open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flasa

**Flasa** (fræðiheiti: *Pityriasis capitis*) er húðsjúkdómur sem á sér stað þegar meira en eðlilegt magn af dauðum húðfrumum flagnar af höfuðleðrinu. Húðin endurnýjar sig reglulega og dauðar húðfrumur flagna af. Þegar um er að ræða flösu losnar meira magn en eðlilegt er og roði og kláði getur verið í hársverðinum. Notkun á ákveðnum hársnyrtivörum getur í flestum tilfellum haldið flösunni niðri.

Flösuþref og psoriasis geta valdið svipuðum einkennum.

## Orsakir
Eftir því sem stærsta líffæri mannsins, húðin, vex færast húðfrumur æ lengra út þar til þær deyja og flagna af líkamanum. Hjá flestum eru þessar húðagnir það smáar að þær eru ekki sýnilegar mannsauganu. Ákveðnir þættir geta þó valdið því að þetta ferli er mun hraðara, einkum í höfuðleðrinu. Hjá fólki með flösu getur þetta gerst tvisvar sinnum hraðar en venjulegt er. Þetta veldur því að húðfrumurnar losna af í stærri flekkjum, hvítum eða grálitum. Flasa er talin orsakast af samspili nokkurra þátta, misvel þekktra.

Algengasta ástæða flösu er sveppurinn Malassezia globosa. Þessi sveppur finnst á húð allra, hvort sem þeir þjást af flösu eður ei. Sveppurinn þarf fitu til að lifa af og finnst því á þeim svæðum þar sem fitukirtlar eru og hár vex, einkum höfuðleðri og andliti. Þegar sveppurinn vex of hratt truflar hann eðlilega endurnýjun húðarinnar og kláði og flasa myndast.

Fólki með feitt hár er því hættara við flösu en öðrum, algengur misskilningur er sá að þurrt hár og hársvörður sé viðkvæmari. Hlutfallslega séð eru karlmenn oftar með flösu en konur sem getur bent til þess að karlhormón hafi áhrif.

Aðrar ástæður flösu geta verið ofvirkir fitukirtlar, matarofnæmi, óhófleg svitnun, sáputegundir, sveppasýkingar og stress. Flasa getur verið misvirk eftir árstíðum og loftslagi, kaldir þurrir vetur þykja einkum öflugir í að valda eða auka flösu.

Vannæring getur valdið flösu, einkum zink-skortur.

## Meðferð
Væg tilfelli af flösu er hægt að meðhöndla með viðeigandi hármeðferð. Með því að þvo hárið oft er losað um húðfrumurnar og líkur minnka á því að flasan verði sýnileg. Hárvörur sem innihalda sveppaeyðandi eða sýrustillandi efni geta komið betra jafnvægi á hársvörðinn. Hægt er að fá sumar þeirra án lyfseðils í apótekum og verslunum:
* Daktacort smyrsli (fyrir andlit)
* Fungoral hársápa
* Head & Shoulders hársápur

Ef einkennin eru mikil skal leita til læknis sem getur gefið út lyfseðla fyrir sterkari vörur ásamt leiðbeiningum.

## Heimild
* 
*
Lághitalíffræði

**Lághitalíffræði** er undirgrein lághitafræðinnar og líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á lífverum, líffærum, lífrænum vef og frumum við lághita. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **lághitalíffræðingar**. Lághitafræði er m.a. notuð í lághitavarðveitingu og lághitaskurðaðgerðun.
Lághitafræði

**Lághitafræði** er undirgrein eðslifræðinnar sem fæst við rannsóknir á lághita. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **lághitafræðingar**.
Líffærafræði mannsins

**Líffærafræði mannsins** er undirgrein líffræði mannsins og líffærafræðinnar sem fæst við rannsóknir á líffærakerfum mannsins. Í líkama mannsins eru að starfi mismunandi gerðir vefja. Þegar tveir eða fleiri vefir eru pakkaðir saman þá mynda vefirnir líffæri. Vefirnir starfa saman og hjálpa líffærinu til að vinna sérstakt hlutverk. Líffærakerfi er svo það þegar nokkur líffæri vinna saman að sérstakri virkni. Hvert líffæri hefur þá sérstakt hlutverk að gæta í því kerfi. Öll líffærakerfi líkamans vinna saman að halda líkamanum starfandi.

## Efni líkamans
Yfir 99% mannslíkamans samanstendur af 13 frumefnum; kolefni, vetni, súrefni, fosfór, kalíum, joð, nitur, brennistein, kalsíum, járn, magnesíum, natríum og klór. Um 60%-70% mannslíkamans er vatn, sem er þá með einföldustu lífrænu efnasamböndunum innan líkamans, en þau flóknu eru sykrur, fita, sterar, hormón, fosfólípið o.fl. Líkaminn þarfnast einnig ýmissa annarra efna fyrir viðhald sem hann fær úr umhverfinu, um er að ræða stein- og fjörefni.

## Tilvísanir
Kuldaofnæmi

**Kuldaofnæmi** er sjúkdómur þar sem að kuldi getur valdið útbrotum. Þeim fylgir oft kláði.

Í versta falli getur sjúklingurinn fengið ofnæmislost sem getur leitt til dauða sökum súrefnisskorts. Læknar vara einkum við því að þeir sem eru haldnir kuldaofnæmi fari í sturtur utandyra, eins og í sundlaugum, þeir geta orðið fyrir blóðþrýstingsfalli sem getur lokað fyrir öndun.

Ástæður kuldaofnæmis eru ekki ljósar en grunur beinist helst að erfðum og umhverfisáhrifum. Einnig geta gigtarsjúkdómar, sjálfsofnæmissjúkdómar og krabbamein orsakað svipaða kvilla.

## Úrræði
Ofnæmistöflur geta slegið á helstu einkenni. Í allra verstu tilvikum getur sjúklingurinn neyðst til þess að flytja í hlýrra loftslag.

## Heimildir

*''Ofnæmislost,'' Læknablaðið, 2002.
*Fréttablaðið, *Fólk hefur dáið úr kuldaofnæmi*, 4. nóvember 2005, bls. 20
Líffræði mannsins

**Líffræði mannsins** er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á manninum út frá líffræðilegu sjónarmiði. Greinin er nátengd læknisfræði og fremdardýrafræði.
Kópavogskirkja

**Kópavogskirkja** er elsta kirkja Kópavogs. Hún stendur á Borgarholti í vesturbæ Kópavogs, oft nefnt Kirkjuholt af íbúum. Kirkjan var reist á árunum 1958-1962 eftir teikningum Harðar Bjarnasonar húsameistara ríkisins og Ragnars Emilssonar arkitekts hjá embætti húsameistara. Grunnur kirkjunnar var helgaður þann 16. ágúst 1958 og biskup Íslands lagði hornstein að kirkjunni þann 20. nóvember 1959. Sigurbjörn Einarsson, þáverandi biskup Íslands, vígði svo kirkjuna þann 16. desember 1963. 

Fyrsti sóknarprestur Kópavogskirkju var Gunnar Árnason sem starfaði frá 1962-1971. Árið 1971 hófu þeir Árni Pálsson og Þorbergur Kristjánsson störf. Árni lét af störfum árið 1990 en Þorbergur 1994. Ægir Fr. Sigurgeirsson var sóknarprestur frá 1990 til 2009 en þá tók Sigurður Arnarsson við starfi sóknarprests. Þrír prestar hafa verið settir sóknarprestar við Kópavogskirkju til skemmri tíma, þeir Lárus Halldórsson í 3 mánuði 1971, Guðmundur Örn Ragnarsson í hálft ár 1985-1986 og Guðni Þór Ólafsson 1999-2000.

Árið 1955 var orgel Kópavogskirkju vígt en það var síðan selt Óháða söfnuðinum í Reykjavík árið 1962. Árið 1964 var keypt orgel frá Alfred E. Davis & sön Ltd og var það vígt þann 24. apríl. Það orgel var viðkvæmt og viðhald þess kostnaðarsamt. Árið 1991 var farið að undirbúa kaup á nýju orgeli og var að lokum ákveðið að taka tilboði frá P. Bruhn & Sön Orgelbyggeri. Þann 12. janúar 1997 var nýja orgelið vígt við hátíðlega athöfn.

