open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Segulsvið

**Segulsvið** er svið í tímarúmi þar sem segulkraftur verkar á rafhleðslur á ferð og segla. *Styrkur segulsviðs* er vigurstærð táknuð með **B** og hefur SI-mælieininguna tesla (T). Vigurstærðin **H** er einnig notuð yfir styrk segulsviðs, en hún hefur mælieininguna amper á metra (A/m). Tengsl vigranna tveggja **H** og **B** er **B** = &mu; **H**, þar sem &mu; er segulsvörunarstuðull. 

Segulsvið myndast umhverfis rafstraum, segla og breytileg rafsvið. Víxlverkun raf- og segulsviðs er lýst stærðfræðilega með jöfnum Maxwells. 

## Sjá einnig
* Rafsegulmagn
* Rafsegulsvið
* Segulmagn
Loftsteinn

**Loftsteinn** er lítið himinfyrirbæri, sem aðdráttarafl jarðar dregur með miklum hraða um lofthjúpinn. Við ferð sína hitnar loftsteinninn mikið vegna núnings við sameindir andrúmsloftsins þannig að hann verður sjálflýsandi. Sést þá ljósrák á næturhimni og nefnist stjörnuhrap. Yfirleitt brenna loftsteinar til agna í lofthjúpinum en þeir stærstu lenda á yfirborðinu og geta þá myndað gíga. Minnstu loftsteinarnir eru á stærð við sandkorn, en þeir geta verið mun stærri. Hoba-loftsteinninn er stærsti loftsteinn sem fundist hefur á jörðu.

## Nánar um loftsteina
Loftsteinar eru efnisagnir utan úr geimnum sem dragst inn í gufuhvolfið vegna aðdráttarafls jarðar. Þegar þeir falla í átt til jarðar á leið sinnni gegnum gufuhvolfið, verða þeir glóandi af hitanum sem myndast vegna loftmótstöðunnar sem þeir verða fyrir. 

Flestir loftsteinar eru taldir mjög litlir, aðeins nokkur grömm. Þar af leiðandi brenna flestir þeirra upp í andrúmsloftinu á leið sinni til jarðar. Einstaka sinnum er loftsteinn það stór að hluti af honum kemst klakklaust gegnum allt gufuhvolfið og fellur á jörðina. Nokkrir slíkir hafa fundist og eru varðveittir á söfnum eða jafnvel þar sem þeir lentu. 

Loftsteinar eru gerðir úr ýmsum efnasamböndum. Mest ber þó á járni. Önnur frumefni sem fyrir koma í þessum efnasamböndum eru (eftir tíðni þeirra) kalsíum, mangan, magníum, króm, kísill, nikkel og natríum. Í Murchison loftsteininum fundust amínósýrur sem talið er að hafi myndast í geiminum, og er það undirstaða ýmissa kenninga um tilurð lífs. Eftir að amínósýrur fundust einnig í Orgueil, Ivuna og Murray loftsteinunum var talið næsta víst að amínósýrur gætu myndast í ískristöllum utan jarðar.

## Fjöldi og uppruni loftsteina
Ágiskanir um fjölda þeirra loftsteina sem koma inn í gufuhvolf jarðar á hverjum degi eru mjög mismunandi, allt frá 200.000 upp í 185.000.000. En hver sem hin raunverulega tala er, þá sjást að meðaltali um 10 loftsteinar (stjörnuhröp) á hverri klukkustund á stjörnubjartri nótti frá einum punkti á yfirborði jarðar. Ágiskanir um magn þess massa sem bætist við jörðina á hverjum degi vegna loftsteina er álíka mismunandi og ágiskanir um fjölda þeirra, eða allt frá nokkrum tonnum upp í rúm 100 tonn. 

Sannast hefur að mikill fjöldi þeirra loftsteina sem koma inn í gufuhvolf jarðar á uppruna sinn að rekja til halastjarna. Þegar hali þeirra myndast dreifist hann um gifurlega stórt svæði og verða efnisagnir hans þá stundum á vegi jarðarinnar á braut hennar umhverfis sólu.

Loftsteinar hafa ekki fundist á Íslandi. Það stafar ekki af því að aldrei hafi fallið loftsteinn á landið heldur er ástæðan líklega sú að loftsteinar eru jafnan dökkir að lit og skera sig ekki mikið frá dökkleitu gosbergi Íslands.

## Tengt efni
* Halastjarna
* Hrapsteinn sbr. *stjörnuhrap*. 
* Reikisteinn
* Smástirni
* Vígahnöttur

## Tenglar
* ''Loftsteinar''; af Stjörnufræðivefnum
* ''Loftsteinninn mikli''; grein í Morgunblaðinu, 13. janúar 1999, bls 16
Tim Berners-Lee

**Tim Berners-Lee** (f. 8. júní 1955) hefur á stundum verið kallaður faðir veraldarvefsins, og átti mikinn þátt í því að koma honum á stofn. Árið 1980, á meðan Berners-Lee vann hjá CERN, lagði hann til verkefni byggt á stiklutexta og bjó til frumgerð sem nýtti eiginleika þess.

Árið 1984 áttaði hann sig á því að stiklutexti ætti einstaklega vel við Internetið og þegar sú tenging var komin á var veraldarvefurinn fæddur. Berners-Lee skrifaði fyrsta vefþjóninn, fyrsta vafrann og fyrsta vefritilinn.

Hugmyndirnar að baki veraldarvefnum eru einfaldar, það sem Berners-Lee gerði var að sameina þær á nýjan hátt svo úr varð tól sem býður upp á margfalt meiri möguleika en áður var mögulegt. Berners-Lee áttaði sig líka á því að það væri jafnmikilvægt fyrir þróun vefsins að það væri auðvelt að skrifa vefsíður og að það væri auðvelt að lesa þær, en sú var þó varla raunin fyrr en með tilkomu wiki forrita.
Bill Gates

**William Henry Gates III** eða **Bill Gates** eins og hann er nánast undantekningarlaust kallaður (fæddur 28. október 1955) er stofnandi og stjórnarformaður Microsoft og var áður framkvæmdastjóri og æðsti yfirmaður hugbúnaðarþróunar hjá Microsoft. 

Bill Gates hefur verið í hópi ríkustu manna heims síðustu ár. Árið 1999 komust eignir hans til skamms tíma yfir 100 milljarða bandaríkjadala og var hann fyrsti maðurinn til að verða „hundrað-milljarðamæringur“. Eignir hans í dag eru töluvert minni, eða um 45 milljarðar bandaríkjadala. Þetta er að hluta til vegna þess að hlutabréfaverð í hátæknifyrirtækjum hefur lækkað en einnig vegna þess að hann hefur gefið um 30 milljarða bandaríkjadala til Bill & Melinda Gates-stofnunarinnar, sem er stærsta góðgerðarstofnun í heimi, og styrkt aðrar stofnanir um minni fjárhæðir. Bill Gates hefur nú þegar gefið yfir helming eigna sinna til góðgerðarmála og hefur tilkynnt að hann muni gefa milli 95% og 99% af eigum sínum til góðra málefna áður en hann deyr.

Fyrir utan peningaframlög hefur Bill Gates lagt sitt af mörkum til að auka skilning og meðvitund um hörmungar þær sem eiga sér stað í þróunarlöndunum, og hefur þar notið aðstoðar Bono (söngvara hljómsveitarinnar U2), Jeffrey Sachs, og nú síðast vinar síns Warren Buffett sem tilkynnti í lok júní 2006 að hann myndi gefa allar sínar eigur til sjóðsins sem Gates-hjónin reka, og tvöfalda þar með stærð hans.

## Tengt efni
* Microsoft

## Tenglar
* Opinber vefsíða Bill Gates
* Bill & Melinda Gates Foundation

## Tilvísanir
Steve Jobs

**Steve Jobs** (24. febrúar 1955 – 5. október 2011) var einn þriggja stofnenda Apple (hinir voru Steve Wozniak og Ronald Wayne), og var í upphafi stjórnandi fyrirtækisins og aðaldriffjöður. Samband hans við fyrirtækið var stormasamt og á miðjum níunda áratugnum hrökklaðist hann frá fyrirtækinu í kjölfar valdabaráttu og deilna um stefnu fyrirtækisins.

