open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vítisenglar

**Vítisenglar** (enska: *Hells Angels*) er samtök áhugafólks um vélhjól, og aka vanalega á Harley-Davidson vélhjólum. Félagsamtökin eru starfrækt í mörgum löndum, í Bandaríkjunum og Kanada eru þau skrásett sem fyrirtæki. Löggæsluyfirvöld víða um heim svo sem FBI hafa grun um að félagar samtakanna taki þátt í ólöglegri starfsemi svo sem ofbeldisverkum, vændi, peningaþvætti, sölu og dreifingu eiturlyfja og þýfis. Talsmenn samtakanna halda því fram að þeir séu fórnarlömb ofsókna á þann hátt að þó 1 % félaga taki þátt í ólöglegu athæfi þá séu hinir 99% látnir gjalda þess þó þeir séu löghlýðnir borgarar.

Samtökin voru stofnuð árið 1948 í Fontana, Kaliforníu og fengu nafnið "Hells Angels" eftir 303 sprengjusveit í flugher Bandaríkjanna sem stofnuð var í byrjun seinni heimstyrjaldarinnar.

## Vítisenglar á Íslandi
Íslensk lögregluyfirvöld telja félagasamtökin skipulögð glæpasamtök og hafa nokkrum sinnum meinað norrænum vítisenglum að koma til Íslands. Lögregluyfirvöld telja að samtökin hyggist ná fótfestu hér á landi í gegnum vélhjólaklúbbinn Fáfni í Grindavík. För hóps norrænna Vítisengla til Íslands var stöðvuð í febrúar 2002. Talsmenn Fáfnis segja Vítisenglana þá hafa verið ferðamenn sem hugðu á ævintýraferð upp á Langjökul og skoða Gullfoss og Geysi og Bláa lónið. För átta norrænna Vítisengla var stöðvuð í nóvember 2007 er þeir hugðust sitja 11. ára afmælisfagnað Fáfnis í Reykjavík.

Í Kanada eru litið á Vítisengla sem glæpasamtök.

## Heimildir
* 
* Vítisenglar stefndu til landsins (Mbl. 26. júí 2002)
*  Vítisenglar hafa áður sýnt áhuga á Íslandi (Mbl. 2. feb 2002)
* Vítisenglar sendir heim í fylgd lögreglu  (Vísir.is 3. nóv 2007)
Flatatunga

**Flatatunga** er bær á Kjálka í Skagafirði. Tungan sem bærinn er kenndur við myndast milli Héraðsvatna og Norðurár. Flatatunga er landnámsjörð Tungu-Kára og gamalt stórbýli. Í Þórðar sögu hreðu er sagt frá skála sem Þórður smíðaði í Flatatungu og var löngum talið að Flatatungufjalirnar, útskornar fjalir frá 12. öld sem varðveittar eru á Þjóðminjasafni Íslands, væru úr þeim skála. Aðrir hafa þó talið líklegra að þær séu úr kirkju, sennilega Hóladómkirkju. Aðeins örfáar fjalir hafa varðveist en þær eru hluti af stóru verki í býsönskum stíl sem sýndi dómsdag. Allmargar fjalir til viðbótar glötuðust er búrið í Flatatungu brann 1898.

Flatatungufjalirnar þykja mjög merkar, enda eru þær líklega elstu myndir sinnar tegundar á Norðurlöndum, og hefur mikið verið skrifað um þær. Selma Jónsdóttir skrifaði doktorsritgerð sína, *Dómsdagurinn í Flatatungu* (1959), um fjalirnar, Kristján Eldjárn skrifaði um þær og Hörður Ágústsson skrifaði bókina *Dómsdagur og helgir menn á Hólum* (1989) um fjalirnar.

## Tilvísanir
Atlavík

**Atlavík** er vík í Lagarfljóti nærri Hallormsstað í Múlaþingi.

Í mörg ár voru haldnar útihátíðir í Atlavík yfir verslunarmannahelgina. Þekktust þeirra er útihátíðin sem haldin var árið 1984, sem var haldin af Stuðmönnum og Ungmenna- og íþróttasamband Austurlands (UÍA, en þá kom Ringo Starr fram með Stuðmönnum.

## Heimildir
Hnýfill

**Hnýfill** (einnig nefnt **kani** eða **kanni**) er sá hluti bátsstefnis (oftast á seglbát) sem stendur upp fyrir borðstokkinn. Til er bæði *framhnýfill* og einnig *afturhnýfill*. Þegar sjór ólgar og vont er í veðri getur framhnýfillinn stungist í kaf og báturinn tekið inn á sig. *Svíri* er hnýfill skips þar sem brandar og stál (sem er efsti hluti stafns eða skuts á stórskipum) koma saman efst og fremst á stafni.
Stefni

**Stefni** (einnig kallað **framstefni** og stundum **nef**) er heiti á fremsta hluta skipsskrokks. Einnig er til *afturstefni*, en það er skuturinn aftanverður (og þá oft í laginu eins og stefni). Stór (flutninga)skip hafa gjarnan perulaga stefni, s.k. *[[perustefni]]*, sem minnkar eldsneytiseyðslu.   

## Orð tengd stefni
* *gægja* er lot á báti. 
* *hnísa* er á mótum stefnis og kjalar. 
* *kylfa* var í íslensku fornmáli haft um efsta hluta skipsstefnis.
* *lot* (einkum haft í fleirtölu) er bugurinn neðst á stefni og skut báta framan og aftan kjalar. Annars útskýrt aðeins sem halli á stefni. 
* *sax* er efsti hluti skipsstefnis. Í fleirtölu (söx) er afturámóti átt við fremsta rúm í skipi.
Hvelja

**Hvelja** er „húð“ hvala og hrognkelsis. Undir hveljunni er ríkt spiklag og á henni er ekkert hreistur eins og á fiskum. Hvelja í þessari merkingu hefur þó ekkert með orðasambandið að *súpa hveljur* að gera. Hvelja í þeirri merkingu er marglytta, en þegar menn súpa hveljur þá er eins og þeir nái ekki andanum og séu að „drekka marglyttur“.
Melatorg

**Melatorg** er hringtorg í Reykjavík, þar sem Suðurgata sker Hringbraut. Við torgið stendur Þjóðminjasafn Íslands, og rétt við það eru Þjóðarbókhlaðan og Hólavallakirkjugarður.
Suðurgata

**Suðurgata** er tengibraut í Reykjavík, sem liggur frá Túngötu í norðri til Skerjafjarðar í suðri, þar sem hún breytist í götuna Einarsnes. Við Suðurgötu eru Hólavallagarður og Stofnun Árna Magnússonar, auk þess sem segja má að Þjóðarbókhlaðan, Hótel Saga, Þjóðminjasafn Íslands og fleiri kennileiti standi við hana, þótt þau tilheyri öðrum götum. Hámarkshraði á Suðurgötu er 50 kílómetrar á klukkustund. Gatan er kennd við suðurátt vegna þess að hún liggur í suður frá gamla miðbænum, en áður en hún fékk þetta formlega nafn var hún kölluð ýmsum nöfnum, m.a. *Kirkjugarðsstræti* og var einnig nefnd *Kærleiksbraut* í hálfkæringi. Suðurhluti götunnar, sunnan Hringbrautar, hét upphaflega *Melavegur*. Við Suðurgötu 2 stóð áður Dillonshús, eitt elsta hús Reykjavíkur. Þar er nú bílastæði.

## Tenglar
* ''Reisulegt hús við Suðurgötu''; grein í Morgunblaðinu 1994
Túngata

**Túngata** er heiti á götu víða um land. Meðal bæja sem hafa Túngötu eru Vestmannaeyjabær, Reykjavík, Grenivík, Tálknafjörður, Patreksfjörður, Stöðvarfjörður, Sandgerði, Seyðisfjörður, Borgarnes, Álftanes, Siglufjörður, Eyrarbakki, Suðureyri, Reykjanesbær, Ísafjörður, Ólafsfjörður og Fáskrúðsfjörður.

