open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Félag íslenskra teiknara

**Félag íslenskra teiknara**, FÍT, er félagsskapur grafískra hönnuða og myndskreyta á Íslandi.  Félagið var stofnað 23. nóvember 1953 og telur nú rúmlega 300 félagsmenn.  Tæpur helmingur þeirra er starfsfólk á auglýsingastofum en meirihlutinn starfar sjálfstætt. Síðastliðin ár hefur þeim er starfa sjálfstætt farið ört fjölgandi.

## Stofnun félagsins
Félag íslenskra teiknara var stofnað 23. nóvember 1953 á vinnustofu Halldórs Péturssonar að Túngötu 38 í Reykjavík. Frumkvöðlarnir voru fimm, þeir Ásgeir Júlíusson, Atli Már Árnason, Halldór Pétursson, Jörundur Pálsson og Stefán Jónsson. Til stofnenda teljast einnig Tryggvi Magnússon og Ágústa Pétursdóttir.

Samstarf stofnfélaga má þó telja eldra enda er þess getið í fyrstu fundargerð félagsins að "þessir sex menn höfðu áður haft nokkra samvinnu um verðtaxta þ.e. síðan des. 1946"..

## Markmið félagsins
Aðalmarkmið FÍT er að efla starfsstéttina, kynna hana út á við og auka samstöðu félagsmanna. Hvers kyns fræðsla og samvinna er á stefnuskrá FÍT. Félagið skipuleggur námskeið og sýningarhald, fræðslufundi og fyrirlestra, sér um að samkeppnisreglur séu virtar og er í samstarfi við sambærileg félög erlendis. Félagið beitir sér fyrir því að styrkja vinnuumhverfi teiknara og efla meðvitund félagsmanna um eigin rétt, m.a. með útgáfu á fréttabréfi fjórum sinnum á ári.

## Heiðursfélagar
Eftirtaldir félagar hafa verið heiðraðir af félaginu fyrir vel unnin störf í þágu þess og fagsins í gegnum árin:
* Atli Már Árnason
* Ágústa P Snæland
* Friðrika Geirsdóttir
* Gísli B. Björnsson
* Hilmar Sigurðsson
* Hörður Ágústsson
* Kristín Þorkelsdóttir
* Torfi Jónsson
* Þröstur Magnússon

## Tilvísanir

## Tenglar
* Félag íslenskra teiknara
* Félagatal FÍT
Jaden Smith

**Jaden Christopher Syre Smith** (fæddur 8. júlí 1998) er bandarískur leikari, rappari, lagahöfundur, dansari og sonur Will Smith og Jada Pinkett Smith og bróðir söngkonunnar Willow Smith.

Fyrsta kvikmyndahlutverk hans var í *[[The Pursuit of Happyness]]* árið 2006.

## Tenglar
*
Eldspýta

**Eldspýta** er lítil viðarspýta með eldfimu efni á öðrum endanum sem er notuð til að kveikja eld, t.d. til að láta loga á kerti, í sígarettu eða öðru. Eldspýtur flokkast til eldfæra, rétt eins og kveikjari, eldjárn og bragðalur. Fyrstu eldspýturnar sem fluttust til Íslands komu seint á 19. öld og voru seldar í litlum renndum trébaukum.

Yfirleitt eru eldspýtur seldar í stokk (þ.e. *eldspýtustokk*) eða eldspýtnabréfum, en hinar síðarnefndu eru oftar en ekki gerðar úr þykkum pappír. Þegar eldspýta er dregin yfir ákveðið yfirborð er það núningskrafturinn sem myndar varma sem kveikir loga á eldenda spýtunnar. Sá endi inniheldur yfirleitt annaðhvort fosfór eða eitthvert efnasamband hans, auk matarlíms sem virkar sem bindiefni. Til eru tvær aðaltegundir eldspýtna: þær sem kviknar á þegar þeim er skrunað eftir hvaða grófu yfirborði sem er og svo þær sem skrunað er upp við ákveðið efnafræðilegt yfirborð.

Talið er að Martialis skáld, sem upp var á tímum Rómaveldis hafi nefnt eldspýtur í ritum sínum, en það voru eldspýtur sem innihéldu brennistein. Forverar nútímaeldspýtunnar voru litlar spýtur úr furuviði, lagðar brennisteini og voru fundnar upp í Kína árið 577 e.Kr. Fyrsta sjálfkviknandi eldspýtan var aftur á móti fundin upp árið 1805, en það gerði aðstoðarmaður Louis Jacques Thénard prófessors. Endi hennar innihélt blöndu af kalíumklórati, fosfóri, sykri og gúmmí. Kveikt var á þeim með því að dýfa þeim í brennisteinssýru í asbestflösku. Eldspýtur þessar voru þó dýrar og hættulegar, þannig voru þær aldrei mjög vinsælar.

Fyrsta „núningseldspýtan“ var fundin upp árið 1826 af enska efnafræðingnum John Walker. Hann uppgötvaði að hægt væri að kveikja í blöndu af antimoni, kalíumklórati, gúmmí og mjölva með því að draga því í föstu formi eftir grófu yfirborði. Þessum eldspýtum fylgdu þó ýmis vandamál, m.a. ofsalegt efnahvarf og óþægileg lykt þegar kveikt var í þeim. Stundum kviknaði líka á þessum eldspýtum með sprengingu sem varpaði neistum í allar áttir.

Þegar farið var að framleiða eldspýtur með fosfór þá komu fram ýmsir alvarlegir atvinnusjúkdómar hjá þeim sem unnu við eldspýtugerðina eins og fosfórkjálki (e. phossy jaw) og aðrir beinasjúkdómar. Það var svo mikill eitraður hvítur fosfór í einum eldspýtnastokk að það nægði til að drepa manneskju.Það varð því algengt að fólk framdi sjálfsmorð með að gleypa haus á eldspýtu. Fyrsta skýrslan um  dauðsföll af völdum fosfóreldspýtna koma fram í skýrslu árið 1845. Verkfall skall á árið 1888  í eldspýtnaverksmiðju  Bryant & May  og beindist það að að heilsutjóni af völdum hvíts fosfórs. Aðgerðasinninn Annie Besant birti grein í vikuriti sínu "The Link" þann 23. júní 1888. Settur var upp verkfallssjóður og nokkur tímarit efndu til samskota.

## Tengt efni

* Kveikjari
* Sprengiþráður

## Heimildir
* 
* 
* Eldspýtur, Æskan, 8.-9. Tölublað (01.08.1937), Blaðsíða 84
Karl Staaff

**Karl Staaff** (21. janúar 1860 – 4. október 1915) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar tvívegis, frá 7. nóvember 1905 til 29. maí 1906 og 7. október 1911 til 17. febrúar 1914. Karl Straff myndaði fyrstu ríkisstjórn Frjálslynda flokksins árið 1905 og sat hún fram á árið 1906. Með Staaff sátu í stjórninni auk stjórnmálamanna margir ópólitískir embættismenn.

Á háskólaárum sínum tók Staaff þátt í stofnun félagsins *Verdandi* (1882) og var formaður félagsins fyrstu árin. Verdandi var róttækt stúdentafélag og margir helstu framámenn úr röðum frjálslyndra sænskra stjórnmálamanna voru félagar í Verdandi, en auk þess voru málsmetandi sósíaldemokratar félagar, þeirra á meðal Hjalmar Branting. Staaff var kjörinn á þing árið 1896 fyrir *Folkpartiet*, sem gekk árið 1900 inn í Frjálslynda flokkinn (s. *Liberala samlingspartiet*) við stofnun hans.  

Staaff var forystumaður Frjálslynda flokksins á árunum 1907-1915, en flokkurinn átti fulltrúa á sænska þinginu frá 1900 til 1924. Sá flokkur í sænskum stjórnmálum sem í dag kallast Frjálslyndi flokkurinn (s. *Folkpartiet liberalerna*) er hugmyndafræðilegur arftaki Frjálslynda flokksins sem Staaf stýrði og lítur á hann sem einn af frumherjum flokksins. 

