open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ókind

**Ókind** er hljómsveit sem á rætur sínar að rekja til Seltjarnarness. Hljómsveitin lenti í öðru sætiMúsíktilrauna árið 2002 og var Birgir Örn Árnason valinn efnilegasti bassaleikarinn. Hljómsveitin hefur gefið út tvær breiðskífur. Þá fyrri, *Heimsenda 18*, tóku þeir upp í hljóðverstíma sem þeir hlutu í verðlaun úrMúsíktilraunum. Þá seinni, *Hvar í Hvergilandi*, tók Birgir Örn upp í þeirra eigin stúdíói og má þess geta að sú plata hlaut fullt hús stjarna þegar hún var gagnrýnd í Morgunblaðinu.  

Hljómsveitin spilaði á tónleikum á skemmtistaðnum Amsterdam í ágúst 2006. Þetta voru síðustu tónleikar sveitarinnar, en það var einungis meðlimum Ókindar kunnugt þar til tveir meðlimanna staðfestu samstarfsslitin í viðtali í Morgunblaðinu skömmu eftir fyrrnefnda tónleika. 

Meðlimir sveitarinnar hafa snúið sér að öðrum verkefnum, ýmist á vettvangi tónlistar eða annars, t.d. hefur Birgir lagt meiri áherslu á upptökustjórn og má þar m.a. nefna plötu Isidor, *Betty takes a ride*. 
Steingrímur Karl er nú í hljómsveitinni Moses Hightower þar sem hann spilar á hljómborð ásamt því að syngja. Hann hefur einnig verið meðlimur í öðrum böndum s.s. Glymskrattarnir, og Llama, auk þess sem hann hefur unnið ýmis verkefni sem píanó-/hljómborðsleikari. 

Hljómsveitin tilkynnti um fyrirhugaða tónleika þann 4. september 2010 , þá fyrstu í rúm fjögur ár.

## Meðlimir
*Birgir Örn Árnason - bassi
*Ingi Bekk - gítar
*Ólafur Freyr Frímansson - trommur
*Steingrímur Karl Teague - söngur, hljómborð

## Útgefin verk
*Heimsendi 18 - 2003 breiðskífa
*Hvar í hvergilandi - 2006 breiðskífa

einnig:
*Þoturass - 2004 smáskífa, óopinber kynningarútgáfa.
*Stúfur - 2004 jólasafnplata, gefin út í góðgerðarskyni.

## Tilvísanir


## Tenglar
*Plötudómur á mbl.is
*Ókind á rokk.is
*Myndband við lagið „Ó ég“ á youtube.com
Sigurður Líndal (f. 1931)

**Sigurður Líndal** (f. 2. júlí 1931 - d. 2. september 2023) var íslenskur lögfræðingur, fyrrverandi prófessor í lögfræði og fyrrum forseti Hins íslenska bókmenntafélags. 

## Menntun
Sigurður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1951 og BA-prófi í latínu og mannkynssögu frá Háskóla Íslands árið 1957, embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands árið 1959 og MA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1968. Hann lauk einkaflugmannsprófi árið 1968 og stundaði nám í réttarsögu við Kaupmannahafnarháskóla árið 1960, við Háskólann í Bonn í Þýskalandi 1961-1962 og University College í Oxford árið 1998 og 2001. 

## Starfsferill
Hann var dómarafulltrúi við embætti Borgardómara í Reykjavík 1959-1960 og 1963-1964, hæstaréttarritari við Hæstarétt Íslands frá 1964-1972, var prófessor við lagadeild Háskóla Íslands frá 1972-2001. Árið 2007 var hann ráðinn prófessor við Háskólann á Bifröst og var þar um skeið. Hann var dómari í Félagsdómi 1974-1980, forstöðumaður Lagastofnunar Háskóla Íslands frá 1976-2001, forseti Hins íslenzka bókmenntafélags frá 1967-2015. Hann var í stjórn Stofnunar Árna Magnússonar frá 1996-2006, var ráðunautur landstjórnar Færeyja í sjálfstæðismálum 1997-2000. Frá 2002-2005 var hann formaður rannsóknarnefndar til að rannsaka flugslys í Skerjafirði Sigurður hefur ritað mikið um kenningar í lögfræði, sagnfræði og stjórnmálafræði og ritstýrt fjölda verka á þessum fræðasviðum. Á sjötugsafmæli hans árið 2001 var gefin út bókin *Líndæla* sem er safn greina sem ritaðar voru honum til heiðurs.

## Tilvísun
María mey

**María mey** er móðir Jesú samkvæmt *[[Nýja testamentið|Nýja testamentinu]]* og öðrum kristnum heimildum. Mest er talað um hana í fæðingarfrásögnum guðspjallanna (Mattheusarguðspjalli og Lúkasarguðspjalli). María var heitkona Jósefs, varð þunguð af heilögum anda og fæddi síðar son sinn Jesúm. Ekki eru til margar frásagnir af því að María hafi fylgt Jesú á ferðalögum hans. Í Jóhannesarguðspjalli 19:25 er þó sagt að hún hafi verið viðstödd krossfestinguna. Í Postulasögunni er sagt að eftir krossfestinguna hafi María verið um kyrrt í Jerúsalem og segir hefðin að gröf hennar sé þar að finna.

María hefur orðið að tákni fyrir trúfesti og tryggð, sér í lagi í kenningum og helgihaldi rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Bæði innan hennar og rétttrúnaðarkirkjunnar gegnir María einnig hlutverki milligöngumanns milli syndugs mannkyns og guðs. Rómversk-kaþólska kirkjan staðfesti flekklausan getnað Maríu með trúarsetningu árið 1854, þar sem áréttað var að María hafi verið getin án erfðasyndarinnar. Samkvæmt hefðinni steig María upp til himna og er himnaför Maríu víða haldin hátíðleg þann 15. ágúst.
Algyðistrú

**Algyðistrú** er sú trú að sami guðlegi mátturinn fylli og gegnumsýri alla tilveruna. Í raun má segja að innan algyðistrúarbragða sé Guð allt og jafngildi alheiminum og náttúrunni. 

## Klassísk algyðistrú
Þeir sem aðhyllast klassíska algyðistrú leggja tilveruna að jöfnu við Guð án þess að skilgreina hugtökin frekar. Þetta afbrigði algyðistrúar má finna í trúarhefðum innan hindúisma, innan Kabbala gyðingdóms og í mörgum trúarbrögðum og heimspekistefnum. 

## Náttúruleg algyðistrú
Náttúruleg algyðistrú á rætur sínar að rekja í Taóisma og síðar til heimspeki Spinoza. Þeir sem aðhyllast náttúrulega algyðistrú telja alheiminn nauðsynlegt afl til þess að ná dulrænni fullkomnun. Alheimurinn hefur þó ekki sjálfstæðan vilja, meðvitund eða tilfinningar og er því ekki hægt að líta á hann sem Guð nema í óhefðbundnum og ópersónulegum skilningi. Þessi stefna gengur líka undir nafninu ópersónuleg algyðistrú eða ópersónuleg algildishyggja.

## Heimild
Abraham (aðgreining)

**Abraham** getur meðal annars átt við:
*Abraham, mikilvæga persónu í abrahamískum trúarbrögðum.
*Mannsnafnið Abraham
Fjölgyðistrú

**Fjölgyðistrú** kallast trú á marga guði, goð eða goðmögn. Margur forn átrúnaður, meðal annars átrúnaður Grikkja og Rómverja, flokkast undir fjölgyðistrúarbrögð. Í fjölgyðistrúarbrögðum eru guðir yfirleitt sýndir sem margbrotnar persónur með sérstaka hæfileika, þarfir, þrár. Guðirnir eru ekki alltaf almáttugir eða alvitrir. Þvert á móti koma þeir oft fram eins og mannfólkið, fallvaltir og breyskir en þó með krafta, vitneskju eða skilning umfram hina dauðlegu. 

