open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
AK-47

**AK-47** (***A'''vtomat '''K'''alashnikova 19'''47***) er rússneskur hríðskotariffill (sjálfvirkur riffill) sem hannaður var af Mikhail Kalashnikov árið 1947 og hefur verið framleiddur í fyrrum Sovétríkjunum og nú Rússlandi alveg síðan. Fyrirtækið IZH hefur alla tíð annast framleiðslu vopnsins og gerir enn. AK-47 og fjöldinn allur af tilbrigðum hans eru mest seldu vopn í heiminum í dag, en yfir 100 milljón slík vopn hafa verið framleidd.

## Saga AK-47
Mikhail Kalashnikov var byrjaður að hanna vopnið strax í huganum þegar hann á lá á sjúkrahúsi árið 1943, eftir að hafa verið særður í orrustunni við Bryansk. Svo árið 1947 hannaði hann þetta einfalda og endingargóða vopn undir áhrifum frá M1 Garand rifflinum. Margir vilja meina að hann hafi líka verið mikið undir áhrifum frá þýska StG44 rifflinum, en Kalashnikov neitar því sjálfur. Eftir nokkra byrjunarörðuleika var byrjað að dreifa AK-47 til sovéskra hermanna árið 1956.

## Virkni AK-47
AK-47 er þekktur sem endingargóður, einfaldur, öruggur og öflugur hríðskotariffill. Hann skýtur 7.62 × 39 mm byssukúlum á 710m/s hraða. Hann er þó ekki mjög langdrægur né nákvæmur, en upp á móti þessu vegur endingargildið. Hann dregur um 300 metra af nákvæmni (þ.e. sé skotið á skotmark, en allt að 800 metra sé skotið á svæði) og skýtur býsna hratt, eða um 600 kúlum á mínútu (gefið að hann þyrfti að sjálfsögðu ekki að endurhlaða).

## Tengill

* Heimasíða IZH 
* AK-47 Museum
Eldey

: *[[Eldey (mannsnafn)|Eldey]] er líka íslenskt kvenmannsnafn.*

**Eldey** er klettadrangur um 15 km suðvestan við Reykjanes sem er 77 metra hár. Hún myndaðist á 13. öld. Eldey er þverhnípt og illkleif á alla vegu og er úr lagskiptu móbergi. Á Eldey er mikill súlubyggð, og árið 1844 var síðasti geirfuglinn drepinn þar vegna áhuga safnara á að eignast uppstoppað eintak. Eldey var friðuð árið 1940 og síðan lýst friðland árið 1974 samkvæmt náttúruverndarlögum.

## Súlur á Eldey
Á Eldey er ein af stærri súlubyggðum heims, með um 14.000  - 18.000 súlupör sem verpa þar á hverju ári. Lífseigt hald manna er að varpið í Eldey sé það stærsta í heimi en það er ekki rétt. Stærsta súlubyggð í heimi er á St. Kildu við Skotland en þar verpa 60.428 pör.Súlubyggðin í Eldey var fyrst metin 1939 af Vevers og Venables en 1949 af Þorsteini Einarssyni o.fl. Þeir töldu fuglana af báti en aðrir klifruðu upp á eyna til aða aðstoða við talninguna. 1953 var fyrst talið af stækkuðum ljósmyndum og hefur sú aðferð verið notuð nokkrum sinnum síðan.  Beinar talningar og talningar af myndum gefa ekki alveg sambærilegar niðurstöður. Huxley, Fisher, Vevers og Þorsteinn Einarsson fengu 15.178 hreiður 1949 og töldu Eldey þá vera stærstu súlubyggð í heimi. Áreiðanlegustu tölurnar síðustu áratugi er að finna í tveimur greinum fuglafræðingsins Arnþórs Garðarssonar í tímaritinu Bliki. Þar sést að fjöldi súluhreiðra í Eldey hefur haldist svipaður undanfarna áratugi; 16.888 (1953), 18.200 (1961), 15.546 (1977), 14.194 (1983), 14.531 (1985), 16.030 (1999). Tölur eftir 1999 hafa ekki verið birtar. 

## Eitt og annað
* Talið er að þeir fyrstu sem klifu Eldey hafi verið þrír Vestmannaeyingar. Það var hinn 30. maí 1894. Í þeim hópi var frægastur Hjalti Jónsson, öðru nafni Eldeyjar-Hjalti.
* Danir kölluðu eyjuna *Melsækken* (Mjölpokann) vegna lögunar og litar. 
* Þann 20. janúar 2008 var leiðangur farinn til Eldeyjar en tilgangur ferðarinnar var að koma upp myndavélabúnaði á eyjunni sem mun senda myndefni frá eyjunni allan sólarhringinn.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Upplýsingar um Eldey; af Ferli.is
* Eldey myndasafn; af Grindavík.is.
* ''Í kórverki drottningar Atlantshafsins''; grein í Morgunblaðinu 1982
* ''Eldeyjarferðir fyrir 50 árum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
Súla (fugl)

**Súla** (fræðiheiti: *Morus bassanus* og einnig *Sula bassana*) er sjófugl sem heldur sig úti á rúmsjó nema yfir varptímann í apríl og maí þegar hún sækir í klettaeyjar í Norður-Atlantshafinu til að verpa. Hún er stærsti sjófugl Evrópu með vænghaf milli 170 til 180 cm og fuglinn sjálfur um 90 til 100 cm langur. Fræðinafn sitt dregur hún af eyjunni Bass Rock við Firth of Forth í Skotlandi. 

Súlur eru einkvænisfuglar og trygglyndar við varpsetur. Súlur geta orðið nokkuð gamlar og eru taldar verpa 12 sinum að meðaltali. Parið heilsast með þanda vængi bringu við bringu og strjúka saman nefjum. Ungfuglar eru dökkbrúnir fyrsta árið en lýsast með ári hverju þar til þeir verða kynþroska við fimm ára aldur. 

Veiðiaðferð súlunar er kallað *súlukast*. Þær steypa sér hátt úr lofti, úr 10 til 40 metra hæð og lóðrétt niður ef að fiskurinn er djúpt í sjó. Loftsekkir framan á fuglinum verkar sem púðar og í kastinu mynda beinagrind og vöðvar spjótlaga líkamsform.

Um 2/3 hlutar heildarstofnsins halda til umhverfis Bretlandseyjar. Eitt stærsta súluvarp í heimi er á Bonaventure-eyju við Kanada en þar verpa um 60.000 pör, en stærstu vörp í Evrópu eru á eyjunum Bass Rock og St. Kilda báðar við Skotland. Eldey undan Reykjanesi er meðal stærri súluvarpa í heimi, en þar verpa um 14.000 - 18.000 pör árlega. Á Íslandi verpir súlan einungis á fáeinum stöðum, fyrir utan Eldey, í Súlnaskeri í Vestmanneyjum, á Langanesi, Melrakkasléttu og á eyjunni Skrúði í Fáskrúðsfirði. Talið er að heildarstofninn við Ísland sé milli 40.000 til 50.000 fuglar.

Lífseig mýta segir að varpið í Eldey sé það stærsta í heimi en það er ekki rétt. Við talningu í Kanada voru þar samtals 77700 pör árið 1999. Við Bretlandseyjar töldust samtals 230 þús. súlupör árið 2000 . Þar er stærsta súlubyggð í heimi, á St. Kilda, með 60428 pörum 1994-95 og áætluð vera 61340 árið 2000. Þar voru þegar orðin um 50 þús. varppör um 1960. Árið 2000 voru sex aðrar súlubyggðir á Bretlandseyjumn stærri en Eldey, Bass Rock við Edinborg (44110), Ailsa Craig við vesturströnd Skotlands (35825), Grassholm í Wales (30688), Little Skellig á Írlandi (28799) og Mermaness í Hjaltlandseyjum (16386). Það er því löngu liðin tíð að Eldey sé stærsta súlubyggð í heimi en þar eru vissulega flest súlupör verpandi hér við Ísland. 

