open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vetrarólympíuleikarnir 1956

**Vetrarólympíuleikarnir 1956** voru vetrarólympíuleikar sem haldnir voru í Cortina d'Ampezzo á Ítalíu frá 26. janúar til 5. febrúar árið 1956. Cortina, sem er í Dólómítunum í Ítölsku Ölpunum, átti upphaflega að halda leikana 1944 sem var hætt við vegna heimsstyrjaldarinnar. 

Alls tóku 32 lönd þátt í leikunum. Sovétríkin voru sigursælust með sjö gullverðlaun en þetta voru aðrir ólympíuleikarnir sem þau tóku þátt í og fyrstu vetrarólympíuleikarnir. Keppt var í átta greinum: bobbsleðabruni, íshokkíi, listdansi á skautum, skautahlaupi, alpagreinum, skíðagöngu, norrænni tvíþraut og skíðastökki. Þetta var í síðasta sinn sem keppt var í listdansi á skautum utandyra á vetrarólympíuleikum.
Listi yfir þætti Supernatural: Áttunda þáttaröð: 2012-2013

Áttunda þáttaröðin af ***[[Supernatural]]*** var frumsýnd 3. október 2012 og sýndir voru 23 þættir. 

Tilkynnt var 3. maí 2012 að yfirhöfundurinn Sera Gamble myndi stíga til hliðar og í hennar stað kæmu Jeremy Carver og Robert Singer.

## Aðalleikarar
* Jared Padalecki sem Sam Winchester 
* Jensen Ackles sem Dean Winchester 

## Séstakir Gestaleikarar
* Misha Collins sem Castiel (9 þættir)
* Jim Beaver sem Bobby Singer (1 þáttur)

## Gestaleikarar

* Mark Sheppard sem Crowley (9 þættir)
* Osric Chau sem Kevin Tran (8 þættir)
* Ty Olsson sem Benny (7 þættir)
* Liane Balaban sem Amelia Richardson (7 þættir)
* Amanda Tapping sem Naomi (7 þættir)
* Curtis Armstrong sem Metatron (3 þættir) 
* Alaina Huffman sem Abaddon (3 þættir)
* Tyler Johnston sem Samandriel/Alfie (3 þættir)

* Felicia Day sem Charlie Bradbury (2 þættir)
* Lauren Tom sem Linda Tran (2 þættir)
* Jon Gries sem Martin Creaser (1 þáttur)
* Gil McKinney sem Henry Winchester (1 þáttur)
* Rachel Miner sem Meg Masters (1 þáttur) 
* DJ Qualls sem Garth Fitzgerald IV (1 þáttur)
* Madison McLaughlin sem Krissy Chambers (1 þáttur)
* Kim Rhodes sem Fógetinn Jody Mills (1 þáttur)

## Þættir

## Tilvísanir

## Heimild
*
*
* Heimasíða Supernatural á CW sjónvarpsstöðinni 
* Áttunda þáttaröðin á Supernatural Wikisíðunni
Vetrarólympíuleikarnir 1964

**Vetrarólympíuleikarnir 1964** voru vetrarólympíuleikar sem haldnir voru í Innsbruck í Austurríki frá 29. janúar til 9. febrúar árið 1964. 

Alls tóku 36 lönd þátt í leikunum. Sovétríkin voru sigursælust með ellefu gullverðlaun. Keppt var í tíu greinum: skíðaskotfimi, bobbsleðabruni, íshokkíi, baksleðabruni (luge), listdansi á skautum, skautahlaupi, alpagreinum, skíðagöngu, norrænni tvíþraut og skíðastökki.
Vetrarólympíuleikarnir 1972

**Vetrarólympíuleikarnir 1972** voru vetrarólympíuleikar haldnir í Sapporo í Japan frá 3. til 13. febrúar árið 1972. Þetta voru fyrstu vetrarólympíuleikarnir sem haldnir voru utan Vesturlanda. Áður hafði staðið til að halda vetrarleikana í Sapporo árið 1940 en Japanir skiluðu réttinum til að halda leikana í kjölfar innrásar Japan í Kína 1937. 

Alls tóku 35 lönd þátt í leikunum. Sovétríkin voru langsigursælust með átta gullverðlaun. Keppt var í tíu greinum: alpagreinum, bobbsleðabruni, skíðaskotfimi, skíðagöngu, listdansi á skautum, íshokkíi, baksleðabruni (luge), norrænni tvíþraut, skíðastökki og skautahlaupi. 

Þetta er í eina skiptið frá stríðslokum sem Ísland tók ekki þátt í vetrarólympíuleikum.
Alþjóðaólympíunefndin

**Alþjóðaólympíunefndin** er svissnesk sjálfseignarstofnun með aðsetur í Lausanne. Nefndin var stofnuð af franska baróninum Pierre de Coubertin 23. júní 1894. Fyrsti forseti nefndarinnar var Demetrios Vikelas. Nefndin hefur yfirumsjón með skipulagi Ólympíuleikanna og Ólympíuleika æskunnar. Nú sitja 100 virkir nefndarmenn í nefndinni, auk 33 heiðursfélaga og eins sérstaks heiðursfélaga. Á árlegum aðalfundi nefndarinnar er kjörið framkvæmdaráð sem fer með ábyrgð á stjórn nefndarinnar. Í framkvæmdaráðinu sitja forseti nefndarinnar, varaforseti og tíu aðrir nefndarmenn. 

## Forsetar Alþjóðaólympíunefndarinnar

*  Demetrius Vikelas (1894-96)
*  Pierre de Coubertin (1896-1925)
*  Henri, greifi af Baillet-Latour (1925-42)
*  Sigfrid Edström (1942-1952)
*  Avery Brundage (1952-72)
*  Killanin lávarður (1972-80)
*  Juan Antonio Samaranch (1980-2001)
*  Jacques, grefi af Rogge  (2001-13)
*  Thomas Bach  (2013-25)
*  Kirsty Coventry  (2025-)
Magnús Á. Árnason

**Magnús Á. Árnason** (28. desember 1894 – 13. ágúst 1980) var íslenskur listmálari, högglistamaður, tónsmiður og þýðandi. Magnús var einn af stofnendum Félags íslenskra myndlistarmanna (FÍM). 

Magnús fæddist í Narfakoti, Innri-Njarðvík.  Hann var sonur Árna Pálssonar, bónda og kennara, og
konu hans, Sigríðar Magnúsdóttur. Magnús stundaði nám 1912-13 í Den Tekniske Sélskabs Skole í Kaupmannahöfn og var Thorsen kennari hans; 1918-22 í California School of Fine Arts í San Francisco, kennarar voru málararnir Lee Randolph og Spencer Macky og myndhöggvarinn Ralph Stackpole og árið 1924-26 í Anillaga Musical College, kennari hans þar var tónskáldið George Edwards. 

Magnús var giftur Barböru Árnason listakonu. 

## Tenglar
* „Minningargreinar um Magnús“; Morgunblaðið 1980
Vetrarólympíuleikarnir 1960

**Vetrarólympíuleikarnir 1960** voru vetrarólympíuleikar sem haldnir voru í Squaw Valley í Kaliforníu í Bandaríkjunum frá 18. til 28. febrúar árið 1960. Þetta var í fyrsta skipti sem skipulagsnefndin seldi einkaleyfi til sjónvarpsútsendinga frá leikunum. CBS keypti útsendingarleyfið fyrir 50.000 dollara. 

