open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Limburg (Belgía)

**Limburg** er hollenskumælandi hérað í Belgíu og er austasti hluti flæmska hluta landsins. Héraðið var áður miklu stærra en þegar Belgía lýsti yfir sjálfstæði 1830 hófst atburðarrás sem leiddi til þess að héraðið klofnaði í tvennt. Austurhlutinn (sem einnig heitir Limburg) tilheyrir eftir það Hollandi. Íbúar eru rúmlega 800 þúsund. Höfuðborgin heitir Hasselt.

## Lega og lýsing
Limburg er í norðaustanverðri Belgíu og á löng landamæri að Hollandi í norðri og austri. Auk þess liggja að því héruðin Antwerpen og Flæmska Brabant í vestri og Liège í suðri. Flatarmál Limburg-héraðs er 2.422 km2 og er það því þriðja minnsta hérað Belgíu. Limburg á sér eitt útsvæði, sem er króað inni af Hollandi og héraðinu Liège, og heitir það Voeren. Voeren er austasta svæði Belgíu þar sem hollenska er töluð. Fljótið Maas rennur í gegnum héraðið frá suðri til norðurs, uns það hverfur inn í Holland.

## Skjaldarmerki og fáni
Skjaldarmerkið sýnir rautt ljón, með gula tungu, gular klær og tvö stél. Bakgrunnurinn er silfurlitur og fyrir framan ljónið er lítill röndóttur skjöldur. Ljónið var merki greifanna af Limburg áður fyrr, en skjöldurinn fyrir framan merki greifanna af Loon (sem er gamalt greifadæmi). Skjaldarberarnir eru svanur til hægri og hjörtur til vinstri. Hjörturinn er tákn Hasselt, höfuðborgar Limburgs, en svanurinn vísar til Tongeren, elstu borgar Belgíu. Skjaldarmerkið var samþykkt 1837.

Fáninn er í reynd meginhluti skjaldarmerkisins með rauða ljóninu og litla skildinum. Hann var ekki tekinn í notkun fyrr en 1996.

## Orðsifjar
Fylkið Limburg heitir eftir kastalavirkinu Limbourgh, sem áður fyrr var aðsetur greifanna á þessu svæði. Limbourgh er í Belgíu í dag en fylkið Limburg tilheyrði bæði Hollandi og Belgíu allt til 1830 er Belgía klauf sig frá Hollandi. Talið er að orðið Lim- merki *lind* eða *lindardreka*, samkvæmt þjóðsögum.

## Söguágrip
Limburg var öldum saman greifadæmi og miklu stærra en í dag. Eftir að Frakkar yfirgáfu Niðurlönd 1814 varð Limburg til fylki í sameinuðum Niðurlöndum. Talað var um að nefna fylkið Maastricht eða Maasdal eða Opper Gelder. En Vilhjálmur I. konungur ákvað að kalla fylkið Limburg. Árið 1830 klauf Belgía sig hins vegar frá Hollandi og stofnaði eigið konungsríki. Í fyrstu tilheyrði allt Limburg Belgíu. En í ágúst 1831 hertók hollenski herinn nokkrar borgir á þessu svæði til að eiga eitthvað uppi í erminni í samningum milli ríkjanna. Þetta leiddi til nokkurra orrusta milli ríkjanna. Sú mesta átti sér stað við Hasselt 8. ágúst. Í samningaviðræðum í London var komist að þeirri niðurstöðu að skipta ætti Limburg (og Lúxemborg) í tvennt. Skiptingin kom til framkvæmda 1839, þannig að austurhlutinn tilheyrir Hollandi en vesturhlutinn Belgíu.

## Borgir
Í Limburg eru þrjár sýslur og í þeim eru 44 sveitarfélög og borgir. Stærstu borgir Limburgs:

## Heimildir
* 
*
Skyfall

***Skyfall*** er tuttugasta og þriðja mynd í James Bond-röðinni sem framleidd var af MGM og Sony Pictures Entertainment. Hún kom út árið 2012 og var þriðja myndin þar sem Daniel Craig lék aðalpersónunni James Bond. Javier Bardem lék varmenninu Raoul Silva. Myndinni var leikstýrt af Sam Mendes en handritið var skrifað af Neal Purvis, Robert Wade og John Logan.

Í myndinni rannsakar James Bond árás á Bresku leyniþjónustuna (MI6). Það kemur í ljós að árásin hafi verið árás á formann leyniþjónustunnar, M, framin af fyrrverandi starfsmanni Raoul Silva. Í *Skyfall* snúa tvær persónur aftur sem voru ekki í síðustu tveimur myndunum: Q, leikin af Ben Whishaw, og Miss Moneypenny, leikin af Naomie Harris. *Skyfall* er líka síðasta myndin þar sem Judi Dench leikur M, en hún hefur leikið persónunni í síðustu sex James Bond-myndunum. Gareth Mallory, leikinn af Ralph Fiennes, tekur við af henni í lok myndarinnar.

Sam Mendes var boðið að leikstýra myndinni eftir að *[[Quantum of Solace]]* kom út árið 2008. Gerð kvikmyndarinnar var frestað meðan á MGM var í fjármálavandræðum en ekki var byrjað aftur á henni fyrir desember 2010. Á þessum tíma var Mendes aðeins verkefnisráðgjafi. Upprunalegi handritshöfundurinn Peter Morgan hætti í að vinna að myndinni þegar gerð kvikmyndarinnar var frestað. Þegar byrjað var aftur á að gera kvikmyndina héldu þeir Purvis, Wade og Logan áfram að skrifa lokaútgáfu handritsins, og þeir felldu hugmyndir Morgans inn í handritið. Upptaka á myndinni hófst í nóvember 2011 og átti sér stað aðallega á Bretlandi, í Kína og í Tyrklandi.

*Skyfall* var frumsýnd 23. október 2012 og kom út á Bretlandi þann 26. október og í Bandaríkjunum þann 9. nóvember. Myndin er fyrsta James Bond-myndin sem hefur verið sýnd í IMAX-bíóum en hún var ekki tekin upp með IMAX-myndavélum. Útgáfa *Skyfall* var á sama tíma og 50 ára afmæli James Bond-myndanna. Fyrsta myndin var *[[Dr. No]]* sem kom út árið 1962. *Skyfall* var vel móttekin og fékk jákvæða gagnrýni.

## Heimild
*
Daniel Craig

**Daniel Wroughton Craig** (fæddur 2. mars 1968) er enskur leikari best þekktur fyrir að leika leyniþjónustumanninum James Bond síðan árið 2006. Hann tók við af Pierce Brosnan í þessu hlutverki. Þó að gagnrýnendur væru efins í fyrstu var flutningi hans í *[[Casino Royale]]* vel tekið og hann var tilnefndur til BAFTA-verðlauna fyrir hann. *[[Quantum of Solace]]* kom út tveimur árum eftir það og þriðja myndin með hann, *[[Skyfall]]*, var frumsýnd 23. október 2012. Fimmta og síðasta mynd Craigs í hlutverki Bonds, *[[No Time to Die]]*, kom út þann 30. september 2021. Síðan Craig byrjaði að leika James Bond hefur hann haldið áfram að leika í öðrum myndum, markverðast af öllu í enskumælandi útgáfu af *[[Karlar sem hata konur (2011 kvikmynd)|Körlum sem hata konur]]*.

Hann er giftur Rachel Weisz leikkonu en hún er önnur eiginkona hans. Hann á dóttur, Ella, sem hann eignaðist með fyrstu eiginkonu sinni Fiona Loudon.

Hann lék James Bond á opnunarhátíð sumarólympíuleikanna 2012 í London ásamt Elísabetu 2. Bretadrottningu.
Breska leyniþjónustan

**Breska leyniþjónustan** (enska: *Secret Intelligence Service* eða *SIS*, í daglegu tali sem **MI6**) er sú greiningardeild sem veitir bresku ríkisstjórninni upplýsingar um stöðu mála erlendis til að vernda þjóðaröryggi Bretlands. Breska leyniþjónustan var stofnuð árið 1909 en breska ríkisstjórnin staðfesti ekki tilveru hennar fyrir árið 1994. Síðan 1995 hafa höfuðstöðvar leyniþjónustunnar verið á suðurbakka Thamesár. 

