open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kínversk-kóreskur orðaforði

**Kíversk‑kóreskur orðaforði** (kóreska: 한자어; Hanja: 漢字語) eða **Hanjaeo** vísar til kóreskra orða af kínverskum uppruna. Kínversk‑kóreskur orðaforði inniheldur bæði orð sem tekin eru beint úr kínversku, ný kóresk orð sem búin eru til úr kínverskum táknum, og orð tekin úr sínó‑japönskum orðaforða. Mörg þessara hugtaka voru tekin upp á hápunkti kínverskrar bókmenntamenningar um kóreska menningu. Síðar hafa mörg þessara orða einnig verið stytt eða breytt til að laga þau að kóresku máli.

Áætlanir um hlutfall kínversk‑kóreskra orða í orðaforða kóresku sveiflast frá 30% upp í 70%. Samkvæmt Standard Korean Language Dictionary sem gefið er út af National Institute of Korean Language (NIKL), er talið að kínversk‑kóreskur orðaforði nemi um 57% af kóreskum orðaforða.

## Tilvísanir
IB Diploma Programme

**International Baccalaureate Diploma Programme** (IBDP) er tveggja ára námsáætlun sem er fyrst og fremst ætluð nemendum á aldrinum 16 til 19 ára í meira en 140 löndum um allan heim. Námið veitir alþjóðlega viðurkennda prófgráðu sem veitir aðgang að háskólanámi og er viðurkennd af fjölmörgum háskólum víðs vegar um heiminn. Námið var þróað snemma á sjöunda áratugnum í Genf í Sviss af hópi alþjóðlegra kennslufræðinga. Að sex ára tilraunatímabili loknu, sem lauk árið 1975, var komið á tvítyngdu prófskírteini.

IBDP er stjórnað af International Baccalaureate (IB) og kennt í skólum í yfir 140 löndum, á einu af fimm kennslumálum: kínversku, ensku, frönsku, þýsku eða spænsku. Til að bjóða upp á IB-prófgráðuna verða skólar að hljóta vottun sem IB-skóli. Nemendur í IBDP taka námsmat í sex námsgreinum, venjulega einni úr hverjum af sex námsgreinaflokkum (þó geta nemendur sleppt námsgrein úr flokki 6, svo sem myndlist eða tónlist, og í staðinn valið viðbótarnámsgrein úr öðrum flokki).

Að auki verða nemendur að uppfylla þrjár kjarnakröfur námsins: CAS (sköpun, virkni og samfélagsþjónusta), TOK (kenning þekkingar) og EE (ítarleg ritgerð). Námsmat fer fram bæði með innra og ytra mati, og námskeiðum lýkur með röð utanaðkomandi prófa, yfirleitt tveimur eða þremur tímabundnum skriflegum prófum. Innra mat er mismunandi eftir námsgreinum og getur falið í sér munnlegar kynningar, verklegt nám eða skrifleg verkefni. Í flestum tilvikum eru þessi verkefni fyrst metin af kennara nemandans og síðan yfirfarin eða staðfest, eftir þörfum, af skipuðum ytri matsaðila.

Almennt hefur IBDP notið jákvæðra viðbragða. Námið hefur verið lofað fyrir að kynna nemendum þverfaglega hugsun. Í Bretlandi hefur dagblaðið *The Guardian* haldið því fram að IBDP sé „fræðilega krefjandi og víðtækara en þrír eða fjórir A-levels“.

## Tilvísanir
Go Ahead Eagles

**Go Ahead Eagles** er hollenskt íþróttafélag frá Deventer, Hollandi og spilar í efstu deild, Eredivisie. Liðið var stofnað árið 1902 sem *Be Quick* en breytti yfir í *Go Ahead* árið 1905. *Eagles* var svo bætt við árið 1971. Það hefur unnið efstu deild fjórum sinnum.

Íslenskir leikmenn sem spila með félaginu eru Alfons Sampsted og Stefán Ingi Sigurðarson. Willum Þór Willumsson spilaði með liðinu frá 2022 til 2024.

## Titlar
* **Efsta deild/[[Eredivisie]]**: 4
:: 1916–17, 1921–22, 1929–30, 1932–33.
***Tweede Divisie**: 1
: 1958–59
* **[[KNVB Cup]]**: 1
::  2024-25
* **Johan Cruijff Bikarinn**: 2. sæti
:: 2025

## Tengill
*Vefsíða félagsins
Demantar svíkja aldrei

***Demantar svíkja aldrei*** (enska: *Diamonds are Forever*) er bresk njósnamynd frá 1971 og sjöunda kvikmyndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Sean Connery sneri aftur í hlutverki njósnarans, eftir að hafa áður hafnað því að halda áfram að leika Bond.

Kvikmyndin byggist á samnefndri skáldsögu Ian Fleming frá 1956 og var önnur Bondmyndin sem Guy Hamilton leikstýrði. Myndin hefst á atriði þar sem Bond tekst á við glæpaforingjann Blofeld (Charles Gray), sem hyggst nota lýtalækningar til að búa til tvífara sína. Bond telur sig hafa drepið Blofeld, sem reynist rangt. Sagan heldur svo áfram í Suður-Afríku þar sem vel skipulagður smyglhringur smyglar demöntum til Amsterdam, með aðstoð glæpamannanna hr. Wint (Bruce Glover) og hr. Kidd (Putter Smith), sem gefið er í skyn að séu samkynheigt par, og tengiliðarins Tiffany Case (Jill St. John). Bond og Tiffany fylgja slóð demantanna til Las Vegas, þar sem dularfulli auðkýfingurinn Willard Whyte (Jimmy Dean), er að undirbúa að skjóta gervitungli út í geim. Í ljós kemur að Blofeld hefur tekið Whyte höndum og kemur fram í hans stað með aðstoð raddbreytis. Demantarnir eru til að breyta gervitunglinu í öfluga geislabyssu sem getur valdið skaða á jörðu niðri. Blofeld flýr á olíuborpall undan strönd Baja California-skaga þar sem Bond, Tiffany og Felix Leiter (Norman Burton) sigra hann og eyðileggja stjórnstöð gervitunglsins.

Eftir að George Lazenby hafði hafnað því að leika Bond aftur, hófu Albert R. Broccoli og Harry Saltzman leit að nýjum leikara. United Artists vildu hins vegar fá Connery aftur og buðu honum metfé, 1,25 milljón dala, fyrir. Bondmyndin *[[Goldfinger]]* var fyrirmyndin, með titillag sungið af Shirley Bassey. Tökur fóru fram í Las Vegas, Amsterdam, og London. *Demantar svíkja aldrei* fékk góða dóma og gekk vel í kvikmyndahúsum. Hún var tilnefnd til Óskarsverðlauna fyrir besta hljóð. Myndin var frumsýnd í Tónabíói á Íslandi í maí 1974.

## Tilvísanir
International Baccalaureate

**International Baccalaureate Organisation** (**IBO**), oftar kölluð **International Baccalaureate** (**IB**), er sjálfseignarstofnun án hagnaðarsjónarmiða með höfuðstöðvar í Genf í Sviss og var stofnuð árið 1968. Hún býður upp á fjögur menntunarprógrömm: IB Primary Years Programme (PYP) fyrir börn á aldrinum 3 til 12 ára, IB Middle Years Programme (MYP) fyrir nemendur á aldrinum 12 til 16 ára, og IB Diploma Programme (DP) og IB Career-related Programme (CP) fyrir nemendur á aldrinum 16 til 19 ára. Til þess að kenna þessi prógrömm verða skólar að hljóta viðurkenningu frá International Baccalaureate.

Heiti stofnunarinnar og merki hennar voru breytt árið 2007 til að endurspegla nýtt skipulag. Því getur „IB“ nú vísað annaðhvort til stofnunarinnar sjálfrar, einhvers af fjórum prógrömmunum, eða til prófskírteina og réttinda sem veitt eru við lok náms.

