open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Knörr

**Knörr** var einmastra, rásiglt seglskip sem notað var til úthafssiglinga og vöruflutninga í Norður-Evrópu og Norður-Atlandshafi á víkingaöld. 

Knerrir voru notaðir sem herskip í upphafi víkingaaldar. Frá miðri 10. öld, þróast knarrinn í hreint fluttningaskip, kaupskip.

Knerrir voru með háan súðbyrðing og kjöl, eitt mastur miðskips, rásegli, sennilega ferhyrndu, og hliðarstýri. Beitiásinn var rá sem strekkti seglið að neðan. Beitiásinn kom í veg fyrir að seglið slaknaði um of.  Skipin voru ekki góð í hliðarvindi, höfðu grunnan kjöl og notuðu ekki hliðarborð. Skipinu gat auðveldlega hvolft þegar vindurinn var mikill frá hlið undir fullum seglum. Í sterkum vindum þurfti að halda skipinu af þvervindi annars gat það borist langt frá fyrirhugaðri stefnu við slæm vindskilyrði. 

Gerð knarrarins var svipuð gerð langskipa, en þar sem þeir voru hærri og þyngri var þeim ekki róið. Á árunum 1957 fram til 1962 fundust fimm knerrir í Hróarskeldufirði þar sem fjörðurinn er mjög þröngur. Skipunum var vísvitandi sökkt og mynduðu þröskuld gegn óvinaskipum. Þekktasta af þessum skipum og það sem er best varðveitt er nefnt Skuldelev 1. Skipið er 16 m langt, um 4,5 m að breidd og telst hafa borið 24 tonn. Það er talið hafa verið smíðað um 1030. Endurgert er skipið sterklegt og borðhátt.

Á landnámstíma Íslands er talið að hin stærstu skipin hafi líklega verið lík Gokstadskipinu norska, það var hvorki borðhátt né burðarmikið, 23,3 m langt og 5,25 m breitt miðskips. Skip af gerðinni Skuldelev 1 munu hafa verið mun öruggari í siglingum til Íslands, og gagnast í tvísýnu veðri um Norðursjó, til skosku eyjanna og Færeyja og loks til Grænlands.

## Tengt efni
* Víkingaskip
* Langskip
* Grænlandsknörrinn
* Karfi
* Snekkja
## Tilvísanir


## Tenglar
* Helgi Þorláksson, Hver konar skip var knörr á tímum Eiríks rauða? https://www.visindavefur.is/svar.php?id=86011#vv_footnote_note_3
Neskaupstaður

**Neskaupstaður** er 1.460 manna (2024) bær við Norðfjörð á Austfjörðum. 

Bærinn var gerður að sérstökum hreppi, Neshreppi, árið 1913 en hafði fram að því heyrt undir Norðfjarðarhrepp. 
Neshreppur fékk kaupstaðarréttindi 1. janúar 1929 og hét eftir það Neskaupstaður. Norðfjarðarhreppur sameinaðist Neskaupstað á ný 11. júní 1994, að þessu sinni undir merkjum Neskaupstaðar.
Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Neskaupstaður Eskifjarðarkaupstað og Reyðarfjarðarhreppi undir nafninu *Fjarðabyggð*.

Bæjarstæðið er merkilegt fyrir þær sakir að vera mjög langt, það er bærinn liggur meðfram sjónum og nær um það bil 100 metra upp í hlíðina fyrir ofan á 6 km löngum kafla.

Í bænum er Boltafélag Norðfjarðar, íþróttafélagið Þróttur sem hefur náð hvað bestum árangri í blaki. Fjarðabyggð er með sameiginlegt lið í 2. deild karla í knattspyrnu. Þar er einnig  golfklúbburinn GN (Golfklúbbur Norðfjarðar). Klúbburinn starfrækir 9 holu golfvöll, Grænanesvöll. Völlurinn er á Grænanesbökkum við Norðfjarðará. Fjórðungssjúkrahúsið í bænum sinnir Austurlandi. Í bænum er Tónlistarskóli Neskaupsstaðar með lúðrasveit.

## Tengt efni
*Snjóflóðin í Neskaupstað 1974

## Eitt og annað
* Hverja verslunarmannahelgi er tónlistarhátíðin Neistaflug haldin í Neskaupstað. Í byrjun júlí er haldin þungarokkshátíðin Eistnaflug.
* Í eina tíð var Neskaupstaður stundum nefndur **Litla-Moskva** vegna þess að Alþýðubandalagið hafði mjög lengi hreinan meirihluta í bæjarstjórn. 
* *[[Síldarvinnsla Neskaupstaðar]]* er stærsta fyrirtækið í bænum.
* Seltulauf, sjaldgæf fléttutegund í útrýmingarhættu á Íslandi, vex við Neskaupsstað. Þetta er einn af örfáum fundarstöðum tegundarinnar á Íslandi.

## Tilvísanir
Ingólfur Júlíusson

**Ingólfur Júlíusson** (fæddur 4. maí 1970, dáinn 22. apríl 2013) var íslenskur tónlistarmaður, ljósmyndari og kvikmyndatökumaður. Hann spilaði meðal annars með pönkhljómsveitunum Q4U og Niður og gerði tónlistarmyndbönd fyrir færeysku þungarokkshljómsveitina Týr og íslensku rokkhljómsveitina Vonbrigði.
Ólafur Egill Egilsson

**Ólafur Egill Egilsson** (fæddur 12. október 1977) er leikari og leikstjóri, handritshöfundur og leikskáld, sonur Egils Ólafssonar og Tinnu Gunnlaugsdóttur.

Ólafur lék sitt fyrsta hlutverk í sjónvarpsmyndinni Silfurtunglið 1979. Hann útskrifaðist úr Leiklistardeild Listaháskólans vorið 2002 og hefur starfað með leikhópunum Vesturporti, Frú Emelíu og hjá Leikfélagi Reykjavíkur, Leikfélagi Akureyrar og Þjóðleikhúsinu. Lengst af sem leikari en einnig sem leikstjóri og leikskáld. Ólafur hlaut Grímuverðlaun fyrir besta leik í aðalhlutverki 2005 og besta leik í aukahlutverki 2015. Ólafur var valinn Leikskáld ársins 2012 fyrir leikgerð sína á bók Auðar Jónsdóttur Fólkið í Kjallaranum. Leiksýningin 9líf sem Ólafur bæði skrifaði og leikstýrði var valin Sýning ársins 2022 auk þess að slá öll aðsóknarmet í íslensku leikhúsi en leiknar voru 250 sýningar fyrir tæplega 140.000 áhorfendur. Ólafur skrifaði einnig handrit sýningarinnar Elly, sem sömuleiðis var leikin fyrir metfjölda áhorfenda, sýningar urðu 253, en áhorfendur  120.000 þar sem sýningar hófust á nýja sviði Borgarleikhússins áður en sýningin var færð yfir á stóra svið leikhússins. Meðal annara verka eru Ásta, leikverk um Ástu Sigurðardóttur listakonu sem sýnt var í Þjóðleikhúsinu árið 2023, Karitas 2014, líka í Þjóðleikhúsinu. Fólkið í kjallaranum 2010 í Borgarleikhúsinu og Brot úr hjónabandi 2016, líka í Borgarleikhúsinu.  

Ólafur Egill lék eitt af aðalhlutverkum í kvikmynd Þráins Bertelssonar Einkalíf (1996) og í kvikmyndunum Brúðguminn (2008) og Brim (2010) og söng með rokkhljómsveitinni Niður frá 1995 til 1997. Ólafur skrifaði handrit kvikmyndanna Brúðguminn, Brim, Eiðurinn, Sumarlandið og Kona fer í stríð. Fyrir handritið að Kona fer í stríð unnu Ólafur og meðhöfundur hans og leikstjóri kvikmyndarinnar Benedikt Erlingsson SACD verðlaunin á kvikmyndahátíðinni í Cannes, Kvikmyndaverðlaun Norðurlandaráðs auk hinna íslensku Edduverðlauna.

Ólafur er meðhöfundur fyrstu þáttaraðar sjónvarpsseríunnar Ófærð. Hann var sömuleiðis í höfundateymi sjónvarpsseríunnar Katla og skrifaði ásamt Benedikt Erlingssyni sjónvarpsseríuna Danska konan sem sýnd var í Ríkissjónvarpinu 2026. 

