open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veggjaglæða

**Veggjaglæða** (fræðiheiti: *Xanthoria parietina*), stundum einnig nefnd **veggmosi**, **viðarmosi** eða **veggjaskóf**, er fléttutegund af glæðuætt. Hún finnst á Íslandi þar sem hafrænt loftslag ríkir.

## Útlit
Veggjaglæða er gul og mött að ofan en þalið er hvíttleitt að neðan og jaðrarnir lítið eitt uppflettir. Askhirslur eru algengar, appelsínugular að lit með ljósari þalrönd.

Gró veggjaglæðu eru átta í aski, glær, tvíhólfa með þykkum millivegg, 10-15 µm x 5,5-9 µm að stærð.

## Búsvæði
Veggjaglæða vex á klettum og er sérstaklega algeng við ströndina. Hún er algeng á Suðurlandi, Vesturlandi og norður eftir Austfjörðum en er mjög sjaldgæf á Norðurlandi.

## Nytjar
Áður fyrr var ráðlagt að nota veggjaglæðu til að lækna gulusótt.

## Efnafræði
Eins og aðrar tegundir af glæðuætt inniheldur veggjaglæðan gula litarefnið parietín.

Þalsvörun veggjaglæðu er K+ vínrauð, C-, KC-, P-.

## Tilvísanir
Loðmura

**Loðmura** (fræðiheiti *Potentilla argentea*) er fjölær jurt af Rósaætt sem vex í öllum stöðum á meginlandi Evrópu upp í 2000 m hæð, nema á Írlandi og Íslandi. Klettótt og stórgrýtt graslendi, veg- og götubrúnir, aflagt ræktað land. Á suðurhluta vaxtarsvæðisins vex hún einkum í fjalllendi.   

## Lýsing
Lág-meðalhá, dúnhærð, fjölær, með útstæða-uppsveigða stöngla. Blöð fingruð, með 5, mjóa, sporbaugótta, gróftennta eða sepótta bleðla, dökkgræna að ofan, en silfurihvíta og flosaða að neðan. Blóm gul, 10-12 mm, mörg í greindum skúfi; frævur fölgular. 

## Myndir

20140613Potentilla argentea.jpg
Potentilla argentea (7775510140).jpg
20190513Potentilla argentea2.jpg
20190524Potentilla argentea1.jpg


## Tilvísanir

## Heimildir

## Tenglar
* Howard, Michael. *Traditional Folk remedies* (Century, 1987, pp 96–97)
* Signe Frederiksen et al., *Dansk flora*, 2. udgave, Gyldendal 2012. ISBN 8702112191.
Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir

**Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir** (f. 8. ágúst 1921, dáin 26. apríl 1994) var íslensk baráttukona fyrir réttindum verkakvenna og sat á Alþingi fyrir Borgaraflokkinn.

Aðalheiður fæddist að Efri-Steinsmýri í Vestur-Skaftafellssýslu. Foreldrar hennar voru hjónin Bjarnfreður Jóhann Ingimundarson bóndi og kona hans Ingibjörg Sigurbergsdóttir. Aðalheiður var hluti af stórum systkinahópi en hún átti alls 19 systkini, Magnús Bjarnfreðsson fréttamaður var bróðir Aðalheiðar.  

Aðalheiður ólst upp við kröpp kjör og naut einungis barnaskólafræðslu í fjögur ár. Hún starfaði sem fiskvinnslukona í Vestmannaeyjum á stríðsárunum, starfaði á sjúkrahúsinu í Vestmannaeyjum árið 1944-1949, var verkakona í Reykjavík 1958-1959, bréfberi í Reykjavík 1960-1963, húsfreyja í Köldukinn í Holtum 1963-1974 og verkakona í Reykjavík 1974-76.

Hún sinnti margvíslegum trúnaðarstörfum fyrir verkalýðshreyfinguna og var m.a. formaður Verkakvennafélagsins Snótar í Vestmannaeyjum 1945-1949, sat í stjórn Sósíalistafélags Vestmannaeyja, var formaður Starfsmannafélagsins Sóknar 1976-1987 og sat í miðstjórn ASÍ um árabil. Hún var í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs 1987-1992 og í bankaráði Búnaðarbankans frá 1990-1993. Hún var kjörin alþingismaður Reykvíkinga fyrir Borgaraflokkinn árið 1987 og sat á þingi til ársins 1991. 

Aðalheiður var í undirbúningsnefnd fyrir Kvennafrídaginn árið 1975 og flutti ræðu á baráttufundi kvenna á Lækjartorgi og vakti hún mikla athygli.

Árið 1980 hlaut Aðalheiður riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf sín að verkalýðsmálum. Árið 1985 kom ævisaga hennar, *Lífssaga baráttukonu* út, skráð af Ingu Huld Hákonardóttur sagnfræðingi.

## Tilvísanir
Armeria pubigera

**Armeria pubigera** er jurt af gullintoppuætt.

Armeria pubigera (1) 1.JPG
Armeria pubigera (2) 1.JPG
Armeria pubigera (2) 2.JPG
Armeria pubigera (2) 4.JPG
Armeria pubigera (2) 5.JPG

## Tilvísanir
Armeria pungens

**Armeria pungens** er jurt af gullintoppuætt.

Flowers at Vignola Mare, Sardinia, Italy.jpg
Flora della Sardegna 309 (1).JPG
Flora della Sardegna 309 (2).JPG
Flora della Sardegna 309 (4).JPG


## Tilvísanir
Sportsfélag Reykjavíkur

**Sportsfélag Reykjavíkur** (stundum skrifað **Sportfélag Reykjavíkur**) var skammlíft íþróttafélag í Reykjavík sem stofnað var 17. mars árið 1896. Tilgangur þess var að standa fyrir hvers kyns íþróttaæfingum í höfuðstaðnum og hófst það handa við vallargerð í því skyni.

## Sagan
Litlar og brotakenndar heimildir eru varðveittar um Sportsfélag Reykjavíkur. Árið 1917 birtist í Sumarblaðinu, sem gefið var út af ÍR, stutt grein um sögu félagsins. Þar kemur fram að 17 manns hafi mætt á stofnfundinn og skömmu síðar hafi félagsmenn verið orðnir 90 talsins. Í stofnfundarboði kom fram að félagið skyldi „...stunda meðal annars knattleiki, þreyta róðra og hraðgöngur m.fl.“ Daginn eftir stofnfund sendi félagið bréf til bæjarstjórnarinnar þar sem farið var fram á afnot af Austurvelli til „íþróttalegra leikja“. Féllust bæjaryfirvöld á að lána tvo nyrðri reiti vallarins undir umsjón lögreglustjóra.

Rökrétt er að líta á stofnun félagsins sem framhald af íþróttastarfi skoska prentarans James B. Ferguson sem kom til starfa við prentsmiðju Ísafoldar árið 1895 og var hér á annað ár. Ferguson stofnaði og stýrði fimleikahópi sem nefndist Reykjavík Gymnastic Club og stýrði einnig æfingum í fótbolta. Meðal piltanna sem æfðu undir stjórn Ferguson voru bræðurnir Ólafur og Sveinn, synir Björns Jónssonar útgefanda Ísafoldar. Þeim sem ganga vildu í hið nýstofnaða Sportsfélag var einmitt bent á skrifstofu Ísafoldar.

Knattspyrnufélag Reykjavíkur er talið stofnað árið 1899 og voru í stofnendahópnum allnokkrir þeirra pilta sem Ferguson hafði leiðbeint í íþróttinni. Þar sem Sportsfélag Reykjavíkur hafði knattleiki á stefnuskrá sinni og hefur væntanlega verið skipað mörgum sömu piltum, má telja félagið einhvers konar undanfara að stofnun KR.

Að sögn greinarhöfundar Sumarblaðsins varð lítið úr æfingum á Austurvelli, en þess í stað réðst félagið í að ryðja íþróttasvæði á Melunum. Voru ráðnir til starfans ungir piltar, en sjóðir félagsins tæmdust á skömmum tíma og féll verkið þá niður hálfklárað. Má þó líta á jarðvegsvinnu þessa sem fyrsta skrefið í gerð fyrsta Melavallarins.

Engar heimildir eru til um hvenær Sportsfélagi Reykjavíkur var slitið.