Klukkur kirkjunnar voru settar upp á vígsluári hennar, 1963. Þær eru tvær og vegur sú stærri 330 kíló og hefur tóninn b. Sú minni er 205 kíló og hefur tóninn des. Klukkunum var handhringt allt til ársins 1989 en þá var rafstýring sett upp. Klukkurnar voru steyptar í Þýskalandi hjá Engelbert Gebhard. Ásgeir Long hannaði umgjörð klukknanna en vélaverkstæði Jóhanns Ólafssonar annaðist smíðina.

Kirkjan stendur á stað sem nefnist Borgir eða Borgarholt og er umhverfi hennar friðað. Kópavogskirkja er krosskirkja og hefðbundin að því leyti en bogar hennar einkenna hana og gera hana sérstaka. Frá kirkjunni er mikið og fagurt útsýni og koma margir þangað til að njóta þess og um leið skoða kirkjuna. Altaristaflan í kirkjunni var sett upp árið 1990 og er eftir listakonuna Steinunni Þórarinsdóttur. Hún er byggð á frásögn í 13. kafla Jóhannesarguðspjalls um það hvernig Kristur laugaði fætur lærisveina sinna. Listakonan Barbara Árnason gerði ýmsar myndir sem eru í kirkjunni. Gluggarnir í Kópavogskirkju þykja einstaklega fallegir. Þá hannaði Gerður Helgadóttir myndhöggvari en gluggasmiðja Oidtmann-bræðra í Þýskalandi smíðaði.
Kópavogskirkja þykir vel heppnuð og vekur athygli bæði Íslendinga og erlendra ferðamanna og hafa myndir af henni birst víðs vegar um heiminn. Kirkjan hefur lengi verið tákn Kópavogs og hana er að finna á merki Kópavogsbæjar.

## Tengt efni
* Kópavogur
* Digraneskirkja
* Lindakirkja
* Hjallakirkja

## Tenglar
*Heimasíða Kópavogskirkju 
*Kópavogskirkja á kirkjukort.net
Blaðsíðutal Stephanusar

**Blaðsíðutal Stephanusar** er staðlað blaðsíðutal ritverka Platons sem á rætur sínar að rekja til útgáfu Henricusar Stephanusar (Henri Estienne) frá árinu 1578 og er haft á spássíunni í öllum nútíma útgáfum og þýðingum á verkum Platons.

Útgáfa Stephanusar var í þremur bindum og hafði grískan texta ásamt latneskri þýðingu í dálki við hliðina á gríska textanum. Hverri síðu útgáfunnar var skipt í fimm hluta sem eru auðkenndir með bókstöfunum a, b, c, d og e, þannig að hluti a var efstur á síðunni o.s.frv. 

Venjan er að vísa til staða í ritum Platons með þessu kerfi. Til dæmis vísar *Samdrykkjan* 172a til upphafs Samdrykkjunnar eftir Platon sem er efst á bls. 172 í útgáfu Stephanusar. Þar sem útgáfa Stephanusar er í þremur bindum hafa fleiri en ein samræða sama blaðsíðutalið en ekkert verk er í fleiri en einu bindi í útgáfu Stephanusar og því kemur sama blaðsíðutalið aldrei fyrir oftar en einu sinni innan sama verksins.

Bekker tölur eru sams konar kerfi sem notað er til að vísa til staða í verkum Aristótelesar.

## Blaðsíðutal í útgáfu Stephanusar
### 1. bindi
* (2a-16a) Evþýfron 
* (17a-42a) Málsvörn Sókratesar 
* (43a-54e) Kríton 
* (57a-118a) Fædon 
* (121a-131a) Þeages 
* (132a-139a) Elskendurnir 
* (142a-210d) Þeætetos 
* (216a-268b) Fræðarinn 
* (271a-307c) Evþýdemos 
* (309a-362a) Prótagóras 
* (363a-376c) Hippías minni 
* (383a-440e) Kratýlos 
* (447a-527e) Gorgías 
* (530a-542b) Jón

### 2. bindi
* (11a-67b) Fílebos 
* (70a-100b) Menon 
* (103a-135e) Alkibíades I 
* (138a-151c) Alkibíades II 
* (153a-176d) Karmídes 
* (178a-201c) Lakkes 
* (203a-223b) Lýsis 
* (225a-232c) Hipparkos 
* (234a-249e) Menexenos 
* (257a-311c) Stjórnvitringurinn 
* (313a-321d) Mínos 
* (327a-354c) Ríkið I 
* (357a-383c) Ríkið II 
* (386a-417b) Ríkið III 
* (419a-445e) Ríkið IV 
* (449a-480a) Ríkið V 
* (484a-511e) Ríkið VI 
* (514a-541b) Ríkið VII 
* (543a-569c) Ríkið VIII 
* (571a-592b) Ríkið IX 
* (595a-621d) Ríkið X 
* (624a-650b) Lögin I 
* (652a-674c) Lögin II 
* (676a-702e) Lögin III 
* (704a-724b) Lögin IV 
* (726a-747e) Lögin V 
* (751a-785b) Lögin VI 
* (788a-824a) Lögin VII 
* (828a-850c) Lögin VIII 
* (853a-882c) Lögin IX 
* (884a-910d) Lögin X 
* (913a-938c) Lögin XI 
* (941a-969d) Lögin XII 
* (973a-992e) Epinomis

### 3. bindi
* (17a-92c) Tímajos 
* (106a-121c) Krítías 
* (126a-166c) Parmenídes 
* (172a-223d) Samdrykkjan 
* (227a-279c) Fædros 
* (281a-304e) Hippías meiri 
* (309a-310b) Bréf I 
* (310b-315a) Bréf II 
* (315a-319e) Bréf III 
* (320a-321c) Bréf IV 
* (321c-322c) Bréf V 
* (322c-323d) Bréf VI 
* (323d-352a) Bréf VII 
* (352b-357d) Bréf VIII 
* (357d-358b) Bréf IX 
* (358b-358c) Bréf X 
* (358d-359c) Bréf XI 
* (359c-359e) Bréf XII 
* (360a-363e) Bréf XIII 
* (364a-372a) Axíokkos 
* (372a-375d) Um réttlætið 
* (376a-379d) Um dygðina 
* (380a-386b) Demodókos 
* (387b-391d) Sísýfos 
* (392a-406a) Eryxías 
* (406a-410e) Kleitofon 
* (411a-416a) Skilgreiningar

## Heimild
*  
## Tengill
* Plato and His Dialogues - Útskýring á Stephanusartölunum.
Fædros (Platon)

***Fædros*** er samræða eftir Platon milli Sókratesar og Fædrosar.  

## Yfirlit yfir efni samræðunnar
Fædros verður á vegi Sókratesar þegar hann er á gangi um sveitina utan við Aþenu. Eftir að þeir hafa spjallað smá stund les Fædros upp ræðu eftir Lýsías um ástina. Lýsías hefur skrifað að drengur skuli eiga í ástarsambandi við mann sem ekki er ástfanginn af drengnum, en ekki eiga í sambandi við mann sem er ástfanginn af drengnum. Sókrates dásamar ræðuna með örlítilli kaldhæðni en flytur svo sjálfur ræðu um efnið. Fædros fellst á að ræða Sókratesar sé betri. En Sókrates fordæmir hana hins vegar, vegna þess að ástin er frá guðunum komin ólíkt því sem hann hafði haldið fram. Þá flytur Sókrates aðra ræðu um hvers vegna ástin er góð þar sem því er í raun haldið fram að ástin sé mannssálinni nauðsynleg til þess að komast aftur til himna. Fædros lofar ræðuna og spyr Sókrates hvernig skuli flytja góða ræðu. Þessu fylgir samræða milli Sókratesar og Fædrosar um hvernig sé best að semja ræður.