Þann 20. janúar 2008 var leiðangur farinn til Eldeyjar en tilgangur ferðarinnar var að koma upp myndavélabúnaði á eyjunni sem sendir myndefni frá eyjunni allan sólarhringinn. Þar sést Súlubyggðin í Eldey mjög vel.

Árið 2017 var súluvarp í Eldey talið í fyrsta skipti með dróna og voru talin þar 14.982 setur.

## Tilvísanir
 

## Heimildir
* Fuglar í náttúru Íslands, höfundur Guðmundur Páll Ólafsson, Mál og menning, 2006. ISBN 9979-3-2650-6
* [Fæða súlu við Ísland](http://www.nattsud.is/skrar/file/VigfusdottirEtal09bliki_MoBaDiet%20(2).pdf) 

## Tengill
* Súlan drottning Atlantshafsins (eldey.is)
Pelíkanfuglar

**Pelíkanfuglar** (fræðiheiti: *Pelecaniformes*) eru ættbálkur sjófugla sem einkennast af því að vera með sundfit milli allra fjögurra tánna. Þeir telja um 57 tegundir í sex ættkvíslum, meðal annars skarf og súlu. Pelíkanfuglar verpa í varpnýlendum.
Drómasýki

**Drómasýki** er svefnröskun sem stafar að öllum líkindum af röskun á REM-svefni fólks (einnig kallaður bliksvefn eða draumsvefn). 

Fólk sem þjáist af drómasýki getur lent í því að fá svokölluð svefnflog þar sem allt í einu leitar á það svo mikil syfja að því finnst það knúið til þess að sofna. Einnig getur fólk fengið slekjuköst þar sem vöðvalömun sem einkennir REM-svefn virðist koma á óeðlilegum tíma en fólk heldur samt meðvitund. Svefnrofalömun er enn eitt einkennið þar sem fólk getur sig hvergi hreyft þegar það er á milli svefns og vöku. Að auki getur fólk fundið fyrir svefnhöfgaofskynjunum en þá sér það, heyrir eða skynjar á annan hátt ýmislegt sem ekki er neinn fótur fyrir í raunveruleikanum. Möguleg skýring á þessu er að ofskynjanirnar séu draumar sem komi á vitlausum tíma. 

## Tenglar
* 
* Doktor.is: Drómasýki - Svefnrofalömun (e. narcolepsy)
* Doktor.is: Svefnrofalömun - upplýsingar
* Lokbrá, félag fólks með drómasýki
Andríj Sjevtsjenko

**Andríj Mykolajovytsj Sjevtsjenko** (úkraínska: Андрій Миколайович Шевченко, fæddur 29. september 1976 í borginni Dvírkívsjtsjyna í Úkraínu) er fyrrum knattspyrnumaður og núverandi landliðsþjálfari Úkraínu.  Hann spilaði sem framherji og skoraði meira en 100 mörk í Seríu A og var árið 2004 valinn Knattspyrnumaður Evrópu.

## Saga
Sjevtsjenko hóf feril sinn með Dynamo Kyiv sem er frá samefndri borg í Úkraínu. Þangað kom hann 9 ára gamall þegar unglingaþjálfari liðsins sá hann spila á vinsælu knattspyrnumóti. Dynamo Kyiv var eitt af skemmtilegri liðum Evrópu á sínum tíma og vann m.a. titilinn í heimalandi sínu fimm ár í röð, frá 1995 til 1999. Óhætt er að fullyrða að það ár hafi Kænugarðsliðið verið með eitt besta lið Evrópu, þeir unnu m.a. Barcelona 4-0 heima og úti í átta liða úrslitum en töpuðu fyrir Bayern Munchen í undanúrslitum. Sjevtsjenko varð markahæsti leikmaður Meistaradeildarinnar þá með 10 mörk skoruð. Eftir það ævintýri var hann svo keyptur til Milan liðsins. Silvio Berlusconi, forseti félagsins, ákvað að leggja út fyrir honum og greiddi fyrir hann háa fjárhæð, alls 25 milljónir dollara. Þar dvaldi Sjevtsjenko til 2006 þegar hann var keyptur til Chelsea F.C. á Englandi. Sumarið 2008 fór hann svo til Milan á Ítalíu en sneri aftur til síns gamla uppeldisfélags eftir eins árs dvöl.

Sjevtsjenko átti stóran þátt í því að Úkraína komst í fyrsta skipti í úrslit heimsmeistarakeppninar í fótbolta sem haldin var í Þýskalandi sumarið 2006. Samtals hefur hann leikið 70 landsleiki fyrir land sitt og skorað í þeim 36 mörk. Hann senri sér að þjálfun að ferli loknum.

14. júlí 2004 giftist hann bandarísku fyrirsætunni Kristen Pazik. Athöfnin fór fram í Washington án vitundar fréttamanna og ljósmyndara.

## Heimildir
* 
* Grein af Fótbolti.net frá 2004.
Súluætt

**Súluætt** (fræðiheiti: *Sulidae*) er ætt sjófugla af ættbálki pelíkanfugla sem stinga sér eftir æti.

## Flokkun
* Ætt: **Súluætt** (*Sulidae*)
** Ættkvísl: *[[Morus]]*
*** Súla (*[[Morus bassanus]]* eða *[[Sula bassanus]]*)
*** Höfðasúla (*[[Morus capensis]]*)
*** *[[Morus serrator]]*
** Ættkvísl: *[[Papasula]]*
*** *[[Papasula abbotti]]* eða *[[Sula abbotti]]*
** Ættkvísl: *[[Sula]]*
*** *[[Bláfætt súla]]* (*[[Sula nebouxii]]*)
*** *[[Sula variegata]]*
*** Grímusúla (*[[Sula dactylatra]]*)
*** Trjásúla (*[[Sula sula]]*)
*** Brúnsúla (*[[Sula leucogaster]]*)
Heiltölutag

**Heiltölutag** (í forritunarmálum oft "int" í forritunarmálunum C og Java, "integer" í forritunarmálinu BASIC) er einföld gagnastærð sem ber ekki aukastafi. Hún er notuð til að geyma misstórar stærðir heiltalna. Hægt er að stilla heiltölurnar þannig að þær séu t.d. bara jákvæðar stærðir og taka þær þá helmingi meira af jákvæðum tölum en engar neikvæðar.

## Heiltölur í Java (Integers)

## Dæmi
Hér er smá dæmi úr JAVA kóða

```java
public static void main(String[] args)
 {
        int i = 4; // integer gildi tekið frá og 4 sett í gildið
        int s = 5; // integer gildi tekið frá og 5 sett í gildið
        int t = i + s; //integer gildi tekið frá og i + s sett í gildið
        System.out.println(i + " + " + s + " = " + t); // mun prenta út : 4 + 5 = 9
 }
```


## Heimildir
* https://java.sun.com/docs/books/tutorial/java/nutsandbolts/datatypes.html
* http://en.wikipedia.org/wiki/Datatype#Machine_data_types
Túlkur (tölvunarfræði)

: *Til að lesa greinina um túlk sem þýðir tungumál má skoða [[Túlkur (starf)]].*

**Túlkur** er forrit sem keyrir önnur forrit. Þetta er andstæða þýðanda sem keyrir ekki forritið sem sett er inn, heldur þýðir það yfir á annað tungumál, sem er oftast keyrsluhæft vélamál og er vistað í skrá fyrir seinni tíma keyrslu sem sjálfstæð eining. Forrit sem skrifað er fyrir túlk þarf því alltaf á túlkinum að halda til að keyra, en forrit sem er þýtt er óháð þýðandanum. Það getur verið mögulegt að keyra sama forritskóðann hvort sem er með túlki eða með því að þýða það og keyra síðan vélarmálið.

Það tekur lengri tíma að keyra forrit með túlki en að keyra þýddan kóða, en það tekur minni tíma að túlka hann, en að þýða kóðann og síðan keyra hann. Túlkun er sérstaklega mikilvæg þegar verið er að gera frumgerðir, þar sem breyta-túlka-villuleita hringurinn er oft mun styttri heldur enn breyta-þýða-villuleita hringurinn er.

