Eldgosaannáll Íslands

**Eldgosaannáll Íslands.** Gos sem ollu eignar og/eða manntjóni eru feitletruð.
## Forsöguleg gos
* fyrir um 16 milljón árum - elsta berg sem þekkt er á Íslandi myndaðist í hraungosi.
* um 6600 f.Kr. - Stórgos á Veiðivatnasvæðinu, þá rann Þjórsárhraunið mikla. Þetta er mesta hraungos sem vitað er um að orðið hafi á Íslandi. Þjórsárhraunið er hátt í 1000 ferkílómetrar að flatarmáli og rann yfir 100 km leið allt til sjávar og myndar ströndina milli Þjórsár- og Ölfusárósa.
* um 5000 f.kr. - Hekla (H5). Fyrsta súra gjóskugosið í Heklu. Þá féll öskulagið H5 en það finnst í jarðvegi á miðhálendinu og víða um Norðurland.
* um 3000 f.Kr. - Vestmannaeyjar. Myndun Helgafells og eldra hraunsins á Heimaey.
* um 2500 f.Kr. - Hekla (H4)
* um 1200 f.Kr - Veiðivatnasvæði, Búrfellshraun rann úr gígaröð í grennd við Veiðivötn, annars vegar að Þórisósi og hins vegan niður með Tungná og Þjórsá allt niður í Landsveit.
* um 1000 f.Kr. - Katla. Tvö öskulög á Suðurlandi og Reykjanesskaga.
* um 900 f.Kr. - Hekla (H3)
* um 250 e.Kr. - Snæfellsjökull

## 9. og 10. öld
* um 870 - Ösku- og hraungos í Vatnaöldum, Landnámslagið myndast
* um 900 - Afstapahraun
* um 900 - ? í Vatnajökli
* um 900 - Krafla
* um 900 - Rauðhálsahraun í Hnappadal
* um 905 - ? í Vatnajökli
* um 920 - Undan Reykjanesi, staðsetning óviss. Gjóskulag frá gosinu er þekkt.
* um 920 - Katla (öskulag nefnt Katla-R)
* 939 - **Eldgjá og Katla**. Mikið hraunflóð úr Eldgjá rann yfir Álftaver, Meðalland og Landbrot. Sennilega sá jarðeldur, sem Molda-Gnúpur og hans fólk hrökklaðist undan skv. Landnámu. Landnáma segir einnig frá myndun Sólheimasands í miklu hlaupi Jökulsár.
* um 940 - Í Vatnajökli/Veiðivötnum (gjóskulag á NA-landi)
* um 950 - Hallmundarhraun rennur frá gíg vestan undir Langjökli og eyðir byggð í Hvítársíðu í Borgarfirði. Surtshellir, Víðgelmir og margir fleiri hellar myndast í hrauninu. 
* 999 eða 1000 - Svínahraun
* um 1000 - Katla. Gjóskulag er frá þessum tíma. Heimild fyrir hlaupi.

## 11. öld
* um 1060 - ? í Vatnajökli

## 12. öld
* 1104 - **Hekla**. Fyrsta gos hennar á sögulegum tíma og það mesta. Mikið öskufall til norðurs og norðausturs. Þjórsárdalur eyddist, þ.á m. bærinn Stöng.
* 1151 - Krýsuvíkureldar. Gos í Trölladyngju; Ögmundarhraun og Kapelluhraun renna.
* 1158 - Hekla, gos nr. 2
* um 1160 - ? í Vatnajökli
* 1160-1180 - Tvisvar gaus í sjó undan Reykjanesi (öskulög þekkt)
* 1179 - Katla. Heimildir eru óljósar en öskulag hefur fundist í Grænlandsjökli.
* 1188 - ? Rjúpnadyngjuhraun og Mávahlíðahraun runnu

