open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mílanó

**Mílanó** (ítalska: *Milano*) er önnur stærsta borg Ítalíu, með um 1,4 milljón íbúa (2020) í hinu eiginlega sveitarfélagi en 4,2 milljónir á stórborgarsvæðinu. Hún er höfuðstaður samnefndrar sýslu og héraðsins Langbarðalands. Hún er gjarnan kölluð efnahagsleg höfuðborg landsins og þar er  kauphöll Ítalíu. Sagan segir að borgin hafi verið stofnuð af gallverskum ættflokki um 600 f.Kr.. Rómverjar nefndu hana *Mediolanum* eftir 200 f.Kr.

Heimssýningin Expo 2015 var haldin í borginni og Vetrarólympíuleikarnir árið 2026.

## Heiti
Mílanó var stofnuð af Göllum og hét þá *Medhelanon* sem merkir „miðslétta“. Nafnið varð *Mediolanum* á latínu. Um 60 gallórómverskar borgir báru sama nafn.

Í miðaldaíslensku er Mílanó kölluð Meilansborg eða Meinlangsborg.

## Íþróttir
### Knattspyrna
*AC Milan
*Inter Milan

## Tilvísanir
Innfeldi

**Innfeldi** (oft kallað **punkt-** eða **depilmargfeldi**) er tvílínulegur virki, sem skilgreindur er á vigurrúmi. Er ýmist táknuð með tveimur oddklofum, \langle a, b\rangle, eða með punkti, a \cdot b. Vigurrúm ásamt innfeldi er kallað innfeldisrúm.

## Skilgreining
Látum \mathbb{F} vera svið sem er annaðhvort rauntölusviðið \mathbb{R} eða tvinntölusviðið \mathbb{C}. Látum V vera vigurrúm yfir \mathbb{F}.

Innfeldi \langle\cdot,\cdot\rangle yfir vigurrúm V er skilgreint sem vörpun \langle\cdot,\cdot\rangle : V \times V \to \mathbb{F} þ.a. eftirfarandi skilyrði eru uppfyllt fyrir öll x, y, z \in V og a \in \mathbb{F}:

# \langle x,y\rangle = \overline{\langle y,x\rangle}
# \langle ax,y\rangle = a\langle x,y\rangle
# \langle x + y,z\rangle = \langle x,z\rangle + \langle y,z\rangle
# \langle x,x\rangle \in \mathbb{R} og \langle x,x\rangle \geq 0
# \langle x,x\rangle = 0 ef og aðeins ef x = 0

## Rauntalnarúm
Venjulega innfeldið á \mathbb{R}^n (n-vítt Evklíðskt rúm) er skilgreint þannig:
:a \cdot b = a_1b_1 + a_2b_2 + \cdots + a_nb_n = \sum^n_{k=1} a_k\cdot b_k, þar sem \mathbf{a} = (a_1, a_2, \cdots ,a_n) og \mathbf{b} = (b_1, b_2, \dots,b_n).

Einnig má finna innfeldi tveggja vigra með því að margfalda saman lengdir þeirra og kosínus af horninu milli þeirra:
:a \cdot b = \|a\|\|b\|\cos(\theta), þar sem \theta er hornið milli vigranna **a** og **b**.
Þá er maður í raun að ofanvarpa öðrum vigrinum á hinn og margfalda svo saman lengdir þeirra.

Innföldun er víxlin og dreifin aðgerð.

Algengt er að nota innfeldi til að finna horn milli tveggja vigra ef hnit þeirra eru þekkt. Það má gera svona:
:a \cdot b = \|a\|\|b\|\cos(\theta) = a_1b_1 + a_2b_2 + \cdots + a_nb_n \Rightarrow \cos(\theta) = {a_1b_1 + a_2b_2 + \cdots + a_nb_n \over \|a\|\|b\|}. Hér táknar \|a\| lengd vigursins **a**.

Mikilvægur eiginleiki innfelda er að innfeldi hornréttra vigra er núll. Það er auðvelt að sjá það því að þátturinn \cos(\theta) verður núll þegar \theta = 90^\circ + 180^\circ k þar sem k \in Z
Nýja-Delí

**Nýja-Delí** (hindí: *नई दिल्ली*) er þéttbýlt svæði innan stórborgarinnar Delí, aðsetur ríkisstjórnar Indlands og eitt þriggja sveitarfélaga sem mynda höfuðborgarsvæðið Delí.

## Höfuðborg Raj
Kalkútta var miðpunktur breskra áhrifa á Indlandi og var vettvangur höfuðstöðva Breska Austur Indíafélagsins. Samt sem áður hafði Delí verið höfuðborg mun lengur. Árið 1911 var því lýst yfir að Rajinn myndi flytja aðsetur sitt, og höfuðborgina þar með til Delí.

Nýja-Delí varð reist fyrir sunnan Delí sem oft er kölluð Gamla Delí. Samt sem áður eru margar fornar minjar sem tilheyrðu gömlum tíma innan Nýju-Delí. Stór hluti Nýju-Delí var skipulagður af Edwin Lutyens, sem vildi gera mikið úr mikilfengleik breska heimsveldisins. Rajpath - og Konungsvegur *Kingsway*- ná frá stríðsminnisvarðanum - nú Indlands hliðið að Landstjóra höllinni- Rashtrapati Bhavan á Raisina Hæðinni. Líkt og Washington og París, var borgin hönnuð til að slá gesti út af laginu með því valdi og krafti sem fælist í miðju ríkisins. 

Önnur viti um heimsmynd hönnuðanna má sjá þar sem þinghúsið er varla sjánlegt frá Rajpath, enda var ekki ætlunin að lýðræðið léki lausum hala á Indlandi.

## Sjálfstætt Indland og sjálfsstjórn
Er Indland varð sjálfstætt fékk Delí takmarkaða sjálfsstjórn. Árið 1956 varð Delí að bandalagssvæði. Árið 1991, voru lög um höfuðborgarsvæðið samþykkt sem fólu borgaryfirvöldum aukin völd, þó lögin kæmu ekki til framkvæmda fyrr en 1993.

## Ferðamannastaðurinn Nýja-Delí
Í Delí má finna margar stjórnsýslustofnanir, sendiráð sem og ýmsa sögulega staði. Meðal staða sem vert er að sjá má nefna Rashtrapati Bhawan, eitt sinn heimili landstjórans, Indlands hliðið, minnisvarði um látna Indverska hermenn sem féllu í Afghanstríðinu, Laxminarayan hofið, reist af Birla fjölskyldunni, Grafhýsi Humayun;

## Tilvísanir

## Tenglar
* Sveitarstjórnin í Nýju-Delí
Vestur-Landeyjahreppur

**Vestur-Landeyjahreppur** var hreppur í Landeyjum í Rangárvallasýslu, milli Hólsár og Affalls. 

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Vestur-Landeyjahreppur Hvolhreppi, Fljótshlíðarhreppi, Austur-Landeyjahreppi, Vestur-Eyjafjallahreppi og Austur-Eyjafjallahreppi undir nafninu *[[Rangárþing eystra]]*.
Vestur-Eyjafjallahreppur

**Vestur-Eyjafjallahreppur** var hreppur í austanverðri Rangárvallasýslu, milli Markarfljóts og Holtsóss. 
Hreppurinn varð til árið 1871 þegar Eyjafjallasveit var skipt í tvennt.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Vestur-Eyjafjallahreppur Austur-Eyjafjallahreppi, Hvolhreppi, Fljótshlíðarhreppi, Vestur-Landeyjahreppi og Austur-Landeyjahreppi undir nafninu *[[Rangárþing eystra]]*.
Penelope Lively

**Penelope Lively** (f. 17. mars, 1933) er egypskur rithöfundur og hefur skrifað bækur fyrir bæði börn og fullorðna. Hún hefur þrisvar sinnum komist á stutta listann yfir Booker-verðlaunin og vann þau einu sinni fyrir bókina *[[Moon Tiger]]*.

