open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Actinidia eriantha

***Actinidia eriantha*** er klifurrunni sem var lýst af George Bentham. Frá Kína (Fujian, Guangdong, Guangxi, Guizhou, Hunan, Jiangxi, Zhejiang).

## Tilvísanir
Actinidia laevissima

***Actinidia laevissima*** er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Guizhou (Jiangkou, Yingjiang), Hubei (Xuan’en)).

## Tilvísanir
Mekkanó

**Mekkanó**  er leikfang til að byggja og setja saman hluti eða mannvirki úr götuðum plötum og götuðum flötum spýtum. Mekkanó er í kössum þar sem í er nokkuð magn af ýmis konar stykkjum, svo sem bjálkum, sperrum, rám, skrúfum, hjólum, tannhjólum, plötum, ásum, mótorum og fleiru sem hægt var að setja saman á ýmsan hátt. Leiðbeiningar og teikningar af hlutum til að byggja fylgdu með kössunum.
Silfurflétta

**Silfurflétta** (fræðiheiti: *Actinidia polygama*) er tegund af Aktinidia sem er upprunnin í norðaustur Asíu, til mið Kína og Japan. Hún er stundum ræktuð í görðum á norðurlöndum.

Hún er klifurrunni sem getur verið með 5 til 6 m langar renglur. Blöðin eru gjarnan með hvítum eða silfruðum flekkjum við blaðoddana. Hvít blómin eru vanalega stök, ilmandi. Gul berin eru kringlótt, slétt og kirtlalaus, um 2,5 sm í þvermál, og með bitru bragði.

Tvö afbrigði eru viðurkennd:

*var. *polygama* - gishærð á blaðjöðrunum. Renglurnar eru gular.
*var. *lecomtei* - hárlaus. Renglurnar eru brúnar.

Tegundin líkist kattafléttu (*A. kolomikta*).

Silfurflétta (í Japan kölluð matatabi) hefur lengi verið þekkt fyrir vímuáhrif á ketti. Virknin er svipuð og hjá kattamyntu, en virðist vera kröftugri.

## Tilvísanir
Broddflétta

**Broddflétta** (fræðiheiti: *Actinidia arguta*) er fjölær klifurrunni ættaður frá Japan, Kóreu, Norður-Kína, og austast í Rússlandi.

## Lýsing

Berin líkjast kívíávöxtum og eru svipuð á bragðið, en eru græn, brún, eða purpuralit með sléttri húð, stundum með roðabletti. Oft sætari en kíví, og er hægt að borða í heilu lagi og án þes að flysja.


File:Hardy-Kiwi-Comparison-3.jpg|Venjulegt kíví (fyrir aftan) til samanburðar við ber broddfléttu (fyrir framan)
File:Actinidia-arguta-foliage.jpg|Blöð
File:Actinidia-arguta-flowers.jpg|Blóm


## Saga og flokkunarfræði
*Actinidia arguta* var fyrst lýst af Philipp Franz von Siebold og Joseph Gerhard Zuccarini 1843 sem *Trochostigma&nbsp;argutum*. Hún var svo flutt í ættkvíslina *Actinidia* 1867 af Friedrich Anton Wilhelm Miquel.

;Afbrigði
Tegundin samanstendur af þremur afbrigðum:
**Actinidia arguta* var. *arguta* (autonym)
**Actinidia arguta* var. *giraldii* (Diels) Vorosch.
**Actinidia arguta* var. *hypoleuca* (Nakai) Kitam.

*Actinidia arguta* var. *giraldii* var upphaflega lýst af Ludwig Diels 1905 sem sjálfstæðri tegund (*Actinidia&nbsp;giraldii*), en lýst sem afbrigði (*A.&nbsp;arguta*) 1972 af Vladimir Nikolaevich Voroschilov. *A. arguta* var. *hypoleuca* var upphaflega lýst sem tegund (*Actinidia&nbsp;hypoleuca*) af Takenoshin Nakai 1904, en lýst sem afbrigði (*A.&nbsp;arguta*) 1980 af Siro Kitamura.

;Yrki
Meðal algengustu yrkja eru 'Ananasnaya', 'Geneva', 'MSU', 'Weiki', 'Jumbo Verde', og 'Rogow'. Japanska yrkið 'Issai' er sjálffrjóvgandi blendingur (*A. arguta* × *[[Actinidia rufa|A. rufa]]*).

## Ræktun

Þessi hraðvaxandi tegund er mjög frostþolin, og þolir (með hægri breytingu) niður að -34&nbsp;°C, en ungir sprotar geta verið viðkvæmir fyrir vorfrostum. Hún þarf 150 daga frostlaust vaxtartímabil, en verður ekki fyrir skemmdum af haustfrostum ef kælingin er smám saman. Renglurnar geta vaxið 6m á ári við bestu skilyrði. Blómgun er yfirleitt síðla vors og byrjar á þriðja ári. Tilraunir til að rækta hana í stórum stíl hafa ekki gengið vegna stuttrar endingar berjanna og ójafns þroska.

## Til matar

Berin er hægt að borða hrá eða í sultu.

File:Kiwibesstroop Hoogstraten open.JPG|Broddfléttu sulta


### Kórea
Í kóreskri matreiðslu er broddflétta þekkt sem *darae* (다래). Ung blöð, kölluð *darae-sun*, eru oft borðuð sem *„namul“* grænmeti.


Dried hardy kiwi shoots.jpg|Þurrkuð ung blöð, seld sem *„namul“* grænmeti.


### Rússland
Austast í Rússlandi er hún þekkt sem *kishmish* (orðið hefur aðra merkingu í öðrum hlutum Rússlands). Þetta er vinsæll ávöxtur á uppskerutíma, yfirleitt seldur á bændamörkuðum.

## Tilvísanir
Actinidia rubus

***Actinidia rubus*** er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (fjallasvæði í Sichuan og Yunnan). Smágreinar og blaðstilkar eru djúprauðbrún. Blöðin eru langegglaga, 7,5 til 9 sm löng Blómin eru gul.

## Tilvísanir
Sean Gibson

**Sean Gibson** (f. 31. ágúst 1971) er bandarískur fyrrum körfuknattleiksmaður. Eftir að hann útskrifaðist frá Indiana University – Purdue University Fort Wayne, lék hann með Körfuknattleiksfélagi Ísafjarðar.

## Menntaskóli
Gibson lék körfubolta með Floyd Central High School þar sem hann lék meðal annars við hlið yngri bróður síns, Shane Gibson.

## Háskólaferill
Gibson lék í fjögur ár með Indiana University – Purdue University Fort Wayne og fór þaðan sem stiga- og frákastahæsti leikmaðurinn í sögu skólans.

## Atvinnumannaerill
Gibson gekk til liðs við KFÍ fyrir úrslitakeppni 2. deild karla í körfuknattleik vorið 1994 þar sem hann hjálpaði liðinu að sigra alla sína leiki og vinna sér sæti í 1.deild. Hann samdi við liðið aftur tímabilið eftir og spilaði við góðan orstír. Í 16 liða úrslitum bikarkeppninnar skoraði hann 51 stig á móti Úrvalsdeildarliði Tindastóls en hann hitti úr 19 af 20 vítaskotum sínum í leiknum sem tapaðist 86-80.

Eftir að ferli hans á Íslandi lauk spilaði hann þrjú tímabil á Spáni og eitt í Suður Ameríku.

## Titlar og viðurkenningar
### Titlar
* 2. deildar meistari (1994)
* Great Lakes Valley Conference (1993)

### Viðurkenningar
* Leikmaður ársins í Great Lakes Valley Conference (1993)
* Lið ársins í Great Lakes Valley Conference (1992, 1993)
* Heiðurshöll Purdue Fort Wayne

## Tilvísanir

## Tenglar
*Ferill í háskóla 
*Prófíll á Eurobasket.com
*Tölfræði frá Spáni
Actinidia melanandra

***Actinidia melanandra*** er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún verður um 7m há. Hún er upprunnin frá hluta Hubei, Sichuan, og Yunnan héraða í Kína.  Ávöxturinn er loðinn með purpuralita húð og rauðleitt hold.  Þrátt fyrir að ávöxturinn sé ætur, er hún ekki ræktuð vegna hans, heldur stundum seld sem skrautplanta undir heitinu *Actinidia melandra*.

