open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Táknsaga

**Táknsaga**, **líkingarsaga** eða **allegóría**  er  táknlist eða táknsaga þar sem  mynd eða saga merkir annað en það sem virðist augljóst. Oft er hugmynd, hugtak eða eitthvað óhlutbundið klætt upp í söguform og þannig er einföld og auðskilin táknmynd notuð til að lýsa flóknum hugmyndum eða tilfinningum. Gríska hugtakið allegoria er myndað úr orðunum „allos“ sem merkir annar og „agoreuein“ sem þýðir að tala opinberlega.

Sófistar og grískir heimspekingar túlkuðu goðsögur skáldanna Hómers og Hesíódosar sem allegóríur og má rekja upphaf allegórískrar túlkunar til þeirra. Platón hafnaði allegórískri túlkun á bókmenntum. Stóuspekingar aðhylltust hins vegar allegóríska túlkun.

Kristnir menn eins og heilagur Ágústínus vöruðu við að allegórísk túlkun gæti gengið út í öfgar og stundum væri nauðsynlegt að skilja frásagnir eða myndir bókstaflega. Miðaldir voru blómaskeið allegórískra verka eða svonefndra leiðslubókmennta. 

## Dæmi um allegóríur
Líta má á sumar Íslendingasögur sem allegórískar sagnir til dæmis Njálu sem  allegóríu um kristnitökuna þar sem  Njálsbrenna markar aldaskil milli heiðni (og keltneskrar kristni) og rómverskrar kristni. 

Menn hafa einnig leitað að allegóríum í verkum samtímahöfunda. Skáldsaga Svövu Jakobsdóttur Leigjandinn var túlkuð sem allegóría þar sem leigjandinn var ameríski herinn. Sagan Dýrabær eftir George Orwell er oft talin vera allegóría og sumir telja að Hringadróttinssaga eftir J.R.R. Tolkien sé nýrómantísk allegóría sem snýst um iðnvæðingu.

Dauðadans er táknsaga frá miðöldum um dauðann.

## Tengt efni
* Hellislíking Platons

## Heimildir
* 
*
Contra Costa-sýsla (Kaliforníu)

**Contra Costa-sýsla** (enska: *Contra Costa County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Hún var stofnuð 1850 þegar Kalifornía var innlimuð Bandaríkjunum. Íbúar árið 2020 voru 1.165.927.

Helstu þéttbýlistaðir eru Walnut Creek sem er höfðuðstaður sýslunnar, Concord, Richmond, Pittsburg og Antioch. Einnig er fjöldi annarra smáborga með íbúafjölda á bilinu 10 - 20 þúsund. Þar er helst að nefna Martinez (sem upphaflega var höfðuðstaður) og er einnig þekkt fyrir að hafa verið heimabær Skotans og náttúruunnandans John Muir (1839 - 1914). Þar má finna safn tileinkað minningu hans og er það staðsett þar sem hann var til heimilis. Meðal helstu kennileita er Mt. Diablo sem nú er þjóðgarður.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Sogblettir

**Sogblettir** var íslensk pönkhljómsveit sem starfaði á árunum 1986 til 1988. Sogblettir var ein af fyrstu hljómsveitunum sem Smekkleysa gaf út á plötu. Arnar Sævarsson (hálfbróðir Bjarkar Guðmundsdóttur), Ari Eldon og Gunnar Sæmundsson höfðu spilað saman í nokkur ár áður en Jón Júlíus Filippusson fór að syngja með þeim veturinn 1986-87. Sogblettir voru iðnir við tónleikahald og þykir ein eftirminnilegasta rokkhljómsveitin frá þessum tíma, enda valin efnilegasta hljómsveit ársins af umsjónarmanni rokksíðu Morgunblaðsins 1987. Tónlist Sogbletta var hrá og kraftmikil og textarnir ágengir. Fyrir jólin 1987 sendi sveitin frá sér sína fyrstu plötu og Jón söngvari hætti skömmu seinna. Nýr söngvari, Grétar, tók við og eftir þetta fór vegur Sogbletta minnkandi. Hljómsveitin hætti eftir aðra plötu sína síðla árs 1988. Arnar og Jón spiluðu seinna saman í hljómsveitinni Niður (1992-1997) og Ari Eldon með hljómsveitinni Bless (1988-1990).

## Meðlimir Sogbletta
* Jón Júlíus Filippusson, einnig þekktur sem *Jón kvefpest*, söngur (1987)
* Arnar Sævarsson, gítar
* Gunnar Sæmundsson, trommur
* Ari Eldon, bassi
* Didda, textahöfundur Sogbletta
* Grétar, söngur (1988)

## Útgefin verk
### EP-plötur
**[[Sogblettir (EP)|Sogblettir]]* (Smekkleysa 1987)
**[[Fyrsti kossinn (Sogblettir)|Fyrsti kossinn]]* (Smekkleysa 1988)

### Safnplötur, kassettur og sjóræningjaútgáfur
**[[Snarl]]* (Erðanúmúsík 1987) safnkassetta
**[[Snarl 2]]* (Erðanúmúsík 1987) safnkassetta
**Sogblettir* (1991) kassetta
**[[Alltaf sama svínið]]* (Smekkleysa 2002) Safndiskur

## Tenglar
* heimasíða Jóns Júlíusar
* Sogblettir 
* Smekkleysa
* Glatkistan
Frummyndakenning

**Frummyndakenning** er kennd er við heimspekinginn Platon.
Platon taldi heiminn byggja á óbreytanlegum frummyndum sem ekki verða skynjaðar með skynfærum en sem mögulegt er að kanna og skilja með hugsun.

## [[Allegóría]]n um hellinn
Í *Ríkinu* útskýrir Platon frummyndakenninguna meðal annars með táknsögu um fanga í fjötrum sem eingöngu geta séð fram fyrir sig á hellisvegg. Fyrir aftan þá brennur eldur og milli elds og og fanga er brík þar sem leiksýningarstjórar geta gengið og haldið leikbrúðum á lofti. Skugginn af brúðunum varpast svo á hellisvegginn og þar geta fangarnir séð skuggann, ekki hinn raunverulega hlut. Það sem fangarnir sjá og heyra eru skuggar og bergmál frá hlutum sem þeir geta ekki séð. Þegar þeir lýsa með orðum því sem þeir sjá eru þeir að lýsa því sem þeir geta ekki séð. 

Fangar sem ekki skilja milli frummynda og skugga líta á það sem þeir sjá varpað upp á klettavegg sem raunveruleika en ef fjötrar þeirra væru leystir og þeir gætu snúið höfði þá myndi renna upp fyrir þeim sjónvillan. Hugsun og það að framkalla frummyndir með huganum er sambærilegt við að leysa fjötra fanganna svo þeir geti snúið höfðinu að frummyndunum.

## Heimild
* 

## Tengt efni
* Frumspeki
* Platon
* Plótínos
* *[[Ríkið (Platon)|Ríkið]]*

## Tenglar
* 
* ''Frummyndakenning Platóns''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988
* ''Ekkert er svo stórt að það geri hið stóra stórt''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988
Niður

**Niður** var íslensk pönkhljómsveit sem starfaði á árunum 1992 til 1997. Stofnendur hljómsveitarinnar voru þeir Jón Júlíus Filippusson og Arnar Sævarsson sem áður höfðu spilað í pönkhljómsveitinni Sogblettir, Haraldur Ringsted úr Rotþrónni, Pétur Heiðar Þórðarson úr Dýrið Gengur Laust og Bless og Össur Hafþórsson úr Rauðum Flötum. Hljómsveitin gekk í gegnum mikil mannaskipti og á tímabili voru einungis Jón og Haraldur sem héldu uppi merki hljómsveitarinnar. Árið 1994 kom Arnar tilbaka eftir nokkurra mánaða frí frá hljómsveitinni og Eggert Hilmarsson bættist í hópinn en hann hafði áður spilað með Rotþrónni. Haustið 1995 flutti Jón búferlum til Noregs og Ólafur Egill Egilsson (sonur leikarans og Stuðmannsins Egils Ólafssonar) tók við míkrafónstatífinu af Jóni. Þannig skipuð starfaði hljómsveitin til 1997. Við komu Ólafs sem söngvara breittist einnig tónlistarstíll hljómsveitarinnar frá grjóthörðu pönki í þjóðlagarokk.

