open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katatonia

**Katatonia** er sænsk þungarokkshljómsveit sem stofnuð var árið 1991 í Stokkhólmi af Jonas Renkse (trommur og söngur) og Anders Nyström (gítar). Í upphafi spilaði hljómsveitin doom-metal með dauðarokksröddum en fór í melódískari átt síðarmeir en hefur haldið þungarokksriffum í tónlist sinni. Mikael Åkerfeldt, vinur Renkse, úr hljómsveitinni Opeth ljáði plötunni *Brave Murder Day* röddu sína þegar Renske átti erfitt með dauðarokksraddbeitingu en Renkse tók við að nýju síðar og einbeitti sér að hreinni raddbeitingu.
Katatonia fellur ekki innan eins undirgeira þungarokks en meðal tónlistarstefna sem notaðar hafa verið til að lýsa tónlist þeirra hefur verið nefnt: Jaðarþungarokk, gothmetal, framsækinn málmur og *dark rock* þar sem textar þeirra hafa verið myrkir og þunglyndislegir. Meðal áhrifavalda þeirra er breska sveitin The Cure.

Haustið 2016 fór íslenska hljómsveitin Agent Fresco í tónleikaferðalag um Evrópu með Katatonia sem upphitunarband.

Árið 2025 gekk Anders Nyström, gítarleikari sveitarinnar frá 1991, úr henni. 

## Núverandi meðlimir
*Jonas Renkse – söngur
*Niklas Sandin – bassi
*Daniel Moilanen – trommur 
*Nico Elgstrand - gítar
*Sebastian Svalland – gítar

## Fyrrum meðlimir
* Anders Nyström – gítar, bakraddir (1991–1994, 1997–2025), hljómborð (1999–2025), bassi (1991, 1996)
*Guillaume Le Huche – bassi (1992–1994)
*Mikael Åkerfeldt – söngur (1996-1997)
*Fredrik Norrman – gítar (1996–1998, 1999–2009), bassi (1998–1999)
*Mikael Oretoft – bassi (1997–1998)
*Mattias Norrman – bassi (1999–2009)
*Daniel Liljekvist – trommur (1999–2014)
*Per Eriksson – gítar, bakraddir (2009–2014)
*Roger Öjersson – gítar, bakraddir (2016–2024)

## Breiðskífur
*Dance of December Souls (1993)
*Brave Murder Day (1996)
*Discouraged Ones (1998)
*Tonight's Decision (1999)
*Last Fair Deal Gone Down (2001)
*Viva Emptiness (2003)
*The Great Cold Distance (2006)
*Night Is the New Day (2009)
*Dead End Kings (2012)
*The Fall of Hearts (2016)
*City Burials (2020)
*Sky Void of Stars (2023)
*Nightmares as Extensions of the Waking State (2025)

## Tilvísanir
Hnúðlax

**Hnúðlax** (fræðiheiti: *Oncorhynchus gorbuscha*) er laxategund sem á ættir sínar að rekja til Kyrrahafs. Hnúðlax er einnig þekktur undir nafninu bleiklax. Hnúðlax er algengasta laxategundin á Kyrrahafssvæðinu. 

## Einkenni
Nafnið hnúðlax er dregið af hnýði sem myndast á baki kynþroska hængs. Hængarnir eru auðþekkjanlegir á húði þessum. Hrygnan þekkist á fíngerðu hreistri og hringlaga dökkum bletti á sporðblöðkum. Hrygnunni er stundum ruglað saman við atlantshafslax en þó er áberandi munur ef vel er að gáð. 

## Lífsferill
Hnúðlax er sá lax sem hefur stystan lífsferil af löxum í Kyrrahafinu eða um 2 ár frá hrogni til kynþroska lax. Hnúðlax er fremur lítill og er meðalþyngd frá 1,75 til 2,5 kg, þó eru alltaf undantekningar og finnast laxar  allt að 6 kg.

Hnúðlaxar eru ólíkir atlantshafslaxinum að því leyti að hnúðlaxar hrygna neðst í ám á meðan atlantshafslaxinn ferðast oft langt upp með ánni til að hrygna. Hnúðlax er mjög sjógengur í eðli sínu og gengur hann strax til sjávar eftir að hann kemur úr eggjunum. Hnúðlax lifir ekki eftir hrygningu svo segja má að líf þeirra sé fremur stutt.

## Útbreiðsla í Evrópu
Hnúðlax lifir í Kyrrahafinu og er mest veidda laxategund Norður-Kyrrahafs. Hann finnst sem flækingur í Evrópu en hann kemur að öllum líkindum frá Rússlandi. Í Rússlandi voru gerðar tilraunir til að sleppa hnúðlaxaseiðum í ár á Kólaskaga, Eftir nokkrar tilraunir varð til sjálfbær laxastofn á Kólaskaga og er talið að hann hafi dreift sér að einhverju leyti. Talið er að hnúðlax sé að ná fótfestu í nokkrum ám í Noregi. Sá Hnúðlax sem veiðist á íslandi er talinn koma frá Noregi. Lítið veiðist af hnúðlaxi á Íslandi en þó veiðast nokkrir á ári sem eru taldir flækingar. Á Íslandi er atlantshafslax eini sjálfbæri laxastofninn.

## Heimildir
* 
*  Fróðleikur um Hnúðlax (Oncorhynchus gorbuscha)  
* Óvelkominn gestur sem gæti numið hér land (Fiskifréttir 11. ágúst 2017)
* Har du fått pukkellaks i sommer? 17.7.2017 Norsk institutt for naturforskning
* Gunnar Jónsson (1983). *Íslenskir fiskar*. Fjölvaútgáfan, Reykjavík 519 bls.
* Þór Guðjónsson (1961). *Occurrence of Pink Salmon (Onchorhyncus gorbucha) in Iceland in 1960 and 1961*. ICES. Salmon and trout committee. 4 p.
## Tenglar
Sifjareynir

***Sifjareynir*** er náttúrulegur blendingur Urðareynis (*Sorbus rupicola*) með Reyniviði (*[[Sorbus aucuparia]]*), síðan aftur við *S. aucuparia*. Hann vex einvörðungu á eynni Arran við Skotland og er ógnað af tapi búsvæðis. 

## Tilvísanir
Morrissey

**Steven Patrick Morrissey** (fæddur 22. maí árið 1959), betur þekktur sem **Morrissey** er enskur og írskur tónlistarmaður.
Morrissey ólst upp í Manchester og var úr írskri kaþólskri fjölskyldu. Hann fékk ungur mikinn áhuga á tónlist og stofnaði aðdáendaklúbb New York Dolls þegar hann var unglingur. Sem ungur maður tók hann þátt í pönksenu Manchester og varð síðar tónlistarblaðamaður. Hann reis til frægðar sem söngvari og textahöfundur The Smiths sem starfaði frá 1982-1987. Eftir hóf hann sólóferil. 

Morrissey flutti til Los Angeles um miðjan 10. áratuginn.  Hann sendi frá sér sjálfsævisögu árið 2013. Morrissey greindi frá því 2015 að hann hafi farið í krabbameinsmeðferð. Knattspyrnumaðurinn Robbie Keane er náfrændi hans.

Morrissey hefur verið þekktur fyrir umdeildar skoðanir og yfirlýsingar, þar á meðal um siðleysi kjötáts.

Árið 2006 spilaði Morrissey á Íslandi.  Til stóð að hann myndi spila í Hörpu 2015 en hann var ósáttur við að kjöt væri selt í húsinu meðan hann spilaði. 

## Sólóplötur
*Viva Hate (1988)
*Bona Drag (1990)
*Kill Uncle (1991)
*Your Arsenal (1992)
*Vauxhall and I (1994)
*Southpaw Grammar (1995)
*Maladjusted (1997)
*You Are the Quarry (2004)
*Ringleader of the Tormentors (2006)
*Years of Refusal (2009)
*World Peace Is None of Your Business (2014)
*Low in High School (2017)
*California Son (2019)
*I Am Not a Dog on a Chain (2020)
*Make-Up Is a Lie (2026)

## Tenglar
* Morrissey á Allmusic
## Tilvísanir
Santiago Cabrera

**Santiago Cabrera** (fæddur 5. maí 1978 í Venezuela) er leikari af breskum og chileískum ættum. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sín sem *[[Isaac Mendes]]* í *[[Heroes]]*, *[[Lancelot]]* í *[[Merlin]]* og *[[Aramis]]* í *[[The Musketeers]]*. Cabrera er giftur leikstjóranum Önnu Marcea og eiga þau einn son sem fæddist í apríl, 2016.