## Tilvísanir


## Tengill

*  á Internet Movie Database
Árskógsströnd

**Árskógsströnd** er strandlengja og byggðarlag við vestanverðan Eyjafjörð sem nefnt er eftir býlinu Stærra-Árskógi. Þar er kirkja sveitarinnar. Á ströndinni sem liggur á milli eyðibýlisins Hillna í suðri og nær að Hámundastaðahálsi í norðri eru tvö sjávarþorp: Litli-Árskógssandur (þaðan sem ferja siglir til Hríseyjar) og Hauganes. Árskógsströnd var sjálfstæður hreppur, Árskógshreppur, á milli 1911 og 1998 þegar hún sameinaðist Dalvíkurbyggð. Upp af Árskógsströnd skerst Þorvaldsdalur inn á milli fjallanna. Áður voru nokkrir bæir í dalnum. Þorvaldsá kemur úr Þorvaldsdal og fellur til sjávar milli Litla-Árskógssands og Hauganess. Hitaveita Dalvíkur fær mest af vatni sínu úr borholum við Birnustaðaborgir upp af Hauganesi.

Á Árskógsströnd hvílir Hrærekur konungur, einn konunga í íslenskri mold, utan og ofan við Kálfskinnsbæina. Hrærekshóll er nú friðaður. Um hann kvað Davíð Stefánsson þjóðskáldið frá Fagraskógi, eitt af sínum kunnu ljóðum.

Í Kálfskinni bjó líka Þorkatla sú hin illræmda, sem sveitungar hennar treystust ekki til að ráða af dögum en fengu til þess utansveitarmenn. Hún var dysjuð við hól þann, sem enn ber hennar nafn og heitir Kötluhóll, norðan í Kötlufjalli.

í Landnámu segir að Helgi magri sá er fyrstur nam land við Eyjafjörð, hafi komið að landi innan við Svarfaðardal en utan við Hrísey. Þar er víðast klungur við sjó og á sumum stöðum klettar en skárra þó er innar dregur með firðinum allt að Reitsvík. Talið er að Helgi hafi haft vetursetu á þessum slóðum, líklega í Hámundarstaðalandi. Um vorið gekk hann upp á Sólarfjöll og sýndist búsældarlegra sunnar með firðinum, flutti sig og byggði bæ og nefndi Kristnes. 

## Heimildir
* Erlingur Davíðsson ritstjóri: „Árskógsströnd“, *Dagur* 75. tbl., 26. október 1966, bls. 2- 5.
Mús

**Mús** er heiti á ýmsum tegundum lítilla nagdýra af músaætt. Þekktasta músategundin er húsamús (*[[Mus musculus]]*) sem býr í sambýli við menn um allan heim. Mýs eru yfirleitt taldar meindýr, þótt þær séu einnig vinsæl gæludýr og mikið notaðar sem tilraunadýr við vísindarannsóknir.

## Tegundir músa á [[Ísland]]i
* Húsamús (*[[Mus musculus]]*)
* Hagamús (*[[Apodemus sylvaticus]]*)
Nagdýr

**Nagdýr** eru fjölskipaðasti ættbálkur spendýra með um 2.000 til 3.000 tegundir. Flest nagdýr eru smá, en ein tegund, flóðsvínið, verður 45 kíló að þyngd. Það sem einkennir nagdýr eru stórar framtennur í efri og neðri góm sem eru rótopnar, þ.e. vaxa alla ævi svo dýrið verður að halda þeim við með því að naga stöðugt. 

Kanínur og hérar eru stundum talin til nagdýra, en þau voru árið 1912 færð undir annan ættbálk í flokkunarfræðinni. 

Hamstrar, kanínur, naggrísir og stökkmýs eru vinsæl gæludýr.

## Tilvísanir
Orrustuskip

**Orrustuskip** er öflugt herskip þar sem fara saman öflugar fallbyssur og þung brynvörn. Þau voru oftast nær notuð sem flaggskip og mikilvægustu skip flestra flotaeininga í seinni heimsstyrjöld, en urðu fljótelga úrelt eftir tilkomu flugskeyta og eru ekki lengur notuð í sjóherjum. 

Orrustuskip hafa í gegnum tíðina verið flokkuð eftir tímabili. Til einföldunar er yfirleitt miðað við orrustuskip frá því fyrir tíma vélvæðingar, gufuknúin orrustuskip og síðast 20. aldar orrustuskip.
Straumey

**Straumey** (færeyska: *Streymoy*) er stærsta eyja Færeyja og er 372 km² að stærð. Á henni er höfuðborgin Þórshöfn. Á Straumey búa um það bil 22.000 manns, flestir í Þórshöfn.

## Byggðir
Argir, Haldarsvík, Hoyvík, Hósvík, Hvalvík, Hvítanes, Kaldbak, Kirkjubøur, Kollafjørður, Kvívík, Langasandur, Leynar, Norðradalur, Saksun, Signabøur, Skælingur, Stykkið, Streymnes, Syðradalur, Tjørnuvík, Tórshavn, Velbastaður, Vestmanna.
Upsaströnd

**Upsaströnd** eða **Ufsaströnd** er strandlengja vestanvert við Eyjafjörð á milli Brimnesár við Dalvík í suðri og Ólafsfjarðarmúla í norðri. Ströndin er kennd við kirkjustaðinn Upsir við Brimnesá. Allmargir bæir voru á Upsaströnd frá fornu fari og má þar nefna Hól, Karlsá og Sauðanes. Dalvík er að hluta til á Upsaströnd. Þjóðvegurinn til Ólafsfjarðar liggur um ströndina.
Briggskip

**Briggskip** er tvímastra seglskip með rásegl á báðum möstrum, auk stagsegla og hugsanlega gaffalsegls á aftara mastrinu. Þessi tegund skipa kom fram um miðja 18. öld og var algeng fram á seinni hluta 19. aldar. Briggskip voru meðal algengustu kaupskipa á 18. öld þar sem þau voru afar hraðskreið þegar þau höfðu meðbyr. Til dæmis notuðu Danir þau mikið til að sigla til Indlands, Íslands og Grænlands. 

Nafnið er úr ensku og er dregið af nafni annarrar tegundar seglskipa; brigantínu.

## Tilvísanir
Gálmaströnd

Eftirfarandi staðir bera nafnið **Gálmaströnd**:
*Galmaströnd í Eyjafirði, einnig kölluð **Gálmaströnd** eða **Galmarströnd**.
*Gálmaströnd í Steingrímsfirði á Ströndum.
Galmaströnd

**Galmaströnd** er strandlengja sem liggur nær miðjum Eyjafirði að vestanverðu. Hún er nú talin ná frá Hörgárósum í suðri að eyðibýlinu Hillum í norðri.

 
Galmaströnd er kennd við Galma landnámsmann sem nam land í vestarverðum Eyjafirði á milli Þorvaldsdalsár og Reistarár, og því er ströndin kennd við hann að því er segir í Landnámabók. Á ströndinni er sjávarþorpið Hjalteyri og aðeins þar fyrir sunnan Dysnes sem var á sínum tíma í umræðunni sem mögulegur staður fyrir stóriðju. Á Dysnesi hafa fundist kuml úr heiðnum sið og merkar fornminjar.

Galmaströnd hefur einnig verið nefnd „Galmansströnd“ „Gálmaströnd“ eða „Galmarsströnd“.

Galmaströnd er í Hörgársveit (áður Arnarneshreppi). Þar hefur lengi verið þéttbýlt, enda ströndin grasgefin og gjöfull sjór á aðra hlið en há fjöll á hina með góða afrétt. 

Um „Galmarsströnd“ sagði skáldið Jón frá Pálmholti:

## Heimildir

* Jón frá Pálmholti: „Galmarsströnd“, Lesbók Morgunblaðsins, 23. tbl. bls. 6-7, 17. júní 1995.
*
* Vefur Örnefnastofnunar/Árnastofnunar: Örnefnið Gálma, skoðað 2. júní árskoðað 2010.
Látraströnd

**Látraströnd** er strandlengjan austan við utanverðan Eyjafjörð og nær frá Grenivík í suðri og norður á Gjögurtá. 

Ströndin dregur nafn sitt af bænum Látrum, sem fór í eyði 1942 og voru yst á ströndinni. Önnur eyðibýli á Látraströnd, talin suður frá Látrum: Grímsnes, Sker, Miðhús, Steindyr, Jaðar, Svínárnes, Hringsdalur og Hjalli. Syðsti bærinn er í byggð: Finnastaðir, rétt norðan Grenivíkur. Yfir ströndinni gnæfa fjöllin Kaldbakur, Skersgnípa og Einbúi. 