Þó fjölgyðistrú sé algjörlega á öndverðum meiði við eingyðistrú þá eru þau ekki laus við hugmyndina um einn almáttugan og alvitran Guð sem yfir alla aðra er hafinn. Í fjölgyðistrúarbrögðum er þetta æðsta goðmagn yfirleitt yfirboðari eða foreldri hinna goðmagnanna. Dæmi um slíka guði eru Seifur, Júpíter eða Óðinn.

Innan fjölgyðistrúarbragða raðast goðmögnin oft upp í svokölluð *guðakerfi* þar sem hver guð hefur sitt hlutverk og oftar en ekki valdsvið í heimsmyndinni. Þannig var Apollon meðal annars guð tónlistar og skáldskapar í grískum átrúnaði. Neptúnus var sjávarguð hjá Rómverjum og meðal forn-Egypta var Ósíris guð undirheima og dauðra. Þessa verkskiptingu má auðvitað einnig sjá í hinum forna átrúnaði norrænna manna. Þar var Bragi til dæmis guð tónlistar og skáldskapar en Njörður í Nóatúnum var sjávarguð líkt og Neptúnus.

Fjölgyðistrú var hið dæmigerða trúarbragðaform áður fyrir útbreiðslu kristni og íslam. Fjölgyðistrú sem vert er að nefna og stunduð er enn í dag, eru t.d. taoismi, shenismi eða kínversk trú, japanskt shinto, santería, flest hefðbundin trúarbrögð í Afríku, alls konar nýheiðni trúarbrögð, og flest form a hindúisma (sem er elsta fjölgyðistrúin stunduð í nútímanum).

## Heimild

## Tengt efni
* Eingyðistrú
* Algyðistrú
Steðji

:*Steðji er einnig annað nafn fyrir steininn [[Staupasteinn|Staupastein]] í Hvalfirði*

**Steðji** er framleiðslutæki gert úr gegnheilu stykki úr stáli eða steini og er notaður sem undirlag þar sem hlutir eru smíðaðir með því að hamra þá eða höggva til, til dæmis þegar smíðað er úr járni eða stáli.

## Saga
Steðjar hafa verið notaðir frá því snemma á bronsöld við alls kyns málmsmíðar þótt tækið hafi þekkst fyrr og verið notað til að búa til hluti úr steini eða tinnu.

Fyrstu vísanir í steðja eru í fornegypskum og forngrískum heimildum. Steðjinn var þróaður áfram á miðöldum þegar járnsmiðjur urðu algengar og útbreiddar.
Krókódílaættbálkur

**Krókódílaættbálkur** (fræðiheiti: *Crocodilia*) er ættbálkur stórra skriðdýra. Krókódílar komu fram á sjónarsviðið fyrir um 220 milljón árum. Þeir eru næstu núlifandi ættingjar fugla. Til eru 22 tegundir krókódíla sem eru allar kjötætur.

Krókódílar skiptast í þrjár ættir: 
* Krókódílaætt (*[[Crocodylidae]]*) - 14 tegundir
* Breiðtrýningar (*[[Alligatoridae]]*)
* Langtrýninga (*[[Gavialidae]]*) - 2 tegundir

## Tenglar
* Getið þið sagt mér allt um krókódíla? - Vísindavefurinn
Bragi

**Bragi** er guð skáldskapar í norrænni goðafræði og er Iðunn kona hans. Hann er sonur Óðins en samkvæmt heiðinni hefð eru æsir þessir álitnir feður skáldskaparins og skyldu skáld heita á þá, einkum Braga ef þau vildu ná langt. Þriðji hluti *[[Snorra-Edda|Snorra Eddu]]* kallast *[[Skáldskaparmál]]* og leikur Bragi stórt hlutverk þar. Eins og ráða má af nafninu er mikið rætt um skáldskap og hefur Bragi sitthvað til málanna að leggja. Einnig segir Bragi söguna af því hvernig skáldskapurinn varð til. 

## Upphaf skáldskapar
Frásögn Braga um upphaf skáldskaparins er á þessa leið. Æsir og Vanir höfðu átt í stríði um skeið en friður var kominn á. Til að innsigla þennan frið spýttu bæði Æsir og Vanir í ker og úr hrákanum gerðu þeir mann. Maður þessi kallaðist Kvasir og var hann svo miklum gáfum gæddur að hann vissi svör við öllum spurningum. Kvasir fór út um allan heim til að kenna en þegar hann kom heim til tveggja dverga, Fjalars og Galars, drápu þeir hann og blönduðu blóði hans við hunang. Sú blanda varð að skáldskaparmiði því hver sem myndi drekka af miðinum varð skáld eða fræðimaður. Skáldskaparmjöðurinn komst svo í hendur á jötni að nafni Suttungur en hann vildi engum lofa að dreypa á miðinum. Með klækjum komst Óðinn yfir mjöðinn og kom honum til ása.

## Tilvísanir
Höður

**Höður** er goð af ætt ása í norrænni goðafræði. Hann var blindur en mjög sterkur. 

Höður er þekktastur fyrir það að hafa orðið Baldri, sem kallaður var hinn hvíti ás, að bana. En ekkert átti að geta grandað Baldri þar sem allir hlutir jarðarinna höfðu lofað því. En það gleymdist að spyrja Mistilteininn og fyrir tilstilli Loka Laufeyjarsonar skaut Höður ör úr mistilteini í Baldur og varð það hans bani.

Höður er einn af þeim sem byggði hina nýju jörð eftir Ragnarök, en eftir hina miklu orrustu koma Baldur og Höður gangandi saman upp úr Helju.
Kasakska

*Kasakska* (қазақ тілі/қазақша/qazaq tili) er tungumál Kasakstans. 11 milljón manns tala hana sem móðurmál. Hún er tyrkískt tungumál. Kasakska er töluð í Kasakstan og í Mið-Asíu. Önnur lönd þar sem kasakska er töluð eru Mongólía, Úsbekistan og Kirgistan, og minnihlutahópar í Þýskalandi, Bandaríkjunum og Tyrklandi. Kasakska er mjög svipuð kirgísku, úsbeksku, túrkmensku, asersku og tyrknesku. Greina má mörg sameiginleg orð og fólk sem kann kasöksku á auðvelt með að lesa þessi mál.

## Stafróf
Kasakska er skrifuð með breyttri útgáfu kýrillíska stafrófsins, en var áður rituð með arabíska stafrófinu.

Аа Әә Бб Вв Гг Дд Ғғ Ее Ёё Жж Зз Ии Йй Кк Ққ Лл Мм Нн Ңң Оо Өө Пп Рр Сс Тт Уу Ұұ Үү Фф Хх Һһ Цц Чч Шш Щщ (Ъъ) Ыы (Ьь) Іі Ээ Юю Яя

## Nokkrar algengar setningar
* *Сәлем* (Sälem) - Halló
* *Хал қалай?* (Xal qalay) - Hvað segirðu?
* *Жақсы* (Jaqsı) - Allt fínt.
* *Рахмет* (Raxmet) - Takk.
* *Ия* (İä) - Já
* *Жоқ* (Joq) - Nei
* *Сіздің атыңыз кім?* (Sizdin atıñız kim) - Hvað heitirðu?
* *Менің атым...* (Mening atım) - Ég heiti...
* *Сіздің ұлтыңыз кім?* (Sizdin ultıngız kim?) - Hvaðan ertu?
* *Мен Исландияданмын* (Men Islandiyadanmın) - Ég er Íslendingur
* *Сізді көргеніме қуаныштымын* (Sizdi korgenime kwanıştımın) - Gaman að hitta þig
* *Сіз қайда тұрасыз?* (Siz qayda turasız) - Hvar býrðu?
* *Мен Рейкявикте тұрамын* (Men Reyqyaviqte turamın) - Ég bý í Reykjavík
* *Хош келдің* (Xoş keldin) - Velkomin/n
* *Қайырлы таң* (Qayırlı tañ) - Góðan morgun
* *Қайырлы күн* (Qayırlı kün) - Góðan daginn
* *Қайырлы кеш* (Qayırlı kéş) - Gott kvöld
* *Не істеп жатырсың?* (Ne istep jatırsıñ?) - Hvað ertu að gera?
* *Ештеңе* (Eşteñe) - Ekkert
* *Сау бол* (Saw bol) - Bless!

