open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gúargúmmí

**Gúargúmmí** er malað duft úr gúarbaunum.  Gúarbaunir eru aðallega ræktaðar í Indlandi og Pakistan bæði til fóðurs og manneldis. Yfir 80% af gúar á heimsmarkaði kemur frá Indlandi. Evrópusambandið bannaði árið 2007 innflutning á gúar frá Indlandi vegna gruns um díoxín mengun. Gúar er notað í olíuiðnaði. Þegar gúar er blandað með borax eða kalsíum þá verður það að geli. 

Gúargúmmí er hentugt þykkingarefni því það hefur næstum átta sinnum meiri þykkingarmöguleika en kornsterkja og það þarf því lítið magn af efninu. Gúargúmmi er mikið notað í matvælaframleiðslu meðal annars sem íbætiefni í deig, til að þykkja mjólk og jógúrt, í kefir og fljótandi ostafurðir og í ísgerð, sem bindiefni í kjötvinnslu, í ýmsar sósur og súpur.

Gúargúmmi er notað í textíl- og pappírsiðnaði, í sprengiefnagerð (sem vatnsþéttiefni), í lyfjaiðnaði sem bindiefni í töflum og sem aðalinnihald í hægðalyfjum, í snyrtivöruiðnaði meðal annars sem þykkingarefni í tannkremi og sem hárnæring, við olíu- og gasboranir og í námum, við ræktun og við læknismeðferð til að þykkja vökva.
Pwd

`'''pwd'''` (enska **''p**rint **w**orking **d**irectory'': „prenta þá möppu sem verið er að vinna í“) er skipun í UNIX-legum stýrikerfum sem birtir slóðina að núverandi vinnumöppu. Hún er innbyggð í nokkrum UNIX-skeljum eins og `[[Bourne shell|sh]]` og `[[bash]]` og Forritunarmálið C hefur POSIX-föllin `getcwd()` og `getwd()` sem gera sama gagn.

## Dæmi
Ef `pwd` væri slegið eitt og sér inn í útstöð:

```bash
$ pwd
/home/erna
```


þá þýðir það að notandinn sé staðsettur í möppunni `/home/erna` sem er heimamappa notandans `erna`. Í næsta dæmi byrjar notandinn möppunni `/home/erna/.emacs.d`, færir sig niður möppuskipunina í heimamöppuna, þaðan í rótarmöppuna `/` og þaðan í möppuna `/var/log`:


```bash
$ pwd
/home/erna/.emacs.d
$ cd ..
$ pwd
/home/erna
$ cd /
$ pwd
/
$ cd /var/log
$ pwd
/var/log
```


## Tengt efni
* Brauðmolaslóð, önnur aðferð til að birta vinnumöppuna og yfirmöppur hennar
* <code>pushd</code> og <code>popd</code>
Páll Pétursson Beyer

**Páll Pétursson Beyer** (d. 1717) var norskur maður sem var umboðsmaður og síðan landfógeti á Íslandi snemma á 18. öld og gegndi jafnframt embætti amtmanns þótt ekki bæri hann þann titil.

Ætt hans er ókunn en hann kom hingað sem þénari eða smásveinn Christians Müllers amtmanns árið 1688 og var í þjónustu hans um tíma en varð síðan undirkaupmaður í Grundarfirði og Stykkishólmi í nokkur ár. Þegar Jens Jörgensen var bolað úr umboðsmannsstarfinu árið 1702 var Páll Beyer settur í hans stað og starfaði sem landfógeti næstu ár.

Árið 1706 sigldi hann til Kaupmannahafnar með jarðabókina og kom aftur vorið eftir og hafði þá fengið landfógetaembættið. Sama sumar yfirgaf Müller amtmaður landið fyrir fullt og allt þótt hann héldi embættti sínu áfram og sinnti Páll einnig störfum amtmanns og stiftamtmanns næsta árið. Oddur Sigurðsson lögmaður fékk þó fljótt umboð stiftamtmanns en Páll gegndi amtmannsembættinu í umboði Müllers. Skiptu þeir Oddur landinu í raun á milli sín, þannig að Oddur réði öllu norðan lands og vestan en Páll sunnan og austan. Næstu níu árin voru þeir valdamestu menn landsins og var það enginn friðsemdartími því báðir voru drykkfelldir og róstusamir uppivöðsluseggir. Í veislu á Alþingi 1708 flugust þeir á í illu og er sagt að nærri hafi legið að þeir stórsköðuðu hvor annan.

Séra Jón Halldórsson í Hítardal segir í *[[Hirðstjóraannáll|Hirðstjóraannál]]*: „Var honum mannlega háttað í mörgu við ekkjur og fátæklinga og aðra, sem fyrir því urðu, þá hann var gáður. Enginn spekingur var hann haldinn og hneigður mjög til drykkjuskapar, og með honum óviti og ofstopasamur, hvert er truflaði hans reikninga, sem mjög voru óklárir eftir hann, mörgum til mæðu og skaða, og kölluðu sumir hans heppni, að hann var frá, áður en til reikninganna kæmi.“ Hér vísar séra Jón til þess að Páll var kallaður utan 1717 þar sem hann hafði ekki staðið skil á afgjöldum af landinu í nokkur ár. Var Kornelíus Wulf sendur til að gegna landfógetaembættinu á meðan Páll væri erlendis að ganga frá sínum málum. Kona Páls og börn sigldu burt með kaupskipi en sjálfur fór hann með herskipi um haustið, veiktist undan Noregsströndum og dó í Stafangri.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
*
Árni Einarsson Dalskeggur

**Árni Einarsson Dalskeggur** (d. 1434) var eyfirskur höfðingi á 15. öld sem er þekktastur fyrir það að hafa verið einn af foringjum liðsins sem fór að Jóni Gerrekssyni biskupi í Skálholti 1433 og drekkti honum í Brúará.

Árni var líklega fæddur um 1385. Hann var sonur Einars Bjarnasonar á Eyvindarstöðum í Sölvadal en móðir hans hét Vigdís. Hann bjó í Stóradal í Djúpadal í Eyjafirði og er oft aðeins kallaður Dalskeggur eða Árni Dalskeggur í heimildum og stundum sagður Magnússon eða Markússon en fullvíst er að hann var Einarsson.

Hann var einn helsti höfðingi Eyfirðinga og reið með Þorvarði Loftssyni á Möðruvöllum og Teiti Gunnlaugssyni í Bjarnanesi suður fjöll skömmu fyrir Þorláksmessu á sumri, 20. júlí 1433. Þá vissu þeir að biskup mundi vera heima því Þorláksmessa var mikill hátíðisdagur í Skálholti og margt fólk samankomið. Þeir komu að Skálholti að kvöldi 19. júlí og tjölduðu þar ásamt öðrum gestum en þegar messan stóð sem hæst daginn eftir gengu þeir í kirkju með fimmtíu vopnaða menn. Sagt er að Dalskeggur hafi gengið fremstur og sagt: Nú er mikið um dýrðir. Síðan tóku þeir biskup og drógu hann úr kirkjunni en drápu þá sveina hans sem í náðist. Biskup var svo settur í poka og honum drekkt í Brúará. Þeir virðast enga refsingu hafa fengið þótt þeir hefðu drepið sjálfan biskupinn og saurgað dómkirkjuna með blóði sveinanna.

Árni kemur við ýmis fornbréf en fátt er þó um hann vitað. Hann var líklega tvígiftur. Á meðal barna hans var Einar, faðir Eyjólfs Einarssonar lögmanns. Hann dó ári eftir Skálholtsförina.

## Heimildir
*
Duft

**Duft** eða **púður** er þurrt kornkennt efni sem samanstendur af mörgum lítlum kornum sem ekki loða saman. Kornin renna laus hvert frá öðru þegar duftið er hrist. Dæmi um duft eru m.a. mjöl, kaffiduft, mjólkurduft, snyrtivörur, byssupúður, sykur, duftkenndur snjór, ryk, aska, prentduft og margs konar lyf.
Eagles

**Eagles** eru bandarísk hljómsveit. Hún var stofnuð í Los Angeles árið 1971 af Glenn Frey, Don Henley, Bernie Leadon og Randy Meisner. 