Túlkun kóða er hægari en keyrsla á þýddum kóða vegna þess að túlkurinn verður að brjóta niður og greina hvert skipun í forritinu í hvert skipti sem hann er keyrður og framkvæma umbeðnar aðgerðir á meðan þýddi kóðinn framkvæmir aðeins aðgerðirnar. Aðgangur að breytum er líka hægari í túlkun vegna að kortlagning á vísunum í geymsluúrræði eru gerðar aftur og aftur á keyrslutíma í stað þess að leyst sé úr því við þýðingu.

## Heimildir
Jarviseyja

**Jarviseyja** er óbyggð 4,5 km² stór eyja í Suður-Kyrrahafi um miðja vegu milli Hawaii og Cooks-eyja. Hún er yfirráðasvæði Bandaríkjanna. Engin vatnsból eru á eyjunni og engin höfn, en í **Millersville** eru leifar byggðar frá árunum 1935 til 1942. Þar er stundum höfð veðurstöð. Mjótt kóralrif er umhverfis eyjuna.

Eyjan sást fyrst þann 21. ágúst 1821 frá breska skipinu *Eliza Francis* sem var í eigu Edwards, Thomas og William Jarvis. Bandaríkin gerðu tilkall til eyjarinnar 1857 og innlimuðu hana formlega árið 1858, en yfirgáfu hana 1879 eftir að hafa numið þar mikið magn af gúanói. Bretland innlimaði eyjuna 1889 en nýtti hana ekki frekar. Bandaríkjamenn tóku eyjuna svo aftur yfir árið 1935.

Komur í eyjuna eru háðar sérstöku leyfi.
Lúxemborgska

**Lúxemborgska** (lúxemborgska: *Lëtzebuergesch*, franska: *Luxembourgeois*, þýska: *Luxemburgisch*), er vesturgermanskt tungumál sem talað er í Stórhertogadæminu Lúxemborg. 

Málið varð opinbert í landinu árið 1984, auk frönsku og þýsku. Um 300.000 manns eiga lúxemborgsku að móðurmáli, en um 500.000 manns búa í Lúxemborg.

Tungumálið hefur verið í langan tíma talið hluti af þýsku, sem mállýska, en á 20. öld varð tungumálið sitt eigið og fjarlægt frá þýsku með að vera talið sem opinbert tungumál Lúxemborgar, en mállýskan tilheyrir Mósel-frankísku mállýskuhópnum og myndar þess vegna hluta af þýsku mállýskusamfellunni.
Flygill

**Flygill** er sú gerð píanóa, sem oftast er notuð á tónleikum, og er hönnuð þannig að rammi og strengir séu láréttir, fremur en lóðréttir eins og í stofupíanóum. Strengir flygla eru lengri en í öðrum píanóum og veldur þetta meiri tónstyrk, sem hentar vel fyrir stóra sali.

Vegna umfangs síns eru flyglar af fullri stærð ekki eins algengir í heimahúsum og hin uppréttu stofupíanó, en til eru styttri flyglar hannaðir með takmarkað pláss í huga.

Nokkrir af frægustu framleiðendum flygla eru Steinway & Sons, Bösendorfer, Yamaha og Kawaii.

## Tengt efni
* Píanó

## External links
* History of the grand piano - Photoarchive
* Google Search: grand piano
ALMC

**ALMC hf.** (áður Straumur-Burðarás Fjárfestingabanki hf.) er íslenskt eignarhaldsfélag, sem varð upphaflega til við samruna fyrirtækjanna Burðaráss og Straums árið 2005. Straumur-Burðarás gerði neyðarsamninga í kjölfar Bankahrunsins árið 2008. Fyrirtækið breytti nafni sínu árið 2010 og varð þá eignaumsýslufélag gamla Straums-Burðaráss. Kröfuhafar gamla félagsins féllust á að gerast hluthafar í því nýja. Árið 2011 gerði sérstakur saksóknari húsleit í höfuðstöðvum ALMC í tengslum við rannsókn á Hrunmálum. Árið 2016 komst félagið í fréttir fyrir háa bónusa til þáverandi og fyrrverandi starfsfólks.

## Saga
Árið 1914 var Eimskipafélag Íslands stofnað. Félagið sá um skiparekstur milli Íslands og útlanda. Árið 1989 var Burðarás stofnað og sá um fjárfestingar Eimskipafélagsins í öðrum rekstri. Þremur árum síðar var Eimskipafélaginu skipt upp í þrjár sjálfstæðar einingar, eina til að sjá um fiskveiðimál, aðra til að sjá um flutninga, bæði á sjó og landi en sú þriðja átti að sjá um fjárfestingar. Þannig varð Burðarás að dótturfélagi Eimskipa. Árið 2002 eignaðist Landsbanki Íslands meirihluta í Eimskipum. Breytingar urðu þá á félaginu. Fyrst var útgerðin, sem bættist við Eimskipafélagið árið 1999 við yfirtöku á nokkrum sjávarútvegsfyrirtækjum, seld frá félaginu. Burðarás var síðan gert að móðurfélagi. Að lokum var skipareksturinn seldur frá Burðarási árið 2005.

Fjárfestingarfélagið Straumur var stofnað árið 2001 upp úr Hlutabréfasjóðnum og VÍB. Straumur keypti í framhaldi af því Brú fjárfestingar og fjárfestingabankann Framtak og fékk fjárfestingabankaleyfi árið 2004.

Í ágúst 2005 var ákveðið í framhaldi af stjórnarfundum Burðaráss, Straums, Eimskipafélags Íslands og Landsbanka Íslands að sameina Straum og Burðarás. Úr þessu varð stofnun Straums-Burðaráss í október 2005, stærsta fjárfestingarbanka á Íslandi.

Fjármálaeftirlitið beitti neyðarlögunum á Straum Burðarás þann 9.Mars 2009 til að bjarga tugmilljarða innistæðum sem Íbúðalánsjóður og lífeyrissjóðirnir áttu í bankanum og yfirtók rekstur hans, vegna þessa féllu hlutabréf í félaginu niður um 98,83% þann sama dag í Kauphöll Íslands. Félagið gekkst í kjölfarið undir nauðasamninga og var skipt árið 2010, þannig að nýtt félag, ALMC hf. í eigu kröfuhafa Straums-Burðaráss var stofnað utan um eignir og skuldir félagsins.

## Tenglar
* ''Björgólfur Thor fær enn hundruð milljóna fyrir að reka eignir Straums''; grein af Eyjunni.is 14. október 2010
Hellsing

Þetta er  yfir hugtakið **Hellsing**, en orðið er komið úr eftirnafni Abrahams Van Helsings, persónu í bókinni Drakúla eftir Bram Stoker. Integra Hellsing, persóna úr **Hellsing** sögunum er eini núlifandi ættingi Abrahams van Helsings, en nafn hans hefur líklega tekið einhverjum breytingum á aldanna rás, með þeim orsökum að eitt **' hafi bætst við nafnið. **Hellsing** getur líka vísað til:

==Manga==
* [[Hellsing (manga)|**Hellsing** mangans]]- [[manga]]sería sem fjallar um [[Alucard (Hellsing)|Alucard]], [[Seras Victoria|Seras Victoriu]], [[Integra Hellsing|Integru Hellsing]] og aðra meðlimi [[Regla hinna konunglegu mótmælandatrúuðu riddara (Hellsing)|
Reglu hinna konunglegu mótmælandatrúuðu riddara, Hellsings]]- er þau kljást við yfirnáttúrleg öfl, [[Vatíkanið]] og [[Millennium (Hellsing)|Millennium]].
* **'- forsaga upprunalegu Hellsing sögunnar sem fjallar um Alucard og Walter í Varsjá, seinni heimsstyrjöldinni, gefin út af Young King OURs.
## Anime
* '''Hellsing''' þáttanna- sem eru anime sjónvarpsþættir gerðir eftir Hellsing manganu.
* '''Hellsing''' OVAsins- sem er OVA sería- gerð eftir Hellsing manganu sem er trúari Hellsing manganu en upprunalegu anime þættirnir.
## Annað
* Reglu hinna konunglegu mótmælandatrúuðu riddara, '''Hellsing''', eða **Royal Order of Protestant Knights**- sem er regla undir Bresku krúnunni sem sér um yfirnáttúrleg málefni.
* Skáldssagnakends ættarnafns- sem hefur þróast úr ættarnafninu ***Helsing***- en það var borið af Abrahami van Helsing og hefur erfst til *Richards *'Hellsings***, ''Arthurs '''Hellsing*** og *[[Integra Hellsing|Integru *'Hellsing*']]* í sögunni Hellsing.
Línueyjar

