open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Siglingastofnun Íslands

**Siglingastofnun Íslands** var íslensk stofnun sem hafði það hlutverk að tryggja öryggi á sjó og við hafnir landsins og stuðla að hagkvæmum siglingum.

Frá og með 1935 hafa allir bátar lengri en 6 metrar verið skyldir til opinberrar skráningar og eftirlits. 

## Saga
Fyrsti vitinn sem byggður var á Íslandi var Reykjanesviti árið 1878. Fyrst um sinn sá landshöfðinginn um umsjón með vitanum og seinna, árið 1897, tók skólastjóri Stýrimannaskólans við. Þegar heimastjórn komst á 1904 var stofnað embætti landverkfræðings. Tveimur árum seinna var Thorvald Krabbe skipaður annar landverkfræðingur sem tók að sér vita- og hafnarmál. Árið 1918, þegar Ísland varð fullvalda var hann skipaður sérlegur vita- og hafnamálastjóri Vita- og hafnamálastofnunnar. Lög um skráningu skipa voru sett 1896, eftirlit skipa 1903 og lög um skoðun skipa 1922. Skipaskoðun ríkisins og Skipaskráningarstofa ríkisins voru stofnaðar 1930 og skipaskoðunarstjórinn Ólafur Th. Sveinsson sem áður hafði starfað sem skipaeftirlitsmaður. Árið 1970 breytti Skipaskoðun ríkisins um nafn og hét frá því Siglingamálastofnun ríkisins. Siglingamálastofnun og Vita- og hafnamálastofnun sameinuðust svo í Siglingastofnun Íslands 1. október 1996. Aðalskrifstofa stofnunarinnar voru við Vesturvör í Kópavogi en útibú var einnig rekið á Ísafirði.

Árið 2012 voru Flugmálastjórn Íslands, Umferðarstofa og stjórnsýslu- og eftirlitsverkefni Siglingastofnunar Íslands og Vegagerðarinnar sameinuð undir heitinu Farsýslan. Árið eftir var nafni stofnunarinnar breytt í Samgöngustofu. Framkvæmda- og rekstrarverkefni Siglingastofnunar Íslands og Vegagerðarinnar voru sameinuð undir Vegagerðinni, framkvæmdastofnun samgöngumála.  

## Tenglar
*Vefur Siglingarstofnunar 18. júní 2013
*Lög um Siglingastofnun Íslands (felld úr gildi með lögum nr. 119/2012)

## Tilvísanir
Kristín Ólafsdóttir - Tennurnar mínar

**Tennurnar mínar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytur Kristín Ólafsdóttir tvö ný barnalög. Útsetningar og hljómsveitarstjórn, Reynir Sigurðsson. Um hljóðritun sá Ríkisútvarpið. Ljósmynd á umslagi er eftir Jóhönnu Ólafsdóttur. Teikningar á umslagi gerði Halldór Pétursson

## Lagalisti
# „Tennurnar mínar“ - *Lag - texti: Kare Gröttum - Örn Snorrason* - Lag þetta er gefið út á SG-hljómplötu að tilhlutan Tannlæknafélags Íslands.
# „Dýramál“ - *Lag - texti: Gísli Kristjánsson - Hjörtur Hjálmarsson*

## Tennurnar mínar
:Hjá tannlækni ég tafði um stund
:og trúið mér, að þar
:mér ekkert reyndist óttarlegt.
:Hann afbragðs óður var.
:Hann spurði bara: „Burstarðu tennur þínar?"
:Svo brosti hann glaður, þegar hann sá mínar.

:Viðlag:
:Það skemmist ei tönn, sem er skínandi hrein.
:Því skal ég ekki neitt láta vinna þeim mein.
:Þann krakka er í sífellu sœlgœti vill,
:sœkir heim tannpínan ill.
:Það er grátlegt og leitt,
:það er grátlegt og leitt,
:að geta varla tuggið neitt.

:Á eftir mat ég alltaf bursta
:eins og vera ber.
:Ég skola munn og skirpi i vask
:og skoða tennur fer.
:Í spegli lít ég yfir allt það hreina.
:Já, aldrei má ég láta skemmast neina.

:Ég œtla að borða ávexti
:og alls kyns hollan mat,
:og ekki skal ég hreyfa hönd,
:þótt horfi á kökufat.
:Mér þykir hart, að heimsins villimönnum
:hljótist meira gagn af sínum tönnum.

:Hver óskemmd tönn er eins og perla,
:eitt hið bezta skart,
:því skal ég halda heiðri í
:það holla, sem er margt.
:Þótt sumir aðrir ekki hugsi um sínar
:ég ætla að reyna að vernda mínar.

:(Þýtt úr norsku: Örn Snorrason).
Árni Tryggvason - Færeyingur á Íslandi

**Færeyingur á Íslandi** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytur Árni Tryggvason tvö lög.
 
## Lagalisti
# Færeyingur á Íslandi - *Lag - texti: Loftur Guðmundsson - Halldór Kristinsson*
# Grettis-ríma - *Lag - texti: Færeyskt þjóðlag - Gunnar Eyjólfsson/ Helgi S. Jónsson*
Róbert Arnfinnsson - Ef ég væri ríkur

**Ef ég væri ríkur** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytur Róbert Arnfinnsson lög úr söngleikjunum *[[Zorba]]* undir stjórn Garðars Cortes og *[[Fiðlarinn á þakinu|Fiðlaranum á þakinu]]* undir stjórn Jóns Sigurðssonar. Bakraddir Eddukórinn. Teikningar gerði Halldór Pétursson.

## Lagalisti
# Í fyrsta sinn - *Lag - texti: John Kander - Þorsteinn Valdimarsson*
# Ég er frjáls - *Lag - texti: John Kander - Þorsteinn Valdimarsson*
# Ef ég væri ríkur - *Lag - texti: Jerry Bock - Egill Bjarnason*
# Sól rís, sól sest - *Lag - texti: Jerry Bock - Egill Bjarnason*

## Um lögin
Fyrstu tvö lögin eru úr grikkjanum „Zorba“ en tvö síðastnefndu úr þeim fræga söngleik „Fiðlarinn á þakinu“ sem varð metsölustykki í Þjóðleikhúsinu.
Mjöll Hólm - Jón er kominn heim

**Jón er kominn heim** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytur Mjöll Hólm tvö lög. Undirleikur var keyptur erlendis frá.

## Lagalisti
# Jón er kominn heim - *Lag - texti: Robinson - Iðunn Steinsdóttir* 
# Ástarþrá - *Lag - texti: Chris Andrews -  Iðunn Steinsdóttir*

## Jón er kominn heim
:Ég er hýr og ég er rjóð, Jón er kominn heim.
:Ég er glöð og ég er góð, Jón er kominn heim
:Kvíða, mæð' og angist er, aftur vikið burt frá mér
:því Jón er kominn heim
 
:Vorkvöld eitt þá fór hann Jón í fússi burt
:Föl og hnípin eftir sat ég hér
:En brennheit var mín þrá, og býsn ég eltist þá
:og brosið hvarf af andlitinu  á mér

:Ég er hýr og ég er rjóð ...

:Loks í gær var drepið létt á dyr hjá mér
:Drottinn minn og úti stóð hann Jón
:Þó víða færir þú, þú varla fyndir nú
:í veröldinni lukkulegri hjón

:Ég er hýr og ég er rjóð ...
Hlíðavöllur

**Hlíðavöllur** er golfvöllur staðsettur í Mosfellsbæ og er völlur golfklúbbsins Kjalar.

## Saga
Í maí árið 1983 leigði golfklúbburinn Kjölur land fyrir völlinn til 20 ára af Mosfellshrepp. Framkvæmd við völlinn hófst svo strax sama sumar og var að mestu leyti unnin í sjálfboðavinnu. Framkvæmdum lauk svo árið 1986 og var 9 holu völlurinn formlega opnaður í júlí sama ár. Komnar eru hugmyndir um stækkunn vallarins upp í 18 holur.

