open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iðnskólinn í Reykjavík

**Iðnskólinn í Reykjavík** var elsti iðnmenntaskóli Reykjavíkur og var hann starfandi frá 1904–2008 þar til hann sameinaðist Fjöltækniskólanum og varð að Tækniskólanum. 

Við hann stunduðu rúmlega 2050 manns nám, um 1550 í dagskóla og 400 í kvöldskóla og í fjarnámi árið 2007. Námsbrautir voru 21 á 7 sviðum: almennu sviði, byggingasviði, hönnunarsviði, rafiðnasviði, sérdeildasviði, tölvusviði og upplýsinga- og margmiðlunarsviði.

Skólinn starfaði eftir áfangakerfi. Námslok miðuðust við að nemendur hafi lokið tilskildum áföngum og einingafjölda eins og tilgreint var (eða 9 alls með undartekningum) í brautarlýsingum skólanámskrár. Skólaárinu var skipt í tvær annir, vorönn og haustönn.

## Saga
Skólinn var stofnaður af Iðnaðarmannafélaginu í Reykjavík árið 1904, en félagið hafði starfrækt óformlegan skóla  allt frá 1873. Fyrst var kennt í Vinaminni í Grjótaþorpinu, en árið 1906 var flutt í nýreist hús Iðnaðarmannafélagsins í Vonarstræti sem nú hýsir Tjarnarskóla. Skólastjóri á þessum upphafsárum skólans var Jón Þorláksson verkfræðingur. 

Skólaárið 1929-30 hófst svo fyrst kennsla í dagskóla, en áður var kennt á Sunnudögum og um kvöld. 

Árið 1955 flutti skólinn svo í ný húsakynni á Skólavörðuholti. 

Í lok sjöunda áratugarins voru verknámsdeildirnar stofnaðar og verkleg kennsla færð inn í skólann. 

1982 var tekið upp áfangakerfi og bóknám samræmt öðrum framhaldsskólum, fyrstu stúdentarnir frá Iðnskólanum voru svo útskrifaðir 1989.
Árið 1986 þá var stofnað Tölvusvið en undir því er Tölvubraut.

Árið 2008 var ákveðið að sameina Iðnskólann og Fjöltækniskólann undir heitinu Tækniskólinn. Um leið var rekstur iðnskólans færður frá íslenska ríkinu til Rekstrarfélags Tækniskólans (áður Menntafélagið). Tækniskólinn rekur nú sjö skóla í húsnæði Iðnskólans á Skólavörðuholti: Hársnyrtiskólann, Tæknimenntaskólann, Endurmenntunarskólann, Raftækniskólann, Byggingatækniskólann, Hönnunar- og handverksskólann og Meistaraskólann

## Námsframboð
Skólinn bauð upp á 23 brautir á 8 sviðum:

### Almennt svið
* Almenn námsbraut

### Byggingasvið
* Húsasmíðabraut
* Málarabraut
* Veggfóðrun
* Húsgagnasmíðabraut
* Múrsmíðabraut

### Hönnunarsvið
* Hársnyrtibraut.
* Fataiðnbraut
* Listnámsbraut
* Gull- og silfursmíði

### Rafiðnasvið
* Rafeindavirkjun
* Rafvélavirkjun
* Símsmíði
* Rafvirkjun
* Rafveituvirkjun

### Sérdeildasvið
* Sérdeildir
* Nýbúabraut

### Tölvusvið
* Tölvubraut

### Upplýsinga- og margmiðlunarsvið
* Upplýsinga- og fjölmiðlabraut
* Tækniteiknun
* Margmiðlunarskólinn

### Ljóstækni
* Lýsingarfræði
* Lýsingarhönnun

## Þekktir nemendur

Allnokkrir þekktir einstaklingar hafa stundað nám við Iðnskólann í Reykjavík.

### Athafnarmenn
* Helgi Hóseasson, mótmælandi og smiður

### Stjórnmálamenn
* Jón Gunnarsson, alþingismaður
* Sturla Böðvarsson, Forseti Alþingis

## Tengdar stofnanir
*Iðnú bókaútgáfa.

## Neðanmálsgreinar

## Heimildir
*
Gamlárskvöld

**Gamlársdagur** er í vestrænni menningu síðasti dagur almanaksársins á Gregoríska tímatalinu, 31. desember. Á gamlárskvöldi er minnst hins liðna árs og litið fram til hins nýja. Ýmsar hefðir eru í kringum hátíðarhöld á þeim degi, en víðast hvar er stuðst við flugelda, kampavín eða freyðivín og litríkt skraut.

## Áramót á Íslandi
Hátíðarhöld á gamlárskvöldi á Íslandi hefjast oftast með hátíðarkvöldverði um kvöldið og þá oftast klukkan sex. Eftir matinn er gjarnan horft á áramótabrennur, sem eru víða um land. Algengt er að áfengis sé neytt þetta kvöld. Forsætisráðherra flytur hátíðarræðu í útvarpi og sjónvarpi. Flestir sem halda til heima horfa á áramótaskaup í Ríkissjónvarpinu, þar sem hent er gaman að ýmsu sem gerst hefur á árinu sem er að kveðja. Á miðnætti er gamla árið *sprengt burt*, sem kallað er, með því að skjóta upp flugeldum. Eftir miðnætti hefjast svo áramótaböll sem standa fram undir nýársmorgun.

## Áramótahefðir í ýmsum löndum
Á mismunandi stöðum eru mismunandi hefðir sem fylgja áramótum.

### Áramót í Sydney
Í Sydney verður einn mesti samsöfnuður fólks á gamlárskvöldi, en hann er um 1.5 milljónir manna. Þá er skotið upp um 80.000 flugeldum og sést það úr allt að 16 kílómetra radíus frá Sydney. Atburðurinn lokkar til sín um 300.000 erlenda gesti árlega.

### Áramót í London
Íbúar í London fjölmenna við Big Ben á gamlárskvöldi, og brjótast út fagnaðarlæti þegar klukkan slær miðnæti. Þá syngur hópurinn gjarnan *[[Auld Lang Syne]]*.

### Áramót í New York
Í New York fjölmennar fólk við Times torg, þar sem að sungið er og fagnað. Klukkan 23:59:00 byrjar stærðar kúla úr Waterford kristal, sem vegur alls um 485.34 kg, að síga niður stöng á toppi byggingarinnar One Times Square, og staðnæmist hún á miðnæti við mikinn fögnuð nærstaddra. Þessum atburði er sjónvarpað um allan heim og er fyrirmynd sams konar hefða víða um Bandaríkin.

## Tónlistarhefðir
Ýmis lög og ljóð tengjast nýju ári, en nýtt ár hefur verið viðfangsefni ýmissa skálda. Sálmurinn *[[Nú árið er liðið í aldanna skaut]]* sem Séra Valdimar Briem orti 1886 er mjög kunnur á Íslandi, en í Englandi og Bandaríkjunum, og öðrum enskumælandi löndum er skoski söngurinn *Auld lang syne* gjarnan sunginn. Á íslensku þekkist þetta lag sem bræðralagssöngurinn, sem er þá tengdur við skátastarf frekar en nýársfögnuð.

## Áramót annarsstaðar
* Áramót í Japan
* Kínversku áramótin
* Rosh Hashanah - áramót gyðinga, 163 dögum eftir Pesach (sjá Hebreska almanakið).
* Naw-Rúz - áramót Bahá'ía, þann 21. mars.
* Têt Nguyen Dan - áramót Víetnama.
* Poila Baisakh - áramót Bengala, haldin ýmist 14. apríl eða 15. apríl í Bangladesh og vestur Bengal.
* Enkutatash - áramót Eþíópíu eru haldin 11. september.
* Áramót Hindúa - tveimur dögum eftir Diwali hátíðina, um miðjan nóvember.
* Norouz - Áramót Írana, er haldin hátíðleg á augnabliki vorjafndægurs.
* Sunni - Áramót Múslima er haldin hátíðleg þann 1. Muharram. Þar sem að dagatal múslima byggir á 12 tunglmánuðum, um það bil 354 dagar, þá er dagsetning þess í Gregoríska tímatalinu ögn fyrr á hverju ári. Múslimar héldu sem dæmi tvisvar upp á áramót af þessum sökum árið 2008.

