open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kentum- og satem-mál

Indóevrópskum tungumálum er skipt í tvo flokka: **kentum-mál** og **satem-mál**, miðað við hversu tungubakshljóð (hljóð eins og „k“ og „g“) frumindóevrópsku þróuðust í viðkomandi máli. Dæmi um ólíku þróanir þessara hljóða er orðið yfir „hundrað“ í elstu indóevrópsku málunum sem til eru heimildir um: í kentum-málum byrjaði það oft á /k/ (á latínu var *centum* borið fram með /k/ í framstöðu), en í satem-málum byrjaði það oft á /s/ (orðið *satem* er úr avestísku, sem var notuð í sóróískum helgiritum). 

Í töflunni hér að neðan má sjá endurgerðu tungubakshljóð frumindóevrópsku, í þremur seríum (samkvæmt nýlegum kenningum hefðu mögulega verið aðeins tvær seríur, eða þrjár seríur með öðruvísi framburði en þeim sem er lýst hér fyrir neðan). Í kentum-málunum féllu framgómmælt gómhljóð (e. *palatovelars*) — þar á meðal samhljóðið í framstöðu orðsins yfir „hundrað“ — saman við „hreinu“ gómhljóðin, þar sem í satem-málunum hélst aðgreiningin, en varamæltu gómhljóðin (e. *labiovelars*) féllu saman við „hreinu“ gómhljóðin.

Kentum-satem-skiptingin myndar mállýskumörk í eintímalegum (synkrónískum) lýsingum á fornum indóevrópskum málum. Samt er ekki gert ráð fyrir að frumindóevrópska hafi klofnað í kentum-grein og satem-grein, og þaðan hafi komið öll kentum- og satem-mál. Slík þróun er ólíkleg miðað við að þrátt fyrir að satem-mál séu almennt austlæg og kentum-mál vestlæg er austlægasta grein indóevrópskra mála tokkaríska, kentum-mál.

## Skiptingin
### Kentum-mál
Viðurkenndu kentum-ættirnar eru yfirleitt „vestrænar“ greinar: hellenísk, keltnesk, ítalísk og germönsk mál. Anatólísk mál falla líklegast ekki undir kentum-satem-skiptinguna. Tokkaríska er yfirelitt talin kentum-mál.

### Satem-mál
Satem-mál eru yfirleitt „austræn“, þ.e. indóírönsk og baltóslavnesk mál. Albanska og armenska eru líka yfirleitt taldar satem-mál.

## Heimild
*
Ætibambus

***Ætibambus***, (á ensku oft nefndur **madake**, **giant timber bamboo** eða **Japanese timber bamboo**) er bambustegund af ættkvíslinni *[[Phyllostachys]]*. 

Ætibambus er helsta tegundin sem notuð er í shakuhachi flautur, og nýttur í margs konar list og smíði í Japan og Kína.

## Lýsing
*Ætibambus* getur náð 15–22 m hæð og ummáli að 10–15 cm. Stönglarnir eru dökkgrænir, fremur sverir og mjög beinir. Nýir stönglar spretta síðla vors og vaxa mjög hratt, jafnvel heilan metra á dag. Tegundin blómgast mjög sjaldan, tíminn milli blómgana getur orðið allt að 130 ár. Ætibambus er talinn þola að -18°C frosti án teljandi skemmda.

## Útbreiðsla
Þessi tegund er upprunnin í Kína, en er algeng í ræktun víða um heim, sérstaklega í Japan.

Í Kína vex hann í gisnu skóglendi frá Yangtze til Wuling-fjalla upp að 1.800 metra hæð yfir sjó, í héruðunum Fujian, Guangdong, Guangxi, Guizhou, Henan, Hubei, Hunan, Jiangsu, Jiangxi, Shaanxi, Shandong, Sichuan, Taiwan, Yunnan og Zhejiang.

## Gallerí

File:Phyllostachys bambusoides 'Violascens' - Bambus.JPG|*Phyllostachys bambusoides* 'Violascens'
File:Phyllostachys bambusoides holochrysa.jpg|*Phyllostachys bambusoides* 'Holochrysa'
File:Poaceae - Phyllostachis bambusoides-001.JPG|Grein á *Phyllostachys bambusoides*
File:Phyllostachys bambusoides f castillonis1.jpg|Blað á *Phyllostachys bambusoides f castillonis*


## Heimildir
* Bamboo Garden
* Complete bamboo 

## Tenglar
*
Fluglestin

**Fluglestin** er hugmynd að háhraðlestarkerfi á milli Keflavíkurflugvallar og Umferðarmiðstöðvarinnar sem fram kemur í skýrslu frá 2014. Í skýrslunni er miðað við opnun árið 2024 og er áætlaður heildarkostnaður um 150 milljarðar. Lestin myndi vera ofan jarðar frá Keflavíkurflugvelli til Hafnarfjarðar en þar færi lestin niður í jörð alla leið að Umferðarmiðstöðinni. Gert er ráð fyrir að framkvæmdin verði einkaframkvæmd.

Hugmyndir um járnbrautarlest milli Reykjavíkur og Keflavíkurflugvallar eiga sér nokkurra áratuga sögu en umræðan komst fyrst á flug í tengslum við fjölgun ferðamanna eftir aldamótin 2000 og áætlanir um að flytja Reykjavíkurflugvöll eða leggja hann niður. Könnun á hagkvæmni slíkrar lestar var gerð af Orkuveitu Reykjavíkur árið 2002. Árið 2014 gerði samráðshópur greinargerð með yfirskriftinni „Fluglestin: Mat á hagkvæmni hraðlestar milli Keflavíkurflugvallar og miðborgar Reykjavíkur“.

Í desember 2015 tilkynntu Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu að þau stefndu að gerð samstarfssamnings við félagið Fluglestin, þróunarfélag ehf. um þróun hraðlestar til Keflavíkurflugvallar.

## Tengt efni
* Léttlestakerfi höfuðborgarsvæðisins

## Tilvísanir


## Tenglar
* Fluglestin.is
Allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis

**Allsherjar- og menntamálanefnd** er ein af átta fastanefndum Alþingis. Nefndin fjallar um dóms- og löggæslu­­mál, mannréttinda­­mál, ríkis­borgara­­rétt, neytenda­­mál, málefni þjóð­kirkjunnar og annarra trú­félaga og jafnréttis­mál, svo og um mennta- og menn­ingar­­mál og vísinda- og tækni­mál.

## Tenglar
* Allsherjanefnd á heimasíðu Alþingis
Enderman

**Enderman** er geimvera í tölvuleiknum Minecraft. Hann kemur frá plánetunni The End. Hann er svartur með fjólublá augu. Líti maður í augu hans þá verður hann fjandsamlegur. Þegar hann er í þínum heimi í Minecraft þá tekur hann mold og sand og steina.

## Sjá einnig
* Creeper (Minecraft)
Gullbambus

**Gullbambus** er sígrænn runni með upprétta stöngla, þó seinna lútandi. Vegna stuttra jarðstöngla myndar hún í upphafi þéttan hnaus, en breiðist svo meir út. Tegundin þolir niður að -22°C.

## Lýsing
Stönglarnir eru liðskiptir, holir og rúnnaðir. Ummálið er 2-5sm, bilið milli hnjánna er 15-30sm og liturinn er í byrjun grænn, en verður í sól gulflekkóttur. Blöðin eru 2-3 á hverjum hliðarsprota. Þau eru tiltölulega smá og lensulaga. Að ofan eru þau ljósgræn, en að neðan grágræn. Plantan blómstrar eftri margra ára vöxt og deyr svo eftir blómgunina.

Rótin samanstendur af jarðstönglum og þéttri trefjarót. 

Hæð x breidd og árlegur vöxtur: 2,50 x 1,50 m (250 x 50 sm/ári). Lengdarvöxturinn fer eftir varmasummu fyrra árs og er meiri í upprunalandinu (allt að 4 m).
 
