963) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur sem fyrst sló í gegn með kvikmyndinni *[[Svikráð]]* (*Reservoir Dogs*) árið 1992. Hann fylgdi henni eftir með *[[Reyfara (kvikmynd)|Reyfara]]* (*Pulp Fiction*) sem vann Gullpálmann á Kvikmyndahátíðinni í Cannes og fékk sjö tilnefningar til Óskarsverðlauna. Síðan hafa komið út *[[Jackie Brown]]* (1997), *[[Bana Billa]]* (*Kill Bill*) (2003-4), *Dauðaþolinn* (*Death Proof)* (2007) og *[[Sveivirðileg skítsauði]]* (2009) en sú síðastnefnda fékk átta Óskarstilnefningar og ein verðlaun, fyrir besta leikara í aukahlutverki.

## Kvikmyndaskrá
Languedoc-Roussillon

**Languedoc-Roussillon**  er sögulegt hérað í Frakklandi. Höfuðborg héraðsins var Montpellier.

Árið 2016 sameinaðist það héraðinu Midi-Pyrénées og mynduðu þau nýtt hérað, Occitanie.
Ramses 2.

**Ramses 2.** eða **Ramses mikli** (fornegypska: *Rˁ msj*; um 1303 f.Kr. – 27. júní 1213 f.Kr.) var þriðji faraó nítjándu konungsættarinnar og ríkti frá 1279 f.Kr. til dauðadags. Í hans valdatíð lagði Egyptaland hið forna undir sig lönd fyrir botni Miðjarðarhafs (Kanansland) og í Núbíu. Hann reisti sér nýja höfuðborg, Pi-ramses, á rústum hinnar fornu Avaris á Nílarósum. Hann er talinn hafa stofnað bókasafn í Þebu í kringum 1250 f.Kr. sem innihélt yfir 20.000 rit.

## Tenglar

*
Lauren Bacall

**Lauren Bacall** (f. Betty Joan Perske; 16. september 1924 – 12. ágúst 2014) var bandarísk leikkona sem sló fyrst í gegn í kvikmyndum þar sem hún lék aðalkvenhlutverkið á móti Humphrey Bogart, eins og *[[Svefninn langi (kvikmynd)|Svefninn langi]]* (1946). Þau giftu sig árið 1945. Á 6. áratugnum lék hún í nokkrum gamanmyndum eins og *[[Að krækja sér í ríkan mann]]* (*How To Marry a Millionaire*) með Marilyn Monroe (1953) og *[[Tískuteiknarinn]]* (*Designing Woman*) með Gregory Peck (1957). Hún var tilnefnd til Óskarsverðlauna fyrir hlutverk sitt í *[[Tvö andlit spegilsins]]* (*The Mirror Has Two Faces*) eftir Barbra Streisand (1996).
Jean-Paul Belmondo

**Jean-Paul Belmondo** (9. apríl 1933–6. september 2021) var franskur leikari sem upphaflega sló í gegn í kvikmyndum eftir leikstjóra frönsku nýbylgjunnar á 7. áratug 20. aldar. Hann vakti fyrst athygli í kvikmyndinni *[[Lafmóður]]* (*À bout de souffle*) eftir Jean-Luc Godard frá 1960. Hátindi frægðar sinnar náði hann þó á 8. áratugnum þegar hann lék aðalhlutverk í fjölda vinsælla spennumynda eftir ýmsa leikstjóra. Eftir miðjan 9. áratuginn sneri hann aftur í leikhúsið og eftir heilablóðfall árið 2001 hætti hann að mestu að leika.
Faisalabad

**Faisalabad** (úrdú: فیصل آباد) áður **Lyallpur**, er þriðja stærsta borg Pakistans og sú önnur stærsta í Púnjab á eftir Lahore. Íbúar eru rúmar fjórar milljónir. Borgin er mikilvæg iðnaðarborg og stundum kölluð „Manchester Asíu“.
Sophia Loren