Hún fæddist í Kaíró og var alin upp í Egyptalandi áður en hún var send í heimavistarskóla á Englandi tólf ára að aldri. Hún nam samtímasögu við St Anne's háskólann í Oxford og settist um kyrrt á Englandi.

Penelope Lively náði fyrst árangri á ritvellinum með sögum fyrir börn og fyrsta bókin hennar 'Astercote var gefin út 1970. Síðan þá hefur hún gefið út margar barnabækur og hefur bæði unnið Carnegie verðlaunin og Whitbread verðlaunin fyrir bestu barnabókina.

Árið 1977 gaf hún út fyrstu bókina sína fyrir fullorðna og náði hún inn á stutta listann fyrir Booker-verðlaunin. Hún endurtók leikinn árið 1984 með bókinni *According to Mark*, og vann að lokum verðlaunin 1987 með *Moon Tiger*.

## Verk

### Barnabækur

* *Astercote* (1970)
* *The Whispering Knights* (1971)
* *The Driftway* (1972)
* *The Ghost of Thomas Kempe* (1973, hlaut Carnegie-verðlaunin)
* *The House in Norham Gardens* (1974)
* *Going Back* (1975)
* *Boy Without a Name* (1975)
* *A Stitch in Time* (1976, hlaut Whitbread-verðlaunin)
* *The Stained Glass Window* (1976)
* *Fanny's Sister* (1976)
* *The Voyage of QV66* (1978)
* *Fanny and the Monsters* (1978)
* *Fanny and the Battle of Potter's Piece* (1980)
* *The Revenge of Samuel Stokes* (1981)
* *Uninvited Ghosts and other stories* (1984)
* *Dragon Trouble* (1984)
* *Debbie and the Little Devil* (1987)
* *A House Inside Out* (1987)
* *Princess by Mistake* (1993)
* *Judy and the Martian* (1993)
* *The Cat, the Crow and the Banyan Tree* (1994)
* *Good Night, Sleep Tight* (1995)
* *Two Bears and Joe* (1995)
* *Staying with Grandpa* (1995)
* *A Martian Comes to Stay* (1995)
* *Lost Dog* (1996)
* *One, Two, Three...Jump!* (1998)

### Bækur fyrir fullorðna

* *The Road to Lichfield* (1977, tilnefnd til Booker-verðlaunanna)
* *Nothing Missing but the Samovar, and other stories* (1978, sigurvegari Southern Arts Literature verðlaunanna)
* *Treasures of Time* (1979, sigurvegari National Book verðlaunanna)
* *Judgement Day* (1980)
* *Next to Nature, Art* (1982)
* *Perfect Happiness* (1983)
* *Corruption, and other stories* (1984)
* *According to Mark* (1984, tilnefnd til Booker-verðlaunanna)
* *Pack of Cards, Stories* 1978-86 (1986)
* *Moon Tiger* (1987, sigurvegari Booker-verðlaunanna, tilnefnd til Whitbread-verðlaunanna)
* *Passing On* (1989)
* *City of the Mind* (1991)
* *Cleopatra's Sister* (1993)
* *Heat Wave* (1996)
* *Spiderweb* (1998)
* *The Photograph* (2003)

### Annað efni
* *The Presence of the Past: An introduction to landscape history* (1976)
* *Oleander, Jacaranda: a Childhood Perceived* (1994)
* *A House Unlocked* (2001)

## Tenglar
* Vefsíða rithöfundarins 
* 1988 viðtal Don Swaim við Penelope Lively
Hvolhreppur

**Hvolhreppur** var hreppur í Rangárvallasýslu miðri, austan Eystri-Rangár. 

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Hvolhreppur  Fljótshlíðarhreppi, Vestur-Landeyjahreppi, Austur-Landeyjahreppi, Vestur-Eyjafjallahreppi og Austur-Eyjafjallahreppi undir nafninu *[[Rangárþing eystra]]*.
Fljótshlíðarhreppur

**Fljótshlíðarhreppur** var hreppur í Rangárvallasýslu, kenndur við sveitina Fljótshlíð. 

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Fljótshlíðarhreppur Hvolhreppi, Vestur-Landeyjahreppi, Austur-Landeyjahreppi, Vestur-Eyjafjallahreppi og Austur-Eyjafjallahreppi undir nafninu *[[Rangárþing eystra]]*.
County Dublin

**Dyflinnarsýsla** (Írska *Contae Bhaile Átha Cliath*, enska *County Dublin*) er sýsla á Írlandi. Í henni er Dyflinn, höfuðborg Írska lýðveldisins. Dyflinnarsýsla er í Leinster-héraði. Í raun er réttara er að segja **Dyflinnarsvæðið** eða jafnvel **Dyflinnaramt** en Dyflinnarsýsla, þar sem að sýslunni er skipt upp í fjórar aðrar sýslur: Dyflinn (borgin), Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal og Suður-Dublin.
County Galway

**Galway-sýsla** (Írska: *Contae na Gaillimhe*, enska: *County Galway*) er sýsla á vesturströnd Írlands. Hún er í Connacht-héraði.
County Leitrim

**Leitrim-sýsla** (Írska: *Contae Liatroma*, enska: *County Leitrim*) er sýsla á Írlandi. Hún er í Connacht-héraði. Nafn (*Liatroma*) þess er komið úr írsku: *Liath Druim*, sem þýðir *grár hryggur*.
County Mayo

**Mayo-sýsla** (Írska: Contae Mhaigh Eo, enska: County Mayo) er sýsla á vesturströnd Írlands, í Connacht-héraði.
County Roscommon

**Roscommon-sýsla** (Írska: *Contae Ros Comáin*, enska: *County Roscommon*) er sýsla í miðju Írlandi, í Connacht-héraði.
Frankfurt (aðgreining)

**Frankfurt** er nafn tveggja borga í Þýskalandi:
* Frankfurt am Main í Hessen
* Frankfurt (Oder) í Brandenburg
County Sligo

**Sligo-sýsla** (Írska: *Contae Shligigh*, enska: *County Sligo*) er sýsla á Írlandi, í Connacht-héraði. Nafnið *Shligigh* eða *Sligeach* merkir „svæði þakið skeljum“.
County Clare

**Clare-sýsla** (Írska *Contae an Chláir*, enska *County Clare*) er sýsla á Írlandi, í Munster-héraði.
Bill Bryson

**William „Bill“ McGuire Bryson** (8. desember 1951) er bandarískur blaðamaður og metsölubókahöfundur sem hefur ritað gamansamar ferðabækur auk bóka um enska tungu og sagnfræði. Hann fæddist í Des Moines í Iowa og lærði við Drake-háskóla en hætti 1972 eftir að hafa ákveðið að ferðast um Evrópu í fjóra mánuði. Hann fór svo aftur til Evrópu ári síðar, þá í slagtogi við gamlan menntaskólafélaga, Stephen Katz að nafni (síðar kom í ljós að það er ekki hans raunverulega nafn), en hann tók líka þátt í ferðalagi Bryson í bókinni *A Walk in the Woods*. Hann skrifar um reynslu sína af þessum ferðalögum í formi endurupplifana í bók sinni *Neither Here Nor There*, þar sem hann skrifar um svipað ferðalag sem hann fór tuttugu árum síðar.

Hann hefur unnið hjá dagblöðunum *[[The Times]]* og *[[The Independent]]*. Hann hætti blaðamennsku 1987. Hann hefur búið í Bretlandi (þar sem hann hitti konuna sem hann síðar giftist) og í Bandaríkjunum til skiptis. Hann býr nú í Bretlandi. Hann hlaut Aventis-verðlaunin fyrir vísindarit 2004 fyrir metsölubókina *[[Stiklað á stóru um næstum allt]]* (*A Short History of Nearly Everything*). Hann var heiðursrektor Háskólans í Durham frá 2005 til 2011.

