Skothylkið

***Skothylkið*** (enska: *Full Metal Jacket*) er stríðsmynd frá árinu 1987 sem Stanley Kubrick leikstýrði og framleiddi. Kubrick skrifaði handrit myndarinnar ásamt Michael Herr og Gustav Hasford. Myndin var byggð á bókinni *The Short-Timers* eftir Hasford, sem var skáldsaga með sjálfsævisögulegu ívafi um reynslu hans í bandaríska hernum. Aðalleikarar myndarinnar voru Matthew Modine, R. Lee Ermey, Vincent D'Onofrio, Adam Baldwin, Dorian Harewood og Arliss Howard.

Myndin fjallar um fótgönguliðsflokk í bandaríska landgönguliðinu sem gengst undir herþjálfun í þjálfunarbúðum hersins í Suður-Karólínu. Fyrri hluti myndarinnar snýst aðallega um óbreyttu hermennina J. T. Davis og Leonard Lawrence, sem eru uppnefndir „Joker“ og „Pyle“, og þrekraunir þeirra undir ofríki æfingakennarans, Hartmans fallbyssusveitarforingja. Seinni helmingur myndarinnar snýst um reynslu Jokers og annarra landgönguliða í víetnömsku borgunum Da Nang og Huế á tíma Tet-sóknarinnar í Víetnamstríðinu. Titill myndarinnar vísar til málmhjúpaðra skothylkja sem hermenn nota sem skotfæri.

*Skothylkið* var frumsýnt í Bandaríkjunum 26. júní 1987 í dreifingu Warner Bros. og í Bretlandi þann 11. september 1987. Þetta var síðasta mynd Kubricks sem var frumsýnd á meðan hann var á lífi. Myndin halaði inn 120 milljónum bandaríkjadala með 16,5–30 milljóna kostnaði og naut mikillar hylli. *Skothylkið* var tilnefnt til Óskarsverðlauna fyrir besta handritið byggt á öðru verki og var jafnframt tilnefnt til tvennra BAFTA-verðlauna en Ermey var tilnefndur til Golden Globe-verðlauna sem besti aukaleikarinn. Árið 2001 setti Kvikmyndastofnun Bandaríkjanna í 95. sæti á lista sínum yfir spennuþrungnustu myndir í bandarískri kvikmyndasögu.

## Söguþráður
Á tíma Víetnamstríðsins mætir hópur nýliða í bandaríska landgönguliðinu í átta vikna nýliðaþjálfun í þjálfunarbúðum hersins á Parris-eyju, þar sem æfingakennarinn Hartman fallbyssusveitarforingi beitir harkalegum kennsluaðferðum til að búa þá undir átök. Meðal nýliðanna eru hinn kjaftfori J. T. Davis, sem fær uppnefnið „Joker“ eftir að hann gerir gys að Hartman, og hinn feiti og sljói Leonard Lawrence, sem Hartman uppnefnir „Gomer Pyle“ (í höfuðið á persónu úr sjónvarpsþáttunum *[[The Andy Griffith Show]]*).

Í þjálfunarbúðunum gengur Pyle illa að standast væntingar Hartmans, sem setur hann í hóp með Joker. Pyle sýnir merki um framfarir en í eftirlitsferð finnur Hartman kleinuhring í skápnum hans. Hartman telur að Pyle miði ekkert áfram og byrjar að beita hóprefsingum þar sem öllum í hópnum er refsað nema honum í hvert sinn sem Pyle gerir mistök. Hinir nýliðarnir hefna sín á Pyle eina nóttina með því að halda honum föstum í rúminu og berja hann. Joker lætur undan þrýstingi og tekur þátt í barsmíðunum. Eftir þetta er frammistaða Pyle skyndilega til fyrirmyndar og hann verður sérlega fær skytta. Þetta vekur hrifningu Hartmans en áhyggjur hjá Joker, sem óttast að Pyle sé að ganga af göflunum eftir að hann heyrir hann tala við riffilinn sinn.

Kvöldið áður en nýju landgönguliðarnir eiga að útskrifast úr þjálfuninni kemur Joker, sem er á brunavakt, að Pyle á salerninu að hlaða M14-riffilinn sinn og kyrja riffileið landgönguliðsins hástöfum. Hartman vaknar við hávaðann og skipar Pyle að leggja frá sér riffilinn en Pyle skýtur Hartman til bana og síðan sjálfan sig fyrir framan Joker.

Í janúar 1967 er Joker orðinn liðþjálfi og er staðsettur í borginni Da Nang sem blaðamaður fyrir herblaðið *[[Stars and Stripes]]* ásamt óbreyttum „Rafter Man“, sem er stríðsljósmyndari. Herstöð þeirra verður fyrir árás í Tet-sókninni. Næsta morgun eru Joker og Rafter Man sendir til Phu Bai, þar sem Joker leitar að og finnur „Cowboy“ Evans liðþjálfa, vin sinn frá Parris-eyju sem er nú í liðssveit sem gengur undir viðurnefninu „Lusthog Squad“.

Í orrustunni um Huế er leiðtogi fótgönguliðsflokksins, „Hr. Touchdown“ Schinoski lautinant, drepinn og „Crazy Earl“ liðþjálfi tekur við forystunni af honum. Þegar flokkurinn gengur inn í borginna lenda þeir í átökum við óvinahermenn en tekst að ná yfirráðum á svæðinu. Stuttu síðar er Crazy Earl drepinn í eftirlitsferð þegar tuskukanína sem hefur verið búin með sprengiefni springur. Cowboy tekur við forystu hópsins. Liðssveitin ráfar um borgina og verður fyrir árás leyniskyttu Víet-Kong, sem skýtur „Eightball“ og „Doc Jay“ til bana. Þegar liðssveitin þokar sér nær staðsetningu leyniskyttunnar fellur Cowboy í valinn.