## Uppruni
Gullbambus er útbreiddur í fjallaskógum í héruðunum  Fujian og Zhejiang í Kína. Þess utan hefur tegundin villst úr ræktun í suður BNA, Mið-Ameríku, Suður-Ameríku, Ástralíu og Nýja Sjálandi.

## Tilvísanir
Grímseyjarflugvöllur

**Grímseyjarflugvöllur**  er einnar brautar flugvöllur staðsettur á Grímsey.  Norlandair flýgur þaðan á Akureyrarflugvöll.

Framkvæmdir við byggingu vallarins hófust 1954. Völlurinn var stækkaður og malbikaður 2005, auk þess sem að 130 fermetra flugstöðvarbygging var byggð. Hún er við bæinn Bása norðan við aðalþéttbýlið í Grímsey. 

## Heimildir
Charles Messier

**Charles Messier** var franskur stjörnufræðingur sem fæddist 26. júní 1730 í bænum Badonviller í Lorrainehéraði. Hann er þekktastur fyrir hina svokölluðu Messierskrá þar sem hann flokkaði 103 vetrarbrautir, stjörnuþokur og stjörnuþyrpingar. Seinna bættu aðrir stjörnufræðingar fyrirbærum við skránna út frá mæligögnum hans og urðu Messierfyrirbærin þá 110 talsins. Messierskráin er þægileg að því leyti að hún hjálpar stjörnuskoðendum að greina milli varanlegra og breytilegra fyrirbæra á stjörnuhimninum. Charles Messier lést 12. apríl 1817 í París.
Svörtu hattarnir

**Svörtu hattarnir** er þriðja bók *[[Froskur útgáfa|Frosks útgáfu]]* um Sval og Val og kom út árið 2014. Hún hefur að geyma þrjár sögur eftir Franquin. Eina úr fyrstu opinberu Svals og Vals-bókinni, Quatre aventures de Spirou et Fantasio og tvær sem áður höfðu komið út á íslensku í bókinni Í klandri hjá kúrekum.

## Söguþráður
*Svalur á Litlupattaeyju* (franska: *Spirou chez les Pygmées*) segir frá því þegar Svalur verður á vegi hlébarða og tekur hann heim í íbúðina sína. Eftir ýmis vandræði tekst að hafa upp á eigandanum, sem er skringilegur landkönnuður. Sá býður Sval og Val með sér til eyju úti fyrir ströndum Afríku.

Þeim er tekið með kostum og kynjum af ættbálki skógardverga sem eru dökkbrúnir á hörund. Eftir ýmsar kyndugar uppákomur kemur í ljós að á eyjunni er óvinaættbálkur með svartan hörundslit og eiga hóparnir í stöðugum erjum. Reynist illur hvítur þrælapískari bera ábyrgð á árásargirni svarta ættbálksins. Svalur og Valur uppgötva að hinir svörtu eru í raun með sama húðlit og hinir, bara skítugri. Þeir stinga öllum í bað og friður kemst á og hvíti þrjóturinn fær sína refsingu.

Titilsagan *Svörtu hattarnir* (*Les chapeaux noirs*) segir frá ferð Svals og Vals til Bandaríkjanna til að kynna sér lífið í Villta vestrinu og skrifa um það blaðagrein. Þegar þangað er komið minnir fátt á hina æsilegu kúrekatíma. Ríkmannlegur maður hvetu þá til að fara til Tombstone, þar sem gömlu kúrekagildin lifa góðu lífi.

Í ljós kemur að bærinn er nákvæmlega eins og staðalmyndir Villta vestursins með byssubófum og einvígum. Félagarnir hika við að beita byssunum en virðast þó alltaf hitta í mark. Að lokum kemur sá ríkmannlegi og upplýsir að þorpið sé leikmynd fyrir kvikmynd, að púðurskot hafi verið í byssunum en meistaraskytta fylgt þeim á eftir og hitt í mark á laun. Allir skemmta sér vel yfir þessu, en bregður í brún þegar uppgötvast að vopnin voru í raun hlaðin raunverulegum kúlum.

*Laumuspil við landamærin* (*Mystère à la frontière*) segir frá viðureign Svals og Vals við hugmyndaríkara smyglara á landamærum Belgíu og Frakklands. Smyglararnir hafa komið miklu magni af skringilegu en hættulitlu eiturlyfi milli landanna. Félagarnir verða ekki síður að eyða tímanum í að þræta við hrokafullan lögreglustjóra sem vill ekkert hafa með aðstoð þeirra að gera.

## Fróðleiksmolar
* Mikill munur er á prentgæðum *Svörtu hattanna* og *Í klandri hjá kúrekum*. Litirnir í síðarnefndu útgáfunni voru mun daufari og myndirnar óeðlilega teygðar, þar sem sögurnar voru með fjórar myndaraðir á síðu. Í Svörtu höttunum eru allir litir mun tærari og sögurnar prentaðar með fimm myndarömmum á blaðsíðu.
* Þótt bókin heiti eftir miðjusögunni, er *Svalur á Litlupattaeyju* lengsta sagan í bókinni með nærri helming af heildarsíðufjöldanum.
* Í upphafi bókar er stuttur sögukafli sem gerir grein fyrir sögu og þróun Svals og Vals-sagnanna 1949-1950.

## Útgáfuupplýsingar
*Svörtu hattarnir* var gefnir út af Froski útgáfu árið 2015. Jean Antoine Posocco, eigandi útgáfunnar, sá um uppsetningu og handskrift. Auður S. Arndal er skráð fyrir íslenskri þýðingu.
Flóra Kádár

**Flóra Kádár** (á ungversku: *Kádár Flóra*; fædd *Flóra Anna Horcsák*) (4. ágúst 1928 í Búdapest, Ungverjalandi – 3. janúar 2003 í Búdapest) var ungversk leikkona. 

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tenglar
*
Kádár

**Kádár** getur átt við:

* János Kádár  leiðtogi kommúnista og forsætisráðherra Ungverjalands (1912–1989)
* Flóra Kádár, ungversk leikkona (1928–2002)
Kringla (hverfahluti)

**Kringla** er hverfahluti í hverfaskiptingunni Háaleitis- og Bústaðahverfi í Reykjavík. 

Innan suðurhluta hverfahlutans, sunnan Listabrautar, eru aðallega íbúðir en einnig eru þar höfuðstöðvar Verkís, Verzlunarskóli Íslands, Hamborgarabúlla Tómasar, Heilsugæslan Efstaleiti, LOGOS lögmannsstofa, Teiknistofan Tröð, Von og Rauði krossinn. Innan norðurhluta hverfahlutans, norðan Listabrautar eru meðal annars verslunarmiðstöðin Kringlan, Borgarleikhúsið, Vinnumálastofnun, Umboðsmaður skuldara, Umboðsmaður barna, höfuðstöðvar Sjóvá og Hús verslunarinnar.
Hverfahluti

**Hverfahluti** er skipting borgar eða bæjar oft eftir endingu götunafns og er hluti af hverfaskiptingu. Hverfahluti segir á nákvæmari hátt til um hvar tiltekinn staður er og inniheldur að jafnaði ákveðin kennileiti.

## Tilvísanir
Hverfaskipting

**Hverfaskipting** er aðalskipting borgar eða bæjar og inniheldur oft meira en hundrað íbúa. Reykjavík hefur sem dæmi 10 hverfaskiptingar.
Fargesia nitida

***Fargesia nitida*** er hnaus-bambus upprunninn frá Szechwan, Kína. Meðalstór til smár og mjög þolinn fyrir kulda, en þolir ekki háan sumarhita.  Þessi tegund blómstraði síðast árin 2002-2005, svo ekki er búist við blómgun næstu 120 árin.
Þessi blómgun hefur valdið hinum viðkvæma stofni risapöndu erfiðleikum því þær lifa nær eingöngu á bambus.