## Fornöfn
* *Мен* (Men) - Ég
* *Сен, Сіз* (Sen, Siz) - Þú
* *Ол* (Ol) - Hann, hún, það
* *Біз* (Biz) - Við
* **Сендер, Сіздер** (Sender, sizder) - Þið
* **Олар** (Olar) - Þeir, þær, þau

## Tengill
* Lærðu Kasöksku
Hel

**Hel** eða **Helja** er eitt þriggja afkvæma Loka og Angurboðu en í norrænni goðafræði ríkir hún yfir undirheimum. Þegar Hel fæddist kastaði Óðinn henni niður í Niflheim þar sem hún skyldi ríkja yfir níu undirheimum, en þangað fóru þeir sem ekki dóu í bardaga. Í heiðinni hefð er Hel einnig nafn á undirheimum þessum. 

Helju er lýst sem blárri í framan til hálfs en hinn helmingurinn er húðlitur. Heimkynnum hennar er lýst sem gríðarmiklum og kallast salur hennar Éljúðnir. Disk á hún sem kallast Hungur, hníf sem nefnist Sultur. Hel hefur yfir að ráða ambátt og þræl sem nefnast Ganglati og Ganglöt. Rúm hennar kallast Kör. 

Til er saga af því þegar Hermóður hinn hvati heimsótti Helju til að freista þess að fá Baldur lausan þaðan. Hel sagði Hermóði að hún skyldi láta Baldur lausan ef allir hlutir heims, bæði lifandi og dauðir myndu syrgja hann og gráta. Hermóður bar ásum skilaboðin og grétu allir hlutir heims Baldur að einni tröllkonu undanskilinni er Þökk hét. Segir sagan að þar hafi Loki Laufeyjarson verið í dulargervi.
Véltækni hf.

**Véltækni hf.** er íslenskt verktakafyrirtæki sem sérhæfir sig í að vélsteypa kantsteina. Fyrirtækið var stofnað þann 16. febrúar árið 1958 og hefur vélsteypt kantsteina í um þrjá áratugi. Stofnandi og fyrsti forstjóri fyrirtækisins var Pétur Jónsson en sonur hans, Kristinn Pétursson (einnig nefndur Kiddi kantur), er núverandi forstjóri. Vinsælasti kantsteinninn hjá fyrirtækinu er 15 cm járnbentur kantsteinn. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru að Stórhöfða 35 í Reykjavík.

## Heimild
* Þjóðskrá
* http://veltaekni.is/
The Philosophical Review

**The Philosophical Review** er bandarískt fræðitímarit um heimspeki sem kemur út ársfjórðungslega og er ritstýrt af kennurum við Sage School of Philosophy við Cornell University og er gefið út af Duke University Press.

## Markverðar greinar
Meðal áhrifamikilla greina sem hafa birst í tímaritinu eru:
* Donnellan, Keith S., „Reference and Definite Descriptions“ 75 (3) (1966): 281-304.
* Grice, H.P., „Meaning“ 66 (3) (1957): 377-388.
* Grice, H.P., „Utterer's Meaning and Intention“ 78 (2) (1969): 147-177.
* Nagel, Thomas, „What Is It Like to Be a Bat?“ 83 (4) (1974): 435-450.
* Vendler, Zeno, „Verbs and Times“ 66 (2) (1957): 143-160.

## Tenglar
* The Philosophical Review
* Sage School of Philosophy
* Duke University Press: Philosophical Review

## Heimild
*
Mind

***Mind*** er virt breskt tímarit um heimspeki, sem er gefið út hjá Oxford University Press fyrir hönd Mind Association. Í tímaritinu eru birtar greinar innan rökgreiningarhefðarinnar í heimspeki. Tímaritið kom fyrst út árið 1876. Árið 1891 hófst útgáfan upp á nýtt og var kölluð „nýja röðin“ (‚New Series‘).

Í upphafi var tímaritið tileinkað þeirri spurningu hvort sálarfræði gætu talist til náttúruvísinda, en eins og áður segir er athyglinni beint að rökgreiningarheimspeki í dag.

Núverandi ritstjóri tímaritsins er Thomas Baldwin, prófessor við University of York.

## Frægar greinar
Fræg grein eftir Bertrand Russell, Um tilvísun (*On Denoting*) var birt í fyrsta sinn í Mind 1905 og Alan Turing setti fyrst fram hugmyndina um Túringprófið í 1950 hefti af *Mind*.

## Ritstjórar
* 1876–1891 — George Croom Robertson
* 1891–1920 — George Frederic Stout
* 1921–1947 — George Edward Moore
* 1947–1972 — Gilbert Ryle
* 1972–1984 — David Hamlyn
* 1984–1990 — Simon Blackburn
* 1990–2000 — Mark Sainsbury
* 2000–2005 — Mike Martin
* frá 2005 — Thomas Baldwin

## Tengill
* Vefsíða heimspekideildar University of York 

## Tilvísanir

## Heimild
*
Noûs (tímarit)

***Noûs*** er þekkt tímarit um heimspeki sem er gefið út ársfjórðungslega af Blackwell Publishing. Því er ritstýrt af Jaegwon Kim og Ernest Sosa. 

Samkvæmt yfirlýsingu tímaritsins gefur það út „greinar sem fást við allar meginspurningar heimspekilegrar orðræðu og langar gagnrýnar umfjallanir um mikilvægar bækur.“ 

## Tengill
* Vefsíða ''Noûs'' 

## Heimild
*
Wetzlar

**Wetzlar** er þýsk borg með um 53.000 íbúa (2017). Borgin er staðsett í sambandslandinu Hessen í Þýskalandi. Borgin liggur norðan við Frankfurt við ána Lahn sem tengir Rín.

## Vinabæir
* Avignon, Frakklandi
* Colchester, Englandi
* Siena, Ítalíu
* Neukölln, Þýskalandi
* Ilmenau, Þýskalandi
* Schladming, Austurríki
* Písek, Tékklandi
* Windhoek, Namibíu

## Tenglar
* Borgin Wetzlar - (þýska og að hluta til á ensku)
* Mynd af Wetzlar  tekin með Google Earth
Howlandeyja

**Howlandeyja** er hringrif rétt norðan miðbaugar, 3.100 kílómetra suðvestur af Honolulu. Eyjan er hjálenda Bandaríkjanna.
Niflheimur

Samkvæmt norrænum sköpunarfrásögnum var **Niflheimur** í upphafi lengst í norðri. Sköpunarfrásögn Snorra Eddu segir að í upphafi hafi Ginnungagap verið milli Niflheims í norðri og Múspells í suðri. Í Niflheimi var afskaplega kalt en í Múspelli var funheitt og þegar hrím Niflheims og gneistar Múspells mættust urðu til jötuninn Ýmir og kýrin Auðhumla. Úr Ými gerðu Óðinn og bræður hans Vilji og Vé svo jörðina. 

Óðinn kastaði Hel í Niflheim þegar hún fæddist og eru þar hinir níu undirheimar sem hún ræður yfir. Ein þriggja róta Asks Yggdrasils liggur í Niflheim en hana nagar ótt og títt hinn ógurlegi dreki Níðhöggur. Undir rótinni er brunnurinn Hvergelmir og renna úr honum fjölmörg fljót.
Bamakó

**Bamakó** er stærsta borg og höfuðborg Malí. Íbúafjöldinn er um 4,2 milljónir (2022). Hún er staðsett við Nígerfljót í suðvesturhluta landsins. Á borgarlandinu eru góð ræktunarskilyrði vegna Nígerfljótsins og það liggur einnig vel við samgöngum og verslunarleiðum sem byggðust upp frá Vestur-Afríku til Sahara. 

Árið 2015 var sorphirðan í borginni einkavædd með þeim afleiðingum að mengun hefur aukist til muna vegna úrgangs sem ekki er hirtur.

