open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Great Basin-þjóðgarðurinn

**Great Basin-þjóðgarðurinn** (enska: **Great Basin National Park**) er þjóðgarður í Nevada í Bandaríkjunum, nálægt landamærum Utah, um 470 km norður af Las Vegas. Hann var stofnaður árið 1986 og ber nafnið frá Lægðinni miklu, þurru og fjalllendu svæði.
Warren G. Harding, forseti verndaði hellana Lehman Caves sem national monument árið 1922. Á svæðinu eru lundir með broddfurutegundinni pinus longaeva  sem verður með elstu trjám heims. En árið 1964 var tré fellt af misgáningi sem var að minnsta kosti 5000 ára gamalt. Hvítþinur, blágreni, gulfura og nöturösp vaxa einnig á svæðinu. Wheeler Peak (3982 m.) er hæsti punktur svæðisins. Ferðamannamiðstöðin The Great Basin Visitor Center er í bænum Baker.

## Heimild
Jóhann J.E. Kúld

**Jóhann J.E. Kúld** (31. desember 1902-7. október 1984) var íslenskur sjómaður og rithöfundur sem hvað þekktastur er fyrir bækurnar Íshafsævintýri og Svífðu seglum þöndum.  

Jóhann var fæddur að Ökrum í Mýrasýslu. Foreldrar hans voru Sigríður Jóhannesdóttir og Eiríkur Kúld Jónsson er þar bjuggu. Jóhann var næst elstur sex syskina. Að loknu barnaskólaprófi 1921 var hann tvo vetur við nám undir menntaskóla hjá Þorleifi Erlendssyni kennara, en í menntaskóla fór hann þó aldrei. Hann gerðist síðar sjómaður, stundaði sjómennsku í Noregi 1923 til 1925 og fluttist þá til Akureyrar og átti þar heima til 1941 að hann fluttist til Reykjavíkur. Á Akureyri var Jóhann lengst af sjómaður, en varð berklaveikinni að bráð og tók það hann átta ár að sigrast á veikindum sínum. Hann var einn af stofnendum Sjómannafélags Norðurlands 1928 og vann mikið að stofnun Sambands íslenskra berklasjúklinga síðustu árin á Kristneshæli. Á þessum árum las hann mikið og þá komu út fyrstu bækur hans.
Iced Earth

**Iced Earth** er bandarísk þungarokkshljómsveit, stofnuð í Tampa, Flórída árið 1985 af gítarleikaranum Jon Schaffer. Upphaflega hét hljómsveitin Purgatory. Sveitin gaf út nokkur demó áður en fyrsta samnefnda plata þeirra kom út. Sveitin tók sér hlé árin 1992-1995 en kom aftur með kröftugan söngvara Matt Barlow.

Iced Earth naut aðallega vinsælda í Evrópu til að byrja með og Schaffer varð vinur meðlima þýsku powermetalhljómsveitarinnar Blind Guardian. Árið 1999 gaf sveitin út tónleikadisk frá Aþenu en áhugasemi og kraftur grískra aðdáenda hennar vakti hrifningu Schaffers. Barlow hætti árið 2001 og gerðist lögreglumaður. Við tók Tim "Ripper" Owens sem hafði verið með Judas Priest. Owens var með þar til ársins 2008 en þá kom Barlow aftur í þrjú ár. Söngvari sveitarinnar 2011-2021 var Stu Block (áður í kanadísku sveitinni Into Eternity). Ýmsar aðrar breytingar á liðskipan hafa verið í gegnum árin. Framtíð sveitarinnar er í óvissu eftir að Schaffer var handtekinn vegna árásarinnar á þinghúsið í Washington í janúar 2021, sem hann tók þátt í.
Þrír meðlimir bandsins hættu vegna þess.

Hljómsveitin spilar blöndu af hefðbundnu þungarokki, þrassi,powermetal og framsæknu þungarokki. Yrkisefni hefur verið allt frá sögulegum atburðum, vísindaskáldskap og hryllingssögum.

## Meðlimir
*Jon Schaffer — gítar, hljómborð og söngur (1985–)
## Fyrrum meðlimir
*Brent Smedley — trommur (1996-1997, 1998-1999, 2006–2013, 2015–2021)

## Útgefið efni
### Breiðskífur
*Iced Earth (1990)
*Night of the Stormrider (1991)
*Burnt Offerings (1995)
*The Dark Saga (1996)
*Something Wicked This Way Comes (1998)
*Horror Show (2001)
*The Glorious Burden (2004)
*Framing Armageddon: Something Wicked Part 1 (2007)
*The Crucible of Man: Something Wicked Part 2 (2008)
*Dystopia (2011)
*Plagues of Babylon (2014)
*Incorruptible (2017)

### Tónleikaskífur
*Alive in Athens (1999)
*Live in the ancient Kourion (2013)
### Ábreiðuplötur
*Tribute to the Gods (2002)

### Safnplötur
*Days of Purgatory (1997)
*The Blessed and the Damned (2004)
Canyonlands-þjóðgarðurinn

**Canyonlands-þjóðgarðurinn** (enska: **Canyonlands National Park**) er þjóðgarður í Suðaustur-Utah í Bandaríkjunum, nálægt bænum Moab. Hann var stofnaður árið 1964 og þekur um 1366 km². Coloradofljót og Greenfljót hafa grafið gljúfur á Colorado-sléttunni. Steinbogar finnast þar eins og í nálægum Arches-þjóðgarðinum. Fljótin skipta svæðinu í: Island in the Sky, the Needles og the Maze. Maze-svæðið er vestur af fljótunum sem gerir það lítt aðgengilegt og eitt afskekktasta svæði Bandaríkjanna. Klettamyndir frá því 1000-2000 fyrir Krist hafa fundist á norðvesturenda þjóðgarðsins.

Svartbjörn, sléttuúlfur, fjallaljón, skúnkur, leðurblaka og hjartardýr eru meðal spendýra á svæðinu. Haukar, fálkar, uglur, hrafnar, gjóður og ernir finnast þar af stærri fuglum. Spætur, svölur, fasani, þrestir og finkur eru meðal smærri fugla. Ellefu tegundir af eðlum, átta tegundir af snákum, froskar og körtur finnast þar einnig. 

Útivistarganga, fjallahjólreiðar, fjórhjólaferðir og flúðasiglingar eru vinsælar í þjóðgarðinum. Lítil úrkoma er á svæðinu og er það hálfgerð eyðimörk.

## Heimild
La Terre promise

**La Terre promise** (íslenska: *Fyrirheitna landið*) eftir franska teiknarann Achde (Hervé Darmenton) og höfundinn Jul (Julien Berjeaut) er 79. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 2016 og hefur ekki komið út á íslensku.

## Söguþráður

Gamall vinur Lukku Láka af gyðingaættum, kúrekinn Jack-la-Poisse, á von á fjölskyldu sinni í heimsókn frá Evrópu. Hann biður Láka um að gera sér þann greiða að fylgja fjölskyldunni frá St. Louis að hitta sig á áfangastað í Chelm City í Montana. Fjölskyldan hefur ekki hugmynd um að Jack starfi við kúrekstur og stendur í þeirri trú að hann sé farsæll lögfræðingur í New York. Við upphaf ferðalagsins vekur fjölskyldan athygli tveggja óbótamanna. Þeir halda að gyðingafjölskyldan hafi mikla peninga meðferðis og ákveða að veita henni eftirför. Lukku Láki fær því í nógu að snúast á ferðalaginu.