## Heimildir
Lokað hverfi

**Lokað hverfi**, **afgirt hverfi**, **vaktað hverfi**, **einkahverfi** eða **öruggt hverfi** er hverfi, hverfahluti eða klasahús þar sem allri umferð inn á svæðið er stýrt um vaktað hlið. Hverfið er þá oft umgirt veggjum, girðingum eða síkjum til að hindra aðgang annars staðar. Lokuð hverfi eru yfirleitt íbúðahverfi með afmörkuðum sameiginlegum svæðum, almenningsgörðum, sundlaug, íþróttaaðstöðu og fleiru. 

Vöktun slíkra hverfa er yfirleitt í höndum öryggisfyrirtækja. Með auknu öryggi er ætlunin að höfða til betur stæðra kaupenda, útlendinga, fólks sem er mikið fjarverandi frá eigninni, barnafólks og/eða aldraðra. Slíkar eignir hafa sérstakt aðdráttarafl á svæðum þar sem er mikið um glæpi.

Til eru dæmi um stór lokuð hverfi sem innihalda atvinnuhúsnæði, eins og Alphaville í São Paulo í Brasilíu. Eins eru til dæmi um lokuð hverfi sem ætlað er að halda fólki inni, eins og sérstök hverfi fyrir farandverkafólk í Kína, eða þar sem aðrar reglur gilda fyrir tímabundna íbúa en heimafólk eins og í Sádí-Arabíu.
Isabelle Autissier

**Isabelle Autissier** (f. 18. október 1956) er frönsk siglingakona sem er þekktust fyrir að hafa verið fyrsta konan sem lauk einmenningskeppni í kringum hnöttinn árið 1991. Hún starfar sem rithöfundur og dagskrárgerðarkona og er forseti Frakklandsdeildar Alþjóðlega náttúruverndarsjóðsins.

Hún hafnaði í 7. sæti í BOC Challenge (nú VELUX 5 Oceans Race) árið 1991 og varð þar með fyrsta konan sem lauk keppni í að sigla ein kringum jörðina. Árið 1994 setti hún ásamt áhöfn sinni á kjölbátnum *Ecureuil Poitou-Charentes* nýtt met í siglingu frá New York til San Francisco um Hornhöfða og bætti fyrra met um 14 daga. Í næstu einmenningskeppni umhverfis jörðina 1994-5 (sem þá hét Around Alone) missti hún mastur 900 mílum sunnan við Ástralíu og var bjargað af þyrlu af áströlsku flugmóðurskipi. Hún tók enn þátt í keppninni árið 1998 en hvolfdi bátnum í Suður-Kyrrahafi. Annar keppandi, Giovanni Soldini, kom henni til bjargar. Eftir það hætti hún að keppa í einmenningskeppnum.
Jóhann Daníelsson

**Jóhann Kristinn Daníelsson** (1927-2015), kennari og söngvari á Dalvík. Jóhann var sonur Daníels Júlíussonar og Önnu Jóhannsdóttur í Syðra-Garðshorni í Svarfaðardal og þar ólst hann upp ásamt fjórum systkinum sínum. Jóhann lauk gagnfræðaprófi á Akureyri 1946 og íþróttakennaraprófi frá Íþróttakennaraskóla Íslands 1949. Hann fór einnig til náms til Noregs, Jærens Folkehöjskola á Jaðri og Statens Gymnastikkskole í Ósló 1951-1952. Hann lauk söngkennaraprófi frá Kennaraskóla Íslands 1959. Jóhann var íþróttakennari á Blönduósi og víðar 1949-1956, á Ólafsfirði 1956-1957, og stundaði söngkennslu á Dalvík 1957-1963, nema veturinn 1958-1959 sem hann var íþróttakennari í Reykjavík. Hann kenndi við Oddeyrarskóla á Akureyri 1964-1974 en fluttist þá öðru sinni til Dalvíkur með fjölskyldu sinni þar sem hann stundaði tónlistarkennslu og var m.a. formaður Tónlistarskóla Dalvíkur. Hann var síðan bókavörður við Dalvíkurskóla til 2000.

Jóhann var kunnur söngvari og kom víða fram opinberlega allt frá barnæsku, ýmist einsöngvari eða í söngsveitum og kórum. Hann var heiðursfélagi í Karlakór Dalvíkur. Þrjár hljómplötur hafa verið gefnar út með söng Jóhanns. . Jóhann tók virkan þátt í leiklistarstarfi á Akureyri og Dalvík um árabil og lék í fjölmörgum leikritum. Einnig fór hann með hlutverk í kvikmyndinni Landi og sonum í leikstjórn Ágústs Guðmundssonar. Jóhann var manna vinsælastur í sinni sveit, samkvæmismaður, hagyrtur vel og félagi í Söltunarfálaginu svokallaða en það var félagsskapur innmúraðra gleðimanna og söngmanna og skálda og brús-spilamanna í Svarfaðardal. Í bókinni Krosshólshlátur eru margar frásagnir af Jóhanni og kveðskapur eftir hann.

*Enn syngur vornóttin* er safndiskur með söng Jóhanns. Þar flytur hann einn eða með öðrum yfir tuttugu sönglög. Upptökurnar spanna 40 ára tímabil og gefa gott yfirlit yfir söngferil hans. Tónlistarfélag Dalvíkur gaf diskinn út 2010. 

Kona Jóhanns var Gíslína Hlíf Gísladóttir (1935-2009). Börn þeirra: Anna Guðlaug (1962), Gísli Már (1967) og Aðalbjörg Kristín (1971). Fyrir átti Gíslína soninn Yngva Örn (1956).
Catherine Chabaud

**Catherine Chabaud** (f. 29. nóvember 1962) er frönsk siglingakona og blaðamaður sem fyrst kvenna lauk keppni í einni erfiðustu siglingakeppni heims, Vendée Globe, þar sem siglt er einhendis kringum hnöttinn án þess að taka land og án aðstoðar.

Hún útskrifaðist sem blaðamaður árið 1983 og vakti athygli fyrir skrif sín um siglingar og sjálfbæra þróun. Hún hefur tekið þátt í tugum siglingakeppna yfir Atlantshaf og tvisvar umhverfis jörðina (Vendée Globe) 1996 og 2000. Í fyrra skiptið varð hún fyrsta konan til að ljúka keppni en hafnaði í síðasta sæti. Í síðara skiptið hætti hún keppni eftir að hafa misst mastur skömmu áður en hún komst yfir marklínuna.
Ebrahim Hemmatnia

**Ebrahim Hemmatnia** (fæddur 25. júní 1976) er íransk-hollenskur ævintýramaður og sá fyrsti í heiminum sem hefur hjólað yfir úthaf. Hann hjólaði yfir Atlantshafið í 68 daga með ökutæki sem er bæði bátur og hjól. Hann fór um nokkrar stórborgir, eins og Dakar, Natal, Joăo Pessoa, Recife, Aracaju, Salvador, Vitória, Rio de Janeiro og Sao Paulo.

## Tilvísanir
Ben Ainslie

**Ben Ainslie** (f. 5. febrúar 1977) er breskur siglingamaður. Hann náði verðlaunasæti fimm sinnum í röð á Ólympíuleikunum þar af fjórum sinnum fyrsta sæti. Hann er þar með sá fyrsti sem hefur unnið til verðlauna í siglingum á fimm Ólympíuleikum, sá þriðji sem unnið hefur fimm verðlaun í siglingum á leikunum (á eftir Torben Grael og Robert Scheidt) og annar til að vinna fjögur gullverðlaun (á eftir Paul Elvstrøm).

Hann varð heimsmeistari á Laser Radial árið 1993 og síðan tvisvar í röð á Laser Standard, 1998 og 1999. Frá 2002 hefur hann fjórum sinnum orðið heimsmeistari á Finn. Á Ólympíuleikunum 1996 varð hann í öðru sæti á Laser Standard en hampaði gullinu árið 2000. Á Ólympíuleikunum 2004 keppti hann á Finn og sigraði þann flokk í það og næstu þrjú skipti. 

