open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1920

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1920** var fjórða Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Hún var haldin í Valparaiso í Síle daga 11. til 26. september. Keppnisliðin fjögur mættu hvert öðru í einfaldri umferð.

Úrúgvæ varð meistari í þriðja sinn, eftir að hafa m.a. unnið Brasilíu 6:0, sem var stærsti ósigur brasilíska landsliðsins allt þar til á HM 2014 þegar það tapaði 7:1 gegn Þjóðverjum. Í lokaleiknum vann Úrúgvæ sigur á liði heimamanna, þar sem dómarinn var Sílemaður.

Þjálfari meistarliðs Úrúgvæ var Ernesto Fígoli eða *Matucho* sen átti eftir að gera liðið að Ólympíumeisturum 1924. Síðar átti hann eftir að koma að meistaratitli Úrúgvæ á HM 1950, þá sem nuddari og sjúkraþjálfari.
## Leikvangurinn

## Keppnin

   
 
 
 
 

## Markahæstu leikmenn
;3 mörk
*  José Pérez
*  Ángel Romano

;2 mörk
*  Raúl Echeverría

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1920 úrslitagrunnur
*
Netið (stjörnumerki)

**Netið** (latína: *Reticulum*) er stjörnumerki á suðurhimni sem Nicolas Louis de Lacaille skilgreindi á 18. öld, en áður hafði Isaac Habrecht II skilgreint stjörnumerkið *Rhombus* á þessum stað.

## Tenglar
* Netið á Stjörnufræðivefnum
Bikarinn

**Bikarinn** (latína: *Crater*) er stjörnumerki á suðurhimni og eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos skráði á 2. öld. Latneska heitið er dregið af gríska orðinu *krater* sem er blönduker til að blanda vín. Bikarinn er sýndur á baki Vatnaskrímslisins og er tengdur guðinum Apollon. Dvergþokan Crater 2 og þyrilþokan NGC 3981 eru innan Bikarsins.

## Tenglar
* Bikarinn á Stjörnufræðivefnum
Herkúles (stjörnumerki)

**Herkúles** (latína: *Hercules*) er stjörnumerki á norðurhimni og eitt 48 stjörnumerkja fornaldar sem Kládíus Ptólmæos skráði á 2. öld. Það dregur nafn sitt af grísku sagnhetjunni Heraklesi. Herkúles er fimmta stærsta stjörnumerkið, en hefur engar stjörnur með meira en 2,5 í birtustig. Tvær bjartar kúluþyrpingar eru í Herkúlesi: Messier 13 og Messier 92, auk geimþokunnar Abell 39. 

## Tenglar
* Herkúles á Stjörnufræðivefnum
Arthur Ashe

Arthur Robert Ash (fæddur 10. júlí 1943 - látinn 6. febrúar 1993) var bandarískur tennisleikari. Hann er þekktur fyrir að vera einn fyrsti blökkumaðurinn sem náði miklum árangri í tennisíþróttinni. 

Arthur fæddist í Richmond í Virginíufylki. Fjöldskylda Arthurs Ashe bjó við lítil efni og hann ólst upp við fátækt. Arthur byrjaði að æfa tennis þegar hann var um sjö ára þegar hann og bróðir hans fengu tennisspaða að gjöf frá föður sínum. Hann varð fljótt efnilegur í tennis og vakti strax athygli fyrir hæfileika sína. 

Árið 1968 sigraði Ashe opna bandaríska meistaramótið, fyrstur svartra manna. Auk þess vann hann opna ástralska meistaramótið 1970, opna franska meistaramótið 1972 (í tvenndarleik) og árið 1975 vann hann Wimbledon mótið, einnig fyrstur svartra manna. 

Í desember árið 1983 fór Ashe í hjartaaðgerð. Í aðgerðinni var honum gefið HIV smitað blóð og sýktist hann af veirunni. Ashe komst að því sjálfur að hann var sýktur árið 1988 og ákvað hann og konan hans að halda sjúkdómnum leyndum. Skömmu áður en Ashe lést komst upp um veikindi hans. Hann skrifaði veikindinn sín í bókinni *Days of Grace* sem kom út árið 1992. Ashe lést árið 1993 úr lungnabólgu sem var til kominn vegna alnæmisins.

Arthur Ashe studdi ýmis góðgerðarsamtök, einkum skóla og menntastofnanir. Hann trúði því að öllum börnum ættu að vera gefnir jafnir möguleikar til mennta, óháð kynþætti og efnahag.
Geirröður (norræn goðafræði)

**Geirröður** var jötunn í norrænni goðafræði. Hann var faðir Gjálpar og Greipar. Þór heimsótti hann án megingjarða, járnhanska sinna og hamars að undirlagi Loka. Var það Þór til happs að þeir komu við hjá Gríði og fékk Þór stafinn Gríðarvöl, megingjarðir auk járnglófa hjá henni. Þegar þeir komu til Geirröðargarða grýtir Geirröður glóandi járnsíu (með töng) að Þór, sem Þór getur gripið með járnhönskum Gríðar og endursent með krafti, svo fór í gegn um járnsúlu, Geirröð og vegg, og varð bani af. 

Nafnið gæti þýtt *sá sem hlífir gegn spjótum*.

## Heimildir
Australian Recording Industry Association

**Australian Recording Industry Association** (**ARIA**) eru atvinnugreinasamtök í ástralska hljóðritunariðnaðinum sem voru stofnuð á 8. áratugnum af sex helstu tónlistarútgáfunum, EMI, Festival, CBS, RCA, WEA og Universal. Þau komu í stað Association of Australian Record Manufacturers (AARM) sem var stofnað árið 1956. Samtökin sjá um leyfisveitingu og höfundarlaun. Í ARIA eru fleiri en 100 meðlimir, þar með talið litlar útgáfur, meðalstór samtök, og stór fyrirtæki.

## Söluviðurkenningar

## Tilvísanir

## Tenglar
*
ARIA Charts

**ARIA Charts** eru ástralskir vinsældalistar gefnir út vikulega af Australian Recording Industry Association. Listarnir eru yfir vinsælustu lögin og hljómplöturnar í Ástralíu sem ná yfir ýmsar tónlistarstefnur. ARIA varð opinberi vinsældalistinn í júní 1988, og kom í stað Kent Music Report, sem hafði verið sá listi frá árinu 1974.

## Listar
* ARIA Top 100 Singles Chart
* ARIA Top 100 Albums Chart
* ARIA Top 100 Physical Albums Chart
* ARIA Top 50 Digital Tracks Chart
* ARIA Top 50 Digital Albums Chart
* ARIA Top 50 Streaming Tracks Chart
* ARIA Top 50 Club Tracks Chart
* ARIA Top 50 Catalogue Albums Chart
* ARIA Top 40 Urban Singles Chart
* ARIA Top 40 Urban Albums Chart
* ARIA Top 40 Country Albums Chart
* ARIA Top 40 Music DVDs Chart
* ARIA Top 25 Dance Singles Chart
* ARIA Top 25 Dance Albums Chart
* ARIA Top 20 Australian Artist Singles Chart
* ARIA Top 20 Australian Artist Albums Chart
* ARIA Top 20 Compilation Albums Chart
* ARIA Top 20 Jazz & Blues Albums Chart
* ARIA Top 20 Classical/Crossover Albums Chart
* ARIA Top 10 Core Classical Albums Chart
* ARIA Top 20 Hitseekers Singles Chart
* ARIA Top 20 Hitseekers Albums Chart
* ARIA Top 20 Vinyl Albums
* Yearly Top 100 End of Year charts profiling the year in music
* End of Decade Top 100 charts profiling the decade in music

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Gjálp og Greip

**Gjálp og Greip** voru dætur Geirraðar í norrænni goðafræði. Þegar Þór fór til Geirröðargarða, þurfti hann að fara yfir ána Vimur, og stóð Gjálp beggja vegna ár og jók árvöxtinn. Þór tók stein og grýtti hana svo stemmdi árvöxtinn. Gjálp og Greip reyndu svo að kremja Þór milli þaks og stóls en brutu bak sér við það. 