## Bækur eftir Bryson
### Ferðabækur
* *The Palace Under the Alps and Over 200 Other Unusual, Unspoiled, and Infrequently Visited Spots in 16 European Countries* (1985)
* *The Lost Continent: Travels in Small-Town America* (1989)
* *Neither Here Nor There: Travels in Europe* (1991)
* *Notes from a Small Island* (1995) (gerð að sjónvarpsþáttum fyrir Carlton Television árið 1998)
* *A Walk in the Woods: Rediscovering America on the Appalachian Trail* (1998) (ásamt Stephen Katz)
* *I'm a Stranger Here Myself: Notes on Returning to America After Twenty Years Away* (í Bandaríkjunum) / *Notes From a Big Country* (breska útgáfan) (1998)
* *In a Sunburned Country* (í Bandaríkjunum) / *Down Under* (breska útgáfan) (2000) (ferðir um Ástralíu)
* *Bill Bryson's African Diary* (2002) (ferðalög í Afríku)
* *The Road to Little Dribbling* (2015)

### Bækur um tungumál
* *The Mother Tongue: English and How it Got That Way* (1990)
* *Made In America|Made in America: An Informal History of the English Language in the United States* (1994)
* *Bryson's Dictionary of Troublesome Words* (2002)

### Vísindasaga/sagnfræði
* *A Short History of Nearly Everything* (2003)
* *At Home: A Short History of Private Life* (2010)
* *One Summer: America, 1927* (2013)
* *The Body: A Guide for Occupants* (2019)
* *The Secret History of Christmas* (2022)

### Ævisögur
* *The Life and Times of the Thunderbolt Kid* (2006)
* *Shakespeare: The World as Stage* (2007)

## Tenglar
* Um Bill Bryson á vef Random House
County Cork

**Cork-sýsla** (Írska *Contae Chorcaí*, enska *County Cork*) er suðvestasta og stærsta sýsla Írlands, staðsett í Munster-héraði. Oft er hún kölluð „sýsla uppreisnarsegganna“ (e. “The Rebel County”), en það stafar af því að hún tók afstöðu gegn Breska heimsveldinu í flestum deilum sem komu upp. Cork er þekkt fyrir Blarney-steininn og bæinn Cobh (áður Queenstown), síðasta viðkomustað Titanic og höfnin sem um ein milljón írskra vesturfara fór frá á leið til Bandaríkjanna, Ástralíu, Nýja Sjálands, Kanada eða Suður-Afríku. Höfuðstaður sýslunar er samnefnd, Cork, sem er næststærsta borg írska lýðveldisins og höfuðstaður héraðsins Munster. Nafnið *Chorcaí*, eða *Corcaigh*, merkir *mýri*, en borgin Cork er byggð á miklu mýrarsvæði nálægt ánni Lee.

Áður fyrr var Cork-sýslu skipt í tvennt, en hinn hlutinn, sem vestari var, hét Desmond-sýsla.

## Tungumál
Í Cork-sýslu eru tvö Gaeltacht svæði, þ.e. svæði þar sem írska er töluð sem aðalmál. Þau heita Múscraí (Muskerry), í norðurhluta sýslunar, og Oileán Chléire (Cape Clear), eyja í vesturhluta sýslunar sem ferja gengur til.

Mjög sérstæð mállýska írsku er töluð í Cork, kölluð Munster-írska. Hún er frábrugðin þeirri írsku sem töluð er í Connacht og Ulster bæði í framburði, hljóðkerfi og orðaforða. Dæmi:

* *in aon chur* (aðrar málýskur: *ar chor ar bith*; merkir „hvað sem því líður“)
* *fé* (aðrar málýskur: *faoi*; merkir „undir“)
* *Gaelainn* (aðrar málýskur: *Gaeilge*; merkir „írska“ (tungumálið))
* *ná* (aðrar málýskur: *nach*; merkir „[það er] ekki“)
Desmond-sýsla

**Desmond-sýsla** var eitt sinn sýsla á Írlandi, við suðvesturströnd Írlands, þar sem nú eru Cork og Kerry sýslur, en henni var skipt upp árið 1606.

Desmond er írskt nafn komið af „Deas-Mumhan“, sem þýðir Suður-Munster - önnur svæði báru svipuð nöfn, til dæmis Thomond (*Tuaidh-mhuman*, Norður-Munster), Ormond (*Oir-Mumhan*, Austur-Munster) og Iarmond (*Iarmumhan*, Vestur-Munster).

Nafnið Desmond var notað eftir 14. öld til þess að vísa til svæðis sem MacCarthy Môr, höfðingjar MacCarthy ættarinnar, réðu yfir, en þeir töldu sig konunga Munster og jarla Desmonds. Yfirráðasvæði MacCarthy Môr var sunnan og vestan við borgina Cork.

Síðasti almennt viðurkenndi beri titilsins MacCarthy Môr var Florence MacCarthy (1560-1640), en eftir handtöku hans árið 1601 var lávarðardæmi MacCarthy ættarinnar lagt niður og landinu skipt milli enskra landnema og írskra landeiganda. Þó hafa verið yfirlýstir höfðingjar MacCarthy ættarinnar með hléum fram til dagsins í dag, en fram til ársins 1999 báru þeir titilinn „prionca na Desmond“ (prinsinn af Desmond), en þá var öllum erfðatitlum opinberlega lagt niður. Á miðöldum var frönsku nafnbótinni „duc de Clancarthy“ — *hertogi MacCarthy ættarinnar* — bætt við meðan Írland og Frakkland voru í stríði við Breta.

Vafi leikur á því hver er núverandi Môr MacCarthy ættarinnar, en eftir að Terence Francis MacCarthy var sviptur embætti hafa ýmsir aðilar gert tilkall til embættisins með mis-vafasömum hætti.
Fimmta ráðuneyti Ólafs Thors

**Fimmta ráðuneyti Ólafs Thors** (stundum kallað **Viðreisnarstjórnin**) var ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Alþýðuflokksins sem sat við völd á Íslandi frá 1959 til 1971. Markmiðið með stjórnarmynduninni var að reisa við efnahag landsins. Nafngiftin kom til eftir að ríkisstjórnin gaf út ritið *Viðreisn* árið 1960.

Forsætisráðherrar Viðreisnarstjórnarinnar voru formenn Sjálfstæðisflokksins; Ólafur Thors til 1963, Bjarni Benediktsson til 1970 og Jóhann Hafstein til 1971. Utanríkisráðherrar Viðreisnarstjórnarinnar voru Guðmundur Í. Guðmundsson, varaformaður Alþýðuflokksins 1954-1965, til 1965 og Emil Jónsson formaður Alþýðuflokksins 1956-1968. Forsetar Sameinaðs Alþingis voru Friðjón Skarphéðinsson til 1963 og Birgir Finnsson, báðir þingmenn Alþýðuflokksins.

Frá 14. september 1961 til 1. janúar 1962, gengdi Bjarni störfum forsætisráðherra í veikindaorlofi Ólafs, Jóhann Hafstein leysti Bjarna af hólmi sem dóms- og kirkjumálaráðherra og heilbrigðis- og iðnaðarmálaráðherra. 10. júlí 1970 lést Bjarni Benediktsson í eldsvoða á Þingvöllum og tók Jóhann Hafstein við sem forsætisráðherra.

Ýmsir töluðu um nýja viðreisnarstjórn þegar Viðeyjarstjórnin var mynduð 1991 af Sjálfstæðisflokki og Alþýðuflokki.

## Verk
Viðreisnarstjórnin markaði upphaf álvæðingar landsins með stofnun Íslenska álfélagsins, ÍSAL, 1966 í Straumsvík. Viðreisnarstjórnin vann að heimkomu handritanna. Ríkissjónvarpinu var komið á fót af Viðreisnarstjórninni. Viðreisnarstjórnin glímdi við afleiðingar Síldarhvarfsins. Ísland gerðist aðili að EFTA í tíð Viðreisnarstjórnarinnar. Viðreisnarstjórnin hélt þingmeirihluta sínum í tvennum þingkosningum, 1963 og 1967.

