open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Reipisdæla

**Reipisdæla** er dæla þar sem laust reipi er dregið niður í brunn með vatni og upp í gegnum langa pípu sem er á kafi í vatni að neðan. Á reipinu eru hringlaga diskar eða hnútar eða bútar sem passa við ummál rörsins sem notað er til að draga vatnið upp á yfirborðið.

Reipisdæla er dæla þar reipi sem notað til að draga vatn upp úr brunni er áberandi. Reipisdælur eru ódýrar í byggingu og viðhaldi. Reipisdælur eru gjarna notaðar í þróunarlöndum og þá algengast er að nota PVC plaströr og reipi. Ein hönnun af reipisdælu notar sólarrafhlöðu sem getur dælt 3000 lítrum á dag með því að nota 80 watta sólarþynnu. Hægt er að knýja reipisdælur með  handafli en líka með litlum díeselvélum, rafmagni,með því að hjóla á reiðhjóli og með sólarorku.

Slíkar dælur byggja á gamalli aðferð. Keðjudælur voru notaðar í Kína fyrir þúsund árum. Í kringum 1980 var vitundarvakning varðandi reipisdælur að tilstuðlan  Reinder van Tijen sem fór víða og kynnti fyrir samfélögum hvernig búa mætti til slíkar dælur úr plaströrum og mótum. Hann fór til  Burkina Faso í Afríku, Túnis, Tælands and Gambíu. Í Níkaragva breiddist þessi vatnsdælutækni út og nota nú 25 % íbúa í sveitum  þar slíkar reipisdælur. Í árslok 2009 notuðu meira en  4 milljónir manns í 20 löndum reipisdælur til að sækja vatn til heimilishalds og til áveitu. 

Upphafleg reipisdæla notaði hnúta á reipinu en einnig er hægt að nota sveigjanlega hluti svo sem búta úr hjólaslöngu sem settir eru með um 20 sm millibili á reipið en það verður að vera í stærð og þykkt sem passar í rörin. Það er einnig hægt að búa til reipisdælu með því að nota plast eða málm sem passar nákvæmlega innan í rörin sem reipið er dregið í gegnum. Slíkar dælur eru oft handsnúnar með sveif. Einnig er hægt að draga reipið beint upp en ef dælur eru ekki með neinum hnútum eða bútum þá virka þær þannig að það verður að snúa reipinu hratt og er það oft gert með reiðhjóli. Slíkar dælur eru ekki eins afkastamiklar og aðrar reipsdælur en þær eru einfaldari í uppsetningu. Tækni til að búa til reipisdælum er frjáls til afnota og  ekki háð neinum höfundarleyfum.

## Tenglar
* Reipisdælur
Ólafur Pétursson

**Ólafur Pétursson** getur átt við um:
* Ólaf Pétursson hirðstjóra (um 1340-1410)
* Ólaf Pétursson samstarfsmann nasista í Noregi (1919-1972)
* Ólaf Pétursson tónlistarmann (1921-1992)
Guinness

**Guinness** er írskt öl af gerðinni stout. Ölið er upphaflega frá bruggverksmiðju Arthur Guiness (1725-1803) við Saint James Gate í Dyflinni. Það er bruggað í 60 löndum og er í sölu í 100 löndum. Árleg sala er uppá 850 milljón lítra.

Helsta einkenni vörunnar er brennda bragðið sem kemur frá ristuðu ómöltuðu byggi, þó þetta sé tiltölulega nýleg þróun frá miðri 20. öldinni. Froða bjórsins kemur frá blöndun bjórsins við köfnunarefni þegar bjórnum er hellt. 

Höfuðstövar fyrirtækisins hafa verið í London frá 1932. Það sameinaðist Metropolital plc árið 1977 og er núna hluti breska áfengisframleiðandans Diageo.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Sultan Kösen

:  *Ekki rugla saman við [[Kösem Sultan]].*

**Sultan Kösen** (fæddur 10. desember 1982) er tyrkneskur bóndi sem er núverandi heimsmethafi heimsmetabókar Guinness fyrir að vera stærsti maður heims.

Vöxtur hans orsakast af æxli sem hefur áhrif á heiladingul hans. Hæð hans er það mikil að hann þarf að nota hækjur til að ganga.

Síðan 2010 hefur Kösen verið í meðferð gegn æxlinu í heiladingli hans við Háskólann í Virginíu. Samhliða því hefur hann verið á lyfjum til að stjórna óhóflegu magni vaxtarhormóna. Þó að full virkni meðferðarinnar taki tvö ár, varð magn vaxtahormóna eðlilegt árið 2011. Staðfest var í mars 2012 að meðferðin hafði verið árangursrík í að hindra frekari vöxt Kösens.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

**Háskólinn í Recôncavo da Bahia** (*Universidade Federal do Recôncavo da Bahia*, oft nefndur **UFRB**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Cruz das Almas, Bahia, Brasilíu.

Skólinn var stofnaður árið 1946.

## Tilvísanir


## Tenglar

* UFRB  – opinber vefsíða skólans
Bjarki Karlsson

**Bjarki Karlsson** (f. 1965) er málfræðingur og kerfisfræðingur. Árið 2013 sendi hann frá sér bókina *Árleysi alda* sem inniheldur háttbundinn kveðskap. Fyrir bókina hlaut Bjarki Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar árið og Bókmenntaverðlaun starfsfólks bókaverslana í flokki ljóðabóka sama ár. Bókin var mest selda ljóðabók ársins 2013. Árið 2014 kom út innbundin viðhafnarútgáfa af bókarinnar og nefndist þá *Árleysi árs og alda*. Sú útgáfa er með auknum texta, ásamt hljóðbók og hljómdiski með fjölda flytjenda. 

## Tilvísanir
Fjalla-Eyvindur: Leikrit í fjórum þáttum

***Fjalla-Eyvindur: Leikrit í fjórum þáttum*** er leikrit eftir Jóhann Sigurjónsson. Leikrit fjallar um útilegumanninn Fjalla-Eyvind og konu hans Höllu Jónsdóttur. Verkið byggist á munnmælasögum og sögulegum heimildum um parið en ástarsamband þeirra er í forgrunni.

Leikritið var fyrst sýnt árið 1911. Það varð snemma mjög vinsælt og var sýnt í Danmörku (*Bjærg-Ejvind og hans hustru*, 1911) og víðar um Evrópu. Árið 1916 var það sýnt í enskri þýðingu í New York sem *Eyvind of the Hills*.

## Ágrip
### 1. hluti
Heimabyggð Höllu. Halla er rík og eftirsótt ekkja sem ræður til sín nýjan vinnumann, Kára. Ást blossar milli þeirra við mikinn ófagnað annarra vonbiðla hennar. Í ljós kemur að Kári er sauðaþjófurinn Eyvindur en þegar hann þarf að flýja í óbyggð heimtar Halla að koma með. Hún fórnar efnislegri velmegun fyrir ást Eyvindar og frelsi útlegðar.

### 2. hluti
Sumarsæla í óbyggðinni. Halla og Eyvindur búa í fjöllunum ásamt ungri dóttur. Í hópinn bætist einnig útilegumaðurinn Arnes, en þegar Arnes játar ást á Höllu neyðist hann til að fara burt. Upp kemst um felustað Höllu og Eyvinds og þau þurfa að flýja. Halla svæfir dóttur sína með lagið *Sofðu unga ástin mín* og banar henni svo þau náist ekki öll.

### 3. hluti
Vetur í óbyggðinni. Halla og Eyvindur eru ein saman í hrörlegum kofa. Enginn matur er að fá og þau eru að rífast. Úti er stanslaust él. Upprunalega leikritið endar með því að Halla hverfur inn í storminn og Eyvindur fylgir henni. Í annarri gerð birtist hestur í lok verksins og parinu er þannig bjargað.
Kór

**Kór** (úr grísku: χορός) er hópur söngvara sem flytur sungna tónlist með eða án undirleiks eða syngur undir öðrum tónlistarflutningi. Söngurinn getur verið einradda, en algengara er að kórsöngur sé margradda og telst sönghópurinn vera kór ef hann er skipaður fleiri en einum einstakling í hverri rödd. Söng kórs er stjórnað af kórstjóra.

