Fjórða ráðuneyti Ólafs Thors

Þann 11. september árið 1953 myndaði Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn samsteypustjórn undir forystu Ólafs Thors, formanns Sjálfstæðisflokksins, en þetta er fjórða stjórnin undir hans forystu. Aðrir meðlimir stjórnarinnar voru: Kristinn Guðmundsson (utanríkisráðherra), Bjarni Benediktsson (dómsmála- og menntamálaráðherra), Eysteinn Jónsson (fjármálaráðherra (til 14.4.1954 og frá 4.9.1954)), Ingólfur Jónsson (viðskiptaráðherra), Steingrímur Steinþórsson (landbúnaðar- og félagsmálaráðherra), og Skúli Guðmundsson (fjármálaráðherra (frá 14.4.1954 til 8.9.1954)).

Sex stjórnmálaflokkar buðu sig fram við Alþingiskosningarnar þann 23. júní árið 1953. Landsmenn gátu kosið á milli Alþýðuflokksins, Framsóknarflokksins, Lýðveldisflokksins, Sjálfstæðisflokksins, Sósíalistaflokksins, og Þjóðvarnarflokksins. Einungis Sjálfstæðisflokkurinn og Sósíalistaflokkurinn buðu fram í öllum kjördæmum. 78.754 atkvæði voru greidd, eða 89,9% þeirra sem voru á kjörskrá, gild atkvæði voru 77.410. Úrslit kosninganna var sú að Sjálfstæðisflokkurinn fékk 37,1% atkvæða (21 þingmaður), Framsóknarflokkurinn fékk 21,9% atkvæða (16 þingmenn), Sósíalistaflokkurinn fékk 16% atkvæða (7 þingmenn), Alþýðuflokkurinn fékk 15,6% atkvæða (6 þingmenn), Þjóðvarnarflokkurinn fékk 6% atkvæða (2 þingmenn), Lýðveldisflokkurinn fékk 3,3% atkvæða, og engan þingmann.

## Efnahagslífið
Gengisfellingin stóra 1950 átti að létta á haftakerfinu og tókst henni að útrýma vöruskorti, afnema skömmtunina og slaka á innflutningshöftum. En við stjórnarskiptin 1953 var ákveðið að draga enn fremur úr höftum sem settar voru á hápunkti haftaáranna, aðeins fyrir 1950, bæði á innflutningi og fjárfestingum. Allar smáframkvæmdir urðu frjálsar. Á skömmum tíma tvöfölduðust íbúðabyggingar frá árunum á undan. Í desember 1953 voru sett lög til þess efnis að reynt yrði að gera allan innflutning til landsins frjálsan um leið og gjaldeyristekjur þjóðarinnar leyfðu. Þangað til myndi ríkisstjórnin ákveða hvaða innflutningur til landsins væri frjáls. Þetta markmið var í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, um að auka verslunarfrelsi þjóðarinnar.

Ríkistjórnin ákvað að leggja Fjárhagsráðið niður, því hafði verið lofað í kosningabaráttunni um sumarið, en stofnuð var í stað þess innflutningsskrifstofa sem sá um leyfisveitingar fyrir innflutning og verðlagseftirlit. Spenna í efnahagslífi á næstu árum gerði það þó að verkum að millifærslukerfið var aukið og aðflutningsgjöld hækkuðu til að styrkja sjávarútveginn.

Viðskiptakjör tóku að snúast þjóðinni í hag og það var almenn velmegun. En á einu ári missti ríkisstjórnin öll tök á stjórn og yfirsýn efnahagsmála þjóðarinnar og verðbólgan jókst. Viðskiptakjör Íslendinga breytast mjög í óhag frá og með 1950, þar sem innflutt vara hækkaði mun meira í verði en útflutt, og var þróunin mjög óhagstæð árið 1950 til 1952. En frá og með árinu 1953 verða viðskiptakjörin gagnvart útlöndum aftur hagstæðari, og var árferði gott árin 1953 og 1954. En það voru aðallega framkvæmdar bandaríska hersins sem náðu að örva íslenskt athafnalíf.

Bandaríkin var aðalmarkaður fyrir íslenskan freðfisk og á árunum 1954-1955 komu upp kröfur um refsitolla á innfluttum fisk. Bandaríkjamenn vildu hafa sem bestu samskipti við íslensk stjórnvöld en sögðu að það væru engar undanþágur frá tollum. Thor Thors sendiherra sagði bandarískum stjórnvöldum að Íslendingar stæðu frammi fyrir tveim kostum ef að tollahækkun myndi fara fram: að fella gengið að miklum muna eða stórauka viðskiptin við Sovétríkin. Ólafur Thors forsætisráðherra sagði ef að engar breytingar væru á tollalögum væri samvinna við Bandaríkin úr sögunni. Forseti Bandaríkjanna, Dweight D. Eisenhower lagði til að Bandaríkjamenn keyptu alla fiskiframleiðslu Íslendinga en ekkert varð úr því.

