open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brekkuskóli

**Brekkuskóli** er grunnskóli, staðsettur við Skólastíg á Syðri Brekkunni á Akureyri. Þar eru tæplega 500 nemendur. Hann var stofnaður 1997 með sameiningu Gagnfræðiskólans á Akureyri og Barnaskóla Akureyrar.

## Stærð
Brekkuskóli er fjölmennasti grunnskólinn á Akureyri. Árið 2021 voru 498 nemendur í 1.—10. bekk við skólann. Það ár voru 68.8 stöðugildi við skólann, þar af um 40 kennarar.

## Saga
Skólastarf fyrirrennara Brekkuskóla má rekja aftur til þess er formlegt skólastarf af hálfu Akureyrarbæjar hófst árið 1871. Í fyrsti skólanum sem var í Aðalstræti í „Innbænum“, stunduðu um 20 nemendur nám.  Árið 1900 var opnaður nýr barnaskóli fyrr bæjarfélagið, staðsettur í Hafnarstræti 25, á milli bæjarhlutanna Innbæjar og Oddeyrar. Árið 1930 flutti Barnaskóli Akureyrar í nýtt skólahúsnæði uppi á Brekkunni, í það hús sem nú er kallað „Rosenborg“ austan við núverandi Brekkuskóla. 

Árið 1903 voru samþykkt lög á Alþingi um uppbyggingu Gagnfræðaskóla á Akureyri í tveimur deildum „neðri gagnfræðadeild“ og „efri lærdómsdeild“ sem varð að Menntaskólanum á Akureyri árið 1930. Á sama tíma var settur á laggirnar nýr Gagnfræðaskóli að Lundargötu 12 á Oddeyrinni. Árið 1943 flutti sá skóli upp á brekkuna í nýtt og glæsilegt húsnæði við Laugargötu. Skólastarf var þar til ársins 1997. Þar er nú Brekkuskóli.

Núverandi Brekkuskóli hóf starfssemi haustið 1997 við sameiningu Gagnfræðiskólans á Akureyri og Barnaskóla Akureyrar.

## Staðsetning
Brekkuskóli er við Skólastíg á Syðri Brekkunni á Akureyri. Í sveitarfélaginu eru grunnskólarnir  ekki hverfaskiptir nema að því leyti að hvert barn á rétt til skólagöngu í sínum hverfisskóla.  

## Stjórnun
Skólastjóri Brekkuskóla (2023) er Jóhanna María Agnarsdóttir og staðgengill skólastjóra er Sigríður Magnúsdóttir. 

## Nám og kennsla
Brekkuskóli býður nám í 1.—10. bekk. Í öllu skólastarfi er lögð áhersla á skóla án aðgreiningar og leitast við að hver nemandi fái nám og kennslu miðað við hæfni og þroska einstaklingsins. Lögð er áhersla á snemmtæka íhlutun og staða nemenda er metin á fjölbreyttan hátt. 

Skólinn í samstarfi við heimilin undirbýr nemendur undir líf og starf, hjálpa þeim að finna og nýta hæfileika sína og stuðla að andlegu og líkamlegu heilbrigði þeirra. 

## Skólabragur og hefðir
Skólinn hefur með einkunnarorðum og gildum mótað heildstæða stefnu um jákvæðan skólabrag. Skólabragurinn einkennist af samvinnu og ábyrgð allra í skólasamfélaginu. 

Einkennisorð skólans eru menntun, gleði, umhyggja, framfarir.  Lögð er áhersla á að þessi hugtök setji mark sitt á allt starf í skólanum. 

Skólinn er ungur að árum. Engu að síður byggir starfið á hefðum. Dæmi um það er „Söngur á sal“ þar sem hefð er að hafa samsöng nemenda á sal undir stjórn tónmenntakennara eða staðgengil hans.
## Tenglar

* Vefsíða Brekkuskóla

## Tilvísanir
Rómanovættin

**Rómanovættin** var rússnesk keisaraætt sem komst til valda í kjölfar rósturtímanna í Rússlandi árið 1613. Fyrsti Rómanovkeisarinn var Mikael Rómanov. Árið 1917 var ættinni steypt af stóli í rússnesku byltingunni.
Mikael Rómanov

**Míkhaíl Fjodorovítsj Romanov** (rússneska: Михаи́л Фёдорович Рома́нов; 12. júlí 1596 – 13. júlí 1645) var Rússakeisari frá 1613 til dauðadags. Hann var fyrsti keisari Rómanovættarinnar.
Teikniborð

**Teikniborð** eða sjaldan **hnitaborð** (enska: *[[w:en:Graphics tablet|Graphics tablet]]*) er ílagstæki sem heimilar notendum að handteikna myndir á spjald eins og þeir myndu teikna myndir á blað, sem færast svo inn í tölvuna. Teikniborð samanstendur af flötu yfirborði, sem notandinn má „teikna“ mynd á með fyrirbæri sem líkist penna. Myndin birtist vanalega ekki á töflunni sjálfri, heldur er hún sýnd á tölvuskjánum.

## Heimildir
Francis Bacon

**Francis Bacon** getur átt við um:
* Enska heimspekinginn Francis Bacon (1561-1626).
* Enska verkfræðinginn Francis Thomas Bacon (1904-1992).
* Írska listmálarann Francis Bacon (1909-1992).
Kirkjulén

**Kirkjulén**, **lénskirkja** eða **beneficium** er kirkjustaður sem biskup hafði forræði yfir og veitti presti að léni. Prestar sem fengu kirkjulén, sátu á þeim eins og þau væru þeirra eign og nutu allra tekna og hlunninda. Þeir höfðu bæði forræði heimalands, auk annarra jarða og ítaka sem fylgdu. Mörg kirkjulén voru stórauðug og höfðu prestar sem sátu þau miklar tekjur af landskuldum og ítökum. Urðu prestarnir því oft auðugir og valdamiklir, en voru hins vegar háðir biskupi, sem hafði veitingarvaldið, og gat svipt þá kirkjuléninu. Ákveðnar reglur giltu um rekstur kirkjuléna, menn urðu að skila þeim í ekki lakara ástandi en þeir tóku við þeim. Einnig skyldi dánarbú presta greiða kirkjunni tíunda hluta þess er þeir höfð aflað meðan þeir sátu kirkjulénin.

## Á Íslandi
Fyrstu kirkjulénin á Íslandi eru frá lokum 12. aldar, frá tímum staðamála fyrri, en þeim fjölgaði mjög eftir sættargerðina í Ögvaldsnesi 1297, eftir staðamál síðari. Eftir það unnu biskupar stöðugt að því að fjölga kirkjulénum. Erkibiskupslén er kirkjustaður sem erkibiskup í Niðarósi tók undir sitt veitingarvald að loknum staðamálum síðari. Um var að ræða nokkra auðugustu kirkjustaði Íslands. Oftast munu biskupar á Íslandi hafa verið með í ráðum um veitingu þessara staða. Helstu erkibiskupslén voru Breiðabólstaður í Fljótshlíð, Oddi á Rangárvöllum, Hítardalur, Breiðabólstaður í Vesturhópi og Grenjaðarstaður í Aðaldal.

Magnús Stefánsson sagnfræðingur segir í bókinni *Staðir og staðamál* frá 2000 að þetta fyrirkomulag mun hafa verið við lýði frá því um 1300 fram undir siðaskipti, um 1540, en Erika Ruth Sigurdson segir í doktorsritgerð sinni að engar heimildir séu um slík völd erkibiskups frá 14. öld, þótt það kunni hugsanlega að hafa gilt á 15. öld.