## Tilvísanir og heimildir

*
Guðjón Þórðarson

**Guðjón Þórðarson** (f. 14. september 1955) er íslenskur knattspyrnuþjálfari og fyrrum knattspyrnumaður fæddur á Akranesi.

Guðjón spilaði sem leikmaður lengst af fyrir ÍA og spilaði 400 leiki fyrir liðið; vann 5 íslandsmeistaratitla og 5 bikartitla. Hann spilaði einn landsleik með landsliði Íslands.

Guðjón sneri sér að þjálfun árið 1987 og hefur þjálfað á Íslandi, Noregi, Englandi og Færeyjum. Synir Guðjóns eru allir viðriðnir knattspyrnu.

## Tilvísanir
Armeria macrophylla

**Armeria macrophylla** er jurt af gullintoppuætt.


Armeria July 2012-1.jpg
Armeria macrophylla.JPG
Armeria macrophylla 1.JPG
Armeria June 2013-1.jpg
Armeria June 2013-3.jpg


## Tilvísanir
Armeria genesiana

**Armeria genesiana** er jurt af gullintoppuætt.

Armeria genesiana Closeup 2010-5-08 DehesaBoyaldePuertollano.jpg


## Tilvísanir
Toronto Raptors

**Toronto Raptors ** er körfuboltalið frá Toronto, Kanada sem spilar í NBA deildinni. Liðið var stofnað árið 1995 ásamt Vancouver Grizzlies (síðar Memphis Grizzlies). 

Liðið komst fyrst í úrslit NBA árið 2019 þegar það mætti Golden State Warriors. Það sigraði Warriors 4-2.

## Þekktir leikmenn

## Titlar
***[[National Basketball Association|NBA]]**
**Meistarar (1):2019

## Tilvísanir

## Heimild

*
Lóblaðka

**Lóblaðka** (fræðiheiti: *Persicaria lapathifolia*) er einær jurt í súruætt (*Polygonaceae*). Blómin eru ýmist ljós-gulgræn eða ljósrauð og fræin svört. Til aðgreiningar frá *[[Persicaria maculosa]]* þá þá er hún með kirtla á axlarblöðum og neðan á blöðunum. Blöðin eru oft með svartan blett.
Hún er sjaldgæfur slæðingur á Íslandi

## Ytri tenglar
* Pilört Den virtuella floran 
* Pilört i Carl Lindman, Bilder ur Nordens flora (andra upplagan, Wahlström och Widstrand, Stockholm 1917–1926)

## Tilvísanir
Nixon-Pompidou mótmælin

**Nixon-Pompidou mótmælin** voru haldin þann 31. maí árið 1973 af Samtökum herstöðvaandstæðinga ásamt Víetnamnefndinni og Æskulýðssambandi Íslands. Tilefnið var leiðtogafundur þeirra Richard Nixon og Georges Pompidou sem fram fór á Kjarvalsstöðum.

## Aðdragandi og skipulag
Forsetar Bandaríkjanna og Frakklands hittust á fundi í Reykjavík í lok maímánaðar 1973. Staðarvalið skýrðist af stirðu sambandi ríkjanna tveggja sem olli því að Pompidou neitaði að fara til Bandaríkjanna. Fyrri fundur leiðtoganna hafði því farið fram á Azoreyjum.

Leiðtogafundurinn fór fram í skugga harðra landhelgisdeilna Íslendinga og Breta, sem höfðu mikil áhrif á þjóðfélagsumræðuna. Viku fyrir fundinn hafði ASÍ til að mynda efnt til mótmæla á Lækjartorgi gegn framferði Breta, þar sem áætlað var að 25 þúsund manns hefðu mætt á fjölmennasta útifund Íslandssögunnar fram að því. Margir kusu að setja landhelgismálið í samhengi við veru Íslands í NATO og veru bandaríska hersins, þar sem Ísland ætti í höggi við meinta bandamenn í NATO.

Samtök herstöðvaandstæðinga, Víetnamnefndin og Æskulýðssambandið ákváðu að efna til sameiginlegra mótmæla í tengslum við leiðtogafundinn. Þau sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu með helstu kröfum aðgerðanna. Þær beindust gegn veru bandaríska hersins á Íslandi, gegn yfirgangi Breta og annarra NATO-ríkja á Íslandsmiðum, gegn stuðningi Efnahagsbandalags Evrópu við málstað Breta, gegn tilraunum Frakka með kjarnorkuvopn í Kyrrahafi, gegn Víetnamstríðinu, gegn heimsvaldastefnu almennt og gegn veru Íslands í NATO.

Skipulag mótmælanna var á þá leið að gengið var frá Vonarstræti, þar sem Gunnlaugur Stefánsson formaður Æskulýðssambandins flutti ávarp. Þaðan var haldið meðfram Tjörninni upp á Barónsstíg og eftir Flókagötu framhjá fundarstað leiðtoganna. Staðnæmst var við Sjómannaskólann þar sem haldinn var útifundur með fjölda ræðumanna, tónlistarflutningi og leiklistargjörningi.

Mikill fjöldi fólks tók þátt í göngunni og voru kröfur tengdar landhelgismálunum mjög áberandi. Aðgerðirnar vöktu sömuleiðis athygli erlendra fjölmiðla sem fylgdust með leiðtogafundinum, en þær voru myndrænni en venja hafði verið til í íslenskum mótmælum. Var þar einkum að þakka myndlistarfólki úr SÚM hópnum sem hönnuðu vönduð og frumleg mótmælaskilti sem síðan voru máluð og smíðuð undir verkstjórn Gylfa Gíslasonar myndlistamanns. Vöktu þar sérstaka athygli gríðarstórir símar með áletruninni *Watergate*, en Watergate-hneykslið var þá að komast í hámæli.

## Tilvísanir
Lækjagambri

**Lækjagambri** (fræðiheiti *Racomitrium aciculare*) er mosi af skeggmosaætt. Hann vex við læki og finnst víða á Íslandi, sérstaklega  þar sem loftslag er landrænt en er ekki algengur.

## Tilvísanir
Hrukkunjóli

**Hrukkunjóli**  (fræðiheiti: *Rumex crispus*) er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Upprunnin frá Evrópu og vesturhluta Asíu er hann er slæðingur á Íslandi, aðallega í kring um Reykjavík. Að útliti er hann lítillega frábrugðinn njóla.

## Heimild

## Tenglar
**Den nya nordiska floran*. Bo Mossberg och Lennart Stenberg. Wahlström & Widstrand 2003. .
**Svensk flora: Fanerogamer och ormbunksväxter* (28 upplagan). Th. O. B. N. Krok och S. Almquist. Liber 2001. .
*Krusskräppa - Den virtuella floran
Borgarnjóli

**Borgarnjóli**, eða *skógarnjóli*, (fræðiheiti: *Rumex obtusifolius*) er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Upprunnin frá Evrópu  er hann er slæðingur á Íslandi, aðallega í kring um Reykjavík. 

## Heimild

## Tenglar
* Tomtskräppa - Den virtuella floran
Bugðunjóli

**Bugðunjóli**  (fræðiheiti: *Rumex triangulivalvis*) er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Upprunnin frá Norður-Ameríku hefur fundist einu sinni á Íslandi.

## Heimild
Skúfasúra

**Skúfasúra** (fræðiheiti: *Rumex thyrsiflorus*) er fjölær jurt af ættkvísl súra. Hún líkist túnsúru. Upprunnin frá Evrópu, hefur hún fundist um tíma á Austurlandi.

## Heimild

## Tenglar
*Stor ängssyra - Den virtuella floran
Akurnjóli

**Akurnjóli** (fræðiheiti: *Rumex stenophyllus*) er stórvaxin fjölær jurt af ættkvísl súra. Upprunnin frá Evrópu, hefur hann fundist á Íslandi. 

## Heimild

## Tenglar
*Jepson Manual Treatment (invasive plant species)
*UC Photos gallery
Ólafur Gunnar Guðlaugsson

**Ólafur Gunnar Guðlaugsson** er rithöfundur og grafískur hönnuður. Hann er höfundur vinsæls barnabókaflokks sem heitir eftir aðalsöguhetjunni; Benedikt Búálfi.

