open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bookboon

**Bookboon** er stærsta útgáfufyrirtæki rafbóka í heiminum, árið 2015 voru yfir 50 milljón rafbóka niðurhalaðar. Fyrirtækið leggur áherslu á að gefa út bókmenntir sem eru ætlaðar nemendum í verkfræði, tölvunarfræði og viðskiptafræði, auk þess gefur það út stuttar og hagnýtar viðskiptabækur.

Bookboon var stofnað í Danmörku árið 1988 undir nafninu Ventus, fyrirtækið starfar í Kaupmannahöfn í Danmörku og í London í Bretlandi.

Bookboon er alþjóðlegt útgáfufyrirtæki rafbóka og býður upp á fjölbreytt úrval bóka, yfir 900 kennslubækur og 600 rafbækur fyrir viðskiptafræðinga á mörgum mismunandi tungumálum.

Þær 900 kennslubækur Bookboon sem eru fáanlegar án gjalds á vefsíðu þeirra eru skrifaðar af fræðimönnum og eru fjármagnaðar af (employer branding?) auglýsingum sem eru settar á bækurnar og gerir þeim þannig kleift að bjóða upp á ókeypis niðurhal .

Nemendur út um allan heim njóta góðs af kennslubókum Bookboon, meðal annars í Afríku þar sem margir hafa ekki bolmagn til þess að fjárfesta í þeim. Bookboon er því lausn fyrir þá til þess að hafa aðgang að gæða bókmenntum.

Bookboon býður einnig upp á 600 rafbækur fyrir viðskiptafræðinga sem hægt er að kaupa beint í gegnum Bookboon Premium - sem er áskriftarþjónusta sem hófst árið 2014.

Þau viðfangsefni sem kennslubækur Bookboon ná yfir eru hagfræði, verkfræði, tölvunarfræði og náttúruvísindi. Viðskiptafræðirafbækurnar leggja meðal annars áherslu á persónulega þróun, markaðssetningu, stjórnun, bókhald og hugbúnaðarverkfræði. Árið 2014 var einnig sett á laggirnar auk áskriftarþjónustunni, sameiginlegt rafbókasafn sem er lausn sem fyrirtæki geta nýtt í starfsþróun starfsmanna sinna.

## Saga og bakgrunnur
Fyrirtækið var stofnað árið 1988 í Danmörku sem fjölskyldufyrirtækið Ventus. Á þeim tíma var lögð áhersla á að gefa út kennslubækur sem voru skrifaðar af starfsmönnum fyrirtækisins og öðrum sjálfstæðum rithöfundum. Eigendur Ventus eiga tvo syni sem heita Thomas Buus Madsen og Kristian Buus Madsen. Bræðurnir tveir stofnuðu Bookboon. Kristian Buus Madsen fékk hugmyndina að stofna Bookboon þegar hann var í háskólanámi þegar hann varð vitni að því að bekkjarfélagi hans tók kennslubók að láni í skólabókasafninu, tók 50 afrit af bókinni sem hann seldi nemendum fyrir framan kennslustofuna. Hann gerði sér því grein fyrir því að það væri mikil eftirspurn fyrir ókeypis eða ódýrum kennslubókum. Stuttu seinna, þegar bræðurnir voru að hefja útgáfu Metro, ókeypis sænskt fréttablað, að þeir þróuðu nýstárlegt viðskiptamódel. Ókeypis rafbækur sem voru fjármagnaðar með auglýsingum sem settar voru inn í bækurnar, en mörkin voru sett á 15% auglýsingarými. Þeir sem auglýstu í bókunum voru fyrirtæki sem voru að höfða til starfsframa fólks í hópi nemenda og annarra sérfræðinga.

## Bookboon í fjölmiðlum

## Flokkar og vinsælar rafbækur á Bookboon

## Fyrirtækjalausnir

## Sjá einnig

## Tilvísanir
Gyrófórinsýra

**Gyrófórinsýra** er lífræn sýra sem finnst í sumum fléttum.
Dæmi um fléttutegundir sem framleiða gyrófórinsýru eru: tíguldofra (*Schaereria fuscocinerea*), skeljaskóf (*Placopsis gelida*), dílaskóf (*Peltigera leucophlebia*), þéluskóf (*Peltigera scabrosa*), æðaskóf (*Peltigera venosa*), flannaskóf (*Peltigera aphthosa*), klettaskóf (*Peltigera collina*), glitskóf (*Peltigera polydactylon*), broddskilma (*Ochrolechia frigida*) og mundagrös (*Cetrariella delisei*).

## Tilvísanir
Malcolm Turnbull

**Malcolm Turnbull** (f. 24. október 1954) er fyrrverandi forsætisráðherra Ástralíu. Hann tók við því embætti af Tony Abbott 15. september 2015. 
Turnbull kemur úr Frjálslynda flokknum (Liberal Party). Hann lét af embætti þann 24. ágúst 2018 eftir að hafa glatað stuðningi flokksmanna sinna. Scott Morrison tók við af honum sem forsætisráðherra.

## Tilvísanir
Engjaskófarætt

**Engjaskófarætt** (fræðiheiti: *Peltigeraceae*) er ætt fléttna. Ættkvíslir engjaskófarættar eru engjaskófir og grýtur.

Á Íslandi vaxa 26 tegundir af engjaskófarætt, til dæmis dílaskóf, himnuskóf og skútagrýta.

## Tilvísanir

## Frekari lestur
* Hörður Kristinsson (1964). Íslenzkar engjaskófir. *Flóra: Tímarit um íslenska grasafræði 2*(1): 65-76.
Ben Nevis

**Ben Nevis** (skosk gelíska: *Beinn Nibheis*) er hæsta fjall Bretlandseyja. Það er 1345 metra hátt og er staðsett á vesturenda Grampian-fjalla nálægt bænum Fort William í Skotlandi. Toppur Ben Nevis eru leifar af eldfjalli sem féll saman. Yfir 700 metra hátt klettabelti á norðurhlið fjallsins er meðal þeirra hæstu í Skotlandi og er vinsæll staður til kletta- og ísklifurs. Fjallið var klifið fyrst svo vitað sé árið 1771 af grasafræðingnum James Robertson frá Edinborg. Kapphlaup upp fjallið hefur verið hvert ár síðan 1937.

## Heimild

*
Khan Academy

**Khan Academy** eru fræðslusamtök sem stofnuð voru árið 2008 af manni sem heitir Salman Khan. Hann fæddist í New Orleans, en foreldrar hans voru innflytjendur frá Bangladess og Indlandi. Hann er með þrjár háskólagráður, í stærðfræði, rafmagnsverkfræði og tölvunarfræði.

## Saga
Khan byrjaði á því að setja inn á Internetið stuttar útskýringar á viðfangsefnum stærðfræðinnar. Fyrst notaði hann Yahoo! Doodle Images til að setja inn efnið. Eini tilgangurinn með að útbúa skýringarnar var að útskýra betur stærðfræðina fyrir systkinabarni hans. Svo bættust fleiri systkinabörn hans í hópinn. Fljótlega spurðist þetta út og fleiri vildu fá að nota skýringarnar. Hann ákvað þá að gefa þær út á YouTube.  

Í dag eru samtökin rekin að mestu fyrir fjármagn frá mannúðarsamtökum sem styðja aukið aðgengi að námsefni. Meðal annars hefur efni verið dreift á landsbyggðinni, á einangruðum svæðum í Asíu og Afríku þar sem mikill skortur er á námsefni. Þar er hægt að nota efnið án þess að vera á Internetinu. Á vef Khan Academy er að finna yfir 5000 skýringar um efni eins og stærðfræði, vísindi, sögu og bókmenntir. Búið er að þýða vefinn á nokkur tungumál.    