## Tilvísanir
Málfræði

**Málfræði** er safn reglna sem lýsa notkun á tilteknu tungumáli og er þá talað um málfræði þess tungumáls. Stundum er lýsingin talin staðlandi og sögð lýsa „réttri“ notkun málsins. Hefðbundin tungumál sem notuð eru í samskiptum manna stjórnast öll af tiltekinni málfræði, samanber íslenska málfræði og enska málfræði, þótt hún geti verið misflókin. Málfræði er líka mikilvæg í annars konar tungumálum, svo sem forritunarmálum.
## Tengt efni
* Fyrsta málfræðiritgerðin
American Journal of Philology

***American Journal of Philology*** (*AJP*) er fræðitímarit sem hóf göngu sína árið 1880 og var stofnað af fornfræðingnum Basil Lanneau Gildersleeve. Það er eitt helsta tímarit um textafræði og skyld efni í fornfræði og klassískum bókmenntum, málvísindum, sagnfræði og heimspeki og birtir oft þverfaglegar fræðigreinar. Árið 2003 voru *AJP* veitt verðlaun fyrir besta útgefna hefti af Association of American Publishers. Núverandi ritstjóri tímaritsins er Barbara K. Gold, við Hamilton College.

Tímaritið kemur út ársfjórðungslega í mars, júní, september og desember. Meðallengd heftis er um 176 blaðsíður.

## Tenglar
*Professional and Scholarly Publishing Awards 
*American Journal of Philology hjá Project MUSE

## Heimild
*
Journal of the History of Philosophy

***Journal of the History of Philosophy*** er fræðitímarit sem var stofnað árið 1957. Tímaritið birtir greinar, athugasemdir og bókagagnrýni um sögu Vestrænnar heimspeki. Tímabilið sem fjallað er um nær frá miðödum til nútímans. Aðalritstjóri tímaritsins er Tad Schmaltz, prófessor við Duke University. Stephan Blatti við Duke University er aðstoðarritstjóri. Jack Zupko, prófessor við Emory University sér um ritstjórn bókagagnrýninnar.

Tímaritið kemur út ársfjórðungslega í janúar, apríl, júlí og október. Meðallengd heftis er um 140 blaðsíður.

## Tengill
*Journal of the History of Philosophy hjá Project MUSE

## Heimild
*
Möðrudalur á Fjöllum

**Möðrudalur á Fjöllum** er sveitabær á Möðrudalsöræfum á Norðurlandi eystra. Jörðin er ein sú landmesta á Íslandi og sú sem stendur hæst (469 metra yfir sjávarmáli). Bærinn stóð við Hringveginn þar til Háreksstaðaleið var tekin í notkun.

Kirkjan á Möðrudal var reist af Jóni Aðalsteini Stefánssyni bónda þar til minningar um eiginkonu sína. Hún var vígð 4. september 1949. Jón skreytti kirkjuna sjálfur að innan og málaði altaristöfluna. 

Á Möðrudal hefur verið rekin veðurathugunarstöð um árabil, en þar og á Grímsstöðum á Fjöllum mældist mesti kuldi sem mælst hefur á Íslandi, -38°C, þann 21. janúar 1918.
Menntamálaráðherra

**Menntamálaráðherra** er sá ráðherra í ríkisstjórn sem fer með menntamál og í sumum tilfellum einnig menningarmál. Menntamálaráðuneyti er stjórnardeild í ríkisstjórnum margra ríkja heims.

## Tengt efni
* Menntamálaráðherrar á Íslandi
Nílarkrókódíll

**Nílarkrókódíll** (fræðiheiti: *Crocodylus niloticus*) er stór krókódílategund sem lifir í Afríku. Hann er ein af stærstu tegundum ættarinnar og er hættulegur bæði dýrum og mönnum. Hann dregur nafn sinn af ánni Níl. Nílarkrókódíll er næststærsti krókódíll í heimi. Hann getur orðið allt að 6 metrar á lengd og allt að 730 kg að þyngd. Meðalstærð krókódílsins er 5 metrar og 225 kg. Það eru engin dýr nema maðurinn sem ógna krókódílnum eitthvað.

## Lýsing
Nílarkrókódíll er ein af stærstu krókódílategundum heims. Stærstu einstaklingarnir sem fundist hafa voru yfir sex metra langir og vógu 750 kg. Nílarkrókódílar eru stór eðlulaga skriðdýr, með fjóra stuttar lappir og stóra vöðvastæltann hala. krókódílinn er með dökkan ólívulit.

Nílarkrókódíll er með langa kjálka og tennurnar sjást þótt kjafturinn sé lokaður. Eins og aðrir krókódílar getur hann bitið en ekki tuggið. Þetta getur orðið vandamál þegar bráðin er stór, t.d. sebrahestur eða gnýr. Nílarkrókódíllinn tekur á þeim vanda með því að draga bráðina niður í vatnið og snúa sér snöggt til að rífa af henni stykki.

## Fæða
Nílar krókódílinn borðar næstum hvað sem er út vatninu, t.d. fiska, skjaldbökur, eða fugla. Þessir krókódílar eiga það til að borða fólk ef fólkið er óheppið að verða á vegi krókódílsins. Þegar þeir eru að veiða í vatni þá eru þeir næstum ósýnilegir, það eina sem sést í þá er í raun augun og nefið. 

## Æxlun
Nílarkrókódílar makast frá nóvember til desember. Kvendýrið grefur holu rétt frá bakanum og holan er um það bil hálfur metri á dýft. Hún verpir 40-60 eggjum í einu og verndar eggin allan tímann. Það tekur 80-90 daga fyrir eggin að klekjast út. Eftir að þau klekjast út þá verndar móðirin ungana með því að halda þeim með munninum.

## Heimkynni
Hann lifir í ám, ferskvatni, fenjum og mýrum. hann býr sér til greni til að fela sig í þegar það verður of heitt. 

## Útbreiðsla
Nílarkrókódílar finnast í stöðuvötnum, ám og fenjum um nær alla Afríku og á Madagaskar. 

## Nílarkrókódílar og menningin
Nílarkrókódílar höfðu mikilvægt hlutverk í trúarbrögðum Forn-Egypta. Guðinn Sebek var með krókódílshöfuð og bærinn Krókódílópólis var vígður honum og krókódílum hans. Margir smurðir krókódílar hafa fundist í gröfum um allt Egyptaland.

Nílarkrókódíllinn er auk þess það rándýr sem drepur flest fólk í Afríku árlega.

## Heimildir
* Allison F. (2000). *Nile Corcodile*. sótt þann 22.05.2014 af vefslóð: https://www.blueplanetbiomes.org/nile_crocodile.htm
* National Geographic.(án ártals).*Nile crocodiles*. Sótt þann 16.05.2014 af vefslóð: http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/nile-crocodile/
Tónlistarmaður

**Tónlistarmaður** er einstaklingur sem leikur eða semur tónlist. Til eru nokkrar gerðir tónlistarmanna:

* Hljóðfæraleikari leikur á hljóðfæri
* Hljómsveitarstjóri stjórnar samspili hljómsveitar
* Söngvari notar eigin rödd sem hljóðfæri
* Tónskáld, lagahöfundar og aðrir sem semja tónlist

Til eru bæði atvinnutónlistarmenn og tónlistarmenn sem leggja stund á tónlist sem tómstundagaman.
Kröflueldar

**Kröflueldar** voru hrina eldgosa og kvikuhlaupa sem áttu sér stað við Kröflu frá 20. desember 1975 til 18. september 1984. Á þessum tíma var verið að reisa Kröfluvirkjun. Á sama tíma og framkvæmdir voru að hefjast um mitt ár 1975 varð mikil aukning í skjálftavirkni á Kröflusvæðinu sem náði hámarki 20. desember 1975 þegar eldgos hófst við Leirhnjúk. Þetta litla hraungos var upphafið að Kröflueldum þar sem kvika streymdi inn í kvikuhólf undir Kröfluöskjunni. Þegar þrýstingur varð nógu mikill í kvikuhólfinu varð kvikuhlaup þar sem hluti kvikunnar hljóp í sprungureinar sem opnuðust. Þetta gerðist um 24 sinnum næstu níu árin og þar af rann hraun ofanjarðar níu sinnum. Á meðan á þessu stóð varð landris og landsig áberandi með tilheyrandi jarðhræringum bæði í Kröfluöskjunni og í kringum hana. Hraunin sem upp komu í þessum gosum heita Leirhnjúkshraun og þekja 33 km².