Eftir að Jobs yfirgaf Apple stofnaði hann tölvufyrirtækið NeXT og keypti hlut í Pixar teiknimyndagerðarfyrirtækinu. Jobs kom þó aftur til Apple og tók stóran þátt í stjórnun og vöruþróun þar.

Pixar sameinaðist Walt Disney-fyrirtækinu árið 2006 og við það fékk Jobs sæti í stjórn þess fyrirtækis.

Steve Jobs lést úr krabbameini í brisi.
Donald Knuth

**Donald Ervin Knuth** (fæddur 10. janúar 1938) er tölvunarfræðingur, stærðfræðingur og prófessor emeritus við Stanford háskóla í Kaliforníu. Árið 1974 hlaut hann ACM Turing verðlaunin, sem óformlega eru álitin Nóbelsverðlaun tölvunarfræðinnar.

Knuth hefur átt mikinn þátt í þróun tölvu- og hugbúnaðarmála á síðustu áratugum, og skrifaði meðal annars bókina *The Art of Computer Programming*. Hann hefur verið upphafsmaður stærðfræðilegrar aðferðarfræði í hugbúnaðarþróun og hannað ýmis hugbúnaðarkerfi, svo sem umbrotskerfið TeX.
Dennis Ritchie

**Dennis MacAlistair Ritchie** (9. september 1941 – 12. október 2011) var tölvunarfræðingur með háskólagráður í eðlisfræði og stærðfræði, sem átti mikinn þátt í þróun ýmissa hugbúnaðarkerfa, forritunarmála og stýrikerfa.

Meðal þeirra verkefna sem hann vann að voru ALTRAN, forritunarmálið B, BCPL, forritunarmálið C, Multics, og Unix.
John Williams

**John Towner Williams** (f. 8. febrúar 1932) er eitt þekktasta kvikmyndatónskáld sögunnar. Hann hefur verið tilnefndur til 45 Óskarsverðlauna sem eru fleiri tilnefningar en nokkur annar hefur fengið að undanskildum Walt Disney. Hann hefur fengið 5 Óskarsverðlaun, fyrir myndirnar Fiddler On the Roof (1971), Jaws (1975), Star Wars IV: A New Hope (1977), E.T. the Extra-Terrestrial (1982) og Schindler's List (1993).

Verk John Williams einkennast af mikilfenglegri sinfóníutónlist og það er lítið sem ekkert um tónlistarlaus atriði í kvikmyndum með tónlist eftir hann. Hann hefur verið mjög vinsæll í ævintýraheimum og má nefna kvikmyndir á borð við Star Wars, Superman, Harry Potter, Indiana Jones og Jurassic Park. John Williams er afkastamikill tónsmiður og árið 2005 komu út myndirnar Munich, Memoirs of a Geisha, War of the Worlds og Star Wars: Episode III - Revenge of the Sith sem allar innihéldu tónlist eftir John Williams.

Árið 2005 valdi American Film Institute 25 bestu amerísku kvikmyndatónlistarverk síðustu hundrað ára. Þar átti John Williams þrjú verk: *Star Wars IV: A New Hope* í fyrsta sæti, *Jaws* í sjötta og *E.T. the Extra-Terrestrial* í fjórtánda. 

## Neðanmálsgrein


## Tenglar
* John Williams.com
* John Williams á Internet Movie Database
Hans Zimmer

**Hans Zimmer** (fæddur 12. september 1957) er þýskt tónskáld starfandi í Bandaríkjunum, frægastur fyrir að semja kvikmyndatónlist. Hann hóf feril sinn í tónlist spilandi á hljómborð og hljóðgervla með hljómsveitum svo sem Ultravox og The Buggles. Hann sló í gegn í kvikmyndatónlist með þemalagi myndarinnar Rain Man árið 1988, sem hann var tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir. Síðan þá hefur hann samið tónlist við margar þekktar kvikmyndir. Sem dæmi má nefna The Gladiator, Crimson Tide, The Rock, Black Hawk Down, The Last Samurai, The Da Vinci Code, Lion King, Interstellar, Inception og Batman þríleik Nolans.
Vincent van Gogh

**Vincent Willem van Gogh** (30. mars 1853 – 29. júlí 1890) var hollenskur listmálari sem flokkaður er með póstimpressjónistunum. Einkenni á verkum hans eru sterkir litir og sýnilegar pensilstrokur. Hann er einn af áhrifamestu myndlistarmönnum vestrænnar myndlistar. Hann naut engrar velgengni meðan hann lifði en verk hans eru í dag með þeim verkum sem hæst verð fá á listaverkauppboðum. Hann þjáðist af geðveiki þótt ekki sé vitað hvers eðlis hún var nákvæmlega. Hann var oftar en einu sinni lagður inn á geðspítala og að lokum framdi hann sjálfsmorð.

Van Gogh var af fjölskyldu úr efri millistétt og fæddist í Groot-Zundert í Norður-Brabant í Hollandi. Sem barn þótti hann þögull, alvarlegur og hæglátur. Hann fékk ungur starf sem listaverkasali en missti áhugann á því eftir að hann var fluttur til London. Hann gerðist þá mótmælendatrúboði í Suður-Hollandi og flakkaði um, einmana og slæmur til heilsunnar, þar til hann hóf að mála 1881. Þá hafði hann flutt aftur heim til foreldra sinna. Yngri bróðir hans, Theo van Gogh, studdi hann fjárhagslega og bræðurnir áttu í reglulegum bréfasamskiptum alla ævi. Fyrstu verk van Goghs voru kyrralífsmyndir og myndir af bændafólki máluð með dökkum litum. Árið 1886 flutti hann til Parísar þar sem hann kynntist framúrstefnulistamönnum þess tíma, eins og Émile Bernard og Paul Gauguin, sem vildu gera uppreisn gegn impressjónismanum. Verk hans tóku að breytast, urðu bjartari og litríkari, sérstaklega meðan hann dvaldi í Arles í Suður-Frakklandi árið 1888. Þar málaði hann meðal annars myndraðir af ólífutrjám, hveitiökrum og sólblómum.

Van Gogh þjáðist af reglulegum geðhvörfum og ranghugmyndum, og þótt hann hefði áhyggjur af geðheilsu sinni átti hann það til að hirða lítið um líkamlegt ástand sitt, borðaði lítið og drakk mikið. Vinátta þeirra Gauguins endaði þegar hann skar af sér hluta annars eyrans með rakhníf í reiðikasti. Hann var lagður inn á geðsjúkrahús, meðal annars í Saint-Rémy þar sem hann málaði fræga myndröð af herbergi sínu. Eftir það flutti hann í Auberge Ravoux í Auvers-sur-Oise í nágrenni Parísar. Þar hóf hann meðferð hjá hómópatalækninum Paul Gachet. Þunglyndið versnaði og 27. júlí 1890 er talið að hann hafi skotið sig í brjóstið með skammbyssu. Hann lést af sárum sínum tveimur dögum síðar.

Van Gogh naut engrar velgengni á meðan hann lifði og var álitinn geðsjúklingur og misheppnaður listamaður. Eftir sjálfsmorðið var tekið að líta á hann sem misskilinn snilling á mörkum geðveiki og snilligáfu. Snemma á 20. öld óx frægð hans og nýjar listastefnur, fauvisminn og þýski expressjónisminn, urðu fyrir áhrifum frá honum. Næstu áratugina nutu verk hans vaxandi velgengni og harmræn saga hans var tengd við staðalmyndina af kvalda listamanninum. Í dag eru sum verka van Goghs með dýrustu verkum sem seld hafa verið á uppboðum. Van Gogh-safnið í Amsterdam var stofnað árið 1973 og geymir stærsta safn verka hans, að stofni til verk sem Theo átti og erfði eftir bróður sinn og síðan eiginkona hans, Johanna van Gogh-Bonger, þegar Theo lést aðeins ári síðar.

