open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þjóðtrú

**Þjóðtrú**, líka kölluð **alþýðutrú** og **hversdagstrú**, eru trú og trúarlegir siðir sem standa til hliðar við opinber trúarbrögð og flytjast milli kynslóða í tilteknu samfélagi. Þjóðtrú er skilgreind með ýmsum hætti og nær yfir bæði hversdagslega tjáningu eða upplifun opinberra trúarbragða meðal almennings (til dæmis hugmyndir um „barnatrú“ og „sumarlandið“), leifar af eldri átrúnaði eða blöndun ólíkra trúarbragða í alþýðumenningu (sbr. „regnbogabrúna“), og ýmis konar hjátrú, trú á hið yfirnáttúrulega og líf eftir dauðann, galdratrú, vættatrú, trú á hjávísindi (sbr. trú á fljúgandi furðuhluti), alþýðulækningar, spádóma og samsæriskenningar.

Kínversk alþýðutrú er mjög útbreidd í Kína en ýmis konar alþýðutrú sem tengist opinberum trúarbrögðum er líka algeng innan til dæmis kristni, íslam og hindúatrúar. Blendingstrú, eins og Vodun og Santería, hefur orðið til við blöndun ólíkra trúarbragða eða siða.

## Tenglar
* 
* 
* Íslenska þjóðtrúarkönnunin 1974 og 2006
Eldgígur

**Eldgígur** er hringlaga dæld í eldstöð með aðfærslugöng þaðan sem bráðið hraun og gas getur borist upp á yfirborðið í eldgosi. 

## Tengt efni
* Askja
* Þríhnúkagígur
Strandferðaskip

**Strandferðaskip** er skip sem flytur minni farm og farþega milli nokkurra hafna á einni strandlengju eftir tiltekinni siglingaáætlun. Á Íslandi voru strandferðaskip í notkun allt þar til innanlandsflug varð almennt á síðari hluta 20. aldar. Sum nútímastrandferðaskip, eins og Hurtigruten í Noregi, eru nú aðallega notuð sem skemmtiferðaskip.

## Tengt efni
* Skipaflutningar
* Ferja

## Tenglar
* ''Með strandferðaskipi 1883''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1949
Slippur

**Slippur** eða **skipasmíðastöð** er staður þar sem skip eru smíðuð, tekin upp til viðgerða og rifin. 

## Tengt efni
* Daníelsslippur í Reykjavík
* Slippstöðin á Akureyri
Slippurinn Akureyri

**Slippurinn Akureyri** (áður **Slippstöð Akureyrar**) er slippur á Akureyri sem fæst við skipasmíðar, viðgerðir og viðhald skipa. Slippstöð Akureyrar var stofnuð árið 1952 og tók þá á leigu dráttarbrautina sem hafði verið reist á vegum hafnarnefndar bæjarins árið 1949. 

Slippstöðin varð gjaldþrota árið 2005 en var endurreist af fyrrum starfsmönnum þess og fleiri fyrirtækjum á Akureyri undir heitinu Slippurinn Akureyri ehf.

## Tenglar
* Vefur Slippsins
Helvíti

**Helvíti** eða **víti** er í ýmsum trúarbrögðum staður þar sem sálir hinna fordæmdu dvelja og þar sem syndurum er refsað eftir dauðann. Nafnið er samsett úr orðunum hel („ríki hinna dauðu“) og víti („refsing“ eða „bann“).

## Í Biblíunni

### Gamla testamentið:
* Sheol (þýðir „gröfin“)
* Gehinnom (þýðir „dalur sona Hinnom“)
### Nýja testamentið:
* Hades
* Gehenna

## Samheiti
Helvíti á sér mörg samheiti á íslensku. Þau eru til dæmis: *djöfladíki*, *heljardíki*, *kvalastaður*, *Niðurkot* (sbr. sá gamli í Niðurkoti), *verri staðurinn* og *ystu myrkur* (sbr. í ystu myrkrum).

## Tengt efni

* Hreinsunareldurinn
* Forgarður helvítis
* Hades
* Hel
Franz Ferdinand

**Franz Ferdinand** getur átt við eftirfarandi:
* Frans Ferdinand erkihertoga
* Hljómsveitina Franz Ferdinand
* Breiðskífuna ''Franz Ferdinand
Daniel Barenboim

**Daniel Barenboim** (f. 15. nóvember 1942 í Buenos Aires) er argentínsk-ísraelskur píanóleikari og hljómsveitarstjóri af rússneskum gyðingaættum. Hann er meðal annars þekktur fyrir samstarf sitt við Edward Said og árið 2001 vakti hann mikið umtal fyrir að stjórna flutningi á tónlist Wagners.
1149

Árið **1149** (**MCXLIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 29. júní - Nur ad-Din vann sigur á furstadæminu Antíokkíu í orrustunni við Inab.

## Fædd

## Dáin
1150

Árið **1150** (**MCL** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Kapelluhraun (einnig nefnt Nýjahraun eða Bruninn) rann sunnan við Hafnarfjörð.
* Sturla Þórðarson keypti Hvamm í Dölum.

### Fædd

### Dáin
* Hallur Teitsson biskupsefni dó í Utrecht í Hollandi á heimleið frá Róm.

## Erlendis
* Fatimídar styrkja varnir borgarinnar Askalon með því að reisa 53 turna.
* Elstu heimildir um sígauna í Konstantínópel. Þar stunduðu þeir hljóðfæraleik.
* Hinrik Plantagenet varð hertogi af Normandí.
* Jón kútur vígður til biskups á Grænlandi.
* Pappír barst fyrst til Evrópu frá Kína.

### Fædd
* Alix af Frakklandi, dóttir Loðvíks 7. og Elinóru af Akvitaníu (d. 1198).
* Saxo Grammaticus, danskur sagnaritari (d. 1220).

### Dáin
* 21. nóvember - Garcia 4., konungur Navarra (f. um 1112).
1159

Árið **1159** (**MCLIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

;Fædd

;Dáin
* Nikulás Bergþórsson, ábóti í Munkaþverárklaustri.

## Erlendis
* Almóhadar lögðu Túnis undir sig.

;Fædd

;Dáin
1160

Árið **1160** (**MCLX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Hvamm-Sturla gekk að eiga Guðnýju Böðvarsdóttur.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 19. janúar - Heiji-byltingin hófst í Japan og stóð til 15. febrúar.
* 18. maí - Eiríkur Svíakonungur, síðar Eiríkur helgi, var drepinn (dagsetning samkvæmt helgisögu Eiríks).
* Magnús Hinriksson tók við af Eiríki helga sem konungur Svíþjóðar. Raunar er margt óljóst um konunga Svíþjóðar á 11. og 12. öld og sumar heimildir segja að Karl Sörkvisson hafi tekið við af Eiríki en nefna ekki Magnús.
* Nóvember - Loðvík 7. Frakkakonungur giftist þriðju konu sinni, Adelu af Champagne, aðeins fimm vikum eftir að Konstansa drottning lést.

