Elri

**Elri**  eða **ölur** (fræðiheiti: *Alnus*) er ættkvísl trjáa og runna af birkiætt (Betulaceae). Í ættkvíslinni eru um 35 tegundir af trjám og runnum. Elri hefur aðallega útbreiðslu á norðurhveli en til eru elritegundir við Andesfjöll og í Suður-Asíu. 

## Orðsifjar
Nafnið elri eða ölur er af er upprunnið úr forngermönsku rótinni *aliso* og aluz. Ættkvíslarheitið *Alnus* er gamalt latneskt heiti yfir elri. Bæði latínuheitið og germanska heitið koma úr frum-indóevrópsku rótinni  *el-*, í merkingunni "rauður" eða "brúnn", sem er einnig er rótin fyrir orðin elgur og álmur. Beyging heitisins ölur á íslensku er í eintölu: nf. ölur, þf. ölur, þgf. ölri ef. ölurs.

## Á Íslandi
Elri beislar næringarefnið nitur úr andrúmsloftinu með hjálp rótargerla við ræturnar. Elritegundir eru landnemaplöntur og geta því hentað vel til landgræðslu. Hérlendis hefur einkum sitkaelri verið reynt í landgræðslu.

Tegundir sem reyndar hafa verið á Íslandi eru m.a.: 

* **[[Gráelri]]** (*Alnus incana*):  Evrópsk tegund sem vex allt að norður-Noregi. Einstofna tré með breiða krónu. 
*** [[Gráelri|Blæelri]]** (*Alnus incana subsp. tenuifolia*):  Norður-amerísk undirtegund gráelris.
* **[[Sitkaelri]]** (*Alnus viridis subsp. sinuata*): Runnkennt og margstofna tré, ættað frá vesturströnd Ameríku.
* **[[Svartelri]]/[[Rauðelri]]** (*Alnus glutinosa*): Evrópsk tegund. Þrífst á blautum svæðum.
* **[[Ryðelri]]** (*Alnus rubra*): Norður-amerísk tegund. Stórvaxnasta elritegundin. Verður allt að 20-30 metra hátt tré.

Þessar tegundir þrífast vel á Íslandi og á rýru land. Þær þrífast samt best þar sem grunnvatn stendur hátt. Á mjög þurrum melum eiga þær oft erfitt fyrstu árin.

## Flokkun

Ættkvíslin skiptist í þrjár undirættkvíslir (subgenera):

**Subgenus ''Alnus***: 

* *Alnus acuminata* <small>Kunth</small> —  Mexíkó, mið og suður Ameríka.
* *Alnus cordata*  <small>(Loisel.) Duby</small> —  Ítalía, Albanía, Korsíka.
* *Alnus cremastogyne* <small>Burkill</small> — Kína.
* *Alnus firma* <small>Siebold & Zucc. —</small> [[Buskölur]] - [[Kyūshū]] eyja í [[Japan]]
* *Alnus glutinosa*  <small>(L.) Gaertn. —</small> [[Rauðölur]]/Svartölur - Evrópa, mið Asía.
* *Alnus hirsuta* <small>(Spach) Rupr. —</small> [[Hæruölur]] - Japan, Kórea, Manchuria, Síbería, austast í Rússlandi
* *Alnus incana*  (L.) Moench — [[Gráölur]] - Evrasía, Norður Ameríka
** *Alnus incana ssp. incana* <small> </small>- [[Gráölur]]
** *Alnus incana ssp. hirsuta* <small>(Spach) Á. & D.Löve (=A. hirsuta Spach)</small>- [[Hæruölur]]
** *Alnus incana ssp. rugosa* <small>(Du Roi) R.T.Clausen (=A. rugosa Du Roi)</small>- [[Vætuölur]]
** *Alnus incana ssp. tenuifolia* <small>(Nutt.) Breitung (=A. tenuifolia Nutt.)</small>- [[Blæölur]]
* *Alnus japonica* <small>(Thunb.) Steud.</small> — [[Mýraölur]] -  Japan, Kórea, Taiwan, austur Kína, austast í Rússlandi
* *Alnus jorullensis* <small>Kunth —</small> Mexíkó, Guatemala, Hondúras.
* *Alnus mandshurica* <small>(Callier) Hand.-Mazz. —</small> austast í Rússlandi, norðaustur Kína, Kórea
* *Alnus matsumurae* <small>Callier —</small> [[Honshū]] eyja í Japan
* *Alnus nepalensis* <small>D.Don —</small>  Himalaja, Tíbet, Yunnan, Nepal, Bhutan, Myanmar, Thailand.
* *Alnus oblongifolia* <small>Torr.</small> —  Arizona, Nýja Mexíkó, Sonora, Chihuahua 
* *Alnus orientalis* <small>Decne.</small> — suður Tyrkland, norðvestur Sýrland, Kýpur, Líbanon, Palestína, Íran 
* *Alnus pendula* <small>Matsum. —</small> [[Hengiölur]] - Japan, Kórea 
* *Alnus rugosa*  <small>(Du Roi) Spreng</small>. — [[Vætuölur]] - norðaustur N-Ameríka 

