open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Purpuralaukur

**Purpuralaukur** (fræðiheiti: *llium atropurpureum*) er lauktegund sem er ættuð frá Ungverjalandi, Balkanskaga,og Tyrklandi. Þetta er vinsæl lauktegund í garða vegna sterk dökkfjólublárra blómanna.

## Lýsing
*Allium atropurpureum* vex upp af kúlulaga til egglaga lauk. Blómstöngullinn er að 100 sm hár. Græn, blöðin eru breið striklaga, að 7 mm breið, og mjókka í endann. Hann blómstrar síðla vors til snemm sumars, blómskipunin er hálfkúlulaga, með mörgum dökk-fjólubláum blómum. Egglegið er mjög dökk fjólublátt, næstum svart. Hann er með sterka hvítlauks eða lauklykt.

## Flokkun
Tegundinni var fyrst lýst og útgefin af Franz de Paula Adam von Waldstein og Pál Kitaibel í 'Descr. Icon. Pl. Hung.' Vol.1 on page 16, in 1800.

Fræðiheitið *atropurpureum*, vísar til blómlitarins.

Undir tegundinni var áður sett; *Allium atropurpureum* var. *hirtulum* Regel, sem var gefið nafn 1875, sem er nú tegundin *[[Allium stipitatum]]* Regel. sem vex í Mið-Asíu.

## Útbreiðsla og búsvæði
Þessi tegund vex í tempruðum svæðum í Evrópu og Asíu.

### Útbreiðsla
Hún finnst í Asíu, í Tyrklandi og í Evrópu;  Búlgaríu, Ungverjalandi, Fyrrum Júgóslavía og Rúmeníu.

### Búsvæði
Hann kýs ræktuð lönd og á þurr opin svæði.

## Afbrigði
Vinsælt afbrigði í gróðrarstöðvum er Allium ‘Firmament’, sem var gert af ræktandanum (A. Langedijk) með blöndun *Allium atropurpureum* og *[[Allium cristophii]]*.

## Tilvísanir
William Cavendish, 4. hertoginn af Devonshire

**William Cavendish, fjórði hertoginn af Devonshire**, (8. maí 1720 – 2. október 1764) kallaður **Cavendish lávarður** frá 1729 til 1755 og **markgreifinn af Hartington** frá 1729 til 1755, var breskur stjórnmálamaður úr röð Vigga sem var í stuttan tíma forsætisráðherra Bretlands (1756-1757) og landstjóri Írlands (1755-1757).

## Æviágrip
William Cavendish var sonur Williams Cavendish, þriðja hertogans af Devonshire, og konu hans, Catherine Hoskins. Þegar faðir hans varð hertogi árið 1729 hlaut William yngri heiðurstitilinn markgreifi af Hartington.

William Cavendish var kjörinn á neðri deild breska þingsins fyrir Derbyshire-kjördæmi árin 1741 og 1747 en árið 1751 gekk hann á lávarðadeild þingsins og gerðist meðlimur í breska leyndarráðinu sem Cavendish barón. Hann varð landstjóri Írlands þann 2. apríl 1755 og gegndi því embætti til 2. janúar 1757.

Eftir að Cavendish erfði aðalsnafnbætur föður síns (þá helst titilinn hertogi af Devonshire) var hann gerður riddari Sokkabandsorðunnar og síðan útnefndur fyrsti lávarður fjárhirslunnar (*First Lord of the Treasury*) í nóvember 1756. Flestir sagnfræðingar líta svo á að Devonshire hafi verið forsætisráðherra Bretlands samkvæmt venju á meðan hann var fyrsti lávarður fjárhirslunnar. Hann gegndi embættinu til ársins 1757 en á þessum tíma fór William Pitt eldri með flest eiginleg völd ríkisstjórnarleiðtoga. Árið 1762 gekk Devonshire í írska leyndarráðið.

Devonshire giftist Charlotte Elizabeth Boyle, barónessu af Clifford, dóttur og erfingja Richards Boyle, þriðja greifans af Burlington, sem var frægur arkitekt og listsafnari. Móðir hennar var Dorothy Davile Boyle, málari og listunnandi. Með hjónabandi þeirra erfðu síðari hertogar af Devonshire Chiswick- og Burlington-húsin í London, Bolton-kirkjuna og Londesborough-setrið í Yorkshire og Lismore-kastala á Írlandi. Devonshire réð arkitektinn Capability Brown til að fegra garðinn á helsta aðsetri sínu, Chatsworth-húsi í Derbyshire.

## Tilvísanir
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2017** var haldin í Kænugarði í Úkraínu eftir að Jamala vann keppnina  með lagið „1944“. Undankeppnirnar tvær voru haldnar 9. og 11. maí, og aðalkeppnin var haldin 13. maí. 42 lönd tóku þátt í keppninni, þar sem  og  sneru aftur.  og  tóku ekki þátt í þessari keppni. Bosnía hætti þáttöku vegna fjármagnserfiðleika, en fyrirhuguðum keppanda Rússlands, Julia Samoylova var bannað að keppa þar sem hún ferðaðist beint til Krímskaga frá Rússlandi 2015, en slíkt er óheimilt samkvæmt úkraínskum lögum.

Sigurvegarinn var Portúgal með lagið „Amar pelos dois“ (Ást fyrir tvo), sem var flutt af Salvador Sobral og skrifað af systur hans Luísa Sobral. Þetta var fyrsti sigur Portúgals og í fyrsta skipti sem landið lenti í topp fimm sætunum, eftir 53 ára þáttöku. Einnig var þetta í annað skiptið í röð sem land með endurkomu sigraði í keppninni, eftir endurkomu Úkraínu 2016.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Chasse aux fantômes

**Chasse aux fantômes** (Íslenska: Á draugaslóð) eftir belgíska teiknarann Morris (Maurice de Bevere) og höfundinn Lo Hartog van Banda er 61. bókin í bókaflokknum um Lukku-Láka. Bókin kom út árið 1992 og hefur ekki verið gefin út á íslensku.

## Söguþráður

Póstvagnaþjónustan Wells Fargo & Co. er í vanda stödd þegar póstvagn á þeirra vegum hverfur sporlaust. Lukku-Láki er kallaður til aðstoðar vegna málsins og er falið að fylgja næsta póstvagni í öryggisskyni. Með í förina slæst ein af hetjum Villta vestursins, hamhleypan Svala Sjana, sem átti von á forláta riffli með vagninum sem hvarf og á því hagsmuna að gæta. Gamanið kárnar fyrir Láka og Sjönu þegar sá kvittur kemst á kreik að andar framliðinna eigi þátt í hvarfi póstvagnsins.

## Fróðleiksmolar

* Morris gjörbreytti endi sögunnar frá því sem fram kom í handriti Lo Hartog van Banda, án alls samráðs við hinn síðarnefnda, og Van Banda samdi ekki fleiri sögur í seríunni.
* Þetta er þriðja bókin í seríunni þar sem Svala sjana kemur við sögu, hinar voru Óaldarflokkur Jússa Júmm og Svala sjana.
Allium yanchiense

***Allium yanchiense*** er tegund af laukplöntum sem er einlend í Kína, fundin í Gansu, Hebei, Nei Mongol, Ningxia, Qinghai, Shaanxi og Shanxi. Hún vex í  1300–2000 m. hæð.

*Allium yanchiense* er með klasa af egglaga laukum, sem hver verður að 20 mm í þvermál. Blómstöngullinn er að 40 sm langur, pípulaga. Blöðin eru rörlaga, um 2 mm í þvermál, styttri en blómleggurinn. Blómskipunin er kúlulaga, með fjölda hvítra eða bleikra blóma.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*line drawing of ''Allium yanchiense'' , Flora of China Illustrations vol. 24, fig. 220, 1-4
Allium yuanum

***Allium yuanum*** er tegund af laukplöntum sem er einlend í norðvestur Sichuan héraði í suður Kína.

*Allium yuanum* er með klasa af egglaga laukum eða stakir, sem eru 2 til 4 mm í þvermál. Blómstöngullinn er 60 sm hár, rörlaga. Blöðin eru 3 mm breið, um það bil jafnlöng blómstönglinum. Blómin eru blá.