## Flokkun kóra
Kórar eru fjölbreytilegir að stærð, samsetningu og tilgangi. Þá má því flokka á ýmsa lund. Til dæmis eftir:
* Samsetningu radda (sópran, alt, tenór og bassa). Þannig er talað um barnakór, stúlknakór, drengjakór, kvennakór, karlakór og blandaðan kór. Í vestrænni tónlist telst fullskipaður blandaður kór vera áttradda og er þá hver meginrödd tvískipt í hærra og lægra tónbil (til dæmis 1. sópran og 2. sópran).
* Stærð kórs. Stórir kórar telja gjarnan meira en 50 manns, en kammerkórar eru fámennari, gjarnan 15 til 30 manns. Smærri sönghópar, þar sem hver rödd er flutt af einungis einum eða tveimur söngvurum kallast venjulega ekki kórar.
* Tilgangi. Þannig er talað um kirkjukór, óperukór, tónleikakór, skólakór, átthagakór og svo framvegis.
* Söngstíl. Til dæmis pólýfónískur kór, barokkkór, gospelkór, djasskór, og svo framvegis. 

## Tenglar

* Landssamband blandaðra kóra 
* Samband íslenskra kvennakóra 
* Samband íslenskra karlakóra
Spíritismi

**Spíritismi** er tegund af andatrú og dulspeki, sem trúir því að menn áfram að vera til sem andar og geti átt samskipti við lifandi fólk handan dauðans og hægt sé að ná sambandi við þessa anda með hjálp miðla. Í dauðanum skiljast líkami og andi að, en á meðan líkaminn er eftir lifir andinn áfram. 

## Kjarnahugmyndir
**Samskipti við anda**

Spíritistar trúa því að hægt sé að eiga samskipti við látna einstaklinga með aðstoð miðla eða öðrum leiðum. Talið er að þessir andar geti komið á framfæri upplýsingum, skilaboðum og leiðbeiningum frá lífinu eftir dauðann.

**Endurholdgun**

Kenningin um endurholdgun er mikilvægur þáttur í hugmyndum spíritista, sálin eða andin fer í gegnum röð jarðneskra lífa í mismunandi líkömum til að læra og þroskast. Litið er á endurholdgun sem grundvallarferli til siðferðislegra og andlegra framfara.

**Lífið að handan**

Lífið eftir dauðann er ekki eilíf uppskera hegðunar fyrir dauðan heldur ríki þar sem andarnir halda áfram að læra og þróast. Það er millibilsástand milli jarðneskrar tilveru.

## Helstu eiginleikar og saga
Spíritismi er ekki samstætt trúarkerfi; það nær yfir margs konar skoðanir og athafnir. Sumir spíritistar eru virkir þátttakendur í samfélögum spíritista, á meðan aðrir aðlaga spíritískar hugmyndir að fjölbreytileika hversdagsins.

Rætur spíritismans sem heimspeki má einkum rekja til sænska heimspekingsins Emmanuel Swedenborg. Þrátt fyrir að hann hafi starfað löngu fyrir  spíritismahreyfingu nútímans þá höfðu rit Swedenborg um dulræna reynslu og samskipti við andaheiminn mikil áhrif á hugsun spíritista. Hann sagðist hafa beint samband við anda og skráði reynslu sína í fjölmörgum bókum. 

Franski vísindamaðurinn Allan Kardec bjó til hugtakið spíritismi árið 1857. Hann leit á spíritisma sem heimspekilega kenningu og hafði mikil áhrif við útbreiðslu spíritisma á 19. öldinni. Kardec skrifaði nokkrar bækur um spíritisma sem þjóna sem grunntextar fyrir nútíma spíritisma.

Allan Kardec nálgaðist rannsóknina á samskiptum við framhaldslífið með kerfisbundinni aðferð. Hann trúði á mikilvægi vísindarannsókna og rökstuddra rannsókna til að skilja þessi fyrirbæri. Bækur hans setja fram yfirgripsmikinn heimspekilegan ramma sem fjallar um spurningar um eðli anda og líf eftir dauðann. Hann trúði því að spíritismi gæti stuðlað að bættu mannkyni með því að sækjast eftir siðferðilegum þroska. Kardec leit á spíritisma sem alhliða heimspeki sem fólk með ólíkan trúarbakgrunn gæti aðhyllst.

Spíritismi var feikilega vinsæll  frá miðri 9. öld og fram undir miðja 20. öld, sérstaklega í Evrópu og Bandaríkjunum.

Spíritisminn var sterkur þáttur í mótun guðspekinnar. 

Spíritismi var sterkur á Norðurlöndum á fyrri helmingi 20. aldar, ekki síst á Íslandi. Aðalhvatamenn að stofnun samtaka spíritista á Íslandi voru rithöfundurinn Einar H. Kvaran og biblíuþýðandinn og presturinn séra Haraldur Níelsson.  Sálarrannsóknarfélag Íslands var stofnað árið 1918 og starfar það enn.

## Tengt efni
* Miðilsgáfa
* Miðilsfundur
* Guðspeki

## Tenglar
Vefur Sálarrannsóknarfélags Íslands

## Heimildir
Leiðarreikningur

**Leiðarreikningur** er að reikna út núverandi stöðu með því að miða við fyrri staðarákvörðun, ferð og stefnu. Mikil hætta er á villum í leiðarreikningi þar sem bæði hraði og stefna þurfa að vera nákvæmlega þekkt. Þar sem ágiskaður staður er miðaður út frá fyrri staðarákvörðun safnast villur í leiðarreikningi upp. Þess vegna þarf reglulega að bera ágiskaðan stað saman við stað sem athugaður er með miðun eða öðrum hætti. Leiðarreikningur er notaður til að finna ágiskaðan stað á milli tveggja athugaðra staða. 

Leiðarreikningur er notaður þar sem þörf er á leiðsögn milli staðarákvarðana í leiðsögutækjum flugvéla, skipa og bifreiða, meðal annars vegna takmarkana GPS-kerfisins. Leiðarreikningur er líka notaður til að finna ágiskaðan stað í vélmennastýringum og tölvuleikjum þar sem leikurinn fer fram í rauntíma á Internetinu. 

Á sjó og í flugi þarf að leiðrétta stefnu fyrir drift (vindi) og á sjó auk þess fyrir reki (straumum og sjávarföllum). 

Fyrir tíma sjóklukkunnar 1737 var leiðarreikningur helsta aðferðin til að finna út lengdargráðu skips á sjó.
Framsund

**Framsund** er sundið milli Svalbarða og Grænlands í Grænlandshafi. Sundið er dýpsta tengingin milli Norður-Íshafsins og Norður-Atlantshafs (Grænlandshafs og Noregshafs) og þar eru mest sjávarskipti milli hafanna. Hlýr atlantssjór berst norður með Vestur-Svalbarðastraumnum og kaldur pólsjór suður með Austur-Grænlandsstraumnum. 

Framsund dregur nafn sitt af norska skipinu *[[Fram (skip)|Fram]]* sem Fridtjof Nansen notaði til að kanna Norðurheimskautið.
Grænlandshaf

**Grænlandshaf** er hafsvæði í Norður-Atlantshafi út af norðausturströnd Grænlands. Svæðið markast af Íslandshafi í suðri og Noregshafi í austri en í norðri tengist það við Norður-Íshaf um Framsund milli Grænlands og Svalbarða.
Noregshaf

**Noregshaf** er hafsvæði í Norður-Atlantshafi út af norðvesturströnd Noregs. Það markast af Norðursjó í suðri, Íslandshafi í vestri og Grænlandshafi í norðvestri. Það liggur að Barentshafi í norðaustri. 