## Heimildir
*
Kritikal Mazz

**Kritikal Mazz** var íslensk rapphljómsveit sem samanstóð af þeim Úlfi Kolka (Ciphah),  og Ágústa Eva Erlendsdóttir. Þau gáfu út samnefnda plötu árið 2002 hjá Smekkleysu sem var tilnefnd sem Hiphop plata ársins á Tónlistarverðlaunum Radíó X & Undirtóna. Trausti Júlíusson, gagnrýnandi fyrir Fókus, sagði plötuna vera með bestu hiphop plötum sem komið hafa út á Íslandi.

## Tilvísanir
Faxe Kondi

**Faxe Kondi** er danskur gosdrykkur, framleiddur af Faxe Bryggeri A/S. Faxe Kondi inniheldur glúkósa sem er annað heiti yfir þrúgusykur. Einnig fyrirfinnst útgáfa af sportdrykk sem þykir svipa ansi mikið til Faxe Kondi og heitir sá drykkur Onside Sport og er framleiddur af Coca Cola Danmark A/S og TV3 A/S.
Hive

**Hive** (**IP Fjarskipti ehf.**) var þriðji stærsti internetþjónustuaðilinn á Íslandi. Hive vakti upphaflega mikla athygli fyrir það að vera fyrstur íslenskra netþjónustuaðila til að bjóða uppá erlent niðurhal án kvóta. Tengingar sem stóðu til boða hjá Hive voru ADSL, ADSL2, ADSL2+ og ljósleiðaratengingar sem voru ætlaðar fyrir neytendur. Einnig bauð fyrirtækið uppá IP-síma („Hive Netsíminn“) sem var PC í fastlínu-lausn.

Hive bauð einnig uppá heimasíma þjónustu sem notfærir sér VoIP tækni til að flytja símtölin sem að sögn Hive gerði það að verkum að þeir gátu verið með lægri mínútugjöld heldur en hin fjarskiptafyrirtækin.

## Tenglar
* http://www.hive.is - Heimasíða Hive
Akrafjall

**Akrafjall** er fjall á Akranesi á milli Hvalfjarðar og Leirárvogs. Fjallið er 643 metrar á hæð og heitir hæsti tindurinn Geirmundartindur. Í því er blágrýti og stuðlaberg finnst víða. Það er jökulsorfið að ofan og hefur verið eyja á jökulskeiði eða eftir ísöld, því að í því má finna brimstall. Berjadalur gengur inn í fjallið frá vestri. Eftir honum rennur Berjadalsá. Arnes Pálsson, útilegumaður, hafðist við í fjallinu um skeið sumarið 1756. Í fjallinu er mikið svartbaks- og fýlavarp.
## Nálægir staðir
* Hallgrímskirkja í Saurbæ,  Hvalstöðin í Hvalfirði,  Hvalfjörður,  Geirshólmi, Akranes, Hafnarfjall.
Auld lang syne

**Auld lang syne** er lag eftir Robert Burns, og mætti þýða heiti þess sem *löngu liðnar stundir*. Lagið er eitt þekktasta þjóðlag enskumælandi landa jafnvel þó það sé ort á skosku. En fyrir vikið hefur það fengið á sig gæluheitið *lagið sem enginn kann*, þar eð það þekkist vel en ekki ljóðið við lagið.

Auld lang syne þekkist á mörgum öðrum tungumálum, en á íslensku heitir það bræðralagssöngurinn og er kjörsöngur skáta.

## Ljóðið
:Should auld acquaintance be forgot,
:And never brought to mind?
:Should auld acquaintance be forgot,
:And auld lang syne?

::For auld lang syne, my dear,
::For auld lang syne,
::We'll tak a cup of kindness yet,
::For auld lang syne!

:And surely ye'll be your pint-stowp,
:And surely I'll be mine,
:And we'll tak a cup o kindness yet,
:For auld lang syne!

:We twa hae run about the braes,
:And pou'd the gowans fine,
:But we've wander'd monie a weary fit,
:Sin auld lang syne.

:We twa hae paidl'd in the burn
:Frae morning sun till dine,
:But seas between us braid hae roar'd
:Sin auld lang syne.

:And there's a hand my trusty fiere,
:And gie's a hand o thine,
:And we'll tak a right guid-willie waught,
:For auld lang syne
Alríkissvæði

**Alríkissvæði** er landsvæði þar sem alríkisstjórn í sambandsríki fer með stjórn. Alríkissvæðin eru því ólík fylkjum sem hafa eigin stjórn og deila sínu fullveldi.
Nú árið er liðið í aldanna skaut

**Nú árið er liðið í aldanna skaut** er sálmur eftir séra Valdimar Briem, sem hann orti árið 1886. Hann er gjarnan sunginn við lag eftir Andreas Peter Berggreen.

:Nú árið er liðið í aldanna skaut
:og aldrei það kemur til baka,
:nú gengin er sérhver þess gleði og þraut,
:það gjörvallt er runnið á eilífðar braut,
:en minning þess víst skal þó vaka.

:En hvers er að minnast og hvað er það þá,
:sem helst skal í minningu geyma?
:Nú allt er á fljúgandi ferð liðið hjá,
:það flestallt er horfið í gleymskunnar sjá.
:En miskunnsemd Guðs má ei gleyma.

:Hún birtist á vori sem vermandi sól,
:sem vöxtur í sumarsins blíðum,
:í næðingum haustsins sem skjöldur og skjól,
:sem skínandi himinn og gleðirík jól
:í vetrarins helkuldahríðum.

:Hún birtist og reynist sem blessunarlind
:á blíðunnar sólfagra degi,
:hún birtist sem lækning við böli og synd,
:hún birtist þó skærast sem frelsarans mynd,
:er lýsir oss lífsins á vegi.

:Nú Guði sé lof fyrir gleðilegt ár
:og góðar og frjósamar tíðir,
:og Guði sé lof, því að grædd urðu sár,
:og Guði sé lof, því að dögg urðu tár.
:Allt breyttist í blessun um síðir.

:Ó, gef þú oss, Drottinn, enn gleðilegt ár
:og góðar og blessaðar tíðir,
:gef himneska dögg gegnum harmanna tár,
:gef himneskan frið fyrir lausnarans sár
:og eilífan unað um síðir.
Vilhjálmur Bretaprins

**Vilhjálmur, [[prinsinn af Wales]] og hertoginn af Cornwall, Cambridge og Rothesay** (f. 21. júní 1982) er eldri sonur Karls 3. Bretakonungs og Díönu heitinnar prinsessu.

Vilhjálmur er fyrstur í erfðaröðinni að bresku krúnunni. Hann hefur stundað nám við fjórar menntastofnanir í Bretlandi og lauk m. a. háskólaprófi frá St. Andrews-háskóla árið 2005. Á námsárum sínum við St. Andrews kynntist Vilhjálmur Kate Middleton sem var einnig nemandi í skólanum en þann 29. apríl 2011 voru þau gefin saman í hjónband í Westminster Abbey. Þau hjón eiga þrjú börn Georg prins, Karlottu prinsessu og Lúðvík prins.

Þá hefur Vilhjálmur starfað innan Breska hersins en hann hefur til að mynda starfað sem þyrluflugmaður.

Vilhjálmur hlaut titilinn prins af Wales þann 9. september 2022, daginn eftir að faðir hans varð konungur Bretlands.
Höfn (aðgreining)

**Höfn** getur átt við:
* Viðleguhöfn
* Höfn í Hornafirði, þéttbýlisstað á Íslandi
* Höfn, bæ í Melasveit
Vík

**Vík** er landslagsþáttur sem myndar visst útlit á strönd, sjávar- eða stöðuvatni, þar sem vatn teygir sig „inn í landið“. Vík er andhverf odda eða ness.