## 13. öld
* 1206 - Hekla, gos nr. 3
* 1210-40 - undan Reykjanesi. Eldey myndaðist. Upphaf *[[Reykjaneseldar|Reykjaneselda]]*.
* 1222 - Hekla, gos nr. 4
* 1223 - Gaus í sjó undan Reykjanesi.
* 1225 - undan Reykjanesi, staðsetning óviss.
* 1226-27 - nokkur gos á Reykjanesi. Þeim eru eignuð Yngra Stampahraun, (Klofningahraun), Eldvarpahraun, Illahraun og Arnarseturshraun. Sandvetur af völdum mikils öskugoss við Reykjanestá og féll svokallað Miðaldalag. Harðindi í kjölfarið.
* 1231 - Gaus í sjó undan Reykjanesi.
* 1238 - Gaus í sjó undan Reykjanesi.
* 1240 - Gaus í sjó undan Reykjanesi.
* 1245 - Katla. Eldur og hlaup úr Sólheimajökli.
* 1262 - Katla. Eldur með miklu öskufalli í Sólheimajökli. Síðasta hlaupið á Sólheimasandi.
* 1300-01 - **Hekla**, gos nr. 5. Mikið öskufall í Skagafirði og hungursneyð í kjölfarið.

## 14. öld
* 1311 - **Katla**. Myrkur á Austfjörðum og öskufall víða um land. Mikið hlaup, sennilega á Mýrdalssandi, en heimildir um það eru óljósar og misvísandi. Ótíð og heybrestur árið eftir með tilheyrandi mannfalli.
* 1332 - í Vatnajökli, sennilega í Grímsvötnum.
* 1340 - ? Brennisteinsfjöll (engin hraun frá 14. öld hafa fundist á Reykjanesskaga)
* 1341 - **Hekla**, gos nr. 6. Askan barst vestur um Borgarfjörð og Akranes. Mikill skepnufellir, sérstaklega á Rangárvöllum og eyddust margar byggðir.
* 1341 - ? Grímsvötn
* 1354 - ? Grímsvötn
* 1357 - Katla. Mikið gos og tjón.
* 1362 - **[[Öræfajökull]]/Knappafellsjökull**. Mesta öskugos Íslandssögunnar. Eyddist Litla-Hérað allt og virðast fáir hafa komist af. Var sveitin nefnd Öræfi þegar hún fór að byggjast aftur og jökullinn Öræfajökull. Mest af öskunni barst til austurs á haf út en eyddi þó miklu af Hornafirði og Lónshverfi í leiðinni. Jökulhlaup fram á Skeiðarársand og út í sjó.
* 1372 - neðansjávargos norðvestan Grímseyjar
* 1389-90 - **Í og við Heklu**, gos nr. 7. Norðurhraun rennur, kirkjustaðurinn Skarð, Tjaldastaðir og e.t.v. fleiri bæir fara undir hraun.

## 15. öld
* 1416 - Katla
* 1422 - undan Reykjanesi. Eyja myndast og stendur í nokkur ár.
* 1440 - norðan og sunnan við Heklu
* 1477 - á Heljargjárrein. Gos á langri sprungu í Veiðivötnum allt að vestanverðum Vatnajökli.Veiðivötn verða til í núverandi mynd
* um 1480-1500 - Katla
* um 1500 - í Vatnajökli

## 16. öld
* 1510 - **Hekla**, gos nr. 8. Stórgos með miklu öskufalli til suðurs. Stærsta Hekluhraun frá sögulegum tíma. Mikil landeyðing í Rangárvallasýslu í kjölfarið.
* 1554 - Vondubjallar suðvestur af Heklu. Gosið stóð í 6 vikur um vorið. Rauðubjallar mynduðust og frá þeim rann Pálssteinshraun.
* 1580 - Katla
* um 1582 - við Eldey
* 1597 - **Hekla**, gos nr. 9. Gos hófst 3. janúar og stóð langt fram á sumar. Gjóska dreifðist víða en olli litlum búsifjum, þó helst í Mýrdal.
* 1598 - Grímsvötn