## Tenglar
* ''100 ára ártíð van Goghs''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990
Georgia O'Keeffe

**Georgia Totto O'Keeffe** (15. nóvember 1887 – 6. mars 1986) var áhrifamikil bandarísk listakona á 20. öld. Hún er einkum þekkt fyrir verk sem eru á mörkum abstrakt og fígúratífrar listar og sýna náttúruleg form; landslag, dýr, blóm og kletta.

## Tenglar
* ''Barn sólgresjunnar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1987
Lee Kuan Yew

::: *Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Lee, eiginnafnið er Kuan Yew.*

**Lee Kuan Yew** (kínverska: 李光耀; pinjin: Lǐ Guāngyào; f. 16. september 1923 - 23. mars 2015) var fyrsti forsætisráðherra Singapúr frá 1959 til 1990 og er enn einn áhrifamesti stjórnmálamaður landsins. Þegar hann sagði af sér völdum árið 1990 var hann sá forsætisráðherra sem lengst allra hafði setið í embætti. Hann hefur jafnframt verið gagnrýndur fyrir einræðistilburði og fyrir að nota kærur til að halda pólitískum andstæðingum niðri.

## Tilvísanir
Drottningin af Saba

**Drottningin af Saba** er nefnd í fyrstu konungabók Biblíunnar og annarri kroníkubók, auk Kóransins og eþíópískrar hefðar. Í Biblíunni er sagt frá heimsókn hennar til Salómons konungs Ísraels með gríðarmiklar gjafir þar sem hún hafði heyrt mikið látið af visku hans. Hvar konungsríkið Saba hefur verið er umdeilt en líklega hefur það verið þar sem nú er Eþíópía eða Jemen. Hún er ekki nafngreind í Biblíunni en samkvæmt eþíópískri hefð hét hún **Makeda** og í Kóraninum er hún nefnd **Bilqis**.
Dúrra

**Dúrra** eða **súdangras** (fræðiheiti: *Sorghum*) er ættkvísl kornjurta af grasaætt sem nær allar eru upprunnar í hitabeltinu í Austur-Afríku. Ein tegund er þó upprunnin í Mexíkó. Jurtin er ræktuð í Suður- og Mið-Ameríku og Suður-Asíu. Jurtin þolir vel bæði þurrka og hita. Kornið er einkum notað í skepnufóður en það er líka unnið í mjöl til manneldis og til að brugga bjór. 

## Tegundir
* *Sorghum almum* 
* *Sorghum amplum* 
* *Sorghum angustum* 
* *Sorghum arundinaceum* 
* *Sorghum bicolor* 
* *Sorghum brachypodum* 
* *Sorghum bulbosum* 
* *Sorghum burmahicum* 
* *Sorghum controversum* 
* *Sorghum drummondii* 
* *Sorghum ecarinatum* 
* *Sorghum exstans* 
* *Sorghum grande* 
* *Sorghum halepense* 
* *Sorghum interjectum* 
* *Sorghum intrans* 
* *Sorghum laxiflorum* 
* *Sorghum leiocladum* 
* *Sorghum macrospermum* 
* *Sorghum matarankense* 
* *Sorghum miliaceum* 
* *Sorghum nitidum* 
* *Sorghum plumosum* 
* *Sorghum propinquum* 
* *Sorghum purpureosericeum* 
* *Sorghum stipoideum* 
* *Sorghum timorense* 
* *Sorghum trichocladum* 
* *Sorghum versicolor* 
* *Sorghum virgatum*

## Tilvísanir
Getnaðarvörn

**Getnaðarvörn** er hvers konar búnaður, lyf, læknisfræðilegar aðgerðir eða annað sem ætlað er að koma í veg fyrir getnað þegar stundað er kynlíf. Fjölmargar getnaðarvarnir eru til á markaðnum, svo sem smokkar, pillan, lykkjan, hettan. Sumir álíta skírlífi getnaðarvörn.

## Tengt efni
* Rofnar samfarir (*coitus interruptus*)

## Nánari upplýsingar
* Umfjöllun um getnaðarvarnir á Doktor.is
* Bæklingur Landlæknis um getnaðarvarnir (PDF)
* Umfjöllun um getnaðarvarnir á kvennasviði Landspítalands 
* ''Stafróf getnaðarvarnanna''; grein í Alþýðublaðinu 1974
Sauðaneshreppur

**Sauðaneshreppur** var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, kenndur við kirkjustaðinn Sauðanes. 

Hreppurinn var 728 km² að flatarmáli og náði yfir mestallt Langanes og heiðarnar milli Hafralónsár og sýslumarka.

Kauptúnið Þórshöfn var skilið frá Sauðaneshreppi í ársbyrjun 1947 og gert að sérstökum hreppi, *[[Þórshafnarhreppur|Þórshafnarhreppi]]*. Hrepparnir tveir sameinuðust á ný 11. júní 1994, þá undir nafni Þórshafnarhrepps.

Hinn 10. júní 2006 sameinaðist Þórshafnarhreppur svo Skeggjastaðahreppi  undir nafninu *[[Langanesbyggð]]*.
Fornmenntastefna

**Fornmenntastefna** var stefna meðal íslenskra menntamanna sem einkenndist af áhuga á íslenskum fornritum sem rituð höfðu verið á miðöldum. Hingað barst fornmenntastefnan með húmanískum straumum í siðbreytingunni sem áttu uppruna sinn í Endurreisninni. Fyrsta Íslandssagan var skráð í letur af Arngrími lærða og atburðir líðandi stundar voru skráðir í annála. Farið var að safna skipulega og rannsaka gömul handrit m.a. handrit Íslendingasagna.
Kurt Gödel

**Kurt Gödel** (28. apríl 1906 – 14. janúar 1978) var rökfræðingur, stærðfræðingur og stærðfræðispekingur. Hann er álitinn einn merkasti rökfræðingur allra tíma og gjörbylti hann hugsun manna á sérsviðum sínum í þá mund sem Bertrand Russell, A.N. Whitehead og David Hilbert voru að reyna beita rökfræði og mengjafræði til þess að glöggva á frumsendum stærðfræðinnar.

Þekktastur er hann fyrir ófullkomleikasetningar sínar tvær sem hann birti árið 1931, þá 25 ára að aldri og aðeins einu ári eftir að hafa fengið doktorsgráðu frá Háskólanum í Vín. Frægari setningin segir að hvert endurkvæmt frumsendukerfi samkvæmt sjálfu sér, er lýst getur reikningi náttúrulegra talna, inniheldur forsendur sem eru sannar en eru ekki sannanlegar innan þess kerfis.

Einnig sýndi hann fram á að *[[samfellutilgátan|samfellutilgátuna]]* væri ekki hægt að afsanna með frumsendum mengjafræðinnar ef frumsendurnar eru ekki mótsagnakenndar.

Albert Einstein var góðvinur Gödels, en Einstein hjálpað Gödel að komast til Bandaríkjanna og við að fá ríkisborgararétt þar. Kurt Gödel lést í Bandaríkjunum vegna geðveiki sinnar. Hann neitaði að borða annað en heimaeldaðan mat konu sinnar, en ofsóknaræði fékk hann til að trúa því að illir menn væru að reyna eitra fyrir honum. Hann dó því úr sulti stuttu eftir að kona hans var lögð inn á sjúkrahús.

## Tengt efni
* Gödel, Escher, Bach

## Tenglar
*
76

Árið **76** (**LXXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Kletus verður páfi.

## Fædd
* 24. janúar - Hadríanus keisari Rómaveldis (d. 138).

## Dáin

* 23. september - Línus páfi deyr.
138

Árið **138** (**CXXXVIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd

## Dáin
* 10. júlí - Hadríanus, keisari Rómaveldis (f. 76).
117

Árið **117** (CXVII í rómverskum tölum) var 17. ár 2. aldar og almennt ár sem hófst á fimmtudegi samkvæmt júlíska dagatalinu. Í Rómaveldi var það þekkt sem „ræðismannsár Nigers og Apronianusar“ eða sem árið 870 *[[ab urbe condita]]*. Það hefur verið þekkt sem árið 117 frá ármiðöldum þegar Anno Domini-tímatalið var tekið upp.