### Fædd
* 4. október - Alísa af Frakklandi (d. um 1220).
* (líklega) Innósentíus III páfi (d. 1216).
* Sibylla af Jerúsalem, dóttir Almareks 1. (d. 1190).
* Dulce, drottning Portúgals, kona Sanchos 1. (d. 1198)

### Dáin
* 18. maí - Eiríkur helgi, konungur Svíþjóðar (samkvæmt sumum heimildum dó hann ekki fyrr en 1162).
* 4. október - Konstansa, drottning Frakklands (f. 1141).
Eberg

**Eberg** er íslenskt karlmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Eberg
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:90 #1
 
 color:seinna
 width:1
 
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Eberg
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 at:2006 frompos:40 tillpos:48 #0.03%
 
 color:seinna
 width:1
 
 


## Heimildir
* 
*
Borgarvirki

**Borgarvirki** er klettaborg á ásunum milli Vesturhóps og Víðidals, og er 177 metra yfir sjávarmáli. Borgarvirki er gosstapi með 10–15 metra háu stuðlabergslagi efst. Það myndaðist við eldgos á hlýskeiði ísaldar en þá rann grágrýtislag út Víðidal.

Efst í virkinu er skeifulaga dæld, um 5–6 metra djúp og er eitt skarð út úr því að austanverðu. Þar er grjótveggur mikill en víðar á virkinu eru hlaðnir grjótveggir sem margir voru fallnir. Á árunum 1940–1950 voru þessar hleðslur lagaðar.

Inni í virkinu eru rústir af tveimur skálum og skammt frá þeim samanhruninn brunnur sem í eina tíð hefur verið nothæfur.

Ekki er vitað hver byggði í Borgarvirki en hugsanlega hefur það verið Barði Guðmundsson frá Ásbjarnarnesi sem átti í deilum við Borgfirðinga og frá er sagt í Heiðarvíga sögu. Önnur tilgáta er sú að virkið hafi verið héraðsvígi á landnámsöld og að það hafi verið notað sem slíkt eitthvað fram eftir.
Kvika

**Kvika** eða **bergkvika** (“*magma*” á ensku) verður til við bráðnun bergs í möttli (basalt) og skorpu (ríólít) jarðar. Hún inniheldur blöndu af gösum, kristöllum og meira eða minna bráðnu bergi.

Efnasamsetning hennar er mjög mismunandi og fer eftir myndunarstað. Algengustu tegundir innihalda 45-75% SiO2 og myndast við 700-1200 °C á 3-100 km dýpi í jörðinni. 

## Staðsetning kvikunnar
Undir yfirborði jarðar vex hitastigið hratt með auknu dýpi. Á kyrrlátum meginlandssvæðum hækkar það um 2-4°C/100 m. Á Íslandi, sem er nær möttulstróknum hækkar hitastigið hraðar, 5-10°C/100 m utan rekbeltisins og 10-100°C/100 m á eldvirkum svæðum. Til að komast í 1000 – 1500 °C – sem er hitastig basaltkviku - , væri eiginlega nauðsynlegt að fara mjög djúpt niður. En samt er það oft ekki svo - sérstaklega ekki undir eldstöðvum -, þar getur kvikan leynst á aðeins fárra kílómetra dýpi.

Hún getur staldrað við í mismunadum tegundum af geymslum: kvikuþróum, kvikuhólfum, sillum eða/og berggöngum.

## Bræðslumark
Yfirleitt liggur bræðslumark þekktra bergtegunda á bilinu 800-1200°C. Þar sem þrýstingur hækkar bræðslumark efna, verður hitastigið á nokkurra kílómetra dýpi (= undir töluverðum þrýstingi) að vera miklu hærra til þess að kvika, bráðið berg, nái að myndast. En jarðskorpan og efri möttull, efstu hlutar jarðkúlunnar, eru að mestu úr föstu efni. Til þess að bræða efnið þarf háan og hækkandi hita á tilteknum stað eða færslu á heitu efni upp á við, móti lækkandi þrýstingi.

## Ris bergmassa
Í misheitum möttli rís efni sums staðar en sekkur annars staðar. Þrátt fyrir að mishitahreyfingarnar séu afar hægar, næga þær þó til að láta bergið berast upp í svæði þar sem það byrjar að bráðna.

Hins vegar hafa steindir möttulbergs (eða skorpubergs) mismunandi bræðslumark. Þar getur ákveðið hitastig við tiltekinn þrýsting valdið bráðnun sumra steinda eða efnasambanda en ekki annarra. Sú bergtegund sem hefur lægst bræðslumark og verður fyrst kvika er basalt.

## Kvikugerðir
Margar kvikutegundir eru til og þær gefa af sér ólíkar gos- eða djúpbergstegundir. T.d. er talað um að kvika sé basísk, ísúr eða súr eftir innihaldi hennar af mismunandi efnum, sérstaklega SiO2.

## Munurinn á kviku og hrauni
Þegar kvikan er að nálgast yfirborð jarðarinnar, fer hún strax að losa sig við gös (stundum þegar í kvikuhólfinu), svo að samsetning hrauns er dálitið öðruvísi en samsetning kvikunnar í iðrum jarðar. 

## Tilvísanir


## Heimildir
* Sigurður Steinþórsson. *„Hvað er hraun og hvað er kvika?“* Vísindavefurinn, 11. september 2013. Sótt 17. nóvember 2015. https://visindavefur.is/svar.php?id=63785.
* Ármann Höskuldsson. *„Hvernig myndast súr kvika?“* Vísindavefurinn, 26. febrúar 2008. Sótt 17. nóvember 2015. https://visindavefur.is/svar.php?id=7103.
*Ari Trausti Guðmundsson, Ragnar Th. Sigurðsson: *Íslenskur jarðfræðilykill.* Reykjavík, Mál og Menning, 2004, 158-160
Listi yfir leiki í Landsbankadeild karla 2007

**Listi yfir leiki í Landsbankadeild karla 2007**er listi yfir alla leiki og úrslit spilaðra  leikja í **[[Landsbankadeild karla 2007]]**.

## Leikir
:*Síðast uppfært 12. júní 2007*

## Tilvísanir


## Tenglar
* http://ksi.is/mot/motalisti/urslit-stada/?MotNumer=14843  - Allir leikir í Landsbankadeild karla 2007 á ksi.is
1164

Árið **1164** (**MCLXIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Landskjálfti í Grímsnesi og létust 19 menn.
* Ari Þorgeirsson mætti á Alþingi með flokk þrjátíu vopnaðra Norðmanna og réði Þorgeir Hallason goði, faðir hans, og synir hans mestu á þinginu þetta sumar. Var það kallað *skjaldasumar*.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Erkibiskupsdæmi var stofnað í Uppsölum í Svíþjóð.
* Mótpáfinn Paskalis 3. var kjörinn af kardinálum hliðhollum Friðriki rauðskegg keisara.
* Ólafur digri var tekinn í heilagra manna tölu.
* Samþykkt á kirkjuþingi í Englandi að prestar skyldu kosnir af ríkisráði konungs og vera settir undir konungsvald í öllum veraldlegum málum.
* Alfons 2. varð konungur Aragóníu.

;Fædd
* 21. september - Sancha af Kastilíu, drottning Aragóníu, kona Alfons 2. (d. 1208).
* Sörkvir yngri Karlsson, Svíakonungur (d. 1210).

;Dáin
* 20. apríl - Viktor IV mótpáfi.
San José

**San José** er höfuðborg og stærsta borg Kosta Ríka. Borgin er einnig höfuðborg San José umdæmis. Borgin er staðsett á hálendi landsins, á hásléttu sem nefnist Valle Central-sléttan og er 1.170 metra yfir sjávarmáli. Árið 2015 bjuggu um 333.000 manns í borginni.
Bratislava

**Bratislava** (slóvakíska: ; ; ungverska: *Pozsony*; þýska: *Pressburg*) er höfuðborg og stærsta borg Slóvakíu. Í borginni búa 475.503 manns (2021), en á stórborgarsvæðinu um 720 þúsund. Bratislava stendur á bökkum Dónár í suðvesturhluta landsins. Bratislava er eina höfuðborg heims sem á landamæri að tveimur löndum, Austurríki og Ungverjalandi.