Á 16. öld (eftir siðaskiptin) fór kirkjulén eða *beneficium* að merkja fast prestsetur, og hélst sú merking orðanna fram á 20. öld. Veitingarvaldið var þá að nokkru leyti í höndum veraldlegra valdsmanna konungs, enda hafði konungur við siðaskiptin, sölsað undir sig flestar eigur kirkjunnar á Íslandi.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Einar Laxness: *Íslandssaga, i-r*.
Sprengjuhöllin

**Sprengjuhöllin** er íslensk hljómsveit sem að hefur verið starfandi frá því um haustið 2005. Meðlimir hennar eru **Atli Bollason**, hljómborð og söngur; **[[Bergur Ebbi Benediktsson]],** söngur og gítar; **Georg Kári Hilmarsson**, bassi og söngur; **Sigurður Tómas Guðmundsson**, trommur og söngur; og **[[Snorri Helgason]]**, söngur og gítar. Hljómsveitin leikur gítardrifið popp og leggur mikið upp úr íslenskri textagerð.

Sprengjuhöllin spilaði á sínum fyrstu tónleikum í fullskipaðri mynd í mars/apríl 2006. Haustið 2006 tók sveitin upp nokkur demó. þ.á m. lagið „Can't dance“ sem fékk þó nokkra útvarpsspilun í kjölfar tónleika sveitarinnar á Grand Rokk á Iceland Airwaves hátiðinni í október. Undir lok ársins 2006 kom Sprengjuhöllin fram í Kastljósi og spilaði þar lagið „Tímarnir okkar“. Stuttu seinna fór sveitin í hljóðver og tók „Tímana okkar“ upp og naut það töluverðra vinsælda á óháðum útvarpsstöðvum á Íslandi, eins og á X-inu 977 og Xfm. Í lok apríl árið 2007 sendi Sprengjuhöllin frá sér lagið „Verum í sambandi“ sem varð fljótlega eitt mest spilaða lag landsins. Sprengjuhöllin tók upp sína fyrstu plötu í júlí og ágúst 2007. Platan hlaut nafnið *Tímarnir okkar* og kom út 10. október 2007. Rúmu ári síðar kom önnur plata sveitarinnar *Bestu kveðjur* út. Í millitíðinni samdi hljómsveitin og flutti tónlistina við uppsetningu Leikfélags Akureyrar á leikritinu *Fló á skinni*. Sveitin kom síðast fram á tónleikum í Kanada í október 2009 og er í „pásu“ skv. viðtölum við hljómsveitarmeðlimi.

## Tímarnir okkar (2007)

# Keyrum yfir Ísland
# Síðasta bloggfærsla ljóshærða drengsins
# Frá gleymdu vori
# Glúmur
# Taktlaus
# Tímarnir okkar
# Þá hlupu hestar á skeið
# Nú er tíminn
# Verum í sambandi
# Hamingja
# Það kostar allan heiminn
# Flogin er finka

## Fló á skinni (2008)

(Smáskífan er eingöngu fáanleg með vínylútgáfu *Tímana okkar* og inniheldur tónlist úr samnefndu leikriti auk lagsins „Hiti“ sem var fyrst sett í útvarpsspilun í mars 2007.)

# Fló á skinni
# Fló #1 (Inn við lónstilltan fjörð)
# Vi' erum í ska-bandi
# Fló #2 (Með kláða og sting)
# Fló #3 (Svona er þessi bær)
# Hiti

## Bestu kveðjur (2008)

# Byrjum upp á nýtt (Bestu kveðjur)
# Vegurinn
# Kjartan, nr. 26
# Deus, Bóas og/eða kjarninn
# Þrír fyrir þrjú
# Sumar í Múla
# Reykjafjarðarmein
# Týnda mín
# Á Skólavörðuholti
# Með þér
# Með seríos í skálinni við smælum endalaust
# Draumur í „D“
# Villingarnir
# Konkordía
# Á meðan vatnið velgist

## Tenglar
*Umfjöllun á vefsíðu Airwaves 
*Umfjöllun á tónlist.is
*Video: Sprengjuhöllin performs Verum i Sambandi for the swedish site PSL
Safaspæta

**Safaspæta** (fræðiheiti: *Sphyrapicus varius*) er meðalstór spætutegund.

Varpsvæði þeirra er í skóglendi í Kanada, austurhluta Alaska og norðaustur hluta Bandaríkjanna. Þessir fuglar fara til vetrarstöðva í suðaustur hluta Bandaríkjanna, Vestur-Indía og mið-Ameríku. Afar sjaldgæft er að flækingar af þessari tegund fari til Írlands og Stóra-Bretlands. Safaspæta fannst í garði á Selfossi í október 2007.

Safaspætur bora göt í tré og éta safann og skordýr sem festast í honum. Þær lifa einnig á skordýrum sem þær finna í stofnum trjánna og á berjum og ávöxtum.

## Myndasafn

Mynd:Female Yellow-bellied Sapsucker-l.jpg|Kvenfugl


## Heimild

* Safaspæta (fuglar.is)
Rúdolf 2.

**Rúdolf 2.** (18. júlí 1552 – 20. janúar 1612) var Ungverjalandskonungur (sem Rúdolf, 1572-1608), konungur Bæheims (sem Rúdolf 2., 1575-1608/1611), erkihertogi af Austurríki (sem Rúdolf 5., 1576-1608) og keisari hins Heilaga rómverska ríkis (sem Rúdolf 2., 1576-1608). Hann var af ætt Habsborgara. Foreldrar hans voru Maximilían 2. keisari og María Spánarprinsessa, dóttir Karls 5. og Ísabellu frá Portúgal. 

Rúdolf varði unglingsárunum við spænsku hirðina. Hann hafði lítinn áhuga á stjórnmálum en þeim mun meiri á listum og dulspeki. Hann var kaþólskur en umburðarlyndur gagnvart bæði mótmælendatrú og gyðingdómi. Þegar gagnsiðbótin hófst kom hann sér hjá því að taka afstöðu sem leiddi til stjórnmálaóreiðu.

Árið 1593 hóf hann langvinna styrjöld gegn Tyrkjaveldi sem varð þegnum hans í Ungverjalandi þungt í skauti. 1605 neyddu aðrir í fjölskyldunni hann til að láta yngri bróður sínum, Matthíasi, eftir stjórn mála í Ungverjalandi. Matthías samdi um frið við uppreisnarmenn í Ungverjalandi og Tyrki en Rúdolf reyndi þá aftur að efna til stríðs gegn Ottómönum. Við þetta snerist Matthías gegn Rúdolf og neyddi hann til að láta sér eftir konungdæmi í Ungverjalandi, Austurríki og Mæri. Eftir þessa niðurlægingu hófu íbúar Bæheims að krefjast aukins trúfrelsis. Rúdolf lét undan þeim í upphafi en þegar þeir héldu fram meiri kröfum sendi hann her til að berja þá niður. Íbúar Bæheims sneru sér þá til Matthíasar eftir hjálp og hann lét taka bróður sinn til fanga og hélt honum í kastala sínum í Prag þar til Rúdolf lét honum eftir konungstign í Bæheimi árið 1611. Níu mánuðum síðar lést Rúdolf og Matthías var kjörinn keisari.
Friðarsúlan

***Friðarsúlan***  (enska: *Imagine Peace Tower*) er útilistaverk eftir Yoko Ono reist í Viðey í Kollafirði til að heiðra minningu látins eiginmanns listakonunnar, John Lennons. Listaverkið var vígt á afmæli Johns Lennons þann 9. október 2007. Friðarsúlan er tákn fyrir baráttu Ono og Lennons fyrir heimsfriði, sem hófst á sjöunda áratug 20. aldar. Ono segist hafa fengið hugmyndina að „friðarsúlu“ árið 1967. Á stalli súlunnar eru grafin orðin „hugsa sér frið“ eða „imagine peace“ á 24 tungumálum, þar á meðal á íslensku, ensku, þýsku, japönsku og hebresku. Enska heitið er vísun í lagið „Imagine“ eftir John Lennon.

Umhverfislistaverkið *Áfangar* eftir Richard Serra er annað stórt útilistaverk eftir þekktan erlendan listamann í Viðey. Það var sett upp árið 1990.