Alls tóku 30 lönd þátt í leikunum. Sovétríkin voru sigursælust með sjö gullverðlaun. Þar á eftir kom Þýskaland með fjögur gullverðlaun, en Austur- og Vestur-Þýskaland sendu sameiginlegt lið á leikana. Keppt var í átta greinum: íshokkíi, listdansi á skautum, skautahlaupi, alpagreinum, skíðagöngu, norrænni tvíþraut, skíðastökki og skíðaskotfimi. Þetta var í fyrsta og síðasta skipti sem ekki var keppt í bobbsleðabruni á leikunum.
Vytautas Landsbergis

**Vytautas Landsbergis** (fæddur 18. október 1932) er litáískur stjórnmálamaður og fyrrum þingmaður á Evrópuþinginu. Hann var fyrsti þjóðhöfðingi Litáens eftir sjálfstæði frá Sovétríkjunum. Hann var enn fremur um tíma forseti þingsins í Litáen. Hann hefur skrifað tuttugu bækur um ýmsa hluti, þar á meðal ævisögu tónsmiðsins Mikalojus Konstantinas Čiurlionis, en enn fremur bækur um stjórnmál og tónlist.

## Æviferill
Landsbergis fæddist í Kaunas. Faðir hans, Vytautas Landsbergis-Žemkalnis, var vel þekktur arkitekt en móðir hans, Ona Jablonskytė-Landsbergienė, var augnlæknir. Árið 1952 lenti hann í þriðja sæti í litáíska landsmótinu í skák, á eftir Ratmir Kholmov og Vladas Mikėnas. Árið 1955 útskrifaðist hann frá Litáíska tónlistarháskólanum (nú á dögum Tónlistar- og leikháskóli Litáens). Árið 1969 hlaut hann síðan doktorsnafnbót. Árið 1979 tók hann að sér prófessorsstöðu við sinn gamla háskóla en árið 1994 tók hann síðan eftirdoktorsgráðu (*doctor habilitus*).

## Fjölskylda
Landsbergis er kvæntur Gražinu Ručytė-Landsbergienė, sem er píanóleikari og aðstoðarprófessor við hinn áðurnefnda Tónlistar- og leikháskóla Litáens. Dætur hans, Jūratė og Birutė eru einnig tónlistarmenn að atvinnu. Sonur hans og nafni er rithöfundur og kvikmyndaleikstjóri.

Sonarsonur Landsbergis er Gabrielius Landsbergis, núverandi leiðtogi litáíska Föðurlandsbandalagsins og núverandi utanríkisráðherra Litáens.

## Stjórnmálastarf
Landsbergis hóf þátttöku sína í stjórnmálum árið 1988 sem einn af stofnendum hreifingarinnar Sąjūdis, sem barðist fyrir sjálfstæði Litáens. Eftir kosningasigur Sąjūdis í kosningunum árið 1990 varð hann formaður Aðskilnaðarráð Litáens sem hafði þann starfa að semja stjórnarskrá fyrir sjálfstætt Litáen auk annara hluta.

Þann 11. mars 1990 stóð hann í forsvari fyrir hina þinglegu sjálfstæðisyfirlýsingu Litáens. Þar með varð Litáen fyrst sovéskra lýðvelda til að kljúfa sig frá Sovétríkjunum. Samkvæmt bráðabirðastjórnarskrá landsins hafði Landsbergis hlutverk sem bæði forseti lands og þings. Þessari stöðu gegndi hann frá mars 1990 til kosninganna í nóvember 1992.

Sovétríkin gerðu tilraun til að koma í veg fyrir sjálfstæði Litáens með viðskiptaþvingunum en þær mistókust og önnur Sovétlýðveldi sigldu fjótt í kjölfarið. Ísland varð fyrsta ríki heims til að viðurkenna sjálfstæði Litáens. Landsbergis var nokkuð gagnrýninn á tregðu ýmissa vestrænna ríkja á að viðurkenna sjálfstæði landsins eftir 40 ára hernám Sovétríkjanna og var þetta einkum satt um Bandaríkin og Bretland.

Árið 1993 var Sąjūdis tekið inn í nýjan flokk sem nú heitir Tėvynes Sąjunga („Kristilegir demókratar“). Þessi nýi flokkur fékk síðan mjög góða kosningu í þingkosningum 1996. Hann bauð sig fram til forseta 1997 en lenti í þriðja sæti með 15,9 af hundraði atkvæða. Kosið var aftur milli tveggja eins og sums staðar er siður og studdi hann þá Valdas Adamkus sem hafði lent í öðru sæti og varð hann að lokum forseti.

Árið 2004 var Landsbergis kosinn á Evrópuþingið af litáískum kjósendum og hefur verið endurkosinn síðan en Litáen á 13. sæti á Evrópuþinginu. Hann sat á Evrópuþinginu til ársins 2014.

## Tilvísanir
Japönsk ansjósa

**Japönsk ansjósa** (fræðiheiti: *Engraulis japonicus*) er lítill sjávarfiskur af ansjósuætt og er náskyld evrópsku ansjósunni. Hún er algeng í Vestur-Kyrrahafinu, Japanshafi, við Kyrrahafsstrendur Japans allt suður að Taívan en hefur einnig fundist í kringum Filippseyjar. Ansjósan verður um 14 cm löng og mest um 45g að þyngd og lifir að meðaltali í 3-4 ár en stærsta ansjósan sem veidd hefur verið var 18 cm löng.

## Útbreiðsla
Japanska ansjósan finnst í stórum torfum í nálægt yfirborði (frá 0-400m dýpi) en þó allt að 1000 km frá landi. Hún á það til að færa sig norðar og nær landi á vorin og sumrin. Ansjósan hrygnir allt árið í um kring en mest á veturnar og byrjun vors við suðurhluta Japans og á vorin og haustin í Kyrrahafinu við Japan að norðurhluta Taívan, aðallega á öðru ári lífs síns. Eggin klekjast út eftir 30 klst við 20-25°C en eftir 48 klst við 18°C.

## Útlit
Það er auðvelt að greina japönsku og evrópsku ansjósuna frá öðrum ansjósutegundum; hún er með breiðan kjaft og munnvikin aftan við augun, oddhvöss trjónan nær út yfir neðri kjálkann. Fiskurinn líkist brislingi þar sem hann er með klofinn sporð og einn bakugga, en búkurinn er sívalur og mjór. Japönsk ansjósa er grænblá á litinn á bakinu og með silfurlitaða línu alveg frá neðsta ugga.

## Fæða
Aðalfæða fiskanna eru ýmis dýrasvif, en einnig lítil krabbadýr, lindýr, fiskhrogn, lirfur og kísilþörungar.

## Veiðar
Ansjósan hefur verið veidd í atvinnuskyni í Japan frá 10 öld, hún var mikið veidd frá 1890-1912, veiðin var sveiflukennd til 1930 og fór síðan niður á við með stöku sveiflum til 1990 en hefur verið mikil síðan þá. Árið 2011 var heimsaflinn rétt rúmlega 1.300.000 tonn og hafa aðeins 4 lönd veitt fiskinn en það eru Alþýðulýðveldið Kína, Japan, Suður-Kórea og Lýðveldið Kína þar sem Kínverjar eru langstærstir. Fiskurinn hefur aðallega verið veiddur með hringnót (60%) og dragnót í gegnum árin. Stofninn er talinn hafa verið ofveiddur síðustu ár en heldur sér vel samt sem áður.

## Markaðir og afurðir
Algengasta aðferðin við matreiðsu á ansjósum er að slægja þær og salta í saltvatni, en þær eru einnig þurrkaðar og notaðar í sósur og krydd í ýmsum löndum. Stærstu markaðirnir eru í Suðaustur-Asíu, Marokkó, Indónesíu og einnig lítillega í Evrópu.
Lapsang souchong

**Lapsang souchong** (kínverska: 拉普山小種; pinyin: *lāpǔshān xiǎozhǒng*; bókstaflega „undirtegund frá Lapu-fjalli“) er tegund af svörtu tei sem á rætur sínar að rekja til svæðisins Wuyi í héraðinu Fujian í Kína. Lapsang souchong er ólíkt öðrum tetegundum því það er þurkað/reykt yfir brennandi furuviði. Þannig öðlast teið reykbragð. Í Kína er lapsang souchong talið „te fyrir Vesturlandabúa“.