Þeir unnu Grammy-verðlaunin sex sinnum. Hljómsveitin er í 75. sæti yfir bestu hljómsveitir allra tíma að mati tímaritsins *[[Rolling Stone]]* og á breiðskífu í 37. sæti yfir bestu breiðskífur allra tíma. Þeir eiga jafnframt mest seldu plötu í Bandaríkjunum, *Their Greatest Hits 1971-1975*.

Eagles hættu í júlí 1980 en tóku aftur saman árið 1994 fyrir breiðskífuna *Hell Freezes over*. Þeir voru á stífu tónleikaferðalagi síðan þá og komust inn í Rock and Roll Hall of Fame árið 1998. Árið 2007 gáfu þeir út *Long Road out of Eden*, fyrstu breiðskífu sína í 28 ár. Glenn Frey lést í New York þann 18. janúar 2016 eftir baráttu við veikindi. Eftir andlát Frey ákvað The Eagles að leggja upp laupana árið 2016. Samt sem áður hélt hljómsveitin áfram næsta ár.

## Breiðskífur
* *Eagles* (1972)
* *Desperado* (1973)
* *On the Border* (1974)
* *One of These Nights* (1975)
* *Hotel California* (1976)
* *The Long Run* (1979)
* *Long Road Out of Eden* (2007)

## Meðlimir
* Glenn Frey – söngur, gítar, munnharpa, hljómborð (1971–1980, 1994–2016)
* Don Henley – söngur, trommur, gítar (1971–1980, 1994–2016)
* Bernie Leadon – gítar, mandólín, banjó, söngur (1971–1975; 2013–2015)
* Randy Meisner – bassi og söngur (1971–1977)
* Don Felder – gítar, mandólín, banjó, söngur (1974–1980, 1994–2001)
* Joe Walsh – gítar, hljómborð, söngur (1975–1980, 1994–2016)
* Timothy B. Schmit – bassi, gítar, söngur (1977–1980, 1994–2016)

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Akra-Kristín Þorsteinsdóttir

**Kristín Þorsteinsdóttir** (um 1410 – 1490), jafnan nefnd **Akra-Kristín** og kennd við Stóru-Akra í Blönduhlíð í Skagafirði þar sem hún bjó, var íslensk hefðarkona á 15. öld.

Kristín var einkabarn þeirra Þorsteins Ólafssonar lögmanns á Ökrum og Sigríðar Björnsdóttur, en vottorð um brúðkaup þeirra í Hvalseyjarkirkju á Grænlandi 16. september 1408 er síðasta ritaða heimildin um búsetu norrænna manna á Grænlandi. Hún erfði mikinn auð eftir foreldra sína. Fyrri maður Kristínar var Helgi Guðnason lögmaður. Hann dó árið 1440 og Kristín giftist þá Torfa Arasyni hirðstjóra.  Torfi dó erlendis 1459 en Kristín bjó áfram á Ökrum eftir lát hans og varð háöldruð. Hún var nafntoguð á sinni tíð, enda ein auðugasta kona landsins og gift tveimur stórhöfðingjum.

Börn Kristínar og Helga voru Ingveldur, kona Þorleifs Björnssonar hirðstjóra á Reykhólum og Þorsteinn bóndi á Reyni í Mýrdal. Með Torfa átti Kristín dæturnar Málmfríði, konu Finnboga Jónssonar Maríulausa lögmanns, og Guðrúnu fylgikonu Einars Benediktssonar ábóta á Munkaþverá.

## Heimildir
Öndverðareyri

**Öndverðareyri**, **Hallbjarnareyri** eða bara **Eyri** er eyðibýli í Eyrarsveit á Snæfellsnesi, landnámsjörð og gamalt höfuðból. Bærinn stóð undir Eyrarfjalli og kallaðist hann og bæirnir umhverfis hann Eyrarpláss.

Landnámsmaðurinn Vestar Þórólfsson, sonur Þórólfs blöðruskalla, nam Eyrarlönd og Kirkjufjörð og bjó á Öndverðareyri að sögn Landnámabókar. Ásgeir sonur hans bjó síðan á Eyri og svo afkomendur hans fram á 12. öld. Sonarsonur Ásgeirs var Steinþór Þorláksson á Eyri, ein helsta sögupersóna Eyrbyggja sögu. Tengdadóttir hans var Þuríður spaka, yngsta dóttir Snorra goða, sem bjó lengi á Eyri með manni sínum og dó þar árið 1112. Hún var einn helsti heimildarmaður Ara fróða sem sagði að hún hefði verið „margspök og óljúgfróð“.

Jörðin komst síðar í eigu Sturlunga og Þórður Sturluson bjó þar um tíma og Sturla Þórðarson sagnaritari í fáein ár og síðan Böðvar bróðir hans um tíma. Staðurinn kom lítið við sögu næstu aldir en árið 1496 var Páll Jónsson, sýslumaður á Skarði, drepinn þar af Eiríki Halldórssyni. Þeir voru svarnir óvinir og höfðu átt í deilum. Páll var á ferð um sveitina og gisti á Öndverðareyri. Eiríkur frétti af því en hann var þá staddur á Helgafelli þar sem faðir hans, Halldór Ormsson, var ábóti. Fór hann þegar að Öndverðareyri með hóp manna og drap Pál. Þetta var talið níðingsverk og var Eiríkur dæmdur útlægur. Hann fór þá í pílagrímsferð til Rómar og dó í þeirri ferð.

Kirkja var á Öndverðareyri í kaþólskum sið. Hallbjörn Jónsson varð prestur þar árið 1500 og í tíð hans var bærinn fluttur nær fjallinu og kallaðist eftir það Hallbjarnareyri en gamla bæjarstæðið hét Tóftir. Kirkjan var einnig flutt en hún var lögð af 1563.

Frá árinu 1654 var starfræktur holdsveikraspítali á Hallbjarnareyri og gaf konungur jörðina til spítalahaldsins. Var spítalinn þar allt til 1848, þegar hann var formlega lagður niður, en sjúklingar voru alla tíð fáir, yfirleitt 4-5 og stundum færri. Þeir tveir sjúklingar sem voru á spítalanum voru þó um kyrrt og dó sá síðari 1863. Jörðin varð þá eign Læknasjóðs sem síðan rann inn í ríkissjóð. Búskapur hélt þó áfram þar en jörðin fór í eyði 1986.

## Heimildir
* 
*
Thongsing Thammavong

**Thongsing Thammavong** (skrifað á laosku: ທອງສິງ ທຳມະວົງ; fæddur 1944) er laoskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra landsins. Hann hefur setið í miðstjórn Byltingarflokks laoskrar alþýðu frá 1991 og forseti þjóðþings Laos frá 2006 þar til að hann tók við embætti forsætisráðherra 23. desember 2010. 

## Heimildir
Grammy-verðlaunin

**Grammy-verðlaunin** (stílað sem **GRAMMY**, upphaflega **Gramophone Award**) eru bandarísk verðlaun frá The Recording Academy sem veitt eru framúrskarandi tónlistarmönnum. Verðlaunin eru samsvarandi Emmy-verðlaununum fyrir sjónvarpsefni og Óskarsverðlaununum fyrir kvikmyndir.

Verðlaunin eru ásamt ''Billboard'' Music-verðlaununum, American Music-verðlaununum og Rock and Roll Hall of Fame, fremstu tónlistarverðlaun Bandaríkjanna. Fyrsta Grammy-verðlaunahátíðin var haldin 4. maí 1959. Verðlaunin eru veitt fyrir tímabilið 1. október til 30. september.