Niður tók upp töluvert af efni sem aldrei hefur komið út opinberlega, nema á tónleikum og í útvarpi og svo einstaka bootleg. Hægt er að ná í nokkur tónlistardæmi með hljómsveitinni á rokk.is. Eggert Hilmarsson spilaði seinna með pönkhljómsveitinni Innvortis og Pétur Heiðar Þórðarson í þungarokkshljómsveitinni Drep en annars hefur lítið farið fyrir öðrum meðlimum Niðurs.

## Meðlimir Niðurs
* Jón Júlíus Filippusson, söngur (1992-1995)
* Ólafur Egill Egilsson, söngur (1995-1997)
* Arnar Sævarsson,  gítar (1992-1993 og 1994-1997)
* Pétur Heiðar Þórðarson,  gítar (1992-1993)
* Haraldur Ringsted, trommur (1992-1997)
* Eggert Hilmarsson, bassi (1994-1997)
* Össur Hafþórsson, bassi (1992-1993)
* Ingólfur Júlíusson, hljóðgervill, bassi (1994)

## Útgefið efni
**[[Smekkleysa í hálfa öld]]* (Smekkleysa 1994) Safndiskur

## Tenglar
* heimasíða Niðurs 1
* heimasíða Niðurs 2
El Dorado-sýsla (Kaliforníu)

**El Dorado-sýsla** (enska: *El Dorado County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Hún er sennilega þekktust fyrir gullæðið árið 1848. Sagan hefst þegar James Marshall fann gull við Sutter Mill's í byrjun janúar 1848, þar reis síðar bærinn Coloma. Í kjölfarið var sprenging í fólksfjölda í Kaliforníuríki þar sem innflytjendur komu alls staðar að úr heiminum. 

Svæðið er fjallent og afskekkt og árið 2020 bjuggu 191.185 íbúar í sýslunni. Helstu þéttbýlisstaðir eru Placerville sem er höfuðstaður sýslunnar, einnig er vert að minnast á South Lake Tahoe og El Dorado Hills.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Rússnesk margföldun

**Rússnesk margföldun** er aðferð til þess að margfalda tölur saman með einföldum hætti.

## Aðferð
Það fyrsta sem þarf að gera er að skrifa tölurnar sem margfalda á hlið við hlið, til dæmis á blað eða annað sem þykir hentugt og útbúa dálka með línum fyrir neðan þær. Því næst á að helminga töluna sem er hægra megin þangað til eftir stendur talan 1. Niðurstöður eru skrifaðar í dálkinn fyrir neðan upphaflegu töluna. Ef skipta þarf oddatölu í tvennt er alltaf námundað niður, til dæmis ef skipta á tölunni 25 í tvennt er niðurstaðan 12. Talan sem er vinstra megin er tvöfölduð jafn oft og hin var helminguð og niðurstöðurnar skráðar í dálkinn fyrir neðan upphaflegu töluna. Síðan þarf að finna allar sléttu tölurnar í dálknum hægra megin og stroka út þær tölur í vinstri dálknum sem eru í sömu línu og þær. Að lokum eru þær tölur sem eftir standa vinstra megin lagðar saman og útkoman er lausnin á dæminu. 

## Dæmi
Margföldum saman tölurnar 32 og 25. Skrifum tölurnar með því að útbúa dálka með línum og tvöfalda og helminga samkvæmt reglunni:

Því næst er strikað yfir sléttu tölurnar hægra megin og þær tölur vinstra megin sem eru í sömu línu, og tökum tölurnar úr vinstri dálknum sem eru eftir, og leggjum þær saman:

:32 + 256 + 512 = 800 = 32 \cdot 25

Þannig að niðurstaðan er 800.

## Notagildi
Hin hefðbundna aðferð við margföldun er góð og gild og flestir nota hana og eru snöggir að. En til að geta notað hana þarf viðkomandi að kunna skil á margföldun og samlagningu.

Kosturinn við rússneska margföldun að sá sem ætlar að nota hana þarf að aðeins að kunna skil á sléttum tölum og oddatölum, geta helmingað tölur og tvöfaldað þær og lagt saman. Þessi aðferð hentar því vel þeim sem eiga erfitt með að margfalda en eiga auðveldara með að leggja saman.

## Tenglar
* Umfjöllun um aðferðina hjá Mathforum
Sogblettir (stuttskífa)

**Sogblettir** er nafn á fyrstu 12" plötu pönkhljómsveitarinnar Sogblettir sem kom út í 500 eintökum fyrir jólin 1987. Hljómplatan sem tekin var upp í Hljóðrita á vegum Smekkleysu vorið 1987 af Kjartani Kjartanssyni innihélt þrjú frumsamin lög. Tvö lög, *Orð Öskursins* og *Er nema von*, eru eftir gítarleikara hljómsveitarinnar Arnar Sævarsson við texta Sigurlaugu Jónsdóttur skáldkonu og *5. Gír* lag og texti eftir Ara Eldon bassaleikara. Þessi frumraun Sogbletta fékk mjög góða dóma tónlistargagnrýnenda og þykir í dag ein magnaðasta rokkplata frá þessu tímabili rokksögu Íslands.

## Meðlimir Sogbletta
* Jón Júlíus Filippusson söngur
* Arnar Sævarsson,  gítar
* Gunnar Sæmundsson, trommur
* Ari Eldon, bassi

## Tenglar
* Smekkleysa
* Heimasíða Jóns söngvara Sogbletta
Krossferðir

**Krossferðirnar** voru herfarir kaþólskra evrópumanna á hendur þeim sem þeir töldu heiðingja á seinni hluta miðalda. Aðallega voru það múslimar sem urðu fyrir barðinu á krossförunum en einnig heiðnir Slavar, gyðingar, rússneskir og grískir rétttrúnaðarsinnar, Mongólar, Katarar, Hússítar, Valdensar, Prússar og pólitískir andstæðingar páfans. Krossfarar sóru eið og hlutu syndaaflausn fyrir vikið. 

Rétttrúnaðarkirkja austrómverska keisaradæmisins biðlaði eftir aðstoð til að verjast ágangi Seljúktyrkja í Anatólíu. Fyrsta krossferðin var farin á 11. öld, að undirlagi Úrbanusar 2. páfa, með það að markmiði að hertaka borgina helgu, Jerúsalem og Landið helga. Ríki Seljúktyrkja náði yfir Anatólíu þar sem Tyrkland er í dag og í austur alla leið til Púnjab þar sem landamæri Pakistans og Indlands liggja í dag. Krossferðir voru síðan farnar allt fram til síðari hluta 13. aldar. Hugtakið er líka notað um herferðir sem farnar voru fram á 17. öld gegn heiðingjum, villutrúarmönnum, og öðrum sem fyrir einhverjar sakir voru í ónáð hjá kirkjunni. Ósætti innan kristinna og íslamskra hópa urðu til þess að bandalög mynduðust þeirra á milli, til að mynda bandalag kirkjunnar við Soldánsdæmið Rûm á tímum fimmtu krossferðarinnar.