## Opið menntaefni
Allt efni á Khan Academy er gefið út undir merkjum Creative Commons (BY-NC-SA) 3.0 license og er þar af leiðandi skilgreint sem opið menntaefni. Opið menntaefni er skilgreint sem allt fræðsluefni sem hægt er að nálgast á internetinu til notkunar fyrir kennara og nemendur án þess að viðkomandi þurfi að greiða fyrir notkun eða aðgang.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Khan Academy
Grýtur

**Grýtur** eða **sekkjaskófir** (fræðiheiti: *Solorina*) er ættkvísl fléttna af engjaskófarætt.

Grýtur eru án barkarlags á neðra borði þalsins og hafa *[[Coccomyxa]]* grænþörunga í þörungalaginu en Nostoc í hnyðlum. Ólíkt öðrum fléttum af engjaskófarætt hafa grýtur askhirslur inni á efra borði þalsins en ekki við jaðar þalsins.

Á Íslandi vaxa fimm tegundir grýtna og er ein tegund þeirra, móagrýta, á válista á Íslandi sem tegund í útrýmingarhættu (EN).

## Tilvísanir
Breyskjuætt

***Breyskjuætt*** (fræðiheiti: *Stereocaulaceae*) er ætt fléttna. Tvær ættkvíslir breyskjuættar finnast á Íslandi: breyskjur (*Stereocaulon*) og frikjur (*Lepraria*). Breyskjuætt er studd með DNA-raðgreiningum.

## Heimildir
Opin þekking

**Opin þekking** er þekking sem manni er frjálst að nota, endurnýta og dreifa án lagalegra, félagslegra eða tæknilegra tarkmanna. Opin þekking eru reglur og aðferðafræði í tengslum við framleiðslu og dreifingu á efni  á *opinn* hátt. Þekking er talin í stórum dráttum innihalda gögn, efni og almennar upplýsingar.

Hugmyndin um opna þekkingu er tengd opnum hugbúnaði og *Skilgreining Opinnar Þekkingar* er beint upp úr Skilgreiningu Opins Hugbúnaðar. Opna þekkingu má líta á sem yfirflokk opinna gagna, opins efnis, opins menntaefnis og frjáls opins aðgangs með það að markmiði að leggja áherslu á hvað þessir flokkar eiga sameiginlegt.

## Saga
Á sama hátt og aðrar 'opnar' hugmyndir eins og að opna gögn og opna efni, þó hugtakið sé frekar nýtt, þá er hugmyndin gömul. Til dæmis er einn af elstu prentuðu textum sem við höfum á skrá, afrit af Buddhist Diamond Lótus sem var útgefinn í Kína í kringum 868 e.Kr., og í honum er hægt að finna formála sem segir: "fyrir alhliða frjálsa dreifingu".

### Tuttugasta öldin
Snemma á tuttugustu öld hófst umræða um hugverkarréttindi meðal þýska jafnaðarmannaflokksins. Lykilmaður í umræðunni var Karl Kautsky sem árið 1902 helgaði hluta af bæklingi sínum um "Vitsmunalega Framleiðslu" þar í að greina vitsmunalega framleiðslu frá framleiðslu efna:
: "Kommúnismi í framleiðslu efna, stjórnleysi í framsleiðslu á þeim vitsmunalegu,  það er tegund af Sósíalista framleiðslu, eins og það mun þróast frá stjórnun verkalýðsins—í öðrum orðum, frá Félagslegu byltingunni og í gegnum rökfræði efnahagsstaðreynda, hvað sem verður: óskir, fyrirætlanir, og kenningar verkalýðsins."
Þetta var byggt á greiningu á að kenning Karl Marx's *Lög um gildi *hafi aðeins áhrif á framleiðslu efna, ekki vitsmunalega framleiðslu.

Með þróun internetsins frá 1990, varð miklu auðveldara að afrita og deila upplýsingum um allan heim. Slagorðið 'upplýsingar vilja vera frjálsar' varð baráttuslagorð fyrir fólk sem vildi búa til internet án þeirra fjárhagslegra hindranna sem það taldi hemja skapandi tjáningu í hefðbundinni framleiðslu efna.

Wikipedia var stofnað árið 2001 með það að markmiði að veita upplýsingar sem hægt væri að breyta og betrumbæta til að bæta gæði upplýsinga. Velgengni Wikipedia varð lykilþáttur í að gera opna þekkingu að einhverju sem milljónir fólks nýta til að bæði afla upplýsinga og miðla þeim frá sér.

## Skipulagsheildir og starfsemi sem stuðla að opinni þekkingu

* Alliance for Taxpayer Access (ATA)
* Enabling Open Scholarship  (EOS)
* Open Knowledge
** The Open Knowledge Definition
* Open Source Geodata 
* OpenStreetMap
* Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition (SPARC)
* Science Commons
* Talis Group
* Wikimedia Foundation

## Sjá einnig
* Access to knowledge movement
* Libre/free knowledge
* List of open-access journals
* Knowledge commons
* Definition of Free Cultural Works
* Business Intelligence 2.0 (BI 2.0)
* Knowledge society

## Tilvísanir
Hanabi

**Hanabi** er borðspil sem byggir á samvinnu spilara. Spilarar snúa spilum öfugt og geta ekki séð eigin spil, aðeins spil hinna. Markmið í spilinu er að byggja upp flugeldasýningu og tákna spilin fimm mismunandi flugeldategundir eftir lit (hvítt, blátt, gult,grænt og rautt) og fjölda flugelda frá einum upp í fimm. Spilið fer þannig fram að fyrst eru gefin spil og fær hver spilari fimm spil (ef 4-5 spila saman) og byrjar sá spilari sem er í litskrúðugustum fötum. Spilari hefur þrjá kosti, hann getur sett út spil, hent spili eða gefið öðrum spilara vísbendingar. Vísbendingar geta verið annað hvort um lit eða númer spila. 

Nafn leiksins er úr japönsku og þýðir flugeldur og er skrifað með tveim táknum  花火 en það eru tákn fyrir blóm og eld.
Kortaspil

**Kortaspil** er borðspil sem spilað er með spilum, annað hvort spilum úr hefðbundnum spilastokk eða spilum sem eru sérstaklega gerð fyrir viðkomandi spil.
Fríða Ísberg

**Fríða Jóhanna Ísberg** (f. 19. desember 1992) er íslenskur rithöfundur og ljóðskáld.

Fríða hefur meistarapróf í ritlist frá Háskóla Íslands. Fyrsta ljóðabók Fríðu, *Slitförin* kom út 2017 hjá Partusi í seríu Meðgönguljóða og árið 2018 gat hún út smásagnasafnið *Kláða*. Árið 2019 gaf hún út aðra ljóðabók, *Leðurjakkaveður*. Fyrsta skáldsaga Fríðu, *Merking*, kom út árið 2021.

## Ritaskrá

## Tilvísanir
Teaching Channel

**Teaching Channel** er vefur þar sem kennarar og kennaranemar geta lært af hverjum öðrum, deilt kennsluhugmyndum og horft á efni frá öðrum kennurum. Vefurinn gefur kennurum tækifæri til að læra af hvorum öðrum. Þar er notast við myndbönd og aðra tækni til að koma efninu til skila. Síðuna er hægt að flokka undir sístækkandi hóp netkennslu og jafningjakennslu í gegnum opið menntaefni.

## Leitarhæft efni
Myndefni á Teaching Channel-síðunni er raðað eftir kennslugreinum og aldri bekkja, og því má finna kennsluhugmyndir byggt á þeim leitarforsendum. Bekkjarskiptingin er byggð á bandarísku bekkjarkerfi.

Fleiri leitarbær atriði eru:

### Kennslugreinar
Kennslugreinarnar eru listgreinar, enska (móðurmálskennsla), stærðfræði, raunvísindi og félagsvísindi. 