## Flokkar
Helstu verðlaunaflokkarnir (*The General Field*) eru fjórir í heildina og eru ekki tengdir neinum tónlistarstefnum:
* Breiðskífa ársins (*Album of the Year*)
* Smáskífa ársins (*Record of the Year*)
* Lag ársins (*Song of the Year*)
* Nýliði ársins (*Best New Artist*)

## Íslenskir Grammy-verðlaunahafar
Eftirfarandi eru Íslendingar sem hafa hlotið Grammy-verðlaun eða verið hluti af verki sem gerði slíkt.
* Steinar Höskuldsson (2003)
* Gunn­ar Guðbjörns­son (2003)
* Sigurbjörn Bernharðsson (2009)
* Kristinn Sigmundsson (2017)
* Hildur Guðnadóttir (2020, 2021)
* Dísella Lárusdóttir (2022)
* Laufey Lín Jónsdóttir (2024)
* Víkingur Heiðar Ólafsson (2025)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Ofurmáni

Í stjörnufræði kallast **ofurmáni** þegar fullt eða nýtt tungl er næst jörðu.  Fjarlægð tunglsins frá jörðu er breytileg eftir því hvar það er statt á sporöskjulagaðri braut sinni, er minnst um 363.000 km, kallað jarðnánd, og mest um 406.000 km, kallað jarðfirð, en að meðaltali er fjarlægðin um 384.000 km.  

## Skilgreining
Árið 1979 skilgreindi stjörnuspekingurinn Richard Nolle ofurmána þannig: „...nýtt eða fullt tungl sem verður þegar tunglið er í eða nálægt (innan 90% frá) minnstu fjarlægð frá jörðu á braut sinni (í jarðnánd). Í stuttu máli: jörð, tungl og sól eru í beinni línu með tunglið í jarðnánd.“ — Orðalagið „innan 90% frá“ er óskýrt, en dæmi á vefsíðu Nolles sýnir að hann á við að tunglið sé innan lægsta tíunda hluta af fjarlægðarbili sínu.

Áhrif sólar og tungls á flóð og fjöru eru mest þegar tungl er nýtt eða fullt og mun meiri þegar ofurmáni er þótt ekki muni þar miklu.

## Tengsl ofurmána við náttúruhamfarir
Margir trúa því að ofurmáni geti valdið ofsaveðrum, stórflóðum og fellibyljum jafnvel eldgosum.  Til dæmis létust 71 í fellibyl í bænum Darwin í Ástralíu 1974 þegar ofurmáni var og eins var ofurmáni árið 1992 þegar fellibylurinn Andrew geisaði, en hann olli miklum usla í Flórída, þar sem yfir 200.000 manns misstu heimili sín af hans völdum.  Engar sannanir liggja þó fyrir um að hægt sé að tengja ofurmána við hamfarir og tíðni þeirra þessa daga virðist ekki vera meiri en aðra daga.

Þótt rannsóknir sýni smá fylgni milli smárra grunnra jarðskjálfta og hreyfingar tunglsins eru engar sannanir fyrir því að tunglið geti haft áhrif á stóra jarðskjálfta.

## Dagsetningar ofurmána 1950 – 2050
Ofurmáni er að jafnaði fjórum til sex sinnum á ári. Hér er listi yfir þá mestu milli áranna 1950 til 2050.  Þeir almestu eru oftast á uþb. 19 ára fresti.

:10. nóvember, 1954
:20. nóvember, 1972
:8. janúar, 1974
:26. febrúar, 1975
:2. desember, 1990
:19. janúar, 1992
:8. mars, 1993
:10. janúar, 2005
:12. desember, 2008
:30. janúar, 2010
:19. mars, 2011
:14. nóvember, 2016
:2. janúar, 2018
:21. janúar, 2023
:25. nóvember, 2034
:13. janúar, 2036

## Tilvísanir

## Tenglar
*  (Skoðað 20.3.2011)
* Stjörnufræðivefurinn 
* Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness
Inside Job

**Inside Job** er heimildarmynd frá árinu 2010, sem fjallar um fjármálakreppuna 2007 – 2010. Charles H. Ferguson leikstýrði myndinni, sem hlaut óskarsverðlaun fyrir bestu heimildamynd árið 2011.
Kornelíus Wulf

**Kornelíus Wulf** eða **Cornelius Wulff** (d. 1734) var danskur embættismaður sem var landfógeti á Íslandi frá 1717-1727.

Hann var upphaflega skipaður landfógeti til bráðabirgða 1717 og skyldi gegna starfinu á meðan Páll Beyer væri utanlands að ganga frá sínum málum en hann var stórskuldugur við konung. Kom Wulf til Íslands sumarið 1717 og tók við búi á Bessastöðum en þá hafði Beyer „rýrt og ruplað til sín hvað hann gat“ og skilið Bessastaði eftir í svo slæmu ástandi að Wulf þurfti um haustið að fá að láni fisk, smjör og aðrar vistir til vetrarins. Beyer dó á leiðinni til Danmerkur og tók Wulf því formlega við embættinu og tók til við að lagfæra ýmislegt sem farið hafið úrskeiðis í tíð Beyers.

Wulf lagði mikla áherslu á að koma konungsjörðum á Suðurnesjum í gott ástand og lét færa inn í Alþingisbækur 1720 að hann byði „fjáðum og dugandismönnum í öllum héruðum landsins að taka til ábýlis þær, sem þá girnti, og honum þótti ei vel setnar, og lofaði þeim nokkur ár fríun frá manns láni og annarri aðstoð, svo að það lata og óduganlega fólk mætti útrýmast af Gullbringusýslu, sem þaðan hefði safnast.“

Wulf var á fimmtugsaldri þegar hann kom til landsins, ættsmár og félítill en auðgaðist ágætlega þótt hann stundaði hvorki kaupmennsku eins og sumir forverar hans eða kúgaði fé af almenningi. Hann þótti fremur sanngjarn og réttlátur, kröfuharður en forsjáll.

Þeir Wulf og Niels Fuhrmann amtmaður bjuggu saman á Bessastöðum og var samkomulag þeirra stirt. Wulf dróst inn í málið sem spannst af láti Appollóníu Schwartzkopf, unnustu Fuhrmanns, því hún hafði sagt honum að sér væri byrlað eitur, og varð hann eitt helsta vitni ákærandans í málinu. Við það versnaði samkomulag þeirra embættismannanna enn. Sumarið 1727 fór Wulf utan með Stykkishólmsskipi og fékk svo lausn frá embætti en hélt þriðjungi launanna. Hann dó í Kaupmannahöfn 1734.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
*
Þorneðla

**Þorneðlan** (fræðiheiti: *Spinosaurus*) er tegund af tvífættri risaeðlu sem uppi var milli 99-93.5 milljón árum á svæði sem nú er Norður Afríka. Þorneðlan hefur áður fyrr verið talin hafa verið 18 m löng og 20 tonn að þyngd, en nýjustu útreiknanir meta hana hafa verið 14 m löng, og 7.4 tonn, sem gerir hana lengri en léttari en grameðlu. Þorneðlan hafði mjög stuttar afturlappir, segl á bakinu sem stutt var af framlengingum af hryggjarsúlunni, og hala sem líktist sporði eins og á halakörtu. Þorneðlan var fiskiæta.
Kristján Luxdorf

**Kristján Luxdorf** eða **Christian Luxdorph** (d. 1751) var danskur embættismaður sem var landfógeti á Íslandi 1727-1739 og sat á Bessastöðum.

Hann var af ætt sem kom frá Løgstrupgaard norðan við Viborg og kallaðist upphaflega Løgstrup en nafnið er skrifað á ýmsan hátt - Luxdorph, Luxdorf, Lucksdorff, Løxtrup, Løxtorph og Luxtrup. Hann var skipaður landfógeti á Íslandi 17. apríl 1727 og kom til landsins sama sumar. Hann sigldi til Kaupmannahafnar 1735 og fékk leyfi til að láta af embætti og halda þriðjungi launa með því skilyrði að hann útvegaði annan í sinn stað en tókst ekki að finna neinn sem var til í að sætta sig við að fá ekki full laun. Hann var þó í Kaupmannahöfn til 1739 en kom þá til Íslands til að kveðja og afhenda landfógetaembættið Kristjáni Drese, sem kom einnig til landsins um sumarið.

