open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sankti Lúsía

**Sankti Lúsía** eða **Saint Lucia** er sjálfstætt eyríki á frjósamri og hálendri eldfjallaeyju; í Litlu-Antillaeyjaklasanum á mörkum Karíbahafs og Atlantshafs. Ríkið sem telur 165.595 íbúa (2010), byggir á þingræðibundnu lýðræði en í konugssambandi við  samveldið.

## Landlýsing
Eyjan er  616 km2 að stærð og er hluti af Windward eyjaklasanum í Karíbahafi. Eyjan er sunnan við Sankti Vinsent og Grenadíneyjar og norðan við Martinique. Sankti Lúsía hefur verið í  Breska samveldinu frá 1979. Hún er frjósöm og hálend eldfjallaeyja; hæsti tindur: Gimie, 959 m. Á eyjunni er hitabeltisloftslag. Höfuðborgin er Castries.

## Íbúar
Íbúar (2010) eru um 165.595. Íbúarnir eru aðallega af afrískum uppruna og Kaþólska kirkjan er ríkjandi trú, en þar er einnig stór hópur mótmælenda. Enska er opinbert tungumál, en Kwéyòl, franskur Creole, er einnig víða töluð, og margir eyjaskeggjar tala einnig frönsku eða spænsku.

## Saga
Kristófer Kólumbus hefur líklega séð til eyjarinnar árið 1502. Bretum mistókst í fyrstu tilraun þeirra að nýlenduvæða eyjuna upphafi 17. aldar. Eyjan var síðar byggð af frökkum sem gerðu samning við eyjaskeggja árið 1660. Bretar og Frakkar deildu um Sankti Lúsíu  en því lauk með því að bretar tryggðu sér völd árið 1814. Eyjan varð þá hluti af nýlendum Bretlands á Kulborðseyjum. Þegar nýlendan var leyst upp árið 1958-62 varð Sankti Lúsía hluti af Sambandsríki Vestur-Indía. Árið 1967 fékk Sankti Lúsía nokkurt sjálfstæði sem eitt af sex ríkjum í Sambandsríki Vestur-Indía. Þann 22. febrúar árið 1979 hlaut Sankti Lúsía fullt sjálfstæði og er það þjóðhátíðardagur eyjarinnar.

## Hagkerfi
Hagkerfi byggir að miklu leyti á útflutningi landbúnaðarafurða (banana, kakó og annarra landbúnaðarvara úr hitabeltinu) og ferðaþjónusta. Sankti Lúsía hefur laða að erlenda fjárfestingu einkum í bankastarfsemi og létts iðnaðar, olíuhreinsunar og flutninga. Bandaríkin og Frakkland eru helstu viðskiptaríki.

## Stjórnarfar
Samkvæmt stjórnarskrá landsins frá 1979 er landið er þingræðibundið lýðræði. Á þjóðþinginu eru tvær deildir: öldungadeild með 11 þingsæti og Neðri deild (House of Assembly) með 17 sæti. Forsætisráðherra leiðir ríkisstjórnina. Sankti Lúsía er í Breska Samveldinu og hefur því þjóðhöfðingja samkvæmt konungssambandi við Stóra-Bretland og Norður Írland.

Sankti Lúsía hefur alið flesta  nóbelsverðlaunahafa miðað við höfðatölu. Það eru þeir Sir Arthur Lewis sem fékk nóbelsverðlaun í hagfræði 1979, og Derek Walcott sem fékk nóbelsverðlaunin í bókmenntum 1992. Þeir eru báðir fæddir 23. janúar, en ekki sama ár.

## Ytri tenglar
* Opinber vefur Sankti Lúsía ríkis
* Þjóðsöngur Sankti Lúsíu
* Vefur með tenglum í Sankti Lúsía 
* Upplýsingavefur Leyniþjónustu Bandaríkjanna: Um ríkisstjórn Sankti Lúsía 
*  Upplýsingavefur Leyniþjónustu Bandaríkjanna (CIA World Factbook) um Sankti Lúsíu 
* Vefur Verslunarráðs Sankti Lúsíu 
* Yfirlit yfir helstu fasteignasölur Sankti Lúsíu
Litlu-Antillaeyjar

**Litlu-Antillaeyjar** eru eyjaklasi í Antillaeyjaklasanum sem, ásamt Bahamaeyjum, mynda Vestur-Indíur. Litlu-Antillaeyjar eru löng röð lítilla eyja sem liggur frá norðri til suðurs og myndar austurmörk Karíbahafsins við Atlantshaf.

Litlu-Antillaeyjum er stundum skipt í Kulborðseyjar (suður) og Hléborðseyjar (norður) þar sem ríkjandi staðvindar blása frá suðri til norðurs. 

Eyjarnar eru (frá norðri til suðurs):
* Bandarísku Jómfrúreyjar
* Bresku Jómfrúreyjar
* Angvilla (Bretland)
* Sankti Kristófer og Nevis
* Antígva og Barbúda
* Montserrat (Bretland)
* Guadeloupe (Frakkland)
* Dóminíka
* Martinique (Frakkland)
* Sankti Lúsía
* Barbados
* Sankti Vinsent og Grenadíneyjar
* Grenada
* Trínidad og Tóbagó
* Eyjarnar undan strönd Venesúela
* Hollensku Antillaeyjar (Holland)
** Norðausturhorn Karíbahafsins
*** Sint Eustatius
*** Saba
*** Saint Martin (ásamt Frakklandi)
** Undan strönd Venesúela
*** Bonaire
*** Curacao
* Arúba (Holland)
Stóru-Antillaeyjar

**Stóru-Antillaeyjar** eru eyjaklasi á norðurmörkum Karíbahafsins, og telst til Vestur-Indía, ásamt Litlu-Antillaeyjum og Bahamaeyjum.

Til Stóru-Antillaeyja teljast:

* Hispaníóla
** Dóminíska lýðveldið
** Haítí
* Jamaíka
* Kúba
* Púertó Ríkó
Hléborðseyjar

**Hléborðseyjar** eru nyrðri hluti Litlu-Antillaeyja. Þær eru nefndar Hléborðseyjar þar sem ríkjandi staðvindar blása frá suðri til norðurs svo þær eru hléborðs miðað við syðri eyjarnar; Kulborðseyjar.

Hléborðseyjar var heiti á breskri nýlendu sem taldi eyjarnar Antígva, Barbúda, Bresku Jómfrúreyjar, Montserrat, Sankti Kristófer og Nevis, Angvilla og (til 1940) Dóminíku, frá 1671 til 1816 og aftur frá 1833 til 1960. Nýlendan hét **Sambandsnýlenda Hléborðseyja** (*Federal Colony of the Leeward Islands*) frá 1871 til 1956 og **Hléborðseyjaumdæmi** (*Territory of the Leeward Islands*) frá 1956 til 1960.

Til Hléborðseyja teljast venjulega:
* Jómfrúaeyjar
* Angvilla
* Saint Martin (Guadeloupe (norðurhlutinn) og Hollensku Antillur (suðurhlutinn))
* Saba (Hollensku Antillaeyjar)
* Sint Eustatius (Hollensku Antillaeyjar)
* Saint Barthélemy
* Antígva
* Barbúda
* Sankti Kristófer
* Nevis
* Montserrat
* Gvadelúpeyjar
* Dóminíka

Hin örsmáa og fjarlæga Fuglaeyja (*Isla Aves*) er stundum talin með til hægðarauka.

## Ólíkar skiptingar
Skiptingin milli Hléborðseyja og Kulborðseyja er mismunandi í munni Breta, Spánverja, Hollendinga og Þjóðverja: Í enskumælandi löndum er venjulega miðað við að skiptingin liggi milli Dóminíku og Martinique, en í spænskumælandi löndum  eru eyjarnar milli Jómfrúaeyja suður að Trínidad og Tóbagó (að þeim meðtöldum) kallaðar Kulborðseyjar og eyjarnar við strönd Venesúela kallaðar Hléborðseyjar. 

