open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Extensible Stylesheet Language

**Extensible Stylesheet Language** (skammstafað **XSL**) er flokkur mála sem notuð eru til að umbreyta og stjórna framsetningu XML-skjala. Upphafleg skilgreining XSL-vinnuhópsins hjá W3C skiptist í þrjá hluta:
* XSL-umbreytingar (XSLT): breytir XML-skjalinu í eitthvað annað
* XSL-forsniðshluti (XSL-FO): lýsir sjónrænni sniðmótun XML-skjals
* XML-slóðir (XPath): tilvísanir innan XML-skjals en er ekki sjálft XML
Upphaflega hugmyndin með XSL var að búa til eitthvað hliðstætt við DSSSL fyrir XML-skjöl. XSL-vinnuhópurinn tók til starfa hjá W3C árið 1997 og skilaði af sér drögum árið 1998. XSLT og XPath urðu W3C-tilmæli árið 1999 og XSL-FO árið 2001.
XML Base

**XML Base** eru W3C-tilmæli sem fjalla um skilgreiningu netslóða til að vísa í hluta XML-skjala með því að nota eigindið xml:base. XML Base varð að tilmælum árið 2001.
LDN

**LDN** (skammstöfun á *Low dose naltrexone*) er það nafn sem notað er yfir lyfið naltrexón þegar það er notað í lágum skömmtum gegn sumum sjúkdómum þrátt fyrir að það sé ekki í samræmi við markaðsleyfi lyfsins.

Sumir talsmenn LDN vilja meina að lyfið virki gegn alls kyns sjúkdómum eins og MS sjúkdómi, Chrohns sjúkdómi, vefjagigt, síþreytu, HIV, krabbameini, og fleirum, þær staðhæfingar eru ósannaðar. Rannsóknir hafa ekki sýnt fram á að LDN virki gegn MS eða öðrum.

Naltrexón er vanalega notað við meðferð á opíatafíkn (svo sem heróín- og morfínfíkn) eða áfengissýki þar sem það er öflugur ópíataviðtakablokki.

Undirbúningsrannsóknir á lágskammtameðferð með naltrexóni hafa gefið ágætar vísbendingar um að hægt væri að nota lyfið gegn sumum langvinnum kvillum eins og langvinnum sársauka, en frekari rannsókna er þörf áður en hægt er að mæla með notkun þess.

## Tilvísanir
Ghostzilla

**Ghostzilla** er opinn vafri, sem er ekki lengur studdur, fyrir Windows byggður á Mozilla Application Suite 1.0.1. Með Ghostzilla var hægt að keyra vafraglugga í glugga annars forrits og hægt var að velja um nokkra ólíka hami sem dulbjuggu vefsíðuna sem eitthvað annað, til dæmis tölvupóst. Þegar fókusinn fór af vafraglugganum hvarf hann. 

Upphaflega var Ghostzilla deilibúnaður sem kom á markað árið 2002. Í kjölfarið varð hann fríbúnaður og síðan opinn hugbúnaður. Dreifingu hans var hætt árið 2007 en árið áður var búin til viðbótin *Ghostfox *fyrir notendur Firefox sem hermdi eftir hluta af virkni Ghostzilla.
ELinks

**ELinks **er textavafri fyrir Unixleg stýrikerfi. Nafnið stendur fyrir „Extended Links“ og þróun vafrans hófst árið 2001 með kvíslun textavafrans Links. 

## Tenglar
* Vefur ELinks
Lynx (vafri)

**Lynx** er frjáls textavafri sem var upphaflega þróaður fyrir Unix-leg stýrikerfi. Hann var skrifaður af hópi tölvunarfræðinema við Kansasháskóla árið 1992, upphaflega fyrir Gopher-vöfrun. Hann er því elsti vafrinn sem enn er í almennri notkun. Hann styður margar samskiptareglur, þar á meðal Gopher, HTTP, HTTPS, FTP, NNTP og WAIS en ekki myndir, íforrit eins og Adobe Flash og er ekki með JavaScript-túlk.
Rockmelt

**Rockmelt** er vafri, sem er ekki lengur studdur, með sérstakan stuðning fyrir samskiptamiðla sem  Tim Howes og Eric Vishria þróuðu út frá Chromium-kóðanum. Betaútgáfa vafrans kom út árið 2010. Árið 2013 var þróun borðtölvuútgáfu hætt og Rockmelt fékkst þá eingöngu fyrir iOS og Android. Í ágúst sama ár keypti Yahoo! forritið og lokaði fyrir dreifingu þess. Ætlunin er að fella kóðann inn í ýmsar aðrar vörur Yahoo!.
XML Events

**XML Events** eða **XML-atburðir** eru W3C-tilmæli sem fjalla um meðhöndlun atburða (til dæmis músarsmelli) í XML-skjölum. 

XML-atburðir eiga (ólíkt DOM-atburðum) að vera óháðir tilteknum tækjum, innihaldi og skriftumáli. XML-atburðir eru notaðir í SVG frá útgáfu 1.2 og XForms.
Canonical XML

**Canonical XML** eða **staðal-XML** er staðalform XML. Hugmyndin er að auðvelda samanburð á XML-skjölum með því að staðla þau (samræma til dæmis leturbil, línubil, gæsalappir o.s.frv.). Canonical XML-skjöl notast við UTF-8-stafasettið, tákna línubil með 0x0A, eru með samræmd stafabil í eigindum, nota ekki CDATA-kafla og nota ekki einstæð tög heldur alltaf bæði upphafs- og endatög, sem dæmi.
Chromium

**Chromium** er opinn vafri og þróunarverkefni sem deilir frumkóða með Google Chrome. Google Chrome bætir við ýmsum aukabúnaði sem ekki er dreift sjálfkrafa með Chromium, eins og PDF-lesara og stuðningi við Adobe Flash. Chromium er hannaður sem einfaldur flipavafri og kom fyrst út árið 2008.
Pampas

**Pampas** (orðið er komið úr  Quechua-máli og þýðir slétta) eru frjósamar lágsléttur eða  gresjur í Suður-Ameríku sem ná yfir meira en 750.000 km². Þær eru í Argentínu, í héruðunum kringum Buenos Aires, La Pampa, Santa Fe, Entre Ríos og Córdoba,  og ná einnig yfir stærstan hluta Úrúgvæ og syðsta fylki Brasilíu, Rio Grande do Sul. Þetta eru gríðarstórar náttúrlegar sléttur  og það er aðeins í  Ventana og  Tandil nálægt  Blanca og Tandil í Argentínu sem landið fer að hækka og nær annars vegar 1300 m og hins vegar 500 m. Milt loftslag er á Pampas og ársúrkoman um 1200 mm. Hún dreifist nokkur jafnt yfir árið og eru slétturnar því kjörnar til akuryrkju. Um slétturnar rennur Paraná-fljótið. Sérstakt náttúru- og dýralíf er á sléttunum.

Landslag og gróðurgerð sem einkennir grassléttur eins og  Pampas svæðið er kallað gresja í Norður-Ameríku, steppa  í Rússlandi, savanni í Afríku og veldt í Suður-Afríku.

## Tengill
*Encyclopaedia Britannica
Trotula

**Trotula** einnig þekkt sem Trotula di Ruggiero, Trotula Platearius, Trota og Trocta  var læknir sem fæddist í kringum 1090 í Salerno á Ítalíu. Hún var prófessor í læknisfræði við háskólann í Salerno, sem þá var háborg heilbrigðisvísinda í Evrópu. Hún skrifaði mörg rit um kvensjúkdóma og læknisfræði, meðal annars ritið  Passionibus Mulierum Curandorum.
Guanche

**Guanche** (einnig kallaðir *Guanchis* eða *Guanchetos*) voru íbúar Kanaríeyja fyrir komu Spánverja til þeirra árið 1496 en Spánverjar gjörsigruðu þá og ekki er talið að neinn afkomandi þeirra sé lengur á lífi. Einnig hafa hinir hvítu íbúar Kanaríeyja verið kallaðir Guanche.

