open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rafrás

**Rafrás** er samtenging rásaeininga eða íhluta eins og rafviðnáma, spanspóla, þétta og rofa. Rafrás hefur lokaða hringrás sem rafstraumur gengur um.

## Lögmál rásafræðinnar
Allar rafrásir lúta eðlisfræðilegum lögmálum. Nokkur þeirra eru
# Straumlögmál Kirchhoffs (KCL): summa strauma sem koma að hnútpunkti er jöfn summu strauma sem fara frá hnútpunkti.
# Spennulögmál Kirchhoffs (KVL): summa spennufalla eða -risa um lokaða lykkju í rafrás er alltaf núll.
# Lögmál Ohms: spenna yfir viðnám er jöfn margfeldi viðnámsins og straumsins sem rennur í gegnum það. 
# Lögmál Nortons: hvaða rás sem inniheldur aðeins samviðnám og spennulindir og hefur tvær ytri tengingar er hægt að umbreyta í jafngilda rás sem inniheldur eingöngu straumlind tengda samhliða við samviðnám.
# Lögmál Thevenins: hvaða rás sem inniheldur aðeins samviðnám og spennulindir og hefur tvær ytri tengingar er hægt að umbreyta í jafngilda rás sem inniheldur eingöngu spennulind raðtengda við samviðnám.

## Heimildir
* 

## Tenglar

; Ítarefni um rafrásir
* *[http://www.hobbyprojects.com/ Electronic Circuits & Tutorials]*: Safn af rafrásum og leiðbeiningum.
; Forrit sem hermir rafrás
* *[http://www.falstad.com/circuit/ Circuit simulator applet]*: sýnir vel hvernig spenna og straumur haga sér.
Rafþéttir

**Rafþéttir** (yfirleitt aðeins *þéttir*) er íhlutur (rásaeining) sem geymir raforku í rafsviði, sem myndast milli tveggja planleiðara. Þegar rafspenna er sett á þétti safnast rafhleðsla fyrir á leiðarana, jafnmikil en af gagnstæðu formerki á hvorri plötu.

Þéttar eru notaðir sem orkugeymandi rásaeiningar í rafrásum, en þeir hafa einnig tíðniháða eigninleika og eru mikið notaðir í hliðrænar síur fyrir há- eða lágtíðnimerki. Þéttir myndar launviðnám í rafrás.

Rafrýmd þéttis er mælikvarði á hversu mikla raforku hann getur geymt og er mæld með SI-mælieiningunni farad, táknuð með *F*.

## Heimildir
*
Abstraktlist

**Abstrakt** eða **óhlutbundin list** er vanalega lýst þannig að hún sýni hluti ekki eins og þeir birtast í hinum náttúrulega heimi, heldur noti frekar liti og form án þess að binda sig við raunveruleikann. Snemma á 20. öld, var hugtakið oftar notað til að lýsa list eins og kúbisma og framtíðarlist, sem sýnir raunverulega hluti og form á einfaldaðan hátt. 

## Listi yfir íslenska abstraktmálara
Listinn er ekki tæmandi

* Tolli
* Haukur Dór
* Svavar Guðnason
* Nína Tryggvadóttir
* Bragi Ásgeirsson
* Þorvaldur Skúlason
* Eyborg Guðmundsdóttir
* Hörður Ágústsson
* Kristján Davíðsson
* Tumi Magnússon
* Guðrún Einarsdóttir
* JBK Ransu
* Bjarni Sigurbjörnsson
* Harpa Árnadóttir
* Davíð Örn Halldórsson
* Kristinn G. Jóhannsson
* Óli G. Jóhannsson

## Tenglar
* Að skilja abstrakt list
* Rannsókn um abstrakta list 
* Abstrakt list 
* PIERRE Gilles Franskur abstrakt málari
Borgarskjalasafn Reykjavíkur

**Borgarskjalasafn Reykjavíkur** er héraðsskjalasafn Reykjavíkur og var stofnað 1954. Það er til húsa að Tryggvagötu 15 þar sem einnig er að finna Borgarbókasafn Reykjavíkur og Ljósmyndasafn Reykjavíkur. Safnið varðveitir hátt í tíu þúsund hillumetra af skjölum, einkum frá stofnunum og fyrirtækjum Reykjavíkurborgar en einnig frá einstaklingum, félögum og fyrirtækjum. Borgarskjalasafn varðveitir einnig einkaskjalasöfn, til að mynda einkaskjalasöfn Ólafs Thors og Bjarna Benediktssonar. Mælt er fyrir um hlutverk borgarskjalasafns í samþykkt borgarinnar frá árinu 2006.

Áður en Borgarskjalasafnið var stofnað 1954 voru skjöl borgarinnar geymd á Þjóðskjalasafni Íslands. Lög um héraðsskjalasöfn voru sett 1947 og reglugerð þar um 1951. Fram að árinu 1967 sá safnið bæði um varðveislu skjala og minja en það ár var minjasafnið fært í Árbæinn. Áður en núverandi bygging sem hýsir safnið við Tryggvagötu var byggð var talsverður hluti skjala borgarinnar geymdur á Korpúlfsstöðum í gamla fjósinu.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Borgarskjalasafns Reykjavíkur 
* ''Borgarskjalasafnið 35 ára. Rætt við Svanhildi Bogadóttur borgarskjalavörð.''  (1989, 30. nóvember). Þjóðviljinn.
* ''Skjalasafn er ekki grafhýsi. Spjallað við Svanhildi Bogadóttur, nýjan borgarskjalavörð.''  (1987, 1. nóvember). Morgunblaðið.
Thomas Dolby

**Thomas Dolby** (fæddur **Thomas Morgan Robertson** 14. október 1958 í London) er enskur tónlistarmaður þekktastur fyrir lagið „She Blinded Me with Science“ (ísl: *Hún villti mér sýn með vísindum*) sem kom út árið 1982. Dolby er einnig upphafsmaðurinn að svokallaðri pólýtóna-tækni sem yfir 100 milljónir farsíma nota í dag til að framkalla hringitóna.
Sía

**Sía** getur átt við eftirfarndi:
* Smursíu sem síar óhreinindi úr smurolíum og öðrum vökum
* Kvenmannsnafnið Sía
* Síu innan merkjafræðinnar sem hleypir í gegnum sig eða stöðvar ákveðnar tíðnir.
* SÍA, Samband íslenskra auglýsingastofa.
* SÍA,  Sósíalistafélags íslendinga austantjalds
Cauet

**Sébastien Cauet**, eða **Cauet**, (fæddur 28. apríl 1972)  er franskur sjónvarps- og tónlistarmaður þekktastur fyrir lagið *Zidane y va marquer* sem kom út árið 2006. Lagið, sem er á frönsku, fjallar um atvik á heimsmeistaramótinu í knattspyrnu 2006 þegar Zinedine Zidane skallaði ítalann Marco Materazzi í bringuna í úrslitaleiknum.

## Lagið
Í laginu eru talin upp nöfn þekktra franskra knattspyrnumanna. Þeir eru (í þeirri röð sem þeir koma fyrir):

* Zinédine Zidane
* Vikash Dhorasoo
* Sylvain Wiltord
* Claude Makélélé
* William Gallas
* Florent Malouda
* Grégory Coupet
* Patrick Vieira
* Jérôme Rothen
* Pascal Chimbonda
* Franck Ribéry
* Nicolas Anelka
* Djibril Cissé
Úran

**Úran** (eða **úraníum** eða **úranín**) er silfurhvítt frumefni sem flokkast sem aktiníð og situr 92. sæti lotukerfisins og hefur þar af leiðandi 92 róteindir og 92 rafeindir. Því var gefið efnatáknið **U**. Massatala úrans er 238, atómmassi þess er 238,0389 og þar sem það er í 92. sæti lotukerfisins þýðir það að úran hafi 146 nifteindir. Úran-238 er megin innihald sneydds úrans og er langalgengasta samsæta úrans, en um 99,284% úrans í náttúrunni er úran-238 sem hefur helmingunartíma sem spannar meira en 4 miljarða ára. Úran-235 er hins vegar næst algengasta samsæta úrans sem er aðalinnihald auðgaðs úrans.