## Tilvísanir
Allium yongdengense

***Allium yongdengense*** er tegund af laukplöntum ættuð frá Gansu og Qinghai í Kína.

*Allium yongdengense* er með klasa af grönnum laukum 5 mm í þvermál. Blómstöngullinn er yfirleitt minna en 20 sm langur. Blöðin eru styttri en blómstöngullinn, um 1 mm í þvermál. Blómskipunin er með fá fjólulit blóm.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*line drawing of ''Allium yongdengense'', Flora of China Illustrations vol. 24, fig. 191, 1-3
Allium yosemitense

***Allium yosemitense*** er tegund af laukplöntum ættuð frá Kaliforníu þekkt undir nafninu **Yosemite onion**. Flestir fundarstaðirnir eru innan Yosemite National Park.

## Lýsing
*Allium yosemitense* vex upp af lauk sem verður tveir til þrír sm langur, með blómstöngul að hámarki 23 sm langur. Hann er með tvö löng og flöt blöð sem eru yfirleitt lítið eitt lengri en blómstöngullinn. Blómskipunin er með 50 eða fleiri hvít eða bleik blóm, hvert með blómlegg sem getur verið yfir 3 sm langur.

## Útbreiðsla
*Allium yosemitense* einlendur í mið Sierra Nevada í Kaliforníu: El Dorado County, Mariposa County og Tuolumne County. Flestir staðanna eru innan Yosemite National Park.

*Allium yosemitense* er skráður í Kaliforníuríki sem sjaldgæfur, og tekinn með í California Native Plant Society—CNPS *[[Inventory of Rare and Endangered Plants of California]]*.

## Tilvísanur
Viggar (Bretland)

**Viggar** (*Whigs* á ensku) voru stjórnmálahreyfing og síðar stjórnmálaflokkur sem nutu áhrifa á þingum Englands, Skotlands, Bretlands og Írlands. Frá níunda áratug sautjándu aldar fram á sjötta áratug nítjándu aldar kepptust þeir um völd í Bretlandi við Tory-menn (þ.e.a.s. Íhaldsmenn). Viggar komu í upphafi saman sem stuðningsmenn þingbundinnar konungsstjórnar og andstæðingar einveldis. Viggarnir léku lykilhlutverk í dýrlegu byltingunni árið 1688 og gerðust höfuðandstæðingar Stuart-ættarinnar, sem var kaþólsk. 

Viggar tóku við stjórn Bretlands árið 1715 og sátu við völd þar til Georg 3. varð konungur árið 1760 og leyfði Tory-mönnum að setjast í ríkisstjórn á ný. Viggar héldu völdum svona lengi vegna krýningar Hanover-ættarinnar með valdatöku Georgs 1. árið 1714 og misheppnaðrar uppreisnar Jakobíta árið 1715 sem Tory-menn studdu. Eftir uppreisnina hreinsuðu Viggar Tory-menn úr öllum áhrifastöðum í ríkisstjórninni, hernum, kirkjunni, lögsögunni og héraðsstjórnum. Með þessu varð hald Vigga á völdum svo sterkt og langlíft að sagnfræðingar nefna tímabilið frá 1714 til 1783 „Fáveldi Vigganna“ (*Whig Oligarchy*). Fyrsti leiðtogi Vigganna sem komst til áhrifa var Robert Walpole. Hann fór fyrir ríkisstjórn Bretlands frá 1721–1742 og lærlingur hans, Henry Pelham, frá 1743 til 1754.

Bæði Viggarnir og Tory-flokkurinn urðu til sem laustengdar stjórnmálahreyfingar en árið 1784 voru báðar hreyfingarnar orðnar fastmótaðir stjórnmálaflokkar, sérstaklega þegar Charles James Fox varð leiðtogi Viggaflokksins og barðist ákaft gegn stjórnarstefnu William Pitt yngri, forsætisráðherra Tory-flokksins. Báðir flokkarnir reiddu sig meira á stuðning ríkra stjórnmálamanna en almennan stuðning í kosningum. Kosningar voru haldnar á neðri deild breska þingsins en fámennur hópur áhrifamanna stýrði beint eða óbeint flestum kjósendunum.

Stefnumál Vigga þróuðust smám saman á 18. öld. Venjulega studdu Viggar helstu aðalsfjölskyldur Bretlands, tilkall Hanover-ættarinnar til krúnunnar og voru umburðarlyndir gagnvart mótmælendum sem vildu ekki vera hluti af ensku biskupakirkjunni. Sumir Tory-menn studdu tilkall Stuart-ættarinnar og langflestir þeirra studdu ensku biskupakirkjuna og landeignarstéttina. Síðar fóru Viggar að sækja stuðning sinn til hinna rísandi iðnstétta og kaupmanna en Tory-menn til landeignaraðalsins og til konungsfjölskyldunnar. Á fyrri hluta 18. aldar fór hugmyndafræði Vigga að snúast um yfirburði þingsins gagnvart einvaldinum og stuðning við verslunarfrelsi. Auk þess fóru Viggar að styðja full borgaraleg réttindi kaþólikka, afnám þrælahalds og breiðari kosningarétt. Stuðningur Vigga við réttindi kaþólskra á 19. öld var í miklu ósamræmi við uppruna flokksins sem andkaþólsk hreyfing seint á 17. öld.

## Tilvísanir
Münchhausen barón

**Karl Friedrich Hieronymus, barón af Münchhausen** (11. maí 1720 – 22. febrúar 1797), yfirleitt kallaður **Münchhausen barón**, var þýskur aðalsmaður sem var þekktur fyrir yfirdrifnar ýkjusögur sínar af eigin afrekum og ævintýrum. Münchhausen varð fyrirmyndin að skáldsagnapersónu með sama nafni sem birtist fyrst árið 1785 í bókinni *Frásögn Münchhausen baróns af stórfenglegum ferðum sínum og herförum í Rússlandi* eftir Rudolf Erich Raspe.

Münchhausen fæddist í Bodenswerder í kjörfurstadæminu Brunswick-Lüneburg og barðist með her rússneska keisaradæmsins í stríði við Tyrkland árin 1735–1739. Eftir að Münchhausen settist í helgan stein árið 1760 varð hann frægur meðal þýskra aðalsmanna fyrir að segja stórýktar grobbsögur af hernaðarferli sínum. Eftir að Raspe heyrði nokkrar af sögum Münchhausens færði hann þær í ritað form og gaf þær nafnlaust út, fyrst í þýskum tímaritum og síðan í bók sem kom út á ensku í Oxford árið 1785. Bókin var síðan þýdd á önnur Evrópumál, þar á meðal í þýskri útgáfu með viðauka eftir skáldið Gottfried August Bürger. Hinum raunverulega Münchhausen var ekki skemmt yfir því að til væri orðin skáldsagnapersóna byggð á honum og hótaði að lögsækja útgefandann. Raspe viðurkenndi aldrei opinberlega að hafa samið bókina, líklega af ótta við að vera sakaður um ærumeiðingar. Orðstír barónsins raunverulega beið hnekki eftir útgáfu bókarinnar og hann fékk á sig viðurnefnið „lygabaróninn“. Fjöldi fólks lagði einnig leið sína á heimili barónsins til að líta þennan sérvitring augum en baróninum mislíkaði þessi ágangur svo mjög að hann skipaði þjónum sínum að berja vegferandur með prikum ef þeir kæmu of nálægt húsi hans.

