open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Austureyjargöngin

**Austureyjargöngin** (færeyska: *Eysturoyartunnilin*) eru neðarsjávargöng frá Straumeyjar til Austureyjar í Færeyjum. Göngin hefjast við Hvítanes norðaustur af Þórshöfn en skiptast í tvennt þegar komið er inn Skálafjörð og liggja göng til austur og vesturstranda fjarðarins. Göngunum seinkaði vegna efnahagskreppunnar árið 2008 og pólitískra deilna varðandi fyrirtæki sem standa áttu að göngunum.

Vinna við göngin hófst í febrúar 2017 (en vegagerð árið 2016) og voru verklok árið 2020, opnun var í desember það ár. Göngin eru 11.240 kílómetrar að lengd. Teknir verða vegtollar til að fjármagna göngin. Akstursvegalengd frá Þórshöfn til byggðanna Runavíkur og Stranda styttist úr 55 kílómetrum í 17 kílómetra. Í göngunum er hringtorg og er listaverk á því miðju eftir Trónd Patursson.

## Heimild
Sandeyjargöngin

**Sandeyjargöngin** (færeyska: *Sandoyartunnilin*) eru neðansjávargöng milli Sandeyjar og Straumeyjar í suðri. Lengd er 10.8 kílómetrar. Áætlaður kostnaður var 860 milljónir (DKK). Gröftur hófst árið 2019. Hinn 3. febrúar 2022 opnuðust göngin frá báðum áttum með hátíðlegri viðhöfn. Göngin voru opnuð fyrir umferð í desember árið 2023.
Syðrugøta

**Syðrugøta** eða **Gøta** er þéttbýlisstaður á Austurey í Færeyjum. Þorpið hefur verið í byggð frá víkingatíð sem og nágrannabyggðirnar Við Gøtugjógv og Norðragøta. Er staðurinn talinn elstu merki um byggð á eyjunum og Þrándur í Götu talinn hafa búið þar. Íbúafjöldi er 409 (2015). Útgerðarfélagið Varðin í Gøtu er helsti atvinnuveitandinn. 

Söngkonan Eivör Pálsdóttir ólst upp í bænum. Tónleikahátíðin G! Festival hefur verið haldin í bænum frá því rétt eftir aldamót.

## Heimild
Norðragøta

**Norðragøta** eða **Gøta** er þéttbýlisstaður á Austurey í Færeyjum. Íbúar eru 614 (2015). Bærinn er rétt austur af nágrannabyggðunum Syðrugøta og Við Gøtugjógv. Byggðarsafnið Gøtu Fornminnisavn sem inniheldur gamla húsið Blásastovu er í bænum. Viðarkirkja bæjarins er frá árinu 1833. 

Knattspyrnufélagið Víkingur Gøta hefur aðstöðu í bænum.

## Heimild
Valdaránið í Gvatemala 1954

**Valdaránið í Gvatemala 1954** var leynileg aðgerð leyniþjónustu Bandaríkjanna CIA til að koma Jacobo Árbenz, lýðræðislega kjörnum forseta Gvatemala, frá völdum og koma í staðinn á einræðisstjórn herforingjans Carlos Castillo Armas. Aðgerðin var nefnd PBSUCCESS. 

Byltingin í Gvatemala hófst árið 1944 þegar Jorge Ubico var steypt af stóli af almenningi og Juan José Arévalo tók við sem fyrsti lýðræðislega kjörni forseti landsins. Nýi forsetinn stefndi að því að gera Gvatemala að frjálslyndu lýðræðisríki. Hann kom á lágmarkslaunum og almennum kosningarétti. Árbenz tók við af Arévalo árið 1951. Hann hóf jarðaumbætur sem komu landareignum í eigu fátækra bænda. Hann heimilaði einnig starfsemi Verkamannaflokks Gvatemala. Bandaríkjastjórn var uppsigað við þessar breytingar og litu svo á að landið væri að verða kommúnistaríki. Bandaríska stórfyrirtækið United Fruit Company sem varð fyrir skaða eftir því sem verkafólk fékk meiri réttindi reri einnig að því öllum árum að fá Bandaríkjastjórn til að hlutast til um stjórn landsins. Árið 1952 gaf Harry Truman heimild fyrir valdaránsaðgerðinni PBFORTUNE sem síðar var hætt við.

Dwight D. Eisenhower var kjörinn Bandaríkjaforseti 1952 meðal annars vegna harðari afstöðu hans gegn kommúnisma í Kalda stríðinu. Utanríkisráðherra Eisenhowers, John Foster Dulles, vann fyrir United Fruit Company og bróðir hans Allen Dulles, var gerður að yfirmanni Bandarísku leyniþjónustunnar, en hann sat jafnframt í stjórn United Fruit Company. Þeir studdu því afskipti af stjórn Gvatemala. Upplýsingar Bandaríkjastjórnar um kommúnista í innsta hring Árbenz forseta voru ýktar upp. Eisenhower gaf heimild fyrir aðgerðinni PBSUCCESS í ágúst 1953. Leyniþjónustan vopnaði og þjálfaði 480 menn undir stjórn Carlos Castillo Armas. Á sama tíma vann Bandaríkjastjórn að því að gagnrýna og einangra Gvatemala á alþjóðavettvangi. Lið Armas gerði innrás í Gvatemala 18. júní 1954. Um leið hófst áróðursstríð með útvarpsstöð sem sendi út áróður gegn stjórn Gvatemala og til stuðnings innrásarhernum. Loftárásir voru gerðar á Gvatemalaborg og landið sett í herkví. Innrásarhernum gekk illa í átökum við Gvatemalaher en áróðurinn hafði þau áhrif að draga úr baráttuvilja hersins og að lokum neitaði hann að berjast. Árbenz reyndi með litlum árangri að fá almenna borgara til að berjast fyrir sig. Hann sagði að lokum af sér 27. júní. Castillo Armas varð forseti tíu dögum síðar eftir samningaviðræður í San Salvador. 

Valdaránið var harðlega gagnrýnt á alþjóðavettvangi og átti þátt í því að skapa andúð á Bandaríkjunum í Rómönsku Ameríku. Leyniþjónustan reyndi að réttlæta valdaránið með því að finna gögn um stuðning Sovétríkjanna við stjórn Árbenz með litlum árangri. Castillo Armas gerðist fljótlega einræðisherra, bannaði stjórnarandstöðuflokka og hneppti pólitíska andstæðinga í varðhald. Í kjölfarið fylgdi nær fjögurra áratuga borgarastyrjöld milli vinstrisinnaðra skæruliðahópa og hinna ýmsu herforingjastjórna sem nutu stuðnings Bandarísku leyniþjónustunnar. Ein afleiðing aðgerða þessara herforingjastjórna var þjóðarmorðið í Gvatemala þar sem um 170.000 majar voru drepnir.
Ogadenstríðið

**Ogadenstríðið** var stríð milli Eþíópíu og Sómalíu um héraðið Ogaden sem er austasta hérað Eþíópíu og aðallega byggt Sómölum. Stríðið stóð frá 13. júlí 1977 til 15. mars 1978 og lauk með sigri Eþíópíu og kúbverskra bandamanna þeirra.

Héraðið var meðal þeirra landsvæða sem Bretar skiluðu til Eþíópíu eftir Síðari heimsstyrjöld á grundvelli samnings frá 1897. Rétt áður en Sómalía hlaut sjálfstæði var þjóðaratkvæðagreiðsla haldin í Djibútí um það hvort landið kysi að vera áfram hluti Frakklands eða sameinast Sómalíu. Meirihluti valdi að vera áfram hluti Frakklands en Frakkar voru sakaðir um að reka stóra hópa Sómala frá landinu í aðdraganda atkvæðagreiðslunnar. Á sama tíma samþykktu Bretar að veita Kenýa yfirráð yfir héraði sem áður hafði verið klofið frá Júbalandi í suðurhluta Sómalíu og varð Norðausturhérað Kenýa. Þessum tilfærslum var mótmælt af þeim sem vildu sameina alla Sómala í einu ríki. 

