open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Breiðskífa

**Breiðskífa** er útgefin hljómplata sem inniheldur stúdíóupptökur frá einum flytjanda. Breiðskífur eru oftast á bilinu 25-80 mínútur að lengd og er lengd þeirra oft miðuð við 33⅓ snúninga 12 tommu vínylplötur (sem geta verið allt að 30 mín hvor hlið).

Breiðskífur eru stundum tvöfaldar og eru þær þá gefnar út á tveimur geisladiskum eða tveimur vínylplötum. 

Hugtakið á sér enga formlega skilgreiningu og er lengd þeirra og lagafjöldi nokkuð fljótandi og hafa flytjendur nokkuð svigrúm til að ákvarða hvort þeir vilji kalla hljómplötur sínar breiðskífur eða eitthvað annað. Sjaldnast eru þó færri en 6 lög á breiðskífu (nema lögin séu þeim mun lengri).

Aðrar tegundir hljómplatna eru til að mynda stuttskífur, smáskífur, safndiskar, tónleikadiskar og deiliskífur.

## Tengt efni
* Smáskífa
* Stuttskífa
Stuttskífa

**Stuttskífa** (einnig **snöggskífa**, **þröngskífa**, eða **EP-plata**) er hljómplata sem er of stutt til að teljast breiðskífa og of löng til að teljast smáskífa. Þær eru oftast á bilinu 10 til 30 mínútur að lengd og hafa venjulega 4-7 lög (venjulega hafa smáskífur 3 lög eða færri og breiðskífur oft 6-8 lög eða fleiri). Stuttskífur gefnar út á vínylplötum eru algengastar 33⅓ eða 45 snúninga (á mínútu) 12 tommu plötur og 33⅓ eða 45 snúninga 7 tommu plötur en aðrar tegundir eru einnig til en sjaldséðari.

## Tengt efni
* Breiðskífa
* Smáskífa

## Tenglar
*
Trollhättan

**Trollhättan** er borg í Svíþjóð. Árið 2018 bjuggu þar um 50.000 manns og 59.000 í sveitarfélaginu.

## Tilvísanir
Uddevalla

**Uddevalla** er borg og sveitarfélag (Uddevalla kommun) í Svíþjóð. Árið 2017 bjuggu þar 36.000 manns. Íbúar sveitarfélagsins Uddevalla eru rúmlega 56 þúsund (2017)

## Tilvísanir
Sámsstaðamúli

**Sámsstaðamúli** er fjall milli Búrfells og Skeljafells í Þjórsárdal. Vestan undir fjallinu er Þjóðveldisbærinn og í gegnum það liggja aðrennslisgöng Búrfellsvirkjunar. Um múlann hlykkjast einnig þjóðvegur 32, Þjórsárdalsvegur, og er þar mikil hækkun og beygjur eftir því.

Sunnan undir Sámsstaðamúla eru rústir eyðibýlis, sem hét Sámsstaðir, og múlinn dregur nafn af. Bærinn fór í eyði vegna Heklugosa, líklega eftir gosið 1104, en þó gæti hafa verið búið þar eitthvað lengur. Rústir Sámsstaða voru grafnar upp um 1972, og er greinargerð um uppgröftinn, eftir Sveinbjörn Rafnsson, í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1976, bls. 39–120.
Boethíus

**Anicíus Manlíus Severinus Boethíus** (480-524 eða 525) var kristinn heimspekingur á sjöttu öld. Hann var fæddur í Róm í valdamikla fjölskyldu sem innihélt meðal annars Olybrius keisara. Hann komst í háar stöður innan hirða austgotneska konungdæmisins á Appenínaskaga. Á endanum var hann þó tekinn af lífi í kjölfar þess að vera sakaður um að vinna með Býsansmönnum. Ævistarf Boethíusar var að varðveita klassíska þekkingu, einkum á sviði heimspeki. Hann ætlaði meðal annars að þýða öll verk Aristótelesar og Platons úr grísku á latínu. Þýðingarnar sem hann kláraði á ritum Aristótelesar um rökfræði voru einu rit Aristótelesar fáanleg í Evrópu fram að 12. öld. Þessar þýðingar voru, auk þýðingar hans á *Inngangi* Porfýríosar að *Kvíunum* eftir Aristóteles og hans eigin skýringarrita við rökfræðirit Aristótelesar, meginuppistaðan í rökfræðimenntun og kjarninn í allri æðri menntun á miðöldum. Þar að auki skrifaði hann sjálfur rit á sviði heimspeki, guðfræði, stærðfræði og tónfræði. Rit hans *Hugfró heimspekinnar* var eitt áhrifamesta rit miðalda og var oftar þýtt yfir á þjóðtungurnar en nokkurt annað rit að Biblíunni undanskilinni.
Yggdrasill (matvöruverslun)

:*Fyrir tréð í norrænni goðafræði sem verslunin er kennd við, sjá [[Askur Yggdrasils|Ask Yggdrasils]].*
**Yggdrasill** er íslensk verslun sem selur lífrænt ræktaðar matvörur. Fyrirtækið var stofnað árið 1986 og rak verslun á Skólavörðustíg.

## Tilvísanir


## Tengill
* Yggdrasill.is
Maganám

**Maganám** er skurðaðgerð sem felst í brottnámi magans, alveg eða að hluta. Slíkar aðgerðir eru framkvæmdar við magakrabbameini, alvarlegum tilfellum magasárs eða öðrum vandamálum sem ekki er hægt að bregðast við með öðrum hætti (götum í magavegg, blæðingum eða þrengingum).
Grágás

**Grágás** er forn lagaskrá og lögskýringarrit Íslendinga, ritað einhvern tímann á þjóðveldisöld. Fleiri lög en í henni stóðu kunna að hafa verið í gildi og sum lög hennar kunna að hafa verið úrelt. Segir í henni „það skulu vera lög í landi hér sem á skrám standa“. Vígslóði nefnist sá hluti Grágásar sem fjallar um víg. 

Lögin eru varðveitt í tveimur aðalhandritum frá miðri 13. öld, *Staðarhólsbók* og *Konungsbók* auk nokkurra annarra fornra handritsbrota. Með tilkomu Grágásar urðu lögsögumenn óþarfir sem heimildarmenn laga og störfuðu þá sem forsetar lögréttu, löggjafarþings Alþingis. Nýlega hafa fræðimenn tekið að efast um að mark hafi verið tekið á lögunum sem rituð voru í Grágás.
Grágás skiptis í nokkra hluta:
* Kristinna laga þáttur
* Erfðaþáttur
* Ómagabálkur
* Festaþáttur
* Um fjárleigur
* Vígslóði
* Landabrigðisþáttur
* Þingskapaháttur
* Baugatal
* Lögsögumannsþáttur
* Lögréttuþáttur
* Rannsóknaþáttur

## Staðarhólsbók
Í Staðarhólsbók eru handrit Grágásar og Járnsíðu. Um Staðarhólsbók er fátt vitað, talið er hugsanlegt að Þórarinn kaggi Egilsson prestur á Völlum í Svarfaðardal (d. 1283) hafi skrifað hana. Á miðöldum er vitað af henni hjá Páli Vigfússyni á Hlíðarenda (d. 1570) og seinna hjá Bjarna Péturssyni á Staðarhóli í Dalasýslu (1613-93), þaðan sem bókin tekur nafn sitt.

Staðarhólsbók er geymd á Árnastofnun.

Nafnið grágás hefur verið notað að minnsta kosti frá því á miðri 16.öld og það er eru ýmsar getgátur um uppruna þess t.d að bókin hafi verið rituð með gæsa fjöðurpenna eða bundinn inn í gæsaskinn, einnig að hún beri nafn vegna aldursins byggt á þeirri trú að gæsir næðu hærri aldri en aðrir fuglar.