**Línueyjar** eru röð af baugeyjum í miðju Kyrrahafi, sunnan við Hawaii. Þær skiptast í Norður-Línueyjar norðan við miðbaug, og Suður-Línueyjar, sunnan við miðbaug. Flestar norðureyjarnar eru hluti af Kíribatí, þar á meðal Jólaeyja, Fanningeyja og Washingtoneyja, en óbyggðu eyjarnar Palmýraeyja og Kingmanrif eru undir yfirráðum Bandaríkjanna. Suðureyjarnar eru allar óbyggðar. Þær sem heyra undir Kíribatí eru Maldeneyja, Starbuckeyja, Flinteyja, Vostokeyja og Karólínueyja en Bandaríkjunum tilheyrir aðeins Jarviseyja.
Rafgas

**Rafgas** eða **plasmi** er algengasti efnishamur alheims, sem samanstendur úr orkumiklum hlöðnum ögnum. Rafgas er almennt kallað „fjórði efnishamurinn“ ásamt hinum þremur, sem eru þéttefni, vökvi eða gas. Sólstjörnur eru að mestu úr rafgasi, en rafgas er sjaldséð á jörðu, a.m.k. í lengri tíma, því mjög sérstakar aðstæður þarf til að það myndist, en elding er dæmi um rafgas á jörðinni.
V for Vendetta

**V for Vendetta** er myndasögu ritröð sem var skrifuð af Alan Moore frá 1982 til 1985 og teiknuð að mestu af David Lloyd. Sagan fjallar um dystópíu framtíð í Bretlandi þar sem dularfullur stjórnleysingi berandi Guy Fawkes-grímu vinnur að því að koma fasískri stjórn landsins frá og hefur mikil áhrif á fólkið sem hann kynnist. Sagan var kvikmynduð 2005 og bar sama heiti.

## Tengt efni
* Guy Fawkes-nótt
Skúfönd

**Skúfönd** (fræðiheiti: *Aythya fuligula*) er fremur lítil önd sem er algeng um alla Evrasíu og Norður-Ameríku. Skúfendur eru farfuglar að mestu. Þær verpa 7-12 eggjum yfirleitt í dreifðum byggðum innanum aðra fugla í mýrum og við gróin stöðuvötn. Þeir kafa allt að sex metra eftir æti, sem er skelfiskur, vatnaskordýr, litlir krabbar og jurtir.

Skúfendur gera sér hreiður í sefi eða kjarri þar sem það er vel falið. Varpið byrjar í júní og kollan liggur ein á eggjunum þar til þau klekjast út eftir um fjórar vikur.

## Útlit
Skúfendur eru fremur litlar endur með langan háls. Bæði kyn eru með fjaðraskúf á hausnum sem yfirleitt hangir niður eftir hnakkanum. Goggurinn er stuttur og breiður og blágrár á lit. Karlkyns skúfendur eru svartar með hvítan kvið og undir vængjunum. Kvenfuglar eru brúnleitir, en dekkri á haus , háls og bak. Þær eru líka hvítar undir vængjunum.

Augu ungfugla eru brún en heiðgul á fullorðnum fuglum.

Skúfendur eru 40-47 cm á lengd og vænghafið er 65-72 cm. Þær verða um 700 grömm að þyngd.

## Á Íslandi
Elstu heimildir um skúfönd á Íslandi eru frá lokum 19. aldar en hún er fremur algeng sjón, t.d. við Tjörnina í Reykjavík. Þær skúfendur sem sjást hér hafa komið frá Bretlandseyjum þar sem þær halda sig á veturna.

Veiðar á skúfönd eru leyfðar á Íslandi frá 1. september til 15. mars. Meðalveiði síðustu ár er rúmlega 200 fuglar á ári.

## Tilvísanir
Tungufljót

**Tungufljót** getur átt við:
* Tungufljót í Árnessýslu
* Tungufljót í Vestur-Skaftafellssýslu
Tungufljót (Árnessýslu)

**Tungufljót** er lindá í Biskupstungum sem kemur ofan af Haukadalsheiði. Tungufljót rennur í Hvítá fyrir neðan bæinn Bræðratungu. Verður hún til úr mörgum litlum lindám en seinnipart sumars getur hún verið jökullituð af vatni úr Sandvatni. 

Á ánni eru þrjár brýr, sú elsta rétt fyrir ofan fossinn Faxa en hin yngri mun ofar, eða við bæinn Brú. Yfir hana fer vegurinn milli Geysis og Gullfoss. Yngsta brúin var opnuð 1991 og er rétt ofan við Reykholt í landi Fells og Króks. Hún stytti vegalengdir úr Bræðratunguhverfi í næsta þéttbýliskjarna, Reykholt, um 17 kílómetra.
Tungufljót (Vestur-Skaftafellssýslu)

**Tungufljót** er á á Skaftártunguafrétti sem á upptök sín í Svartahnúksfjöllum. Gljúfur Tungufljóts er djúpt og þröngt og sorfið í móbergsklappir. Þegar neðar kemur sameinast áin Ásavatni í svokölluðu Flögulóni. Við bætist einnig Hólmsá svo verður til Kúðafljót. Tungufljót er talin ein besta sjóbirtings veiði á landsins 

## Heimildir
Stórkonugróf

**Stórkonugróf** (eða **Tröllkonugróf**) heitir gil austan við Búrfellsháls í Þjórsárdal. Við gilið fann Gísli Gestsson safnvörður leifar fornrar smiðju og rauðablásturs árið 1952. Þjóðsögur segja að í gilinu hafi búið tröllkona í fornöld.
Búrfjöll

**Búrfjöll** eru fjallgarður úr móbergi sem liggur norðaustur af Langjökli á milli Hundavatna og Seyðisárdranga í nokkurs konar framhaldi af Þjófadalafjöllum, en milli þeirra er Djöflasandur. Hæsti tindur Búrfjalla er 966 metrar yfir sjávarmáli.

Árið 1973 fórst í Búrfjöllum flugvélin *Vor* með öllum farþegum.
Erfðir (forritun)

Í hlutbundinni forritun eru **erfðir** notaðar til þess að láta nýskilgreinda klasa erfa eiginleika frá öðrum klösum sem hafa verið skilgreindir. Klasar sem erfa frá öðrum klösum eru kallaðir *afleiddir* klasar og taka yfir eða erfa eiginleika og hegðun annars klasa sem yfirleitt er kallaður grunnklasi. Erfðir eru notaðar í öllum helstu forritunarmálum samtímans, þær eru ómissandi hluti af hlutbundinni forritun. Þegar einn klasi erfir annan þá er hægt að nota allar skilgreindar aðferðir í arfleidda klasanum í notkun klasans.

Erfðir eru oft kallaðar alhæfing (e. generalization), því til verður samband á milli klasanna sem kallað er "is-a" á ensku. Sem dæmi, „epli“ og „appelsína“ eru hvort tveggja „ávöxtur“. Við segjum að ávöxtur sé almennara hugtak sem nær yfir epli, appelsínu o.s.frv. Þannig getum við sagt, úr því að „epli er ávöxtur“, að epli erfi alla eiginleika sem eru sameiginlegir öllum ávöxtum. Þannig er „ávöxtur“ einnig „matvæli“, og þannig má fara fram og til baka.