Sómalía fékk sjálfstæði 1960. Árið 1969 framdi Sómalíuher valdarán undir forystu Mohamed Siad Barre sem breytti landinu í „Alþýðulýðveldið Sómalíu“. Stjórn hans var studd af Sovétríkjunum og Egyptalandi og Sómalíuher efldist mikið næstu ár. Á sama tíma veiktist stjórn Eþíópíu. Eþíópíska herráðið steypti keisaranum Haile Selassie af stóli í september 1974 sem hratt af stað skæruhernaði víða í landinu. Meðal skæruliðahreyfinga sem hófu starfsemi á þessum tíma var Vestursómalska frelsisfylkingin í Ogaden. Þeir fengu vopn og mannafla frá Sómalíu. Mengistu Haile Mariam tók við völdum í Eþíópíu 1977 og hóf ofsóknir gegn andstæðingum herráðsins. Þrátt fyrir ofbeldið ákvað Sovétstjórnin að það væri þeirra hagur að styðja nýju stjórnina. Eþíópía hætti því samstarfi við Bandaríkin. 

Samkvæmt eþíópískum heimildum hóf Sómalíuher innrás í Ogaden 13. júlí 1977 með 70.000 menn, 40 herflugvélar, 250 skriðdreka, 350 brynvarða bíla og 600 fallbyssur. Ef þetta er rétt hefur allur sómalski herinn á þeim tíma tekið þátt í innrásinni. Sovétríkin reyndu að koma á vopnahléi en þegar það mistókst hættu þeir öllum stuðningi við Sómalíu en juku stuðning við Eþíópíu. Hergögn og 14.000 kúbverskir hermenn voru sendir til landsins frá Jemen. 

Frá ágúst til janúar 1978 náði Sómalíuher að leggja undir sig meirihluta Ogaden, þar á meðal borgina Jijiga en mistókst að ná hernaðarlega mikilvægu borgunum Dire Dawa og Harar þrátt fyrir harða bardaga. Í febrúar hófu eþíópískar og kúbverskar hersveitir gagnárás. Vörn Sómala hrundi á fáum dögum og á næstu vikum náði Eþíópíuher aftur undir sig öllu héraðinu. Barre skipaði hernum að hörfa til Sómalíu 9. mars. Síðustu hersveitirnar fóru yfir landamærin 15. mars.

Áhrif stríðsins voru þau að Sovétríkin hættu að styðja Sómalíu og hófu að styðja Eþíópíu í Kalda stríðinu, meðan Bandaríkin gerðu hið gagnstæða. Stjórn Barres gaf allar hugmyndir um Stór-Sómalíu á Horni Afríku upp á bátinn enda her Sómalíu varla svipur hjá sjón eftir átökin. Sómalskir skæruliðar héldu áfram baráttu sinni gegn Eþíópíustjórn í Ogaden til 1981.
Able Archer 83

**Able Archer 83** var heræfing herafla Atlantshafsbandalagsins í Vestur-Evrópu frá 7. til 11. nóvember 1983.  Æfingunni var stýrt frá Supreme Headquarters Allied Powers Europe í Casteau í Belgíu. Öll herfylki NATO í Vestur-Evrópu tóku þátt. Able Archer-heræfingar voru haldnar árlega en af ýmsum ástæðum var æfingin 1983 talin sérstök ógnun við Sovétríkin. Sumir sagnfræðingar hafa haldið því fram að Able Archer 83 hafi verið það næsta sem heimurinn hafi komist kjarnorkustyrjöld frá Kúbudeilunni 1962. Þetta er þó umdeild ályktun.

Ástæður þess að Able Archer 83 varð jafnafdrifarík og raun bar vitni voru margar. Ronald Reagan varð Bandaríkjaforseti 1981 og málflutningur hans gagnvart Sovétríkjunum var mun herskárri en fyrirrennara hans. Sama ár hleyptu leyniþjónusturnar KGB og GRU RJAN-njósnaáætluninni af stokkunum sem fólst í því að reyna að komast að því hvort Bandaríkjamenn ætluðu sér að gera kjarnorkuárás. Á sama tíma hertu Bandaríkjamenn á vopnakapphlaupinu og stunduðu sálfræðihernað með því að senda kafbáta og flugvélar ítrekað inn á áhrifasvæði Sovétmanna. Auk þess var áætlað að koma fyrir meðaldrægum bandarískum Pershing II-kjarnaflaugum í Vestur-Þýskalandi 1983 sem Sovétmönnum stóð sérstök ógn af þar sem þeir töldu þær gefa vesturveldunum tækifæri til kjarnorkuárásar að fyrra bragði. Spennan milli risaveldanna jókst enn þegar farþegavélin Korean Airlines-flug 007 var skotin niður yfir Japanshafi í september.

Heræfingin sjálf fól í sér ýmsar nýjungar sem gerðu hana raunsærri en fyrri æfingar, eins og notkun dulkóðaðra samskiptaleiða, talstöðvarbann og þátttöku evrópskra stjórnarleiðtoga. Allt fékk þetta ýmsa háttsetta aðila í Sovétríkjunum til að álykta að æfingin væri í raun herbragð til að fela undirbúning fyrir kjarnorkuárás að fyrra bragði. Sovétmenn settu því kjarnorkuflaugar sínar og flugheri í Póllandi og Austur-Þýskalandi í viðbragðsstöðu. Ótti Sovétmanna við innrás tók enda þegar æfingunni lauk 11. nóvember.

Able Archer 83 myndar sögulegan bakgrunn þýsku sjónvarpsþáttaraðarinnar *[[Þýskaland '83]]* frá 2015.
Strendur

**Strendur** eru þéttbýlisstaður syðst á vesturströnd Skálafjarðar á Austurey í Færeyjum. Íbúar eru 789 á Ströndum og er bærinn hluti af sveitarfélaginu Sjóvar. Þegar lokið var við Eysturoyargöngin varð talsvert styttra til höfuðstaðarins Tórshavnar.

## Heimild
Runavík

**Runavík** er  þéttbýlisstaður í Skálafirði á Austurey í Færeyjum. Þorpið er það yngsta í Skálafirði en elstu hús eru frá 1916. Íbúar eru 531 talsins (2015). 

Höfnin í Runavík er mikilvæg höfn í Færeyjum. Fiskiskip, vöruflutningaskip og skemmtiferðaskip leggjast þar að.

Í bænum er góð íþróttaaðstaða; fótboltavöllur, íþrótta og fimleikahöllin Bylgjan. Íþróttafélög eru: fótbóltsfelagið NSÍ (Nes Sóknar Ítróttarfelag), badmintonfelagið Nápur, hondbóltsfelagið Tjaldur og Bogaskjótingarfelagið Ørvur. Skátafélagið KFUM Skótarnir er þar einnig.

## Heimildir
*
*
Skálafjörður

**Skálafjörður** er lengsti fjörður í Færeyjum, um 14,5, km og er góð hafnaraðstaða þar. Við fjörðinn eru 13 þéttbýlisstaðir: Strendur, Innan Glyvur, Skála, Skálafjørður, Gøtueiði, Skipanes, Søldarfjørður, Lambareiði, Glyvrar, Saltangará, Runavík, Saltnes og Toftir. Á austurströnd fjarðarins tekur ein byggð við af annarri þannig að nánast er um samliggjandi byggð.

Eysturoyargöngin sem opnuðu árið 2020 stytta ferð til Tórshavnar um tæpa 40 kílómetra.
Sandavogur

**Sandavogur** (færeyska: **') er þorp á eyjunni [[Vogar (Færeyjum)|Vogum]] í [[Færeyjar|Færeyjum]] og hluti af [[Sveitarfélagið Vogar (Færeyjum)|sveitarfélaginu Vogum]]. Íbúar eru 861 (2015).

**' er sumarhátíð sem Sandavogur, Miðvogur og Saurvogur halda saman í júlí, en henni svipar til Ólafsvöku. Knattspyrnulið bæjarins heitir 07 Vestur.

V.U. Hammershaimb, upphafsmaður færeysks nútímaritmáls, fæddist í bænum.