Gjálp þýðir *hin öskrandi* og Greip *grip*. Hvorutveggja nöfnin eru í upptalningu jötunmæðra Heimdalls. 

Eldstöðin Gjálp í Vatnajökli er nefnd eftir Gjálp Geirröðardóttur. Hún gaus haustið 1996 og í kjölfarið kom mikið jökulhlaup úr Grímsvötnum sem olli tjóni á brúm og vegum á Skeiðarársandi. Hlaupið minnti menn á flóðið sem Gjálp beindi að Þór á sínum tíma og því fékk eldstöðin þetta nafn.

## Heimildir
Vimur

**Vimur** er á í norrænni goðafræði sem Þór þurfti að vaða á leið sinni til Geirröðargarða. 

Orðið gæti verið af sama stofni og *vimul* og þá þýtt *sú sem byltist fram*, 

## Tilvísanir
Hitlisten

**Hitlisten**, einnig þekktur sem **Tracklisten**, er 40 sæta listi yfir vinsælustu smáskífurnar og hljómplöturnar í Danmörku. Hann er uppfærður hvern miðvikudag á miðnætti á vefsíðunni hitlisten.nu. Fyrirtækið Nielsen Music Control sér um að safna saman gögnum og tekur saman listann fyrir hönd International Federation of the Phonographic Industry (IFPI).

## Vinsældalistar
Eftirfarandi eru núverandi listar Hitlisten.

* Smáskífur (topp 40)
* Hljómplötur (topp 40)
* Safnplötur (topp 10)
* Útvarpsspilun (topp 20)
* Vínylplötur (topp 40)
* Árlegir listar

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1953

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1953** var 22. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Líma í Perú dagana 22. febrúar til 1. apríl. Sjö lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Paragvæ varð meistari í fyrsta sinn í sögunni eftir sigur á Brasilíu í úrslitaleik.

## Leikvangurinn

## Keppnin

+ Perú var dæmdur sigur í leiknum eftir að í ljós kom að Paragvæ hafði notað varamanni meira en heimilt var.

+ Síle var dæmdur sigur í leiknum eftir að leikmenn Bólivíu gengu af velli eftir 66 mínútur til að mótmæla ákvörðun dómara.

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
;7 mörk
*  Francisco Molina

;5 mörk
*  Julinho

;4 mörk
*  Ángel Berni
*  Rubén Fernández
*  Osvaldo Balseiro

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1953 úrslitagrunnur
*
Kathrine Switzer

**Kathrine Virgina Switzer** (fædd 5. Janúar árið 1947) er bandarískur maraþonhlaupari, höfundur og sjónvarpslýsandi.

## Líf og starfsferill
Kathrine Virgina Switzer fæddist í Amberg í Þýskalandi sem var þá undir stjórn Bandaríkjahers. Hún er dóttir bandarísks majórs. Hún sneri aftur til Bandaríkjanna með fjölskyldu sinni árið 1949. Hún útskrifaðist frá George C. Marshall gagnfræðiskólanum í Fairfax County, Virginíu og síðan Lynchburg Háskóla. Hún hóf síðan nám við Syracuse háskólann árið 1967, þar sem hún lærði blaðamennsku og enskar bókmenntir. Hún lauk BA-gráðu þaðan árið 1968 og meistaragráðu árið 1972.

## Maraþonhlaupið í Boston árið 1967
Kathrine er helst þekkt fyrir að vera fyrsta konan til að taka þátt í maraþonhlaupinu í Boston árið 1967. Á meðan Kathrine hljóp, reyndi Jock Semple keppnisstjóri hlaupsins að taka númerið af Kathrine af því að konur máttu ekki taka þátt í hlaupinu á þessum tíma. Arnie Briggs hlaupari og þjálfari Kathrine reyndi að verja hana áreiti Jocks, en féll við. Kærasti Kathrine, Thomas Miller, hljóp með henni og hrindi Jock í jörðina. Kathrine gat því klárað hlaupið.

Eftir hlaupið bannaði Íþróttasamband áhugamanna í Bandaríkjunum konum að keppa í hlaupum gegn körlum. Árið 1972 var konum leyft að taka þátt í maraþonhlaupinu í Boston.

## Einkalíf
Árið 1968 giftist Kathrine, Thomas Miller, manninum sem stöðvaði árás Jocks Semples árið 1967. Þau skildu fimm árum síðar. Árið 1987 giftist hún bresk-nýsjálenskua hlauparanum og rithöfundinum Roger Robinson.

Kathrine sættist við Jock Semple eftir að hann skipti um skoðun á þátttöku kvenna í íþróttum. Þau tvö urðu ágætir vinir og hún heimsótti hann einnig skömmu fyrir andlát hans árið 1988.

## Heimildir
*New York Road Runner. "Kathrine Switzer." Sótt 28.11.2023, frá https://www.nyrr.org/about/hall-of-fame/kathrine-switzer
*Switzer, K. "1967 Boston Marathon: The Real Story." Sótt 28.11.2023, frá https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/
Fönix (stjörnumerki)

**Fönix** (latína: *Phoenix*) er stjörnumerki á suðurhimni sem Petrus Plancius skilgreindi á 16. öld. Stjörnumerkið dregur nafn sitt af goðsagnafuglinum fönix. Fönix er einn af „suðurfuglunum“ ásamt Trönunni, Páfuglinum og Túkananum.

Bjartasta stjarna merkisins, Alfa Phoenicis eða Ankaa (sem merkir „fönix“ á arabísku), er rauðgul risastjarna með birtustigið 2,4.

## Tenglar
* Fönix á Stjörnufræðivefnum
VG-lista

**VG-lista** er norskur vinsældalisti. Hann er birtur vikulega í fréttablaðinu *[[Verdens Gang|VG]]*. Á honum má finna hljómplötur og smáskífur. Gögnin eru tekin saman af Nielsen Soundscan International og eru byggð á sölum úr u.þ.b. 100 verslunum í Noregi. Smáskífulistinn var birtur í fyrsta sinn árið 1958 sem 10 sæta listi, á meðan hljómplötulistinn kom fyrst út árið 1967.

## Vinsældalistar
* Smáskífur (topp 40)
* Hljómplötur (topp 40)
* Samlealbums (safnplötur) (topp 10)
* DVD
* Norskar smáskífur (topp 10)
* Norskar hljómplötur (topp 30)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
* Norwegiancharts.com skjalasafn
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1927

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1927** var 11. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Líma í Perú dagana 30. október til 27. nóvember. Þetta var í fyrsta sinn sem keppnin var haldin í landinu. Fjögur lið kepptu á mótinu þar sem öll liðin mættust í einfaldri umferð. Argentínumenn urðu meistarar en Úrúgvæ hafnaði í öðru sæti. Bæði lið tryggðu sér þar með þátttökurétt á Ólympíuleikunum 1928.