## Atburðir

* Wales var innlimað í Rómaveldi.
* Hadríanus tók við sem keisari Rómaveldis af Trajanusi.

## Fædd

## Dáin
135

Árið **135** (**CXXXV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Önnur gyðingauppreisnin barin niður í Júdeu af herjum Hadríanusar.
* Altari Júpíters reist þar sem musteri Salómons stóð áður.

## Fædd

## Dáin
1365

Árið **1365** (**MCCCLXV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Oddgeir Þorsteinsson vígður Skálholtsbiskup. Hann kom þó ekki til landsins fyrr en árið eftir.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 3. mars - Orrustan í Gautaskógi í Svíþjóð. Albrecht af Mecklenborg vann sigur á liði feðganna Magnúsar Eiríkssonar og Hákonar Magnússonar. Magnús var tekinn til fanga og sat í varðhaldi til 1371.
* Vínarháskóli stofnaður.

;Fædd

;Dáin
* 17. maí - Loðvík 6., hertogi af Bæjaralandi og kjörfursti af Brandenborg (f. 1328).
* 27. júlí - Rúdolf 4., hertogi af Austurríki (f. 1339).
* (líklega) Anna af Savoja, keisaraynja í Býsans (f. um 1306).
1366

Árið **1366** (**MCCCLXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Andrés Gíslason og Ormur Snorrason urðu hirðstjórar.
* Oddgeir Þorsteinsson kom til landsins með biskupsvígslu.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* Hinrik af Trastámara steypti hálfbróður sínum, Pétri Kastilíukonungi, af stóli og varð sjálfur konungur.
* Brugghúsið Stella Artois stofnað í Leuven í Belgíu. Það fékk þó ekki núverandi nafn fyrr en 1708.

;Fædd
* 22. mars - Thomas de Mowbray, 1. hertogi af Norfolk (d. 1399).
* 3. apríl - Hinrik 4. Englandskonungur (d. 1413).
* 11. júlí - Anna af Bæheimi, Englandsdrottning, kona Ríkharðs 2. (d. 1394).

;Dáin
* 24. janúar - Alfons mildi, konungur Aragóníu.
* 20. maí - María af Kalabríu, keisaraynja í Býsans (f. 1329).
1336

Árið **1336** (**MCCCXXXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Veturinn 1336-1337 var mikill snjóavetur um allt land, svo bæir brotnuðu sumstaðar undan snjóþyngslum.

;Fædd

**Dáin** 

## Erlendis
* 24. janúar - Pétur 4. varð konungur Aragóníu.
* 21. júlí - Magnús Eiríksson og Blanka af Namur krýnd konungur og drottning Svíþjóðar í Stokkhólmi.
* Englendingar brenndu Aberdeen.

;Fædd
* Tímúr stofnandi Tímúrveldisins (d. 1405).
* (sennilega) Gregoríus XI páfi (d. 1378).
* (sennilega) Innósentíus VII páfi (d. 1406).

;Dáin
* 24. janúar - Alfons 4. Aragóníukonungur (f. 1299).
* 4. júlí - Heilög Elísabet af Aragóníu, Portúgalsdrottning (f. 1271).
Hesíódos

**Hesíódos** (gríska *Ἡσίοδος*) var grískt skáld sem var uppi um 700 f.Kr. Eftir hann liggja verkin *[[Goðakyn]]* (um uppruna heimsins og ættir guðanna) og *[[Verk og dagar]]*. Lítið er vitað um ævi Hesíódosar umfram það sem kemur fram í verkum hans. Hann var frá Böótíu og segist vera einfaldur bóndi sem hafi orðið af föðurarfi sínum vegna svika bróður síns. Hann er ein helsta heimild okkar um gríska goðafræði, landbúnað, stjörnufræði og tímatal á tímum Forn-Grikkja.
Edward Gibbon

**Edward Gibbon** (8. maí 1737 – 16. janúar 1794) var enskur sagnfræðingur, þekktur fyrir verk sitt *The History of the Decline and Fall of the Roman Empire* sem kom út í mörgum bindum á árunum 1776 til 1788. Hann var undir miklum áhrifum frá skynsemishyggju upplýsingarinnar og taldi útbreiðslu kristni vera helstu ástæðu afturfarar á miðöldum. Hann bjó í mörg ár í Lausanne í Sviss og leit að ýmsu leyti á sig fremur sem Svisslending en Englending. Hann skildi ákveðið á milli frumheimilda og eftirheimilda og tók þær fyrrnefndu fram yfir þær síðarnefndu. Meðal annars þess vegna hefur hann verið talinn með fyrstu nútímasagnfræðingunum.

## Tengill
* Rit Gibbons (á ensku)
Thomas Paine

**Thomas Paine** (29. janúar 1737 - 8. júní 1809) var rithöfundur, fræðimaður og hugsjónamaður sem átti mikinn þátt í að vinna sjálfstæðismálinu í Bandaríkjunum fylgis og er því talinn með landsfeðrum Bandaríkjanna. Verk hans *[[Common Sense]]* (*Almenn skynsemi*) varð grundvöllurinn að sjálfstæðisyfirlýsingunni 1776.
Averróes

**Averróes** (arabíska: ابوالوليد محمد بن احمد بن محمد بن رشد, Abū l-Walīd Muhammad ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Rushd; einnig *Averroes* eða *Averrhoës* eða einfaldlega *Ibn Rushd*) (1126 – 11. desember 1198) var spænsk-marokkóskur heimspekingur, læknir, lögfræðingur og guðfræðingur.

Ásamt Avicenna er Averróes sá sem helst ber að þakka fyrir varðveislu þekkingar á mörgum af ritum fornaldar. Hann skrifaði handbók í læknisfræði og útleggingar á nær öllum ritum Aristótelesar. Hann reyndi að samræma heimspeki og íslam og taldi að heimspeki og trúarbrögð væru ekki andstæður heldur væri hægt að leita sannleikans fyrir tilstilli beggja.

## Tenglar
*
Nautgripur

**Nautgripur** (fræðiheiti: *Bos taurus*) er klaufdýr af ættkvíslinni *[[Bos]]*. Nautgripir eru jafnframt jórturdýr. Carolus Linnaeus skilgreindi ættkvíslina sem þrjár ólíkar tegundir, *Bos taurus * sem evrópsku nautgripina, *Bos indicus* sebúinn og loks úruxinn, *Bos primigenius*, sem er útdauð tegund frum-evrópskra nautgripa.

## Nafngiftir
Nautgripir eða stórfé er nafn yfir alla hjörðina eða dýr í fleirtölu. Karldýrin kallast naut, tarfur eða tuddi á meðan kvendýrin nefnast kýr. Afkvæmi kúnna eru kálfar, og skiptast þeir í kvígukálfa og nautkálfa.

Kvígur kallast eldri kálfar, sérstaklega þegar þær hafa fengið í sig kálf. Kvígur sem hafa borið einu sinni kallast fyrsta-kálfs-kvígur en eftir annan burð falla þær undir skilgreininguna *kýr*. Gelt naut kallast *uxi* eða *geldingur* á meðan graðnaut kallast *griðungur*.

## Lífeðlisfræði

Þar sem nautgripir eru jórturdýr þá melta þeir tugguna í tveimur skrefum. Kýr hafa fjóra magasekki sem kallast keppur, laki, vinstur og vömb. Gripirnir jórtra með því að elgja upp lítið meltri tuggu (þ.e.a.s. selja henni upp í munnholið), tyggja hana þá aftur og kyngja henni síðan enn á ný og þá taka bakteríur vambarinnar við og brjóta niður trénið í átunni.

Kýrnar ganga 9 mánuði með kálfinn en fæðing kálfsins kallast burður.