Á Látraströnd er lítið undirlendi og hvergi nema mjó ræma. Þar er snjóþungt og snjóa leysir seint á vorin. Vetrarbeit var því lítil vegna snjóþyngsla þótt þarna sé gott sauðland á sumrin og heyskapur var erfiður svo að bændur á ströndinni reiddu sig mjög á sjósókn. Snjóflóðahætta er víða á ströndinni og meðal annars eyddust tveir bæir þar í snjóflóði 1772. Fjórir létust en fimm komust lífs af.  Bæirnir á utanverðri ströndinni fóru allir í eyði fyrir miðja 20. öld og þar eru hvergi hús uppistandandi en tóftir og rústir sjást víða og skáli ferðafélagsins Fjörðungs er á Látrum. Vegarslóði liggur frá Grenivík út ströndina að Grímsnesi, um 7 kílómetrum fyrir sunnan Látra.

Í hlíðum Látrastrandar vex birkikjarr, fjalldrapi, einir og reyniviður inn á milli. Berjalyng er ríkulegt, bláber, aðalbláber og krækiber.

Látraströnd tilheyrir Grýtubakkahreppi í Suður-Þingeyjarsýslu.

## Látrar
Látrar á Látraströnd í Suður-Þingeyjarsýslu eru eyðibýli. Bærinn dró nafn sitt af sellátrum og kallaðist reyndar Sellátur til forna (í *Jarðabók* Árna Magnússonar og Páls Vídalín), og er nefndur Hvallátur í Landnámabók. Frá Látrum var mikil útgerð áður fyrr, og var bærinn ein mesta miðstöð hákarlaútgerðar á Íslandi. Sjást tóftir af bæjarhúsum og verbúðum frá fyrri tíð. Jóhann Bessason, smiður, byggði burstabæ á staðnum. Frægasti íbúi Látra var 
Látra-Björg, skáldkona.

Lending er þokkaleg fyrir litla báta. Frá Látrum er fær landleið í suður yfir Látrakleifar, torfær á sumrin og mjög illfær á vetrum. Ferðaskáli er í Látrum sem byggður var 2007 við grunn gamla bæjarins. Slysavarnarskýli var fyrir tíð skálans.

Í austur frá Látrum er leið yfir Uxaskarð til Keflavíkur.

## Myndir

File:Kindur.Látraströnd.jpg|Kindur ofan Látrakleifa.
File:Sorbus.Látraströnd.jpg|Reyniviður vex inn á milli birkikjarrs.
File:Látur.Látraströnd.jpg|Skálinn að Látrum og fjallið Einbúi í baksýn.
File:Skersgnípa2.jpg|Skersgnípa.
File:Látrakleifar 2025.jpg|Látrakleifar.


## Sjá einnig
*Látur

## Tenglar
* Gengið út að Látrum - Dagur, 2. september 1959

## Tilvísanir
Kulturformidlingen Norrøne Tekster og Kvad

**Kulturformidlingen norrøne tekster og kvad** er norskt sjálfseignarfyrirtæki i eigu íslendingsins Jon Julius Sandal. Tilgangur fyrtækisins er m. a. að miðla norrænum fornbókmenntum á veraldarvefnum gegnum samstarfsverkefnið *norrøne tekster og kvad*. Verkefnið geymir að mestu heimildir á stafréttri norrænu en að auki ýmsar þýðingar á nútíma norðurlandamálum og aðrar heimildir og ýtarefni. Meðal efnis eru m. a. Eddukvæði, Snorra-Edda, Dróttkvæði, Fornaldarsögur Norðurlanda, Konungasögur og Íslendingasögur.

Grunnur að verkefninu var lagður 1997 en verkefnið *norrøne tekster og kvad* opnaði fyrir almenning á slóðinni heimskringla.no 1. ágúst 2005. Kulturformidlingen norrøne tekster og kvad er skráð sem sjálfseignarfyrirtæki í norsku fyrirtækjaskránni.

## Tenglar
* heimskringla.no - norrøne tekster og kvad
* Idealister får Edda på nettet
* Ein som gjer noko av kjærleik 
* norsku fyrirtækjaskránni
Bæjarnúmeraskrá Gnúpverjahrepps

**Bæjarnúmeraskrá Gnúpverjahrepps** er listi yfir öll býli í Gnúpverjahreppi sem hafa fengið úthlutuðu bæjarnúmeri samkvæmt Markaskrá.

* 1A8 Skeljastaðir 9
* 2A8 Skriðufell
* 5A8 Hagi
* 7A8 Fossnes
* 8A8 Víðihlíð
* 9A8 Hamarsheiði
* 10A8 Hamarsheiði
* 12A8 Ásar
* 13A8 Stóra-Mástunga 1
* 14A8 Stóra-Mástunga 2

* 15A8 Minni-Mástunga
* 16A8 Skáldabúðir
* 17A8 Laxárdalur
* 19A8 Hlíð 2
* 20A8 Hæll I
* 21A8 Hæll II
* 22A8 Hæll III
* 23A8 Lækjarbrekka
* 24A8 Steinsholt 1
* 25A8 Steinsholt 2

* 26A8 Austurhlíð
* 27A8 Eystra-Geldingaholt
* 28A8 Vestra-Geldingaholt
* 29A8 Háholt
* 31A8 Skarð
* 32A8 Sandlækjarkot
* 35A8 Sandlækur
* 36A8 Breiðanes
* 37A8 Þrándarholt
* 39A8 Stöðulfell

* 40A8 Miðhús
* 42A8 Bólstaður
* 48A8 Þjórsárholt
* 50A8 Skaftholt
* 51A8 Minni-Núpur
* 52A8 Stóri-Núpur
* 53A8 Stóri-Núpur
* 54A8 Hamratunga
* 55A8 Hraunhólar
* 58A8 Brúnir

## Heimild
*
Dallas

**Dallas** er þriðja stærsta borg Texas-ríkis og níunda stærsta borg Bandaríkjanna með rúmlega 1,3 milljón manna en um 7,5 milljónir ef tekin eru með nálægar borgir og úthverfi (2020). Borgarstjóri Dallas er Eric Johnson.

Dallas/Fort Worth International Airport-alþjóðaflugvöllurinn og Dallas Love Field-flugvöllurinn eru nálægt borgarmörkunum og þjóna ríkinu hvað flugsamgöngur varðar.

## Íþróttalið
*Dallas Mavericks - Körfubolti
*Dallas Cowboys - Amerískur fótbolti
*Dallas Stars - Íshokkí
*Texas Rangers - Hafnabolti

## Vinabæir
Eftifarandi borgir eru vinabæir Dallas:

*  Brno (Tékklandi)
*  Dijon (Frakklandi)
*  Kirkuk (Írak)
*  Monterrey (Mexíkó)
*  Riga (Lettlandi)
*  Saratov (Rússlandi)
*  Taipei (Taívan)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Forseti Alþingis

**Forseti Alþingis** stýrir fundum Alþingis Íslendinga. Forseti Alþingis fer fyrir handhöfum forsetavalds í forföllum forseta Íslands. Mælt er fyrir um skyldur forseta Alþingis í þingskapalögum. Forseti Alþingis er kosinn af Alþingi.

Þórunn Sveinbjarnardóttir er núverandi forseti Alþingis. Hún er þingmaður Samfylkingarinnar.

Í fyrstu var Alþingi í Reykjavík einungis ráðgefandi aðili í málefnum Íslands.
Árið 1851 var Þjóðfundurinn haldinn í Reykjavík, til hans var kosið sérstaklega. Þó flestir þeirra sem hann sátu hafi verið alþingismenn þá hefur þjóðfundurinn ekki talist til reglulegra fundarhalda Alþingis. Á Þjóðfundinum var Páll Melsteð kjörinn fundarstjóri og Kristján Kristjánsson til vara.

