Gulfura

**Gulfura** (fræðiheiti: *Pinus ponderosa*) er mjög stór furutegund með breytilegt búsvæði í vesturhluta N-Ameríku. Þetta er útbreiddasta furutegundin í N-Ameríku.

Hún var fyrst kynnt til nútíma vísinda 1826 í austur Washington nálægt núverandi staðsetningu Spokane (en hún er opinbert einkennistré bæjarins). Þá greindi David Douglas hana sem *[[Pinus resinosa]]*. Douglas áttaði sig 1829, á að hann væri með nýja furutegund meðal eintaka sinna og gaf henni nafnið *Pinus ponderosa* vegna þungs viðarins. 1836 var því formlega skráð og lýst af Charles Lawson, skoskum ræktunarmanni. Það er formlegt ríkistré Montana.

## Lýsing

Gulfura er stórt tré. Börkurinn hjálpar til við að aðgreina þessa tegund frá öðrum tegundum. Fullorðin til öldruð tré eru með gulan til rauðgulan börk í breiðum til mjög breiðum flögum með svörtum sprungum. Yngri tré eru með svarbrúnan börk. Gulfuru undirtegundirnar fimm, þekkjast á einkennandi skær-grænum nálunum (samanber blágrænar á Pinus jeffreyi). 

Mönnum ber ekki alveg saman um lyktina af gulfuru, en það er meir eða minna terpentína (aðallega terpenarnir alpha- og beta-pinenes, og delta-3-carene). Sumir vilja meina að hún hafi enga einkennandi lykt.

### Stærð
*„The National Register of Big Trees“* telur gulfuru sem nær 72m hæð og 820sm í ummál. Janúar 2011 var gulfura í Rogue River–Siskiyou National Forest í Óregon var mæld með laser og reyndist 81.79 m há.  mælingin var gerð af Michael Taylor  og Mario Vaden, frá Oregon. Tréð var klifið 13 október 2011, af *„Ascending The Giants“* (trjáklifurfyrirtæki í Portland, Oregon) mælt beint með málbandi; 81.77 m á hæð. Þetta gerir gulfuru aðra hæstu furutegundina eftir Pinus lambertiana.
## Vistfræði og útbreiðsla

Gulfura er almennt fjallategund. Hinsvegar, finnst hún á bökkum Niobrara-ár í Nebraska. Stakir lundir eru í Willamette-dal í Oregon og í Okanagan-dal og Puget-sundi í Washingtonfylki. Lundir eru í lágum dölum í Bresku-Kólumbíu norður að vatnasvæði Thompson, Fraser og Columbia áa. Gulfura þekur 80%,  Black Hills í Suður-Dakota. Hún finnst í lágum fjöllum og toppum meðalhárra fjalla í norður, mið og suður, Klettafjöllum, í Fossafjöllum, í Sierra Nevada, og í hafrænum svæðum Strandfjöll. Í Arizona, er hún ríkjandi í Mogollon Rim og dreifð á Mogollon Plateau og meðalháum fjallatoppum í Arizona og New Mexico. Hún vex ekki í Mexíkó.

Brunahringrás fyrir gulfuru er 5 til 10 ár, þar sem náttúruleg íkviknun hefur skógarelda með litlum skaða.

Nálar *Pinus ponderosa* eru eina þekkta fæða lirfu gelechiid fiðrildisins *Chionodes retiniella*.  *[[Grosmannia clavigera]]* smitast í við *P. ponderosa* úr göngum allra tegunda ættkvíslarinnar *[[Dendroctonus]]*, sem hefur gert mikinn skaða (Bandaríkjunum).

## Tilvísanir

*  , with illustrations by Carl Eytel – Kurut, Gary F. (2009), "Carl Eytel: Southern California Desert Artist", ''California State Library Foundation'', Bulletin No. 95, pp. 17-20  (PDF), retrieved November 13, 2011
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Ytri tenglar
*USDA Plants Profile for ''Pinus'' ponderosa (ponderosa pine) 
*Gymnosperm Database: ''Pinus ponderosa''
*Calflora Database: ''Pinus ponderosa'' (ponderosa pine, western yellow pine)
* Jepson Manual eFlora (TJM2) treatment of ''Pinus ponderosa''
*UC CalPhotos Gallery − ''Pinus ponderosa''