## Tilvísanir
United World Colleges

**United World Colleges (UWC)** er alþjóðlegt samband skóla og menntaprógramma með það sameiginlega markmið að *„gera menntun að afli sem sameinar fólk, þjóðir og menningarheima í þágu friðar og sjálfbærrar framtíðar.“* Stofnunin var byggð á hugmyndum þýska uppeldisfræðingsins Kurts Hahn og var stofnuð árið 1962 með það að markmiði að efla skilning milli menningarheima.

Í dag samanstendur UWC af 18 skólum á fjórum heimsálfum. Ungt fólk frá meira en 155 löndum er valið í gegnum kerfi landsnefnda og stundar nám samkvæmt International Baccalaureate Diploma Programme (IB DP); sumir skólanna bjóða einnig upp á nám fyrir yngri nemendur. UWC rekur stærsta námsstyrkjakerfi heims í alþjóðlegu framhaldsskólanámi, þar sem yfir 80% nemenda, sem valdir eru af landsnefndum UWC til náms við einn af skólunum, fá fjárhagslegan stuðning. Hingað til eru nær 60.000 fyrrverandi nemendur (alumni) UWC víðs vegar að úr heiminum.

## Tilvísanir
Lifið og látið aðra deyja

***Lifið og látið aðra deyja*** (enska: *Live and Let Die*) er bresk njósnamynd og áttunda myndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Þetta var fyrsta myndin þar sem Roger Moore lék hlutverk James Bond og sú þriðja sem Guy Hamilton leikstýrði. Handritið var skrifað af Tom Mankiewicz og byggði á samnefndri skáldsögu Ian Fleming frá 1954.

Myndin hefst á því að þrír leyniþjónustumenn frá MI6 eru myrtir, einn í New York-borg, einn í New Orleans, og einn á skálduðu Karíbahafseyjunni San Monique. Bond rekur slóðina til Harlem þar sem hann hittir eiturlyfjabaróninn Mr. Big (Yaphet Kotto) og spákonuna Solitaire (Jane Seymour). Bond sleppur úr klóm þeirra, fer til San Monique þar sem hann táldregur Solitaire og kemst að því að einræðisherra eyjarinnar, Dr. Kananga, er að rækta risavalmúa til að framleiða heróín og notar vúdúathafnir til að fæla íbúa frá vissum stöðum. Bond og Solitaire flýja til New Orleans, þar sem Mr. Big nær þeim. Mr. Big reynist vera Dr. Kananga í dulargervi. Menn Kananga fara með Bond á krókódílabúgarð, en hann sleppur á hraðbát eftir æsilegan eltingarleik við menn Kananga og lögreglustjórann J.W. Pepper (Clifton James). Bond snýr aftur til San Monique, bjargar Solitaire úr vúdúfórnarathöfn, og drepur Kananga með gaskúlu.

Myndin kom út þegar blaxploitation-myndir nutu mikilla vinsælda í Bandaríkjunum. Hún nýtir fjölda klisja úr þeim myndum, eins og niðrandi kynþáttahugtök („honky“), eiturlyfjagengi, og breytta ameríska kagga („pimpmobile“). Söguþráðurinn snýst auk þess um eiturlyfjasmygl, sem var algengt viðfangsefni í blaxploitation-myndum, og gerir sér mat úr menningarlegum þáttum eins og djassútförum í New Orleans, vúdúathöfnum á Karíbahafseyjum, og götumenningu í Harlem. Gloria Hendry lék fyrstu þeldökku Bondstúlkuna, Rosie Carver. Myndin var tekin í New Orleans, Harlem, Jamaíku, og Pinewood Studios í Bretlandi. Haítí var fyrirmyndin að Karíbahafseyjunni San Monique, en ekki var talið ráðlegt að mynda þar vegna stjórnmálóróa í valdatíð François Duvalier.

Myndin gekk vel í kvikmyndahúsum og fékk almennt jákvæða dóma. Titillagið var samið af Paul og Lindu McCartney og flutt af hljómsveitinni Wings. Það fékk tilnefningu til Óskarsverðlauna sem besta frumsamda lag. Myndin var frumsýnd í Tónabíói á Íslandi árið 1977.

## Tilvísanir
In the Court of the Crimson King

**In the Court of the Crimson King** er fyrsta breiðskífa ensku framsæknu rokksveitarinnar King Crimson. Crimson vakti athygli sumarið 1969 þegar þeir hituðu upp fyrir The Rolling Stones í Hyde Park en þar voru saman komnar hundruðir þúsunda. 

Á plötunni er rokki blandað við djass og klassíska tónlist. Greg Lake (síðar í Emerson, Lake & Palmer) sá um söng en hann söng á tveimur fyrstu plötum Crimson. Ian McDonald spilaði á fjölda hljóðfæra þ.á.m. saxófón, mellotron og flautu. Peter Sinfield samdi textana eins og á fyrstu plötum sveitarinnar. Stofnmeðlimurinn Robert Fripp sýnir á gítar klassísk áhrif, djassbræðing og gítarsprengjur í ætt við Jimi Hendrix að mati Allmusic .

In the Court of the Crimson King komst á 5. sæti á breska plötulistanum stuttu eftir útgáfu.  Tímaritið Rolling Stone raðaði plötunni í 2. sæti yfir bestu progrokkplöturnar (á eftir Dark Side of the Moon með Pink Floyd) .

Árin 2009 og 2019 komu út afmælisútgáfur plötunnar þar sem tónlistarmaðurinn og upptökustjórinn Steven Wilson endurhljóðblandaði upprunalegu masterhljóðritanirnar.

## Lagalisti
# 21st Century Schizoid Man (ásamt Mirrors) - 5:22
# I Talk to the Wind - 6:05
# Epitaph (ásamt March for No Reason og Tomorrow and Tomorrow) - 8:47
# Moonchild (ásamt The Dream og The Illusion) - 12:13
# The Court of the Crimson King (ásamt The Return of the Fire Witch og The Dance of the Puppets) - 9:25

## Tilvísanir
Magical Mystery Tour

***Magical Mystery Tour*** er breiðskífa Bítlanna sem var gefin út árið 1967. Henni var ætlað að vera í fyrstu stuttskífa fyrir kvikmynd Bítlanna með sama nafni. En fyrir Bandaríkjamarkað var ákveðið að gera LP-plötu    þar sem smáskífum og B-hliðarlögum var bætt við (síðustu 5 lögin á listanum neðan til).

## Lagalisti

## Tilvísanir
Maðurinn með gylltu byssuna

***Maðurinn með gylltu byssuna*** (enska: *The Man With the Golden Gun*) er bresk njósnamynd frá 1974 og níunda James Bond-kvikmyndin sem Eon Productions framleiddu. Þetta var önnur myndin þar sem Roger Moore fór með aðalhlutverkið. Myndin byggist lauslega á samnefndri skáldsögu eftir Ian Fleming frá 1965. Í myndinni leitar Bond að sólarorkurafal, Solex Agitator, sem nær nýtni sólarorkuvinnslu yfir 90%. Hann mætir þar leigumorðingjanum Francesco Scaramanga (Christopher Lee), „manninum með gylltu byssuna“, og handbendi hans, Nick Nack (Hervé Villechaize). Í einu af lokaatriðum myndarinnar takast Bond og Scaramanga á í byssueinvígi í bækistöð Scaramanga á kínversku yfirráðasvæði.

*Maðurinn með gylltu byssuna* var fjórða og síðasta myndin í röðinni sem Guy Hamilton leikstýrði. Handritið var eftir Richard Maibaum og Tom Mankiewicz. Bakgrunnurinn var olíukreppan 1973 sem var enn í gangi í Bretlandi þegar myndin var frumsýnd í desember 1974. Myndin endurspeglar líka áhuga á austrænum bardagalistum sem voru í tísku á þessum árum. Tökur fóru fram í Taílandi, Hong Kong, og Maká, meðal annars við hálfsokkið flakið af skemmtiferðaskipinu RMS ''Queen Elizabeth'' í Hong Kong-höfn, Bangkok, Phuket og á eyjunni Khao Phing Kan. Atriði sem gerast í Beirút voru ekki tekin þar. Sögusvið bókarinnar er að mestu leyti á Jamaíku, en eftir nokkra yfirlegu var ákveðið að velja Taíland sem aðaltökustað.