Dæmi um erfðir í Java kóða:


```java
class Mammal extends Animal {
    Hair m_h;
    Breasts m_b;
  
    Mammal reproduce() {
        Mammal offspring;
    
        super.reproduce();
        if (is_female()) {
            offspring = super.give_birth();
            offspring.breastfeed(m_b);
        }
        care_for_young(offspring);
        return offspring;
    }
}
```


## Fjölerfðir
Sum forritunarmál, til dæmis Perl, styðja fjölerfðir. Þar er hægt að búa til klasa sem erfa eiginleika frá mörgum grunnklösum. Þannig gæti klasi sem kallaðist „hundur“ verið afleiddur frá klösunum „spendýr“ og frá „gæludýr“.
Þórunnarkelda

**Þórunnarkelda** kallast laut ein fyrir innan Minna-Núp í Gnúpverjahreppi. Segir þjóðsaga frá vinnukonu nokkurri í Stöng sem dreymdi fyrir dauða sínum ef hún myndi ekki flýta sér fram í sveit. Morgunin eftir biður hún húsbónda sinn að lána sér hest, því hún þurfi nauðsynlega að komast af bæ. Hann lær henni hest, sem venjulega var dauðstyggur, svo enginn gat handsamað hann. En nú stóð hann grafkyrr og Þórunni gat þeyst fram í sveit. Þegar hún kemur fram undir Minna-Núp hnýtur hestur hennar í laut einni og verður henni litið tilbaka. Sér hún þá hver Þjórsárdalur stendur i ljósum logum. Líklega hefur hér verið um Heklugos að ræða.
Fasismi

**Fasismi** er heiti á stjórnmálahugmyndafræði og heimspeki sem byggir á því megin inntaki að þjóð sé ein heild þar sem þjóðríkið, stofnanir samfélagsins og fólkið sé eitt og það sama. Fasismi felur í sér einræðissinnaða stjórnmálastefnu og er í andstöðu við lýðræði og ótakmarkað einstaklingsfrelsi. Hugmyndafræði fasismans byggir að mestu á samsömun ríkis og þjóðar, það er algjöran samruna stofnana ríkisins við fólkið sem þjóðin samanstendur af. Fasismi upphefur rétt ríkisins til ótakmarkaðra afskipta af lífi einstaklingsins, og andstöðu við stéttabaráttu, vegna þess er fasismi álitin tilheyra alræðissinnuðum stjórnmálastefnum. 

## Saga
### Uppruni á Ítalíu
Orðið fasismi (*fascismo* á ítölsku) var heiti stjórnmálahreyfingar sem á upptök sín á Ítalíu frá 1922 til 1943 þegar fasistar, undir stjórn Benito Mussolini, voru þar við völd. Orðið á uppruna sinn í Rómaveldi. Nafnið er dregið af latneska orðinu *fascis* sem merkir „knippi“ ( axarvöndur) og á uppruna sinn í litlum hópum uppgjafarhermanna úr Fyrri heimsstyrjöldinni og atvinnulausra ungmenna (*Fasci italiani di combattimento* - bókst. „ítölsk bardagaknippi“) sem tókust á við jafnaðarflokkana og samtök verkafólks á þeim umrótstímum sem fylgdu í kjölfar styrjaldarinnar. Þessir hópar fengust við skipuleg verkfallsbrot þegar allsherjarverkföll lömuðu einhver svið þjóðlífsins, líkt og oft gerðist á þessum tímum, og reyndu að hleypa upp baráttufundum verkalýðsfélaga og vinstriflokka með ólátum og slagsmálum.

Fasisma mætti flokka sem andkommúníska stjórnmálahreyfingu eða -flokk sem notast við herafl eða lögreglu til að halda uppi aga. Fasistar sóttu ýmislegt til bolsévismans, svo sem flokksræði þar sem aðeins einn flokkur situr á þingi og mikil afskipti ríkisvaldsins af atvinnulífinu, þar með talið þjóðnýtingu heilla iðngreina, svo sem orkuiðnaðarins og fjölmiðla. Að auki einkenndist orðræða fasismans af mikilli þjóðernishyggju og kynþáttahyggju sem ásamt tilhneigingu til útþenslustefnu gat leitt til þversagnarkenndra niðurstaðna þegar t.d. þeir sem aðhylltust fasisma í einu landi lentu í þeirri stöðu að nágranni þeirra hugðist leggja land þeirra undir sig í nafni sömu stefnu. 

### Fasískar hreyfingar víðar
„Fasískar“ stjórnmálahreyfingar, þar á meðal nasismi, dreifðust um Evrópu á millistríðsárunum 1918 - 1939. Fasískar hreyfingar náðu völdum um lengri eða skemmri tíma í mörgum löndum Evrópu, þar á meðal í Þýskalandi, Austurríki, Ungverjalandi, Rúmeníu, á Spáni og í Portúgal. Fasistaflokkar voru líka stofnaðir í Bretlandi og Bandaríkjunum en náðu ekki vinsældum.

### Fasismi í upphafi 21. aldar
Til fasískra stjórnmálahreyfinga upp úr aldamótum 21. aldar teljast meðal annars Gullin dögun í Grikklandi, Fiamma Tricolore, Forza Nuova og Fronte Sociale Nazionale á Ítalíu, BNP í Bretlandi, National Alliance og American Nazi Party í Bandaríkjunum. Pólitískar skoðanir hryðjuverkamannsins Anders Behring Breivik teljast, meðal annars, fasískar. Árið 2013 sendi Breivik, úr fangelsi, inn umsókn um stofnun stjórnmálaflokks með heitið „Norski fasistaflokkurinn og norræna bandalagið“.

## Tengt efni
* Lýðhyggja

## Heimildir
Knattspyrnusamband Íslands

**Knattspyrnusamband Íslands** eða **KSÍ** er félagasamband íþróttafélaga sem keppa í knattspyrnu. Félagið hefur yfirumsjón með skipulagi knattspyrnu á Íslandi.

Félagið var stofnað 26. mars árið 1947 og voru aðildarfélögin fjórtán í upphafi: Fram, KR, Víkingur og Valur úr Reykjavík, Haukar og FH úr Hafnarfirði, Kári og KA frá Akranesi, Þór og KA frá Akureyri, Þór og Týr frá Vestmannaeyjum, og Íþróttabandalag Ísafjarðar og Íþróttabandalag Siglufjarðar. 

## Tengt efni
*Íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu
*Íslenska kvennalandsliðið í knattspyrnu

## Tenglar
* Vefur Knattspyrnusambands Íslands
## Tilvísanir


## Heimildir
* 
*
Skautafélag Reykjavíkur

Innan Skautafélags Reykjavíkur starfa tvær deildir, Íshokkídeild og Listhlaupadeild.

**Skautafélag Reykjavíkur** var stofnað fyrst 1873 en lagðist af en var aftur sett á laggirnar 7. janúar 1893 og er eitt af elstu íþróttafélögum í landinu. Stofnandi var Axel Tulinius. Hafði hann fengið leyfi hjá bæjarstjórn til að dæla vatni á Tjörnina og afgirða svæði til skautahlaups. Nokkur gróska var í félaginu og skautahlaup iðkað af miklum krafti. 1895 lagðist félagið í dvala og vaknaði ekki aftur til lífsins fyrr en 1908. Sá sem stóð fyrir því var norskur verslunarmaður, Lorentz H. Möller, en hann hafði tröllatrú á íslenskum skautahlaupurum og spáði því að innan nokkurra ára yrði Íslendingur heimsmeistari í skautahlaupi. Skautafélagið starfaði óslitið til ársins 1927 þó svo að óblítt veður hafi stundum sett strik í reikninginn varðandi skautahlaup á Tjörninni. Enn og aftur var skautafélagið endurvakið og gerðist það árið 1936, sá félagið þá um framkvæmdir við skautasvellið á Tjörninni.

## Söguágrip

Árið 1946 mælti Jóhann Hafstein fyrir frumvarpi á Alþingi um æskulýðshöll í Reykjavík. Átti æskulýðshöllin meðal annars að innihalda skautasvell. Ekkert varð úr byggingu íþóttahallarinnar og þegar að kom að teikningu Laugardalshallarinnar voru áform um skautasvell gleymd.

