open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alexander Nehamas

**Alexander Nehamas** er prófessor í heimspeki við Princeton University. Hann fæst einkum við gríska heimspeki, fagurfræði, heimspeki Friedrichs Nietzsche, og Foucaults. 

Nehamas nam við Swarthmore College og lauk þaðan námi árið 1967. Hann skrifaði doktorsritgerð um Platon undir leiðsögn Gregorys Vlastos við Princeton árið 1971. Nehamas kenndi við ýmsa háskóla í Bandaríkjunum, þ.á m. University of Pittsburgh og University of Pennsylvania áður en hann sneri aftur til Princeton árið 1990. Hann er „Edmund N. Carpenter II Class of 1943“-prófessor í hugvísindum. Nehamas er þekktur fyrir það viðhorf sitt að heimspeki eigi að vera lífsstíll.

## Helstu ritverk
**Nietzsche: Life as Literature* (1985)
**The Art of Living: Socratic Reflections from Plato to Foucault* (1998)
**Virtues of Authenticity: Essays on Plato and Socrates* (1999)

## Heimild
* 

## Tengill
* Heimasíða Nehemas
Slobodan Milošević

**Slobodan Milošević** (serbneska: **Слободан Милошевић**, ), (20. ágúst 1941 - 11. mars 2006) var serbneskur leiðtogi og um tíma forseti Júgóslavíu.

Hann var forseti Serbíu innan Júgóslavíu frá 1989 til 1997 og síðan forseti Sambandslýðveldisins Júgóslavíu frá 1997 til 2000. Hann var leiðtogi Sósíalistaflokks Serbíu frá stofnun hans 1992 til 2001.

Hann var lykilpersóna í Júgóslavíustríðunum á tíunda áratug 20. aldar. Á meðan Kósóvóstríðinu stóð árið 1999 varð hann fyrsti sitjandi þjóðarleiðtogi í heiminum til að sæta ákæru um stríðsglæpi. Seinna bættust við ákærur um glæpi gegn mannkyni, þjóðarmorð, þjóðernishreinsanir og fjöldanauðganir bæði vegna Kósóvó og átakanna í Bosníu og Króatíu.

Eftir að Milošević neitaði að viðurkenna ósigur sinn í forsetakosningum árið 2000 gerðu landsmenn uppreisn gegn honum og að lokum neyddist hann til þess að segja af sér 5. október 2000. Í kjölfarið var hann framseldur til stríðsglæpadómstóls Sameinuðu þjóðanna í Haag. Þann 11. mars 2006 lést hann í haldi þegar stutt var eftir af vitnaleiðslum í málinu. Opinber dánarorsök hans var hjartaáfall. Þrátt fyrir að vera hjartveikur fyrir hafa ekki allir verið tilbúnir að samþykkja þá skýringu. Þann 5. apríl sama ár tilkynnti dómstóllinn hins vegar að hann hefði látist af eðlilegum orsökum.

## Tilvísanir
Vera

**Vera** getur átt við eftirfarandi:

* Hljómsveitina Veru 
* Lífveru
* Mannsnafnið Veru
* Tímaritið Veru 
* Yfirskilvitlegan anda
RIKK

**RIKK** er rannsóknastofa í kvenna- og kynjafræðum við Háskóla Íslands. Stofan  hefur starfað síðan 1991 og stundar rannsóknir í kvenna- og kynjarannsóknum. 

Aðalmarkmið RIKK  er að efla og samhæfa jafnréttisrannsóknir og rannsóknir í kvenna- og kynjafræðum jafnframt því að vinna að og kynna niðurstöður rannsókna. Dagný Kristjánsdóttir prófessor er formaður stjórnar og Irma Erlingsdóttir er forstöðumaður RIKK.

RIKK hefur frá upphafi staðið fyrir reglulegum umræðufundum og fyrirlestrum þar sem fræðimenn kynna rannsóknarverkefni sín. 

## Tenglar
* Rannsóknarstofa í kvenna- og kynjafræðum
Bartólómeusarvígin

**Bartólómeusarvígin** voru fjöldamorð á húgenottum (frönskum mótmælendum) í París á degi heilags Bartólómeusar 24. ágúst 1572. Talið er að 2-3000 manns hafi verið drepin í París og allt að tíu þúsund í sveitunum í kring í þessum vígum. Atvikið varð til þess að efla mótmælendur í Frakklandi í andstöðu þeirra við kaþólska sambandið, en morðin tengdust frönsku trúarbragðastríðunum á síðari hluta 16. aldar.

Vígin áttu sér stað í kjölfar brúðkaups Hinriks af Navarra, sem var kalvínisti, og Margrétar Valois, systur konungs og dóttur Katrínar af Medici sem átti að vera tilraun til að sætta hinar andstæðu fylkingar. Katrín virðist hafa ætlað sér að nota tækifærið og losa sig við nokkra af erfiðustu leiðtogum mótmælenda og skipulagði morð á einum helsta herforingja þeirra, Gaspard de Coligny, sem kaþólikkar álitu ábyrgan fyrir dauða leiðtoga þeirra sjálfra, François hertoga af Guise 1563.

Tilraun til að myrða Coligny 22. ágúst mistókst og þá lagði Katrín að syni sínum, Karli 9., að fyrirskipa morð á öllum leiðtogum mótmælenda til að koma í veg fyrir að þeir næðu að skipuleggja gagnárás. Snemma morguns þann 24. voru síðan Coligny, og aðrir leiðtogar mótmælenda myrtir á gistihúsi. Á eftir fylgdu skipuleg morð á mótmælendum í París, framin bæði af hermönnum og af múgnum og stóðu þau til 17. september. Borgarhliðunum var lokað til að fólk slyppi ekki út, og vopnaðir hópar fóru hús úr húsi í hverfum mótmælenda og myrtu alla sem þeir komu höndum yfir. Óeirðirnar breiddust síðan út um sveitirnar umhverfis París. 

Eftir þetta voru húgenottar sviptir öllum réttindum í Frakklandi.
1500

Árið **1500** (**MD** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 24 manna dómur nefndur á Alþingi til að skera úr um erfðadeilu sem nefnd var Möðruvallamál.
* Benedikt Hersten hirðstjóri lét dæma um verslun og fiskveiðar Englendinga á Íslandi.
* Hallsteinn Þorsteinsson og Sesselja Þorsteinsdóttir á Víðivöllum gáfu jörðina Skriðu í Fljótsdal til klausturhalds.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis

* Orrustan við Hemmingstedt - Danska hernum mistókst að leggja undir sig bændalýðveldið Þéttmerski.
* Önnur orrustan við Lepanto - Tyrkir sigruðu Feneyinga og lögðu Modon, Lepanto og Koron undir sig.
* Diogo Dias sá Madagaskar fyrstur Evrópubúa.
* Pedro Álvares Cabral gekk á land í Brasilíu og hófst þar með könnun landsins.
* Svisslendingurinn Jacob Nufer framkvæmdi fyrsta keisaraskurð sögunnar er eiginkona hans gat ekki fætt barn þeirra. Hann bjargaði þar með lífi hennar og barnsins.

;Fædd
* 24. febrúar - Karl V, keisari hins heilaga rómverska ríkis (d. 1558).
* 1. nóvember - Benvenuto Cellini, ítalskur gullsmiður og myndhöggvari (d. 1571).

;Dáin
* 29. maí - Bartolomeu Dias, portúgalskur sæfari, sigldi fyrstur Evrópumanna fyrir Góðrarvonarhöfða.
Hið alsjáandi auga

**Hið alsjáandi auga** er tákn sem sýnir auga umlukið ljósgeisla eða umvafið nokkurskonar dýrð. Táknið er yfirleitt notað sem tákn um tilvist Guðs sem fylgist með gjörðum mannkynsins og þá aðallega inni í þríhyrningi sem talið er að tákni heilaga þrenningu.

Nútímanotkun táknsins fer aðallega fram í Bandaríkjunum en þar er það t.d. notað á bakhluta innsiglis ríkisins sem sést m.a. á dollaraseðlum.

## Heimildir
Miðveldin

**Miðveldin** voru Mið-Evrópuríkin Þýskaland, Austurríki-Ungverjaland, Tyrkjaveldi og Búlgaría, sem börðust gegn Bandamönnum í Fyrri heimsstyrjöldinni. 