## Útgefin ritverk

### Ævintýri Benedikts Búálfs
**Benedikt búálfur,* Mál og menning útg. 1999
**Eldþursar í álögum,* Mál og menning útg. 2000
**Andinn í Miklaskógi,* Mál og menning útg. 2001
**Drekasögur,* Mál og menning útg. 2002
**Höfuðskeppnur Álfheima,* Mál og menning útg. 2003
**Drottning drekanna,* Mál og menning útg. 2004
**Ævintýri í Álfheimum,* Mál og menning útg. 2005 (hún er endurútgáfa á fyrstu þremur sögunum í einni bók).
**Svarta nornin,* Mál og menning útg. 2006
**Drekagull,* Mál og menning útg. 2007
**Runni Risi,* Sögur útgáfa 2012

### Síðasti seiðskrattinn
# *Ljósberi,* Vaka-Helgafell 2021
# *Ofurvættir,* Vaka-Helgafell 2022
# *Návaldið,* Vaka-Helgafell 2023
Strympa

**Strympa** (franska: *La Schtroumpfette*) er þriðja bókin í ritröðinni um Strumpana og kom út árið 1967. Listamaðurinn Peyo teiknaði og samdi söguna í samvinnu við Yvan Delporte. Hún var jafnframt fjórða strumpabókin sem kom út á íslensku árið 1979.

## Söguþráður
*Strympa* er aðalsaga bókarinnar. Kjartan galdrakarl ákveður að hefna sín á strumpunum með því að skapa kvenstrump, Strympu. Við galdurinn gefur hann Strympu ýmsa slæma eiginleika á borð við öfundsýki, þrjósku, fákænsku og hirðuleysi. Útkoman verður kvenstrumpur með strítt svart hár. Hann skilur hana eftir úti í skógi, þar sem strumparnir finna hana.

Strympa veldur ýmsum vandræðum í þorpinu og í stríðnisskyni telja strumparnir henni trú um að hún sé feit og ófríð. Strympa tekur þessu illa, en Yfirstrumpur tekur málin í sínar hendur og endurskapar Strympu. Hún fær sítt, ljóst hár og yndirþokka sem veldur því að allir strumparnir verða ástfangnir. Strympa vefur þeim um fingur sér og lætur þá leggja sig í stórhættu með ýmsum uppátækjum. Að lokum tekst henni næstum að drekkja þorpinu með flóðbylgju.

Þegar upp kemst að Kjartan sé skapari Strympu er hún dregin fyrir dómstól. Snjall verjandi Strympu bendir á að Yfirstrumpi sé í raun um að kenna, þar sem hann hafi gætt hana þessari ómótstæðilegu fegurð. Strympa er sýknuð og ástsjúkir strumparnir halda áfram að berjast um hylli hennar. Hún kemst að þeirri niðurstöðu að enginn friður geti ríkt í þorpinu að óbreyttu og lætur sig því hverfa. Strumparnir verða hnuggnir en ná sér þó niður á Kjartani með því að skapa ófrýnilega kerlingu og senda hana á hans fund.

*Hungursneyðin* er seinni saga bókarinnar og öllu styttri. Strumparnir búa sig undir veturinn með því að safna matarforða. Strax í vetrarbyrjun brennur birgðageymslan til kaldra kola og fljótlega sverfur hungrið að. Strumparnir yfirgefa þorpið í matarleit. Ferðin leiðir þá kastala þar sem vinalegur en bláfátækur höfðingi tekur á móti þeim. Strumparnir finna gullsjóð í kjallaranum og leysa þannig peningavandræði gestgjafans sem gefur þeim mikinn matarforða að launum.

## Íslensk útgáfa
Bókin kom út á vegum Iðunnar árið 1979 í samvinnu við danska forlagið *Carlsen*. Þýðingin var gefin út undir dulnefninu *Strumpur*.
Grýtuætt

**Grýtuætt** (latína: Portulacaceae) er ætt blómstrandi plantna, sem samanstendur af 115 tegundum í einni ættkvísl: *[[Portulaca]]*. Áður voru um 20 ættkvíslir með um 500 tegundum taldar til hennar en þær hafa verið flokkaðar í aðrar ættir. Í núverandi kerfi (APG III) eru þær í Montiaceae, Didiereaceae, Anacampserotaceae og Talinaceae.

## Tilvísanir

* Den virtuella floran - Portlakväxter
* Portulacaceae  in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). ''The families of flowering plants'' 
* ''Flora of North America'': Portulacaceae
* ''Flora of China'': Portulacaceae
* links at CSDL
Montiaceae

**Montiaceae** er ætt blómstrandi plantna, sem samanstendur af 14 ættkvíslum með um 230 þekktum tegundum, með heimsútbreiðslu.

Ættin Montiaceae var nýlega mynduð (APG III system) og var hún skilin frá Portulacaceae.

## Ættkvíslir
**[[Calandrinia]]* Kunth
**[[Calyptridium]]* Nutt.
**[[Cistanthe]]* Spach
**[[Claytonia]]* L.
**[[Hectorella]]* Hook.f.
**[[Lenzia]]* Phil.
**[[Lewisia]]* Pursh
**[[Lewisiopsis]]* Govaerts
**[[Lyallia]]* Hook.f.
**[[Montia]]* L.
**[[Montiopsis]]* Kuntze
**[[Parakeelya]]* Hershk.
**[[Phemeranthus]]* Raf.
**[[Schreiteria]]* Carolin


Calandrinia grandiflora 2.jpg| Calandrinia grandiflora
Calyptridium monospermum.jpg|Calyptridium monospermum
Montia parvifolia 6632.JPG|Montia parvifolia
Montia fontana (mezenc, 43, France)2.JPG|Montia fontana
Lewisia cotyledon (2) 9.JPG|Lewisia cotyledon


## Tilvísanir

## Tenglar
*Montiaceae, Jepson Manual Treatment
Kjalvegur hinn forni

**Kjalvegur hinn forni** er gönguleið á milli Hveravalla og Hvítárnes á Kili. Á leiðinni eru skálar eða sæluhús á Hveravöllum, í Þjófadölum, Þverbrekknamúla og  Hvítárnesi. Vegalengd er um 41 km og þykir hæfilegt að fara þessa leið á 2-3 dögum. Þessi forna gönguleið liggur mun vestar og nær Langjökli en akstursleiðin Kjalvegur og er miklu betur gróin.

## Heimild
* Kjalvegur hinn forni (Ferðafélag Íslands)
Hið íslenska kvenfélag

**Hið íslenska kvenfélag** var stofnað í kjölfar mikils kvennafundar sem haldinn var í Góðtemplarahúsinu í Vonarstræti í Reykjavík 26. janúar 1894 og var fyrsta félagið á Íslandi sem hafði kvenréttindi á stefnuskrá sinni. 

Félagið lagði áherslu á að auka réttindi kvenna og auka áhuga þeirra á að gæta fengina réttinda og hagnýta sér þau. Ennfremur lagði félagið áherslu á að efla menningu kvenna með samtökum og félagsskap. Efling menntunar íslenskra kvenna var einnig ofarlega á baugi í starfi félagsins. Félagið lagði áherslu á að tryggja þeim aðgang að menntastofnunum og var stofnun háskóla á Íslandi eitt af þeim baráttumálum sem félagið lagði áherslu á, en segja má að synjun konungs um stofnun háskóla á Íslandi hafi verið kveikjan að stofnun félagsins. 

Meðal fyrstu verkefna félagsins var að safna undirskriftum kvenna með áskorun til Alþingis þess efnis að veita konum aukin pólitísk réttindi. Alls rituðu rúmlega 2000 konur nöfn sín á listann. Árið 1908 stóð félagið ásamt Kvenréttindafélagi Íslands að annarri undirskriftarsöfnun til Alþingis þar sem skorað var á þingmenn að veita konum kosningarétt og söfnuðust rúmlega 11.000 undirskriftir. Fjöldi undirskriftanna gefur til kynna að baráttumál félagsins höfðu breiða skírskotun meðal kvenna úr ólíkum áttum. 

Þorbjörg Sveinsdóttir ljósmóðir var ein þeira kvenna sem hafði forgöngu um stofnun félagsins. Þorbjörg var gjaldkeri félagsins í fyrstu stjórn þess og formaður frá 1897 og til dauðadags. Fyrstu stjórn félagsins skipuðu auk Þorbjargar þær Sigþrúður Friðriksdóttir formaður, Ólafía Jóhannsdóttir og Jarþrúður Jónsdóttir. 

