open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Florentin Smarandache

**Florentin Smarandache** (fæddur 10. desember 1954 í Balcesti í Vâlcea-héraði í Rúmeníu) er rúmenskur stærðfræðingur, heimspekingur og listamaður.

## Lífshlaup
1986 fór hann í hungurverkfall eftir að alræðisstjórn Nicolae Ceausescu meinaði honum að fara á alþjóðaþing stærðfræðinga í University of Berkeley. Hann birti bréf í *Notices of the American Mathematical Society* þar sem hann ræddi um ferðafrelsi vísindamanna og var eftir það stimplaður andófsmaður af stjórnvöldum. Með þann stimpil á sér reyndist honum ómögulegt að fá vinnu og lifði á stundakennslu. Honum var ekki heldur leyft að birta skrif sín og því reyndi hann að smygla mörgum handrita sinna úr landi í gegnum franskan skóla í Búkarest, mörg þeirra týndust eða féllu í hendur leynilögreglu Rúmeníu.

Í september 1988 flúði hann úr landi og komst til Tyrklands þar sem hann vann ýmis verkamannastörf. Ófrísk kona hans og sonur urðu eftir í Rúmeníu, það var ekki fyrr en 1990 að hann hitti þau og nýja soninn aftur þegar þau fluttu öll til Bandaríkjanna eftir fall alræðisstjórnarinnar í rúmensku byltingunni.

Hann kennir nú hjá University of New Mexico.

## Þverstæðustefna
Smarandache er þekktur sem leiðtogi listastefnu sem nefnd er þverstæðustefna (enska: *paradoxism*) og hófst upp úr 1980. Hún byggist einkum á mikilli notkun mótsetninga, og þverstæðna og tengir saman stærðfræði, heimspeki og bókmenntir.

## Útgefin verk
Smarandache hefur gefið út tugi bóka, einkum um stærðfræði eða þverstæðustefnuna.

Meðal verka hans eru:
* 1997 - *[[Prin Tunele de Cuvinte]]* (ljóðabók)

## Heimildir
* 

## Tenglar
* Vefur Smarandache, stafrænar útgáfur flestra verka hans
Finnsk-sænska stafrófið

Finnska og sænska nota sama stafróf með 29 bókstöfum:

:A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z, Å, Ä, Ö.

Munurinn á finnsk-sænska stafrófinu og því dansk-norska, er að í dönsku og norsku er Æ notað í stað Ä, og formið Ø í stað Ö. Einnig er röðun þessara bókstafa önnur: Æ, Ø, Å.
Samhljóð

**Samhljóð** eða **samhljóðar** nefnast einu nafni þau málhljóð sem eru mynduð á þann hátt að þrengt er að loftstraumnum út um talfærin eða þá að lokað er fyrir hann augnablik (þ.e. stafir sem segja ekki nafnið sitt).
 
Þau málhljóð sem táknuð eru með bókstöfunum b, d, ð, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t, v, x, þ í íslensku eru samhljóð.

## Tafla

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Einhljóð

## Tenglar
* interactive manner and place of articulation  - tungu staðir, nöfn og IPA
* Dictionary of All-Consonant Words: a free online dictionary with over 1,000 words with no vowels and examples of usage from literature.
Sérhljóð

**Sérhljóð** nefnast þau málhljóð sem eru mynduð án þess að þrengt sé verulega að loftstraumnum út um talfærin eða lokað fyrir hann (þ.e. stafir sem geta sagt nafn sitt sjálfir), og **sérhljóðar** eru þeir bókstafir sem tákna sérhljóð. Sérhljóð skiptast í einhljóð og tvíhljóð eftir því hvort hljóðgildið helst nokkurn veginn stöðugt gegnum allt málhljóðið (einhljóð) eða hvort það breytist „á miðri leið“ (tvíhljóð). Í íslensku eru talin átta einhljóð (oftast táknuð með bókstöfunum a, e, i, í, o, u, ú, ö) og auk þeirra a.m.k. fimm tvíhljóð (oftast táknuð með ei (ey), æ, au, á, ó). 

## Tafla

## Tengt efni

* Einhljóð
* Erkisérhljóð
* Grannur sérhljóði
* Hálfsérhljóð, skriðhljóð
* Hálfsérhljóðun
* Samhljóð
* Sérhljóðasamræmi
* Sérhljóðaþríhyrningur
* Sérhljóðavíxl
* Sérhljóðskennt
* Stofnsérhljóð
* Tvíhljóð

## Ytri tenglar
* Vowels and Consonants  Dæmi úr bók Ladefoged *Vowels and Consonants*.
## Tilvísanir
Prin Tunele de Cuvinte

**Prin Tunele de Cuvinte** er ljóðabók á rúmensku og ensku eftir Florentin Smarandache sem var upphaflega gefin út af Editura Haiku í Búkarest 1997.

Hún var endurútgefin 25. nóvember 2005 af Project Gutenberg að fengnu samþykki höfundar. Jóhannes Birgir Jensson sá um lokavinnslu bókarinnar.

Enskur titill bókarinnar er *Through Tunnels of Words*. Í henni er að finna fjöldamörg einnar línu ljóð á rúmensku og í enskri þýðingu.

## Tengill
*''Prin Tunele de Cuvinte''  á evrópska Project Gutenberg
Einhljóð

**Einhljóð** er sérhljóð sem heldur sama hljóðgildi frá upphafi til enda eins og *a* eða *ö*.

Í íslensku eru venjulega talin átta einhljóð og þau eru oftast táknuð með eftirtöldum bókstöfum í rituðu máli: a, e, i, í, u, ú, o, ö.

## Tengt efni
* Sérhljóð
* Tvíhljóð

## Tilvísanir
Íó (tungl)

**Íó** (úr grísku: Ῑώ, á íslensku einnig ritað **Jó**) er innst þeirra fjögurra tungla reikistjörnunnar Júpíters sem Galíleó Galílei uppgötvaði (í janúarmánuði árið 1610) og kennd eru við hann. Tunglið er nefnt eftir Íó, sem var ein margra ástkvenna Seifs í grískri goðafræði (Seifur er þekktur sem Júpíter í rómverskri goðafræði).

Íó er eftirtektarverðust vegna eldvirkni sinnar, en hún er eldvirkasti hlutur sólkerfisins. Líkt og gerist með eldfjöll á Jörðinni, gefa eldfjöllin á Íó frá sér brennistein og brennisteinsdíoxíð. Upphaflega var því haldið fram að hraunin á Íó væru úr brennisteinssamböndum, en í dag er því haldið fram að mörg þeirra séu úr kísilbráð eins og hraun Jarðarinnar.

Orsök þessara miklu eldvirkni á Íó er líklega að finna í flóðkröftunum á milli Íó, Júpíters og tveggja annarra tungla Júpíters, Evrópu og Ganýmedesar. Tunglin þrjú eru föst á svokölluðum Laplace-brautum, þannig að Íó fer tvær umferðir í kringum Júpíter fyrir hverja eina umferð Evrópu, sem fer tvær umferðir fyrir hverja eina umferð Ganýmedesar. Þar að auki snýr Íó alltaf sömu hlið að Júpíter. Þyngdarverkunin á milli Júpíters, Evrópu og Ganýmedesar toga og teygja Íó um allt að 100 metra, ferli sem myndar hita vegna innri núnings.

Gosstrókar á Íó hafa mælst teygja sig upp í meira en 300 km hæð yfir yfirborðið, áður en þeir byrja að falla niður. Hraði efnisins sem þeytist upp af yfirborðinu er um 1 km/s. Eldgosin á Íó eru síbreytileg. Á aðeins fjórum mánuðum á milli komu geimfaranna Voyager 1 og Voyager 2, fjöruðu sum eldgosin út á meðan önnur hófust. Efnið sem settist til í kringum gosopin breytti einnig um ásýnd á þessu tímabili.
Mállýska

**Mállýska** er svæðis- eða stéttabundin málvenja. Mállýska getur einkennst af framburði, málfræði eða orðaforða. Mörkin milli mállýskna og sjálfstæðra tungumála eru oft fremur pólitísk en málfræðileg. 