Bandalag milli Þýskalands og Austurríkis-Ungverjalands var formlega stofnað 7. október 1879. 20. maí 1889 varð Ítalía aðili að bandalaginu (Þríveldin), en þegar Ítalía hóf þátttöku í styrjöldinni í maí árið 1915 gerði hún það í bandalagi við Breta.

Eftir að styrjöldin braust út í ágúst 1914 tóku Tyrkir afstöðu gegn Rússum í október sem olli því að löndin sem aðild áttu að Samúðarbandalaginu lýstu þeim stríði á hendur. Síðastir gerðust Búlgarir aðilar að bandalaginu árið 1915 og réðust inn í Serbíu, ásamt herjum Þjóðverja og Austurríkismanna.

Búlgarir urðu fyrstir til að undirrita vopnahléssamkomulag við Bandamenn 29. september 1918. Tyrkir fylgdu í kjölfarið 30. október og Austurríki og Ungverjaland undirrituðu aðskilda vopnahléssamninga í byrjun nóvember. Stríðinu lauk svo með undirritun Þjóðverja 11. nóvember.
Fagurfræði

**Fagurfræði** er undirgrein heimspekinnar sem fjallar um eðli fegurðar. Þeir sem leggja stund á fagurfræði kallast **fagurfræðingar**.

Listaheimspeki er undirgrein fagurfræðinnar, sem fjallar um eðli listarinnar, hins háleita og jafnvel ljótleikans.

## Tengill
*  *Estetik
Félagsleg heimspeki

**Félagsleg heimspeki** er heimspekileg rannsókn á fræðilegum spurningum um félagslega hegðun (yfirleitt manna). Félagsleg heimspeki fæst við margvíslegar spurningar allt frá spurningum um einstaklinga til spurninga um gildi laga, frá spurningum um hversdagslegar athafnir til spurninga um áhrif vísinda á menningu.
Þórshöfn

**Þórshöfn** getur vísað til eftirfarandi staða: 

## Á Íslandi
*Þórshöfn (Langanesi), þorp á Norðurlandi eystra
*Þórshöfn (Miðnesi), fyrrum verslunarstaður á Reykjanesi

## Í Færeyjum
*Þórshöfn (Færeyjum), höfuðstaður Færeyja
OpenBSD

**OpenBSD** er frjálst UNIX-legt stýrikerfi sem komið af AT&T UNIX upprunalega í gegnum 386BSD en nú að mestu leiti í gegnum 4.4BSD. Það keyrir á örgjörvum samhæfðum 386, DEC Alpha, UltraSPARC, SGI MIPS, PowerPC, AMD64 og Sharp Zaurus.

## Tenglar

* Vefsíða OpenBSD  ***'en***'
* Undeadly ***'en***'
* OpenBSD 101 ***'en***'
Toyota

**Toyota** er japanskt bílaframleiðslufyrirtæki sem stofnað var árið 1937 en það er staðsett í bænum Toyota, Aichi í Japan. Toyota á Íslandi var stofnað árið 1970 af Páli Samúelssyni. 5 árum áður hafði fyrsta Toyotan komið til landisns.

## Tengt efni

*Toyota Corolla
*Toyota Supra
The Lancet

**The Lancet** er eitt elsta og virtasta læknatímarit í heimi.  Thomas Wakley hóf úgáfu þess árið 1823 en blaðið er nú gefið vikulega út af *Lancet Publishing Group* sem er hluti af *[[Reed Elsevier]]* útgáfufélaginu.
Toyota Corolla

**Toyota Corolla** er tegund af bíl sem japanski bílaframleiðandinn Toyota Motor framleiðir og markaðssetur á heimsvísu. Corolla var kynntur til sögunnar árið 1966 og var mest seldi bíllinn í heiminum árið 1974 og hefur síðan þá verið einn mest seldi bíll heims á hverju ári. Árið 2021 náði Toyota þeim áfanga að hafa selt 50 milljónir Corolla bíla frá því bíllinn var fyrst kynntur til sögunnar rúmum 50 árum áður.

Árið 1955 setti Toyota á markað bíl sem nefndur var "Toyota Crown", nokkrar afleiddar tegundir (Scepter (tiltekin hluti kórónu), Cresta, Cramny (japanska fyrir lítil kóróna)) hafa þannig líka afleidd heiti, en *-Corolla* er tekið úr latínu og merkir lítil kóróna.

## Tilvísanir
Benjamín dúfa

:
**Benjamín dúfa** er íslensk barnabók eftir Friðrik Erlingsson en hún hlaut íslensku barnabókaverðlaunin árið 1992 og var tilnefnd til Norrænu barnabókaverðlaunanna árin 1993 og 1995.

Gerð hefur verið kvikmynd byggð á bókinni árið 1995, í leikstjórn Gísla Snæs Erlingssonar, sem hefur fengið fjölda verðlauna og viðurkenninga víða um heim. Bókin hefur verið gefin út í Færeyjum, Danmörku, Finnlandi, Svíþjóð, Bretlandi, Ítalíu, Litháen og víðar.

Sagan segir af viðburðarríku sumri í lífi fjögurra drengja; Benjamíns (Dúfu), Andrésar (Örn), Balda (hvíta) og Rólands (dreka), sem stofna riddarafélagið, reglu Rauða drekans og berjast með réttlæti gegn ranglæti.
Kraftlyftingasamband Íslands

**Kraftlyftingasamband Íslands** (KRA) eða **KRAFT** er sérsamband innan Íþrótta- og Ólympíusambands Íslands (ÍSÍ) og aðili að Alþjóða Kraftlyftingasambandinu (IPF), Evrópska Kraftlyftingasambandinu (EPF) og Norræna Kraftlyftingasambandinu (NPF).

## Saga

Kraftlyftingar hafa verið stundaðar á Íslandi frá því um 1960. Árið 1969 var stofnuð lyftinganefnd innan ÍSÍ sem starfaði þar til 1973 þegar nefndin varð að löggildu sérsambandi sem bar heitið Lyftingasamband Íslands. Undir lögsögu Lyftingasambandsins voru stundaðar bæði kraftlyftingar og ólympískar lyftingar og kepptu menn jafnvel í báðum íþróttum. Það var svo 2. mars 1985 sem að hið upprunalega Kraftlyftingasamband Íslands var stofnað, utan ÍSÍ. Kraftlyftingamenn töldu þörf á að stofna sitt eigið samband eftir að innan lyftingasambandsins hafði starfað sjálfstæð kraftlyftingadeild um nokkurt skeið.

Í desember 2008 var samþykkt að sækja um aðild að ÍSÍ og hófst það ferli með stofnun kraftlyftinganefndar 19. mars 2009 og fluttist þar með aðild gamla KRAFT að alþjóðasamböndum um kraftlyftingar yfir til hinnar nýstofnuðu kraftlyftinganefndar. Á Íþróttaþingi ÍSÍ 2009 var samþykkt að stofnað yrði Kraftlyftingsamband Íslands þegar komin væru á legg kraftlyftingafélög í að minnsta kosti 5 héraðssamböndum. Hinn 15. desember 2009 hafði þetta skilyrði verið uppfyllt og var framkvæmdastjórn ÍSÍ sent bréf þess efnis. Þann 15. apríl 2010 var haldinn stofnfundur hins nýja Kraftlyftingasambands Íslands sem nú var löggilt sérsamband innan ÍSÍ.

## Tengt efni
* Kraftlyftingar
* :Flokkur:Íslensk kraftlyftingafélög
* :Flokkur:Sérsambönd ÍSÍ

## Tenglar
* Vefsíða KRAFT
* Úrslitavefur KRAFT
* Vefsíða IPF
* Vefsíða EPF
* Vefsíða NPF

## Heimildir
Holtahreppur

**Holtahreppur** hafa tveir hreppar heitið á Íslandi:

* Holtahreppur í Austur-Skaftafellssýslu. Skipt í tvennt 1801.
* Holtahreppur í Rangárvallasýslu. Stofnaður 11. júlí 1892, áður hluti Holtamannahrepps. Frá 1. júlí 1993 hluti Holta- og Landsveitar.
Smalamál

**Smalamál** er næsta kynslóð forritunarmála á eftir vélamáli. Smalamál gerir forriturum kleift að skrifa forrit á skiljanlegri og læsilegri hátt en áður var hægt með vélamáli þar sem það notast við skammstafanir fyrir skipanir og algeng talnakerfi í staðinn fyrir þær bitarunur sem vélamál skilur. Engu að síður er beint samhengi milli skipana í smalamáli og vélamáli og smalamálskóði er því mismunandi eftir því hvaða örgjörva hann er skrifaður fyrir, líkt og vélamálskóði. Það er líka mun erfiðara að skrifa forrit með smalamáli en með þeim æðri forritunarmálum sem almennt eru notuð í dag. 