Ársrit félagsins kom út um fjögurra ára skeið en þar var fjallað um kvenréttindamál og auk þess héldu félagskonur fyrirlestra um slík mál.

## Tilvísanir
Portulaca

***Portulaca*** er eina ættkvíslin í ættinni  Portulacaceae, og er hún með um 40-100 tegundir í hitabeltinu og heittempraða beltinu.

Súpugull (*[[Portulaca oleracea]]*) er víða ræktuð til matar og og er víða ágeng tegund.

## Valdar tegundir

### Áður taldar með
**[[Anacampseros arachnoides]]* (Haw.) Sims (sem *P. arachnoides* Haw.)
*''Anacampseros filamentos''a subsp. ''filamentosa'' (sem *P. filamentosa* Haw.)
*''Anacampseros lanceolata'' subsp. ''lanceolata'' (sem *P. lanceolata* Haw.)
**[[Anacampseros rufescens]]* (Haw.) Sweet (sem *P. rufescens* Haw.)
**[[Anacampseros telephiastrum]]* DC. (sem *P. anacampseros* L.)
**[[Sesuvium portulacastrum]]* (L.) L. (sem *P. portulacastrum* L.)
**[[Talinum fruticosum]]* (L.) Juss. (sem *P. fruticosa* L. or *P. triangularis* Jacq.)
**[[Talinum paniculatum]]* (Jacq.) Gaertn. (sem *P. paniculata* Jacq. or *P. patens* L.)

## Gallery


Image:portulaca_sativa_01.jpg |*Purslane* ræktunarafbrigði
Image:Դանդուռի թթու.jpg|Niðursoðnir stönglar í Armeníu


## Tilvísanir
Fjaðurá

**Fjaðrá** (einnig nefnd **Fjarðará** og stundum ranglega nefnd **Fjaðurá**) er á í Holtsdal í Skaftárhreppi, ekki ýkja langt frá Kirkjubæjarklaustri. Við ána er kennt gljúfur, Fjaðrárgljúfur, sem nýlega hefur orðið að vinsælu kjörlendi ljósmyndara. Fjaðurá rennur í Skaftá.

## Nafnið
Í Árbók hins íslenska fornleifafélags árið 1909 segir:
:Í sambandi hér við skal þess getið, að árspræna milli Holts og Heiðar á Síðu heitir Fjarðará. Hafa margir, og það vitrir menn, ráðið af því, að þangað hafi fjörður náð fyrrum. Hefði þá allt Landbrotið verið sjávarströnd. Þann fjörð hefði þá árburður fyllt, ef ekki eldhraun. Öðrum hefur þótt þetta óliklegt, og hafa þeir því snemma komið með þá tilgátu, að ársprænan héti raunar ekki »Fjarðará«, heldur »Fjaðurá«. En hvaða merkingu gæti það nafn haft? — Tíminn, sem engar sögur fara af hér að lútandi, er svo langur og hefur haft svo miklar breytingar í för með sér, að þar er ef til vill »fátt, sem fortaka má«. En ekkert er um það hægt að fullyrða.

Í Lesbók Morgunblaðsins árið 1948 birtist grein um Skaftafellssýslu og sagði þar meðal annars frá Holtsdal:
:Milli bæjanna [Heiðar og Holts] er dalur og rennur þar á, sem ýmist er kölluð Fjarðará eða Fjaðurá. Líklega er seinna nafnið réttara, þótt hitt standi í Landnámu, því að hér er enginn fjörður nærri, er áin gæti dregið nafn af. Hún kemur fram úr háum gljúfrum. Eru þar slétt standbjörg til beggja handa, botninn sléttur og má ríða langan veg inn í gljúfrin og þykir mörgum tilkomumikið um að litast þar.

## Tilvísanir
Haraldur Böðvarsson hf.

**Haraldur Böðvarsson hf.** var útgerðarfyrirtæki á Akranesi sem var stofnað 17. nóvember 1906 af Haraldi Böðvarssyni sem festi þá kaup á sexæringnum *Helgu Maríu*. Fyrirtækið sameinaðist öðrum útgerðarfyrirtækjum á Akranesi 27. apríl 1991 þegar Heimaskagi hf. og Síldar- og fiskimjölsverksmiðja Akraness gengu inn í það.

Fyrirtækið sameinaðist svo Granda árið 2004 og úr varð HB Grandi.

## Heimildir
Rannveig Torp Pálmadóttir Böðvarsson

**Rannveig Torp Pálmadóttir Böðvarsson** (fædd 8. júlí 1924, lést 28. september 2005) var stjórnarformaður útgerðarfélagsins Haraldar Böðvarssonar hf. á Akranesi um árabil. Rannveig var heiðruð fyrir störf sín í þágu sjávarútvegs með riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu árið 1993.

## Æviágrip
Rannveig fæddist á Vesturgötu 32 í Reykjavík, foreldrar hennar voru Matthea Kristín Pálsdóttir Torp saumakona og Pálmi Hannesson, síðar rektor Menntaskólans í Reykjavík. Móðir hennar giftist Christian Evald Torp veitingamanni, sem varð kjörfaðir Rannveigar. 

Rannveig giftist Sturlaugi H. Böðvarssyni útgerðarmanni þann 14. apríl 1945 og fluttist til Akraness og bjó á Vesturgötu 32 á Akranesi til æviloka.

Eftir að Sturlaugur lést 1976 var Rannveig í sambandi með Sveini Björnssyni stórkaupmanni þar til hann lést 1996.

Rannveig og Sturlaugur eignuðust saman sex börn, Mattheu Kristínu, Harald, Svein, Rannveigu, Sturlaug og Helgu Ingunni.

## Heimildir
Stuttárvirkjun

**Stuttárvirkjun** er vatnsaflsvirkjun í Húsafelli sem hóf starfsemi 1948 og er í eigu Ferðaþjónustunnar Húsafelli. Virkjunin sá íbúum nærsveitar alfarið um rafmagn þar til 1970 þegar almenna dreifikerfið kom loks þangað.

Virkjunin var svo tengd inn á almenna dreifikerfið 2004.

## Heimildir
* 
* 
*
Urðarfellsvirkjun

**Urðarfellsvirkjun** er vatnsaflsvirkjun í Húsafelli sem hóf starfsemi 2018 og er í eigu Ferðaþjónustunnar Húsafelli. Virkjunin var tengd inn á almenna dreifikerfið 2018.

Vatnið kemur ofan af Urðarfelli þaðan sem því er veitt í rúmlega 3 kílómetra löng göng með 270 metra fallhæð ofan í virkjunina sjálfa.

## Heimildir
* 
*
Ferðaþjónustan Húsafelli

**Ferðaþjónustan Húsafelli** rekur sögu sína til um 1960 þegar hjónin Kristleifur Þorsteinsson og Sigrún Bergþórsdóttir hófu tilraunir með sölu á þjónustu við ferðamenn, ráku þau fyrirtæki í eigin nafni í mörg ár. Árið 1990 var Ferðaþjónustan á Húsafelli stofnuð af þeim hjónum.

Fyrirtækið sérhæfir sig í ferðamennsku í Húsafelli og hefur þar til að mynda byggt upp sumarhúsabyggðir, tjaldaðstöðu, veitingaaðstöðu og Hótel Húsafell.

Í dag er Ferðaþjónustan á Húsafelli ehf í eigu Bergþórs Kristleifssonar og Hrefnu Sigmarsdóttur. Árið 2003 var hluti þjónustunnar, verslun/veitingar, seldur nýju fyrirtæki Þjónustumiðstöðinni Húsafelli ehf.

Fyrirtækið rekur fjórar vatnsaflsvirkjanir:
* Stuttárvirkjun
* Kiðárvirkjun I
* Kiðárvirkjun II
* Urðarfellsvirkjun

## Heimildir
Montia

***Montia*** er ættkvísl plantna í Montiaceae. Þær eru náskyldar Claytonia og hafa nokkrar tegundir verið færðar á milli.