Margir gagnrýnendur voru óánægðir með myndina og töldu hana þá sístu í röðinni. Christopher Lee fékk hrós fyrir sína frammistöðu, en gamansöm nálgun myndarinnar var gagnrýnd, sem og leikur bæði Moore og Britt Ekland (sem lék ástkonu Scaramanga). Myndin kom út í plús, en var samt ein tekjulægsta Bondmyndin, sérstaklega samanborið við *[[Lifið og látið aðra deyja]]*. Sagt var að þetta slaka gengi hefði næstum komið í veg fyrir frekara framhald á Bondmyndunum. Titillag myndarinnar var sungið af skosku söngkonunni Lulu. Bók Flemings hafði komið út í íslenskri þýðingu sem *Gyllta byssan* hjá bókaútgáfunni Hildi árið 1970. Myndin var frumsýnd í Tónabíói í maí 1978.

Þetta var síðasta myndin sem Albert R. Broccoli og Harry Saltzman framleiddu í sameiningu. Saltzman seldi helmingshlut sinn í eignarhaldsfélaginu Danjaq eftir útgáfu myndarinnar. Eftir það liðu þrjú ár þar til næsta mynd, *[[Njósnarinn sem elskaði mig]]*, kom út.

## Tilvísanir
Tían Bifhjólaklúbbur Norðuramts

**Tían Bifhjólaklúbbur Norðuramts** er íslenskur mótorhjólaklúbbur með aðsetur á Akureyri. Klúbburinn starfar á Norðurlandi og leggur áherslu á mótorhjólamenningu, ferðalög bifhjólamanna og skráningu sögu mótorhjóla á Íslandi. Tían er einnig hollvinafélag Mótorhjólasafns Íslands á Akureyri og hefur gegnt mikilvægu hlutverki í uppbyggingu og starfsemi safnsins.

## Saga
Tían Bifhjólaklúbbur Norðuramts var stofnaður árið 2006 í kjölfar andláts Heiðars Þórarins Jóhannssonar, jafnan kallaður *Heiddi*, sem var þekktur mótorhjólamaður og safnari. Nafn klúbbsins vísar til félagsnúmers hans, númer 10, innan Bifhjólasamtakanna Sniglanna.

Frá stofnun hefur klúbburinn starfað sem sjálfboðaliðafélag og lagt áherslu á félagsstarf, ferðir og varðveislu mótorhjólasögu.

## Starfsemi
Starfsemi Tíunnar felur meðal annars í sér:
* Skipulagningu mótorhjólaferða, félagsfunda og viðburða.
* Útgáfu ferðasagna, greina og ljósmynda um mótorhjólamenningu á heimasíðu klúbbsins.
* Stuðning við Mótorhjólasafn Íslands með sjálfboðavinnu, söfnun muna og fjárhagslegum stuðningi.

Efni sem klúbburinn hefur birt telst eitt umfangsmesta safn ferðasagna og heimilda um íslenska mótorhjólamenningu.

## Tengsl við Mótorhjólasafn Íslands
Mótorhjólasafn Íslands var stofnað árið 2007 og opnað fyrir almenningi 15. maí 2011 á Akureyri. Safnið varðveitir mótorhjól, ljósmyndir og muni sem tengjast rúmlega 100 ára sögu mótorhjóla á Íslandi.

Félagar í Tían Bifhjólaklúbbi Norðuramts komu að uppbyggingu safnsins og starfa áfram sem hollvinir þess.

## Meðlimir
Klúbburinn hefur haft skráða félaga víðs vegar af landinu, með meginþunga starfseminnar á Norðurlandi. Félagar koma úr fjölbreyttum hópi mótorhjólafólks, þar á meðal ferðahjólurum og áhugamönnum um klassísk mótorhjól.

## Heimildir
Robert Fripp

**Robert Fripp** (f. 16. maí 1946) er enskur tónlistarmaður, lagahöfundur, framleiðandi og höfundur. Hann er stofnandi framsæknu rokksveitarinnar King Crimson og hefur unnið með tónlistarmönnum eins og David Bowie, Blondie, Brian Eno, Peter Gabriel og Talking Heads.

## Sólóplötur
*Exposure (1979)
*God Save the Queen/Under Heavy Manners (1980)
*Let the Power Fall: An Album of Frippertronics (1981)
*The Gates of Paradise (1998)

## Tilvísanir
Arvydas Sabonis

**Arvydas Sabonis** (fæddur 19. desember 1964) er litáískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Hann er almennt talinn einn af bestu evrópsku leikmönnum allra tíma. Hann er faðir körfuknattleiksmannsins Domantas Sabonis.

Sabonis vann gull á Ólympíuleikunum árið 1988 með Sovéska landsliðinu og brons árin 1992 og 1996 með því Litáíska.

## Titlar
### Félagslið
***Heimsmeistarakeppni félagsliða**
**Meistari: 1986
***Evrópudeild FIBA**
**Meistari: 1995
***[[Liga ACB]]**
**Meistari (2): 1993, 1994
***Litáenska deildin**
**Meistari: 2004
***Sovéska deildin**
**Meistari (3): 1985, 1986, 1987
***Spænska bikarkeppnin**
**Meistari: 1993

### Landslið
#### Sovíetríkin
***[[Ólympíuleikarnir]]**
**Gull: 1988
***[[Heimsmeistaramót karla í körfuknattleik|Heimsmeistaramótið]]**
**Gull: 1982
**Silfur: 1986
***[[Evrópumeistaramót karla í körfuknattleik|Evrópumeistaramótið]]**
**Gull: 1985
**Brons: 1983, 1989
#### Litáen
***[[Ólympíuleikarnir]]**
**Brons (2): 1992, 1996
***[[Evrópumeistaramót karla í körfuknattleik|Evrópumeistaramótið]]**
**Silfur: 1995

## Tilvísanir
Njósnarinn sem elskaði mig

***Njósnarinn sem elskaði mig*** (enska: *The Spy Who Loved Me*) er bresk njósnamynd frá 1977 og tíunda myndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Þetta var þriðja myndin með Roger Moore í aðalhlutverki, og önnur myndin sem Lewis Gilberg leikstýrði. Handritið var skrifað af Christopher Wood og Richard Maibaum, og endurskrifað af Tom Mankiewicz án þess að hans sé getið.

Titill myndarinnar er fenginn frá samnefndri bók eftir Ian Fleming frá 1962. Fleming heimilaði notkun titilsins, en ekki sögunnar sem er sögð frá sjónarhóli konu. Myndin notar því ekkert úr bókinni annað en titilinn. Sagan segir frá auðkýfingnum Karli Stromberg (Curt Jurgens) sem notar sérútbúið risatankskip til að ræna kjarnorkukafbátum frá Bretlandi, Bandaríkjunum og Sovétríkjunum. Hann ætlar að nota þá til að varpa kjarnorkusprengjum á New York-borg og Moskvu og skapa þannig glundroða og gjöreyðingu á þurrlendi jarðar. Hann hyggst svo endurreisa siðmenninguna neðansjávar í bækistöð sinni, köfunarstöðinni Atlantis. Bond rekur slóð hans til Egyptalands þar sem hann hittir sovéska njósnarann Önju Amasovu (Barbara Bach) og kemst í tæri við handbendi Strombergs, Jaws (Richard Kiel), sem er með stáltennur. Í eftirminnilegu atriði myndarinnar nota Bond og Amasova Lotus Esprit-bifreið sem breytist í kafbát.

Myndin var tekin 1976 og 1977 í Egyptalandi (Kaíró og Lúxor) og Ítalíu (Costa Smeralda á Sardiníu), en neðansjávaratriðin voru tekin við Bahamaeyjar (Nassá). Auk þess var stór sviðsmynd reist í Pinewood Studios fyrir atriði sem gerast innan í flutningaskipinu.