Í Reykjavík er Túngata kennd við Landakotstún. Hún liggur frá Suðurgötu í austri til Bræðraborgarstígs í vestri. Landakotskirkja, Landakotsskóli og Landakotsspítali standa við Túngötu, auk þess sem sendiráð Rússlands, Þýskalands og Frakklands eiga hvert sitt hús við hana.

Kænugarðstorg er neðarlega á Túngötu, á mótum Garðastrætis.
Bræðraborgarstígur

**Bræðraborgarstígur** er gata í vesturbæ Reykjavíkur. Hún liggur milli Hringbrautar í suðri og Vesturgötu í norðri. Við götuna er aðallega íbúðarhúsnæði, og sum húsanna teljast meðal þeirra elstu í borginni. Gatan dregur nafn sitt af húsinu Bræðraborg (nú Bræðraborgarstígur 14), sem reist var um 1880 af bræðrunum Bjarna og Sigurði Sigurðssyni frá Hæðarenda í Grímsnesi. Götuheitið kemur fyrst fyrir í heimildum árið 1885.

Ýmis bókaforlög hafa á síðari árum haft aðsetur á Bræðraborgarstíg. Bókaútgáfan Iðunn var til húsa á Bræðraborgarstíg 16 frá um 1975 til 2000, Bjartur-Veröld er nú með skrifstofu á Bræðraborgarstíg 9 og Forlagið (sem samanstendur af JPV útgáfu, Máli og menningu, Vöku-Helgafelli og Iðunni) hefur aðsetur á Bræðraborgarstíg 7.

Hinn 25. júní 2020 varð eldsvoði í húsinu að Bræðraborgarstíg 1, þar sem þrír einstaklingar létust og fleiri slösuðust. Eldurinn vakti mikla umræðu um húsnæðisöryggi og aðstæður erlendra verkamanna á leigumarkaði. Húsið, sem hafði áður verið skráð sem íbúðarhúsnæði, var þá nýtt sem óleyfilegt atvinnuhúsnæði og gistipláss. Bruninn leiddi til ákæru og síðar dóms. Þetta var einn mannskæðasti eldsvoði á Íslandi á síðari tímum.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Úr sögu Bræðraborgarstígs''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1991
* ''Þar skemmti Gvendur dúllari''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1991
Vesturgata

**Vesturgata** er gata í vesturbæ Reykjavíkur. Hún liggur frá Aðalstræti í austri til Ánanausta í vestri. Flest húsin við götuna eru íbúðarhús, en þar eru einnig nokkur fyrirtæki. 

Vesturgata dregur nafn sitt af því að hún liggur í vesturátt frá miðbæ Reykjavíkur. Hún hét áður Hlíðarhúsastígur, eftir kotinu Hlíðarhúsum sem áður stóð við götuna. Síðar var hún kölluð Læknisgata, vegna húss sem landlæknir bjó á Hlíðarhúsavelli (nú Ránargata 13), en þetta nafn festi sig aldrei jafn mikið í sessi meðal Vesturbæinga, sem héldu áfram að kalla götuna Hlíðarhúsastíg, eða einfaldlega Stíginn. Nafnið Vesturgata náði einnig seint fótfestu; langt fram yfir aldamótin 1900 töluðu menn enn um að fara „vestur á Stíg“. 

### Fræg hús
Við Vesturgötu standa nokkur sögufræg hús. Þar á meðal er steinhús frá árinu 1915 við Vesturgötu 5, sem hýsti um árabil Landlæknisembættið. Ýmsir listamenn og rithöfundar hafa einnig búið eða starfað við götuna, sem er hluti af hinu eldra og sögufrægara borgarsvæði Reykjavíkur. 

Vesturgata 2 eða Bryggjuhúsið var reist árið 1862 og hefur þar farið fram ýmis starfsemi. Sama ár var Byggingin Glasgow (Vesturgata 5a) reist af skoska kaupmanninum P.L. Henderson. Það var stærsta hús á Íslandi þegar  það var byggt. Húsið brann árið 1903.

### Bankarán
Vesturgata hefur í þrígang verið vettvangur vopnaðra bankarána. Hinn 3. janúar 1986 var ráðist inn í útibú Landsbankans að Vesturgötu 16, í því sem talið er eitt fyrsta vopnaða bankaránið í íslenskri sögu. Ræninginn flúði með fjármuni en var síðar handtekinn. Þann 18. desember 1995 var aftur framið vopnað rán í útibúi Búnaðarbankans við götuna, þar sem þrír menn rændu tæplega tveimur milljónum króna. Þrátt fyrir umfangsmikla rannsókn hefur það mál aldrei verið upplýst og er enn óleyst. Þann 17. nóvember 2003 átti þriðja bankaránið sér stað, þegar maður vopnaður hnífi rændi fé úr útibúi Búnaðarbankans að Vesturgötu 54. Ræninginn flúði af vettvangi og var leitað með aðstoð vitna og myndavéla, án árangurs.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Úr sögu Hlíðarhúsa''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
* ''Gamalt hús og horfnir vinir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
* ''Vesturbærinn - Vesturgatan''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977
Hofsvallagata

**Hofsvallagata** er tengibraut í vesturbæ og á Melunum í Reykjavík. Hún liggur frá Túngötu í norðaustri til Ægisíðu í suðvestri. Hámarkshraði á henni er 50 km/klst. Sundlaug Vesturbæjar er við Hofsvallagötu, einnig Melabúðin, og verkamannabústaðir og fleira íbúðarhúsnæði.
François Rabelais

**François Rabelais** (fæddur kringum 1494, lést 9. apríl 1553) var franskur rithöfundur og læknir. Hann var munkur sem ungur maður, en tók seinna að nema læknisfræði og fornmálin. Hann er þekktastur fyrir bók sína Gargantúi og Pantagrúll sem kom út á íslensku í þýðingu Erlings E. Halldórssonar árið 1993. 

## Tenglar
* ''Gargantúi'' (Þriðji kafli); brot úr Gargantúi og Pantagrúll; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Gargantúi'' (Sjötti kafli); brot úr Gargantúi og Pantagrúll; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Gargantúi'' (Tíundi kafli); brot úr Gargantúi og Pantagrúll; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1983
Andspyrna (hreyfing)

**Andspyrna** er lauslegur hópur stjórnleysingja á Íslandi. Upphafsmaðurinn er Sigurður Harðarson, hjúkrunarfræðingur og pönk-söngvari, sem stofnaði vefsíðu Andspyrnu og bókasafn hennar. Engin skrá er haldin yfir meðlimi hópsins, en starfsemin felst í því að reka bókasafnið sem er til húsa í Reykjavíkur akademíunni  en þar áður á ýmsum stöðum eins og Friðarhúsi, Kaffi Hljómalind og Tónlistarþróunarmiðstöðinni), selja bækur í *distrói* (bókamiðlun) Andspyrnu, þýða og gefa út bækur og bæklinga, sýna kvikmyndir og fleira. Á síðu Andspyrnu segir "Barátta anarkista snýst um að fella öll yfirvöld og útrýma allri pýramídalaga skipulagningu. Tvö orð - Án yfirvalds! - eru grunnurinn að hugmyndafræði anarkista; einföld og stutt setning, en flókin og margslungin í verki. Við munum kappkosta að gera grein fyrir fjölbreyttri flóru hugmynda og aðgerða innan anarkismans og eigna ekki neinni einstakri stefnu innan hans blaðið." 

