open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jafndægur

**Jafndægur** er sú stund þegar sól er beint yfir miðbaug jarðar. Þetta gerist tvisvar á ári, á **vorjafndægri** á tímabilinu 19.-21. mars og á **haustjafndægri** 21.-24. september. Um þetta leyti er dagurinn um það bil jafnlangur nóttinni hvar sem er á jörðinni, og af því er nafnið dregið. Breytileiki dagsetninganna stafar aðallega af hlaupárum. Árstíðir eru gagnstæðar á norðurhveli og suðurhveli sem gerir það að verkum að þegar er vorjafndægur á norðurhveli þá er haustjafndægur á suðurhveli og öfugt.

## Orðsifjar
Orðið jafndægur hét í fornu máli jafndægrishringur og notuð voru orðin og orðasamböndin *vorjafndægur*, *vorjafndægri*, *jafndægur á vori* og *jafndægri á vori*. Hinsvegar að hausti *haustjafndægur*, *haustjafndægri*, *jafndægur á hausti* eða *jafndægri á hausti*. Orðið jafndægur er til í skyldum málum. Í dönsku er til dæmis talað um *jævndøgn*. Í ensku er talað um *equinox* sem leitt er af latneska orðinu aeqvinoctium af aeqvus: *jafn* og -noctium sem leitt er af nox: *nótt*.

## Saga
Til forna var upphafsdagur ársins ýmist miðaður við vorjafndægur , haustjafndægur eða vetrarsólstöður. Í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu segir um vorið að það sé frá jafndægri að vori til fardaga en þá taki við sumar til jafndægris á hausti. Vorið nær því samkvæmt því frá 19. til 21 mars og fram að fardögum sem voru á fimmtudegi í 7. viku sumars eða á bilinu 31. maí til 6. júní.

## Listi yfir tímasetningar

## Tengt efni
* Lóðpunktur sólar
* Tímahorn
* Sólbaugur
* Sólstöður

## Tilvísanir


## Heimild
* Almanaksskýringar (Þorsteinn Sæmundsson) (sótt 8. apríl 2007)

## Tenglar

* Ítarlegar upplýsingar um árstíðir og jafndægur á Stjörnufræðivefnum
Dagur

**Dagur** er tímaeining sem afmarkast þeim tíma dags sem að staður er lýstur upp af sólinni. Hann byrjar við sólarupprás og endar við sólsetur. Meðallengd dags eru 12 klukkutímar.

Í mörgum löndum er skilgreiningin á einum degi oft sú sama og sólarhringur, það er, tíminn frá sólarupprás til næstu sólarupprásar. Lengd dagsins fer eftir möndulsnúningi jarðarinnar. Dagur getur jafnframt verið helmingur sólarhringsins á móti nóttu. 

Forn hefð er fyrir því að nýr dagur hefst og lýkur þegar sólin er við sjóndeildarhring. Nákvæmur tími fer eftir hnattfræðilegri stöðu og árstíðum. Í Forn-Egyptalandi var dagurinn skilgreindur frá sólarupprás til næstu sólarupprásar. Í Forn-Evrópu afmarkaðist dagurinn af sólsetri.
Joey

**Joey** voru bandarískir sjónvarpsþættir um leikarann Joey Tribbiani úr þáttunum *[[Vinir]]*. Joey er leikinn af Matt LeBlanc og voru þættirnir á dagskrá frá 9. september 2004 til 5. júlí 2006.

Þættirnir fjalla um hinn misheppnaða leikara Joey sem fær starfstækifæri í Los Angles. Hann dvelur hjá einni af sjö systrum sínum og einu nördalegu persónunni í ættinni hans. Hann er álitinn stefnumótaguð af fleirum en einum. Þátturinn var búinn til af sömu höfundum gerðu þættina um *Vini*, Shana Goldberg-Meehan og Scott Silveri.
Hvamm-Sturla

**Hvamm-Sturla Þórðarson** bjó í Hvammi í Dölum. Hann var fæddur árið 1115 og dó 23. júlí 1183. Foreldrar hans voru Vigdís Svertingsdóttir og Þórður Gilsson goði á Staðarfell í Dölum. Sturla var goði eins og faðir hans. Hann var stórbokki og lét aldrei sinn hlut fyrir nokkrum manni. Hann stóð í illdeilum við Pál Sölvason prest í Reykholti (f. 1118, d. 1185) og gekkst höfðinginn Jón Loftsson í Odda fyrir sáttum þeirra með því að bjóða Sturlu að fóstra yngsta son hans, Snorra.

Sturla var að minnsta kosti tvígiftur og var fyrri kona hans Ingibjörg Þorgeirsdóttir. Þau áttu tvær dætur. Seinni eða síðasta kona hans var Guðný Böðvarsdóttir frá Görðum á Akranesi. Hún var móðir bræðranna Þórðar, Sighvatar og Snorra, sem mest koma við sögu í upphafi Sturlungaaldar. Sturla átti líka nokkrar frillur og með þeim að minnsta kosti sjö börn sem upp komust. Eitt þeirra var Þuríður, móðir Dufgusar Þorleifssonar og amma Dufgussona.

## Heimildir
Talnareikningur

**Talnareikingur** eða einfaldlega **reikningur** er elsta grein stærðfræðinnar. Í ákveðnum skilningi er hægt að líta á hana sem forvera nútímastærðfræði. Talnareikningur fæst við grunnaðgerðirnar í reikningi, það er samlagningu, frádrátt, deilingu og margföldun. Talnareikningur nær í víðari skilningi líka yfir veldi, rætur og logra.

Hægt er að skilgreina talnareikning eftir því hvers konar tölur hann fæst við. Heiltölureikningur fæst við jákvæðar og neikvæðar heiltölur. Rauntölureikningur fæst við útreikninga með rauntölum (tugabrotum), bæði ræðum og óræðum. Eins er hægt að greina talnareikning eftir talnakerfi. Tugakerfisreikningur er algengastur. Tvíundarreikningur, sem byggist á 0 og 1, er algengur í tölvunarfræði. Sumar tegundir talnareiknings fást við viðföng sem ekki eru tölur, eins og talnabil og fylki.

Reikningsaðgerðir eru grundvöllur margra undirgreina stærðfræðinnar, eins og algebru, örsmæðareiknings og tölfræði. Þær leika sama hlutverk innan margra vísindagreina, eins og eðlisfræði og hagfræði. Talnareikningur er líka mikilvægur í daglegu lífi, til dæmis í viðskiptum og fjármálaútreikningum. Talnareikningur er eitt af því fyrsta sem kennt er sem hluti af stærðfræði í skólum. Hugræn undirstaða talnareiknings er viðfangsefni rannsókna í hugfræði, sálfræði og heimspeki.

Talnareikningur er mörg þúsund, jafnvel tugþúsunda, ára gamall. Siðmenningarríki í fornöld, eins og Súmerar og Forn-Egyptar, fundu talnakerfi upp til að leysa hagnýt úrlausnarefni með útreikningum um það bil 3000 f.o.t. Á 7. og 6. öld f.o.t. tóku Forn-Grikkir að rannsaka talnafræði og fundu upp aðferðir til að sanna tölulegar staðhæfingar. Forn-Indverjar fundu upp núllið og tugakerfið sem arabískir stærðfræðingar þróuðu áfram og breiddu út til Evrópu á miðöldum. Fyrstu reiknivélarnar voru smíðaðar á 17. öld. Á 18. og 19. öld þróaðist nútímatalnafræði og reikningsaðgerðir voru skilgreindar út frá frumsendukerfi. Á 20. öld komu fyrstu rafrænu reiknivélarnar á markað ásamt tölvum sem gerðu flókna útreikninga miklu fljótlegri en áður þekktist.

## Tilvísanir
Möndull

**Möndull**, **öxull** eða **ás** er ímynduð lína, sem liggur í gegnum hlut sem snýst þannig að punktar hlutarins hnita hringi umhverfist möndulinn. **Snúningsás** er yfirleitt samheiti við möndul, en öfugt við möndul getur hann legið utan við hlutinn. 