## Íslenskar mállýskur

Mállýskumunur hefur löngum verið lítill í íslensku, til dæmis samanborið við færeysku eða norsku. Ýmis svæðisbundin afbrigði mynduðust þó á Íslandi, en deildar meiningar eru um hvort sá munur geti kallast mállýskumunur. Hingað til hefur yfirleitt verið einblínt á framburðarmun þó einnig hafi einhver munur verið á orðanotkun. Til dæmis hvort menn beri orðið *latur* fram með fráblásnu **t** eða ekki, eða hvort menn kalli ákveðna tegund af reyktum pylsum bjúgu, sperðla, grjúpán eða langa. 

Málhreinsunarmönnum á fyrri hluta tuttugustu aldar þóttu sumar framburðarmállýskurnar ljótar og gengu hart fram í að útrýma þeim, sérstaklega flámæli. Skólarnir voru meðal annars notaðir í þeim tilgangi. 

Mállýskumunur hefur dofnað talsvert á Íslandi á tuttugustu öld og sumar framburðarmállýskurnar eru nánast horfnar úr málinu.

Helstu íslensku framburðarmállýskurnar eru skaftfellskur einhljóðaframburður, vestfirskur einhljóðaframburður, harðmæli og raddaður framburður, ngl-framburður, bð- og gð-framburður, hv-framburður og rn- og rl-framburður.

## Innri tenglar
* Málfræði
* Málnotkun
* Málsnið
* Ritmál
* Ritstíll
* Slangur
* Sletta
* Talmál
* Tökuorð

## Ytri tenglar
* Language or dialect? (''Tungumál eða mállýska'')  (Terralingua)
Norðurlandamál

**Norðurlandamálin** eru þau mál sem töluð eru á Norðurlöndum. 

Fremst er þá átt við norrænu málin – sem er samheiti yfir norðurgermanskan undirflokk indóevrópsku ættarinnar,
það er dönsku, færeysku, íslensku, norsku og sænsku, samísku tungumálin og finnsku sem eru af úrölsku ættinni og grænlensku sem er af eskimóísk-aleúsku málaættinni.

## Tengt efni
*Norðurlandamálin með rótum og fótum
Ganýmedes (tungl)

**Ganýmedes** er stærsta tungl Júpíters og einnig stærsta tungl sólkerfisins. Þvermál hans er meira en þvermál Merkúrs en hann er þó helmingi massaminni. Ganýmedes er mun stærri en Plútó. Hann er eina tunglið (fyrir utan tungl Jarðar) sem hægt er að greina með berum augum, þótt til þess þurfi skarpa sjón og mjög góð sjónskilyrði. Það kemur því ekki á óvart að Galíleó Galílei skyldi hafa uppgötvað Ganýmedes strax árið 1610. Galíleó uppgötvaði þrjú önnur tungl Júpíters, Kallistó, Evrópu og Íó. Þessi fjögur tungl eru oft nefnd Galíleótunglin. Ganýmedes er nefndur eftir bikarbera guðanna í grískri goðafræði. 

Ganýmedes er úr kísilríku bergi og vatnsís. Hann er umlukinn ísskorpu sem flýtur ofan á krapakenndum möttli þar sem gæti verið að finna lag af fljótandi vatni. Fyrstu vísbendingar úr gögnum frá Galíleó geimfarinu benda til að tunglið Ganýmedes sé uppbyggt úr þremur lögum: 

* Bráðnum járn- eða járn/brennisteinskjarna.
* Möttli úr kísilríku bergi.
* Ískenndri skorpu eða skel úr ís efst. 

Málmkjarninn bendir til þess að hiti í innviðum Ganýmedesar hafi eitt sinn verið hærri en hingað til hefur verið talið. Í raun gæti Ganýmedes svipað til Jó, ef frá er talinn ísinn.
Porto Novo

**Porto Novo** er höfuðborg Benín í Vestur-Afríku. Íbúar borgarinnar eru rúmlega 260.000 (2013). Porto Novo er næststærsta borg Benín.

Borgin er talin hafa verið stofnuð seint á 16. öld. Nafn borgarinnar kemur úr portúgölsku og þýðir „Ný höfn“.

Borgin er staðsett við Porto-Novo lónið, sem er hluti af Gíneuflóa.  

Porto Novo er hluti af UNESCO-neti skapandi borga. Í þróun borgarinnar hefur verið lögð áhersla á listir og handverk á grænum frosendum.

## Tilvísanir
Libreville

**Libreville** er höfuðborg Gabon. Borgin stendur við ána Gabon, nálægt Gíneuflóa. Íbúafjöldi borgarinnar er um 704.000 (2013).

Borgin var stofnuð árið 1843 og þangað voru sendir frelsaðir þrælar. Árið 1848 hlaut borgin nafnið Libreville, sem þýðir „Frelsisbær“ á frönsku.

## Tilvísanir
Viktoría Bretadrottning

**Viktoría Bretadrottning** (**Alexandrína Viktoría**) (24. maí 1819 – 22. janúar 1901) var drottning Bretlands (sameinaðs konungdæmis Englands, Skotlands og Írlands) frá 20. júní 1837 og keisaradrottning Indlands frá 1. janúar 1877. Hún ríkti í yfir sextíu ár, lengur en nokkur annar breskur þjóðhöfðingi þar til Elísabet 2. tók fram úr henni árið 2015, og er sá tími í sögu Bretlands kenndur við hana og kallaður Viktoríutímabilið. Á þessu tímabili var Bretland áhrifamikið nýlenduveldi á blómaskeiði Iðnbyltingarinnar sem olli gríðarlegum félagslegum, tæknilegum og hagfræðilegum breytingum í Bretlandi. 

Viktoría var síðasti þjóðhöfðingi Bretlands af Hannover-ættinni, þar sem sonur hennar, Játvarður 7., taldist vera af ætt eiginmanns hennar, Alberts prins, Saxe-Coburg-Gotha-ættinni.

## Börn
* Victoria Adelaide Mary Louise, hin konunglega prinsessa (1840 – 1901)
* Albert Edward (1841 – 1910)
* Alice Maud Mary prinsessa (1843 – 1878)
* Alfred Ernest Albert prins, seinna hertoginn af Saxe-Coburg og Gotha (1844 – 1900)
* Helena Augusta Victoria prinsessa (1846 – 1923)
* Louise Caroline Alberta, seinna hertogaynjan af Argyll (1848 – 1939)
* Arthur William Patrick Albert prins, seinna hertoginn af Connaught og Strathearn (1850 – 1942)
* Leopold George Duncan Albert prins, seinna hertoginn af Albany (1853 – 1884)
* Beatrice Mary Victoria Feodore prinsessa (1857 – 1944)

## Tilvísanir
Dettifoss

**Dettifoss** er aflmesti foss Íslands og næst vatnsmesti foss Evrópu. Dettifoss er 45 metra hár og rúmlega 100 metra breiður foss í Jökulsá á Fjöllum sem á upptök sín í Vatnajökli. Fossinn er hluti af Vatnajökulsþjóðgarði og er skilgreindur sem Náttúruvætti af Umhverfisstofnun. Nálægt honum eru tveir miklir fossar, Hafragilsfoss neðan hans, en Selfoss ofar í ánni.

Dettifoss er hluti af sýslumörkum Norður- og Suður-Þingeyjarsýslna.