## 17. öld
* 1603 - Grímsvötn
* 1612 - Katla (og/eða Eyjafjallajökull). Gos hófst 16. október en heimildum ber ekki saman um í hvorum jöklinum hafi gosið, Katla talin líklegri.
* 1619 - Grímsvötn
* 1625 - **Katla**. 2. - 14. september. Stórgos með miklu öskufalli til austurs. 25 bæir fóru í eyði. Þorsteinn Magnússon klausturhaldari í Þykkvabæ skrifaði skýrslu um gosið, hina fyrstu sinnar tegundar á Íslandi.
* 1629 - Grímsvötn
* 1636-37 - **Hekla**, gos nr. 10. Gosið hófst 8. maí og stóð í rúmt ár. Öskufall til norðausturs og tjón lítið.
* 1637-38 - við Vestmannaeyjar
* 1638 - Grímsvötn
* 1655 - ? sennilegt gos í Vatnajökli, líklega í Kverkfjöllum. Stórhlaup í Jökulsá á Fjöllum. 
* 1659 - Grímsvötn
* 1660-61 - **Katla**. Gosið hófst 3. nóvember og stóð fram yfir áramót. Lítið öskufall en stórt hlaup á Mýrdalssandi og tók Höfðabrekku af.
* 1681 - í Vatnajökli
* 1684-85 - Grímsvötn. Stórt hlaup í Jökulsá á Fjöllum, einn maður fórst auk fjölda búfjár.
* 1693 - **Hekla**, gos nr. 11. Gos hófst 13. febrúar og stóð fram á haust. Mikið öskufall til norðvesturs í upphafi goss sem olli miklu og varanlegu tjóni í nærsveitum.
* 1693 - Katla
* 1697 - í Vatnajökli

## 18. öld
* 1702 - í Vatnajökli
* 1706 - í Vatnajökli
* 1711-12 - Kverkfjöll
* 1716 - í Vatnajökli
* 1717 - í Vatnajökli
* 1721 - Katla. Mikið öskufall, um 1 km³ og stórhlaup.
* 1724-29 - **[[Mývatnseldar]]**. Hraun rann m.a. út í Mývatn og sprengigígurinn Víti við Kröflu myndaðist.
* 1725 - í Vatnajökli
* 1725 - suðaustur af Heklu
* 1726 - í Vatnajökli
* 1727 - **Öræfajökull**, við jökulrætur ofan Sandfellsskerja. 3 fórust.
* 1729 - Kverkfjöll
* 1746 - Mývatnseldar, 1 gos
* 1753 - suðvestan Grímsvatna
* 1755-56 - **Katla**. Gosið hófst 17. október og stóð fram í miðjan febrúar. Barst mikil aska, um 1,5 km³, til austnorðausturs og olli miklu tjóni í Skaftártungu, Álftaveri og Síðu. Mikið hlaup á Mýrdalssandi, mest vestan við Hafursey. Eldingar bönuðu 2 mönnum. Um 50 bæir fóru í eyði, flestir þó aðeins tímabundið.
* 1766 - Vestanvert í Vatnajökli, sennilega í Bárðarbungu.
* 1766-68 - **Hekla**, gos nr. 12. Öskufall í Húnavatns- og Skagafjarðarsýslum. 10 jarðir fóru í eyði.
* 1774 - Grímsvötn
* 1783 - á Reykjaneshrygg suðvestur af Eldey. Nýey reis úr sjó en hvarf fljótt aftur.
* 1783-84 - **[[Skaftáreldar]]** / Grímsvötn. Hraun runnu meðfram Skaftá og Hverfisfljóti niður á láglendi og þöktu um 580 km². Öskufall og eiturmóða ollu heybresti og hungursneyð um mestallt land.
* 1797 - Grímsvötn