**Sophia Loren** (f. Sofia Villani Scicolone; 20. september 1934) er ítölsk leikkona sem hóf feril sinn á 6. áratug 20. aldar í gamanmyndum með leikurum á borð við Vittorio De Sica, Alberto Sordi og Marcello Mastroianni. Upp úr miðjum áratugnum lék hún hlutverk í Hollywood-kvikmyndum sem gerðu hana brátt heimsfræga. Fyrsta enskumælandi kvikmyndin sem hún lék í var *[[Drengurinn á höfrungnum]]* (1957). Hún fékk Óskarsverðlaun fyrir leik sinn í kvikmynd De Sica *[[Tvær konur]]* (*La ciociara* – 1960) og tilnefningu fyrir *[[Hjónaband að ítölskum hætti]]* (*Matrimonio all'Italiana* – 1964) eftir sama leikstjóra, þar sem hún lék á móti Mastroianni.
La mauvaise tête

**La Mauvaise tête** (íslenska: *Glæpsamlegt andlit*) er áttunda bókin í bókaflokknum um Sval og Val. Hún birtist sem framhaldssaga í teiknimyndablaðinu Sval árið 1954 og kom út á bókarformi árið 1957. Höfundur og teiknari hennar var listamaðurinn Franquin. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.

## Söguþráður
Valur uppgötvar að brotist hefur verið inn hjá honum, en saknar einskis annars en nokkurra passamynda. Í kjölfarið gerast undarlegir hlutir: skartgripaverslun er rænd í miðborginni og eigandinn kennir Val um verknaðinn. Síðar hrifsar Valur forngrip af þjóðminjasafninu fyrir framan sjónvarpsmyndavélar og stingur af, en þykis svo ekkert kannast við málið. Lögreglan hyggst handsama Val sem leggur á flótta.

Svalur finnur passamyndirnar týndu í húsi nágrannans og uppgötvar að þrjótar hafa notað þær til að útbúa gúmmígrímu með andliti Vals, en hefur þó engar sannanir í höndunum. Svalur og Valur elta slóð þrjótanna, en eru með lögregluna á hælunum. Eltingaleikurinn á sér stað á sama tíma og Frakklandshjólreiðarnar, sem blandast talsvert í söguþráðinn.

Valur er handtekinn en Svalur flýr. Hann uppgötvar að glæpaforinginn er Sammi frændi Vals og tilgangurinn var að hefna fyrir ófarirnar í *[[Burt með harðstjórann!]]* Eftir mikinn eltingarleik sleppa Sammi og vitorðsmaður hans, en Svalur heldur eftir gúmmígrímunni og ránsfengnum. Hann fær þó þungt höfuðhögg og missir minnið. Valur er fyrir rétti og dómur við það að falla, þegar Svalur fær minnið á nýjan leik og nær á síðustu stundu í réttarsalinn með sönnunargögnin sem nægja til að frelsa vin hans.

Stutt tveggja blaðsíðna aukasaga fylgir bókinni, *Touchez pas aux rouges-gorges*. Þar segir frá útistöðum gormdýrsins við heimiliskött sem hyggst éta nokkra fuglsunga.

## Fróðleiksmolar
* Ef frá er talin smásagan í bókarlok, kemur Gormdýrið ekki við sögu í bókinni, þrátt fyrir að endurkoma þess hefði verið boðuð í lok *Burt með harðstjórann!* Er þetta ásamt *[[La corne de rhinocéros]]* eina sagan þar sem Franquin notaðist ekki við skepnuna eftir að hún var fyrst kynnt til sögunnar.
* *La Mauvaise tête* er heilsteyptari saga en fyrri verk Franquins. Í eldri sögum hafði atburðarásin oft farið um víðan völl eftir því sem sögunni vatt fram viku eftir viku. Að þessu sinni hélt Franquin sig hins vegar að mestu við handrit sem samið var fyrirfram.
* Bókin er í miklum metum hjá unnendum sígildra Svals og Vals-bóka og hefur oft ratað í toppsætin á listum yfir bestu bækurnar að mati aðdáenda.
Charles Bronson

**Charles Bronson** (f. Charles Dennis Buchinsky; 3. nóvember 1921 – 30. ágúst 2003) var bandarískur leikari sem er aðallega þekktur fyrir leik sinn í vestrum, stríðsmyndum og spennumyndum á borð við Sjö hetjur (*The Magnificent Seven* – 1960), *[[Flóttinn mikli]]* (*The Great Escape* – 1963), *[[Tólf ruddar]]* (*The Dirty Dozen* – 1967) og *[[Einu sinni var í Villta Vestrinu]]* (*C'era una volta il West* – 1968). Hann lék einnig aðalhlutverkið í kvikmyndaröðinni *[[Auga fyrir auga (kvikmynd)|Auga fyrir auga]]* (*Death Wish* – 1974 – 1994). 

Hann ólst upp sem eitt fimmtán barna örfátækra foreldra af litháískum ættum og lærði fyrst að tala ensku sem táningur. Hann barðist í síðari heimsstyrjöld og fékk áhuga á leiklist eftir stríðið. 1950 flutti hann til Hollywood og hóf að taka að sér lítil hlutverk í kvikmyndum. Fyrsta stóra kvikmyndahlutverk sitt fékk hann í kvikmynd Alan Ladd, *[[Hefnd rauðskinnans]]* (*Drum Beat*) árið 1954 þar sem hann lék óvinveittan indíána. Sama ár breytti hann eftirnafni sínu úr Buchinsky í Bronson vegna ótta við McCarthy-nefndina.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir

## Tenglar
Audrey Hepburn

**Audrey Hepburn** (f. Audrey Kathleen Ruston; 4. maí 1929 – 20. janúar 1993) var bresk leikkona. Þekktustu kvikmyndir hennar eru *[[Gleðidagar í Róm]]* (*A Roman Holiday*) frá 1953, en fyrir það hlutverk fékk hún óvænt Óskarsverðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki, *[[Sabrina (kvikmynd 1954)|Sabrina]]* (1954), *[[Morgunverður á Tiffany's]]* (*Breakfast at Tiffany's* – 1961) og dans- og söngvamyndin *[[My Fair Lady (kvikmynd 1964)|My Fair Lady]]* (1964).
Canaletto

**Giovanni Antonio Canal** eða **Canaletto** (28. október 1697 – 19. apríl 1768) var listmálari frá Feneyjum sem er þekktastur fyrir málverk sín af borginni. Hann var líka myndskeri og prentari. Margar af myndum hans voru málaðar fyrir enska ferðamenn. Árið 1746 flutti hann til London þar sem hann málaði borgina en gæðum verka hans þótti hafa hrakað. Hann sneri aftur til Feneyja 1755. 
Canaletto ásamt Giambattista Pittoni, Giovanni Battista Tiepolo myndar hefðbundin mikill Old Masters af þeim tíma.
Bill Cosby

**William Henry** "**Bill**" **Cosby, Jr.** (f. 12. júlí 1937) er bandarískur leikari og skemmtikraftur. Hann hóf feril sinn sem uppistandari víðsvegar um Bandaríkin snemma á 7. áratug 20. aldar, kom fram í *[[The Tonight Show]]* sumarið 1963 og fékk í kjölfarið útgáfusamning hjá Warner Bros. Records. Árið eftir fékk hann annað aðalhlutverkið í njósnaþáttunum *[[I Spy]]* hjá NBC. Hann lék í eigin grínþáttaröð *[[The Bill Cosby Show]]* 1969 – 1971. Árið 1972 hóf teiknimyndaþáttaröðin *[[Fat Albert and the Cosby Kids]]* göngu sína hjá CBS. Cosby notaði þættina sem hluta af doktorsritgerð sinni í kennslufræði. Þekktasta sjónvarpsþáttaröð Cosbys, *[[The Cosby Show]]*, hóf göngu sína á NBC árið 1984 og gekk til 1992. Þetta voru vikulegir grínþættir sem fjölluðu um læknisfjölskyldu í Brooklyn í New York-borg. 

Cosby hefur verið sakaður um kynferðislega misbeitingu fjölda barna. Einnig hafa yfir 50 konur sakað hann um nauðgun með eða án lyfjagjafar. Í september árið 2018 var Cosby dæmdur í minnst þriggja ára fangelsi fyrir þrjár ákærur um kynferðisafbrot. Í júní árið 2021 sneri hæstiréttur í Pennsylvaníu hins vegar við þeim dómi vegna samkomulags sem Cosby hafði gert við fyrrverandi saksóknara.

## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Buster Keaton

**Joseph Frank „Buster“ Keaton** (4. október 1895 – 1. febrúar 1966) var bandarískur leikari og kvikmyndagerðarmaður. Hann er þekktastur fyrir gamanleik sinn frá tíma þöglu myndanna frá 1920 – 1929 þar sem hann blandaði líkamlegum gamanleik við svipbrigðalaust andlit og var kallaður fyrir það „The Great Stone Face“. Oftast var hann klæddur í betri föt með flatan stráhatt („pork pie hat“) á höfði. Hann hélt áfram að leika og leikstýra eftir að blómaskeiði þöglu myndanna lauk og kom fram í kvikmyndum allt til dauðadags. Hann lést úr lungnakrabbameini.
Clark Gable

**William Clark Gable** (1. febrúar, 1901 – 16. nóvember, 1960) var bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Rhett Butler í kvikmyndinni *[[Á hverfanda hveli (kvikmynd)|Á hverfanda hveli]]* (*Gone With the Wind*) frá 1939. Hann vann Óskarsverðlaun einu sinni, fyrir hlutverk sitt í rómantísku gamanmyndinni *[[Það gerðist um nótt]]* (*It Happened One Night*) frá 1934. Meðal annarra þekktra mynda hans má nefna *[[Uppreisnin á Bounty (kvikmynd 1935)|Uppreisnin á Bounty]]* (*The Mutiny on the Bounty* - 1935) og *[[Það hófst í Napólí]]* (*It Started in Naples* - 1960). Síðasta kvikmyndin sem hann lék í var *[[Gallagripir]]* (*The Misfits* - 1961) en það var líka síðasta kvikmynd Marilyn Monroe. Hann lést úr kransæðastíflu aðeins 59 ára að aldri.
Draumsóleyjaætt

**Draumsóleyjaætt** (fræðiheiti: *Papaveraceae*) er ætt jurta sem inniheldur 44 ættkvíslir og um það bil 770 tegundir af blómstrandi plöntum í Sóleyjabálki (Ranunculales). Ættin er útbreidd um alla jörð nema að hún er nánast óþekkt í hitabeltinu. Flestar eru fjölærar plöntur, en nokkrar eru runnar og lítil tré.

## Einkenni
Laufblöð plantna af draumsóleyjaætt vaxa stakstæð upp af stönglinum og eru gjarnan með djúpar skerðingar á blaðbrúninni. Plöntur innihalda hvítan mjólkursafa.

Blómin hafa tvö bikarblöð sem umlykja blómið áður en það springur út en falla af þegar blómið opnast. Krónublöðin liggja oft í tveimur hringjum og fræflarnir í mörgum röðum umhverfis frævuna. Aldinið er hýðisaldin sem opnsast með litlum götum í annan endann.

## Myndir

Mynd:Papaver radicatum flower upernavik 2007-07-07.JPG|Blóm melasólar. Frævan, fræflarnir og gul krónublöðin sjást vel.
Mynd:Mohn in Sachsen.2H1A1311ОВ.jpg|Aldin og óútsprungið blóm draumsólar.
Mynd:Argemone ochroleuca seed capsule IMG 0745s.jpg|Opið hýðisaldin af *[[Argemone ochroleuca]]*.
Mynd:Chelidonium majus sap 3 AB.jpg|Eitraður gulur mjólkursafi úr stöngli *[[Chelidonium majus]]*.
Mynd:Opium pod cut to demonstrate fluid extraction1.jpg|Mjólkursafi úr aldini draumsólar.
Mynd:Poppies-seeds-dry.png|Þurrkuð aldin og valmúafræ.


## Tilvísanir
Alberto Sordi

**Alberto Sordi** (15. júní 1920 – 24. febrúar 2003) var ítalskur leikari og leikstjóri sem er þekktastur fyrir hlutverk sín í ítölskum gamanmyndum á blómaskeiði þeirra á 6. og 7. áratug 20. aldar, ásamt Vittorio Gassman, Nino Manfredi, Ugo Tognazzi og Marcello Mastroianni. Hann sló fyrst í gegn í kvikmyndunum *[[Hvíti furstinn]]* (*Lo sceicco bianco* - 1952) og *[[Slæpingi]]* (*I vitelloni* - 1953) eftir Federico Fellini. Hann þróaði þar persónu ungs sjálfhverfs slæpingja af lágum stigum, en í síðari gamanmyndum varð hann einkum þekktur fyrir hlutverk hins dæmigerða Ítala, sem henti gaman að smáborgaraskap og staðalmyndum. Meðal annarra þekktra mynda hans eru *[[Hermenn á heimleið]]* (*Tutti a casa* - 1960), *[[Fumo di Londra]]* (1966) og *[[Un borghese piccolo piccolo]]* (1977). 

Í tilefni af aldarafmæli fæðingar rómverska leikarans var kvikmyndin *[[Permette? Alberto Sordi]]* sýnd.
Mary Pickford

**Mary Pickford** (8. apríl 1892 – 29. maí 1979) var kanadísk leikkona og athafnakona, einn af stofnendum United Artists og Bandarísku kvikmyndaakademíunnar. Hún átti sitt blómaskeið sem leikkona á tímum þöglu myndanna en vinsældir hennar dalaði þegar talmyndirnar litu dagsins ljós undir lok 3. áratugar 20. aldar. Skömmu síðar skildi hún við eiginmann sinn og viðskiptafélaga, leikarann Douglas Fairbanks. Hún hætti alfarið kvikmyndaleik árið 1933 en hélt áfram að framleiða kvikmyndir fyrir United Artists. Hún seldi hlut sinn í fyrirtækinu 1956.
Odesa

**Odesa** (úkraínska: Одеса, **Odessa** á rússnesku eða Одесса) er hafnarborg í Úkraínu á norðvesturströnd Svartahafs. Borgin er fjórða stærsta borg Úkraínu með um milljón íbúa (2020). Borgin var upphaflega stofnuð af kan Krímtatara, Hacı 1. Giray, árið 1240. Hún komst í hendur Tyrkjaveldis árið 1529 en Rússar náðu borginni á sitt vald árið 1792. Frá 1819 til 1858 var Odesa fríhöfn. Á Sovéttímanum var borgin mikilvægasta hafnarborg Sovétríkjanna og stór flotastöð.

Loftárásir voru gerðar á borgina í innrás Rússa í Úkraínu 2022.

## Tengt efni
* Odesafylki
Gallon

**Gallon** er rúmmálseining sem er aðallega notuð í enskumælandi löndum. Mælieiningin hefur verið skilgreind með ólíkum hætti í gegnum söguna. Nú til dags eru þrjár skilgreiningar algengastar: breskt gallon (≈ 4,546 L), bandarískt gallon (≈ 3,79 L) og bandarískt þurrgallon (≈ 4,40 L).
Sólúr

**Sólúr** eða **sólskífa** er mælitæki sem sýnir tíma dags eftir stöðu sólar á himninum. Algengasta útgáfa sólúrs er lárétt skífa með nál sem hallar inn yfir skífuna. Skugginn sem nálin varpar á skífuna er þá eins og vísir sem sýnir tíma dags. Sólúr eru algengar skreytingar á húsum og í görðum.
Carlos Saura

**Carlos Saura** (4. janúar 1932 — 10. febrúar 2023) var spænskur kvikmyndagerðarmaður sem er einkum þekktur fyrir kvikmyndir þar sem flamenco-dans leikur stórt hlutverk, til dæmis í „flamenco-þríleiknum“ *[[Blóðbrullaup]]* (*Bodas de Sangre* – 1981), *[[Carmen (kvikmynd)|Carmen]]* (1983) og *[[Ástartöfrar]]* (*El amor brujo* – 1986). 

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir

#### Kvikmyndir í fullri lengd

#### Stuttmyndir

### Heimildamyndir

#### Heimildamyndir í fullri lengd

#### Stuttar heimildamyndir
Ódessa (aðgreining)

**Ódessa** getur átt við:

* Ódesa í Úkraínu

## Í Bandaríkjunum
* Odessa (Delaware)
* Odessa (Flórída)
* Odessa (Kalifornía)
* Odessa (Minnesota)
* Odessa (Missouri)
* Odessa (Nebraska)
* Odessa (New York)
* Odessa (Texas)
* Odessa (Washington)

## Í Kanada
* Odessa (Ontario)
* Odessa Lake í Ontario
* Odessa (Saskatchewan)
Lauge Koch

**Svend Lauge Koch** (1892 – 1964) var danskur jarðfræðingur og heimskautakönnuður. 

Hann er þekktastur fyrir leiðangur sinn norður fyrir Grænland á árunum 1920 til 1923 þar sem hann meðal annars varð fyrstur manna til að stíga fæti sínum á og rannsaka eyjuna Eyja kaffiklúbbsins sem í dag er talinn vera nyrsta fastaland jarðar.

Þessi leiðangur sem hann fór ásamt þremur grænlendingum, var erfið 200 daga sleðaferð meðfram norðurströnd Grænlands. Afrakstur þessa leiðangurs var meðal annars Atlas af Norður-Grænlandi alls 24 kort í mælikvarða 1:300.000.

## Heimild
* ''Lauge Koch (1892-1964)''  The Arctic Institute of North America, desember 1964, bls. 290-292 (skoðað 22. júlí 2112)
Eyja kaffiklúbbsins

**Eyja kaffiklúbbsins**, á grænlensku *Inuit Qeqertaat*, er lítil grænlensk eyja sem almennt er talin vera nyrsta fastaland jarðar.

Eyjan var uppgötvuð árið 1900 af bandaríska landkönnuðnum Robert E. Peary. Það var þó ekki fyrr en í leiðangri danska landkönnuðarins Lauge Koch milli 1921 og 1923 sem stigið var fæti á eyjuna og hún kortlögð. Það gerði Lauge Koch ásamt þremur grænlenskum Inuítum sem fóru á hundasleðum um Norður-Grænland til að kortleggja svæðið. Nafn sitt fékk eyjan eftir óformlegum kaffiklúbbi við Steinafræðisafnið í Kaupmannahöfn (*Mineralogisk Museum*) sem er hluti af Kaupmannahafnarháskóla.

Eyja kaffiklúbbsins er um eins kílómetra löng á 83°40′ norður og 29°50′ vestur, 713,5 kílómetra frá Norðurpólnum. Hún liggur norður af Frederick E. Hyde firði og 37 kílómetra austur af Kap Morris Jesup sem er nyrsti oddi Grænlands og var fram til 1969 talinn nyrsta fastaland heims. Það var síðan kanadískur leiðangur árið 1969 sem mældi það að nyrsti oddi hennar væri 750 metrum norðar en Cape Morris Jesup.

Hún er því almennt talinn nyrsta fastaland í heimi, ef horft er framhjá sandrifinu Oodaaq sem liggur lítið eitt norðar, norð-vestur af Eyju kaffiklúbbsins og fleirum áþekkum sand-og malarrifjum sem fundist hafa síðan 1969 en flest eru þau hverful. Ís færir þau í kaf eða eyðir þeim og ný myndast, ólíkt Eyju kaffiklúbbsins sem er stærri en svo að ís eða sjógangur nái að granda henni. 

## Heimildir
* 

## Tenglar
* ''Lauge Koch (1892-1964)''  The Arctic Institute of North America, desember 1964, bls. 290-292 (skoðað 22. júlí 2112)
Radio Studio 54 Network

**Radio Studio 54 Network** er Ítalska útvarpsstöð sem hóf útsendingar 6. júní 1985, höfuðstöðvar þess eru í Locri, Calabria.

## Hátalarar

* *Luciano Procopio* 
* *Rossella Laface*
* *Enzo DiChiera*
* *Marika Torcivia*
* *Demetrio Malgeri*
* *Franco Siciliano*
* *Paolo Sia*
* *Mara Rechichi*

## Forritun

* *54 News*, l'informazione in tempo reale, dalle 7 alle 21.00, ogni punto ora.
* *Soundtracks - il cinema alla radio*, alle 8.40, 15.10, 23.
* *Promodisco*, alle 12.40, alle 17.40 ed alle 19.40.
* *History Time* með Luciano Procopio, alle 13.30, 23.30 e alle 5.10
* *Area 54 - All days*, alle 14,30 e alle 21.30.
* *Pezzi da 90*, alle 22.
* *Rock Italia*, alle 8.40, 9.45, 21.20, 23.45.
* *Italia in Prima Pagina*, informazione ed approfondimenti, dalle 6 alle 10.00.
* *Rock Collection*, alle 14 ed alle 21.
* *54 Disco Hit*, alle 7.30, 13, 18 ed alle 22.
* *Rock a Mezzanotte*, dopo le 24.00.
* *Action Parade*, alle 9.45 ed alle 22.20.
* *The Ultimate Ipod Collection*, alle 10.20 ed alle 2.20.
* *Edizione Limitata*, alle 20.40 ed alle 3.40.
* *Concerto Impossibile*, alle 3.20 e alle 20.40.
* *Emozioni*, dalle 23.30.
* *Dejà vu* með Francesco D'Augello, alle 12.30.
* *Celebrity*, alle 10.10 e alle 21.30.
* *Storie*, alle 14.00 e alle 18.40.

## Tenglar
* Opinber Vefsíða
* Webcast Studio 54 Network
* Fanclub Facebook
* Facebook Studio 54 Network
New Line Cinema

**New Line Film Productions Inc.** oftast kallað **New Line Cinema** er bandarískur kvikmyndaframleiðandi stofnaður árið 1967. Fyrirtækið varð dótturfyrirtæki Time Warner árið 1996. Það var sameinað Warner Bros. árið 2008 eftir vonbrigði með fjárhagslega útkomu kvikmyndarinnar *[[Gyllti áttavitinn (kvikmynd)|Gyllti áttavitinn]]*. 

## Tilvísanir
HBO

**HBO** (stendur fyrir **Home Box Office**) er bandarísk kapalsjónvarpsstöð í eigu Time Warner. Stöðin var stofnuð á Neðri Manhattan í New York-borg árið 1972. Þetta var fyrsta bandaríska sjónvarpsstöðin sem nýtti sér gervihnetti til dreifingar á útsendingum 1975. Stöðin hefur framleitt eigið efni, samhliða dreifingu á efni frá öðrum. Meðal þáttaraða sem hún hefur tekið þátt í að framleiða eru *[[Tales From the Crypt]]* (1972), *[[The Larry Sanders Show]]* (1992), *[[Beðmál í borginni]]* (1998), *[[Soprano-fjölskyldan]]* (1999) og *[[Game of Thrones]]* (2011).
Turner Broadcasting System

**Turner Broadcasting System, Inc** (stundum kallað **TBS Networks** eða **TBS Inc**) er fyrirtæki sem rekur nokkrar kapalsjónvarpsstöðvar sem Ted Turner eignaðist eða stofnaði frá upphafi 8. áratugarins. Fyrirtækið sameinaðist Time Warner 1996 og er nú dótturfyrirtæki þess. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í CNN Center í Atlanta. Meðal stöðva í eigu fyrirtækisins eru CNN, HLN, TBS, TNT, Cartoon Network, Boomerang, truTV og Turner Classic Movies.
Tour de France 2012

**Tour de France 2012** var í 99. skiptið sem Tour de France hjólreiðakeppnin hefur verið haldin. Keppnin fór fram dagana 30. júní til 22. júlí 2012. Hjólað var 3.496,9 kílómetra leið í tuttugu áföngum. Sigurvegari keppninnar var Bradley Wiggins en hann var fyrsti Bretinn til að vinna titilinn. Fyrir sigurinn fékk hann gulu treyjuna. Tími hans var 87 klukkustundir, 34 mínútur og 47 sekúndur og meðalhraði hans því tæplega 40 kílómetrar á klukkustund.