Bók Raspe er skrifuð í fyrstu persónu og segir frá fáránlegum og ótrúverðugum afrekum barónsins sem hermanns, íþróttamanns og heimshornaflakkara. Þar á meðal er baróninn sagður hafa flogið um á fallbyssukúlum, barist við tólf metra langan krókódíl og ferðast til tunglsins. Bókin er kímin og skemmtir lesandanum með því að láta frásagnir barónsins vísvitandi stangast hverjar á við aðra og inniheldur einnig talsverða samfélagsádeilu. Í fyrstu myndskreytingum sagnanna er baróninn unglegur og grannur en í síðari myndskreytingum er hann jafnan sýndur sem eldri maður með krókbogið nef og yfirvaraskegg og þannig er ímynd persónunnar orðin í síðari frásögnum. Bók Raspe naut mikilla vinsælda og sögurnar úr henni voru endursagðar í fjölmörgum enskum, evrópskum og amerískum útgáfum. Sögurnar eru enn lesnar í dag, sérstaklega í styttum útgáfum fyrir börn.

Skáldpersónan Münchhausen hefur birst í leikritum, sjónvarpsþáttum, kvikmyndum og öðrum skáldsögum. Sögurnar um Münchhausen njóta enn nokkurra vinsælda á meginlandi Evrópu. Fjöldi safna og minnismerkja eru tileinkuð baróninum auk þess sem nokkrir geðrænir sjúkdómar eru nefndir eftir honum, þ. á m. Münchausen-heilkennið.

## Tilvísanir
Hreinsanirnar miklu

**Hreinsanirnar miklu** (á rússnesku: *Большо́й терро́р / Bolshoj terror, „ógnin mikla“*) voru skipuleg herför pólitískra ofsókna sem stóð í Sovétríkjunum frá 1936 til 1938. Í þeim var stór hluti af embættismönnum sovéska kommúnistaflokksins og ríkisstofnana „hreinsaður“ úr stöðum sínum og fjöldi almennra borgara og leiðtoga rauða hersins var handtekinn og tekinn af lífi fyrir meint „spellvirki“ eða „gagnbyltingarhyggju.“ Hreinsanirnar stóðu sem hæst frá 1937 til 1938 en sá tími er oft kallaður ***Jezhovstsjína*** (*ежовщина*; bókstaflega „Jezhov-fyrirbærið“ eða „Jezhov-tíminn“) í höfuðið á Níkolaj Jezhov, þáverandi öryggisráðherra og formanni sovésku leyniþjónustunnar NKVD. Jezhov stóð fyrir mörgum helstu grimmdarverkum tímabilsins en var síðar sjálfur handtekinn og tekinn af lífi í hreinsununum. Í hreinsununum voru gasbílar notaðir til að taka fólk af lífi án dóms og laga. Talið er að um 600.000 manns hafi látið lífið af völdum sovéskra stjórnvalda á meðan á hreinsununum stóð.

Í vesturheimi varð algengt að tala um „ógnina miklu“ eftir að bókin *The Great Terror* eftir Robert Conquest kom út árið 1968. Titill bókarinnar var sjálfur skírskotun í Ógnarstjórn frönsku byltingarinnar.

## Tilvísanir
Pétur 1. Brasilíukeisari

**Pétur 1.** (portúgalska: Dom Pedro I; 12. október 1798 – 24. september 1834), kallaður „frelsarinn“, var stofnandi og fyrsti keisari brasilíska keisaradæmisins. Sem **Pétur 4.** var hann einnig konungur Portúgals í stuttan tíma en þar var hann einnig kallaður „frelsarinn“ og „dátakonungurinn“. Bæði viðurnefnin hlaut hann vegna stríðs síns gegn bróður sínum, Mikael 1. Portúgalskonungi. Pétur fæddist í Lissabon og var fjórða barn Jóhanns 6. Portúgalskonungs og drottningar hans, Karlottu, og þar með meðlimur Bragança-ættar. Þegar Frakkar réðust inn í Portúgal árið 1807 flúði Pétur ásamt fjölskyldu sinni til stærstu og ríkustu nýlendu Portúgals, Brasilíu.

Árið 1820 braust út bylting í Lissabon og faðir Péturs neyddist því til að snúa heim til Portúgals í apríl næsta ár. Á meðan var Pétur gerður að ríkisstjóra í Brasilíu og þurfti að kljást við byltingarsinna og óhlýðna portúgalska hermenn. Þegar portúgalska ríkisstjórnin gerði sig líklega til þess að svipta Brasilíu pólitísku sjálfstæði sem nýlendan hafði notið frá árinu 1808 óx óánægja meðal Brasilíumanna með samband ríkjanna. Pétur stóð með Brasilíumönnum og lýsti yfir sjálfstæði ríkisins frá Portúgal þann 7. september 1822. Þann 12. október var hann krýndur keisari Brasilíu og í mars 1824 hafði hann sigrað alla heri sem enn voru tryggir portúgölsku stjórninni. Fáeinum mánuðum síðar sigraði Pétur Miðbaugssambandið (*Confederação do Equador*) svokallaða, uppreisn aðskilnaðarsinna í norðausturhluta Brasilíu.

Önnur uppreisn aðskilnaðarsinna braust út í suðurfylkinu Cisplatinu snemma árs 1825 og brasilíska keisaradæmið háði stríð til að koma í veg fyrir að hin nærliggjandi sameinuðu fylki Río de la Plata innlimuðu fylkið. Í mars árið 1826 varð Pétur konungur Portúgals í stuttan tíma en sagði síðan af sér og eftirlét elstu dóttur sinni, Maríu, portúgölsku krúnuna. Staða Péturs versnaði árið 1828 þegar stríðið í suðurhluta Brasilíu endaði með því að ríkið glataði Cisplatinu. Sama ár steypti yngri bróðir Péturs, Mikael, Maríu af stóli í Portúgal og lýsti sig Mikael 1. Portúgalskonung. Á sama tíma beið orðspor keisarans hnekki vegna ástarsambands hans við hirðkonu sína. Einnig komu ágreiningsmál upp á brasilíska þinginu varðandi það hvort keisarinn eða löggjafarþingið ætti að skipa ríkisstjórnina. Pétur sá sér ekki fært að huga að vandamálunum bæði í Brasilíu og Portúgal og því sagði hann af sér sem keisari Brasilíu þann 7. apríl 1831 og eftirlét krúnuna syni sínum, Pétur 2., og sigldi síðan til Evrópu.

Pétur gerði innrás í Portúgal ásamt her sínum í júlí árið 1832. Í fyrstu virtist Pétur standa frammi fyrir borgarastyrjöld en átökin flæktust brátt inn í baráttu á öllum Íberíuskaga milli frjálslyndismanna og stuðningsmanna óskoraðs einveldis. Pétur dó úr berklum þann 24. september árið 1834, aðeins fáeinum mánuðum eftir að hann hafði unnið sigur ásamt frjálslyndismönnunum. Bæði á ævi hans og á seinni tímum hefur honum verið hrósað fyrir að breiða út frjálslyndishugmyndir sem gerðu Brasilíu og Portúgal kleift að brjótast undan einveldisstjórnum.

## Tilvísanir
Allium winklerianum

***Allium winklerianum*** er Asísk tegund af laukætt frá Xinjiang, Afghanistan, Tajikistan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, og Tajikistan.  Hann er einnig ræktaður sem skrautplanta annarsstaðar vegna fagurra blómanna og vegna sterks ilms (Sýrena) blómanna.

*Allium winklerianum* er með hnattlaga lauk að 2 sm í þvermál. Blómstöngullinn er að 40 sm hár. Blöðin eru flöt, styttri en blómstöngullinn, að 25 mm í þvermál. Blómskipunin er hálfkúlulaga, með mörgum blómum saman. Krónublöðin eru fjólublá.

## Tilvísanir
Allium vasilevskajae

***Allium vasilevskajae*** er tegund af laukætt sem var lýst af Marina E. Oganesian, frá Syunik Province í Armeníu. Þar fannst tegundin á grýttum stöðum og í skriðum 2,200–2,300 m. hæð. Tegundin er aðeins þekkt úr tvemur söfnunum gerðum fyrir hálfri öld.