## Uppbygging
*Friðarsúlan* er ljóskastari, sem lýsir upp í himininn, listaverkið er þannig hannað að 6 ljósgangar liggja lárétt í jörðinni að ljósbrunninum þar sem þeir falla á spegla sem halla í 45° og varpa því ljósinu lóðrétt upp í loftið. Í botni ljósbrunnsins, sem er 4 metrar að þvermáli og 2 metra hár, eru einnig aflmiklar ljósaperur, fylltar Xenon-gasi, sem beinast upp á við. Samanlagt ljósafl er 70 kW.

Bygging friðarsúlunnar var fjármögnuð af Yoko Ono, Reykjavíkurborg og Orkuveitu Reykjavíkur, sem einnig greiðir rekstrarkostnað.

## Lýsing
Friðarsúlan logar samfellt frá sólarlagi til miðnættis eftirtalin tímabil:
 
* 9. október (fæðingardagur Lennons) til 8. desember (dánardagur Lennons)
* gamlársdagur til þrettánda
* í eina viku kringum jafndægur á vori.

Eins er mögulegt, við sérstök tilefni, að fá leyfi hjá listakonunni til að kveikja á friðarsúlunni.

Ljóssúlan greinist í vel yfir 100 km hæð en ljósdreifing frá henni er mismunandi eftir hæð og eykst þegar ofar dregur.

## Gagnrýni
Árið 2024 var ráðist í endurbætur á verkinu með nýjum ljósabúnaði sem gerði að verkum að ljósgeislinn varð skærari og stöðugri en áður. Sævar Helgi Bragason, ritstjóri Stjörnufræðivefsins, gagnrýndi endurbæturnar fyrir að auka óþarfa ljósmengun. Skúli Helgason formaður íþrótta-, menningar- og tómstundaráðs borgarinnar svaraði með því að boðskapur verksins ætti sérstakt erindi við fólk í dag og að „við getum vel þolað það að friðarsúlan skíni bjartar“.

## Orðin á mismunandi tungumálum

Orðin á súlunni eru rituð á 24 tungumálum. Að neðan er listi með þýðingum (listinn er ekki tæmandi):
* Enska: "Imagine peace"
* Þýska: „Stell dir vor es ist Frieden“
* Íslenska: „Hugsa sér frið“
* Ítalska: „Immagina la pace“

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða friðarsúlunnar
* Imagine Peace: Um verkefnið í heild
* Friðarsúlan á vef Listasafns Reykjavíkur
*
Babýlon

**Babýlon** var fornaldarborg í Mesópótamíu, en leifar hennar má enn sjá í borginni Al Hillah í Babilfylki, Írak, um það bil 80 km frá Bagdad. Í Babýlon voru garðar sem venjulega eru nefndir Hengigarðarnir í Babýlon.

Babýlóníumenn eru höfundar Gilgameskviðu og Enuma Elish, sem má telja til fyrstu varðveittu bókmenntaverka.

## Tengill
* Babýlon; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
Piet Mondrian

**Pieter Cornelis Mondriaan**, sem nefndi sig ** Piet Mondrian** frá 1912, (f. Amersfoort, Hollandi, 7. mars 1872 — d. New York, 1. febrúar 1944) var hollenskur listmálari. 

## Tengill
* Um málarann Piet Mondrian; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
Romm

**Romm** er brennt vín úr gerjuðum mólassa eða sykurreyrsafa. Flestar rommtegundir eru framleiddar á eyjunum í Karíbahafi og í Mið-Ameríku þar sem það á uppruna sinn, en upphaflega er það frá Barbados Núorðið er það einnig framleitt í Ástralíu og Indlandi og víðar. 

## Neðanmálsgreinar
Hverfisgata

**Hverfisgata** er gata í Reykjavík sem liggur samsíða Laugavegi og teygir sig frá Hlemmi niður á Lækjargötu. Hverfisgata er kennd við Skuggahverfi, og fékk formlega nafn sitt árið 1898. 

Hverfisgata er ein af höfuðgötum miðbæjar Reykjavíkur. Frá því skömmu eftir þarsíðustu aldamót hefur hún ásamt Laugavegi verið aðalsamgönguæðin út úr og inn í bæinn til austurs og á fyrri hluta 20. aldar var hún ein af fjölmennustu götum höfuðstaðarins. 

## Merk hús við Hverfisgötu

* Þjóðmenningarhúsið, Hverfisgötu 15.
* Þjóðleikhúsið, Hverfisgötu 19.
* Hverfisgata 21, hús Félags bókagerðarmanna.
* Hverfisgata 29, hús danska sendiráðsins.
* Hverfisgata 83, Bjarnaborg stórhýsi Bjarna Jónssonar snikkara.
* Hverfisgata 115, var reist sem skrifstofur og híbýli forstjóra Gasstöðvar Reykjavíkur, en hýsir nú starfsemi Stígamóta.
* Hverfisgata 125, húsið nefnt Norðurpóll. 

## Tilvísanir


## Tenglar

* Brennivínsberserkir og kotafólk; ''úr sögu Hverfisgötunnar''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
* Fínu húsin á Arnarhólstúni; ''úr sögu Hverfisgötunnar''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
* Verslað á hverju horni; ''úr sögu Hverfisgötunnar''; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
* Í fyrrakvöld keyrði um þverbak; ''úr sögu Hverfisgötunnar''; 4. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
Hringur Jóhannesson

**Hringur Jóhannesson** (21. desember 1932 - 17. júlí 1996) var íslenskur myndlistamaður. Hann þótti vera einn helsti fulltrúi ljóðræns nýraunsæis í íslenskri myndlist á 7. og 8. áratugnum. 

Hringur fæddist að Haga í Aðaldal. Hann útskrifaðist úr Handíða- og myndlistarskóla Íslands árið 1952 og hélt sína fyrstu einkasýningu 1962. Alls urðu einkasýningar hans tæpar fjörtíu og samsýningar um sjötíu, bæði hér á landi og erlendis. Hann var kennari við *Handíða- og myndlistaskóla Íslands*  1959-1962, Myndlistaskólann í Reykjavík frá 1962 og í stjórn skólans frá 1965. Hringur myndskreytti fjöldann allan af blöðum, tímaritum og einnig margar byggingar. Hann lést á Landspítalanum í Reykjavík og er jarðaður í Neskirkjugarði í Aðaldal.

## Eitt og annað um Hring
* Erró sagði í viðtali á RÚV 2011 að Hringur hafði verið betri teiknari en hann sjálfur.
* Erró sagði í viðtali á RÚV 2008 að Hringur hafði verið tíu sinnum betri teiknari en hann sjálfur.

## Tengill
* ''Hið smáa er jafnlítið smátt''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
* ''Hringur eða bein lína''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988 
* ''Hefur tekið Aðaldalinn fram yfir útlönd''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1973
* ''Flíkurnar trufla þó það sé lítið af þeim''; grein í Tímanum 1961
* ''Mosfellsbær - Hringur Jóhannesson''
Hodász

**Hodász** er þorp í Szabolcs-Szatmár-Bereg-sýslu í austurhluta Ungverjalands. Þorpið nær yfir 26,49 km² svæði og þar bjuggu um 3400 árið 2015
George Robert Gray

**George Robert Gray** (fæddur 8. júlí 1808, dáinn 6. maí 1872) var enskur dýrafræðingur og rithöfundur. Hann var yfir fuglahluta British Museum í London í 41 ár. Hann var yngri bróðir John Edward Gray og sonur grasafræðingsins Samuel Frederick Gray.

Mikilvægasta ritverk hans var *Genra of Birds* (1844-49), sem myndskreytt var af David William Mitchell og Joseph Wolf og innihélt 46.000 fræðigreinar.

Gray hóf störf við British Museum sem aðstoðarvörður dýrafræðideildarinnar árið 1831. Hann hóf feril sinn á að skrá skordýr og gaf út ritið *Entomology of Australia* (skordýrafræði Ástralíu) árið 1833. 