Möndull jarðar, jarðmöndullinn liggur um norður- og suðurskaut.
Sólstöður

**Sólstöður** eða **sólhvörf** er sú stund þegar sól fer lengst frá miðbaug himins til norðurs eða suðurs. Sólstöður eru tvisvar á ári, **sumarsólstöður** á tímabilinu 20.-22. júní, þegar sólargangurinn er lengstur og **vetrarsólstöður** 20.-23. desember, þegar hann er stystur. Breytileiki dagsetninganna stafar fyrst og fremst af hlaupársdögum. Nafnið sólstöður vísar til þess að sólin stendur kyrr, það er hættir að hækka eða lækka á lofti. Árstíðir eru gagnstæðar á norðurhveli og suðurhveli sem gerir það að verkum að þegar það eru vetrarsólstöður á norðurhveli þá eru sumarsólstöður á suðurhveli og öfugt. 

## Listi yfir tímasetningar

## Tengt efni
* Jónsmessa
* Lóðpunktur sólar
* Tímahorn
* Jafndægur
* Sólbaugur

## Tilvísanir


## Heimild
* Almanaksskýringar (Þorsteinn Sæmundsson) (Sótt. 8. apríl 2007)

## Tenglar

* Ítarlegar upplýsingar um árstíðabreytingar og sólstöður á Stjörnufræðivefnum 
* Um uppruna og heimildir um orðið á vef stofnunar Arna Magnússonar
Talnafræði

**Talnafræði** eða **talnalist** fjallar um eiginleika talna, einna helst þeirra náttúrlegu eða heilu. Þeir sem leggja stund á talnafræði nefnast **talnafræðingar**.

## Tengt efni
* Frumtala
* Kínverska leifasetningin
* Minnsta samfeldi
* Samleifing
* Stærsti samdeilir
* Undirstöðusetning reikningslistarinnar

## Heimildir
Bónus

**Bónus** er íslensk keðja lágvöruverðsverslana.

## Saga
Fyrsta Bónusverslunin var opnuð árið 1989 í Skútuvogi í Reykjavík af Jóhannesi Jónssyni og syni hans Jóni Ásgeiri Jóhannessyni. Fjöldi verslana er nú 31 á Íslandi og 8 í Færeyjum.

Árið 1992, eftir harkalegt verðstríð, keyptu Hagkaupsverslanirnar helmingshlut í Bónus. Fyrirtækin tvö sameinuðust ári síðar undir merki eignarhaldsfélagsins Baugur Group. Matvöruverslanirnar eru nú í eigu Haga sem er dótturfyrirtæki Baugs Group.

## Verslanir
### Verslanir innan höfuðborgarsvæðisins
#### Reykjavík
* Kringlan
* Kjörgarður
* Holtagarður
* Skútuvogur 
* Spöngin
* Hraunbær 
* Fiskislóð 
* Lóuhólum
* Korputorg
*Skeifan

#### Kópavogur
* Smáratorg
* Ögurhvarf 
* Nýbýlavegi 

#### Hafnarfjörður
* Helluhraun 
* Tjarnavellir 

#### Garðabær
* Kauptún 
* Miðhraun
*Garðatorg

#### Mosfellsbær
* Bjarkarholt 

### Verslanir utan höfuðborgarsvæðisins
* Fitjum - Reykjanesbær
* Sunnumörk - Hveragerði
* Austurvegur - Selfoss
* Miðvangur - Egilsstaðir
* Langholt - Akureyri
* Skeiði - Ísafjörður
* Borgarbraut - Stykkishólmur
* Borgarbraut - Borgarnes
* Smiðjuvellir - Akranes
* Naustahverfi - Akureyri
* Miðstræti - Vestmannaeyjar
* Austursíða - Akureyri

## Í Færeyjum
*Klakksvík
*Norðskála
*Runavík
*Miðvogur
*Marknagil - Þórshöfn
*Miðlon - Þórshöfn
*Karlamagnusarbreyp - Hoyvík
*Tvöroyri

## Tilvísanir

## Tenglar

* Heimasíða Bónus á Íslandi
Sturlungar

**Sturlungar** voru valdaætt á Íslandi á Sturlungaöld, á fyrri hluta 13. aldar. Ættin er kennd við Sturlu Þórðarson, Hvamm-Sturlu, sem var ættfaðirinn. Margir merkir og sögufrægir menn voru afkomendur hans, til dæmis sagnaritararnir Snorri Sturluson, sem var sonur Hvamm-Sturlu, og Sturla Þórðarson, sem var sonarsonur hans. Einnig Sighvatur á Grund í Eyjafirði og synir hans, Sturla og Þórður kakali. 

## Ættartré Sturlunga

 Hvamm-Sturla, Sturla Þórðarson, goði í Hvammi í Dölum, 1116 - 1183.
 │
 ├─Halldór (var óskilgetinn sonur Sturlu)
 │
 ├─Björn (var óskilgetinn sonur Sturlu)
 │
 ├─Sveinn (óskilgetinn, móðir: Ólöf Vilhjálmsdóttir)
 │
 ├─Helga (óskilgetin, móðir: Ólöf Vilhjálmsdóttir)
 │
 ├─Þuríður (óskilgetin, móðir: Ólöf Vilhjálmsdóttir)
 │ │
 │ ╰─Dufgus Þorleifsson, bóndi á Sauðafelli, í Hjarðarholti og í Stafholti
 │    │
 │    ╰─Dufgussynir, Svarthöfði, Kolbeinn grön, Björn drumbur og Kægil-Björn
 │
 ├─Valgerður (óskilgetin, móðir: Ólöf Vilhjálmsdóttir)
 │
 ├─Sigríður (óskilgetin, móðir: Ólöf Vilhjálmsdóttir)
 │
 ├─Steinunn, (móðir: Ingibjörg Þorgeirsdóttir)
 │
 ├─Þórdís, (móðir: Ingibjörg Þorgeirsdóttir)
 │
 ├─Þórður, (móðir: Guðný Böðvarsdóttir), bóndi á Stað á Ölduhrygg, 1165 - 1237
 │ │
 │ ├─Böðvar Þórðarson, bóndi á Stað á Ölduhrygg.
 │ │ │.
 │ │ ╰─Þorgils skarði Böðvarsson (d. 22. janúar 1258).
 │ │
 │ ╰─Sturla Þórðarson, sagnaritari á Stað á Ölduhrygg (Staðastað) og Staðarhóli í Saurbæ, 1214 - 1284.
 │    │
 │    ╰─Ingibjörg Sturludóttir, f. 1240, sjá Flugumýrarbrennu.
 │
 ├─Sighvatur, (móðir: Guðný Böðvarsdóttir), goði á Grund í Eyjafirði og víðar, 1170 - 1238. Féll í Örlygsstaðabardaga.
 │ │
 │ ├─Tumi (1198 - 1222, drepinn á Hólum af mönnum Guðmundar biskups Arasonar.
 │ │
 │ ├─Sturla, goði á Sauðafelli í Dölum, 1199 - 1238, féll í Örlygsstaðabardaga
 │ │
 │ ├─Kolbeinn Sighvatsson, bóndi á Grenjaðarstað (d. 1238), höggvinn eftir Örlygsstaðabardaga.
 │ │
 │ ├─Markús Sighvatsson (d. 1238), féll í Örlygsstaðabardaga.
 │ │
 │ ├─Steinvör Sighvatsdóttir, húsmóðir á Keldum á Rangárvöllum, f. um 1200, d. um 1270. Hún er kölluð „höfuðskörungur“ í Sturlungu.
 │ │
 │ ├─Þórður kakali Sighvatsson, einvaldur höfðingi á Íslandi skamma hríð um miðja 13. öld, um 1210 - 1256.
 │ │
 │ ├─Þórður krókur Sighvatsson (d. 1238), höggvinn eftir Örlygsstaðabardaga.
 │ │
 │ ╰─Tumi yngri Sighvatsson (1222-1244), drepinn á Reykhólum af mönnum Kolbeins unga.
 │
 ├─Snorri, (móðir: Guðný Böðvarsdóttir), sagnaritari og stórbóndi í Reykholti, 1178 - 1241.
 │ │
 │ ├─Hallbera, fyrr gift Árna óreiðu, síðar gift Kolbeini unga á Víðimýri í Skagafirði, um 1201 - 1231.
 │ │
 │ ├─Jón murti, var drepinn í Noregi, um 1203 - 1231.
 │ │
 │ ├─Þórdís, seinni kona Þorvaldar Snorrasonar í Vatnsfirði, um 1205 - 1245 eða síðar.
 │ │
 │ ├─Órækja, bjó í Stafholti í Borgarfirði, en var hrakinn úr landi eftir dráp föður síns (d. 1245).
 │ │
 │ ╰─Ingibjörg, kona Gissurar jarls frá 1224 til um 1233, f. um 1208.
 │
 ├─Vigdís, (móðir: Guðný Böðvarsdóttir), húsfreyja í Flatey á Breiðafirði
 │
 ╰─Helga, (móðir: Guðný Böðvarsdóttir), gift Sölmundi austmanni.
Sjónvarpsþáttur ársins