## Lengd

## Tengt efni
* Golfklúbburinn Kjölur

## Tilvísanir
Ragnar Bjarnason - Ástarsaga

***Ástarsaga*** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Á henni flytur Ragnar Bjarnason tvö lög. Útsetningu og hljómsveitarstjórn annaðist Jón Sigurðsson.

Lagið „Ástarsaga“ („Love Story“ eða „Where Do I Begin?“) hlaut miklar vinsældir á sínum tíma og trónaði á vinsældarlistum svo vikum skipti. Það varð upphaflega þekkt sem þemalag kvikmyndarinnar *[[Ástarsaga (kvikmynd frá 1970)|Ástarsaga]]* eftir Arthur Hiller, en kom síðan út með söng Andy Williams árið 1971.

## Lagalisti
# Ástarsaga - *Lag - texti: [[Carl Sigman|C. Sigman]]/ [[Francis Lai|F. Lai]] - [[Jóhanna G. Erlingsson]]* 
# Bíddu mín - *Lag - texti: [[Danyel Gérard|Gerard]]/ [[George Barnet|Barnet]]/ [[Howard Barnes|Barnes]] - [[Jónas Friðrik]]*
Golfklúbbur Reykjavíkur

**Golfklúbbur Reykjavíkur** (skammstafað **GR**) er íslenskur golfklúbbur staðsettur í Reykjavík. Klúbburinn rekur þrjá golfvelli: Grafarholtsvöllur, Korpúlfsstaðavöllur og „Litli völlur“.

## Saga
Golfklúbbur Reykjavíkur var stofnaður 14. desember árið 1934 undir nafninu „Golfklúbbur Íslands“ og var fyrsti golfklúbbur sem stofnaður hefur verið á Íslandi. Nafninu var breytt í Golfklúbb Reykjavíkur þegar aðrir golfvellir voru stofnaðir.

## Golfvellir
### Grafarholtsvöllur

### Korpúlfsstaðavöllur

### Litli völlur

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Golfklúbbs Reykjavíkur
* Golfklúbbur Reykjavíkur á Golf.is
Karl Einarsson (eftirherma) - Heimsmeistaraeinvígið í skák í Laugardalshöll 1972

**Heimsmeistaraeinvígið í skák í Laugardalshöll 1972** er-45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Á henni flytur Karl Einarsson eftirherma gamanþátt eftir Spóa. Myndin á framhlið plötuumslagsins er eftir hinn kunna listamann, Halldór Pétursson.

## Lagalisti
# „Heimsmeistaraeinvígið í skák í Laugardalshöll 1972“. Texti Spói - 

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Golfklúbbur

**Golfklúbbur** er klúbbur áhugamanna um íþróttina golf.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska golfklúbba
Staðarkirkja

**Staðarkirkja** getur átt við nokkrar kirkjur á Íslandi:
* Staðarkirkju í Súgandafirði í Ísafjarðarsýslu
* Staðarkirkju í Grunnavík í Jökulfjörðum
* Staðarkirkju í Aðalvík á Hornströndum
* Staðarkirkju í Steingrímsfirði á Ströndum
* Staðarkirkju í Hrútafirði í Vestur-Húnavatnssýslu
* Staðarkirkju á Reykjanesi í Barðastrandarsýslu
Hanna Valdís - Lína Langsokkur

**Lína langsokkur** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Á henni flytur Hanna Valdís Guðmundsdóttir fjögur lög eftir sænska rithöfundinn Astrid Lindgren. Þýðing söngtexta á íslensku gerði Kristján frá Djúpalæk. Hljómsveit Ólafs Gauks leikur undir. Hana skipa: Carl Möller, Kristinn Sigmarsson, Ólafur Gaukur og Erlendur Svavarsson.

## Lagalisti
# Lína Langsokkur - *Lag - texti: Astrid Lindgren* 
# Kisa mín - *Lag - texti: Astrid Lindgren*
# Öfugmæli - *Lag - texti: Astrid Lindgren* 
# Langa langa afi - *Lag - texti: Astrid Lindgren*

## Lína langsokkur
:Hér skal nú glens og gaman
:við getum spjallað saman.
:Gáum hvað þú getur,
:vinur, gettu hver ég er?
:Verðlaun þér ég veiti,
:ef að veiztu hvað ég heiti.
:Vaðir þú í villu,
:þetta vil ég segja þér:

:Hér sérðu Línu Langsokk 
:Tralla-hopp, tralla-hei — 
:tralla-hopp sa-sa. Hér sérðu 
:Línu Langsokk, já, líttu — það 
:er ég.

:Svo þú sérð minn apa,
:minn sœta, fína, litla apa.
:Herrann Níels heitir,
:já — hann heitir reyndar það.
:Hérna höll mín gnœfir
:við himinn töfraborg  mín gnœfir.
:Fannstu annan fegri
:eða frœgðar meiri stað?

:Hér sérðu Línu Langsokk . . .

:Þú höll ei hefur slíka, ég á 
:hest og rottu líka. Og kúf-
:fullan af krónum einnig kistil 
:á ég mér. Veri allir vinir 
:velkomnir, einnig hinir. Nú 
:lifað skal og leikið. Þá skal 
:líf í tuskur hér.

:Hér sérðu Línu Langsokk . . .
Halldór Kristinsson - Lamb í grænu túni

**Lamb í grænu túni** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Á henni flytur Halldór Kristinsson fimm lög. Um útsetningar og hljómsveitarstjórn sá Jón Sigurðsson.
 
## Lagalisti
# Lamb í grænu túni - *Lag - texti: Halldór Kristinsson - Jóhannes úr Kötlum* 
# Seppi sat á hól - *Lag - texti: Halldór Kristinsson - Jóhannes úr Kötlum*
# Rottan með skottið - *Lag - texti: Halldór Kristinsson - Jóhannes úr Kötlum*
# Afi gamli á eina kú - *Lag - texti: Halldór Kristinsson - Jóhannes úr Kötlum*
# Fífill í túni - *Lag - texti: Halldór Kristinsson - Jóhannes úr Kötlum*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Sólskinskórinn - Sól skín á mig

**Sól skín á mig** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Á henni flytur Sólskinskórinn fjögur ný barnalög. Um kórstjórn, hljómsveitarstjórn og útsetningar sá Magnús Pétursson. Ljósmynd á framhlið tók Kristinn Benediktsson.
 
## Lagalisti
# Sól skín á mig - *Lag - texti: S. Gilmark — Magnús Pétursson og Sveinbjörn Einarsson*
# Kisu tango - *Lag - texti: Japanskt barnalag — Magnús Pétursson*
# Dönsum dátt - *Lag - texti: S. Gilmark — Magnús Pétursson*
# Sirkusinn er hér - *Lag - texti: S. Gilmark — Magnús Pétursson*

## Sól, sól skín á mig
:Sólin er risin, sumar í blænum,
:sveitirnar klæðast nú feldinum grænum.
:Ómar allt lífið af ylríkum söng
:unaðsbjörtu dægrin löng. 

:Sól, sól skín á mig;
:ský, ský burt með þig.
:Gott er í sólinni að gleðja sig.
:Sól, sól skín á mig.

:Blómbrekkur skrautlegar iðandi anga,
:andblærinn gælir við marglita vanga.
:Ómar allt lífið af ylríkum söng
:unaðsbjörtu dægrin löng.

:Sól, sól skín á mig…

:Leikandi skarinn af ánægju iðar,
:áin til samlætis glitrar og niðar.
:Ómar allt lífið af ylríkum söng
:unaðsbjörtu dægrin löng.

:Sól, sól skín á mig…

:Blómkrónur skínandi blöðum úr slétta.
:Bikar sinn fullan af hunangi rétta.
:Ómar allt lífið af ylríkum söng
:unaðsbjörtu dægrin löng.

:Sól, sól skín á mig…

:Finnst mér nú tilveran órofa eining
:úrelt sú kenning um mismun og greining.
:Ómar allt lífið af ylríkum söng
:unaðsbjörtu dægrin löng.