Að auki er staðbundið (til dæmis á Bresku Jómfrúaeyjum) að telja eyjarnar frá Jómfrúaeyjum að Dóminíku til Kulborðseyja.
Antillaeyjar

**Antillaeyjar** eru eyjarnar í Karíbahafi eða Vestur-Indíur, utan Bahamaeyjar. Almennt er gerður greinarmunur á Stóru-Antillaeyjum, norðan við Karíbahafið, sem telja Kúbu, Jamaíku, Hispaníólu og Púertó Ríkó, og Litlu-Antillaeyjum sem eru austurmörk Karíbahafsins og skiptast í Hléborðseyjar og Kulborðseyjar og eyjarnar undan strönd Venesúela. Landfræðilega eru eyjarnar taldar til Norður-Ameríku, en af menningarlegum og sögulegum ástæðum eru Stóru-Antillaeyjar talin með Rómönsku Ameríku.
Survivor

**Survivor** getur átt við um:
* Raunveruleikaþættina *[[Survivor (sjónvarpsþáttur)|Survivor]]*.
* Rokkhljómsveitina Survivor sem átti meðal annars smellinn *[[Eye of the Tiger]]*.
* Skáldsöguna *Survivor* eftir Chuck Palahniuk.
* Skáldsöguna *Survivor* eftir Laurence Janifer.
* Nokkrir tölvuleikir hafa heitið *[[Survivor (tölvuleikur)|Survivor]]*.
* Breiðskífuna *[[Survivor (breiðskífa)|Survivor]]* með bandarísku ryþmablússveitinni Destiny's Child.
Þíðjökull

**Þíðjökull** eða **tempraður jökull** er jökull þar sem hiti jökulsins er við frostmark vatns, en slíkir jöklar eru utan heimskautasvæðanna. Hiti gaddjökla er ávallt neðan frostmarks vatns.

## Heimild
*
Blokk (lotukerfið)

**Blokk** í lotukerfinu er safn aðliggjandi flokka. Orkuríkasta rafeind hvers frumefnis í ákveðnum flokki tilheyrir alltaf sama rafeindasvigrúmi í grunnstöðu. Hver blokk er því nefnd eftir einkennandi svigrúmi frumeinda þess og heita því s-blokk, p-blokk, d-blokk, f-blokk og g-blokk, eftir því hvort orkuríkasta rafeindin er í s-svigrúmi, p-svigrúmi, d-svigrúmi, f-svigrúmi eða g-svigrúmi.

## Einkenni
### S-blokk
S-blokk lotukerfisins samanstendur af tveimur fyrstu flokkum þess: alkalímálmum og jarðalkalímálmum ásamt vetni og helíni. Í grunnstöðu allra frumefna í þessari blokk, er orkuríkasta rafeindin í s-svigrúmi. Frumefni s-blokkar eru sterkir afsýrar, fyrir utan helín sem er efnafræðilega óvirkt.

### P-blokk
P-blokk lotukerfisins samanstendur af síðustu sex flokkum þess fyrir utan helín. Í grunnstöðu allra frumefna í þessari blokk, er orkuríkasta rafeindin í p-svigrúmi. P-blokkin inniheldur alla málmleysingja og málmunga ásamt nokkrum málmum.

Flokkar p-blokkar eru:
* 13 (IIIB,IIIA): Bórflokkur 
* 14 (IVB,IVA): Kolefnisflokkur 
* 15 (VB,VA): Niturflokkur
* 16 (VIB,VIA): Kalkógen 
* 17 (VIIB,VIIA): Halógen 
* 18 (hópur 0): Eðalgös

### D-blokk
D-blokk lotukerfisins samanstendur af flokkum frumefna sem að í grunnstöðu hafa orkuríkustu rafeindina í d-svigrúmi. Frumefni í d-blokk eru einnig þekkt sem hliðarmálmar.

### F-blokk
F-blokk lotukerfisins samanstendur af frumefnum sem í grunnstöðu hafa orkuríkustu rafeindina í f-svigrúmi. Ólíkt hinum blokkunum, fylgir hefðbundin skipting f-blokkar lotum svipaðra sætistalna frekar en flokki svipaðra rafeindasvigrúma. F-blokk hefur því að geyma lantaníð og aktiníð.

### G-blokk
G-blokk lotukerfisins samanstendur af frumefnum sem í grunnstöðu hafa orkuríkustu rafeindina í g-svigrúmi. Ekki hafa ennþá fundist frumefni sem tilheyra g-blokk, en spáð hefur verið fyrir um tilvist þeirra með þrautreyndu skammtafræðilegu líkani.
Díogenes Laertíos

**Díogenes Laertíos**, ævisagnaritari grískra heimspekinga, af sumum talinn hafa fengið eftirnafn sitt frá bænum Laerte í Kílíkíu en aðrir telja nafn hans komið frá rómverska ættarnafninu Laertii.

Ekkert er vitað um ævi Díogenesar. Hann hlýtur að hafa verið uppi eftir Sextos Empeirikos (uppi um 200 e.Kr.), sem hann getur um, og á undan Stefanosi frá Býzantíon (uppi um 500 e.Kr.), sem vitnar í hann; sennilega snemma á 3. öld e.Kr. Líklegt þykir að hann hafi verið að störfum á tímum Alexanders Severusar (222-235) og eftirmanna hans.

Skoðanir Díogenesar sjálfs eru einnig ókunnar. Sumir telja að hann hafi verið kristinn; en líklegra þykir að hann hafi verið epikúristi. Verkið sem hann er þekktur fyrir, *[[Ævisögur merkra heimspekinga]]*, var ritað á grísku og til þess að gera grein fyrir ævisögum og kenningum grískra heimspekinga. Verkið er ógagnrýnið á heimildir og ófágað í framsetningu, en hefur þónokkuð gildi eigi að síður enda veitir það okkur innsýn í einkalíf grísku vitringanna. Af þeim sökum mun Montaigne hafa fullyrt að hann vildi gjarnan að til hefðu verið tólf Laertíosar í stað eins.

Díogenes skiptir efninu í tvennt sem hann nefnir jóníska skólann og ítalska skólann; skiptingin byggir ekki á traustum rökum. Ævisögur fyrri hlutans hefjast á Anaximandrosi, og enda á Kleitomakkosi, Þeófrastosi og Krýsipposi; Síðari hllutinn hefst með Pýþagórasi, og lýkur með Epikúrosi. Sókratíski skólinn, með sínum fjölmörgu afbrigðum, er flokkaður með jónísku heimspekinni; Eleumennirnir og efahyggjumennirnir eru á hinn bóginn flokkaðir með ítalska skólanum.

Öll síðasta bókin er tileinkuð Epikúrosi og inniheldur þrjú afar áhugaverð bréf, stíluð á Heródótos, Pýþókles og Menókeif. Helstu heimildir Díogenesar voru rit sagnaritaranna Díódesar frá Magnesíu og Favorinusar. Fram kemur hjá Burlaeusi (Walter Burley, 14. aldar munkur) í riti hans *De vita et moribus philosophorum* (*Um ævir og siði heimspekinganna*) að texti Díogenesar hafi verið meiri vöxtum en það sem nú er varðveitt. Auk ævisagna heimspekinganna ritaði Díogenes verk í bundnu máli um fræga menn undir ýmsum bragarháttum.

## Heimildir
* 

## Tengt efni
* Fornaldarheimspeki
* Fornfræði
* Grísk heimspeki
* Heimspeki
* Sagnaritun

## Tenglar
* 
*
Krýsippos

**Krýsippos frá Soli** (forngríska: Χρυσιππος) (280 – 207 f.Kr.) var nemandi Kleanþesar og síðar arftaki hans sem stóíska skólans í heimspeki (232-204 f.Kr.). Hann var einn áhrifamesti hugsuður stóuspekinnar og átti mestan þátt í að gera stóuspekina að vinsælustu heimspekinni bæði í Grikklandi og Róm um aldir.

Krýsippos var afkastamikill rithöfundur. Verk hans munu hafa verið um 700 talsins en ekkert er varðveitt að undanskildum brotum sem síðari tíma höfundar vitna í svo sem Cicero, Seneca og fleiri.