Árið 1833 stofnaði hann það sem síðar varð Hið konunglega skordýrafræðifélag London.
Culture Shock

**Culture Shock** var anarkó- og ska-pönk hljómsveit stofnuð í Warminster í Wiltskíri í Englandi árið 1986 af Dick Lucas sem áður hafði verið í hljómsveitinni Subhumans. Á þriggja ára starfsferli hljómsveitarinnar spilaði hún á hundruðum hljómleika og gaf út þrjár breiðskífur hjá Bluurgútgáfunni. Umfjöllunarefni texta hljómsveitarinnar voru oftast félags- og stjórnmálaleg málefni, frá dýravernd, Norður Írlandi, stríði og félagsfirringu. Þrátt fyrir að snúast um umdeilanleg efni voru textar hljómsveitarinnar oftast með jákvæðu ívafi. Culture Shock leysti upp laupana árið 1989 þegar meðlimirnir Nige og Bill þurftu að sinna fjölskyldum sínum. Dick stofnaði svo hljómsveitina Citizen Fish með bassaleikaranum Jasperi og tveimur öðrum fyrrum meðlimum Subhumans. Nige lést árið 1993

## Meðlimir
* Dick Lucas (söngur)
* Nige (d. 1993) (gítarleikur/söngur)
* Paul (bassaleikur á *Go Wild* og *Onwards and Upwards*)
* Bill (trommuleikur)
* Jasper (bassaleikur á *All the Time*)

## Útgáfur
### Breiðskífur
* *Go Wild* (Fish 18)
* *Onwards & Upwards* (Fish 20)
* *All The Time!* (Fish 23)

### Safndiskar
* *Crisis Point* EP
* *Stonehenge* EP
* *Open Mind Surgery* LP

### Snældur
* Living History demo Apr-86 (Bluurg Tapes 66)
* Live At The Fish (Earth Zone)
* Reality Stop No.44 demo Dec-86 (Bluurg Tapes 71)
* Hot and Sweaty live compilation (Bluurg Tapes 79)

## Ítarefni
* Opinber heimasíða Subhumans og Citizen Fish (á ensku)
Lén

**Lén** er aðstaða til fjáröflunar sem veraldlegur eða kirkjulegur valdsmaður veitir öðrum, sem gat farið með aðstöðuna sem sína eign á meðan hann hafði hana að léni. 

Sá sem veitti lénið var yfirleitt konungur eða biskup.

## Tengt efni

* Lénsherra
* Lénsmaður
* Lénsskipulag
Morten Ramsland

**Morten Ramsland** (f. 1971) er danskur rithöfundur. Hann gaf út sína fyrstu ljóðabók *Når fuglerne driver bort* árið 1993 og fimm árum síðar kom út fyrsta skáldsaga hans, *Akaciedrømme*. Eftir það gaf hann út röð myndskreyttra barnabóka en sló fyrst í gegn með skáldsögunni *Hundehoved* árið 2005 sem hlaut fjölda verðlauna (m.a. Boghandlernes gyldne Laurbær og Læsernes Bogpris) og hefur verið þýdd á mörg tungumál. Hún kom út á íslensku sem *Hundshaus* í þýðingu Kristínar Eiríksdóttur árið 2007.
Common Gateway Interface

**Common Gateway Interface** (**CGI** ) er safn samskiptareglna til að keyra útværann hugbúnað á netþjóni.
Jedótímabilið

**Jedótímabilið** (japanska *江戸時代*, *Edo-jidai*), líka nefnt **Tokugawa-tímabilið** (*Tokugawa-jidai*) er tímabil í sögu Japans sem nær frá 1603 til 1868. Upphaf tímabilsins miðast við það þegar Tokugawa Ieyasu varð sjógun eða herstjóri og gerði Jedó (núverandi Tókýó) að stjórnarsetri. Á þessum tíma var sjóguninn æðsti stjórnandi ríkisins og Japanskeisari hafði aðeins trúarlegt hlutverk. Tímabilinu lauk með Meiji-endurreisninni á síðari hluta 19. aldar þegar hefðbundnir titlar lénsveldisins (sjógun, daímýó og samúræ) voru lagðir niður og löggæsluumdæmi tekin upp.
Tíminn flýgur

***Tíminn flýgur*** (Latína ***tempus fugit***, sem þýðir „tíminn flýr“, en er oftast þýtt sem „tíminn flýgur“) er latneskt orðatiltæki, oft ritað á úrskífur. Var fyrst notað í 284. erindi þriðju bókar *[[Búnaðarbálkur|Búnaðarbálks]]*, Virgils: *Sed fugit interea fugit irreparabile tempus*, sem þýða mætti sem „en hann flýr á meðan, óbætanlegur týminn flýr“.

Orðtakið er oft notuð í talmáli í merkingunni: „nú líður óafturkræfur tími“, sem gefur til kynna að verið sé að eyða þeim tíma sem maðurinn hefur til umráða af lífi sínu. 

## Tenglar
*Safn rita eftir Virgil, á '''latínu'''. Hægt er að sjá *tempus fugit* undir Búnaðarbálki (GEORGICON), í bók þrjú (Liber III)
*:Þriðja bók Búðaðarbálks á '''latínu'''. (Virgill, Búnaðarbálkur, Bók III.)
*Textinn á '''latínu''' (sjá má enskar þýðingar ef maður ýtir á orðin). (Virgill, Búnaðarbálkur, Bók III, erindi 284)
*Textinn á '''ensku'''. (Virgill, Búnaðarbálkur, Bók III, erindi 284.)
*Ljóð eftir Walter Ralegh á enskri bókmenntasíðu.
Síbería

**Síbería** eða **Síbiría** (rússneska: Сиби́рь, *Síbír*) er víðáttumikið landflæmi sem nær yfir allan austur- og norðausturhluta Rússneska sambandsríkisins. Síbería er í Norður-Asíu sem markast af Úralfjöllum í vestri að Kyrrahafinu í austri, og frá Norður-Íshafinu í norðri að landamærum Kasakstans, Mongólíu og Kína í suðri. Síbería nær yfir 77% af flatarmáli Rússlands en hýsir einungis 27% af íbúafjölda landsins (39 milljónir).

## Landafræði

Síbería nær yfir nær alla Norður-Asíu frá Úralfjöllum í vestri að Kyrrahafinu í austri, og frá Norður-Íshafinu í norðri að hæðunum í norðvesturhluta Kasakstans og landamærum Rússlands við Mongólíu og Kína í suðri. Síbería er nær 13,1 milljón ferkílómetra.

Vesturhluti Síberíu er votlendi, skógi vaxin slétta, en austurhlutinn er háslétta, sundurskorin af miklum árdölum og girt fjallgörðum. Nyrst er túndra.

Meginlandsloftslag ríkir að mestu í Síberíu. Fimbulkuldi er í norðri en lítil og stopul úrkoma í suðri. Veðráttan rýrir möguleika til landbúnaðar og atvinnuþróun hefur einkum byggst á miklum auðlindum, aðallega olíu, gasi, kolum, járngrýti, gulli og timbri. 

Um 155.000 vatnsföll eru í Síberíu. Þau stærstu eru Ob, Jenísej og Lena. 

Til að bæta samgöngur hefur verið unnið að lagningu járnbrauta (Baikal-Amúr járnbrautin) og gerð nýrra skipaskurða.

## Saga

Rússar lögðu undir sig Síberíu 1580–1680 en þar bjuggu þá einkum þjóðflokkar hirðingja og veiðimanna. Allt frá 1593 voru afbrotamenn fluttir þangað en frá 18. öld aðallega pólitískir fangar. 

Málmvinnsla hófst í Síberíu á 18. öld. en einnig fengust þaðan verðmæt loðskinn. 