Luxdorf var sagður frómur, spakur og hóglyndur og kom sér við alla vel. Hann efnaðist að sögn ágætlega á Íslandsdvölinni. Í *[[Hirðstjóraannáll|Hirðstjóraannál]]* segir að hann hafi verið ógiftur en hann hefur líklega verið ekkjumaður þegar hann kom til landsins. Hann átti eina dóttur, Dorethea Sofie, sem giftist Hans Marcussøn Buck, guðfræðingi og útfararstjóra við Maríukirkjuna á Helsingjaeyri. Sonarsonur þeirra var Nikolaj Buch, kaupmaður á Húsavík og síðar bóndi í Þingeyjarsýslu.

Kristján Luxdorf dó á Helsingjaeyri 1751 og var jarðsettur 7. október.
----Christian Jensen fæddist 26. mars 1697 i Helsingør, Danmörku, sonur bruggara Jens Jensen (1661-1733) og konu hans Kirsten Ernstdatter (1675-1733). Fjölskyldan hefur tekið upp nafnið Løgstrup (stafsett á mjög marga vegu) einhverntíman eftir 1712 en fyrir 1729. Tenging við fjölskilduna í Viborg með svipuðu nafni hefur ekki verið staðfest.

Dorothea Sophia var systir Christians, en sonur hennar Peter Christian Buch gerðist Danskur kaupmaður í Hammerfest í Noregi og þaðan fór sonur hans, Nicolai Arent Peder Buch, til Íslands.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
*Kirkjubækur Sankt Olai kirkju í Helsingør
Kristján Drese

**Kristján Drese** eða **Christian Drese** var landfógeti á Íslandi um miðja 18. öld, eða 1739-1749, en var vikið úr embætti vegna drykkjuskapar og óreiðu.

Drese tók við landfógetaembættinu af Kristjáni Luxdorf árið 1739. Hann er sagður hafa staðið sig þokkalega fyrst í stað en svo fór að bera á drykkjuskap og öðrum vandamálum, einkum eftir að Lafrentz amtmaður dó 1744. Drese tók þá við amtmansstarfinu um stundarsakir en reyndist óhæfur til þess og fórst það afar illa. Einnig var mikil bókhaldsóreiða hjá honum, hann gaf ekki kvittun fyrir gjöldum sem hann tók við eða neitaði að kannast við kvittanir.

Johan K. Pingel kom til landsins árið 1745 og tók við amtmannsembætinu og fékk þegar að heyra margar misjafnar sögur af framferði Drese. Reyndi hann að áminna hann og tala um fyrir honum en Drese brást hinn versti við og ástandið var óbreytt. Þeir Drese og Pingel voru sambýlismenn á Bessastöðum og samkomulagið var vægast sagt stirt. Árið 1749 var þó komið í algjört óefni, Drese var stórskuldugur alls staðar og sjóðþurð í landskassanum en reikningar allir í ólestri. Setti amtmmaður hann þá úr embætti og setti sýslumanninn í Gullbringusýslu, Guðna Sigurðsson, landfógeta til bráðabirgða, en af Drese fer ekki frekari sögum. Sveinn Sölvason lögmaður segir í annál sínum að hann hafi verið „suspenderaður fyrir galinskap og annan ódugnað“.

## Heimildir
*
Árni Gíslason (sýslumaður)

**Árni Gíslason** (um 1520 – 4. júní 1587) var íslenskur sýslumaður á 16. öld og einn helsti valda- og auðmaður landsins á sinni tíð. Hann bjó lengi á Hlíðarenda í Fljótshlíð.

Árni var sonur Gísla Hákonarsonar lögréttumanns á Hafgrímsstöðum í Tungusveit í Skagafirði og konu hans Ingibjargar Grímsdóttur. Hann var sagður mikill fjáraflamaður, ágjarn, harðlyndur og óbilgjarn. Hann varð klausturhaldari Þingeyraklausturs 1559 og síðan sýslumaður í Ísafjarðarsýslu og lenti þá í hörðum deilum við Eggert Hannesson út af Vatnsfjarðarmálum. Árni studdi þar erfðarétt Björns Þorleifssonar en Eggert hélt því fram að eignir Þorleifs Björnssonar hirðstjóra og konu hans hefðu átt að falla í hlut Björns Guðnasonar í Ögri, en Eggert var dóttursonur hans. Um þetta var þó gerð sætt á Alþingi 1560 eftir nokkurra ára deilur.

Magnús Jónsson prúði fluttist úr Þingeyjarsýslu í Ögur 1564 og varð tengdasonur Eggerts. Var þess ekki langt að bíða að þessum tveimur ráðríku höfðingjum, Magnúsi og Árna, lenti saman. Árið 1567 segir Magnús að Árni hafi „með ofsvæsi riðið að sér um nótt“ þar sem hann var sofandi í tjaldi á Skutulsfjarðareyri og tveimur árum síðar lenti þeim og mönnum þeirra aftur saman í kaupstaðnum á Skutulsfjarðareyri og voru þeir þá drukknir og hnífar á lofti. Magnús stefndi Árna fyrir Alþingi 1570 með ítarlegri stefnu í þrettán liðum þar sem taldar eru upp ýmsar ávirðingar Árna, misalvarlegar. Ekki er þó að sjá að deilur þeirra hafi komið til dóms á Alþingi og er líklegt að einhverjir hafi gengist í að koma á sættum milli þeirra áður en til þess kom.

Árni varð sýslumaður Rangæinga og fluttist að Hlíðarenda í Fljótshlíð eftir lát Páls Vigfússonar lögmanns 1669. Hann var giftur Guðrúnu Sæmundsdóttur, sem var einkadóttir Sæmundar ríka Eiríkssonar í Ási í Holtum og Guðríðar Vigfúsdóttur konu hans, systur Páls. Páll var barnlaus og erfðu börn systra hans, Guðríðar og Önnu á Stóru-Borg, eignir hans. Árni véfengdi erfðarétt barna Önnu þar sem þau væru óskilgetin en fyrir dómi var talið að arfleiðslan væri fullgild þar sem Páll hefði samþykkt giftingu Önnu og Hjalta Magnússonar og þau hefðu goldið allar sektir sem þeim bar að greiða.

Þau Árni og Guðrún áttu fjölda barna, þar á meðal Gísla sýslumann á Hlíðarenda, Halldóru biskupsfrú á Hólum, konu Guðbrandar Þorlákssonar, Guðrúnu konu Jóns Björnssonar sýslumanns á Holtastöðum og Grund, Hákon sýslumann á Hóli í Bolungarvík, Dyrhólum, Klofa og loks á Reyni í Mýrdal, Ingibjörgu konu Gísla Þórðarsonar lögmanns og Sæmund sýslumann á Hóli í Bolungarvík. 

## Heimildir
* Jón Þorkelsson: *Saga Magnúsar prúða*. Prentuð á kostnað Sigurðar Kristjánssonar, Kaupmannahöfn, 1895.
Guðni Sigurðsson

**Guðni Sigurðsson** (1714 – 6. janúar 1780) var sýslumaður í Gullbringusýslu á 18. öld og var settur landfógeti frá því í ágúst 1749 þar til Skúli Magnússon tók við embættinu 1750.

Guðni var fæddur í Sandgerði, sonur Sigurðar Runólfssonar og Margrétar Andrésdóttur. Hann varð stúdent frá Skálholtsskóla 1733. Árið 1736 fór hann til náms við Kaupmannahafnarháskóla en var þar ekki nema árið og var settur sýslumaður í Gullbringusýslu haustið 1737. Alþingisskrifari varð hann 1743.