## 19. öld
* 1807 - Grímsvötn
* 1816 - Grímsvötn
* 1821 - Katla
* 1821-23 - Eyjafjallajökull. Gosið hófst 19. desember og var kraftlítið framan af. Ekkert hraun rann en nokkurt öskufall varð. Hlaup til norðurs út í Markarfljót.
* 1823 - í Vatnajökli
* 1830 - Eldeyjarboði
* 1838 - Grímsvötn
* 1845-46 - **Hekla**, gos nr. 13. Gosið hófst 2. september og stóð í um 7 mánuði. Mikið öskufall til suðausturs og hlaup í Ytri-Rangá. Hraun runnu til vesturs og norðvesturs, um 25 km², og var bærinn Næfurholt fluttur um set vegna þessa.
* 1854 - Grímsvötn
* 1860 - Katla. Lítið gos.
* ? 1861 - Grímsvötn
* 1862-64 - á Heljargjárrein. Gos hófst 30. júní á um 15 km langri sprungu norðan Tungnaárjökuls. Mynduðust þar Tröllagígar og rann frá þeim Tröllahraun.
* 1867 - Grímsvötn
* 1867-68 - neðansjávatgos í grennd  við Mánáreyjar
* 1872 - í Vatnajökli
* 1873 - Grímsvötn
* 1874 - Askja. Líklegt gos í febrúar. Gufumekkir sáust.
* 1875 - Askja. Hraungos hófst 3. janúar. Sigketill byrjaði að myndast síðar í mánuðinum.
* 1875 - Askja. Hraungos hófst í Sveinagjá á Mývatnsöræfum 18. febrúar á 25 km langri sprungu. Stóð það fram í miðjan ágúst og rann frá því Nýjahraun. Talið vera kvikuhlaup undan Öskju.
* 1875 - **Askja**. Eitt mesta öskugos Íslandssögunnar hófst 28. mars og stóð í um 8 klst. Gaus úr Víti og fleiri gígum. Mikið tjón af öskufalli um miðbik Austurlands og fóru margir bæir í eyði. Fluttust margir Austfirðingar til Vesturheims í kjölfarið. Vísir að Öskjuvatni myndaðist og stækkaði það jafnt og þétt. Fleiri gosa varð vart á næstu mánuðum.
* 1876 - Askja. Seinast sást til elds í árslok.
* 1876 - í Vatnajökli
* 1878 - Krakatindur austan Heklu
* 1879 - Geirfuglasker
* 1883 - Grímsvötn
* ? 1884 - Nálægt Eldey. Óljósar heimildir.
* ? 1885 - Grímsvötn
* 1887 - Grímsvötn
* 1889 - Grímsvötn
* 1892 - Grímsvötn
* ? 1896 - Líklegt gos suður af Vestmannaeyjum
* 1897 - Grímsvötn