Edduverðlaunin fyrir **sjónvarpsþátt ársins** er gefið árlega af ÍKSA. Fyrstu verðlaunin voru gefin 1999. Tilnefnd getur verið hvert það sjónvarpsefni sem ekki inniheldur leikið efni. Þar varð þó breyting á árið 2003 þegar því var skeitt saman við verðlaunin leikið sjónvarpsefni ársins undir sameiginlegu heiti "sjónvarpsþáttur ársins" og tilnefndu urðu leiknu sjónvarsefnin Spaugstofan og Áramótaskaupið 2002. Næsta ár voru verðlaununum hins vegar gefin eigin flokkur.
Skemmtiþáttur ársins

**Skemmtiefni ársins** er verðlaunaflokkur Edduverðlaunanna. Þessi flokkur var tekinn upp árið 2004, en áður voru verðlaun fyrir skemmtiþætti í flokknum sjónvarpsþáttur ársins. Fyrsti skemmtiþátturinn sem hlaut verðlaunin var *[[Spaugstofan]]*.

## Verðlaunahafar
Leikið sjónvarpsefni ársins

**Leikið sjónvarpsefni ársins** er verðlaunaflokkur í Edduverðlaununum sem veitt eru árlega af ÍKSA. Fyrstu verðlaunin í þessum flokki voru veitt 1999 til 2001 þegar honum var skeytt saman við stuttmynd ársins. Næsta ár voru aftur verðlaun í þessum flokki sérstaklega. Árið 2003 var þessum flokki aftur skeytt saman við annan flokk, sjónvarpsþátt ársins. Það ár vann Sjálfstætt fólk verðlaunin. Þessu var hins vegar breytt strax næsta ár og síðan þá hefur leikið sjónvarpsefni ársins verið sérstakur flokkur

## Verðlaun
Sjónvarpsfréttamaður ársins

**Sjónvarpsfréttamaður ársins** var verðlaunaflokkur í Edduverðlaununum á vegum ÍKSA en þau voru aðeins veitt þrisvar sinnum.
Þeókrítos

**Þeókrítos** (forngrísku Θεόκριτος) var forngrískt skáld og upphafsmaður hjarðkvæða („búkólísks“ kveðskapar). Hann var uppi snemma á 3. öld f.Kr.

Lítið er vitað um Þeókrítos umfram það sem lesið verður út úr kveðskap hans, og því verður að draga allar ályktanir um ævi hans með nokkrum fyrirvara en fremur hafa fræðimenn dregið í efa að sum þeirra kvæða sem honum eru eignuð séu ósvikin.

Líklega var Þeókrítos frá Sikiley en sú ályktun byggir á því að Þeókrítos vísar til Pólýfemosar, kýklópans úr *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]], sem samlanda síns.* Sumir telja að hann hafi einnig búið í Alexandríu um hríð.
Sjónvarpsmanneskja ársins

**Sjónvarpsmanneskja ársins** hefur verið verðlaunaflokkur á Edduverðlaununum sem hafa verið veitt árlega af ÍKSA frá árinu 2000. Til að byrja með var þetta vinsældakosning meðal almennings og var um tíma nefnt „Vinsælasti sjónvarpsmaðurinn“. Árið 2007 var því breytt, en 2008 var flokknum skipt í tvennt: sjónvarpsmann ársins (sem var Egill Helgason) og vinsælasta sjónvarpsmann ársins (sem var Pétur Jóhann Sigfússon). 

## Verðlaunin
Lúkíanos

**Lúkíanos frá Samosata** (forngrísku Λουκιανὸς ὁ Σαμοσατεύς, um 120 – eftir 180) var sýrlenskur-rómverskur mælskumaður, rithöfundur og höfundur satíra, sem ritaði á forngrísku og var rómaður fyrir fágaan stíl sinn, hugmyndaflug sitt og kímnigáfu sína. 

Hann fæddist í borginni Samosata í fyrrum konungdæminu Kommagenu (í dag í austurhluta Tyrklands), sem var þá undir yfirráðum Rómaveldis og var sameinað skattlandinu Sýrlandi. Hann vísar til sjálfs sín sem „Sýrlendings“. Að öllum líkindum lést hann í Aþenu seint á 2. öld

Lúkíanosi eru eignuð rúmlega 80 ritverk en ósennilegt þykir að þau séu öll ósvikin. Í mörgum verka sinna gerir Lúkíanos óspart grín að bæði grískri goðafræði og grískri heimspeki. Ekkert er vitað um heimspekileg viðhorf hans sjálfs en hann hefur bæði verið talinn hafa aðhyllst aristótelisma og epikúrisma.

## Tenglar
* ''Tímon eða Mannhatarinn''; birtist í Eimreiðinni 1903
* ''Draumurinn''; birtist í Eimreiðinni 1904
Tibullus

**Albius Tibullus** (um 54-19 f.Kr.) var rómverskt skáld.

Lítið er vitað um ævi Tibullusar. Ekki er vitað hvert fornafn hans var og ættarnafn hans, Albius, hefur einnig verið dregið í efa. Líklega hefur hann verið af stétt riddara og arfur hans virðist hafa verið drjúgur en hann virðist hafa glatað honum árið 41 f.Kr., líkt og Virgill, Hóratíus og Propertius þegar Marcus Antonius og Octavianus gerðu eigur þeirra og margra annarra upptækar.
Einhyrningur (fjall)

**Einhyrningur** er lítið fjall innst í Fljótshlíð í Rangárþingi, á milli Tindfjalla og brúarinnar yfir Markarfljót. Fjallið er bratt og hyrnt eins og nafnið bendir til en þó manngengt. 

## Tengill
*Einhyrningur (á ensku)
Alexander 1. páfi

**Alexander I** var páfi í 10 ár, frá 105 til 115. Hann var sjötti páfi kaþólsku kirkjunnar og er einn af dýrlingum kirkjunnar. 

Annuario Pontificio sem Vatíkanið gefur út segir hann hafa verið Rómverja sem ríkti frá 108 eða 109 til 116 eða 119. Hann er sagður hafa dáið píslarvættisdauða þó engar sögulegar staðreyndir sanni það. 

Þrír rómverskir píslarvottar voru grafnir við Via Nomentana. Hin gamla rómverska píslarvottabók sem var felld úr gildi 1970 ber ranglega kennsl á Alexander einn úr hóp þessum sem Alexander páfa I. Ekkert er lengur varðveitt eða vitað um þennan páfa.

Evsebíos sagnaritari segir að Alexander hafi dáið á þriðja valdaári Hadríanusar keisara Rómarveldis.