† = Látinn / Látin

Árið 1849 var Árni Helgason kjörinn forseti en hann sagði af sér samstundis fyrir aldurssakir.
Jón Sigurðsson kom ekki til þings árin 1855, 1861 og 1863.

## ''Forseti Sameinaðs Alþingis''
Er Alþingi var samkvæmt stjórnarskrá falið löggjafarvald var því og skipt í tvær málstofur, efri deild og neðri deild. En fundir sameinaðs Alþingis höfðu úrslitavald í þeim málum sem rædd voru á þingi. 

## Forseti Alþingis
Eftir sameiningu Alþingis í eina málstofu var forseta Alþingis falin sú ábyrgð sem forseti Sameinaðs Alþingis hafði áður haft með höndum. Aukaþing eru sett að loknum kosningum.

## Tenglar
* Forsetar Ráðgjafarþinga af vef Alþingis
* Forsetar Sameinaðs Alþingis af vef Alþingis
* https://www.althingi.is/thingmenn/althingismannatal/sogulegur-frodleikur/forsetar-althingis/forsetar-althingis-1991-2010/ af vef Alþingis
* Lög um þingsköp Alþingis nr. 55 1991 31. maí
Skógur

**Skógur** er vistkerfi með ríkjandi trjágróðri sem þekur að minnsta kosti 1 hektara og að þekju-hlutfall fullorðinna trjáa sem eru að minnsta kosti 2 metra há sé um og yfir 10%. Séu trén lægri en 2 metrar að hæð kallast þau kjarr. Þetta er skilgreining skógasviðs FAO að öðru leyti en því að þar er gert ráð fyrir að hæð fullorðinna trjáa sé 5 metrar. Skógar hafa mikil áhrif á umhverfi sitt og skapa meðal annars kyrrara loftslag og svokallað nærloftslag (enska: *microclimate*). Auk þess bindur skógurinn loftraka, mengunarefni og rykagnir úr loftinu, temprar vatnsrennsli á leið til sjávar, dregur úr hávaða í þéttbýli og skapar verðmætar auðlindir sem eru óþrjótandi ef þær eru nýttar með sjálfbærum hætti.

## Ísland
Um 2% landsins eru vaxin skógi og kjarri. Birkiskógar telja þar mest en ræktaðir skógar með barrtrjám eru um fjórðungur af heildartölunni. Sitkagreni, stafafura og rússalerki hafa þrifist best. Þau eru meðal trjáa sem hafa náð yfir 20 metra hæð og er sitkagreni um 30 metrar hæst. 

## Orð tengd skógi
* **hlíðþang** - er forn kenning í skáldamáli og þýðir skógur. 
* **holt** - þýddi í fornu máli skógur, sbr: *sjá í gegnum holt og hæðir*. **Holtriði** var orð haft um þann sem bjó í skógi. 
* **lundur** - þýðir skógarlundur eða trjáþyrping. 
* **myrkviður** - er myrkur margslunginn skógur. 
* **mörk** - þýðir skógur, sbr.: *dýr merkurinnar* og Þórsmörk. 

## Eitt og annað
* Fyrsta bókin sem kom út um skógrækt á Íslandi hét: *Skógurinn og æskulýðurinn* (norska: *Skogen for de unge*) og kom út árið 1938. Hún var eftir hinn norska Chr. Gjerlöff, sem var rithöfundur og skipulagsfræðingur.  

## Tengt efni
* Skógrækt
*Barrtré
*Lauftré

## Tilvísanir


## Tenglar

* ''Skógræktin''; heimasíða Skógræktarinnar
* ''Um sögu skóganna á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959 
* ''Um stefnu skógræktarmála og framkvæmd þeirra næstu áratugi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944
* ''Íslandsskógar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999
* ''Menn og skógur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1971 
* ''Skógar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1928
* ''Barrskógur á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1947
*
Wellington

**Wellington** er höfuðborg Nýja-Sjálands. Þar búa um 432.600 manns (2024). Borgin er nefnd eftir hertoganum af Wellington. Wellington er syðsta höfuðborg heims.

## Tilvísanir
Gæðingur

**Gæðingur** kallast sá hestur sem hefur fimm gangtegundir, þ.e. að hann búi einnig yfir skeiði. Þeir hestar sem ekki búa yfir skeiði kallast klárhestar, eða klárar.

Í keppnum er gæðingum att saman í A-flokki, einnig nefndur *A-flokkur gæðinga*.
Lúði

**Lúði** er hallærisleg manneskja með litla félagsfærni. Orðið er að öllum líkindum stytting orðsins lúðulaki.

## Tengt efni
*Nörd
*Proffi
Jón forseti (togari)

**Jón forseti** var fyrsti togarinn eða botnvörpungurinn, sem smíðaður var sérstaklega fyrir Íslendinga. Hann var smíðaður á Englandi árið 1906 fyrir útgerðarfélagið Alliance hf. í Reykjavík, en hann sigldi í fyrsta sinn til heimahafnar 22. janúar 1907. Íslendingar höfðu áður eignast grunnslóðartogarann Coot notaðan, en Jón forseti var úthafstogari. Með komu Jóns forseta hófst bylting í atvinnusögu íslensks sjávarútvegs og atvinnulífs, en sagt hefur verið að þá hafi tækniöld hafist á Íslandi. Halldór Kr. Þorsteinsson var fyrsti skipstjóri Jóns forseta.

Jón forseti þótti stór togari á þeirra tíma mælikvarða, 233 brúttórúmlestir. Eins var mjög til hans vandað, svo mjög raunar, að hann var talinn jafngóður þeim togurum, sem þá voru bestir á Englandi. Hann stóð þeim jafnvel framar að því leyti að við smíði hans hafði hann var sérstaklega styrktur til siglinga á norrænum slóðum. Jón forseti var úr járni að mestu leyti, bæði skrokkur og yfirbygging. Í honum var gufuvél og var ganghraði um 10 mílur á klukkustund. Troll Jóns forseta var í meginatriðum af sama tagi sem enn tíðkaðist 100 árum síðar, en þó miklum mun minna, aðeins um 40 metrar að lengd (svipað og togarinn), og riðið úr hampi. Jón forseti var síðutogari eins og allir togarar þess tíma.

Nafn togarans var til heiðurs Jóni Sigurðssyni, helsta leiðtoga sjálfstæðisbaráttu Íslendinga, en til þess var tekið að valsmerkið, hið nýja merki heimastjórnarinnar, var við sigluhún, þegar skipið kom til landsins.  

Jón forseti strandaði um 1 leytið að nóttu til á rifi við Stafnes á Reykjanesskaga (milli Sandgerðis og Hafna) í illviðri þann 27. febrúar 1928. Fyrstu skip komu togaranum til aðstoðar um fimm klukkustundum seinna en gátu lítið aðhafst vegna veðurs. Á togaranum var 25 manna áhöfn og tókst með harðfylgi manna úr landi að bjarga 10 þeirra, en 15 fórust með skipinu. 

Þetta slys varð mjög til að ýta á eftir stofnun slysavarnadeilda á vegum Slysavarnafélags Íslands. Fyrsta björgunarsveit á vegum þess, var Sigurvon í Sandgerði, síðan kom Þorbjörn í Grindavík. Manntjónið í þessu slysi varð meðal annars til þess að Mæðrastyrksnefnd var stofnuð enda misstu mörg börn þarna föður sinn og fjölskyldan þar með fyrirvinnu.

Minnisvarði um strand togarans Jóns forseta var afhjúpaður á Stafnesi hinn 27. ágúst 2009. 

Fleiri skip hafa borið þetta nafn síðar, þar á meðal nýsköpunartogarinn Jón forseti (oft nefndur nýi Jón forseti), sem smíðaður var fyrir Alliance 1948. 

## Tenglar
* „Fiskveiðihlutafélagið Alliance 50 ára“, grein í Morgunblaðinu 18. október 1955.
* „100 ár frá Jóni forseta“, grein í Morgunblaðinu 24. janúar 2007
* „Bv. Jón forseti, fyrsti togarinn, sem smíðaður var fyrir Íslendinga“, grein eftir Loft Bjarnason útgerðarmann í Morgunblaðinu 22. janúar 1967
* „Jón forseti ferst“; grein í Morgunblaðinu 28. febrúar 1928
* „Jón forseti strandar“; grein í Ægi 1928

## Heimildir
Geðspítali

**Geðspítali** er sjúkrahús (einnig nefnd **geðsjúkrahús**) þar sem liggja inni sjúklingar sem þjást af geðrænum vandamálum, yfirleitt alvarlegum. Á slíkum sjúkrahúsum er reynt sem fremstur er kostur að ráða bug á þessum vandamálum og hjálpa sjúklingum að öðlast heilsu til að takast sjálfir á við daglegt líf.