Árið 1749 setti Pingel amtmaður Kristján Drese landfógeta frá embætti vegna drykkjuskapar og óreiðu og setti Guðna 6. ágúst það ár til að gegna landfógetaembættinu til bráðabirgða. Hann er þó ekki talinn fyrsti íslenski landfógetinn þar sem hann var ekki skipaður í starfið og gegndi því aðeins þar til Skúli Magnússon tók við.

Hann sagði af sér sýslumannsembættinu í Gullbringusýslu snemma árs 1750 og fékk veitingu fyrir Kjósarsýslu en sagði henni af sér tveimur árum síðar þar sem hann hafði verið skyldaður til að setjast að í sýslunni en vildi ekki flytja frá jarðeignum sínum á Suðurnesjum. Eftir það var hann bóndi og smiður en hann smíðaði bæði hús og skip og þótti mikill hagleiksmaður.

Guðni bjó fyrst í Sandgerði með föður sínum, síðan á Stafnesi en frá 1752 í Kirkjuvogi í Höfnum, þar sem hann smíðaði meðal annars vandaða kirkju. Kona Guðna var Auðbjörg Kortsdóttir (d. 1766) og áttu þau þrjár dætur.

## Heimildir
* Guðni Sigurðsson (ritstj.): *Iðnaðarmannatal Suðurnesja*. Iðunn, 1984.
Gyðingahatur

**Gyðingahatur** er andúð, fordómar, mismunun og ofsóknir á hendur Gyðingum sem þjóð, þjóðfélagshóp, trúfélagi eða kynþætti. Nasismi var stjórnmálastefna, sem grundvallaðist á gyðingahatri og stefndi að útrýmingu gyðinga. Helförin var skipulögð tilraun til þess að hrinda þeirri stefnu í framkvæmd.

Judenhass (Gyðingahatur) var notað fyrst af þýskum vísindamönnum árið 1873 til að lýsa slíku hatri. Ásakanir í garð gyðinga hafa verið alt frá að bera svarta dauða til landsins og bera undirróður gegn kristinni til að bendla þá við kommúnismann og stórglæpi hans og reka skipulagða brotastarfsemi.

## Sjá einnig

* Helförin
* *[[Gjörðabækur öldunga Zíons]]*
Bíldudalsvogur

**Bíldudalsvogur** er stuttur fjörður, sem gengur til vesturs inn úr Arnarfirði og er einn af Suðurfjörðum. Þorpið Bíldudalur liggur við Bíldudalsvog og er eina þéttbýlið í Arnarfirði. Fjörðurinn eru um einn og hálfur kílómeter á lengd og um 700 metrar á breidd.
Trostansfjörður

**Trostansfjörður** er fremur stuttur fjörður, sem gengur til suðausturs inn úr Arnarfirði og er einn af Suðurfjörðum.
Fjörðurin er sunnan við Geirþjófsfjörð og austan við Reykjafjörð. Samnefndur bóndabær í firðinum er nú í eyði. Það eru um fjórir kílómetrar frá Ófærunesi þar sem Trostansfjörður mætir Geirþjófsfirði inn í fjarðarbotn, og er fjörðurinn tveir og hálfur kílómeter á breidd. Austanmegin í firðinum er Norðdalur birki vaxinn en þar er einnig áberandi mikið af reyni. 
Trostansfjörður hefur ævinlega var nefndur *Trosnasfjörður* af seinni tíma Arnfirðingum og er nafnið sennilega af keltneskum uppruna,  líklega dregið af nafninu Drostan sem var keltneskur trúarleiðtogi sem var  einkum dýrkaður á Austur–Skotlandi til forna.
Chad Lindberg

**Chad Lindberg** (fæddur Chad Tyler Lindberg, 1. nóvember 1976) er bandarískur leikari sem er þekktastur fyrir hlutverk sín  í *The Fast and the Furious*,  og Supernatural.

## Einkalíf
Lindberg er fæddur og uppalinn í Mount Vernon í Washington.  

## Ferill
### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Lindberg var árið 1997 í ER. Hefur hann síðan þá komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við The X-Files, Vampírubaninn Buffy, , Sons of Anarchy, Criminal Minds og NCIS. 

Lindberg var með stór gestahlutverk í  sem Chad Willingham árið 2005 og sem Ash í Supernatural frá 2006-2010.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Lindberg var árið 1995 í Born to Be Wild. Hefur hann síðan þá komið fram í kvikmyndum á borð við City of Angels, October Sky, The Rookie, The Last Samurai, Black Velvet og Alex Cross. 

Lindberg fékk góða dóma á Sundance kvikmyndahátíðinni fyrir hlutverk sitt sem Rory í kvikmyndinni *Black Circle Boys* frá árinu 1997.

Árið 2001 lék hann í bílamyndinni The Fast and the Furious sem Jesse, þar sem hann lék á móti Vin Diesel, Paul Walker og Michelle Rodriguez.

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* 
* Chad Lindberg á Supernatural Wiki.com síðunni 
* Chad Lindberg á Supernatural wikiasíðunni
Dynjandisvogur

**Dynjandisvogur** er stuttur fjörður, sem gengur inn úr Arnarfirði, norðan við fjörðinn er Borgarfjörður. Sunnan við er Langanes og handan þess Suðurfirðir. Fjörðurinn er um tveir kílómetra á lengd og um einn og hálfur á breidd. 

Fossinn Dynjandi fellur ofan af Dynjandisheiði í enda fjarðarins. Dynjandisá á upptök í smávörnum á Glámuhálendinu. Í firðinum stóð áður bær sem nefndur var Dynjandi en er nú í eyði.
VfB Stuttgart

**VfB Stuttgart** er þýskt knattspyrnulið. Ásgeir Sigurvinsson lék með liðinu árin 1982–1990 og Eyjólfur Sverrisson árin 1990–1994 sem og hin íslenskættaði Dani Jon Dahl Tomasson  Þeir hafa fimm sinnum orðið þýskir meistarar, síðast árið 2007. Þekktasti leikmaður VFB er sennilega Jürgen Klinsmann.

## Titlar
* Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu:  1989  (*Úrslit*)
* Þýskir Meistarar (5): 1950, 1952, 1984, 1992, 2007
* Þýskir Bikarmeistarar (3): 1954, 1958, 1997

## Þekktir Leikmenn
* Markus Babbel
* Thomas Berthold
* Mario Gomez
* Jon Dahl Tomasson
* Giovane Elber
* Karlheinz Förster
* Ioan Viorel Ganea
* Timo Hildebrand
* Ásgeir Sigurvinsson
* Jürgen Klinsmann
* Kevin Kurányi
* Fredi Bobic
* Horst Köppel
* Hansi Müller
* Robert Schlienz
* Matthias Sammer
* Sami Khedira

## Þjálfarar
* Huub Stevens (2014)
* Thomas Schneider (2013-2014)
* Bruno Labbadia (2010-2013)
* Jens Keller (2010)
* Christian Gross (2009-2010)
* Markus Babbel (2008-2009)
* Armin Veh (2006-2008)
* Giovanni Trapattoni (2005-2006)
* Matthias Sammer (2004-2005)
* Felix Magath (2001-2004)
* Ralf Rangnick
* Joachim Löw
* Christoph Daum
* Helmut Benthaus

## Þjálfarateymi
***Knattspyrnustjóri**: Pellegrino Matarazzo
***Aðstoðarknattspyrnustjóri**: Peter Perchtold
***Markmannsþjálfari**: Uwe Gospodarek
***Styrktarþjálfun**: Martin Franz, Matthias Schiffers og Oliver Bartlett
Winnipeg Falcons

**Winnipeg Falcons** (eða **Falcons**) (á íslensku aðeins nefndir **Fálkarnir**) var ísknattleikslið Vestur-Íslendinga sem var stofnað árið 1908. Stofnendur voru bæði norðan- og sunnanmenn í Winnipeg. Lið Fálkanna fóru á Ólympíuleikana í Antwerpen fyrir hönd Kanada árið 1920 og urðu ólympíumeistarar það árið. Allir meðlimir í sigurliði Fálkana voru af íslenskum ættum nema einn, en sá hét „Huck“ Woodman, og var varamaður. Af Fálkunum í ólympíuliðinu þótti Frank Fredrickson einna bestur. Mikið var einnig látið af snilld Mike Goodmans. Liðið leystist upp nokkrum árum eftir sigurinn, þar eð sumum var boðið að spila í liðum í Bandaríkjunum.