## Heimildir
Mön (aðgreining)

**Mön** getur átt við eftirfarandi:

* Mön, eyja í Írlandshafi
* Mön, dönsk eyja sunnan við Sjáland
* Mön, eða áll, lituð rönd eftir baki hests eða annarra dýra
Varmi

**Varmi** er hugtak í eðlisfræði og er sú orka sem flyst á milli misheitra hluta við varmaskipti með geislun eða leiðni með streymi. Varmi flyst alltaf frá heitari hlut til þess kaldari, að því gefnu að hlutirnir séu í varmasambandi, og ef báðir eru jafn heitir flyst enginn varmi milli þeirra. Varmi í varmafræði samsvarar til vinnu í aflfræði. Mælieiningin fyrir varma í alþjóðlega einingakerfinu er júl.

Í daglegu tali, í staðaheitum og kveðskap getur orðið „varmi“ verið samheiti orðsins „hiti“.
Náttúruvætti

**Náttúruvætti** eru friðlýstar náttúrumyndanir. Náttúruvætti geta verið til dæmis fossar, eldstöðvar, hellar og drangar sem mikilvægt er að varðveita sakir fræðilegs gildis þeirra, fegurðar eða sérkenna. Náttúrvætti geta líka verið fundarstaðir steingervinga, sjaldgæfra steintegunda og steinda. Náttúruvætti eru afmörkuð náttúrufyrirbrigði og nánasta umhverfi þeirra, en stærri friðlýst svæði kallast friðlönd.

Á Íslandi getur Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra friðlýst náttúrumyndanir á Íslandi að fengnum tillögum frá annað hvort Umhverfisstofnun eða Náttúrufræðistofnun Íslands. Dæmi um náttúruvætti á Íslandi eru Goðafoss, Bárðarlaug, Helgustaðanáma og Lakagígar.

## Heimild
* 
* 
* Náttúruminjaskrá (Umhverfisstofnun)
Grábrókarhraun

**Grábrókarhraun** er úfið apalhraun í Norðurárdal í Borgarfirði. Það er um 3400 ára gamalt og er vaxið mosa, lyngi og birkikjarri. Hraunið er mun yngra en sjálfur berggrunnur þessa svæðis er með elsta bergi á íslandi eða um 13 milljón ára og eru slíkar andstæður hvergi meiri á Íslandi en í Norðurárdal. Grábrók er stærst þriggja gígja á gossprungu. Þessir gígir eru Stóra-Grábók, Litla-Grábrók og Grábrókarfell sem stundum er nefnt Rauðabrók. Litla-Grábrók er að mestu horfin vegna jarðrasks. Gígirnir eru friðlýstir sem náttúruvætti. Grábrókarhraun er á náttúruminjaskrá. Háskólinn að Bifröst og Hreðavatnsskáli eru í Grábrókarhrauni.
## Heimildir
* 
*
Grábrók

**Grábrók** er um 170 metra hár gjallgígur sem rís upp norðaustan við Hreðavatn. Grábrók er stærst þriggja gíga á stuttri gossprungu. Úr þessum gígum Stóru-Grábrók, Grábrókarfelli (Rauðabrók) og Litlu-Grábrók (Smábrók) rann Grábrókarhraun fyrir um 3400 árum. Hraunið er  um 7 km2. Meðalþykktin í borholum er 20 m.  Hraunið stíflaði Norðurá og ýtti henni upp að austurhlíðum dalsins. Einnig stíflaði það dalkvosina sem Hreðavatn er nú í og myndaði vatnið. Fallegar lindir koma upp undan hrauninu á nokkrum stöðum. Stærstu lindirnar eru í svokallaðri Paradís eða Paradísarlaut.
Gígarnir og Grábrókarhraun hafa verið friðlýst náttúruvætti síðan 1962. Vinsælt er að ganga upp á Grábrók, það er auðveld gönguleið og þangað liggur göngustígur með manngerðum þrepum.

## Nálægir staðir
* Deildartunguhver 
* Glanni 
* Paradísarlaut 
*  Reykholt í Borgarfirði 
* Baula 

## Heimildir
* 
*
Bjór (aðgreining)

**Bjór** getur átt við eftirfarandi:
* Bjór, áfengur drykkur sem er framleiddur úr korni eða öðrum plöntuhlutum
* Bjórar (einnig *bifrar*), ættkvísl nagdýra sem lifa í ám og vötnum
* Bjór,  skinn eða dýrshúð 
* Bjór, þríhyrnt gaflform í byggingarlist, einkum efsti hluti stafnþils í húsi
Baugur

**Baugur** getur verið eftirfarandi:
* Karlmannsnafnið Baugur.
* Baugur, landnámsmaður í Fljótshlíð.
* Fjárfestingafélagið Baugur Group (sjá einnig grein um baugsmálið).
* Baugur, hugtak í stærðfræði.
Espoo

**Espoo** (sænska: *Esbo*) er næststærsta borg Finnlands, staðsett við suðurströnd landsins. Hún myndar höfuðborgarsvæðið ásamt Helsinki, Vantaa og Kauniainen. Flatarmál borgarinnar er 528 km², þar af land 312 km². Núverandi íbúafjöldi er um 284.000 (2019), en aðeins Helsinki telur fleiri íbúa.
Hreppur

**Hreppur** (skammstafað -hr.) er, á Íslandi, eining sveitarfélags sem hefur ekkert eða lítið þéttbýli heldur búa íbúarnir flestir í dreifbýli. Hreppar eru mjög gömul stjórnsýslueining á Íslandi, sennilega frá því fyrir kristnitöku árið 1000, en þeir höfðu til dæmis fátækraframfærslu á sínu verksviði öfugt við nágrannalöndin þar sem slík verkefni voru á könnu sóknanna.

Hreppsnafnið er á undanhaldi á Íslandi, einkum vegna þess að við sameiningu sveitarfélaga koma oft þéttbýli inn í hið nýja sveitarfélag.

## Heimild
*
Þéttbýli

**Þéttbýli** er svæði þar sem mannvirki og búsetustaðir manna liggja þétt saman miðað við nálæg svæði. Þéttbýlisstaðir geta verið þorp, bæir eða borgir. Þéttbýlisstaðir hafa verið til í árþúsundir en þéttbýlisvæðing hófst fyrir alvöru í iðnbyltingunni á Vesturlöndum á 19. öld og er nú í gangi í þróunarlöndunum en henni fylgja miklar efnahagslegar, umhverfislegar og félagslegar breytingar.

Mismunandi skilgreiningar á þéttbýli eru notaðar á milli landa, gjarnan er miðað við fjölda íbúa á flatarmálseiningu t.d. 1000 íbúa á fermílu í Bandaríkjunum eða 200 íbúa á ferkílómetra í Ástralíu. Stundum er gert að skilyrði að fjarlægð á milli húsa fari að jafnaði ekki yfir ákveðin mörk, t.d. 200 metra. Norrænu hagstofurnar nota sameiginlega skilgreiningu þar sem að mörk þéttbýlis og dreifbýlis miðast við byggðakjarna með 200 íbúum. Hagstofa Íslands heldur einnig utan um tölur um íbúafjölda í kjörnum sem að hafa yfir 50 íbúa, hafa áður haft yfir 50 íbúa eða stefna í það að hafa fleiri en 50 íbúa.

## Heimildir
*
*
Stafróf

**Stafróf** er ákveðin röð skrifleturstákna, bókstafa, þar sem hvert tákn stendur fyrir eitt hljóð. Á ensku er stafróf kallað *alphabet* (á dönsku, norsku og sænsku *alfabet*) og er nafnið dregið af *alfa* og *beta*, fyrstu tveimur stöfum gríska stafrófsins, sem eiga rætur að rekja til stafa fönikíska stafrófsins, *aleph* og *beth*.