Sigur Úrúgvæmanna á Bólivíu er enn í dag stærsti sigur þeirra í landsleik.

## Leikvangurinn

## Keppnin

  
  
  	
  
  

## Markahæstu leikmenn
;3 mörk
*  Alfredo Carricaberry
*  Segundo Luna
*  Roberto Figueroa
*  Pedro Petrone
*  Héctor Scarone

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1927 úrslitagrunnur
*
Sif Sigmarsdóttir

**Sif Sigmarsdóttir** (f. 30. nóvember 1978) er íslenskur rithöfundur og pistlahöfundur. 

## Ævi
Sif er fædd og uppalin í Reykjavík og lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1998 og síðar BA prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 2001. Sif hélt í kjölfarið til Bretlands til framhaldsnáms og útskrifaðist með MA í barnabókmenntum frá University of Reading árið 2003. Sif hefur verið búsett í Lundúnum frá árinu 2002.

## Ferill
Sif hefur starfað sem pistlahöfundur hjá Fréttablaðinu, RÚV og Morgunblaðinu og Heimildinni. Einnig hefur Sif skrifað í breska fjölmiðla á borð við The Guardian, The Independent og The Bookseller.

Frá 2007 til 2010 hélt Sif úti bókaklúbbnum *Handtöskuseríunni* sem gaf út þýddar skáldsögur eftir konur. Á vegum seríunnar komu út í fyrsta sinn á íslensku höfundar á borð við Audrey Niffenegger, Monica Ali, Karen Joy Fowler, Candace Bushnell og Anna Gavalda. Forlagið keypti útgáfuna síðla árs 2010.

Sif þýddi yfir á íslensku bækurnar *Tröllafell* frá 2005 eftir Katherine Langrish og *Órar* frá 2013 eftir Lauren Olivier.

## Ritaskrá

* 2006 - *Ég er ekki dramadrottning*
* 2007 - *Einu sinni var dramadrottning í ríki sínu*
* 2013 - *Freyju saga – Múrinn*
* 2014 - *Djásn: Freyju saga 2*
* 2017 - *I am Traitor*
* 2018 - *Íslandssagan - Súra sagan (ásamt [[Halldór Baldursson|Halldóri Baldurssyni]])* 
* 2018 - *Sjúklega súra sagan (ásamt [[Halldór Baldursson|Halldóri Baldurssyni]])*
* 2019 - *Ég er svikari (Halla Sverrisdóttir þýddi)*
* 2019 - *The sharp edge of a snowflake*
* 2021 - *Banvæn snjókorn*
## Tilnefningar og verðlaun
Árið 2013 var fantasíubókin *Freyju saga – Múrinn* tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna.

Árið 2019 var *Sjúklega súr saga* eftir Sif og Halldór Baldursson tilnefnd til Fjöruverðlaunanna í flokki barna- og unglingabókmennta.

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1922

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1922** var sjötta Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Hún var haldin í Ríó í Brasilíu daga 17. september til 26. október. Keppnisliðin fimm mættu hvert öðru í einfaldri umferð og grípa þurfti til oddaleiks tveggja efstu liða til að finna sigurvegara. Brasilíumenn urðu meistarar, á heimavelli líkt og í fyrra sinnið.

## Leikvangurinn

## Keppnin

  
  
  
  
  
  
  
  
  
 
* Leikurinn var flautaður af eftir að leikmenn Paragvæ gengu af velli til að mótmæla dómgæslunni í stöðunni 0:2.
### Oddaleikur
Brasilía, Paragvæ og Úrúgvæ luku keppni með jafnmörg stig og hefðu samkvæmt reglum keppninnar átt að mætast í þriggja liða einvígi. Úrúgvæ kaus hins vegar að draga sig úr keppni til að mótmæla frammistöðu brasilískra dómara í keppninni.

## Markahæstu leikmenn
;4 mörk
*  Juan Francia

;2 mörk

*  Amilcar
*  Formiga
*  Neco
*  Gerardo Rivas

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1922 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1935

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1935** var þrettánda Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Sex ár voru liðin frá síðustu keppni sem skýrðist einkum af fullum fjandskap Argentínu og Úrúgvæ á knattspyrnusviðinu eftir viðureign þeirra í úrslitum HM 1930. Að lokum ákváðu þjóðirnar að grafa stríðsöxina og boðað var til nýrrar keppni í Líma í Perú dagana 6. til 27. janúar. Hún gegndi jafnframt hlutveki forkeppni fyrir Ólympíuleikana 1936. Úrúgvæ varð meistari í sjöunda sinn eftir harða baráttu við erkifjendur sína frá Argentínu.

## Leikvangurinn

## Keppnin

   
   
 
  
   
  

## Markahæstu leikmenn
;4 mörk
*  Herminio Masantonio

;3 mörk
*  Aníbal Ciocca

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1935 úrslitagrunnur
*
Shane MacGowan

**Shane Patrick Lysaght MacGowan**  (f. 25. desember 1957 – d. 30. nóvember 2023) var írskur tónlistarmaður sem hvað best þekktur var sem söngvari og lagahöfundur írsku þjóðlagapönksveitarinnar The Pogues. Einnig var hann í sveitunum Shane MacGowan and The Popes, The Nipple Erectors og The Shane Gang.

Yrkisefni MacGowan var oft írsk saga og sjálfstæðisbarátta og barátta Íra í Englandi og Bandaríkjunum.
Með þekktari lögum MacGowan er *Fairytale of New York* sem hann flutti með söngkonunni, Kirsty MacColl dóttur Ewan MacColl sem samdi þjóðlög. 

The Pogues ráku MacGowan á miðjum túr þeirra árið 1991 en hann átti í erfiðleikum með áfengisneyslu. MacGowan kom saman aftur með The Pogues árið 2001 á tónleikum og til 2014 þegar sveitin hætti.

Ásamt því að vera með eigin hljómsveitir gestaði hann hjá ýmsum eins og: The Dubliners, Joe Strummer, Nick Cave, Steve Earle, Sinéad O'Connor og Ronnie Drew.

MacGowan lést árið 2023, 65 ára gamall, en hann hafði glímt við erfið veikindi síðustu árin.
Megan Rapinoe

**Megan Anna Rapinoe** (fædd 5. júlí 1985) er bandarísk fyrrverandi knattspyrnukona og aðgerðarsinni. 

Rapinoe spilaði á atvinnumannaferli sínum fyrir lið eins og Chicago Red Stars og Olympique Lyonnais en lengst af með Ol Reign í Seattle í bandaríkjunum. Hún spilaði einnig í bandaríska landsliðinu í 17 ár. Hún vann Ballon d‘Or Féminin árið 2019 og sama ár var hún kjörin kvenkyns leikmaður ársins af FIFA. Rapinoe vann gull með bandaríska landsliðinu á sumarólympíuleikunum í London árið 2012. Árið 2015 og 2019 varð hún heimsmeistari með bandaríska landsliðinu auk þess sem liðið varð í öðru sæti árið 2011.

Rapinoe er einnig þekkt fyrir áhuga sinn á jafnréttismálum og er hún dyggur stuðningsmaður réttinda LGBTQ+ fólks. Rapinoe er sjálf lesbía.

## Æviágrip
Rapinoe fæddist í Kaliforníu í Bandaríkjunum og er ein 6 systkina. Megan á tvíburasystur sem heitir Rachel og einn bróðir hennar heitir Brian. Megan kynntist fótbolta í gegnum Brian þegar hún sá hann æfa og horfði upp til hans. 