Skammstöfunin MI6 stendur fyrir „Military Intelligence, Section 6“. Nafn þetta er ekki lengur notað opinberlega en Breska leyniþjónustan er enn almennt þekkt undir þessu nafni.
Kortrijk

**Kortrijk** (franska: Courtrai) er borg í Belgíu. Hún er jafnframt höfuðborg og stærsta borgin í flæmska héraðinu Vestur-Flæmingjalandi. Íbúar eru 75 þúsund. Íbúarnir eru hollenskumælandi. Nokkrar byggingar borgarinnar eru á heimsminjaskrá UNESCO.

## Lega og lýsing

Kortrijk liggur við ána Leie norðarlega í Belgíu en syðst í héraðinu Vestur-Flæmingjaland. Næstu stærri borgir eru Gent (42 km), Lille (25 km) og Brugge . Miðborgin afmarkast við ána Leie og er nánast hringlaga.

## Byggingar og kennileiti
Miðborg Kortrijk er í heild sinni á heimsminjaskrá UNESCO, sökum gamalla og sögufrægra bygginga. Miðborgin afmarkast af ánni Leie sem hringum í kringum hana. Einnig eru talsvert mörg síki í miðborginni.
* Frúarkirkjan er gotnesk kirkja í borginni. 
* Klukkuturninn á aðalmarkaðstorginu er eitt helsta kennileiti borgarinnar. 
* Gamla ráðhúsið í Kortrijk er eitt elsta ráðhús Niðurlanda sem enn stendur. Húsið er enn notað sem ráðhús í dag.

## Vinabæir
Kortrijk viðheldur vinabæjatengslum við eftirfarandi borgir:

## Gallerí

Mynd:Kortrijk Hotel de ville.jpg|Gamla ráðhúsið
Mynd:Kortrijk Belfry.jpg|Klukkuturninn er einkennismerki borgarinnar
Mynd:Kortrijk Begijnhof Grootjuffrow.jpg|
Mynd:Kortrijk BroelTorens.jpg|
Mynd:KortrijkPatria.JPG|Roelandpalace
Mynd:Kortrijk - Sint-Maartenskerk 2.jpg|Kirkja St. Martin
Mynd:Stadswaag Kortrijk 2.jpg|
Mynd:Kortrijk-Huis-Plein.jpg|
Mynd:Gravenkapel_binnen.jpg|
Mynd:Kortrijk - Sint-Elooiskerk 2.jpg|
Mynd:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|
Mynd:Maison Ghellinck - Courtrai.jpg|
Mynd:Griffiershuys - Anno 1771.JPG |
Framkvæmdanefnd um einkavæðingu

**Framkvæmdanefnd um einkavæðingu**, oft kölluð **einkavæðingarnefnd**, var nefnd á vegum íslenska ríkisins sem hafði það hlutverk að annast sölu á eignarhlutum ríkisins í félögum, færa verkefni til einkaaðila með útboðum og fara í kerfisbundna athugun á eignaumsýslu ríkisins til að draga úr kostnaði við hana. Skipan nefndarinnar var í samræmi við einkavæðingaráform Viðeyjarstjórnar Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks undir forsæti Davíðs Oddssonar sem tók við völdum í apríl 1991. Nefndin var skipuð fulltrúum fjármálaráðuneytis, iðnaðar- og viðskiptaráðuneytis og utanríkisráðuneytis, en formaður hennar var skipaður af forsætisráðherra. Nefndin tók til starfa 4. febrúar 1992. Fyrsti formaður hennar var Hreinn Loftsson hrl. sem áður var aðstoðarmaður forsætisráðherra. Hinn 11. febrúar 2002 var Ólafur Davíðsson ráðuneytisstjóri í forsætisráðuneytinu skipaður formaður og árið 2004 tók Jón Sveinsson hrl. við. Síðasti formaður nefndarinnar var Baldur Guðlaugsson ráðuneytisstjóri í fjármálaráðuneytinu, skipaður í ársbyrjun 2007. 

Fyrsta árið sem nefndin starfaði var hlutur ríkisins í átta fyrirtækjum seldur. Fyrsta salan var á ríkisfyrirtækinu Prentsmiðjunni Gutenberg. Frá upphafi risu deilur um margar af þessum sölum, allt frá því að Menningarsjóður var seldur 1992 þar til hlutur ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja var seldur árið 2007. Mestur styr stóð þó um einkavæðingu Íslenskra aðalverktaka 1998, Símans árið 2005 og sölu á hlut ríkisins í bönkunum; Fjárfestingarbanka atvinnulífsins, Landsbankanum og Búnaðarbankanum á árunum 1999-2003. Samkvæmt yfirliti nefndarinnar skiluðu 44 sölur á ríkiseignum frá 1992-2005 samtals rúmlega 141 milljarði króna í ríkissjóð á verðlagi ársins 2005.

Nefndin starfaði til ársins 2007 þegar Þingvallastjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks tók við völdum. 

## Tenglar
* Um einkavæðingarnefnd á vef forsætisráðuneytis
Menningarsjóður

**Menningarsjóður** var ríkisstofnun sem var stofnuð árið 1928 að frumkvæði Jónasar Jónssonar sem þá var dóms- og kirkjumálaráðherra. Menningarsjóður styrkti listamenn og var umfangsmikill í bókaútgáfu, einkum útgáfu fræðirita og þýðinga á erlendum meistaraverkum. Sjóðurinn var í upphafi fjármagnaður með sektum fyrir brot gegn áfengisbanninu. Menningarsjóður heyrði undir menntamálaráð. Árið 1940 var bókadeild menningarsjóðs sameinuð bókaútgáfu Hins íslenska þjóðvinafélags. Árið 1969 keypti menningarsjóður gamla landshöfðingjahúsið, Næpuna, við Skálholtsstíg. Árið 1992 var Menningarsjóður lagður niður að frumkvæði einkavæðingarnefndar og lager og útgáfuréttur seldur. Næpan var fengin Listasafni Íslands en 1998 keypti auglýsingastofan Mátturinn og dýrðin húsið og skömmu síðar eignaðist Guðjón Már Guðjónsson, forstjóri Oz efri hæðir hússins. Árið 2007 keypti hann neðri hæðirnar af Baltasar Kormáki og Lilju Pálmadóttur.

Meðal þekktustu útgáfuverka Menningarsjóðs var *[[Orðabók Menningarsjóðs]]* sem kom fyrst út árið 1963 og síðan 1983 í ritstjórn Árna Böðvarssonar. Mál og menning keypti útgáfuréttinn árið 1992 og hafa tvær nýjar útgáfur í ritstjórn Marðar Árnasonar komið út á vegum Eddu 2002 og 2007.
Síberíuflæðibasaltið

**Síberíuflæðibasaltið** (rússneska: *Сибирские траппы*, *Sibirskije trappy*) er stórt eldvirknisvæði, eða flæðibasaltsvæði í Síberíu í Rússlandi. Hin mikla eldvirkni sem myndaði svæðið (og sem er einn stærsti þekkti eldvirkniatburður síðustu 500 milljón ára jarðsögunnar) varði í milljón ár og náði yfir skilin á milli jarðsögutímabilanna Perm og Trías fyrir um 251-250 milljónum ára. 

## Landfræðileg útbreiðsla
Gríðarlega rúmmálsmikil hraunlög breiddust yfir stórt svæði hinnar fornu Síberíu í flæðibasaltatburði. Í dag er svæðið um 2 milljónir km2 (eða sambærilegt við Vestur-Evrópu að flatarmáli), en það hefur verið áætlað að upphafleg stærð svæðisins hafi verið allt að 7 milljónir km2. Talið er að upphaflegt rúmmál hraunanna hafi verið á bilinu 1 milljón til 4 milljónir km3.