Rússar voru hvattir til landnáms, einkum eftir að byrjað var á lagningu Síberíujárnbrautarinnar árið 1892 og er nú er allur þorri íbúa Síberíu af rússneskum uppruna. Á stjórnarárum Stalíns hófst mikil iðnvæðing Síberíu sem byggði að miklu leyti á þrælavinnu, enda voru milljónir manna fluttir í fangabúðir Síberíu.
Klukka

**Klukka** eða **úr** er tæki sem er notað til að mæla tíma. Tímamæling klukkunnar byggir á tylftakerfi og sextugakerfi, en 24 (2*12) klukkustundir eru í einum sólarhring, en 60 mínútur í klukkustund og 60 sekúndur í mínútu. Það eru einnig til tölvuklukkur sem byrja í 00:00 og enda í 24:00. Þegar hún er kominn upp í 12 heldur hún áfram upp í 13, 14, 15 o.s.frv. Fyrstu tvær tölurnar segja hvaða klukkutími er liðinn og seinni tvær tölurnar segja um hve margar mínútur hafa liðið frá því að síðasti klukkutími sló. Á venjulegri klukku bendir litli vísirinn á klukkutímann og stóri á mínúturnar.

## Tengt efni
* Tempus fugit
* Armbandsúr
* Sólúr
* Stundaglas
* Úrsmiður
* Tímamælingafræði

## Tenglar
* ''Atomklukkan''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959
Stórbruni

**Stórbruni** er bruni sem veldur miklu tjóni á byggingum, og helst þar sem hús standa þétt saman eins og í bæjum og borgum. Stórbrunar teljast einnig vera þar sem margir láta lífið eða mikil verðmæti fara forgörðum af völdum elds. 

## Helstu stórbrunar á Íslandi
* 1148 - 30. september - Hítardalsbrenna: Stórbruni í Hítardal þar sem 73 manns sem voru þar við veislu brunnu inni, þar á meðal Skálholtsbiskup. Eldingu sló niður í veisluskálann með þessum afleiðingum. 
* 1648 - Stórbruni að Stórólfshvoli í Rangarvallasýslu: Árið 1648 varð bæjarbruni á Stórólfshvoli hjá ekkju Vigfúsar Gíslasonar sýslumanns, og er í gömlum annálum sagt, að meiri gersemar og verðmæti muni naumast hafa eyðilagst í eldsvoða á Íslandi fram til þess tíma, þ.á m. voru handrit merk, skjöl og mikill bókakostur, dýrmætir skartgripir og aðrir fjármunir. Ekkjan, Katrín ríka Erlendsdóttir, bjargaðist naumlega út með börnum sínum. Af henni eru miklar sagnir og þjóðsögur. 
* 1901 - 19. desember - Stórbruni varð á Akureyri og urðu 50 manns heimilislausir er tólf hús brunnu. 
* 1906 - 18. október - Stórbruni á Akureyri: Sjö hús brenna á Akureyri og um áttatíu manns misstu heimili sín. *„Mesti húsbruni á Íslandi,“* sagði blaðið Norðurland.
* 1915 - 25. apríl - Stórbruni varð í Reykjavík er Hótel Reykjavík og ellefu önnur hús við Austurstræti, Pósthússtræti og Hafnarstræti brunnu. Tveir menn fórust. 
* 1935 – 30. desember - Keflavík. Bruninn í Skildi Stórbruni á . Eldurinn kviknaði í jólatré á jólafagnaði barna í samkomuhúsi staðarins. Gekk bæði fullorðnum og börnum seint að komast út og brunnu 10 manns inni, og hlutu 30 mans alvarleg brunasár. Þetta er mannskæðasti brunni á Íslandi, frá því á sturlunga öld.
* 1943 - 7. apríl - Holdsveikraspítalinn í Laugarnesi brann til grunna. Hernámsliðið hafði þá yfirtekið spítalann. Þeir fáu holdsveikisjúklingar sem enn voru á landinu höfðu nokkru áður verið fluttir á Kópavogshæli.
* 1944 - 3. febrúar - Hótel Ísland við Aðalstræti í Reykjavík brann til kaldra kola. Einn maður fórst í brunanum. 
* 1967 - 10. mars - Stórbruni varð á horni Vonarstrætis og Lækjargötu í Reykjavík og brunnu þar 3 hús til grunna. Hús Iðnaðarbankans varð fyrir skemmdum af eldinum.
Anna Akhmatova

**Anna Akmatova** (rússneska: А́нна Ахма́това; 23. júní (11. júní) 1889 - 5. mars 1966) var rússneskt ljóðskáld og einn helsti liðsoddur rússneskrar ljóðagerðar á fyrri hluta 20. aldar. Hið eiginlega nafn hennar var *Anna Andrejevna Gorenko*. 

## Tenglar
* Anna Akhmatova; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
Hroki og hleypidómar

***Hroki og hleypidómar*** (enska: *Pride and prejudice*) er ein frægasta skáldsaga rithöfundarins Jane Austen og var fyrst gefin út árið 1813. Sagan fylgist með aðalpersónunni Elizabeth Bennett þegar hún glímir við vandamál sem tengjast mannasiðum, uppeldi, samvisku, menntun og hjónabandi í samfélagi landeigendaaðalsins á fyrri hluta 19. aldar í Englandi. Elizabeth er önnur fimm dætra sveitaherramanns og búa þau nálægt skáldaða bænum Meryton í Hertfordshire, nálægt London.

Þrátt fyrir að sagan gerist við upphaf 19. aldar vekur hún hrifningu margra nútíma lesenda og er nálægt því að vera á toppnum á lista yfir „mest elskuðu bækurnar“. Hún er orðin ein vinsælasta skáldsaga enskra bókmennta og hefur fengið töluverða umfjöllun hjá bókmenntafræðingum. Nútíma áhugi á bókinni hefur getið af sér fjöldann allan af dramatískum skáldsögum og sögum sem reyna að líkja eftir eftirminnilegustu persónum Austen og umfjöllunarefnum bókarinnar. Bókin hefur selst í meira en 20 milljónum eintaka um allan heim.

Bókin kom út í íslenskri þýðingu Silju Aðalsteinsdóttur árið 1988 en árið 1956 hafði komið út stytt þýðing undir heitinu *Ást og hleypidómar*.
Lén (aðgreining)

**Lén** getur átt við eftirfarandi:
* Lén sem fjárhagsleg aðstaða í lénsskipulagi, einkum á miðöldum (9. til 15. öld)
* Lén sem hugtak innan líffræði
* Þjóðarlén eða netlén fyrir DNS kerfið (tölvunarfræði)
Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

**Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu** er fjall á Norðurey (Nýja-Sjáland) Nýja-Sjálands. Fjallið er 305 metra hátt. Það er oftast nefnt **Taumata** í daglegu tali.

## Tengt efni
* Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch
* Gorsafawddacha'idraigodanheddogleddollônpenrhynareurdraethceredigion
* Chargoggagoggmanchauggagoggchaubunagungamaugg
Ólafsfjarðarvatn

**Ólafsfjarðarvatn** er um 2,5 ferkílómetra stórt stöðuvatn í Ólafsfirði. Vatnið er aðeins um 250 metra frá sjó en rif skilur milli sjávar og vatnsins og á því rifi stendur Ólafsfjarðarkaupstaður að hluta. 

Talið er að Kúluskítur, sem annars finnst ekki nema á örfáum stöðum í heiminum, þar á meðal í Mývatni, hafi fundist í vatninu árið 2012.

## Tilvísanir
Umfeðmingur

**Umfeðmingur** (fræðiheiti: *Vicia cracca*) er jurt af ertublómaætt, sem ber blá blóm.

## Greiningareinkenni
Blómin eru einsamhverf og mörg saman á stilklöngum klösum. Króna blómanna er 1 sm á lengd. Í hverju blómi eru 5 fræflar en einungis 1 fræva.

Blöðin eru fjöðruð og hafa 8 til 10 pör af langoddbaugóttum, broddyddum og hærðum smáblöðum. Á endum blaðanna koma fram langir vafþræðir sem sjá um að blómið haldist upprétt þrátt fyrir veikburða stilk.

Umfeðmingur verður 20 til 50 cm hár og vex í graslendi, sléttum engjum og annars staðar á láglendi.

## Tilvísanir
Guðjón Valur Sigurðsson

**Guðjón Valur Sigurðsson** (fæddur 8. ágúst 1979) er íslenskur fyrrum handknattleiksmaður og þjálfari þýska handknattleiksliðsins Gummersbach. 