Árið 1957 var ákveðið að gera tilraun með að koma upp skautasvelli á íþróttavellinum á melum. Gafst það mjög vel og gátu Reykvíkingar og aðrir skautað sér til ánægju þar til ársins 1984 en þá var Melavöllurinn rifinn.

Árið 1970 var samþykkt á ársþingi ÍBR að koma upp vélfrystu skautasvelli og var heppileg staðsetning talin vera í Laugardalnum. Ekki varð neitt úr þeim framkvæmdum  fyrr en árið 1990 og þurfti skautafólk því að bíða eftir svellinu í nær tvo áratugi. Svellið naut strax mikilla vinsælda og fljótlega voru stofnuð þrjú ný skautafélög, Skautafélagið Þór, Listskautafélag Reykjavíkur og Ísknattleiksfélagið Björninn.

Árið 1998 rann upp langþráður draumur skautafólks en þá var byggt yfir skautasvellið í Laugardalnum og Skautahöllin í Laugardal byggð. Tvö skautafélög voru þá starfandi, Skautafélag Reykjavíkur og Ísknattleiksfélagið Björninn. Innan þeirra beggja störfuðu tvær deildir, listhlaupadeild og íshokkídeild. Skautahlaupið náði ekki fótfestu hjá skautafélögunum eftir að vélfrysta svellið kom til sögunnar og hefur ekki verið iðkað innan þeirra síðan.

Árið 2003 var byggt nýtt skautasvell í Reykjavík og er það staðsett í Egilshöll í Grafarvogi. Skautafélagið Björninn flutti alla starfsemi sína þangað og eru Reykjavíkurfélögin með aðstöðu í sitt hvorri skautahöllinni.

Eitt annað skautafélög eru starfandi í landinu, Skautafélag Akureyrar. Félög sem ekki eru lengur starfandi eru Íshokkýfélagið Narfinn og UMFK Esja. Innan 

## Heimildir
*
Guantanamera

**Guantanamera** (Stúlkan frá Guantánamo) er kúbverskt lag sem er líklegast þekktast af þjóðernissöngvum Kúbu. Textinn er byggður á ljóði eftir kúbverskt skáld og þjóðernissinna José Martí en umsamið af Julián Orbón. Tónlistina samdi José Fernández Díaz. Til eru nokkrar útgáfur af laginu en endanleg útgáfa innihélt erindi úr ljóði Martí „Yo soy un hombre sincero“.

## Texti
Fornafn

**Fornöfn**  eru fallorð sem bæta ekki við sig greini né stigbreytast og eru því auðgreinanleg frá nafnorðum og lýsingarorðum.

Fornöfn skiptast í:

* Persónufornöfn
* Eignarfornöfn
* Afturbeygt fornafn (orðið **)
* Ábendingarfornöfn
* Spurnarfornöfn
* Tilvísunarfornöfn
* Óákveðin fornöfn

Fornöfn beygjast í kynjum, tölum og föllum. Þau standa í sama setningarhluta og nafnorð, ýmist með þeim (hliðstæð) eða ein (sérstæð).

## Tengt efni
* Fornöfn

## Tilvísanir
Búrfell

**Búrfell** getur átt við:
* Búrfell í Þjórsárdal
* Búrfell í Grímsnesi
* Búrfell á Hrunamannaafrétti
* Búrfell í Þingvallasveit
* Búrfell í Ölfusi
* Búrfell í Garðabæ
* Búrfell við Hafravatn
* Búrfell í Hálsaveit
* Búrfell í Gilsfirði
* Búrfell í Selárdal við Arnarfjörð
* Búrfell í Reykjarfirði
* Búrfell, Stóra og litla, í Svínavatnshreppi
* Búrfell í Svarfaðardal
* Búrfell í Mývatnssveit
* Búrfell á Tjörnesi
* Búrfell í Þistilfirði
* Búrfell í Jökuldal
* Búrfell á Búlandsnesi
* Búrfell í Mýrdal
Geit

:
: *Sjá greinina [[geitur]] fyrir upplýsingar um aðrar geitartegundir.*

**Geit** (fræðiheiti: *Capra aegagrus hircus* eða *Capra hircus*) er algengt húsdýr, undirtegund villigeitar sem lifir í  Suðvestur-Asíu og Austur-Evrópu. Geitur eru eitt af elstu húsdýrunum og talið að þær hafi verið tamdar fyrir um tíu þúsund árum í Sagrosfjöllum Íran. Af þeim eru nýtt mjólk, kjöt, ull og skinn. Geitamjólk er auðmeltari en kúamjólk.

Karldýr geitar heitir **hafur**, kvendýrið **huðna** og afkvæmin **kiðlingar**.

## „Landnámsgeitin“

Íslenski geitarstofninn hefur verið fluttur til landsins við landnám og verið einangraður í landinu í yfir þúsund ár. Geitur virðast alla tíð hafa verið fáar á landinu. Eftir að talning hófst hefur stofninn farið niður í nokkra tugi dýra, þannig að ætla má að skyldleiki sé mikill. Hins vegar virðist hann hafa meira viðnám en ætla mætti við jafnmikinn skyldleika sem gefur tilefni til að ætla að fjölbreytileiki hafi varðveist milli lítilla einangraðra hjarða. Núverandi stofn telur um 3000 dýr.

## Tengt efni
* Íslenska geitin

## Heimildir
* Stefán Aðalsteinsson et al., „Skyldleikarækt í íslenskum geitum“ 
*https://www.ruv.is/frett/2021/03/02/segir-umsogn-matvaelasjods-lysa-fadaema-fordomum
Sagrosfjöll

**Sagrosfjöll** (persneska: رشته كوه زاگرس, kúrdíska: **Çîyayên Zagrosê**) eru stærsti fjallgarður Írak og næststærsti fjallgarður Írans. Þau ná yfir 1500 km leið frá Kúrdistan við landamæri Írans og Íraks að Persaflóa og enda við Hormússund.

Fjöllin mynda nokkra samhliða fjallgarða og eru sömu gerðar og af sama aldri og Alpafjöll. Hæsti tindur er Zard Kuh 4548 metra hár.
Zenon frá Sídon

**Zenon frá [[Sídon]]** (1. öld f.Kr.) var epikúrískur heimspekingur og samtímamaður Cícerós.

Í ritinu *[[Um eðli guðanna]]* (*De Natura Deorum*) (1. 34) segir Cíceró að Zenon hafi verið fullur fyrirlitningar í garð annarra heimspekinga og hafi jafnvel gengið svo langt að kalla Sókrates „attíska bavíanann“. Eigi að síður fjalla bæði Díogenes Laertíos og Cíceró um Zenon af virðingu og lýsa honum sem nákvæmum og fáguðum hugsuði.

Zenon taldi að hamingja væri ekki einungis fólgin í því að vera ánægður og farnast vel heldur einnig í raunhæfri von um að slíkt ástand myndi vara áfram. Póseidóníos fjallaði sérstaklega um skoðanir Zenons í einni ritgerða sinna.

## Heimild
*
I Adapt

**I Adapt** er íslensk hljómsveit sem spilar harðkjarnapönk.

Hljómsveitin var stofnuð snemma árið 2001 og voru fyrstu tónleikar hennar haldnir stuttu eftir það. Fyrstu tónleikarnir voru 10 ára afmælistónleikar hljómsveitarinnar Forgarður helvítis.

Hljómsveitin fór í allnokkrar tónleikaferðir bæði um meginland Evrópu og Bretland en síðustu tveir túrarnir voru farnir á austurströnd Bandaríkjanna. Hljómsveitin tilkynnti síðla árs 2007 að hún hefði í hyggju að leggja upp laupana og og lokatónleikar I Adapt fóru fram í Hellinum, TÞM, í febrúar 2008. Stuttu seinna gengu Birkir og Arnar Már til liðs við hljómsveitina Celestine, þar sem Birkir tók við trommunum en Arnar hélt sig við bassann. I Adapt komu saman aftur á Eistnaflugi 2012 og einnig sumarið 2024 þar sem þeir spiluðu á hátíðinni Sátan í Stykkishólmi, Rokkhátíð Lemmy og hjá R6013 á menningarnótt.