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Hólmavíkurkirkja

**Hólmavíkurkirkja** stendur á Brennuhól í miðju þorpinu á Hólmavík við Steingrímsfjörð á Ströndum. Hún var vígð 23. maí, á uppstigningardag, árið 1968 af Sigurbirni Einarssyni biskup. Kirkjan hafði þá verið rúman áratug í byggingu, framkvæmdir hófust sumarið 1957 og stóðu yfir í ellefu ár með hléum vegna fjárskorts, en prestsetur hafði verið á Hólmavík frá því um miðja 20. öld. 

Hólmavíkursókn var stofnuð árið 1950, en áður áttu Hólmvíkingar kirkjusókn að Stað í Steingrímsfirði. Með stofnun Hólmavíkursóknar komst skriður á kirkjubyggingarmál og árið 1957 teiknaði Gunnar Ólafsson, arkitekt og skipulagsstjóri Reykjavíkur, kirkjuna. Gunnar lést áður en hann hafði lokið teikningum að öllu leyti og teiknaði Sveinn Kjarval innréttingar og innri búnað kirkjunnar.
## Tilvísanir


## Tenglar
*Hólmavíkurkirkja á kirkjukort.net
Kaldrananeskirkja

**Kaldrananeskirkja** er friðuð kirkja sem stendur á Kaldrananesi utarlega við sunnanverðan Bjarnarfjörð á Ströndum. Þar var lengi bændakirkja, en kirkjubyggingin sem nú stendur á Kaldrananesi er næstelsta hús Strandasýslu, byggð árið 1851 úr timbri og er klædd með járni. Kirkjan var gefin söfnuðinum um miðja 20. öld. 

Í Kaldrananeskirkju er margt góðra gripa. Á kirkjuhurðinni er hringur með áletrun frá 1840. Altiaristaflan er eftir C. Rosenberg og er máluð eftir höggmynd Bertel Thorvaldsen af frelsaranum. Kirkjan á einnig merkan kaleik, patínu (diskur undir oblátur) og tvær klukkur, aðra með ártalinu 1798.
 
Undanfarin ár hefur hægt og bítandi verið unnið að viðgerðum á kirkjunni. Einnig hefur umhverfi kirkjunnar verið lagfært töluvert, t.d. hlaðinn nýr veggur kringum kirkjugarðinn.

## Tenglar
*Kaldrananeskirkja á kirkjukort.net
Svanhildur Jakobsdóttir - Ég hugsa til pabba

**Ég hugsa til pabba** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Á henni flytur Svanhildur Jakobsdóttir tvö lög.
 
## Lagalisti
# Ég hugsa til pabba - *Lag - texti: Gylfi Ægisson*
# Ég og þú og við tvö - *Lag - texti: Erlent alþýðulag - Ólafur Gaukur*
Brasilía (borg)

**Brasilía** (portúgalska: **Brasília**) er höfuðborg Brasilíu og hluti af héraðinu Distrito Federal. Á stórborgarsvæði hennar búa tæplega 3 milljónir (2024). Borgin er dæmi um tilbúið samfélag og var hún hönnuð af arkitektinum Oscar Niemeyer og byggð á 41 mánuði á árunum 1956 til 1960.

Borgin Brasilía var stofnuð að undirlagi forsetans Juscelino Kubitschek, sem tók við völdum í landinu árið 1955. Hugmyndin um að byggja nýja höfuðborg í vesturhluta landsins hafði fyrst komið fram þegar Brasilía varð lýðveldi árið 1889 og var þá vonast til að bygging hennar myndi hvetja fólk til að flytja til landshlutans, sem var strjálbýlli og vanþróaðari en austurhlutinn.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Tvær höfuðborgir byggðar frá grunni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
Ríad

**Ríad** (arabíska: الرياض ar-Riyāḍ) er stærsta borg og  höfuðborg Sádi-Arabíu. Borgin er staðsett á miðjum Arabíuskaganum á stórri hásléttu. Íbúafjöldi borgarinnar voru rúmlega 7 milljónir manns árið 2022 (um 22% þjóðarinnar).

Borgarstjóri Ríad er Abdul Aziz ibn Ayyaf Al Migrin síðan 1998.

## Nafnið
Nafnið Ríad er dregið af arabíska orðinu *rawdha* sem þýðir *garður*, nánar tiltekið þess kyns garðar sem myndast í eyðimörkum eftir að rignt hefur á vorin. Þar sem Ríad stendur í dag hefur verið frjósamt svæði í miðri eyðimörkinni í yfir 1500 ár. Sú byggð sem spratt þar var upprunalega þekkt fyrir pálmatrén og aldingarðana sem þar uxu og var nafnið Ríad því valið.

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Fjölmargir - Sannleiksfestin

**Sannleiksfestin** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Á henni flytja fjölmargir listamenn lögin úr barnaleikritinu Sannleiksfestin eftir Gunnar Friðþjófsson. Hljómsveitarstjórn var í höndum Árna Ísleifs og um útsetningar sáu Gunnar Friðþjófsson og Árni Ísleifs. Teikningu á framhlið umslagsins gerði Halldór Pétursson.

## Hlutverk
* Herdís, ung telpa - Þóra Lovísa Friðleifsdóttir
* Glosi galdrakarl - Gunnar Magnússon
* Lárus, aðstoðarmaður Glosa - Ingólfur Sigurðsson
* Mamma Herdísar - Helga Bjarnleif Björnsdóttir
* Pabbi Herdísar - Skúli Gíslason 
* Hlín, vinkona Herdísar - Guðbjörg Helgadóttir
* Siggi, vinur Herdísar' - Gunnar Friðþjófsson

## Hljóðbrot
Trípólí

**Trípólí** (arabíska ***' '''Ṭarābulus''', einnig ***' **Ṭarā-bu-lus al-Gharb**) er höfuðborg Líbíu. Borgin er stærsta borg landsins, þar búa alls 1.317.000 manns (2021). Borgin var upphaflega stofnuð af Fönikíumönnum á 7. öld f.Kr. og hét þá *Oea*.

## Tilvísanir
Úlan Bator

**Úlan Bator** (mongólska: *Улаанбаатар*) er höfuðborg Mongólíu. Í gegnum tíðina hefur borgin heitið mörgum nöfnum. Á árunum 1639-1706 hét hún **Örgöö** og á árunum 1706-1911 hét hún **Ikh Khüree**, **Da Khüree** eða einfaldlega **Khüree**. Íbúar borgarinnar eru um 1,46 milljónir talsins (2020).

## Tilvísanir
N'Djamena

**N'Djamena** er höfuðborg Tjad, auk þess að vera langstærsta borg landsins. Íbúar borgarinnar eru alls 807.000 talsins (2009). Aðal iðngrein borgarinnar er kjötvinnsla.

## Tilvísanir
Níamey

**Níamey** er höfuðborg Níger. Í borginni búa um 1.026.848 manns (2012) og er hún stærsta borg landsins. Borgin er stjórnar-, menningar- og hagfræðileg þungamiðja landsins.

## Orðsifjafræði
Ekki er vitað með vissu hver uppruni heitisins er og eru til nokkrar tilgátur og þjóðsögur en sú fremsta er á þann veg að höfðingi Kalle-ættbálksins hafi sagt við þræla sína (þegar hann gaf þeim frelsi) *Wa niammané* sem þýðir *takið þetta land*.

## Heimildir
Lúanda

**Lúanda** er höfuðborg og stærsta borg Angóla. Borgin stendur við Atlantshaf og er því helsta hafnarborg landsins, auk þess að vera stjórnarsetur þess. Á stórborgarsvæðinu búa um 8.070.000 manns (2019).

## Tilvísanir
Pretoría

**Pretoría** er borg í norðurhluta Suður-Afríku. Borgin er ein þriggja höfuðborga landsins og hefur stjórnsýslan aðsetur í borginni. Hinar tvær eru Höfðaborg og Bloemfontein.

*Marthinus Pretorius*, landnámsmanni Búa er eignað að hafa stofnsett borgina en hún er þó nefnd eftir föður hans Andries Pretorius en ekki honum sjálfum.

