open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Flogaveiki

**Flogaveiki** er sjúkdómur sem er samsafn einkenna sem stafa af óeðlilegum truflunum á rafboðum í heila sem valda því að líkamshreyfingar fólks verða óvenjulegar eða það sem í daglegu máli er kallað flog. Flogaveiki er ólæknanleg nema í fáum tilfellum þar sem hægt er að framkvæma sérstaka heilaskurðaðgerð. Af lyfjum sem beitt er gegn flogaveiki má nefna fenemal og fenantoín.

## Tilvísanir

## Tengill

* Lauf - Félag flogaveikra 
*
Jón Ragnarsson - Uss, ekki hafa hátt

**Jón Ragnarsson - Uss, ekki hafa hátt**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Á henni flytur Jón Ragnarsson eigin lög og texta. 

## Lagalisti
#Uss, ekki hafa hátt  - *Lag - texti: Jón Ragnarsson* 
#Vesalings Villi - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Guðrún - *Lag - texti: Jón Ragnarsson* 
#Ég loksins má - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Ég mun þóknast þér - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Sjáðu sumarið  - *Lag - texti: Jón Ragnarsson* 
#Í Tónabæ - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Svenni - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Gettu hver það er - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Hvað meinarðu með því - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Kveikjum kærleiksbál - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*
#Lífsins ljós - *Lag - texti: Jón Ragnarsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Hjörtur Þórðarson

**Hjörtur Þórðarson** (*[[:en:Chester_Thordarson|Chester H. Thordarson]]*) (1867 – 1945) var vestur-íslenskur rafmagnsverkfræðingur og uppfinningamaður. Hann fékk mörg einkaleyfi á sínum tíma, eins og til dæmis fyrir kveikispólum sem notaðar eru í bíla. Hann rak spennaverksmiðju í Chicago fram til kreppunnar 1930 sem hafði á að skipa 1500 – 1800 starfsmönnum. Hjörtur lét reisa sér veglegt sumarhús á Klettaeyju (*Rock Island*) í Wisconsin í Bandaríkjunum. Það er núna í eigu *Wisconsin DNR* sem keypti húsið af erfingjum Hjartar árið 1965.  

## Ævi
Hjörtur flutti til Bandaríkjanna árið 1873 (6 ára gamall) og stofnaði árið 1895 Thordarson Electric Manufacturing Company, verksmiðju sem framleiddi spennubreyta. Hann starfaði lengi við raforkudreifikerfi, gerði margar uppfinningar á því sviði og átti einkaleyfi á spennum fyrir rafdreifikerfi. Hann gerði fyrsta 500 þúsund volta spenninn og fyrsta milljón volta spenninn sem báðir voru notaðir á sýningum. Hann starfaði með Edison, Tesla, og Ford svo einhverjir séu nefndir. Hann endurbætti uppfinningar og sjálfur fann hann upp fyrstu kveikispóluna sem virkaði í bíla. Verksmiðja Hjartar framleiddi mikið af þessum kveikispólum í Ford bíla. Hann átti að minnsta kosti 200 einkaleyfi fyrir ýmiskonar búnað til að búa til og framleiða rafspenna og spólur auk einkaleyfa á spennunum og spólunum sjálfum, allt hans eigin uppfinningar.

Hjörtur og kona hans Júlíana efnuðust vel á rekstri spennaverksmiðjunnar auk stórrar saumastofu sem Júlíana rak. Reksturinn gekk vel fram til kreppuáranna um 1930. Kröfuhafar tóku yfir rekstur fyrirtækisins en Hjörtur hélt eftir bókasafni sínu ásamt nægu fé til að framfleyta sér og sínum. 

Hjörtur átti veglegt bókasafn. Háskólinn í Wisconsin erfði bókasafnið, áætlað hefur verið að virði þess hafi verið 1,6 milljarður íslenskra króna reiknað á verðgildi ársins 2018.  

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Íslenskur uppfinningamaður í Bandaríkjunum''; 1. grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1967
*''Íslenskur uppfinningamaður í Bandaríkjunum''; 2. grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1967
* ''Hjörtur Thordarson og bókasafn hans''; grein í Árbók Landsbókasafns Íslands 1950
Francis Bacon (listamaður)

**Francis Bacon** (28. október 1909 – 28. apríl 1992) var írskur myndlistamaður og einn þekktasti listamaður 20. aldar. Hann er þekktastur fyrir martraðarkennd og grótesk málverk sín sem framfæra hina algjöru einsemd mannsins. 

## Tenglar
* ''Francis Bacon stendur á áttræðu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990
* ''Francis Bacon''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
Lárus Pálsson leikari les ljóð

**Lárus Pálsson leikari les ljóð**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Á henni flytur Lárus Pálsson leikari ljóð eftir íslensk ljóðskáld. Einnig flytur Lárus þætti úr leikritunum um Hamlet danaprins og hinn norska Pétur Gaut.

## Lagalisti
#Um hana systur mína  - *Texti: Jónas Hallgrímsson* - Hljóðritað  1967
#Álfareiðin - *Texti: H. Heine. Jónas  Hallgrímsson þýddi * - 1967
#Úr Hulduljóðum - *Texti: Jónas Hallgrímsson* - Hljóðritað  1967
#Ferðalok - *Texti: Jónas Hallgrímsson* - Hljóðritað  1967
#Ég bið að heilsa - *Texti: Jónas Hallgrímsson* - Hljóðritað  1967 
#Fyrsti sumardagur 1891  - *Texti: Matthías Jochumsson* - 1945
#Um þá fyrri og þessa öld - *Texti: Stefán Ólafsson * - 1956
#Skáldið Wennerbóm - *Texti: G. Fröding - Magnús Ásgeirsson þýddi * - 1960
#Önundur Póli - *Texti: Sigfús Blöndal - Höfundur lags ókunnur * - Píanó. F Weisshappel — 1951
#Aldamótaljóð - *Texti: Halldór Gunnlaugsson - Höfundur lags ókunnur* - Píanó. F Weisshappel — 1951
#Sonnetta - *Texti: Jóhann Sigurjónsson* - Hljóðritað 1956
#Sofðu unga ástin mín  - *Texti: Jóhann Sigurjónsson * - 1967
#Fuglinn í fjörunni - *Texti: Theodóra Thoroddsen* — 1942
#Haustnótt - *Texti: Tómas Guðmundsson* — 1961
#Ljóð um unga konu frá Súdan - *Texti: Tómas Guðmundsson* - 1961
#Úr ferðasögu frá Afríku  - *Texti: G. Fröding - Magnús Ásgeirsson þýddi* — 1960
#Haust í Þjórsárdal - *Texti: Steinn Steinarr* — 1956
#Dalalæðan - *Texti: Þorgeir Sveinbjarnarson* — 1966
#Í skriðunni - *Texti: Þorgeir Sveinbjarnarson* —  1966
#Eftir messu - *Texti: Þorgeir Sveinbjarnarson* —  1966
#Hamlet, úr 1. atriði þriðja þáttar - *Texti: W. Shakespeare - M. Jochumsson þýddi* — 1954
#Pétur Gautur, úr þriðja þætti  - *Texti: H. Ibsen - Einar Benediktsson þýddi* - Hljómsveit af ókunnri erlendri plötu — 1955

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Sigurður Einarsson í Holti

Séra **Sigurður Einarsson í Holti** (29. október 1898 – 23. febrúar 1967) var íslenskur prestur, þingmaður og rithöfundur, ljóðskáld og mikilsvirkur þýðandi. 