Valdar tegundir:
**[[Montia andina]]*
**[[Montia angustifolia]]*
**[[Montia australasica]]*
**[[Montia biapiculata]]*
**[[Montia bostockii]]*
**[[Montia calcicola]]*
**[[Montia campylostigma]]*
**[[Montia chamissoi]]*
**[[Montia dichotoma]]*
**[[Montia diffusa]]*
**[[Montia drucei]]*
**[[Montia erythrophylla]]*
**[[Montia fontana]]*  - Lækjagrýta
**[[Montia howellii]]*
**[[Montia linearis]]*
**[[Montia minor]]*
**[[Montia parvifolia]]*
**[[Montia racemosa]]*
**[[Montia sessiliflora]]*
**[[Montia vassilievii]]*


File:Montia fontana mofo 005 php.jpg|*Montia fontana*
File:Montia chamissoi.jpg|*Montia chamissoi*


## Tilvísanir

## Tenglar
*
Claytonia

***Claytonia*** er ættkvísl blómstrandi plantna ættuðum frá Norður-Ameríku, Mið-Ameríku, og Asíu. Ættkvíslin var áður talin til Portulacaceae en er nú sett undir nýstofnaða ætt: Montiaceae. Nokkrar af tegundunum nú í ættkvíslinni voru áður taldar til *[[Montia]]*. Ítarleg greining á ættkvíslinni *Claytonia* var útgefin 2006.

## Tegundir
Kews Plants of the World Online skráir 33 viðurkenndar tegundir:

* *[[Claytonia acutifolia]]* Pall. ex Willd.
* *[[Claytonia arctica]]* Adams
* *[[Claytonia arenicola]]* L.F.Hend.
* *[[Claytonia arkansana]]* Yatsk., R.Evans & Witsell
* *[[Claytonia caroliniana]]* Michx. - Lundagrýta
* *[[Claytonia cordifolia]]* S.Watson
* *[[Claytonia exigua]]* Torr. & A.Gray
* *[[Claytonia gypsophiloides]]* Fisch. & C.A.Mey.
* *[[Claytonia joanneana]]* Schult.
* *[[Claytonia lanceolata]]* Pursh - Lensugrýta
* *[[Claytonia megarhiza]]* (A.Gray) Parry ex S.Watson - Snægrýta
* *[[Claytonia multiscapa]]* Rydb.
* *[[Claytonia nevadensis]]* S.Watson
* *[[Claytonia obovata]]* Rydb.
* *[[Claytonia ogilviensis]]* McNeill
* *[[Claytonia ozarkensis]]* John M.Mill. & K.L.Chambers
* *[[Claytonia palustris]]* Swanson & Kelley
* *[[Claytonia panamintensis]]* Stoughton
* *[[Claytonia parviflora]]* Douglas
* *[[Claytonia peirsonii]]* (Munz & I.M.Johnst.) Stoughton
* *[[Claytonia perfoliata]]* Donn ex Willd. - Diskgrýta, Vorgrýta
* *[[Claytonia rosea]]* Rydb.
* *[[Claytonia rubra]]* (Howell) Tidestr.
* *[[Claytonia sarmentosa]]* C.A.Mey.
* *[[Claytonia saxosa]]* Brandegee
* *[[Claytonia scammaniana]]* Hultén
* *[[Claytonia serpenticola]]* Stoughton
* *[[Claytonia sibirica]]* L. - Rósagrýta, Síberíugrýta
* *[[Claytonia tuberosa]]* Pall. ex Schult.
* *[[Claytonia udokanica]]* Zuev
* *[[Claytonia umbellata]]* S.Watson
* *[[Claytonia virginica]]* L. - Virginíugrýta
* *[[Claytonia washingtoniana]]* (Suksd.) Suksd.

Claytonia sibirica Eglinton.JPG|Rósagrýta
Claytonia parviflora ssp utahensis 1.jpg
Claytonia cordifolia 1003.JPG
Claytonia perfoliata seeds.jpg
Claytoniaexigua.jpg
Claytonia lanceolata 15754.JPG


## Tilvísanir

## Tenglar og viðbótarlesning
* CalFlora Database: ''Claytonia''
*Illinois Wildflowers. Flower-Visiting Insects of Spring Beauty
* John M. Miller: in der *Flora of North America*, Volume 4, 2003: ''Claytonia'', S. 465 - textgleich online wie gedrucktes Werk, In: Flora of North America Editorial Committee (Hrsg.): *Flora of North America North of Mexico.* Volume 4: *Magnoliophyta: Caryophyllidae, part 1.* Oxford University Press, New York und Oxford, 2003, ISBN 0-19-517389-9. (Abschnitte Beschreibung, Verbreitung und Systematik)
* John M. Miller, Kenton L. Chambers: *Systematics of Claytonia (Portulacaceae).* In: *Systematic Botany Monographs*, Volume 78, 2006, S. 1–236.
Phemeranthus

***Phemeranthus*** er ættkvísl plantna í Montiaceae, ættaðar frá Ameríku. Hún var áður talin til Portulacaceae. Nafnið er dregið af grísku orðunum εφήμερος (*ephemeros*), í merkingunni "liifir í einn dag," og ἄνθος (*anthos*), sem þýðir "blóm."

## Valdar tegundir
**[[Phemeranthus aurantiacus]]* (Engelm.) Kiger  
**[[Phemeranthus brevicaulis]]* (S.Watson) Kiger 
**[[Phemeranthus brevifolius]]* (Torr.) Hershk. 
**[[Phemeranthus calcaricus]]* (Ware) Kiger 
**[[Phemeranthus calycinus]]* (Engelm.) Kiger 
**[[Phemeranthus confertiflorus]]* (Greene) Hershk. 
**[[Phemeranthus humilis]]* (Greene) Kiger 
**[[Phemeranthus longipes]]* (Woot. & Standl.) Kiger 
**[[Phemeranthus marginatus]]* (Greene) Kiger 
**[[Phemeranthus mengesii]]* (W.Wolf) Kiger 
**[[Phemeranthus parviflorus]]* (Nutt.) Kiger 
**[[Phemeranthus piedmontanus]]* Ware 
**[[Phemeranthus rugospermus]]* (Holz.) Kiger 
**[[Phemeranthus sediformis]]* (Poelln.) Kiger 
**[[Phemeranthus spinescens]]* (Torr.) Hershk. 
**[[Phemeranthus teretifolius]]* (Pursh) Raf. 
**[[Phemeranthus thompsonii]]* (N.D.Atwood & S.L.Welsh) Kiger 
**[[Phemeranthus validulus]]* (Greene) Kiger

## Tilvísanir
C418

**Daniel Rosenfeld** (fæddur árið 1989), einnig þekktur sem **C418**, er þýskur lagahöfundur sem bjó til tónlistina fyrir tölvuleikinn Minecraft.

## Breiðskífur
* *Minecraft – Volume Alpha* (2011)
* *72 Minutes of Fame* (2011)
* *One* (2012)
* *Minecraft – Volume Beta* (2013)
* *148* (2015)
* *Dief* (2017)
* *Excursions* (2018)
Aldermaston-göngurnar

**Aldermaston-göngurnar** voru áhrifamiklar mótmælagöngur gegn kjarnorkuvígbúnaði sem bresku friðarsamtökin CND (*Campaign for Nuclear Disarmament*) stóðu fyrir á sjötta og sjöunda áratugnum. Gengið var á milli kjarnorkuvopnaþróunarmiðstöðvarinnar í Aldermaston og miðborgar Lundúna, rétt rúmlega áttatíu kílómetra leið. Göngur þessar urðu þekktustu aðgerðir CND og fyrirmynd sambærilegra gangna í öðrum löndum.

## Saga
Samtökin CND voru stofnuð árið 1957 með það að meginmarkmiði að sameina andstæðinga kjarnorkuvopna í Bretlandi. Kjarnorkukapphlaup Bandaríkjanna, Sovétríkjanna og í minna mæli Bretlands stóð þá sem hæst. Strax á fyrsta starfsárinu var hannað merki samtakanna, sem fljótlega öðlaðist sess sem alþjóðlegt friðarmerki.

Fyrsta Aldermaston-gangan var haldin páskahelgina 1958. Þar var gengið frá Lundúnum til Aldermaston, en síðari göngur voru í hina áttina. Áð var á nokkrum stöðum á leiðinni þar sem slegið var upp tjaldbúðum, fluttar ræður og haldin menningardagskrá. Þessi fyrsta ganga var haldin undir merkjum friðarsamtakanna DAC, *The Direct Action Committee*, en studd af CND. Allar seinni göngurnar voru í nafni CND.