## Meðlimir Fálkana ólympíuárið
* Jacob Walter "Wally" Byron, markvörður. 
* Halli (Slim) Halderson, hægri sóknarmaður. 
* Frank Fredrickson, miðju sóknarmaður og fyrirliði
* Konráð Jónasson "Konnie" Jóhannesson, bakvörður.
* Magnús "Mike" Goodman, vinstri vængmaður. 
* Robert John Benson, bakvörður. 
* Kristmundur "Chris" Númi Friðfinnson, varamaður. 
* Allan Charles "Huck" Woodman, varamaður.
* Óli Björnsson, aðstoðamaður. 

Forseti liðsins var Hebbie Axford, en þjálfari Fálkanna var Guðmundur Sigurjónsson Hofdal, þá þekktur sem Guðmundur "Gordon" Sigurjonsson.

## Heimildir

## Frekari lesning
* Tryggvi Oleson (ritstj.), *Saga Íslendinga í Vesturheimi*, V. bindi, Bókaútgáfa Menningarsjóðs, 1953, bls. 228-229.
Tjaldbúðin

**Tjaldbúðin** (eða **Tjaldbúðarkirkjan**) var ein kirkja Vestur-Íslendinga í Winnipeg. Hún var vígð þann 16. desember árið 1894 en byrjað var að reisa hana október sama ár. Kirkjan stóð á horninu á Sargent og Furby-götu. Tjaldbúðin var kirkja Tjaldbúðarsafnaðarins, en fyrsti prestur hennar var Hafsteinn Pétrsson. Þetta var krosskirkja með fjórum stöfnum og litlum turni upp úr miðjunni þar sem krossinn kemur saman. Utanmáls var kirkjan  á hvorn veg. Árið 1912 tók söfnurðinn þá ákvörðun að selja kirkjuna og reisa nýja. Sú nýja fékk sama nafn, en nefnist núna Fyrsta lúterska kirkjan og er stórt og vandað múrsteinshús.
Hárblásari

**Hárblásari** er áhald til að þurrka hár, hvort sem er á mönnum eða dýrum. Oftast er hægt að velja um nokkrar stillingar mis heitan kaldan eða heitan blástur og styrkleika á blæstrinum.
Immanuel Velikovsky

**Immanuel Velikovsky** (**Иммануил Великовский**) (10. júní 1895 – 17. nóvember 1979) var rússneskur sálfræðingur og sálkönnuður og rithöfundur. Hann skrifaði bækur  þar sem hann túlkar forna atburði. Á árunum 1921 til 1924 stýrði hann ásamt Alberts Einstein ritverkinu: „Scripta Universitatis atque Bibliothecae Hierosolymitarum“ en það ritverk varð síðar grunnurinn að Hebreska Háskólanum í Jerúsalem.

Þrjár af bókum  hans komu út á árunum 1950 til 1955. Þær eru *Heimar í árekstri* (*Worlds in Collision*), *Aldir í óreiðu* (*Ages in Chaos*) og *Jörð í upplausn* (*Earth in Upheaval*). Í þessum þrem bókum gagnrýnir Velikovsky jafnvægiskenningu  Lyells, sem segir að ekkert hafi raskað yfirborði jarðar í milljón ár annað en hægfara niðurbrot. Velikovsky telur að miklar hamfarir hafi riðið yfir jörðina vegna áhrifa utan úr geimnum og styður kenningar sínar með greiningu á frásögnum í ýmsum fornritum og trúar- og goðsögum, uppgötvunum í steingervingafræði og stjörnufræði.

Velikovsky telur að margar goðsagnir mismunandi trúarbragða um eyðileggingu, flóð og annað slíkt séu lýsingar á raunverulegum atburðum til dæmis séu frásagnir um að sólin hafi staðið kyrr eða færst afturábak, vegna þess að um leið hafi yfirborð jarðar snúist um möttulinn vegna utanaðkomandi áhrifa. Árið 1939 fór Velikovsky til New York en hann var þá að vinna að bók um Ödípús og faraóinn Akhnaton og kanna hvort verið gæti að faraóinn væri goðsagnapersónan Ödípús. Freud hafði skrifað bókin Moses and Monotheism þar sem hann hélt því fram að Akhenaton væri uppspretta boðorðanna sem Móses kenndi fólki frá Ísrael í eyðimörkinni. Freud hélt þessu fram því psalm 104 í Biblíunni er líkur egýpsku ljóði í grafhýsi Akhenatons Ai í Akhetaten. Velikovsky leitaði í egypskum skjölum að efni sem styddu frásögnina af flóttanum úr Egyptalandi (Exodus). Eitt þeirra skjala var Ipuwer Papyrus sem talið var eldra en bíblíufrásögnin af Exodus. Velikovsky taldi að í Ipuwer Papyrus hefði hann fundið egypska samtímafrásögn af atburðum sem leiddu til flóttans frá Egyptalandi og báðir atburðir lýstu náttúruhamförum.

## Tenglar
* „Eru kenningar Darwins byggðar á misskilning? Boðberi hamfara“, ''Morgunblaðið'' (9. október 1994)
* The Velikovsky Archive
* The Velikovsky Encyclopedia
* www.velikovsky.org
* Shade Tree Physics - Velikovsky Pages
Gunnar Salómonsson

**Gunnar Salómonsson** (oft nefndur **Gunnar Úrsus**) (15. júlí 1907 – 3. janúar 1960) var íslenskur aflraunamaður og sýningarmaður aflrauna á Íslandi og víða erlendis. 

Gunnar var fæddur að Laxárbakka í Miklaholtshreppi. Foreldrar hans voru Lárentsína Lárusdóttir Fjeldsted og Salómon Sigurðsson. Ársgamall missti Gunnar föður sinn og nokkru seinna varð móðir hans að láta hann frá sér í fóstur að Helgafelli í Helgafellssveit, og ólst hann upp með fósturforeldrum þar og síðar á Kóngsbakka í  sömu sveit.

Innan við tvítugt fór Gunnar að heiman og stundaði ýmis störf til lands og sjávar. Hann mun hafa stundað nám einn vetur við Hvítárbakkaskóla. Gunnar var búsettur í Reykjavík á árunum eftir 1930. Árið 1934 kom til Reykjavíkur þýskur aflraunamaður Jung Atlas, sem hafði hér sýrningar á þrautum sínum og heillaðist Gunnar mjög af afrekum hans og mun hafa hlotið hvatningu frá honum að reyna við aflþrautir.

Árið 1936 fór Gunnar til Þýskalands í hópi íþróttamanna og kennara sem þá voru boðnir sem áhorfendur á ólympíuleika sem þá voru haldnir í Berlín. Eftir ólympíuleikina lá leið Gunnars til Kaupmannahafnar og þar réð hann sig til starfa hjá fjölleikaflokki og sýndi þrautir sínar með þeim í Kaupmannahöfn og víðar í Danmörku. Þar hófst hið eiginlega ævistarí Gunnars og að því hafði hann starfað í 23 ár er hann lést. 

Gunnar sýndi mest í Danmörku, en einnig í Noregi og Þýskalandi fyrir stríðið og gat sér orðstír fyrir þrautir sínar. Sagt er að fáir eða engir gætu leikið allar þrautir hans eftir honum. Eitt sinn tók Gunnar þátt í keppni aflraunamanna í Kaupmannhöfn og fór með sigur af hólmi. Á  stríðsárunum 1939 – 1945 tók hann að sýna sjálfstætt og ferðaðist um alla Danmörku og viðar og eftir stríðið sýndi hann mest í Danmörku, Noregi og Svíþjóð. 

