open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gísli á Uppsölum

**Gísli á Uppsölum**, skírður **Gísli Októvíanus Gíslason** (29. október 1907 – 31. desember 1986), var bóndi og einbúi í Selárdal á Vestfjörðum. Annað eiginnafn Gísla „Októvíanus“ er mjög oft misritað sem „Oktavíus“ í íslenskum fjölmiðlum eða annarstaðar. Foreldrar hans hétu Gísli Sveinbjörnsson (1852–1916) og Gíslína Bjarnadóttir (1867–1949). Hann átti þrjá bræður sem voru: Gestur (1901–1980), Bjarni (1903–1988) og Sigurður Jóhannes (1909–1991).

Hann varð þjóðþekktur þegar Ómar Ragnarsson sótti hann heim í Stikluþætti sem var frumsýndur hjá Ríkissjónvarpinu á jóladagskvöldi árið 1981. Þá fékk Stikluþáttur Ómars misgóð viðbrögð. Sumir voru á því máli að búskaparhættir hans gæfu innsýn inn í fortíðina á meðan aðrir gagnrýndu þáttinn. Meðal gagnrýnenda var Þorbjörn Broddason, prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands sem skrifaði: „Ómar hefur gert mikið og á heiður og aðdáun skilið fyrir sitt lífsverk en ég hef alltaf litið á þennan þátt hans um Gísla sem hans versta axarskaft. Þarna er maður sem er hreinlega fatlaður, utanveltu og veit ekkert hvaðan á sig stendur veðrið. Þá kemur allt í einu einhver maður að sunnan með græjur og eltir hann um túnið og hann hrökklaðist undan honum eins og sært dýr. Mér fannst þetta óskaplega sorglegt, var misboðið og var alveg gáttaður þegar ég sá undirtektir fólks. Að það væri að hrífast af þessu.“

Þá er það ekki ljóst hvort það var Gísli sem einangraði sig frá samfélaginu eða hvort honum var útskúfað fyrir að vera öðruvísi. Það er hinsvegar vitað að hann var oft einmana og var ekki ánægður með þær aðstæður sem hann lifði við.

## Tilvísanir


## Ítarefni
* Afganginn af ellilífeyrinum legg ég fyrir til elliáranna, Morgunblaðið, 17. júlí 1977, bls. 14–15 + 34–35
* Vill ekki taka við aurum fyrir þáttinn, Vísir, 5. febrúar 1982, bls. 4
* Gísli á Uppsölum, Eintal: bundið mál og laust, sett saman af Ólafi Gíslasyni, Bókaútgáfan Bær, 1987
* Hugleiðingar í einsemdinni, Morgunblaðið. Sunnudagsblaðið B, 22. desember 1991, bls. 10–11
* Ómar Ragnarsson, Fólk og firnindi: stiklað á Skaftinu, Fróði, Reykjavík, 1994, ISBN 978-9979-802-31-0
* Er sífellt að sýsla með Gísla, Fréttablaðið. Híbýli og viðhald, 8. nóvember 2010, bls. 3
* Stefna að opnun safns á Uppsölum í Selárdal í haust, Morgunblaðið, 8. maí 2012, bls. 4
* Ingibjörg Reynisdóttir, Gísli á Uppsölum, Sögur útgáfa, Reykjavík, 2012, ISBN 978-9935-448-06-4
Joshua A. Norton

**Joshua Abraham Norton** (u.þ.b. 1818 – 8. janúar 1880), einnig þekktur sem **Norton keisari**, var íbúi San Francisco í Kaliforníu sem lýsti sig árið 1859 „Norton 1. keisara Bandaríkjanna og verndara Mexíkó.“

Norton fæddist í Englandi og ólst að mestu upp í Suður-Afríku. Eftir að móðir hans dó árið 1846 og faðir hans árið 1848 sigldi Norton vestur á bóginn og kom til San Francisco, hugsanlega í nóvember 1849. Í fyrstu vann Norton sem athafnamaður en auðæfi hans glötuðust eftir misheppnaða fjárfestingu hans á hrísgrjónarækt í Perú.

Norton hvarf úr athafnalífinu eftir að hann tapaði málssókn þar sem hann reyndi að ógilda hrísgrjónafjárfestinguna. Hann birtist aftur í september 1859 þegar hann gerði tilkall til stöðu keisara Bandaríkjanna. Þótt hann hefði engin pólitísk völd né áhrif fyrir utan þau sem íbúarnir eftirlétu honum varð hann mjög vinsæll í San Francisco og gjaldmiðill í hans nafni var jafnvel leyfilegur hjá fyrirtækjum sem hann átti viðskipti við. Þótt margir teldu Norton geðveikan eða í meira lagi sérvitran fögnuðu íbúar San Francisco konunglegri nærveru hans og tilskipunum, eins og þeirri að leysa ætti upp Bandaríkjaþing með valdi, byggja brú frá San Francisco til Oakland og göng undir San Francisco-flóann. Löngu eftir dauða Nortons voru svipuð mannvirki byggð og hafa margar tillögur borist um að endurnefna brúna „Brú Nortons keisara.“

Þann 8. janúar 1880 hneig Norton niður við gatnamót Kaliforníu- og Dupontstræta og lést áður en hægt var að veita honum læknisaðstoð. Um 30.000 manns flykktust út á götur San Francisco til að votta keisaranum virðingu sína við útför hans. Norton hefur birst eða verið getið í skáldverkum eftir Mark Twain, Robert Louis Stevenson, Christopher Moore, Morris og Goscinny, Selmu Lagerlöf og Neil Gaiman.

## Tengill
* ''Norton I. keisari af Bandaríkjunum''; Morgunblaðið 1987
## Heimild
*
Dílaburkni

***Dílaburkni***, fræðiheiti **Dryopteris expansa**, er burknategund af þrílaufungsætt, ættaður úr svölum tempruðum og norðlægari svæðum Norðurhvels, í mikilli hæð suður til Spánar og Grikklands í suður Evrópu, til Japan í austur Asíu, og til mið Kaliforníu í Norður Ameríku. Þessari tegund var fyrst lýst frá Þýskalandi. Hann kýs svala, raka bland- eða barrskóga og vex þar oft á rotnandi trjám, og klettasprungum í fjallshlíðum. Hann er yfirleitt rakakær og sérstaklega við árbakka.

## Lýsing
Hann er með kröftugan, viðarkenndan, láréttan jarðstöngul, með stórum, grænum tvífjaðurskiftum blöðum, 10–60 sm (sjaldan 90 sm) löngum. Gróblettir eru neðan á blöðunum. Fjölgun með gróum og með skiftingu á stönglinum.

Litningatalan er 2n = 82. 

## Orðsifjar
Fræðiheiti tegundarinnar, *expansa*, kemur úr latínu *expando*, í merkingunni að "breiðast út". 

## Nytjar
Rótin inniheldur filicin, efnasamband sem lamar bandorma og og önnur sníkjudýr í innyflum og hefur verið notaður sem ormahreinsir.

