Miðhálendið

**Miðhálendið** er óbyggt hálendi í yfir 500 metra hæð sem nær yfir stærstan hluta Íslands inni í landi og sem að jafnaði hentar ekki til búsetu vegna kulda og/eða skorts á jarðvegi. Að öðru leyti er náttúra þessa svæðis fjölbreytt. Á þessu svæði er t.d. að finna eldfjöll, hveri, hraun, ýmsar jarðmyndanir, sanda, jökla, ár, stöðuvötn og gróðurvinjar. Stór hluti hálendisins er á gosbeltinu, þ.e. eldvirku svæði. Hálendið samanstendur að miklu leyti af þjóðlendum og er íslenska ríkið með eignarétt af þeim.

Hluti hálendisins hefur verið nýttur sem afréttur. Ferðamennska hefur farið þar vaxandi, einkum á sumrin.

Ekki er til eitt algilt svar við því hvert er flatarmál miðhálendis Íslands. Í tengslum við vinnu við gerð svæðisskipulags miðhálendisins var rætt um að skipulagssvæðið væri um 40% af flatarmáli landsins. Samkvæmt Náttúrufræðistofnun Íslands er flatarmálið 42.700 km²  Kort hafa verið gerð af Miðhálendinu. 

Þjóðleiðir milli landshluta voru eitt sinn á miðhálendinu. Í dag eru ákveðnir fjallvegir um það líkt og Kjölur, Kaldidalur og Sprengisandur. Fimm hæstu fjallvegir á Íslandi eru á miðhálendinu. 

Vatnajökulsþjóðgarður nær yfir stóran hluta austursvæðis miðhálendisins.

## Vötn
Meðal vatna eru Langisjór, Þórisvatn, Öskjuvatn og Hvítárvatn. Þórisvatn hefur verið stækkað vegna virkjana og er stærsta vatnið á landinu. Blöndulón, Hágöngulón og Hálslón eru manngerð vötn vegna virkjana.

## Fjöll
Ýmis merk fjöll eru á eða við Miðhálendið. Þar má nefna virkar og óvirkar megineldstöðvar, móbergsstapa og dyngjur. Meðal fjalla eru: Kerlingarfjöll, Askja, Herðubreið, Hrútfell, Eiríksjökull, Kverkfjöll, Trölladyngja, Skjaldbreiður og Snæfell. Hekla er í jaðri hálendisins.

## Jöklar
Stærstu jöklar landsins eru á miðhálendinu eða í námunda við það: Vatnajökull, Langjökull, Hofsjökull, Mýrdalsjökull ásamt smærri jöklum.

## Fljót
Stærstu fljót landsins eiga upptök sín í jöklum á miðhálendinu: Þjórsá, Jökulsá á Fjöllum, Hvítá, Skjálfandafljót, Blanda og Skaftá. Jökulsá á Dal myndaði Dimmugljúfur og Hafrahvammagljúfur

## Hraun
Ódáðahraun er stærsta hraunflæmi á landinu. Síðan má nefna Kjalhraun og Hallmundarhraun af stærri hraunum á miðhálendinu. Eldhraun sem kom úr Lakagígum er að hluta til á miðhálendinu.

## Gróður
Þjórsárver og  Guðlaugstungur við Hofsjökul eru mikilvægar varpstöðvar heiðagæsa og gróðurfarslega fjölbreytt svæði. Arnarvatnsheiði og Vesturöræfi eru að miklu leyti grónar heiðar. Hvannalindir og Herðubreiðarlindir eru dæmi um gróðurvinjar á norðurhluta hálendisins. 

Náttúrufræðistofnun Íslands hefur gert stafrænt gróðurkort af hálendinu. 
Gróðurþekja er sem hér segir:
* Lítt/ógróið land eða 90% gróðurþekja: 10%.
* Jöklar: 25%.
* Vatn: 3%.
Mosagróður er algengasta gróðurlendið eða samtals 46%.