Úran er einkum notað sem kjarnorkueldsneyti. Einnig notað sem geislahlíf gegn hágeislavirkum efnum og í fleyga skriðdrekaskota. Í fyrstu kjarnorkusprengjunni *[[Little Boy]]* („Smádrenginum“ eða „litla drenginum“) var úran notað sem sprengiefni.

## Sjá einnig
* Auðgað úran
* Sneytt úran (einnig nefnt rýrt úran eða skert úran)
* Úran-235
* Úran-238

## Heimildir


## Tenglar
* ''Kapphlaup um úraníum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1955
Alucard

**Alucard** getur þýtt eftirfarandi:

*"Alucard" er Dracula skrifað aftur á bak, og er því oft notað í Dracula skáldsögum.
*Alucard (Hellsing), aðalsöguhetja Hellsing bókanna.
*Alucard (Castlevania), persóna úr Castlevania leikjunum.
*Alucard getur átt við *Alucard von Mosquiton* persónu í animeinu Master Mosquiton.
*Alucard er líka nafn persóna í nokkrum öðrum vampíru tengdum myndum/þáttaröðum/tölvuleikjum:
***[[Son of Dracula (1943 film)|Sonur Dracula]]*
***[[Dracula A.D. 1972]]*
***[[Batman Vs. Dracula]]*
**Alucard er nafn skrímslis í leiknum .hack//QUARANTINE
Alberto Jori

**Alberto Jori** (f. 1965 í Mantova á Ítalíu) er ítalskur nýaristótelískur heimspekingur. Hann nam í Padua, Cambridge og Heidelberg. Árið 2003 hlaut hann verðlaun Alþjóðlegu sagnfræði- og vísindaakademíunnar (Académie Internationale d'Histoire des Sciences, París, Sorbonne). Jori er málsvari „hagnýttrar heimspeki“.

## Rit
* *La responsabilità ecologica* (ritstj.) (Roma: Studium, 1990). ISBN 88-382-3624-0
* *Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì technes' ippocratico*, (Bologna-Napoli: il Mulino, 1996). ISBN 88-15-05792-7
* Aristotele, *De caelo* (ritstj.) (Milano: Rusconi, Sant'Arcangelo di Romagna, 1999) (2. útg. Bompiani, 2002).
* Lessing, *Gli ebrei* (ritstj.) (Milano: Bompiani, 2002).
* *Aristotele* (Milano: Bruno Mondadori, 2003). ISBN 88-424-9737-1
* *Identità ebraica e sionismo in Alberto Cantoni* (Firenze: Giuntina, 2004). ISBN 88-8057-207-5
* *Hermann Conring (1606-1681). Der Begründer der deutschen Rechtsgeschichte* (Tübingen: MVK, 2006). ISBN 3-935625-59-6
Integra Hellsing

**Miss honorable Madam Sir Lady Integral Integra Fairbrook Wingates Wingacy van Hellsing** (japanska: インテグラル・ファルブルケ・ウィンゲーツ・ヘルシング, Integuraru Faruburuke Wingētsu Herushingu) er persóna úr japönsku Hellsing anime og manga sögunum. Í bæði sjónvarpsþáttunum og OVA sögunum talar Yoshiko Sakakibara fyrir hana, en í enskri talsetningu talar Victoria Harwood fyrir bæði. Integra Hellsing er formaður Hellsings reglunnar.

Integra Hellsing er kvenkyns aðalpersónan í manga bókunum (en Seras Victoria er kvenkyns aðalpersónan í þáttunum). Sagan snýst í kringum hana og Alucard. Hún er köld (þó meira í þáttunum en í OVA sögunum) og leyfir tilfinningum sínum ekki að hlaupa með sig í gönur. Hellsing fjölskyldan er að framfylgja "verkefni frá Guði" og hún metur skyldur sínar meira en allt annað, nema kannski heiður sinn. Hún stjórnar Hellsing með járnaga (þó með undartekningunum Walter og öðru hvoru Seras) og er sú eina sem getur staðið upp í hárinu á Alucardi.
Greifi

**Greifi** er háttsettur konunglegur embættismaður sem var til á miðöldum, en hann getur einnig verið titill aðalsmanns. Greifi var oft ábyrgur fyrir ákveðnum landsvæðum eða lénum og naut sérstaks valdastöðu innan aðalsins. 

Einn þekktasti skáldsagnakendi greifi í heimi er Drakúla.

## Heimild
*
Jafntefli

**Jafntefli** er hlutlaus niðurstaða í íþrótt eða leik þannig að þegar tveir mótherjar, eða tvö lið, keppa tapar hvorugur. Skilyrðin fyrir jafntefli eru t.d. þau að mótherjar hafi jafnmörg stig þegar leiknum lýkur.

*Í fótbolta og handbolta verður jafntefli þegar bæði lið eru með jafnmörg mörk að leiktíma loknum.
*Í skák verður jafntefli með þeim hætti að annar leikmaðurinn býður upp á jafntefli og er það þá undir hinum komið að samþykkja boðið. Oftast verða jafntefli þegar vel er liðið á leikinn sér í lagi ef upp kemur sú staða að hvorugur getur skákað hinum. Sérstök tegund jafnteflis í skák kallast pattstaða.

Mismunandi er eftir íþróttagreinum og -mótum hvort jafntefli eftir venjulegan leiktíma er endanleg niðurstaða leiksins. Í þeim tilfellum sem jafntefli kemur ekki til greina getur verið að framlenging fari fram, vítakeppni eða að liðin mætist aftur til að skera úr um úrslit leiksins.
Uummannaq

**Uummannaq**, er bær á norðvesturströnd Grænlands með um 1300 íbúa (2013). Bærinn er á samnefndri eyju sem er um það bil 12 km² að flatarmáli. Hann er 590 km  fyrir norðan heimskautsbaug. Staðsetning: 70° 40'N og 58° 08' V. Uummannaq er hluti af sveitarfélaginu Avannaata.
Uummannaq ber nafn af samnefndu fjalli rétt við bæinn, fjallið nær 1170 m hæð. Það er hjartalaga enda þýðir nafnið Uummannaq „hjartalaga“.
Aðalatvinnuvegir eru fiskveiðar og selveiði auk ferðamennsku.
 
## Múmíur
Í nágrenni við bæinn er forn vetrarbyggð sem kallast Qilakitsoq. Þar varð árið 1972 einhver merkasti fornleifafundur á Grænlandi. Það voru sérlega vel varðveittar múmíur af sex fullorðnum og tveimur börnum. Með C-14 aldursgreiningu er hægt að sjá að þau létust um 1475. Múmíurnar eru nú á Þjóðminjasafninu í Nuuk. 

## Veðurfar
Á Uummannaq-svæðinu ríkir þurrt heimskautaloftslag með um það bil 2000 sólskinsstundum og um það bil 100 mm ársúrkomu. Í köldustu mánuðunum, febrúar og mars, getur frostið farið niður í 35 stig eða meira en hins vegar getur hitinn orðið 15 til 18° C á sumrin. Í Uummannaq er vetrarmyrkur frá 7. nóvember til 4. febrúar enn í staðinn skín miðnætursólin frá 16. maí fram til 28. júlí.

## Ítarefni

* Byggðarlög í Uummannaq  
*Opinber vefur Uummannaq 
*Myndir frá Qilakitsoq og af múmíunum sem fundust þar 
*Info & documents of the film shooting by the Universal Filmexpedition 1933
Terramare

**Terramare** er fornmenning sem er bundin við vatnasvæði á Norður-Ítalíu, einkum í héraðinu Emilíu í Pódalnum og við suðurenda vatnanna Como, Maggiore og Garda. Terramare er bronsaldarmenning sem er skilgreind með tilvísun í einkennandi byggingastíl: umhverfis byggðina eru stór stauravirki sem bera trapisulaga virkisvegg og síki sem í rennur vatn er utan við virkið. Grafreitir finnast utan við virkið. Terramare-menningin stóð frá 16. til 12. aldar f.Kr. og var fyrst uppgötvuð seint á 19. öld vegna jarðrasks sem fylgdi endurbótum í landbúnaði. Búsvæði Terramare-menningarinnar virðast hafa verið yfirgefin á tiltölulega skömmum tíma þegar járnöld gekk í garð með Villanova-menningunni um 1100 f.Kr.
Maniitsoq

**Maniitsoq** (eldri stafsetning *Manîtsoq*; áður *Sukkertoppen*) er bær á Vestur-Grænlandi. Í bænum búa um 2534 (2020) íbúar og er hann hluti af sveitarfélaginu Qeqqata. 
 