## Tilvísanir

## Heimildir
* Jenkins Fraser and Jermy Fraser. 1977. *Dryopteris expansa* (C. Presl), Brit. Fern Gaz. 11: 338.
* C. Michael Hogan. 2008. ''Coastal Woodfern (Dryopteris arguta)'', GlobalTwitcher, ed. N. Stromberg
* Flora Europaea. ''Dryopteris expansa''
* Flora of North America  ''Dryopteris expansa'' 
* Plants For A Future: ''Dryopteris expansa''
* Den virtuella floran 
* Kasviatlas 2010: Isoalvejuuren levinneisyys Suomessa
* Pinkka, Lajituntemuksen oppimisympäristö: Isoalvejuuri (''Dryopteris expansa'')
* Valokki - nettikasvio: Isoalvejuuri (''Dryopteris expansa'')

## Viðbótarlesning
*
* Paarlahti, Jouni, *Myrkkykasvit*. WSOY, 2005. ISBN 951-0-30079-9
* *Oulun kasvit. Piimäperältä Pilpasuolle.* Toim. Kalleinen, Lassi & Ulvinen, Tauno & Vilpa, Erkki & Väre, Henry. Luonnontieteellinen keskusmuseo, Kasvimuseo, Norrlinia 11 / Oulun kaupunki, Oulun seudun ympäristövirasto, julkaisu 2/2005. Yliopistopaino, Helsinki 2005.
* *Retkeilykasvio*. Toim. Hämet-Ahti, Leena & Suominen, Juha & Ulvinen, Tauno & Uotila, Pertti. Luonnontieteellinen keskusmuseo, Kasvimuseo, Helsinki 1998.
* *Ålands flora*. Toim. Hæggström, Carl-Adam & Hæggström, Eeva. Toinen laajennettu painos. Ekenäs Tryckeri, Ekenäs 2010.
Hlíðaburkni

***Hlíðaburkni*** (fræðiheiti: *Cryptogramma crispa*) er heimskauta og háfjallategund af burkna. Hann vex helst þar sem snjór liggur langt fram eftir sumri.

Hlíðaburkni kom fyrst fyrir í verki Carl Linnaeus', *[[Species Plantarum]]* 1753, undir nafninu *Osmunda crispa*. tegundarheitið *crispa* þýðir bylgjótt eða hrokkið. Hann er nú staðsettur í ættinni Pteridaceae, hluti af ættbálkinum Polypodiales.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Den virtuella floran
Dryopteris

***Dryopteris***, er ættkvísl um 250 tegunda burkna með útbreiðslu um tempraðan hluta norðurhvels, með mestan tegundafjölda í austur Asíu.

Blendingar eru vel þekktir í þessari ættkvísl, og hafa margar tegundir myndast þannig.

## Vistfræði
*Dryopteris* tegundir eru étnar af lirfum nokkurra Lepidoptera tegunda, svo sem *[[Batrachedra|Batrachedra sophroniella]]* (sem er eingöngu á *D. cyatheoides*) og *[[Sthenopis|Sthenopis auratus]]*.

## Ræktun og nytjar

Margar *Dryopteris* tegundir eru ræktaðar til skrauts, sérstaklega *D. affinis*, *D. erythrosora*, og *D. filix-mas*, með fjölda ræktunarafbrigða.

*Dryopteris filix-mas* hefur verið notaður mestalla mannkynssöguna sem ormahreinsandi lyf (vermifuge), og var eini burkninn skráður í lyfjaskrá Bandaríkjanna (U.S. Pharmacopoeia).

## Valdar tegundir


File:Dryopteris sieboldii - Atlanta Botanical Garden.JPG|*[[Dryopteris sieboldii]]*


## Blendingar
### Foreldrategundir

**[[Dryopteris expansa]]*
**[[Dryopteris goldiana]]*
**[[Dryopteris intermedia]]*
**[[Dryopteris ludoviciana]]*
**[[Dryopteris marginalis]]*

### Blendings tegund

**[[Dryopteris carthusiana]]* (*D. intermedia* × óþekkt foreldri; allotetraploid)
**[[Dryopteris campyloptera]]* (*D. intermedia* × *D. expansa*; allotetraploid)
**[[Dryopteris celsa]]* (*D. goldiana* × *D. ludoviciana*; allotetraploid)
**[[Dryopteris clintoniana]]* (*D. cristata* × *D. goldiana*; allohexaploid)
**[[Dryopteris cristata]]* (*D. goldiana* × óþekkt foreldri; allotetraploid)

### Aðrir blendingar
**Dryopteris* × *bootii* (*D. cristata* × *D. intermedia*; triploid)
**Dryopteris* × *critica* (*D. borreri* × *D. filix-mas*)
**Dryopteris* × *complexa* aggregate (*D. filix-mas* and *D. affinis*; tetraploid)
**Dryopteris* × *convoluta* (*D. cambrensis* × *D. filix-mas*)
**Dryopteris* × *deweveri* (*D. dilatata* × *D. carthusiana*)
**Dryopteris* × *neo-wherryi* (*D. goldiana* × *D. marginalis*; diploid)
**Dryopteris* × *triploidea* (*D. carthusiana* × *D. intermedia*; triploid)

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Flora Europaea: ''Dryopteris''
* Flora of North America: ''Dryopteris''
* Flora of China: ''Dryopteris'' species list
Köldugras

***Köldugras*** (fræðiheiti **Polypodium vulgare**) er burkni í Polypodiaceae ætt.
Polypodium vulgare er fjöllitna tegund, sem talin er hafa komið fram við tvöföldun litninga hjá ófrjóum tvílitna blendingi á milli tveggja tegunda sem eru ekki þekktir í Evrópu. Foreldrategundirnar eru líklega Norður-Asíska og Norður-Ameríska tegundin *[[Polypodium sibiricum]]* og vestur Norður-Ameríska tegundin *[[Polypodium glycyrrhiza]]*. Lífefnafræðilegar upplýsingar vísa á tegund frá Austur-Asíu sem annað mögulegt foreldri. 

Nafnið er dregið af "poly" (margir) og pous, "podos" (fótur).

## Útbreiðsla
Köldugras vex í vestur Evrópu og Norður Afríku.http://linnaeus.nrm.se/flora/orm/polypodia/polyp/polyvulv.jpg Það er líka algengt í Skandinavíu og Karpatafjöllum. 

Það vex víða um Ísland, þó helst á Suðurlandi.

## Nytjar
* Til matar: Jarðstöngullinn hefur sætbiturt bragð. Hann hefur verið notaður í sælgætisgerð, svo sem í núggat vegna ilms síns. 1971 fannst saponín; osladin í rótunum og er það talið vera það sem myndar sætt bragð rótarinnar þar sem það kallar fram sætu 500 sinnum sætari en sykur (miðað við þyngd).
* Til lyfja: Þurrkaður jarðstögullinn hefur verið notaður í jurtalækningar sem uppkastalyf og ormhreinsandi; Þessir eiginleikar eru vegna phytoecdysteroid í jarðstönglinum.


Image:Sycamore and epiphytic ferns.JPG|
Image:Polypodium vulgare jfg.jpg|*Polypodium vulgare*
Image:Illustration Polypodium vulgare0.jpg|*Polypodium vulgare*, 
Image:Polypodium vulgare0.jpg|*Polypodium vulgare*, 


## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
* Plants of the Pacific Northwest Coast. Copyright 1994. Jim Pojar and Andy MacKinnon. Lone Pine Publishing, Vancouver, BC.
* Ecan.govt.nz - Common Polypody 
* CT-botanical-society.org: Polypodium vulgare - Polypodium virginianum 
* Polypodium vulgare L. - Studies and uses in traditional medicine 

## Ytri tenglar
* Den virtuella floran: Polypodium vulgare
Chiang Kai-shek

::: *Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Chiang, eiginnafnið er Kai-shek.*

**Chiang Kai-shek** (31. október 1887 – 5. apríl 1975), einnig ritað **Jiang Jieshi** eða **Jiang Zhongzheng** á latnesku stafrófi, var kínverskur stjórnmálamaður og herforingi sem var leiðtogi Lýðveldisins Kína frá 1928 til dauðadags, fyrst á meginlandi Kína til 1949 en síðan á Taívan eftir að hann var sendur í útlegð. Chiang var áhrifamikill meðlimur kínverska þjóðernisflokksins Kuomintang (KMT) og náinn samstarfsmaður Sun Yat-sen. Hann varð leiðtogi Hernaðarháskólans í Vampóa sem Kuomintang rak og tók við af Sun sem leiðtogi KMT eftir valdarán í Canton árið 1926. Eftir að hafa gert vinstri væng flokksins óvirkan leiddi Chiang norðurleiðangurinn svokallaða, þar sem hann lagði undir sig landsvæði með því að sigra eða semja við hina fjölmörgu stríðsherra sem ríkt höfðu á þessum svæðum frá falli Tjingveldisins.