Myndinni var almennt fremur vel tekið af gagnrýnendum sem hrósuðu leik Roger Moore. Moore hefur sagt þessa mynd vera sína eftirlætismynd frá þeim tíma þegar hann lék Bond. Tónlistin var eftir Marvin Hamlisch og var líka vel tekið. Carly Simon flutti titillagið, „Nobody does it better“, sem var fyrsta titillag Bondmyndar með annan titil en myndin sjálf. Myndin fékk fjölda tilnefninga, þar á meðal þrjár til Óskarsverðlauna. Sagan kom út sem skáldsaga eftir Christopher Wood árið 1977.

Myndin var frumsýnd í Tónabíói í júní 1979. Tónlist Hamlisch sem leikin er undir í atriði sem gerist við píramídana í Kaíró var notuð í hljóðmynd íslensku útvarpsþáttanna um Harrý og Heimi.

## Tilvísanir
Bergbúa þáttur

**Bergbúa þáttur** er stuttur Íslendingaþáttur  sem segir frá Þórði og vinnumanni hans sem villast á leið til kirkju einn veturinn og leita skjóls í helli. Þeir eru setjast niður þar inni en þegar álíður nóttina heyra þeir ógurlegan hávaða innan úr hellinum. Síðar sjá þeir tvö risavaxin augu og heyra rödd sem fer með kvæði í tólf vísum. Sá sem flytur þessar vísur kallar sig Hallmund jötun, hann endurtekur kvæðið þrisvar sinnum yfir nóttina. Jötuninn fyrirskipar mönnunum að muna kvæðið ella verði þeir fyrir miklu ólani. Þórður lærir kvæðið utanbókar en vinnumaður hans ekki og deyr síðan árið eftir. Kvæðið sem jötuninn kvað er þekkt sem Hallmundarkviða og er tólf erinda dróttkvæði.

Talið er að í Hallmundarkviðu sé lýst eldgosi, Páll Bergþórsson telur að í kvæðinu sé lýst gosinu sem úr rann Hallmundarhraun í Borgarfirði og hafi það átt sér stað eftir 934 og fyrir 1000, líklega samkvæmt Náttúruvá á Íslandi (2013) árið 950.

Árni Hjartarson telur einnig líklegt að kviðan lýsi gosinu sem varð þegar Hallmundarhraun  rann. Guðmundur Finnbogason taldi hins vegar sennilegt kviðan gæti ætti við eldgosið í Sólheimajökli árið 1262.

Bergbúa þáttur var líklega skrifaður einhvern tímann á þrettándu öld, en Hallmundarkviða gæti verið töluvert eldri. Nafnið Hallmundarkviða er einungis staðfest frá 1844.

Textinn hefur varðveist í brotum í AM 564a 4to[4][6] (Gervi-Vatnshyrna) og í pappírsafritum sem Árni Magnússon gerði árið 1686 úr handritinu Vatnshyrnu sem var frá síðari hluta fjórtándu aldar, sem eyðilagðist í Kaupmannahafnarbrunanum árið 1728. Það er frábrugðið öðrum þáttum að það er ekki varðveitt hvorki sem hluti af Flateyjarbók né Morkinskinnu, handritum konungasagna. Kumlbúa þáttur, sem er líkur Bergbúa þætti að innihaldi, var sömuleiðis skráður í Vatnshyrnu og Gervi-Vatnshyrnu.

### Útgáfur
* Útgáfa Guðni Jónsson á heimskringla.no
* Nútíma útgáfa á snerpa.is
## Tilvísanir
Álvaro Carreras

**Álvaro Fernández Carreras** er spænskur knattspyrnumaður sem spilar sem vinstri bakvörður. Hann leikur með Real Madrid og er þekktur fyrir hraða, góða tækni og mikla sóknarþátttöku frá bakvarðarstöðunni.

Carreras ólst upp í Galisíu og hóf knattspyrnuferil sinn hjá smærri félögum áður en hann gekk til liðs við unglingastarf Real Madrid. Árið 2020 gekk hann til liðs við Manchester United, þar sem hann lék aðallega með yngri liðum félagsins.

Til að afla sér reynslu í meistaraflokki var hann lánaður til nokkurra félaga, þar á meðal Preston North End í Englandi og Granada á Spáni. Árið 2024 gekk hann til liðs við Benfica, fyrst á láni, þar sem hann vakti athygli með stöðugum frammistöðum. Í kjölfarið var hann keyptur til félagsins áður en hann gekk til liðs við Real Madrid árið 2025.

Carreras hefur leikið fyrir spænsk landslið á yngri stigum, meðal annars U19- og U21-landsliðið, og er talinn efnilegur varnarmaður framtíðarinnar.
Talk Talk

**Talk Talk** var ensk hljómsveit sem stofnuð var árið 1981 af Mark Hollis (söngur, gítar, píanó), Lee Harris (trommur), Paul Webb (bassi) og Simon Brenner (hljómborð). Upphaflega var sveitin synthpopp og nýbylgju-grúppa en fór út í meiri tilraunamennsku, djassskotna tónlist með plötunni *Spirit of Eden* (1988) og það sem var nefnt síðrokk. Nýja stefnan fór ekki vel í útgáfufyrirtækið EMI og urðu deilur milli þess og sveitarinnar sem enduðu í málaferlum.  Sveitin hætti árið 1991. 

## Breiðskífur
*The Party's Over (1982)
*It's My Life (1984)
*The Colour of Spring (1986)
*Spirit of Eden (1988)
*Laughing Stock (1991)

## Tilvísanir
António José Seguro

**António José Martins Seguro** (f. 11. mars 1962) er portúgalskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Portúgals. Hann var kjörinn forseti í forsetakosningum landsins 8. febrúar 2026. Seguro var áður aðalritari portúgalska Sósíalistaflokksins frá 2011 til 2014 og var á þeim tíma leiðtogi stjórnarandstöðunnar á þingi Portúgals.

## Æviágrip
Seguro nam skipulag og stjórnun fyrirtækja við Háskólastofnunina í Lissabon (ISCTE) en gekk síðan í Sjálfstæða háskólann í Lissabon og útskrifaðist þaðan með gráðu í alþjóðasamskiptum.

### Stjórnmálaferill
Seguro var kjörinn á portúgalska þingið árið 1991 og hlaut sæti í ríkisstjórn landsins fjórum árum síðar sem ungmennamálaráðherra.

Árið 1999 var hann kjörinn á Evrópuþingið en sneri aftur til Portúgals þann 4. júlí 2001 til þess að taka sæti í ríkisstjórn António Guterres. Hann var kjörinn aftur á þing árið 2004 og varð þingflokksformaður Sósíalistaflokksins. Eftir þingkosningar í Portúgal árið 2005 varð Seguro formaður menntamálanefndar þingsins og síðan formaður efnahagsnefndar eftir kosningarnar 2009.

Eftir ósigur Sósíalistaflokksins í þingkosningum Portúgals árið 2011 sagði José Sócrates af sér sem leiðtogi flokksins. Þeir Seguro og Francisco Assis, þáverandi þingflokksformaður flokksins, gáfu kost á sér til að taka við af honum. Í leiðtogakjörinu, sem fór fram 22. og 23. júlí, vann Seguro afgerandi sigur með 67,9% atkvæða. Seguro varð því í reynd leiðtogi stjórnarandstöðunnar. Hann var endurkjörinn flokksleiðtogi þann 13. apríl 2013 með 96,5 % atkvæðanna og 62% kjörsókn.

Eftir að Sósíalistaflokkurinn tapaði í Evrópuþingskosningunum 2014 krafðist António Costa, borgarstjóri Lissabon, þess að kallað yrði saman aukaþing Sósíalistaflokksins. Í stað þess að verða við beiðninni efndi Seguro þann 31. maí til opins prófkjörs um oddvita flokksins fyrir næstu þingkosningar. Í kosningunum hlaut Seguro aðeins 55.239 atkvæði, eða 31,65% en Costa hlaut 67,8%. Seguro sagði í kjölfarið af sér og Costa tók við forystu Sósíalistaflokksins.