Guðjón Valur hóf feril sinn ungur og byrjaði með Gróttu á Seltjarnarnesi árið 1995 . Hann var kominn upp í meistaraflokk Gróttu ungur að árum og var valinn í landsliðið í fyrsta skipti þegar Grótta var í annarri deild en þjálfari liðsins var Ólafur B. Lárusson. 

Guðjón vildi reyna fyrir sér á nýjum stað og kaus að flytjast á Akureyri. Þar lék hann með KA í allnokkur ár en hélt seinna til Þýskalands og spilaði þar með Essen. Hjá Essen varð Guðjón Valur Evrópumeistari en félagið fór seinna í gjaldþrot og fór Guðjón Valur því í annað félag, Gummersbach. Þar lék hann undir stjórn Alfreðs Gíslasonar fyrrum landsliðsþjálfara Íslendinga. Guðjón var valinn handboltamaður ársins árið 2006 í Þýskalandi og var markahæsti leikmaður þýsku bundesligunnar. Árið 2008 skrifaði hann undir samning við Rhein-Neckar-Löwen í þýsku deildinni og árið 2011 fór hann til AG Köbenhavn. Árið 2012 skrifaði Guðjón undir samning við þýska liðinu THW Kiel. 2014 skrifaði síðan Guðjón undir samning við spænska liðinu FC Barcelona. Síðast lék hann PSG í frönsku deildinni. 

Guðjón lagði skóna á hilluna vorið 2020.  Guðjón var skömmu síðar ráðinn þjálfari Gummersbach.

## Íslenska landsliðið
Í ágúst 2008 lék Guðjón Valur með íslenska landsliðinu á handknattleiksmóti karla á Ólympíuleikunum í Peking í Kína og vann til silfurverðlauna. Guðjón Valur var næstmarkahæsti leikmaður íslenska landsliðsins með 43 mörk og var valinn í sjö manna úrvalslið Ólympíuleikanna.
Guðjón Valur vann síðan sín önnur verðlaun með landsliðinu á stórmóti þegar íslenska landsliðið vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010.
Hann lék einnig með íslenska landsliðinu á heimsmeistaramótinu í handknattleik karla í Svíþjóð 2011 og var næstmarkahæstur íslenskra leikmanna með 47 mörk og 68% skotnýtingu.
Guðjón Valur er markahæsti handboltamaður landsliða með 1875 mörk. Hann sló metið árið 2018 í landsleik við Þýskaland. Fyrsta landsliðsmark sitt skoraði hann árið 1999.

## Heimildir
Alexander Petersson

**Alexander Petersson** (fæddur 2. júlí 1980 í Ríga í Lettlandi) er íslenskur fyrrum handknattleiksmaður af lettneskum uppruna. Hann spilaði í stöðu hægri skyttu eða sem hægri hornamaður. Alexander var valinn íþróttamaður ársins árið 2010.

Alexander hóf feril sinn með sameiginlegu liði Gróttu/KR í Vesturbænum árið 1998 og fór þaðan til HSG Düsseldorf árið 2003. Árið 2005 gekk hann í raðir Großwallstadt og spilaði með þeim til ársins 2007. Frá 2007 - 2010 lék hann með þýska liðinu Flensburg, ásamt Einari Hólmgeirssyni. Alexander skipti um lið árið 2010 vegna þess að hinn umdeildi þjálfari Flensburgar Per Carlen gaf honum fá tækifæri. Þjálfarinn mun hafa gefið syni sínum Oscar Carlen, sem leikur í sömu stöðu og Alexander (hægri skyttu) mun meiri spiltíma heldur en Alexander. Árið 2010 fór Alexander til liðsins Füchse Berlin en þjálfari liðsins var Íslendingurinn Dagur Sigurðsson. Frá árinu 2012 hefur Alexander leikið með þýska liðinu Rhein-Neckar Löwen.

Alexander hóf að leika með íslenska landsliðinu í handknattleik árið 2005. Alexander lék með liðinu þegar það vann silfurverðlaun á Ólympíuleikunum í Peking árið 2008 og bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010. Hann lék einnig með liðinu á heimsmeistaramótinu í handknattleik karla í Svíþjóð árið 2011 og var markahæstur íslenskra leikmanna með 53 mörk og 60% skotnýtingu. Hann átti einnig 28 stoðsendingar og 14 stolna bolta eða að meðaltali 1,6 stolinn bolta í hverjum leik. Alexander var með flesta stolna bolta á mótinu.

Hann lagði boltann á hilluna árið 2025.

## Tilvísanir
Doris Lessing

**Doris Lessing** (fædd *Doris May Tayler* í Kermanshah, í Persíu 22. október, 1919 - d. 17. nóvember 2013) var breskur rithöfundur. Hún hlaut Nóbelsverðlaunin í bókmenntum árið 2007. Doris sem var 87 ára þegar hún tók við verðlaununum er elsti verðlaunahafinn hingað til, en fyrri aldursforseti var Theodor Mommsen sem var 85 ára þegar hann hlaut verðlaunin. Doris var gestur Listahátíðar í Reykjavík 1986 (*Dagstund í Iðnó*).

## Æviferill
Doris Lessing fæddist í Persíu (núverandi Íran), en er af breskum foreldrum. Þegar hún var fimm eða sex ára gömul fluttist fjölskyldan til Suður-Ródesíu (núverandi Simbabve), þar sem foreldrar hennar hófu að stunda landbúnað. Þar hófst einnig pólitískur ferill hennar, en hún tilheyrði ung að árum kommúnískum hóp og leit á sig sem kommúnista. Eftir tvö misheppnuð hjónabönd, en hið seinna var við harðlínu-kommúnistan *Gottfried Lessing*, ákvað hún að flytjast til Bretlands. Þegar hún kom þangað þrítug að aldri hafði hún með sér handritið að *Grasið syngur* í farteskinu. Bókin kom út 1950 og hlaut strax góðar viðtökur, bæði í Bretlandi, meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum. Og þar með hófst glæstur rithöfundarferill Dorisar. Árið 1954 snerist hún þó alfarið gegn kommúnismanum og talaði eindregið gegn honum og því sem átti sér stað í Austur-Evrópu. Upp úr því fékk hún áhuga á kenningum sálkönnuðarins R.D. Laing og snerist á sveif með súfisma, sem er austræn dulhyggju- og meinlætastefna. 

## Verk Doris Lessing á íslensku
* 1985 - Minningar einnar sem eftir lifði - (*Memoirs of a Survivor* - útg. 1974). Þýðandi: Hjörtur Pálsson.
* 1988 - Dagbók góðrar grannkonu - (*The diary of a good neighbour* - útg. 1983). Þýðandi: Þuríður Baxter. 
* 1990 - Grasið syngur - (*The grass is singing* - útg. 1950). Þýðandi: Birgir Sigurðsson. 
* 1990 - Marta Quest - (*Martha Quest* - útg. 1952): Þýðandi: Birgir Sigurðsson. 
* 1991 - Í góðu hjónabandi - (*A proper marriage* - útg. 1954). Þýðandi: Fríða Á. Sigurðardóttir. 
* 1992 - Veðraþytur - (* A ripple from the storm* - útg. 1958). Þýðandi: Hjörtur Pálsson. 

## Tenglar
* ''Engisprettuplága''; smásaga eftir Doris Lessing í Lesbók Morgunblaðsins 1993
Spádómsgáfa

**Spádómsgáfa** er ætlaður hæfileiki sumra, sem á að gera þeim kleift að sjá fyrir um óorðna atburði.

## Tengt efni
* Skyggnigáfa
Saving Iceland

**Saving Iceland** er alþjóðlegur hópur umhverfisverndarsinna sem berst fyrir verndun á náttúru Íslands. Í hópnum eru bæði Íslendingar og útlendingar og aðhyllast félagarnir að stórum hluta hugmyndir stjórnleysis, beinna aðgerða og borgaralegrar óhlýðni. Hefur hann einkum beint spjótum sínum gegn stóriðjustefnu íslenskra stjórnvalda, meðal annars með andspyrnutjaldbúðum við Kárahnjúka sumurin 2005 og 2006 (undir Snæfelli), í Mosfellssveit sumarið 2007 (í landi eyðibýlisins Gullbringu) og á Hellisheiði sumarið 2008. Einnig hefur hópurinn haldið fundi og vakið athygli á málstað sínum með ýmiss konar mótmælum, bæði á Íslandi og erlendis, og rekið heimasíðu.