## Tilvísanir
Actinidia pilosula

***Actinidia pilosula*** er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í fjallaskógum í Yunnan í Kína. Tíbetar í Shangri-La og nærliggjandi svæðum borða ávöxtinn, sem er egglaga, um 2,3 sm í þvermál, hárlaus.

## Tilvísanir
Albertína Friðbjörg Elíasdóttir

**Albertína Friðbjörg Elíasdóttir** (f. 17. febrúar 1980) er fyrrum alþingismaður fyrir Samfylkinguna í Norðausturkjördæmi. Hún var kjörin á þing árið 2017. Albertína fæddist á Ísafirði og ólst þar upp. Hún lauk stúdentsprófi frá MH árið 2000, B.Sc prófi félagsfræði árið 2005 og M.Sc. prófi í landafræði frá Háskóla Íslands. Albertína hefur starfað hjá Ísafjarðarbæ og Atvinnuþróunarfélagi Vestfirðinga og verið formaður  Fjórðungssambands Vestfirðinga, verkefnastjóri hjá Nýsköpunarmiðstöð Íslands á Ísafirði og verkefnastjóri atvinnumála hjá Akureyrarbæ.
Albertína var bæjarfulltrúi í Ísafjarðarbæ 2010–2014 og var forseti bæjarstjórnar 2011 og 2013.

## Heimild
* Albertína Friðbjörg Elíasdóttir (Æviágrip þingmanna)
Smjörviðarætt

**Smjörviðarætt** (fræðiheiti: *Oleaceae*) er ætt blómplantna í varablómabálki. Smjörviðarætt skiptist í 26 ættkvíslum, þar af eina sem er nýlega dáin út. Áætlað er að um þa bil 700 tegundir séu í smjörviðarætt. Tegundir í smjörviðarætt eru ýmist runnar, tré eða klifurplöntur. Þær eru oft með mörg ilmandi blóm. 

Tegundir í smjörviðarætt er að finna allt frá norðurslóðum til syðstu odda Afríku, Ástralíu og Suður-Ameríku. Meðal mikilvægra tegunda í smjörviðarætt eru ólífa, askur, jasmína, þefrunni, góugull og dísarunni.

## Ættkvíslir
* Myxopyreae
** *[[Myxopyrum]]* Blume
** *[[Dimetra (plant)|Dimetra]]* Kerr
** *[[Nyctanthes]]* L.
* Forsythieae
** *[[Abeliophyllum]]* Nakai
** *[[Forsythia]]* Vahl – góugull
* Fontanesieae
** *[[Fontanesia]]* Labillardière
* Jasmineae
** *[[Menodora]]* Humboldt & Bonpland
** *[[Jasminum]]* L. – jasmína
* Oleeae
** Ligustrinae
*** *[[Syringa]]* L. – dísarunni
*** *[[Ligustrum]]* L. – þefrunni
** Schreberinae
*** *[[Comoranthus]]* Knoblauch
*** *[[Schrebera]]* Roxburgh
** Fraxininae
*** Eskiættkvísl (*Fraxinus*) L. – askur
** Oleinae
*** *[[Cartrema]]* Rafinesque
*** *[[Chionanthus]]* L. 
*** *[[Forestiera]]* Poiret
*** *[[Haenianthus]]* Grisebach
*** *[[Hesperelaea]]* (útdauð) Asa Gray
*** *[[Nestegis]]* Rafinesque
*** *[[Noronhia]]* Stadman ex Thouars
*** *[[Notelaea]]* Ventenat
*** *[[Olea]]* L. – ólífa
*** *[[Osmanthus]]* Loureiro
*** *[[Phillyrea]]* L.
*** *[[Picconia]]* A.P. de Candolle
*** *[[Priogymnanthus]]* P.S. Green
Fraxinus floribunda

***Fraxinus floribunda*** er tegund af eskitré sem er ættað frá Suður-, Suðaustur- og Austur-Asíu. Hann vex í Afghanistan, Pakistan, Nepal, Assam, Bútan, Laos, Myanmar (Búrma),  Taílandi, Víetnam, Ryukyu-eyjum, og hluta af Kína (Guangdong, Guangxi, Guizhou, Xizang, Yunnan, Zhejiang).

*Fraxinus floribunda* er meðalstórt lauffellandi tré, um 10 til 15&nbsp;m hátt með bol að 50 sm í þvermál, með gráan börk. Blöðin eru gagnstæð, fjaðurskift, með 7-9 tenntum smáblöðum. Blómin eru hvít, með 3-4 mm löngum krónublöðum, í stórum greindum klösum að 25 sm í þvermál. Fræið er hneta, með langan, grannan væng sem er 2,4-4 sm langur og 3-4 mm breiður.

## Tilvísanir

## Tenglar
*line drawing of ''Fraxinus floribunda'' (upper right) and ''F. insularis'' (lower left), Flora of China Illustrations vol. 15, fig. 224, 1–3
*Plants for a Future
*Flowers of India, Himalayan Ash
Fraxinus dipetala

***Fraxinus dipetala*** er tegund af eskitré sem er ættað frá suðvestur Norður-Ameríku, í Bandaríkjunum í norðvestur Arizona, Kaliforníu, suður Nevada, og Utah, og í Mexíkó í norður Baja California. Hún vex í 100–1,300 m. hæð.

Þetta er lauffellandi runni eða lítið tré, að 7m hátt, með sívalan til kantaðan stofn. Blöðin eru gagnstæð, fjaðurskift, 5 til 19 sm löng, með 3-7 (sjaldan 9) tenntum smáblöðum 1 til 7 sm löngum. Ilmandi blómin eru hvít, með tvö 2,5-4mm löng krónublöð, í stórum greindum klösum. Ólíkt flestum öskum eru plönturnar tvíkynja. Fræið er hneta, með langan, grannan væng (2-3,2 sm langur og 5-9mm breiður).

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
# Abrams, L. 1951. Geraniums to Figworts. 3: 866 pp. In L. Abrams (ed.) Ill. Fl. Pacific States. Stanford University Press, Stanford.
# Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville.
# CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. México. CONABIO, Mexico City.
# Hickman, J. C. 1993. The Jepson Manual: Higher Plants of California 1–1400. University of California Press, Berkeley.
# Munz, P. A. 1974. Fl. S. Calif. 1–1086. University of California Press, Berkeley.
# Munz, P. A. & D. D. Keck. 1959. Cal. Fl. 1–1681. University of California Press, Berkeley.
# Wallander. 2008. Systematics of Fraxinus (Oleaceae) and evolution of dioecy. Pl. Syst. Evol. 273(1–2): 25–49.
Skoll og Hati

**Skoll** (stundum ritað **Sköll**) og **Hati Hróðvitnisson** eru tveir úlfar í norræni goðafræði sem elta sólina og mánann yfir himinhvolfið. Skoll eltir Sól, sem ekur á vagni sínum um himininn, en Hati eltir bróður hennar, Mána. Báðir úlfarnir munu ná bráð sinni í ragnarökum: Skoll mun gleypa sólina en Hati mun gleypa tunglið.

## Ritaðar heimildir um Skoll og Hata
Í einu erindi *[[Grímnismál]]a* er minnst á Skoll og Hata og talað um hvernig þeir elta sólina og mánann. Í erindinu er tekið fram að Hati sé sonur Hróðvitnis, sem er annað nafn á Fenrisúlfi. Óljóst er í kvæðinu hvort Skoll er einnig afkvæmi Fenris. Í *[[Vafþrúðnismál]]um* er það Fenrir sjálfur sem gleypir sólina og því er stundum talið að Skoll sé annað nafn á Fenri.