Talið er að þeir hafi komið frá Norður-Afríka til eyjarinnar um 1000 f.k. Þeir áttu ríka goðafræði með mörgum guðum og öndum og hafa sumir siðir þeirra blandast trúarbrögðum og siðum núverandi íbúa Tenerife.

## Tengt efni

*Náttúrugripa- og mannvistarsafnið í Santa Cruz de Tenerife
*Guatimac
*Piedra Zanata
*Guanchemumie
Hofsá í Svarfaðardal

**Hofsá** er bær í Svarfaðardal, í miðri sveit austan við Svarfaðardalsá. Hof er næsti bær en Hofsá fellur á milli bæjanna. Hún kemur úr Hofsdal, sem skerst inn á milli fjallanna ofan við Hofsá. Í ánni er hár foss, Goðafoss, sem sést vel frá vegi. Heimarafstöð fyrir Hofsá er í ánni. Búið hefur verið á Hofsá frá alda öðli og minnst er á bæinn í Guðmundar sögu góða. Þá var þar hálfkirkja. Nú er þar rekið stórt kúabú en einnig er búið með sauðfé og hesta.

## Heimild
*
Web Standards Project

**Web Standards Project** (skammstafað **WaSP**) var hópur vefhönnuða sem hvatti til aukinnar notkunar vefstaðla Alþjóðasamtaka um veraldarvefinn. Hópurinn var myndaður árið 1998 sem svar við aukinni sérhæfingu vafra og lélegum stuðningi þeirra við leiðandi staðla. Fyrsta markmið hópsins var að fá stærstu vafraframleiðendurna, Microsoft, Opera Software og Netscape, til að styðja að fullu staðlana HTML 4.01/XHTML 1.0, CSS1 og ECMAScript og tryggja þannig ákveðið samræmi milli vafranna. Meðal markmiða hópsins var að bæta vefaðgengi og langtímavarðveislu gagna á veraldarvefnum. Árið 2002 voru flestir stofnendur hættir og hlutverk hópsins fyrst og fremst að miðla upplýsingum. Árið 2013 var hópurinn formlega lagður niður.

Hópurinn hannaði prófsíður, Acid-prófin, sem voru vinsæl til að prófa stuðning vafra við grunnstaðla. Acid 1 prófaði stuðning við HTML 4 og CSS 1; Acid 2 prófaði stuðning við CSS 1 og 2; og Acid 3 prófaði stuðning við CSS 2, DOM og ECMAScript. 

## Tenglar
* Vefur hópsins
ECMAScript

**ECMAScript** er skriftumál sem er staðlað af Ecma International (samtökum evrópskra tölvuframleiðenda) sem **ECMA-262** og ISO/IEC 16262. Það er aðallega notað í skriftum sem keyra á biðlara. Þekktustu útfærslur staðalsins eru JavaScript, JScript og ActionScript.

Upphaflega var JavaScript þróað af Netscape og fyrsti vafrinn sem studdi það var Netscape Navigator 2.0 sem kom út í mars árið 1996. Microsoft þróaði í kjölfarið sína eigin útfærslu, JScript, sem kom út með Internet Explorer 3.0 í ágúst sama ár. Síðar sama ár óskaði Netscape eftir því að Ecma staðlaði málið og fyrsta útgáfa staðalsins var gefin út 1997. Síðan þá hafa tíu útgáfur staðalsins komið út.

ECMAScript er aðallega útfært í vöfrum en til eru útfærslur fyrir .NET-keyrsluumhverfið frá Microsoft (JScript) og í margmiðlunarforritum eins og Adobe Flash (ActionScript) og Adobe Creative Suite (ExtendScript) þar sem málið er notað til að skapa gagnvirkni og sjálfvirka framkvæmd á röð aðgerða.
MOOC

**MOOC** (Massive Open On-line Courses) eru stór námskeið þar sem námsumhverfið er á Netinu. Fyrstu MOOC námskeiðið komu frá hreyfingu um opið námsefni (OER). Hugtakið MOOC var fyrst notað árið 2008 af David Cormier og Bryan Alexander í viðbrögðum þeirra við námskeiði um tengistefnu (connectivism) sem haldið var árið 2008. Það námskeið var haldið undir titlinum  Connectivism and Connective Knowledge (einnig þekkt undir nafninu CCK08). George Siemens í Athabasca háskólanum og Stephen Downes stýrðu námskeiðinu en í því voru 25 nemendur í háskólanámi í Háskólanum í Manitoba en auk þess 2200 aðrir nemendur sem tóku námskeiðið án þess að greiða skólagjöld. Hópur íslenskra kennaranema í háskólanámskeiðinu Nemandinn á Netinu haustmisseri 2008 var meðal þeirra.

MOOC námskeið á árinu 2013  stóð vanalega yfir í 4 til 10 vikur. Greint er milli cMOOC og xMOOC námskeiða þar sem cMOOC er námskeið sem byggja á jafningjanámi og  sem eru skipulögð  miðað við tengistefnu (connectivism), eru á opnum hugbúnaði, í opnu umhverfi  og hönnuð  af háskólafólki sem hluta af starfi og xMOOC sem er netútgáfa  af hefðbundnu háskólanámi (fyrirlestrum, kennslu, umræðum o.fl.) þar sem námskeið er sett upp á séreignahugbúnaði og tengsl eru milli  háskólans sem setur upp námskeiðið og fyrirtækja sem eiga og reka þær tæknilausnir sem þau byggja á.  Meðal slíkra xMOOC námssetra eru edX, Udacity og Coursera og FutureLearn.

## Tilvísanir
Waitangi-samningurinn

**Waitangi-samningurinn** (maoríska: *Tiriti o Waitangi*) er samningur sem fulltrúar bresku krúnunnar gerðu við höfðingja Maóría frá Norðureyju Nýja-Sjálands árið 1840. Með samningnum varð til landstjóri Nýja-Sjálands og Maóríar urðu breskir þegnar. Um 530-540 höfðingjar Maóría undirrituðu samninginn.

Töluverður merkingarmunur er á maórískri og enskri útgáfu samningsins sem hefur leitt til deilna um það hvað felist í honum nákvæmlega. Breska krúnan leit svo á að með samningnum hefði Bretland fengið fullveldi á eyjunum og landstjórinn rétt til yfirráða, en Maóríar litu svo á að með samningnum hefðu Bretar fengið rétt til yfirstjórnar í skiptum fyrir vernd og að Maóríar hefðu haldið rétti til sjálfsstjórnar.

Eftir gerð samningsins var hann að mestu leyti hunsaður af stofnunum krúnunnar á Nýja Sjálandi sem litu ekki svo á að hann veitti Maóríum neinn sérstakan rétt. Eftir 1970 stóðu Maóríar fyrir mótmælum gegn mismunun og landaráni bresku stjórnarinnar sem þeir litu á sem brot á samningnum. Árið 1975 var Waitangi-dómstóllinn settur upp sem rannsóknarnefnd til að rannsaka brot gegn samningnum. Ályktanir dómstólsins eru þó ekki lagalega bindandi.

Dagurinn þegar fyrsta undirritun samningsins fór fram, 6. febrúar, er haldinn hátíðlegur sem Waitangi-dagurinn á Nýja-Sjálandi.

## Texti sáttmálans
### Formála

### Fyrsta Grein

### Önnur grein

### Þriðja Grein
Tréskurðarmynd

**Tréskurðarmynd** er prentuð mynd sem er unnin þannig að myndin er skorin út á viðarplötur. Plötur úr perutré voru notaðar og platan var fyrst þakin þunnu krítarlagi og var teiknað á það lag. Myndin var mynduð með strikum þar sem breið strik voru fyrir útlínur og skyggingar og mjórri fyrir ýmsa millitóna. Myndirnar voru skornar út með hníf og stórir og minni fletir milli línanna voru dýpkaðar með mísmunandi holjárnum. 

Guðbrandsbiblía sem prentuð var á Hólum 1584 er með mörgum myndum sem skornar voru út í tréplötur.