## Heimild

## Tengt efni
* Platonsk ást

## Tenglar
Fædros  í enskri þýðingu Benjamins Jowett
* 
*
Karmídes (Platon)

***Karmídes*** er samræða eftir Platon sem fjallar um eðli og nytsemi hófstillingar.

## Yfirlit yfir efni samræðunnar
Karmídes, hinn ungi og fagri Aþeningur sem samræðan er nefnd eftir, er að ræða við Sókrates og leggur í upphafi til  að hófstilling sé að gera hvaðeina rólega og þannig að lítið fari fyrir því. Þessi skilgreining er hrakin, því Karmídes sjálfur fellst á að hófstilling sé að öllu leyti góð og engan vegin slæm; en stundum er betra að gera hlutina hratt og með látum. Þess vegna getur hófstilling - að því gefnu að hún sé alltaf góð - ekki verið það að gera hvaðeina rólega og án láta.

Karmídes setur þá fram skilgreiningu á hófstillingu sem hógværð. Sókrates hrekur þessa skilgreiningu einnig og vitnar í fullyrðingu Hómers í *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]]* að hógværð sé ekki góð þurfandi manni. Og þar sem hófstilling er á endanum alltaf góð getur hún ekki verið hógværð.

Þegar hér er komið sögu segir Karmídes Sókratesi frá skilgreiningu sem hann heyrði annan mann halda fram: að skipta sér af sínum eigin málum. 

Samræðunni lýkur án niðurstöðu.

## Tengt efni
* *[[Lakkes (Platon)|Lakkes]]*
* *[[Lýsis (Platon)|Lýsis]]*
* *[[Prótagóras (Platon)|Prótagóras]]*
* *[[Þeages (Platon)|Þeages]]*
* Sókrates

## Tenglar
* 
* 

## Heimild
Menexenos (Platon)

***Menexenos*** er sókratísk samræða eftir Platon.Viðmælendur eru þeir Sókrates og Menexenos.

Kjarninn í *Menexenosi* er löng útfararræða sem er skopstæling á þeirri sem Períkles flytur í riti Þúkýdídesar um Pelópsskagastríðið. *Menexenos* er sér á báti meðal verka Platons í þessu tilliti; samræðan sjálf þjónar þeim tilgangi einum að koma ræðunni að. Ef til vill af þeim sökum hefur verið dregið í efa að *Menexenos* sé ósvikin samræða Platons. Á hinn bóginn myndu flestir fræðimenn fallast á að hún sé ósvikin.

Það sem er ef til vill áhugaverðast við *Menexenos* er að hún er ein af fáum heimildum um aþenskar útfararræður, enda þótt hún sé skopstæling á slíkri ræðu.

## Tengt efni
* Lakkes
* Lýsis
* Sókrates
* Sókratísk samræða
* Þúkýdídes
* Þeages

## Tenglar
* 
* 

## Heimild
Lýsis (Platon)

***Lýsis*** er sókratísk samræða eftir Platon sem fjallar um eðli vináttunnar.

Aðalpersónurnar eru Sókrates, drengirnir Lýsis og Menexenos, og Hippoþales, sem er ástfanginn af Lýsis en ástin er óendurgoldin.

Sókrates leggur til nokkrar hugmyndir um hið sanna eðli vináttunnar: vinátta líkra einstaklinga; vinátta milli ólíkra einstaklinga; vinátta á milli þeirra sem eru hvorki góðir né slæmir og góðir í tengslum við hið slæma.

Á endanum hafnar Sókrates öllum hugmyndunum. Enda þótt ekki sé komist að ákveðinni niðurstöðu er lagt til að réttur hvati að vináttu sé sameiginleg eftirsókn eftir hinu góða og göfuga.

## Tengt efni
* *[[Karmídes (Platon)|Karmídes]]*
* *[[Lakkes (Platon)|Lakkes]]*
* *[[Menexenos (Platon)|Menexenos]]*
* *[[Prótagóras (Platon)|Prótagóras]]*
* Sókrates
* Sókratísk samræða
* *[[Þeages (Platon)|Þeages]]*

## Tenglar
* Project Gutenberg: Lysis (plain text)
* 
* 

## Heimild
Um túlkun

***Um túlkun*** (gríska: *Peri Hermeneias*, latína: *De Interpretatione*) er verk eftir forngríska heimspekinginn Aristóteles og fjallar aðallega um málspeki og rökfræði. Gríska sögnin *hermeneuein* getur þýtt „að túlka“
eða „fullyrða“ og því vilja sumir gefa verkinu titilinn *Um staðhæfingar*. Raunin er hins vegar sú að ekki er vitað hvernig titill verksins er til kominn. Ósennilegt er að hann sé frá Aristótelesi sjálfum.

Verkið fjallar að mestu leyti um meðferð einfaldra staðhæfinga og um háttarökfræði, þ.e. rökfræði nauðsynja og möguleika. Í verkinu er komist að mikilvægum niðurstöðum, m.a. um meðferð hugtaka og orða, eins og staðhæfing, nafn, umsögn, neitun, möguleiki og nauðsyn, sem og er mikilvægum afrekum náð, einkum í ljósi þess að í verkinu kemur fyrir fyrsta umfjöllun heimspekings um háttarökfræði.

Fyrstu sex kaflarnir snúast um nöfn og orð í tungumálinu, næstu þrír kaflar um undantekningar frá mótsagnarlögmálinu, tvígildislögmálinu og lögmálinu um annað tveggja, þá fjalla tveir kaflar um staðhæfingar og síðustu kaflarnir þrír um háttarökfræði.

9. kafli *Um túlkun* hefur hlotið meiri athygli heimspekinga en restin af verkinu en þar ræðir Aristóteles undantekningu á tvígildislögmálinu og lögmálinu um annað tveggja í ljósi rökfræðilegrar nauðhyggju sem myndi leiða af því að staðhæfingar um framtíðina hefðu ákveðið sanngildi. Dæmið sem Aristóteles tekur er staðhæfingin „Það verður sjóorrusta á morgun“ og hefur það orðið frægt sem „Sjóorrustan“.

*Um túlkun* er (annar) hluti af *[[Organon]]* (*Verkfærinu*), en svo eru rökfræðirit Aritsótelesar nefnd einu nafni.

## Tengt efni
*Háttarökfræði
*Lögmálið um annað tveggja
*Mótsagnarlögmálið
*Möguleiki
*Nauðsyn
*Staðhæfing
*Tvígildislögmálið
*Tvígildislögmálið og skyld lögmál

## Tengill
*''Um túlkun''  í enskri þýðingu E. M. Edghill

## Heimild
*
*Ackrill, J.L., *Aristotle's Categories and De Interpretatione* (Oxford:  Clarendon Press, 1963). Ensk þýðing með skýringum.
*Whitaker, C.W.A., *Aristotle's De Interpretatione: Contradiction and Dialectic* (Oxford: Oxford University Press, 2002).
The Problems of Philosophy

***The Problems of Philosophy*** (*Gátur heimspekinnar*) (1912) er ein af tilraunum Bertrands Russell til að semja stuttan og aðgengilegan inngang að gátum heimspekinnar. Russell einbeitti sér að gátum sem hann taldi að myndu ögra lesandanum á jákvæðan og uppbyggilegan hátt og skapa umræðu. Hann einblíndi á þekkingarfræði fremur en frumspeki eða siðfræði.

Russell leiðir lesandann í gegnum frægan greinarmun sinn frá árinu 1910 á „þekkingu vegna eigin kynna og þekkingu vegna lýsingar“ og kynnir lesandanum mikilvægar kenningar hugsuða á borð við:

* Platon
* Aristóteles
* René Descartes
* David Hume
* John Locke
* Immanuel Kant
* Georg Hegel

auk annarra til að leggja grunninn að heimspekilegum hugleiðingum almennra lesenda jafnt sem fræðimanna. 