## Heimildir
* 
*
Alexander (aðgreining)

**Alexander** getur átt við eftirfarandi:

* Alexander mikla
* Alexander I, páfa frá 105 til 115
* Alexander frá Afrodísías, aristótelískan heimspeking
* Alexander 1. Rússakeisara
* Mannsnafnið Alexander
Píslarvottur

**Píslarvottur** er maður sem deyr fyrir trú sína eða málstað, oft á kvalafullan hátt.

## Heimildir
* Jón Gunnar Þorsteinsson á ''Vísindavefnum'' 30. apríl 2002 . Skoðað 6. september 2010.
Telesfórus

**Telesfórus** var páfi frá u.þ.b. 126 til u.þ.b. 137 eða í 11. ár. Hann var áttundi páfinn og er einn af dýrlingum kirkjunnar. 

Valdatíð hans hófst á tímum Hadríanusar keisara. Hann varð vitni að ofsóknum gegn kristnum mönnum á valdatíð sinni. Valdatíð Telesfórusar endaði á tímum Antónínusar Píusar keisara.

*[[Annuario Pontificio]]* sem Vatíkanið gefur út segir að hann hafi fæðst í Grikklandi. Þær hefðir að halda miðnæturmessu á jólanótt, að halda páskadag ávallt á sunnudegi, að hafa sjö vikna föstu fyrir páska og að syngja *[[Gloria]]* í messum eru sagðar koma frá valdatíð hans. Sagnfræðingar hafa dregið í efa sannleiksgildi slíkra frásagna.

Sagnaritarinn Eirenæos segir að Telesfórus hafi þjáðst píslarvættisdauða. Honum er vanalega lýst sem fyrsta páfa eftir hl. Pétur sem hlaut þannig dauðdaga. Samkvæmt heimildum er hann eini páfinn frá 2. öld sem er vitað fyrir víst að hafi verið píslarvottur.
 
Dýrlingadagur hans er 5. janúar en gríska kirkjan fagnar dýrlingadegi hans 22. febrúar. Telesfórus er einnig verndardýrlingur Karmelítareglunnar vegna þess að því er haldið fram að hann hafi eitt sinn búið á Karmelfjalli sem einsetumaður. Dýrkun hans var lögð niður 1969.

## Heimild
*
Þeófrastos

**Þeófrastos** (forngrísku **Θεόφραστος**, fæddur Týrtamos, 370 — um 285 f.Kr.) var forngrískur heimspekingur og vísindamaður frá Eressos á eynni Lesbos. Hann var nemandi Aristótelesar og eftirmaður hans í skólanum Lýkeion í Aþenu. Allt sem vitað er um ævi Þeófrastosar byggir á ævisögu hans sem rituð er af Díogenesi Laertíosi tæplega fimm hundruð árum eftir andlát Þeófrastosar.
Einsetumaður

**Einsetumaður** er maður eða kona sem flytur frá mannabygðum og sest að í einangrun oft til þess að tilbiðja Guð.
Dýrlingadagur

**Dýrlingadagur** eða messudagur er sá dagur, þegar ákveðinn dýrlingur er heiðraður. Oftast er miðað við dánardægur hans, upptöku á helgum dómi hans eða flutning á hinum helga dómi úr einum stað í annan. Ef þessir dagar eru ekki ótvíræðir eða falla saman við mikilvæga daga í kirkjuárinu, getur þurft að velja annan dag. Messudagur dýrlings getur verið með ólíku móti eftir kirkjusamfélögum. Þannig hefur sami dýrlingur ekki alltaf sama messudag í rómverk-kaþólsku kirkjunni og í orþódoxum kirkjum.
126

Árið **126** (**CXXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Telefórus verður páfi í Róm.

## Fædd

* Pertinax rómverskur keisari.

## Dáin
105

Árið **105** (**CV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Alexander I verður páfi í Róm.

## Fædd

## Dáin
* Evaristus páfi af grískum  ættum
Rúmfræði

**Rúmfræði** er undirgrein stærðfræðinnar sem á uppruna sinn að rekja til þess að menn vildu geta reiknað út fjarlægðir í rúmi. Ásamt talnafræði, er rúmfræði elsta grein stærðfræði. Grunnhugtök rúmfræðinnar eru punktur, lína og slétta (plan). 

Rúmfræði snýst um að geta reiknað út lögun og stærð, eða rúmfræðilega eiginleika hluta. Evklíð, forn-grískur stærðfræðingur er oft nefndur *faðir rúmfræðinnar*. Miklar breytingar urðu á skilningi manna á rúmfræði á fyrri hluta 19. aldar þegar fram komu nýjar kenningar um rúmfræði sem byltu þeirri sem Evklíð hafði skilgreint.

## Tenglar
* 
*
Stórskotalið

**Stórskotalið** er deild innan landhers, sem beitir hlaupvíðum skotvopnum, fallbyssum, sprengivörpum og flugskeytum. Kom fyrst fram í Kína á öndverðri 12. öld. Loft- og strandvarnir eru einnig meðal verkefna stórskotaliðs. Stórskotalið Þjóðverja í seinni heimsstyrjöld beitti í fyrst skipti flugskeytum (V-1 og V-2) í hernaði. Í kalda stríðinu var bandarískt stórskotalið þjálfað til að skjóta kjarnorkuskeytum með fallbyssum. Algeng hlaupvídd nútíma stórskotaliðsbyssa er 120 mm og 155 mm.

## Heimild
*
Húnavallaskóli

**Húnavallaskóli** er grunnskóli í Austur-Húnavatnssýslu í sveitarfélaginu Húnabyggð. Hann hefur verið starfræktur af sveitafélaginu Húnavatnshreppi frá árinu 1969 og hefur starfað í þágu nemenda sem búa í dreifbýli í héraðinu. Skólaárið 2011 - 2012  stunduðu 60 nemendur nám við skólann. Skólastjórar skólans hafa verið sjö en skólastjóri skólans er nú Sigríður B. Aadnegard.

## Tenglar
https://www.hunavallaskoli.is/ 

## Heimildir
Evaristus

**Evaristus** (einnig þekktur sem **Aristus**) var páfi frá u.þ.b. 98 til 105. Hann var fimmti páfi kaþólsku kirkjunnar og er talinn til dýrlinga hennar. Lítið er vitað um Evaristus. Samkvæmt Liber Pontificalis kom hann frá fjölskyldu af hellenískum uppruna og var sonur gyðings frá Betlehem. Hann var kosinn páfi á valdatíð Domitíanusar keisara á tímum Síðari almennu ofsóknanna.

Evsebíos kirkjusagnfræðingur og biskup heldur því fram að Evaristus hafi dáið á tólfta ári valdatíðar Trajanusar keisara eftir að hafa verið páfi í 8 ár. Í Liber Pontificalis er talað um að hann hafi verið lagður til hinstu hvílu *in Vaticano*, nærri gröf Péturs postula. 

Evaristus lagði grunninn að kardínálasamkundunni, þeirri stofnun sem síðar bar ábyrgð á páfakjöri. Engar sögulegar sannanir staðfesta eða hrekja sögurnar í kringum dauða hans. Þrátt fyrir það hefur hann ávallt verið álitinn píslarvottur. Tvö páfabréf sem talin voru eftir hann reyndust falsanir. Dýrlingadagur hans var áður fyrr 26. október en dýrkun hans var lögð niður 1969.

## Heimildir
* 
*
Símonídes frá Keos

**Símonídes frá Keos** (um 556 f.Kr. – 469 f.Kr.) var forngrískt lýrískt skáld. Hann var einn af lýrísku skáldanna níu, sem fræðimenn í Alexandríu á hellenískum tíma töldu öðrum fremri.

Símonídesi samdi m.a. frægt kvæði um Spartverja þá er létu lífið í orrustunni við Laugaskörð:

:
:.