## Tilvísanir
Bloemfontein

**Bloemfontein** (framburður: [ˈblumfɑnˌte(ɪ)n]) er 6. stærsta borg Suður-Afríku, ein þriggja höfuðborga og aðsetur dómsvaldsins. Nafn borgarinnar merkir „blómalind“ á bæði afríkönsku og hollensku. Borgin nefnist Mangaung á suður-sótó, sem að merkir „híbýli blettatígranna“. Íbúar borgarinnar eru um 256.000 talsins (2011).

## Tilvísanir
VBScript

**VBScript** (**Visual Basic Scripting Edition**) er forritunarmál fyrir vefskoðara sem að var hannað af Microsoft og byggir á Visual Basic forritunarmálinu. Það má nota innan (X)HTML skjala og einnig eitt og sér.
Bógóta

**Bógóta** (spænska: *Bogotá*) er stjórnarborg og stærsta borg Kólumbíu. Opinbert nafn borgarinnar er *Bogotá, D.C.* (D.C. stendur fyrir Distrito Capital, sem þýðir Höfuðborgarsvæði). Í borginni búa rúmar 8 milljónir, en á öllu stórborgarsvæðinu er talið að búi um 11,6 milljónir (2022).

Bógóta er leitt af orði úr frumbyggjamáli 'Bacatá', sem merkir þá gerð akuryrkju sem Muisca-indjánarnir prattíkeruðu.

## Tilvísanir
Addis Ababa

**Addis Ababa** (amharíska: አዲስ አበባ) er höfuðborg Eþíópíu. Hún er stærsta borg Eþíópíu, með íbúafjöldann 3.384.569 árið 2007. Á stórborgarsvæði hennar búa um 4,4 milljónir. Þar eru höfuðstöðvar Afríkusambandsins. Borgin er oft nefnd „pólitísk höfuðborg Afríku“ vegna sögulegs og pólitísks mikilvægis hennar fyrir heimsálfuna. Borgin er fjölmenningarleg, þar eru töluð um 80 tungumál. Íbúarnir tilheyra víðum hópi trúarlegra samfélaga. Háskólinn í Addis Ababa, Stofnun Afrískra samfélaga í efnafræði (FASC) og fjölmiðlastofnun Afríku (HAPI) eru öll í borginni.

Addis Ababa var stofnuð árið 1886 að undirlagi Meneliks 2. Eþíópíukeisara. Menelik vildi hafa stjórnsýslulegar bækistöðvar í miðju ríkis síns, sem hafði þanist talsvert út með landvinningum hans gagnvart nágrannaþjóðunum. Þar sem Addis Ababa reis var áður Orómó-þorpið Finfinne.

## Landafræði
Borgin er í 2.300 metra hæð og er grasland við rætur fjallsins Entoto. Frá lægsta punkti borgarinnar, við Bole alþjóðaflugvöllinn í 2.326 metra hæð hækkar borgin í yfir 3.000 metra í fjöllunum til norðurs.

## Tilvísanir
La Paz

**La Paz** (spænska: **Nuestra Señora de La Paz**, eða **Chuquiyapu**) er önnur tveggja höfuðborga Bólivíu og aðsetur stjórnsýslunnar. Árið 2012 bjuggu u.þ.b. 757.184 manns í borginni.
Súkre

**Súkre** (spænska: **Sucre**) er önnur tveggja höfuðborga Bólivíu. Í borginni hefur dómsvaldið og löggjafavaldið aðsetur, á meðan að stjórnin hefur aðsetur í La Paz. Í borginni búa u.þ.b. 300.000 manns (2011).

Borgin sem áður var nefnd *La Plata*, var gefið nýtt nafn um leið og hún var gerð að höfuðborg árið 1839, og látin heita eftir þjóðarhetjunni Antonio José de Sucre.

## Heimildir
Abuja

**Abuja** er höfuðborg Nígeríu. Á stórborgarsvæði hennar búa um 2,4 milljónir manns (2015). Þegar það var tekin ákvörðun um að breyta um höfuðborg í landinu árið 1976 (þáverandi höfuðborg var Lagos) var ákveðið svæði nálægt miðju landsins. Abuja er dæmi um tilbúið samfélag.

Staðurinn heitir eftir *Abu Ja*, hausa-leiðtoga sem stofnsetti bæinn 1828.

## Tilvísanir
Alsdorf

**Alsdorf** er bær í vesturhluta Þýskalands, u.þ.b. 50 km vestan af Köln og 10 km austan hollensku landamæranna. Árið 2015 bjuggu þar 46.880 manns.
Karakas

**Karakas** (Spænska: **Caracas**, opinberlega: **Santiago de León de Caracas**) er höfuðborg Venesúela. Íbúar Karakas eru um 2 milljónir (2017) talsins (3 milljónir á stórborgarsvæðinu). Borgin er stærsta borg landsins. 

Borgin liggur í samnefndum dal við fljótið Guaire í norðurhluta landsins milli strandfjallanna Cordillera de la Costa. Byggð er í um 750-1150 metra hæð.

Ein hæsta morðtíðni í heimi er í Karakas.

## Heiti
Ekki er vitað með vissu hvað liggur að baki nafninu og eru uppi fáeinar tilgátur. Þær tvær helstu eru að í upprunalega óstytta nafninu Santiago de León de Caracas sé *Santiago* til heiðurs Jakobs eldri (sp. *Santiago el Mayor*), postula og verndardýrlings Spánar sem mælti fyrir nýlenduverkefnum; *León*, ættarnafn landstjóra svæðisins á tímabilinu, Ponce de León; og *Caracas* sem tilvísun í frumbyggjanna sem þar voru fyrir stofnun borgarinnar.

Önnur tilgáta gengur út á að „Caracas“ sé leitt af blómi sem hinir öndverðu íbúar kölluðu *caraca* og sem fannst í miklum mæli í dalinum þar sem í dag borgin er.

## Tilvísanir
Windhoek

**Windhoek** er höfuðborg Namibíu. Borgin er staðsett í Khomas héraði og í henni búa 486.169 manns (2023). Borgin gegnir mikilvægu hlutverki í sauðskinnsviðskiptum landsins.

## Tilvísanir
Hrein algebra

**Hrein algebra** eða **abstrakt algebra** er grein stærðfræðinnar sem fæst við athuganir á algebrumynstrum, grúpum, baugum, sviðum, mótúllum og vigurrúmum. Hrein algebra er gjarnan kölluð *algebra*, en hún er aðskild einfaldri algebru sem snýst aðalega um að leysa jöfnur með óþekktum stærðum og er kennd á grunnskóla– og framhaldsskólastigi. 
Hrein algebra er mikið notuð í nútímastærðfræði og stærðfræðilegri eðlisfræði, svo dæmi séu nefnd er Lie algebra notuð í kennilegri eðlisfræði og önnur svið stærðfræðinnar svo sem algebrutalnafræði, algebrugrannfræði og algebrurúmfræði notast við hreina algebru.
Golfklúbbur Álftaness

**Golfklúbbur Álftaness** (skammstafað **GÁ**) er íslenskur golfklúbbur staðsettur á Álftanesinu. Klúbburinn rekur golfvöllinn Álftanessvöll.

## Saga
Klúbburinn var stofnaður 14. maí árið 2002. Sveitarfélagið Álftanes úthlutaði fljótlega eftir stofnun klúbbsins landi til afnota til ársins 2007. Sveitafélagið á helming í landinu en hinn helmingurinn er í einkaeign. Nánast öll vinna við golfvöllinn var lögð fram í sjálfboðavinnu. Golfvöllurinn, sem nefnist Álftanessvöllur er 9 holur. Unnið er að undirbúningi á nýju svæði fyrir framtíðarvöll sem verður til að byrja með 9 holu, par 34, hæfur keppnisvöllur.

## Tilvísanir

## Tenglar
* GÁ á Golf.is
Landssímadeild karla í knattspyrnu 2000

Árið 2000 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 89. skipti. KR vann sinn 22. titil. Styrktaraðili mótsins var Landssíminn. Þetta var í fyrsta skiptið frá árunum 1948-50 sem að KR-ingar vörðu titil sinn.

