open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferðaþjónusta á Íslandi

**Ferðaþjónusta á Íslandi** er ört vaxandi atvinnugrein sem hefur öðlast aukið mikilvægi undanfarin ár. Árið 2002 var ferðaþjónusta næstmikilvægasta útflutningsgreinin á Íslandi á eftir sjávarútvegi og árið 2017 hafði hún tekið fram úr útflutningi sjávarafurða og var orðin mikilvægasta útflutningsgrein landsins. Heimsóknum erlendra ferðamanna til Íslands fjölgaði lengi eftir veldisfalli. Þótt fáir sæki landið heim í samanburði við önnur Evrópulönd er hlutfall ferðafólks hátt miðað við íbúafjölda. Árið 2022 var fjöldi erlendra ferðamanna 2,1 milljón. Til samanburðar komu rétt rúmlega 300 þúsund erlendir gestir til landsins um Keflavíkurflugvöll árið 2003.

Samkvæmt Hagstofu Íslands var hlutur ferðaþjónustu í vergri landsframleiðslu 7,4% árið 2022 og hlutfall af útflutningstekjum 23%. Árið 2020 voru fyrirtæki í einkennandi greinum ferðaþjónustu á Íslandi rúmlega 4 þúsund talsins og hlutfall mannafla starfandi í þessum geira 11%. Árið 2022 var ársvelta ferðaþjónustufyrirtækja 750 milljarðar króna.

Ferðaþjónustan átti stóran þátt í endurreisn íslensks efnahagslífs eftir Bankahrunið 2008. Hún varð að sama skapi fyrir miklu áfalli í Kórónaveirufaraldrinum 2019-2021. Hinn mikli vöxtur greinarinnar á stuttum tíma hefur leitt til ásakana um neikvæð ruðningsáhrif á aðrar atvinnugreinar, þar sem aukin eftirspurn eftir mannafla í ferðaþjónustu hafi leitt til verðbólgu og aukinnar eftirspurnar á fasteignamarkaði. Bent hefur verið á að hlutfall íbúða í Reykjavík í skammtímaleigu í gegnum veffyrirtæki eins og Airbnb er margfalt hærra en í öðrum evrópskum höfuðborgum. Þessi mikli vöxtur hefur líka valdið áhyggjum af því að uppbygging innviða haldi ekki í við hann, sem geti leitt til slysahættu og hættu á að náttúruperlur skemmist vegna of mikils ágangs.

Helstu greinar ferðaþjónustu á Íslandi eru náttúrutengd ferðaþjónusta, ævintýraferðamennska og menningartengd ferðaþjónusta auk ýmissar starfsemi í kringum námsferðir, viðskiptaferðir, ráðstefnuferðir, tónleikaferðir, komur skemmtiferðaskipa, og þar fram eftir götunum. Nýjar greinar ferðaþjónustu sem hafa rutt sér til rúms á 21. öld eru kvikmyndaferðamennska og hinsegin ferðaþjónusta.

Helstu áfangastaðir ferðafólks á Íslandi eru meðal annars Reykjavík, Þingvellir, Gullfoss, Geysir, Jökulsárlón, Bláa lónið, Skógar, Skaftafell og Ásbyrgi. Gullni hringurinn á Suðurlandi og Demantshringurinn á Norðurlandi eru þekktar ferðaleiðir sem tengja saman nokkrar náttúruperlur. Aukin umferð til staða eins og Kirkjufells, Seljalandsfoss, Sólheimasands og Reynisfjöru hefur valdið vandræðum þar sem innviði vantar og alvarleg slys hafa orðið á ferðafólki á þessum stöðum. 

Ferðafélag Íslands er elsta ferðafélag landsins, stofnað árið 1927. Meðal stærstu ferðaþjónustufyrirtækja á Íslandi eru opinbera hlutafélagið Isavia, flugfélögin Icelandair og Play Air, rútufyrirtækin Hópbílar og Reykjavík Excursions, Bílaleiga Akureyrar, hótelkeðjan Center Hotels, afþreyingarfyrirtækið Bláa lónið, smásöluverslanir Nordic Store og Icewear, og fleiri.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Ferðamálastofa
* Opinber ferðavefur
Jens Fink-Jensen

**Jens Fink-Jensen** (fæddur 19. desember, 1956 í Kaupmannahöfn) er danskur rithöfundur, ljóðskáld, ljósmyndari og tónskáld. 

Fyrsta framlag hans til fagurbókmennta birtist á prenti í júní 1975, en þá kom skáldsaga hans *Júní 1995* út í dagblaðinu "Information". Ári síðar birtust ljóð hans *Skæbnefuglen (Örlagafuglinn), Dagligdags (Hvunndagurinn), Eftermiddagsdigt (Síðdegisljóð)* og *Etikette (Siðvenja)* í tímaritinu "Hvedekorn" nr. 76/1.

Hann gaf út fyrstu bók sína í október 1981, með ljóðasafninu *Verden i et øje (Horft á heiminn)*. Í júní 1986 gaf hann út smásagnasafnið *Bæsterne (Vitringarnir)* og 1994 kom út fyrsta barnabók hans, *Jonas og konkylien (Jónas og konkúllinn)*. 

Jens Fink-Jensen lauk stúdentsprófi úr nýmáladeild *Herlufsholm Kostskole* 1976. Að því loknu þjónaði hann herskyldu og var á meðan henni stóð í framhaldsnámi í stjórnun í *Konunglegu lífvarðarsveitinni* (Den Kongelige Livgarde). Hann lauk arkítektanámi (MAA, cand.arch.) í *Kunstakademiets Arkitektskole* árið 1986 og námi í margmiðlun úr sama skóla árið 1997.

## Útgefin verk
* *Verden i et øje*, ljóðasafninu, 1981
* *Sorgrejser*, ljóðasafninu, 1982 
* *Dans under galgen*, ljóðasafninu, 1983 
* *Bæsterne*, smásagnasafnið, 1986 
* *Nær afstanden*, ljóðasafninu, 1988
* *Jonas og konkylien*, barnabók, 1994 (illustreret af Mads Stage)
* *Forvandlingshavet*, ljóðasafninu, 1995 
* *Jonas og himmelteltet*, barnabók, 1998 (illustreret af Mads Stage)
* *Alt er en åbning*, ljóðasafninu, 2002
* *Syd for mit hjerte. 100 udvalgte kærlighedsdigte*, ljóðasafninu, 2005
* *Europas vestkyst – en fotorejse fra Skagen til Gibraltar*, rejsebog, 2008
* *Jonas og engletræet*, barnabók, 2010 (illustreret af Mads Stage)

## Ítarefni
* Jens Fink-Jensen Online
Kahlúa

**Kahlúa** er mexíkóskur kaffilíkjör, þungur og bragðmikill með greinilegum keim af mexíkósku kaffi. Magn vínanda í drykknum er um 26,5%. Kahlúa er notað í ýmsa kokteila og er einnig blandað við ýmsa kóla drykki.

Nokkrir kokteilar sem innihalda Kahlúa:
* White Russian (*Hvítur Rússi*)
* Black Russian (*Svartur Rússi*)
* B-52 shooter
* Mudslide
* Brave Bull

## Tenglar
* Vefsíða framleiðanda Kahlúa
The Devil's dictionary

**The Devil's dictionary** eða **Orðabók Andskotans** (í þýðingu Hallbergs Hallmundssonar) er ritverk og orðabók eftir Ambrose Bierce og er samantekt orðútskýringa sem hann gaf út í vikublaðinu **Wasp** 1881-1906. Bókin kom fyrst út sem „Orðskviðir hundingjans“ 1906 en hlaut síðar sitt þekkta heiti. Bækur í svipuðum stíl hafa verið gefnar út, t.d. The Computer Contradictionary. Mikil launhæðni (og hreinskilni jafnvel) er fólgin í orðaútskýringunum og þykja þær almennt hnyttnar.

Dæmi um orðútskýringar:
# Einsamall; í slæmum félagsskap.
# Ræningi; hreinskilinn athafnamaður.
# Fallbyssa; tæki notað til leiðréttinga á landamæravillum.

Auk skilgreininga er að finna ljóð og mistúlkaðar goðsagnir.

