open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Erzsébet Báthory

**Erzsébet Báthory de Ecsed** greifynja (7. ágúst 1560 – 21. ágúst 1614) var ungversk aðalskona og meintur raðmorðingi af ungversku Báthory-aðalsættinni, sem réð yfir landi í konungsríkinu Ungverjalandi (þar sem nú er Ungverjaland og Slóvakía) og Transylvaníu (þar sem nú er Rúmenía) innan Habsborgaraveldisins. Heimsmetabók Guinness hefur nefnt Báthory sem afkastamesta kvenkyns raðmorðingja í sögunni en óvíst er nákvæmlega hve marga hún drap. Báthory og fjórir viðorðsmenn hennar voru sökuð um að pynta og myrða hundruðir ungra kvenna frá 1585 til 1609. Hæsta tala fórnarlamba Báthory sem var nefnd í réttarhöldum hennar var 650. Þessi tala er byggð á frásögn þernu að nafni Súsanna sem sagði að hirðmaðurinn Jakab Szilvássy hefði séð þessa talningu í einni af bókum Báthory. Bókin var þó aldrei gerð opinber og Szilvássy minntist ekki á hana í eigin vitnisburði. Þrátt fyrir mikil sönnunargögn gegn Erzsébet beitti fjölskylda hennar áhrifastöðu sinni til að koma í veg fyrir að réttað yrði yfir henni. Hún var fangelsuð í desember árið 1609 í Čachtice-kastala í Efra-Ungverjalandi (nú Slóvakíu) og haldið í einangrun í gluggalausu herbergi þar til hún lést fimm árum síðar.

Um 300 manns báru vitni um morð Báthory og ofbeldisverk auk þess sem limlest lík og stúlkur í fangelsi fundust þegar hún var handtekin. Sögusagnir fóru á flug eftir dauða hennar um að Báthory hefði hagað sér eins og vampíra og til dæmis baðað sig í blóði óspjallaðra meyja til þess að viðhalda ungdómi sínum. Báthory varð þjóðsagnapersóna í Ungverjalandi og er enn alræmd til þessa dags. Báthory er oft nefnd í sömu andrá og Vlad Drakúla sem ein af fyrirmyndunum að Drakúla greifa og öðrum vampírusögum.

## Tilvísanir
Marhálmsætt

**Marhálmsætt** (*zosteraceae*) er ætt fjölærra ætta sjávargrasa sem lifa í sjó á tempruðum og heittempruðum svæðum. 

Blöðin eru bandlaga, löng og mjúk. Blómin eru í tvíraða axi sem situr í hulstri við blaðöxl eins blaðs. Einn fræfill og ein fræva.

Á Íslandi er einkum að finna almennan marhálm (*zoster marína*) sem vex einkum vestur af landinu.
Antoine Griezmann

**Antoine Griezmann** (fæddur 21. mars 1991) er franskur atvinnumaður í knattspyrnu sem spilar fyrir Atletico Madrid á láni frá FC Barcelona og landslið Frakklands. Hann er örvfættur framherji, þykir tæknilegur leikmaður og góður skallamaður þrátt fyrir að vera fremur lágvaxinn.

Griezmann hóf ferilinn með spænska liðinu Real Sociedad í spænsku annarri deildinni árið 2009. Hann vann deildina með liðinu og komst í efstu deild, La Liga. Árið 2014 hélt hann til Atletic Madrid. Hann var valinn besti leikmaður La Liga árið 2016 og útnefnur til gullknattarins. Hann var markahæstur á EM 2016.

Griezman er giftur baskenskri konu og eiga þau þrjú börn sem öll eru fædd á sömu dagsetningu. Systir hans var viðstödd tónleika í Bataclan leikhúsinu þegar hryðjuverkaárásirnar í París nóvember 2015 voru gerðar. Griezman spilaði á meðan á Stade de France leikvanginum gegn Þjóðverjum.

## Heimild

*
FL Studio

**FL Studio** er stafrænt tónlistarforrit sem er mikið notað meðal frægra rafrænna tónlistarmanna.

## Tilvísanir
Thomas Hoccleve

**Thomas Hoccleve** eða **Occleve** (um 1368&ndash;1426) var enskt skáld og atvinnuskrifari á Englandi á þeim árum þegar Lancaster-ættin var við völdin. Hann hefur verið talinn meðal höfuðskálda 15. aldar á Englandi.

## Ævi Hoccleve
Um ætt og uppruna Hoccleve er ekkert vitað. Hann giftist um eða fyrir 1410 en óvisst er hvað konan hans hét eða hvort þau eignuðust börn. Kveðskapur Hoccleve geymir þó ýmsar vísbendingar um lífið hans sem að mörgu leyti litaðist af fábreytileika embættismannsins. Hann tók til að mynda ekki þátt í Hundrað ára stríðinu sem geysaði á þeim tíma.

Hoccleve vann í um 35 ár sem atvinnuskrifari fyrir enska leyndarráð (e. *Privy Council*) en kvartaði vissulega um kjörin sín í kveðskapnum sínum enda mun hann hafa óskað sér meiri starfsframa (eða a.m.k. meiri starfsöryggi og betri laun).

Þátttaka Hoccleve í opinberu stjórnsýslunni á Englandi hefur gert það að verkum að mörg skjöl hafa varðveist með hans hendi og sömuleiðis ýmsar kvittanir um borganir til hans. Hann þurfti að kunna frönsku og latínu til að gegna skrifarastöðu fyrir leyndarráðið. Hann orti þó ljóðin sín á móðurmáli (miðensku) eins og fyrirrennari hans Chaucer hafði einnig gert. Hoccleve hefur upp Chaucer sem höfuðskáld í nokkrum kvæðum og í dag er hugsanlega þekktastur fyrir sinn þátt í að halda minni Chaucer á loft. Þeir voru samtímamenn og báðir opinberir starfsmenn en Chaucer var nokkuð eldri og hlaut meiri frama í starfi en Hoccleve. Hoccleve dregur upp þá mynd að hann hafi dást að hæfileikum Chaucer í lífandi lífi en óljóst er hversu vel þeir þekktust í raun.

## Verk Hoccleve
Það verk Hoccleve sem náði mesta útbreiðslu mun hafa verið *The Regiment of Princes* sem hefur varðveist í um 40 handritum þrátt fyrir lengd kvæðisins og fjallar um (*regiment* þýðir hér stjórn). Að auki hefur varðveist eftir hann Serían (*The Series*), sem er að hluta til frumort og sjálfsævisöguleg en inniheldur einnig þýðingar úr latínu. Hann orti einnig styttri ljóð til velunnara sinna og Maríukvæði (kvæði ort til heiðurs Maríu mey).

## Útgáfur
*

## Fræðimennska um Hoccleve
*
*
*
Joachim Murat

**Joachim Murat** (25. mars 1767 – 13. október 1815) var franskur marskálkur og flotaforingi í þjónustu Napóleons Bónaparte á tíma franska keisaraveldisins. Fyrir þjónustu sína gaf Napóleon Murat furstatign árið 1804, gerði hann að stórhertoga af Berg árið 1805 og síðan að konungi konungsríkisins Napólí árið 1808. Murat var einnig tengdabróðir Napóleons og var giftur yngri systur hans, Karólínu, frá árinu 1800. Murat var þekktur fyrir að vera skrautgjarn og vel klæddur, sérstaklega á konungsstólnum.

## Æviágrip
Murat fæddist árið 1767 og rak fjölskylda hans gistiheimili. Foreldrar hans vonuðust til þess að hann myndi leggja fyrir sig prestsnám en Murat mun ekki hafa verið vel fallinn í það nám; hann var nautnaseggur og fljótur að safna skuldum og komast upp á kant við samnemendur sína. Um það leyti sem hann var kominn á skólaaldur braust franska byltingin út. Murat strauk úr skólanum og gekk í franska herinn en neyddist fljótt til að segja sig úr hernum og gerast vinnumaður á veitingahúsi föður síns.