Gunnar átti sjö börn. Síðasta eiginkona hans var Elín Þórarinsdóttir. Ævisaga Elínar nefnist: *[[Allt önnur Ella]]* en hana skráði Ingólfur Margeirsson. 

## Tenglar
*http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4372915&issId=295314&lang=en
*http://kraftaheimar.net/?p=1560
*http://servefir.ruv.is/her/herruv3.htm 
*http://www.dagbladet.no/magasinet/2007/01/15/488897.html
Akhenaten

**Akhenaten** var faraó í Egyptalandi. Hann var fyrstu fimm ár sautján ára valdaferils síns þekktur undir nafninu Amenhotep IV. Hann ríkti í 17 ár og er talinn hafa látist árið 1336 f.Kr. eða 1334 f.Kr. Hann reyndi að koma á eingyðistrú í Egyptalandi. Eftir fjögur ár í valdastólik hóf hann að byggja nýja höfuðborg Egyptalands sem helguð var sólguðinum Aten. Eftir andlát hans tóku landsmenn upp fjölgyðistrú. Varðveist hefur óður til sólguðsins Aten frá þessum tíma. Akhenaten var gleymdur þar til grafhýsi hans fannst. DNA-rannsóknir frá 2010 sýna að Tutankhamun var sonur Akhenatens. 

## Tenglar
*
Lýsislampi

**Lýsislampi** (**grútarlampi** eða **grottarlampi**) var lampi sem notaður var á Íslandi og hafði lýsi til ljósmetis og oftast þurrkaða fífu fyrir kveik. Lýsislampinn var tvöfaldur, meðan kolan var einföld, en hún var oft aðeins holaður steinn eða gerð úr lélegum málmi (þá stundum nefnd *lýsispanna*). Lýsislampinn var því eilítil framför frá kolunni, ljósmagnið öllu meira, og eins og segir í *[[Horfnir starfshættir og leiftur frá liðnum öldum|Horfnum starfsháttum]]*, eftir Guðmund Þorsteinsson frá Lundi: „Á síðustu öldum voru kolur orðnar tvöfaldar, kölluðust þá lampar og þóttu mestu þing og fyrirmyndarljósfæri“. Lýsislampar lögðust almennt niður á Íslandi á árunum 1870-1880 þegar olíulamparnir tóku við. 

Á 19. öld voru flestir lýsislampar úr kopar. Þeir voru dálítið í laginu eins bókstafurinn J á hlið og eins og Q að ofan séð og voru samansettir úr efri og neðri skál. Ljósmetið var í efri skálinni og sömuleiðis kveikurinn, sem lá í vörinni á lampanum. Ef kveikurinn dró upp úr efri skálinni meira lýsi en brann þá draup afangurinn niður í undirlampann. Þannig var hægt að nýta lýsið „aftur“. 

## Tenglar
* „Lýsislampi“; grein í Æskunni 1974
* „Rabb um ljósfæri fyrri alda“; grein í Tímanum 1983
Langspil

**Langspil** er íslenskt strokhljóðfæri sem er aflangur viðarstokkur með 1–6 strengjum, festir við 1-3 skrúfur. Langspilið er haft á borði eða hnjám þegar menn leika á það, og var oft notað á efnaðari bæjunum á Íslandi til skemmtunar. 

## Tengt efni
* Langeleik

## Tenglar
* „Íslenska langspilið“; grein í Árbók Hins íslenska fornleifafélags 1993
Gunnhildur Hauksdóttir

**Gunnhildur Hauksdóttir** (f. Reykjavík 1972) er íslenskur myndlistarmaður. Hún nam myndlist við Listaháskóla Íslands og fékk þaðan BFA gráðu árið 2001. Þaðan lá leið hennar til Amsterdam í Hollandi en þar tók hún MFA gráðu sína í myndlist árið 2005. Hún hefur búið og starfað í Berlín, Þýskalandi en er nú búsett í Reykjavík og starfar þar að myndlist sinni. Faðir Gunnhildar er Haukur Halldórsson listamaður og móðir hennar er Sigrún Kristjánsdóttir, sjúkraliði. Sonur Gunnhildar er Matthías Tryggvi Haraldsson, leikskáld og liðsmaður hljómsveitarinnar Hatari.   

## Listrænn ferill
Gunnhildur hefur sýnt víða og alþjóðlega, þar með talið á Feneyjatvíæringinum árið 2016 á Collateral Event sem hét Silver Lining með verkið Abstand. Hún sýndi verkið Samsæti heilagra í samvinnu við Bryndísi Hrönn Ragnarsdóttur m.a. í Listasafni Íslands  (Listasafn Íslands, IS 2013). Sýningarnar *Stars* (Context Gallery , IR 2011)  *Gjöf mín, yðar hátign* (Listasafn Así, IS 2011), *Audition* (Ace Art Inc CA 2008) vann hún í samvinnu við Kristínu Ómarsdóttur rithöfund, Útúrdúr útgáfa gaf út bók um samstarfið. Hún hefur tekið þátt í fjölda alþjóðlegra samsýninga og vinnur jöfnum höndum í þrívíða miðla, myndband og hljóð, auk þess sem hún gerir gjörninga og blandar þessum miðlum saman í innsetningar sínar.

## Störf í þágu lista
Gunnhildur situr í stjórn Safnasafnsins og hún sat í stjórn Nýlistasafnsins frá 2010-2014 og veitti formennsku í fjögur ár. Gunnhildur er stundakennari við Listaháskóla Íslands, hún hefur átt sæti í listrænni stjórn Sequences listahátíðarinnar 2011 og hefur haft umsjón með fyrirlestraröðum á vegum hátíðarinar í samvinnu við Listaháskóla Íslands, hefur skipulagt málþingið Archive on the Run og ristýrt samnefndri bók á vegum Nýistasafnsins og fyrirlestraröð þýska heimspekingsins Marcus Steinweg um samband myndlistar og heimspeki í samvinnu við Félag áhugamanna um heimspeki, Listfræðifélagið, Nýlistasafnið og Listaháskóla Íslands. Þá hefur hún átt sæti í ritnendum, m.a. ristýrði hún og átti framlag í Archive on the Run og Grasrót VI, Hún hefur átt sæti í nefndum, skipulagt fyrirlestra, málþing, sýningar og gjörninga.

## Tenglar
* Heimasíða
* Ferilskrá; Listasafn Reykjavíkur 
* D-salur; Listasafn Reykjavíkur 
* Fyrirlestur; Listaháskólinn
* Umfjöllun; af ArtNews.is 
* Gunnhildur Hauksdóttir; af Sequences.is
* http://www.youtube.com/watch?v=xmLVv_dr7_Q
* http://www.listasafn.is/?expand=0-84&i=84
Níels Hafstein

**Níels Hafstein** (fæddur 1947 í Reykjavík) er íslenskur myndlistarmaður. Hann er einn af stofnendum Nýlistasafnsins og fyrsti formaður stjórnar þess árið 1978, hann gegndi einnig formennsku Myndhöggvarafélagsins á árunum 1975-1981 og stofnaði og rekur nú Safnasafnið á Svalbarðaströnd ásamt Magnhildi konu sinni. Hann Lauk námi frá skúlptúrdeild Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1973. og var aðstoðarmaður Ragnars Kjartanssonar myndhöggvara á árunum 1973-1979. Hann hefur setið í fjölda dómnefda og ritnefda, og hefur átt sæti í fulltrúaráði Listahátíðar og í Safnaráði og sinnt miklu starfi í þágu myndlistar á Íslandi.

