open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tölvuleikjaverðlaun BAFTA

**Tölvuleikjaverðlaun BAFTA** eru verðlaun Bresku kvikmynda og sjóvarpsþátta akademíunar fyrir bestu tölvuleikina. Verðlaunin voru fyrst haldin 2003 þegar að tölvuleikjaverðlaun BAFTA voru aðskild verðlaunum BAFTA í skemmtanaiðnaðinum.

## 2013
*Hasar og ævintýri - *[[The Last of Us]]*
*Listræn verðlaun - *[[Tearaway (video game)|Tearaway]]*
*Verðlaun fyrir hljóð - *[[The Last of Us]]*
*BAFTA verðlaun fyrir besta leikinn - *[[The Last of Us]]*
*Breskur leikur - *[[Grand Theft Auto V]]*
*Frumraun leiks - *[[Gone Home]]*
*Fjölskylda - *[[Tearaway (video game)|Tearaway]]*
*Leikjahönnun - *[[Grand Theft Auto V]]*
*Nýsköpun í leikjum - **
*Farsímar og lófatölvur - *[[Tearaway (video game)|Tearaway]]*
*Margspilunarleikur - *[[Grand Theft Auto V]]*
*Upprunaleg tónlist - *[[BioShock Infinite]]*
*Listamaður - Ashley Johnson (sem Ellie í *[[The Last of Us]]*)
*Íþróttir  *[[FIFA 14]]*
*Saga - *[[The Last of Us]]*
*Herkænska og hermar - *[[Papers, Please]]*
*BAFTA verðlaun fyrir leik sem ætti að fylgjast með - *Size Does Matter*
*Félagsverðlaun BAFTA - *[[Rockstar Games]]*
Peyman Moaadi

**Peyman Moaadi** (persneska: ; f. 5. mars 1971) er íranskur leikari.  Hann fæddist í New York en fjölskyldan fluttist aftur til Írans þegar hann var fimm ára.

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Jamshid Hashempour

**Jamshid Hashempour** (f 23. mars 1944 í Teheran) er íranskur útvarpsmaður og leikari.

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Pombia Safari Park

**Pombia Safari Park** er dýragarður og tívolí í bænum Pombia á Ítalía sem stofnaður var af Angelo Lombardi árið 1976. Hann nær yfir 400.000 fermetra svæði.

## Tengill
* Opinber vefsíða
Le Cornelle

**Le Cornelle** er dýragarður og tívolí í bænum Valbrembo í Ítalíu sem stofnaður var af Angelo Ferruccio Benedetti árið 1981. Hann nær yfir 100 þúsund fermetra svæði.

## Tengill
* Opinber vefsíða
Abatino Park

**Abatino Park** er dýragarður í bænum Poggio San Lorenzo í Ítalíu. Hann nær yfir 100 þúsund fermetra svæði.

## Tengill
* Opinber vefsíða
Silja Bára Ómarsdóttir

**Silja Bára R. Ómarsdóttir** (f. 23. apríl 1971) er íslenskur alþjóðastjórnmálafræðingur og prófessor við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands. Hún var kjörin rektor Háskóla Íslands 27. mars 2025 og tekur við embætti 1. júlí 2025. Rannsóknir hennar beinast einkum að utanríkisstefnu Íslands, femínískri öryggis- og alþjóðamálafræði, og norðurslóðamálum. Hún er þekkt fyrir störf sín að jafnréttismálum, mannréttindamálum og í Stjórnlagaráði.

## Æska og menntun
Silja ólst upp í Ólafsfirði, Akureyri og Reykjavík. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1990, BA-gráðu í alþjóðasamskiptum frá Lewis & Clark College árið 1995, meistaraprófi frá University of Southern California árið 1998 og doktorsprófi frá University College Cork árið 2018.

## Starfsferill
**Fræðilegur ferill**

Silja hefur starfað við Háskóla Íslands frá árinu 2005, fyrst sem aðjúnkt og síðar sem prófessor. Hún gegndi stöðu forstöðumanns Alþjóðamálastofnunar HÍ á árunum 2006–2008. Árið 2023 tók hún við stöðu ritstjóra hins virta fræðirits *Scandinavian Political Studies*. Hún hefur verið virk í kennslu og leiðbeiningu á sviði stjórnmálafræði og alþjóðasamskipta auk þess að hafa umsjón með námsbraut í alþjóðasamskiptum.

**Rannsóknir og birtingar**

Rannsóknir Silju hafa sérstaklega rannsakað um áhrif kynjasjónarmiða í utanríkis- og öryggisstefnu, málefni norðurslóða og kyn- og frjósemisréttindi. Hún hefur birt fjölda vísindagreina, bókarkafla og ritstýrt ýmsum fræðiritum, þar á meðal *Íðorðasafni í alþjóðastjórnmálum og stjórnmálafræði* (2021). Doktorsritgerð hennar um mótun þjóðaröryggisstefnu Íslands hlaut viðurkenningu frá írsku samtökunum Political Studies Association of Ireland árið 2019.

**Opinber og samfélagsleg störf**

Silja var kjörin fulltrúi á stjórnlagaþing árið 2010 og veitt formennsku einni af þremur nefndum Stjórnlagaþings. Hún gegndi stöðu formanns Jafnréttisráðs Íslands á árunum 2019–2021 og sat í stjórn Rauða krossins á Íslandi frá 2018-2025. Hún var kjörin formaður árið 2022 og gengdi því embætti þar til hún lét af stjórnarsetu 2025.

**Rektor Háskóla Íslands**

Þann 27. mars 2025 var Silja kjörin rektor Háskóla Íslands og hlaut hún 50,7% atkvæða í seinni umferð kosninganna. Hún er önnur konan í sögu skólans til að gegna embætti rektors og tekur formlega við embættinu þann 1. júlí 2025 af Jóni Atla Benediktssyni.

## Tenglar
* Heimasíða Silju Báru

## Tilvísanir
Friðrik Sigurðsson

**Friðrik Sigurðsson** var síðastur til að vera tekinn af lífi á Íslandi ásamt Agnesi Magnúsdóttur fyrir morðið á Natani Ketilssyni bónda á Illugastöðum og Pétri Jónssyni frá Geitaskarði þann 14. mars 1828. Þau voru hálshöggvin í Vatnsdalshólum í Húnavatnssýslu þann 12. janúar 1830. 

## Heimildir
*
Hrannar Björn Arnarsson

**Hrannar Björn Arnarsson** (f. 16. september 1967) er fyrrverandi borgarfulltrúi Reykjavíkurlistans og aðstoðarmaður Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra. Eiginkona Hrannars er Heiða Björg Hilmisdóttir, varaformaður Samfylkingarinnar og borgarfulltrúi í Reykjavík og eiga þau 4 börn.  Hrannar Björn er sonur Kristínar Á. Ólafsdóttur stjórnmálakonu og söngkonu. Hrannar Björn er með MBA próf frá Háskóla Íslands.   


## Stjórnmálaferill
Hrannar Björn var formaður Æskulýðsfylkingar Alþýðubandalagsins í Reykjavík 1985, kosningastjóri Þjóðvaka 1995 og tók þátt í að stofna Grósku 1997, samtaka ungs félagshyggjufólks sem vildi sameina vinstrimenn, og sat í fyrstu stjórn hennar. Hrannar Björn var einn af frumkvöðlum Reykjavíkurlistans og stóð meðal annars ásamt fleirum að gerð skoðanakönnunar sem sýndi að sameinuð gætu félagshyggjuflokkar náð meirihluta. Hrannar Björn var kjörinn borgarfulltrúi Reykjavíkurlistans 1999-2002, sat í borgarráði og var formaður Umhverfis og heilbrigðisnefndar. Hann hefur einnig verið formaður og fulltrúi í ýmsum nefndum og stjórnum meðal annars formaður innflytjendaráðs (2007- 2010) og formaður stjórnar Vinnumálastofnunar ( 2007-2008). Hrannar Björn er varaformaður Þjóðvaka sem sameinaðist Samfylkingunni og er nú eitt aðildarfélaga hennar. Hann varð aðstoðarmaður Jóhönnu Sigurðardóttur árið 2007, þegar  hún var félagsmálaráðherra, og fluttist með henni í forsætisráðuneytið eftir kosningar 2009. Hrannar Björn var ráðinn framkvæmdastjóri þingflokks jafnaðarmanna í Norðurlandaráði árið 2014. og starfaði þar til 2018. 