Í 34. útgáfu Ameríkubikarsins var hann ráðinn sem taktíker hjá áskorandanum, Team New Zealand, sem töpuðu fyrir verjandanum, Oracle Team USA. Hann er skipstjóri breska liðsins frá Royal Cornwall Yacht Club sem stefnir á að vinna réttinn til að skora á Golden Gate Yacht Club í 35. keppninni sem verður haldin árið 2017.
Dee Caffari

**Dee (Denise) Caffari** (f. 23. janúar 1973) er bresk siglingakona sem sigldi fyrst kvenna umhverfis jörðina „rangsælis“ í vesturátt, gegn ríkjandi straum- og vindstefnu árið 2006. Í febrúar 2009 lauk hún keppni í Vendée Globe og varð þar með fyrsta konan sem siglt hefur einsömul umhverfis jörðina án áningar í báðar áttir. 

Caffari var kennari áður en hún hóf feril sinn í kappsiglingum. Hún lærði siglingar í UKSA í Cowes á Isle of Wight. Hún tók þátt í Global Challenge árið 2004 þar sem siglt er umhverfis jörðina í vesturátt. Í nóvember árið eftir hóf hún einmenningssiglingu sína í vesturátt. Hún kom til hafnar eftir 178 daga siglingu. Næstu ár tók hún þátt í mörgum keppnum yfir Atlantshafið og árið 2008 hóf hún keppni í Vendée Globe þar sem hún hafnaði í 6. sæti eftir 99 daga siglingu. Í júní sama ár setti hún met í siglingu umhverfis Bretland og Írland og bætti fyrra met um 17 tíma. Hún var hluti af áhöfn Samantha Davies, Team SCA, í Volvo Ocean Race 2014/15. Í keppninni 2017/18 er hún skipstjóri liðsins Turn the Tide on Plastic.
Venetíska

**Venetíska** er útdautt indó-evrópskt fornmál kennt við forn-rómverska héraðið Venetíu. Það er þekkt af um 200 áletrunum frá 6. til 1. öld f.Kr.
Flokkun hennar innan indó-evrópskra mála er ekki á reiðum höndum eða fyllilega klár en málfræðingar munu helst telja hana til sérstakrar greinar sem aftur er útdauð.
Audencia Business School

**Audencia Business School** er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, Nantes og Peking. Hann er stofnaður 1900. Audencia var í 63. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2015 samkvæmt The Finanical Times. Árið 2015, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 24. sæti á heimsvísu skv. Audencia býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 30 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Jean Arthuis (French stjórnmálamaður) auk Thomas Cailley (kvikmyndagerðarmaður). Skólinn er *[[École nationale de l'aviation civile]]* félagi fyrir tvöfaldri verkfræði gráðu / stjórnanda.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Samantha Davies

**Samantha Davies** (f. 23. ágúst 1974) er bresk siglingakona sem er þekktust fyrir að hafa náð 4. sæti í keppninni Vendée Globe árið 2009 og fyrir að leiða kvennaliðið Team SCA í Volvo Ocean Race 2014/15 þar sem þær höfnuðu í 6. sæti. 

Davies er með próf í verkfræði frá Cambridge-háskóla. Árið 1998 tók hún þátt í keppninni um Jules Verne-verðlaunin með áhöfn sem var eingöngu skipuð konum á tvíbytnunni *[[Formule Tag|Royal & SunAlliance]]*. Þær misstu mastrið við Nýja Sjáland. 

Hún hefur tvisvar slegið met í siglingu yfir Ermarsund og tvisvar umhverfis Bretland. Árið 2014 var hún skipstjóri kvennaliðsins Team SCA í 12. útgáfu Volvo Ocean Race.
Einar Þorkelsson

**Einar Þorkelsson** (11. júní 1867 - 27. júní 1945) var íslenskur rithöfundur, ritstjóri og skrifstofustjóri Alþingis. Þekktasta verk hans er *Ferfætlingar*, safn af dýrasögum sem kom út árið 1926. Einar var einn af stofnendum Dýraverndarfélags Hafnarfjarðar og ritstjóri *[[Dýraverndarinn|Dýraverndarans]]* árið 1929. Hann var skrifstofustjóri Alþingis frá 1914 til 1922 og bjó í Alþingishúsinu ásamt annarri eiginkonu sinni, Ólafíu Guðmundsdóttur, frá 1918 til 1923. Það er eina dæmið um íbúa í húsinu. Þau eignuðust tvo drengi meðan þau bjuggu þar.

Einar var bróðir Jóns Þorkelssonar þjóðskjalavarðar, faðir dr. Ólafíu Einarsdóttur fornleifafræðings og Bjargar Einarsdóttur rithöfundar og afi Lúðvíks Kristjánssonar sagnfræðings.
Elísabet Jónsdóttir

**María Elísabet Jónsdóttir** (1. janúar 1869 – 13. apríl 1945) var íslenskt tónskáld og organisti kennd við Grenjaðarstað í Suður-Þingeyjarsýslu þar sem hún bjó frá 1907 til 1930. Lag hennar, „Farfuglarnir“, við ljóð Huldu, birtist á prenti í *[[Óðinn (tímarit)|Óðni]]* árið 1915. Árið 1949 kom út safn af sönglögum eftir hana.

## Tenglar
* Una Margrét Jónsdóttir (2014). Íslensk kventónskáld 2. pistill. ''Kvennablaðið'' 8. apríl.
Jón Jónsson frá Ljárskógum

:*Sjá [[Jón Jónsson|aðgreiningarsíðu]] fyrir aðra einstaklinga sem heita Jón Jónsson.*
**Jón Jónsson frá Ljárskógum** (28. mars 1914 – 7. október 1945) var íslenskt skáld og söngvari. Hann fæddist að Ljárskógum í Laxárdal. Hann tók stúdentspróf frá Menntaskólanum á Akureyri þar sem hann átti þátt í stofnun MA-kvartettsins. Síðar flutti hann til Reykjavíkur og að endingu til Ísafjarðar. Hann lést úr berklum á Vífilsstaðaspítala. Mörg af kvæðum Jóns urðu gríðarvinsæl sönglög eins og „Káta Víkurmær/Fornar ástir“ (við lag Benjamin Hanby), „Sestu hérna hjá mér“ (við lag Liliuokalani) og „Húmar að kveldi“ (við lag Stephen Foster). Úrval ljóða hans kom út árið 1976 í ritstjórn Steinþórs Gestssonar.
Sæmundur Stefánsson

**Sæmundur Stefánsson** (9. október 1859 – 10. maí 1945) var íslenskur holdsveikisjúklingur sem er þekktur fyrir ævisögu sína, „Ágrip af æfisögu eins sjúklingsins í Laugarnesi“, sem birtist í *[[Morgunn (tímarit)|Morgni]]* árið 1924. Þar segir hann frá æsku sinni í Borgarfirði þar sem hann bjó í fyrstu við harðræði sem niðursetningur og síðar vinnumaður í vistarbandi. Hann var greindur með holdsveiki og fékk vist á Laugarnesspítala árið 1901.

## Tenglar
* Sæmundur Stefánsson (1924). Ágrip af æfisögu eins sjúklingsins í Laugarnesi. ''Morgunn'' 2. tbl. 5. árg.: 170-187
* Héraðsskjalasafn Borgarfjarðar (2015). Sæmundur Stefánsson úr Hvítársíðu. ''Skjaladagur 2015''.
Ingibjörg Skaptadóttir

**Ingibjörg Skaptadóttir** (13. desember 1867 – 2. ágúst 1945) var íslenskur ritstjóri og kennari á Seyðisfirði. Hún stofnaði tímaritið *[[Framsókn (tímarit)|Framsókn]]* ásamt móður sinni árið 1895 og ritstýrði því til 1899, en Framsókn var fyrsta blaðið á Íslandi sem fjallaði um réttindi og stöðu kvenna.  