## Tengill
* Vefsíða Andspyrnu 

## Heimildir
Melarnir

**Melarnir** eru íbúðahverfi í Reykjavík. Þeir eru kenndir við meli sem voru þar áður en hverfið var byggt. Göturnar sem heyra undir Melina heita flestar „-melur“, svo sem Víðimelur, Reynimelur, Grenimelur og Hagamelur. Melaskóli þjónar grunnskólabörnum hverfisins. Austan við Birkimel er Þjóðarbókhlaðan, en þar sem hún stendur nú var áður Melavöllurinn.
Höfðahverfi

**Höfðahverfi** er íslensk sveit í austanverðum Eyjafirði og tilheyrir Grýtubakkahreppi. Það er kennt við Höfðann, sem stendur við fjörðinn og sést hvaðanæva að úr sveitinni. Þorpið Grenivík er í Höfðahverfi, og margir bóndabæir, svo sem Grýtubakki, Lómatjörn, Hléskógar og Höfði. Þengill mjögsiglandi nam þar land, segir Landnámabók, og er höfðinn kenndur við hann.
Skotfélag Reykjavíkur

**Skotfélag Reykjavíkur** (*Reykjavig Skydeforening*) var fyrsta íþróttafélag á Íslandi. Það var stofnað 1867. Skothúsvegur í miðbæ Reykjavík dregur nafn sitt af æfingahúsi þess. Æfingahús þeirra nefndu þeir *Reykjavig Skydeforenings Pavillon*, en það gekk ávallt undir nafninu *Skothúsið*. 

## Tenglar
* Heimasíða
* ''Fyrsta íþróttafélag Reykjavíkur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
Longyearbyen

**Longyearbyen** (eða **Longyearbær**) er stærsti bærinn á Svalbarða. Þar er einnig sýslumannssetur og höfuðstöð norskra yfirvalda á eyjunum. Bærinn er á eyjunni Spitsbergen, sem er stærsta eyjan í klasanum. Íbúar Longyearbyen eru 2.528 (2025). Bærinn dregur nafn af John Munroe Longyear, sem var aðaleigandi bandarísks kolanámufélags.

## Veður
* Hitamet féll á Svalbarða sumarið 2020 þegar 21,7 °C mældust í bænum.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Fréttaveita (norska)
Fegurð

**Fegurð** er hugtak, sem á við upplifun athuganda á fyrirbæri, sem veldur ánægju- eða nautnatilfinningu, t.d. náttúrufyrirbæri, myndlistarverk, tónverk eða skáldverk. Fegurð er viðfangsefni fagurfræðinnar, félagsfræðinnar og félagssálfræði.

## Tenglar

* 
* 
* ''Fegurð til forna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1971
*
Prentun

**Prentun** er það að þrykkja bleki (prentsvertu) í mynd leturs, mynda o.s.frv. og láta það koma fram, oftast á pappír. 

## Tengill
* ''Fyrsta prentverk á Íslandi''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985
* ''Blöð úr týndri bók - Fyrsta prentverk á Íslandi''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1985
* ''Prentsmiðjumálið''; grein í Norðra 1853 
* ''Prentmyndagerð á Íslandi 20 ára''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1939
* ''Tæknibreytingarnar eru geipilega miklar''; grein í Morgunblaðinu 1985
Einar Þorsteinsson (f. 1633)

**Einar Þorsteinsson** (f. 21. febrúar 1633, d. 9. október 1696) var biskup á Hólum frá 1692 til dauðadags, 1696, eða í rúm 4 ár.

Foreldrar Einars voru Þorsteinn Tyrfingsson (um 1595–1645) prestur í Hvammi í Norðurárdal, og kona hans Jórunn Einarsdóttir (um 1600–1678) frá Melum í Melasveit. 

Einar Þorsteinsson fæddist í Hvammi í Norðurárdal og ólst þar upp. Hann lærði undir skóla hjá séra Þórði Jónssyni í Hítardal, var tekinn í Hólaskóla 1645 og varð stúdent þaðan 1649. Var síðan eitt ár djákni á Reynistað og tvö ár í þjónustu Henriks Bjelkes, fór með honum utan 1650. Skráður í Kaupmannahafnarháskóla í desember 1652 og varð attestatus í guðfræði vorið 1654. Kom heim um sumarið og varð heyrari (þ.e. kennari) í Hólaskóla í 2-3 ár og síðan skólameistari í þrjú ár. Fékk Múla í Aðaldal 1660 (tók við staðnum vorið 1662) og var prestur þar til 1692. 

Einar fór til Kaupmannahafnar haustið 1691 og fékk veitingu konungs fyrir biskupsdæminu. Vígður 13. mars 1692, kom heim um vorið og tók við Hólastól í lok júní.  
Páll Eggert Ólason segir um Einar: "Hann var talinn vel að sér í andlegum og veraldlegum efnum, glaðlyndur og gestrisinn, stjórnsamur og auðgaðist vel, en þó vel látinn."  

Engin prentsmiðja var á Hólum í tíð Einars Þorsteinssonar.  

Engin mynd eða málverk er til af Einari Þorsteinssyni, en legsteinn með grafskrift hans er í Hóladómkirkju. 

Einar Þorsteinsson var tvígiftur. Kona 1 (gift 1664): **Ingibjörg Gísladóttir** (f. um 1642, d. 8. júní 1695), dóttir Gísla Brynjólfssonar prests á Bergsstöðum í Svartárdal og konu hans Sesselju Grímsdóttur. Þau áttu 11 börn sem upp komust, meðal þeirra voru: Guðrún Einarsdóttir (1665–1752) kona Jóns Árnasonar biskups í Skálholti, Gísli eldri Einarsson (1666–1724) prestur í Múla eftir föður sinn, Guðríður Einarsdóttir (f. 1669) kona Jóns Jónssonar Thorlaciusar sýslumanns, Sigurður Einarsson (1673–1748) lögsagnari á Geitaskarði, Nikulás Einarsson (1673–1707) sýslumaður á Reynistað, Gísli yngri Einarsson (1678–1747) prestur á Auðkúlu í Svínadal, og sex önnur, þar af dóu fjögur úr stórubólu 1707.

Kona 2 (gift 1696): Ragnheiður Jónsdóttir (1646 – 10. apríl 1715), dóttir Jóns Arasonar prests í Vatnsfirði og ekkja Gísla Þorlákssonar biskups. Einar dó tæpum mánuði eftir brúðkaupið. Þau Einar og Ragnheiður voru barnlaus.

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* I.
*Sigurjón Páll Ísaksson: Um Legsteina í Hóladómkirkju. *Skagfirðingabók * 21.
**Íslendingabók* (á netinu).
Madeleine McCann

**Madeleine McCann** (fædd 12. maí 2003 í Leicester, hvarf 3. maí 2007 í Algarve) er stúlka sem hvarf af hótelherbergi 3. maí árið 2007 á Praia da Luz í Algarve, Portúgal, þá tæpra fjögurra ára gömul. Hún var þar ásamt foreldrum sínum og systkinum. Talið er fullvíst að henni hafi verið rænt meðan hún svaf í herbergi með systkinum sínum, sem eru tvíburar, en foreldrar þeirra höfðu skilið börnin eftir stutta stund meðan þau héldu niður á veitingastað nokkra tugi metra í burtu frá herberginu. Portúgalska lögreglan ásakaði foreldrana um að hafa myrt hana og lagði talsvert á sig til að reyna að sanna það, en án árangurs. Í júní 2020 var talið að þýskur barnaníðingur hafi myrt stúlkunna.

## Tenglar
* findmadeleine.com
* Frétt Pressunnar 28.7.2011
Sagnaritun

**Sagnaritun** er annars vegar sú iðja kölluð að safna sögum og varðveita með skriflegum hætti; hins vegar getur sagnaritun einnig verið það að skrifa sögu í skilningi sagnfræðinnar, það er að segja að setja saman upp heildstæða frásögn af atburðum upp úr heimildum, annaðhvort frumheimildum eða stoðheimildum.

## Söfnun frásagna
Sögurnar, sem sagnaritarar safna, hafa oft varðveist í munnlegri geymd, það er að segja gengið manna á millum í endursögn, oft yfir langt tímabil. Þær tengjast gjarnan ákveðnum landsvæðum og geta fjallað um þjóðtrú, atburði, gengið fólk, örnefni og svo framvegis.

Einn best þekkti íslenski sagnaritarinn var Jón Árnason sem safnaði þjóðsögum sem oft hafa verið gefnar út undir nafninu Þjóðsögur Jóns Árnasonar, fyrst 1862.