## Æska
Sigurður fæddist á Arngeirsstöðum í Fljótshlíð. Foreldrar hans voru *Einar Sigurðsson* bóndi á Arngeirsstöðum, ættaður úr Landeyjum, og *María* kona hans, ættuð úr Fljótshlíð. Sigurður ólst upp hjá foreldrum sínum. Hann vann hörðum höndum til sjós og lands í æsku, en braust síðan til mennta af eigin rammleik, tók stúdentspróf utan skóla í Menntaskólanum í Reykjavík vorið 1922. Fór í guðfræðideild Háskóla Íslands og brautskráðist þaðan 1926. Sama ár gerðist hann prestur í Flatey á Breiðafirði, og gegndi því embætti í tvö ár. 

## Framhaldsnám
Árið 1928 sigldi séra Sigurður til framhaldsnáms við Hafnarháskóla og dvaldist þá erlendis um tveggja ára skeið. Og þaðan lá leið hans á ferðalagi til Finnlands, allt austur til Ladogavatns. Eftir heimkomuna 1930 réðist séra Sigurður sem fastur kennari við Kennaraskóla Íslands og hélt því starfi þar til hann varð, eftir hávaðasamar deilur, dósent í guðfræði við Háskóla Íslands 1937. Hann var einnig landskjörinn þingmaður fyrir Alþýðuflokkinn frá 1934 til 1937. Hann lét af embætti sem dósent við Háskóla Íslands 1944 og gerðist næstu tvö árin skrifstofustjóri á Fræðslumálaskrifstofunni. 

## Flutt að Holti
Árið 1946 fluttist hann svo búferlum úr höfuðstaðnum og gerðist sóknarprestur að Holti undir Eyjafjöllum. Því embætti gegndi hann til dauðadags. Sigurður var einnig tíðindamaður Ríkisútvarpsins frá 1931 til 1937, fréttastjóri sömu stofnunar frá 1937 til 1941 og átti sæti í útvarpsráði frá 1943 til 1947.

## Helstu þýðingar Sigurðar
* Örlaganótt yfir Eystrasaltslöndum, eftir Ants Oras (1955)
* - og tími er til að þegja, eftir André Maurois (1951)
* Jörð, eftir Gunnar Gunnarsson (1950)
* Myndin af Dorian Gray, eftir Oscar Wilde (1949)
* Drottningin á dansleik keisarans, eftir Mika Waltari (1949)
* Katrín Mánadóttir, eftir Mika Waltari (1948)
* Leikhús og helgidómur, eftir Anna Larsen-Björner (1947)
* Garman og Worse: skáldsaga, eftir Alexander L. Kielland (1946)
* Worse skipstjóri: skáldsaga, eftir Alexander L. Kielland (1946)
* Anna Boleyn: drottning Englands, eftir Eucardio Momigliano (1946)
* Salome, eftir Oscar Wilde (1946)
* Byron lávarður: ævisaga hins mikla skálds, eftir André Maurois (1944)
* Undir gunnfána lífsins, eftir Milton Silverman (1943)
* Talleyrand, eftir Duff Cooper (1943) 
* Babbitt: skáldsaga, eftir Sinclair Lewis (1943)
* Máninn líður, eftir John Steinbeck (1942)

## Helstu frumsömdu verk Sigurðar
* 1930 - Hamar og sigð.
* 1930 - Átthagafræði.
* 1932 - Uppeldi og kristindómsfræðsla.
* 1938 - Líðandi stund.  (ritgerðasafn)
* 1938 - Miklir menn.
* 1940 - Kristin trú og höfundur hennar.
* 1951 - Íslenzkir bændahöfðingjar.
* 1951 - Ágúst Helgason, endurminningar.
* 1952 - Yndi unaðsstunda. (ljóð)
* 1953 - Undir stjörnum og sól. (ljóð)
* 1954 - Fyrir kóngsins mekt (sjónleikur)
* 1957 - Yfir blikandi höf. (ljóð)
* 1959 - För um fornar helgislóðir. (ferðaminningar)
* 1961 - Kvæði frá Holti
Blótsyrði

**Blótsyrði** (**formælingar**, **bölv**, **ragn** eða **fúkyrði**) eru orð sem í hverju tungumáli eru tengd við andskotann eða það sem nefna mætti „hið óhreina“ í náttúrunni eða fari manna. 

## Tenglar
* ''Þáttur um stóryrði og formælingar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
Switch-setning

Í tölvuforritun, er **Switch-setning** skilyrðissetning notuð í flestum nútíma forritunarmálum (eins og C, C++, C# og Java). Tilgangur hennar er að leyfa gildi breytu eða segð að stjórna inningarröð forrita. Til eru setningar í öðrum forritunarmálum sem eru setningafræðilega öðruvísi en þjóna sama tilgangi hugtakslega og kallast þær **case-setning** eða **select-setning**.

## Dæmi
Eftirfarandi eru dæmi um notkun Switch-setningunar. Ekki má gleyma að hafa `break` þegar brjótast á út úr setningunni. Ef ekkert af case-setningunum tekur við skilyrðunum í switch() þá tekur `default` skilyrðið við, ef það er til staðar í forritinu, en því má þó sleppa.

### C
 switch(n) {
     case 0:
       printf("Þú skrifaðir núll.\n");
       break;
     case 3:
     case 5:
     case 7:
       printf("n er frumtala\n");
       break;
     case 2: printf("n er frumtala\n");
     case 4:
     case 6:
     case 8:
       printf("n er slétt tala\n");
       break;
     case 1:
     case 9:
       printf("n er fullkominn þríhyrningur\n");
       break;
     default:
       printf("Aðeins ein tala er leyfileg\n");
     break;
 }

### C#
C# notar staðlaða C í setningunni og bætir við þeim eiginleika að nota „goto case“-setningu. Það er einnig hægt að nota strengi. Það er þó ekki leyfilegt að keyra alla setninguna í gegn þegar kóðinn er vistþýddur, því eru aðrar setningar notaðar (eins og `break` eða `goto`) til að koma í veg fyrir það.

ATHUGIÐ: Tómar case-setningar þurfa ekki að notast við goto-setninguna. Þær leyfa ekki gegnumkeyrslu í Switch-setningunni.

 switch (HeiltöluBreyta)
 {
  case 0:
   goto case 1; // fer í case 1
  case 1:
   return 1; // skilar ef HeiltöluBreyta er annaðhvort 0 eða 1
  case 2:
   someInteger++; // bætir einum við HeiltöluBreyta og fer í case 3
   goto case 3;
  case 3:
   EinhverAðgerð(); // framkvæmir aðgerðina EinhverAðgerð og brýst svo úr setningunni
   break;
  default:
   EinhverÖnnurAðgerð();
   break;
 }
Meistarinn

***Meistarinn*** er spurningaþáttur sem var á dagskrá Stöðvar 2 frá desember 2005 til 2006. Stjórnandi er Logi Bergmann Eiðsson. Þátturinn byggir ekki á neinni sérstakri fyrirmynd en svipar til ýmissa vinsælla spurningaþátta s.s. *[[Viltu vinna milljón]]*.

Árið 2006 sigraði verkfræðineminn Jónas Örn Helgason í keppninni og árið eftir menntskælingurinn Magnús Þorlákur Lúðvíksson. Þeir eiga það sameiginlegt að hafa báðir getið sér gott orð í spurningakeppninni Gettu betur áður en þeir tóku þátt í Meistaranum.

Fyrir jólin 2006 gaf Stöð 2 út samnefnt spurningaspil.
Þrjú á palli - Tekið í blökkina

**Þrjú á palli - Tekið í blökkina**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1976. Á henni flytja Þrjú á palli sjómannakvæði eftir Jónas Árnason við írsk þjóðlög. 

