open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans Pétur Duus

**Hans Pétur Duus** (f. 7. júlí 1829, d. 23. júlí 1884 í Kaupmannahöfn) var íslenskur kaupmaður sem tók við rekstri Duus-verslunarinnar í Keflavík af föður sínum, Pétri Duus árið 1864. Hans Pétur var elstur fjögurra systkina. Hann giftist Kristjönu Sveinbjarnardóttur. Þau eignuðust þrjú börn og fluttust til Kaupmannahafnar 1881. Verslunin undir nafni H.P. Duus var rekin til 1927 og var umsvifamikil bæði í Reykjavík og í Keflavík.

## Tenglar
* Enn um Duusverzlun, Faxi, 7. tölublað (17.06.1948), Blaðsíða 3
* Úr sögu Duus-veldisins: áhrif og umsvif í Keflavík , Faxi 2007
Vinnuhæli

**Vinnuhæli** var staður þar sem þeir sem ekki gátu framfleytt sér fengu húsaskjól og vinnu. Uppruna vinnuhæla í Englandi og Wales má reikna til ársins 1388 þegar sett voru lögin „Poor Law Act of 1388“.

## Heimildir
* The Workhouse - the story of an institution
Ölmusuhús

**Ölmusuhús** er hús á vegum góðgerða- og líknarsamtaka til að fólk (oftast gamalt fólk sem er óvinnufært og getur ekki borgað leigu) geti búið á ákveðnum stað. Þau eru oftast sérstaklega fyrir fátækt fólk eða menn sem hafa unnið ákveðið starf áður en þeir urðu óvinnufærir eða fyrir ekkjur þeirra.
Thomas Story Kirkbride

**Thomas Story Kirkbride** (31. júlí 1809 – 16. desember 1883) var bandarískur læknir af kvekaraættum og brautryðjandi í mannúðlegri meðferð á geðveikrahælum. Hann var stofnandi samtaka stjórnenda geðveikrahæla AMSAII en það félag var undanfari Samtaka bandarískra geðlækna.
Chromecast

**Chromecast** er lítið tæki frá Google sem er um 5 sm langt og er stungið inn í HDMI inntak á sjónvarpstækjum. Þá er mögulegt að streyma efni frá spjaldtölvum, tölvum og símum upp á sjónvarpsskjái.
Viber

**Viber** er hugbúnaður sem gerir kleift að hringja símtöl á milli nettengdra símtækja hvar sem þeir eru í heiminum.
Vine

**Vine** var myndaforrit  eða app frá Twitter sem nota má til að taka upp örstutt myndskeið, mest 6 sekúndur á síma eða spjaldtölvur. Vine kom út í byrjun ársins 2013 og var í fyrstu eingöngu til fyrir iPhone síma. Síðar kom það einnig út fyrir síma sem nota Android og Windows 8 stýrikerfi. Notandi þarf að skrá sig á Vine og getur samtengt Vine við Facebook og Twitter og sent myndskeið á þá vefi.
Hamar (Svarfaðardal)

**Hamar** er bær í Svarfaðardal austanmegin við Svarfaðardalsá ekki langt frá Dalvík. Land jarðarinnar nær yfir nyrðsta hluta Hamarsins, en það er hálsinn norður af Vallafjalli, og inn á Hamarsdal. Hálsá markar austurmörk jarðarinnar. Næstu bæir eru Háls og Hrísar. Hamars er fyrst getið í Guðmundar sögu dýra í tengslum við atburði sem urðu árið 1191. Þá bjó þar Eyjólfur nokkur kallaður sopi. Þá var jörðin nefnd Reykjahamar og var kennd við jarðhitann sem þar er. Ofan við bæinn á Hamri var um 40 °C heit laug og þegar farið var að leggja á ráðin með hitaveitu fyrir Dalvík á sjöunda áratug 20. aldar var strax litið til þessarar laugar. Borað var eftir heitu vatni á Hamri með allgóðum árangri og hitaveita lögð þaðan til Dalvíkur árið 1969. Hamar er í eigu sveitarfélagsins Dalvíkurbyggðar. Þar er berjaland gott og allmikil frístundabyggð.

## Heimild
* 
* 

## Sjá einning
*Hitaveita Dalvíkur
Fátækrahæli

**Fátækrahæli** er opinber stofnun sem veitir húsaskjól þeim sem ekki geta séð um sig sjálfir.

## Tenglar
* Fátækrahæli í Ringsted í Danmörku
Della Önd

**Della Önd** er teiknimynda- og teiknimyndasögupersóna úr smiðju Walt Disney samsteypunnar í sögunum um Andabæ. Hún er systir Andrésar Andar og mamma Ripp, Rapp og Rupps.
Breskar mælieiningar

**Breskar mælieiningar** eða **fet-punda kerfið** er kerfi mælieininga sem var fyrst skilgreint árið 1824. Seinna var kerfinu breytt og minnkað. Breska mælieiningakerfið var tekið upp um allt Breska heimsveldið. Fyrir seinni hluta 20. aldar höfðu flestar þeirra þjóða sem áður voru í Breska heimsveldinu tekið upp metrakerfið sem aðalmælieiningakerfi. Á Bretlandi og í Kanada Breskar mælieiningar er enn notað.

## Innleiðing
Með Mælieiningalögum 1824 voru breska mælieiningakerfið tekið í notkun. Áætlað var að kerfið yrði tekið formlega í notkun 1. maí 1825, en vegna Mælieiningalaga 1825 var innleiðingunni frestað um nokkra mánuði. Kerfið var því tekið upp formlega 1. janúar 1826. Lögin sem voru sett árið 1824 heimiluðu notkun á eldri mælieiningum með þeim skilmálum að þær voru venjubundnar, viðurkenndar og merktar skýrlega með samsvarandi einingum í nýja kerfinu.

## Mælieiningar
### Lengd

### Flatarmál

### Rúmtak

### Massi og þyngd

## Neðanmálsgreinar
Skordýraeitur

**Skordýrareitur** er efni sem drepa skordýr. Skordýraeyðir er plágueyðir (e. pesticite) sem virkar á skordýr. 
Það er þannig frábrugðið skordýrafælum sem eingöngu fæla skordýr burtu. Mörg efni í skordýraeitri eru skaðleg mönnum og dýrum. Skordýraeitur getur verið efni sem skordýr éta með fæðu sinni, efni sem kemst í líkama þeirra eða eiturgufur og gas. 

Notkun skordýraeiturs drepur einnig gagnleg skordýr, fugla og smærri dýr og safnast fyrir í jarðvegi og grunnvatni og í holdi annarra dýra og manna. Fyrstu skordýraeitrin voru náttúruefni svo sem bórax, brennisteinn og nikótín. Efnið DDT  var búið af Paul Muller en hann fékk Nóbelsverðlaun fyrir það árið 1948. Skaðleg áhrif DDT voru þá ekki þekkt.

## Tengt efni
* Plágueyðir

## Heimildir
* 
*
Plágueyðir

**Plágueyðir** er efni sem notuð eru til að hindra útbreiðslu, eyða og uppræta ýmis konar plágur svo sem sveppagróður, skordýr og nagdýr. Algengasta notkun plágueyða er til að vernda uppskeru fyrir illgresi, sjúkdómum og skordýrum.

## Tengt efni
* Skordýraeitur
* Illgresiseyðir
Yfirkjörstjórn

**Yfirkjörstjórn** er stjórnvald og hefur yfirumsjón með framkvæmd atkvæðagreiðslna á tilteknu svæði. Þær starfa samkvæmt þeim lögum og reglum sem gilda í hverju ríki fyrir sig.