## Heimild
* Kristín Bragadóttir, Tréskurðarmyndir til bókaskreytinga
Schinopsis balansae

**Schinopsis balansae** er harðviðartré sem myndar skóga í norð-austur Argentínu og Paragvæ. Tréð gengur einnig undir nöfnunum *quebracho colorado chaqueño* og *quebracho santafesino.* Tréð getur orðið 24 m hátt og meira en metri að ummáli. Trábolurinn er beinn með brúngráum berki. Viðurinn er afar þungur. Tréð er aðallega unnið vegna þess að úr því fæst quebracho seyði en það er 63 % hreint tannín eða sútunarsýra. Guebracho tréð var útnefnt þjóðartré Argentínu árið 1956.

## Tilvísanir
Dróni

**Dróni**, eða **flygildi**, er ómannað, fjarstýrt eða sjálfstýrt flugtæki, sem notað er til vöktunar, löggæslu, njósna, vísindarannsókna eða hernaðar. Misjafnt er hvort það teljist *[[loftfar]]* og notkun þess er því sums staðar ekki háð lögum, þó hún sé umdeild.

## Heimildir
Sænsk-norska sambandið

**Sænsk-norska sambandið**, formlega **sameinuð konungsríki Noregs og Svíþjóðar**, var ríki sem var myndað eftir að Noregur og Svíþjóð gengu í konungssamband árið 1814. Einu sameiginlegu stofnanir ríkjanna voru konungur og utanríkisþjónustan en þau voru að öllu öðru leyti tvö aðskilin ríki með sín eigin þing og ríkisstjórnir. Þegar leið á 19. öldina óx verslunarfloti Norðmanna sem leiddi til aukinnar kröfu um sérstaka utanríkisþjónustu. Sænski konungurinn hafði auk þess neitunarvald sem leiddi til nokkurra stjórnarkreppa í Noregi. Norðmenn brugðust við með því að styrkja norska herinn. Árið 1905 samþykkti norska stórþingið lög um sérstaka norska ræðismenn en Óskar 2. konungur beitti neitunarvaldi gegn lögunum. Norska ríkisstjórnin sagði þá af sér en konungur neitaði að samþykkja uppsögnina þar sem ekki væri hægt að mynda aðra stjórn. Stórþingið lýsti því þá yfir að Óskar hefði fyrirgert konungstign sinni í Noregi með því að neita að uppfylla skyldur sínar og mynda nýja stjórn. Í þjóðaratkvæðagreiðslu sem boðað var til í ágúst kaus yfirgnæfandi meirihluti Norðmanna aðskilnað frá Svíþjóð. Þingin tvö samþykktu upplausn sambandsins 16. október og Óskar lagði í kjölfarið niður tilkall sitt til norsku krúnunnar fyrir sína hönd og afkomenda sinna.
Stórfurstadæmið Finnland

**Stórfurstadæmið Finnland** (finnska: *Suomen suuriruhtinaskunta*, sænska: *Storfurstendömet Finland*, latína: *Magnus Ducatus Finlandiæ*, rússneska: *Великое княжество Финляндское*) var sjálfstætt ríki innan Rússneska keisaradæmisins frá 1809 til 1917. Stórfurstatitillinn var einn af titlum Rússakeisara en stórfurstadæmið naut mikils sjálfræðis, fékk endurreist stéttaþing og gerði finnsku að ríkismáli. Áður hafði Finnland verið hluti af Svíþjóð en einn af titlum Svíakonunga var stórhertogi af Finnlandi. Rússar unnu Finnland af Svíum í Finnlandsstríðinu 1809. Í upphafi 20. aldar reyndi Nikulás 2. að innlima Finnland í Rússaveldi, gera rússnesku rétttrúnaðarkirkjuna að ríkiskirkju, rússnesku að opinberu tungumáli og fella finnska herinn inn í rússneska herinn. Mikil andstaða var við þessar fyrirætlanir í Finnlandi og eftir að Nikulás sagði af sér í mars 1917 (í Októberbyltingunni) lýstu Finnar yfir sjálfstæði. Skömmu síðar hófst borgarastyrjöld. Sovétmenn reyndu að leggja landið aftur undir sig í Vetrarstríðinu 1939-1940.
Asetýling

**Asetýling** lýsir efnahvarfi, sem bætir asetýlefnahópum inn í efnasambönd. Asetýling er mikilvæg í frumulíffræði vegna þess að asetýlhópar geta kveikt og slökkt á próteinum og genum. 

Hægt er að herða við með asetýlingu þannig að hann rotni síður og grotni og verði harðari. Í viði eru hópar efnasambanda sem kölluð eru frjáls hýdroxyl og þessi efnasambönd draga í sig  og losa vatn eftir því umhverfi sem viðurinn er notaður í. Það er aðalástæða þess að viður bólgnar út og skreppur saman. Einnig er talið að niðurbrot á viði af völdum ensíma sem stýrast af frjálsum hýdroxylum sé aðalástæða fyrir að viður skemmist. Asetýling breytir frjálsum hýdroxýlum í viðnum í asetýl hópa. Það er gert með að baða við úr ediksýruanhýdríð (acetic anhydride) sem kemur úr ediksýru. Þegar hin frjálsu hýdróxýl hópur umbreytist í asetýlhóp þá minnkar mjög mikið sá eiginleiki viðs til að draga í sig raka og viðurinn verður stöðugri og endingarbetri.
Ediksýruanhýdríð

**Ediksýruandhýdríð** er efnasamband með formúlunni (CH3CO)2O. Ediksýruandhýdríð var fyrst búið til árið 1852.
Ediksýra

**Ediksýra** er lífrænt efnasamband sem gefur ediki bragð og lykt. Efnafræðileg uppbygging edikssýru er  (einnig skrifað  eða ). Hrein edikssýra sem inniheldur ekkert vatn (ísedik) er glær vökvi sem dregur í sig vatn úr umhverfinu og storknar í glæra kristalla við hitastig undir 16,7 °C.

Edik sem notað er til að bragðbæta mat eða súrsa grænmeti og annan mat inniheldur vanalega 4-18% ediksýru miðað við þyngd. Borðedik er oft enn þynnra (4% til 8% af ediksýru).
Rýtingurinn í bakið

**Rýtingurinn í bakið** (þýska: *Dolchstoßlegende*) var skýringarsögn um ástæður ósigurs Þjóðverja í Fyrri heimsstyrjöld sem þýskir hægrimenn héldu mjög á lofti eftir 1918. Samkvæmt þessari sögu voru ástæður ósigursins ekki hernaðarlegir yfirburðir Bandamanna heldur svik á heimavígstöðvunum; einkum þeirra lýðveldissinna sem kröfðust afsagnar keisarans, þeirra sem undirrituðu Versalasamningana („Nóvemberglæpinn“) og stofnenda Weimar-lýðveldisins. Samkvæmt sögunni voru þessir aðilar marxistar, sósíaldemókratar og gyðingar. 

Eftir stríð var það fyrst þjóðernissinnaði herforinginn Erich Ludendorff sem setti fram þessa skýringu á ósigri þýska hersins. Nasistar héldu sögunni um rýtinginn í bakið mjög á lofti. Þegar þeir komust til valda árið 1933 varð þetta opinber skýring á ósigrinum 1918.
Iamamiwhoami

**iamamiwhoami** er sænsk raftónlistar-hljómsveit.

## Meðlimir
* Jonna Lee
* Claes Björklund

## Breiðskífur
* 2012: *kin*
* 2013: *bounty*
* 2014: *BLUE*

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Tímakistan

**Tímakistan** er bók eftir Andra Snæ Magnason sem gefin er út  á íslensku 1. nóvember 2013. Bókin fjallar um tvær sögur sem eru samtvinnaðar. Aðalpersónan er Hrafntinna, eilífðarprinsessan af Pangeu sem kúrði í tímakistu í hundrað ár. Sagan um Hraftinnu er ein af þessum tveimur sögum, hin er um fjölskyldu sem tekst á við efnahagshrun með því að skríða inn í svarta kistla og bíða þar eftir betri tíð. Sögurnar samtvinnast með sögusögn gamlar konu sem heitir Svala, en þar segir Svala nokkrum krökkum frá ævintýri af gráðugum kóngi sem sigraði heiminn og vildi líka sigra tímann og lét gera töfrakistu úr kóngulóarvef. Kistan var svo þétt að ekki einu sinni tíminn smaug í gegnum hana og þar ætlaði kóngurinn að halda Hrafntinnu prinsessu alla sína daga svo hún þyrfti ekki að þola rigningardaga og einskisverða daga og venjulega daga. Dag nokkurn tuttugu árum seinna opnar lítill drengur kistuna og uppgötvar að konungsveldið var að hrynja og kóngurinn orðinn vitstola. Það virðist vera tenging milli sögunnar sem Svala segir krökkunum og þeirra eigin heims og krakkarnir verða að finna þá tengingu og bjarga heiminum.