## Tenglar
* ''Er hagkvæmt að flytja inn holdanautgripi?''; grein í Morgunblaðinu 1956
* ''Galloway á Íslandi''; grein í Morgunblaðinu 1980
Laó Tse

**Laó Tse**, **Laozi**, **Laó-tse**, **Laótse** eða **Laó Tzu** (kínverska: 老子) var mikilvægur kínverskur heimspekingur. Nafn hans merkir „gamli meistarinn“ en gæti einnig þýtt „gamla barnið“ sem vísar jafnt til visku hins aldna sem aðlögunarhæfni og sveigjanleika hins unga. Til eru ýmsar frásagnir af Laozi og samkvæmt kínverskri hefð var hann uppi á 6. öld f.Kr. Honum er eignuð *[[Bókin um veginn og dygðina]]* (*Dao de jing* 道德经) sem er grunnrit í daóisma, ritið er talið hafa verið sett saman á 4. öld f.Kr. á tímabili hinna stríðandi ríkja.
Kommúnistaávarpið

**Kommúnistaávarpið** (þýska: *Das Manifest der Kommunistischen Partei*) er eitt af áhrifamestu áróðursritum heims. Það kom fyrst út á þýsku 21. febrúar 1848. Það var pantað sem stefnuskrá Kommúnistafylkingarinnar og voru þeir Karl Marx og Friedrich Engels höfundar þess. Það leggur línurnar fyrir byltingu öreiganna gegn oki kapítalismans til að koma á stéttlausu samfélagi. Það hefst á setningunni „Vofa gengur nú ljósum logum um Evrópu - vofa kommúnismans.“ og endar á slagorðinu „Öreigar allra landa, sameinist!“

Á íslensku kom ávarpið út árið 1924 og var gefið út af Jafnaðarmannafélaginu á Akureyri. Kommúnistaávarpið hafði verið þýtt á íslensku í Berlín árið 1923 og þýðendumir voru tveir ungir stúdentar, Stefán Pétursson og Einar Olgeirsson.

## Tengt efni
* '''Kommúnistaávarpið''' (Einar Olgeirsson og Stefán Pjetursson þýddu)
* '''Ávarp Kommúnistaflokksins''', hljóðbók
* '''Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi'''
Bergljót Arnalds

**Bergljót Arnalds** (fædd 15. október 1968 í Reykjavík) er rithöfundur og leikkona sem er best þekkt fyrir barnabækur sínar, Stafakarlana og Talnapúkann. Bergljót var umsjónarmaður sjónvarpsþáttarins 2001 nótt sem var barnatími sýndur á Skjá Einum frá árinu 1999 til 2001.

Bergljót hlaut viðurkenningu Menningarsjóðs SPRON (1998) og AUÐAR-verðlaunin (2000) fyrir verk sín.

Bergljót hefur leikið ýmis hlutverk bæði á sviði og í kvikmyndum. Meðal annars lék hún Dolly í Djöflaeyjunni, Lucy í Dracula og Stellu í Sporvagninn Girnd. Bergljót hefur einnig talsett ýmsar teiknimyndir.

## Útgefið Efni
### Bækur
* 1996 - Stafakarlarnir
* 1997 - Tóta og Tíminn
* 1998 - Talnapúkinn
* 2001 - Gralli Gormur og stafaseiðurinn mikli
* 2001 - Í leit að tímanum
* 2003 - Gralli Gormur og litadýrðin mikla
* 2005 - Jólasveinasaga
* 2007 - Gralli Gormur og dýrin í Afríku

### Margmiðlunardiskar
* 1997 - Stafakarlarnir
* 1999 - Talnapúkinn
* 2004 - Gralli Gormur og stafirnir

## Tengill
* http://about.me/arnalds Upplýsingasíða Bergljótar Arnalds]
Eyjólfur Jónsson (sundkappi)

**Jón Eyjólfur Jónsson** (f. 18. maí 1925 - d. 29. nóvember 2007) í Reykjavík) kallaður **Eyjólfur sundkappi** var íslenskur lögreglumaður og íþróttamaður sem vakti mikla athygli á 6. áratug 20. aldar fyrir ýmis sjósund, svo sem Drangeyjarsund 1957, frá Reykjavík til Akraness 1958, frá Reykjavík til Hafnarfjarðar og Vestmannaeyjasund 1959 og frá Hrísey til Dalvíkur 1960. Hann gerði einnig þrjár tilraunir til að synda yfir Ermarsund, fyrstur Íslendinga, en varð frá að hverfa í öll skiptin.

Eyjólfur var auk þess einn af aðalhvatamönnum að stofnun íþróttafélagsins Þróttar þar sem hann var gerður að heiðursfélaga 1989.

Ævisaga hans, skrifuð af Jóni Birgi Péturssyni, kom út árið 2004.

## Ítarefni
* Jón Birgir Pétursson, *Eyjólfur Sundkappi: Ævintýraleg saga drengs af Grímstaðaholtinu*, Reykjavík, Almenna bókafélagið, 2004
Klukkustund

**Klukkustund** eða **klukkutími** er mælieining fyrir tíma, táknuð með **h**, en er ekki hluti alþjóðlega einingakerfisins (SI). (Algeng íslensk skammstöfun er ) Klukkustund eru sextíu mínútur, eða 3.600 sekúndur, sem er um það bil 1/24 hluti sólarhrings.
Persía

**Persía** er sögulegt nafn yfir það land sem í dag nefnist Íran. Það er einnig oft notað sem nafn á nokkrum stórum keisaradæmum sem þaðan hefur verið stjórnað. Íran skipti um nafn frá -*Persíu* til Íran árið 1935.

Heitið -Persía er ef til vill komið frá konunginum *Perses* og ættföður konungsættar þar í landi.

## Tengt efni
* Persastríð
* Persaveldi

## Tenglar
*
Framkvæmdarvald

**Framkvæmdarvald** er einn af öngum þrískiptingu ríkisvalds, ásamt löggjafarvaldi og dómsvaldi. Handhafar framkvæmdarvalds sjá um að fræmkvæma þá stefnu sem sett er af löggjafarvaldi og úrskurðað um af dómsvaldi.

Á Íslandi er forseti Íslands æðsti handhafi framkvæmdarvaldsins, eins og segir til um í Stjórnarskrá Lýðveldisins Íslands. Hann framselur valdið forsætisráðherra sem svo deilir því niður á aðra ráðherra. Flest allar stofnanir ríkisins tilheyra framkvæmdarvaldi, t.d. lögregla, Fiskistofa, Félagsmálaráðuneyti, sýslumannsembætti og Seðlabanki Íslands.

Innan framkvæmdarvalds er þó nokkur skörun við löggjafar- og dómsvald, t.d. með setningu reglugerða og úrskurðum deilumála. Er litið á það sem eðlilegan hlut þar sem löggjafarvaldið setur reglur um hvenær megi setja reglugerðir og flest öllum úrskurðum er hægt að vísa til dómstóla.

## Tengt efni
* Þrískipting ríkisvaldsins
Hippókrates

**Hippókrates** (um 460 f.Kr. – um 377 f.Kr.) var forngrískur læknir sem oft er kallaður „faðir læknisfræðinnar“. Honum er eignað safn um sextíu ritgerða um læknisfræði, *[[Corpus Hippocraticum]]* eða „ritsafn Hippókratesar“, þar sem hvers kyns hjátrú og töfralækningum er hafnað og grunnur lagður að læknisfræði sem vísindagrein. Ritgerðirnar hafa raunar verið skrifaðar af ólíkum höfundum með ólíkar skoðanir á árunum 430 f.Kr. til 200 f.Kr. Þekktust þessara ritgerða er *[[Hippókratesareiðurinn]]*.