## Heimild
Nútíminn (fréttavefur)

**Nútíminn** er íslenskur vefmiðill sem var opnaður 25. ágúst 2014 og var fyrst í eigu Fálka útgáfu ehf. Fyrsti ritstjóri vefsins var Atli Fannar Bjarkason en hann var jafnframt stofnandi og aðaleigandi miðilsins. Að eigin sögn flytur Nútíminn daglegar fréttir af fólki, pólitík og af erlendum vettvangi ásamt stuttum fréttaskýringar um ýmis málefni.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Nútíminn
Fangar

**Fangar** er íslensk sjónvarpsþáttaröð í 6 þáttum í leikstjórn  Ragnars Bragasonar. Þáttaröðin byggir á hugmynd Unnar Aspar Stefánsdóttur og Nínu Dögg Filippusdóttur en handritið var skrifað af Margréti Örnólfsdóttur og Ragnari Bragasyni. Fyrsti þáttur var frumsýndur þann 1. janúar 2017 á RÚV.

## Tenglar
*Fangar á IMDb
Toftir

**Toftir** er þéttbýlisstaður á Austurey í Færeyjum austan megin í Skálafirði. Saga byggðarinnar nær til landnáms og er nafnið tilkomið vegna svarta dauða sem lagði byggðina í eyði um miðja 14. öld (tóftir: rústir). Íbúar voru 787 árið 2015.
Saltangará

**Saltangará**  er þéttbýlisstaður á Austurey í Færeyjum austan megin í Skálafirði. Byggðin er ekki gömul þar en seinni hluta 20. aldar stækkaði byggðin úr nokkrum húsum yfir í þorp. Saltangará er miðdepill verslunar í sveitarfélaginu Runavík. Stofnanir eins og Postverk Føroya, Almannastovan (sem sér um félagsmál) og Toll- og skattstova Føroya eru með útibú í Saltangará. Íbúar voru 988 árið 2017.
Larix mastersiana

***Larix mastersiana*** er tegund lauffellandi barrtrjáa.
Það finnst einvörðungu í Kína.
Því er ógnað af tapi búsvæða.

## Heimildir
* Conifer Specialist Group 2000.  Larix mastersiana.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 10 July 2007.

## Ytri tenglar
*''Larix mastersiana'' at eFloras
Larix griffithii

***Larix griffithii***, er tegund af lerki, ættað úr austur Himalajafjöllum í austur Nepal, Sikkim, vestur Bhutan og suðvestur Kína (Xizang), og vex yfirleitt í 3000–4100 m hæð.

Þetta er meðalstórt lauffellandi barrtré, um 20–25 m hátt, með stofn að 0.8 m í þvermál. Krónan er mjó-keilulaga; megingreinar eru láréttar til uppsveigðar, hliðargreinar/ smágreinar eru hangandi frá þeim. Sprotarnir eru tveggja gerða (dimorphic), með vöxt skiftan í; langa sprota (yfirleitt um 10 – 50 sm langir) og með nokkur brum, og stutta sprota (einungis 1 – 2 mm langir) með aðeins einu brumi. Blöðin eru nálarlaga, ljós-blágræn, 2 til 4 sm löng; Þau verða skærgul til rauðgul fyrir lauffall á haustin og skilja eftir föl-gulbrúna sprotana bera fram á næsta vor.

Könglarnir eru uppréttir, egg- til keilulaga, 4-7.5 sm langir, með 50-100 köngulhreistur, hvert með löngum útstæðum og aftursveigðum stoðblöðum; þeir eru dökk purpuralitir á meðan þeir eru óþroskaðir, og verða dökkbrúnir og opnast til að sleppa fræjunum við þroska, 5–7 mánuðum eftir frjóvgun. Gamlir könglar haldast oft á trjánum í mörg ár, verða þá dauf grásvartir.

Það er stundum kallað *"Himalayan larch"*, sem veldur ruglingi við *[[Larix himalaica]]*, sem aftur á móti kallast "Langtang larch". 

Samnefni eru til dæmis *Abies griffithiana* J. D. Hooker ex Lindley & Gordon og *Larix griffithiana* hort. ex Carrière. 

## Undirtegundir
Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:

* *L. g. griffithii*
* *L. g. speciosa*

Tré frá norðausturhluta útbreiðslusvæðisins í austur Bhutan og Xizang hafa nýlega verið aðgreind sem *[[Larix kongboensis]]* (Mill 1999); þau (L. kongb.) eru með smærri köngla; 3 til 5 sm langa. Sú aðgreining hefur verið samþykkt af *Flora of China* en ekki víða annarsstaðar.

## Tilvísanir og ytri tenglar
* 
*Flora of China: ''Larix griffithii''
*
Viktor Orri Valgarðsson

**Viktor Orri Valgarðsson** (f. 22. október 1989) er stjórnmálafræðingur og var varaþingmaður Reykjavíkurkjördæmis suður frá 21. desember 2016 til 6. mars 2017 fyripgp Pírata.
The Broads-þjóðgarðurinn

**Broads-þjóðgarðurinn** (enska: *The Broads*) er verndað svæði 303 ferkílómetra af ám og vötnum í austur-ensku héruðunum Norfolk and Suffolk. Svæðið var gert að þjóðgarði árið 1989. Árnar eru sjö og vötnin, kölluð *broads*, eru 63. Svæðið er vinsælt fyrir frístundasiglingar. Ríkulegt fuglalíf er þar og einnig eru þar einstök dýr eins og drekaflugur. Ofauðgun hefur verið reglulegt vandamál vegna landbúnaðar og skólps og þörungavöxtur farið úr hófi.
New Forest-þjóðgarðurinn

**New Forest-þjóðgarðurinn**  er þjóðgarður í suður-Englandi rétt vestur af Southampton. Hann er staðsettur í þremur sýslum; Hampshire, Wiltshire og Dorset. Skóglendið þar er leifar af náttúrulegri framvindu trjátegunda eftir ísöld eins og birki, beyki og eik. Skógurinn var yfirlýstur konunglegur skógur eftir að Vilhjálmur sigursæli komst til valda árið 1079. Ríkari réttur kom árið 1698 og breski sjóherinn notaði timbur þaðan. Verndun kom með *the New Forest Act* árið 1877. Þó voru tré felld fyrir heimstyrjaldirnar tvær á 20. öldinni. Frekari verndun kom síðar og árið 2005 var stofnaður þjóðgarður í kringum svæðið. Megnið af svæðinu er enn í eigu bresku krúnunnar en stofnunin Forest commission stjórnar svæðinu. 

Flatarmál New forest er 566 km2, þar af eru:
*146 km2 af laufskógi.
*118 km2 af heiðalöndum og graslendi.
*33 km2 af heiðavotlendi
*84 km2 af gróðursettum trjáplöntum síðan á 18. öld.

Fjölbreytt fugla og skordýralíf er á svæðinu. Einnig eru villt spendýr og tamin. New forest-hesturinn er sérstakt folaafbrigði. Einnig eru ýmis hjartardýr og minni spendýr. Allar þrjár tegundir snáka á Bretlandi eru í þjóðgarðinum.

## Heimild
South Downs-þjóðgarðurinn

**South Downs-þjóðgarðurinn** er nýjasti þjóðgarður á Englandi, stofnaður árið 2011. Hann þekur 1627 ferkílómetra og spannar 140 kílómetra lengd frá Winchester og Eastbourne á suðurströnd landsins. Þjóðgarðurinn er í sýslunum Hampshire, West Sussex og East Sussex. Kalksteinahæðir og klettar, sandsteinn, leirjarðvegur og viðarklæddar hæðir eru meðal sérkenna svæðisins. Um 108.000 manns búa innan þjóðgarðsins.

## Heimild
ANZUS

**ANZUS** (skammstöfun fyrir „*Australia, New Zealand, United States Security Treaty*“) er samningur um varnarsamstarf Ástralíu, Nýja-Sjálands og Bandaríkjanna á Kyrrahafinu. Samningurinn var gerður 1. september árið 1951.