Skipanir smalamáls þarf að túlka yfir í vélamál til þess að örgjörvinn geti keyrt þær og er það gert með sérstöku forriti sem heitir **smali**. Forritarinn þarf að vera mjög nákvæmur, fylgjast grannt með öllum smáatriðum og hafa góða þekkingu á örgjörvanum. Vel unnin smalamálsforrit geta stundum keyrt hraðar og notað minna vinnsluminni og önnur vélbúnaðarúrræði en samskonar forrit sem skrifuð eru í æðri forritunarmálum.

Smalamál komu fyrst fram á sjónarsviðið á 6. áratugnum og voru á þeim tíma kölluð annarrar kynslóðar forritunarmál. Þau auðvelduðu forritun til muna miðað við fyrstu kynslóðar forritunarmál og drógu úr endurteknum útreikningum og notkun talnaruna sem erfitt var að muna. Frá því á 9. áratugnum hefur smalamál vikið fyrir æðri forritunarmálum og er nú fyrst og fremst notað þar sem þarf að eiga við vélbúnaðinn beint, t.d. í reklum, innfelldum kerfum og rauntímakerfum.

Flestir nútímasmalar bjóða upp á ýmsa aukavirkni til að auðvelda villuleit, stjórna smöluninni og nota fjölva.

## Tilvísanir
OSI lagakerfið

**OSI** stendur fyrir **Open Systems Interconnection**. OSI kerfið er notað sem viðmið varðandi net og protocola. Kerfið skiptir virkni protocola niður, svo segja má að hvert protocol vinni í ákveðnu lagi. 

Í kerfinu er að finna sjö reglur, eða segja má að það skiptist niður í sjö lög. 

***1. Physical**—Fyrsta lagið (*physical layer*) skilgreinir alla rafmagns og efnislegar upplýsingar um tæki. 
** Sér um vírana / Ljós.
** Hvaða pinnar fara hvert.
** Spennur á vírum.
** Tengistykki
** Kóðun, T.d. RJ45, Skilgreining pinna
** Hubbar vinna í þessu lagi.

* **2. Data Link**—Annað lagið (*Data Link Layer*) gefur hagnýta leiðir til að færa gögn milli net-eininga og til að skynja og mögulega leiðrétta villur sem geta komið upp í fyrsta laginu. 
** 802.3/802.2, Hdls (serial), Framerelay, PPP, ATM, FDDI,
** Villu skynjun og “leiðrétting”
** Mac heimilsföng
** Sér um að skilgreina og senda gögn á einn einstakan miðil t.d. Íðnet (*ethernet*) eða serial.
** Svissar vinna í þessu lagi. 

* **3. Network**
** Huglæg heimilsföng (ip) (logical addressing), stundum kallað IP lagið.
** Routerar vinna að mestu á þessu lagi.
** Í þessulagi er litið á netkerfið sem stærðfræðilegt net þar sem routerar og tölvur (eða öll tæki með IP tölu) eru hnútar (e. node) og tengingar milli þeirra eru leggir (e. edge).
** Routerar nota svoköllaða routing reiknirit (e. algorithm) til að finna hvaða leið er best að senda pakka (datagram) um netið.

* **4. Transport**
** TCP, UDP
** Áreiðanlegur og óáreiðanlegur sendingar máti. 
** Hérna er Error Recovery, Búta niður stóra segment og setja saman í sömubúta á hinum endanum.

* **5. Session**
** Skilgreinir hvernig á að byrja, stjórna og enda samtöl. 
** Athugar heilindi gagna, t.d. þegar þið takið út úr hraðbanka, má bankinn ekki merkja að þið séuð búin að fá pening fyrr en hann er búinn að staðfesta seðlarnir hafi verið fjarlægðir og komnir í ykkar hendur. 
** Skilgreinir hvað tilheyrir hvaða flæði og hvenær eitthvað er búið svo hægt sé að staðfest enda á samskiptum svo hægt sé að byrja ný.

* **6. Presentation**
** Hvernig g-gn eru túlkuð/skilgreind
** Dæmi : Jpeg,ASCII
** Encryption

* **7. Application**
** Tenging milli nets og forrita
** T.d. Telnet, HTTP, SMTP, POP og IMAP.

Stundum eru notuð einfölduð lagkerfi. Algengast er að nota þá 5 lög og sleppa session og presentation lögunum og láta þjónustur þeirra vera valfríar í Application laginu.
Ásbyrgi

**Ásbyrgi** er hamrakví í Vatnajökulsþjóðgarði, Jökulsárgljúfrum, Norðurþingi í Norður–Þingeyjarsýslu, og eitt af mestu náttúruundrum Íslands. Það er allt að 3,5 km á lengd inn í botn og um 1,1 km á breidd í mynni þess og helst svipuð breidd um þrjá km inn eftir því. Fyrstu tvo km er byrgið klofið af Eyjunni, miklu standbergi, sem er um 250 m á breidd og skiptir Ásbyrgi í tvennt.  Hamraveggirnir eru um 90 – 100 m háir og eru lægstir fremst en hækka þegar innar dregur.  

## Dýralíf
Í skóginum og kjarrinu eru skógarþröstur og auðnutittlingur algengir, sem og músarindillinn. Upp úr 1970 fór fýll að verpa í hamraveggjunum og er þar nú þétt byggð. Skordýralíf er líka með ágætum eins og gefur að skilja á svo skjólsælum og gróðursælum stað og ber mest á blómaflugum, galdraflugur og hunangsflugur eru algengar. Geitungar hafa einnig tekið sér bólfestu þarna.

## Tilurð
Ýmsar tilgátur hafa verið settar fram um tilurð þessarar hamrakvíar en líklegust er sú að hún hafi myndast í hamfarahlaupum í Jökulsá á Fjöllum, hið fyrra átti sér stað fyrir um 8 -10 þúsund árum og hið síðara fyrir um 3 þúsund árum. Hlaupin hafa líklega komið úr jökulstífluðum lónum. Eldsumbrot í gætu einnig hafa komið þar við sögu. Vatnið hefur beljað niður farveg Jökulsár á Fjöllum og víða flætt langt út fyrir hann. Álma úr hlaupinu hefur runnið út á hraunið ofan Kelduhverfis og tekið að grafa sér gljúfur. Þá hefur gríðarlegur foss verið innst í Byrginu. Þegar hlaupið rénaði safnaðist áin aftur í sinn gamla farveg, þar sem hún rennur enn í dag, austan Ásbyrgis. Þjóðsagan skýrir þetta náttúrufyrirbæri á annan hátt. Sagan segir að þarna hafi Sleipnir, hestur Óðins, stigið fast niður fæti þegar hann var á ferð sinni um lönd og höf. Ásbyrgi sé því hóffar Sleipnis og eyjan í miðjunni sé far eftir hóftunguna.

Bergið í veggjum Ásbyrgis er úr beltóttu dyngjuhrauni. Hraunið rann frá gígnum Stóravíti efst á Þeistareykjarbungu fyrir 11 - 12 þúsund árum, skömmu eftir að jöklar ísaldar hörfuðu af svæðinu. Jarðfræðingar nefna hraunið Stóravítishraun. Stóravítisdyngjan er af sömu gerð eldfjalla og Skjaldbreiður og Trölladyngja og er stærsta hraundyngja landsins að efnismagni.
  
## Þjónusta
Ásbyrgi í Jökulsárgljúfrum er innan Vatnajökulsþjóðgarðs og er mikill ferðamannastraumur þangað yfir sumartímann. Lagðir hafa verið göngustígar um svæðið og sett upp lítil upplýsingaskilti við þá, um þær trjá- og blómategundir sem þarna leynast. Ýmsar lengri og styttri gönguleiðir eru um svæðið.  Skipulagðar gönguferðir eru á sumrin og hægt er að fá upplýsingar um þær í Gljúfrastofu, gestastofu þjóðgarðsins, við tjaldstæðin fremst í mynni Ásbyrgis.