## Dýralíf
Heimskautarefurinn eða tófan lifir víða á miðhálendinu og á heiðum innan þess. Hreindýr halda til á Vesturöræfum.

Á hálendinu hafa verið taldar 32 fuglategundir. Fuglar eru m.a. heiðagæs, rjúpa, mófuglar eins og heiðlóa, snjótittlingur og þúfutittlingur . Spói er strjáll á hálendinu.  Himbrimi og hávella lifa við vötn á heiðum hálendisins.
Á Kili verpa fimm tegundir mófugla: Heiðlóa, sendlingur, lóuþræll, steindepill og snjótittlingur. 

## Ferðamannastaðir og skálar
Ýmsir skálar og ferðamannamiðstöðvar hafa verið byggðar á miðhálendinu. Landmannalaugar, Hveravellir og Herðubreiðarlindir eru með þeim þekktari.  Meðal annarra staða eru Nýidalur, Ásgarður við Kerlingarfjöll, Sigurðarskáli við Kverkfjöll, Drekagil, og Snæfellsskáli við Snæfell.

## Önnur mannvirki
Mannvirki utan ferðaskála eru umdeild. Félagið Landvernd, aðrir umhverfishópar og ferðafélög hafa gagnrýnt áform um virkjanir, uppbyggða vegi og háspennulínur á miðhálendinu. 

*,,Fram­kvæmd­irn­ar eru sagðar munu kljúfa víðerni há­lend­is­ins, valda um­ferðargný í stað ör­æfa­kyrrðar og bjóða upp á hættu á frek­ari „lág­lendi­svæðingu“ há­lend­is­ins með upp­bygg­ingu margskon­ar innviða og þjón­ustu á svæðinu.*   

Hugmyndir eru uppi að leggja háspennulínu yfir Sprengisand. Gagnrýnendur vilja fremur jarðstreng til að minnka umhverfisáhrif.

### Virkjanir
Landsvirkjun hefur reist virkjanir á hálendinu, þar á meðal: Búrfellsvirkjun, Sultartangavirkjun, Búðarhálsvirkjun, Hrauneyjafossvirkjun, Sigölduvirkjun, Vatnsfellsvirkjun og Blönduvirkjun. Kárahnjúkavirkjun sem var lokið að byggja árið 2007 á austurhluta miðhálendisins og Hálslón sem fylgdi því hafði í för með sér pólitískar deilur.

Rammaáætlun hefur verið gerð um orkunýtingarkosti, þar á meðal á hálendinu. Svæði eru sett í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Fyrsta rammaáætlunin var samþykkt árið 2013.

## Verndun
Vatnajökulsþjóðgarður þekur stóran hluta austursvæðis hálendisins og er hann á heimsminjalista UNESCO. Kerlingarfjöll, Guðlaugstungur, Þjórsárver og Friðland að Fjallabaki eru meðal stærri svæða sem hafa einnig verið vernduð.

### Hugmyndir um miðhálendisþjóðgarð
Umhverfis- og auðlindaráðuneyti hefur tillögur á borði sem myndi gera 85 prósent af miðhálendinu að þjóðgarði.  eða um 30.000 ferkílómetra svæði. En helmingur þess er þegar verndaður. 
Guðmundur Ingi Guðbrandsson umhverfisráðherra, 
undirbýr frumvarp um verndun hálendisins; *mörk þjóðgarðsins miðist við þjóðlendur og friðlýst svæði á miðhálendinu, þar með talinn Vatnajökulsþjóðgarð*. Ýmis sveitarfélög og orkufyrirtæki hafa mótmælt þessum áætlunum. Bent er á að skipulagsvald sveitarfélaga sé skert 

## Tenglar
* Miðhálendi Íslands 
*Nat.is - HÁLENDIÐ: MENNING OG SAGA 
*Hvað er í frumvarpi um hálendisþjóðgarð? - Rúv

## Tilvísanir