## 20. öld
* 1902-04 - Grímsvötn
* 1905-06 - Grímsvötn
* 1908-09 - Grímsvötn
* 1910 - Grímsvötn. Öskufalls varð vart austanlands frá júní til nóvember.
* 1913 - Mundafell / Lambafit austan við Heklu.
* 1918 - **Katla**. Gosið hófst 12. október og var lokið 5. nóvember. Gosmökkurinn náði 14,3 km hæð og olli talsverðu tjóni í Skaftártungu. Mikið hlaup á Mýrdalssandi og voru leitarmenn þar hætt komnir en margt fé týndist.**
* [[1921]] - Askja. Lítið hraungos.
* [[1922]] - Askja. Lítið hraungos.
* [[1922]] - Grímsvötn. Gos hófst í lok september og lauk innan mánaðar.
* [[1923]] - Askja. Lítið hraungos.
* [[1923]] - Grímsvötn. Smágos.
* [[1926]] - Askja. Gos um sumarið. Lítil eyja myndaðist í Öskjuvatni.
* [[1926]] - við Eldey. Ólga í sjónum í nokkrar klst.
* [[1927]] - við **Esjufjöll**. Smágos og allmikið hlaup undan Breiðamerkurjökli sem varð einum manni að bana.
* ? [[1929]] - Askja
* [[1929]] - Kverkfjöll. Eldur sást lengi um sumarið.
* [[1933]] - Grímsvötn. Smágos.
* [[1934]] - Grímsvötn. Gos hófst í lok mars og stóð fram í miðjan apríl.
* [[1938]] - Grímsvötn. Gos nyrst í öskjunni en komst ekki upp úr jökulísnum.
* ? [[1941]] - Grímsvötn. Hugsanlegt gos.
* ? [[1945]] - Grímsvötn. Hugsanlegt gos.
* [[1947]]-[[1948|48]] - **Hekla**, gos nr. 14. Gosið hófst [[29. mars]] með sprengingu. Gosmökkurinn náði 30 km hæð; öskufall til suðurs yfir Fljótshlíð og Eyjafjöll. Heklugjá opnaðist endilöng, um 0,8 km³ af hrauni runnu, mest til vesturs og suðvesturs úr Axlargíg.
* ? [[1954]] - Grímsvötn. Hugsanlegt gos.
* ? [[1955]] - Katla. Sennilega smágos undir jöklinum. Lítið hlaup.
* [[1961]] - Askja. Hraungos hófst [[26. október]] á um 300 m langri sprungu og stóð fram í lok nóvember.
* [[1963]]-[[1967|67]] - [[Vestmannaeyjar]]: [[Surtsey]] reis úr sæ [[14. nóvember]] í neðasjávargosi suðvestur af Geirfuglaskeri. Síðar mynduðust eyjarnar Syrtlingur og Jólnir en hurfu fljótt aftur.
* [[1970]] - Hekla, gos nr. 15. Gos hófst [[5. maí]] í suðvesturhluta Heklugjár og í Skjólkvíum norðan fjallsins. Talsvert öskufall til NNV, allt norður í Húnavatnssýslur. Í fjallinu sjálfu hætti virknin eftir nokkra daga en í Skjólkvíum gaus í um 2 mánuði.
* [[1973]] - **Vestmannaeyjar**. 1600 m löng gossprunga opnast austast á [[Heimaey]] [[23. janúar]]. Um þriðjungur bæjarins fór undir hraun, yfir 400 eignir eyðilögðust. [[Eldfell]] myndaðist og Heimaey stækkaði til austurs.
* [[1975]] - ''[[Kröflueldar]]'', 1. gos [[20. desember]]. Hraungos á stuttri sprungu við Leirhnjúk.
* [[1977]] - Kröflueldar, 2. gos [[27. apríl|27.]] - [[29. apríl]]
* [[1977]] - Kröflueldar, 3. gos [[8. september|8.]] - [[9. september]]
* [[1980]] - Kröflueldar, 4. gos [[16. mars]]
* [[1980]] - Kröflueldar, 5. gos [[10. júlí|10.]] - [[18. júlí]]
* [[1980]]-[[1981|81]] - Hekla, gos nr. 16. Gosið hófst [[17. ágúst]] og stóð fram á hinn [[20. ágúst|20.]]. Aska barst til norðurs, hraun rann mest til vesturs og norðurs. Gosið tók sig upp aftur [[9. apríl]] árið eftir og lauk endanlega [[16. apríl]]. 
* [[1980]] - Kröflueldar, 6. gos [[18. október|18.]] - [[23. október]]
* [[1981]] - Kröflueldar, 7. gos [[30. janúar]] - [[4. febrúar]]
* [[1981]] - Kröflueldar, 8. gos [[18. nóvember|18.]] - [[23. nóvember]]
* [[1983]] - Grímsvötn. Smágos í maílok.
* ? [[1984]] - Grímsvötn. Sennilega smágos.
* [[1984]] - Kröflueldar, 9. gos [[4. september|4.]] - [[18. september]]
* ? [[1985]] - Lokahryggur undir Vatnajökli. Hugsanlegt smágos. Gosórói á mælum og sigkatlar í jöklinum.
* [[1991]] - Hekla, gos nr. 17. Gos hófst 17. janúar í suðurhluta Heklugjár en dróst fljótt saman. Einn gígur austan í fjallinu var virkur til [[17. mars]]. Talsvert hraun rann sunnan megin í fjallinu en öskufall var lítið.
* [[1996]] - **Gjálpargosið / Bárðarbunga**. Gos hófst [[30. september]] á 4-5 km sprungu undir jökli milli Bárðarbungu og Grímsvatna og stóð til [[13. október]]. Skjálftavirknin benti til kvikuhlaups frá Bárðarbungu. Bræðsluvatn rann til Grímsvatna og hljóp þaðan út á Skeiðarársand [[5. nóvember]].
* [[1998]] - Grímsvötn. [[18. desember|18.]] - [[28. desember]].
* [[2000]] - Hekla, gos nr. 18 [[26. febrúar]] - [[8. mars]].