Ekki nota öll ritmál stafróf; í kínversku eru til dæmis svonefnd lesmerki notuð þar sem hvert tákn svarar til tiltekins orðs eða hugtaks. Íslenska er skrifuð með latneska stafrófinu, að viðbættum nokkrum bókstöfum.

Í upphafi þess sem síðar varð stafróf voru táknmyndir yfirleitt notaðar og orðaforðinn var takmarkaður. Táknin stóðu fyrir tiltölulega stórar einingar, svo sem heil orð. Smám saman uppgötvaði fólk að hagkvæmara væri að tákna einstök atkvæði eða hljóð; með því móti næðu miklu færri rittákn yfir öll orð tungumálsins.

Fyrsti bókstafurinn í fönikíska stafrófinu var einfölduð mynd af uxahöfði, þ.e.a.s. **A** á hvolfi. "Höfðinu" var síðan snúið af Grikkjum. Annar bókstafurinn var mynd af húsi sem seinna var snúið í 90 gráður og varð að **B**. Stafinn **E** má svo rekja til þess að mynd af manni þróaðist á svipaðan hátt.

Rúnir minna mikið á latneska og gríska bókstafagerð og hafa sennilega sinn uppruna í samskiptum við menningarsvæði Miðjarðarhafsins.

## Tengt efni
* Íslenska stafrófið
Latneskt stafróf

**Latneskt stafróf** eða **latnesk stafgerð** sem einnig er stundum nefnt **rómverskt stafróf**, er algengasta stafróf sem notað er í heiminum. Í því eru 26 meginbókstafir, en notast er við ýmsa viðbótarstafi í flestum málum í Evrópu, Norður- Mið- og Suður-Ameríku, Afríku sunnan Sahara, og í Eyjaálfu.

Þegar talað er um nútímalatneskt stafróf á það við eftirfarandi stafaröð:



Upprunalega samanstóð latneska stafrófið af eftirfarandi 21 bókstaf í þessari röð:

Gríski bókstafurinn gamma varð að *C* í latnesku letri, en sá stafur táknaði bæði /g/ og /k/. Síðar var *G* notað til að tákna /g/ og C notað fyrir /k/. Bókstafurinn *K* var sjaldan notaður og jafngilti bókstafnum *C*. Einnig voru bókstafir *Y* og *Z* teknir í notkun í latnesku til að skrifa tökuorð úr grísku. Þegar leið fram á miðaldir innihélt latneska stafrófið eftirfarandi 23 bókstafi:

A B C D E F G H I K L M N O P Q R S T V X Y Z

Voru þeir kallaðir:
ā [], bē [], cē [], dē [], ē [], ef [], gē [], hā [], ī [], kā [], el [], em [], en [], ō [], pē [], qū [], er [], es [], tē [], ū [], ex [], ī Graeca [], zēta []

Enn seinna á miðöldum var bókstafurinn *W* tekinn upp til að tákna hljóð frá germönskum tungumálum (upprunalega var W samansett úr tveimur *V*) sem voru ekki til í latínu. 

## Tengt efni
* Afbrigði latneska stafrófsins
Tvíkynjungur

**Tvíkynjungur** er í dýrafræði og grasafræði lífvera af tegund sem hefur karl og kvenkynfæri einhvern tímann á lífsleið sinni (fræblað og frævill meðal plantna). Meðal dýra eru flestir tvíkynjungar hryggleysingjar þó nokrrar tegundir hryggdýra séu það, flestar fiskitegundir.
Liðdýr

**Liðdýr** (fræðiheiti: *Arthropoda*) eru stærsta fylking dýra. Til liðdýra teljast meðal annars skordýr, krabbadýr, áttfætlur og svipuð dýr sem einkennast af því að vera með liðskiptan líkama og ytri stoðgrind úr kítíni.
Áttfætlur

**Áttfætlur** (fræðiheiti *Arachnida*) eru flokkur liðdýra í undirfylkingu klóskera. Fræðiheiti flokksins er dregið af gríska orðinu yfir könguló; αραχνη (*arakne*), en undir flokkinn falla, auk köngulóa, meðal annars sporðdrekar, langfætlur og mítlar.
Skaftholtsréttir

**Skaftholtsréttir** eru fjárréttir Gnúpverja í Skeiða- og Gnúpverjahreppi. Réttirnar, þ.e. réttastæðið, er talið vera það elsta á Íslandi og er talið vera frá 12. öld. Réttirnar eru hlaðnar úr Þjórsárhraungrýti. Þær fóru illa í Suðurlandsskjálftunum sumarið 2000 og var almenningurinn endurhlaðinn í kjölfarið og steinsteyptar umgjarðir dilkadyra endursteyptar. 

Í nóvember 2005 var stofnað Réttavinafélag Skafholtsrétta og hefur félagið nú (júlí 2006) endurhlaðið nokkra veggi og smíðað nýjar grindur, auk þess sem bílaplanið var sléttað og lagað.

## Réttarhald
Fram til ársins 1996 var réttað á fimmtudegi, en var þá flutt og er nú réttað á föstudegi í 22. viku sumars. Fram til haustsins 2007 var austursafn Skeiða- og Flóamanna rekið í almenning um 10-leytið að morgni og réttuðu Gnúpverjar því í allt að tvo tíma. Þessu var hins vegar breytt vegna smithættu riðu, sem hafði greinst í Flóanum árið áður. Um 2.500 fjár er í safni Gnúpverja og er stærsta búið, Eystra-Geldingaholt, með um 600 fjár á fjalli.

## Tengt efni
* Gnúpverjaafréttur
* Reykjaréttir

## Heimildir
* 
* 

## Tengill
* Vefsíða Réttavinafélagsins
Reykjaréttir

**Reykjaréttir** (eða **Skeiðaréttir**) eru fjárréttir Flóa- og Skeiðamanna í Skeiða- og Gnúpverjahreppi á Íslandi. Réttirnar eru frá árinu 1881 og eru hlaðnar. Réttardagur er laugardagur, daginn eftir Skaftholtsréttir.

## Tengt efni
* Flóa- og Skeiðamannaafréttur

## Heimildir
*
Drekar (áttfætlur)

**Drekar** (fræðiheiti: *Pseudoscorpionida*) eru ættbálkur liðdýra af áttfætluflokki. Drekar líkjast sporðdrekum nokkuð í útliti en flokkast ekki sem slíkir, enda hafa þeir hafa ekki hala eins og sporðdrekarnir. Drekar eru 2-8 mm langir, líkami þeirra samanstendur af búk sem skiptist í perulaga afturbol og höfuðbol, 8 fótum og 2 klóskerum.
Ásmundarsafn

**Ásmundarsafn** er helgað verkum Ásmundar Sveinssonar myndhöggvara (1893-1982).
Í safninu er árlega sett upp sýning á verkum myndhöggvarans sem ætlað er að draga fram sérstakt sjónarhorn á listsköpun hans.

Ásmundarsafn er til húsa í byggingu við Sigtún í Reykjavík sem listamaðurinn hannaði að mestu sjálfur og byggði á árunum 1942-1950.
Formhugmyndir hússins eru sóttar til landa Miðjarðarhafsins, í kúluhús Araba og píramída Egyptalands.
Ásmundur ánafnaði Reykjavíkurborg húsið og verk sín eftir sinn dag og var þar stofnað safn helgað minningu hans árið 1983.

## Tenglar
* Ásmundarsafn
Grænukorn

**Grænukorn** eru frumulíffæri sem framkvæma ljóstillífun og framleiða glúkósa með því að nýta orku úr sólarljósi. Ljóstillífun fer þannig fram að ljósnæma litarefnið blaðgræna geymir orkuna með því að mynda adenósínþrífosfat (ATP) og nikótínamíð adenín tvínúkleótíðfosfat (NADPH) og losar með því súrefni úr vatni í frumunni. Sameindirnar ATP og NADPH eru svo notaðar til að breyta koltvísýringi í glúkósa. Grænukorn finnast aðallega í plöntufrumum og heilkjarnaþörungum. Himna er utan um grænukorn og kallst hún grænukornahimna.
Kökustríðið

**Kökustríðið** var milliríkjadeila milli Frakklands og Mexíkó árin 1838 og 1839 sem leiddi til innrásar Frakka í Mexíkó.

