Charles Tupper

**Sir Charles Tupper, 1. [[barónett]]** (2. júlí 1821 – 30. október 1915) var kanadískur læknir og stjórnmálamaður sem var sjötti forsætisráðherra Kanada frá 1. maí til 8. júlí árið 1896. Tupper hafði verið forsætisráðherra Nova Scotia frá 1864 til 1867 og stóð fyrir því að Nova Scotia gerðist aðili að kanadíska fylkjasambandinu. Tupper var forsætisráðherra Kanada til skamms tíma, frá því sjö dögum eftir að kanadíska þingið var rofið þar til hann sagði af sér 8. júlí 1896 eftir ósigur flokks hans í þingkosningum það ár. Hann er eini læknirinn sem hefur gegnt embætti forsætisráðherra Kanada og 69 daga embættistíð hans er sú stysta af öllum forsætisráðherrum landsins.

## Æviágrip
Tupper fæddist í Amherst í Nova Scotia og var sonur prestsins Charles Tupper og Miriam Lockhart. Hann gekk í Horton-grunnskólann í Wolfville í Nova Scotia og nam læknisfræði við læknadeild Edinborgarháskóla. Hann útskrifaðist með MD-gráðu árið 1843. Þegar Tupper var 22 ára hafði hann séð um 116 mál á sviði fæðingarfræði. Hann vann sem læknir með hléum samhliða stjórnmálaferli sínum og var fyrsti forseti Kanadísku læknasamtakanna. Tupper hóf feril í stjórnmálum Nova Scotia árið 1855 sem stuðningsmaður James William Johnston. Þegar Johnston var forsætisráðherra Nova Scotia árin 1857–1859 og 1863–1864 var Tupper héraðsritari í stjórn hans. Tupper tók við af Johnston sem forsætisráðherra árið 1864. Sem forsætisráðherra kom Tupper á fót ríkisreknu skólakerfi í Nova Scotia og stækkaði járnbrautakerfi Nova Scotia til að efla iðnað.

Árið 1860 var Tupper orðinn stuðningsmaður þess að allar nýlendurnar í Bresku Norður-Ameríku sameinuðust í eitt ríki. Tupper bjóst ekki við því að hægt yrði að sameina allar nýlendurnar umsvifalaust og stakk því árið 1864 upp á stofnun svokallaðs strandfylkjasambands með sameiningu þriggja nýlenda á austurströnd Norður-Ameríku: Nova Scotia, Nýju Brúnsvíkur og Eyju Játvarðs prins. Fulltrúar frá Kanadafylki báðu hins vegar um að fá að mæta á fund í Charlottetown þar sem ræða átti sameiningu nýlendanna til þess að leggja fram tillögu að víðtækari sameiningu. Charlottetown-ráðstefnan varð því fyrsti fundurinn af þremur þar sem stofnun kanadíska fylkjasambandsins var tryggð. Tupper varð einnig fulltrúi Nova Scotia á hinum tveimur fundunum, Québec-ráðstefnunni (1864) og Lundúnaráðstefnunni (1866). Í Nova Scotia stofnaði Tupper flokk sambandssinna til að vinna á móti flokki andstæðinga sameiningarinnar undir stjórn Josephs Howe og fékk því framgengt að Nova Scotia varð aðili að kanadíska fylkjasambandinu.

Eftir að kanadíska fylkjasambandið var stofnað með samþykkt Bresku Norður-Ameríkulaganna árið 1867 sagði Tupper af sér sem forsætisráðherra Nova Scotia og hóf feril í stjórnmálum nýja alríkisins. Hann gegndi ýmsum embættum í ríkisstjórn Johns A. Macdonald forsætisráðherra, meðal annars embætti forseta leyndarráðs drottningarinnar í Kanada (1870–1872), ráðherra innanríkisfjármála (1872–1873), tollamálaráðherra (1873–1874), ráðherra opinberra framkvæmda (1878–1879) og járnbrauta- og skipaskurðaráðherra (1879–1884). Í upphafi hafði verið litið á Tupper sem sennilegan arftaka Macdonalds en vinslit urðu á milli þeirra Macdonalds og snema á níunda áratugnum bað Tupper Macdonald um að skipa sig umboðsmann Kanada á Bretlandi. Tupper tók við þessu embætti í London árið 1883 og gegndi því til ársins 1895. Árin 1887–1888 varð hann einnig fjármálaráðherra Kanada, án þess að segja af sér sem umboðsmaður í Bretlandi.

Árið 1895 tókst ríkisstjórn Mackenzie Bowell ekki að leysa úr deilu um rekstur kaþólskra skóla fyrir frönskumælandi börn í Manitoba. Áhrifamenn innan Íhaldsflokksins biðluðu því til Tuppers að snúa aftur til Kanada og gerast forsætisráðherra. Tupper þáði boðið og tók við embætti forsætisráðherra í maí 1896. Stuttu áður en Tupper tók við embættinu var þing rofið og efnt til þingkosninga, sem Íhaldsflokkurinn tapaði að endingu gegn Wilfrid Laurier og Frjálslynda flokknum. Tupper varð leiðtogi stjórnarandstöðunnar frá júlí 1896 þar til hann sagði af sér í febrúar 1901, fáeinum mánuðum eftir annan kosningaósigur flokksins árið 1900. Hann sneri aftur til Lundúna og bjó þar til dauðadags árið 1915. Tupper var grafinn í Halifax í Nova Scotia. Tupper var sá síðasti af feðrum fylkjasambandsins sem enn var á lífi. Árið 2016 var Tupper tekinn inn í frægðarhöll kanadískra lækna.

## Tilvísanir