Í *[[Gylfaginning]]u* má finna ítarlegri lýsingu á Skoll og Hata og ætterni þeirra. Í kvæðinu segir Hár Ganglera frá því að Sólin fari alltaf svo fljótt yfir himininn því að úlfurinn Skoll sé alltaf á hælum hennar og að hann muni gleypa hana í ragnarökum. Hati Hróðvitnisson elti hins vegar Mána og muni einnig ná honum áður en yfir ljúki. Gangleri spyr Háan síðan um ætterni úlfanna og Hár svarar: 

Í þessari frásögn er úlfurinn sem gleypir tunglið kallaður Mánagarmur. Líklega er hér um að ræða viðurnefni á Hata þar sem fyrra erindi í kvæðinu tekur fram að það sé Hati sem gleypir tunglið. 

## Túlkanir
Hugsanlegt er að hugmyndin um Skoll og Hata sé upprunnin í ljósdílum sem sjást stundum fylgja sólinni á himninum, svokölluðum hjásólum. Þegar slíkir ljósdílar sjást beggja megin við sólina er talað um að sólin sé í úlfakreppu. Í *[[Þjóðsögur Jóns Árnasonar|Þjóðsögum]]* sínum greinir Jón Árnason frá því að þegar ljósdíll fer á undan sólu sé talað um gílaferð og um hjásólina sem gíl. Ef gíll fer á undan sólu en enginn á eftir henni er það talið boða slæmt veður. Þaðan er kominn málshátturinn „Sjaldan er gíll fyrir góðu nema úlfur á eftir renni“.

## Tilvísanir
Providence

**Providence** er höfuðborg og stærsta borg Rhode Island-fylkis Bandaríkjanna. Íbúar eru um 191.000 (2023). Borgin er ein sú elsta í Bandaríkjunum og var stofnuð árið 1636. Hún byggðist upp á vefnaði, vélaiðnaði og framleiðslu. Í dag er hún borg heilbrigðisþjónustu, menntastofnana og þjónustu. Providence liggur við ósa samnefnds fljóts og við Narragansett-flóa.

## Tilvísanir

## Heimild
* 

## Tenglar

*
Colorado Springs

**Colorado Springs** er borg og sveitarfélag í miðhluta Colorado-fylkis Bandaríkjanna. Borgin er um 100 km sunnan við Denver og er í 1839 metra hæð. Íbúar eru tæplega hálf milljón (2020) og rúmlega 750 þúsund á stórborgarsvæðinu sem gerir hana næststærstu borg fylkisins. Klettafjöll eru í norðri og eru rætur fjallsins Pikes Peak (4.302 m) við borgina.

Tugir íþróttasambanda eru með höfuðstöðvar í Colorado Springs og er Ólympíunefndin bandaríska þar á meðal. Hátækni- og heriðnaður eru meðal mikilvægra atvinnugreina.

## Heimildir
* 

## Tenglar

*
Garmur

**Garmur** er hundur í norrænni goðafræði. Hann er einn af óvinum goðanna í ragnarökum og er stundum tengdur við Hel. Í ragnarökum berst Garmur við guðinn Tý og verða þeir hver öðrum að bana.

## Ritaðar heimildir um Garm
Garmur birtist í lista í *[[Grímnismál|Grímnismálum]]* þar sem upp eru þuldir ýmsir hlutir sem þykja bestir sinnar tegundar. Þar er Garmur sagður æðstur allra hunda.

Nafn Garms birtist nokkrum sinnum í *Völuspá* í tengslum við ragnarök. Í kvæðinu erindi þar sem talað er um Garm:

Þetta erindi birtist alls þrisvar sinnum í kvæðinu. Erindið er fyrst lesið upp þegar völvan hefur frásögn sína af ragnarökum, aftur þegar Fenrisúlfur hefur fellt Óðin og í þriðja sinn eftir að jörðin er sokkin ofan í sjóinn og himinninn brennur í logum Surts. Svo virðist sem Garmur sé hlekkjaður fyrir framan Gnipahelli og að það marki upphaf ragnaraka þegar hlekkir hans bresta og hann flýr.

Ýmsir fræðimenn telja að Garmur sé einfaldlega annað nafn á Fenrisúlfi, sem er einnig hlekkjaður en rýfur hlekki sína þegar ragnarök koma.

Í frásögn Snorra Sturlusonar af ragnarökum fær Garmur stærra hlutverk. Í frásögninni sleppur Garmur úr hlekkjum sínum við Gnipahelli og berst við guðina í ragnarökum ásamt öðrum óvinum ásanna. Garmur á viðureign við guðinn Tý og drepa þeir þar hvorn annan. Sumir fræðimenn, þar á meðal Sigurður Nordal, telja að frásögn Snorra af bardaga Garms og Týs sé hans eigin uppfinning.

Garmur er oft tengdur við hund sem er getið í kvæðinu *[[Baldurs draumar]]*. Í ljóðinu ríður Óðinn til Heljar á Sleipni til þess að komast á snoðir um vonda drauma sem Baldur hefur dreymt. Á leið sinni til Heljar mætir Óðinn hundi sem gólar mjög en hindrar þó ekki för hans:

Þessi hundur er oft talinn vera Garmur. Samkvæmt þessari kenningu er Garmur nokkurs konar varðhundur við hlið dauðraheimsins líkt og hundurinn Kerberos í grískri goðafræði. Ekkert er þó hægt að fullyrða um slíkt, né um eðli Garms eða hlutverk hans.

## Tilvísanir
Pierre (Suður-Dakóta)

**Pierre**  höfuðborg Suður-Dakóta í Bandaríkjunum. Íbúar eru um 13.900 (2023).
Borgin er næstfámennust höfuðborga fylkja Bandaríkjanna; á eftir Montpelier (Vermont). Borgin fékk þá stöðu þegar Suður-Dakóta varð fylki árið 1889.

## Tilvísanir

## Heimild
* 

## Tenglar

*
Paris Saint-Germain

**Paris Saint-Germain Football Club**, oftast nefnt **Paris Saint-Germain** eða **PSG** en einnig **Parísarliðið** á íslensku, er franskt knattspyrnufélag í París sem spilar í frönsku úrvalsdeildinni.

Félagið var stofnað árið 1970, í kjölfar samruna Paris FC og Stade Saint-Germain. 

Félagið hefur unnið alls 38 titla (2019) og er sigursælasta lið Frakklands. Liðið hefur unnið frönsku úrvalsdeildina síðan 2013.

Fyrsti stóri titill nýja félagsins kom árið 1982, þegar það vann frönsku bikarkeppnina. Það varð síðan Frakklandsmeistari í fyrsta sinn 1986. Félagið vann Meistaradeild Evrópu fyrst árið 2025.

Qatar Sports Investments (QSI) hefur verið eigandi félagsins síðan 2011. Félagið er í eigu emírsins af Katar, Tamim bin Hamad Al Thani.

## Þekktir leikmenn
*David Beckham
*David Ginola
*Zlatan Ibrahimović
*Ángel di María
*Edinson Cavani
*Neymar
*Kylian Mbappé
*Lionel Messi
*Ousmane Dembelé
*Gianluigi Donnarumma

## Titlar

## Rígar

Helsti rígur sem Paris Saint-Germain á í er við Olympique de Marseille. Leikurinn á milli liðanna er kallaður *Le classique* (á íslensku „Hið klassíska“) og fer fram a.m.k. tvisvar á ári. Liðin mættust í fyrsta skipti þann 12. desember 1971 og sá leikur endaði með 4-2 sigri Marseille. Le classique er sennilega stærsti rígur í Frakklandi þar sem þetta eru tvö sigursælustu liðin þar í landi. Á 9. áratugnum var Marseille langbesta liðið í Frakklandi en það breyttist í upphafi 10. áratugar 20. aldar þegar eigendur sjónvarpsstöðvarinnar Canal+ keyptu hlut í PSG. Tilgangurinn með kaupunum var að styrkja PSG til þess að liðið gæti unnið Marseille og gert deildina meira spennandi. Þá myndi sjónvarpsstöðin selja fleiri áskriftir. PSG varð þá ríkasta liðið í Frakklandi á þessum tíma. Liðið keypti stórstjörnur eins og Valdo, David Ginola, George Weah, Raí og Youri Djorkaeff. Deildin varð meira spennandi fyrir áhorfendur því nú var komið til sögunnar lið sem gat sigrað Marseille. Þetta leiddi til þess að á árunum 1989-1998 unnu liðin sín á milli 5 deildartitla, 4 Coupe de France, 2 Coupe de la Ligue, 1 Meistaradeildartitil og Evrópukeppni bikarhafa einu sinni. 