## Menntun og störf
Hrannar tók stúdentspróf frá MH 1988, nam hagnýta fjölmiðlun í Svíþjóð, viðskipti og rekstur við Endurmenntun HÍ og lauk MBA-námi 2008 við HÍ.  
Hrannar stundaði ýmis sölustörf þar til hann varð sölustjóri Þjóðlífs ehf. 1988-1989 og eigin atvinnurekstur frá 1989-1999. Hann var markaðsstjóri Eddu útgáfu hf. 2002-2005, sölustjóri lausasölu og áskrifta hjá 365 miðlum og síðan forstöðumaður sölu hjá Mamma ehf. 2005-2006. Aðstoðarmaður félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, 2007-2008 og fylgdi henni sem aðstoðarmaður þegar hún tók við sem forsætisráðherra 2009- 2013. Þá fór Hrannar Björn til þingflokks jafnaðarmanna í Norðurlandaráði en starfar nú sem framkvæmdastjóri ADHD samtakanna  Hann er í stjórn Almannaheilla og ADHD europe 

Hrannar er formaður Norræna félagsins á íslandi  frá 2019 en var áður formaður Norræna félagsins í Reykjavík. Hann hefur sinnt margvíslegum félagsstörfum, var forseti nemendafélags Menntaskólans í Hamrahlíð, fyrsti formaður félags framhaldsskólanema og formaður Útrásar, útvarpsfélags framhaldsskólanema.  Hrannar hefur starfað innan skákhreyfingarinnar meðal annars sem forseti Skáksambands íslands . 

Hrannar er kjörræðismaður Georgíu á íslandi frá 2020. 

## Tilvísanir
https://www.adhd.is/is/moya/news/hrannar-bjorn-arnarsson-radinn-framkvaemdastjori-adhd-samtakanna
Erla Hlynsdóttir

**Erla Hlynsdóttir** (f. 25. september 1978) er íslensk blaðakona sem hefur m.a. starfað á DV, Stöð 2 og Fréttatímanum. Hún hefur í þrígang kært íslenska ríkið til Mannréttindadómstóls Evrópu vegna dóma sem hafa fallið yfir henni í hæstarétti. Dómur hefur fallið Erlu í vil í öllum málunum þremur. 

## Tilvísanir
Hellamálverk

**Hellamálverk** eru málverk sem er að finna á veggjum og loftum í hellum. Mörg þeirra eru frá forsögulegum tíma eða fyrir um það bil 40.000 árum í Evrópu og Asíu. Ekki er vitað nákvæmlega hver tilgangur þeirra er en vísbendingar benda til þess að þau hafi ekki verið bara bústaðaskreytingar því ekki eru til leifar um stöðuga íveru í hellunum þar sem þau hafa fundist. Oft eru þau í þeim hlutum hella sem erfitt er að komast að. 

Nokkrar kenningar halda fram að þau hafi verið leið til að hafa samskipti við aðra, en aðrar kenningar eigna þeim trúarlegan eða viðhafnarlegan tilgang. Hellamálverk eru furðulega svipuð um allan heiminn og gjarnan einblína þau á dýr. Táknið um mannfólk var oft skuggamynd af höndinni sem gerð var með því að blása litarefnum á hönd sem borin var að veggnum.

Elstu hellamálverkin sem vitað er um eru af dýrum og eru að minnsta kosti 35.000 ára gömul. Þau er að finna í Maros á eyjunni Súlavesí í Indónesíu. Áður var haldið að elstu hellamálverkin hefðu verið í Chauvet-hellinum í Frakklandi, en þau eru um 30.000 til 32.000 ára gömul.

## Tenglar

*
Keila (rúmfræði)

**Keila** er þrívítt form í rúmfræði.

## Formúlur

### Flatarmál

#### Flatarmál möttuls

M = \pi\cdot r\cdot 1

### Rúmmál

Rúmmál keilu er
R = \frac{r^2\cdot\pi\cdot h} 3

þar sem 
* h er hæð
* r er radíus hringlaga grunnflatar

Yfirborð keilu er flatarmál grunnflatar + flatarmál möttuls. 

 F =  \pi  \cdot r^2 + \pi \cdot r \cdot s

 s =  \sqrt{r^2 + h^2}

þar sem :
* h er hæð 
* r er radíus hringlaga grunnflatar.
* s er langhlið (hypotenus) í þríhyrnings með hliðar h og r.
Jóladrumbur

**Jóladrumbur** eða **bûche de Noël** er  sæt súkkulaðikaka sem hefð er fyrir að borða sem ábætisrétt á jólum í Frakklandi og fyrrum og núverandi frönskum nýlendum. 

## Tengill

* Jóladrumbur Fréttatíminn, 11. tölublað (10.12.2010), Blaðsíða 64
Umferðarkeila

**Umferðarkeila** er keilulaga hlutur sem notaður er til að beina umferð fótgangenda, hjólamanna eða ökumanna. Hún getur líka verið tákn um hættu eða notuð til að láta vegnotendur gæta varúðar. Oft eru umferðarkeilur úr appelsínugulu plasti en þær fást í mismunandi litum. Margar umferðarkeilur eru með klæðningu úr einhvers konar endurvarpsefni sem eykur sjáanleika þeirra. Umferðarkeilur eru bráðabirgðalausn til að beina umferð, ef á að stjórna flæði umferðar í lengri tíma þá er oftast gripið til varanlegri lausna.
Einarsgarður

**Einarsgarður** er  lítill almenningsgarður í Reykjavík. Hann  liggur fyrir ofan Gömlu-Hringbraut og fyrir neðan mót Laufásvegar og Barónsstígs, til móts við hús gamla Kennaraskólans. Þar var gróðrarstöð milli 1899 og 1931. Hann varð almenningsgarður árið 1943. Garðurinn heitir eftir Einari Helgasyni garðyrkjufræðingi.

## Tengill
*Einarsgarður - Reykjavík.is

## Heimild
* Einarsgarður
Alanar

**Alanar** voru hópur sarmatískra ættbálka sem töluðu austuríranskt mál, dregið af skýþósarmatísku og er forveri nútímaossetísku. Alanar koma fyrst fyrir í rómverskum heimildum frá 1. öld f.Kr. og eru þá sagðir ráðast bæði á Parþa og rómversku skattlöndin í Kákasus. Alönum er lýst sem hirðingjum sem berjast á hestbaki. Um 370 réðust húnar á lönd alana og hluti þeirra hraktist þá vestur á bóginn þar sem þeir gengu í lið með svefum og vandölum í herförum þeirra í Gallíu, Íberíu og Norður-Afríku. Hluti þeirra varð eftir og urðu forfeður osseta nútímans.
Seljatjörn

**Seljatjörn** er útivistarsvæði umhverfis manngerða settjörn í miðju Seljahverfi í Breiðholti. Grunnskóli og heimili fyrir aldraða eru í nágrenni svæðisins. Í garðinum er lystihús og leiktæki fyrir börn. Garðurinn var tilbúinn árið 1990.