Sagan segir að Krýsippos hafi dáið úr hlátri eftir að hafa séð asna éta fíkjur.

## Heimildir
* 

## Tengt efni
* Fornaldarheimspeki
* Fornfræði
* Grísk heimspeki
* Hellenísk heimspeki
* Stóísk ró
* Stóuspeki

## Tenglar
*
Saga sálfræði

**Sálfræði** sem tilraunasvið hófst árið 1854 í Leipzig í Þýskalandi þegar Gustav Fechner bjó til fyrstu kenninguna um hvernig dómar um skynreynslu eru gerðar og hvernig gera má tilraunir á þeim.

## Helstu ártöl í sögu bandarískrar sálfræði
* 1890 - Bók Williams James „Principles of psychology“ kemur út. Hann var einn af helstu frumkvöðlum sálfræðinnar. Hann var fyrstur til að setja upp tilraunastofu í sálfræði vestanhafs og til að kenna þar á háskóla námskeiði sálfræði auk þess sem hann skrifaði fyrstu bandarísku kennslubókina en það er einmitt “Prinxiples of psychology”.

* 1898 - Edward Thorndike gerir fyrstu rannskóknirnar á dýrum við tilrauna aðstæður. Hann setur fram árangurslögmálið en það er fjallar um meðal annars þegar hann lagði mismunandi þrautir fyrir ýmis dýr. Hann byrti tilraunir sínar í bók undir heitinu „Animal intelligence: an seperimental study of a associative processes in animals“.

* 1913 - John B. Watson setur fram stefnuskrá atferlisstefnunnar. Atferlisstefnan er bandarísk eins og hlutverksstefnan. Þar er meigináhersla lögð á vísindalegar aðferðir og rannsóknir á atferli en ekki hugarstarfsemi. 

* 1938 - „The behavior of organisms“ eftir Burrhus Fredrick Skinner kemur út en þar setur hann fram meginhugtök virkrar skilyrðingar. Skinner taldi að hugmyndin um frjálsan vilja væri hreinn uppspuni sem væri til komin venga þess að mönnum yxi í augum að skýra svo flókið fyrirbæri sem mannlegt atferli er.

* 1956 - George A. Miller skrifar greinina „The magical number seven, plus or minus two“, eða: Töfratalan 7 plús eða mínus 2; eitt af því sem markar upphaf hugrænnar sálfræði. En með henni vísar hann til þeirrar staðreyndar að skammtímaminni manna ræður að jafnaði ekki við fleiri en 7 plús eða mínus 2 atriði í einu.

* 1958 – Herbert Simon og félagar skrifa greinina „Elements of human problem solving“  - Gervigreind setur mark sitt á sálfræðina.

* 1959 – Ritdómur Chomskys um bókina „Verbal behavior“ birtist. Takmörk atferlishyggju kemur í ljós.
Þjóðréttarsamningur

**Þjóðréttarsamningur** er bindandi gerningur sem aðilar þjóðaréttarins gera sín á milli og ætlað er að skapa rétt eða leggja skyldur á samningsaðila. Aðilar geta bæði verið ríki og alþjóðastofnanir.

Meginheimild þjóðaréttarins með almennum reglum á þessu sviði er Vínarsamningur um milliríkjasamninga frá 1969 en hann tók gildi 1980 þegar tilskilinn fjöldi ríkja hafði fullgilt hann og tekur hann aðeins til samninga sem samþykktir hafa verið eftir það en reyndar er litið svo á að með samningnum hafi verið skráðar þegar gildandi venjur og því bindi hann ríki án tillits til aðildar að honum og þá einnig samninga fyrir 1980.

## Heimild
* Björg Thorarensen og Pétur Leifsson: Kaflar úr þjóðarétti. Fjölrit. Reykjavík 2004
Hundasund

**Hundasund** er það sund sem hundar synda, það fer þannig fram að hundurinn liggur á bringunni með höfuðið upp úr vatni og sparkar loppunum sitt á hvað aftur til að knýja sig áfrám. Orðið er þó oftast notað yfir það þegar menn synda eins og hundar, og eru þá sagðir synda hundasund, hundasund er ekki viðurkennd íþróttagrein af Alþjóða sundsambandinu og er oftast notað af fólki sem kann ekki önnur sund eða til að hvíla líkamann á öðrum sundum, t.d. bringusundi og skriðsundi.
Gísli H. Guðjónsson

**Gísli Hannes Guðjónsson** (fæddur 26. október 1947) er prófessor í réttarsálfræði við King's college í Lundúnum og rannsóknarprófessor við Háskólann í Reykjavík. 

Gísli er þekktur víða um heim fyrir rannsóknir sínar og einn fárra íslenskra sálfræðinga sem hefur náð frama erlendis. Hefur hann einkum beitt rannsóknaraðferðum sínum við greiningu á áreiðanleika vitna.
Alþjóða sundsambandið

**Alþjóða sundsambandið** (franska: *Fédération Internationale de Natation*, *FINA*) er alþjóða íþróttasamband sem skipuleggur og setur reglur um sund, listsund, dýfingar og vatnapóló, sambandið á á höfuðstöðvar sínar í Lausanne í Sviss.

## Tengill
* Vefsíða Alþjóða sundsambandsins
Staðsetningarhyggja

**Staðsetningarhyggjan** er kenning í sálfræði og heimspeki sem gengur út á að hægt sé að staðsetja sálfræðilega starfsemi í heilanum.

Staðsetningarhyggjan hefur átt misjöfnu gengi að fagna frá því að hún var fyrst sett fram fyrir 200 árum. Franz Joseph Gall setti fyrstur fram kenningu um að unnt væri að greina 27 mismunandi hæfileika á heilaberkinum. Sú kenning féll fljótt í ónáð en meginhugmyndin hefur staðist tímans tönn. 

Sérfræðingar hafa deilt um hvort heilinn vinni sem ein heild eða hvort hlutarnir séu tiltölulega sjálfstæðir og enn eru skiptar skoðanir um hve langt beri að ganga í staðsetningarhyggju.

## Tengt efni
* Löglaus efnishyggja
* Smættarefnishyggja
Richard Francis Burton

**Richard Francis Burton** (19. mars 1821 – 19. október 1890) var breskur landkönnuður, þýðandi, rithöfundur og Austurlandafræðingur. Hann varð frægur fyrir ævintýralega könnunarleiðangra sína um Mið-Austurlönd og Austur-Afríku sem hann skrifaði um margar bækur, og einnig fyrir þýðingar sínar á ritum eins og *[[Þúsund og ein nótt|Þúsund og einni nótt]]* og *[[Kama Sútra]]*. 

Þekktustu ferðir hans voru þegar hann ferðaðist, dulbúinn sem pastúni, til Mekka, ferðir hans um Austur-Afríku ásamt John Hanning Speke til að leita upptaka Hvítu Nílar, og heimsókn hans til Brigham Young í Salt Lake City. Hann var annálaður málamaður og skylmingamaður.

Burton heimsótti Ísland sumarið 1873 og skrifaði ferðasögu þess efnis.

Að síðustu gekk hann í bresku utanríkisþjónustuna og varð ræðismaður í Damaskus, Fernando Po og Trieste. Hann var aðlaður af Viktoríu Bretadrottningu árið 1886.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Richard Burton''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* Sir Richard F. Burton on the Web 
* Netútgáfur af verkum Burtons 
* Sir Richard Francis Burton og Gordon höfuðsmaður
* Evrópskir (kristnir) ferðamenn til Mekka .
Henry Morton Stanley

Sir **Henry Morton Stanley** (29. janúar 1841 – 10. maí 1904) var bandarískur blaðamaður og landkönnuður af velskum uppruna. Hann varð frægur fyrir leiðangra sína til Afríku, fund sinn með David Livingstone 1871 og ferð sína eftir Kongófljóti frá upptökum þess við Tanganjikavatn í Austur-Afríku til ósanna við Atlantshaf.