## Tilvísanir
Sigurlaukur

**Sigurlaukur** (fræðiheiti: *Allium victorialis*) er breiðblaða evrasísk tegund af laukaættkvísl. Þetta er fjölær planta sem vex víða í fjallahéruðum Evrópu og hlutum Asíu (Kákasus og Himalajafjöll).

Sumir höfundar telja nokkurn hluta tegundarinnar sem vex í austur Asíu og Alaska sem undirtegundina *platyphyllum* innan tegundarinnar *Allium victorialis*. Nýlegar heimildir viðurkenna þennan hóp sem sjálfstæða tegund, nefnda *[[Allium ochotense]].* 

## Lýsing
*Allium victorialis* verður 30 – 45 sm og myndar lauk eða jarðstöngul klæddan trefjum, fingurþykkur og 5 – 8 sm langur. Blöðin eru breiðsporöskjulaga eða lensulaga. Blómin eru gulhvít eða grænhvít.

## Útbreiðsla
*Allium victorialis* finnst víða í á fjallgörðum í Evrópu, auk Kákasus og Himalajafjöllum.

## Orðsifjar
Fræðiheitið *victorialis* er þýðing á þýska heitinu *Siegwurz* (Sigurrót), og kemur það frá þeim sið "að nota það sem verndargrip, sem vörn gegn vissum óhreinum öndum" af námumönnum í Bóhemíu auk annarra.

## Nytjar
Sigurlaukur hefur verið ræktaður á liðnum öldum í fjallahéruðum í Evrópu sem lækningajurt og verndargripur.

## Sjá einnig
*Allium ursinum
*Allium tricoccum

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Allium weschniakowii

***Allium weschniakowii*** er Asísk tegund af laukætt frá Xinjiang, Kazakhstan og Kyrgyzstan.

*Allium weschniakowii* er með klasa af grönnum laukum sem eru sjaldan meir en 5 mm í þvermál. Blómstöngullinn er frekar stuttur miðað við aðrar lauktegundir, aðeins að 16 sm langur. Blöðin eru rörlaga, og styttri en blómstöngullinn. Blómskipunin er með fá rauð til fjólublá blóm.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Line drawings of ''Allium weschniakowii'' + ''A. atrosanguineum,'' Flora of China Illustrations vol. 24, fig. 175.
Mýralaukur

***Allium validum*** er tegund af laukætt sem var lýst af Sereno Watson. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Myndir


Swamp onion Allium validum at lakeshore.jpg
Swamp onions Allium validum closeup.jpg
SwampOnion Allium validum clumps PurpleL.jpg


## Tilvísanir
Seinna Kongóstríðið

**Seinna Kongóstríðið**, stundum kallað **afríska heimsstyrjöldin** eða **Afríkustríðið mikla**, hófst í ágúst árið 1998 í Austur-Kongó, aðeins rúmu ári eftir að fyrra Kongóstríðinu lauk. Stríðinu lauk formlega í júlí árið 2003, þegar bráðabirgðastjórn Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó komst til valda. Þótt friðarsáttmáli hafi verið undirritaður árið 2002 héldu vopnuð átök áfram víðs vegar um landið, sérstaklega í austurhlutanum, og sums staðar er þeim enn ekki lokið í raun. 

Níu Afríkuríki og um það bil 25 stríðandi fylkingar tóku þátt í stríðinu. Árið 2008 höfðu um 5,4 milljónir manna látið lífið í stríðinu og eftirmálum þess, aðallega af völdum sjúkdóma og vannæringar. Síðara Kongóstríðið er því mannskæðasta stríð á heimsvísu síðan á dögum síðari heimsstyrjaldarinnar. Um tvær milljónir til viðbótar voru hraktar að heiman og flúðu til nágrannaríkja Kongó.

Þrátt fyrir að formlegur endi hafi verið bundinn á stríðið árið 2003 með sáttmála stríðandi fylkinga um stofnun sameiginlegrar þjóðstjórnar létust um 1000 manns daglega árið 2004 úr vannæringu og sjúkdómum vegna eftirmála átakanna. Stríðið snerist meðal annars um verslun með steinefni og aðrar auðlindir í hinu gjöfula Kongóríki.

## Saga
Stríðið hófst stuttu eftir fyrra Kongóstríðið, þar sem uppreisnarmaðurinn Laurent-Désiré Kabila hafði með stuðningi Rúanda og Úganda steypt af stóli einræðisherranum Mobutu Sese Seko. Stuðningurinn sem Kabila hlaut frá Rúöndum og Úgöndum leiddi þó fljótt til þess að Kongóbúum fór að þykja hann handbendi erlendra stjórnmálamanna. Til að afsanna þetta flýtti Kabila sér að losa sig við rúandska og úgandska bandamenn sína og bað hermenn bandamanna sinna að hverfa frá Kongó árið 1998. Paul Kagame, forseti Rúanda, hafði vonast eftir því að Kabila yrði honum auðsveipur og varð fyrir vonbrigðum við þetta. Í ágúst 1998 gerðu Rúandamenn aðra innrás í Kongó til stuðnings uppreisnarmönnum í austurhluta landsins. 

Átökin entust í um sex ár og á þeim tíma drógust enn fleiri Afríkuríki inn í stríðið: Simbabve, Namibía, Angóla, Tjad og hugsanlega Súdan gripu inn í styrjöldina til stuðnings kongósku ríkisstjórninni. Stríðið fór þó fljótt að snúast um ýmsa dýrmæta málma sem finna má í Austur-Kongó. Það var stríðandi fylkingum í hag að átökin stæðu sem lengst því á meðan þeim stóð gátu þær nýtt sér auðlindirnar og grætt á þeim. Stríðinu lauk formlega séð árið 2003 með valdatöku þjóðstjórnar undir forystu Joseph Kabila (sonar Laurent-Désiré, sem var myrtur árið 2001) en fólk hélt áfram að deyja af völdum skæruliða og sjúkdóma í mörg ár í viðbót. Flest dauðsföllin voru af völdum sjúkdóma sem hefði verið hægt að fyrirbyggja fremur en af völdum ofbeldis.

## Tilvísanir
Efnismenning

**Efnismenning** á við um efnislega þætti menningar sem birtist í hlutum og mannvirkjum sem umkringja fólk. Efnismenning nær yfir notkun, neyslu, sköpun, og viðskipti með hluti, og líka atferli, viðmið, og siði sem skapast í kringum eða með efnislega hluti. Hugtakið er notað í fornleifafræði, mannfræði og þjóðfræði, með áherslu á efnislegar minjar sem má rekja til menningar fortíðar eða samtímans.

Rannsóknir á efnismenningu eru þverfaglegar rannsóknir á tengslum fólks og hluta: gerð þeirra, sögu, varðveislu, og túlkun. Slíkar rannsóknir sækja kenningar og aðferðir til bæði félags- og hugvísinda; svo sem til listasögu, fornleifafræði, mannfræði, sagnfræði, þjóðfræði, bókmenntafræði og safnafræði. Alls kyns hlutir geta fallið undir efnismenningu, allt frá byggingum og öðrum mannvirkjum að bókum eða skartgripum. Efnismenning nær líka yfir mótun líkamans; til dæmis með hárskurði, húðflúrum eða líkamsrækt.
Fyrra Kongóstríðið

**Fyrra Kongóstríðið** (1996–1997) var erlend innrás í Saír (nú Austur-Kongó) sem steypti einræðisherranum Mobutu Sese Seko af stóli og kom hans í stað til valda uppreisnarleiðtoganum Laurent-Désiré Kabila. Kveikjan að innrásinni var óstöðugleiki sem myndast hafði í austurhluta Saír í kjölfar þjóðarmorðsins í Rúanda. Staða hinnar gerspilltu ríkisstjórnar Mobutu í Kinsasa hafði veikst til muna og margir bæði innan og utan Saír hugsuðu sér gott til glóðarinnar með því að losa sig við hann.