## Tenglar
Hammúrabí

**Hammúrabí** (akkadíska: úr amorísku *ˤAmmurāpi*, „Ættingin er læknir“ (*ˤAmmu* „ættingi í föðurætt“ + *Rāpi* „læknir“)) var sjötti konungur Babýlon. Hann lagði Súmer og Akkad undir sig og batt enda á síðasta súmerska konungsveldið frá Isin og lagði þar með alla Mesópótamíu undir Babýlon. Hann var fyrsti konungur Babýlóníu sem hann ríkti yfir frá 1792 f.Kr. þar til hann lést 1750 f.Kr. Hann er þekktastur fyrir lög Hammúrabís sem voru höggvin í stein og stillt upp á áberandi stað, þótt fáir gætu lesið þau. Lögin eru elsta þekkta dæmið um heildstæða löggjöf.
Kringilsárfoss

**Kringilsárfoss** (eða Töfrafoss) var ca. 25m hár foss í Kringilsá sem fékk vatn sitt að mestu úr Brúarjökli. Rétt neðan við fossinn sameinaðist áin Jökulsá á Dal.

Uppistöðulón Kárahnjúkavirkjunar, Hálslón færði fossinn að mestu á kaf árið 2006.
Sauðárfoss

**Sauðárfoss** var ca. 20m hár foss í Sauðá í Sauðárdal. Rétt neðan við fossinn rann áin í Jökulsá á Dal.

Þegar uppistöðulón Kárahnjúkavirkjunar, Hálslón, fylltist árið 2006 hvarf fossinn.
Appelsína

**Appelsína** (einnig verið kölluð **glóaldin** og **gullepli**) er ávöxtur sítrustrésins *Citrus sinensis*. Appelsínur eiga uppruna sinn að rekja til Suðaustur-Asíu, en til greina sem upprunastaðir appelsínunar koma Indland, Pakistan, Víetnam eða Kína. Hún er blendingur á milli pomelo og (*Citrus maxima*) og mandarínu (*Citrus reticulata*). Erfðaefni hennar er ~25% pomelo og ~75% mandarína;

## Orðið appelsína
Í sumum tungumálum, til dæmis hollensku (*Sinaasappel*) og íslensku, merkir orðið appelsína *epli frá Kína*. Endingin *-sína* í orðinu appelsína er í raun gamalt heiti á Kína, en það var nefnt *Sína* á Latínu hér áður fyrr. Eldra íslenskt heiti á appelsínu er *eyjarepli*, en það er þannig til komið að fyrstu appelsínurnar sem Íslendingar kynntust komu frá Sikiley. 

## Appelsínutré
Appelsínutré vaxa ekki á Íslandi. Þó geta appelsínutré verið inni í húsum á norðlægum slóðum. Þau finnast hins vegar á hitabeltisslóðum t.d. á Spáni, Ameríku og Brasilíu. Appelsínur eru góð uppspretta c vítamíns. Auðvelt er að rækta appelsínutré af steinum en yfirleitt eru plönturnar ekki eins blómviljugar og þær sem eru ræktaðar af græðlingum. Þarf þá fyrst að taka steinana, þvo og láta þorna í nokkra daga áður en þeir eru settir í pott með rakri mold.

## Saga
Appelsínur þekkjast ekki villtar; það er talið að þær séu upprunnar í Suður Kína, Norðaustur Indlandi og hugsanlega suðaustur Asíu. Og þær hafi verið fyrst ræktaðar í Kína um 2500 BC.
Sætar appelsínur komu til Evrópu (Ítalía, Spánn og Portúgal) frá Indlandi í byrjun fimmtándu aldar (1400). Fyrir þann tíma voru aðeins súrar (Citrus bergamia Risso) eða beiskar (Citrus aurantium) appelsínur í ræktun í Ítalíu og Spáni. Frá Spáni breiddist ræktun appelsínutrjáa út til Ameríku, Afríku og Ástralíu.

Það eru nokkur afbrigði af sætum appelsínum. Eitt það algengasta nefnist Valenciae, sem kemur frá Spáni og er einnig ræktað í Afríku og Ástralíu. 

Önnur gerð af sætum appelsínum nefnist blóðappelsínur. Þessar appelsínur hafa oft rauða bletti á hýðinu, og sumsstaðar innan í ávextinum getur litið út eins og þær séu fylltar blóði. Sumar blóðappelsínur hafa safa sem er blóðrauður.

Um 1850 var tré í klausturgarði í Brasílíu sem hafði merkilegan ávöxt. Hver appelsína leit nokkð eðlilega út, nema þær voru frælausar og neðst í hverri appelsínu er dvergappelsína sem er síamstvíburi hinnar stærri. Minni appelsínan myndar nokkurskonar nafla og þaðan er nafnið komið. Þær eru mjög sætar og auðvelt er að afhýða þær. Þetta gerði þær vinsælar til sölu. En þar sem þr eru frælausar  er ekki hægt að sá til þeirra. Aðeins er hægt að fjölga þeim með græðlingum. Það gerir  að allar appelsínur af þessari sort er erfðafræðilega sama tréð og var í klausturgarðinum í Brasílíu.

Jaffa appelsínur, eða Shamouti, er sætt, næstum steinlaust appelsínu afbrigði með seigu hýði sem gerir þær sérstaklega hentugar til útflutnings.

## Tilvísanir
Landsvæðið milli Minho- og Douro-ánna

**Landsvæðið milli [[Minho]]- og [[Douro]] ánna** er sögufrægt landsvæði í Portúgal og er oft vísað í svæðið sem einfaldlega Minho. Á 19. og 20. öld var það eitt af sex óopinberum landsvæðum Portúgals. Þegar Portúgal var skipt niður í núverandi svæði árið 1936, var þessu sögufræga landsvæði skipt niður í tvo smærri hluta: Douro Litoral og Minho. Í dag nær landsvæðið til umdæmi borganna Braga, Porto, Viana do Castelo, auk hluta af Aveiro og Viseu.
Herranótt

**Herranótt** er leikfélag í Menntaskólanum í Reykjavík. Fyrstu heimildir um leikfélagið eru frá 1787. Leikfélagið er talið það elsta á Norðurlöndunum. 

Upphaf leikfélagsins má rekja til Skálholtsskóla þegar skólapiltar hófu skólaárið á nokkurs konar uppistandi þar sem aðhlátursefnið voru ræður presta á staðnum. Hafði leikhátíðin á sér brag vikivakahátíða þar sem menn klæddust í hin ýmsu gervi og brugðu sér í allra kvikinda líki. 

Í gegnum árin þróaðist svo uppistandið yfir í uppsetningu á leikritum á sviði og fylgdi nafnið Herranótt ávallt, jafnvel þó skólinn flyttist um set reglulega og skipti um nafn; úr Skálholtsskóla í Hólavallarskóla, þaðan í Bessastaðaskóla og loks Menntaskólann í Reykjavík (áður Latínuskólinn og Hinn lærði skóli).

Talið er að fyrsta leikrit Herranætur hafi verið leikritið *Bjarglaunin* (eftir Geir Vídalín) u.þ.b. árið 1787. Það er einnig talið fyrsta íslenska leikritið sem leikið er á sviði. Leikritið fjallaði um sambýli Íslendinga við hafið. Því má segja að til Herranætur megi rekja upphaf íslenskrar leiklistarsögu. Talið er að skólayfirvöld hafi bannað starfssemi Herranætur á fyrstu árum 19. aldar vegna þess hve leikfélagið þótti pólitískt; "*...kominn í það angi af frönsku byltingunni*"

Frá því Menntaskólinn í Reykjavík komst í sitt núverandi húsnæði við Lækjargötu í Reykjavík árið 1846 hefur Herranótt sett upp leikrit á hverju ári nær óslitið.