## Tenglar
* Bókin í heild sinni á ensku (Project Gutenberg)
Vampíra

**Vampíra** á upprunalega við uppvakning sem rís upp úr gröf sinni að nóttu og nærist á blóði lifenda (manna eða dýra) til að viðhalda ódauðlegri tilvist sinni. Vampíran er að vissu leiti alþjóðleg þjóðsagnarvera þar sem þjóðsögur um „þá dauðu“ sem vakna upp aftur til þess að drekka blóð lifenda fyrirfinnast í nánast öllum menningarheimum.

Orðið „vampíra“ kemur frá búlgverska orðinu *Vampir*, sem svo aftur er talið koma frá slavneska orðinu *Obyri* (ǫpyrь). Þótt heimildum greini verulega á þá vilja margir halda því fram að gríska orðið *Nosophoros* („pláguberi“) hafi með tímanum þróast yfir í forn slavneska orðið *nosfur-atu*, en vestrænir menningarheimar þekkja einmitt þennan óvætt best undir nöfnunum *Vampir* og *Nosferatu*.

## Uppruni
Frá Afríku til Asíu og Evrópu hafa sögur um vampíruna haldið mönnum hugföngnum í aldanna rás. Hvergi sjáum við þó fleiri vampíru-þjóðsögur heldur en hjá þjóðflokkum slava, sögulega séð gæti ástæða þess verið fjöldi sígauna á þeirra svæðum, farferðir sígauna hafa verið raktar þvert yfir evrópsku heimsálfuna allt til norður Indlands, þar sem fjölgyðistrúarbrögð höfðu að geyma ýmsa blóðþyrsta guði og vætti, svo sem gyðjuna Kali og vættirnar Bhutu. Sú kenning hefur verið sett fram að sígaunar hafi tileinkað sér brot og brot úr goðsögnum og trúarbrögðum víðvegar um heimsálfurnar í ferðum sínum til vestursins sem seinna hafi haft stórbrotin áhrif á slavnesku þjóðina.

## Tengt efni
* Dracula
* Alucard (Hellsing)
Engidalsskóli

**Engidalsskóli** er grunnskóli í Hafnarfirði.

Nemendur á aldrinum 6-10 ára (1.-4. bekkur) stunda nám við skólann. Að því námi loknu halda halda flestir áfram námi í Víðistaðarskóla. Starfsmenn skólans eru 55. Skólastjóri er Margrét Halldórsdóttir. Frá árinu 1994 hefur verið þar deild fyrir fötluð börn.

Skólinn sameinaðist Víðistaðaskóla árið 2010 og árgöngum fækkað úr 1.-7. bekk niður í 1.-4. bekk.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla

## Tengill
*Heimasíða Engidalsskóla
Ásgarður (aðgreining)

**Ásgarður** er nafn úr norrænni goðfræði sem er víðs vegar notað:
* Ásgarður er heimili ásanna í norrænni goðafræði
* Ásgarður er hverfi í Reykjavík
* Ásgarður er gata í Reykjavík
* Ásgarður er bær í Dölum
* Ásgarður er bær í Þorgrímsstaðadal
* Ásgarður er bær í Grímsnesi. 
* Ásgarður er íþróttahús Stjörnunnar í Garðabæ
* Ásgarður var tímarit BSRB, gefið út á árunum 1944-1985.
Iglur

**Iglur** (eða **seglrendur** (sanguisuga) eða **blóðsugur**) (fræðiheiti: *Hirudinea*) eru liðormar. Til eru ferskvatns-, sjávar- og jarðiglur. Eins og ættingjar þeirra fáburstarnir þá hafa þeir gjörð. Margar iglanna eru blóðætur (sníkjudýr), þ.e. þær lifa á blóði fiska, froskdýra og spendýra með því að festa sig við þau og sjúga úr þeim blóð (þess vegna stundum bara kallaðar *blóðsugur*). Flestar iglanna eru þó rándýr, sem lifa á smáum ormum og öðrum hryggleysingjum.

Lækningaiglan (*Hirudo medicinalis*) sem lifir í Evrópu hefur verið notuð í þúsundir ára við blóðtöku. Iglan sprautar sérstöku efni í blóðið sem gerir það að verkum að það storknar síður.
Blóðsuga

**Blóðsugur** geta verið:
* Hirudo medicinalis eða Lækningaigla (eða aðrar iglur)
* Leðurblökutegund.
* Goðsagnaveru sem kallast vampíra.

Einnig er orðið haft yfir okrara eða sníkjudýr í samfélaginu og þýðir í bókstaflegri merkingu sá sem sýgur blóð.
Glýseról

**Glýseról** eða **Glýserín** (1,2,3-própantríól eða 1,2,3-tríhýdroxýlprópan) er litar- og lyktarlaust alkóhól sem er afar vatnsgleypið, seigfljótandi og er sætt á bragðið. Það hefur þrjá vatnssækna hýdroxýl hópa sem valda vatnsgleypni þess. Glýserín er notað í glýserín sápur, snyrtivörur, mat og efnafræði.
Ásgarður

**Ásgarður** er heimili ásanna í norrænni goðafræði. Þar er að finna hallir þeirra og í miðju Ásgarðs er Iðavöllur sem er samkomustaður goðanna.  Inngangurinn í Ásgarð er um Bifröst sem Heimdallur verndar.
Hjálmar (hljómsveit)

**Hjálmar** er hljómsveit stofnuð árið 2004 í Keflavík og spilar reggítónlist með íslensku yfirbragði. Hún hefur sent frá sér níu breiðskífur. Þegar unnið var að fyrstu breiðskífunni var sveitin skipuð þeim Þorsteini Einarssyni, Guðmundi Kristni Jónssyni, Kristni Snæ Agnarssyni, Petter Winnberg og Sigurði Halldóri Guðmundssyni. Þegar kom að því að taka upp aðra breiðskífu sveitarinnar höfðu orðið nokkrar mannabreytingar. Svíarnir Nils Olof Törnqvist og Mikael Svensson höfðu gengið til liðs við sveitina en Kristinn Snær Agnarsson hætti. 

Í ágúst 2006 var tilkynnt að hljómsveitin hefði hætt samstarfi. Í mars 2007 komu Hjálmar þó fram á nýjan leik  og hafa haldið tónleika reglulega síðan. 

Þeirra fyrsta plata, *Hljóðlega af stað* var tekin upp í *[[Geimsteinn (upptökuver)|Geimsteini]]*, en hún vann til Íslensku tónlistarverðlaunanna árið 2004 sem besta rokkplata ársins. Ári síðar, 2005 léku þeir á færeysku tónlistarhátíðinni G! Festival.

Önnur plata sveitarinnar, *Hjálmar*, var hljóðrituð í félagsheimilinu á Flúðum dagana 15. til 19. ágúst 2005. 

## Meðlimir
### Núverandi
* Þorsteinn Einarsson - Gítar og söngur
* Sigurður Halldór Guðmundsson - Hljómborð og söngur
* Guðmundur Kristinn Jónsson - Gítar 
* Valdimar Kolbeinn Sigurjónsson (2007- ) - Bassi
* Helgi Svavar Helgason (2007- ) - Trommur

### Fyrrverandi
* Kristinn Snær Agnarsson (2004-2005)
* Micke "PB" Svensson (2005-2007)
* Nils Olof Törnqvist (2005-2007)
* Petter Winnberg (2004-2007)

## Hljóðritaskrá

### Breiðskífur
* *[[Hljóðlega af stað]]* (2004)
* *[[Hjálmar (breiðskífa)|Hjálmar]]* (2005)
* *[[Ferðasót]]* (2007)
* *[[IV (breiðskífa)|IV]]* (2009)
* *[[Keflavík Kingston]]* (2010)
* *[[Órar]]* (2011)
* *Dub og Doom* (2013) ásamt Jimi Tenor
* *[[Allt er eitt]]* (2019)
* *Yfir hafið* (2020)

### Safnplötur

* *Skýjaborgin* (2014)

### Stökur

* *Hlauptu hratt* (2015)
* *Undir fót* (2015)
* *Er hann birtist* (2016) ásamt Mr. Sillu
* *Allt er eitt* (2016)
* *Græðgin* (2017)
* *Glugginn* (2017)
* *Aðeins eitt kyn* (2018)
* *Hættur að anda* (2018)
* *Fyrir þig* (2018)
* *Hvað viltu gera?* (2019)
* *Segðu já* (2020)
* *Grillið inn* (2021) ásamt Prins Póló
* *Kona* (2021) ásamt Kára Stefánssyni
* *Upp á rönd* (2022) ásamt GDRN
* *Grillið inn* (2023) ásamt Prins Póló og Putumayo
* *Upp í sveit* (2026)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Hljómsveitin Hjálmar
Listi yfir handhafa einkarétts á Íslandi

Eftirfarandi hafa einkarétt til einhvers skv. íslenskum lögum, handhahafar almennra einkaleyfa eru ekki á listanum.