Frá 1928 til 1948 var Chiang formaður þjóðernisstjórnar Lýðveldisins Kína. Chiang var íhaldssamur í félagsmálum og hélt upp á hefðbundin kínversk gildi. Hann hafnaði bæði lýðræði í vestrænum stíl og þjóðernissinnaða en sósíaldemókratíska lýðræðinu sem Sun hafði aðhyllst og rak þess í stað alræðisstjórn. Þar sem Chiang tókst ekki að friðþægja kínverska kommúnista líkt og Sun hafði gert útrýmdi hann þeim í fjöldamorðum í Sjanghaí og bældi niður uppreisnir í Guangzhou og annars staðar.

Við byrjun seinna stríðs Kína og Japans, sem rann síðar inn í seinni heimsstyrjöldina, þvinguðu undirmenn Chiangs hann til samstarfs við kommúnistana gegn Japönum. Eftir að Japanir voru sigraðir mistókst tilraun Bandaríkjamanna til að semja um samsteypustjórn flokkana árið 1946. Kínverska borgarastyrjöldin hélt áfram og endaði þannig að Kínverski kommúnistaflokkurinn undir stjórn Maó Zedong sigraði þjóðernissinnana og stofnaði Alþýðulýðveldið Kína árið 1949. Ríkisstjórn og her Chiangs flúði til Taívan, þar sem Chiang kom á herlögum og útrýmdi andófsmönnum sínum í svokallaðri „hvítri ógnarstjórn.“

Eftir flóttann til Taívan var það ávallt opinber stefna ríkisstjórnar Chiangs að hún myndi endurheimta kínverska meginlandið. Chiang réð yfir Taívan sem forseti Lýðveldisins Kína og hershöfðingi Kuomintang til dauðadags árið 1975, einu ári áður en Maó dó.

Arfleifð Chiangs er enn umdeild á Taívan í dag. Frá því að lýðræðisleg stjórn var tekin upp á eyjunni eftir dauða hans hefur hans í auknum mæli verið minnst sem harðstjóra og einræðisherra. Stjórn Lýðræðislega framfaraflokkins hefur í seinni tíð lagt áherslu á að fjarlægja styttur og minnisvarða til heiðurs Chiang.

## Heimild
* 
*   

## Tilvísanir
Giuseppe Garibaldi

**Giuseppe Garibaldi**, fæddur undir nafninu **Joseph Marie Garibaldi** þann 4. júlí 1807 í Nice og látinn þann 2. júní 1882 í Caprera, var ítalskur herforingi, stjórnmálamaður og þjóðernissinni. Ásamt Camillo Cavour, Viktor Emmanúel 2. og Giuseppe Mazzini er hann talinn einn stofnfeðra Ítalíu sem nútímaríkis.

Garibaldi er ein mikilvægasta persónan sem kom að sameiningu Ítalíu og leiddi persónulega fjölmargar herferðir sem gerðu kleift að sameina Ítalíu sem eitt ríki. Hann reyndi oftast að fara fram í umboði viðurkennds stjórnmálaafls til þess að vera ekki útmálaður sem byltingarmaður. Hann var útnefndur hershöfðingi bráðabirgðastjórnar Mílanó árið 1848, hershöfðingi rómverska lýðveldisins stuttlífa árið 1849 og vann í nafni Viktors Emmanúels 2. þegar hann leiddi her til að leggja undir sig Konungsríki Sikileyjanna tveggja.

Garibaldi var þekktur sem „hetja heimanna tveggja“ vegna hernaðaraðgerða sinna bæði í Evrópu og í Suður-Ameríku sem færðu honum mikla frægð bæði í Ítalíu og erlendis. Hann átti frægð sína að þakka afar jákvæðri umfjöllun sem hann fékk meðal fjölmiðla og rómantískra rithöfunda. Frægustu rithöfundar tímabilsins, sérstaklega í Frakklandi, þar á meðal Victor Hugo, Alexandre Dumas og George Sand, vottuðu honum aðdáun sína. Bretland og Bandaríkin komu Garibaldi oft til aðstoðar og veittu honum bæði fjár- og hernaðaraðstoð á erfiðustu köflum sjálfstæðisbaráttunnar.

Garibaldi var harður lýðveldissinni en þó fær um að miðla málum og viðurkenndi því konungsvald Viktors Emmanúels í því skyni að Ítalía gæti sameinast. Þúsundmannaleiðangurinn svokallaði var hápunktur baráttu Garibaldi, en þá hernam hann suðurhluta Appenínaskaga í nafni Viktors Emmanúels og gerði hann að konungi Ítalíu. Um þetta var Garibaldi ólíkur Mazzini, læriföður sínum, sem neitaði að selja tryggð sína konungsfjölskyldunni. 
Garibaldi lét í lægri hlut í síðustu orrustum ítölsku sameiningarstríðanna sem hann tók þátt í og því eftirlét ítalska konungsvaldið öðrum að hertaka Róm.

Garibaldi er og var goðsagnakennd persóna sem átti þó einnig sína gagnrýnendur; sérstalega úr klerkastéttinni og meðal andstæðinga lýðveldishyggju og sósíalisma.

*Í Bresku Kólumbíu í Kanada er Mount Garibaldi nefnt eftir honum.

## Heimild

*
684

Árið **684** (**DCLXXXIV** í rómverskum tölum) var hlaupár sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Atburðir
* 3. janúar - Zhong Zong varð keisari Tangveldisins.
* 10. febrúar - K'inich Kan B'alam 2. tók við völdum í Palenque.
* 27. febrúar - Rui Zong varð keisari Tangveldisins og Zhong Zong var settur í stofufangelsi.
* 18. ágúst - Orrustan um Marj Rahit: Múslimar unnu sigur á Abd Allah ibn al-Zubayr og tryggðu þannig yfirráð Úmajada yfir Sýrlandi.
* 13. nóvember - Tenmu Japanskeisari kom á átta stétta kerfi (kabane).

## Fædd
* Gao Lishi, embættismaður Tangveldisins (d. 762).
* Nagaya, japanskur fursti (d. 729).

## Dáin
* Gistemar, hallarbryti í Nevstríu og Búrgund.
* Li Xian, fursti Tangveldisins.
* Adarnase 2. Íberíukonungur.
* Muawiya 2. kalífi.
Vatnamynta

***Mentha aquatica*** (**Vatnamynta**; syn. *Mentha hirsuta* Huds.) er fjölær blómstrandi jurt í Varablómaætt. Hún vex á rökum stöðum og vex í mestallri Evrópu, norðvestur Afríku og suðvestur Asíu.

## Lýsing
Vatnamynta er jurtkenndur, skriðull fjölæringur sem verður að 90 sm hár. Stönglarnir eru ferhyrndir í þversniði, grænir eða purpuralitir og ýmist hærð eða nær alveg hárlaus. Blöðin eru egg til egg-lensulaga, 2 til 6 sm löng og 1 til 4 sm breið, græn (stundum purpuralit), gagnstæð, tennt, og geta verið frá því aðvera nær hárlaus til að vera loðin. Blóm vatnamyntu eru smá, þétt saman, purpuralit til bleikr. Vatnamynta er frjóvguð af mörgum skordýrategundum, og er einmitt ekki sérhæfð í frjóvgun, en breiðist einnig út með rótarskotum. Allir hlutar plöntunnar hafa greinilega myntulykt. Afbrigðið *Mentha aquatica var. litoralis* er ættað frá svæðum í Svíþjóð og Finnlandi nálægt Eystrasalti. Það er ógreint, hárlaust, með mjórri blöð og ljósari blómI.