## Lokastaða deildarinnar

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

### Töfluyfirlit

|}

## Markahæstu menn

## Fróðleikur

## Tilvísanir


## Heimild
* http://www.rsssf.com/tablesi/ijshist.html
* http://www.rsssf.com/tablesi/ijstops.html
Taugavísindi

Taugavísindi er vísindagrein sem hefur taugakerfið sem meginviðfangsefni. Taugavísindi hafa til umfjöllunar byggingu taugakerfisins, virkni þess og þroska, lífefnafræði þess og lífeðlisfræði, og meinafræði taugakerfisins og áhrif lyfja á það. Taugavísindi hafa yfirleitt verið talin til lífvísinda, en greinin hefur á seinni árum orðið þverfaglegri og tengist nú greinum á borð við sálfræði, tölvunarfræði, tölfræði, eðlisfræði og læknisfræði nánum böndum.

## Tengill
*Society for Neuroscience (SfN)
Ivy League

**Ivy League**, stofnuð árið 1954, var upphaflega íþróttakeppni á milli átta háskóla í norðausturhluta Bandaríkjanna. Hugtakið er nú frekar notað sem samheiti allra skólanna, en þeir eru: Brown-háskóli, Columbia-háskóli, Cornell-háskóli, Dartmouth-háskóli, Harvard-háskóli, Pennsylvaníuháskóli, Princeton-háskóli og Yale-háskóli. 

Ivy League háskólar hafa á sér það orð að vera með bestu háskólum Bandaríkjanna. Mun fleiri sækja um en komast inn, en hlutfall samþykktra umsókna er á bilinu 9% til 20%. Enn fremur keppa skólarnir innbyrðis um góða nemendur. Það er því gjarnan talinn viss heiður að ganga í Ivy League skóla, en að sama skapi er Ivy League stundum tengd menntasnobbi.

Ivy League háskólarnir eru með elstu háskólum í Bandaríkjunum. Harvard-háskóli, sá elsti, var stofnaður 1636, en sá yngsti, Cornell-háskóli, árið 1865. Skólarnir eru allir einkareknir, og eru með auðugustu menntastofnunum heims.

Hugtakið Ivy League er talið vera komið af því að útveggir margra þessara gömlu háskóla eru þaktir bergfléttu (Ivy). Ivy League þýðir í raun „Bergfléttu-deildin“. 

## Tilvísanir

## Heimildir
* 

## Tenglar
### Ráð
* Opinber heimasíða Ivy League
** Leikvellir Ivy League í amerískum fótbolta 
** Leikvellir Ivy League í körfuknattleik 
** Leikvellir Ivy League í íshokkí 
** Leikvellir Ivy League í knattspyrnu 

### Meðlimir
* Brown-háskólinn
* Columbia-háskólinn
* Cornell-háskólinn
* Dartmouth-háskólinn
* Harvard-háskólinn
* Princeton-háskólinn
* Pennsylvania-háskólinn
* Yale-háskólinn
Krossnefur

**Krossnefur** (fræðiheiti: *Loxia curvirostra*) er smávaxin finka sem lifir í skógum Norður-Ameríku, Asíu og Evrópu. Nafnið er dregið af lögun goggsins sem fer í kross. Hann étur helst fræ og sérstaklega úr könglum grenitrjáa.

Fyrsta þekkta varp á Íslandi var uppgötvað árið 1994. Nú er helsta varp á Suðvesturlandi.

## Tenglar

*Náttúrufræðistofnun - Krossnefur
*Mbl.is -  Líklegt varp krossnefs í desember
Snjótittlingur

**Snjótittlingur** (að sumri er hann kvenkenndur og kallaður **sólskríkja**) (fræðiheiti: *Plectrophenax nivalis*) er smávaxinn fugl af tittlingaætt. Sumstaðar á landinu er fuglinn einnig nefndur **heydoðra**. 

## Tenglar
* Snjótittlingur(Náttúruminjasafn Íslands)
* Fuglavefurinn - Snjótittlingur
Páll Zóphóníasson

**Páll Hjaltdal Zóphóníasson** (f. 12. júlí 1942 í Kaupmannahöfn) er ræðismaður Svíþjóðar í Vestmannaeyjum og fyrrverandi bæjarstjóri Vestmannaeyja. 

Hann er sonur Zóphóníasar Pálssonar, skipulagsstjóra ríkisins og Lis Pálssonar (Nellemann), háskólakennara. Páll er kvæntur Sesselju Áslaugu Hermannsdóttur frá Ísafirði, og þau eiga saman börnin Zóphónías, Sigríði og Sif.

Páll lauk námi í trésmíði árið 1962 og í byggingartæknifræði 1967 frá Álaborg. Hann var byggingatæknifræðingur hjá ráðgjafarverkfræðifyrirtækinu Studstrup & Östgaard a/s í Álaborg á árunum 1967–1972. Páll starfaði svo sem bæjartæknifræðingur í Vestmannaeyjum árin 1972–1976. Hann tók við sem bæjarstjóri á árunum 1976–1982. Síðan þá hefur hann rekið ráðgjafar- og teiknistofu, Teiknistofa PZ, í Vestmannaeyjum.

Páll er formaður Norræna félagsins í Vestmannaeyjum og sænskur ráðgjafi í Vestmannaeyjum.
Goðar

**Goðar** (fræðiheiti: *Podicipediformes*) eru ættbálkur vatnafugla sem inniheldur aðeins eina ætt: **Goðaætt** og um tuttugu tegundir sem skiptast milli sex ættkvísla. Fuglarnir gera sér hreiður við stöðuvötn í Evrópu, Asíu og Kanada og á afviknum stöðum í Bandaríkjunum. Á veturna fara þeir að ströndinni. Þeir lifa á vatnaskordýrum, krabbadýrum og smáfiskum sem þeir kafa eftir. 3 tegundir í ættinni hafa orðið útdauða frá því árið 1500.

## Hátterni
Þeir geta aðeins tekið á loft af vatni og sömuleiðis geta þeir aðeins lent á vatni. Þeir eru farfuglar sem lítið fljúga um utan við tímann sem þeir ferðast milli vetursvæða og sumarsvæða. Þeir gera sér hreiður við ferskvatn þar sem þeir byggja fljótandi hreiður bundið fast við gras. Þeir stunda einkvæni og eignast á bilinu 3 - 8 egg. Fæða þerra er helst smár fiskur en líka fræ og vatnaskordýr.

## Heimildir
* 
* R. Hørring (1875 – 1943). *[http://archive.org/stream/danmarksfaunaill30dans#page/2/mode/2up Danmarks Fauna. Fugle II. Lomfugle, Stormfugle, Vandhøns, Tranefugle og Vadefugle]*. Gads Forlag/Dansk naturhistorisk Forening 1926. (Copyright udløbet)
Verslanasambandið

**Verslanasambandið** var félag íslenskra kaupmanna sem var stofnað 1954 til þess að gæta að hagsmunum þeirra við innflutning varnings frá útlöndum.

Fljótlega eftir stofnun var ákveðið að stofna sérstakt skipafélag til þess að annast innflutning fyrir kaupmennina. Þvi stóð félagið fyrir því að skipafélagið Hafskip var stofnað 11. nóvember 1958.

Helstu stórkaupmenn í félaginu voru:
* Ólafur Jónsson í Sandgerði.
* Einar Guðfinnsson í Bolungarvík.
* Tómas Björnsson á Akureyri.
* Friðrik Þórðarson í Borgarnesi.
Snobb

Snobb er sú athöfn að viðra sig upp við fólk sem talið er æðra af þjóðfélaginu af einhverjum ástæðum, til dæmis þá sem eru ríkari, af betri ættum eða greindari og betur menntaðir. Hið síðastnefnda er gjarnan kallað *menntasnobb*. *Talað er um að snobba fyrir einhverjum* og átt við að menn geri sig til og viðri sig upp við „fína fólkið“ til að finna til einhverskonar samheyrileika með því. Í orðabók Blöndals er talað um *snápmennsku* í sömu merkingu. Í öfugri merkingu er talað um að *snobba niður á við*. Þá er virðingarstiganum snúið við og sá sem er talinn af „fínu fólki“ leitar félagsskapar þeirra sem eru taldir af lægri stigum. 