## Heimild
* Seljatjörn
Hamarinn

**Hamarinn** í Hafnarfirði er hamrabelti rétt hjá Læknum (Hamarskotslæk). Hamarinn var friðlýstur sem náttúruvætti árið 1984. Á Hamrinum eru jökulminjar. 

Stærð náttúruvættisins er 2,1 ha.

## Heimildir
* Umhverfisstofnun - Hamarinn 
* Ferlir - Hamarinn
Upphringitenging

**Upphringitenging** er stafræn nettenging sem fer um almenna símnetið og tengist nettengingarveitu með því að hringja upp númer í gegnum símalínu. Stafræn gögn eru send sem hliðrænt hljóðmerki sem er kóðað og afkóðað af mótaldi tengdu tölvu eða beini (e. *router*) notandans. Breiðbandstengingar hafa víða leyst upphringitengingar af hólmi en slíkar tengingar eru enn notaðar sums staðar þar sem engin breiðbandsþjónusta er í boði.

Upphringitengingu þarf nokkrar sekúndur eða mínútur að setja upp áður en gögn geta verið flutt um símalínuna. Oft er rukkað fyrir uppsetningu og þá fyrir hverja mínútu af notkun. Oft slitna upphringitengingar sjálfkrafa eftir ákveðið tímabil. Þetta er gert til að takmarka notkun notandans.

Gagnaflutningshraði upphringitengingar er lítill miðað við breiðbandstengingu, en hámarkshraðinn er 56 kbit/s. Í flestum tilfellum er meðaltalshraðinn aðeins lægri, eða um 40–50 kbit/s. Þar sem símalína er deild milli margra notenda, til dæmis á hóteli, getur flutningshraðinn verið töluvert lægri (um 20 kbit/s) vegna mikils suðs.

## Tengt efni
* ADSL
* Breiðband
* IDSN
Mótald

**Mótald** er tæki sem mótar merki til að kóða stafrænar upplýsingar og afmótar merki til að afkóða þær upplýsingar. Tilgangur mótalds er að gefa frá sér merki sem auðvelt er að senda og afkóða þannig að upphaflegu gögnin geta verið lesin. Mótöld geta notast við sendingu hvaða hliðrænna merkja sem er, allt frá ljóstvistum að útvarpi. Algengt dæmi um mótald er það sem er notað til að senda stafræn gögn úr tölvu sem mótað rafmerki um símalínu sem er þá móttekið af öðru mótaldi og gögnin afkóðuð.

Mótöld eru yfirleitt flokkuð eftir magni gagna sem þau geta flutt á ákveðnu tímabili, oftast í bitum á sekúndu. Upphringimótöld voru víða notuð til að tengjast netinu áður en tilkoma breiðbands, en í dag eru ADSL-tengingar algengastar. Helsti munurinn á þessum tæknum, fyrir utan flutningshraðann, er sá að ADSL-mótöld eru alltaf tengd netinu en með upphringimótöldum þarf að hringja upp númer í hvert skipti sem óskað er eftir tengingu.

Mótöld voru oft innbyggð í tölvum sem voru seld á blómaskeiði upphringitenginga. Við tilkomu breiðbands eru mótöld oftast byggð inn í beinum og þannig geta fleiri tæki notað sömu tenginguna. Með svona beinum er líka hægt að bjóða upp á þráðlausa tengingu.

## Tengt efni
* Beinir (tölvufræði)
* Breiðband
* DHCP
* Ethernet
* Mótun (e. *modulation*)
* TCP/IP
* Upphringitenging
National Association for the Advancement of Colored People

**National Association for the Advancement of Colored People** (**NAACP**) eru samtök sem berjast fyrir auknum réttindum blökkumanna í Bandaríkjunum. Samtök þessi voru stofnuð þann 12. febrúar 1909 í tilefni af 100 ára fæðingardegi mikils barráttumanns fyrir jöfnum réttinda svartra og hvítra í Bandaríkjunum, Abraham Lincoln. Í dag er þetta ein stærstu og þekktustu mannréttindarsamtök Bandaríkjanna með um 500.000 meðlimi.

## Saga
Uppruna samtakanna má rekja til óeirða í Springfield í Illinois-fylki árið 1908. voru þessar óeirðir nefndar *Springfield race riots*. Óeirðir þessar fólu í sér árásir hvítra á minnihlutahópa í borginni og þá einna helst blökkumenn. Þessar óeirðir ullu því að mikið af smáfyrirtækjum eyðilögðust og voru langflest þeirra í eigu svartra einstaklinga. Vegna óeirðanna hröklaðist stór hluti blökkumannasamfélagsins úr borginni. Þetta olli því að hópur hvítra frjálslyndra einstaklinga í New York, sem margir hverjir voru gyðingstrúar, tóku sig saman og stofnuðu félag, sem fyrst hét The National Negro Committee, í minningu um Abraham Lincoln sem var meðal annars frá Springfield. Seinna meir urðu samtökin einnig að mannréttindahreyfingu sem börðust fyrir auknum réttindum fleiri minnihlutahópa, annarra en blökkumanna.

## Hlutverk
Helsta hlutverk NAACP hefur verið það að standa vörð um réttindi blökkumanna í Bandaríkjunum. Þeirra stærstu verkefni voru helst þau að rífa niður múra aðskilnaðarstefnunnar sem ríkti í Bandaríkjunum allt fram til 1964. Um miðbik síðustu aldar tóku NAACP og hreyfing Martin Luther King yngri, Southern Christian Leadership Conference, höndum saman um það að berjast gegn aðskilnaðarstefnunni og eftir hina örlagaríku Washington-göngu (e. *the March on Washington*) árið 1963 var sigrinum náð og árið eftir tóku gildi lög sem bönnuðu mismunun byggða á kynþætti í Bandaríkjunum.
Nú í seinni tíð hefur hreyfingin einna helst staðið fyrir því að hvetja félagsmenn sína og aðra blökkumenn til þess að nýta kosningarétt sinn í einu og öllu og í forsetakosningunum árið 2000 og svo aftur 2008 mættu blökkumenn, sérstaklega yngri meðlimir, í metfjölda á kjörstað og höfðu þeir mikil áhrif á útkomu kosningarinnar. Árið 2000 studdu langflestir George W. Bush og var það einn af þeim þáttum sem ollu því hve spennandi þær kosningar urðu. Árið 2008 mætti segja að þessi hópur kjósenda, sem mætti enn betur á kjörstað heldur en árið 2000, hafi haft afgerandi áhrif á sigur Barack Obama í þeim kosningum. 

## Heimildir
Beinir (tölvufræði)

**Beinir** (e. *router*) er tæki sem er notað á tölvuneti til að áframsenda pakka til annarra tækja. Þessi aðferð myndar tenginet (e. *internetwork*), því beinirinn er tengdur tveimur eða fleiri gagnalínum á mismunandi netum. Þegar pakki kemur inn á einni línanna les beinirinn gögnin í pakkanum til að finna út hvert pakkinn á að vera áframsendur. Þá er hann sendur áfram til næsta tölvunetsins samkvæmt beiningartöflu (e. *routing table*) eða beiningarstefnu (e. *routing policy*) beinisins. Beinar beina allri umferðinni á Internetinu. Gagnapakki er sendur áfram frá einum beini til annars þangað til hann kemur að áfangastaðnum sínum.

Algengastir eru beinar sem eru notaðir í heimilum sem flytja gögn eins og vefsíður, tölvupósta, skilaboð og myndbönd á milli heimatölvanna og Internetsins. Dæmi um slíkan beini er ADSL-beinir sem tengist Internetinu í gegnum nettengingarveitu. Flóknari beinar, eins og þeir sem eru notaðir í stóru fyrirtæki, tengja innri net fyrirtækisins við kraftmikla svokallaða kjarnabeina (e. *core routers*), sem áframsenda gögn á háum hraða.