Stanley barðist með báðum aðilum í Þrælastríðinu og gerðist eftir það blaðamaður á *[[New York Herald]]* 1867. Eftir ferð og greinaskrif frá Mið-Austurlöndum, fékk hann það verkefni að finna David Livingstone sem enginn vissi þá hvað orðið hefði af. Stanley lagði upp frá Sansibar með gríðarlegan útbúnað þar sem ekkert var til sparað. Fundum þeirra bar saman í bænum Ujiji á bökkum Tanganjikavatns 10. nóvember 1871 þar sem hann sagðist hafa mælt hina frægu setningu „Doktor Livingstone, vænti ég?“ („*Dr. Livingstone, I presume?*“).

*New York Herald* og *[[Daily Telegraph]]* fjármögnuðu annan leiðangur Stanleys 1874, til að finna upptök Hvítu Nílar, sem Livingstone taldi vera fljótið Lualaba, en John Hanning Speke hafði talið vera Viktoríuvatn. Ferð Stanleys staðfesti að engin tenging var milli Tanganjikavatns og Nílar, og með því að sigla umhverfis Viktoríuvatn á gufuknúnum báti sínum *Lady Alice* komst hann að því að vatnið var gríðarstórt og að eina áin sem úr því rennur að ráði rann um Ripponfossa þaðan sem hún rennur í Albertsvatn. Stanley staðfesti þar með að hugmyndir Spekes um upptök Nílar væru réttar. Eftir þessa ferð hélt hann leiðangrinum áfram með því að reyna að sigla eftir Lualabafljóti. Hann kom að ósum Kongófljóts við Boma 12. ágúst 1877. Leiðangurinn hafði þá staðið í hartnær þúsund daga og nánast enginn eftir lifandi af þeim sem lagt höfðu upp með honum. 

## Tenglar
* ''Djarfasta ferð Stanleys''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
* ''Djarfasta ferð Stanleys''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975
Damaskus

**Damaskus** (arabíska: دمشق *Dimashq* opinberlega, ash-Sham الشام í almennu tali) er höfuðborg Sýrlands og er talin elsta byggða borg heims. Íbúafjöldinn á stórborgarsvæðinu er áætlaður um 2,7 milljónir (2022). Borgin liggur í um 80 km frá strönd Miðjarðarhafsins, við ána Barada. Hún stendur á hásléttu, 680 metra yfir sjávarmáli.

## Tilvísanir
Gavin DeGraw

**Gavin DeGraw** er bandarískur söngvari sem hlotnaðist fyrst frægð á árunum 2003 til 2004.

## Ævi
Gavin er fæddur 4. febrúar 1977 og bjó í æsku í South Fallsburg í New York-fylki á austurströnd Bandaríkjanna. Hann gaf út sinn fyrsta disk, „Chariot“ árið 2003, en einnig hafði lag hans „I don't want to be“ verið notað sem upphafsstef í unglinga-sápunni „One Tree Hill“ sem sýnd var á The WB í Bandaríkjunum en á SkjáEinum á Íslandi.

## Breiðskífur
* Gavin Live (2001)
* Chariot (2003)
* Chariot stripped (2004)
Draumakenning

**Draumakenning** (*Die Traumdeutung*) er bók eftir Sigmund Freud frá árinu 1899. Í henni leggur hann fram kenningu um drauma, sem sögð hefur verið sú áhrifamest sem sett hefur verið fram um slíkt. Niðurstöður voru byggðar á ótal draumafrásögnum, hans eigins og annarra, sem hann rýndi nánar í.

Megininntak kenningarinnar er að draumar séu táknrænar svalanir bældra hvata; draumar endurspegla þrár og hvatir dreymanda. Þær hvatir sem stangast á við siðferði dreymanda eru síðan bældar niður með á dulbúinn hátt. Hver draumur fyrir sig er tvíþátta. Annars vegar er hið ljósa inntak, draumurinn eins og hann birtist dreymanda, og hins vegar hið dulda inntak, sem leynist bak við það ljósa og veitir vísbendingu um merkingu draumsins.

Til að túlka hið dulda inntakið beitti Freud frjálsum hugrenningum. Þá veltir dreymandinn sérhverju atriði fyrir sér og rekur allt sem honum dettur í hug. Engu má sleppa svo greining takist; hið minnsta smáatriði getur sagt til um veigamikla merkingu. Samkvæmt Freud eru hugrenningarnar ekki handhófskenndar heldur markvissar og veita þær allar einhverjar vísbendingu um túlkun eða ráðningu draumsins. 

Margir hafa gagnrýnt draumakenninguna og velt fyrir sér að hvaða marki hún standist. Sú spurning leitar einnig á hvort hægt sé að prófa kenninguna með nánari, vísindalegri hætti og hvort hún eigi einhverja samleið með kenningum sem byggjast á meiri þekkingu á eðli svefnsins.

Eftirfarandi atriði eru mótbárur sem hafa fundið sér leið úr kenningunni:

* Oft fær fólk beina útrás hvata og óska í draumum, jafnvel þær siðlausu. „Kinnroðulaust framkvæma menn verknað í draumi sem vökul meðvitund myndi vísa frá með viðbjóði“ Mattías Jónasson

* Aðferðafræði Freuds gagnvart draumakenningunni og sálgreiningu almennt.

* Öll greining byggist á hans eigin rannsóknum.

* Freud rannsakaði sjúklinga sína, sem var oft hann sjálfur, einsamall og skráði niðurstöður eftir eigin minni.

Draumakenning Freuds er talin vera gloppótt kenning, en eins og allt efni Freuds markar hún viss þáttaskil í rannsóknum á draumum.
Ljóstillífun

**Ljóstillífun** er það lífefnafræðilega ferli sem plöntur, þörungar, sumar bakteríur og einstaka frumdýr nota til að vinna orku úr sólarljósi til að framleiða næringu. Ljóstillífun er mjög mikilvæg lífríki jarðar þar sem nær allar lífverur þar treysta beint eða óbeint á þá orku sem til verður við ljóstillífun, einnig mynda nær allar lífverur sem stunda ljóstillífun súrefni sem aukaafurð. Lífverur sem eru færar um ljóstillífun eru kallaðar frumbjarga lífverur.

## Ljóstillífun í plöntum
Plöntur breyta koltvíoxíði og vatni í sykrur og súrefni með ljóstillífun með eftirfarandi efnaferli:

:6H2O + 6CO2 + ljós → C6H12O6 (glúkósi) + 6O2 

Í plöntum eru það grænukorn frumna plantnanna sem fanga orku sólarljóssins. Þessi grænukorn eru inni í frumum plantna og gefa þeim græna litinn.

Þetta nægir þó ekki til að lýsa til fullnustu ljóstillífunarferlinu. Í raun skiptist ljóstillífunin í tvö ferli sem eru kölluð ljósháð kerfi (light reaction) og ljósóháð kerfi (dark reaction eða Calvin cycle).

Ljósháða kerfið notar ljóseindir (fótónur) til að búa til ATP úr ADP (fosfathópur er hengdur á ADP sem hefur þá þrjá fosfathópa í stað tveggja). Ferlið hefst á því að blaðgrænan (chlorophyll), sem er í himnuskífunum (thylakoid) í grænukornunum (staflar af himnuskífum eru nefndir grönur), gleypir ljóseind og örvar þetta blaðgrænuna sem getur þá gefið frá sér rafeind. Rafeindaflutningskeðja í himnuskífukerfinu flytur svo þessa rafeind til. Það sem myndast í þessu ferli er NADPH+, róteind (H+) og ATP.

Ljósóháða kerfið notar svo þetta ATP, NADPH og róteindina (H+) til að búa til sykrur úr CO2. Ljósóháða kerfið vinnur í merg (stroma) grænukornanna. Þrátt fyrir nafnið virkar ljósóháða kerfið aðeins þegar ljóss nýtur við því þau ensím sem nauðsynleg eru til að búa til sykrur úr CO2 nýta sér ATP-ið og NADPH-ið sem kemur út úr ljósháða kerfinu. Þessum ensímum er ekki komið fyrir á „lager“ og því ganga kerfin bara samhliða  .