Samningurinn var einn af mörgum sem Bandaríkin gerðu frá 1949 til 1955 við upphaf Kalda stríðsins vegna þeirrar ógnar sem þau töldu stafa af kommúnisma. Upphaflega var samningurinn þríhliða en árið 1986 var Nýja-Sjáland rekið úr samstarfinu eftir að landið lýsti sig kjarnorkuvopnalaust svæði. Eftir það varð samningurinn aðeins tvíhliða milli Nýja-Sjálands og Ástralíu annars vegar og Ástralíu og Bandaríkjanna hins vegar. Utanríkisráðherrar Bandaríkjanna og Ástralíu funda árlega í samræmi við ákvæði samningsins.

Bæði Ástralía og Nýja-Sjáland sendu hersveitir til að taka þátt í átökum vegna Malajauppreisnarinnar og Víetnamstríðsins. Bæði löndin sendu hermenn til þátttöku í Enduring Freedom-aðgerðinni í Afganistan 2001. Milli 1999 og 2005 áttu Nýja-Sjáland og Ástralía í hernaðarsamstarfi til að koma í veg fyrir hernaðaríhlutun Indónesíu eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna á Austur-Tímor þar sem íbúar kusu sjálfstæði.
Borðtennisstefnan

**Borðtennisstefnan** (kínverska: 乒乓外交 *Pīngpāng wàijiāo*) vísar til þess hvernig Alþýðulýðveldinu Kína tókst að bæta samskipti sín við Bandaríkin snemma á 8. áratug 20. aldar með því að nota íþróttir sem ísbrjót. Í kjölfar heimsmeistaramóts í Nagoya í Japan 1971 buðu Kínverjar keppnisliði Bandaríkjanna í borðtennis að heimsækja Kína. Þetta varð fyrsta opinbera heimsókn bandarísks liðs til Kína frá 1949. Níu bandarískir leikmenn, fjórir aðstoðarmenn og tvær eiginkonur heimsóttu landið í apríl 1971. 

Í kjölfarið á heimsókninni afléttu Bandaríkjamenn viðskiptabanni gegn Kína og árið eftir hófst vinna við að koma á stjórnmálasamstarfi ríkjanna. Richard Nixon Bandaríkjaforseti heimsótti Kína í febrúar 1972 ásamt utanríkisráðherranum Henry Kissinger. Í apríl sama ár heimsótti borðtennislið frá Kína Bandaríkin.
Tjørnuvík

**Tjørnuvík** er þorp á Straumey í Færeyjum. Fornleifagröftur hefur leitt það í ljós að þar er ein elsta byggð eyjanna. Staðurinn er vinsæll fyrir útsýni sitt, en þaðan sést að dröngunum Risanum og Kerlingunni. Tjörnuvík er gamall kirkjustaður. Íbúar voru 54 árið 2015.

## Heimild
*
Skála

**Skála** (eða Skáli á íslensku) er þéttbýlisstaður vestan megin í Skálafirði á Austurey. Íbúar voru 658 árið 2015. Skála Skipasmiðja er stærsti atvinnuveitandinn þar en þar eru byggð mörg færeysk skip. Bæjarhátíð er þar hvert ár og er keppt í róðri og knattspyrnu meðal annars. Hjá íþróttahúsi bæjarins er tjaldsvæði.

## Heimild
*
Vogagöngin

**Vogagöngin** (færeyska: *Vágatunnilin*) eru neðansjávargöng, þau fyrstu í Færeyjum. Þau voru opnuð árið 2002, en framkvæmdin hafði tafist vegna færeysku kreppunnar um áratug áður. Göngin tengja eyjarnar Voga og Straumey en millilandaflugvöllur Færeyja er á fyrrnefndu eyjunni; Vogaflugvöllur. Þau eru 4,9 kílómetra löng.
Bilka

**Bilka** er dönsk risamarkaðskeðja í eigu Dansk Supermarked Gruppen A/S sem einnig á verslanakeðjurnar føtex, A-Z og Netto. Verslanir Bilka voru 17 árið 2017. 

Fyrsta Bilka-verslunin var opnuð í námunda við Árósa 7. október 1970.

## Tenglar
* Vefur Bilka
Ólífubandalagið

**Ólífubandalagið** (ítalska: *L'Ulivo*) var heiti á kosningabandalagi vinstri- og miðjuflokka á Ítalíu frá 1995 til 2007. Bandalagið sigraði þingkosningarnar 1996 en tapaði fyrir Húsi frelsisins, kosningabandalagi hægriflokkanna undir forystu Silvio Berlusconi árið 2001. Romano Prodi var leiðtogi Ólífubandalagsins frá 1995 til 1998 þegar Endurreisti kommúnistaflokkurinn ákvað að draga stuðning sinn við stjórnina til baka. Massimo d'Alema myndaði þá nýja ríkisstjórn sem kommúnistar samþykktu að verja falli. Fyrir kosningarnar 2001 var Francesco Rutelli valinn sem leiðtogi bandalagsins. Fyrir kosningarnar 2006 tókst Prodi að sannfæra aðildarflokka Ólífubandalagsins um að bjóða fram sameiginlegan lista. Eftir kosningar náðu vinstri- og miðjuflokkarnir með aðild kommúnista naumum meirihluta og Prodi varð aftur forsætisráðherra. Árið 2007 stóðu hann og fleiri flokksleiðtogar Ólífubandalagsins fyrir stofnun Ítalska demókrataflokksins á grunni Ólífubandalagsins. Önnur ríkisstjórn Prodis var felld með vantrausti í öldungadeild ítalska þingsins í desember 2008.
Luis García Meza Tejada

**Luis García Meza Tejada** (8. ágúst 1929 – 29. apríl 2018) var fyrrverandi einræðisherra í Bólivíu. Hann var hermaður í Bólivíuher og varð herforingi í valdatíð Hugo Banzer (1971-1978). Hann var leiðtogi hægrisinnaðra foringja sem voru ósáttir með endurreisn lýðræðis í landinu í kjölfar falls Banzers. Þeir frömdu því blóðugt valdarán árið 1980 (stundum kallað Kókaínvaldaránið) og komu á ógnarstjórn þar sem pólitískir andstæðingar voru fangelsaðir og pyntaðir. Þeir tóku upp samstarf við nýfasistaflokka í Evrópu og réðu böðla frá öðrum ríkjum Rómönsku Ameríku. Ríkisstjórn García Meza fékkst einnig við eiturlyfjasmygl. Glæpir stjórnarinnar leiddu á endanum til þess að alþjóðasamfélagið krafðist afsagnar García Meza. Hann sagði af sér 4. ágúst 1981. Tveir aðrir herforingjar tóku þá við um stutt skeið áður en Hernán Siles Zuazo tók við sem lýðræðislega kjörinn forseti 1982. 

García Meza flúði land en var dæmdur *in absentia* fyrir mannréttindabrot. Árið 1995 var hann framseldur frá Brasilíu og fangelsaður. Hann sat í fangelsi þar til hann lést árið 2018.
Geimgreftrun

**Geimgreftrun** er það þegar jarðneskum leifum fólks er skotið út fyrir lofthjúp jarðar. Líkamsleifunum er ekki dreift í geimnum heldur er þeim komið fyrir í geimfari þar sem þær annað hvort brenna upp með geimfarinu þegar það hrapar aftur til jarðar, ná einhverjum áfangastað í geimnum (til dæmis Tunglinu) eða fljúga út úr Sólkerfinu. Yfirleitt er aðeins hluti af ösku eftir bálför fluttur út í geiminn. 

Hugmyndin að útför í geimnum var fyrst sett fram í smásögu eftir Neil R. Jones sem birtist í tímaritinu *[[Amazing Stories]]* árið 1931. Fyrsta geimgreftruninn fór fram þegar hluti af ösku Gene Roddenberry var fluttur út í geim og aftur til jarðar um borð í geimskutlunni *[[Columbia (geimskutla)|Columbia]]* 3. apríl 1977. Fyrsta geimgreftrunin á vegum einkaaðila fór fram 21. apríl 1997 þegar ösku 24 manna var skotið í 11 km hæð með Pegasuseldflaug yfir Atlantshafi. Flaugin hrapaði til jarðar árið 2002 og brotnaði upp. Hún flutti meðal annars ösku Gene Roddenberry og Timothy Leary. 