## Leiklistarferill

## Tenglar
* 

## Heimildir
Ragnhildur Stefánsdóttir

**Ragnhildur Stefánsdóttir** (f. 28. júní 1958) er íslenskur myndhöggvari. 

Ragnhildur stundaði nám við Myndlista- og handíðaskólann á árunum 1977-1981 og lauk MFA gráðu frá Listaháskólanum Carnegie Mellon University í Pittsburgh í Bandaríkjunum árið 1987.

Meðal þekktustu verka Ragnhildar er höggmynd af Ingibjörgu H. Bjarnason, fyrstu konunni sem tók sæti á Alþingi. Styttan er við Skála, viðbyggingu Alþingishússins við Kirkjustræti í Reykjavík. Styttan var vígð á hátíðarsamkomu sem haldin var í tilefni 100 ára afmælis kosningaréttar kvenna þann 19. júní 2015.

## Tilvísanir
R.E.M.

**R.E.M.** var bandarísk rokkhljómsveit sem starfaði í yfir þrjá áratugi; frá 1980 til 2011. Sveitin var stofnuð í Athens í Georgíufylki af söngvaranum Michael Stipe, gítarleikaranum Peter Buck, bassaleikaranum Mike Mills og trommaranum Bill Berry. Tónlist þeirra hefur verið talin til jaðarrokks.

Árið 1983 gáfu þeir út sína fyrstu plötu, *Murmur*, og hlutu hljómgrunn með tíðum tónleikum og spilunum í menntaskólaútvarpi (college radio). Sveitin átti smáskífusmell árið 1987  með laginu *The One I Love.* En með plötunum *Out of Time* (1991) og *Automatic for the People* (1992) náði sveitin miklum vinsældum. Berry yfirgaf hljómsveitina árið 1997 og R.E.M. hélt áfram sem tríó. Hljómsveitin ákvað að leggja upp laupana árið 2011 í sátt. 

R.E.M. studdi ýmis mannréttinda og umhverfismál á ferli sínum.

## Meðlimir
*Bill Berry - trommur og ásláttarhljóðfæri, söngur (1980-1997)
*Peter Buck - gítar, mandólin, banjó (1980-2011)
*Mike Mills - bass, söngur, píanó og hljómborð (1980-2011)
*Michael Stipe - söngur (1980-2011)

## Breiðskífur
*Murmur (1983)
*Reckoning (1984)
*Fables of the Reconstruction (1985)
*Lifes Rich Pageant (1986)
*Document (1987)
*Green (1988)
*Out of Time (1991)
*Automatic for the People (1992)
*Monster (1994)
*New Adventures in Hi-Fi (1996)
*Up (1998)
*Reveal (2001)
*Around the Sun (2004)
*Accelerate (2008)
*Collapse into Now (2011)

## Safnplötur
*Part Lies Part Heart Part Truth Part Garbage: 1982-2011 (2011)

## Tilvísanir
Kjarrölur

**Kjarrelri** eða **Kjarrölur** (fræðiheiti: *Alnus viridis*) er margstofna runni af birkiætt. Það er ljóselsk tegund og nær að 2 m á hæð. Undirtegund hans, sitkaölur (Alnus viridis ssp. sinuata), er notuð í skógrækt hérlendis.

## Sjá einnig
*Alnus alnobetula
*Grænölur

## Tilvísanir
Michael Moore

**Michael Francis Moore** ( fæddur 23. apríl árið 1954 í Flint, Michigan ) er bandarískur kvikmyndagerðarmaður og aðgerðasinni. Hann hefur gert fjölda þátta og heimildarmynda og hefur meðal annars verið gagnrýninn á kapítalisma, stríð og byssueign.

## Heimildarmyndir
Fyrsta heimildarmynd hans var Roger and Me sem fjallar um hrun bílaiðnaðarins í heimabæ hans Flint í Michigan. Moore rannsakar ástæður skólafjöldamorðanna í Colorado árið 1999 í Bowling for Columbine. Í Fahrenheit 9/11 gagnrýnir hann stefnu George W. Bush og stríðið gegn hryðjuverkum. Í Slacker Uprising leitast hann við að hverja Bandaríkjamenn til að kjósa í forsetakosningum. Í Sicko lítur Moore gagnrýnum augum á bandaríska heilbrigðiskerfið.  fjallar um efnahagskreppuna 2008 í Bandaríkjunum. 

Í mynd sinni Where to invade next sankar hann hugmyndum frá ýmsum löndum til að færa Bandaríkjunum. Moore heimsótti Ísland og ræddi hann meðal annars við Vigdísi Finnbogadóttur, Jón Gnarr, Höllu Tómasdóttur og sérstakan saksóknara:Ólaf Þór Hauksson.

## Önnur verk
Moore stjórnaði þáttunum *TV Nation* með BBC og þáttunum *The awful truth* á 10. áratugnum. Moore samdi og leikstýrði grínmyndinni *Canadian Bacon* með John Candy og Alan Alda í aðalhlutverkum. Myndin fjallar um hugsanlegt stríð milli Bandaríkjanna og Kanada. 

Moore hefur ritað 8 bækur og er ein þekktasta af þeim Stupid White Men.

Hann hefur leikstýrt tónlistarmyndböndum með Rage Against the Machine, R.E.M. og System of a Down

## Heimildarmyndir
*Roger & Me (1989)
*Pets or Meat: The Return to Flint (1992)
*The Big One (1997)
*And Justice for All (1998)
*Bowling for Columbine (2002)
*Fahrenheit 9/11 (2004)
*Sicko (2007)
*Slacker Uprising (2008)
*Capitalism: A Love Story (2009)
*Where to Invade Next (2015)
## Bækur
*Downsize This! Random Threats from an Unarmed American. (1996)
*Adventures in a TV Nation. (1998) 
*Stupid White Men ...and Other Sorry Excuses for the State of the Nation! (2002)
*Dude, Where's My Country? (2003)
*Will They Ever Trust Us Again? (2004) 
*The Official Fahrenheit 9/11. (2004)
*Mike's Election Guide 2008. (2008)
*Here Comes Trouble: Stories from My Life. (2011)

## Heimild

## Tilvísanir
Fáni Kína

Fáni Alþýðulýðveldisins Kína var tekinn upp við stofnun þjóðarinnar í júni 1949. Fáninn er rauður með eina stóru stjörnu í vinstra horninu og fjórar minni stjörnur í kringum hana. Stærsta stjarnan táknar samheldni undir stjórn Kommúnistaflokks Kína og hinar minni stjörnurnar tákna fjórar samfélagstéttir Kína. Rauði liturinn táknar kommúnistabyltinguna. Fáninn var hannaður af Zeng Liasong en var hann valinn úr 38 fánum í lokavali úr um 3000 fánum sem voru sendnir til ríkisstjórnarinnar. 

## Tilvísanir
Bangsímon

**Bangsímon** (enska: *Winnie-the-Pooh*) er aðalpersóna í barnabókaröð eftir breska rithöfundinn A.A. Milne. Tvær bækur um hann komu út árin 1926 og 1928, báðar myndskreyttar af E. H. Shepard.

Frá 1977 hefur The Walt Disney Company framleitt röð vinsælla teiknimynda um Bangsímon.

Íslenskt nafn titilpersónunnar, Bangsímon, er upphaflega fengið úr þjóðsögum Jóns Árnasonar.

## Tilvísanir
Nútími

**Nútími** er hugtak sem vísar bæði til ákveðins sögulegs tímabils (til dæmis nýaldar eða tímans eftir iðnbyltinguna um 1800) og tiltekinna gilda, viðhorfa og athafna eins og trúleysi, einstaklingshyggju og þéttbýlisvæðingu sem er stillt upp sem andstöðu við einkenni „eldri“ samfélaga, eins og hefðir, trú og samhygð. Hugtakið er þannig gjarnan notað með vísun í einhvers konar rof milli „okkar tíma“ og fortíðar sem getur verið eftir atvikum miðaldir, endurreisnin eða upplýsingin. Ýmsar heimspeki- og listastefnur hafa vísað í hugtakið í gegnum tíðina, eins og módernismi og nútímalist. 