## Heimildir

## Tenglar

*
Santó Dómingó

**Santó Dómingó** (fullt spænskt nafn: **Santo Domingo de Guzmán**) er höfuðborg og stærsta borg Dóminíska lýðveldisins. Áætlaður íbúafjöldi borgarinnar var árið 2006 2.061.200 manns, og á stórborgarsvæðinu 2.253.437 manns. Stórborgarsvæði Santó Dómingó er stærsta stórborgarsvæði Karíbahafsins. Þar var stofnaður háskóli árið 1538 og var hann fyrsti háskóli sem stofnsettur var í vesturheimi.

Frá 1936 til 1961 hét borgin formlega **Ciudad Trujillo** í höfuðið á þáverandi einræðisherra landsins, Rafael Trujillo.

## Saga
Santó Dómingó var stofnuð árið 1498, af Bartólómeó Kólumbus, yngri bróður Kristófers. Borgin er talin vera elsta borgin í Ameríku sem byggð er af Evrópubúum og sú eina sem byggð var á 15. öld. Þar var byggð fyrsta dómkirkjan í nýja heiminum, sem og fyrsta klaustrið sem og fyrsta sjúkrahúsið.
Timfú

**Timfú** (tíbetska: ་) er höfuðborg Bútan. Árið 2017 bjuggu um 114.500 manns í borginni og gerir það hana að stærstu borg landsins. Borgin er 2.320 metra yfir sjávarmáli.

## Myndir

Thimphu-04-vom Buddha Dordenma-2015-gje.jpg|Timfú
Thimphu-26-Verkehrspolizist-2015-gje.jpg|Downtown Timfú
Thimphu-Dzong-04-2015-gje.jpg|Dzong
Thimphu-Markt-10-2015-gje.jpg|Markaði
Thimphu-Markt-16-Frau mit Nasenschmuck-2015-gje.jpg|Markaði
Thimphu-Nationalchoerten-08-2015-gje.jpg|Memorial Chorten
Panare

**Panare** (*Eñapa*) er karíbamál sem er talað í Venesúela í Suður-Ameríku af 3.000 - 4.000 manns.

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Patamóna

**Patamóna** (*Ingaricó*) er karíbamál sem um 4.000 manns tala í Gvæjönu í Suður-Ameríku. Orðið „Ingariko“ þýðir *Kjarrfólk* á patamóna. 

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Pemón

**Pemón** (*Pemong*) er karíbamál sem er talað í Venesúela í Suður-Ameríku af 6.154 manns.

## Nokkrar setningar og orð

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Tíríjó

**Tíríjó** (*Tarëno ijomi*) er karíbamál sem er talað í Brasíliu og Súrínam í Suður-Ameríku af 2.000 manns.

## Tenglar
* Ethnolouge Álitsgerðin (á ensku)
Gígtappi

**Gígtappi** myndast þegar hraun storknar í gosrás á virku eldfjalli. Hraungúll getur virkað sem gígtappi. Við þetta  jarðfræðilega fyrirbæri verður mikill þrýstingur ef rokgjörn kvika festist undir tappanum en þá breytist eldgosið gjarnan í sprengigos. 

## Dæmi um gígtappa
### Á Íslandi
Eiginlega finnast gígtappar í öllum íslenskum eldstöðvakerfum, t.d. Karl (Reykjanes), Stapafell og gígtapar fyrir framan Arnarstapa og Lóndrangar (Snæfellsjökull). Fleiri dæmi eru:

*„**[[Pétursey]]** er stakt móbergsfjall (275m) austan Sólheimasands í Mýrdal. Fjallið hét áður Eyjan há. Það er mjög gróið og merki sjást um hærri sjávarstöðu fyrrum. - *Eyjarhóll* er strýtumyndaður hóll sunnan fjallsins. Hann er gígtappi úr blágrýti og við hann og fjallið eru fjöldamargar sagnir um huldufólk tengdar. Grónar hlíðarnar eru smástöllóttar. Þessir stallar myndast við hægt sig jarðvegs.“ 

***Karl** (Reykjanestá): 50 – 60 m hár gígtappi og hlut gígs sem varð til í eldgosum úti í sjó fyrir framan Reykjanes í kringum 1226, þegar Reykjaneseldur geysuðu. 

***[[Vaðalfjöll]]** (Vestfirðir): Í suðanverðum Vestfjörðum er Króksfjarðareldstöð, rofin megineldstöð ekki langt frá Reykhólum. Þekktast er hún hins vegar fyrir yfirstandandi gígtappar á efstum hæðum hennar: Vaðalfjöllin. 

***[[Þumall (Skaftafellsfjöllum)|Þumall]]** (Skaftafellsfjöll):Eins og þar getur rof síðar orðið eins til þess að steinninn sem umlukti tappann hverfur svo hann  stendur einn eftir. Þess konar landform er kallað *bergstandur* og góð dæmi fyrir því er Þumall í Skaftafellsfjöllum. 

### Í öðrum löndum
Gígtappar finnist í öllum heimshornum þar sem eldfjöll eru og sérstaklega hjá slíkum með seigari kviku.

## Sjá líka

*Borgarvirki
*Reynisdrangar
*Gjáin
*Hjálparfoss

## Tilvísanir
Heggstaðanes

**Heggstaðanes** eða **Bálkastaðanes** kallast nesið milli Hrútafjarðar og Miðfjarðar. Er það framhald af Hrútafjarðarhálsi með áþekku landslagi en láglendara. Þar er mýrlent með melholtum á milli. Hæst er nesið utanvert, milli bæjanna Heggstaða (að austanverðu) og Bálkastaða (að vestanverðu), 184 metrar yfir sjávarmáli. Kallast landið þar Heggstaðaheiði.

Sauðfjárrækt er mikil á nesinu; er það grösugt og mikil sauðalönd. Þar fóru fyrstu fjárskipti á Íslandi fram árið 1937 og var fé tekið á ný úr Norður-Þingeyjarsýslu. Þá er þar æðardúntekja - mest á Heggstöðum en einnig á Bálkastöðum og Bessastöðum. Yfir Heggstaðanesháls liggur malarvegur fær öllum fólksbílum en hann var mikið betrumbættur haustið 2006. Var þetta aðalvegurinn á nesinu lengst af þar sem fólk á nesinu hafði lítið að sækja fram í Hrútafjörð. Heggstaðanes tilheyrði Ytri-Torfustaðahreppi fram til ársins 1998 en er síðan hluti af Húnaþingi vestra. Kirkjusókn er að Melstað. Fjórir bæir eru á nesinu: Bessastaðir og Bálkastaðir að vestanverðu og Útibleiksstaðir og Heggstaðir að austanverðu. Útibleiksstaðir eru í eyði.

Frá botni Miðfjarðar út á Heggstaðanestá eru 13,6 kílómetrar beina sjóleið en frá botni Hrútafjarðar eru 34,7 kílómetrar beina sjóleið, þar af 20,3 kílómetrar frá Heggstaðanestá að Reykjarifi í Hrútafirði.