Landfræðileg lega svæðisins er á milli 50° og 75° norðlægrar breiddar og 60° og 120° austlægrar lengdar.

## Uppruni
Uppruna svæðisins hefur verið talið mega rekja til möttulstróks sem hafði áhrif á jarðskorpuna á svæðinu og braust í gegnum síberíska meginlandsskjöldinn, eða mega rekja til ferla sem tengjast reki jarðskorpufleka. Aðrar mögulegar ástæður hafa einnig verið nefndar en ennþá deila vísindamenn um uppruna Síberíuflæðibasaltsins.  

## Áhrif eldvirkni á lífkerfi jarðar
Sá mikli eldvirkniatburður sem myndaði Síberíuflæðibasaltið náði yfir Perm-Trías mörkin í jarðsögunni fyrir um 250 milljónum ára og er því nefndur sem möguleg ástæða fyrir Perm-Trías fjöldaútdauðanum. Þessi fjöldaútdauði sem er sá mesti í þekktri jarðsögu hafði áhrif á allt líf á jörðinni og er áætlað að um 90 % allra tegunda hafi dáið út. Það tók líf á landi að minnsta kosti 30 milljónir ára að ná sér að fullu af þeim umhverfisáhrifum sem mögulega hafa orðið vegna eldvirkninnar sem myndaði Síberíuflæðibasaltið. 

## Síberíuflæðibasaltið og myndun nikkels
Talið er að gosið hafi á svæðinu á mörgum gosopum á yfir milljón ára tímabili eða meira. Gosin urðu líklega austur og suður af Norilsk í Síberíu. Einstök gos gætu hafa látið frá sér meira en 2000 km3 af hrauni. Norilsk-Talnakh nikkel-kopar-palladíum málmgrýtið myndaðist í gosrásum í meginhluta flæðibasaltsins. Túfflög og gosmöl á svæðinu gefa til kynna að fjöldi stórra sprengigosa hafi orðið á sama tíma eða áður en basalthraunlögin mynduðust. Rýólít sem er súrt gosberg finnst einnig á svæðinu og gefur til kynna að sprengigos hafi átt sér stað.
Flæmska Brabant

**Flæmska Brabant** er hollenskumælandi hérað í Belgíu, það næstminnsta í landinu (aðeins Vallónska Brabant er minna). Íbúar eru um milljón. Höfuðborgin heitir Leuven.

## Lega og lýsing
Flæmska Brabant er nánast miðsvæðis í Belgíu og er eina héraðið, auk Vallónska Brabant, sem ekki nær að landamærum ríkisins, heldur er umlukt öðrum héruðum. Fyrir norðan eru flæmsku héruðin Austur-Flæmingjaland, Antwerpen og Limburg. Fyrir sunnan eru vallónsku héruðin Hainaut, Vallónska Brabant og Liège. Auk þess er höfuðborgarsvæðið eins og landlukt svæði mitt í héraðinu.

## Fáni og skjaldarmerki
Skjaldarmerki héraðsins sýnir gyllt ljón með rauða tungu og rauðar klær á svörtum grunni. Ljónið hefur lengi verið aðalsmerki greifanna af Brabant, allar götur síðan á 11. öld. Kórónan fyrir ofan ljónið er hertogakórónan. Skjaldarberarnir eru tvö gyllt ljón, sitt til hvorrar handar. Þau eru viðbót frá 1920. 
Fáninn er einfaldlega megintákn skjaldarmerkisins.

## Orðsifjar
Brabant er dregið af orðunum *bra*, sem upphaflega merkir *auður* (sbr. *brach* á þýsku) og *bant*, sem merkir *fylki* (eins og band eða samband). Fyrri hluti heitisins er til aðgreiningar annarra tveggja héraða sem heita Brabant. Hin eru Norður-Brabant í Hollandi og Vallónska Brabant í Belgíu.

## Söguágrip
Brabant var lengi vel greifadæmi í þýska ríkinu og þá miklu stærra en það er nú. Stærsti hluti þess var þá innan núverandi landamæra Belgíu og náði nær alveg suður að frönsku landamærunum. Árið 1430 varð Brabant eign Búrgundar og 1477 Habsborgar. Brabant var miðstöð spænsku Niðurlanda en borgin Brussel var í miðju fylkinu. Hins vegar gekk Brabant til liðs við sameinuð héröð Niðurlanda í sjálfstæðisstríðinu gegn Spánverjum. Í kjölfarið voru margar orrustur háðar í fylkinu. Þegar friðarsamningarnir voru gerðir um endalok sjálfstæðisstríðs Hollands 1648 var Brabant skipt í tvennt. Norðurhlutinn (mótmælendur) varð hluti af sjálfstæðu Hollandi, en suðurhlutinn (bæði mótmælendur og kaþólikkar) var áfram í spænskri Belgíu. Frakkar hertóku Brabant í lok 18. aldar en 1797 var Brabant að öllu leyti innlimað í Frakkland. Eftir burtför Frakka 1813 voru Niðurlönd sameinuð, en Brabant skipt í þrjú héruð: Norður-Brabant, Antwerpen og Suður-Brabant. Árið 1830 gerðu Belgar uppreisn og lýstu yfir sjálfstæði. Antwerpen og Suður-Brabant (með Brussel) urðu belgísk héruð, en Norður-Brabant varð hollenskt hérað. Árið 1995 var Belgíu skipt upp í tvö menningarsvæði, hollenskumælandi og frönskumælandi (og reyndar lítið þýskt menningarsvæði að auki). Samfara því klofnaði Suður-Brabant í tvö héruð. Suðurhlutinn var að Vallónska Brabant (frönskumælandi), en norðurhlutinn að Flæmska Brabant (hollenskumælandi). 

## Borgir
Flæmska Brabant er skipt upp í tvær sýslur, en í þeim eru 65 sveitarfélög og borgir. Stærstu borgir héraðsins:

## Heimildir
* 
* 

## Tenglar
* Heimasíða héraðsins
What's hidden there (hljómplata)

**What's hidden there** er fyrsta og eina breiðskífa framsæknu rokkhljómsveitarinnar Svanfríður. Platan var tekin upp og unnin í Majestic studios í Bretlandi en umslag prentað á Íslandi.

Útgáfunúmer; Svan 1

## Lagalisti

## Meðlimir og hljóðfæraskipan
* Birgir Hrafnsson / rafgítar, kassagítar, bakraddir í lögum 2 og 4
* Gunnar Hermannsson / bassi, bakraddir í lagi 2
* Sigurður Karlsson / trommur og slagverk
* Pétur Kristjánsson / söngur
ásamt:
* Sigurður Rúnar Jónsson / flygill, mini moog syntisheizer, fiðla, blokkflauta, sög ásamt boga, bakraddir í lögum 2 og 6

## Heimildir
* 
* 
*
Magic Key

**Magic Key** er fyrsta og eina breiðskífa framsæknu íslensku rokkhljómsveitarinnar Náttúru.

## Lagalisti

## Meðlimir og hljóðfæraskipan
* Björgvin Gíslason: rafgítar
* Ólafur Garðasson: trommur, klukkuspil og pákur
* Karl J. Sighvatsson: flygill, hammond orgel, mini moog syntisheizer, söngur, bakraddir
* Shady Owens: söngur, bakraddir
* Sigurður Árnason: rafbassi

* Um upptökur sáu Dave Humphries & Keith Allen (í lagi 5)

## Heimildir
*
Icecross (hljómplata)

**Icecross** er fyrsta og eina breiðskífa rokkhljómsveitarinnar Icecross.

## Lagalisti

## Meðlimir og hljóðfæraskipan
* Axel P. J. Einarsson: rafgítar, söngur
* Ásgeir Óskarsson: trommur
* Bergsveinn Ómar Óskarsson: bassi, söngur

## Heimildir
*
Tepoki

**Tepoki** er lítill, gljúpur poki sem inniheldur telauf og stundum aðrar jurtir. Tepokar eru yfirleitt gerðir úr pappír, silki eða plasti. Pokinn heldur telaufunum inni í sér meðan á verið er að laga teið, sem auðveldar það að fjarlægja þau. Sumir tepokar eru með strengi með miða á öðrum endanum sem auðveldar það að fjarlægja pokann og bendir á tetegundina.