== 21. öld ==
* [[2004]] - [[Grímsvötn]]. Gos hófst [[1. nóvember]].
* [[2010]] - [[Eyjafjallajökull]]. Gos hófst á [[Fimmvörðuháls]]i [[20. mars]].
* [[2010]] - **Eyjafjallajökull**. Gos hófst í [[Eyjafjallajökull|Eyjafjallajökli]] [[14. apríl]].
* [[2011]] - [[Grímsvötn]]. Gos hófst [[21. maí]].
* [[2014]] - [[2015]] - [[Holuhraun]]. Gos hófst [[29. ágúst]] 2014 og því lauk 28. febrúar 2015.

* [[2021]] - [[2023]] - ''[[Fagradalsfjallseldar]]''
*# [[Eldgosið við Fagradalsfjall 2021|Fagradalsfjall]] og nágrenni. Gos hófst [[19. mars]] og stóð í 6 mánuði 
*#[[Eldgosið við Meradali 2022|Þann 3. ágúst 2022 opnaðist önnur sprunga við Meradali]], 1,5 kílómetrum frá gosinu árið áður. Það gos stóð í 18 daga.
*# [[2023]], [[10. júlí]] hófst [[Eldgosið við Litla-Hrút 2023|eldgos við Litla-Hrút]] sem stóð til 5. ágúst.
* [[2023]] -  [[Sundhnúkseldar]] 
*# [[2023]], [[18. desember]] hófst [[Eldgosið við Sundhnúksgíga 2023|eldgos við Sundhnúksgíga]] á [[Reykjanesskagi|Reykjanesskaga]], var þetta öflugt gos fyrsta daginn og var á 4km langri sprungu. Datt virknin fljótt niður og var henni lokið  [[21. desember]].
*#**2024, 14. janúar** hófst eldgos við Sundhnúk. Tvær sprungur opnuðust, önnur um 1 km löng, en hin styttri aðeins tugi metra frá Grindavíkurbæ sem eyðilagði 3 hús.
*#**2024, 8. febrúar** hófst [[eldgos]] á Reykjanesskaga. Um 3km löng sprunga opnaðist og lá hún frá Sundhnúk í suðri til austurenda Stóra-Skógfells. [[Eldgos|Eldgosið]] breyttist tímabundið í lítið [[sprengigos]] þar sem það komst í [[grunnvatn]].
*#**2024, 16. mars** hófst [[eldgos]] á Reykjanesskaga. Um 3 km löng sprunga opnaðist og lá hún frá Hagafells og Stóra-Skógfells.
*#**2024**, **29. maí** hófst [[eldgos]] í [[Sundhnúksgígar|Sundhnúksgígum]]. Um 3,5 [[Kílómetri|km]] löng gossprunga opnaðist. [[Hraun|Hraunið]] komst í snertingu við [[grunnvatn]] sem olli nokkuð öflugum [[Gjóska|gjósku]] sprengingum.
*#**2024**, **22. ágúst** hófst [[eldgos]] í [[Sundhnúksgígar|Sundhnúksgígum]].
*#**2024**, **20. nóvember** hófst [[eldgos]] í [[Sundhnúksgígar|Sundhnúksgígum]].
*#**2025**, **1. apríl** hófst [[eldgos]] í [[Sundhnúksgígar|Sundhnúksgígum]]. Það stóð aðeins í nokkra klukkutíma.
*#**2025**, **16. júlí''' hófst eldgos í Sundhnúksgígum.

## Tenglar
*Íslensk eldfjallavefsjá 
* Af hverju eru sum eldfjöll á Íslandi virk en önnur ekki? - Vísindavefur
*Hversu mörg eldgos hafa verið á Íslandi síðustu fimmtíu árin? - Vísindavefur 
*Hvert er stærsta sprengigos á Íslandi og hvenær varð það? - Vísindavefur 
*Gosannálar - Eldgos.is

## Tilvísanir