Á Heggstaðanesi er fjölskrúðugt fuglalíf og finnst mörgum skemmtilegt að ganga fyrir nesið frá Heggstöðum til Bálkastaða, eða öfugt. Þar má sjá fugla eins og hrafn, æðarfugl, fýl og kríu, að ógleymdum haferni ásamt ýmsum smáfuglum.

## Bæir
* Heggsstaðir
* Bálkastaðir
* Bessastaðir
* Útibleiksstaðir (fóru í eyði 1972 eftir að nýbyggt íbúðarhúsið brann)
* Sandar
* Mýrar
* Barð
Arnar Jónsson

**Arnar Jónsson** (f. 21. janúar 1943 á Akureyri) er best þekktur sem íslenskur leikari á sviði, í ýmsum kvikmyndum og í útvarpsleikritum. Hann er einnig leikstjóri og í stjórn golfklúbbsins Odds. Arnar er giftur Þórhildi Þorleifsdóttur.

## Leiklistarferill
Arnar er nú á samningi hjá Þjóðleikhúsinu. Hann hefur leikið í aðalhlutverki oftast allra íslenskra leikara á sviði, yfir 150 hlutverk og af því meira en 60 aðalhlutverk.

Arnar hefur talsett margar teiknimyndir, t.d. fyrir karakterana Jafar í Aladdín, Ratcliffe í Pókahontas og Kartöfluhaus í Leikfangasögu, meðal annarra. Arnar er líka rödd í ýmsum auglýsingum á Disney-myndböndum.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tilvísanir


## Tenglar
Geiri

**Geiri** er íslenskt karlmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Geiri
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1991 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2006 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Geiri
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1991 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:2006 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 


## Heimildir
* 
*
Galdur (aðgreining)

**Galdur** getur átt við:
*Galdur, töfra eða tilraunir til að hafa áhrif á umhverfið með yfirnáttúrulegum hætti.
*Töfrabrögð sem sjónhverfingamenn stunda og eru grein sviðslista. 
*Karlmannsnafnið Galdur
*Galdramál sem koma upp þar sem trú á galdra er almenn.
Benedikt Erlingsson

**Benedikt Erlingsson** (f. 31. maí 1969) er íslenskur leikari og kvikmyndagerðarmaður. Hann varð líklegast fyrst þjóðþekktur fyrir leik sinn í sjónvarpsþáttunum Fóstbræður. Hann hefur hlotið mikið lof fyrir kvikmyndir sínar *[[Hross í oss]]* (2013) og *[[Kona fer í stríð]]* (2018) og hlutu þær báðar til að mynda áhorfendaverðlaunin á Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Tromsø.

## Kvikmyndaskrá

### Sem leikari

### Sem kvikmyndagerðarmaður

## Tenglar
Ásta Sóllilja

**Ásta Sóllija** er persóna í hinni íslensku sögu Sjálfstætt fólk eftir Halldór Laxness. Hún er barn Rósu  og Ingólfs en fæðist eftir að Bjartur giftist Rósu. Móðir hennar lést við fæðingu hennar.
.km

**.km** er þjóðarlén Kómora. Umsjón með léninu er í höndum Comores Telecom. Hægt er að skrá lén beint, eða undir undirléni eftir eðli starfsemi, eins og til dæmis .com.km (fyrirtæki), .coop.km (samvinnufélög), .asso.km (félagasamtök) o.s.frv. Fyrir skráningu .km léns gilda ýmsar reglur um staðsetningu á eyjunum og fleira, en skráning .com.km  léns er ekki háð sömu takmörkunum.

## Tenglar
* Whois-upplýsingar frá IANA.
Sálin hans Jóns míns (hljómsveit)

**Sálin hans Jóns míns** (einfaldlega kölluð **Sálin**) var íslensk hljómsveit úr Reykjavík sem starfaði frá 10. mars 1988 til 20. október 2018 er hún hélt lokatónleika í Hörpu. Einn af stofnendum sveitarinnar, sem lék í upphafi sálartónlist, var Jón Ólafsson og vísar nafn sveitarinnar til þess en jafnframt til íslenskrar þjóðsögu. 

## Saga
Snemma árs 1988 ákváðu Jón Ólafsson, Rafn Jónsson og Haraldur Þorsteinsson úr Bítlavinafélaginu ásamt Stefáni Hilmarssyni og Guðmundi Jónssyni að stofna nýja hljómsveit Þeir héldu sína fyrstu tónleika í Bíókjallaranum við Lækjargötu þann 10. mars 1988 sem telst það stofndagur hljómsveitarinnar. 
Framan af var nokkuð um mannaskipti en skipanin hélst nokkuð óbreytt frá 1999 þó Stefán og Guðmundur væru meðlimir frá byrjun og Friðrik Sturluson og Jens Hansson frá 1989. 
Fyrsti smellur hljómsveitarinnar var „Á tjá og tundri“ en meðal vinsælla laga eru m.a. „Undir þínum áhrifum“, „Hjá þér“ og „Okkar nótt“. Sérstakur aðdáendaklúbbur var stofnaður um 2003 og hlaut nafnið *Gullna liðið*. Á 20 ára afmæli sveitarinnar 2008 voru 1.389 manns skráðir í klúbbinn.

Hljómsveitin ákvað að leggja upp laupana árið 2018 og hélt lokatónleika í Hörpu þann 20. október. Aðspurðir hvort von væri á endurkomu svaraði Guðmundur: „Þetta er ekki gert í einhverju „bríeríi“, þetta er búið að meldast lengi. Þessi hljómsveit var stofnuð til þriggja mánaða en er búin að duga í 30 ár. Og við ákváðum bara að segja þetta gott. Og í staðinn fyrir að „feida“ út ætlum við að taka þetta með glans og fá sem flesta með okkur í endasprettinn.“

## Meðlimir
Hljómsveitina skipuðu:
* Söngur: Stefán Hilmarsson (1988-2018)
* Gítar: Guðmundur Jónsson (1988-2018)
* Bassi: Friðrik Sturluson (1989-2018)
* Hljómborð, rafsaxófónn, og bakrödd: Jens Hansson (1989-2018)
* Trommur og slagverk: Jóhann Hjörleifsson

## Plötur Sálarinnar
* *Syngjandi sveittir* (1988)
* *Hvar er draumurinn?* (1989)
* *[[Sálin hans Jóns míns (plata)|Sálin hans Jóns míns]]* (1991)
* *Garg* (1992)
* *Þessi þungu högg* (1992)
* *Sól um nótt* (1995)
* *Gullna hliðið* (1998)
* *12. ágúst '99* (1999)
* *Annar máni* (2000)
* *Logandi ljós* (2001)
* *Vatnið* (2003)
* *Undir þínum áhrifum* (2005)
* *Sálin og Gospel* (2006)
* *Arg* (2008)
* *Hér er draumurinn* (2008)
* *Upp og niður stigann* (2010)
* *Glamr* (2013)
* *Tíminn og við* (2023)

Í tilefni af 20 ára afmæli sveitarinnar, 2008, sendi hún frá sér safnútgáfu með útgefnum breiðskífum fram að því. Bar hún nafnið *Vatnaskil*.