Elstu tepokarnir voru gerðir úr silki en var fyrst sótt um einkaleyfi á þeim árið 1903. Byrjað var að selja þá fyrir árið 1904 í verslun í New York en þeir voru fluttir svo út um allan heim. Ætlað var að kaupendur fjarlægðu lausu telaufin úr pokunum en þeim fannst þægilegra að laga te með telaufin í.

Í dag eru flestir tepokar gerðir úr pappírstrefjum. Þess konar tepoki, sem límdur er saman með hita, var fundinn upp af William Hermanson Bandaríkjamanni. Rétthyrndur tepoki var ekki fundinn upp fyrir 1944 en fyrr líktust flestir tepokar litlum sekkjum.
Arbeidsliv i Norden

***Arbeidsliv i Norden*** er rafrænt tímarit sem gefið er út af Arbeidsforskningsinstituttet i Norge fyrir hönd Norræna ráðherraráðsins. Tímaritið er gefið út á dönsku, norsku og sænsku. Það er líka þýtt á ensku og heitir enska útgáfan *Nordic Labour Journal*.

Tímaritið kemur út níu sinnum á ári og fjallar fyrst og fremst um mál sem snerta vinnumarkaðinn, vinnuumhverfið og réttarfarslegar aðstæður sem tengjast norrænum vinnumarkaðsmódelum. 

## Tenglar
* Arbeidslivinorden.org
* Nordiclabourjournal.org
Svart á hvítu

**Svart á hvítu** var bókafélag og bókaútgáfa sem sett var á stofn árið 1984 og rekið til ársins 1990. Inngönguskilyrði í bókafélagið voru kaup á þremur bókum á tilboðsverði af félaginu. Félagið var í byrjun til húsa að Borgartúni 29. Forlagið gaf meðal annars út Íslendingasögur með nútímastafsetningu, Sturlungasögu, heildarverk Jónasar Hallgrímssonar og hóf vinnu við útgáfu Sögu-Atlas.

Forlagið stóð ásamt öðrum aðilum árið 1988 að fyrirtækinu Íslenski myndbandaklúbburinn, var hluthafi í tímatrítinu *[[Þjóðlíf]]* og vann að gerð gagnagrunns um Ísland. Dótturfyrirtæki Svarts á hvítu, Íslenski gagnagrunnurinn hf., var stofnað til að búa til upplýsingabanka og hugbúnaðarkerfi og voru nokkur ársverk sett í að búa til tvo gagnagrunna, annars vegar *Íslandsgrunninn* og hins vegar *Lagagrunninn*. Lagagrunnurinn var gagnabanki með öllum hæstaréttardómum íslenskum frá upphafi og forrit til að ná úr honum upplýsingum. Íslandsgrunnurinn var forritunarvinna sem fólst í að gera Íslandslýsingu sem yrði grundvöllur annarra upplýsingagrunna.

Svart á hvítu lenti í greiðsluerfiðleikum og í desember 1988 heimilaði Ólafur Ragnar Grímsson þáverandi fjármálaráðherra að Svart á hvítu greiddi söluskattsskuld sína við Ríkissjóð að upphæð 25 milljónir með veðbandabréfi frá Íslenska gagnagrunninum. Svart á hvítu varð svo gjaldþrota árið 1990 og á nauðungaruppboði borgarfógetaembættisins 7. mars 1992 var Íslenski gagnagrunnurinn boðinn upp og sleginn umbjóðanda ríkissjóðs fyrir 100.000 kr.

Orðstöðulykill úr Íslendingasögum er byggður á tölvuinnslætti sem Svart á hvítu lét gera.

## Heimildir
* ''Þjóðviljinn'', 111. tölublað (18.05.1984), blaðsíða 17
* ''Þjóðviljinn'', 112.-113. tölublað (19.05.1984), blaðsíða 4
* ''Þjóðviljinn'', 68. tölublað (23.03.1988), blaðsíða 16
* ''Þjóðviljinn'', 163. tölublað (20.07.1988), blaðsíða 8
*  „Ríkissjóður reynir að selja gagnagrunninn“, ''Pressan'', 50. tölublað (12.12.1991), blaðsíða 18
*  „100 þúsund króna tilboð ríkissjóðs langhæst“, ''Pressan'', 10. tölublað (12.03.1992), blaðsíða 18
* „Björn Jónasson, Svart á hvítu“, ''Morgunblaðið'', 162. tölublað (19.07.1996), blaðsíða 20
Þjóðlíf

***Þjóðlíf*** var tímarit sem kom út frá 1985 – 1991. Það var mánaðarrit en fyrsti árgangur kom út sex sinnum á ári. Fyrsti ritstjóri var Auður Styrkársdóttir. Félagsútgáfan hf gaf tímaritið út.

Þjóðlíf var útbreiddasta tímarit um áramótin 1990 og var þá prentað í 13.600 fyrri part ársins og 14.500 þúsund eintökum seinni hluta ársins.

## Heimild
* „Upplagseftirlit Verslunarráðs: Þjóðlíf útbreiddast tímarita sem taka þátt“. ''Morgunblaðið'', 6. apríl 1990.
* Þjóðlíf Bókfræðifærsla
Dagblaðið (1975)

***Dagblaðið - frjálst, óháð dagblað*** var dagblað sem Jónas Kristjánsson og Sveinn R. Eyjólfsson stofnuðu sumarið 1975 ásamt nokkrum blaðamönnum *[[Vísir (dagblað)|Vísis]]*, en átök innan stjórnar *Vísis* leiddu til þess að Jónasi var sagt þar upp störfum og hlutur hans keyptur út. Átökin endurspegluðu að nokkru leyti átök milli varaformanns og formanns Sjálfstæðisflokksins. Í kjölfarið var Þorsteinn Pálsson ráðinn ritstjóri *Vísis*. Bæði blöðin voru prentuð í prentsmiðjunni Blaðaprenti. 

Árið 1979 stofnaði *Dagblaðið* Menningarverðlaun Dagblaðsins sem síðar urðu Menningarverðlaun DV.

*Dagblaðið* kom út til nóvember 1981 þegar það sameinaðist *Vísi* og *[[DV]]* varð til eftir langvinnt prentaraverkfall. Jónas Kristjánsson og Ellert B. Schram urðu tveir ritstjórar hins nýja blaðs. Hlutafélagið Frjáls fjölmiðlun var stofnað um rekstur blaðsins og skiptust hlutir jafnt á eigendur blaðanna tveggja. Sveinn R. Eyjólfsson varð stjórnarformaður. 

## Tenglar
* Dagblaðið á Tímarit.is
Álfabakki

**Álfabakki** er gata í Breiðholti í Reykjavík. Gatan liggur samhliða Reykjanesbraut. Mjódd er fyrirtækja- og þjónustukjarni sem markast af Álfabakka í vestri og Stekkjarbakka í austri. Við Álfabakka eru meðal annars þjónustumiðstöð Breiðholts og Bíóhöllin. Svæðið allt var skipulagt sem byggingasvæði árið 1974 en framkvæmdir hófust ekki að ráði fyrr en um 1980.
Botnssúlur

**Botnssúlur** er þyrping móbergstinda sem heita Háasúla, Miðsúla, Norðursúla, Syðstasúla (1093m) og Vestursúla. Öll eiga þau það sameiginlegt að vera á milli Botnsdals í Hvalfirði og Þingvalla og eru í svipaðri hæð. Einnig er dalur á milli súlnanna sem heitir Súlnadalur en þar var Íslenski Alpaklúbburinn (ÍSALP) með skála en hann er í endurgerð. Leiðin á milli Þingvalla og Botnsdals heitir Leggjabrjótur en það er fræg gönguleið.
Kjúklingabaun

**Kjúklingabaun** eða kíkerta (fræðiheiti: *Cicer arietinum*) eru próteinrík fræ af runna af ertublómaætt. Kjúklingabaunin er eitt elsta ræktaða grænmeti sem fundist hefur en 7.500 ára gamlar leifar hennar hafa fundist í Miðausturlöndum. 