Til eru þrjú megin ljóstillífunarferli í plöntum; C<sub>3</sub> (sem er langalgengast), C<sub>4</sub> og CAM (algengt í þykkblöðungum).

## Tenglar
* 
*
Flokkur (lotukerfið)

**Flokkur** í lotukerfinu er lóðréttur hópur frumefna. Það eru 18 flokkar í lotukerfinu.

Það er engin tilviljun að sumir þessara flokka svara nákvæmlega til efnaflokkar: lotukerfið var upprunalega búið til til að raða upp þeim efnaflokkum, sem þekktir voru á þeim tíma, í skiljanlegt form.

Nútímalegri útskýring á mynstri lotukerfisins er sú að frumefni í hverjum flokki hafa svipaða uppsetningu á ysta rafeindahveli frumeinda sinna. Sökum því að efniseiginleikar stýrast mestmegnis af víxlverkun ystu rafeinda hverrar frumeindar, hefur það tilhneigingu til að gefa frumefnum í sama flokki svipaða efnislega- og efnafræðilega eiginleika.

## Flokkatölur
Til eru þrjár leiðir til að tölusetja flokka lotukerfisins, ein notar arabíska tölustafi en hin tvö nota rómverska tölustafi. Upprunalega voru flokkarnir númeraðir með rómverskum tölustöfum, en arabíska kerfið var síðan lagt fram af Alþjóðlegu sambandi efnafræðifélaga (IUPAC) til að koma í stað hinna tveggja gömlu rithátta, sem að þóttu ruglandi.

Það er töluverður ruglingur í gangi með gömlu kerfin (gamla IUPAC og CAS kerfið) sem að blandaði saman rómverskum tölustöfum og bókstöfum. Í gamla IUPAC kerfinu voru stafirnir A og B notaðir til að skipta lotukerfinu í vinstri (A) og hægri (B) helminga, á meðan CAS kerfið notaði sömu stafi til að merkja aðalhóp frumefna (A) og hliðarfrumefni (B). Fyrra kerfið var mest notað í Evrópu á meðan það síðara var mest notað í Ameríku. Nýja IUPAC kerfið var þróað til að taka við af þessum tveimur kerfum og forðast miskilning.

Flokkar lotukerfisins eru sem hér segir (gömlu töluframsetningarnar innan sviga: Evrópska og Ameríska):

* Flokkur 1 (IA,IA): Alkalímálmar.
* Flokkur 2 (IIA,IIA): Jarðalkalímálmar.
* Flokkur 3 (IIIA,IIIB)
* Flokkur 4 (IVA,IVAB)
* Flokkur 5 (VA,VB)
* Flokkur 6 (VIA,VIB)
* Flokkur 7 (VIIA,VIIB)
* Flokkur 8 (VIII)
* Flokkur 9 (VIII)
* Flokkur 10 (VIII)
* Flokkur 11 (IB,IB): Stundum kallaðir myntmálmar.
* Flokkur 12 (IIB,IIB)
* Flokkur 13 (IIIB,IIIA): Bórflokkur
* Flokkur 14 (IVB,IVA): Kolefnisflokkur
* Flokkur 15 (VB,VA): Niturflokkur.
* Flokkur 16 (VIB,VIA): Kalkógenar.
* Flokkur 17 (VIIB,VIIA): Halógenar.
* Flokkur 18 (Flokkur 0): Eðalgös.
Lantaníð

**Lantaníð** eru hópur 15 sjaldgæfra jarðmálma, frá lantani til lútetíns, með sætistölurnar 57 til 71. Lantaníðahópurinn er nefndur eftir lantani. Öll lantaníð eru f-blokkar frumefni fyrir utan lútetín. Til eru aðrar framsetningar á lantaníðum sem innihalda ekki annað hvort lantan eða lútetín.

Lantaníð eru efnafræðilega svipuð hvert öðru, skandíni og yttríni, og einnig aktiníðum. Lantaníð eru yfirleitt staðsett fyrir neðan aðaltöflu lotukerfisins, eins og neðanmálsgrein. Full framsetning á lotukerfinu sýnir stöðu lantaníða mun greinilegar.
Boma

**Boma** er hafnarborg í Austur-Kongó í héraðinu Bas-Congo. Íbúafjöldi árið 1984 var 197.617 manns. Borgin var höfuðborg Belgísku Kongó frá 1. maí 1886 til 1926 þegar hún var flutt til Léopoldville (Kinsasa).
Mið-Ameríka

**Mið-Ameríka** er sá hluti Norður-Ameríku sem liggur á milli suðurlandamæra Mexíkó og norðvesturlandamæra Kólumbíu í Suður-Ameríku. Sumir landfræðingar skilgreina Mið-Ameríku sem stórt eiði og landfræðilega eru hlutar Mexíkó frá Tehuantepec-eiðinu stundum taldir til Mið-Ameríku; þ.e. mexíkósku fylkin Chiapas, Tabasco, Campeche, Yucatán og Quintana Roo. Almennara er þó að telja til Mið-Ameríku löndin milli Mexíkó og Kólumbíu.

Til Mið-Ameríku teljast því löndin (í stafrófsröð):
* Belís
* El Salvador
* Gvatemala
* Hondúras
* Kosta Ríka
* Níkaragva
* Panama
Málvísindi

**Málvísindi** er sú grein vísinda sem fæst við rannsóknir á tungumálum. Erfitt er að henda á því reiður hvert er nákvæmt viðfangsefni málvísinda því þau tengjast nánast öllum fræðum um manninn að einhverju leyti.

## Tvískiptingar og tungumál
Það má hugsa sér málvísindarannsóknir eftir eftirfarandi þremur tvískiptingum:

**Söguleg og samtímaleg málvísindi** Söguleg málvísindi fást við sögu ákveðins tungumáls eða tungumálafjölskyldu á einhverju tímabili, breytingar á einstökum þáttum þeirra eða formgerðum. Samtímaleg málvísindi fást aftur á móti við rannsóknir á tungumáli á ákveðnu stigi í tíma.

**Kennileg og hagnýtt málvísindi** Kennileg málvísindi eru líka kölluð almenn málvísindi og fást við að setja fram kenningar til að lýsa tungumálum almennt eða einstökum tungumálum. Í hagnýttum málvísindum er þessum kenningum svo beitt á öðrum sviðum, t.d. við tungumálakennslu.

**Málvísindi í samhengi við aðra hluti og sérstæð málvísindi** Einnig eru til undirgreinar málvísinda sem fást við tungumálið í ýmsu samhengi, t.d. félagslegu; félagsmálvísindi, málnotkunarfræði og rannsóknir á máltöku falla undir þennan hluta. Sérstæð málvísindi eru hins vegar rannsóknir á tungumálum sem taka ekki tillit til neinna utanaðkomandi þátta.

Erfitt er að gefa málvísindum ákveðinn stað innan til dæmis sviða á borð við hugvísindi, raunvísindi eða félagsvísindi. Það er bæði vegna þess að menn eru ekki á eitt sáttir um hvar þau eiga heima en einnig er augljóst að erfitt er að færa fræðigrein sem fæst við allt frá eðlisfræðilegum eigindum málhljóða til félagslegra áhrifa í málnotkun í einhvern ákveðinn bás.

## Rannsóknarsvið kennilegra málvísinda

Undir kennileg málvísindi heyra mörg svið sem eru að nokkru leyti rannsökuð sjálfstætt:

* Hljóðfræði fjallar um málhljóð tungumála
* Hljóðkerfisfræði fjallar um hegðun málhljóðanna innan hljóðkerfa tungumála
* Málgerðafræði (týpología) fjallar um málfræðilegar eigindir sem fyrirfinnast í öllum málum heims
* Málnotkunarfræði fjallar um það hvernig talið er notað (bókstaflega, í yfirfærðri merkingu o.s.frv.) í samskiptum
* Merkingarfræði fjallar um merkingu orða og hvernig þau mynda saman merkingu setninga
* Orðhlutafræði fjallar um innri byggingu orða, um beygingu og orðmyndun
* Orðræðugreining fjallar um setningar sem mynda texta
* Setningafræði fjallar um það hvernig orð raðast saman til að mynda málfræðilega tækar setningar
* Söguleg málfræði fjallar um tengsl milli skyldra mála
* Stílfræði fjallar um stíl í hinum ýmsu tungumálum

Umfjöllunarefni þessara sviða skarast töluvert og sum eru umdeild. Engu að síður hefur hvert svið sín eigin hugtök sem hafa mikla þýðingu í rannsóknum.