Franska ljóðskáldið Charles Baudelaire notar hugtakið *modernité* árið 1863 í ritgerðinni *Le Peintre de la vie moderne* („Málari nútímalífs“) til að lýsa tilveru stórborgarbúa sem einkennist af ómarkvissu flandri milli tímabundinna upplifana og viðburða. 

Ýmsir höfundar líta svo á að nútíminn hafi í raun liðið undir lok á 20. öld, ýmist með Síðari heimsstyrjöld, stúdentaóeirðunum á 7. áratugnum eða síðkapítalisma. Þekktastur þeirra sem talað hafa um eftirnútíma sem sögulegt tímabil er franski heimspekingurinn Jean-François Lyotard í bókinni *La condition postmoderne* árið 1979. Áður hafði hugtakið „póstmódernismi“ verið notað um árabil til að lýsa tilteknum stefnum í myndlist, tónlist og arkitektúr.
Bakmælt hljóð

**Bakmælt** teljast þau málhljóð sem mynduð eru aftan við -k. Aðeins eitt bakmælt hljóð er í íslensku -h.
Úlfabaunir

**Úlfabaunir** (líka kallað **lúpína**) er ættkvísl dulfrævinga í ættinni Fabaceae. Yfir 200 tegundir tilheyra ættkvíslinni, með meginútbreiðslu í Norður og Suður Ameríku. Minni útbreiðslusvæði eru í Norður-Afríku og við miðjarðarhafið. Fræ ýmissa tegunda úlfabauna hafa verið notuð sem fæða í yfir 3000 ár við miðjarðarhaf og í allt að 6000 ár í Andesfjöllum (Uauy et al., 1995), en þau hafa aldrei fengið sömu viðurkenningu eins og sojabaunir eða baunir eða aðrar belgjurtir. Megin úlfabaun Andesfjalla *[[Lupinus mutabilis]]* var ræktuð í stórum stíl, en ekkert erfðaval annað en að velja stærri og vatnsmeiri fræ hafa verið gerð. Notendur lögðu fræið í bleyti til að fjarlægja megnið af beiskjuefnunum og elduðu þau til að gera þau æt, eða létu þær sjóða og þurrkuðu þær til að búa til *kirku*. Spænsk áhrif leiddu til breytinga á mataræði innfæddra og aðeins nýlega hefur áhugi á úlfabaunum vaknað á ný.
Tegundirnar nýta sér samlífi við Bradyrhizobium gerla til að vinna nitur úr lofti.
Alaskalúpína hefur verið notuð í landgræðslu á Íslandi.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Evrópukeppnin í knattspyrnu 2016

**Evrópukeppnin í knattspyrnu karla** fór fram í Frakklandi árið 2016. Í fyrsta sinn voru 24 lið og í fyrsta sinn komst íslenska landsliðið á stórmót. Ísland var meðal 5 liða sem voru í fyrsta sinn í lokakeppninni en hin voru Albanía, Norður-Írland, Slóvakía og Wales.

Keppnin hófst þann 10. júní og lauk með úrslitaleik 10. júlí 2016. Riðlar voru sex og fjögur lið í hverjum þeirra. Í úrslitum mættust Frakkland og Portúgal og stóðu Portúgalir uppi sem sigurvegarar.

Keppnisvellir voru í Bordeaux, Lens, Lille, Lyon, Marseille, Nice, París, Saint-Étienne og Toulouse. 

## Riðlar
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### D-riðill

### E-riðill

* Ítalir höfnuðu í efsta sæti á innbyrðisviðureign við Belga.

### F-riðill

## Útsláttarkeppnin

### 16-liða úrslit

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Úrslitaleikur

## Tilvísanir
Oscar Lewis

**Oscar Lewis** (25. desember 1914 – 16. desember 1970) var bandarískur mannfræðingur. Hann er einkum þekktur fyrir kenningu sem hann setti fram um menningu fátækra. Hann taldi að fólk sem elst upp við fátækt tileinki sér ákveðin gildi eða hegðunarmynstur sem hjálpar því að glíma við ýmis vandamál, en þessi sömu gildi gera það einnig að verkum að fátæku fólki gengur erfiðlega að brjótast úr fátækt. Lewis taldi meðal annars sterk fjölskyldubönd og það að lifa í núinu slík gildi. Kenning Lewis hefur verið umdeild.
Doppureynir

**Doppureynir** eða **Týrólareynir** (*Sorbus austriaca*) er tegund af reyni sem var fyrst lýst af Günther von Mannagetta und Lërchenau Beck og fékk sitt núverandi nafn af Johan Teodor Hedlund. Hann líkist alpareyni. Útbreiðsla er í fjalllendi Austurríkis og á Balkanskaga. Hæð 6-10 metrar.

## Undirtegundir
Tegundin skiptist í eftirfarandi undirtegundir: 

* *S. a. austriaca*
* *S. a. croatica*
* *S. a. hazslinszkyana*
* *S. a. serpentini*

## Tengill
*Umfjöllun Gróðrarstöðvarinnar Þallar

## Tilvísanir
Litlatré

**Litlatré** er bók eftir Óla Ágústar sem kom út hjá bókaútgáfunni Tindi á Akureyri árið 2012. Hún er um hugleiðingar höfundar sem birtust á netinu. Megnið af bókinni er skrifað í sumarbústað þar á sex ára tímabili. Morgunblaðið gaf bókinni 3 stjörnur af fimm mögulegum.

## Heimildir
Devonreynir

**Devonreynir** (*Sorbus devoniensis*) er reynitegund sem er einlend á Bretlandseyjum; Devon, Cornwall, Somerset og Írlandi.

## Tilvísanir
Kínareynir

**Kínareynir** er reynitegund 
upprunin frá Sichuan, Tíbet og Yunnan í Kína.
Hann verður 4-6 metra hátt tré eða runni. Berin eru bleik að lit.

## Tenglar
*Einkagarðar - Kínareynir 
## Tilvísanir
Oddur Hjaltalín

**Oddur Hjaltalín** (12. júlí 1782 – 25. maí 1840) var landlæknir, fræðimaður og skáld. Oddur kemur fyrir sem persóna í Þjóðsögum Jóns Árnasonar. 

Oddur var sonur Jóns Hjaltalíns, prests og skálds á Kálfafelli. Hann þjónaði síðast á Breiðabólstað á Skógarströnd, sonar Odds Hjaltalín, lögréttumanns á Rauðará við Reykjavík, sonar Jóns Hjaltalíns sýslumanns og ættföður Hjaltalínsættarinnar, síðasta ábúandans á landnámsbýlinu Vík (þ.e. Reykjavík). Móðir Odds landlæknis var Guðrún Jónsdóttir frá Bjarnanesi í Austur Skaftafellssýslu. Hún var fyrri eiginkona Jóns. Hálfbróðir Odds, samfeðra, var Jón Hjaltalín, landlæknir og forstöðumaður Læknaskólans

Oddur lauk stúdentsprófi við Hólavallaskóla í Reykjavík 1802, lærði læknisfræði hjá Jóni Sveinssyni landlækni í eitt ár. Síðan stundaði Oddur nám við Hið konunglega kírúrgíska akademí í Kaupmannahöfn og lauk þaðan reynsluprófi 1807. Hann var skipaður læknir í suðurhéraði Vesturamtsins 1807 en komst ekki til Íslands vegna Napóleonsstyrjaldanna. Þess í stað var hann herlæknir á Jótlandi og aðstoðarlæknir á Norður-Jótlandi og við nokkur hersjúkrahús. Hann var settur landlæknir 1816-1820 og 1829-31 en lengst af var hann læknir í Vesturamti, búsettur í Bjarnarhöfn. Páll Eggert gefur Oddi Hjaltalín þau eftirmæli, að hann hafi verið vel gefinn maður, stórbrotinn og drykkfelldur,
hagmæltur nokkuð. Um hann orti Bjarni Thorarensen fræg eftirmæli.