Aðgerðir Saving Iceland hafa stundum hlotið mikla fjölmiðlaathygli og hefur sitt sýnst hverjum um gagnsemi og réttmæti aðgerðanna. Óhætt er því að segja að hópurinn sé umdeildur. Hefur lögregla oft haft afskipti af mótmælum hans, og nokkrir félaganna verið dregnir fyrir dómstóla vegna þeirra.

## Aðgerðir
### Mótmæli við Iðnaðarráðuneytið 7. ágúst 2009
Um 20 mótmælendur tóku sér stöðu fyrir utan iðnaðarráðuneytið á vegum samtakanna. Grænu skyri eða málningu var slett á húsið og á bifreið Katrínar Júlíusdóttur iðnaðarráðherra. Mótmælin snerust gegn undirritun fjárfestingasamnings vegna álvers Norðuráls í Helguvík, sem fram fór í ráðuneytinu á sama tíma. Sparkað var í höfuð lögreglumanns og annar var sleginn með fötu. Fimm voru handteknir, tvær konur og þrír karlar. Síðar um daginn söfnuðust um 20 mótmælendur saman við lögreglustöðina við Hlemm og kröfðust þess að hinum handteknu yrði sleppt úr haldi.

### Mótmæli í Helguvík 24. ágúst 2009
Mótmælendur söfnuðust saman á Helguvíkursvæðinu í Reykjanesbæ vegna fyrirhugaðra álversframkvæmda Norðuráls á svæðinu. Alls var um átta mótmælendur að ræða og hlekkjuðu þeir sig meðal annars við grindverk á svæðinu.

## Tilvísanir

## Tengill
*savingiceland.org
Finnbogi rammi

**Finnbogi rammi** er aðalsöguhetjan í Íslendingasögu þeirri sem við hann er kennd, Finnboga sögu ramma. Hann er sagður hafa fæðst á Eyri á Flateyjardal á tíundu öld og verið sonur stórbóndans Ásbjarnar dettiáss er þar bjó. Hann var borinn út, en Gestur og Syrpa, ábúendur á Tóftum á Flateyjardal, fundu hann þar sem hann lá reifaður í urð, og ólu hann upp. Var hann í fyrstu kenndur við fundarstaðinn og nefndur Urðarköttur. Nafnið Finnbogi hlaut hann eftir að hafa bjargað manni þeim úr sjávarháska er Finnbogi hét, en sá gaf upp öndina og gaf Urðarketti nafn sitt að launum fyrir björgunina.

Viðurnefnið „hinn rammi“ hlaut hann vegna líkamlegs atgervis síns. Hann var vígamaður og drap marga menn, bæði á Íslandi og í Noregi.

## Neðanmálsgreinar


## Heimildir
*
Félagið Ísland-Palestína

**Félagið [[Ísland]]-[[Palestína]]** var stofnað 29. nóvember 1987 til að styrkja vináttu og tengsl Íslendinga og íbúa Palestínu og stuðla að friði í Palestínu, vinna gegn aðskilnaðarstefnu og styðja baráttu Palestínumanna fyrir réttindum sínum.

Félagið hefur í gegnum tíðina staðið fyrir heimsóknum erlendra gesta til Íslands. Meðal þeirra sem hafa sótt landið heim fyrir tilstuðlan félagsins eru Omar Sabri Kittmitto, þá sendiherra Frelsissamtaka Palestínu í Osló, ísraelska baráttukonan Arna Meir, palestínski læknirinn og forsetaframbjóðandinn dr. Mustafa Barghouti og Ziad Amro stofnandi Öryrkjabandalags Palestínu. Einnig hefur félagið haft margvíslega milligöngu um að Íslendingar fari til Palestínu svosum sem sjálfboðaliðar sem hafa veitt Palestínumönnum aðstoð eða í nokkurs konar kynningarferðir. Félagið hefur haldið nokkra fundi á ári auk tónleika og matar- og menningarkvölda.

Félagar í Félaginu Íslandi-Palestínu eru rúmlega 500 talsins. Málgagn þess heitir *Frjáls Palestína* og hefur yfirleitt komið út árlega. Félagið hóf neyðarsöfnun handa Palestínumönnum síðla árs árið 2000 og höfðu alls safnast um fimm milljónir króna snemma árs 2005. Þeim fjármunum hefur verið varið í að styðja palestínsk læknasamtök, öryrkjasamtök, kvennasamtök og fleiri grasrótarhreyfingar. Félagið hefur hvatt til þess að ísraelskar vörur séu sniðgengnar.

Í lok árs 2008 hóf félagið söfnun til handa íbúum Gaza strandarinnar.

Sveinn Rúnar Hauksson var fyrsti formaður félagsins og sá sem lengst hefur gegnt því embætti.

Núverandi formaður félagsins er Hjálmtýr Heiðdal.

## Tengill
* Heimasíða Félagsins Íslands-Palestínu
Tóftir (Flateyjardalur)

**Tóftir** voru kot á Flateyjardal sem getið er um í Finnboga sögu ramma, en þar bjuggu hjónin Gestur og Syrpa, sem fundu útburðinn sem í fyrstu hét Urðarköttur en nefndist seinna Finnbogi, og ólu hann upp þar á kotinu. Ekki er vitað hvar Tóftir voru staðsettar.

## Heimildir
Finnboga saga ramma

**Finnboga saga ramma** er Íslendingasaga sem greinir frá ævi og uppvexti Finnboga hins ramma. Sögusvið hennar er á Flateyjardal í Suður-Þingeyjarsýslu og víðar á Íslandi, svo og í Noregi. Hún á að gerast á 10. öld.

## Tengill
* Finnboga saga ramma í heild sinni á Snerpa.is
Jökulá

**Jökulá** er samheiti yfir þær ár sem eiga aðalupptök sín í jökli. Í jökulám rennur s.k. jökulvatn, þ.e. leysingavatn jökuls.

Rennsli í jökulám er mjög háð lofthita. Í kuldatíð er lítil leysing í jöklum og lítið vatn í þeim ám sem undan þeim renna. Þegar hlýtt er í veðri er mikil leysing í jöklum og mikið vatn í jökulám. Miklar rennslissveiflur eru í jökulám, bæði dægursveiflur og árstíðasveiflur. Flestar jökulár eru meira eða minna blandaðar af bergvatnsám, sem sameinast þeim á leiðinni til sjávar.

Stærstu fljót Íslands eru flest jökulár að stofni til. Dæmi um jökulár eru Þjórsá, Ölfusá, Jökulsá á Fjöllum, Jökulsá á Dal, Jökulsá á Sólheimasandi, Blanda og Héraðsvötn. Að minnsta kosti 10 ár á Íslandi, bæði stórar og smáar, bera nafnið Jökulsá og tveir bæir hafa einnig þetta nafn.

## Sjá einnig

* Dragá
* Lindá

## Tilvísanir


## Heimildir
* Guðmundur Kjartansson 1945. Íslenskar vatnsfallategundir. Náttúrufræðingurinn 15, 113-126.
Knudsensætt

**Knudsensætt** er kennd við ættföðurinn *[[Lauritz Knudsen|Lauritz Michael Knudsen]]*' kaupmann, sem fæddur var í Ribe á Jótlandi þann 30. janúar árið 1779 og lést í Reykjavík þann 4. ágúst árið 1828. Ættmóðirin var kona hans, **Margrethe Andrea Hölter Knudsen** (1781 – 1849), sem hann kvæntist þann 29. október 1809. Hún hafði áður skilið við fyrri mann sinn, Claus Mohr, með sérlegu leyfi Jörundar þess sem kallaður var hundadagakonungur. Afkomendur þeirra hjóna mynda ættina sem við þau er kennd.