Orðið „souchong“ á við fjórðu og fimmtu laufblöðin á plöntunni, sem eru lengri frá því æskilegri brumi teplöntunnar. Þessi laufblöð eru grófari en þau sem eru nálægari bruminu og innihalda minna magn af ilmefnasamböndum. Reyking á þessum blöðum gerir þau söluhæfari.

Samkvæmt sumum heimildum var lapsang souchong fyrsta svarta teið sem kynnt var til sögunnar.
Meðgönguljóð

**Meðgönguljóð** er ljóðabókasería gefin út af forlaginu Partusi.

## Saga
Bókaflokkurinn Meðgönguljóð var stofnaður af Kára Tulinius, Sveinbjörgu Bjarnadóttur og Valgerði Þóroddsdóttur árið 2011 og upprunalega gefin út undir merkjum forlagsins Stellu. Árið 2013, eftir þrjár bækur, skildu Meðgönguljóð formlega við Stellu og störfuðu um tíð sem sjálfstætt forlag í umsjón Valgerðar Þóroddsdóttur og Kára Tulinius.

Í byrjun árs 2015 var tilkynnt að serían Meðgönguljóð yrði gefin út undir merkjum forlagsins Partusar, sem hafði þá verið stofnað af Valgerði Þóroddsdóttur. Kári Tulinius og Kristín Svava Tómasdóttir hafa sinnt yfirritstjórn seríunnar frá árinu 2015, en árið 2016 bættist Þórður Sævar Jónsson við í hóp yfirritstjóra. 

## Útgáfa
Nafn bókaflokksins er sagt koma úr kaffiheiminum, þar sem „take away cup“ er þýtt sem „meðgöngubolli“.

Frá árinu 2012 hafa komið út 21 bækur í seríunni. 

## Samstarf
Í október 2013 gáfu Meðgönguljóð út kvæðasafnið *Ljóð í leiðinni: Skáld um Reykjavík* í samstarfi við Reykjavík Bókmenntaborg UNESCO. Bókin var í brennidepli á Lestrarhátíð í Reykjavík 2013 og inniheldur 27 ljóð um Reykjavík eftir jafnmörg borgarskáld.  Í júlí 2014 stóðu Meðgönguljóð fyrir ljóðahátíðinni Konur á ystu nöf í samstarfi við Kvenréttindafélag Íslands og gáfu út samnefnt safnrit með ljóðum eftir öll skáldin sem fram komu á hátíðinni, bæði á frummáli og í íslenskri þýðingu. 

## Umfjöllun
* Arngunnur Árnadóttir í viðtali við ''Víðsjá''  (Rás 1)
* Bergrún Anna Hallsteinsdóttir í viðtali (Fréttablaðið)
* Bergrún Anna Hallsteinsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur'' (Rás 1)
* Bergþóra Einarsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur'' (Rás 1)
* Björk Þorgrímsdóttir í viðtali við ''Orð*um bækur''  (Rás 1)
* Björk Þorgrímsdóttir í viðtali (Fréttablaðið)
* Ingi Björn Guðnason bókmenntagagnrýnandi Víðsjár fjallar um þrjár bækur í seríu Meðgönguljóða 
* Valgerður Þóroddsdóttir í viðtali (Fréttablaðið)

## Tilvísanir
Gildisrafeind

**Gildisrafeindir** eru rafeindir sem eru á ysta rafeindahveli frumeindar, og sem geta því tekið þátt í að mynda efnatengi ef ysta hvelið er ekki lokað. Í samgildistengi deila báðar frumeindirnar einni gildisrafeind.

Gildisrafeindir ákvarða hluta af efnaeiginleikum frumefnis, eins og hvort það getur bundist öðrum efnum, hversu auðveldlega og hve mörgum. Hvarfgirni tiltekins frumefnis veltur því að stórum hluta á rafeindaskipan þess. Gildisrafeindir frumefna í meginflokki getur aðeins verið á ysta rafeindahveli, en gildisrafeindir hliðarmálma geta líka verið á innra hveli.
Franco Trappoli

**Franco Trappoli** (fæddur 5. nóvember 1947) er ítalskur stjórnmálamaður og borgarstjóri í Fano frá 1980 til 1983.

Hann var meðlimur í hreyfingu ítalskra sósíalista 1983 – 1987 og einnig 1992 – 1994.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Radio Radicale: Eventi a cui ha partecipato Franco Trappoli
Súpugull

**Súpugull** einnig kölluð **Portulakka** (fræðiheiti: *Portulaca oleracea*) er smávaxin jurt af grýtuætt sem vex og er ræktuð víða í Evrópu sem krydd og grænmeti þó er litið á hana sem illgresi í Bandaríkjunum.

Lauf og stilkar eru með krydduðum piparkeim og eru notuð í súpur og salöt.  Það er hægt að nota það sem blaðgrænmeti og það er gert víða í Evrópu, miðausturlöndum, Asíu og Mexíkó. Stilkur, lauf og blóm eru æt. Hægt er að nota súpugull í salat, steikja eða sjóða og það hentar vel í súpur og ofnrétti. Frumbyggjar Ástralíu nota fræin í sérstakar frækökur. Í Grikklandi eru laufin steikt og gufusoðin með fetaosti, tómötum, lauk, hvítlauk, oregano og ólífuolíu og bætt í salat, soðið eða bætt í kjúklingapottrétti. Í Tyrklandi er súpugull notuð í salat og bakstur en einnig soðin sem grænmeti eins og spínat.

## Tilvísanir
Galisía (Austur-Evrópa)

**Galisía** (pólska: Galicja, úkrainska: Галичина, þýska: Galizien, ungverska: Gácsország) er sögulegt landsvæði í austurhluta Mið-Evrópu sem nú er leyst upp og tilheyrir nú að hluta til Póllandi og að hluta til Úkraínu.

Vesturfurstadæmið í Úkraínu, Galisía, var stofnað á 12. öld og innlimað í Pólland á 14. öld. Galisía var hluti af 
Austurríki-Ungverjalandi 1772-1919. 

Íbúar Galisíu, Bukovinu og héraðsins Karpata-Úkraínu stofnuðu lýðveldið Austur-Galisíu árið 1918. Það var sameinað Úkraínu og  innlimað í Sovétríkin en ári síðar var Austur-Galisía sett undir Pólland í friðarsamningunum í París.
Mjólkurfiskur

**Mjólkurfiskur** (fræðiheiti: *chanos chanos*) er eina lifandi tegundin af ætt Chanidae fiska, af flokki geislugga.

## Útbreiðsla
Mjólkurfiskur lifir nær ströndum og eyjum í hitabeltinu með ströndum Indlands- og Kyrrahafs. Töluvert magn af honum finnst í kringum Filipseyjar og Indonesíu. Einnig er mikið af honum með ströndum Ástralíu, Suður Afríku, Asíu, Hawaii, Kaliforníu og Galapagos eyjum. 

## Útlit & lifnaðarhættir

Hann er einstaklega aðlaðandi fiskur, grænblár að ofan, silfraður á hliðunum og hvítur að neðan. Hann er með stór augu sem liggja nálægt munninum, sem er lítill og tannlaus. Hann er straumlínulagaður með sterkann hala og syndir hratt sem gerir það að verkum það er erfitt að veiða hann. Hann getur lifað allt uppí 15 ár og hámarkslengd hans getur náð upp í 180 cm en þó er algengasta að þeir séu um 100 cm. Þyngd þeirra getur náð allt upp í 14 kg. Hann lifir í heitum sjó og nálægt kóralarifjum þar sem vatnið er meira en 20°C ásamt því að vera tært og grunnt.

## Veiðar, eldi og vinnsla

Mjólkurfiskur er sögð fín fæða þó hann innihaldi mikið af beinum.
Eldi á mjólkurfisk má finna í mörgum löndum í Suðaustur-Asíu og hafa þau verið starfandi í allavega 4-6 aldir. Eins og sjá má á línuritinu hér að neðan hefur töluverð aukning verið á sölu í mjólkurfiskseldi undanfarin ár. 
Á heimsvísu hefur árlegt eldi á mjólkurfisk aukist með ári hverju síðan 1997. Árið 2005 hefur það aukist um tæp 595.000 tonn og virði þeirra um 616 milljón dollara. Filipseyjar eru með mestu framleiðsluna eða um 289.000 tonn árið 2005 en Indonesia með 254.000 tonn. 