## Tengt efni
* Hafliðaskrá
* Járnsíða
* Jónsbók
* Sæmundar-Edda

## Tenglar
* Um Staðarhólsbók á Handrit.is
* Grágás útgáfa frá 1852 á Bækur.is
* Grágás útgáfa frá 1852 á Google Books
Millimetri

**Millimetri** er 1/1000 hluti úr einum metra, hluti af metrakerfinu og mælieining í SI-kerfinu. Millimetri er oft skammstafað "mm".

Einn millimetri er jafn:

*0,1 sentímetra
*0,01 metra
*um 0,03937 tommu
Héraðsvötn

**Héraðsvötn** (oft stytt í **Vötn** eða **Vötnin**, en fyrr á öldum kölluð **Jökulsá**) er jökulá í Skagafirði og er eitt mannskæðasta vatnsfall á Íslandi. Héraðsvötn verða til þegar Austari- og Vestari-Jökulsá koma saman neðan við bæinn Tunguháls, auk þess sem til þeirra renna Norðurá, Húseyjarkvísl og margar smærri ár. Í miðri Blönduhlíð skiptast Héraðsvötn síðan í tvær kvíslar sem renna til sjávar sitt hvoru megin við Hegranes. Kallast kvíslarnar Vestari- og Austari-Héraðsvötn.

Héraðsvötnum var þannig lýst í grein eftir Hallgrím Jónasson sem birtist árið 1966:
:Að sunnan myndast þau úr tveimur megin vatnsföllum Jökulsá vestari og Jökulsá austari. Koma þær saman nokkru neðar en byggð hefst í dölum þeim tveim, er þær falla um, og heita eftir það Héraðsvötn. Tólf til fimmtán km frá sjó, klofna þau í tvær álmur. Falla þær hvor sínu megin við Hegranesið til sjávar og eru ekki ósvipaðar að vatnsmagni. Heitir Vestur- og Austurós þar er Vötnin falla í fjörðinn.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Héraðsvötn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967
Selbúðir

**Selbúðir** eru hverfishluti í Gamla Vesturbænum. Hverfishlutinn telst vera allt svæðið vestan við Bræðraborgarstíg. Þar stóðu Selbúðir en það voru hús sem tilbúin voru í árslok 1920 og reist af bæjarstjórn Reykjavíkur. Þetta voru tvö íbúðarhús úr steinsteypu á lóð bæjarsjóðs í Ívarsselstúni við Vesturgötu sem bráðabirgðahúsnæði fyrir húsnæðislaust fólk og var það nefnt Selbúðir. Þetta voru tvær samhliða, lágreistar húsalengjur og í hvorri lengju voru tíu íbúðir sem flestar voru eitt herbergi og eldhús. Milli húsalengjanna var malarport. Í steinsteyptum skúr við vesturenda bygginganna voru átta sameiginleg salerni.
Selbúðir stóðu milli Sóttvarnarhússins  og Litlasels og Jórunnarsels. Húsin voru í notkun sem leiguhúsnæði til ársins  1975. Hluti húsanna var eftir það um nokkuð skeið nýttur sem atvinnuhúsnæði.

## Heimildir
* Húsakönnun, Seljavegur – Ánanaust – Holtsgata – Vesturgata  Minjastofnun skýrsla nr. 135 
* Mynd af Selbúðum  1975-1987 (sarpur.is) 
* Mynd af Selbúðum (tvær steinsteyptar húsalengjur á einni hæð) 1975-1987 (sarpur.is)
Tjarnarbrekka

**Tjarnarbrekka** er hverfahluti á mörkum Vesturbæjar og Miðborgar Reykjavíkur. Hverfahlutinn telst vera Hólavallagarður (Suðurgötugarður), svæðið milli Garðastrætis og Tjarnargötu allt suður fyrir Skothúsveg, þar með talin Bjarkargatan.
Kvosin

**Kvosin** er hverfahluti í Miðborg Reykjavíkur. Hverfahlutinn telst vera kvosin norðan Tjarnarinnar, austan Aðalstrætis og vestan Lækjargötu og Kalkofnsvegar.

## Tilvísanir
Laufás (Reykjavík)

**Laufás** er hverfahluti í Miðborg Reykjavíkur. Hverfahlutinn afmarkast af Sóleyjargötu, Fríkirkjuvegi og Lækjargötu í vestri, Bókhlöðustíg í norðri og Laufásvegi í austri, allt suður að Njarðargötu.
Þingholt

**Þingholt** er hverfahluti í Miðborg Reykjavíkur. Mörk Þingholtanna eru um Lækjargötu í vestri, Ingólfsstræti í austri, Hellusund í suðri og Bankastræti í norðri. Á 19. öld var Ingólfsstræti stundum kallað Efri-Þingholt og hinn hluti Þingholtanna fyrir vestan, Neðri-Þingholt. Á síðari hluta 20. aldar hefur tekið að gæta þess misskilnings að Þingholtin séu víðfeðmari og nái til svæðisins austan við Lækjargötu og Laufásveg, milli Laugavegar og Njarðargötu, og markist í austri af Óðinsgötu og Urðarstíg. 
Þingholtin draga nafn sitt, líkt og Þingholtsstræti, af tómthúsbýlinu Þingholti sem reist var árið 1765 og stóð til 1771 u.þ.b. á þeim stað þar sem nú er Þingholtsstræti 6.

## Tenglar
* ''Þingholtin''; grein í Eimreiðinni 1900
* "Hvar eru Þingholtin?" Grein í Morgunblaðinu 14. júní 2000.
Skuggahverfi

**Skuggahverfi** er hverfishluti í Miðborg Reykjavíkur. Það telst vera svæðið norðan Laugavegs og austan Frakkastígs allt að Snorrabraut.

## Uppruni heitisins
Í *Sögustað við Sund* segir Páll Líndal:

:„Skuggahverfi var upphaflega nafn á óskipulegu hverfi tómthúsbýla sem tóku að rísa snemma á 19. öld meðfram ströndinni austan núverandi Ingólfsstrætis og allt inn að Vitastíg, en norðan núverandi Laugavegar.“ (66)

Ennfremur segir Páll:

:„Skuggi hét tómthúsbýli sem reist var 1802-1803 í landi Arnarhóls, spölkorn suðaustan við Klöpp, nálægt því þar sem nú eru gatnamót Skúlagötu og Klapparstígs. Skuggi var fyrsta býlið sem reist var á þessum slóðum.“ (67)

Um 1845 var Skuggi kominn í eyði, en ekki er vitað með vissu hvernig nafnið er til komið. Nokkur kot risu í grennd við Skugga og var það upphaf Skuggahverfis. Hverfisgata dregur nafn sitt af Skuggahverfinu.

## Heimildir
* Páll Líndal. *Reykjavík. Sögustaður við Sund.* 3. bindi, 1988, bls. 66-67
* Páll Líndal. *Reykjavík. Sögustaður við Sund.* 1. bindi, 1986, bls. 80-81 og 174-178

## Tenglar
*
* ''Skuggahverfi''; grein úr Lesbók Morgunblaðsins 1968
* ''Skuggi og Skuggahverfið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1979
Tungan

**Tungan** er hverfahluti í Miðborg Reykjavíkur. Hverfahlutinn telst vera svæðið sunnan Laugavegar að Snorrabraut, norðan og vestan við Skólavörðustíg og Eiríksgötu.
Spítalahlíð

**Spítalahlíð** er hverfahluti í Miðborg Reykjavíkur. Hverfahlutinn er suðurhlíð Skólavörðuholtsins og telst vera svæðið sunnan Njarðargötu og Eiríksgötu.
Nazareth (hljómsveit)

**Nazareth** er skosk rokkhljómsveit sem var stofnuð á 7. áratug síðustu aldar. Þekktasta útgáfa hennar er *Love Hurts* sem kom út árið 1975 en sjálf átti sveitin rokkslagara á borð við *Broken Down Angel* og *Bad, bad boy*.

## Meðlimir
Bonnie Tyler

**Bonnie Tyler** (fædd **Gaynor Hopkins** 8. júní 1951) er velsk söngkona. Þekktustu lög hennar eru *It's a Heartache* og *Total Eclipse of the Heart*. Tyler spilaði á Secret Solstice í Laugardal árið 2018.

