open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Æxlihnúður

**Æxlihnúður** sveppa eða sveppaldin er fjölfruma vefur sem heldur uppi grósekkjum eins og kólfum og öskum. Æxlihnúðurinn er hluti af æxlunarskeiði sveppa. Aðrir hlutar lífskeiðs þeirra einkennast af vexti mýslisins.

Ef gróin þroskast í kólfum er æxlihnúðurinn kallaður kólfhirsla (*basidioma*), en ef þau þroskast í grósekkjum er hann kallaður askhirsla (*ascoma*).
Gróbeður

**Gróbeður** (latína: *hymenium*) sveppa er sá hluti æxlihnúðsins þar sem frumurnar þróast í grósekki eða grókylfur sem mynda gró. Hjá sumum tegundum þróast allar frumurnar í grósekki eða grókylfur en hjá öðrum verður til nokkuð af geldfrumum. Að auki eru stundum til staðar sérstakleg áberandi geldfrumur sem nefnast þumlur.

Staðsetning gróbeðsins er venjulega fyrsta einkennið sem litið er til við flokkun og greiningu sveppa. Hér fyrir neðan eru nokkur dæmi um þær ólíku tegundir gróbeða sem finnast hjá hinum stóru kólfsveppum og asksveppum.

Hjá hattsveppum er gróbeðurinn á lóðréttum hliðum fananna. Hjá pípusveppum er hann geymdur í svampkenndu lagi af lóðréttum pípum. Hjá gorkúlum er hann innvortis. Hjá bikarsveppum er hann inni í skálinni.


Image:Lamellen.jpg|Fanir á berserkjasvepp (*Amanita muscaria*)
Image:Suillus luteus.JPG|Furusveppur er pípusveppur með heiðgult pípulag
Image:Riesenbovist.jpg|Jötungíma (*Langermannia gigantea*)
Image:Scarlet elf cap cadnant dingle.jpg|Bikarsveppurinn *[[Sarcocypha austriaca]]*


Skýringarmyndir sem sýna mismunandi gróbeði:

Image:Gills icon.png|Fanir
Image:Pores icon.png|Pípur
Image:Ridges icon.png|Rif
Image:Teeth icon.png|Gaddar
Image:Smooth icon.png|Slétt
Rotvera

**Rotvera** er lífvera sem fær næringu úr dauðu lífrænu efni, venjulega rotnandi plöntu- eða dýraleifum, með því að taka upp uppleysanleg efnasambönd. Þar sem rotverur geta ekki búið sér til næringu sjálfar eru þær álitnar ein gerð af ófrumbjarga lífverum. Rotverur eru margir sveppir (aðrir en samlífisverur), gerlar og frumdýr.
Sveppaeitrun

**Sveppaeitrun** eru eitrunareinkenni sem stafa af eitruðum efnasamböndum sem er að finna í sveppum. Eitrið er aukaafurð efnaskiptaferla sveppsins. Venjulega stafar sveppaeitrun af því að einhver ruglar eitruðum svepp saman við ætisvepp og innbyrðir hann. Vegna þess hve eitursveppir líkjast oft ætisveppum stafar ruglingurinn af rangri greiningu á sveppnum. Jafnvel reynt sveppatínslufólk verður fyrir sveppaeitrun.

## Einkenni
Alvarleg einkenni koma ekki alltaf fram strax eftir neyslu sveppsins og oft ekki fyrr en eitrið ræðst á nýrun, nokkrum mínútum eða klukkustundum síðar. Í sjaldgæfum tilfellum koma einkenni sem leiða til dauða ekki fram fyrr en nokkrum dögum eftir neyslu. Dæmigerð einkenni eru:
* Svefnhöfgi
* Höfuðverkur
* Svimi
* Kaldur sviti
* Uppköst
* Mikill magaverkur
* Gula
* Mikill niðurgangur
Ef meðferð við eitruninni hefst fljótt er venjulega hægt að komast hjá alvarlegri einkennum, eins og dauða, ef um mjög eitraðan svepp er að ræða.

## Eitursveppir
Þrír banvænustu sveppirnir sem til eru eru af ættkvísl reifasveppa (*[[Amanita]]*): grænserkur (*A. phalloides*), *[[Amanita virosa]]* og *[[Amanita verna]]*; og tveir eru af ættkvísl kögursveppa (*[[Cortinarius]]*): *[[Cortinarius rubellus]]* og *[[Cortinarius orellanus]]*. Þessar tegundir valda flestum dauðsföllum.

## Tenglar
*
Asksveppir

**Asksveppir** (fræðiheiti *Ascomycota*) eru sveppir sem framleiða gróin í einkennandi gróhirslum sem eru kallaðar *askar* (úr grísku *askos*, „poki“ eða „vínbelgur“) eða grósekkir. Þessi fylking taldi um 12.000 tegundir árið 1950 sem eru um 75% af öllum þekktum sveppum. Árið 2001 voru asksveppir orðnir 32.739 talsins. Til asksveppa teljast meðal annars flestir sveppir sem mynda fléttur eða skófir með þörungum og/eða blábakteríum, ásamt gersveppum, myrklum, jarðsveppum og sveppum af ættkvíslinni *[[Penicillium]]*.
Brúnastaðir

**Brúnastaðir** er bær í Flóanum sem stendur efst í Hraungerðishreppi, nú Flóahreppi, þar sem Hvítá fellur með Hestfjalli. Við bæinn rennur Flóaáveitan inn um flóðgátt aðalskurðarins og rennur vatnið um víðfeðmi Flóans. Á Brúnastöðum er blandaður búskapur og stunduð vélaútgerð. 

Brúnastaðir hafa alið af sér tvo alþingismenn, Ágúst Þorvaldsson og son hans Guðna Ágústsson, sem báðir voru þingmenn Framsóknarflokksins.
Strandfura

**Strandfura** eða **miðjarðarhafsfura** (fræðiheiti: *Pinus pinaster*) er fura sem vex við Miðjarðarhaf.


Mynd:Pinus pinaster02.jpg|Grein
Mynd:Pinus pinaster semillas.jpg|Fræ
Pinus pinaster MHNT.2005.0.997.jpg|*Pinus pinaster*


## Tilvísanir
Mýsli

**Mýsli** (latína: *mycelium*) er sá hluti svepps sem er net sveppþráða, yfirleitt neðanjarðar, í mold eða öðru efni. Hattur og stafur svepps eru æxlihnúður vissra tegunda sveppa og bera gróhirslur þeirra. Æxlihnúðurinn er líka myndaður úr sveppþráðum en er aðgreindur frá mýslinu. Mýslið vex stöðugt áfram ár eftir ár út frá miðju þannig að eldri hlutinn deyr og mýslið myndar hring. Æxlihnúðurinn sprettur hins vegar upp úr mýslinu á nokkrum dögum eða vikum á sumri og hausti. Þar sem æxlihnúðarnir spretta í reglulegan hring er það kallað nornabaugur.

## Tengt efni
* Svepprót
* Mygla
Gró

**Gró** eru kynfrumur í kynlausri æxlun sem geta dreifst og geymst um lengri tíma við óhagstæðar umhverfisaðstæður. Þegar aðstæður eru hagstæðar geta gróin myndað nýjan einstakling með jafnskiptingu (mítósu). Gró eru hluti af lífskeiði margra jurta, þörunga, sveppa og sumra frumdýra. Gró asksveppa kallast askgró.
Stafur (sveppur)

**Stafur** á svepp er heiti á stilknum sem ber uppi sveppahattinn. Líkt og allir vefir sveppsins, nema vefirnir í gróbeðnum, er stafurinn gerður úr ófrjóum sveppþráðum. 

Kostirnir við að bera gróbeðinn uppi með staf eru þeir að með meiri hæð geta gróin dreifst lengra. Margir sveppir eru þó ekki með staf, s.s. bikarsveppir, gorkúlur og sótsveppir. 
 
