open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Grundarbardagi

**Grundarbardagi** var orrusta sem háð var á Grund í Eyjafirði að morgni 8. júlí 1362. Þar féllu þeir Smiður Andrésson hirðstjóri, Jón Guttormsson skráveifa og fleiri fyrir flokki Eyfirðinga.

Smiður hirðstjóri reið norður í land eftir Alþingi með rúmlega þrjátíu manna flokk, þar á meðal báða lögmennina, Jón skráveifu og Orm Snorrason, og hugðist lækka rostann í Norðlendingum, sem höfðu átt í deilum við Jón skalla Eiríksson Hólabiskup og neitað að viðurkenna hann sem yfirboðara sinn. Smiður hafði áður aflað sér óvinsælda með harðri skattheimtu og Jón skráveifa var svo óvinsæll að þegar hann var hirðstjóri í Norðlendingafjórðungi höfðu Norðlendingar riðið á móti honum og hrakið hann úr fjórðungnum.

Flokkurinn kom á Grund og settist þar upp. Sagt er að húsfreyjan, Grundar-Helga, hafi búið þeim veislu og veitt vel svo að gestirnir hafi orðið mjög ölvaðir. Hún á líka að hafa sagt stúlkum þeim sem þjónuðu mönnunum til sængur að snúa við annarri skálminni á brókum þeirra svo þeim yrði tafsamt að klæða sig. En á meðan veislan stóð hafði hún látið sendimenn sína fara um sveitina og safna saman vopnfærum mönnum. Samtímaheimildir (annálar) segja þó að Eyfirðingar hafi safnast saman þegar þeir fréttu af ferðum Smiðs og förunauta hans og hitt þá fyrir á Grund. Ein yngri heimild segir að "fortogi" Eyfirðinga í bardaganum hafi verið Gunnar Pétursson, bróðir Helgu. Gunnar er þekktur úr skjölum. Hann mun þá hafa búið á Hólum í Eyjafirði, en síðar á Auðbrekku. Bróðir þeirra Helgu mun hafa verið Ólafur Pétursson hirðstjóri.

Bardaginn var harður og er sagður hafa staðið frá miðjum morgni (kl. 6) þar til eftir dagmál (kl. 9) og féllu alls þrettán eða fjórtán menn, sjö eða átta úr liði aðkomumanna en sex Eyfirðingar, og margir særðust. Smiður var vel vígur og er sagður hafa varist fimlega þótt drukkinn væri, stökk upp á skálabitana og hljóp á milli þeirra. Á endanum gat þó einhver komið lagi á háls hans og er sagt að höfuðið hafi lent í mjólkurtrogi húsfreyjunnar. Jón skráveifa er ýmist sagður hafa verið laminn til bana með járnreknum kylfum eða fundist fastur í kamarauganu, sem hann hafði reynt að skríða út um til að bjarga lífi sínu, og verið höggvinn. Ormur Snorrason komst í kirkju með nokkrum öðrum og þótti framganga hans ekki hetjuleg.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* "Auðbrekkubréf og Vatnsfjarðarerfðir" *Saga, tímarit Sögufélags 1962.*

## Tengt efni
*
Sníkill

**Sníkill** getur átt við:

* Sníkjudýr
* Sníkil, morfem sem er alltaf bætt við eða aftan orð; dæmi um sníkil væri **s** í *he*'s** („hann er“) í [[enska|ensku]] eða hið [[latína|latneska]] viðskeytta orð **-ne** í ''Est**ne*' puella ignava?* („Er stelpan ekki löt?“)

## Tengt efni
* Sníkjuvespur
* Sníkjudýrafræði
* Viðskeytt orð

## Tilvísanir
Vínsteinn

**Vínsteinn** er vínsúrt kalín sem finnst í safa ýmissa jurta. Hann var áður fyrr meðal annars notaður sem litunarefni. . Hann hefur efnasambandið . Þegar talað er um vínstein í matargerð og bakstri er átt við hvítt duft sem er unnið úr gerjuðum vínberjasafa. 

Vínsteinn er oft annað aðalefnið í lyftidufti, á móti matarsóda (*natroni*), og kallast slíkt lyftiduft vínsteinslyftiduft. Hann er þó ekki lyftiefni í sjálfu sér og ekki hægt að hafa hann til þeirra nota einan sér, en áhrif frá sýrunni í honum, ásamt raka úr deiginu, valda því að efnahvörf verða í matarsódanum þannig að koltvísýringsbólur myndast og stækka, sem aftur verður til þess að deigið lyftir sér. Þar sem þetta ferli hefst um leið og vökva er blandað saman við þurrefnin má deigið ekki bíða neitt, heldur þarf að setja það fljótt í ofninn svo að loftið sígi ekki úr því aftur.

Vínstein er stundum settur saman við eggjahvítur þegar þær eru þeyttar í marens til að gera hann stöðugri og endingarbetri og hann er einnig stundum látinn út í sykurlög þegar síróp er soðið til að koma í veg fyrir kristallamyndun. Hann er líka notaður töluvert í matvælaframleiðslu.

Ef ögn af ediki eða sítrónusafa er hrært saman við vínstein verður til þykkt krem sem má nota til að fægja málma, svo sem kopar og messing.

## Tengt efni
* Lyftiduft
* Matarsódi

## Tilvísanir
Benedict Anderson

**Benedict Anderson** (f. 26. ágúst 1936; d. 13. desember 2015) var prófessor emerítus í alþjóðafræðum við Cornell-háskóla í Bandaríkjunum. Hann er þekktastur fyrir skrif sín um þjóðir og þjóðernishyggju í bókinni *Imagined Communities* frá 1983. Hann rekur upphaf þjóðríkjastefnunnar til nýlenda Evrópubúa í Ameríku en ýmsir fyrri höfundar höfðu ýmist rakið hana til iðnbyltingarinnar eða upplýsingarinnar og Napóleonsstyrjaldanna. Greining hans er í anda sögulegrar efnishyggju og hefst með gagnrýni á vanmátt marxismans gagnvart þjóðernishyggjunni á 19. og 20. öld. Hann leggur áherslu á mikilvægi prentiðnaðarins og kapítalisma og endalok hugmyndarinnar um guðlegan uppruna konungsvaldsins fyrir þróun þjóðernishyggju.
Actinomycetales

***Actinomycetales*** eða **geislagerlar** er fremur stór og fjölskrúðugur ættbálkur baktería. Þær teljast Gram-jákvæðar þrátt fyrir að margar tegundir ættbálksins sé erfitt að lita með hefðbundinni gramlitun, en bygging frumuveggja þeirra er þó ótvírætt í samræmi við aðrar Gram-jákvæðar bakteríur. 

Helstu búsvæði geislagerla eru í jarðvegi, en innan ættbálksins er einnig að finna nokkuð af sýklum, þar á meðal barnaveikisýkilinn og berklasýkilinn, auk baktería af ættkvísl *[[Actinomyces]]* sem valdið geta svokallaðri geislagerlabólguRagnar F. Ingvarsson, Lárus Jónsson, Hafsteinn Sæmundsson og Magnús Gottfreðsson (2007) „Geislagerlabólga í sjötugri konu með gleymda lykkju - Sjúkratilfelli og yfirlit um sjúkdóminn“ *Læknablaðið* **93**, 479-485.. 

Innan ættbálksins eru all margar tegundir sem framleiða annarsstigs lífefna með örveruhemjandi virkni og eru þau sum hver eru nýtt sem sýklalyf.