Fyrsta tunglgreftrunin fór fram 6. janúar 1998 þegar hluta af ösku bandaríska jarðfræðingsins Eugene Merle Shoemaker var komið fyrir í geimfarinu *[[Lunar Prospector]]* og því skotið á loft. Það lenti á einu af pólsvæðum Tunglsins 31. júlí 1999. Árin 2012 var ösku nokkur hundruð manna skotið á braut um jörðu með eldflauginni Falcon 9 á vegum geimútfarafyrirtækisins Celestis.
Umaru Musa Yar'Adua

**Umaru Musa Yar'Adua** (16. ágúst 1951 – 5. maí 2010) var forseti Nígeríu frá 2007 til dauðadags. Hann var lýstur sigurvegari í hinum umdeildu forsetakosningum 2007 sem voru harðlega gagnrýndar af alþjóðlegum eftirlitsmönnum fyrir víðtækt kosningasvindl. Hann gaf út yfirlit yfir eignir sínar skömmu eftir embættistökuna, fyrstur nígerískra forseta. 

Í nóvember 2009 fór hann til Sádí-Arabíu til að leita sér lækninga við gollursbólgu og kom ekki fram opinberlega eftir það. Við þetta skapaðist pólitískt tómarúm þar sem forsetinn hafði ekki skipað varaforsetanum, Goodluck Jonathan, að taka við. Í febrúar 2010 tók öldungadeild þingsins þá umdeildu ákvörðun að skipa Jonathan starfsforseta á grundvelli neyðarréttar. Yar'Adua sneri aftur til Nígeríu nokkrum dögum síðar. Hann lést í forsetahöllinni 5. maí sama ár.

## Tilvísanir
Ricky Gervais

**Ricky Dene Gervais** (fæddur 25. júní árið 1961) er breskur grínisti, leikari, handritshöfundur, leikstjóri, tónlistarmaður og fleira.

Gervais hóf feril sinn á 9. áratugnum í tónlist með hljómsveit sinni Seona Dancing og var umboðsmaður Suede áður en hann hóf að gera uppistand. Síðan var hann með spjallþátt á Channel 4 árið 2000. Eftir það byrjaði hann að semja og leika í grínþáttum, The Office og Extras sem nutu vinsælda. Gervais hefur einnig leikið í kvikmyndum.

Gervais hefur unnið til ýmissa verðlauna, meðal annars: 7 BAFTA-verðlaun, 5 British Comedy-verðlaun, 3 Golden Globe-verðlaun og 2 Emmy-verðlaun. Hann hefur verið kynnir nokkrum sinnum á Golden Globe.

Gervais býr í Hampstead ásamt konu sinni Jane sem hann kynntist árið 1982. Þau hafa ákveðið að eignast ekki börn. Hann er guðleysingi, veraldlegur húmanisti og meðlimur British Humanist Association. Hann styður réttindi dýra og er m.a. andsnúinn refaveiðum og nautaati.

Áið 2017 kom Gervais til Íslands og var með tvö uppistönd í Hörpu.
Baltíka

**Baltíka** er sögulegt meginland sem myndaðist seint á Frumlífsöld og rann saman við Lárentíu um miðja Fornlífsöld. Fyrir 1,82 milljörðum ára var Baltíka hluti af risameginlandinu Kólumbíu og síðar Nenu, Ródiníu, Frumlárasíu og Pannótíu þar til hún varð sjálfstætt meginland fyrir um 550 milljón árum. Seint á Ordóvisíum rakst hún á Avaloníu og á Devontímabilinu rann hún saman við Lárentíu og myndaði hluta af risameginlandinu Evrameríku.

Þegar risameginlandið Pangea brotnaði upp á Júratímabilinu var Baltíka hluti af Lárasíu. Á Krítartímabilinu var hún hluti af Evrasíu.
Novopangea

**Novopangea** eða nýja Pangea er mögulegt risameginland framtíðar sem breski vísindamaðurinn Roy Livermore spáði fyrir um seint á 10. áratug 20. aldar. Þessi möguleiki gerir ráð fyrir því að Kyrrahafið muni hverfa, Ástralía renna saman við Austur-Asíu og Suðurskautslandið færast norður.
Fornfrumlífsöld

**Fornfrumlífsöld** er fyrsta tímabil frumlífsaldar frá 2.500 til 1.600 milljónum ára. Á þessum tíma festust meginlöndin í sessi. 

Súrefnisbyltingin er talin hafa átt sér stað á þessu tímabili. Fyrir hana var meginhluti lífvera á Jörðinni loftfirrður. Óbundið súrefni var þeim sem eitur og þær dóu því út þegar það tók að byggjast upp í andrúmsloftinu. Einu lífverurnar sem lifðu af voru ónæmar fyrir eituráhrifum súrefnis eða einangraðar. 

Fyrstu heilkjörnungar sem allir heilkjörnungar okkar tíma eru komnir af komu fram á þessum tíma.
Miðfrumlífsöld

**Miðfrumlífsöld** er jarðsögulegt tímabil sem nær frá því fyrir 1.600 milljón árum til 1.000 milljón ára. Þetta er annað tímabil frumlífsaldar. Frá þessum tíma höfum við nokkuð góða hugmynd um þau meginlönd sem til voru. 

Helstu viðburðir þessa tímabils eru uppbrot risameginlandsins Kólumbíu, myndun risameginlandsins Ródiníu og upphaf kynæxlunar lífvera. Þetta var blómaskeið strómatólíta.
Nýfrumlífsöld

**Nýfrumlífsöld** er jarðsögulegt tímabil sem nær frá því fyrir 1.000 til 541 milljón árum síðan, frá lokum miðfrumlífsaldar að upphafi fornlífsaldar. Á þessum tíma varð mesta jökulskeið jarðsögunnar þegar ísinn náði að miðbaug og Jörðin varð hugsanlega snjóboltajörð.

Elstu merki um dýr með harðri skel er að finna seint á þessu tímabili.
Iðnaðarverkfræði

**Iðnaðarverkfræði** er undirgrein verkfræðinnar sem fjallar um hagræðingu flókinna ferla, kerfa eða stofnanna. Iðnaðarverkfræðingar vinna að því að útrýma sóun á tíma, fjármagni, efni, vinnustundum, vélartíma, orku og öðrum auðlindum.
Larix speciosa

***Larix speciosa***, er tegund lauffellandi barrtrjáa. Það vex í suðvestur Xizang og norðvestur Yunnan (Hengduan fjöllum).  Þar vex það í 2.600 til 4000 metra á fjallshlíðum.
 
## Tilvísanir
Larix principis-rupprechtii

***Larix principis-rupprechtii***, er tegund af lauffellandi barrtrjáum. Það vex í fjallahéruðum Shanxi og Hebei héruðum norður Kína.

## Tilvísanir
Larix × marschlinsii

**Sifjalerki** (*Larix × marschlinsii*) er lerki sem var lýst af Coaz.  

Tegundin er blendingur á milli Evrópulerkis og Japanslerkis og er notað sem garðtré í Svíþjóð upp að Norrlandsströnd. Á Bretlandseyjum er það nokkuð vinsælt í timburframleiðslu.

## Myndir


File:Flora of Oplawiec district in Bydgoszcz (5).JPG
File:Larch with unusual terminal branch.JPG
File:Larch, Stavanger, 2006-04-31.jpg
File:Larix 2008 07 06 (1).JPG
File:Larix 2008 07 06 (2).JPG


## Tilvísanir
Erna Solberg

**Erna Solberg** (fædd 24. febrúar 1961) er norskur stjórnmálamaður og fyrrverandi forsætisráðherra Noregs. Hún gegndi embætti forsætisráðherra frá 2013 til 2021 og var formaður norska Hægriflokksins frá 2004 til 2025. Solberg var endurkjörin árið 2017. Hún hefur setið á norska stórþinginu fyrir Hörðaland frá árinu 1989.