## Tenglar
*Sálin hans Jóns míns, opinber vefsíða  
*Sálin hans Jóns míns á Glatkistunni

## Heimildir
* *Morgunblaðið*, 9. mars 2008.

## Tilvísanir
Skegg

**Skegg** er hárvöxtur í andliti karlmanna. Líkt og bringuhár og skapahár þá flokkast skegg manna sem kynhár og eru skegghárin grófustu kynhár mannslíkamans. Skeggvöxtur er karlmönnum eðlislegur, en konum getur einnig vaxið skegg við vissar aðstæður. Skeggstæði á karlmönnum nefnist *granstæði*, *skeggstæði* eða *mumpur*. *Glerkunnta* er mjúkt skegg (oftast yfirvaraskegg) unglingspilta sem ekki eru enn orðnir fulltíða og *Hýjungur* er gisið og mjúkt skegg (oft á yngri mönnum). 

Þykkt, grófleiki sem og vaxtarhraði skeggs ræðst af magni kynhormónsins testósterón í blóði manna ásamt öðrum erfðafræðilegum þáttum. Skeggvöxtur drengja getur hafist um 15 ára aldur og heldur áfram að mótast langt fram á fullorðinsár. 

## Heimild
*
Hár

**Hár** kallast próteinútvextir úr hársekkjum í leðurhúð spendýra. Hár er aðallega úr hyrni, löngum amínósýrukeðjum. Jurtir, s.s. vallhæra, bera annars konar hár; en skordýr hafa hár úr kítíni. Einungis spendýrum vex hár og maðurinn er sú tegund spendýra sem lengst getur látið sér vaxa hár.

## Tengt efni
* Bringuhár
* Skapahár
* Skegg

## Heimild
*
Hár (aðgreining)

**Hár** margrætt orð í íslensku og getur átt við:

* *[[Hár]]*, þræðir sem vaxa úr húð spendýra
* *hávaxinn*, lýsingarorð sem merkir að vera hávaxinn eða að ná hátt upp
* *[[háfur|háf]]* eða háfisk, fornt orð sem forskeytið *há-* (hákarl, hákerling, hámeri og háskerðingur) er dregið af
* *[[keipur|keip]]*, það sem árin nemur við; þaðan er forskeytið *há-* í háseti og hástokkur
* *[[gras]]strá* eða *lítið [[hey]]*; þaðan dregið orðið sögnin *að hára* (‚gefa skepnum hey‘)
* *hár* getur verið lýsingarorð sem merkir að vindátt sé norðanstæð eða nærri norðri: „Hann er hátt á.“
* *gráhærður*, lýsingarorð 
* *hærður* eða *með mikið hár*, lýsingarorð helst notað í samsetningum
* *Hár* eða *Hárr* í eldri ritum, heiti Óðins

## Sjá einnig
* Há-
Jaworzno

**Jaworzno**  er sveitarfélag í Suður-Póllandi þar sem búa 96,600 manns (2005). Bærinn er staðsettur í Sílesíuhéraði (síðan 1999), en áður var hann í Katowice-héraði (1975–1998).
Flosi Ólafsson

**Flosi Ólafsson** (27. október 1929 – 24. október 2009) var íslenskur leikari, leikstjóri, hagyrðingur og rithöfundur. Flosi leikstýrði áramótaskaupinu þrisvar sinnum; árin 1968, 1969 og 1970. Hann útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1953, nam leiklist við Leiklistarskóla Þjóðleikhússins á árunum 1956 til 1958 og leikstjórn og þáttagerð hjá Breska ríkisútvarpinu (BBC) frá 1960 til 1961. Flosi leikstýrði fjölda leikrita og þátta fyrir útvarp og sjónvarp og lék sjálfur og söng í fjölmörgum uppfærslum Þjóðleikhússins og í fjölda kvikmynda. Flosi var líka mikill hestamaður. 

Flosi lék í einni þekktustu sjónvarpsauglýsingu sem gerð hefur verið á Íslandi en það var auglýsing frá leigubílastöðinni Hreyfli árið 1995. Í auglýsigunni rappaði Flosi símanúmer stöðvarinnar og hefur auglýsingin verið flokkuð sem ein best heppnaðasta sjónvarpsauglýsing á Íslandi. 

## Fjölskylda
Flosi var sonur Ólafs Jónssonar (1905-1989) verslunarmans og Önnu Oddsdóttur, síðar Stephensen (1908-1980) kaupkonu. Kjörforeldrar Ólafs Jónssonar föður Flosa voru Flosi Sigurðsson (1874-1952) trésmiður og Jónína Jónatansdóttir (1869-1946) húsmóðir. Flosi var giftur Lilju Margeirsdóttur og þau eignuðust eitt barn. Fyrir átti Flosi eina dóttur

## Hagyrðingurinn Flosi
Flosi var frægur hagyrðingur, og frægastur er hann fyrir stutta vísu sem hann setti saman á hagyrðingakvöldi. Það kom til vegna þess að þá var verið að tala um *Vin Hafnarfjarðar* en í sömu mund var þess minnst að Hafnfirðingar hafa löngum sungið bæjarfélagi sínu lof í laginu: *[[Þú, hýri Hafnarfjörður]].* Þá varð til þessi vísa Flosa:

:Er mæti ég hýrum Hafnfirðing
:í Hellisgerði.
:Aftan og framan og allt um kring
:er ég á verði.

Hann bætti svo seinna um betur:

:Ef ætlarðu að fara á ástarþing
:er upplagt að hafa það svona.
:Krækja í hýran Hafnfirðing,
:sem helst þarf að vera kona. 

## Tilvitnanir
* *Er ekki aðalkosturinn við íslenska hestinn sá að hann er ekki þýskur?* (úr 1. tbl Eiðfaxa 1974). Þannig skrifaði Flosi þegar umræðan snerist öll um það að íslenski hesturinn ætti að sýna *þýska kosti*.

## Ferill
### Kvikmynda- og sjónvarpsþáttaferill

### Bókmenntaferill

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
* Flosi Ólafsson á Glatkistunni
*''Flosi Ólafsson''; grein í DV 2000
* ''Með ólíkindum þægur krakki''; grein í Morgunblaðinu 1989
Austurlönd

**Austurlönd** eiga ýmist við um lönd allrar Asíu eða í sértækari merkingu ákveðin lönd í Asíu. Talað erum *[[Austurlönd nær]]* og *[[Austurlönd fjær|fjær]]*.  Fyrir nýöld áttu Austurlönd gjarnan við um svipað svæði og það sem við köllum *Austurlönd nær* í dag, þ.e. Botnalönd og svo hluta Tyrklands, Mesópótamíu, Írans og Egyptalands.  Það svæði er á mörgum tungum nefnt *Levant* sem kemur úr latínu og vísar til þess að austur er átt rísandi sólar.  Þetta svæði er þó illa skilgreint.
Botnalönd

**Botnalönd** eru þau lönd sem eru fyrir botni Miðjarðarhafs, sem er í raun austasti hluti hafsins.  Í hefðbundinni merkingu í dag er átt við Palestínu, Ísrael, Jórdaníu, Sýrland og Líbanon.  Þó eiga Egyptaland og Tyrkland landamæri að þessum ímyndaða botni.  Botnalönd ásamt Arabíuskaga og Íran nefnast svo Mið-Austurlönd.  Þetta svæði hefur í svipaðri merkingu verið nefnt Austurlönd, Palestína, Kanaansland o.fl.
Heiðarr

**Heiðarr** er íslenskt karlmannsnafn.

## Dreifing á Íslandi


ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Fjöldi
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Heildarfjöldi nafngifta fyrir karlmannsnafnið Heiðarr
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:5
  bar:4 text:4
  bar:3 text:3
  bar:2 text:2
  bar:1 text:1
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1972 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:1979 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:1983 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:1995 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2001 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2003 frompos:40 tillpos:90 #1
 at:2005 frompos:40 tillpos:90 #1
 