## Ráðherrar Viðreisnarstjórnarinnar
Amhrán na bhFiann

**Amhrán na bhFiann** (*Söngur hermannsins*) er þjóðsöngur Írlands. Nafn þess er borið fram *ó-rán na vían*. Það er einnig þekkt sem **A Soldiers song** eða einfaldlega þjóðsöngur Írlands (*Amhrán Náisiúnta na hÉireann*). 

## Söngtexti
### [[Írska]]
:Sinne Fianna Fáil
:Atá fé gheall ag Éirinn,
:Buíon dár slua
:Thar toinn do ráinig chugainn,
:Fé mhóid bheith saor.
:Seantír ár sinsear feasta
:Ní fhágfar fén tiorán ná fén tráill
:Anocht a théam sa bhearna bhaoil,
:Le gean ar Ghaeil chun báis nó saoil
:Le gunna scréach faoi lámhach na bpiléar
:Seo libh canaidh Amhrán na bhFiann. 

### [[Enska]]
:Soldiers are we
:whose lives are pledged to Ireland;
:Some have come
:from a land beyond the wave.
:Sworn to be free,
:No more our ancient sireland
:Shall shelter the despot or the slave.
:Tonight we man the *bhearna bhaoil* 2
:In Erin's cause, come woe or weal;
:'Mid cannons' roar and rifles' peal,
:We'll chant a soldier's song.

## Hljóðskrár
* MIDI file  7.6 KB simple sequence
* MP3 file 1 MB anthem played by the Army Band
* RealMedia file 3.9 MB audio-visual as used on RTE television in the 1980s/90s
Atlanta

**Atlanta** er höfuðborg bandaríska fylkisins Georgíu. Íbúar borgarinnar eru um 499 þúsund í borginni sjálfi, en á ef samliggjandi byggðarlög eru tekin með er íbúatalan um 6,4 milljónir. Borgin er meðal annars þekkt fyrir mikinn fjölda af kirkjum (enda hún einskonar höfuðborg Biblíubeltisins svokallaða) og fyrir að vera stofnstaður ýmissa stórfyrirtækja. Sem dæmi um slík fyrirtæki má nefna Coca-Cola fyrirtækið, United Parcel Service (sem var reyndar stofnað í aðliggjandi borg) og CNN. Ólympíuleikarnir voru í borginni árið 1996.

## Íþróttir
*Atlanta Hawks, körfubolti (NBA)
*Atlanta Dream, körfubolti (WNBA)
## Tilvísanir

## Tenglar
*
Rafeindahýsing

**Rafeindahýsing** eða **rafeindaskipan** er líkan úr atómfræði, sem lýsir stöðu rafeinda í frumeindum á þann hátt að þær raðast eftir sérstökum reglum á svo kölluð **rafeindahvel** (einnig kölluð *rafeindahvolf* eða *rafeindasvigrúm*) og *undirhvolf*. Innbyrðist staða rafeindanna ræðst af fjórum skammtatölum:
* aðalskammtatölu
* aukaskammtatölu
* spunatölu og
* svigrúmstölu .

Eðlis- og efnafræðingar beita skammtafræði, þ.m.t. bylgjujöfnum Schrödingers, til að lýsa rafeindaskipaninni með stærðfræðilegum aðferðum. Almennt er rafeindasvigrúm túlkað sem svæði þar sem líkindi eru á að finna rafeind(ir) sem eru á hreyfingu umhverfis frumeindakjarnann.

Til að gera grein fyrr stöðu þeirra er notaður sérstakur ritháttur, númer hvers hvolfs er ritað ásamt bókstaf sem táknar númer undirhvolf þess hvolfs, fjöldi rafeinda á því undirhvolfi er svo ritaður sem hávísir: 1s2 er lesið „tvær rafeindir á fyrsta undirhvolfi fyrsta hvolfs“ (til að tákna undirhvolfin eru bókstafirnir s, p, d, f og g notaðir, hvolf númer *n* er með *n* undirhvolf).

Jónin Cl- er með átján rafeindir sem raðast þá svona á hvolfin: **1s<sup>2</sup> 2s<sup>2</sup> 2p<sup>6</sup>** 3s2 3p6 þar sem *p* er annað undirhvolf á gefnu hvolfi.  Til styttingar má rita næsta eðalgas á undan í hornklofa og rita svo stöðu hinna rafeindanna (rafeindahýsing neons er rituð **1s<sup>2</sup> 2s<sup>2</sup> 2p<sup>6</sup>**  og er upphaf allra efna sem koma í næstu lotum fyrir neðan í lotukerfinu eins og því hægt að nota þetta sem styttingu): [Ne] 3s2 3p6.

Hálffyllt eða fyllt d-undirhvolf er orkulægra heldur en þegar vantar eina rafeind upp á að það sé fyllt eða hálffyllt, og tekur það því rafeind frá næsta s-undirhvolfi.
Eyjafjallasveit

**Eyjafjallasveit** var hreppur í austanverðri Rangárvallasýslu, milli Markarfljóts og Jökulsár á Sólheimasandi.

Hreppnum var skipt í tvennt árið 1871, í Vestur- og Austur-Eyjafjallahrepp. Lágu hin nýju hreppamörk um Holtsós og Steinafjall.
Frá 2002 hefur sveitin verið hluti Rangárþings eystra.
Cork

**Cork** (írska: *Corcaigh*) er næststærsta borg Írska lýðveldisins. Hún er miðstöð stjórnsýslu og stærsta borg Cork-sýslu og sú stærsta í Munster-héraði. Borgin liggur á suðurströnd Írlands.

Í gegnum borgina rennur fljótið Lee og stendur hluti miðborgarinnar á eyju í fljótinu. Fljótið rennur síðan í gegnum Lough Mahon og loks í Cork-höfn, sem er með stærstu náttúrulegu höfnum í heimi og ein mikilvægasta höfn Írlands. Innan borgarmarkanna bjuggu 222.000 árið 2019.

Nafnið Cork er dregið af írska orðinu „corcaigh“ sem er þolfall orðsins „corcach“, sem þýðir mýrlendi. Orðið *corcach* kemur fyrir í mörgum staðarheitum á Írlandi, t.d. í Corkey (einnig „Corcaigh“) í Antrim-sýslu, Ballincurrig („Baile an Churraigh“) í Cork-sýslu og Kilcurry („Cill an Churraigh“, *kirkja mýrarinnar*) í Louth-sýslu.

Cork hefur í sögu Írlands verið þekkt fyrir sjálfstæði sitt, allt frá víkingaöld að írska borgarastríðinu, og það hefur áunnið henni gælunafnið „sýsla uppreisnarseggjanna“ (e. *Rebel County*). Algengt er að íbúar borgarinnar kalli hana „hina sönnu höfuðborg Írlands“ (þar sem Dyflinn hefur lengst af verið vígi erlendra áhrifa).
Dyrhólahreppur

**Dyrhólahreppur** var hreppur sunnan Mýrdalsjökuls, vestast í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Dyrhóla.

Upphaflega náði hreppurinn frá Jökulsá á Sólheimasandi í vestri að Blautukvísl á Mýrdalssandi í austri, en árið 1887 var honum skipt í tvennt. Hét vestari hlutinn áfram *Dyrhólahreppur* en sá eystri Hvammshreppur. Lágu mörk hreppanna um Dyrhólaós, Brandslæk og Búrfell.  Hrepparnir tveir sameinuðust á ný 1. janúar 1984, þá undir nafninu *[[Mýrdalshreppur]]*.
Mariano Rumor

**Mariano Rumor** (16. júní 1915 – 21. janúar 1990) var ítalskur stjórnmálamaður, meðlimur í Kristilega demókrataflokknum og forsætisráðherra Ítalíu nokkrum sinnum. Hann var frá Venetó á Norður-Ítalíu og hóf þátttöku í stjórnmálum sem þátttakandi í stjórnarskrárþinginu 1946 þegar ný stjórnarskrá Ítalíu var samin. 