## Lagalisti
#Riggarobb - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Þetta er nóg - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Kútter Sigurfari - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason* 
#Víst er svo - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Alli Jó - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Í Kolluál - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason* 
#Bíldudals-Kata - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason* 
#Hríseyjar-Marta - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Hoffmannshnefar - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Það var hann Binni í Gröf - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Metta mittisnetta - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*
#Þegar þeir jörðuðu JónGeir - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Teikning

**Teikning** er myndlist sem notar teiknitól til að vinna á tvívíðan flöt. Verkfærin geta verið grafít blýantur, blekpenni, pensill, vaxlitur, viðarkol, kalk, pastellitur, túss eða griffill. Algengasti miðillinn er pappír þótt hægt sé að nota efni eins og pappa, plast, leður, striga eða borð. Skammtímateikningar má gera á töflu.
Stelpurnar

**Stelpurnar** er íslensk gamanþáttaröð sem sýnd var á Stöð 2. Þættirnir byggja á stuttum sjálfstæðum grínatriðum líkt og *[[Svínasúpan]]* og *[[Fóstbræður (sjónvarpsþættir)|Fóstbræður]]*. Þættirnir hófu göngu sína árið 2005. Þeir hafa tvisvar hlotið Edduverðlaunin sem leikið sjónvarpsefni ársins (2005 og 2006). Leikstjórar voru Óskar Jónasson, Ragnar Bragason, Sævar Guðmundsson og Silja Hauksdóttir en það er mismunandi milli sería. Þáttaraðirnar voru fimm. Sú fyrsta var sýnd veturinn 2005 og sú síðasta árið 2014. 

Leikarar í þáttunum voru:
* Brynhildur Guðjónsdóttir 
* Guðlaug Elísabet Ólafsdóttir 
* Ilmur Kristjánsdóttir 
* Kjartan Guðjónsson 
* Edda Björg Eyjólfsdóttir 
* Katla Margrét Þorgeirsdóttir 
* María Reyndal 
* Nína Dögg Filippusdóttir 
* Steinn Ármann Magnússon
* Arnbjörg Hlíf Valsdóttir
* Bergur Þór Ingólfsson
* Inga María Valdimarsdóttir
* Lára Sveinsdóttir
* Sveinn Geirsson
* Birgitta Birgisdóttir
* Harpa Arnardóttir
* Pétur Jóhann Sigfússon
* Margrét Helga Jóhannsdóttir
* Auðunn Blöndal
* Elma Lísa Gunnarsdóttir
* Helga Braga Jónsdóttir
* Sverrir Þór Sverrisson
* Þóra Karítas Árnadóttir
* Björn Jörundur Friðbjörnsson
* Hallgrímur Ólafsson
* Maríanna Clara Lúthersdóttir
* Salóme Gunnarsdóttir
* Thelma Marín Jónsdóttir
* Þórunn Arna Kristjánsdóttir

## Heimildir
* Stelpurnar á IMDb
* Stelpurnar  í gagnagrunni Kvikmyndamiðstöðvar Íslands
Varamenn

***Varamenn*** (enska: *The Benchwarmers*) er bandarísk kvikmynd frá árinu 2006. Hún segir frá þremur körlum sem urðu fyrir einelti í skóla og vinna nú á vídeóleigu og við blaðburð. Þeir ákveða að æfa hafnarbolta og reyna að vinna bikarinn. Með aðalhlutverkin fara Rob Schneider, Jon Heder og David Spade.
Helgi Hálfdanarson (þýðandi)

**Helgi Hálfdanarson** (14. ágúst 1911 – 20. janúar 2009) var menntaður lyfjafræðingur og starfaði sem lyfsali á Húsavík og í Reykjavík. Hann var einn helsti þýðandi Íslendinga á 20. öld og þýddi meðfram vinnu sinni öll leikrit William Shakespeare, gríska harmleiki eftir Æskýlos, Sófókles og Evripídes, Pétur Gaut eftir Henrik Ibsen og mörg önnur þekkt leikrit í bundnu máli. Hann þýddi einnig Kóraninn og mikið af ljóðum frá Japan og Kína og töluvert frá Evrópu og víðar. Helgi skrifaði auk þess mikið um íslensk fræði og pistla í dagblöð og á mörg velheppnuð nýyrði í íslensku eins og til dæmis „heilkenni“ (*syndrome*) og „lotukerfið“.  

Helgi Hálfdanarson var sonur séra Hálfdanar Guðjónssonar á Sauðárkróki en Guðjón, faðir hans, var bróðir Helga Hálfdanarsonar sálmaskálds.

Helgi fékk Silfurhestinn, bókmenntaverðlaun dagblaðanna, árið 1970 fyrir þýðingar sínar á William Shakespeare. Hann hafnaði þó verðlaununum á þeirri forsendu að hann hafði þá reglu að þiggja aldrei neina viðurkenningu af neinu tagi.  

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Fræðaþulurinn Helgi Hálfdanarson''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2002
* ''Veraldarspegill sígildra ljóða''; grein í Alþýðublaðinu 1953
**Greinar eftir Helga**
* ''Sokkrokkismi''; grein í Morgunblaðinu 1972
* ''Mál og skóli''; grein í Morgunblaðinu 1974
* ''Þið, um þér, frá vor, til oss''; grein í Morgunblaðinu 1980
* ''Ómál og íslenzk tunga''; grein í Morgunblaðinu 1980
* ''Reglingur og viðingar''; grein í Morgunblaðinu 1980
* ''Skrifa, skrifa skrifa''; grein í Morgunblaðinu 1982
* ''Í bakkafullan læk''; grein í Morgunblaðinu 1984
* ''Lítið eitt um orðabækur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
Paul Bowles

**Paul Frederic Bowles** (30. desember 1910 – 18. nóvember 1999) var bandarískur rithöfundur, tónskáld og þýðandi. Einna frægastur er hann fyrir smásögur sínar, en einnig fyrir skáldsögu sína *The Sheltering Sky*. 

## Tenglar
* ''Hálfrar aldar útlegð í Sódómu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997
* ''Paul Bowles látinn''; grein í Morgunblaðinu 1999
Gunnar B. Guðmundsson

**Gunnar Björn Guðmundsson** (f. 22. janúar 1972) er íslenskur leikstjóri og handritshöfundur úr Hafnarfirði. Hans fyrsta kvikmynd í fullri lengd var heimildarháðmyndin *Konunglegt bros* (2004). Hans önnur mynd var ævintýramyndin *[[Astrópía]]* (2007), sú þriðja og fjórða voru gamanmyndirnar *[[Gauragangur (kvikmynd)|Gauragangur]]* (2010) og *[[Amma Hófí]]* (2020). Gunnar leikstýrði *[[Áramótaskaup|Áramótaskaupinu]]* árin 2009, 2010, 2011 og 2012. Hann leikstýrði einnig sjónvarpsþáttunum *Ævar vísindamaður* á árunum 2015-2017.

Gunnar hefur starfað í leikhúsi og kvikmyndum síðan árið 1996. Ásamt kvikmynda- og sjónvarpsgerð hefur hann leikstýrt leiksýningum, skrifað leikrit og haldið námskeið í leiklist og kvikmyndagerð. Gunnar hefur einnig kennt handritagerð, leikstjórn og leiklist við Kvikmyndaskóla Íslands og leiklist í Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi. Svo hefur hann skrifað og leikstýrt útvarps- og sjónvarpsauglýsingum.

## Kvikmyndir
* *Konunglegt bros* (2004)
* *[[Astrópía]]* (2007)
* *[[Gauragangur]]* (2010)
* *[[Amma Hófí]]* (2020)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Windows Live Messenger

**Windows Live Messenger** (**WLM**), er spjallforrit hannað af Microsoft fyrir Windows XP, Windows Server 2003, Windows Vista og Windows Mobile. Það kom fyrst á markaði þann 13. desember 2005 og er hluti af Windows Live-vörumerkinu. Nýjasta útgáfan er Windows Live Messenger 8.5 sem var gefið út þann 6. nóvember 2007.

Til stendur að leggja Windows Live Messenger niður og sameina það við Skype.