## Fróðleiksmolar

* La Terre promise er fyrsta Lukku Láka bókin sem samin er af franska höfundinum og teiknaranum Jul (Julien Berjeaut). Hann er þekktur fyrir myndasögurnar Silex and the City sem urðu efniviður að teiknimyndaseríu í sjónvarpi. Jul var í hópi þeirra sem komu til greina sem handritshöfundar fyrir Ástrík gallvaska þegar Albert Uderzo settist í helgan stein árið 2014, en varð að lúta í lægra haldi fyrir Jean-Yves Ferri.
* Sagan fjallar um gyðingafjölskyldu frá Austur-Evrópu sem sest að í Bandaríkjunum. Haft var eftir höfundinum að sagan væri til að heiðra minningu René Goscinny sem var af gyðingaættum og átti skyldmenni sem fórust í helförinni.
* Bærinn Chelm City í Montana er tilbúningur í sögunni, en er vafalaust tilvísun til samnefndrar borgar í Póllandi sem hýsti eitt fjölmennasta samfélag gyðinga í Evrópu áður en seinni heimsstyrjöldin braust út.
* Kápumynd bókarinnar er bersýnilega innblásin af Grænjaxlinum.
Capitol Reef-þjóðgarðurinn

**Capitol Reef National Park** er þjóðgarður í suður-Utah í Bandaríkjunum. Hann var stofnaður árið 1971 en var national monument frá 1937. Hann varðveitir gljúfralandslag sem eru tæpir 100 kílómetrar að lengd. Í
Waterpocket Fold sést 65 milljóna gömul jarðskorpa. Litríkir sandsteinaklettar eru áberandi á svæðinu. 

Fjallahjólreiðar eru bannaðar í Capitol Reef. Hestatúrar eru vinsælir sem og ökuferðir. Leyfi þarf fyrir tjaldgistingu. Næsti bær við þjóðgarðinn er Torrey.

## Heimild
Deiglugrotta

**Deiglugrotta** (fræðiheiti: *Trapelia coarctata*) er hvít eða ljós hrúðurflétta með svartar askhirslur. Hún vex gjarnan á steinum þar sem loftraki er mikill. Deiglugrotta var ein af fyrstu fléttunum til þess að finnast í Surtsey eftir myndun eyjarinnar ásamt hraunbreyskju og skeljaskóf.

## Heimildir
Skeljaskóf

**Skeljaskóf** eða **kragaskóf** (fræðiheiti: *Placopsis gelida*) er algeng flétta um allt land. Hún myndar sambýli bæði með grænþörungi, sem lifir í hvíta hluta fléttunnar, og bláþörungi sem lifir í brúna hluta fléttunnar. Askhirslur skeljaskófar eru bleikar.

Skeljaskóf var ein þriggja fyrstu fléttanna til að finnast í Surtsey eftir að eyjan myndaðist.

Skeljaskóf inniheldur gyrófórinsýru.

## Heimildir
Sveitablöð

## Inngangur

**Sveitablöð** (eða sveitarblöð) er heiti yfir blöð eða tímarit sem voru algeng á Íslandi á 19. öld og fram á 20. öld. Þetta voru handskrifuð blöð sem gengu á milli bæja. Oft voru það lestrarfélög eða ungmennafélög á svæðinu sem stóðu fyrir útgáfunni. Megintilgangurinn virðist hafa verið að efla félagslega virkni, skemmta og fræða lesendur og í sumum tilvikum að standa að einhvers konar umræðum um þau málefni sem helst brunnu á sveitungunum.

## Tegundir
Hrafnkell Lárusson hefur skipt sveitablöðunum í þrjá flokka. Í fyrsta flokknum eru **sveitablöð vettvangur tjáskipta**. Áhersla var lögð á að fólk tæki þátt í blaðaskrifum og skoðanaskiptum, auk þess að „auka félagslega virkni“ lesenda. Í öðrum flokki eru **blöð gefin út af félagi**. Slík blöð áttu að þjóna hagsmunum félagsins en oft voru þó almenn málefni tekin fyrir. Í þriðja flokknum eru blöð sem birtu nær eingöngu einhvers konar **afþreyingarefni** og gerðu ekki ráð fyrir þáttöku lesanda í skrifum.

## Útbreiðsla
Það virðist vera nokkuð misjafnt eftir landssvæðum hvað hefur varðveist af sveitablöðum. Erfitt er að segja til um það hvort það í beinu samhengi við hversu mikið var gefið út af slíkum blöðum á hverju svæði fyrir sig en gæti þó verið vísbending um það.

Mörg skjalasöfn á Íslandi geyma sveitablöð. Hér eru dæmi um nokkur:

## Tilvísanir
Hólar í Eyjafirði

**Hólar í Eyjafirði** er torfbær  byggður um 1860 og þá úr timbri úr eldri húsum. Hólar liggja framarlega í Eyjafjarðardal skammt norðan undir
framhlaupshólum sem þar fylla dalinn.

Hólar er fornt höfuðból og þar hefur löngum verið kirkja. Það bjó  Margrét Vigfúsdóttir Hólm á 15. öld en hún flutti þangað eftir lát manns síns Þorvarðar  Loftssonar lögmanns á Möðruvöllum.  Árið 1704 fannst húskona frá Úlfá látin  og var Magnús Benediktsson bóndi á Hólum dæmdur fyrir  og sendur á Brimarhólm 1713. 

## Heimild
* Hörður Ágústsson,Fornir húsaviðir í Hólum. – Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 01.01.1978, Bls. 5-66
* Hólar í Eyjafirði (ljósmynd á sarpur.is)
Great Sand Dunes-þjóðgarðurinn og verndarsvæði

**Great Sand Dunes-þjóðgarðurinn og verndarsvæði** (enska: **Great Sand Dunes National Park and Preserve**) er þjóðgarður í Colorado í Bandaríkjunum, 125 km suðvestur af Colorado Springs. Upphaflega var hann gerður national monument árið 1932 en árið 2004 var svæðið endurskilgreint og stækkað sem þjóðgarður og verndarsvæði. Það er um 343 ferkílómetrar að stærð.

Þjóðgarðurinn er staðsettur í San Luis-dal og eru þar stærstu sandöldur sem fyrirfinnast í Bandaríkjunum eða um 230 metra háar. Sandöldurnar hófu að myndast sem set frá Rio Grande-fljóti og þverám þess fyrir um 440.000 árum. Vindur hefur flutt sandinn á sínum tíma og breytist yfirborð aldanna oft og títt þó þær færist ekki mikið úr stað nú til dags. Hiti á svæði sandaldanna getur náð 35 gráðum á sumrin og -18 á veturna. Yfirborðhiti á sandinum getur þó náð 60 gráðum. Rigning er þar 250 mm árlega. Vinsælt er að renna sér niður sandöldurnar.

Þjóðgarðurinn hefur einnig að geyma svæði þar sem er votlendi, túndra, barrskógur og fjalllendi. Tindar hátt í 4000 metra eru þar. Veiði er heimil í verndarsvæði (preserve) þjóðgarðsins.

## Heimild
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

**Þjóðgarðar í Kanada** fyrirfinnast í hverju fylki og sjálfsstjórnarsvæði Kanada. Stofnunin Parks Canada hefur umsjón með þeim 38 svæðum sem skilgreind eru sem þjóðgarðar. Þjóðgarðarnir þekja 303.571 km², eða um 3% svæðis í Kanada. Auk þess eru átta svokölluð verndarsvæði (reserves) sem er fyrirhugað að gera að þjóðgörðum og er einnig stjórnað af Parks Canada. Þau eru því talin hér með:

*Aulavik-þjóðgarðurinn (Norðvesturhéruðin)		
*Auyuittuq-þjóðgarðurinn (Núnavút)	
*Banff-þjóðgarðurinn (Alberta)	
*Bruce Peninsula-þjóðgarðurinn (Ontaríó)	
*Cape Breton Highlands-þjóðgarðurinn (Nova Scotia)	
*Elk Island-þjóðgarðurinn (Alberta)	
*Forillon-þjóðgarðurinn (Quebec)	
*Fundy-þjóðgarðurinn (Nýja-Brúnsvík)
*Georgian Bay Islands-þjóðgarðurinn (Ontaríó)	
*Glacier-þjóðgarðurinn (Breska Kólumbía)
*Grasslands-þjóðgarðurinn (Saskatchewan)
*Gros Morne-þjóðgarðurinn (Nýfundnaland og Labrador)
*Gulf Islands-verndarsvæðið (Breska Kólumbía)
*Gwaii Haanas-verndarsvæðið (Breska Kólumbía)
*Ivvavik-þjóðgarðurinn (Júkon)
*Jasper-þjóðgarðurinn (Alberta)
*Kejimkujik-þjóðgarðurinn (Nova Scotia)	
*Kluane-þjóðgarðurinn og verndarsvæði (Júkon)
*Kootenay-þjóðgarðurinn (Breska Kólumbía)
*Kouchibouguac-þjóðgarðurinn (Nýja-Brúnsvík)
*La Mauricie-þjóðgarðurinn (Quebec)
*Mingan Archipelago-verndarsvæðið (Quebec)	
*Mount Revelstoke-þjóðgarðurinn (Breska Kólumbía)	
*Naats'ihch'oh-verndarsvæðið (Norðvesturhéruðin)
*Nahanni-verndarsvæðið (Norðvesturhéruðin)
*Pacific Rim-verndarsvæðið (Breska Kólumbía)
*Point Pelee-þjóðgarðurinn (Ontaríó)
*Prince Albert-þjóðgarðurinn	(Saskatchewan)
*Prince Edward Island-þjóðgarðurinn	(Prince Edward Island)
*Pukaskwa-þjóðgarðurinn (Ontaríó)
*Qausuittuq-þjóðgarðurinn (Núnavút)
*Quttinirpaaq-þjóðgarðurinn (Núnavút)
*Riding Mountain-þjóðgarðurinn (Manitóba)
*Rouge-þjóðgarðurinn (Ontaríó)	
*Sable Island-verndarsvæðið (Nova Scotia)
*Sirmilik-þjóðgarðurinn (Núnavút)
*Terra Nova-þjóðgarðurinn (Nýfundnaland og Labrador)
*Thousand Islands-þjóðgarðurinn (Ontaríó)
*Torngat Mountains-þjóðgarðurinn (Nýfundnaland og Labrador)
*Tuktut Nogait-þjóðgarðurinn	(Norðvesturhéruðin)
*Ukkusiksalik-þjóðgarðurinn (Núnavút)
*Vuntut-þjóðgarðurinn (Júkon)
*Wapusk-þjóðgarðurinn (Manitóba)
*Waterton Lakes-þjóðgarðurinn (Alberta)
*Wood Buffalo-þjóðgarðurinn (Alberta) og (Norðvesturhéruðin)
*Yoho-þjóðgarðurinn (Breska Kólumbía)

## Tengt efni
Listi yfir þjóðgarða í Bandaríkjunum

## Heimild
Torngat Mountains-þjóðgarðurinn

**Torngat Mountains-þjóðgarðurinn** (enska: **Torngat Mountains National Park**) er þjóðgarður staðsettur í norður-Labrador. Hann er á slóðum inúíta sem fengu því framgengt að vernda svæðið árið 2005. Svæðið sem þjóðgarðurinn þekur eru um 9700 ferkílómetrar; en hann nær frá Chidley-odda í norðri til Saglek-flóa í suðri. Hreindýr, ísbjörn, heimskautarefur, förufálki og gullörn eru meðal dýra á svæðinu.

Árið 2008 varð það að þjóðgarði, þeim fyrsta í Labrador. Torngait þýðir *staður andanna* á máli inúítanna og eru samnefnd fjöll uppistaðan í þjóðgarðinum. Fjallgöngur og kajakróður eru vinsælar útivistagreinar þar.
 
## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Yoho-þjóðgarðurinn

**Yoho-þjóðgarðurinn** (enska: **Yoho National Park**) er þjóðgarður í Klettafjöllum Bresku Kólumbíu. Hann var stofnaður árið 1886 og er stærð hans 1313 ferkílómetrar. Yoho er orð úr Cree-tungumálinu yfir undur. Samliggjandi þjóðgarðar eru Kootenay-þjóðgarðurinn í suðri og Banff-þjóðgarðurinn (í Alberta-fylki) í norðri. 

Meðal áhugaverðra staða í Yoho-þjóðgarði eru The Kicking Horse-fljót þar sem er náttúruleg steinbrú, Emerald-vatn, Takakkaw-foss og Wapta-foss. Hæsta fjallið  er Mount Goodsir (3567 metrar). 

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Wood Buffalo-þjóðgarðurinn

**Wood Buffalo-þjóðgarðurinn** (enska: **Wood Buffalo National Park,**) er í norðaustur-Alberta og í suðurhluta Norðvesturhéraðanna. Hann er stærsti þjóðgarður Kanada og annar stærsti í heimi; tæpir 45.000 ferkílómetrar eða stærri en Sviss. Hann var stofnaður árið 1922 til að vernda búsvæði skógarvísunda (*bison bison athabascae*) en þar er hjörð sem telur um 5000 dýr. 

Svæðið var fyrst kannað af Evrópubúum seint á 18. öld. Kanada keypti svæðið af Hudson-skinnakaupfélaginu árið 1896. Rétt eftir árið 1925 var reynt var að flytja inn vísunda af sléttunum að sunnan á svæðið en það hafði þær afleiðingar að sjúkdómar breiddust út til skógarvísundanna sem voru fyrir. 

Amerísk trana (*Grus americana*) verpir á svæðinu og er þetta annar varpstaður hennar sem vitað er um.  Einnig er þetta nyrsti varpstaður ameríska hvíta pelíkanans (*Pelecanus erythrorhynchos*). Ýmis önnur dýr sem dæmigerð eru fyrir dýralíf Kanada lifa á svæðinu t.d.: Elgur, svart- og brúnbjörn, úlfur, fjallaljón, fálkar og ernir. Árið 2007 fannst stærsta stífla sem vitað er að bjórar hafa gert. Var hún 850 metra löng og sást á gervihnattamyndum. Svæðið er á barrskógabeltinu og eru svartgreni og hvítgreni algeng tré.

Birkifjöll (Birch mountains) má finna í suðurhluta þjóðgarðsins og Hreindýrafjöll (Caribou mountains) má finna í norðvesturhluta þjóðgarðsins. Fljótin kennd við Frið- (Peace river), Athabasca og Birki (Birch river) renna saman í ós en mikilvæg votlendi eru í þjóðgarðinum. Friðar-, Athabasca- og Þræla (Slave river)-fljót voru notuð sem samgönguæðar frumbyggja þar sem þeir fóru með kanóum. Talsvert er af vötnum og þau stærstu eru Claire-vatn og Vísundavatn (Buffalo lake).

Svæðið er orðið vinsælt fyrir störnu og norðurljósaskoðun. Höfuðstöðvar þjóðgarðsins eru í Fort Smith. Sunnan við þjóðgarðinn eru Athabasca-olíusandarnir. 

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Dóttir sækonungsins

***Dóttir sækonungsins*** (enska: *Neptune's Daughter*) er bandarísk rómantísk söngvamynd frá 1949 með Esther Williams, Ricardo Montalbán, Red Skelton og Betty Garrett í aðalhlutverkum. Leikstjóri var Edward Buzzell og myndin kom út hjá Metro-Goldwyn-Mayer. Óskarsverðlaunalag Frank Loesser, „Baby, It's Cold Outside“, var frumflutt í myndinni.

Þetta var þriðja myndin þar sem Williams og Montalbán léku á móti hvert öðru, á eftir *[[Fiesta]]* (1947) og *[[Hawaii-nætur]]* (1948), og önnur mynd Williams með Red Skelton á eftir *[[Sundmærin]]* (1944). Myndin var ein af þeim fyrstu sem sýnir sjónvarp.
Elk Island-þjóðgarðurinn

**Elk Island-þjóðgarðurinn** (enska: *Elk Island National Park*) er þjóðgarður í Alberta, 35 kílómetrum austur af höfuðborginni Edmonton. Stærð hans er 194 ferkílómetrar. Markmið þjóðgarðsins er að varðveita vistkerfi norðurhluta Sléttanna miklu. 

Dýr sem finna má meðal annars finna í þjóðgarðinum eru: Vísundur, vapítihjörtur og önnur hjartardýr, elgur. Rándýr eins og svartbjörn, sléttuúlfur og úlfur. Hvíti ameríski pelíkaninn er meðal mest áberandi fuglategunda. Skógur er á víð og dreif og veitir dýrunum skjól.  