Aldermaston-göngur voru árviss viðburður fram á sjöunda áratuginn. Fjöldi fólks tók þátt í göngunum og bættist sífellt í hópinn eftir því sem nálgaðist miðborg Lundúna. Tónlist var fyrirferðarmikil og náðu ýmsir baráttusöngvar göngufólks miklum vinsældum, má þar nefna lög eftir söngvaskáldið Ewan MacColl. Aðgerðirnar vöktu athygli út fyrir Bretland og urðu fyrirmyndir sambærilegra ganga til að mynda í Vestur-Þýskalandi. Samtök hernámsandstæðinga á Íslandi voru stofnuð árið 1960 í kjölfar fyrstu Keflavíkurgöngunnar, sem var augljóslega innblásin af Aldermaston-göngunum.

Deilur skipuleggjenda árið 1963 og minnkandi spenna milli risaveldanna varð til þess að hætt var að efna til göngunnar. Árin 1972 og 2004 voru þó skipulagðar göngur þar sem gengið var í hina upphaflegu átt. Reyndust þær þó mun fámennari en gömlu aðgerðirnar.

## Heimildir
Lyallia

***Lyallia*** er ættkvísl plantna í Montiaceae. Einungis ein tegund er talin til hennar, púðaplantan Lyallia kerguelensis, sem er einlend á Kergeuleneyjum. Nánasti ættingi hennar er Hectorella caespitosa og er hún stundum talin til sömu ættkvíslar sem: Lyallia caespitosa.


Flora Antarctica Plate CXXII.jpg
Lyallia kerguelensis Hook.f. (Botany of Antarctic - Plate CXXII).jpg


## Tilvísanir
Ivars Silis

**Ivars Silis** (fæddur 1940) er lettnesk fæddur verkfræðingur, rithöfundur og ljósmyndari sem hefur búið í Danmörku og Grænlandi síðan 1944. Fjölskylda hans flúði frá Lettlandi til Kaupmannahafnar 1944. Hann lýsti upplifunum sínum sem flóttamaður í Danmörku í minningabókinni *Slot Under Vand* (Gyldendal, 2010) Eftir að hafa lokið námi hjá Danmarks Ingeniørakademi vann hann sem jarðeðlisfræðingur í Grænlandi þar sem henn var einnig meðlimur og leitogi nokkurra leiðangra. Hann hefur gert tvær verðlaunaðar heimildamyndir: "*Frozen Annals*" (1994) um loftslagsrannsóknir á norðurslóðum, og "*Andala og Sofiannguaq*" (2002). Upplifanir hans sem leiðangurstjóri hefur gert hann að sjálfgefnum meðlimi Eventyrernes Klub. Hann er þekktur í Grænlandi þar sem ljósmyndir hans eru oft sýndar og bækur hans um grænland eru vinsælar. Hann er giftur grænlensku listakonunni Aka Høegh og er faðir listamannsins og kvikmyndamannsins Inuk Silis Høegh og málarans Bolatta Silis Høegh.

## Valdar bækur
* 1970 - *Slædesporene fyger til*
* 1980 - *Leben im hohen Norden - Grönland*
* 1981 - *Nanok*
* 1982 - *Kalaaleq - Grønland i dag*
* 1985 -*Tuugaaliq*
* 1995 - *Hvide Horisonter*
* 1995 - *Sten og Menneske*
* 1997 - *Hvalernes Fjord*
* 1999 - *Kender du Qaqortoq? - byen bag Storisen*
* 2000 - *Min Hvide Verden - 30 år med kamera i Grønland*
* 2001 - *Jagtbreve fra Arktis*
* 2006 - *Nabagi Pilis* (á lettnesku)
* 2009 - *Slot under Vand*
* 2011 - *Disko – den blå bugt*

## Heimildamyndir
* 1994 - *Frozen Annals*/*Vor enestående tid* 
* 2002 - *Andala og Sofiannguaq*
* *I Samme Båd* (með Inuk Silis Høegh)

## Tilvísanir
Aka Høegh

**Nukardleq Najâraq Eva (Aka) Høegh** (fædd 16. desember 1947 í Qullissat Grænlandi) er grænlenskur myndlistarmaður. Hún lauk aldrei listnámi, en var um tíma á Kunstakademiet í Kaupmannahöfn. Hún er einn helsti listamaður Grænlendinga og hefur myndskreytt t.d. nokkrar bækur með grænlenskum þjóðsögum.  Hún er gift rithöfundinum Ivars Silis og á með honum tvö börn, listamanninn Inuk Silis Høegh og málarinn Bolatta Silis Høegh.

## Tilvísanir

*Aka Høegh - Kvinfo
*Aka Høegh í Dansk Biografisk Leksikons 3. útgáfa (1979-84) og í Den Store Danske Encyklopædi, eftir af Mads Lidegaard og Merete Harding
*Aka Høegh har fået tildelt Nersornaat i sølv - Sermitsiaq
Lyallia kerguelensis

***Lyallia kerguelensis*** er plöntutegund sem var lýst af J.D. Hooker.
Hún er einlend á Kergeuleneyjum.

Flora Antarctica Plate CXXII.jpg
Lyallia kerguelensis Hook.f. (Botany of Antarctic - Plate CXXII).jpg


## Tilvísanir
Cistanthe

***Cistanthe*** er ættkvísl þykkblöðunga með oft skærlitum blómum. Flestar eru aðlagaðar þurru loftslagi. *Cistanthe* var upphaflega mynduð út frá *[[Calandrinia]]*. Nokkrar tegundir frá skyldum ættkvíslum hafa einnig verið fluttar í hana.

Valdar tegundir:
* *[[Cistanthe amarantoides]]*
* *[[Cistanthe ambigua]]*
* *[[Cistanthe arancioana]]*
* *[[Cistanthe arenaria]]*
* *[[Cistanthe cabrerae]]*
* *[[Cistanthe cachinalensis]]*
* *[[Cistanthe calycina]]*
* *[[Cistanthe celosioides]]*
* *[[Cistanthe cephalophora]]*
* *[[Cistanthe chrysantha]]*
* *[[Cistanthe coquimbensis]]*
* *[[Cistanthe cymosa]]*
* *[[Cistanthe densiflora]]*
* *[[Cistanthe fenzlii]]*
* *[[Cistanthe frigida]]*
* *[[Cistanthe grandiflora]]*
* *[[Cistanthe guadalupensis]]*
* *[[Cistanthe humilis]]*
* *[[Cistanthe lamprosperma]]*
* *[[Cistanthe laxiflora]]*
* *[[Cistanthe lingulata]]*
* *[[Cistanthe longiscapa]]*
* *[[Cistanthe maritima]]*
* *[[Cistanthe minuscula]]*
* *[[Cistanthe monandra]]*
* *[[Cistanthe monosperma]]*
* *[[Cistanthe paniculata]]*
* *[[Cistanthe parryi]]*
* *[[Cistanthe picta]]*
* *[[Cistanthe pulchella]]*
* *[[Cistanthe pygmaea]]*
* *[[Cistanthe quadripetala]]*
* *[[Cistanthe rosea]]*
* *[[Cistanthe salsoloides]]*
* *[[Cistanthe stricta]]*
* *[[Cistanthe thyrsoidea]]*
* *[[Cistanthe tovarii]]*
* *[[Cistanthe tweedyi]]*
* *[[Cistanthe umbellata]]*
* *[[Cistanthe weberbaueri]]*

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
*Hershkovitz, M. A. (1991). Phylogenetic assessment and revised circumscription of *Cistanthe* Spach (Portulacaceae). *Annals of the Missouri Botanical Garden* 78(4) 1009-21
Lenzia chamaepitys

***Lenzia chamaepitys*** er plöntutegund sem var lýst af Rodolfo Amando Philippi.
Hún er frá norður og mið Chíle og norðvestur Argentínu.

## Tilvísanir
Schreiteria macrocarpa

***Schreiteria macrocarpa*** er plöntutegund sem var lýst af Roger Charles Carolin. Hún er eina tegund ættkvíslarinnar.

Schreiteria macrocarpa er frá Argentínu.

## Tilvísanir
790–781 f.Kr.

**790–781 f.Kr.** var 2. áratugur 8. aldar f.Kr. 

## Atburðir
* 783 f.Kr. - Salmaneser 4. tók við af föður sínum sem konungur Assýríu.
* 782 f.Kr. - Virkið Erebuni var stofnað þar sem Jerevan stendur nú.
* 782 f.Kr. - Xuan konungur Zhou lést.
* 781 f.Kr. - You konungur Zhou tók við völdum.
720–711 f.Kr.