## Tilvitnun
„Í því sem á eftir fer hef ég haldið mig við þær gátur heimspekinnar sem ég taldi mögulegt að fjalla um á jákvæðan og uppbyggilegan hátt, fyrst einungis neikvæð gagnrýni virtist ekki við hæfi. Af þessum sökum fær þekkingarfræði meira pláss en frumspeki í þessu verki og sum viðfangsefni sem heimspekingar ræða mikið um er einungis fjallað um í stuttu máli hér, ef á þau er minnst yfirleitt.“
* Úr formála að ***The Problems of Philosophy*** eftir Bertrand Russell

## Tengt efni

* Bertrand Russell
* Heimspeki

## Tenglar
* The Problems of Philosophy hjá Digital Text International, ritst. af Andrew Chrucky 1998. 
* The Problems of Philosophy  hjá Philosophy Archive.com.
* The Problems of Philosophy á Wikisource.

## Heimild
Gautama Búdda

**Gautama Búdda** (um 563 f.Kr. – 483 f.Kr. á Indlandsskaga) (fæddur **Siddhārtha Gautama**) var andlegur kenningasmiður. Hann er viðurkenndur af búddistum sem hinn æðsti búdda (*hinn upplýsti*).

## Fæðing Gautama Búdda
Búdda var sonur konungs að nafni Suddhodana og drottningu að nafni Maya. Þau bjuggi í litlu ríki sem hét Saykas í norður Indlandi, þar sem nú er Nepal. 

Þau bjuggu í höfuðborginni Kapilavattu, í stórri höll. 

Sagan segir að móður hanns hafi dreymt hvítan fíl sem hélt á hvítu lotusblómi. Þegar hún vaknaði kallaði hún og maður hennar á fjóra vitringa til þess að ráða drauminn. Þeir sögðu þeim hjónum að hún ætti von á dreng og myndi hann verða merkur og góður maður. 

Samkvæmt hefð á á Indlandi á þeim tíma lagði Maya af stað til foreldra sinna til þess að fæða son sinn þar, og var leiðin nokkuð löng. Á leiðinni fóru þau í gegnum garð við rætur Himalayafjalla sem hét Lumbini og Maya ákvað að hvíla sig þar undir tré og fæddi hún son sinn þar.

Stráknum var gefið nafnið Siddhara, sem þýðir sá sem fær óskir sínar uppfylltar. 

Ein goðsögnin segir að vitur gamall maður hafi heimsótti Búdda og hafi farið að gráta þegar hann sá hann. Sagði maðurinn við foreldranna að sonur þeirra myndi verða mikill maður og öflugur leiðtogi, hann gréti vegna þess að hann var orðinn gamall og geti ekki lært neitt af honum. 

## Heimildir
Námsgagnastofnun. (e.d.). *Fæðing Búdda*. Sótt 23. Nóvember 2017 af
Ævintýralandið Narnía

**Ævintýralandið Narnía** (enska: *The Chronicles of Narnia*) er ritröð ævintýrabóka eftir C.S. Lewis. Bækurnar eru sjö og fjalla að mestu um fjögur börn sem fyrir tilviljun flækjast í ævintýraheim Narníu, þar sem dýrin geta talað, galdrar eru viðteknir, og hið góða stríðir gegn hinu illa. Sögurnar útskýra á aðgengilegan hátt fyrir börn nokkur þemun í kristnum sið. Þó eru bækurnar skrifaðar þannig að hægt er að lesa þær án þess að aðhyllast kristni. Disney-fyrirtækið hefur kvikmyndað Ljónið, nornina og skápinn (2005), Kaspían konungsson (2007) og Siglingu Dagfara (2010). 

Pauline Baynes myndskreytti fyrstu útgefnu ritröðina.

## Listi yfir bækurnar í ritröðinni
Tvær aðferðir eru til við að raða bókunum, eftir útgáfuári eða í tímaröðinni sem þær eiga að gerast í. Þegar þær voru fyrst gefnar út voru bækurnar ekki tölusettar, en þegar þær komu fyrst út í Bandríkjunum tölusetti útgefandinn Macmillan þær í útgáfuröð. Þegar HarperCollins-bókaútgáfan tók við bókaflokknum raðaði hún þeim upp í þeirri röð sem sögurnar gerast, að tillögu Douglas Gresham, stjúpsonar Lewis.
### Útgáfuröð
# Ljónið, nornin og skápurinn — *The Lion, the Witch and the Wardrobe* (1950)
# Kaspían konungsson — *Prince Caspian* (1951)
# Sigling Dagfara — *The Voyage of the Dawn Treader* (1952)
# Silfurstóllinn — *The Silver Chair* (1953)
# Hesturinn og drengurinn hans — *The Horse and His Boy* (1954)
# Frændi töframannsins — *The Magician's Nephew* (1955)
# Lokaorrustan — *The Last Battle* (1956)
### Tímaröð
# Frændi töframannsins
# Ljónið, nornin og skápurinn
# Hesturinn og drengurinn hans
# Kaspían konungsson
# Sigling Dagfara
# Silfurstóllinn
# Lokaorrustan
Badminton

**Badminton** (eða **hnit**) er íþróttagrein leikin með flugu (einnig nefnd: *fjaðrabolti eða fokka*), sem slegin er yfir net með badmintonspöðum af tveimur leikmönnum sem keppa hvor gegn öðrum, eða af fjórum leikmönnum sem keppa tveir á móti tveimur.

Á mótum er iðulega keppt í fimm flokkum, einliðaleik karla, einliðaleik kvenna, tvíliðaleik karla, tvíliðaleik kvenna og tvendarleik.

## Saga
Íþróttin er komin frá Indlandi, barst síðar til Evrópu með enskum liðsforingjum sem gegndu þar herþjónustu. Badminton var fyrst leikið á Englandi árið 1873 undir heitinu *poona*. Hertogin af Beaufort hafði áhuga á þessum leik og kynnti hann á herragarði sínum í Gloucesterskíri, *Badminton House*. (Badminton merkir *tún Böðmundunga*). Badminton varð fljótlega vinsæl íþrótt og hefur lotið sömu reglum síðan 1901. 

## Hnit
Hnit er dregið af sögninni *að hnýta* sem beygðist *hneit-hnitum-hnitið* eða eins og líta, bíta, síga og fjöldi annarra sagnorða. Hnit merkti árekstur að fornu. Á fyrsta stofnþingi Badmintonsambands Íslands var borin fram tillaga um að íþróttin yrði nefnd hnit en hún féll á jöfnum atkvæðum.

## Tenglar
* Alþjóða badmintonsambandið 
* Badmintonsamband Evrópu 
* Badmintonsamband Íslands
* Badmintoncentral - Vefur fyrir áhugamenn
Tvenndarleikur

**Tvendarleikur** nefnist það þegar karlmaður og kvenmaður (á hvaða aldri sem er) keppa saman í íþrótt á móti öðru pari sem er einnig skipað karlmanni og kvenmanni.

Íþróttagreinar þar sem tvenndarleikur er leikinn:
*Badminton
*Borðtennis
*Tennis

Talað er um tvíliðaleik þegar liðsfélagar eru skipaðir einstaklingum af sama kyni.
Tvíliðaleikur

**Tvíliðaleikur** nefnist það þegar tveir einstaklingar af sama kyni keppa saman í íþrótt á móti öðrum tveim einstaklingum af þessu sama kyni.

Íþróttagreinar þar sem tvíliðaleikur er leikinn:
*Badminton
*Borðtennis
*Tennis

Talað er um tvenndarleik þegar liðsfélagar eru skipaðir einstaklingum af sitthvoru kyni.
Einliðaleikur

**Einliðaleikur** nefnist það þegar tveir einstaklingar keppa á móti hvor öðrum í íþrótt.

Heitið er einkum notað vegna keppni í badmintoni, borðtennis eða tennis.
Brynvangar

**Brynvangar** (fræðiheiti: *Scorpaeniformes* eða *Scleroparei*) eru ættbálkur geislugga. Brynvangar eru náskyldir borrum og oft taldir til þeirra. Ættbálkurinn telur fiska eins og hrognkelsi, marhnút og karfa.