## Útgefið efni
* 1977 **The World Starts Tonight**, RCA
* 1978 **The Hits Of Bonnie Tyler** safnplata, RCA
* 1978 **Natural Force** (einnig þekkt sem **It's a Heartache**) USA, , RCA
* 1979 **Diamond Cut**, RCA
* 1981 **Goodbye To The Island**, RCA
* 1981 **The Very Best Of Bonnie Tyler**, safnplata
* 1983 **Faster Than the Speed of Night**, CBS
* 1986 *Secret Dreams and Forbidden Fire*, CBS
* 1986 *Bonnie Tyler The Video*, VHS, CBS
* 1988 **Hide Your Heart** (einnig þekkt sem **Notes From America**) USA, CBS
* 1991 **Bitterblue**, HANSA BMG
* 1992 **Angel Heart**, HANSA BMG 
* 1993 *Silhouette In Red*, HANSA BMG
* 1995 *Free Spirit*, EASTWEST
* 1998 **All In One Voice**, EASTWEST
* 2001 **Greatest Hits**, Sanctuary
* 2002 **Total Eclipse The Bonnie Tyler Anthology** Sanctuary
* 2003 **Heart Strings** (einnig þekkt sem **Heart And Soul - 13 Rock Classics**) nordeuropa, CMC/ EMI
* 2004 **Simply Believe**, Yannis/ Sony Music
* 2005 *Wings*, Stickmusic
* 2006 *Bonnie on Tour* DVD, Stickmusic
* 2006 *Live Bonnie On Tour* (Live CD), Stickmusic
* 2006 **Celebrate**,UK, Stickmusic
* 2007 **From The Heart: Bonnie Tyler Greatest Hits**
Van Morrison

**George Ivan „Van“ Morrison** (fæddur 31. ágúst 1945) er söngvari og lagahöfundur frá Belfast á Norður-Írlandi. Morrison var í bresku hljómsveitinni Them, en frægasta lag hennar var *Gloria* sem kom út árið 1965.

Morrison flytur mest bandaríska sálartónlist og r'n'b. Þekktustu lög hans eru *Brown Eyed Girl* og *Moondance*. Þá er hann einnig þekktur fyrir sérlega írskhljómandi djass.
Jerry Lee Lewis

**Jerry Lee Lewis** (fæddur 29. september 1935, látinn 28. október, 2022) var bandarískur rokk og ról-söngvari, lagahöfundur og píanóleikari. Hann er talinn frumkvöðull í rokk- og rokkabillí-tónlist. Þekktustu lög hans eru líklega *Great Balls of Fire* og *Whole Lotta Shakin' going on*. 
Síðar fór hann út í kántrí og varð ágengt þar. Lewis vann alls 4 Grammy-verðlaun.
Kaoma

**Kaoma** er frönsk hljómsveit sem er þekktust fyrir lag sitt, *Lambada*, sem kom út árið 1989. Tónlistin er byggð á þjóðartónlist Brasilíu, Perú og Bólivíu.

## Meðlimir
* Chyco Dru (bassi)
* Jacky Arconte (gítar)
* Jean-Claude Bonaventure (hljómsborðsleikari og upptökustjóri)
* Michel Abihssira (trommur og slagverk)
* Fania (söngur)
* Braz Loalwa (söngur)
* Chico og Roberta (dansarar).

## Tengill
* Vefsíða Kaoma
Los del Río

**Los del Río** er spænskur dúett þekktastur fyrir danslagið sitt *[[Macarena]]* sem kom út árið 1993.
Akureyrarkirkja

**Akureyrarkirkja** er kirkja á Akureyri, vígð árið 1940. Hún tilheyrir Þjóðkirkjunni og er í Eyjafjarðarprófastsdæmi. Kirkjan var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni, þáverandi húsameistara ríkisins. Á svölum kirkjuskipsins eru lágmyndir eftir Ásmund Sveinsson. Skírnarfontur kirkjunnar er gerður eftir fyrirmynd Bertels Thorvaldsens. Árið 2022 var ákveðið að kenna kirkjuna við Matthías Jochumsson, þjóðskáld og sóknarprest hennar 

## Prestar kirkjunnar

Prestar Akureyrarkirkju eru þrír : 
* Séra Hildur Eir Bolladóttir, sóknarprestur
* Aðalsteinn Þorvaldsson, prestur
* Jóhanna Gísladóttir, prestur

## Nánari lýsing kirkjunnar
Akureyrarkirkja var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni, þáverandi húsameistara ríkisins. Lengi var talið að miðgluggi kirkjunnar væri kominn úr kirkju á Coventry á Englandi sem var eyðilögð í síðari heimsstyrjöldinni. Á svölum kirkjuskipsins eru lágmyndir eftir Ásmund Sveinsson. Skírnarfontur kirkjunnar er gerður eftir fyrirmynd Bertels Thorvaldsens.

Aðrir gluggar eru hannaðir og gerðir hjá J. Wippel & Co. í Exeter, í Devon héraði á Englandi. Kórgluggarnir sýna atburði frá boðun Maríu til skírnar Jesús, og táknmyndir guðspjallamannanna og Krists. Gluggar í kirkjuskipinu sýna atvik úr lífi Jesú, frá freistingunni til uppstigningarinnar. Minn myndirnar eru úr íslenskri kirkjusögu en átta þeirra eru teiknaðar af Kristni G. Jóhannssyni.

Altaristaflan yfir skírnarfonti  er  úr fyrstu kirkjunni sem reist var á Akureyri 1863. Það var Edvard Lehman danskur listamaður sem málaði hana og var hún færð kirkjunni að gjöf árið 1867.

Skírnarfontur kirkjunnar er eftirmynd af skírnarfonti Frúarkirkjunnar í Kaupmannahöfn. Hann er gerður úr hvítum marmara frá Ítalíu af Corrado Vigni.

Ljósakross og predikunarstóll er skreyttur íslensku silfurbergi.

Í kirkjunni eru tvær myndir málaðar af Kristínu Matthíasson sem sýna boðun Maríu og fæðingu frelsarans.

Lágmyndir á sönglofti kirkjunnar eru gerðar af Ásmundi Sveinssyni myndhöggvara og sýna atburði úr lífi Jesú: Fæðing, Jesú tólf ára í musterinu, Fjallræðan, Jesú blessar börnin, Jesú læknar sjúka, Jesú lífgar dáinn og Jesú eftir krossfestinguna.

## Heimild
* 

*  Kynningarbæklingur um Akureyrarkirkju 
* nat.is 

## Tilvísanir


## Tengill
*Vefsíða Akureyrarkirkju 
*Akureyrarkirkja á kirkjukort.net 
*Kór Akureyrarkirkju
Steingrímur (jólasveinn)

**Steingrímur** er mögulega heiti á jólasveini sem kemur fyrir í tveimur Íslenskum nafnaþulum sem Jón Árnason fékk frá Guðmundi Gísla Sigurðssyni (f. 1835) sem alist hafði upp á Stað í Steingrímsfirði. 

Fyrri þulan er svona:
:Tífill, Tútur, 
:Baggi, Lútur, 
:Rauður, Redda, 
:Steingrímur og Sledda, 
:Lækjaræsir, Bjálminn sjálfur, 
:Bjálmans barnið, 
:Litlipungur, Örvadrumbur. 

Síðari þulan er svona:
:Tífall og Tútur, 
:Baggi og Hnútur, 
:Rauður og Redda, 
:Steingrímur og Sledda, 
:sjálfur Bjálfinn og Bjálfans barnið, 
:Bitahængir, Froðusleikir, 
:Gluggagægir og Syrjusleikir. 