Eftir ósigur Mobutu var Saír endurnefnt Lýðstjórnarlýðveldið Kongó (*République Démocratique du Congo*) en fátt breyttist í reynd. Kabila var fljótur að espa upp bandamenn sína frá Rúanda og Úganda sem höfðu komið honum til valda. Af ótta við að valdarán yrði framið gegn sér rak hann alla rúandska og úgandska hermenn úr landinu en með þessu hratt hann af stað síðara Kongóstríðinu, sem byrjaði næsta ár. Sumir sagnfræðingar líta frekar á bæði stríðin sem eina styrjöld.

## Saga
Mobutu Sese Seko hafði setið við völd sem einræðisherra í Saír frá árinu 1965 sem bandamaður vesturveldanna í kalda stríðinu. Hann hafði glatað fjárhagslegum stuðningi þeirra eftir hrun Sovétríkjanna árið 1991 og þegar kom fram á tíunda áratuginn rambaði Saír á barmi gjaldþrots.

Árið 1994 varð þjóðarmorðið í Rúanda, nágrannaríki Saír til austurs, til þess að um tvær milljónir Hútúa (þar á meðal helstu skipuleggjendur þjóðarmorðsins úr hernaðarhreyfingunni Interahamwe) flúðu til austurhluta Saír og settust þar að í gríðarstóðum flóttamannabúðum. Þjóðarmorðinu hafði lokið þegar uppreisnarfylking Tútsa, Föðurlandsfylking Rúanda (RPF), undir stjórn Pauls Kagame, lagði undir sig Rúanda en þjóðarmorðingjarnir lögðu nú á ráðin um að gera gagnárás inn í Rúanda og endurheimta völdin. Til þess að kæfa þessar áætlanir í fæðingu gerðu ný stjórnvöld Rúanda ásamt bandamönnum sínum í Úganda innrás í Saír árið 1997 en dulbjuggu innrásina sem kongóska byltingu gegn Mobutu. Innrásarmennirnir veittu uppreisnarhópnum AFDL (Bandalag lýðræðisafla til frelsunar Kongó-Saírs) undir forystu Laurent-Désiré Kabila stuðning sinn og gerðu Kabila að andliti og leiðtoga innrásarhersins. Ljóst er þó að Paul Kagame og Rúandamenn fóru fyrir innrásinni á bak við tjöldin.

Eftir sjö mánuði kom her Kabila til höfuðborgarinnar Kinsasa og rak Mobutu á flótta. Mobutu fór í útlegð og lést stuttu síðar í Marokkó. Kabila lýsti sjálfan sig forseta landsins þann 17. maí 1997 og breytti nafni þess aftur í Kongó líkt og það hafði heitið fyrir valdatíð Mobutu. Með valdatöku Kabila er jafnan talað um lok fyrra Kongóstríðsins en átökunum var þó langt því frá lokið. Kagame og bandamenn hans höfðu vonast eftir því að Kabila yrði þeim auðsveip strengjabrúða sem myndi veita þeim greiðan aðgang að auðlindum Saír en Kabila var ekki á þeim buxunum. Hann skipaði rúöndskum og úgöndskum bandamönnum sínum að hverfa frá Kongó en Kagame brást við með því að ráðast á ný inn í landið næsta ár og hratt þannig af stað seinna Kongóstríðinu.

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir


### Heimildir
*.
*
*
*
*
Flugslysið í Ljósufjöllum

**Flugslysið í Ljósufjöllum** var flugslys sem varð 5. apríl 1986 um klukkan 13:26 er Piper PA-23-250 Aztec vél Flugfélagsins Ernis, TF-ORM, brotlenti í Ljósufjöllum á Snæfellsnesi. Flugvélin var í leiguflugi frá Ísafirði til Reykjavíkur og með henni voru sex farþegar, þar af hjón með 11 mánaða gamalt barn, ásamt flugmanni. Talið er að flugvélin hafi lent í niðurstreymi og steypst niður í hlíðar Ljósufjalla, suður af Sóleyjardal. Flak vélarinnar fannst í norðurhlíðum Ljósufjalla, í 700 metra hæð, rétt fyrir miðnætti sama dag. Menn frá Flugbjörgunarsveitinni í Reykjavík komust fyrstir á slysstað og voru þá þrír farþegar á lífi í flakinu en einn farþeginn lést í snjóbíl á leið niður af fjallinu.

Slysið var eitt það mannskæðasta í flugsögu Íslands og leiddi af sér breytingar á reglugerðum og vinnubrögðum til að auka flæði veðurupplýsinga til flugmanna.

## Eftirmálar
Þremur dögum eftir slysið, tók Morgunblaðið viðtal við Pálmar Gunnarsson, sem lifði slysið af við illan leik en missti eiginkonu sína og kornabarn í slysinu. Viðtalið við hann olli talsverðu fjaðrafoki og fékk Morgunblaðið og læknar á Borgarspítalanum sem leyfðu það talsverða gagnrýni fyrir.

Niðurstaða rannsóknar Flugslysanefndar og Flugmálastjórnar var að flugvélin hafi lent í niðurstreymi sem leiddi til þess að hún hrapaði í hlíðum Ljósufjalla. Hún komst einnig að þeirri niðurstöðu að hluti orsakarinnar hafi verið flugmaðurinn hafi verið með ófullnægjandi veðurfarsupplýsingar af svæðinu. Það leiddi af sér breytingar í reglugerðum og verklagi til að auka flæði uppfærðra veðurspáa á milli flugmanna og Veðurstofu Íslands. Það leiddi einnig af sér endurskoðun á aðgerðarskrám flugmanna, bæklingum og öðru fræðandi efni sem gefið var út af Flugmálastjórn og notað við kennslu flugmanna.

Eftirmálar slysins ollu einnig deilum í landinu vegna reglugerðar ríkisins vegna bóta til farþega en bætur fyrir flugslys voru 47 sinnum minni en einstaklingur í fólksflutningabílslysi gæti fengið.

**Þessir tveir lifðu slysið af:**
*Pálmar Gunnarsson, 36 – lögreglumaður á Ísafirði.
*Kristján Jón Guðmundsson, 29 – knattspyrnumaður hjá Fylkir.

**Þessi fimm létust í slysinu:**
*Smári Ferdinandsson, 34 – flugmaður
*Auður Erla Albertsdóttir, 26 – unnusta Pálmars móðir Erlu Bjarkar
*Erla Björk Pálmarsdóttir, 11 mánaða – dóttir Auðar Erlu og Pálmars
*Kristján Sigurðsson, 49 – bóndi og faðir leikarans Víkings Kristjánssonar
*Sigurður Auðunsson, 56 – efnahagsráðgjafi

## Sjá einnig
*Flugslysið við Arnarnes

## Tengt efni
* Skýrsla Flugslysanefndar
* Þriggja þátta útvarpsþáttaröð um slysið. RÚV.
* Bókin Útkall - Ofviðri í Ljósufjöllum eftir Óttar Sveinsson.

## Heimildir

## Tenglar
*Skýrsla Flugslysanefndar
Ljósufjöll

**Ljósufjöll** eru fjallgarður á Snæfellsnesi. Ljósufjallakerfið er eldstöðvarkerfi sem dregur nafn sitt af fjallgarðinum. Hæsti punkturinn er 1063 metrar.

## Flugslysið í Ljósufjöllum

Árið 1986 brotlenti flugvél frá Flugfélaginu Erni í Ljósufjöllum með þeim afleiðingum að fimm fórust og tveir slösuðust alvarlega.