*Undirættbálkur (*[[Anoplopomatoidei]]*)
**Drungaætt (*[[Anoplopomatidae]]*)
*Undirættbálkur *[[Cottoidei]]*
**Yfirætt *[[Cottoidea]]*
***Djúpsjávarmarhnútar (*[[Abyssocottidae]]*)
***Strendingaætt (*[[Agonidae]]*)
****[[Bathylutichthyidae]]*
****[[Comephoridae]]*
***Marhnútaætt (*[[Cottidae]]*)
****[[Cottocomephoridae]]*
****[[Ereuniidae]]*
****[[Hemitripteridae]]*
****[[Icelidae]]*
***Marhnýtlaætt (*[[Psychrolutidae]]*)
****[[Rhamphocottidae]]*
**Yfirætt *[[Cyclopteroidea]]*
***Hrognkelsaætt (*[[Cyclopteridae]]*)
***Sogfiskaætt (*[[Liparidae]]*)
*Undirættbálkur *[[Dactylopteroidei]]*
***[[Dactylopteridae]]*
*Undirættbálkur *[[Hexagrammoidei]]*
***[[Hexagrammidae]]*
*Undirættbálkur *[[Normanichthyiodei]]*
***[[Normanichthyidae]]*
*Undirættbálkur *[[Platycephaloidei]]*
***[[Bembridae]]*
***[[Hoplichthyidae]]*
***[[Platycephalidae]]*
*Undirættbálkur *[[Scorpaenoidei]]*
***[[Aploactinidae]]*
***[[Caracanthidae]]*
***[[Congiopodidae]]*
***[[Gnathanacanthidae]]*
***[[Pataecidae]]*
**Karfaætt (*[[Scorpaenidae]]*)
***[[Synanceiidae]]* 
**Urraraætt (*[[Triglidae]]*)
Katrín Atladóttir

**Katrín Atladóttir** (fædd 15. september 1980) er fyrrverandi borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur. Hún er fyrrverandi landsliðskona í badminton og er með BS-gráðu í tölvunarfræði og meistaragráðu í hugbúnaðarverkfræði. Katrín er einnig þekkt sem [katrin.is] á internetinu.

## Stjórnmálaferill
Katrín skipaði sjöunda sætið á framboðslista Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður í Alþingiskosningunum 2016 og færðist upp um eitt sæti fyrir kosningarnar ári síðar.

Hún kom ný inn á framboðslista Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórnarkosningunum 2018 og sat þá í sjötta sæti, sem dugði til að komast í borgarstjórn. Hún sat eitt kjörtímabil í borgarstjórn en gaf ekki kost á sér til endurkjörs í kosningunum árið 2022.

## Titlar
*1993 - Þrefaldur Íslandsmeistari í tátuflokki
*1995 - Þrefaldur Íslandsmeistari í meyjaflokki
*1997 - Þrefaldur Íslandsmeistari í telpnaflokki
*1998 - Þrefaldur Íslandsmeistari í stúlknaflokki
*1999 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik í stúlknaflokki
*2003 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
*2006 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
*2007 - Í landsliðinu sem vann Helvetia Cup (Evrópumeistaramót B-þjóða)
*2007 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
*2008 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna
*2010 - Íslandsmeistari í tvíliðaleik kvenna

## Tengill
*Vefur Katrínar
Karfaætt

**Karfaætt** (fræðiheiti: *Scorpaenidae* eða *Sebastidae*) er ætt brynvanga sem telur mestmegnis sjávarfiska, þar á meðal nokkrar af eitruðustu fiskitegundum heims og mikilvæga nytjafiska eins og karfa. Samtals eru 68 ættkvíslir í þessari ætt og yfir 300 tegundir.

Broddgeislar í uggum þessara fiska innihalda oft eiturkirtla.

Sumir tala um *Scorpaenidae* (eldfiskur o.fl) og *Sebastidae* (karfi o.fl.) sem tvær aðgreindar ættir.
Marhnútaætt

**Marhnútaætt** (fræðiheiti: *Cottidae*) er ætt brynvanga og telur um 300 tegundir sem flestar lifa í sjó á norðurhveli jarðar. Ættin telur fiska eins og marhnút (*Myoxocephalus scorpius*) og grobba (*Cottus gobio*).
Mark (íþróttum)

**Mark** í íþróttum getur annars vegar verið leikmunur eða atburður. Takmarkið er að ekki sé skorað í eigið mark heldur í mark andstæðingsins.

## Leikmunur
Mark er leikmunur gerður úr tveimur lóðréttum stöngum sem tengdar eru saman efst með láréttri þverslá. Milli neðri enda stanganna er mörkuð lína sem nefnist marklína. Við þessar stengur eru iðulega tengd net til að varna því að boltinn fari of langt í burtu lendi hann í markinu.

## Atburður
Þegar boltinn fer allur yfir marklínu, milli markstangar og undir markslá, svo fremi sem enginn hafi gerst brotlegur við þær reglur sem gilda í viðkomandi íþrótt áður, er talað um að *mark hafi verið skorað*.
Mark

**Mark** getur átt við eftirfarandi:

* Mark í íþróttum

## Gjaldmiðlar

* Þýskt mark notað í Vestur-Þýskalandi frá 1948-1990 og svo í Þýskalandi frá 1990-2002
* (Reichsmark), notað í Vestur-Þýskalandi frá 1924-1948
* Finnskt mark
*Mark var líka heiti gjaldmiðils í Austur-Þýskalandi, Eistlandi, Bosníu og Hersegóveníu, og Póllandi

## Landbúnaður
* Eyrnamark
* Búfjármark
* Búfjárgagnagrunnurinn Mark

## Annað
*HTML-mark (tagg)
Gullkarfi

**Gullkarfi** (eða **stóri karfi** eða **karfi**) (fræðiheiti: *Sebastes marinus*) er mikilvægur nytjafiskur af ættkvísl karfa. Hann er fósturbær og fæðir þannig lifandi afkvæmi. Fiskurinn er rauður að lit, dekkri á bakinu en á kviðnum, fremur þunnvaxinn og hár.

Gullkarfi lifir í Norður-Atlantshafi og Barentshafi á landgrunninu við Norður-Ameríku, Ísland, Svalbarða og Norður-Evrópu og veiðist yfirleitt á dýpi frá 100 metrum að 500 metrum. Hann verður allt að 90 cm langur, en er algengastur um 35-40 sentímetrar. 

## Tenglar
* Jakob Magnússon, ''Lífríki sjávar: Gullkarfi'', Námsgagnastofnun og Hafrannsóknastofnunin, 2000
Tátuflokkur

**Tátuflokkur** er aldursskipting í keppni í íþrótt þar sem þátttakendur eru kvenkyns og 11 ára eða yngri, samsvarandi flokkur fyrir karlkyns þátttakendur er hnokkaflokkur.
Hrognkelsaætt

**Hrognkelsaætt** (fræðiheiti: *Cyclopteridae*) er ætt fiska af ættbálki brynvanga sem finnast í Norður-Íshafi, Norður-Kyrrahafi og Norður-Atlantshafi. Ættin telur 28 tegundir sem skiptast í sex ættkvíslir. Fiskar af þessari ætt eru kúlulaga og einkennast af hringlaga sogskál á kviðnum. Úr stærri tegundum þesssara fiska, eins og eiginlegum hrognkelsum (*Cyclopterus lumpus*), eru hrognin mjög eftirsótt.

Við Ísland eru 2 tegundir; (það almenna) hrognkelsi (*cyclopterus lumpus*) & gaddahrognkelsi (*eumicrotremus spinosus*)
Íslandsmeistari

**Íslandsmeistari** er einstaklingur eða lið sem hefur unnið keppni í vissri íþróttagrein á íslandsmóti í efstu deild viðkomandi íþróttagreinar.

Mótin geta tekið allt frá einum degi eða spannað yfir stærstan hluta ársins, allt eftir því um hvaða íþróttagrein er um að ræða eða hverjar reglurnar eru sem lúta að titlinum.
Vötnin miklu

**Vötnin miklu** er samheiti yfir fimm stór stöðuvötn á eða við landamæri Kanada og Bandaríkjanna. Vötnin eru stærsti hópur ferskra stöðuvatna á jörðunni og mynda stærsta ferskvatnskerfi í heimi.