Oftast eru beinar vélbúnaðartæki en beinar byggðir á hugbúnaði eru síalgengari í dag.

## Tengt efni
* Deilir (e. *network switch*)
* Þráðlaus beinir
Thomas Jefferson-minnisvarðinn

**Thomas Jefferson-minnisvarðinn** er forsetaminnisvarði fyrir Thomas Jefferson (1743-1826) fyrrverandi Bandaríkjaforseta, staðsettur í Washington D.C. Jefferson var einn af  fyrstu leiðtogum Bandaríkjanna og átti hann stórt hlutverk í skrifum stjórnarskrár landsins. Jefferson var fyrsti utanríkisráðherra Bandaríkjanna undir þeirra fyrsta forseta, George Washington, annar varaforseti Bandaríkjanna undir öðrum forseta landsins, John Adams, og varð svo sjálfur þriðji forseti Bandaríkjanna (1801-1809). Var Jefferson einnig stoltur stofnandi Virginíuháskóla í Charlottesville.

Minnisvarðinn um Thomas Jefferson er staðsettur í Washington D. C., beint í suður frá Hvíta húsinu, við eina hlið í Tidal Basin tjörninni sem áður var hluti af Potomac ánni. Tidal Basin er þekkt fyrir að vera vera umkringd kirsuberjatrjám sem blómstra eftirminnilega vor hvert. 

Minnisvarðinn samanstendur af byggingu í rómverskum stíl og styttu úr bronsi af Jefferson sjálfum. Byggingin var hönnuð af arkitektúrnum John Russell Pope og byggður af byggingarverktaka frá Fíladelfíu, John McShain. Bygging minnisvarðans hófst árið 1939 og stóð til ársins 1943. Styttuni af Jefferson var svo bætt við árið 1947. Árið 2007 komst minnisvarðinn í 4. sæti á lista yfir uppáhalds arkitektúr Bandaríkjanna sem settur var saman af Stofnun bandarískra arkitekta.

## Tilvísanir
Hafsteinn Gunnar Hafsteinsson

**Hafsteinn Gunnar Hafsteinsson** (f. 11. febrúar 1972) er íslenskur sálfræðingur og leikari sem hefur leikið í kvikmyndum, sjónvarpsþáttum og auglýsingum á Íslandi. 

Hann kláraði grunnmenntun í Reykjavík en fór svo til Bandaríkjanna í skiptinám árið 1989 við Franklin D. Roosevelt-menntaskólann. Hann er með BA-gráðu í sálfræði frá Háskóla Íslands og MA-gráðu í átakastjórnun frá Háskólanum í Denver. Hann hefur veitt ráðgjöf við sáttamiðlun í réttarkerfinu á Íslandi. Hann lærði leiklist við Kvikmyndaskóla Íslands.

Fyrsta hlutverk hans sem aðalpersóna var „Karl“ í stuttmynd Braga Þórs Hinrikssonar *The Last Generation: The Ten Commandments* . Hann hefur síðan þá leikið í meðal annars *[[Borgríki 2]]* og *[[Ófærð]]*.

## Kvikmyndir og sjónvarpsþættir
* *[[The Last Generation: The Ten Commandments]]* (2003)
* *[[Aldrei stríð á Íslandi]]* (2009)
* *[[Algjör Sveppi og leitin að Villa]]* (2009)
* *[[Okkar eigin Osló]]* (2011)
* *[[Pressa]]* (2012)
* *[[Borgríki 2]]* (2014)
* *[[Ófærð]]* (2015)
* *[[Eurogarðurinn]]* (2020)
* *[[Verbúðin]]* (2022)

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Reynir Karlsson

**Reynir Gísli Karlsson** (27. febrúar 1934 – 12. nóvember 2014) var íslenskur knattspyrnumaður og þjálfari. Hann lék þrjá landsleiki fyrir Íslands hönd á árunum 1956-1957 og var þjálfari A-landsliðs karla í knattspyrnu árið 1967.

Hann var Íþróttafulltrúi ríkisins frá 1981 til 2003.

## Tilvísanir
Sonia Sotomayor

**Sonia Maria Sotomayor** (f. 25. júní 1954) er dómari við hæstarétt Bandaríkjanna. Hún var skipuð af Barack Obama forseta, sem eftirmaður David H. Souter, en hann lét af embætti vegna aldurs. Sotomayor tók við embætti þann 8. ágúst 2009.

## Æska
Sotomayor fæddist í Bronx í New York-borg þann 25. júní 1954 og ólst þar upp. Foreldrar hennar fluttu frá Puerto Rico til New York í kringum 1940. Móðir hennar er hjúkrunarfræðingur og faðir hennar var verkamaður en hann lést þegar hún var níu ára. Árið 1976 giftist hún Kevin Edward Noonan en þau skildu árið 1983.

## Menntun og starfsferill
Sotomayor lauk BA prófi frá Princeton-háskóla árið 1976 og útskrifaðist þaðan með hæstu einkunn. Árið 1979 lauk hún svokallaða JD-prófinu frá Yale Law School þar sem hún starfaði jafnframt sem ritstjóri *[[Yale Law Journal]]*. Frá 1979–1984 vann hún sem aðstoðarmaður dómara í héraðsdómi New York County. 

Frá 1984–1992 starfaði hún sem fulltrúi og síðar meðeigandi á lögfræðistofu Pavia & Harcourt í New York. Árið 1991 var hún tilnefnd af George HW Bush forseta í héraðsdóm U.S. District Court, Southern District í New York, og þar starfaði hún frá 1992 til 1998. 

1998–2009 var hún dómari áfrýjunarréttar í New York. 

### Skipun í hæstarétt
Barack Obama forseti tilnefndi Sotomayor sem dómara við hæstarétt Bandaríkjanna þann 26. maí 2009. Það var samþykkt af öldungadeild Bandaríkjaþings með 68 atkvæðum gegn 31, og tók hún við embættinu 8. ágúst 2009, eftir að hæstaréttardómarinn David H. Souter fór á eftirlaun. Sotomayor er 111. hæstaréttardómarinn sem skipaður er frá upphafi í Bandaríkjunum en einungis þriðja konan. Jafnframt er hún fyrsti dómarinn af rómönskum ættum sem skipaður hefur verið við hæstarétt Bandaríkjanna.

## Heimildir
Stanley Fischer

**Stanley Fischer** (hebreska: סטנלי פישר‎; fæddur 15. október 1943) er hagfræðingur og fyrrverandi varastjórnarformaður Seðlabanka Bandaríkjanna. Hann fæddist í Norður-Ródesíu (núna Sambíu) og hefur bæði bandarískan og ísraelskan ríkisborgararétt.

## Ferill
Hann útskrifaðist með BA-gráðu og síðar MA-gráður í hagfræði frá London School of Economics. Hann hlaut doktorsgráðu í hagfræði frá Massachusetts Institute of Technology árið 1969.

Áður en hann hóf störf sin hjá Seðlabanka Bandaríkjanna þá þjónaði hann embætti stjórnarformanns Seðlabanka Ísraels frá maí 2005 þar til júnílok 2013.

Hann hefur gegnt fjölda annarra starfa og embætta. Frá árinu 1988 til 1990 starfaði hann sem aðalhagfræðingur hjá Alþjóðabankanum. Þar áður starfaði hann sem fyrsti varaframkvæmdarstjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, þ.e. frá september 1994 til ágúst 2001. Þá vann hann sem varaformaður Citigroup á árunum 2002 til 2005.