## Útbreiðsla og búsvæði
Vatnamynta er upprunaleg í mestallri Evrópu, norður Afríku og vestur Asíu. Hún er innflutt í norður og suður Ameríku, Ástralíu og sumum  Atlantshafseyjum.

Á Íslandi hefur hún fundist á þremur stöðum og er að líkindum af þýskum uppruna.

## Myndir

Image:Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg|
Image:Mentha_aquatica_bluete.jpeg
Image:Mentha aquatica01.jpg


## Tilvísanir

* Den virtuella floran
Judge Dread

**Alexander Minto Hughes** (2. maí 1945 – 13. mars 1998), betur þekktur sem **Judge Dread**, er enskur reggí- og skatónlistarmaður. Hann var fyrsti hvíti tónlistarmaðurinn sem komst með reggílag á vinsældarlista á Jamaíku. Textar hans einkennast af tvíræðni og kynferðislegum vísunum. BBC hefur bannað fleiri lög eftir hann en nokkurn annan tónlistarmann.

Hughes fór fyrst að fást við tónlist eftir að hann kynntist skatónlistarmönnunum Derrick Morgan og Prince Buster þar sem hann vann sem útkastari á næturklúbbum í Brixton. Hann fékkst líka við glímu og vann sem lífvörður. Fyrsta smáskífa hans, *Big Six*, kom út 1972. Heitið vísar í lag eftir Prince Buster, „Big 5“, frá 1969. Sviðsnafn Hughes er líka fengið úr lagi eftir Prince Buster frá 1967.

Hughes lést eftir að hafa fengið hjartaáfall á sviði í Canterbury.
Judge Dredd

**Judge Dredd** er myndasögupersóna sem kom fyrst fram í breska myndasögutímaritinu *[[2000 AD]]* árið 1977. Sögurnar eru eftir John Wagner og Carlos Ezquerra. Nafnið er fengið frá breska tónlistarmanninum Judge Dread sem aftur fékk nafnið úr lagi eftir Prince Buster. Sögurnar eru framtíðardystópía. Þær snúast um ofurlögreglumanninn Judge Dredd sem starfar í borginni Mega-City One. Dredd er hörkutól sem dæmir glæpamenn og tekur af lífi á staðnum. Dredd er með hjálm sem hylur andlit hans sem sést aldrei bregða fyrir í myndasögunum.

Tvær kvikmyndir hafa verið gerðar eftir sögunum, *[[Judge Dredd (kvikmynd)|Judge Dredd]]* frá 1995 með Sylvester Stallone í aðalhlutverki, og *[[Dredd]]* frá 2012 með Karl Urban í aðalhlutverki.
Karl Urban

**Karl-Heinz Urban** (f. 7. júní 1972) er nýsjálenskur leikari. Hann lék Júlíus Sesar og Amor í sjónvarpsþáttunum **' og **'. Hann lék Jómar í annarri og þriðju Hringadróttinsmynd Peter Jackson, Vaako í annarri og þriðju *[[Riddick]]*-myndinni, Leonard McCoy í tveimur *[[Star Trek]]*-myndum og titilhlutverkið í *[[Dredd]]* frá 2012.
Asparglytta

**Asparglytta** (fræðiheiti *Phratora vitellinae*) er bjalla sem leggst á trjágróður. Hún leggst á víði og aspir eins og viðju, gulvíði og alaskaösp. Asparglytta fannst fyrst árið 2005 á Íslandi. Enn sem komið er hún á Suðvesturlandi og Suðurlandi.

## Tengill
*Geturðu sagt mér eitthvað um bjölluna asparglyttu? - Vísindavefurinn

## Heimildir

*
Bjöllur

**Bjöllur** (fræðiheiti *Coleoptera*) eru ættbálkur skordýra sem flest hafa harða skel.  Bjöllur hafa tvö pör vængja. Aftara parið eru flugvængir. Fremra vængjaparið er ummyndaðir í harða skel sem kallast skjaldvængir. Þegar flugvængir eru ekki í notkun þá eru þeir brotnir saman og liggja undir skjaldvængjunum. Margar bjöllur hafa þróast þannig að þær hafa misst flugvængina. Bjöllur eru tegundaríkasti ættbálkur allra lífvera. Talið er að um 400.000 tegundir af bjöllum séu til.  
Bjöllur skiptast í fjóra undirættbálka; Adephaga, Archostemata, Myxophaga og Polyphaga.

Fræðiheitið er komið úr grísku og var gefið því af Aristóteles frá koleos, -slíður, og pteron, -vængjur.

Á Íslandi hafa fundist 197 tegundir af bjöllum fyrir utan slæðinga.

## Bjölluættir
* Títlubjallnaætt (Anobiidae)
* Taðýfilsætt (Aphodiidae)
* Járnsmiðsætt (Carabidae)
* Trjábukkaætt (Cerambycidae)
* Laufbjallnaætt (Chrysomelidae)
* Kóprabjölluætt (Cleridae)
* Maríubjallnaætt (Coccinellidae)
* Agnarbjallnaætt (Corylophidae)
* Ranabjallnaætt (Curculionidae)
* Gærubjallnaætt (Dermestidae)
* Brunnklukkuætt (Dytiscidae)
* Smellibjallnaætt (Elateridae)
* Húsvinarætt (Latridiidae)
* Nafarbjallnaætt (Lyctidae)
* Djásnbjallnaætt (Rutelidae)
* Tannabjallnaætt (Silvanidae)
* Jötunuxaætt (Staphylinidae)
* Mjölbjölluætt (Tenebrionidae)

## Heimild
* Bjöllur (Coleoptera) (Vefur Náttúrufræðistofnunar Íslands)
Epírus

**Epírus** er landfræðilegt og sögulegt hérað milli Grikklands og Albaníu og skiptist nú milli þessara tveggja ríkja. Það liggur frá Pindusfjöllum í austri til Jónahafs í vestri með strönd sem nær frá Vlorë-flóa að Ambrakikosflóa í suðri. Albaníuhluti Epírus er í sýslunum Gjirokastër, Vlorë og Berat en Grikklandshlutinn er héraðið Epírus. Stærsta borg héraðsins er Jóannína með rúmlega 100.000 íbúa en Gjirokastër er stærsta borgin Albaníumegin. 

Epírus er fjalllent hérað. Þar bjuggu grísku ættbálkarnir Kaónar, Mólossar og Þesprotar og þar var véfréttin í Dódóna. Epírus varð sérstakt ríki 370 f.Kr. Pyrrhos af Epírus varð frægur fyrir hernað sinn gegn Rómaveldi sem er uppruni hugtaksins „Pyrrosarsigur“. Epírus varð hluti af Rómaveldi ásamt öðrum ríkjum Grikklands 146 f.Kr. Síðar varð það hluti af Býsantíum. 

Eftir fall Konstantínópel í Fjórðu krossferðinni varð Epírus aftur sjálfstætt um stutt skeið en Tyrkjaveldi lagði héraðið undir sig á 15. öld. Epírus varð sjálfstætt í upphafi 19. aldar undir stjórn Alí Pasja af Jóannína en Tyrkjaveldi endurheimti yfirráð sín 1821. Eftir Balkanstyrjaldirnar og Fyrri heimsstyrjöld skiptist héraðið milli Albaníu og Grikklands.
Þrír leyndardómar Fatímu

**Þrír leyndardómar Fatímu** eru heimsendasýnir og spádómar sem opinberuðust þremur portúgölskum smalabörnum, Lúciu Santos og frændsystkinum hennar Jacintu og Francisco Marto þegar María birtist þeim í sex skipti frá 13. maí til 13. október 1917. Sýnin er þekkt sem vor frú frá Fátima. 

