open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edinborgarhúsið

**Edinborgarhúsið** er friðað hús og menningarmiðstöð á Ísafirði. Húsið var byggt af Edinborgarversluninni sem var kringum aldamótin 1900 eitt stærsta verslunarfyrirtæki landsins um aldamótin 1900. Edinborgarverslunin var stofnuð í Reykjavík árið 1895 og var í eigu  Ásgeirs Sigurðsson sem ættaður var frá Ísafirði og  skoska verslunarfyrirtækisins Copland and Berrie í Leith. Edinborgarverslunin færði út kvíarnar og opnaði verslunarbúð á Ísafirði árið 1902. Árið 1903 varð Karl Olgeirsson, verslunarstjóri Edinborgarverslunar á Ísafirði og meðeigandi fáum árum síðar. 

Bygging Edinborgarhússins hófst eftir að fengin var byggingarlóð fyrir húsið árið 1907 við Pollinn. Þar var byggt hús eftir teikningu Rögnvald Ágúst Ólafsson og bryggja og bryggjuhús. Edinborgarhúsið og bryggjan voru lengi ein mesta mannvirki á Ísafirði. Edinborgarverslun hætti starfsemi á Ísafirði árið 1917 og seldi hlut sinn til Karls verslunarstjóra. Árið 1918 varð Jóhann E. Þorsteinsson meðeigandi og var verslunin rekin undir nafninu Karl & Jóhann til  1923 en þá seldi Karl sinn hluta og Sigurjón Þ. Jónsson  kom inn og ráku Sigurjón og Jóhann E. Þorsteinson verslunina til ársins 1926.

Togarafélag Ísfirðinga h.f. sem var stofnað 1925  var til húsa í Edinborgarhúsinu. Félagið keypti og rak togarann Hávarð Ísfirðing frá 1925 til 1939. Á kreppuárunum gekk reksturinn illa og árið 1935 tók Landsbankinn yfir reksturinn, hlutafé var aukið og nafni breytt í h.f. Hávarður. Árið 1938 varð þar félag gjaldþrota og stofnað nýtt hlutafélag með aðkomu Kaupfélags Ísfirðinga. Nýja hlutafélagið var nefnt Valur og var togarinn Hávarður endurskírður og nefndur Skutull.

Kaupfélag Ísfirðinga elfdist mjög á millistríðsárunum og keypti upp ýmsar eignir. Árið 1937 eignaðist kaupfélagið eignir sem höfðu tilheyrt Edinborgarversluninni  og þar á meðal Edinborgarhúsið og fiskreiti á lóð hússins. Kaupfélagið átti stóran hlut í útgerðarfélaginu Nirði en það félag gerði út báta sem kallaðir voru Dísirnar. Kaupfélagið verkaði fisk frá Nirði á fiskreitunum  og skömmu eftir árið 1945 var settur upp þurrklefi fyrir fisk í Edinborgarhúsinu. Þessi þurrklefi gerði mögulegt að þurrka fisk innan dyra á veturna. Kaupfélag Ísfirðinga átti Edinborgarhúsið í rúmlega 50 ár eða þangað til SÍS tók yfir eigur þess.

Stofnað var  einkahlutafélag um menningarmiðstöð í Edinborgarhúsinu 9. september 1992.

## Heimild
* Saga hússins (af vefnum edinborg.is) 

## Tenglar
* ''Glæsileg menningarmiðstöð í Edinborgarhúsi'', Morgunblaðið B, 11. janúar 1998, bls. 6-7
* ''Stefnt að opnun fjölnotasalar eftit eitt ár'', Morgunblaðið, 20. maí 2006, bls. 22
* ''Formleg opnun Edinborgarhússins'', Bæjarins besta, 31. maí 2007, bls. 2
Mexíkóösp

***Populus mexicana*** er trjátegund af víðiætt. Hún er einlend í Mexíkó.

## Undirtegundir

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *P. m. dimorpha*
* *P. m. mexicana*

## Tilvísanir

* http://www.iucnredlist.org/details/36153/0 IUCN redlist
Keflavík Kingston

**Keflavík Kingston** er breiðskífa Hjálma sem kom út árið 2010.

## Lagalisti
#Subbdubb
#700þúsund stólar
#Ólína og ég
#Húsið og ég
#Gakktu alla leið
#Anniversary
#Saga úr sveitinni
#Dom hinner aldrig ikapp
#Ljósvíkingur og þitt auga.
María Magdalena

**María Magdalena** var kona af gyðingaættum sem var einn af stuðningsmönnum Jesú Krists samkvæmt nýja testamentinu. Sagt er að hún hafi verið vitni að krossfestingu og upprisu Jesú. Í guðspjöllunum fjórum er hún nefnd á nafn a.m.k. tólf sinnum, oftar en flestir lærisveinar Jesú.

Lúkasarguðspjall greinir frá því að sjö illir andar hafi verið reknir úr Maríu Magdalenu og viðbætir við Markúsarguðspjall tilgreinir að Jesús hafi rekið burt þessa sjö anda. María er helst þekkt fyrir hlutverk sitt í frásögninni af krossfestingu Jesú. Í öllum fjórum guðspjöllum er hún, ýmist ein síns liðs eða í hópi kvenna, sögð hafa verið vitni að tómri gröf Jesú, sem er mikilvægt atriði í frásögnum af upprisunni. Hún var viðstödd tveimur dögum síðar, strax eftir hvíldardaginn, og á samkvæmt öllum fjórum guðspjöllunum að hafa verið fyrst manna til að greina frá upprisu Jesú. Hún er þá talin fyrsta manneskjan sem sá Jesú eftir upprisuna.

Ýmsar hugmyndir um hlutverk Maríu umfram það sem tilgreint er í guðspjöllunum hafa farið á kreik í gegnum aldirnar og er hún gjarnan talin fremst meðal þeirra kvenna sem studdu Jesús. 

María Magdalena er talinn til dýrlinga í kaþólsku kirkjunni, rétttrúnaðarkirkjunni, ensku biskupakirkjunni og lútersku kirkjunni og dýrlingadagur hennar er 22. júlí. Aðrar mótmælendakirkjur heiðra hana sem hetju trúarinnar. Í rétttrúnaðarkirkjunni er hún einnig heiðruð á sunnudegi myrruberanna. Á miðöldum var gjarnan litið á Maríu Magdalenu sem vændiskonu eða lauslætiskonu sem hefði iðrast synda sinna. Á þetta er ekki sérstaklega minnst í neinum guðspjallanna.

## Tilvísanir
Populus deltoides

***Populus deltoides*** er lauftré í svartaspa-geira, ættað frá  Norður-Ameríku, sem vex í austur, mið og suðvestur Bandaríkjunum, syðsta hluta austur Kanada, og norðaustur Mexíkó. 

## Lýsing

*Populus deltoides* er stórt tré sem verður 20 - 40m hátt og með bol sem verður 1,8m í þvermál, eitt af stærstu lauftrjáa tegundum N-Ameríku. Börkurinn er silfurhvítur, sléttur eða lítið eitt sprunginn meðan tréð er ungt, og verður dökk grár og með djúpum sprungum á eldri trjám. Greinarnar eru grá-gular og kröftugar, með stórum þríhyrndum blaðörum. Brumin eru grönn, ydd, 1-2 sm löng, gulbrún og klístruð. Hún er ein af hraðvöxnustu trjám í Norður Ameríku. Í árdölum Mississippi, hefur vöxtur upp á 3 til 5 metra á ári í nokkur ár sést. Stöðugur hæðarvöxtur upp á 1,5 m og ummálsaukning á 2,5 sm er algengur.

Blöðin eru stór, þríhyrnd, 4-10sm löng og 4-11sm breið með flötum grunni og stilk 3-12sm löng. Þau eru gróftennt, tennurnar eru sveigðar og með kirtlum á endanum, og stilkurinn er flatur; þau eru dökkgræn og verða gul á haustin (en margar aspir á þurrum svæðum missa laufin snemma  vegna þurrks og ryðsvepps, sem gerir haustlitinn daufan eða engan). Vegna flatra blaðstilkanna titra blöðin við minnsta blæ. Þetta er eitt af einkennum tegundarinnar.