Solberg var héraðs- og sveitastjórnarráðherra Noregs frá 2001 til 2005 í stjórn Kjells Magne Bondevik. Í því embætti beitti hún sér sérstaklega fyrir styrkingu á velferðarkerfum norsku fylkjanna, fyrir sameiningu og fækkun sumra sveitarfélaganna, og fyrir samvinnu milli fylkisstjórnanna. Solberg gerði einnig breytingar á stefnu Noregs í málum hælisleitenda og innflytjenda og lagði grunninn að flýtimeðferðum á hælisumsóknum. Solberg fékk það orð á sig að vera mjög ströng í garð hælisleitenda og hlaut því viðurnefnið „Járn-Erna“. Þó sýna talningar að ríkisstjórn Bondeviks veitti fleiri hælisleitendum dvalarleyfi í Noregi en miðvinstristjórnin sem tók við völdum árið 2005.

Solberg var kjörin formaður Hægriflokksins árið 2004 og varð þingflokksformaður flokksins árið 2005. Síðan hún tók við formennsku hefur hún lagt áherslu á samfélagslega þætti í stjórnmálastefnu Hægriflokksins. Hún þykir einnig hafa lagt áherslu á meira raunsæi í stefnumótun flokksins.

Eftir þingkosningar Noregs árið 2009 jókst stuðningur við Hægriflokkinn og við Solberg sem forsætisráðherraefni verulega í skoðanakönnunum. Í sveitastjórnarkosningum árið 2011 hlaut Hægriflokkurinn sína bestu kosningu frá árinu 1979. Í aðdraganda þingkosninga ársins 2013 var það yfirlýst markmið Hægriflokksins að stofna til stjórnarsamstarfs Hægriflokksins og annarra hægrihreyfinga með Solberg sem forsætisráðherra. Eftir kosningarnar stofnaði Solberg samsteypustjórn Hægriflokksins og Framfaraflokksins með þingstuðningi Venstre og Kristilega þjóðarflokksins.

Stjórn Solberg hélt ekki velli í þingkosningum í september 2021. Solberg viðurkenndi ósigur eftir kosningarnar og veik úr embætti fyrir Jonas Gahr Støre í október sama ár.

Solberg sagði af sér sem formaður Hægriflokksins þann 12. september 2025 eftir slakt gengi flokksins í þingkosningum fyrr í mánuðinum.

## Tilvísanir
Búar

**Búar** (*Boer*: hollenska fyrir „bændur“) er sögulegt heiti yfir þjóðernishóp í sunnanverði Afríku. Búar voru afkomendur hollenskra landnema og voru flestir þeirra bændur.
Búar töpuðu sjálfstæði sínu gegn breska heimsveldinu í seinna Búastríðinu.
Larix x czekanowskii

***Larix × czekanowskii*** er blendingstegund af lerki, á milli Síberíulerkis (*Larix sibirica*) og Dáríulerkis (*Larix gmelinii*).

## Lýsing
*Larix × czekanowskii* kemur fyrir þar sem svæði þeirra tveggja mætast í mið- Síberíu. Það er millistig á milli foreldra sinna að öllu leyti.

## Tilvísanir
Institut d'études politiques de Saint-Germain-en-Laye

**Institut d'études politiques de Saint-Germain-en-Laye** (**Sciences Po Saint-Germain-en-Laye**) er háskóli í Saint-Germain-en-Laye í Frakklandi, nærri París. Hann var stofnaður 2013.

Skólinn kennir sögu, félagsfræði, lögfræði, fjármál, markaðsfræði, samskipti, svæðisskipulag, stjórnun og fjölmiðlafræði.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Rambald

**Rambald** getur átt við:

* Rambald, búnað með tvo snúningsása sem skerast hornrétt hvor á annan þannig að hann getur snúist frjálst í tvær áttir. 
* Rambald, ás sem kirkjuklukka leikur á.
Rambald (verkfræði)

**Rambald** er búnaður með tvo snúningsása sem skerast hornrétt hvor á annan þannig að hann getur snúist frjálst í tvær áttir. Rambald er notað sem undirstaða eða stallur undir ýmsa hluti (svo sem áttavita) eða vélar, m.a. undir snúðu til að veita snúningsásnum tvær svigrúmsvíddir. Rambald er mikið notað til að gera handbærar tökuvélar stöðugar og draga úr hristingi sem myndast þegar gengið er með myndavélina. 

## Tilvísanir
Emmanuel Macron

**Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron** (fæddur 21. desember 1977 í Amiens) er franskur stjórnmálamaður og núverandi forseti Frakklands.

## Æviágrip
Macron gekk ungur í kaþólskan einkaskóla í Amiens en lærði síðan heimspeki í Nanterre-háskóla í París og stjórnsýslu við skólanna Sciences Po og École nationale d'administration (ENA). Árin 2004 til 2008 vann hann í franska fjármálaráðuneytinu og gerðist síðar fjárfestir. Hann vann hjá Rothschild & Co, þar sem hann tryggði kaup Nestlé á barnamatshluta Pfizer fyrir 12 milljarða Bandaríkjadala. Hann þénaði sjálfur 2,8 milljónir evra fyrir söluna. Þegar François Hollande varð forseti Frakklands árið 2012 var Macron skipaður efnahagsráðgjafi og svo efnahagsráðherra tveimur árum síðar.

Macron sagði sig úr stjórninni sumarið 2016 og stofnaði síðan í nóvember stjórnmálaflokkinn En Marche!, sem hann sagði eiga að brjóta niður staðnað og innantómt valdakerfi í Frakklandi og byggja upp nýja hugmyndafræði, menningu og stjórnmál.

Árið 2017 bauð Macron sig fram í frönsku forsetakosningunum og komst í aðra umferð þar sem hann atti kappi við Marine Le Pen. Macron sigraði svo Le Pen í lokaumferðinni með um 65% atkvæða. Hann tók við embætti af François Hollande þann 14.  maí, 2017.

Fjöldamótmæli gulvestunga brutust út á fyrsta kjörtímabili Macrons í október 2018. Mótmælin beindust upphaflega gegn nýjum eldsneytisskatti sem stjórn Macrons hugðist setja en tóku mótmælin brátt á sig mun breiðari mynd og fóru að beinast gegn háum framfærslukostnaði, hárri skattbyrði verkastétta og lágum launum í Frakklandi. Mótmælin leiddu til þess að hætt var við eldsneytisskattinn sem var kveikjan að hreyfingunni. Í ávarpi til þjóðarinnar lofaði Macron jafnframt 100 evra hækkun á lágmarkslaunum og að fallið yrði frá áætlunum um aukna skattlagningu á lægstu tekjuhópa landsins. 

Macron var endurkjörinn í forsetakosningum Frakklands árið 2022. Hann hlaut 58,2% atkvæðanna í seinni umferð kosninganna þann 24. apríl á móti Marine Le Pen. Í þingkosningum þann 19. júní sama ár töpuðu stuðningsflokkar Macrons hins vegar meirihluta sínum á franska þinginu.

Macron rauf þing og boðaði til þingkosninga í júní 2024 eftir að flokkur hans galt afhroð í Evrópuþingskosningum, þar sem franska Þjóðfylkingin lenti í fyrsta sæti. Í seinni umferð þeirra kosninga tapaði flokkur Macrons fylgi og lenti í öðru sæti á eftir Nýju alþýðufylkingunni, kosningabandalagi vinstriflokka.

## Stjórnmálaskoðanir
Macron er félagslega frjálslyndur og jákvæður gagnvart Evrópusamstarfi. Hann hefur kallað sig vinstrimann sem sé opinn fyrir hugmyndum frá hægri. Þegar hann stofnaði stjórnmálaflokkinn En Marche! sagði hann hreyfinguna og sjálfan sig hvorki vinstri- né hægrisinnuð. Hann er talinn hallur undir atvinnulífið og hefur talað fyrir því að auka hagvöxt með því að frelsa það úr viðjum skrifræðis og stöðnunar.