:*Ō xein', angellein Lakedaimoniois hoti tēide*
:*keimeþa tois keinōn hrēmasi peiþomenoi.*

Sem Steingrímur Thorsteinsson þýðir svo:
:Vegfari, ber frá oss boð og borglýðnum seg það í Spörtu,
:fallnir að hvílum vér hér, hlýðnir við ættjarðarlög

Þorleifur H. Bjarnason:
:Ferðamaður! segðu Spartverjum, að vér hvílum hér,
:af því að vér hlýddum lögum þeirra.
	
og Helgi Hálfdánarson: 
:Hverf þú til Spörtu heim; þar skaltu segja,
:að hlýðnir lögum kusum vér að deyja.

eða

:Flyt heim til Spörtu þá fregn, þú ferðalangur, að
:trúir lögunum hvílum við hér hjúpaðir gróandi mold.
Íslandshreyfingin

**Íslandshreyfingin – lifandi land** var íslenskur stjórnmálaflokkur, stofnaður vorið 2007, sem lagði höfuðáherslu á umhverfisvernd en kenndi sig einnig við frjálslyndisstefnu. Formaður (til bráðabirgða) var Ómar Ragnarsson og varaformaður Margrét Sverrisdóttir. Að flokknum komu einnig Jakob Frímann Magnússon og Ósk Vilhjálmsdóttir. Flokkurinn fékk 5.953 atkvæði, 3,3% fylgi, í Alþingiskosningum 2007 og engan mann kjörinn. Flokkurinn var á fyrri hluta árs 2009 sameinaður Samfylkingunni þar sem flokkurinn taldi að erfitt yrði að ná yfir 5% múrinn sem flokkar verða að ná í kosningum til að fá jöfnunarmann. 
Íslandshreyfingin gekk inn í Samfylkinguna í mars 2009, nokkrum dögum eftir að tilkynnt hafði verið um framboð hreyfingarinnar í öllum kjördæmum. Íslandshreyfingin varð þar með fimmti flokkurinn sem hefur gengið í Samfylkinguna.

## Tilvísanir

## Tengill
*Íslandshreyfingin - lifandi land
Alkman

**Alkman** (forngrísku ) (7. öld f.Kr.) var forngrískt lýrískt skáld frá Spörtu. Hann er elstur lýrísku skáldanna níu sem alexandrískir fræðimenn töldu öðrum fremri.
Semonídes

**Semonídes** var forngrískt jambískt skáld sem var uppi um miðja 7. öld f.Kr. Hann var frá eynni Samos.
Arkílokkos

**Arkílokkos** (forngrísku: ) (um 680 f.Kr. – um 645 f.Kr.) var forngrískt skáld og ef til vill málaliði.

Lítið er vitað um ævi Arkílokkosar annað en það sem álykta má af kvæðum hans. Slíkar áyktanir eru þó varasamar. Arkílokkos fæddist á eynni Paros. Faðir hans Telesíkles flutti með fjölskylduna til nýlendunnar Þasos, samkvæmt fyrirmælum frá Véfréttarinnar í Delfí. 

Arkílokkos lýsir sjálfum sér ef til vill sem hermanni:

:
:

:*Ég er þjónn herrans Enýalíosar* [þ.e. Aresar, stríðsguðs],
:*og einnig lærður í yndislegum gjöfum sönggyðjanna*.

Sagan hermir að Arkílokkos hafi verið rekinn úr Spörtu fyrir annað kvæði, þar sem hann kveðst hafa fórnað skildi sínum og flúið af hólmi.

Meðal varðveittra kvæða Arkílokkosar eru einnig nokkur klúr ljóð um samfarir og svallveislur.
Gregoríus 8.

**Gregor VIII** var fæddur í kringum árið 1100 í Benevento á Ítalíu og dó 17. desember 1187 í Písa. Hann hét réttu nafni **Alberto di Mora**. Hann var páfi kaþólsku kirkjunnar frá 25. október 1187 til dánardægurs, aðeins í einn mánuð og tuttu og sjö daga. Hann var 173. páfi kirkjunnar.

Gregor VIII var vel menntaður aðalsmaður sem varð munkur mjög ungur. Sumar heimildir segja að hann hafi verið af reglu Sisterana en aðrar að hann hafi fylgt benediktusarreglunni. Þegar hann var kardínáli var hann sendur til Englands til að rannsaka hið umdeilda morð á Thomasi Becket. Árið 1172 sótti hann kirkjuþingið í Avranches sem sendimaður páfa. Þingið veitti Hinriki II konungi Englands syndaaflausn vegna morðsins á Becket. Honum var einnig veittur sá heiður að krýna Alfonso II konung Portúgals í nafni páfa. 

Gregor VIII var vígður páfi í stað Úrbans III 25. október 1187. Fyrsta verk hans sem páfa var að gefa út páfatilskipunina Audita tremendi en í henni hvatti hann til Þriðju krossferðarinnar. Jerúsalem var þá nýfallin í hendur Saladíns. Gregor VIII lifði ekki nógu lengi til að sjá krossferðina verða að veruleika því hann dó úr hita í desember.

Gregor var þekktur fyrir rólegt skap og örlæti og sóttist eftir að friða stríðandi aðila. Hann reyndi t.d. að koma á sættum milli Barbarossa og kirkjunnar. Hann reyndi einnig að koma á friði milli hafnarbæjanna Písa og Genóa en dó þegar hann dvaldi í Písa. Hann var grafinn í dómkirkjunni í Písa.

## Heimildir
* 
*
1100

Árið **1100** (**MC** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 5. ágúst - Vilhjálmur 2. Englandskonungur varð fyrir örvarskoti á veiðum og beið bana.
* 5. ágúst - Hinrik 1. varð konungur Englands.
* 25. desember - Baldvin 1. varð konungur Jerúsalem.
* Teódóríkus varð mótpáfi.

## Fædd
* Gregoríus VIII fæddist í Benevento á Ítalíu.

## Dáin
* 8. janúar - Klemens III mótpáfi.
* 2. ágúst - Vilhjálmur 2. Englandskonungur (f. um 1056).
1187

Árið **1187** (**MCLXXXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Harður vetur, kallaður Nautadauðavetur. Grasspretta lítil um sumarið.
* Ekkert skip kom frá Noregi til Íslands.
* Þorfinnur Þorgeirsson varð ábóti í Helgafellsklaustri.

### Fædd

### Dáin
* Kári Runólfsson, ábóti í Þingeyraklaustri.
* Þorkell Geirason, stofnandi Þykkvabæjarklausturs.

## Erlendis
* 4. júlí - Orrustan við Hattin: Saladín vann sigur á Guy af Lusignan, konungi Jerúsalem.
* 20. september/2. október - Umsátrið um Jerúsalem. Saladín hertók borgina.
*25. október - Gregoríus VIII var vígður páfi.
* 29. október - Gregoríus VIII gaf út páfabulluna *Audita tremendi* og hvatti til Þriðju krossferðarinnar.
* 19. desember - Klemens III varð páfi.

## Fædd
* 5. september - Loðvík 8. Frakkakonungur (d. 1226).
* Arthúr 1., hertogi af Bretagne (d. 1203).

## Dáin
* 20. október - Úrban III páfi.
* 17. desember - Gregoríus VIII dó í Písa
Bakkylídes

**Bakkýlídes** var forngrískt lýrískt skáld frá eynni Keos. Faðir hans hét sennilega Meidon en móðir hans var systir Símonídesar frá Keos. Líklega fæddist Bakkýlídes árið 507 f.Kr.
Týrtajos

**Týrtajos** (einnig ritað **Týrtaíos**, forngrísku: ) var forngrískt skáld sem bjó í Spörtu um miðja 7. öld f.Kr.
Gorgías

**Gorgías** (forngrísku: Γοργίας, um 490-385 f.Kr.) var forngrískur mælskufræðingur og að mati sumra fræðari (sófisti) og heimspekingur.

Gorgías var frá Leontíní á Sikiley. Sumar heimildir herma að Gorgías hafi verið nemandi Empedóklesar. Gorgías flutti mælskufræðina frá Sikiley til Aþenu. 

## Um það sem ekki er
Gorgías samdi rit sem nú er glatað: *Um eðlið eða það sem ekki er*. Ritið er háðsádeila á elíska einhyggju Parmenídesar. Varðveitt er endursögn annarra á meginefni verksins, t.d. hjá Sextosi Empeirikosi og í verkinu *Um Melissos, Xenofanes og Gorgias*, sem er eignað Aristótelesi. Kenning Gorgíasar mun hafa verið eftirfarandi:
			
# Ekkert er til;
# Enda þótt eitthvað væri til væri ekkert hægt að vita um það; og
# Enda þótt eitthvað væri hægt að vita um það væri ekki hægt að greina frá því.