## Heimildir
Goshver

**Goshver** er hver sem gýs sjóðheitu vatni og gufu, oft tugi metra í loft upp. Goshverir eru allra íslenskra hvera þekktastir. Af íslenskum goshverunum hefur Geysir í Haukadal frá öndverðu dregið að sér mesta athygli, en síðar hefur Strokkur bæst við. Á ýmsum tungumálum eru goshverir nefndir eftir Geysi, til dæmis á ensku *geyser*.
Lögmenn norðan og vestan

**Lögmenn norðan og vestan** 1272-1800:

* Sturla Þórðarson um allt land 1272-1276, norðan lands og vestan 1277-1282
* Erlendur sterki Ólafsson 1283-1289
* Þorlákur Narfason 1290-1291
* Sigurður Guðmundsson 1292
* Þorlákur Narfason 1293-1295
* Þórður Narfason 1296-1297
* Þorlákur Narfason 1298-1299
* Þórður Narfason 1300
* Bárður Högnason 1301
* Guðmundur Sigurðsson 1302-1318
* Erlendur Hauksson 1319
* Snorri Narfason 1320-1329
* Grímur Þorsteinsson 1330-1334
* Pétur Halldórsson 1335-1345
* Grímur Þorsteinsson 1346-1350
* Pétur Halldórsson 1351-1360
* Jón Guttormsson skráveifa 1361-1362
* Þorsteinn Eyjólfsson 1362-1366
* Einar Gilsson 1367-1368
* Þorsteinn Eyjólfsson (um allt land) 1369-1370
* Magnús Jónsson 1371
* Þorsteinn Eyjólfsson 1372-1380
* Hrafn Bótólfsson 1381-1390
* Þorsteinn Eyjólfsson 1391-1404
* Hrafn Guðmundsson 1405-1432
* Teitur Gunnlaugsson 1433-1437
* Helgi Guðnason 1438-1443
* Teitur Gunnlaugsson 1444-1453 (um allt land 1444-1450)
* Brandur Jónsson 1454-1478
* Hrafn Brandsson eldri 1479-1483
* Finnbogi Jónsson 1484-1508
* Jón Sigmundsson 1509-1518
* Grímur Jónsson 1519-1521
* Teitur Þorleifsson 1522-1525
* Hrafn Brandsson yngri 1526-1528
* Ari Jónsson 1529-1540
* Þorleifur Pálsson 1541-1546
* Ormur Sturluson 1547-1553
* Oddur Gottskálksson 1554-1555
* Eggert Hannesson 1556-1567
* Ormur Sturluson 1568-1572
* Jón Jónsson 1573-1605
* Jón Sigurðsson 1606-1618
* Halldór Ólafsson 1619-1638
* Magnús Björnsson 1639-1661
* Þorleifur Kortsson 1662-1678
* Magnús Jónsson 1679-1693
* Lauritz Christiansson Gottrup 1695-1714
* Oddur Sigurðsson 1715-1726
* Benedikt Þorsteinsson 1727-1733
* Alexander Christian Smith 1734-1735
* Magnús Gíslason (um allt land 1736)
* Hans Becker 1737-1745
* Sveinn Sölvason 1746-1782
* Stefán Þórarinsson 1783-1789
* Magnús Stephensen 1790-1800

## Tengt efni
* Lögmenn sunnan og austan

## Heimild
**Lögsögumannatal og lögmanna á Íslandi* eftir Jón Sigurðsson
Nymphenburg-kastalinn í München

**Nymphenburg-kastalinn í München** var reistur af kjörfurstanum Ferdinand fyrsta fyrir eiginkonu sína Henríettu Aðalheiði. Kastalinn er rétt fyrir vestan miðborgina. Hallargarðurinn er einn sá stærsti í heimi.

## Saga Nympenburg-kastalans
Þegar Henríetta Aðalheiður fæddi erfingjann, Maximilian Emanúel, reisti kjörfurstinn Ferdinand eiginkonu sinni kastala. Hún sjálf lét reisa Theatiner-kirkjuna í München í þakkarskyni. Framkvæmdir við kastalann hófust 1664 og var hann stækkaður nokkrum sinnum í gegnum tíðina. Kastalinn var aðallega notaður sem sumardvalarstaður Wittelsbach-ættarinnar í gegnum tíðina. Nokkrir merkir atburðir gerðust í kastalanum. 1741 mættu fulltrúar frá Frakklandi, Spáni, Saxlandi og Prússlandi, auk Karls kjörfursta, á fundi í kastalanum og gerðu bandalag gegn Austurríki. Þá var María Teresa nýorðin keisaraynja í Austurríki og stríðið um erfðarétt nýhafið. Bandalag þetta varð til þess að Karl kjörfursti var seinna kjörinn konungur og síðar krýndur keisari þýska ríkisins. Bæjaraland var gert að konungsríki 1806. Maximilian konungur dó í kastalanum 1825 og barnabarn hans Lúðvík II fæddist þar. 1863 heimsótti Otto von Bismarck Lúðvík konung og hittust þeir í kastalanum. Í loftárásum seinna stríðsins slapp kastalinn við skemmdir, nema að ein sprengja lenti á kastalakapellunni og eyðilagði hana.

## Kastalagarðurinn
Nymphenburg-kastali er með tvo stóra garða. Fyrir framan er sléttur grasagarður með nokkrum tjörnum. Fyrir aftan er víðáttumikill skógargarður, en hann var áður fyrr við borgarmörk München. Í dag er byggð allt í kring. Hann er einn stærsti kastalagarður heims. Á grasbalanum fyrir framan var haldið hestamót Ólympíuleikanna 1972.

## Innviði
Nokkra fagra sali er að finna í kastalanum. Þeirra helsti er Steinsalurinn (*Steinerner Saal*) sem skreyttur er með veggmálverkum og freskum. Annar þekktur salur er Fagrisalur (*Schönheitsgalerie*) þar sem Lúðvík konungur lét hengja upp málverk af 36 fallegum konum frá München. Alls eru þrjú söfn í kastalanum.
* Hestvagnasafn í suðurálmunni
* Postulínssafn í suðurálmunni
* Safn um manninn og náttúruna í norðurálmunni

Einnig hafa verið haldnir tónleikar í kastalanum árlega síðan 2004.

## Heimildir

*
Lögmenn sunnan og austan

**Lögmenn sunnan og austan** 1272-1800:

* Sturla Þórðarson (um allt land) 1272-1276
* Jón Einarsson gelgja 1277-1293
* Haukur Erlendsson 1294-1299
* Þorsteinn Hafurbjarnarson 1300
* Loðinn af Bakka 1301
* Snorri Markússon 1302-1306
* Guttormur Bjarnason 1307-1318
* Grímur Þorsteinsson 1319-1320
* Guðmundur Sigurðsson 1321-1340
* Þórður Egilsson 1341-1345
* Jón Þorsteinsson 1346-1351
* Þórður Egilsson 1352-1357
* Sigurður Guðmundsson 1358
* Ormur Snorrason 1359-1368
* Þorsteinn Eyjólfsson (um allt land)  1369-1370, sunnan og austan 1371, (um allt land) 1372-1373
* Ormur Snorrason 1374-1375
* Sigurður Guðmundsson 1376-1377
* Björn Þorbjarnarson 1378-1386
* Narfi Sveinsson 1387-1405
* Oddur leppur Þórðarson 1406-1420
* Þorsteinn Ólafsson 1421-1435
* Ásgeir Pétursson 1436-1440
* Teitur Gunnlaugsson 1441-1450 (um allt land 1444-1450)
* Oddur Ásmundsson 1451-1479
* Eyjólfur Einarsson 1480-1494
* Helgi Oddsson 1495-1498
* Þorvarður Erlendsson  1499-1512
* Vigfús Erlendsson 1513-1520
* Erlendur Þorvarðarson 1521-1552
* Eggert Hannesson 1553-1555
* Páll Vigfússon 1556-1569
* Þórður Guðmundsson 1570-1605
* Gísli Þórðarson 1606-1613
* Gísli Hákonarson 1614-1630
* Árni Oddsson 1631-1662
* Sigurður Jónsson 1663-1676
* Sigurður Björnsson 1677-1705
* Páll Vídalín 1706-1727
* Niels Kier 1728-1730
* Magnús Gíslason 1732-1756
* Björn Markússon 1757-1790
* Magnús Ólafsson 1791-1800
* Benedikt Jónsson Gröndal 1800

## Tengt efni
* Lögmenn norðan og vestan

## Heimild
**Lögsögumannatal og lögmanna á Íslandi* eftir Jón Sigurðsson
Erlendur Ólafsson sterki

**Erlendur Ólafsson sterki** (d. 1312) var íslenskur lögmaður á 13. öld. Hann bjó á Ferjubakka í Borgarfirði.

Faðir Erlendar var Ólafur tottur en ætt hans er óþekkt. Móðir Erlendar var Valgerður Flosadóttir frá Baugsstöðum og er ætt hennar víða rakin í Hauksbók Landnámabókar, sem Haukur sonur Erlendar lét skrifa, en ekkert minnst á föðurættina og föðurnafn Erlendar raunar aldrei nefnt þar, heldur er hann ýmist kallaður Erlendur sterki eða Erlendur lögmaður (Árni biskup kallar hann Erlend digra.) Sumir hafa talið þetta benda til þess að Ólafur hafi verið norskur en einnig má vera að Haukur hafi einfaldlega ekki getað rakið ættir hans til landnámsmanna.