## Tilvísanir
Miðmynd

**Miðmynd**  þekkist á því að endingin *-st* (sem kallast miðmyndarending) bætist við germyndina (t.d. *Jón klæddi*'st**''). Á undan miðmyndarendingunni falla þó niður endingarnar ''-ur'', ''-r'' og ''r-ð''

*Dæmi:

:þú kemur → þú kemst 

Miðmynd segir frá því hvað gerandi/gerendur gerir/gera við eða fyrir sjálfan/sjálfa sig, t.d. hann leggst, þeir berjast.

Fyrir kemur að germynd lítur út sem miðmynd, til dæmis þú stökkst út í lækinn. Til að greina á milli er hentugt að skipta um persónu eða tölu; þú stökkst út í lækinn - > ég stökk út í lækinn - sem leiðir í ljós germynd, þar sem endingin -st verður að vera í öllum persónum í miðmynd.

== Frá fornmáli til nútímans ==
Miðmyndarendingin **-st** (**-zt**) í nýmáli er til orðin úr endingunni **-sk** í fornmáli en hún var komin af [[Afturbeygt fornafn|afturbeygða fornafninu]] **sik** (í nýíslensku **sig**). Í fyrstu persónu eintölu var endingin þó **-mk**, í fleirtölu **-sk**; síðar kom **-sk** í stað **-mk** í eintölu.

Á síðari hluta [[13. öld|13. aldar]] var miðmyndarendingin **z** orðin algeng og virðist tákna ts-hljóð. Á [[14. öld]] virðist framburðurinn hafa verið orðinn **-st** eins og nú, en oft ritað **-zt** eða **-zst**:
*Dæmi: 
: ek kollumk > köllumz>  köllumst > kallast; 
:þú, hann kallask > kallaz > kallast; 
: vér kollumsk > köllumz > köllumst, 
: þér kallisk > kalliz > kallist, 
: þeir kallask > kallaz > kallast.

[[Jón Helgason (prófessor)|Jón Helgason]] prófessor segir í bók sinni Handritaspjall að
elstu handrit af íslandi, þau sem ætla má að skrifuð séu nálægt aldamótunum 1200 og
þar á undan, hafi ýms skýr auðkenni sem greini þau frá öllum öðrum. Meðal þeirra
auðkenna er þetta: „Miðmyndarending er -sk eða -sc) og munur á nafnhætti at iþrasc (iðrast) og hluttaksorði (hafa) iþratsc.“

== Merkingareinkenni miðmyndar ==
Miðmynd er þá þannig til komin, að afturbeygða fornafninu **sik** (nú **sig''') hefur verið skeytt við sögnina, einkum til þess að tjá hvað einhver gerir við sjálfan sig. Með orðum dr. Bjarnar Guðfinnssonar er þetta þannig, er hann tilfærir helsta merkingareinkenni miðmyndar:

:„Sá, sem framkvæmir verknaðinn og verður fyrir honum, er sami maðurinn.“ 
*Dæmi af þessu tagi er: 
:Maðurinn klæddist = maðurinn klæddi sjálfan sig (sig sjálfur) eða: Stórveldin hervæddust = hervæddu sig.

Dr. Björn talaði einnig um helsta merkingareinkenni miðmyndar, þegar hann lýsti henni með þeim orðum sem að framan greinir. Honum var auðvitað kunnugt um að miðmyndin hefur einnig annars konar merkingu, þótt sjaldgæfari sé. Er þá fyrst til að taka hvað menn gera hvor við annan. 

*Dæmi: 
:Mennirnir börðust = mennirnir börðu hvor annan, eða: Systkinin kysstust = systkinin kysstu hvort annað. 

Er þá sagt að miðmyndin hafi gagnvirka merkingu.

Þá er ógetið hins þriðja. Miðmynd er stundum notuð í merkingu þolmyndar. Ef við segjum til dæmis, að hljóðið heyrist ekki eða hesturinn finnist ekki, þá meinum við að hljóðið „verði ekki heyrt“ og hesturinn „verði ekki fundinn.“ Hljóðið og hesturinn eru þarna „þolendur“ þess verknaðar sem um er að ræða. Enn getum við sagt með svipuðu tali: Dyrnar lokast, hurðin
opnast.  

## Tengt efni
* Germynd
* Sagnmyndir
* Þolmynd
Fönískt stafróf

**Fönískt stafróf** er abdsjad Fönikíumanna sem notað var um 1050 f.Kr. til að skrifa fönísku. Grískt stafróf þróaðist út frá föníska stafrófinu.
Leikfélag Akureyrar

**Leikfélag Akureyrar** var stofnað 19. apríl 1917. Upphaf sjónleikja á Akureyri má þó rekja allt aftur til ársins 1860. Leikfélag Akureyrar er eina atvinnuleikhúsið á landsbyggðinni.

## Heimildir
* ''Atvinnuleikhúsið var heimsmet'' grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997

## Tenglar
* Heimasíða Leikfélags Akureyrar
Þolmynd

**Þolmynd**  er sagnmynd sem er mynduð með hjálparsögninni ‚að vera‘ eða ‚að verða‘ og lýsingarhætti þátíðar af aðalsögn. Þolmynd leggur áherslu á þolanda setningar en geranda er sjaldnast getið, dæmi:
* *Jón *'var klæddur** af móðurinni.''
* ***Vitað er*' að jörðin er lífvænleg.*
* *Henni **var hjálpað.***

== Geld þolmynd ==
Geld þolmynd er það nefnt þegar sögnin í tekur ranga beygingu. Dæmi:

: *Hann svarar öllum spurningum sem fyrir hann **er lagt***. 

*Spurningar* eru ekki hvorugkyn eintölu, heldur kvenkyn fleirtölu. Rétt er að segja: *Hann svarar öllum spurningum sem fyrir hann eru lagðar*. 

: ***Gert var grein****' fyrir því''.

Grein er kvenkyns, því á að standa þarna: ***Gerð var grein*' fyrir því*. 

: *Þeir eiga mörg góð lög **sem er tileinkað****' sólinni''. 

''Lögin'' eru hvorugkyn fleirtölu, því á að standa þarna: ''Þeir eiga mörg góð lög **sem eru tileinkuð** sólinni''.  

== Hin nýja þolmynd ==
Hin **hefðbundna þolmynd** sem notuð hefur verið í gegnum tíðina er notuð af bæði eldri og yngri málnotendum. 
* Ég var beðin að læra heima í gær.
* Mér var hrint í skólanum.
En upp á síðkastið hafa margir yngri málnotendur tekið upp á því að nota það sem kallast **nýju þolmyndina'''.
* Það var beðið mig að læra heima í gær.
* Það var hrint mér í skólanum.

## Tilvísanir
Eista

**Eistu** eru kynkirtlar karldýra. Eistu eru egglaga og eru í kviðarholi á fósturskeiði og fyrsta hluta æviskeiðs en rata svo niður um sérstaka rennu í pung.

Eistað er samsettur pípukirtill og um hann hlykkjast sæðispípurnar. Í þeim verða sáðfrumurnar til og færast svo smám saman út í sérstakt geymsluhólf, aukaeistað. Liggur það ofan á eistanu. Þar myndast hluti sáðvökvans en einnig eyðast þar gamlar sáðfrumur skyldi aftöppun ekki verða með eðlilegum hætti.
Helgi Hálfdanarson

**Helgi Hálfdanarson** getur átt við:

*Helgi Hálfdanarson, íslenskur þýðandi
*Helgi Hálfdanarson, íslenskt sálmaskáld
Helgi Hálfdanarson (sálmaskáld)

**Helgi Hálfdanarson**, sálmaskáld, alþingismaður og lektor,  fæddist í Eyjafirði 19. ágúst 1826 og lést í Reykjavík 2. janúar 1894. Foreldrar hans voru Hálfdan Einarsson (fæddur 1801, dáinn 1865) síðast prófastur á Eyri í Skutulsfirði og fyrri kona hans Álfheiður Jónsdóttir (fædd 1794, dáin 1833) prests í Möðrufelli. Helgi var kvæntur Þórhildi Tómasdóttur. Hann varð stúdent frá Lærða skólanum í Reykjavík 1848 og innritaðist í Háskólan í Kaupmannahöfn sama ár. Tók annað læridómspróf 1849, próf í kirkjufeðrafræði árið 1852 og guðfræðipróf árið 1854. Hann vann við kennslustörf í Reykjavík 1854–1855. Helgi var vígður prestur í Kjalarnesþingum 1855 og sat að Hofi. Hann fékk síðar Garða á Álftanesi 1858. Árið 1867 var hann svo skipaður kennari við Prestaskólann. Helgi var svo skipaður forstöðumaður hans (lektor) árið 1885 og gegndi því embætti til æviloka. Hann var einnig formaður sálmabókanefndar frá 1878 til 1886 og þýddi sjálfur fjölda sálma meðal annars eftir Martein Lúther. Helgi var einnig alþingismaður Vestmannaeyja 1869 til 1876.