## Forsaga
1828 ríkti borgarastríð í Mexíkó þar sem fylgismenn Manuel Gómez Pedraza þáverandi forseta Mexíkó, börðust við fylgismenn þeirra Lorenzo de Zavala, sem Pedraza hafði rekið úr embætti sem fylkisstjóri Mexíkófylkis, og Antonio López de Santa Anna hershöfðingja. Zavala og Santa Anna höfðu sigur og tilnefndu Vicente Guerrero sem forseta Mexíkó.

Átökin ollu miklu eignatjóni sem stjórnvöld vildu ekki bæta. Erlendir ríkisborgarar beindu þá kvörtunum sínum til ríkisstjórna sinna sem gerðu kröfur á hendur Mexíkóstjórn. Stjórnvöld Mexíkó hunsuðu allar kröfur um fjárhagslegar bætur.

## Kökustríðið
1838 lagði franski bakarinn Remontel fram kröfu um skaðabætur vegna skemmda sem búð hans í Tacubaya nálægt Mexíkóborg hafði orðið fyrir í þessum átökum. Mexíkóstjórn sinnti sem fyrr engu kröfum um bætur.

Mexíkó hafði þegar svikist um greiðslur á frönskum lánum og Frakklandsstjórn ákvað að fara í hart. Krafa var gerð upp á 600.000 pesóa bætur sem var hunsuð. Floti var því sendur til stranda Mexíkó þar sem hann átti að framfylgja hafnbanni á mexíkóskar hafnir og leggja undir sig hafnarborgina Veracruz.

28. nóvember 1838 höfðu Frakkar náð yfirhöndinni við Veracruz og sigrast á virkinu San Juan de Ulúa. Mestallur floti Mexíkó var í Veracruz og féll í hendur Frakka.

Eftir milligöngu Breta náðust sættir og Mexíkóstjórn lofaði að greiða pesóana 600.000. 9. mars 1839 drógu Frakkar lið sitt frá Mexíkó.

## Heimildir
* 
* 
*
Auður djúpúðga

**Auður djúpúðga** getur átt við eftirfarandi konur:

* Auður djúpúðga Ketilsdóttir, landnámskona í Dölum (einnig nefnd Unnur eða Uður).
* Auður djúpúðga Ívarsdóttir, kölluð *hin danska*, drottning í fornöld.
Náttúruleg höfn

**Náttúruleg höfn** er landslag við sjó eða vatn sem hægt er að nota sem höfn, náttúrulegar hafnir hafa löngum verið mikilvægar bæði efnahags- og hernaðarlega. Sumar stærstu borgir heims eru við náttúrulegar hafnir.

Sydney-höfn er stærsta náttúrulega höfn í heimi, en nokkuð er umdeilt, hver telst næststærst. Meðal þeirra borga sem gera tilkall til þess að hafa næststærstu náttúrulegu höfn í heimi eru:

*Rio de Janeiro í Brasilíu
*Halifax í Nova Scotia í Kanada
*Falmouth í Cornwall á Bretlandi
*Poole í Dorset á Bretlandi
*Cork í Írska lýðveldinu
*Hampton Roads í Bandaríkjunum 
*Freetown í Síerra Leóne
Hella (aðgreining)

**Hella** getur átt við:
* Þéttbýlisstaðinn Hellu
* Mannsnafnið Hellu
* Steinhellu
* Hljómsveitin Hella frá Sakramentó í Kaleforníu.
Sogið

**Sogið** eða **Sog** er 19 kílómetra löng lindá sem fellur úr Þingvallavatni. Það er vatnsmesta lindá landsins með meðalrennsli upp á 110 m³/s. Mikil lax- og silungagengd er í ánni, en hún minnkaði þó til muna þegar Ljósafossstöð, fyrsta af þremur virkjunum árinnar, var byggð. Hinar virkjanirnar eru Steingrímsstöð og Írafossstöð. Sogið mætir Hvítá og myndar Ölfusá við Öndverðarnes.

Í Soginu eru tvö stöðuvötn, Álftavatn sem er grunnt og Úlfljótsvatn sem er fyrir neðan Dráttarhlíð sem skilur það frá Þingvallavatni. Álftavatn er eina almennilega vaðið á ánni þangað til hún var brúuð við Alviðru árið 1905.

## Heimild
*
*
Fylki

**Fylki** er stjórnsýslueining innan ríkis. Hugtakið í íslensku er notað yfir tvær mjög ólíkar stjórnskipulegar einingar.

* Annars vegar yfir það sem á norsku heitir **fylke**, á dönsku **amt**, sænsku **län**, finnsku **lääni** og í Frakklandi **départements**. Þessi hugtök eru nánast það sama og sýslur voru áður á Íslandi og eru yfirleitt þýdd sem **county** á ensku. Það er að segja stjórnsýslustig á milli sveitarfélaga og ríkisvalds. Þau hafa aldrei löggjafarvald en gegna mismunandi hlutverki í ákveðnum geirum opinbers valds og þjónustu. Í sumum löndum hafa fylkin löggæsluábyrgð og sinna heilbrigðis- og/eða skólamálum.

* Hins vegar það sem í Bandaríkjunum og Ástralíu er kallað **state**, í Kanada og í Kasakstan **province**, í Þýskalandi **Bundesland** og í Sviss **Kanton**. Öll þessi ríki eru sambandslýðveldi og eru fylkin í þessu samhengi um margt sjálfstæð ríki með eigin löggjöf á mörgum sviðum.

## Tengt efni
* Fylki Bandaríkjanna
* Kantónur í Sviss
Hvítá

**Hvítá** getur átt við:

* Hvítá í Árnessýslu
* Hvítá í Borgarfirði
* Hvítá í Austurdal
Ingólfsfjall

**Ingólfsfjall** er 551 m hátt móbergsfjall í Ölfusi. Fjallið er bratt á þrjá vegu, í vestur, austur og suður. Fjallið sést vel frá Selfossi og er í raun „bæjarfjall“ þess. Fjallið er nefnt eftir Ingólfi Arnarsyni Ingólfur var talinn fyrstur til að nema land á Íslandi og hafði vetursetu undir Ingólfsfjalli segir í fornsögum.

Inghóll, og reyndar lög neðar í fjallinu, eru úr grágrýti. Inghóll var til forna viðmið sjófarenda og gæti nafn fjallsins upphaflega verið dregið að því (Inghólsfjall).

## Heimildir
* 

## Tenglar

* Daníel Einarsson: Uppruni og myndun Ingólfsfjalls. Jarðlagaeiningar og myndanir í Ingólfsfjalli syðra. Jarðvísindadeild Háskóli Íslands. (2012)
Hvítá (Árnessýslu)

**Hvítá** í Árnessýslu er jökulá sem á upptök sín í Hvítárvatni, skammt fyrir ofan Bláfell, undir Langjökli. 

Hvítá er þriðja lengsta á landsins, ef lengd Ölfusár er lögð við hana samtals 185 km. Meðalrennsli Hvítár við Gullfoss, einn frægasta foss landsins, er 100 m³/s. en í flóðum getur vatnsmagnið allt að tuttugufaldast. Við Öndverðarnes rennur áin saman við Sogið og myndar Ölfusá. Brýr eru á Hvítá við Laugarás (1958), Flúðir (2010),  Brúarhlöð (1906) og norðan Bláfells á Kili (1935).