## 1975-1984
*Desember 1975.  
*27. apríl 1977.
*8.-9. september 1977.
*Mars 1980.
*10.-18.júlí 1980.
*18.-23. október 1980.
*30. janúar - 4. febrúar 1981.
*18. nóvember 1981.
*4. -18. september 1984.

(Heimild: Eldgos 1913-2004. Ari Trausti Guðmundsson og Ragnar Th. Sigurðsson. Bls 10-55)

## Tilvísanir

## Tengt efni
Mývatnseldar

## Tenglar
* 
* „Um Kröfluelda“; grein í Náttúrufræðingnum 1989
*RUV.is - Kröflueldar, fyrir þá sem þurfa að rifja upp
Björgvin Halldórsson

**Björgvin Helgi Halldórsson** (stundum kallaður **Bó Halldórs**; f. 16. apríl 1951) er íslenskur söngvari, frægastur fyrir að syngja popplög og ballöður sem mörg hafa náð gríðarlegum vinsældum á Íslandi. Hann var valinn „poppstjarna ársins“ þann 1. október 1969.

Björgvin fæddist í Hafnarfirði. Fyrsta hljómsveit hans var Bendix. Hann var þó ekki lengi í þeirri hljómsveit heldur tók við söngnum í Flowers þegar Jónas R. Jónsson hætti. Björgvin söng svo meðal annars með ''Ævintýri'', *[[Brimkló]]*, Ðe lónlí blú bojs og ''HLH-flokknum''. Einnig starfaði hann sem plötusnúður.

Á ferli sínum sem tónlistarmaður hefur hann flutt og hljóðritað mörg frumsamin lög sem og tökulög. Meðal þeirra eru sígild  lög á borð við dúettinn *Þú komst með jólin til mín*, *Gullvagninn* og *Þó líði ár og öld*. 

Árið 1995 var Björgvin með framlag Íslands til söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva þar sem hann flutti lagið ''Núna''. Dóttir Björgvins, poppsöngkonan Svala Björgvins, var svo framlag Íslands árið 2017. 

Auk þess að vera söngvari starfaði Björgvin sem þulur og var rödd Stöðvar 2. Hver jól hélt hann tónleikana *Jólagestir Björgvins* en þeir voru haldnir í síðasta sinn árið 2024. Hann sá um sjónvarpsþættina *Jólastjarna Björgvins* þar sem börn og unglingar kepptu í söng í von um að fá að syngja á *Jólagestum.* 

Björgvin var sæmdur riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu í janúar 2011 fyrir framlag sitt til íslenskrar tónlistar.
Poppstjarna

**Poppstjarna** er popptónlistarmaður (oftast söngvari), sem nær mikilli frægð og (oft tímabundnum) vinsældum fyrir lag eða plötu, sem hann hefur sungið. Sumar poppstjörnur eiga langan feril, sem spannar jafnvel áratugi, en aðrar poppstjörnur verða frægar og hverfa svo hratt af sviðinu.
Ásta B. Þorsteinsdóttir

**Ásta Bryndís Þorsteinsdóttir** (1. desember 1945 - 12. október 1998) var alþingismaður og hjúkrunarfræðingur. Hún var ötul baráttukona fyrir réttindum fatlaðra og var formaður Þroskahjálpar um árabil. Hún var einnig varaformaður Alþýðuflokksins um tíma. 

## Ævi
Ásta fæddist í Reykjavík og foreldrar hennar voru Þorsteinn Þorsteinsson, sjómaður og fisksali, og Ásdís Eyjólfsdóttir, skattendurskoðandi. Ásta átti tvö systkini, Víglund Þorsteinsson (1943-2018) framkvæmdastjóra BM-Vallá og Hafdísi Björgu Þorsteinsdóttur (f. 1955). 

Ásta lauk hjúkrunarfræðiprófi frá Hjúkrunarskóla Íslands árið 1968 og stundaði framhaldsnám í hjúkrunarstjórn við Nýja hjúkrunarskólann frá 1987-1988. og nám í skurðhjúkrun á Íslandi og í Danmörku. 

Hún starfaði sem skurðhjúkrunarfræðingur á Borgarspítalanum frá 1968-1969, hjúkrunarfræðingur á geðdeild í Árósum árið 1971 og skurðhjúkrunarfræðingur í Árósum frá 1972-1980. Hún var hjúkrunarfræðingur við göngudeild Landspítalans frá 1980–1981, skurðhjúkrunarfræðingur við skurðdeild kvennadeildar Landspítalans frá 1982-1988 og var hjúkrunarframkvæmdastjóri á Landspítalannum frá 1988-1997.

Ásta var ötul baráttukona fyrir réttindum fatlaðra og var formaður Þroskahjálpar frá 1987-1995. Hún sat í fjölda opinberra nefnda um málefni fatlaðra og sat einnig í stjórnum norrænna hagsmunasamtaka fatlaðra. 

Eiginmaður Ástu var Ástráður B. Hreiðarsson, læknir. Börn þeirra eru: Arnar Ástráðsson (f. 1967) læknir, Blær Ástríkur Stefán Ástuson Ástráðsson (1970-2021) táknmálsfræðingur og laganemi og Þorsteinn Hreiðar Ástráðsson (1975) læknir.

## Heimildir

* 
*Alþingi, Ásta B. Þorsteinsdóttir æviágrip (skoðað 20. janúar 2021)
*Ruv.is, „Blær Ástríkur Stefán Á. Ástráðsson er látinn“ (skoðað 20. janúar 2021)
*Mbl.is, „Merkir Íslendingar - Ásta B. Þorsteinsdóttir“ (skoðað 20. janúar 2021)
Hreisturdýr

**Hreisturdýr** (fræðiheiti: *Squamata*) eru stærsti núlifandi ættbálkur skriðdýra og telur bæði slöngur, eðlur og ormskriðdýr. Hreisturdýr hafa sveigjanleg kjálkabein þar sem kjálkinn tengist við höfuðkúpuna sem í spendýrum er orðinn að steðjanum í eyranu. Gríðarlega sveigjanlegt gin gerir þeim kleift að gleypa stóra bráð og mjaka henni niður meltingarveginn.


Tvær megin þróunarlínur:
* Iguania - 3 ættir: Iguanaeðlur, agamaeðlur og kamelljón
* Sceroglossia - 19 eðluættir þ.m.t. gekkóar, skinkur, og fótalausar eðlur og 17 snákaættir
Eðlur

**Eðlur** eru hreisturdýr sem tilheyra undirættbálkinum *Lacertilia* eða *Sauria*. 

## Almennt
Þær eru venjulega ferfættar með ytri eyrnaop og hreyfanleg augnlok. Stærstu eðlurnar eru kómódódreki sem nær þremur metrum, en þær minnstu eru aðeins nokkrir sentímetrar. Þær hafa aðlagast ýmsum aðstæðum of finnast í margvíslegum búsvæðum víða um heim, í eyðimerkum, á graslendi, í skóglendi og mýrlendi og til fjalla. Margar tegundir lifa í trjám — af þeim eru kamelljónin sérhæfðust með gripfætur og griphala, langa veiðitungu og afar góða sjón. Augu kamelljóna geta hreyst sjálfstætt í allar áttir.

## Fæða og atferli
Flestar stórvaxnar eðlur eru jurtaætur. Sækemban er eina eðlan sem lifir í sjó; hún étur þang.

Monitor-eðlurnar í Eyjaálfu og Asíu eru einu stóru eðlurnar sem eru rándýr. Þær eru óvenju virkar eðlur og geta ráðist á stór spendýr. Kómódódrekinn situr fyrir hjörðum dádýra og beitir eitruðu biti til að sljóvga og loks drepa bráðina.

Fæðuatferli eðla er fjölbreytt og nær öfgakennt í sumum tilfellum. *Leiocephalus schreibersi* situr á sömu greininni frá sólsetri til sólseturs og er alveg hreyfingarlaus 99% tímans. Einu hreyfingarnar eru eldsnöggar árásir á skordýr. *Ameiva chrysolaema* er virk í aðeins 4-5 tíma á dag en er á nær stanslausri hreyfingu og það á miklum hraða.