## Tengt efni
* Málfræði
* Tölvumálvísindi/Tölvufræðileg málvísindi

## Tenglar
* Ghil'ad Zuckermann (2003), Israelit Safa Yafa (Israeli – A Beautiful Language, Tel Aviv: Am Oved. ISBN 978-965-13-1963-1
Grísk heimspeki

__NOINDEX__
**Grísk heimspeki** er, eins og nafnið gefur til kynna, heimspeki frá Grikklandi eða heimspeki stunduð á grísku. Venjulega er hugtakið notað til þess að nefna gríska fornaldarheimspeki og þá yfirleitt til aðgreiningar frá rómverskri heimspeki, en grísk heimspeki á sér einnig lengri sögu í Grikklandi.

Heimspeki fornaldar á Vesturlöndum á upphaf sitt í Grikklandi. Þar varð til rík og samfelld heimspekihefð sem Rómverjar þáðu í arf (sjá grein um rómverska heimspeki). Segja má að sú heimspekihefð sem upprunnin er í Grikklandi eigi sér samfellda sögu allt fram okkar samtíma í gegnum rómverska heimspeki, miðaldaheimspeki, heimspeki endurreisnartímans og nýaldarheimspeki á 17. og 18. öld.

## Helstu tímabil grískrar fornaldarheimspeki
# Frumherjar grískrar heimspeki. Frumherjar grískrar heimspeki eru fyrstu grísku heimspekingarnir, stundum nefndir Forverar Sókratesar, en það er fremur villandi þar sem þeir yngstu voru samtímamenn Sókratesar fremur en forverar hans.
# Klassísk heimspeki. Heimspeki Sókratesar, Platons og Aristótelesar er stundum nefnd *klassísk heimspeki* og er af mörgum talin gullöld grískrar heimspeki, enda þótt fræðimenn séu farnir að teygja það hugtak þannig að það nái einnig yfir *helleníska heimspeki*
# Hellenísk heimspeki. Hellenísk heimspeki er heimspeki helleníska tímans, þ.e. frá dauða Alexanders mikla árið 323 f.Kr. til orrustunnar við Actíum árið 31 f.Kr. þegar her Oktavíanusar (sem síðar nefndist Ágústus) sigraði her Marcusar Antóníusar. Í sögu grískrar heimspeki er helleníski tíminn stundum sagður ná fram til um 200 e.Kr. enda voru helstu stefnur hellenískrar heimspeki enn þá ríkjandi.
# Heimspeki síðfornaldar. Heimspeki síðfornaldar er það tímabil nefnt sem tekur við af hellenískri heimspeki þrátt fyrir að stundum sé það ekki talið hefjast fyrr en við upphaf 3. aldar e.Kr. Áhrifamesta heimspekistefna þessa tímabils var nýplatonisminn. 
# Grísk miðaldaheimspeki. 

## Tengt efni

## Tenglar
* 
* 
* 
*
Alkajos

**Alkajos** frá Mýtilene (fæddur um 620 f.Kr.) var grískt lýrískt skáld og eldri samtímamaður skáldkonunnar Saffóar. Sagt var að þau hefðu átt í ástarsambandi en þau skiptust á kvæðum. Hann var yfirstéttarmaður og bjó í borginni Mýtilene sem var meginborgin á eynni Lesbos. Hann tók þátt í stjórnmálum og stjórnmálaátökum borgarinnar. Alkajos studdi málstað yfirstéttarinnar gegn „harðstjórum“ sem tóku völdin í Mýtilene í nafni alþýðunnar. Hann varð af þeim sökum að eyða töluverðum tíma í útlegð frá borginni. Hann var sagður hafa sæst við Pittakos, leiðtoga flokks alþýðunnar, og hafa að lokum snúið aftur til Lesbos. Dánarár hans er óþekkt.

Þegar ljóðum hans var ritstýrt og þau gefin út í Alexandríu á helleníska tímanum fylltu þau tíu bókrollur. Kveðskapur Alkajosar hefur einungis varðveist í tilvitnunum síðari tíma höfunda. Af þessum sökum er erfitt að leggja mat á kveðskap hans. Efni kvæðanna, sem voru samin á eólískri mállýsku, var af ýmsu tagi: sálmar til heiðurs guðunum; athugasemdir um hernað eða stjórnmál, stundum nokkuð persónuleg; og að lokum ástarsöngvar og drykkjuvísur, þ.e. kveðskapur af því tagi sem hefði verið lesinn upp á samdrykkjum. Fræðimenn í Alexandríu voru á einu máli um að Alkajos hefði verið næstbesta skáldið af hinum hefðbundnu „kanónísku“ níu lýrísku ljóðskáldum. Brotin sem eru varðveitt eru allnokkur, en auk þess hermdi rómverska skáldið Quintus Hóratíus Flaccus eftir Alkajosi á latínu, en Alkajos var ein af fyrirmyndum Hóratíusar. Þetta gefur okkur einhverja hugmynd um helstu einkenni kveðskapar Alkajosar.

## Heimildir
* 
* Campbell, David A, *Greek Lyric Poetry* (London: Bristol Classical Press, 1982).
* Lesky, Albin, *A History of Greek Literature*. Cornelis de Heer & James Willis (þýð.) (Indianapolis: Hackett, 1996).

## Neðanmálsgreinar


## Tengt efni
* Grískar bókmenntir
* Lýrískur kveðskapur
Mímnermos

**Mímnermos** frá Kólofon, var grískt skáld, uppi um 630 – 600 f.Kr. Hann var uppi á þeim glundroðatímum þegar jónísku borgirnar í Litlu Asíu áttu í fullu fangi með að halda sjálfstæði sínu gagnvart konungum Lýdíu.

Í einu af varðveittu broti úr verkum hans er vísað til baráttu grísku borgríkjanna. Þar ber hann saman „kvenleika“ samtímamanna sinna við hugrekki þeirra sem höfðu sigrað lýdíska konunginn Gýges. En mikilvægustu ljóð hans voru elegíur þar sem hann ávarpar flautuleikara að nafni Nanno. Þeim var safnað saman í tvær bækur sem nefndar voru eftir henni.

Mímnermos var fyrstur til að semja ástarkvæði undir elegískum brag. Kvæði hans voru sungin yfir flautuleik, og skáldið Hippónax segir að hann hafi notað „fíkjutrjáa laglínuna“, sem var sögð vera sérstök laglína. Samkvæmt Hesykkíosi var lagið spilað undir mannfórnum á Þargelíu hátíðinni.

## Tengt efni
* Fornfræði
* Forn-Grikkir
* Grískar bókmenntir
* Lýrískur kveðskapur

## Heimildir
*
Hippónax

**Hippónax** frá Efesos var grískt skáld.

Árið 540 f.Kr. rak harðstjórinn Aþenagóras Hippónax frá Efesos. Hann hélt til Klasómenæ þar sem hann varði því sem eftir var ævinnar í fátækt. Höggmyndasmiðirnir Búpalos og Aþenis frá Kíos gerðu grín að Hippónaxi vegna útlits hans og skapgerðargalla, en hann hefndi sín á þeim með því að hæðast að þeim í fjölmargum satírum sínum. Sagt var að þeir hefðu hengt sig líkt og Lýkambes og dætur hans þegar skáldið Arkílokkos frá Paros réðst gegn þeim í kveðskap sínum, en Arkílokkos var forveri og fyrirmynd Hippónaxar.