Á söndunum fyrir austan Bláfell fellur Jökulfall (Jökulkvísl) í Hvítá, en það á upptök undir Hofsjökli og í Kerlingarfjöllum. Áður en Hvítá steypist fram af hálendisbrúninni í Gullfoss, bætast enn nokkrar ár í Hvítá, bæði að austan og utan. Ákveðið hefur að virkja hana ekki fyrir vatnsafli.

## Ferðaþjónusta
Á Hvítá er hægt að fara í flúðasiglingar og eru einnig seld veiðileyfi í ána.

## Myndir


Mynd:Iceland Landscape 4430.JPG|Gljúfur Hvítár við Brúarhlöð
Mynd:Gullfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 114.JPG|Hvítá við Gullfoss
Mynd:Basalt in gorge below Gullfoss. (4558917538).jpg|Gljúfur neðan við Gullfoss árið 1900.


## Heimild
* Hvítá í Árnessýslu

## Tenglar
* Openstreetmap Hvítá (Árnessýslu)
Hella

**Hella** er þéttbýlisstaður í Rangárþingi ytra í Rangárvallasýslu, 94 kílómetra frá Reykjavík. Kauptúnið stendur á eystri bakka Ytri-Rangár, við brúna þar sem Suðurlandsvegur liggur yfir ána. Íbúar Hellu eru 1.015 og í Rangárþingi ytra eru þeir um 1.900. 

Á Hellu byggist atvinnulífið að mestu upp á þjónustu við landbúnað, en þar má finna stórgripasláturhús, kjötvinnslu, kjúklingasláturhús og samliggjandi kjötvinnslu, dýralæknamiðstöð, útungunarstöð, bifreiðaverkstæði, rafverkstæði, trésmiðjur og ýmsa aðra smærri þjónustuaðila við landbúnað. 

Á Hellu er einnig matvöruverslun, veitingastaðir, hótel og gistiheimili, hjúkrunar- og dvalarheimili, sundlaug, þvottahús, heilsugæsla, glerverksmiðja, fiskvinnsla og fiskbúð, kjötvinnsla og kjötbúð, gjafavöruverslun, sundlaug, banki, pósthús, tjaldstæði, apótek, hjólbarðaverkstæði, bensínstöð, íþróttahús, grunn- og leikskólar auk ýmiskonar annarrar þjónustu og stofnanir. Þá eru ráðhús og þjónustumiðstöð sveitarfélagsins á Hellu.

Hella fór að byggjast upp árið 1927, þegar  Þorsteinn Björnsson reisti verslunarhús við brúna yfir Rangá, í landi jarðarinnar Gaddstaða . Þessum frumbyggja Hellu var reistur minnisvarði við árbakka Rangár á 50 ára byggðarafmæli kauptúnsins árið 1977 . Hann rak þó ekki verslun sína nema í 8 ár því að 1935 keypti Kaupfélagið Þór verslunina af honum og byggði síðan upp ýmsa þjónustustarfsemi og iðnað á Hellu. 

Þorpið er byggt út úr jörðunum Gaddstöðum, Helluvaði og Nesi á Rangárvöllum.

Mikill vöxtur varð í þorpinu á sjöunda áratugnum þegar fjölmargir þeirra sem störfuðu við uppbyggingu virkjana á svæðinu byggðu sér hús á svæðinu og settust að. Eftir það var vöxturinn hægari fram yfir aldamótin en eftir það hefur verið nokkuð stöðugur vöxtur í þorpinu með byggingu nýrra íbúða á hverju ári.

Á Hellu er eitt þekktasta hestaíþróttasvæði á landinu, Gaddstaðaflatir eða öðru nafni Rangárbakkar. Á svæðinu eru keppnisvellir fyrir hestaíþróttir og þar er einnig reiðhöll. Þar hafa verið haldin sex landsmót hestamanna árin 1986, 1994, 2004, 2008, 2014 og 2022.

## Tilvísanir
Transylvanía

**Transylvanía** (eða **Sjöborgaland**) (ungverska: *Erdély*; rúmenska: *Transilvania* eða *Ardeal*; þýska: *Siebenbürgen* eða *Überwald* (über Walt); latína *Transsilvania* eða *Transsylvania*;  Saxneska *Siweberjen*; tyrkneska *Erdelistan*) er landsvæði í norðvestur- og miðhluta Rúmeníu, sem í gegnum tíðina hefur tilheyrt Ungverjalandi og verið hluti af veldi Habsborgara. Til 1711 var Transylvanía sjálfstætt furstadæmi.

## Landafræði
Svæðið sem í dag nefnist Transylvanía er rúmenskt hérað sem skiptist í sextán sýslur og nær yfir 103.600 km² svæði í mið- og norðvesturhluta Rúmeníu. Transylvanía er þannig meira en helmingur Rúmeníu. Sýslurnar eru Alba, Arad, Bihor, Bistrita-Nasaud, Brasov, Caras-Severin, Cluj, Covasna, Harghita, Hunedoara, Maramures, Mures, Salaj, Satu Mare, Sibiu og Timis.

Af Transylvaníuhásléttunni renna árnar Mures, Somes, Cris og Olt auk annarra þveráa Dónár. Cluj-Napoca er stærsta borgin, en aðrir stórir þéttbýliskjarnar eru Timisoara, Brasov, Oradea, Arad, Sibiu, Targu Mures, Baia Mare og Satu Mare.

## Efnahagslíf
Í Transylvaníu er að finna mikið af náttúrulegum jarðefnum, svo sem brúnkolum, járni, blýi, mangani, gulli, kopar, náttúrugasi, salti og brennisteini. Stáliðnaður, efnaiðnaður og vefnaðarframleiðsla eru áberandi, en landbúnaður; búfjárrækt, jarðrækt, vínframleiðsla og ávaxtarækt eru líka mikilvægar atvinnugreinar. Timbur er líka mikilvæg auðlind.

Transylvanía stendur undir 35% af vergri landsframleiðslu Rúmeníu og landsframleiðsla á mann er þar um 11.500 dollarar sem er 10% yfir landsmeðaltali.

## Íbúar
Samkvæmt manntali frá 2023 búa um 6,5 milljón í Transylvaníu þar sem mikill meirihluti er Rúmenar að uppruna. Að auki býr þar stórt þjóðarbrot af ungverskum uppruna (18%) og sígaunar auk fólks af þýskum uppruna.

## Orðsifjar
*Erdely* á ungversku þýðir „handan skógar“, sem á latnesku er *ultra silvam*.  Fyrst er minnst á Transylvaníu í latnesku skjali frá 1075 sem *ultra silvam* („handan skógar“) sem síðar breyttist í *trans silvam* sem þýðir það sama. Rúmenska heitið er bara aðlögun af ungverska (fyrst er minnst í skjali frá 1432). Þýska nafnið Siebenbürgen merkir Sjöborgaland eftir borgum Transylvaníusaxa í héraðinu.
Fremdardýr

**Fremdardýr** eða **prímatar** (fræðiheiti: *Primates*) eru þau dýr sem tilheyra samnefndum ættbálki, það er að segja allir lemúrar, apakettir, apar og menn. Orðið prímati er komið af latneska orðinu „primas“ sem þýðir m.a. „fremd“ og þannig er orðið fremdardýr til komið.
Prímatar komu fram fyrir 85–55 milljónum ára og urðu til þegar lítil spendýr sem höfðust við niðri á grundu færðu sig upp i trén.

## Flokkun
Seljalandsfoss

**Seljalandsfoss** er 62 metra hár foss í Seljalandsá í Rangárþingi eystra. Fossinn er þekkt ljósmyndamótíf, en hann breyttist talsvert í flóði árið 1976 og kom þá skarð í bjargbrúnina þannig að fossinn breiðir ekki eins mikið úr sér eins og áður.