## Tengt efni
* Kleppsspítali er geðspítali.
Landspítali

**Landspítali** er stærsta sjúkrahús á Íslandi og háskólasjúkrahús. Það varð til árið 2000 við samruna Landspítalans (Ríkisspítala), sem tók til starfa 20. desember 1930, og Sjúkrahúss Reykjavíkur (Borgarspítalans). Reglugerð um samrunann var gefin út 3. mars 2000. Stofnfundur spítalans var í Borgarleikhúsinu 16. maí 2000. Hinn nýi spítali nefndist **Landspítali - háskólasjúkrahús** (skammstafað **LSH**) til 1. september 2007, þegar nafninu var breytt í Landspítali, en skammstöfunin hélt sér.
http://varmi.landspitali.is/GoProWeb/gpweb.nsf/htmlpages/index2.html#frettir_4018


## Svið
Skipuriti Landspítala var breytt frá 1. október 2019. Á Landspítala eru nú þrjú svið; meðferðarsvið, aðgerðasvið og þjónustusvið. Einnig skrifstofa Landspítala en undir henni eru skrifstofa forstjóra, skrifstofa framkvæmdastjóra hjúkrunar og lækninga, skrifstofa fjármála og skrifstofa mannauðsmála.

## Stjórn
Framkvæmdastjórn stjórnar daglegum rekstri Landspítala. Hana skipa forstjóri og 8 framkvæmdastjórar. 

### Framkvæmdastjórn LSH
*Runólfur Pálsson forstjóri
* Anna Sigrún Baldursdóttir, framkvæmdastjóri skrifstofu forstjóra
* Gunnar Ágúst Beinteinsson, framkvæmdastjóri mannauðsmála
*Guðlaug Rakel Guðjónsdóttir, framkvæmdastjóri meðferðarsviðs
*Hlíf Steingrímsdóttir, framkvæmdastjóri aðgerðasviðs
*Jón Hilmar Friðriksson, framkvæmdastjóri þjónustusviðs
*Ólafur Baldursson, framkvæmdastjóri lækninga
*Ólafur Darri Andrason, framkvæmdastjóri fjármála
*Sigríður Gunnarsdóttir, framkvæmdastjóri hjúkrunar

## Sjá einnig
* Landspítalasjóður Íslands

## Tenglar
* Upplýsingavefur Landspítala (www.landspitali.is)

## Tilvísanir
Fylking (flokkunarfræði)

**Fylking** er heiti flokka lífvera og er fylking næsta stig neðan við ríki. Á latínu nefnist fylking, *phylum* þegar um dýr er að ræða en *divisio* séu plöntur til umfjöllunar. Byggist sú skipting á úreltri skiptingu lífheimsins í tvö ríki, plöntur og dýr. Dæmi um fylkingu er asksveppir (Ascomycota) sem ásamt kólfsveppum (Basidiomycota) og fjórum öðrum fylkingum mynda svepparíkið (Fungi).
Sigmund Johanson Baldvinsen

**Sigmund Johanson Baldvinsen** (f. 22. apríl 1931, d. 19. maí 2012) var skopmyndateiknari og uppfinningamaður í Vestmannaeyjum. Sigmund fæddist í Noregi og kom til Íslands þriggja ára gamall. Faðir hans var íslenskur og móðir hans var norsk. Sigmund ólst upp á Akureyri en fluttist svo til Vestmannaeyja. Hann var kvæntur Helgu Ólafsdóttur en hún er ættuð úr Vestmannaeyjum. 

## Skopmyndateiknari
Fyrstu teikningar Sigmunds í blöðum eru frá árinu 1960 eða 1961 en þá gerði hann forsíður fyrir Vikuna og Fálkann. Sigmund var þekktastur fyrir skopmyndir sínar í  Morgunblaðinu. Fyrsta mynd hans í Morgunblaðinu tengdist Surtsey og fyrstu landgöngu þar. Hún birtist í Morgunblaðinu 25. febrúar 1964.

Skopmyndateikningar voru í fyrstu aukavinna Sigmunds með starfi við verkstjórn í frystihúsum í Vestmannaeyjum en í Heimaeyjargosinu árið 1973 varð Sigmund fastráðinn við Morgunblaðið og var skopmyndateiknun aðalstarf hans frá þeim tíma.

## Uppfinningamaður
Sigmund var uppfinningamaður en vélstjóri að mennt. Hann hannaði fiskvinnsluvélar og fann upp sjálfvirkan sleppibúnað fyrir gúmbjörgunarbáta.

## Málaferli
Sigmund lenti í málaferlum út af skopmyndum sínum. Þýskur leynilögreglumaður var fenginn til landsins til að vinna að lausn Geirfinnsmálsins og Sigmund teiknaði skopmynd þar sem sást SS merki á búningi leynilögreglumannsins. Ritstjórar Morgunblaðsins voru dæmdir en Sigmund slapp við dóm því það vantaði eftirnafn hans við skopmyndina.

## Íslenska ríkið kaupir skopmyndir
Þann 15. desember 2004 keypti íslenska ríkið tíu þúsund teikningar eftir Sigmund og hyggst gera þær aðgengilegar á netinu.

## Heimild
*  Grein í Morgunblaðinu  16. desember, 2004
Nörd

Hugtakið **nörd** er einkum notað um manneskjur sem hafa afskaplega mikinn áhuga á tilteknu fyrirbæri, sérstaklega á sviði tækni og vísinda. Oft er öðru orði skeytt framan við orðið nörd til að gefa áhugasviðið til kynna; þannig er til dæmis algengt að talað sé um tölvunörda þegar átt er við fólk sem lifir og hrærist fyrir allt tengt tölvum.

Orðið nörd hafði eitt sinn niðrandi blæ og var gjarnan notað um fólk sem var hallærislegt, óvinsælt og óhæft í mannlegum samskiptum. Á síðustu árum hefur hugtakið aftur á móti fengið á sig jákvæðari blæ, sérstaklega þegar nördar nota það um sjálfa sig og aðra nörda. Þegar aðrir utan hópsins nota orðið getur það þó enn talist móðgun.

Orðið „nörd“ sást upprunalega í bók Dr. Seuss *[[If I Ran the Zoo]]*.

## Tengt efni
* Lúði
* Otaku
* Proffi

## Tengill
* 
* Nörd, Félag Tölvunarfræðinema við Háskóla Íslands
Proffi

Hugtakið **proffi** er yfirleitt notað í niðrandi merkingu um greinda einstaklinga sem standa sig vel í námi og hugsa um lítið annað en bóknám og þykjast vita betur en aðrir.

Dæmi um proffa er persónan Hermione Granger í Harry Potter bókunum eftir J. K. Rowling. 

## Tengt efni
* Lúði
* Nörd
Pompeii

**Pompeii** var rómversk borg nálægt þar sem borgin Napólí stendur nú. Í ágúst árið 79 grófst borgin ásamt borginni Herculaneum undir ösku í kjölfar mikils eldgoss úr Vesúvíusi. Út af þessu varðveittist borgin á nákvæmlega sama veg og hún var þegar hún grófst undir. 

Árið 1748 var byrjað að grafa borgina upp en úr þeim uppgreftri hefur komið mikið af þekkingu nútímans um líf á tímum Rómverja. Borgin er á heimsminjaskrá UNESCO.
Fiskvinnsluvél

**Fiskvinnsluvél** eru rafknúið verkfæri sem notað er til að vinna fisk, verja hann skemmdum og hluta hann  niður í sjávarafurðir sem auðveldara er að flytja, geyma og selja  á markaði. Fiskvinnsluvélar geta verið staðsettar í frystihúsum eða annars konar fiskiðjuverum í landi eða þær geta verið um borð í  vinnsluskipum eða verksmiðjuskipum. Margar ólíkar fiskvinnsluvélar mynda oft vinnslulínu í fiskvinnslu þar sem starfsfólk stýrir vélum og færibönd og lyftarar flytja fisk á mismunandi vinnslustigum á milli ýmissa fiskvinnsluvéla.