Hann var grófur í hugsun og orðaforði hans dónalegur og ruddalegur, hann skorti þokka og góðan smekk, og hann vísar oft til mála sem einungis vöktu áhuga þeirra sem þekktu til þeirra. Þetta kom allt í veg fyrir að hann nyti vinsælda á Attíkuskaganum, þar sem Aþena liggur. Á hinn bóginn naut hann vinsælda meðal alexandrískra fræðimanna en þeir gáfu út verk hans í tveimur eða þremur bókum. 

Hippónax var talinn höfundur háðsádeilunnar og sagt var að hann hefði búið til sérstakan bragarhátt, kólíambann, sem kemur í stað hefðbundinnar endingar á jambískri ljóðlínu. Hann orti á jónískri mállýsku.

*Þessi grein er lausleg þýðing á grein úr ensku Wikipedia sem byggir á grein úr [[Encyclopedia Britannica]] frá 1911*

## Tengt efni
* Alkajos
* Arkílokkos
* Grískar bókmenntir
* Lýrískur kveðskapur
* Mímnermos
* Saffó
* Týrtajos
Francis MacDonald Cornford

**Francis Macdonald Cornford** (27. febrúar 1874 – 3. janúar 1943) var enskur fornfræðingur og skáld.  Hann var félagi á Trinity College, Cambridge frá árinu 1899 og gegndi kennslustöðu við háskólann frá árinu 1902. Hann varð Laurence Professor of Ancient Philosophy árið 1931.

Í bók sinni *Thucydides Mythistoricus* frá árinu 1907 færði hann rök fyrir því að Saga Pelópsskagastríðsins einkenndist af tragískum skoðunum höfundarins, Þúkýdídesar. Ef til vill er Cornford þó betur þekktur fyrir verk sitt *[[Microcosmographia Academica]]* frá árinu 1908, sem er sígild háðsádeila á háskólapólitík rituð af manni sem tók þátt í þeim. Bókin er heimild fyrir mörgum fleygum setningum, svo sem: *doctrine of unripeness of time*.

Cornford var einnig mikilvægur fræðimaður um fornaldarheimspeki. Rit hans *Plato's Cosmology: The Timaeus of Plato* frá árinu 1935 er enn eitt mikilvægasta skýringarritið við samræðuna *Tímajos* eftir Platon og *Plato's Theory of Knowledge: The Theaetetus and Sophist of Plato* frá 1935 er enn mikilvægt skýringarrit við samræðurnar *Þeætetos* og *Fræðarann* eftir Platon. Meðal annarra rita hans um fornaldarheimspeki og fornfræði má nefna *Greek Religious Thought From Homer to the Age of Alexander* frá árinu 1923, *Before and After Socrates* frá árinu 1932, *Plato and Parmenides* frá 1939, *From Religion to Philosophy* frá 1957

Cornford kvæntist skáldinu Frances Cornford (fædd Darwin), og skáldið John Cornford var sonur þeirra.
Antífon

**Antífon** frá Rhamnos á Attíkuskaganum (uppi 480 – 403 f.Kr.) var fyrstur hinna tíu Attísku ræðumanna.

Antífon var ræðumaður og stjórnmálamaður sem gerði það að atvinnu sinni að semja ræður. Deilt er um það hvort hann sé sá hinn sami Antífon og var sófisti og samtímamaður Sókratesar. 

Hugsanlega var hann sá Antífon sem samdi verkið *Um sannleikann*, þar sem fyrst er rætt um ferningshring eins og Aristóteles getur um í 2. kafla fyrstu bókar *Eðlisfræðinnar*.

Antífon tók virkan þátt í stjórnmálum í Aþenu og var dyggur stuðningsmaður fámenninsstjórnarsinna. Hann átti þátt í valdaráni hinna Fjögurhundruð árið 411 f.Kr. Þegar lýðræði var komið á aftur árið 403 f.Kr. var hann sakaður um landráð og dæmdur til dauða. Sagnaritarinn Þúkýdídes (viii. 68) hafði mikið álit á honum.

Segja má að Antífon hafi fundið upp pólitíska mælskufræði, en hann ávarpaði ekki lýðinn sjálfur nema í réttarhöldunum yfir sér.

Hann hafði einkum atvinnu af því að semja ræður fyrir þá sem ekki gátu það sjálfir en þurftu á að halda í réttarhöldum, en sérhver maður þurfti að flytja eigið mál í réttinum án hjálpar. Fimmtán af ræðum Antífons eru varðveittar að hluta eða í heild. Tólf þeirra eru taldar vera skólaæfingar um réttarhöld sem aldrei fóru fram. Þeim er skipt í fernur, en hver ferna inniheldur tvær soknarræður og tvær varnarræður. Þrjár ræður voru notaðar í raunverulegum réttarhöldum.  Allar ræðurnar fjalla um morðmál. Antífon er einnig sagður hafa samið hndbók um mælskufræði en hún er ekki varðveitt. 

Antífon heldur því fram að náttúruleg lög séu mannkyni nauðsynleg, en að lög sem eru einungis mannasetningar séu einungis viðbætur sem byggja á samkomulagi borgaranna. Hann bætir við að mannasetningarlög komi beinlínis í veg fyrir að menn fari eftir náttúrulegum lögum.

## Heimild
* 

## Útgáfur, þýðingar og frekari fróðleikur
Grískan texta ræðna Atnífons ásamt handritaskýringum og efnislegum skýringum er að finna í ritinu:
* Antiphon, *The Speeches*. Michael Gagarin (ritstj.) (Cambridge: Cambridge University Press, 1997).

Aðgengilegar enskar þýðingar er að finna í ritunum:
* Freeman, Kathleen (þýð.), *The Murder of Herodes and Other Trials from Athenian Law Courts* (Indianapolis: Hackett, 1986).
* Gagarin, Michael & MacDowell, Douglas M. (þýð.), *Antiphon & Andocides* (Austin: University of Texas Press, 1998).

Umfjöllun um gríska ræðumennsku og mælskulist er að finna í ritinu:
* Usher, Stephen, *Greek Oratory: Tradition and Originality* (Oxford: Oxford University Press, 1999).

## Tengt efni
* Andókídes
* Attísku ræðumennirnir
* Demosþenes
* Ísajos
* Ísókrates
* Lýsías
* Mælskufræði
* Æskínes
Gregory Vlastos

**Gregory Vlastos** (27. júlí 1907 – 12. október 1991) var fræðimaður um fornaldarheimspeki, einkum gríska heimspeki og höfundur margra bóka um Platon og Sókrates.

Vlastos fæddist í Istanbúl, þar sem hann læðri til B.A. gráðu við Robert College en þaðan hélt hann til Harvard University og hlaut doktorsgráðu þaðan árið 1931.  Þegar hann hafði kennt um árabil við Queen's University í Kingston, Ontario í Kanada flutti hann sig yfir til Cornell University í bænum Ithaca í New York fylki árið 1948.  Hann var Stuart Professor í heimspeki við Princeton University frá árinu 1955 til ársins 1976 og síðan Mills Professor í heimspeki við University of California, Berkeley fram til ársins 1987. Hann hlaut styrk frá MacArthur stofnuninni árið 1990.

Vlastos beitti gjarnan nútímarökfræði til að setja fram gátur og vandamál fornra heimspekinga á eins skýran hátt og mögulegt var. Óhætt er að fullyrða að fáir fræðimenn hafi átt jafnríkan þátt og Vlastos í að gera fornaldarheimspeki að lifandi undirgrein í fornfræði og heimspeki.