## Tengt efni
* Forngrísk sagnaritun
* Rómversk sagnaritun
Rósa (Sjálfstætt fólk)

**Rósa** er persóna í bókinni Sjálfstætt fólk eftir Halldór Laxness, og er hún fyrsta kona Bjarts í Sumarhúsum. Hún deyr við það að fæða dóttur sína Ástu Sólliju, sem hún hafði eignast með Ingólfi en Bjartur ól hana samt upp. 
Hún er talin vera með hjartveiki, og félagsfælni eftir því sem að líður á söguna. Hún felur sig þegar fólk kemur í heimsókn sérstaklega þegar Ingólfur er með í för. Heilsa hennar fer hrörnandi og hún sofnar mjög mikið á afskekktum stöðum, gæti það talið til þess að hún henti (gaf) ekki Gunnvör stein þegar hún fór þar frammhjá eða hvort að það væri Bjarti að kenna, vegna einræðisherravalds hans.
Grímsstaðaholt

**Grímsstaðaholt** er hverfi í Reykjavík. Það er fyrir sunnan Melana og Hagana og vestan við Skerjafjörð og Reykjavíkurflugvöll. Fálkagata, Þrastargata, Smyrilsvegur og suðausturendi Hjarðarhaga teljast vera í Grímsstaðaholti, en á sjálfu holtinu er VR-III, hús verkfræði- og raunvísindanema í Háskóla Íslands.

Holtið nefndist áður Móholt og dró nafn sitt af því að þar þurrkuðu Reykvíkingar mó sinn. Árið 1842 var fyrsta býlið reist á þessum slóðum. Þá kom Grímur Egilsson sér upp bæ og nefndi Grímsstaði. Stóð hann þar sem vesturendi Fálkagötu er nú. Varð það til þess að farið var að kenna holtið við býlið.

Á seinni hluta nítjándu aldar og fram undir fyrri heimsstyrjöld fjölgaði tómthúsmannabýlum á holtinu og voru þau rétt á annan tuginn með tæplega hundrað manns. Stunduðu íbúarnir útræði úr vörum í Skerjafirði og lítilsháttar landbúnað á túnbleðlum sínum, auk þess sem stutt var að sækja vinnu og þjónustu til Reykjavíkur.

Á þriðja áratugnum skipulögðu yfirvöld Reykjavíkurbæjar byggð á Grímsstaðaholti með útmælingu þriggja gatna sem fengu heitin: Fálkagata, Arnargata og Lóugata. Íbúum á svæðinu fjölgaði ört og voru það einkum verkamenn sem störfuðu í bænum, þótt sumir íbúanna legðu jafnframt stund á nokkurn búskap til að drýgja tekjurnar. Á árunum 1925-29 voru reist nokkur bráðabirgðahús við Smyrilsveg og Þrastargötu sem fengu nafnið *Grímsbýr* og var þeim ætlað að bæta úr sárri neyð í húsnæðismálum. Húsin voru í notkun mun lengur en áætlað var og höfðu þau slæmt orðspor. Um tíma var *[[Skildinganesskóli]]nn*, barnaskóli sem stofnaður hafði verið fyrir íbúa í Skildinganesi rekinn í Grímsbý-húsunum.

## Heimildir
* Minjasafn Reykjavíkur, Skýrsla 140, Grímstaðaholtið og nágrenni
Karl Gústaf Stefánsson

**Karl Gústaf Stefánsson**  (eða **Karl Gustaf Stefanson** eða **Karl G. Thorson** eða **Charles Thorson**) (29. ágúst 1890 – 7. ágúst 1966) var íslensk-kanadískur skopmyndateiknari og starfaði lengi hjá Walt Disney. Hann myndskreytti einnig margar barnabækur. 

Karl var Vestur-Íslendingur, skírður *Karl Gústaf Stefánsson*. Foreldrar hans voru Stefán Þórðarson (Stephen Thorson) Jónssonar frá Bryggju í Biskupstungum, sem flutti vestur um haf 1886, og Sigríður Þórarinsdóttir frá Ásakoti í Biskupstungum. Bróðir Charles var Joseph Thorson, fyrrverandi dómari, forseti hæstaréttar og ráðherra í Ottawa. 

Karl hóf störf hjá Walt Disney í Hollywood árið 1934. Hjá þeim vann hann að mörgum teiknimyndum, meðal annars að myndinni: Mjallhvít og dvergarnir sjö. Meðan hann starfaði hjá Walt Disney teiknaði hann margar „dýrapersónur“. Sú frægasta þeirra er Kalli kanína (*Bugs Bunny*). Karl starfaði einnig fyrir Metro Goldwyn Mayer, Warner Brothers o.fl. Á þessum árum skapaði Karl fleiri en 100 teiknimyndapersónur, m.a. fílinn *Elmer*, tígrisdýrið *Tilly*, Indíánadrenginn *Hiawatha* og elginn *Sniffles*. 

Í bók Haralds Bessasonar: *Dagstund á Fort Garry*, sem kom út 2007, segir frá því þegar Karl Gústaf sagði upp hjá Walt Disney vegna ágreinings: 
:Enda þótt Karl Gústaf væri allajafna friðarins maður hafði hann dálæti á Íslendingasögum, einkum Egils sögu Skallagrímssonar. Verður lengi í minnum haft að inni í miðri Hollywood reisti hann verkstjóra sínum, Walt Disney, níðstöng með viðeigandi kveðskap áföstum. Sama dag voru þeir skildir að skiptum, verkstjórinn og listamaðurinn, en andi skáldsins frá Borg á Mýrum sat sem fastast eftir í sjálfri höfuðborg kvikmyndanna. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Karl G. Thorson''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974
* ''Mjallhvít''; grein í Þjóðviljanum 1988
;erlendir
* ''Charles Gustav Thorson''; af The Canadian encyclopedia
Gungnir

**Gungnir** nefndist geir Óðins. Nafnið merkir *hið skjálfandi spjót*. Með því helgaði hann sér hina föllnu. 

Geir þennan gerðu dvergar sem nefndir voru Ívaldasynir. Frá því segir í 43. kafla í Skáldskaparmálum eftir Snorra Sturluson: 

:*Hví er [[gull]] kallað haddur [[Sif (norræn goðafræði)|Sif]]jar? [[Loki Laufeyjarson]] hafði það gert til lævísi að klippa hár allt af Sif. En er [[Þór (norræn goðafræði)|Þór]]r varð þess varr, tók hann Loka og myndi lemja hvert bein í honum, áður hann svarði þess, að hann skal fá af [[Svartálfar|Svartálfum]], að þeir skulu gera af gulli Sifju hadd þann, er svá skal vaxa sem annað hár. Eftir það fór Loki til þeira dverga, er heita Ívaldasynir, og *'gerðu þeir haddinn og Skíðblaðni og geirinn, er Óðinn átti, er Gungnir heitir**.  Þá veðjaði Loki höfði sínu við þann dverg, er Brokkur heitir, hvárt bróðir hans, Sindri, myndi gera jafngóða gripi þrjá sem þessir váru. En er þeir kómu til smiðju, þá lagði Sindri svínskinn í aflinn og bað blása Brokk og létta eigi fyrr en hann tæki það ór aflinum, er hann hafði í lagt. En þegar er hann var genginn ór smiðjunni, en hinn blés, þá settist [[fluga]] ein á hönd honum og kroppaði, en hann blés sem áður, þar til er smiðurinn tók ór aflinum, og var það göltur, og var burstin ór gulli. Því næst lagði hann í aflinn gull ok bað hann blása ok hætta eigi fyrr blæstrinum en hann kæmi aftr. Gekk hann á braut. En þá kom flugan og settist á háls honum ok kroppaði nú hálfu fastara en áðr, en hann blés, þar til er smiðrinn tók ór aflinum gullhring þann, er [[Draupnir]] heitir. Þá lagði hann járn í aflinn og bað hann blása og sagði, að ónýtt myndi verða, ef blástrinn felli. Þá settist flugan milli augna honum og kroppaði hvarmana, en er blóðit fell í augun, svá at hann sá ekki, þá greip hann til hendinni sem skjótast, meðan belgurinn lagðist niður, og sveipaði af sér flugunni, og þá kom þar smiðrinn og sagði, að nú lagði nær, að allt myndi ónýtast, er í aflinum var. Þá tók hann ór aflinum hamar. Fékk hann þá alla gripina í hendur bróður sínum Brokk og bað hann fara með til [[Ásgarður|Ásgarðs]] og leysa veðjunina. En er þeir Loki báru fram gripina, þá settust æsirnir á dómstóla og skyldi það atkvæði standast, sem segði Óðinn, Þórr, [[Freyr (goð)|Freyr]]. Þá gaf Loki Óðni **geirinn Gungni**, en Þór haddinn, er Sif skyldi hafa, en Frey [[skíðblaðnir|Skíðblaðni]] og sagði skyn á öllum gripunum, **að geirrinn nam aldri staðar í lagi*', en haddrinn var holdgróinn, þegar er hann kom á höfuð Sif, en Skíðblaðnir hafði byr, þegar er segl kom á loft, hvert er fara skyldi, en mátti vefja saman sem dúk og hafa í pungi sér, ef það vildi.*