### Bekkjarkerfi
Námsefnið er fyrir bekki allt frá leikskóla og upp í efstu bekki high school. 

### Viðfangsefni
Hægt að velja ákveðin viðfangsefni (topics). 

### Kennarar
Hægt að kynnast einstaka kennurum og fylgja þeim og þeirra verkefnum. Þá er einnig hægt að senda inn fyrirspurnir og fá svör við þeim.

## Markmið Teaching Channel
Þrjú aðalmarkmiðin með Teaching Channel eru:
* Faglegt nám fyrir kennara
* Auka tækifæri fyrir símenntun kennara
* Byggja upp jákvætt almenningsálit á kennurum

## Kenningar að faglegri nálgun samkvæmt Teaching Channel
* Greining og endurgjöf
* Æfing og safna heimildum um starfið
* Þýða og staðfæra
* Horfa og greina
* Safna og rýna í efni
## Tilvísanir
Lucasfilm

**Lucasfilm** er bandarískt kvikmynda- og sjónvarpsframleiðslufyrirtæki stofnað af George Lucas árið 1971. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Letterman Digital Arts Center í San Francisco, Kaliforníu. Þekktustu kvikmyndasyrpur sem fyrirtækið hefur framleitt eru *[[Star Wars]]* og *[[Indiana Jones]]*. Árið 2012 keypti Walt Disney Company Lucasfilm fyrir 4,06 milljarða dala. 

Pixar var áður tölvudeild fyrirtækisins en var seld Steve Jobs árið 1986. THX, sem framleiðir hljóðkerfi fyrir kvikmyndahús, var stofnað innan Lucasfilm vegna sýninga á þriðju *Star Wars*-myndinni 1983. Það var selt árið 2001.
Frjáls og opinn hugbúnaður

**Frjáls og opinn hugbúnaður ([[:en:Free_and_open-source_software#cite_note-4|Free and open-source software]]**) er hugbúnaður sem hægt er skilgreina bæði sem frjáls hugbúnaður og opinn hugbúnaður. Þ.e. að öllum er frjálst að nota hann, afrita, rannsaka, breyta hugbúnaðnum eins og þeir vilja og kóðinn er opinn öllum. Þannig er fólk hvatt til að breyta og laga hönnunina á hugbúnaðinum. Höfundréttur eða þegar höfundur hefur einkaleyfi á hugbúnaði þá er það andstæðan við frjálsan og opinn hugbúnað.  Þá er hugbúnaðurinn  eign höfundar og kóðinn fyrir hugbúnaðinn er venjulega falinn fyrir notendum hans. 

Kostinir við að nota frjálsan og opinn hugbúnað er að hugbúnaður lækkar í verði, eykur öryggi notenda, stöðugleiki hugbúnaðar eykst og það gefur notendum meiri stjórn á eigin vélbúnaði. Frjáls og opinn hugbúnaður er notaður í þekkt stýrikerfi eins og Linux og afleiddur hugbúnaður frá BSD er notaður víðs vegar í dag og eflir milljónir af netþjónum, stjórnborðum, snjallsímum (t.d. Android) og önnur tæki. Frjáls og opinn hugbúnaður er notaður í mörgum hugbúnaðarpökkum. 

## Tilvísanir
Boðsund

**Boðsund** er ein af fjölmörgum keppnisgreinum innan sundíþróttarinnar. Ólíkt öðrum keppnisgreinum innan sundíþróttarinnar, þá er boðsund liðsgrein en ekki einstaklingsgrein. Í hverju liði eru fjórir sundmenn sem mynda svokallaða boðsunssveit. Yfirleitt samanstendur hver boðsundssveit af fjórum sundmönnum af sama kyni, en til eru boðsunds keppnisgreinar þar boðsundssveitnar samanstanda af  tveimur konun og tveimur körlum.

Hverri boðsundsgrein er skipt upp í fjóra leggi og skiptast liðsmenn hverrar boðsundssveitar á að synda 50, 100 eða 200m leggi. Likt og í boðhlaupum þá er liðsmönnum ekki heimilt að leggja af stað nema sá liðsmaður sem syndir legginn á undan sé kominn í mark. 

Til eru nokkrar boðsundsgreinar: 4x50m skiðsund, 4x100m skriðsund, 4x200m skriðsund, 4x50m fjórsund og 4x100m fjórsund. Á alþjóðavettvangi er yfirleitt bara keppt í 4x100m skriðsundi, 4x100m fjórsundi og 4x200m skriðsundi. Á meðan styttri vegalengdirnar eru yfirleitt bara syntar á minni mótum, svo sem á litlum mótum hérlendis.

Í skriðsund boðsundum er hverjum liðsmanni innan hverrar boðsundssveitar heimilt að velja sér eina af sundaðferðunum fjórum til þess að synda, skriðsund, bringusund, baksund eða flugsund. En flestir kjósa þó að halda sig við skriðsund. Þetta val á milli sundaðferða kemur erlendis frá en þá er talað um skriðsund sem freestyle.

Í fjórsund boðsundum eru þó strangari reglur. Í þeirri boðsundsgrein verða allir liðsmenn að taka fyrir eina sundaðferð hver og eru boðsundssveitir dæmdar úr leik ef sundaðferðirnar eru ekki allar syntar í réttri röð og ef liðsmenn synda ekki sína grein. Þó er skriðsund undanskilið, líkt og í skriðsund boðsundum, þá má sá sem syndir skriðsundlegg ráða sundaðferð, en aftur þá halda flestir sig við skiptast. 

Eins og áður sagði þá skipr röð sundaðferða í fjórsund boðsundum máli, svo lið séu ekki dæmd úr leik. Fyrsti leggur er baksund, þar á eftir koma baksund og bringusundleggir og lýkur sundinu með skriðsundlegg.
Silfurösp

***Silfurösp***,  **Populus alba**,er tegund af ösp. Hún vex frá Marokkó og Íberíuskaga um mið Evrópu (norður til Þýskalands og Póllands) til mið Asíu. Hún vex á rökum svæðum, oft við vötn eða ár, á svæðum með heitum sumrum og köldum til mildum vetrum.

## Lýsing
Þetta er meðalstórt tré, um 16 til 27 metra hátt (sjaldan meira), með stofn að 2 metrum í þvermál og breiða ávala krónu. Börkurinn er sléttur og græn-hvítur með einkennandi dökkum, demantslaga blettum á ungum trjám, og verður svartleitur og sprunginn á eldri trjám.

## Blendingar

Silfurösp blandast við skylda tegund; blæösp *[[Populus tremula]]*; blendingurinn er þekktur sem **[[Gráösp|gráösp]]** (*[[Populus × canescens]]*), og er milli foreldranna í útliti. Flestar gráaspir í ræktun eru karlkyns, en kventré koma fyrir í náttúrinni og er stundum fjölgað.

## Ræktun og nytjar

Vegna saltþols hennar er henni oft plantað  til að festa sandöldur við strendur.
Viðurinn er mjúkur, og er notaður í sellúlósa og í ódýr box.
Meirihluti ræktaðra Silfuraspa í Norður-Evrópu eru kvenkyns.

Keilulaga afbrigði frá Túrkestan, *Populus alba* 'Pyramidalis' (Bolle's Poplar; syn. *Populus bolleana*) er stundum notaður í almenningsgörðum.

## Ytri tenglar
*Leaf and bark photos
* Tree identification 
*Images, diseases, galls and fungi on treetrees.com
*''Populus alba'' - information, genetic conservation units and related resources. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

## Tilvísanir
Bill Ward

**Bill Ward** (fæddur **William Thomas Ward** 5. maí árið 1948 í Aston, Birmingham á Englandi) er fyrrum trommari þungarokkssveitarinnar Black Sabbath. Ward söng tvö lög með Sabbath:  *It's Alright* (1976) og *Swinging the Chain* (1978).