Nokkrar gerðir fiskvinnsluvéla:

* flokkunarvél
* flökunarvél
* roðflettivél
* söltunarvél
* sneiðingarvél
* plötufrystir
* uppþýðingarvél
* þvottatromla
* fleytitankur
* hrognaskiljari
* þurrtromla
* rækjudæla
* fiskidæla
* pillunarvél
* saltlausnarvél
* íshúðunarvél
* þurrkklefi
* reykskápur
* skreiðarpressa
* lausfrystir
* gellu-, kinna- og klumbuvélar
* hryggjavinnsluvél
E. E. Evans-Pritchard

**Edward Evan Evans-Pritchard** (21. september 1902 - 11. september 1973) var breskur mannfræðingur og átti sinn þátt í því að þróa félagsmannfræði í Bretlandi. Hann var prófessor við Oxfordháskóla og kenndi þar mannfræði á árunum 1946-1970.

Evans-Pritchard fæddist í Sussex á Englandi og nam við London School of Economics. Þar komst hann í kynni við hugmyndir mannfræðingsins Bronisław Malinowski sem m.a. var talsmaður þess sjónarhorns að rökhyggja byggi að baki því hvernig samfélög manna væru uppbyggð. 

Evans-Pritchard hóf sína fyrstu vettvangsrannsókn árið 1926 meðal Azande manna. Með þeirri rannsókn aflaði hann sér hvoru tveggja doktorsgráðu (1927) og efniviðar í bók sína *Witchcraft, Oracles and Magic Among the Azande* sem kom út árið 1937. Galdrar Azande manna voru eitt hans helsta hugðarefni og færði hann rök fyrir því að galdrar væru byggðir á rökhugsun og væru þar með rökrétt atferli.
 
Hann gerði síðar vettvangsrannsókn meðal Nuer manna í Afríku og gaf út bókina *The Nuer* árið 1940 sem telja má til þekktustu verka mannfræðinga 20. aldar. Í *The Nuer* kom fram áhugi hans á pólitísku skipulagi, uppbyggingu og hugsunarhætti fólksins sem hann rannsakaði.

Meðal samstarfsmanna Evans-Pritchard við Oxfordháskóla voru A. R. Radcliffe-Brown og Meyer Fortes, einnig mannfræðingar. Saman gáfu þeir út bókina *African Political Systems* þar sem þeir gerðu tilraun til að flokka afrísk stjórnkerfi í tvo hópa: með eða án miðstýrðs stjórnkerfis. Evans-Pritchard og Fortes höfðu báðir gert vettvangsrannsókn meðal hópa með liðskipt ættarkerfi og höfðu áhuga á því hvernig stjórnmál gengu fyrir sig í samfélögum án miðstýrðs stjórnkerfis.
 
 
Evans-Pritchard var sleginn til riddara árið 1971.

## Heimildir
*
Bronisław Malinowski

**Bronisław Kasper Malinowski** (7. apríl 1884 – 16. maí 1942) var pólskur mannfræðingur og af mörgum talinn merkasti mannfræðingur 20. aldar fyrir framlag sitt til etnógrafískra vettvangsrannsókna.

Malinowski er af mörgum talinn faðir vettvangsrannsókna þar sem hann var meðal þeirra fyrstu til að gera ítarlega og vandaða vettvangsrannsókn. Hann gerði vettvangsrannsókn meðal Tróbríandmanna og skráði niður af nákvæmni allt sem fyrir augu hans bar. Þessi aðferð hans varð aðferð mannfræðinnar: nákvæm rannsókn á litlum samfélögum. 

Hann aðhylltist virknishyggju og leit svo á að hver stofnun innan samfélagsins væri háð virkni annarra stofnana innan sama samfélags. Þá leit hann á samfélag Tróbríandmanna sem eitt heildstætt samfélag andstætt fyrri mannfræðingum 19. aldar eins og Edward Tylor og James Frazer sem alhæfðu aldrei um heilt samfélag heldur um stig hugsunar og tækni mannkyns.

## Heimild
*
Menntaskólinn á Egilsstöðum

**Menntaskólinn á Egilsstöðum** er framhaldsskóli við Tjarnarbraut á Egilsstöðum. Menntaskólinn er hýstur í tveimur byggingum, kennsluhúsi og heimavistarbyggingu sem einnig hýsir mötuneyti skólans og hátíðarsal. Íþróttahúsið á Egilsstöðum stendur á móti menntaskólanum. Skólinn var fyrst settur árið 1979. Skólinn býður upp á nám til stúdentsprófs og heldur einnig úti fjarnámi.

## Saga
Menntaskólinn á Egilsstöðum var fyrst settur 14. október 1979 þá einungis í heimavistarbyggingunni í bráðabirgðarkennslustofum. Árið 1983 var klárað að byggja seinni hluta heimavistarbyggingunnar og gat þá tekið við 130 nemendum á heimavistinni. Kennsluhús skólans var tekið í notkun 1989 og viðbygging við það árið 2006. 

## Spannar- og áfangakerfi
Haustið 2011 fékk skólinn leyfi til tilraunakennslu samkvæmt nýrri námskrá, byggðri á lögum um framhaldsskóla frá 2008. 
Nokkrar breytingar voru gerðar á kennsluháttum við skólann, skólaárinu var skipt í fjórar „spannir“ í stað tveggja anna. 

Þá eru nemendur að jafnaði í þremur áföngum yfir eina „spönn“ í stað þess að vera í t.d. 6 eða fleiri áföngum yfir önn. Þetta þýðir að hægt sé að klára áfanga á átta vikum. Stór hluti kennslustunda eru verkefnatímar þar sem nemendur vinna í verkefnum tengdum þeim áföngum sem þeir eru skráðir í.

## Námsbrautir
* Framhaldsskólabrautir 1 og 2 (til að undarbúa nemendur fyrir að fara á bóknámsbraut)
* Náttúrufræðibraut (náttúrufræðilína, heilbrigðislína, íþróttalína, málalína, tæknilína og verkfræðilína)
* Félagsgreinabraut (félagsgreinalína, heilbrigðislína, íþróttalína, málalína og tæknilína)
* Félagsliðabraut (hægt að velja milli sérhæfingum til  að starfa sem félagsliði með fötluðum eða öldruðum einstaklingum)
* Listnámsbraut (hönnunarlína, íþróttalína, myndlistarlína, málalína, tónlistarlína og tæknilína)
* Opin braut (íþróttalína, málalína og tæknilína)
* Starfsbraut

## Skólameistarar frá upphafi
* 1979 - 1989: Vilhjálmur Einarsson (fv. þrístökkvari)
* 1990 - 1993: Helgi Ómar Bragason jarðeðlisfræðingur
* 1993 - 1994: Ólafur Jón Arnbjörnsson, núverandi skólameistari Fisktækniskóla Íslands
* 1994 - 1995: Vilhjálmur Einarsson
* 1995 - 2008: Helgi Ómar Bragason
* 2008 - 2009: Þorbjörn Rúnarsson
* 2009 - 2016: Helgi Ómar Bragason
* 2016-*núverandi*: Árni Ólason

## Heimildir
Svensk Filmindustri

**AB Svensk Filmindustri** eða **SF** er sænskur kvikmyndaframleiðandi og stór dreifingaraðili fyrir kvikmyndir á Norðurlöndunum. Að auki rekur SF fjölda kvikmyndahúsa í Svíþjóð. Fyrirtækið var stofnað 27. desember 1919 með sameiningu Svenska Bio og Filmindustri AB Skandia.

## Tengill
*Heimasíða Svensk Filmindustri
Simone de Beauvoir

**Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir** (9. janúar 1908 – 14. apríl 1986) var franskur rithöfundur og heimspekingur. Hún skrifaði skáldsögur, rit um heimspeki, stjórnmál og þjóðfélagsmál, ritgerðir, ævisögur og sjálfsævisögu. Hún var fræðikona, femínisti og pólitískur aktívisti sem hún aðhylltist tilvistarstefnuna. 

Þekktust er hún fyrir fræðirit sitt *Le Deuxième Sexe* (Hitt kynið) frá 1949 en þar er að finna ítarlega athugun og greiningu á kúgun kvenna. Er ritið talið hafa lagt grunninn að samtímafemínisma.