Vélbyssuskyttan „Animal Mother“ tekur við forystunni og leiðir áhlaup á leyniskyttuna. Joker verður fyrstur til að finna hana en gikkurinn á M16-rifflinum hans stendur fastur. Leyniskyttan, sem kemur í ljós að er táningsstúlka, hefur skothríð en Rafter Man skýtur hana og særir hana til ólífis. Þegar liðssveitin safnast kringum dauðvona skyttuna grátbiður hún þá um að binda enda á þjáningar sínar og hermennirnir þræta um hvort rétt sé að drepa hana eða láta hana deyja hægum og kvalafullum dauðdaga. Animal Mother fellst á að lífláta hana en með því skilyrði að Joker greiði náðarhöggið. Joker hikar en skýtur hana síðan. Þegar nótta tekur marsera landgönguliðarnir meðfram Ilmvatnsá og syngja „Mars Mikka Músar“. Joker hugsar með sér að þótt hann búi í „skítaveröld“ sé hann feginn að vera á lífi og óhræddur.

## Leikarar
* Matthew Modine sem óbreyttur James T. „Joker“ Davis (síðar liðþjálfi), ungur og kjaftfor landgönguliði. Modine hélt dagbók við tökur myndarinnar sem var árið 2005 gerð að bók og árið 2013 að gagnvirku appi.
* Adam Baldwin sem „Animal Mother“ liðþjálfi, níhílísk og herská vélbyssuskytta í Lusthog-liðssveitinni sem hreykir sér af því að drepa óvinahermenn og fyrirlítur allt boðvald nema sitt eigið.
* Vincent D'Onofrio sem óbreyttur Leonard „Gomer Pyle“ Lawrence, feitur og sljór nýliði sem Hartman leggur í einelti. Samkvæmt Kubrick var Pyle sú persóna sem erfiðast var að finna leikara fyrir en Modine stakk upp á D'Onofrio. D'Onofrio varð að bæta á sig 32 kg fyrir hlutverkið.
* R. Lee Ermey („Lee Ermey“ í kreditlistanum) sem L. Hartman fallbyssusveitarforingi, orðljótur og grimmur æfingakennari nýliðanna í þjálfunarbúðunum. Ermey hafði leikið svipaða persónu í stríðsmyndinni *[[Nýliðarnir]]* (*The Boys in Company C*) árið 1978. Ermey byggði orðbragð persónu sinnar að miklu leyti á eigin reynslu sem æfingakennari í landgönguliði Bandaríkjahers í Víetnamstríðinu.
* Dorian Harewood sem „Eightball“ riðilsstjóri, svartur meðlimur í liðssveitinni sem lætur kynþáttaníðyrði ekki á sig fá og nánasti vinur Animal Mother.
* Arliss Howard sem óbreyttur „Cowboy“ Evans (síðar liðþjálfi), vinur Jokers frá Texas og meðlimur í Lusthog-sveitinni.
* Kevyn Major Howard sem fyrsta flokks óbreyttur „Rafter Man“, stríðsljósmyndari.
* Ed O'Ross sem Walter J. „hr. Touchdown“ Schinoski lautinant, leiðtogi Lusthog-sveitarinnar.
* John Terry sem Lockhart lautinant, ritstjóri deildar *[[Stars and Stripes]]* í Da Nang.
* Kieron Jecchinis sem „Crazy Earl“ riðilsstjóri, fyrsti leiðtogi Lusthog-sveitarinnar.
* Bruce Boa sem ofurstinn sem skammar Joker fyrir að skrifa orðinn „Fæddur til að drepa“ á hjálminn sinn en vera um leið með friðarmerki á kragahorninu sínu.
* Kirk Taylor sem óbreyttur „Payback“, meðlimur í liðssveitinni.
* John Stafford sem „Doc Jay“, læknaliði úr bandaríska sjóhernum sem veitir liðssveitinni læknisaðstoð.
* Tim Colceri sem morðóð þyrluskytta sem stingur upp á því að Joker og Rafter Man skrifi sögu um hann. Colceri, sem var fyrrum landgönguliði, átti upphaflega að leika Hartman áður en Ermey hlaut hlutverkið. Kubrick gaf Colceri minna hlutverk til sárabóta.
* Ian Tyler sem Cleves lautinant, liðsforingi sem er viðstaddur þegar herinn uppgötvar fjöldagröf.
* Gary Landon Mills sem Donlon, meðlimur í liðssveitinni sem stýrir talstöðinni.
* Sal Lopez sem „T.H.E. Rock“, meðlimur í liðssveitinni.
* Papillon Soo Soo sem vændiskona í Da Nang.
* Ngọc Lê sem leyniskytta Víet-Kong.
* Peter Edmund sem óbreyttur „Snowball“ Brown, nýliði í þjálfunarbúðunum sem verður sveitarforingi til skamms tíma áður en Hartman veitir Joker stöðuna.
* Antu N'Jai sem nýliði.
* Steve Boucher sem nýliði.
* Stanley Kubrick sem Murphy liðþjálfi (aðeins raddhlutverk, ekki getið á kreditlista), sem Cowboy talar við í talstöðinni.

## Tilvísanir