## Gagnrýnendur
Helsti gagnrýnandi Gorgíasar var Platon, sem tileinkaði Gorgíasi samræðu sem nefnd er eftir honum, *[[Gorgías (Platon)|Gorgías]]*. Gagnrýni Platons er einkum sú að Gorgías sé mælskufræðingur en mælskufræðin beinist að því að gleðja áheyrandann og/eða sannfæra hann en heimspekin leiti hins vegar sannleikans.

Aristóteles gagnrýnir Gorgías einnig og telur hann til fræðaranna.

## Tilvísanir

## Tenglar
Menandros

**Menandros** (um 342 í Aþenu – 291 f.Kr.) (forngrísku ) var forngrískt gamanleikjaskáld og helsti fulltrúi nýja gamanleiksins svonefnda. Sumir telja að faðir hans, Díopeiþes, sé sá hinn sami og Demosþenes vísar til í ræðunni *De Chersoneso*. Menandros var vinur og ef til vill einnig nemandi Þeófrastosar.
Galenos

**Claudius Galenos** (september 129 – 216) var forngrískur læknir, rithöfundur og heimspekingur frá borginni Pergamon. Kenningar hans voru ríkjandi í læknisfræði í rúmlega 1400 ár en Galenos er ásamt Hippókratesi talinn merkasti læknir fornaldar.

28 ára að aldri varð hann skurðlæknir í skóla skylmingaþræla. Hann notaði aðferðir Hippókratesar og annarra grískra lækna á sama tíma. Hann læknaði skylmingarþrælana, með því að nota andstæður veikinda þeirra. Ef einhver var til dæmis með kulda, þá notaði hann hita á móti.

Nokkrum árum síðar varð hann læknir keisaranna Marcusar Aureliusar og Commodusar í Róm. Róm var á þeim tíma höfuðstaður lækninga og mikið af rannsóknum hans voru framkvæmdar þar. Hann var ekki í neinum hópi heimspekinga eða lækna og rannsakaði bæði sínar eigin kenningar jafnt og annarra. Þetta leiddi þó jafnframt til deilna frá þessum sömu hópum í hans garð, þar sem þeir töldu að hann væri sjálfumglöð persóna. Þó var Galenos mikill aðdáandi Hippókratesar og Platons og einnig Aristótelesar.

Hann skar upp og gerði rannsóknir á dýrum. Í raun, þá var kirkjunni á þeim tíma mjög illa við að skera upp menn og slíkt tíðkaðist ekki. Þar sem rannsóknir hans byggðust aðeins á dýrum, kom síðar í ljós að kenningar hans áttu ekki alltaf við mannslíkamann. Engu síður voru kenningar hans við lýði í rúm 1.400 ár og var ekki umbylt fyrr en á endurreisnartímanum. Út frá rannsóknum sínum skrifaði hann alfræðibók í læknisfræði.

## Heimildir
* 
* Claudius Galen  *University of Dayton* Skoðað 22. nóvember, 2010
* Claudius Galen* History learning Site* Skoðað 22. nóvember, 2010
* Galen Skoðað 22. nóvember, 2010
Martialis

**Marcus Valerius Martialis** (1. mars 40 - um 102) var rómverskt skáld frá skattlandinu Hispaniu. Martialis samdi tólf bækur af eftirmælum, sem komu út í Róm á árunum 86 til 103, á valdatíma Domitíanusar, Nervu og Trajanusar. Eftirmælin eru stutt kvæði undir elegískum hætti, sem oftar en ekki fela í sér hnitmiðaða og hárbeitta ádeilu á bæði samfélag og samborgara.
Titus Macchius Plautus

**Titus Macchius Plautus**, stundum ritað **Plátus**, var rómverskt leikskáld. Hann er talinn hafa fæðst í Sarsinu (borg í Úmbríu) um 254 f.Kr. en hann lést áið 184 f.Kr. Gamanleikir hans eru meðal elstu varðveittu bókmenntaverka á latínu.
Austur-Kasakstanfylki

**Austur-Kasakstanfylki** (kasakska: Шығыс Қазақстан облысы, rússneska: Восточно-Казахстанская область) er fylki í Austur-Kasakstan. Höfuðborg fylkisins er borgin Öskemen. 

## Tenglar
* Opinber vefsíðan Austur-Kasakstanfylkisins (á kasöksku, ensku, og rússnesku)
Petronius

**Petronius Arbiter** (um 27–66) var rómverskur rithöfundur á valdatíma Nerós keisara. Hann var þekktur fyrir háðsádeilu sína, *[[Satýrikon]]*, sem er eina varðveitta rit hans.
Orrustan við Maraþon

**Orrustan við Maraþon** átti sér stað í september árið 490 f.Kr. og var háð milli Forn-Grikkja og Persa. Dareios I Persakóngur gerði innrás á meginland Grikklands og reyndi að leggja það undir Persaveldi. Meginheimildin fyrir orrustunni er gríski sagnaritarinn Heródótos.

Dareios sendi fyrst Mardoníos árið 492 f.Kr. landleiðina til Evrópu til að treysta völd Persa í Þrakíu og Makedóníu. Leiðangurinn bar að einhverju marki árangur en nær allur herinn fórst í stormi er hann sigldi um Aþosskagann og þeir sem lifðu af neyddust til að halda aftur til Litlu Asíu. Árið 490 f.Kr. voru Datis og Artafernes sendir sjóleiðina til þess að ná yfirráðum yfir eyjunum á Eyjahafi og refsa Eretríu og Aþenu fyrir stuðning sinn við jónísku borgirnar í jónísku uppreisninni. Setið var um Eretríu og borgin féll. Þá hélt flotinn að Maraþonflóa. Þar beið hann ósigur gegn mun fámennara liði hoplíta frá Aþenu og Plataju, undir stjórn Míltíadesar, Kallímakkosar og Arimnestosar. 

Talið er að í liði Persa hafi verið 20-60 þúsund hermenn en fornar heimildir herma að þeir hafi verið 200-600 þúsund. Í liði Grikkja voru 10 þúsund Aþeningar og 1000 Platajumenn. Samkvæmt Heródótosi létust 6400 Persar auk þess sem Grikkir náðu 11 af herskipum þeirra. Í liði Grikkja féllu 192 Aþeningar og 11 Platajumenn. 

Maraþonhlaup er nefnt eftir bænum Maraþon en sögur herma að boðberinn Feidippides hafi hlaupið 42 kílómetra frá borginni til Aþenu með skilaboð um sigur í bardaganum við Maraþon. Hann lá svo örendur eftir hlaupið.
Seneca eldri

**Lucius, eða Marcus, Annaeus Seneca**, betur þekktur sem **Seneca eldri** (um 54 f.Kr. - um 39 e.Kr.) var rómverskur mælskufræðingur og rithöfundur frá Spáni.

Hann var faðir heimspekingsins Luciusar Annaeusar Senecu (Senecu yngri) og afi skáldsins Lucanusar.
Mýkenumenningin

**Mýkenumenningin** eða **mýkenutíminn** er tímabilið í sögu Grikklands nefnt undir lok bronsaldar. Hómerskviður (*[[Ilíonskviða]]* og *[[Ódysseifskviða]]*) gerast á mýkenutímanum og einnig margt í grískri goðafræði. Tímabilið og menningin er nefnd eftir borginni Mýkenu á Pelópsskaga. Borgirnar Pýlos, Þeba og Tíryns voru einnig mikilvægar á mýkenutímanum.
Traustur og Tryggur

**Traustur og Tryggur** er skemmtiefni á hljóðsnældum fyrir börn. Þættirnir fjalla um hundana í *Rakkavík*. Aðalpersónurnar eru tveir hundar, hinn greindi *Traustur* og hinn fljótfæri *Tryggur*. Allar persónur Rakkavíkur eru leiknar af Felixi Bergssyni, Gunnari Helgasyni og Brynhildi Guðjónsdóttur. Þættirnir eru fullir af skemmtiefni sem um leið er þroskandi kennsluefni fyrir börn. Meðal þess sem fjallað er um á snældunum eru lygar og svik, vinátta og virðing og hvernig líta eigi til lífsins af vináttu og virðingu, en að forðast beri lygar og svik.  Inn í söguna er fléttað lögum og er þá oft um að ræða vinsæl erlend dægurlög sem þýdd hafa verið á íslensku, eins og t.d. *Everybody was Kung Fu fighting* og *[[Wannbe]]*.  Það voru 21 þættir gefnir út á geisladisk. 