Samkvæmt Lúciu trúði sýnin þeim fyrir þremur leyndardómum 13. júlí 1917. Hún lýsti tveimur þeirra í skjali sem hún skrifaði árið 1941 að beiðni biskupsins José Alves Correia da Silva. Árið 1943 skrifaði hún þriðja leyndardóminn niður og lagði í umslag sem átti ekki að opna fyrr en 1960. Jóhannes Páll 2. páfi gaf leyndardóminn út árið 2000. 

Leyndardómarnir segja frá martraðarkenndum heimsendasýnum. Ýmsir hafa túlkað þá sem lýsingar á helvíti, Fyrri og Síðari heimsstyrjöld og ofsókum gegn kristnum mönnum á 20. öld.
T. E. Lawrence

**Thomas Edward Lawrence** (16. ágúst 1888 – 19. maí 1935) var breskur fornleifafræðingur, hermaður, erindreki og rithöfundur. Hann er best þekktur fyrir aðkomu sína í hernaðaraðgerðum Breta í Sínaí og Palestínu og uppreisn Araba gegn Tyrkjaveldi í fyrri heimsstyrjöldinni. Hann varð frægur á heimsvísu undir gælunafninu **Arabíu-Lawrence** vegna hernaðaraðgerða sinna og lifandi frásagna hans af þeim, sérstaklega eftir að kvikmynd var gerð um líf hans árið 1962 með Peter O'Toole í aðalhlutverki.

Lawrence fæddist utan hjónabands í Tremadog, Wales árið 1888. Foreldrar hans voru Thomas Chapman, ensk-írskur aðalsmaður frá Westmeath, og Sarah Jonner, skosk yfirþerna. Chapman hafði skilið óformlega við konu sína og fjölskyldu í Írlandi til að búa með Junner og tóku þau saman upp nafnið Lawrence. Árið 1896 fluttu hjónin til Oxford ásamt syni sínum þar sem hann gekk í háskóla og nam sagnfræði á árunum 1907–1910. Á árunum 1910 til 1914 vann Lawrence sem fornleifafræðingur, aðallega í Karkemis þar sem nú er Sýrland.

Fljótlega eftir byrjun fyrri heimsstyrjaldarinnar bauð Lawrence sig fram í breska herinn og var staðsettur í Egyptalandi. Árið 1916 var hann sendur til Arabíu til að safna upplýsingum og blandaðist fljótt inn í Arabauppreisnina sem milliliður breska hersins og Arabanna. Lawrence vann náið með byltingarleiðtoganum Feisal emír og tók þátt í og leiddi ýmsar herferðir gegn her Tyrkjaveldis. Herferðunum lauk með hertöku Damaskus í október 1918.

Eftir stríðið fékk Lawrence starf hjá utanríkisráðuneytinu og vann bæði með bresku ríkisstjórnini og með Feisal. Árið 1922 dró hann sig úr sviðsljósinu og gegndi herþjónustu, aðallega í lofthernum en einnig í hernum til stutts tíma. Á þessum árum skrifaði hann og birti sitt þekktasta verk, *Sjö súlur viskunnar* (*Seven Pillars of Wisdom*), þar sem hann segir frá þátttöku sinni í Arabauppreisninni. Hann þýddi einnig ýmsar bækur á ensku og skrifaði bókina *The Mint*, sem fjallar um störf hans í breska flughernum. Einnig var Lawrence í sambandi við ýmsa fræga listamenn, rithöfunda og stjórnmálamenn og átti þátt í þróun vélknúinna björgunarbáta.

Lawrence lést eftir slys á vélhjóli árið 1935.

Ímynd Lawrence byggðist að miklu leyti á skrifum bandaríska fréttamannsins Lowell Thomas og á *Sjö súlum viskunnar*, en margir sagnfræðingar telja að Lawrence hafi farið frjálslega með staðreyndir við rit þeirrar bókar.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Dark Harvest

**Dark Harvest** var þungarokkshljómsveit sem stofnuð var árið 2002. Meðlimir hennar voru Gulli Falk (gítar), Kristján B. Heiðarsson (trommur) og Magnús H. Pálsson (bassi).
Hljómsveitin spilaði að mestu instrumental lög.

Eftir að hafa starfað í um tvö ár gaf hljómsveitin út demóútgáfu sem bar nafnið Deeper. Þar var einnig með í för söngvarinn Jens Ólafsson, þekktari sem Jenni í Brain Police.

Árið 2006 gaf hljómsveitin út plötu sem bar nafnið Dark Harvest.

Guðlaugur Falk lést árið 2017.

## Útgefin verk

* Deeper (2004) - demóútgáfa
* Dark Harvest (2006)

## Heimildir
Aloe vera

***Aloe vera*** er þykkblöðungur af ættkvísl biturblöðunga (*Aloe*). Hann vex nú villtur í hitabeltisloftslagi um heiminn og er ræktaður fyrir landbúnaðar- og lækninganytjar. *Aloe vera* er einnig ræktuð til skrauts og er auðveld stofuplanta.

Hún finnst í mörgum vörum, svo sem drykkjum og snyrtivörum. 

Þrátt fyrir að vera þekkt smyrsl eru ekki til sterkar vísbendingar um að gagn sé í *Aloe* við meðferð brunasára eða sólbruna. *Aloe vera* er ekki æskileg til inntöku vegna efna sem eru mögulega krabbameins- eða ófrjósemivaldandi. 

## Útbreiðsla
Náttúruleg útbreiðsla *Aloe vera* er óljós, þar sem tegundin hefur verið ræktuð víða um heiminn síðan um 1700, þó er hún helst talin vera frá suðvestur Arabíuskaga.

## Tilvísanir
Akurmynta

***Mentha arvensis*** er tegund afmyntu í varablómaætt (Lamiaceae). Hún er upprunnin úr tempruðum svæðum Evrópu og vestur og mið Asíu, austur til  Himalaja og austur Síberíu, og Norður Ameríku. *Mentha canadensis,* skyld tegund, er stundum talin af sumum höfundum annað afbrigði af *[[Mentha arvensis]]*,þá er  *M. arvensis* var. *glabrata* Fernald (Amerískt afbrigði) og *M. arvensis* var. *piperascens*  Malinv. ex L. H. Bailey (Asískt afbrigði).

## Lýsing
M. arvensis er jurtkennd, fjölær planta, sem verður 10 til 60 sm há (sjaldan 100 sm. Hún er með skriðula jarðstöngla sem senda upp upprétta eða hálfupprétta, kantaða stöngl. Blöðin eru gagnstæð, heil, 2 til 6,5 sm löng og 1 til 2 sm breið, hærð oh með grófsagtenntum jaðri. Blómin eru föl-fjólublá (stöku sinnum hvít eða bleik), í whorls á stönglunum við blaðaxlir.

Sumir höfundar telja Japanska Myntu *(M. arvensis* var. *piperasce) upprunna frá Kína.*

## Undirtegundir
Undirtegundir eru t.d. :
**Mentha arvensis* subsp. *arvensis*.
**Mentha arvensis* subsp. *agrestis* (Sole) Briq. 
**Mentha arvensis* subsp. *austriaca* (Jacq.) Briq. 
**Mentha arvensis* subsp. *lapponica* (Wahlenb.) Neuman 
**Mentha arvensis* subsp. *palustris* (Moench) Neumann 
**Mentha arvensis* subsp. *parietariifolia* (Becker) Briq.
**Mentha arvensis* subsp. *haplocalyx* (Linnaeus, eg var. sachalinensis)

## Nytjar
Í ayurveda er Pudina talin lystaukandi og gagnleg við magavandamálum. .

Menthol er almennt notað í tannlæknaþjónustu sem staðbundið sýklalyf, áhrifaríkt gegn streptococci og lactobacilli.Menthol unnið úr Japanskri myntu (*M. arvensis* var. ''piperascens) er einnig oft notað í lækninga og munnheilsuvörur svo sem tannkrem, munnskol, svo og drykki og í tóbak.