Snobb á það þó til að fá aðra merkingu þegar einstaklingur lítur stórt á það sem hann stendur fyrir, hefur til dæmis mikið álit á þeirri hausklíku sem hann sjálfur tilheyrir. Snobb getur þá orðið til þess að viðkomandi lítur niður á aðra sem ekki tilheyra þeirri klíku, eins og þegar menntaður menntasnobbari lítur niður á ómenntað fólk.

## Tengt efni
* Úrvalsstefna
Landsbankadeild karla í knattspyrnu 2003

Árið 2003 var Íslandsmótið í knattspyrnu haldið í 92. skipti. KR vann sinn 24. titil. Styrktaraðili mótsins var Síminn.

## Lokastaða deildarinnar

 *Útskýringar: L = Leikir spilaðir, U = Leikir sigraðir, J = Leikir sem lauk með jafntefli, T = Tapaðir leikir, Sk = Mörk skorðuð, Fe = Mörk fengin á sig, Mm = Markamunur* 

* Valur féll í þriðja skipti á 5 árum, en áður hafði liðið aldrei fallið úr deildinni, og tekið þátt síðan 1923.

## Spá fyrir tímabilið

Fjölmiðlamenn spáðu fyrir um úrslit deildarinnar þetta ár eins og önnur. Þeir spáðu svo:

### Töfluyfirlit

|}

## Markahæstu menn

## Tilvísanir


## Heimild
*
Mýósín

Mýósín er ætt hreyfivirkra prótína (e. motor proteins). Flest mýósín hafa bæði haus og hala. Hausinn getur hreyfst fyrir tilstilli krafts sem myndast við ATP vatnsrof. Halinn getur svo meðal annars bundist öðrum sameindum svo að mýósínið beri þær með sér.
Gaukfuglar

**Gaukfuglar** (fræðiheiti: *Cuculiformes*) eru ættbálkur fugla og telur um 160 tegundir sem flestar lifa í skóglendi í Afríku. Þar af telur gaukaætt 140 tegundir en 50 af þeim eru hreiðursníklar sem verpa í hreiður annarra fugla og láta þá unga eggjunum út.
Fálkungar

**Fálkungar** (fræðiheiti: *Falconiformes*) eru ættbálkur um 290 tegunda ránfugla. Innan ættbálksins eru til að mynda fuglar eins og fálkar og smyrlar.
Griplunibba

**Griplunibba** er útskot á griplu taugafrumu sem myndar viðtökuhluta taugamóta. Griplunibbur eru smáar, oft innan við míkrómetra að stærð. Talið er að griplunibbur takmarki flæði jóna og innboða frá taugamótunum inn í gripluna. Þannig geta þær kóðað fyrir ástand tiltekinna taugamóta án þess að það hafi áhrif á önnur taugamót sömu taugafrumu. Einnig auka þær yfirborð griplunnar þannig að hún getur tekið við boðum á fleiri stöðum.
Jurtaæta

**Jurtaæta** er heiti í dýrafræði sem notað er yfir dýr sem nærist á jurtum. 

## Tengt efni
* -æta
Skordýraæta

**Skordýraætur** (fræðiheiti: *Insectivora*) er ættbálkur spendýra sem nærist á skordýrum. 

## Tengt efni
* -æta
Alæta

**Alæta** er í dýrafræði dýr sem nærist á bæði jurtum og kjöti. Þekkt dæmi um alætur eru svín, hröfnungar og menn.

Bjarndýr eru flest alætur en mataræði einstakra dýra getur verið mjög breytilegt, frá því að vera eingöngu jurtir að því að vera eingöngu kjöt, eftir því hvaða fæða finnst í umhverfinu. Ísbirnir eru þannig skilgreindir sem kjötætur og pandabirnir sem jurtaætur. Þá eru það menn þar sem umhverfið skiptir eftirvill ekki öllu máli, félagslegar aðstæður skipta eflaust máli. 

## Tengt efni
* -æta
* Kjötæta
* Grotæta
* Jurtaæta
* Skordýraæta
Frææta

**Frææta** er í dýrafræði dýr sem nærist á næringarríkum fræjum jurta. Dæmi um fræætur eru margar tegundir fugla, skordýra og spendýra. 

## Tengt efni
* Jurtaæta
* -æta
Grískur borði

**Grískur borði** einnig nefndur **mæanderborði** eða **alexandersbekkur** er skreyti þar sem samfelldur ferill hlykkjast í hornrétt form og myndar einhverskonar borða. Grískur borði er mjög algengur í forngrrískri skreytilist. Sumir sem ekki hafa komið fyrir sig nafni borðans hafa stundum nefnt þetta skreyti *horn-krákustíga Grikkja*. Grískan borða má sjá víða eins og til dæmis hár á Íslandi þar sem hann umlykur útjaðarinn á málmloki götubrunna (þ.e.a.s. göturæsisloki).
Mapútó

**Mapútó** (portúgalska: *Maputo*) er höfuðborg og stærsta borg Mósambík. Borgin er hafnarborg og byggist efnahagur hennar aðallega í kringum höfnina. Samkvæmt opinberum tölum frá árinu 2017 búa þar 1.088.449 manns, en talið er að þar búi í raun mun fleiri.

Borgin var látin heita eftir herra Maputsu I foringja Tembe ættflokksins.

## Tilvísanir
Ankara

**Ankara** er höfuðborg Tyrklands og næststærsta borg landsins á eftir Istanbúl. Árið 2024 bjuggu 5.290.822 manns í borginni og 5.864.049 manns í öllu héraðinu. Borgin stendur 938 metra yfir sjávarmáli. Áður fyrr hét borgin Angora.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Naypyidaw

**Naypyidaw** (búrmíska: , einnig stafað **Nay Pyi Taw**) er núverandi höfuðborg Mjanmar. Naypyidaw merkir *Höfðingjaborg*, en getur einnig þýtt *aðsetur konunga*. Þann 6. nóvember 2005 var borgin gerð að aðsetri stjórnsýslu landsins, Jangún hafði áður gegnt því hlutverki. Naypyidaw er nákvæmlega 320 km norður af Jangún.

## Tilvísanir
Santíagó

**Santíagó**, eða **Santiago de Chile**, er höfuðborg Síle. Borgin stendur 522 metra yfir sjávarmáli í stærsta dal landsins. Árið 2017 bjuggu 6,3 milljón manns í borginni. Í Stórborgarhéraði Santíagó búar 7,4 milljónir (2024).

## Myndasafn

Metro de Santiago.svg|right|Kort yfir neðanjarðalestakerfi Santíagó.
Palacio de La Moneda - miguelreflex.jpg|La Moneda
Biblioteca Nacional de Chile, 2012-09-08.jpg|Biblioteca Nacional de Chile
Fuente Neptuno en la Terraza del Cerro Santa Lucía II.jpg|Cerro Santa Lucía
Hungurvaka

***Hungurvaka*** er rit sem segir sögu fimm fyrstu biskupanna í Skálholti, frá Ísleifi Gissurarsyni, sem vígður var biskup 1056, til Klængs Þorsteinssonar sem lést 1176.

## Tenglar
* „Hungurvaka — Biskupaannálar Jóns Egilssonar; Ísland, 1600-1700; AM 408 f I-II 4to“; Handritalýsing af Handrit.is
Mógadisjú

**Mógadisjú** (sómalska: Muqdisho, arabíska: مقديشو, ítalska: Mogadiscio) er höfuðborg og stærsta borg Sómalíu. Stríð hefur geisað stöðugt í borginni frá árinu 1991. Talið er að 2.120.000 manns búi í borginni (2015).
Kænugarður

**Kænugarður** eða **Kyjív** (úkraínska: *Kyjív* eða *Київ*; rússneska: *Kíev* eða *Киев*) er höfuðborg og stærsta borg Úkraínu og jafnframt höfuðstaður Kænugarðsfylkis. Núverandi borgarstjóri er Vítalíj Klitsjkó. Eftir innrás Rússlands í Úkraínu 2022 höfðu 2 milljónir yfirgefið borgina í lok mars. Sumir sneru þó til baka.