Murat gekk fljótt aftur í herinn og komst í lífvarðasveitina (*Garde national*), þar sem hann kynntist Napóleon Bónaparte. Murat varð rómaður fyrir að vera fær og hugrakkur riddaraforingi sem barðist jafnan í fremstu víglínu og særðist aldrei þrátt fyrir að vera ávallt auðþekkjanlegur vegna skrautklæða sinna. Napóleon sá hæfileika Murats og tók hann undir verndarvæng sinn. Þegar Napóleon var orðinn fyrsti ræðismaður franska lýðveldisins gerði hann Murat að hershöfðingja og gaf honum systur sína, Karólínu, að konu. Þegar Napóleon varð svo keisari Frakklands varð Murat konungur franska leppríkisins Napólí með Karólínu sem drottningu sína.

Eftir að Napóleon fór halloka í Rússlandsherför sinni árið 1812 var Murat fljótur að svíkja fyrrverandi velgjörðamann sinn þar sem hann óttaðist að hann myndi sjálfur missa konungssæti sitt í Napólí ef hann fylgdi keisaranum áfram. Þegar Napóleon sneri aftur úr útlegð sinni á Elbu gekk Murat aftur í lið með honum. Napóleon bað hins vegar ósigur í hinsta sinn í orrustunni við Waterloo árið 1815 og var sendur í útlegð til Sankti Helenu. Í kjölfarið var Murat sviptur konungsríki sínu og rekinn frá Napólí.

Murat flúði til Korsíku og reyndi þar að safna liði til þess að endurheimta Napólí en var þess í stað handtekinn og dæmdur til dauða. Murat var tekinn af lífi þann 13. október 1815 og gaf skotsveitinni sjálfur skipun um að skjóta:

„Hermenn! Gerið skyldu yðar! Miðið á hjarta mitt en látið höfuð mitt í friði. Hleypið af!“

## Tilvísanir
Listi yfir eyjar í Króatíu

Í Króatíu eru yfir 1000 eyjar og er flatarmálið um 3300 ferkílómetrar. Cres og Krk  eru stærstu eyjarnar. Nokkrir þjóðgarðar eru á eyjaklösum eða stökum eyjum. Aðaleyjar eru 79, smáeyjar 525 og sker eru 642.

Eftirfarandi tafla inniheldur 79 eyjar í Króatíu sem eru meira en 1 ferkílómetrar að flatarmáli 

## Heimild

*
Steinfön

**Steinfön** (fræðiheiti: *Stenoptilia islandicus*) er fiðrildategund í fanafiðrildaætt (*Pterophoridae*). Hún þekkist frá Íslandi, Skotlandi, Noregi, Svíþjóð, Finnlandi og Norður-Rússlandi.

Vænghafið er 17–19&nbsp;mm. Fullorðin dýr fljúga í júní og júlí.

Lirfurnar nærast á blómum og fræjum *[[Saxifraga]]* tegunda, til dæmis *[[Saxifraga oppositifolia]]* og *[[Saxifraga aizoides]]*.

## Ytri tenglar
*Fauna Europaea 
*Sænsk fiðrildi
*Hants Moths 
*Steinfön (Stenoptilia islandicus) Náttúrufræðistofnun Íslands

## Tilvísun
Valluxi

***Valluxi*** (fræðiheiti; *Gabrius trossulus*) er bjöllutegund sem var fyrst lýst af Alexander von Nordmann 1837.  

## Tilvísanir
Galdralöpp

**Galdralöpp** (**gamburfluga** eða **galdrafluga** ) (fræðiheiti; *Bibio pomonae*) er tvívængja af hármýsætt. Hún er algeng um norðanvert Ísland. Henni var fyrst lýst af Fabricius 1775.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Móanálvespa

***Móanálvespa*** (fræðiheiti; *Ichneumon extensorius*) er tegund af sníkjuvespum í ættkvíslinni Ichneumon. Henni var lýst af Carl Linnaeus 1758.

Hún finnst á Íslandi ásamt nauðalíkri frænku sinni heiðanálvespu.


File:Ichneumon.extensorius.-.lindsey.jpg
File:Ichneumon.extensorius9.-.lindsey.jpg
File:Ichneumonextensorius.JPG


## Tilvísanir
Jötunuxi

***Jötunuxi***  (fræðiheiti; *Creophilus maxillosus*) er bjöllutegund sem var fyrst lýst af Carl von Linné 1758.  Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Myndir


Creophilus maxillosus (Linné, 1758) (3411620571).jpg
Creophilus maxillosus 0172485 dorsal.tif
Creophilus maxillosus 0172485 lateral.tif
Creophilus maxillosusDSC01562.JPG
Creophilus maxillosus under.jpg
Creophilus maxillosus front leg.jpg


## Tilvísanir
Palermo FC

**Palermo FC** er ítalskt knattspyrnulið frá Palermo í Sikiley. Félagið var stofnað árið 1900 og er eitt það elsta á Ítalíu. Það náði sínum besta árangri árið 2000 með því að enda í 5. sæti í Serie A. Liði hefur unnið 5 titla í Serie B. (1931-1932, 1947-1948, 1967-1968, 2003-2004, 2013-2014)

## Tengill
* Heimasíða félagsins
Átökin í Norður-Malí

**Átökin í Norður-Malí**, líka kölluð **borgarastyrjöldin í Malí**, eru vopnuð átök milli uppreisnarhópa í norðurhluta Malí og stjórnarhersins. Þann 16. janúar 2012 hófu nokkrir uppreisnarhópar Túarega í Norður-Malí að berjast fyrir auknu sjálfræði landshlutans eða sjálfstæði landsins sem þeir nefndu Azawad. Í apríl 2012 hafði Frelsishreyfing Azawad lagt landshlutann undir sig. 

Þann 22. mars 2012 var forseta Malí, Amadou Toumani Touré, steypt af stóli í valdaráni hersins vegna þess hve illa gekk að takast á við uppreisnarhópana. Valdaránið í Malí 2012 og óróinn sem fylgdi í kjölfarið gaf uppreisnarmönnum tækifæri til að leggja undir sig stærstu borgir Norður-Malí, Timbúktú, Gaó og Kidal, á aðeins þremur dögum. Þegar Frelsishreyfingin hafði náð Douentza á sitt vald sagðist hún hafa náð takmarki sínu og hætti átökum. Næsta dag lýsti hreyfingin yfir sjálfstæði Azawad.

Í byrjun átakanna stóð íslamistahreyfingin Ansar Dine með Frelsishreyfingunni. Eftir að Malíher hafði verið hrakinn frá landshlutanum hófu Ansar Dine og nokkrir minni hópar íslamista að stjórna borgunum í samræmi við stranga túlkun sjaríalaga. Í upphafi reyndu Frelsishreyfingin og íslamistahóparnir að komast að samkomulagi um fyrirkomulag hins nýja ríkis en brátt brutust átök út á milli þeirra. Meðal uppreisnarhópa íslamista voru Hreyfing fyrir einingu og heilagt stríð í Vestur-Afríku sem var klofningshópur úr Al-Kaída í íslamska Magreb. Þann 17. júlí 2012 hafði Frelsishreyfingin misst völdin í flestum borgum Norður-Malí til íslamistanna. 

Stjórnvöld í Malí óskuðu eftir utanaðkomandi aðstoð til að ná norðurhlutanum aftur á sitt vald. Þann 11. janúar 2013 hóf Frakklandsher herflutninga til landsins og aðgerðir gegn uppreisnarmönnum. Skömmu síðar barst liðsauki frá öðrum aðildarríkjum Afríkusambandsins. Þann 8. febrúar hafði Malíher náð borgum Norður-Malí aftur á sitt vald með aðstoð alþjóðlega herliðsins. Aðskilnaðarsinnar Túarega tóku þátt í að berjast gegn íslamistunum. 