Erlendar er fyrst getið þegar hann skrifar undir bréf til konungs ásamt öðrum höfðingjum 1275. Hann var mikið í ferðalögum og virðist hafa farið átta sinnum til Noregs á árunum 1282-1305 en á þeim árum tók utanlandsferð aldrei minna en árið og oft tvö eða þrjú. Hann kom til landsins 1283 með lögsögn norðan lands og vestan og tók við af Sturlu Þórðarsyni. Hann var einn af andstæðingum Árna biskups í staðamálum og var fyrir leikmönnum eftir að Hrafn Oddsson dó en var ekki jafnklókur og Hrafn svo að biskup hafði á endanum betur. Hann virðist hafa verið ákafamaður og átti oft í deilum. Árið 1389 lét hann af lögmannsembættinu en hafði eftir það sýsluvöld og gegndi ýmsum erindum fyrir konung.

Fyrri kona hans hét Jórunn og voru synir þeirra Jón bóndi á Ferjubakka og Haukur Erlendsson lögmaður. Seinni kona hans var Járngerður Þórðardóttir, sonardóttir Böðvars Þórðarsonar í Bæ.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Samorka

**Samorka** eru  hagsmunasamtök orku- og veitufyrirtækja á Íslandi. Samtökin voru stofnuð árið 1995 þegar Samband íslenskra hitaveitna og Samband íslenskra rafveitna voru sameinuð.

Samorka á aðild að Samtökum atvinnulífsins.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða Samorku
Kylie Minogue

**Kylie Ann Minogue** OBE (f. 28. maí 1968) er áströlsk söngkona, lagasmiður og leikkona. Hún hóf feril sinn sem leikkona í áströlsku sjónvarpi aðeins barn að aldri í sápuóperunni *Neighbours*. Hún byrjaði að syngja árið 1987. Fyrsta smáskífa hennar, „The Loco-Motion“, lenti í fyrsta sæti á ástralska topplistanum og hélt því í sjö vikur. Vegna velgengni smáskífunnar fékk hún samning sem lagasmiður. Fyrsta breiðskífa hennar, *[[Kylie (breiðskífa)|Kylie]]* kom út árið 1988. Smáskífan „I Should Be So Lucky“ af *Kylie* lenti í fyrsta sæti á topplistanum í Bretlandi. Á næstu tveimur árum komust þrettán smáskífur Kylie Minogue í topp-tíu sæti topplistans þar í landi. Fyrsta kvikmyndin sem hún lék í var *The Delinquents*.

Hún flutti lagið „On a Night Like This“ á Sumarólympíuleikunum 2000 í Sydney. Smáskífan hennar „Can't Get You Out of My Head“ náði fyrsta sæti í meira en fjörutíu löndum, og breiðskífan *[[Fever (breiðskífa)|Fever]]* (2001) naut vinsælda í mörgum löndum, þar á meðal í Bandaríkjunum.

Kylie fæddist í Melbourne í Ástralíu. Hún er fyrsta barn. Faðir hennar, Ronald Charles Minogue, er endurskoðandi af írskum uppruna og móðir hennar, Carol Ann Jones, fyrrverandi dansari frá Wales. Systir hennar, Dannii Minogue, er einnig söngkona og leikkona. Bróðir hennar, Brendan, vinnur sem myndatökumaður í Ástralíu.

Kylie Minogue hefur selt yfir 68 milljón plötur og 55 milljón smáskífur um allan heim.

## Útgefið efni
* *[[Kylie (breiðskífa)|Kylie]]* (1988)
* *[[Enjoy Yourself]]* (1989)
* *[[Rhythm of Love]]* (1990)
* *[[Let's Get to It]]* (1991)
* *[[Kylie Minogue (breiðskífa)|Kylie Minogue]]* (1994)
* *[[Impossible Princess]]* (1997)
* *[[Light Years]]* (2000)
* *[[Fever (breiðskífa)|Fever]]* (2001)
* *[[Body Language]]* (2003)
* *[[X (breiðskífa)|X]]* (2007)
* *[[Aphrodite]]* (2010)
* *[[Kiss Me Once]]* (2014)
* *[[Kylie Christmas]]* (2015)
* *[[Golden (Kylie Minogue)|Golden]]* (2018)
* *[[Disco (Kylie Minogue)|Disco]]* (2020)
* *[[Tension]]* (2023)

## Tilvísanir

## Tenglar

* 
* 
*
Samtök ferðaþjónustunnar

**Samtök ferðaþjónustunnar** (SAF) eru hagsmunasamtök fyrirtækja sem starfa við ferðaþjónustu á Íslandi. Samtökin voru stofnuð 11. nóvember 1998. Samtökin voru byggð á grunni Sambands veitinga- og gistihúsa og lögðu önnur hagsmunasamtök sem störfuðu innan ferðaþjónustunnar niður starfsemi sína á sama tíma. Meginhlutverk SAF er að gæta sameiginlegra hagsmuna félagsmanna sinna, vinna að því að fyrirtækin búi við starfsskilyrði sem gera þau samkeppnishæf á alþjóðamarkaði og vinna að vexti og viðgangi greinarinnar með öllum tiltækum ráðum. Nánari upplýsingar um tilgang samtakanna er að finna í lögum SAF sem auðvelt er að finna á heimasíðu þessari. Í dag er fjöldi fyrirtækja í SAF. Það eru flugfélög, ferðaskrifstofur, gististaðir, veitingahús, bílaleigur, hópbifreiðafyrirtæki, afþreyingarfyrirtæki svo og önnur fyrirtæki sem telja sig til ferðaþjónustufyrirtækja.

SAF starfa með öðrum hagsmunasamtökum og eru þau ein af 8 aðildarsamtökum Samtaka atvinnulífsins sem stofnuð voru 15. september 1999 með samruna Vinnuveitendasambands Íslands og Vinnumálasambandsins. Með stofnun SAF talar ferðaþjónustan einni röddu gagnvart stjórnvöldum, fjölmiðlum svo og öðrum sem ferðaþjónustufyrirtæki skipta við og er stefna SAF í hinum ýmsum málum unnin á vegum stjórnar og nefnda, en innan samtakanna starfa 7 fagnefndir.  Þar að auki starfa  þverfaglegar nefndir s.s. umhverfisnefnd, nethópur svo og fleiri nefndir sem sinna sérstökum verkefnum. Aðalfundur SAF hefur æðsta vald í málefnum samtakanna en 7 manna stjórn stýrir málum milli aðalfunda. SAF er umsagnaraðili um lagafrumvörp og reglugerðartillögur og eiga samtökin fulltrúa í fjölmörgum nefndum, stjórnum og ráðum bæði á vegum opinberra aðila og annarra. Á þann hátt hafa samtökin áhrif á starfsumhverfi fyrirtækjanna..