Hann tók við embætti eins af stjórnarmeðlimum bankastjórnar Seðlabanka Bandaríkjanna þann 28. maí 2014, til að fylla í autt sæti. Stuttu seinna tók hann við embætti varastjórnarformanns bankastjórnarinnar þann 16. júní 2014. Áætlað var að hann gegndi því til 12. júní 2018 en hann sagði af sér átta mánuðum á undan áætlum, þann 13. október 2017.

## Heimildir
Lýkeion

**Lýkeion** var skóli og rannsóknastofnun sem Aristóteles stofnaði. Nemendur hans voru meðal annars Aristoxenos, Díkæarkos, Demetríos frá Faleron, Evdemos frá Ródos, Harpalos, Hefæstíon, Menon, Mnason frá Fókis og Þeófrastos.
Alpakka

**Alpakka** eða **alpakkadýr** eru suðuramerísk húsdýr af úlfaldaætt. Þau eru  af ættkvíslinni Vicugna. Dýrin eru ræktuð vegna ullarinnar.

## Tenglar
* „Þarfur fénaður í Perúmannalandi“, ''Tíminn'', 46. tölublað (23.02.1975), blaðsíða 12
* Alpakka ull fyrir sjálfsvitundina
Lamadýr

**Lamadýr** (fræðiheiti: *Lama glama*) eru suður-amerísk húsdýr af úlfaldaætt. Þau hafa verið  notuð sem burðardýr og til kjötframleiðslu frá dögum Inkaveldisins.

## Villilama
Villilama lifir á graslendi sem minnir á túndru í 3.600-4.800 m hæð. Dýrið étur ekki hvaða gróður sem er en grípur um gjölærar plöntur með klofinni efrivör og sviptir efsta hlutanum af þeim. Það þarf að drekka á degi hverjum. Í fjölskilduhópnum er einn karl, 5-10 kvendýr og afkvæmi þeirra. Óðalið er afmarkað með taðhrúgum. Ungir karlar mynda piparsveinahópa. Heimkynni Villilama er Suður-Ameríka vestanverð.

## Tenglar
* Innflutningur á lamadýrum
Lomber

**Lomber** er þriggja manna spil. Það var iðkað fyrir mörg hundruð árum og gekk þá undir nafninu „Juego del tresillo“. Lomber barst um miðja 17. öld til Frakklands með spænsku prinsessunni Maríu Theresu og varð brátt þekkt og vinsælt. Lomber var vinsælt fjárhættuspil í Reykjavík um og eftir seinna stríð og var spilið nær eingöngu spilað af karlmönnum.

Lomber líkist bridge að því leyti að það er sagnaspil. Margt er ólíkt svo sem að spaða- og laufaás er alltaf tromp ef spilað er í litum og áttur, níur og tíur eru teknar út áður en spilað er.

## Tenglar
* Lomber (Ágúst H. Bjarnason)
* Card Games Web Site
* Researches into the history of playing cards
* The Royal Game of the Ombre
* Alexander Pope's The Rape of the Lock and Other Poems
Bridds

**Bridds** (einnig skrifað **brids** eða **bridge**) er sagnaspil sem spilað er með venjulegum 52 spila spilastokk.

## Tengt efni
* Míníbridds
* Vist

## Tenglar

* Bridgesamband Íslands
Alkort

**Alkort** er spil sem spilað er með venjulegum spilastokk. Það var eitt sinn mjög vinsælt.

## Spilareglur í alkorti
Áður en spilið hefst eru fimmur og tíur eru tekin út úr spilunum þannig að eftir verða 44 spil. Spilarar eru fjórir og tveir og tveir spila saman og í  byrjun draga allir spil úr bunkanum og lenda þeir saman sem eru með hæsta og lægst spilið.

Sá sem byrjar að gefa hverjum manni þrjú spila og heldur áfram þangað til hver er búinn að fá níu spil. 
þá eru átta spil eftir mynda stokk sem leggur á borðið hjá sér.

Gildi spilanna er öðruvísi en í hefðbundnum spilum. Gildi spilanna eru þessi frá hæsta spili til lægsta eru: Tígulkóngur, hjartatvistur, lauffjarki, spaðaátta, hjarta-nía, tígulnía, ásar, gosar, og sexin. Sjöin sem eru einnig kölluð bísefar eða besefar hafa sérstöðu, þau styrkjast eftir unnin slag en hafa annars ekkert gildi.
 
Þegar búið er að gefa spilin skoða spilarar gildi þeirra spila sem þeir hafa og ef þeir hafa spil sem hafa gildi þá taka þeir fram að þeir eigi ekki rétt á stokknum. Oftast er þannig að menn mega ekki taka stokkinn en enginn veit hvað leynist í honum.

Þegar spilið hefst setur sá sem er í forhönd fyrstur út. Þeir sem spila saman reyna að fá sem flesta slagi áður en hinir fá slag. Bísefarnir (sjöurnar) eru ódrepandi eftir fyrsta slag. Gildi þeirra er þannig hafið yfir önnur spil svo framarlega sem spilamaður hafi áður fengið slag, þau hafa ekkert gildi ef hann hefur ekki fengið slag.

Ef þeir sem spila saman fá fimm slagi í röð þá heitir það múkur (að múka) og fá spilamenn þá fimm prik. Ef þeir fá sex slagi eða fleiri gera þeir stroku. Talað er um sexblaðastroku upp í níublaðastroku eftir fjölda slaga. Eitt prik bætist við fyrir hvern slag. Ef mótspilurum tekst að slíta (að fá slag) þá verður hvorki múkur né stroka. Ef mótspilurum tekst þá að fá fimm slagi hafa þeir unnið það spil og fá eitt prik.

## Tenglar
* „Alkort“, ''Lesbók Morgunblaðsins'', 18. desember (18.12.1999), blaðsíða 28
* Alkort
Staða ríkjasambandsins

**Staða ríkjasambandsins** (e. *The State of the Union*) er ávarp sem Bandaríkjaforseti flytur árlega til þingsins, yfirleitt í janúarmánuði. Ávarpið fjallar meðal annars um stöðu ríkjasambandsins, þær áherslur sem framkvæmdavaldið ætli að hafa í fyrirrúmi á árinu. Ávarpið er í dag flutt í ræðuformi í beinni útsendingu snemma árs, og hefð er fyrir því að ræðan verði umtöluð í helstu fjölmiðlum bandaríkjanna eftir að hún er flutt, því er ræðan talin vera áhrifamikið tæki forsetans til þess hafa áhrif á hvaða mál verði ofarlega á dagskrá lagasetningavaldsins, fulltrúadeildar og öldungadeildar.

Ræðan er hluti af stjórnarskrárbundinni skyldu forsetaembættisins en þar er kveðið á um að hann skuli upplýsa þingið um stöðu ríkjasambandsins, og tillögur að aðgerðum í samræmi við þá stöðu. Í stjórnarskránni er reyndar ekki kveðið á um að þetta eigi að vera í formi ræðu, og í fyrstu voru þessi ráð yfirleitt gefin í skriflegu formi, en þessi hluti skyldu forsetaembættisins hefur verið framfylgt með ræðu síðan í forsetatíð Woodrow Wilson. Ræðan er flutt á sérstöku þingi, þar sem báðar deildir þingsins eru saman komnar, svipaðar aðstæður eru uppi þegar stefnuræða nýkjörinna forseta á sér stað, en þær ræður eru ekki opinberlega taldar sem formleg ávörp af þessu tagi.

Einn einstaklingur í erfðaröð Bandaríska forsetaembættisins er útnefndur til þess að vera fjarverandi og gegnir hlutverki  sem nefnist Designated Survivor. Báðar þingdeildir útnefna einnig sitthvorn einstaklinginn til þess að vera fjarverandi.  