## Heimild
* Guðlaugur Gíslason, *Eyjar gegnum aldirnar. Frásagnir af mannlífi og atburðum í Vestmannaeyjum frá gamalli tíð og nýrri*. Reykjavík, 1982.
Surtur (aðgreiningarsíða)

**Surtur** gæti átt við:
* Surtur, jötunn í Norrænni goðafræði.
* Ársrit Hellarannsóknafélags Íslands
Robert Catesby

**Robert Catesby** (1573 – 18. nóvember 1605) var leiðtogi samsærismannanna í Púðursamsærinu í Englandi árið 1605 þegar þeir hugðust koma fyrir mörgum tunnum af byssupúðri í kjallara Westminster-hallar og sprengja þannig upp Breska þinghúsið við þingsetningu.

Robert Catesby var úr strangtrúaðri kaþólskri fjölskyldu og faðir hans hafði oft setið í fangelsi vegna trúar sinnar. Catesby tók þátt í misheppnaðri tilraun Robert Devereux, jarlsins af Essex, til að steypa Elísabetu 1. af stóli árið 1601. Fyrir það var hann látinn sæta eignaupptöku og sektum. 

Þegar Púðursamsærið mistókst eftir að verðir komu að einum samsærismanna, Guy Fawkes, í kjallara Westminster, flúðu hinir samsærismennirnir til Midlands. Þar lést Catesby, í Holbeach House í Staffordskíri, í skotbardaga við lögreglumenn sem hugðust handtaka hann.
Tækniháskóli München

**Tækniháskólinn í München** (*Technische Universität München*, *TUM*, *TU München*) er eini tækniháskólinnn í Bæjaralandi. Hann er einn af stærstu tækniháskólunum í Þýskalandi og telst til virtustu háskóla Þýskalands. TUM var stofnaður 1868 fyrir tilskipan Lúðvíks II. þáverandi konungs Bæjaralands.

## Nám
Aðalbygging TUM er í miðborg München, en þó nokkrar deildir skólans eru staðsettar í Garching (í útjaðri borgarinnar) og Freising (einnig í útjaðri borgarinnar).

### München
* Arkitekt (Architektur)
* Byggingarverkfræði- og mælifræðideild (Bauingenieur- und Vermessungswesen)
* Rafmagnsverkfræði- og upplýsingafræðideild (Elektrotechnik und Informationstechnik)
* Viðskipta- og hagfræðideild (Wirtschaftswissenschaften)
* Læknisfræði (Medizin)
* Íþróttafræði (Sportwissenschaft)

### Garching
* Efnafræðideild (Chemie)
* Tölvunarfræðideild (Informatik)
* Stærðfræðideild (Mathematik)
* Vélaverkfræðideild (Maschinenwesen)
* Eðlisfræðideild (Physik)

### Freising (Weihenstephan)
* Næringarfræði-, Landnýtingar- og Umhverfisdeild (Ernährung, Landnutzung und Umwelt)

## Samanburður við aðra háskóla

### Innan Þýskalands

Árið 2007 var Tækniháskólinn í München talinn virtasti háskóli Þýskalands samkvæmt hinni árlegu FOCUS könnun .

### Á heimsvísu

Samkvæmt *Shanghai Jiao Tong Annual League-Ranking* er Tækniháskólinn í München:


## Skólagjöld

Frá og með sumarönninni 2007 hafa skólagjöld við Tækniháskólann í München verið 592 evrur á önn.

## Tilvísanir
Thomas Hardy

**Thomas Hardy** (2. júní 1840 – 11. janúar 1928) var enskur rithöfundur og ljóðskáld. Helstu skáldsögur hans gerast í Wessex-héraði, sem er að hálfu uppdiktað, og fjalla um persónur sem berjast við ástríður sínar og aðstæður. Hardy tók að skrifa ljóð á fimmtugsaldri, eftir að skáldsögur hans voru úthrópaðar af viktóríanskri samtíð hans. 

## Helstu verk Thomas Hardy á íslensku
* *[[Heimkoma heimalningsins]]* (1969) - (ens. *The Return of the Native* - 1878) 
* *[[Tess af D’Urberville-ættinni]]* (1942) - (ens. *Tess of the d'Urbervilles* - 1891)

## Tenglar
* ''Thomas Hardy og Tess''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955
Lúðrasveit Vestmannaeyja

**Lúðrasveit Vestmannaeyja** er lúðrasveit sem starfrækt er í Vestmannaeyjum. Hún var stofnuð þann 22. mars 1939 af Oddgeiri Kristjánssyni tónskáldi. Lúðrasveit Vestmannaeyja var útnefndur Bæjarlistamaður Vestmannaeyja árið 2011.
Háhraðalest

**Háhraðalest** er lest sem ferðast á töluvert meiri hraða heldur en hefðbundin lest. Ekki er til neinn einn staðall sem segir til hvenær lest flokkast undir það að vera háhraðalest. Samkvæmt stöðlum Evrópusambandsins er lest flokkuð sem háhraðalest þegar hún ferðast á 200 km/klst eða hraðar en lestir í Bandaríkjunum flokkast sem háhraðalestir þegar þær ferðast á 145 km/klst eða hraðar. Háhraðalestir í sinni núverandi mynd eru upprunnar í Japan og ganga lestirnar þar í landi undir nafninu Shinkansen. Fyrsta Shinkansen lestin hóf starfsemi sýna árið 1964 og tengdi saman japönsku stórborgirnar Tókýó og Osaka. Hún ferðaðist á allt að 210 km/klst og var hraðinn seinna meir aukinn upp í 220 km/klst. Í dag eru lestirnar notaðar í löndum víðsvegar um heim og sem dæmi um lönd sem hafa háhraðalestir eru Taívan, Belgía, Frakkland og Bandaríkin. 

## Leiðir sem eru ákjósanlegar fyrir háhraðalestir
Ekki er litið á háhraðalestir sem samgöngumáta sem leysir af bíla eða flugsamgöngur. Heldur er frekar litið á þær sem viðbót við hina tvo samgöngumátana. Þau svæði sem best henta til þess að leggja háhraðalest eru svæði á milli tveggja borga. Dæmi um slíkar lestir er lestin sem tengir saman japönsku stórborgirnar Tókýó og Osaka eða Eurostar sem tengir saman Lundúnir og París. Það má segja að bestu svæðin til þess að leggja lest séu vegalengdir sem eru of langar til þess að ferðast með bíl (eða eru ófærar með bíl), en of stuttar til þess að ferðast með flugvél. Aðrar leiðir þar sem háhraðalestir eru hentugar eru leiðir á stóra ferðamannastaði eins og frá París til Frönsku Alpana, skemmtigarða, ferðamannastaða við Miðjarðarhaf eða við strönd Atlantshafsins. Til eru lestir eins og norska lestin Flytoget sem tengir Gardermoen flugvöll við Osló, höfuðborg Noregs. Aðrar leiðir sem taldar eru ákjósanlegar eru leiðir notaðar til vöruflutninga. Eins og háhraðalest yfir Síberíu frá Sankti Pétursborg til Peking eða lest sem færi frá Ítalíu í gegnum Alpana til Þýskalands. Eins og með háhraðalestir fyrir borgara, þá myndi háhraðalest fyrir vöruflutninga ekki leysa af vöruflutninga með skipum, bílum eða flugvélum heldur aðeins vera valmöguleiki þar sem lestir væru hentugari heldur en hinir þrír möguleikarnir. Sem dæmi má taka að háhraðalest frá Sankti Pétursborg til Peking gæti flutt vörur frá Austurlöndum til Evrópu á aðeins þremur dögum á meðan það tæki vörur með skipi mánuði að komast á sama áfangastað (flugvél gæti aftur á móti flutt vörur sömu vegalengd á mun styttri tíma en lest).