Þann 18. júní 2013 var friðarsamkomulag milli stjórnarinnar og uppreisnarmanna Túarega undirritað. Þann 26. september drógu uppreisnarmenn aðild sína að samkomulaginu til baka og héldu því fram að stjórnin hefði ekki virt skilyrði vopnahlésins. Bardagar hafa því haldið áfram síðan. Nýtt vopnahlé var undirritað í Alsír 19. febrúar 2015  og formlegt friðarsamkomulag 25. apríl sama ár. Þrátt fyrir samkomulagið hafa hryðjuverkaárásir íslamista hafa haldið áfram og í reynd er styrjöldinni ekki lokið.
Paul-Henri Spaak

**Paul-Henri Charles Spaak** (25. janúar 1899 – 31. júlí 1972) var belgískur stjórnmálamaður og einn stofnenda Evrópusambandsins.

Spaak kom úr áhrifamikilli stjórnmálafjölskyldu og gegndi í stuttan tíma herþjónustu í fyrri heimsstyrjöldinni. Eftir stríðið varð hann frægur sem tennisleikmaður og lögfræðingur og vakti athygli á heimsvísu árið 1929 þegar hann tók að sér málsvörn ítalsks stúdents sem hafði verið sakaður um að reyna að koma ítalska ríkisarfanum fyrir kattarnef. Spaak var sósíalisti og hóf þátttöku í belgískum stjórnmálum árið 1932 með belgíska Verkamannaflokknum (sem síðar varð belgíski Sósíalistaflokkurinn). Hann varð ráðherra í fyrsta sinn árið 1935 í ríkisstjórn Pauls Van Zeeland og var síðan forsætisráðherra Belgíu frá 1938 til 1939. Í seinni heimsstyrjöldinni var Spaak utanríkisráðherra í útlagastjórn Huberts Pierlot og stofnaði í því embætti til Benelúx-efnahagssambandsins ásamt Hollandi og Lúxemborg. Eftir stríðið varð Spaak tvisvar forsætisráðherra á ný, fyrst í tæpan mánuð í mars 1946 og svo frá 1947 til 1949. Hann var utanríkisráðherra Belgíu í alls 18 ár á milli 1939 og 1966.

Spaak var ötull stuðningsmaður alþjóðasamstarfs og varð þekktur á heimsvísu fyrir vinnu sína í þágu þess. Árið 1945 var hann valinn forseti fyrsta allsherjarþings hinna nýstofnuðu Sameinuðu þjóða. Spaak hafði lengi kallað á eftir Evrópusamruna og byrjaði snemma að mæla með evrópsku efnahagsbandalagi líkt og því sem hann hafði stofnað með Benelúxlöndunum árið 1944. Hann var fyrsti forseti ráðgjafarnefndar Evrópuráðsins frá 1949 til 1950 og varð síðan fyrsti forseti Kola- og stálbandalags Evrópu frá 1952 til 1954. Árið 1955 var hann útnefndur í hina svokölluðu Spaak-nefnd til að kanna möguleikann á einum sameiginlegum markaði fyrir Evrópu. Hann tók síðan þátt í undirbúningi Rómarsáttmálans árið 1957 sem lagði grunninn að Efnahagsbandalagi Evrópu. Sama ár hlaut Spaak Karlsverðlaunin. Frá 1957 til 1961 var hann annar framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins.

Spaak dró sig úr stjórnmálum árið 1966 og lést árið 1972. Hann nýtur enn mikilla áhrifa í evrópskum stjórnmálum. Meðal annars eru nefd eftir honum góðgerðasamtök, bygging á Evrópuþinginu og sérstök samningatækni.

## Tilvísanir
Luka Modrić

**Luka Modrić**  (fæddur 9. september 1985) er króatískur knattspyrnumaður sem spilar með AC Milan og króatíska landsliðinu. Hann þykir einn besti miðherji í heimi og hefur unnið verðlaun fyrir þá stöðu í La Liga og hjá UEFA. 

Modric fæddist í borginni Zadar við Adríahafsströnd Króatíu. Æska hans var lituð af Júgóslavíustríðinu og fjölskylda hans bjó á hótelum í nokkur ár. 

Eftir að hafa vakið athygli með heimaliði borgarinnar hélt hann til Dinamo Zagreb árið 2002. Árið 2005 hóf hann að spila með aðalliðinu. Modric vann þrjá deildartitla og bikartitla með félaginu.

Árið 2008 hélt hann til Tottenham Hotspur og árið 2012 til Real Madrid. Hann vann spænsku deildina fjórum sinnum og Meistaradeild Evrópu sex sinnum með Real.

Árið 2025 hélt hann til Ítalíu og gerði samning við AC Milan.

Modric var valinn besti leikmaðurinn á HM 2018 í Rússlandi þegar hann leiddi Króata til silfurverðlauna. FIFA valdi hann einnig sem leikmann ársins. 
Einnig hlaut hann gullknöttinn sama ár.

Modric hefur spilað meira en 1000 leiki í öllum keppnum.

## Heimild

* 

## Tilvísanir
Cres

**Cres** (ítalska: *Cherso*, þýska: *Kersch*, latína: *Crepsa*, gríska: *Χέρσος, Chersos*) er eyja við Adríahafsströnd Króatíu og er stærsta eyja landsins ásamt eyjunni Krk en báða eru þær 405.78 km2. Íbúar eru rúmir 3000 (2011). Hæsti punktur er 639 metrar.

Cres hefur verið undir yfirráðum ýmissa þjóða og ríkja: Forgrikkja, Vestrómverska ríkisins, Feneyjinga, Frakka og Ítala. Árið 1947 urðu króatísku eyjarnar undir stjórn Júgóslavíu eftir að Ítalar létu þær af hendi.  

Vrana-vatn sér smábæjum á eyjunni fyrir ferskvatni en bannað er að synda í vatninu. Ferja fer til Cres frá borginni Rijeka, frá eyjunni Krk eða frá Istríuskaga. Ferðamennska er mikilvæg atvinnugrein á Cres.

## Heimild

* 

## Tenglar
Listi yfir eyjar í Króatíu
Krk

**Krk** (ítalska: *Veglia*, þýska: *Vegl*, latína: *Curicta*, gríska: *Kyrikon, Κύρικον*) er eyja við Adríahafsströnd Króatíu og er stærsta eyja landsins ásamt eyjunni Cres sem er jafn stór, þ.e. 405.78 km2. Íbúar eru 19.383 (2011). Flestir búa í bæ samnefndum eyjunni eða um 6000 manns. Hæsti punktur Krk er 568 metrar.

Krk er tengd meginlandi Króatíu með 1,4 kílómetra brú. Eyjan er vinsæll áfangastaður ferðamanna.

## Heimild

* 

## Tenglar
Listi yfir eyjar í Króatíu
Zadar

**Zadar** er borg við Adríahafsströnd Króatíu. Íbúar voru rúmlega 75.000 árið 2011 sem gerði hana fimmtu stærstu borg landsins. Hún er vinsæll ferðamannastaður.

Zadar á sér langa sögu og hafa fundsist mannvistarleifar frá steinöld þar. Rómverjar voru þar með borgina Iadera. Ýmis veldi hafa haft yfirráð yfir borginni: Austrómverska ríkið, Feneyjingar og Austurríkismenn. Borgin varð illa úti í seinni heimsstyrjöld þegar bandamenn sprengdu um 80% húsa í borginni og varð mannfall mikið. Í Júgóslavíustríðinu var umsátur um borgina frá 1991-1993.

## Heimild

*
Steinkista

**Steinkista** er kista úr steini sem notað er utan um lík. Steinkistu var komið fyrir ofanjarðar en einnig hafa fundist niðurgrafnar steinkistur. Enskt heiti yfir steinkistu er Sarcophagus og er það dregið af grísku þar sem sarco á við kjöt og phagus það sem étur kjöt. Steinkistur sem gerðar eru úr kalksteini leysa upp líkamsleifar.
Múhameð Naguib

**Múhameð Naguib Youssef Kotp Elkashlan** (**محمد نجيب** á arabísku letri; 19. febrúar 1901 – 28. ágúst 1984) var egypskur herforingi, stjórnmálamaður og fyrsti forseti Egyptalands. Hann gegndi forsetaembættinu frá stofnun egypska lýðveldisins þann 18. júní 1953 til 14. nóvember 1954.