 

ImageSize = width:600 height:320
PlotArea = left:40 right:10 top:40 bottom:40
AlignBars = late
 
DateFormat = yyyy
Period = from:1949 till:2008
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:5 start:1950
 
Colors =
  id:canvas    value:white
  id:fyrsta value: rgb(0.1,0.1,0.7)
  id:seinna  value: rgb(1,0.7,0)
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
TextData =
  pos:(5,310) textcolor:black fontsize:S
  text:Hlutfall
  pos:(550,20) textcolor:black fontsize:S
  text:Ár
  pos:(250,310) textcolor:black fontsize:M
  text:Hlutfall nafngifta fyrir karlmannsnafnið Heiðarr
  pos:(50,315) textcolor:fyrsta fontsize:S
  text:fyrsta nafn
  pos:(50,300) textcolor:seinna fontsize:S
  text:seinni nöfn
 
BarData =
  bar:5 text:1 %
  bar:4 text:0.8 %
  bar:3 text:0.6 %
  bar:2 text:0.4 %
  bar:1 text:0.2 %
 
LineData=
 color:fyrsta
 width:5
 
 
 color:seinna
 width:1
 
 at:1972 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:1979 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:1983 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:1995 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:2001 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:2003 frompos:40 tillpos:55 #0.06%
 at:2005 frompos:40 tillpos:53 #0.05%
 


## Heimildir
* 
*
Ákvarðanataka

**Ákvarðanataka** er hugmynd eða val um það sem maður kýs að gera í einhverri tiltekinni stöðu.
Eggert Þorleifsson

**Eggert Þorleifsson** (fæddur 18. júlí 1952) er íslenskur leikari. Hann er meðal annars þekktur fyrir leik sinn með Karli Ágústi Úlfssyni í -líf myndum Þráins Bertelssonar og sem Dúddi rótari í kvikmynd Ágústs Guðmundssonar *[[Með allt á hreinu]]*. Eggert hefur einnig talað inn á helling af teikimyndum og er hann líklega þekkastur fyrir að hafa talað fyrir allar persónur í upprunalegu íslensku útgáfu af ævintýrum Tinna. 

## Kvikmynda- og sjónvarpsþáttaferill

## Tenglar
*
Fúnafútí

**Fúnafútí** er höfuðborg smáríkisins Túvalú. Árið 2022 bjuggu um 6.600 í borginni sem gerir hana að þéttbýlasta kjarna landsins.
Elma Lísa Gunnarsdóttir

**Elma Lísa Gunnarsdóttir** (f. 7. september 1973) er íslensk leikkona.

## Kvikmynda- og sjónvarpsferill

## Tenglar
*
Bissaú

**Bissaú** er höfuðborg Gíneu-Bissaú. Borgin stendur við Gebafljót sem rennur í Atlantshaf. Borgin er stærsta borg landsins, aðal höfn og stjórnsýslu- og hernaðarleg miðja þess. Árið 2015 bjuggu tæp 500.000 manns í borginni. Ekki er vitað hvaðan nafnið kemur eða hvað það hafi merkt.

## Tilvísanir
Kisíná

**Kisíná** (rúmenska: , sovéskt heiti var *Kíshínjov*) er höfuðborg Moldóvu, auk þess að vera stærsta borg, iðnaðar- og verslunarmiðja landsins. Borgin er í miðju landsins við ána Bîc. Íbúar borgarinnar eru 719.687 talsins (2024).

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Bújúmbúra

**Bújúmbúra** er stærsta borg og fyrrum höfuðborg Búrúndí. Hún er vestast í landinu á norðausturbakka Tanganyika-vatns. Íbúafjöldi er áætlaður um 500.000 (2008).

Borgin var áður lítið þorp sem hét Usumbura, vaxtartími hennar hófst 1889 á nýlendutíma Þjóðverja sem settu þar upp herbækistöð. Eftir fyrri heimsstyrjöldina komst hún í hendur Belga sem gerðu hana að miðstöð svæðisins Rúanda-Úrúndí. Eftir að Búrúndí varð sjálfstætt árið 1962 var nafninu breytt í núverandi nafn, Bújúmbúra.
Tírana

**Tírana** (albanska: *Tiranë* eða *Tirana*) er höfuðborg og stærsta borg Albaníu. Árið 2023 bjuggu um 598.000 í borginni. Orðsifjar eru óvissar og tilgátur reka sig frá að vera komið frá latneska heitinu Theranda til þess að draga nafn sitt frá kastala á fjalli þar í grendini, enn fremur halda sumir fram að svæðið hafi að fornu heitið Theranium og nafn borgarinnar sé frá því dregið.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Honíara

**Honíara** er höfuðborg Salómonseyja. Árið 2021 bjuggu 92.344 í borginni. Hún er staðsett á eyjunni Guadalcanal.
Majúró

**Majúró** (framburður: [məˈdʒuːroʊ]) er höfuðborg Marshalleyja. Árið 2021 voru íbúar Majúró 23.156 talsins.

## Tilvísanir
Malabó

**Malabó** (framburður: [ˈmæləboʊ]) er borg í Miðbaugs-Gíneu. Íbúafjöldi borgarinnar er u.þ.b. 297.000 manns (2018). Borgin stendur á norðurströnd Biokoeyju. Hún var höfuðborg landsins til ársins 2026, þegar hún var formlega færð til Ciudad de la Paz.

## Tilvísanir
Port-au-Prince

**Port-au-Prince** (framburður: [ˌpɔːrtəʊˈprɪns]); haítískt blendingsmál: **Pòtoprens**) er höfuðborg og stærsta borg Haítí. Mikil fólksfjölgun hefur orðið í borginni á undanförnum árum, sérstaklega í þjöppuðum fátækrahverfum og búa nú í henni 2,5-3 milljónir manns og 4 milljónir á stórborgarsvæðinu. 

Miklar skemmdir urðu á borginni eftir jarðskjálfta 12. janúar 2010 og mannfall talið gífurlegt.

## Tengt efni
* Jarðskjálftinn á Haítí 2010
Blót

**Blót** var trúarleg helgiathöfn í norrænni trú, framkvæmd til heiðurs goðum, náttúruöflum eða forfeðrum. Blót voru mikilvægur hluti samfélagslegra og trúarlegra viðburða í heiðnum sið og tengdust oft árstíðum, stórviðburðum eða helgihöldum. 

Blótin voru ýmist það sem má kalla *einkablót* og svo *opinber blót*. Opinber blót voru framkvæmd ýmist á þingum og í hofum eða áþekkum sérstökum helgistöðum úti í náttúrunni. Einkablótum má svo skipta í tvennt eftir því hvort um ræðir árstíðarbundin blót sem voru haldin á heimilum og ætluð heimilismönnum eða takmörkuðum hópi fólks, eða hvort var um að ræða óregluleg blót haldin af sérstöku tilefni. 

### Tilgangur og merking

Blótin voru gerð í ýmiskonar tilgangi, það gat verið til að tryggja velgengni, frjósemi, sigur, heilsu eða njóta blessunar yfirnáttúrulegra afla. Goð og gyðjur voru blótuð til að gleðja þau og fá stuðning þeirra, en einnig áttu forfeður og landvættir þátt í þessum helgiathöfnum. 