Ward tók þátt í tónleikum árið 2025 þar sem upprunalegu meðlimir Sabbath komu saman í síðasta sinn í heimaborg sinni, Birmingham.
 Hann hafði ekki spilað með hljómsveitinni í 20 ár áður en að því kom. 

## Sólóskífur
*Ward One: Along the Way (1990)
*When the Bough Breaks (1997)
*Accountable Beasts (2015) 

## Tilvísanir
Puget-sund

**Puget-sund** (enska: *Puget Sound*) er sund sem gengur 160 km inn í land í norðvestur-Washingtonfylki Bandaríkjanna og hluti af Salish-hafi. Svæðið samanstendur einnig af árósum en jarðsögulega var það myndað af jöklum og framburði þeirra. Meðaldýpi Puget-sunds eru 140 metrar og er strandlengja þess 2144 km. Við sundið eru borgirnar Seattle, Olympia, Everett og Tacoma. Nafnið er tilkomið frá George Vancouver, flotaforingja sem nefndi það eftir liðsforingja sínum; Peter Puget. Vestur af sundinu er Ólympíuskagi og Ólympíufjöll.

## Heimild
Dalla Þorvaldsdóttir

**Dalla Þorvaldsdóttir** (fædd um eða lítið eftir 1000) var biskupsfrú í Skálholti frá 1056. Maður hennar var Ísleifur Gissurarson (1006-1080), fyrsti biskup Íslendinga.  Börn Döllu voru a.m.k. þrjú en einn sona hennar var Gissur Ísleifsson annar biskup Íslendinga. Annar sona hennar var Teitur fóstri Ara fróða. Sá þriðji hét Þorvaldur.

Ísleifs þáttur biskups segir frá giftingu Döllu en samkvæmt þættinum var Ísleifur félítill og Þorvaldur faðir Döllu vildi því ekki eiga hann fyrir tengdason. Dalla fékk þó að ráða sjálf og mælti við föður sinn: "Fyrir þat mun ganga, því at ek hefi þá metnaðargirnd at eiga inn bezta manninn ok inn göfgasta soninn með honum, er á Íslandi mun fæðast. Þykkir mér eigi óráðligt at gera eftir þeim."

## Heimild
Hermann von Helmholtz

**Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz** (31. ágúst 1821 - 8. september 1894) var þýskur læknir og eðlisfræðingur sem lagt mikið af mörkum í nokkrum fræðasviðum. Stærstu þýsku samtök rannsóknastofnana, Helmholtz Association, er nefnd eftir honum.

Í lífeðlisfræði og sálfræði, er hann þekktur fyrir hugmyndir um sjónræna skynjun á rými, litasjónsrannsóknir, tónskynjun, hljóðskynjun og raunhyggju.

Í eðlisfræði er hann þekktur fyrir kenningar sínar um varðveislu orku, rafsegulfræði, efni varmafræðinnar og vélrænan grunn varmafræðinnar.

Sem heimspekingur, er hann þekktur fyrir heimspeki vísinda, hugmyndir um tengsl milli skynjun og náttúrulögmála, vísindi fagurfræði og hugmyndir um siðfræði vísinda.
The Witness (tölvuleikur)

***The Witness*** er þrívíddar þrautaleikur. Leikurinn er gefinn út og þróaður af leikjafyrirtækingu Thekla, Inc. Leikurinn kom út fyrir Microsoft Windows and PlayStation 4 í  2016, fyrir Xbox One í september 2016 og mun koma út fyrir tæki sem keyra iOS-stýrikerfi. *The Witness* sækir innblástur til leiksins *[[Myst]]* og gengur út á að kanna opinn leikheim sem er eyja þar sem eru mörg mannvirki og og náttúruundur. Spilari fer áfram í leiknum með því að leysa þrautir sem byggja á að komast gegnum völundarhús sem birtast á spjöldum á ýmsum stöðum á eyjunni eða eru falin í umhverfinu. Spilari verður að ákvarða reglur í hverri þraut gegnum myndrænar ábendingar og hljóðupptökur sem eru dreifðar um eyjuna.
Opið efni

**Opið efni** er efni sem er í opnum aðgangi, með aðgengilegan grunnkóða og opið afnotaleyfi samkvæmt 5R-skilgreiningunni.  

Opið efni er líkt opnu menntaefni eða opnum hugbúnaði. Samt er það ekki alveg það sama og má ekki rugla þessum hugtökum saman.  

## Saga opins efnis
David Wiley kom fyrstur með hugtakið opið efni árið 1998. Hann líkti því við opinn hugbúnað og sagði að það væri hliðstætt því.  

Frá því 1998 hefur hugtakið opið efni verið notað yfir efni sem fellur undir 5R-skilgreininguna hér að neðan, sem snýr að því hvernig má endurnýta það, endurskoða, endurhljómblanda og dreifa af almenningi án þess að brjóta höfundarréttarlög.

Þó opið efni hafi verið lýst sem mótvægi við höfundarétt, þá er treyst á handahafa höfundarréttar að hann leyfi verk sín, svipað og copyleft gefur, að höfunda sé getið.

## Skilgreining á hugtakinu opið efni
Notendur efnis sem er skilgreint sem opið efni hefur frjálst og ævarandi leyfi til að nota efnið eftir skilgreiningu 5R.

5R er rammi sem leggur mat á það að hve miklu leyti innihald efnisins er opið. Opið efni er:
# Endurvinnanlegt (*retain*), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að sækja efnið og hýsa það, fjölfalda eða stjrónast með það að eigin vild.
# Endurnýtanlegt (*reuse*), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að nota efnið í óbreyttu formi á hvern þann hátt sem hann sjálfur kýs.
# Endurskoðanlegt (*revise*), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að kynna sér efnið og breyta því eða aðlaga það að þörfum sínum.
# Endurblandanlegt (*remixe*), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að sameina upprunalegu útgáfuna með öðru efni til að búa til nýtt efni.
# Endurdreifanlegt (*redistribute*), þannig að notandinn hefur fullt frelsi til að dreifa upprunalega efninu, endurskoðaðri eða breyttri útgáfu af því.

Þetta er víðari skilgreining en hjá opnum hugbúnaði. Efni í opnum hugbúnaði má nota í atvinnuskyni fyrir almenning. Hins vegar eru þau svipuð að því sem snýr að opinni fræðslu sem felur í sér almenna notkun ásamt höfundarrétti.

## Tengt efni
*Opinn hugbúnaður
*Opið menntaefni

## Heimildir
Rússaösp

***Populus suaveolens*** er tegund af víðiætt. Hún er upprunnin frá  norðvestur Kína, norður Japan,  Kóreu og austur Síberíu.

## Lýsing
Þetta er lauffellandi tré, að 30 metra hátt í heimkynnum sínum. Börkurinn er fyrst grágrænn og sléttur, svo daufgrænar og sprunginn. Blöðin 5-12 sm, aflöng-oddbauótt, stuttydd, snögg-odddregin, oft snúin í oddinn, leðurkennd, þykk, bogtennt, mjög fölgræn og hærð neðan, grunn- hjartalaga við grunninn.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *P. s. baicalensis*
* *P. s. suaveolens*
Litningatala: 2*n* = 38.