## Æviágrip
Múhameð Naguib fæddist í Kartúm í Súdan til egypsks föður og súdanskrar móður. Hann kom úr frægri fjölskyldu egypskra vísindamanna og faðir hans hafði gegnt þjónustu í egypska hernum í Súdan.

Naguib varði æskuárum sínum í Súdan, þar sem hann lék sér við dýr og með tindáta. Hús fjölskyldunnar var skreytt veiðigripum en faðir hans vildi ekki að hann fetaði í fótspor sín og gerðist hermaður. Naguib vann því sem túlkur og hlaut síðar gráðu í stjórnmálafræði og réttarvísindum. Þegar faðir hans lést árið 1916 hafði Naguib sest að í Kaíró. Hann lauk aldrei doktorsgráðu sinni því hann var farinn að klífa metorðastigann í egypska hernum þvert gegn óskum foreldra sinna. Naguib hafði betrumbætt ensku-, frönsku- og ítölskukunnáttu sína og var byrjaður að læra hebresku. Hann átti síðar eftir að fyrirskipa að hebreska yrði kennd í egypskum herskólum svo hermenn gætu ráðið skilaboð Ísraela þegar til stríðs kæmi gegn Ísrael. 

### Ferill
Naguib var einn af leiðtogum herforingjauppreisnarinnar sem steypti af stóli Farúk Egyptalandskonungi þann 23. júlí 1952. Þann 17. september 1952 varð Naguib forsætisráðherra Fúads konungs, sem hafði tekið við af Farúk. Þann 18. júní 1953 lýsti Naguib yfir endalokum egypska konungdæmisins og stofnun lýðveldis þar sem hann yrði fyrsti forsetinn og í senn áfram forsætisráðherra. Gamal Abdel Nasser varð næsti forsætisráðherra Naguibs.

Nasser sakaði Naguib um að vera of hallur undir Bræðralag múslima, sem Nasser áleit ógn við samfélagsskipulag Egyptalands. Auk þess kom ágreiningur upp á milli þeirra þar sem Naguib vildi snúa aftur til stjórnarskrárbundins lýðveldis fremur en stjórn byltingardómstóla sem Nasser aðhylltist. Vegna andstöðu Nassers neyddist Naguib til að segja af sér embætti þann 14. nóvember 1954. Nasser tók við af honum með því skilyrði að stofnað yrði stjórnlagaráð til að semja stjórnarskrá fyrir egypska lýðveldið.

Undir lok ársins 1954 var Naguib settur í stofufangelsi, sakaður um að hafa átt þátt í morðtilræði gegn Nasser. Hann var fangelsaður til ársins 1970, þegar Nasser dó. Eftir að hann hlaut frelsi sitt tók hann ekki frekari þátt í egypskum stjórnmálum.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Fáni Malí

**Fáni Malí** tók formlega gildi 1. mars 1961. Litirnir tákna:
* Grænn: náttúru og landbúnað
* Gulur: Velferð (gull). 
* Rauður: barátta forferðana fyrir sjálfstæði
Fáni Króatíu

**Fáni Króatíu** samanstendur af þrem jafnbreiðum láréttum borðum ásamt skjaldarmerki Króatíu. Án skjaldarmerkisins væri fánann ekki hægi að greina frá fána Hollands. Hlutföll fánans eru 1:2.

## Eldri fánar



Image:Flag of Croatia Ustasa.svg|Fáni sjálfstæða ríkisins Króatíu, 1941-1945.
Image:Flag of the Socialist Republic of Croatia.svg|Fáni sósíalíska lýðveldisins Króatíu í Júgóslavíu, 1945-1990.
Fáni Senegal

**Fáni Senegal** rekur rætur sínar til þess tíma þegar Senegal og Franska Súdan árið 1959 mynduðu svokallaða Malí-sambandslýðveldið.

Fáninn tók formlega gildi 20. ágúst 1960.
Sauli Niinistö

**Sauli Väinämö Niinistö** (f. 24. ágúst 1948) er finnskur stjórnmálamaður, lögfræðingur og bankamaður sem var forseti Finnlands frá árinu 2012 til ársins 2024. 

Niinistö vann sigur í annarri umferð finnsku forsetakosninganna árið 2012 með 62,6% atkvæða gegn græningjanum Pekka Haavisto. Niinistö er meðlimur í finnska Samstöðuflokknum og var árið 2012 fyrsti forseti Finnlands úr röðum íhaldsmanna í um þrjátíu ár. Niinistö er hlynntur frekari samruna við Evrópusambandið og hafði fyrir forsetatíð sína verið fjármálaráðherra Finnlands frá 1996 til 2003. Hann hafði einnig verið dómsmálaráðherra og forseti finnska þingsins.

Niinistö var endurkjörinn þann 28. janúar 2018 í fyrstu umferð kosninga með um 60% atkvæða. Hann bauð sig fram til endurkjörs óháður stjórnmálaflokkum. Honum hafði meðal annars verið hrósað fyrir að halda jafnvægi í samskiptum Finna við Rússland á sama tíma og aukin spenna er komin upp milli Rússlands og vesturlanda. Niinistö tók þann 16. júlí á móti Donald Trump Bandaríkjaforseta og Vladímír Pútín Rússlandsforseta á leiðtogafundi þeirra í Helsinki.

Upp frá innrás Rússa í Úkraínu árið 2022 hefur Niinistö opinberlega verið fylgjandi því að Finnland gerist aðili að Atlantshafsbandalaginu. Finnland gekk í NATO í forsetatíð hans árið 2023.

## Tilvísanir
Heineken

**Heineken Brouwerijen** er stór hollenskur ölframleiðandi og var fyrirtækið stofnað 1863 af Gerard Adriaan Heineken í Amsterdam. Með árlega framleiðslu upp á 121,8 mio. hl er Heineken þriðji stærsti ölframleiðandi í heimi og sá stærsti í Evrópu.

Heineken á og rekur fleiri en 130 brugghús í yfir 65 löndum. Bjórinn sem Heineken framleiðir er seldur undir ýmsum merkjum svo sem Cruzcampo, Tiger, Birra Moretti, Amstel, Murphy’s, Star og Heineken.

## Saga
### Stofnun
Heineken var stofnað árið 1863 af hinum 22 ára gamla Gerard Adriaan Heineken þegar hann keypti brugghúsið *De Hooiberg* (Høstakken) í Amsterdam. Árið 1873 skipti brugghúsið um nafn í *Heineken's Bierbrouwerij Maatschappij* og árið 1874 var opnað annað brugghús í Rotterdam. Árið 1886 þróaði Dr. H. Elion, sem var einn af lærlingum Pasteur, „Heineken A-gerið“ á rannsóknarstofu Heineken. Þetta ger er að sögn enn lykilhráefni í Heineken-bjór.

### Síðari kynslóðir

Henry Pierre Heineken, sonur stofnandans, veitti fyrirtækinu forstöðu frá 1917 til 1940 og var að störfum við það til 1951. Undir hans stjórn þróaði Heineken áfram aðferðir við að halda uppi gæðum á sinni stórskalaframleiðslu.

Sonur Henry Pierre, Alfred Henry "Freddy" Heineken, hóf störf við fyrirtækið 1940, og 1971 tók hann við stjórnarformennsku.

Var hann að verulegu leyti drifkrafturinn á bak við áframhaldandi landvinninga Heineken á heimsvísu, og þrátt fyrir að hafa yfirgefið 
stjórn 1989 hélt hann áfram störfum hjá fyrirtækinu til dauðadags árið 2002. Ennfremur var það Alfred Henry Heineken sem teiknaði merki Heineken og stílaði inn á grænar flöskur.

Um tíma var þó rauða stjarnar í merkinu fjarlægð til að forðast tengingar við kommúnisman.

Árið 1968 sameinaðist Heineken helsta samkeppnisaðila sínum Amstel.

Um tíma hafði Evrópuráðið Heineken og Carlsberg undir grun fyrir ólöglegt samráð með því að hafa gert samkomulag um að láta heimamarkaði hvors annars í friði en lét þó af málinu.