Rígurinn við Marseille á sér líka rætur í stjórnmálum Frakklands. Stuðningsmenn Marseillse líta á PSG sem táknmynd yfirgangs miðstjórnar Frakklands í París og telja stjórnvöld hampa liðinu. Sem dæmi nefna þeir að í valdatíð Nicolas Sarkozy Frakklandsforseta, sem er stuðningsmaður PSG, keypti Qatar Sports Investments liðið árið 2011. Studdi Sarkozy kaupin opinberlega. PSG stóð ekki sterkum fótum á þessum tíma en gat eftir kaupin fengið til sín dýra leikmenn. Síðan þá hefur PSG haft mikla yfirburði í frönsku deildinni.

## Heimildir
* 
*
Abdelaziz Bouteflika

**Abdelaziz Bouteflika** (2. mars 1937 – 17. september 2021) var alsírskur stjórnmálamaður. Hann var forseti Alsír frá 27. apríl árið 1999 til 2. apríl 2019. Forsetatíð hans var sú lengsta í sögu landsins.

## Æviágrip
Bouteflika var meðlimur í Þjóðfrelsisher Alsír (ALN) í stríðinu um Alsír. Hann var meðlimur í herforingjasamtökunum Oudja og komst þar til metorða sem bandamaður byltingarleiðtogans Houari Boumédiène. 

Bouteflika var kjörinn á alsírska þingið fyrir Tlemcen-kjördæmi árið 1962 og varð ungdóms-, íþrótta- og ferðamálaráðherra í fyrstu ríkisstjórn Ahmeds Ben Bella frá 1962 til 1963. Hann var síðan utanríkisráðherra frá 1963 til 1979 í næstu þremur ríkisstjórnum Ben Bella og síðan ríkisstjórnum Houari Boumédiène. Bouteflika var 26 ára þegar hann varð utanríkisráðherra og á enn í dag met sem yngsti utanríkisráðherra heimssögunnar. 

Bouteflika tók árið 1965 þátt í valdaráni gegn Ben Bella sem leiddi til þess að Boumédiène varð forseti. Eftir dauða Boumédiène var Bouteflika ráðgjafi Chadli Bendjedid Alsírsforseta frá 1979 til 1980. Árið 1981 var Bouteflika sakaður um fjárdrátt í embætti og neyddist því til þess að dvelja í útlegð frá heimalandinu til ársins 1987.

Í alsírsku borgarastyrjöldinni á tíunda áratuginum reyndi Bouteflika, ólíkt Liamine Zéroual forseta, að hvetja til sátta á milli stríðandi fylkinganna. Bouteflika bauð sig sjálfstætt fram í alsírsku forsetakosningunum árið 1999 og vann umdeildan sigur í fyrstu umferð með meintum 73,8 prósentum atkvæða. Hann var endurkjörinn í fyrstu umferð í kosningum árin 2004 (með 85 % atkvæða), 2009 (með 90,2 % atkvæða) og 2014 (81,5 %). Ásamt því að vera forseti var hann jafnframt varnarmálaráðherra frá árinu 2003 og heiðursforseti alsírsku Þjóðfrelsisfylkingarinnar (FLN) frá 2005.

Þegar arabíska vorið skall á árið 2011 kom Bouteflika til móts við landsmenn með því að aflétta neyðarástandi sem hafði lengi verið í gildi í Alsír. Þetta nægði til þess að Bouteflika hélt völdum á meðan mörgum stjórnendum í arabískum nágrannalöndum Alsír var steypt af stóli.

Árið 2013 fékk Bouteflika alvarlegt heilablóðfall sem hafði veruleg áhrif á langtímaheilsu hans. Hreyfigeta hans varð hömluð og hann birtist sjaldan opinberlega upp frá því. Því var geta hans til þess að stjórna landinu oft dregin í efa á síðustu árum.

Bouteflika lýsti því yfir að hann hygðist engu að síður bjóða sig fram í fimmta sinn árið 2019. Yfirlýsing hans leiddi til langvarandi mótmælaöldu um allt landið sem leiddi til þess að hann lýsti því fyrst yfir að hann myndi ekki sitja út kjörtímabilið ef hann næði endurkjöri, en dró síðan framboð sitt alfarið til baka. Þann 26. mars krafðist yfirmaður alsírska herráðsins þess að Bouteflika yrði úrskurðaður óhæfur til að halda áfram stjórn landsins vegna heilsubrests.

Þann 1. apríl lýsti Bouteflika yfir að hann hygðist segja af sér fyrir lok kjörtímabils síns þann 28. apríl 2019. Næsta dag sagði Bouteflika af sér og hlaut strax lausn úr embætti.

## Tilvísanir
Lápmosaætt

**Lápmosaætt** (fræðiheiti: Lophoziaceae) er ætt soppmosa.

## Útlit og einkenni
Plöntur af lápmosaætt eru breytilegar og einkennin sem hér eru nefnd eru ekki tæmandi fyrir allar tegundi lápmosaættar.

Plöntur af lápmosaætt geta verið jarðlægar eða uppréttar og af ýmsum stærðum. Þegar hliðarblöð eru skástæð á stönglinum liggur fremri blaðröndin undir þá aftari á blaðinu fyrir framan þegar horft er á efra borð sprotans. Hliðarblöð eru oftast klofin í 2-4 sepa og undirblöð djúpklofin í tvo sepa, stundum með löngum þráðlaga tönnum. Plöntur af lápmosaætt hafa oft æxlikorn sem eru yfirleitt úr 1-2 frumum og hyrnd.

## Tegundir á Íslandi
31 tegund af lápmosaætt finnast á Íslandi:

# *Anastrophyllum minutum (Schreb.) R.M.Schust. — [[Vætuspengill]]
# *Anastrophyllum saxicola (Schrad.) R.M.Schust. — Urðaspengill
# *Barbilophozia atlantica (Kaal.) Müll.Frib. — [[Holtalarfi]]
# *Barbilophozia barbata (Schmidel ex Schreb.) Loeske — Brekkularfi
# *Barbilophozia floerkei (F.Weber & D.Mohr) Loeske — [[Heiðalarfi]]
# *Barbilophozia hatcheri (A.Evans) Loeske — Urðalarfi
# *Barbilophozia kunzeana (Huebener) Müll.Frib. — [[Mýralarfi]]
# *Barbilophozia lycopodioides (Wallr.) Loeske — Lautalarfi
# *Barbilophozia quadriloba (Lindb.) Loeske — [[Vætularfi]]
# *Gymnocolea inflata (Huds.) Dumort. — Laugaslyðra
# *Eremonotis myriocarpus (Carrington) Pearson — [[Strengmosi]]
# *Lophozia bicrenata (Schmidel ex Hoffm.) Dumort — Hraunlápur
# *Lophozia debiliformis R.M.Schust. et Damsholt — [[Fjallalápur]]
# *Lophozia excisa (Dicks.) Dumort. — Dreyralápur
# *Lophozia grandiretis (Lindb. ex Kaal.) Schiffn. — [[Flekkulápur]]
# *Lophozia longidens (Lindb.) Macoun — Kjarrlápur
# *Lophozia obtusa (Lindb.) A.Evans — [[Engjalápur]]
# *Lophozia opacifolia Culm. ex Meyl. — Heiðalápur
# *Lophozia sudetica (Nees ex Huebener) Grolle — [[Lautalápur]]
# *Lophozia ventricosa (Dicks.) Dumort — Urðalápur
# *Lophozia wenzelii (Nees) Steph. — [[Spónlápur]]
# *Leiocolea badensis (Gottche) Jørg. — Vætuglysja
# *Leiocolea bantriensis (Hook.) Jørg. — [[Klettaglysja]]
# *Leiocolea gillmanii (Austin) A.Evans — Sytruglysja
# *Leiocolea heterocolpos (Thed. ex Hartm.) H.Buch — [[Kornaglysja]]
# *Leiocolea rutheana (Limpr.) Müll.Frib. — Kelduglysja
# *Sphenolobopsis pearsonii (Spruce) R.M. Schust. — [[Forkmosi]]
# *Tetralophozia setiformis (Ehrh.) Schljakov — Rekkmosi
# *Tritomaria polita (Nees) Jörg. — [[Glæhaki]]
# *Tritomaria quinquedentata (Huds.) H.Buch — Skáhaki
# ''Tritomaria scitula (Tayl.) Joerg. — Dílhaki
 
## Tilvísanir
Sioux Falls

**Sioux Falls** er fjölmennasta borg Suður-Dakóta í Bandaríkjunum. Íbúar eru 192.500 (2020) og á stórborgarsvæðinu eru um 289.500.