Í samnefndum bæ Ásbyrgi, sem áður hét Byrgið, bjó eitt sinn Einar Benediktsson skáld og sagt er að hann hafi þar ort sum af bestu ljóðum sínum þar, t.d. Sumarmorgunn í Ásbyrgi.

Í Ásbyrgi hefur verið sjálfvirk veðurathugunarstöð frá árinu 1998.

## Heimildir
* Kristján Sæmundsson, Árni Hjartarson, Ingibjörg Kaldal, Magnús Á. Sigurgeirsson,Sigurður Garðar Kristinsson og Skúli Víkingsson 2012. Jarðfræðikort af Norðurgosbelti. Nyrðri hluti. 1:100.000. Íslenskar orkurannsóknir og Landsvirkjun.
* 
* 
* 

## Tenglar

Vefsíða Vatnajökulsþjóðgarðs
Johan Liiva

**Johan „Liiva“ Axelsson** er söngvari og einn stofnenda dauðarokkshljómsveitarinnar Arch Enemy. Árið 2001 hætti hann í þeirri hljómsveit og fól Angelu Gossow sönghlutverkið. Hann starfar nú sem söngvari með hljómsveitinni Hearse. Hann hefur einnig unnið með hljómsveitunum Furbowl, Nonexist and Carnage.
Rósaætt

**Rósaætt** (fræðiheiti: *Rosaceae*) er ætt blómplantna af rósaættbálki. Þeim er venjulega skipt í fjórar undirættir: *[[Rosoideae]]* (t.d. rós, jarðarber og hindber), *[[Spiraeoideae]]* (t.d. birkikvistur og garðakvistur), *[[Maloideae]]* (t.d. eplatré og reynitré) og *[[Amygdaloideae]]* (t.d. plómutré og ferskjutré), aðallega eftir gerð ávaxtanna. 

## Tegundir Rósaætt á Íslandi
# *Filipendula ulmaria (L.) Maxim. – [[Mjaðjurt]]*
# *Geum rivale L. – [[Fjalldalafífill]]*
# *Dryas octopetala L. – [[Holtasóley]]*
# *Sibbaldia procumbens L. – [[Fjallasmári]]*
# *Potentilla crantzii (Crantz) G.Beck ex Fritsch – [[Gullmura]]*
# *Potentilla erecta (L.) Räuschel – [[Blóðmaurar|Blóðmura]]*
# *Argentina anserina (L.) Rydb. – [[Tágamura]] *
# *Argentina egedii (Wormskj.) Rydb. – [[Skeljamura]]*
# *Comarum palustre L. – [[Engjarós]]*
# *Fragaria vesca L. – [[Jarðarber]]*
# *Rubus saxatilis L. – [[Hrútaberjalyng|Hrútaber]]*
# *Rosa dumalis Bechst. – [[Glitrós]]*
# *[[Rosa pimpinellifolia]] L. – Þyrnirós *
# *Alchemilla alpina L. – [[Ljónslappi]]*
# *Alchemilla faeroensis (Lange) Buser – [[Maríuvöttur]]*
# *Alchemilla filicaulis Buser – [[Maríustakkur]]*
# *Alchemilla glabra Neygenf. – [[Brekkumaríustakkur]] *
# *Alchemilla glomerulans Buser – [[Hnoðamaríustakkur]] *
# *Alchemilla mollis (Buser) Rothm. – [[Garðamaríustakkur]]*
# *Alchemilla subcrenata Buser – [[Engjamaríustakkur]] *
# *Alchemilla wichurae (Buser) Stefánsson – [[Silfurmaríustakkur]] *
# *Sanguisorba alpina Bunge – [[Höskollur]] *
# *Sanguisorba officinalis L. – [[Blóðkollur]] *
# *Sorbus aucuparia L. – [[Ilmreynir|Reynir]] *
# *Spiraea x billardii Hérincq – [[Úlfakvistur]] *
# *Spiraea salicifolia L. – [[Víðikvistur]] *
# *Sorbaria sorbifolia (L.) A.Braun – [[Reyniblaðka]] *
# *Filipendula kamtschatica (Pallas) Maxim. – [[Risamjaðjurt]] *
# *Geum x heldreichii hort. ex Bergmans – [[Skrúðdalafífill]] *
# *Geum x sudeticum Tausch – [[Blikdalafífill]] *
# *Geum macrophyllum Willd. – [[Skógdalafífill]] *
# *Potentilla fruticosa L. – [[Runnamura]] *
# *Potentilla norvegica L. – [[Noregsmura]] *
# *Rubus idaeus L. – [[Hindber]] *
# *Rubus spectabilis Pursh – [[Laxaber]] *
# *Rosa rugosa Thunb. ex Murray – [[Ígulrós]] *
# *Sanguisorba canadensis L. – [[Kanadakollur]] *
# *Malus x domestica Borkh. – [[Epli|Eplatré]] *
# *Sorbus mougeotii Soy-Willem. & Godr. – [[Alpareynir]] *
# *Prunus padus L. – [[Heggur]]*
Rússnesk rúbla

**Rússnesk rúbla** (rússneska: *рубль*, fleirtala *рубли*) gjaldmiðill Rússneska ríkjasambandsins, Abkasíu og Suður-Ossetíu (og áður fyrr, Sovétríkjanna og Rússneska keisaraveldisins). Rúblunni er skipt í 100 kópeka (rússneska: *копейка*, fleirtala *копейки*). Hvíta-Rússland og Transnistría nota bæði gjaldmiðla af sama nafni.

ISO 4217 gjaldeyriskóði rússnesku rúblunnar er **RUB**; fyrrverandi kóðinn, RUR, átti við um gildi rússnesku rúblunar fyrir 1998 (1 RUB = 1.000 RUR).

## Nafngift
Orðið „rúbla“ á rætur sínar að rekja til rússnesku sagnarinnar *рубить* (*rubit*), sem þýðir *að höggva*. Á öldum áður var „rúbla“ silfurmoli, af ákveðinni þyngd, sem skorinn var af stærri silfurhleif. Var þetta rússneskt jafngildi vestur-evrópsks marks, sem notað var á miðöldum sem mælieining silfurs og gulls.

„Kópeki“ dregur hinsvegar nafn sitt af rússneska orðinu *копьё* (*kop'yo*) – spjót. Fyrstu kópekamyntirnar voru slegnar af Moskvu furstadæminu eftir hernám Novograds árið 1478. Þær báru skjaldamerki Moskvu, sem er mynd af Heilögum Georg þar sem hann banar dreka með spjóti. Ber rússneskur kópeki þessa sömu mynd enn í dag.

Rússnesk rúbla. Stór myndir af núverandi seðla.
1478

Árið **1478** (**MCDLXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Diðrik Píning varð hirðstjóri á Íslandi.
* 25. nóvember - Kristján 1. Danakonungur gaf út fyrirmæli til Diðriks Pínings hirðstjóra og Magnúsar Eyjólfssonar Skálholtsbiskups um að skipta eignum Guðmundar Arasonar í þrjá hluti, milli konungs sjálfs, erfingja Björns Þorleifssonar og svo Solveigar dóttur Guðmundar og Bjarna manns hennar.
* Brandur Jónsson sagði af sér lögmannsembætti.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 14. janúar - Stórfurstinn Ívan 3. af Moskvu hertók Novogorod.
*18. febrúar - George hertogi af Clarence, dæmdur sekur um landráð gegn eldri bróður sínum Játvarði 4., og er tekinn af lífi í Lundúnaturni.
* 26. apríl - Flugumenn Pazzi-fjölskyldunnar réðust á Lorenzo de' Medici og drápu bróður hans, Giuliano, í hámessu í dómkirkjunni í Flórens.
* 28. desember - Orustan við Giornico - Svissneskir hermenn unnu sigur á herliði Mílanó-manna.

### Fædd
* 7. febrúar - Thomas More, enskur stjórnmálamaður (d. 1541).
* 12. mars - Giuliano di Lorenzo de' Medici, ítalskur aðalsmaður og stjórnandi Flórens (d. 1516).
* 16. mars - Francisco Pizarro, spænskur landvinningamaður (d. 1541).
* 26. maí - Klemens VII, páfi (d. 1534).
* 22. júlí - Filippus 1. Kastilíukonungur (d. 1506).