## Elsta og stærsta

*Populus deltoides* verða að öllu jöfnu 70 til 100 ára, en geta orðið 200 til 400 ára við heppilegar aðstæður.

Balmwille tréð (höggvið 2015) var elsta skráða eintakið í Bandaríkjunum, en hún mun hafa byrjað að vaxa 1699.

## Tilvísanir
Robert Musil

**Robert Musil** (f. 6. nóvember 1880 d. 15. apríl 1942) var austurískur rithöfundur. Ófullgerð skáldsaga hans *Maður án mannkosta* (á þýsku *Der Mann ohne Eigenschaften*)  er talin meðal  mikilvægastu og áhrifaríkastu nútíma skáldverka.

## Tenglar

* Vefur um Robert Musil eftir J. van Beers 
* Vefur fyrir bókmenntasafn Robert Musil
* "Exhuming Robert Musil: A Fresh Look at ''The Man Without Qualities''  eftir Ted Gioia 
* Verk eftir Robert Musil  á Project Gutenberg
Nelson Rockefeller

**Nelson Aldrich Rockefeller** (8. júlí 1908 – 26. janúar 1979) var bandarískur stjórnmála- og viðskiptamaður. Hann var 41. varaforseti Bandaríkjanna frá 1974 til 1977 í forsetatíð Geralds Ford. Áður sat hann sem 49. ríkisstjóri New York-fylkis. Nelson Rockefeller var af hinni auðugu Rockefeller-ætt og var sonarsonur auðkýfingsins Johns D. Rockefeller.

## Tilvísanir
William A. Wheeler

**William Almon Wheeler** (30. júní 1819 - 4. júní 1887) var bandarískur stjórnmálamaður og lögfræðingur. Hann starfaði sem fulltrúi Bandaríkjanna frá New York-fylki á fulltrúadeild Bandaríkjaþings frá 1861 til 1863 og 1869 til 1877. Hann var 19. varaforseti Bandaríkjanna frá 1877 til 1881.

Wheeler var fæddur í Malone í New York og starfaði sem lögfræðingur eftir að hafa farið í háskólann í Vermont. Eftir að hafa þjónað í ýmsum staðbundnum stöðum, vann hann kosningar til ríkisstjórnar New York. Hann starfaði í þinginu frá 1861 til 1863 og frá 1869 til 1877. Hann var alfarið virtur fyrir heiðarleika sinn og neitaði launahækkuninni eftir að þing samþykkti 1873 greiðslugreiðslu sem hann átti á móti.
Kólombó

**Kólombó** (කොළඹ eða *Kolamba* á singalísku; கொழும்பு eða Koḻumpu á tamílsku) er efnahagsleg höfuðborg og stærsta borg Srí Lanka. Samkvæmt Brookings-stofnuninni búa um 5,6 milljónir manna á stórborgarsvæðinu. og 752.993 manns í borginni sjálfri. Borgin er efnahagskjarni eyjunnar og vinsæll ferðamannastaður. Borgin er staðsett á vesturströnd eyjunnar og er nærri stærra Kólombó-svæðinu þar sem Srí Jajevardenepúra, stjórnsýsluleg höfuðborg landsins, er einnig staðsett. Oft er talað um Kólombó sem höfuðborg landsins þar sem Srí Jajevardenepúra er innan stórborgarsvæðisins og í reynd úthverfi Kólombó. Kólombó er einnig stjórnsýsluhöfuðborg vesturhéraðs Srí Lanka og höfuðborg Kólombó-héraðs. Kólombó er lifandi borg þar sem finna má blöndu af nútímalífi, byggingum frá nýlendutímanum og eldri rústir. Kólombó var talin stjórsýsluleg höfuðborg Srí Lanka til ársins 1982.

Vegna mikillar hafnar borgarinnar og hentugrar staðsetningar hennar þekktu fornir kaupmenn Kólombó fyrir 2.000 árum. Kólombó varð höfuðborg eyjunnar þegar Srí Lanka féll undir stjórn breska heimsveldisins árið 1815 og varð áfram höfuðborg landsins þegar Srí Lanka hlaut sjálfstæði árið 1948. Árið 1978 var Srí Jajevardenepúra gerð að stjórnsýslulegri höfuðborg en Kólombó var áfram talin efnahagsleg höfuðborg landsins.

## Tilvísanir
Súesdeilan

**Súesdeilan**, **þriggjaveldainnrásin**, **Kadesh-aðgerðin** eða **Sínaí-stríðið** var innrás Ísraels, Bretlands og Frakklands í Egyptaland árið 1956. Markmið innrásarríkjanna var að endurheimta völd vesturveldanna á Súesskurðinum og hrekja Gamal Abdel Nasser forseta Egyptalands, sem hafði þá nýlega þjóðnýtt skurðinn, frá völdum. Eftir að átökin hófust beittu Bandaríkin, Sovétríkin og Sameinuðu þjóðirnar þrýstingi á innrásarríkin til að stöðva innrásina. Þessi atburðarás var mikil auðmýking fyrir Breta og Frakka og styrkti mjög stöðu Nassers.

Þann 29. október réðust Ísraelsmenn inn á yfirráðasvæði Egypta á Sínaískaga. Bretar og Frakkar sendu sameiginlega úrslitakosti til beggja aðila um að hætta átökum nærri Súesskurði. Þann 5. nóvember lentu breskir og franskir fallhlífaliðar við Súesskurðinn. Egypski herinn var sigraður en tókst þó að loka ferð allra kaupskipa um skurðinn. Það varð síðar ljóst að innrás Ísraelsmanna og árás Breta og Frakka sem fylgdi í kjölfarið höfðu verið skipulagðar fyrirfram af ríkjunum þremur.

Bandamennirnir þrír náðu flestum hernaðarmarkmiðum sínum en skurðurinn var nú ónothæfur. Stjórnmálaþrýstingur frá Bandaríkjunum og Sovétríkjunum leiddi til þess að bandamenn drógu herafla sína burt úr Egyptalandi. Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti hafði varað Bretland gegn því að gera innrás og hótaði nú alvarlegum efnahagsrefsingum gegn Bretum með því að selja skuldabréf sem Bandaríkjastjórn átti í breskum pundum. Sagnfræðingar telja Súesdeiluna almennt marka endalok Bretlands sem heimsveldis.  Súesskurðurinn var lokaður frá október 1956 fram í mars 1957. Ísraelsmönnum tókst að ná fram sumum markmiðum sínum, eins og að tryggja siglingarétt Ísraelsmanna í gegnum Tíransund, sem Egyptar höfðu lokað fyrir þeim frá árinu 1950.

Vegna átakanna stofnuðu Sameinuðu þjóðirnar sérsveit friðargæslusveita Sameinuðu þjóðanna (*UNEF*) til þess að standa vörð um landamæri Egyptalands og Ísraels. Anthony Eden forsætisráðherra Bretlands sagði af sér, Lester B. Pearson utanríkisráðherra Kanada vann friðarverðlaun Nóbels og Sovétríkin fengu hugsanlega kjark til þess að ráðast inn í Ungverjaland.

## Tilvísanir
Þyrilsnælda

**Þyrilsnælda** er lítið leikfang sem er samsett úr tveimur eða þremur hringjum og kúlulegu í miðjunni. Það varð mjög vinsælt árið 2017.
Barnaveiki

**Barnaveiki** *(diptheria)* er smitsjúkdómur af völdum bakteríunnar *[[Corynebacterium diphtheriae]]*. Einkenni geta verið mild eða mjög alvarleg og koma fram 2 til 5 dögum eftir sýkingu. Einkennin koma fram smám saman og byrja sem hálsbólga og hiti. Í alvarlegum tilfellum myndast grá eða hvít skán í kokinu. Þessi skán getur valdið erfiðleikum við öndun og sjúklingar fá ljótan hósta. Hálseitlarnir *(stundum ranglega kallaðir hálskirtlar)* þrútna út vegna bólgunnar. Í alvarlegustu tilfellum breiðist bakterían út og leiðir af sér bólgu í hjartavöðvanum, bólgu í taugum, nýrnavandamála, og storknunarvandmála.