## Tilvísanir

## Heimild
* 

## Tenglar

*
Ilmskúfur

**Ilmskúfur**, eða **levkoj**, ( incana) er garðplöntutegund af krossblómaætt.

## Einkenni
Vaxtarhæð plöntunnar getur orðið 20–40 sentimetrar. Blómin eru einföld, vaxa í stórum, þéttum klösum og eru mjög ilmrík. Þau eru ýmist hvít, kremgul, bleik, rauð, fjólublá eða blá. Plantan er yfirleitt blómviljug á sólríkum vaxtarstað.

## Útbreiðsla
Upprunastaður plöntunnar er við Miðjarðarhafið, frá Baleareyjum að vestanverðum Balkanskaga. Hún þarf frekar kalkríkan jarðveg og vex oft í klettaveggjum meðfram sjó.

## Notkun
Plantan hefur verið ræktuð sem skrautjurt, ilmjurt og til afskurðar allt síðan á 16. öld. Hún hefur verið ræktuð á Íslandi sem sumarblóm síðan a.m.k. í lok 19. aldar.

## Tilvísanir
Tetrastichus planipennisi

***Tetrastichus planipennisi*** er sníkjuvespa af ættinni Eulophidae sem er ættuð frá Norður-Asíu. Hún sníkir á skartbjöllunni *[[Agrilus planipennis]]* Fairmaire, sem er ágeng tegund og meindýr á eskitrjám í Evrópu og Norður-Ameríku.

## Lífsferill
*Tetrastichus planipennisi* sníkja á bjöllunni með því að bora varpbroddinum í gegn um börk trjánna og í lirfurnar og skilja eggin þar eftir. Lirfur sníkjuvespunnar nærast og þroskast í lirfu bjöllunnar og  valda dauða hennar. Tetrastichus er með að minnsta kosti fjórar kynslóðir á ári og hver bjöllulirfa getur fætt að 127 lirfur af *Tetrastichus*. *Tetrastichus planipennisi* lifa af veturinn ýmist sem lirfur í hýslinum eða í göngum lirfunnar undir berki asktrjánna.

## Tilvísanir
Actinidia suberifolia

***Actinidia suberifolia*** er stór klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína.

## Tilvísanir
FC Nantes

**FC Nantes** er  knattspyrnufélag í efstu deild Frakklands stofnað 21. apríl 1943. 

Kolbeinn Sigþórsson var samningsbundinn félaginu frá júlí 2015 - mars 2019 en hann var keyptur frá félaginu frá Ajax fyrir 3 milljónir evra.
Bryan Cranston

**Bryan Cranston** (f. 7. mars 1956) er bandarískur leikari best þekktur fyrir hlutverk sitt sem Walter White í sjónvarpsþáttunum Breaking Bad og fyrir hlutverk sitt í gamaþættinum Malcolm in the Middle. Hann hefur leikstýrt þáttum sem hann hefur leikið í og kvikmyndunum Little Miss Sunshine (2006), Drive (2011), Argo (2012), og Godzilla (2014)
Skúli Mogensen

**Skúli Mogensen** (f. 18. september 1968) er íslenskur fjárfestir sem stofnaði og rak flugfélagið WOW air. Flugfélagið lagði niður starfsemi þann 28. mars árið 2019.

## Ferill
Skúli gekk í Háskóla Íslands og nam þar heimspeki. Hann stofnaði sitt fyrsta fyrirtæki, OZ Communications, á meðan hann var enn í skóla og hætti námi sínu þegar rekstur fyrirtækisins fór að skila arði. Hann var forstjóri fyrirtækisins þar til Nokia keypti það af honum árið 2008. Skúli var einnig meðal stofnenda Vodafone á Íslandi og Arctic Ventures. 

Skúli stofnaði WOW air árið 2011 og tók við af Baldri Baldurssyni sem forstjóri félagsins næsta ár.

Skúli er stjórnarmeðlimur í Securitas, MP Fjárfestingabanka, Datamarket, Redline Communications og ýmsum öðrum fyrirtækjum.

Skúli Mogensen var nefndur viðskiptamaður ársins á Íslandi árin 2011 og 2016.

## Tilvísanir
Selkolla

**Selkolla** er kynjavera í íslenskri þjóðtrú. Hún er falleg kona, en sést stundum með selshöfuð.

Veran kemur fyrir í frásögnum um Guðmund góða Arason biskup (1161–1237). Hennar er fyrst getið í Íslendinga sögu eftir Sturlu Þórðarson og er þar nefnt að biskupinn hafi glímt við veruna á Vestfjörðum.

*Selkollu þáttur* gerist á Vestfjörðum og lýsir því hvernig par eitt er á leið með barn sitt til skírnar. Þau skilja barnið eftir við stein snögga stund, þegar þau koma aftur er barnið blátt og dautt. Þau ganga í burt frá dauðu barni sínu, en heyra þá barnsgrát. Barnið er þá á lífi, en er svo skelfilega útlítandi að þau þora ekki að snerta það. Parið fer til bæjarins að sækja fólk með sér, en þegar þau koma aftur að steininum er barnið horfið. Síðan er sagt frá konu sem er nýkomin í byggðina, konan er fögur, en sést stundum með selshöfuð.

Sagan af Selkollu þykir minna á seinni tíma þjóðsögur af huldubörnum og barnadraugum.

## Tilvísanir
Nicoline Weywadt

**Nicoline Marie Elise Weywadt** (5. febrúar 1848 – 20. febrúar 1921) var fyrsta konan á Íslandi sem lærði og vann við ljósmyndun. Eftir að hafa lokið námi í Kaupmannahöfn tók hún við rekstri bóndabæjar föður síns á Djúpavogshreppi. Hún byggði sína eigin ljósmyndastofu og vann þar í mörg ár.

## Æviágrip
Nicole Marie Elise Weywadt fæddist þann 5. febrúar árið 1848 á Djúpavogi og var næstelst 14 barna Niels Peters Emils Weywadt (1814–1883), forstöðumanns hjá versluninni Ørum & Wulff, og eiginkonu hans, Sophie Brochdorf (1826–1902). Árið 1880 flutti fjölskyldan í hús sem Niels Weywadt hafði byggt á Teigarhorni.

Nicoline Weywadt lærði ljósmyndun og steindafræði í Kaupmannahöfn, útskrifaðist árið 1872 og varð fyrsta íslenska konan sem lagði fyrir sig ljósmyndun. Þegar hún sneri heim til Íslands stofnaði hún ljósmyndastofu á Djúpavogi, þá fyrstu í austurhluta Íslands. Eftir að faðir hennar lést árið 1883 tók Nicoline yfir rekstur Teigarhornsbæjarins og setti þar upp vinnustofu fyrir ljósmyndunarstörf sín. Nicoline vann alls við ljósmyndun í um 30 ár. Hún tók bæði mannamyndir og landslagsmyndir og seldi einnig skrautsteina. Hún þjálfaði systurdóttur sína, Hansínu Regínu Björnsdóttur (1884–1973), sem aðstoðarmann sinn. Árið 1888 fór Nicoline aftur til Kaupmannahöfnar til að öðlast reynslu í ljósmyndun með þurrplötum. Í kringum árið 1903 eftirlét hún Hansínu, sem hafði útskrifast úr ljósmyndun í Kaupmannahöfn árið 1902, stjórn á ljósmyndastofunni.