## Aktívismi
Rapinoe hefur notað frægð sína til að berjast fyrir ýmsum jafnréttismálum í gegnum tíðina. 

Á æfingaleik við Tæland þann 7. september árið 2016 kraup Rapinoe á hné þegar bandaríski þjóðsöngurinn var spilaður inn í Vildi Rapinoe þannig sýna samstöðu með NFL leikmanninum Colin Kaepernick og mótmælum hans gegn kynþáttahatri og lögregluofbeldi.

Árið 2019 leiddi hún málshöfðun bandaríska kvennalandsliðið bandaríska knattspyrnusambandinu, þar krafist var launajafnréttis og bættri aðstöðu til æfinga til jafns við karlaliðið. 

## Heimildir
https://en.wikipedia.org/wiki/Megan_Rapinoe

Encyclopaedia Britannica (2023, November 30). *Megan Rapinoe*. *Encyclopedia Britannica*.
Brittney Griner

**Brittney Griner** (fædd 18. október 1990) er bandarísk körfuknattleikskona sem er þekktust fyrir veru sína í WNBA. Hún vann gullverðlaun á ólympíuleikunum í Ríó de Janerio 2016 og í Tókýó 2020 með bandaríska landsliðinu. Hún vakti heimsathygli þegar hún var handtekin á Sheremetjevo-flugvelli í Moskvu fyrir vörslu fíkniefna.

## Æviágrip
Griner spilaði með Baylor háskóla þar sem hún stýrði liði skólans, Lady Bears, til sigurs í NCAA háskóladeildinni árið 2012.

Griner var valin fyrst í nýliðavali ársins 2013 af Phoenix Mercury. Síðan þá hefur hún verið lykilmaður hjá Mercury og er alltaf á meðal þeirra leikmanna sem taka flestu fráköstin og verja flest skot. Hún vann WNBA titilinn árið 2014 með liðinu og var valin varnarmaður ársins það ár og árið 2015.

## Varðhald í Rússlandi
Þann 17. febrúar 2022 var Brittney handtekin á Sheremetjevo-flugvelli í Moskvu. Hún reyndist vera með rafsígarettuhylki sem innhéldu örlítið magn af kannabis. Hún var í haldi í tæpa 10 mánuði en samskipti Rússlands og Bandaríkjanna voru mjög slæm á þessum tíma vegna innrásar Rússlands í Úkraínu. Þess vegna tóku samningaviðræður um fangaskipti langan tíma jafnvel þó Bandaríkjastjórn hafi nánast frá upphafi lýst sig tilbúna til skipta.

Brittney var að lokum látin laus í skiptum fyrir Víktor Bút rússneskan vopnasala sem þekktur er undir nafninu *kaupmaður dauðans*. Hann hafði verið dæmdur í 25 ára fangelsi í Bandaríkjunum fyrir ólögleg vopnaviðskipti.

## Heimildir
https://en.wikipedia.org/wiki/Brittney_Griner

## Tilvísanir
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1991

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1991** eða **Copa América  1991** var 35. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu og var haldin í Síle dagana 5. til 21. júlí. Tíu lið kepptu á mótinu og var þeim skipt upp í tvo fimm liða riðla þar sem tvö efstu liðin fóru í úrslitariðil. Argentínumenn unnu sinn þrettánda titil og þann fyrsta frá árinu 1959. 

## Leikvangarnir

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill
Þrjú lið enduðu jöfn að stigum í B-riðli. Brasilíumenn skoruðu lokamark sitt í 3:1 sigri á Ekvador á 89. mínútu og komust þannig áfram á kostnað Úrúgvæ á fleiri skoruðum mörkum.

### Úrslitariðill

## Markahæstu leikmenn
73 mörk voru skoruð í keppninni af 42 leikmönnum. Tvö þeirra vor sjálfsmark.

;6 mörk
*  Gabriel Batistuta

;5 mörk
*  Iván Zamorano
## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1991 úrslitagrunnur
*
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1924

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1924** var áttunda Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu. Til stóð að halda hana í Paragvæ, sem treysti sér ekki til að halda mótið vegna skorts á innviðum. Niðurstaðan varð því sú að knattspyrnusamband Paragvæ skipulagði mótið í Montevídeó í Úrúgvæ til heiðurs nýkrýndu Ólympíumestaraliði heimamanna. Úrúgvæ varð meistari í fimmta sinn.

Keppnisliðin urðu ekki nema fjögur talsins eftir að Brasilía dró sig úr keppni.

## Leikvangurinn

## Keppnin

   
 
 
 
 
 

## Markahæstu leikmenn
;4 mörk
*  Pedro Petrone

;2 mörk
*  Ildefonso López
*  Ángel Romano

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1924 úrslitagrunnur
*
Melur, hvar er skrjóðurinn?

**Melur, hvar er skrjóðurinn?** (enska: *Dude, Where's My Car?*) er bandarísk gamanmynd frá árinu 2000 leikstýrt af Danny Leiner. Í aðalhlutverkum eru Ashton Kutcher og Seann William Scott og eru þeir bestu vinir sem geta ekki munað hvar þeir lögðu bílnum sínum eftir skrall kvöldið áður.
Geirnefur

***Geirnefur*** (scomberesox saurus) er fiskur af geirnefsætt (Scomberesocidae). Hann finnst um allan heim í hlýum og mildum sjó en síður á kaldari svæðum. Við Evrópu er hann algengur í Miðjarðarhafi og finnst stórt séð ekki norðan við Mön í Evrópu. Á Íslandi finnst hann almennt ekki en hefur þó fundist sem sjaldséður fiskur eða flækingur.
Mike Mentzer

**Michael John Mentzer** (15. nóvember 1951 – 10. júni 2001), yfirleitt kallaður **Mike Mentzer**, var bandarískur atvinnumaður í vaxtarrækt. Hann var einnig rithöfundur og var fylgismaður heimspekisstefnunnar hluthyggju.

Þegar Mentzer var ellefu ára byrjaði hann að stunda vaxtarrækt. Hann þjálfaði á nokkuð óhefðbundinn hátt og þróaði sína eigin þjálfunaraðferð sem kallaðist „Heavy Duty Training“. Árið 2002 var honum veitt innganga í heiðurshöll IFBB.

## Tenglar
Lambagammur

**Lambagammur** (*gypaetus barbatus*), er stór ránfugl með heimkynni í suður-Evrópu, austur-Afríku og Asíu allt að Tíbet.

Nálægasti ættingi lambagamms er egypski hrægammurinn, (*neophron percnopterus*).
Taylor Swift (plata)

***Taylor Swift*** er frumraunarplata bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Hún var gefin út 24. október 2006 af Big Machine Records í Bandaríkjunum og Kanada, og 18. mars 2008 alþjóðlega. Swift hafði skrifað undir hjá Sony/ATV Tree útgáfunni árið 2004 þegar hún var fjórtán ára til að sækjast eftir ferli í kántrítónlist. Samningurinn hennar við Big Machine Records gerði henni kleift að vinna í plötunni á meðan hún gekk í skóla.

Lögin á plötunni fjalla um lífið hennar sem unglingur, ástarsambönd, vináttu, og óöryggi. Platan var framleidd af Robert Ellis Orral og Nathan Chapman. *Taylor Swift* er kántríplata með popp og popp rokk eiginleikum. Á henni má heyra órafmögnuð hljóðfæri, líkt og gítara, banjó og fiðlur. 