Krossferðirnar höfðu mikil stjórnmálaleg, efnahagsleg og félagsleg áhrif sem eimir af enn þann dag í dag. Vegna innbyrðis deilna milli kristinna ríkja og pólitískra valdhafa var takmarki sumra krossferða breytt frá því sem upphaflega var. Þannig varð Fjórða krossferðin til þess að herjað var á Konstantínópel og Austrómverska keisaradæminu var skipt á milli Feneyja og Krossfaranna. Sjötta krossferðin var fyrsta krossferðin sem farin var án formlegrar blessunar páfans. Sjöundu, áttundu og níundu krossferðunum lyktaði með sigrum Mamlúka og Hafsída en þar með lauk krossferðunum.

## Listi yfir krossferðir
### Krossferðir til Landsins helga
* Fyrsta krossferðin (1095-1099)
* Önnur krossferðin (1147-1149)
* Þriðja krossferðin (1187-1192)
* Fjórða krossferðin (1202-1204)
* Barnakrossferðin (1212)
* Fimmta krossferðin (1217-1221)
* Sjötta krossferðin (1228-1229)
* Sjöunda krossferðin (1248-1254)
* Áttunda krossferðin (1270)
* Níunda krossferðin (1271-1272)
### Aðrar krossferðir
* Norrænu krossferðirnar (1147-1293)
* Albigensakrossferðin (1209-1229)
* Stedingerkrossferðin (1232-1234)
* Aragónkrossferðin (1284-1285)
* Alexandríukrossferðin (1365)
* Krossferð Despensers (1383)
* Mahdia-krossferðin (1390)

## Heimild
* 

## Tenglar
* 
* 
* 
* ''Krossferðirnar kristilegar víkingaferðir''; grein í Þjóðviljanum 1964
Eggert Hilmarsson

**Eggert Hilmarsson** (fæddur 27. febrúar 1972) er rokktónlistarmaður frá Húsavík. Hann hefur m. a. spilað í pönkhljómsveitinni Rotþróin, Geymharði og Helenu, Niður, og Innvortis en einnig fengist við leiklistartónlist með áhugaleikfélaginu Hugleikur og ýmislegt annað tengt íslenskri neðanjarðartónlist.

Eggert spilar nú í hljómsveitinni Ljótu hálfvitarnir.

## Tenglar
* Eggert Hilmarsson 
* rokk.is
Jon Julius Sandal

**Jon Julius Sandal** (fæddur 13. janúar 1969 sem Jón Júlíus Filippusson) fyrrverandi söngvari í pönkhljómsveitunum Sogblettir (1986-1987), Dýrið Gengur Laust (1989-1991) og Niður (1992-1995). Jón lagði rokkskóna á hilluna 1995 er hann flutti búferlum til Noregs en þar hefur hann m. a. látið að sér kveða með verkefnið Norrøne Tekster og Kvad og í borgarstjórnmálum í Ósló. 

## Tenglar
* Norrøne Tekster og Kvad
* Idealister får Edda på nettet 
* Ein som gjer noko av kjærleik
Arnar Sævarsson

**Arnar Sævarsson** (fæddur 2. júlí 1970) tónlistarmaður og bróðir Bjarkar Guðmundsdóttur söngkonu. Hann hefur m. a. spilað í pönkhljómsveitunum Sogblettir, Brak og Niður en einnig fengist við ýmislegt annað tengt íslenskri rokktónlist.
Pétur Heiðar Þórðarson

**Pétur Heiðar Þórðarson** tónlistarmaður (fæddur 17. október 1972). Pétur hefur m. a. spilað á gítar í hljómsveitunum Óþekkt Andlit, Dýrið Gengur Laust, Bless, Niður, Texas Jesús og Drep.

## Tenglar
* Drep
Sjanghaí

**Sjanghaí** *([[Kínverska|kínverska:]]* 上海*; [[Pinyin|rómönskun:]] Shànghǎi)*: ; sjanghaíska: Zanhe), einnig ritað Sjanghæ, er stærsta borg Kína og stendur við óshólma Yangtze-fljóts. Borgin er ein mikilvægasta menningar-, fjármála-, verslunar-, iðnaðar- og samskiptamiðstöð Kína. Borgin er eitt af fjórum sveitarfélögum Alþýðulýðveldisins sem hafa sömu stöðu og héruðin. Í Sjanghaí er líka stærsta höfn heims, hvað flutningamagn varðar, stærri en Singapúr og Rotterdam.

Lengst af var staðurinn aðeins kyrrlátur fiskibær en á 20. öldinni varð hann að mikilvægustu borg Kína, miðpunkti alþýðumenningar, lasta, mennta og stjórnmálaumræðu á lýðveldistímanum. Eftir valdatöku kommúnista 1949 tók við hnignunarskeið í sögu borgarinnar þar sem mikil skattheimta lék hana grátt og stjórnvöld beittu sér gegn borgaralegum einkennum hennar sem voru kommúnistum lítt að skapi. Árið 1992 leyfði ríkisstjórnin endurreisn markaðshagkerfis og síðan þá hefur borgin vaxið afar hratt og leitt hina hröðu efnahagsþróun Kína. Þar búa nú rúmar 17 milljónir manna sem gerir Sjanghaí að einni af stærstu borgum heims. Í nálægri framtíð stendur borgin frammi fyrir þeim áskorunum að endurheimta stöðu sína sem heimsborg og auka lífsgæði íbúa sinna, þar á meðal hinna fjölmörgu farandverkamanna sem sækja þangað frá fátækari héruðum landsins.

## Nafnið
 Kínversku táknin tvö (sjá til vinstri) sem mynda nafn borgarinnar þýða bókstaflega „á“ og „sjór“, það mætti þýða sem „borgin við hafið“ eða „að fara á sjóinn“ sem er viðeigandi miðað við stöðu borgarinnar sem hafnarborgar. Framburðurinn á mállýsku heimamanna, sjanghaísku, er *Son-he*. Elstu heimildir um þetta heiti eru frá tíma Song-veldisins (11. öld) þegar það var notað yfir bæ og ármót á þessu svæði.

Í kínversku er nafnið stundum stytt í *Hù* (沪) eða *Shēn* (申). Hið fyrra er dregið af Hu Du (沪渎) sem er eldra nafn árinnar sem nú er kölluð Suzhou. Hið seinna er dregið af nafni Chun*shen* Jun (春申君), aðalsmanni í Chu-konungdæminu (楚国) sem réð ríkjum á svæðinu þar sem Sjanghaí er nú á 3. öld f.Kr. Hann er nokkurs konar þjóðhetja í augum heimamanna. Íþróttalið og dagblöð borgarinnar nota oft táknið 申 í nöfnum sínum og stundum er Sjanghaí kölluð *Shēnchéng* (申城, borg Shēn).

Vegna stöðu borgarinnar hafa bæði Kínverjar og Vesturlandabúar nefnt haina ýmsum misþekkilegum gælunöfnum. Þar á meðal eru nöfn eins og „París austursins“, „Drottning Austurlanda“ og „Perla Austurlanda“, en einnig öllu neikvæðari heiti eins og „hóra Asíu“ sem festist við borgina á fyrri hluta 20. aldar vegna þess að mörgum þótti vændi og fíkniefnasala vera þar útbreidd.


Shanghai-Skyline-36-fruehmorgens-2012-gje.jpg
Shanghai-Bund-68-vom alten Observatorium-2012-gje.jpg
Shanghai-moderne Architektur-06-2012-gje.jpg
Shanghai-Altstadt-06-2012-gje.jpg
Shanghai-altes Wohngebiet-32-2012-gje.jpg
Shanghai-altes Wohngebiet-44-Dampfkueche-2012-gje.jpg
Shanghai-Markt-04-2012-gje.jpg
Shanghai-Yuyuan-Garten-32-2012-gje.jpg


## Tilvísanir
Heimskringla

**Heimskringla** Snorra Sturlusonar er eitt höfuðrita íslenskrar bókmenntaarfleifðar. Í Heimskringlu er sögð saga Noregskonunga frá ómunatíð fram á miðja 12. öld. Heimskringla er varðveitt í nokkrum skinnhandritum, þar á meðal Fríssbók (Codex Frisianus) sem hefur safnmarkið AM 45 fol. (í það handrit vantar þó Ólafs sögu helga). Þá hefur stakt skinnblað varðveist af Heimskringlu sem er nefnt Kringlublaðið, það er geymt á Landsbókasafni Íslands - Háskólabókasafni.

Heimskringla var fyrst prentuð á frummálinu árið 1697 í Stokkhólmi. 

## Heimildir Snorra
Heimskringla inniheldur sögur Noregskonunga fram að 1177, en rekur einnig sögu Uppsalakonunga og byrjar á Óðni, sem talinn er forfaðir þeirra. Þar styðst Snorri við Ynglingatal, ættarsögu í ljóðum, sem sennilega er ort af norska skáldinu Þjóðólfi í Hvini, sem var hirðskáld Haraldar hárfagra. Í formálanum rekur Snorri þær heimildir, sem hann hefur notað og ræðir um sannleiksgildi þeirra. Þegar hann nefnir sögumenn sína, getur hann þess frá hverjum þeir hafi heimildir sínar og hvort þær hafi farið margra á milli. Þannig byggir hann frásögn sína á aldagömlum frásögnum. En kvæðin segir hann að sér þyki „sízt úr stað færð, ef þau eru rétt kveðin og skynsamlega upp tekin". 

:„Tökum vér það allt fyrir satt, er í þeim kvæðum finnst um ferðir þeirra (konunga) og orustur; en það er háttur skálda, að lofa þann mest, er þá eru þeir fyrir, en engi mundi það þora, að segja sjálfum honum þau verk hans, er allir þeir er heyrði, vissi, að hégómi væri og skrök, og svo sjálfur hann; það væri þá háð, en eigi lof"

Slíkt val og mat heimilda var ekki vandi sagnfræðinga miðaldanna. Og þegar talað er um sagnfræðilegt mat á heimildum, þá má líklega óhætt líkja Snorra við Polybios hinn gríska og Þjóðverjann Leopold von Ranke.

## Efnisyfirlit
*Heimskringla* skiptist í eftirfarandi hluta:

# Prologus
# Ynglinga saga
# Hálfdánar saga svarta
# Haralds saga hins hárfagra
# Hákonar saga góða
# Haralds saga gráfeldar
# Ólafs saga Tryggvasonar
# Ólafs saga helga
# Magnúss saga góða
# Harlds saga Sigurðarsonar
# Ólafs saga kyrra
# Magnúss saga berfætts
# Magnússona saga
# Magnúss saga blinda og Haralds gilla
# Haraldssona saga
# Hákonar saga herðibreiðs
# Magnúss saga Erlingssonar

## Tenglar

* Heimskringla eða Sögur Noregs konunga á norrænu eftir útgáfu W. Schultz frá 1869-1872.
* Heimskringla með nútímastafsetningu
*Efnisyfirlit Heimskringlu
Sæmundaredda

**Konungsbók eddukvæða - GKS 2365 4to (Codex Regius),** sem einnig þekkist undir nafninu **Sæmundaredda**, er eitt af krúnudjásnum íslenskra skinnhandrita. Það er talið hafa verið ritað einhvern tímann á bilinu 1270-1280. Konungsbók eddukvæða hefur að geyma eldfornan kveðskap sem venja er að skipta í tvo flokka, goðakvæði og hetjukvæði. Hvað „edda“ þýðir er óvíst, en það tengist skáldskaparfræði (sjá Snorra-Edda). Brynjólfur Sveinsson gaf Friðriki 3. Danakonungi handritið árið 1643 og var það geymt á Konunglega bókasafninu í Kaupmannahöfn. Konungsbókin var afhent Íslendingum 21. apríl 1971 ásamt Flateyjarbók og er nú geymd á Stofnun Árna Magnússonar.

## Ýmis heiti handritsins
Handritið ber ýmis heiti, auk *Konungsbókar eddukvæða* má nefna; *Ljóðaedda*, *Edda Sæmundar fróða* og *Sæmundaredda*. Ritið var áður fyrr kennt við Sæmund fróða í Odda en menn töldu fyrst að hann hefði tekið það saman. Latneska heitið *Codex Regius* er gjarnan notað yfir handritið í erlendum málum, það heitir svo af því að Brynjólfur biskup Sveinsson gaf Friðriki Danakonungi III það til eignar. Konungur var mikill bókamaður og stofnaði Kongungsbókhlöðuna í Kaupmannahöfn, þar sem Konungsbók var varðveitt uns henni var skilað til Íslendinga árið 1971. Codex þýðir bók og regius er leitt af orðinu rex sem þýðir konungur. Því hefur bókin verið nefnd *Konungsbók* á íslensku.

## Eddukvæði

Eddukvæðum er skipt í tvo flokka, goðakvæði og hetjukvæði. Fornyrðislag og ljóðaháttur eru einkennandi braghættir.  Ekki eru öll eddukvæði varðveitt í Sæmundareddu. Þó ritið sé á íslensku er það flestum torskiljanlegt nú á dögum, Snorra-Edda hefur gagnast mikið við að skilja kvæðin.

### Goðakvæði

Goðakvæði eru flest eða 40 talsins. Þau segja af norrænu goðunum eins og nafnið gefur til kynna. Þar eru talin helstu goðmögn, jötnar og skepnur.  Einnig er greint frá hugmyndum manna um upphaf heimsins, framgöngu hans og endalok. Kvæðin eru þó ekki öll alvarlegs eðlis, sum eru full af gríni og glensi, eins og Þrymskviða. Til goðakvæða heyra þekktustu fornkvæði Íslendinga, Hávamál og Völuspá.

### Hetjukvæði

Næst flest eru hetjukvæðin, þau eru sögur frá tímum þjóðflutninganna miklu. Um er að ræða harmsögur af grimmilegum örlögum hetja sem eru flestar af miklum ættum. Ein af þessum hetjum er Sigurður Fáfnisbani.

## Tenglar
* 
* Eddukvæði á vefnum
* ''Edda - Sæmundur fróði - Sæmundar-Edda''; grein í Gefn 1872
Gaullismi

**Gaullismi** er hugtak sem er haft um þá stefnu að Frakkland eigi að vera frjálst og erlendu valdi óháð. Í innanríkismálum byggist gaullismi á íhaldssemi og í frönskum stjórnmálum teljast Gaullistar vera hægrimenn.

Stuðningsmenn Charles de Gaulle hafa verið kallaðir Gaullistar, og gætir áhrifa de Gaulle enn í Frakklandi þar sem tortryggni ríkir í garð Breta. Má nefna að fyrrverandi forseti Frakklands, Jacques Chirac, telst til Gaullista.

Nú til dags starfa Gaullistar innan Sambands Lýðræðissinna lýðveldisins (franska: *Union des Démocrates pour la République*). Það er hægriflokkur.
Guðmundur Steingrímsson

**Guðmundur Steingrímsson** (fæddur 28. október 1972) er fyrrverandi formaður Bjartrar framtíðar og fyrrum alþingismaður Suðvesturkjördæmis. Guðmundur hafði áður verið kjörinn á þing fyrir Framsóknarflokkinn í Norðvesturkjördæmi í alþingiskosningunum 2009. Þá var hann varaþingmaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi 2007-2009 

Guðmundur stofnaði Bjarta framtíð ásamt Heiðu Kristínu Helgadóttur og fleirum úr Besta flokknum í upphafi árs 2012. Í kosningunum 2013 fékk Björt framtíð 8,2% atkvæða og 6 þingmenn kjörna. Guðmundur var áður blaðamaður og stjórnandi Kvöldþáttarins sem sýndur var á sjónvarpsstöðinni Sirkus. Guðmundur er einnig tónlistarmaður og meðlimur í hljómsveitinni Ske. Guðmundur hefur starfað sem blaðamaður og er höfundur bókarinnar *[[Áhrif mín á mannkynssöguna]]*, sem kom út árið 2003. Guðmundur er sonur Steingríms Hermannssonar, fyrrverandi forsætisráðherra og formanns Framsóknarflokksins og Eddu Guðmundsdóttur myndlistarkonu.  

Guðmundur útskrifaðist úr Menntaskólanum í Reykjavík árið 1992 og gegndi þar embætti forseta Framtíðarinnar, nemendafélags MR, 1990-1991. 

Guðmundur er einnig þekktur fyrir hlutverk sitt sem Gummi frændi í þáttunum Sjáumst með Silvíu Nótt.

Þann 22. ágúst 2011 bárust fregnir af því að Guðmundur ætlaði að segja sig úr Framsóknarflokknum vegna djúpstæðs ágreinings um stefnu og hugmyndir. Hann sagðist vilja stofna nýjan flokk. Tilkynnt var 6. janúar 2012 að nýtt stjórnmálaafl Guðmundar Steingrímssonar og Besta flokksins hefði hlotið nafnið Björt framtíð. Nafnið var fengið úr nafnasamkeppni og sendu tæplega 2000 manns inn tillögur. 

Guðmundur var fyrst um sinn formaður Bjartrar framtíðar en með fylgistapi í könnunum var ákveðið að Óttarr Proppé tæki við formannsembættinu. Guðmundur ákvað að gefa ekki kost á sér í Alþingiskosningum 2016

## Tilvísanir
Togari

**Togari** er skip sem dregur/togar vörpu/troll á eftir sér við fiskveiðar. Algengt form vörpu er botnvarpa. 

## Íslenskar togaraveiðar
Fyrsti togarinn sem Íslendingar eignuðust var Coot sem kom til landsins 6. mars 1905. Áður fyrr takmörkuðust veiðar togara við 55-75 metra dýpi en nú geta þeir dregið vörpur á allt að 1300 metra dýpi. Stærð togara nú til dags er allt að 2.500 til 7.000 tonn. Togarar voru fyrst um skeið síðutogarar, sem tóku vörpuna inn fyrir borðstokkinn á síðu skipsins. Í dag er varpan dregin inn í skut togarans, því nefnast þeir skuttogarar. Margir gömlu síðutogaranna stunda nú veiðar á uppsjávarfiskum.

Landhelgisdeilan, sem náði hámarki í þorskastríðunum snerist um veiðar erlendra togara á því hafsvæði, sem íslensk stjórnvöld gerðu tilkall til, og hvar íslensk stjórnvöld kröfðust þess að togveiðar væru ekki stundaðar.

Útgerðarmenn togara stofnuðu Félag botnvörpuskipaeigenda, en urðu síðar félagar í LÍÚ.

Frystitæki um borð í nútímatogurum gera þeim kleift að vera á veiðum frá nokkrum vikum upp í nokkra mánuði eða uns lestir fyllast. Togarar með slíkan búnað kallast frystitogarar.

## Aðrir tenglar
*Sjávarútvegsráðuneytið 
*Landsamband Íslenskra Útvegsmanna 
*[Fiskistofa [ESB]]
*enskútgáfa af Togarasögunni
*Þá sofnuðum við hreinlega ofan í diskana – rætt við Halldór Gíslason fyrrverandi togaraskipstjóra
*In pictures
Oxun

**Oxun** er ferli í efnafræði sem skilgreint er sem missir rafeinda í oxunar-afoxunarhvarfi. Hægt er að skilgreina *[[Oxunartala|oxunartölu]]* frumefnis. Þegar frumeind eða jón tapar rafeind, hækkar oxunartalan. 

**Afoxun** er heiti efnaferlisins þegar frumefni bætir við sig rafeind. Þá lækkar oxunatalan. 

Oxun er mikið notuð í efnaiðnaði, til dæmis við framleiðslu hreinlætisefna.

Bruni er tegund hraðfara oxunar.

## Oxarar og afoxarar
Í oxunar-afoxunarhvarfi hliðrast rafeindir frá einu frumefni til annars frumefnis. Það frumefni sem gefur frá sér rafeind(ir) kallast afoxari (það oxast sjálft) og það frumefni sem tekur til sín rafeind(ir) kallast oxari (það afoxast sjálft).

Oxarar eru almennt frumefni eða efnasambönd þar sem einkennast af hárri oxunartölu t.d. H2O2, MnO4-, Cr2O7-2.

Afoxarar eru fjölbreyttur hópur efna. Rafjákvæðir málmar eins og Li, Na, Mg, Fe, Zn og Al eru góðir afoxarar. Hreint kolefni, C, er einnig góður afoxari. Í lífrænni efnafræði eru hýdríð sambönd eins og NaBH4 og LiAlH4 mikið notuð sem afoxarar.

## Dæmi um oxunar-afoxunarhvörf
Fe+2 oxast í Fe+3 með vetnisperoxíð sem oxara. 
 
Hálfhvörfin eru 

Fe+2 → Fe+3 + e-

H2O2 + 2e- → 2OH-

Heildarhvarfið er 2 Fe+2 + H2O2 + 2 H+ → 2 Fe+3 + 2 H2O

Járn, Fe, oxast yfir í Fe+3 undir áhrifum súrefnis. Til þess að þetta gangi greiðlega er best að vatn sé til staðar í formi raka. Hvarfjafnan er
 4 Fe + 3 O2 → 2 Fe2O3. Því er ein aðferð til að ryðverja járn að mála það vel.

## Tengt efni
* Oxunartala
Fiskvinnsla

**Fiskvinnsla** er sá þáttur sjávarútvegs sem snýr að verkun og vinnslu sjávarfangs, afla skipa. Fiskvinnslan framleiðir þá vöru sem unnin er úr hráefninu, fiski.
Eyríki

**Eyríki** er ríki sem afmarkast af einni eða fleiri eyjum, það er það á sér ekki yfirráðasvæði á neinu meginlandi. Til eru tvenns konar eyríki:
*Eyríki sem samanstanda af einni eða fleirum óskiptum eyjum, það er þær eru ekki með nein landamæri við önnur ríki. Dæmi um það er Ísland, Japan og Filippseyjar.
*Eyríki sem eiga landamæri að einu eða fleiri ríkjum á einni eða fleiri eyjum yfirráðasvæðis síns (skiptar eyjar). Dæmi um það er Indónesía, Haítí og Papúa Nýja-Gínea.

Ríki sem eiga sér yfirráðasvæði á einhverju meginlandi eru ekki talin til eyríkja, jafnvel þó að mesti hluti ríkisins sé á eyjum. Dæmi um slíkt er Danmörk (Jótland er meginland) og Malasía (Malakka er meginland). Sömuleiðis eru eylönd sem ekki eru að fullu sjálfstæð, þó að þau séu með heimastjórn, ekki talin til eyríkja. Dæmi um slíkt eru Færeyjar, Grænland og Gvam.

## Listi eyríkja heims
Eins og stendur eru eyríki heims 47 að tölu. Það stærsta og fjölmennasta er Indónesía. Það yngsta er Austur-Tímor, en sjálfstæði þess var viðurkennt árið 2002.

Eyríki heims eftir stærð:

## Tengt efni
* Eyja
* Listi fjölmennustu eyja heims
* Listi stærstu eyja heims
* Skiptar eyjar
Kirkja

**Kirkja** eða **guðshús** er samkomustaður kristinna manna fyrir trúarlegar athafnir. Orðið kirkja er einnig haft um stofnunina sem slíka og þá oftast með ákveðnum greini: *kirkjan, kirkjunnar menn*. *Útkirkja* (annexía) kallast kirkja á jörð án prestseturs.

Söfnuðir og kirkjudeildir eru oftar en ekki kenndar við kirkju eins og t.d. rómversk-kaþólska kirkjan og Þjóðkirkjan.

## Tengt efni
* Dómkirkja
* Graftarkirkja
* Hallarkirkja
* Hálfkirkja
* Kapella
* Listi yfir kirkjur á Íslandi
* Salkirkja
* Sóknarkirkja
* Stafkirkja
* Torfkirkja

## Tenglar
* ''Kirkja''; grein um notkun á orðinu ''kirkja'' í Ísafold 1878
* ''Hörgur, hof og kirkja''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967
* ''Gengið í guðshús''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988 
* ''Kirkjur með sundum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
Utanríkisráðherra

**Utanríkisráðherra** er sá ráðherra ríkisstjórnar sem fer með utanríkismál, er ábyrgur fyrir því að staðið sé við utanríkisstefnu lands eða ríkis. Utanríkisráðherra sér um samskipti við önnur lönd, önnur ríki.

## Tengt efni
*Utanríkisráðherrar á Íslandi

## Tengill
*Reglugerð um Stjórnarráð Íslands - 14 gr. verksvið utanríkisráðuneytis
Kristilegi demókrataflokkurinn (Þýskaland)

**Kristilegi demókrataflokkurinn** (þýska: *Christlich Demokratische Union Deutschlands* eða CDU) er hægri-sinnaður stjórnmálaflokkur í Þýskalandi. Einhverjir frægustu kanslarar Þýskalands úr röðum kristilegra demókrata eru Konrad Adenauer, Helmut Kohl og Angela Merkel.

Systurflokkur Kristilegra demókrata í Bæjaralandi er Kristilega sósíalsambandið (CSU). Flokkarnir bjóða saman fram í kosningum á þýska sambandsþingið.

## Formenn Kristilega demókrataflokksins
Formenn Kristilega demókrataflokksins frá árinu 1950 hafa verið:

## Tilvísanir
Maníla

**Maníla** (tagalog: **) er höfuðborg Filippseyja. Borgin stendur á stærstu eyju eyjaklasans; Lúson við austanverðan Manílaflóa. Höfuðborgarsvæðið, Stór-Manílasvæðið, tekur til 17 borga og sveitarfélaga og þar búa rúmlega 11 milljónir manns. Maníla ein og sér hefur 1,9 milljón íbúa og er næst fjölmennesta einstaka borg landsins næst á eftir Quezon borg fyrrum höfuðborg landsins sem telst og til stór Manílasvæðisins.

Á 16. öld óx Maníla frá því að vera fámennar búðir múslima á bökkum Pasig árinnar í aðsetur spænska nýlenduveldisins. Þónokkur hluti borgarinnar eyðilagðist í seinni heimsstyrjöldinni. 

## Þéttbýli
Í borgini búa 1.902.590 manns á 42,34 km, því er Maníla þéttbýlasta borg heims með 44,9 íbúa/km. Dagsdaglega bætist önnur milljón við þegar námsmenn sækja skóla og starfandi fólk mætir til vinnu.

## Tungumál
Opinbert tungumál er filipínska, sem byggir á tagalog. Þar við bætist að enskunnátta er nokkuð almenn, að auki má geta þess að brot af fyrirfólki Filippseyja talar spænsku vegna nýlenduáhrifa.

## Menntun
*Háskólabeltið* hýsir flesta þá háskóla sem eru á stór Manílasvæðinu, til þess teljast m.a.
Háskóli Filippseyja - Maníla, De La Salle Háskólinn og Háskóli heilags Tómasar.

## Tenglar
* Manílaborg
* Ferðamanna upplýsingar 
* Hótel í Maníla
* Google kort af Maníla
Bæjarstjóri

**Bæjarstjóri**, **borgarstjóri** eða **sveitarstjóri**, er framkvæmdastjóri sveitarfélags/bæjarfélags, annast hann daglegan rekstur þess í umboði bæjarstjórnar. Bæjarstjóri getur verið einn af kjörnum fulltrúum í bæjarstjórn, en þarf ekki að vera það. Hann getur setið fundi bæjarstjórnar þar sem hann hefur málfrelsi og tillögurétt en hefur ekki atkvæðisrétt nema hann sé jafnframt kjörinn fulltrúi. 

Hlutverk bæjarstjóra er að hafa umsjón með daglegum rekstri bæjarfélagsins og framfylgja þeim ákvörðunum sem bæjarstjórn tekur. Hann telst vera æðsti yfirmaður starfsmanna bæjarfélagsins, hefur prókúruumboð bæjarsjóðs og skrifar undir skjöl sem skuldbinda bæjarfélagið (t.d. við kaup og sölu fasteigna, lántökur, ábyrgðir o.s.frv.) í umboði bæjarstjórnar. Hægt er að mæla frekar fyrir um valdsvið bæjarstjórans í samþykkt um stjórn bæjarfélagsins.

Bæjarfélög þurfa ekki að ráða bæjarstjóra og sum fámenn bæjarfélög (meðal annars á Íslandi) gera það ekki. Þá er yfirleitt í verkahring oddvita hreppsnefndarinnar að sinna þessum störfum.

Á Íslandi var einu sinni sú regla í gildi að í sveitarfélögum þar sem er kaupstaður (miðast við að íbúar séu eða hafi verið yfir 1000) kallast þeir bæjarstjórar, en borgarstjóri í Reykjavík, en annars sveitarstjórar.
Skáldsaga

**Skáldsaga** er bókmenntaform sem hefur verið skilgreint sem "frásögn af fólki sem er líkara venjulegu fólki en persónum úr epískum hetjuljóðum". Tímamótaverk í sögu skáldsögunnar er Don Kíkóti eftir Cervantes, en hún er frá um 1600.

Piltur og stúlka eftir Jón Thoroddsen eldri er oft talin vera fyrsta íslenska skáldsagan gefin út á Íslandi en hún kom út 1850.

## Tilvísanir
Búkarest

**Búkarest** (rúmenska: **București** ) er höfuðborg Rúmeníu. Íbúar borgarinnar eru um 1,7 milljónir (2021).

## Myndir

Bucharest University Square (cropped).jpg
Izvor-bucuresti-bgiu.jpg
Bucuresti izvor 2.jpg|Izvor-hverfið í miðborg Búkarest


## Veðurfar

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
* ''Draumaborg Ceausescus''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
* ''Gimmsteinar glóa í mannsorpinu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1995
Jöns Jakob Berzelius

**Jöns Jakob Berzelius** (20. ágúst 1779 - 7. ágúst 1848) sænskur efnafræðingur uppgötvaði prótín árið 1838. Hann er ásamt John Dalton og Antoine Lavoisier talinn faðir efnafræði samtíðarinnar.

Hann fæddist í Linköping í Austur-Gotlandi og lærði læknisfræði í Uppsalaháskóla. Árið 1802 hóf hann kennslu og fimm árum síðar var hann tilnefndur prófessor í læknisfræði í Stokkhólmi við skurðlækningaskóla, sem varð hluti af Medico-Chirurgisku stofnuninni árið 1810, sem seinna varð Karólínska stofnunin, en þar varð Jöns Jakob prófessor í efna og lyfjafræði.

Hann sýndi fram á að ólífræn efnasambönd væru samsett úr ólíkum frumefnum í ákveðnum hlutföllum út frá þyngd. Því útbjó hann töflu þar sem frumefnum var raðað út frá þyngd, súrefni gaf hann massann 100. Hann afsannaði kenningu Prouts sem sagði að öll efni væru úr vetni. Hann merkti ýmis efni með bókstöfum t.a.m. súrefni merkti hann O og járn Fe. Hlutföll frumefna í efnasamböndum merkti hann með tölum, svipað og tíðkast í dag, en þær ritaði hann fyrir ofan en ekki neðan tákn frumefnanna.

Nemendur hans uppgvötuðu liþíum, og vanadíum. 