Staaff, sem var lögfræðingur, var mjög frjálslyndur í skoðunum og á þingi barðist hann fyrir málefnum verkamanna og því að kosningaréttur yrði gerður almennari. Hann var einnig eindreginn hernaðarandstæðingur. Staaf átti í hörðum útistöðum við sænska íhaldsmenn sem þótti hann grafa undan sænskum hefðum og undirstöðum sænsks samfélags. 

Í frétt af andláti hans í Morgunblaðinu 1915 var hans minnst með þessum orðum:

:Honum er lýst svo, að hann hafi verið vitur maður, en eigi að því skapi framsýnn, en hafi þó jafnan kunnað að laga skoðanir sinar eftir þvi, hver rás viðburðanna var, og aldrei sýnt þann eintrjáningsskap, sem auðkennir marga stjórnmálamenn.

## Heimildir
* „Frjálslyndi flokkurinn einn í stjórn“, *Morgunblaðið* 26. október 1978, bls. 18.
* Grein um Karl Staaf á sænsku Wikipedia

## Tilvísanir
Arvid Lindman

**Salomon ''Arvid'' Achates Lindman** (19. september 1862 – 9. desember 1936) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar. Lindman var foringi í sænska sjóhernum og umfangsmikill iðnrekandi. Lindman var tvívegis forsætisráðherra Svíþjóðar, fyrst frá 1906 til 1911 og síðan frá 1928 til 1930. Hann sat á þingi frá 1905 til 1935. 

Lindman var leiðtogi Almenna þingmannaflokksins (s. Allmänna valmannaförbundet) frá 1912 til 1935, og frá 1913 til 1935 var hann formaður Bænda- og borgaraflokksins (s. *Lantmanna- och borgarepartiet*), sem starfaði innan fyrrnefnds félags. Bænda- og borgaraflokkurinn var hógvær íhaldsflokkur sem starfaði sem þingflokkur í efri deild þingsins á árunum 1912 til 1934. Flokkurinn var stofnaður árið 1912 með samruna Þjóðlega framfaraflokksins (s. *Nationella framstegspartiet*) og Bændaflokksins (s. *Lantmannapartiet*). Árið 1935 sameinaðist flokkurinn Þjóðarflokknum (s. *Nationella partiet*), sem starfaði einnig sem þingflokkur, en í neðri deild þingsins. Sameinaður flokkur fékk nafnið Þingflokkur hægrimanna, (s. Högerns riksdagsgrupp). Síðan 1969 hefur flokkurinn borið nafnið *Moderata samlingspartiets riksdagsgrupp*, eða einfaldlega *Moderatarna*. Á Íslensku er sá flokkur er yfirleitt nefndur Hægriflokkurinn.
Hjalmar Branting

**Karl Hjalmar Branting** (23. nóvember 1860 – 24. febrúar 1925) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar. Branting var leiðtogi sænska Sósíaldemókrataflokksins á árunum 1907 til 1925 og einn mikilvægasti forystumaður sænskra sósíaldemókrata á upphafsárum flokksins. Hann var einnig fyrsti forsætisráðherra flokksins. Branting var þrívegis forsætisráðherra Svíþjóðar, 10. mars 1920 til 27. október 1920, 13. október 1921 til 19. apríl 1923 og loks 18. október 1924 til 24. janúar 1925. 

Áður en hann varð þingmaður starfaði Branting sem blaðamaður. Branting hóf blaðamannsferil sinn árið 1884, en hann átti eftir að vera ritstjóri tímaritsins *[[Tiden]]* og dagblaðsins *[[Social-Demokraten]],* tveggja helstu málsgagna sósíaldemókrata í Svíþjóð. Árið 1888 sat Branting í fangelsi fyrir að hafa birt grein eftir Axel Danielsson, róttækan sósíalista og einn mikilvægasta hugmyndasvið sænskra sósíalista á mótunarárum hreyfingarinnar. 

Árið 1889 tók Branting þátt í stofnun Sænska sósíaldemókrataflokksins. Auk Branting er skylt að nefna August Palm sem einn frumherja flokksins. Branting var kjörinn á þing fyrir sósíaldemókrataflokknn árið 1896 og í sex ár eini þingmaður flokksins. Branting var andsnúinn hugmyndinni um byltingu, og taldi að hægt væri að umbreyta kapítalísku þjóðskipulagi innan frá og með þingræðslegum aðferðum. Branting var því í hógværari armi sósíalisdemókratafokksins. Árið 1917 klofnaði flokkurinn í kjölfar októberbyltingarinnar í Rússlandi og róttækari armur hans stofnaði sænska Kommúnistaflokkinn.

Branting fékk friðarverðlaun Nóbels árið 1921 fyrir starf sitt innan Þjóðabandalagsins, en hann hafði meðal annars beitt sér fyrir því að bandalagið leysti deilu Svía og Finna um Álandseyjar.
Carl Gustaf Ekman

**Carl Gustaf Ekman** (6. október 1872 – 15. júní 1945) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar. Ekman var formaður Frjálslynda þjóðarflokksins (s. *Frisinnade folkpartiet*) frá 1924 til 1932. Ekman var tvívegis forsætisráðherra Svíþjóðar, fyrst frá 7. júní 1926 til 2. október 1928, og seinna frá 7. júní 1930 til 6. ágúst 1932.

Ekman sat á þingi frá 1911 til 1932 og var meðal áhrifamestu stjórnmálamanna síns tíma. Ekman var einn af stofnendum Frjálslynda þjóðarflokksins sem varð til þárið 1924 í kjölfar þess að Frjálslyndi flokkurinn (s. *Liberala samlingspartiet*) klofnaði vegna afstöðunnar til þess hvort leyfa ætti áfengisdrykkju. Ekman var harður bindindismaður, en bindindismennirnir innan Frjálslynda flokksins stofnuðu Frjálslynda þjóðarflokkinn, hinir stofnuðu *Sveriges liberala parti*. Sem formaður Frjálslynda þjóðarflokksins lék Ekman lykilhlutverk í sænskum stjórnmálum því hvorki hægrimenn né vinstrimenn höfðu meirihluta á þingi og þurftu stuðning miðjuflokka. Seinni ríkisstjórn Ekman glímdi við alvarlegt mótlæti sem að lokum leiddi til þess að Ekman hrökklaðist úr stjórnmálum. Stjórnin réð ekki við efnahagserfiðleika þá sem leiddu af heimskreppunni, en ríkisstjórn hans fylgdi strangri aðhaldsstefnu í ríkisútgjöldum sem urðu frekar til þess að dýpka áhrif kreppunnar. Þá var Ekman gagnrýndur fyrir að hafa þegið fjárstuðning fyrir hönd flokks síns frá sænska iðnjöfurnum og fjárglæframanninum Ivar Kreuger. Ekman neyddist til þess að segja af sér mánuði fyrir kosningarnar 1932 en flokkur hans beið niðurlægjandi ósigur í kosningunum. Árið 1934 sameinuðust aftur báðir frjálslyndu flokkarnir, *Frisinnade folkpartiet* (flokkur Ekman) og *Sveriges liberala parti*, undir nafninu Þjóðarflokkurinn (s. Folkpartiet).
Per Albin Hansson

**Per Albin Hansson** (28. október 1885 – 6. október 1946) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar. Hann sat á þingi fyrir sænska Sósíaldemókrataflokksins 1918-1946 og var formaður flokksins 1925-1946. Hansson var með stuttu hléi forsætisráðherra Svíþjóðar frá 24. september 1932 til 6. október 1946. Ríkisstjórn Hansson missti meirihluta sinn á þingi sumarið 1936 og frá 19. júní 1936 til 28. september 1936 var Axel Pehrsson-Bramstorp forsætisráðherra. Eftir að Per Albin myndaði nýja ríkisstjórn um haustið sat Brahmstorp áfram sem landbúnaðarráðherra.