## Rit
* Hjálparmeðöl til að koma drukknuðum til lífs (1817) 
* Íslensk grasafræði (1830) 
* Nýtt lesrím (1817)
* Reglur fyrir kúabólusetjara (1817) 
* Ritgjörð um birkiskóga viðurhald (1827) 
* Stutt ávísan fyrir aðra en lækna um endurlífgun dauðfæddra barna (1820) 
* Um Birkiskóga vidurhald, sáningu og plöntun á Íslandi (1848) 

## Tilvísanir


## Tenglar
* „Oddur Hjaltalín“; grein í Sunnanfara 1897
* „Óblíð ævikjör en glæsilegur orðstýr“; grein í Degi-Tímanum 1997
* Eftirmæli Bjarna Thorarensen um Odd Hjaltalín
Scandinavian Airlines

**Scandinavian Airlines** (áður *Scandinavian Airlines System*, skammstafað **SAS**) er norrænt flugfélag sem var stofnað árið 1946 þegar sænska flugfélagið Svensk Interkontinental Lufttrafik, norska ríkisflugfélagið Det Norske Luftfartselskap og Danska ríkisflugfélagið Det Danske Luftfartselskab mynduðu bandalag vegna Ameríkuflugs. Flugfélagið er að hluta í ríkiseigu þannig að danska og norska ríkið eiga 14,3% hvort og sænska ríkið 21,4%. Höfuðflugvellir félagsins eru þrír: Kastrupflugvöllur í Kaupmannahöfn, Gardermoenflugvöllur hjá Osló og Arlandaflugvöllur í nágrenni Stokkhólms. Félagið er einn af stofnaðilum flugbandalagsins Star Alliance.
SAS

**SAS** getur átt við:
* norræna flugfélagið Scandinavian Airlines
* sérsveit breska hersins, Special Air Service
* bandaríska hugbúnaðarfyrirtækið SAS Institute sem framleiðir samnefndan hugbúnað
Smáríki

**Smáríki** eða **örríki** eru almennt viðurkennd sjálfstæð ríki í , með ýmist fáa íbúa og/eða lítið landsvæði.  sem slík eru talin rekja rætur sínar til  árið 1648, þar sem hið anarkíska stjórnskipulag, sem enn er við lýði, komst á. Með Vestfalíu-samningunum urðu sjálfstæði ríki til. Það er þó ekki fyrr en 1919 sem alþjóðastjórnmál sem fræðigrein kemst á laggirnar, en hún er alla jafna kennd við fyrri heimsstyrjöldina. Eftir hremmingar styrjaldarinnar fannst mönnunum þeir vera knúnir til þess að koma í veg fyrir að álíka eyðilegging gæti nokkurn tímann endurtekið sig. M.ö.o. ástæðan fyrir tilvist (i. *raison d’être)* alþjóðastjórnmála er að koma í veg fyrir stríð. Eðli málsins samkvæmt er lítið fjallað um smáríki í alþjóðastjórnmálum, en vert er að hafa í huga að margur er knár þótt hann sé smár. 

## Hvernig á að flokka ríkin sem mynda alþjóðakerfið?
Ekki eru allir á eitt sammála hvernig flokka eigi ríkin sem mynda alþjóðakerfið, þ.e. hvort gera eigi greinarmun á , , , og smáríkjum, og hvernig flokka eigi ríki í einn flokk umfram annan. Abramo Organski er talinn vera einn sá fyrsti sem flokkaði ríki í fjóra flokka, án þess þó að skýra neitt frekar hvað einkenndi hvern og einn þeirra nákvæmlega.  

### Smáríki
Hér áður fyrr voru smáríki einna helst flokkuð eftir fjórum breytum: fólksfjölda, yfirráðasvæði, vergri landsframleiðslu, og hernaðarmætti. Baldur Þórhallsson flokkar smáríki aftur á móti eftir sex breytum, sem þó skarast að miklu leyti við áðurnefndar fjórar breyturnar:
# **Stærð ríkisins**, þ.e. fólksfjölda sem og landfræðileg stærð.
# **Burðir fullveldisins**, þ.e. að ríki geti bæðið staðið vörð um eigið fullveldi heimafyrir sem og að vera viðurkenndur aðili í alþjóðakerfinu.
# **Stjórnarfarsleg stærð**, þ.e. getan til að 
# **Efnahagsleg stærð**, þ.e. verg landsframleiðsla og aðgangur ríkisins að mörkuðum.
# **Vigt ríkisins**, þ.e. hvernig aðrir aðilar, heimafyrir sem utan landsteinanna, sjá og skynja ríkið.
# **Framtíðarsýn ríkisins**, þ.e. markmið, stefna og forgangsröðun stjórnvaldanna, og hugmyndir þeirra um alþjóðakerfið.   

Misjafnt er við hvað er miðað en algengt er að miða við 1.000 ferkílómetra lands og minna en hálfa milljón íbúa. Ísland er þannig smáríki miðað við mannfjölda en ekki miðað við stærð. Stundum er þó miðað við meiri mannfjölda, t.d. 1,5 milljón íbúa. Minnsta almennt viðurkennda ríki heims er Vatíkanið sem nær yfir minna en hálfan ferkílómetra og var með 842 íbúa árið 2013. Önnur dæmi um smáríki eru Liechtenstein, Mónakó, Andorra, San Marínó, Niue og Míkrónesía. 

Smáþjóðaleikarnir eru haldnir af 9 evrópskum ríkjum: Íslandi, Andorra, San Marínó, Liechtenstein, Mónakó, Lúxemborg, Möltu, Kýpur og Svartfjallalandi, en þau fjögur síðasttöldu teljast ekki til smáríkja miðað við 500.000 íbúa eða 1.000 ferkílómetra. Evrópumeistaramótið í körfuknattleik smáþjóða er í raun ekki fyrir smáríki heldur þau landslið sem eru lægst í styrkleikaröðinni.

## Heimildir
Eldfjallajörð

**Eldfjallajörð** eða sortujörð er jarðvegsgerð sem myndast á eldfjallasvæðum. Í flokkun FAO á jarðvegi og bandarískri flokkun er slíkur jarðvegur nefndur Andosol eða Andisol og er það dregið af japanska orðinu An-do sem þýðir dökk eða svört jörð. Íslensk eldfjallajörð er ljósari en víðast annars staðar á eldfjallasvæðum. Slík jörð myndast þar sem gjóska er eitt aðalefni jarðvegs.
Jarðveg eldfjallasvæða er sérstakur  vegna þess að gjóskan veðrast hratt og það veldur því að í jarðveginum verður hár  styrkur efna sem losna við veðrunina svo sem Ca2+, Mg2+, Al3+, Fe og Si (ýmis form). Efnaveðrun er m.a. mjög hröð á Íslandi og  gjóska veðrast því hraðar sem hún er basískari. Ál og kísill sem losna við veðrunina falla út með súrefni og hýdroxíð og mynda  leirsteindirnar allófan, ímógólít og halloysít. Járn fellur út sem ferrihýdrít sem er skærrauð járnsteind og hefur það mikil áhrif á heildarlit jarðvegs.