## Tenglar
* Heineken International – heimasíða heineken
Fáni Georgíu

**Fáni Georgíu** stendur saman af fimm krossum, einum stórum rauðum á hvítum bakgrunn i og fjórum minni.

Fimmkrossafáninn tók formlega gildi 14. janúar 2004 undir Rósabyltingunni, eftir takmarkaða notkun í um 500 ár. Hann hafði áður veri fáni konungsríkisins Georgíu á miðöldum.

Frá 1990, þegar Georgía lýsti yfir sjálfstæði frá Sovétríkjunum, til 2004, var fáni Georgíu dökk rauður með tveim liggjandi borðum í efra vinstri horninu með svörtum yfir hvítum.
Sá fáni hafði upprunalega verið notaður sem þjóðarfáni á þeim stutta tíma sem landið naut sjálfstæðis eftir fyrri heimstyrjöld.
510–501 f.Kr.

**510–501 f.Kr.** var 10. áratugur 6. aldar f.Kr.

## Atburðir
* Upphaf rómverska lýðveldisins.
* Stjórnarumbætur Kleisþenesar í Aþenu.
530–521 f.Kr.

**530–521 f.Kr.** var 8. áratugur 6. aldar f.Kr.

## Atburðir
* Mynt var slegin með mynd á báðum hliðum.
* Persaveldi lagði Egyptaland hið forna undir sig.
* Daríus 1. tók við völdum í Persaveldi.
* Gautama Búdda hlaut hugljómun.
540–531 f.Kr.

**540-531 f.Kr.** var 7. áratugur 6. aldar f.Kr.

## Fædd
* um 540 f.Kr. - Leónídas I, konungur Spörtu.

## Atburðir
* Tarquinius drambláti varð konungur í Róm.
* Kýros mikli Persakonungur lagði Babýlon undir sig.
* Kýros mikli var drepinn í átökum við óþekkta ættflokka.
570–561 f.Kr.

**570–561 f.Kr.** var 4. áratugur 6. aldar f.Kr.

## Atburðir

## Fædd
* 563 f.Kr. - Siddhartha Gautama, trúarleiðtogi.

## Dáin
* 562 f.Kr. - Nebúkadnesar 2. konungur í Babýlon.
* 564 f.Kr. - Dæmisagnaritarinn Esóp.
580–571 f.Kr.

**580–571 f.Kr.** var 3. áratugur 6. aldar f.Kr.

## Atburðir
* Nemeuleikarnir voru stofnaðir.
* Zhou ling wang komst til valda í Zhou-veldinu í Kína.
* Istarhliðið í Babýlon var smíðað.

## Fædd
* 576 f.Kr. - Kýros mikli Persakonungur.

## Dáin
590–581 f.Kr.

**590–581 f.Kr.** var 2. áratugur 6. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 589 f.Kr. - Nebúkadnesar 2. hóf umsátur um Jerúsalem. 
* Borgin Apollonia var stofnuð í Forn-Grikklandi.
* 585 f.Kr. - Medar lögðu konungsríkið Úrartú undir sig.
* 585 f.Kr. - Tarquinius eldri sigraði Sabína.

## Fædd
* 585 f.Kr. - Anaxímenes, grískur heimspekingur.

## Dáin
620–611 f.Kr.

**620-611 f.Kr.** var 9. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 616 f.Kr. - Tarquinius eldri varð konungur Rómar.
* 614 f.Kr. - Medar og Babýlónar rændu Assúr.
* 612 f.Kr. - Ji Ban varð konungur Zhou-veldisins í Kína.
* 612 f.Kr. - Assýríuveldið féll og Annað Babýlóníuveldið tók við.
630–621 f.Kr.

**630-621 f.Kr.** var 8. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 627 f.Kr. - Asúrbanipal konungur Assyríu lést.
* 626 f.Kr. - Jeremía spámaður fékk köllun um að spá fyrir um eyðingu Jerúsalem.
* 625 f.Kr. - Medar og Babýloníumenn lýstu yfir sjálfstæði frá Assyríu.

## Fædd
* 624 f.Kr. - Þales, grískur heimspekingur.
* 623 f.Kr. - Gautama Búdda, indverskur trúarleiðtogi.
* 622 f.Kr. - Esekíel spámaður.

## Dáin
Úr fjötrum

**Úr fjötrum** (Unfettered) er útilistaverk frá 1992 eftir Gest Þorgrímsson. Verkið stendur fyrir utan Hafnarborg í Hafnarfirði.

Verkið samanstendur af þremur blágrýtissúlum sem saman halda uppi bronsskúlptúr á milli sín. Það er staðsett við eystri gafl Hafnarborgar. Verkið stendur á lágum fótstalli úr steini og er afmarkað af með hellum í kring. Dökkar náttúruhellur og dökkir kantsteinar mynda hring næst fótstallinum og því næst taka ljósar gangstéttarhellur við sem mynda ytri hringinn í kringum verkið.
560–551 f.Kr.

**560–551 f.Kr.** var 5. áratugur 6. aldar f.Kr.

## Atburðir
* Kýros mikli tók við völdum í Persíu.
* Peisistratos var rekinn í útlegð frá Aþenu.
* Landnámi Grikkja lýkur.
Giuseppe Conte

**Giuseppe Conte** (f. 8. ágúst 1964) er ítalskur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem er 58. og fyrrverandi forsætisráðherra Ítalíu. Hann tók við embætti þann 1. júní 2018.

Conte starfaði sem prófessor í einkarétti áður en hann hóf þátttöku í stjórnmálum. Hann var lítið þekktur þar til 21. maí 2018 en þá var stungið upp á honum sem forsætisráðherraefni samsteypustjórnar Fimmstjörnuhreyfingarinnar og Norðursambandsins. Í fyrstu neitaði Sergio Mattarella forseti Ítalíu að staðfesta þessa ríkisstjórn þar sem hann kunni ekki við val þeirra á evruandstæðingnum Paolo Savona sem fjármálaráðherra Þann 31. maí var leyst úr ágreiningnum og Giovanni Tria var gerður að fjármálaráðherra. Conte sór embættiseið sem forsætisráðherra næsta dag. 

Ýmsir fjölmiðlar líta á ríkisstjórn Conte sem fyrstu popúlísku ríkisstjórn í Vestur-Evrópu. Conte er annar maðurinn sem hefur gerst forsætisráðherra Ítalíu án fyrri reynslu í ríkisstjórnarstörfum á eftir Silvio Berlusconi. Hann er jafnframt fyrsti forsætisráðherrann frá Suður-Ítalíu síðan Ciriaco De Mita var ráðherra árið 1989.

Þar sem Conte er ekki hátt settur í stjórnmálaflokkunum sem mynduðu ríkisstjórn hans voru persónuleg völd hans sem forsætisráðherra í fyrstu ríkisstjórn hans nokkuð takmörkuð. Formenn Fimmstjörnuhreyfingarinnar og Norðursambandsins, Luigi Di Maio og Matteo Salvini, voru hver um sig ráðherra fjárhagsþróunar og innanríkisráðherra í ríkisstjórninni. Auk þess voru Di Maio og Salvini báðir varaforsætisráðherrar.

Þann 20. ágúst árið 2019 lýsti Conte því yfir að hann hygðist segja af sér sem forsætisráðherra. Afsögn Conte kom í kjölfar þess að Salvini dró Norðursambandið úr ríkisstjórnarsamstarfinu með Fimmstjörnuhreyfingunni. Conte sakaði Salvini um að skapa stjórnarkreppu í eigin þágu til þess að reyna að auka fylgi flokks síns í nýjum kosningum. Í stað þess að boða til nýrra kosninga ákváðu meðlimir Fimmstjörnuhreyfingarinnar hins vegar að mynda nýja ríkisstjórn í samstarfi við ítalska Lýðræðisflokkinn og settu það skilyrði að Conte, sem nýtur mikilla vinsælda meðal meðlima hreyfingarinnar, sæti áfram sem forsætisráðherra.