## Tenglar
* 
*
Le Tigre

Hljómsveitin **Le Tigre** var stofnuð árið 1998 af Kathleen Hanna, fyrrum söngkonu hljómsveitarinnar Bikini Kill. Aðrir hljómsveitarmeðlimir eru Johanna Fateman og JD Samson. 

Tónlist Le Tigre er gjarnan lýst sem blöndu af raftónlist og póst-pönki, og textarnir eru flestir feminískir og pólitískir. 

## Tenglar
* Le Tigre World, vefsíða hljómsveitarinnar
Rafmagnsverkfræði

**Rafmagnsverkfræði** er ein af greinum verkfræðinnar. Hún fjallar um rafmagn, hagnýtingu þess, hönnun á tækjabúnaði og fjarskipti svo fátt eitt sé nefnt.

Rafmagnsverkfræði er kennd í háskólum úti um allan heim sem og í HÍ og HR við meistarastig. Víða um heim (m.a. í HÍ) er rafmagnsverkfræði kennd í námsbraut ásamt tölvuverkfræði (sem er náskyld grein). Sá sem lýkur slíkri námsbraut hlýtur gráðu í rafmagns- og tölvuverkfræði.

## Undirgreinar
Undirgreinar rafmagnsverkfræði eru margar og sumar þeirra þverfaglegar. Sem dæmi um undirgreinar má nefna:

* Fjarskiptaverkfræði
* Merkjafræði
* Mælitækni
* Nanótækni
* Rafeindatækni
* Raforkudreifikerfi
* Stýritækni
* Tölvustýringar
Robert Moog

Dr. **Robert A. Moog** (23. maí 1934 - 21. ágúst 2005) er bandarískur frumkvöðull í hönnun á tækjabúnaði til notkunar við tónlist. Þekktastur er hann fyrir að hafa fundið upp Moog-tóngervilinn (e. synthesizer). 

Moog tók B.Sc. gráðu bæði í eðlisfræði og rafmagnsverkfræði og útskrifaðist svo með doktorsgráðu í eðlisverkfræði frá Cornell-háskóla árið 1957. Hann lést af völdum heilaæxlis haustið 2005.

Moog-tóngervillinn hefur haft gríðarleg áhrif á vestræna tónlist allt frá því að hann kom fyrst á sjónarsviðið, þá eitt fyrsta rafhljóðfærið. Dæmi um tónlistarmenn sem notað hafa Moog-tóngervla eru Stevie Wonder og The Beatles (meðal annars á plötunni Abbey Road).

## Tengill
* Moog Music, fyrirtæki Bob Moog.
Bloodhound Gang

**The Bloodhound Gang** er bandarísk hljómsveit sem stofnuð var árið 1992 í Quakertown í Pennsylvaníu. Tónlist sveitarinnar er blanda af hipphoppi, pönki og rafpoppi en textarnir eru gamansamir og þykja grófir, í þeim er gjarnan gert grín að ýmsum tabúum samfélagsins. Kynlíf er sívinsælt yrkisefni sem og viðkvæm málefni eins og kynþættir, fötlun og sifjaspell. Mestar deilur spruttu vegna lagsins „Yellow Fever“ sem gerði út á miður geðslegar staðalímyndir af asískum konum, mikill þrýstingur varð þó til þess að lagið var ekki með á plötunni *One Fierce Beercoaster* eins og til stóð. Auk ásakana um kynþáttahatur hefur hljómsveitin verið sökuð um mikla karlrembu og fyrirlitningu í garð samkynhneigðra.

Frægasta lag Bloodhound Gang er vafalaust „The Bad Touch“ sem var á plötunni *Hooray for Boobies* sem kom fyrst út 1999. Lagið var lengi eitt vinsælasta óskalagið á MTV og hjálpaði til að gera plötuna að platínuplötu. Í laginu er að finna línuna: „You and me baby ain't nothin' but mammals so let's do it like they do on the Discovery Channel“ sem mætti þýða svo: „Þú og ég elskan erum bara spendýr þannig að gerum eins og þau gera á Discovery Channel“ (sem er sjónvarpsstöð sem sýnir mikið af náttúrulífsþáttum).

## Meðlimir
### Núverandi
* Jimmy Pop Ali - söngur, gítar, forritun
* DJ Q-Ball - snúningsborð, söngur
* Evil Jared Hasselhoff - bassi, bakraddir
* Lüpüs Thünder - gítar, bakraddir
* Willie the New Guy - trommur

### Fyrrum
* Bubba K Love
* Blue
* Byron
* Daddy Long Legs
* Foof
* Lazy I
* M.S.G.
* Piddly B
* Skip O'Pot2Mus
* Slave One
* Spanky G
* Tard-E-Tard
* White Steve
* Mr. Stinky Boots
* Thomas Bramwell

## Útgáfur
* *[[Dingleberry Haze]]* (1994) 
* *[[Use Your Fingers]]* (1995)
* *[[One Fierce Beer Coaster]]* (1996) US #57
* *[[Hooray for Boobies]]* (Evrópa: 1999, Bandaríkin: 2000) US #14, UK #37
* *[[Hefty Fine]]* (2005) US #24

## Tengill
* Opinber síða
Úlfur

**Úlfur** (fræðiheiti: *Canis lupus*) er spendýr af hundaættkvísl, náskyldur hundinum (*[[Canis familiaris]]*). Margir fræðimenn telja hunda og úlfa vera deilitegundir sömu dýrategundarinnar. Úlfar voru áður algengir um alla Norður-Ameríku, Evrasíu og Mið-Austurlönd en mikið hefur dregið úr stofnstærð vegna veiða og eyðingu náttúrulegra heimkynna af mannavöldum. Kvenkyns úlfur nefnist *úlfynja*, *vargynja* eða *ylgur*. 

## Undirtegundir
Í eina tíð var talið að til væru allt að 70 undirtegundir úlfa. Undanfarna áratugi hafa líffræðingar þó komið sér saman um lista yfir undirtegundir úlfa, þar sem eru 15 núlifandi undirtegundir (að tömdum hundum og dingóum meðtöldum) og tvær útdauðar undirtegundir þar að auki.

## Tilvísanir


## Tenglar

* 
* 
* 
*
Skelleysingjar

**Skelleysingjar** (fræðiheiti: *Aplacophora*) eru flokkur botnlægra lindýra sem lifa í sjó um allan heim. Í flokknum eru 28 ættir og um 320 tegundir. Þessi dýr eru lítil (styttri en 5 cm, en geta náð 30 cm), sívöl og ílöng og grafa sig niður í botnlagið á meira en 20 metra dýpi. Skelleysingjar voru eitt sinn flokkaðir sem sæbjúgu af fylkingu skrápdýra, en árið 1987 fengu þeir sinn eigin flokk í fylkingu lindýra.
Samlokur

**Samlokur** (fræðiheiti: *Bivalvia*) eru flokkur lindýra sem telur um þrjátíu þúsund tegundir. Samlokur lifa aðeins í vatni eða hafi og eru yfirleitt umluktar tvískiptri skel. Sumar samlokur festa sig við steina eða þara með spunaþráðum en aðrar grafa sig niður í botninn. Ýmsar tegundir samloka eru mikið notaðar í matargerð, s.s. ostra, kræklingur og hörpudiskur.
Hyrnuskeljar

**Hyrnuskeljar** (fræðiheiti: *Scaphopoda*) eru flokkur lindýra sem lifa á sjávarbotni. Hyrnuskeljar eru mjóar og sveigðar skeljar sem minna á tönn eða horn. Þær geta náð 15 cm lengd. Þær nota fótinn sem kemur út úr breiðari enda skeljarinnar til að grafa sig niður. Nokkur hundruð tegundir hyrnuskelja eru þekktar um allan heim.
Sniglar

**Sniglar** (fræðiheiti: *Gastropoda*) eru stærsti flokkur lindýra með 60-75.000 tegundir, þar á meðal land- og sæsnigla og ótal önnur sjávar- og vatnadýr. Sniglar eru venjulega með höfuð, sem á eru tveir fálmarar, og kviðlægan fót. Flestar tegundir eru með eina skel sem oftast er uppundin og myndar snúð eða kuðung. Sumar tegundir eru með nokkurs konar lok sem lokar skelinni eftir að dýrið dregur sig inn í hana. 