## Heimild
* Forlagið Barnabækur 2012 
* Vera Knútsdóttir. (Desember 2013) Sá sem sigrar tímann mun glata heiminum  Bókmenntir.is. Sótt 3. nóvember 2014.
Uzbl

**Uzbl** (stendur fyrir *usable*, „nothæfur“) er frjáls vafri, sem ekki er lengur studdur, sem notar WebKit-myndsetningarvélina. Þróun hans hófst árið 2009. Hugmyndin er að skapa vafra samkvæmt hugmyndum UNIX-heimspekinnar. Uzbl er einfaldur og áhersla er lögð á stuðning við lyklaborðssamsetningar í anda Vi til að stjórna vafranum.
Bill Anders

**William "Bill" Alison Anders** (fæddur 17. október 1933, dáinn 7. júní 2024) var bandarískur geimfari og síðar sendiherra. Hann var tunglferjuflugmaður í þriggja manna áhöfn Apollo 8 leiðangursins árið 1968, ásamt Frank Borman og Jim Lovell. Þeir þrír voru fyrstir til að yfirgefa sporbraut Jarðar, fljúga til og fara á sporbraut um Tunglið. Þeir voru einnig fyrstir til að sjá bakhlið tunglsins. Á braut um Tunglið tók Bill hina frægu ljósmynd „Jarðarupprás“. Galen Rowell hjá National Geographic tímaritinu hefur kallað myndina þá áhrifamestu sem tekin hefur verið af jörðinni. Auk þess varð Bill fyrstur manna til að taka mynd af jörðinni í heild sinni, en menn höfðu þá aldrei ferðast jafn langt frá jörðinni. Bill var í varaáhöfn Apollo 11 leiðangursins árið 1969. Hann er einn af aðeins 24 einstaklingum sem flogið hafa til tunglsins.
Anders lést í flugslysi, níræður að aldri, árið 2024. 

## Æfingar á Íslandi
*Aðalgrein: [[Æfingar tunglfara í Þingeyjarsýslum]]*

Árið 1965 kom hópur bandarískra geimfara til æfinga á Íslandi og var Bill Anders meðal þeirra. Hann hafði áður dvalið við skyldustörf í herstöð Bandaríkjahers á Keflavíkurflugvelli og var því kunnugur staðháttum. Hann kom aftur til æfinga á Íslandi árið 1967 og var félagi hans Neil Armstrong þá með í för. Árið 2013 heimsótti Bill Ísland á ný og fór á gömlu æfingarstaði geimfaranna, m.a. í Nautagil, Drekagil og Öskju.

## Apollo 8
Apollo 8 var fyrsta flugið til tunglsins. Leiðangurinn lagði af stað 21. desember 1968 og fór á braut um tunglið að kvöldi 23. desember. Geimfarið fór tíu hringi kringum tunglið áður en því var skotið aftur til jarðar. Áhöfnin lenti heilu og höldnu í Kyrrahafinu þann 27. desember 1968. Neil Armstrong og Buzz Aldrin voru í varaáhöfn Apollo 8 ásamt Fred W. Haise og þjálfuðu þeir með áhöfn Apollo 8 fyrir leiðangurinn.

Image:Ap8-KSC-68PC-147.jpg| Apollo 8 á leiðinni á skotpallinn.
Image:As8-16-2583.jpg|Þriðja stig geimfarsins eftir aðskilnað frá stjórnhluta farsins.
Image:AS08-13-2329.jpg|Jörðin rís yfir tunglinu. 
Image:Geology_training_in_Iceland_1967.jpg|Bill Anders við æfingar á Íslandi. 


## Tilvísanir


## Tenglar
* Æfingar tunglfaranna á Íslandi 1965 og 1967 
* Ítarlegar upplýsingar um Apollo verkefnið á Stjörnufræðivefnum
Vasahnífur

**Vasahnífur** eða **sjálfskeiðungur** er hnífur þar sem blaðið er fest við skaftið með sívalri málmfestingu og því hægt að fella það í rifu á skaftinu. Slíkir hnífar, þegar þeir eru felldir saman, meiða ekki og því auðvelt að hafa þá í vasa. Blöð vasahnífa eru yfirleitt 5-15 cm að lengd. Vasahnífar eru notaðir af veiðimönnum, hermönnum og útilegufólki.

## Tilvísanir
Jarðarupprás

**Jarðarupprás** er ljósmynd af Jörðinni sem geimfarinn Bill Anders tók á aðfangadag árið 1968 út um glugga Apollo 8 tunglfarsins. Náttúruljósmyndarinn Galen Rowell hjá National Geographic tímaritinu hefur kallað myndina þá áhrifamestu sem tekin hefur verið af jörðinni. Í myndasafni NASA er myndin númer AS8-14-2383. Apollo 8 var fyrsta mannaða flugið til tunglsins, en ári síðar flaug Apolli 11 til tunglsins og lenti.

## Tilvísanir
Benedikta Boccoli

**Benedikta Boccoli** (f. 11. nóvember 1966) er ítölsk leikkona sem leikið hefur jafnt í kvikmyndum sem og leikhúsi.. Hún býr í Róm og er systir leikkonunnar Brigittu Boccoli. Hann á líka tvo bræður: Barnaby og Filippo.

Leikstjórinn og leikarinn Giorgio Albertazzi hefur kallað hana *Artistissima*, ofurlistakonu fyrir framúrskarandi leik hennar. Hún hefur einnig fengið góða dóma fyrir leik sinn í blöðum eins og *Corriere della Sera*, *la Repubblica*, *The Press*, *Time* og *La Gazzetta del Mezzogiorno*.

## Ferill
### Kvikmyndir
**Gli angeli di Borsellino* - 2003
**[[Valzer]]* - 2007
**Pietralata* - 2008
**Ciao Brother* - 2016

### Stuttmynd

* *[[La confessione]]*, (Játningin) reg. Benedicta Boccoli – 2020; 

### Leikhús
**Blithe Spirit*, Noël Coward - 1992/1993
**Cantando Cantando*, Maurizio Micheli - 1994/1995
**Buonanotte Bettina*, Pietro Garinei & Sandro Giovannini - 1995/1996/1997
**Can Can*, söngleikur, 1998/1999 
**[[Orfeus (ópera)|Orfeus]]*, ópera, Jacques Offenbach - 1999 - Tersicore
**Polvere di stelle*, Alberto Sordi 
**Le Pillole d'Ercole*, 2002/2003/2004
**Anfitrione*, Plautus, 2004
**Stalker* Rebecca Gillmann, 2004
**Plutus*, Aristófanes, 2004
**Fiore di cactus* 2004/2005/2006
**Prova a farmi ridere*, Alan Ayckbourn - 2006
**[[Ofviðrið]]*, William Shakespeare - 2006 - Ariel
**Sunshine*, William Mastrosimone - 2007/2008
**L'Appartamento*, Billy Wilder - 2009–2010
**Il marito scornato (Georges Dandin)*, Molière, 2011
**Vite private*, Noël Coward - 2012-2013
* *Dis-order*, Neil LaBute - 2014
* *Incubi d'Amore*, eftir Augusto Fornari, Toni Fornari, Andrea Maia, Vincenzo Sinopoli - 2014
* *Crimini del Cuore*, e. *[[Crimes of the Heart]]*, Beth Henley – 2015
* *A Room with a View*, E. M. Forster, reg. Stefano Artissunch - 2016
* *Cactus Flower* Pierre Barillet and Jean-Pierre Grédy, reg. Piergiorgio Piccoli and Aristide Genovese - 2016
* *Il più brutto week-end della nostra vita* Norm Foster, reg. Maurizio Micheli - 2017-2018
* *El test*, Jordi Vallejo, reg. Roberto Ciufoli - 2019-2020; 
* *Su con la vita*, Maurizio Micheli, reg. Maurizio Micheli - 2020; 

## Myndir

Image: Benedicta-boccoli-1998.jpg|Benedikta Boccoli í *Teatro San Babila* í Mílanó, 1998.
Image: Crimes of the heart 01 boccoli bonesi lorenzetti.JPG|Benedicta Boccoli, Paola Bonesi og Fulvia Lorenzetti í uppfærslu á leikritinu *Crimes of the Heart*, 1. maí 2015.
Image:Crimes of the heart 02 benedicta boccoli.jpg|Benedicta Boccoli leikur á saxafón í leikritinu *Crimes of the Heart*, 1. maí 2015.
Image: Benedicta Boccoli Milan May 3rd 2015.JPG|Benedicta Boccoli á *San Babila Square* í Mílanó, 3. maí 2015.