Bærinn stendur á samnefndri eyju en á meginlandinu eru fjöll sem ná upp undir 2000 metra hæð. 
Þar eru demanta-, rúbína-, og lapis lazuli (asúrsteins)-námur. 
Á meginlandinu er talsvert af hreindýrum og sauðnautum. Þau voru flutt þangað frá Norðaustur-Grænlandi upp úr 1960.

## Tengill
*Opinber vefur  Maniitsoq 
*Ferðamannavefur Maniitsoq
Kangaatsiaq

**Kangaatsiaq** (eldri stafsetning *Kangâtsiaq*, nafnið þýðir Litliskagi) er bær á vesturströnd Grænlands og hluti af sveitarfélaginu Avannaata. Í bænum búa um 560 íbúar (2013) en að meðtöldum öðrum byggðum í grennd eru íbúar á svæðinu um 1400. 

Fisk- og selveiðar eru aðalatvinnugreinar. Eitt fiskverkunarhús er í bænum sem aðallega vinnur þorsk og rækjur. Í hafinu við Kangaatsiaq lifa allflest sjávarspendýr sem fyrirfinnast við Grænlandsstrendur. Á vetrum eru hundasleðar og snjósleðar einu farartækin.

## Tenglar
*Myndir frá Kangaatsiaq 
*Vefur Kangaatsiaq 
*Geological Survey of Denmark and Greenland - jarðfræði Kangaatsiaq svæðisins  
*Upplýsingar fyrir ferðamenn  
*Upplýsingar um allar byggðir við Diskó-flóa
Minnsti samnefnari

**Minnsti samnefnarinn** eða **minnsta samfeldi** (skammstafað **msn**) er í stærðfræði sú tala sem er minnsta sameiginlega margfeldi nefnara í einhverju mengi almennra brota. 

Minnsta samfeldi tveggja náttúrlegra talna er minnsta talan sem báðar tölurnar ganga upp í. Minnsta samfeldi náttúrlegu talnanna a og b er táknað með msn(a,b). Einfalt er að finna minnsta samfeldi. Tölurnar tvær eru raktar í frumþætti (sjá frumþáttun). Þá er búin til ný tala sem er margfeldi allra frumþátta úr tölunum tveimur, þó þannig að ef sami þáttur kemur fyrir í báðum tölum kemur hann aðeins einu sinni fyrir í nýju tölunni. Nýja talan er minnsta samfeldið.

Ef a og b eru náttúrlegar tölur þá gildir að margfeldi minnsta samfeldis og stærsta samdeilis er jafnt margfeldi a og b, þ.e. ssd(a,b) ∙ msn(a,b) = a ∙ b

Þetta verður augljóst þegar haft er í huga hvernig stærsti samdeilir og minnsta samfeldi eru búin til úr frumþáttum talnanna a og b. Í msn(a,b) eru allir þættir talnanna tveggja, en þeir sem eru sameiginlegir koma bara einu sinni fyrir. Í ssd(a,b) eru sameiginlegu frumþættirnir og margfeldi ssd(a,b) og msn(a,b) inniheldur því alla frumþætti talnanna a og b og tvo af hverjum sameiginlegum þætti. Margfeldi ssd(a,b) og msn(a,b) er því margfeldi allra frumþátta talnanna tveggja sem er það sama og margfeldi talnanna sjálfra.

## Dæmi
Sem dæmi, ef við höfum almennu brotin 

\left\{\frac{1}{4},\frac{1}{2}\right\}\!

þá sjáum við að minnsti samnefnari þeirra er 4, þar sem 4 er minnsta sameiginlega margfeldi 2 og 4. Sömuleiðis fáum við að minnsti samnefnari fyrir 

\left\{\frac{1}{3},\frac{1}{2}\right\}\!

er 6. Minnsti samnefnari gerir okkur kleift að framkvæma samlagningu og frádrátt á almenn brot:

*\frac{1}{2}+\frac{1}{3} = \frac{3}{6}+\frac{2}{6} = \frac{2+3}{6} =\frac{5}{6} \!

*1 - \frac{2}{3} = \frac{3}{3}-\frac{2}{3} = \frac{3-2}{3} = \frac{1}{3}\!

## Heimild
* Stærðfræðivefur Kennaraháskóla Íslands, Guðmundur Birgisson, júní 2001
Ari fróði Þorgilsson

**Ari fróði Þorgilsson** (f. 1067/1068 - d. 9. nóvember 1148) var íslenskur rithöfundur og fræðimaður. Hann er talinn fyrstur manna til þess að rita sögur á norrænu (forníslensku), fornar og nýjar. Þá er hann talinn aðalhöfundur Íslendingabókar og Landnámu, tveggja helstu heimildanna um landnám og byggð Íslands.

Ari var sonur Þorgils Gellissonar á Helgafelli en afi hans var Gellir Þorkelsson goðorðsmaður á sama stað og voru þeir komnir í beinan karllegg frá Þorsteini rauð, syni Auðar djúpúðgu. Þorgils drukknaði í Breiðafirði þegar Ari var barn en Gellir dó í Hróarskeldu á heimleið úr Rómarferð 1073. Þegar Ari var sjö ára var honum því komið í fóstur hjá Halli Þórarinssyni hinum milda (eða spaka) í Haukadal og var hjá honum næstu 14 árin. Ari kallar Hall ágætastan ólærðra manna og segir að hann hafi verið bæði minnugur og ólyginn. Hallur var svo gamall að hann mundi til þess að hafa verið skírður af Þangbrandi þriggja ára gamall, og var það vetri fyrir kristnitöku.

Teitur Ísleifsson, sonur Ísleifs Gissurarsonar biskups, var einnig fóstraður í Haukadal. Hann var mun eldri en Ari, sennilega orðinn harðfullorðinn þegar Ari kom í Haukadal og hafði tekið prestvígslu, og kallar Ari hann fóstra sinn. Hann kom á fót skóla í Haukadal og kenndi sveinum þar til prests. Ari var nemandi hans, hlaut *klassíska menntun* og lærði latínu en nam einnig ýmsan annan fróðleik. 

Að námi loknu var hann vígður af Gissuri biskupi Ísleifssyni og gerðist prestur á Stað á Ölduhrygg, sem nú heitir Staðarstaður, en lítið er vitað um ævi hans eftir það. Hann virðist þó hafa verið talinn til höfðingja og kann að hafa átt goðorð eða hluta af goðorði, enda átti Ari Þorgilsson sterki sonarsonur hans hálft Þórsnesingagoðorð. 

Íslendingabók segist Ari hafa skrifað fyrir biskupana Þorlák Runólfsson (1118-1133) og Ketil Þorsteinsson (1122-1145) og er því frumgerð hennar skrifuð einhvern tíma á árabilinu 1122-1132 en síðan segist Ari hafa umskrifað hana eftir yfirlestur biskupanna og Sæmundar fróða, líklega á árunum 1134-1138, og er það sú gerð sem varðveist hefur. Hann mun einnig hafa skrifað eða átt þátt í frumgerð Landnámu; Haukur Erlendsson segir í eftirmála Hauksbókar að Ari og Kolskeggur vitri hafi fyrstir skrifað um landnámið.

Viðurnefnið *fróði* hlaut Ari vegna orðspors um að hafa gott minni. Í Heimskringlu segir Snorri Sturluson hann hafa verið stórvitran og minnugan.

## Tenglar
* 
*
Bílar & Sport

***Bílar & Sport*** var íslenskt tímarit sem kom út mánaðarlega og fjallaði um bíla og mótorsport. Það kom fyrst út í janúar 2005. Blaðið fjallaði um allt sem viðkemur bílum. Meðal fastra liða í blaðinu var reynsluakstur, formúla 1, íslenskt mótorsport, fréttir úr bílaiðnaðinum, bílar í kvikmyndum eða tölvuleikjum og margt fleira. 