## Myndlist
Níels Hafstein hefur haldið  þónokkrar einkasýningar, flestar í Nýlistasafninu, hann hefur verið þátttakandi í 50 samsýningum á Íslandi, í Noregi, Hollandi, Belgíu, Frakklandi, Þýskalandi, á Ítalíu og í Bandaríkjunum. Verk eftir hann liggja í eigu Nýlistasafnsins, Listasafns Íslands, Listasafns Reykjavíkur, Trondhjems Kunstforening í Noregi, Arkitektafélags Íslands og Safnasafnsins. Hann hefur einnig haft umsjón með 76 innlendum og erlendum sýningum, þar á meðal skiptisýningum til Hollands og Noregs fyrir Nýlistasafnið, hefur árlega umsjón með 10-12 sýningum fyrir Safnasafnið. Kom með Seríal-listina (reikningslega möguleika) inn í landið snemma á áttunda áratugnum ásamt Þór Vigfússyni. Var þriðji Íslendingurinn sem vann bókverk (artists books). Hefur gert á annað hundrað slíkra verka í röðum, var einna fyrstur listamanna til að setja upp heildstæða innsetningu (innstallation) á Íslandi. Hefur búið til verk undir áhrifum af alþýðulist, þar á meðal 11x2m útsaumað flauelsklæði. Önnur helstu verk eru myndaraðir um íslensku fjármörkin og tilfinningalíf sauðfjárins, goðfræðileg innsetning um svarta og gyllta hesta og verk í 222 hlutum þar sem ákveðinn formmöguleiki er tæmdur. Auk þess gjörningur um upphaf, jafnvægi og hrörnun sem fluttur var í Sonja Henie & Niels Onstad safninu í Ósló 1981. 

## Ritstörf
Níels Hafstein hefur skrifað á annað hundrað greinar um nútímamyndlist og gagnrýni í Þjóðviljann, Lesbók Morgunblaðsins, Lystræningjann, Svart á hvítu, Tímarit M&M og sýningarskrár Nýlistasafnsins og Safnasafnsins. Skrifaði bókverkið 3001, myndskreytt af Helga Þorgils Friðjónssyni listmálara og hefur unnið töluvert af Bókverkum (Artist Books) svo eitthvað sé nefnt.

## Heimildir
* Snara

## Tenglar
* Safnasafnið
Leyndarskjalasafn Vatíkansins

**Leyndarskjalasafn Vatíkansins** (ítalska:* Archivio segreto Vaticano*; latína: *Archivum Secretum Apostolicum Vaticanum*) er skjalasafn páfa. Safnið varð til í núverandi mynd árið 1612 en er mun eldra að stofni til. Aðeins fá 200 utanaðkomandi fræðimenn á ári leyfi til að stunda rannsóknir á safninu. Nafnið leyndarskjalasafn má einnig finna í Danmörku *(gehejmearkiv)* en það var skjalasafn konungs.

## Heimild
* 

## Tenglar
Opinber heimasíða skjalasafnsins
Konni og Alfreð

**Konni og Alfreð** er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1959. 
Á henni flytja Konni og Alfreð Clausen tvö lög. Hljómsveit Jan Morávek leikur undir.
 
## Lagalisti
#Búkolla í Bankastræti- *Lag - texti: NN*
#Allir krakkar (Syrpa af barnalögum) - *Lag - texti: NN* 

## Baldur og Konni
Leikum og syngjum

**Leikum og syngjum** er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1960. 
Á henni flytja Barnakór og hljómsveit tíu lög úr bókinni "50 fyrstu söngvar" undir stjórn Ingólfs Guðbrandssonar. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslagið teiknaði Barbara Árnason.
 
## Lagalisti
#Nú vorljóðin óma, Keðjusöngur - *Lag - texti: NN - [[Margrét Jónsdóttir]] þýddi*
#Góð börn og vond - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag* 
#Dýravísa - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag* 
#Næturljóð - *Lag - texti: John A.P. Schulz - [[Björn Franzson]] þýddi* 
#Söngur englanna - *Lag - texti: Þýzkt lag - Björn Franzson þýddi* - Raddsetning: Róbert A. Ottósson
#Það aldin er út sprungið - *Lag - texti: M. Praetorius* 
#Sólin sigrar - *Lag - texti: Þýzkt lag - [[Þorsteinn Valdimarsson]] þýddi* 
#Sumar - *Lag - texti: Þýzkt lag - [[Jóhannes úr Kötlum]] þýddi* 
#Íslands farsælda frón - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag* 
#Það mælti mín móðir - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag*
Lúdó sextett og Stefán (1964)

**Lúdó sextett og Stefán** er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1964. 
Á henni flytja Lúdó sextett og Stefán tvö lög. 
 
## Lagalisti
#Nótt á Akureyri - *Lag - texti: Corey, Cross - Ómar Ragnarsson* - Útsetning: Jón Sigurðsson
#Því ekki...? - *Lag - texti: Douglas, Parmann, Laurene - Ómar Ragnarsson* - Útsetning: Jón Sigurðsson
Bryndís Hrönn Ragnarsdóttir

**Bryndís Hrönn Ragnarsdóttir** er íslensk myndlistarkona búsett í Reykjavík. Hún nam myndlist við fjöltæknideild Listaháskóla Íslands og útskrifaðist þaðan með B.F.A gráðu árið 2002. Hún hélt utan til frekara náms við Akademie der Bildenden Kunste undir handleiðslu Franz Graf, þaðan sem hún útskrifaðist með M.F.A gráðu í janúar 2006.

## Listrænn ferill

## Störf í þágu lista

## Tenglar
* heimasíða Bryndísar
Gamanvísur (plata)

**Gamanvísur** er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1969. 
Á henni flytja Brynjólfur Jóhannesson og Jan Morávek þrjú lög.
 
## Lagalisti
#Syrpa: Sitt af hvoru tagi, sitt með hvoru lagi - *Lag - texti: Oscar Strauss, Ulmer - G.G.*
#Nokkur brot úr borgarbrag - *Lag - texti: Bjarni Þorsteinsson - G.G.* 
#Já, mín dóttir kæra - *Lag - texti: J. Lawrence, A. Shirmey - G.G.*
Össur hf

**Össur hf** er alþjóðlegt fyrirtæki í heilbrigðistækniðnaði. Fyrirtækið er framleiðandi á stoðtækjum og var stofnað árið 1971. Stofnandi þess er Össur Kristinsson. Höfuðstöðvar þess eru í Reykjavík en svæðiskrifstofur félagsins eru í Ameríku, Evrópu og Asíu.

Fyrirtækið fékk viðurkenningu á Heimsviðskiptaráðstefnuninni í Davos fyrir að vera "Tæknilegur frumkvöðull".
## Samruni
Össur hefur yfirtekið 16 fyrirtæki sem öll fyrir utan Gibaud Group hafa verið innleidd í móðurfélagið.
* 2000 - Skóstofan
* 2000 – Flex-Foot, Inc.
* 2000 – PI Medical AB.
* 2000 – Karlsson & Bergstrom AB.
*2000 - Century XXII Innovations, Inc
* 2002 - CAD/CAM Solutions
* 2003 – Linea Orthopedics AB.
* 2003 – Generation II Group, Inc.
* 2005 – Advanced Prosthetic Components
* 2005 – Royce Medical, Inc.
* 2005 – Innovative Medical Products, Ltd.
* 2005 – GBM Medical AB.
* 2006 - Innovation sports Inc.
* 2006 – Gibaud Group 
* 2007 – SOMAS
* 2010 - Orthopaedic Partner Africa 

## Heimildir
79 af Stöðinni (1963)

**79 af Stöðinni** er 45 snúninga hljómplata gefin út af Hljóðfæraverslun Sigríðar Helgadóttur árið 1963. 
Á henni flytur Elly Vilhjálms ásamt hljómsveitum Jóns Sigurðssonar og Jóns Páls tvö lög. 
 
## Lagalisti
#79 af Stöðinni - *Lag - texti: [[Sigfús Halldórsson]] - [[Indriði G. Þorsteinsson]]* - Útsetning: Jón Sigurðsson
#Lítill fugl - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Indriði G. Þorsteinsson* - Útsetning: Jón Sigurðsson