## Tilvísanir


## Tenglar

* Opinber vefsíða Benedicta Boccoli 
*
Grand Theft Auto V

***Grand Theft Auto V*** er tölvuleikur í *[[Grand Theft Auto]]* seríunni. 
Leikurinn var gefinn út þann 17. september 2013 fyrir PlayStation 3 og Xbox 360 leikjavélarnar af fyrirtækinu Rockstar Games.

*Grand Theft Auto V* þénaði 1 milljarð dollara á innan við þremur dögum og sló þar af leiðandi mörg met.
## Lýsing
*Grand Theft Auto V* er þriðju persónu skotleikur sem gerist í opnu umhverfi Los Santos borgar (gerð eftir Los Angeles).

Leikurinn fjallar um þrjár höfuðpersónur, þá Franklin, Michael og Trevor. Allir eiga þeir sameiginlegt að þeir eru gjarnir á að fremja glæpi eins og áður þekkist úr leikjaseríunni.

Það tekur um það bil 60 klukkutíma að klára söguþráðinn í einspilun.

## ''Grand Theft Auto Online (Netspilun)''

Þann 1. október 2013 opnuðu Rockstar Games fyrir netspilun í leiknum, tveimur vikum eftir útgáfu *Grand Theft Auto V*. Margir leikmenn tilkynntu tengslörðugleika og erfiðleikum meðan á þeir voru að hlaða inn í leikinn. Rockstar gaf út uppfærslu þann 5. október til að reyna að leysa málin, en vandamál voru viðvarandi seinni vikuna þar sem sumir leikmenn sögðu frá persóna þeirra sé horfnir. Önnur uppfærsla var gefinn út 10. október þar sem barist var gegn málunum, og Rockstar buðu upp á GTA$ 500.000 (gjaldmiðil GTA 5) á reikningum allra leikmanna sem tengdir voru leiknum síðan þeir hófust sem endurgjald. 

Efni eftir útgáfu er stöðugt bætt við *Grand Theft Auto Online* með ókeypis uppfærslum á titlinum. Sumar uppfærslur bæta við nýjum leikstillingum og eiginleikum

## Tilvísanir
Janusz Korczak

**Janusz Korczak** er rithöfundanafn Henryk Goldszmit (22. júlí, 1878 eða 1879 – ágúst 1942) var pólskur uppeldisfrömuður og barnabókahöfundur og barnalæknir af Gyðingaættum. Hann var í mörg ár forstöðumaður á munaðarleysingjahæli í Varsjá og var sendur ásamt öllum börnunum í útrýmingarbúðirnar í Treblinka árið 1942.

## Heimildir
* 
* 
* Öld liðin frá fæðingu Janusz Korczak, Þjóðviljinn, 144. tölublað (09.07.1978), Blaðsíða 9
Iwona Chmielewska

**Iwona Chmielewska** (fædd 5. febrúar 1960) er pólskur barnabókahöfundur og myndlistarmaður sem þekkt er fyrir myndir í barnabókum sínum. Hún skrifar mest um heimspekileg efni. Ein bóka hennar er Dagbók Blumpka en hún segir sögu af munaðarleysingjahæli í Varsjá sem rekið var af Janusz Korczak en hann og og öll börnin þar voru tekin af lífi í Treblinka útrýmingarbúðunum.

## Tenglar
* Dæmi um myndir Iwona Chmielewska
Guillaume Apollinaire

**Guillaume Apollinaire** (fæddur Wilhelm Albert Włodzimierz Apolinary de Kostrowick; 26. ágúst 1880 – 9. nóvember 1918) var franskt skáld af pólskum uppruna. Hann er eitt af mikilvægustu skáldum Frakklands frá upphafi 20. aldar. Hann tók þátt í ýmsum framúrstefnuhreyfingum, þar á meðal kúbismanum (í gegnum Puteaux-hópinn). Hann notaði fyrstur orðið súrrealismi í innganginum að leikriti sínu *Les mamelles de Tirésias* frá 1917. 

Með þekktustu verkum hans eru ljóðasafnið *Alcools* frá 1913. Myndljóð Apollinaires komu fyrst út í ljóðasafni skömmu eftir að hann lést.

Í upphafi Fyrri heimsstyrjaldar skráði Apollinaire sig í franska herinn eftir að hafa sótt um franskan ríkisborgararétt (sem hann fékk árið 1916). Hann særðist á höfði þegar sprengjubrot hæfði hann þar sem hann sat og las í skotgröf sinni. Hann lést úr spænsku veikinni 1918.
Truman-kenningin

**Truman-kenningin** var stefna í alþjóðastjórnmálum sem Harry S. Truman Bandaríkjaforseti setti fram í ræðu 12. mars 1947. Kenningin gekk út á að ef Bandaríkin og bandamenn þeirra aðstoðuðu ekki Grikki og Tyrki myndu þessi lönd verða kommúnistaríki og hluti af áhrifasvæði Sovétríkjanna með alvarlegum afleiðingum fyrir heimshlutann. Tilefni ræðunnar var Borgarastyrjöldin í Grikklandi (1946-1949) en vegna togstreitunnar milli Grikklands og Tyrklands taldi Truman að bæði löndin yrðu að fá sömu aðstoð. Í kjölfarið veittu Bandaríkin báðum löndunum hernaðarlega og efnahagslega aðstoð. 

Sumir sagnfræðingar líta á ræðu Trumans sem upphaf Kalda stríðsins og þeirrar stefnu að hindra útþenslu Sovétríkjanna. Tveimur árum síðar var Atlantshafsbandalagið stofnað.

## Tilvísanir
Leiðtogafundurinn í Genf (1955)

**Leiðtogafundurinn í Genf** var fundur ráðamanna fjögurra sterkustu hernaðarvelda heimsins haldinn í Genf í Sviss 18. júlí 1955. Til fundarins komu Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti, Anthony Eden forsætisráðherra Bretlands, Níkolaj Búlganín forsætisráðherra Sovétríkjanna og Edgar Faure forsætisráðherra Frakklands, ásamt utanríkisráðherrunum John Foster Dulles, Harold Macmillan, Vjatsjeslav Molotov og Antoine Pinay. Níkíta Khrústsjov aðalritari Sovéska kommúnistaflokksins var líka á fundinum.

Tilgangur fundarins var að ræða um friðarmál: afvopnun, kjarnorkuvopn, verslunarhöft, alþjóðasamskipti o.s.frv. Ástæða fundarins var vaxandi áhyggjur af alþjóðlegu öryggi vegna kalda stríðsins.
Skriðdýrin

***Skriðdýrin*** (enska: *Rugrats*) er bandarísk teiknimyndaröð sem Arlene Klasky, Gábor Csupó og Paul Germain gerðu fyrir Nickleodeon. Þættirnir snúast um hóp barna og líf þeirra þar sem hversdagslegir atburðir verða að ævintýrum. Fyrsti þátturinn fór í loftið 11. ágúst 1991. Þættirnir voru sýndir til 1994. Árið 1997 hófu þættirnir göngu sína á ný. Síðasti þátturinn í þeirri röð var sýndur árið 2004. Árið 1998 kom út kvikmynd um skriðdýrin og árið 2000 kom myndin *[[Skriðdýrin í París]]* út. *Skriðdýrin* voru lengsta teiknimyndaþáttaröð Nickleodeon um árabil, eða þar til 173. þátturinn í þáttaröðinni *[[Svampur Sveinsson]]* var sýndur árið 2012.