Fimm smáskífur voru gefnar út af *Taylor Swift*, þar með talið „Our Song“ og „Should've Said No“ sem komust efst á Hot Country Songs vindsældalistann, og lagið „Teardrops on My Guitar“ sem komst í topp 15 á ''Billboard'' Hot 100. Swift auglýsti plötuna í gegnum Myspace sem þótti óvenjulegt á þeim tíma fyrir kántrítónlistarmann. Hún hóf sex mánaða tónlistarferðalag árið 2006 og hitaði upp á tónleikum fyrir aðra sveitasöngvara á árunum 2006 og 2007. *Taylor Swift* var tilnefnd sem plata ársins (Album of the Year) á Academy of Country Music-verðlaununum árið 2008.

Platan var 24 vikur á toppi Top Country Albums listans og komst í fimmta sæti á ''Billboard'' 200. Hún hefur verið viðurkennd sem sjöföld platínu plata af Recording Industry Association of America (RIAA).

## Lagalisti
Öll lögin voru framleidd af Nathan Chapman nema þar sem er tekið fram.

## Tilvísanir

## Athugasemdir
Gullna skelin

**Gullna skelin** (spænska: *Concha de Oro*; Baskneska: *Urrezko Maskorra*) eru aðalverðlaun Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinnar í San Sebastián.

Árin 1953 og 1954 voru aðalverðlaunin kölluð **Gran Premio** og 1955 og 1956 kölluðust þau Silfur skelin.

## Sigurvegarar

## Tilvísanir
Fearless

***Fearless*** er önnur breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 11. nóvember 2008 af Big Machine Records í Bandaríkjunum og Kanada, og 9. mars 2009 alþjóðlega. Platan var að mestu samin af Swift meðan hún var að auglýsa sjálftitluðu plötuna sína á árunum 2007–2008. Hún sat einnig í upptökustjórn í fyrsta sinn ásamt framleiðandanum Nathan Chapman.

*Fearless* er kántrí popp plata sem á má finna hefðbundin hljóðfæri sem heyrast í kántrítónlist, líkt og banjó, fiðlur, mandólín, og kassagítara. Hún er innblásin af tilfinningum Swift sem unglingur sem heyrist í textum laganna sem fjalla um rómantík, hugarangur, og vonir.

Eftir útgáfu *Fearless* hóf Swift tónleikaferðalagið Fearless Tour sem byrjaði í apríl 2009 og stóð yfir fram í júlí 2010. Af plötunni voru gefnar út fimm smáskífur, þar með talið „Love Story“ og „You Belong with Me“ sem nutu mikilla vinsælda á kántrí og popp útvarpsstöðvum. Í Bandaríkjunum dvaldi *Fearless* 11 vikur á toppi ''Billboard'' 200 og var viðurkennd sem demantsplata af Recording Industry Association of America (RIAA). Hún komst í topp 5 á listum í Ástralíu, Kanada, Nýja-Sjálandi, og Bretlandi, og hefur selst í 12 milljón eintökum á heimsvísu.

*Fearless* vann í flokknum plata ársins (Album of the Year) á Country Music Association-verðlaununum og Academy of Country Music-verðlaununum árið 2009, og hlaut Grammy-verðlaun fyrir plötu ársins (Album of the Year) og besta kántrí platan (Best Country Album) árið 2010. Í kjölfar deilna um eignarrétt tónlistar Swift árið 2019, gaf hún út endurútgáfu af plötunni, *[[Fearless (Taylor's Version)]]*, þann 9. apríl 2021.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Speak Now

***Speak Now*** er þriðja breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 25. október 2010 af Big Machine Records. Swift samdi plötuna á eigin vegum meðan hún var á tónleikaferðalagi fyrir breiðskífuna *[[Fearless]]* (2008).

*Speak Now* er lauslega skilgreind sem þemaplata. Hún var framleidd af Swift og Nathan Chapman og blandar saman eiginleikum kántrí popps, popp rokks, og kraftpopps. Lögin eru í stíl rokktónlistar þar sem má heyra rafmögnuð hljóðfæri og trommur.

Eftir útgáfu plötunnar lagði Swift af stað í tónleikaferðalagið Speak Now World Tour frá febrúar 2011 til mars 2012. Af plötunni voru gefnar út sex smáskífur, þar með talin lögin „Mine“ og „Back to December“ sem komust í topp-10 á ''Billboard'' Hot 100, ásamt „Sparks Fly“ og „Ours“ sem náðu fyrsta sæti á Hot Country Songs listanum. *Speak Now* komst á topp margra vinsældalista og hlaut fjölplatínu viðurkenningu í Ástralíu, Kanada, og Nýja-Sjálandi. Í Bandaríkjunum seldist hún í meira en milljón eintökum í fyrstu vikunni sinni, og dvaldi sex vikur á toppi ''Billboard'' 200. Hún var viðurkennd sem sexföld platínu plata af Recording Industry Association of America (RIAA).

Á 54. Grammy-verðlaununum var *Speak Now* tilnefnd sem besta kántríplatan (Best Country Album), þar sem þriðja smáskífan „Mean“ vann flokkana besta kántrílagið (Best Country Song) og besti kántrí flutningur einstaklings (Best Country Solo Performance). Í kjölfar deilna um eignarrétt tónlistar Swift, gaf hún út endurútgáfu af plötunni, *[[Speak Now (Taylor's Version)]]*, þann 7. júlí 2023.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Red (Taylor Swift)

***Red*** er fjórða breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 22. október 2012 af Big Machine Records. Titill plötunnar vísar í „rauðu“ tilfinningar Swift sem hún upplifði meðan hún samdi plötuna.

Swift prufaði sig áfram með nýjan stíl og vann með nýjum framleiðendum, líkt og Max Martin og Shellback. Platan blandar saman popp, kántrí, og rokktónlist, með eiginleikum úr leikvangarokki, Bretapoppi, danspoppi, og dubstep. Af henni voru gefnar út sjö smáskífur, þar með talið „We Are Never Ever Getting Back Together“ sem komst á topp ''Billboard'' Hot 100 listans.

Í Bandaríkjunum var *Red* sjö vikur á toppi ''Billboard'' 200 og var viðurkennd sem sjöföld platínu plata af Recording Industry Association of America (RIAA). Hún komst efst á vinsældalista og hlaut fjölplatínu viðurkenningar í Ástralíu, Kanada, Nýja-Sjálandi, og Bretlandi. Platan hlaut tilnefningu sem plata ársins (Album of the Year) á Country Music Association-verðlaununum árið 2013, ásamt tilnefningar sem plata ársins (Album of the Year) og besta kántrí platan (Best Country Album) á Grammy-verðlaununum árið 2014. Swift auglýsti plötuna með tónleikaferðalaginu Red Tour (2013–2014).

Platan hefur komið fram á listum yfir bestu plötur 2. áratugs 21. aldar, þar með talið í 99. sæti á lista *[[Rolling Stone]]* yfir „500 bestu plötur allra tíma“ árið 2023. Í kjölfar deilna um eignarrétt tónlistar Swift, gaf hún út endurútgáfu af plötunni, *[[Red (Taylor's Version)]]*, þann 12. nóvember 2021.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Jouy-en-Josas

**Jouy-en-Josas** Það er sveitarfélag staðsett í Yvelines-deildinni á Île-de-France svæðinu í Frakklandi.

Íbúar þess eru kallaðir "Jovaciens" og "Jovaciennes".