Tvær megin aðferðir við fæðuöflun: Fyrirsát og span.

## Flokkun
* **UNDIRÆTT: Sauria eða Lacertilia**
*** *[[Bavarisauridae]]* †
*** *[[Eichstaettisauridae]]* †
** Innætt: *[[Iguania]]*
*** *[[Arretosauridae]]* †
*** *[[Euposauridae]]* †
*** *[[Corytophanidae]]*
*** Kembuætt (*[[Iguanidae]]*)
*** *[[Phrynosomatidae]]*
*** *[[Polychrotidae]]*
*** *[[Leiosauridae]]*
*** *[[Tropiduridae]]*
*** *[[Liolaemidae]]*
*** *[[Leiocephalidae]]*
*** *[[Crotaphytidae]]*
*** *[[Opluridae]]*
*** *[[Hoplocercidae]]*
*** *[[Priscagamidae]]* †
*** *[[Isodontosauridae]]* †
*** Gámur (*[[Agamidae]]*)
*** Kameljón (*[[Chamaeleonidae]]*)
** Innætt: *[[Gekkota]]*
*** Gekkóar (*[[Gekkonidae]]*)
*** *[[Pygopodidae]]*
*** *[[Dibamidae]]*
** Innætt: *[[Scincomorpha]]*
*** *[[Paramacellodidae]]* †
*** *[[Slavoiidae]]* †
*** Skinkur (*[[Scincidae]]*)
*** Bandeðlur (*[[Cordylidae]]*)
*** *[[Gerrhosauridae]]*
*** *[[Xantusiidae]]*
*** *[[Lacertidae]]*
*** *[[Mongolochamopidae]]* †
*** *[[Adamisauridae]]* †
*** *[[Teiidae]]*
*** *[[Gymnophthalmidae]]*
** Innætt: *[[Diploglossa]]*
*** Stálormaætt (*[[Anguidae]]*)
*** *[[Anniellidae]]*
*** *[[Xenosauridae]]*
** Innætt: *[[Platynota]]*
*** Frýnur (*[[Varanidae]]*)
*** *[[Lanthanotidae]]*
*** *[[Helodermatidae]]*
*** *[[Mosasauridae]]* †
Dulfrævingar

**Dulfrævingar** (eða **blómplöntur**) er annar tveggja helstu hópa fræplantna. Þeir skera sig frá öðrum fræplöntum að því leyti að þeir hylja fræ sín aldini. Þeir bera þar að auki blóm sem inniheldur æxlunarfæri þeirra. Inni í blóminu er fræblað og inni í því er eggbúið. Af þessum ástæðum eru þeir nefndir dulfrævingar. Hjá stærsta hópi fræplantna, berfrævingunum, eru eggbúið hvorki hulið fræblaði né fræin hulin aldini. 

Dulfrævingar skiptast í einkímblöðunga og tvíkímblöðunga.

## Sjá einnig
* Ættir og flokkar dulfrævinga
* Listi yfir dulfrævinga á Íslandi

## Bókmenntir
* John Philip Baumgardt: *How to Identify Flowering Plant Families*, 1994, ISBN 0-917304-21-7

## Neðanmálsgreinar
Slóvakíska

**Slóvakíska** eða **Slóvakíu** (slóvakíska **slovenčina**) er indó-evrópskt tungumál af ætt vestur-slavneskra tungumála. Hún er náskyld tékknesku og pólsku.

Slóvakíska er opinbert tungumál Slóvakíu en auk þess tala hana minnihlutahópar í Bandaríkjunum, Tékklandi, Ungverjalandi og fleiri löndum.

Slóvakíska er nokkuð flókið tungumál og hefur flókna málfræði.

## Ritháttur
Slóvakíska er rituð með latneska stafrófinu, en auk þess eru nokkrir sérstakir stafir.

Slóvakíska stafrófið í heild sinni:

a á ä b c č d ď dz dž e é f g h ch i í j k l ĺ ľ m n ň o ó ô p q r ŕ s š t ť u ú v w x y ý z ž.

Athugið að farið er með "dz", "dž" og "ch" sem einstaka stafi.

## Tengill
Flæðiþrýstingur

**Flæðiþrýstingur** (eða **osmótískur þrýstingur**) er sá lágmarksþrýstingur sem þarf að beita á vökvalausn til þess að leysirinn (vanalega vatn) flæði ekki yfir hálfgegndræpa himnu. Þessi þrýstingur myndast vegna himnuflæðis, vatn sækir í meiri efnisstyrk í gegnum hálfgegndræpa himnu.
Stórfjölskylda

**Stórfjölskylda** er félagsfræðileg skilgreining á þremur ættliðum. Hún samanstendur af afa, ömmu, mömmu, pabba og börnum. Algengt var til forna á Íslandi að stórfjölskyldan búi saman og það fyrirkomulag er í dag algengt í  þróunarríkjum.
Landeyjar

**Landeyjar** kallast svæðið frá ósum Hólsár að Markarfljótsósum og allt upp undir Djúpá og upp fyrir Þjóðveg 1, þó tilheyra bæir á borð við Ármót og Bakkakot til Rangárvalla. Svæðið er flatlent og mikið landbúnaðarhérað enda veðurfar og spretta ákjósanleg. Landeyjar skiptast í Austur- og Vestur-Landeyjar um Affallið og austast í þeim austari er Bakkaflugvöllur. Hið forna höfuðból Bergþórshvoll er í Landeyjum og samkomusalirnir Gunnarshólmi og Njálsbúð. Svæðið tilheyrir allt Rangárþingi eystra.
Eggert Páll Ólason

**Eggert Páll Ólason** (fæddur 4. nóvember 1975) er íslenskur lögfræðingur. Eggert stundaði nám við Lagadeild Háskóla Íslands þar sem hann lauk prófi 2003, einnig stundaði hann nám í ensku til BA gráðu. Hann fékk réttindi sem Héraðsdómslögmaður í maí 2004 og varð löggiltur verðbréfamiðlari árið 2005.

Árið 2005 stofnaði hann samtökin Vini einkabílsins sem börðust fyrir fleiri mislægum gatnamótum og akreinum á höfuðborgarsvæðinu. 

Í aðdraganda borgarstjórnarkosninga í Reykjavík 2006 bauð Eggert sig fram í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins en hlaut ekki brautargengi í efstu sæti á lista. 

Eggert hefur starfað aðarlega í fjármálageiranum, fyrst á á lögfræðisviði Kaupþings en árið 2007 hjá Landsbankanum. 2012 hóf hann störf hjá Íslensku Lögmannstofunni.

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
*
Transactions of the American Philological Association

***Transactions of the American Philological Association*** (*TAPA*) er fræðitímarit sem var stofnað árið 1869 og er rit American Philological Association. Í tímaritinu eru birtar greinar sem fjalla um sögu, menningu og tungumál Grikklands hins forna og Rómaveldis. Í hverju hefti eru birt viðbrögð við greinum fyrri tölublaða. Paul Allen Miller við University of South Carolina er núverandi ritstjóri tímaritsins.

Tímaritið er kemur út tvisvar á ári, í maí og nóvember. Meðallegnd heftis er um 224 blaðsíður.

## Heimild
*

## Tengt efni
*APA

## Tenglar
*TAPA hjá Project MUSE
*Vefsíða American Philological Association 
*Vefsíða ritstjórans
Vinir einkabílsins

**Vinir einkabílsins** eru samtök óháð stjórnmálaflokkum sem stofnuð voru þann 10. október 2005 á Hótel Sögu. Markmið samtakanna er að tryggja greiðari umferð einkabíla um höfuðborgarsvæðið. Núverandi formaður samtakanna er Eggert Páll Ólason og hann hefur gegnt því starfi síðan samtökin voru stofnuð.