## Tilvísanir
Lagasetning í Bandaríkjunum

**Lagasetning í [[Bandaríkin|Bandaríkjunum]]** er í höndum löggjafarþingsins. Hver sem er getur skrifað frumvarp til laga en oftast koma þau þó frá aðilum innan framkvæmdarvaldsins eða frá þrýstihópum. Þingmaður þarf þó að leggja þau fram fyrir þingið og geta þeir annaðhvort setið í öldungadeild eða fulltrúadeild.

## Gerðir frumvarpa og afgreiðsla
Frumvörp sem lögð eru fyrir löggjafarþing Bandaríkjanna geta verið á fjóra vegu: 

* **Frumvörp** og **sameiginleg ályktun** eru af svipuðum toga. Báðar gerðirnar þurfa að hljóta samþykki bæði fulltrúadeildar og öldungadeildar og þarfnast báðar, í flestum tilfellum, samþykkis forsetans til að taka lagalegt gildi. Mismunandi form eru þó notuð i mismunandi tilgangi, til dæmis eru sameiginlegar ályktanir notaðar til að lýsa yfir stríði en frumvörp til dæmis notuð til að breyta lögum sem fyrir eru. Að auki eru sameiginlegar ályktanir það form frumvarps sem notað er þegar breyta á stjórnarskrá Bandaríkjanna. 

* **Samhliða ályktun** krefst samþykkis beggja deilda þingsins en hefur ekki lagalegt gildi og þarf því ekki að leggja hana fyrir forsetann. Þess konar frumvörp eru notuð t.d. til að setja reglur á þinginu. 

* **Einföld ályktun** snertir aðeins þá deild þingsins sem hún er lögð fyrir. Hún hefur ekki lagalegt gildi og þarf því ekki samþykki forsetans. Þessi gerð frumvarpa er notuð til að setja reglur um þá deild sem hún er lögð fyrir.

Þegar frumvörp hafa verið lögð fyrir fara þau fyrir nefnd sem að skoðar þau í bak og fyrir og undirbýr þau fyrir þingið. Hvor deildin um sig hefur sínar reglur þegar kemur að því að samþykkja eða hafna frumvörpum en lagasetningaferli í Bandaríkjunum getur verið afar flókið.
Þjófur (spil)

**Þjófur** er tveggja manna spil sem gengur út á að hirða spil úr borði og  stokk andstæðingsins. Þegar maður tekur stokkinn kallast það að stela og þar með er maðurinn orðinn þjófur.

## Tengill
* Þjófur (spilareglur)
Púkk

**Púkk** er spil sem spilað var með venjulegum spilastokk. Það var eins og alkort og treikant vinsælt jólaspil. Í púkki eru notaðir spilapeningar en það geta verið venjulegir peningar en einnig var hægt að spila um þorskkvarnir, kaffibaunir eða glerbrot. Krakkar söfnuðu miklu af þorskkvörnum til að eiga sem mest af spilapeningum.

Spilarar geta verið frá tveimur og upp í sjö og hver spilari þarf að vela sér spil, tíur, mannspil og ása og einn laufgosann en hann er pamfíllinn. Úr venjulegum spilastokk eru tekin lágspilin frá tvisti til fimmu. Stundum eru sexur og sjöur líka teknar út. Í upphafi fá allir jafna spilapeninga til að spila úr og þegar spilin eru gefin þurfa allir að greiða einn spilapening í púkkið. 

Spilarar geta verið frá tveir til sjö.  Hver og einn spilari þarf að velja sér mannspil frá ás til 10 og einn laufgosann sem er panfíllinn. 

Þegar spilin eru gefin þurfa allir að greiða einn spilapening í púkkið.  Gefin eru 5 spil á hendi eitt í einu og búnkanum hvolt og eitt spil látið velta, sá litur sem kemur upp er ráðandi. Þannig að ef spaði kemur upp, þá geta þeir sem hafa spaðaásinn á hendi sýnt spilið og rukka þann sem hefur valið sér að vera ás um einn spilapening og svo frv. Hafi einhver laufgosann þarf sá sem er panfílinn að borga sama hvaða litur er ríkjandi. Þess vegna fær sá sem er með laufgosann á hendi greitt frá tveimur ef laufið er ríkjandi. Sá sem er með tvö sex á hendi fær púkið eða sá sem er með panfílinn og eitt sex. Hafi tveir tvö sex eða sex og panfílinn, skiptist púkkið á milli þeirra. Enginn fær greitt nema að sýna spilið sem verið er að rukka fyrir.

Fyrstur lætur út sá sem er sólarhringsmegin við þann sem gefur og ræður hann hvaða spil hann lætur út af sinni hendi.  Ef hann t.d. lætur út hjartatíu, þá má sá næsti smeigja hjartaníu undir bunkann og svo má setja ofaná hjartatíuna hjartagosa o.s.frv. Þegar ásinn er kominn, þá má sá sem hann lætur út ráða hvaða spil er næst, eins ef stokkurinn stoppar einhverstaðar þá má sem á síðasta spilið láta út næst.

Alltaf má smegja undir eitt spil einu lægra spili, en það má ekki trekkja á þann hátt.  Sá sem trekkir (klárar spilin sín og vinnur spilið), fær greitt frá hinum eina kaffibaun, glerbrot eða hvaða spilapeningar sem eru í gangi fyrir hvert spil sem þeir hafa á hendi.

Þegar spilarar eru búnir með spilapeningana sína, geta þeir slegið lán hjá bankanum og haldið áfram að spila.

Leikurinn hættir þegar allir geta komið sér saman um að hætta, þó einn fari þarf leikurinn ekki að hætta. Ef sá sem er með kónginn fer getur sá sem er með tínuna fengið kónginn ef hann vill. Spilapeningar þess sem hættir gengur til bankans en oftast er sá sem fer eða hættir í spilinu blankur og skuldum vafinn.

En fólk hefur reglurnar eftir sínu höfði, margir vilja ekki leyfa að smegja spili undir vegna þess að það getur valdið misklíð, eins var oft rifist um það hvort það mætti setja eitt spil ofaná eftir að það var búið að trekkja.

## Tenglar
* „Púkk og alkort“, ''Lesbók Morgunblaðsins'', 40. tölublað (24.12.1944), blaðsíða 541
* „Púkk“, ''Húsfreyjan'', 4. tölublað (01.10.1969), blaðsíða 32

## Heimildir
Bændaánauð

**Bændaánauð** nefndist staða bænda og vinnumanna undir lénsskipulagi á hámiðöldum í Evrópu sem entist allt fram á seinni hluta 19. aldar í sumum Evrópulöndum. Á tímabili bændaánauðar áttu bændur ekki eigið land heldur voru skuldbundnir til þess að vinna fyrir landeigandann til þess að tryggja eigin framfærslu. Bændum var ekki frjálst að yfirgefa land landeigendanna og höfðu afar fá mannréttindi miðað við í dag.

Á Íslandi tíðkaðist bændaánauð að evrópskum hætti ekki en á tímabilinu 1490-1894 var í gildi vistarbandið svonefnda.

## Sjá einnig

* Þrælahald
Heiðinnamannahellir

**Heiðinamannahellir** í Skíðadal er ekki eiginlegur hellir heldur steinbogi mikill sem sýnist til að sjá sem víður hellismunni. Steinboginn er ofarlega í Heiðinnamannafjalli nálægt mynni Gljúfurárdals. Hann er hluti af berggangi miklum úr fagurlega stuðluðu basalti sem skerst upp í gegn um berglögin. Ganginn má rekja nokkur hundruð metra leið efst í fjallshlíðinni með stefnu til suðsuðvesturs. Boginn er óvenjuleg og fögur náttúrusmíð sem sorfinn er til af vatni og vindum. Hugsanlegt er að þarna hafi verið hellir en að þak hans hafi fallið að hluta einhvern tíma á síðari öldum en steinboginn staðið eftir. Vinsæl en allerfið gönguleið liggur að Heiðinnamannahelli. Hin kunna þjóðsaga Krosshólshlátur tengist hellinum.