SAF á aðild að Samtökum atvinnulífsins.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða Samtaka ferðaþjónustunnar
Samtök fyrirtækja í fjármálaþjónustu

**Samtök fyrirtækja í fjármálaþjónustu** (SFF) eru hagsmunasamtök fyrirtækja sem starfa í fjármálageiranum á Íslandi. Samtökin voru stofnuð árið 2006 þegar Samtök banka og verðbréfafyrirtækja og Samband íslenskra tryggingafélaga voru sameinuð.

SFF á aðild að Samtökum atvinnulífsins.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða SFF
Samtök iðnaðarins

**Samtök iðnaðarins** (SI) eru hagsmunasamtök fyrirtækja í iðnaði á Íslandi.

Samtök iðnaðarins eiga aðild að Samtökum atvinnulífsins.

## Tenglar

* Heimasíða Samtaka iðnaðarins
Samtök verslunar og þjónustu

**Samtök verslunar og þjónustu** (SVÞ) eru hagsmunasamtök fyrirtækja sem starfa í verslun og þjónustu á Íslandi.

SVÞ á aðild að Samtökum atvinnulífsins.

## Tenglar

* Heimasíða SVÞ
Fimbulvetur

**Fimbulvetur** er hinn kaldi og veðrasami vetur er Ragnarök fylgja eftir í ásatrú.
Í Snorra Eddu, Ragnarök er þessum vetri lýst svona: ,,Hár segir: ,,Mikil tíðindi eru þaðan að segja mörg. Þau hin fyrstu að vetur sá kemur er kallaður Fimbulbvetur. Þá drífur snær úr öllum áttum. Frost eru þá mikil og vindar hvassir. Ekki nýtur sólar. Þeir fara þrír saman og ekki sumar á milli. En áður ganga svo aðrir þrír vetur að þá er um alla veröld orustur miklar. "
Borgarhliðin í München

**Borgarhliðin í München** eru þrjú: *Karlstor*, *Isartor* og *Sendlinger Tor*. Þau eru til mikillar prýði í miðborg München.

## Isartor

Isartor afmarkar miðborgina í vestri. Það er yngst hliðanna þriggja og var ekki reist fyrr en 1337 þegar borgarmúrarnir voru víkkaðir. Hliðið er með tvo hliðarturna og háan turn fyrir miðju. Alls eru fimm göt í hliðinu. 1833 var klukka sett í stóra turninn. Hún átti að verða sett upp í Karlstor, en það stórskemmdist óvart í púðursprengingu og því var klukkan sett upp í Isartor. Hliðið stórskemmdist í loftárásum Heimsstyrjaldarinnar síðari. Viðgerðum lauk ekki fyrr en 1957, en þær voru aðeins til bráðabirgða. 1971-72 fóru frekari viðgerðir fram og fékk hliðið þá sína núverandi mynd. Í dag er safn í hliðinu, tileinkað spaugfuglinum Karl Valentin. Auk þess er kaffitería í hliðinu.

## Karlstor
Karlstor afmarkar miðborgina í austri. Það var reist um aldamótin 1300 og kom fyrst við skjöl 1302. Það hét þá Neuhauser Tor. Hliðið er með tvo ferningslaga turna, alsettum varnargrjóti. Götin eru þrjú. Hliðið hefur nokkrum sinnum verið lagfært og stækkað. 1791 var turnunum breytt talsvert og þá var farið að kalla hliðið Karlstor. 1857 varð sprenging í vopnageymslu í hliðarhúsi sem stórskemmdi hliðið. Það var því gert upp og var þá núverandi tenging sett á milli turnanna. Í loftárásum seinna stríðsins stórskemmdist hliðið á nýjan leik og var byggt upp á ný í einföldu formi. Þegar verslunarhús við hliðina var umbreytt, komu í ljós leynigöng sem lágu frá hliðinu í austurátt. Göng þessi mátti nota til að komast aftur fyrir víglínu óvina eða nota það sem flóttleið.

## Sendlinger Tor
Sendlinger Tor er þriðja gamla borgarhliðið sem enn stendur í München og afmarkar miðborgina til suðurs. Hliðið var reist þegar borgarhliðin voru útvíkkuð í kringum aldamótin 1300 og kom fyrst við skjöl 1319. Hliðið er ákaflega einfalt. Tveir múrsteinsturnar sem eru tengdir með steinboga. Hliðið var þó stærra áður fyrr, en hlutar þess voru fjarlægðir 1808. 1906 var miðhlutinn tekinn burt og núverandi bogi settur á í staðinn, til að rýmka til fyrir umferð. Hliðið slapp við meiriháttar skemmdir í loftárásum seinna stríðsins og var síðast lagfært á níunda áratugnum.

## Heimildir
* 
* 
*
Sigurður Guðmundsson (lögmaður)

**Sigurður Guðmundsson** (d. eftir 1294) var íslenskur lögmaður á 13. öld og bjó í Hlíð (seinna Lögmannshlíð) í Eyjafirði.

Ætt Sigurðar er óþekkt og fátt um hann vitað. Hann var aðeins lögmaður í eitt ár, 1292. Á árunum 1293-1294 átti hann í deilum við Jörund Hólabiskup út af Möðruvöllum, sem hann þóttist eiga erfðatilkall til, og var bannsunginn af því tilefni en sættist síðar við biskup.

Ekki er ólíklegt að Guðmundur Sigurðsson lögmaður hafi verið sonur Sigurðar.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Samtök fiskvinnslustöðva

**Samtök fiskvinnslustöðva** (SF) eru hagsmunasamtök  fyrirtækja sem starfa í fiskvinnslu á Íslandi. Samtökin voru stofnuð 22. nóvember 1974.

SF á aðild að Samtökum atvinnulífsins

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða SF
Samtök atvinnurekenda í raf- og tölvuiðnaði

**Samtök atvinnurekenda í raf- og tölvuiðnaði** (SART) eru hagsmunasamtök fyrirtækja sem starfa í rafiðnaði á Íslandi.

SART á aðild að Samtökum atvinnulífsins.

## Tenglar

* Heimasíða SART
Bárður Högnason

**Bárður Högnason** (d. 1311) var lögmaður á Íslandi árið 1301. Hann var norskur og hafði riddaratign. Hann hafði komið hingað áður 1295 sem sendimaður Eiríks konungs og hefur því verið eitthvað kunnugur landinu.

Vorið 1301 kom Bárður aftur með Loðni af Bakka og Álfi úr Króki, sendimanni Noregskonungs. Hafði Hákon konungur háleggur sent þá til landsins og útnefnt Bárð og Loðin lögmenn. Var það í fyrsta skipti sem konungur tók sér vald til að skipa íslenska embættismenn og tók hann ekkert tillit til þess að fyrir voru lögmenn sem Íslendingar höfðu sjálfir kosið ári áður. Áttu þeir meðal annars að sjá til þess að konungur yrði hylltur af Íslendingum. Ekkert varð þó af því, Íslendingar tóku sendingunni illa og varð ekkert af hyllingunni. Þremenningarnir fóru úr landi um haustið.

Bárður kom hingað aftur 1303, 1307 og 1310 sem sendimaður Noregskonungs.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Þorbjörn öngull

**Þorbjörn öngull Þórðarson** er persóna í Grettis sögu. Hann er þekktastur fyrir að vera banamaður Grettis sterka.

Þorbjörn er sagður hafa verið sonarsonur Hjalta Þórðarsonar landnámsmanns í Hjaltadal. Hann bjó í Viðvík og var óeirðamaður mikill. Skagfirðingar keyptu hann til að vinna á Gretti þegar hann var sestur að í Drangey en honum tókst ekki að sækja að Gretti fyrr en Þuríður fóstra Þorbjarnar, sem var fjölkunnug, lagði bölvun á rótarhnyðju sem hún lét svo reka út í Drangey. Þegar Grettir ætlaði að höggva hnyðjuna í eldinn hljóp öxin í fót hans og kom sýking í sárið, svo að hann var nær dauða en lífi þegar Þorbjörn kom í eyna og vann á honum.