Oft er stafurinn mikilvægur til að greina sveppinn rétt. Eiginleikar sem horft er til eru meðal annars:
# Áferð (trefjóttur, stökkur, harður, seigur, stinnur o.s.frv.)
# Hvort hann er með leifar af fanhulu (eins og hring eða kraga) eða slíður (skálarlaga himnu við rótina).
# Hvort stafir margra sveppa vaxa saman við rótina
# Stærð og lögun
# Hvort stafurinn nái ofaní jörðina og myndi þar eins konar rót.

Til að geta greint alla eiginleika stafsins er mikilvægt að tína sveppinn með því að losa hann eða grafa upp, en ekki skera hann.

Skýringarmyndir sem sýna helstu einkenni stafsins.

Image:Bare stipe icon.svg|Ber stafur
Image:Cortina stipe icon.png|Kragi
Image:Ring stipe icon.png|Hringur
Image:Volva stipe icon.png|Slíður
Image:Ring and volva stipe icon.png|Hringur og slíður
Ljóðlist

**Ljóðlist** er listgrein þar sem megináhersla er lögð á uppsetningu og hrynjandi tungumál, heldur en efnislegt innihald textans og fegurð tungumálsins getur fengið að njóta sín. Verk sem samin eru af ljóðskáldum nefnast ljóð.

Ljóðlist á sér langa sögu og eldri tilraunir til skilgreiningar (t.d. í verkum Aristótelesar) fjölluðu aðallega um framburð í leikritum, sem oft voru flutt í bundnu máli. Áhersla á hrynjandi og rím óx og var mikilvægur þáttur í skilgreiningu ljóðlistar á miðöldum. Frá miðri 20. öldinni hefur skilgreiningin verið útvíkkuð talsvert og skáldskapur í óbundnu máli getur fallið undir skilgreininguna að því gefnu að áhersla sé lögð á fagurfræði málsins.

Þótt skilgreiningin á ljóðum og ljóðlist hafi verið útvíkkuð í seinni tíð eru þó enn til afbrigði ljóðlistar sem lúta mjög ströngum bragfræðilegum reglum. Dæmi um það eru íslenska ferskeytlan og japanska ljóðformið haiku.

Ljóðmælandi er sá sem talar í ljóðinu og höfundur velur honum sjónarhorn. Hugblær er annað hugtak sem tengist ljóðalestri. Það tengist þeim tilfinningum sem ljóðið vekur hjá lesendanum

## Skilgreining á ljóði
Guðmundur Finnbogason sagði: Ljóð er það, sem vér finnum, að er ljóð! Hannes Pétursson segir svo um ljóð og kvæði í Bókmenntum: 
:„Engin afmörkuð skilgreining er til, sem greini ljóð frá kvæði, og eru orðin notuð jöfnum höndum (t.d. ástarljóð, ástarkvæði, erfiljóð, erfikvæði), enda þótt þess gæti í seinni tíð að tengja ljóð fremur en kvæði við bundið mál, sem þykir ljóðrænt (lyrískt); einnig hefur komizt á að nota ljóð í samsetningunum óbundið ljóð og prósaljóð, þ.e. um ljóðrænt efni, sem hlítir ekki bragreglum. Þó eru þessi mörk ekki heldur glögg, því að bæði er talað um atómljóð og atómkvæði. Í fornu máli merkti ljóð erindi, og kemur orðið fyrir í heitum kvæða um ólík efni og undir ólíkum háttum, sbr. Hyndluljóð (undir fornyrðingslagi) og Sólarljóð (undir ljóðahætti)."

## Tenglar

* „Fyrstu nútímaljóðin“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1968
* „Líf ljóðsins, 1. grein“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1963
* „Líf ljóðsins, 2. grein: Samhengið í íslenzkum bókmenntum“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1963
* „Bundið mál, tjaslað og laust“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1958
* „Loksins dautt“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1990
Nornabaugur

**Nornabaugur** eru sveppir sem spretta í nokkuð reglulegum hring. Hringirnir geta verið allt að tíu metrar í þvermál og haldist ár eftir ár eftir því sem sveppurinn vex lengra út frá miðju hringsins. Þótt sýnilegir æxlihnúðar spretti ekki í hringnum getur hann samt verið greinilegur vegna annars litar eða fellis gróðurs sem er yfir hringnum.


Image:Heksenkring.jpg|Nornabaugur umhverfis tré.
Image:Hexenring-2.jpg|
Image:Hexenring.jpg|Hringur af *[[Macrolepiota rhacodes]]*.
Image:Hexenkreis-3.jpg|Nornabaugur í grasi.
Fairy ring on Iceland.jpg
Grókólfur

**Kólfur** (latína: *basidium*) er örsmátt líffæri á gróbeði svepps. Kólfur er eitt af því sem einkennir kólfsveppi og er hann fruman þar sem rýriskiptingin á sér stað. Kólfurinn ber venjulega fjögur gró, hvert á sínum tindi, þótt þau geti líka verið tvö eða jafnvel átta. Kólfurinn er venjulega ein fruma en einnig koma fyrir tveggja eða fjögurra fruma kylfur, t.d. hjá ryðsveppum.
Grósekkur

**Grósekkur** eða **askur** (latína: *ascus*; úr grísku: *askos*) er gróhirsla asksveppa. Hver grósekkur geymir átta askgró sem orðið hafa til við mítósu í kjölfar meiósuskiptingar. Sumir grósekkir myndast í reglulegum gróbeði á æxlihnúð sem hægt er að sjá með berum augum og heitir þá sekkhirsla. Í öðrum tilfellum, eins og hjá einfruma geri, finnast engin slík form.

Grósekkir sleppa venjulega grónum með því að springa. Þegar einn sekkur springur veldur það keðjuverkun þannig að allir grósekkirnir í sekkhirslunni springa á sama tíma.
Gróhirsla

**Gróhirsla** (latína *sporangium*) er líffæri á sveppum eða jurtum sem framleiðir og geymir gró. Gróhirslan getur verið ein fruma, eða fjölfruma líffæri. Gróhirslur finnast hjá dulfrævingum, berfrævingum, burknum, mosa, þörungum og sveppum. Gróhirslur geta framleitt gró með frumuskiptingu, en hjá landplöntum og flestum sveppum framleiða gróhirslur erfðafræðilega ólík einlitna gró með rýriskiptingu.

Miðsúla (*columella*) er ófrjó súla sem liggur inn í og heldur gróhirslunni uppi hjá sumum tegundum. Hjá sveppum getur miðsúlan verið greinótt og komið frá sveppnum sjálfum eða hýsli. 

## Tilvísanir
Sveppahattur

**Sveppahattur** (*pileus*) er hattur á æxlihnúði ýmissa tegunda sveppa eins og hattsveppa, pípusveppa og einnig sumra sáldsveppa, gaddasveppa (eins og gulbrodda) og asksveppa. Hjá sveppum með aðrar tegundir gróhirsla eru skilin milli hattsins og afgangsins af kólfinum ekki eins greinileg. Gróhirslur með hatt eru venjulega með einhvers konar gróbeð, eins og fanir, pípur eða brodda.

Lögun hattsins er mikilvægt atriði við greiningu sveppa:
#  Keilulaga
#  Hvelfdur
#  Dældaður
#  Flatur
#  Trektlaga
#  Klukkulaga
#  Kúlulaga
#  Hnýfður
#  Naflalaga
#  Óreglulegur
Miðaldaheimspeki

**Miðaldaheimspeki** er það tímabil í sögu vestrænnar heimspeki nefnt sem er ýmist talið ná frá upphafi miðalda til upphafs nútímaheimspeki (á 17. öld) eða fram að heimspeki endurreisnartímans (á 15. öld). Upphaf tímabilsins miðast við fall vest-rómverska ríkisins seint á 5. öld en oft er Ágústínus frá Hippó talinn fyrsti miðaldaheimspekingurinn.