## Þættirnir(óklárað)
### Nöfn þáttanna
* 1. Tiltektardagur í Rakkavík
* 2. Kapphlaupið
* 3. Vinir í veiðiferð
* 4. Ófreskjan ógurlega
* 5. Kattafárið
* 6. Beinaránið
* 7. Eldfjallið vaknar
* 8. Sælgætisgrísir
* 9. Reykjarsvæla
* 10. Vinir í vanda
* 11. Afmælisveislan
* 12. Jól í Kattalandi
* 13. Söngur úlfanna
* 14. Gullborgin
* 15. Eldur í Rakkavík
* 16. Skólaskemmtunin
* 17. Aprílgabbið
* 18. Spádómurinn
* 19. Sígaunahundarnir
* 20 Hundaræningjar í Rakkavík

## Persónur
*Traustur
*Tryggur
*Vaskur
*Snoppa - er talandi íslenskur fjárhundur og er besta vinkona Tryggs,.. Þau Snoppa og Tryggur leika sér oft saman í *Lassý-leik* og *Kisó* og hafa lent í ófáum ævintýrum.
*Nebbi
*Fífí
*Váli
*Durgur
*Gormur
*Boli
*Polli
*Týra Borgarstýra
*Kolli kolamoli
*Esmeralda spákona
*JK Jólakötturinn
*Mýsjó
*Franjó
*Whang-hó
*Ah-búbú
*Ah-med
*Blóðtönn
*Risakjaftur

## Hefðir í Rakkavík
*Neyðarspangólið
*Tiltektardagur

## Tenglar

* Glatkistan
Apuleius

**Apuleius** (um 124 - um 180) var rómverskur Berbi, platonskur heimspekingur og rithöfundur, sem er einkum þekktur fyrir skáldsögu sína *Metamorphoses* (*Myndbreytingar*) eða *[[Gullni asninn|Aureus Asinus]]* (*Gullni asninn*).

Apuleius erfði fúlgu eftir föður sinn. Hann nam fyrst í Karþagó, síðan í Aþenu, þar sem hann kynntist m.a. platonskri heimspeki. Þaðan hélt hann til Rómar þar sem hann nam latínu og mælskulist. Hann ferðaðist víða um Litlu Asíu og Egyptaland og kynnti sér heimspeki og trúarbrögð.

Apuleius var sakaður um að beita göldrum til þess að fá athygli og hafa fé af auðugri ekkju sem hann giftist samdi hann *Málsvörn* sína (*Apologia*). Ritið fjallar ekki nema að litlu leyti um galdra en öllu meira um andstæðinga hans á niðrandi hátt. Verkið er af mörgum talið með fyndnari ritum fornaldar.

Meðal annarra rita Apuleiusar má nefna *Um guð Sókratesar*, *Florida*, *Um Platon og heimspeki hans* og ef til vill einnig *Um alheiminn*. 

*Myndbreytingarnar* eða *Gullni asninn* er eina skáldsagan á latínu sem er varðveitt í heild sinni. Hún segir frá Luciusi, sem er óvart breytt í asna, ævintýrum hans og raunum. Hann verður vitni að ýmsu óvenjulegu en losnar loks úr prísundinni á óvæntan hátt. Margar styttri sögur eru sagðar innan ramma þessarar sögu, en lengst og frægust þeirra er sagan af Cupidó og Psyche. Sögunni lýkur þegar gyðjan Ísis bjargar Luciusi en í kjölfarið verður Lucius fylgismaður hennar.
Terentius

**Publius Terentius Afer** (d. 159 f.Kr.) var rómverskt leikskáld. Hann fæddist í Karþagó en var ekki karþverskur. Sennilega var hann af líbverskum ættum. Ekki er vitað hvenær hann fæddist en hann lést sennilega árið 159 f.Kr. á leiðinni frá Grikklandi til Rómar.

Hann samdi sex gamanleiki sem eru varðveittir.

Fræg tilvitnun í Terentíus er á þessa leið: *Homo sum, humani nihil a me alienum puto* eða „Ég er maður, mér er ekkert mannlegt óviðkomandi“.

## Tenglar
* Terentius Afer, Publius. Comoediæ sex. Útgáfa Guðmundar Magnússonar frá 1788 á Bækur.is
Maltneska

**Maltneska** (*Malti*) er þjóðtunga Möltu og eitt opinbera tungumála Evrópusambandsins. Hún er töluð á Möltu, Kanada, Ástralíu, Bandaríkjunum, Bretlandi og Gíbraltar. Um það bil 522.000 manns tala maltnesku. Maltneska er semískt mál og eina málið í þeirri ætt sem er viðurkennt opinbert mál innan Evrópusambandsins. Maltneska á uppruna sinn í mállýsku arabísku sem var töluð á Sikiley. Því heyrir maltneska til arabískra mála og telst sérstakt tilbrigði sem hefur þróast á sjálfstæðan hátt á síðustu 800 árum. 

Maltneska hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá ítölsku og öðrum indóevrópskum málum. Um það bil helmingur orðaforðans á rætur sínar að rekja til sikileysku og ítölsku, og talið er að tökuorð úr ensku svari til 6% til 20% af orðaforðanum. Upprunalegi arabíski stofninn svarar til um 30% orðaforðans og nær yfir grundvallarorð og smáorð. 

Maltneska hefur alltaf verið skrifuð með latneska stafrófinu og er einstætt meðal semískra mála að því leyti. Elsti textinn á maltnesku er frá miðöldum.

## Heimild
Gargandi snilld

***Gargand snilld*** er heimildarmynd um íslenska tónlist, sú þriðja sinnar tegundar á eftir *[[Rokk í Reykjavík]]* (Friðrik Þór Friðriksson 1982) og *[[Popp í Reykjavík]]* (Ágúst Jakobsson 1998).
Acre (fylki)

**Acre** er fylki í Brasilíu, staðsett í norð-vestur hluta landsins. Stærð þess er 164.000 ferkílómetrar og eru íbúar eru 830.000 (2022). Í norðri er Amazonas fylki, í austri er Rondônia fylki, í suðri er Bólivía og í vestri er Perú. Amasónfrumskógurinn spannar allt fylkið.
Amazonas

**Amazonas** er stærsta fylki Brasilíu, staðsett í norðurhluta landsins. Það er um 1.570.000 ferkílómetrar að stærð eða stærra en Síle, Paragvæ og Úrúgvæ samanlagt. og eru íbúar 4,3 milljónir (2025). Höfuðborgin er Manaus. Nafnið er vísun í Amasónfljót og þekur Amasónfrumskógurinn allt fylkið. Hæsti punktur Brasilíu, Pico da Neblina, er í norðurhluta Amazonas.

Nágrannafylki eru Roraima, Pará, Mato Grosso, Rondônia og Acre. Lönd sem eiga landamæri að fylkinu eru Perú, Kólumbíu og Venesúela.
Roraima

**Roraima** er eitt af fylkjum Brasilíu, staðsett í norður hluta landsins. Það á landamæri að fylkjunum Pará og Amazonas og löndunum Venesúela og Gvæjana. Roraima er nyrsta fylki Brasilíu og einnig það fámennasta eða með um 640.000 íbúa (2022). Flatarmál er um 224.000 ferkílómetrar.
27

Árið **27** (**XXVII** í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjaði á miðvikudegi.