## Heimildir

## Tenglar
*Snæfellsnes 
*Áhættuskoðun Almannavarna í umdæmi lögreglusjórans á Snæfellsnesi
Flugslysin á Mosfellsheiði

**Flugslysin á Mosfellsheiði** voru tvö flugslys sem urðu með um 4 klukkustunda millibili þann 18. desember 1979 á Mosfellsheiði með þeim afleiðingum að 11 manns slösuðust. Fyrra slysið varð þegar flugvél af gerðinni Cessna 172, með fjóra innanborðs, brotlenti á heiðinni. Síðara slysið varð þegar Sikorsky HH-3E björgunarþyrla frá Varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli, með 3 slasaða úr fyrra slysinu, 2 íslenska lækna og 5 manna bandarískri áhöfn hrapaði nokkur hundruð metra frá fyrri slysstaðnum.

## Slysin
Um kl 15:20 var tekið að sakna flugvélar af gerðinni Cessna 172, TF-EKK, en um borð í henni voru franskur flugmaður, Nýsjálendingur og tvær finnskar stúlkur sem störfuðu sem sjúkraþjálfarar á Reykjalundi. Skömmu seinna fannst hún á heiðinni, skammt sunnan Þingvallarvegarins, þar sem hún hafði brotlent og hafnað á hvolfi. Þyrla frá Varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli fór á vettvang og flutti Nýsjálendinginn til Reykjavíkur. Eftir að hafa tekið tvo lækna Borgarspítalans og eldsneyti hélt þyrlan aftur á slysstaðinn til að sækja Finnana og flugmanninn. Stuttu eftir að þyrlan hóf sig aftur á loft frá slysstaðnum missti hún afl og hrapaði til jarðar nokkur hundruð metra frá flaki Cessna vélarinnar. Eftir seinna slysið voru hinir slösuðu bornir um 1-1,5 km leið að sjúkrabílum sem fluttu þá á Borgarspítalann.

## Áhafnir og farþegar
### TF-EKK
*Gérard Delavault - Flugmaður
*John Murthag Russell - Farþegi
*Tuula Hyvarinen - Farþegi
*Maria Elisa Falkenberg - Farþegi

### Áhöfn varnarliðsþyrlunnar
*Charles K. Singleton - Flugstjóri
*Manuel Fernandez - Aðstoðarflugmaður
*Thomas W. Berry - Flugvélstjóri
*Romie S. Brown
*Michael Davis

### Læknar
*Magnús Guðmundsson
*Ólafur Kjartansson

## Heimildir
Grímsfjall

**Grímsfjall** er fjall í vestanverðum Vatnajökli innan Vatnajökulsþjóðgarðs. Fjallið er í raun sunnanverður barmur öskju eldstöðvarinnar Grímsvötn. Á fjallinu eru tindarnir Eystri og Vestari Svíahnúkur. Er sá eystri hærri (1722 m.). Hæst nær fjallið 1725 metrum.

Jöklarannsóknafélag Íslands rekur þrjá skála á fjallinu. . Fyrsti skálinn var byggður árið 1957, annar árið 1987 og loks lítið hús með eldsneyti og kamar árið 1994.  
Skálarnir eru bækistöð rannsóknaleiðangra og ferðamanna. Eru þar einnig mælitæki til að mæla jarðskjálfta og eldvirkni. 

Ekki er vitað hvaðan nafnið á fjallinu kemur. 
## Tilvísanir
Allium umbilicatum

***Allium umbilicatum*** er tegund af laukætt ættuð frá Pakistan, Afghanistan, Túrkmenistan, Uzbekistan, Íran, og Tajikistan. Þetta er fjölær jurt sem verður að 40&nbsp;sm há, með egglaga lauk að 15 mm langan. Blöðin eru rörlaga. Blómskipunin er hálfkúlulaga, þéttsetin bleikum blómum.

## Tilvísanir
Hagalaukur

***Allium unifolium*** er Norður Amerísk tegund af laukaætt. Þar vex hann í fjallgörðum í Kaliforníu, Oregon, og Baja California. Hann er helst í leirjarðvegi, einnig í serpentine, upp í 1100 m. hæð.

*Allium unifolium*, hefur þrátt fyrir nafnið, yfirleitt 2 til 3 blöð að 50 sm löng. Laukurinn er yfirleitt stakur, egglaga, að 2 sm langur, oft á enda jarðstöngla sem vaxa ýt frá móðurplöntunni. Blómstöngullinn er pípulaga, að 80 sm langur. Blómin eru að 15 mm breið; krónublöðin eru yfirleitt bleik, en einstaka sinnum hvít; fræflarnir eru gulir eða purpuralitir.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*United States Department of Agriculture Plants Profile 
*Allium unifolium hjá CalPhotos Photo Database, University of California, Berkeley
Flugslysið á Hvammsfirði

**Flugslysið á Hvammsfirði** var flugslys sem varð 13. mars 1947 er Grumman JRF-6B flugbátur Loftleiða, TF-RVI, með átta manns innaborðs, hlekktist á í flugtaki á Hvammsfirði þar sem vélin var að hefja sig á loft frá Búðardal með þeim afleiðingum að fjórir fórust.

## Slysið
Flugbáturinn var á leið til Reykjavíkur eftir að hafa sótt farþega á Ísafirði og Djúpuvík. Illa gekk að koma vélinni á loft og tókst ekki fyrr en í þriðju tilraun. Komst vélin í um 30 metra hæð, en tók þá snarpa vinstri beygju og féll í sjóinn á vinstri væng og nef og hvolfdi um leið og hún kom í sjóinn. Þrír komust út af sjálfsdáðum og náðu tveimur til viðbótar úr vélinni en þrír af farþegunum komust aldrei út. Róðrarbátur sem hafði flutt fimm farþega frá Búðardal í vélina kom þeim til bjargar og flutti í land. Einn farþeginn komst aldrei til meðvitundar og lést skömmu seinna. Við komuna í land fóru aðrir menn strax út í ferjubátinn og ætluðu að freista þess að ná þeim sem fastir voru í flugvélinni. Þeir voru ekki komnir nema skammt frá landi þegar flugvélarflakið sökk.

Þremur dögum síðar tókst að ná flugvélinni úr sjónum og líkunum þremur sem í henni voru. Við aðgerðina brotnaði vélin í tvennt.

Í skýrslu skoðunarmanns flugvéla kom fram að talið var að annað tveggja hefði valdið slysinu, vélarbilun eða ofris.

## Heimildir
Keflavík við Súgandafjörð

**Keflavík við Súgandafjörð** er vík milli Súgandafjarðar og Skálavíkur. Brattar og skriðurunnar fjallshlíðar eru sitt hvorum megin við Keflavík. Þær heita Göltur (445 m) og Öskubakur (517 m). Aðeins þröngt dalsmynni, rúmlega 1 km að breidd skilur á milli þeirra. Þar eru miklar sjófuglabyggðir. Elstu jarðlög á Íslandi eru neðst í þessum fjallshlíðum.

Í Keflavík v.S. er viti nefndur Galtarviti byggður 1920 og lengi vel mannaður er gerður sjálfvirkur fyrir nokkru. 

Til Keflavíkur er unnt að ganga frá Súgandafirði en miklu skemra er að fara þaðan frá Skálavík. Ströndin út frá Skálavík er stórgrýtt og torgengileg og þar fyrir utan er ófæruhorn þar svo viðkomandi yrði að legjast til sunds nokkra metra. Er því oftast farið til Keflavíkur um fjalleið úr Skálavík og er þá helst farið yst úr ýstu skálinni eða hvilftinni. Þetta er þó ekki bersýnilega besta leiðin til að fara fyrir ókunnuga og snemmsumars 2020 þegar enn var þar fullt af snjó reyndi göngumaður að fara þessa leið um Kroppstaðahorn einungis til þess að festast á allra seinastu hilluni við strýtu þar á fjallinu svo hýfa þurfti með þyrlu.