## Meginheimspekingar miðalda

* Ágústínus frá Hippó (354 – 430)
* Anicius Manlius Severinus Boethius (480 – c. 525)
* John Scotus (810 – 877)
* Al-Farabi (872 – 950)
* Avicenna (980 – 1037)
* Anselm frá Kantaraborg (1034 – 1109)
* Omar Khayyam (1048 – 1131)
* Al-Ghazali (1058 – 1111)
* Pierre Abelard (1079 – 1142)
* Peter Lombard (um 1105 – 1160)
* Averroes (1126 – 1198)
* Maimonides (1135 – 1204) 
* Albertus Magnus (1193 – 1280)
* Roger Bacon (1220 – 1292)
* Bonaventure (1221 – 1274)
* Tómas frá Akvínó (1224 – 1274)
* Duns Scotus (1266 – 1308)
* Vilhjálmur af Ockham (1285 – 1347)
* Jean Buridan (1300 – 1358)
* Gregorius frá Rimini (1300 – 1358)
* Nicole Oresme (um 1323 – 1382)
* Johannes Bessarion (1395 – 1472)

## Tengt efni
* Kristin heimspeki
* Íslömsk heimspeki
* Skólaspeki

## Tenglar
* 
*
Íbyggið viðhorf

**Íbyggið viðhorf** er hugarástand sem tengir persónu og staðhæfingu. Íbyggin viðhorf eru stundum talin vera einfaldasta gerð hugsunar. 

Dæmi um íbyggin viðhorf eru skoðun eða trú, efi, löngun, von, ótti og svo framvegis. Allt eru þetta viðhorf til inntaks einhverrar staðhæfingar. Til dæmis má hugsa sér staðhæfingu eins og „Það snjóar“. Hægt er að hafa ýmiss konar viðhorf til hennar; það er hægt að trúa því að það snjói, efast um að það snjói, vona að það snjói, óttast að það snjói og svo framvegis.

Venjulega eru fullyrðingar eins og þær að hugsun sé máltengd byggðar á einhverjum rökum á þá leið að íbyggin viðhorf geri ráð fyrir getunni til að skilja staðhæfingar og geri þar með ráð fyrir hugtakalegri hugsun.

## Tenglar
* 
* 
* 
*
Staðhæfing

Í heimspeki er **staðhæfing** skilin sem *inntak* eða *[[merking]]* fullyrðingar en óháð tilteknum miðli, þ.e. tungumáli.

Segja má að ólíkar setningar sem merkja það sama tjái sömu staðhæfinguna, það er að segja þær staðhæfa það sama um heiminn. Til dæmis staðhæfir íslenska setningin „snjór er hvítur“ það sama og enska setningin „snow is white“, þýska setningin „Schnee ist weiss“ og franska setningin „la neige est blanc“. Engu að síður eru setningarnar ólíkar setningar á mismunandi tungumálum, sem eru í sumum tilvikum myndaðar úr alls óskyldum orðum. Þær staðhæfa samt allar nákvæmlega það sama, nefnilega að snjór sé hvítur. Því má segja að í krafti merkingar sinnar tjái þær allar sömu staðhæfinguna. Einnig getur verið að ólíkar setningar á sama tungumáli tjái sömu staðhæfinguna.

Í sumum kenningum um sannleikann eru staðhæfingar teknar sem sannberar (þ.e. staðhæfingar eru taldar geta verið sannar eða ósannar) fremur en setningar eða fullyrðingar.

Í hugspeki er því stundum haldið fram að hugsun sé máltengd vegna þess að íbyggin viðhorf geri ráð fyrir getunni til að skilja staðhæfingar og sé þar með hugtakaleg því getan til að mynda og nota hugtök sé nauðsynleg til þess að geta skilið ólíkar staðhæfingar.

Í hversdagslegu máli er oft ekki gerður neinn greinarmunur á staðhæfingu og fullyrðingu.

## Tengt efni
*Íbyggið viðhorf
*Sannleikur

## Tenglar
*
*
*
Rita

----

**Rita**  eða **skegla** (fræðiheiti: *Rissa tridactyla*) er smávaxin máfategund með gulan gogg og svarta fætur. Rita heldur sig mest út á sjó. Hún steypir sér eftir æti eins og kría. Rita er félagslyndur fugl og verpir í stórum byggðum. Rita verpir 1 til 3 eggjum.

Rita er algengur farfugl á Íslandi. Stofnstærð er talin yfir 630 þúsund. Þess má geta að fræðiheitið fyrir fuglinn er byggt á íslenska orðinu fyrir fuglinn þótt -t hafi orðir að -s. Síðari hluti heitisins er gríska fyrir þrjár tær eða þrítáaður.

## Tilvísanir
Sjómannaskólinn í Reykjavík

**Sjómannaskólinn í Reykjavík** er stórhýsi sem stendur við Háteigsveg. Húsið var byggt yfir tvær menntastofnanir sjómanna, Stýrimannaskólann í  Reykjavík og Vélskóla Íslands. Stýrimannaskólinn í Reykjavík var stofnaður með lögum hinn 22. maí 1890, en skólinn tók til starfa haustið 1891 og var fyrst til húsa við Öldugötu í Reykjavík í húsnæði sem lengi var kallað „Gamli stýrimannaskólinn“. Vélskóli Íslands var stofnaður 1915. Stýrimannaskólinn og síðar Vélskólinn höfðu aðsetur við Háteigsveg frá byggingu skólans. Þann 1. ágúst 2003 tók Menntafélagið ehf. við rekstri skólanna og starfa þeir núna sem Tækniskólinn. Í Sjómannaskólahúsinu eru núna skipstjórnarskólinn og margmiðlunarskólinn, auk hluta véltækniskólans, sem eru deildir innan Tækniskólans.

Misskilnings gætir að nafnið Sjómannaskólinn eigi við þær menntastofnanir sem húsið var byggt yfir, en hið rétta er að þetta er nafn byggingarinnar.

Sigurður Guðmundsson  og Eiríkur Einarsson húsameistari teiknuðu hús Sjómannaskólans við Háteigsveg. Lagður var hornsteinn að byggingunni á  sjómannadaginn 4. júní 1944 og var skólinn vígður árið 1945. Í blýhólki þeim sem lagður var í hornsteininn liggja uppdrættir hússins og meginatriði að byggingarsögu skólans, skráð á skinn. Veðurstofan hafði aðsetur í skólanum til ársins 1973 en hluti Veðurstofunnar flutti síðan út á Reykjavíkurflugvöll í ársbyrjun 1950. Kennaraháskóli Íslands hafði hluta hússins til afnota um tíma.

Í turni hússins var viti sem var eitt af innsiglingarljósum fyrir Reykjavíkurhöfn. Áður var siglingaljós á hitaveitutönkunum á Rauðarárholti. Árið 2009 kom í ljós að nýbyggð háhýsi við Borgartún skyggðu á ljósið. Tíu árum síðar var nýr viti tekinn í notkun við Sæbraut, í stað vitans í Sjómannaskólanum. Í turninum eru nú fjarskiptaloftnet og ratsjá sem eru notuð í kennslu.

## Tilvísanir
Blágreni

**Blágreni** (fræðiheiti: *Picea engelmannii*) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær 25-40 m hæð og 1,5 m stofnþvermáli. Blágreni er langlíft og nær allt að 900 ára aldri. 

Tegundin rekur uppruna sinn til vesturstrandar Norður-Ameríku og vex í fjalllendi frá Kanada suður að landamærum Mexíkó. Blágreni hefur þó verið plantað víða um heim í nytjaskógrækt, einkum í Evrópu.

Blágreni er náskylt bæði hvítgreni, sem vex norðar og austar í Klettafjöllunum, og sitkagreni, sem vex nær Kyrrahafsströndinni og blandar kyni með báðum tegundum.

## Blágreni á Íslandi
Fyrstu blágrenin voru gróðursett á Íslandi í Mörkinni á Hallormsstað árið 1905. Hæstu trén eru komin yfir 20 metra  . Síðan 1955 hefur blágreni verið flutt inn reglulega og er mest af fræi fengið frá Colorado fylki BNA.

## Nytjar
Blágreni er mikið notað í nytjaskógrækt fyrir framleiðslu timburs og pappírs. Viður þess kemur að sérstökum notum við gerð strengjahljóðfæra. Það er stundum notað sem jólatré, þó sjaldnar en rauðgreni.