Alla jafna, er vík talin vera breiðari heldur en hún er löng. Samanborið við fjörð sem er alla jafna talinn vera lengri heldur en hann er breiður.
Vík í Mýrdal

**Vík** (einnig þekkt sem **Vík í Mýrdal**) er þorp í Mýrdalshreppi í Vestur-Skaftafellssýslu og er syðsti þéttbýlisstaður á Íslandi. Róið var til fiskjar úr fjörunni fyrr á árum en sjósókn var mjög erfið þar sem engin hafnaraðstaða var og mjög brimasamt. Íbúafjöldi 1. janúar 2024 var 639 en 881 manns búa í Mýrdalshreppi.

## Saga

Öldum saman var enginn verslunarstaður á Suðurlandi frá Eyrarbakka austur á Papós en árið 1883 tóku bændurnir í Suður-Vík og Norður-Vík í Mýrdal sig saman um að panta varning frá Bretlandi og selja hann heima hjá sér. Þá stóð svo á að í kjölfar mikilla harðinda höfðu fátækir bændur í Skaftafellssýslu fengið peningaúthlutun og gátu nýtt féð til að kaupa varning í stað þess að fara um óravegu með sauðfé og aðra framleiðsluvöru til að leggja inn hjá kaupmönnum og taka út nauðsynjavöru, en slík ferðalög gátu tekið tvær eða þrjár vikur. Elsta húsið er Brydebúð en það var upprunarlega byggt árið 1831 í Vestmannaeyjum en flutt til Víkur í Mýrdal 1895.  

Í framhaldi af þessu var komið upp verslun í Vík, farið var að slátra þar sauðfé og árið 1903 var reist þar tvílyft verslunarhús og annað skömmu síðar. Þorp myndaðist smám saman í kringum verslunina og árið 1905 bjuggu í Vík um 80 manns á þrettán heimilum. Skólahald hófst þar upp úr aldamótunum 1900.

## Þjónusta og atvinna

Víkurkirkja var reist á árunum 1932-1934 en prestur hafði setið í kauptúninu frá 1911. Kirkjan stendur hátt yfir þorpinu og er talin ein af fáum opinberum byggingum sem yrði örugg fyrir hamfaraflóði í kjölfar Kötlugoss.

Læknissetur hefur verið í Vík frá 1915 en fyrstur til að sitja þar var raunar Sveinn Pálsson, læknir og náttúrufræðingur, sem þar bjó frá 1809-1833. Nú er heilsugæslustöð í Vík og þar er einnig dvalarheimili aldraðra.

Helstu atvinnuvegir eru verslun og þjónusta, bæði við bændur í Vestur-Skaftafellssýslu og í vaxandi mæli við ferðamenn, en þjóðvegur 1 liggur í gegnum Vík og margir vinsælir ferðamannastaðir eru í nágrenninu. Talsverður iðnaður er í Vík. Þar eru meðal annars verksmiðja Icewear (áður Víkurprjón) og bruggverksmiðjan Smiðjan.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 

## Tenglar
* ''Vík í Mýrdal 1905''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1940 
* ''Brydes-verslun í Vík''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1999
Sálmur

Orðið **sálmur** kemur af latnesku *psalmus* (að syngja með undirleik af strengjahljóðfæri) sem upphaflega kemur af forngrísku *psalmos* (að spila á strengjahljóðfæri). Einnig finnst notað orðið **hymni**, sem sömuleiðis á grískan uppruna (ὕμνος). 

Sálmar aðgreina sig frá öðrum ljóðum með því að ætíð vera af trúarlegum toga. Sálmar eru oftast lofsöngur eða bæn til guðs eða andlegs valds.

Í kristni beinast sálmar oftast til Guðs, oft í persónu Jesú Krists, en einnig (sérstaklega í kaþólskum sið og rétttrúnaðarkirkjunni) til Maríu og ýmissa dýrlinga. Lofsöngur hefur verið mikilvægur hluti flestra kristinna trúarathafna allt frá elstu tímum, annað hvort af söfnuðinum eða af sérstökum kór, á seinni öldum oft með orgelundirleik.

Tómas af Aquino, í sambandi við útskýringar sínar á Sálmunum í Biblíunni, skilgreindi kristinn lofsöng á þennan hátt:  "Hymnus est laus Dei cum cantico; canticum autem exultatio mentis de aeternis habita, prorumpens in vocem." ("Sálmur er hylling til Guðs með söng; söngur er fögnuður hugans yfir eilífum hlutum, sem  brýst fram með röddinni.)

Ekki er vitað með neinni vissu hvernig elsta kristna tónlistin hljómaði vegna þess að engin eiginleg nótnaskrift var til á þeim tímum. Á miðöldum þróaðist hin kristna trúartónlist mjög, nánast eingöngu sem söngur án undirleiks, ekki síst í því formi sem nefnt er gregorssöngur. 

Með siðaskiptum gjörbreyttist kirkjutónlistin bæði hvað varðar söng og undirleik og hlutverk tónlistarinnar í messunni. Marteinn Lúther var ekki einungis leiðtogi mótmælenda heldur einnig afkastamikið sálmaskáld. Sálmur hans *Ein feste Burg ist unser Gott* (sem á íslensku heitir nú *Vor Guð er borg á bjargi traust*) er ekki einungis einn af þekktustu sálmum mótmælenda heldur er einnig mikið notaður af Rómversk-kaþólsku kirkjunni.

*Fyrsta íslenska sálmabókin var gefin út í Kaupmannahöfn árið 1555: *Ein Kristilig handbog. Íslenskuð af Herra Marteini Einarssyni*.

*Sú nýjasta var gefin út 1972 í Reykjavík: *Sálmabók íslensku kirkjunnar. Fleiri endurútgáfur, viðbætir [[1991]] og endurútgefin með viðbæti að viðbættum nokkrum nýjum sálmum [[1997]] og [[2001]].*

## Sálmalög
Sálmalag er laglína sem sálmur er sunginn eftir. Margir sálmar eiga sín eigin sálmalög en einnir er til að margir sálmar séu sungnir við sama lagið. Í *Sálmabókinni* er auðkennt hvaða sálmar eiga eigin lög, *Með sínu lagi*.

## Tengt efni

* Sálmabók íslensku þjóðkirkjunnar

* Rafsálmar Kirkjunetsins
World Trade Center

**World Trade Center**-turnarnir í New York-borg (oft nefndir **Tvíburaturnarnir** á íslensku) voru sjö byggingar reistar á árunum 1966-1972. Stóru turnarnir tveir hrundu eftir árásir hryðjuverkamanna þann 11. september 2001. Tveir stærstu turnarnir voru voru 417 metrar (Norður turninn) og 415.1 metrar (Suður turninn) að hæð.

Byggingarnar voru teiknaðar af japansk-bandaríska arkitektinum Minoru Yamasaki með aðstoð frá Antonio Brittiochi. Á árunum 1972 til 1973 voru turnarnir tvær hæstu byggingar heims.
James Hetfield

**James Alan Hetfield** (fæddur 3. ágúst 1963) er aðalsöngvari og lagahöfundur Metallica. James fæddist í bænum Downey í Kaliforníu sem er á stórborgarsvæði Los Angeles. 

## Fjölskylda og einkalíf
Foreldrar Hetfields aðhylltust kristin vísindi. Móðir hans dó árið 1979 og þáði enga læknismeðferð vegna trúar sinnar. *The God That Failed*, lag af samnefndri plötu Metallica er innblásið af því. Hetfield á hann þrjú börn með fyrrum eiginkonu sinni Fransesca Hetfield . Hann hefur farið í meðferð við áfengisfíkn og kom það fram í heimildamyndinni *Some Kind of Monster* (2004)
Brúardrápa Hannesar Hafstein

**Brúardrápa [[Hannes Hafstein|Hannesar Hafstein]]** var frumflutt 8. september 1891 við vígslu Ölfusárbrúar.


1.
Þunga sigursöngva
söng hér elfan löngum.
Köld í voðaveldi
vegu sleit hún sveita.
Nú er vort, að syngja sigurljóðin,
sigruð stynja rembilátu flóðin.
Nú eru loks elfar harðstjórn hrundið,
hennar einvald föstum skorðum bundið.