Ólíkt nálægum hafsvæðum er meginpartur Noregshafs ekki hluti af landgrunni og er því á miklu dýpi, eða um 2000 metrar að meðaltali. Mikið er að finna af olíu og jarðgasi undir hafsbotni þar. Strandsvæðin eru rík af fiski sem sækir Noregshaf frá Norður-Atlantshafi eða Barentshafi til hrygningar og eru stærstu stofnarnir síld og þorskur. Hlýji Norður-Atlantshafsstraumurinn tryggir tiltölulega stöðugan og háan vatnshita þannig að ólíkt norðurslóðum er Noregshaf íslaust allt árið um kring.  

## Landafræði
Noregshaf er ekki hluti af neinu landgrunni og er mesta dýpi hafsins 3970 metrar. Meðaldýpi Noregshafs er um 2000 metrar. Noregshaf varð til þegar Evrasíuflekinn og Norður-Ameríkuflekinn fóru að skiljast í sundur fyrir um það bil 250 milljónum ára.

## Hafstraumar
Fjórir stórir straumar sem eiga uppruna sinn í Atlantshafi og Norður-Íshafi mætast í Noregshafi. Þeir straumar eru Norður-Atlantshafsstraumurinn sem streymir inn frá Atlantshafi, kaldur og saltminni Noregsstraumur sem á uppruna í Norðursjó, Austur-Íslandsstraumurinn sem flytur kaldari sjó suður úr Noregshafi til Íslands og síðan austur, meðfram heimsskautsbaugnum. Kaldur djúpsjór rennur í Noregshaf úr Grænlandshafi. 

## Hitastig
Meðalhiti yfir vetrartímann er á bilinu 2°C til 7°C en á sumrin er hann á bilinu 8°C til 12°C. Í Noregshafi mætast heitur og kaldur sjór og því eru góð fiskimið í Noregshafi. Noregshaf er íslaust allt árið vegna hlýrra strauma frá Norður-Atlantshafi. 

## Lífríki og fiskveiðar
Norska strandsvæðið er mikilvægasta hrygningarsvæði síldarstofna í Norður-Atlantshafi. Hrygning á sér stað í mars. Eggin fljóta upp á yfirborðið og skolast undan ströndinni með norðurstraumnum. Lítill hluti síldarstofnsins verður eftir í fjörðum og meðfram ströndum Noregs og eyðir stór hluti stofnsins sem verður eftir sumrinum í Barentshafi og nærist þar á svifi. Við kynþroska fer síldin aftur í Noregshaf. Nokkrar aðrar mikilvægar fisktegundir sem finnast við Noregshaf eru til að mynda kolmunni, loðna, þorskur og makríll. 

Í Noregshafi er mikið af djúpsjávarkóral (*[[Postulínskórall|Lophelia pertusa]]*) sem veita fisktegundum skjól. Hins vegar eru þessi kóralrif í hættu vegna vaxandi veiða en botnvörpur sem dregnar eru eftir sjávarbotninum eyðileggja þau.

Noregshaf hefur verið notað til fiskveiða í hundruði ára. Svæðið í kringum Lofoten-eyjar er talið vera eitt auðugasta veiðisvæði Evrópu en þar eru mestu þorskveiðar í heimi. Einnig er laxeldi mikilvæg atvinnugrein við strendur hafsins. 

## Olía og gas
Mikilvægustu afurðir Noregshafs eru ekki lengur fiskur, heldur olía og sérstaklega gas sem finnst undir hafsbotni. Norðmenn hófu olíuvinnslu neðansjávar árið 1993. Mikið dýpi og erfið veðurskilyrði valda miklum erfiðleikum fyrir olíubora úti á hafi. Mikilvægsta núverandi verkefni í þessari atvinnu í Noregssjó er Ormen Lange sem er á 800 til 1100 metra dýpi en þar hófst gasvinnsla árið 2007.

## Selta
Seltustig í Noregshafi er hátt eða um 3,5%.

## Tilvísanir
Irmingerstraumurinn

**Irmingerstraumurinn** er hafstraumur suðvestur af Íslandi. Irmingerstraumurinn er grein af Norður-Atlantshafsstraumnum sem snýr til vesturs við Ísland og síðan til norðurs eftir vesturströnd landsins þar sem hann blandast við Austur-Grænlandsstrauminn og sveigir til suðurs. Irmingerstraumurinn ber hlýjan, saltan sjó frá Golfstraumnum inn í Grænlandssund og norður fyrir Ísland með minni grein sem heitir Austur-Íslandsstraumurinn. 

Straumurinn dregur nafn sitt af danska flotaforingjanum Carli Irminger (1802-1888).
Stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna

**Stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna** er sáttmálinn sem var grundvöllur að stofnun alþjóðlegu samtakanna Sameinuðu þjóðirnar. Hann var undirritaður í San Francisco í Bandaríkjunum 26. júní 1946 af 50 af 51 stofnmeðlimum (Pólland undirritaði sáttmálann tveimur mánuðum síðar). Hann tók gildi 24. október 1945, eftir að fimm fastameðlimir Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna höfðu staðfest hann og meirihluti annarra stofnmeðlima.

Sem stofnsáttmáli alþjóðasamtaka er hann bindandi fyrir öll aðildarríki. Grein 103 mælir fyrir um að skyldur gagnvart Sameinuðu þjóðunum séu yfirsterkari skyldum gagnvart öðrum alþjóðasáttmálum. Flest viðurkennd ríki í dag eru aðildarríki Sameinuðu þjóðanna.

## Samsetning
Stofnsáttmálinn samanstendur af formála og fjölda greina sem eru hópaðar saman í kafla.

Formálanum er skipt í tvennt. Í fyrri hlutanum er áréttað að virða beri friðinn og öryggi á alþjóðasviðinu, og tryggja að mannréttindi séu ekki fótum troðin. Seinni hlutinn er í samningsformi þar sem lýst er yfir að stjórnvöld fólks Sameinuðu þjóðanna hafi samþykkt stofnsáttmálann.

* 1. kafli setur fram markmið Sameinuðu þjóðanna. Þ.m.t. að viðhalda friði og öryggi.
* 2. kafli setur fram skilyrði fyrir aðild að Sameinuðu þjóðunum.
* 3.-15. kafli, meginefni sáttmálans, skilgreinir helstu stofnanir og undirstofnanir Sameinuðu þjóðanna.
* 16. og 17. kafli mæla fyrir um samþættingu Sameinuðu þjóðanna við alþjóðalög sem voru þegar í gildi.
* 18. og 19. kafli mæla fyrir um breytingu og staðfestingu á sáttmálanum.

Næstu kaflar mæla fyrir um valdheimildir stofnana Sameinuðu þjóðanna.
* 6. kafli mælir fyrir um völd Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna til þess að rannsaka ágreininga og miðla sáttum.
* 7. kafli mælir fyrir um völd Öryggisráðsins til þess að setja efnahagslegar, stjórnmálalegar eða hernaðarlegar þvinganir, þar með talið beiting hervalds til þess að leysa ágreining.
* 8. kafli gerir svæðisbundnum samtökum kleyft að viðhalda friði og öryggi innan þeirra.
* 9. og 10. kafli gera efnahagslega og félagslega samvinnu mögulega í gegnum Efnahags- og félagsmálaráð Sameinuðu þjóðanna.
* 12. og 13. kafli mæla fyrir um Gæsluverndarráðið sem hafði yfirumsjón með færslunni yfir í sjálfstæði nýlendanna.
* 14. og 15. kafli mæla fyrir um stofnun Alþjóðadómstólinn og Aðalskrifstofu Sameinuðu þjóðanna.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Texti stofnsáttmálans á íslensku
* Skönnuð undirrituð útgáfa stofnsáttmálans
Labradorstraumurinn

**Labradorstraumurinn** er kaldur hafstraumur í Norður-Atlantshafi. Hann flæðir úr Norður-Íshafi meðfram strönd Labrador, umhverfis Nýfundnaland og áfram suður með Nova Scotia. Hann er framhald á Vestur-Grænlandsstraumnum og Baffinseyjarstraumnum. 