* *Alnus rhombifolia* <small>Nutt. —</small> Bandaríkin (Kalifornía, Nevada, Oregon, Washington, Idaho, Montana) 
* *Alnus rubra* <small>Bong. —</small> [[Ryðölur]] - N-Ameríka (Alaska, Yukon, Breska Kólumbía, Kalifornía, Oregon, Washington, Idaho, Montana.) 
* *Alnus serrulata*  <small>(Aiton) Willd. —</small> Sagölur - austur N-Ameríka 

* *Alnus sieboldiana* <small>Matsum. —</small> Japan, Ryukyu eyjar
* *Alnus subcordata*  <small>C.A.Mey. —</small> Kákasus, Íran
* *Alnus tenuifolia* <small>Nutt.</small> — [[Blæölur]] - norðvestur N-Ameríka 
* *Alnus trabeculosa* <small>Hand.-Mazz. —</small> Kína, Japan

*'Subgenus *Clethropsis***. 
* ''[[Alnus formosana]]'' <small>(Burkill) Makino —</small> [[Formósuölur]] - Taívan
* ''[[Alnus maritima]]'' <small>(Marshall) Muhl. ex Nutt. —</small> [[Strandölur]] - Bandaríkin (Georgía, Delaware, Maryland, Oklahoma).
* ''[[Alnus nitida]]'' <small>(Spach) Endl. —</small> vestur Himalaja, Pakistan, Indland, Nepal.

**Subgenus *Alnobetula**'. 

* *Alnus alnobetula* <small>(Ehrh.) K.Koch</small>
* *Alnus viridis* <small>(Chaix) DC. 1805) —</small> Tempruð og kuldabeltissvæði  Evrópu, Asíu og N-Ameríku. 
** *Alnus viridis ssp. crispa* <small>(Ait.) Turrill.</small>- [[Grænölur]] - norðaustur N-Ameríka, S Grænland
** *Alnus viridis ssp. fruticosa* <small>(Rupr.) Nyman</small>- [[Hrísölur]] - Síbería, Mansjúría
** *Alnus viridis ssp. maximowiczii* <small> </small>- [[Fjallölur]] - Japan
** *Alnus viridis ssp. sinuata* <small>(Regel) Á.Löve & D.Löve</small>- [[Sitkaölur]] - vestur N-Ameríka og lengst í norðaustur Síberíu 
** *Alnus viridis ssp. viridis* <small>(Regel) Á.Löve & D.Löve</small>- [[Kjarrölur]] - mið Evrópa

; 
; Óvíst með undirætt
* *Alnus djavanshirii* <small>H.Zare</small>: Íran
* *Alnus dolichocarpa* <small>H.Zare, Amini & Assadi</small>: Íran
* *Alnus fauriei* <small>H.Lév. & Vaniot</small>: Honshu eyja í Japan
* *Alnus ferdinandi-coburgii* <small>C.K.Schneid.</small>: suður Kína
* *Alnus glutipes* <small>(Jarm. ex Czerpek) Vorosch</small>.: Yakutiya hérað í Síberíu
* *Alnus hakkodensis* <small>Hayashi</small>: Honshu eyja í Japan
* *Alnus henryi* <small>C.K.Schneid.</small>: Taívan
* †*Alnus heterodonta* <small>(Newberry) Meyer & Manchester 1987</small>: Oligocene steingervingur í Oregon
* *Alnus lanata* <small>Duthie ex Bean</small>: Sichuan í Kína
* *Alnus mairei* <small>H.Lév.</small>: Yunnan í Kína
* *Alnus maximowiczii* <small>Callie</small>r -  [[Fjallölur]] - Japan, Kórea, austast í Rússlandi
* *Alnus paniculata* <small>Nakai</small>: Kórea
* *Alnus serrulatoides* <small>Callier</small>: Japan
* *Alnus vermicularis* <small>Nakai</small>: Kórea

== Blendingar==
* *Alnus × elliptica* <small>Req.—</small>Ítalía. *(A. cordata × A. glutinosa)*
* *Alnus × fallacina*  <small>Callier—</small>Ohio, New York ríki, Vermont, New Hampshire, Maine. *(A. incana *subsp*. rugosa × A. serrulata)*
* *Alnus × hanedae* <small>Suyinata—</small>Japan. *(A. firma × A. sieboldiana)*
* *Alnus × hosoii* <small>Mizush.—</small>Japan. *(A. maximowiczii × A. pendula)*
* *Alnus × mayrii* <small>Callier—</small>austast í Rússlandi, Japan. *(A. hirsuta × A. japonica)*
* *Alnus × peculiaris* <small>Hiyama—</small>[[Kyūshū]] eyju í [[Japan]]. *(A. firma × A. pendula)*
* *Alnus × pubescens* <small>Tausch</small>.—Norður og mið [[Evrópa]]. *(A. glutinosa × A. incana)*
* *Alnus × suginoi* <small>Sugim.—</small>Japan. *(A. hirsuta × A. serrulatoides)''

## Tenglar
*Elri - Umfjöllun Skógræktarfélags Eyjafjarðar

## Tilvísanir