Þorbjörn öngull hjó höfuðið af Gretti og fór með það til Ásdísar móður hans á Bjargi í Miðfirði og sýndi henni. Hann var gerður brottrækur af landinu fyrir vígið og fór til Noregs og síðan til Miklagarðs og gekk í lið Væringja. En Þorsteinn drómundur, hálfbróðir Grettis, elti hann þar uppi og drap hann. Þorsteinn var settur í dýflissu en hefðarkonan Spes keypti hann lausan.

## Tengill
* Grettis saga
Drottningarindversk vörn

**Drottingarindversk vörn** er skákbyrjun, afbrigði indverskrar varnar, og hefst á leikjunum: 1.d4 Rf6, 2.c4 e6, 3.Rf3 b6.
Grünfeldsvörn

**Grünfeldsvörn** er skákbyrjun, afbrigði indverskrar varnar, nefnd eftir Ernst Grünfeld og kemur upp eftir leikina:

: 1.d4 Rf6
: 2.c4 g6
: 3.Rf3 d5

Kóngsindversk vörn nefnist byrjun þegar svartur leikur 3..Bg7 í stað 3..d5.
Guðmundur Magnússon (leikari)

**Guðmundur Magnússon** (f. 6. júlí 1947) er íslenskur leikari. Hann var um tíma varaþingmaður Vinstri grænna, en er þó kunnastur fyrir störf sín á vettvangi Öryrkjabandalagsins, en hann gegndi formennsku þar árin 2008-2014.

Sonur Guðmundar er leikarinn Þorsteinn Guðmundsson.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Teitur Gunnlaugsson

**Teitur Gunnlaugsson ríki** (d. eftir 1467) var íslenskur höfðingi og lögmaður á 15. öld. Hann var stórauðugur, átti eignir í Skagafirði og Hornafirði, og bjó lengst af í Bjarnanesi í Nesjum við Hornafjörð. Ætt hans er óþekkt, en líklega var hann Skagfirðingur í föðurætt en Hornfirðingur í móðurætt.

Sagnir sem voru skráðar meira en hálfri annari öld síðar segja að Teitur hafi verið annar helsti andstæðingur Jóns Gerrekssonar biskups. Hann hafi verið handtekinn og hafður í haldi í Skálholti ásamt Þorvarði Loftssyni. Þorvarður slapp þó um haustið en Teitur sat í varðhaldi veturinn 1432–1433, fram til páska. Sagan segir að hann hafi komist undan þegar veisla var haldin í Skálholti og þeir sem áttu að gæta Teits urðu drukknir og týndu lyklunum en þjónustustúlka á staðnum fann þá og opnaði fyrir Teiti, svo að hann komst undan. Í Árbókum Espólíns segir að hann hafi tekið stúlkuna með sér austur í Hornafjörð, gefið henni tuttugu hundraða jörð og gift hana ríkum manni.

Um sumarið 1433 fóru þeir Teitur, Þorvarður og Árni Einarsson Dalskeggur að biskupi, drekktu honum í Brúará en drápu sveina hans. Er sagt að Teitur og menn hans hafi sundriðið Hvítá við Þengilseyri og hafi það aldrei verið gert fyrr. Sama sumar var Teitur kosinn lögmaður á Alþingi og kann það að hafa átt sinn þátt í því að engin eftirmál urðu vegna biskupsdrápsins. Teitur var tvívegis lögmaður norðan og vestan, 1433–1437 og 1444–1453 og lögmaður sunnan og austan 1441–1450, og því um allt land 1444–1450. Þessi ártöl eru þó óviss því ekki er vitað með vissu hverjir gengdu lögmannsembættunum á 15. öld.

Teitur er einn þeirra sem nefndir eru í hyllingarbréfi Eiríks konungs af Pommern 1431 og taldi hann Eirík eina löglega konunginn þaðan í frá, því þótt Eiríkur væri settur af 1440 vildi Teitur aldrei hylla annan konung að Eiríki lifandi, hvorki Kristófer af Bæjaralandi né Kristján 1., fyrr en 1459, þegar hann var leystur frá eið sínum með alþingisdómi, en þá var Eiríkur látinn. Hann virðist hafa verið mjög valdamikill og í miklum metum, þar sem hann komst upp með að neita að hylla konungana. 

Kona Teits er óþekkt. Eina barn þeirra sem vitað er til að hafi átt erfingja var Kristín, kona Þorleifs Árnasonar bónda í Glaumbæ í Skagafirði, sem var sonarsonur Vatnsfjarðar-Kristínar og dóttursonur Lofts Guttormssonar ríka. Þeirra sonur var Teitur Þorleifsson lögmaður, sem erfði Bjarnaneseignir eftir afa sinn og spunnust um þær miklar deilur á 16. öld. Óskilgetinn sonur Teits Gunnlaugssonar var Gunnlaugur Teitsson lögréttumaður. Engin ætt er þekkt frá Kristínu en þorri Íslendinga er kominn af Gunnlaugi.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Gilaeðla

**Gilaeðla** (eða **gila**) (fræðiheiti: *Heloderma suspectum*) er eðlutegund sem lifir í norður Mexíkó og á vesturströnd Bandaríkjanna og í Arizona-fylki. Dregur hún annaðhvort nafn sitt af ánni Gila, sem sprettur upp í Arizona, eða þá að áin dregur nafn af henni. 

## Tengt efni
* ''Eiturskrímslið Gila''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
Moskeyjarröst

**Moskeyjarröst**  (norska: *Moskenstraumen*) er malstraumur (*hringiða*) við Lófóteyjaklasann í norður Noregi. Moskeyjarröst er einn sterkasti hafsvelgur (malstraumur) í heimi. 

## Gallerí

Norway - Lofoten.PNG|Moskeyjarröst
Maelstrom, Carta Marina.png|Moskeyjarröst
Mosken & Værøya, 2010 September.JPG|Moskeyjarröst
Moskstraumen.jpg|Moskeyjarröst


## Tilvísanir
Ólafur Guðmundsson

**Ólafur Guðmundsson** getur átt við:

* Ólaf Guðmundsson, leikara
* Ólaf Guðmundsson, handknattleiksmann
Aron Pálmarsson

**Aron Pálmarsson** (f. 19. júlí 1990) er  íslenskur fyrrum handknattleiksmaður. Hann spilaði m.a. með Kiel í Þýskalandi, Barcelona á Spáni og Veszprém í Ungverjalandi. Aron hóf ferilinn í FH.

Hann lék með íslenska landsliðinu í handknattleik þegar það vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010.

Aron ákvað að leggja skóna á hilluna árið 2025. Hann varð fimm sinn­um þýsk­ur meist­ari, þris­var ung­versk­ur meist­ari og fjór­um sinn­um spænsk­ur meist­ari. Einnig vann hann Íslands­meist­aratitil með FH. Auk þess vann hann fjölmarga bikartitla  

Aron var valinn íþróttamaður ársins árið 2012.

## Tilvísanir
Hústónlist

**Hústónlist** (eða **house-tónlist**, stundum nefnd einfaldlega **house**) er raftónlistarstefna þar sem takturinn er mikill og stundum sungið/talað inni á milli. Tónlistarstefnan á sér upphaf í Chicago í Illinois í Bandaríkjunum snemma á 9. áratugnum. Hún varð til upp úr diskó-tónlist og er kennd við skemmtistaðinn The Warehouse sem Frankie Knuckles var með. Það var líka annar skemmtistaður sem hét The Music Box sem var skemmtistaður sem Ron Hardy spilaði á. Hardy spilaði fjölbreyttari lög en Knuckles.