Conte sagði aftur af sér þann 25. janúar árið 2021. Italia Viva, klofningsflokkur fyrrum forsætisráðherrans Matteo Renzi úr Lýðræðisflokknum, hafði dregið stuðning sinn við stjórn Conte til baka. Conte hafði náð áframhaldandi meirihluta á neðri deild ítalska þingsins en ekki á öldungadeildinni. Eftir afsögn Conte var Mario Draghi, fyrrum seðlabankastjóra Evrópu, boðið að mynda þjóðstjórn til að ljúka kjörtímabilinu.

Í ágúst 2021 var Conte formlega kjörinn forseti Fimmstjörnuhreyfingarinnar. Hann hafði haft náin tengsl við flokkinn en hafði þó verið óflokksbundinn á meðan hann var forsætisráðherra.  

## Tilvísanir
Villarreal CF

**Villarreal Cf** er lið frá borginni Villareal á A-Spáni sem spilar í spænsku úrvalsdeildinni í knattspyrnu. Liðið var stofnað árið 1934. Núverandi völlur Estadio de la Cerámica tekur tæp 25.000 í sæti. Liðið spilaði gegn Manchester United í úrslitum Evrópudeildarinnar 2021 og vann 11-10 í vítakeppni. Það var fyrsti titill liðsins.
Elías Snæland Jónsson

**Elías Snæland Jónsson** (8. janúar 1943 – 8. apríl 2022) var íslenskur blaðamaður og rithöfundur.

Elías fæddist 8. janúar 1943 að Skarði í Bjarnafirði, Strandasýslu. Að loknu prófi frá Samvinnuskólanum 1962 stundaði hann nám í skóla norsku verkalýðshreyfingarinnar í Sörmarka í Noregi og hóf störf sem blaðamaður við Sunmöre Arbeideravis í Álasundi vorið 1963. Hann var blaðamaður á Tímanum og Vísi þar sem hann gegndi einnig stöðu ritstjórnarfulltrúa, ritstýrði Nýjum þjóðmálum 1994 – 1996, Tímanum 1981 - 1984, var aðstoðarritstjóri á DV 1984 - 1997 og ritstýrði Degi frá 1997 til 2001.

Fyrsta smásaga hans, „Hvernig skyldi það vera?“, birtist í smásagnasafninu Vertu ekki með svona blá augu árið 1984 en hann hefur einnig fengist við leikritagerð, skrifað handrit að heimildamyndum, gefið út rit almenns eðlis og skrifað skáldsögu fyrir fullorðna. 

 Handrit hans Blóðnætur sigraði árið 1989 í samkeppni Stöðvar 2 um handrit að sjónvarpsleikriti. Leikritið Fjörubrot fuglanna var frumsýnt í Borgarleikhúsi ungs fólks í Dresden (Theater Junge Generation) í þýskri þýðingu 1999. Elías hlaut Íslensku barnabókaverðlaunin fyrir Brak og bresti 1993 en Návígi á hvalaslóð (1998) var á heiðurslista IBBY samtakanna (International Board on Books for Young People).

## Ritverk
### Skáldsögur
* Álfadís og grimmd gullsins            (Hergill)
* Ævintýri á Ljósanótt                       (Hergill)
* Rúnagaldur (Runen Thriller)          (Skrudda, Aufbau Verlag)
* Drekagaldur                                   (Vaka-Helgafell)
* Valkyrjan                                        (Vaka-Helgafell)
* Víkingagull                                     (Vaka-Helgafell)
* Návígi á hvalaslóð                          (Vaka-Helgafell)
* Töfradalurinn                                 (Vaka-Helgafell)
* Draumar undir gaddavír                 (Vaka-Helgafell)
* Krókódílar gráta ekki                      (Vaka-Helgafell)
* Haltu mér fast!                               (Vaka-Helgafell)
* Brak og brestir                               (Vaka-Helgafell)
* Davíð og Krókódílarnir                  (Mál og menning)

### Leikrit
* Þyrnirós vaknar                             (Amazon.com, Kindle)
* Barist við Bókanornina                  (Amazon.com, Kindle)
* The Blue House on the Coast           (Amazon.com, Kindle)
* Fjörbrot fuglanna (Vögel im Todeskampf)                          (TJG Dresden) (Hergill)
* Myrkraverk                                   (RÚV) (Hljóðbók.is)

### Fræðirit og sjónvarpsþættir
* Möðruvallahreyfingin Baráttusaga (Hergill)
* Lýðveldið Ísland 50 ára                  (Lindin)
* Fyrstir með fréttirnar                      (Frjáls fjölmiðlun)
* Með sjö sverð á lofti í senn             (Sjónvarpið)
* Aldarspegill - Undir högg að sækja (Vaka)
* Aldarspegill - Átök milli stríða        (Vaka)
* Iceland's Fight for Survival             (ÆSÍ) 

### Smásögur
* Eldur himinsins                              (Tímarit Máls og menningar)
* Lífsins steinn                                 (Mál og menning, smásaga)
* Hvernig skyldi það vera?                (Mál og menning)

## Tilvísanir
Yves Chaland

**Yves Chaland** (3. apríl 1957 - 18. júlí 1990), var franskur myndasöguhöfundur. Á skömmum ferli hafði hann talsverð áhrif á þróun Marcinelle-skólans í fransk/belgísku myndasöguhefðinni.

## Ferill
Chaland fæddist í Lyon og ólst upp við að lesa bækur eftir belgísku myndasögumeistarana. Fyrstu sögur Chaland birtust á prenti þegar hann var aðeins sautján ára gamall. Fljótlega tók hann að skapa sér óvenjulegan persónulegan stíl, sem vísaði sterkt til myndasagna sjötta áratugarins. Fékk hann fljótlega heitið *atómstíll*.

Chaland skapaði nokkra sagnaflokka, þar á meðal um persónuna *Freddy Lombard*, ungan ofurhuga sem svipaði nokkuð til Tinna í útliti. Sögur hans nutu nokkurra vinsælda meðal myndasögulesenda, en höfðu þó enn meiri áhrif á samtímamenn hans úr röðum listamanna. Hann fórst í bílslysi árið 1990, aðeins 33 ára að aldri og skildi þá eftir sig mikið af óútgefnu efni, sem síðar var búið til útgáfu.

## Svalur og Valur
Jean-Claude Fournier lét skyndilega af störfum sem aðalhöfundur sagnaflokksins um Sval og Val árið 1979. Í kjölfarið myndaðist óvissutímabil, þar sem engum einum aðila var falin umsjón með þessum kunnu myndasögum. Tvö teymi teiknara og höfunda, með þá Nic og Cauvin annars vegar en Tome og Janry hins vegar, sömdu Svals og Vals-ævintýri sem birtust í myndasögublaðinu Sval. Chaland var einnig falið að spreyta sig á persónunni ástsælu.

Á árinu 1982 birtust framhaldssögur um þá Sval og Val í myndasögublaðinu, hálfsíða í hverju tölublaði. Minntu þær í útliti og frásagnarmáta mjög á upphafsár persónanna og teiknistíl þeirra Jijé og Franquin á fyrri hluta ferils síns. Sagan þótti of sérkennileg og féll lesendum ekki nægilega vel í geð og var birtingu hennar hætt í miðjum klíðum. Rúm tuttugu ár áttu eftir að líða uns Dupuis-útgáfufélagið safnaði þeim saman á bók.

Með tímanum hefur nálgun Chalands á Sval og Val öðlast aukna viðurkenningu. Dæmi um það má finna í bókaflokknum *[[Svalur_og_Valur#Sérstakt ævintýri um Sval...|Sérstakt ævintýri um Sval...]]*, þar sem ýmsir höfundar spreyta sig á að teikna sjálfstæðar Svals og Vals-sögur. Má þar víða finna vísanir í sögur Chalands.
Listi yfir þjóðgarða og friðuð svæði í Króatíu

Friðuð svæði í Króatíu samanstanda meðal annars af 8 þjóðgörðum, 11 friðlöndum og 2 vernduðum svæðum. Það eru 444 vernduð svæði í landinu eða 9% flatarmáls þess; 994 ferkílómetrar. Plitvice-þjóðgarðurinn er sá elsti í landinu. Þjóðgarðarnir eru allir á karst-svæðum.