## Krosshólshlátur
„Heiðinnamannahellir heitir hellir nokkur innarlega í Skíðadal. Þar lá á sú trú að jötunn einn  byggi. Krosshóll heitir bær innarlega í Skíðadal. Eitt haust er sagt að þangað kæmi kýr sem enginn þekkti. Bóndinn tekur kúna, elur hana um veturinn og skoðar sem sína eigin. Eina nótt um vorið vaknar bóndi við það að hann heyrir hlátur mikinn og stórkarlalegan. Hann rís upp og lítur út um glugga og sér hvar jötunn einn mikill fer og hefur kú þá á baki sér sem bóndi hafði alið um veturinn. Hlær jötuninn gríðarlega og 
heyrir bóndi að hann er hróðugur yfir því að bóndinn skyldi hafa alið fyrir hann kúnna heilan vetur, og haft ekki neitt fyrir. Síðar er sagt, þegar einhver hlær mjög hátt, að hann hlæi Krosshólshlátur.“ (Gríma hin nýja V, bls. 165).

## Heimildir
* Árbók Ferðafélags Íslands 1990, bls. 63-64
* Gríma hin nýja V
* Elín Ósk Hreiðarsdóttir 2002. Fornleifakönnun í Eyjafirði XVII. Fornleifastofnun Íslands FS168-99093
Word Ways

***Word Ways: The Journal of Recreational Linguistics*** er bandarískt tímarit um tómstundamálvísindi sem var stofnað árið 1968 af Greenwood Periodicals.

Tímaritið kemur út fjórum sinnum á ári. Núverandi ritstjóri er Jeremiah Farrell.

## Ritstjórar
* 1968: Dmitri Borgmann
* 1969: Howard Bergerson
* 1970–2006: A. Ross Eckler, Jr.
* 2006–: Jeremiah Farrell

## Tenglar
*''Word Ways: The Journal of Recreational Linguistics''
*Skjalasafn
Límband

**Límband** er rönd þakin einhvers konar lími notuð til að festa önnur efni eða hluti saman. Grunnefni undir límið eru ýmisleg, meðal annars pappír, plastfilma, málmfilma og vefnaður. Til eru límbönd sem eru notuð í ákveðnu samhengi, til dæmis í listaverkum eða byggingavinnu. Helstu gerðir límbands eru:
* **Þrýstingsvirkjað límband**, notað oftast á heimilum og í skrifstofum. Límið er virkjað með þrýstingi en dr. Horace Day skurðlæknir, fann þess konar lím upp árið 1845. 
* **Vatnsvirkjað límband**, oftast notað til að loka pappakössum. Límið getur verið úr sterkju eða dýraafurð og verður límkennt þegar á það er borið vatn.
* **Hitavirkjað límband**, notað í umbúðum og byggingavinnu. Límið verður yfirleitt ekki klístrað fyrr en það er hitað upp.

## Tengt efni
* Einungrunarlímband
* Málningarlímband
* Pakkalímband
Tänndalen

**Tänndalen** er þéttbýli í sveitarfélaginu Härjedalen í Svíþjóð. Þar búa 66 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar
Moldá

**Moldá** (tékkneska *Vltava*) er fljót í Tékklandi. Það á upptök sín í Bæheimsskógi og er um 440 km langt. Frá Bæheimi rennur það í suðausturs svo norður, gegnum höfuðborg Tékklands, Prag og endar í Saxelfi.
Hubert Humphrey

**Hubert Horatio Humphrey, Jr.** (f. 27. maí 1911, d. 13. janúar 1978) var öldungardeildarþingmaður frá Minnesota og gegndi embætti varaforseta Bandaríkjanna í valdatíð Lyndon B. Johnson. Hann var menntaður stjórnmálafræðingur og lyfjatæknir. Humphrey fæddist í Wallace í Codington-sýslu í Suður-Dakota. 

## Menntun
Humphrey hóf nám í Minnesota-háskóla árið 1929 en varð að hætta vegna fjárhagsörðugleika á tímum kreppunnar miklu. Þess í stað kláraði hann nám í lyfjatækni og starfaði í apóteki í eigu fjölskyldunnar. Síðar útskrifaðist hann með Bachelor gráðu í stjórnmálafræði frá Háskólanum í Minnesota og mastergráðu í stjórnmálafræði frá Háskólanum í Louisiana-fylki. Það var ætlun hans að ljúka doktorsnámi í stjórnmálafræði en hann hætti því vegna þess hversu virkur hann var í stjórnmálum.

## Stjórnmálaferill
Árið 1945 varð Humphrey borgarstjóri Minneapolis. Hann fangaði athygli þjóðarinnar með þrumuræðu um borgaraleg réttindi minnihlutahópa á Þjóðarfundi demókrata árið 1948, sama ár var hann kosinn þingmaður öldungardeildar. Hann var kjörinn varaforseti Bandaríkjanna árið 1964 og gegndi því embætti í fjögur ár í valdatíð Lyndon B. Johnson. Eftir að hafa beðið ósigur í forsetakosningum gegn Richard Nixon árið 1968 sneri Humphrey aftur til öldungardeildar árið 1971 og starfaði þar þangað til hann lést úr krabbameini í byrjun árs 1978. Það sama ár tilkynnti Jimmy Carter um stofnun Hubert H. Humphrey Fellowship Program honum til heiðurs.

Eitt af hans merkustu afrekum var að koma á sáttmála við Sovétríkin um takmörkun og bann á kjarnorkutilraunum (e. Limited Nuclear Test Ban Treaty) árið 1963. Þá átti hann þátt í að koma lögum um borgaraleg réttindi (e. Civil Rights Act) í gegnum þingið árið 1964, þrátt fyrir gífurlegt málþóf. Hann átti einnig þátt í að koma fjölda annarra laga í gegnum þing og var talinn afkastamikill á því sviði.

## Tilvísanir


## Heimildir
* The Hubert H. Humphrey Fellowship Program. (e.d.) „Hubert H. Humphrey.“ Sótt 22/11/2014 af: https://www.humphreyfellowship.org/hubert-h-humphrey 
* BU Humphrey Fellowship Program. (e.d.) „Hubert H. Humphrey.“ Sótt 22/11/2014 af: https://www.bu.edu/hhh/about/hubert-h-humphrey/
* United States Senate. (e.d.). „Hubert H. Humphrey, 38th Vice President (1965-1969).“ Sótt 22/11/2014 af: https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/generic/VP_Hubert_Humphrey.htm
WorldFengur

**WorldFengur** er upprunaættbók íslenska hestsins. WorldFengur safnar saman upplýsingum um íslenska hesta innan landa FEIF  (alþjóðasamtök eigenda íslenska hestsins) og eru þær aðgengilegar á vefnum. WorldFengur er samstarfsverkefni Bændasamtaka Íslands og FEIF um að þróa einn og viðurkenndan miðlægan gagnagrunn um íslenska hestinn hvar sem er í heiminum. Í WorldFeng er að finna viðamiklar upplýsingar um á fjórða hundrað þúsund íslenskra hesta og eykst fjöldi þeirra á hverjum degi. Mætti til dæmis finna upplýsingar um ættartölu, afkvæmi, kynbótadóma, eigendur, ræktendur, kynbótamat, liti, örmerki og fleira. Einnig hefur WorldFengur að geyma um 13 þúsund myndir af kynbótahrossum.