Hann mætir Golfstraumnum á Miklabanka suðvestan við Nýfundnaland og aftur norðan við Ytribanka undan Norður-Karólínu. Samspil þessara tveggja strauma skapar bæði miklar þokur og auðug fiskimið.

Á vorin og snemma sumars ber þessi straumur með sér ísjaka frá Grænlandi inn á skipaleiðir yfir Atlantshafið og dæmi eru um að borgarísjakar hafi borist með straumnum allt suður til Bermúda og austur til Asóreyja. Straumurinn kælir niður austurströnd Kanada og Nýja England en hefur lítil áhrif sunnan Þorskhöfða. Þetta sést af því að trjálínan er allt að fimmtán gráðum sunnar en í Síberíu, Evrópu og á vesturströnd Kanada.
Miklibanki

**Miklibanki** eða **Miklugrunn** er neðansjávarslétta út af Norður-Ameríkulandgrunninu suðaustan við Nýfundnaland. Sjór er tiltölulega grunnur (24-101 m) á bankanum. Þar mætast hlýr Golfstraumurinn að sunnan og kaldur Labradorstraumurinn að norðan. Blöndun þessara tveggja strauma verður til þess að lyfta næringarefnum upp að yfirborði sjávar sem skapar kjöraðstæður fyrir fiska. Miklibanki er því ein af auðugustu fiskimiðum heims. Þar veiðast meðal annars þorskur, ýsa, loðna og sverðfiskur. Á botninum finnast bæði hörpuskel og humar. Þar er líka að finna stóra hópa sjófugla eins og súlu og skrofu og sjávarspendýr á borð við seli og hvali. 

Blöndun kaldsjávar og hlýsjávar skapar líka oft þoku á þessu svæði. Skipið Titanic sökk skammt sunnan við Miklabanka.
Brasilíustraumurinn

**Brasilíustraumurinn** er hlýsjávarstraumur sem rennur suður með strönd Brasilíu að ósum Río de la Plata. Straumurinn er grein af Suður-Miðbaugsstraumnum sem verður til þegar sá síðarnefndi mætir Suður-Ameríku. Straumurinn er jaðarstraumur eins og Golfstraumurinn en er þó mun grynnri og veikari en hann. Brasilíustraumurinn mætir Falklandseyjastraumnum í Argentínuhafi.
Portúgalsstraumurinn

**Portúgalsstraumurinn** er veikur hlýsjávarstraumur sem rennur suðaustur í átt til Portúgals. Hann er grein af Norður-Atlantshafsstraumnum sem rennur í norðaustur frá Norður-Atlantshafshringstraumnum.
Austur-Grænlandsstraumurinn

**Austur-Grænlandsstraumurinn** er kaldur, seltulítill hafstraumur sem rennur úr Norður-Íshafi um Framsund suður með austurströnd Grænlands að Hvarfi. Straumurinn ber kaldan sjó suður um Norðurhöf og Grænlandssund. Hann ber með sér 90% af þeim hafís sem berst úr Norður-Íshafi í Atlantshaf. Straumurinn skiptist í þrjú aðgreind lög: djúpsjó (neðsta lagið undir 1000 metrum), atlantssjó (miðlagið frá 150 að 1000 metrum) og pólsjó (efstu 150 metrarnir). Atlantssjórinn berst í Austur-Grænlandsstrauminn með Vestur-Svalbarðastraumnum í Framsundi og þar sem hann er saltríkari en pólsjórinn sekkur hann neðar í strauminn. 

Þar sem straumurinn mætir Jan Mayen-hryggnum á mörkum Grænlandshafs og Íslandshafs sveigir hluti djúpsjávarins frá og streymir til austurs inn í Grænlandshringstrauminn meðan efri lögin streyma óhindrað inn í Íslandshaf.
Bengúelastraumurinn

**Bengúelastraumurinn** er breiður (2-300km) og kaldur hafstraumur sem rennur í norður meðfram vesturströnd Afríku. Hann dregur nafn sitt af borginni Bengúela í Angóla. Hann er austurhluti Suður-Atlantshafshringstraumsins og nær frá Góðrarvonarhöfða í suðri að mörkum Angólastraumsins í norðri á 16°S. Suðaustlægir staðvindar hafa áhrif á strauminn og valda uppstreymi við ströndina sem nærir vistkerfi sjávar þar.
Alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó

**Alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó**, oft kallaðar **alþjóðasiglingareglurnar** eða einfaldlega **siglingareglurnar**, eru reglur frá Alþjóðasiglingamálastofnuninni sem miða að því að koma í veg fyrir árekstra þegar skip mætast á sjó. Reglurnar eru efni alþjóðasamnings frá 1972 sem 155 ríki höfðu undirritað í júní 2013, þar á meðal Ísland sem staðfesti samninginn árið 1975.

Reglurnar skiptast í fimm kafla og fjóra viðauka. Þær fjalla um stjórn skipa og siglingu, hver á réttinn þegar skip mætast, skipaljós og merkjagjöf, meðal annars um neyðarmerki. 

Í höfnum og á ám og vötnum kunna að gilda sérstakar reglur sem yfirvöld hvers ríkis setja, en ætlast er til að þau hafi hliðsjón af alþjóðareglunum. Í kappsiglingum gilda alþjóðlegar kappsiglingareglur sem Alþjóðasiglingasambandið setur og taka mið af alþjóðasiglingareglunum.

## Tenglar
* Alþjóðasiglingareglurnar á vef Alþingis
Stjörnutími

**Stjörnutími** er tímakvarði sem byggist á snúningi Jarðar miðað við fastastjörnur á himni, ólíkt sólartíma sem miðast við afstöðu sólarinnar. Á tiltekinni athugunarstöð verður sama stjarna nokkurn veginn á sama stað á himninum á sama stjörnutíma. 

Vegna pólriðu er raunverulegur stjörnudagur ekki alveg reglulegur en meðalstjörnudagur er 23 klukkustundir, 56 mínútur og 4,0916 sekúndur að lengd. Hann er því um 3 mínútum og 56 sekúndum styttri en sólarhringurinn. 

Eitt stjörnuár er sá tími sem það tekur sólina að birtast á sama stað á himninum. Það er um 6 tímum og 9,1626 mínútum lengra en almanaksárið og 20 mínútum 24,5128 sekúndum lengra en hvarfár. Munurinn stafar af möndulveltu jarðar og flutningi vor- og haustpunktanna vegna hennar.
Möndulvelta

**Möndulvelta** er hægfara breyting á stefnu snúningsáss himinhnattar þar sem toppur ássins veltur í hring. Hugtakið pólvelta lýsir almenna lögmálinu um breytingu á möndulhalla hluta sem snúast um snúningsás. Möndull Jarðar veltur í heilan hring á 25.772 árum. Toppur hans færist því um eina gráðu á 71,6 ára fresti. Aðrar breytingar á snúningi Jarðar: pólriða og pólhreyfing, eru mun minni umfangs.
Pólstjarna

**Pólstjarna** er stjarna sem hentugt er að miða við stefnu á Norðurheimskautið eða Suðurheimskautið þar sem hún er nokkurn veginn í sömu stefnu og möndull Jarðar. Pólstjarnan eða Norðurstjarnan (*Polaris*) er viðmiðið fyrir Norðurskautið og Suðurstjarnan (*Sigma Octantis*) fyrir Suðurskautið. 

Þar sem sýndarstaða þessara stjarna er nokkurn veginn föst á himni er hentugt að taka stefnu miðað við þær þegar siglt er eftir stjörnum.
Stjarnsiglingafræði

**Stjarnsiglingafræði** eða **stjörnufræðileg siglingafræði** er tækni til að taka staðarákvörðun út frá stöðu sólar, tungls, plánetanna í sólkerfinu eða þeim 57 leiðarstjörnum sem taldar eru upp á siglinga- og loftferðaalmanaki. Stjarnsiglingafræði hefur þróast í þúsundir ára og er enn í fullu gildi, þótt ný staðsetningartækni á borð við GPS hafi leyst hana af hólmi. Ætla má að staðarákvörðun með GPS sé um það bil 100 sinnum nákvæmari en stjarnsiglingafræðileg staðarákvörðun.

Stjarnsiglingafræði byggist á því að mæla horn himintungla miðað við sjóndeildarhring með sextant eða öðrum tækjum, og reikna þannig út hnattstöðu athugandans. Á tilteknum tíma er tiltekið himintungl beint yfir ákveðnum punkti á jarðarkringlunni. Þessi punktur nefnist jarðstaða og hægt er að finna hana út með því að fletta upp í siglingaalmanakinu miðað við staðartíma Greenwich sem þarf að vera þekktur. Með því að mæla hornið milli hnattarins og sjóndeildarhringsins er hægt að reikna út fjarlægð athugandans frá jarðstöðu hans með einfaldri hornafræði og nota það til að setja stöðulínu í hring utanum jarðstöðu himinhnattarins. Athugandinn er þá einhversstaðar á þeirri línu. Oftast er miðað við skurðpunkt staðarlína þriggja til fimm leiðarstjarna til að draga úr skekkju. 

Aðrar aðferðir til að reikna hnattstöðu eftir himintunglum miðast við að taka hæð sólar á hádegi, en þá þarf GMT ekki að vera þekktur.

## Tilvísanir
Kúla

**Kúla** eða **hnöttur** er þrívítt form þar sem hver punktur á yfirborði er jafnlangt frá miðju. Fjarlægð yfirborðs frá miðju kúlu er geisli hennar og hámarksvegalengd milli tveggja punkta á yfirborðinu, sem markast af línu sem fer í gegnum miðju hennar, er þvermál hennar.

## Formúlur

### Flatarmál

Flatarmál kúlu er fundið með formúlunni A = 4\pi r^2 þar sem r er geisli hennar.

### Rúmmál

Rúmmál kúlu er fundið með formúlunni R = \frac{4\pi\cdot r^3} 3.

### Yfirborðsflatarmál

Y = 4\cdot\pi\cdot r^2
Samsætugerð

**Samsætugerð** er að hve miklu leyti bæði eintök af litningi eða geni hafa sömu erfðaröð. Með öðrum orðum, það er hversu lík samsæturnar í lífveru eru.
Hafnsögumaður

**Hafnsögumaður** eða **lóðs** er maður sem hefur það hlutverk að veita skipum leiðsögn um hættuleg eða þröng farvötn, eins og hafnir, ár, skurði og vötn. Hafnsögumenn nýta sér nákvæma þekkingu á staðháttum við leiðsögnina. Í sumum höfnum er hafnsöguskylda, þ.e. skipum er skylt að nýta sér þjónustu hafnsögumanna þegar siglt er til hafnar eða frá. Hafnsöguskylda gildir yfirleitt alltaf þegar siglt er með hættulegan farm. Hafnsögumaður um borð leysir skipstjóra ekki frá þeirri skyldu að tryggja öryggi skipsins. 

Hafnsögubátur flytur hafnsögumann um borð í skip, sækir hann og siglir stundum með skipinu um hafsvæðið. 

Á Íslandi þarf hafnsögumaður að hafa lokið 2. stigs skipstjórnarprófi og sérstöku hafnsögunámskeiði.

## Tenglar
* Hafnsaga og leiðsaga skipa á vef Siglingastofnunar
Hafnsögubátur

**Hafnsögubátur** eða **lóðs** er bátur sem flytur hafnsögumann milli lands og skipsins sem hann á að lóðsa til eða frá höfn eða öðru siglingasvæði. Nútímahafnsögubátar eru yfirleitt litlir ( á lengd) en sterkbyggðir með stuðpúða til að þola að slást upp við stærri skip. Þeir eru yfirleitt málaðir í skærum litum, hafa rauðan og hvítan merkjafána uppi (H-fána) og orðið **PILOT** með stórum stöfum á áberandi stað.
Austur-Ástralíustraumurinn

**Austur-Ástralíustraumurinn** er hafstraumur í Kyrrahafi. Hann er grein af Suður-Miðbaugsstraumnum sem streymir í suður eftir austurströnd Ástralíu og flytur hlýjan sjó og lífverur úr Kóralhafi suður eftir landgrunni Ástralíu.  Hraði straumsins er yfirleitt um þrír hnútar en getur náð allt að sjö hnútum á grynningum. Straumurinn veldur hringiðu í Tasmanhafi milli Ástralíu og Nýja Sjálands.

Á hverju sumri flytur straumurinn þúsundir af fiskum og öðrum lífverum frá Kóralrifinu mikla til Sidneyhafnar og lengra suður. Í teiknimyndinni *[[Leitin að Nemó]]* frá 2003 er Austur-Ástralíustraumurinn (eða AÁSið) sýndur sem eins konar hraðbraut fyrir sjávardýr sem flytur trúðfiskinn Marel til Sidneyhafnar.
Kóralhaf

**Kóralhaf** er hafsvæði í Kyrrahafi. Hafið markast af norðausturströnd Ástralíu í vestri, austurströnd Nýju Gíneu og Salómonseyjum í norðri, og Vanúatú og Nýju Kaledóníu í austri. 

Loftslag á hafinu er heitt og stöðugt. Fellibylir eru algengir þar frá janúar fram í apríl en annars eru suðaustlægir staðvindar ríkjandi. Í hafinu eru fjöldi eyja og skerja, þar á meðal stærsta kóralrif heims, Kóralrifið mikla. Hafið er þvi mjög mikilvægt fyrir lífríki heimsins. Olíuleit var hætt þar árið 1975 og fiskveiðar eru víða takmarkaðar. 

Austur-Ástralíustraumurinn flytur næringarríkan sjó úr Kóralhafinu suður eftir eystra landgrunni Ástralíu.
Víktor Janúkovytsj

**Víktor Fedorovytsj Janúkovytsj** (úkraínska: Ві́ктор Фе́дорович Януко́вич; rússneska: Виктор Фёдорович Янукович, umritað *Víktor Fjodorovítsj Janúkovítsj*) fæddur 9. júlí 1950) er úkraínskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti Úkraínu. Úkraínska þingið leysti hann frá störfum sínum eftir úkraínsku byltinguna árið 2014. Hann tók embætti í febrúar 2010 eftir að hann sigraði í þingskosningunum. Þó að hann hafi verið leystur frá störfum segist hann vera „lögmætur höfðingi Úkraínska ríkisins kosinn af úkraínskum ríkisborgurum í frjálsum kosningum“. 

Talið er að eiginfé Janúkovytsj nái upp í 12 milljarða bandaríkjadala. 

## Heimildir
Oleksandr Túrtsjynov

**Oleksandr Valentynovytsj Túrtsjynov** (úkraínska: *Олександр Валентинович Турчинов*, fæddur 31. mars 1964) er úkraínskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forseti og þingforseti Úkraínu. Hann tók embætti þann 22. febrúar 2014 þegar Víktor Janúkovytsj var leystur frá störfum.
Júrafjöll

**Júrafjöll** eru fjallgarður norðan við vesturenda Alpafjalla í Evrópu. Fjallgarðurinn skilur á milli ánna Rínar og Rhône. Fjallgarðurinn er aðallega í Sviss og Frakklandi en hluti hans nær inn í Þýskaland. Hæsti tindur fjallgarðsins er Le Crêt de la Neige í franska umdæminu Ain sem rís 1720 metra yfir sjávarmál.

Nafnið er af keltneskum stofni og merkir „skógar“. Svissneska kantónan Júra og Júratímabilið draga nafn sitt af Júrafjöllum.
Pangea

**Pangea** eða **Aljörð** (úr grísku πᾶν *pan*, „allt“ og γῆ *ge*, „jörð“) var risameginland sem myndaðist seint á fornlífsöld fyrir um 300 milljónum árum og byrjaði að brotna upp á miðlífsöld fyrir um 175 milljónum árum síðan. Hafið í kringum Pangeu er kallað Panþalassa. 

Pangea varð til seint á perm -tímabilinu (fyrir 285-250 milljónum ára) við samruna Gondwanalands og Evrameríku. Þetta risameginland náði milli heimskauta og tók yfir alla meginlandsfleka jarðar. 

Rökin fyrir tilveru Pangeu eru annars vegar dýralíf, þar sem líkar eða sömu tegundir finnast í heimsálfum sem eru langt frá hverri annarri, og hins vegar hliðstæðir jarðfræðilegir þættir til dæmis í Afríku og Suður-Ameríku. 

Pangea gliðnaði í sundur í þremur skrefum. Fyrst klofnaði hún frá Teþyshafi í austri að Kyrrahafi í vestri og myndaði risameginlöndin Lárasíu og Gondvana; síðan brotnaði Gondvana upp í nokkur minni lönd (Afríku, Suður-Ameríku, Indland, Suðurskautslandið og Ástralíu) á árkrítartímabilinu. Þriðja skiptingin varð á Nýlífsöld þegar Lárasía klofnaði og Norður-Ameríka og Grænland skildu sig frá Evrasíu. 

Meginástæða þessa klofnings meginlanda er möttulstrókur sem rís undir þeim. Við hann lyftist landið og klofnar loks. Flekahreyfingar bera svo meginlöndin fram og aftur um hnöttinn. Möttulstrókarnir eru líklega sá meginkraftur er flytur til flekana, líkt og ólgandi vatn undir ís sem veldur því að ísjakar færast til.  

## Heimildir
*  
* Sigurður Steinþórsson. „Af hverju brotnaði Pangea upp?“ *Vísindavefurinn*, 5. ágúst 2004. Sótt 4. mars 2019. https://visindavefur.is/svar.php?id=4443.
Sung Jae-ki

**Sung Jae-ki** eða **Sung Jae-gi** (kóreska:성재기; hanja:成在基; 8. ágúst 1967 – 26. júlí 2013) var suðurkóreskur mannréttindafrömuður og frjálslyndur hugsuður. Viðurnefni hans var **Simheon**(심헌;審軒).

Árið 2013 svipti hann sig lífi.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Suicide performance and journalist ethics News Dongah* (English)
* [http://english.yonhapnews.co.kr/news/2013/07/27/0200000000AEN20130727001300320.html Police continue search for missing men's rights activist] yonhapnews (English)
* [https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20130729000881 Body of Sung Jae-gi found in Han River] Koreaherald 2013.07.29 (English)
* [http://stream.aljazeera.com/story/201307292238-0022943 *South Korean channel films suicide*]  (English)
* [https://marcianosmx.com/grabacion-suicidio-corea-del-sur/ *Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación*] (Espranol)
* [https://www.elgonzi.com/2013/08/activista-sung-jae-ki-se-suicido-frente.html *Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión''] (Espranol)
Lárasía

**Lárasía** var risameginland sem varð til þegar Pangea klofnaði í norður- og suðurhluta seint á Tríastímabilinu fyrir 200 til 180 milljón árum. Suðurhlutinn varð Gondvana. 

Nafnið er dregið af Lárentía sem er heiti á norðurameríska meginlandskjarnanum, og Evrasía. Flest af þeim meginlöndum sem nú eru á norðurhveli jarðar voru hlutar Lárasíu. 

Lárasía fór að gliðna á Kambríumtímabilinu og meginlöndin Lárentía, Baltíka, Síbería, Kasakstanía, Norður-Kína og Austur-Kína mynduðust.
Gondvana

**Gondvana** eða **Gondvanaland** var risameginland sem samastóð af þeim löndum og heimsálfum sem nú eru Suður-Ameríka, Afríka, Arabía, Madagaskar, Indland, Ástralía og Suðurskautslandið. Gondvana var fullmyndað á síðasta hluta forkambríum fyrir um 600 milljónum ára. Nafnið Gondvana er komið frá austurríska jarðfræðingnum Eduard Suess sem dró það af jarðmyndunum frá efri hluta fornlífsaldar og miðlífsaldar í Gondvanahéraði (úr sanskrít: *gondavana* „gondaskógur“) í miðhluta Indlands. Þessar myndanir eru sambærilegar við jarðmyndanir heimsálfa á suðurhveli jarðar. 

Francis Bacon tók fyrst eftir því að strandlengjur Suður-Ameríku og Afríku pössuðu vel saman á fyrstu kortum af Afríku og Nýja heiminum árið 1620. Hugmyndin um að öll meginlönd hefðu eitt sinn verið sameinuð var sett saman í meginatriðum af Alfred Wegener, þýskum veðurfræðingi árið 1912. Sá hann fyrir sér eitt risameginland sem hann nefndi Pangea. Gondvana myndaði suðurhluta þessa risameginlands en norðurhlutinn varð Lárasía.

Gondvana fór að gliðna sundur snemma á Júratímabilinu fyrir 184 milljón árum þegar austurhluta Gondvana tók að reka frá Afríku og Madagaskar. Suður-Atlantshafið varð til þegar Suður-Ameríku fór að reka frá Afríku fyrir um 130 milljón árum. Austur-Gondvana fór að gliðna sundur fyrir um 120 milljón árum þegar Indland tók að reka í norðurátt.
Miðjúratímabilið

**Miðjúratímabilið** er miðhluti júratímabilsins og nær frá því fyrir 176 til 161 milljón árum. Á þessum tíma klofnaði risameginlandið Pangea í Lárasíu og Gondvana. Líf blómstraði í hafinu og ný sjávarskriðdýr komu fram. Nýjar risaeðlur komu fram á landi eins og rumeðlur, fenriseðlur og bagleðlur. Keilutönnungar lifðu með risaeðlunum en voru aðeins á stærð við greifingja. Berfrævingar voru ríkjandi gróður.
Siglingaráætlun

**Siglingaráætlun** er nákvæm áætlun yfir ferðalag skips frá því það leggur úr höfn og þar til það kemur aftur til hafnar eða leggst við ankeri. Áætlunin felur í sér að stika út áætlaða leið skipsins á sjókort og átta sig á mögulegum hættum, veðurspá, ölduspá, sérreglum fyrir tiltekin hafsvæði o.s.frv. Siglingaráætlun hefur fjögur stig: mat, áætlunargerð, framkvæmd og eftirlit. Skipstjóri ber ábyrgð á siglingaráætlun skips en stýrimaður fær oft það verkefni að sjá um hana.
Gorgónurnar

**Gorgónur** eru kvennverur í grískri goðafræði. Gorgón þýðir hrikaleg á forn-grísku. Gorgónurnar eru þrjár systur sem heita Medúsa, Sþenó og Evrýale. Þær eiga allar það sameiginlegt að vera með hár úr lifandi eitruðum snákum og ásjónu sem breytti öllum sem litu á þær í stein. Tvær af þremur systrunum voru ódauðlegar, en systir þeirra Medúsa var það ekki og hún var drepin af Perseifi.
Marianna Madia

**Marianna Madia** (fædd *Maria Anna*, 5. september 1980) er ítalskur stjórnmálamaður úr Lýðræðisflokknum. Hún hefur setið í neðri deild löggjafarþings Ítalíu frá árinu 2008.