Hugsanlega er Steingrímur jólasveinn eða tröll sem orðið hefur til út frá sögnum um landnámsmanninn Steingrím trölla sem í *[[Landnáma|Landnámu]]* er sagður hafa numið Steingrímsfjörð. Líklegra er þó að nafnið Steingrímur hafi strax við landnám átt við einhvers konar náttúruvætt, enda eru slíkar vættir með endinguna -grímur alþekktar í norskri þjóðtrú, til dæmis *Fossagrímur* sem býr í fossum, spilar á hljóðfæri og reynir að seiða fólk í fossinn.
Percy Sledge

**Percy Sledge** (fæddur 25. nóvember 1940 í Leighton í Alabama; d. 14. apríl 2015) var bandarískur sálar- og R&B-söngvari. Fyrsta lag hans var *[[When a Man Loves a Woman]]* sem var tekið upp árið 1966. Lagið fór á toppinn í Bandaríkjunum og platan varð fyrsta gullplatan sem Atlantic Records gaf út. Lagið komst síðan aftur á vinsældalista á 9. áratugnum eftir að það var notað í Levi's auglýsingu.

## Útgefið efni
### Smáskífur
* 1966 - When a Man Loves a Woman - US pop #1, US R&B #1
* 1966 - Warm and Tender Love - US pop #17, US R&B #5
* 1966 - It Tears Me Up - US pop #20, US R&B #7
* 1967 - Love Me Tender - US pop #40
* 1968 - Take Time to Know Her - US pop #11, US R&B #6
The Small Faces

**The Small Faces** var ensk hljómsveit sem starfaði á 7. áratug 20. aldarinnar. Frægustu lög þeirra voru *Lazy Sunday Afternoon*, *Itchycoo Park* og *Sha-La-La-La-Lee*.
Riða á Íslandi

**[[Riða]]n** er talin hafi komið til Íslands með enskum hrúti af Oxfordshire Down kyni sem keyptur var að Veðramóti í Skagafirði árið 1878. Veikin breiddist út í firðinum nokkuð seinna og þaðan til annarra svæða. Hægt og bítandi varð veikin landlæg á mið-Norðurlandi. Takmarkaðist riðan við það svæði þar til árið 1953 þegar hún fannst í Vestur-Barðastrandarsýslu en sýkingin barst með heyi sem flutt var úr Skagafirði.

Riðuveiki er að finna á nær öllu landinu. Landinu er skipt í varnarhólf og á milli þeirra eru sóttvarnargirðingar sem byrjað var að setja upp 1937 eftir að mæðiveiki kom upp. Girðingarnar eiga að halda fé frá því að fara á milli hólfa. Þegar skorið hefur verið niður á einum stað má ekki taka fé fyrr en að tveimur árum liðnum og má þá einungis taka frá ósýktum svæðum.

Þau svæði sem hvorki hafa riðu né mæðiveiki eru notaðir til líflambasölu og eru það nú eftirfarandi svæði á landinu:
* Snæfellsneshólf
* Steingrímsfjarðarhólf
* Miðvestfjarðahólf, einkum Árneshreppur 
* Sléttuhólf
* Þistilfjörður og Langanes eingöngu
* Öræfahólf
Toni Basil

**Toni Basil** (fædd **Antonia Christina Basilotta** 22. september 1943 í Philadelphiu) er bandarísk danshöfundur, tónlistar- og leikkona.

Árið 1966 kom út smáskífa með Toni, titillagið að kvikmyndinni *Breakaway*.  Hún kom fram í *[[Saturday Night Live]]* á árunum 1975 til 1976. Það var ekki fyrr en 1981 sem smáskífan *[[Mickey]]* kom út, en lagið varð vinsælt um allan heim og gerði Weird Al Yankovic meðal annars grínlag byggt á því og kallaði það *Ricky*.
Mótmælendatrú

**Mótmælendatrú** er samheiti yfir nokkrar útfærslur af kristinni trú sem spruttu fram í siðbótinni í Evrópu á 16. öld. Hugtakið var fyrst notað um þá sem mótmæltu aðgerðum útsendara páfa á fundi í Speyer í Þýskalandi 1529, en þá stóðu deilur sem hæst milli páfa og munksins Marteins Lúthers. Fyrst um sinn töldust til mótmælenda þeir sem fylgdu Lúther að málum og síðar siðbótarmönnunum Ulrich Zwingli og Jóhanni Kalvín. Í dag teljast fjölmargar kirkjudeildir til mótmælenda og í raun flestar þær sem ekki teljast til rómversk-kaþólskra eða rétttrúnaðarkirkjunnar. 

Fjöldi mótmælenda er um 350 milljónir manna og dreifast þeir víða um heim. Íslenska þjóðkirkjan er mótmælendakirkja og telst sem lúthersk-evangelísk kirkja.

## Kirkjudeildir mótmælendatrúar

* Aðventistar
* Babtistar og Anababtistar
*Biskupakirkjan (Englandskirkjan)
*Hvítasunnusöfnuðir
*Kalvínistar (þar af Öldungakirkjan)
*Lútherskirkjan
*Meþódistar
Dönsk króna

**Dönsk króna** (danska: *dansk krone*, færeyska: *donsk króna*, grænlenska: *Danskinut koruuni*) er gjaldmiðill Danmerkur og sjálfstjórnarsvæða Grænlands og Færeyja (færeyska krónan er gjaldgeng þar, sem er ígildi þeirrar dönsku; sambærileg grænlensk var plönuð en hætt við 2009). Ein dönsk króna skiptist í 100 aura (*øre*). Hún er tengd við evruna á genginu 1 EUR = 7,46038 DKK.

## Tengt efni
* Færeysk króna
* Grænlensk króna
Innsigli Marteins Lúthers

**Innsigli Marteins Lúthers**, oft nefnt Lúthersrós, var hannað af Lúther sjálfum. Lúther skýrði merkingu innsiglisins með þeim hætti að innst væri svartur kross sem minnir okkur á að Jesús Kristur vill eiga samastað í hjarta þess sem trúir fyrir trúna eina (sola fide). Krossinn skal vera svartur á litinn því Jesús frelsar þá sem á hann trúa með dauða sínum og leitast við að deyða í þeim allt sem syndugt er. Lúther sagði svartan vera hinn náttúrulega lit krossins. Hjartað skal vera rautt því trúin fyllir hjartað af gleði, trausti og friði. Hjartað er inni í hvítri rós en hvítur táknar hér lit engla og heilags anda. Blái liturinn utan um rósina táknar himininn þar sem Jesús Kristur hefur búið fylgjendum sínum sæti en gyllta gjörðin yst merkir eilífa dýrð Guðs. Eftir tíma Lúthers hefur innsiglið orðið tákn fyrir Lútherstrú.

## Heimild
Skírdagur

**Skírdagur** er síðasti fimmtudagur fyrir páska. Hann var upphafsdagur hinnar fornu páskahátíðar Gyðinga. Þennan dag minnast kristnir þess að kristur þvoði fætur lærisveinanna fyrir hina *heilögu kvöldmáltíð* sem kölluð hefur verið síðasta kvöldmáltíðin. Skírdagur ársins er 2. apríl, 2026.

## Heitið Skírdagur
Lýsingarorðið *skír* merkir *hreinn, óblandaður; skær, bjartur; saklaus* og vísar nafnið þannig til þess að Jesús þvoði fætur lærisveina sinna. Sögnin skíra merkir að hreinsa og hin upphaflega merking þess að barn sé skírt er þess vegna hreinsun. Skírdagur ásamt öskudeginum var öðrum fremur talinn dagur iðrunar og afturhvarfs.

Upphaflega hefur dagur þessi líklega verið nefndur á Íslandi * skíri þórsdagur* eins og *skærtorsdag* á dönsku og *Share-thursday* á ensku. Þó finnst ekki nema eitt dæmi um það orð í íslenskum fornritum og er það frá 14. öld. Ástæðan er líklega vegna afnáms dagsheitana Týsdagur, Óðinsdagur og Þórsdagur á 12. öld, sem sagt er að Jón Ögmundsson biskup hafi fyrirskipað.