## Tilvísanir
Þriðji viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna

**Þriðji viðauki** stjórnarskrár Bandaríkjanna (e. *Third Amendment to the United States Constitution* eða *Amendment III*) er þriðja grein réttindaskrár Bandaríkjanna (e. *Bill of Rights*), sem setur hömlur á að hermenn séu vistaðir á almennum heimilum á stríðstímum, en bannar slíkt hið sama alfarið á friðartímum liggi samþykki húseigandans ekki fyrir. Viðaukinn er það ákvæði stjórnarskrárinnar sem hefur farið hvað minnst fyrir á síðustu árum, en var upphaflega mjög mikilvægt og táknrænt í sjálfstæðisbaráttu Bandaríkjanna.

## Texti
**Viðaukinn** er svohljóðandi á ensku í hinum upprunarlega texta stjórnarskrár Bandaríkjanna:
: „No Soldier shall, in time of peace be quartered in any house, without the consent of the Owner, nor in time of war, but in a manner to be prescribed by law.“
Textinn hefur verið þýddur á íslensku á eftirfarandi hátt:
: „Á friðartímum skal enginn hermaður vera settur til vistar á nokkru heimili án samþykkis eigandans, og ekki heldur á styrjaldartímum nema á þann hátt sem fyrirskipað verður með lögum.“

## Uppruni
Þriðji viðaukinn er það ákvæði stjórnarskrár Bandaríkjanna sem á sér e.t.v. hvað lengsta forsögu, en það á rætur sínar að rekja aftur til laga sem Hinrik 1. Englandskonungur  setti á Englandi árið 1131.

Landsfeður Bandaríkjanna vildu banna dvöl hermanna á almennum heimilum vegna þess að Breska heimsveldið hafði, sérstaklega á tímum Georgs 3. Bretlandskonungs, verið stöðugt með her í amerísku nýlendunum þar sem hermenn voru oft á tíðum vistaðir á almennum heimilum nýlendubúa, bæði á stríðs- og friðartímum. Árið 1765 voru innleid lög sem voru kölluð „*The Quartering Act*“ og neyddu nýlendubúa til þess að sjá breskum hermönnum fyrir matföngum og gistingu. Þetta hafði í för með sér  illa meðferð hersins á einstaklingum og eignum þeirra, og vakti mikla gremju í garð breskra yfirvalda meðal nýlendubúa.

Í kjölfar mótmælanna og Teboðsins í Boston árið 1773 settu Bretar lög sem Bandaríkjamenn nefndu síðar „*hin óbærilegu lög*“ (e. *The Intolerable Acts of 1774*), en með þeim voru lögin frá 1765 um vistun hermanna á heimilum hert. „*Óbærilegu lögin*“ voru ein helsta kveikjan að því að Bandaríkjamenn lýstu síðan yfir sjálfstæði árið 1776. Í sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna (e. *Declaration of Independence*), sem Thomas Jefferson skrifaði, er Georg 3. Bretlandskonungur sérstaklega ávíttur fyrir að íþyngja nýlendubúum með því að þurfa að vista hermenn (e. „For Quartering large bodies of armed troops among us.“).

Þriðja viðaukanum var því ætlað að taka sérstaklega á þessu. Réttindaskrá Bandaríkjanna tók gildi árið 1791.

## Staða ákvæðisins eftir frelsisstríðið
Þar sem lítið hefur verið um stríðsrekstur á meginlandi Bandaríkjanna eftir að frelsisstríðinu lauk, hefur eftir það farið lítið fyrir ákvæði þriðja viðaukans. Hann hefur aldrei verið lagður til grundvallar í úrskurði hæstaréttar Bandaríkjanna, og sárasjaldan hefur verið vitnað til hans af dómstólum. Viðaukinn hefur gjarnan verið túlkaður á þann hátt, að hann kveði á um og tryggi friðhelgi einkalífs einstaklinga gagnvart ríkisvaldinu.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Konungsríkið Ayutthaya

**Konungsríkið Ayutthaya** (taílenska: อยุธยา) var taílenskt konungsríki í Suðaustur-Asíu sem stóð frá 1351 til 1767. Ríkið var stofnað í borginni Ayutthaya af konunginum Uthong sem gerði theravada búddisma að ríkistrú. Brátt lagði Ayutthaya undir sig voldugar borgir á borð við Sukhothai og Phitsanulok og gerði árásir á Angkor. Ayutthaya varð þannig ráðandi borgríki á svæðinu og aðrar borgir og furstadæmi guldu þeim skatt. Ayutthaya gerði nokkrar tilraunir til að leggja víggirtu hafnarborgina Malakka undir sig en án árangurs. Frá miðri 16. öld hóf Taungúveldið í Búrma árásir á ríkið. Eftir miðja öldina tókst þeim að leggja Ayutthaya undir sig og gera konunga þess að undirkonungum. Ayutthaya lýsti aftur yfir sjálfstæði árið 1584 og tókst að hrinda endurteknum árásum frá Búrma næstu áratugi. Um miðja 17. öld náði ríkið hátindi sínum undir stjórn Narai mikla sem átti í miklum viðskiptum við Frakkland. Á 18. öld tók ríkinu að hnigna. Árið 1767 gerði Konbaungveldið í Búrma innrás og lögðu borgina Ayutthaya í rúst. Við tók konungsríki Taksins með höfuðborgina Thon Buri um nokkurra ára skeið þar til Rama 1. tók við eftir uppreisn gegn Taksin og flutti höfuðborgina þangað sem Bangkok stendur nú.
Daniel Sturla

**Daniel Fernando Sturla Berhouet**, **SDB** (4. júlí 1959) er erkibiskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar í Úrúgvæ.

## Tilvísanir


## Tenglar
* CV: Sturla
Steina and Woody Vasulka

**Steina Vasulka** (fædd **Steinunn Briem Bjarnadóttir** árið 1940) og **Woody Vasulka** (fæddur **Bohuslav Vašulka** árið 1937 – 2019) eru brautryðjendur í vídeólist á heimsvísu. Þau hafa verið búsett um árabil í Bandaríkjunum þótt bæði séu íslenskir ríkisborgarar. Steina var fædd og uppalin í Reykjavík en sótti framhaldsnám í fiðluleik til Prag og dvaldist þar árin 1959 til 1965. Þar kynntist hún verðandi eiginmanni sínum, verkfræðingnum og kvikmyndagerðarmanninum Woody Vasulka. Árið 1968 fékk Woody íslenskan ríkisborgararétt og ári síðar voru þau búin að koma sér fyrir í New York, þar sem þeirra beið að taka virkan þátt í þróun hinnar alþjóðlegu vídeóbyltingar sem þá var í burðarliðnum. Árið 1971 stofnuðu þau The Kitchen í Greenwich Village, á Manhattan, þekktustu og virtustu margmiðlunarmiðstöð veraldar. Vorið 1973 yfirgáfu Steina og Woody New York-borg og settust að í Buffalo, þar sem þau gegndu prófessorsstöðu við SUNY, fyrstu háskóladeild heims í praktískum margmiðlunarfræðum. Árið 1980 fluttu þau suður til Santa Fe í Nýju-Mexíkó. Þann 16. október 2014 opnaði Vasulka stofa í Listasafni Íslands.

## Vasulka-stofan
Vasulka-stofa er miðstöð fyrir margmiðlunarlist á Íslandi, með megináherslu á varðveislu, rannsóknir og kynningu á verka- og heimildasafni Steinu og Woodys Vasulka. Vasulka-stofa er sett á stofn í samstarfi Listasafns Íslands og Vasulka Inc. og er undirdeild Listasafns Íslands. Með stofnun Vasulka-stofu beinir Listasafn Íslands athygli að varðveislu vídeólistar sem hefur hingað til skort upp á að hugað sé vel að. 

## Tenglar
* www.vasulka.org