Geirinn er einnig nefndur í 51 kafla Gylfaginningar eftir Snorra en þar stendur: 

:*Æsir hervæða sig og allir einherjar og sækja fram á völluna. Ríður fyrstur Óðinn með gullhjálm og fagra brynju og geir sinn er Gungnir heitir. Stefnir hann móti Fenrisúlfi, en Þór fram á aðra hlið honum, og má hann ekki duga honum, því að hann hefur fullt fang að berjast við Miðgarðsorm. Freyr berst móti Surti og verður harður samgangur áður Freyr fellur. Það verður hans bani er hann missir þess hins góða sverðs er hann gaf Skírni.*
Steinunn Kristín Þórðardóttir

**Steinunn Kristín Þórðardóttir** (Steinunn Kristin Thordardottir), fædd 9. apríl 1972 í Reykjavík, er framkvæmdastjóri Glitnis banka í London, og varamaður í stjórn Glitnir Bank ASA í Noregi og Glitnis sjóða á Íslandi. Hún situr einnig í framkvæmdastjórn Bresk-íslenska viðskiptaráðsins og er ennfremur í stjórn óháðu þróunar og mannúðarsamtakanna, ICEAID.

Steinunn útskrifaðist með BA gráðu í alþjóðaviðskiptum og stjórnmálum frá University of South Carolina 1995 og hlaut síðan MBA gráðu frá Thunderbird School of Global Management í Arizona 1999.

Steinunn starfaði í eignastýringardeild Glitnis (þá Íslandsbanka) frá 1995-97 og síðan í alþjóðadeild bankans en fór síðan til starfa hjá Enron Corporation í Bandaríkjunum og Evrópu.

Steinunn sneri aftur til Íslands 2001 og var ráðin á alþjóðasvið Glitnis (þá Íslandsbanka), og varð í ágúst 2003 forstöðumaður alþjóða lánveitinga. Í nóvember 2005 var Steinunn síðan útnefnd framkvæmdastjóri Gliltnis banka í Bretlandi og suður Evrópu, fyrst kvenna til að stýra íslenskri fjármálastofnun erlendis.

## Tilvísanir


## Tenglar

*Glitnir Bank (UK & South Europe)
Zac Efron

**Zachary David Alexander Efron** (f. 18. október 1987) er bandarískur leikari og söngvari. Hann byrjaði að leikferil sinn árið 2000 og varð þekktur meðal yngri áhorfenda eftir að hafa leikið í Disney Channel bíómyndinni *[[High School Musical]]* og Warner Bros sjónvarpsþáttunum *[[Summerland]]*. Hann lék einnig í *Link Larkin* og í kvikmyndinni *[[Hairspray]]*. 

Árið 2008 lék hann í *[[Seventeen]]* sem Miki O'Donnell, *[[Footloose]]* sem Ren McCormick og *[[High School Musical 3]]* sem Troy Bolton. Efron á í ástarsambandi við Vanessu Anne Hudgens. (síðast staðfest í september 2008 þar sem þau voru trúlofuð)

## Heimildir
*
Helgi M. Bergs

**Helgi M. Bergs** (*Helgi Már Helgason Bergs*) (f. 21. maí 1945, d. 16. mars 2017) var bæjarstjóri á Akureyri á árunum 1976-1986 og síðar lektor við viðskipta- og raunvísindasvið Háskólans á Akureyri.  

Helgi var með meistarapróf í Hagfræði. Hann kenndi viðskipta og hagfræðigreinar við Háskólann á Akureyri og gegndi stöðu lektors frá árinu 1991. Helgi starfaði einnig á sínum tíma sem staðgengill deildarforseta viðskiptadeildar þegar hún var sér deild og var bæjarstjóri á Akureyri á árunum 1976 til 1986 eða í tvö og hálft kjörtímabil.

Helgi gegndi störfum sem sérfræðingur hjá Fiskifélagi Íslands árunum 1974-1976 og sem framkvæmdarstjóri Kaffibrennslu Akureyrar hf. á árunum 1986-1990. 

Helgi lést 16. mars 2017.
Fred Folsom

**Fred Folsom** (f. 1945) er bandarískur myndlistarmaður. Hann fæddist í Washington. Fred stundaði nám á árunum 1964-1967 í Pratt Institute í New York, en einnig í School of Visual Arts í sömu borg (1967). Árið 1969 stundaði hann nám í Corcoran School of Art í fæðingarborg sinni Washington. Fred hefur sérhæft sig í að mála neðanmálsfólk af miklu raunsæi (jafnvel ofurraunsæi).

## Tengill
* ''Dreggjar þjóðfélagsins í verkum Fred Folsom''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982
Ljósvallagata

**Ljósvallagata** er íbúðagata í Vesturbænum í Reykjavík. Hún liggur frá mótum Sólvallagötu og Hólatorgs suður að Hringbraut og er Birkimelur hálfgert framhald hennar. Einstefna er í norðurátt og hámarkshraði 30 km/klst. Vestan við götuna eru allgömul fjölbýlishús í sambyggðri röð en austan hennar er vesturhlið Hólavallakirkjugarðs.
Sólvallagata

**Sólvallagata** er íbúðagata í Vesturbænum í Reykjavík. Hún liggur frá Hólatorgi og Ljósvallagötu í suðaustri til Ánanausta í norðvestri. Hámarkshraði er 30 km/klst; hún er tvístefnugata vestur að Hofsvallagötu, einstefna er til norðvesturs frá Hofsvallagötu til Bræðraborgarstígs og einstefna í suðaustur milli Bræðraborgarstígs og Ánanausta. Við hana standa bæði einbýlishús, tvíbýlishús, raðhús og fjölbýlishús. Á horni Sólvallagötu og Framnesvegar stendur Vesturbæjarskóli.

Gatan dregur nafn sitt að húsinu *Sólvöllum* (Sólvallagötu 12) sem síðar hýsti Hússtjórnarskóla Reykjavíkur. Jónatan Þorsteinsson, kaupmaður í Reykjavík reisti Sólvelli.
Ánanaust

**Ánanaust** eru gata í Vesturbænum í Reykjavík sem liggur meðfram sjónum frá Hringbraut í suðvestri til Mýrargötu í norðaustri.

Landmegin við götuna eru fjölbreytt íbúðarhús og fyrirtæki, en sjávarmegin eru stór skólpdælustöð, bensínstöð og móttökustöð Sorpu. Eins og Snorrabraut var Ánanaust upphaflega hluti af Hringbraut.

Ánanaust á uppruna sinn sem naust frá Vík (sem var fyrrum nafn á Reykjavík), og síðar var svæðið hjáleiga frá býlinu Hlíðarhúsum. Bæirnir sem stóðu þar áður voru nærri því svæði sem nú er við gatnamót Ánanausta og Vesturgötu. Síðasti torfbærinn á svæðinu var rifinn árið 1930 og síðasta húsið 1940, vegna mikilla gatnaframkvæmda sem urðu til þess að svæðið breyttist mikið á þessum árum.