Borgin er þekkt um allan heim fyrir að hýsa aðal háskólasvæði HEC Parisarskólans síðan 1964.

## Tenglar
* Jouy-en-Josas
Pedro Almodóvar

**Pedro Almodóvar Caballero** (f. 25. september 1949) er spænskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir

## Tilvísanir
Michael Haneke

**Michael Haneke** (f. 23. mars 1942) er austurrískur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Haneke hefur gert kvikmyndir á frönsku, þýsku og ensku og einnig unnið í sjónvarpi og leikhúsum. Hann kennir kvikmyndaleikstjórn við Kvikmyndaakademíuna í Vín.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

## Tilvísanir
Loki (2. þáttaröð)

Í annarri þáttaröð bandarísku sjónvarpsþáttanna *[[Loki (Marvel Cinematic Universe)#2012 variant|Loki]]*, sem er byggð á teiknimyndasögum eftir Marvel, er Loki að vinna með Mobius M. Mobius, Hunter B-15, og öðrum meðlimum Tíma afbrigða eftirlitsins (TAE) (e. Time Variance Authority, TVA) til að fara um alheiminn og hliðstæðar víddir hans til að finna Sylvie, Ravonna Renslayer og Miss Minutes. Söguþráðurinn gerist í kvikmyndaheim Marvel (e. Marvel Cinematic Universe, MCU) og samtvinnist saga þáttanna með sögu kvikmyndanna og þáttanna innan þess heims. Þáttaröðin er framleidd af Marvel Studios, en Eric Martin er aðal handritahöfundur þáttaraðarinnar, Justin Benson og Aaron Moorhead fara svo saman með leikstjórn.

Í hlutverki Loka er Tom Hiddleston, sem einnig lék Loka Laufeyjarson í öðrum kvikmyndum innan kvikmyndaheims Marvel. Með honum leika  Sophia Di Martino (Sylvie), Wunmi Mosaku (Hunter B-15), Eugene Cordero, Neil Ellice, Owen Wilson (Mobius), Gugu Mbatha-Raw (Renslayer), Tara Strong (Miss Minutes), og Jķnatan Majors, en öll leika þau sömu hlutverk í fyrstu þáttaröð Loka. Meðal nýrra leikara eru Rafael Casal, Kate Dickie, Liz Carr, Ke Huy Quan og Richard Dixon. Hugmyndavinna við aðra þáttaröðina byrjaði í nóvember 2020 og var framleiðsla staðfest í júlí 2021, en Martin, Benson og Moorhead voru allir ráðnir í lok febrúar 2022. Þættirnir voru skotnir í júní 2022 í Pinewood Studios og lauk tökum í október s.á.. Dan DeLeeuw og Kasra Farahani voru kynntar sem viðbótarleikstjórar fyrir þáttaröðina í júní 2023.

Önnur þáttaröðin var frumsýnd á Disney+ þann 5. október 2023 og komu sex þættir út, en síðasti þátturinn var sýndur 9. nóvember og var þá orðin staðfestur hluti af fimmta fasa MCU. Gagnrýni voru almennt jákvæð, en þáttunum var lofað fyrir það hvernig sögunni lauk, tónlistina og persónu Loka.

*  á IMDb
Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1975

**Suður-Ameríkukeppni karla í knattspyrnu 1975** var 30. Suður-Ameríkukeppnin í knattspyrnu en átta ár voru liðin frá síðustu keppni. Í fyrsta sinn nefndist mótið *Copa América*, sem það hefur haldið til þessa dags. Önnur nýbreytni var sú að horfið var frá því að halda keppnina í einu landi. Þess í stað var leikið í þremur þriggja liða riðlum þar sem liðin léku heima og heiman. Sigurlið hvers riðils fór svo í undanúrslit ásamt ríkjandi meisturum Úrúgvæ.

Perúmenn urðu meistarar í annað sinn í sögunni eftir sigur á Kólumbíumönnum í úrslitum, sem aldrei áður höfðu hafnað meðal fögurra efstu liða.
## Keppnin
### A-riðill
Argentínumenn unnu 11:0 sigur á Venesúela sem enn í dag er stærsti ósigur síðarnefna liðsins á knattspyrnuvellinum. Það dugði argentínska liðinu þó ekki upp úr riðlinum þar sem Brasilía vann allar sínar viðureignir.

### B-riðill

### C-riðill
Leikur Paragvæ og Kólumbíu var flautaður af undir lok fyrri hálfleiks í stöðunni 0:1 fyrir gestunum og úrslitin látin standa.

## Úrslitakeppni

#### Undanúrslit
Kólumbíumenn komust áfram á kostnað Úrúgvæ á betri markatölu. Perú og Brasilía unnu bæði útileik sinn með tveggja marka mun og þurfti því að varpa hlutkesti um hvort liðið kæmist í úrslitaleikinn og reyndust Perúmenn heppnari.

#### Úrslit

##### Oddaleikur
Þar sem hvort lið hafði unnið sína viðureignina í úrslitunum var gripið til oddaleiks í Venesúela, þrátt fyrir hagstæðari markatölu Perú.

## Markahæstu leikmenn
79 mark var skorað í keppninni af 42 leikmönnum. Eitt þeirra var sjálfsmark.

;4 mörk
*  Leopoldo Luque
*  Ernesto Díaz

## Heimildir
* RSSSF, Suður-Ameríkukeppnin 1975 úrslitagrunnur
*
1989 (plata)

***1989*** er fimmta breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 27. október 2014 af Big Machine Records. Swift samdi plötuna til að aðlaga tónlistarstílnum sínum að popptónlist og dró innblástur úr hljóðgervlapoppi 9. áratugarins. Hún nefndi *1989* eftir fæðingarárinu sínu og fékk Max Martin með sér í upptökustjórn.

Swift tók upp plötuna á mörgum stöðum í Bandaríkjunum með upptökustjórum líkt og Martin, Shellback, Jack Antonoff, Ryan Tedder, Nathan Chapman, og Imogen Heap. Framleiðsla plötunnar einkennist mikið af eiginleikum raftónlistar sem telst vera andstæða við fyrri plötur Swift. Lögin fjalla um líf hennar og fyrri ástarsambönd frá léttlyndu sjónarhorni.

Fyrir auglýsingu plötunnar hóf Swift tónleikaferðalagið 1989 World Tour árið 2015. Meðal þeirra sjö smáskífna sem voru gefnar út, komust þrjár á topp ''Billboard'' Hot 100; „Shake It Off“, „Blank Space“, og „Bad Blood“. *1989* dvaldi 11 vikur á toppi ''Billboard'' 200 og var viðurkennd sem níföld platínuplata af Recording Industry Association of America (RIAA). Hún hefur selst í yfir 10 milljónum eintaka á heimsvísu og var viðurkennd sem fjölplatína í mörgum löndum.

*1989* vann flokkana plata ársins (Album of the Year) og besta söng-popp platan (Best Pop Vocal Album) á Grammy-verðlaununum árið 2016. Hún hefur verið nefnd á listum yfir bestu plötur allra tíma hjá tímaritum líkt og *[[Rolling Stone]]*. Í kjölfar deilna um eignarrétt tónlistar Swift, gaf hún út endurútgáfu af plötunni, *[[1989 (Taylor's Version)]]*, þann 27. október 2023.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Reputation

***Reputation*** (stílað í lágstöfum) er sjötta breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Hún var gefin út 10. nóvember 2017 og var þetta seinasta platan hennar með Big Machine Records.