### Forsetakosningarnar 2026
António José Seguro gaf kost á sér í forsetakosningum Portúgals árið 2026. Hann lenti í fyrsta sæti í fyrri umferð kosninganna með 31% atkvæðanna, á undan jaðarhægriframbjóðandanum André Ventura, sem hlaut 23,5% og komst einnig í seinni umferð. 

Seguro lagði mikla áherslu á andstöðu við André Ventura í kosningabaráttu sinni og á að fólk greiddi „taktísk atkvæði“. Hann sagðist boða „hófsaman sósíalisma með taug við miðjuna“ og sagðist vilja leggja höfuðáherslu á heilbrigðismál sem forseti.

Í annarri umferð kosninganna þann 8. febrúar 2026 var Seguro kjörinn forseti Portúgals með 66% greiddra atkvæða. Hann tók við embætti af Marcelo Rebelo de Sousa þann 9. mars 2026.

## Tilvísanir
Vitringarnir þrír

**Vitringarnir** eða **Austurvegskonungarnir** eru persónur sem birtast í Matteusarguðspjalli í nýja testamenti Biblíunnar. Þeir fylgja stjörnu á himninum til Betlehem, þar sem þeir finna nýfæddan Jesú og hylla hann með því að gefa honum gull, reykelsi og myrru.

Í guðspjallinu kemur ekki fram hve margir vitringarnir voru en hefð er fyrir að segja þá þrjá talsins þar sem þeir gefa hinum nýfædda Jesú þrjár gjafir. Vitringarnir eru ekki heldur nafngreindir í Biblíunni en hefð er fyrir því að nefna þá **Kaspar**, **Melkíor** og **Baltasar**.

## Hlutverk í Matteusarguðspjalli
Vitringarnir koma til sögunnar í öðrum kafla Matteusarguðspjalls. Þar segir að vitringarnir hafi komið á fund Heródesar mikla konungs í Jerúsalem frá Austurlöndum til að spyrjast fyrir um nýfæddan konung Gyðinga:

Þegar Jesús var fæddur í Betlehem í Júdeu á dögum Heródesar konungs, komu vitringar frá Austurlöndum til Jerúsalem og sögðu: „Hvar er hinn nýfæddi konungur Gyðinga? Vér sáum stjörnu hans renna upp og erum komnir að veita honum lotningu.“

Þegar Heródes heyrði þetta, varð hann skelkaður og öll Jerúsalem með honum. Og hann stefndi saman öllum æðstu prestum og fræðimönnum lýðsins og spurði þá: Hvar á Kristur að fæðast?

Þeir svöruðu honum: „Í Betlehem í Júdeu. En þannig er ritað hjá spámanninum:

: Þú Betlehem, í landi Júda,
: ekki ertu síst meðal hefðarborga Júda.
: Því að höfðingi mun frá þér koma,
: sem verður hirðir lýðs míns, Ísraels.“

Þá kallaði Heródes vitringana til sín á laun og grófst eftir því hjá þeim, nær stjarnan hefði birst. Hann sendi þá síðan til Betlehem og sagði: „Farið og spyrjist vandlega fyrir um barnið, og er þér finnið það látið mig vita, til þess að ég geti einnig komið og veitt því lotningu.“

Þeir hlýddu á konung og fóru. Og stjarnan, sem þeir sáu austur þar, fór fyrir þeim, uns hana bar þar yfir, sem barnið var. Þegar þeir sáu stjörnuna, glöddust þeir harla mjög, þeir gengu inn í húsið og sáu barnið og Maríu, móður þess, féllu fram og veittu því lotningu. Síðan luku þeir upp fjárhirslum sínum og færðu því gjafir, gull, reykelsi og myrru.

En þar sem þeir fengu bendingu í draumi að snúa ekki aftur til Heródesar, fóru þeir aðra leið heim í land sitt.

## Túlkun
Talið er að í guðspjallinu tákni vitringarnir heiðingja og að lotning þeirra fyrir Jesú eigi að undirstrika að hann sé ekki aðeins Messías Gyðinga, heldur alls mannkynsins. Frásögnin af vitringunum kann jafnframt að fela í sér boðskap Matteusar um að Gyðingar hafi staðið sig verr en aðrar þjóðir í að meðtaka boðun Krists. Í guðspjallinu leggur Matteus áherslu á að veraldleg stjórnvöld Gyðinga hafi snúist gegn Jesú strax frá fæðingu en að heiðingjar frá Austurlöndum hafi aftur á móti veitt honum lotningu. Þessi frásögn var líklega innlegg í umræðu meðal Gyðinga í kjölfar falls Jerúsalem árið 70.

Kristnir menn fóru snemma að túlka vitringana sem erlenda konunga, líklega fyrir tilstilli Tertúllíanusar kirkjuföður. Mögulega hafði þessi túlkun þann pólitíska tilgang að sýna fram á að jarðneskir konungar þæðu tign sína frá Jesú og væru honum undirgefnir.

## Heimildir
* 

## Tilvísanir
Draumur Þorsteins Síðu-Hallssonar

**Draumur Þorsteins Síðu-Hallssonar** er mjög stuttur Íslendingaþáttur frá síðari hluta 13. aldar. Þessi Þorsteinn er sá sami og aðalpersónan í Sögu Þorsteins Síðu-Hallssonar. Saga Þorsteins Síðu-Hallssonar er aðeins varðveitt af litlum hluta og talið er að þessi saga um draum Þorsteins hljóti upphaflega að hafa verið hluti af hinni glötuðu heildarsögu.

Sagan fjallar um Þorstein sem fær þrjár konur í heimsókn í draumi. Þorsteinn hafði verið í víking á Írlandi og haft með sér þræl að nafni Gilli til Íslands. Konurnar í draumnum vöruðu Þorstein við því að þrællinn ætlaði drepa hann sem hefnd fyrir að hafa verið geldur að skipun Þorsteins. Þær ráðlögðu honum að drepa þrællinn en hann fannst hvergi. Þær komu aftur næstu tvær nætur og ítrekuðu spádómin um dauða hans, sem og dauða sonar hans. Nóttina eftir stakk Gilli skærum í háls Þorsteins þar sem hann svaf og drap hann. Heimamenn Þorsteins handtóku Gilli, pyntuðu hann til bana og köstaðu líki hans í fen.

Konurnar þrjár í draumunum sem sem nefndar eru í þessari sögu eru mjög líklega fylgjur, yfirnáttúrulegar verur úr norrænni goðafræði sem oft spáðu dauða í draumum. Í lok sögunnar er sagt að þrællinn Gilli hafi verið sonur Jaðguðs Gillasonar, Bjaðakssonar, Kjarvalssonar konungs af Írlandi hins gamla.  Þorsteins saga Síðu-Hallssonar. 

Textinn hefur varðveist í brotum í AM 564 c 4to (Gervi-Vatnshyrna) og í pappírsafritum sem Árni Magnússon gerði árið 1686 úr handritinu Vatnshyrnu sem var frá síðari hluta fjórtándu aldar, sem eyðilagðist í Kaupmannahafnarbrunanum árið 1728.
## Útgáfur
* Nútíma útgáfa á snerpa.is
## Tilvísanir
Stóra málið 1894

**„Stóra málið“** fjallar um frumvarp um samgöngubætur sem lagt var fram á Alþingi árið 1894. Málið var einnig oft kallað **járnbrautarmálið** og jafnan kennt við Valtý Guðmundsson, sem varð fljótt helsti baráttumaður málsins á þingi. Líta má á málið sem dæmi um stórhug Íslendinga sem voru fyrir alvöru farnir að skoða möguleika á að fá erlenda fjárfesta til samvinnu í framsýnum framkvæmdum. 

## Saga málsins sumarið 1894
Alþingi kom saman 1. ágúst árið 1894 og meðal verkefna þess var að afgreiða frumvarp um stofnun hlutafélags sem átti að hafa fullt leyfi til að: 

* leggja járnbraut frá Reykjavík um Suðurland til Rangárvallasýslu
* leggja járnbraut um frá Reykjavík um Vesturland til Eyjafjarðarsýslu
* leggja járnbrautateina innan sýslnanna
* kaupa eða láta gufuskip og seglskip til ferða milli Íslands og útlanda
* útvega hvers konar skip, ferjur og báta til samgöngunota á flóum, fjörðum, víkum, höfnum, stöðuvötnum og ám.

Upphafsmaður að málinu var Vestur-Íslendingurinn Sigtryggur Jónasson. Hann flutti frá Íslandi til Vesturheims árið 1872 og gerðist einn af forvígismönnum Íslendinga þar. Hann starfaði um tíma sem Vesturfara „agent“ og tókst að kveikja áhuga hjá skipafélagi frá Englandi á að taka þátt í fjármögnun samgöngubóta á Íslandi. Sigtryggur kom til Íslands árið 1894 og fékk til liðs við sig tvo þingmenn, þá séra Jens Pálsson og Jón Þórarinsson, sem lögðu frumvarpið fram á Alþingi.

Allan ágústmánuð var mikið fjallað um málið í blöðum sem út komu á Íslandi á þessum tíma eins og Ísafold, Þjóðólfi, Þjóðviljanum og Fjallkonunni. Það þótti miklum tíðundum sæta að menn væru svo metnaðarfullir, enda fór málið strax að ganga undir nafninu „Stóra málið“. Í flestum blaðagreinum sem um málið voru skrifaðar og í umræðum á Alþingi kom fram að mönnum þótti málið lítt undirbúið. Engin kostnaðaráætlun fylgdi frumvarpinu og mjög óljóst var með fjármögnun fyrir utan það sem farið var fram á að Landssjóður Íslands myndi greiða. Auk þess var fátt vitað um Englendinginn sem nefndur var í frumvarpinu og engar skriflegar yfirlýsingar lágu fyrir um þátttöku hans. Því þótti mönnum erfitt að samþykkja jafnmiklar skuldbindingar fyrir þjóðina til allt að 30 ára nema kanna málið betur.

## Afdrif málsins
Mikill tími fór í umræður um málið á Alþingi og nefndir voru skipaðar til að fjalla um það bæði í neðri og efri deild. Eftir fyrstu umræðu var Valtýr Guðmundsson orðinn framsögumaður málsins. Svo fór að neðri deild samþykkti málið naumlega með mörgum breytingatillögum. Nefnd efri deildar lagði til að samþykkja frumvarpið með nokkrum breytingum og vísa því til annarrar umræðu. Á lokadegi þingsins var því hafnað að taka frumvarpið til frekari umræðu í efri deild og Alþingi síðan slitið.  

Sennilega má þakka Valtý það að frumvarpið náði framgangi á Alþingi þetta sumar. En eftir allar breytingarnar sem gerðar höfðu verið og þá gagnrýni sem fram kom, höfðu ensku fjárfestarnir ekki áhuga á að halda málinu áfram. Valtýr hélt þó áfram að berjast fyrir lagningu járnbrauta á Íslandi. Ári síðar stofnaði hann tímaritið Eimreiðina og fjallaði fyrsta grein þess um járnbrautir og stórhuga framfarasýn hans í samgöngumálum.
## Tilvísanir
Lísa Pálsdóttir

**Lísa Pálsdóttir**, (f. 13. desember 1953) er íslensk útvarpskona, leikkona og söngkona. 

Lísa hefur sem tónlistarkona verið virk í hljómsveitinni Kamarorghestar, sem gaf út tvær LP-plötur. 

Lísa talsetti teiknimyndir, t.d. fyrir karakterana Eyfuru ömmu í Pókahontas, Frú Hagamús í Þumalínu, Ömmu Fa í Múlan meðal annarra. 

Lísa hefur einnig starfað mikið sem útvarpskona, hún hefur gert fjölda útvarpsþátta á Rás 1 og 2.

## Tilvísanir


## Tengill

* Lísa Pálsdóttir á Internet Movie Database
* Lísa Pálsdóttir á Discogs
Kamāl ud-Dīn Behzād

**Kamāl ud-Dīn Behzād** (persneska: کمال‌الدین بهزاد; um 1455/1460 – 1535), líka skrifað Kamal al-din Bihzad eða Kamaluddin Behzād, var myndlistarmaður frá Herat þar sem í dag er Afganistan, sem var á þeim tíma efnahagsleg og menningarleg höfuðborg Tímúrveldisins. Hann var yfirmaður konunglegra vinnustofa listmálara við hirðina í Herat og síðar í Tabriz undir Safavídum þar sem í dag er Íran. Hann hefur verið talinn fremsti smámyndamálari Persíu og síðari tíma listamenn vísuðu oft til hans sem fyrirmyndar og hermdu eftir stíl hans. Sárafáar myndir eru enn til sem hægt er að eigna honum með nokkurri vissu.

## Tilvísanir
Tabriz

**Tabriz** er borg í Tabriz-sýslu í Austur-Aserbaísjanhéraði í Íran. Tabriz er sjötta stærsta borg Írans með rúmlega 1,7 milljón íbúa árið 2018. Í borginni er mikið af sögulegum minjum sem tengjast Ilkanatinu, Safavidum og Qajar-veldinu; meðal annars Basarinn í Tabriz sem er á heimsminjaskrá UNESCO.

## Tilvísanir
Norður-Jeolla-hérað

**Norður‑Jeolla-hérað** (kóreska: 전북특별자치도), formlega **Sérstaka sjálfstjórnarhéraðið** **Norður-Jeolla**, er hérað í Suður-Kóreu í Honam-svæðinu í suðvesturhluta Kóreuskaga. Norður-Jeolla á landamæri við héraðin Suður‑Chungcheong í norðri, Norður‑Gyeongsang og Suður‑Gyeongsang í austri og Suður‑Jeolla í suðri.

## Tilvísanir
Tímúrveldið

**Tímúrveldið** var heimsveldi sem náði yfir stóran hluta þess sem hefur verið kallað Stór-Persía á 15. öld. Á hátindi sínum náði það yfir svæði sem í dag eru löndin Íran, Írak, Afganistan, og stóran hluta Mið-Asíu og Suður-Kákasus, auk hluta þess sem í dag eru Pakistan, Indland og Tyrkland. Menning Tímúrveldisins var undir miklum áhrifum frá persneskri menningu, en líka mongólskri og tyrkískri menningu.

Tímúrveldið var stofnað af túrkmenska herstjóranum Tímúr árið 1370. Hann lést árið 1405 eftir að hafa lagt undir sig landsvæði sem náði frá Svartahafi í vestri að Pamírfjöllum í austri. Hann leit sjálfur á sig sem arftaka Djengis Khan og veldi sitt sem endurreisn Mongólaveldisins, með íslam sem ríkistrú og höfuðborg í Samarkand. Tímúr flutti handverksfólk frá borgum sem hann lagði undir sig til Samarkand þar sem hann byggði fjölda stórbygginga. Þetta handverksfólk stóð á bak við Tímúrendurreisnina, blómaskeið í listum og arkitektúr, sérstaklega eftir að barnabarn hans, stærðfræðingurinn Ulugh Begh, tók við völdum. Þá hafði höfuðborgin flust til Herat.

Árið 1476 höfðu Tímúrídar (afkomendur Tímúrs) misst megnið af Persíu í hendur tyrkíska ættbálkabandalagsins Aq Qoyunlu, en héldu áfram völdum í minni ríkjum og furstadæmum í Mið-Asíu. Á 16. öld stofnaði Babúr, prins í Fergana af ætt Tímúrída, lítið ríki í Kabúlistan (núverandi Afganistan). Þaðan réðist hann á Soldánsdæmið Delí í Hindústan þar sem hann stofnaði Mógúlveldið.

## Tilvísanir
Pamírfjöll

**Pamírfjöll** eru fjallgarður á mótum Mið-Asíu og Suður-Asíu, á milli fjallgarðanna Hindu Kush, Himalajafjalla, Tian Shan, Karakoram og Kunlun. Pamírfjöll eru með hæstu fjöllum heims. Hæsti tindur þeirra, Kongur Tagh, er 7.649 metrar yfir sjávarmáli.

Stór hluti fjallgarðsins er í héraðinu Gorno-Badakhshan í Tadsíkistan, en hann nær yfir hluta landamæra fjögurra landa. Í suðri liggja þau að Hindu Kush við Wakhan-skarð í Badakhshan-héraði, Chitral og Gilgit-Baltistan í Pakistan. Í norðri tengjast þau Tian Shan-fjöllum við Alay-dal í Kirgistan. Í austri mynda þau „Austur-Pamírfjöll“ með hæsta tindinn, Kongur Tagh, í Xinjiang-héraði í Kína, en árdalur Yarkand-fljóts skilur þau frá Kunlunfjöllum.

## Tilvísanir
Grega saga

**Grega saga** er norræn riddarasaga sem aðeins er þekkt úr handriti sem varðveist hefur sem eitt skinnblað: AM 567 XXVI 4to. Þar sem engin fyrirmynd er þekkt og sagan er ekki nefnd í öðrum handritum er talið að hún sé frumsamið norrænt verk.  Þemað í sögunni er þekkt frá riddarasögunum Ívens saga og Þiðreks saga: þakklátt ljón verður förunautur Gregs og drepur þrjá risa.  Blaðið var skrifað af Magnúsi Þórhallssyni, sem vann að Flateyjarbók með Jóni Þórðarsyni.

## Tilvísanir
Bad Bunny

**Benito Antonio Martínez Ocasio** (f. 10. mars 1994), þekktur undir listamannsnafninu **Bad Bunny**, er rappari og söngvari frá Púertó Ríkó. 

Hann er fæddur og uppalinn í Púertó Ríkó. Hann vakti fyrst athygli árið 2016 með laginu „Diles“. Meðal þekktra laga hans eru „I Like It“ með Cardi B og „Mía“ með Drake. Frumraunarplatan hans, *X 100pre*, var gefin út árið 2018.

Þriðja breiðskífan hans, *El Último Tour Del Mundo* (2020), varð fyrsta platan á spænsku til að ná efsta sæti ''Billboard'' 200-listans, og sú fjórða, *Un Verano Sin Ti* (2022), var tilnefnd til Grammy-verðlauna sem plata ársins (Album of the Year). *Debí Tirar Más Fotos* (2025) varð svo fyrsta platan á spænsku til að vinna þau verðlaun. Bad Bunny fór með hálfleikssýningu Super Bowl árið 2026.

Hann hefur unnið nokkur Grammy-verðlaun, Latin Grammy-verðlaun og fjölmörg önnur tónlistarverðlaun. Hann var mest streymdi tónlistamaður heims á Spotify á árunum 2020–2022 og aftur árið 2025.

## Útgefið efni
**Breiðskífur**
* *X 100pre* (2018)
* *YHLQMDLG* (2020)
* *El Último Tour Del Mundo* (2020)
* *Un Verano Sin Ti* (2022)
* *Nadie Sabe Lo Que Va a Pasar Mañana* (2023)
* *Debí Tirar Más Fotos* (2025)

**Samvinnuplötur**
* *Oasis* (með J Balvin) (2019)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Heaven and Hell

**Heaven and Hell** getur átt við:

## Tónlist
*Heaven and Hell, samnefnd plata með Black Sabbath.
*Heaven and Hell, plata með Vangelis.
*Heaven and Hell, plata með Meat Loaf og Bonnie Tyler.
*Heaven and Hell, hljómsveit sem byggði á Ronnie James Dio-tímabili Black Sabbath.
Rauðka

Skipulagsnefnd atvinnumála (þekkt sem "Rauðka") var stofnuð 29. ágúst 1934 af atvinnumálaráðherranum Haraldi Guðmundsson til þess að rannsaka tekjur, fjármál og atvinnumál Íslands á tíma kreppunnar til þess að koma með tillögur og áætlanir um hvernig væri hægt að skipuleggja fjármál og rekstur á hagkvæmustu hætti með almenning í huga. Nefndin kom með tillögu árið 1937 og sama ár voru störf nefndinar lokið þar sem verkefni þess var að gera tillögu til að bæta efnahag landsins.

## Sköpun Rauðku
Skipulagsnefnd atvinnumála var skipuð af Haraldi Guðmundsson stuttu eftir Alþingiskosningar 1934 sem lauk með alþýðuflokki og framsóknarflokki í stjórn sem fékk nafnið "stjórn hinna vinnandi stétta". Heimskreppan var í fullum gangi þegar kosningin gerist svo það var eitt af fyrstu málefnum nýju stjórninar að finna lausn á efnahagsmálum landsins. Lausn nýju stjórninar var að skipa skipulagsnefnd atvinnumála til að finna lausnir og úrræði á efnahagsmálum landsins.

## Tillaga skipulagsnefndarinnar
Árið 1937 var skipulagsnefndin búin að skoða efnahag og atvinnumál landsins og komu að niðurstöðuni að það þurfti að vera aukinn iðnaður í landinu og bætt aðstaða í frumframleiðslu í landbúnaði og sjávarútvegi. Aðal atvinnuvegur íslendinga var sjávarútvegur og bændastarf á þessum tíma og aðeins 13% af þjóðartekjum var tengt iðnaði. Þessi tillaga leiddi til þess að við 1940 var iðnaður stærsti atvinnuvegurinn í reykjavík. Sjávarútvegur og bændastörf voru þó ennþá stærsti atvinnuvegurinn yfir allt landið. 

## Andstaða nefndarinnar
Þó að skipulagsnefndin fékk stuðning frá nýju stjórnini var nefndin þó gagnrýnd og umdeild sérstaklega af sjálfstæðismönnum og framsóknarmönnum. Hesltu áhyggjur andstöðunar var að rauðka væri að skipta sér of mikið af einkarekstri með rannsóknum sínum og væri of hlutdrægt til þess að vera sanngjörn nefnd.

= Heimildir =
Tímúrendurreisnin

**Tímúrendurreisnin** var tímabil í menningarsögu Mið-Asíu þar sem listir og vísindi blómstruðu í Tímúrveldinu. Þetta tímabil stóð frá 14. öld til 16. aldar. Nafngiftin vísar til hliðstæðunnar við ítölsku endurreisnina, sem stóð á sama tíma í Evrópu; og sem tímabils „endurreisnar“ klassískrar persneskrar listar. Hugtakið er ekki óumdeilt, og sumir vilja fremur túlka það sem svanasöng þeirrar listar sem þróaðist undir stjórn Tímúrs og afkomenda hans.

Tímúrendurreisnin hófst í Samarkand þangað sem Tímúr flutti handverksfólk frá borgum sem hann hertók í Mið-Asíu, Vestur-Asíu og Suður-Asíu. Þegar sonur hans, Shah Rukh, landstjóri í Herat náði völdum eftir nokkra baráttu, fluttist þungamiðja endurreisnarinnar til hirðar hans og konu hans, Gawhar Shad, í Herat. Arftaki hans, Ulugh Beg, var sjálfur stærðfræðingur og stjörnufræðingur sem reisti Ulugh Beg-stjörnuskoðunarstöðina í Samarkand, og fleiri stórbyggingar í Samarkand og Búkara. Husayn Bayqara sem ríkti yfir Herat frá 1469 til 1506 var þekktur fyrir stuðning við listir og menningu, en hann var síðasti afkomandi Tímúrs sem ríkti yfir Kórasan. Annar afkomandi Tímúrs, Babúr, stofnaði síðar Mógúlveldið á Indlandi, en Babúr leit á hirðina í Herat sem menningarlega fyrirmynd.

Tímúrendurreisnin var undir miklum áhrifum frá persneskri bókaskreytingarlist, en þróaði hana áfram og hafði áhrif á seinni tíma þróun hennar hjá Safavídum. Þekktustu verk þessa tíma eru stórbyggingar Tímúrídanna í Samarkand, Herat og Búkara, í einkennandi stíl sem hafði síðar áhrif á Mógúlarkitektúr á Indlandi. Stjörnu- og stærðfræðingurinn Jamshid al-Kashi, sem setti fram aðferð til að reikna út fjarlægðir og stærðir geimfyrirbæra í bókinni *[[Sullam al-Sama']]* („himnastiginn“) árið 1407, starfaði við hirð Ulugh Beg í Samarkand.

## Tilvísanir
Geimskutlan (kvikmynd)

***Geimskutlan*** (enska: *Moonraker*) er bresk njósnamynd frá 1979 og ellefta James Bond-kvikmyndin sem Eon Productions framleiddu. Þetta var fjórða myndin þar sem Roger Moore lék aðalhlutverkið og sú þriðja og síðasta í leikstjórn Lewis Gilbert. Í myndinni rannsakar Bond hvarf geimskutlu með aðstoð bandaríska CIA-fulltrúans og geimfarans dr. Holly Goodhead (Lois Chiles). Hann kemst þar í kast við Hugo Drax (Michael Lonsdale) sem framleiðir geimskutlurnar, en hyggst í raun eyða fólki af jörðinni með eitri úr hitabeltisjurt og endurbyggja hana með nýrri herraþjóð. Bond eltir slóð Drax til Feneyja og Rio de Janeiro. Þar komast þau dr. Goodhead um borð í geimfar sem flýgur til falinnar geimstöðvar á braut um jörðu. Liðsmenn Drax ná Bond og Goodhead, en Bond tekst að sannfæra handbendi Drax, Jaws (Richard Kiel), um að hann fái ekki aðgang að fyrirmyndarríki Drax. Með aðstoð Jaws og kærustu hans, Dolly (Blanche Ravalec), auk bandarískra geimliða, tekst Bond að sigra Drax og eyðileggja geimstöðina. Hann og Goodhead fljúga svo af stað í einni geimskutlunni til að eyða glerílátum með taugaeitrinu sem Drax hafði sent af stað. 

Myndin byggðist á skáldsögu Ian Fleming frá 1954, en hún byggðist aftur á handriti sem hann hafði skrifað áður. Upphaflega stóð til að gera myndina *[[Aðeins fyrir þín augu]]*, en vegna vinsælda *[[Stjörnustríð]]s* og annarra vísindaskáldsögumynda og geimskutluáætlunar NASA var ákveðið að taka *Geimskutluna* fram yfir. Aðaltökur fóru fram í Frakklandi, Ítalíu, Brasilíu, Gvatemala og Bandaríkjunum. Pinewood Studios voru eingöngu notuð fyrir tæknibrellur. Framleiðslukostnaður var mun meiri en í fyrri myndum, eða 34 milljónir dala. Myndin fékk misjafna dóma, en varð á endanum tekjuhæsta Bondmyndin fram að því, með 210,3 milljón dali í tekjur af kvikmyndahúsum um allan heim. Myndin var jólamynd Tónabíós árið 1982.

Þetta var síðasta myndin þar sem Bernard Lee lék M, yfirmann Bonds, en hann lést í janúar 1981.

## Tilvísanir
Aðeins fyrir þín augu

***Aðeins fyrir þín augu*** (enska: *For Your Eyes Only*) er bresk njósnamynd frá 1981 og tólfta myndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Þetta var fimmta myndin þar sem Roger Moore fór með aðalhlutverkið og sú fyrsta sem John Glen leikstýrði, en hann hafði áður starfað sem klippari og undirleikstjóri í fyrri myndum. Handritið var skrifað af Richard Maibaum og Michael G. Wilson. Það byggðist að mestu á tveimur smásögum eftir Ian Fleming, „For your eyes only“ og „Risico“, en sumir þættir sögunnar voru fengnir úr skáldsögunum *Live And Let Die*, *Goldfinger* og *On Her Majesty's Secret Service*.

Myndin hefst á því að breskt njósnaskip sekkur í Jónahafi eftir að hafa rekist á tundurdufl. Um borð er ATAC-kerfi sem notað er í samskipti Polaris-kjarnorkukafbáta. Breski neðansjávarfornleifafræðingurinn Timothy Havelock (Jack Hedley) er beðinn um að finna flakið, en hann og eiginkona hans eru myrt með skothríð úr þyrlu. Dóttir þeirra, Melina (Carole Bouquet), hyggur á hefndir. Bond og Melina elta slóðina til Cortina d'Ampezzo á Ítalíu þar sem Bond lendir í átökum við leigumorðingjann Emile Leopold Locque (Michael Gothard) og handbendi hans, austurþýska skíðaskotfimimeistarann Eric Kriegler (John Wyman). Bond hittir gríska athafnamanninn Aris Kristatos (Julian Glover) sem reynist sekur um morðin á Havelock-hjónunum. Bond og Melina sækja kerfið úr flaki njósnaskipsins, en Kristatos nær þeim og reynir að drepa þau með því að draga þau yfir kóralrif. Þau sleppa naumlega og elta Kristatos til munkaklausturs efst á snarbröttum kletti. Þar nær Bond ATAC-kerfinu, rétt áður en Kristatos tekst að selja það í hendur sovéska hershöfðingjans Gogols (Walter Gotell).

Eftir vísindaskáldskapinn í *[[Geimskutlan (kvikmynd)|Geimskutlunni]]* vildu framleiðendur myndarinnar snúa aftur til eldri kvikmynda og skáldsagna Flemings. Myndin er því aðeins raunsærri og byggist minna á tæknibúnaði. Grunnstefið er hefnd og afleiðingar hennar. Aðaltökur fóru fram milli október 1980 og janúar 1981 í Grikklandi (Korfú, Meteora og Akilleion), Ítalíu (Cortina d'Ampezzo), og Bretlandi (Pinewood Studios), en neðansjávaratriðin voru tekin á Bahamaeyjum. Titillagið var flutt af Sheena Easton. Myndin fékk nokkuð jákvæða dóma, og álit á henni hefur vaxið síðan. Hún gekk vel í kvikmyndahúsum, með 195,3 milljón dala tekjur á heimsvísu. Þetta var síðasta myndin sem United Artists dreifðu ein, þar sem Metro-Goldwyn-Mayer eignaðist fyrirtækið skömmu eftir útkomu hennar. Myndin var frumsýnd í Tónabíói í mars 1982, sem var óvenju snemma eftir heimsfrumsýninguna í júní 1981, miðað við fyrri Bondmyndir og raunar á undan fyrri myndinni í röðinni, *Geimskutlunni*, sem var jólamynd sama ár.

## Tilvísanir
Willis Reed

**Willis Reed Jr.** (25. júní 1942 – 21. mars 2023) var bandarískur körfuknattleiksmaður, þjálfari og stjórnarmaður. Hann er þekktastur fyrir veru sína sem leikmaður hjá New York Knicks á árunum 1964 til 1974 þar sem hann vann tvo NBA meistaratitla. Eftir að leikferli hans lauk var hann þjálfari í yfir áratug, meðal annars hjá Knicks og New Jersey Nets. Hann starfaði seinna sem stjórnarmaður hjá Nets (1989–2004) og New Orleans Hornets (2004–2007).

## Titlar
*NBA meistari (2): 1970, 1973

## Tilvísanir
Birta

**Birta** er eiginleiki sjónskynjunar þar sem hlutur virðist gefa frá sér eða endurvarpa ljósi. Birta er þannig skynjun á ljóma tiltekins hlutar. Birta er ekki í línulegu sambandi við ljóma því hún veltur líka á samhengi skynjunar í tilteknu umhverfi.

Í stjörnufræði eru sýndarbirta og reyndarbirta mælikvarðar á birtu stjörnu.

## Tilvísanir