## Tenglar

* Myndband tekið úr Þýskri ICE lest á leið frá Nürnberg til München
Lostprophets

**Lostrophets** var velsk rokkhljómsveit sem stofnuð var árið 1997. Hún gaf út 5 breiðskífur. Hljómsveitin var lögð niður árið 2013 eftir að söngvarinn, Ian Watkins, varð uppvís að barnaníði. Hann var drepinn í fangelsi árið 2025. 

## Meðlimir
* Ian Watkins
* Jamie Oliver
* Stuart Richardson
* Lee Gaze
* Mike Lewis
* Ilan Rubin

## Útgefið efni
### Breiðskífur
**[[Thefakesoundofprogress]]* (2001)
**[[Start Something]]* (2004)
**[[Liberation Transmission]]* (2006)
*Betrayed (2010)
*Weapons (2012)

### Smáskífur
;Af *Thefakesoundofprogress*
* „Shinobi vs. Dragon Ninja“
* „The Fake Sound of Progress“

; Af *Start Something*
* „Burn Burn“
* „Last Train Home“
* „Wake Up (Make a Move)“
* „Last Summer“
* „Goodbye Tonight“
* „I Don't Know“

; Af *Liberation Transmission*
* „Rooftops (A Liberation Broadcast)“
* „A Town Called Hypocrisy“
* „Can't Catch Tomorrow (Good Shoes Won't Save You This Time)“
* „4:AM Forever“
Vegur

**Vegur** er leið sem liggur á milli tveggja staða og tengir þá saman. Vegir eru venjulega malbikaðir en til eru frumstæðari vegir eins og malarvegir eða slóðar sem aðeins eru færir jeppum. Vegir eru mikilvægir hluti af efnahags og samgöngukerfi landa. Sem dæmi um það má taka að í Evrópusambandinu eru 44% af öllum vörum flutt með vöruflutningabílum á vegum og 85% af borgurum, nota vegakerfið með bílum, strætó eða rútum. Vegakerfi eru mikilvægur hluti af samgöngukerfi borga og þurfa þau að vera vel skipulögð m.a. til þess að anna umferð á háannatímum.

## Tenglar
* ''Vegleysur og fyrstu vegir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* ''Skaftfellingar í vegavinnu fyrir 80 árum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982
* ''Grjót- og sandnám og gatnagerð í Reykjavík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945
Gróðurkort

**Gróðurkort** er landakort sem sýna hvar land er gróið, hvers konar gróður er um að ræða og hversu þéttur hann er. Það sýnir einnig mismunandi landgerðir ógróins lands, s.s. mela, sanda, grjót, hraun o.s.frv.. 

Gróðurkort sýna einnig hvar gróður- og jarðvegseyðing á sér stað eða gæti verið yfirvofandi. Slík kort eru ómissandi við gróðurverndar- og landgræðsluáætlanir. Í byggð sýna kortin ræktað og ræktunarhæft land og á þau eru færð landamerki jarða og annarra eignarlanda.
Hallgrímur Benediktsson

**Hallgrímur Benediktsson** (20. júlí 1885 á Vestdalseyri við Seyðisfjörð – 26. febrúar 1954) var þjóðkunnur athafnamaður á sinni tíð, sat í bæjarstjórn Reykjavíkur, sat á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn og var frægur glímukappi. Frægasti sigur hans var þegar hann hafði betur í glímu við Jóhannes Jósefsson í konungsglímunni á Þingvöllum 1907. Þá var Hallgrímur í íslenska flokknum sem sýndi glímu á Ólympíuleikunum í Lundúnum 1908.

Hallgrímur fæddist á Vestdalseyri við Seyðisfjörð, sonur Benedikts Jónssonar smiðs og bónda á Refsstað og Rjúpnafelli í Vopnafirði. Benedikt var sonur hins kunna glímumanns séra Jóns Þorsteinssonar í Reykjahlíð, ættföður Reykjahlíðarættar. Móðir Hallgríms var seinni kona Benedikts, *Guðrún Björnsdóttir*, bónda á Stuðlum í Norðfirði.  Eiginkona Hallgríms var Áslaug Zoega, dóttir Geirs Zoega, rektors Menntaskólans ií Reykjavík.

Þau voru foreldrar  Geirs Hallgrímssonar, sem varð forsætisráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins og seðlabankastjóri. Önnur börn þeirra voru Björn Hallgrímsson forstjóri og Ingileif Bryndís Hallgrímsdóttir, sem stjórnuðu eftir hans dag mörgum þeim fyrirtækjum, sem Hallgrímur kom á fót.

Hallgrímur var í góðri stöðu hjá Edinborgarverslun þegar hann ákvað árið 1911 að segja henni lausri og stofnsetja eigin heildverslun, *H.Ben & co*. Verslunin tryggði sér umboð fyrir olíuvörur frá hinu bandaríska Vacuum Oil Company. Það reyndist gullnáma enda var vélvæðing sjávarútvegsins að hefjast af fullum krafti og því gríðarleg spurn eftir hvers kyns olíum. Þegar fyrri heimsstyrjöldin rauf hefðbundnar verslunarleiðir til Danmerkur þurftu kauplýslumenn að hafa hraðar hendur og koma á samskiptum vestur um haf. Hallgrímur var fljótur að bregðast við og gerðu bandarísku verslunarsamskiptin hann að auðmanni á skjótum tíma.

Árið 1926 náði H.Ben & co samningum við hollenska stórfyrirtækið Shell um stofnun fyrirtækisins *Skeljungs* um bensíninnflutning og sölu. Í tengslum við það reisti fyrirtækið mikla höfn og höfuðstöðvar í Skerjafirði. Var H.Ben & co um áratuga sekið stærsti innlendi hluthafinn í Skeljungi. Árið 1940 bættist bílainnflutningur við langan verkefnalista þar sem stofnað var dótturfélagið Ræsir sem flutti inn fjölda bandarískra tegunda en síðar meir einnig 
Mercedes-Benz.

Meðal fyrirtækja Hallgríms var *Súkkulaðigerðin Síríus*, sem síðar varð hluti fyrirtækisins Nói Síríus, sem var stjórnað af afkomendum hans til ársins 2021,
en þá selt norska fyrirtækinu Orkla.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Æviágrip á vef Alþingis
* ''Laglega Hallgrímur kappanum brá''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
Sprengistjarna

**Sprengistjarna** er sólstjarna sem springur. Sólstjarna verður að sprengistjörnu þegar hún hefur eytt öllu eldsneyti og tekur því að falla saman undan eigin þunga með þeim afleiðingum að ytri lögin þeytast út í geiminn af miklu afli, en eftir situr þéttur nifteindakjarni. Eru meðal mestu hamfara sem þekkjast í alheimi, en orkan sem losnar úr læðingi er það mikil að stjarnan verður jafn björt eða bjartari en vetrarbraut. Þyngri frumefni reikistjarnanna, t.d. járn á jörðu, myndaðist í sprengistjörnu.