Vötnin miklu eru frá vestri til austurs:
* Miklavatn (Lake Superior) - stærst og dýpst, stærra að flatarmáli en Tékkland.
* Michiganvatn (Lake Michigan) - næststærst að rúmmáli, hið eina sem er alfarið innan Bandaríkjanna.
* Húronvatn (Lake Huron) - næststærst að flatarmáli.
* Erievatn (Lake Erie) - grynnst og minnst að rúmmáli.
* Ontaríóvatn (Lake Ontario) - minnst að flatarmáli.

Á milli Húronvatns og Erievatns er sjötta vatnið, sem er hluti vatnakerfisins, en er ekki talið til stóru vatnanna vegna smæðar sinnar og heitir Lake St. Clair.

Á milli vatnanna renna ár með meginstraumstefnu frá vestri til austurs og að lokum út í Atlantshafið. Þær eru eftirtaldar:
* St. Mary's River - rennur úr Miklavatni í Húronvatn
* St. Clair River - rennur úr Húronvatni í St. Clair vatn
* Detroitá (Detroit River) - rennur úr St. Clair vatni í Erievatn
* Níagaraá með Níagarafossum - rennur úr Erievatni í Ontariovatn
* Saint Lawrence fljót (Saint Lawrence River) - rennur úr Ontariovatni í Atlantshaf.

Að vötnunum miklu liggja eftirtalin fylki: Ontariofylki í Kanada, og Bandaríkjamegin Minnesota, Wisconsin, Michigan, Illinois, Indiana, Ohio, Pennsylvania og New York.

Í vötnunum miklu eru um það bil 35 þúsund eyjar. Þeirra á meðal eru eyjarnar Manitoulin eyja í Húronvatni, sem er stærsta eyja í stöðuvatni á jörðunni, og Isle Royale í Miklavatni, sem er stærsta eyjan í stærsta stöðuvatninu. Hvor þessara eyja um sig hefur síðan fjöldamörg stöðuvötn.

Vötnin miklu eru mikilvægar samgönguæðar og fara miklir flutningar eftir þeim með skipum. Auk þess eru þau gífurlegt ferskvatnsforðabúr og hafa mikil temprandi áhrif á loftslag með því að draga úr sumarhitum og vetrarfrostum.
Spaði

**Spaði** getur átt við:

* verkfærið spaða
* badmintonspaða
* tennisspaða
* borðtennisspaða
* spilasortina spaða
Skynsamur gjörandi

**Skynsamur gjörandi** er hugtak í heimspeki og gervigreindarrannsóknum notað yfir aðila sem framkvæmir þá aðgerð sem hann telur líklegasta til árangurs að gefnum þeim forsendum (þekkingu) sem hann hefur um umhverfið.

Aðgerðina byggir skynsamur gjörandi á:
* Undangenginni reynslu.
* Upplýsingum um umhverfið.
* Aðgerðum sem gjörandinn þekkir og eru aðgengilegar.
* Áætluðum kostum og líkindi á árangri aðgerðarinnar.

## Bækur
* *Artificial Intelligence: A Modern Approach (2nd Edition)* by Stuart J. Russell & Peter Norvig, (2002) Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2
Kontrapunktur

**Kontrapunktur** er aðferð við að tvinna saman tvær eða fleiri laglínur svo að þær hljómi vel saman. Orðið er búið til úr latnesku setningunni *punctus contra punctum*, sem þýðir bókstaflega punktur á móti punkti en punktarnir tákna nótur. Kontrapunktur varð til á endurreisnartímabilinu (aðrar gerðir fjölröddunnar voru þó þegar fyrir hendi), en náði einna mestum hæðum á barokktímabilinu með mönnum eins og Johann Sebastian Bach sem skrifaði meðal annars *[[Die Kunst der Fuge]]* sem nýtir kontrapunkt út í ystu æsar.
Tónlistarform svo sem fúga og kanón eru næstum eingöngu byggð á kontrapunkti.
Sykurmolarnir

**Sykurmolarnir** var íslensk hljómsveit stofnuð árið 1986 í framhaldi af stofnun Smekkleysu SM. Stofnendur Sykurmolanna voru Bragi Ólafsson, Björk Guðmundsdóttir, Einar Örn Benediktsson, Einar A. Melax, Friðrik Erlingsson og Sigtryggur Baldursson. Fyrsta útgáfa þeirra var smáskífa með lögunum „Ammæli“ og „Köttur“.

Fyrsta stóra platan þeirra hét *Life's Too Good* og naut mikilla vinsælda um allan heim. Sykurmolarnir voru einnig þekktir sem **The Sugarcubes**. Hljómsveitin hætti störfum árið 1992 en kom fram á endurkomutónleikum árið 2006.

## Plötur
**[[Life's Too Good]]* (1988)
**[[Here Today, Tomorrow, Next Week!]]* (*Illur arfur*, íslensk útgáfa) (1989)
**[[Stick Around for Joy]]* (1991)

### Safnplötur
**[[It's It]]* (1992)
**[[The Great Crossover Potential]]* (1998)

## Tenglar
* Sykurmolarnir á Glatkistunni
Einar Örn Benediktsson

**Einar Örn Benediktsson** (fæddur 29. október 1962) var einn stofnenda sjálfstæðu hljómplötuútgáfunnar Gramm árið 1981. Einar Örn var söngvari hljómsveitarinnar Purrks Pillnikk. Einar vermdi 2. sætið á lista Besta flokksins í Reykjavík í sveitastjórnarkosningunum árið 2010. Hann náði kjöri og sat því í borgarstjórn Reykjavíkur, ásamt fimm flokkssystkynum sínum.

Einar Örn var söngvari í hljómsveitinni Kukl frá 1983 til 1986. Kukl gaf út *[[The Eye]]* og *[[Holidays in Europe]]*. Eftir Kukl var Einar Örn einn af stofnendum Smekkleysu SM og meðlimur Sykurmolanna. Árið 2003 gaf hann út plötuna *[[Ghostigital (plata)|Ghostigital]]* ásamt Curver og starfa þeir saman í dag sem hljómsveitin Ghostigital https://www.ghostigital.com.
Víðar

**Víðar** eða **Viðar** (forníslenska: **Víðarr** eða **Viðarr**) er sonur Óðins (Völuspá 53) og Gríðar jötunmeyjar (Snorri), þeirrar er lánaði Þór gripina á leiðinni til Geirröðargarða. Nafnið merkir „sá sem drottnar yfir víðu ríki“; þetta ríki er nefnt Viði (Grímnismál 17), líklega af *viður* (samanber lýsinguna: „hrísi vex ok háu grasi“). Hann er nefndur „hinn þögli áss“ (Snorri), og hann á skó merkilegan, segir Snorri, er allan aldur hefur verið til safnað (það eru smábútar þeir, er skornir eru af skæðum fyrir tám og hæl; það mun því rangt, að skórinn er á öðrum stað nefndur járnskór). Hann er sterkastur næst eftir Þór (sbr. „hinn mikli mögr Sigföður“, Völuspá). Hið einasta verk hans, sem hann auðsjáanlega er skapaður til að vinna, er að hefna föður síns; hann drepur Fenrisúlf með því að stíga þeim fætinum, er skórinn er á, í neðri kjaft úlfinum, og svo rífur hann gin úlfsins sundur (Vafþrúðnismál 53), en samkvæmt Völuspá (53) rekur hann sverð sitt í hjarta úlfinum. Eftir ragnarök byggir Víðar vé goðanna sem Váli og fleiri (Vafþr. 51; sbr. „byggviáss föðurtopta“, Snorri). Víðar hefur ekki verið mikið tignaður; ef til vill finnst nafn hans í norsku staðarnafni en það er óvíst.