Skírdagur og föstudagurinn langi eru gjarnan nefndir einu nafni *bænadagar* og hefur sú nafngift verið algeng um land allt til skamms tíma. En þessir tveir dagar hafa einnig borið fleiri nöfn þó að þau hafi ekki tíðkast um allt land. Í Þingeyjarsýslum var orðið *skírdagshelgar* algengt heiti á þessum helgidögum og aðalheiti þeirra í máli fólks fyrr á tíð.

## Siðir og venjur
Fyrr á öldum þvoðu sumir kristnir þjóðhöfðingar, eins og til dæmis Elísabet 1. Englandsdrottning og keisarar Austurríkis, fætur þjóna sinna á skírdag og er eitt heiti dagsins á latínu *dies pedilavii* sem merkir *fótþvottadagur*.

Í katólskum sið var klukkum hringt á skírdag, eða kvöldið áður, í síðasta sinn fram að páskum og ljós deyfð í kirkjum. Eins var altari þvegið og olía vígð og varð hann fljótt aflausnardagur syndara. 

Eftir siðaskiptin hefur frekar verið litið á skírdag sem lok föstu og haldið upp á hann með mat. Heimildir eru um það frá 18. og 19. öld að hnausþykkur rauðseyddur mjólkurgrautur hafi víða verið skammtaður á skírdagsmorgun áður en menn héldu til kirkju. En slíkur grautur þótti mikið lostæti hér áður fyrr á Íslandi, og er hans ósjaldan getið sem sérstaks hátíðaréttar. Grauturinn þótti þó auka mönnum svo vind, að sagt er að ekki hafi verið þefgott í kirkjunum á skírdag. 

Skírdagur er ásamt öðrum dögum páskanna, föstudeginum langa, páskadegi og öðrum í páskum, lögbundinn frídagur á Íslandi. Misjafnt er eftir árum hvenær páskarnir eru og því getur skírdagur lent á bilinu 19.mars til 22.apríl. Skírdagur getur borið uppá sama dag og Sumardagurinn fyrsti en sjaldgæft er að það gerist, síðast gerðist það árið 2011.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Hræranlegar hátíðir
* Páskar

## Heimildir

* 

## Tenglar
* 
*
Föstudagurinn langi

**Föstudagurinn langi** er síðasti föstudagur fyrir páska. Þá minnast kristnir menn píslargöngu Jesú, krossfestingar hans og dauða á krossi, en samkvæmt guðspjöllunum gerðust þessir atburðir á síðasta föstudag fyrir páska. Þá var Jesú krossfestur ásamt tveimur ræningjum sem höfðu einnig verið dæmdir til krossfestingar.

## Tenglar
* 
* „Föstudagurinn langi“; greinarhluti í Degi 1982
Michael Schumacher

**Michael Schumacher** (f. 3. janúar 1969) er þýskur fyrrum akstursíþróttamaður sem keppti í Formúlu 1 á árunum 1991 til 2006 og 2010 til 2012. Hann hefur sjö sinnum unnið heimsmeistaratitilinn í Formúlu 1 sem er met sem hann deilir með Lewis Hamilton.

Þann 29. desember 2013 hlaut Schumacher alvarlega höfuðáverka í skíðaslysi í Frakklandi og hætti í kjölfarið að birtast opinberlega. Hann dvaldi lengi á frönsku sjúkrahúsi en var síðan fluttur á sérútbúna gjörgæslu á heimili sínu í Genf.

## Tilvísanir
Jóhann Sigurjónsson

**Jóhann Sigurjónsson** (19. júní 1880 – 31. ágúst 1919) var íslenskt leikskáld, skáld og rithöfundur. Hann er þekktastur fyrir kvæði sín og leikritin *[[Dr. Rung]]* eða Rung læknir, *[[Bóndinn á Hrauni]]*, *[[Fjalla-Eyvindur:_Leikrit_í_fjórum_þáttum|Fjalla-Eyvind]]* (1911), sem Victor Sjöström gerði kvikmynd eftir 1918, *[[Galdra–Loftur|Galdra-Loft]]* (1915) og Mörður Valgarðsson eða Lyga-Mörður. Meðal þekktustu kvæða Jóhanns eru *Sofðu unga ástin mín*, *Bikarinn* og *Sorg*, sem talið er fyrsta óbundna ljóðið á íslensku.

Hann bjó lengst af í Danmörku og skrifaði jöfnum höndum á íslensku og dönsku. 

Jóhann var kvæntur danskri konu Ingiborg Sigurjónsson og hefur hún ritað minningar um líf þeirra Mindernes Besøg sem kom út árið 1932  en  kom svo út  í íslenskri þýðingu hjá Helgafelli árið 1943 undir titlinum Heimsókn minninganna. Þýðandi var Anna Guðmundsdóttir 

Síðasta árið sem hann lifði átti hann við mikinn heilsubrest að stríða og í ágústlok 1919 lést hann aðeins þrjátíu og níu ára gamall. Dánarorsök hans mun hafa verið meinsemd við hjarta sem stafaði af gamalli sárasóttarsýkingu.

## Tenglar

* „Jóhann Sigurjónsson“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1942
* „Úr mínu hjarta - kaflar úr bréfum Jóhanns Sigurjónssonar“; birtist í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1945
* „Skáldið frá Laxamýri“; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1998

## Tilvísanir
Kontrabassi

**Kontrabassi**, einnig kallaður **bassafiðla**, er stærsta og dýpsta strokstrengjahljóðfærið sem í dag er notað í venjulegri sinfóníuhljómsveit. Hann er oft talinn bassahljóðfæri fiðlufjölskyldunnar og er notaður sem slíkur í dag en er þó réttar skilgreindur sem hluti gömbufjölskyldunnar. Kontrabassa má í raun kalla bassagömbu og er það sem kemst næst því að vera nútímaafkomandi gömbunnar (ít. *viola da gamba*). Munur á kontrabassanum og öðrum gömbum er þó sá að bassinn hefur aðeins fjóra strengi en flest hljóðfæri gömbufjölskyldunnar hafa fimm eða sex. Áður voru strengirnir aðeins þrír, en sumir kontrabassar í dag hafa allt að fimm strengi. Stilling strengjanna er þó í ferundum, líkt og í gömbufjölskyldunni en ólíkt fiðlufjölskyldunni.

Strengirnir eru stilltir á nóturnar E A D og G, að neðan talið. Ef bassinn er fimm strengja er H streng bætt við fyrir neðan. Önnur leið fyrir bassaleikara til að ná dýpri nótum á kontrabassann er svokölluð framlenging, þar sem A strengurinn er framlengdur til að vera C strengur. Nokkrar fleiri stillingar eru þó notaðar að staðaldri, þar á meðal að stilla bassann í fimmundum, áttund fyrir neðan selló, (C G D og A að neðan talið) í djass og heiltóni ofar en venjuleg stilling (Fís H E og A) fyrir einleik. Tvær gerðir boga eru til fyrir kontrabassann, frönsk og þýsk. Þeirri fyrrnefndu svipar að mestu til boga fiðlufjölskyldunnar, en sú síðarnefnda er styttri og breiðari. Notkun boganna er mjög ólík en munurinn heyrist þó ekki hjá vel þjálfuðum kontrabassaleikurum.