2.
Hátt á bökkum bröttum
byggðir eru og tryggðir
synir stáls og steina,
sterkir mjög að verki;
standa á bergi, studdir magni' og prýði
strengja sér á herðum ramma smíði,
tengja sveit við sveit þótt elfan undir
ófær brjótist fram um kletta' og grundir.

3.
Vakni von og kvikni
varmur neisti' í barmi,
mest er mannverk treystum
móður vorrar góðu.
Tjáir ei við hrepptan hag að búa.
Hér á foldu þarf svo margt að brúa:
jökulár á landi og í lundu, —
lognhyl margan, bæði í sál og grundu.

4.
Sannar afrek unnið:
Andinn sigrar vanda;
tengja traustir strengir
tvístrað láðið áður.
Tengjum þannig tvístruð öfl og megin,
trausti dáð og framkvæmd greiðum veginn.
Andans dáðir fylgi heilum höndum.
Hefjum viðlíkt starf á andans löndum.

5.
Vakni von, og kvikni
varmur neisti' í barmi,
vilji, von og elja
vinnu saman inni.
Þá mun hefjast brú til betri tíða,
brú til vonarlanda frónskra lýða,
brú til frelsis, brú til mennta hæða,
brú til mannfélagsins æðstu gæða.

6.
Heill sé hugur og snilli,
heill sé ráði og dáðum.
Heill sé hendi' og anda,
heiður um foldu breiðist.
Líti sól hver sæmd og nýjar tryggðir,
sveipi gæfan fósturjarðar byggðir.
Blómgist framkvæmd, blessist sviti lýða.
Brúin hefjist fram til nýrra tíða!
Vilhjálmur þögli

**Vilhjálmur I af Óraníu-Nassá**, einnig nefndur **Vilhjálmur þögli** (24. apríl 1533 – 10. júlí 1584) var af Nassá-ættinni og varð Óraníufursti 1544. Hann var helsti leiðtogi uppreisnar Hollendinga gegn Spánverjum sem hrinti af stað Áttatíu ára stríðinu sem lauk með formlegu sjálfstæði Hollands árið 1648.

Hann var upphaflega stjórnmálamaður við hirð spænska landstjórans en varð brátt óánægður með áhrifaleysi innfæddra aðalsmanna og ofsóknir á hendur mótmælendum. Hann gerðist því þátttakandi í uppreisn Hollendinga og þegar hertoginn af Alba kom til að kveða niður uppreisnarmenn 1567 gerði hann Vilhjálm útlægan og lét gera eigur hans upptækar.

Vilhjálmur kom sér þá upp her, aðallega með þýskum málaliðum, og réðist, ásamt bræðrum sínum Lúðvík af Nassá og Adolf af Nassá, inn í norðurhluta Spænsku Niðurlanda. Þar unnu þeir flestar borgir á sitt band (utan Amsterdam og Middelburg) sem síðan kölluðu saman hollenska ríkisráðið (sem þær höfðu raunar ekki rétt til að gera) og lýstu Vilhjálm ríkisstjóra yfir Hollandi og Sjálandi.

Stríðið hélt áfram og uppreisnarmenn náðu brátt á sitt vald mörgum borgum um allt landið. Nýja landstjóranum hertoganum af Parma, tókst þó að ná suðurhlutanum aftur á sitt vald.

22. júlí 1581 sóru meðlimir ríkisráðsins afneitunareiðinn þar sem þeir lýstu því yfir að Filippus II Spánarkonungur væri ekki lengur konungur þeirra. Frans, hertogi af Anjou átti að verða nýr konungur norðurhluta Niðurlanda, meðal annars til að tryggja stuðning Frakkakonungs. Hertoginn var gríðarlega óvinsæll og héruðin Holland og Sjáland neituðu að viðurkenna hann sem þjóðhöfðingja. Eftir að hafa reynt og mistekist að taka Antwerpen með valdi 18. janúar 1583 hélt hann burt. Staða Vilhjálms hafði veikst mikið við þetta en hann var samt áfram ríkisstjóri.

Vilhjálmur var myrtur af Balthasar Gérard, sem var stuðningsmaður Spánarkonungs og sóttist eftir lausnargjaldinu sem sá hafði sett Vilhjálmi til höfuðs.
Middelburg

**Middelburg** er lítil borg og sveitarfélag í Suðvestur-Hollandi og höfuðstaður Sjálands á Walcheren-skaganum. Íbúafjöldi er um 46.000. 

Middelburg hefur upphaflega verið reist á 8. öld sem varnarvirki á Walcheren, sem þá var eyja. Fyrst er minnst á borgina sem virki til varnar gegn árásum víkinga. 844 var reist þar klaustur. Borgin fékk kaupstaðarréttindi árið 1217. Á miðöldum var borgin mikilvægur verslunarstaður og útflutningshöfn fyrir vörur frá Flandri til Bretlands.

Á gullöld Hollendinga var borgin mikilvægur áfangastaður fyrir Hollenska Austur-Indíafélagið. 

17. maí 1940 var borgin nær jöfnuð við jörðu með loftárásum Luftwaffe til að brjóta á bak aftur mótstöðu hollenska hersins á Sjálandi. Eftir stríðið var miðbærinn endurbyggður að mestu leyti eins og hann hafði verið fyrir stríð.
Carlo Azeglio Ciampi

**Carlo Azeglio Ciampi** (f. 9. desember 1920; d. 16. september 2016) var tíundi forseti Ítalíu. Hann var áður stjórnarformaður ítalska seðlabankans, forsætisráðherra í starfsstjórn frá apríl 1993 til maí 1994 og síðan fjármálaráðherra í ríkisstjórnum Romanos Prodis og Massimo D'Alema frá 1996 til 1999. 

13. maí 1999 var hann kjörinn forseti lýðveldisins af ítalska þinginu (sameinuðu þingi fulltrúadeildar og öldungadeildar) og var annar sem hlotið hefur þá tvo þriðju hluta atkvæða sem til þarf í fyrstu umferð. Hinn var Francesco Cossiga sem var kosinn forseti 1985.

## Tilvísanir
Ágústudalur

**Ágústudalur** (ítalska *Valle d'Aosta*, arpitanska *Vâl d’Aoûta*, franska *Vallée d'Aoste*) er sjálfstjórnarhérað í norðvesturhluta Ítalíu með landamæri að Frakklandi (Haute Savoie, Savoie og Rhône-Alpes), Sviss (Vallese) í vestri og norðri og Fjallalandi í austri. Höfuðstaður héraðsins er Ágústa. Íbúar héraðsins eru um 120 þúsund íbúar í 74 sveitarfélögum, en Ágústudalur er aðeins ein sýsla. Sumir íbúar héraðsins tala franskar mállýskur.

Ágústudalur liggur inn á milli Alpafjalla og telur meðal annars hlíðar fjallanna Mont Blanc og Matterhorn. Hæsta fjallið er Gran Paradiso.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Il Canto degli Italiani

**Il Canto degli Italiani** er þjóðsöngur Ítalíu. Söngurinn er oft nefndur **Fratelli d'Italia** (*Ítölsku bræður*) eftir fyrstu ljóðlínunni og líka **Inno di Mameli** (*Sálmur Mamelis*).

Ljóðið var ort árið 1847 af ítalska skáldinu Goffredo Mameli í miðri sameiningarbaráttunni. Sungið við lag Michele Novaro varð ljóðið gríðarlega vinsælt á tímum sameiningartímabilinu (*risorginento*). Í kjölfarið á sameiningunni 1861 var ættarsöngur Savojaættarinnar tekinn upp sem þjóðsöngur Ítalíu. Þegar landið varð lýðveldi 1946 var ákveðið til bráðabirgða að *Il Canto degli Italiani* skyldi verða þjóðsöngur.

## Ljóðið
*Ljóð Mamelis er fimm erindi, en venjan er þegar þjóðsöngur Ítalíu er sunginn, að syngja aðeins fyrsta erindið og viðlagið tvisvar. *

:Fratelli d'Italia,
:l'Italia s'è desta,
:dell'elmo di Scipio
:s'è cinta la testa.
:Dov'è la vittoria?
:Le porga la chioma,
:che schiava di Roma
:Iddio la creò.