## Heimildir
* Finnur Jónsson (1913). *Goðafræði Norðmanna og Íslendinga : Eftir heimildum*. Reykjavík: Hið íslenska bókmentafjelag. [Enginn höfundarréttur hvílir lengur á verkinu].
Skrokklanga

**Skrokklanga** (fræðiheiti: *Molva molva*) er mikilvægur nytjafiskur af þorskaætt. Heimkynni hennar eru í Norðaustur-Atlantshafi. 
Frægustu löngumið við Ísland eru undan suðurströndinni og við Vestmannaeyjar. Það var meðal annars ásókn Englendinga í löngu sem gerði að þeir sóttust svo mjög eftir hafnaraðstöðu í Eyjum og á sunnanverðum Reykjanesskaga á 16. og 17. öld.

## Tilvísanir
Stefán Aðalsteinsson

**Stefán Aðalsteinsson** (fæddur 30. desember 1928 á Vaðbrekku í Hrafnkelsdal, látinn 5. nóvember 2009) var íslenskur rithöfundur og doktor í búfjárfræðum. Hann var við nám í búvísindum við Landbúnaðarháskólann að Ási og kláraði cand. agric.-próf þaðan árið 1955. Á árunum 1966 til 1968 var hann við Háskólanum í Edinborg og skrifaði þar doktorsritgerð sína um erfðir á sauðalitum og hlaut doktorsnafnbótina árið 1969. Frá 1991 til 1996 var Stefán framkvæmdastjóri norræna búfjárgenabankans. Stefán hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2003 fyrir framlag sitt til búvísinda og erfðafræði.

## Íslenska landnámshænan
Auk þess að rannsaka litaerfðir sauðfjár, safnaði Stefán saman íslenskum hænsnum og bjargaði þeim trúlega frá því að deyja út.

## Heimild
* Stefán Aðalsteinsson. 2001. *Íslenski hesturinn - litir og erfðir.* Ormstunga, Reykjavík.
Tegund (líffræði)

**Tegund** lífvera er grunneining líffræðilegrar fjölbreytni. Í vísindalegri flokkun er tegund lífvera gefið tvínefni þar sem fyrra heitið er heiti ættkvíslarinnar en það síðara til nánari aðgreiningar. Tegund er oft skilgreind sem safn einstaklinga sem geta í náttúrunni átt saman frjó og eðlileg afkvæmi. Þessa skilgreiningu er ekki alltaf hægt að nota, t.d. á bakteríur, sem æxlast kynlaust, þá verður að notast við útlit, efnasamsetningu eða lífshætti.

Frá því þróunarkenningin kom fram á sjónarsviðið hafa hugmyndir manna um hvað afmarki tegund lífveru breyst mikið. Ekkert almennt samkomulag er þó um það hvernig beri að skilgreina tegund. Almennasta skilgreiningin er upphaflega komin frá Ernst Mayr þar sem sá hæfileiki að geta eignast frjó afkvæmi innbyrðis aðgreini tegund frá öðrum, þetta hefur verið nefnt líffræðileg tegund. Ýmsar aðrar skilgreiningar eru til. Það tegundahugtak sem mest hefur verið notað af flokkunarfræðingum er útlitstegund (e. morphospecies) en þá er hver tegund afmörkuð út frá útliti. Sameindafræðilegar aðferðir hafa á seinni árum aukið möguleikana á að rannsaka mörk tegunda út frá erfðabreytileika þeirra.

## Tenglar
*
Aveiro (borg)

**Aveiro** er borg og bæjarfélag í norðurhluta Portúgal. Íbúar eru 81.000 (2021) og flatarmál bæjarfélagsins er 197.47 km².
Coimbra

**Coimbra** er borg og bæjarfélag í miðhluta Portúgal, um 195 kílómetra norður af Lissabon og 120 kílómetra suður af Porto. Íbúar voru 141.000 árið 2021 og er stórborgarsvæðið það 3. stærsta eftir Lissabon og Porto. Í Coimbra er háskóli sem er einn af elstu háskólunum, stofnaður 1. mars árið 1290. Byggingar skólans eru á heisminjaskrá UNESCO.
Alentejo

**Alentejo** er eitt af fimm landsvæðum Portúgals, staðsett í miðhluta landsins. Bein þýðing nafnsins er „handan Tagus,“ enda sker Tagus áin svæðið frá öðrum hlutum landsins. Sunnan við svæðiði er Algarve héraðið, helsti ferðamannastaður landsins.

Alentejo skiptist í eftirfarandi svæði: Alto Alentejo (há-Alentejo), Baixo Alentejo (lág-Alentejo), mið-Alentejo og Alentejo Litoral. Helstu borgir svæðisins eru Évora, Portalegre, Beja og Sines.

Íbúafjöldi svæðisins er 776.585 (2001) og það spannar yfir 26.000 km².

Alentejo er kallað „Brauðkarfa Portúgals“ vegna frjósamrar jarðar þess, enda lifir megnið af íbúunum á landbúnaði.
Eusébio

**Eusébio da Silva Ferreira** (fæddur 25. janúar 1942 í Lourenço Marques (nú Maputo) í Mósambík, látinn 5. janúar 2014, þekktastur sem **Eusébio**) var þekktur portúgalskur knattspyrnumaður. Færni hans og hraði á fótboltavellinum færði honum viðurnefnið *Svarti hlébarðinn*.

Árið 1961 gekk Eusébio til liðs við Benfica og náði strax yfirburðastöðu í liðinu aðeins 19 ára að aldri.

Eusébio var markakóngur heimsmeistarakeppninnar í knattspyrnu árið 1966 þegar hann skoraði 9 mörk fyrir portúgalska landsliðið. Árið 1965 var hann kjörinn Knattspyrnumaður Evrópu og 1968 var hann fyrstur til að hljóta Gullskóinn sem markakóngur Evrópu, afrek sem hann endurtók svo fimm árum síðar.

Eusébio var markahæstur í portúgölsku deildinni 10 ár í röð, frá 1964 til 1973, þegar hann átti stærsta þáttinn í að gera Benfica að portúgölskum meisturum.

Eusébio skoraði 727 mörk í 715 leikjum fyrir Benfica og 41 mark í 64 leikjum fyrir portúgalska landsliðið, met sem var ekki slegið fyrr en þann 12. október 2005, þegar knattspyrnumaðurinn Pauleta skoraði 42. mark sitt í landsleik Portúgals gegn Lettlandi.

Árin 1975-6 lék Eusébio fyrir tvö minniháttar portúgölsk lið, Beira-Mar og União de Tomar, þar sem hann skoraði 6 mörk, auk þess að leika í þrjú ár í bandarísku deildinni.
 
Þrátt fyrir að hafa löngu lagt skóna á hilluna starfaði Eusébio lengi með portúgalska landsliðinu þar sem var litið á hann sem nokkurs konar lukkudýr sem veitti liðinu andlegan stuðning
Þingræði

**Þingræði** er sú stjórnskipunarregla að ríkisstjórn geti aðeins setið með stuðningi löggjafarþingsins. Það er grundvallarregla í flestum lýðræðisríkjum en í öðrum er stuðst við forsetaræði. Þingræðisreglan er ekki skráð réttarregla heldur er hún mótuð af margra alda þróun, í fyrstu aðallega á Bretlandi en fluttist síðan til annarra landa. Reglan mótaðist af baráttu þings og konungs og er samofin minnkandi völdum þjóðhöfðingjans - yfirleitt konungs - í þingræðislöndum. Þingræðisreglan var ekki fullmótuð fyrr en á 19. öld í Bretlandi.

Stuðningurinn við löggjafarþingið þarf ekki að vera fólginn í beinum stuðningi meirihluta. Dæmi eru um minnihlutastjórnir sem njóta óbeins stuðnings flokks eða flokka sem verja hana vantrausti og styðja þá að jafnaði mikilvægustu mál hennar svo sem afgreiðslu fjárlaga.

## Ísland
Á Íslandi hefur verið þingræði frá árinu 1904 en þá komst á heimastjórn. Þingræðið var upphaflega veitt stoð í stjórnarskránni árið 1920, í henni mælti 1. gr. „Stjórnskipulagið er þingbundin konungsstjórn.“ Með lýðveldisstjórnarskránni sem sett var árið 1944 var greininni breytt og segir hún: „Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn”. Fá dæmi eru um minnihlutastjórnir í sögu lýðveldisins.