## Atburðir

## Fædd
* Petronius, rómverskt skáld (d. 66).

## Dáin
66

Árið **66** (**LXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* Petronius, rómverskt skáld (f. um 27).
102

Árið **102** (**CII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* Martialis, rómverskt skáld (f. 40).
40

Árið **40** (**XL** í rómverskum tölum) var í gregoríanska tímatalinu hlaupár sem byrjaði á föstudegi.

## Atburðir

## Fædd
* 1. mars - Martialis, rómverskt skáld (d. um 102).

## Dáin
129

Árið **129** (**CXXIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* Galenos, forngrískur læknir (d. um 216).

## Dáin
120

Árið **120** (**CXX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* Lúkíanos, sýrlenskur rithöfundur (d. eftir 180).

## Dáin
712

Árið **712** (**DCCXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* 12. febrúar - Du Fu, kínverskt skáld (d. 770).

## Dáin
770

Árið **770** (**DCCLXX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* Du Fu, kínverskt skáld (f. 712).
Magnús Stephensen (f. 1836)

**Magnús Stephensen** (18. október 1836 – 3. apríl 1917) var íslenskur dómari í landsyfirrétti, amtmaður í Suður- og Vesturamti og síðasti landshöfðingi landsins frá 1886 til 1904. 
## Ævi og störf
Magnús Stephensen fæddist á Höfðabrekku í Skaftafellssýslu. Hann var af miklum embættismannaættum, faðir hans var Magnús Stephensen sýslumaður, afi  hans var Stefán Stephensen amtmaður og langafi hans var Ólafur Stephensen stiftamtmaður. Þrettán ára fór hann í Latínuskólann og útskrifaðist þaðan árið 1855. Lagaprófi lauk hann frá Kaupmannahöfn og starfaði um hríð við íslensku stjórnardeildina þar, uns hann var settur dómari árið 1870. Hann gegndi starfi amtmanns frá 1883 og var landshöfðingi frá 1886 til 1904 þegar embættið var aflagt.

Magnús átti sæti á Alþingi frá 1877-85 sem konungskjörinn fulltrúi og aftur frá 1903-07 sem þjóðkjörinn.

Staða Magnúsar Stephensen var um margt flókin sem æðsti embættismaður dönsku stjórnarinnar á Íslandi. Þurfti hann að bera kápuna á báðum öxlum til að viðhalda trausti ráðamanna í Kaupmannahöfn en njóta um leið stuðnings þingheims heima fyrir. Hann var afar aðhaldssamur í efnahagsmálum og bakaði það honum óvinsældir þeirra sem vildu að ráðist yrði í ýmsar opinberar framkvæmdir. Þá urðu svokölluð Skúlamál honum erfið.

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
* Magnús Stephensen landshöfðingi aldarminning,Lesbók Morgunblaðsins - 42. tölublað (18.10.1936)
Magnús Stephensen

**Magnús Stephensen**  getur átt við:
* Magnús Stephensen (1762–1833) dómstjóra landsyfirréttar og boðbera fræðslu og upplýsingar

* Magnús Stephensen (1797–1866) sýslumaður Rangæinga
* Magnús Stephensen (1836–1917) síðasti landshöfðinginn
Vonlenska

**Vonlenska** er *tungumál* sem hljómsveitin Sigur Rós bjó til og notaði í tónlist sinni.

## Lög sem nota Vonlensku

Af *[[Von (hljómplata)|Von]]*
* „Von“

Af *[[Ágætis byrjun]]*
* „Olsen Olsen“

Af *[[( )]]*
* Allar songar

Af *[[Takk...]]*
* „Sé lest“
* „Sæglópur“
* „Mílanó“
* „Gong“
* „Andvari“
762

Árið **762** (**DCCLXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* Li Bai, kínverskt skáld (f. 701).
701

Árið **701** (**DCCI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* Li Bai, kínverskt skáld (d. 762).

## Dáin
Berufjörður

**Berufjörður** er um 20 km langur fjörður á Austfjörðum á Íslandi. Upp úr honum ganga 3 dalir, Búlandsdalur, sem liggur fyrst þvert á fjörðinn og síðan inn eftir, því næst Fossárdalur upp af Fossárvík að sunnan, og Berufjarðardalur úr botni fjarðarins.  Þorpið Djúpivogur liggur við sunnanverðan fjörðinn.
Næstu firðir eru Breiðdalsvík að norðan, og Hamarsfjörður að sunnan. 

## Sveitabæir og hús
Streiti, Núpur, Kross, Krossgerði, Fossgerði, Karlsstaðir, Berunes, Þiljuvellir, Hamraborg, Fagrihvammur, Runná, Gautavík, Skáli, Kelduskógar, Hvannabrekka, Berufjörður, Melshorn, Lindarbrekka, Eyjólfsstaðir, Urðarteigur, Teigarhorn, Melshorn og Framnes.

## Tengill
*Berufjörður
Tambora

**Tambora** er virk eldkeila á eyjunni Sumbawa í Indónesíu. Fjallið náði allt að 4.300 m hæð og var eitt hæsta fjallið í Indónesíu áður en það gaus árið 1815 með þeim afleiðingum að um 71.000 manns létust, þar af 11 - 12.000 í gosinu sjálfu.
Selestínus 1.

**Selestínus I** (Latína: Coelestinus) var páfi frá 10. september 422 til 27. júlí 432. Hann var 43. páfi kaþólsku kirkjunnar og ríkti í rúmlega níu ár. Hann er talinn til dýrlinga kaþólsku kirkjunnar.

Var Rómverji fæddur í Kampaníu. Hann á að hafa verið skyldur rómverska keisaranum Valentíníusi III. Ekkert er vitað um uppruna hans annað en að faðir hans hét Priscus. Sagt er að hann hafi lifað um tíma í Mílanó með heilögum Ambrósíusi.

Þó hann hafi ekki tekið þátt sjálfur sendi hann sendimenn á kirkjuþingið í Efesos þar sem Nestorismi var fordæmdur árið 431. Einnig studdi hann baráttu heilags Germanusar frá Auxerre gegn Pelagíusi og fylgismönnum hans. Hann sendi heilagan Palladíus til að predika á Írlandi og gegna embætti biskups rétt fyrir trúboðsferð Heilags Patreks þangað. En Selestínus var einnig maðurinn á bak við leiðangur hl. Patricks.
 
Selestínus réðst gegn novatíanistum í Róm og fangelsaði biskup þeirra og bannaði helgihald hjá þeim. Á þessum tímum voru margir sértrúarsöfnuðir að brjótast fram innan kirkjunnar og Selestíus barði þá niður með harðri hendi. Fyrir vikið var hann gerður að dýrlingi innan kirkjunnar.
Selestínus var mjög góður vinur Ágústusar kirkjuföðurs eins og sést á miklum bréfaskriftum þeirra á milli og líka á því að Selestínus bannaði biskupum í Gallíu að skrifa illa um Ágústínus.

Hann dó 27. júlí 432 og var grafinn í katakombum heilagrar Prisillu en líkamsleifar hans voru síðar færðar og liggur hann nú í basilíkunni Santa Prassede.

Dýrlingadagur hans var 6. apríl þangað til 1922, en var síðar 27. júlí allt til 1969 þegar hann var felldur niður. Í grísku rétttrúnaðarkirkjunni er hann mikið heiðraður enn þann dag í dag vegna fordæmingar hans á Nestoríusi. Dýrlingadagur hans í rétttrúnarðarkirkjunni er 8. apríl.

## Heimildir
*
*
422

Árið **422** (**CDXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 10. september - Selestínus I verður páfi kaþólsku kirkjunnar.

## Fædd

## Dáin
432

Árið **432** (**CDXXXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* 27. júlí - Selestínus I páfi deyr í Róm.
67

Árið **67** (**LXVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Línus tekur við frumkristna söfnuðinum af Pétri postula og verður fyrsti páfinn.

## Fædd

## Dáin

* Pétur postuli deyr í ofsóknum Nerós keisara.