## Heimild
*
Stingskötur

**Stingskötur** (fræðiheiti: *Dasyatidae*) er ætt brjóskfiska af skötuættbálki og eru því skyldar hákörlum.  Þær eru algengar í hitabeltishöfum meðfram ströndum, jafnvel í árósum og ferskvatni.  Stofnar flestra tegunda eru heilbrigðir og ekki í útrýmingarhættu.  Eins og aðrar skötur eru þær flatar með augun ofan á búknum og því vel aðlagaðar lífi við sjávarbotninn.  Flestar stingskötur eru með eitraðan gadd á halanum sem þær nota í árásar– og varnarskyni.  Nokkuð algengt er að menn séu stungnir en það er afar sjaldgæft að menn látist af þeim sökum, frá 1969 til 1996 voru aðeins 17 skráð stungutilfelli sem leitt höfðu til dauða.  Alvarlegar stungur geta þó orðið til þess að aflima þarf sjúklinginn.

.
Guðmundur Bergþórsson

**Guðmundur Bergþórsson** (1657 – 1705), fæddur á Stöpum á Vatnsnesi, var íslenskt skáld á 17. og 18. öld og var hvað þekktastur fyrir Vinaspegil, Tólfsonakvæði og rímurnar sínar. Á fjórða ári lamaðist Guðmundur í fótum og visnaði á honum hægri höndin. Fimm ára fór hann til vandalausra. Um átján ára aldur fluttist hann út á Snæfellsnes og var þar lengst af til heimilis á Arnarstapa. Guðmundur var flugnæmur og gáfaður, lærði að lesa og skrifa og skrifaði allt með vinstri hendinni. Hann fékkst talsvert við að segja til börnum. Þá var hann síyrkjandi og orti margt eftir pöntun, til dæmis mikið af erfiljóðum. Hafði hann af þessum störfum nóg fyrir sig að leggja. 

Skáldskapur Guðmundar er mikill að vöxtum og var hann eitt mikilvirkasta rímnaskáld allra tíma. Rímur hans af Olgeiri danska eru oft taldar lengstu rímur sem kveðnar hafa verið en eru þó styttri en *Bragða-Mágusarrímur* (70 rímur).

## Helstu verk
### Rímur (varðveittar)

* *Dínus rímur drambláta* (17 rímur), ortar 1676
* *Hermanns rímur og Jarlmanns* (18 rímur), ortar 1677
* *Olgeirs rímur danska* (60 rímur), ortar 1680
* *Otúels rímur frækna* (8 rímur), ortar 1681
* *Samsons rímur fagra* (16 rímur), ortar 1683
* *Finnboga rímur ramma* (24 rímur), ortar 1686
* *Sigurgarðs rímur og Valbrands* (18 rímur), ortar 1687
* *Trójumannarímur* (26 rímur), ortar um 1690
* *Herrauðs rímur og Bósa* (15 rímur), ortar 1692
* *Eiríks rímur víðförla* (4 rímur)
* *Bertrams rímur greifa* (5 rímur), ortar um 1697
* *Bálants rímur og Ferakuts* (24 rímur), ortar 1701
* *Ríma af Jannesi* (*Jannesarríma*), óvíst hvenær ort

### Önnur verk
* *Barbarossakvæði*
* *Fuglskvæði úr Annálum* (Einsetumaður einu sinni)
* *Heimspekingaskóli* (fyrst prentaður í Hrappsey 1785)
* *Tólfsonakvæði*
* *Vinaspegill* (Forðum tíð einn brjótur brands)
* *Skautaljóð* (vísur um hinn nýja móð kvenfólksins - þáttur í kvæðadeilu)

## Tengt efni

* Rímur

## Heimild

* Finnur Sigmundsson og Björn Karel Þórólfsson. Olgeirs rímur danska. Formáli. Reykjavík 1947.
* Upptökur af kveðskap Guðmundar Bergþórssonar á ÍSMUS
Natascha Kampusch

**Natascha Maria Kampusch** (fædd 17. febrúar 1988 í Vín) er kona sem slapp frá ræningja sínum eftir átta ára fangavist á heimili hans í ágústlok árið 2006 og neitaði síðar að hitta foreldra sína og fengu þau ekki að hitta hana nema stutta stund daginn sem hún slapp úr prísundinni.
Albufeira

**Albufeira** er borg í suðurhluta Portúgals. Íbúar borgarinnar eru rétt rúmlega 29.000 (2021) og búa þeir á 26,72 km² svæði. Íbúatala borgarinnar margfaldast hins vegar á sumrin vegna mikils fjölda ferðamanna sem sækir borgina heim.
Mirandês

**Mirandese** (á portúgölsku: Língua Mirandesa) er tungumál sem talað er á litlu svæði í norðaustur Portúgal. Árið 1998 samþykkti portúgalska þingið að gera málið - ásamt portúgölsku - að opinberu tungumáli landsins.

## Links

* Lhéngua i cultura mirandesa
Efnaskipti

**Efnaskipti** eru lífefnafræðilegt ferli þar sem efnasambönd í lífverum og frumum þeirra breytast. Efnaskipti geta þjónað margvíslegum tilgangi í starfsemi lífvera, til dæmis er ljóstillífun aðferð til að binda orku í efnasamböndum, en efnaskipti tengd bruna eru aðferð til að losa orku úr efnasamböndum til að knýja starfsemi lífverunnar.

Efnaskipti lífvera eru yfirleitt drifinn áfram af ensímum, og innihalda oft nokkur þrep.
Epiktetos

**Epiktetos** – (stundum kallaður **Epiktet** á íslensku ) – (55 – 135 e.Kr.) var grískur þræll og stóuspekingur. Hann er talinn hafa fæðst í Hierapolis í Frýgíu í Grikklandi (nú Tyrklandi). Hann bjó um tíma í Rómarborg, eftir að hann varð leysingi, uns hann var sendur í útlegð til Níkopólis í Norðvestur-Grikklandi á árabilinu 88-93, þar sem hann svo dó.

Epiktetos skrifaði engar bækur, svo að vitað sé, heldur var kennsla hans munnleg. Meðal nemenda hans var Flavius Arrianus, sem skrifaði hjá sér orð meistara síns. Talið er að hann hafi ritað átta bækur með ræðum hans, og eru fjórar þeirra varðveittar. E.t.v. einnig tólf bækur með samræðum, en þær eru allar glataðar. Loks skráði Arrianus kver, sem kallað er *Handbók Epiktets*.

## Þýðingar
Dr. Broddi Jóhannesson þýddi á íslensku *Handbók Epiktets*, og kom hún út 1955.
* *Hver er sinnar gæfu smiður. Handbók Epiktets*. Rvík 1955. Endurprentuð 1993 og 1994. 
Í bókinni er 28 bls. eftirmáli um Epiktetos og stóuspekina. Þar segir að hann hafi fæðst um 50, og dáið um eða eftir 138 e.Kr.

## Frekari fróðleikur
* Ágúst H. Bjarnason, *[http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=2007261 „Siðspeki Epiktets“]* *Skírnir* (1910).
* Durant, Will, *Rómaveldi* II (Reykjavík: 1963): 172-175.
* Long, A.A., *Epictetus: A Stoic and Socratic Guide to Life* (Oxford: Oxford University Press, 2002). ISBN 0-19-924556-8
* Long, A.A., *From Epicurus to Epictetus: Studies in Hellenistic and Roman Philosophy* (Oxford: Oxford University Press, 2006). ISBN 0-19-927912-8

## Tenglar
Hugarkort

**Hugarkort** er kort eða tengslamynd sem sýnir tengsl orða, hugtaka, hugmynda eða verkefna miðað við einhverja miðju sem oft er orð eða hugmynd. Hugarkort eru aðferð í námstækni og ýmiss konar hugmyndavinnu og þankahríð, aðferð til að flokka og raða hugmyndum og hugtökum og til að setja hugmyndir fram á myndrænan hátt. 

Hugarkort nýtast sem námstækni þannig að nemandi gerir eigin hugarkort til að skilja og muna flókin hugtök. Hugarkort geta nýst í allri hugmyndavinnu svo sem til að greina vandamál og leita að lausnum og sem hjálpartæki við ákvarðanatöku.