::VIÐLAG:
::Stringiamoci a coorte,
::siam pronti alla morte.
::Siam pronti alla morte,
::l'Italia chiamò.
::Stringiamoci a coorte,
::siam pronti alla morte.
::Siam pronti alla morte,
::l'Italia chiamò!
Kwame Nkrumah

**Kwame Nkrumah** (21. september 1909 – 27. apríl 1972) var stjórnmálamaður og sjálfstæðishetja frá Gana, oft lýst sem helstu von álfunnar og fylgismaður Stór-Afríkustefnunnar.

Hann fæddist í bænum Nkroful á Gullströndinni þar sem nú er Gana og hét upphaflega **Francis Nwia-Kofi Ngonloma**. Hann lærði í Achimota í Akkra og síðan í kaþólskum skóla í Amisano. Eftir það varð hann kennari í kaþólskum skóla í Axim. Síðar fór hann til Bandaríkjanna og lauk M.Sc.-prófi í kennslufræði 1942 og ári síðar M.A.-prófi í heimspeki við Pennsylvaníuháskóla.

1945 flutti hann til London til að læra við London School of Economics. Þar hitti hann George Padmore og tók þátt í skipulagningu Stór-Afríkuþingsins 1945. Í framhaldinu varð hann virkur í hreyfingunni sem barðist fyrir sjálfstæði Afríkuríkja.

Hann sneri heim til Gana árið 1947 og gerðist félagi í *[[United Gold Coast Convention]]* sem var undir stjórn Joseph B. Danqauh. Sama ár stofnaði hann ný stjórnmálasamtök *[[Convention People's Party]]* með slagorðið „Sjálfstæði strax“. Hann sagði sig úr UGCC árið 1949 og hóf að skipuleggja fjöldaaðgerðir byggðar á borgaralegri óhlýðni. Bresku nýlenduyfirvöldin handtóku hann 1950. Skömmu síðar ákváðu Bretar að veita nýlendunni sjálfstæði og boðuðu til kosninga til nýs löggjafarþings árið 1951. Nkrumah sat þá enn í fangelsi en hlaut kosningu á þingið. Honum var sleppt og hann tók að sér að leiða bráðabirgðastjórn ásamt breska landstjóranum.

6. mars 1957 lýsti Gana yfir sjálfstæði og Nkrumah var tilnefndur forsætisráðherra. Í fyrstu var þjóðhöfðingi landsins breski konungurinn en var lýst lýðveldi árið 1960. Í kjölfarið fylgdi efnahagsleg niðursveifla og órói í landinu. Meðal annars var reynt að myrða Nkrumah. Eftir þetta urðu stjórnarhættir hans gerræðislegri. Hann lýsti yfir flokksræði 1964 og gerði sjálfan sig að forseta til æviloka. Á sama tíma einangraði hann landið efnahagslega. 

Meðan á heimsókn hans í Peking og Hanoi stóð árið 1966 var honum steypt af stóli í herforingjabyltingu. Eftir þetta gat hann ekki snúið aftur til Gana, en bjó í Gíneu og hélt áfram að vinna að hugsjóninni um sameiningu Afríkumanna. Hann lést árið 1972 í Rúmeníu þar sem hann var að leita sér lækninga.

## Tilvísanir
Forseti Ítalíu

**Forseti Ítalíu** er þjóðhöfðingi Ítalíu og fulltrúi einingar þjóðarinnar samkvæmt stjórnarskránni. Hann er kjörinn af sameinuðu þingi Ítalíu (fulltrúadeild og öldungadeild) til sjö ára í senn. Þannig er tryggt að sama þing geti ekki kosið forseta tvö kjörtímabil í röð, þar sem þingið situr að hámarki í fimm ár. Hlutverk forseta er fyrst og fremst táknrænt og yfirleitt er um að ræða stjórnmálamenn sem starfað hafa lengi. Staðgengill forseta í fjarveru hans er forseti öldungadeildarinnar sem einnig getur farið með hlutverk forseta lýðveldisins við sérstakar aðstæður.

Núverandi forseti Ítalíu er Sergio Mattarella sem tók við embætti 3. febrúar 2015.

## Tengt efni
* Listi yfir forseta Ítalíu
* Listi yfir þjóðhöfðingja Ítalíu
* Forseti

## Tilvísanir
Listi yfir forseta Ítalíu

Þetta er **listi yfir forseta [[Ítalía|Ítalíu]]** frá stofnun lýðveldis árið 1946.

 *Þjóðhöfðingi til bráðabirgða* til 31. desember 1947.
 Sagði af sér.

## Tengt efni
* Forseti Ítalíu
* Listi yfir þjóðhöfðingja Ítalíu
* Listi yfir konunga Ítalíu
* Listi yfir forseta ítalska fulltrúaþingsins
* Listi yfir forseta ítölsku öldungadeildarinnar
* Listi yfir forsætisráðherra Ítalíu
* Öldungadeildarþingmaður til æviloka
* Saga Ítalíu
Antonio Segni

**Antonio Segni** (2. febrúar 1891 – 1. desember 1972) var forsætisráðherra Ítalíu á árunum 1955 til 1957 og aftur 1959 til 1960.

Hann var kosinn forseti Ítalíu 6. maí 1962 (í níundu umferð) og sór embættiseiðinn 11. maí sama ár. Hann fékk slag 7. ágúst 1964 og sagði af sér í kjölfarið vegna heilsubrests 6. desember.
Du gamla, du fria

***Du gamla, du fria***, er þjóðsöngur Svíþjóðar samin af Richard Dybeck 1844 við gamalt þjóðlag. Hann samdi þó einungis tvö fyrstu versin af þeirri útgáfu sem notuð er í dag. Árið 1910 bætti Louise Ahlén við þeim tveim síðari. Þetta er þó ekki opinber þjóðsöngur þar sem Svíþjóð hefur engan slíkan. 

## Texti


**Texti Richard Dybecks frá 1844****Viðbót Louise Ahléns frá 1910**


**1**
*Du gamla, Du fria, Du fjällhöga nord*
*Du tysta, Du glädjerika sköna!*
*Jag hälsar Dig, vänaste land uppå jord,*
*Din sol, Din himmel, Dina ängder gröna,*
*Din sol, Din himmel, Dina ängder gröna.*

**2**
*Du tronar på minnen från fornstora dar,*
*då ärat Ditt namn flög över jorden.*
*Jag vet att Du är och Du blir vad du var.*
*Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden,*
*Ja, jag vill leva jag vill dö i Norden.*



**3**
*Jag städs vill dig tjäna mitt älskade land,*
*din trohet till döden vill jag svära.*
*Din rätt, skall jag värna, med håg och med hand,*
*Din fana, högt den bragderika bära,*
*Din fana, högt den bragderika bära.*

**4**
*Med Gud skall jag kämpa, för hem och för härd,*
*för Sverige, den kära fosterjorden.*
*Jag byter Dig ej, mot allt i en värld*
*Nej, jag vill leva jag vill dö i Norden,*
*Nej, jag vill leva jag vill dö i Norden.*




## Tengt efni
* Du gamla, du fria (með tónlist)
* Um sænska þjóðsönginn á sweden.se
Hoppvikan

**Þýsk-austurríska hoppvikan** kallast fjórar samtengdar keppnir í skíðastökki sem haldnar eru í Þýskalandi og Austurríki um jóla- og nýársbil. Meðal keppna í vikunni er Nýársskíðastökkið og hefur vikan verið haldin síðan 1952. Við hlið ÓL og HM-keppnanna er Hoppvikan ein af merkustu skíðastökkskeppnunum og er gullið þar mjög eftirsótt. Stigafjöldi úr hverri keppni fyrir sig eru lagðir saman og ráðast úrslitin af samanlögðum stigafjölda.

## Stökkpallarnir

## Sigurvegarar
Tú alfagra land mítt

**** (íslenska: *Mitt fagra land*) er þjóðsöngur Færeyja. Textann skrifaði lýðháskólakennarinn Símun av Skarði (1872-1942) árið 1906 og lagið samdi Petur Alberg (1885-1940) árið 1907. 