### Dáin
* 18. febrúar - George hertogi af Clarence, tekinn af lífi (f. 1449).
Árbær

**Árbær** er eitt af fjölmennustu hverfum Reykjavíkurborgar, nefnt í höfuðið á býli sem þar stóð áður. Þar er Árbæjarsafn, þar sem eru varðveitt mörg söguleg hús í Reykjavík.  Þar er líka Árbæjarlaug. Íþróttafélagið í hverfinu heitir Fylkir. Í hverfinu er Skólahljómsveit Árbæjar og Breiðholts.

Til Árbæjarhverfis teljast Selás, Árbær, Ártúnsholt, Bæjarháls og Norðlingaholt.

Hverfið markast af Vesturlandsvegi, Úlfarsá að sveitarfélagamörkum Mosfellsbæjar, til austur og suðurs með sveitarfélagamörkum um Hólmsheiði að Elliðavatni, Elliðaám, syðri kvísl og Reykjanesbraut.

Íbúar Árbæjarhverfis voru 11.974 árið 2023.

## Tilvitnanir

## Tilvísanir

## Tengill
* Í Árbæ á 185 ára afmæli Reykjavíkur, Morgunblaðið, 183. tölublað (18.08.1971), Blaðsíða 12
Aristófanes

:*Um málfræðinginn Aristófanes, sjá [[Aristófanes frá Býzantíon]]*

**Aristófanes** (448 – 380 f.Kr.; á grísku *΄Αριστοφανης*) var forngrískt gamanleikjaskáld.

Ekki er vitað hvar eða nákvæmlega hvenær hann fæddist en sennilega var Aristófanes menntaður í Aþenu. Hann var úr aþensku sveitinni Kudaþenæum. 

Aristófanes er frægur fyrir gamanleiki sína sem hann samdi fyrir Díonýsosarhátíðina og Lenajuhátíðina í Aþenu. Hann samdi um fjörutíu leikrit en ellefu eru varðveitt. Leikrit hans eru varðveittu gamanleikirnir sem tilheyra skeiði gamla gamanleiksins. Mörg leikritanna voru pólitísk og gerðu oft gys að vel þekktum borgurum og stjórnmálamönnum Aþennu og hegðun þeirra í pelópsskagastríðinu. Vitað er að hann var ákærður fyrir meiðyrði oftar en einu sinni. Frægur gamanleikur, *[[Froskarnir]]*, fékk þann fáheyrða heiður að vera uppfærður öðru sinni. Samkvæmt síðari tíma ævisagnariturum hlaut hann einnig oðinber verðlaun fyrir *[[Froskarnir|Froskana]]*.

Aristófanes kemur fyrir í samræðu Platons, *[[Samdrykkjan (Platon)|Samdrykkjunni]]*, og heldur þar fyndna ræðu með goðsagnakenndri greinargerð fyrir tilvist ástarinnar. *[[Skýin]]*, sem hlutu ekki góðar viðtökur, gerir grín að hinni nýju hreyfingu fræðaranna (sófistanna) sem mjög var í tísku á síðari hluta 5. aldar f.Kr.; Sókrates var aðalpersónan og í leikritinu kemur hann fram sem fræðari, enda þótt hann hafi sjálfur ekki talið sig fræðara. *[[Lýsistrata]]* var samin meðan pelópsskagastríðið geisaði milli Aþenu og Spörtu en þar er settur fram friðarboðskapur á gamansaman mátta: konur borgríkjanna tveggja fara í kynlífsbindindi þar til menn þeirra hætta að berjast.

## Varðveitt leikrit
* *[[Akarníumenn]]* (425 f.Kr.)
* *[[Riddararnir]]* (424 f.Kr.)
* *[[Skýin]]* (upphaflega 423 f.Kr., ólokin endurskoðuð útgáfa er varðveitt frá 418 – 415 f.Kr.)
* *[[Vespurnar]]* (422 f.Kr.)
* *[[Friðurinn (leikrit)|Friðurinn]]* (fyrsta útgáfa 421 f.Kr.)
* *[[Fuglarnir (leikrit)|Fuglarnir]]* (414 f.Kr.)
* *[[Lýsistrata]]* (411 f.Kr.)
* *[[Konur á Þesmófóruhátíð]]* (fyrsta útgáfa um 410 f.Kr.)
* *[[Froskarnir]]* (405 f.Kr.)
* *[[Þingkonurnar]]* (um 392 f.Kr.)
* *[[Auðurinn]]* (önnur útgáfa 388 f.Kr.)

## Heimild
* 

## Tengt efni

* Agaþon
* Grískar bókmenntir

## Tenglar
*
Trjákvoða

**Trjákvoða ''(Resin)***, stundum kölluð *'Harpeis''', er kolvatnsefnisseyting sem margar jurtir, þá sérstaklega berfrævingar, gefa frá sér. Trjákvoða er meðal annars notuð í terpentínu, lakk og lím. 

Raf er steingerð trjákvoða, sem m.a. er notuð í skartgripi.
Stóra siðfræðin

***Stóra siðfræðin*** (eða ***Magna Moralia*** á latínu) er ritverk sem er eignað Aristótelesi  en sumir hafa efast um að sé ósvikið eða réttilega eignað honum. Eigi að síður hafa fræðimenn eins og J.L. Ackrill fært rök fyrir að verkið sé ósvikið. Þeir færa rök gegn því segja gjarnan að verkið hljóti að vera eftir einhvern náinn Aristótelesi, ef til vill eftir einhvern nemenda hans. Verkið er álitið einfaldara og óþroskaðra verk en *[[Siðfræði Níkomakkosar]]* sem er meginverk Aristótelesar um siðfræði.

## Tengt efni
*Aristóteles
**[[Siðfræði Evdemosar]]*
**[[Siðfræði Níkomakkosar]]*
Um sálina

***Um sálina*** (eða *De Anima* á latínu) er rit eftir Aristóteles, þar sem sett er fram heimspekileg kenning um eðli lífvera. Umfjöllun hans snýst einkum um þær tegundir sálar sem ólíkar lífverur hafa en forngríska orðið *psykhe* þýddi bæði „sál“ og „lífsafl“. Aristóteles greinir á milli ólíkra ferla hjá ólíkum lífverum. Jurtir hafa getuna til að nærast, vaxa og fjölga sér, sem er lágmarksgeta lífvera. Dýr hafa auk þessa skynjun og (takmarkað) minni og geta hreyft sig. Menn hafa allt þetta auk vitsmuna og rökhugsunar.

Sálarhugtakið sem Aristóteles notar er einungis fjarskylt nútímahugtakinu. Aristóteles telur að sálin sé *form* eða *eðli* lífvera; að hún sé ekki aðgreind frá líkamanum sem hún er í; að sálin sé það sem gerir lífveru að lifandi veru og þar með að hugmyndin um sálarlausan líkama eða sál í rangri tegund líkama sé eintóm vitleysa. (Hann íhugar möguleikann á að ákveðinn hluti sálarinnar - skynsemishluti hennar -geti hugsanlega verið til án líkama.) Erfitt er að sætta þessi atriði við hugmyndina um sál sem „anda“ sem dvelur í líkama.

*Um sálina* er skipt í þrjár bækur. 

Fyrsta bók fjallar um skoðanir fyrri heimspekinga og setur fram viðfangsefnið og rannsóknaraðferðina. Niðurstaðan er sú að sá sé það sem veldur því að lífvera er lifandi.

Í annarri bók er umfjöllun Aristótelesar um hinar þrjár ólíku tegundir eða hina þrjá ólíku hluta sálarinnar og virkni þeirra. Aristóteles fjallar um „næringarhluta“ sálarinnar og „skynjunarhluta“ sálarinnar. (1) Allar tegundir lífvera, jurtir jafnt sem dýr, verða að geta nærst og fjölgað sér. (2) Öll dýr hafa skynjun; í það minnsta hafa þau öll snertiskyn, sem Aristóteles færir rök fyrir að liggi til grundvallar öllum hinum skilningarvitunum, og þau geta upplifað ánægju og sársauka, sem er einfaldasta tegund skynjunar. Ef þau geta upplifað ánægju og fundið til sársauka, þá hafa þau einnig þrár. Sum dýr hafa að auki önnur skilningarvit (sjón, heyrn, bragðskyn) og sum hafa öflugri skilningarvit (getuna til að greina á milli hluta á flókinn hátt, ekki einungis ánægju og sársauka.) Hann ræðir um hvernig þetta virkar. Sum dýr hafa enn fremur minni, ímyndunarafl og þau geta hreyft sig.