Tímaritið stóð fyrir bílasýningu árin 2006 og 2008. Sýningin 2006 var haldin í Laugardalshöll 8.-10. júní á 5.000 fermetra sýningarsvæði og um 15.000 manns sóttu hana. Sýningin 2008 var haldin í Fífunni, Kópavogi á helmingi stærra sýningarsvæði.

## Tilvísanir
Mýri (Bárðardal)

**Mýri** er innsti sveitabær í Bárðardal vestan Skjálfandafljóts. Við Mýri byrjar vegurinn yfir Sprengisand og var þar áningar- og gististaður fyrir þá sem ferðuðust yfir sandinn. Er stutt að Aldeyjarfossi frá bænum. Á Mýri hefur verið mönnuð veðurathugunarstöð frá árinu 2001.
Jón Páll Sigmarsson

**Jón Páll Sigmarsson** (fæddur 28. apríl 1960, látinn 16. janúar 1993) var íslenskur kraftlyftingamaður.

## Ævisaga
Jón Páll var fæddur á Sólvangi í Hafnarfirði. Þegar hann var 2 ára fluttist hann með fjölskyldunni í Stykkishólm. Hann var yfir sumarið í Skáleyjum þar sem hann tók þátt í búnaðarstörfum. Hann hóf íþróttaiðkun sína fimm ára gamall í glímu.  Við 9 ára aldur flutti hann á ný, nú í Árbæjarhverfi í Reykjavík en þar bjó hann öll unglingsárin. Þar æfði hann knattspyrnu, handbolta og hálfmaraþon.

## Keppnisferill
1975 tók hann þátt í lyftinganámskeiði sænska frystihússins. Hann hóf keppnisferill sinn 1979 og keppti bæði í vaxtarrækt og kraftlyftingum. Fyrsta árið keppti hann í 110&nbsp;kg flokki. Hann lyfti samanlagt 311,9&nbsp;kg á Jakabólsmótinu 1979, bætti þá tölu um sex kíló á Meistaramóti KR og var lyfti samanlagt 406,7&nbsp;kg á Norðurlanda meistaramótinu og fékk silfurverðlaun. Næstu árin keppti hann í 125&nbsp;kg flokki. 1981 varð hann fyrsti Íslendingurinn að lyfta yfir 900&nbsp;kg samanlagt á Íslandsmeistaramóti. Sama ár hlaut hann verðlaunin Íþróttamaður ársins og keppti í fyrsta sinn á heimsmeistaramótinu "Sterkasti maður heims", þar sem hann lenti í 3. sæti og lyfti 912,5&nbsp;kg samanlagt. 1984 var haldið mót á milli Íslands og Skotlands í borginni Paisley. Jón Páll lyfti samanlagt 955&nbsp;kg á mótinu en Skotar unnu. Sama ár varð hann í fyrsta skipti heimsmeistari í kraftlyftingum á mótinu Sterkasti maður heims þar sem hann lyfti 525,7&nbsp;kg samanlagt. Hann vann keppnina Sterkasti maður heims samtals fjórum sinnum; árin 1984, 1986, 1988 og 1990. 16. janúar 1993 lést hann vegna ættgengrar hjartabilunar í íþróttasal sínum að Suðurlandsbraut 6, en þrír ættingjar hans höfðu þegar látist vegna sambærilegra hjartabilana, en líklegt er þó að sterar hafi haft mikil áhrif og er oft talið að þeir hafi valdið dauða hans.

## Heimildir


## Tenglar

*''Jón Páll Sigmarsson; 1. minningargreinar''; birtust í Morgunblaðinu 1993
* ''Jón Páll Sigmarsson; 2. minningargreinar''; birtust í Morgunblaðinu 1993
* ''Jón Páll Sigmarsson; 3. minningargreinar''; birtust í Morgunblaðinu 1993
Má bjóða þér lán?

***Má bjóða þér lán?*** er fyrsta breiðskífa íslensku harðkjarnasveitarinnar The Best Hardcore Band in the World. Hún er gefin út af Banana Thrash, útgáfu sem sérhæfir sig í útbreiðslu íslenskra jaðarhljómsveita.

## Lagalisti
# „The Best Hardcore Band in the World“
# „Downtrodden“
# „Summer Thrash“
# „You're not punk Enough for Me“
# „Asshole“
# „You're old becouse you Suck“
# „Ancient Hardcore Ninja Warrior“
# „Homophobe“
# „My Heart Was Broken by the River of your Soul“
# „Chasing You“
# „Pull a move, Pull a Muscle“
# „Profit of Sin“ (eftir Out of Touch)
John Dolmayan

**John Dolmayan** (fæddur  15. júlí 1973 í Líbanon) er trommuleikari bandarísku hljómsveitarinnar System of a Down. Dolmayan bjó í Líbanon til 5 ára aldurs þegar fjölskyldan ákvað að flytja vegna borgarastríðsins þar í landi.
Fjölskyldan ákváð að flytja til Toronto í Kanada.

Faðir Johns er saxófónleikari en byrjaði feril sinn sem trommuleikari. John sjálfur fékk enga kennslu í trommuleik heldur spilaði hann með tónlist sem hann lék af geisladiskum og plötum. Dolmayan tók við trommuleik í System of a Down þegar Andy Khachaturian hætti. 

John selur teiknimyndasögur á netinu undir nafninu Torpedocomics.

## Tenglar
* John Dalmayan á SOADfans.com 
* Torpedo Comics
Radíus (útvarpsþáttur)

***Radíus*** var útvarpsþáttur þeirra Radíussbræðra Davíðs Þórs Jónssonar og Steins Ármanns Magnússonar á Aðalstöðinni árið 1992 og í Ríkissjónvarpinu frá 1994 (sem hluti af dægurmálaþættinum *[[Dagsljós (sjónvarpsþættir)|Dagsljósi]]*) til 1995 (sem sérstakur dagskrárliður).  

Þeir voru m.a. þekktir fyrir stutta sketsa sem voru kallaðir Radíusflugur og að spila einungis tónlist með Elvis Presley.
Melissa McCarthy

**Melissa McCarthy** (fædd 26. ágúst 1969 í Plainfield í Illinois) er bandarísk leikkona, þekktust fyrir leik sinn í þáttaröðinni um *[[Mæðgurnar]]* (*Gilmore Girls*) þar sem hún leikur gistiheimiliseigandann og kokkinn Sookie St. James. Auk þess hefur hún leikið aukahlutverk í kvikmyndum á borð við *[[Englar Charlies (kvikmynd)|Charlie's Angels]]* og *[[The Kid]]*.

## Tenglar
* 
* Melissa á TV.com
Tuttugasta og fyrsta konungsættin

**Tuttugasta og fyrsta konungsættin** í sögu Egyptalands hins forna var fyrsta konungsættin sem getið er á þriðja millitímabilinu. Þetta tímabil einkenndist af hægfara hnignun miðstjórnarvalds. Faraóarnir ríktu yfir Neðra Egyptalandi í Tanis en Efra Egyptaland var undir stjórn æðstupresta Amons í Þebu.
Bootlegs

**Bootlegs** er íslensk þungarokks-hljómsveit. Hún var stofnuð árið 1986 og starfaði til 1991 og gaf út 2 plötur á tímabilinu. 

Hljómsveitin kom aftur saman árið 1998 og hélt þá endurkomu tónleika með flest öllum sem höfðu starfað með hljómsveitinni í fyrri tíð og voru þessir tónleikar gefnir út á disk árið 2006. Árið 2004 héldu þeir nokkra tónleika með nýjum trommuleikara en 2010 varð hljómsveitin aftur skipuð upprunulegu meðlimunum. 2015 gaf hljómsveitin út nýtt efni eftir 25 ár frá síðustu plötu, plötuna *Ekki fyrir viðkvæma*.