## Textinn á [[færeyska|færeysku]]

: **Tú alfagra land mítt**

:Tú alfagra land mítt,
: mín dýrasta ogn!
: á vetri so randhvítt,
: á sumri við logn,
: tú tekur meg at tær
: so tætt í tín favn.
: Tit oyggjar so mætar,
: Gud signi tað navn,
: sum menn tykkum góvu,
: tá teir tykkum sóu.
: Ja, Gud signi Føroyar, mítt land!

: Hin roðin, sum skínur
: á sumri í líð,
: hin ódnin, sum týnir
: mangt lív vetrartíð,
: og myrkrið, sum fjalir
: mær bjartasta mál,
: og ljósið, sum spælir
: mær sigur í sál:
: alt streingir, ið tóna,
: sum vága og vóna,
: at eg verji Føroyar, mítt land.

: Eg nígi tí niður
: í bøn til tín, Gud:
: Hin heilagi friður
: mær falli í lut!
: Lat sál mína tváa
: sær í tíni dýrd!
: So torir hon vága
: - av Gudi væl skírd -
: at bera tað merkið,
: sum eyðkennir verkið,
: ið varðveitir Føroyar, mítt land!

## Íslensk þýðing
Íslensk þýðing á textanum, eftir Jóhannes úr Kötlum, var gefin út ásamt textanum við íslenska þjóðsönginn og þýðingum á þjóðsöngvum nokkurra fleiri landa í *Vasasöngbókinni* (sbr. 4. útg. 1942). Önnur íslensk þýðing kom út í tímaritinu Dvöl í febrúar 1935.

## Heimildir
Útvarpsstjóri

**Útvarpsstjóri** er yfirmaður íslenska Ríkisútvarpsins, sem stofnað var árið 1930. Fyrsti útvarpsstjóri var Jónas Þorbergsson. Núverandi útvarpsstjóri er Stefán Eiríksson.

## Útvarpsstjórar frá upphafi

* Jónas Þorbergsson (1930-1953)
* Sigurður Þórðarson (settur) (1950-1952)
* Vilhjálmur Þ. Gíslason (1953-1967)
* Andrés Björnsson (1968-1986)
* Markús Örn Antonsson (1985-1991)
* Heimir Steinsson (1991-1996)
* Pétur Guðfinnsson (settur) (1996-1997)
* Markús Örn Antonsson (1998-2005)
* Páll Magnússon (2005-2013)
* Magnús Geir Þórðarson (2014-2019)
*Stefán Eiríksson (2020-
Jónas Þorbergsson

**Jónas Þorbergsson** fæddist á Helgastöðum í Reykjadal 22. janúar 1885, og lést þann 6. júní 1968. Hann var alþingismaður fyrir Framsóknarflokkinn árin 1931-1933 og Útvarpsstjóri Ríkisútvarpsins frá stofnun þess árið 1930 til ársins 1953. 

Jónas var einnig ritstjóri Dags á Akureyri árin 1920-1927, og ritstjóri Tímans í Reykjavík árin 1927-1929. Hann samdi einnig bækur af ýmsu tagi og skrifaði mikinn fjölda greina í blöð og tímarit. Jónas Jónasson útvarpsmaður var sonur hans og konu hans, Sigurlaugar Margrétar Jónasdóttur.
Der er et yndigt land

***Der er et yndigt land*** er annar tveggja opinberra þjóðsöngva Danmerkur. Adam Oehlenschläger samdi textann 1819. Sé einhver úr konungsfjölskyldunni viðstaddur þar sem þjóðsöngurinn er fluttur, er hins vegar notaður söngurinn ***Kong Kristian stod ved højen mast***, sem er eftir Johannes Ewald frá árinu 1779.

## Tengt efni
*Sjá upphafsgerð texta Adam Oehlenschläger frá 1819 á danska Kalliope
Huginn og Muninn

**Huginn** og **Muninn** voru hrafnar Óðins í norrænni goðafræði. Á hverjum degi flugu þeir um allan heim og tóku eftir öllu sem gerðist. Að kvöldi sneru þeir aftur og settust á axlir Óðins. Krunkuðu þeir þá í eyru hans og sögðu honum frá öllu sem þeir höfðu séð og heyrt þann daginn. Þannig vissi Óðinn um hvaðeina, sem gerðist.
Nunarput utoqqarsuanngoravit

**"Nunarput utoqqarsuanngoravit"** (*Vort forna land*) er þjóðsöngur Grænlands. Textann samdi Henrik Lund og lagið Jonathan Petersen. Þetta lag var opinberlega valið sem þjóðsöngur árið 1916. Frá 1979 er einnig lagið "Nuna asiilasooq" (*Hið mikla land*) opinber þjóðsöngur grænlendinga.

## Textinn á [[Grænlenska|grænlensku]]
**"Nunarput utoqqarsuanngoravit"**

:Nunarput, utoqqarsuanngoravit niaqqut ulissimavoqq qiinik.
:Qitornatit kissumiaannarpatit tunillugit sineriavit piinik.

:Akullequtaastut merlertutut ilinni perortugut tamaani
:kalaallinik imminik taajumavugut niaqquit ataqqinartup saani.

:Atortillugillu tamaasa pisit ingerlaniarusuleqaagut,
:nutarterlugillu noqitsigisatit siumut, siumut piumaqaagut.

:Inersimalersut ingerlanerat tungaalitsiterusuleqaarput,
:oqaatsit "aviisit" qanoq kingunerat atussasoq erinigileqaarput.

:Taqilluni naami atunngiveqaaq, kalaallit siumut makigitsi.
:Inuttut inuuneq pigiuminaqaaq, saperasi isumaqaleritsi. 

## Textinn á [[danska|dönsku]]
***Vort ældgamle land***

:Vort ældgamle land under isblinkens havn
:med lysende snehår om dit hoved!
:Du trofaste moder, som bar os i din favn, 
:mens dine kysters rigdom du os loved. 

:Som halvvoksne børn er vi groet af din jord
:og trygt vokset op blandt dine fjelde,
:vi kalder os kalaallit i landet, hvor vi bor
:ærbødigt for dit hvide åsyns ælde. 

:Og alt mens vi bruger dit bugnende flor, 
:vi længes mod verdens nye former,
:vi fjerner hver hindring, som hæmmer dig, vor mor,
:og frejdigt frem mod fjerne mål vi stormer. 

:De fremskredne folk et eksempel os gav,
:og det vil vi også stræbe efter,
:mens bølgernes verden er vores vandringsstav, 
:som bær os frem og giver nye kræfter. 

:Umuligt nu længer at blive i ro, 
:kalaallit, mod større mål vi stævner.
:Som fribårne folk vi i landet vil bo;
:begynd at tro på jeres egne evner.

## Tengt efni
* MIDI og nótur
Gylfi Þ. Gíslason

**Gylfi Þorsteinsson Gíslason** fæddist í Reykjavík þann 7. febrúar 1917, og lést í Reykjavík þann 18. ágúst 2004. Foreldrar hans voru Þorsteinn Gíslason, skáld og ritstjóri, og Þórunn Pálsdóttir, húsmóðir.

Gylfi var alþingismaður fyrir Alþýðuflokkinn árin 1946-1978, menntamálaráðherra 1956-1971, auk þess að vera iðnaðarráðherra 1956-1958 og viðskiptaráðherra 1958-1971. Hann var formaður Alþýðuflokksins 1968-1974 og formaður þingflokks Alþýðuflokksins 1968-1978.  Gylfi er með lengsta samfellda setu á ráðherrastóli á Íslandi; 15 ár á árunum 1956-1971.  Þá var hann einnig prófessor við Viðskiptadeild Háskóla Íslands á árunum 1946-1966 (í leyfi vegna ráðherrastarfs 1956-1966) og síðan 1971-1987.

Þegar Danir skiluðu fyrstu handritunum, Flateyjarbók og Konungsbók Eddukvæða, til Íslands árið 1971, tók Gylfi, þá menntamálaráðherra, við þeim frá Helge Larsen, starfsbróður sínum frá Danmörku. Mælti Larsen hin fleygu orð: „Vær så god, Flatöbogen,“ er hann afhenti Gylfa Flateyjarbók.