Foreldrar Ingibjargar voru hjónin Skapti Jósefsson (1839-1905) ritstjóri Norðlings á Akureyri og Austra á Seyðisfirði og Sigríður Þorsteinsdóttir (1841-1924) ritstjóri Framsóknar og húsfreyja. Ingibjörg fæddist í Kaupmannahöfn þar sem faðir hennar var í námi en fluttist tveggja ára gömul til Íslands ásamt móður sinni. 

Ingibjörg ólst upp á Akureyri en nam síðar tónlist og tungumál í Kaupmannahöfn og skrifaði bókina Kaupstaðaferðir sem kom út árið 1888. Áður en Ingibjörg stofnaði Framsókn hafði hún skrifað greinar í tímarit föður síns og var því vön ritstörfum. Hún lét sig ýmis framfaramál varða og var t.d. einn af stofnendum og fyrsti formaður kvenfélagsins Kvikk á Seyðisfirði. 

## Tenglar
* (2015) Ingibjörg Skaptadóttir. Konur og stjórnmál

## Tilvísanir
Hallgrímur Hallgrímsson (f. 1888)

**Hallgrímur Hallgrímsson** (14. september 1888 – 13. desember 1945) frá Stærra-Árskógi við Eyjafjörð var íslenskur sagnfræðingur, blaðamaður og bókavörður við Landsbókasafn Íslands. Hann var formaður Framsóknarfélags Reykjavíkur í mörg ár og starfaði sem blaðamaður við *[[Tíminn|Tímann]]*. Helsta rit hans er *Íslensk alþýðumentun á 18. öld* sem kom út árið 1925, en auk hennar skrifaði hann fjölda greina og ritdóma.
Ágúst Jónsson

**Ágúst Jónsson** (19. desember 1868 – 28. júní 1945) var íslenskt skáld og verkamaður í Reykjavík. Hann gaf aðeins út eina ljóðabók, *Þyrnar og rósir*, árið 1930 en orti mikið af kvæðum, lausavísum og erfiljóðum. Lára miðill var dóttir hans.

## Heimildir
* Jón Guðnason (1976). ''Íslenzkar æviskrár'' VI: 6-7
* (1945) Minningarorð: Ágúst Jónsson skáld. ''Morgunblaðið'' 5/7: 8
Jón Jónsson (f. 1861)

**Jón Jónsson frá Gautlöndum** eða **Jón Jónsson Gauti** (28. febrúar 1861 – 23. júlí 1945) var íslenskur kaupfélagsstjóri, einn af stofnendum Kaupfélags Norður-Þingeyinga, formaður þess og framkvæmdastjóri frá 1895 til 1916. Hann sat í Fánanefndinni 1913-1914.
Bernie Sanders

**Bernard „Bernie“ Sanders** (fæddur 8. september 1941) er bandarískur stjórnmálamaður sem að er annar tveggja fulltrúa Vermont í öldungadeild Bandaríkjaþings. Hann er óháður stjórnmálaflokkum en hefur jafnan kosið með Demókrataflokknum og situr í þingflokki þeirra. Sanders er þekktur fyrir skoðanir sínar í garð félagshyggju og sósíalískar hugmyndir.

Sanders gaf kost á sér í forvali Demókrata fyrir forsetakosningarnar 2016 en laut í lægra haldi fyrir Hillary Clinton. Hann hlaut 43.1% á meðan Clinton hlaut 55.2% atkvæða. Sanders gaf kost á sér á nýjan leik í forvali Demókrataflokksins fyrir forsetakosningarnar árið 2020. Sanders vann sigur í fyrstu þremur ríkjunum þar sem forvalið var haldið en tapaði síðan þremur ríkjum gegn Joe Biden um miðjan mars. Sanders kom kosningabaráttu sinni ekki aftur á réttan kjöl og tilkynnti þann 8. apríl 2020 að hann hygðist hætta við framboð sitt. Hann lenti aftur í öðru sæti með 26.2% á meðan Biden hlaut 51.7%.

Sanders var fulltrúardeildarþingmaður fyrir Vermont frá 1991 til 2007 sem óháður þingmaður. Í öldungadardeildarkosningunum í Vermont árið 2006 bauð hann sig fram sem óháður og vann með 65.4% atkvæða. Hann bauð sig aftur í fram í kosningunum árið 2012 og hlaut 71% atkvæða. Hann bauð sig aftur fram í þriðja kjörtímabil sitt sem öldungardeildarþingmaður árið 2018 og hlaut 67.4% atkvæða. Í maí 2024 tilkynnti hann að hann myndi bjóða sig fram á ný í öldungardeildarkosningunum í Vermont sem að fóru fram í nóvember 2024. Þar vann hann sitt fjórða kjörtímabil með 63.3% atkvæða.

## Tenglar
Phyllostachys virella

***Phyllostachys virella*** er harðgerður skriðull bambus með stöngla sem eru tiltölulega gildir miðað við hæð og með daufri lykt sem minnir á sandalvið.

## Lýsing
Þessi bambus getur orðið allt að 9 m hár með allt að 5 sm gilda stöngla.

Nýir stönglar eru grænir og fölna með aldrinum, liðirnir eru algrænir og verða síðar hvítleitir við þroska.

Áþekkt Phyllostachys atrovaginata, þá kemur ilmur sem líkist sandalviði þegar stönglarnir eru núnir.

## Útbreiðsla
Þessi bambus vex á heittempruðum til tempruðum svæðum og þolir lágan hita betur en flestar aðrar bambustegundir.

Náttúruleg útbreiðsla í Kína er í Zhejiang hérði.

## Nafn
Kínverska heitið útleggst "Grænhúðar Bambus" eða "Dongyang Grænhúðar Bambus"

, Dongyang er borg/hérað í miðju Zhejiang fylki.

## Heimildir
Phyllostachys heteroclada

***Phyllostachys heteroclada***,  kallaður **fiskihreisturs bambus/fishscale bamboo**, einnig þekktur sem vatnsbambus "(water bamboo)", er skriðull bambus.  Vatnabambus nafnið er komið til vegna loftæðanna í rót og rótarstönglum sem gerir honum kleift að vaxa í vatnsmettuðum jarðvegi frekar en aðrar Phyllostachys tegundir.  Mesta hæð er um 9 metrar og ummál stöngla verður að 5 sm.  Harðgerður að -20°C.  Þrífst vel í USDA svæðum 6b-10.

## Heimildir

* ''Phyllostachys heteroclada Oliv.  Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA). Retrieved 2012-07-30.
*
Prúðuleikararnir

**Prúðuleikararnir** (e. *The Muppets*) eru leikbrúðusýningar, aðalega í sjónvarpi en einnig kvikmyndum eftir Jim Henson. Þekktasta persóna sýningana er Kermit froskur.
Lemmy Kilmister

**Ian Fraser, ''Lemmy'', Kilmister** (fæddur 24. desember 1945 – dáinn 28. desember 2015) var breskur tónlistarmaður og stofnandi hljómsveitarinnar Motörhead. Hann söng og spilaði á gítar í fyrstu en síðar bassa. 

Lemmy fæddist í Stoke-on-Trent, Englandi. Við upphaf tónlistarferilsins lék hann í sveitinni The Rockin' Vickers í Manchester rokksenunni. Hann vann sem rótari fyrir Jimi Hendrix og The Nice áður en hann gekk í hljómsveitina Hawkwind. Kilmister söng með þeim í laginu Silver Machine sem sló í gegn. 

Eftir að hafa verið rekinn úr Hawkwind vegna fíkniefnamála stofnaði hann hljómsveitina Motörhead árið 1975. Sveitin starfaði í 40 ár eða til 2015 þegar Lemmy lést úr krabbameini. Hann hafði haldið upp á sjötugsafmæli sitt nokkrum dögum áður fyrir dauða sinn og spilað á tónleikum 2 vikum fyrr.

Lemmy var þekktur fyrir óhóf og að lifa rokklífstílnum að fullu. Nafnið Lemmy ku hafa orðið til þegar hann var í skóla og bað samnemendur að lána sér pening í spilakassa ( *lend me/lemmy a quid until friday*...).