Eftir að hafa horfið úr augum almennings, samdi Swift plötuna *Reputation* sem svar til fjölmiðla um fréttamennskuna sem fylgdi í kjölfar útgáfu seinustu plötunnar, *[[1989 (plata)|1989]]*. Swift vann mest megnið með Jack Antonoff, Max Martin, og Shellback við framleiðslu *Reputation*. Hún einkennist af rafpoppi og ryþmablús með eiginleikum úr hipphopp, trapp, og EDM tónlist.

Ólíkt fyrri plötum, hafði Swift ekki auglýst plötuna í gegnum viðtöl. Áður en hún gaf út plötuna hafði hún hreinsað út vefsíðuna sína og aðganga á samfélagsmiðlum sem vakti athygli. Aðal smáskífan „Look What You Made Me Do“ komst á topp vinsældalista víða um heim. Árið 2018 hóf hún tónleikaferðalagið Reputation Stadium Tour. *Reputation* var fjórða samfellda plata Swift til að seljast í yfir milljón eintökum í fyrstu vikunni sinni. Hún dvaldi fjórar vikur á toppi ''Billboard'' 200 og var viðurkennd sem þreföld platína. Platan komst einnig á topp vinsældalista og hlaut fjölplatínu viðurkenningu í Ástralíu, Nýja-Sjálandi, og Bretlandi.

*Reputation* var tilnefnd sem besta söng-popp platan (Best Pop Vocal Album) á 61. Grammy-verðlaununum árið 2019, og var á lista *[[Slant Magazine]]* yfir bestu plötur 2. áratugs 21. aldar.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Paweł Pawlikowski

**Paweł Aleksander Pawlikowski** (f. 15. september 1957) er pólskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Hann hlaut snemma lof fyrir röð heimildamynda á tíunda áratugnum og því næst fyrir kvikmyndir sínar *Last Resort* (2000) og *Sumarást* (2004). Góður árangur hans hélt áfram þegar myndin *Ida* (2013) vann Óskarsverðlaun sem besta erlenda kvikmyndin og þegar hann var valinn besti leikstjóri á Kvikmyndahátíðinni í Cannes fyrir mynd sína *Kalt stríð* (2018).

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir

## Tilvísanir
Gríður

**Gríður** er gýgur sem Þór gisti hjá á leið sinni til Geirröðargarða. Þór hafði farið að áeggjan Loka til Geirröðargarða án megingjarða, járnhanska sinna og hamars, þar fékk hann sambærilega kostagripi hjá Gríði, og er Gríðarvölur sérstaklega nefndur.

Nafnið Gríður þýðir *græðgi, ofstopi*.

Hún er sögð móðir Viðars og frilla Óðins í Snorra-Eddu.

## Tilvísanir
Gríðarvölur

**Gríðarvölur** er stafur sem Þór fékk hjá Gríði. Var það einn þriggja kostagripa sem þér fékk hjá henni, en hinir voru járnglófar og megingjörð. 

Nafnið þýðir *stafur Gríðar*, en völur getur einnig vísað í staf völva (en orðið völva er reyndar dregið af stafnum en ekki öfugt).

## Tilvísanir
Gunnlöð (norræn goðafræði)

**Gunnlöð** er dóttir Suttungs og var sett til að gæta skáldskaparmjaðarins af honum í Hnitbjörgum. Óðinn náði að heilla hana og fékk þrjá sopa fyrir þrjár nætur. Nýtti hann sér það til að súpa úr öllum þremur ílátunum og flaug í burt með mjöðinn.

Erindi í Lokasennu hafa verið túlkuð svo að Bragi sé sonur Gunnlaðar og Óðins, en ekkert sagt skýrum orðum.

Nafnið Gunnlöð þýðir *boð til orrustu*.

Eitt tungl Satúrnusar (**S/2004 S 32**) er nefnt eftir henni.

## Tilvísanir
Hnitbjörg

**Hnitbjörg** er staður í norrænni goðafræði þar sem Suttungur geymdi skáldskaparmjöðinn. Náði Óðinn að véla bróður hans Bauga til að bora holu inn í fjallið. Þar inni var dóttir Suttungs, Gunnlöð, sem var farið að leiðast einveran og leyfði Óðni að fá einn sopa fyrir hverja nótt með henni.

Orðið hnitbjörg þýðir *þverhnípt bjarg*. Önnur túlkun er *hreifanleg björg*.

## Tilvísanir
Suttungur

**Suttungur** er jötunn í norrænni goðafræði, sonur Gillings. Foreldrar Suttungs dóu hjá dvergunum Fjalari og Galari og neyddi Suttungur þá til að láta skáldskaparmjöðinn í manngjöld og geymdi hann mjöðinn í Hnitbjörgum undir eftirliti dóttur hans Gunnlöðu. Tókst Óðni að ræna miðinum með hjálp Gunnlaðar og Bauga bróður Suttungs. Þegar Óðinn flýði í arnarham til Ásgarðs, þá elti Suttungur, einnig í arnarham, en náði ekki.

Nafnið Suttungur getur verið komð af **suþþungr**: *þungfær af drykk* eða af **sutta** (norska): *æða áfram*.

Eitt tungl Satúrnusar (** S/2000 S 12**) er nefnt eftir honum.

## Tilvísanir
Kefeifur (stjörnumerki)

**Kefeifur** (latína: *Cepheus*) er fremur stórt stjörnumerki nálægt nyrðra himinskautinu. Þetta er eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos skráði á 2. öld. Það dregur nafn sitt af sagnkonunginum Kefeifi sem kemur fyrir í sögum um Perseif.

Bjartasta stjarna merkisins er Delta Cephei sem sefítar draga nafn sitt af.

## Tenglar
* Kefeifur (Sefeus) á Stjörnufræðivefnum
Gillingur

**Gillingur** er jötunn í norrænni goðafræði, faðir Suttungs. Dó hann hjá hjá dvergunum Fjalari og Galari og var kona hans svo myrt af þeim.
Heimtaði Suttungur þá skáldskaparmjöðinn í manngjöld.

Nafnið Gillingur þýðir *hinn hávaðasami, sá sem öskrar*.

## Tilvísanir
Meitillinn

**Meitillinn** (latína: *Caelum*) er fremur lítið og dauft stjörnumerki á suðurhimni. Þetta er eitt af 14 stjörnumerkjum sem Nicolas Louis de Lacaille skilgreindi á 18. öld. 

## Tenglar
* Meitillinn á Stjörnufræðivefnum
Sverðfiskurinn

**Sverðfiskurinn** (latína: *Dorado*) er stjörnumerki á suðurhimni sem Petrus Plancius skilgreindi á 16. öld. Stjörnumerkið dregur nafn sitt af gullmakríl sem sést eltast við flugfiska í suðurhöfum, en stjörnumerkið er staðsett fyrir aftan Flugfiskinn á himninum. Það er hins vegar oft sýnt sem sverðfiskur og dregur íslenskt nafn sitt af þeim fiski. 

Stóra Magellanskýið er að mestu í Sverðfisknum.

## Tenglar
* Sverðfiskurinn á Stjörnufræðivefnum.
Lóður

**Lóður** er einn ása í norrænni goðafræði.  

Í Völuspá birtist Lóður ásamt Óðni og Hæni sem einn af sköpurum mannanna. Þar er kveðið á um að Lóður hafi gefið mönnunum (Askur og Embla) „lá“. Óvíst er hver merking þessa orðs er í þessu samhengi en líklega er átt við að Lóður hafi gefið mönnunum líf. Aðrar frásagnir af sköpun fyrstu mannanna í norrænum kveðskap nefna bræður Óðins, Vilja og Vé í þessu samhengi fremur en Hæni og Lóð og má því vera að Lóðurr sé annað nafn á Vé. 