Sökum tónsviðs síns er kontrabassinn aðallega notaður í samspili. Hann gegnir mikilvægu hlutverki í bassa sinfóníuhljómsveitar og er aðalbassahljóðfæri strengjadeildarinnar. Nokkur einleiksverk og einleikskaflar í öðrum verkum hafa þó verið samin fyrir kontrabassa, meðal annars af Mozart, Richard Strauss og Saint-Saëns (sem notaði hann til að túlka fílinn í Karnivali dýranna). Kontrabassinn hefur síðar orðið mjög vinsæll í djasstónlist og hefur verið notaður af flestum gerðum hennar frá upphafi. Í djass er boginnn sjaldan notaður, heldur eru strengirnir plokkaðir. Í dag hefur hlutverk hans reyndar að ákveðnu leyti flust til rafbassans, en hann er þó enn mjög mikilvægur.
Skemmtiferðaskip

**Skemmtiferðaskip** er farþegaskip þar sem siglingin sjálf og þægindin um borð eru aðalmarkmið ferðarinnar. Skemmtiferðaskip eru mikilvægur þáttur í alþjóðlegri ferðaþjónustu og hefur vaxið ört frá síðustu áratugum 20. aldar. Skemmtiferðaskipin eiga sér rætur í stóru farþegaskipunum sem sigldu yfir Atlantshafið á fyrri hluta aldarinnar. Í upphafi voru það sömu skipin sem fengu nýtt hlutverk sem skemmtiferðaskip þegar farþegaflugvélar tóku endanlega við af skipum um 1960. Fyrstu sérsmíðuðu skemmtiferðaskipin voru tiltölulega lítil en nú á tímum eru skemmtiferðaskip risaskip, fljótandi hótel, með öllum þægindum, frá verslunarmiðstöðvum að sundlaugum.
Sundahöfn

**Sundahöfn** er flutningahöfn Reykjavíkur og nær frá Laugarnesi við Vatnagarða að botni Elliðavogs. Hún skiptist í nokkra bakka þar sem meðal annars eru athafnasvæði skipafélaganna Eimskips og Samskipa, en auk þeirra er mikil önnur starfsemi. Þar leggja líka að þau skemmtiferðaskip sem eru of stór fyrir Gömlu höfnina.

1960 var hafist handa við að byggja Sundahöfn og fyrsti áfanginn var tekinn í notkun 1968. Við þetta fluttust allir vöruflutningar smám saman úr gömlu höfninni.

Til stóð að flytja flutningsaðstöðuna til Geldinganess og hófust framkvæmdir þar 2001 en var hætt þegar þær mættu mikilli andstöðu þeirra sem töldu Geldinganes henta betur til íbúðabyggðar. Síðan þá hafa komið fram hugmyndir um að efla Grundartangahöfn í Hvalfirði þannig að flutningsaðstaðan geti flust þangað.
ÖBÍ réttindasamtök

**ÖBÍ réttindasamtök** (Öryrkjabandalag Íslands), stofnuð 5. maí árið 1961, eru hagsmuna- og mannréttindasamtök fatlaðs fólks. Félagið sem er almannaheillafélag, veitir margvíslega þjónustu og vinnur að því að efla jafnrétti í samfélaginu fyrir þann hóp fólks. Stofnfélög voru sex en aðildarfélög eru í dag 40 talsins. 19 eiga sæti í stjórn. Innan bandalagsins starfar Kvennahreyfing þvert á aðildarfélög og sömuleiðis Ungliðahreyfing, UngÖBÍ, fyrir fólk á aldrinum 18-35 ára.

Formaður er Alma Ýr Ingólfsdóttir. Framkvæmdastjóri frá árinu 2021 er Eva Þengilsdóttir. Félagið er til húsa að Sigtúni 42, 105 Reykjavík. ÖBÍ réttindasamtök eru aðili að ýmsum alþjóðlegum samtökum fatlaðra, svo sem Handikaporganisasjonenes Nordiska Råd og European Disability Forum.

Sex málefnahópar starfa að málefnum bandalagsins: Aðgengishópur, atvinnu- og menntahópur, heilbrigðismálahópur, kjarahópur, húsnæðishópur og barnamálahópur.

Öryrkjabandalag Íslands heldur úti vefnum obi.is og síðu á Facebook þar sem margvíslegum upplýsingum er miðlað.

## Þjónusta
Boðið er upp á aðstoð við mál sem tengjast almannatryggingum, sveitarfélögum, íslenska ríkinu, Sjúkratryggingum Íslands og Tryggingastofnun, svo nokkuð sé nefnt. Ókeypis lögfræðiaðstoð er einnig veitt auk ýmissrar fjölbreyttrar þjónustu. 

Brynja leigufélag ses. er sjálfseignarstofnun sem á og rekur u.þ.b. 800 íbúðir fyrir öryrkja. Tekjustofninn er leigan fyrir íbúðunum.

Hringsjá - náms- og starfsendurhæfing býður náms- og starfsendurhæfingu. Hringsjá er rekin af ÖBÍ sem hefur gert þjónustusamning við félagsmálaráðuneytið, Tryggingastofnun og VIRK um þá þjónustu sem veitt er.

Örtækni er félag í eigu ÖBÍ sem hefur sérhæft sig í smíði og samsetningu á öllum gerðum kapla auk þess að bjóða upp á mikið úrval af lýsinga-, tengi- og tæknibúnaði.

ÖBÍ á aðild að Íslenskri getspá og TMF tölvumiðstöð.

## Aðildarfélög

* ADHD samtökin
* Alzheimersamtökin á Íslandi
* Astma- og ofnæmisfélag Íslands
* Ás styrktarfélag
* Átak, félag fólks með þroskahömlun
*Blindrafélagið
* CCU samtökin
* CP félagið
* Diabetes Ísland - félag fólks með sykursýki
* Einhverfusamtökin
* Endósamtökin
* Félag heyrnarlausra
* Félag lesblindra á Íslandi
* Fjóla - félag fólks með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu
* Foreldra- og styrktarfélag heyrnardaufra
* Geðverndarfélag Íslands
* Gigtarfélag Íslands
* HD samtökin á Íslandi
* Heilaheill
* Heyrnarhjálp
* Hiv-Ísland
* Hjartaheill
* Lauf
* Lungnasamtökin
* Málbjörg
* Málefli
* ME félagið
* MG félag Íslands
* MND félagið á Íslandi
* MS-félag Íslands
* Ný rödd
* Nýrnafélagið
* Parkinsonsamtökin á Íslandi
* PCOS samtök Íslands
* Samtök um áhrif umhverfis á heilsu
* SEM - samtök endurhæfðra mænuskaddaðra
*SÍBS
* Sjálfsbjörg
* SPOEX
* Stómasamtök Íslands
*Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra
* Tourette-samtökin á Íslandi
* Vífill - félag einstaklinga með kæfisvefn



## Neðanmálsgreinar


## Heimildir
*

## Tenglar
* Heimasíða Öryrkjabandalags Íslands
*Facebook síða Öryrkjabandalags Íslands
Leikrit

**Leikrit** eða **leikverk** er verk sem sett er upp í leikhúsi og er leikið fremur en lesið. Oftast er leikritið samið sem texti af leikskáldi og síðan tekið og sett upp sem leiksýning af leikstjóra sem túlkar textann.

## Tenglar
* Leikritasafn Bandalags íslenskra leikfélaga (Leiklistarvefurinn)
* „Skólaleikir í 150 ár“, ''Morgunblaðið'' 1936
Jóhann Hjartarson

**Jóhann Hjartarson** (f. 8. febrúar 1963) er íslenskur lögfræðingur og stórmeistari í skák og sá íslenskra skákmanna, sem mestum frama hefur náð í skákinni að Friðrik Ólafssyni .
Prestur

**Prestur** er sá aðili sem hefur öðlast vígslu eða önnur sambærileg réttindi innan trúarbragða til að annast guðsþjónustur eða helgihald fyrir trúbræður sína. Prestsembættið finnst innan margra trúarbragða þó nafngiftir geti verið ólíkar eftir trúarhefðum. Prestar eru almennt álitnir vera í góðu sambandi við almættið og leitar fólk oft til presta til að fá ráðgjöf í andlegum málefnum sem og öðrum.

Í kristni liggja tvö grísk orð að baki orðinu prestur. Annars vegar *presbyteros* (πρεσβυτερος-öldungur), sem er orðsifjafræðilega skylt íslenska orðinu prestur og hins vegar *hiereus* (ιερευς) sem vísar til þeirra sem önnuðust fórnir þær meðal gyðinga sem lýst er í Gamla testamentinu. Merking orðsins (þ.e. *hiereus*) breyttist nokkuð í Nýja testamentinu þar sem Jesú Kristi er lýst sem æðsta presti (Heb. 2.17), meðalgöngumanns milli Guðs og manna.