## Heimild
* Íslenska jarðvegsauðlindin (2004)
Súdetareynir

**Súdetareynir** er reynitegund.

## Myndir


Sorbus sudetica Prague 2012 1.jpg
Sorbus sudetica Prague 2012 2.jpg
Sorbus sudetica Prague 2012 3.jpg
Sorbus sudetica1.JPG


## Tilvísanir
Eyjareynir

**Eyjareynir** (*Sorbus matsumurana*) er reynitegund frá fjöllum í Japan.

## Lýsing
Eyjareynir verður allt að 3 m hár runni. Blöðin eru fjöðruð, allt að 15 sm löng. Blómin eru hvítleit í hálfsveip. Berin eru rauð með bleikri slikju. Litningatala hans er (2n=34)

## Myndir


Sorbus matsumurana 02.jpg
Sorbus matsumurana 03.jpg
Sorbus matsumurana 04.jpg
Sorbus matsumurana 05.jpg
Sorbus matsumurana 06.jpg

## Tilvísanir
Parísarsamningurinn

**Parísarsamningurinn** er samþykkt gerð innan Rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar sem fæst við útblástur gróðurhúsalofttegunda frá og með árinu 2020. Samningurinn tekur þannig við af Kýótóbókuninni sem nær til ársins 2020. Samningurinn var gerður á lokadegi Loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í París 12. desember 2015. Opnað var fyrir undirskriftir á degi jarðar 22. apríl 2016 og 177 lönd undirrituðu samninginn sama dag. Af þeim höfðu 27 fullgilt samninginn í september 2016. Samningurinn tekur gildi þegar minnst 55 lönd sem bera ábyrgð á 55% af útblæstri gróðurhúsalofttegunda hafa fullgilt hann. Um 40% alls útblásturs gróðurhúsalofttegunda er í tveimur löndum, Bandaríkjunum og Kína, sem bæði fullgiltu samninginn 3. september 2016. Bandaríkin drógu þátttöku sína til baka með yfirlýsingu Donald Trump Bandaríkjaforseta 1. júní 2017 en gerðust aftur aðilar að samningnum eftir að Joe Biden tók við af Trump sem forseti þann 20. janúar 2021. Trump dró Bandaríkin aftur út úr samkomulaginu eftir að hann náði aftur kjöri 2025.

Markmið samningsins er að stöðva aukningu í útblæstri gróðurhúsalofttegunda á heimsvísu og ná að halda hnattrænni hlýnun innan við 2°C. Samningurinn gerir ráð fyrir að aðildarríki meti stöðu sína á 5 ára fresti. Fyrsta matið fór fram árið 2023.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Texti Parísarsamningsins á íslensku
Expo 2015

**Expo 2015** var heimssýning sem haldin var í Mílanó á Ítalíu frá 1. maí til 31. október árið 2015. Undirtitill sýningarinnar var *Feeding the Planet, Energy for Life* og meginþema hennar var matvælaframleiðsla og mataræði. Sýningarsvæðið nær yfir 1,1 km² um 15km norðvestan við Mílanó í sveitarfélögunum Rho og Pero. 145 lönd tóku þátt í sýningunni auk nokkurra alþjóðlegra stofnana, félagasamtaka og fyrirtækja. Áætlað var að yfir 22 milljónir hefðu heimsótt sýninguna.
Kaleo

**Kaleo** er íslensk hljómsveit, stofnuð árið 2012.  Þeir komu fyrst fram á Iceland Airwaves tónlistarhátíðinni 2012. Fyrsta lag þeirra sem náði vinsældum var Vor í Vaglaskógi, sem þeir fluttu í nýrri útgáfu og gáfu það út þannig. Árið 2014 gáfu þeir út smáskífuna „All the pretty girls“ sem vakti mikla athygli. Þeir gerðu samning við Atlantic Records snemma árs 2015 og fluttust í framhaldi af því til Austin í Texas.

## Meðlimir
*Jökull Júlíusson, gítar og söngur
*Davíð Antonsson, trommur og söngur
*Daníel Ægir Kristjánsson, bassi
*Rubin Pollock, gítar og söngur.
*Þorleifur Gaukur Davíðsson – munnharpa, bongótromma, hljómborð

## Plötur
*Kaleo (2013)
*A/B (2016)
*Surface Sounds (2021)
*Mixed Emotions (2025)

## Tengt efni
* Listi yfir íslenskar hljómsveitir
Koparreynir

**Koparreynir** (fræðiheiti: *Sorbus frutescens*) er reyniviður sem svipar til postulínsreynis. Hann er ræktaður sem skrautrunni. Blómin og berin eru hvít. Koparreynir verður allt að 5 metra hár.

## Tenglar
*Skógræktin - Koparreynir 

## Tilvísanir
Eðalreynir

**Eðalreynir** (*Sorbus insignis*) er reyniviður  sem verður 10 til 15 m. hár, sjaldan runni. Hann er upprunninn frá suðvestur Kína (Yunnan), Tíbet, Nepal, norðaustur-Indlandi (Manipur, Sikkim) og Búrma.

## Myndir


(Sorbus insignis) rowan red berries at Kambalakonda 01.jpg
(Sorbus insignis) rowan red berries at Kambalakonda 02.jpg
Sorbus harrowiana.jpg


## Tilvísanir
Bergreynir

**Bergreynir** (*Sorbus ambigua*) er reynitegund sem er runni eða lítið tré, 2-5 metrar að hæð. Hann er ein -eða margstofna og eru blómin rauðbleik. Bergreynir er náttúrulegur blendingur seljureynis (Sorbus aria) og blikreynis (S. chamaemespilus). Hann vex villtur í fjalllendi Mið- og S-Evrópu.  .

## Tilvísanir
Loðreynir

**Loðreynir** (*Sorbus lanata*) er reynitegund.

## Lýsing
Loðreynir er lítið tré, 5 til 15 m hár. Árssprotar brúnir, í fyrstu lóhærðir. Blöðin breið aflöng, 6 til 13 sm löng og 3 til 9 sm á breidd, að ofan slétt og að neðan lóhærð. Blómin þétt, hvít. Berin kringlótt, rauð eða dökkbrún, 1,3 til 3 sm í þvermál.

## Útbreiðsla
Afghanistan, Indland, Nepal og Pakistan.

## Tilvísanir
Gotareynir

**Gotareynir** er reynitegund.
## Lýsing
Gotareynir verður að 2 m. hár. Blöðin eru fjöðruð, og endasmáblaðið er stærra en hin, og þrískift. Blómin eru gulhvít í hálfsveip. Berin eru rauð. Hann er einn af mörgum apomitic (með geldæxlun) smátegundum á Norðurlöndunum og mjög líkur norsku tegundinni Strandreyni (Sorbus meinichii).  

## Útbreiðsla
Gotareynir er útbreiddur í Svíþjóð (Gotlandi, Suðurmannalandi og Upplönd), Finnlandi (Åland) og Lettlandi (Staldzene í Ventspils héraði). Margir grasafræðingar vilja ekki telja gotareyni sem sjálfstæða tegund, heldur til strandreynis (S. meinichii). Aðrir, svo sem Salvesen (2011), telja að báðir skiptist niður í fleiri örtegundir sem hafi komið fram óháð hver annarri.

## Orðsifjar
Tegundarnafnið teodorii er til heiðurs Uppsalaprófessornum Teodor Hedlund (1861-1953).

## Tilvísanir
Ásareynir

**Armeníureynir** (*Sorbus hajastana*) er reynitegund.

## Útbreiðsla og búsvæði
Í Armeníu er hann aðallega í Sevan, Aparan og Gegham. Einnig er hann í Kákasus. Búsvæði hans er í 1600–2400 metrum yfir sjávarmáli á grýttum hlíðum, í skógum og  við trjálínu í háu grasi.

## Lýsing
Hár runni. Blöðin eru heil, oddbaugótt, tennt og leðurkennd. Um 9 til 13sm löng og 5 til 9 sm breið. Glansandi dökkgræn að ofan, að neðan þétt hvít lóhærð. Blómin eru hvít í hálfsveip. Berin eru dökkrauð. 

## Tilvísanir
Bashar Warda

**Bashar Warda**, (fullt nafn **Bashar Matti Warda**, arabíska *بشار متي وردة* - f. 15. júní, 1969) er erkibiskup Kaldeisk-kaþólsku kirkjunnar í Arbil á Írak.; ; Hann var skipaður prestur árið 1993 og frá 2007 til 2013 gegndi hann þjónustu við kirkjuna í Zākhō.

24. maí 2010 var hann síðan settur erkibiskup í Arbil og tók við af Yacoub Denha Scher.; 

## Myndir

Mynd:Bishops Malvestiti and Warda.jpg|Biskup Malvestiti og biskup Warda á aðdraganda Hvítasunnudagur í dómkirkjunni í Lodi, 14. maí 2016.