Árið 1906 báðu nokkrir menn stjórnvöld í fylkinu um að vernda vapítihirti (enska: elk) á svæðinu en þar hafði verið ofveiði. Árið 1913 var svæðið verndað og árið 1930 varð svæðið þjóðgarður með National Parks Act á kanadíska þinginu. 

Þjóðgarðurinn er opinn alla daga árið um kring. Ýmis afþreying er í boði: Dýraskoðun, útivistargöngur, kajakróður, fjallahjólreiðar, tjaldgisting og gönguskíðamennska. Gjald er tekið fyrir heimsókn á svæðið.

## Dýraflutningar
Auk þess að hafa flutt dýr eins og hirti til annarra héraða Kanada og Bandaríkjanna hefur t.d. bjór verið fluttur inn í þjóðgarðinn. Árið 1907 voru 400 vísundar fluttir á svæðið frá Montana í Bandaríkjunum. Áratugum síðar þegar vísundum fækkaði í Montana voru þeir fluttir þangað frá Elk Island-þjóðgarðinum. Um 1920 voru vísundar frá þjóðgarðinum fluttir til Wood Buffalo-þjóðgarðsins í norður-Alberta en þeir sýktu skógavísunda sem voru fyrir af sjúkdómum. Árið 1965 voru skógarvísundar úr Wood Buffalo-þjóðgarðinum sem taldir voru í hættu fluttir til Elk Island. Árið 2006 voru skógarvísundar fluttir frá þjóðgarðinum til sjálfstjórnarhéraðsins Saka í Rússlandi. 

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Pepsideild karla í knattspyrnu 2017

Árið **2017 var** **Íslandsmótið í knattspyrnu karla** haldið í 106. sinn. 

12 lið mynduðu deildina og voru FH ríkjandi íslandsmeistarar. 

KA og Grindavík tóku sæti Fylkis og Þróttar R. sem að féllu úr deildinni 2016.

Valsmenn urðu meistarar í 20. skiptið í sögunni. Víkingur Ó og ÍA féllu úr deildinni.

## Liðin 2017

### Þjálfarabreytingar

### Félagabreytingar í upphafi tímabils

#### Upp í Pepsideild karla
* Knattspyrnufélag Akureyrar
* Ungmennafélag Grindavíkur

#### Niður í 1. deild karla
* Íþróttafélagið Fylkir
* Knattspyrnufélagið Þróttur

## Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna 2017
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni*

## Staðan í deildinni

### Stigatafla
*Staðan eftir 22. umferðir*.

## Markahæstu leikmenn
*Staðan eftir 22. umferðir*

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Glacier-þjóðgarðurinn (Kanada)

**Glacier-þjóðgarðurinn** (enska: **Glacier National Park**) er einn af sjö þjóðgörðum Bresku Kólumbíu í Kanada. Hann var stofnaður árið 1886 og er 1349 ferkílómetrar að stærð. Stofnun hans tengist lok gerðar Kyrrahafslestarinnar árið 1885. Glacier house-hótelið, byggt í lok 19. aldar, varð miðstöð ferða- og fjallamennsku þar. Árið 1963 var þjóðvegurinn Trans Canada Highway lagður í gegnum Rogers-skarð (Rogers pass) og fjöldi ferðamanna jókst verulega. En einu byggingar af ráði eru í skarðinu.

Þjóðgarðurinn er við Selkirk-fjöll, sem eru hluti Columbia-fjalla sem sumir telja vera hluta af Klettafjöllum. Mount Dawson er hæsti tindurinn; 3377 metrar. Hlýtt og rakt loft kemur frá Kyrrahafi sem mætir kaldara þurrara meginlandslofti. Snjókoma er því meiri þar en í eystri fjöllum og því hafa myndast jöklar. Um 10% þjóðgarðsins (133 km2) eru jöklar. Allar ár á svæðinu renna í Columbia-fljót. Nakimu-hellar, einir lengstu hellar í Kanada, eru 6 kílómetra kerfi úr kalksteini. Aðgengi er takmarkað og háð leyfum.

Barrtré á svæðinu eru meðal annarra: blágreni, degli, marþöll, risalífviður og fjallaþinur. Um 53 tegundir spendýra eru þar, þar á meðal: svartbjörn, grábjörn, fjallaljón, jarfi, gaupa, múshéri, múrmeldýr, íkorni, vapítihjörtur, klettafjallageit, hreindýr og einstaka elgur. Gullörn, hrafn, spætur, uglur og hrafn eru meðal yfir 200 fuglategunda.

Næsti þéttbýlisstaður er Revelstoke í vestri og Golden í austri. Þjóðgarður í Montana ber sama nafn: Glacier-þjóðgarðurinn (Bandaríkin)

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Flugvélar (kvikmynd)

***Flugvélar*** (enska: *Planes*) er bandarísk teiknimynd framleidd af DisneyToon Studios og frumsýnd af Walt Disney Pictures. Framhaldsmyndin *[[Flugvélar: Björgunarsveitin]]* (enska: *Planes: Fire & Rescue*) var gefin út árið 2014.

## Leikarar
Skrímslaháskólinn

***Skrímslaháskólinn*** (enska: *Monsters University*) er bandarísk Pixar-kvikmynd frá árinu 2013 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Skrímsli hf.]]*.

## Talsetning

## Tenglar
*
Pöddulíf

***Pöddulíf*** (enska: *A Bug's Life*) er bandarísk Pixar-kvikmynd frá árinu 1998.

## Talsetning

## Tónlist

* "Þú átt eitt lítið líf" (The Time of Your Life)
* Flytjandi: Kristján Kristjánsson

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Flugvélar: Björgunarsveitin

***Flugvélar: Björgunarsveitin*** (enska: *Planes: Fire & Rescue*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2014 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Flugvélar (kvikmynd)|Flugvélar]]*.
Skrímsli hf.

***Skrímsli hf.*** (enska: *Monsters, Inc.*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2001 sem er undanfari kvikmyndarinnar *[[Skrímslaháskólinn]]*.
## Talsetning

## Tenglar
*
Hólmar Örn Eyjólfsson

**Hólmar Örn Eyjólfsson** (fæddur 6. ágúst 1990 á Sauðárkróki) er íslenskur knattspyrnumaður. Hann spilar sem miðvörður og bakvörður. Hólmar er nú hjá Rosenborg í Noregi. Hólmar hefur spilað með ungmennalandsliðum Íslands og frá 2012 hefur hann leikið 5 A-landsleiki með Íslenska karlalandsliðinu í knattspyrnu. Hólmar er sonur Eyjólfs Sverrissonar, knattspyrnumanns og þjálfara.

## Ungliðaferill
*Tindastóll: 1995-1997:
*HK:1997-2007

## Félagsliðaferill
*HK: 2007-2008
*West Ham United: 2008-2011. (Lánaður til Cheltenham 2009 og Roeselare, Belgíu, 2010). 
*Vlf Bochum: 2011-2014
*Rosenborg: 2014-2017

## Tilvísanir
Ben Gurion-flugvöllur

**Ben Gurion-flugvöllur**  (enska: *Ben Gurion International Airport*, hebreska - נְמַל הַתְּעוּפָה בֵּן גּוּרְיוֹן) er flugvöllur í Tel Aviv, Ísrael. Hann er stærsti alþjóðlegi flugvöllurinn í Ísrael.

## Tenglar

*Ben Gurion International Airport, iaa.gov.il
*Israeli Aviation Charts for flight simulation (including Ben Gurion) , vatil.or
Hryðjuverkin í Berlín árið 2016

**Hryðjuverkin 19. desember í Berlín árið 2016** var atvik sem varð á jólamarkaði við Breitscheidplatz í námunda við Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche. Vörubíl var keyrt inn í hóp fólks á markaðinum með þeim afleiðingum að 11 létust og 56 særðust. Í farþegasæti bílsins var einnig upprunalegi bílstjóri hans, pólverjinn Lukasz Urban, en bílnum hafði verið rænt. Urban hafði verið skotinn.