## Tengt efni
*Listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð

## Tenglar
* Blágreni, umfjöllun á kjarnaskogur.is
* Blágreni á Íslandi, Kjarnaskogur.is

## Heimildir
* ''Í lundi nýrra skóga''; grein í Morgunblaðinu 1956
* 

## Tilvísanir
Íþróttafélag Reykjavíkur

**Íþróttafélag Reykjavíkur** eða **ÍR** er eitt fjölmennasta íþróttafélagið í Reykjavík með rúmlega 1800 virka iðkendur en þar af eru rúmlega 1300 16 ára og yngri. Formaður þess er Bjarki Þór Sveinsson. Íþróttir stundaðar hjá ÍR eru:

* Dans 
*Fimleikar
* Frjálsar íþróttir
* Handbolti 
* Júdó
*Karate
* Körfubolti 
* Keila 
* Knattspyrna 
* Skíði 
* Tae Kwon Do 

Yfir 50% nemenda úr grunnskólum í Seljahverfi og Bakkahverfi(Neðra-Breiðholt) eru iðkendur hjá ÍR og um 40% í öllu Breiðholtinu.

## Saga

Snemma árs 1907 setti Andreas J. Berthelsen, ungur Norðmaður sem búsettur var í Reykjavík, auglýsingu í bæjarblöðin þar sem hann hvatti röska pilta til að mæta á stofnfund félags um fimleika- og íþróttaiðkun. Þann 11. mars sama ár var haldinn stofnfundur Íþróttafélags Reykjavíkur, sem hóf þegar stífar leikfimisæfingar.

Sumarið 1910 treystu félagsmenn sér til að sýna leikni sína opinberlega. Var þá haldin fimleikasýning í porti Miðbæjarskólans að viðstöddu fjölmenni. Varð sýning þessi til að opna augu almennings fyrir íþróttum og þá fimleikum sérstaklega. Var aðaláhersla félagsins á fimleikana fyrstu árin.

Samhliða fimleikaæfingum, hófu ÍR-ingar snemma æfingar í frjálsum íþróttum og komu sér upp nauðsynlegum tækjabúnaði til þess. Jón Halldórsson varð snemma mestur afreksmanna félagsins í frjálsum íþróttum, en hann keppti í hlaupum á Ólympíuleikunum 1912. Jón varð annar formaður ÍR á eftir Berthelsen.

Með tímanum urðu frjálsu íþróttirnar fyrirferðarmestar í starfi ÍR og hafa margir af frægustu frjálsíþróttamönnum landsins keppt undir merkjum þess. Má þar nefna: Jón Kaldal, tvíburana Örn og Hauk Clausen, Vilhjálm Einarsson, Valbjörn Þorláksson, Einar Vilhjálmsson, Mörthu Ernstsdóttur og Völu Flosadóttur.

ÍR-ingar voru alla tíð með augun opin fyrir nýjum íþróttagreinum. Þannig varð ÍR snemma stórveldi í skíðaíþróttum, átti öflugt sundlið, glímusveit og lyftingadeild. Í hópíþróttum hefut ÍR teflt fram liðum í handbolta, knattspyrnu og körfubolta.

## Rígar

### Rígurinn við Leikni
ÍR á í ríg við Leikni, sem er annað lið í Breiðholti. Rígurinn nær jafnt til leikmanna liðanna, stuðningsmanna og íbúa í Breiðholti. Rígurinn hefur orðið til vegna þess að Breiðholt skiptist í tvennt eftir Seljabrautinni. Stuðningsmenn og iðkendur ÍR búa aðallega í Seljahverfinu á meðan stuðningsmenn og iðkenndur Leiknis búa aðallega í Fella- og Hólahverfi. Íbúar í Bakkahverfi skiptast á milli liðanna. Rígurinn er ekki bara vegna þess að liðin skiptast milli hverfa, heldur líka vegna þess að að meðaltali eru íbúar Seljahverfis tekjuhærri en íbúar Fella- og Hólahverfis. Samkvæmt tölum Hagstofunnar eru íbúar Fella- og Hólahverfis líklegri til að vera innflytjendur heldur en íbúar Seljahverfis og hefur það áhrif á sjálfsmynd liðanna og stuðningsmannanna. 

## Tilvísanir og heimildir
*
Pýreneafjöll

**Pýreneafjöll** eru fjallgarður í Suðvestur-Evrópu sem skilur Íberíuskagann frá meginlandinu og myndar náttúruleg landamæri milli Spánar og Frakklands en í austanverðum fjallgarðinum er örríkið Andorra sem liggur á landamærunum. Fjallgarðurinn er 430 km langur og nær frá Biskajaflóa í Atlantshafinu að Creus-höfða sem skagar í austur út í Miðjarðarhafið. Hæsti punkturinn, Aneto, er 3.404 metrar að hæð.
Karlungaveldið

**Karlungaveldið** er heiti á Frankaveldi þegar það var undir stjórn Karlunga. Veldið hófst í reynd með Karli hamar sem varð einvaldur í nánast allri Vestur-Evrópu norðan Pýreneafjalla. Hann tók sér þó aldrei konungstitil líkt og sonur hans, Pípinn stutti gerði 751. Með hugtakinu er þó einkum átt við veldi Karlamagnúsar frá því hann var krýndur keisari af Leó 3. páfa árið 800 þar til því var endanlega skipt upp eftir lát Karls digra árið 888.

## Tengt efni
* Frankaveldi
Frankaveldi

**Frankaveldi** eða **Frankaríkið** var yfirráðasvæði Franka í Vestur-Evrópu frá 5. öld til 10. aldar. Það náði mestri stærð á tímum Karlamagnúsar þegar það var kallað Karlungaveldið. Nafnið Frankaríki er frá hinum frankísku þjóðflokkum sem flúðu til Gallíu.

Fyrstur til að sameina hin mörgu konungsríki Franka var Klóvis 1. af ætt Mervíkinga (481-511). Hann nýtti sér hrun Vestrómverska keisaradæmisins árið 476 til að stækka ríki sitt en síðar var því margoft skipt milli nokkurra konunga. Skiptingin með Verdun-samningnum árið 843 leiddi til stofnunar Vestur- og Austurfrankaríkisins sem síðar urðu að Frakklandi og Þýskalandi.
Sundfélagið Ægir

**Sundfélagið Ægir** var stofnað þann 1. maí árið 1927. 

Ægir er stærsta félagið í Reykjavík og átti fulltrúa á seinustu tveimur Ólympíuleikum, átt fjöldann allan af sundmönnum í landsliði SSÍ bæði í fullorðinsflokkum og unglingaflokkum.
Sitkagreni

**Sitkagreni** (fræðiheiti: *Picea sitchensis*) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær um 50-70 metra hæð (hæsta tré hefur þó náð 97 metrum) og 5 metra stofnþvermáli og er stórvaxnasta tegund grenitrjáa. Það er ein fárra tegunda sem ná yfir 90 m. hæð.
Sitkagreni er langlíft og nær allt að 700 ára aldri. 

Sitkagreni er upprunnið á vesturströnd Norður-Ameríku og vex nálægt sjó frá Kodiakeyju í Alaska í norðri suður til norðanverðrar Kaliforníu. Sitkagreni hefur þó verið plantað víða um heim í nytjaskógrækt, einkum í Evrópu.

## Nytjar
Sitkagreni er mikið notað í nytjaskógrækt fyrir framleiðslu timburs og pappírs. Viður þess er sérlega gagnlegur við gerð strengjahljóðfæra. Tréð vex hratt og er harðgert og er þess vegna vel metið í skógrækt við erfið skilyrði.

## Sitkagreni á Íslandi
Sitkagreni var fyrst flutt inn frá Danmörku á árunum 1920-1930 og nokkru síðar frá Noregi. Í seinni heimstyrjöld fengust fræ frá Alaska þegar Hákon Bjarnason, skógræktarstjóri, myndaði sambönd þar. 

Í aprílhretinu 1963 þegar hitinn hrapaði úr 12 C° í -8 C° á sex klukkustundum urðu skemmdir á Alaska strandafbrigði sitkagrenis mun minni en á skyldum tegundum. 

Hæstu og sverustu tré á Íslandi eru oftast tré af tegund sitkagrenis. Sumarið 2022 mældist hæsta tréð á Kirkjubæjarklaustri yfir 30 metrum. 

Sitkagreni er eitt algengasta skógræktartré á Íslandi. . Árin 2002 og 2022 voru sitkagreni valin tré ársins af Skógræktarfélagi Íslands.

## Tengt efni
*Listi yfir tré á Íslandi sem hafa náð 20 metra hæð

## Tenglar
* ''Í lundi nýrra skóga''; grein í Morgunblaðinu 1956
* ''Fyrsta tréð á Íslandi til að rjúfa 25 metra múrinn''; grein í Morgunblaðið 27. febrúar 2013
* Um Sitkagreni (Skógræktaritið 1970) 

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Hvítgreni

**Hvítgreni** (fræðiheiti: *Picea glauca*) er sígrænt barrtré af þallarætt. Fullvaxið tré nær 15-30 m hæð og 1 m stofnþvermáli. Hvítgreni er langlíft og nær allt að 700 ára aldri. 

Uppruni hvítgrenis er norðurhluti Norður-Ameríku þar sem það myndar samfellt skógbelti frá Alaska til Nýfundnalands. Hvítgreni er það tré sem hefur nyrstu útbreiðslu í Norður-Ameríku en það vex að óshólmum Mackenziefljóts á 69⁰ breiddargráðu.

Hvítgreni er náskylt bæði blágreni, sem vex í suðurhluta Klettafjallanna, og sitkagreni, sem vex nær Kyrrahafsströndinni, og blandar kyni með báðum þessum tegundum. Blendingur hvítgrenis og sitkagrenis er þekktur sem sitkabastarður eða hvítsitkagreni.

## Nytjar

Hvítgreni er mikið notað í nytjaskógrækt fyrir framleiðslu timburs og pappírs. Það er stundum notað sem jólatré, þó sjaldnar en rauðgreni.

## Tilvísanir
Dygð

**Dygð** eða **dyggð** (latína *virtus*; gríska ) er siðferðilegt ágæti manneskju. Dygð er skapgerðareinkenni sem er talið  jákvætt. Andstæðan er nefnd löstur.

## Dygðir
Í fornöld voru dygðir meginkjarni allrar siðfræði. Dygðir voru taldar vera ýmist vitrænar eða siðrænar.

* Meðal vitrænna dygða má nefna:
**  (*nous tōn arkhōn*) - **skilningur** 
**  (*epistēmē*) - **þekking**
**  (*sofía*) - **viska** 
**  (*fronēsis*) - **hyggindi** 

* Helstu siðrænu dygðirnar voru: 
**  (*andreia*) - **hugrekki** 
**  (*sōfrosynē*) - **hófstilling** 
**  (*elevþeriotēs*) - **veglyndi** 
**  (*megaloprepeia*) - **stórlyndi** 
**  (*megalopsykhia*) - **mikillæti**
**  (*filotimia*) - **mátulegur metnaður** 
**  (*evtrapelia*) - **háttvísi** 
**  (*alēþeia*) - **sannsögli**
**  (*filia*) - **vinátta**
**  (*dikaiosynē*) - **réttlæti**

## Tengill
Gulvíðir

**Gulvíðir** (fræðiheiti: *Salix phylicifolia*) er sumargrænn runni af víðisætt. Vaxtalag hans er breytilegt, allt frá skriðulum runna upp í einstofna tré, en oftast er hann uppréttur margstofna runni. Gulvíðir er vind og saltþolinn og þolir blautan jarðveg.

## Gulvíðir á Íslandi

Gulvíðir vex um allt land upp að 550-600 m hæð. Oftast verður hann ekki hærri en 2 metrar en getur orðið allt að 8 metra hár. Hann er stærstur innlendra víðitegunda. Ýmis kvæmi og blendingar eru til af gulvíði eins og *brekkuvíðir* og *strandavíðir*.

## Samlífi
Vitað er að gulvíðir vex í samlífi við fjölda sveppategunda. Að minnsta kosti 29 tegundir smásveppa hafa verið skráðar sem samlífistegundir við gulvíði á Íslandi. Þessar tegundir eru víðiryðsveppur (*Melampsora epitea*) sem myndar ryðgró og þelgró á gulvíði,
*[[Acremonium berkeleyanum]]*,
*[[Aposphaeria pulviscula]]*,
*[[Asteroma capreae]]*,
*[[Asteroma salicis]]*,
*[[Capnodium salicinum]]*,
*[[Cryptodiaporthe salicella]]*,
*[[Cytospora salicis]]*,
*[[Diatrype bullata]]*,
*[[Diplodina microsperma]]*,
*[[Godronia fuliginosa]]*,
*[[Hymenoscyphus caudatus]]*,
*[[Linospora capreae]]*,
*[[Linospora caudata]]*,
*[[Lophodermium versicolor]]*,
*[[Myxosporium salicinum]]*,
*[[Nectria coryli]]*,
*[[Neotapesia saliceti]]*,
*[[Pezicula ocellata]]*,
*[[Phomopsis salicina]]*,
*[[Pleuroceras bottnicum]]*,
*[[Rhytisma salicinum]]*,
*[[Strickeria kochii]]* en fræðiheiti þess svepps gæti verið vafa orpið,
*[[Venturia chlorospora]]*,
*[[Taeniolella stilbospora]]*,
*[[Topospora proboscidea]]*,
*[[Trichoderma polysporum]]*,
*[[Troposporella fumosa]]* og
*[[Tympanis saligna]]*. 

## Tenglar
*Kjarnaskógur - Gulvíðir
*Flóra Íslands - Gulvíðir
*Lystigarður Akureyrar - Gulvíðir 

## Tilvísanir
Ákveðin lýsing

**Ákveðin lýsing** er orðasamband á forminu „X“ eða „X'ið“ þar sem X vísar til eins tiltekins einstaklings, hlutar eða heildar sem það lýsir. Til dæmis eru „hæsti nemandinn í bekknum“, „fyrsti apinn í geimnum“, „42. forseti Bandaríkjanna“ og svo framvegis ákveðnar lýsingar.

Lýsingin **núverandi konungur Frakklands** er sígilt dæmi um ákveðna lýsingu sem vísar ekki til neins. Breski heimspekingurinn Bertrand Russell var fyrstur til þess að benda á vandann sem slík lýsing getur skapað í formlegri rökfræði og reyndi að bregðast við vandanum. 

## Greining Russells
Frakkland er lýðveldi og þar er því enginn konungur. Íhugum fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur.“ Er fullyrðingin sönn? Er hún ósönn? Er hún merkingarlaus?

Hún virðist ekki vera sönn, því það er enginn núverandi konungur Frakklands. En ef hún er ósönn, þá mætti búast við að neitun hennar væri sönn, það  er að segja „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“, m.ö.o. er hærður. En það virðist enn síður vera rétt en upphaflega fullyrðingin.

Er fullyrðingin þá merkingarlaus? Maður gæti haldið það (og sumir heimspekingar hafa haldið því fram), því hún vísar svo sannarlega ekki til neins; en á hinn bóginn virðist hún merkja eitthvað sem við getum auðveldlega skilið.

Russell, sem byggði á verkum þýska heimspekingsins Gottlobs Frege, sem var í svipuðum pælingum, lagði til í samræmi við ‚lýsingarhyggju sína‘ að þegar við segjum „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur“, þá séum við að fullyrða þrennt í einu:

#til er x þannig að x er konungur Frakklands
#það er ekkert y, þar sem y er ekki það sama og x, þannig að y er konungur Frakklands (þ.e. einungis x er konungur Frakklands)
#x er sköllóttur.

Fulyrðing 1 er augljóslega ósönn og fyrst fullyrðing okkar er sameining allra þessara þriggja fullyrðinga er fullyrðing okkar ósönn.

Sömu sögu er að segja um fullyrðinguna „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“: Fullyrðingar 1 og 2 er þá óbreyttar en í stað 3 fáum við

:3b x er ekki sköllóttur

„Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“ er einnig ósönn vegna þess að hún er sameingin fullyrðinganna 1, 2, og 3b og ein þeirra, nefnilega 1, er ósönn.

Lögmálið um annað tveggja er því virt því þegar við neitum „Núverandi konungur Frakklands er sköllóttur“ og „Núverandi konungur Frakklands er ekki sköllóttur“ erum við ekki að halda því fram að til sé eitthvert x sem er hvorki sköllótt né ekki sköllótt, heldr að neita tilvist einhvers x sem er núverandi konungur Frakklands.

## Formleg framsetning
Þegar ákveðin lýsing er sett fram í formlegu rökfræðilegu samhengi er hún oft einkennd með tákninu iota:
: ψ(ιx(φx)) ≔ ∃x(∀y(φy ↔ y = x) ∧ ψx).

## Heimildir
*
* Donnellan, Keith, „Reference and Definite Descriptions“, í *Philosophical Review* 75 (1966): 281-304.
* Russell, Bertrand, „On Denoting“ í *Mind* 14 (1905): 479-493. textinn á netinu
* Strawson, P. F., „On Referring“ í *Mind* 59 (1950): 320-344.

## Tengt efni
* Lýsingarhyggja
* Málspeki
* Rökgreiningarheimspeki
* Bertrand Russell
* P.F. Strawson
* Stephen Neale

## Tengill
*
Lögmálið um annað tveggja

**Lögmálið um annað tveggja** er meginregla í sígildri rökfræði sem felur í sér að annaðhvort er fullyrðing (eða staðhæfing) eða neitun hennar sönn. Á latínu er þetta því stundum nefnt: *Tertium non datur*: Þriðji kosturinn fyrirfinnst ekki. *Lögmálinu um annað tveggja* er oft ruglað saman við tvígildislögmálið. 

Á táknmáli rökfræðinnar er lögmálið oft sett fram á eftirfarandi hátt: 
:*P* ∨ ¬*P*
:(*P* eða ekki-*P*). 

## Útskýring á lögmálinu
Tökum fullyrðinguna „Ísland er eyja“. Samkvæmt lögmálinu um annað tveggja er annaðhvort fullyrðingin eða neitun hennar, þ.e. „Ísland er ekki eyja“, sönn. Í þessu tilfelli er það fullyrðingin sem er sönn. Á sama hátt er önnur hvor setninganna „Ísland er konungsríki“ og „Ísland er ekki konungsríki“ sönn samkvæmt lögmálinu um annað tveggja. Í þessu tilviki er það neitunin sem er sönn. Með því er ekkert sagt um sanngildi hinnar setningarinnar.

Ef sanngildin eru einungis tvö, „satt“ og „ósatt“ (eins og tvígildislögmálið kveður á um) og mótsagnarlögmálið gildir einnig, þá verður sú þeirra sem ekki er sönn að vera ósönn, því þá eru ekki fleiri sanngildi en „satt“ og „ósatt“ og samkvæmt mótsagnarlögmálinu geta ekki bæði fullyrðing og neitun hennar verið samtímis sannar. Lögmálið um annað tveggja hefur ekki þessar afleiðingar ef tvígildislögmálinu er hafnað (eins og til dæmis í marggildisrökfræði) eða ef mótsagnarlögmálinu er hafnað.

## Tengt efni
* Lögmál hugsunarinnar
* Mótsagnarlögmálið
* Tvígildislögmálið
* Tvígildislögmálið og skyld lögmál
Langholtsskóli

**Langholtsskóli** er grunnskóli í Reykjavík. Framkvæmdir við Langholtsskóla hófust 1950. Hann er smíðaður eftir teikningum Einars Sveinssonar húsasmíðameistara. Kennsla í skólanum hófst 1952 og var Gísli Jónasson fyrsti skólastjóri skólanns. Fyrsta skólaárið voru 18 kennarar og 710 nemendur áaldrinum 7-12 ára. Skólinn var stækkaður í tveimur áföngum, fyrst 1962 og var sú eining tekin í notkun árið eftir en seinni einingin var ekki tekin í notkun fyrr en 1967. Með tilkomu grunnskólalaganna 1974 var ákveðið að bæta 9. bekknum við svo skólinn yrði fullgildur grunnskóli og þá var orðin þörf á að stækka húsnæðið aftur og var vesturálman tekin í notkun 1975.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla

## Heimild
* Skólatorg.is
Skjálfandafljót

**Skjálfandafljót** er jökulfljót sem á upptök sín í Vonarskarði sem er á milli Vatnajökuls og Tungnafellsjökuls og fellur til sjávar í Skjálfanda. Fljótið er um 180 kílómetra langt og er það því fjórða lengsta vatnsfall á Íslandi. Vatnið í fljótinu er ekki eingöngu jökulvatn. Ýmsar drag- og lindár blandast því á leið þess til sjávar. Þetta gerir það að verkum að fiskur gengur upp í fljótið og er stunduð silungs- og laxveiði í fljótinu og þverám þess.

## Farvegur fljótsins

Eftir að hafa runnið norður með Sprengisandi fellur fljótið niður Bárðardal en það hefur verið íbúum dalsins umtalsverður farartálmi í gegnum tíðina. Margir þekktir fossar eru í fljótinu, syðstur og efstur er Gjallandi, Aldeyjarfoss og Hrafnabjargafoss eru innarlega í Bárðardal og Goðafoss nokkru neðar. Nokkrum kílómetrum neðan við Goðafoss klofnar fljótið og umvefur þar Þingey, hinn forna þingstað héraðsins sem Þingeyjarsýslur heita eftir. Meginkvíslin liggur vestan við eyna og fellur um Barnafoss. Norðan Þingeyjar fellur önnur kvísl um Ullarfoss ofan í Skipapoll. 

Norðan Þingeyjar liðast fljótið eftir miklu flatlendi það sem eftir er leiðarinnar til sjávar. Þar getur fljótið við vissar aðstæður flætt yfir bakka sína og ógnað mannvirkjum. Síðast gerðist þetta í febrúar árið 2004 en þá ollu flóð í fljótinu töluverðu tjóni á vegum á svæðinu. Rauf það meðal annars skarð í þjóðveg 85 og vegasamband að nokkrum bæjum í Kaldakinn. 

Fram yfir miðja tuttugustu öld var ósinn upp við Ógöngufjall sem er yst Kinnarfjalla. Ósinn var síðar færður til austurs. Við þá framkvæmd varð til allstórt lón upp við fjallið. Með tímanum leitaði ósinn enn austar og fór þar að brjóta gróið land. Það varð til þess að ósinn var aftur færður til vesturs árið 2009 og er hann nú nálægt sínum gamla stað, skammt frá björgum Ógöngufjalls.

## Heimildir
* Landmótun og saga Norðurlands
* Viðgerð í Skjálfandafljóti
Blanda (á)

**Blanda** er jökulá í Austur-Húnavatnssýslu. Hún á uppruna sinn í Hofsjökli en einnig renna í hana fjölmargar bergvatnsár af húnvetnsku heiðunum. Áin er um 125 km að lengd og vatnasviðið um 2300 ferkílómetrar. 

Blanda rennur ofan af Eyvindarstaða- og Auðkúluheiði um 18 kílómetra langt gljúfur, Blöndugil, ofan í Blöndudal og síðan um Langadal og til sjávar í Húnafirði sem liggur inn af Húnaflóa. Við ós hennar er bærinn Blönduós. 

## Samgöngur yfir Blöndu
Árið 1836 var sett vað á  Blöndu  við hyl hjá  bænum Guðlaugsstöðum en þar eru háir klettar við ána. Þessi vaður var gerður með því að strengja kaðal milli bakka og var járnkrókur í trissu á kaðlinum og bönd úr honum til beggja bakka. Varningur og kindur voru ferjaðar yfir á þennan hátt. Banaslys varð þar 17. september 1844 þegar band flæktist um fót manns á öðrum bakkanum sem við það féll fram af hömrum ofan í ána.  Um eða eftir 1930 var sett kláfferja á Blöndu við bæinn Höllustaði og var hún notuð mikið notuð til fólksflutninga.