## Heimild
Belgrad

**Belgrad** eða **Belgrað** (serbneska: **' með [[Kyrillískt stafróf|kyrillísku letri]] eða **' með latínuletri) er stærsta borg og höfuðborg Serbíu. Við borgina eru ármót Dónár og Sava. Borgin er ein af þeim elstu í Evrópu og á rætur sínar að rekja allt til um 6000 f.Kr. Í henni búa um 1.200.000 manns. Hún er stærsta borg fyrrum Júgóslavíu og fjórða stærsta borg Suð-Austur Evrópu á eftir Istanbúl, Aþenu og Búkarest.

Á því svæði sem Belgrad er í dag hafðist forsögulegur þjóðflokkur Vinča við. Borgin var stofnuð á tímum Kelta og Rómarveldis en á 7. öld tóku Slavar að byggja borgina. Serbía tilheyrði Austur-rómverska keisaradæminu, var undir Frönkum, Búlgörum, Ungverjum og Serbum áður en Ottómanveldið lagði Belgrad undir sig árið 1521. Belgrad var höfuðborg sjálfstæðs ríkis Serba frá árinu 1403 til 1427 en féll þá aftur til Ottómana. Serbía hlaut sjálfstæði árið 1841. Á 20. öld var Belgrad höfuðborg Konungsríkis Serba, Króata og Slóvena á árunum 1918-29, 1929-41 Konungsríkisins Júgóslavíu og loks 1945-92 Sósíalíska sambandslýðveldisins Júgóslavíu.

Belgrad hefur töluverða sjálfsstjórn innan Serbíu og er borgarstjórnin þónokkuð valdamikil. Borginni er skipt í 17 smærri hverfiseiningar sem hvert fyrir sig hefur sérstakt hverfisráð. Borgin nær yfir 3,6% af landssvæði Serbíu og u.þ.b. 21% fólksfjöldans (að Kosovo frátöldu) býr innan borgarmarkanna.

## Landafræði
Belgrad er í um 117 m hæð yfir sjávarmáli við ármót tveggja stórra áa Dónár og þverár hennar Sava.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Falco (tónlistarmaður)

**Falco** (fæddur 19. febrúar 1957 í Vín; dáinn 6. febrúar 1998) var austurrískur söngvari og lagahöfundur.
Tálkn

**Tálkn** eru öndunarfæri vatnadýra sem nota þau til að skipta koltvísýringi út fyrir súrefni. Ýmis minni vatnadýr geta andað með allri húðinni en flóknari dýr, eins og til dæmis samlokur, hjóldýr, ýmis vatnaskordýr og fiskar, notast við tálkn.

## Tengt efni
* Lungu
Misheitt blóð

**Misheitt blóð** einkennir dýr sem viðhalda líkamshita sínum á annan hátt en dýr með jafnheitt blóð eins og spendýr og fuglar. Misheitt blóð á við um þrjá aðskilda eiginleika varmajöfnunar líkamans; útvermið blóð þar sem dýrið stjórnar líkamshita sínum með utanaðkomandi orkugjafa eins og sólinni, misheitt blóð þar sem líkamshitinn er sá sami og umhverfishiti og að síðustu hæg efnaskipti þegar dýrið er með mjög lítil efnaskipti í hvíld (getur „slökkt á líkamanum“). Dæmi um dýr með misheitt blóð eru skriðdýr.

## Tenglar
*
Vistkerfi

**Vistkerfi** er svæði sem hefur verið tilgreint þar sem lífverur tengjast hver annarri og umhverfi á einn eða annan hátt. Vistkerfi geta verið misstór. Stöðuvatn, tún, eyja, skógarlundur eða miklu minna svæði, t.d. bara jarðvegur undir steini eða fiskabúr er dæmi um vistkerfi. Mestu máli skiptir að svæðið hafi skýr og greinileg mörk. Hafið við strendur Íslands og hafið við Ástralíu eru mjög ólík og því um tvö mismunandi vistkerfi að ræða. Vistkerfi er að finna alls staðar alveg frá heimskautunum og að miðbaug. Þau eru neðanjarðar, í lofti, í vatni og á landi. Allar lífverur á tilteknu svæði og allt sem þær þurfa til að lifa er hluti af vistkerfi. Lífverur þurfa t.d. vatn, súrefni, næringu, skjól, sólarljós og hæfilegt hitastig. Vindur, gerð jarðvegs og berggrunnur skiptir líka máli. Í vatni skiptir t.d. straumur og selta miklu máli. Plöntur þurfa vatn, koltvíoxíð og sólarorku. Margar plöntur þurfa jarðveg og svo eru þær í samkeppni við aðrar plöntur. Sumar þarfnast skordýra til að dreifa frjókornum og sum dýr éta af þeim t.d. ber eða ávexti. Hæfilegt hitastig þarf að vera til staðar og sumar þurfa skjól á meðan aðrar þola meiri vind. Ef við tökum laufskóg sem dæmi að þá lifa þar refir og aðrar lífverur sem reika um skóginn í leit að æti. Refir éta ánamaðka, fugla, ávexti, mýs og önnur smádýr. Þeir grafa göng neðanjarðar sem kallast greni. Fuglar í skóginum lifa til dæmis á skordýrum og ánamöðkum og þeir finna sér skjól í trjánum. Þessar lífverur eru allar háðar hver annarri. Ef allar mýs myndu skyndilega hverfa myndi það hafa áhrif á fæðuöflun hjá þeim tegundum sem veiða mýs. Þær yrðu að finna aðra fæða og líklega myndi fækka í stofninum vegna fæðuskorts. Ef tré á stóru svæði í skóginum yrðu höggin gæti það leitt til að margir fuglar og önnur dýr myndu missa skjól og þurfa að færa búsetu sína og mörg dýr myndu drepast. Það hefur líka áhrif á fæðuöflun á svæðinu þar sem margar dýrategundur lifa á plöntum. Þar sem allar lífverur í vistkerfi eru tengdar með einum eða öðrum hætti eru þær viðkvæmar fyrir raski og ekki þarf nema lítill hluti að breytast til þess að afleiðingarnar geti orðið afdrifaríkar.

Í hverju vistkerfi eru ávallt margar tegundir plantna, dýra, sveppa og örvera. Saman mynda þessar lífverur '''líffélag'''. Allar tegundir plantna sem vaxa á tilteknu svæði kallast gróðursamfélag. Lífverur af sömu tegundi í viskerfi kallast einu nafni '''stofn'''. Tengslum innan vistkerfis er oft lýst með einföldum '''fæðukeðjum'''. Tengslin eru þó yfirleitt mun flóknari og er þeim þá lýst í '''fæðuvef''' sem er gerður úr mörgum tengdum fæðukeðjum. 

## Tenglar
* 
* https://vefir.mms.is/flettibaekur/namsefni/madurognattura/
## Tilvísanir
Feitur fiskur

**Feitur fiskur** er fiskur þar sem stór hluti fisksins er fita. Fiskar með mikið fituinnihald eru oft uppsjávarfiskar sem halda sig venjulega við yfirborð vatna eða sjávar á allt að 1000 metra dýpi. Þessir fiskar halda sig í torfum og lifa að mestu á dýrasvifi. Fitan í þessum fiskum dreifist um allt flakið og umhverfis kviðarholið, en er ekki aðeins að finna í lifrinni eins og hjá öðrum fiskum. Dæmi um uppsjávarfiska sem teljast feitir fiskar eru ansjósa, kolmunni, loðna, makríll, sardína, síld, sverðfiskur og túnfiskur.

Kjöt af feitum fiskum er mikilvæg uppspretta ómega-3-fitusýra og fituleysanlegra vítamína eins og D-vítamíns og A-vítamíns. Neysla á feitum fiski getur þannig verið hollari fyrir fólk en neysla á hvítfiski, sérstaklega þegar kemur að því að fyrirbyggja hjartasjúkdóma. Á móti innihalda margir feitir fiskar meira af mengandi aðskotaefnum, eins og kvikasilfri og díoxíni. Rannsóknir benda til þess að neysla á feitum fiski geti haft jákvæð áhrif á bólgur, eins og gigt.

## Tilvísanir