Vinnslan á mjólkurfisk er fjölbreytt og  hefðbundnar leiðir hafa verið notaðar eins og þurrkun, reyking og gerjun en nýlega var byrjað á því að niðursjóða og frysta hann og hefur verðmætið á honum verið að aukast síðan 1950. 
Nýlega var einnig farið að nýta mjólkurfisks seiði sem beitu við túnfiskveiðar.

## Markaðurinn
Framleiðendur mjólkurfisks selja hann yfirleitt ekki beint til viðskiptavina heldur selja í gegnum sölumenn, miðlara eða heildsala og almennt er meirihluti fiskafurðana selt í gegnum uppboðsmarkaði.

Mikið hefur færst í aukar síðustu ár að fyrirtæki séu að nýta fiskinn betur, þar á meðal fyrirtæki á Filipseyjum sem nýta flest allan þann afskurð sem eftir verður af fisknum eins og kvið, bak, haus og hala og eru svo afurðirnar ýmist seldar frosnar, þurrkaðar, niðursoðnar, reyktar eða marineraðar.

## Heimildir

* fishbase.ca  Sótt 18 febrúar
* bfar.da.gov.ph  Sótt 17 febrúar
* fao.org Sótt 15 febrúar
* fishbase.ca Sótt 15 febrúar
Labeo Rohita

**Labeo Rohita** eða **Rohu** eins og hann er oft kallaður er tegund af ætt vatnakarpa. Hann finnst aðalega í ám og fersksvatni í suður og suð-austur Asíu. Rohu fiskeldi má finna víðsvegar um Asíu og má segja að lang mestur afli fáist úr eldi.

## Útlit og lifnaðarhættir
Rohu er grásvartur að ofan og silfurhvítur að neðan. Hann er með stór augu og stórar varir en *labium* þýðir „varir“ á latínu. Þrátt fyrir stórar varir hafa þeir lítinn munn og engar tennur í kjálka. Rohu lifir ekki nema í tíu ár og er hann því fljótur að vaxa, á fyrsta ári nær hann allt að 45 cm og 800g en hann getur náð allt að tveimur metrum á lengd og 45 kg þó er meðalþyngd hans í kringum 10-15 kg. Rohu lifir ekki í vatni sem er kaldara en 14° C. Hann er jurtaæta og nærist aðalega í dagsbirtu. Frá apríl til september er hrygningar tímabil Rohu en það er kallað monsson-tímabilið.

## Eldi
Mikið er um fiskeldi á Labeo Rohita en myndin hér að neðan sýnir helstu löndin sem framleiða hann í fiskeldi. Indland er lang stærsti framleiðandinn en  Bangladess og Myanmlar fylgja þar fast á eftir, Nepal ,Laos og Tæland eru með töluvert minni framleiðslu. Lönd eins og Kína, Sri Lanka, Víetnam, Kambódía og Malasía eru hvað minnst í framleiðslu á Rohu en eru sífelt að verða stærri.

Framleiðslan á Rohu á sér stað í tjörnum og tönkum sem eru yfirleitt mjög lítil og eru því margir bændur á Indlandi að græða á því að rækta Rohu en þeir kaupa unga fiska/fræ og framleiða þá í litlum tjörnum eða tönkum og fæða þá. Svo eftir um það bil ár eru fiskarnir orðnir nægilega stórir til að selja. 

## Markaðir
Rohu er mikilvægasta tegund karpa í Indlandi vegna þess hve markaðsvirðið er hátt í samræmi við viðhaldskostnað. Á Indlandi er hann að mestu leyti seldur ferskur á mörkuðum, þó að eitthvað af honum sé sett á ís og sendur með sendibílum í allt að 2000–3000 kílómetra fjarlægð en helsta markaðssetningin er innanbæjar á mörkuðum þar sem hann er seldur ferskur en frysti fiskurinn er töluvert minna virði en sá ferski. Rohu er yfirleitt seldur í 1 kg pakkningum eða meira. Nýlega var byrjað að flytja Rohu frá Indlandi til Kanada og Bretlands en þó í litum mæli. Líklegt er að Rohu verði enn mikilvægara fiskeldi í náinni framtíð en nýlegar rannsóknir sýna fram á aukna eftirspurn með fjölbreyttara framboði. 

Rohu er ekki bara á góðu verði heldur inniheldur hann mikið af omega-3 fitusýrum ásamt því að innihalda einstaklega mikið af próteinum og lágum fitustuðli. Ef maður veiðir fiskinn sjálfur getur maður geymt hann í sjö til tíu daga í kæli en ef hann er keyptur á markaði endist hann ekki í nema þrjá til fjóra daga í kæli.
Hestakastanía

**Hestakastanía** eða **hrossakastanía** (fræðiheiti *Aesculus hippocastanum*) er stórt lauftré af hrossakastaníuætt. Það er upprunið í fjalllendi á Balkanskaga. Það er vinsælt götutré á Vesturlöndum.

## Lýsing
Kjörlendi hestakastaníu er í sól, í skjóli og hlýjum stað þar sem tréð hefur nóg vaxtarrými. Tréð verður allt að 25 m hátt og allt að 25 m í þvermál í heimkynnum sínum. Krónan útbreidd og hvelfd. Smálauf eru saman 5 - 7 talsins og allt að 25 sm löng. Aldin eru hnöttótt og allt 6 sm í þvermál.
## Á Íslandi
Hestakastaníu má finna meðal annars í trjásöfnunum í Hellisgerði, Lystigarði Akureyrar og Grasagarði Reykjavíkur. Einnig eru til stálpuð eintök í eldri hluta Reykjavíkur og í Hveragerði. Hún hefur náð um 10 metra hæð.
Það telst til tíðinda þegar hrossakastanía blómstrar á Íslandi enda þarf hún til þess hlý sumur. 

## Gallery

File:Horse-chestnut 800.jpg|Hestakastaníutré í almenningsgarði
File:Aesculus hippocastanum-1.jpg|Lauf og bolur
File:Kaštan 1.jpg|Lauf og blóm
File:2010.05.09 Horse chestnut blossom, Kyiv, Ukraine 001c.jpg|Nærmynd af blómum
File:AesculusHippocastanumTrunk.jpg|Bolur
File:Aesculus hippocastanum PICT3472.jpg| Spírandi fræ á grasflöt


## Tilvísanir
Barrskógabeltið

**Barrskógabeltið** er lífbelti sem einkennist af skógum þar sem furur og önnur barrtré vaxa. Barrskógabeltið sem kallað er *taiga* í erlendum málum liggur aðallega á svæðum  milli 50° og 60° norðlægrar breiddar og er mestur hluti barrskóganna í Rússlandi en einnig eru miklir barrskógar í Kanada og nyrstu fylkjum Bandaríkjanna og í Skandinavíu.

Einkenni barrskógabeltisins eru að vetur eru kaldir og snjóþungir og úrkoma aðallega í formi snævar, jarðvegur er næringarlítill og með hátt sýrustig og undirgróður er rýr því barrskógarnir eru mjög þéttir. Rotnun er hæg og mikið magn af rotnandi gróðurleifum þekja skógarbotninn.

Í barrskógabeltinu þekja fáar trjátegundir stór svæði. Það eru tegundir af ættkvíslum eins og: lerki (Larix), greni (Picea), þinur (Abies) og fura (Pinus). Í Skandinavíu er  skógarfuran (Pinus sylvestris) mjög útbreidd. Einnig vaxa í barrskógabeltinu tegundir sem fella lauf eins og birki, aspir, ölur, reyniviður og víðitegundir.

Afar miklar sveiflur eru á hitastigi milli árstíða í síberíska barrskógabeltinu. Í janúar getur hitinn farið allt niður í –50°C en í júlí fer hitinn iðulega yfir 30°C. 

## Heimild

* 
## Tilvísanir
Bleshæna

**Bleshæna** (fræðiheiti: *fulica atra*), einnig kölluð **vatnahæna** og **vatnaönd**, er af relluætt. Bleshæna er flækingur á Íslandi en hefur þó orpið hér. Í Ástralíu lifir undirtegund er nefnist **Australian Coot**.

## Útbreiðsla
Bleshænan lifir við ferskvatnstjarnir og vötn um mestalla Evrópu, Asíu, Ástralíu og Afríku. Nýlega hefur hún einnig numið land á Nýja-Sjálandi. Hún heldur sig helst á mildari stöðum en færir sig um set sunnar og vestar í mestallri Asíu þegar vötn og tjarnir leggur á veturnar.

## Útlit
Hún er um 32 — 42 cm löng og vegur um 585 til 1100 gr. Hún er að mestu svört utan hvíta rák framan á höfðinu sem hún dregur Íslenska nafnið sitt, *bleshæna* dregur hún af þessar rönd sem líkist og blesa á hestum. Frekar kubbslega vaxin, með stutt stél, fæturnir eru mjög aftarlega á búknum og langar tær.

## Fæða
Bleshænan er alæta og borðar jafnt egg annara fugla sem og þörunga, ýmsan gróður, fræ og aldin.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Bleshæna heimsækir Héraðsbúa  Náttúrustofa Austurlands (skoðað 22. febrúar, 2014)
* Bleshæna við Fýluvog  Fuglavefur Djúpavogs(skoðað 22. febrúar, 2014)
* Bleshæna í Bolungarvíkurhöfn visir.is (skoðað 22. febrúar, 2014)
Kastaníutré

**Kastaníutré** (fræðiheiti *Castanea sativa*) er lauftré sem ber ætan ávöxt, kastaníuhnetur.

## Tilvísanir
Broddfura

**Broddfura** (fræðiheiti *Pinus aristata*), einnig kölluð **broddafura**, er meðalstórt barrtré af þallarætt. Tréð verður 5–15 m hátt og ummál bols allt að 1,5 m. Nálarnar eru fimm 2,5 til 4 sm langar. Könglar eru 5-10 sm langir og 3-4 sm breiðir þegar þeir eru lokaðir og eru þeir fjólubláir í fyrstu en gulna seinna. Broddfura á sín náttúrulegu heimkynni hátt til fjalla í 2500-3700 metra hæð í Colorado, Nýju Mexíkó og á takmörkuðu svæði í Arizóna.

Broddfura er langlíft tré. Elsta þekkta broddfura vex hátt í fjöllum Black Mountain í Colorado í Bandaríkjunum og er hún talin um 2480 ára en þó er sjaldgæft að broddfurur verði yfir 1500 ára gamlar.

Broddfura vex hægt og hentar sem garðtré fyrir litla garða á norðlægum slóðum. Nafnið er tilkomið vegna brodda á könglum hennar.

Skyldar tegundir broddfuru eru *[[Pinus balfouriana]]* og *[[Pinus longaeva]]*. Sú síðarnefnda er meðal elstu þekktra lífvera heims, rúmlega 5000 ára gömul.

## Tenglar
* Gymnosperm gagnagrunnur: ''Pinus aristata''
* Flora of North America: ''Pinus aristata''
* Mynd af könglu (neðst á síðunni)
* USDA upplýsingar um plöntu: ''Pinus aristata''
* High-elevation white pine educational website: ''Pinus aristata''

## Heimildir
Æðsti ráðherra Skotlands

**Æðsti ráðherra Skotlands** (enska: *First Minister of Scotland*, gelíska: *Prìomh Mhinistear na h-Alba*, skoska: *Heid Meinister o Scotland*) er pólitískur leiðtogi Skotlands og stjórnandi skosku ríkisstjórnarinnar. Æðsti ráðherrann sér um myndun, þróun og kynningu stefnu Skosku ríkisstjórnarinnar. Auk þess er hann fulltrúi Skotlands innan Bretlands og erlendis og ber ábyrgð á stjórnskipulegum málum varðandi valddreifingu og skosku ríkisstjórnina. 

Æðsti ráðherrann er skoskur þingmaður og kosinn af skoska þinginu áður en hann er tilnefndur af konunginum. Æðsti ráðherrann skipar aðra ráðherra í embætti. Sem leiðtogi skosku ríkisstjórnarinnar stendur æðsti ráðherrann skoska þinginu reikningsskil gjörða sinna. 

Alex Salmond var kosinn í stöðu æðsta ráðherra 16. maí 2007 og var svarinn í embætti daginn eftir. Þann 7. nóvember 2012 varð hann sá æðsti ráðherra sem hafði verið í embætti lengst af öllum, eða í 2.002 daga. Þetta var einum degi lengur en fyrirrennari hans Jack McConnell. Núverandi æðsti ráðherra Skotlands er John Swinney, en hann tók við af Humza Yousaf þegar hann sagði af sér árið 2024.

## Listi yfir æðstu ráðherra
Plaid Cymru

**Plaid Cymru** (borið fram  á velsku) er velskur stjórnmálaflokkur sem berst fyrir sjálfstæði Wales innan Evrópusambandsins. Flokkurinn var stofnaður árið 1925 og vann fyrsta sætið sitt árið 1966. Frá og með árið 2012 var Plaid Cymru með 1 af 4 velskum sætum í Evrópuþinginu, 3 af 40 velskum sætum í Breska þinginu og 11 af 60 sætum í Velska þinginu.
Harold Wilson

**James Harold Wilson, Wilson barón af Rievaulx** (11. mars 1916 – 24. maí 1995) var breskur stjórnmálamaður, meðlimur Verkamannaflokksins og forsætisráðherra Bretlands frá 1964 til 1970 og 1974 til 1976. Hann sigraði í fjórum þingkosningum og er nýlegasti forsætisráðherra Bretlands sem hefur verið í embætti oftar en einu sinni.

Hann varð þingmaður í fyrsta skiptið árið 1945 og var skuggafjármálaráðherra frá 1955 til 1961. Þá var hann skuggautanríkisráðherra frá 1961 til 1963 en eftir það var hann kosinn leiðtogi Verkmannaflokksins eftir að Hugh Gaitskell lést óvænt. Hann sigraði naumlega í kosningunum 1964 en vann með töluverðan meirihluta í kosningunum 1966.

Meðan á Wilson var í embætti í fyrsta sinn var lítið atvinnuleysi og tiltöluleg efnahagsleg hagsæld en Bretland var við erlendar skuldir að stríða. Árið 1969 sendi Wilson breska herinn til Norður-Írlands. Eftir að hann tapaði í kosningum 1970 á móti Edward Heath var hann leiðtogi stjórnarandstöðuflokksins í fjögur ár. Niðurstaða kosninganna 1974 var ekki afgerandi og Verkmannaflokkurinn fór í viðræður við Frjálslynda flokkinn. Viðræðurnar voru slitnar eftir samkomulagi var ekki náð en Wilson varð leiðtogi minnihlutaríkisstjórnar þangað til kosið var aftur í haust. Í þessum kosningum vann Verkamannaflokkurinn nauman sigur. Á þessum tíma greip efnahagskreppa mörg evrópsk lönd en árið 1976 sagði Wilson af sér skyndilega.
Alex Salmond

**Alexander Elliot Anderson Salmond** (fæddur 31. desember 1954; d. 12. október 2024) var skoskur stjórnmálamaður og fyrrverandi æðsti ráðherra Skotlands. Hann varð fjórði æðsti ráðherra Skotlands í maí 2007. Hann er fyrrverandi leiðtogi Skoska þjóðarflokksins og þingmaður fyrir kjördæmið Aberdeenshire East. Frá 1987 til 2010 var hann þingmaður fyrir kjördæmið Banff and Buchan í Breska þinginu. Hann var áður leiðtogi Skoska þjóðarflokksins frá september 1990 til september 2000 þegar hann sagði af sér.