## Persónur
*Kiddi (Chuckie)
*Andrésína (Angelica)
Knipl

**Knipl** er gamalt handverk sem er upprunnið í Evrópu. Knipl barst til Íslands á 18. öld. Það er aðferð til að flétta saman þráð til að búa til blúndur. Notuð eru knippilkefli (kniplistokkar) við blúndugerðina en það er trépinnar sem notaðir eru til að flétta saman og strekkja á þráðum. Hver þráður sem notaður er í verkið er undinn upp á slíkt kefli.  Sá sem kniplar hefur ávalt tvenn pör af kniplistokkum í hvorri hendi og þannig er misjöfnum þráðum víxlað á mismunandi hátt. Í knipli er unnið með ákveðin slög en þau eru heilslag, hálfslag og léreftslag. Títiprjónum er stungið milli þráða í blúndunni. Algengast var að notaður væri fíngerður hörþráður.

Blúndur sem gerðar eru með þessari aðferð eru kallaðar kniplingar.


Mynd:Sampler of Honiton fillings.jpg
Mynd:Russian filling.jpg
Mynd:Bobbin lace gimp.jpg
Mynd:Picots.png
Mynd:Honiton sample of raised work.jpg
Mynd:Tallies.jpg
Mynd:Mundillo_de_Moca.jpg
Mynd:Neuchatel lace.jpg
Mynd:Rosaline Perlée.jpg
Mynd:Part lace motif.jpg
Mynd:Bobbin lace tape.jpg
Mynd:Bobbin lace headside and footside.png


## Sjá einnig
* Kniplingasaumur
## Heimildir
* Kúnstugt knipl, Morgunblaðið B (12.07.2002), Blaðsíða 6
* Knipliskrín (sarpur.is)
Pennasaumur

**Pennasaumur** er japönsk útsaumsaðferð sem kölluð er „bunka shishu“ (文化刺繍)  á japönsku. Þessi aðferð er fólgin í að nota sérstaka útsaumsnál og rayon þráð og búa til mynd með miklum smáatriðum sem líkjast olíumálverkum. Nálin líkist penna og er garninu þrýst niður í eða hamrað inn í efnið með oddinum en ekki dregin í gegn. Myndin sem sauma á eftir er forteiknuð á strigann.

## Heimild
* „Bunka shishu eða Pennasaumur“, ''Tíminn'', 186. Tölublað (18.08.1982)
Þrotríki

**Þrotríki** er hugtak sem haft er um ríki sem menn þykjast merkja að hafi komist í þrot varðandi ýmis grundvallaratriði og skyldur sem fylgja hlutverki fullvalda stjórnvalds. Ekki er til nein viðurkennd skilgreining á þrotríki. Samkvæmt *[[Fund for Peace]]* er skilgreining á ríki sem telst í þeirra hópi eftirfarandi liðir: 

* stjórn á yfirráðasvæðum þess tapast sem og geta þess til að beita lögmætu valdi innan þess
* uppræting lögmæts valds til að taka sameiginlegar ákvarðanir
* vangeta til að veita opinbera þjónustu
* vangeta til að hafa samskipti við önnur ríki sem fullgilt ríki innan alþjóðasamfélagsins

Almenn einkenni á þrotríki eru meðal annars þau að stjórnvald stendur veikt fyrir eða er getulaust með öllu og hefur þess vegna litla sem enga stjórn á yfirráðasvæði sínu: almenn þjónusta takmörkuð, spilling og glæpir regla frekar en undantekning, skörp efnahagsleg niðursveifla.
Tóbak

**Tóbak** er fíkniefni unnið úr blöðum tóbaksjurtarinnar (Nicotiana tabacum). Aðalvirka efnið í tóbaki er nikótín, sem er þekkt fyrir að valda fíkn. Auk nikótíns inniheldur tóbak fjölmörg önnur efnasambönd, en mörg þeirra eru krabbameinsvaldandi. Neysla tóbaks fer fram á ýmsa vegu. Tóbaks er yfirleitt neytt með því að reykja það, til dæmis í píputóbaki, vindlum eða sígarettum. Einnig er tóbaks neytt með því að tyggja það (munntóbak), setja það undir vörina eða sjúga það í gegnum nefið (neftóbak). Uppruni tóbaksneyslu má rekja til indíána í Nýja heiminum. Eftir landafundina á 15. öld breiddist tóbaksneysla hratt um allan heim. Litið er á tóbaksreykingar sem meiri háttar heilbrigðisvandamál vegna þess hve það er stór áhrifaþáttur í tíðni krabbameins auk ýmissa öndunarfæra- og hjartasjúkdóma.

## Tengill
* „Nú kann ég að reykja“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1996 
* „Tóbaksnautn á Íslandi að fornu“, ''Eimreiðin'' 1898
* „Þegar tóbakið kom til Evrópu“, ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1931
* „Tóbakið sem tíðkar þjóð“, ''Morgunblaðið'' 1991
* „Tóbakið og deilurnar um það“, ''Lögbergi'' 1932
Bylgjupappi

**Bylgjupappi** er tegund af pappa sem er unnin þannig að bylgjuð pappaplata er límd á eina eða milli tveggja sléttra pappaplatna. Algengt er að nota bylgjupappa sem umbúðir utan um vörur til að verja þær hnjaski. Pappaplöturnar sem bylgjupappi er gerður úr eru vanalega yfir 0,25 mm að þykkt.

Árið 1856 var fengið einkaleyfi á bylgjupappír sem þá var notuð sem líning fyrir háa hatta en þann 20. desember 1871 fékk Albert Jones í New York einkaleyfi á bylgjupappa en hann notaði þannig pappa til að vefja utan um flöskur og glerluktir. Fyrsta vélin til að fjöldaframleiða bylgjupappír var smíðuð árið 1874. Maður af skoskum ættum Robert Gair að nafni fann upp aðferð til að framleiða pappakassa í kringum 1890 þannig að kassarnir voru sniðnir út úr bylgjupappa og brotnir saman í kassa. Robert Gair var prentari og vann við að gera bréfpoka og dag einn þegar hann var að prenta pokana fór einn málmhlutur sem vanalega var notaður til að færa til poka úr stað og skar pokana í staðinn að færa þá til. Gair uppgötvaði þannig að með að skera og brjóta (mynda brot í) pappann um leið þá væri hægt að búa til pappabox sem auðvelt væri að setja saman. Auðvelt var að yfirfæra þessa aðferð einnig á bylgjupappa. Bylgjupappi var upphaflega notaður til að pakka gleri og pottum. Í kringum 1955 var farið að nota bylgjupappa til að pakka grænmeti.
Flossaumur

**Flossaumur** er aðferð við útsaum. Saumað er í striga en einnig má nota ýmis konar efni. Saumað er eftir mynd sem teiknuð er á efnið eða talið út úr striga. Búnar til lykkjur úr saumgarninu í tveimur þrepum. Síðan er klippt upp úr lykkjunum svo áferðin verði snögg og loðin. Klippa má missnöggt svo þrívídd myndist og eru þá notuð íbjúg skæri.

## Heimild
Dvöl, 3. Tölublað (01.03.1901), blaðsíða 12
Helgustaðanáma

**Helgustaðanáma** er náma á Austurlandi nálægt Eskifirði. Þar var unnið silfurberg en á árunum 1855-1872 var numið og flutt út um 300 tonn af silfurbergi. Árið 1920 var hafist handa við göng neðar í hlíðinni sem gerði bæði aðgengi auðveldara og sem þýddi að hægt var að vinna í námunni allt árið um kring. Í dag eru göngin um 80 metrar og tengist frá gangnaopi til vesturs upp í námuna til austurs. Á seinni árum var helst unnið silfurbergsmulningur og notaður til múrhúðunar á húsum, meðal annars Þjóðleikhúsinu. Náman var friðlýst sem náttúruvætti árið 1975. Stærð friðlýsta svæðisins við Helgustaðanámu er 0,9 ha.