Uppi eru nokkrar kenningar um að Loki og Lóður séu sama persónan vegna hljóðlíkingar, eða að Lóður sé kenning fyrir Frey, en engin eining er um það.

## Tilvísanir
Þrakverjar

**Þrakverjar** eða **Þrakíubúar** voru indó-evrópskur mannhópur sem byggðu stóran hluta Suðaustur-Evrópu til forna. Sögulega héraðið Þrakía dregur nafn sitt af þeim. Þrakverjar héldu að mestu til á þeim svæðum Suðaustur-Evrópu sem nú þekkjast sem Búlgaría, Rúmenía og Norður-Grikkland, en einnig hafa fundist ummerki um viðveru þeirra á Anatólíuskaganum.

Uppruni Þrakverja er óþekktur. Talið er að menning Geta og Dakíu hafi þróast út frá frummenningu Þrakverja. Rit Xenófanesar frá 6. öld fyrir Krist lýsa Þrakverjum sem „bláeygum og rauðhærðum“.

## Tilvísanir
Lover (plata)

***Lover*** er sjöunda breiðskífa bandarísku söngkonunnar Taylor Swift. Platan var gefin út 23. ágúst 2019 af Republic Records. Swift tók upp *Lover* með upptökustjórunum Jack Antonoff, Joel Little, Louis Bell, og Frank Dukes í kjölfar Reputation Stadium Tour (2018), tónleikaferðalag plötunnar *[[Reputation]]* (2017).

Tónlistin sem má finna á þessari plötu er ólík þeirri fyrri. *Reputation* hafði dökkan hipphopp eiginleika, þar sem í *Lover* má heyra bjartari hljóm með eiginleika úr rafpoppi, popp rokki, og hljóðgervlapoppi. Textar laganna fjalla um tilfinningar eins og ást, skuldbindingu, þrá, og hugarangur. Sum lög snerta efni á borð við réttindi hinsegin fólks og femínisma.

Fjórar smáskífur voru gefnar út árið 2019: „Me!“ ásamt Brendon Urie úr Panic! at the Disco, „You Need to Calm Down“, „Lover“, og „The Man“. Fimmta smáskífan „Cruel Summer“ var gefin út árið 2023 og komst á topp ''Billboard'' Hot 100 listans. *Lover* var sjötta samfellda plata Swift til að ná fyrsta sæti ''Billboard'' 200 í útgáfuviku, og var viðurkennd sem þreföld platína af Recording Industry Association of America (RIAA). Hún náði á topp vinsældalista og hlaut fjölplatínu viðurkenningu í Ástralíu, Kanada, Nýja-Sjálandi, og Bretlandi. Samkvæmt International Federation of the Phonographic Industry (IFPI) var hún mest selda popp platan árið 2019 með 3,2 milljón seld eintök.

Á 62. Grammy-verðlaununum var *Lover* tilnefnd sem besta söng-popp platan (Best Pop Vocal Album) árið 2020, titillagið var tilnefnt sem lag ársins (Song of the Year) og „You Need to Calm Down“ hlaut tilnefningu sem besti popp flutningur einstaklings (Best Pop Solo Performance). Platan vann í flokknum uppáhalds popp/rokk platan (Favorite Pop/Rock Album) á American Music-verðlaununum árið 2019 og smáskífurnar unnu fjögur MTV Video Music-verðlaun.

## Lagalisti

## Tilvísanir
Borðið

**Borðið** (latína: *Mensa*) er stjörnumerki á suðurhimni, nálægt syðra himinskautinu. Borðið er eitt af 14 stjörnumerkjum sem franski stjörnufræðingurinn Nicolas-Louis de Lacaille skilgreindi á 18. öld. Upphaflega hét það *Mons Mensae*, eftir Borðfjalli á Góðrarvonarhöfða. Borðið er eitt af daufustu stjörnumerkjum himinsins.

## Tenglar
* Borðið á Stjörnufræðivefnum
Harmleikurinn á Hillsborough

**Harmleikurinn á Hillsborough-leikvanginum** átti sér stað þann 15. apríl árið 1989 og er eitt mannskæðasta slys á knattspyrnuvelli í sögunni. Alls fórust 97 manns í slysinu, allir stuðningsmenn Liverpool og er harmleikurinn stór þáttur í menningu og sjálfsmynd liðsins.

Þann 15. apríl árið 1989 átti Liverpool að spila undanúrslitaleik Í FA bikarkeppninni við Nottingham Forest. Leikurinn átti að fara fram á heimavelli Sheffield Wednesday, Hillsborough, þar sem á þessum tíma voru undanúrslitaleikir í bikarkeppni spilaðir á hlutlausum völlum og úrslitaleikurinn á Wembley.

Eftir aðeins nokkrar mínútur var leikurinn stöðvaður vegna þess að stuðningsmenn Liverpool klifruðu yfir girðingar sem umkringdu völlinn. Í fyrstu var haldið að stuðningsmennirnir væru að efna til óláta eða veitast að leikmönnum en fljótt kom í ljós að troðningur var í stúkunni og áhorfendur voru þegar byrjaðir að kremjast og deyja. Fólk flúði því upp í efri stúkur eða yfir rimlana og út á völlinn til að forða sér. Leikurinn var í beinni sjónvarpsútsendingu og sáu áhorfendur í sjónvarpi stuðningsmenn hníga niður við grasið eða nota auglýsingaskilti til að bera slasaða í burtu. Alls dóu 97 manns og 766 slösuðust. Síðasta fórnarlambið var maður að nafni Andrew Devine, hann lést árið 2016. Andlát hans mátti rekja til lömunar sem hann hlaut vegna slyssins, en hann var lamaður frá hálsi. 

## Arfleifð
Dagurinn 15. apríl hefur æ síðan verið greyptur í minni stuðningsmanna Liverpool. Allar Liverpool treyjur eru með töluna 97 prentaða í hálsmálinu til virðingar við þá látnu.  

## Heimildir
* *Hillsborough: Fan injured in stadium disaster dies 32 years later.* (29. júlí 2021) BBC.com Hillsborough: Fan injured in stadium disaster dies 32 years later - BBC News  
* Amy Tikkanen. (12. maí 2022). *Hillsborough Disaster.* Brittanica.com. Hillsborough disaster | Details, Deaths, 1989, Facts, & Aftermath | Britannica 
* Aasma Day. (28. nóvember 2019). *What happened at Hillsborough? How the disaster unfolded.* Huffington post. What Happened At Hillsborough? How The Disaster Unfolded | HuffPost UK News (huffingtonpost.co.uk) 
* Hillsborough Disaster: How it Happened in 1989 - YouTube
West Caribbean Airways flug 708

**West Caribbean Airways flug 708** var áætlunarflug sem brotlenti í Venesúela 16 ágúst 2005 með þeim afleiðingum að allir farþegar létust. Flugvélin var á leið frá Panama til Frakklands. Þegar flugvélin var í um 10.000 metra hæð byrjaði það að lækka flug og að lokum skall á fjalli, sem varð til þess að allir 160 farþegar flugvélarinar létust. Það gerir slysið að mannskæðasta flugslysi ársins 2005.