Rumori barðist einkum fyrir hagsmunum og auknum áhrifum kaþólsku kirkjunnar á stjórnmálasviðinu (sem var hluti af stefnu kirkjunnar eftir að Leó XIII páfi gaf út páfabréfið *[[Rerum novarum]]* 15. maí 1891). Hann var þekktur sem „*pio Mariano*“ („Mariano hinn trúaði“), en kirkjan hafði mikil áhrif á mikið fylgi flokksins í héraði Rumors. Hann þótti líka minna eilítið á prest, var hæglátur og lágmæltur.

1948 var hann kjörinn á þing. Hann varð aðstoðarráðherra 1958 og innanríkisráðherra árið 1961. Hann varð fyrst forsætisráðherra 1968 til 1970. 

1972 varð hann aftur innanríkisráðherra og varð skotmark stjórnleysingja sem varpaði sprengju inn í lögreglustöðina í Mílanó þar sem hann var við minningarathöfn með þeim afleiðingum að fjórir létust. Síðar komu í ljós tengsl sprengjumannsins við nýfasista og blóðbaðið á lögreglustöðinni í Mílanó varð eitt af þeim dæmum sem menn nefndu um hryðjuverk hægrisinnaðra öfgahópa til að skapa ótta við kommúnista á *[[blýárin|blýárunum]]*.

1973 til 1974 var Rumor aftur forsætisráðherra og leiddi tvær vinstri-miðjustjórnir. 1976 blandaðist hann í Lockheed-hneykslið. Hann reyndist síðar saklaus, en málið hafði mjög neikvæð áhrif á stjórnmálaferil hans. Innan hans eigin flokks og meðal þeirra sem studdu aukin áhrif kirkjunnar var honum ýtt til hliðar. 1979 var hann kjörinn í öldungadeildina.
Giovanni Goria

**Giovanni Giuseppe Goria** (30. júlí 1943 – 21. maí 1994) var ítalskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Ítalíu stutt skeið frá 1987 til 1988.

Hann hóf þátttöku í sveitarstjórnarmálum og gekk í kristilega demókrataflokkinn. Hann var kosinn á þing árið 1976, varð aðstoðarráðherra 1981 og fjármálaráðherra 1982 til 1987 í ríkisstjórnum Bettino Craxi og Amintore Fanfani.

Eftir kosningarnar 1987 varð Goria forsætisráðherra, sá yngsti í sögu lýðveldisins, þótt hann þætti ekki þungavigtarmaður í stjórnmálum. Hann sagði af sér eftir að þingið felldi fjárlagafrumvarp stjórnar hans 1988.

Hann var kosinn á Evrópuþingið 1989 og varð síðan landbúnaðarráðherra 1991. Hann flækist í spillingarrannsóknina kringum *[[Mani pulite]]* 1993 og sagði af sér ráðherraembætti í kjölfarið á ásökunum um mútuþægni, en mál hans var enn til rannsóknar þegar hann lést.
Risaeðlur

**Risaeðlur** (fræðiheiti *Dinosauria*) voru hryggdýr sem drottnuðu yfir landrænu vistkerfi jarðar í meira en 160 milljón ár. Þær komu fyrst fram á sjónarsviðið fyrir um 230 milljónum ára. Í lok krítartímabilsins, fyrir 65 milljónum ára, varð hamfaraatburður sem olli útdauða þeirra og þar með endalokum yfirráða þeirra á landi. Fuglar nútímans eru taldir beinir afkomendur risaeðlanna. 

Allt frá því að leifar fyrstu risaeðlunnar fundust á 19. öld hafa steingerðar beinagrindur þeirra dregið að sér mikla athygli á söfnum um víða veröld. Risaeðlur eru orðnar hluti af heimsmenningunni og ekkert lát virðist á vinsældum þeirra, sér í lagi á meðal barna. Fjallað hefur verið um þær í metsölubókum og kvikmyndum á borð við *[[Júragarðurinn|Júragarðinn]]*, og nýjustu uppgötvanir um risaeðlur birtast reglulega í fjölmiðlum. 

Enska orðið *dinosaur* er einnig notað óformlega til að lýsa hvers kyns forsögulegum skriðdýrum eins og *pelycosaur Dimetrodon*, hinum vængjaða *pterosaur*, og vatnaskriðdýrunum (*ichthyosaur)*, svaneðlu (*plesiosaur dolichodeirus)* og mosaeðlu (*mosasaur*), þrátt fyrir að ekkert þeirra sé í raun risaeðla.

## Tengt efni
* Listi yfir risaeðlur

## Tengill
* 
* 
* Vefsíða á íslensku um risaeðlur 
* ''Risaeðlur - latnesk og íslensk heiti''; Náttúrufræðingurinn 2009
Hvarf (jarðfræði)

:*Þessi grein er eingöngu um jarðfræðihugtakið *hvarf*. Sjá greinina um [[Hvarf (Grænland)]].*

**Hvarf** er árlag af seti eða setbergi. 

Hvarf er komið af sænska orðinu *varv* sem vísar til hringrásar, í lögum. Hugtakið birtist fyrst sem *Hvarfig lera* (hvarfleir) á fyrsta korti jarðfræðistofnunar Svíþjóðar árið 1862. Upphaflega var hvarf notað til að lýsa aðskildum hlutum árlaga í seti jökulvatna, en á jarðfræðiþinginu árið 1910, lagði sænski jarðfræðingurinn Gerard De Geer (1858-1943) fram nýja skilgreiningu þar sem hvarf lýsir öllu seti sem verður til á einu ári. Nýlegri skilgreiningar eins og *árlag*, eru sambærileg við hvarf. 

Af öllum hringrásarferlum sem lýst er í jarðfræði, eru hvörf einna mikilvægust og sérlega mikilvæg til rannsókna á fornloftslagsbreytingum. Hvörf eru meðal smæstu eininga sem þekkjast innan jarðlagafræðinnar.
Baltimore

**Baltimore** er stærsta borg Marylandríkis í Bandaríkjunum. Hún liggur miðsvæðis í fylkinu, milli Patapsco árinnar og Chesapeake flóans. Borgarhlutinn er oftast kallaður Baltimore-borg sem greinir hana frá aðliggjandi Baltimore-sýslu. 

Íbúar borgarinnar sjálfrar voru 585.708 árið 2020 en á Baltimore-Washington stórborgarsvæðinu svonefnda eru taldar búa tæplega tíu milljónir manna. Borgin er ein mikilvægasta hafnarborg Bandaríkjanna og hefur verið það síðan á 19. öld þegar næstflestir innflytjendur til Bandaríkjanna komu um hana. Þá var hún einnig næststærsta borg landsins.

## Saga
Baltimore byrjaði að byggjast 1729. Baltimore er stærsta hafnarsvæði mið-Bandaríkjanna og er nær mörkuðum miðvesturríkjanna en nokkur önnur hafnarborg á austurströndinni.  Inner harbor svæði borgarinnar var eitt sinn ein helsta gátt innflytjenda til Bandaríkjanna og stór iðnaðarborg.  Eftir að iðnaður lagðist mikið til niður í borginni þá breyttist efnahagur borgarinnar yfir í meiri þjónustu en iðnað. 

Íbúar borgarinnar sjálfrar voru árið 2010 620.961 en á Baltimore-Washington stórborgarsvæðinu svonefnda eru taldar búa um 8,4 milljónir manna.. Borgin er ein mikilvægasta hafnarborg Bandaríkjanna og hefur verið það síðan á 19. öld þegar næstflestir innflytjendur til Bandaríkjanna komu um hana. Íbúafjöldi hefur þó dregist saman um þriðjung síðan 1950 er íbúafjöld náði hámarki sínu. Á Baltimore svæðinu búa um 2,7 milljónir manna samkvæmt opinberum tölum árið 2010. Baltimore er 21. stærsta borg landsins.

Borgin er nefnd eftir Lord Baltimore, meðlimi á írsku lávarðadeildinni og upphafsmanni Maryland nýlendunnar. Baltimore er ensk útgáfa írska-gelíska frasans Baile an Tí Mhóir, sem þýðir ‚Borg hins stóra húss‘. Ekki skal rugla borgarnafninu saman við Baltimore, í Cork sýslu á Írlandi sem er nefnd Dún na Séad.