Efnasambönd sem hafa fundist í tegundinni eru til dæmis menthol, menthone, isomenthone, neomenthol, limonene, methyl acetate, piperitone, beta-caryophyllene, alpha-pinene, beta-pinene, tannín og flavonoid.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile 
*Photo gallery
*Den Virtuella Floran
Enver Pasja

**Ísmael Enver Pasja** (**اسماعیل انور پاشا**‎ á ottómantyrknesku; **İsmail Enver Paşa** á nútímatyrknesku; 22. nóvember 1881 – 4. ágúst 1922) var tyrkneskur hernaðarleiðtogi og foringi Ungtyrkjabyltingarinnar árið 1908. Hann var helsti leiðtogi Tyrkjaveldisins í Balkanstríðunum (1912–13) og fyrri heimsstyrjöldinni (1914–18). Á ferli sínum var hann þekktur undir æ háleitari heiðurstitlum, þ. á m. **Enver [[Efendi]]** (انور افندي‎), **Enver [[Bey]]** (انور بك‎) og loks **Enver [[Pasja]]**, en pasja var heiðursnafnbót sem herleiðtogar Tyrkjahers fengu þegar þeim hlotnaðist háhershöfðingjatign.

Eftir valdarán árið 1913 varð Enver þann 4. janúar hermálaráðherra Tyrkjaveldis og myndaði þremenningabandalag „pasjanna þriggja“ (ásamt Talaat Pasja og Djemal Pasja) sem réð lögum og lofum í veldinu frá árinu 1913 til loka fyrri heimsstyrjaldarinnar árið 1918. Sem hermálaráðherra og óformlegur yfirleiðtogi hersins (hið formlega yfirvald hersins lá hjá soldáninum) var Enver voldugasti stjórnmálamaður í ríkisstjórn Tyrkjaveldis. Það var hann sem tók ákvörðunina um inngöngu Tyrkja í fyrri heimsstyrjöldina í bandalagi við Þýskaland og Miðveldin. Ásamt Talaat og Djemal var Enver heilinn á bak við þjóðarmorð Tyrkja á Armenum og er því talinn ábyrgur fyrir dauða 800.000 til 1.800.000 Armena.

Fyrir fyrri heimsstyrjöldina var Enver þekktur sem „hetja byltingarinnar“ og Evrópubúar kölluðu Tyrkland oft „Enverland“. Enver var heitur stuðningsmaður tyrkneskrar þjóðernishyggju sem er talin ein kveikjan að þjóðarmorðinu gegn Armenum.

Enver flúði land þegar ljóst var að Tyrkjaveldi væri sigrað árið 1918. Þegar ný ríkisstjórn tók við þann 1. janúar 1919 var Enver ákærður og dæmdur til dauða *in absentia* fyrir að „steypa landinu í stríð án fullgildrar ástæðu, fyrir að standa fyrir nauðflutningum Armena og fyrir að yfirgefa landið án leyfis.“

Enver fór fyrst til Þýskalands og síðan til Moskvu þar sem hann gerðist milliliður Þjóðverja við nýju Bolsévikastjórnina og hitti m.a. Vladimír Lenín. Árið 1921 reyndi Enver að snúa aftur til Tyrklands til að aðstoða nýju ríkisstjórnina í tyrkneska frelsisstríðinu. Þá var keppinautur Envers, Mústafa Kemal, kominn til áhrifa í Tyrklandi og synjaði hann Enver inngöngu í landið.

Enver fór þess í stað á fund Leníns og fékk það verkefni að kveða niður uppreisnir í Túrkistan. Þegar þangað var komið gekk Enver hins vegar í lið með uppreisnarmönnunum og hugðist notfæra sér þá til að gera draum sinn um stærra þjóðríki fyrir allar þjóðir af tyrkneskum uppruna að veruleika. Enver gerðist leiðtogi uppreisnarhersins og tók sér titilinn „Emír Túrkistan“. Áætlanir hans urðu þó fyrir lítið því hann var skotinn til bana í bardaga þann 4. ágúst 1922.

## Heimild
*
Vilhjálmur 2.

**Vilhjálmur 2.** getur átt við:
* Vilhjálm 2. Englandskonung (um 1056 – 1100)
* Vilhjálm 2. Hollandskonung (1792 – 1849)
* Vilhjálm 2. Þýskalandskeisara (1859–1941)
Frans Jósef 1. Austurríkiskeisari

**Frans Jósef 1.** (18. ágúst 1830 – 21. nóvember 1916) var keisari Austurríkis og konungur Ungverjalands, Bæheims og ýmissa annarra ríkja frá 2. desember 1848 til dauðadags þann 21. nóvember 1916. Frá 1. maí 1850 til 24. ágúst 1866 var hann einnig forseti þýska ríkjasambandsins. Hann ríkti lengst allra keisara Austurríkis og konunga Ungverjalands og fjórða lengst allra evrópskra einvalda, á eftir Loðvík 14. Frakklandskonungi, Jóhanni 2. fursta af Liechtenstein og Elísabetu 2. Bretlandsdrottningu.

Ferdinand keisari lét af völdum í desember 1848 til að binda enda á uppreisnir í Ungverjalandi og eftirlét krúnuna frænda sínum, Frans Jósef. Frans Jósef var íhaldssamur og stóð gegn takmörkun einveldisins í ríkjum sínum. Austurríska keisaradæmið neyddist til þess að láta af áhrifum sínum í Toskanahéraði og tilkalli sínu til Langbarðalands og Feneyja eftir annað og þriðja ítalska sjálfstæðisstríðið á árunum 1859 og 1866. Frans Jósef lét engin landssvæði af hendi eftir að Austurríki lét í lægri hlut fyrir Prússum í stríði árið 1866, en útkoma þess stríðs útkljáði það að Prússar frekar en Austurríkismenn yrðu þungavigtin innan nýja þýska ríkisins sem var að myndast og útilokaði því að Þýskaland yrði sameinað undir stjórn Habsborgara.

Alla sína valdatíð þurfti Frans Jósef að kljást við þjóðernishyggju. Hann miðlaði málum í Ausgleich árið 1867 og veitti Ungverjalandi aukna sjálfsstjórn innan veldisins og breytti austurríska keisaraveldinu í austurrísk-ungverska keisaraveldið, þar sem hann var einvaldur tveggja konungsríkja. Frans Jósef réð ríkjum sínum friðsamlega næstu 45 árin, en hann mátti þó þola ýmsa persónulega harmleiki: Bróðir hans, Maximilian var tekinn af lífi í Mexíkó árið 1867, sonur hans og erfingi, Rúdolf, framdi sjálfsmorð árið 1880 og eiginkona hans, Elísabet keisaraynja var myrt árið 1898.