Árið 2013 giftist hún sjónvarpsframleiðandanum Mario Gianani. Þau eiga tvö börn; hið seinna fætt 8. apríl 2014..

## Útgefið efni
* *Un welfare anziano. Invecchiamento della popolazione o ringiovanimento della società?*, written in co-operation with others, Ed. Il Mulino, 2007
* *Precari. Storie di un'Italia che lavora*, with itroduction of Susanna Camusso (Rubbettino, 2011,ISBN 884982940X)


Image: Giuramento Marianna Madia.jpg|Marianna Madia (til vinstri) tekur í hendina á Giorgio Napolitano, forseta Ítalíu.


## Tilvísanir


## Tenglar
* Opinber vefsíða
Indigó (tónlistarmaður)

**Ingólfur Þór Árnason** betur þekktur sem Indigó er fæddur í Reykjavík 1976. Hann fluttist til Amsterdam 1978 þar sem að faðir hans (Árni Ingólfsson) var í mastersnámi í myndlist. Síðan flutti hann aftur til Íslands 5 ára og endaði á austurlandi, í Höfn í Hornafirði með móður sinni og þar flutti hann í nesjahverfið þar sem móðir hans kynnist öðrum manni og þau bjuggu í nesjahverfi. Hann var í Nesjaskóla til 15 ára aldurs.

## Nám og uppvaxtarár
Hann kláraði gagnfræðaskólann á Eiðum sem er rétt hjá Egilstöðum og hann byrjaði þar að kenna sjálfum sér á gítar 1990. Síðan flytur hann til Reykjavíkur eftir gagnfræðaskólann 1991. Hann tók eina önn í Iðnskólanum en þar kynnist hann Oddi M. Rúnarssyni og fleiri sem voru að spila tónlist á Eiðum.

Hann flutti síðar til Cambridge í Englandi 1994 til Odds eftir að hann slasaðist alvarlega í bílaáreksti.
Síðan fluttu þeir saman til London og þeir leigðu þar hús í tvö ár, síðan flytur hann til Reykjavíkur aftur og þá verður kærastan hans ólétt og eignast stúlku árið 1997 sem fær nafnið Ylfa Rós. Leiðir þetta til þess að hann fer að vinna á sjó. Hann var að vinna á Hólmadrang sem var næst elsti frystitogari á Íslandi. Hann var meira og minna á sjó til ársins 2011.

## Plötur
Hann gefur út plötuna Escapism árið 2001 en hann hafði verið að vinna í henni frá árinu 1996. Hún var í raftónlistarlegum stíl. Næsta plata ber nafnið Her Shoulder eða Black Wing en hann vann hana með Daníel Ágústi Haraldssyni sem er í GusGus, og hún kom út 2003 en hún var í mjúkum órafrænum stíl. Þarnæsta plata var smáskífan Too Late To Shine og kom út árið 2004, en hún var tekin í einum rykk inni í bílskúr. Hann var búinn að skila af sér Indigó-Indigó árið 2005, en hún á að vera hluti af næstu plötu sem er krafmikil og ólík öllum hinum. Smekkleysa náði því miður að draga lappirnar með plötuna til ársins 2007 sem tafði næstu plötu sem er að verða tilbúin og er unnin með Halldóri Björnssyni sem er í hljómsveitinni Legend (Legend varð til árið 2009) en hún mun koma út 2014 og heita Harmony.
Allar plöturnar hans hafa verið gefnar út hjá Smekkleysu.  

### Önnur verkefni
Hann tók að sér að gera fimm lög fyrir kvikmyndina About Sarah sem er í leikstjórn Elenor Gaver. Myndin, sem er sannsöguleg, gerist í New York og fjallar um nítján ára stúlku sem lést af völdum eiturlyfja. Myndin kom út árið 2014 og hún var sýnd á mörgum kvikmyndahátíðum líkt og til dæmis Sundance kvikmyndahátíðin. En lögin munu heyrast á nýjustu plötu Indigó - Harmony. 

## Innblástur
Hann hefur alltaf haldið mikið uppá hljómsveitirnar Mogwai og Godspeed you! Black emperor. Hann heldur einnig upp á dauðarokk. Allar plöturnar hans tengjast og hafa alltaf verið hugsaðar sem heildarverk sem klárast með þessari sem hann er að klára.

## Tilvísanir
*
José de Anchieta

**José de Anchieta** (19. mars 1534 – 9. júní 1597) var spænskur predikari og trúboði sem tilheyrði jesúítareglunni í Brasilíu. Hann var einnig kunnur málvísindamaður, rithöfundur og ljóðskáld, læknir, arkitekt og verkfræðingur.

Hann var stofnandi borgarinnar São Paulo og einn af stofnendum borgarinnar Rio de Janeiro. Hann er kallaður *„Postuli Brasilíu“*. Hann var tekin í dýrlingatölu árið 2014 af Frans páfa.

## Tenglar
* José de Anchieta
Hólarannsóknin

**Hólarannsóknin** er umfangsmikið fornleifarannsóknarverkefni á Hólum í Hjaltadal sem hófst árið 2002. Áður höfðu mjög takmarkaðar fornleifarannsóknir verið gerðar á Hólum og nær eingöngu í tengslum við dómkirkjuna. Hólar voru helsta höfuðból Norðurlands um aldir; þar var biskupssetur til 1801, skóli og fyrsta prentsmiðja landsins var byggð þar á 16. öld.  Rannsóknin miðar að því að varpa ljósi á þessa sögu. 

## Um rannsóknina
Verkefnið er samstarf Hólaskóla, Byggðasafns Skagfirðinga og Þjóðminjasafns Íslands auk erlendra samstarfsaðila. Kristnihátíðarsjóður styrkti rannsóknina á árunum 2002-2006. Verkefnisstjóri er Ragnheiður Traustadóttir fornleifafræðingur. 

Aðaluppgraftarsvæði rannsóknarinnar er á Hólum en verkefnið teygir anga sína víða um Skagafjörð, m.a. að Hofi í Hjaltadal, Kolkuósi og Keldudal í Hegranesi. Í sambandi við rannsóknina var á tímabili rekinn vettvangsskóli fyrir fornleifafræðinema, bæði innlenda og erlenda í samstarfi við Háskóla Íslands og Háskólann í Osló. 

## Fundir
Á hólum hafa fundist tæplega 40 þúsund munir; leirker, krítarpípur, steináhöld, járngripir, hnífar, lyklar, leikföng, taflmenn og ýmislegt sem tengist fatnaði, svo sem hnappar, perlur, textill, leðurskór og gullþráður. Sægur af gripum er innfluttur. Leirkerin koma til dæmis frá Norðurlöndum, Þýskaldandi og Englandi.
Um 2500 krítarpípubrot hafa fundist á staðnum. Flest eru það brot af pípuleggjum en einnig eru nokkrir heillegir pípuhausar.

Göng frá kirkju til bæjarhúsa fundust við kirkjugarðsvegginn en eru hvorki fullgrafin né fullrannsökuð. Miðað við afstöðu þeirra til annarra mannvirkja má átta sig á húsaskipan á Hólum á 17. og 18. öld samkvæmt úttektum og öðrum heimildum.

Í prenthúsinu fundust flísar og flísabrot úr leir sem verið höfðu á stórum kakelofni, ættuðum frá Þýskalandi, þær elstu sem fundist hafa á Íslandi. Afar sjaldgæft er að finna slíkar ofnflísar hérlendis.

## Tilvísanir
Grace Hopper

**Grace Murray Hopper** (9. desember 1906 – 1. janúar 1992) var bandarískur tölvunarfræðingur og undirflotaforingi í bandaríska sjóhernum. Hún var ein af þeim fyrstu sem forrituðu Harvard Mark I og þróaði fyrsta þýðandann fyrir forritunarmálið A-0 árið 1952. 