Í hefðbundinni dýrafræði var sniglum áður skipt í þrjá undirflokka: fortálkna (Prosobranchia), bertálkna (Opistobranchia) og lungnasnigla (Pulmonata) en þessi flokkun er nú að breytast og flestir farnir að flokka bertálkna (Opistobranchia) sér.

Sniglar eru með skráptungu, sem er tennt hornkennd tunga sem þeir nota til að skrapa fæðu og rífa hana, til dæmis lauf eða plöntur. 
 
## Heimild
Prince Buster

**Prince Buster** eða **Cecil Bustamente Campbell** (24. maí 1938 – 8. september 2016) var tónlistarmaður frá Jamaíka sem er talinn með upphafsmönnum ska- og rocksteady-tónlistar. Hann hóf feril sinn sem plötusnúður með því að reka hljóðkerfi (nokkurs konar ferðadiskótek) í Kingston fyrir Coxsone Dodd og þróaði þar sína eigin útgáfu af bandarískri ryþmablús-tónlist. 

Árið 1960 framleiddi hann plötu fyrir Folkes Brothers (mento-hljómsveit) undir gælunafninu Prince Buster. Platan sló í gegn og brátt fór Prince Buster að framleiða lög bæði eftir sjálfan sig og aðra og lagði megináherslu á ska. Frá 1963 átti hann margar metsöluplötur á Jamaíka. Á sama tíma fór hann í tónleikaferðir um Bretland og varð fyrstur tónlistarmanna frá Jamaíku til að eiga smáskífu á metsölulista þar (smáskífan *Al Capone*).

Á 8. áratugnum vann hann fyrst og fremst við að framleiða efni eftir aðra tónlistarmenn. Reggí hafði þá tekið við af ska-tónlist sem vinsælasta tónlistarstefnan á Jamaíka og Prince Buster lék meðal annars aukahlutverk í kvikmyndinni *[[The Harder They Come]]*, sem átti þátt í að koma reggítónlist á kortið um allan heim. Undir lok áratugarins var hann kominn í alvarleg fjárhagsvandræði vegna misheppnaðra viðskiptaævintýra, en bjargaðist þegar önnur bylgja ska-tónlistar gekk yfir í Bretlandi, með hljómsveitum eins og Madness og The Specials, auk pönkhljómsveita eins og The Clash, sem áttu til að taka upp gömul lög eftir Prince Buster.

Breska hljómsveitin Madness og tónlistarmaðurinn Judge Dread (Alexander Minto Hughes) eru nefnd eftir lögum eftir Prince Buster.

## Hljómplötur
**I Feel The Spirit* - FAB
**Fly Flying Ska* - 
**Pain In My Belly* - 
**Ska-Lip-Soul* - 
**It's Burke's Law* - 
**What A Hard Man Fe Dead* - 
**Prince Buster On Tour* - 
**Judge Dread Rock Steady* - 
**She Was A Rough Rider* - 
**Wreck A Pum Pum* - 
**The Outlaw* - 
**FABulous Greatest Hits* - 1963-1981 - FAB/Sequel (1993)
**15 Oldies but Goodies* - FAB
**Tutti Frutti* -Melodisc
**Chi Chi Run* - FAB
**The Message-Dub Wise* - 1972 - FAB/Melodisc
**Sister Big Stuff* - Melodisc
**Big Five* - Melodisc
**Jamaica's Greatest* - Melodisc
**Ten Commandments* - 1967 - RCA
**Dance Cleopatra Dance* - Blue Elephant
Nökkvar

**Nökkvar** (fræðiheiti: *Polyplacophora*) eru flokkur lindýra sem telur um 860 tegundir. Nökkvar eru með skrautlega skel á bakinu sem greinist í átta aðskildar skelplötur og geta því rúllað sér upp þegar þeir eru losaðir frá yfirborðinu. Flestir nökkvar finnast á steinum og í klettaskorum í fjöruborðinu þótt sumar tegundir lifi á meira dýpi.
Einskeljungar

**Einskeljungar** (fræðiheiti: *Monoplacophora*) eru flokkur lindýra sem talinn var með öllu útdauður til ársins 1952, þegar lifandi eintak fannst í djúpsjávarseti. Hingað til hafa fundist yfir tíu tegundir einskeljunga, en þeir lifa djúpt neðansjávar. Eins og nafnið gefur til kynna eru þessi lindýr með eina, flata og kringlótta skel og líkjast þannig nökkvum, eða öllu heldur olnbogaskeljum.
Fallvölt frægð

***Fallvölt frægð*** (enska: *The Harder They Come*) er kvikmynd frá Jamaíka frá árinu 1972. Í aðalhlutverki var reggísöngvarinn Jimmy Cliff sem leikur Ivanhoe Martin, en myndin er lauslega byggð á ævi Martins, sem var glæpamaður í Kingston á 5. áratugnum. Kvikmyndin átti stóran þátt í því að gera reggítónlist vinsæla í Bandaríkjunum. Titillagið var sungið af Jimmy Cliff, en meðal tónlistarmanna sem tóku þátt í gerð myndarinnar voru Prince Buster, The Maytals og Desmond Dekker.

## Tenglar
*
Alþjóðlega staðlastofnunin

**Alþjóðlega staðlastofnunin** (**ISO**) er alþjóðlegt fulltrúaráð sem samsett er af fulltrúum ríkisstaðlastofnana og sér um að setja fram alþjóðlega staðla fyrir viðskipti og iðnað. Eru þessir staðlar þekktir sem ISO staðlar. Hún var stofnsett 23. febrúar 1947.

Stofnunin er yfirleitt kölluð einfaldlega ISO (borið fram sem „ísó“). ISO stendur  fyrir enska heitið *International Organization for Standardization*, eða svipað. Annars er orðið ISO dregið af gríska orðinu *isos*, sem þýðir „jafngildur“.   Vegna þess að eigið nafn stofnunarinnar er mismunandi í hverju tungumáli ákváðu stofnendur hennar að nota „ISO“ sem alhliða stutt heiti á henni.

Þó að ISO flokki sjálfa sig sem óopinbera stofnun, er hún valdmeiri en flestar aðrar óopinberar stofnanir vegna þess að staðlar sem hún setur verða oft að lögum í gegnum milliríkjasamninga eða ríkisstaðla, og hagar hún sér yfirleitt meira eins og samtök með sterk tengsl við ríkisstjórnir. Meðlimir ISO teljast nokkur af stærri hlutafélögum heims og að minnsta kosti ein staðalnefnd frá hverju landi.

ISO starfar náið með Alþjóðlega raftækniráðinu (IEC) sem er ábyrgt fyrir stöðlun raftækja.

## Nokkrir ISO staðlar
:*Þessi listi er ókláraður. Þú getur hjálpað til með því að [https://is.wikipedia.org/w/index.php?title=Al%C3%BEj%C3%B3%C3%B0lega_sta%C3%B0lastofnunin&action=edit bæta við hann]*

* ISO 216 alþjóðlegur staðall fyrir pappírsstærðir.

* ISO 639 alþjóðlegur staðall fyrir skammstafanir á heitum tungumála og tungumálahópa.

* ISO 3166 alþjóðlegur staðall fyrir landfræðilega kóðun.

* ISO 4217 alþjóðlegur staðall fyrir kóðun gjaldmiðla.

* ISO 8601 alþjóðlegur staðall fyrir dagsetningar og tíma.

* ISO 8859-1 alþjóðlegur staðall fyrir stafakóðun latneska stafrófsins.

* ISO 9000 alþjóðlegur staðall fyrir gæðastjórnun í framleiðsluumhverfi.

* ISO 9001 alþjóðlegur staðall fyrir gæðastjórnun.

* ISO 14000 alþjóðlegur staðall fyrir umhverfisstjórnun í framleiðsluumhverfi.
* ISO 17100 alþjóðlegur staðall fyrir þýðingaþjónustu.

* ISO 14001 alþjóðlegur staðall fyrir umhverfisstjórnun.

* ISO 27001 alþjóðlegur staðall fyrir upplýsingaöryggi.

* ISO 31000 alþjóðlegur staðall fyrir áhættustjórnun.

## Heimildir