Eftir að Skoska þingið var stofnað árið 1999 var hann kosinn þingmaður fyrir kjördæmið Banff and Buchan. Þá var hann þingmaður í bæði Breska þinginu og Skoska þinginu samtímis. Salmond sagði af sér sem leiðtogi árið 2000 og bauð sig ekki fram í skosku þingkosningunum. Hann hélt þó sætinu sínu í Breska þinginu í bresku þingkosningunum 2001. Hann var aftur kosinn í stöðu leiðtoga Skoska þjóðarflokksins árið 2004 og árið eftir hélt sætinu sínu fyrir Banff and Buchan í kosningunum 2005. Salmond var kosinn æðsti ráðherra Skotlands í Skoska þinginu þann 16. maí 2007.

Sem æðsti ráðherra var Salmond leiðtogi minnihlutaríkisstjórnar í Skotlandi frá 2007 til 2011, en eftir skosku kosningana 2011 hlaut ríkisstjórnin meirihluta atkvæðanna. Hann er einn helsti stuðningsmaður sjálfstæðis Skotlands og hefur kallað nokkrum sinnum á þjóðaratkvæðagreiðslu um málið. Hann fór í herferð um loftslagsbreytingar og sem æðsti ráðherra skuldbatt hann sig að innleiða reglugerð um að lækka mengun og að byggja upp endurnýjanlega orku í Skotlandi. Eftir ósigur í þjóðaratkvæðagreiðslunni um sjálfstæði Skotlands árið 2014 sagði Salmond af sér, en Nicola Sturgeon tók við af honum sem leiðtogi Skoska þjóðarflokksins og æðsti ráðherra Skotlands.

## Tilvísanir
Prjónavél

**Prjónavél** er vél sem getur prjónað úr garni á sjálfvirkan hátt. Fyrstu prjónavélarnar voru til að voru til að prjóna í hring og voru notaðar fyrir sokkaprjón.

Sokkaprjónavél var fyrst smíðuð af William Lee árið 1589. Sú vél var fyrsta stóra skrefin í vélvæðingu textíliðnaðar og var mikilvægur áfangi í sögu vélvæðingar í byrjun Iðnbyltingarinnar.

Fyrsta prjónavélin sem vitað er um að hafi komið til Íslands, kom til Austurlands árið 1855.
Prjónavélar sem notaðar voru á heimilum voru bæði hringprjónavélar og prjónavélar með sleða sem rennt var fram og til baka.

## Tilvísanir
Vattarnes

**Vattarnes** er sveitabær við sunnanverðan Reyðarfjörð. Hann stendur á samnefndu nesi. Ein skýring á Vattarnafninu er að nesið hafi verið lagað eins og vettlingur eða þumall en einnig er til er þjóðsaga um Vött og Kolfreyju. „Það er mál manna, að Vöttur sá, er nesið dregur nafn af, hafi þar fyrstur land numið.“ Eyjan Skrúður heyrir undir jörðina Vattarnes. 

## Heimild

* [Vattarörnefni (Árnastofnun)](http://www.arnastofnun.is/page/ornefnapistlar_vottur%20Vattarörnefni%20(Árnastofnun)%20http://www.arnastofnun.is/page/ornefnapistlar_vottur%20Vattarörnefni%20(Árnastofnun))

* Fiskirannsóknir 1898
Spunavél

Spunavél er vél til að spinna þráð. Spunavélar tóku við af rokkum. Þróun spunavéla markar tímamót í iðnsögu og Iðnbyltingunni. Árið 1779 smíðaði Samuel Crompton spunavél sem tengja mátti við gufuvél. Árið 1786 fékk Richard Arkwright einkaleyfi á vatnsknúinni spunavél. Á árunum  1770-1800 margfaldaðist notkun á baðmull og verð á baðmull lækkaði. Spunavélaverksmiðjur spruttu upp við auðugar kolanámur í Mið-Englandi og Manchester varð miðstöð baðmullar

## Spunavélar á Íslandi
Á fyrri hluta  20. aldar urðu stórar spunavélar, 20 þráða eða stærri algengar í sveitum landsins. Margar þessara véla voru félagseign, eign hreppa eða búnaðarfélaga. Í Borgarfirði var þeim gjarnan komið fyrir nær jarðhita svo heitt væri hjá þeim sem spann. Spunavélar voru við Hreppslaug í Skorradal og að Sturlu-Reykjum í Reykholtsdal. Spunavélar voru stundum fluttar á  milli bæja því þær voru  þannig að gerð að fremur auðvelt var að taka þær í sundur. Hagleiksmenn í sveitum smíðuðu spunavélarnar. Þær þurftu mikið pláss. Árið 1897 var stofnað Tóvélar Eyjafjarðar.

## Heimildir

*  Um tóvinnu (Austri, 12. tölublað (30.11.1891), Blaðsíða 45)
* Landbúnaðarsafn Íslands - Spunavélar og merkilegur tími þeirra 
* Spunavélin í Ólafsdal (Hildur Bjarnadóttir) 
* 25 teina spunavél á Álafosssýningunni 1937 
*  Ísafold, 43. tölublað (28.06.1899), Blaðsíða 169
*  Ísafold, 44. tölublað (01.07.1899), Blaðsíða 173
Skoski þjóðarflokkurinn

**Skoski þjóðarflokkurinn** (enska: *Scottish National Party*, gelíska: *Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba*, skoska: *Scots Naitional Pairtie*, skammstafað sem **SNP**) er skoskur stjórnmálaflokkur sem hefur sjálfstæði Skotlands að leiðarljósi. Stefna flokksins er jafnaðarstefna. Skoski þjóðarflokkurinn er stærsti stjórnmálaflokkurinn í Skotlandi hvað varðar meðlimi, þingmenn og bæjarfulltrúa. Skoski þjóðarflokkurinn var stofnaður árið 1934 og hefur haft stöðugt fulltrúa í Breska þinginu í Westminster frá sigri Winnies Ewings árið 1967.

Við stofnun Skoska þingsins árið 1999 varð Skoski þjóðarflokkurinn annar stærsti flokkur í löggjafarþinginu og var aðal stjórnarandstöðuflokkurinn í tvö kjörtímabil. Í kosningunum 1997 vann flokkurinn flestu sætin í Skoska þinginu í fyrsta skipti og myndaði minnihlutaríkisstjórn með Alex Salmond við stjórnvölinn sem æðsti ráðherra Skotlands. Í kosningunum 2011 hlaut Skoski þjóðarflokkurinn stórsigur og varð fyrsti flokkurinn til að mynda meirahlutarstjórn frá stofnun Skoska þingsins. Núverandi leiðtogi flokksins og æðsti ráðherra er John Swinney.

Eins og er á Skoski þjóðarflokkurinn 9 af 59 skoskum sætum í Breska þinginu. Flokkurinn er sá stærsti í Skotlandi, en meðlimir hans eru um 127.000, eða um 2% Skota.

## Gengi í kosningum

### Skoska þingið

## Tilvísanir
Otto von Guericke

**Otto von Guericke**  (20. nóvember 1602 – 11. maí  1686 var þýskur vísindamaður, uppfinningamaður og stjórnmálamaður. Hann er þekktur fyrir rannsóknir sínar á  lofttómi.

Otto fæddist í Magdeburg sem þá var sjálfstæð þýsk borg. Hann var við nám í Leipzig 1618 þegar þrjátíu ára stríðið braust út. Hús hans brann í innrás sem gerð var í Magdeborg og barn hans særðist af sverðshöggi en hann og kona hans voru tekin til fanga ásamt eldri syni þeirra. Kona hans og særða barnið létust seinna af þessum völdum. Í fangelsinu vann hann fyrir lausnargjaldi sínu með því að gera við úr yfirmanna hersins. Eftir nokkra mánuði var honum sleppt og hann komst að í Erfurt sem  nokkurs konar borgarverkfræðingur. 

Hann komst svo aftur til Magdeburgar og komst þar í virðingarstöðu í borginni. Hann gerði tilraunir með tómið en hryllingur tómsins (horror vacui) var þá talinn raunverulegur og var álitið að eitthvað hræðilegt gerðist ef tækist að mynda lofttóm. 

Sumar tilraunir hans voru eins og leiksýningar. Ein frægasta tilraun hans er tilraun með Magdeborgar samlokurnar eða Magdeburgarkúluna en þá tók hann tvær hálfkúlulaga málmskálar sem hvolft var saman. Þegar lofti var dælt úr þeim hélt þungi andrúmsloftsins að utan hálfkúlunum blýfast saman. Árið 1654 sýndi hann Ferdinand 3. keisara og þýskum þingmönnum að það þurfti 16 dráttarhross til að ná sundur kúlunum.  Guricke fann upp sogdæluna. Hann gerði ýmsar tilraunir við mismunandi þrýsting og uppgötvaði að klukkuhljómur heyrist ekki í lofttómi, logi deyr og fiskar og fuglar deyja strax en vínber var unnt að geyma í sex mánuði í lofttómi. Hann upgötvaði að andrúmsloft er misþungt og heitt loft er léttara en kalt og hann mældi þunga andrúmsloftsins með 10 m háum loftþyngdarmæli úr vatni sem hann setti utan á hús sitt í Magdeborg.

Árið 1663 bjó Guericke til rafmögnunarvél. Á tímum Guerickes kom halastjarna nálægt jörðu og vakti forvitni hans. Hann taldi að halastjarnan væri úr brennisteini en hali hennar rafmagnaður. Hann ákvað að skoða það með því að gera lítið segulmagnað líkan af jörðinni og lét blása stóra glerkúlu sem hann fyllti með brennisteinsmylsnu og bræddi síðan í einn klump og braut svo glerið, setti brennisteinskúluna á tréskemil þar sem henni var snúið  og hún  nérist við undirstöðuna. Þegar hart var snúið fór kúlan að lýsa og brak frá rafgneistum heyrðist.

## Heimildir
* Fyrsta rafmögnunarvélin varð til fyrir þremur öldum, Tíminn Sunnudagsblað, 21. tölublað (02.06.1963), Blaðsíða 484
Tunna

**Tunna** er ílát sem er holur sívalningur sem vanalega var gerður úr viðarstöfum sem haldið var saman með gjörð úr málmi eða við. Tunnustafir voru beygðir í rétt form með að hita þá.Tunnur eru oft  breiðastar í miðju. Þessi lögun gerir að verkum að auðveldara er að velta tunnum á hlið og áfram og breyta um stefnu. Þessi lögun gerir líka tunnuna sterkari. Tunnur voru notaðar til að geyma í og flytja vörur. Tunna var einnig notuð sem mælieining tunnumál yfir magn eða þyngd af tiltekinni vöru. Þannig er bresk bjórtunna  en vín var flutt í tunnum sem voru 119 lítrar. Tunnur voru bæði til að flytja þurrvöru eins og rúg og sykur en einnig vökva eins og brennivín og matvæli eins og síld. Tunnusmíði var fyrr á tímum stór iðngrein og var tunnusmiður kallaður beykir. Í árþúsundir voru tunnur hentugasta ílátið  til að flytja vörur milli staða en smán saman dró úr mikilvægi tunna fyrir flutninga með tilkomu pappaumbúða, gáma og tankskipa. 

Trétunnur eru notaðar við vínframleiðslu og vín látið gerjast ákveðinn tíma í slíkum ílátum. Vökvinn drekkur í sig efni frá tunnunum svo sem vanillin og tannín. 
Vatnstunnur eru oft notaðar til að safna regnvatni frá híbýlum.

Tunna er stöðluð eining fyrir hráolíu og aðrar olíuafurðir og þó olía sé e ekki lengur flutt í tunnum heldur tankskipum þá er  stærðin er ennþá notuð sem mælieining. 

## Tengt efni
* Tunnumál

## Tenglar

* Origin of "over a barrel"
* Barrel Basics
Pressan

**Pressan** getur átt við um:
* dagblöð almennt
* íslenska vefritið *[[Pressan (vefrit)|Pressuna]]*
* íslenska vikuritið *[[Pressan (tímarit)|Pressuna]]* sem kom út 1988 til 1994
* íslensku spennuþáttaröðina *[[Pressa]]* sem var sýnd á Stöð 2 2008 til 2012
Pikriksýra

**Pikriksýra** er lífræn sýra sem hefur verið notuð sem sprengiefni. Hún var notuð í fallbyssukúlur í fyrri og seinni heimstyrjöldinni. Pikriksýra er notuð á rannsóknarstofum og til sótthreinsunar. Af öryggisástæðum er mælt með því að pikriksýra sé geymd í fljótandi formi og rannsóknarstofur geyma þessa sýru í flöskum undir vatnslagi. Ekki má geyma pikriksýru í málmílátum. Ef pikriksýra hefur þornað upp er oft leitað til sprengjueyðingaraðila. Í herskipum sem hafa sokkið er oft pikriksýra og þannig aðstæður að hún hefur komist í snertingu við málm. Það gerir að verkum að mikil sprengihætta getur skapast. Pikriksýra fannst í fallbyssukúlum í flaki El Grillo á botni Seyðisfjarðar.

Pikriksýra er fyrst nefnd í riti eftir Johann Rudolph Glauber frá árinu 1742. Árið 1873 sýndi Hermann Sprengel fram á að pikriksýru mætti nota sem sprengiefni og árið 1894 var þróuð í Rússlandi aðferð til að búa til sprengikúlur. Skömmu seinna var pikriksýra orðin aðalsprengjuefni hervelda heimsins. Hins vegar kom í ljós að mjög hættulegt var að nota pikriksýru og það kom sérstaklega fram í Sprengingunni miklu í Halifax 6. desember 1917 þegar skip hlaðið sprengiefni, þar með talið miklu af pikriksýru, sprakk í loft upp.
Bensósýra

**Bensósýra** er lífræn sýra C7H6O2 (eða C6H5COOH) sem notað er  til að rotverja matvæli. Bensósýra hefur E númerin E210, E211, E212 og E213.
Lofttæmisdæla

**Lofttæmisdæla** er verkfæri sem fjarlægir loftsameindir frá innsigluðu rými til að skilja eftir lofttæmi að hluta. Fyrsta lofttæmisdælan var fundin upp árið 1650 af Otto von Guericke en áður en hún var fundin upp höfðu allt frá fornöld verið notaðar sogdælur.

## Saga lofttæmisdælu

Sogdælur voru notaðar í Rómaveldi og fundist hafa sogdælur við uppgröft í Pompeii. Sogdælan koma svo aftur fram í Evrópu á 16. öld og á 18. öld höfðu þær verið endurbættar svo þær gátu mælt lofttæmi og það var vitað að þær gátu ekki dælt vatni yfir ákveðna hæð eða 9 til 10  m. Þetta skipti máli varðandi áveitur, námugröft og gosbrunna og hertoginn fól Galíleó að rannsaka þetta vandamál. Galíleó kynnti vandamálið fyrir öðrum vísindamönnum og þar á meðan Gaspar Berti sem fjölfaldaði það með því að byggja fyrstu vatnsloftvogina í Róm árið 1639. Það var lofttæmi yfir vatnssúlunni í loftvog Bertis en hann gat ekki útskýrt það. Það breyttist þegar Evangelista Torricelli byggði sína loftvog árið 1643. Torricelli fór eftir forskrift Galíleós og rökstuddi að það sem væri fyrir ofan vatnssúluna væri lofttæmi. Hæð súlunnar væri takmörkuð við þá hámarksþyngd sem loftþrýstingur gæti borið og það væri takmarkandi hæð sogdælunnar. Sumir halda því fram að þó tilraunir Torricellis hafi skipt sköpun þá hafi tilraunir  Blaise Pascal verið þær sem raunverulega sýndu að það væri lofttæmi fyrir ofan súluna.

Árið 1654 fann Otto von Guerickeupp fyrstu lofttæmisdæluna og framkvæmdi hina frægu tilraun með Magdeburg hálfkúlurnar þar sem hann sýndi fram á að fjöldi dráttarhesta gæti ekki skilið að tvo helminga þar sem ekkert loft væri á milli. Robert Boyle endurbætti hönnun  Guericke og gerði tilraunir með eiginleika lofttæmis. Robert Hooke hjálpaði Boyle að búa til loftdælu sem bjó til lofttæmi. Árið  1855 bjó Heinrich Geissler  til kvikasilfursdælu  og tókst að búa til lofttæmi upp á 0.1 Torr. Á 20. öld hannaði Nikola Tesla tæki sem inniheldur Sprengel dælu.

## Sjá einnig

* Lofttæmi
* Loftvog
* Otto von Guericke
* Evangelista Torricelli
Evangelista Torricelli

**Evangelista Torricelli** (1608 – 1647) var ítalskur eðlisfræðingur og stærðfræðingur sem þekktastur er fyrir að finna upp loftvog. Hann gekk í jesúítaskóla og lærði þar stærðfræði og heimspeki þar til faðir hans lést árið 1626 en fór þá til Rómar til náms hjá jesúítamunkinum Benedetto Castelli sem þá var prófessor í stærðfræði við stofnun sem seinna varð Sapienza háskólinn í Róm. 

Árið 1632 skrifaði Torricelli til Galíleó Galílei en Vatíkanið bannfærði Galíleó í júní 1633 og er þetta bréf eina tilvikið þar sem Torricelli opinberaði að hann sjálfur aðhylltist kenningar Galileos.

Lítið er vitað um störf Torricellis á árunum 1632 til 1641 þegar Castelli sendi bréf frá Torricelli til Galileós sem þá var fangi á heimili sínu. Galíleó bauð Torricelli að heimsækja sig en hann þáði það ekki fyrr en þremur mánuðum áður en Galíleó lést. Á meðan hann dvaldi hjá Galileó þá skrifaði hann upp Fimmta dag af orðræðu Galileós. Eftir andlát Galíleós þann 8. janúar 1642 bauð Ferdinand 2. stórhertogi honum að taka við af Galíleó sem konunglegur stærðfræðingur og prófessor í stærðfræði við Háskólann í Pisa. Þann 11. júní 1644 skrifaði hann fleyg orð í bréfi til Michelangelo Ricci: „Noi viviamo sommersi nel fondo d'un pelago d'aria“ eða „Við lifum neðst á botni lofthafs“
 
Helsta uppgötvun Torricellis var kvikasilfursloftvog og hvatinn af því var að það þurfti að leysa vandamál en dælusmiði hertogans af Toskana vildu dæla vatni meira en 12 metra en fundu að aðeins var hægt að nota sogdælu til að dæla 10 m. Torricelli notaði sér að kvikasilfur hefur fjórtánfalda eðlisþyngd vatns og árið 1643 bjó hann til rör sem var lokað að ofan, fyllti það af kvikasilfri og setti í ílát með kvikasilfri. Kvikasilfurssúlan féll þá um 76 sm og fyrir ofan var lofttóm. Þetta var fyrsta loftvogin. Mælieiningin torr sem notuð er til í lofttæmimælingum er kennd við hann. Torricelli setti fram fyrstu vísindalegu skýringu á vindi en hann skilgreindi vind sem mismun í lofthita og þar með þéttleika milli tveggja svæða á jörðinni.

## Helstu rit
* *Trattato del moto* (fyrir 1641)
* *Opera geometrica* (1644)
* *Lezioni accademiche* (prentað 1715)
* *Esperienza dell'argento vivo* (Berlín, 1897).

## Tengill

* University of Florence article
Robert Boyle

**Robert Boyle**  (25. janúar 1627 – 1691) var írskur eðlis- og efnafræðingur. Hann er þekktastur fyrir að hafa sett fram lögmál um vensl þrýstings og rúmmáls fyrir gas. Hann samdi mörg rit um heimspeki, læknisfræði og trúmál. Robert Boyle var af aðalsættum og faðir hans var á tímabili einn ríkasti maður Bretlands.

Boyle flutti til Oxford árið 1654. Hann hafði aldrei stöðu í háskólanum og fjármagnaði tilraunir sínar og laun aðstoðarfólks sjálfir. Árið 1660 stofnaði hann ásamt 11 öðrum The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge (Konunglega breska vísindafélagið). Boyle lét sér ekki nægja þá vísindahefð sem tíðkast hafði frá dögum Aristótelesar að tala um uppgötvanir heldur framkvæmdi hann tilraunir og dró ályktanir út frá þeim og skrifaði í greinum sínum nákvæmar framkvæmdalýsingar, lýsingar á tækjum og framvindu.

Hann var trúaður í leit að reglum náttúrunnar. Hann lofttæmdi glerhjálm og komst að því að kol né brennisteinn brunnu ekki í lofttómi. Hann komst líka að því að hljóð ferðast ekki í lofttæmi og eldur logar ekki og líf þarf loft.

Árið 1664 kynnti Boyle lakkmúslit (e. litmus) en það var litarefni sem er unnið úr skófum og breytti um lit eftir sýrustigi; í basísku umhverfi er litarefnið blátt en í súru er það rautt.

Boyle  birti fyrstur lýsingu á flotmæli sem er tæki til að mæla eðlisþyngd vökva. Boyle er þekktastur fyrir að hafa uppgötvað vensl milli þrýstings og rúmmáls fyrir gas sem hann setti þannig fram að ef hitastigi ákveðins magns af gasi var haldið föstu þá var þrýstingur gassins í öfugu hlutfall við rúmmál þess, eða P∼1V þar sem P stendur fyrir þrýsting og V fyrir rúmmál.

Í dag er þetta lögmál þekkt sem PV=nRT þar sem n stendur fyrir fjölda einda mælt í  mólum  R fyrir gasfastann (R = 8,314 J/(K∙mol)) og T fyrir hitastig  mælt í einingunni kelvín. 

## Heimildir
* Emelía Eiríksdóttir. „Hver var Robert Boyle og hvert var hans framlag til vísindanna?“. Vísindavefurinn 24.10.2011. https://visindavefur.is/?id=52325. (Skoðað 26.2.2014).

## Tenglar
*
Stjörnustríð: Þriðji hluti – Hefnd Sithsins

***Stjörnustríð: Þriðji hluti – Hefnd Sithsins*** (*Star Wars Part III: Revenge of the Sith*) er bandarísk kvikmynd frá 2005. Hún er sjötta útgefna myndin um Star Wars og þriðji kafli sögunnar. Myndin gerist þremur árum eftir *Árás klónanna*. í þessari mynd verður Anakin Skywalker (Hayden Christiansen) Svarthöfði (Darth Vader á ensku)

Lucas byrjaði að skrifa handritið að myndinni fyrir framleiðslu *Árás klónanna*. Myndatakan fór fram í Ástralíu, Taílandi og Ítalíu, og stóð yfir í þrjá mánuði. Myndin var heimsfrumsýnd 15. maí 2005 á kvikmyndahátíðinni í Cannes og frumsýnd á Íslandi 20. maí 2005.

## Söguþráður
Það er 3 ára eftir Klónastriðin byrjaði. Kanslari Palpatine er tekin af General Grievous og Obi-Wan Kenobi og lærlingur hans Anakin Geimgemgill verð að bjarga hinum, Dooku greifi komur og han hefur bardaga með það tveir Jedi, og Anakin sker af höndunum Dooku og síðar höfuð hans.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* 

## Tilvísanir