Sjúkdómurinn er mjög smitandi og getur smitast með snertingu eða í gegnum loft. Sumir hafa bakteríuna í sér án þess að fá sýkingu.

Sjúkdómurinn var algengur í börnum hér áður fyrr, en eftir að tekið var að bólusetja börn gegn honum 1941 eru einungis nokkur þúsund tilfelli á ári í heiminum öllum. Bóluefnið fyrir barnaveiki er gefið ásamt bóluefninu fyrir stífkrampa og kíghósta. Til að fá fram góða vörn er bólusett þrisvar eða fjórum sinnum í æsku og svo aftur á 10 ára fresti eftir það.

## Tenglar

* [''Barnaveiki''](https://www.landlaeknir.is/smit-og-sottvarnir/smitsjukdomar/sjukdomur/item13108/Barnaveiki-(Diphtheria)) . Embætti landlæknis.
Homo Faber

**Homo Faber** er skáldsaga eftir svissneska rithöfundinn Max Frisch. Sagan var fyrst gefin út í Þýskalandi árið 1957. Sagan er frásögn í fyrstu persónu og söguhetjan Walter Faber er farsæll verkfræðingur sem ferðast um Evrópu og Suður-Ameríku á vegum UNESCO. Heimsmynd hans sem byggir á rökfræði, líkindareikningi og tækni er skoruð á hólm gegnum röð ótrúlegra tilviljana. Þegar tilviljanir og fortíð hans koma saman þá kvarnast upp úr tæknihyggju hans og hann neyðist til að skoða líf sitt í nýju og framandi ljósi. Sögupersónan Homo Faber er tæknivera sem afneitar tilfinningum, gróanda og frósemi og lítur á manneskjuna sem nokkurs konar vél. Undirtitill bókarinnar er skýrsla, skýrsla sem Walter Faber skrifar um líf sitt. Þessari skýrslu er skipt i tvo kafla og er hver kafli skrifaður í brotum sem ekki eru í tímaröð og líkjast dagbókarbrotum.

Bókin kom út 1987 í íslenskri þýðingu Ástráðs Eysteinssonar og Eysteins Þorvaldssonar.

## Heimildir
* Ingunn Ásdísardóttir, Tæknimaðurinn orðinn íslenskur, Helgarpósturinn, (10.12.1987)
Kim Dae-jung

**Kim Dae-jung** (6. janúar 1924 – 18. ágúst 2009) var forseti Suður-Kóreu frá 1998 til 2003. Hann vann friðarverðlaun Nóbels árið 2000 fyrir hina svokölluðu „sólskinsstefnu“ sína í utanríkismálum gagnvart Norður-Kóreu sem vann að því að koma á sáttum milli ríkjanna tveggja. Sólskinsstefnan byggðist að nokkru leyti á „austurstefnu“ Willy Brandt, kanslara Vestur-Þýskalands, í samskiptum við Austur-Þýskaland. Kim var fyrsti Kóreumaðurinn sem vann til Nóbelsverðlauna.

Kim hafði lengi verið forystumaður stjórnarandstöðunnar og talsmaður fyrir lýðræðisumbótum í Suður-Kóreu. Hann byrjaði stjórnmálaferil sinn á sjötta áratugnum og var kjörinn á þing árið 1961. Hann komst þó ekki á þing fyrr en tveimur árum síðar því að þremur dögum eftir kosningarnar rændi Park Chung-hee völdum í Suður-Kóreu og tók sér einræðisvald. Kim vakti fyrst verulega athygli tíu árum síðar þegar hann sigraði Park nærri því í forsetakosningum þrátt fyrir að einræðisstjórnin beitti stórtæku kosningasvindli.

Eftir að Park kom á herlögum flúði Kim til útlegðar í Japan. Árið 1973 slapp Kim naumlega með líf sitt þegar leyniþjónusta Parks reyndi að koma honum fyrir kattarnef. Kim sneri aftur til Suður-Kóreu eftir dauða Parks en var handtekinn og yfirgaf Suður-Kóreu á ný eftir að hafa afplánað tveggja og hálfs árs fangavist. Hann sneri endanlega heim árið 1985 og var kjörinn forseti árið 1997.

Kim hefur verið kallaður „Nelson Mandela Suður-Kóreu“.

## Tilvísanir
Kanadaösp

Kanadaösp (fræðiheiti: *Populus* × *canadensis*, er náttúrulegur blendingur *[[Populus nigra]]* og *[[Populus deltoides]]*. 

## Tilvísanir

* Verzeichniss Auslandischer Baume und Stauden des Lustschlosses Weissenstein 81.  1785
Philippe Coutinho

**Philippe Coutinho Correia** (fæddur 12. júní 1992) er brasilískur knattspyrnumaður sem spilar fyrir katarska liðið Al-Duhail á láni frá Aston Villa og brasilíska landsliðið. Hann spilar sem framsækinn miðjumaður eða vængmaður. Coutinho er snöggur, fimur, fær í langskotum og að skjóta með báðum fótum.

Coutinho er fæddur í Rio de Janeiro og hóf ferilinn í æsku með liðinu Vasco da Gama. Hann sýndi af sér einstaka hæfileika og árið 2008 skrifaði hann undir samning við Inter Milan. Þar átti hann erfitt uppdráttar og var lánaður til spænska liðsins Espanyol árið 2012. Í byrjun árs 2013 var hann hins vegar seldur til enska liðsins Liverpool F.C.. Þar dvaldi hann í um 5 ár og blómstraði. 

Árið 2018 gerði hann samning við FC Barcelona sem gerði hann að þriðja dýrasta leikmanni heims. Hlutirnir gengu ekki alveg upp hjá Barcelona og hann fór á lán til Bayern München og Aston Villa meðan hann var samningsbundinn liðinu.

Coutinho kom inn sem varamaður í fyrsta leik sínum með Aston Villa og átti mark og stoðsendingu þegar Villa átti endurkomu gegn Manchester United í 2-2 jafntefli.
Virgil van Dijk

**Virgil van Dijk** (fæddur 8. júlí, 1991 í Breda, Hollandi) er hollenskur knattspyrnumaður sem spilar sem miðvörður með Liverpool FC og hollenska landsliðinu.
Van Dijk hóf ferilinn með Willem II og FC Groningen í heimalandinu, flutti sig til Skotlands árið 2013 og spilaði með Glasgow Celtic. Árið 2014 skoraði van Dijk tvívegis gegn KR í forkeppni UEFA meistaradeildarinnar. Árið 2015 hélt hann til Southampton FC og í lok árs 2017 til Liverpool. Hann skoraði sigurmarkið í sínum fyrsta leik fyrir Liverpool gegn Everton í FA-bikarnum 6. janúar, 2018. 
Van Dijk spilaði alla leiki í Premier League fyrir Liverpool 2 leiktíðir í röð, 2018-2019 & 2019-2020 og átti stóran þátt í bikurum  liðsins í Meistaradeild Evrópu 2019 og Englandsmeistaratitlinum 2020. Hann skoraði sigurmark liðsins í enska deildabikarnum 2024.

Van Dijk varð fyrirliði Liverpool sumarið 2023 þegar hann tók við af Jordan Henderson sem var fyrirliði frá 2015. 

Árið 2019 var hann í öðru sæti í Balon d'or eða Gullknettinum á eftir Lionel Messi.

Móðir Van Dijk er frá Súrínam en faðir hans hollenskur. Hann er 193 sentimetrar að hæð.

## Heimild
Rella

**Rella**  eða vindrella er skrautlegt leikfang með litlum hreyflum sem snúast í vindi. Það var fyrr á tímum gert þannig að tréspaði lék laus á skapti sem snerist ótt og títt mót vindi. Gjarnan var hlaupið með relluna til að fá meiri vind í spaðann. 