Árið 2025 var afhjúpuð bronsstytta af Lemmy í heimabæ hans, Stoke. 

## Tilvísanir
Húskakkalakki

**Húskakkalakki** (fræðiheiti: *Blattella germanica*) er skordýr í kakkalakkaætt oft kallaður *þýski kakkalakkinn*.

## Útbreiðsla
Útbreiddur um heim allan en talinn upprunninn í Mið-Afríku, á svæðinu kringum vötnin stóru, Eþíópíu og Súdan.

## Ísland
Fundinn á nokkrum stöðum á landinu, utan höfuðborgarsvæðis á Keflavíkurflugvelli, Þingeyri, Siglufirði, Húsavík og í Aðaldal, Vopnafirði og Neskaupstað.

## Lífshættir
Húskakkalakki lifir innanhúss og er afar illa þokkaður í híbýlum. Hann leggur sér til munns og skaðar flest það sem í boði er og honum fylgir auk þess mikill sóðaskapur. Hvers kyns matvörur eru í hættu, einnig leður, lím, veggfóður og textílvörur svo eitthvað sé nefnt. Húskakkalakkar safnast oft margir saman fyrir tilstilli lyktarefna sem þeir gefa frá sér. Þeir makast nokkrum dögum eftir að síðasta gyðluhamnum er kastað. Egghulstur myndast 2 til 4 dögum síðar og í því eru 30–40 egg, jafnvel fleiri, og stendur það áberandi aftur af kvendýrinu. Kerlan ber það með sér að meðaltali um tíu daga og sleppir því daginn áður en eggin klekjast. Stundum klekjast þau þó áður en hulstrinu er sleppt. Eftir að egghulstur losnar líða 22 dagar þar til það næsta myndast. Gyðlan hefur hamskipti 6 til 7 sinnum í uppvextinum. Það er afar breytilegt hvað það tekur tegundina langan tíma að þroskast frá eggi til fullþroska dýrs, við góðan stofuhita 54–215 daga eða 103 daga að meðaltali. Algengt er að 3 til 4 kynslóðir þroskist árlega og kvendýrin framleiði 4 til 5 (eða allt að 8) egghulstur á æviskeiði sínu. Af þessu má sjá að fjölgun getur orðið gríðarleg á einu ári.

## Almennt
Húskakkalakki var þekktur hér sem slæðingur í Reykjavík, jafnvel talinn með bólfestu strax í upphafi 20. aldar og hafði þá einnig fundist á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Þegar leið á öldina varð hans reglulega vart og í nokkrum tilvikum hafði hann með vissu sest að og fjölgað sér í gömlum híbýlum. Lítill vafi leikur á varanlegri fótfestu.

Húskakkalakki er af minni gerð kakkalakka en annars dæmigerður, vængjaður kakkalakki að sköpulagi, flatvaxinn gulbrúnn, með tvö dökk belti aftur eftir hálsskildi. Leðurkenndir yfirvængir með grófu æðamynstri og tiltölulega gegnsæir. Ungviði einungis með litla vængvísa. Fálmarar eru langir og mjóir, lengri en bolurinn, fætur alsettir sterkum göddum. Stutt liðskipt halaskott vita út á við. Húskakkalakkar eru varir um sig og fljótir að tvístrast ef þeir styggjast.

## Heimildir

* Åkerlund, M. 1991. Ängrar – finns dom ...? Om skadeinsekter i museer och magasin. Naturhistoriska riksmuseet og Svenska museiföringen, Stokkhólmi. 207 bls.
* Bjarni Sæmundsson 1931. Nýjungar úr dýraríki Íslands. Skýrsla um Hið ísl. náttúrufræðisfélag 1929–30: 32–39.
* Geir Gígja 1934. Kakalakar (Blattoidea). Náttúrufræðingurinn 4: 75–80.
* Lindroth, C.H. 1931. Die Insektenfauna Islands und ihre Probleme. Zool. Bidr. 13: 105–589.
* Tuxen, S.L. 1938. Orthoptera and Dermaptera. Zoology of Iceland III, Part 38. Munksgaard, Kaupmannahöfn. 5 bls.
Pétur kanína og vinir hans

***Pétur kanína og vinir hans*** eru breskir teiknimyndaþættir byggðir á bókum Beatrix Potter um Pétur kanínu. Þættirnir voru framleiddir af TVC London fyrir bókaforlagið Frederick Warne & Co í samstarfi við BBC og japönsku framleiðslufyrirtækin Pony Canyon og Fuji Television. Þeir voru frumsýndir á BBC frá 1992 til 1995. Þættirnir eru níu talsins og byggja hver á einni eða tveimur bókum eftir Potter. Hver þáttur er 24 mínútur að lengd.
Grettir (köttur)

**Grettir** er bandarísk teiknimyndasaga og hugarfóstur Jim Davis. Hún hefur verið gefin út frá árinu 1978 og fjallar um ævi kattarins Grettis, eiganda hans Jón og hund Jóns, Odie. Fyrir utan teiknaðar sögur í dagblöðum og bókum hafa einnig verið gerðar kvikmyndir um hann. Grettir er stærsta gamanteikningaröð heims hvort sem litið er til útbreiðslu eða tekna sem hljótast af henni. 

Talið er að þýðandi Morgunblaðsins hafi gefið honum sitt íslenska nafn þar sem hann var rauðhærður eins og útlaginn Grettir Ásmundarson.

## Persónur
* **Grettir** — loðinn appelsínugulur og latur köttur sem er fíkinn í pasta og lasanja og söguhetja
* **Oddi** — gulur veiðihundur með langa tungu  
* **Jón** — eigandi Grettis, vandræðalegur og klaufalegur nörd sem á erfitt að finna konu
* **Nermal** – Óvinur Grettis, kallar sig sætasta kettling í heimi
***Arlene** – Kærasta Grettis
***Pooky**
***Dr. Liz Wilson** — dýralæknir Grettis sem Jon hefur lengi verið skotinn í
Gunnar S. Gestsson

**Gunnar Gestsson** (f. 12. október 1913 — d. 24. júní 1982) var íslenskur listmálari.

Ungur hóf Gunnar ýmsa verkamannavinnu, bæði til sjós og lands á Stokkseyri og í Vestmannaeyjum. Gunnar hafði alltaf áhuga á myndlist og í barnaskóla fór hann strax að prófa sig áfram með vatnsliti og krítarlit. Málaralistina stundaði Gunnar meðfram vinnu en fljótlega fór hann að lifa af sölu eigin verka og hætti annarri vinnu.

Lífið reyndist Gunnari ungum mjög erfitt, hann veiktist af berklum á þrítugsaldri og var vart hugað líf. Tónlistin skipaði einnig stóran sess í lífi Gunnars, allt frá 6 ára aldri spilaði Gunnar á harmonikku á dansskemmtunum í Gimli á Stokkseyri.

Gunnar studdi mjög við hverskyns listform og málaði oftar en ekki leiktjöld fyrir leikfélagið á Stokkseyri. Í blaðaviðtali var Gunnar spurður hvernig stæði á því að hann spennti litaskalann svo mjög í verkum sýnum. Hann svaraði „Ef til vill er birta og gleði í málverkinu hjá mér, af því að ég hef lifað svo svarta ævi. Ég lifi öðru lífi í myndunum, hver veit, lífi sem ég þrái.“ Gunnar Gestsson lést á Sjúkrahúsi Suðurlands 24. júní 1982.
Túrbanlilja

**Túrbanlilja** (fræðiheiti: *Lilium martagon*) er Evrasísk liljutegund af Liljuætt. Áberandi blómliturinn og stærðin gera hana eina mest einkennandi evrópskra lilja. 

## Útbreiðsla
Túrbanlilja hefur Evrasíska útbreiðslu, frá Portúgal í vestri yfir í Síberísku taiga, suður yfir Balkanskaga til Kákasus, undanskilið er vestur Evrópa og norðurhluti Mið-Ítalíu og Suður Ítalía. Norðausturmörkin eru við Yenisei í Síberíu og þaðan suður í Mongólíu og Kína austur til Japan. Í Skandinavíu er hún ílend.  