## Ræktun á Íslandi
Hefur reynst nokkuð vel hérlendis og var ræktuð nokkuð hér áður og fyrr en minna eftir því sem leið á 20 öldina. Er til í nokkrum görðum á Akureyri.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Pinkka  (á finnsku)
* Flora of China: ''Populus suaveolens''
Balsamösp

***Populus balsamifera***, almennt kölluð **balsamösp**,  er norðlægasta harðviðartegundin í Norður Ameríku. Þetta er harðgert, skammlíft en fljótvaxið tré, sem getur þó náð 200 ára aldri. Tegundin er náskyld alaskaösp og tæpast er hægt að sjá mun nema á reklum tegundanna.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
Stjörnumosi

**Stjörnumosi** (*Marchantia polymorpha)* eða **dýjaskóf** er tegund af mosa sem algeng er um allt land.

## Útlit
Stjörnumosi er jarðlægður með leðurkennt útlit og áberandi loftaugu.

## Lifnaðarhættir
Stjörnumosi myndar jarðlægt þal og hefur kynæxlun tiltölulega snemma.

## Tilvísanir
Populus guzmanantlensis

***Populus guzmanantlensis*** er trjátegund af Víðiætt. Hún er einlend í Mexíkó. Þar vex hún í Sierra de Manantlán í Jalisco.

## Tilvísanir
Listi yfir Lepidoptera sem nærast á Populus

**[[Populus|Aspir]]**, **''Populus'' spp.**, eru fæða lirfa fjölda tegunda Lepidoptera:

(íslenskar**)

## [[phagy|Monophagous]]
Tegundir sem nærast eingöngu á *Populus* -

* Bucculatricidae -
** *[[Bucculatrix staintonella]]* -
* Gelechiidae - Bugðufiðrildaætt
** *[[Chionodes terminimaculella]]* -
* Drepanidae -
** *[[Tethea ocularis]]*  -

## [[phagy|Polyphagous]]
Tegundir sem nærast  *Populus* og öðrum plöntum

* Batrachedridae -
** *[[Batrachedra praeangusta]]* &ndash; skráð á Silfurösp (*P. alba*) og Blæösp (*P. tremula*)
* Coleophoridae - Pysjufiðrildaætt
** *[[Coleophora malivorella]]* -
** *[[Coleophora pruniella]]* -
* Geometridae - Fetafiðrildaætt
** *[[Agriopis marginaria]]*  -
** *[[Biston strataria]] - Espifetari*
** *[[Cabera exanthemata]]*  -; skráð á blæöspum
** *[[Cabera pusaria]]*   -; skráð á blæöspum
** *[[Colotois pennaria]]*   -; skráð á (*P. nigra*)
** *[[Crocallis elinguaria]]*  -
** *[[Ectropis crepuscularia]]*  -
** *[[Epirrita autumnata]]*  -
** *[[Eupithecia subfuscata]]*  -
** *[[Hydriomena furcata]]*  - Víðifeti **
** *[[Lomaspilis marginata]]*  -
** *[[Odontopera bidentata]]*  -
** *[[Operophtera brumata]]*  - Haustfeti **
** *[[Selenia tetralunaria]]*   -; skráð á (*P. nigra*)
* Hepialidae -
** *[[Korscheltellus gracilis]]*  -
** *[[Sthenopis purpurascens]]* -
* Lymantriidae - Burstafiðrildaætt
** *[[Euproctis chrysorrhoea]]*  - Gullgumpur
** *[[Lymantria dispar]]*  - Eldbursti
* Noctuidae - Yglufiðrildaætt
** *[[Acronicta leporina]]*  -
** *[[Acronicta megacephala]]*  -
** *[[Acronicta psi]]*  - Örvarygla
** *[[Agrochola circellaris]]*  - Asparygla **
** *[[Amphipyra berbera]]*   -
** *[[Amphipyra tragopoginis]]*  -
** *[[Catocala cara]]*  -
** *[[Catocala junctura]]*   -; skráð á (*P. fremontii*)
** *[[Discestra trifolii]]*  -
** *[[Orthosia cerasi]]*  -
** *[[Orthosia gothica]]*  -
* Notodontidae -
** *[[Cerura vinula]] - Stórhöfðingi eða Gaffalskotta*
** *[[Furcula bifida]]*  - 
** *[[Nadata gibbosa]]*  -
** *[[Phalera bucephala]]*  - Tunglhöfðingi
** *[[Ptilodon capucina]]*  -
* Nymphalidae - Dröfnufiðrildaætt
** *[[Limenitis archippus]]*  -
** *[[Limenitis arthemis]]*  -; kýs Nöturösp (*P. tremuloides*) fram yfir Balsamösp (*P. balsamifera*),  (*[[Populus deltoides|P. deltoides]]*) og (*[[Populus grandidentata|P. grandidentata]]*)
** *[[Nymphalis antiopa]]*  - Sorgarskikkja
* Oecophoridae - Mottafiðrildaætt
** *[[Epicallima formosella]]*  -; skráð á dauðum viði í öspum
** *[[Papilio glaucus]]*  -; skráð á balsamöspum
** *[[Papilio rutulus]]*  -; skráð á nöturösp
* Saturniidae -
** *[[Coloradia pandora]]*   -; 
** *[[Pavonia pavonia]]*   -; skráð á öspum
* Sphingidae - Svarmfiðrildaætt
** *[[Laothoe populi]]*  -
** *[[Smerinthus jamaicensis]]*  -

## Ytri tenglar
*Caterpillar Hostplants Database
Populus adenopoda

***Populus adenopoda*** er trjátegund sem var fyrst lýst af Carl Maximowicz. 
Auk aðaltegundarinnar er undirtegundin *P. a. platyphylla*.

## Tilvísanir
Populus davidiana

***Populus davidiana*** er trjátegund sem fyrst var lýst af Dode. *Populus davidiana* er í víðiætt. Einnig er til undirtegundin *P. d. tomentosa*.

## Tilvísanir
Populus cathayana

***Populus cathayana*** er trjátegund sem var lýst af Alfred Rehder. *Populus cathayana* er í víðiætt.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *P. c. latifolia*
* *P. c. pedicellata*

## Tilvísanir
Borgarastyrjöldin á Srí Lanka

**Borgarastyrjöldin á Srí Lanka** var borgarastyrjöld á Srí Lanka sem hófst með árás Tamíltígra á herdeild úr her Srí Lanka 23. júní 1983 og lauk með sigri stjórnarhersins og dauða leiðtoga tígranna, Velupillai Prabhakaran, 18. maí 2009. Ástæða borgarastyrjaldarinnar var vaxandi mismunun sem bitnaði á tamílskumælandi íbúum landsins sem einkum búa í norður- og austurhéruðunum eftir að landið fékk sjálfstæði frá Bretlandi 1948. Á 8. áratug 20. aldar spruttu upp skæruliðahreyfingar tamílskumælandi íbúa sem stefndu að stofnun sjálfstæðs ríkis eða sjálfstjórnarhéraðs Tamíla, Tamíl Ílam. Árið 1983 braust út stríð milli þeirra og stjórnarhersins. Þrátt fyrir tilraunir stjórnarinnar til að mæta kröfum tamílska minnihlutans á 9. áratugnum héldu átökin áfram og á 10. áratugnum stóðu Tamíltígrar fyrir fjölda mannskæðra árása. Átökin hröktu hundruð þúsunda íbúa á flótta. Árið 2001 hófust vopnahlésviðræður að nýju. Flóðbylgjan í Indlandshafi 2004 varð til þess að draga úr átökum. Tamíltígrarnir misstu stuðning sinn utanlands þegar leyniskytta á þeirra vegum myrti tamílska stjórnmálamanninn Lakshman Kadirgamar sem hafði gagnrýnt tígrana árið 2005. Átök hófust aftur í árslok 2005. Ári síðar hóf stjórnarherinn sókn gegn tígrunum í austurhéruðunum og náði Vakarai á sitt vald. 2. janúar 2009 náði stjórnarherinn svo Kilinochchi sem var í reynd höfuðvígi uppreisnarmanna í norðurhéruðunum. Í bardögum í kjölfarið féllu margir af leiðtogum uppreisnarmanna og í maí lýsti stjórnarherinn yfir sigri. 19. maí hélt Mahinda Rajapaksa forseti landsins ræðu í þinginu þar sem hann lýsti því yfir að stríðinu væri lokið.
Populus ilicifolia

***Populus ilicifolia*** er sígræn trjátegund af Víðiætt. Hún vex í Kenía og Tanzania frá 1°N til 3°S breiddargráðu, 37°E til 41°E lengdargráðu, í 10 til 1,200 metrum yfir sjó; þetta er suðlægasta tegund ættkvíslarinnar í heiminum. Henni er ógnað af tapi búsvæða.