Frá árunum 1905 til 1954 starfaði á svæðinu Sóttvarnarhús, staðsett í Ánanaustum 11, sem gegndi mikilvægu hlutverki í baráttu við smitsjúkdóma á tímum þar sem faraldssjúkdómar voru algengari.

## Tilvísanir
Mýrargata

**Mýrargata** er gata í Vesturbæ Reykjavíkur. Hún er sjálfstætt framhald á Geirsgötu og liggur frá Ægisgötu í austri, vestur meðfram Reykjavíkurhöfn til Ánanausta. Við hana eru nokkur íbúðarhús, en aðallega fyrirtæki. Stærsti slippurinn í Reykjavík var lengi rekinn þar norðan götunnar (við vesturhöfnina) og þar er einnig dreifingarstöð Íslandspósts fyrir Vesturbæ og miðbæ. Hámarkshraði er 50 km/klst og er gatan tvístefnugata. Fyrirætlanir voru uppi um að leggja Mýrargötu í stokk á kafla, rífa allmörg stór hús og byggja íbúðahverfi á svokölluðum Mýrargötureit.
Skíðblaðnir

**Skíðblaðnir** er skip í Norrænni goðafræði í eigu Freys. Skíðblaðnir er best allra skipa og gert með mestum hagleik. Það er svo mikið, að allir æsir mega skipa það með vopnum og herbúnaði, og hefur byr, þegar segl er dregið, hvert er fara skal. En þá er eigi skal fara með það á sæ, má vefja það saman sem dúk og hafa í pungi sínum. Frá þessu segir í Skáldskaparmálum eftir Snorra Sturluson.
Séstvallagata

**Séstvallagata** er ímynduð gata í Vesturbænum í Reykjavík. Svo snemma sem á fjórða áratug 20.aldar voru göturnar Ljósvallagata, Sólvallagata og Ásvallagata og fleiri *„-vallagötur“* uppnefndar svo. Brávallagata kann aftur á móti að vera kveikjan að uppnefninu, en hún liggur á bak við Elliheimilið Grund og verkamannabústaðina og „sést“ því varla. Einnig voru til uppnefnin *Finnstvallagata* og *Ervallagata*. 

Í frétt í Nýja dagblaðinu árið 1934 var staðhæft að nafnið Séstvallagata væri notað af gárungum um Brávallagötu, sem væri forarpyttur vegna vanhirðu bæjaryfirvalda.

## Tilvísanir
Hagatorg

**Hagatorg** er hringtorg í Reykjavík og liggur þar sem Melarnir og Hagarnir mæta háskólasvæðinu. Að Hagatorgi liggja Birkimelur, Guðbrandsgata, Brynjólfsgata, Dunhagi, Fornhagi, Neshagi og Espimelur. Þótt hringtorg sé, er hringurinn nokkuð óreglulegur í laginu. Umhverfis torgið raða sér bensínstöð Skeljungs, Hótel Saga, Háskólabíó, Hagaskóli, Neskirkja, Melaskóli og eitt stórt fjölbýlishús. Auk þess eru nokkrar höggmyndir, m.a. stytta Ólafar Pálsdóttur, „Tónlistarmaðurinn“ af Erling Blöndal Bengtssyni sellóleikara. Hringtorgið sjálft er grasi vaxið.
Gamli Vesturbærinn

**Gamli Vesturbærinn** er gróið hverfi í vestanverðri Reykjavík. Hann afmarkast af Hringbraut í suðri og Suðurgötu, Kirkjugarðsstíg og Garðastræti, Vesturgötu, Norðurstíg og Geirsgötu í austri, og strandlengjunni í vestri og norðri. Mörg af elstu húsum borgarinnar eru í gamla vesturbænum, og meðal helstu gatna má nefna Vesturgötu, Ægisgötu, Öldugötu, Stýrimannastíg, Hofsvallagötu, Túngötu, Sólvallagötu, Bræðraborgarstíg, Framnesveg og Ánanaust. Efst á Landakotshæðinni eru smágöturnar Hrannarstígur, Marargata og Unnarstígur. Eitt helsta einkenni gamla vesturbæjarins er Landakotstún -- með kirkju, skóla og spítala, sem voru öll stofnuð af Rómversk-kaþólsku kirkjunni og rekin af henni enn í dag, fyrir utan spítalann, sem ríkið tók yfir á tíunda áratugnum. Meðal annarra áberandi einkenna má nefna Hólavallakirkjugarð og vesturhöfn Reykjavíkurhafnar. Tveir barnaskólar eru nú í vesturbænum, Landakotsskóli sem áður var nefndur og Vesturbæjarskóli. Áður fyrr var Stýrimannaskólinn einnig þar, í miklu timburhúsi við suðurenda Stýrimannastígs, þar sem seinna var rekinn Gamli Vesturbæjarskólinn. Mikið er til ritað um mannlíf og sögu vesturbæjarins nú og áður. Má benda á bókina *Gvendur Jóns og ég* eftir Hendrik Ottósson, en hún geymir mikinn og lipurlega skrifaðan fróðleik um uppvöxt drengs í vesturbænum upp úr aldamótunum 1900.

## Tengt efni
* Miðbær Reykjavíkur
* Grjótaþorp
* Vesturbær
* Grandi
Kirkjugarðsstígur

**Kirkjugarðsstígur** er lítil, stutt og brött gata í vesturbæ Reykjavíkur. Eins og nafnið bendir til liggur hann að Hólavallakirkjugarði, nánar tiltekið norðanverðum, frá Suðurgötu í austri til gatnamóta Hólatorgs og Garðastrætis í vestri. Honum tilheyra 4 hús, númeruð 2-8, og eru öll gömul. Gatan er einstefna til vesturs og er hámarkshraði 30 km/klst.
Garðastræti

**Garðastræti** er alllöng gata í Vesturbæ Reykjavíkur. Hún liggur frá norðri við Vesturgötu og suður að Hólavallakirkjugarði og gatnamótum Hólatorgs og Kirkjugarðsstígs. Garðastræti markar austurmæri gamla vesturbæjarins, annars vegar við Grjótaþorp milli Vesturgötu og Túngötu, en hins vegar við hinn eiginlega miðbæ Reykjavíkur frá Túngötu og suður að kirkjugarðinum. Sendiráð Rússlands og Kanada standa við Garðastræti og sendiráð Kína á einnig hús þar. Þar eru einnig Hallveigarstaðir og nokkur fyrirtæki.

Nafn sitt dregur gatan af löngum túngörðum sem lágu meðfram henni vestanverðri fram á tuttugustu öld. Þeir afmörkuðu Hólavöll og Landakotstún á meðan landbúnaður var stundaður í kringum Reykjavík.

## Tengt efni
* Unuhús
*Kænugarðstorg
*Hallveigarstaðir
*Vaktarabærinn

## Tenglar
* ''Endurgerð vaktarabæjarins að ljúka''; grein af Vísi.is
Stílbrot

**Stílbrot** er þegar skyndilega er skipt um stíltegund. Oftast er það til lýta. Stundum eru stílbrot þó notuð af rithöfundum til að ná fram vissum áhrifum og jafnvel stugga við lesanda eða áheyranda. Til þess þarf töluverða færni. 

Hér eru þrjú dæmi um stílbrot af verri endanum og eru þau auðkennd með breyttu letri: 

* 1. Eyru mín fýsir að hlýða á mjúka og blæfagra rödd þína, augu mín girnast að virða fyrir mér fegurð þína og tign, og **kjaftinn á mér** langar til að tilbiðja þig í orðum. 