## Tilvísanir

## Tenglar
* City of Baltimore official website
* Visit Baltimore – official Destination Marketing Organization
* Baltimore City Maps , historic maps at the Sheridan Libraries.
Bangkok

**Bangkok** (taílenska: **Krung Thep**, ****) er höfuðborg og stærsta borg Taílands. Árið 2010 var íbúafjöldi hennar 8.249.117. Borgin er staðsett á austurbakka Chao Phraya ár stuttu áður en hún rennur út í Taílandsflóa.

Hún var í upphafi hafnar- og viðskiptamiðstöð undir stjórn þáverandi höfuðborgar (sem hét Ayutthaya) og hét þá Bang Makok. Þegar þáverandi höfuðborg féll í hendur Búrma árið 1767 var höfuðborgin flutt á vesturbakka árinnar og var þar þangað til Rama I konungur byggði kastala sinn á austurbakkanum og endurnefndi borgina Krung Thep (sem þýðir Borg englanna). Í dag á nafnið Bangkok opinberlega aðeins við um lítinn hluta borgarinnar en er enn notað á vesturlöndum yfir hana alla. Bangkok er mjög fjölþjóðleg borg, með mikið af innflytjendum. Talið er að 50% íbúa borgarinnar eigi ættir sínar að rekja til Kína. Bangkok er efnahagsleg miðstöð Taílands, þar eru allir helstu bankar landsins með höfuðstöðvar og flestra annarra stórfyrirtækja landsins. Ímynd borgarinnar á vesturlöndum er þó oft ansi neikvæð þar sem hún er þekkt fyrir að vera mikil miðstöð ólöglegra útgáfa á tónlist, kvikmyndum og öðru höfundaréttarvörðu efni.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Bangkok - austurlenzk síkjaborg''; grein í Tímanum 1968
Austin (Texas)

**Austin** er höfuðborg Texas-fylkis í Bandaríkjunum og stjórnarsetur Travis-sýslu. Austin stendur í miðju Texas-fylki við Coloradoá og innan borgarmarkanna eru þrjú manngerð stöðuvötn, en það eru *Town Lake*, *Lake Austin*, og *Lake Walter E. Long*. Árið 2023 var áætlaður íbúafjöldi Austin 979.882 manns og telst því vera fjórða stærsta borg fylkisins. Íbúafjöldi höfuðborgarsvæðis Austins (Austin–Round Rock) reiknast vera um 1,5 milljónir manns og samkvæmt íbúatölfræði þá er *Austin-Round Rock* það borgarsvæði í Bandaríkjunum sem er í hvað örustum vexti. 

Byggð hófst hér, að talið er, árið 1835 og var byggðarlaginu í fyrstu gefið nafnið *Waterloo* árið 1837. Það var svo tveimur árum síðar sem Mirabeau B. Lamar nefndi borgina eftir Stephen F. Austin; hún var þá orðin hluti af Lýðveldinu Texas. 

Texasháskóli er hjartað í borgarlífinu og það er meðal annars honum að þakka að ýmis tæknifyrirtæki eru með mikilvægar starfsstöðvar í borginni (meðal annars IBM, Apple og Samsung). Austin hefur vegna þessa stundum verið kölluð *Silikonhæðir* (Silicon Hills).

Í borginni eru fleiri staðir til tónlistarflutnings að höfðatölu en í nokkurri annarri bandarískri borg, enda er borgin stundum nefnd *The Live Music Capital of the World* eða *Höfuðborg lifandi tónlistar alls heimsins*.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Hvammshreppur (V-Skaftafellssýslu)

**Hvammshreppur** var hreppur sunnan Mýrdalsjökuls, vestan til í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Hvamm.

Hreppurinn varð til árið 1887 úr eystri hluta Dyrhólahrepps þegar þeim hreppi var skipt í tvennt. Lágu hin nýju hreppamörk um Dyrhólaós, Brandslæk og Búrfell. Hrepparnir tveir sameinuðust á ný 1. janúar 1984, þá undir nafninu *[[Mýrdalshreppur]]*.
Kúrsk

**Kúrsk** (rússneska: **Курск**) er borg í Mið-Rússlandi. Árið 2002 bjuggu þar um 400 þúsund manns. Fyrsta skráða heimildin um Kúrsk er frá árinu 1032. Kúrsk var fyrst nefnd sem einn af Severísku bæjunum af Ígor fursta í ritinu *[[Sagan af herför Ígors]]* (*Слово о пълку Игоревѣ*). Svæðið er þekkt fyrir að vera ríkt af járni, en það er einnig ein af stærstu járnbrautarstöðvum Suðvestur-Rússlands. Allnokkrir háskólar eru í borginni, þar á meðal læknaskóli og tækniháskóli.

## Stríðsátök
Í seinni heimsstyrjöldinni var í grennd við borgina háð mesta og blóðugasta skriðdrekaorrusta sögunnar, sem stóð frá 4. til 20. júlí 1943. Orrustan var milli herja Sovétmanna og Þjóðverja, en Sovétmenn höfðu betur, þó þeir hafi ekki gjörsigrað Þjóðverja. (Sumir sagnfræðingar telja að úrslitin hafi verið jafntefli). Eftir orrustuna misstu Þjóðverjar frumkvæðið á austurvígstöðvunum og höfðu ekki framar bolmagn til að hefja nýja sókn þar. Þeir neyddust því smám saman að hörfa jafnframt því sem sókn Sovétmanna vestur á bóginn þyngdist.

Í stríði Rússlands og Úkraínu voru gerðar loftárásir á borgina árið 2024 þegar Úkraínumenn réðust inn í héraðið.

## Heimildir
* 
*
Internasjónalinn

**Alþjóðasöngur verkalýðsins** eða Internasjónalinn, (oft uppnefndur **Nallinn** á íslensku. Hét upphaflega á frönsku, *l'Internationale*) er þekktasti söngur jafnaðarmanna og kommúnista, og er með auðþekkjanlegustu lögum heims. Upphaflega textann skrifaði Eugène Pottier árið 1870, en lagið samdi Pierre Degeyter árið 1888 (textinn var upphaflega saminn við La Marseillaise).

Internasjónalinn varð eins konar einkennissöngur alþjóðlegu sósíalistahreyfingarinnar á seinni hluta nítjándu aldar, og hefur að nokkru haldið því hlutverki. Hann var notaður sem þjóðsöngur Sovétríkjanna frá 1917 til 1944. Sveinbjörn Sigurjónsson þýddi Internasjónalinn á íslensku.

## Tilvísanir
Hosni Mubarak

**Múhameð Hosni Said Mubarak** (arabíska : محمد حسنى سيد مبارك ) (fæddur 4. maí 1928, látinn 25. febrúar 2020), almennt þekktur undir nafninu **Hosni Mubarak** (arabíska: حسنى مبارك ) var fjórði forseti Egyptalands frá 14. október 1981 til 11. febrúar 2011 en hann sagði af sér í kjölfar mikilla mótmæla.

Mubarak var útnefndur varaforseti Egyptalands eftir að hafa klifrað upp metorðastigann í egypska flughernum. Hann tók við forsetastóli af Anwar Sadat eftir að sá síðarnefndi var myrtur af öfgamönnum í kjölfar friðarsamkomulags hans við Ísrael.

Embætti forseta Egyptalands er almennt talin valdamesta staða í Arabaheiminum. Mubarak hélt fast um stjórnartaumana allan feril sinn í embætti en leyfði þó lýðræðislegar kosningar í landinu.

Eftir að Mubarak var steypt af stóli var hann handtekinn og ákærður fyrir ýmsa glæpi, meðal annars fyrir að hafa beitt forsetavaldi sínu til að láta myrða fólk í byltingunni 2011. Mubarak dvaldi undir ströngu eftirliti í fangelsum og hersjúkrahúsum næstu árin en var loks sýknaður og endanlega látinn laus árið 2017. Mubarak lést á sjúkrahúsi í Kaíró árið 2020. 