Erlent heiti silfurbergs er á mörgum „Iceland spar“ en stærstu og tærustu eintökin af silfurbergi í heiminum hafa fundist við námuna. Silfurbergi þaðan var safnað allt frá miðri 17. öld. Silfurberg var sótt í Helgustaðanámu fram á miðja 20. öld. Silfurbergið frá Helgustöðum var notað í rannsóknartæki í eðlis-, efna- og jarðfræði á ofanverðri 19. og við upphaf 20. aldar og þá sérstaklega í  Nicolprisma að þar var hægt að þar var að stýra sveifluhreyfingu ljóssins sem fór í gegn um þá. 

## Heimildir
*  Helgustaðanáma Umhverfisstofnun 
* Kort yfir Eskifjörð, Reyðarfjörð og nágrenni
* Eskifjörður - Athyglisverðir staðir
* Upplýsingaskilti við Helgustaðanámu
Kjarninn

***Kjarninn*** var íslenskur vefmiðill. Upphaflega kom Kjarninn út sem stafrænt fréttatímarit sem kom út fyrir snjalltæki og á vefnum á fimmtudögum. Einkahlutafélagið Kjarninn miðlar ehf. reka Kjarnann út og ritstjóri er Þórður Snær Júlíusson. *Kjarninn* var fyrsti íslenski fjölmiðillinn sem sérstaklega er hannaður fyrir spjaldtölvur. Hlaðvarp miðilsins heitir *Hlaðvarp Kjarnans* og kemur út á vefnum.

*Kjarninn* kom fyrst út 22. ágúst 2013 og kom út vikulega þar til 2. október 2014 þegar útgáfan var færð alfarið á vefinn. Ritstjórnarstefna Kjarnans byggist á sjálfstæðum fréttaflutning, gagnrýni og skemmtilegheit, að því er stendur í opinberri ritstjórnarstefnu miðilsins. *Kjarninn* er frímiðill og byggir tekjur sínar á auglýsingum og styrkjum frá almenningi. Efnistökin eru ekki háð sérsviðum heldur ráðast af „því sem skiptir máli“. 

Í desember 2022 samdi *Kjarninn* um samruna við *[[Stundin]]a* í nýjan fjölmiðil. Miðlarnir mynduðu saman fréttamiðilinn *[[Heimildin]]a*, sem hóf útgáfu þann 13. janúar 2023. 

## Eignarhald
Eigendur *Kjarnans* eru HG80 ehf., í eigu Hjálmars Gíslasonar (16,55%), Miðeind ehf., í eigu Vilhjálms Þorsteinssonar (15,98%), Magnús Halldórsson (13,79%), Þórður Snær Júlíusson (12,20%), Birna Anna Björnsdóttir (9,39%), Hjalti Harðarson (9,25%), Milo ehf., í eigu Gumma Hafsteinssonar og Eddu Hafsteinsdóttur, (5,69%), Fagriskógur ehf. í eigu Stefáns Hrafnkelssonar (5,69%), Ágúst Ólafur Ágústsson (5,69%), Birgir Þór Harðason (2,9%) og Jónas Reynir Gunnarsson (2,9%).

## Tilvísanir


## Tenglar
*Vefsíða Kjarnans
*App Kjarnans í Apple App Store
*Um Kjarnann og starfsmenn á vef Kjarnans
*Hlaðvarp Kjarnans
Steam (hugbúnaður)

**Steam** er stafræn dreifingar-, höfundarréttar-, tölvuleikja- og samskiptagátt sem þróuð var af Valve Corporation. Steam er notað til að dreifa leikjum og leikjatengdu efni gegnum netið, bæði af litlum sjálfstæðum framleiðendum og stórum hugbúnaðarhúsum. Valve hóf að dreifa öðrum hugbúnaði en leikjum í október 2012. Í Steam hugbúnaðinum er forritunarviðmótið Steamworks þar sem þróunaraðilar geta sett í forrit sín margt af því sem Steam býður upp á, svo sem afritunarvörn og samfélagsvirkni. Steam var upphaflega gert fyrir Microsoft Windows en er einnig til á macOS, Linux og fleiri stýrikerfi. Steam er leikjagátt en einnig er til afbrigði af Steam sem er sérstaklega gert til að nota í skólum og í tengslum við kennsluforrit. Í desember 2012 voru næstum 2000 leikir fáanlegir í gegnum Steam og 54 milljón notendur. Í janúar 2013 spiluðu yfir 6,6 milljón manns leiki í gegnum Steam. Talið er að 50-70% af dreifingu þeirra PC tölvuleikja sem hlaðið er niður af Netinu fari gegnum Steam.
Autostrada del Sole

**Autostrada del Sole** (ítalska: *Autostrada A1* eða *Sólarhraðbrautin*) er hraðbraut sem liggur suður eftir Ítalíu milli borganna Mílanó, Bologna, Flórens, Rómar og Napólí. Hraðbrautin er sú lengsta á Ítalíu, 754 km að lengd. Tilgangurinn með byggingu hennar var að styðja við endurreisn ítalsks efnahagslífs eftir þrengingar eftirstríðsáranna. Vinna við hana hófst 19. maí 1956 og hún var vígð 4. október 1964.
Jarðskjálftinn í Lissabon

**Jarðskjálftinn í Lissabon **átti sér stað í Lissabon í Portúgal laugardaginn 1. nóvember árið 1755 um 9:40 að staðartíma. Í kjölfar jarðskjálftans reið flóðbylgja yfir borgina og eftir það kviknaði í byggingum sem sluppu við flóðið. Talið er að af 200.000 íbúum borgarinnar hafi 30-40.000 týnt lífinu. Borgin var rústir einar á eftir. Jarðskjálftinn hafði mikil áhrif á nýlenduveldi Portúgala og átti þátt í hnignun þess næstu ár. Mikið af fólki var í kirkju þegar jarðskjálftinn reið yfir þar sem bar upp á einn helgasta dag kaþólsku kirkjunnar, Allraheilagramessu og hrundu meðal annars heilu kirkjubyggingarnar yfir fólk.

Jarðskjálftinn fannst um alla Evrópu og í Norður-Afríku. Flóðbylgjan skall ekki aðeins á Lissabon heldur eyðilagði þorp og bæi við Algarve, á Asóreyjum, Madeira og strönd Marokkó. Flóðsins varð líka vart á Bretlandseyjum.
Franska nýlenduveldið

**Franska nýlenduveldið** er heiti á þeim nýlendum og yfirráðasvæðum sem lentu undir franskri stjórn frá 17. öld til 1980. Upptök nýlenduveldisins liggja í landkönnunarleiðöngrum Giovanni da Verrazzano og Jacques Cartier og verum franskra sjómanna á Nýfundnalandi á 16. öld. Fyrsta varanlega nýlenda Frakka var Akadía þar sem nú er Nova Scotia í Kanada. Hún var formlega sett á stofn 27. júlí 1605. Þremur árum síðar stofnaði Samuel De Champlain borgina Québec sem varð höfuðstaður Nýja Frakklands. Frakkar stofnuðu líka nýlendur og verslunarstaði í Vestur-Indíum og Austur-Indíum. Franska Austur-Indíafélagið var stofnað árið 1664. 