Meðal mótmælenda er mikilsverðasta hlutverk prestsins í helgihaldi það að annast útdeilingu sakramentanna (skírn og kvöldmáltíðarsakramentið). Í mótmælendatrú mega bæði karlar og konur gegna prestsembætti en því er öðruvísi farið innan rómversk-kaþólsku kirkjunnar og rétttrúnaðarkirkjunnar. Þar mega einungis karlmenn gegna embætti prests og skulu lifa einlífi. Í báðum kirkjudeildum er hlutverk presta í helgihaldi mun veigameira en meðal mótmælenda enda eru sakramenti mun fleiri og helgihald allt umfangsmeira.

## Tengt efni
* Prestaeiðurinn
Útgarðar

**Útgarðar** nefndist heimili Útgarða-Loka, fjölkunnugs jötuns í norrænni goðafræði. Voru Útgarðar lengst í austri. Sagt er frá því í *[[Snorra-Edda|Snorra-Eddu]]* þegar þrumuguðinn Þór fór til Útgarða ásamt fylgisveini sínum, Þjálfa, og hinum viðsjárverða Loka Laufeyjarsyni. Þar lét Útgarða-Loki þá þreyta hinar ýmsu þrautir sem allar reyndust þeim um megn vegna fjölkynngi gestgjafans. Loki og Logi kepptu í kappáti, Þjálfi og Hugi áttust við í kapphlaupi og Þór þreytti þrjár þrautir; hann reyndi að tæma úr drykkjarhorni, lyfta ketti Útgarða-Loka og glíma við fóstru hans, Elli. Reyndist Útgarða-Loki hafa beitt brögðum og sjónhverfingum. Hafði Logi í raun verið eldur, Hugi var hugsun, vökvinn í drykkjarhorninu var úthafið mikla, kötturinn Miðgarðsormur og Elli var ellin. Er Útgarða-Loki fylgdi þeim út daginn eftir veisluna, voru þremenningarnir miður sín þar sem þeim hafði mistekist í öllum þrautunum. Opinberaði þá Útgarða-Loki þá brellur sínar og sagði þeim að hann hefði aldrei boðið þeim inn í heimkynni sín ef hann hefði vitað hversu öflugir þeir væru, því litlu hefði mátt muna að þeir leystu þrautirnar.
Skaði

**Skaði** er kona sjávarguðsins Njarðar í norrænni goðafræði og þar með stjúpmóðir Freys og Freyju. Skaði var af kyni jötna en faðir hennar var jötunninn Þjassi. Þrymheimur kallast heimkynni Skaða sem eru staðsett uppi í fjöllum og ferðast hún um á skíðum og veiðir þau dýr með boga og örvum sem á vegi hennar verða. Skaði hefur einnig verið kölluð Öndurguð eða Öndurdís.

Samkvæmt skáldskaparmálum varð hjónaband hennar og Njarðar til þegar Skaði kom til ása og ætlaði sér að hefna dauða föður síns Þjassa eftir rán Iðunnar. Guðirnir buðu henni hinsvegar í staðinn ýmsar bætur, þar á meðal að fá einn af ásunum sem eiginmann, en þeir væru huldir og hún þyrfti að dæma þá af fótunum einum saman.

Skaði leit þá á fæturna og valdi þá fallegustu og hreinustu, og hélt að þeir gætu aðeins tilheyrt Baldri. Kom þó í ljós að þeir væru fæturnir á Nirði, guði sjávar og vinds.

Hjónaband þeirra varð stormasamt, þar sem hún gat ekki sofið í Nóatúnum vegna hávaðans í hafinu og mávunum. Fluttu þau þá til Þrymheims, þar sem Njörður gat ekki fest svefn vegna ýlfurs úlfanna í fjöllunum. Þau komust að samkomulagi þar sem þau ættu 9 nætur í Nóatúni og 9 nætur í Þrymheimi. Þau skildu og giftist hún síðar Óðni og var einn af sonum þeirra Sæmingur.
Miðgarðsormur

**Miðgarðsormur** eða **Jörmungandur** er ófrýnilegt sæskrímsli og tortímingarafl í norrænni goðafræði sem liggur í hafinu sem umkringir heiminn og bítur þar í sporð sér. Miðgarðsormurinn er einn af erkifjendum ása og er eitt afkvæma Loka sem hann gat við gýginni Angurboðu. Hin voru Hel og Fenrisúlfur. Nafnið Miðgarðsormur kemur hvorki fyrir í eddukvæðum né dróttkvæðum; hann er þar aðeins nefndur *Jörmungandur*, *Ormur* og *Naður*.

Um Miðgarðsorm eru til margar sögur og snúast þær margar hverjar um samskipti hans og þrumuguðsins Þórs en þeir eru erkifjendur. Fræg er sagan af bardaga þeirra í Ragnarökum. Þá drap Þór Miðgarðsorm en komst ekki lengra en níu skref frá hræi ófreskjunnar því henni hafði tekist að blása á hann banvænu eitri. Féll Þór þar dauður til jarðar.

## Tenglar
*Getið þið sagt mér eitthvað um Miðgarðsorminn og Fenrisúlf? - Vísindavefurinn
Iðunn (norræn goðafræði)

**Iðunn** er gyðja í norrænni goðafræði sem gegnir því hlutverki að gæta gulleplanna sem tryggja goðunum eilífa æsku. Iðunn er kona skáldskaparguðsins Braga.

## Gulleplunum stolið
Í upphafi Skáldskaparmála í Eddu Snorra Sturlusonar segir frá því að eitt sinn var gulleplunum stolið. Það gerðist þannig að Loki og Hænir voru saman á ferðalagi og reyndu að steikja sér kjöt en það gekk eitthvað illa. Fyrir ofan þá sat stór örn á grein (en hann var reyndar jötunninn Þjassi í dulargervi) og hann bauðst til að hjálpa þeim að steikja kjötið gegn því að fá hluta af því. Þegar kjötið var orðið steikt flaug fuglinn hinsvegar á brott með allt kjötið. Loki varð mjög reiður og sló til fuglins með staur, staurinn festist við fætur fuglsins og Loki var þannig dreginn langa leið með fuglinum. Þjassi neitaði að láta hann lausan nema hann lofaði að gefa honum bæði Iðunni og gulleplin hennar. Þegar Loki kom aftur til Ásgarðs lokkaði hann Iðunni út í skóg með eplin og Þjassi kom þar fljúgandi í arnarlíki, greip Iðunni og flaug með hana með sér til Jötunheima. 

Umsvifalaust tóku goðin þá að eldast því ef þau fá ekki að bíta af eplum Iðunnar eldast þau líkt og dauðlegir menn. Þau komust að svikum Loka og sendu hann til að ná Iðunni aftur. Loki fékk lánaðan valsham Freyju og flaug til hallar Þjassa. Þar breytti hann Iðunni í hnetu og flaug af stað með hana í klónum. Þjassi jötunn tók hinsvegar eftir því og elti þau í arnarham en þegar Loki flaug inn yfir Ásgarð kveiktu æsirnir í spónahrúgu svo að vængir Þjassa sviðnuðu er hann flaug yfir eldinn og hann féll til jarðar. Æsirnir drápu hann og glöddust yfir að hin dýrmætu epli væru komin aftur til Ásgarðs og þeim var tryggð eilíf æska á ný.

## Myndir

Mynd:Carl Larsson Brita as Iduna.jpg|Brita, dóttir málarans, sem Iðunn (málverk eftir Carl Larsson, 1901)


## Heimildir
* Roy Willis. *Goðsagnir heimsins*. 1998. Mál og menning, Reykjavík.
Sif

**Sif** er gyðja kornakra í norrænni goðafræði og slegið glampandi hár hennar gáraðist um herðar henni eins og fullþroska hveiti á akri. Á eftir Freyju var Sif fegurst allra goðanna. Í fornum kveðskap var haddur (hár) Sifjar kenning fyrir gull sem skýrist af því að eitt sinn klippti Loki Laufeyjarson allt hár af Sif og hótaði Þór eiginmaður hennar honum öllu illu ef hann léti svartálfa ekki búa til nýtt hár úr gulli handa Sif.