## Þjóðgarðar

## Friðlönd

## Heimild

*
Kylian Mbappé

**Kylian Mbappé Lottin**  (fæddur 20. desember 1998) er franskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Real Madrid og franska landsliðið. Hann er fimur og fljótur framherji, er sterkur í rekja boltann og vinna einvígi í kapphlaupi um boltann. Mbappé hefur skorað yfir 420 mörk í öllum keppnum.

### Ferill í Frakklandi
Mbappé skaust á stjörnuhimininn með Monaco og hjálpaði liðinu að vinna sinn fyrsta titil í frönsku úrvalsdeildinni í 17 ár tímabilið 2016-2017. Tímabilið eftir hélt hann til PSG og varð annar dýrasti leikmaður sögunnar. Í mars 2023 varð hann markahæsti leikmaður félagsins eftir að taka fram úr Edinson Cavani.

### Real Madrid
Sumarið 2024 hélt hann til spænska stórliðsins Real Madrid.  Mbappé varð markakóngur La Liga tímabilið 2024-2025 með 31 mark og hlaut gullskó Evrópu með alls 42 mörk.

### Landslið
Á HM 2018 varð Mbappé annar táningurinn til að skora á mótinu ( á eftir Pelé) þegar Frakkland vann keppnina. Hann var valinn besti ungi leikmaður keppninnar og skoraði þar 4 mörk. Mbappé vann gullskóinn á HM 2022 og skoraði þrennu í úrslitunum gegn Argentínu sem Frakkland tapaði í vítakeppni.

Mbappé skoraði 4 mörk í landsleik gegn Kasakhstan árið 2021 og var fyrsti leikmaðurinn frá 1958 til að gera svo . Sama ár varð hann yngsti leikmaðurinn í sögunni til að skora þrjátíu mörk í Meistaradeild Evrópu.

Faðir Mbappé er frá Kamerún og móðir frá Alsír. Hann á 2 bræður sem einnig spila fótbolta.

## Heimild

* 

## Tilvísanir
640–631 f.Kr.

**640-631 f.Kr.** var 7. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 639 f.Kr. - Ancus Marcius varð konungur Rómar.
* 636 f.Kr. - Wen hertogi af Jin komst til valda í Jin í Kína.
* 632 f.Kr. - Jin vann sigur á Chu í orrustunni um Chengpu.
* 631 f.Kr. - Sadyattes varð konungur í Lýdíu.
* 631 f.Kr. - Grikkir stofnuðu nýlenduna Kýrene í Norður-Afríku.

## Fædd
* 638 f.Kr. - Sólon lögspekingur í Aþenu.

## Dáin
* 637 f.Kr. - Xiang hertogi af Song.
650–641 f.Kr.

**650-641 f.Kr.** var 6. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* Asúrbanipal stofnaði bókasafn þar sem meðal annars var geymd elsta þekkta útgáfa *[[Gilgameskviða|Gilgameskviðu]]*.
* 648 f.Kr. - Bardagaíþróttin pankration varð hluti af Ólympíuleikunum.
* 647 f.Kr. - Asúrbanipal rændi borgina Susa.
* 641 f.Kr. - Jósía varð konungur Júda.

## Fædd

## Dáin
* 645 f.Kr. - Arkílokkos, grískt skáld.
Ólympíuleikarnir fornu

**Ólympíuleikarnir fornu** voru upphaflega hátíð Seifs í Grikklandi hinu forna en síðar var íþróttakeppnum bætt við hátíðina. Ólympíuleikarnir urðu þannig röð íþróttakeppna milli fulltrúa frá grísku borgríkjunum. Leikarnir voru hluti af Hellensku leikunum ásamt Pýþýsku leikunum, Nemeuleikunum og Isþmíuleikunum. Venja er að telja fyrstu Ólympíuleikana hafa verið haldna árið 776 f.Kr. Eftir að Rómaveldi lagði grísku ríkin undir sig héldu leikarnir áfram þar til Þeódósíus 1. bannaði þá árið 393 í viðleitni sinni til að gera Kristni að ríkistrú í öllu Rómaveldi. Leikarnir voru haldnir í Ólympíu á Pelopsskaga á fjögurra ára fresti, sem varð þekkt sem tímaeiningin *[[olympias]]*. 

Meðan á leikunum stóð ríkti vopnahlé, Ólympíufriðurinn, til að íþróttamenn gætu ferðast til leikanna og heim aftur óáreittir. Verðlaunin voru kransar úr ólífugreinum. Leikarnir urðu að pólitísku tæki borgríkjanna til að staðfesta yfirráð sín yfir öðrum ríkjum. Bandalögum var lýst yfir á leikunum og á ófriðartímum héldu prestar brennifórnir til að kalla guðina sér til fulltingis. Leikarnir voru líka notaðir til að breiða hellenska menningu um Miðjarðarhafssvæðið. Ólympíuleikarnir voru að hluta til trúarhátíð. Seifsstyttan í Ólympíu var eitt af sjö undrum fornaldar. Myndhöggvarar og skáld komu saman á Ólympíuleikunum til að sýna verk sín.

Á Ólympíuleikunum fornu var keppt í mun færri greinum en á Ólympíuleikum nútímans. Keppt var í nokkrum hlaupagreinum, hnefaleikum, glímu, kappreiðum og kappakstri á stríðsvögnum, auk fimmtarþrautar sem fólst í hlaupi, langstökki, kringlukasti, spjótkasti og glímu. Aðeins frjálsbornir grískir karlmenn máttu taka þátt í leikunum, þótt dæmi væru um að konur ættu stríðsvagna sem unnu til verðlauna. Að þeim skilyrðum uppfylltum var þátttaka í leikunum opin keppendum frá öllum grísku ríkjunum. Dómarar voru kallaðir *[[hellanodikai]]*. Alexander 1. af Makedóníu fékk aðeins að taka þátt eftir að dómararnir höfðu skorið úr um grískan uppruna hans.
Rauðþörungar

**Rauðþörungar** (fræðiheiti: *Rhodophyta*) eru þörungar sem finnast nær eingöngu í sjó og telur fylkingin yfir 5000 tegundir. Langflestir rauðþörungar lifa í fjörum eða grunnum sjó og eru þar botnfastir á klettum, steinum eða gróðri. Rauðþörungar eru nánast allir fjölfrumungar og yfirleitt frekar stórir og nokkrir sm á lengd og breidd, oftast þráð- eða blaðlaga. Algengar tegundir í fjörum eru fjörugrös (*Chondrus crispus*), söl (*Palmaria palmata*) og purpurahimna (*Porphyra umbilicalis*).

Fáir þeirra vaxa ofarlega í fjörum, en þegar neðar dregur ber meira á þeim. Þeir eru algengir á grunnsævi og ná lengst niður í djúpin af stórþörungunum. Rauðþörungar hafa löngum verið eftirsótt fæða um allan heim og þekkja Íslendingar þar af best sölin (*[[Palmaria palmata]]*), sem hafa á seinni tímum verið eini þörungurinn sem hafður er til matar hér á landi.

## Tilvísanir
Söl

**Söl** (fræðiheiti: *Palmaria palmata*) er rauðþörungur sem vex neðst í fjörum. Sölin koma í ljós á fjöru. Út frá stofnblöðku vaxa margar minni blöðkur. Söl eru vínrauð á litinn. Söl eru næringarrík og hafa verið notuð til matar í margar aldir á Íslandi.

## Matargerð og söl
Söxuð söl voru notuð í grauta og þá notað jafnt af hvoru bankabygg eða haframjöl. Söl voru einnig notuð í flatbrauð, svonefndar sölvakökur sem voru gerðar úr rúgmjöli og sölvum. Einnig voru búin til sölvabrauð en þá voru söl fyrst soðin í vatni og síðan söxuð smátt og hnoðuð saman við deigið. Sölvabrauð voru lík seyddu rúgbrauði.