* 2. Vér Íslendingar strengjum þess heit á þessum hátíðisdegi, að klífa skulum vér þrítugan hamarinn til þess að land vort verði aldrei fært í fjötra áþjánar og ófrelsis. **Það er stefna okkar.** 

* 3. Ég er staublankur. Hvern eigum við að slá? Ég meina, þessi andskotans vibbi er óþolandi. En nú veit ég það! Við hjólum í Sigga. **Jafnan er hann féríkur**. Látum hann blæða.
Ósíris

**Ósíris** (fornegypska: Wsir *Úsir*; forngríska: Ὄσιρις *Osiris*) var guð Forn-Egypta, drottnari dauðra og undirheima. Hann er oftast sýndur sem smurður faraó með græna húð og vafða fætur og kórónu með tveimur strútsfjöðrum. Eiginkona hans og systir er Ísis og með henni átti hann soninn Hórus eftir dauða sinn. Goðsögnin um Ósíris og Ísisi var miðlæg í fornegypskum trúarbrögðum. Samkvæmt goðsögninni var Ósíris drepinn af Set bróður sínum sem vildi ræna hann völdum. Ísis endurvakti hann svo til lífsins með töfrum og gat með honum soninn Hórus áður en hann lést á ný. Hórus sigraði síðan hinn illa Set.

Ósíris tók yfir hlutverk Anúbis sem höfuðguð undirheima og verndari hinna látnu. 

## Tenglar
Grjótaþorp

**Grjótaþorp** er hverfi í Reykjavík og telst vera fyrsta úthverfi hennar. Það afmarkast af Aðalstræti, Túngötu, Garðastræti, og Vesturgötu. Húsaskipan og lega gatna eru nokkuð óregluleg, enda náði bæjarskipulag Reykjavíkur ekki yfir Grjótaþorp fyrr en eftir að stór hluti þess var þegar byggður. Meðal sögufrægra húsa í Grjótaþorpi má telja Hlaðvarpann, Unuhús og hús Sögufélags. Í austurjaðri Grjótaþorpsins, við Aðalstræti, stóð auk þess kvikmynda- og samkomuhúsið Fjalakötturinn.

## Saga Grjótaþorpsins
Grjótaþorpið er nefnt eftir bæ sem nefndist Grjóti og var upphaflega hjáleiga frá Vík og er þannig talið í Jarðabókinni. Fyrir norðan bæinn var Grjótatún. Þegar farið var að byggja Dómkirkjuna, var grjótið til hennar rifið upp úr Grjótatúni og það ónýtt. Komu þar þá kálgarðar. Um miðbik 18. aldar var komið þarna bæjarhverfi sem nefndist Grjótaþorpið. Heimir Þorleifsson sagnfræðingur hefur sagt að Grjótaþorp sé fyrsta úthverfi Reykjavíkur. Það heyrði ekki beinlínis undir þorpið Reykjavík og byggðin þar er því sundurleitari og handahófskenndari en gamli bærinn almennt.

Ekki má gleyma að nefna Vinaminni (Mjóstræti 3) meðal sögufrægra húsa í Grjótaþorpi. Þar rak Sigríður Einarsdóttir (sem reisti húsið), kona Eiríks Magnússonar bókavarðar, kvennaskóla veturinn 1891 til 1892. Síðar voru bæði Verslunarskólinn og Iðnskólinn settir á koppinn í þessu húsi.

Fullyrðing Heimis Þorleifssonar sagnfræðings í þá veru að Grjótaþorp sé fyrsta úthverfi Reykjavíkur er nokkuð hæpin. Gæta ber þess að Grjótaþorp stendur aðeins steinsnar frá Innréttingum Skúla fógeta en þær teljast upphaf þéttbýlismyndunar í Reykjavík. Grjótaþorp er því frá fyrstu tíð hluti þess þorps, sem kennt er við landnámsjörð Ingólfs Arnarsonar.  Hingað til hefur verið talað um Skuggahverfi, sem fyrsta úthverfi Reykjavíkur.

## Tengt efni
* Miðbær Reykjavíkur
* Gamli Vesturbærinn
* Vesturbær

## Tenglar
* ''Grjótaþorpið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
* ''Hluti af lifandi borg''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981
* ''Vinaminni''; grein í Morgunblaðinu 1998
* ''Grjótaþorp''; grein í Morgunblaðinu 1977
Ragnar H. Ragnar

**Ragnar Hjálmarsson Ragnar** (28. september 1898 – 24. desember 1987) var tónlistarkennari og skólastjóri í Tónlistarskóla Ísafjarðar í marga áratugi, organisti í kirkjunni og stjórnandi Sunnukórsins. 

Ragnar H. fæddist að Ljótsstöðum í Laxárdal í Suður-þingeyjarsýslu, sonur *Hjálmars Jónssonar* og *Áslaugar Torfadóttur*. Hann brautskráðist úr Samvinnuskólanum 1920 og fluttist þá til Kanada og nam píanóleik í Winnipeg hjá Jónasi Pálssyni, píanóleikara og tónskáldi.

Árið 1942 hélt hann aftur til Íslands sem bandarískur hermaður, og starfaði sem slíkur til ársins 1945. Á stríðsárunum stjórnaði hann kór frá Þingeyjarsýslu sem starfaði í Reykjavík. Á meðal kórmeðlima var verðandi kona hans, *Sigríður Jónsdóttir*. Þau giftu sig 21. júlí 1945. Þau fluttust þá að *Görðum* í Norður-Dakóta, en þar bjuggu þau til ársins 1948. Þá fluttu þau til Ísafjarðar og þar var hann skólastjóri Tónlistarskólans til ársins 1984. 

## Tenglar
* ''Sem óstöðvandi leirskriða flæðir hávaðinn yfir þjóðina''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1977
* ''Sunnukórinn heiðrar meistara sinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1980
* *[https://glatkistan.com/2015/01/19/ragnar_h-_ragnars/ Glatkistan]*
Úmbertó 2.

**Úmbertó 2. Ítalíukonungur** (f. 15. september 1904 – 18. mars 1983) var síðasti konungur Ítalíu. Hann var sonur Viktors Emmanúels 3. Ítalíukonungs og konu hans, Elenu drottningar.
 
## Fjölskylda

Þann 8. janúar 1930 giftist Úmberto Maríu-José Belgíuprinsessu en hún var dóttir Alberts I Belgíukonungs. Þeim varð fjögurra barna auðið.
* Maria Pia Elena Elisabetta Margherita Milena Mafalda Ludovica Telca Gennera (f. 1934)
* Vittorio Emanuele Alberto Carlo Teodoro Umberto Bonifacio Amedeo Damiano Bernardino Gennaro Maria (f. 1937)
* Maria Gabriella Giuseppa Aldegonda Adelaide Daisy Ludovica Felicita Gennara (f. 1940)
* Maria Beatrice Elena Margherita Ludovica Caterina Ramona (f. 1943)

Hjónaband Úmbertós og Mariu José var ekki hamingjusamt en hjónaband þeirra var skipulagt af foreldrum beggja. Þau skildu í útlegðinni.

Hann var oft kallaður maíkonungurinn því hann ríkti einungis í rúman mánuð, eða frá 9. maí 1946 til 12. júní sama ár.
NFC Austur

**NFC Austur** eða **NFC East** er austur-riðill NFC-deildarinnar í NFL-deildinni, stofnuð 1970. Upp til ársins 2002 voru Arizona Cardinals í NFC austur-riðlinum, en þá voru þeir fluttir í NFC vestur-riðilinn.

Samtals hafa liðin í austurriðli NFC deildarinnar komist 18 sinnum í úrslitaleikinn, Super Bowl, og 10 sinnum farið með sigur af hólmi, mest allra deilda. Vegna velgengis liða úr NFC austur-riðlinum er hann talin af mörgum, erfiðasti riðillinn í NFL.

## Meistarar í NFC Austur

Philadelphia Eagles er eina liðið í NFC austur-riðlinum sem hefur ekki unnið Super Bowl titil. Dallas Cowboys leiða með fimm, Redskins og Giants koma þar á eftir með þrjá.
Þjóðardeildin (NFL)

**Þjóðardeildin**, **National Football Conference** eða **NFC** er önnur af tveimur stóru deildunum í NFL. Deildin var mynduð þegar NFL og AFL deildirnar runnu saman í eina árið 1970. 