Nicoline Weywadt lést þann 20. febrúar árið 1921. Hún er jörðuð í Hálskirkjugarði.

## Tilvísanir
Stabat Mater

***Stabat Mater*** er kristinn sálmur frá 13. öld, saminn til dýrðar Maríu mey og endurspeglar raunir hennar við krossfestingu sonar hennar Jesú Krists. Höfundur sálmsins er ókunnur en talið er að hann hafi annað hvort verið fransiskumunkurinn Jacopone da Todi eða Innósentíus 3. páfi. Sálmurinn er á latínu og er heiti hans tekið úr fyrstu ljóðlínunni, *Stabat Mater dolorosa* sem útleggst *Hin sorgmædda móðir stóð*.

Fjölmörg vestræn tónskáld hafa samið tónverk við Stabat Mater. Þeirra á meðal eru Palestrina, Vivaldi, Domenico, Alessandro Scarlatti, Pergolesi, Joseph Haydn, Giuseppe Tartini, Gioachino Rossini, Antonín Dvořák, Verdi, Karol Szymanowski, Poulenc og Arvo Pärt.

Sálmurinn er til í þremur íslenskum þýðingum eftir Stefán Ólafsson í Vallanesi, Gísla Brynjúlfsson og Matthías Jochumsson.
Pietà

**Pietà** (ít. samúð, meðaumkun) er heiti sem haft er um myndir, líkneski eða höggmyndir af Maríu mey með lík sonar síns Jesú Krists í kjöltu sér.

Brot af mynd af Maríu með Jesúbarnið sem varðveitt er í Íslensku teiknibókinni eru hugsanlega leifar af Pietà-mynd.
Reuven Rivlin

**Reuven „Ruvi“ Rivlin** (f. 9. september 1939) er ísraelskur stjórnmálamaður og lögfræðingur sem var tíundi forseti Ísraels. Hann er meðlimur í Likud-bandalaginu og var forseti frá árinu 2014 til ársins 2021. Rivlin var samgöngumálaráðherra frá 2001 til 2003 og var síðan forseti Knesset-þingsins frá 2003 til 2006 og aftur frá 2009 til 2013.

Rivlin hefur talað fyrir því að Palestínumenn á Vesturbakkanum og Gasaströndinni fái full ísraelsk ríkisborgararéttindi í stækkuðu Ísraelsríki. Rivlin er ötull stuðningsmaður réttinda minnihlutahópa, sér í lagi arabískra Ísraela. Hann styður eins ríkis lausn á landamæradeilum Ísraels og Palestínu. Rivlin talar arabísku reiprennandi.

## Tilvísanir
Somerville College

**Somerville College** er háskóli í Oxford. Hann er hluti Oxford-háskólans, og var stofnaður árið 1879 sem *Somerville Hall*. Í dag starfa um 260 manns við skólann og nemendur eru 600.

Meðal þeirra sem lært hafa við skólann eru Margaret Thatcher, Svava Jakobsdóttir, Indira Gandhi, Iris Murdoch, Philippa Foot og Margaret Clunies Ross. Þar kenndu líka G.E.M. Anscombe og Alan Hollinghurst.
Hansína Regína Björnsdóttir

**Hansína Regína Björnsdóttir** (6. júní 1884 – 5. febrúar 1973) var íslenskur ljósmyndari sem undirritaði ljósmyndir sínar með nafninu **H. Eiríksson**. Ljósmyndasafn hennar er í vörslu Þjóðminjasafns Íslands.

## Æska og uppvöxtur
Hansína Regína Björnsdóttir fæddist þann 6. júní árið 1884 á Eskifirði. Foreldrar hennar voru Súsanna Sophie Níelsdóttir Weywadt og Björn Eiríksson. Hansína var ein af átta börnum hjónanna og ólst upp í umsjá móður sinnar, sem sá fyrir heimilinu á meðan eiginmaður hennar vann sem trésmiður. Hansína var langafadóttir Hans Jonatans, sem hafði komið til Íslands eftir að hafa sloppið úr þrældómi í dönsku Vestur-Indíum. Hans Jonatan var fyrsti innflytjandinn til Íslands af afrískum uppruna og hann eignaðist tvö börn með íslenskri eiginkonu sinni, Katrínu Antoníusdóttur: Lúðvík Stefán og Hansínu Regínu, föðurmóður og nöfnu Hansínu Regínu Björnsdóttur.

Þegar Hansína var fjögurra ára gömul fór hún í fóstur til móðursystur sinnar, Nicoline Weywadt, sem var húsfreyja á Teigarhorni nálægt Djúpavogi. Weywadt kenndi Hansínu ljósmyndun og sendi hana síðan til frekara náms í Kaupmannahöfn. Hansína lauk námi sínu árið 1903, sama ár og móðir hennar lést, og sneri heim á Teigarhorn.

## Ferill
Hansína tók yfir rekstur á ljósmyndastofu móðursystur sinnar og rak stofuna til ársins 1911. Það ár giftist hún Jóni Kristján Lúðvíkssyni og átti eftir að eignast með honum fimm börn. Eftir hjónabandið hætti hún um hríð að vinna við ljósmyndun en hóf síðar reksturinn áfram undir nafninu *H. Eiríksson*. Sumar af ljósmyndum hennar förguðust í slysi en þær myndir sem varðveist hafa eru flestar af fólki og landslagi í kringum Berufjörð. 

## Dauði og eftirmæli
Hansína lést þann 5. febrúar árið 1973 og var grafin í kirkjugarðinum á Djúpavogi. Árið 1981 keypti Þjóðminjasafn Íslands 1.200 plötur og önnur verkfæri sem Hansína hafði unnið með. Í skjalasafni Hansínu voru einnig ljósmyndir eftir frænku hennar, Nicoline Weywadt.

## Heimildir
### Tilvísanir

### Heimildaskrá
*
*
*
*

## Tenglar
Ljósmyndir eftir H. Eiriksson, Berufirði
Harmkvæli Maríu meyjar

**Harmkvæli Maríu meyjar**, **sorgarraunir Maríu meyjar**, **sjö sorgir Maríu** eða **harmkvælin sjö** eru heiti yfir sjö skilgreindar sorgir Maríu meyjar sem hún mátti þola á æviskeiði sínu vegna sonar síns Jesú Krists. María mey er auk þess nefnd hin *sorgmædda móðir* (latína: *Mater Dolorosa*).

Harmkvæli Maríu er algengt mótíf rómversk-kaþólskra tilbeiðslumynda og líkneskja. María er gjarnan sýnd á átakanlegan og harmþrunginn hátt þar sem sjö sverð, tákn harmkvælanna, eru rekin henni í hjartastað, sbr. spádómsorð öldungsins Símeons, Lúk. 2:35: „Sjálf munt þú sverði níst í sálu þinni“. Í Rétttrúnaðarkirkjunni er spádómsorða Símeons minnst á sambærilegum íkonum og í hátíðarmessu 2. febrúar þar sem haldið er upp á atburðinn þegar Jesús var færður Drottni í Musterinu.

Í rómversk-kaþólsku kirkjunni er harmkvæla Maríu minnst þann 15. september og í sumum kaþólskum löndum einnig á föstudegi fyrir pálmasunnudag. Oft er hluti messunnar sem þá er sungin miðaldasálmurinn ''Stabat Mater''.

## Harmkvælin sjö
Harmkvælin eiga við sjö atburði úr lífi Maríu sem greint er frá í guðspjöllunum:

# Spádómur Símeons (Lúk. 2:34–35).
# Flóttinn til Egyptalands (Matt. 2:13–18).
# Jesús týnist í Musterinu í Jerúsalem (Lúk. 2:43–52).
# María mætir syni sínum á leiðinni til Golgata (Lúk. 23:27–31).
# Krossfesting Jesú að Maríu móður hans ásjáandi (Jóh. 19:25–27).
# Jesús tekinn ofan af krossinum, María heldur á honum látnum í fangi sér (Matt. 27:57–61).
# Jesús er greftraður fyrir tilstilli Jósefs af Arímaþeu (Jóh. 19:38–42).