Eftir stríðið við Prússa beindi Austurríki-Ungverjaland sjónum sínum til Balkanskaga, sem var orðinn suðupottur alþjóðarígs vegna hagsmunaáreksturs Austurríkismanna við Rússaveldi. Frans Jósef hleypti alþjóðastjórnmálum í uppnám árið 1908 þegar hann innlimaði Bosníu og Hersegóvínu, sem hafði verið hernumin af Austurríkismönnum frá því á Berlínarráðstefnunni 1878, inn í keisaraveldið. Þann 28. júní 1914 var Frans Ferdinand erkihertogi, bróðursonur og erfingi Frans Jósefs, skotinn til bana í Sarajevo. Þetta leiddi til þess að Frans Jósef lýsti Serbum, sem voru bandamenn Rússa, stríði á hendur. Þetta var byrjunin á fyrri heimsstyrjöldinni. Frans Jósef lést þann 21. nóvember árið 1916 eftir að hafa ráðið yfir keisaradæminu í nærri því 68 ár. Við honum tók frændi hans, Karl.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Klettafrú

**Klettafrú** (fræðiheiti *Saxifraga cotyledon*) er jurt af steinbrjótsætt. Hún vex á sólríkum stöðum utan á  hamraveggjum. Klettafrú vex villt á Íslandi á  Austurfjörðum og Suðausturlandi. Annað heiti á klettafrú er Þúsunddyggðajurt.
## Heimildir
* Klettafrú (Náttúrufræðistofnun Íslands) 
* Klettafrú (Lystigarður Akureyrar) 
* Klettafrú greiningarlykill
Ásubergsskipið

**Ásubergsskipið** er norskt víkingaskip sem fannst árið 1903. Það þykir sérlega vel varðveitt. Skipið er til sýnis á víkingaskipasafninu á Bygdö í Ósló ásamt Gaukstaðaskipinu.

## Uppgötvun
Skipið fannst árið 1903 við uppgröft í haug sem kenndur er við bæinn Ásuberg (Oseberg). Það var grafið upp undir stjórn fornleifafræðinganna Gabriel Gustafson og Haakon Shetelig. Í skipinu fundust varðveitt lík tveggja kvenna, sem lagðar hafa verið til hvílu með dýrmætum grafargjöfum, þar á meðal húsgögnum, vefstólum og dýrum.

Ásubergshaugurinn er einar ríkustu víkingaaldaminjar sem hafa fundist. Meðal þess sem fannst með konunum voru:

* **Vagnar og sleðar**: Skrautlegur fjórhjóla vagn og þrír skreyttir sleðar voru meðal grafargjafa, sem benda til að þær hafi verið af aðalsstétt.
* **Húsgögn og heimilisáhöld**: Rúm, kistur, fötur og eldhúsáhöld voru meðal munanna, sem gefa innsýn í daglegt líf og siði þess tíma.
* **Textíll**: Fínofin ullarföt, slæður og jafnvel silki voru meðal fatnaðarins sem fannst, sem sýnir fram á tengsl við fjarlæg svæði og góða félagslega stöðu.
* **Dýr**: Leifar af 15 hestum, tveimur kúm og sex hundum voru grafnar með konunum, sem líklega voru fórnað sem hluti af grafarsiðum.
* **Listmunir**: Útskornar viðarhausar í dýralíkum og aðrir skreyttir hlutir voru meðal grafargjafa, sem sýna fram á háþróaða listsköpun fornnorrænna manna. 

## Sérkenni
Ásubergsskipið er um 21,5 metra langt og 5 metrar á breidd. Það er smíðað úr eik og hefur 15 árar á hvorri hlið. Skipið var mjög skrautlega útskorið, sérstaklega stefnið, og telst til listaverka víkingatímans. Skipið var líklega ekki ætlað til langra hafsiglinga heldur notað innanlands eða við höfðinglegar athafnir.

## Geymsla og sýning
Skipið er varðveitt og sýnt á **Víkingaskipasafninu á Bygdøy** í Ósló, ásamt Gaukstaðaskipinu (*Gokstadskipet*) og fleiri fornleifum. Safnið er meðal vinsælustu ferðamannastaða í Noregi.

## Merking og mikilvægi
Ásubergsskipið veitir mikilsverðar upplýsingar um skipasmíð, listir, trúarbrögð og siði fornnorrænna manna. Sérstaklega hefur haugurinn vakið athygli fyrir það að konur hafa gegnt mikilvægu hlutverki í samfélaginu, þar sem þær voru grafnar með miklum virðingartáknum.

## Heimildir
* Norsku víkingaskipin, Lesbók Morgunblaðsins, 5. tölublað (05.02.1956), Blaðsíða 69
* Shetelig, H. & Gustafson, G. G. (1917). *Osebergfundet*. Kristiania: Universitetets Oldsaksamling.
Elevþeríos Venízelos

**Elevþeríos Kýríakú Venízelos** (gríska: Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος; 23. ágúst 1864 – 18. mars 1936) var grískur stjórnmálamaður sem vann að auknu sjálfstæði og frjálslyndum lýðræðisumbótum innan Grikklands. Sem formaður Frjálslynda flokksins gegndi hann embætti forsætisráðherra Grikklands frá 1910 til 1920 og 1928 til 1933. Áhrif Venízelosar á innan- og utanríkismál Grikklands voru svo djúpstæð að hans er jafnan minnst sem „stofnföður Grikklands sem nútímaríkis.“ David Lloyd George forsætisráðherra Bretlands taldi Venízelos „mesta stjórnarleiðtoga sem Grikkland hefur kastað upp frá dögum Períklesar.“

Venízelos lét fyrst á sér bera í alþjóðamálum þegar hann lék lykilhlutverk í að tryggja sjálfstæði Krítar og síðan sameiningu Krítar við Grikkland. Honum var brátt boðið til Grikklands til að leysa stjórnarkreppuna sem þar ríkti og gerast forsætisráðherra. Honum tókst að koma á efnahags- og stjórnarskrárumbótum sem lögðu grunninn að nútímavæðingu gríska þjóðfélagsins og að endurskipuleggja land- og sjóher Grikklands svo hann yrði reiðubúinn komandi átökum. Í aðdraganda Balkanstríðanna árin 1912–1913 stóð Venízelos fyrir inngöngu Grikkja í Balkanskagabandalagið, bandalag Balkanríkja gegn Tyrkjaveldi. Eftir sigur bandalagsins á Tyrkjum tókst Venízelos að tvöfalda landsvæði og íbúafjölda Grikklands með því að frelsa Makedóníu, Epírus og flestar eyjarnar í Eyjahafi.

Í fyrri heimsstyrjöldinni (1914 – 1918) leiddi Venízelos Grikki inn í hóp Bandamanna og tókst að þenja út landamæri Grikklands enn frekar. Þetta olli miklum ágreiningi milli Venízelosar og Konstantín konungs Grikklands sem hafði meiri samúð með Miðveldunum og vildi því viðhalda hlutleysi Grikkja. Djúpstæð gjá myndaðist í grísku samfélagi milli stuðningsmanna Venízelosar annars vegar og konungsins hins vegar og átti hún eftir að leiða til stöðugs rígs og valdabaráttu í marga áratugi. Eftir sigur Bandamanna í stríðinu tryggði Venízelos Grikklandi mikla landvinninga, sérstaklega í Anatólíu, sem komst nærri því að uppfylla draum Grikkja um að sameina alla grískumælandi þjóðflokka í eitt ríki. Þrátt fyrir þessi afrek tapaði Venízelos í þingkosningum árið 1920, sem stuðlaði að ósigri Grikkja í stríði þeirra við Tyrki á árunum 1919–22. Venízelos var fulltrúi Grikkja í samningaviðræðum sem leiddu til þess að sáttmáli við Tyrki var undirritaður í Lausanne. Sáttmálinn leiddi til þess að Grikkland og Tyrkland skiptust á íbúum hvorrar þjóðarinnar sem bjuggu í hinu ríkinu.

Í seinni embættistíð sinni tókst Venízelos að bæta samband Grikkja við nágrannaríkin og hélt áfram stjórnarskrár- og efnahagsumbótum sínum. Árið 1935 kom hann aftur inn á stjórnmálasviðið til að styðja misheppnað valdarán hersins. Þessi afglöp veiktu mjög gríska lýðveldið sem hann hafði sett á fót.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Stopselclub

**Stopselclub** (þýska fyrir tappaklúbbur) er tegund félagasamtaka þar sem meðlimir þurfa alltaf að hafa tappa á sér. Þegar tveir meðlimir slíkra félaga hittast getur hvor þeirra um sig krafist þess að hinn sýni tappa sinn. Meðlimur sem getur ekki sýnt tappann, til dæmis vegna þess að hann gleymdi honum heima, þarf að greiða lága fjársekt. Fjármunir sem safnað er með þessum sektum eru venjulega notaðir til að kaupa bjór á næsta félagsfundi. Tappaklúbbar hafa verið reknir að minnsta kosti frá miðri tuttugustu öld í Bæjaralandi. Sumir klúbbanna styðja einnig góðgerðarstarf.