Þriðja bók fjallar um skynsemishluta sálarinnar, sem einungis skynugar skepnur hafa, en það eru menn. Í sumum köflum seint í þessari bók snýr Aristóteles aftur til fyrri spurninga á að því er virðist óskipulegan máta.  Því hafa sumir fræðimenn getið sér þess til að þessir kaflar hafi ekki upphaflega tilheyrt bókinni og hafi verið bætt við seinna vegna mistaka. (Meðal þessara kafla er frægur kafli um hina „virku skynsemi“)

## Heimild
*

## Frekari fróðleikur
*Aristóteles, *Um sálina*. Sigurjón Björnsson (þýð.) (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 1985/1993).
*Aristotle, *De Anima : Books II and III (With Passages From Book I)* D.W. Hamlyn og Cristopher Shields (þýð.) (Oxford: Clarendon Press, 1993). ISBN 0-19-824085-6
*Nussbaum, Martha C. og Rorty, Amélie Oksenberg (ritstj.), *Essays on Aristotle's De Anima* (Oxford: Oxford University Press, 1995). ISBN 0-19-823600-X

## Tengill
*
Úrölsk tungumál

**Úrölsk tungumál** eru fjölskylda um 30 tungumála sem samtals telja 20 milljón málhafa. Nafngift málafjölskyldunnar er dregin af því svæði þar sem uppruni þess er talinn liggja sem er nálægt Úralfjöllum. Þau lönd sem hafa flesta málhafa eru Eistland, Finnland, Ungverjaland, Noregur, Svíþjóð, Rúmenía, Rússland og serbneska héraðið Vojvodína. Stærstu úrölsku málin með tilliti til fjölda málhafa eru eistneska, finnska og ungverska. 

## Ættartré
Innri bygging úrölsku málafjölskyldunnar hefur verið umdeild frá því hún var fyrst sett fram. Tvær undirfjölskyldur, finnsk-úgríska og samójedíska, eru aðgreindar innan úrölsku málafjölskyldunnar. Forveri þeirra er talin vera tungumál sem nefnt er frumúralska. 

Margar tilraunir hafa verið gerðar til að finna sambandið á milli úralskra mála og þeirra tungumála sem yfirleitt eru talin til hinna stóru málafjölskyldnanna. Besta sambandið (þótt það sé ekki óumdeilt) er líklegast á milli úralskra mála og júkagír. Kenningar um sérstök tengsl við altaísk mál voru áður mjög vinsælar en hafa fallið í ónáð í seinni tíð.
Grafarvogur

**Grafarvogur** er hverfi í Reykjavík, sem markast af ósum Elliðaár í vestri, samnefndum vogi í suðri og Vesturlandsvegi í austri, sveitafélagsmörkum að Mosfellsbæ og sjó. Geldinganes er óbyggt nes norðvestan við Grafarvog og tilheyrir hverfinu. Hverfið er fjölbýlt og enn í uppbyggingu. Gullinbrú liggur yfir voginn og tengir hverfið við Bryggjuhverfi og Ártúnshöfða. Korpúlfsstaðir eru nyrst í hverfinu og þar austan við er Korputorg við Vesturlandsveg. Helsta verslunarmiðstöð hverfisins er í Spönginni. Póstnúmer í Grafarvogi er 112. Árið 2022 voru íbúar Grafarvogs 18.237.

Til Grafarvogshverfis teljast Hamrar, Foldir, Hús, Rimar, Borgir, Víkur, Engi, Spöng, Staðir, Höfðar, Bryggjuhverfi, Geirsnef, Gufunes og Geldinganes. Hverfið byggðist fyrst upp eftir miðjan 9. áratug 20. aldar. Í hverfinu eru sex grunnskólar: Foldaskóli, Hamraskóli, Húsaskóli, Kelduskóli, Vættaskóli og Rimaskóli; og einn framhaldsskóli: Borgarholtsskóli. Gufuneskirkjugarður og Korpúlfsstaðavöllur Golfklúbbs Reykjavíkur eru í Grafarvogi. Í hverfinu er ein kirkja, Grafarvogskirkja.

Ungmennafélagið Fjölnir er með mikla starfsemi í hverfinu við Dalhús og Egilshöll. Grafarvogslaug er sundlaug sem stendur við knattspyrnuvöll Fjölnis við Dalhús. Egilshöll er eitt stærsta íþróttahús landsins. Þar er Skotfélag Reykjavíkur með innanhússæfingar, keiluhöll, skautahöll, kvikmyndahús Sambíóanna, sportbar, pitsustaður, stór innanhússknattspyrnuvöllur, auk aðstöðu fyrir handknattleik, körfuknattleik, fimleika og rafíþróttir. Kayakklúbbur Reykjavíkur er með aðstöðu við Geldinganes. Gufunesvöllur er eini 18-holu frisbígolfvöllur landsins. Á Gufunesi standa enn byggingar Áburðarverksmiðju ríkisins sem hefur verið breytt í kvikmyndaver á vegum True North og RVK Studios. Til stendur að reisa íbúðabyggð í Gufunesi og í Keldnalandi norðan við Grafarvogslæk.

Grafarvogur dregur nafn sitt af bænum Gröf, sem nú er í eyði en stóð innst við hann, við Grafarlæk fyrir sunnan Keldur.

## Tilvísanir
Gálgaás

**Gálgaás** er klettur á bæjarstæði Egilsstaða. Kletturinn stendur rétt austan við Egilsstaðakirkju og gengur dags daglega undir nafninu Gálgaklettur hjá börnum sem í gegnum tíðina hafa notið þess að bregða á leik í klettunum. Sagan segir að þar hafi Valtýr á grænni treyju bóndi á Eyjólfsstöðum, verið tekinn saklaus af lífi fyrir morð og þjófnað á vinnumanni sem sendur hafði verið til Reykjavíkur með silfur í bræðslu. Fjórtán árum eftir þann atburð fannst rétti morðinginn, sem einnig hét Valtýr og var hann hengdur á sama stað.

Um árabil mátti skoða bein, sem sagt var að væru bein Valtýs, í kassa sem hékk utan á klettinum en nú hefur skjöldur til minningar um þennan atburð leyst þau af hólmi. Jón Björnsson rithöfundur vakti söguna af Valtý á grænni treyju til lífs á ný, með leikgerð sinni af atburðunum, sem sýnd var í Þjóðleikhúsinu. 

## Heimildir
*
*
Hugbúnaður

**Hugbúnaður** er eitt eða fleiri tölvuforrit, sem notuð eru í tölvum og eru til ákveðinna nota. Hugbúnaður myndar andstæðu vélbúnaðar sem vísar til hins efnislega rafeindabúnaðar sem hugbúnaðurinn stýrir. Hugbúnaður framkvæmir forritaskipanir annaðhvort með því að framkvæma einstaka forritaskipanir fyrir vélbúnað eða sendir skipanir til annars hugbúnaðar. Hugbúnaður getur verið varanlegur hluti af vélbúnaði (fastbúnaður) og getur verið fjöldaframleiddur eða smíðaður samkvæmt pöntun (sérlausnir).