Í rómversk-kaþólskri list eru einstaka harmkvæli stundum tekin fyrir sérstaklega, s.s. á Pietà-myndum.

## Heimild
*
Hvalfjarðargangan

**Hvalfjarðargangan** var haldin af Samtökum hernámsandstæðinga dagana 23. og 24. júní árið 1962 á Jónsmessu. Tilefnið var að mótmæla áformum um byggingu kafbátastöðvar í Hvalfirði, sem þá var talsvert í umræðunni.
## Aðdragandi og skipulag
Tvö fyrri sumur höfðu Samtök hernaðarandstæðinga staðið fyrir Keflavíkurgöngum til að mótmæla veru Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli. Árið 1961 tók Bandaríkjafloti við rekstri Keflavíkurstöðvarinnar af flughernum og hóf þegar að undirbúa aukin hernaðarumsvif. Voru meðal annars uppi hugmyndir um að koma upp meginkafbátastöð hersins á Norður-Atlantshafi í Hvalfirði. Töldu stjórnendur samtakanna því rétt að beina kastljósinu að þeim áformum með sérstakri göngu.

Lagt var af stað frá Hvítanesi við austanverðan Hvalfjörð og var staðarvalið talið táknrænt, enda hefði bærinn þar farið í eyði við hernám Breta í heimsstyrjöldinni. Um 200 manns hófu göngu og flutti Guðmundur Böðvarsson skáld ávarp í upphafi. Þar sem gönguleiðin var 60 kílómetrar var henni skipt upp í tvennt. Tjaldbúðum var slegið upp á Kjalarnesi og haldin kvöldvaka.

Daginn eftir var gengið til Reykjavíkur og fjölgaði jafnt og þétt á leiðinni. Í göngulok var haldinn útifundur við Miðbæjarskólann þar sem Jóhannes úr Kötlum og Sverrir Bergmann fluttu ávörp en Þóroddur Guðmundsson var fundarstjóri. Til nokkurra stympinga kom á fundinum milli göngufólks og andstæðinga þeirra úr hópi Heimdellinga.

## Tilvísanir
Ártún

**Ártún** var býli austan við Elliðaár í Reykjavík. Hverfið Ártúnsholt dregur nafn sitt af bæjarheitinu. Nafnið hefur jöfnum höndum verið notað í eintölu og fleirtölu. Bæjarstæði Ártúns er á háum hól vestan undir Ártúnsbrekkunni. 

## Saga

Fyrst er getið um Ártún í máldaga frá 1379 og var býlið þá í kirkjueign. Í máldagabók frá lokum 14. aldar kemur fyrir heitið *Árland neðra* og má ætla af samhengi að það eigi við Ártún. Bærin komst í konungseign við siðaskipti. Jörðin var seld árið 1838 og hélst í einkaeign til ársins 1906 þegar Reykjavíkurbær eignaðist hana. Kaup bæjarins tengdust áformum um gerð vatnsveitu og síðar var Elliðaárstöð reist í landi Ártúns. Árið 1929 voru jarðirnar Ártún og Árbær lagðar undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur.

Þjóðleiðin frá Reykjavík lá um Ártún og var þar löngum rekin greiðasala, en bærinn komst úr alfaraleið þegar Elliðaárnar voru brúaðar árið 1883. Kunnastur ábúenda í Ártúni var Eiríkur á Brúnum, einn fyrsti íslenski mormóninn.

Fyrstu hátíðarhöldin á frídegi verslunarmanna voru haldin að Ártúni árið 1894. Var þá gengið frá Lækjartorgi undir lúðrablæstri og söng að Ártúnsbænum þar sem þátttakendur fengu sér hressingu og nutu dagskrárinnar. Samkoman var haldin með þessum hætti næstu tvö árin.

Upphaf skipulagðra skíðaferða Reykjavíkinga hófust í brekkunum við Ártún á árunum 1906-7.

## Heimildir og tilvísanir
* 
* Byggðakönnun, Borgarhluti 7, Árbær
Samtök um friðaruppeldi

**Samtök um friðaruppeldi** voru félagasamtök sem stofnuð voru í Norræna húsinu þann 28. janúar árið 1984. Markmið þeirra var að vinna að heimsfriði og afvopnun.

## Stofnun og starfsemi
Hugmyndafræði samtakanna var sótt til Noregs og voru norskir fyrirlesarar og listamenn í aðalhlutverki á stofnfundinum. Um 200 manns sóttu fundinn og var þriggja manna ársnefnd kjörin. Hana skipuðu Sólveig Georgsdóttir, Nína Baldvinsdóttir og Gunnar Karlsson. 

Samtökin voru meðal aðstandenda Friðarpáska í apríl 1984 og Þorláksmessugöngu þetta sama ár. Í janúar 1986 héldu samtökin ársfund sinn í Árnagarði. Virðast þau þó hafa lognast útaf fljótlega í kjölfarið.

## Gagnrýni í Staksteinum
Morgunblaðið flutti ekki fréttir af stofnun samtakanna, en gerði þau að umtalsefni í dálknum *Staksteinum* skömmu síðar. Sagði þar að Samtök herstöðvaandstæðinga, Alþýðubandalagið og fleiri öfl ynnu að því að Ísland væri óvarið. Málflutningur þessi hefði náð eyrum margra innan prestastéttarinnar. Nú væru hins vegar komin fram samtök „sem eiga að koma kenningum af þessu tagi á framfæri í uppeldisstofnunum, það er að segja á dagvistarheimilum og í skólum þar sem börn standa berskjölduð frammi fyrir kennununum. Þessi innræting sem nú á að fara að beita í skólum með skipulegum hætti er kennd við friðaruppeldi“.

Gerði pistlahöfundur Morgunblaðsins mikið úr stöðu Gunnars Karlssonar innan samtakanna en um þessar mundir stóð hið svokallaða söguskammdegi sem hæst. Í því var hart deilt um sögukennslu í grunnskólum og kennslubækur Gunnars fyrir það skólastig.

## Tilvísanir
Montsoreau

**Montsoreau** er bær í Mið-Frakklandi. Hún liggur um það bil 250 km fyrir sunnan París. **Montsoreau** er höfuðstaður sýslunnar Maine-et-Loire, Anjou. Borgin liggur við ána Leiru.

Árið 2015 voru íbúar bæjarins 447 manns.

## Gallerí

File:Map commune FR insee code 49219.png|
File:Château de Montsoreau, depuis la rive droite de la Loire.jpg|Montsoreau-kastali, Leira (fljót)
File:Montsoreau Val de Loire.png|
File:Montsoreau castello valle della loira.jpg|'
File:Montsoreau ( Maine et Loire ).jpg|
File:Montsoreau bridge.jpg|
File:Più bei borghi della Francia montsoreau 2.jpg|
File:Château de montsoreau confluence vienne loire.jpg|
Virginia Beach

**Virginia Beach** er fjölmennasta borg Virginíu í Bandaríkjunum. Íbúar voru um 459.000 árið 2020. Borgin stendur við Chesapeake-flóa við Atlantshafsströndina. Hún er vinsæll sumarleyfisstaður. Þar eru spilavíti og skemmtigarðar. Brimbretta- og strandfótboltamót eru meðal annars haldin árlega. 

## Tilvísanir

## Heimild
* 

## Tenglar

*
Richmond (Virginíu)

**Richmond** er höfuðborg Virginíu í Bandaríkjunum. Íbúar eru um 229.000 (2023). Borgin var stofnuð árið 1737 og er um 160 km suður af Washington, D.C.. Hún stendur við James-fljót. Laga-, ríkis og bankastofnanir eru mikilvægar borginni.

## Tilvísanir

## Heimild
* 

## Tenglar

*
Calico Jack

**John Rackham** (26. desember 1682 – 18. nóvember 1720), þekktari undir viðurnefninu **Calico Jack**, var enskur sjóræningi á 18 öld. Calico nafnið er fengið úr Calico-fötunum sem hann var í og Jack er gælunafn fyrir John.
Actinidia fortunatii

***Actinidia fortunatii*** er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Guangdong, Guangxi, Guizhou og Hunan.).