***Populus ilicifolia*** verður 30 metra há, með stofnþvermál að 1.5 metra.

## References
Populus wilsonii

***Populus wilsonii*** er tegund af lauffellandi tré frá Kína (Gansu, Hubei, Shaanxi, Sichuan, Xizang og Yunnan). Blöðin eru sporöskjulaga, breiðari við grunninn en við enda. Getur tréð orðið að 25 metra hátt með stofnþvermál að 1.5 metrum. 

## Myndir

Populus wilsonii0.jpg
Populus wilsonii a1.jpg
Populus wilsonii a2.jpg
Populus wilsonii Rogów 2.JPG
Populus wilsonii foliage underside.JPG
Populus wilsonii1.jpg

## Tilvísanir
Hrafnhæna

**Hrafnhænur** eða **Ayam Cemani** er sjaldgæf og nokkuð nýleg teungd hænsnfugla í Indónesíu. Hænurnar hafa ráðandi gen sem skapar ofmyndun á litarefninu melanín (Fibromelanosis) sem gerir hænuna algjörlega svarta; þar með talið gogg; fjaðrir, leggi og innri líffæri. Hænurnar og hanarnir þykja minna á hrafna í útliti.
Flóðbylgjan í Indlandshafi 2004

**Flóðbylgjan í Indlandshafi 2004** var röð skjálftaflóðbylgja sem riðu yfir strendur flestra landa við Indlandshaf 26. desember 2004 með þeim afleiðingum að 228.000 manns létu lífið. Þetta eru taldar einar mannskæðustu náttúruhamfarir sögunnar. Flóðbylgjurnar stöfuðu af gríðaröflugum jarðskjálfta sem reið yfir neðansjávar undan vesturströnd Súmötru þar sem Indlandsflekinn skríður undir Búrmaflekann. Jarðskjálftinn mældist 9,1 til 9,3 að stærð á MMS-kvarða og olli titringi jarðar upp á 1 sm. Þetta var þriðji stærsti jarðskjálfti sem mældur hefur verið með skjálftamæli. Skjálftinn reið yfir klukkan 00:58:53 að samræmdum tíma. Flóðbylgjurnar sem fylgdu í kjölfarið náðu sums staðar 30 metra hæð þegar þær gengu á land. Verst úti varð Aceh-hérað í Indónesíu. Staðfest hefur verið að 131.028 hafi látist í Indónesíu. Yfir 30.000 fórust á Srí Lanka og þúsundir fórust á Indlandi og í Taílandi. Í Sómalíu, 4.500 km frá skjálftamiðjunni, fórust 176 svo vitað sé og um 50.000 manns misstu heimili sín. 14 milljarða dala neyðaraðstoð safnaðist handa þeim löndum sem verst urðu úti.
Víðifeti

***Víðifeti*** (fræðiheiti: **Hydriomena furcata**) er fiðrildi af Fetafiðrildaætt. Hann finnst á láglendi um allt Ísland.

## Útbreiðsla
Evrópa, Kákasus, Transkákasía, Úral, Kazakhstan, Síbería, austast í Rússlandi, norður Mongólía, Kína, Kórea, í Norður-Amaríku: Alaska til Nýfundnalands, Breska Kólumbía. 
Sérstaklega algengur í norður Evrópu, í mið Evrópu er hann meira staðbundinn og vantar nær alveg syðst. Í Síberíu og mið Asíu hefur hann mikla útbreiðslu.

Lirfurnar nærast á ýmsum lauftrjám og runnum, þar á meðal víði og bláberjalyngi. Hann getur valdið allnokkrum skaða í skjólbeltum.

## Undirtegundir
**Hydriomena furcata furcata*
**Hydriomena furcata fergusoni*

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Evrópsk fiðrildi
*Lepidoptera í Belgíu
*Lepiforum.de
*Fiðrildi á Bretlandseyjum
*Vlindernet (hollenska) 
*Náttúrufræðistofnun - Víðifeti
Asparygla

***Asparygla***, **Agrochola circellaris**, er fiðrildi af Yglufiðrildaætt. Hún er útbreidd um Evrópu, Litlu Asíu og Armeníu.

## Tilvísanir

*Chinery, Michael *Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe* 1986 (Reprinted 1991)
*Skinner, Bernard *Colour Identification Guide to Moths of the British Isles* 1984

## Ytri tenglar
*Lepiforum
*funet.fi
*Fauna Europaea 
*The Brick at leps.it
*Náttúrufræðistofnun - Asparygla
Populus grandidentata

***Populus grandidentata*** er lauftré sem var fyrst lýst af André Michaux. *Populus grandidentata* er í Víðiætt.

## Myndir


Large-toothed aspen leaf (Grasett Twp).JPG


## Tilvísanir
Populus fremontii

***Populus fremontii***, er lauftré í svartaspa geira, ættuð frá suðvestur Bandaríkjunum og norður í gegnum mið Mexíkó. 

## Útbreiðsla
Útbreiðslan er frá suðvestur Bandaríkjunum og norður í gegnum mið Mexíkó. Í Bandaríkjunum er tegundin í Kaliforníu, Nevada, Utah, Arizona, New Mexico, Texas, og Colorado. Í Mexíkó, finnst hún í Baja California, Baja California Sur, Sonora , Chihuahua, Coahuila, Nuevo León, Mexíkó héraði, og Puebla.

Þetta er votlendistegund sem vex við læki, ár og vötn neðan við 2000 metra hæð yfir sjávarmáli.

## Lýsing

*P. fremontii* er stórt tré frá 12 til 35 metra hátt með breiða krónu, og stofninn að 1.5 metrum í  in þvermál. Börkurinn er sléttur á ungum trjám, og fær djúpar sprungur með hvítum sárum með aldri.

Blöðin eru 3 til 7 sm löng, hjartalaga með ílöngum enda, hvítum æðum og gróftenntur á jaðri, hárlaus til hærð. Autumn colors occur from October–November, mainly a bright yellow, also orange, rarely red.

Stærsta tré *P. fremontii* í Bandaríkjunum vex í Skull Valley, Arizona. Árið 2012, mældist það með ummál á 1,41 metra, og hæðin var 31 meter, og umfangið var 45.6 metrar.

### Undirtegundir eða afbrigði
Tvær undirtegundir eru viðurkenndar. Nokkur ruglingur vegna blöndunar við Rio Grande undirtegund ''Populus deltoides'' subsp. ''wislizeni'' hafði upphaflega sett Populus deltoides undirtegund sem *P. fremontii* undirtegund, en það var leiðrétt 1977.
* *P. f.* subsp. *fremontii*, með samnefnin *P. f.* var. *arizonica* - Sarg. og *P. f. *var.* macdougalii* - (Rose) Jeps. frá Kaliforníu og vestur að "Continental Divide".
* *P. f.* subsp. *metesae* - Eckenwal., frá þurrum svæðum í Mexíkó, og víða plantað annarsstaðar, yfirleitt austur að "Continental Divide"

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Calflora Database: ''Populus fremontii'' (Fremont cottonwood)
*Calflora Database: ''Populus fremontii'' ssp. ''fremontii''
*''Populus fremontii'' — U.C. Photo gallery
* ''Populus fremontii'' ssp. ''fremontii'' — U.C. Photo gallery
Populus lasiocarpa

***Populus lasiocarpa*** er lauftré sem var fyrst lýst af Daniel Oliver. *Populus lasiocarpa* er í Víðiætt. Auk aðaltegundarinnar finnst undirtegundin *P. l. longiamenta*.

## Myndir

Populus lasiocarpa leaves 01 by Line1.JPG
Populus lasiocarpa chaton mal by Line1.jpg
Populus lasiocarpa R0015170.JPG
Populus lasiocarpa R0015173.JPG
Populus lasiocarpa by Line1.jpg
Populus lasiocarpa 141-8625.jpg


## Tilvísanir
Populus euphratica

***Populus euphratica*** er lauftré sem var fyrst lýst af Guillaume Antoine Olivier. *Populus euphratica* er í Víðiætt. Auk aðaltegundarinnar finnst undirtegundin *P. e. mauritanica*.

## Myndir


Populus_diversifolia,_Ekhiin-Gol_oazis,_Shinejinst_sum,_Bayankhongor_province,_Mongolia,_Gobi_desert.JPG
Populus diversifolia 1.JPG
Populus euphratica 080.jpg
Populus diversifolia 2.JPG
Populus diversifolia, Ekhiin-Gol oazis, Shinejinst sum, Bayankhongor province, Mongolia, Gobi desert 2.JPG
Populus_euphratica_080.jpg


## Tilvísanir
Ártúnsösp

***Populus tristis*** er trjátegund af víðiætt. Hún er upprunnin nyrst úr Asíu.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* sobre a ''Populus tristis'' no NPGS/GRIN
Góðtemplarareglan á Íslandi

**Góðtemplarareglan á Íslandi** er hluti af alþjóðlegri bindindishreyfingu  góðtemplara sem skammstafað er með I.O.G.T. (International Order of Good Templars) en markmið reglunnar var að halda samkomur til þess að koma í veg fyrir og draga úr skaða af völdum áfengis og annarra vímuefna. Góðtemplarastúkur hófu starfsemi á Íslandi árið 1884. Hreyfingin var áberandi og áhrifamikil í íslensku þjóðlífi fyrir og eftir aldamótin 1900 og náði því fram að aðflutningsbann var sett á áfengi í lögum frá Alþingi árið 1909. Bannár eða árin sem aðflutningsbannið var í gildi voru frá 1915 en þá gekki í gildi algjört áfengisbann og var bannað að framleiða og selja áfenga drykki. Sala léttra vína var þó leyfð aftur árið 1922 (Spánarvín),en áfengisbannið var síðan afnumið alveg árið 1935.

## Tenglar
* Friðbjarnarhús á Akureyri.
Darraðarösp

**Darraðarösp** (fræðiheiti: *Populus angustifolia*) er lauftré í víðiætt. Þessi tegund vex í Lægðinni miklu í Bandaríkjunum, þar sem hún finnst oft meðfram ám og lækjum á milli 1200 til 1800 metra hæð yfir sjávarmáli.

Trén eru nett að lögun, með gulgræn lensulaga blöð með bylgjuðum jaðri.  Brumin eru klístruð og gúmmíleg og voru notuð sem nokkurskonar tyggjó af innfæddum, þar á meðal Apasjar og Navajó. Tegundin er hýsill fyrir *[[Pemphigus betae]]* sem leggst á sykurrófur og veldur allnokkrum skaða þar. 

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*US Forest Service Fire Ecology
*Ethnobotany
*Photo gallery
Populus maximowiczii

***Populus maximowiczii*** er trjátegund sem var lýst af Augustine Henry. *Populus maximowiczii* er í víðiætt. 

## Tilvísanir
Populus szechuanica

***Populus szechuanica*** er trjátegund sem var lýst af Camillo Karl Schneider. *Populus szechuanica* er í víðiætt. Auk aðaltegundarinnar finnst einnig undirtegundin *P. s. tibetica*.

## Tilvísanir
Tacoma

**Tacoma**  er borg í Washingtonfylki Bandaríkjanna. Borgin er 51 kílómetra suður af Seattle við Puget-sund. Borgin er sú þriðja stærsta í fylkinu með um 219.000 íbúa (2020). Tacoma er frumbyggjanafn yfir fjallið Mount Rainier.

Uppruna borgarinnar má rekja til Svíans Nicolas Delins sem byggði sögunarmyllu sem knúin var með vatnsafli árið 1852. Árið 1864 var byggt pósthús og 1887 var endastöð norður-Kyrrahafslestarinnar lögð þangað. Frá 1880 til 1890 fór íbúafjöldinn frá um 1000 manns yfir í 36.000. 

Frá 1990 hefur miðbærinn verið verið í enduruppbyggingu. Ný söfn eins og Washington State History Museum (1996), The Museum of Glass (2002), Tacoma Art Museum (2013) og America's Car Museum (2011) hafa verið byggð.

Höfnin í Tacoma er ein sú stærsta á norðvestur-Kyrrahafssvæðinu.

## Tilvísanir

## Heimild

## Tenglar

*
Malik

**Malik** (einnig t.d. **melik** eða **malek**) er orð í semískum málum sem merkir „konungur“. Malik er titill þjóðhöfðingja í nokkrum arabískumælandi ríkjum en í vestrænum málum er þá yfirleitt notast við orðið „konungur“. Þetta eru Barein (áður emírsdæmi), Marokkó (áður soldánsdæmi), Jórdanía (áður emírsdæmi), Túnis (notað af meðlimum fyrrum konungsfjölskyldunnar) og Sádí-Arabía.

Önnur lönd þar sem þjóðhöfðingjar báru áður titilinn malik eru meðal annars Írak, Egyptaland, Líbýa, Maldíveyjar, Óman og Jemen.

## Tengt efni
* Soldán
* Emír
Yonten Gyatso

**Yonten Gyatso** (1589–1617) var 4. Dalai Lama. Hann var sonur kans chokur-ættbálksins í Mongólíu og barnabarn Altan Kans sem ríkti yfir Tumedum. Hann var annar af aðeins tveimur Dalai Lömum sem ekki er Tíbeti (hinn var 6. Dalai Lama sem var Monba). Véfréttirnar í Nechung og Lamo Tsangpa höfðu báðar spáð því að Dalai Lama myndi endurfæðast í Mongólíu.

Yonten Gyatso lagði af stað til Tíbet árið 1599 þegar hann var tíu ára ásamt föður sínum, tíbetskum munkum og 1000 manna mongólsku riddaraliði. Hann var formlega samþykktur sem Dalai Lama af nefndum tíbetskra munka og fursta árið 1601. Þeir komu til Lhasa árið 1603 eftir að hafa áð í öllum klaustrum á leiðinni. Hann hóf nám hjá Lobsang Chökyi Gyaltsen Panchen Lama í Drepungklaustri og tók vígslu sem munkur árið 1614. 

Margir Tíbetar vildu ekki samþykkja hann og nokkrar tilraunir voru gerðar til að hrifsa af honum völdin. Hann lést aðeins 27 ára gamall og töldu margir að eitrað hefði verið fyrir honum.
Gljáösp

**Lagerpoppel** (*Populus laurifolia*) er trjátegund sem var lýst af Carl Friedrich von Ledebour. *Populus laurifolia* er í víðiætt.