## Tengd efni
* Þeytispjald

## Heimildir
* Leikfangarella úr tré (sarpur.is)
Grænlenja

**Grænlenja** (*Nothofagus betuloides*) er tré ættað frá suður Patagóníu.

Árið 1769 safnaði Sir Joseph Banks eintaki af tegundinni í Tierra del Fuego í fyrstu ferð James Cooks.

## Útbreiðsla
Grænlenja vex frá suður Chile og suður Argentína (40°S) til Tierra del Fuego (56°S). Hún finnst frá sjávarmáli til 500m yfir sjávarmáli.

## Lýsing
Þetta er sígrænt tré sem verður 25 m á hæð með súlulaga vöxt. Í náttúrulegu umhverfi sínu þarf það að þola kalda vetur og svöl sumur. Eintök frá suðlægum skógum þola niður að - 20°C}.

## Ræktun
Það þrífst í Skotlandi. Trjám sem hefur verið plantað í Færeyjum, sem voru flutt beint frá suðlægustu útbreiðslustöðum þess í Eldlandi, hafa reynst mjög harðgerð.

Viðurinn hefur fallegt mynstur, er bleikleitur, harður og svolítið þungur, og notaður í húsgögn og byggingar.


File:NothofagusBetuloides2.jpg|Teikningar af eintökum safnað af *Endeavour*, Tierra del Fuego, 1769
File:Flora Antarctica Plate CXXIV.jpg|*Fagus betuloides* í J. D. Hookers *[[Flora Antarctica]]* 1844–1846, úr Ross leiðangrinum 1839–1843


## Tilvísanir

*Donoso, C. 2005. Árboles nativos de Chile. Guía de reconocimiento. Edición 4. Marisa Cuneo Ediciones, Valdivia, Chile. 136p.
*Hoffmann, Adriana. 1998. Flora Silvestre de Chile, Zona Central. Edición 4. Fundación Claudio Gay, Santiago. 254p.
*Rodríguez, R. &  Quezada, M. 2003. Fagaceae. En C. Marticorena y R. Rodríguez [eds.], Flora de Chile Vol. 2(2), pp 64–76. Universidad de Concepción, Concepción.
*
*
*
Jóhannes Gunnarsson

**Jóhannes Gunnarsson** gæti átt við:
* Jóhannes Gunnarsson biskup
* Jóhannes Gunnarsson formaður Neytendasamtakanna
Rubia peregrina

Rubia peregrina er möðrutegund sem var lýst af Carl von Linné.

Samkvæmt Catalogue of Life og Dyntaxa hún í möðruættkvísl. Tegundin hefur ekki fundist í Svíþjóð. Engir undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Heimildir
James Callaghan

**Leonard James Callaghan, Callaghan barón af Cardiff** (27. mars 1912 – 26. mars 2005), oft kallaður **Jim Callaghan**, var forsætisráðherra Bretlands úr Verkamannaflokknum frá 1976 til 1980. Callaghan er enn þann dag í dag eini breski stjórnmálamaðurinn sem hefur gegnt öllum fjórum „stóru“ stjórnmálaembættum ríkissins: Hann var fjármálaráðherra (1964–1967), innanríkisráðherra (1967–1970) og utanríkisráðherra (1974–1976) áður en hann varð forsætisráðherra. Sem forsætisráðherra vann hann nokkra sigra en hans er þó aðallega minnst fyrir hinn svokallaða „raunavetur“ (*Winter of Discontent*) 1978–79. Á mjög köldum vetri leiddu deilur hans við stéttarfélög til stórfelldra verkfalla sem urðu breskum almenningi til mikilla óþæginda og leiddu til þess að Callaghan bað ósigur gegn Margaret Thatcher í næstu kosningum.

Þegar Callaghan steig á neðri deild breska þingsins árið 1945 heyrði hann til vinstri væng flokksins. Callaghan færðist smám saman til hægri en var áfram þekktur sem „varðmaður tauhúfunnar“ þar sem hann þótti beita sér fyrir sterkum tengslum milli Verkamannaflokksins og stéttarfélaga. Embættistíð Callaghans sem fjármálaráðherra var stormasamt tímabil í breskum efnahag og einkenndist af neikvæðum viðskiptajöfnuði. Árið 1967 var breska pundið gengisfellt. Callaghan gerðist þá innanríkisráðherra. Hann sendi breska herinn til að styðja lögregluna á Norður-Írlandi að beiðni norður-írsku ríkisstjórnarinnar í tengslum við átökin á Norður-Írlandi.

Þegar Verkamenn töpuðu í þingkosningunum árið 1970 varð Callaghan virkur í stjórnarandstöðu. Eftir að Verkamenn komust í ríkisstjórn á ný árið 1974 gerðist hann utanríkisráðherra, samdi um nýja skilmála að inngöngu Bretlands í evrópska efnahagsbandalagið og studdi áframhaldandi aðild að því í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 1975. Þegar Harold Wilson forsætisráðherra sagði af sér árið 1976 sigraði Callaghan fimm aðra frambjóðendur og gerðist eftirmaður hans. Verkamenn höfðu þegar glatað naumum meirihluta sínum á neðri deild þingsins þegar hann varð forsætisráðherra og frekari ósigrar í kosningum neyddu Callaghan til þess að semja við smærri flokka eins og Frjálslynda flokkinn um stjórnarsamstarf frá 1977 til 1978. Deilur við stóriðju og verkföll á „raunavetrinum“ árið 1978 gerðu ríkisstjórn Callaghans óvinsæla og ósigur hans í þjóðaratkvæðagreiðslu um valddreifingu í Skotlandi árið 1979 leiddi til þess að vantrausti var lýst yfir á ríkisstjórn hans. Þetta leiddi til þess að Callaghan beið ósigur í þingkosningum árið 1979.

Callaghan var áfram formaður Verkamannaflokksins fram í nóvember 1980 og kom á umbótum í formannskjöri flokksins. Síðan steig hann til hliðar úr stjórnmálum og fékk síðar aðalsnafnbót sem Callaghan barón af Cardiff. Callaghan dó árið 2005 og var þá elstur allra forsætisráðherra Bretlands.

## Heimild
*
Bill Fagerbakke

**William Mark Fagerbakke** (fæddur 4 október 1957) er bandarískur leikari. Hann er röddin fyrir Pétur Krossfisk í teiknimyndaseríunni *[[Svampur Sveinsson]]* á ensku, Michael Dauber Dybinski í sjónvarpsþáttinum Coach, og Marshall Eriksen’s faðir Marvin í How I Met Your Mother.
Marie François Sadi Carnot

**Marie François Sadi Carnot** (11. ágúst 1837 – 25. júní 1894), yfirleitt kallaður **Sadi Carnot**, var franskur stjórnmálamaður og forseti Frakklands frá 3. desember 1887 þar til hann var myrtur árið 1894. 

## Æviágrip
Carnot var sonur stjórnmálamannsins og rithöfundarins Hyppolite Carnot og sonarsonur Lazare Carnot, sem hafði verið áhrifamaður í frönsku byltingunni og innanríkisráðherra Frakklands í „hundrað daga stjórn“ Napóleons árið 1815. Hann var jafnframt bróðursonur stærðfræðingsins og nafna síns Nicolas Léonard Sadi Carnot. Carnot forseti gekk í fjöllistaskóla sem ungur maður og vann síðar meir við brúagerð og vegagerð. Hann varð héraðsstjóri í Signu-fylki árið 1871 og þingmaður fyrir Côte-d'Or árið 1876. Carnot var kjörinn forseti Frakklands í desember árið 1887 eftir að Jules Grévy forseti sagði af sér vegna hneykslismála. Sadi Carnot var kunnur fyrir heiðarleika og naut stuðnings Georges Clemenceau og ýmissa annarra franskra mektarmanna til embættisins. Hann hlaut kjör með 616 atkvæðum af 827.