Íslamska ríkið lýsti yfir ábyrgð. Í fyrstu var pakistanskur maður grunaður en síðar beindust spjótin að túnisbúanum Anis Amri. Amri hafði komið til Ítalíu á flóttbát árið 2011 og var dæmdur í fangelsi fyrir íkveikju í flóttamannamiðstöð. Hann hafði áður verið dæmdur fyrir ofbeldi og þjófnað í Túnis. Amri kom til Þýskalands árið 2015 og var viðriðinn hnífaárás tengdri fíkniefnum þar en hvarf eftir að lögreglan reyndi að hafa upp á honum. Hann var á lista þýsku leyniþjónustunnar yfir hugsanlega hryðjuverkamenn.

Þann 23. desember var Amri skotinn til bana nálægt Mílanó, Ítalíu. Hann hafði verið spurður um skilríki af lögreglu og hóf að skjóta á lögreglu. 

## Heimild

## Tilvísanir
Umhverfisverndarstofnun Bandaríkjanna

**Umhverfisverndarstofnun Bandaríkjanna** (enska: *United States Environmental Protection Agency*, skammstafað **EPA**) er bandarísk alríkisstofnun með það hlutverk að vernda heilsu manna og umhverfis með því að semja og framfylgja reglugerðum byggðum á lögum Bandaríkjaþings. EPA var stofnuð í forsetatíð Richard Nixon og tók fyrst til starfa 2. desember 1970. Yfirmaður stofnunarinnar er skipaður af Bandaríkjaforseta. Núverandi yfirmaður er Gina McCarthy. Staða yfirmanns Umhverfisverndarstofnunarinnar er á sama stigi og ráðherrastaða. 

Höfuðstöðvar Umhverfisverndarstofnunarinnar eru í Washington, D.C. en auk þess rekur stofnunin 10 svæðisskrifstofur og 27 rannsóknarstofur. Stofnunin fæst við umhverfismat, rannsóknir og menntun. Hún hefur það hlutverk að framfylgja umhverfislögum af ýmsum toga, í samstarfi við fylkin, ættbálka frumbyggja og sveitarstjórnir. Eftirlit, leyfisveitingar og eftirfylgni eru að hluta unnin af þessum aðilum fyrir stofnunina. Stofnunin hefur leyfi til að refsa fyrir brot gegn lögum með sektum, bönnum og öðrum leiðum. Starfsmenn stofnunarinnar eru um 15.000 talsins.
Flóðkrabbi

***Astacus astacus***, **Evrópskur vatnakrabbi** eða **eðalvatnakrabbi**, er algengasta vatnakrabba tegund Evrópu. Eins og nafnið bendir til er *Astacus astacus* bundinn við ferskvatn, og er einvörðungu í ómenguðum lækjum, ám og vötnum. Hann finnst frá Frakklandi um mið Evrópu, til Balkanríkjanna, og norður til hluta Bretlandseyja, Skandinavíu og Austur-Evrópu. Karldýr verða 16 sm löng og kvendýr 12 sm.

## Líffræði
*A. astacus* er næturdýr og nærist á ormum, vatnaskordýrum, skeldýrum og jurtum, og eyðir deginum niðurgrafinn. Þeir verða kynþroska eftir þrjú til fjögur ár og nokkur hamskipti, og makast í október og nóvember. Frjóvguð egg eru borin af kvendýrinu með kviðfótum fram í maí þegar þau klekjast og dreifast. Aðal afræningi *A. astacus*, bæði ungdýra og fullorðinna, eru minkar, álar, gedda, otrar og bísamrottur.

## Neysla

*Astacus astacus* var eitt sinn útbreiddur í Evrópu, þó hann hafi verið munaðarvara (dýr), og er talinn bestur af ætum vatnakröbbum. Hann er hinsvegar viðkvæmur fyrir krabbapest (enska: *crayfish plague*) sem berst með ágengri amerískri tegund, Pacifastacus leniusculus, og er þessvegna talinn viðkvæm tegund á IUCN Red List.

Heimildir um neyslu vatnakrabba eru síðan aftur á miðöldum, þar sem hann var vinsæll hjá sænskum aðli, og breiddist út meðal almennings í kring um 17du og 18du öld vegna góðs aðgengis. Vatnakrabbi er veiddur í gildrur, en það er að breytast í ræktun á *Pacifastacus leniusculus* í manngerðum tjörnum. Neysla á vatnakröbbum er mikilvægur hluti skandinavískrar menningar, til dæmis í "krabbaveislu" (*kräftskiva*), uppskeruveisla til að marka lok sumars.

## Tilvísanir
Astacidea

**Astacidea** er flokkur skjaldkrabba (krabbadýr) að meðtöldum humrum, vatnakrabbar þeirra nánustu ættingjar.

## Meðlimir
Innættkvíslin Astacidea inniheldur fimm yfirættir, tvær af vastnakröbbum (Astacoidea og Parastacoidea), eina af humrum (Nephropoidea), einni af  kóralrifjahumrum (genus *[[Enoplometopus]]*), og nokkrar útdauðar ættkvíslir. síðan 2009, hafa 782 viðurkenndar tegundir verið taldar til þeirra, þar af yfir 400 sem teljast til Cambaridae. Meðlimir ættbálksins Glypheidea (með fjölda útdauðra (steingerðra) tegunda og tveggja núlifandi; *[[Neoglyphea inopinata]]* og *[[Laurentaeglyphea neocaledonica]]*) voru áður taldar hér til.

## Lýsing
Meðlimir innættbálksins Astacidea þekkjast frá öðrum krabbadýrum á klóm á fyrstu þremur framfótunum (pereiopod), og sú fremsta er mun stærri en seinni tvö pörin. Síðustu tvö pör framfótanna eru einföld (án klóa), nema hjá *[[Thaumastocheles]]*, þar sem fimmta parið gæti verið með smávaxnar klær.

## Útbreiðsla
Meðlimir innættbálksins Astacidea finnast um allan heim - bæði í hafi og ferskvatni - nema á meginlandi Afríku og hlutum Asíu.

## Taxonomy

*Palaeopalaemonoidea †
*#Palaeopalaemonidae †
*Enoplometopoidea
*#Enoplometopidae
*#Uncinidae †
*Nephropoidea
*#Chilenophoberidae †
*#Nephropidae
*#Protastacidae †
*#Stenochiridae †
*Astacoidea
*#Astacidae
*#Cambaridae
*#Cricoidoscelosidae †
*Parastacoidea
*#Parastacidae

## Tilvísanir
Kootenay-þjóðgarðurinn

**Kootenay-þjóðgarðurinn** (enska: *Kootenay National Park*) er þjóðgarður í Klettafjöllum suðaustur-Bresku Kólumbíu
Hann var stofnaður árið 1920 með samningi Bresku Kólumbíu og kanadískra stjórnvalda um lagningu þjóðvegar um svæðið en vernda það 5 mílur beggja vegna vegarins. Þjóðgarðurinn er því mjór en er 1406 ferkílómetrar að stærð. Deltaform Mountain er hæsti punkturinn eða 3424 metrar.

Háhitasvæði finnast í þjóðgarðinum og steingervingar frá kambríumtímabilinu. Náttúra og dýralíf eru áþekk nærliggjandi þjóðgörðum: Hjartardýr, elgir, birnir og úlfar eru meðal spendýra. Árin 2003-2004 urðu miklir skógareldar í þjóðgarðinum sökum eldinga og alls brunnu 17.000 hektarar af skóglendi. Vísindamenn hafa bent á að skógareldar eru náttúrulegir og eru hagstæðir vistkerfinu til lengri tíma.

Nafn þjóðgarðsins kemur frá Kootenayfljóti sem er eitt aðalfljót svæðisins en það rennur í Columbia-fljót.

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Gráfura

**Gráfura** (fræðiheiti: *Pinus banksiana*) er austlæg norður-amerísk fura. Náttúrulegt útbreiðslusvæði hennar er frá Kanada austan við Klettafjöll frá Mackenzie-fljóti í Norðvesturhéruðunum til Cape Breton-eyjar í Nova Scotia, og norður-, mið- og norðaustur fylki Bandaríkjanna frá Minnesota til Maine. Syðsti hluti útbreiðslusvæðisins er í norðvestur-Indíana og norðvestur-Pennsylvaníu.