## Einkalíf
Macron er giftur Brigitte Trogneux sem er 24 árum eldri en hann og var kennari hans í menntaskóla í Amiens.

## Heimild

## Tilvísanir
Kollafjörður (Færeyjum)

**Kollafjörður** (færeyska: **') er þéttbýli og fjörður á austurhluta [[Straumey]]jar í Færeyjum, um 22 kílómetrum norður af [[Þórshöfn (Færeyjum)|Þórshöfn]]. Á suðurhluta fjarðarins eru byggðirnar Signabø og Oyrareingir en á norðurhluta fjarðarins er samnefnd byggð. Þéttbýlið er hluti af [[Sveitarfélagið Þórshöfn|Sveitarfélaginu Þórshöfn]] og telur 740 manns (2015). Fiskvinnsla er mikilvæg atvinnugrein en í bænum er einnig timbursala og gluggagerðarverksmiðja.

Kollafjarðarkirkja er viðarkirkja frá árinu 1837. Í Íþróttafélagi Kollafjarðar (fær. **', **') er iðkaður handbolti, blak og kappróður.

Árleg bæjarhátíðin heitir **' og er haldin í júlí.

## Heimild
NoSQL

**NoSQL** er samheiti yfir margvíslegar tegundir gagnagrunna sem eru frábrugðnir hefðbundnum vensluðum SQL-gagnagrunnum. NoSQL er skammstöfun á ensku sem stendur fyrir „*non [[SQL]]*“, „*not only SQL*“ eða „*non relational SQL*“. Hröð framþróun tölvutækni undanfarinna ára hefur einkennst af aukinni framleiðslu og geymslu stafrænna gagna, stundum er þetta fyrirbæri nefnt gagnagnótt.

NoSQL-gagnagrunnar eru notaðir í auknum mæli til þess að takast á við aðstæður þar sem vinna þarf með gagnagnótt. Þeir eru frábrugnðir hefðbundnum gagnagrunnum að eftirfarandi leyti:
* ekki er þörf á fyrirfram tilbúinni skilgreiningu á þeim gögnum sem geyma á (nefnt töfluskema)
* þeir styðja jafnan ekki staðlað fyrirspurnarmál (SQL)
* þeir bjóða jafnan upp á að „skala út” frekar en að „skala upp”.
* sérhæfa sig í mismunandi tegundum gagna

Helstu tegundur NoSQL gagnagrunna eru lykla-gildagrunnar (e. *key-value store*), skjalagrunnar (e. *document store*), breiðdálkagrunnar (e. *wide-column store*) og grafgrunnar (e. *graph*).

Vegna þess að flestir NoSQL-gagnagrunnar framfylgja ekki töfluskema eiga ACID-eiginleikar hreyfinga ekki við nema að takmörkuðu leyti. Og vegna þess að gögnum í NoSQL-kerfum er gjarnan dreift á tvo eða fleiri þjónar er heldur talað um CAP-kennisetninguna í samhengi við skilvirkni kerfisins sem mælir fyrir um að dreifð tölvukerfi þurfi að velja tvennt af þrennu mögulegu:
# Heilleika (e. *consistency*) - að allir þjónar hafi aðgang að nýjustu gögnunum
# Framboð (e. *availability*) - að notandinn getið lesið og skrifað gögn
# Sundurskiptingarþol (e. *partition tolerance*) - að kerfið ráði við það þó svo að tengingar á milli þjóna rofni tímabundið
ACID

Í tölvunarfræði er **ACID** skammstöfun á ensku sem vísar til ákveðinna eiginleika hreyfinga í gagnagrunnum. ACID-eiginleikar eru innbyggðir í flesta vinsælustu SQL-venslagagnagrunnana; Oracle, MS SQL, MySQL og PostgreSQL.

ACID eiginleikarnir eru eftirfarandi:
* Eining (e. *atomicity*) - hver hreyfing framkvæmist í heild sinni eða alls ekki
* Heilleiki (e. *consistency*) - hver hreyfing er á milli tveggja löglegra ástanda, það er að segja í samræmi við gildandi töfluskema
* Einangrun (e. *isolation*) - hver hreyfing er sjálfstæð og algerlega óháð öðrum hreyfingum
* Ending (e. *durability*) - að hreyfingu lokinni vistast áhrif hennar varanlega þrátt fyrir kerfishrun

## Tenglar
* Gagnasafnarinn: samantekt um gagnasafnsfræði
Fáni Íraks

**Fáni Íraks** er með þremur jafnbreiðum láréttum röndum. Rendurnar eru í arabískum litum: efsta röndin er rauð, miðröndin hvít og neðsta röndin svört. Fáninn var tekinn upp þegar Ba'ath-flokkurinn komst til valda í Írak 1963. Á miðröndinni hafa verið mismunandi tákn. Frá 2008 er þar aðeins takbir (arabíska ákallið *Allāhu akbar*, الله أكبر) með grænum stöfum.
Skjaldarmerki Íraks

**Skjaldarmerki Íraks** er gullinn svartur örn Saladíns sem lítur til vinstri. Örninn er algengt tákn 20. aldar arabisma. Á brjóstinu er skjöldur með fána Íraks. Örninn heldur með klónum um stranga sem á er ritað جمهورية العراق *Jumhuriyat Al-`Iraq* eða „Lýðveldið Írak“.

Skjaldarmerkið var tekið upp 1965 eftir valdatöku Ba'ath-flokksins. Fáninn á skildinum hefur breyst nokkrum sinnum síðan.
Kúrdistan

**Kúrdistan** er lauslega skilgreint landsvæði í Mið-Austurlöndum þar sem Kúrdar eru meirihluti íbúa. Þetta svæði er að stærstum hluta í Tyrklandi (Norður-Kúrdistan) en nær inn í Sýrland (Rojava), Írak (Suður-Kúrdistan) og Íran (Austur-Kúrdistan). Kúrdistan nær yfir norðvesturhluta Zagrosfjalla og austurhluta Tárusfjalla. 

Sumir kúrdískir þjóðernissinnar vilja stofna sjálfstætt ríki í Kúrdistan meðan aðrir vilja aukna sjálfstjórn innan núverandi landamæra. Kúrdar eru taldir vera á bilinu 35-45 milljónir talsins. 

Íraska Kúrdistan fékk sjálfstjórn með samkomulagi við ríkisstjórn Íraks árið 1970. Kúrdistanhérað í Íran nýtur ekki sjálfstjórnar. Eftir að Borgarastyrjöldin í Sýrlandi hófst hafa Kúrdar þar tekið völdin í stórum hluta norðurhéraða landsins. Þeir hafa komið á eigin ríkisstjórn og óska eftir sjálfstjórn þegar stríðinu lýkur.
Ba'athismi

**Ba'athismi** er arabísk þjóðernissinnuð hugmyndafræði sem gengur út á stofnun sameinaðs arabísks ríkis undir stjórn framvarðarflokka. Hugtakið البعثية‎‎ *ba'ath* merkir „endurreisn“. Upphafsmenn stefnunnar voru sýrlensku menntamennirnir Zaki al-Arsuzi, Michel Aflaq og Salah al-Din al-Bitar sem voru undir áhrifum frá Uppreisn Araba gegn Tyrkjaveldi (1916-1918). Stefnan gengur út á endurreisn arabískrar menningar, gilda og samfélagsgerðar. Stefnan hafnar fjölhyggju og gerir ráð fyrir flokksræði.

Ba'athismi er veraldleg stjórnmálastefna sem byggist á arabískri þjóðernishyggju, arabískum sósíalisma, arabisma og framfarahyggju. 

Ba'ath-flokkurinn var stofnaður árið 1947. Ba'athismi varð ríkjandi hugmyndafræði í Sýrlandi og Írak eftir valdarán 1963 og 1968. Stjórn Ba'ath-flokksins í þessum löndum einkenndist af gerræði og síðar einræði þeirra Hafez al-Assad í Sýrlandi og Saddam Hussein í Írak. Ba'ath-flokkurinn var bannaður í Írak af hernámsliðinu eftir innrásina í Írak 2003.
Fernaldia pandurata

Fernaldia pandurata (oft kallað loroco) er klifurplanta með ætum blómum sem er útbreidd í Mexíkó og Mið-Ameríku. 
Plantan er mikilvæg fæða í El Salvador og Gvatemala. Blómknúpparnir og blómin eru notuð til matargerðar, m.a. í pupusas. „Loroco“-nafnið er notað um Fernaldia pandurata í Mesóameríku.