## Meðlimir
* **Birkir Viðarson** - **Söngur** *(frá 2001)*
* **Ingi Þór Pálsson** - **Gítar** *(frá 2001)*
* **Erling Páll Karlsson** - **Trommur** *(frá 2003)*
* **Þorsteinn Gunnar Friðriksson** - **Bassi/ bakraddir** (frá 2024)
* **Gunnar Ingi Jones** - **Gítar** (frá 2024)

## Fyrrum meðlimir
* **Björn Stefánsson** - **Trommur** *(2001)*
* **Smári Tarfur Jósepsson** - **Trommur** *(2001)*
* **Valur Guðmundsson** - **Trommur** *(2002)*
* **[[Ólafur Arnalds]]** - **Trommur** *(2002)*
* **Axel Wilhelm Einarsson** - **Gítar** (2001-2003)
* **Vilhelm Vilhelmsson** - **Bassi / bakraddir** *(2001-2005)*
* **Freyr Garðarsson** - **Gítar** *(2003)*
* **Arnar Már Ólafsson** - **Bassi** *(2005-2008 og 2012)*
* **Björgvin Ívar Baldursson - Gítar** (2006*)*
* **Joseph Cosmo Muscat** - **Gítar** *(2008 og 2012)*

## Útgáfur
* The Famous Three [Live] CD 2001
* Why not make today legendary CD 2002
* Sparks turn to flames CD 2003
* No Pasaran CD,LP 2004
* I Roast My Marsmallows in Church Fire (deiliskífa með The Neon Hookers), 7" 2007
* From Town To Town 7" 2007
* Chainlike Burden CD 2007

## Tenglar
*I Adapt á Facebook
*I Adapt á dordingull.com
Metrodóros

**Metrodóros** (331–278 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og fylgismaður Epikúrosar. Þrátt fyrir að hann hafi verið einn fjögurra meginmálsvara epikúrismans hafa einungis brot úr ritum hans varðveist. Epikúros sagði hann ekki vera frumlegan hugsuð.

## Ritverk
Þekktir eru titlar ritverka Metrodórosar. Meðal þeirra eru:
* *Gagnrýni á [[Demókrítos]]*
* *Gegn eðlisfræðingunum* (3 bækur)
* *Gegn [[Fræðari|fræðurunum]]* (9 bækur)
* *Gegn rökfræðingunum*
* *Gegn Tímókratesi*
* *Leiðin til viskunnar*
* *Um auð*
* *Um breytingar*
* *Um heilsubresti Epikúrosar*
* *Um skynjanir*
* *Um stórmennsku*
* *Um ættgöfgi*

## Tengt efni
*Epikúros

## Heimild
*
Zenon frá Tarsos

**Zenon frá [[Tarsos]]** (forngríska: Ζηνων) var stóískur heimspekingur og nemandi Krýsipposar. Hann tilheyrði tímabili miðstóuspekinnar. Zenon nam ásamt Díogenesi frá Babýlon og Antípater frá Tarsos.  

Kenningar Zenons í stóuspeki eru ókunnar en hann tók við af Krýsipposi. Díogenes tók síðar við af Zenoni en ekki er vitað hve lengi Zenon var í forsvari fyrir stóuspekina.

Svo virðist sem hann hafi fallist á allar kenningar stóuspekinnar fyrir utan að hann hafnaði því að heimurinn myndi farast í eldi.

## Tengt efni
* Antípater
* Díogenes
* Kleanþes
* Krýsippos
* Stóuspeki
* Zenon frá Kítíon

## Heimild
*
Ekkekrates

**Ekkekrates** var samkvæmt Platoni pýþagórískur heimspekingur frá gríska bænum Flíos. Hann kemur fyrir í samræðu Platons *[[Fædon]]i*. Hann hittir fyrir Fædon, sem samræðan heitir eftir, einhvern tímann eftir aftöku Sókratesar og biður Fædon um að segja sér söguna af síðustu stundum hins fræga heimspekings. Megnið af samræðunni fer svo í upprifjun Fædons á sögunni en Ekkekrates grípur inn í af og til og spyr spurninga um samræðurnar sem eru endursagðar.

Lítið er vitað um Ekkekrates annað en það sem kemur fram hjá Platoni. Það eina sem verður vitað um heimspekilegar skoðanir hans er að hann var pýþagóringur sem þekkti til Sókratesar og bar mikla virðingu fyrir honum.   

## Tengt efni
**[[Fædon]]*
*Fædon frá Elís
*Pýþagóringar
*Sókrates

## Heimild
*
Aþenodóros frá Kanönu

**Aþenodóros frá Kanönu** eða **Aþenodóros Kananítes** (forngríska: ̉Αθηνόδωρος Κανανίτης) (um 74 f.Kr. – 7 e.Kr.) var stóískur heimspekingur. Hann fæddist í bænum Kanana, nærri Tarsos (í dag í Tyrklandi). Faðir hans hét Sandon. Aþenodóros var nemandi Poseidóníosar frá Ródos og kennari Octavíanusar (síðar Ágústusar) í Apolloníu.

Svo virðist sem Aþenodóros hafi fylgt Octavíanusi til Rómar árið 44 f.Kr. og haldið áfram að kenna honum þar. Sagt er að þar hafi hann skammað keisarann í viðurvist annarra og sagt honum að fara þylja upp stafrófið áður en hann reiddist. Síðar sneri Aþenodóros aftur til Tarsos þar sem hann átti mikinn þátt í að hrekja Boethos frá völdum og semja nýja stjórnarskrá fyrir borgina, en það leiddi til þess að í borginni komst til valda fámennisstjórn hliðholl Rómaveldi. 

Strabó, Cíceró og Evsebíos höfðu miklar mætur á Aþenodórosi. 

Meðal ritverka sem eignuð eru Aþenodórosi eru:
*  verk samið gegn *[[Umsagnir (Aristóteles)|Umsögnum]]* Aristótelesar (en þetta verk er stundum eignað Aþenodórosi Kordylíoni)
* *Saga Tarsoss*
* verk tileinkað Octavíu yngri
* verk með titlinum „Um móð og æsku“ (περί σπουδη̃ς και παιδείας)
* verk með titlinum „Göngur“ (περίπατοι)

Ekkert þessara verka er varðveitt en Aþenodóros var Cíceró innan handar þegar Cíceró samdi *[[Um skyldur]]* (*De Officiis*) og sumir hafa getið sér þess til að rit Aþenodórosar hafi haft áhrif á Senecu og Pál postula frá Tarsos. 
Í kjölfar andláts Aþenodórosar var haldin árleg hátíð með fórnum í Tarsos honum til heiðurs.

## Tengt efni
*Cíceró
*Octavíanus
*Póseidóníos
*Stóuspeki
*Tarsos

## Heimild
*
Aþenodóros Kordylíon

**Aþenodóros Kordylíon** (forngríska: Ἀθηνόδωρος Κορδυλίων) (uppi um miðja 1. öld f.Kr.) var stóískur heimspekingur, fæddur í Tarsos. Hann var bókavörður við bókasafnið í Pergamon, þar sem hann var þekktur fyrir að fjarlægja kafla úr bókum um stóuspeki væri hann þeim ósammála. Í ellinni fluttist hann til Rómar, þar sem hann bjó með Cato yngra til dauðadags.

## Tengt efni
*Cato yngri
*Stóuspeki
*Tarsos

## Heimild
*
Hippasos

**Hippasos** frá Metapontum, fæddur um 500 f.Kr. í Grikklandi hinu mikla var forngrískur heimspekingur. Hann er sá nemandi Pýþagórasar sem er talinn hafa uppgötvað að ferningsrótin af 2 er óræð tala.  Þetta uppgötvaði Hippasos í miðri siglingu en hinir pýþagóringarnir köstuðu honum fyrir borð því þeir vildu ekki trúa að þessi mikilvæga tala gæti verið annað en hlutfall heilla talna.

Hans er einnig minnst fyrir tilraunir sínar á hljómburði og bergmáli. Lítið er varðveitt af ritverkum hans.