Á vestasta hluta útbreiðslusvæðisins blandast *Pinus banksiana* auðveldlega við náskylda tegund: stafafuru (*Pinus contorta*).  Seinni hluti tegundarheitisins *banksiana* er eftir enska grasafræðingnum Sir Joseph Banks.

## Lýsing

*Pinus banksiana* verður frá 9 -22m á hæð. Sumar fururnar eru runnar vegna lakra vaxtarskilyrða. Þær verða yfirleitt ekki þráðbeinar, eiginlega svoldið hlykkjóttar. Þessi fura myndar oft hreina skóga á sendnum eða grýttum jarðvegi. Hún er aðlöguð skógareldum, þar sem könglarnir haldast lokaðir í mörg ár, þar til skógareldar drepa fullvaxin trén og opna könglana sem sá í brunninn jarðveginn.

Nálarnar eru tvær í búnti, undnar, létt gulgrænar, og 2 til 4 sm að lengd.

Gráfurukönglar eru yfirleitt 3 til 5 sm og sveigðir í endann. Skeljarnar eru með smáum gaddi sem er yfirleitt horfinn áður en þeir eru fullþroska.

Óvenjulegt fyrir furu, þá snúa könglarnir út með greinunum, en sveigjast stundum um hana. Það gerir hana auðvelda til aðgreiningar frá áþekkri stafafurunni á vestari hluta búsvæðisins. Könglar á þroskuðum trjám þurfa mikinn hita (yfir 50°C) til að opnast, eins og er tilfellið í skógareldi, hinsvegar geta könglar á lægri greinum opnast við 27°C vegna hita sem endurkastast frá jörðu. Að auki opnast könglarnir við -46°C vegna eiginleika resínsins.
Litningatalan er 2n = 24.
## Vistfræði

*Setophaga kirtlandii*, sjaldgæf fuglategund er háð hreinum skógum af ungri gráfuru á takmörkuðu svæði í Michigan fyrir hreiðurstæði. Þroskaðir gráfuruskógar eru yfirleitt frekar opnir, og nálafall þeirra gerir jarðveginn súran, svo bláber eru oft algengur undirgróður.

Ungar gráfurur eru millihýsill fyrir Cronartium comptoniae (ryðsveppstegund). Sýktar Comptonia plöntur (*[[Comptonia peregrina]]*) losa duftkennd rauðgul gró að sumri og nálæg tré smitast að hausti. Sýkt tré sýna rauðgul sveppaldin á stofninum og gallhnýði á lægri greinum. Sjúkdómurinn virðist ekki hafa áhrif á eldri tré.

Gráfura virðist einnig næm fyrir *[[Gremmeniella abietina]]*. Þessi sjúkdómur lýsir sér í gulnun á rót nála. Viðvarandi sýking getur valdið dauða trésins.

Skordýr sem ráðast á gráfuru eru til dæmis Pissodes strobi, Neodiprion pratti, og Choristoneura pinus.

## Nytjar
Eins og aðrar tegundir af furum er gráfura nýtt í timbur, þó er viðurinn kvistóttur og ekki fúaþolinn.

## Ræktun á Íslandi
Gráfura hefur verið lítið eitt reynd á Íslandi og eru t.d. nokkrar í trjásafninu að Meltungu í Kópavogi.

## Tilvísanir

### Bibliography
* 
* National Geographic Field Guide to Trees of North America.

## Ytri tenglar
Camorra

**Camorra** eru leynifélög af svipuðum toga og Ítalska mafían. Þau fyrstu voru stofnuð í Napólí á Ítalíu og héröðunum þar í kringum árið 1820. Camorra samtökin urðu mörg hver fljótlega áhrifamikil í stjórnmálum og síðar alræmd fyrir fjárkúgun og aðra glæpastarfsemi.

Uppruna samtakanna og nafn þeirra má rekja til veðmálaleiks sem kallaður var *morra* og mikið var spilaður í Napolí á þessum tíma en stjórnvöld bönnuðu leikinn ásamt öðrum veðmálum. Fljótlega fóru Camorra samtök að múta yfirvöldum til að láta veðmálaleikinn í friði og seldu síðan öðrum vernd fyrir lögreglunni.

## Sjá nánar
* Listi yfir Camorra samtök
Clan Mallardo

**Clan Mallardo** er glæpagengi innan Camorra mafíunnar. Hún er stafrækt frá borginni Giugliano in Campania rétt norðan við Napólí. 

## Saga
Hæstráðandi var Domenico Mallardo þar til hann var drepinn af fótgönguliðum frá clan Maisto 24. júní 1976. Synir hans Francesco Mallardo og Giuseppe Mallardo tóku þá við. Þegar Domenico Mallardo var tekinn af lífi endaði ekki sagan þar því þeir sem stóðu næst leituðu hefnda og allt endaði þetta með því að Antonio Maisto ásamt tveim öðrum voru myrtir í Apríl 1987. Þetta þrefalda morð skákaði hópnum í kringum Maisto út af borðinu í þessum norðuhluta Napolí sem hópurinn Mallardo gat nú stjórnað án vandræða.

10. maí 2011 gerði ítalska lögreglan upptækar ýmsar eignir hópsins að upphæð 600 milljónum evra. Þessar eignir innihéldu 900 fasteignir, 23 fyrirtæki og 200 bankareikninga. Nokkrir einstaklingar voru handteknir, til að mynda Feliciano Mallardo, sem álitinn var hæstráðandi. Fyrirtækin höfðu náð undir sig stórum hlutum efnahagslífsins svo sem framleiðslu og flutning á kaffi til veðmálastofa og heildsölu drykkja og lyfja.

## Tilvísanir
Arona (Tenerífe)

**Arona** er sveitarfélag á suðurhluta Tenerífe, stærstu Kanaríeyjarinnar. Sveitarfélagið þekur tæplega 82 km² eða um 4% eyjarinnar.
Bosníufura

**Bosníufura** (fræðiheiti: *Pinus heldreichii*) er tegund fura upprunnin frá fjöllum Balkanskaga og suður Ítalíu. Hún finnst í fjöllum Bosníu, Króatíu, suðvestur-Búlgaríu, Albaníu, lýðveldinu Makedóníu, Serbíu, norður-Grikklandi (Valia Kalda, Smolikas og Vasilitsa, Ólympusfjalli og öðrum háum fjöllum), og staðbundið í Ítalíu (hún er tákn Pollino-þjóðgarðsins), og vex í 1500 til 2500m hæð yfir sjávarmáli. Hún nær trjálínu á þessum svæðum. Þetta er sígrænt tré sem verður 25 til 35 metrar á hæð og 2 metra í ummál á stofn.

Hún er í undirflokkinum pinus (tveggjanála fura), (*Pinus* subgenus *Pinus*), með nálarnar tvær saman í búnti, með viðvarandi hlíf. Þær eru 4,5 til 10 sm langar og 1.5 til 2 mm þykkar. Könglarnir eru 5 til 9 sm langir, með þunnum og viðkvæmum köngulskeljum; þær eru dökk-purpuralitar fyrir þroska og verða brúnar við þroska um 16 til 18 mánuðum eftir frjóvgun. Fræin eru 6 til 7 mm löng með 2 til 2,5 sm löngum væng og dreifast með vindi.

## Flokkunarkerfi
Tegundinni var fyrst lýst sem *Pinus heldreichii* af Svissneska grasafræðingnum K. Hermann Christ til heiðurs Theodor von Heldreich 1863 eftir eintökum sem safnað var á Ólympusfjalli, og síðan lýst í annað skiptið sem *P. leucodermis* 1864; höfundur seinni lýsingarinnar (austurríski grasafræðingurinn F. Antoine sem fann hana á Orjen ofan við Kotor-flóa) á vitundar um aðeins eldri lýsinguna. Nokkur miniháttar útlitseinkenni eru frábrugðin á milli lýsinganna (sem hefur leitt til að aðskilaðar á milli þessara "tegunda" hjá sumum grasafræðingum), en þetta hefur ekki verið stutt af nýrri rannsóknum á "tegundunum", sem sýna að bæði nöfnin vísa til sömu tegundarinnar. Mismunurinn á lýsingunum virðast vera mestmegnis vegna þess að eintök Christs hafi verið óþroskuð og samanskroppin eftir þurrkun, hafandi verið safnað í júlí, fjórum mánuðum fyrir þroska.