## Tilvísanir


## Ítarefni
* Catholic-Hierarchy
* Erkiskupsdæmið í Arbil
Ingibjörg Azima Guðlaugsdóttir

**Ingibjörg Azima Guðlaugsdóttir** (f. 18.1.1973) er tónskáld og básúnuleikari. Foreldrar hennar eru Guðlaugur Jón Bjarnason listmálari og Sigrún Huld Þorgrímsdóttir hjúkrunarfræðingur. Ingibjörg lagði stund á nám í básúnuleik við tónlistarháskólann í Gautaborg og lauk burtfararprófi 1995 - 99 og lauk síðan eins árs framhaldsnámi árið 2000 við det Kgl.Konservatorium í Kaupmannahöfn. Síðar lauk hún einnig námi í kórstjórn frá Uppsalaháskóla 2007 - 08. 

## Starfsferill
Ingibjörg hefur starfað sem básúnuleikari og kennari, kórstjóri, lúðrasveitarstjórnandi og tónskáld í Svíþjóð og á Íslandi.
Hún sækir efnivið í tónsmíðar sínar einkum í íslenskan skáldskap. Áberandi ljóðrænn og þjóðlegur blær einkennir því verk hennar í bland við nútímalegar hljómsetningar. Hún hefur samið tónlist við ljóð fjölmargra íslenskra ljóðskálda sem flutt hefur verið á fjölda tónleika og tónlistarhátíða á Íslandi og í Svíþjóð. 

## Helstu verk
* Árið 2015 sendi Ingibjörg frá sér hljómdiskinn Vorljóð á ýli, lög við níu ljóð ömmu sinnar Jakobínu Sigurðardóttur.
* Einnig samdi Ingibjörg lög við ljóð Halldórs Laxness og Snorra Hjartarsonar fyrir Stirni ensemble. Tónlistin við ljóð Snorra Hjartarsonar var flutt á sígildum sunnudögum í Hörpu haustið 2017 og á Rás 1. 
* Haustið 2018 gaf Ingibjörg út sönglagabókina Varpaljóð á Hörpu sem inniheldur 10 sönglög fyrir rödd/raddir og píanó við ljóð Jakobínu Sigurðardóttur en útgáfan var í tilefni 100 ára afmæli ljóðskáldsins. 
* Vorið 2019 samdi og útsetti Ingibjörg tvö verk fyrir Stórsveit Reykjavíkur og voru þau flutt á tónleikum sveitarinnar í Hörpu í febrúar og júní sama ár.
* Haustið 2024 kom annar hljómdiskur Ingibjargar út, Logn. Á diskinum eru 11 sönglög sem sungin eru af Margréti Hrafnsdóttur. Útgefandi: Odradek records.
* Ingibjörg Azima hefur einnig samið tónlist að beiðni sjálfstætt starfandi tónlistarmanna og hópa, t.d fyrir sópransöngkonuna Margréti Hrafnsdóttur en Margrét hefur frumflutt tónlist eftir Ingibjörgu á fjölmörgum tónleikum.
Åsne Seierstad

**Åsne Seierstad** (fædd 10. febrúar 1970) er norskur blaðamaður og rithöfundur. Hún er þekktust fyrir frásagnir sínar af daglegu lífi á stríðsátakasvæðum, sérstaklega í Kabúl eftir 2001, Bagdad árið 2002 og í rústum  Grozny árið 2006. Tvær af bókum hennar hafa verið þýddar á íslensku en það eru Bóksalinn í Kabúl og Einn af okkur.
Ryðreynir

**Ryðreynir** (*Sorbus rufopilosa*) er reynitegund.

## Lýsing
Runni eða lítið tré, 2,7 til 5m hár. Blöðin eru fjöðruð, með 8 til 14, sjaldan 17 smáblöð, 6 til 10 sm. löng. Blómin eru í litlum hálfsveip, bleikleit. Berin eru rauð eða bleik, 8 -10 mm að þvermáli.

Litningatala er 2n= 34

## Útbreiðsla
Ryðreynir vex í Nepal, Burma, Indlandi, Sikkim, Tíbet og Kína (Guizhou, Sichuan og Yunnan fylkjum) í 2700 til 400m y. sjávarmáli. Yfirleitt í skóglendi í dölum.

## Tilvísanir
Karpatareynir

**Karpatareynir** (*Sorbus carpatica*) er reynitegund.

## Lýsing
Karpatareynir verður runni eða tré með heilum blöðum. Er talinn vera upphaflega blendingur seljureynis og doppureynis.

## Útbreiðsla
Karpatareynir vex í Karpatafjöllum og á Balkanskaga.

## Tilvísanir
Durand-línan

**Dur­an-lín­an** er landamæri á 2.660 km kafla milli Afganistan og Pakistan sem  voru ákveðin af Bret­um. Af­gan­ir hafa aldrei viður­kennt þessi landamæri. Bretar höfðu háð tvö stríð við Afgani og neyddu árið 1893 Amir Abdur Rahman Khan af Afganistan með hótunum til að skrifa undir skjal um markalínu milli Afganistan og þáverandi Breska Indlands. Durand-línan er kennd við  Sir Mortimer Durand sem var utanríkisráðherra í Breska Indlandi.
Jurtaöl

**Jurtaöl** eða **porsöl** er öl sem í stað humla er kryddað með ýmsum öðrum jurtum, eins og til dæmis mjaðarlyngi (pors)(Myrica gale), vallhumal (Achillea millefolium), malurt (Artemisia vulgaris), silfurfléttu (Glechoma hederacea), vallarhélukranso(Marrubium vulgare)g beitilyngi.  (Calluna vulgaris)Í mörgum evrópskum málum er slíkt öl kallað upp á hollensku *gruit* eða *gruyt* sem er skylt orðinu „grautur“. Frakkar hófu að nota humla í bjórgerð á 9. öld og Norður-Evrópubúar á 12. öld. Þegar Þýsku hreinleikalögin voru sett í Bæjaralandi árið 1516 var notkun annarra jurta en humla bönnuð. Englendingar héldu lengi áfram að gera óhumlaðan bjór sem var kallaður *ale* en sá humlaði *beer* til aðgreiningar en smám saman dró úr framleiðslu á óhumluðu öli sem var nánast aldauða um miðja 19. öld. Með tilkomu örbrugghúsa undir lok 20. aldar hefur áhugi á jurtaöli aukist á ný. Stungið hefur verið upp á því að gera 1. febrúar að alþjóðlegum degi jurtaöls.
Kjúklingaflóttinn

***Kjúklingaflóttinn*** (enska: *Chicken Run*) er bandarísk-kvikmynd frá árinu 2000.

## Leikarar

## Tilvísanir


## Tenglar

* *[https://www.imdb.com/title/tt0120630/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_8_nm_0_in_0_q_Chicken%2520Run Kjúklingaflóttinn]* á Internet Movie Database
Almenningur

**Almenningur** er landsvæði á milli Kapelluhrauns og Afstapahrauns austan við Vatnsleysuvík í Vatnsleysustrandarhreppi. Fyrr á öldum var hraunið skógi vaxið en hann er allur löngu eyddur vegna beitar og hrístöku. Bæir á þessu svæði nefnast einu nafni Hraunabæir og áttu þeir óskipt beitiland í Almenningi. Af því stafar nafnið. Á síðustu öld var hraunið lítið beitt og hefur gróður þar því farið vaxandi aftur. Við gamla veginn um Almenning er Gvendarbrunnur, einn margra sem kenndir eru við Guðmund biskup góða.

## Heimildir
*Landið þitt Ísland, Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson, 1. bindi A-G, Bókaútgáfan Örn og Örlygur HF., 1984.
Arnarfell (Reykjanesskaga)

**Arnarfell** er lítið móbergsfell (tæpir 200 metrar) í Gullbringusýslu, skammt suðaustur frá Krísuvíkurkirkju, norðan við Suðurstrandarveg. Þar var hluti kvikmyndarinnar „Flags of Our Fathers“ tekinn. Clint Eastwood leikstýrði myndinni. Nokkrir Íslendingar fóru með smáhlutverk í myndinni.

## Tenglar
Grindavík.is - Arnarfell í Krýsuvík 

## Heimildir
*Landið þitt Ísland, Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson, 1. bindi A-G, Bókaútgáfan Örn og Örlygur HF., 1984.
Arnarsetur

**Arnarsetur** er dyngjueldstöð austan við Grindavíkurveg þar sem hæst ber norðan við Bláa lónið. Þaðan rann yngsta hraunið á þessu svæði, mjög gróft og torfarið apalhraun. Sagnir eru um arnarvarp þar og er nafnið af því dregið.