Kjúklingabaunir eru mikilvæg fæða víða og meðal annars aðalundirstaða hins þekkta baunamauks, Hummus.


File:Cicer arietinum 003.JPG|
File:Chickpea pods.jpg
File:Cicer arietinum20100417 08.jpg
Vallónska Brabant

**Vallónska Brabant** (hollenska:Waals-Brabant; franska: Brabant Wallon) er hollenskumælandi hérað í Belgíu. Það er minnsta héraðið í landinu og það næstfámennasta. Íbúar eru aðeins um 370 þúsund. Höfuðborgin heitir Wavre.

## Lega og lýsing
Vallónska Brabant er nánast miðsvæðis í Belgíu og er eina héraðið, fyrir utan Flæmska Brabant, sem ekki nær að landamærum ríkisins, heldur er umlukt öðrum héruðum. Fyrir norðan er Flæmska Brabant, fyrir austan er Liège, fyrir sunnan er Namur og fyrir vestan er Hainaut. Höfuðborgarsvæðið (Brussel) er rétt norðan við héraðið. Vallónska Brabant er aðeins 1.093 km2 að stærð og þar með minnsta hérað Belgíu.

## Fáni og skjaldarmerki
Fáni og skjaldarmerki héraðsins eru eins, nema hvað formið er öðruvísi. Þau sýna sýna hið gyllta ljón greifanna af Brabant á svörtum grunni. Í efri hornunum eru gulir reitir og í þeim eru tveir rauðir hanar. Hanarnir eru tákn frönskumælandi íbúa héraðsins. Bæði fáninn og skjaldarmerkið voru formlega tekin upp 2. janúar 1995, degi eftir að héraðið klofnaði frá Flæmska Brabant.

## Orðsifjar
Brabant er dregið af orðunum *bra*, sem upphaflega merkir *auður* (sbr. brach á þýsku) og *bant*, sem merkir *fylki* (eins og band eða samband). Fyrri hluti heitisins er til aðgreiningar annarra tveggja héraða sem heita Brabant. Hin eru Norður-Brabant í Hollandi og Flæmska Brabant í Belgíu.

## Söguágrip

Brabant var lengi vel greifadæmi í þýska ríkinu og var þá miklu stærra en það er nú. Stærsta hluti þess var þá innan núverandi landamæri Belgíu og náði nær alveg suður til frönsku landamæranna. Árið 1430 varð Brabant eign Búrgundar og 1477 Habsborgar. Brabant var miðstöð spænsku Niðurlanda eftir Habsborgartímann. Hins vegar gekk Brabant til liðs við sameinuð héröð Niðurlanda í sjálfstæðisstríðinu gegn Spánverjum. Í kjölfarið voru margar orrustur háðar í fylkinu. Þegar friðarsamningarnir voru gerðir um endalok sjálfstæðisstríðs Hollands 1648 var Brabant skipt í tvennt. Norðurhlutinn (mótmælendur) varð hluti af sjálfstæðu Hollandi, en suðurhlutinn (bæði mótmælendur og kaþólikkar) var áfram í spænskri Belgíu. Frakkar hertóku Brabant í lok 18. aldar en 1797 var Brabant að öllu leyti innlimað í Frakkland. Frakkar yfirgáfu landið 1813 en 1815 var Napoleon kominn aftur með mikið lið her. Við bæinn Waterloo var háð ein þekktasta orrusta á nútíma, en þar beið Napóleon endanlegan ósigur fyrir herjum Englendinga og Prússa. Eftir það voru Niðurlönd sameinuð en Brabant var skipt í þrjú héruð: Norður-Brabant, Antwerpen og Suður-Brabant. Árið 1830 gerðu Belgar uppreisn og lýstu yfir sjálfstæði. Antwerpen og Suður-Brabant (með Brussel) urðu belgísk héruð en Norður-Brabant varð hollenskt hérað. Árið 1995 var Belgíu skipt upp í tvö menningarsvæði, hollenskumælandi og frönskumælandi (og reyndar lítið þýskt menningarsvæði að auki). Samfara því klofnaði Suður-Brabant í tvö héruð. Suðurhlutinn varð að Vallónska Brabant (frönskumælandi), en norðurhlutinn að Flæmska Brabant

## Borgir
Vallónska Brabant er skipt upp í 27 sveitarfélög og borgir. Stærstu borgir héraðsins:

## Heimildir
* 
*
Iðunn Steinsdóttir

**Iðunn Steinsdóttir** (fædd 5. janúar 1940 á Seyðisfirði) er íslenskur rithöfundur. Hún er systir Kristínar Steinsdóttur, rithöfundar.

https://skald.is/skaldatal/164-idunn-steinsdottir 

## Tenglar
*Iðunn Steinsdóttir á Skáld.is
Stríðið gegn eiturlyfjum

Svokallaða **stríðið gegn eiturlyfjum** hófst árið 1971 í Bandaríkjunum. Þegar voru gerðar áætlanir og lög til að minnka flutning og sölu á eiturlyfjum. Fyrrum forseti Bandaríkjanna Richard Nixon sagði: „Fíkniefna misnotkun væri versti óvinur almennings“ og meinti hann með því að sameiginlegur óvinur þjóðarinnar væri eiturlyf. Þó svo að margir halda að Nixon hafi byrjað þetta stríð gegn eiturlyfjum segir Robert DuPont að hann hafi þó frekar endað þetta stríð frekar en að byrja það, með því meinar hann að um leið og harðari refsingar voru settar í gildi varðandi eiturlyfja væri þá erfiðara að leysa úr þessum málum vegna þess hversu mikil leynd það hafði með sér í för. Ef að refsingarnar væru mildari það er að segja fíkillinn fær meðferð og hjálp við fíkninni þá væri auðveldara að bjarga þeim sjúka frekar enn að setja hann í fangelsi. Það var einnig stjórn Nixons sem felldi úr gildi lög um allt að tíu ára í fangelsi gegn vörslu á marijúana.

Þann 20. desember 1989 framfylgdu Bandaríkjamenn enn einni herferð gegn Mið-Ameríku sem hafði það með sér í för að auka fíkniefnaflutning til Bandaríkjanna. Sú herferð kallaðist „Operation Just Cause“. Þá fóru Bandaríkjamenn með 25 þúsund hermenn til Panama. En þá hafði undirhersforingji Manuel Noriega (yfirmaður stjórnvalda í Panama) verið að veita Kontra-skæruliðunum í Níkaragva hernaðaraðstoð að beiðni Bandaríkjanna með því skilyrði að hann fengi enn að flytja inn fíkniefni til Bandaríkjanna sem Bandaríkjamenn vissu af, frá árinu 1960. Með öðrum orðum, flugvélar sem fluttu hergögn til Contra-skæruliðanna flugu aftur til Bandaríkjanna með eiturlyfjum, með fullri vitund bandarískra yfirvalda. Þegar fíkniefnaeftirlit Bandaríkjanna, DEA, ákærði Noriega fyrir smyglið til Bandaríkjanna þá komu CIA í veg fyrir ákæruna og fíkniefnin komust til Bandaríkjanna. En eftir að CIA-flugmaður var skotinn til bana yfir Níkaragva þá komust Bandaríkjamenn af því að Noriega hafði einnig verið að hjálpa vinstrisinnuðum uppreisnarmönnum í Níkaragva, sandinistum. Þá gaf CIA leyfi til að ákæra Noriega fyrir eiturlyfjaflutninginn og hann var síðan dæmdur í 45 ára fangelsi árið 1990 í Miami.