## Tilvísanir
Monica Lewinsky

**Monica Lewinsky** (fædd 23. júlí 1973 í San Francisco, Kaliforníu) var lærlingur í Hvíta húsinu  og Pentagon. Hún öðlaðist heimsfrægð þegar upp komst um samband hennar og Bill Clinton, sem þá var forseti Bandaríkjanna. Samband hennar og forsetans komst í sviðsljósið 1998 þegar vinkona Monicu lét Kenneth Starr, saksóknara, fá hljóðupptöku af símtölum þeirra. Fyrir utan fjölmiðlaathyglina leiddi málið til þess að Bill Clinton var ákærður fyrir að hafa logið til um samband sitt við hana. Hann hafði fyrst skýrt frá því í sjónvarpsviðtali að hann hafi ekki átt í sambandi við Monicu með orðunum *"I did not have sexual relations with that woman, Miss Lewinsky"* en varð seinna að draga það til baka og baðst hann afsökunar í sjónvarpi. Stundum er talað um málið sem *Monicagate* eða *Zippergate* með vísan til hneykslismálana Watergate og Irangate.

Seinna gerðist Monica Lewinsky kaupsýslukona og stundar hún í dag viðskipti á netinu. Hún er sálfræðingur að mennt og 2005 hóf hún nám í réttarsálfræði við London School of Economics.

## Einkamál
### Sambandið við Bill Clinton

Upp komst um samband Lewinsky og Clinton þegar Paula Corbin Jones, fyrrum starfsmaður Arkansas ríkis, sakaði forsetann um að hafa áreitt sig kynferðislega árið 1991 þegar Clinton var fylkisstjóri Arkansas. Lögfræðingar Jones vildu sýna fram á hegðunarmynstur hjá forsetanum og yfirheyrðu því nokkrar konur sem talið var að hann hefði átt í kynferðissambandi við. Clinton sjálfur var yfirheyrður þann 17. janúar árið 1998, hann neitaði alfarið að hann hefði átt í kynferðissambandi við Lewinsky frá 1995-96. Lewinsky neitaði einnig sambandinu við fyrstu yfirheyrslu. Samstarfskona Lewinsky, Linda R. Tripp, sendi Kenneth Starr, sjálfstæðum saksóknara, upptökur af samtölum hennar við Lewinsky þar sem hún lýsir sambandi sínu við forsetann. Starr hóf rannsókn á málinu með leyfi frá dómsmálaráðherra. 

Í mars 1998 hófust vitnaleiðslur fyrir kviðdómi og m.a. var sýnt fram á að forsetinn hefði logið áður um kynferðissamband. Í yfirheyrslunni þann 17. janúar viðurkenndi hann að hafa átt í kynferðissambandi við Gennifer Flowers, skemmtikraft frá Arkansas, á 9. áratugnum en hann hafði áður neitað því.

Í apríl var vísað ákæru Paulu Jones frá og þá hófst Starr handa við að undirbúa formlega ákæru um embættisafglöp á hendur Clinton. Hann veitti Lewinsky friðhelgi til að hún yrði ekki ákærð fyrir meinsæri og Clinton samþykkti að bera vitni fyrir kviðdómi. Þann 17. ágúst gerði hann það og viðurkenndi að hafa átt í kynferðissambandi við Monicu Lewinsky. Eftir vitnisburðinn ávarpaði hann þjóðina í sjónvarpi og viðurkenndi það sama, hann bað einnig um fyrirgefningu. Í september sendi Starr skýrslu til fulltrúadeildar Bandaríkjaþings þar sem hann tók til fjögur hugsanleg tilefni til ákæru fyrir afglöp í starfi; meinsæri, hindrun réttvísinnar, spilling vitna og misnotkun á valdi. Á endanum var Clinton ákærður fyrir meinsæri og hindrun réttvísinnar. Réttarhöldin hófust í janúar 1999 en um mánuði seinna var þeim lokið eftir að öldungadeildin kaus í málinu og hafnaði báðum ákærunum  .

## Heimildir
Francesco Cossiga

**Francesco Cossiga** (26. júlí 1928 í Sassari á Sardiníu - 17. ágúst 2010 í Róm) var ítalskur stjórnmálamaður sem hefur verið bæði forsætisráðherra Ítalíu og forseti Ítalíu. Hann kennir lögfræði við háskólann í Sassari.

Hann gekk sautján ára í kristilega demókrataflokkinn en hóf feril sinn sem kennari í lögfræði í Sassari. Stjórnmálaferill hans hófst ekki fyrr en við lok 6. áratugarins og hann var kosinn á þing 1958 og varð síðan aðstoðarvarnarmálaráðherra 1966. Hann varð innanríkisráðherra 1976 en sagði af sér embætti í kjölfarið á ráninu á Aldo Moro árið 1978.

1979 varð hann forsætisráðherra í skammlífri ríkisstjórn og 1983 var hann kosinn forseti öldungadeildarinnar.

1985 var hann kosinn sjöundi forseti Ítalíu af sameinuðu þingi, sá fyrsti sem náð hefur kjöri í fyrstu umferð, með miklum mun (752 af 977 atkvæðum). Sem forseti varð hann frægur fyrir athugasemdir sínar um stjórnmálakerfið á Ítalíu og það að fylgja stjórnarskránni út í ystu æsar. Hann sagði af sér embætti 28. apríl 1992, tveimur mánuðum áður en kjörtímabili hans lauk.
Arnaldo Forlani

**Arnaldo Forlani** (f. í Pesaro, 8. desember 1925; d. 6. júlí 2023) var ítalskur stjórnmálamaður, fyrrum félagi í kristilega demókrataflokknum og forsætisráðherra Ítalíu 1980 til 1981.

Forlani hóf stjórnmálaferil sinn árið 1948 í Pesaro, varð ráðherra 1968 í fyrstu ríkisstjórnum Mariano Rumors en sagði af sér eftir að hann var kosinn aðalritari flokksins árið 1969. Hann varð síðan varnarmálaráðherra í ríkisstjórn Aldo Moro 1975 og utanríkisráðherra 1976 til 1979 og fór formlega með umsókn Ítalíu um aðild að Efnahagsbandalagi Evrópu árið 1977.

Frá 18. október 1980 til 26. júní 1981 var hann forsætisráðherra. Á þessum tíma varð uppvíst um frímúrarastúkuna P2 og hann var talinn ábyrgur fyrir tilraun til að koma í veg fyrir að félagaskrá stúkunnar yrði birt. Þetta varð til þess að hann neyddist til að segja af sér, en síðar, í ríkisstjórnum Craxis, var hann varaforsætisráðherra.

Við Cusani-réttarhöldin í tengslum við *[[Mani pulite]]* 1993 var hann kallaður inn sem vitni varðandi ólöglegar greiðslur frá fyrirtækinu Montedison í flokkssjóði demókrataflokksins. Hann svaraði spurningum um þessar greiðslur með því að hann myndi það ekki og áttaði sig ekki á slefi sem hann var með á vörunum enda augljóslega mjög taugaveiklaður. Þessi vitnaleiðsla, sem var sýnd í sjónvarpinu á Ítalíu, varð víðfræg sem nokkurs konar táknmynd fyrir endalok heillar kynslóðar stjórnmálamanna.
Robert Fulton

**Robert Fulton** (14. nóvember, 1765 &ndash; 24. febrúar, 1815) var bandarískur verkfræðingur og uppfinningamaður sem var þekktastur fyrir að hafa smíðað gufuknúna skipið Clermont árið 1809. Hann smíðaði auk þess fjöldann allan af gufuskipum, bæði fyrir Bandaríkin og Napóleon.