## Tenglar
* Söl (Hafrannsóknastofnun)

## Tilvísanir
Tröllakirkja (við Holtavörðuheiði)

**Tröllakirkja** er fjall vestan við Holtavörðuheiði. Það er 1001 metrar á hæð. Fjallið er byggt upp af 6-7 milljón ára gömlum basaltlögum og er það mótað af rofi jökla. Sýslumörk þriggja sýslna eru á tindinum, Mýrasýslu, Strandasýslu og Dalasýslu. Saga er af tröllskessu á fjallinu.

## Tenglar
* Natis - Tröllakirkja
Ályktun Sameinuðu þjóðanna 68/262

**Ályktun Sameinuðu þjóðanna nr. 68/262** var samþykkt þann 27. mars 2014 á sextugasta og áttunda fundi allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna til að bregðast við innlimun Rússlands á Krímskaga árið 2014 og ber yfirskriftina „Landamærahelgi Úkraínu“ (enska: *Territorial Integrity of Ukraine*). Ályktunin, sem er leiðbeinandi, var studd af 100 aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna og staðfesti stuðning þeirra á tilkalli Úkraínu til alls landsvæðis innan alþjóðlegra viðurkenndra landamæra. Jafnframt var áhersla lögð á að þjóðaratkvæðagreiðslan sem Rússar stóðu fyrir á Krímskaga árið 2014 um innlimun Krímskaga sem sjálfsstjórnarríki í rússneska sambandsríkið væri ólögmæt. Ellefu þjóðir kusu gegn ályktuninni, en 58 sátu hjá og ennfremur voru 24 ríki fjarverandi þegar atkvæði áttu sér stað.

Ályktunin var kynnt af Kanada, Kosta Ríka, Þýskalandi, Litháen, Póllandi og Úkraínu. Samþykkt ályktunarinnar kom í kjölfar árangurslausra tilrauna öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna til að leysa Krímskagakreppuna. Öryggisráðið hafði komið sjö sinnum saman til að finna lausn á málinu en Rússar beittu neitunarvaldi sínu í öll skiptin.

## Tenglar
* Heill texta ályktunar 68/262 (en.)

## Tilvísanir
390 f.Kr.

**390 f.Kr.** var 11. ár 4. aldar f.Kr. Í Rómaveldi var árið þekkt sem ár tribúnats Ambustusar, Longusar, Ambustusar, Fidenasar, Ambustusar og Corneliusar.

## Atburðir
* 18. júlí - Orrustan við Allium: Gallar undir stjórn Brennusar lögðu Róm undir sig.
* Hakor konungur Egyptalands gerði bandalag við Evagoras 1. konung Kýpur, og Aþenu.
* Hof Asklepiosar var reist í Epidauros á Pelopsskaga.

## Fædd
* (Áætlað) Hypereides, ræðumaður í Aþenu (d. 322 f.Kr.).
* (Áætlað) Tollundmaðurinn.
660–651 f.Kr.

**660-651 f.Kr.** var 5. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* Majar hófu að reisa byggð í Piedras Negras í Gvatemala.
* Fyrstu ummerki um skrift Olmeka.
* 657 f.Kr. - Kypselos varð fyrsti einvaldur í Kórinþu.
* 657 f.Kr. - Li Ji-óeirðirnar hófust í Kína vegna tilrauna Li Ji til að koma syni sínum Xiqi til valda.
* 656 f.Kr. - 26. konungsættin í Egyptalandi náði völdum þegar Psamtik 1. lagði allt landið undir sig.
* 651 f.Kr. - Zhou xiang wang varð konungur Zhou-veldisins í Kína.

## Fædd

## Dáin
* 653 f.Kr. - Tanútamún, síðasti konungur 25. konungsættarinnar í Egyptalandi.
* 652 f.Kr. - Zhou hui wang, konungur Zhou-veldisins í Kína.
* 652 f.Kr. - Gyges af Lydíu, konungur Lydíu.
670–661 f.Kr.

**670-661 f.Kr.** var 4. áratugur 7. aldar f.Kr.

## Atburðir
* 669 f.Kr. - Taharka réðist inn í Egyptaland frá Kús.
* 669 f.Kr. - Esarhaddon, konungur Assyríu, lést í Egyptalandi.
* 668 f.Kr. - Níneve varð stærsta borg heims.
* 667 f.Kr. - Gríska nýlendan Býsantíum var stofnuð.
* 664 f.Kr. - Tantamani tók við völdum í Kús og réðist aftur inn í Egyptaland. Konungur Egyptalands, Nekó 1., var drepinn.
* 664 f.Kr. - Her Assyríu náði Þebu á sitt vald og batt þar með enda á konungdæmi Núbíumanna í Egyptalandi.

## Fædd

## Dáin
Corazon Aquino

**Maria Corazon „Cory“ Sumulong Cojuangco Aquino** (25. janúar 1933 – 1. ágúst 2009) var filippeyskur stjórnmálamaður sem var ellefti forseti Filippseyja. Hún var fyrsta konan sem gegndi því embætti og hefur oft verið kölluð „móðir asísks lýðræðis“. Aquino var ein af lykilpersónunum í byltingunni gegn stjórn einræðisherrans Ferdinands Marcosar árið 1986. Áður hafði hún ekki gegnt neinu pólitísku embætti. Byltingin sem hún leiddi var ein best heppnaða blóðlausa bylting sem gerð hefur verið gegn einræðisstjórn í sögunni.

Aquino hafði lýst sjálfri sér sem „einfaldri húsmóður“ en hún var gift þingmanninum Benigno Aquino yngri, sem var einn harkalegasti gagnrýnandi Marcosar forseta. Corazon gerðist leiðtogi filippeysku stjórnarandstöðunnar eftir að eiginmaður hennar var myrtur þann 21. ágúst 1983. Hún bauð sig í kjölfarið fram á móti Marcos í forsetakosningum sem haldnar voru þann 7. febrúar 1986. Eftir kosningarnar var því lýst yfir að Marcos hefði unnið endurkjör en vegna ásakana um víðtækt kosningasvindl hvatti Aquino til mótmæla í anda borgaralegrar óhlýðni. Liðhlaup úr fippeyska hernum og stuðningur kaþólsku kirkjunnar við Aquino leiddi til þess að bylting braust út, Marcos var steypt af stóli og Aquino tók við sem forseti þann 25. febrúar.

Sem forseti Filippseyja stóð Aquino fyrir því að ný stjórnarskrá var sett sem takmarkaði völd forsetaembættisins og setti á fót ríkisþing á tveimur deildum. Ríkisstjórn hennar lagði mikla áherslu á mannréttindi og borgaraleg réttindi og á friðarviðræður við kommúnistauppreisnir og íslamskar aðskilnaðarhreyfingar á Filippseyjum. Efnahagsstefnur hennar gengu út á að ýta undir hagvöxt og beittu sér fyrir markaðsvænu en samfélagslega ábyrgu hagkerfi. 

Nokkrar valdaránstilraunir voru gerðar gegn stjórn Aquino auk þess sem náttúruhamfarir skullu á Filippseyjum á stjórnartíð hennar. Embættistíð hennar lauk árið 1992 og Fidel Ramos tók við sem forseti. Aquino dró sig úr stjórnmálum en var áfram mjög opinská um skoðanir sínar á málefnum líðandi stundar. Fyrir hlutverk hennar í friðsælustu lýðræðisbyltingu sögunnar hlaut hún Ramon Magsaysay-verðlaunin árið 1998.

Aquino greindist með ristilkrabbamein árið 2008 og lést úr því þann 1. ágúst árið eftir. Friðar- og lýðræðisminnismerki voru reist í Manila og heimasýslu hennar, Tarlac, eftir dauða hennar. Sonur hennar, Benigno Aquino III, var forseti Filippseyja frá 2010 til 2016. Alla ævi var Aquino trúrækinn kaþólikki og talaði frönsku, japönsku, spænsku og ensku reiprennandi auk móðurmála sinna, tagalog og kapampangan.

## Tilvísanir