## Tilvísanir

* 
* León, J., H. Goldbach & J. Engels, 1979: Die genetischen Ressourcen der Kulturpflanzen Zentralamerikas., Int. Genbank CATIE/GTZ in Turrialba, Costa Rica, San Juan de Tibás, Costa Rica, 32 pp.
* Morton, J. F., E. Alvarez & C. Quiñonez, 1990: *Loroco, *Fernaldia pandurata'' (Apocynaceae): a popular edible flower of Central America. Economic Botany 44, 301–310.

## Ytri tenglar
* Loroco in World Crops (Enska)
Parþaveldi

**Parþaveldið** eða **Arsakídaveldið** var íranskt ríki sem stóð þar sem nú eru Írak og Íran frá 247 f.Kr. til 224 e.Kr. Stofnandi þess var Arsak 1. leiðtogi Parna-ættbálksins sem lagði Parþíu í norðausturhluta Írans undir sig. Parþía var þá satrapdæmi í Selevkídaríkinu. Míþrídates 1. af Parþíu (um 171–138 f.Kr.) stækkaði þetta ríki mikið þegar hann lagði Medíu og Mesópótamíu undir sig með sigrum á Selevkídum. Á hátindi sínum náði Parþaveldið frá nyrstu uppsprettum Efrat, þar sem nú er mið-austurhluti Tyrklands, að austurhéruðum Írans. Silkivegurinn lá um ríkið og það varð miðstöð verslunar. Parþaveldið veiktist vegna átaka við Rómaveldi og innri átaka á 2. öld. Íranskur landstjóri í Persis (nú Fars í Íran), Adrasjir 1., stofnandi Sassanídaveldisins, gerði uppreisn gegn Parþaveldinu og sigraði að lokum konung þess, Arabanes 5., í orrustunni við Hormozdgan árið 224.
Kalífadæmi hinna réttlátu

**Kalífadæmi hinna réttlátu** eða **Rasídunveldið** var fyrsta kalífadæmið í sögu Íslam og nær yfir fyrstu fimm kalífana. Það varð til eftir lát Múhameðs spámanns árið 632. Á hátindi sínum náði kalífadæmið frá Kákasusfjöllum í norðri að Jemen í suðri og frá Túnis í vestri að austustu hlutum Íranshásléttunnar í austri. 

Fyrstu fjórir kalífarnir, Abu Bakr, Ómar mikli, Ósman og Alí ibn Abu Talib, voru allir tengdir Múhameð í gegnum eiginkonur sínar og höfðu snúist til Íslam snemma. Síðasti Rasídakalífinn, Hasan ibn Ali, var barnabarn Múhameðs, sonur Fatímu al-Zahra og Alís. Hann sagði af sér eftir sex mánuði í embætti og fyrsti Umayya-kalífinn, Muawiyah 1., tók við árið 661.
Rasídar

**Rasídar** eða **Rasídætt** voru konungsætt sem ríkti yfir emírsdæminu Jabal Shammar á Arabíuskaga frá 1836 til 1921. Rasídar voru helstu keppinautar Sáda um völd á skaganum. Höfuðborg þeirra var Ha'il sem var á pílagrímaleið. Stofnandi ættarinnar var Abdullah bin Rashid.
Umm Qasr

**Umm Qasr** er hafnarborg í suðurhluta Íraks. Íbúar eru um 46.000. Borgin stendur á árós sem myndaðist af framburði Efrat og Tígris sem renna nú um Shatt al-Arab út í Persaflóa austan við borgina. Eftir valdaránið í Írak 1958 var höfnin byggð upp sem flotahöfn til að draga úr mikilvægi Shatt al-Arab sem Írak og Íran deildu um yfirráð yfir. Járnbraut var byggð til að tengja höfnina við Basra og Bagdad. Höfnin var opnuð árið 1967. 

Í Stríði Írans og Íraks 1980 til 1988 jókst mikilvægi Umm Qasr þar sem bardagar austan við hana drógu úr aðgangi að höfnum austan við hana. Íranar náðu Al-Faw-skaga á sitt vald 1986 en borgin féll aldrei í hendur þeirra. Siglingaleiðin að borginni sem liggur um vík við landamærin að Kúveit var eitt af helstu deiluefnunum sem leiddi til Persaflóastríðsins 1991. Eftir stríðið var stór skipaskurður grafinn út í sandinn austan við víkina. Þegar innrásin í Írak 2003 hófst var orrustan um Umm Qasr ein af fyrstu stóru hernaðaraðgerðum Breta og Bandaríkjamanna í stríðinu. Frá 2003 til 2009 rak Bandaríkjaher Bucca-fangabúðirnar í nágrenni borgarinnar.
Óperetta

**Óperetta** er „létt ópera“, það er verk sem er styttra en hefðbundin ópera, fæst við léttúðugt viðfangsefni og hefur þann tilgang fyrst og fremst að skemmta áhorfendum. Óperettan þróaðist um miðja 19. öld út frá frönsku gamanóperunni þar sem vinsæl alþýðutónlist og talað mál voru notuð í sýningunni. Upphafsmenn óperettunnar voru frönsku tónskáldin Hervé og Jacques Offenbach. Austurríkismaðurinn Johann Strauss yngri varð síðar einn þekktasti óperettuhöfundur heims. Þekktustu óperettuhöfundar á ensku voru Gilbert og Sullivan sem sömdu 14 vinsælar óperettur á Viktoríutímanum. 

Snemma á 20. öld tóku söngleikir smám saman við af óperettunum. Munurinn á óperettu og söngleik er að sá síðarnefndi er leikrit með söng- og dansatriðum meðan óperettan er ópera með töluðu máli. Í óperettum koma yfirleitt fram atvinnusöngvarar í aðalhlutverkum en í söngleiknum eru oftast leikarar sem syngja og dansa aðalhlutverkin. Mörkin þarna á milli eru þó oft óskýr.
Grafarvogslaug

**Grafarvogslaug** er sundlaug í Grafarvogi í Reykjavík. Hönnuðir laugarinnar voru Vilhjálmur Hjálmarsson og Guðmundur Þór Pálsson. Fyrsta skóflustunga að lauginni var tekin 13. desember 1996 og 25 metra löng útilaugin var opnuð 3. maí 1998. Haustið eftir bættist 12,5 metra löng innilaug við. Árið 2002 var leikpotti fyrir börn og 51 metra langri vatnsrennibraut bætt við. Við laugina eru þrír heitir pottar.

## Tenglar
* Grafarvogslaug á vef Reykjavíkurborgar
Róbinson Krúsó

***Róbinson Krúsó*** er skáldsaga eftir enska rithöfundinn og blaðamanninn Daniel Defoe. Hún kom fyrst út 25. apríl 1719. Í fyrstu útgáfunni er aðalsöguhetjan sögð höfundur sem varð til þess að margir lesendur töldu að um sanna ferðasögu væri að ræða.

Sagan er ævisöguleg frásögn aðalsöguhetjunnar (sem upphaflega heitir Robinson Kreutznaer) sem lendir í skipbroti og hefst við á fjarlægri eyðieyju í nágrenni Trinídad í 28 ár. Þar kemst hann í tæri við mannætur, fanga og uppreisnarmenn áður en honum er bjargað. Sagan er talin vera byggð á sögu skoska skipbrotsmannsins Alexanders Selkirk sem hafðist við á eyju í Kyrrahafi í fjögur ár. Saga hans naut mikilla vinsælda eftir að hún kom út árið 1712. 

Skáldsögu Defoes var vel tekið og hún átti þátt í að ryðja raunsæju skáldsögunni braut sem bókmenntagrein. Hún er oft talin fyrsta skáldsagan á ensku, sérstaklega eftir að breski gagnrýnandinn Ian Watt gaf út bókina *The Rise of the Novel* árið 1957.

## Tilvísun