Tegundin þrífst í frjósömum skógum, í kalkríkum jarðvegi á hálfskyggðum svölum stöðum. Aðeins á hálendi vex hún uppfyrir skógarmörk á engjum og ökrum, sérstaklega með öðrum hávöxnum gróðri. Hún vex upp að 2300m y. sjávarmáli.

## Lýsing
Túrbanlilja er fjölær, jurtkennd planta sem verður á milli 30 til 150 sm., sjaldan 200sm. Hnöttóttur laukurinn getur náð 8sm ummáli. Hún er stöngulrætandi, verður á milli 1m og 2m há. Blómliturinn er vanalega bleik-fjólublár, með dökkum blettum, en er mjög breytilegur, frá nær hvítum til næstum svartur. Blómin eru ilmandi. Mörg blóm eru á hverri plöntu, og allt að 50 geta verið á kröftugum plöntum. Grænir stönglarnir geta verið með fjólubláir eða rauðmengaðir og laufin eru sporbaugótt til lensulaga, mest í hvirfingum, að 16sm löng og oft lítið eitt hærð að neðan.

## Nafn
Nafnið Túrbanlilja (á ensku: Turk's cap lily), er einnig notað yfir nokkrar aðrar tegundir, kemur af hinu einkennandi aftursveigða lagi krónublaðanna. Tegundarheitið *martagon* er tyrkneskt orð sem þýðir einnig túrban eða húfa.

## Ræktun
Túrbanlilja er harðgerð og góð garðplanta sem tekur þó 1 - 2 ár að koma sér fyrir.

Þessi jurt og hvíta afbrigðið 'Album' hafa fengið Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit. 

*Lilium martagon* var notuð í kynblöndun við *[[Lilium hansonii|L. hansonii]]* í lok 19 aldar af Mrs RO Backhouse of Hereford, England.
; Afbrigði
Ýmsar undirtegundir og afbrigði hafa verið skráð, en aðeins tvær viðurkenndar af World Checklist.
* *Lilium martagon* var. *martagon* - frá Portúgal til Mongólíu
* *Lilium martagon* var. *pilosiusculum* Freyn - Rússland, Kazakhstan, Xinjiang, Mongólía

## Tilvísanir

## Heimildir

* Xaver Finkenzeller: *Alpenblumen*. München 2003, ISBN 3-576-11482-3
* Dankwart Seidel: *Blumen*. München 2001, ISBN 3-405-15766-8
* Michael Jefferson-Brown: *Lilien.*. Christian-Verl., München 2004, ISBN 3-88472-627-7
* Edward A. McRae: *Lilies. A Guide for Growers and Collectors.* Timber Press, Portland Or 1998, ISBN 0-88192-410-5
* Peter H. Davis: *Flora of Turkey and the East Aegean Islands*. University Press, Edinburgh
Subaru 1800

**Subaru 1800** eða **Subaru Leone** er bíll af Subaru gerð framleiddur af japanska bílaframleiðandanum *Fuji Heavy Industries* frá 1971 til 1994. Orðið *leon* er ítalska og þýðir ljón.
Emlyon Business School

**Emlyon Business School** er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, Lyon, Saint-Étienne, Casablanca og Sjanghæ. Hann er stofnaður 1872. Emlyon var í 14. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2014 samkvæmt The Finanical Times. Árið 2015, var meistaranám hans í stjórnun (Master in Management program) í 30. sæti á heimsvísu skv. The Financial Times. Hann er einnig í 68. sæti á heimsvísu fyrir MBA nám hans á Framkvæmdasviði (Executive MBA). MEB nám skólans (meistaragráða í evrópskrum viðskiptum), svipar til fulltíðar MBA náms, en með fjölmenningarlegri nálgun. Emlyon býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 26 000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Jean-Pascal Tricoire (Framkv.stj. (CEO) Schneider Electric), Stéphane Bern (blaðamaður) og Gwendal Peizerat (Ís skautahlaupari).

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Halldór Auðar Svansson

**Halldór Auðar Svansson** (f. 26. september 1979) var fulltrúi Pírata í borgarstjórn Reykjavíkur frá 2014 til 2018.

## Tenglar
* Um Halldór Auðar Svansson á vef Reykjavíkurbogar geymt
* Halldór Auðar Svansson á vef Alþingis
Benjamin Tucker

**Benjamin Rickertson Tucker** (17. apríl 1854 — 22. júní 1939) var bandarískur talsmaður stjórnleysis einstaklingshyggju og útgefandi og eigandi blaðsins Liberty. 

Liberty kom út á tveggja vikna fresti á árabilinu 1881-1908 og birti greinar og skoðanaskipti um anarkisma.
Byggingaverkfræði

**Byggingaverkfræði** er sérgrein innan verkfræði sem einblínir á hönnun, byggingu og viðhald á hinu byggða umhverfi, meðal annars á mannvirkjum svo sem vegum, brúum, göngum, skurðum, stíflum og byggingum. Byggingaverkfræði er önnur elsta sérgrein innan verkfræði á eftir hernaðarverkfræði. Hún skiptist í margar undirgreinar, svo sem byggingarlistarverkfræði, burðarþolsverkfræði, umhverfisverkfræði, jarðtækniverkfræði og flutningaverkfræði.

Byggingaverkfræði fer fram annars vegar af hálfu ríkisins í opinberum framkvæmdum og hins vegar í einkageiranum.
Kebnekaise

**Kebnekaise** er hæsta fjall Svíþjóðar og er í Norður-Svíþjóð, nánar tiltekið Lapplandi. Það er 2093 metra yfir sjávarmáli og er hluti af Skandinavíufjöllum. Um aldamót var fjallið 2111 metrar en snjóbráð hefur lækkað það.

Nafnið kemur úr samísku. Árið 2012 brotlenti norsk herflugvél á fjallinu með þeim afleiðingum að 5 menn létust.

## Tilvísanir
Nordmannsþinur

**Nordmannsþinur** (*Abies nordmanniana*) er þintegund sem upprunin er í fjöllum austur af Svartahafi, þ. e. Tyrklandi og í Kákasus, Georgíu og Rússlandi. Hann er beinvaxið tré með keilulaga króna og verður 25-30 (mest 50 ) metra hár í heimkynnum sínum. . Tréð er nefnt eftir finnska líffræðingnum Alexander von Nordmann.

Á Íslandi telst hann helst til of suðlægur fyrir ræktun en gæti spjarað sig sunnanlands og í skjóli.  Nordmannsþinur er vinsæll sem jólatré og í jólaskraut.

## Tilvísanir
Skólp

**Skólp** er mengað frárennslisvatn frá heimilum og fyrirtækjum. Einnig frá skipum og öðrum farartækjum sem hafa salernisaðstöðu eða ýmiskonar matargerð eða hreinsun sem veitt er frá viðkomandi starfsemi með vatni.

## Heimildir
Eiginlegar uglur

**Eiginlegar uglur** (fræðiheiti: *Strigidae*) er ein af tveimur fjölskyldum ugla, hin er turnuglur (Tytonidae). Í flokkunarfræði Sibley-Ahlquist eru húmgapar settir í ættbálk ugla, en hér eru eiginlegar uglur flokkaðar í undirættina Striginae. Nýrri rannsóknir styðja þetta ekki og skyldleiki ugla almennt er enn óráðinn. Þessi stóra fjölskylda inniheldur um 189 lifandi tegundir í 25 ættkvíslum. Eiginlegar uglur eru mjög útbreiddar og finnast í öllum heimsálfum nema á Suðurskautslandinu.