## Heimildir
Ólöglegir innflytjendur í Bandaríkjunum

**Ólöglegir innflytjendur í Bandaríkjunum** eru þeir borgarar sem koma inn í Bandaríkin án viðeigandi dvalarleyfis eða dvelja í landinu eftir að dvalarleyfi þeirra er runnið út. Þrátt fyrir strangar reglugerðir og lög í Bandaríkjunum hefur landið lent í miklum straumi ólöglegra innflytjenda, sem er meiri en í nokkru öðru landi. Þetta er talið vera umtalsvert vandamál, sérstaklega í fylkjum á borð við Kaliforníu, Texas, Flórída og New York, sem hýsa stærsta hluta ólöglegra innflytjenda. Mexíkó hafði lengi verið stærsta upprunaland ólöglegra innflytjenda í Bandaríkjunum en hlutfallið hefur farið lækkandi. Til dæmis voru um 37% ólöglegra innflytjenda í Bandaríkjunum frá Mexíkó árið 2022, sem er veruleg lækkun frá fyrri árum þar sem hlutfallið var yfir 50%. Undanfarin ár hefur orðið vart við aukningu ólöglegra innflytjenda frá öðrum löndum, einkum frá Mið- og Suður-Ameríku, þar á meðal El Salvador, Gvatemala og Hondúras, sem og frá Indlandi. 

Fyrir marga eru Bandaríkin æskilegt land til að flytja til. Flestir innflytjendur til Bandaríkjanna koma til landsins í leit að vinnu, til þess að komast hjá pólitískri undirokun, búa með fjölskyldunum sínum, bæta lífsskilyrði sín og barnanna sinna eða njóta menningar- og heilsugæslukerfanna. Bandaríkin verða fyrir valinu hjá mörgum innflytjendum af því bandarískir atvinnurekendur borga ólöglegum innflytjendum mun hærri laun en þeir gætu fengið í heimalandinu sínu. Bandarískir vinnuveitendur eru neyddir til þess að ráða ólöglega innflytjenda af þremur höfuðástæðum: efnahagsbreytingum á heimsvísu, þörfinni til þess að svara skortinum á starfsmönnum í láglaunastörf og ónógum refsiaðgerðum fyrir vinnuveitendur sem ráða ólöglega innflytjendur. 

## Saga innflytjenda í Bandaríkjunum
Bandaríkin eru tiltölulega ung þjóð, að miklu leyti byggð á innflytjendum. Fyrstu lögin sem takmörkuðu innflutning voru sett árið 1790 og beindust að innflytjendum af evrópskum uppruna. Síðar, árið 1882, voru sett sérstök lög sem bönnuðu kínverska innflytjendur. Þessum lögum var aflétt árið 1943, auk þess sem innflytjendum frá Evrópulöndum var leyft að koma.

## Tilvísanir
Amasónfrumskógurinn

**Amasónfrumskógurinn** er regnskógur í Suður-Ameríku og er sá stærsti í heimi. Skógurinn nær yfir níu lönd: Brasilíu, þar sem meginhluti skógarins er, Perú, Kólumbíu, Venesúela, Ekvador, Bólivíu, Gvæjana, Súrinam og Frönsku Gvæjana.  
Flatarmál hans er fimm og hálf milljón ferkílómetrar. Í gegnum skóginn rennur Amasónfljótið sem er annað lengsta fljót í heimi. 

Yfir 2,5 milljónir dýrategunda finnast í skóginum 

## Tilvísanir
Arsinóe 4.

**Arsinóe 4.** (forngríska: * Ἀρσινόη*; milli 68 og 56 f.Kr. – 41 f.Kr.) var yngsta dóttir Ptólemajosar 12. og ein af síðustu ptólemajunum í Egyptalandi hinu forna. Hún var hálfsystir Kleópötru 7. og Ptólemajosar 13.

Þegar faðir þeirra, Ptólemajos 12., lést tóku Kleópatra og Ptólemajos saman við völdum eftir hann en Ptólemajos steypti systur sinni fljótlega af stóli og hrakti hana í útlegð. Árið 48 f.Kr. kom Júlíus Caesar til Alexandríu og kom Kleópötru aftur til valda. Arsinóe flúði þá með geldingnum Ganýmedesi og gekk í lið með Akkillasi sem titlaði sig faraó. Þegar þeim Ganýmedesi lenti saman lét hún taka Akkillas af lífi og gerði Ganýmedes að hershöfðingja. Aðrir yfirmenn í hernum urðu óánægðir við þetta og sömdu á laun við Caesar um að skipta á Arsinóe og Ptólemajosi 13. Það var gert og skömmu síðar vann Caesar afgerandi sigur á Egyptunum. 

Arsinóe var flutt til Rómar og látin taka þátt í sigurgöngu Caesars. Eftir það leyfði Caesar henni að setjast að í Artemisarhofinu í Efesos. Hún ógnaði valdi Kleópötru og að lokum fékk drottningin Markús Antóníus til að taka hana af lífi. Hann lét lífláta hana á hoftröppunum sem olli mikilli hneykslun í Róm.
Brekka

Margar staðir á Íslandi bera nafnið **Brekka** bæði bæir og landspildur: 
* *brekka*, almennt nafnorð, kvenkyn, veik beyging
* Brekka í Aðaldal
* Brekka í Biskupstungum
* Brekka á Hvalfjarðarströnd
* Brekka í Mjóafirði
* Brekka Í Svarfaðardal
* Brekka í Hvalvatnsfirði 

## Sjá einnig
* Brekkan á Akureyri
* Bókaútgáfan Brekka ehf
Arnar Eggert Thoroddsen

**Arnar Eggert Thoroddsen** (f. 1974) er íslenskur blaðamaður og poppfræðingur. Hann hóf störf fyrir Morgunblaðið árið 1999 og hefur skrifað í það síðan. 

## Bækur

* 2007 – Umboðsmaður Íslands: Öll trixin í bókinni (ásamt Einari Bárðarsyni)
* 2009 – 100 bestu plötur Íslandssögunnar (ásamt Jónatani Garðarssyni)
* 2012 – Tónlist ... er tónlist: Greinar 1999 - 2012.
Gúmmíönd

**Gúmmíönd** er leikfang eins og gul stílfærð önd, oft gert úr gúmmí eða vinýlklóríði. Oft er farið með gúmmíönd í bað og í mörgum vestrænum löndum er hún tákn um böðun.
Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn

**Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn** (spænska: **Partido Revolucionario Institucional** eða **PRI**) er mexíkóskur stjórnmálaflokkur sem var stofnaður árið 1929 í kjölfar mexíkósku byltingarinnar. Hann hét upphaflega *Partido Nacional Revolucionario* (Þjóðlegi byltingarflokkurinn) en var endurnefndur árið 1946 og þá kallaður Byltingarsinnaði stofnanaflokkurinn, betur þekktur sem PRI. Undir stjórn ýmissa leiðtoga hafði PRI-flokkurinn völdin í ríkinu í höndum sér til ársins 2000. Á árunum 1929 til 1982 vann PRI-flokkurinn allar forsetakosningarnar með vel yfir 70 prósent atkvæða en þessar niðurstöður fengust þó yfirleitt með miklum kosningasvikum. 

Fyrstu fjórir áratugir valdatíðar PRI eru kallaður „mexíkóska kraftaverkið“, því á þeim tíma var mikill hagvöxtur í landinu. Á árunum 1940 til 1970 jókst landsframleiðsla sexfalt. Eftir nokkra áratugi við völd var PRI þó orðinn tákn um spillingu og kosningasvik. Á 8. áratugnum var Partido Accionario Nacional (PAN) stofnaður. Hann stækkaði með árunum því hann náði að afla sér stuðnings frá kaupsýslumönnum eftir að náð endurteknum efnahag eftir kreppu. 