Í deildinni eru fjórir riðlar sem hefur hver fjögur lið, alls 16 lið. Riðlarnir fjórir heita NFC Norður, -Suður, -Austur og -Vestur. Efstu liðin úr hverri deild komast upp í umspil, auk tveggja "wildcard" liða, en það eru lið  sem hafa besta árangur þeirra liða sem ekki lentu í 1.sæti. Liðin í NFC eru eftirfarandi

**NFC Norður**
*Chicago Bears
*Detroit Lions
*Green Bay Packers
*Minnesota Vikings

**NFC Suður**
*Atlanta Falcons
*Carolina Panthers
*New Orleans Saints
*Tampa Bay Buccaneers

**NFC Vestur**
*Arizona Cardinals
*Los Angeles Rams
*San Francisco 49ers
*Seattle Seahawks

**NFC Austur**
*Dallas Cowboys
*New York Giants
*Philadelphia Eagles
*Washington Commanders
Eagles of Death Metal

**Eagles of Death Metal** (*EoDM*) er bandarísk bílskúrshjómsveit stofnuð af Jesse Huges og Josh Homme, forsprakka Queens of the stone age. Andstætt nafninu er hljómsveitin ekki dauðarokkshljómsveit. Haft var eftir Huges í pólska tímaritinu *Teraz Rock* að vinur þeirra Lou hafi reynt að fá Homme til að líka við dauðarokk. Hann lét hann hlusta á Vader og sagði hann að það hjómaði eins og 'Eagles dauðarokksins'. Seinna var það Homme sem kom að máli við Huges og sagði honum frá hugmynd sinni um að stofna hjómsveit sem spilaði tónlistarstefnu sem var blanda af The Eagles og death metal.

Í nóvember 2015 var hljómsveitin að spila á Bataclan tónleikastaðnum í París þegar hryðjuverkamennréðust þar inn og drápu 89 manns.
Ameríkudeildin (NFL)

**Ameríkudeildin**, **American Football Conference** eða **AFC** er önnur af tveimur stóru deildunum í NFL. Deildin var mynduð þegar NFL og AFL deildirnar runnu saman í eina árið 1970. 

Í deildinni eru fjórir riðlar sem hefur hver fjögur lið, alls 16 lið. Riðlarnir fjórir heita AFC Norður, -Suður, -Austur og -Vestur. Efstu liðin úr hverri deild komast upp í umspil, auk tveggja „wildcard“-liða, en það eru lið  sem hafa besta árangur þeirra liða sem ekki lentu í 1. sæti. Liðin í AFC eru eftirfarandi:

## AFC Norður
*Baltimore Ravens
*Cincinnati Bengals
*Cleveland Browns
*Pittsburgh Steelers

## AFC Suður
*Houston Texans
*Indianapolis Colts
*Jacksonville Jaguars
*Tennessee Titans

## AFC Vestur
*Denver Broncos
*Kansas City Chiefs
*Oakland Raiders
*San Diego Chargers

## AFC Austur
*Buffalo Bills
*Miami Dolphins
*New England Patriots
*New York Jets
NFC Norður

**NFC Norður** eða **NFC North** er norður-riðill NFC-deildarinnar í NFL-deildinni, stofnaður 1966. Frá árinu 1970-2001 hét deildin NFC Mið, en breytti um nafn 2002 í NFC Norður. Tampa Bay Buccaneers voru í deildinni til ársins 2002 en þá voru þeir fluttir í NFC Suður deildina.

## Meistarar í NFC Norður
NFC Suður

**NFC Suður** eða **NFC South** er suður-riðill NFC-deildarinnar í NFL-deildinni, stofnaður 2002, eftir að liðum fjölgaði í NFL. Liðin sem eru í deildinni eru: Atlanta Falcons, Carolina Panthers, New Orleans Saints, og Tampa Bay Buccaneers. Fyrir tímabilið 2002 voru Buccaneers í AFC Vestur (1976) og NFC Mið (1977-2001), en hin þrjú vou í NFC Vestur.

## Meistarar í NFC Suður
NFC Vestur

**NFC Vestur** eða **NFC West** er vestur-riðill NFC-deildarinnar í NFL-deildinni, stofnaður 1970. Í riðlinum hafa orðið fleiri breytingar á liðum en í öllum öðrum riðlum í NFL og hafa sjö mismunandi lið spilað í honum.

## Meðlimir í deildinni
### Núverandi meðlimir
*Arizona Cardinals - Komu árið 2001 frá NFC Austur
*St. Louis Rams - Upprunalegt lið
*Seattle Seahawks - Komu árið 1976 eftir fjölgun; Voru 1977-2001 í AFC Vestur en komu í deildina árið 2001.
*San Francisco 49ers - Upprunalegt lið

### Fyrrum meðlimir
*Atlanta Falcons - Upprunalegt lið; spila nú í NFC Suður
*New Orleans Saints - Upprunalegt lið; spila nú í NFC Suður
*Carolina Panthers - Komu 1995 eftir fjölgun í deildinni; spila nú í NFC Suður

### Saga liða í deildinni
#### Lið í deildinni frá árinu 1970 til 1975
*San Francisco 49ers
*Atlanta Falcons
*New Orleans Saints
*Los Angeles Rams

##### Breytingar frá 1969
*Deildin stofnuð vegna sameiningu AFL og NFL 1970

#### Lið í deildinni árið 1976
*San Francisco 49ers
*Atlanta Falcons
*New Orleans Saints
*Los Angeles Rams
*Seattle Seahawks

##### Breytingar frá 1975
*The Seattle Seahawks var bætt við vegna fjölgun liða 1976

#### Lið í deildinni frá árinu 1977 til 1995
*San Francisco 49ers
*Atlanta Falcons
*New Orleans Saints
*Los Angeles Rams

##### Breytingar frá 1976
*Seattle Seahawks var fært í AFC Vestur

#### Lið í deildinni frá árinu 1995 til 2001
*San Francisco 49ers
*Atlanta Falcons
*New Orleans Saints
*St. Louis Rams
*Carolina Panthers

##### Breytingar frá 1994
*Carolina Panthers var bætt við vegna fjölgun liða 1995
*Los Angeles Rams fluttu til St. Louis

#### Lið í deildinni frá árinu 2002
*Arizona Cardinals
*St. Louis Rams
*Seattle Seahawks
*San Francisco 49ers

##### Breytingar frá 2001
*Arizona Cardinals komu frá NFC Austur
*Seattle Seahawks komu frá AFC Vestur
*Atlanta Falcons, New Orleans Saints, og Carolina Panthers voru færð í NFC Suður

## Meistarar í NFC Norður
New England Patriots

**New England Patriots** er lið í amerískum fótbolta frá Foxborough í Massachusetts. Liðið spilar í austur-riðli AFC deildarinnar, innan NFL. Eftir flutning frá Boston til Foxborough árið 1971 breyttu eigendur liðsins nafni þess úr Boston Patriots í New England Patriots. Foxborough er þó einungis nokkrum kílómetrum frá Boston.

Upphaflega var New England Patriots í AFL deildinni, en eftir að AFL og NFL deildirnar sameinuðust spiluðu þeir í AFC East í NFL.

Patriots er það lið í NFL með flesta sigrana, eða sjö talsins, ásamt Pittsburgh Steelers. Liðið vann ofurskálina árið 2002, 2004, 2005, 2015, 2017 og 2019 og hefur einnig ellefu sinnum komist á ofurskálina. Á árunum 2001 til 2004, urðu Patriots annað liðið (eftir Dallas Cowboys) í sögu NFL til að vinna þrjár ofurskálar á fjórum árum (XXXVI, XXXVIII, og XXXIX), og þeir urðu áttunda liðið sem náði að verja titil.

## Tenglar

* ''Official website: New England Patriots'' 
* ''New England Patriots Cheerleaders''
Lemvig

**Lemvig** er bær á Vestur-Jótlandi í Danmörku. Bærinn liggur við vesturhluta Limafjarðar og kom nafn bæjarins fyrst fram í bréfi til konungs árið 1234. Bærinn fékk kaupstaðarréttindi árið 1545. Íbúafjöldi Lemvig var um 7.000 árið 2018.