open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Undirstöðusetning reikningslistarinnar

**Undirstöðusetning reikningslistarinnar**, **grunnsetning reikningslistarinnar** eða **frumþáttunarsetning** er setning í stærðfræði sem er mikið hagnýtt í talnafræði. Setningin segir að rita megi allar náttúrulegar tölur sem eru stærri en einn sem margfeldi frumtalna á nákvæmlega einn hátt. Að rita tölu sem margfeldi frumtalna nefnist frumþáttun.

## Sönnun
### Sönnun að hætti [[Ernst Zermelo]]

Hverja náttúrlega tölu *n* stærri en 1 má rita sem margfeldi frumtalna á einn og aðeins einn hátt (óháð röð).

Það er gefið að p_1, p_2, \dots, p_{s-1}, p_s séu frumtölur svo margfeldi þeirra sé n = p_1p_2 \dots p_{s-1}p_s þar sem s má vera 1 svo n=2.

(a) Sýnum fyrst að rita megi n sem margfeldi frumtalna: Látum *F(n)* vera fullyrðinguna „*n* er margfeldi frumtalna“.  Þetta er augljóst fyrir *F(2)* því 2 er frumtala.  Gerum ráð fyrir að *F(k)* sé rétt fyrir allar tölur *k = 2, ..., n* og sýnum að *F(n+1)* sé sönn.  Ef *n + 1* er frumtala er *F(n+1)* sönn fullyrðing, annars er *n+1* margfeldi minni náttúrlegra talna sem við getum kallað *u* og *v*.  Þá er *2 ≤ u ≤n* og *2 ≤ v ≤n*.  Samkvæmt þrepunarforsendu eru bæði *u* og *v* margfeldi frumtalna.  Ritum þá *u = p<sub>1</sub>· ··· ·p<sub>r</sub>* og *v = p<sub>r+1</sub>· ··· ·p<sub>s</sub>*.  Þá er *n + 1 = k·j = p<sub>r</sub>· ··· ·p<sub>s</sub>* og því er *n + 1* margfeldi frumtalna.  Því er *F(n+1)* sönn fullyrðing og eins og átti að sýna er hægt að rita *n* sem margfeldi frumtalna.

(b) Sýnum næst að ekki er hægt að rita *n* sem margfeldi frumtalna nema **á einn máta** óháð röð:  Þetta er augljóst fyrir *n = 2* þar sem 2 er stök frumtala.  Gerum þá ráð fyrir að *n* sé stærri en 2 og að fullyrðingin sé rétt fyrir allar tölur minni en *n*.  Gerum svo ráð fyrir að við höfum ritað *n* sem margfeldi frumtalna á tvo vegu:
n = p_1 \cdot  \cdot\cdot\cdot  \cdot p_r = q_1 \cdot  \cdot\cdot\cdot  \cdot q_s
Við getum þá raðað þáttunum þannig að *p<sub>1</sub>≤ ··· ≤ p<sub>r</sub>* og *q<sub>1</sub>≤ ··· ≤ q<sub>s</sub>*.  Við fullyrðum að *p<sub>1</sub>= q<sub>1</sub>* en gerum ráð fyrir til mótsagnar að svo sé ekki og að *p<sub>1</sub> ≤ q<sub>1</sub>*.  Þá er:
m := p_1 \cdot q_2  \cdot \cdot\cdot\cdot  \cdot q_s 
p1 gengur bæði upp í *n* og *m* og því einnig upp í *n - m*:
(I) n-m=p_1 \cdot u_1 \cdot  \cdot\cdot\cdot  \cdot u_h
Þar sem *u<sub>1</sub>· ··· ·u<sub>h</sub>* er margfeldi frumtalna.  Einnig er *n - m = (q<sub>1</sub> - p<sub>1</sub>) · q<sub>1</sub>· ··· ·q<sub>1</sub>* og rita má *(q<sub>1</sub> - p<sub>1</sub>) = v<sub>1</sub>· ··· ·v<sub>t</sub>*.  En þar með er:
(II) n-m=v_1 \cdot  \cdot\cdot\cdot  \cdot v_t \cdot q_1 \cdot  \cdot\cdot\cdot  \cdot q_s
Talan *p<sub>1</sub>* gengur ekki upp í *(q<sub>1</sub> - p<sub>1</sub>)* þar sem *q<sub>1</sub>* er frumtala.  Þá er (I) og (II) tveir mismunandi rithættir á *n - m*  sem er í mótsögn við þrepunarforsendu.  Þar með er *p<sub>1</sub> = q<sub>1</sub>* og einnig *r=s* fyrir  *p<sub>1</sub>· ··· ·p<sub>r</sub> = q<sub>2</sub>· ··· ·q<sub>s</sub>*og *p<sub>k</sub> = q<sub>k</sub>* fyrir *k = 2, ..., r*.

## Tengt efni
* Fullstytt brot
* Frumþáttun

## Heimildir
Eddukvæði

**Eddukvæði** eru fornnorræn kvæði, sem skiptast í goðakvæði og hetjukvæði. Um aldur þeirra hefur verið deilt. Þau hafa oft verið talin ort á tímabilinu frá síðari hluta 9. aldar til um það bil 1100. Sumir telja þó kvæðin, í þeirri mynd sem þau hafa varðveist í, ekki vera miklu eldri en 13. aldar ritin þar sem þau er að finna. Menn eru ekki á einu máli um það hvar þau hafi verið ort og hefur verið haldið fram Íslandi, Noregi, Grænlandi og jafnvel Færeyjum og Vestureyjum. Þekktustu goðakvæðin eru Völuspá og Hávamál en hetjukvæðin eru ort um afrek hetja eins og Völsunga og Niflunga.

## Útgáfur
* Rasmus Kristján Rask (útg.): ''Edda Sæmundar hinns fróða'', Stokkhólmi 1818. — Google bækur.
* P.A. Munch (útg.): ''Den ældre Edda'', Christiania 1847. — Google bækur.
* Hermann Lüning (útg.): ''Die Edda'', Zürich 1859. — Google bækur.
* Theodor Möbius (útg.): ''Edda Sæmundar hins fróða'', Leipzig 1860. — Google bækur.
* Finnur Jónsson (útg.): ''De gamle Eddadigte'', Kbh. 1932. — Septentrionalia.net.
;Þýðingar
* Lee M. Hollander (þýð.): ''The Poetic Edda'', 2. útg., Austin 1986. — Google bækur.

## Tenglar
* Björn M. Ólsen: „Hvar eru Eddukvæðin til orðin?“. *Tímarit Hins íslenska bókmenntafélags*, Reykjavík 1894.
Christopher Wolstenholme

**Christopher Tony Wolstenholme** (fæddur 2. desember 1978 í Rotherham, Yorkshire, Englandi) er bassaleikari rokksveitarinnar Muse.
Dominic Howard

**Dominic James Howard** (fæddur 7. desember 1977 í Stockport, Englandi) er trommuleikari rokksveitarinnar Muse.
Trommuleikari

**Trommuleikari** (einnig **trommari** eða **trumbuslagari**, **trymbill** eða **trumbari**) er sá maður sem spilar á trommur.
Píanóleikari

**Píanóleikari** eða **píanisti** (einnig **slaghörpuleikari**) er manneskja sem spilar á píanó eða flygil. Titillinn á einkum við þá sem spila í hljómsveit eða sem einleikari.
Yamoussoukro

**Yamoussoukro** er stjórnsýslusetur og höfuðborg Fílabeinsstrandarinnar. Borgin er staðsett 240 km norðan Abidjan, sem er höfuðborg landsins í reynd. Borgin var höfuðborg landsins í rúmlega þrjá áratugi eftir að það fékk sjálfstæði árið 1960. Ástæðan fyrir því var sú að forseti landsins, Félix Houphouët-Boigny var fæddur í henni, bjó í henni og var óopinber starfsvettvangur hans. Árið 2021 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 422.000 manns.