**720–711 f.Kr.** var 9. áratugur 8. aldar f.Kr. 

## Atburðir
* 719 f.Kr. - Zhou Huan Wang varð keisari í Kína.
* 718 f.Kr. - Gyges varð konungur í Lýdíu.
* 717 f.Kr. - Assýríukonungurinn Sargon lagði undir sig hittitísku borgina Karkamis.
* 715 f.Kr. - Núma Pompilíus varð konungur Rómar.
* 713 f.Kr. - Núma Pompilíus breytti rómverska dagatalinu.
* 713 f.Kr. - Olmekar stofnuðu borgina Monte Albán.
Lyallia caespitosa

***Lyallia caespitosa*** er plöntutegund sem var fyrst lýst af J.D. Hooker, og fékk sitt núverandi nafn af B.L. Nyananyo og V.H. Heywood.
Hún er frá Suðureyju á Nýja-Sjálandi.

## Tilvísanir
Brigitte Bierlein

**Brigitte Bierlein** (25. júní 1949 – 3. júní 2024) var austurrískur dómari. Hún er fyrrum ríkissaksóknari við hæstarétt Austurríkis og var forseti stjórnlagadómstóls landsins frá 2018 til 2019.

Í lok maí árið 2019 skipaði Alexander Van der Bellen, forseti Austurríkis, Bierlein kanslara utanþingsstjórnar eftir að ríkisstjórn Sebastians Kurz sprakk í kjölfar hneykslismála. Áætlað var að hún yrði kanslari þar til nýjar kosningar voru haldnar í september. Vegna langra stjórnarmyndunarviðræða gegndi hún embættinu fram í janúar 2020. Bierlein er fyrsta konan sem hefur orðið kanslari Austurríkis.

## Æviágrip
Bierlein gekk í skóla í Vín og útskrifaðist úr gagnfræðiskóla árið 1967. Hún nam lögfræði við Vínarháskóla og útskrifaðist með doktorsgráðu árið 1971.

### Starfsferill
Brigitte Bierlein tók dómarapróf árið 1975 og varð hverfisdómari í miðhluta Vínarborgar og við glæpadómstól borgarinnar. Frá 1977 var hún fylkissaksóknari, síðan starfsmaður í dómsmálaráðuneytinu og loks starfsmaður hjá ríkissaksóknara Vínarborgar. Frá árinu 1990 til 2002 var hún starfsmaður hjá skrifstofu saksóknara við hæstarétt landsins.

Árið 2003 var Bierlein útnefnd varaforseti stjórnlagadómstóls Austurríkis og árið 2018 varð hún forseti hans. Hún var fyrsta konan til að gegna báðum embættunum.

Þann 30. maí árið 2019 tilkynnti Alexander Van der Bellen, forseti Austurríkis, að hann hefði valið Bierlein til að leiða utanþingsstjórn. Van der Bellen kallaði stjórn hennar „traustsríkisstjórn“ (þýska: *Vertrauensregierung*) sem ætti að sitja fram að kosningum í september. Tilkynningin kom í kjölfar þess að stjórn Sebastians Kurz féll fyrir vantrauststillögu á austurríska þinginu. Kurz hafði þá slitið stjórnarsamstarfi sínu við austurríska Frelsisflokkinn og kallað til nýrra kosninga vegna myndbands sem birt var af Heinz-Christian Strache, formanni Frelsisflokksins, að lofa ríkisverkefnum í skiptum fyrir fjárstyrki árið 2017. Van der Bellen hafði fengið samþykki flokksforingjanna Norberts Hofer, Pamelu Rendi-Wagner og Sebastians Kurz fyrir útnefningunni á Bierlein. 

Bierlein gegndi kanslaraembættinu þar til stjórnarmyndunarviðræðum lauk þann 7. janúar 2020 og Kurz varð aftur kanslari.

## Tilvísanir
730–721 f.Kr.

**730–721 f.Kr.** var 8. áratugur 8. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 730 f.Kr. - Landnemar frá Naxos stofnuðu borgina Lentini á Sikiley.
* 728 f.Kr. - Píje gerði innrás í Egyptaland.
* 727 f.Kr. - Babýlónía varð sjálfstæð við lát Tiglat-Pileser 3.
* 725 f.Kr. - Salmaneser 5. hóf umsátur um Ísrael.
* 724 f.Kr. - Assýríumenn hófu umsátur um Týros.
* 722 f.Kr. - Sargon 2. lagði Norður-Ísrael undir sig.
* 721 f.Kr. - Sargon 2. reisti nýja höfuðborg í Dur-Sharrukin.
Föníska

**Föníska** (eða **fönikíska**) var mál sem var talað í fornöld við strendur Miðjarðarhafs á svæði sem þá var kallað Kanansland (á fönísku, hebresku, arabísku og arameísku), Föníkía (í grísku og latínu) eða *Pūt* (á egypsku). Föníska er kanansmál, en þau eru grein af norðvestursemískum málum sem einnig telja hebresku, ammonísku, móabísku og edómísku.

Föníska var rituð með föníska stafrófinu sem er elsta staðfesta samhljóðastafróf heims. Grikkir og Etrúrar tóku síðar upp svipuð stafróf og Latínar þróuðu síðan latneska stafrófið út frá því etrúska. Áletranir með fönísku letri eru þekktar frá því seint á bronsöld en venja er að tala um frumkanansmál fram til 1050, en fönísku eftir það. Á 8. öld f.Kr. þróaðist púnverska sem afbrigði af fönísku. Púnverska var hugsanlega töluð í Norður-Afríku allt fram á 5. öld. Leifar af púnversku má enn finna í málum Berba. 

## Tengill
Hvaða tungumál töluðu Föníkar? - Vísindavefur
Páll 6.

**Páll 6.** (26. september 1897 – 6. ágúst 1978), fæddur undir nafninu **Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini**, var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 1963 til 1978.

## Æviágrip
Giovanni Battista Montini fæddist til efnaðra foreldra í Brescia á norðurhluta Ítalíu og gekk í skóla sem jesúítar ráku. Faðir hans var þingmaður fyrir kaþólska flokkinn og ritstjóri áhrifamikils dagblaðs. 

Montini vígðist til prests árið 1920 og útskrifaðist frá hinum páfalega háskóla í Róm árið 1923. Hann var í kjölfarið gerður sendifulltrúi við sendisveit páfans í Varsjá en sneri heim til Rómar ári síðar og hóf störf í Vatíkaninu. Hann var árið 1953 útnefndur ríkisritari í Vatíkaninu af Píusi 12. páfa. Montini hafði það orð á sér að vera „vinur verkalýðsins“ og var þeirrar skoðunar að kaþólska kirkjan ætti að vera kirkja hinna fátæku. Hann studdi ýmsar vinstrisinnaðar hreyfingar og stefnumál, meðal annars verkamannaprestahreyfinguna í Frakklandi og hinn umdeilda borgarstjóra Flórens, Giorgio La Pira. Árið 1954 gerði Píus 12. Montini að erkibiskupi yfir Mílanó og leysti hann frá störfum í Vatíkaninu. Það að Píus skyldi ekki um leið gera Montini að kardinála þótti til marks um vanþóknun hans á honum, en opinber skýring var sú að Montini hefði ekki sóst eftir því embætti.

Montini var útnefndur kardináli árið 1958, eftir að Jóhannes 23. varð páfi. Útnefning Montini var sú fyrsta sem gerð var á páfatíð Jóhannesar. Jafnvel áður en Jóhannes varð páfi hafði verið litið á Montini sem vænlegt páfaefni en á páfatíð Jóhannesar var gjarnan látið í veðri vaka að hann vildi að Montini tæki við af sér eftir sinn dag. Þegar Jóhannes 23. lést árið 1963 var Montini kjörinn nýr páfi undir nafninu Páll 6. með stuðningi bæði umbótasinna og íhaldsmanna. 

Það kom í hlut Páls 6. að halda síðara Vatíkanþingið, sem forveri hans hafði skipulagt nokkrum árum áður. Sem páfi sá Páll um að framkvæma fjölda umbóta og breytinga sem samþykktar voru á Vatíkanþinginu.