## Tengill
Arnarsetur - Visit Reykjanes 

## Heimildir
*Landið þitt Ísland, Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson, 1. bindi A-G, Bókaútgáfan Örn og Örlygur HF., 1984.
Auðnir á Vatnsleysuströnd

**Auðnir** (áður Auðnar) er bær í Kálfatjarnarsókn á Vatnsleysuströnd. Þaðan var stundað mikið útræði fyrr á öldum og var því mannmargt þar á vertíðum. Mikið slys varð þar þann 17. mars 1865 er menn voru að búa sig til róðrar. Þá laust niður eldingu í bæinn og hóp sjómanna sem stóðu þar undir vegg. Tveir menn dóu samstundis og margir voru illa leiknir af bruna. Einn þeirra dó skömmu síðar.

## Heimildir
*Landið þitt Ísland, Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson, 1. bindi A-G, Bókaútgáfan Örn og Örlygur HF., 1984.
Vjatsjeslav Maltsev

**Vjatsjeslav Vjatsjeslavovítsj Maltsev** (rússneska: *Вячеслав Вячеславович Мальцев*), fæddur 7. júní 1964), er rússneskur stjórnmálamaður. Hann er meðlimur í stjórnmálaflokknum Parnas. Hann vann prófkjör Parnas í maí 2016.

## Tilvísanir
Mary Poppins (kvikmynd)

***Mary Poppins*** er bandarísk söngvamynd frá árinu 1964 leikstýrð af Robert Stevenson og framledd af Walt Disney. Lögin í myndinni voru samin af Sherman-bræðrum. Myndin er blanda af gamanmynd og fantasíu og byggist á samnefndum bókum enska rithöfundarins P. L. Travers. Hún var frumsýnd í Bandaríkjunum 27. ágúst 1964. Í myndinni er blandað saman teiknimynd og leikinni mynd. Handritið er eftir Bill Walsh og Don DaGradi.

## Heimildir

## Tenglar
*
Aleinn heima 2: Týndur í New York

***Aleinn heima 2: Týndur í New York*** (enska: *Home Alone 2: Lost in New York*) er bandarísk kvikmynd frá 1992.
## Tenglar
*
Madagaskar (teiknimynd)

***Madagaskar*** (enska: *Madagascar*) er bandarísk tölvuteiknuð kvikmynd frá DreamWorks Animation frá árinu 2005. Myndin fjallar um fjögur dýr úr Dýragarði New York-borgar sem eru send til Afríku og enda fyrir slysni á eyjunni Madagaskar. Í aðalhlutverkum eru Ben Stiller, Jada Pinkett Smith, Chris Rock og David Schwimmer.

## Talsetning
Litla hafmeyjan 3

***Litla hafmeyjan 3*** (enska: *The Little Mermaid: Ariel's Beginning*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2008 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Litla hafmeyjan (kvikmynd 1989)|Litla hafmeyjan]]* og *[[Litla hafmeyjan 2: Til hafs á ný]]*. Myndin var aðeins dreift á mynddiski þann 26. ágúst 2008 í Bandaríkjunum og 16. október 2008 á Íslandi.

## Tilvísanir
Litla hafmeyjan (sjónvarpsþættir)

***Litla hafmeyjan*** (enska: *The Little Mermaid*) er bandarísk sjónvarpsþáttaröð sem var sýnd á CBS frá 1992 til 1994. Þættirnir byggðust á samnefndri kvikmynd frá 1989.
Vallarhélukrans

**Vallarhélukrans** eða **hélukrans** (fræðiheiti: *Marrubium vulgare*) er fjölær jurt af varablómaætt sem vex í Evrópu.
Sú göldrótta

***Sú göldrótta*** (enska: *Bedknobs and Broomsticks*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1971 með Angela Lansbury og David Tomlinson í aðalhlutverkum. Í myndinni er blandað saman teiknimynd og leikinni mynd.
## Tenglar
*
Mary Poppins

**Mary Poppins** er barnabókaröð eftir breska rithöfundinn P. L. Travers. Bækurnar eru 8 talsins og komu út á árunum 1934 til 1988 með myndskreytingum eftir Mary Shepard. Bækurnar fjalla um ævintýri fóstrunnar Mary Poppins sem hefur töframátt og barna Banks-fjölskyldunnar sem hún gætir í London. 

Walt Disney gerði árið 1964 samnefnda dans- og söngvamynd eftir bókunum með Julie Andrews í titilhlutverkinu.
Tollabandalag

**Tollabandalag** er ein tegund verslunarbandalags milli ríkja þar sem gilda sameiginlegir ytri tollar gagnvart öðrum ríkjum. Þau hafa þannig sameiginlega stefnu í utanríkisverslun en geta verið með ólíka innflutningskvóta. Tilgangur tollabandalaga er að auka efnahagssamvinnu milli ríkja til að auka skilvirkni, stjórnmála- og menningartengsl. Tollabandalög eru þriðja stig (af sjö) efnahagslegrar samvinnu sem nær frá ívilnandi verslunarsamningum (PTA) að efnahagssamruna.
Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðild Bretlands að ESB 2016

**Þjóðaratkvæðagreiðslan um aðild Bretlands að Evrópusambandinu** er þjóðaratkvæðagreiðsla sem var haldin þann 23. júní 2016 í Bretlandi og Gíbraltar. Deilt var um aðild Bretlands að Evrópusambandinu frá því Bretar urðu meðlimir í Evrópubandalaginu árið 1973.

Í samræmi við stefnuyfirlýsingu Íhaldflokksins í þingkosningunum 2015 setti Breska þingið lög um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um Evrópusambandið. Það var annað skiptið sem Bretar kusu um aðild sína í ESB, fyrstu kosningarnar voru haldnar árið 1975. Í þeirri atkvæðagreiðslu samþykktu 67% kjósenda áframhaldandi aðild Bretlands að Evrópubandalaginu. Hlutverk og eðli Evrópusambandsins höfðu breyst töluvert frá þeim tíma og búist var við því að niðurstaða þessarar atkvæðagreiðslu yrði ekki eins ótvíræð.

Þau sem studdu útgöngu Bretlands úr ESB, sem kallast *Brexit* í daglegu tali (blendingsorð af *British* og *exit*), héldu því fram að ESB væri ólýðræðislegt og að aðild Bretlands að því grafi undir fullveldi Breta. Hins vegar héldu þeir sem vildu að Bretland yrði áfram í ESB því fram að kostir þess að vera í slíku yfirþjóðlegu bandalagi bæti upp kostnaðinn við aðild að ESB.

Niðurstöður kosninganna urðu þær að tæp 52% kusu með úrsögn en rúm 48% með áframhaldandi aðild. Meirihluti íbúa Skotlands og Norður-Írlands kusu með áframhaldandi aðild, en meirihluti í nær öllum kjördæmum Englands og Wales gegn aðild.
Stórhertogi Lúxemborgar

**Stórhertogi Lúxemborgar** er þjóðhöfðingi Lúxemborgar. Hertogadæmið Lúxemborg var gert að stórhertogadæmi á Vínarþinginu árið 1815. Þá var það í sambandi við Sameinað konungdæmi Niðurlanda og Óraníuættina. Þegar Vilhjálmur 3. Hollandskonungur lést og Vilhelmína Hollandsdrottning tók við völdum í Hollandi 1890 gekk Lúxemborg til næsta karlkyns erfingja af Nassáættinni, Adolfs. Síðan þá hafa afkomendur hans ríkt sem stórhertogar, þar af tvær ríkjandi stórhertogaynjur, María Aðalheiður (1912-1919) og systir hennar, Karlotta (1919-1964). Núverandi stórhertogi er Vilhjálmur 5. af Lúxemborg. 

## Listi yfir stórhertoga

### Óraníu-Nassá-ætt

### Nassá-Weilburg-ætt
Skjaldarmerki Lúxemborgar

**Skjaldarmerki Lúxemborgar** er byggt á skjaldarmerki hertogadæmisins Limborgar frá miðöldum. Skjaldarmerkið er með tíu þverrendur, fimm silfraðar og fimm bláar, og rautt stökkvandi ljón með gyllta kórónu og gyllta tungu. Skjaldarmerkið er til í þremur útgáfum, með skjaldberum, og með skjaldberum og kápu. 