Undir lok ársins 1955, gagnrýndi Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn efnahagsstjórn Íslands þar sem starfsmenn sjóðsins töldu að verðbólga, versnandi viðskiptakjör og mikill halli í gjaldeyrismálum sýndu að íslenskt efnahagskerfi væri í ójafnvægi. Rolf Evensen, ráðgjafi AGS, skrifaði minnisblöð sem lögðu áherslu á að endurskoða stefnu stjórnvalda og þá sérstaklega í peningamálum og fjárfestingum. Stuttu eftir kosningar 1956, komu fulltrúar sjóðsins í heimsókn til Íslands og ræddu við stjórnvöld og það sama ár var Útflutningssjóðurinn stofnaður og almennt bóta- og gjaldakerfi tók við af bátagjaldeyrinum.

## Verkfallið 1955
Verðbólga hafði verið mikil síðustu misseri enda þensla í þjóðfélaginu, fyrst og fremst vegna mikilla framkvæmda á vegum bandaríska hersins á Keflavíkurflugvelli. Framkvæmdirnar höfðu útrýmt atvinnuleysi, en kaup hafði ekki hækkað síðan 1952. Verkalýðshreyfingin setti fram kröfur um 30% launahækkun og ýmsar ráðstafanir til að sporna gegn verðbólgunni. Einnig var krafist atvinnuleysistrygginga og fleiri réttinda.  Þann 19. janúar var haldin ráðstefna og alls mættu fulltrúar 29 félaga frá Reykjavík og 10 utan Reykjavíkur. Í lok ráðstefnunnar var gefin út sameiginleg yfirlýsing:Ráðstefna verkalýðsfélaganna í Reykjavík og nágrenni, haldin 19. janúar 1955, lýsir yfir að hún telur nauðsyn bera til að verkalýðsfélögin segi upp samningum sínum fyrir 1. marz n.k., til að knýja fram kjarabætur, svo að tekjur 8 st. vinnudags nægi til mannsæmandi framfærzlu meðalfjölskyldu.Verkfall skall á þann 18. mars sama árið og í kringum 7300 manns tóku þátt. Verkfallsstjórnin tók þá ákvörðun að stöðva ekki mjólkurflutningar til Reykjavíkur. Var sú ákvörðun vinsæl meðal almennings. Atvinnurekendur buðu 7% í kjarabætur en það boð var dregið til baka. Verkfallið stóð yfir í sex vikur og þó að það hefði í för með sér töluverða ókyrrð meðal almennings lauk því með samningi sem var undirritaður 28. apríl 1955. Samþykkt var um 4% launahækkun, 11% kauphækkun, og frumvarp um atvinnuleysistryggingar var sett fram.

Þann 19. október 1955 hélt Bjarni Benediktsson ræðu á fundi Varðar, félags sjálfstæðismanna, og sakaði vinstrimenn og verkalýðshreyfinguna um að bera ábyrgð á vaxandi verðbólgu í kjölfar verkfallsins.

## Stjórnarslit 1956
Það sem olli stjórnarslitum árið 1956 var samþykkt þingsályktunartillögu Alþýðuflokks og Framsóknarflokks um brottför bandaríska hersins, sem Sjálfstæðisflokkurinn var algjörlega andvígur. Framsóknarflokkurinn rauf stjórnarsamband sitt við Sjálfstæðisflokkinn og gerði kosningabandalag við Alþýðuflokkinn, kallað Hræðslubandalagið. Markmið þeirra var að nýta sem best atkvæði flokkanna tveggja, með því að bjóða sig fram á víxl í einstökum kjördæmum. Eftir slit stjórnarinnar var þing rofið og boðið til kosninga, sem fóru fram þann 24. júni. Kosningabaráttan var hörð og snerist ekki síst um utanríkismál, þar sem allir andstæðingar Sjálfstæðisflokksins voru nú sammála um að segja upp varnarsamningnum við Bandaríkin. Sjálfstæðisflokkurinn sigraði kosningarnar, þar sem hann hlaut 42,4% atkvæða, en hlaut hann 37,1% þeirra í kosningunum árið 1953. En vegna óhagstæðrar skiptingar atkvæða tapaði Sjálfstæðisflokkurinn tveimur þingmönnum, og hlaut hann 19 sæti í stað 21. 

## Ráðherrar

## Tilvísanir