## Þekktir leikarar
Nokkrir þekktir leikarar sem hafa leikið á Herranótt sem nemendur MR. 
* Andri Örn Clausen
* Baltasar Kormákur
*Dagur B. Eggertsson
* Davíð Oddsson
* Dóra Jóhannsdóttir
* Guðrún Helgadóttir
* Gunnar Rafn Guðmundsson
*Halldóra Rósa Björnsdóttir
*Hilmar Jónsson
* Hilmir Snær Guðnason 
* Hrafn Gunnlaugsson
* Kjartan Guðjónsson
*Magnús Geir Þórðarson
*Magnús Þór Þorbergsson
* Ólafur Egill Egilsson
* Ólafur Darri Ólafsson
* Ómar Ragnarsson
* Ragnar Kjartansson
* Ragnheiður Elfa Arnardóttir
* Saga Garðarsdóttir
*Sigríður Hagalín Björnsdóttir
*Sigrún Hjálmtýsdóttir - Diddú
* Steiney Skúladóttir
*Sólveig Arnarsdóttir
* Tinna Gunnlaugsdóttir
* Vigdís Esradóttir
* Þórarinn Eldjárn

## Uppsetningar Herranætur

*

## Tengt efni
Frúardagur - leikfélag nemendafélagsins Framtíðin

## Heimildir
*Heimasíða Menntaskólans í Reykjavík - leikrit frá 1846
*http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1066767/
Hrísgrjón

**Hrísgrjón** eru fræ tveggja tegunda grasplantna, *Oryza sativa* og *Oryza glaberrima*, sem eru upprunnar í Asíu og Afríku en til eru ótal afbrigði. Villihrísgrjón eru ekki eiginleg hrísgrjón heldur af annarri, náskyldri, ættkvísl grass sem er upprunnin í Norður-Ameríku. Hrísgrjón eru gríðarlega mikilvæg fæðutegund manna um allan heim. Meira en einn fimmti hluti allra hitaeininga sem menn neyta kemur úr hrísgrjónum. Hrísgrjónajurtin er einær jurt sem verður 1 til 1,8 m á hæð með löng mjó blöð. Hún er yfirleitt ræktuð á flæðiökrum þar sem hún þolir vel stöðugan raka og vatnið hindrar illgresi.

## Tenglar
Bikini Kill

**Bikini Kill** var hljómsveit sem spilaði hrátt ræflarokk og söngtextar hennar einkenndust af róttækum femínisma.

Kathleen Hanna, Kathi Wilcox og Tobi Vail stofnuðu hljómsveitina í Olympiu, Washington í október 1990, en Billy Karren var einnig í hljómsveitinni. Eftir að hljómsveitin hafði gefið út fjórar plötur; *[[Pussy Whipped]]*, *[[Reject All American]]* smáskífurnar og geisladiskaútgáfu af fyrstu tveimur hljómplötunum sundraðist hún árið 1998.
Kill Rock Stars

**Kill Rock Stars** (**Rock Stars Kill**, **Stars Kill Rock**) er tónlistarútgáfufyrirtæki sem var stofnað árið 1991 af Slim Moon sem er með aðsetur í Olympiu, Washington í Bandaríkjunum. Kill Rock Stars gefa m.a. út hljómsveitir eins og Bikini kill, Bratmobile, Unwound og The Melvins.

## Tengill
Heimasíða fyrirtækisins
Kathleen Hanna

**Kathleen Hanna** (fædd 12. nóvember 1968) er bandarísk tónlistarkona og textar hennar eru flestir feminískir eða pólítiskir. Hanna hefur verið í mörgum hljómsveitum um æfina en fægustu eru þó Bikini kill og Le Tigre og var hún söngkonan í þeim báðum. Einnig hefur hún átt sjálfstæðan feril undir nafninu Julie Ruin.
Dodoitsu

**Dodoitsu** er japanskt ljóðform sem hófst til vegs undir lok Jedótímabilsins. Dotdoitsu fjalla oft um hversdagslega hluti svo sem ástir og vinnu en undirtónninn er jafnan kómískur. Ljóðlínurnar eru fjórar og atkvæðafjöldinn skiptist svo: 7-7-7-5.
Pussy Whipped

***Pussy Whipped*** er hljómplata sem Riot Grrrl-hljómsveitin Bikini Kill gaf út árið 1994. Lög pötunnar einkennast af femíniskum textum og hrárri pönktónlist.

## Lagalisti
# "Blood One" (1:44)
# "Alien She" (1:41)
# "Magnet" (1:26)
# "Speed Heart" (1:47)
# "Lil' Red" (2:13)
# "Tell Me So" (2:20)
# "Sugar" (2:22)
# "Star Bellied Boy" (1:33)
# "Hamster Baby" 2:20
# "Rebel Girl" (2:43)
# "Star Fish" (1:03)
# "For Tammy Rae" (3:33)
Nevermind

***Nevermind*** er önnur plata bandarísku gruggrokkhjómsveitarinnar Nirvana. Hún kom út árið 1991 og varð gífurlega vinsæl. Einn vinsælasti smellurinn á plötunni er lagið „Smells Like Teen Spirit“. 

## Lagalisti plötunnar
# "Smells Like Teen Spirit" (Cobain/Grohl/Novoselic) – 5:02
# "In Bloom" (Cobain) – 4:15
# "Come as You Are" (Cobain) – 3:39
# "Breed" (Cobain) – 3:04
# "Lithium" (Cobain) – 4:17
# "Polly" (Cobain) – 2:56
# "Territorial Pissings" (Cobain) – 2:23
# "Drain You" (Cobain) – 3:44
# "Lounge Act" (Cobain) – 2:37
# "Stay Away" (Cobain) – 3:33
# "On a Plain" (Cobain) – 3:17
# "Something in the Way" (Cobain) – 3:51

* "Endless, Nameless" er falið lag. Þetta lag færir lengd lags númer 12 til 20:35.
Żagań

**Żagań** er bær í Lubusz-héraði í Póllandi vestanverðu. Íbúar voru 26.665 árið 2004. 

## Tenglar
* Heimasíða bæjarins
Reject All American

***Reject All American*** er plata sem bandaríska hljómsveitin Bikini Kill gaf út árið 1996.

## Lagalisti
# „Statement of Vindication“ (1:11)
# „Capri Pants“ (1:40)
# „Jet Ski“ (2:34)
# „Distinct Complicity“ (2:29)
# „False Start“ (3:12)
# „R.I.P.“ (3:37)
# „No Backrub“ (1:52)
# „Bloody Ice Cream“ (1:25)
# „For Only“ (2:25)
# „Tony Randall“ (2:23)
# „Reject All American“ (2:30)
# „Finale“ (1:33)
Presthólahreppur

**Presthólahreppur** var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, kenndur við bæinn Presthóla í Núpasveit. Náði hreppurinn yfir meginhluta Melrakkasléttu, frá ósum Sandár vestan megin að Ormarsá austan megin.

Kauptún mynduðust á Raufarhöfn og Kópaskeri og var Raufarhöfn gerð að sérstökum hreppi í ársbyrjun 1945.

Presthólahreppur sameinaðist Öxarfjarðarhreppi 17. febrúar 1991, undir merkjum Öxarfjarðarhrepps.
Sauðanes

**Sauðanes** getur átt við eftirfarandi:
* Sauðanes í Norður-Þingeyjarsýslu
* Sauðanes á Upsaströnd í Eyjafjarðarsýslu
Sauðanes (Upsaströnd)

**Sauðanes** er eyðibýli yst á Upsaströnd við Eyjafjörð um 6 km utan við Dalvík. Utan bæjarins tekur Ólafsfjarðarmúli við.  Þar voru áður þrjú smákot í stopulli byggð, Sauðaneskot, Sauðakot og Mígindi. Sauðaness er fyrst getið í skrá yfir Hólastólsjarðir árið 1388. Þar virðist hafa verið samfelld byggð til 1957 en þá fór jörðin í eyði. Síðustu ábúendur þar voru Sigurjón Hólm Hjörleifsson, síðar lögregluþjónn á Dalvík, og kona hans Sigurbjörg Pálsdóttir. 

Á Sauðanesi bjó Þorvaldur Rögnvaldsson skáld (1597-1680), en þátt um hann er að finna í Þjóðsögum og munnmælun Jóns Þorkelssonar.

Við Sauðanes kom *Eyjafjarðarskotta* á land, en hana höfðu hollendingar sent til Eyjafjarðar til að kvelja og drepa allar konur í Vaðlaþingi. Þorvaldur stóð á ströndu þegar Skottu bar þar að og gat komið í veg fyrir að hún ynni konum mein, en í stað þess drap hún nokkrar kýr og drekkti manni í Eyjafjarðará.