Lögferja kom á ósa Blöndu um það bil sem byggð hófst  á Blönduósi og brú var svo reist á árunum 1896-1897 .

## Virkjun við Blöndu
Blanda var virkjuð á níunda áratug 20. aldar og var Blönduvirkjun tekin í notkun 1991. Eftir það er áin orðin ein af mestu laxveiðiám landsins. Raunar var alltaf mikill lax í henni en áður en hún var virkjuð var hún mjög gruggug svo að laxinn sá sjaldnast beituna og var húkk helsta veiðiaðferðin, en það er úr sögunni eftir að jökulaurinn hvarf.

## Heimildir
Varmahlíð

**Varmahlíð** er lítið þorp við þjóðveg 1, sunnan og austan í Reykjarhóli í miðjum Skagafirði, þegar komið er niður af Vatnsskarði. Í Varmahlíð bjuggu 147 manns árið 2024.

Árið 1931 var nýbýlið Varmahlíð stofnað úr landi jarðarinnar Reykjarhóls og hófst þar rekstur gisti- og veitingaþjónustu. Um svipað leyti stóð til að byggja þarna héraðsskóla Skagfirðinga og hafði fengist fjárveiting til þess en ekkert varð þó af því. Þess í stað hófst verslun á staðnum og í framhaldi af því myndaðist svolítið þéttbýli. Mikill jarðhiti er á svæðinu og fljótlega var gerð þar sundlaug. Þar hafa einnig lengi verið nokkur gróðurhús og hitaveita fyrir þorpið og nú er heitt vatn leitt frá Varmahlíð víða um nærsveitirnar. Töluverð skógrækt er einnig á og við Reykjarhólinn og kallast það Reykjarhólsskógur.

Í Varmahlíð er hótel, verslun með ferðamannaþjónustu, upplýsingamiðstöð fyrir ferðamenn, grunnskóli, Náttúrugripasafn Skagafjarðar og félagsheimilið Miðgarður.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Hjalti Pálsson (ritstj.): *Byggðasaga Skagafjarðar* II. bindi. Staðarhreppur - Seyluhreppur. Sögufélag Skagfirðinga, 2001. ISBN 978-9979-861-10-2

## Tenglar
* Frá vígslu Varmahlíðarskóla, Tíminn 16. nóvember 1975
Grenjaðarstaður

**Grenjaðarstaður** er fornt höfuðból, kirkjustaður og prestssetur í Aðaldal í Suður-Þingeyjarsýslu. Á Grenjaðarstað er reisulegur torfbær í burstabæjastíl og er elsti hluti hans byggður árið 1865 en búið var í bænum til 1949. Hann er mjög stór, um 775 fermetrar. Þar er nú byggðasafn sem opnað var 1958.

## Sagan

Grenjaðarstaður var landnámsjörð samkvæmt því er segir í Landnámu, og bjó þar landnámsmaðurinn Grenjaður Hrappsson. Grenjaðarstaður var höfðingjasetur til forna og þar bjó meðal annars Kolbeinn Sighvatsson, sonur Sighvats Sturlusonar. Hann féll í bardaganm á Örlygsstöðum 1238 en var jarðsettur á Grenjaðarstað. 

Grenjaðarstaður var eitt af bestu brauðum landsins. Var staðurinn lagður til jafns við Odda, sem þótti besta brauð í Sunnlendingafjórðungi. Átti staðurinn fjölda jarða auk hjáleigna, reka, laxveiði og önnur ítök en heimaland var mikið og gagnsamt. Á meðal presta á Grenjaðarstað má nefna Þorkell Guðbjartsson (d. 1483), Jón Pálsson Maríuskáld (d. 1471) og Sigurð Jónsson (d. 1595), son Jóns biskups Arasonar, sem gerði skrá um eignir biskupsstólsins á Hólum og eignir kirkna á Norðurlandi. Þá má nefna Gísla Magnússon (1712-1779), síðar biskup á Hólum, sem lét byggja kirkjuna þar.

Árið 1931 var Grenjaðarstað skipt í 5 býli og er prestssetrið nú aðeins fimmtungur jarðarinnar.

## Byggðasafnið

Byggðasafnið á Grenjaðarstað á sér nokkra forsögu og hefur margt fólk, bæði menn og konur, lagt þar hönd að verki. Bændafélag Þingeyinga setti á laggirnar nefnd veturinn 1950 til þess að athuga möguleika fyrir stofnun byggðasafns í Þingeyjarsýslu. Fljótlega var byrjað að safna munum. Eftir því sem að munum fjölgaði þá varð það ljóst að annað hvort þyrfti að byggja hús með ærnum kostnaði eða finna hentugt húsnæði sem þegar væri til. Á þessum tíma var gamli bærinn á Grenjaðarstað auður því nýtt íbúðarhús hafði verið byggt á staðnum. Tímans tönn hafði nagað torfveggina og þökin á bænum og þarfnaðist hann því töluverðra endurbóta. Sumarið 1955 var, fyrir forgöngu þáverandi þjóðminjavarðar,Kristjáns Eldjárns, hafin gagnger viðgerð á bænum, þar sem reynt var að færa hann í upprunalegt horf. Kristján Eldjárn bauð bæinn fram til þess að geyma muni byggðasafnins að viðgerð lokinni. Viðgerð tók sinn tíma en 9. júlí 1958 var bærinn formlega opnaður sem byggðasafn. Hafði þá verið komið fyrir nokkuð á annað þúsund munum í flestum húsum bæjarins sem fólkið í héraðinu hafði gefið til safnsins.

## Heimild

* Safnahúsið á Húsavík
Árskógssandur

**Árskógssandur** í Dalvíkurbyggð er lítið þorp um 30 km frá Akureyri. Þar bjuggu 114 manns árið 2024.

Þaðan eru reglulegar ferjusiglingar út í Hrísey. Þrjú fyrirtæki eru rekin á Árskógssandi: Bruggsmiðjan (sem framleiðir bjórinn Kalda) og tvær fiskvinnslustöðvar. Á Árskógsströnd er líka rekið  bíla- og vélaverkstæðið BHS ehf og Katla ehf byggingarfélag. Á Árskógsströnd er grunnskólinn Árskógarskóli þar sem 52 nemendur stunda nám.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Dalvíkurbyggð - Árskógssandur
Hauganes

**Hauganes** er lítið þorp í Eyjafirði, 22 km norðan við Akureyri og 12 km sunnan við Dalvík. Þar bjuggu 102 manns árið 2024. Hauganes tilheyrir Árskógsströnd og er hluti af sveitarfélaginu Dalvíkurbyggð. Birnunesborgir eru skammt frá Hauganesi en þar er heitt vatn í jörðu og borholur sem tengdar eru hitaveitu Dalvíkur.

Á Hauganesi eru nokkur sjávarútvegsfyrirtæki sem og smábátaútgerð. Þar er einnig nokkur ferðamannaþjónusta, hvalaskoðun, heitir pottar við ströndina og sandfjara þar sem hægt er að stunda sjósund. Þar er einnig lítið tjaldsvæði og veitingahúsið Baccalá bar. Íbúar á Hauganesi sækja ýmsa þjónustu til Dalvíkur og Akureyrar. Stærra-Árskógskirkja er skammt frá Hauganesi og þar er einnig Árskógsskóli og Leikskólinn í Árskógi, ásamt góðu íþróttasvæði. 

## Tilvísanir
Svalbarðseyri

**Svalbarðseyri** er lítið þorp á Svalbarðsströnd við innanverðan Eyjafjörð að austan, í landi hins forna höfuðbóls Svalbarðs. Íbúar þar voru 265 árið 2024. Á Svalbarðseyri er grunnskóli sem nefnist Valsárskóli, leikskóli, sundlaug, kjötvinnsla Kjarnafæðis og ýmis þjónusta.