Enda þótt uppruna hústónlistar megi rekja til diskó-tónlistar má einnig merkja ýmis önnur áhrif, meðal annars frá teknótónlist (einkum Detroit techno), fönk- og djasstónlist og ýmsum suður-amerískum töktum.
Martini (kokkteill)

**Martíní** er kokteill sem er búinn til úr gini og vermút. Drykkurinn er venjulega skreyttur með ólífu sem er gegnumstunginn tannstöngli. Ekki má rugla kokkteilnum Martini við tegundarheitinu á frægum vermút, þ.e. hinum ítalska Martini. Kokkteillinn hefur þó líklega fengið nafn sitt af honum. *Martini* og *Dry Martini* („þurr Martini“) eru með frægustu kokteilum í heimi. 

## Tenglar
* ''Hristan en ekki hrærðan''; grein í DV 2000
* ''Hristan en ekki hrærðan''; grein í DV 2003
* ''Dry Martini - konungur kokkteilanna''; grein í DV 1987
* ''Söngvatn eða sultardropi''; grein í Vísi 1970
Kokteill

**Kokteill** (**kokkteill** eða **hanastél**) er vínblanda, þ.e. blandaður drykkur þar sem uppistaðan er sterkt áfengi af hinum ýmsu gerðum. Kokteilar eru oft skreyttir og skrautið oft viðbit með drykknum, s.s. ólífur eða límónusneið. Orðið kokteill er stundum einnig haft um kokteilboð í óformlegu máli. 

## Íslenskun á orðinu kokteill
Það hefur lengi verið reynt að finna orð til að hafa um það sem á ensku er nefnt cocktail. Menn hafa jafnvel reynt að stinga upp á hljóðlíkingu: *kokdillir*. Það er þó meira notað í hálfkæringi en alvöru. *Milska* var nýyrði sem menn fundu upp á um 1960. Milska er gamalt orð og haft um drykkjablöndu (mjöð og öl), og var því *cocktail shaker* nefndur milskuhristir um þær mundir, t.d. í bókinni: *[[Könnun geimsins (bók)|Könnun geimsins]]*. Íslenska orðið hanastél, sem er bein þýðing á yfirborði enska orðsins, hefur mest verið notuð, en einnig kokteill og kokkteill.
Hrafn Guðmundsson

**Hrafn Guðmundsson** (d. 1432) eða **Rafn Guðmundsson** var íslenskur lögmaður á 15. öld og bjó á Skriðu (Rauðuskriðu) í Reykjadal. Ætt hans er óþekkt en hann var bróðir Ara á Reykhólum, föður Guðmundar Arasonar ríka.

Hrafn hefur líklega orðið lögmaður norðan og vestan 1405 og gegndi því embætti allt til dauðadags 1432. Hann var staðarhaldari á Grenjaðarstað frá 1406 og bjó þar í nokkur ár en síðan flutti hann að Rauðuskriðu og bjó þar síðan. Ekki fer miklum sögum af lögmannsferli hans þótt langur væri en hann er sagður hafa verið alvörugefinn maður og réttdæmur. Árið 1431 átti hann í harðri deilu við Jón biskup Vilhjálmsson út af reka norður á Sléttu og hótaði biskup Hrafni bannfæringu. Þann 6. ágúst 1432 hélt Hrafn lögmaður þing á Hálsi í Fnjóskadal en hefur dáið stuttu síðar því að 28. nóvember sama ár var Margrét ekkja hans tekin í klaustrið á Reynistað og gaf þá kirkjunni jörð til að láta syngja sálumessur fyrir Hrafni, þar sem hann hafði dáið í banni en þó fengið kirkjuleg.

Margrét kona Hrafns var Bjarnadóttir, óþekktrar ættar. Þau áttu nokkrar dætur. Meðal þeirra voru Guðrún sem giftist Ólafi (d. 1458) launsyni Lofts ríka og bjuggu þau á Helgastöðum í Reykjadal, í Reykjahlíð í Mývatnssveit og á Hvassafelli í Eyjafirði. Börn þeirra voru Jón faðir Torfa í Klofa og Margrét, kona Bjarna Ólasonar á Hvassafelli. Ragna Hrafnsdóttir var kona Brands ríka Halldórssonar á Barði í Fljótum. Á meðal barna þeirra var Hrafn Brandsson (eldri) lögmaður.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* Einar Bjarnason *Íslenskir Ættstuðlar I - III*, Reykjavík 1969 - 1972.
Ólafur Guðmundsson (f. 1990)

**Ólafur Andrés Guðmundsson** (13. maí 1990) er íslenskur handknattleiksmaður sem leikur með IFK Kristianstad.
Hrafn Bótólfsson

**Hrafn Bótólfsson** (d. 17. nóvember 1390) var íslenskur lögmaður á 14. öld. Hann bjó í Lönguhlíð ytri í Hörgárdal og lést er skriða féll á bæinn. Langahlíð ytri heitir nú Skriða.

Hrafn var sonur Bótólfs Andréssonar hirðstjóra, sem var norskur að kyni, og Steinunnar Hrafnsdóttur konu hans, en hún var dóttir Glaumbæjar-Hrafns Jónssonar, sonarsonar Hrafns Oddssonar. Hann kom til landsins 1381 og hafði verið veitt lögsögumannsembættið norðan og vestan af Ólafi konungi, eða dróttseta hans, því konungurinn var barn að aldri. Samkvæmt því sem segir í annálum var róstusamt í landinu um þær mundir og *Flateyjarannáll* segir „efldust flokkar og friðleysi“.

Hrafn bjó í Lönguhlíð í Hörgárdal (þar sem Önundur Þorkelsson bjó á 12. öld og var brenndur inni af Guðmundi dýra). Kona Hrafns var Ingibjörg, dóttir Þorsteins Eyjólfssonar hirðstjóra og lögmanns á Urðum. Seint um haustið 1390 (sumar heimildir segja þó 1389) voru geysilegar rigningar og skriðuföll norðanlands. Fimmtudagskvöldið 17. nóvember gerðist það í Lönguhlíð að jörðin sprakk í sundur, vatn kom upp í stofunni og bærinn og kirkjan grófust í aur. Hjónin fórust bæði í skriðunni ásamt tveimur börnum sínum. Lík húsfreyjunnar fannst daginn eftir en lík Hrafns ekki fyrr en ári seinna og var það þá flutt að Hólum í Hjaltadal og þar var Hrafn grafinn hjá Smið Andréssyni frænda sínum.

Steinunn dóttir þeirra hjónanna var gift og farin að heiman þegar skriðan féll. Árið 1406 var Steinunn stödd í Noregi ásamt seinni manni sínum, Þorgrími Sölvasyni. Þau tóku sér far til Íslands með skipi ásamt fleiri Íslendingum. Skipið hraktist til Grænlands og þar voru þau föst í fjögur ár. Þar tókst Kolgrími nokkrum að komast yfir Steinunni með göldrum og var hann brenndur á báli en Steinunn náði sér ekki aftur eftir þessa lífsreynslu og dó á Grænlandi.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Erlendur Hauksson

**Erlendur Hauksson** (í sumum heimildum Erlingur) var íslenskur lögmaður á 14. öld. Í annálum segir að hann hafi verið lögmaður árið 1319 en hann virðist aðeins hafa gegnt embættinu í eitt ár. Hann er talinn hafa búið á Upsum í Svarfaðardal en ætt hans er óviss. Áður var hann talinn hafa verið sonur Hauks Erlendssonar lögmanns en svo mun ekki hafa verið.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Guðmundur Sigurðsson (lögmaður)

**Guðmundur Sigurðsson** (d. eftir 1340) var íslenskur lögmaður og riddari á 14. öld, fyrst norðan og vestan 1302-1318 og svo sunnan og austan 1321-1340, eða samtals í nærri fjóra áratugi.

Guðmundur er yfirleitt talinn hafa verið sonur Sigurðar Guðmundssonar lögmanns og hafa búið í Lögmannshlíð eins og hann en sú ættfærsla er þó alls ekki örugg. Hann var í Noregi árið 1316 og var þá gerður að riddara ásamt Eiríki Sveinbjarnarsyni. Hann hafði hrút í innsigli sínu. Kona hans er talin hafa verið Gróa, dóttir Odds Þórarinssonar riddara, og var sonur þeirra (eða Guðmundar að minnsta kosti) Sigurður Guðmundsson lögmaður á Svalbarði.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Hildiríðarsynir

**Hildiríðarsynir** voru Hárekur og Hrærekur, synir Hildiríðar Högnadóttur. Frá þeim segir í *[[Egils saga|Egils sögu]]*. 