Hansson gekk í Sósíaldemókrataflokkinn 1903 og varð skömmu seinna ritstjóri vikurits flokksins, Fram. Hann starfaði sem blaðamaður *[[Social-demokraten]]* frá 1909 til 1917 og ritstjóri blaðsins árið 1917. Árið eftir var Hansson kjörinn á þing fyrir flokkinn og skipaði sér þar í forystusveit hans. Hansson barðist gegn hernaðarútgjöldum og var gerður að varnarmálaráðherra í ríkisstjórnum Branting (1920-1925) og Rickard Sandler (1925-1926). Eftir dauða Branting 1925 varð Hansson formaður Sósíaldemókrataflokksins.

Sem forsætisráðherra Svíþjóðar á fjórða áratugnum leiddi Hansson uppbyggingu sænska velferðarkerfisins, með eflingu almannatryggingakerfisins. Hansson var höfundur hugmyndarinnar um „þjóðarheimili“ (s. *folkhem*), þ.e. „Norræna velferðarkerfi“ sem tók á sig mynd eftir lok stríðsins. 

Hansson og sósíaldemókrataflokkurinn taldi að bregðast ætti við efnahagsþrengingum af völdum hinnar alþjóðlegu heimskreppu með vinnuaflsfrekum aðgerðum á vegum hins opinbera og ríkisstuðningi við landbúnað og auknum framlögum til atvinnuleysistrygginga. Flokkurinn hafði gagnrýnt harðlega niðurskurðarstefnu þá sem flestir hægri- og miðjumenn aðhylltust og framkvæmd hafði verið af ríkisstjórn Carl Gustaf Ekman.
Bryntogari

**Bryntogari** er herskip sem líkist mjög togurum, sem notaðir eru til fiskveiða, en eru að nokkru leyti útbúnir eins og brynskip til sjóhernaðar. Bryntogarar voru mikið notaðir í fyrri og seinni heimsstyrjöldinni, og komu t.d. við sögu við Grænland- og Íslandsstrendur í þeirri seinni.
Skæri

**Skæri** er tæki til að klippa með, t.d. pappír eða klæðisefni. Skærin samanstanda af tveimur örmum, sem nefnast kinnar, og eru yfirleitt úr málmi. Kinnarnar falla þannig hver að annarri að skörpu brúnirnar saxa hver að annarri þegar finguraugunum er japlað sundur og saman. Skæri eru notuð til að klippa alls konar efni, en einnig til að skerða hár og klippa til mat, en ýmis íslensk þjóðtrú mælir gegn því. Klippur eru svipaðar skærum en öllu stærri.

Til eru allavega skæri til ýmissa nota, t.d. barnaskæri með bitlausum kinnum úr plasti. Þau eru þá aðeins ætluð til að klippa pappír. Skæri sem notuð eru til að klippa hár eða fataefni eru öllu beittari. Stærstu skærin, nefnd klippur, eru notuð til að klippa málm eða limgerði (þ.e. garðklippur). Önnnur skæru er til dæmis: saumaskæri, sem eru með aðra kinnina beitta en hina bitlausa, naglaklippur, með stuttum bognum blöðum til að klippa tá- og fingurneglur. Annað dæmi um sérstök skæri eru takkaskæri, sem eru með aðra kinnina sagtennta og sem þá myndar bylgjaðan skurð þegar klippt er.

Talið er að skærin hafi verið fundin upp í Egyptalandi hinu forna 1500 f.Kr. Elstu þekktu skærin voru brúkuð í Mesópótamíu fyrir 3000 til 4000 árum síðan.

## Tengt efni
* Töng 
* Klíputöng
* Klippur

## Heimild
* 

## Tenglar
* ''Skærin''; grein í Morgunblaðinu 1959
Felix Hamrin

**Felix Teodor Hamrin** (14. janúar 1875 – 27. nóvember 1937) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar frá 6. ágúst 1932 til 24. september 1932 en samhliða því gegndi hann starfi utanríkisráðherra. Hamrin er sá forsætisráðherra Svíþjóðar sem setið hefur skemst eða aðeins 50 daga. Hann sat á þingi frá 1912 til 1914 og frá 1918 til 1937. Hamrin var formaður hins hægrisinnaða miðjuflokks Þjóðarflokksins (s. *Folkpartiet*) 1934-1936.

Hamrin átti sæti í ríkisstjórnum Carl Gustaf Ekman en hann gegndi embætti viðskiptaráðherra í fyrri ríkisstjórn Ekman frá 1926 to 1928 og fjármálaráðherra í seinni ríkisstjórn Ekman, frá 1930 til 1932. Eftir að Ekman sagði af sér skömmu fyrir kosningar 1932 tók Hamrin við sem forsætisráðherra og gegndi því embætti þar til eftir kosningar. Sósíaldemókrataflokkurinn vann stórsigur í kosningunum og að þeim loknum tók leiðtogi þeirra, Per Albin Hansson við stjórnartaumunum.
Jafnaðarmannaflokkurinn (Svíþjóð)

**Sænski Jafnaðarmannaflokkurinn** (s. *Sveriges socialdemokratiska arbetareparti*, SAP) er elsti starfandi stjórnmálaflokkur Svíþjóðar. Hann var stofnaður 1889. Flokkurinn býður sig fram í kosningum sem Verkalýðsflokkurinn-Jafnaðarmannaflokkurinn (s. *Arbetarepartiet-Socialdemokraterna*). Fylgi flokksins hefur farið dvínandi á síðustu árum en í síðustu kosningum fékk hann rétt tæp 30% atkvæða. Á eftirstríðsárunum var flokkurinn lengst af með 40-50% fylgi en mest fylgi í kosningum hlaut flokkurinn 1940, 53,8%.

## Formenn sænska Jafnaðarmannaflokksins
* Claes Tholin 1896–1907
* Hjalmar Branting 1907–1925
* Per Albin Hansson 1925–1946
* Tage Erlander 1946–1969
* Olof Palme 1969–1986
* Ingvar Carlsson 1986–1996
* Göran Persson 1996–2007
* Mona Sahlin 2007–2011
* Håkan Juholt	2011–2012
* Stefan Löfven 2012–2021
* Magdalena Andersson frá 2021
Hægriflokkurinn (Svíþjóð)

**Sænski Hægriflokkurinn** (s. Moderata samlingspartiet, yfirleitt stytt í *Moderaterna*; nafnið gæti útlagst á íslensku sem **Hófsami einingarflokkurinn**) var stofnaður 17. október 1904. Eins og nafnið ber með sér er flokkurinn til hægri í sænskum stjórnmálum og því er oft vísað til hans í daglegu tali sem Hægriflokksins (s. *Högerpartiet*). Flokkurinn var stofnaður sem Almenni þingmannaflokkurinn (s. *Allmänna valmansförbundet*) og var svar við risi Sósíaldemókrataflokksins (stofnaður árið 1889) og Frjálslynda flokksins (stofnaður 1902). Þó sænskir íhaldsmenn hafi verið atkvæðamiklir í stjórnmálum á nítjándu öld höfðu þeir ekki haft með sér formlegan félagsskap fram að þessu. Gullöld flokksins var á millistríðsárunum en Arvid Lindman var þá áhrifamesti leiðtogi flokksins. Eftir ris Sósíaldemókrataflokksins á fjórða áratugnum skrapp fylgi Miðflokksins saman og á eftirstríðsárunum dróst fylgi hans enn frekar saman. Á síðustu áratugum hefur fylgi flokksins vaxið að nýju og vann hann afgerandi sigur í kosningunum 2010. Núverandi formaður Hægriflokksins er Ulf Kristersson.