## Tilvísanir
Actinidia fulvicoma

***Actinidia fulvicoma*** er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína ( Fujian, Guangdong, Guangxi, Guizhou, Hunan, S Jiangxi og Yunnan.).

## Tilvísanir
Zuzana Čaputová

**Zuzana Čaputová** (f. 21. júní 1973) er slóvakískur stjórnmálamaður, lögfræðingur og aðgerðasinni og fyrrverandi forseti Slóvakíu. Hún var kjörin forseti í mars árið 2019 og tók við embættinu þann 15. júní sama ár. Čaputová er fyrsti kvenforseti Slóvakíu og auk þess yngsti forseti í sögu landsins. 

Čaputová varð þjóðþekkt í Slóvakíu fyrir störf sín sem umhverfislögfræðingur. Hún leiddi tíu ára baráttu gegn því að ríkisstjórn Slóvakíu leyfði byggingu nýrra urðunarstaða nálægt heimabæ hennar, Pezinok. Umhverfissinnar færðu rök fyrir því að urðunarstaðurinn myndi hafa neikvæð áhrif á heilsu borgarbúa með því að menga jörð, loft og vatn í kringum borgina. Čaputová og bandamenn hennar unnu baráttuna árið 2013 þegar hæstiréttur Slóvakíu úrskurðaði að gerð urðunarstaðsins stæðist ekki lög. Čaputová vann Goldman-umhverfisverðlaunin árið 2016 fyrir að leiða baráttuna gegn urðunarstaðnum.

Čaputová ákvað að bjóða sig fram til forseta Slóvakíu eftir að blaðamaðurinn Ján Kuciak var myrtur ásamt konu sinni á heimili sínu árið 2018. Lögreglan í Slóvakíu ályktaði að Kuciak hefði verið myrtur vegna rannsóknarblaðamennsku sinnar á tengslum stjórnmálamanna við skipulagða glæpastarfsemi. Čaputová lagði áherslu á baráttu gegn spillingu og talaði einnig fyrir réttindum aldraðra og minnihlutahópa, umhverfisvernd og umbótum á réttarkerfinu til að færa völd lögreglu og dómstóla burt frá stjórnmálamönnum

Čaputová vann sigur í annarri umferð slóvakísku forsetakosninganna þann 30. mars árið 2019 með 58,38% atkvæða á móti Maroš Šefčovič, framkvæmdastjóra orkumála hjá Evrópusambandinu.

Čaputová tilkynnti þann 20. júní 2023 að hún hygðist ekki sækjast eftir endurkjöri og vísaði til álags í tengslum við fjórar alvarlegar kreppur á kjörtímabili hennar: kórónuveirufaraldurinn, stríð Rússa í Úkraínu, orkukreppuna og mikla verðbólgu.

## Tilvísanir
Actinidia chinensis

***Actinidia chinensis*** er klifurrunni í Actinidiaceae ætt. Hún er einlend í Kína (Anhui, Chongqing, Fujian, Gansu, Guangdong, Guangxi, Guizhou, Henan, Hubei, Hunan, Jiangsu, Jiangxi, Shaanxi, Sichuan, Taiwan, Yunnan, Zhejiang.).

Hún skiftist í eftirfarandi afbrigði samkvæmt Flora of China:
*A. c. var. chinensis
*A. c. var. deliciosa - Kívíflétta. Hún var áður talin sjálfstæð tegund; Actinidia deliciosa (A.Chev.) A.Chev.
*A. c. var. setosa

## Tilvísanir
Kívíflétta

**Kívíflétta** (fræðiheiti: *Actinidia chinensis deliciosa*) er klifurrunni í ættinni *[[Actinidiaceae]]*. Hún er einlend í Kína (Chongqing, Gansu, Guangxi, Guizhou, Henan, Hubei, Hunan, Jiangxi, Shaanxi, Sichuan, Yunnan), en ræktuð víða annarsstaðar. Þetta er sú undirtegund sem er ræktuð og er kölluð Kíví í almennu tali.

## Tilvísanir
Álfheimur

**Álfheimur** í norrænni goðafræði er sá staður þar sem Ljósálfar búa. Snorra-Edda talar um að tvenns konar álfar finnist í forn norrænni heimsmynd, Ljósálfar og Dökkálfar. Dökkálfar búa í jörðu og eru ólíkir Ljósálfum í útliti og hafa enn ólíkara innræti. Ljósálfar eru fegri en sólin sýnum og hafa göfugt innræti, Dökkálfar eru svartir sem bik en innræti þeirra óþekkt.
Gymir

**Gymir** er jötunn í norænni goðafræði, hann á konu af bergrisaætt sem heitir **Aurboða**. Fáar heimildir eru til um uppruna Gymis og Aurboðu sjálfra, en dóttir þeirra jötunynjan Gerður þótti öllum konum fríðust, sú varð á endanum eiginkona Freys. Þau áttu einnig son sem hét Beli, en sá endaði með að vera drepinn af Frey.

Í byrjun Lokasennu og í Skáldskaparmálum er Gymir annað nafn á Ægi.

## Tilvísanir
Lichfield

**Lichfield** er borg og sókn í Staffordshire í Englandi. Borgin liggur um það bil 26 km norðan við Birmingham, 14 km frá Walsall og 21 km frá Burton upon Trent. Árið 2011 voru íbúar borgarinnar 32.219 en íbúar sveitarfélagsins voru 100.700.

Miðaldadómkirkja með þremur turnspírum einkennir borgina. Samuel Johnson, höfundur fyrstu ensku orðabókarinnar, fæddist í borginni. Sögu Lichfield má rekja til ársins 669, þegar Chad af Mersíu stofnaði sókn á svæðinu. Sóknin varð kirkulegi miðpunktur Mersíu. Árið 2009 fannst Staffordskírissjóðurinn, stærsti sjóður engilsaxneskra gull- og silfurgripa sem fundist hefur, nálægt borginni.

Þróun borgarinnar hélt áfram á 12. öld. Roger de Clinton víggirti dómkirkjuna og dróg upp götuskipulag að miðbænum sem lifir af ennþá daginn í dag. Blómaskeið Lichfield var á 18. öld þegar hún varð vinsæll áningarstaður meðal vagnstjóra. Á þessum tíma blómstraði menning í borginni, en þar bjuggu fræðimenn svo sem Samuel Johnson, David Garrick, Erasmus Darwin og Anna Seward. Í orðum Johnsons var Lichfield „borg heimspekinga“.

## Heimild
*
Hereford

**Hereford** er borg og sókn í Herefordshire í Englandi. Borgin liggur við ána Wye, um það bil 26 km austan við landamæri Wales, 24 km suðvestan við Worcester og 37 km norðvestan við Gloucester. Íbúar Hereford voru 58.896 árið 2016 og er borgin því stærsta þéttbýlið í Herefordshire.

Nafnið *Hereford* mætti snara yfir á íslensku sem „Hervað“; það er að segja staður þar sem hermenn fóru yfir ána Wye. Á velsku heitir borgin *Henffordd*, sem þýðir „gamli vegurinn“. Velska heitið er líklega tilvísun í forna rómverska byggð sem lá í nágrenninu. Sögulega var stór hluti Herefordshire-búa velskumælandi, sem lýsir sér vel í mörgum velskum örheitum á svæðinu. 

Ríkharður 1. Englandskonungur fellst á stofnskrá fyrir Hereford árið 1189. Í henni er borginni lýst sem „Hereford í Wales“. Þó Hereford sé ævaforn borg var hún ekki opinberlega viðurkennd sem slík fyrir árið október 2000.

Í dag er Hereford mikilvæg miðstöð verslunar fyrir sveitina sem liggur þar í kring. Meðal landbúnaðarvara frá Hereford eru síder, bjór, leðurvörur, nikkel, alifuglar og nautgripir (þar á meðal frægi Hereford-nautgripurinn).

## Heimild
*