## Ræktun og nytjar
Bosníufura er vinsælt skrauttré í almenningsgörðum og stórum görðum, með öruggan, jafnan, en ekki hraðan vöxt á fjölbreytilegum vaxtarstöðum, og með mjög netta keilulaga krónu. Einnig er hún með mjög skrautlega purpuralita köngla. Hún þolir niður að - 45°C, og er vindþolin. Mörg tré í ræktun eru enn skráð sem "*Pinus leucodermis*" eða "*Pinus heldreichii* var. *leucodermis*".

## Aldur
Tré í norður Grikklandi var mælt 1075 ára gamalt 2016.

Virðulegt eintak í Pirin fjöllum í Búlgaríu, þekkt sem "fura Baikushevs", er 24 m há, 2,2m í ummál, og er talin yfir 1300 ára gömul.

## Heimildir
*
*
*
*Vendramin, G.G., Fineschi, S. Fady, B.  ''Technical guidelines for genetic conservation and use - Bosnian pine, Pinus Heldreichii syn. Pinus leucodermis'' . EUFORGEN.org

## Tilvísanir
Nálaeinir

**Nálaeinir** (fræðiheiti: *Juniperus rigida*) er tegund af einisættkvísl, ættuð frá norður Kína, Kóreu, Japan og suðaustast í Rússlandi (Sakalínfylki og Prímorju), í 10 til 2,200m hæð yfir sjávarmáli. Tegundin hefur einnig villst úr ræktun í Kaliforníu og Alabama. Hún er náskyld *[[Juniperus communis]]* (Eini) og *[[Juniperus conferta]]*, og er sú seinni stundum talin afbrigði eða undirtegund af *J. rigida*.

## Lýsing

Hann er runni eða lítið tré og vex upp í 6 til 10 m hæð, með stofn ummál að 50 sm. Stingandi nálarnar eru sígrænar, þrjár saman, skærgrænar til gulgrænar, 10 til 23 mm langar og 1 til 1.3 mm breiðar, með staka hvíta loftaugarák ofantil, þversniðið er v-laga. Hann er einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. Könglarnir eru svonefndir berkönglar, grænir og þroskast svo á 18 mánuðum og verða þá dökkfjólubláir eða brúnleitir með breytilega hvíta vaxhúð; þeir eru kúlulaga, 5 til 9 mmí ummál, og eru með þrjá (sjaldan sex) samrunnar hreisturflögur í stakri (sjaldan tvemur) hvirfingu af þremur, hver með stöku fræi (þegar hreisturflögurnar eru sex, eru aðeins þrjár stærstu með fræi). Fræin dreifast þegar fuglar éta berkönglana. Frjókönglarnir eru gulir, 3 til 5 mm langir, og falla skömmu eftir að hafa dreift frjókornunum að vori.

Litningatala er 2n = 22.

Hann er ræktaður sem skrauttré, oft í kring um hof í Japan. Hann er einnig oft ræktaður sem bonsai.

## Myndir

Juniperus rigida5.jpg|Nálar og frjókönglar
Juniperus rigida1.jpg|Börkur
Juniperus rigida-Bonsai.jpg|Bonsai eintak
Juniperus rigida, RBGE 2010.jpg|Gamall nálaeinir í Royal Botanic Garden Edinburgh


## Tilvísanir
Juniperus conferta

***Juniperus conferta*** er tegund af eini (oft talinn afbrigði af J. rigida),  sem vex í Japan og Sakhalin, þar sem hann vex á sandöldum. Conferta er úr latínu; "Con" sem þýðir saman og "ferta" sem merkir sterk. Hann myndar þétta breiðu og er með ferskan grænan lit sem minnir á grasflöt. Hann verður mest 50 sm hár, en að 30m í flatarmál. Nálarnar eru mjög stingandi, nokkuð sem er áberandi hjá mörgum einitegundum. Greinarnar eru rauðbrúnar. Berkönglarnir eru silfurlitir eða blásvartir. Yfirleitt er hann þolinn á jarðveg, en þolir samt illa bleytu.
Hann er oft ræktaður sem bonsai. 
* Klónninn 'Blue Pacifica' er með blágrænar nálar. 
* Klónninn 'Compacta'  er þéttur og fyrirferðarlítill, mest 30 sm hár. 
* Klónninn 'Silver Mist'  er með næstum silfurlitaðar nálar.
* Klónninn 'Emerald Sea' er ljósgrænn og hærri en hinir, og þolir vel kulda.


File:Juniperus conferta"Sunsplash".jpg|Juniperus conferta"Sunsplash"
File:Juniperus conferta"Blue Pacific".jpg|Juniperus conferta"Blue Pacific"
File:Juniperus conferta"Blue Pacific"COSEUP.jpg|'Blue Pacific'
File:J.conferta 'Silver Mist'.jpg|Silver Mist

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Floridata – «Juniperus conferta»
Good Times

**Good Times** er önnur breiðskífa hljómsveitarinnar Contalgen funeral. Hún var tekin upp live í Stúdíó Benmen á Sauðárkróki á árunum 2014-2016. Upptökustjórn var í höndum Sigfúsar Arnars Benediktssonar.

Platan kom þann 9. desember 2016

Hönnun umslags: Davíð Már Sigurðsson og Óli Arnar Brynjarsson.

## Lögin á plötunni
Lög: Contalgen Funeral, textar: Andri Már Sigurðsson

*Second-hand Boyfriend
*Hole
*Killer Duet
*Blowing Down the Road
*A-Train
*Murder People
*Rolling Around in the Grave
*Where the Cold Wind Blows
*Paperbox People
*Good Times

## Hjóðfæraleikarar
*Andri Már Sigurðsson - söngur, rafmagnsgítar, gítarbanjó og bakraddir
*Sigfús Arnar Benediktsson - trommur, gítarar og hljómborð
*Sigurlaug Vordís Eysteinsdóttir - söngur og bakraddir
*Kristján Vignir Steingrímsson - rafmagnsgítar og bakraddir
*Gísli Þór Ólafsson - bassi og bakraddir
Mount Revelstoke-þjóðgarðurinn

**Mount Revelstoke-þjóðgarðurinn** (enska: *Mount Revelstoke National Park*) er þjóðgarður í nágrenni borgarinnar Revelstoke í Bresku Kólumbíu. Þjóðgarðurinn er í Selkirk-fjöllum (hluti Klettafjalla) og er 260 ferkílómetrar að stærð.

Þrátt fyrir að vera inni í landi er rakt loftslag á svæðinu og regnskógar. Risalífviður finnst þar og marþöll, tré sem krefjast allnokkurrar úrkomu. Giant Cedars Boardwalk er 500 metra slóð þar sem mikilfengleg tré þessara tegunda má finna. Skógarhreindýr eru á svæðinu en hjörðin er lítil. svart- og brúnbirnir, elgur, sléttuúlfur, klettafjallageit og leðurblökur eru meðal spendýra svæðisins. Austasta útbreiðsla bananasnigils (Ariolimax) er í þjóðgarðinum. Skunk Cabbage Boardwalk er 1,2 km slóð þar sem má skoða botn regnskógarins, votlendi og dýralíf. Columbia-fljót eitt stærsta fljótið sem rennur í Kyrrahaf í N-Ameríku á upptök á þessum slóðum.

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Azoreyja-einir

**Azoreyja-einir** (*Juniperus brevifolia*), er tegund af eini, einlendur á Azoreyjum (á Corvo, Faial, Flores, Pico, Santa Maria, São Jorge, São Miguel, og Terceira), þar sem hann kemur fyrir í 240 til 800 m hæð yfir sjávarmáli, sjaldan upp að 1,500 m. Hann er náskyldur *[[Juniperus oxycedrus]]* frá Miðjarðarhafssvæðinu og *[[Juniperus cedrus]]* (Kanaríeyja-eini) frá Kanaríeyjum. Honum er ógnað af tapi búsvæðis.