Það eru fleiri en 100 Stopselclubbar í Bæjaralandi.

## Tilvísanir


https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Stopselclub&oldid=787097102
Galisíska

**Galisíska** (*galego*) er indóevrópskt mál í íberórómanskri ætt sem töluð er í héraðinu Galisíu á Spáni. Málhafar galisísku eru um það bil 2,4 milljónir en þeir búa flestir í Galisíu þar sem galisíska er opinbert tungumál ásamt spænsku. 

Galisíska er ásamt portúgölsku vestur-íberískt mál en þær eiga báðar rætur sínar að rekja til latínu. Galisíska og portúgalska eru gagnkvæmt skiljanleg mál.

Orðaforði galisísku er aðallega af latneskum uppruna þó talsverðan fjölda orða af germönskum og keltneskum uppruna er einnig að finna í málinu. Eins og í spænsku er mergð orða sem rekja má til þeirrar arabísku mállýsku sem töluð var í Al-Andalús.
Strútsstígur

**Strútsstígur** er gönguleið sem hefst í há­lend­ismiðstöðinni í Hóla­skjóli og ligg­ur  vest­ur eft­ir Syðra fjalla­baki og end­ar í Hvann­gili. Það er þriggja daga ganga.
Malurt

**Malurt** (fræðiheiti: *Artemisia absinthium*) var mikið notuð í kryddsnafs. Bæði má nota malurtina og strandmalurt (A. maritima).  Það er fyrst og fremst efstu blöðin sem eru notuð í drykki.  Bragðefni malurtarinnar er tiltölulega auðleyst og bragðmikið og laufblöðin eru látin liggja í vínandanum í sólarhing áður en þau eru síuð frá. Malurtarsnafsinn er gjarnan notaður töluvert þynntur. Malurtarsnafs þykir góður við magaverkjum, en ekki ætti að drekka hann í óhófi, því malurtin er talin eitruð og geta valdið heilaskemmdum ef ekki er mjög varlega farið.

## Heimildir
Reyr

*Reyr* getur átt við:
* Karlmannsnafnið  Reyr
* Plöntuættkvíslina Reyr (Anthoxanthum)
*Tegundirnar: 
**Ilmreyr (Anthoxanthum odorata) 
**Reyrgresi  (*[[Reyrgresi|Hierochloë odorata]])*
**Risareyr (Arundo donax)
**Þakreyr (Phragmites australis)
Phragmites

***Phragmites*** er ættkvísl fjögurra tegunda fjölærra grasa sem vaxa í votlendi í tempruð- og hitabeltis- svæðum um heiminn. The World Checklist of Selected Plant Families, viðhaldið af Kew Garden í London, viðurkennir eftirfarandi fjórar tegundir:
#*[[Phragmites australis]]* (Cav.) Trin. ex Steud. – heimsútbreiðsla
#*[[Phragmites japonicus]]* Steud. – Japan, Kórea, Ryukyu eyjar, austast í Rússlandi
#*[[Phragmites karka]]* (Retz.) Trin. ex Steud. – hitabelti Afríku, suður Asía, Ástralía, sumar Kyrrahafseyjar
#*[[Phragmites mauritianus]]* Kunth – mið og suður Afríka, Madagaskar, Máritíus

## Flokkunarfræði

Tegundin með heimsútbreiðslu hefur yfirleitt samþykkta fræðiheitið *Phragmites australis*. (Cav.) Trin. ex Steud.  Um 130 samnefni hafa verið kynnt, og sum notuð nokkuð víða. Dæmi eru; *Phragmites communis* Trin., *Arundo phragmites* L., og *Phragmites vulgaris* (Lam.) Crép. (illegitimate name).

### Undirtegundir og afbrigði

**Phragmites australis* subsp. *americanus* – Norður Ameríska arfgerðin hefur verið lýst sem sérstök undirtegund, subsp. *americanus*, and
**Phragmites australis*  – Evrasíska arfgerðin er stundum kölluð  subsp. *australis*. en það er samnefni. 
**Phragmites australis* subsp. *altissimus* (Benth.) Clayton er viðurkennd undirtegund af *P. australis*.
**Phragmites australis* var. *marsillyanus* (Mabille) Kerguélen er viðurkennt afbrigði af *Phragmites australis*.

## Nytjar

### Ræktun
*P. australis* er ræktað sem skrautgras í tjörnum og votlendi. Vegna stærðar verður að velja því staðsetningu með varúð.

### Tónlist

### Matur
Ýmsir hlutar *Phragmites* geta verið nýttir til matar.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*The Great Lakes Phragmites Collaborative
*Online Field guide to Common Saltmarsh Plants of Queensland 
* Invading Species.com  Ontario Ministry of Natural Resources and Ontario Federation of Anglers and Hunters
* Species Profile- Common Reed (''Phragmites australis'') , National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for common reed.
* Cryptic invasion by a non-native genotype of the common reed, Phragmites australis, into North America  (pdf file)
* ''Phragmites australis'' swamp and reed beds. On the MarLIN website. 
* Brandweiner O. et al., ''Phragmites australis'' as Alternative Fuel for Clinker Production, DeopTech 2006, Leoben, Austria
* ''Phragmites australis''  Photos, drawings, description from Nature Manitoba
Phragmites japonicus

***Phragmites japonicus*** er sú tegund strandreyrs sem vex í austur Asíu; Japan, Kóreu, Ryukyu-eyjum og austast í Rússlandi. 
Hann verður 1 til 2 metrar á hæð.
Honum var fyrst lýst af Ernst Gottlieb von Steudel.

## Myndir

Phragmites japonica turuys03.jpg
Phragmites japonica turuys02.jpg
Phragmites japonica turuys01.jpg


## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*https://www.kew.org/data/grasses-db/www/imp07986.htm
Þakreyr

**Þakreyr** (**tröllgresi** eða **vatnareyr**) (*Phragmites australis*) hávaxin grastegund, sem vex við grunnar strendur, vötn, skurði og strandengi]. Hálmurinn var notaður, sérstaklega fyrr á tímum í þök. Þakreyr getur orðið að 5 metra hár, en á Norðurlöndum þó aðeins 1 til 4 metrar. Hann finnst á fáeinum stöðum á Íslandi.

## Heimildir
* Signe Frederiksen et al., *Dansk flora*, 2. udgave, Gyldendal 2012. ISBN 87-02-11219-1.

## Tilvísanir
Bleikt & Blátt

***Bleikt og Blátt*** var erótískt tímarit á Íslandi gefið út á árunum 1989-2008.

Tímaritið var upphaflega hugsað sem fræðslurit um kynlíf en þróaðist út í hefðbundið ljósblátt tímarit þar sem áherslan var á myndir af nöktu fólki. Var tímaritið nokkuð umdeilt, sérstaklega í ritstjórnartíð Davíðs Þórs Jónssonar.

## Ritstjórar
* Jóna Ingibjörg Jónsdóttir 1989-1990
* Þórarinn Jón Magnússon 1991-1997
* Davíð Þór Jónsson 1997-2001
* Hrund Hauksdóttir 2001-2003
* Ragnar Pétursson 2003-2004
* Björn Jörundur Friðbjörnsson 2004-2005
* Guðmundur Arnarsson 2005-2008

## Heimildir