## Tilvísanir
Gránufélagið

**Gránufélagið** var verslunarfélag á Norðurlandi. Það var stofnað 1870 í kringum rekstur á skonnortunni Gránu. Tryggvi Gunnarsson var kosinn kaupstjóri félagsins 1871. Árunum 1877-83 eignaðist Gránufélagið þrjú önnur skip og flutti 10-15 skipsfarma til Íslands og rak eina stærstu verslun á Íslandi.

Fram að 1877 var ekkert flutt af saltfiski frá Norðurlandi til útlanda en þá hóf Gránufélagið  að selja salt miklu ódýrara en áður og byggði salthús utarlega í fjörðum Norðanlands. Þetta varð til að auka saltfiskverkun og saltfiskútflutning frá Norðurlandi. Gránufélagið hóf gufubræðslu á hákarlalifur við Eyjafjörð. Það gekk hinsvegar illa um árið 1880 og danskur kaupmaður tók yfir rekstur þess.
Matthew Bellamy

**Matthew James Bellamy** (fæddur 9. júní 1978 í Cambridge á Englandi) er aðalsöngvari, gítarleikari og píanóleikari rokksveitarinnar Muse.
Víetnamska

**Víetnamska** (*tiếng Việt*) er þjóðtunga og opinbert mál Víetnam. Á þeim tíma þegar að landið var enn frönsk nýlenda kallaðist tungumálið annamska. Ástæðan fyrir þeirri nafngift var sú, að kínverska nafnið yfir Norður Víetnam á nýlendutímanum var Annam. Víetnamska er móðurmál Víetnama, sem eru 86% af öllum íbúum Víetnam, og u.þ.b. 3.000.000 brottfluttra Víetnama, mest í Bandaríkjunum. Málið er hluti af ástróasísku tungumálafjölskyldunni og hefur langflesta málhafendur innan þeirrar fjölskyldu. Flokkun víetnömsku til ástróasísku málaættarinnar er þó ekki óumdeild og vilja aðrir telja hana til taí-mála, meðal annars vegna þess að víetnamska er tónamál einsog taí-málin og ólíkt mon-khmer málunum. Enn aðrir telja víetnömsku vera skildleikalaust stakmál án sannaðra tengsla við önnur mál. Mikið af orðaforðanum er úr kínversku og var málið upprunlega skrifað með kínversku letri. Víetnamska letrið sem notast er við í dag er afbrigði af latneska stafrófinu, með tveimur auka aðgreiningamerkjum fyrir tóna og ákveðna stafi.
Abidjan

**Abidjan** er  stærsta borg Fílabeinsstrandarinnar og fyrrum höfuðborg. Núverandi höfuðborg er Yamoussoukro. Borgin er fjórða stærsta frönskumælandi borg heims, á eftir París, Kinshasa og Montréal. Einkenni Abidjan er mikill iðnaður og dreifbýli. Borgin er í Ebrié-lóninu á eyrum og eyjum sem eru tengdar með brúm. Aðalútfutningsvörur frá borginni eru kaffi, kakó, timbur, bananar, ananas og pálma- og fiskafurðir. Árið 2021 var talið að íbúar borgarinnar væru um 6,3 milljónir.

Borgin stækkaði eftir byggingu nýrrar bryggju árið 1931 og á þeim tíma sem borgin varð höfuðborg, árið 1933. Bygging Viridi skipaskurðsins 1951 opnaði fyrir möguleika borgarinnar að verða að hafnarborg. Árið 1983 var Yamoussoukro valin sem höfuðborg landsins, en flestar skrifstofur ríkisins og sendiráð eru enn í Abidjan.

## Landafræði
Abadjan liggur á suðaustur strönd landsins í Gíneuflóa. Borgin er staðsett á eyrum Ebrie lónsins. Viðskiptahverfi borgarinnar Le Plateau er miðborg hennar ásamt Cocody, Deux Plaeaux (ríkasta hverfi borgarinnar) og fátækrahverfið Adjamé á norðurströnd lónsins. 

### Hitastig
Borgin er með hitabeltisloftslag með langri regntíð frá maí til júlí og stuttri regntíð frá september til nóvember. Borgin er rök allt árið, með rakastig um eða yfir 80%. Yfir regntímabilið getur rignt stanslaust yfir nokkra daga eða ákaft yfir einn klukkutíma. Úrkoma borgarinnar er 2.000 mm á ári.

## Menntun
Í borginni er háskólasvæði viðskiptaháskólans HEC Paris.

## Tilvísanir
Múskat (borg)

**Múskat** (arabíska: , *Masqaṭ*) er höfuðborg og stærsta borg Óman. Árið 2022 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 1,72 milljónir. Stórborgarsvæði Óman, sem að heimamenn þekkja einfaldlega sem *höfuðborgarsvæðið*, nær yfir 3.500 km.

## Tilvísanir
Internet Explorer

**Windows Internet Explorer** áður **Microsoft Internet Explorer**, oftast kallaður **IE** er vafri frá Microsoft og fylgir öllum Microsoft Windows stýrikerfum síðan árið 1995. Eftir fyrstu útgáfu vafrans, sem gerð var fyrir Windows 95, voru gerðar útgáfur af Internet Explorer fyrir önnur stýrikerfi, Mac OS og UNIX. Hætt var að framleiða vafrann fyrir önnur stýrikerfi og er hann núorðið einungis gerður fyrir Windows stýrikerfi. Árið 2015 tilkynnti Microsoft að Microsoft Edge myndi taka við sem sjálfgefinn vafri í Windows 10.

IE var lengi vel mest notaði vafrinn og náði næstum 95% markaðshlutdeild milli áranna 2002 og 2003. Frá þeim tíma hefur notkun hans dalað og var í nóvember 2021 metinn af StatCounter með rétt um 1.15% markaðshluteild á almennum "PC" tölvum, þ.e. í "desktop"-flokki (sjötti vinsælasti á eftir Opera; níundi vinsælasti á markaðinum í heild). Arftakinn Microsoft Edge, sem kom með Windows 10, er nú með meiri markaðshlutdeild. Microsoft tilkynnt að Edge yrði endurskrifaður, sem varð úr, til að nota grunninn af Chrome vafranum, og sá uppfærði Edge muni koma á eldri studd Windows kerfi. Hann er líka eini vafrinn frá Microsoft á Windows 11 (þó hefur Edge "IE mode", þ.e. samhæfni við IE, og fyrir þá samhæfni er enn að hluta til notaður sami IE kóðinn). Með þessum breytingum er Microsoft hætt nýsmíði á vöfrum í samkeppni við aðra og komið í samstarf.

## Tilvísanir
Quito

**Quito** (opinbert nafn **San Fransisco de Quito**) er höfuðborg Ekvador. Borgin stendur austan við Pinchincha, virka eldkeilu í Andesfjöllum. Árið 2022 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 1.763.275 manns, sem gerir borgina að næststærstu borg landsins á eftir Guayaquil.
Kónakrí

**Kónakrí** (malinkeska: Kɔnakiri) er höfuðborg Gíneu og stærsta borg. Borgin er hafnarborg við Atlantshaf. Samkvæmt mannfjöldatölum Sameinuðu þjóðannar voru íbúar borgarinnar tæpar tvær milljónir árið 2020.

## Tilvísanir
Bishkek

**Bishkek** (kirgisíska: *Бишкек*)  еr höfuðborg Kirgistan. Árið 2025 bjuggu þar um 1.321.900 manns. Borgin var stofnuð árið 1878 sem rússneska virkið **Pishpek** (Пишпек). Á árunum 1926-1991 hét borgin **Frunze** (Фрунзе), í höfuðið á herhöfðingjanum Míkhaíl Vasíljevítsj Frúnze.

## Tilvísanir
Æsir (nafn)

**Æsir** er íslenskt karlmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Æsir
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Æsir
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
Westwood Studios

**Westwood Studios** (1985-2003) var tölvuleikjafyrirtæki, stofnað 1985 sem **Westwood Associates** af Brett Sperry og Louis Castle og var í Las Vegas, Nevada.
Electronic Arts

**Electronic Arts (EA)** er fyrirtæki sem hannar, markaðsetur og gefur út tölvuleiki. Það var stofnað árið 1982 af Trip Hawkins.

## Tilvísanir
Akkra

**Akkra** er höfuðborg Gana og stærsta borg landsins, ásamt því að vera stjórnarfars-, efnahags- og samskiptaleg miðja landsins. Árið 2012 var áætlað að 2.291.352 manns byggju í borginni.

## Tilvísanir
Georgetown (Gvæjana)

**Georgetown** er höfuðborg og stærsta borg Gvæjana. Borgin stendur við Atlantshaf og við Demerarafljót. Borgin er miðja stjórnsýslu og verslunar í landinu. Árið 2016 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 118.363 manns (2012).

## Tilvísanir
Game & Watch

**Game & Watch** var vörulína af vasatölvuleikjum frá Nintendo. Game & Watch-línan var hönnuð af Gunpei Yokoi frá 1980 til 1991. Í hverju tæki var einn leikur sem hægt var  að spila á LCD-skjá en tækin voru líka með með klukku og vekjaraklukku. Flestir leikir höfðu GAME A- og GAME B-takka. Leikur B var vanalega erfiðari útgáfa af leik A.

Fyrsti Game & Watch-leikurinn var *Ball* sem kom út 28. apríl 1980. Í honum stjórnaði notandinn manni sem kastaði og greip bolta. *Ball* var hluti af silfurlínunni en gulllínan hóf göngu sína 1981. Wide Screen-röðin hóf göngu sína 1982 og sama ár kom fyrsti leikurinn með tveimur skjám, *Oil Panic*. Árið 1983 kom Panoramalínan út með óupplýstan litaskjá sem sneri niður að spegli til að nýta umhverfislýsingu um gagnsætt bak. Sama ár komu fyrstu Tabletop-leikirnir út á tölvum sem litu út eins og agnarsmáir spilakassar með stýripinna og litaskjá. Árið 1984 komu út leikir með einföldum lituðum kristalsskjá í Super Color-línunni og sama ár komu út leikir fyrir tvo leikmenn í Micro vs. System-línunni. Síðasta Game & Watch-leikjalínan var Crystal Screen þar sem skjárinn var gagnsær og bauð upp á hliðarskrun. Árið 1989 tók Game Boy leikjatölvan við sem vasaleikjatölva Nintendo.
Djambýlfylki

**Djambýlfylki** (kasakska: Жамбыл облысы, rússneska: Жамбылская область) er fylki í Suður-Kasakstan. Höfuðborg fylkisins er borgin Taras. Í norðri fylkisins, liggur frægt vatnið sem heitir Balkasjvatn að fylkimæri. Fylkið er með landmæri að Kirgistan og er mjög nálægt Úsbekistan.

Fylkið er nefnt eftir kasaska skáldinu og söngvaranum Dzhambúl.

## Tenglar
* Opinber vefsíðan Djambýlfylkisins (á kasöksku og rússnesku)
Ýr

**Ýr** getur átt við eftirfarandi:

* Ýr, kvenmannsnafn
* Ýr, hljómsveit
* Ývið eða ýr
* Ýr, breiðskífa
* Ýr(r), kvenkyns Úruxi
Frank Klepacki

**Frank Klepacki** (fæddur 25. maí 1974) er bandarískur tónlistarmaður sem býr til tónlist fyrir tölvuleiki. Hann er best þekktur fyrir tónlistina í Command & Conquer seríunni. Hann lærði að spila á trommur þegar hann var barn og fór til Westwood Studios þegar hann var aðeins 17 ára.
Game Boy

*Til að sjá allar Game Boy tölvunar, sjá [[Game Boy línan]].*

**Game Boy** (ísl. *„Leikjastrákur“*) er handleikjatölva frá Nintendo sem kom á markað árið 1989. Game Boy var fyrsta handleikjatölvan sem náði almennum vinsældum og var fyrsta tölvan í Game Boy línunni. Með Game Boy fylgdi Tetris sem með ávanabindandi eigindum sínum átti að ná athygli kaupenda. Gunpei Yokoi betur þekktur sem Mr. Game Boy hannaði tölvuna en eftir fráfall hans var haldið áfram að framleiða þær, meðal annars Game Boy Color, Game Boy Pocket og Game Boy Light.
Ýrar

**Ýrar** er íslenskt karlmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Ýrar
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1970 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:1992 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2003 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Ýrar
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1970 frompos:40 tillpos:60 #0.08%
 at:1992 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:2003 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 


## Heimildir
* 
* 
*
Karagandyfylki

**Karagandyfylki** (kasakska: Қарағанды облысы, rússneska: Карагандинская область) er fylki í Mið-Kasakstan. Höfuðborg fylkisins er borgin Karaganda. Jósef Stalín sendi mikið af fólki til að vinna í kolanámanum í Karagandyfylki á valdatíma sínum.Fylkið er enn í dag með kolanámur.

## Tenglar
* Opinber vefsíðan Karagandyfylkisins (á kasöksku og rússnesku)
Willum Þór Þórsson

**Willum Þór Þórsson** (fæddur 17. mars 1963) er íslenskur stjórnmálamaður, knattspyrnumaður og þjálfari. Hann var alþingismaður Framsóknarflokksins í Suðvesturkjördæmi frá 2013-2016 og aftur frá 2017-2024. Hann gegndi embætti heilbrigðisráðherra frá 2021 til 2024. Hann er einnig fyrrum knattspyrnumaður og -þjálfari. Willum tók við embætti forseta Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands árið 2025.

## Ævi og störf
Willum er fæddur í Reykjavík og foreldrar hans eru Þór Guðmundsson (f. 1940) sjómaður og Ágústa Þyri Andersen (1941-2006) ritari. Kona Willums er Ása Brynjólfsdóttir lyfjafræðingur og eiga þau fimm börn. Meðal þeirra eru Willum Þór Willumsson og Brynjólfur Andersen Willumsson, knattspyrnumenn.

Hann lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1983, cand. oecon. prófi í viðskiptafræði frá Háskóla Íslands árið 1987, cand. merc. prófi í rekstrarhagfræði frá Verslunarháskólanum í Kaupmannahöfn árið 1996, B.Ed. kennaraprófi frá Háskóla Íslands árið 2003 og atvinnuþjálfararéttindum, UEFA Prolicence, frá enska knattspyrnusambandinu árið 2010. 

Willum starfaði sem kennari í hagfræði við Menntaskólann í Kópavogi frá 1986-2013 samhliða störfum sem knattspyrnuþjálfari.

Hann var fyrst kjörinn á þing fyrir Framsóknarflokkinn í Suðvesturkjördæmi í alþingiskosningunum 2013 og tók við embætti heilbrigðisráðherra í nóvember árið 2021.

Hann datt út af þingi í alþingiskosningunum 2024.

## Knattspyrnuferillinn
Willum var í ungmennalandsliðunum í körfubolta og knattspyrnu en valdi knattspyrnuna fram yfir körfuboltann. Willum hóf feril sinn sem leikmaður hjá KR, fór þaðan til Breiðabliks og síðar til Þróttar þar sem hann hóf feril sinn sem þjálfari.

1997 kom hann Þrótti í Úrvalsdeildina, liðið féll svo úr deildinni 1998 á markatölu. Árið 2000 tók hann við Haukum.

2002 var hann ráðinn þjálfari KR og leiddi þá til sigurs í úrvalsdeildinni 2002 og 2003. 2004 varð KR um miðja deild og samningur Willums var ekki endurnýjaður.

Hann tók þá við Val sem voru að snúa aftur í Úrvalsdeildina og leiddi þá til annars sætis í deildinni 2005 ásamt því að vinna VISA-bikar karla. 2006 endaði Valur í þriðja sæti deildarinnar. Valur varð svo Íslandsmeistari 2007. Willum hætti að þjálfa Val 1. júlí 2009.

Hann var ráðinn þjálfari Keflavíkur 29. september 2009, eftir að tímabilinu lauk.

Willum var ráðinn fyrsti landsliðsþjálfari Íslands í futsal í nóvember 2010.

Hann tók síðar við KR á ný á miðju tímabili 2016.

## Tenglar
* KSÍ upplýsingar 

## Tilvísanir

*
Flæmingjar

**Flæmingjar** eða **flamingófuglar** (fræðiheiti: *Phoenicopterus*) eru ættkvísl háfættra, hálslangra og litríkra fugla. Þeir eru flokkaðir sem sérstakur ættbálkur en hafa áður verið flokkaðir með storkfuglum (*[[Ciconiiformes]]*) og eru taldir skyldastir þeim og gásfuglum. Til ættkvíslarinnar teljast sex tegundir fugla, tvær í Gamla heiminum og fjórar í Nýja heiminum. Rauðflæmingi og karíbahafsflæmingi eru stundum álitnir vera tvær deilitegundir sömu tegundar.

## Tenglar
*
Kjói

**Kjói** (fræðiheiti *Stercorarius parasiticus*) er sjófugl af kjóaætt (*Stercorariidae*) en skúmur  tilheyrir einnig þeirri ætt. Hann er farfugl á Íslandi og kemur til landsins snemma í maí. Kjói er algengur um allt land upp að 700 metrum en velur helst sandauðnir nálægt sjó fyrir varp. Hann er um 45 sm langur og vænghaf hans er um 120 sm. Hann verpir allt að fjórum ólífugrænum eggjum.

Kjóinn lifir á ýmis konar smádýrum og hann  tekur oft unga eða egg frá öðrum fuglum og  stelur fæðu frá sjófuglum með því að elta þá þar til þeir sleppa fæðunni. Stofnstærð kjóa hér á landi er talin frá 5.000 til 10.000 pör.

Tvær aðrar tegundir kjóa; ískjói (*Stercorarius pomarinus*) og fjallkjói (*Stercorarius longicaudus*) koma stundum til Íslands. Ískjóar verpa ekki á Íslandi en örfáir fjallkjóar (innan við 50 fuglar) verpa á Norðurlandi.

## Heimildir
* 
* Fuglavefurinn Kjói 

## Tenglar
Snípuætt

**Snípuætt** (fræðiheiti: *Scolopacidae*) er stór ætt vaðfugla með langan og mjóan gogg. Flestir lifa á hryggleysingjum sem þeir tína upp af jörðinni eða úr sandi með goggnum. Mismunandi lengd og lögun goggsins gerir það að verkum að nokkrar tegundir geta haldið sig á sama svæði án þess að keppa um fæðu.


* Spóar (8 tegundir í ættkvíslinni *Numenius*)
* Spóatíta (1 tegund í ættkvíslinni *Bartramia*)
* Jaðrakanar (4 tegundir í ættkvíslinni *Limosa*)
* Duðrur (3 tegundir í ættkvíslinni *Limnodromus*)
* Snípur og skógarsnípur (um 25 tegundir í ættkvíslunum *Coenocorypha*, *Lymnocryptes*, *Gallinago* og *Scolopax*)
* Rúkragi (1 tegund í ættkvíslinni *Philomachus*)
* Þórshani, óðinshani og freyshani (3 tegundir í ættkvíslinni *Phalaropus*)
* Stelkar (16 tegundir í ættkvíslunum *Xenus*, *Actitis*, og *Tringa* sem nú inniheldur *Catoptrophus* og *Heteroscelus*)
* Pólýnesíutítur (1 núlifandi og 3-5 útdauðar tegundir í ættkvíslinni *Prosobonia*)
* Títur og tildrur (um 25 tegundir, aðallega í ættkvíslinni *Calidris* sem mætti skipta í fleiri ættkvíslir. Aðrar viðurkenndar ættkvíslir eru *Aphriza*, *Eurynorhynchus*, *Limicola*, *Tryngites*, og *Philomachus*, auk tildranna tveggja í ættkvíslinni *Arenaria*)
Máfuglar

**Máfuglar** (fræðiheiti: *Lari*) eru undirættbálkur strandfugla sem inniheldur máfa, skúma, þernur og bakkaskara. Aðrir undirættbálkar eru vaðfuglar og svartfuglar en þeir síðastnefndu eru stundum flokkaðir sem máfuglar. Máfuglar eru yfirleitt stærri en aðrir strandfuglar og lifa á fiskveiðum á hafi úti en nokkrar tegundir ræna aðra fugla og sumir hafa aðlagast lífi inni í landi.
Konungsríki

**Konungsríki** eða **konungdæmi** er ríki þar sem þjóðhöfðinginn er konungur eða drottning. Venjulega er konungurinn valinn úr tiltekinni konungsætt þar sem titillinn gengur til þess næsta í tiltekinni erfðaröð. Konungurinn heldur stöðu sinni oftast ævilangt nema eitthvað sérstakt komi til. 

Nú eru 32 einstaklingar sem fara með konungsvald í 46 löndum heims. Fimmtán samveldislönd heyra undir Karl 3. Bretakonung.

## Tengt efni
* Einveldi
* Þingbundin konungsstjórn
Gullbringusýsla

**Gullbringusýsla** var ein af sýslum Íslands. Hún náði yfir Suðurnes, Álftanes og Seltjarnarnes að Elliðaám. Hún var hluti af Kjalarnesþingi. Sýslur eru ekki lengur opinberlega í gildi sem stjórnsýslueining eftir lagabreytingu árið 1989, en þó er í daglegu tali oft talað um sýslur. 

Gullbringusýslu er fyrst getið árið 1535. Þann 19. mars 1754 voru hún og Kjósarsýsla sameinaðar og Gullbringu- og Kjósarsýsla búin til. 

1903 voru búin til tvö sýslufélög undir einum sýslumanni í Hafnarfirði og mörkin milli þeirra færð að mörkum Garðabæjar og Álftaness. 

1974 varð bæjarfógetinn í Keflavík sýslumaður Gullbringusýslu sem þá náði að Hafnarfirði. Sýslumaður í Kjósarsýslu var bæjarfógetinn í Hafnarfirði.
Gljásilfri

**Gljásilfri** (fræðiheiti: *Margarites helicinus*) er lítill sæsnigill. Kuðungurinn er aðeins um 3 mm hár og litur hans er getur verið frá appelsínugulu til brúns með grænu eða fjólubláu mynstri. Gljásilfra má finna undir steinum eða fasta við þang við neðri mörk flæðarmáls og í fjörupollum. 

## Heimildir

* Rocky Shore Animals 
* Mynd af gljásilfra með egg
Montevídeó

**Montevídeó** (framburður: [monteβi'deo]) er höfuðborg Úrúgvæ. Hún er jafnframt stærsta borg landsins og aðalhafnarborg þess. Árið 2011 bjuggu 1,7 milljón manns í borginni.

## Uppruni nafnsins
Þrátt fyrir að borgin sé ekki ýkja gömul er uppruni nafns hennar ekki fyllilega skýr. Borgin stendur við fjall og engin vafi leikur á því að það á við fyrri hlutan en um síðari hlutan eru ýmsar getgátur, frá því að vera afbökun á portúgölsku *vide eu*: Sé ég, (ekki talin sú líklegasta) til þess að síðari hlutinn sé stafsetningarorð úr spænsku *Monte vi de este a oeste*: Fjall ég sá frá austri til vesturs.
og loks að fjallið sé kennt við heilagan Ovidio sem Portúgalar hafa haldið mikið upp á og borgin tilheyrði um tíma Portúgal.
Fortálknar

**Fortálknar** (fræðiheiti: *Prosobranchia*) eru  undirflokkur snigla sem hafa möttulhol og loku úr hornkenndri plötu sem gerir þeim kleift að loka munna kuðungsins. Flestar tegundir þeirra lifa í sjó en færri í ferskvatni og nokkrar eru landsniglar. 

Flestir fortálknar gjóta eggjum í þunnum, hornkenndum eða leðurkenndum hylkjum sem dýrin festa saman í sívala ströngla eða eggjabú og festa það á þara eða steina. Unginn kemur oftast úr egginu sem lítt þroskað svifdýr eða lirfa, með aðeins vísi að fæti og skel sem rétt er farin að myndast. Þó eru nokkrar tegundir sem ljúka lirfustiginu í egginu en aðrar lifa sem svifdýr uns þær ná fullum þroska. Nokkrar tegundir fæða lirfur í stað eggja og af íslenskum tegundum gera klettadoppa og brúðarhetta það.

Þekktar eru um 33.000 tegundir af fortálknum en einungis 135 þeirra hafa fundist við Ísland innan 400 metra dýptarlínu.*  Meðal fortálkna eru kóngar svo sem beitukóngur og hafkóngur og doppur eins og fjörudoppa og þangdoppa.

## Tilvísanir

## Heimild
*
Bertálknar

**Bertálknar** (fræðiheiti: *Opisthobranchia*) eru tegund lindýra. Í hefðbundinni dýrafræði voru þeir áður flokkaðir sem undirtegund snigla í fylkingu lindýra en nú er litið á þá sem sérstakan ættbálk. Bertálknar draga nafn sitt af því að oft eru tálknin utanáliggjandi og mynda einskonar krans utan á dýrinu. Algengt er þó einnig að bertálknar hafi ekki tálkn heldur andi gegnum húðina og hafa þeir oft ýmsar fellingar þannig að líkamsyfirborðið verður stærra sem gerir öndun um húð auðveldari.

Þeir hafa langoftast hvorki möttulhol né loku eins og fortálknar. Margar tegundir hafi ekki kuðung eða hann (skelin) er staðsettur inni í sniglunum. Ef þeir hafa kuðung þá er hann mjög lítill ólíkt hjá fortálknum sem hafa stóra og sterka kuðunga.  Margar tegundir bertálkna eru skrautlegar og litríkar t.d. sjófiðrildi (e. sea butterfly) og sjóhéri (e. sea hare). Þekktar eru um 4000 tegundir af bertálknum.

## Heimild
*
Húmgapar

**Húmgapar** eða **myrkurfuglar** (fræðiheiti: *Caprimulgiformes*) eru ættbálkur fugla sem finnast nánast um allan heim. Flestir þeirra eru næturfuglar sem veiða skordýr til matar. Þeir eru með góða nætursjón og öfluga vængi sem minna á vængi þytfugla en litla fætur.

Eftirfarandi ættkvíslir teljast til húmgapa:
* †*[[Ventivorus]]* Mourer-Chauviré 1988
* **Subfamily [[Eurostopodinae]]**
** Genus *[[Eurostopodus]]* (7 tegundir)
** Genus *[[Lyncornis]]* (2 tegundir)
* **Subfamily [[Caprimulginae]]** 
** Genus *[[Gactornis]]* – Gactornis enarratus
** Genus *[[Nyctipolus]]* – (2 tegundir)
** Genus *[[Nyctidromus]]* – (2 tegundir)
** Genus *[[Hydropsalis]]* – (4 tegundir)
** Genus *[[Siphonorhis]]* – (2 tegundir)
** Genus *[[Nyctiphrynus]]* – (4 tegundir)
** Genus *[[Phalaenoptilus]]* Huldugaukur
** Genus *[[Antrostomus]]* – (12 tegundir)
** Genus *[[Caprimulgus]]* – (40 tegundir, ásamt Náttfara)
** Genus *[[Setopagis]]* – (4 tegundir) 
** Genus *[[Uropsalis]]* – (2 tegundir)
** Genus *[[Macropsalis]]* – Macropsalis forcipata
** Genus *[[Eleothreptus]]* – (2 tegundir)
** Genus *[[Systellura]]* – (2 tegundir)
* **Subfamily [[Chordeilinae]]** 
** Genus *[[Chordeiles]]* (6 tegundir; ásamt *[[Podager]]*)
** Genus *[[Nyctiprogne]]* (2 tegundir)
** Genus *[[Lurocalis]]* (2 tegundir)

## Tenglar
Kólibrífugl

**Kólibrífuglar** (fræðiheiti: **Trochilidae**) eru ætt lítilla þytfugla sem hafa þann hæfileika að geta haldið sér kyrrum í loftinu með því að blaka vængjunum ótt og títt. Þeir geta þannig haldið kyrru fyrir meðan þeir lepja blómasafa með langri og mjórri tungunni. Kólibrífuglar eru einu fuglarnir sem geta flogið afturábak. Hunangsbríi (*[[Mellisuga helenae]]*) er minnsti fugl í heimi, aðeins um 5 sm langur.

Í Sibley-Ahlquist-flokkuninni eru kólibrífuglar flokkaðir sem sérstakur ættbálkur, *Trochiliformes*.
Paramaríbó

**Paramaríbó** er höfuðborg og stærsta borg Súrínam. Borgin stendur við Súrinamfljót og er um 15 km frá Atlantshafi.

Árið 2019 voru 223.757 íbúar í Paramaríbó. Borgin er þekkt yfir fjölbreytilegan uppruna íbúanna. Þeir geta rakið ættir sínar til svæða í Evrópu, Asíu og Afríku bæði vegna þrælaverslunar fyrri alda og vegna annarrra fólksflutinga á síðari tímum. Sá hluti borgarinnar sem Hollendingar byggðu upp á 18. og 19. öld var settur á heimsminjaskrá UNESCO árið 2002.

## Tilvísanir
Dakka

**Dakka** (bengalska: ঢাকা; framburður: [ɖʱaka]) er höfuðborg Bangladess. Hún stendur við Búrígangafljót. Íbúafjöldi er 10,3 milljónir en á stórborgarsvæðinu búa nálægt 36,6 milljónir, sem gerir hana eina af fjölmennustu borgum jarðar.

## Tilvísanir
Snasi

**Snasi** eða **schnauzer** er hundategund sem upprunalega var ræktuð í Þýskalandi.

Schnauzerhundar eru til í þrem mismunandi stærðarflokkum: dvergschnauzer sem eru á stærð við kjölturakka. *Meðalstór schnauzer* sem er eins og nafnið gefur til kynna, meðalstór hundur og svo *risaschnauzer* en þeir eru nokkuð stórir. Allir hafa þessir hundar svipuð einkenni, mikið skegg, eru til í nokkrum litaafbrigðum og þykja einstaklega góðir heimilishundar.

                                      
## Tengill
*Dverschnauzer.is
Dúsjanbe

**Dúsjanbe** (tadsíska: *Душанбе*) er höfuðborg og stærsta borg Tadsíkistan. Árið 2024 bjuggu um 1.228.400 manns í borginni.

Orðsifjar nafnins eru ekki landfræðilegar heldur var í öndverðunni haldinn markaður eða sölutorg þar á mánudögum og Dúsjanbe þýðir mánudagur.

## Tilvísanir
Katmandú

**Katmandú** (nepalska: **काठमाडौं**, **काठमान्डु**, nepalskt basamál: **ये**ं) er höfuðborg og stærsta borg Nepal. Upprunalegir íbúar Katmandú eru Nevar, sem að tala nepalskt basamál. Borgin er u.þ.b. 1.400 m yfir sjávarmáli. Talið er að u.þ.b. 857 þúsund manns búi í borginni og um 4 milljónir á stórborgarsvæðinu (2021). Katmandú er leitt af -Kasthamandap sem var nafn á einstöku húsi.

## Myndir

Kathmandu-Durbar Square-36-Jagannath-Vishnu-Kageshwor-2007-gje.jpg
Kathmandu-Durbar Square-58-Schrein mit Glocken-2007-gje.jpg
Kathmandu-Tempel-22-Kalitempel-2013-gje.jpg
Kathmandu-Tahiti-06-Tempel-2007-gje.jpg
Kathmandu-Old City-42-Bhedasingh-2015-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-14-Altstadt-Obsthaendler-2007-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-42-Wasserlieferung-Junge-2013-gje.jpg
Kathmandu-Laden-68-Friseur-2013-gje.jpg
Kathmandu, School, Nepal.jpg
Kathmandu, Basantapur, Street shop, Nepal.jpg
Kathmandu Durbar Square, View, Nepal.jpg
Swayambhunath Base 2, Kathmandu, Nepal.jpg
Patan Durbar Square 2007-12-0285 (2580567876).jpg


## Tilvísanir
Asmara

**Asmara** (ge'ez: አሥመራ; arabíska: أسمرا) er höfuðborg og stærsta þéttbýli Eritreu. Í borginni búa um 1.073.000 manns (2023). Borgin er rúmlega 2.300 metra yfir sjávarmáli. Handverk og föt, unnar kjötvörur, bjór, skór og leirverk eru helstu iðngreinar borgarinnar. Borgin er á heimsminjaskrá UNESCO fyrir vel varðveittan nútíma arkitektúr.

## Heimildir
Ávaxtafluga

**Ávaxtafluga** einnig þekkt sem **Bananafluga** (fræðiheiti: *Drosophila melanogaster*) er skordýr af geirflugnaætt.

## Útlit

Ávaxtaflugur eru með rauð augu og gulbrúnar á lit með svarta hringi. Kvendýrin eru um  2.5 mm löng og karldýrin eru örlítið minni og bak þeirra er dekkra. Auðvelt er að kyngreina ávaxtaflugur á litamun.

## Lífshlaup

Þroski ávaxtaflugu ræðst af hitastigi. Þroski (egg til fullvaxta flugu) tekur skemmstan tíma eða 7 daga við 28&nbsp;°C. Þroski tekur lengri tíma við hærra hitastig (30&nbsp;°C, 11 daga) vegna streitu við svo háan hita. Bestu skilyrðin eru við 25&nbsp;°C 8,5 daga, við 18&nbsp;°C tekur þroskinn 19 daga. Þroskatíminn lengist ef mergð flugna er mikil. Kvendýr verpa 400 eggjum, um fimm í einu inn í rotnandi ávöxt eða aðra hentuga staði t.d. rotnandi sveppi. Eggin sem eru um 0,5 mm löng klekjast út eftir 12-15 klukkustundir (við 25&nbsp;°C). Lirfran vex í 4 daga (við 25&nbsp;°C) og nærist á meðan á örverum sem valda rotnun ávaxtarins sem og af sykri hans. Lirfan púpar sig og eftir fjóra daga (við 25&nbsp;°C) koma fullorðnar flugur úr púpunum. 

Kvendýrin verða frjó um  8 - 12 klukkustundum eftir að þær skríða úr púpu.

## Rannsóknir
Ávaxtaflugan er sú lífvera sem mest hefur verið rannsökuð. Ástæður eru þessar:
* Flugan er lítil og auðveld í ræktun á tilraunastofum
* Flugan fjölgar sér hratt (eftir 2 vikur) og eignast fjölda afkvæma (kvendýr verpa >800 eggjum á einum degi)
* Fullþroskuð lirfa sýnir risavaxna litninga í munnvatnskirtlum 

## Heimildir
Managva

**Managva** er höfuðborg og stærsta borg Níkaragva og stendur borgin við Managvavatn. Borgin var gerð að höfuðborg landsins árið 1857. Árið 2012 bjuggu 1.028.808 manns í borginni.
Eva Braun

**Eva Braun** (fædd **Eva Anna Paula Braun** 6. febrúar árið 1912, dáin **Eva Hitler** 30. apríl árið 1945) var þýskur ljósmyndari sem var frilla og stuttlega eiginkona Adolfs Hitler. Hún framdi sjálfsmorð með eitri þann 30. apríl 1945 um klukkan 3:30 síðdegis.

## Tenglar
* 
*
Flókadalur (Skagafirði)

**Flókadalur** er bæði dalur og byggðarlag í Skagafjarðarsýslu og er kenndur við Hrafna-Flóka Vilgerðarson, sem sagður er hafa numið þar land þegar hann sneri aftur til Íslands löngu eftir að hann hafði vetrardvöl í Vatnsfirði og gaf landinu nafn.

Framan við Flókadal er Hópsvatn og skilur lágur malargrandi það frá hafinu. Inni í dalnum er Flókadalsvatn. Um Flókadal rennur Flókadalsá. Allnokkrir bæir eru í dalnum, sem er grösugur en snjóþungur á vetrum. Nokkrir þverdalir ganga inn úr Flókadal og er þar afrétt sveitarinnar.

Láglendisræman við ströndina, frá mörkum Sléttuhlíðar við Stafá og að mynni Flókadals, kallast „á Bökkum“. Þar er Reykjarhóll, sérkennilegur, strýtulaga hóll og er laug í kolli hans. Hann er á náttúruminjaskrá.

## Heimildir
* Íslenska alfræðiorðabókin, 1. bindi, ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst., 1990.
* *Jarða- og búendatal í Skagafjarðarsýslu 1781-1958*. 4. hefti. Reykjavík 1959.
Flókadalur

**Flókadalur** getur átt við tvo staði á Íslandi:

* Flókadal í Borgarfjarðarsýslu
* Flókadal í Skagafjarðarsýslu
Keilir (aðgreining)

**Keilir** getur átt við eftirfarandi:

* Fjallið Keili á Reykjanesskaga
*Keili, háskólasamfélag á Keflavíkurflugvelli
* Golfklúbbinn Keili
Adam Curtis

**Adam Curtis** (f. 1955) er breskur heimildarmyndagerðarmaður sem nú starfar hjá bresku sjónvarpsstöðinni BBC. Hann hefur unnið til fjölda verðlauna fyrir heimildarmyndir sínar, sem taka skýra afstöðu til umfjöllunarefnisins og verða oft mjög umdeildar.

## Myndir eftir Adam Curtis
* *An Ocean Apart* (1988): Myndin fjallar um það hvernig Bandaríkjamenn urðu þáttakendur í fyrri heimsstyrjöld.

* *Pandora’s Box* (1992): Þessi þáttaröð fjallar um hversu varhugaverð tækniveldi og hugmyndafræði skynsemishyggju getur verið. Curtis vann til BAFTA-verðlaunanna fyrir vikið.

* *The Living Dead* (1995): Myndin fjallar um valin tilvik þar sem stjórnmálamenn og aðrir hafa breytt sögunni sér til framdráttar.

* *25 Million Pounds* (1996): Myndin fjallar um það hvernig verðbréfamiðlarinn Nick Leeson náði einn síns liðs að knésetja Barings-bankann, einn elsta og virtasta banka Bretlands.

* *The Way of the Flesh* (1997): Myndin segir frá Henrietta Lacks, konu sem dó úr krabbameini árið 1951 en leyfði lækni að taka frumusýni úr illkynja æxlinu og viðhalda þeim með frumuskiptingu. Til þess að hægt væri að rannsaka krabbamein.

* *The Mayfair Set* (1999): Myndin fjallar um hvernig fjárfestar á frjálsum markaði höfðu áhrif á samtíma sinn á þeim tíma sem Margaret Thatcher var forsætisráðherra Bretlands.

* *[[The Century of the Self]]* (2002): Myndin fjallar um það hvernig kenningar Sigmund Freud um einstaklinginn og brautryðjendastarf frænda hans, Edward Bernays, í auglýsingasálfræði lögðu grunninn að neyslusamfélagi nútímans.

* *The Power of Nightmares* (2004): Myndin fjallar um stríðið gegn hryðjuverkum. Í henni er sett fram sú kenning að bæði stjórnmálamenn á Vesturlöndum og öfgasinnaðir múslimar í Arabaheiminum hagnist báðir á því að skapa goðsögn um hættulegan óvin.

* *The Trap – What happened to our Dream of Freedom* (2007): Myndin fjallar það hvernig kenningar um mannlega hegðun, sem byggðar voru á leikjafræðilíkönum John Nashs frá Kaldastríðstímanum, hafa haft áhrif á það hvernig nútímamaðurinn lítur á hugtakið frelsi.

* *It Felt Like A Kiss* (2009)

* *All Watched Over By Machines of Loving Grace* (2011)

## Tenglar
* BBC - Adam Curtis Blog
* Adam Curtis á The Internet Movie Database (Á ensku)
Gerpla (skáldsaga)

***Gerpla*** er skáldsaga eftir Halldór Kiljan Laxness gefin út árið 1952.  Gerpla er nokkurskonar skopstæling á Fóstbræðrasögu, sem rekur æviferil fóstbræðranna Þorgeirs Hávarssonar og Þormóðar Kolbrúnarskálds í upphafi elleftu aldar.

## Tenglar
* ''Harmleikur hetjuskaparins'', Helgafell, 1. maí 1953, bls. 91-102.
* ''Jafnoki hans finnst ekki í bókmenntum samtímans'', Þjóðviljinn, 11. nóvember 1954, bls. 7.
* ''Er Halldór Laxness höfundur Fóstbræðrasögu? Um höfundargildi, textatengsl og þýðingu í sambandi Laxness við fornsögurnar'', Ástráður Eysteinsson; Skáldskaparmál, 1. janúar 1990, bls. 171-188.
* ''Fóstbræður og garpar úr Gerplu'', Einar Kárason; Vísir, 19. júní 2015, bls. 22-23.
Lén (líffræði)

**Lén** er flokkur í vísindalegri flokkun lífvera sem er skipað efst í flokkatréð, ofan við ríki. 

Árið 1990 stakk Carl Woese upp á því að raungerlar, forngerlar og heilkjörnungar væru þrjár helstu þróunarlínur lífvera og gerði þá í samræmi við það að lénum sem hann kallar *Bacteria*, *Archaea* og *Eukarya*. Þetta þriggja léna kerfi hefur fengið á sig mikla gagnrýni en hefur engu að síður að mestu tekið við af tveggja léna kerfi Chattons sem leið til að flokka ríkin sjálf. Tveggja léna kerfi Chattons flokkaði lífverur í dreifkjörnunga og heilkjörnunga.

## Tilvísanir
Flókadalur (Borgarfirði)

**Flókadalur** er dalur í Borgarfjarðarsýslu og liggur frá vestri til austurs á milli Reykholtsdals og Lundarreykjardals. Hann er breiður en grunnur og liggur á milli lágra hálsa.

Flókadalur þykir fremur sviplítill. Hlíðarnar og dalbotninn eru aflíðandi og dalurinn rennur í raun saman við hálendið án greinilegra marka. Dalbotninn er ekki sléttur, heldur er hæðahryggur eftir miðjum dalnum sem skiptir honum í tvennt. Nokkur smávötn og tjarnir eru í lægðum í hryggnum. Um syðri dalinn rennur Flóka eða Flókadalsá en Geirsá um þann nyrðri. Allnokkrir bæir eru í dalnum en hann var þó ekki sérstakt sveitarfélag, heldur heyrði hann til Reykholtsdalshreppi og síðan Borgarfjarðarsveit og er nú í Borgarbyggð.

## Heimildir
* Íslenska Alfræðiorðabókin, 1. bindi, Ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst, 1990.
Golfklúbburinn Keilir

**Golfklúbburinn Keilir** (skammstöfun **GK**) er íslenskur golfklúbbur staðsettur í Hafnarfirði. Golfklúbburinn rekur tvo golfvelli; Hvaleyrarvöll og hinn svokallaða 9 holu golfvöll.

## Saga
Golfklúbburinn Keilir var stofnaður 18. febrúar 1967 í félagsheimili Kópavogs.

## Golfvellir
### Hvaleyrarvöllur

### 9 holu golfvöllur

## Tilvísanir

## Tenglar
* www.keilir.is/ - Opinber heimasíða Golfklúbbsins Keilis
* Golfklúbburinn Keilir á Golf.is
Kóreska

**Kóreska** (Suður-Kóreska:  한국어 , *hangugeo*; Norður-Kóreska:  조선말 , *chosŏnmal*) er fyrsta mál um 80 milljón manns, mest af kóreskum uppruna, sem gerir það að þrettánda mest talaða tungumáli heims. Það er  málið sem er notað bæði í  Norður- og Suður-Kóreu (þ.e. landfræðilega á Kóreuskaganum).  Þessi tvö lönd nota málið aðeins mismunandi, og munurinn er svipaður og á milli meginlands Kína og Taívan, en stjórnmálalegur ágreiningur hefur aukið þann mun. Norður-Kórea hefur sett lög sem gera suður-Kóreska afbrigðið ólöglegt, að viðlagðri dauðarefsing, og menntun og fjölmiðlar í Suður-Kóreu  lýsa afbrigðinu úr norðri sem skrítnu og óþægilegu.

Fyrir utan notkun í Kóreu, er málið líka minnihlutamál í t.d. hluta af Kína, þ.e. í Jilin, og hjá hluta fólks á rússnesku eyjunni Sakhalín, sem er norður af Japan.  Kóreska hefur 7 málsnið (sjá nánar hér) og málið er líka með virðingarkerfi varðandi formleika í mismunandi aðstæðum, t.d. til að sýna auðmýkt

One basic rule of Korean honorifics is ‘making oneself lower’; the speaker can use honorific forms and also use humble forms to make themselves lower

Ekki hefur tekist að sýna fram á skyldleika kóresku við neitt annað tungumál. Helmingur orðaforðans eru tökuorð úr kínversku.

Engin tilvísunarfornöfn eru til í kóresku og enginn greinir. Nafnorð flokkast ekki í kyn og taka engum breytingum í fleirtölu. Kóreska er ýmist rituð lóðrétt eða lárétt með Hangul sem hefur 40 bókstafi. 21 bókstafur táknar sérhljóð (tíu einhljóð og ellefu tvíhljóð) en nítján bókstafir tákna samhljóð, þar af tákna fimm stafir tvö samhljóð í einu. Grundvallarorðaröð er frumlag — andlag — sögn.

Elstu ritheimildir eru frá um 1100.

Nútíma kóreska er skrifuð frá vinstri til hægri (en líkt og með kínversku getur líka verið skrifuð lóðrétt) með kóreska stafrófinu (sem heitir hangúl, 한글, í Suður-Kóreu en chosŏn'gŭl, 조선글, í Norður-Kóreu).  Hangúl (e. hangul) er stundum skrifað hangeul á ensku.  Letrið styðst við 24 einfalda stafi  (*jamo*) og 27 flóknari stafi sem búnir er til úr þeim einföldu.
Ungverska

**Ungverska** er finnsk-úgrískt tungumál sem er talað í Ungverjalandi og nokkrum nágrannaríkjum. Það tilheyrir úrölsku tungumálafjölskyldunni.
Rúmenska

**Rúmenska** er rómanskt mál skylt ítölsku talað af 24-26 milljónum að móðurmáli og 4 milljónum sem annað mál. Það er 34. mest talaða mál heims sem móðurmál.

Rúmenska er rituð með afbrigði af Latnesku letri. Ekki er langt síðan latnest letur var tekið upp og ósamræmi tal- og ritmáls því með minnsta móti.

## Elstu textar
Elsti texti sem varðveist hefur á rúmensku er bréf frá 1521, svokölluð ritsending Neacșu. Er hún bréf sent af Neacșu Lupu, verslunarmanni í Câmpulung, til Johannes Benkner, prins af Brașov, og er innihald bréfsins viðvörun um innrás Tyrkja inn í Transylvaníu og Vallakíu.

## Uppruni orðaforða
* 4/5 eða um 80,5% eru af rómönskum uppruna
** 39,25% frá hinum upprunalega latneska orðaforða, sá stærsti einstaki þáttur
** 15,26% seinni tíðar lánorð úr skólamáli (vocaboli eruditi)
** 22,12% úr frönsku svo sem merci fyrir takk
** 4% nýlegri lánorð út ítölsku
* 10,2% hafa slavneskan uppruna
** 6,2% úr hinni fornu kirkjuslavnesku
** 2,6% úr búlgörsku
** 1,12% úr rússnesku
** 0,85% serbó-króatísku
** 0,25% úkraínsku
** 0,2% pólsku
* þýsku 2,47%
* nútímagrísku 1,7%
* 1% undirlagsmál frumbyggja dakíu
* úngversku 1,4%
* 0,75% tyrknesku
* 0,07% ensku (í örustum vexti)
* 0,19% onomatopea
* 2,71% óþekktum og/eða óvissum uppruna

## Málfræði
Ákveðinn greinir er viðskeyttur en óákveðinn undansettur. Nafnorð hafa 3 föll: Nefnifall, eignarfall og ávarpsfall. Ennfremur hafa nafnorð 3 málfræðileg kyn.

Lýsingarorð í rúmensku beygjast eftir tölu, falli og kynjum og eru oft eftirsett líkt og í vest-rómönsku málunum. Ennfremur líkt og í öðrum rómönskum málum hafa sagnorð tvö ósamsett þátíðarform, nálæga þátíð (Imperfect) og fjarlæga þátíð(Mai mult ca perfect). Ólíkt öðrum rómönskum málum hinsvegar er framtíð mynduð með hjálparsögn en ekki með ósamsettu formi (sérstakri endingu), og er hjálparsögnin leidd af að ætla eða vilja líkt og í þýskum málum, (sbr. gotnesku munan “hyggjast, ætla”).
XForms

**XForms** er XML-mál sem er notað til að búa til eyðublöð á heimasíðum. Það er notað í (X)HTML skjölum.
XPath

**XPath** er XML-mál sem er notað til að finna gögn í eigindum XML-skjala.

## Tenglar
* XPath kennsla 
* XSLT og XPath tilvísun
Hringur (skartgripur)

**Hringur** eða **baugur** (sbr. baugfingur)) er skartgripur sem oftast er borinn á fingri, annaðhvort til skrauts eða til staðfestingar á trúlofun eða giftingu. *Táhringur* er borinn á tám (sjaldnast um þumaltána) og *nefhringur* er borinn í gati í nasavængnum eða í miðsnesinu. Til forna var *fingurgull* hringur hafður á fingri, en *baugur* og *hringur* voru orð sem höfð voru aðallega um armbauga sem voru miklu stærri og þyngri en fingurgullin.
SOAP

**SOAP** (**Simple Object Access Protocol**) er einfalt XML-samskiptamál sem gerir vefsíðum einfaldara fyrir að senda gögn yfir HTTP.
Wireless Markup Language

**WML** (**Wireless Markup Language**) er XML-samskiptamál hannað til að sýna vefsíðuefni á farsímum.
Web Services Description Language

**Web Services Description Language** (skammstafað **WSDL**) er XML-mál hannað til að lýsa vefþjónustu. WSDL 2.0 er W3C-tilmæli.
Klasahús

**Klasahús** eru íbúðarhús sem eru hönnuð samtímis og reist í litlum þyrpingum, oft utan um þjónustumiðstöð.
Sigurður Guðmundsson

**Sigurður Guðmundsson** getur átt við um:
* Sigurð Guðmundsson lögmann í Hlíð (13. öld)
* Sigurð Guðmundsson lögmann á Svalbarði (d. 1378)
* Sigurð Guðmundsson málara (1833-1874)
* Sigurð Guðmundsson, arkitekt (1885-1958)
* Sigurð Guðmundsson vígslubiskup (1920-2010)
* Sigurð Guðmundsson myndlistarmann (f. 1942)
* Sigurð Guðmundsson bóndi í Víðinesi í Hjaltadal og hreppsnefndarmaður í Hólahreppi.
* Sigurð Guðmundsson landlækni 1998-2006 og 2008-2009.
* Sigurður Guðmundsson, tónlistarmaður (Hjálmar).
RSS

**RSS** (**Really Simple Syndication**) er XML-mál notað til að dreifa gögnum einnar vefsíðu yfir á margar.
Ríkarður Jónsson

**Ríkarður Rebekk Jónsson** (20. september 1888 - 17. janúar 1977) var íslenskur myndhöggvari og tréskurðarlistamaður.

## Menntun og ferill
Ríkarður nam tréskurð í Reykjavík og stundaði listnám í Kaupmannahöfn. Hann fór námsferðir til Ítalíu. Hann gerði mannamyndir og minnisvarða en einnig rismyndir og tréskurðarverk í kirkjur og aðrar opinberar byggingar. 

## Nokkur fræg verk eftir Ríkarð
* Skjaldarmerki Íslands frá 1918 til 1944.
* Brjóstmynd úr bronsi af Tryggva Gunnarssyni, í garði Alþingshússins, sett upp 1971
* Rismyndin *Ólafur liljurós og álfamærin* í Þjóðleikhúsinu í Reykjavík, sett upp 1950
* Minnisvarði um Stephan G. Stephansson á Arnarstapa í Skagafirði, settur upp 1953
* Útihurð á Arnarhváli í Reykjavík, gerð 1930

## Heimildir
* *[[Íslenska alfræðiorðabókin A–Ö]]*

## Tengill
* Helgrímur á háalofti , Fréttabréf Háskóla Íslands – 3. tbl. 21. árg. 1999
* Glatkistan