## Tengt efni
*Pýþagóringar

## Heimild
*
Nuuk

**Nuuk** (áður *Godthåb*, stundum nefndur „Góðvon“ á íslensku) er höfuðborg Grænlands. Nuuk er hluti af sveitarfélaginu Sermersooq og íbúafjöldi er um 20.000 (2025)  eða um þriðjungur íbúa Grænlands. Heimastjórn Grænlands, þing og háskóli hafa aðsetur í Nuuk. Hið opinbera nafn bæjarins, Nuuk þýðir „tangi“ á grænlensku. Nafnið varð opinbert þegar Grænland fékk heimastjórn árið 1979.

Nuuk stendur við Nuup Kangerlua-fjörð á suðvesturströnd Grænlands, á tanga þar sem tveir djúpir firðir skerast inn í landið. Má segja að bærinn skiptist í tvennt, annars vegar eldri hluta sem nefndur er "Koloniehavn" og eru þar aðallega byggingar frá 18. og 19. öld og hins vegar byggingar sem eru aðallega frá seinni hluta 20. aldar, meðal annars stór fjölbýlishús.

Bærinn Nuuk hefur vaxið hratt. Um 1950 var íbúafjöldi einungis um 1.000 manns og hefur hinn hraði vöxtur leitt til margvíslegra félagslegra vandamála. 

Atvinnulífið í Nuuk einkennist af fiskvinnslu, stjórnsýslu og ferðaþjónustu. Höfnin er oftast opin allt árið og við bæinn er einnig alþjóðlegur flugvöllur. 

Það var trúboðinn Hans Egede sem stofnaði Godthåb sem trúboðsstöð og verslunaraðsetur árið 1728 í umboði Danakonungs. Bærinn stendur þar sem  á tímum norrænna manna á Grænlandi var nefnt Vestribyggð og er enn mikið af leifum þess tíma að finna í grenndinni. 

Buksefjord-virkjunin veitir Nuuk rafmagn með raflínu sem spannar 5,4 kílómetra.

### Samgöngur
Nuuk-flugvöllur er rétt norðaustan við bæinn. Hann var byggður árið 1979. Árið 2024 var hann lengdur svo að millilandaflug stærri véla væri kostur. Flug til New York varð þá mögulegt.

### Íþróttir
Meðal íþróttaliða eru Nuuk IL, B-67 og GSS Nuuk. Nuuk-völlurinn er notaður fyrir knattspyrnu og er Godthåbhallen fyrir handbolta.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Drepið niður fæti í nágrannabænum Nuuk''; grein í Morgunblaðinu 1986
* Opinber vefur Nuuk
Lúðrasveit Reykjavíkur

**Lúðrasveit Reykjavíkur** (skammst. **LR**) er íslensk lúðrasveit sem var formlega stofnuð þann 7. júlí 1922. Sveitin varð til við sameiningu tveggja félaga, Lúðrafélagsins Hörpu og Lúðrafélagsins Gígju. Fyrsti stjórnandi hennar var Otto Böttcher, þýskur hornleikari sem fenginn hafði verið hingað til lands af Jóni Leifs.

Lúðrasveitin hefur síðan 1922 átt höfuðstöðvar í Hljómskálanum, sem er staðsettur við Tjörnina í Reykjavík og Hljómskálagarðurinn heitir eftir, en það hús var byggt sérstaklega fyrir sveitina – það var upphaflega ætlað Lúðrafélaginu Hörpu, en lokið var við byggingu þess eftir að Harpa hafði gengið inn í nýja félagið.

Upphaflega voru aðeins fullorðnir karlmenn í sveitinni, en með tímanum hefur yngra fólk bæst í hópinn, ásamt því sem konur eiga nú fastan sess í sveitinni.

Núverandi stjórnandi er Hannah O'Connor. Sveitin heldur fáeina stærri tónleika á vetri, oftast í Reykjavík, en stundum á öðrum stöðum á landinu, þar sem leikin er hefðbundin lúðrasveitartónlist ásamt djasstónlist, þjóðlagatónlist, kvikmyndatónlist, klassískri tónlist, dægurlagaútsetningum og fleira. Sveitin leikur utandyra á sumrin við tækifæri svo sem á sjómannadaginn og 17. júní, og marserar við ættjarðarlög eða t.d. bandaríska marsa.

## Tenglar
* Heimasíða Lúðrasveitar Reykjavíkur
Aspasíus

**Aspasíus** (um 100-150) var perípatetískur (þ.e. aristótelískur) heimspekingur. Hann samdi skýringarrit við ýmis ritverk Aristótelesar og ritið *Libellus de naturalibus passionibus* en einungis er varðveittur hluti af skýringarriti Aspasíusar við *[[Siðfræði Níkomakkosar]]* eftir Aristóteles. Það er meðal elstu skýringarritanna við ritverk Aristótelesar og sem slíkt er það mikilvægt skjal fyrir heimspekisagnfræðinga.

## Tengt efni
*Aristóteles
**[[Siðfræði Níkomakkosar]]*

## Heimildir
* 
* Alberti, Antonina og Sharples, Robert W. (ritstj.), *Aspasius: The Earliest Extant Commentary on Aristotle's Ethics* (de Gruyter, 1999) ISBN 3-11-016081-1
Hokkaidō

**Hokkaidō**  (japanska: 北海道 *Hokkaidō*, þýðir bókstaflega: „Norðanhafsvegurinn“), áður þekkt sem **Ezo**, er næst stærsta eyja Japans og stærsta hérað hina 47 héruð Japan. Tsugaru sundið aðskilur Hokkaidō frá eyjunni Honshu til suðurs, en Seikan göngin, sem eru neðansjávar-göng, tengja Hokkaidō við Honshu. Stærsta borgin í Hokkaidō, Sapporo, er einnig höfuðborg héraðsins. 

## Saga Hokkaidō
Fornritið Nihonshoki (sem er oft kallað ferðasögur Japans) er sagt vera fyrsta skráða ritið sem minnist á Hokkaidō. Samkvæmt textanum, leiddi Abe no Hirafu fram stóran sjóher og landgönguher til norðursvæða frá 658 til 660 of komst í samband við Mishihase og Emishi. Einn af þeim stöðum sem var á leið Hirafu var nefndur Watarashima, og er það oft talið vera Hokkaidō nútímans. Hinsvegar hafa margar kenningar verið á sveimi sem draga í efa nákvæmni þessara atburða. Sem dæmi má taka staðsetningu Watarashima og sú trú að Emishibúar í Watarishiwa hafi í raun verið forfeður nútíma Ainubúa.

Á meðan á Nara og Heian tímabilunum stóð, versluðu íbúar Hokkaidō gjarnan við Denwa svæðið. Frá miðöldum var fólk frá Hokkaidō kallað Ezo. Um sama tíma varð Hokkaidō kallað Ezochi eða Ezogashime. Ezobúar veiddu sér aðalega til matar bæði á landi og á sjó og öðluðust hrísgrjón og járn í gegnum samskipti við Japani.

## Landafræði

Eyjan Hokkaidō er staðsett við norður enda Japans nálægt Rússlandi og strandlínur við Japanshaf, Okhrskhaf og Kyrrahaf. Miðja eyjunnar nokkurn fjölda af fjöllum og eldfjalla klettasvæðum. Það eru nokkrar stórar borgir í Hokkaidō svosem Sapporo og Asahikawa í miðju svæðinu og ströng Hakodate snýr að Honshū.

Nokkrar smáar eyjar fylgja héraði Hokkaidōs eins og Rishiri, Okushiri, and Rebun. 

### Jarðskjálftavirkni
Jarðskjálfti sem mældist 8 á Richter varð nálægt Hokkaidō 25. september árið 2003 klukkan 19:50:07 (UTC). Árið 1993 mældist annar jarðskjálfti 7,8 á Ricterskala, og oldi hann flóðbylgju (tsunami) sem gereyðilagði Okushiri.

## Tengt efni
Höfundur manga og anime seríunnar, Full Metal Alchemist, Hiromu Arakawa fæddist í Hokkaidō.

## Heimildir