Faðir þeirra var Björgólfur, ríkur maður á Torgum á Hálogalandi, og hafði hann tekið Hildiríði nauðuga úr föðurgarði. Hildiríðarsonum er lýst sem lágvöxnum en fríðum sýnum. Hálfbróðir þeirra samfeðra, miklu eldri, var Brynjólfur sem átti Helgu, dóttur Ketils hængs úr Hrafnistu. Þegar Björgólfur dó rak Brynjólfur Hildiríði og syni hennar á brott og fór hún til föður síns, en synir hennar fengu engan arfshlut eftir föður sínn. Þeir fengu heldur ekkert þegar Brynjólfur dó.

Bárður hvíti hét sonur Brynjólfs og Helgu. Hann var vinur og frændi Þórólfs Kveldúlfssonar, en Hallbera móðir Kveldúlfs var afasystir Helgu. Þeir voru í Hafursfjarðarrorustu í liði Haralds konungs og særðist Bárður þar til ólífis, en áður en hann dó gaf hann Þórólfi arf eftir sig gegn því að hann tæki að sér Sigríði konu sína og ungan son. Þórólfur féllst á þetta og giftust þau Sigríður. Hildiríðarsynir komu þá enn og heimtuðu föðurarf sinn en Þórólfur sinnti því engu. Hildiríðarsynir voru í vinskap við Harald konung og rægðu þeir Þórólf við hann. Fór svo að konungur gerði Þórólfi aðför og felldi hann. Ketill hængur Þorkelsson, dóttursonur Ketils hængs úr Hrafnistu, safnaði þá liði og felldi Hildiríðarsyni, en hélt síðan til Íslands og nam land mili Þjórsár og Markarfljóts.

## Tenglar
*
Fjórðungssamband Vestfirðinga

**Fjórðungssamband Vestfirðinga** (FV) eru hagsmunasamtök sveitarfélaga á Vestfjörðum.

## Sveitarfélög

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða FV
Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum

**Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum** (SSS) eru hagsmunasamtök sveitarfélaga á Suðurnesjum.

Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum er samstarfsvettvangur sveitarfélaganna Reykjanesbæjar, Suðurnesjabæjar, Grindavíkur og Sveitarfélagsins Voga.

## Sveitarfélög

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða SSS
Samband sveitarfélaga á Austurlandi

**Samband sveitarfélaga á Austurlandi** (SSA) eru hagsmunasamtök sveitarfélaga á Austurlandi.

## Sveitarfélög

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða SSA
Listi yfir CSI: Crime Scene Investigation (1. þáttaröð)

Fyrsta þáttaröðin af  var frumsýnd 6.október 2000 og sýndir voru 23 þættir.

## Framleiðsla
Eina serían í CSI framleiðslunni sem var sýnd í 4:3 hlutfallinu. Samt var hún tekin upp í 16:9 hlutfallinu og báðar útgáfurnar má finna á Blu-ray útgáfunni. 

## Aðalleikarar
* William Petersen sem Gil Grissom
* Marg Helgenberger sem Catherine Willows
* Gary Dourdan sem Warrick Brown
* George Eads sem Nick Stokes
* Jorja Fox sem Sara Sidle (Þáttur 2-23)
* Paul Guilfoyle sem Jim Brass

## Listi yfir þætti

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* „DVD Release Dates“  á TVShowsOnDVD.com

## Tenglar
http://www.cbs.com/primetime/csi/
Frægðarhöllin í München

**Frægðarhöllin í München** og **Bavaria-styttan** standa í Theresienwiese í München, garðinum þar sem hið vinsæla Oktoberfest fer árlega fram. Hin tröllaukna stytta af Bavaria er 27 metra há.

## Frægðarhöllin
Þegar Lúðvík I varð konungur Bæjaralands 1825, var Napoleon fallin fyrir 10 árum síðan og friður hafði komist á í Evrópu og Bæjaralandi. Lúðvík hafði mikinn áhuga á Grikklandi og vildi gjarnan breyta München í nýja Aþenu. Hann lét reisa ýmsar byggingar í grískum stíl, en hafði fengið hugmynd að því að reisa frægðarhöll nokkru áður en hann varð konungur. Áður hafði faðir hans reist frægðarhöll í borginni Regensburg (Walhalla). Lúðvík lét búa til lista yfir helstu listamenn og aðra menn frá Bæjaralandi sem skarað hafa framúr. 1833 skipulagði hann samkeppni um hönnum frægðarhallar sem standa átti á Theresienwiese í München og átti Leo von Klenze vinningstillöguna. Frægðarhöllin var þó ekki reist fyrr en 1843-53. Húsið var opinn súlnagangur í U-formi og lágu miklar tröppur upp í höllina. Gerðar voru afsteypur af 74 einstaklingum frá Bæjaralandi og þær hengdar upp í súlnagöngunum. 1868 var 10 persónum bætt við og 1888 var afsteypa af Lúðvík konungi bætt við í tilefni af 100 ára fæðingardegi hans. Í loftárásum seinna stríðsins varð frægðarhöllin fyrir sprengjum og stórskemmdist. Höllin var látin standa sem rústir í rúma tvo áratugi. Viðgerðir fóru ekki fram fyrr en 1966 og var jafnframt ákveðið að bæta við persónum frá Bæjaralandi sem skarað hafa framúr. Höllin var endurvígð 1972, skömmu eftir að Ólympíuleikarnir þar í borg voru á enda. Árið 2000 og 2009 var persónum frá 20. öldinni bætt í frægðarhöllinni. Þannig eru persónur eins og Bertolt Brecht, Werner Heisenberg, Carl Orff og fleiri Bæjarar heiðraðir í frægðarhöllinni.

## Bavaria-styttan
Bavaria er latneska heitið yfir Bæjaraland og er að auki tilbúin kvenpersóna sem er tákngervingur og verndarpersóna fyrir Bæjaraland. Þegar Lúðvík konungur ráðgerði að reisa frægðarhöll, var hugmyndin sú að reisa tröllaukna styttu af Bavaria þar fyrir framan. Hún var reist 1843-50 og er gerð úr bronsi. Hún var þar með fyrsta stóra bronsstyttan sem reist var síðan á fornöld. Styttan var vígð á Oktoberfest 1850, þremur árum áður en frægðarhöllin var vígð. Á þessum tíma var Maximilian II orðinn konungur Bæjaralands, en í vígslunni var Lúðvík konungur heiðraður. Styttan sjálf er 18 metra hæð og vegur rúmlega 87 tonn. En hún stendur auk þess á háum palli, þannig að styttan er alls 27 metra há. Að innan er hún hol. Þar eru 66 þrep sem hægt er að príla upp og komast á lítinn útsýnispall í höfðinu. Nasistar voru lítt hrifnir af styttunni á 4. áratugnum og ráðgerðu að fella hana og rífa frægðarhöllina með. En allar áætlanir strönduðu þegar stríðið skall á. Bavaria varð ekki fyrir sprengjum í loftárásum. Styttan var gerð upp á árunum 2001-2002.

## Heimildir
* 
*
Samband sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum

**Samband sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum** (**EYÞING**) voru hagsmunasamtök sveitarfélaga á Norðausturlandi. Þau sameinuðust með Atvinnuþróunarfélagi Eyjafjarðar og Atvinnuþróunarfélagi Þingeyinga í Samtök sveitarfélaga og atvinnuþróunar á Norðurlandi eystra (SSNE).