Synir Gylfa eru Þorsteinn Gylfason heimspekingur, Vilmundur Gylfason sagnfræðingur og fyrrverandi alþingismaður og Þorvaldur Gylfason hagfræðingur. Vilmundur og Þorsteinn eru látnir.

## Tenglar

* Glatkistan
Viktor Emmanúel 2.

**Viktor Emmanúel 2. Savoja** (14. mars 1820 – 9. janúar 1878) var konungur Sardiníu frá 1849 og síðan konungur Ítalíu frá sameiningunni 1861. Hann var elsti sonur Karls Alberts Savoja konungs Sardiníu og Maríu Teresu Habsburg-Lorraine. Hann fæddist í Tórínó en fylgdi föður sínum síðan til Flórens þar sem hann ólst upp.

Hann tók þátt í fyrsta sjálfstæðisstríðinu og var viðstaddur þegar sameiningarsinnar töpuðu í orrustunni við Novara. Faðir hans sagði í kjölfarið af sér konungdómi og Viktor Emmanúel tók við. 

Í kjölfar sigra sameiningarsinna í seinna sjálfstæðisstríðinu var haldin þjóðaratkvæðagreiðsla í öllum héruðum Norður-Ítalíu þar sem hann var valinn konungur og lýðveldissinnar eins og Giuseppe Garibaldi beygðu sig undir þá ákvörðun. Konungsríkið Sardinía var þá látið ná yfir alla Ítalíu og Viktor Emmanúel varð **Viktor Emmanúel 2. konungur Ítalíu**.
Konungur Ítalíu

**Konungur Ítalíu** er titill þjóðhöfðingja sem ekki er lengur í notkun frá því Ítalía varð lýðveldi árið 1946. Núverandi erfingi síðasta konungs Ítalíu, Viktor Emmanúel prins af Napólí, notast við titilinn **konunglegur erfðaprins** (*principe reale ereditario*).

Titillinn hefur verið notaður af mörgum, en enginn konungur Ítalíu réði yfir öllum Appennínaskaganum fyrr en í kjölfar sameiningar Ítalíu árið 1861 eftir að meirihluti kjósenda á Norður-Ítalíu hafði valið að gera landið að konungsríki í stað lýðveldis, líkt og margir sameiningarsinnar (eins og Giuseppe Garibaldi) höfðu barist fyrir. Í reynd var konungsríkið Sardinía þá látið ná yfir alla Ítalíu og konungur Sardiníu varð konungur Ítalíu.

## Konungar Ítalíu
### Germanskir konungar
Eftir afsögn Rómúlusar Ágústulusar Rómarkeisara árið 476 var Herúllinn Ódóaker útnefndur *dux Italiae* og tók sér síðar titilinn *rex Italiae* eða konungur Ítalíu.

Austurgotinn Þjóðríkur mikli sigraði Ódóaker og tók sér titilinn *konungur Ítalíu*. Eftirmenn hans notuðu titilinn þar til Býsans náði Ítalíu aftur á sitt vald. Síðasti konungur Ítalíu í það skiptið var Teias (d. 552).

### Frankakonungar
Þriðji sonur Karlamagnúsar, Pípinn var krýndur *konungur Ítalíu* af Hadríanusi I páfa, en hann og eftirmenn hans ríktu aðeins á Norður-Ítalíu, en Mið-Ítalía var innan Páfaríkisins.

Frá 888 voru yfirleitt nokkrir sem gerðu tilkall til titilsins, nokkrir þeirra keisarar hins Heilaga rómverska ríkis. Frá 962 til 1806 var titillinn hluti af titlum keisarans.

### Napóleonstíminn
Napóleon Bónaparte stofnaði skammlíft Ítalskt konungdæmi á Norður-Ítalíu 1805 og krýndi sjálfan sig *konung Ítalíu*. Þetta konungsríki lifði til falls Napóleons 1814.

### Savojaættin

Með sameiningu Ítalíu 1861 varð konungur Sardiníu að *konungi Ítalíu*.


 Myrtur.
 Sagði af sér.
 Frá 5. júní 1944 var hann *staðgengill ríkisstjóra konungsríkisins*.
 Yfirgaf Ítalíu í kjölfar þjóðaratkvæðagreiðslu, en sagði aldrei formlega af sér eða viðurkenndi lýðveldið.


## Endalok titilsins
Í stjórnarskrá lýðveldisins Ítalíu er tekið fram að allir aðalstitlar séu numdir úr gildi. Í sérstökum viðauka er auk þess lagt blátt bann við því að afkomendur síðasta konungs Ítalíu í beinan karllegg stígi fæti á ítalska jörð. Þessi viðauki var fyrst numinn úr gildi 23. október 2002, en afkomendur Úmbertós II hafa ekki gert beint tilkall til titilsins.

## Tengt efni
* Forseti Ítalíu
* Savojaættin
* Forsætisráðherra Ítalíu
* Saga Ítalíu
Gazprom

**Gazprom** (kýrillískt letur: Газпром, einnig umritað **Gasprom**) er stærsta fyrirtæki Rússlands og stærsti vinnandi jarðgass í heiminum. Gazprom leggur til nánast allt það gas sem notað er í Mið-Evrópu, Austur-Evrópu og fyrrum Sovétríkjunum. Hjá fyrirtækinu starfa 330.000 manns.

Tekjur fyrirtækisins árið 2004 námu 31 milljarði bandaríkjadala. Það stendur fyrir tæpum 90% af þeirri gasvinnslu sem fram fer í Rússlandi og um 20% af þeirri vinnslu sem fer fram í heiminum öllum. Fyrirtækið ræður yfir gaslindum uppá 28.006 km<sup>3</sup> sem er 15,5% af þekktum gaslindum heimsins.

Gazprom rekur sögu sína aftur til 1989 þegar það var stofnað í Sovétríkjunum sem ríkisstofnun sem átti að hafa umsjón með gasleit, vinnslu og dreifingu. Gazprom var gert að hlutafélagi 1992 og hafist var handa við einkavæðingu þess. Öllum rússneskum borgurum var þá gefið tækifæri til að eignast hlut í félaginu og einnig var erlendum fjárfestum boðinn lítill hluti á vestrænum verðbréfamörkuðum. Pólitísk afskipti og hneykslismál varðandi stjórnendur fyrirtækisins háðu því mikið næstu árin en eftir valdatöku Vladímírs Pútín sem forseti Rússlands hefur hann lagt töluverða áherslu á umbætur í stjórnun fyrirtækisins.

Gazprom er nú að meirihluta í eigu Rússneska ríkisins en það jók á árinu 2005 hlut sinn í því úr 38% í 51% en það er skilyrði fyrir því að hægt sé að lyfta hömlum sem hafa verið á fjárfestingum útlendinga í félaginu. Mikilvægi félagsins fyrir rússneskt efnahagslíf er gríðarlegt, árið 2004 var áætlað að það stæði að baki 7% vergrar þjóðarframleiðslu Rússlands og að 8-10% af öllum skatttekjum ríkisins væru þaðan komnar. Almennt er svo litið á að Gazprom sé leynt og ljóst beitt sem pólitísku verkfæri Moskvustjórnarinnar til þess að hafa áhrif í utanríkismálum, sem dæmi má nefna deilu Rússa og Úkraínumanna sem upp kom þegar Gazprom hugðist fjórfalda verðið á gasinu til Úkraínumanna um áramótin 2005/2006 en það er talið vera refsing fyrir appelsínugulu byltinguna svokölluðu sem gerð var í Úkraínu 2004 og varð til þess að til valda komust aðilar sem hliðhollari voru vesturlöndum en Rússlandi. Hvíta-Rússland, náið bandalagsríki Rússlands, fær enn gas á því lága verði sem Úkraína borgaði áður.