* Háskóli Íslands: Til að gefa út og selja eða afhenda með öðrum hætti almanök og dagatöl. (1. gr. http://www.althingi.is/lagas/nuna/1921025.html#G1 laga um einkaleyfi handa Háskóla Íslands til útgáfu almanaks )

* Ríkisstjórn Íslands: Til að flytja inn trjáplöntur (þ.á m. runna) nema rósir og trjáfræ (1. gr. http://www.althingi.is/lagas/nuna/1935078.html#G1 laga um einkarétt ríkisstjórnarinnar til þess að flytja trjáplöntur til landsins, og um eftirlit með innflutningi trjáfræs )

*Veiðifélag Vatnsdalsár: Til að útrýma sel úr Húnaósi. (1. gr.  laga um útrýmingu sels í Húnaósi )
:*Bæta þarf við listann*.

## Tengill
*leit að „einkaleyfi“ OG „einkarét“ í íslenskum lögum.

## Heimildir
Æsir

**Æsir ** (ft. af **ás**) eru goð í norrænni goðafræði, annar af tveimur flokkum goða og sá meiri. Hinn flokkurinn eru Vanir. Æsir búa, samkvæmt goðafræðinni, í Ásgarði og þeir sem trúa á þá kallast **ásatrúar**.

Ættfaðir ása og æðstur þeirra er Óðinn sem var sonur jötunsins Bestlu og risans Bors. Bor var sonur Búra sem var sleiktur úr hrími Ginnungagaps af Auðhumlu. Óðinn og bræður hans Vilji og Vé sköpuðu heiminn úr líkama jötunsins Ýmis sem þeir drápu. Síðar sköpuðu þeir mennina úr viði Emblu og Asks. Aðrir mikilvægir æsir eru meðal annarra þrumuguðinn Þór (en hann var mest dýrkaður á Íslandi fyrr á öldum), Baldur hinn bjarti, Týr guð hernaðar og bardaga, hinn hrekkvísi og klaufski Loki (sem má reyndar deila um hvort hafi verið ás eða ekki), Frigg kona Óðins og Iðunn sem gætti eplanna sem héldu goðunum ungum.

## Tengt efni

* Ásynjur
* Vanir
Samband íslenskra samvinnufélaga

**Samband íslenskra samvinnufélaga** (**SÍS**), **Sambandið** eins og það er kallað í daglegu tali eða **Samband** eins og það var kallað erlendis var stofnað á Ysta-Felli Þingeyjasýslu 20. febrúar 1902 sem Sambandskaupfélag Þingeyinga en fékk síðan nafn sitt endanlega árið 1906.

SÍS var stofnað upphaflega til að vera samræmingaraðili íslenskra samvinnufélaga og þróaðist síðan yfir í samvinnuvettvang þeirra á sviði út- og innflutnings og til að ná hagstæðum samningum erlendis vegna þess taks sem danska kaupmannastéttin hafði enn á íslensku viðskiptalífi á þeim tíma.

Meðal annars rak SÍS skipadeild sem var stofnuð 1946 og sá um vöruflutninga í samkeppni við Eimskipafélag Íslands. Stuttu áður en annar samkeppnisaðili, Hafskip, varð gjaldþrota í lok árs 1985 stóð til að SÍS myndi kaupa fyrirtækið en á stjórnarfundi var kosið gegn því og munaði einu atkvæði.

Þegar leið á 20. öldina varð SÍS öflugasta viðskiptaveldi Íslands og með ítök á flestum sviðum viðskiptalífsins allt fram til ársins 1992 þegar starfsemi þess var orðin nánast engin vegna skulda þess við lánardrottna sína.

## Forstjórar SÍS

## Heimildir
*
*Saga Sambandsins (Ris veldi og fall). Leikstjóri Viðar Víkingsson. 1999.

## Tenglar
* ''Nokkur tímamót í 100 ára sögu''; grein af mbl.is
Häxan

***Häxan*** (íslenska ***Nornin***) er þögul sænsk kvikmynd frá árinu 1922 eftir danska leikstjórann Benjamin Christensen. Myndin er nokkurs konar fræðslumynd þar sem farið er yfir nornafárið í Evrópu og velt upp hugmyndum um ástæður þess. Leikstjórinn var þeirrar skoðunar að kvikmyndin væri upplagður miðill fyrir fræðslu af þessu tagi. Sama ár kom út Nanook of the North sem venjulega er talin fyrsta eiginlega heimildarmyndin.

Häxan gengur þó lengra og jaðrar við að verða hryllingsmynd á köflum, þar sem myndmálið er runnið af sömu rót og hjá þýsku expressjónistunum og stillimyndum er blandað við hraðar senur sem sýna meðal annars nornamessu við Blokksbjarg, nornir á flugi yfir borg, djöfulinn tæla til sín konur og rannsóknarréttinn pynta nornir til sagna. Leikstjórinn sjálfur leikur djöfulinn.

Kvikmyndin var oft sýnd ritskoðuð. Einkum var það sú mynd sem hún dregur upp af kirkjunnar mönnum, þar sem sagt er frá rannsóknarréttinum, sem fór fyrir brjóstið á fólki í Mið- og Suður-Evrópu.

Myndin var sýnd í Bandaríkjunum árið 1968 með yfirlestri William Burroughs og djassundirleik, undir titlinum „Witchcraft Through the Ages“.

Kvikmyndin var sýnd á vetrarhátíð í Reykjavík 19. febrúar 2005 þar sem Sinfóníuhljómsveit Íslands lék undir frumsamda tónlist við kvikmyndina eftir Barða Jóhannsson undir stjórn Esa Heikkilä.
Nýja-Suður-Wales

**Nýja-Suður-Wales** er eitt sex fylkja í Ástralíu. Höfuðborg þess er Sydney. Nýja-Suður-Wales var upphaflega stofnað sem fyrsta nýlenda Breta í Ástralíu, 1788 og náði þá frá austurströndinni þangað sem í dag er Vestur-Ástralía. Síðan var smám saman skipt út úr henni landi og til urðu fylkin Victoria, Suður-Ástralía, Queensland og Tasmanía. Enn síðar, þegar Samveldið Ástralía var stofnað árið 1901 var land undir Höfuðborgarsvæði Ástralíu tekið undan fylkinu og þar stofnuð höfuðborgin Canberra. Í dag er Nýja-Suður-Wales fjölmennasta fylkið og helsta miðstöð bæði menningar- og efnahagslífs Ástralíu.
Köngulóaættir