Borgin liggur í norðurhluta landsins við fljótið Danparfljót. Í byrjun árs 2022 bjuggu tæpar 3 milljónir í borginni. Borgin er menningar-, iðnaðar- og vísindamiðstöð í Austur-Evrópu og er 7. fjölmennasta borg Evrópu. Rekja má byggð í borginni til 5. aldar.

Með þekktari stöðum í borginni er sjálfstæðistorgið Majdan Nezalezjností. Á lista UNESCO yfir menningarminjar eru Dómkirkja heilagrar Soffíu og klaustrið Petsjersk Lavra. Maríjínskyj-höll er önnur þekkt bygging.

## Nafn borgarinnar
Orðið *Kænugarður* er gamalt orð í íslensku og þekkist í fornum bókmenntum. Í Kristni sögu segir að þeir Þorvaldur víðförli Konráðsson og Stefnir Þorgilsson hafi ferðast víða um lönd til að boða kristni og heimsótt Kænugarð.

Borgin er einnig nefnd svo í öðrum fornum ritum, þar á meðal Gautreks sögu, Flateyjarbók, Hauksbók og Guðmundar sögu biskups.

Íslenska nafnið *Kænugarður* virðist á yfirborðinu samsett úr *kæna* (‘skip’) og *garður*, en er aðlagað úr fornausturslavnesku orði: **', sem leitt er af íbúa- eða þjóðflokksheitinu **' og orðinu ** ‘borg’.

## Landfræði
Borgin liggur í norðurhluta landsins við Danparfljót sem tæmist í Svartahaf og tengir borgina við innhaf þess, Asovshaf.

## Íþróttir
Helsta knattspyrnulið borgarinnar er FC Dynamo Kyiv.

## Myndasafn

Mynd:Golden Gate Kiev 2018 G1.jpg|Gullinport Kænugarðs.
Mynd:Klosterkirche St Michael.JPG|Gullhvelfda klausturkirkja heilags Mikjáls.
Mynd:Chrám svaté Sofie (Kyjev).jpg|Dómkirkja heilagrar Soffíu.
Mynd:Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg|Maríjínskyj-höll.
Mynd:17-07-02-Maidan Nezalezhnosti RR74377-PANORAMA.jpg|Majdan-torgið.
Mynd:Лавра.jpg|Petsjersk Lavra.


## Tengt efni
*Kænugarðstorg, torg sem var nefnt 2022 í Reykjavík til samstöðu við Úkraínu.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Spætufuglar

**Spætufuglar** (fræðiheiti: *Piciformes*) eru ættbálkur fugla sem telur um 400 tegundir í 60 ættkvíslum, þar á meðal spætur. Flestir spætufuglar nærast á skordýrum þótt túkanar lifi á ávöxtum og hunangsgaukurinn lifi á býflugnavaxi. Nær allir spætufuglar eru með tvær klær sem vísa fram og tvær aftur líkt og páfagaukar.
Sagskötur

**Sagskötur** (fræðiheiti: Pristidae) eru ættbálkur flatra brjóskfiska skyldir hákörlum. Einkenni á sagskötum er langt trýni þeirra sem líkist helst sög.
Estrógen

**Estrógen**, **östrógen** eða **brímahormón** (einnig kallað **kvenhormón**) eru hópur kynhormóna sem finnast hjá báðum kynjum en mun meir í kvendýrum. Þau koma að skipulagi tíðahrings/gangferil, meðgöngu og fósturþroska. Þá hafa þau áhrif á kynhvöt og á þroska t.d. brjósta.

Estrógen myndast aðallega í eggjastokkum en einnig í nýrnahettum og legköku. Þá myndast sum þeirra t.d. í brjóstum og nýrum. 

Þrjú algengustu estrógeninu eru estradíól, estríól og estron. Líkaminn framleiðir þau með því að umbreyta andrógenum með hjálp ensíma. Estradíól er framleitt úr testósteróni en estrón úr andróstendíoni. Estron hefur veikari áhrif en estradíól og fyrirfinnst í meira magni, en hið síðarnefnda, hjá konum á breytingaskeiðinu.

## Estrógen í lyfjum
Eins og áður hefur komið fram stjórnar estrógen tíðahring kvenna og því innihalda margar getnaðarvarnarpillur breyttu estrógeni. Kemur það til vegna þess að helmingurnartími hormónsins er mjög stuttur og erfitt er að fá tak í nægilegt magn til að hægt væri að fjöldaframleiða getnaðarvarnarpillur með því.
Hrafnseyri

**Hrafnseyri** er gamall bæjarstaður á Vestfjörðum, staðurinn er nefndur í höfuðið á Hrafni Sveinbjarnarsyni sem bjó þar á 12. öld. Staðurinn var fyrst byggður á landnámsöld og nefndist þá *Eyri*. Jón Sigurðsson, sjálfstæðishetja Íslendinga, var fæddur á Hrafnseyri 17. júní 1811 og í dag er þar Safn Jóns Sigurðssonar.

Í Landnámu segir að Ánn rauðfeldur og Grelöð, kona hans, hafi byggt þar bú því Grelöðu hafi þótt „hunangsilmur úr grasi“. Rannsóknir benda til þess að byggt hafi verið þar um 900. Þar nálægt eru Grelutóttir og fjallið Ánarmúli þar sem sagt er að Ánn hafi verið heygður.

Í Hrafns sögu, um Hrafn Sveinbjarnarson sem var goðorðsmaður á Sturlungaöld og bjó á Eyri, segir að hann hafi verið víðförull maður og ferðast til m.a. Salerno á Ítalíu, þar sem rekinn var læknaskóli og menntaðist þar. Hann var veginn af frænda sínum Þorvaldi Vatnsfirðingi. Hrafn er sagður grafinn undir bautasteini við Hrafnseyri.

## Tengill
* Hrafnseyri.is - Safn Jóns Sigurðssonar
* ''Hrafnseyri við Arnarfjörð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000
* ''Hrafnseyri við Arnarfjörð''; grein í Morgunblaðiu 1969
Glúkósi

**Glúkósi** eða **þrúgusykur** er einsykra.

## Tvísykrur með glúkósa
Maltósi er dæmi um tvísykru af glúkósa. Þá er súkrósi keðja af glúkósa og frúktósa en laktósi keðja af galaktósa og glúkósa. Einingar keðjanna eru tengdar saman með glýkósíðtengjum.

## Fjölsykrur með glúkósa
Sellulósi (beðmi) og sterkja (mjölvi) innihalda aðeins glúkósa.

## Tengill
*
Asgabat

**Asgabat** (túrkmenska: *Aşgabat*) er höfuðborg Túrkmenistan. Árið 2022 var íbúafjöldi borgarinnar 1.030.063 manns. Helsta þjóðarbrot borgarinnar eru Túrkmenar, en auk þeirra er mikið af Rússum, Armenum og Aserum.

## Tilvísanir
Sana

**Sana** (arabíska: ) er höfuðborg Jemen. Árið 2017 bjuggu 2.545.000 manns í borginni. Elstu ritaðar heimildir um borgina eru frá 1. öld eftir Krist. 

Í byrjun árs 2015 tókst uppreisnarher Hútí-fylkingarinnar að leggja undir sig borgina. Í borgarastyrjöldinni sem geisar enn í Jemen hefur Sana því verið bækistöð uppreisnarmannanna á meðan viðurkennd stjórn landsins hefur lengst af haldið til í Aden.

## Tilvísanir
Taskent

**Taskent** (úsbekska: *Toshkent*, *Тошкент*, rússneska: *Ташкент*) er höfuðborg Úsbekistan og Taskenthéraðs. Árið 2025 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 3.145.236 manns.