Flokkurinn hefur tvisvar skipt um nafn. Frá 1938 til 1952 hét flokkurinn *Högerns riksorganisation* og frá 1952 til 1969 hét hann einfaldlega *Högerpartiet*. Þó flokkurinn hafi tekið að sér það hlutverk að leiða stjórnarandstöðuna gegn sósíaldemókrötum dróst fylgi flokksins saman frá 1934, og náði það lágmarki í kosningunum 1968 þegar flokkurinn varð minnsti stjórnarandstöðuflokkurinn. Flokkurinn tók þá nýja stefnu og nafn sem endurspeglaði stefnubreytinguna, *Moderata samlingspartiet*. Í kosningunum 1976 misstu Sósíaldemókratar þingmeirihluta sinn sem þeir höfðu haldið með stuttum hléum frá 1932 og tók Hægriflokkurinn þá þátt í myndun ríkisstjórnar með Miðflokknum undir forsæti Thorbjörn Fälldin. Árið 1981 sleit Hægriflokkurinn stjórnarsamstarfinu og í kjölfar kosninganna 1982 mynduðu sósíaldemókratar ríkisstjórn að nýju. Í kjölfar kosninganna 1991 mynduðu hægriflokkarnir að nýju ríkisstjórn, nú undir forsæti Carl Bildt, formanns Hægriflokksins. 

Á landsfundi flokksins 2003 breytti flokkurinn enn um áherslur og Fredrik Reinfeldt tók við stjórn flokksins. Í kosningunum 2006 vann hann stórsigur, 26,23% atkvæða, stærsta kosningasigur sinn síðan 1928. Reinfeld varð í kjölfarið forsætisráðherra í samsteypustjórn hægriflokkanna. Í kosningunum 2010 bætti flokkurinn við sig, og fékk nú 30,06% atkvæða.

## Tilvísanir
Miðflokkurinn (Svíþjóð)

**Sænski Miðflokkurinn** (s. *Centerpartiet*) er miðjuflokkur sem sækir stuðning sinn einna helst til dreifra byggða Svíþjóðar. Sögulega hefur flokkurinn lagt áherslu á hagsmuni landbúnaðar og bænda, umhverfismál og dreifingu valds frá ríki til sveitarfélaga. Þá hefur flokkurinn lengi barist gegn kjarnorku.

Miðflokkurinn rekur rætur sínar til Bændaflokksins sem stofnaður var 1913. Árið 1921 sameinaðist Bændaflokkurinn og annar stjórnmálaflokkur bænda, Landssamtök bænda, (s. *Jordbrukarnas Riksförbund*) undir fána Bændaflokksins. Árið 1936 var Axel Pehrsson-Bramstorp, formaður Bændaflokksins, um skamma stund forsætisráðherra Svíþjóðar.

Flokkurinn átti lengi vel samleið með Sósíaldemókrataflokknum. Árin 1936-1945 og aftur 1951-1957 var Bændaflokkurinn með Sósíaldemókrataflokknum í ríkisstjórn. 

Árið 1957 sleit Bændaflokkurinn ríkisstjórnarsamstarfi sínu með Sósíaldemókrötum og tók um leið bæði upp nýja stefnu og nafn. Flokkurinn kallaði sig í fyrstu Miðflokkurinn-Bændaflokkurinn (s. Centerpartiet Bondeförbundet) en síðan einfaldlega Miðflokkurinn (s. Centerpartiet). Í stað þess að líta á sig sem talsmann bændastéttarinnar og landsbyggðarinnar, hreinan hagsmuna- eða stéttaflokk, tók flokkurinn nú að leggja meiri áherslu á almennari baráttumál, valddreifingu og umhverfismál. Þá markaði flokkurinn sér aukið sjálfstæði í samskiptum sínum við Sósíaldemókrata og leitaði eftir nánara samstarfi við mið- og hægriflokkana. Formaður Miðflokksins Thorbjörn Fälldin var forsætisráðherra í samsteypustjórnum mið- og hægriflokkanna 1976-1978 og aftur 1979-1982.

Á síðustu árum hefur flokkurinn reynt að höfða til kjósenda í þéttbýli, og hefur leitast við að skilgreina sig sem frjálslyndan og borgaralegan stjórnmálaflokk.

## Tilvísanir
Axel Pehrsson-Bramstorp

**Axel Alarik Pehrsson-Bramstorp** (19. ágúst 1883 – 19. febrúar 1954) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar um stutt skeið sumarið 1936 (frá 19. júní til 28. september). Pehrsson-Bramstorp hét Axel Alaraik Pehrsson en kenndi sig ævinlega við bæinn Bramstorp þar sem hann var bóndi og bætti á fullorðinsárum bæjarnafninu við ættarnafn sitt. Hann var oft einfaldlega kallaður Bramstorp. 

Pehrsson-Bramstorp sat á þingi frá 1918 til 1921 fyrir Frjálslynda flokkinn (s. *Liberala samlingspartiet*) og 1929-1949 fyrir Bændaflokkinn (s. *Bondeförbundet*). Frá 1934 til 1949 var hann formaður Bændaflokksins. Vorið 1936 glataði fyrri ríkisstjórn Per Albin Hansson meirihluta sínum á þingi og leiddi Pehrsson-Bramstorp þá minnihlutastjórn Bændaflokksins sem sat fram að kosningum. Samhliða forsætisráðherraembættinu var hann landbúnaðarráðherra í minnihlutastjórn sinni og gegndi hann því embætti áfram eftir að Per Albin myndaði nýja ríkisstjórn Sósíaldemókrata og Bændaflokksins um haustið. Pehrsson-Bramstorp gegndi embætti landbúnaðarráðherra til stríðsloka, 1945.
Rickard Sandler

**Rickard Johannes Sandler** (29. janúar 1884 – 12. nóvember 1964) var sænskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Svíþjóðar. Hann sat á þingi frá 1912 til 1916 og svo frá 1919 allt til 1964 fyrir Sósíaldemókrataflokkinn. Hann beitti sér fyrir menntun verkamanna, var stofnandi  (ABF) árið 1912 og kenndi við alþýðuskólann Brunnsvik. 

Sandler tók við embætti forsætisráðherra 24. janúar 1925 þegar Hjalmar Branting, formaður Sósíaldemókrataflokksins, gat ekki lengur gegnt embættinu sökum veikinda. Sandlar var forsætisráðherra til 7. júní 1926. Auk þess að gegna því embætti átti Sandler sæti í öllum ríkisstjórnum sósíaldemókrata á millistríðsárunum. Hann var meðal annars utanríkisráðherra í ríkisstjórnum Per Albin Hansson á fjórða áratugnum, frá 24. september 1932 til 19. júní 1936, og aftur frá 28. september 1936 til 13. desember 1939, þegar hann sagði af sér vegna ágreinings um afstöðuna til hlutleysis í Vetrarstríðinu milli Finnlands og Sovétríkjanna.

Um miðjan desember 1938 flutti Sandler ræðu um utanríkisstefnu smáþjóðanna sem vakti  athygli víða um lönd, en þetta var stuttu eftir Kristalsnótt og nokkrum mánuðum áður en seinni heimsstyrjöldin skall á. Ræða Sandlers birtist í fjölmiðlum margra landa, m.a. var kafli úr henni birtur í Tímanum. Eftirfarandi útdráttur er tekinn þaðan:
:„Sérhver erlend tilraun til að ráða yfir þeim skoðunum, sem túlkaðar eru í sjálfstæðu landi, er óhæfileg og er það ekki síður, þótt hún sé klædd í búning vissra hugsjóna eða stjórnmálastefna. Slíkri viðleitni ber að víkja á bug með ró og festu hér eins og í öðrum lýðræðislöndum. Önnur viðvörun er jafnframt nauðsynleg í dag. Ég hefi fengið vitneskju um það, að viss þýzk yfirvöld hafa gert tilraun til að framkvæma Aríakenningarnar utan landamæra Þýzkalands með áhrifum á viðskiptasambönd sín í öðrum löndum. Það hefir m. a. komið fyrir, að sænsk fyrirtæki, sem skipta við Þýzkaland, hafi verið látin vita, að það sé óheppilegt fyrir viðskipti þeirra, að hafa aðra en Aría í þjónustu sinni. Sömuleiðis eru ekki aðeins útibú sænskra fyrirtækja í Svíþjóð, heldur einnig móðurfyrirtækin hér heima krafin upplýsinga um starfsmannahald og hluthafa með tilliti til Aríakenninganna. Hér hefir verið farið yfir hin leyfilegu takmörk. Þau fyrirtæki, sem hafa neitað að verða við þessum tilmælum um áhrif á mál, sem Svía eina varðar um, eiga kröfu á viðurkenningu almenningsálitsns og stuðningi ríkisvaldsins. En þar sem ég veit, að sum þeirra hafa tekið gagnstæða afstöðu, verður að beina ákveðinni hvatningu til allra sænskra atvinnuveitenda um að styðja að því í þessum efnum, að haldið sé uppi merkjum þeirrar stefnu, að í Svíþjóð gildi sænsk lög, og engin önnur. Af augljósum ástæðum er eftirlátssemi á þessu sviði hollustuleysi við sænska utanríkisverzlun. Fyrir heilbrigð verzlunarviðskipti, sem við óskum að haldist áfram milli Svía og Þjóðverja, er það heppilegast að slík viðleitni fái skjótan endir.“

## Tilvísanir
Hafið Bláa

**Hafið Bláa** er veitingastaður sem var stofnaður í apríl 2003. Hann er við ósa Ölfusár í landi Hrauns Í Ölfusi.

## Tenglar
* Hafið Bláa heimasíða
Hraun (Ölfusi)

**Hraun** er sveitabær í sveitarfélaginu Ölfusi. Á Hrauni var eitt af síðustu mjólkurbýlunum í Ölfusi en þau hlupu á mörgum tugum en í dag er einungis eitt eftir á sveitarbænum Hvammi

Á bökkum Ölfusár er dys ein, en í henni eru taldar vera jarðneskar leifar Lénharðs fógeta á Bessastöðum.

Í *Öldinni okkar* árið 1502 segir meðal annars um dráp Lénharðs fógeta:
„Torfi Jónsson, sýslumaður í Klofa á Landi, hefur látið drepa Lénharð, fógeta á Bessastöðum. Fór Torfi að fógetanum, er hann var staddur á bæ í Ölfusi, rauf á honum húsin og felldi hann.“ „Lénharður var staddur að Hrauni í Ölfusi, er Torfi kom með menn sína, og bjóst um í húsum inni, þegar hann varð ófriðarins var. Varð þeim Torfa ekki greitt inngöngu, því að piltur úr liði Lénharðs, Eysteinn Brandsson að nafni, varði dyrnar svo fimlega, að þeim vannst ekki á, nema hætta sér undir vopn hans. Torfi greip þá til þess ráðs að láta rjúfa þekjuna á bæjarhúsunum, og féll fógeti eftir skamma viðureign, er menn Torfa voru inn komnir.“

Í landi Hrauns liggur Ölfusá og er þar góður veiðistaður.

Veitingarstaðurinn Hafið Bláa er við ósa Ölfusár í landi Hrauns

## Tenglar
* Dysin
* Veiði 
* Hafið Bláa
Baltasar Samper

**Baltasar Samper** (fæddur 9. janúar 1938 í Barselóna, Spáni, d. 13. janúar 2026) var katalónsk-íslenskur listmálari. 

Baltasar lærði við Listaháskólann í Barselóna og útskrifaðist þaðan árið 1961. Hann kenndi síðar við Myndlista- og handíðarskólann.

Baltasar var valinn heiðurslistamaður Kópavogs þann 11. maí 2007. Hann átti um margra ára skeið Íslandsmet fyrir stærsta málverkið en það þekur alla veggi og loft kirkjunnar í Flatey að innan.

Hann lést árið 2026, 88 ára gamall. 

Baltasar giftist eiginkonu sinni Kristjönu Guðnadóttur árið 1964. Þau eignuðust þrjú börn Baltasar Kormák, leikara, leikstjóra og kvikmyndaframleiðanda og dæturnar Mireyu og Rebekku sem einnig hafa starfað við listgreinar.

## Tilvísanir
Loftsteinatungl

**Lofsteinatungl** eru fylgihnettir smástirna og lofsteina. Það fyrsta sem fannst var eina tungl 532 Herkúlínu sem fannst snemma árs 1978. Nú hafa rúmlega 190 lofsteinatungl.
Frjálslyndi flokkurinn (Svíþjóð)

**Sænski frjálslyndi flokkurinn** (s. *Folkpartiet liberalerna*) rekur rætur sína aftur til ársins 1900 en í janúar það ár sameinuðust nokkrir þingflokkar frjálslyndra bænda og ýmsir þingmenn sem höfðu staðið utan þingfylkinga. Árið 1902 var stofnaður formlegur stjórnmálaflokkur, Frjálslyndi flokkurinn (s. *Liberala samlingspartiet*). Flokkurinn var mjög atkvæðamikill á fyrri hluta aldarinnar. Karl Staaff, leiðtogi flokksins frá 1905 til 1915, veitti ríkisstjórn flokksins forsæti árin 1905 til 1906 og aftur árin 1911-1914. Árin 1917-1920 veitti þáverandi formaður flokksins Nils Edén ríkisstjórn flokksins aftur forsæti.

Í maí 1923 klofnaði Frjálslyndi flokkurinn vegna afstöðu til bindisspurningarinnar. Sá hluti flokksins sem aðhylltist áfengisbann myndaði **Frjálslynda þjóðarflokkinn** (s. *Frisinnade folkpartiet*) meðan sá hluti sem var andsnúinn áfengisbanni myndaði Sænska frjálslynda flokkinn (s. *Sveriges liberala parti*). 

Frjálslyndi þjóðarflokkurinn var töluvert atkvæðameiri, og voru báður formenn hans Carl Gustaf Ekman (formaður 1924-1932) og Felix Hamrin (formaður 1932-1935) forsætisráðherrar Svíþjóðar. 

Flokkarnir sameinuðust að nýju árið 1934 og ásamt nokkrum öðrum litlum frjálslyndum flokkum mynduðu þeir *Folkpartiet*. Síðan þá hefur nafn flokksins ýmist verið þýtt á íslensku sem Þjóðarflokkinn eða Frjálslyndi flokkinn, enda hefur nafnið „liberalerna“ verið í titli flokksins síðan 1990, og hann lagt mikla áherslu á að hann fylgi frjálslyndum borgaralegum gildum. Í Svíþjóð er flokkurinn þó yfirleitt kallaður Þjóðarflokkurinn.

Á eftirstríðsárunum hefur Frjálslyndi flokkurinn tekið þátt í ríkisstjórnum mið- og hægriflokkanna og um nokkurt skeið árin 1978-1979 leiddi flokkurinn minnihlutastjórn undir forsæti Ola Ullsten.  

Þó Frjálslyndi flokkurinn hafi ekki haft leiðandi hlutverk í sænskum stjórnmálum á eftirstríðsárunum hafa nokkrir af þekktustu stjórnmálamönnum Svía komið úr flokknum. Hagfræðingurinn Bertil Ohlin, handhafi nóbelsverðlaunanna í hagfræði árið 1977, var formaður flokksins frá 1944 til 1967. Þá var Hans Blix, vopnaeftirlitsmaður Sameinuðu Þjóðanna í Írak utanríkisráðherra í minnihlutastjórn flokksins 1978-1979.

## Tilvísanir
Listi yfir forsætisráðherra Bretlands

Eftirfarandi er **listi yfir forsætisráðherra Bretlands** eða forsætisráðherra hins sameinaða konungsríkis Stóra-Bretlands og Norður-Írlands. Forsætisráðherra Bretlands er stjórnmálaleiðtogi landsins og höfuð ríkisstjórnar hátignar. Talið er að Robert Walpole hafi verið fyrsti forsætisráðherra Bretlands og var hann í embætti frá 1721 til 1742. Bretar hafa haft 58 forsætisráðherra og tvo aðra sem að voru tímabundnir og því almennt ekki teknir með. Af þessum fimmtíu og átta, eru fimmtíu og fimm karlar og þrjár konur.

Núverandi forsætisráðherra Bretlands er Keir Starmer.

## Listi

## Tímalína

## Tilvísanir
Þjóðarflokkurinn (Svíþjóð)

**Sænski þjóðarflokkurinn** (eða **Þjóðarflokkur efrideildarinnar**) (sænska: *Första kammarens nationella parti*, yfirleitt kallaður *Nationella partiet*) var sænskur stjórnmálaflokkur sem starfaði fyrst og fremst sem þingflokkur íhaldsmanna á fyrstu áratugum 20. aldar. Flokkurinn var stofnaður 1912 með sameiningu Sameinaða Hægriflokksins (s. *Förenade högerpartiet*) og Miðjuflokks neðri deildar þingsins (s. *Första kammarens moderata parti*). Árið 1935 sameinaðist Þjóðarflokkurinn og Bænda- og Borgaraflokknum (s. *Lantmanna– och borgarepartiet*) hinu Almenna þingmannasambandi, (s. *Allmänna valmansförbundet*) og mynduðu þannig Hægriflokkinn. 

Tveir forsætisráðherrar Svíþjóðar komu úr röðum Þjóðarflokksins. Carl Swartz var forsætisráðherra frá 30. mars 1917 til 19. október 1917 og formaður flokksins árin (1913-1923 og 1924-1933), Ernst Trygger, var forsætisráðherra frá 19. apríl 1923 til 18. október 1924.
Jón Ólafsson (úr Svefneyjum)

**Jón Ólafsson** – stundum nefndur **Jón Ólafsson Svefneyingur** eða **Jón Ólafsson eldri** – (24. júní 1731 – 18. júní 1811) var íslenskur fornfræðingur og orðabókahöfundur frá Svefneyjum í Breiðafirði. 

## Æviágrip
Foreldrar Jóns voru Ólafur Gunnlaugsson bóndi í Svefneyjum og Ragnhildur Sigurðardóttir frá Brjánslæk. 
Jón var því albróðir Eggerts Ólafssonar (1726–1768), skálds og náttúrufræðings, Magnúsar Ólafssonar (1728–1800) lögmanns og Jóns Ólafssonar yngra (um 1738–1775). Hann var föðurbróðir Finns Magnússonar leyndarskjalavarðar. 

Jón var tekinn í Skálholtsskóla 1747 og varð stúdent 1752. Hann fór til Kaupmannahafnar haustið 1753 og lauk námi í heimspeki 1756. Hann tók guðfræðipróf 1765, en hafði áður fengið mikinn áhuga á íslenskum fræðum. Hann einbeitti sér nú að þeim og varð styrkþegi Árnasjóðs 1768. Hann fékk síðar 400 ríkisdala styrk til að vinna að útgáfu rita Snorra Sturlusonar, og varð sú vinna grunnur að útgáfu þeirri á Heimskringlu sem kennd er við Norðmanninn Gerhard Schöning og hóf að koma út 1777. Jón átti mikinn þátt í útgáfu á fleiri ritum, til dæmis Landnámabók 1774, Hungurvöku 1778 og Sæmundar-Eddu sem hóf að koma út 1787. Þá þýddi hann á dönsku Sverris sögu, sem kom út 1813.

Jón kallaði sig á stundum *Hypnonesius*, sem er gríska og merkir *Svefneyingur*. Danir kölluðu hann *hinn lærða Íslending*.

Jón var lengi ritari Árnanefndar og aðalmaður eða öldungur í stúdentafélagi Íslendinga í Kaupmannahöfn, sem hét „Sakir“. 

Páll Eggert Ólason segir um Jón: „Hann var valmenni, prýðilega að sér og vel metinn“. Hann dó í Kaupmannahöfn 1811. Hann var ógiftur og barnlaus.

## Eitt og annað
Þegar Englendingar skutu á Kaupmannahöfn árið 1807 kom upp eldur í borginni og brann þá mikið og merkilegt safn Gríms Thorkelíns leyndarskjalavarðar sem nam 4.500 bindum að sögn, og hafði að geyma stórmerkileg íslensk handrit, auk prentaðra bóka. Þá brann og orðabókin íslenska, sem Jón Ólafsson Svefneyingur hafði unnið að í þrjátíu ár – var búið að prenta af henni 20 arkir, en prentsmiðjan, handritið og það sem prentað var, brann til ösku. Í handritinu *Rask 16* í Árnasafni er reyndar mikið orðasafn frá hendi Jóns. 

## Helstu rit
* *Syntagma historico-ecclesiasticum de Baptismo*, Hafniæ 1770, 26+207+105 s.
* *Diatribe historico ecclesiastica de cognatione spirituali*, Hafniæ 1771, 20+126+78 s.
* „Yfirferd og lagfæring vorrar Islenzku Útleggingar á nockrum stødum í spámanna-bókunum“. *[[Rit Lærdómslistafélagsins]]*, Kmh. 1781 og 1782.
* *Om Nordens gamle Digtekonst, dens Grundregler, Versarter, Sprog og Foredragsmaade *, Kbh. 1786, 28+256+35 s. — Verðlaunað 1783 af Vísindafélaginu danska. 
; Bókaskrá
* *Fortegnelse over afg. Litteratus John Olafsens Bogsamling, bestaaende af et betydeligt Antal udvalgte og velconditionerede Bøger i forskellige Sprog og Videnskaber, hvoriblandt endeel henhørende til de nordiske Oldsager, hvilke, saavelsom en Deel Kobbere i Glas og Ramme, samt nogle Bogreoler, m. m., vorde ved offentlig Auction bortsolgt Torsdagen den 8de August 1811*, Kbh. 1811, 57 s. 

## Heimildir
* Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* 3, Rvík 1950, 239–240.
Kjarnafæði

**Kjarnafæði** er íslensk kjötvinnsla sem var stofnuð þann 19. mars 1985 á Akureyri af bræðrunum Eiði og Hreini Gunnlaugssonum. Samanlögð velta Kjarnafæðis og dótturfélaganna var vel yfir fjögur þúsund milljónir króna árið 2009. Hjá fyrirtækinu starfa um 130 manns.

Í upphafi var aðaláherslan lögð á að framleiða pizzur og hrásalat. Árið 1993 festi Kjarnafæði kaup á húsnæði á Svalbarðseyri og flutti stóran hluta af starfsemi sinni þangað.  

## Dótturfyrirtæki
Árið 2002 stofnaði Kjarnafæði í samvinnu við HB Granda og Brim fiskvinnslufyrirtækið Norðanfisk. Norðanfiskur hóf starfsemi sína á Akureyri en flutti 2003 upp á Akranes. Norðanfiskur framleiðir frosinn fisk og reyktan og grafin lax. 

Árið 2004 stofnaði Kjarnafæði ásamt samlokugerðinni Júmbó, salat- og sósugerðina Nonna litla. Nonni litli er staðsett í Mosfellsbæ og er nú alfarið í eigu eignarhaldsfélags Kjarnafæðis. Nonni litli framleiðir matar- og brauðsalöt, kaldar sósur og forsteiktar kjöt- og fiskibollur. 

2004 eignaðist Kjarnafæði hlut í Sláturfélagi Vopnfirðinga en það hefur löngum verið einn af birgjum Kjarnafæðis.

Árið 2005 eignaðist Kjarnafæði liðlega þriðjungs hlut í nýju félagi sem stofnað var um rekstur sláturhúss og kjötvinnslu Sölufélags Austur Húnvetninga á Blönduósi. Sölufélag Austur Húnvetninga er eitt af elstu starfandi fyrirtækjum landsins á sínu sviði, stofnað árið 1908. 

## Tenglar
* Heimasíða
Barney Stinson

**Barney Stinson** er persóna í þáttunum How I Met Your Mother sem Neil Patrick Harris leikur. Hann gengur venjulega alltaf í jakkafötum og vinnur hjá Goliath National Bank og er svo til samviskulaus kvennaflagari. Barney hefur sett saman lista yfir þær konur sem hann hefur sofið hjá og samkvæmt honum eru þær „fleiri en tungumálin í Afríku“. Persónur þáttaraðarinnar hanga mikið á MacLaren's barnum. Besti vinur Barneys er Ted en hann er annarrar skoðunar. Fyrsta konan sem Barney Stinson sængaði hjá var kölluð „Randa the Man Maker“.
Peníkí

**Peniki** (rússneska: **Пе́ники**, IPA: ; finnska: **Penikkala**) er þorp sem stendur við Lomonosovfylki, Leníngrad Oblast í Rússlandi. Þar búa 1207 manns.

## Lýðfræði

ImageSize = width:450 height:300
PlotArea = left:40 right:40 top:20 bottom:20
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
Colors =
  id:gray1 value:gray(0.9)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:1335
ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:gray1
PlotData =
  bar:1838 color:gray1 width:1
   from:0 till:92 width:15  text:92 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1848 color:gray1 width:1
   from:0 till:124 width:15  text:124 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1862 color:gray1 width:1
   from:0 till:143 width:15 text:143 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1885 color:gray1 width:1
   from:0 till:155 width:15  text:155 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1928 color:gray1 width:1
  from:0 till:253 width:15 text:253 textcolor:red fontsize:8px
 bar:1965 color:gray1 width:1
  from:0 till:360 width:15 text:360 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1990 color:gray1 width:1
   from:0 till:732 width:15  text:732 textcolor:red fontsize:8px
  bar:1997 color:gray1 width:1
   from:0 till:1309 width:15  text:1309 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2002 color:gray1 width:1
  from:0 till:1007 width:15 text:1007 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2007 color:gray1 width:1
   from:0 till:1335 width:15  text:1335 textcolor:red fontsize:8px
  bar:2010 color:gray1 width:1
   from:0 till:1207 width:15  text:1207 textcolor:red fontsize:8px


## Tenglar
* Opinber vefsíða
Jökulsker

**Jökulsker** (eða **núnatakkur**) (e. *nunatak*) kallast fjallstindar sem standa upp úr jökli. Þeir eru efsta drög fjalla sem stinga kollinn upp úr jöklinum. Jökullinn sem skriður framhjá spinnur rák úr bergmýslsnu fram úr jökulskerjum. Svoleiðis verður urðarrani til.

Sem dæmi um jökulsker má nefna Esjufjöll í Breiðamerkurjökli sem líklega hafa verið íslaus frá lokum síðasta kuldaskeiðs. Á 20. öld birtust fleiri jökulsker í Breiðamerkurjökli, Kárasker um 1940, Bræðrasker um 1965 og loks Maríusker í lok aldarinnar árið 2000. 

Fleiri dæmi eru Hásteinar í Hofsjökli, Þursaborg í Langjökli eða Goðasteinn í Eyjafjallajökli hérlendis.

Þegar jökullinn er farinn eftir jökulskeið, standa hvassir tindar, horn eda hryggir eftir eins og Kirkjufell á Snæfellsnesi.

## Tengill
*Vísindavefurinn: Hvað eru jökulsker og hvernig myndast þau?

## Tilvísanir



Nunataker hg.jpg|Jökulsker á Grænlandi
Nunataker-ice hg.jpg|Jökulskerin í jöklinum
Bláfugl

**Bláfugl** (stofnað í október 2000) er alþjóðlegt fragtflugfélag. Í febrúar 2005 yfirtók Icelandair flugfélagið og gerði að dótturfyrirtæki Icelandair Group.

## Flugfloti

*

## Tilvísanir

* Loftfaraskrá flugmálastjórnar  Skoðað þann 11. desember 2010
Borgundarhólmur

**Borgundarhólmur** (danska: *Bornholm*) er eyja í Eystrasalti, sem tilheyrir Danmörku, þótt hún liggi alllangt austur af landinu og sé nær suðurströnd Svíþjóðar en Danmörku. Eyjan er 588,30 km² að flatarmáli og þar bjuggu 40.215 manns árið 2014, en samkvæmt nýjustu tölum er mannfjöldi nú kominn niður fyrir 40 þúsund manns, í fyrsta sinn í meira en öld. Rønne er stærsta borgin. Á eynni eru fjölmargar hringkirkjur, sumar margra alda gamlar. Þar er einnig kastalinn Hammershus, sem var byggður á miðöldum. Nokkurt skóglendi er á Borgundarhólmi, m.a. skógurinn Almindingen (Almenningur) sem er þriðji stærsti skógur í Danmörku, 3.800 ha. Strandlengjan er 141,4 kílómetrar.

## Tenglar
* www.brk.dk 
* Listi yfir friðaðar fornminjar í Borgundarhólmi

### Umfjöllun í blöðum
* ''Litast um á Borgundarhólmi, Lesbók Morgunblaðsins 1980
* ''Borgundarhólmur''; grein í Ægi 1936
* ''Borgundarhólmur''; grein í Þjóðviljanum 1984
* ''Tvöföld herseta Borgundarhólms''; grein í NT 1985
John Major

**Sir John Major** (fæddur 29. mars 1943) er breskur stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra Bretlands á árunum 1990 til 1997. Á þeim tíma var hann líka leiðtogi breska Íhaldsflokksins. Hann var einnig utanríkisráðherra og fjármálaráðherra í ríkisstjórn Margrétar Thatcher. Hann var þingmaður kjördæmis Huntingdon á árunum 1979 til 2001.

John Major var talinn mildur miðað við Thatcher sem var talin mjög ströng. Snemma á ferli sínum bar hann ábyrgð á þátttöku Bretlands í Persaflóastríðinu fyrra (mars 1991) og samdi við önnur lönd í Evrópubandalaginu um Maastrichtsáttmálann fyrir hönd Bretlands. Þrátt fyrir samdráttarskeið í Bretlandi leiddi hann Íhaldsflokkinn í fjórða sigri þeirra. Hann vann fleiri atkvæði en áður hafði verið gert í kosningasögu Bretlands í almennum kosningum 1992, en meirihlutinn í Neðra málstofunni minnkaði talsvert.

Eftir að kalda stríðinu lauk breyttist margt í heiminum á meðan Major var í embætti. Meðal annars jókst mikilvægi Evrópusambandsins. Þetta var ennþá umdeilt mál í Íhaldsflokknum vegna hlutverks hans í falli Margrétar Thatchers. Major sá um fráhvarf Bretlands úr Evrópska gengiskerfinu (e. *European Exchange Rate Mechanism*) eftir Svarta miðvikudaginn 16. september 1992. Eftir það gekk Íhaldsflokkinum ekki vel í skoðanakönnunum.

Þrátt fyrir ýmislegt jákvætt eins og aukinn hagvöxt og byrjun friðarviðræðna á Norður-Írlandi flæktist Íhaldsflokkurinn í hneykslismál fram að miðju tíunda áratugsins og komu meðal annars þingmenn og nokkrir ráðherrar þar við sögu. Major varð fyrir svo mikilli gagnrýni að hann ákvað að segja af sér sem leiðtogi Íhaldsflokksins, en hann var kosinn aftur árið 1995. Áður hafði „nýi Verkamannaflokkurinn“ endurnýjað forystu sína og hafði aftur náð vinsældum. Undir forystu Tony Blairs var Verkamannaflokkurinn talinn vera eitthvað nýtt og eftir átjan ára valdatíð tapaði Íhaldsflokkurinn í almennum kosningum 1997. Þetta var eitt versta kosningatap síðan árið 1832.

Eftir tapið sagði Major af sér og William Hague tók við af honum sem leiðtogi Íhaldsflokksins. Hann var ekki í framboði til þings í almennum kosningum 2001 og er nú hættur störfum.
Skeifukast

**Skeifukast** er leikur þar sem keppendur henda hringjum úr málmi, reipi eða gúmmí og reyna að hitta á eða nálægt stöng. Ýmis afbrigði eru til af leiknum. Sum afbrigði af skeifukasti eru vinsælir borðleikir í krám en skeifukast er einnig spilað sem útileikur í görðum.
Enska knattspyrnudeildarkerfið

**Enska knattspyrnudeildarkerfið** (oft kallað **enski pýramídinn**) samanstendur af 148 deildarkeppnum með 487 deildum og yfir 6.500 félögum. Efst í pýramídanum er Enska úrvalsdeildin sem inniheldur 20 lið þar sem þrjú lið falla niður og þrjú lið koma upp. 

Þar fyrir neðan á pýramídanum eru þrjár deildir sem tilheyra Ensku knattspyrnudeildinni (English Football League) þær innihalda allar 24 lið. Næst efsta deild á Englandi er Enska meistaradeildin þar sem tvö efstu liðin fara beint upp og liðin í næstu fjórum sætum fara í umspil um þriðja og seinasta sætið upp um deild. Þrjú neðstu liðin falla niður um deild.

Enska fyrsta deildin er alveg eins og Enska meistaradeildin nema fjögur lið falla niður. Enska önnur deildin fara 3 efstu liðin beint upp um deild og næstu fjögur fara í umspil um fjórða og seinasta sætið upp um deild. Neðstu tvö liðin falla niður í utandeild.
Västerås

**Västerås**(Vesturás) er fimmta stærsta borg í Svíþjóð, við norðvesturenda Mälaren. Árið 2010 bjuggu þar 143.368 manns.

## Tilvísanir


## Tenglar
* www.vasteras.se
Flugfélagið Ernir

**Flugfélagið Ernir** var íslenskt flugfélag sem stofnað var árið 1970 af Herði Guðmundssyni. Á upphafsárum þess var það stafrækt í póst og sjúkraflugi á Vestfjörðum, en var síðar lagt niður árið 1995. Þegar félagið var endurvakið, árið 2003 var ákveðið að fljúga frá Reykjavík.

Meðal flugleiða félagsins voru flug til Bíldudals, Gjögurs, Húsavíkur, Hornarfjarðar og Vestmannaeyja.

Árið 2024 var flugfélagið tekið til gjaldþrotaskipta.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Loftfaraskrá flugmálastjórnar  Skoðað þann 11. desember 2010
Örebro

**Örebro** (*Eyrarbrú*) er sjöunda stærsta borg Svíþjóðar og er í sveitarfélaginu *Örebro kommun* í Neríki. Íbúar Örebro eru rúmlega 156 þúsund (2019).

Knattspyrnufélag borgarinnar er Örebro SK.

## Tilvísanir


## Tenglar
* www.orebro.se
Norrköping

**Norrköping** (*Norðurkaupstaður*) er tíunda stærsta borg Svíþjóðar og er í sveitarfélaginu *Norrköpings kommun* í Austur-Gautlandi í Svíþjóð. Árið 2020 bjuggu þar  um 98.000 manns og um 144.000 í sveitarfélaginu.

## Íþróttir
IFK Norrköping er knattspyrnuliðið. Allnokkrir Íslendingar hafa spilað með liðinu.

## Tilvísanir


## Tenglar
* www.norrkoping.se
Jonathan James

**Jonathan James** (12. desember 1983 - 18. maí 2008) eða **c0mrade** er einn alræmdasti tölvurefur Bandaríkjana. Hann hlaut heimsfrægð þegar hann varð fyrsti tölvurefurinn til að afplána fangelsisdóm aðeins 16 ára gamall. 

Stærstu innbrot James voru hátt settar stofnanir. Hann setti inn leynilegar bakdyr á kerfi DTRA (Defense Threat Reduction Agency server). DTRA er þjónusta innan Varnarmálaráðuneytis Bandaríkjana sem sér um að verja Bandaríkin og bandamenn þeirra gegn kjarnorku- og efnavopnaárásum. Bakdyrnar sem hann bjó til veittu honum aðgang að viðkvæmum tölvupóstum og afrit af notendanöfnum og lykilorðum starfsmanna.

James braust einnig inn í tölvukerfi NASA og stal hugbúnaði upp á 7,1 milljón bandarikjadala. Samkvæmt dómsmálaráðuneyti bandaríkjana var þetta hugbúnaður sem stjórnaði mikilvægum búnaði í alþjóðlegu geimstöðinni, þar á meðal hita og raka inni í stöðinni. NASA neyddist til að loka tölvukerfum sínum.

Jonathan James framdi sjálfsmorð árið 2008.
Rønne

**Rønne** er danskur bær á Borgundarhólmi og höfuðstaður eyjarinnar. Íbúafjöldi bæjarins er tæplega 14.000 (2018).

## Tenglar
* www.brk.dk
Gävle

**Gävle** (*Gafvin*) er borg í sveitarfélaginu *Gävle kommun* í Gästriklandi í Svíþjóð. Árið 2016 bjuggu þar um 75.000 manns og um 100.000 á stórborgarsvæðinu.
## Tilvísanir


## Tenglar
* www.gavle.se
Rock am Ring

**Rock am Ring** er hátíð sem haldin er árlega í Adenau á Þýskalandi. Hátíðin er sögð vera stærsta tónlistar- og leiklistarhátíð sem haldin er undir berum himni í heiminum. Hátíðin stendur í þrjá daga, fyrsta helgi í júní ár hvert.
Tölvuveira

**Tölvuveira**, **meinforrit** eða **veira** er sjálfeftirmyndandi hugbúnaður sem dreifir sér með því að setja afrit af sér í aðra hugbúnaði eða önnur gögn.

Tölvuþrjótar notfæra sér vírusa til að koma höggi á hugbúnaðarkerfi. Algengt er að slíkir vírusar beinist að Facebook, Messenger, Instagram og öðrum samfélagsmiðlum. Tölvunarfræðingar ráðleggja fólki að opna alls ekki forrit sem geta flokkast sem vírus. Misjafnt er hvernig vírusar eru settir fram en algengast er að spurt sé um ákveðnar upplýsingar um fólk svo sem símanúmer eða aðrar viðkvæmar upplýsingar. Þá kemur fyrir að vírus sé settur þannig fram að einstaklingur sé mögulega á myndbandi eða hafi unnið eitthvað.
Mölndal

**Mölndal** er borg í sveitarfélaginu *Mölndals kommun* í Vestur-Gautlandi í Suðvestur-Svíþjóð. Mölndal er úthverfi Gautaborgar. Íbúar eru 37.233 (2010).

## Tenglar
* www.molndal.se
Forskriftarkrakki

**Forskriftarkrakki** (á ensku ***script kiddie***) er níðyrði haft yfir unga og óreynda tölvuþrjóta sem fremja aðgangsbrot, ráðast á tölvukerfi eða afskræma vefsíður með hugbúnaði sem aðrir hafa gert. Forskriftarkrakkar eru þekktir fyrir að styðjast við fjöldann allan af áhrifaríkum hættulegum forritum sem auðvelt er að nálgast og eiga auðvelt með að bjóta upp aðgang að tölvum og netkerfum. Forrit sem þeir nota eru fjarstýrð DoS forrit á borð við WinNuke og trójur á borð við Back Orifice, NetBus, Sub7, ProRat og Metasploit.

## Sjá einnig
* 1337
* Núbbi
* Tölvuþrjótur
* Tölvugarpur

## Tilvísanir