Hopper lauk doktorsprófi í stærðfræði við Yale-háskóla árið 1934. Eftir að hafa sinnt stærðfræðikennslu við Vassar College gekk hún í bandaríska sjóherinn árið 1943 og varð árið eftir hluti af forritunarteymi Howard H. Aiken við Harvard. Árið 1949 hóf hún störf hjá Eckert-Mauchly Computer Corporation sem þróaði tölvuna UNIVAC I. Þar þróaði hún fyrsta þýðandann. Í kjölfarið vann hún að skilgreiningu og stöðlun forritunarmála á borð við COBOL og FORTRAN. 

Frægt er að starfsmenn Hopper lagfærðu tölvu með því að fjarlægja úr henni mölflugu. En enska orðið *debugging* getur einmitt hvort heldur vísað til þess að lagfæra hnökra eða fjarlægja pöddu. Sjaldgæft er að báðar merkingarnar eigi við sama atvik. Sagan var í miklu uppáhalda hjá Hopper.

## Heimildir
Dian Fossey

**Dian Fossey** (16. janúar 1932 – um 26. desember 1985) var bandarískur dýrafræðingur sem rannsakaði fjallagórillur í Rúanda um átján ára skeið. Hún gaf árið 1983 út bókina *[[Gorillas in the Mist]]* um rannsóknir sínar í rannsóknarstöðinni Karisoke Research Center sem hún stofnaði árið 1967. Árið 1985 fannst lík hennar í búðum í Virunga-fjöllum í Rúanda. Talið er að ræningjar hafi myrt hana en ekki er enn vitað með vissu hver ástæðan var. Árið 1988 var kvikmyndin *[[Í þokumistrinu]]* gerð eftir bók hennar.
Eva Ekeblad

**Eva Ekeblad** (fædd De la Gardie, 10. júlí 1724 – 15. maí 1786) var sænsk vísindakona, búfræðingur og greifynja. Hún var fyrsta konan sem fékk inngöngu í Sænsku vísindaakademíuna árið 1748 fyrir rannsóknir sínar á því hvernig hægt væri að brugga brennivín úr kartöflum. Hún stakk líka upp á notkun kartöflumjöls í snyrtivörur í stað annarra, hættulegri efna.
Kóreuskagi

**Kóreuskagi** er skagi í Austur-Asíu sem nær um 1.100 km suður frá meginlandi Asíu til Kyrrhafsins. Í kringum skagann eru Japanshaf (einnig kallað *Austurhafið*) fyrir austan, Gulahafið fyrir vestan og Kóreusundið, sem tengir fyrstu tvö höfin saman. Þangað til seinni heimsstyrjöldinni lauk var Kórea eitt ríki sem náði meira eða minna yfir Kóreuskagann. Frá lokum Kóreustríðsins árið 1953 hefur Alþýðulýðveldið Kórea stjórnað norðurhluta skagans en Lýðveldið Kórea suðurhluta hans.
Jitsi

**Jitsi** er netfundakerfi eða fjarfundahugbúnaður sem er opinn hugbúnaður. Þátttakendur geta tengt hljóðnema og  vefmyndavél við kerfið og  tekið þátt í textaspjalli. Einnig er hægt að skoða glærur á sérstöku formi (Prezi) og tengja við wikisíður.
LG

**LG Corporation** (kóreska: *LG* 법인) áður **Lucky Goldstar** (kóreska: *Leokki Geumseong* 럭키금성/樂喜金星) er suðurkóresk samsteypa. LG er fjórða stærsta fyrirtæki sinnar tegundar í Suður-Kóreu. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í tvíturnabyggingu í Yeouido-dong í Seúl. LG framleiðir raftæki, efni og samskiptatæki en rekur nokkur dótturfyrirtæki svo sem LG Electronics, Zenith, LG Display, LG Telecom og LG Chem í yfir 80 löndum.

Stofnandi LG Koo In-Hwoi stofnaði fyrirtækið Lak-Hui Chemical Industrial Corp. árið 1947. Árið 1952 varð Lak-Hui (borið fram „Lucky“) fyrsta kóreska fyrirtækið til að fara inn í plastiðnaðinn. Meðan á fyrirtækið var að sækja fram á plastmarkaðinn stofnaði það GoldStar Co. Ltd. árið 1958. Fyrirtækin sameinuðust og urðu að Lucky Goldstar.
Höfðaborgin

**Höfðaborgin** var íbúðaþyrping timburhúsa í Reykjavík sem stóð skammt fyrir ofan Höfða. Þar voru  104 30 fm bráðabirgðaíbúðir í mjóum lengjum þar sem voru sex íbúðir í hverri lengju. Kynding í íbúðunum  var með kolaofn og var íbúðunum  ætlað að leysa úr húsnæðiseklu í Reykjavík eftir seinni heimsstyrjöldina. Fyrst voru reist 12 íbúðahús og voru þau flest innan þríhyrningslaga svæðis sem afmarkaðist af Samtúni, Höfðatúni og Borgartúni en seinna voru byggð fjögur íbúðahús til viðbótar sem voru við Borgartún. Fyrstu íbúar fluttu inn  árið 1941 og  en vorið 1942 var búið að leigja allar 104 íbúðirnar út og bjuggu um 560 manns þá í þessum húsum. Húsin voru illa einangruð og einungis á tréstaurum sem reknir voru niður í mýrina sem þarna var. 
Höfðaborgin var leiguhúsnæði á vegum borgaryfirvalda. Höfðaborgin var rifin árið 1974. 

Höfðaborgin, Pólarnir við suðurenda Laufásvegar og Selbúðirnar voru öreigabyggðir Reykjavíkur.

## Heimildir
* Ljósmynd vikunnar Höfðaborgin (Ljósmyndasafn Reykjavíkur) 
* Horfnir tímar í Höfðaborginni, Morgunblaðið, Morgunblaðið B - Sunnudagur (08.10.1995), Blaðsíða B 30
* Björg G. Gísladóttir ,Hljóðin í nóttinni – Minningasaga, 2014
* Jón Ingvar Kjaran, Höfðaborgin - úrlausn á húsnæðisvanda 5. áratugarins?, Sagnir 19, 1980, bls. 48-55
Blesugróf

**Blesugróf** er hverfi í Reykjavík. Í Blesugróf var meðal fjölmargra annarra húsið Garðstunga, reist af Óskari Bertels Magnússyni listvefara.

Hverfið er staðsett á milli Breiðholtsbrautar, Smiðjuvegar og Fossvogsdals.

## Heimildir
* Blesugróf og Fjárborg Lesbók Morgunblaðsins, 14. tölublað (13.04.1996), Blaðsíða 10
Lífmerki

**Lífmerki** er mælanlegt einkenni sem hægt er að nota sem mælikvarða yfir lífrænt ástand eða stöðu. Gögn um tilvist ákveðinna lífmerkja eru notuð í læknisfræði til að greina og spá fyrir um sjúkdóma. 

## Heimildir

* What are Biomarkers?,Current Opinion in HIV and AIDS
* Biomarker Profiling by Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy for the Prediction of All-Cause Mortality: An Observational Study of 17,345 Persons 
* Biomarker Discovery for Alzheimer’s Disease, Frontotemporal Lobar Degeneration, and Parkinson’s Disease
Glýkógen

**Glýkógen** er fjölsykra úr glúkósa og virkar sem orkuforði í dýrum og sveppum. Í líkama manna er glýkógen aðallega geymt í lifur og vöðvum og virkar eins og önnur langtíma orkuforðageymsla (aðalorkuforðinn er geymdur í fitu). Glýkógen í vöðvum er breytt í glúkósa af vöðvafrumum og glýkógen í lifur breytist í glúkósa til notkunar í líkamanum. Glýkógen er samsvarandi mjölva (selluósa) í plöntum og eru stundum nefndur dýramjölvi.