## Ísland
Á Íslandi eru tvenns konar yfirkjörstjórnir.

### Yfirkjörstjórnir kjördæma
Yfirkjörstjórnir kjördæma sjá um framkvæmd alþingiskosninga, forsetakosninga og þjóðaratkvæðagreiðslna, nema annað sé sérstaklega áskilið í lögum. Í þær kýs Alþingi fimm aðila í þau embætti og fimm til vara, samkvæmt tilnefningum frá þeim þingflokkum sem sitja á þingi. Kosningar í þau embætti fara fram fljótlega eftir að Alþingi kemur fyrst saman eftir almennar alþingiskosningar og gildir skipunin í embættin þar til Alþingi kýs í yfirkjörstjórnir að nýju.

### Yfirkjörstjórnir sveitarfélaga
Yfirkjörstjórnir sveitarfélaga sjá um framkvæmd kosninga í sveitarstjórnir og eru kosnar á fyrsta fundi sveitarstjórna. Í þær eru kosnir þrír aðilar og þrír til vara, og í fjögur ár í senn. Allir sem eru í yfirkjörstjórn verða að eiga kosningarrétt í því sveitarfélagi.
Heklunál

**Heklunál** er nál með króki á öðrum enda sem er notuð til að hekla úr garni. Heklunálar eru misstórar eftir því hve garnið er þykkt sem hekla á úr.
Stærð heklunála er mælt eftir þykkt á skafti

## Stöðluð stærð á heklunálum
Ömmuferningur

**Ömmuferningur** eða ömmudúlla er lítill heklaður ferningur sem er heklaður í hring utan um miðju ferningsins. Ömmuferningar líkjast grófri blúndu. Algengt er að margir slíkir ferningar (dúllur) séu heklaðir og svo að lokum tengdir margir saman í stærri stykki svo sem vesti, veski, púða og rúmteppi. 

Ömmuferningar eru oft marglitir og litskrúðugir en það var góð leið til að vinna úr garnafgöngum.

Til eru ýmsar gerðir af ömmuferningum en sú algengasta er með tvöföldum stuðlum sem tengdir eru með keðjulykkjum og tvöföldum stuðlablokkum. Byrjað er á ömmuferning með nokkrum keðjulykkjum. Grunngerð ömmufernings er svo tvöfaldir stuðlar og keðjulykkjur. Aðrar gerðir eru gerðir sem mynda ýmis mynstur svo sem sexhyrninga. Til að ná frá ákveðnu horni þar hönnuður að bæta við keðjulykkjum. Næstu umferðir eru gerðar með að vefja mörgum lykkjum utan um þær keðjulykkjur sem eru innan. 

## Tenglar
*Granny square tutorial 
* Uppskrift af ömmuferningi með sjö umferðum
Pottaleppar

**Pottaleppar** eru hlutir úr textíl eða silíkoni sem notaðir eru til að halda á heitum eldhúsáhöldum eins og pottum og pönnum.  Pottaleppar eru oft úr polyester eða/og bómull. Heklaðir pottaleppar úr bómull eru algengt handavinnuverkefni.
Krókódílahekl

**Krókódílahekl** er  ein tegund af mynstri í hekli. Mynstrið dregur nafn sitt af því að áferðin líkist beinplötum sem leggjast hver yfir aðra, eins og yfirborð krókódíls.

## Tenglar
* Krókódílahekl Leiðbeiningar í myndum
* Crocodile Stitch - How to Croch(myndband)
* Basic Crocodile Stitch (myndband)
Amigurumi

er japanskt handverk sem felst í að hekla eða prjóna lítil dýr eða fígúrur. Orðið er komið frá japanska orðinu ami sem þýðir heklað eða prjónað og nuigurumi sem þýðir tuskudýr.
Parísarhjól

**Parísarhjól** er skemmtitæki. Það er hringlaga strúktúr sem byggður er upp af risastóru hjóli sem reist er upp á rönd og á hjólið eru festar einingar fyrir farþega sem eru bekkir og sæti, litlir klefar eða hylki og eru þessar farþegareiningar þannig tengdar við hjólið að þótt hjólið snúist þá snúa farþegar alltaf eins. Hjólið er knúið áfram af vél og í stórum parísarhjólum eru allir klefar einnig með sérstökum vélum. Fyrr á tímum voru parísarhjól úr timbri og var þeim handsnúið af sterkum mönnum sem stóðu á jörðu niðri og sneru sveif.

Á ensku eru parísarhljól kennd við  George Washington Gale Ferris  en hann gerði slíkt hjól sem varð einkenni heimsýningarinnar sem haldin var árið  1893 í Chicago. Parísarhjól eru algengt skemmtitæki á fylkishátíðum í Bandaríkjunum. Stærsta parísarhjólið  er 167.6 m hátt en það er í skemmtihverfi Las Vegas og var sett upp í mars 2014. 

Í ferðasögum frá 17. öld  er getið  um handsnúin skemmtitæki á hátíðum í Búlgaríu sem voru hjól þar sem farþegar sátu á stólum sem snerust á stórum viðarhringjum sem var snúið af sterkum mönnum. Ferðasögur Peter Mundy  (1608-1667) frá Evrópu og Asíu lýsa slíkum hljólum á Biram hátíð 17. maí 1620 og lýsir þar hjóli þar sem börn sátu í litlum sætum sem snerust á hljóli og voru stundum niðri og stundum uppi en þau sátu þó alltaf upprétt.
Árið 1615 lýsti rómverskur ferðamaður sem staddur var í Konstantínópel á Ramadan hátíð hvernig þar voru var stórt handknúið hjól.
Hunting for Happiness

**Hunting for Happiness** er önnur breiðskífa Diktu. Upptökurnar fóru fram í Stúdíó Sýrlandi og Hljóðrita en þeim stjórnaði Ace, gítarleikari ensku rokkhljómsveitarinnar Skunk Anansie. Plötunni var vel tekið, fékk m.a. fullt hús stiga hjá Morgunblaðinu og var valin 52. besta plata Íslandssögunnar árið 2009.

## Lagalisti
# Losing Every Day
# Breaking The Waves
# Chloë
# This Song Will Save The World
# Remember Me
# Someone, Somewhere
# WM3
# My Other Big Brother
# Greater Good
# Flies Won't Tell
# My Favourite Friend
# A Way Out

## Tilvísanir

## Heimildir
Guðmundur E. Sigvaldason

**Guðmundur Ernir Sigvaldason** (f. 24 júlí 1932, d. 15. desember 2004) var íslenskur jarðfræðingur. Foreldrar hans voru Birgitta Guðmundsdóttir verkakona og Sigvaldi Jónasson bóndi frá Björk í Grímsnesi.

## Menntun
Stúdentspróf frá MR 1952. Doktorspróf (Dr. rer. nat.) í bergfræði og jarðfræði frá Georg-August Universität í Göttingen 1959.

## Starfsferill
Starfaði sem sérfræðingur við Iðnaðardeild Atvinnudeildar HÍ 1961-1967 við rannsóknir á jarðefnafræði jarðhitasvæða. Varð síðan sérfræðingur við Raunvísindastofnun HÍ og kenndi við jarðfræðiskor 1968-1972. Hann vann tvívegis að jarðhitaverkefnum á vegum Sameinuðu þjóðanna í Rómönsku Ameríku, fyrst í El Salvador 1967-1968 og síðan í Níkaragva 1972-1973. Guðmundur var forstöðumaður Norrænu Eldfjallastöðvarinnar frá stofnun hennar árið 1973 og til 1998.  

Guðmundur sat í úthlutunarnefnd Vísindasjóðs 1968-1982 og varð formaður nefndarinnar 1999-2001. Hann var fulltrúi Íslands í vísindasiðanefnd NATO 1970-1982, formaður Alþjóðasambands eldfjallastöðva 1981-1991 og sat í stjórn European Laboratory Volcanos Project 1986-1996. Guðmundur var í stjórnum og starfaði sem aðalráðgjafi í fjölmörgum alþjóðlegum vísinda- og fræðiverkefnum, meðal annars á vegum Evrópubandalagsins og einstakra Evrópuríkja. Jafnhliða þessu stundaði Guðmundur jarðfræðirannsóknir bæði á Íslandi og erlendis. Aðalviðfangsefni hans á því sviði var Askja og Ódáðahraun.

Guðmundur hefur ritað fjöldann allan af fræðigreinum í blöð og fagtímarit, gert sjónvarpsþætti fyrir almenning og hlotið viðurkenningar fyrir vísindastörf sín. Hann varð heiðursdoktor við Háskóla Íslands árið 2000.
Svartur nashyrningur

**Svartur nashyrningur** (fræðiheiti: *Diceros bicornis*) er nashyrningategund sem lifir í Mið-Afríku í löndum eins og Kenía, Tansaníu, Kamerún, Suður Afríku, Namibíu, Simbabve, og Angóla. Þótt hann sé nefndur svartur, þá eru litaafbrigði hans allt frá brúnum til grás.

## Veiðileyfi
Boðin eru upp leyfi til að veiða fimm dýr á ári í Namibíu til að standa straum af kostnaði við vöktun þeirra, en sökum þess að hann er í útrýmingarhættu hafa dýraverndunarsamtök sett sig mjög á móti þeirri fjáröflunaraðferð. Árið 2014 voru leyfi til veiða á einu dýri fyrst boðin út utan Afríku og seldust þau á 41 milljón íslenskar krónur.

## Tenglar
Getur þú sagt mér allt um svarta nashyrninginn? - Vísindavefur
## Tilvísanir
Umhverfisráðstefna Sameinuðu þjóðanna 1972

**Umhverfisráðstefna Sameinuðu þjóðanna 1972**, **Ráðstefna um verndun umhverfis mannsins** eða **Stokkhólmsráðstefnan** var stór ráðstefna á vegum Sameinuðu þjóðanna um umhverfismál sem var haldin að undirlagi Svíþjóðar í Stokkhólmi 5.-16. júní 1972. Svíar stungu upp á ráðstefnunni á vettvangi Efnahags- og félagsmálaráðsins árið 1968. Ráðstefnan er af ýmsum talin marka upphaf samvinnu um umhverfismál á vegum Sameinuðu þjóðanna.

113 lönd tóku þátt í ráðstefnunni. Að auki sendu hundruð félagasamtaka fulltrúa til ráðstefnunnar. Olof Palme forsætisráðherra Svíþjóðar og Kurt Waldheim aðalritari Sameinuðu þjóðanna héldu ræður við opnun ráðstefnunnar. 

Þekktustu niðurstöður ráðstefnunnar eru skýrslan *[[Aðeins ein jörð]]* sem franski líffræðingurinn René Dubois og breski hagfræðingurinn Barbara Ward sömdu að beiðni aðalskrifstofunnar og Stokkhólmsyfirlýsingin í 26 liðum sem fjalla vítt og breitt um umhverfi, þróun, kynþáttaaðskilnað og gjöreyðingarvopn. Eitt af þeim málum sem rædd voru á ráðstefnunni voru tengsl fátæktar og umhverfismála sem forsætisráðherra Indlands, Indira Gandhi, rökstuddi í ræðu sinni.

Á ráðstefnunni kynntu Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin drög að sáttmála um lista yfir heimsminjar sem þeir höfðu unnið að frá 1962, einkum með það í huga að skapa alþjóðlegan stuðning fyrir þjóðgarða. Síðar sama ár tók UNESCO þennan sáttmála upp.

## Tengt efni
* Heimsráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og þróun 1992
* Ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun 2012

## Tenglar
* Stokkhólmsyfirlýsingin á Wikibooks.
Brautarhóll í Svarfaðardal

**Brautarhóll** er bær í Svarfaðardal austan Svarfaðardalsár um 6 km frá Dalvík og skammt sunnan við kirkjustaðinn á Völlum. Jörðin var í fyrstu hjáleiga sem byggð var úr heimalandi Valla. Árið 1525 var hún orðin lögbýli og nefndist þá Brautarholt og var ein af Vallajörðum allt fram á 20. öld. Sigurður Kristjánsson skólastjóri á Laugum eignaðist jörðina á síðari hluta 20. aldar og stundaði þar búskap samhliða kennslustörfunum. Síðan bjó hann þar öll sín efri ár ásamt konu sinni Stefaníu Jónasdóttur. Núverandi bóndi á Brautarhóli er sonur þeirra hjóna, Sigurður Bjarni. 

Hugrún skáldkona (Filippía Kristjánsdóttir) er uppalin á Brautarhóli. Hún orti meðal annars kvæðið *Svarfaðardalur* sem er héraðssöngur Svarfdælinga.

## Tilvísanir
Hringekja

**Hringekja** er útbúnaður sem snýst í hring með sætum fyrir farþega. Sæti farþega eru oft útbúin sem tréhestar eða önnur dýr og stundum hreyfast þau upp og niður í takt við tónlist til að líkja eftir hesti á brokki eða öðrum hreyfingum. Hringekjur eru algengar sem tæki í skemmtigörðum.
Ýmiss konar hringekjur eru einnig algeng leiktæki á leiksvæðum barna.

## Hringekja í Reykjavík
Frá um 1920 til 1926 var hringekja á Íþróttavellinum á Melunum í Reykjavík. Gísli Halldórsson lýsir henni svo í endurminningum sínum:

:*„Þetta var handsnúin hringekja. Uppi á lofti var þverslá sem gekk í gegnum ás sem náði frá gólfi og upp í þak. Á ásinn voru festir tréhestar sem gestirnir sátu á. Undir rjáfrinu sáu sjálfboðaliðar um að snúa hringekjunni með því að ýta á þverslána og urðu þeir að hlaupa allt hvað þeir gátu til þess að fá nokkra ferð á hestana. Þetta voru ungir strákar sem púluðu á loftinu eins og galeiðuþrælar í 20–30 mínútur. Eftir það fengu þeir sína umbun sem var ókeypis salíbuna á hestunum í 2–3 mínútur. Oft var ég í hópi strákanna sem sneri hringekjunni og dró ekki af mér. Það var ævintýri líkast að snúast á fleygiferð hring eftir hring á tréfákunum og þarna var stöðug biðröð á stærri mótum. En það kostaði peninga sem við strákarnir áttum ekki til. Eina ráðið var að vinna fyrir frírri ferð og það var alltaf nægur vinnukraftur til að snúa hringekjunni.“*

## Tilvísanir


## Heimildir
* How carousels are made
Stafræn menning

**Stafræn menning** er menning á stafrænum miðlum til afþreyingar, sköpunar, samskipta, rannsókna, varðveislu eða miðlunar. Í stefnu íslenskra stjórnvalda um stafræna menningu er markmið að gera menningararf aðgengilegri almenningi með að færa hann á stafrænt form, stuðla að miðlalæsi, leysa höfundarréttarmál og fá menningarstofnanir til að auka miðlun á listum og menningararfi með stafrænum hætti í samvinnu við hagsmunaaðila.

## Heimild
* Þingsályklun um menningarstefnu 6. mars 2013
Dillonshús

**Dillonshús** er hús sem reist var af Dillon lávarði fyrir ástkonu hans Sire Ottesen. Húsið var reist árið 1835 í miðbæ Reykjavíkur á horni Túngötu og Suðurgötu en var flutt árið 1961 á Árbæjarsafn þar sem það er núna og veitingasala safnsins fer fram. Það er friðað. Sire Ottesen hélt þar uppi veitingarekstur um miðbik aldarinnar og Ágústa Johnsen rak þar stúlknaskóla á milli 1851 og 1854. 

## Heimildir
Búrfellshraun við Hafnarfjörð

**Búrfellshraun** er samnefni yfir hraunasvæði sem teygir sig yfir stórt svæði í nálægð Hafnarfjarðar. Hraunin runnu fyrir um 8000 árum en þá varð eldgos sem myndaði eldborgina Búrfell sem rís fyrir sunnan Hafnarfjörð. Hraunin nefnast ólíkum nöfnum eftir staðsetningu þeirra eða útliti: Smyrlabúðarhraun, Gráhelluhraun, Lækjarbotnahraun, Urriðakotshraun, Hafnarfjarðarhraun, Garðahraun og Gálgahraun.

## Tenglar
*
Leitin (eldstöð)

**Leitin** eða **Leiti** er eldstöð við Bláfjöll, austan við Lambafell á Reykjanesskaga.  Gígurinn, sem er dyngjugígur, var gríðarstór en er nú fullur af framburði úr fjallshlíðum þar í kring. Hann varð til í miklu hraungosi (dyngjugosi) fyrir 5200 árum.  Meginhraunstraumurinn fór til suðurs á milli Bláfjalla og Lambafells og niður á láglendið, allt til sjávar (þar sem nú er Þorlákshöfn). Önnur hraunkvísl rann til norðurs að Húsmúla og síðan til vesturs um Sandskeið, Lækjarbotna, Elliðavatnslægðina og síðan um farveg Elliðaánna til sjávar. Á leið sinni fór hraunið um allvíðlent votlendi og grunnt stöðuvatn, forvera Elliðavatns. Gufusprengingar urðu í hrauninu þegar það rann yfir vatnssósa setlög og upp hlóðst þyrping svokallaðra gervigíga úr hraunkleprum og gjalli sem nefnast Rauðhólar. Hólarnir ná yfir um 1,2 ferkílómetra svæði. Rauðamalarnám var stundað í Rauðhólum um miðja 20. öld og hurfu þá margir þeirra. Talið er að gíghólarnir hafi í upphafi verið um 150 talsins.  Annað minna gervigígasvæði er um 5 km austan Rauðhóla, svonefnd Tröllabörn. Hraunið kallast einu nafni Leitahraun en afmarkaðir hlutar þess bera ýmis nöfn svo sem Elliðavogshraun. Hraunið hefur verið þunnfljótansi þegar það rann og er víðast hvar dæmigert helluhraun. Margir hellar eru í hrauninu, stærsti hellirinn er Raufarhólshellir við Þrengslaveg. Hellarnir Arnarker, Búri og Árnahellir eru einnig í hrauninu.

Leitahraun er eina hraunið sem runnið hefur inn fyrir þéttbýlismörk Reykjavíkur síðan ísöld lauk. Yngri hraun eru á stöku stað ofan á Leitahrauni t.d. Svínahraunsbruni (Kristnitökuhraunið). Það rann löngu seinna, nálægt árinu 1000. Þá varð gos í Eldborgum skammt frá Leitum. Það er apalhraun.

## Tilvísanir
Hnerrarót

**Hnerrarót** (einnig kölluð **hvít hnerrarót** eða **bjarthnöri**) (fræðiheiti: *veratrum album*) er eitruð lækningajurt af liljubálki. Hún vex á meginlandi Evrópu.
Sölvi Blöndal (tónlistarmaður)

**Sölvi Blöndal** er íslenskur trommuleikari. Hann starfaði meðal annars í hljómsveitunum Stjörnukisa og Quarashi þar sem hann var útsetningarstjóri, hljómborðsleikari, slagverks- og trommuleikari.

## Heimildir
*Afmælisbörn 3. janúar 2021 á Glatkistan.com
*Sölvi Blöndal á Discogs.com
Alcoa-Fjarðaál

**Alcoa-Fjarðaál** er álver í Reyðarfirði og er knúið af raforku frá Kárahnjúkavirkjun. Framleiðsla var gangsett í apríl 2007 og hafði álverið náð fullri afkastagetu í ágúst 2008. Framleiðslugeta álversins eru um 1000 tonn á sólarhring eða kringum 350 þúsund á ári en starfsleyfi er fyrir allt að 360 þúsund tonn á ári. Álverið framleiðir ál að verðmæti 2 - 2.5 milljónir dollara á sólarhring. Hjá Alcoa-Fjarðaál starfa um 550 manns en á álverssvæðinu starfa í kringum 800 manns sem verktakar við framleiðslu, viðhald, þjónustu og ráðgjöf eða hjá iðnaðar þjónustufyrirtækinu Rubix. 

## Tengill
* Alcoa Fjarðaál, opinber vefsíða
* Kynningarmyndband fyrir Alcoa-Fjarðaál (2012)

## Heimildir
Balí

**Balí** er eyja og smæsta fylki Indónesíu. Hún er vestlægust af Litlu-Sundaeyjum, milli Jövu og Lombok. Stærð eyjunnar er 5636 ferkílómetrar. Agung-fjall er hæsti punkturinn eða rúmlega 3000 metrar.

Mannfjöldi Bali er 4,4 milljónir (2019) og er Denpasar stærsta borgin. Hvergi í Indónesíu býr jafnhátt hlutfall hindúa en 83,5 % íbúa Balí eru hindúatrúar. Balí er ennfremur mesti ferðamannastaður Indónesíu en 80% efnahagsins reiðir sig á ferðamennsku.

## Tengt efni
*Balíska
Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar

***Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar*** var almanak á íslensku sem kom út árlega í Winnipeg í Kanada frá 1894 til 1954. Upphaflegur útgefandi var prentarinn Ólafur S. Thorgeirsson sem hafði flutt rúmlega tvítugur til Vesturheims frá Akureyri árið 1887. Í fyrstu var almanakið prentað í prentsmiðju *[[Lögberg (dagblað)|Lögbergs]]*. Eftir lát Ólafs 1936 hélt Thorgeirsson Company áfram útgáfu þess. Almanakið innihélt dagatal, æviþætti, smásögur og yfirlit helstu atburða líðandi árs, þar á meðal fréttir af andláti Vestur-Íslendinga.

## Tenglar
* Almanak Ólafs S. Thorgeirssonar á Tímarit.is
Móri

**Móri** (franska: *L'Ankou*) er 27. bókin í bókaflokknum um Sval og Val og sú sjöunda eftir listamanninn Fournier. Hún kom út á frummálinu árið 1976, en gefin út á íslensku 1982 og telst fimmtánda í röðinni í íslenska bókaflokknum.

## Söguþráður
Órórea biður Sval og Val að hitta sig í þorpinu *Gálgavík*, þar sem stendur yfir alþjóðleg ráðstefna töframanna. Þar hitta félagarnir fyrir japanska töframanninn Ító Kata ásamt kollegum hans *Alkasar*, *Cappucino* og *Atana* (franska: *Al Kazar*, *Père Capuccino* og *Retros Athana*).

Undarlegir hlutir eru á seyði í héraðinu, sem tengjast meðal annars nálægu kjarnorkuveri sem orðið hefur fyrir skemmdarverkum. Svalur og Valur hitta Óróreu sem komist hefur á snoðir um að í kjarnorkuverinu sé framleitt dularfullt og háskalegt efni, sem glæpamenn ásælast. Jafnframt rekast þau á draug héraðsins, Móra (franska: *Ankou*), sem hefur horn í síðu kjarnorkuversins.

Þrjótarnir sem ásælast efnið dularfulla fylgjast með sýningu töframannanna á ráðstefnunni. Þeir taka Val í gíslingu og þvinga Ító Kata og vini hans til að ræna efninu fyrir þá. Eftir æsilegan eltingaleik tekst Sval, Val og Óróreu að ná efninu úr klóm skúrkanna, þrátt fyrir að Móri leggi þeim síðarnefndu lið, enda vill hann losna við efnið skaðlega úr sveit sinni. Að lokum eyða töframennirnir efninu og Móri unir glaður við sitt

## Fróðleiksmolar
* Fournier fæddist og ólst upp á Bretagne-skaga, sem er hið raunverulega sögusvið bókarinnar. Þjóðsagnapersónan *Ankou* er þekkt á svæðinu og byggir á ævafornum keltneskum sögnum um veru sem fór um með vagn í eftirdragi og boðaði feigð.

* Um það leyti sem sagan var rituð stóðu miklar deilur milli íbúa í Bretagne og franskra yfirvalda um rekstur kjarnorkuvers í héraðinu. Var sögunni um Móra talsvert hampað í þeirri baráttu, en sú athygli vakti litla hrifningu yfirmanna hans hjá Dupuis.

* Töframennirnir *Alkasar*, *Cappucino* og *Atana* snúa aftur í bókinni Spirou et Fantasio à Tokyo.

## Íslensk útgáfa
Móri var gefinn út af Iðunni árið 1982, í þýðingu Jóns Gunnarssonar. Þetta var fimmtánda bókin í íslensku ritröðinni.
## Heimildir

*
Sandkassaleikur

**Sandkassaleikur** eða **opinn leikheimur** er tölvuleikur þar sem spilari hefur ekki fyrirfram ákveðin markmið. Slíkir leikir eru ekki línulegir og hafa ekki einn ákveðinn söguþráð. Dæmi um slíkan tölvuleik er leikurinn Minecraft.
Aserskt manat

**Aserskt manat** (aserbaídsjanska: *Azərbaycan manatı*; ISO 4217: **AZN**) er gjaldmiðill ríkisins Aserbaídsjan frá 1992 og leysti af hólmi rúbluna, sem var gjaldmiðill á Sovéttímanum. Í einu manat voru 100 kepik (aserbaídsjanska: *qəpik*). Táknið fyrir aserskt manat er . Það er Seðlabanki Aserbaídsjan sem gefur þá út.

## Heimild
* 

## Tenglar

* Seðlabanki Aserbaídsjans  
* Aserbaídsjan Manat - Seðlar Aserbaídsjan (þýska) (enska) (franska)
MMORPG

**MMORPG** (Massively multiplayer online role-playing game) eða  **fjölnotendanetspunaleikur** er tegund af tölvuleik sem er samsetning úr spunaspilum á tölvum og fjölnetleikjum og eru stundum spilaðir í vöfrum þar sem mikill fjöldi spilara getur átt samskipti í sýndarheimi.

Eins og í öllum spunaleikjum eru spilarar í einhverju gervi (oft í söguheimi vísindaskáldskapar og ímyndunar)og stýra því sem persónan sem þeir leika gerir. MMORGP eru ólík spunanetleikjum þar sem aðeins einn leikmaður eða lítill hópur tekur þátt hvað varðar bæði fjölda spilara og hve sterkur leikheimur er en vanalega er hann vistaður hjá útgefanda leiksins, leikheimurinn heldur áfram að vera til og þróast þó að einstakir leikendur séu ekki tengdir og taki ekki þátt í leiknum.

MMORPG leikir eru spilaðir um allan heim og sumir leikir njóta mikilla vinsælda. World of Warcraft er vinsæll MMORPG og hafði yfir 7 milljón notendur í júlí 2013. Leikurinn Star Wars: The Old Republic sem útkom árið 2011 hafði yfir 1 milljón notenda þrem dögum eftir útgáfudag. Íslenski tölvuleikurinn Eve Online er fjöldaspunaleikur (MMORPG).
Minnisspil

**Minnisspil** er spil fyrir einn eða fleiri leikmenn. Markmiðið er að finna pör af einhverju (t.d. spilum, dóminókubbum, pókerpeningum eða öðru) á sem stystum tíma (ef einn leikur) eða finna fleiri pör en andstæðingurinn. Í hverjum leik má leikmaður snúa við tveimur spilum. Ef þau passa saman má hann halda þeim, ef ekki á hann að snúa þeim aftur á hvolf. Leikurinn gengur út á að muna hvar samsvarandi spil var á borðinu.
Holger Jacobaeus

**Holger Jacobaeus** (f. 16. október 1733, d. 7. júní 1788 í Sandvík í Noregi) var fyrsti kaupmaður dönsku einokunarverslunarinnar í Keflavík. Hann starfaði á vegum Almenna verslunarfélagsins. Hann reisti fyrsta veglega timburhúsið í Keflavík árið 1766. Stofnár Keflavíkurbæjar er miðað við árið 1772 þegar hann var skipaður kaupmaður þar. Sonur hans Christian Adolf Jacobæus sem fæddist í Keflavík tók við versluninni af honum. Um skeið var Carl Pontoppidan (1748 – 1822) nemi við verslun hans, hann átti síðar eftir að vera borgarráðsmaður í Kaupmannahöfn, koma að styrktarsöfnun til handa Íslendinga vegna Móðuharðindanna og gefa út bækur um Ísland.

## Tenglar
* Holger Jacobæus kaupmaður í Kjeflavík eftir Oscar Clausen, Frjáls verslun 1951
* Tvær aldir í Keflavík, grein eftir Dr. Fríðu Sigurðsson í Tímanum 1972
* Keflavík 1774—1974, grein eftir Dr. Fríðu Sigurðsson í Tímanum 1974
* Fast þeir sóttu sjóinn Tíminn, 1. apríl 1989
L'homme qui ne voulait pas mourir

**L'Homme qui ne voulait pas mourir** (ísl: *Maðurinn sem vildi ekki deyja*) er 48. Svals og Vals-bókin og sú önnur eftir þá Morvan og Munuera. Bókin kom út á frummálinu árið 2005.

## Söguþráður
Sagan er sjálfstætt framhald tveggja Svals og Vals-bóka sem út komu með afar löngu millibili: Baráttunnar um arfinn frá 1952 og Svals í Moskvu frá 1990.

Sammi frændi Vals sleikir sárin ásamt rússneskum aðstoðarmönnum sínum í niðurníddu sveitasetri eftir misheppnuð illvirki í Moskvu. Um er að ræða hús sem frændi þeirra Vals og Samma átti, en undanskildi í erfðaskrá sinni í *Baráttunni um arfinn*. Fyrir hreina tilviljun hafa Svalur og Valur frétt af tilvist hússins og ákveða að skoða það á sama tíma. Um leið kemur aðvífandi torkennileg vera, sem líkist helst beinagrind.

Í ljós kemur að veran torkennilega er *Tanzafio*, frændinn úr *Baráttunni um arfinn*, sem reynist hafa sviðsett dauða sinn og lagst í heimshornaflakk. Á ferðum sínum hafi hann uppgötvað æskulindina, sem yngi upp hvern þann er dreypi af. Tunnu með vökva lindarinnar hafi hann geymt í húsinu yfirgefna og komi reglulega til að súpa af, en nú sé drykkurinn á þrotum.

Sammi og þrjótar hans sjá gróðavon í drykknum og halda af stað til Palombíu í leit að æskulindinni, en Svalur, Valur og *Tanzafio* reyna að stöðva þá og sækja meiri drykk fyrir þann síðastnefnda sem veslast hratt upp. Eftirförin reynist viðburðarík og í Palombíu komast félagarnir í tæri við þungvopnaða flokka innfæddra indíána annars vegar en bláfátækra bænda hinsvegar sem berjast á banaspjót. Í ljós kemur þó að foringjar beggja hópa, frumbyggjastúlkan *Katxina* og táningurinn *Selvo* eru í raun leynilegir elskendur.

Með hjálp elskendanna ná Svalur og félagar í skottið á Samma og hans mönnum í þá mund sem þeir komast að æskulindinni. Í átökunum særast Kaxtina, Selvo og Tanzafio öll til ólífis. Með töframætti æskulindarinnar tekst Tanzafio þó að bjarga unga fólkinu, en fórnar sjálfum sér. Sammi og félagar halda hins vegar á braut með venjulegt vatn sem þeir telja ranglega að búi yfir yngingarmætti. Sögunni lýkur á að Svalur og Valur vinna að endurbótum á ættaróðali frændans.

## Fróðleiksmolar
* Sagan er blóðugri en gerist og gengur í sagnaflokknum, þar sem fólk er skotið með köldu blóði. Öll fórnarlömbin fá þó bót meina sinna, nema Tanaziof frændi, sem þar með er ein örfárra persóna til að deyja í Svals og Vals-bókunum.

* Þyrilvængjan sem Valur finnur upp í Baráttunni um arfinn kemur að góðum notum í upphafi sögunnar.

* Í byrjun bókar segir Níkíta aðstoðarmaður Samma honum að upp sé komið vandamál. Hann svarar kaldhæðnislega: „Ekki segja mér að við séum tannkremslausir?“ – sem er vísun í Með kveðju frá Z, þar sem Sammi og Zorglúbb fjármagna ódæði sín með tannkremssölu.
Vetrarólympíuleikarnir 2014

**Vetrarólympíuleikarnir 2014** eru vetrarólympíuleikar sem eru  haldnir frá 6. til 23. febrúar árið 2014 í borginni Sotsji við strönd Svartahafs í Rússlandi. Keppt er í fimmtán íþróttagreinum. 

Ísland sendi fimm íþróttamenn til leikanna, fjóra sem keppa í alpagreinum og einn sem keppir í skíðagöngu.

## Íþróttagreinar
Anschluss

***Anschluss*** (tenging, bandalag eða innlimun á þýsku) eða **innlimun Austurríkis** var hernám og innlimun Austurríkis inn i Þriðja ríki nasista í aðdraganda seinni heimsstyrjaldarinnar. Sameining Þýskalands og Austurríkis hafði verið stefnumál ýmissa hópa í báðum löndum frá lokum fyrri heimsstyrjaldar en skilmálar Versalasamningsins bönnuðu slíka sameiningu. 11. mars 1938 lét Kurt Schuschnigg, kanslari Austurríkis, af embætti eftir mikinn þrýsting frá Adolf Hitler og austurrískir nasistar tóku við stjórnartaumunum. Daginn eftir hélt þýski herinn yfir landamærin og mætti engri mótstöðu. Austurríki var lagt niður sem sjálfstætt ríki og gert að héraði innan Stór-Þýskalands.
Jóhannes Þór Skúlason

**Jóhannes Þór Skúlason** (fæddur í Reykjavík 24. janúar 1973) er íslenskur sagnfræðingur, almannatengslaráðgjafi og fyrrverandi aðstoðarmaður og ræðuhöfundur forsætisráðherra Íslands Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Jóhannes Þór tók þátt í starfi InDefence hópsins frá október 2008 til febrúar 2011. 

## Menntun og fyrri störf
Jóhannes Þór lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1993 og B.A prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1999. Hann lauk námi í kennslufræði til kennsluréttinda frá sama skóla árið 2000. Jóhannes Þór starfaði sem grunnskólakennari við Seljaskóla í Reykjavík frá 2000 til 2011. Hann starfaði hjá Alþingi sem aðstoðarmaður formanns Framsóknarflokksins frá febrúar 2011 til apríl 2013. Jóhannes Þór gegndi stöðu aðstoðarmanns forsætisráðherra frá maí 2013 til apríl 2016. Hann hefur rekið almannatengslafyrirtækið Orðspor en frá árinu 2018 hefur hann verið framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar. 

## Tilvísanir
Lua (forritunarmál)

**Lua** er forritunarmál sem búið var til árið  1993 af  Roberto Ierusalimschy, Luiz Henrique de Figueiredo og  Waldemar Celes en þeir voru félagar í tölvutæknihópinum Tecgraf við   Pontifical Catholic University  í  Rio de Janeiro í  Brasilíu.  Ár árunum 1977 til 1992 voru miklar takmarkanir á innflutningi vélbúnaðar og hugbúnaðar til Brasilíu og viðskiptavinir Tecgraf gátu ekki keypt innfluttan búnað og það varð til þess að Tecgraf hópurinn smíðaði eigin verkfæri frá grunni.

Lua er vinsælt í forritun á tölvuleikjum og það tekur skamman tíma að læra Lua. Forritunarumhverfið Codea er byggt á Lua. Leikir í Roblox eru gerðir í Lua. Lua er notuð í ýmis konar hugbúnaði öðrum en leikjum og má nefna að Lua er notað í tengslum við  Mediawiki  til að færa gögn úr Wikidata yfir í Wikipediagreinar.

## Dæmi

```lua
-- Hér er dæmi sem sniður bæti
-- Við teljum hversu oft „bytes“ er deilanlegt með 1024
-- Þannig finnum við besta háttin

-- Undirforrit sem kallast „formatBytes“ og tekur tölu og svo sniðsstreng
local function formatBytes(bytes, formatStr)
	formatStr = formatStr or "%s%s" -- Við gefum sjálfgefið gildi
	local units = { "B", "KB", "MB", "GB", "TB" } -- Við virðum IEC hérna ekki
	local timesDivisible = 1
	-- Á meðan að við erum innan with mörkin á „units“ og „bytes“ er deilanlegt með 1024 höldum við áfram
	while timesDivisible < #units and bytes >= 1024 do
		bytes = bytes / 1024
		timesDivisible = timesDivisible + 1
	end
	local bytesString
	if bytes == math.floor(bytes) then -- Efa talan er heil þá viljum við ekki auka kommu
		bytesString = ("%d"):format(bytes) -- Til dæmis: 50
	else
		bytesString = ("%0.2f"):format(bytes) -- Til dæmis 50.00
	end
	return formatStr:format(bytesString, units[timesDivisible])
end

print(formatBytes(500))                --> 500B
print(formatBytes(5000))               --> 4.88KB
print(formatBytes(1024 * 50, "%s %s")) --> 50 KB
print(formatBytes(1024 * 1024 * 1024)) --> 1GB
```


## Tengill
* Vefsvæðið lua.org
Vetrarólympíuleikarnir 1944

**Vetrarólympíuleikarnir 1944** voru vetrarólympíuleikar sem til stóð að halda í Cortina d'Ampezzo á Ítalíu í febrúar 1944. Hætt var við leikana vegna Síðari heimsstyrjaldar. Þetta hefðu annars orðið 5. vetrarleikarnir, en þeir áttu sér stað í St. Moritz í Sviss árið 1948.
Vetrarólympíuleikarnir 1940

**Vetrarólympíuleikarnir 1940** voru vetrarólympíuleikar sem til stóð að halda í Sapporo í Japan í febrúar árið 1940. Hætt var við leikana vegna Síðari heimsstyrjaldar. Raunar höfnuðu Japanir því að halda leikana þegar árið 1938 þegar Annað stríð Kína og Japan braust út. Þá ákvað Alþjóðaólympíunefndin að láta Sviss fá leikana en vegna deilna við skipuleggjendur þar tók nefndin leikana aftur og lét Þýskalandi þá í té. Þremur mánuðum síðar gerðu Þjóðverjar innrás í Pólland og ákveðið var að hætta við leikana.
Valdas Adamkus

**Valdas Adamkus** (fæddur á Kánas í Litáen 3. nóvember 1926) er litáískur stjórnmálamaður, umhverfisverndasinni og forseti Litáens árin 1998 – 2003 og 2004 - 2009.
Brennisteinsvinnsla

**Brennisteinsvinnsla** er vinnsla á brennisteini. Brennisteinn var  nauðsynlegur til í byssupúður.

Brennisteinn var unnin á Íslandi á 19. öld, t.d. í Brennisteinsfjöllum.

## Heimildir
* Jóhanna Guðmundsdóttir, Vefnir 8, 2008 
* Brennisteinsvinnsla, Jóhanna Guðmundsdóttir (Ferlir.ss)
Audacity

**Audacity** er frjáls hugbúnaður til hljóðvinnslu og hljóðupptöku. Hægt er að taka inn og út úr forritinu skrár á WAV, AIFF, Ogg  og MP3 (með viðbótinni LAME), Vorbis og allar skrár sem  libsndfile safnið styður. Nýrri útgáfur styðja FLAC.

Í Audacity er auðvelt að 
* Taka upp og spila hljóð
* Laga til hljóð (klippa, afrita og líma)
* Blanda saman mörgum hljóðum
* nálgast mikið úrval af viðbótum og hljóðeffektum.

## Tenglar
* Vefsíða Audacity
* Audacity Wiki 
* Editing audio in Linux:Audacity
Lögmál Moores

**Lögmál Moores** nefnist sú kenning á sviði vélbúnaðar tölvna að fjöldi smára á samrásum tvöfaldist á tveggja ára fresti. Lögmálið er kennt við Gordon E. Moore, einn af stofnendum Intel, sem í dag er leiðandi framleiðandi örgjörva en hann setti fram þessa tilgátu í grein sem hann skrifaði 1964.

Í seinni tíð er búið að yfirfæra lögmál Moores yfir að aðra hluta vélbúnaðar svo sem vinnsluhraða örgjörva, stærð skyndiminnis og harða diska og fjölda díla í stafrænum myndavélum. Það sem lögmál Moores segir fyrir um og það sem þróun á sviði upplýsingatækni hefur að miklu leyti einkennst af er einmitt veldisvöxtur.

Undirstrika verður að þótt það sé nefnt lögmál er það ekki lögmál í vísindalegum skilningi heldur er aðeins þannig að orði komist.

## Tenglar
* Cramming more components onto integrated circuits, grein eftir Gordon Moore frá 1965, birt í Electronics Magazine
* Um (ör)tölvubyltinguna, grein í Tölvumálum frá 1980 eftir Pál Jensson
Nýtt líf (tímarit)

**Nýtt líf** var tímarit sem Birtíngur útgáfufélag gaf út en tímaritið var áður gefið út af Fróða. Tímaritið hafði komið út síðan 1978 og fjallaði um tísku og samfélagsmál.
Stelpurnar okkar

***Stelpurnar okkar*** er íslensk heimildarmynd fjallar um baráttu íslenska kvennalandsliðsins í fótbolta um að komast á Evrópumeistarmót, fyrst allra íslenskra landsliða.

Í myndinni kynnumst við litríkum stelpum, draumum þeirra og metnaði. Samkeppnin um að komast í liðið er hörð og stelpurnar eiga í baráttu innbyrðis sem andstæðingar með félagsliðum sínum. Þóra Tómasdóttir og Hrafnhildur Gunnarsdóttir fylgdust með landsliðinu í hálft annað ár þegar stelpurnar brutu blað í knattspyrnusögu Íslands og urðu fyrsta íslenska landsliðið til að komast á lokamót í knattspyrnu.

## Heimildir
Sambandsríki Vestur-Indía

**Sambandsríki Vestur-Indía** var skammlíft sambandsríki myndað úr nokkrum nýlendum Breta í Karíbahafi með það í huga að þær fengju sjálfstæði sem eitt ríki. Áður en það gerðist leystist sambandið upp vegna innbyrðis deilna. Ríkið stóð frá 3. janúar 1958 til 31. maí 1962.

Þær nýlendur sem mynduðu sambandsríkið urðu síðar níu sjálfstæð ríki: Antígva og Barbúda, Barbados, Dóminíka, Jamaíka, Sankti Kristófer og Nevis, Sankti Lúsía, Sankti Vinsent og Grenadíneyjar og Trínidad og Tóbagó. Áfram undir breskri stjórn voru Angvilla, Montserrat, Cayman-eyjar og Turks- og Caicoseyjar.
Björk Vilhelmsdóttir

**Björk Vilhelmsdóttir** (fædd 2. október 1963) er íslensk stjórnmálakona og félagsráðgjafi. Björk sat í borgarstjórn Reykjavíkur árin 2002 til 2015, fyrst fyrir Reykjavíkurlistann en frá og með með árinu 2006 fyrir Samfylkinguna. 

Björk er fædd í Reykjavík og foreldrar hennar eru Kristín Pálsdóttir húsmóðir og verslunarmaður og Vilhelm Heiðar Lúðvíksson fyrrverandi lyfsali. Björk er gift Sveini Rúnari Haukssyni lækni og eiga þau samtals fjögur börn.

## Menntun og starfsferill
Björk lauk stúdentsprófi frá Fjölbrautaskólanum í Breiðholti árið 1983, BA prófi í uppeldisfræði frá Háskóla Íslands árið 1990 og starfsréttindanámi í félagsráðgjöf sama ár. Björk var formaður Stúdentaráðs HÍ 1986 og formaður Félags vinstri manna í HÍ 1985-1987.

Hún starfaði hjá Félagsþjónustunni í Reykjavík 1987-1989, var félagsráðgjafi hjá Stígamótum 1990-1991, framkvæmdastýra Kvennaráðgjafarinnar 1992-1997, félagsráðgjafi hjá kvennadeild Landspítalans 1992-1997 og hjá Blindrafélaginu 1997-2002. Frá 2002-2015 var Björk borgarfulltrúi í Reykjavík, fyrstu fjögur árin fyrir Reykjavíkurlistann en svo fyrir Samfylkinguna. Hún einbeitti sér að velferðarmálum í borgarstjórn og var m.a. formaður velferðarnefndar Reykjavíkur um árabil. Björk var varaþingmaður Samfylkingarinnar í Reykjavík í október 2013 og starfar nú sem sérfræðingur hjá Virk starfsendurhæfingu.

Frá 1986-1988 var hún í miðstjórn Alþýðubandalagsins, var varaformaður Stéttarfélags ísl. félagsráðgjafa frá 1992-1994 og formaður frá 1998-2000, formaður Bandalags háskólamanna frá 1998-2002 og var um tíma í stjórn Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs. 

Björk hefur látið sig friðarmál miklu varða og hefur starfað innan félagsins Ísland-Palestína, m.a. hefur hún verið sjálfboðaliði í Palestínu á vegum alþjóðlegrar friðarþjónstu kvenna.

## Tilvísanir
Vetrarólympíuleikarnir

**Vetrarólympíuleikarnir** eru alþjóðlegt íþróttamót sem er haldið á fjögurra ára fresti. Fyrstu vetrarólympíuleikarnir voru haldnir í Chamonix í Frakklandi árið 1924. Upphaflega voru vetrarólympíuleikarnir haldnir sömu ár og Sumarólympíuleikarnir en árið 1986 ákvað Alþjóðaólympíunefndin að þeir skyldu haldnir milli sumarleika. Vegna breytingarinnar voru Vetrarólympíuleikarnir 1994 haldnir aðeins tveimur árum á eftir leikunum 1992. 

Á Vetrarólympíuleikunum er keppt í vetraríþróttum: skíðum, skautum, sleðabruni og krullu.
Sumarólympíuleikarnir

**Sumarólympíuleikarnir** eru alþjóðlegt íþróttamót sem er haldið á fjögurra ára fresti. Á sumarleikunum er keppt í um 300 íþróttagreinum og yfir 200 lönd taka þátt. Leikarnir eru skipulagðir af Alþjóðaólympíunefndinni. 

Fyrstu Sumarólympíuleikarnir voru haldnir árið 1896.
Matthew Fontaine Maury

**Matthew Fontaine Maury** (f. 14. janúar 1806, d. 1. febrúar 1873) var bandarískur stjörnufræðingur, haffræðingur, veðurfræðingur, rithöfundur, jarðfræðingur og kennari.

Maury var brautryðjandi á sviði kortlagningu helstu siglingaleiða í heiminum. Hann lauk verki sínu um hafstrauma og vindafar, *Wind and Current Chart of the North Atlantic*, á byltingarárinu 1848. Í kjölfarið breiddist aðferðafræði hans út um allan heim og leiddi til stórbættra samgangna á sjó. Fyrir vikið var Maury sleginn til riddara í nokkrum evrópskum konungsríkjum, meðal annars veitti Friðrik 7. honum Dannebrogsorðuna.

## Tengill

* [Verk um eða eftir Matthew Fontaine Maury á Internet Archive (skannaðar bækur)](http://www.archive.org/search.php?query=mediatype%3A(texts)%20-contributor%3Agutenberg%20AND%20(subject%3A%22Maury%2C%20Matthew%20Fontaine%2C%201806-1873%22%20OR%20creator%3A%22Maury%2C%20Matthew%20Fontaine%2C%201806-1873%22%20OR%20creator%3A%22Matthew%20Fontaine%20Maury%22%20OR%20title%3A%22Matthew%20Fontaine%20Maury%22%20OR%20description%3A%22Maury%2C%20Matthew%20Fontaine%22))
Ophiocordyceps sinensis

**Ophiocordyceps sinensis** er sveppur sem lifir sníkjulífi á lirfu mölfiðrilda og framleiðir svepp sem er eftirsóttur og verðmætur í jurtalækningum. Sveppurinn vex upp inni í lifandi lirfu og drepur hana og hún verður að múmíu og stöngullaga sveppurinn kemur úr líkamsleifum lirfunnar. Sveppurinn vex eingöngu á afmörkuðum svæðum í Himalajafjöllum og á Tíbetsku hásléttunni. Sala á þessum svepp er stór hluti af tekjum íbúa í fjallahéruðum Tíbets.


Cordyceps Sinensis.jpg
Weighing Caterpillar fungus.jpg
VM 5591 Lanzhou Dong chong xia cao.jpg
Cordyceps ophioglossoides 02.JPG
CordycepsSinensis.jpg
Yarcha gumba.jpg


## Heimildir

*  Winkler, D. (2009). "Caterpillar Fungus (Ophiocordyceps sinensis) Production and Sustainability on the Tibetan Plateau and in the Himalayas". Asian Medicine 5 (2): 291. doi:10.1163/157342109X568829
* Himalayan Gold Rush
Dannebrogsorðan

**Dannebrogsorðan** er konungleg dönsk riddaraorða sem Kristján 5. veitti fyrst árið 1671. Fram að 1808 var Dannebrogðsorðan aðeins veitt fimmtíu meðlimum úr aðalsstéttinni. Frá 1951 hefur konum verið veitt orðan. Konungur veitir orðuna að eigin frumkvæði. Við dauða ber að skila orðunni.

Nokkur fjöldi Íslendinga hefur fengið orðuna.

## Tengill
*
Kolviðarhóll

**Kolviðarhóll** er botnurðarhóll, og annar slíkur er á Krossfjöllum, og liggur norðan við þjóðveginn vestan í Hellisheiði. Þar var á 19. og 20. öld frægur áningastaður ferðmanna sem áttu leið yfir heiðina. Þar var síðar reist veglegt steinsteypuhús til að taka á móti ferðamönnum en sem síðar varð skíðaheimili I.R.-inga árið 1938. Starfsemin leið undir lok árið 1952. Síðan urðu húsin á Hólnum spellvirkjum og óheiðarlegum vegfarendum að bráð. Húsin á Kolviðarhóli voru rifin og jöfnuð við jörðu árið 1977. En má sjá votta fyrir tóttum hússins. 

## Tenglar
* „Saga Kolviðarhóls“; grein í Blöndu 1936
* „Kolviðarhóll“; af centrum.is
Hjónagras

**Hjónagras** (fræðiheiti: *Pseudorchis albida*) er fjölær planta af ættkvísl Pseudorchis af brönugrasaætt og eina planta þeirrar ættkvíslar.

## Útbreiðsla og útlit
Hjónagras er allalgeng á Íslandi aðarlega í mólendi og kjarri. Það vex um mestalla Evrópu, víða í Asíu, auk Grænlands og Kanada. Blómin gulhvít eða hvít með þríflipóttri vör í klasa á stöngulenda. Getur orðið 15 – 25 cm á hæð.

## Undirtegundir
Hjónagras skiptist í þrjár undirtegundir sem finnast helst á ákveðnum svæðum:
**Pseudorchis albida* subsp. *albida* - Frá Spáni og Íslandi til Kamsjatka.
**Pseudorchis albida* subsp. *straminea* - Skandinavíu, norður Rússlandi, Grænlandi og Kanada.
**Pseudorchis albida* subsp. *tricuspis* - Svíþjóð, Sviss, Austurríki, Póllandi, Rúmenía og ríkjum fyrrum Júgóslavíu.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Den virtuella floran - Útbreiðsla
Tekex

**Tekex** er ein tegund af kexi eða hrökkbrauði. Það er bakað úr hveiti og vatni án lyftiefna og feiti sem vanalega eru í kexi.
Saltkex

**Saltkex** er þunnar kexkökur sem vanalega eru úr hvítu hveiti, lyftidufti,geri og matarsóda og stráð með grófu salti.
Svartfellska

**Svartfellska** (*crnogorski* / *црногорски*) er stöðluð mállýska serbó-króatísku og opinbert tungumál Svartfjallalands. Svartfellska er byggð á útbreiddustu mállýsku serbó-króatísku, stókavíönsku. Áður var svartfellska ekki aðgreind frá serbnesku og enn eru deilur um stöðu hennar.  

Hugmyndin um staðlað serbó-króatískt tungumál, aðskilið frá serbnesku og króatísku, á rætur sínar að rekja til tíunda áratugarins og hlaut meiri vinsældir á fyrsta áratugi 21. aldar. Svartfellska varð í fyrsta skipti opinbert tungumál Svartfjallalands þegar ný stjórnarskrá tók gildi 22. október 2007  Svartfellska er ekki enn orðin staðlað tungumál. Stafsetningarreglur tungunnar voru settar 10. júlí 2009 þegar tveimur bókstöfum var bætt við stafrófið, en opinber málfræði og námsefni hafa ekki ennþá verið samþykkt enda eru stafirnir og málfræðin mjög umdeild. 

## Heimildir