## tilvísanir
Fjallahreppur

**Fjallahreppur** var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu sunnanverðri.
Hreppurinn var stofnaður árið 1893 þegar Skinnastaðarhreppi var skipt í tvennt. Nyrðri hlutinn varð að Öxarfjarðarhreppi.

Hinn 1. janúar 1994 sameinaðist Fjallahreppur Öxarfjarðarhreppi á ný undir merkjum hins síðarnefnda.
Skinnastaðarhreppur

**Skinnastaðarhreppur** (oft ritað **Skinnastaðahreppur**) var hreppur í Norður-Þingeyjarsýslu, kenndur við kirkjustaðinn Skinnastað í Öxarfirði.
Til forna var hann oft nefndur **Ærlækjarhreppur** eftir þingstaðunum á Ærlæk.

Árið 1893 var Skinnastaðarhreppi skipt í tvennt, í Öxarfjarðarhrepp og Fjallahrepp.
Bloc Party

**Bloc Party** er bresk hljómsveit sem spilar tónlist kennda við indie-rokk rokk og síð-pönk. Fyrsti diskurinn þeirra heitir *[[Silent Alarm]]* og er talinn vera ein besta frumraun breskrar hljómsveitar í langan tíma.

## Meðlimir
* Kele Okereke; söngur, gítar
* Matt Tong; trommur
* Gordon Moakes; bassi
* Russel Lissack; gítar

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Silent Alarm (2005)
* Silent Alarm Remixed (2005)
* A Weekend In The City (2007)
* Intimacy (2008)

### Smá-breiðskífur
* Bloc Party EP (2004)
* Little Thoughts EP (2004)
* Two more years EP (2005)

### Smáskífur
* "She's Hearing Voices" (febrúar 2004) 
* "Banquet" (maí 2004, #51 UK) 
* "Little Thoughts" (júlí 2004, #38 UK) 
* "Helicopter" (október 2004, #26 UK) 
* "Tulips" (janúar 2005) 
* "So Here We Are" (janúar 2005, #5 UK) 
* "Banquet" (apríl 2005, #13 UK, #34 US) 
* "The Pioneers" (júlí 2005, #18 UK) 
* "Two More Years" (október 2005, #7 UK)
Sauðanes (N-Þingeyjarsýslu)

**Sauðanes** er kirkjustaður og prestssetur á Langanesi, nokkuð fyrir norðan Þórshöfn. Þar var áður kirkja sem var helguð Ólafi konungi úr kaþólskum sið. Kirkjan sem stendur þar núna var byggð árið 1889 en altaristaflan er frá árinu 1742.

## Heimildir
*Landið þitt Ísland - Bindi S-T bls 21 - Þorsteinn Jósepsson og Steindór Steindórsson
Hróarskelduhátíðin

**Hróaskelduhátiðin** (danska: *Roskilde Festival*) er tónlistarhátíð sem haldin er á hverju sumri utan við Hróarskeldu í Danmörku. Hátíðin er ein af elstu tónlistarhátíðum Evrópu. Fyrsta hátíðin var haldin árið 1971 með aðeins 10.000 áhorfendum, 20 hljómsveitum á einu sviði og stóð í tvo daga.

## Tenglar
*Heimasíða Hróarskelduhátíðarinnar
Alan Shearer

**Alan Shearer** (fæddur 13. ágúst 1970) er enskur fyrrum knattspyrnumaður og sjónvarpsmaður. Hann lék sem framherji. 

Shearer hóf feril sinn hjá Southampton F.C. en fór síðan til Blackburn Rovers þar sem hann sló fyrst í gegn. Hann varð Englandsmeistari með félaginu árið 1994 en var síðan keyptur til Newcastle United og lék með félaginu þar til hann hætti knattspyrnuiðkun árið 2006. Shearer er markahæsti leikmaður ensku úrvalsdeildarinnar frá upphafi með 260 mörk. Hann lýsir nú fótbolta reglulega fyrir BBC. 

## Titlar
* Premier League: Meistari: 1994-95, 2. sæti: 1993-94 og 1996-97
* Enski bikarinn: 2. sæti: 1998 og 1999
* Intertoto-bikarinn: 2. sæti: 2001
* Innganga í English Football Hall of Fame: 2004
* Flest mörk í evrópukeppnum fyrir Newcastle United: 30
* Flest mörk fyrir Newcastle United: 206
* Með á FIFA 100-listanum yfir bestu núlifandi knattspyrnumenn
** Undanúrslit: EM 1996

## Tölfræði
Apar

**Apar** eru undirættbálkur fremdardýra. Honum tilheyra mannapar (menn, górillur, simpansar, órangútanar) og apakettir.

Apar eru skyldir draugöpum [<small>[en]</small>](https://is.wikipedia.org/wiki/:En:Tarsier).
Rafsegulgeislun

**Rafsegulgeislun** eða **rafsegulbylgjur** *(stundum kallað *'ljós**)'' eru bylgjur í [[Rafsegulsvið|rafsegulsviðinu]] sem ferðast gegnum [[Rúm (eðlisfræði)|rúmið]] og bera með sér [[Orka|orku]]. Rafsegulgeislun inniheldur [[útvarpsbylgjur]], [[örbylgjur]], [[innrautt ljós]], [[sýnilegt ljós]], [[útfjólublátt ljós]], [[röntgengeislun]] og [[gammageislun]]. 

Snúið er að lýsa því hvað rafsegulgeislun er. Hægt er að lýsa hegðun rafsegulgeislunar á tvo vegu: 

# Lýsa má rafsegulgeislun sem **bylgjum**, samtaka sveiflum í bæði [[segulsvið|**segulsviði**]] og [[rafsvið|**rafsviði**]] líkt og nafnið gefur til kynna. Þessar samtaka sveiflur sveiflast hornrétt hvor á aðra og þvert á þá stefnu sem bylgjurnar ferðast í.
# Líka má líta á rafsegulgeislun sem **eindir''' sem streyma um sem litlir orkuskammtar. Ljós fylgir lögmálum skammtafræðinnar.

Báðar þessar leiðir eru rétt leið til að lýsa hegðun rafsegulbylgja. Þetta er hið torskilda tvíeðli ljóss.

Rafsegulgeislun verður til þegar frumeindir (atóm) losar frá sér orku. Þegar frumeind tekur í sig orku veldur það því að ein eða fleiri rafeind í frumeindinni hækkar um orkuþrep. Þegar rafeindin dettur aftur niður um orkuþrep myndast rafsegulgeislun. Sú gerð rafsegulgeislunar sem myndast fer eftir frumeind og magni orku, og hún getur verið í formi hita, ljóss, eða annars konar rafsegulgeislunar.

Rafsegulgeislun þarf ekki efni til að berast um í (ólíkt hljóðbylgjum).

## Rafsegulrófið

## Hraði rafsegulbylgja
Í tómarúmi ferðast rafsegulbylgjur með ljóshraða, en þegar þær ferðast í gegnum efni rekast þær á efnið og ferðast því hægar. Hraðinn er háður eiginleikum umhverfisins og má lýsa með rafsvörunarstuðli (\varepsilon) og segulsvörunarstuðli (\mu).

Í tómarúmi er raf- og segulsvörunarstuðlarnir:  \varepsilon_0 = 8,85 \cdot 10^{-12} \frac {C}{V \cdot m} og  \mu_0 = 4 \cdot \pi \cdot 10^{-7} \frac {V \cdot s}{A \cdot m}.

Ljóshraðinm í tómarúmi er því: c = \frac{1}{\sqrt{\varepsilon_0 \cdot \mu_0}} \approx 2,998 \cdot 10^8 m/s. Þegar ljós ferðast í efni stækka þessir stuðlar og því verður ljóshraðin minni.

## Tenglar

*Ítarlegar upplýsingar um rafsegulgeislun á Stjörnufræðivefnum
*Ítarlegar upplýsingar um ljósið á Stjörnufræðivefnum

## Tengt efni
* Kandela, grunneiningin fyrir ljósstyrk