Fljótlega hófust átök við Breska heimsveldið og eftir Frönsku byltinguna náðu Bretar undir sig meirihluta nýlendna Frakka. Napoléon sá að Frakkland gat ekki varið nýlendurnar og seldi því Bandaríkjunum Louisiana árið 1803. Þar með lauk fyrra franska nýlenduveldinu. Það síðara hófst þegar Frakkar lögðu Alsír undir sig árið 1830. Þegar leið á 19. öldina náði Frakkland að leggja undir sig stóra hluta Norður- og Vestur-Afríku, Madagaskar og Indókína í Suðaustur-Asíu. Nýlendan Franska Indókína var stofnuð árið 1887 og Franska Vestur-Afríka árið 1895. Fljótlega eftir Síðari heimsstyrjöld hófu íbúar í þessum nýlendum að berjast fyrir sjálfstæði. Frakkar brugðust við með hörku en varð fljótlega ljóst að staða þeirra var í raun veik. Nýlendurnar fengu sjálfstæði hver á fætur annarri á næstu áratugum. Síðasta nýlenda Frakka sem hlaut sjálfstæði var Vanúatú 30. júlí 1980.
Poisson-dreifing

{k!}
| cdf = \frac{\Gamma(\lfloor k+1\rfloor, \lambda)}{\lfloor k\rfloor !} eða e^{-\lambda} \sum_{i=0}^{\lfloor k\rfloor} \frac{\lambda^i}{i!}\ 
| mean = \lambda
| median = \approx\lfloor\lambda+1/3-0.02/\lambda\rfloor
| mode = \lceil\lambda\rceil - 1, \lfloor\lambda\rfloor
| variance = \lambda
| skewness = \lambda^{-1/2}
| kurtosis = \lambda^{-1}
| entropy = \lambda[1 - \log(\lambda)] + e^{-\lambda}\sum_{k=0}^\infty \frac{\lambda^k\log(k!)}{k!}
(for large \lambda)
\frac{1}{2}\log(2 \pi e \lambda) - \frac{1}{12 \lambda} - \frac{1}{24 \lambda^2} -{}\qquad \frac{19}{360 \lambda^3} + O\left(\frac{1}{\lambda^4}\right)
| pgf = \exp(\lambda(z - 1))
| mgf = \exp(\lambda (e^{t} - 1))
| cf = \exp(\lambda (e^{it} - 1))

| fisher =
}}
**Poisson-dreifing**, nefnd eftir franska stærðfræðingnum Siméon Denis Poisson, er stakræn líkindadreifing sem segir til um líkur á því að fjöldi hendinga gerist á ákveðnu bili í tíma/rúmi, ef þær hafa þekkta meðaltíðni og eru óháðar fyrri tilvikum. Einnig er hægt að nota Poisson-dreifingu fyrir fjölda tilvika á annars háttar bilum s.s. lengd, flatarmáli eða rúmmáli.

## Skilgreining
Stakræn slembibreyta *X* er sögð hafa Poisson-dreifingu með stuðul *λ* > 0, ef fyrir *k* = 0, 1, 2, ... ef þéttifall *X* gefið sem:
:\!f(k; \lambda)= \Pr(X=k)= \frac{\lambda^k e^{-\lambda}}{k!}

Jákvæða rauntalan *λ* er jöfn væntigildi *X* og er einnig dreifni *X*.
:\lambda=\operatorname{E}(X)=\operatorname{Var}(X).

Hægt er að nota Poisson-dreifingu fyrir kerfi með miklum fjölda mögulegra gilda, þar sem hvert og eitt er sjaldgæft. Það eru minnst sjö aðferðir til að sanna þéttifall Poisson-dreifingar.

## Eiginleikar
### Meðaltal
* Meðaltal Poisson-dreifðra slembibreyta er jöfn λ. Sama á við um dreifni.
* Dreifnistuðull er \textstyle \lambda^{-1/2}, en tvístrunarstuðullinn er 1.
* Meðalfrávik um meðaltal er 
::\operatorname{E}|X-\lambda|= 2\exp(-\lambda) \frac{\lambda^{\lfloor\lambda\rfloor + 1}}{ \lfloor\lambda\rfloor!} .

## Tilvísanir
Kapetingar

**Kapetingar** voru konungsætt Frakklands frá því Húgó Capet var krýndur Frankakonungur í Noyon í Picardie 3. júlí 987. Greinar Kapetinga telja meðal annars Valois-ætt, Búrgundarætt (og þar með Braganza-ætt), Angevína og Búrbóna. Ættin hefur því ríkt yfir Frakklandi, Navarra, Spáni, Portúgal og Konungsríki Sikileyjanna tveggja.
Saga Siglar

***Saga Siglar*** var endurgerður knörr, smíðaður af Sigurd Bjørkedal í Bjørkedalen í Noregi fyrir norska ævintýramanninn Ragnar Thorseth 1982-3. Skipið var smíðað eftir knerrinum *[[Skuldelev I]]* sem var grafinn upp í Hróarskeldufirði 1962. Skipið var 16,5 metrar á lengd og 4,8 metrar á breidd ḿeð eikarkjöl og furuborð. 

Árið 1984 lagði Ragnar upp í hnattreisu með skipið 1984-5 og kom meðal annars til Íslands í júlí 1984. Árið 1991 var skipinu siglt við austurströnd Bandaríkjanna ásamt *[[Oseberg|Oseberg]]* og *[[Gaia (skip)|Gaia]]*. Sama ár var Ragnar skipstjóri á *Gaia* hluta leiðarinnar á Umhverfisráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Rio de Janeiro. Árið eftir var *Saga Siglar* siglt til Spánar þar sem ætlunin var að taka þátt í Heimssýningunni í Sevilla '92. Á leiðinni lentu skipin í stormi og sukku en báðum áhöfnum var bjargað. Braki úr *Saga Siglar* var bjargað og því komið fyrir í safninu Saga Siglar Hall and Documentation Center í Håholmen í Noregi.
Ragnar Thorseth

**Ragnar Thorseth** (f. 17. febrúar 1948) er norskur ævintýramaður, siglingamaður og rithöfundur. Hann fékk ungur áhuga á landkönnun og ævintýrum. Árið 1969 reri hann frá Måløy til Leirvíkur á Hjaltlandseyjum. Næstu ár sigldi hann um Norður-Íshafið og tók þátt í leiðangri á Norðurpólinn 1982. Árið eftir lét hann smíða fyrir sig eftirlíkingu af knerri, *[[Saga Siglar]]*, í Bjørkedalen. Árið 1984 lagði hann upp í hnattsiglingu á skipinu sem tók hann tvö ár. 

Árið 1989 stofnaði hann ásamt konu sinni móttöku og upplýsingamiðstöð á Håholmen í Hustadvika í Mæri og Raumsdal og lét smíða annað eintak af knerri, *Kvitserk*. Árið 1992 fórst *Saga Siglar* við Spánarstrendur en braki úr bátnum var stillt upp til sýnis í Håholmen. 

Árið 2000 sigldi Ragnar *Kvitserk* til Vestmannaeyja með altari og hellur í stafkirkjuna sem Norðmenn gáfu Íslendingum í tilefni af kristnitökuafmælinu. Á Íslandi keypti Ragnar þrjá íslenska hesta af Sigurbirni Bárðarsyni og flutti með sér til Noregs. Skömmu eftir heimkomuna varð hann fyrir því óhappi að einn hesturinn kastaði honum svo hann lenti með höfuðið á steini. Hann lá í dái vikum saman eftir slysið en hefur náð sér að mestu síðan.
Aconcagua

**Aconcagua** (fullt nafn **Cerro Aconcagua**) er hæsta fjall Ameríku og jafnframt hæsti tindurinn bæði á suðurhveli jarðar og vesturhveli jarðar. Það stendur í Andesfjöllum 6.962 metra yfir sjávarmáli. Fjallið er í Mendoza-héraði í Argentínu 112 km norðvestan við höfuðstað sýslunnar, borgina Mendoza. Fjallið er einn af Tindunum sjö sem eru hæstu fjöll heimsálfanna sjö.
Kenýafjall

**Kenýafjall** er annað hæsta fjall Afríku á eftir Kilimanjaro. Hæsti tindur þess, Batian, rís 5.199 metra yfir sjávarmáli. Fjallið er í miðju Kenýa sem dregur nafn sitt af því. Það er um 150 km norðnorðaustan við höfuðborgina Naíróbí. Fjallið er eldkeila sem myndaðist þremur milljónum ára eftir myndun Sigdalsins mikla. Upphaflega var það 7.000 metrar á hæð en jökulís hefur sorfið það niður.