## Ævisaga
J. Erik Jorpes gaf út ævisögu Jöns Jakobs á sænsku 1949.

## Aðrir tenglar
* Publications - hjá Runeberg-verkefninu
*
Flugfélag

**Flugfélag** er fyrirtæki sem stendur í flugrekstri, hvort sem það er í farþegaflugi eða vöruflutningum. Fyrsta flugfélagið var *Deutsche Luftschifffahrts-Aktiengesellschaft* sem var stofnað árið 1909.

## Íslensk flugfélög
* Arnarflug
* Air Iceland Connect
* Bláfugl
* Ernir (flugfélag)
* Fjarðaflug
* *[[Flugfélag Íslands]]* (nafni breytt í Air Iceland Connect)
* Flugfélag Vestmanneyja
* *[[Iceland Express]]* (flokkaðist sem ferðaskrifstofa þar til var yfirtekið af WOW air)
* Icelandair
* *[[Loftleiðir]]* (sameinaðist Flugfélagi Íslands)
* Mýflug
* Norðurflug
* WOW air (flokkaðist fyrst sem ferðaskrifstofa, þar til fengu flugreksrarleyfi, en rekur nú líka WOW Travel)
* Þyrluþjónustan 

## Erlend flugfélög
Mun fleiri erlend flugfélög fljúga núorðið til Íslands, samanlagt yfir 30 (með íslensku flugfélögunum), m.a.:

* Air Canada
* Air France
* Air Greenland
* American Airlines
* Atlantic_Airways (færeyskt flugfélag)
* British Airways
* Delta
* easyJet
* Norwegian
* United Airlines
* SAS
* Singapore Airlines

Það eru yfir 5000 flugfélög í heiminum öllum, svo ljóst er að aðeins lítill hluti þeirra flýgur til Íslands.

Sum "erlendu" flugfélögin s.s. danska leiguflugfélagið Primera Air (fyrst stofnað sem JetX á Íslandi) sem nú er gjaldþrota voru rekin af íslendinum.

## Heimildir
Haraldur Ringsted

**Haraldur Ringsted Steingrímsson** (fæddur 19. mars 1971) er tónlistarmaður frá Húsavík. Hann hefur m. a. spilað í pönkhljómsveitinni Rotþróin, INRI, Niður, Grjóthrun í Hólshreppi en einnig fengist við leiklistartónlist með áhugaleikfélaginu Hugleikur. Haraldur hefur einnig getið sér góðs orðs sem hljóðmaður og stjórnað upptökum í hljóðveri fyrir aðrar hljómsveitir (t.d. Brain Police, Múm, Mínus, ofl).

## Tenglar
* Haraldur Ringsted Steingrímsson 
* rokk.is
Rotþróin

**Rotþróin** er pönkhljómsveit frá Húsavík sem starfað hefur með mislöngum hléum frá því 1987. Stofnendur Rotþróarinnar voru þeir Eggert Hilmarsson, Borgar Þór Heimisson og Haraldur Ringsted. Árið 1997 flutti Borgar Þór bassaleikari hljómsveitarinnar búferlum til Danmerkur og tveimur árum seinna var hljómsveitin endurvakin með Vilhjálm Pálsson á bassa. Þannig skipuð hefur hljómsveitin starfað með hléum til í dag. Rotþróin gaf út kasettuna *Haltu kjafti, éttu skít, boraðu gat á Reykjavík* árið 1991.

## Meðlimir
* Eggert Hilmarsson, gítar og söngur
* Haraldur Ringsted, trommur
* Borgar Þór Heimisson, bassi og söngur (1987-1997)
* Vilhjálmur Pálsson, bassi (1999 - )

## Útgefin verk
### Plötur og kassettur
***[[Haltu kjafti, éttu skít, boraðu gat á Reykjavík]]** (Erðanúmúsík 1991) kassetta
***[[Rotþróin]]** (Eigin útg. 2000) geisladiskur

### Safnplötur
***[[Snarl III]]** (Erðanúmúsík 1991) safnkassetta
***[[Núll & nix]]** (Smekkleysa 1993) safndiskur

## Tenglar
* Rotþróin á SoundCloud
Laugarvatn (stöðuvatn)

**Laugarvatn** er stöðuvatn í Laugardal í Bláskógabyggð, en við vatnið stendur samnefnt þorp. Vatnið er grunnt, mesta dýpi er um 2 metrar, og fullt af gróðri og við það er heit laug. Hermt er að sumir heiðingjar hafi eftir kristnitöku árið 1000 verið skírðir í þessari laug og hún kölluð Vígðalaug. En þar voru lík Jóns Arasonar, biskups og sona hans þvegin er þau voru flutt frá Skálholti norður yfir heiðar eftir aftöku þeirra í nóvember 1550.
Brúará

**Brúará** er næst-stærsta lindá Íslands, og rennur um mörk Biskupstungna og Grímsness. Upptök sín hefur áin í Laugardalsfjöllum, Rótarsandi, Úthlíðarhrauni og á hálendinu þar fyrir innan, í svokölluðum Brúarskörðum. Skörðin eru í raun gil þar sem vatnið seytlar úr berginu beggja megin og myndar litla fossa ofan í ána, sem þó telst bara lækur á þessum stað.  Þann 20. júlí árið 1433 var Jón Gerreksson biskup settur í poka og drekkt í Brúará.

Brúará dregur nafn sitt af steinboga sem lá yfir hana. Fólk gat gengið yfir bogann, sem myndaði þannig eins konar náttúrulega brú. Sögusagnir segja þó að vinnumaður í Skálholti hafi brotið bogann niður svo umrenningar ættu ekki eins auðvelda leið að höfuðbólinu. Í Biskupasögum Jóns Halldórssonar segir svo frá þessu;


Á þeim stóru harðindaárum til lands og sjávar hér um anno 1602 var af fátæku umferðar og uppflosnuðu fólki úr öllum áttum mikil aðsókn að Skálholtsstað. En bryti staðarins meinti henni mundi réna, ef sú sjálfgerða brú eður steinbogi á Brúará (hvar að hún hafði það nafn) væri af brotinn. Fór því til og braut hana með mannafla — með vitund, ef ei með ráði biskupshústrúr Helgu Jónsdóttur, en án vitundar herra Odds, því það tiltæki féll honum stórilla, þá hann fékk það að vita, ávítandi brytann mjög, og kvað hvorki sér né homum nokkurt happ þar af standa mundi. Skömmu síðar drukknaði þessi bryti í Brúará.

Ágætis fiskgegnd er í ánni og vinsælt er að veiða í henni rétt fyrir ofan Spóastaði.

Brúará rennur loks í Hvítá milli Skálholts og Sólheima, á móts við Vörðufell á Skeiðum.


Brúará River (Feb 2020).jpg
Miðhusaskogur 030.JPG
Miðhusaskogur 031.JPG
Hlauptungufoss 01.jpg
Miðhusaskogur 029.JPG
Brúarfoss - panoramio.jpg
Bergvatnsá

**Bergvatnsá** er heiti yfir ár með bergvatni og flokkast sem dragár eða lindár. Ár með jökulvatni eru litaðar af jökulleir og nefnast jökulár.

## Tilvísanir
Krulla

**Krulla** er íþrótt sem leikin er á svelli. Tæplega 20 kílóa granítsteini er rennt eftir svellinu með það að markmiði að koma honum sem næst miðju marksins sem er á hinum enda svellisins. Tvö fjögurra manna lið keppa við hvort annað með að ná sem flestum steinum í miðju marksins.

## Reglur
Leikurinn skiptist í lotur, liðin skiptast á að byrja loturnar, hver leikmaður kastar tvisvar sinnum og því eru samtals átta steinar sem hvort lið kastar. Það lið sem á flesta steina við miðju marksins vinnur lotuna, hitt liðið fær þá ekki stig.