Sprengistjörnur eru fágætar og síðast sást til sprengistjörnu í Magellanskýinu árið 1987. 

## Tenglar
* Ítarlegar upplýsingar um sprengistjörnur á Stjörnufræðivefnum
* Ítarlegar upplýsingar um Krabbaþokuna á Stjörnufræðivefnum
* ESO frétt: Stjörnusprenging í þrívídd
Dick Cheney

**Richard Bruce „Dick“ Cheney** (30. janúar 1941 – 3. nóvember 2025) var 46. varaforseti Bandaríkjanna frá 2001 til 2009. Áður en hann tók við embætti varaforseta hafði hann gegnt ýmsum störfum bæði í einkageiranum og hjá hinu opinbera. Cheney gegndi stjórnunarstöðum í bandaríska orkufyrirtækinu Halliburton og var m.a. stjórnarformaður fyrirtækisins um tíma. Hann var kjörinn árið 1978 sem þingmaður á Bandaríkjaþingi fyrir Wyoming. Hann var varnarmálaráðherra undir George H.W. Bush og starfsmannastjóri Hvíta hússins undir Gerald Ford. Cheney tók við varaforsetaembættinu þann 20. janúar 2001 af Al Gore en seinna kjörtímabili hans lauk 20. janúar 2009.

Cheney var gjarnan talinn valdamesti varaforseti í sögu Bandaríkjanna. Hann var jafnframt talinn einn af aðalhöfundum stríðsins gegn hryðjuverkum sem Bandaríkin hófu eftir hryðjuverkin 11. september 2001. Cheney var, ásamt Donald Rumsfeld varnarmálaráðherra, einn einarðasti stuðningsmaður innrásar Bandaríkjanna í Írak árið 2003.

Á síðustu æviárum sínum var Cheney afar gagnrýninn á Donald Trump, forseta Bandaríkjanna úr Repúblikanaflokknum, og varð því að mestu útskúfaður úr flokknum.

## Tilvísanir
George Grosz

**George Grosz** (26. júlí 1893 – 6. júlí 1959) var þýskur listmálari. Hann var einn af meðlimum dadaista í Berlín og er þekktur fyrir málverk sín af hinu siðlausa borgarlífi í Berlín á milli stríða, aðallega á þriðja áratug 20. aldar. 

## Tenglar
* ''Málað og teiknað af reiði og heift''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
Jorge Luis Borges

**Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo** ( audio) (24. ágúst 1899 – 14. júní 1986) var argentínskur rithöfundur, skáld, þýðandi og bókasafnsvörður. Borges er þekktastur fyrir smásögur sínar og ljóð. Hann hafði mikinn áhuga enskum bókmenntum, þýskum og arabískum og einnig á íslenskum fornbókmenntum. Á efri árum kom hann nokkrum sinnum til Íslands. Hann lærði íslensku upp á eigin spýtur og þýddi *[[Gylfaginning]]u* Snorra Sturlusonar á spænsku í samstarfi við konu sína, Maríu Kodama. Á legsteini hans stendur: *Hann tekur sverðið Gram og leggur í meðal þeirra bert*. (úr Völsunga sögu). Jorge Luis Borges er grafinn í Genf. 

## Tenglar
* ''Öld í líki andartaks''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999
* ''Um Borges á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1971
* ''Leit Borges að fullkomnun''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000
* ''Borges í klefa númer 273''; grein í Morgunblaðinu 1986
* ''Argentína - dauðadæmt land''; grein í Morgunblaðinu 1974
* ''Ungur í anda''; grein í Morgunblaðinu 1982
* ''Argentínskt skáld sem vitnar í Egil''; grein í Morgunblaðinu 1976
**Verk Borges á netinu**
* ''Tvö ljóð eftir Jorge Luis Borges''; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 1963
* ''Þrjú ljóð eftir Jorge Luis Borges''; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 1977
* ''Átta ljóð eftir Jorge Luis Borges''; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 1987
* ''Fleygurinn''; smásaga eftir Borges; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1971
* ''Biðin''; smásaga eftir Borges; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1972
* ''Árið 991''; smásaga eftir Borges; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1981
Skjaldarmerki Laos

**Skjaldarmerki Laos** sýnir þjóðarmusterið Pha That Luang efst fyrir miðju. Þar fyrir neðan til vinstri er stífla sem tákn fyrir virkjunina í Nam Ngun, þar fyrir neðan malbikaður vegur og stíliseraður hrísgrjónaakur. Neðst er hluta af tannhjóli sem tákn iðnaðarins. Til vinstri er áletrað: *Friður, sjálfstæði, lýðræði* og til hægri: *Samstaða, framfarir* og neðst fyrir miðju: *Alþýðulýðveldið Laos*. Allt merkið er umlukt þroskuðum hrísgrjónaöxum.

Skjaldarmerkinu var breytt 1991. Tákn kommúnismans, rauða stjarnan og hamar og sigð voru tekin burt og í þess stað kom þjóðarmusterið Pha That Luang.
Fáni Laos

**Fáni Laos** var gerður að þjóðfána 2 desember, 1975. Sami fáni var notaður af hinni skammlífu stjórn hins sjálfstæða Laos 1945 og af Pathet Lao.

Í fánanum eru þrjár lágréttar rendur, bláa miðröndin er tvöföld breidd rauðu randanna fyrir ofan og neðan. Í miðju er hvítur hringlaga flötur sem er 0.8 sinnum hæð bláu randarinnar. Hlutföll fánans er 2:3.

Rauði liturinn táknar blóðið sem sjálfstæðisbaráttan kostaði og sá blái auð þjóðarinnar. Hvíti skjöldurinn táknar tunglið yfir fljótinu Mekong en einnig samstöðu landsins undir stjórn kommúnista. 

Frá 1952 þangað til að konungsstjórnin féll 1975 var fáni ríkisins rauður með þríhöfða hvítum fíl (guðinn Erawan) í miðju. Fyrir ofan fílinn er níu laga sólhlíf, en hann stendur á fimm þrepa palli. Hvítur fíll er algengt tákn konunga í Suðaustur-Asíu , höfuðin þrjú eru tákn hinna þriggja fornu konungsríkja í Laos, Vientiane, Luang Prabang, og Xiengkhoung. Níu laga sólhlíf er einnig konunglegt tákn sem kemur frá fjallinu Sumeru í heimsmynd búddhista. Pallurinn táknaði þau lög sem ríkið hvíldi á.
Nesklúbburinn

**Nesklúbburinn** (NK) er golfklúbbur með rúmlega 600 meðlimi á Seltjarnarnesi. Klúbburinn var stofnaður árið 1964 og hefur völlur klúbbsins verið staðsettur á Suðurnesi allt frá upphafi. Vellinum sjálfum var síðast breytt árið 1994, þegar 3 nýjar holur voru teknar í notkun. Sigursælustu kylfingar NK frá upphafi eru Jón Haukur Guðlaugsson, Ólafur Björn Loftsson og Loftur Ólafsson, en feðgarnir  Loftur og Ólafur eru einu Íslandsmeistarar Nesklúbbsins. Báðir unnu þeir titilinn í Grafarholti og báðir á svipaðan hátt, með því að vinna upp forskot andstæðingsins á síðustu holum mótsins. Loftur vann sinn titil 1972 en Ólafur 2009. 

## Klúbbmeistarar NK

## Klúbbmeistarar í holukeppni
Landnemi

**Landnemi** er sá sem stofnar til búsetu á nýjum stað eða landnáms. Einnig er talað um að þegar ný dýrategund eða gróður festir rætur þar sem tegundin hefur ekki verið fyrir, er talað um landnema.

## Sjá einnig
* Landnámsmaður, samheiti sem notað er sérstaklega um landnám Íslands, Færeyja og Grænlands á víkingaöld
Raufarhólshellir

**Raufarhólshellir** er hraunhellir í Leitahrauni í Ölfusi og er í landareign Vindheima. Inngangur í Raufarhólshelli er um op sem myndast hefur við það að hluti af hraunþakinu hefur fallið niður.