## Helstu ritverk
Meðal helstu rita Vlastosar eru:
* *The Philosophy of Socrates: A Collection of Critical Essays* (ritstj.) frá 1971
* *Platonic Studies* frá 1981
* *Socrates: Ironist and Moral Philosopher* frá 1991
* *Studies in Greek Philosophy volume 1: The Presocratics* frá 1993
* *Socratic Studies* frá 1994
* *Studies in Greek Philosophy volume 2: Socrates, Plato and Their Tradition* frá 1995
Sólartími

**Sólartími** er tímakvarði þar sem sá tími sem sólin er á hvirfilpunkti sínum samsvarar hádegi, hann er hægt að mæla með sólúri.
Hringrif

**Hringrif** eða **baugeyjar** eru lágreistar kóraleyjar sem finna má í hitabeltishöfum og eru myndaðar úr kóralrifi sem umlykur lægð. Lægð þessi getur verið hluti rísandi eyju, en oftast er hún sjávarlón, sjaldnar innilokað ferskt, ísalt, eða mjög salt stöðuvatn.
Werner Jaeger

**Werner Jaeger** (30. júlí 1888 – 19. október 1961) var þýskur fornfræðingur.

Jaeger fæddist í Lobberich, í Þýskalandi. Hann gekk í skóla í Lobberich og í menntaskóla í Gymnasium Thomaeum í Kempen áður en hann hélt háskólanáms í Marburg. Hann hlaut doktorsgráðu frá Humboldt háskólanum í Berlín árið 1911 fyrir ritgerð um *[[Frumspeki]]* Aristótelesar. Einungis 26 ára gamall varð Jaeger prófessor við háskólann í Basel í Sviss. Einu ári síðar fluttist hann til Kiel og tók við samskonar stöðu þar. Þar var hann þar til árið 1921 en þá sneri hann aftur til Berlínar. Jaeger bjó í Berlín fram til ársins 1936, en þá fluttist hann til Bandaríkjanna vegna óánægju með stjórn Hitlers.

Í Bandaríkjunum tók hann við stöðu prófessors við University of Chicago og gegndi henni til ársins 1939, en þá yfirgaf hann háskólann Chicago og fór til Harvard University í Cambridge, Massachusetts. Hann bjó í Cambridge til dauðadags. 

Ef til vill er hann best þekktur fyrir ritið "Paideia", sem er ítarlegt yfirlitsrit um bæði upphaf og síðari tíma viðhorf Forn-Grikkja til eðli menntunar, en Jaegar vonaðist til að ritið myndi hjálpa til þess að endurreisa siðferðishneigð Evrópu, sem hann taldi spillta, til grísks upphafs síns.

## Ritverk
* *Aristoteles* frá 1924
* *Platons Stellung im Aufbau der griechischen Bildung* frá 1928
* *Paideia*, í þremur bindum, frá 1934, meginverk hans um gríska hugmyndasögu og menntun frá Hómer til Demosþenesar
Thomas Rowlandson

**Thomas Rowlandson** (júlí 1756 &ndash; 22. apríl 1827) var enskur listmálari og skopteiknari. 

## Heimild
*Robert R. Wark, *Drawings by Thomas Rowlandson in the Huntington Collection*, San Marino, CA 1975, ISBN 0-87328-065-2

## Verk


Image:Rowlandson - The Concert.jpg|*The Concert*, after 1812
Image:Rowlandson Modern Pygmalion.jpg|*The Modern Pygmalion*, after 1812
Image:Rowlandson - Stolen Kisses.jpg|*Stolen Kisses*
Image:Rowlandson - Goodbye.jpg|*Goodbye*
Bless

**Bless** (1988-1991) var íslensk hljómsveit sem varð til upp úr hljómsveitinni S.H.Draumur árið 1988, en S.H.Draumur hafði þá nýlega gefið út síðustu plötuna sína sem heitir einmitt Bless. Hljómsveitina skipuðu þeir Gunnar Hjálmarsson (Dr. Gunni) og Birgir Baldursson sem áður höfðu verið í S.H.Draumi og Ari Eldon sem hafði verið í Sogblettum. Seinna kom gítarleikarinn Pétur Heiðar Þórðarson (Dýrið Gengur Laust) í bandið. Ari og Birgir hættu báðir í Bless eftir skrautlega hljómleikaferð hljómsveitin fór um Norður Ameríku haustið 1990. Gunni fór þá á bassa, Pétur varð einráður á gítar og Logi tók við trommukjuðunum eftir Birgir Baldursson.

Bless lagði upp laupana 1991 en hafði þá gefið út tvær plötur, 7-laga plötuna *Melting* 1989 og LP-plötuna *Gums* 1990. Gums sem gefin var út á ensku fyrir útlendan markað hefði að öllum líkindum fengið betri áheyrn ef sungið hefði verið á íslensku. Einnig komu út nokkur lög á ýmsum safnplötum, m. a. kannski besta lag hljómsveitarinnar *Heimavistin Helvíti* sem kom út á safnplötu á vegum Skífunnar 1991 og er nú með öllu ófáanleg.

## Meðlimir Bless
* Gunnar Hjálmarsson, söngur, gítar (1988-1990), bassi (1990-1991)
* Pétur Heiðar Þórðarson,  gítar (1990-1991)
* Birgir Baldursson, trommur (1988-1990)
* Ari Eldon, bassi (1988-1990)
* Logi, trommur (1990-1991)

## Útgefin verk
### Ep og LP
***[[Melting]]** 12" EP (Smekkleysa 1989)
***[[Gums]]** (Smekkleysa 1991)
### Lög á safnplötum
***[[Snarl III]]** safnkassetta (Erðanúmúsík 1991)
**Úr ýmsum áttum* safndiskur (Skífan 1991)
**OZ-Ice* safnplata 1992)
***[[Alltaf sama svínið]]** Safndiskur (Smekkleysa 2002)

## Tenglar
* heimasíða Dr. Gunna
* heimasíða Birgirs Baldurssonar
* Glatkistan
Reykjarfjörður (Ströndum)

**Reykjarfjörður** á Ströndum er fjörður í Árneshreppi, norðan við Veiðileysu og sunnan við Trékyllisvík. Vegurinn í Reykjarfjörð var opnaður árið 1965, en hann er venjulega ófær yfir háveturinn.

Við fjörðinn eru eða hafa verið þrjú lítil þorp; Kúvíkur sem voru verslunarstaður fyrr á öldum eru við fjörðinn sunnanverðan. Djúpavík með síldarverksmiðjunni er innarlega í firðinum. Yst við fjörðinn norðanverðan er svo Gjögur sem var mikilvæg hákarlaverstöð á 19. öld. Á Gjögri er flugvöllur og er flogið þangað reglulega allan ársins hring.

## Jarðir við Reykjarfjörð
*Halldórsstaðir - eyðibýli
*Kúvíkur - eyðibýli
*Kjós - eyðibýli
*Reykjarfjörður - sumardvalarstaður
*Naustvík - sumardvalarstaður
*Kjörvogur - í byggð, sauðfjárbúskapur
*Gjögur - sumardvalarstaður
Árós

**Árós**, **ármynni** eða **mynni** er staður á strönd þar sem á rennur út í sjó og ferskvatn blandast hafinu og myndar ísalt vatn.
Ísalt vatn

**Ísalt** (eða **hálfsalt**) vatn er vatn sem er saltara en ferskvatn en ekki eins salt og sjór, það getur myndast þegar sjór blandast ferskvatni t.d. við árósa. Ísalt vatn inniheldur milli 0,5 og 30 grömm af salti á hvern lítra af vatni (skrifað 0.5-30‰).
Prómill

**Prómill** er einn tíundi af prósenti eða einn hluti af þúsund, það er táknað með **‰** (U+2030 í Unicode).

:5‰ = 5/1000 = 0,005 = 0,5%

## Tengt efni
* Milli
* Prósent (%)
Hádegi

**Hádegi** dags að staðartíma á sér stað klukkan 12:00, á sólartíma samsvarar það hinsvegar þeim tíma sem sólin er á hvirfilpunkti sínum (mitt á milli sólarupprásar og sólarlags).
Hvirfilpunktur

**Hvirfilpunktur** (eða **himinhvirfill** eða **hápunktur himins**) er sá punktur himins, sem er beint fyrir ofan athuganda (með stjörnuhæð +90°). Gagnstæður punktur nefnist ilpunktur, en báðir punktarnir eru á hábaugi.

## Tengt efni
* Miðbaugshnit
* Sjónbaugshnit
* Sólbaugshnit