## Leikvöllur



Leikvöllurinn er spegilslétt svell sem er 45,5 metra langt og 4,75 metra breitt.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Krulludeild Skautafélags Akureyrar 
* World Curling Federation
* Krulludeild Bjarnarins
CSS (aðgreining)

**CSS** getur átt við:

* Cascading Style Sheets, tölvumál notað til að lýsa stíl á framsetningu skjala.
* Counter-Strike Source, viðbót fyrir tölvuleikinn Half-Life 2.
Rangárvallasýsla

**Rangárvallasýsla** var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueiningar á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.

Rangárvallasýsla nær frá Þjórsá í vestri austur á Sólheimasand, frá sjávarströndu inn að vatnaskilum á hálendinu. Nágrannasýslur Rangárvallasýslu eru Árnessýsla í vestri, Vestur-Skaftafellssýsla í austri og Suður-Þingeyjarsýsla í norðri. Í sýslunni eru þekktir ferðamannastaðir, eins og Þórsmörk, Skógar og Galtalækur.

Sveitarfélög innan Rangárvallasýslu eru Rangárþing ytra, Rangárþing eystra og Ásahreppur.
Lindá

**Lindá** er bergvatnsá, sem hefur upptök sín í lindum eða uppsprettum þar sem grunnvatn sprettur úr jörðu. Hiti og vatnsmagn lindáa eru tiltölulega jöfn allt árið og við upptökin leggur þær ekki að vetri, jafnvel ekki í mestu frostum. Lindár eru tærar og flóð og vatnavextir verða sjaldan í þeim. Bakkar þeirra eru vel grónir niður að vatnsborði og gróðurríkir hólmar með blómskrúði setja oft svip sinn á þær. Stærstu lindár Íslands tengjast hraunum og sprungusvæðum, þess vegna er meira um lindár í og við gosbelti landsins en annars staðar.

Stærsta lindá á Íslandi er Sogið, sem rennur úr Þingvallavatni og myndar Ölfusá þar sem það rennur í Hvítá. Aðrar stórar lindár eru til dæmis Laxá í Aðaldal, Brúará og Ytri-Rangá.

## Tengt efni
* Dragá
* Jökulá

## Heimild
* Guðmundur Kjartansson 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. Náttúrufræðingurinn 15, 113-126.
Aðalvík

**Aðalvík** er um 7 km breið vík yst (vestast) á Hornstrandakjálkanum. Þar voru forðum sjávarþorpin Látrar (120 íbúar 1920) og Sæból (80 íbúar 1900) en byggðin fór í eyði um miðja 20. öld. Síðustu ábúendur fluttu frá Látrum og Sæbóli 1952. Yfirleit er talað um Sæból vestast, Miðvík og Látra austast. Á fjallinu Darra ofan við Aðalvík reistu Bretar herstöð sem enn má sjá leifar af, m.a. loftvarnarbyssu, byggingar og veg. Vestan við Látra á Straumnesfjalli ráku Bandaríkjamenn radarstöð í nokkur ár á sjötta áratugnum sem enn má sjá leifar af. Þá var líka byggður flugvöllur innan við þorpið. 
Þoka mun hafa hamlað því að hermenn kæmust að landi á Hornströndum. Jakobína Sigurðardóttir orti kvæðið Hugsað til Hornstranda  gegn hernaðarbrölti þar:
:Víða liggja „Verndaranna“ brautir.
:Vart mun sagt um þá,
:að þeir hafi óttast mennskar þrautir,
:eða hvarflað frá,
:þótt þeim enga auðnu muni hyggja
:Íslandströllin forn,
:Mér er sagt þeir ætli að endurbyggja
:Aðalvík og Horn.
Seinna orti Jakobína annað ljóð „Hvort var þá hlegið í Hamri?“ þar sem hún lýsir þokunni sem gjörningaþoku vætta.
Mörgum húsanna í Aðalvík er haldið við af eigendum og þar er nokkur sumarbyggð.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Um Aðalvík á Vestfjarðavefnum
* ''Aðalvík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945 
* ''Dansað við yzta haf''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
* ''Allt í lagi í Aðalvík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
* Aðalvík og Slétta 
* ''Heimildarmynd um Aðalvík 1996'' á Youtube, sótt 16. desember 2024
Akurey

**Akurey** er nafn þriggja staða á Íslandi:

* Akurey er lítil eyja í Kollafirði rétt utan við Grandahólma.
* Akurey er lítil eyja sunnan við Flatey í Breiðafirði.
* Akurey er bær og kirkjustaður í Vestur-Landeyjum.

## Sjá einnig

* Akureyjar
Akurey (Kollafirði)

**Akurey** er lítil eyja í Kollafirði, rétt utan við Örfirisey í Reykjavík. Ekki er vitað til þess að nokkurn tíma hafi verið búið í eyjunni, en hugsanlega hefur einhvern tíma verið manngengt út í hana. Sundið milli Akureyjar og Örfiriseyjar, *Hólmasund*, er aðeins 0,8 metra á dýpt við háfjöru og því hættulegt að sigla um það. Elstu heimildir um eyjuna eru frá 1379 þegar hún tilheyrði Víkurkirkju. Þar var reist fyrsta siglingamerki í Reykjavík árið 1854. Borgin keypti eyjuna árið 1969 og hefur leigt út nýtingu hlunninda í henni eins og dúntekju og lundaveiði, en þar er töluvert æðarvarp, kríuvarp og stór lundabyggð sem er nýtt og haldið við. 

Líklegt er að kornrækt hafi verið stunduð í eynni en í Oddgeirsmáldaga frá árinu 1379 er tekið fram að Jónskirkja í Vík eigi sælding (eitt sáld, þ.e. um 100 kg útsæðiskorns) í Akurey.

Borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins lagði til árið 2005 að Akurey og Engey verði tengdar við land með landfyllingu og skipulögð byggð á þeim báðum.

Akurey er 6,6 hektarar. Hún er láglend og grösug og ýmsar tegundir sjófugla verpa þar svo sem lundi, sílamáfur, æðarfugl og teista. Lundi  er langalgengasta fuglategund í Akurey og telur um 15.000 pör. Akurey var friðuð í maí 2019 og var það fyrsta friðland innan borgarmarka Reykjavíkur.

## Heimildir
* Akurey friðlýst til að vernda fuglalíf (Vefur RÚV 3. maí 2019)
* Akurey í Kollafirði friðlýst
Kría

**Kría** (fræðiheiti: *Sterna paradisaea*) er fugl af ætt þerna. Hún er farfugl á Íslandi og verpir hér og annars staðar á norðurslóðum. Krían er sá farfugl á Íslandi sem lengst ferðast frá landinu þegar hún fer í burtu. Krían er hvít á kviði og stéli og undir væng, grá á baki og ofan á vængjum og hefur svartan koll og svarta vængbrodda. Hún hefur rauða fætur og rautt nef á sumrin en svart á veturna og eimir stundum eftir af svörtum nefbroddi snemma sumars. Kría er um 38 sentimetrar á lengd. Krían lifir aðalega á sílum og öðrum smáfiski. Krían verpir 1-3 eggjum og er 16 daga að unga þeim út. Ungarnir eru fleygir á 3-4 vikum.

Krían hefur verið friðuð tegund á Íslandi síðan 1882. Hrun í sandsílastofninum sem má trúlega rekja til loftslagsbreytinga hefur haft afar neikvæð áhrif á afkomu kríunnar á Íslandi. Varpárangur kríunnar hefur verið mjög lélegur frá og með 2005. Krían var ekki metin í hættu við byrjun 20. aldar en á nýjasta válista Náttúrufræðistofnunarinnar frá árinu 2018 er krían nú metin í nokkurri hættu.

Hæsti aldur sem vitað er með vissu til að fugl af þessari tegund hafi náð er 34 ár.

## Tenglar
* [ Kría (Sterna paradisaea) á vef [Náttúrufræðistofnun Íslands|Náttúrufræðistofnunnar

## Tilvísanir