## Niðjar
Lauritz og Margrethe eignuðust 11 börn:

# Lauritz Michael Knudsen (1807 – 1864)
# Diðrik Vesty Knudsen (1810 – 1861)
# Knud Peder Knudsen (1811)
# Jens Andreas Knudsen (1812 – 1872)
# Kirstine Cathrine Knudsen (1813 – 1874)
# Christiane Dorothea Knudsen (1814 – 1859)
# Anna Margrét Knudsen (1815 – 1884)
# Jóhanna Andrea Lauritzdóttir Knudsen (1817 – 1883)
# Guðrún Sigríður Lauritzdóttir Knudsen (1818 – 1899)
# Abeline María Knudsen (1820)
# Ludvig Arne Knudsen (1822 – 1896)
Skábraut

**Skábraut** er beinn flötur sem er með horn minna en 90° á þyngdarsvið jarðar. Hægt er að nota skábraut til að auðvelda færslu af hlut um einhverja hæð þannig að í stað þess að lyfta hlutnum beint upp þá er honum ýtt eða hann dreginn upp skáflöt og þá er krafturnn sem þarf til að ýta/draga hlutinn minni á hverju augnabliki en annars. Samt er heildar vinnan framkvæmd sú sama ef talað eru um flöt sem hefur engann núning og meiri ef núningur er tekinn með.

Eitt af því fyrsta sem eðlisfræðinemar læra er hvernig kraftur virkar á hlut sem settur er á skábraut. Myndin til hægri er skýringamynd sem sýnir hina mismunandi krafta sem virka á hlutinn.

Það eru þrír kraftar sem eru að verki hér.

# Þverkrafturinn (N) sem virkar frá skábrautinni á hlutinn
# Þyngdarkrafturinn (mg) sem virkar lóðrétt niður
# Núningskrafturinn (f) sem virkar samhliða skábrautinni og í öfuga átt við þann kraft sem stýrir hreyfingu hlutarins.

Hægt er að skipta þyngdarkraftinum upp í tvo hluta, einn sem vegur upp á móti þverkraftinum og hefur stærð *m·g·cos(θ)* og annar sem vinnur samhliða skábrautinni og hefur stærð *m·g·sin(θ)*. Hluturinn færist niður nema að núningskrafturinn sé stærri en *m·g·sin(θ)*, þá stendur hluturinn í stað.
Fleygur

**Fleygur** er verkfæri sem er notað til að aðskilja tvo hluti, honum er þá oft lamið niður á milli tveggja hluta með þungum hamri eða sleggju. Þannig fleygar hafa oft litla mótstöðu á skáhliðum sínum við aðra hluti þannig að þeir smjúgi mjúkt á milli hlutanna. Einnig er hér mikilvægt að ef fleygurinn er stuttur og breiður þá þarf mikinn kraft á hann til að aðskilja hluti en ef hann er langur og mjór þá þarf lítinn kraft á hann.

Hinsvegar er hægt að nota fleyg sem stoppara, t.d. fyrir hurðir. Þá eru skáhliðar fleygsins með mikinn núning við yfirborðið sem hann er settur á þannig að hann hreyfist ekki þegar krafturinn af hlutnum sem hann á að halda kjurrum lendir á honum.

Fleygur er ein af svokölluðu einföldu vélunum sex í eðlisfræði.
Rafhleðsla

**Rafhleðsla** er eiginleiki þeirra öreinda, sem mynda rafsvið og getur ýmist verið já- eða neikvæð. SI-mælieining er kúlomb, sem samsvarar um 6,24 x 1018 *grunnrafeiningum* eða *einingarhleðslum*, sem er hleðsla stakra róteinda og rafeinda (með mismundandi formerkjum). Kvarkar eru smæstir öreinda og hafa 1/3 af hleðslu rót-/rafeindar, en þeir koma aldrei fyrir stakir í náttúrunni.

Jöfnur Maxwells fjalla um rafhleðslur á hreyfingu og tengir saman raf- og segulsvið.

## Tengt efni
* Kúlombskraftur
* Lorentzkraftur
* Rafstraumur
* Rafsvið
Rafrýmd

**Rafrýmd** (oftast bara kölluð **rýmd**) segir til um hversu mikla hleðslu rafsvið getur geymt. Einingin fyrir rafrýmd er í SI kerfinu farad og er jafngildi þess að rafsvið með 1 farad 1 kúlomb af hleðslu fyrir hvert volt af spennu sem er sett yfir það. Þ.e. 

::C = \frac{Q}{V}

þar sem C er rýmd rafsviðsins, Q er hleðslan í því og V er spennan yfir það.

## Þéttir

Hlutir sem hafa rafrýmd eru kallaðir þéttar. Þéttar koma í mörgum gerðum en algengasti er plötuþéttirinn sem samanstendur af tveim leiðurum aðskildir um *d* millimetra og hafa spennu V á milli sín, þá myndast rafsvið á milli platnanna og það rafsvið getur geymt Q mikið af rafhleðslu í sér og því hefur þéttirinn rýmd C eins og jafnan hér að ofan sýnir. Þessa jöfnu er hægt að rita fyrir svona plötuþétta sem

:C = \epsilon \frac{A}{d}

þar sem *ϵ* er rafsvörunarstuðullinn og *A* er flatarmál platnanna í fermetrum.

Þessi jafna breytist þó með lögun þéttisins.
Vignir Svavarsson

**Vignir Svavarsson** (fæddur 20. júní 1980) er íslenskur handknattleiksmaður sem leikur með þýska liðinu Lemgo en lék áður með Haukum.

Vignir lék með íslenska landsliðinu þegar það vann bronsverðlaun á Evrópumeistaramótinu í Austurríki 2010 og þegar það vann silfurverðlaun á ólympíuleikunum árið 2008.
Reykjavik Energy Invest

**Reykjavik Energy Invest** (eða **REI**) er viðskiptaþróunar- og fjárfestingararmur Orkuveitu Reykjavíkur. Fyrirtækið sérhæfir sig í starfsemi tengdri virkjun á jarðhitaorku. REI var stofnað í mars 2007. Ákveðið var þann 4. október 2007 að sameina Reykjavik Energy Invest og Geysir Green Energy  , en síðar var horfið frá því eftir að meirihlutaskipti urðu í borgarstjórn Reykjavíkur.

## Upphaf REI
Grunnhugsunin að baki REI var að nýta sérþekkingu sem byggst hefur upp innan Orkuveitu Reykjavíkur á sviði Jarðvarmanýtingar á erlendum vettvangi. Orkuveitan var eigandi félagsins að fullu í fyrstu. Bjarni Ármannsson kom síðan inn í hluthafahóp REI í september 2007. Þá var tilkynnt um markmið félagsins, að afla 50 miljarða í hlutafé sem nota ætti í framkvæmdir og rannsóknir. Bjarni sjálfur lagði til 500 miljónir í félagið. Stefnt var að því að Orkuveitan yrði eigandi 40 prósenta hluta í félaginu. 

## Deilur um sameininguna

Í byrjun október 2007 urðu málefni fyrirtækisins að miklu pólitísku bitbeini í borgarstjórn Reykjavíkur meðal meirihlutastjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Deilt var um hvort og hvenær Reykjavíkurborg ætti að selja hlut sinn í fyrirtækinu. Lyktaði þeim deilum með því að Framsóknarflokkur sleit stjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokk og tók upp nýtt samstarf við Frjálslynda flokkinn, Vinstri Græna og Samfylkinguna.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Ensk heimasíða Orkuveitu Reykjavíkur (Reykjavik Energy) 
* ''Saga Reykjavík Energy Invest''; grein í Fréttablaðinu 5. október 2007
* ''Vilja að Orkuveitan selji hlut sinn í REI''; grein í Fréttablaðinu 7. október 2007
* ''Svandís segir Bjarna og Hannesi gefnir peningar''; grein í Fréttablaðinu 6. október 2007
* ''Ósammála um innihald samningsins''; grein í Fréttablaðið 10. október 2007