Carnot tók við embætti á viðkvæmum tíma þar sem hershöfðinginn Georges Ernest Boulanger talaði opinskátt gegn franska lýðveldinu og virtist líklegur til að láta reyna á valdarán til að koma á einræðisstjórn. Carnot birtist alþýðunni við vandlega valin tilefni til þess að auka traust á forsetaembættinu og lýðveldinu. Árið 1889 var Boulanger loks rekinn í útlegð og Carnot var falið að birtast sem þjóðhöfðingi á hundrað ára afmæli frönsku byltingarinnar og á heimssýningunni í París árið 1889. Carnot styrkti jafnframt bandalag Frakka við Rússa og var gerður að riddara í reglu heilags Andrésar af Alexander 3. Rússakeisara.

### Morðið á Sadi Carnot
Þann 24. júní árið 1894 sótti Carnot forseti iðnaðarsýningu í Lyon. Hann var á leið í leikhús í vagni sínum þegar maður hljóp upp að vagni hans með blómvönd í hendi. Þegar Carnot teygði sig fram til að taka við blómvendinum stökk ítalski anarkistinn Sante Geronimo Caserio upp á vagn hans og stakk rýtingi í brjóst forsetans. Carnot lét líf sitt stuttu eftir miðnætti um kvöldið. Sadi Carnot var Frökkum mikill harmadauði enda hafði hann verið vinsæll forseti. Ríkisstjórnir annarra þjóða vottuðu einnig samúð sína og Þjóðverjar létu jafnvel úr haldi franska hershöfðingja sem höfðu verið handteknir sem njósnarar til að sýna samúð.

Morðinginn Caesario var tekinn af lífi undir fallöxi þann 16. ágúst.

## Tilvísanir
Gljálenja

***Nothofagus nitida*** (**Coigüe de [[Chiloé]]** á spænsku  ) er sígrænt tré, ættað frá Chile og hugsanlega Argentínu, það vex frá 40° til Última Esperanza (53°S).

## Lýsing
Að 35 m há og 2m í þvermál. Börkurinn er grár. Það kýs mjög rakan jarðveg.

Blöðin eru stakstæð, á milli 1,5 til 3 sm á lengd, þau eru hörð, lensulaga, gljáandi græn og með stuttum blaðlegg. Nýjir sprotar eru aðeins hærðir.

## Orðsifjar
"Notho" = ekki, "Fagus" = beyki;  ekki-beyki.  "Nitida" þýðir glansandi.
## Nytjar
Viðurinn er hvít-gulleitur. Hann hefur fallegt munstur og notaður í húsgögn og byggingar.

## Tilvísanir
*Donoso, Claudio. 2005. Árboles nativos de Chile. Guía de reconocimiento. Valdivia, Chile
*Hoffmann, Adriana, 1998. Flora Silvestre de Chile. Fundación Claudio Gay. Santiago.

## Ytri tenglar
*Encyclopedia of Chilean Flora: ''Nothofagus nitida''
*ChileBosque - ''Nothofagus nitida'' 
*chlorischile: ''Nothofagus nitida''
Darraðarljóð

**Darraðarljóð** er kvæði sem fjallar um Brjánsbardaga sem háður var 23. apríl 1014. Kvæðið er í Njálu og  þar er því lýst að í Katanesi í Skotlandi hafi maður að nafni Dörruður séð tólf menn ríða saman til dyngju og farið þangað og þar séð konur sem sett höfðu upp vef (kljásteinavefstað) þar sem mannshöfuð voru notuð í stað kljásteina og ofið úr mannsþörmum með því að nota sverð og ör. Konurnar kváðu vísur.

## Tengill
* Darraðarljóð (óðfræði)
*Darraðarljóð á íslensku frá «Kulturformidlingen norrøne tekster og kvad» í Noregi.
*Tvo afbrigði af upprunalega ljóðinu 
*Translation of the relevant part of Njal's saga 
*One version and a translation in English
Ulster

**Ulster** (írska: *Ulaidh* eða *Cúige Uladh*, ulsterskoska: *Ulstèr*) er hérað í norðurhluta Írlands. Í Ulster eru níu sýslur og eru sex þeirra innan Norður-Írlands og þrjár innan Írska lýðveldisins. Ulster er næststærsta og næstfjölmennasta af fjórum héruðum Írlands. Belfast er stærsta borgin í Ulster. Í Ulster eru mótmælendur 43% hluti mannfjöldans en kaþólskir 51%.
Jules Grévy

**François-Judith-Paul Grévy** (15. ágúst 1807 – 9. september 1891), yfirleitt kallaður **Jules Grévy**, var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 30. janúar 1879 til 2. desember 1887. Þar áður hafði hann setið á franska fulltrúaþinginu. Forverar Grévy í forsetaembættinu höfðu verið konungssinnar sem reyndu án árangurs að endurreisa franska konungdæmið og Grévy var því fyrsti forseti Frakklands sem studdi lýðveldið heils hugar.

## Æviágrip
Jules Grévy fæddist inn í fjölskyldu lýðveldissinna. Hann var lögmenntaður og vann sem lögfræðingur í París. Stjórnmálaferill hann hófst í frönsku byltingunni árið 1848 sem steypti af stóli Loðvík Filippusi Frakkakonungi og varð til stofnunar hins stuttlífa annars franska lýðveldis. Grévy varð hluti af stjórnarskrárnefnd nýja lýðveldisins og mælti gegn því að til yrði forsetaembætti sem kosið yrði um í almennum kosningum þar sem hann vildi ekki að völd lýðveldisins söfnuðust saman í höndum eins leiðtoga. Eftir valdarán Louis-Napoléons Bonaparte forseta árið 1851 var Grévy fangelsaður en síðan sleppt. Hann varð gagnrýnandi Napóleons III á tímum hins endurreista franska keisaraveldis.

Þegar keisaraveldið leið undir lok árið 1870 vegna ósigurs Frakka gegn Prússum í fransk-prússneska stríðinu, sem Grévy hafði mótmælt, steig Grévy aftur inn á svið stjórnmálanna. Í febrúar sama ár var hann kjörinn forseti franska þjóðþingsins. Hann varð síðan forseti fulltrúaþingsins frá 8. mars 1876 og gerðist leiðtogi hófsamra lýðveldissinna eftir dauða Adolphe Thiers árið 1877. Hann bauð sig fram í forsetakosningum árið 1873 en tapaði fyrir Patrice de Mac Mahon. 

MacMahon sagði af sér þann 30. janúar 1879 eftir að hafa neitað að skrifa undir uppsögn nokkurra hershöfðingja. Sama dag kaus þingið Jules Grévy sem forseta með 563 atkvæðum. Í ræðu sinni fyrir þinginu tilkynnti Grévy að hann myndi aldrei fara gegn vilja þjóðarinnar og frábað sér rétt forsetans til að leysa upp þing. Í reynd setti túlkun Grévy á forsetaembættinu fordæmi fyrir þingræði í Frakklandi sem eftirmenn hans áttu eftir að fylgja allt fram að stofnun fimmta lýðveldisins árið 1958, sem kom á blöndu af þingræði og forsetaræði. Stjórnarskrárbreytingar voru gerðar í samræmi við þessar hugmyndir, auk annarra viðbóta: Þjóðhátíðardagur Frakklands var settur þann 14. júlí og *[[La Marseillaise]]* gert að þjóðsöngi. Élysée-höllin var formlega gerð að aðsetri þjóðhöfðingjans.

Árið 1887 kom alvarlegt hneykslismál upp í ríkisstjórn Grévy. Tengdasonur forsetans var sakaður um að selja útnefningar til frönsku heiðursorðunnar gegn reiðufé.  Grévy neitaði í fyrstu að segja af sér vegna málsins en lét loks til leiðast og lét af forsetaembættinu þann 2. desember. Málið gróf undan trú Frakka á lýðveldinu og jók hættu á valdaráni stuðningsmanna Georges Ernest Boulanger hershöfðingja.

## Tilvísanir
Fulgencio Batista

**Fulgencio Batista y Zaldívar** (16. janúar 1901 – 6. ágúst 1973) var kúbverskur herforingi og stjórnmálamaður sem var tvívegis forseti Kúbu. Hann var lýðræðislega kjörinn forseti frá 1940 til 1944 og einræðisherra með stuðningi Bandaríkjanna frá 1952 til 1959, en þá var honum steypt af stóli í kúbversku byltingunni. 

Batista komst fyrst til valda í herforingjauppreisn árið 1933 þegar bráðabirgðastjórn Carlos Manuel de Céspedes y Quesada var steypt af stóli. Hann útnefndi síðan sjálfan sig yfirhershöfðingja kúbverska hersins með ofurstatign og réð í gegnum fimm manna þjóðstjóraveldi. Hann stýrði Kúbu þannig í gegnum strengjabrúðuforseta sína þar til hann var sjálfur kjörinn forseti árið 1940 eftir popúlíska kosningaherferð. Hann innleiddi nýja kúbverska stjórnarskrá árið 1940 sem var talin framfarasöm á sínum tíma og gegndi embætti forseta til ársins 1944. Eftir að kjörtímabili hans lauk settist hann að í Flórída en sneri aftur til Kúbu til að bjóða sig fram á ný árið 1952. Þar sem ljóst var að hann myndi tapa framdi Batista valdarán.

Sem einræðisherra naut Batista fjár-, hernaðar- og stjórnmálaaðstoðar frá ríkisstjórn Bandaríkjanna. Batista nam úr gildi stjórnarskrá ársins 1940 og svipti Kúbverja flestum réttindum, þar á meðal rétti til verkfalls. Hann snerist á sveif með ríkustu landeigendunum sem áttu stærstu sykurplantekrurnar og ríkti yfir stöðnuðum efnahag þar sem gjáin milli hinna ríku og fátæku breikkaði stöðugt. Brátt var mestallur sykuriðnaðurinn í höndum Bandaríkjamanna og um 70% alls ræktarlands var í eigu útlendinga. Ríkisstjórn Batista græddi kerfisbundið á því að arðræna Kúbu og gerði bæði samninga við bandarísku mafíuna, sem stjórnaði spilavítum, fíkniefna- og vændissölu í Havana, og við bandarísk stórfyrirtæki sem greiddu honum fúlgur fjár. Batista kvað niður óánægju sem braust oft út í stúdentaóeirðum og mótmælum með strangri ritskoðun og leynilögreglu sem beitti ofbeldi, pyntun og aftökum á almannafæri. Talningar á þeim sem voru drepnir með þessum hætti á stjórnartíð Batista eru nokkuð á reiki; hinar lægstu nema nokkrum hundruðum eða þúsundum og hinar hæstu um 20.000.

Skæruliðar undir stjórn Fidels Castro háðu stríð á landsbyggðinni gegn Batista frá desember 1956 til desember 1958. Batista var loks sigraður af uppreisnarmönnum undir stjórn Che Guevara í orrustu við Santa Clara á nýársdag 1959. Batista flúði eyjuna með persónuleg auðævi sín og kom til dóminíska lýðveldisins, þar sem bandamaður hans, Rafael Trujillo, réð með einræðisvaldi. Batista fékk síðar hæli hjá stjórn António de Oliveira Salazar í Portúgal og bjó þar fyrst á Madeiraeyjum og síðar í Estoril nálægt Lissabon. Batista tók þátt í viðskiptum á Spáni og bjó þar í Guadalmina nærri Marbella þegar hann lést úr hjartaáfalli þann 6. ágúst 1973.

## Tilvísanir
Father of the Pride

***Father of the Pride*** eru bandarískir teiknimyndaþættir. Þættirnir eru sköpunarverk Jeffrey Katzenberg og byrjaði framleiðsla á þáttunum árið 2004. Þeir eru gerðir fyrir NBC sjónvarpsstöðina.

## Aðalpersónur
* **Larry** - Eiginmaður Kate, faðir Sierra og Hunter.
* **Kate** - Eiginkona Larrys, móðir Sierra og Hunter.
* **Sierra** - Táningsdóttir Larrys og Kate.
* **Hunter** - Táningssonur Larrys og Kate.
* **Sarmoti** - Arch-nemesis og tengdafaðir Larry, faðir Kate, og afi Sierra og Hunter.
* **Snack** - Vinur Larrys.
* **Siegfried & Roy** - Tvær töframenn.
Emile Heskey

**Emile Heskey** (fæddur 11. janúar 1978) er fyrrum enskur framherji í knattspyrnu. Meðal liða sem Heskey hefur leikið með eru Leicester City, Liverpool og Aston Villa. Heskey hefur spilað 62 landsleiki fyrir England og skorað í þeim sjö mörk.
The Notorious B.I.G.

**Christopher George Latore Wallace** (21. maí 1972 –  9. mars 1997, betur þekktur sem **The Notorious B.I.G.**, **Biggie Smalls** eða einfaldlega “Biggie”) var bandarískur rappari frá Brooklyn, New York. Alinn upp í Bed-stuy partinum af Brooklyn á gullaldartímabili rappsins, Biggie hafði miklar rætur við hiphop menninguna sem einkenndi New York síðan uppúr 1970. Þekktur fyrir djúpa, auðþekkjanlega rödd og texta sem gátu verið fyndnir og upplyftandi en einnig mjög grófir og myrkir og fjölluðu oftar en ekki um hans eigin reynslu af því að alast upp við fátækt og fíkniefnasölu. Hann var líka þekktur fyrir að vera með orðaforða og hæfileika í textasmíði langtumfram kollega sína í rappinu og hefur oft verið kallaður einn af bestu sögumönnum í sögu rappsins. Fyrsta platan hans “Ready to die” er talin ein af bestu plötum sögunar og innsiglaði Biggie sem einn af bestu rappörum allra tíma. Hann lést í Los Angeles árið 1997. Biggie hafði farið til Los Angeles til að kynna næstu plötuna sína, “Life after death”, nokkrum mánuðum eftir að Tupac var myrtur í las vegas í kjölfar East coast/West coast stríðsins svokallaða. Með því að kynna plötuna í Los Angeles vildi Biggie sýna að dramanu væri lokið. Eftir að hafa yfirgefið útgáfupartýið ásamt föruneyti sínu stoppuðu þeir á rauðu ljósi. Það var þá sem annar bíll keyrði við hlið þeirra og skaut inn í bil Biggie. Hann lést samstundis. Morðinginn er enn ófundinn. Biggie var aðeins 24 ára gamall.

Hann náði aðeins að gefa út tvær plötur á sinni lífstíð sem eru Ready To Die, 1994 og Life After Death, 1997. Sú fyrirnefnda seldist í 4 milljónum eintaka í Bandaríkjunum en sú síðarnefnda seldist í 5 milljónum eintaka. Hann átti lög eins og Juicy, Hypnotize, Sky's the limit og Big Poppa sem sýndu mýkri hliðina á honum á meðan lög eins og The warning, Kick in the door, Machine gun funk , Suicidal thoughts og unbelievable sýna hann sem frábæran textasmið með tök á rappstíl sem fáir ná að jafna.

Árið 2020 varð Biggie sjöundi rapparinn til að verða tekinn inn í Rock'n Roll hall of fame.
Alexis Sánchez

**Alexis Alejandro Sánchez Sánchez** (fæddur 19. desember 1988) er síleskur knattspyrnumaður sem spilar með félaginu Sevilla FC í og síleska landsliðinu. Hann er markahæsti landsliðsmaður heimalands síns.

Sánchez hóf ferilinn með Cobreloa í heimalandinu en hélt til Ítalíu árið 2006 og spilaði með Udinese til 2011. Árin 2006-2008 var hann þó í láni til félaganna Colo-Colo í Síle og River Plate í Argentínu. Hann hélt svo til FC Barcelona og var þar til ársins 2014 og vann nokkra titla með félaginu. Þá fór hann til Arsenal F.C.. Á tímabilinu 2016–2017 skoraði Sánchez 30 mörk og átti 14 stoðsendingar.

Sánchez yfirgaf Arsenal árið 2018 og hélt til Manchester United í skiptum fyrir Armenann Henrikh Mkhitaryan. Gengi hans hjá United var brösugt og meiðsli hrjáðu hann. Hann ákvað  að halda til Inter á Ítalíu á láni tímabilið 2019-2020 ásamt félaga sínum úr United Romelu Lukaku og samdi við félagið til 3 ára í ágúst 2020. Hann vann Serie A titil með Inter tímabilið 2020-2021.
Cyttaria

***Cyttaria*** er ættkvísl asksveppa. Um 10 tegundir tilheyra *Cyttaria*, og finnast í Suður-Ameríku og Ástralíu í tengslum við eða vaxandi á trjám af ættkvíslinni *[[Nothofagus]]*. Svonefndur "llao llao" sveppur *[[Cyttaria hariotii]]*, einn af algengustu sveppum í skógum Andes-Patagóníu skóga, hefur reynst geyma gerilinn *[[Saccharomyces eubayanus]]*, sem gæti verið upphaf kuldaþols ræktunargers *[[Saccharomyces pastorianus]]*. *Cyttaria* var upphaflega lýst af sveppafræðingnum Miles Joseph Berkeley 1842.

## Tilvísanir
Nika-óeirðirnar

**Nika-óeirðirnar** eru götubardagi og uppþot sem urðu í janúar árið  árið 532 í Konstantínópel og beindust gegn Justinianus 1.

Á leikvanginum Hippodrome sem í norrænu máli var kallaður Paðreim voru haldar veðreiðar og þar brutust út  harðvítug átök milli fylgismanna liða sem báru mismunandi liti. Orðið Nika sem óeirðirnar eru kenndar við eru taldar vera hróp fylgismanna og merkja sigur.

## Tenglar
* The Nika Revolt Violent Uprising in Early Medieval Byzantium
Paðreimur

**Paðreimur** (gríska: *Ἱππόδρομος τῆς Κωνσταντινουπόλεως*, umritað: *Hippódromos tēs Kōnstantinoupóleōs*) var leikvangur í Konstantínópel, höfuðborg Austrómverska keisaradæmisins. Í dag er torg á lóð paðreimsins sem heitir *Sultanahmet Meydanı* („Ahmet sóldans torg“) en aðeins einhverjar rústir eru eftir af leikvangnum.
Misodendrum

***Misodendrum*** er ættkvísl hálfsníkjujurta sem vaxa eins og mistlilteinn á ýmsum tegundum *[[Nothofagus]]*. Tegundirnar eru einvörðungu í Suður Ameríku. Nafn ættkvíslarinnar er misritað á ýmsa vegu, þar á meðal *Misodendron* og *Myzodendron*.

*Misodendrum* er sett í sína eigin ætt, **Misodendraceae**, í ættbálkinum Santalales.

Þessar tegundir eru almennt nefndar á ensku: *feathery mistletoes*.

## Tegundir
Síðan maí 2015, hafa eftirfarandi tegundir verið viðurkenndar af The Plant List:

## Sjá einnig
*Sníkill

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Misodendraceae in L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). ''The families of flowering plants'' 
* Misodendraceae at Parasitic plants
Misodendron angulatum

***Misodendron angulatum*** er viðarkennd jurt sem var fyrst lýst af Rodolfo Amando Philippi. *Misodendron angulatum* er í ættkvíslinni *[[Misodendron]]* og ættbálkinum Misodendraceae. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Sandelviðarbálkur

**Santalales** er ættbálkur blómstrandi plantna með heimsútbreiðslu, en mest í hitabelti og heittempruðum svæðum. Hann dregur nafn sitt af einkennisætt sinni *[[Santalum]]* (sandalviður). Mistilteinn er algengt nafn fyrir fjölda sníkjuplantna ættbálksins.

## Flokkun

APG III system frá 2009 (lítið eitt breytt frá APG II system frá 2003 og APG system frá 1998) hefur þessa skiftingu:
* ættbálkur Santalales
:* ætt Balanophoraceae
:* ætt Loranthaceae
:* ætt Misodendraceae
:* ætt Olacaceae
:* ætt Opiliaceae
:* ætt Santalaceae
:* ætt Schoepfiaceae

Angiosperm Phylogeny website bendir á að Olacaceae (*sensu* APG II) sé ekki gild ætt og þyrfti að skifta upp. Að auki, bendir til að ágreiningur sé um Santalaceae sem þurfi að innihalda Viscaceae. Rannsóknir byggðar á DNA röðun bendi einnig til að ættin Schoepfiaceae ætti að vera endurvakin (eins og hefur verið gert í APG III-útgáfunni) til að innihalda *Schoepfia* (áður í Olacaceae), *Arjona* og *Quinchamalium* (báðar áður taldar til Santalaceae).

Í flokkunarkerfi Dahlgren er Santalales í yfirættbálkinum Santaliflorae (einnig nefnd Santalanae). Cronquist system frá (1981) notar þessa uppsetningu:
* ættbálkur Santalales
:* ætt Medusandraceae
:* ætt Dipentodontaceae
:* ætt Olacaceae
:* ætt Opiliaceae
:* ætt Santalaceae
:* ætt Misodendraceae
:* ætt Loranthaceae
:* ætt Viscaceae
:* ætt Eremolepidaceae
:* ætt Balanophoraceae

Ættirnar Viscaceae og Eremolepidaceae eru taldar til Santalaceae af APG.  Ættkvíslirnar *[[Dipentodon]]* (Dipentodontaceae) ogd *[[Medusandra]]* (ættin Medusandraceae) eru álitnar óstaðsettar af APG II (sem og ættin Balanophoraceae, nú líklegar til að verða endurinnsettar; sjá fyrir ofan).
Ættin Medusandraceae skiftist í tvær ættkvíslir: *Soyauxia* og *Medusandra*. Sameindarannsóknir staðsetur þær innan ættarinnar Peridiscaceae í ættbálknum Saxifragales. Kínverska ættin *Dipentodon* er nálægt *Tapiscia* og er líkleg til að mynda nýjan ættbálk; *Huerteales* með Tapisciaceae og ættkvíslinni *Perrottetia* sem var áður í ættinni Celastraceae.

## Tilvísanir

* 
* 
* Santalales on the Parasitic Plant Connection web page
* NCBI Taxonomy Browser
Þjórsárbrú

**Þjórsárbrú** er brú yfir Þjórsá við hringveginn. Ný brú var tekin í notkun árið 2003 en hún er tæpum kílómetra frá eldri brú sem var tekin í notkun árið 1895 og endurbætt árið 1949.

## Heimildir
* Vígð Þjórsárbrúin, Ísafold, 64. tölublað (31.07.1895), Bls. 253 
* Ný Þjórsárbrú tekin í notkun
Fimmta franska lýðveldið

**Fimmta franska lýðveldið** er núverandi stjórnarfyrirkomulag Frakklands. Fimmta lýðveldið kom í stað fjórða franska lýðveldisins þann 4. október 1958, en fjórða lýðveldið hafði verið stofnað árið 1946. Við stofnun fimmta lýðveldisins var brotin hefð þingræðis í Frakklandi og framkvæmtarvaldið eflt. Fimmta lýðveldið var stofnað með nýrri stjórnarskrá þann 4. október 1958 og lögfest með þjóðaratkvæðagreiðslu þann 28. september sama ár. Maðurinn á bak við stjórnarskrárbreytingarnar var Charles de Gaulle, sem varð síðan fyrsti forseti fimmta lýðveldisins.

Fimmta lýðveldið er forsetaþingræði samkvæmt þeim völdum sem forsetanum er ljáð. Forsetinn er kosinn í almennum kosningum sem settar voru á fót í atkvæðagreiðslu árið 1962. Fimmta lýðveldið er næstlanglífasta lýðveldisríki Frakklands á eftir þriðja lýðveldinu.