Kvikmyndin Noah var að hluta til tekin upp í Raufarhólshelli.

## Lesefni
*Björn Hróarsson: Hellahandbókin. Leiðsögn um 77 Íslenska hraunhella. Reykjavík 2008, bls. 109-114

## Tenglar
* ''Raufarhólshellir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955

## Tilvísanir
Kitimat

**Kitimat** er lítið þorp í norðvestur hluta Bresku Kólumbíu í Kanada. Kitimat blómstraði á sjötta áratug 20. aldar þegar þar var reist stífla og álver.

## Tenglar
* ''Merkileg borg''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955
Ragnar loðbrók

**Ragnar Loðbrók** er hálfgoðsöguleg hetja úr íslenskum fornsögum. Frá honum er aðallega sagt í Ragnars sögu loðbrókar og Þætti af Ragnars sonum. Hann var sonur Sigurðar hrings danakonungs og svíakonungs. Þegar hann varð fullveðja fékk hann skip og áhöfn frá föður sínum og fór í víking.

Frægasta sagan af Ragnari fjallar um það hvernig hann vann fyrri konu sína, jarlsdótturina Þóru borgarhjört. Þóra hafði eignast fagran lyngorm sem hún geymdi í öskju þar sem hann lá á gulli. Ormurinn stækkaði stöðugt og gullið með. Að lokum varð hann svo stór að hann þurfti að borða uxa í hvert mál. Þá bauð jarlinn hverjum þeim sem myndi drepa orminn dóttur sína og gullið með. Ragnar heyrði af þessu og útbjó loðklæði. Þessi klæði vörðu hann fyrir eitri ormsins þannig að Ragnar gat drepið hann. Með Þóru átti Ragnar synina Agnar og Eirík.

Seinni kona Ragnars var Áslaug Kráka, dóttir Sigurðar Fáfnisbana. Þeirra synir voru Ívar beinlausi, Sigurður ormur í auga, Björn járnsíða og Hvítserkur. 

Ragnar er einnig sagður faðir Rögnvalds, Hálfdáns og Ubba. 

Í frönskum annálum er sagt frá víkingahöfðingja að nafni Reginherus sem ræðst inn í París árið 845. Löngum hafa verið uppi getgátur um að Reginherus og Ragnar hafi verið sami maður en fyrir því eru engar beinar heimildir. 

Ragnar var drepinn af Ella konungi sem varpaði honum í ormagryfju. Synir Ragnars gerðu innrás á England til að hefna föður síns og drápu Ella með því að rista honum blóðörn. 

Íslendingabók segir að Ívar beinlausi, sonur hans, hafi drepið Játmund hinn helga Englakonung. 

## Heimildir
* Ragnars  saga  Loðbrókar á vefnum snerpa.is
* Ulrike Strerath-Bolz, Rezension von Rory McTurk, ''Studies in "Ragnars saga loðbrókar" and Its Major Scandinavian Analogues,'' ''Alvíssmál'' 2 (1993): 118–19.
Húsráð

**Húsráð** eru ráð sem eru misvel til þess fallin að teljast til ráða. Sum húsráð eru þó þannig að þau eru reynsla kynslóðanna sem hafa fylgt ættum eða þjóðum mann fram af manni. Stundum er erfitt að gera upp á milli bábilju og raunverulegra ráða, því sum húsráð eru það furðuleg að þau teljast frekar til fyndni en annars. En stundum fer allt saman, ráð, fyndni og virkni. Allt fer það þó auðvitað eftir hverju ráði fyrir sig og raunverulegum afleiðingum þess. 

## Nokkur húsráð
* Í Lækningabók handa alþýðu á Íslandi eptir J. Jónassen, sem út kom 1884, stendur: *Mjög mörg húsráð eru til  við blóðnösum, og gagna þau opt; þannig er eitt að láta kaldan vatnsdúk á milli fótanna á karlmanni*. 
* Heimkoma, öðru nafni áma, var tíður kvilli fyrrum. Ánamaðkabakstur þótti gott ráð við henni. Hann var svo gerður, að tínd var hrúga af ánamöðkum, látin í smokk af sauðsvörtu eða gráu vaðmáli og þetta svo bundið við bólguna og látið sitja þrjár nætur. Þá átti að taka smokkinn og brenna hann með möðkunum að húsabaki. - Þetta húsráð er mjög gamalt, og er því vafalaust að nafnið ánamaðkur er afbökun, hann heitir að réttu lagi ámumaðkur, vegna þess að hann var notaður til þess að lækna ámuna.
* Það að hella hvítvíni yfir þar sem rauðvín hefur farið í teppi telst til húsráða. Er þetta gert svo ekki myndist blettur. 
* Á tímum Hippókratesar var það húsráð að mylja pílvíðarbörk  og blanda við heitt vatn til að draga úr gigtarverk og hita. Þetta húsráð varð síðan grunnurinn að aspiríni. 
* Steinolía þótti áður fyrr ágætis meðal við brunasárum og frostbólgu á höndum og fótum. 
* Ef saltblettir hverfa ekki af leðurskóm má nudda blettina með sterku kaffi eða blanda saman hálfri teskeið af ediki og einum bolla af vatni og nudda blettina með þeim vökva. Látið þorna.
* Gamansamt húsráð við blóðnösum: Láttu nefið slota vel ofan fyrir búkinn, uns hjartað stöðvast. 
* Það er gott ráð að þvo gömul olíumálverk úr heitri mjólk, sem þurrkað er af, þegar í stað. 
* Munið að blómkál helst hvítt í suðu ef dálítið af hveiti er sett í vatnið. 
* Munið að mjólk brennur ekki við, ef maður sýður fyrst vatn í pottinum, áður en hún er soðin.
* Það er gott húsráð til að ná salti af skóm að þvo þá upp úr svörtu kaffi. Þá hverfur saltið með öllu. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Gömul húsráð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955
Medína

**Medina** er borg í Hejaz héraði í vestur hluta Sádi-Arabía. Medina er önnur heilagasta borg Íslams og geymir gröf Múhameðs spámanns. Upprunalega var Medina þekkt sem Yathrib en seinna var nafni borgarinnar breytt í Medina. Árið 2006 bjuggu 1,3 milljónir manna í Medina.
Lífhvolf

**Lífhvolf** eða **visthvolf** jarðarinnar er það svæði eða sá hluti af jörðinni og gufuhvolfi hennar sem líf þrífst á.

Lífhvolf skiptist í:
* Berghvolf (ysta fasta lag jarðskorpu)
* Vatnshvolf (höf, vötn, ár)
* Gufuhvolf (lofthjúpur jarðar)

Lífhvolfið samanstendur af hluta berghvolfs (þeim hluta jarðskorpunnar sem líf finnst í), stórum hluta vatnshvolfs (þeim hluta hafa og vatna á jörðinni sem geyma líf) og í þriðja lagi í neðstu lögum gufuhvolfsins, þar sem fuglar svífa um.
Sólon Guðmundsson

**Sólon Guðmundsson** (*Sólon í Slúnkaríki*) (6. ágúst 1860 – 14. október 1931) var  verkamaður og furðuskáld á Ísafirði sem Þórbergur Þórðarson skrifaði um í *[[Íslenskur aðall|Íslenskum aðli]]*. Sólon var einsetukarl og furðulegur í háttum og bær hans, Slúnkaríki, var mjög undarlegur útlits, en við hann var hann jafnan kenndur. Slúnkaríkið stóð neðan til í fjallshlíðinni fyrir ofan Krókinn á Ísafirði. Listasalur Ísfirðinga heitir eftir bæ Sólons, og nefnist Slúnkaríki, og er í Aðalstræti 22. 

## Tenglar
* ''Sterkir heimi storka, stíga einir sporin''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999