Þann 29. júlí árið 1968 gaf Páll út umburðarbréf undir titlinum *Encycla humanae vitae* (íslenska: *Fyrirmæli um mannlegt líferni*) þar sem hann ítrekaði blátt bann kaþólsku kirkjunnar við notkun getnaðarvarna. Páll samdi einnig umburðarbréfið *Populorum Progressio* (*Um þróun þjóðanna*) þar sem hann sagði að friður, réttlæti og félagslegar og efnahagslegar framfarir allra þjóða skiptu jafnmiklu máli og að jörðin og gæði hennar væru öllum ætluð en ekki aðeins hinum ríku. Í bréfinu hvatti hann til friðsamlegra umbóta en sagði þó að bylting gæti verið réttlætanleg ef stjórnvöld hefðu ítrekað gerst sek um mannréttindabrot. Páfabréfið átti sinn þátt í því að hleypa af stokkunum svokallaðri frelsunarguðfræði í Rómönsku Ameríku.

## Tilvísanir
Babýlónía

**Babýlónía** var fornt ríki og menningarsvæði í Mesópótamíu þar sem nú er Írak. Ríkið var stofnað af akkadískumælandi Amorítum um 1894 f.Kr. í kringum bæinn Babýlon. Babýlon varð höfuðborg Fyrsta Babýlóníuveldisins og ríkið stækkaði mjög í valdatíð Hammúrabis á fyrri hluta 18. aldar f.Kr. 

Babýlónía átti oft í átökum við Assýríu í norðri og Elam í austri. Eftir lát Hammúrabis minnkaði Babýlónía hratt og varð að smáríki. Síðasti Amorítakonungur Babýlóníu var Samsu-Ditana (1562–1531 f.Kr.). Honum var steypt af stóli eftir að Hittítar, undir stjórn Mursili 1., rændu borgina (um 1531 f.Kr. samkvæmt kenningunni um stutta tímatalið). Eftir rán borgarinnar tóku við yfirráð Kassíta og síðar Elamíta. Nebúkadnessar 1. rak Elamíta frá Babýlon. Um hundrað árum síðar féll Babýlónía í hendur Arameum og Suteum á flótta undan Bronsaldarhruninu í vestri. Babýlónía varð hluti af Nýja Assýríuveldinu á 8. öld f.Kr. Á 7. öld f.Kr. hófst borgarastyrjöld innan Assýríu og Babýlónía gerði uppreisn undir stjórn Nabóplassars sem stofnaði Nýja Babýlóníuveldið. Akkamenídaríkið lagði Babýlóníu undir sig árið 539 f.Kr. Síðar lagði Alexander mikli landið undir sig og stofnaði landstjóradæmið Babýlóníu. Síðar varð það hluti af Parþaveldinu. Eftir árið 226 var Mesópótamía undir samfelldum yfirráðum Sassanída fram að landvinningum Araba á 7. öld.
Píje

**Píje** (áður umritað **Pianki**) var fornegypskur faraó frá Kús og stofnandi 25. konungsættarinnar. Hann ríkti frá borginni Napata í Núbíu þar sem nú er Súdan. Píje endurreisti Amonshofið við Jebel Barkal. Eftirmaður hans var  sonur hans (eða bróðir hans) Sjebitku.
Rósablaðka

***Lewisiopsis tweedyi*** er blómstrandi planta og eina tegund ættkvíslarinnar ***Lewisiopsis***. Tegundin sem er betur þekkt sem *Lewisia tweedyi*, er nú flokkuð í ættinni Montiaceae. Hún er einlend í vesturhluta Norður-Ameríku í Washington og Bresku-Kólumbíu. 

## Orðsifjar
Fræðiheitið *tweedyi* ver gefið til heiðurs Frank Tweedy, 18du aldar amerísks staðfræðings.

 

## Tilvísanir

*
Mozilla

**Mozilla** er samfélag um frjálsa hugbúnaðarþróun stofnað árið 1998 af hópi í kringum hugbúnaðarfyrirtækið Netscape. Mozilla-samfélagið hefur þróað hugbúnað af ýmsu tagi sem byggist á frjálsum hugbúnaðarleyfum og opnum stöðlum. Sjálfseignarstofnunin Mozilla Foundation og dótturfyrirtæki hennar, Mozilla Corporation, eru stuðningsaðilar samfélagsins. 

Þekktustu afurðir Mozilla-samfélagsins eru vafrinn Firefox, tölvupóstforritið Thunderbird, snjalltækjastýrikerfið Firefox OS, villurekjarinn Bugzilla, myndsetningarvélin Gecko, greinaumsýsluforritið Pocket, og fleiri.
740–731 f.Kr.

**740–731 f.Kr.** var 7. áratugur 8. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 740 f.Kr. - Tíglat-Píleser 3. lagði sýrlensku borgina Arpad undir sig.
* 738 f.Kr. - Tíglat-Píleser 3. réðist á Ísrael og neyddi það til að greiða sér skatt.
* 737 f.Kr. - Tíglat-Píleser 3. lagði Meda og Persa undir sig.
* 734 f.Kr. - Gríska nýlendan Sýrakúsa var stofnuð á Sikiley.
* 733 f.Kr. - Tíglat-Píleser 3. lagði Norður-Ísrael undir sig og hrakti íbúana í útlegð.
* 732 f.Kr. - Tíglat-Píleser 3. lagði Damaskus undir sig og lét taka Rezin, konung Aramea, af lífi.
* 732 f.Kr. - Tíglat-Píleser 3. vann sigur á Samsi drottningu Araba.
Cistanthe amaranthoides

***Cistanthe amaranthoides*** er plöntutegund sem var fyrst lýst af Philippi, og fékk sitt núverandi nafn af Carolin og M.A. Hershkovitz.

## Tilvísanir
Naxos

**Naxos** er eyja í Eyjahafi sem tilheyrir Grikklandi. Hún er stærst Hringeyja og var miðstöð hinnar fornu Hringeyjamenningar. Eyjan var mikilvæg uppspretta smergils, steintegundar sem inniheldur náttúrulegt kórund sem var eitt mikilvægasta slípiefnið fram á 20. öld. 

Höfuðstaður Naxos er Naxosborg, bær með yfir 6000 íbúa. Íbúar eyjarinnar eru um 19.000.
Lentini

**Lentini** (sikileyska: *Lintini*; gríska: Λεοντῖνοι *Leontinoi*) er bær í sýslunni Sýrakúsu í suðausturhluta Sikileyjar á Ítalíu. Íbúar eru rúmlega 23.000. 

Borgin var stofnuð árið 729 f.Kr. af grískum landnemum frá eyjunni Naxos. Hún er eina gríska nýlendan á Sikiley sem er ekki við ströndina. Gríski heimspekingurinn Gorgías var frá Lentini.
Cistanthe ambigua

***Cistanthe ambigua*** er plöntutegund sem var lýst af  Sereno Watson.

Cistanthe ambigua 1.jpg
Cistanthe ambigua 2.jpg
Cistanthe ambigua 3.jpg
Cistanthe ambigua 4.jpg

## Tilvísanir
750–741 f.Kr.

**750–741 f.Kr.** var 6. áratugur 8. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 747 f.Kr. - Nabonassar varð konungur í Babýlon.
* 747 f.Kr. - Meles varð konungur Lýdíu.
* 745 f.Kr. - Landstjórinn Pulu rændi völdum í Assýríu og tók sér nafnið Tíglat-Píleser 3.
* 745 f.Kr. - Sagnkonungurinn Títus Tatíus (meðkonungur Rómúlusar) lést.
* 743 f.Kr. - Zhuang hertogi Zheng komst til valda í Kína. 
* 743 f.Kr. - Fyrsta Messeníustríðið hófst milli Messeníu og Spörtu á Grikklandi.
780–771 f.Kr.

**780–771 f.Kr.** var 3. áratugur 8. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 776 f.Kr. - Fyrstu Ólympíuleikarnir voru haldnir samkvæmt Díodórosi frá Sikiley.
* 773 f.Kr. - Ashur-dan 3. varð konungur Assýríu.
* 771 f.Kr. - Vor og hausttímabilið hófst í Kína. 
* 771 f.Kr. - Fæðingardagur Rómúlusar og Remusar samkvæmt arfsögninni um stofnun Rómar.