Orðin „blót“  og „blóð“ eru skyld og felur blótið oft í sér blóðfórn, en það var þó ekki alltaf raunin – blótin gátu einnig verið veislur, drykkjuathafnir eða andlegar helgistundir þar sungin voru kvæði eða söngvar. Ekki öll goð vildu þyggja blóð á meðan blóðfórn var lykilþáttur í dýrkun sumra þeirra. Blóðfórn þótti æðsta gjöf sem hægt var að færa tilteknu goði og var slíkt verðlaunað ríkulega af goðinu. Slíkum athöfnum var líklega ekki tekið af neinni léttúð heldur voru alvörugefnar og gerðar af mikilli virðingu.  

### Framkvæmd

Blótin fóru oft fram á helgum stöðum, svo kölluðum blótsstöðum, í hofum, á haugum eða við náttúrulega helgistaði eins og skógarlundi, lindir, hólma eða tré. Oft var dýrum slátrað sem fórn (t.d. lömbum og geitum), og blóð þess notað til að helga hofið, þátttakendur og svæðið með því að stökka því yfir viðstadda með svonefndri *blótspönn* eða *hlautteini*. Fórnarblóð er helgað af mætti goðsins sem blótað var til og kallast það *hlautur*. 

Eftir fórnarathöfnina var holdið eða *slátrið* matreitt og borðað í sameiginlegri veislu, sem hafði bæði trúarlega og félagslega þýðingu.

### Þekkt blót

* **Vetrarnáttablót** – við upphaf vetrar, til að tryggja góða veturvist.
* **Jólablót** – miðsvetrarblót, sem síðar varð grunnur kristinna jóla.
* **Sumarblót** – við sumarsólstöður eða upphaf sumars, oft tengt frjósemi.
* **Hofblót/Heimablót** – blót haldið á heimilum eða af goðum í staðbundum héröðum.

### Kristnitakan og útrýming blóta

Með kristnitöku Íslands árið 1000 var opinberum blótum útrýmt samkvæmt ákvörðun Alþingis. Þeir sem héldu áfram að blóta í leyni gátu átt yfir höfði sér sektir eða útskúfun.

## Heimildir

* Dumézil, Georges. *Gods of the Ancient Northmen*. University of California Press, 1973.
* Hjalti Hugason, Jón Hnefill Aðalsteinsson. *Íslensk þjóðmenning. Trúarhættir. Bókaútgáfan þjóðsaga, 1988.
* Gunnar Karlsson. *Íslandssaga*. Mál og menning, 2000.
* Simek, Rudolf. *Dictionary of Northern Mythology*. D.S. Brewer, 1993.
* Snorri Sturluson. *Heimskringla*. Íslensk fornrit I.
* Steinsland, Gro. *Norrøn religion: Myter, riter, samfunn''. Pax Forlag, 2005.

## Tilvísanir
Örn Árnason

**Örn Árnason** (f. 19. júní 1959 í Reykjavík) er íslenskur leikari, einn af stofnmeðlimum Spaugstofunnar og lék hann eitt sinn Afa í sjónvarpsþættinum Með Afa á Stöð 2. Örn er sonur Árna Tryggvasonar leikara. 

Örn lauk námi frá Leiklistarskóla Íslands árið 1982. Í Þjóðleikhúsinu hefur Örn leikið fjölmörg eftirminnileg hlutverk eins og Lilla í Dýrunum í Hálsaskógi, Jónatan, Jesper og Kasper í Kardemommubænum, Max í Hallæristenórnum, Leikarann í Gamansama harmleiknum og Geir Vídalín í Gleðispilinu. Hann lék Bangsapabba í Dýrunum í Hálsaskógi og ýmis hlutverk í Klaufum og kóngsdætrum. Meðal nýlegra verkefna hans hér eru Slá í gegn, afmælissýning Spaugstofunnar Yfir til þín – Spaugstofan 2015 (þar sem hann lék og var einn handritshöfunda), Umhverfis jörðina á 80 dögum, Óvitar, Spamalot, Dýrin í Hálsaskógi, Tveggja þjónn, Ballið á Bessastöðum og Bjart með köflum. Meðal annara verkefna var Harry og Heimir í Borgarleikhúsinu sem hann samdi og lék í ásamt Sigurði Sigurjónssyni og Karli Ágústi Úlfssyni. Örn hefur talsett fjölda teiknimynda bæði fyrir sjónvarp og kvikmyndahús og var einn stofnenda talsetningarfyrirtækisins Hljóðsetning. Örn hefur unnið við sjónvarpsþáttagerð um margra ára skeið og má þar nefna þættina um Afa, Imbakassann og Spaugstofuna. Örn gaf út plötuna Afi á sjóræningjaslóðum fyrir nokkrum árum og hefur sungið inn á nokkrar hljómplötur.

## Verk
* Spaugstofan
* Með Afa

## Ferill í íslenskum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tilvísanir
Jórdan

**Jórdan** (hebreska: נהר הירדן nehar hayarden, arabíska: نهر الأردن nahr al-urdun) er fljót sem rennur um Sigdalinn mikla. Upphaf árinnar er nærri landamærum Líbanon þar sem fjórar ár renna saman og mynda Jórdan sem síðan rennur til Genesaretvatns og þaðan áfram til Dauðahafs. Að lengd er Jórdan 251 kílómetri. Við ósa sína, þar sem hún rennnur í Dauðahaf, er vatnsmagn hennar að jafnaði sex og hálf milljón tonn á dag (75 rúmmetrar á sekúndu).
Nostalgía

**Nostalgía** er hugtak sem merkt getur tvennt: ljúfsáran söknuð til fyrri tíma (þegar allt var einfaldara, betra, viðkomandi var yngri o.s.frv.) og í öðru lagi heimþrá. Orðið kom fyrst upp árið 1688, en það ár var *Johannes Hofer* (1669-1752), svissneskur læknastúdent, að reyna þýða þýska orðið *Heimweh* sem merkir heimþrá.  Orðið nostalgía er samsett úr tveimur grískum orðum (νόστος = *nostos* = að snúa heim, and άλγος = *algos* = verkur/sársauki). Íslenska orðið *heimhugur* þýðir hið sama og þýska orðið, en *heimhugur* merkir *löngun, þrá til að komast heim*. Orðið *nostalgía* fékk síðan víðtækari merkingu og merkir nú oftast söknuð til liðinna tíma. 

## Hlekkir
*
Aðalsteinn Bergdal

**Aðalsteinn Bergdal** (f. 1. desember 1949) er íslenskur leikari og tónlistarmaður. Hann ásasmt félaga sínum Skúla Gautasyni mynda leiklistardúetinn Skralli og Lalli, Skralli í leik Aðalsteins en Lalli í leik Skúla. Skralli og Lalli komu fyrst fram á sjónarsvið árið 2000 í leikritinu „Tveir misjafnlega vitlausir“.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Agnar Jón Egilsson

**Agnar Jón Egilsson** (f. 13. ágúst 1973) er íslenskur leikari, leikstjóri og leikskáld.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Ari Matthíasson

**Ari Matthíasson**  (f. 15. apríl 1964) er íslenskur leikari og fyrrverandi þjóðleikhússtjóri.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Atli Rafn Sigurðarson

**Atli Rafn Sigurðarson** (f. 16. september 1972 í Reykjavík) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Jórdan (aðgreining)

**Jórdan** á oftast við um ána Jórdan sem rennur um Sigdalinn Mikla í Mið-Austurlöndum.  Jórdan getur einnig átt við:
* Jórdandal
* Ýmsar ár sem heita eftir Jórdan:
** Jórdan, Tasmanía
** Jórdan, Breska Kolumbía
** Jórdan, Nýja Sjáland
** Ár í Bandaríkjunum:
*** Jórdan (Michigan)
*** Jórdan (Utah)
*** Jórdan (Virginia)
Otaku

**Otaku** (katakana: , kanji: ) er japanskt hugtak sem notað er um manneskju haldna áráttu, oftast er átt við þá sem hafa mikinn áhuga á anime eða manga og oftast er það notað í niðrandi merkingu.