## Heimildir
*
Malmö Arena

**Malmö Arena** er fjölnota tónleika- og íþróttahöll í Malmö í Svíþjóð. Höllin tekur allt að 13.000 gesti í sæti á íþróttaviðburðum en 15.000 á tónleika. Malmö Arena er heimavöllur sænska íshokkíliðsins Malmö Redhawks og hýsti hún einnig Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árin  og .

## Tenglar

*
St James' Park

**St James' Park** er heimavöllur enska knattspyrnuliðsins Newcastle United. Pláss er fyrir allt að 52.339 áhorfendur í sæti. St James' Park hefur verið heimavöllur Newcastle United frá 1892.
Copper Box

**Copper Box** eða **Koparkassinn** er fjölnota íþróttahús í Ólympíuþorpinu í Stratford, London, reist fyrir Sumarólympíuleikana 2012. Undankeppnir í handbolta og nútíma fimmtarþraut (skylmingum) munu fara fram í húsinu. Það tekur 7.000 í sæti. 

Eftir leikana er ætlunin að húsið verði fjölnota íþróttahús. Það er eini innanhússleikvangurinn sem verður áfram í Ólympíugarðinum eftir leikana.
Dorney Lake

**Dorney Lake** (einnig kallað **Eton College Rowing Centre** eða **Eton Dorney**) er manngert stöðuvatn hannað fyrir kappróðra við þorpið Dorney í Buckinghamshire, nálægt bæjunum Windsor og Eton. Vatnið var gert af menntaskólanum Eton College sem á það og rekur.
Led Zeppelin II

***Led Zeppelin II*** er önnur breiðskífa bresku rokk-hljómsveitarinnar Led Zeppelin. Hljómplatan var gefin út af Atlantic Records 22. október 1969. Hún var tekin upp í janúar til ágúst sama ár. Platan seldist mjög vel en hún náði bæði efst á metsölulista Bretlands og Bandaríkjanna.

## Lagalisti

## Heimildir
*
Kynþroski

**Kynþroski** er sá aldur eða stigi þegar lífvera getur fjölgað sér. Það er stundum notað sem samheiti við fullorðinsár, þótt það tvennt fari ekki alltaf saman. Hjá mönnum er kynþroskaaldur kallað gelgjuskeið.

Flestar fjölfruma lífverur eru ekki færar um að fjölgað sér við fæðingu. Mismunandi eftir tegundum getur það þó verið dagar, vikur eða ár þar til líkamar þeirra eru færir það.

## Heimildir
*
Gæludýr

**Gæludýr** er heimilisdýr sem haldið er fólki til félagsskapar og ánægju, öfugt við búfjárrækt, tilraunadýr, vinnudýr eða keppnisdýr, sem alin eru í hagnaðarskyni. Vinsælustu gæludýrin eru þau sem þekkt eru fyrir aðlaðandi útlit, hollustu eða fjörugan persónuleika sinn. Ættbók er einnig oft mikilvægur þáttur hjá fólki við val á gæludýri og tryggir að um hreinræktað afbrigði sé að ræða.

Helstu og vinsælustu gæludýrin eru til dæmis hundar, kettir, skrautfiskar, ýmsir fuglar eins og páfagaukar og finkur, einnig nagdýr eins og mýs, hamstrar, naggrísir og fleiri. Einnig þekkist að skriðdýr séu haldin sem gæludýr, meðal annars ýmiss konar snákar, skjaldbökur og eðlur.