## Heimild
* Göltur og Öskubakur
Jimmy Dore

**James Patrick Anthony „Jimmy“ Dore** (fæddur 26. júlí 1965) er bandarískur uppistandari og pólitískur fréttaskýrandi hjá netstöðinni The Young Turks. Hann ólst upp með níu systkinum í Chicago, og er af pólsku og írsku bergi brotinn. Hann hefur komið fram í ófáum spjallþáttum, netvörpum og sömuleiðis hjá Comedy Central. Jimmy er giftur *Stef Zamorano*, sem starfar með honum á TYT. Þau búa í Pasadena í Kaliforníu. 

## Tenglar
* ''Jimmy Dore Show'' á Youtube
Georgíj Malenkov

**Georgíj Maksímílíanovítsj Malenkov** (rússneska: *Гео́ргий Максимилиа́нович Маленко́в*) (8. janúar 1902 – 14. janúar 1988) var sovéskur stjórnmálamaður sem tók við af Jósef Stalín sem leiðtogi Sovétríkjanna og sat við völd frá 1953 til 1955.

## Æviágrip
Malenkov fæddist í iðnaðarbænum Orenbúrg. Faðir hans var embættismaður rússnesku keisarastjórnarinnar. Hann lauk stúdentsprófi þegar hann var 17 ára og gekk síðan í verkfræðiskólann í Sankti Pétursborg. Þegar Malenkov var á aldri til að byrja herþjónustu árið 1917 braust októberbyltingin á og Malenkov gekk í lið með Bolsévikum þegar ljóst var að Bolsévikar myndu sigra. Árið 1920 gekk Malenkov í sovéska kommúnistaflokkinn. Eftir að hafa gegnt tveggja ára þjónustu í rauða hernum á meðan á rússnesku borgarastyrjöldinni stóð lauk Malenkov við verkfræðipróf í verkfræðiskólanum í Moskvu.

Malenkov komst til áhrifa innan sovésku stjórnarinnar þökk sé persónusambandi sínu við Vladímír Lenín. Árið 1925 var honum falin umsjá yfir skjalasafni sovéska kommúnistaflokksins. Í því embætti kynntist hann Stalín, sem var þá orðinn eiginlegur leiðtogi Sovétríkjanna. Vegna kynna sinna við Stalín tók Malenkov þátt í hreinsununum miklu. Í seinni heimsstyrjöldinni var Malenkov gerður ábyrgur fyrir þróun sovéskra eldflauga. Hann var jafnframt ábyrgur fyrir því að flytja sovésku hergagnaframleiðsluna á öruggari staði austan við Úralfjöll þegar Þjóðverjar sóttu fram inn í Rússland. Hann fór jafnframt fyrir framleiðslu á skriðdrekum, flugvélum, skotfærum og öðrum vopnum. Frá 1946 til 1947 var hann formaður sérstakrar nefndar um eldflaugatækni. Malenkov komst síðar í náðir hjá Stalín með því að draga úr áhrifum marskálksins Georgíj Zhúkov og tala niður hróður borgarinnar Leníngrad svo Moskva héldi ímynd sinni sem hin eina menningarlega og pólitíska höfuðborg Sovétríkjanna. 

Eftir að Stalín lést þann 5. mars 1953 tók Malenkov tímabundið við af honum bæði sem flokksleiðtogi og sem formaður ráðherraráðsins (þ. e. forsætisráðherra). Miðstjórn flokksins vildi ekki að of mikil völd söfnuðust í höndum neins eins manns eftir dauða Stalíns og því neyddist Malenkov til þess að láta af stjórn flokksins þann 14. mars. Hann var þó áfram forsætisráðherra og réði þar með mestu um stefnumál ríkisins þar til honum var bolað frá völdum af Níkíta Khrústsjov, sem var þá orðinn aðalritari flokksins. 

Malenkov skipulagði misheppnað valdarán gegn  Khrústsjov árið 1957 og var í kjölfarið rekinn úr miðstjórn flokksins, sendur í útlegð til Kasakstan og síðan alfarið rekinn úr flokknum í nóvember árið 1961. Malenkov settist formlega í helgan stein stuttu síðar. Eftir stutta dvöl í Kasakstan sneri hann aftur til Moskvu og lét lítið fyrir sér fara það sem hann átti eftir ólifað.

## Tilvísanir
Síberíulilja

**Síberíulilja** (fræðiheiti: *Scilla siberica*) er tegund blómstrandi plantna í *[[Asparagaceae]]*, upprunnin frá suðvestur Rússlandi, Kákasus og Tyrklandi. Þrátt fyrir nafnið er hún ekki frá Síberíu.

## Lýsing

Hún verður 10 til 20 sm há og 5 sm breið, með lauk, af hverjum upp koma tvö til fjögur blöð snemma vors, á sama tíma og fagurblá, hangandi bjöllulaga blómin.

Blómin eru með sex krónublöð og sex stíla, og eru stök eða í fáblóma klasa. Blómin eru yfirleitt blá, en á afbrigðinu *Scilla siberica* var. *alba* eru hvít. Stílarnir á *Scilla* eru aðskildir, ólíkt á skyldum ættkvíslum; *[[Puschkinia]]* og *[[Chionodoxa]]*, sem eru samvaxnir í rör. Frjóið er dökkblátt.

Eftir blómgun verða blómstönglarnir linir á meðan fræbelgirnir þroskast. Fullþroskaðir verða belgirnir fjólubláir og opnast, og losa fjölda smárra dökkbrúnna fræja. Blöðin visna þegar fræin eru þroskuð og plantan fer í dvala til næsta vors.

## Ræktun
*S. siberica* er ræktuð vegna fagurblárra blómanna að vori. Hún sáir sér oft út og myndar stórar breiður. Hún hentar því ekki í steinhæð, en því betur í runnabeð og skógarbotn. Í Miðvestur Bandaríkjunum er hún sumstaðar ágeng.

Tegundin hefur fengið Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit.

## Myndir

Image:Scilla siberica pods.jpg|fræbelgir
Image:Scilla_siberica_alba_bulbs.jpg|laukar
Image:Park Klepacza Lodz.jpg|Klepacza Park í Łodz, Póllandi


## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*"Scilla siberica".  Germplasm Resources Information Network (GRIN). Agricultural Research Service (ARS), United States Department of Agriculture (USDA).
*Ornamental Plants from Russia and Adjacent States of the Former Soviet Union
*Pacific Bulb Society
*PLANTS Profile 
*Kew Plant List 
*Minnesota Wildflowers
*The Plant Expert 
*IPNI Listing
* Den virtuella floran
Flugslysið í Skerjafirði

**Flugslysið á Skerjafirði** var flugslys sem varð 7. ágúst 2000 er Cessna T210L Centurion II flugvél, TF-GTI, á vegum Leiguflugs Ísleifs Ottesen með sex manns innanborðs hrapaði í sjóinn í Skerjafirði.

Flugvélin var í farþegaflugi frá Vestmannaeyjaflugvelli til Reykjavíkurflugvallar með gesti af þjóðhátíð. Vélin var við það að snerta flugbrautina og lenda þegar flugmaðurinn fékk skipun frá flugturni um að hætta við þar sem önnur flugvél var á flugbrautinni. Flugmaðurinn hækkaði þá flugið og ætlaði að taka annan hring. Flugvélin var komin í um 500 feta flughæð þegar hreyfillinn missti afl og stöðvaðist. Örstuttu síðar skall vélin í sjóinn, brotnaði og sökk á um sex metra dýpi með alla innanborðs. Einn farþeganna lést á slysstað en hinum ásamt flugmanninum var bjargað í land en með litlu lífsmarki. Flugmaðurinn og einn farþeganna voru úrskurðaðir látnir skömmu eftir komuna á sjúkrahús og annar farþegi lést nokkrum dögum síðar. Tveir farþeganna lifðu slysið af, en mikið slasaðir, og létust innan árs.

Í skýrslu rannsóknarnefndar flugslysa var talið að orsök slyssins hafi verið skortur á eldsneyti til hreyfilsins.