## Ítarefni
*Þróunarsaga gufuvéla 
*William Symington 
*A TREATISE ON THE IMPROVEMENT OF CANAL NAVIGATION , eftir Robert Fulton, 1796. (skönnun með leitareiginleikum hjá bókasafni University of Georgia; DjVu & fjöllaga PDF  snið) 
* CHAPTER XIII: ROBERT FULTON í *Great Fortunes, and How They Were Made* (1871), eftir James D. McCabe, Jr., teikningar eftir G. F. and E. B. Bensell, rafræn bók hjá Project Gutenberg.
Saab

**SAAB** er sænskur flugvélaframleiðandi (og áður bílaframleiðandi), sem var settur á laggirnar árið 1937 í Linköping í Svíþjóð. SAAB er skammstöfun á "Svenska Aeroplan Aktiebolaget".

Upphaflega framleiddi fyrirtækið eingöngu flugvélar, en þann 10. júní 1947 var fyrsti hugmyndabíllinn kynntur, Saab Exp. Vagn 001.  Seint á 6. áratugnum var fyrirtækið virkt í tölvuheiminum, undir nafninu DataSaab.

Árið 1969 sameinaðist Saab fyrirtækinu Scania-Vabis, og á árunum milli 1969 og 1995 kallaðist fyrirtækið Saab-Scania AB.

Fyrirtækið framleiddi almennar flugvélar (nú hætt því) og herflugvélar. Fyrirtækinu var skipt upp, en það fyrirtæki sem tók við framleiðslu bíla hefur síðan verið lokað.
----
## Fyrstu árin
Það var upp úr 1930 að sænska ríkisstjórnin ákvað að auka verulega við innlenda hernaðar framleiðslu og þá sérstaklega fyrir flugherinn.  Þetta leiddi til þess að árið 1937 var Svenska Aeroplan AB stofnað.  Þetta sama ár sameinaðist SAAB ASJA (Svenska Järnvägsverkstädernas Aeroplanavdelning) og hóf að styrkja og breyta L10 flugvél þeirra svo hún henntaði betur sem herflugvél.  Það var svo árið 1940 sem fyrsta flugvélin, SAAB 17, leit dagsins ljós.

## Bílaframleiðsla hefst

Við lok síðari heimsstyrjaldarinnar var ljóst að eftispurn eftir herflugvélum yrði ekki nærri eins mikil og hún var á meðan að á stríðinu stóð.  Var því ljóst að Saab yrði að leita á ný mið.  Í desember árið 1949 hófst framleiðsla á fyrsta bílnum, en hann fékk nafnið SAAB 92.

## Framleiddar tegundir
### Flugvélar
* SAAB 17 (bomber)
* SAAB 18 (bomber)
* SAAB 21 (push-prop)
* SAAB 21R (jet)
* SAAB 29 Tunnan
* SAAB 32 Lansen 
* SAAB 35 Draken
* SAAB 37 Viggen
* SAAB 39 Gripen
* SAAB 90 Scandia
* SAAB 91 Safir
* SAAB 105
* SAAB 340
* SAAB 2000

### Bílar
* 
* SAAB 92B
* 
* 
* 
*  (SAAB 94)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* SAAB 9-3 SportSedan
* SAAB 9-3 SportCombi
* 
* 

### Hugmyndabílar
* SAAB Exp. Vagn 001
* SAAB EV-1
* SAAB 9X
* SAAB 9-3X
* SAAB Aero X

### Önnur framleiðsla
* Saabo
* Toppola
* Saab-Lancia
* DataSaab

## Heimildir
* 
* 
*
Irréversible

***Irréversible*** er kvikmynd eftir Gaspar Noé sem skrifaði handritið, leikstýrði, sá um klippingu og ljósmyndun.  Hún er álitin ein óhugnanlegasta og umdeildasta kvikmynd ársins 2002 vegna þess hve ítarleg mynd er dreginn af nauðgun og morði í kvikmyndinni.

Kvikmyndin hefur verið borin saman við Memento og Peppermint Candy, þar sem báðar kvikmyndirnar rekja söguþráðinn aftur á bak frá endalokum til upphafs, það er að segja öfugt við það sem venjulegt myndi teljast.

## Leikarar
*Monica Bellucci - *Alex*
*Vincent Cassel - *Marcus*
*Albert Dupontel - *Pierre*

## Tenglar
*Opinber síða kvikmyndarinnar (enska) 
*Opinber síða kvikmyndarinnar (franska) 
*
Barselóna

**Barselóna** (spænska: **) er höfuðborg Katalóníu á Spáni og Barselóna-héraðs. Borgin hefur oft verið mikilvæg miðstöð valda og voru konungarnir af Aragón upprunalega greifarnir af Barcelona og stjórnuðu þaðan miklu veldi. Hún er og miðstöð þjóðernisvakningar Katalóníumanna.

Borgin er 101.4 km2 og íbúar hennar árið 2018 voru rúmlega 1,6 milljón en íbúar aðliggjandi byggða tæpar 5 milljónir sem gerir borgarsvæðið þar 5. stærsta í Evrópusambandinu. Borgarstjóri eftir kosningarnar 2023 er Jaume Collboni.

Barselóna liggur á mörkum fljótanna Llobregat og Besòs og er takmörkuð af fjallgarðinum Serra de Collserola sem nær 512 metra hæð. 
## Saga
### Nafn
Kenningar eru um að  að karþagóski bærinn *Barcino* hafi verið stofnaður af Hamilcar Barca (sem var faðir Hannibals). Að borgin heiti eftir Hamilcar Barca er þó fremur álitin ágiskun enda fer engum sögum um að Karþagómenn hafi sest þar að, og fremur er álitið að nafnið komi frá íberíska frumbyggjamálinu sem var talað á Spáni fyrir innrás Rómverja og er merking þess ekki þekkt. Nafnið var Baŕkeno  

## Samgöngur
El Prat er alþjóðaflugvöllur borgarinnar. Neðanjarðarlestir eru algengur ferðamáti í borginni og eru 12 aðallínur sem eru með 183 stöðvar og er lengd kerfisins 170 km. Lestir spænska lestarfélagsins RENFE fara einnig um borgina.

## Menntun
Háskólinn í Barselóna og Pompeu Fabra-háskólinn eru virtustu háskólarnir.

## Menning

Meðal frægra listamanna Barselóna eru myndlistarmaðurinn Joan Miró (1893 – 1983) og er í borginni safn helgað list hanns, *Fundació Joan Miró, Centre d'Estudis d'Art Contemporani (Joan Miró Foundation)*. Einnig arkitektinn Antoni Gaudí (1852–1926) sem meðal annars hannaði eina frægustu byggingu borgarinnar, Yfirbótakirkju heilögu fjölskyldunnar (*Sagrada Família*), sem hefur verið í byggingu síðan seinni hluta 19. aldar.  Arkítektinn Lluís Domènech i Montaner setti einnig mark sitt á borgina og hannaði m.a. tónlistarhúsið Palau de la Música Catalana.

Í borginni eru göngugötur milli breiðgatna sem setja svip sinn á mannlífið. Þær eru kallaðar *ramblas* (römblur á íslensku). Stærsta göngugatan er kölluð La Rambla.

## Íþróttir
Barselóna er þekkt fyrir íþróttir og hélt meðal annars sumarólympíuleikana árið 1992 auk þess að vera heimaborg hins þekkta íþróttafélags FC Barcelona en fótboltalið þess félags hefur notið mikillar velgengni og vinsælda.
Minna knattspyrnuliðið er Espanyol sem er í suðvesturhluta borgarinnar.

Barcelona World Race er siglingakeppni sem hefst og endar í borginni.

## Svipmyndir

Barcelona Cathedral Santa Eulalia 11.jpg|Dómkirkjan Santa Eulalia.
Barcelona - Carrer del Bisbe.jpg|Gotneska hverfið.
15-10-27-Vista des de l'estàtua de Colom a Barcelona-WMA 2791.jpg|Rambla göngugata.
Catalunya Barcelona1 tango7174.jpg|Plaça Catalunya
Barcelona March 2015-2a.jpg|Torre Agbar/Glories.
14-08-05-barcelona-RalfR-001.jpg|Hótel W.
Beaches of Barcelona, Spain (51226454918).jpg|Strendur Barselóna.
Camp Nou - Interior (2005).jpg|Camp Nou.


## Heimildir