Skjaldarmerki stórhertogans er fjórskipt með skjaldarmerki Lúxemborgar í 1. og 4. reit og skjaldarmerki greifadæmisins Nassá (gyllt ljón á bláum gullflekkóttum feldi) í 2. og 3. reit. Það er líka til í þremur útgáfum. Í stærstu útgáfunni bera skjaldberarnir gylltar lensur með fána Lúxemborgar.

Skjaldarmerkið var fyrst tekið upp af Hinriki 5. greifa af Lúxemborg (1216-1281), en hálfbróðir hans var Hinrik 4. hertogi af Limborg.
Eyðilandið

**Eyðilandið** (The Waste Land) er ljóð eftir T.S. Eliot. Það kom út á íslensku árið 1990 í tvítyngdri útgáfu, á frummálinu og í íslenskri þýðingu Sverris Hólmarssonar  ásamt skýringum  (þýðingum á skýringum Eliots og viðbótarskýringum þýðanda). Fyrsti kaflinn, „Greftrun hinna dauðu“ hafði birst í Ljóðormi árið 1988. Einnig höfðu Helgi Hálfdanarson, Stefán Sigurkarlsson og  Magnús Ásgeirsson þýtt hluta af ljóðinu.

Eyðilandið kom út árið 1922 en sama ár kom einnig út skáldsagan Ulysses eftir James Joyce. Þessi verk voru framúrstefnuleg og merki um formgerðarbyltingu sem síðar hefur oft verið kennd við módernisma.

## Tenglar

;Greinar á íslensku
* Kendra Willson, Á mörkum lausamáls – Són, 6. hefti 2008 (01.01.2008), Bls. 85-96 
* Eliot og Völsungasaga, Morgunblaðið 9.12.2001, Bls. 26

;Ljóðið sjálft
* gutenberg
*Complete annotated poem
*''The Waste Land''  at the British Library

;Útgáfur með skýringum
*Critical essay on ''The Waste Land'' @ the Yale Modernism Lab 
*Exploring ''The Waste Land''
*Hypertext version of ''The Waste Land'' with sources
*He Do the Police in Different Voices, a Website for Exploring Voices in ''The Waste Land''

;Hljóðupptökur
*Audio of T.S. Eliot reading the poem 
* The Waste Land 
*BBC audio file. Discussion of *The Waste Land* and Eliot on BBC Radio 4 in *In our time*.
Grunnfrumukrabbamein

**Grunnfrumukrabbamein** eða **basalfrumukrabbamein** (enska: *Basal-cell carcinoma*,  BCC) er algengasta húðkrabbamein fólks af evrópskum uppruna.
Rakhnífur Ockhams

**Rakhnífur Ockhams** (eða **rakhnífur Occhams**) (lat. *lex parsimoniae*: sparsemislögmálið) er regla í vísindum sem fæst við að uppræta óþarfa og flækjur við útskýringar á fyrirbæri. Með „rakhnífnum“ skera menn burt óþarfa svo eftir standi aðeins sú útskýring sem er einföldust og liggur beinast við. Rakhnífur Ockhams er kenndur er við Vilhjálm af Ockham sem var enskur fransiskusmunkur, skólaspekingur og guðfræðingur. 

## Tenglar
*
Fáni Lúxemborgar

**Fáni Lúxemborgar** hefur þrjár láréttar rendur; sú efsta er rauð, miðröndin hvít og neðsta röndin blá. Fáninn er nánast eins og fáni Hollands nema hvað litirnir eru ljósari. Fáninn var skilgreindur árið 1848 en ekki tekinn formlega í notkun fyrr en 1972. Litirnir eru þeir sömu og í skjaldarmerki Lúxemborgar sem er frá miðöldum. Borgaralegur fáni, sjófáni og verslunarfáni Lúxemborgar eru enn þeir sömu og skjaldarmerkið; fimm ljósbláar þverrendur á hvítum feldi með rauðu krýndu stökkvandi ljóni. Oft hefur verið stungið upp á því að taka rauða ljónið, *Roude Léiw*, upp sem þjóðfána í stað núverandi fána sem þykir of líkur þeim hollenska. Árið 2007 var samþykkt að gera það að borgaralegum fána ásamt þjóðfánanum. Rauða ljónið nýtur mikilla vinsælda sem fáni Lúxemborgar meðal almennings, til dæmis á knattspyrnuleikjum.
Forsætisráðherra Lúxemborgar

**Forsætisráðherra Lúxemborgar** er stjórnarleiðtogi ríkisstjórnar Lúxemborgar. Titillinn hefur verið formlegur frá 1989 en áður notuðust stjórnarleiðtogar við titla á borð við stjórnarforseti, forseti ríkisráðsins eða ríkisráðherra, þótt það hafi alltaf verið talið jafngilda forsætisráðherraembætti í reynd. Embættið var búið til með breytingum á fyrstu stjórnarskrá Lúxemborgar (frá 1841) árið 1848. Til 1918 voru forsætisráðherrar valdir og skipaðir beint af stórhertoganum. Þeir voru oftast óháðir tveimur helstu fylkingunum á þinginu, íhaldssömum kaþólikkum og frjálslyndum. Eftir Fyrri heimsstyrjöld voru gerðar breytingar á stjórnarskránni, almennur kosningaréttur innleiddur ásamt hlutfallskosningu og fjölflokkakerfi. Síðan þá hafa nær allar ríkisstjórnir Lúxemborgar verið samsteypustjórnir. 

Núverandi forsætisráðherra er Luc Frieden.
Inverness

**Inverness** (úr gelísku: *Inbhir Nis* „árósar Ness“) er borg í Skosku hálöndunum og höfuðstaður sveitarfélagsins sem nær yfir hálöndin. Íbúar eru um 48.000 talsins (2020). Bærinn stendur í enda Dalverpisins mikla (*Gleann Mòr*) þar sem áin Ness rennur út í Moray-fjörð. Bærinn var stofnaður fyrir 6. öld og fékk sitt fyrsta konungsbréf frá Davíð 1. á 12. öld. Makbeð, sem William Shakespeare gerði leikrit um, ríkti í Inverness á 11. öld sem konungur Moray og Ross. Invernesskastali var reistur árið 1836 á stað þar sem margir eldri kastalar höfðu staðið áður.
EuroVelo

**EuroVelo** er net 15 langferðahjólaleiða í Evrópu. Allt brautarnetið er yfir 70.000 km að lengd en í reynd eru leiðirnar mistilbúnar. Í flestum tilvikum er notast við hjólaleiðir sem eru til að hluta og þær tengdar saman með nýjum brautum. Undirstaða EuroVelo er ákveðið umsóknarferli þar sem samstarfsaðilar sækja um breytingar eða viðbætur við leiðirnar og leggja þá fram tímasetta áætlun um þróun hjólaleiða. Upphaflega hugmyndin kom fram árið 1995 en árið 2007 tók Evrópska hjólreiðasambandið verkefnið yfir. Áætlað er að leiðarkerfið verði að mestu tilbúið árið 2020.

Frá 2012 hefur verið unnið að því að tengja Ísland við EuroVelo-netið. Árið 2013 var gerð úttekt á leiðinni um Suðurlandið miðað við forsendur EuroVelo. Árið 2014 var svo formlega sótt um að verða framlenging á EV1 Atlantshafsleiðinni með hjólaleið sem næði frá Seyðisfirði til Leifsstöðvar um Suðurlandið . 

## Leiðir

: Litir: grænt - norður-suðurleiðir; blátt - austur-vesturleiðir; rautt - hringleiðir.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Bandaríska hjólaleiðakerfið

## Tenglar
* Vefur verkefnsins
* EuroVelo-leiðirnar
Brindisi

**Brindisi** er borg í Apúlíu í Suður-Ítalíu með tæplega 90.000 íbúa. Borgin er höfuðstaður samnefndrar sýslu. Borgin er hafnarborg við strönd Adríahafs. Þaðan ganga ferjur til Grikklands og fleiri staða.