## Tilvísanir


## Heimild
* *Þingræðisreglan*, Námsritgerð við Háskóla Íslands, Jón Sigurgeirsson, 1978
Speni (Ströndum)

**Speni** er örnefni norður á Ströndum. Um er að ræða nafnið á stórum hól þar sem mörkin eru á milli Árneshrepps á Ströndum og Kaldrananeshrepps. Nafnið dregur hóllinn af því að hann er eins og konubrjóst í laginu, með öllu tilheyrandi. Þjóðsaga er til um hólinn Spena þar sem segir að hann hafi orðið til með þeim hætti að tröllkona hafi spyrnt fram skriðu úr fjallinu.
Mjólkurkirtill

**Mjólkurkirtill** eða **brjóstkirtill** er í spendýrafræði, útkirtill innkirtlakerfisins sem hefur það hlutverk að framleiða mjólk handa ungviðinu. Þeir eru í raun stórir og breyttir svitakirtlar og eru einkennandi fyrir spendýraflokkinn.
Speni

**Speni** er í líffærafræði annað orð yfir geirvörtu, hjá nautgripum, geitum o.s.f. er það útskotið úr júgrunum sem mjólkin kemur út úr.
Namíbeyðimörkin

**Namíbeyðimörkin** er eyðimörk í Namibíu í sunnanverðri Afríku. Hún er hluti af Namib-Naukluft-þjóðgarðinum sem er einn af stærstu þjóðgörðum Afríku. Eyðimörkin þekur 50.000 ferkílómetra svæði sem teygir sig meðfram Atlantshafsströnd Namibíu. Hún er um 1.600 km löng og 50-160 km breið staðsett að mestum hluta í Namibíu en einnig í suðvesturhluta Angóla. Talið er að hún sé elsta eyðimörk jarðarinnar, um 80 milljón ára gömul, en Benguelastraumurinn veldur hinum miklu þurrkum á þessu svæði. Meðalúrkoman á svæðinu er um 10 mm á ári.

Í eyðimörkinni eru mikilvægar volfram, salt og demantanámur.

## Veður
Samverkun vatnsmikils sjávarlofts og hinu þurra lofti eyðimerkurinnar veldur óhemjumikilli þoku og sterkum hafstraumum sem verður til þess að skip á svæðinu villast af leið. Eyðimörkin er ásamt Beinagrindarströndinni til norðurs víðþekkt fyrir það að í henni eru fjölmörg skipbrot, sum allt að 50 metrum inni í landi þar sem eyðimörkin er hægt og rólega að stækka til vesturs.

## Nafnsifjar

„Namib“ þýðir risavaxinn á nama, tungumáli innfæddra hottintotta.
Eyðimerkurrós

**Eyðimerkurrós** (eða **sandrós**) er steind úr gifsi eða barýti blönduðum sandi sem er í rósarmynstri.
Þessi kristall verður til við það að saltir og steinefnaríkir vatnspollar eða leirur á eyðimerkursvæðum þorna upp.
Framandsteinn

**Framandsteinn** (eða **hnyðlingur**) er í bergfræði steinn sem verður innlyksa í öðrum steini meðan sá síðarnefndi er að myndast. Hugtakið er nær eingöngu notað um steina sem festast inni í storkubergi, en hugtakið mætti einnig nota um steina sem festast inni í setbergi.

## Lýsing
Bergmolar sem hafa brotnað úr veggjum gosrása eða kvikuhólfa og borist upp með kvikunni. Molarnir eru oftast nær af annarri bergtegund en sjálf kvikan.

## Uppruni og útbreiðsla
Hnyðlingar eru af öllum gerðum bergtegunda. Gabbróhnyðlingar eru algengasti hér á landi en einnig hafa fundist granófýrhnyðlingar. 

## Heimildir
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
* Þorleifur Einarsson (1994) *Myndun og mótun lands: Jarðfræði*. ISBN 9979-3-0263-1
Bergfræði

**Bergfræði** eða **jarðvegsfræði** er undirgrein jarðfræðinnar sem fæst við rannsóknir á bergi og þeim aðstæðum sem það myndast við. Þeir sem leggja stund á greinina kallast *bergfræðingar* (eða *jarðvegsfræðingar*). Undirgreinar bergfræðinnar eru storkubergsfræði, myndbreytingarbergsfræði og setbergsfræði.
Alþjóðasteindarfræðisamtökin

**Alþjóðasteindarfræðisamtökin** (enska: *International Mineralogical Association*, skammstöfun: *IMA*) eru alþjóðasamtök sem beita sér fyrir steindafræði sem vísindagrein og að staðla fræðiheiti þeirra rúmlega 4.000 steinda sem þekktar eru.

## Tengill
* Vefsíða Alþjóðasteindarfræðisamtakana
Jarðköttur

**Jarðkettir** (fræðiheiti: *Suricata suricatta*) eru smávaxin rándýr af ætt deskatta (Herpestidae).

## Heimkynni
Jarðkettir lifa í suðurhluta Afríku, þar að segja í Kalahari-eyðimörkinni í Botsvana, Namib-eyðimörkinnni í Namibíu og Angóla og einnig í Suður-Afríku. Jarðkettir grafa sér sjálfir göng ofan í jörðina og búa í þeim, vegna þess að neðanjarðar eru þeir öruggari. Hópeðli jarðkatta er mjög ríkt og þeir búa oftast saman í 20-30 dýra hópum.

## Útlit

Jarðkettir eru ljósbrúnir og silfurgráir með átta dökkar rendur á aftanverðu bakinu. Utan um augun eru síðan dökkir hringir og rófan er dökk. Ein af ástæðunum fyrir því að þeir eru svona á litinn er að þetta eru góðir felulitir í eyðimörkinni þar sem þeir búa. Jarðkettir eru gjarnan 25-35 cm á lengd.

## Fæða
Jarðkettir éta skordýr, köngulær og sporðdreka og einnig litla snáka, fugla og nagdýr. Þegar hópurinn leitar sér matar má oft sjá einn eða tvo jarðketti standa þráðbeina á afturfótunum en þá eru þeir að standa vörð fyrir hina. Fæða jarðkattar er fjölbreytt en hann leitar mest eftir alls kyns smádýrum.

## Æxlun
Jarðkettir verða kynþroska 10 mánaða og fullorðnir 11 mánaða. Algengast er að þeir verði um 10 ára en þeir elstu geta orðið allt að 15 ára. Afkvæmi jarðkattar þurfa á vernd að halda a.m.k. til sextán vikna aldurs. Á þessum sextán vikum verða þeir að læra að bjarga sér sjálfir, verja sig fyrir hættum og afla sér matar. 

## Hegðun
Jarðkettir eru mjög skipulögð og klók dýr. Þegar þeir veiða sér til matar eru alltaf tveir sem standa vörð og gæta þess að óvinir komi þeim ekki að óvörum. Ef hætta steðjar að gefa þeir frá sér hljóð svo allir geti forðað sér. Það má segja að jarðkettir séu frekar árásargjarnir og pirrast fljótt ef einhver er að þvælast fyrir þeim.  

## Heimildir

* Anna Dagbjört Styrmisdóttir. (2011). *Jarðkettir*. Sótt þann 16.05.2014 af vefslóð: http://wayback.vefsafn.is/wayback/20111127190403/nemar.fludaskoli.is/anna97/files/2011/10/RITGER%C3%90_jar%C3%B0kettir1.pdf

* Hrafnhildur Jóna Steingrímsdóttir, Jenný Jónsdóttir. (2012). *Hvað er jarðköttur*. Sótt þann 16.05.2014 af vefslóð: https://www.visindavefur.is/svar.php?id=62823
Næturdýr

**Næturdýr** (eða **náttdýr**) er dýr sem sefur á daginn og vakir á næturnar. Andstæða náttdýra eru dagdýr en einnig eru til rökkursdýr.
Dagdýr

**Dagdýr** er dýr sem sefur á næturnar og vakir á daginn. Andstæða dagdýra eru næturdýr en einnig eru til rökkursdýr.