Perúski rithöfundurinn Mario Vargas Llosa kallaði stjórn PRI-flokksins eitt sinn „hið fullkomna einræði“, einkum vegna þess að flokknum tókst að halda völdum með því að skipta um forseta á sex ára fresti. 

PRI er félagi í Alþjóðasambandi jafnaðarmanna. Annar mexíkóskur flokkur, PRD, er einnig vinstriflokkur. Það gerir Mexíkó eina af fáum þjóðum sem er með tvo helstu samkeppnisflokka í sömu alþjóðalegu samtökunum. PRI er reyndar ekki talinn vera sósíalistaflokkur í hefðbundum skilningi. Nútímastefnu hans er lýst sem einhvers konar miðjustefnu, hún er hvorki meiri hægri- né vinstri stefna.

## Tilvísanir
BOPE

**Batalhão de Operações Policiais Especiais** („Séraðgerðalögreglusveitin“ á portúgölsku, best þekkt sem **BOPE**) er sérsveit innan brasilísku lögreglunnar sem brasilíska ríkistjórnin setti á laggirnar til að berjast gegn eiturlyfjagengjum. Uppruna BOPE má rekja aftur til 19. janúar 1978 en þá hét sveitin *Núcleo da Companhia de Operações Especiais* eða „Kjarni séraðgerðasveitarinnar“ (*NuCOE*). Sveitin var mynduð og sett undir stjórn æðstu starfsmanna herlögreglu ríkisins. Árið 1982 var nafninu breytt í *Companhia de Operações Especiais* eða „Séraðgerðasveitin“ (*COE*), tveimur árum síðar var því svo aftur breytt í *NuCOE*. Sveitin sérhæfir sig í að berjast á þéttbýlum svæðum og á stóran flota af vopnuðum ökutækjum. 

Ökutækin kallast *Pacificador* eða „Friðarstillir“ og *Caveirao* eða „Stór hauskúpa“. Sveitin á einnig eina Huey-herþyrlu og gröfu sem riður burt vegatálmum og öðrum hindrunum. Sveitin notar þessi ökutæki við aðgerðir á þéttbýlissvæðum þar sem sveitin lendir í áköfum skotbardögum við eiturlyfjagengi. *Comando Vermelho* eða „Rauða valdið“ er það eiturlyfjagengi sem BOPE hefur þurft að beita sér mest gegn, en er það stærsta gengið í Brasilíu. BOPE og Comando Vermelho hafa lengi eldað grátt silfur.

Einkunnarorð BOPE er *Faca na caveira* eða „Hnífur í hauskápuna“ en einkennismerki sveitarinnar vísar einmitt í þessi orð. Merkið inniheldur hnífa sem hafa verið reknir í gegnum hauskúpu og tvær skammbyssur sem mynda kross en svipar þetta mikið til hinna gömlu sjóræningjafána. Hnífurinn og skammbyssurnar tákna grundvallarvopn lögreglunnar, hauskúpan táknar dauðann og í sameiningu táknar þetta sigur BOPE yfir dauðanum. BOPE liðar hafa hin ýmsu hlutverk og markmið. Meðal þessara markmiða eru að tryggja öryggi á sérstökum atburðum, brjóta niður vegatálma sem eiturlyfjagengi hafa komið fyrir, drepa glæpamenn sem almennum borgurum stafar lífshætta af, útrýma eiturlyfjasölu og stöðva uppreisnir í fangelsum. 

Árið 2007 var frumsýnd brasilíska myndin *[[Tropa de Elite]]* sem náði gríðarlegum vinsældum í heimalandinu og um allan heim, en var jafnframt umdeild þar sem hún sýnir ofbeldisfullar aðgerðir BOPE sveitarinar í jákvæðu ljósi. Margir gagnrýnendur töldu hana jafnvel vera fasíska þar sem menn sem virtu mannréttindi að vettugi væru gerðir að hetjum. *Tropa de Elite* er þrátt fyrir það ein vinsælasta brasilíska mynd allra tíma.
Samtök Napóleonsborga

**Samtök Napóleonsborga** (franska: *Fédération Européenne des Cités Napoléoniennes*) eru samtök ýmissa borga sem komu við sögu eða urðu fyrir áhrifum af tímanum frá Napóleon Bonaparte til Napóleons 3.

## Saga
Samtökin voru stofnuð 24. maí 2004 til að minnast áhrifa Napóleons í Evrópu, sem og Napóleons 3. Stofnborgir voru Ajaccio í Frakklandi, Balestino á Ítalíu, Dinard í Frakklandi, Jena í Þýskalandi, Île-d‘Aix í Frakklandi, La Roche-sur-Yon í Frakklandi, Pontivy í Frakklandi, Pultusk í Póllandi og Waterloo í Belgíu. Forseti samtakanna er sem stendur Charles Napoléon, sem er yfirmaður Napóleonættarinnar í dag. Tilgangur samtakanna er að varðveita menningararf Napóleons í Evrópu og hvetja til samstarfs á þeim vettvangi. Til dæmis eru haldnar ráðstefnur um málefið, gefin út rit um Napóleonstímann, gerðar áætlanir um söfnun listaverka og skipulagningu ferðamennsku.

## Aðildarborgir
Eins og er eru 45 borgir meðlimir í samtökunum og eru þær allar í Evrópu. Eftirfarandi listi aðildarborga er í stafrófsröð og er frá 2025.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Vefur sambandsins
515 f.Kr.

**515 f.Kr.** var 86. ár 6. aldar f.Kr. Í Rómaveldi var það þekkt sem árið 239 *[[ab urbe condita]]*. Það hefur verið þekkt sem árið 515 f.Kr. frá miðöldum þegar Anno Domini-tímatalið var tekið upp.

## Atburðir
* 25. febrúar - Lokið var við byggingu annars musterisins í Jerúsalem.
* Leirkerjamálarinn Evfroníos bjó til myndina *Dauði Sarpedons* á blönduker, sem nú er í Metropolitan-safninu í New York.

## Fædd
* Parmenídes, grískur heimspekingur (d. 450 f.Kr.).

## Dáin
* Arkesilaos 3. af Kýrene, myrtur.
* Liao af Wu, konungur Wu í Kína, myrtur.
* Feretíma, drottning Kýrene.
* Pólýkrates, harðstjóri á Samos.
* Zhuan Zu, kínverskur launmorðingi.
Hugo Banzer

**Hugo Banzer Suárez** (10. maí, 1926 – 5. maí, 2002) var í tvígang forseti Bólivíu; í fyrra skiptið, frá 21. ágúst 1971 til 21. júlí 1978 var hann einræðisherra sem komst til valda í kjölfar herforingjabyltingar, og í síðara skiptið sem kjörinn forseti. Í valdatíð hans varð Bólivía þátttakandi í Kondóráætluninni sem fólst í kúgun og morðum á vinstrisinnum í mörgum löndum Suður-Ameríku. Pólitískir andstæðingar voru fangelsaðir og í sumum tilvikum pyntaðir. Efnahagur landsins batnaði hins vegar vegna betri aðgangs að erlendu lánsfé. Framan af studdu hægriflokkarnir hann í valdastóli en 1974 bannaði Banzer alla starfsemi stjórnmálaflokka í landinu. Honum var á endanum steypt af stóli af herforingjum undir stjórn David Padilla sem boðaði til kosninga. Banzer stofnaði þá hægri-íhaldsflokkinn Acción Democrática Nacionalista og bauð sig fram til forseta á ný. Það tókst ekki fyrr en árið 1997 þegar hann var 71 árs gamall. Hann var forseti árið 2000 þegar Vatnsstríðið í Cochabamba átti sér stað.
Austurstræti 16

**Austurstræti 16**, **Nathan og Olsen-húsið** eða **Reykjavíkurapótek** er hús í miðbæ Reykjavíkur, byggt árið 1917 eftir brunann mikla árið 1915. Áður hafði Thor Jensen verið með verslun sína *Godthaab* á sama stað. Byggingin dregur nafn sitt af apóteki sem var rekið þar um árabil. Byggingin hefur einnig verið kennd við Nathan og Olsen, tvo danska athafnamenn sem komu til Íslands árið 1912 og stofnuðu nýlenduvöruverslun. 