**Köngulóarættirnar:**

* **Undirættbálkur [[Mesothelae]]**
** Liphistiidae (glysköngulær)
***Undirættbálkur [[Mygalomorphae]]**
** Atypidae (atypical tarantula)
** Antrodiaetidae (folding trapdoor spider)
** Mecicobothriidae (dwarf tarantulas)
** Hexathelidae (eitruð trektfuglaköngulær)
** Dipluridae (trektfuglaköngulær)
** Cyrtaucheniidae (wafer trapdoor spider)
** Ctenizidae (hleraköngulær)
** Theraphosidae (fuglaköngulær)
***Undirættbálkur [[Araneomorphae]]**
** Hypochilidae (lampshade spider)
** Filistatidae (crevice weaver)
** Sicariidae (recluse spider)
** Scytodidae (skyrpiköngulær)
** Leptonetidae (leptonetid spider)
** Pholcidae (daddy long-legs spider)
** Plectreuridae (plectreurid spider)
** Diguetidae (coneweb spider)
** Caponiidae (two-eyed spider)
** Segestriidae (pípuvefarar)
** Dysderidae (grálodduköngulær)
** Oonopidae (oonopid spider)
** Palpimanidae (palp-footed spider)
** Mimetidae (pirate spider)
** Eresidae (velvet spider)
** Oecobiidae (including Urocteidae)
*** (wall and six-exit tent spider)
** Hersiliiidae (tree trunk spider)
** Deinopidae (ogre-faced spider)
** Uloboridae (netjuköngulær)
** Nesticidae (scaffold web spider)
** Theridiidae (kambfætlur)
** Linyphiidae (bowl and doily and dwarf spiders)
** Tetragnathidae (long jawed spider)
** Araneidae (hjólaköngulær)
** Lycosidae (úlfaköngulær)
** Pisauridae (nursery web spider)
** Oxyopidae (gaupuköngulær)
** Zorocratidae (zorocratid spider)
** Zoropsidae (zoropsid spider)
** Ctenidae (föruköngulær)
** Agelenidae (araneomorph trektköngulær)
** Cybaeidae (vatnaköngulær)
** Desidae (intertidal spider)
** Hahniidae (dwarf sheet spider)
** Dictynidae (dictynid spider)
** Amaurobiidae (tangled nest spider)
** Titanoecidae (titanoecid spider)
** Tengellidae (tengellid spider)
** Miturgidae (long-legged sac spider)
** Anyphaenidae (anyphaenid sac spider)
** Liocranidae (liocranid sac spider)
** Clubionidae (sac spider)
** Corinnidae (corinnid sac spider)
** Zodariidae (zodariid ground spider)
** Gnaphosidae (hagaköngulær)
** Selenopidae (veggja krabbaköngulær)
** Sparassidae (hlaupaköngulær / risakrabbaköngulær)
** Philodromidae (philodromid krabbaköngulær)
** Thomisidae  (krabbaköngulær)
** Salticidae (stökkköngulær)
Köfnunarefni

**Köfnunarefni** eða **nitur** er frumefni með skammstöfunina **N** og er sjöunda frumefni lotukerfisins.  Efnið er litar-, lyktar- og bragðlaus málmleysingi og er algengasta frumefnið í andrúmslofti Jarðar, sem er að u.þ.b. 78% úr köfnunarefni. 

## Tengill
Skordýrafræði

**Skordýrafræði** er undirgrein líffræðinnar sem fæst við rannsóknir á skordýrum. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **skordýrafræðingar**.

Skordýr hafa mikið að segja gagnvart manninum í sambandi við landbúnað og í raun allt daglegt líf og er skordýrafræðin því mikilvægt fag innan líffræðinnar. Bæði eru skoðuð skordýr sem eru manninum skaðleg óbeint og beint, og svo aftur skordýr sem hann nýtir á ýmsan máta, svo sem silkiorma og hunangsflugur.
Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi

**Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi** eða **FVA** er fjölbrautaskóli, staðsettur á Akranesi og var stofnaður á grunni Gagnfræðiskólans á Akranesi og Iðnskólans á Akranesi 12. september 1977.

Skólinn býður upp á alhliða framhaldsmenntun, bóklega og verklega, á mörgum námsbrautum. Hann veitir öfluga námsráðgjöf og leggur mikla áherslu á að styðja nýnema. 

Fjölbrautaskóli Vesturlands hefur frá upphafi starfað eftir áfangakerfi og átt drjúgan þátt í mótun þess. Áfangakerfið gerir skólanum kleift að taka tillit til einstaklinga með ólíkar þarfir og misjafna getu til náms. 

Við skólann er heimavist fyrir 64 nemendur og mötuneyti fyrir alla nemendur skólans. Skólaakstur er milli Akraness og Borgarness.

Héraðsskólinn í Reykholti var á tímabili rekinn sem útibú Fjölbrautaskóla Vesturlands en skólinn rak einnig útibú á Snæfellsnesi.  Þau voru lögð niður eftir að stofnaður var framhaldsskóli í Grundarfirði.

Við FVA stunda að jafnaði um 600 nemendur nám á önn hverri.

## Námsframboð
* Bóknámsbrautir til stúdentsprófs: félagsfræðabraut, málabraut, náttúrufræðibraut, viðskipta- og hagfræðibraut.
* Viðbótarnám til stúdentsprófs af starfsnámsbrautum.
* Listnámsbraut með tónlistarkjörsvið
* Iðnnám á verknámsbrautum: húsasmíði, málmiðnir, rafiðnir.
* Nám til iðnmeistaraprófs.
* Starfstengt nám: sjúkraliðabraut, tölvufræðibraut, viðskiptabraut.
* Almenn námsbraut.
* Starfsbraut fyrir fatlaða.

## Tenglar
*Vefur Fjölbrautaskóla Vesturlands
*Vefur Nemendafélags Fjölbrautaskóla Vesturlands
Vanir

**Vanir** eru annar tveggja flokka goða í norrænni goðafræði og búa í Vanaheimum. Hinn flokkurinn eru æsir. Vanir eru mun færri og skipta minna máli en æsir og eru aðallega frjósemisgoð. Í goðafræðinni er talað um stríð milli flokkanna tveggja og er oft talið að vanatrú sé leifar eldri trúarbragða, sem urðu undir við þjóðflutninga. Þetta er einnig vegna þess að ekkert er talað um uppruna þeirra meðan góðar lýsingar eru á tilurð ása.

Helstu vanir eru sjávarguðinn Njörður og frjósemisgoðin, börn hans, Freyr og Freyja, sem voru gíslar ása eftir fyrrnefnt stríð.
Tímatal

**Tímatal** er aðferð mannsins til þess að skrásetja atburði í tíma.  Til þess setjum við atburði upp í t.d. tímaás og skoðum atburði þannig í samhengi og skiptum atburðum upp í hópa og köllum tímabil.  Fræðigreinin sem fæst við athuganir á tímatali kallast tímatalsfræði.

Rannsóknir á tímatali áttu sér stað fyrir mörg þúsund árum og er talið víst að t.d. Egyptar hafi notast við ýmsar mælingar og athuganir (stjörnuskoðun) til þess að fylgjast með tímanum og sjá fyrir árlega viðburði svo sem flóð í ánni Níl.
Survivor (sjónvarpsþáttur)

***Survivor*** eru bandarískir raunveruleikaþættir. Þeir eru byggðir á sænsku þáttarröðinni *Expedition Robinson* frá árinu 1997. Þættirnir voru frumsýndir þann 31. maí árið 2000 á CBS sjónvarpsstöðinni og árið 2024 var hún á sinni 46. seríu. Kynnir er Jeff Probst.

Survivor þættirnir hafa einnig verið gerðir í mörgum öðrum löndum, svo sem Ástralíu, Belgíu, Frakklandi og víðar.

## Keppnin
Þátturinn sameinar hóp af ókunnugu fólki sem skipt er í einn eða fleiri hópa (yfirleitt kallaðir ættbálkar) á yfirgefnum stað þar sem þau verða að útvega mat, vatn, eld og skjól á meðan þeir keppa í áskorunum til að vinna annað hvort laun eða friðhelgi frá brottvísun úr leiknum á svokölluðu ættbálkaráði. Síðustu tvö eða þrjú sem halda sætum sínum eftir alla 39 dagana þurfa að ganga í augun á dómnefndinni, sem er hópur af síðustu átta eða níu keppendum sem voru kosnir út úr leiknum. Hver og einn einstaklingur í þeirri dómnefnd kýs hver þeim finnst eiga skilið að vinna titilinn "Sole Survivor" og milljón dollara verðlaun.

## Velgengni
Þættirnir urðu strax mjög vinsælir. Fyrstu ellefu þáttaraðirnar voru meðal tíu mest áhorfðu þættir í Bandaríkjunum. Þeir eru almennt taldir með bestu Bandarísku raunveruleikaþáttunum. Þættirnir hafa oft verið tilnefndir til Emmy verðlauna þar á meðal unnu þeir fyrir "Outstanding sound mixing" árið 2001 "Outstanding special program" árið 2002, og var síðan tilnefndur fjórum sinnum fyrir "Outstanding reality-competition Program" þegar flokkur var kynntur árið 2003. Jeff Probst hefur unnið verðlaun fyrir "Outstanding Host for a Reality or Reality-Competition Program" fjórum sinnum síðan verðlaunin voru kynnt árið 2008. Árið 2007 voru þáttaraðirnar á lista Time tímaritsins á 100 Bestu sjónvarpsþáttum allra tíma.

## Þáttaraðir
* *Survivor: Pulau Tiga* (2000) - einnig kallaður *Survivor: Borneo* - tekin á eyjunni Pulau Tiga í Suður-Kínahafi.
* *Survivor: The Australian Outback* (2001) - tekin í óbyggðum Ástralíu.
* *Survivor: Africa* (2001) - tekin í eyðimörk í Kenýa.
* *Survivor: Marquesas* (2002) - tekin á eyjunni Nuku Hiva í Markesaseyjaklasanum í Frönsku Pólýnesíu.
* *Survivor: Thailand* (2002) - tekin á Taílandi.
* *Survivor: The Amazon* (2003) - tekin í regnskógi við Amasónfljót í Brasilíu.
* *Survivor: Pearl Islands* (2003) - tekin á Perlueyjum undan strönd Panama.
* *Survivor: All-Stars* (2004) - líka tekin á Perlueyjum.
* *Survivor: Vanuatu* (2004) - tekin í eyjaklasanum Vanúatú í Suður-Kyrrahafi.
* *Survivor: Palau* (2005) - tekin í eyjaklasanum Palá í Kyrrahafi.
* *Survivor: Guatemala* (2005) - tekin í Yaxha-þjóðgarðinum í Gvatemala. Þáttaröðin var frumsýnd 15. september 2005.
* *Survivor: Panama* (2006) einnig kallaður *Survivor: Exile island* - tekin í Panama í Mið-Ameríku.

## Tilvísanir
Vítamín

**Vítamín** (hefur verið þýtt sem **fjörefni** á íslensku, en það orð er lítið notað) er safnheiti yfir ýmis lífræn stjórnefni sem eru lífverum nauðsynleg til að halda heilsu en lífverurnar geta ekki myndað sjálfar eða geta ekki myndað nóg af. Þessi efni eru breytileg eftir lífverum, til að mynda þurfa menn C-vítamín úr fæðu en geitur ekki, því þær framleiða eigið C-vítamín. Vítamín á þó ekki við þörf á steinefnum, fitu eða amínósýrum. Vítamín fást aðallega úr mat.

Hugtakið vítamín er komið frá pólska líffræðingnum Kazimierz Funk, sem notaðist fyrst við hugtakið árið 1912. *Vita* þýðir líf og *amin* er önnur mynd og stytting af amín, sem er lífrænn efnahópur (íslenskur ritháttur er með í í stað i), en áður var talið að öll vítamín væru amínefni. Íslenska heitið er í raun bein þýðing þar sem *fjör* er gamalt orð fyrir líf.

Þau vítamín sem hingað til hafa verið uppgötvuð eru:
A, B1, B2, B3, B5, B6, B9, B12, B13, B15, B17, C, D, E, K

Vítamín eru ýmist vatnsleysanleg eða fituleysanleg. Líkaminn á auðvelt með að skilja út vatnsleysanleg vítamín ef maður neytir þeirra of mikið, en erfitt með að skilja út þau fituleysanlegu. Þess vegna verður maður að gæta þess að neyta ekki of mikils magns fituleysanlegra vítamína, því að það getur valdið eitrun.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Lyfjahandbókin - vítamín''; grein í Morgunblaðinu 1979
Iceland Express

**Iceland Express** var íslenskt lággjaldaflugfélag og ferðaskrifstofa sem var í eigu Fengs eignarhaldsfélags en var tekið yfir af WOW air í október 2012.

Fyrirtækið fékk ferðaskrifstofuleyfi á Íslandi frá samgönguráðherra þann 17. desember 2002 og hóf í kjölfar þess starfsemi árið 2003. Árið 2005 festu eigendur Iceland Express kaup á dönsku flugfélögunum Sterling og Maersk Air. Eftir að hafa sameinað þau í eitt seldu þeir FL Group fyrirtækin og fengu í skiptum hlutabréf í FL Group.

23. október 2012 yfirtók fyrirtækið WOW air Iceland Express. Við yfirtökuna tók félagið yfir leiðarkerfi, vörumerki og viðskiptavild. 30. október sama ár sagði svo WOW air öllum starfsmönnum Iceland Express upp störfum ásamt því að rifta samningum við flugrekanda Iceland Express, Holidays Czech Airlines. 

## Flugfloti

Félagið átti hvorki né rak flugvélaflotann sem það notaði auk þess sem það hafði ekki flugmenn í vinnu. Haustið 2008 tók félagið á leigu tvær Boeing 737-700 vélar af Astraeus í stað MD-90 vélanna. 21. nóvember 2011 var Astraeus tekið til slitameðferðar og er henni ekki enn lokið. Um sama leyti gerði Iceland Express samning við tékkneska flugfélagið HOLIDAYS Czech Airlines, sem útvegaði Iceland Express Airbus A320 180 sæta flugvélar. Í febrúar 2012 var síðan gerður nýr samningur milli félagana sem gilti til vorsins 2013.

Félagið leigði þotur frá eftirfarandi flugfélögum:

* 2006 - MD-90 (HB-JIC, HB-JID og HB-JIF) af svissneska flugfélaginu Hello
* Boeing 737-300 (G-STRB og G-STRE) af breska flugfélaginu Astraeus. 
* Airbus A320 (S5-AAB) af slóvenska flugfélaginu Adria.
* McDonnell Douglas MD-82 (TF-JXA og TF-JXB) af íslenska flugfélaginu JetX sem áður voru í eigu skandinavíska flugfélagsins SAS.

## Áætlun og leiðakerfi
Iceland Express flaug frá Keflavíkurflugvelli til eftirfarandi flugvalla í Evrópu (áætlun 2012):
*Kaupmannahöfn (CPH), 12x í viku (yfir allt árið)
*London (STN), 10x í viku (yfir allt árið)
*Alicante (ALC), 3x í viku (frá vori fram á haust)
*Barcelona (BCN), 1x í viku (yfir sumarið og haustið)
*Basel (BSL), 1x í viku (yfir sumarið)
*Berlín (SXF), 3x í viku (frá vori fram á haust)
*Billund (BLL), 2x í viku (yfir sumarið)
*Bologna (BLQ), 1x í viku (yfir sumarið)
*Frankfurt Hahn (HHN), 2x í viku (yfir sumarið)
*Gautaborg (GOT), 2x í viku (yfir sumarið)
*Kraká (KRK), 1x í viku (yfir sumarið)
*París (CDG), 1x í viku (yfir sumarið og haustið)
*Varsjá (WAW), 3x í viku (frá vori fram á haust)

## Tilvísanir

## Tenglar

* Vefur Iceland Express 
* Flugáætlun Iceland Express 
* Fegraði bókhald Iceland Express
* Iceland Express ætlar að kaupa flugflota

## Heimildir
* Iceland Express leigir þrjár flugvélar. Mbl.is. 28.10.2005.
Sigurjón Birgir Sigurðsson

**Sigurjón Birgir Sigurðsson** (f. 27. ágúst 1962), þekktur undir listamannsnafninu **Sjón,** er íslenskt skáld, rithöfundur og handritshöfundur.

## Æska
Sjón er fæddur í Reykjavík á Íslandi og ólst upp í Breiðholti. Hann er sonur Sigurðar Geirdal, fyrrum bæjarstjóra Kópavogs, og Áslaugar Jónínu Sverrisdóttur fyrrum bankastarfsmanns. Sjón gaf út sýna fyrstu ljóðabók, *Sýnir*, 16 ára gamall.  

Sjón, ásamt öðrum nemendum Fjölbrautaskólans í Breiðholti, stofnaði listamannahópinn ''Medúsa'' í árslok 1979 og kenndi hópurinn sig við súrrealisma.

## Ferill
Sjón skrifaði handrit kvikmyndarinnar *[[Regína (kvikmynd)|Regínu]]* með Margréti Örnólfsdóttur, kom fram í heimildarmyndinni *[[Gargandi snilld]]* og skrifaði handrit stuttmyndarinnar Anna og skapsveiflurnar þar sem hann lék Dr. Artmann. Hann skrifaði texta fyrir flest lög kvikmyndarinnar *[[Myrkradansarinn]]* ásamt Björk, Mark Bell og leikstjóranum Lars von Trier.

Sjón hlaut Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs árið 2005 fyrir skáldsöguna *Skugga-Baldur*.

### Björk
Sjón og Björk kynntust fyrst á unglingsaldri og hafa síðan þá starfað saman við hin ýmsu verkefni. Þau stofnuðu tveggja manna rokkabillí-hljómsveitina *Rokka Rokka Drum*. Sjón hefur samið texta við lög Bjarkar. Fyrir lagið *I've Seen it All* úr kvikmyndinni Myrkradansarinn voru Björk og Sjón tilnefnd fyrir besta frumsamda lag á Golden Globe-verðlaununum og Óskarsverðlaununum árið 2001. Á opnunarhátíð Sumarólympíuleikanna 2004 flutti Björk lagið *Oceania*, en Sjón samdi texta lagsins.

## Ritaskrá

## Verðlaun og viðurkenningar

## Tengt efni
* Bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs
* Tilnefningar til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs frá Íslandi

## Tenglar
*Norðurlandaráð 
*Skólavefurinn
*Sjón les upp ljóð sín á Lyrikline; með enskum, þýskum og frönskum þýðingum.

## Tilvísanir
Norræn goðafræði

**Norræn goðafræði** er samnefni yfir goðafræði þeirra heiðnu trúarbragða sem voru áður fyrr iðkuð á Norðurlöndum öllum og áhrifasvæðum þeirra. Hún er þekktasta grein germanskrar goðafræði. Trú á hana lagðist víðast hvar af um það leyti sem kristni breiddist yfir Norðurlönd. Í dag er trúin stunduð á Íslandi og víða erlendis undir heitinu ásatrú. Ásatrúarfélagið er skráð trúfélag á Íslandi.

## Heimildir
Norræn goðafræði hafði aldrei neitt höfuðrit og átrúnaðurinn var líklega ekki mjög formfastur. Helstu heimildir um goðafræðina eru nokkur rit, flest rituð á Íslandi eftir að kristni var lögtekin. Það eru helst Eddukvæði, sem sagt er að Sæmundur fróði hafi tekið saman, en eru þó líklega mun eldri að uppruna (og þar með frá tímum þeim er trúin var iðkuð) og rit eftir Snorra Sturluson til dæmis Snorra-Edda.

## Goð
Goð skiptast í tvær fylkingar, æsi og vani. Ættfaðir ása er Óðinn, sonur Bors og Bestlu. Bor var sonur Búra, sem sleiktur var úr hrími af kúnni Auðhumlu, en Bestla var jötunn. Vanir voru færri en æsir, og koma minna við sögu í goðafræðinni, nema Njörður og börn hans Freyja og Freyr sem voru mikið dýrkuð. Meðal helstu ása voru Þór, Baldur, Loki og Frigg. Svo virðist sem að vanir hafi aðallega verið frjósemisgoð og er talið að þeir gætu hafa verið leifar eldri trúarbragða sem urðu undir við þjóðflutninga.

Norræn goðafræði hefur, auk goða, ýmsa vætti og verur sem ekki teljast til goða en eru þó mörg mjög kröftug og mikilvæg. Þeirra fremst eru jötnar, mestu óvinir goðanna, sem þó eru yngri í heiminum en jötnar. Þar að auki eru margar verur sem eru hálf-jötnakyns og hálf-ásakyns, þeirra á meðal börn Loka Fenrisúlfur, Miðgarðsormur og Hel. Hlutverk goðanna voru margvísleg, þau eiga öll einhverja sérstaka eiginleika og virka sem bæði fyrirmyndir og vættir sem fólk getur beðið um hjálp til með því að blóta.

Fleiri nöfn má nefna eins og Mímir, Bifröst, Heimdallur, Bragi, Iðunn, Týr, Sigyn, Sif.

## Heimsmynd

Heimsmynd manna á 17. öld um heimsýn norrænna manna var sú að jörðin væri flöt sbr. myndina er hér fylgir. Lítið er vitað um heimsýn norrænna manna en margt bendir til að norrænir menn hafi talið jörðina hnöttótta. Jörðin var sögð sköpuð af Óðni, Vilja og Vé úr líkama jötunsins Ýmis. Himinkringlan var sköpuð úr höfuðkúpu hans, sjórinn úr blóði hans, fjöllin úr beinunum og þar fram eftir götunum. Í gegnum miðjan heiminn kom tréð Askur Yggdrasils. Ein rót þess var í Niflheimum, sem voru eins konar undirheimar, þangað sem flestir fóru þegar þeir dóu. Þar var ríki Heljar. Önnur rót trésins var þar fyrir ofan, á jörðinni, með Miðgarði, ríki mannanna. Annars ber Eddukvæðum ekki saman við Snorra Sturluson um legu rótanna. Frá jörðinni lá regnbogabrú upp til himna, Bifröst. Þar var goðið Heimdallur tilbúinn að vara hin goðin við innrás. Uppi á himnum var aðsetur ása, Ásgarður og þriðja rót Yggdrasils.

## Tenglar
* heimskringla.no - norrøne tekster og kvad
* ''Eru Herúlar upphafsmenn norrænar goðatrúar?''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1993
Umferðarlög á Íslandi

**Umferðarlög á Íslandi** eru þau lög og reglur sem gilda um umferð ökutækja á vegum, lóðum, afréttum og almenningum á Íslandi, en líka um umferð gangandi, hestamanna og fleiri. Sem ökutæki teljist meðal annars bíl, reiðhjól, dráttarvél og strætisvagn samkvæmt lögum. Hafa ökumenn allra ökutækja jafnan rétt á akvegum, nema annað sé sérstaklega ákveðið.

## Tengt efni
* Umferðarlög

## Tenglar
* Umferðarlög 
* Umferðarmerkin
Atferlisgreining

**</noinclude>Atferlisgreining<noinclude>** leitast við það að rannsaka atferli, hverjir undanfarar þess eru og hverjar afleiðingarnar eru. Margir þeirra sem leggja stund á atferlisgreiningu eru einnig atferlissinnar.

Atferlisgreinendur notast við hlutlægar mælingar og reyna að breyta eða bæta hegðun með því að breyta skilmálum hegðunar. Það felst iðulega í því að breyta afleiðingum og undanförum hegðunar. Þrír mælanlegir eiginleikar hegðunar eru lífeðlislegir, sjáanlegir og munnlegir. Munnlegir eiginleikar eru iðulega notaðir til marks um innri ferli. Kallað munnleg hegðun þar sem við höfum ekki aðgang að hugsunum eða hugarferlum í heila nema að einhver segi frá því. Hafa litið til eiginleika hegðunar þar sem hægt er gera hlutlægar mælingar til að geta metið árangur meðferða eða breytinga sem verða á lífi sjúklings eða lífveru. Atferlisgreining hefur lengi verið notuð á einhverfa einstaklinga. Ivar Lovaas hafði þá hugmyndafræði að einhverfar manneskjur væru ekki heilar og það þyrfti að laga þær. Einnig kallað ABA og er mikið hatað af einhverfu fólki þar sem þetta gefur í skyn að þau séu biluð eða sködduð.
Hugfræði

**</noinclude>Hugfræði<noinclude>** rannsakar allt sem viðkemur hugarstarfi lífvera og jafnvel véla eins og tölva. Sem dæmi um viðfangsefni má nefna minni, athygli, hugsun, skilning og tungumál. Það mætti líka segja að gervigreind tilheyri viðfangsefni hugfræði. Hugfræði leggur áherslu á að rannsaka „hugbúnað“ heilans, en síður „vélbúnað“.

Hugfræði er náskyld vitsmunavísindum.

## Hugfræði innan sálfræði

Hugfræði er ein af undirgreinum sálfræði. Þeir sem leggja stund á hugfræðilega sálfræði leitast við að þekkja og skilja hugarferla fólks. Slíkir ferlar koma meðal annars við sögu við þrautalausn, í minni og í notkun á tungumálum. Þeir sem leggja stund á hugfræði innan sálfræði vilja skilja þá hugarferla sem eiga sér stað á milli þess sem gerist eftir að áreiti dynja á fólki og þar til svör koma frá því.
Skynjunarsálfræði

**</noinclude>Skynjunarsálfræði<noinclude>** fjallar um alla þætti skynjunar, en ef til vill einkum um sjón-, heyrnar- og talskynjun. Athugað er hvernig fólk greinir skynáreiti í umhverfinu, hvar unnið er úr þeim í heilanum og hvernig.
Þroskasálfræði

**</noinclude>Þroskasálfræði<noinclude>** er undirgrein sálfræði sem rannsakar breytingar á andlegum eiginleikum fólks sem eiga sér stað eftir því sem það eldist. Upprunalega var þroskasálfræði aðeins bundin við ungbörn og börn en fæst nú við allt lífsskeiðið.

Viðfangsefni þroskasálfræði er til að mynda hreyfigeta, geta til að leysa þrautir, tungumálanám og siferðisþroski. Þroskasálfræðingar fást einnig við lykilspurningar eins og hvort börn hafi ekki þá eiginleika sem fullorðnir hafa eða hreinlega skorti reynsluna sem þeir fullorðnu byggja á. Þeir fást einnig við spurningar um hvort þroski eigi sér stað smám saman með samsöfnun þekkingar eða þá skipingu frá einu þrepi hugsunar til annars; hvort börn séu fædd í þennan heim með ákveðna þekkingu eða finni hana út frá reynslu; og hvort þroski sé drifinn áfram af félagslegum öflum eða einhverju sem er innra með hverju barni.

Heimspekilegar vangaveltur um eðli barna og þroska þeirra spiluðu stórt hlutverk í fyrstu rannsóknunum sem gerðar voru á þroska barna. Þessum spurningum var síðan fljótlega skipt út fyrir hagkvæmari hluti eins og velferð barna. 

John Locke (1632 – 1704) leit svo á að öll börn fæddust sem óskrifað blað (*tabula rasa*). Hann trúði því að börnin væru mótuð af skynjun á umhverfinu og vegna leiðsagnar eldra fólks. Locke neitaði því samt ekki að börn hefðu ólíka skapgerð og eiginleika. En hann hélt því samt fram að kennsla sem færi fram á frumstigum bernskunnar hefði lang mestu áhrifin. Þessi kenning hefur verið þungamiðjan í nútímakenningum um kennslu. Annar áhrifamaður í þroskasálfræði var franski heimspekingurinn Jean-Jacques Rousseau (1712 – 1778). Hann sagði að börn fæddust hrein (*pure*) og væru í eðli sínu góð. Síðan væri annað hvort hlúð að þessari góðmennsku eða hún eyðilögð af siðmenningunni.   

## Heimild
*
Ásgarður (gata)

**Ásgarður** er gata í Fossvoginum í Reykjavík. Gatan liggur í skeifu með báða enda á Bústaðaveginum. Í Ásgarði er mest af raðhúsalengjum, en einnig eru blokkir og einbýlishús við götuna. Gatan er í póstnúmeri 108 og er stundum kölluð Ástgarður.
Smyrill (félag)

**Smyrill** er félag hægrimanna í Menntaskólanum við Hamrahlíð (MH). Félagið var stofnað árið 2004 af Kára Þór Kjartanssyni, Jóni Felix Sigurðarsyni og Aroni Ólafssyni, ungum MH-ingum með álíkar hugsjónir. Markmið félagsins er að boða hugsjónir frjálshyggjunnar um einstaklingsfrelsi og frjálsan markað. Félagsmenn vilja breyta þeirri sósíalísku ásýnd sem MH og nemendur hans hafa haft í gegnum tíðina.

Smyrill er í samstarfi við önnur hægrifélög í framhaldskólum á landsvísu sem aðhyllast hugsjónir frjálshyggjumanna.
Innan félagsins er unnið mjög fjölbreytt starf. Félagið heldur meðal annars fjölda kappræðu- og umræðufunda sem og *Dag Frjálshyggjunnar*, þar sem fagnað er frjálshyggjunni innan veggja skólans með ýmsum hætti. Félagsfundir eru haldnir reglulega.
Hægt er að nálgast umsóknareyðublöð til inngöngu í félagið á helstu stöðum í MH.

## Stjórnarformenn

Stjórn Smyrils að ári hverju sér um að stuðla að betra Nemendafélagi. Þeir skulu leggja reglulega fram tillögur sem afhentar eru *Stjórn Nemendafélags Menntaskólans við Hamrahlíð* hversu sinni - félagsmenn skulu allir hafa samþykkt þessar tillögur.
Stjórnarformenn sjá einnig um að gefa nemendum skólans þann möguleika á að sækja um í félagið, og þurfa nemendur að skila inn umsóknum til þess að verða fullgildir félagsmenn.

Eftir að félagið hafði legið dvala í tvö ár var það endurvakið af nokkrum Garðbæingum við skólann, þeim  Baldvini Þormóðssyni, syni Þormóðs Jónssonar stjórnarformanns Fíton og Kjartani Hreinssyni, syni Hreins Loftssonar fyrrverandi stjórnarformanns Baugs og formanni einkavæðinganefndar. Í félagið skráðu sig 4 aðrir nemendur. Félagið hefur ekki gert neitt til að vinna að hugsjónum frjálshyggjunnar við skólann enda mætti félagið mikilli mótstöðu við endurvakningu.

2004 - 2006
Kári Þór Kjartansson(formaður),
Jón Felix Sigurðarson,
Aron Ólafsson,

2007 - 2008
Benedikt Hallgrímsson(formaður)

2009 - 2010
Félagið lá í dvala

2011 - 2012
Baldvin Þormóðsson(bráðabirgðaformaður),
Kjartan Hreinsson(bráðabirgðaritari),
Tómas Ken Shimomura-Magnússon
Anime

**Anime** () eða **japanskar teiknimyndir** er sá flokkur teiknimynda sem framleiddur er í Japan og byggir á sama teiknistíl og japanskar myndasögur, manga.
Mikið af anime þáttaröðum og kvikmyndum eru framleiddar fyrir yngri kynslóðina en einnig eru framleitt blóðugra og grófara efni en það sem vestrænn hugsunarháttur á við að venjast. Þó má ekki misskilja það á þann hátt að allt anime sé gróft og blóðugt. Mikill hluti af þess eru rómantískar sögur og drama. Anime er eins og manga flokkað niður eftir efni, til að mynda Shōnen fyrir pilta á unglingsárum og Shōjo fyrir stúlkur á svipuðum aldri, ecchi eða hentai er svo erótískt efni. Þetta er þó ekki tæmandi listi yfir hina ýmsu flokka af anime. 

## Flokkar
Hægt er að flokka anime niður í þrjár megingerðir:
* **Myndir** — Bíómyndir eða sjónvarpsmyndir með samhangandi söguþræði. Þær eru yfirleitt betur fjármagnaðar og vandaðri en sjónvarpsþættir. Dæmi: Spirited Away, Princess Mononoke. 
* **[[OVA]]** — (Original Video Animation) Stuttar þáttaraðir, oft 1-10 þættir með samhangandi söguþræði og eru oft framleiddar upp úr kvikmyndum og sjónvarpsþáttaröðum. Dæmi: FLCL (Furi Kuri), Oh My Goddess! og Hellsing (OVA)
* **Sjónvarpsþættir** — Algengasta gerð anime. Hver þáttaröð telur fleiri þætti en OVA, yfirleitt fleiri en 24. Dæmi: Azumanga Daioh, Pokémon, Naruto og Hellsing (þættir).