## Ýmsar tegundir hugbúnaðar
* Kerfishugbúnaður - s.s. fastbúnaður (t.d. grunnstýringarkerfi), stýrikerfiskjarni og reklar
* Miðbúnaður - s.s. gagnagrunnar og ýmis netþjónshugbúnaður
* Notendahugbúnaður - s.s. skrifstofubúnaður
* Sérbúnaður - Hugbúnaður sem er sérsniðinn að þörfum einstakra notenda

Talað er um frjálsan eða opinn hugbúnað þegar notandinn má nota hugbúnaðinn að vild og gera á honum breytingar.
OMX Iceland 15

**OMX Iceland 15**, eða **úrvalsvísitala kauphallarinnar** er vísitala sem samanstendur af 15 félögum skráðum á Aðallista Íslensku kauphallarinnar. Valið er í vísitöluna tvisvar á ári, í júní og desember. Við val félaga í vísitöluna er litið til kauphallarviðskipta á 12 mánaða tímabili og markaðsvirðis í lok tímabilsins.
Rökaðgerð

**Rökaðgerð** (*Boolean Operations*) heitið er dregið af nafni stærðfræðings sem var frumkvöðull á þessu sviði, George Boole. Einn biti er minnsta eining sem við getum haft og getur annaðhvort verið 0 eða 1 (sem stendur fyrir nei og já eða ósatt og satt), rökaðgerðir eru aðgerðir sem má nota á þennan bita hvort sem hann er einn eða í hópi annarra (1 eða 0 eða 10).

## Frumaðgerðirnar

Frumaðgerðirnar eru NOT (ekki), AND (og) og OR (eða).

### NOT
NOT er aðgerð sem er framkvæmd á aðeins einum bita og er útkoman andstæðan við upprunalega bitann.
Bitann köllum við a

NOT


 a 
 ~a 
 


 0  
 1 



 1 
 0 




### AND
AND er aðgerð sem er framkvæmd á tveimur bitum, þegar útkoman er 1 þá þurfa báðir bitarnir að vera 1 en í öllum öðrum tilvikum verður útkoman 0.
Bitanna köllum við a og b.

AND


 a 
 b 
 a and b 
 


 0  
 0 
 0 



 1 
 0 
 0 



 0 
 1 
 0 



 1 
 1 
 1 




### OR
OR er aðgerð sem er framkvæmd á tveimur bitum eins og AND, þegar útkoman úr or er 1 þá er 1 tilstaðar í öðrum hvorum bitanum eða báðum og útkoman verður 0 þegar báðir bitarnir eru 0.
Bitanna köllum við a og b.

OR


 a 
 b 
 a or b 
 


 0  
 0 
 0 



 1 
 0 
 1 



 0 
 1 
 1 



 1 
 1 
 1 






## Aðrar rökaðgerðir
Til eru aðgerðir sem eru gerðar út frá hinum aðgerðunum, t.d. XOR, NAND og NOR

### XOR
XOR er aðgerð sem er notuð á tvo bita og er samsett úr AND, OR og NOT, þegar útkoman er 1 þá er 1 í öðrum hvorum bitanum en ekki báðum.
Notum tvo bita og köllum þá a og b, ! merkir NOT.

XOR


 a 
 b 
 !a 
 !b 
 a and !b 
 !a and b 
 XOR((a and !b) or (!a and b)) 
 


 0  
 0 
 1  
 1 
 0 
 0 
 0 



 1 
 0 
 0  
 1 
 1 
 0 
 1 



 0 
 1 
 1  
 0 
 0 
 1 
 1 



 1 
 1 
 0  
 0 
 0 
 0 
 0 




### NAND
NAND er aðgerð sem er notuð á tvo bita og er samsett úr OR og NOT, aðeins þegar báðir bitarnir eru 1 þá er útkoman 0 annars er hún 1.
Notum tvo bita og köllum þá a og b, ! merkir NOT.

NAND


 a 
 b 
 !a 
 !b 
 NAND(!a or !b) 
 


 0  
 0 
 1  
 1 
 1 



 1 
 0 
 0  
 1 
 1 



 0 
 1 
 1  
 0 
 1 



 1 
 1 
 0  
 0 
 0 




### NOR
NOR er aðgerð sem er notuð á tvo bita og er samsett úr AND og NOT, útkoman verður 0 þegar einhver bitana er 1.
Notum tvo bita og köllum þá a og b, ! merkir NOT.

NOR


 a 
 b 
 !a 
 !b 
 NOR(!a and !b) 
 


 0  
 0 
 1  
 1 
 1 



 1 
 0 
 0  
 1 
 0 



 0 
 1 
 1  
 0 
 0 



 1 
 1 
 0  
 0 
 0 




## Tengt efni
* Sanntafla
* Setningatengi

## Tenglar


Sanntöflur (Truth table)
Boolean logic)
Gítar

**Gítar** er strengjahljóðfæri. Hann hefur oftast 6 strengi sem gerðir er úr næloni á klassískum gíturum en stáli eða nikkel og stáli á kassagíturum og rafmagnsgíturum. Strengirnir eru venjulega stilltir í E A D G B E  en aðrar stillingar eru alls ekki óalgengar. Gítar hefur þverbönd á gripbrettinu (nema sérstakir bandalausir gítarar).

Rétthentir gítarleikarar slá á strengina með hægri hendi og velja nótur og hljóma með vinstri hendi en öfugt er farið með örvhenta gítarleikara. Hljóð myndast þegar slegið er á streng og hann titrar með þeim afleiðingum að kassi og háls gítarsins óma og mynda hljóm.

Gítarar eru annað hvort kassagítarar, rafmagnsgítarar eða bæði (hálfkassagítarar). Rafmagnsgítarar eru tengdir við gítarmagnara sem kemur í stað kassans við að magna upp hljóminn. 

Á gítarhausnum má finna stilliskrúfur, sem stilla strengi gítarsins að tiltekninni tónhæð. Hálsinn er með gripabretti þar sem myndaðir eru hljómar með fingrunum og á sjálfum búknum er að finna brú sem að festir strengina niður, og ef um rafmagnsgítar um ræðir þá eru þar líka nemar ("pickup") sem nema titringinn og ýmsir stillitakkar (t.d. fyrir hljóðstyrk og tón).

Gítarinn á rætur sínar að rekja allt að 5000 ár aftur í tímann, en svo lengi hafa verið til hljóðfæri sem svipar til gítarsins. Gítarinn sem við þekkjum í dag kemur frá Spáni er um þúsund ára gamall. 

Gítarinn er eitt af grunnhljóðfærunum í blús og rokki en er einnig vel þekktur t.d. í djasstónlist.
Varsímaeyja

**Varsímaeyja** eða **Wake-eyja** er baugeyja í Norður-Kyrrahafi á leiðinni milli Honolúlú og Gvam. Varsímaeyja er yfirráðasvæði Bandaríkjanna undir stjórn bandaríska innanríkisráðuneytisins. Aðgangur að eyjunni er takmarkaður og allar framkvæmdir þar á hendi bandaríska flughersins, bandaríska hersins og þjónustufyrirtækisins *Chugach McKinley, Inc.*.

Þótt talað sé um Varsímaeyju í eintölu, þá eru eyjarnar í raun þrjár umhverfis lónið í miðjunni. Þær heita Wake-eyja, Wilkes-eyja og Peale-eyja eftir foringjum í tveimur leiðangrum þangað 1796 og 1840, en það var spænskur landkönnuður, Álvaro de Mendaña de Neira, sem uppgötvaði eyjuna fyrstur árið 1568 og nefndi hana „San Francisco“.
Ketill ilbreiður

**Ketill illbreiður Þorbjarnarson tálkna** var einn landnámsmanna Íslands og nam Arnarfjarðardali frá Kópanesi til Dufansdals. Ketill ílengdist þó ekki í Arnarfjarðardölum heldur fór að Berufirði hjá Reykjanesi en skildi eftir sig nafnið Ketildalir í Arnarfirði.
Kingmanrif

**Kingmanrif** er kóralrif í Norður-Kyrrahafi, um miðja vegu milli Hawaii og Bandarísku Samóa og er nyrst Línueyja. Það er yfirráðasvæði Bandaríkjanna undir stjórn bandaríska sjóhersins.

Rifið uppgötvaði Edmund Fanning skipstjóri árið 1789. Bandaríkin innlimuðu það 10. maí 1922.
Slétturnar miklu

**Slétturnar miklu** eða **gresjurnar miklu** eru gríðarstór flöt gresja austan við Klettafjöllin í Norður-Ameríku. Þær ná yfir, í heild eða að hluta, bandarísku fylkin Nýju-Mexíkó, Texas, Oklahoma, Colorado, Kansas, Nebraska, Wyoming, Montana, Suður-Dakóta og Norður-Dakóta, og kanadísku héruðin Alberta, Manitóba og Saskatchewan.