## Forsetar fimmta lýðveldisins

Mynd:Bundesarchiv B 145 Bild-F010324-0002, Flughafen Köln-Bonn, Adenauer, de Gaulle-cropped.jpg|**[[Charles de Gaulle]]**(1890–1970)Forseti 1959–1969
Mynd:Alain Poher en 1968.JPG|**[[Alain Poher]]**(1909–1996)Forseti 1969 og 1974 (*til bráðabirgða*)
Mynd:Georges Pompidou - Bundesarchiv B 145 Bild-F020538-0006.jpg|**[[Georges Pompidou]]**(1911–1974)Forseti 1969–1974
Mynd:Valéry Giscard d’Estaing 1978(2).jpg|**[[Valéry Giscard d'Estaing]]**(1926–2020)Forseti 1974–1981
Mynd:Reagan Mitterrand 1984 (cropped).jpg|**[[François Mitterrand]]**(1916–1996)Forseti 1981–1995
Mynd:President Chirac (cropped).jpg|**[[Jacques Chirac]]**(1932–2019)Forseti 1995–2007
Mynd:Nicolas Sarkozy in 2010.jpg|**[[Nicolas Sarkozy]]**(f. 1955)Forseti 2007–2012
Mynd:Francois Hollande 2015.jpeg|**[[François Hollande]]**(f. 1954)Forseti 2012–2017
Mynd:Emmanuel Macron (cropped).jpg|**[[Emmanuel Macron]]**(f. 1977)Forseti síðan 2017
Santalum

***Santalum*** er ætt sandeltrjáa sem eru ýmist tré eða runnar.  Þekktast er indverska tegundin *[[Santalum album]]*. Hún og nokkrar aðrar eru með mjög ilmríkan við sem er notaður í smíði eða ilmefnin einöngruð og notuð í ýmsan iðnað og snyrtivörur. Flestar tegundirnar eru hálfsníkjujurtir sem ljóstillífa, en draga úr rótum annarra trjáa vatn og steinefni.

Ættartré samkvæmt Catalogue of Life:

## Tilvísanir
Viscum

***Viscum*** er ættkvísl 70–100 tegunda mistilteina, ættaðir frá tempruðum og hitabeltissvæðum Evrópu, Afríku, Asíu og Ástralasíu. Hingað til hefur ættkvíslin verið í sinni eigin ætt; Viscaceae, en nýlegar erfðafræðirannsóknir "Angiosperm Phylogeny Group" sýna að hún tilheyri innan sandalviðarætt, Santalaceae.

Þetta eru viðarkenndar, hálfsníkjujurtir runnar með 15 til 80 sm langar greinar. Hýslar þeirra eru viðarkenndir runnar og tré. Blöðin koma lárétt út frá greinunum, eru í gagnstæðum hvirfingum og eru með nokkra ljóstillífun (minniháttar í sumum tegundum, sérstaklega *V. nudum*), en jurtin dregur steinefni og vatn úr hýslinum. Mismunandi tegundir af *Viscum* vaxa yfirleitt á mismunandi hýsiltegundum; flestar tegundir vaxa á mismunandi hýsiltegundum.

Blómin eru óásjáleg, grængul, 1 - 3 mm í þvermál. Berin eru hvít, gul, rauðgul eða rauð þegar þau þroskast, með eitt eða fleiri fræ í mjög klístruðum vökva; fræjunum er dreift þegar fuglar éta berin, og fjarlægja þeir berin með því að þurrka þau af gogginum með því að nudda honum við greinar þar sem þau geta spírað.

## Eituráhrif í ''Viscum''
*Viscum* tegundir eru eitraðar mönnum; að éta berin gerir púlsinn veikan og heftarlegar meltingartruflanir.  Að minnsta kosti eitt af virkum efnum hans er lektín viscumin, sem er verulega eitrað. Þrátt fyrir þetta hafa margar tegundir dýra aðlagast því að borða ávöxtinn sem verulegum hluta næringar þeirra.

## Valdar tegundir

* *[[Viscum album]]* – Evrópskur mistilteinn
* *[[Viscum articulatum]]*
* *[[Viscum bancroftii]]*
* *[[Viscum capense]]* – 
* *[[Viscum coloratum]]* – 
* *[[Viscum combreticola]]* Engl. – 
* *[[Viscum cruciatum]]* –  
* *[[Viscum diospyrosicola]]*
* *[[Viscum fargesii]]*
* *[[Viscum liquidambaricola]]*
* *[[Viscum loranthi]]*
* *[[Viscum minimum]]*
* *[[Viscum monoicum]]*
* *[[Viscum multinerve]]*
* *[[Viscum nudum]]*
* *[[Viscum orientale]]*
* *[[Viscum ovalifolium]]*
* *[[Viscum rotundifolium]]* L.f. – 
* *[[Viscum triflorum]]*
* *[[Viscum whitei]]*
* *[[Viscum yunnanense]]*

## Tilvísanir

*Flora of China: ''Viscum''
*Flora of Pakistan: ''Viscum''
*Flora Europaea: ''Viscum''
*"Viscum L". Australian Plant Name Index (APNI), IBIS database. Centre for Plant Biodiversity Research, Australian Government.
*Mistletoe Pages: ''Viscum''
Mistilteinn

***Viscum album*** er tegund í Santalaceae, almennt þekkt sem **mistilteinn**. Hann er innfæddur í Evrópu og vestur og suður Asíu.

## Undirtegundir
Nokkrar undirtegundir eru almennt viðurkenndar. Þær eru mismunandi í lit berja, stærð og lögun blaða, og sérstaklega hýsiltegundum.
**Viscum album* subsp. ***abietis*** (Wiesb.) Abromeit. Mið Evrópa. Berin hvít; blöðin allt að 8sm. á *[[Þinur|Abies]]*.
**Viscum album* subsp. ***album***. Evrópa, Suðvestur Asía austur til Nepal. Berin hvít; blöðin 3 til 5 sm. Á *[[Malus]]*, *[[Populus]]*, *[[Tilia]]*, og sjaldnar á ýmsum öðrum tegundum, þar á meðal (sjaldan) *[[Eik|Quercus]]*.
**Viscum album* subsp. ***austriacum*** (Wiesb.) Vollmann. Berin gul; blöðin 2 - 4sm. Mið Evrópa. Á *[[Lerki|Larix]]*, *[[Furu|Pinus]]*, *[[Greni|Picea]]*.
**Viscum album* subsp. ***meridianum*** (Danser) D.G.Long. Suðaustur Asía. Berin gul; blöðin 3 - 5 sm. á *[[Hlynur|Acer]]*, *[[Carpinus]]*, *[[Valhneta|Juglans]]*, *[[Prunus]]*, *[[Sorbus]]*.
**Viscum album* subsp. ***creticum*** hefur nýlega verið lýst frá austur Krít. Berin hvít; blöðin stutt. Á *[[Pinus brutia]]*.
**Viscum album* subsp. ***coloratum*** Kom. Er í *[[Flora of China (series)|Flora of China]]* skráð sem aðskilin tegund *[[Viscum coloratum]]* (Kom) Nakai.

## Myndir

Image:Viscum_album_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-281.jpg|19du aldar teikning í Franz Eugen Köhler
File:Mistletoe 1.jpg|Á eplatré í Essex, England
File:Mistletoe.jpg|Á eplatré í Essex, Englandi
File:Viscum album Bart-0678 2011 12 24.JPG|
File:Mistletoe seed on twig.jpg|Klístruð fræ á grein
File:Mistletoe in France.jpg|Í Versailles, Frakklandi
Image:Viscum album fruit.jpg|Ber *V. a. album*, í Póllandi
Image:Jemioła.jpg|*V. a. austriacum* á *[[Pinus sylvestris]]*, Póllandi
Image:VIscum album fruit kz.jpg|
Image:Viscum_Album.jpg|*Viscum album* í Frakklandi
File:Омела 27 апреля Харьков Vizu.JPG|
File:Viscum_album_wood.jpg|Þversnið af viði


## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
*Flora of Pakistan: ''Viscum album''
*''Viscum album'' subsp. ''creticum''
*Huxley, A., ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening* 4: 676.
Baobab

**Baobabættkvíslin** (*Adansonia*) er plöntuætt með átta hitabeltis tegundum í ættinni Malvales. Sjö tegundir eru frá Afríku, þar af eru sex í Madagaskar, auk þess er ein tegund frá Ástralíu.

Ættkvíslin heitir eftir Michel Adanson.

## Heimildir
* Baum, D.A. (1995) A systematic revision of Adansonia (Bombacaceae). Annals of the Missouri Botanical Garden 82(3): 445
* Opinber heimasíða Baobabs, Baobab  (en)