## Útlit
Eiginlegar uglur eru mismunandi að stærð en þótt smæsta tegundin *Micrathene whitneyi* sé aðeins einn hundraðasti af stærð stærstu uglunnar (sem er úfurinn, *Bubo bubo)*, þá er líkamsbygging þeirra svipuð. Þær eru oft með stórt höfuð, lítið stél og mikinn fiðurbúning.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Brúarfoss (Brúará)

**Brúarfoss** er foss í lindánni Brúará á mörkum Biskupstungna og Grímsness. Mikið birkikjarr umlykur fossinn og ána. Í göngufæri við fossinn eru þrjú sumarhúsahverfi; Miðhúsaskógur, Brekkuskógur og Reykjaskógur. Fossinn liggur í rúmlega 2 kílómetra fjarlægð norður af Laugarvatnsvegi.
Bangers og Mash

**Bangers og Mash** (e. *Bangers and Mash*) er sjónvarpsþáttur sem var fyrst sendur út á bresku sjónvarpsstöðinni CITV árið 1989.
Sögur herlæknisins

***Sögur herlæknisins*** (sænska: *Fältskärns berättelser*) er söguleg skáldsaga eftir finnska rithöfundinn Zacharias Topelius. Sagan kom fyrst út sem framhaldssaga í dagblaðinu *[[Helsingfors Tidningar]]* 1851-1866 og síðan í bókarformi í fimm bindum 1853-1867. Verkið er safn af samtengdum sögum sem byggja á atburðum í sögu Svíþjóðar frá stórveldistímanum og síðar á 17. og 18. öld.

Sögurnar skiptast í 15 frásagnir sem hver skiptist í nokkra kafla. Sögutími nær yfir ríkisár Gústafs 2. Adolfs, Kristínar Svíadrottningar, Karls 10. Gústafs, Karls 11., Karls 12., Úlriku Elenóru, Friðriks 1., Adolfs Friðriks og Gústafs 3.

## Þýðingar
Matthías Jochumsson þýddi sögurnar á íslensku. Sjöunda frásagan, „Blástakkar“, kom út 1898 í ritröðinni Bókasafn alþýðu sem Oddur Björnsson prentari stóð fyrir í Kaupmannahöfn. Frásagnirnar komu síðan allar út á prenti í sex bindum á Ísafirði 1904-1909 sem hvert heitir eftir þeim Svíakonungi sem ríkti á sögutímanum. Þær voru endurútgefnar 1955 í þremur bindum. Hljóðbókaútgáfan Hlusta.is hóf að gefa þýðinguna út sem hljóðbók árið 2010 og Rafbókavefurinn hóf að gefa þýðinguna út á rafbókarformi 2014.

## Tenglar
* Sögur herlæknisins á Rafbókavefnum
Skytturnar þrjár

***Skytturnar þrjár*** (franska: *Les trois mousquetaires*) er söguleg skáldsaga eftir Alexandre Dumas (í samstarfi við Auguste Maquet). Sagan var fyrst gefin út sem framhaldssaga í dagblaðinu *[[Le Siècle]]* frá mars til júlí árið 1844. Í ágúst sama ár hóf *[[Greifinn af Monte Cristo]]* göngu sína í *[[Journal des Débats]]*.

Sagan fjallar um fjórar skyttur í þjónustu Loðvíks 13. og gerist árin 1625 til 1628. Hún byggist meðal annars á sögulegu skáldsögunni *Mémoires de Monsieur d'Artagnan* eftir Gatien de Courtilz de Sandras sem aftur byggist á ævi skyttunnar Charles de Batz-Castelmore d'Artagnan (1611-1673).

Dumas og Maquet fylgdu sögunni eftir með *Vingt ans aprés* (1845) og *Le Vicomte de Bragelonne ou Dix ans plus tard* (1847-1850). Saman eru þessar þrjár sögur kallaðar „D'Artagnan-bækurnar“. Sagan um „manninn með járngrímuna“ er hluti af síðustu skáldsögunni. Samanlagt ná sögurnar því yfir ríkisár Loðvíks 13. og fyrstu ríkisár Loðvíks 14. frá 1625 til 1673.

## Þýðingar
Þrjár enskar þýðingar af bókinni komu út árið 1847. Í þýðingu William Barrow sem enn er gefin út reglulega var öllum vísunum í kynferðislegt athæfi, til dæmis milli D'Artagnan og Milady, sleppt. 

Bókin kom fyrst út á íslensku í þýðingu Björns G. Blöndal í fjórum bindum á Siglufirði 1923 til 1928 með titlinum *Skytturnar, eða þrír fóstbræður*. Árið 1963 kom sagan út í nýrri þýðingu Andrésar Kristjánssonar í þremur bindum í ritröð Iðunnar, Sígildar sögur Iðunnar, undir titlinum *Skytturnar*. Þýðingin var myndskreytt með ljósmyndum úr kvikmyndinni *[[Þrír fóstbræður (kvikmynd frá 1948)|Þrír fóstbræður]]* frá 1948 með Gene Kelly í hlutverki d'Artagnans, sem var sýnd á Íslandi árið 1951. Framhaldssögurnar hafa ekki komið út á íslensku

## Kvikmyndir, leikhús og sjónvarp
Sagan um skytturnar þrjár hefur verið kvikmynduð yfir 20 sinnum, fyrst árið 1904. Auk þess hafa nokkrar teiknimyndir verið gerðar upp úr sögunni. Sagan var efni sjónvarpsþátta sem BBC framleiddi frá 1954 til 1966 og nýlega nýrrar sjónvarpsþáttaraðar frá BBC árið 2014. Framhaldssögurnar hafa notið minni hylli með þeirri undantekningu að sagan um „manninn með járngrímuna“ hefur verið kvikmynduð nokkrum sinnum.

Árið 1928 var sagan gerð að söngleik sem naut mikilla vinsælda á Broadway. Söngleikurinn var aftur settur upp árið 1984. Árið 2003 var hollenskur söngleikur upp úr sögunni settur upp.

## Tenglar
* ''Les trois mousquetaires'' á Project Gutenberg
* ''Skytturnar'' (útg. 1928) á Rafbókavefnum
Hardangervidda

**Hardangervidda**,( **Harðangursheiði** eða **Harðangursvíðerni** á íslensku), er stór heiði á mörkum Hörðalands, Þelamerkur og Buskerud í suður-Noregi í yfir 1000 metra hæð. Hún þekur nálægt 8000 km². Hæsti punkturinn er 1721 metrar en tindurinn Hårteigen (1,690 m.) er áberandi kennileiti þar. Heiðin er ofar trjálínu. Stórar hreindýrahjarðir hafast við á henni og nærast á fléttum. Þær eru stærstu villtu hreindýrahjarðir í Evrópu og telja um 15.000 einstaklinga.
Árið 2016 drápust yfir 300 hreindýr þegar eldingu laust niður í hjörð á heiðinni. 
Heimskautarefur dvelur á heiðinni en honum hefur fækkað verulega. Hluti af Hardangervidda er þjóðgarður og er svæðið vinsælt til útivistar.

Bergensbanen, þ.e. lestarleiðin milli Bergen og Osló, fer um heiðina og er lestarstöðin í Finse í 1222 metrum.

## Tilvísanir
Zootropolis

***Zootropolis*** (enska: *Zootopia*) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Animation Studios. Myndin var frumsýnd þann 26. febrúar 2016 í Ísland og 4. mars 2016 í Bandaríkjunum. Kvikmyndin er 55. teiknimynd Disney-teiknimyndaversins í fullri lengd.

## Talsetning

## Tilvísanir


## Tengill
*
Aulinn ég 2

***Aulinn ég 2*** er bandarísk þrívíddar teiknimynd frá árinu 2013. Hún er framhald myndarinnar Aulinn ég, sem frumsýnd var árið 2010.
## Tenglar
*
Smáfólkið (kvikmynd)

***Smáfólkið*** (enska: The Peanuts Movie) er bandarísk teiknimynd frá 2015. Hún er framleidd af Blue Sky Studios fyrir 20th Century Fox og byggir á myndasögunni *[[Smáfólkið]]* sem er birt í Morgunblaðinu.