## Tilvísanir
Populus simonii

**Populus simonii**
 er trjátegund sem var lýst af Élie Abel Carrière. *Populus laurifolia* er í víðiætt.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *P. s. latifolia*
* *P. s. liaotungensis*
* *P. s. rotundifolia*
* *P. s. tsinlingensis*

## Tilvísanir
Vizija

**Vizija** er norðurmakedónsk rokkhljómsveit stofnuð í nóvember 2011 í Skopje, Makedóníu. .

## Members
* Marko Dzambazoski (gítaristi / stuðningur söngur)
* Marko Gapo (leiða Vocal / taktur gítar)
* Liljana Jankova (bassa gítar / stuðningur söngur)
* Sinisa Gjorgjevic (trommur)

## Útgefið efni
* Glasno! (2016)

## Tilvísanir
Populus yunnanensis

***Populus yunnanensis*** er trjátegund sem var lýst af Dode. *Populus yunnanensis* er í víðiætt.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *P. y. microphylla*
* *P. y. pedicellata*

## Tilvísanir
Olympia (Washington)

**Olympia** er höfuðborg Washingtonfylkis Bandaríkjanna. Borgin er 100 km suðvestur af Seattle, stærstu borg fylkisins. Mannfjöldi er um 55.700 manns (2023). Byggð myndaðist upp úr 1850 og fékk borgin nafn eftir Ólympíufjöllum sem eru vestur af borginni.

## Tilvísanir

## Heimild

## Tenglar

*
Magnús Einarsson á Tjörn

**Sr. Magnús Einarsson á Tjörn**. Hann var fæddur í Nesi í Eyjafirði 13. júlí 1734 en lést á Tjörn í Svarfaðardal 29. nóvember 1794. Foreldrar hans voru Einar Jónsson, síðast spítalahaldari á Möðrufelli, og fyrri kona hans, Guðrún Magnúsdóttir frá Saurbæ í Hörgárdal. Magnús „lærði undir skóla hjá Þórarni sýslumanni Jónssyni á Grund í Eyjafirði og varð síðan stúdent úr Hólaskóla 1759. Hann vígðist að Stærra Árskógi 1763, síðan að Upsum 1765 og að Tjörn í Svarfaðardal árið 1769. Tjörn hélt hann til æviloka og er jafnan kenndur við þann bæ. . Magnús þótti mikið gáfumenni, andríkur kennimaður, orti mikið en var jafnan sárafátækur. Magnús var á Tjörn þegar Skaftáreldar og móðuharðindin geisuðu og varð þá að þiggja gjafakorn sér til lífsbjargar eins og fátækustu bændurnir í sveitinni. Eftir hann er mikið efni til, bæði bundið mál og óbundið, mest óprentað. Hann var einnig skrifari góður og skrifaði upp fornar sögur m.a. Njálu. Ýmsar sögur eru til af Magnúsi í þjóðsagnasöfnum og þáttum og þar kemur í ljós að hann var ákvæðaskáld, kunni galdur og var í samskiptum við bæði drauga og huldufólk.
Staka eftir Sr. Magnús, kveðin á leið frá Urðum að Tjörn er draugalegt rökkrið tók að síga á:
:Endast dagur, eg það finn,
:eitthvað er nú á ferðum.
:Drottinn leiði drösulinn minn;
:dimmt er í Bakkagerðum.

Magnús var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var Soffía Björnsdóttir frá Vindheimum á Þelamörk. Þau eignuðust sex börn sem upp komust og getur fjöldi Svarfdælinga rakið ættir sínar til þeirra hjóna. Soffía andaðist 1787. Seinni kona Magnúsar var Guðrún Höskuldsdóttir frá Karlsá á Upsaströnd. Þau eignuðust eina dóttur sem seinna varð húsfreyja á Ingvörum, næsta bæ við Tjörn. 

Þegar sr. Magnús lést kvað sr. Jón Þorláksson á Bægisá þessi stuttu og gagnorðu eftirmæli:
: Nú grætur mikinn mög
: Minerva táragjörn.
: Nú kætist Móría mjög
: mörg sem á dárabörn.
: Nú er skarð fyrir skildi,
: nú er svanurinn nár á Tjörn

**Heimildir**
Populus koreana

***Populus koreana*** er trjátegund sem var lýst af Alfred Rehder. *Populus koreana* er í víðiætt.

## Tilvísanir
Runnaskraut

**Runnaskraut** (fræðiheiti: *Rhytidiadelphus triquetrus*) er mosategund sem er algeng á Íslandi. Það vex í skógum og kjarri en finnst einnig á þúfum og í votlendi.

## Tilvísanir
Urðaskraut

**Urðaskraut** (fræðiheiti: *Rhytidiadelphus loreus*) er mosategund sem finnst á Íslandi.

Urðaskraut er hafræn tegund sem vex nálægt sjó. Útbreiðsla þess á Íslandi nær því víða um Suður- og Vesturland og Vestfirði en á Austurlandi finnst það aðeins á litlu svæði við ströndina. Það er sjaldgæft á Norðurlandi og finnst þá aðeins á ystu annnesjum.

## Tilvísanir
Populus heterophylla

***Populus heterophylla*** er lauftré sem var fyrst lýst af Carl von Linné. *Populus heterophylla* er í Víðiætt.

## Myndir

File:Pantin cimetiere parisien Avenue des peupliers argentés au printemps.jpg
File:Pantin cimetiere parisien Avenue des peupliers argentés.jpg
File:Populus heterophylla - NRCS 2.jpg
File:Populus heterophylla seeds.jpg


## Tilvísanir
Glómosi

**Glómosi** (fræðiheiti: *Hookeria lucens*) er tegund af mosa sem tilheyrir glómosaætt (Hookeriaceae). Fyrst er tegundarinnar getið frá Íslandi af Ágústi H. Bjarnasyni. Hann finnst náttúrulega á Íslandi, Evrópu austur að Kákasusfjöllum, Tyrklandi og Kína, auk Skandinavíu og Færeyjum og vesturhluta Norður-Ameríku.

## Tilvísanir

## Frekari lestur
* Ágúst H. Bjarnason (2000). Glómosi (''Hookeria lucens'' (Hedw.) Sm.) í Eldborgarhrauni, Kolbeinsstaðahreppi. *Náttúrufræðingurinn 69*(2): 69-76.
Lægðin mikla

**Lægðin mikla** ( enska: *The Great Basin*) er stór lægð og náttúrulegt vatnssöfnunarsvæði í vesturhluta Bandaríkjanna. Hún er á milli Wasatch-fjalla í austri og Sierra Nevada og Fossafjalla í vestri og nær yfir 543.900 ferkílómetra svæði. Svæðið þekur mestallt Nevada, helming Utah, dágóðan hluta af Kaliforníu og Oregon og smærri hluta Idaho, Wyoming og Mexíkó. Lægðin myndaðist fyrir u.þ.b. 2 miljónum ára, þegar setlög lyftust og sukku við flekahreyfingar. Stærstu borgir innan lægðarinnar eru Salt Lake City og Reno.

Stærri vötn á svæðinu eru Stóra-Saltvatn, Tahoe-vatn, Pyramid-vatn og Humboldt Sink. Stærsta fljót svæðisins er Bjarnarfljót (Bear River) eða 560 km löng. Annað stórt fljót er Humbolt-fljót. Svæðið er mjög þurrt nema til fjalla og flestöll úrkoma sígur niður í jarðveginn. Ár og lækir falla til þess en ekki til sjávar.

Meðal spendýra á svæðinu eru fjallaljón, sléttuúlfur og múlhjörtur. Sjaldséðari dýr eru stórhyrningur og vapítihjörtur. Minni spendýr eins og rottutegundir og kanínur finnast einnig. Svo má nefna eðlur, snáka og höggorma. Skógar fyrirfinnast á hálendari svæðum og má nefna broddfuru og einistegundir (juniperus). 

Þjóðgarðar innan lægðarinnar eru: Great Basin-þjóðgarðurinn, Death Valley-þjóðgarðurinn og Joshua Tree-þjóðgarðurinn. Önnur vernduð svæði og national monument eru einnig til staðar.

## Heimild

## Tilvísanir