## Tilvísanir
Grenivík

**Grenivík** er þorp sem stendur við austanverðan Eyjafjörð á Norðurlandi eystra og er nyrsta byggð þeim megin fjarðar. Íbúar voru 318 talsins árið 2024. Þorpið er hluti af Grýtubakkahreppi. Grenivík stendur undir fjallinu Kaldbak sem er 1173 m hár. Þengilhöfði er 260 m hátt fjall suður af Grenivík.

Á landsnámsöld segir að Þormóður Þorleifsson hafi numið Grenivík.

Þorp tók að myndast á Grenivík upp úr aldamótum 1900. Kirkja var byggð á Grenivík árin 1885-1886 en árið 1927 var Grenivíkurprestakall sameinað Laufásprestakalli. Árið 1964 var hafið að byggja höfn í þorpinu.

Við grunnskólann Grenivíkurskóla er sundlaug, tjaldsvæði og líkamsræktarsalur. Golfvöllur er sunnan við bæinn.

Fyrirtækin Gjögur og Darri eru fiskvinnslufyrirtæki í þorpinu. Einnig má nefna Sparisjóð Höfðhverfinga, Vélsmiðjuna Vík og lyfjafyrirtækið Pharmarctica. Matvöruverslunin Jónsabúð er í bænum. Heilsugæsla er við Túngötu.

Íþróttafélagið Magni er virkt í knattspyrnu og spilaði í næstefstu deild sumarið 2020.

Sveitarstjóri er Þröstur Friðfinnsson.

## Myndir

Grenivík.jpg|thumb|Grenivík, Þengilhöfði í baksýn.
Grenivik.jpg|thumb|Grenivik séð frá Þengilhöfða.


## Tilvísanir

## Tenglar
* Grenivík.is
Kópasker

**Kópasker** er kauptún á vestanverðri Melrakkasléttu við Öxarfjörð. Þann 1. janúar 2024 voru íbúar Kópaskers 117 talsins.

Kópasker var löggildur verslunarstaður um 1880 en kauptúnið fór að byggjast eftir 1910. Aðalatvinnuvegurinn er þjónusta við íbúa sveitanna í kring og stærsti vinnuveitandinn er sláturhúsið og kjötvinnslan Fjallalamb hf. Um nokkurt árabil var mikil rækjuvinnsla á Kópaskeri en hún lagðist af 2003 eftir hrun rækjustofnsins í Öxarfirði. Nokkur útgerð var frá Kópaskeri fyrr á árum en nú eru aðeins gerðar út þaðan nokkrar trillur.

Íþróttafélag Kópaskers heitir Snörtur og var í knattspyrnu, körfubolta og blaki um sinn tíma. Nú er félagið orðið fámennt og keppir nánast aðeins í blaki á öldungamótum.

## Tilvísanir

## Heimildir

*
Dygðasiðfræði

**Dygðasiðfræði** er einn þriggja helstu strauma í siðfræði. Í grófum dráttum má segja að dygðasiðfræðin leggi áherslu á siðferðilegt hlutverk dygða og skapgerðar, andstætt skyldusiðfræði, sem leggur áherslur á skyldur, og leikslokasiðfræði, þar sem áherslan er á afleiðingar athafna. Rætur dygðasiðfræðinnar má rekja til Forn-Grikkja, einkum Platons og Aristótelesar (saga dygðasiðfræðinnar í kínverskri heimspeki er óháð vestrænni heimspekihefð). 

Nútímadygðasiðfræði þarf ekki nauðsynlega að vera „ný-artistótelísk“ en flestar dygðasiðfræðikenningar nútímans eru það þó að verulegu leyti. Sjálft hugtakið dygð (eða ágæti) er yfirleitt skilið að mestu leyti aristótelískum skilningi og yfirleitt er áhersla á farsæld (*evdæmónía*) sem endanlegt markmið.

## Dygðasiðfræðingar
### Í fornöld
* Sókrates
* Platon
* Aristóteles
* stóumenn
* *Zenon frá Kítíon
* *Krýsippos
* *Epiktetos
* *Seneca
* *Markús Árelíus

### Í nútímanum
* G.E.M. Anscombe
* Philippa Foot
* Alasdair MacIntyre
* Rosalind Hursthouse

## Tenglar
* 
* 
*
Bakkafjörður

**Bakkafjörður** er lítið þorp sem stendur við samnefndan fjörð sem gengur inn úr Bakkaflóa sunnan við Langanes á Norðausturlandi. Bakkafjörður taldist áður til Austurlands en það breyttist þegar Skeggjastaðahreppur og Þórshafnarhreppur sameinuðust í Langanesbyggð árið 2006. Íbúar voru 55 1. janúar 2024 en voru 128 árið 2001.

Þorpið Bakkafjörður myndaðist í landi jarðarinnar Hafnar og varð löggiltur verslunarstaður árið 1885 undir nafninu Höfn en var þó yfirleitt kallað Bakkafjörður. Aðalatvinnugrein Bakkfirðinga er smábátaútgerð og fiskvinnsla og þjónusta henni tengd. Hafnaraðstaðan var lengi vel ekki góð en upp úr 1980 var gerð ný höfn sunnan við þorpið.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Þórshöfn (Langanesi)

**Þórshöfn** er þorp sem stendur á Langanesi og er í sveitarfélaginu Langanesbyggð í Norður-Þingeyjarsýslu. Íbúar á Þórshöfn voru 345 talsins árið 2024. Flestir urðu íbúarnir um 500 upp úr 1970.

Þórshöfn er reist í landi jarðarinnar Syðralóns við austanverðan Lónafjörð, við vík sem var gott skipalægi frá náttúrunnar hendi og var notuð sem höfn frá fornu fari. Höfnin er kennd við þrumuguðinn Þór.

Seint á 16. öld var töluvert um siglingar þýskra kaupmanna til Þórshafnar og kölluðu þeir verslunarstaðinn *Dureshaue*. Þessi verslun lagðist niður með einokunarversluninni 1602 og þurftu þá bændur að fara annaðhvort til Vopnafjarðar eða Húsavíkur til að versla en frá 1684 voru þeir skikkaðir til að fara til Húsavíkur, sem var mun lengri og erfiðari leið. Þetta breyttist þó aftur 1691 og máttu þeir þá versla á Vopnafirði. Einnig mun oft hafa verið töluvert um launverslun við duggara.

Kaupmenn á Vopnafirði og Raufarhöfn fengu leyfi yfirvalda til að versla á Þórshöfn vorið 1839 og árið 1846 var löggiltur þar verslunarstaður. Gránufélagið fór að sigla þangað 1870 og reisti fiskverkunarhús 1884 í Heiðarhöfn, nokkru norðar á Langanesi. Pöntunarfélag var stofnað á Langanesi 1895 og hafði aðstöðu á Þórshöfn og 1897 reisti verslun Ørum & Wulff verslunarhús á staðnum. Aðalverslunarrekandinn nær alla 20. öld var þó Kaupfélag Langnesinga.

Fyrst er vitað til þess að einhver hafi haft búsetu á Þórshöfn upp úr 1880 þegar hjónin Helgi Eymundsson og Hólmfríður Jónsdóttir settust þar að en þau fluttu raunar til Vesturheims 1883. Árið 1901 voru 88 íbúar þar og á sama tíma voru að vaxa upp tveir aðrir þéttbýlisstaðir á Langanesi, Skálar og Heiðarhöfn, sem báðir eru nú löngu komnir í eyði.

Útgerð varð fljótt aðalatvinnuvegur íbúanna. Vélbátaútgerð hófst 1920 og árið 1937 hófust framkvæmdir við hafnargerð. Útgerð og fiskvinnsla er enn aðalatvinnuvegur þorpsbúa og er stærsti atvinnurekandinn Hraðfrystistöð Þórshafnar, sem gerir út tvö skip og rekur fiskvinnslu.

Þórshafnarhreppur varð sjálfstætt sveitarfélag 1946 en hafði áður verið hluti af Sauðaneshreppi. Hrepparnir voru sameinaðir á ný 1993 og árið 2006 sameinuðust Þórshafnarhreppur og Skeggjastaðahreppur í Langanesbyggð.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*