Þetta er runni eða lítið tré sem verður að 6m hátt og með stofn að 50 sm að ummáli. Nálarnar eru sígrænar, þrjár í hvirfingu, gljáandi grænar, 4 til 10 mm langar og  1 til 3 mm breiðar, með tvöfaldri hvítri loftaugarák ofan til. Hann er einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. Berkönglarnir eru grænir óþroskaðir, en 18 mánuðum eftir frjóvgun verða þeir appelsínurauðir með breytilegri bleikri vaxhúð; þeir eru kúlulaga, 6 til 9 mm í ummál, og eru með þrjár til sex samvaxnar hreisturskeljar hver með stöku fræi í hverri. Fræin dreifast þegar fuglar borða berin. Karlreklarnir eru gulir, 2 til 3 mm langir, og falla fljótlega eftir að frjóunum hefur verið dreift snemma vors.

Þetta er viðkvæm tegund í náttúrulegu útbreiðslusvæði sínu vegna hvorutveggja; fellingar fyrir timbur og samkeppni við ágengar innfluttar plöntur.

## Tilvísanir
Waterton Lakes-þjóðgarðurinn

**Waterton Lakes-þjóðgarðurinn** (enska: *Waterton Lakes National Park*) er þjóðgarður í Klettafjöllum suðvestur-Alberta. Hann var fjórði þjóðgarðurinn sem stofnaður var í Kanada árið 1895 og er 505 ferkílómetrar að stærð. Hæð þjóðgarðsins er u.þ.b. í 1300-3000 metrum. Nafnið er runnið frá breskum náttúrufræðingi og verndarsinna; Charles Waterton. Prince of Wales-hótelið var byggt við Waterton-vatn árið 1926-1927 og er eitt af sögulegum hótelum sem byggð voru af kanadískum járnbrautarfélögum.

Dýralíf og gróður svæðisins ber keim af nálægum þjóðgörðum; hjartardýr, birnir, úlfar, nagdýr og ernir eru dæmi um dýr þar. Waterton-vatn er það dýpsta í Klettafjöllum Kanada.

Þjóðgarðurinn á landamæri að Glacier-þjóðgarðinum í Montana. Þjónusta finnst eingöngu í bænum Waterton. 

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Mini Israel

**Mini Israel** (**מיני ישראל**) er garður er staðsettur í Ayalon-dal, nálægt Latrun í Ísrael. Garðurinn er í laginu eins og Davíðstjarnan og hefur 385 módel sem eru til sýnis. Verslunarmiðstöð með sýningarsal er á svæðinu. Garðurinn opnaði árið 2002 og var formlega opnaður þann 7. apríl árið 2003.

## Tenglar

*  Mini Israel
Wham!

**Wham!** var ensk hljómsveit sem starfaði frá 1981 til 1986. Hún var stofnuð af skólafélögunum George Michael og Andrew Ridgeley. 

Michael og Ridgeley hittust í skóla í Bushey nálægt Watford í Hertfordshire. Þeir stofnuðu fyrst ska-bandið The Executive með skólafélögum en þegar það leystist upp stofnuðu þeir Wham!. Árið 1982 gáfu þeir fyrst út lagið „Wham Rap! (Enjoy What You Do)“ en það lag náði ekki vinsældum. Hins vegar náði lagið „Young Guns (Go for It!)“ vinsældum síðar á árinu, meðal annars þökk sé framkomu í *[[Top of the Pops]]* tónlistarþætti BBC. 

Árið 1983 var sveitin farin að keppast um hylli hlustenda við hljómsveitir Duran Duran og Culture Club. Árið 1984 varð smellurinn „Wake Me Up Before You Go-Go“ í fyrsta sæti víða um heim og smáskífan *Last Christmas/Everything She Wants* varð sölumesta smáskífa sem hafði lent í öðru sæti í Bretlandi (varð á eftir Band-Aid laginu „Do They Know It's Christmas?“ sem George Michael tók þátt í). Wham! varð fyrsta vestræna popphljómsveitin til að spila í Kína árið 1985 þar sem 15.000 áhorfendur sáu hljómsveitina. 

Lagið „Careless Whisper“ var runnið undan rifjum George Michael og það varð orðið ljósara að Michael hafði stolið senunni meira en Ridgeley. Hann vildi hverfa frá ungmennapoppinu og gera alvörugefnari tónlist. Wham! hætti árið 1986 á góðum nótum milli þeirra félaga og síðustu tónleikar þeirra voru á Wembley-leikvanginum í júní það ár.

Micheal hélt áfram með sólóferill þar til hann lést árið 2016. Ridgely reyndi fyrir sér í Formúlu 1 kappaskstri í Mónakó og sem lagahöfundur og leikari í Los Angeles. Hann náði þó ekki árangri á þeim sviðum.
 
## Breiðskífur
* *Fantastic* (1983)
* *Make It Big* (1984)
* *The Final* (1986) (safnskífa)
* *Music from the Edge of Heaven* (1986) (safnskífa: Norður-Ameríka og Japan)

## Tilvísanir

## Heimild
Krav Maga

**Krav Maga** (hebreska: **קרב מגע**) er sjálfsvarnaraðferð sem þróuð var fyrir Ísraelsher af ungversk-ísraelska hnefaleikaranum Imi Lichtenfeld í Slóvakíu. 

## Tenglar

*IKMF IKMF - International Krav Maga Federation lead by Master Avi Moyal 
*Israeli Krav Maga Association  (IKMA) founded in 1978 by Krav Maga founder Imi Lichtenfeld.
*Israeli Krav Maga Free Web Guide  - The Complete Internet Guide for Israeli Krav Maga.
Carrie Fisher

**Carrie Frances Fisher** (fædd 21. október árið 1956 í Beverly Hills, Kaliforníu – látin 27. desember, 2016) var bandarísk leikkona. Hún var dóttir söngvarans Eddie Fisher og söngkonunnar Debbie Reynolds. Fisher var þekktust á ferli sínum fyrir hlutverk sitt sem Lea prinsessa í Star Wars-kvikmyndunum. 

Fisher átti í sambandi við tónlistarmanninn Paul Simon frá 1977 til 1983. Einnig átti hún í stuttum samböndum við leikarana Harrison Ford og Dan Akroyd. Fisher eignaðist dóttur fædda árið 1992 með umboðsmanninum Bryan Lourd. Fisher átti í vinasambandi við breska söngvarann James Blunt.

Fisher glímdi við geðhvarfasýki og fíkn lengi. Hún hafði gefið út sjálfsævisögulega bók, *Wishful Drinking*, árið 2008 og sjálfsævisöguna, The *Princess Diarist* árið 2016. Fisher lauk tökum á hlutverki sínu í Star Wars: Episode VIII fyrir andlát sitt.

Carrie Fisher lést sextug að aldri árið 2016 nokkrum dögum eftir að hafa fengið hjartaáfall í flugvél.
Dordingull

**Dordingull** eða **húsakönguló** (fræðiheiti: *Tegenaria domestica*) er ein algengasta tegund köngulóa á Íslandi.
Hann er útbreiddur um Evrópu og Norður-Ameríku.

## Tilvísun
Emúi

**Emúar** (fræðiheiti: *Dromaius novaehollandiae*) eru stórir ófleygir fuglar í Ástralíu og líkjast um margt strútum í Afríku og eru næststærsta núlifandi tegund fugla eftir þeim. Emúar geta orðið rúmlega 60 kg. Þeir finnast aðeins í Ástralíu og eru eina eftirlifandi tegund Dromaius ættkvíslarinnar. 

Nandúar eru töluvert smærri og fíngerðari en strútar og emúar og finnast aðeins í Suður-Ameríku.

## Tilvísanir
Selfossbíó

**Selfossbíó** hóf göngu sína árið 1960. Árið 2013 voru gerðar breytingar á sýningabúnaði og var gömlu filmuvélunum komið fyrir til sýnis í húsinu og við þeirra starfi tók nýr stafrænn sýningabúnaður. Nýtt hljóðkerfi var tekið í notkun og er nú Dolby Digital 7.1 í Selfossbíó.

## Tenglar
* Heimasíða Selfossbíós