Seljalandsfoss var áður fyrr nefndur sem dæmi um brimrofsfoss. Slíkan foss mætti einnig nefna *brimklifsfoss*.

## Myndir

Seljalandsfoss, Suðurland, Islandia, 2014-08-16, DD 201-203 HDR.JPG|Seljalandsfoss. Hægt er að fara bakvið fossinn.
Seljalandsfoss ER.jpg|Seljalandsfoss, júní 2020.


## Heimild
*
Kítti

**Kítti** er límkennt plastefni sem hefur svipaða áferð og leir eða deig notað í byggingarvinnu til að þétta rifur, t.d. til að vatnsþétta sturtubotna. Kítti er oftast dreift með kíttispaða eða kíttisprautu.
Willard Van Orman Quine

**Willard Van Orman Quine** (25. júní 1908 – 25. desember 2000) var einn áhrifamesti heimspekingur og rökfræðingur Bandaríkjanna á 20. öld.  

Quine var stundum nefndur „heimspekingur meðal heimspekinga“. Hann tilheyrði þeirri hefð innan heimspekinnar sem nefnist rökgreiningarheimspeki, en hélt því þó einnig fram að heimspeki væri ekki hugtakagreining. Hann var Edgar Peirce prófessor í heimspeki við Harvard University frá árinu 1956 til æviloka árið 2000. Quine er meðal áhrifamestu heimspekinga á síðari hluta 20. aldar og er meðal þekktustu heimspekinga í sögu bandarískrar heimspeki.

## Æviágrip
Quine ólst upp í Akron í Ohio fylki í Bandaríkjunum.  Hann hlaut B.A.-gráðu frá Oberlin College og doktorsgráðu frá Harvard árið 1932.  Á Harvard nam hann rökfræði undir leiðsögn Alfreds North Whitehead.  Að námi loknu ferðaðist Quine um Evrópu á rausnarlegum rannsóknarstyrk. Hann kynntist pólskum rökfræðingum og heimspekingum Vínarhringsins sem höfðu mikil áhrif á hann. Munaði þar mestu um áhrif Rudolfs Carnap.

Frá 1942 til 1946 starfaði Quine í leyniþjónustu bandaríska flotans.

Að stríðinu loknu varð Quine kennari í heimspeki við Harvard. Margir frægir heimspekingar námu hjá Quine, meðal annarra Donald Davidson, Daniel Dennett, Dagfinn Föllesdal, Gilbert Harman, David Lewis og Charles Parsons.

## Helstu ritverk
* *Mathematical Logic* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1940, (2. útg.) 1951). ISBN  0-674-55451-5 
* *Elementary Logic* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1941, (endursk. útg.) 1966). ISBN 0-674-24451-6
* *Methods of Logic* (New York: Holt, 1950, (4. útg.) 1982). ISBN 0-674-57176-2
* *From a Logical Point of View: 9 Logico-Philosophical Essays* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1953, (endursk. 2. útg.) 1996). ISBN 0-674-32351-3
* *Word and Object* (Cambridge, Mass.: MIT Press, 1960). ISBN 0-262-67001-1
* *Set Theory and Its Logic* (Cambridge, Mass.: MIT Press, 1963, (2. útg.) 1969). ISBN 0-674-80207-1
* *The Ways of Paradox and Other Essays* (New York: Random House, 1966, (2. útg.) 1976). ISBN 0-674-94837-8
* *Selected Logic Papers* (New York: Random House, 1966, (2. útg.) 1995). ISBN 0-674-79837-6
* *Ontological Relativity and Other Essays* (New York: Columbia University Press, 1969). ISBN 0-231-08357-2
* *Philosophy of Logic* (Englewood: Prentice Hall, 1970, (2. útg.) 1986). ISBN 0-674-66563-5
* *Theories and Things* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1981). ISBN 0-674-87926-0
* *Quiddities: An Intermittently Philosophical Dictionary* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1987). ISBN 0-14-012522-1
* *Pursuit of Truth* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1990, (2. útg.) 1992). ISBN 0-674-73951-5
* *From Stimulus to Science* (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1995). ISBN 0-674-32636-9

## Heimild

## Tengt efni
* Donald Davidson
* Rudolf Carnap
* Dagfinn Föllesdal
* Quine
* Rökfræðileg raunhyggja
* Þverstæða Quines
* Þýðingabrigði

## Tenglar

* Willard Van Orman Quine 1908-2000 — Philosopher and Mathematician.  Vefsíða sem Douglas Boynton Quine, sonur Quines, heldur uppi.
Rosa Parks

**Rosa Louise McCauley Parks** (4. febrúar 1913 – 24. október 2005) var fátæk bandarísk blökkukona og aðgerðasinni sem barðist fyrir mannréttindum og afnámi aðskilnaðar milli hvítra og svartra.

Rosa Parks er þekkt fyrir að neita að standa upp fyrir hvítum manni í strætisvagni í bænum Montgomery í Alabama fimmtudaginn 1. desember árið 1955. Á þeim tíma voru fremstu bekkirnir í strætisvögnum í Montgomery ætlaðir hvítum og ef þeir fylltust þá urðu svartir farþegar að færa sig aftar. Rosa Parks var handtekin og ákærð fyrir tiltækið og dæmd til að greiða sekt, en þessi borgaralega óhlýðni hratt af stað mótmælaöldu þar sem blökkumenn sniðgengu strætisvagna í Montgomery. Mótmælin báru árangur og í þeim reis Martin Luther King, einn af skipuleggjendum þeirra til forystu í mannréttindabaráttu blökkumanna. Árið 1999 hlaut Rosa Parks heiðursorðu Bandaríkjaþings (e. Congressional Gold Medal of Honor), en það er mesti heiður, sem fallið getur almennum Bandaríkjamanni í skaut. 

## Heimildir

*
Skógafoss

**Skógafoss** er 60 metra hár og 25 metra breiður foss í Skógá við Skóga í Rangárþingi eystra. Fossinn var friðlýstur árið 1987 og telst náttúruvætti. Sögusagnir segja að í helli bak við fossinn hafi landnámsmaðurinn Þrasi Þórólfsson kastað gullkistu sinni.

## Tilvísanir
Dynjandi

:*Dynjandi getur líka átt við TF-RVR [[Dynjandi (flugbátur)|Dynjanda]], flugbát Loftleiða.* 
**Dynjandi** (stundum ranglega kallaður **Fjallfoss**) er 100 metra hár foss í Arnarfirði á Vestfjörðum Íslands. Fossinn kemur ofan af Dynjandisheiði og fyrir neðan hann er einnig eyðibýli sem heitir Dynjandi. Á bjargbrún er fossinn 30 metra breiður en 60 metra breiður neðst. Fleiri fossar eru í fossaröðinni:  Bæjarfoss, Hundafoss, Göngumannafoss, Strompglúfrafoss og Hæstahjallafoss. Fossinn var friðlýstur árið 1980.

Meðal sumarrennsli Dynjandisár er 2 til 8 rúmmetrar en meðal vetrarrennsli er 1 til 4 rúmmetrar vatns á sekúndu. Upptök sín á áin í smávötnum á Dynjandisheiði.

## Myndir

Dynjandi Iceland.jpg
Dynjandi Iceland_2.jpg
Río Dynjandisá, Vestfirðir, Islandia, 2014-08-14, DD 161-163 HDR.JPG
Cascada Dynjandi, Vestfirðir, Islandia, 2014-08-14, DD 142-144 HDR.JPG
Cascada Dynjandi, Vestfirðir, Islandia, 2014-08-14, DD 130-132 HDR.JPG
Cascada Dynjandi, Vestfirðir, Islandia, 2014-08-14, DD 133-135 HDR.JPG


## Heimild
* 

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Ítalíuskagi

**Ítalíuskagi** eða **Appenínaskagi** er einn stærsti skagi Evrópu. Hann teygir sig um 1000 km frá Ölpunum suður í Miðjarðarhaf.