## Heimildir

## Tenglar
*Skýrsla Flugslysanefndar
Unai Emery

**Unai Emery** er spænskur knattspyrnustjóri sem stýrir enska liðinu Aston Villa. Hann er fyrrum knattspyrnumaður og spilaði fyrir ýmis lið á Spáni. Árið 2004 hóf hann þjálfaraferil sinn. Emery hefur unnið Evrópudeildina þrisvar með Sevilla FC og vann frönsku Ligue 1 með Paris Saint-Germain tímabilið 2017-2018 ásamt 6 bikartitlum.

Emery var sagt upp hjá Arsenal eftir slakt gengi en hann var með liðið frá 2018-2019. Hann tók við Villareal FC árið 2020. Emery vann Evrópudeildina 2021 með Villareal eftir 11-10 sigur í vítakeppni gegn Manchester United. Það var fjórði evróputitill hans.

Haustið 2022 tók hann við Aston Villa þegar Steven Gerrard var rekinn frá félaginu.

## Heimild

*
Kanaríeyjafura

**Kanaríeyjafura** (fræðiheiti: *Pinus canariensis*) er furutegund sem er landlæg á ytri Kanaríeyjum (Gran Canaria, Tenerife, El Hierro og La Palma).

Furan er í heittempruðu loftslagi og þolir ekki lágan hita en lifir hita 6-10 gráður undir frostmarki.
Hún er ein þurrkþolnasta furan og þolir minna en 200 mm úrkomu árlega. Stórvaxnar nálar hennar safna raka úr mistri og þoku. Þar að auki er hún þolin gagnvart skógareldum. Kanaríeyjafura verður allt að 30-40 metra há.


Young_cone.JPG|Karlkönglar og barrnálar.
Caldera de Taburiente La Palma.jpg|Furur í Caldera de Taburiente á La Palma.
Austreibende Kanarische Kiefer nach Brand.JPG|Nývöxtur eftir skógarelda.
Pinus_canariensis.jpg|Köngull.
Kanarische Kiefer bei Vilaflor, Teneriffa.jpg|Stærðarinnar tré á Tenerife.


## Heimild

*
Allium taishanense

***Allium taishanense*** er tegund af laukætt ættuð frá Kína (eingöngu Shandong héraði). Þar vex hann í hlíðum í 300 til 600 m. hæð yfir sjávarmáli.

*Allium taishanense* er með granna lauka, yfirleitt minna en 5&nbsp;mm í þvermál. Blómstöngullinn er að 30 sm hár, með tvemur köntum og smáum tönnum á kantinum . Blöðin eruflöt, að 1 mm breið, mjókka í báða enda, yfirleitt styttri en stöngullinn. Blómskipunin er hálfkúlulaga, með mörgum bleikum og hvítum blómum þétt saman.

## Tilvísanir
Sameinaða Arabalýðveldið

**Sameinaða arabalýðveldið** ( eða *al jumhūrīya al-ʕarabīya al-muttaĥida* á arabísku) var stjórnarsamband milli Egyptalands og Sýrlands sem var við lýði frá 1. febrúar 1958 til 5. október 1961. 

Sambandið varð til að frumkvæði Sýrlendinga, sem óttuðust að kommúnistar kynnu að fremja valdarán í landi sínu. Sameining ríkjanna tveggja átti að vera liður í stofnun stærra ríkis allra arabískra þjóða. Arabísk þjóðernishyggja naut mikils fylgis á þessum tíma og Gamal Abdel Nasser Egyptalandsforseti naut mikilla vinsælda um allan arabaheiminn eftir að hann bauð Bretum og Frökkum birginn í Súesdeilunni árið 1956. Því var naut hugmyndin um að sameinast Egyptalandi talsverðs stuðnings í Sýrlandi.

Eftir að stofnun arabalýðveldisins var tilkynnt í febrúar 1958 voru haldnar þjóðaratkvæðagreiðslur til að staðfesta sameiningu ríkjanna; opinber niðurstaða atkvæðagreiðslanna var að 99,99 prósent Egypta og 99,9 prósent Sýrlendinga samþykktu hana. Ríkið notaði svartan, hvítan og rauðan fána með tveimur stjörnum, hinn sama og Sýrland notar í dag.

Stjórnarskrá var sett til bráðabirgða í lýðveldinu þann 5. mars 1958. Líkt og í Egyptalandi voru allir stjórnmálaflokkar bannaðir í Sýrlandi. Landinu var stýrt af landsþingi 200 fulltrúa frá Egyptalandi og 200 frá Sýrlandi sem Nasser forseti útnefndi. Helmingur þingfulltrúanna átti að vera af egypsku og sýrlensku þingunum en hinn helmingurinn af sameinuðu þingi lýðveldisins. Egyptaland og Sýrland áttu áfram að sjá um eigin innanríkismál en þó varð nokkur miðstjórnarvæðing.

Samfélagsumskipti Nassers voru komin miklu lengra á leið í Egyptalandi en Sýrlandi. Í Egyptalandi hafði hann þjóðnýtt ýmis einkarekin fyrirtæki án verulegrar mótspyrnu þar sem þau höfðu tilheyrt útlendingum. Í Sýrlandi átti breiðari hópur þessi fyrirtæki og til var þróaðari millistétt með pólitísk áhrif. Nasser stjórnaði hernum og stjórnsýslunni. Sýrlenski Ba'ath-flokkurinn var hugmyndafræðilega svipaður Nasser en Nasser reyndi ekki að vinna í bandalagi við þá heldur reiddi hann sig á tryggð hersins og ofurstans Abdúl Hamid Sarraj.

Í Sýrlandi jókst andstaða við sambandið við Egyptaland smám saman. Sýrlenskum hermönnum líkaði ekki að vera settir undir egypska herforingja og Sádi Arabía gaf sýrlenskum bedúínum fjárstyrk til að koma í veg fyrir að Nasser gæti öðlast tryggð þeirra. Mörgum Sýrlendingum mislíkaði einnig landeignarumbætur í egypskum stíl og sökuðu þær um að skaða sýrlenskan landbúnað. Stuðningur við kommúnista jókst og menntamenn Ba'ath-flokksins sem höfðu stutt sameiningu ríkjanna fóru að hafna flokksræði Nassers. Nasser tókst ekki að leysa úr ágreiningsmálum í Sýrlandi þar sem hann var þeim ekki kunnugur og í stað þess að útnefna Sýrlendinga til að stjórna Sýrlandi setti hann egypska trúnaðarmenn sína í stjórnarembætti þar í landi.

Þann 28. september árið 1961 framdi hópur sýrlenskra herforingja valdarán í Sýrlandi og leystu upp sambandið við Egyptaland.

Sameinaða arabalýðveldið var einnig formlega í stjórnarsambandi við Norður-Jemen frá 1958 til 1961 en þetta stjórnarsamband var eingöngu á pappírnum.

## Tilvísanir
Villilaukur

**Villilaukur** (fræðiheiti: *Allium oleraceum*) er evrasísk tegund af laukættkvísl. Þetta er laukmyndandi fjölæringur sem vex villtur á þurrum stöðum, og verður um 80 sm há. Hún fjölgar sér með fræi, hliðarlaukum og æxlilaukum sem myndast í blómskipuninni (svipað og hjá *[[Allium vineale]]*). Ólíkt *A. vineale*, þá er sjaldgæft að *A. oleraceum* sé með æxlilauka einvörðungu.

;áður talin með
*Allium oleraceum* subsp. *girerdii*, nú nefnd *[[Allium oporinanthum]]*

## Á Íslandi
Hérlendis hefur hann fundist á nokkrum stöðum og er friðlýstur.
## Ræktun
Þessi tegund kýs sól eða hálfskugga. Hún þrífst best í rökum og þungum jarðvegi, en vex ágætlega í annars konar jarðvegi. Hún dreifist hratt, eins og illgresi og getur verið erfitt að losna við.

## Sjá einnig
**[[Allium vineale]]*
**[[Allium monanthum]]*

## Tilvísanir