Gresjurnar miklu voru bithagar stórra hjarða villtra vísunda sem ýmsir ættbálkar indíána veiddu sér til viðurværis. Síðar voru þær nýttar undir nautgriparækt og enn síðar jarðrækt þótt þurrkar gerðu bændum erfitt fyrir.
Leikfélag Vestmannaeyja

**Leikfélag Vestmannaeyja** er leikfélag sem hefur starfað í Vestmannaeyjum frá 1910. Leiklistarstarfsemi hófst í Eyjum um miðja 19. öld. Aðdragandi að stofnun félagsins mun hafa verið sýning á leikritinu *[[Ævintýri á gönguför]]* (*Eventyr paa Fodreisen*) eftir Jens Christian Hostrup snemma um veturinn 1910 á vegum kvenfélagsins Líknar sem þá og lengi síðan hélt einnig uppi leikstarfsemi við ýmis tækifæri. Hið nýstofnaða leikfélag fékk strax lánuð leiktjöldin úr Ævintýrinu og setti upp sýningu þá um haustið.

## Leiksýningar
Leikfélag Vestmannaeyja hefur undanfarin ár, sett upp tvær sýningar. Eina að vori og eina að hausti.
Hans Christian Ørsted

**Hans Christian Ørsted** (f. 14. ágúst 1777 — d. 5. mars 1851) var danskur eðlisfræðingur, efnafræðingur og lyfjafræðingur. Hann er einn þekktasti vísindamaður Danmerkur fyrir uppgötvun sína á rafsegulfræði. 

Hann var drifkrafturinn á bakvið stofnun Danska tækniháskólans (DTU) og var fyrsti rektor hans. Í dag heitir rafmagnsverkfræðideild skólans eftir honum.

## Uppgötvun rafsegulfræði
Hans Christian uppgötvaði áhrif rafmagns á segulsvið fyrir tilviljun þegar hann var að undirbúa sig fyrir fyrirlestur árið 1820. Hann tók eftir því að nál á áttavita sem hann hafði hjá sér hreyfðist þegar hann kveikti og slökkti á rafhlöðu sem hann var að vinna með. 

Rannsóknir hans höfðu meðal annars mikil áhrif á franska vísindamanninn André-Marie Ampère.

Einingin fyrir styrk segulviðs í cgs-einingakerfinu er kennd við Ørsted.

## Hlekkir
* Heimasíða Danska tækniháskólans.
Kyrrahafsjaðar

**Kyrrahafsjaðar** er hugtak sem vísar til landa og svæða sem staðsett eru í kringum Kyrrahaf. Svæðið samanstendur af 38 ríkjum og landsvæðum.

There ert margir efnahagslegum miðstöð á svæðinu, Auckland, Brisbane, Ho Chi Minh-borg, Hong Kong, Líma, Los Angeles, Maníla, Melbourne, Panamaborg, Portland, Busan, San Diego, San Francisco, Santíagó, Seattle, Seúl, Sjanghæ, Singapúr, Sydney, Taipei, Tókýó, Vancouver og Yokohama.

Honolulu er aðsetur nokkurra milliríkja- og félagasamtaka á svæðinu.

Svæðið hefur mikla fjölbreytni, með efnahagslegum gangverki Hong Kong, Singapúr og Taívan, tækniþekkingu Japans, Kóreu og vesturhluta Bandaríkjanna, náttúruauðlindir Ástralíu, Kólumbíu, Filippseyja, Kanada, Mexíkó, Perú, Rússlands fjær Austurlöndum og Bandaríkjunum, mannauði í Indónesíu og Kína og landbúnaðariðnaði í Ástralíu, Síle, Filippseyjum, Nýja-Sjálandi og Bandaríkjunum auk nokkurra annarra.

## Lönd á Kyrrahafssvæðinu

* Austur-Asía
** 
** 
** 
** 
** 
*** 
*** 
** 
* Suðaustur-Asía
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

* Eyjaálfa (Fullvalda ríki)
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

* Eyjaálfa (Hjálenda)
**  Ytra yfirráðasvæði Ástralíu
*** 
**  Ríki Nýja Sjálands
*** 
**  Frönsk stjórnsýsla utan Evrópu
*** 
*** 
*** 
**  Breska yfirráðasvæðið handan hafsins
*** 
**  Hjálendur Bandaríkjanna
*** 
*** 
*** 
** 
*** 
** 
*** Páskaeyja

* Norður-Ameríka
** 
** 
** 
* Mið-Ameríka
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* Suður-Ameríka
** 
** 
** 
** 

## Viðskipti
Kyrrahafssvæðið hefur nóg af alþjóðlegum skipum, með öllum 10 viðskipti gámahöfnum í Rim þjóðunum nema einn og heim til næstum þriggja fimmtu af viðskipti gámaskipahafna heims:

* 
** Busan (5. sæti)
* 
** Yokohama (36. sæti)
** Tókýó (25. sæti)
** Nagoya (47. sæti)
** Kobe (49. sæti)
* 
** Kaohsiung (12. sæti)
*  
** Hong Kong (3. sæti)

* 
** Sjanghæ (1. sæti)
** Shenzhen (4. sæti)
** Ningbo (6. sæti)
** Guangzhou (7. sæti)
** Qingdao (8. sæti)
** Tianjin (10. sæti)
** Xiamen (19. sæti)
** Dalan (21. sæti)
** Lianyungang (30. sæti)
** Yingkou (34. sæti)

* 
** Manila (37. sæti)
* 
** Saígon (28. sæti)
* 
** Laem Chabang (22. sæti)
* 
** Port Klang (13. sæti)
** Tanjung Pelepas (16. sæti)
* 
** Singapúr (2. sæti)

* 
** Jakarta (24. sæti)
** Surabaya (38. sæti)
* 
** Vancouver (50. sæti)
* 
** Los Angeles (17. sæti)
** Long Beach (18. sæti)
** Seattle/Tacoma (48. sæti)
* 
** Balboa (43. sæti)

## Tilvísanir
Ungmennafélagið Valur

**Ungmennafélagið Valur** á Reyðarfirði var stofnað 27. desember 1936. Stofnfundur félagsins var haldinn í Barnaskólahúsinu og voru fundarmenn 22. Stjórn var kosin Emil Magnússon formaður, Páll Beck ritari og Margrét Þorsteinsdóttir gjaldkeri. Það er mjög athyglisvert að Emil og Páll voru 15 ára og Margrét 14 ára. Félagið fór vel af stað og hélt fundi einu sinni í mánuði. Strax á fyrsta fundi voru kosnir 6 félagsmenn til næstu starfsnefndar sem áttu að skipuleggja næsta fund. 

## Verklegar framkvæmdir
Eitt að markmiðum félagsins var skógrækt og verndun skógarleifa. Grænafellið er einn fallegasti staður í Reyðarfirði og er saga Grænafellsins samofinn sögu ungmennafélagsins frá þessum tíma. Hreppsnefnd og Ungmennafélagið gerðu samkomulag um að félagið fengi Grænafellið til varðveislu. Svæðið var girt og notað til útivistar, þar voru haldnar hátíðarsamkomur, íþróttamót og kappleikir.  Félagið stóð einnig fyrir gróðursetningu á svæðinu.  

## Sundlaug
Eitt af aðalbaráttumálum félagsins var bygging sundlaugar. Árið 1947 kemur fram í gjörðarbók félagsins að vel hafi gengið að safna dagsverkum og fé til byggingar sundlaugar.  En sundlaugarmálið sofnaði til ársins 1981 þegar núverandi íþróttahús var tekið í notkun. Íþróttahúsinu var breytt í sundlaug nokkra mánuði á ári. 

## Skemmtun
Ungmennafélagið stóð fyrir margskonar heilbrigðum skemmtunum og oft lauk fundum með söng, hljóðfæraleik, upplestri og leikþáttum. 
Einnig voru haldnir mál- og skemmtifundir, kvikmyndasýningar, dansnámskeið, bingókvöld og ýmsar nefndir. 

Margir góðir menn hafa stýrt félaginu í gegnum tíðina. Marinó Sigurbjörnsson var formaður lengst allra eða 13 ár.

Árið 1981 má segja að starfsemi félagsins hafi tekið miklum breytingum með stofnun hinna ýmsu sérráða eftir íþróttagreinum.  Fyrsta sundmót félagsins var haldið 17. júní 1982.

## Heimild
* 

## Tenglar
* Grænafell