## Sveitarfélög

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða EYÞING
Samtök sunnlenskra sveitarfélaga

**Samtök sunnlenskra sveitarfélaga** (SASS) eru hagsmunasamtök sveitarfélaga á Suðurlandi.

## Sveitarfélög

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða SASS
Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu

**Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu** (SSH) eru hagsmunasamtök sjö sveitarfélaga á höfuðborgarsvæði Íslands. Samtökin voru stofnuð árið 1976. Þau hafa meðal annars með höndum gerð sóknaráætlunar fyrir höfuðborgarsvæðið og eru samráðsvettvangur um ýmis sameiginleg hagsmunamál eins og almenningssamgöngur, vatnsvernd, svæðisskipulag, málefni byggðasamlaga og fleira. Samanlagt búa tæplega tveir þriðju hlutar íbúa Íslands í þessum sveitarfélögum. 

## Sveitarfélög

## Tengt efni
* SORPA
* Borgarlína

## Tilvísanir


## Tenglar

* Heimasíða SSH
Detroit-teknó

**Detroit-teknó** er raftónlistarstefna sem varð til í Detroit í Michigan í Bandaríkjunum um miðjan 9. áratug 20. aldar. Meðal einkenna Detroit-teknós eru notkun hliðrænna hljóðgervla og eldri gerða trommuheila, svo sem Roland TR-808 og Roland TR-909.

Meðal þekktra Detroit-teknótónlistarmanna má nefna Juan Atkins, Derrick May, Eddie Fowlkes, Kevin Saunderson, Mike Banks, Robert Hood, Jeff Mills, Carl Craig, Kenny Larkin og Stacey Pullen.

Detroit-teknó var frá upphafi undir þó nokkrum áhrifum frá þýsku hljómsveitinni Kraftwerk og frá hústónlist frá Chicago en hefur einnig haft töluverð áhrif á þróun hústónlistar bæði í Bandaríkjunum og Evrópu.

Skyldar tónlistarstefnur eru meðal annars hústónlist, sýruteknó, minimal techno og annað teknó frá Bandaríkjunum (einkum New York-borg) og Evrópu og trance.
Grímur Þorsteinsson

**Grímur Þorsteinsson** (d. um 1350) var lögmaður, hirðstjóri og riddari á 14. öld.  

Grímur var sonur Þorsteins Hafurbjarnarsonar lögmanns og konu hans Guðfinnu Magnúsdóttur. Hans er fyrst getið í heimildum þegar hann kom heim frá Noregi árið 1316 og hafði þá fengið riddaratign. Hann var fyrst lögmaður sunnan og austan 1319-1320. Þegar Snorri Narfason var settur úr embætti 1330 varð Grímur aftur lögmaður, en þá að norðan og vestan. Hann tók við lögsögninni í Stafholti í Borgarfirði, en ekki er þar með sagt að hann hafi átt heima þar. Ekki er fullvíst hvað hann var lengi lögmaður að þessu sinni og hvenær Pétur Halldórsson tók við en það hefur líklega verið 1335.

Grímur sigldi utan 1341 eða 1342 og kom aftur 1343 og hafði þá fengið hirðstjórn. Hann sigldi aftur 1345, kom aftur ári síðar, 1346, og varð þá lögmaður norðan og vestan. Því embætti hélt hann til dauðadags. Annálum ber ekki saman um dánarár hans, 1350–1352. 

Á síðustu árum sínum virðist herra Grímur hafa átt jörðina Hraun við Grindavík, og haft tengsl við Herdísarvík og Strandarkirkju í Selvogi (sbr. *[[Íslenskt fornbréfasafn]]* 2 og 4).

Um fjölskyldu hans er það eitt vitað að í annálum segir árið 1347 að Ólafur kláði, sonur herra Gríms, hafi verið höggvinn.

Í handritinu Möðruvallabók er hripað neðanmáls: „Láttu rita hér við Gauks sögu Trandilssonar, mér er sagt að [Herra] Grímur eigi hana.“ Þetta er eina örugga heimildin um þessa glötuðu Íslendingasögu.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* Jón Helgason: *Gauks saga Trandilssonar*. Bergen 1939. — Sérprent úr *Heidersskrift til Gustav Indrebø*, 92–100.
Pétur Halldórsson (lögmaður)

**Pétur Halldórsson** var íslenskur lögmaður á 14. öld og bjó á Víðimýri í Skagafirði. Ætt hans er óþekkt.

Ekki er alveg víst hvenær Pétur varð fyrst lögmaður en það hefur líklega verið 1335. Hann var lögmaður norðan og vestan í 10 ár, til 1345, en þá tók Grímur Þorsteinsson við. Pétur varð svo aftur lögmaður eftir lát Gríms 1351 og gegndi embættinu til 1360. Kona hans var Ingibjörg Svarthöfðadóttir og sonur þeirra Ólafur Pétursson hirðstjóri.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Þorsteinn Ólafsson (lögmaður)

**Þorsteinn Ólafsson** (d. 1435) var íslenskur lögmaður og umboðsmaður hirðstjóra á 15. öld. Hann bjó á Stóru-Ökrum í Skagafirði. Ætt hans er óþekkt, nema vitað er að faðir hans hafði viðurnefnið "helmingur" því Þorsteinn er stundum kallaður Helmingsson í heimildum. Ýmis seinni tima ættfræðirit telja að hann hafi verið sonur Ólafs Þorsteinssonar í Fellsmúla og konu hans Ragnheiðar Hallsdóttur en Einar Bjarnason prófessor í ættfræði hafnar því. 

Sumarið 1406 var Þorsteinn staddur í Noregi og tók sér far með skipi heim til Íslands ásamt fleira fólki. Skipið hraktist til Grænlands og brotnaði þar en fólk bjargaðist. Hins vegar liðu fjögur ár þar til skip kom næst til Grænlands og þegar strandaglóparnir komust loks til Noregs 1410 var björninn ekki unninn; siglingar voru mjög strjálar um þetta leyti og sum árin engar og svo virðist sem enginn hafi komist heim fyrr en 1413. Þann 16. september 1408 giftust þau Þorsteinn og Sigríður Björnsdóttir í Hvalseyjarkirkju á Grænlandi. Sigríður var dóttir Björns ríka Brynjólfssonar á Ökrum í Skagafirði og konu hans Málmfríðar, sem var dóttir Eiríks auðga Magnússonar á Svalbarði og móðursystir Lofts Guttormssonar. Með henni í utanlandsferðinni hafði verið Sæmundur Oddsson frændi hennar og veitti hann samþykki til ráðahagsins. Skjöl tengd hjúskap þeirra eru síðustu rituðu heimildirnar um búsetu norrænna manna á Grænlandi.

Þau Þorsteinn og Sigríður settust að á Ökrum þegar þau komust loksins heim. Þorsteinn varð lögmaður sunnan og austan 1421 og gegndi embættinu til 1435. Á árunum 1420-1423 og 1427-1430 var hann einnig hirðstjóri eða umboðsmaður hirðstjóra norðan lands og vestan.

Dóttir Þorsteins og Sigríðar var Kristín, sem bjó á Stóru-Ökrum með báðum mönnum sínum, Helga Guðnasyni lögmanni og Torfa Arasyni lögmanni, og síðan lengi ekkja. Hún var jafnan kennd við ábýlisjörð sína og kölluð Akra-Kristín.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* 
* Einar Bjarnason *Íslenskir Ættstuðlar III*. Reykjavík, 1972
Samband íslenskra sveitarfélaga

**Samband íslenskra sveitarfélaga** eru hagsmunasamtök sveitarfélaga á Íslandi. 

## Landshlutasamtök

* Fjórðungssamband Vestfirðinga (FV)
* Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum (SSS)
* Samband sveitarfélaga á Austurlandi (SSA)
* Samband sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum (EYÞING)
* Samtök sunnlenskra sveitarfélaga (SASS)
* Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu (SSH)
* Samtök sveitarfélaga á Norðurlandi vestra (SSNV)
* Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi (SSV)

## Tenglar

* Heimasíða Sambands íslenskra sveitarfélaga