Eftir skaganum endilöngum liggur fjallgarður, Appennínafjöll.

Á skaganum eru þrjú ríki:
* Ítalía
* San Marínó
* Vatíkanið
Hugur

**Hugur** er hugtak sem oftast notað til að lýsa æðri eiginleikum mannsheilans til dæmis persónuleika, hugsun, skynsemi, minni, gáfum og tilfinningum.

## Heimildir og ítarefni
* Feser, Edward. *Philosophy of Mind: A Beginner's Guide* (Oxford: Oneworld, 2006).
* Fodor, Jerry. *The Language of Thought* (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1975).
* Fodor, Jerry. *The Mind Doesn't Work That Way* (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).
* Heil, John. *Philosophy of Mind: A Contemporary Introduction* (London: Routledge, 1998).
* Kim, Jaegwon. *Philosophy of Mind* 3. útg. (Philadelphia: Westview Press, 2011).
* McGinn, Colin. *Mindsight: Image, Dream, Meaning* (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2004).
* McGinn, Colin. *The Mysterious Flame: Conscious Minds in a Material World* (New York: Basic Books, 1999).
* Russell, Bertrand. *The Analysis of Mind* (London: Routledge, 1992).
* Ryle, Gilbert. *The Concept of Mind* (Chicago: The University of Chicago Press, 1949).
* Searle, John R. *Intentionality: An Essay in the Philosophy of Mind* (Cambridge: Cambridge University Press, 1983).
* Searle, John R. *Mind: A Brief Introduction* (Oxford: Oxford University Press, 2004).
* Searle, John [R]. *Mind, Language and Society: Philosophy in the Real World* (London: Phoenix, 2000).
* Searle, John [R]. *Minds, Brains and Science* (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1984).
* Searle, John R. *The Mystery of Consciousness* (London: Granta Books, 1998).
* Searle, John R. *Rationality in Action* (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).
* Stitch, Stephen. *Deconstructing the Mind* (Oxford: Oxford University Press, 1996).
* Stitch, Stephen P. og Ted A. Warfield (ritstj.). *The Blackwell Guide to Philosophy of Mind* (Oxford: Blackwell, 2003).

## Tengt efni
* Hugsun

## Tenglar
* 
*
Eldur

**Eldur** er heitt, glóandi gas sem myndast við bruna þegar oxun verður í útvermnu efnahvarfi. Í eldi myndast jónir og hann er því leiðandi. Til þess að eldur geti myndast þarf þrennt: eldsneyti, súrefni og hita. Þegar slökkva skal eld er einn af þessu þremur þáttum fjarlægður úr umhverfinu. Eldar ljóma með sýnilegu ljósi og innrauðu ljósi og geta ljómað með útfjólubláu ljósi.

Sinueldur, er eldur sem langoftast er kveiktur af mönnum til að eyða sinu. Skógareldur er eldur sem geisar í skóglendi og kviknar oftast af eldingu eða af mannavöldum. Eldar valda gríðarlegu tjóni ár hvert, hvort sem um mannslíf, mannvirki eða gróður er að ræða. 

Slökkvilið sérhæfir sig í að slökkva elda sem geta valdið tjóni.

## Tengt efni
* Bruninn í Kaupmannahöfn árið 1728

## Tenglar

* 
*
Garðar

**Garðar** getur verið fleirtöluform orðsins garður eða:

* Garðar- íslenska mannanafnið

## Staðir

Eftirfarandi staði á Íslandi:
* Garðar - á Álftanesi sem Garðabær er kenndur við
* Garðar - í Mýrdal
* Garðar - í Aðalvík á Hornströndum
* Garðar - í Önundarfirði
* Garðar - í Arnarfirði
* Garðar - á sunnanverðu Snæfellsnesi
* Garðar - á Mýrum
* Garðar - í utanverðum Hnappadal
* Garðar - við Akranes
* Sveitarfélagið Garður - á Garðskaga

### Bæir utanlands
* Garðar - biskupssetur á Grænlandi á miðöldum, nú *Igaliko*
* Garðar - íslenskun á borginni Novgorod í Rússlandi
Appennínafjöll

**Appennínafjöll** (gríska: *Απεννινος*; latína: *Appenninus* — í báðum tilvikum í eintölu; ítalska: *Appennini* -- fleirtala, en talað er um hluta fjallgarðsins í eintölu: *Appennino Toscano* t.d.) eru um 1.200 km langur fjallgarður eftir endilöngum Ítalíuskaga frá Cadibonahæð í norðurhluta Ítalíu að Aspromonte, austan við Reggio Calabria, á syðsta odda landsins. Þau renna saman við Alpafjöllin, þar sem engin eiginleg skil eru milli þeirra. Breidd fjallgarðsins er frá 30 að 250 kílómetrum og hæsti fjallstindurinn, Monte Corno, við Gran Sasso er 2.912 metrar yfir sjávarmáli.

Í raun mætti líta svo á að fjallgarðurinn haldi áfram yfir Messínasund, eftir austurströnd Sikileyjar, ofaní Sikileyjarsund og síðan áfram frá Capo Bon í Túnis að Atlasfjöllum í Marokkó.
Gran Sasso

**Gran Sasso** eða *Gran Sasso d'Italia* -- „stóri steinn“ er stærsta fjallið í Appennínafjallgarðinum á Ítalíu. Það er staðsett í héraðinu Abrútsi á Suður-Ítalíu. Á Gran Sasso eru tveir tindar; Corno Grande (stóra horn) og Corno Piccolo (litla horn), en á milli þeirra er syðsti jökull Evrópu. Francesco De Marchi frá Bologna kleif fjallið fyrstur manna árið 1573.

Á fjallinu er þjóðgarður; Gran Sasso-þjóðgarðurinn.
Afródíta

**Afródíta** (gríska: *Αφροδίτη* (íslenska: „gefin úr sjófroðunni“) er gríska gyðja ástar og fegurðar.

## Sköpun
Gyðjan Gaja (móðir Jörð) var talin vera móðir alls lífs á jörðinni. Gaja og Úranos, himinninn, áttu saman mikið magn af börnum sem síðar voru kölluð Títanar.

Ókeanos var Títan, guð hafsins sem umlykur jörðina, einnig Teþys, systir hans og eiginkona.

Fyrsti sólarguðinn var Títaninn Hyperíon og systir hans og kona, Þeia. Mánagyðjur- og guðir voru Föbe og Kojos. Þemis var einnig Títan, guð réttlætis. Mnemosyne var gyðja minnis, svo voru einnig Krónos, Rhea, Kríos, og Japetos. Samtals voru þau 12 systkinin.

En Úranos hræddist styrk barna sinna. Sagan segir að Kaos hafi verið steypt af stóli af syni sínum, Erebosi og honum síðar af sínum börnum, og Úranos óttaðist að það gæti gerst líka fyrir sig.

Hann geymdi því börn sín neðanjarðar, fest með keðjum í svörtu hellum Tartarosar.

Þetta reiddi Gaju og lagði hún á ráðin með börnum sínum gegn Úranosi. Sá yngsti, Krónos, réðst að föður sínum og geldi hann. Þegar hann henti afskornum kynfærum föður síns í sjóinn, gaus upp mikil sjófroða og var mikill gusugangur. Fæddi þetta atvik af sér Afródítu, hina íðilfögru gyðju losta og ástar.

Einnig féllu dropar af blóði Úranosar á jörðina og þar spruttu fram verur er kallast Erinjur eða refsinornir, sem hrella huga glæpamanna.

## Heimild
* 

## Tenglar

*