## Útgefin verk
*1989 — W.C Monster
*1990 — Bootlegs
*2006 — Live
*2015 — Ekki fyrir viðkvæma

## Tilvísanir


## Tenglar

* Glatkistan
Þorvaldur Ósvífursson

**Þorvaldur Ósvífursson** var fyrsti eiginmaður Hallgerðar langbrókar Höskuldsdóttur. Hún var gefin honum án þess að talað væri við hana áður. Við það var hún ekki sátt og nýtti tækifærið þegar hann sló hana kinnhest og lét Þjóstólf, fóstra sinn drepa hann.
Augusto Pinochet

**Augusto José Ramón Pinochet Ugarte** (25. nóvember 1915 – 10. desember 2006) var einræðisherra í Síle frá 1973 til 1990 eftir að hafa steypt af stóli forseta landsins, Salvador Allende.

Augusto Pinochet hét fullu nafni Augusto José Ramón Pinochet Ugarte. Hann kom fram á sjónarsviðið 1973 þegar hann stjórnaði byltingu í Síle en þá steypti hann sósíalistanum Salvador Allende úr stóli og við tók einræðisstjórn Pinochets. Stjórnartíð Pinochets varði til 1990 og var hún blóði drifin. 1200 – 3200 manns týndu lífi og um 30 þúsund manns máttu þola pyntingar af versta toga. Ljóst er að byltingin var studd af Bandaríkjamönnum, með aðild CIA, en bandarísk stjórnvöld hafa reyndar ekki viðurkennt að hafa stutt byltinguna. Það má segja um breytingarnar að þær hafi breytt miklu í efnahagslífi Síle. Gjaldmiðillinn styrktist (gengið tengdist Bandaríkjadollar), tollar voru felldir niður, markaðir opnuðust og ríkisfyrirtæki voru einkavædd. Þessi umbreyting hefur verið kölluð „Kraftaverk Síle“ en gagnrýnendur segja ríkisstefnuna hafi aukið efnahagslegan ójöfnuð í þjóðfélaginu.

Á valdatíð Pinochet voru stundaðar skipulagað pyntingar á stjórnarandstæðingum. Alræmt var að undirmenn hans köstuðu gjarnan fólki út úr þyrlum yfir Kyrrahafi eða Andesfjöllum eftir að hafa pyntað þau og byrlað þeim lyf.

Árið 1990 boðaði Pinochet til lýðræðislegra kosninga og lagði niður einræðisstjórn sína eftir að kosningar árið 1988 þar sem þjóðin kaus að fá lýðræði. Hann hélt áfram stöðu sinni sem æðsti yfirmaður hersins þangað til í mars 1998 en þannig naut hann áfram friðhelgi og ekki var hægt að lögsækja hann fyrir glæpi sína. Þessi friðhelgi féll niður þegar hann var handtekinn í Bretlandi og settur í stofufangelsi. Hann var látinn laus vegna veikinda og sneri aftur til Síle árið 2000, þar sem honum var fagnað sem þjóðhetju og þingið samþykkti friðhelgi fyrir Pinochet sem var fyrrum forseti. Í júlí 2002 felldi hæstiréttur Síle friðhelgina niður og 2004 voru birtar ákærur á hendur honum fyrir morðið á Carlos Prats, varaforseta Síle í tíð Allende, sem var drepinn í bílasprengingu í Argentínu árið 1974. Einnig var Pinochet ákærður fyrir Colombo aðgerðina þar sem 119 manns létu lífið í aðgerðum lögreglunnar í Síle árið 1975. Hann fékk hjartaáfall í desember 2004 og tafði það málaferli. Í nóvember 2006 var Pinochet aftur settur í stofufangelsi, þá 91 árs gamall og ákærður fyrir morð á tveimur af lífvörðum Allende. Pinochet lést þann 10. desember 2006 án þess að dómur hafi fallið vegna þeirra atriða sem hann var ákærður fyrir.

## Heimildir

## Tilvísanir
Glúmur Óleifsson

**Glúmur Óleifsson** var annar eiginmaður Hallgerðar langbrókar Höskuldsdóttur. Þau bjuggu á Varmalæk í Borgarfirði. Bræður Glúms hétu Ragi og Þórarinn sem var kallaður Ragabróðir og var lögsögumaður á 10. öld. Hallgerður og Glúmur unnust mjög og á meðan þau bjuggu saman var hún vinsæl og vel liðin. En Glúmur gerði þau mistök að slá hana kinnhest og drap Þjóstólfur, fóstri Hallgerðar, hann. Hallgerður var ekki sátt með það og sendi þá Þjóstólf til Hrúts frænda síns sem drap hann.
Kirkjubær (Rangárvöllum)

**Kirkjubær** á Rangárvöllum er stórbýli á miðjum Rangárvöllum alllangt ofan þjóðvegarins á vinstri hönd þegar ekið er frá Hellu til Hvolsvallar. Bærinn er fornfrægur og kemur mjög við sögu í Njálu, en á sögutíma hennar bjó þar Otkell sá sem Hallgerður langbrók lét þrælinn Melkólf ræna frá. Otkell vildi ekki taka neinum sáttaboðum Gunnars á Hlíðarenda og lét Skammkel á Hofi ráða öllu fyrir sig, en Skammkell gerði málin óleysanleg og kostaði það Gunnar lífið.

Í Kirkjubæ var kirkja, ekki er vitað um upphaf hennar né heldur um upphaf nafnsins, en þó er ljóst að bærinn hét Kirkjubær allöngu fyrir kristnitöku. Í Kirkjubæ hefur lengi verið tvíbýli og heita býlin Eystri- og Vestri-Kirkjubær. Í Eystri-Kirkjubæ var grafið fyrir húsi um 1930 og komu þá upp mannabein og gæti þar hafa verið kirkjugarður.

Meðfram túnjaðri Kirkjubæjar rennur Kirkjubæjarsíki, sem seinna skiptir um nafn og heitir þá Strandarsíki. Það rennur svo út í Eystri-Rangá skammt neðan við Djúpadal.
Kennsl

Í skáldskaparfræði Aristótelesar eru **kennsl** (forngríska: , *anagnōrisis*) það þegar ein persóna harmleiks þekkist skyndilega, oft með geigvænlegum afleiðingum. Í riti sínu *[[Um skáldskaparlistina]]* skilgreindi Aristóteles hugtakið svo:

:*Kennsl eru, eins og nafnið ber með sér, í því fólgin að vanþekking víki fyrir þekkingu, og af því spretti vinátta eða óvinátta hjá fólki, sem á gæfu eða ógæfu í vændum.*

Aristóteles skipti kennslum í nokkra flokka eftir því hvernig þau koma til. Ólistrænust taldi hann vera þau sem koma til af ytri merkjum, til dæmis þannig að maður þekkist af spjóti sínu, hálsfesti eða sári. Kennsl geta einnig komið til af frásögn, minningu eða rökvillu en best er þegar þau eru „afleiðing af sjálfri atburðarásinni“.

Þekkt dæmi um kennsl kemur fyrir í *[[Ödípús konungur|Oídípúsi konungi]]* eftir Sófókles. Oídípús rannsakar morðmál og kemst á endanum að því að hann er sjálfur sá seki; hefur óafvitandi drepið föður sinn og gifst móður sinni. Þessi uppgötvun markar einnig *[[hvörf]]* í harmleiknum en algengt er að kennsl og hvörf fari saman.

Í seinni tíma leikritum eru kennsl ekki jafn-snar þáttur og í leikhúsi Forn-Grikkja en þó koma þau víða fyrir, til dæmis í verkum Shakespeares. 

## Tilvísanir


## Heimildir
* Aristóteles (1976) (Kristján Árnason þýddi og ritaði inngang). *Um skáldskaparlistina*. Hið íslenzka bókmenntafélag
* Jón Viðar Jónsson (1985). *Leikrit á bók*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
Bjarni Tryggvason

**Bjarni Tryggvason** (fæddur 21. september 1945, látinn 5. apríl 2022) var kanadískur geimfari af íslenskum ættum. Hann fæddist í Reykjavík, á Íslandi en bjó í Vancouver, Kanada. 
Hann fluttist til Kanada 7 ára gamall með foreldrum sínum.  Hann er eðlisverkfræðingur að mennt og fór í 12 daga geimferð árið 1997. Í þeirri ferð voru gerðar rannsóknir á breytingum á lofthjúpi jarðar. Hann var fyrsti geimfarinn sem ættaður var frá Norðurlöndunum. Bjarni eignaðist tvö börn með fyrrverandi eiginkonu sinni.
Rómversk heimspeki

**Rómversk heimspeki** er tvírætt hugtak. Það vísar annars vegar til þeirrar heimspeki sem var stundum af Rómverjum en segja má að saga rómverskrar heimspeki hefjist um miðja 2. öld f.Kr. Í þessum skilningi er oft miðað við þá höfunda sem skrifuðu á latínu. Hins vegar er stundum talað um rómverska heimspeki sem það tímabil í sögu fornaldarheimspeki sem tekur við af hellenískri heimspeki. Tímabili hellenískrar heimspeki er yfirleitt talið ljúka árið 31 f.Kr. eða 27 f.Kr., þ.e. allnokkru eftir að Rómverjar höfðu kynnst heimspeki. Þegar litið er á rómverska heimspeki sem tímabil er það gjarnan látið ná út 2. öld en þá er sagt að heimspeki síðfornaldar hefjist.

Rómversk heimspeki var alla tíð undir miklum áhrifum frá grískri heimspeki, ekki síst hellenískri heimspeki; svo mjög að segja má að rómversk heimspeki hafi verið flutt inn frá Grikklandi og hafi ávallt verið grísk heimspeki í rómverskum búningi.

## Helstu heimspekingar
### Rómverskir höfundar
* Lucretius
* Varró
* Cicero
* Seneca yngri
* Boethius

### Grískir höfundar
Höfundar sem rituðu á grísku:
* Epiktetos
* Markús Árelíus
* Sextos Empeirikos

## Helstu heimspekistefnur
* Akademísk efahyggja
* Aristótelismi
* Epikúrismi
* Hundingjar
* Platonismi
* Pyrrhonsk efahyggja
* Stóuspeki

## Neðanmálsgreinar


## Heimildir og ítarefni
* Morford, Mark, *The Roman Philosophers: From the time of Cato the Censor to the death of Marcus Aurelius* (Routledge, 2002).
* Long, A.A., *From Epicurus to Epictetus: Studies in Hellnistic and Roman Philosophy* (Oxford University Press, 2006).
* Powell, J.G.F. (ritstj.), *Cicero the Philosopher* (Clarendon Press, 1995).
* Rutherford, R.B., *The Meditations of Marcus Aurelius: A Study* (Clarendn Press, 1989).

## Tenglar
*
Bláa lónið

**Bláa lónið** er lón á Reykjanesskaganum sem affallsvatn frá Hitaveitu Suðurnesja myndar. Árið 1976 myndaðist lón í kjölfar starfsemi Hitaveitu Suðurnesja í Svartsengi og árið 1981 fór fólk að baða sig í lóninu þegar í ljós kom að böðun hefur jákvæð áhrif á húðsjúkdóminn psorisasis. Sex árum seinna eða árið 1987 opnað baðaðstaða fyrir almenning og 1992 var Bláa Lónið hf. stofnað. Árið 1994 tók Bláa Lónið hf. yfir rekstur baðstaðarins og í kjölfar opnaði göngudeild fyrir psoriasis og exem sjúklinga. Bláa lónið er nú einhver fjölsóttasti ferðamannastaður á Íslandi bæði af innlendum og erlendum ferðamönnum.

Vistkerfi Bláa Lónsins er sérstætt. Kaldur sjór og grunnvatn kemst í snertingu við heitt innskotsberg á miklu dýpi þar sem Ameríku og Evrópu-Asíu flekarnir tengjast. Vökvinn snögghitnar og stígur upp á yfirborð jarðar. 
Kísill losnar úr berginu og úr verður hvít leðja. Blágrænir þörungar af gerðinni *Leptolyngbya erebi var. thermalis* eru þar sem og sérstæð baktería sem hefur fengið nafnið *silicibacter lacuscaerulensis*.

Jarðhitinn er nýttur til að veita íbúum heitt vatn og rafmagn.

## Tenglar

* Heimasíða Bláa Lónsins
* ''Bláa lónið vakti áhugann''; grein í Morgunblaðinu 1984
* Doktor.is  Blá lónið og psoriasis
Pelópsskagastríðið

**Pelópsskagastríðið** (431 f.Kr. – 404 f.Kr.) var stríð í Grikklandi hinu forna milli Aþenu og bandamanna hennar annars vegar og Spörtu og bandamanna hennar hins vegar. Elsta og frægasta heimildin um Pelópsskagastríðið er *Saga Pelópsskagastríðsins* eftir forngríska sagnfræðinginn Þúkýdídes.

Sagnfræðingar hafa venjulega skipt stríðinu í þrjú skeið. Á fyrsta skeiðinu, arkídamíska stríðinu, gerði Sparta ítrekaðar innrásir á Attískuskaga en Aþena nýtti sér yfirburði sína á sjó til að gera strandhögg á Pelópsskaga og reyndi að halda niðri ólgu meðal bandamanna sinna. Þessu skeiði stríðsins lauk árið 421 f.Kr. með friði Níkíasar. En áður en langt um leið brutust átök út að nýju á Pelópsskaganum. Árið 415 f.Kr. sendi Aþena her til Sikileyjar í von um að hertaka Syrakúsu. Árásin misheppnaðist illa og Aþeningar töpuðu öllu herliðinu sem þeir sendu árið 413 f.Kr. Við þessi tímamót hófst síðasta skeið stríðsins, sem er venjulega nefnt jóníska stríðið. Sparta, sem naut nú stuðnings Persaveldis, studdi byltingu í bandalagsríkjum Aþenu á Eyjahafi og í Jóníu og gróf þannig undan veldi Aþenu og yfirráðum hennar á sjó. Eyðilegging aþenska flotans í orrustunni við Ægospotami réð úrslitum í stríðinu og Aþena gafst upp ári síðar.

Pelópsskagastríðið breytti ásjón Grikklands. Aþena hafði verið sterkasta borgríkið fyrir stríðið en var nú máttvana. Á hinn bóginn varð Sparta leiðandi afl í grískum stjórnmálum. Stríðsreksturinn hafði efnahagsleg áhrif á allt Grikkland og fátækt varð almenn á Pelópsskaga. Aþena var í sárum og náði aldrei aftur fyrri stöðu sinni. Stríðið olli einnig smærri breytingum á grísku samfélagi. Átökin milli aþenska lýðræðisins og spartversku fámennisstjórnarinnar, sem hvor um sig studdi stjórnmálafylkingar í öðrum ríkjum, gerðu borgarastríð algeng í Grikklandi. Grískur hernaður, sem hafði upphaflega verið takmarkaður og formlegur, umbreyttist í ótakmarkað stríð, með tilheyrandi hamförum sem höfðu ekki áður sést að slíku marki. Heilu sveitirnar lögðust í eyði, borgríki voru lögð í rúst og viðhorfsbreyting varð í trúarlegum og siðferðilegum málum. Pelópsskagastríðið markaði endann á 5. öld f.Kr., gullöld Grikklands.

## Tilvísanir


## Heimildir

* 
* Bagnall, Nigel, *The Peloponnesian War: Athens, Sparta, and the Struggle for Greece* (Thomas Dunne Books, 2004).
* Fine, John V.A., *The Ancient Greeks* (Belknap Press, 1983).
* Forrest, W.G., *A History of Sparta 950-192 B.B.* (Norton, 1968).
* Janus, Eric S., *The Outbreak of the Peloponnesian War* (Cornell University Press, 1969).
* Kagan, Donald, *The Peloponnesian War* (Viking, 2003).

## Tenglar
*
Trójustríðið

**Trójustríðið** var goðsagnakennt stríð sem sagan segir að Akkear (Grikkir) hafi háð gegn Tróju í Litlu Asíu (í dag í Tyrklandi) eftir að París prins í Tróju stal Helenu fögru frá eiginmanni hennar, Menelási, konungi í Spörtu. Trójustríðið var einn mikilvægasti atburðurinn í grískri goðafræði og var umfjöllunarefni margra bókmenntaverka. Frægustu bókmenntirnar um Trójustríðið eru Hómerskviður, *[[Ilíonskviða]]* og *[[Ódysseifskviða]]* Hómers. *Ilíonskviða* greinir frá atburðum á tíunda og síðasta ári umsátursins um Tróju en *Ódysseifskviða* lýsir heimferð Ódysseifs, einnar aðalhetju gríska hersins. Aðrir hlutar sögunnar voru umfjöllunarefni annarra söguljóða (t.d. *[[Litla Ilíonskviða|Litlu Ilíonskviðu]]* og *[[Fall Tróju]]*), sem eru einingis varðveitt í brotum og endursögnum annarra höfunda. Harmleikjaskáldin gerðu sér mat úr efni kvæðanna og rómversk skáld eins og Virgill og Óvidíus gerðu það einnig.

Stríðið hófst í kjölfar deilna gyðjanna Aþenu, Heru og Afródítu um hver þeirra væri fegurst eftir að gyðjan Eris („Þrátt“) gaf þeim gyllt epli sem á var letrað „handa þeirri fegurstu“ (þekkt sem þrætuepli). Gyðjurnar báðu París um að dæma hver þeirra væri fegurst en hann dæmdi Afródítu sigur. Að launum lét Afródíta Helenu, sem var fegurst allra kvenna, verða ástfangna af Parísi, sem hafði hana á brott með sér til Tróju. Agamemnon, konungur í Mýkenu og bróðir Menelásar, eiginmanns Helenu, fór fyrir her Akkea til Tróju þar sem þeir sátu um borgina í tíu ár. Borgin féll að lokum. Akkear brenndu borgina og vanhelguðu hof og unnu sér þannig óvild guðanna. Fáir Akkea náðu heim aftur. Rómverjar röktu uppruna sinn aftur til Eneasar, Tróverja sem var sagður hafa flúið borgina í rústum og haldið til Ítalíu þar sem hann stofnaði nýja borg.

Forngríkkir töldu að Trójustríðið hefði raunverulega átt sér stað. Þeir töldu að stríðið hefði verið háð á 13. eða 12. öld f.Kr. og að Trója hefði staðið nálægt Hellusundi, nú í norðvesturhluta Tyrklands. Árið 1870 gróf þýski fornleifafræðingurinn Heinrich Schliemann upp borgarstæði á þessum stað sem nú er talin hafa verið Trója. Borgarstæðin voru raunar mörg og frá ólíkum tímum en borgarstæðið Trója VIIa er talin hafa verið sú Trója sem Hómer kvað um. Enda þótt fræðimenn séu flestir á einu máli um að atburðir þeir sem Hómer lýsir hafi ekki átt sér stað telja þó margir að í kviðum Hómers sé sannleikskorn. Trója VIIa fórst í eldi og stríði og svo virðist sem Grikkir hafi setið um borg á þessu svæði á bronsöld. Þeir sem telja að sögurnar um Trójustríðið megi rekja til tiltekins atburðar telja gjarnan að stríðið hafi átt sér stað um 1200 f.Kr. (Hefðbundna ártalið sem Eratosþenes reiknaði út er 1194 f.Kr.–1184 f.Kr.)

## Tilvísanir

## Heimildir og ítarefni

* 

## Tenglar
* 
* 
*
Tilvistarstefna

**Tilvistarstefna** er heimspekistefna, sem á rætur að rekja til 19. aldar í verkum Sørens Kierkegaard og Friedrichs Nietzsche, en var einkum mótuð af af þýskum og frönskum heimspekingum upp úr 1920 og fram yfir miðja 20. öldina. Kunnastir munu Martin Heidegger, Karl Jaspers, Gabriel Marcel, Albert Camus, Simone de Beauvoir og Jean-Paul Sartre. Verk rithöfundanna Fjodor Dostojevskíj og Franz Kafka eru talin bera vott um tilvistarstefnu og hafa haft áhrif á hugsuði sem á eftir komu. Hún hefur, einkum í meðförum þess síðast nefnda, haft töluverð áhrif innan bókmennta, bæði vegna þess að viðfang hennar — tilvistarvanda einstaklingsins — varðar þær mjög og sökum þess að franskir tilvistarspekingar settu skoðanir sínar oft fram í bókmenntaverkum.

Kierkegaard, sem var danskur heimspekingur og er almennt talinn faðir tilvistarspekinnar, hélt því fram að sannleikur væri huglægur, í þeim skilningi að það sem er mikilvægast lifandi veru eru spurningar er varða innri tengsl hennar við tilvistina. Hlutlægur sannleikur (t.d. í stærðfræði) er mikilvægur en ótengd hugsun eða athugun getur aldrei fyllilega hent reiður á mannlegri tilvist. Nietzsche hélt því fram að mannleg tilvist væri „viljinn til valda“, þrá eftir fullkomnun eða mikilleika. Framúrskarandi einstaklingar finna upp eigin gildi og skapa þær kringumstæður þar sem þeir skara fram úr. Hugmyndir Kierkegaards um riddara trúarinnar og Nietzsches um ofurmennið eru dæmi um þá sem skilgreina eðli eigin tilvistar.

Á grundvelli þessara hugmynda hafnar tilvistarspekin hugmyndinni um mannlegt eðli en reynir þess í stað að laða fram getu hvers og eins til að lifa raunverulega, eða með öðrum orðum er hver manneskja fær um að skilgreina og ákvarða eigið líf.

## Frekari fróðleikur
* Solomon, Robert C. (ritstj.), *Existentialism*, 2. útg. (Oxford University Press, 2005). ISBN 0-19-517463-1.

## Tenglar
* 
* 
*
Margrét Lóa Jónsdóttir

**Margrét Lóa Jónsdóttir** (fædd 29. mars 1967) er íslenskt skáld og rithöfundur. Hún lauk stúdentsprófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík og fór síðan í Háskóla Íslands þar sem hún lagði stund á íslensku og heimspeki. Hún fór í viðbótarnám í heimspeki í háskólanum í San Sebastian á Spáni og lauk B.A. prófi 1996.

Margrét Lóa hefur aðallega skrifað ljóð en fyrsta verk hennar, ljóðabókin *Glerúlfar*, kom út árið 1985. Hún hefur sjálf gefið út margar af bókum sínum og myndskreytt þær. Auk ljóðabókanna hefur Margrét Lóa samið hljóðlistaverk sem flutt var í Gallerí Hlust og bóklistaverk sem sýnt var í Gallerí Barmi. Hún hefur ennfremur haldið námskeið í skapandi skrifum í samvinnu við Borgarbókasafn Reykjavíkur og haldið svipuð námskeið í Menningarmiðstöðinni Gerðubergi. Margrét Lóa ritstýrði og gaf út listatímaritið Andblæ um tveggja ára skeið.

Margrét Lóa býr í Reykjavík. Hún hefur starfað mikið við kennslu undanfarin ár og einnig unnið töluvert hjá Listasafni Reykjavíkur. Hún hefur meðal annars kennt kvikmyndarýni og spænsku á barna- og fjölskyldunámskeiðum í samvinnu við Íþrótta og tómstundaráð Reykjavíkur. Um þessar mundir vinnur hún við ritstörf og leggur stund á fjarnám til kennsluréttinda í Kennaraháskóla íslands. Hún hefur mikinn áhuga á skapandi skólastarfi og námi sem byggir á hlustun og leik.

Margrét Lóa hefur unnið sem leiðsögukona um listsýningar á Kjarvalsstöðum, ennfremur starfaði hún í Norræna húsinu sem safnvörður og kynningarfulltrúi. Hún hefur líka lesið inn á hljóðbækur í Blindrabókasafni Kópavogs. Einnig hefur Margrét Lóa starfað við þáttagerð hjá RÚV, þar sem hún fjallar meðal annars um femínisma og stöðu kynjanna.

Árið 2003 kom út geisladiskurinn Hljómorð með ljóðum hennar og tónlistarmannsins Gímaldins, Gísla Magnússonar. Haustið 2001 var þeim boðið, sem fulltrúum Norræna hússins í Reykjavík, á bókamessuna í Gautaborg til að kynna diskinn. Árið 2004 gaf Margrét Lóa út sína fyrstu skáldsögu, *Laufskálafuglinn*, hjá Bókaútgáfunni Sölku. Ári síðar kom ljóðabókin *Tímasetningar* út, einnig hjá Sölku.

## Ritaskrá
* *Glerúlfar* Ljóð. Reykjavík 1985.
* *Náttvirkið* Ljóð. Flugur, Reykjavík 1986.
* *Orðafar* Ljóð. Reykjavík 1989.
* *Ávextir* Ljóð. Mál og menning, Reykjavík 1991.
* *Tilvistarheppni* Ljóð. Mál og menning, Reykjavík 1996.
* *Ljóðaást* Ljóð. Reykjavík 1997.
* *Háværasta röddin í höfði mínu* Ljóð. Mál og menning, Reykjavík 2001.
* *Hljómorð* Hljómorð. Merkúríus, Reykjavík 2003.
* *Laufskálafuglinn* Skáldsaga. Salka, Reykjavík 2004.
* *Tímasetningar* Ljóð. Salka, Reykjavík 2005.
* *Frostið inni í hauskúpunni* Ljóð. Marló, Reykjavík 2015.
* *Biðröðin framundan* Ljóð. Marló, Reykjavík 2017.

## Tenglar
* Stundum verða orðin eins og hljóðfæri Viðtal við Margréti Lóu og Gímaldín, birtist í Fréttablaðinu 14. febrúar 2004.
* Utangarðsskáld og ást á ljóðum Erindi flutt á Rithöfundaþingi 30. apríl 2000.
* Vefsíða  Vefsíða Margrétar Lóu
* Bloggsíða Bloggsíða Margrétar Lóu.
* Bókmenntavefurinn  Lýsing á&nbsp;Bókmenntavefnum.
*http://www.marlo.is/
Vörtubaugur

**Vörtubaugur** (eða **brystilsvæði**) (enska: *areola*) er litað svæði sem umkringir geirvörtuna. Ástæðan fyrir því að vörtubaugurinn er öðruvísi á litinn en brjóstið er sú að undir honum eru kirtlar. Sé eitthvað staðsett undir vörtubauginum nefnist það *undir vörtureit*.

## Tengt efni
* Vörtuskikakirtlar (*glandulae areolares*)

## Tilvísanir
Innréttingarnar

**Innréttingarnar** var framtak nokkurra Íslendinga á 18. öld, þeirra á meðal Skúla Magnússonar, til að koma á laggirnar verksmiðjuframleiðslu á Íslandi.

## Stofnun ''Hins íslenska hlutafélags''
Innréttingarnar gengu undir ýmsum nöfnum þegar í upphafi. Það var stofnað af íslensku hlutafélagi sem á íslensku hét *„Hið íslenska hlutafélag”* og var fyrsta sinnar tegundar sem stofnað var á landinu. Félagið var stofnað af íslenskum embættismönnum á Þingvöllum 17. júlí 1751 til að vinna að viðreisn íslensks efnahags. Hálfu ári eftir að félagið var stofnað, í janúar 1752, fékk það stórfelldan fjárstuðning og sérleyfi konungs til framkvæmda. Þá var heiti þess snarað úr íslensku á dönsku, og nefnt: *„Det Privilegerte Islandske Interessentskab”.* Skammstöfunin var PII, og átti að geta staðið fyrir nafni félagsins bæði á dönsku og latínu. 

## Starfsemi
Við þessi þáttaskil efldist félagið mjög að fjármunum og verkefnum. Starfsemin varð fjölþætt, tók til jarðræktartilrauna, brennisteinsvinnslu, ullarvefsmiðja, litunar, kaðlagerðar, skinnaverkunar, skipasmíða og útgerðar svo það helsta sé nefnt. Starfsemin fór fram víða um land, en miðstöð framkvæmdanna var í Reykjavík og nágrenni. Þessar framkvæmdir voru á danskri tungu kallaðar *„De Nye Indretninger”,* eða „hinar nýju framkvæmdir”. Þaðan kom því heitið *„Innréttingarnar”* sem fór að festast við athafnir og verkstæði „Hins íslenska hlutafélags“. Fyrsta áratuginn var flest það sem að ofan er nefnt í fullri starfsemi, en eftir 1760 tengdist Innréttingaheitið fyrst og fremst ullarvefsmiðjunum í Aðalstræti, en þær störfuðu til ársins 1803. Brennisteinsvinnslan hélt einnig velli fram yfir aldamótin 1800, fyrst í Krýsuvík en síðan á Húsavík. Á Íslandi hefur oft verið talað um starfsemi Hins íslenska hlutafélags sem „Innréttingar Skúla Magnússonar landfógeta”, en í dönskum skjölum eru þær fremur nefndar „Hans Majestæt Høystsalig Kong Friderich den 5. stiftede Indretninger.”

## Tengt efni
*Runólfur Klemensson, verslunarmaður

## Tenglar
* ''Bruninn í innréttingum Skúla fógeta 1764''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1941
* Íslenzkar iðnartilraunir. – Eimreiðin, 1. tölublað (01.01.1895), p. 19-28 
* Áslaug Sverrisdóttir, KALEMANK OG KLÆÐI Um tæknileg einkenni á framleiðslu vefsmiðju Innréttinganna 1751–1803, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags, 97. árg., 2002-2003 (01.01.2004), Bls. 5
Nauðhyggja

**Nauðhyggja** eða **löghyggja** er sú heimspekilega kenning að allt sem gerist, þar með taldar mannlegar athafnir, ráðist af undanfarandi orsökum. Samkvæmt kenningunni eru engar tilviljanir. Kenningin vekur upp spurningar um frelsi viljans. Samkvæmt svokallaðri  „harðri nauðhyggju“ er frelsi viljans tálsýn en þeir sem aðhyllast svokallaða „mjúka nauðhyggju“ telja að frjáls vilji sé samrýmanlegur nauðhyggju.

## Heimildir og ítarefni
*Atli Harðarson, „Frjáls vilji”, *Afarkostir*, (Háskólaútgáfan: Reykjavík, 1995).
*Atli Harðarson, „Vélin maður”, *Afarkostir*, (Háskólaútgáfan: Reykjavík, 1995).
*Bobzien, Susanne, *Determinism and Freedom in Stoic Philosophy* (Oxford: Oxford University Press, 1998).

## Tengt efni
*Frelsi viljans
*Rökfræðileg nauðhyggja
*Vélhyggja
*Þekkingarfræðileg nauðhyggja
*Örlagahyggja

## Tenglar
*
*
Sjálfsveruhyggja

**Sjálfsveruhyggja** er sú hugmynd að maður sjálfur sé það eina sem er hægt að þekkja eða sé til.

* Þekkingarfræðileg sjálfsveruhyggja er sú afstaða að það eina sem er þekkjanlegt sé manns eigin hugur og skynjanir. Hinn ytri heimur er þess vegna ekki þekkjanlegur og er ef til vill ekki til.
* Frumspekileg sjálfsveruhyggja, stundum nefnd sjálfsveruhughyggja, er sú skoðun að hinn ytri heimur sé ekki til og sé einungis tilbúningur hugans. Frumspekileg sjálfsveruhyggja felur í sér þekkingarfræðilega sjálfsveruhyggju en ekki öfugt.

## Tenglar
* 
*
Siðfræðileg sérhyggja

**Siðfræðileg sérhyggja** er sú kenning að mannlegar athafnir *ættu* að ráðast af eiginhagsmunum.

Gera má ýmiss konar greinarmun á hagsmunum, m.a. raunverulegum hagsmunum til aðgreiningar frá því sem fólk telur vera hagsmuni sína eða langtíma hagsmunum til aðgreininingar frá skammtíma hagsmunum. Þannig eru nokkrar útgáfur af siðfræðilegri sérhyggju mögulegar, eftir því hvaða hagsmunir eru taldir eiga að ráða.

Siðfræðilegri sérhyggju ætti ekki að rugla saman við (a) sálfræðilega sérhyggju, sem er sú kenning að mannlegar athafnir ráðist *í raun* af eiginhagsmunum fólks hvort sem þær ættu að gera það eða ekki; (b) skynsemissérhyggju, sem er sú kenning að í öllum aðstæðum sé *skynsamlegast* að breyta með hliðsjón af eiginhagsmunum.

## Tenglar
*
*