## Tengt efni
* Anime á Íslandi
* Listi yfir íslenska anime-klúbba
* Toei Animation
* Kisustelpa
* Digimon
* The Melancholy of Haruhi Suzumiya
* Studio Ghibli
* Bleach
* Vampire Knight
* Studio Ghibli

## Ytri tenglar
* Manga á Hugi.is Íslenskar umræður og greinar um japanskar teiknimyndir og myndasögur
Listi yfir algeng stöðuheiti veraldlegra embættismanna á Íslandi fyrr á öldum

Þetta er **listi yfir stöðuheiti veraldlegra embættismanna** á Íslandi fyrr á öldum. Þar er átt við um embætti sem ekki tilheyrðu Kirkjunni.

*Amtmaður
*Bæjarfógeti
*Fógeti
*Háyfirdómari
*Hirðstjóri
*Landfógeti
*Landshöfðingi
*Lögmaður
*Lögréttumaður
*Lögsagnari
*Lögsögumaður
*Stiftamtmaður
*Sýslumaður
*Umboðsmaður
Múmínálfarnir

**Múmínálfarnir** (sænska: *Mumintrollen*) eru aðalpersónurnar í bókaröð og myndasögum eftir finnlandssænska rithöfundinn og myndlistarkonuna Tove Jansson, sem gefnar voru út á árunum 1945 til 1970. Þær voru skrifaðar á sænsku og gefnar út fyrst að finnska bókaforlaginu *Schildts Förlags Ab* sem sérhæfir sig í útgáfu á sænsku í Finnlandi. Þær hafa verið þýddar á ein 43 tungumál og nokkrar þeirra þar á meðal á íslensku.

Auk níu skáldsagna um Múmínálfana skrifaði Tove Jansson og myndskreytti fimm myndabækur, samdi teiknimyndasögur fyrir dagblöð með bróður sínum Lars Jansson sem birtust í enskum dagblöðum og lög innblásin af persónunum hafa verið gefin út. Einnig hafa verið gerðar teikni - og brúðumyndir fyrir sjónvarp um Múmínálfana, þær þekktustu í Póllandi og Japan auk teiknimynda í fullri lengd. Teiknimyndir um Múmínálfana hafa verið sýndar í íslenska Ríkissjónvarpinu nokkrum sinnum.

Skemmtigarðurinn Múmínheimur í Naantali í Finnlandi sem var opnaður árið 1993, er helgaður þeim, sem og safnið *The Museum Moomin Valley* í Tampere, en þar eru geymdar upprunalegar teikningar ásamt handunnum leirbrúðum Tove og öðru efni sem tengist Múmínálfunum og sögu þeirra.

Bækurnar fjalla um Múmínálfana og vini þeirra og nágranna í Múmíndal. Múmínálfarnir eiga heima í Múmínhúsinu, sem er há, blá, sívöl bygging. Þeir eru hvítir á litinn og minna á flóðhesta í útliti.

## Bækur
Fyrsta sagan um múmínálfana hét *Småtrollen och den stora översvämningen* og kom út árið 1945. Fyrsta múmínálfabókin sem kom út á íslensku var *Pípuhattur galdrakarlsins* sem kom út árið 1968 í þýðingu Steinunnar S. Briem.

* *Småtrollen och den stora översvämningen* (*[[Litlu álfarnir og stóra flóðið]]*) - 1945.
* *Kometjakten / Kometen kommer* (*[[Halastjarnan]]*) - 1946/1968/2010.
* *Trollkarlens hatt* (*[[Pípuhattur galdrakarlsins]]*) - 1948.
* *Muminpappans bravader / Muminpappans memoarer*(*[[Minningar Múmínpabba]]*) - 1950.
* *Farlig midsommar* (*[[Örlaganóttin]]*) - 1954.
* *Trollvinter* (*[[Vetrarundur í Múmíndal]]*) - 1957.
* *Det osynliga barnet* (*[[Ósýnilega barnið og aðrar sögur]]*) - 1969.
* *Pappan och havet* (*[[Eyjan hans Múmínpabba]]*) - 1965.
* *Sent i November* (*[[Seint í nóvember]]*) - 1970.

## Sögupersónur
Listi yfir nokkrar sögupersónur í bókunum og teiknimyndunum um múmínálfana.
* Múmínsnáðinn
* Múmínmamma
* Múmínpabbi
* Snorkstelpan
* Snorkurinn
* Snabbi
* Mía litla
* Snúður
* Hemúllinn
* Morrinn
* Hattífattarnir
* Pjakkur
* Fílifjónkan
* Bísamrottan
* Krísa
* Forfaðirinn
* Gramsi
* Friðrikson
* Dundi
* slímloppa
* mímlan
* dóttirmímlurnar

## Tenglar
* Opinber vefur Múmínálfanna  (á ensku)
* Opinber vefur Múmínálfanna á japönsku
* Hver er flottasti múmínálfurinn? á Murinn.is
* Moomin Voices / Muminröster 
* ''Grenitréð; jólasaga úr ríki Múmínálfana''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1983
Encyclopædia Britannica

***Encyclopædia Britannica*** er elsta alfræðiritið á ensku um almenn málefni. Greinar hennar eru almennt taldar áreiðanlegar, nákvæmar og vel skrifaðar.

## Saga
Upphaflega var alfræðiorðabókin gefin út í Edinborg af prentaranum Colin Macfarquhar og leturgrafaranum Andrew Bell. Fyrsta útgáfan var í þremur bindum sem komu út, eitt á ári, 1768 til 1771. Ritið seldist vel og þegar komið var að fjórðu útgáfunni árið 1809 voru bindin orðin tuttugu. Á áttunda áratug nítjándu aldar flutti útgáfan frá Edinborg til London og varð hluti af samsteypu dagblaðsins *[[The Times]]*. Eftir elleftu útgáfu Britannicu, árið 1911, flutti hún á ný, nú til Chicago, þar sem hún komst í eigu Sears-verslanafyrirtækisins.

Hún er enn staðsett í Chicago, en frá 1996 hefur eigandinn verið svissneski milljarðamæringurinn Jacqui Safra sem á líka Merriam-Webster-orðabókina. Frá 1996 hefur alfræðiritið komið út í áskrift á vef. Árið 1999 var prentútgáfan klofin frá vefútgáfunni, vegna fjárhagserfiðleika þeirrar fyrrnefndu, en frá 2001 hafa fyrirtækin tvö haft sama framkvæmdastjóra. Síðasta prentútgáfan kom út í 32 bindum árið 2010. Í mars árið 2012 var tilkynnt að prentútgáfu ritsins yrði hætt en áfram yrði hugað að þróun Encyclopædia Britannica Online.

## Samningur við íslenska ríkið
Þann 20. apríl 1999 gerði Björn Bjarnason fyrir hönd menntamálaráðuneytis Íslands samning við Encyclopedia Britannica International Ltd þess efnis að öll íslensk IP-net fengju aðgang að vefútgáfu alfræðiorðabókarinnar gegn ákveðnum skilyrðum, sem sett voru fram í samningnum. Gilti hann til 30. apríl 2000 og borgaði ráðuneytið 10.000 sterlingspund, eða rúmlega eina milljón íslenskra króna fyrir.

Þetta var í fyrsta skipti sem slíkur aðgangur hafði verið keyptur fyrir heilt land, en slíkir samningar eru oftast gerðir við einstaka skóla, þá oftast mennta- eða háskóla. Verðið sem einstaklingur þarf að borga fyrir ársaðgang að alfræðiorðabókinni á vefnum er 40 pund. Miðað við það fékk menntamálaráðuneytið um 99,9 prósenta afslátt ef miðað er við að íbúar landsins hefðu allir keypt aðgang sjálfir.

## Tenglar
* Vefsíða ''Encyclopædia Britannica''
* Útgáfa Britannica sem Ísland hefur fullan aðgang að
* Skönnuð útgáfa af ''Encyclopædia Britannica'' frá árinu 1911
* Hluti 1911-útgáfunnar hjá Project Gutenberg.
* Samingur menntamálaráðuneytisins við Encyclopedia Britannica International Ltd
* Fréttatilkynningin „Aðgangur Íslendinga að alfræðiorðabókinni Encyclopædia Britannica“ frá menntamálaráðuneytinu
* Tölur um aðsókn frá íslenskum IP-netum að Britannica