## Tengt efni
* anime
* manga
* nörd
* lúði
Sterk beyging

**Sterk beyging**  er hugtak í málfræði.

## Sterk beyging í íslensku

### Sterk beyging sagna
Sagnorð hafa ýmist veika eða sterka beygingu. Veikar sagnir  hafa endinguna **-ði-**, **-di-**, **-ti** í þátíð eintölu 1. persónu (t.d. ég elska**ði**, ég fal**di**, ég hen**ti**). Flest sagnorð í íslensku hafa veika beygingu.
* Dæmi: Ég keyr**ði** (veik sögn) börnin í skólann.
* Dæmi: Ég lam**di** (veik sögn) hann óvart þegar hann gekk inn. 
* Dæmi: Hann veit að ég sót**t**i (veik sögn) bókina. 

Sterkar sagnir  hinsvegar eru endingarlausar í þátíð 1. persónu eintölu. Sterkar sagnir eru aðeins eitt atkvæði.
* Dæmi: Ég svaf (sterk beyging) frameftir.
* Dæmi: Ég leit (sterk beyging) upp í tréð.
* Dæmi: Ég sá (sterk beyging) mömmu bíða eftir mér.

### Sterk beyging lýsingarorða
Lýsingarorð sem er veikbeygt endar á sérhljóða í öllum föllum, bæði í eintölu og fleirtölu og standa oftast með nafnorði með ákveðnum greini. Hins vegar hafa lýsingarorð sem standa með nafnorðum án greinis oftast sterka beygingu. 

* Dæmi: Skemmtilega konan. (veik beyging)      
* Dæmi: Skemmtileg kona. (sterk beyging)
* Dæmi: Fagri skógurinn. (veik beyging)
* Dæmi: Fagur skógur. (sterk beyging)
* Dæmi: Ég þekki fallega manninn. (veik beyging)
* Dæmi: Ég þekki fallegan mann. (sterk beyging)

### Sterk beyging nafnorða
Nafnorð eru veik þegar þau enda á sérhljóða í öllum föllum í eintölu með óákveðnum greini en það virkar ekki með kvenkynsnafnorð sem enda á samhljóða í þolfalli og þágufalli. Sterk nafnorð enda alltaf á samhljóða (oftast *s*) í eignarfalli nema kvenkynsnafnorð.

* Dæmi: Kon**a**, um kon**u**, frá kon**u**, til kon**u**. (veik beyging)
* Dæmi: Maður, um mann, frá mann**i**, til manns. (sterk beyging)
* Dæmi: Barn, um barn, frá barn**i**, til barns. (sterk beyging)
* Dæmi: Latín**a**, um latín**u**, frá latín**u**, til latín**u** (veik beyging)

## Tengt efni
* (ekki tæmandi)
* (ekki tæmandi)

## Tilvísanir
1165

Árið **1165** (**MCLXV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Átján manns fórust í jarðskjálftum í Grímsnesi.

### Fædd
* Þórður Sturluson, höfðingi og goðorðsmaður (d. 1237).

### Dáin
* (líklega) Einar Skúlason, prestur og skáld í Hvammi í Norðurárdal.

## Erlendis
* Vilhjálmur ljón varð konungur Skotlands.
* Hinrik 2. Englandskonungur réðist inn í Wales en var hrakinn til baka.
* Rokujō keisari komst til valda í Japan ársgamall.
* Helgi Karlamagnúsar lýst yfir að tilhlutan Friðriks Barbarossa.

### Fædd
* 21. ágúst - Filippus 2. Frakkakonungur (d. 1223).
* Nóvember - Hinrik 6., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1197).
* Jóhanna Sikileyjardrottning, systir Ríkharðs ljónshjarta (d. 1199).
* Ibn Arabi (d. 1240)

### Dáin
* 11. apríl - Stefán 4., konungur Ungverjalands (f. um 1133).
* 9. desember - Melkólfur 4. Skotakonungur (f. 1141).

## Tilvísanir
1166

Árið **1166** (**MCLXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Hítardalsklaustur var stofnað á Íslandi.
* Hreinn Styrmisson var vígður ábóti í Þingeyraklaustri en hafði þá stýrt klaustrinu í nokkur ár.

### Fædd
* Hrafn Sveinbjarnarson, læknir (d. 1213).

### Dáin
* Kolbeinn Arnórsson, goðorðsmaður í Skagafirði og höfðingi Ásbirninga.

## Erlendis
* 7. maí - Vilhjálmur 2. varð konungur Sikileyjar.
* Hinrik ljón lét reisa fyrstu bronsstyttuna norðan Alpafjalla.

### Fædd
* 29. júlí - Hinrik 2., greifi af Champagne og konungur Jerúsalem (d. 1197).
* Odo 3., hertogi af Búrgund (d. 1218).

### Dáin
* 7. maí - Vilhjálmur 1., konungur Sikileyjar.
1167

Árið **1167** (**MCLXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Kirkjan í Laufási við Eyjafjörð brann.
* Þorvarður Þorgeirsson skáld orti erfiljóðaflokk eftir Ara bróður sinn þegar lát hans fréttist frá Noregi.

### Fædd

### Dáin
* 2. febrúar - Ari Þorgeirsson, faðir Guðmundar góða, féll í orrustu á Ryðjökli og bjargaði um leið lífi Erlings skakka, sem hann varði með líkama sínum.

## Erlendis
* 2. febrúar - Orrustan á Ryðjökli í Noregi. Uppreisnarmenn undir stjórn Ólafs ógæfu réðust að Erlingi skakka og mönnum hans.
* Absalon erkibiskup varð biskup í Hróarskeldu og hóf víggirðingu Kaupmannahafnar.
* Knútur Eiríksson drap Karl Sörkvisson og lýsti sjálfan sig konung Svíþjóðar,
* Langbarðabandalagið stofnað á Ítalíu.
* Hinrik 2. Englandskonungur bannaði Englendingum að sækja sér menntun við Parísarháskóla og hófst þá vöxtur og viðgangur Oxfordháskóla, sem oft er talinn stofnaður þetta ár þótt einhver kennsla hafi raunar verið þar fyrr.

### Fædd
* 10. september - Alexios 2. Komnenos, Býsanskeisari (d. 1183).
* 24. desember - Jóhann landlausi, Englandskonungur (d. 1216).

### Dáin
* 10. september - Matthildur keisaraynja (f. 1102).
* Karl Sörkvisson, Svíakonungur (f. 1130).
1174

Árið **1174** (**MCLXXIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Þorlákur helgi Þórhallsson var kjörinn Skálholtsbiskup á Alþingi. Hann var vígður fjórum árum síðar.
* Hinrik 2. Englandskonungur tók Vilhjálm Skotakonung höndum og lagði Skotland undir sig.
* Saladín lagði Damaskus undir sig.
* Birgir brosa fær jarlstitil í Svíþjóð.

## Fædd

## Dáin