## Heimildir
*
*
*
*
Giulio Andreotti

**Giulio Andreotti** (f. 14. janúar 1919 – 6. maí 2013) var ítalskur stjórnmálamaður, margsinnis forsætisráðherra Ítalíu fyrir kristilega demókrata og einn af valdamestu mönnum ítalskra stjórnmála frá stríðslokum. Hann var dæmdur fyrir tengsl við ítölsku mafíuna árið 2002 en kom sér undan endanlegum dómi, meðal annars vegna takmarkana á tímalengd sakastöðu, þótt dómstólar hafi staðfest að þessi tengsl hafi verið raunveruleg og að hann hafi nýtt sér þau til að styrkja stjórnmálaferil sinn. Í upphafi stjórnmálaferils síns var hann nátengdur stofnanda kristilega demókrataflokksins, Alcide De Gasperi. Hann sat óslitið á þingi frá stofnun lýðveldisins og varð sjö sinnum forsætisráðherra: 

# 17. febrúar 1972 - 26. febrúar 1972
# 26. júní 1972 - 12. júní 1973
# 29. júlí 1976 - 16. janúar 1978
# 11. mars 1978 - 31. janúar 1979
# 20. mars 1979 - 31. mars 1979
# 22. júlí 1989 - 29. mars 1991
# 12. apríl 1991 - 24. apríl 1992

Þann 24. október 1990 viðurkenndi hann opinberlega tilvist Gladio-áætlunarinnar, leynilegrar baráttu á vegum NATO gegn kommúnisma á Ítalíu, sem meðal annars er talin hafa staðið fyrir hryðjuverkum til að koma í veg fyrir að kommúnistaflokkur Ítalíu kæmist í ríkisstjórn. Við það tækifæri hélt hann því fram að hliðstæðir hópar hefðu verið til í mörgum Vestur-Evrópuríkjum, sem hefur síðar komið á daginn.

Síðasta ríkisstjórn hans féll í skugga rannsóknar á spillingu í ítölskum stjórnmálum (*[[Mani pulite]]*) sem hófst árið 1992 og hann varð síðasti forsætisráðherra kristilegra demókrata, þar sem flokkurinn lagðist af í kjölfar rannsóknarinnar. 

Árið 2002 var hann dæmdur fyrir að hafa fyrirskipað morð á blaðamanninum Mino Pecorelli sem var að rannsaka tengsl hans við mafíuna árið 1979. Hann var þó síðar sýknaður vegna tímatakmarkana á sakastöðu.
Aserska stafrófið

Núverandi **[[aserska|aserskt]] stafróf** er latneskt stafróf byggt á tyrkneska stafrófinu. Þó þurfa Aserbaídsjanar að kunna gamla kýrillíska stafrófið frá því fyrir 1991 vegna þess fjölda bóka skrifaðra með því stafrófi sem enn eru í umferð.

Aserska var upphaflega skrifuð með arabísku stafrófi, en árið 1929 var almenna tyrkjastafrófið tekið í notkun. Árið 1939 fyrirskipaði Jósef Stalín að einungis kýrillíska stafrófið skyldi notað innan Sovétríkjanna, m.a. til að draga úr tengslum milli Tyrklands og þeirra tyrknesku þjóða sem bjuggu innan Sovétríkjanna. Þegar Sovétríkin leystust upp árið 1991, og Aserbaídsjan fékk sjálfstæði, var breyting aftur yfir í latneskt stafróf ein fyrstu lögin sem sett voru í nýju þingi landsins. Það er þó örlítið öðruvísi en útgáfan frá 1929.

Í íranska Aserbaídsjan er enn notað arabískt letur til að skrifa asersku.

**Frá 1929 til 1939**

Aa, Bв, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, , Hh, Ii, Ьь, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, , Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Vv, Xx, Yy, Zz, 

**Frá 1939 til 1958:**

Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Ее, Ёё, Әә, Жж, Зз, Ии, Йй, Кк, Ққ, Лл, Мм, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һh, Цц, Чч, Ҷҷ, Шш, Щщ, ъ, Ыы, ь, Ээ, Юю, Яя, ' (úrfellingarmerki)

**Frá 1958 til 1991**

Аа, Бб, Вв, Гг, Ғғ, Дд, Әә, Жж, Зз, Ии, Ыы, Јј, Кк, Ҝҝ, Лл, Мм, Оо, Өө, Пп, Рр, Сс, Тт, Уу, Үү, Фф, Хх, Һһ, Чч, Ҹҹ, Шш, ' (úrfellingarmerki)

**Síðan 1991**

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Əə, Ff, Gg, Ğğ, Hh, Xx, Iı, İi, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz

## Samanburður
Arabíska stafrófið fyrir asersku, það kýrillíska og þau latnesku hafa öll mismunandi stafrófsröð. Í töflunni hér að neðan er raðað eftir stafrófsröð núgildandi stafrófs.

## Heimildir
*
Valgerður Bjarnadóttir

**Valgerður Bjarnadóttir** (fædd 13. janúar 1950) er viðskiptafræðingur og fyrrum þingmaður Samfylkingarinnar.

Valgerður er dóttir Bjarna Benediktssonar, fyrrum forsætisráðherra og konu hans Sigríðar Björnsdóttur. Bróðir Valgerðar er Björn Bjarnason fyrrverandi dóms- og kirkjumálaráðherra. Valgerður var gift Vilmundi Gylfasyni, fyrrum dómsmálaráðherra og þingmanni Alþýðuflokks og Bandalags jafnaðarmanna, og saman áttu þau fimm börn. Seinni maður hennar er Kristófer Már Kristinsson, íslenskufræðingur og fyrrum varaþingmaður Bandalags jafnaðarmanna. Elsti sonur Kristófers er Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra.

## Nám og störf
Valgerður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1969, cand. oecon prófi í viðskiptafræði frá Háskóla Íslands árið 1975 og MS- prófi í heilsuhagfræði frá sama skóla árið 2006. 

Valgerður var þingmaður Samfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmi norður á árunum 2009-2016. Hún var aðalmaður í bankaráði Seðlabanka Íslands, en sagði sig úr ráðinu vegna þaulsetu bankastjóranna í trássi við vilja almennings og stjórnvalda eftir bankahrunið á Íslandi árið 2008.

## Tilvísun
Ferruccio Parri

**Ferruccio Parri** (19. janúar 1890 – 8. desember 1981) var ítalskur stjórnmálamaður, andspyrnuleiðtogi og forsætisráðherra Ítalíu um stutt skeið í fyrstu ríkisstjórn Ítalíu eftir frelsun Ítalíu.

Hann fæddist í Fjallalandi (*Piemonte*), lærði bókmenntafræði og barðist í Fyrri heimsstyrjöldinni. Hann gekk í flokk frjálslyndra sósíalista *Giustizia e Libertà* („Réttlæti og frelsi“) og varð hatrammur andstæðingur fasista. Á valdatíma Mussolinis skipulagði hann flótta sósíalistans Filippo Turati og sat í fangelsi fyrir það í mörg ár.

Þegar frelsisstríð Ítalíu hófst 1943 losnaði hann úr fangelsi 8. september og varð einn af leiðtogum andspyrnuhreyfingarinnar. Sem slíkur átti hann þátt í að skapa *Frelsunarnefnd efri Ítalíu* (*Comitato di Liberazione di Alta Italia*). Hann var um stutt skeið fangi Þjóðverja, en var sleppt við fangaskipti. 

Eftir frelsun Ítalíu 1945 varð hann forsætisráðherra í þjóðstjórn sem mynduð var með aðild kristilegra demókrata, frjálslyndra, kommúnista, sósíalista, aðgerðasinna og syndikalista. Forysta hans var málamiðlun milli þeirra sem vildu alger skil frá klerkaveldi og íhaldsstefnu ára fasismans, og hinna sem vildu fara varlegar í sakirnar. Einnig voru á þeim tíma átök milli þeirra sem vildu að Ítalía yrði áfram konungsríki og þeirra sem vildu lýðveldi.

Margir kristilegir demókratar voru andsnúnir honum, meðal annars vegna þess að hann vildi allsherjarstríð gegn mafíunni, og frjálslyndir ollu því að lokum að stjórnin féll eftir sjö mánuði og ný ríkisstjórn tók við undir forystu Alcide De Gasperi. 

Parri hélt áfram stjórnmálastarfi á vinstri væng ítalskra stjórnmála. Hann var gerður að öldungadeildarþingmanni til æviloka árið 1963.