## Fjölskyldutengsl og heimili
Sif er kona þrumuguðsins Þórs og býr með honum í höll hans, Bilskirni, í ríkinu Þrúðvöngum. Í Bilskirni voru 540 herbergi og var stærst allra húsa sem menn kunnu skil á. Börn Þórs og Sifjar eru Þrúður og Móði. Sif er ekki móðir Magna en Þór átti hann með jötunmeynni Járnsöxu. 

Sif á hinsvegar soninn Ull með fyrri eiginmanni. Ullur var bæði góður bogamaður og skíðamaður. Hann var fagur og hafði hermanns atgervi og gott var að heita á hann í einvígi.

## Hvernig Sif fékk gullhárið
Nótt eina var hrekkjalómurinn Loki eirðarlaus og langaði að bregða á leik. Hann laumaðist inn í svefnherbergi Sifjar, en Þór eiginmaður hennar var í burtu að berja tröll. Sif lá í fastasvefni og sítt og fagurt hár hennar flæddi niður úr rúminu. Loki gekk upp að henni og klippti hljóðlega allt hárið af Sif og flýtti sér svo í burtu með hárflétturnar með sér. Á leiðinni út um gluggann missti hann hinsvegar annan ilskóinn sinn. Þegar Sif vaknaði og uppgötvaði hvað hafði gerst, emjaði hún af skelfingu. Þór þekkti hins vegar ilskóinn og sá að þar hafði Loki verið að verki. Hann var svo reiður að hann ætlaði að drepa hrekkjalóminn. Loki baðst miskunnar og lofaði að fara til svartálfa og fá þá til að búa til gullhadd (haddur: hár) handa Sif og aðra dýrgripi handa hinum goðunum. Loki fór þá til dverganna Ívaldasona sem bjuggu í Svartálfaheimi en þeir voru eins og allir dvergar miklir list- og handverksmenn. Á skömmum tíma bjuggu þeir til handa Sif hinn fegursta gullhadd sem Loki hafði nokkurn tímann séð. Auk þess smíðuðu þeir spjótið Gungni handa Óðni (hann hafði þann eiginleika að nema ekki staðar fyrr en hann færi í fast efni) og skipið Skíðblaðni handa Frey (það hafði alltaf byr þegar segl kom á loft en mátti vefja saman sem dúk og hafa í pungi). Upp frá því bar Sif ávallt hár gert úr gulli.
Túttubyssa

**Túttubyssa** er heimatilbúin „byssa“ sem er vinsæl í Ástralíu og á Íslandi og víðar. Þær er eru einfaldar að gerð. Venjulega er notast við einn fingur af gúmmíhanska, sem er kipptur af, og efrihlutann af gosflösku úr plasti - eða rörbút. Fingurinn af gúmmíhanskanum er smokrað upp á enda flöskunnar eða upp á rörið og fest með hosuklemmu eða límbandi. Algeng skotfæri eru ber, spörð og litlir steinar.

## Tenglar
* ''Fékk reyniberjaskot úr túttubyssu í augað''; frétt í Morgunblaðinu 1994
* ''Augnslys barna alltof tíð hér á landi''; grein í Morgunblaðinu 1987
Fram (skip)

***Fram*** er skip (þrímastra skonnorta með gufuvél), teiknað og smíðað af Colin Archer. Fridtjof Nansen notaði skipið þegar hann komst á Norðurpólinn 1895 og Roald Amundsen notaði það þegar hann kannaði Suðurskautslandið. Skipið var byggt til að þola harðan ágang ísins í kringum norður- og suðurpólinn, gert úr ítalskri eik og hafði næstum engan kjöl. Skrúfan og stýrið voru útbúin þeirri tækni að hægt var að draga þau inn í skrokk skipsins til að þau skemmdust ekki í ísnum.

Skipið er nú varðveitt í Fram safninu í Osló.

## Ferðir

### Að norðurpólnum
Nansen lét skipið frjósa fast í ísnum við Svalbarða þegar hann var á leið sinni á Norðurpólinn og gekk á skíðum þaðan  áleiðis að pólnum þótt hann kæmist ekki norðar en á rúmlega 86. breiddargráðu. Skipið færðist með hafstraumi og þegar ísa leysti sigldu skipverjar til Norður-Noregs. Þangað komu Nansen og Hjalmar Johansen sem gekk með honum.

### Kortagerð með Sverdrup
1898 fór Otto Sverdrup ásamt áhöfn á Fram til eyjanna norður af Kanada til að kortleggja þær og skoða gróðurfar, dýr, jarðfræði og hafdýpi í kringum þær. Fyrir þessa ferð var skipinu breytt til að auka við plássið uppi á dekki.

### Leitin að suðurpólnum
Roald Amundsen ákvað að nota Fram til ferðar sinnar til suðurpólsins. Amundsen komst á suðurpólinn 14. desember 1911 eftir kapphlaup við bretann Robert Scott, sem einnig þráði að komast fyrstur á pólinn. Scott hafði einnig keppst við að komast á norðurpólinn á undan Nansen, en heppnaðist hvorki þá né við suðurskautið.

## Tenglar
* Fram-safnið í Osló 
* Kort af leiðangri Fram við norðurskautið
Inflúensa

**Inflúensa**, eða **flensa**, er smitsjúkdómur sem leggst á fugla og spendýr. Í spendýrum koma helstu einkenni fram í efri öndunarfærum og í lungum. Sjúkdóminn má rekja til RNA veiru (af Orthomyxoviridae fjölskyldunni).

Algengustu einkenni í mönnum eru sótthiti, hálsbólga og eymsli í hálsi, höfuðverkur, vöðvaverkir, hósti og þreyta. Einnig getur niðurgangur fylgt í kjölfarið á þessum einkennum ef veikindin eru orðin langvarandi.

Þótt ýmsir öndunarfærasjúkdómar séu í daglegu tali nefndir flensa er raunveruleg inflúensa talsvert frábrugðin venjulegu kvefi, og mun alvarlegri. Einstaklingar sem smitast af inflúensu þjást oft af miklum sótthita í eina til tvær vikur, og ef ekki er brugðist rétt við, eða ef einstaklingurinn er veikburða fyrir, getur sjúkdómurinn leitt til dauða.

Inflúensa er bráðsmitandi og berst um heiminn í árvissum flensufaröldrum. Þegar flensufaraldur geisar látast alla jafna milljónir af völdum sjúkdómsins, en í hefðbundnu árferði nemur tala látinna hundruðum þúsunda á ári. Á 20. öldinni hafa þrír flensufaraldrar geisað, í öll skiptin í kjölfar stökkbreytingar á veirunni sem dró úr getu fólks til að berjast við sjúkdóminn.

Sú tegund inflúensu, sem á undanförnum árum hefur þótt líklegust til að breytast í alvarlegan alheimsfaraldur er H5N1, en þessi influensutegund er betur þekkt sem fuglaflensa. Nú (sumar 2009) óttast menn þó meira H1N1, sem er kölluð svínaflensa. Hún er talin hafa borist upphaflega úr svínum í menn í Mexíkó, en nú er hún farin að smitast frá manni til manns.
Maríukirkja (Reykjavík)

**Maríukirkja, kirkja Maríu meyjar, stjörnu hafsins** er kaþólsk sóknarkirkja
í Breiðholtshverfi í Reykjavík. Hún var tekin í notkun þann 25. mars 1985 (á boðunardegi Maríu) og loks vígð 24. maí 2001. Sóknarprestur er Sr. Denis O´Leary frá Írlandi.

## Tengill
* Vefsíða Maríukirkju