Byggingin er hornhús á horni Austurstrætis og Pósthússtrætis og var teiknuð af Guðjóni Samúelssyni og var það eitt af fyrstu verkefnum hans. Guðjón hafði fræga byggingu Pohjola-tryggingafélagsins í Helsinki eftir finnska arkitektinn Eliel Saarinen til fyrirmyndar. Saarinen var einn virtasti arkitekt Skandinavíu á þessum tíma. Mjög mikið var lagt í bygginguna, víða er marmari á gólfinu. Á aðalstigaganginum eru sjö styttur eftir Guðmund frá Miðdal, sem sýna merkismenn í íslenskri verslunarsögu. Á horni hússins er brjóstmynd af eins konar trölli eftir Einar Jónsson myndhöggvara.

Í lok árs 2011 var húsið metið á bilinu 550-1.000 milljónir kr.

## Saga
Í húsinu var starfrækt olíudrifin rafstöð, sú stærsta í Reykjavík fram að því þegar Elliðaárstöð var tekin í notkun árið 1921. Stöð þessi var 33 hestöfl og gerði meira en að þjónusta húsið, því  íbúar nokkurra nærliggjandi bygginga gátu keypt þar raforku - ýmist eftir taug eða með því að fá hlaðna rafgeyma. Þegar Rafmagnsveita Reykjavíkur tók til starfa var rafstöð þessi tekin niður og seld til Hafnarfjarðar, þar sem hún þjónaði bæjarbúum um alllangt skeið.

Landsbanki Íslands var með starfsemi í húsinu árin 1918 til 1924. Í dag er þar veitingastaður.

## Tenglar
* The Building that Shaped the City Austurstræti 16, grein í Reykjavík Grapevine
* Stórhýsi rís við Austurstræti - mbl.is
* Sögufrægt hús í miðbænum til sölu, frétt á Mbl.is 11. september 2012
* Ljósmynd af Pohjola-byggingunni

## Heimildir
Renato Dulbecco

**Renato Dulbecco** (fæddur 22. febrúar 1914, dáinn 19. febrúar 2012) var ítalskur veirufræðingur sem fluttist til Bandaríkjanna og bjó þar og starfaði lengstan hluta starfsævinnar. Hann var þekktastur fyrir rannsóknir sínar á æxlisveirum og þætti þeirra í krabbameinsmyndun í dýrum, sem unnar voru í samstarfi við Howard Temin og David Baltimore, en þeir deildu Nóbelsverðlaununum í lífeðlis- og læknisfræði fyrir uppgötvun sína á ensíminu víxlrita („reverse transkriptasa“) og hlutverki þess sýkingu og krabbameinsmyndun. 

## Tenglar

* Æviágrip Renato Dulbecco  á vefsíðu Nóbelnefndarinnar.
Andrew Huxley

Sir **Andrew Fielding Huxley** (fæddur 22. nóvember 1917, dáinn 30. maí 2012) var breskur lífeðlisfræðingur og handhafi Nóbelsverðlaunanna í lífeðlis- og læknisfræði árið 1963. 

## Æviágrip
Andrew Huxley fæddist í Hampstead í Lundúnaborg þann 22. nóvember árið 1917. Hann var yngsti sonur útgefandans og rithöfundarins Leonard Huxley og seinni konu hans, Rosalind Bruce. Hann var því hálfbróðir líffræðingsins Julian Huxley og rithöfundarins Aldous Huxley og sonarsonur líffræðingsins T. H. Huxley. 

Um miðjan fjórða áratuginn hófu Andrew Huxley og Alan Hodgkin tilraunir sínar á taugafrumum með það að markmiði að leiða í ljós hvernig boð berast eftir taugasímum frá miðtaugakerfi til annarra frumna og vefja. Í byrjun unnu þeir með taugafrumur úr froskdýrum, en eftir að þeir skiptu yfir í frumur úr smokkfiski, en þær hafa óvenju stóra og svera síma, auðnaðist þeim að setja upp tilraunir með spennuþvingu (e. *voltage clamp*) sem gerðu þeim kleift að mæla spennubreytingar yfir frumuhimnu taugasímans. Að lokinni Heimsstyrjöldinni síðari héldu þeir áfram rannsóknum sínum og lögðu fram líkan það sem við þá er kennt og lýsir boðspennu og flutningi hennar eftir taugasíma.

## Heimildir

## Tenglar

* Æviágrip Sir Andrew Huxley  á vefsíðu Nóbelnefndarinnar.
Forfaðirinn

**Forfaðirinn** er persóna sem kemur fyrir í sjöttu bókinni um Múmínálfana eftir Tove Jansson, Vetrarundur í Múmíndal sem út kom 1957, en þar finnur Múmínsnáðinn hann inni í skáp í strandhúsi múmínfjölskildunnar. 

Múmínsnáðinn stóðst ekki mátið að stelast til að opna skápinn í strandhúsinu sem Tikka-tú var þó búin að banna honum. Þá sá hann á gólfinu í skápnum eitthvað lítið og grátt, síðhærð og nefstórt sem mændi á hann. Svo tók veran rás og hvarf út um dyrnar. Snáðinn sá bara í rófuna á verunni þar sem hún hvarf. Tikka-tú skýrði svo út Múmínsnáðanum að þetta hefði verið álfur af því tagi sem Snáðinn hefði litið út áður en hann varð Múmínálfur. „Svona varst þú fyrir þúsund árum,“ sagði hún.

Forfaðirinn kemur síðan aftur við sögu í níundu og síðustu bók Tove Jansson um Múmínálfana *Seint í nóvember* (s. *Sent i november*) sem út kom 1970.

## Heimildir
*
Glæsibær

**Glæsibær** getur átt við um:
* Glæsibæ, verslunarmiðstöð í Reykjavík
* Glæsibæ, götu í Árbæ í Reykjavík
* Glæsibæ, kirkjustað og býli við Eyjafjörð
* Glæsibæ, býli í Skagafirði
Silli og Valdi

**Silli og Valdi** var matvöruverslanakeðja sem þeir Sigurliði Kristjánsson og Valdimar Þórðarson stofnuðu á Vesturgötu 52 í Vesturbæ Reykjavíkur árið 1925. Árið 1927 hófu þeir verslunarrekstur í elsta húsi Reykjavíkur, Aðalstræti 10. Þeir voru umfangsmiklir í rekstri matvöruverslana um alla borgina næstu áratugi og byggðu meðal annars húsið Austurstræti 17 árin 1963-65 og verslunarmiðstöðina Glæsibæ í Álfheimum 1970. Sigurliði lést árið 1972 og var þá fyrirtækið, sem var einkafyrirtæki þeirra tveggja, tekið til arfskipta. Árið 1974 tók Sláturfélag Suðurlands yfir verslunarreksturinn í Glæsibæ og næstu ár voru aðrar verslanir seldar. Síðasta verslunin sem var kennd við Silla og Valda var matvöruverslun á Háteigsvegi 2, sem hafði breytt um nafn og verið nefnd „Háteigskjör“ árið 1976.

Kona Sigurliða, Helga Jónsdóttir, lést árið 1978 og var þá eigum þeirra, sem voru gríðarmiklar, ráðstafað til lista- og menningarmála í samræmi við óskir þeirra. Meðal þeirra sem fengu fjárupphæðir úr dánarbúinu voru Leikfélag Reykjavíkur, Íslenska óperan og Listasafn Íslands. Þá voru stofnaðir sjóðir kenndir við þau hjónin fyrir nemendur í raunvísindanámi og rannsóknir í læknisfræði. Valdimar Þórðarson lést árið 1981.

## Tilvísanir