## Tilvísanir
Rabat

**Rabat** (arabíska: ****) er höfuðborg Marokkó. Árið 2014 var áætlaður íbúafjöldi borgarinnar 578.000 manns.

## Menntun
* ESSEC Business School

## Tilvísanir
Harare

**Harare** (áður **Salisbury**) er höfuðborg Simbabve. Áætlaður íbúafjöldi borgarinnar var 1.492.000 manns og 1.600.000 á stórborgarsvæðinu árið 2022. Í borginni fara fram mikil skipti á tóbaki, maís, bómul og sítrusávöxtum. Borgin er 1.483 m yfir sjávarmáli. 

## Tilvísanir
Brazzaville

**Brazzaville** er höfuðborg og stærsta borg Lýðveldisins Kongó og stendur við Kongófljót. Sunnan við fljótsbakkann er Kinsasa, höfuðborg Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó. Engar tvær höfuðborgir í heimi eru nær hver annarri en Brazzaville og Kinsasa, sem eru í reynd hluti af sama stórborgarsvæðinu.

Árið 2023 var íbúafjöldi borgarinnar 2,1 milljónir manna. Rúmlega þriðjungur íbúa landsins búa í Brazzaville og fer þar fram 40% af allri atvinnu sem ekki tengist landbúnaði. Hún er einnig efnahags- og stjórnsýsluleg miðja landsins.

Borgin heitir eftir ítalska landkönnuðinum Pierre Savorgnan de Brazza sem stofnsetti borgina árið 1880 upp úr smábænum Ntamo.

## Tilvísanir
Kúala Lúmpúr

**Kúala Lúmpúr** er höfuðborg og stærsta borg Malasíu. Borgin er eitt af þremur ríkisumdæmum í Malasíu. Í borginni sjálfri er áætlað að búi 2.075.600 manns, en á öllu stórborgarsvæðinu er talið að búi 8,8 milljónir manns.

## Tilvísanir
Bifröst h.f.

**Bifröst h.f.** var íslenskt skipafélag stofnað af bílainnflytjendum til þess að annast innflutning fyrir þá. Félagið átti erfitt með rekstur í samkeppni við Eimskipafélag Íslands, Hafskip og Skipadeild SÍS. Árið 1979 áttu forráðamenn Bifrastar í viðræðum við Hafskip um möguleg kaup Hafskips á félaginu en ekkert varð úr því. Árið 1985 var Eimskipafélag Íslands svo til búið að kaupa nær allt hlutafé fyrirtækisins.
Jánde

**Jánde** (franska: Yaoundé, framburður: [ja.un.deɪ]) er höfuðborg og næststærsta borg Kamerún, á eftir Douala. Borgin liggur í miðju landi og er um 750 m fyrir ofan sjávarmál. Áætlaður íbúafjöldi borgarinnar er 1.818.000 manns.

## Tilvísanir
Eimskipafélag Reykjavíkur

**Eimskipafélag Reykjavíkur** var íslenskt skipafélag stofnað 1932. Þetta var annað íslenska skipafélagið sem stofnað var, hitt var Eimskipafélag Íslands árið 1914. Eimskipafélag Reykjavíkur eignaðist þrjú skip: Öskju, Kötlu og Heklu sem var skotin niður í stríðinu. Rekstur þess var samofinn Eimskipafélagi Íslands og runnu skipafélögin tvö saman.
Jöklar h.f.

**Jöklar h.f.** var íslenskt skipafélag stofnað 1947. Fyrirtækið rak tvö lítil frystiskip framan af en upp úr 1960 var fyrirtækið komið með stærri skip sem fluttu frosinn fisk út og vörur heim. Samkeppnin við Eimskipafélag Íslands reyndist fyrirtækinu um of og um miðjan sjöunda áratuginn hafði Eimskipafélaginu tekist að bola Jöklum burt með undirboðum.
Port Moresby

**Port Moresby** (eða **Pot Mosbi** á Tok Pisin) er höfuðborg og stærsta borg Papúa Nýju-Gíneu við Suðvestur-Kyrrahaf. Hún liggur við strendur suðausturhluta eyjunnar Nýju-Gíneu við Papúa flóa. Íbúar eru 317.374 manns (2012). 

Fyrir landnám Evrópubúa bjuggu þar Motu og Koitabu menn, sjómenn og bændur sem versluðu við nálægar standbyggðir. Höfnin var könnuð árið 1873 af breska sjóðliðsforingjanum John Moresby, sem nefndi staðinn eftir föður sínum, Moresby. Landsvæðið varð síðan bresk nýlenda tíu árum síðar. Bærinn varð mikilvæg stöð fyrir Vesturveldin í seinni heimstyrjöldinni gegn Japönum.
Savanna tríóið - Icelandic Folk Songs and Minstrelsy

**Icelandic Folk Songs and Minstrelsy** er 33-snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1965. Á henni flytur Savanna-tríóið íslensk þjóðlög og gamanvísur.

## Lagalisti
# Þorraþræll - *Lag - texti: Íslenzkt þjóðlag — Kristján Jónsson*
# Ást í meinum - *Lag - texti: Þórir Baldursson — Þorsteinn Eggertsson*
# Það á að gefa börnum brauð - *Lag - texti: Jórunn Viðar — Þjóðvísa* 
# Góða veislu gjöra skal - *Lag - texti: Íslenzkt þjóðlag — Þjóðvísa*
# Sofðu unga ástin mín (leikið á langspil) - *Lag - texti: Íslenzkt þjóðlag*
# Pálína - *Lag - texti: Gamalt sœnskt lag — G. Ásgeirsson & Sv. Björnsson*
# Búðarvísur - *Lag - texti: E. Thoroddsen — J. Thoroddsen*
# Erla, góða Erla - *Lag - texti: Enskt þjóðlag — Stefán frá Hvítadal*
# Jarðarfarardagur - *Lag - texti: Þórir Baldursson — Sigurður Þórarinsson* 
# Sumri hallar - *Lag - texti: Íslenzkt þjóðlag — Þjóðvísa*
# Hvurninn ætlarðu að fæða mig? - *Lag - texti: Þórir Baldursson — Þjóðvísa*
# Konuvísur - *Lag - texti: Gamalt danskt lag — Ingimundur*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Víkur (skipafélag)

**Víkur h.f.** var íslenskt skipafélag sem var stofnað 1968. Félagið sinnti venjulegum vöruflutning fram til 1974 en þá hóf félagið að sigla með krýolít frá Ivittuut í Grænlandi og til Danmerkur. Fyrirtækið reyndi fyrir sér við flutning á saltfiski en snéri sér svo að saltflutningum.
Magnús Jónsson - Sönglög

**Sönglög** er 33-snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1964. Á henni flytur Magnús Jónsson fjórtán íslensk sönglög við undirleik Ólafs Vignis Albertssonar.

## Lagalisti
# Sáuð þið hana systur mína - *Lag - texti: Páll Ísólfsson — Jónas Hallgrímsson*
# Vögguljóð - *Lag - texti: Sigurður Þóðarson — Benedikt Þ. Gröndal*
# Augun bláu - *Lag - texti: Sigurður Einarsson — Steingrímur Thorsteinsson* 
# Kvöldsöngur - *Lag - texti: Markús Einarsson — NN*
# Á Sprengisandi - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns — Grímur Thomsen*
# Ég bið að heilsa - *Lag - texti: Ingi T. Lárusson — Jónas Hallgrímsson *
# Bikarinn - *Lag - texti: Eyþór Stefánsson — Jóhann Sigurjónsson*
# Í dag er ég ríkur - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson — Sigurður Sigurðsson* 
# Sofðu unga ástin mín - *Lag - texti: Björgvin Guðmundsson — Jóhann Sigurjónsson*
# Fuglinn í fjörunni - *Lag - texti: Jón Þórarinsson — Íslenzk þjóðvísa*
# Í fjarlægð - *Lag - texti: Karl 0. Runólfsson — NN*
# Þú ert - *Lag - texti: Þórarinn Guðmundsson — Jakob Jóh. Smári*
# Kirkjukvoll - *Lag - texti: Árni Thorsteinsson — Guðm. Guðmundsson*
# Sprettur - *Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson — Hannes Hafstein*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags