open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfred Dreyfus

**Alfred Dreyfus** (9. október 1859 – 12. júlí 1935) var franskur hermaður af gyðingaættum frá Elsass. Árið 1894 var hann ranglega dæmdur og fangelsaður fyrir landráð. Deilan um sekt eða sakleysi hans varð kveikjan að Dreyfus-málinu, sem setti svip sinn á franskt samfélag frá 1894 til 1906. Á þessum árum sköpuðust skarpar línur milli Frakka sem studdu náðun Dreyfusar og þeirra sem töldu hann sekan.

## Æviágrip
Dreyfus var handtekinn þann 15. október 1894 fyrir njósnir fyrir þýska keisaradæmið. Þann 5. janúar 1895 varð hann sakfelldur í leynilegum réttarhöldum og dæmdur til fangavistar á Djöflaeyjunni á ströndum frönsku Gvæjana í Suður-Ameríku. Það kom fljótt á daginn að Dreyfus væri saklaus af glæpnum og hefði í raun verið gerður að blóraböggli fyrir glæp sem herforingi að nafni Ferdinand Walsin Esterhazy hefði framið. Þegar í ljós kom að Esterhazy væri njósnarinn þaggaði stjórn hersins það niður til að breiða yfir mistök sín. Þegar almenningi bárust fréttir af þögguninni og sakleysi Dreyfusar hófust hatrammar deilur um gyðingahatur í Frakklandi og hvort Frakkland ætti að teljast kaþólsk þjóð eða lýðveldi byggt á jafnrétti allra borgara.

Þann 13. janúar 1898 birti Émile Zola greinina *J'accuse* („Ég ásaka“) í dagblaði Georges Clemenceau, *L'Aurore*. Í greininni sakaði Zola herinn um að hafa sakfellt Dreyfus vegna þess að hann var gyðingur og um að hafa falsað sönnunargögn gegn honum. Stuttu áður hafði Zola einnig gefið út dreifibréf þar sem hann varaði við því að komandi öld myndi verða öld gyðingahaturs. 

Dreyfus-málið dróst frá 1894 til ársins 1904. Þann 19. september 1899 var herréttardómstóllinn kallaður saman og mál Dreyfusar tekið upp á ný. Hann var dæmdur sekur á ný en í kjölfarið náðaður af Émile Loubet forseta og látinn laus. Náðun Dreyfusar var málamiðlun svo hægt væri að veita Dreyfusi frelsi án þess að viðurkenna formlega að herinn hefði brotið á honum. Dreyfus þáði náðunina en var þó ekki fullsáttur við niðurstöðuna og lét þau orð falla að frelsi hans væri „einskis virði án heiðurs“. Dreyfus hófst handa við að safna nýjum sönnunargögnum og fékk mál sitt tekið upp í þriðja sinn árið 1904. Þann 12. júlí var dómur felldur og Dreyfus var sýknaður af öllum ákæruatriðum. Í kjölfarið fékk Dreyfus uppreist æru og var hleypt inn í franska herinn á ný. 

Saga Dreyfusar setti mark sitt á franskt þjóðfélag. Þegar Charles Maurras, rithöfundur og stuðningsmaður Vichy-stjórnarinnar, var handtekinn árið 1944 fyrir að styðja hernámslið nasista og tortímingu franskra gyðinga, á hann að hafa sagt: „Þetta er hefnd Dreyfusar.“

Sem frjáls maður vildi Dreyfus ekki taka þátt í frekari þjóðfélagslegum hitamálum. Þegar hann var beðinn um að sækja um að lífi anarkistanna Sacco og Vanzetti yrði þyrmt neitaði hann, því hann hafði fengið nóg af sviðsljósinu.

Dreyfus barðist með franska hernum í fyrri heimsstyrjöldinni og var orðinn undirofursti í lok hennar. Eftir heimsstyrjöldina varð heimaland Dreyfusar, Elsass, hluti af Frakklandi á ný. Þann 9. júlí 1919 var Dreyfus veitt aðild að frönsku heiðursorðunni.

## Tilvísanir
Almenna persónuverndarreglugerðin

**Almenna persónuverndarreglugerðin** (EU) 2016/679 er reglugerð Evrópusambandsins um persónuvernd einstaklinga. Tilgangur reglugerðarinnar er að gefa einstaklingum aukna stjórn á eigin gögnum og staðla reglur um persónuvernd innan ESB til að einfalda viðskiptaumhverfið.

Reglugerðin var tekin upp þann 27. apríl 2016 og tekur gildi þann 25. maí 2018. Þar sem persónuvernd er talin hluti af EES-samningnum verður hún einnig tekin upp í EES-löndum. Reglugerðin verður því jafnframt tekin upp á Íslandi en hlýtur meðferð Alþingis fyrst. Íslenska útfærsla reglugerðarinnar mun gera strangari kröfur til fyrirtækja en í öðrum EES-löndum og hefur hún hlotið gagnrýni meðal annars frá Samtökum atvinnulífsins.

## Heimildir
Black Mirror

***Black Mirror ***er bresk vísindaskáldskaparsjónvarpsþáttaröð búin til af Charlie Brooker, stýrt af Charlie Brooker og Annabel Jones. Þeir fjalla um nútímasamfélag, með tilliti til ófyrirsjáanlegra afleiðinga nýrrar tækni. Hver þáttur er sjálfstæður og á sér stað í hliðstæðri nútíð eða náinni framtíð, oft með dökkum og kaldhæðnum tón, þó sumir séu  tilraunakenndari og léttari.

Fyrstu tvær seríurnar voru frumsýndar á bresku sjónvarpsstöðinni Channel 4 í desember 2011 og febrúar 2013. Í framhaldi af því voru þættirnir keyptir af Netflix í september 2015. Samið var um 12 þætti, sem var svo skipt niður í þriðju og fjórðu seríu, hver sería voru 6 þættir. Fyrri serían var sett í loftið 21. október 2016 og seinni serían 29. desember 2017. Tilkynnt var um fimmtu seríu þann 5. mars 2018.

*Black Mirror* fengu innblástur af sambærilegum þáttum sem hétu *The Twilight Zone*, sem tókust á við umdeild samtímamál. Brooker þróaði *Black Mirror* til að varpa ljósi á efni sem tengdist áræðni mannskynsins á tækni, með því að skapa sögur sem snérust um "hvernig við lifum nú - og hvernig við gætum lifað eftir 10 mínútur, ef við erum klaufar".

Þáttaröðin fékk jákvæða dóma og vakti athygli á alþjóðavettvangi, sérstaklega í Bandaríkjunum eftir að þeir bættust við Netflix. Árið 2017, fékk þátturinn "San Junipero", úr seríu þrjú, sem var almennt vel tekið, fyrstu Primetime Emmy-verðlaun, fyrir framúrskarandi sjónvarpsþátt og framúrskarandi handrit fyrir þætti, kvikmyndir eða drama fyrir.

## Þáttur
Þættirnir voru upphaflega á vegum Channel 4 í Stóra-Bretlandi og frumsýndir í desember árið 2011. Önnur þáttaröð var sýnd í febrúar 2013. Í september 2015 keypti Netflix þættina og framleiddi 12 þætti, sem síðar var skipt í tvær seríur, sex þætti hver. Fyrri serían var gefin út á Netflix um allan heim sem heild, þann 21. október 2016. Fjórða serían var gefin út 29. desember 2017.

## Tilvísanir
Allium albotunicatum

***Allium albotunicatum*** er tegund af laukplöntum, ættuð frá botni Miðjarðarhafs (Ísrael, Tyrkland, Sýrland og Líbanon). Hún er með grænbrúnum blómum.

## Tilvísanir
Lúðvík prins af Wales

**Lúðvík prins af Wales** (*Louis Arthur Charles*, f. 23. apríl 2018) er sonur Vilhjálms, prinsins af Wales og Katrínar, prinsessunar af Wales . Hann er fjórði í erfðaröðinni að bresku krúnunni á eftir föður sínum og tveim eldri systkinum, Georg prinsi af Wales  og Karlottu prinsessu af Wales .
Moon Jae-in

**Moon Jae-in** (kóreska: 문재인) (f. 24. janúar 1953) er fyrrverandi forseti Suður-Kóreu. Hann var kjörinn forseti árið 2017 eftir að forvera hans, Park Geun-hye, var vikið úr embætti.

Moon er fyrrverandi aðgerðasinni og mannréttindalögfræðingur og hafði verið aðalforsetaritari þáverandi forseta Suður-Kóreu, Roh Moo-hyun. Moon sat á þingi fyrir Lýðræðisflokkinn frá 2012 til 2016 og var leiðtogi flokksins frá 2015 to 2016. Hann var frambjóðandi Lýðræðisflokksins í forsetakosningum ársins 2012 en tapaði þar naumlega fyrir Park Geun-hye.

Sem forseti beitti Moon sér fyrir því að tryggja frið á Kóreuskaga og bæta samskipti við Norður-Kóreu. Árið 2018 varð Moon fyrsti leiðtogi Suður-Kóreumanna í rúman áratug til að funda með leiðtoga Norður-Kóreu þegar hann hitti Kim Jong-un. Á fundi þeirra þann 27. apríl sammældust leiðtogarnir um að stefna á að binda formlegan enda á Kóreustríðið og fjarlægja kjarnorkuvopn af Kóreuskaga.

## Tilvísanir
Allium alibile

***Allium alibile*** er tegund af laukplöntum, ættuð frá Eþíópíu, Súdan og Sádi Arabíu. Hún er með hnöttóttann hvítan lauk. Blómskipunin er þétt með mörgum blómum. Blómin eru bjöllulaga, rósbleik.

## Tilvísanir
Kósakkalaukur

**Kósakkalaukur** (fræðiheiti: *Allium altissimum*) er tegund af laukplöntum sem var lýst af Eduard August von Regel. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Hörgsland

**Hörgsland** er sveitabær á Síðu í Vestur-Skaftafellsýslu um 5 km. austan við Kirkjubæjarklaustur.

Árið 1658 var fyrsti holdsveikraspítalinn byggður þar fyrir Austfirðingarfjórðung og var hann einn af fjórum spítölum sem voru byggðir fyrir hvern og einn landshluta hér á Íslandi með konungsbréfi. Þetta var reyndar enginn spítali þar sem það voru engir læknar eða hjúkrunarlið til að sjá um sjúklingana. Í bólusóttinni miklu árið 1707 dóu flestir sjúklingarnir og var lítið um sjúklinga á spítölunum næstu áratugina. Sagt er að 18 manns séu jarðaðir fyrir framan gamla bæinn á Hörgslandi. Samkvæmt því sem Eggert Ólafsson sagði þá voru aðeins tveir sjúklingar frá árinu 1765 á Hörgslandsspítala.

Halldórsbúð í Vík í Mýrdal var með útibú á Hörgslandi og árið 1951 tók Verslunarfélag Vestur-Skaftfellinga við rekstrinum til ársins 1971. Fyrst var hún í kjallara í gamla bænum sem enn stendur og síðan var hún flutt í hús sem byggt var sérstaklega fyrir verslunina og var Halldór M. Einarsson útibústjóri á Hörgslandi þar til hann lést 1948. Eftir að hann dó tók systir hans Pála Einarsdóttir við starfinu og rak verslunina til ársins 1971. Húsið sem verslunin var flutt í stendur enn í dag og er notað sem sumarhús.

Hörgsland er tvíbýli og var verslun á Hörgslandi 1 en þar var einnig búskapur eins og er á Hörgslandi 2. Hörgsland 2 er í dag með hross og kindur, kýr og hænur voru líka áður. Það er sagt að það sé álagablettur/álfhóll í heimatúninu á Hörgslandi 2. Ef grasið er slegið á hólnum þá verða afleiðingarnar ekki góðar. Jón Jónsson kaupamaður sem var þarna eitt sumar hafði ekki mikla trú á þessu og sló grasið þarna. Þá kom svo slæmur vindur að allt heyið fauk í burtu.

Í dag er Hörgsland 2 með búskap og Hörgsland 1 er með ferðaþjónustu.

## Heimildir
*Holdsveikraspítali. (2017, 26. Nóvember). *Wikipedia.* Sótt 16 Mars 2018 af https://is.wikipedia.org/wiki/Holdsveikrasp%C3%ADtali
* Sæmundur Bjarnhéðinsson, Ágrip af sögu holdsveikinnar á Íslandi, Skírnir,01.08.1910, Blaðsíða 229
*Hörgsland. (E.D.). Hörgsland. Sótt af 
*(E.D.). Þjóðsögur í Fljótshverfi og á Síðu. Sótt af
Riyad Mahrez

**Riyad Karim Mahrez** (arabíska: رياض محرز‎; fæddur 21. febrúar 1991) er alsírskur knattspyrnumaður sem spilar sem miðjumaður eða vængmaður fyrir sádíska félagið Al-Ahli og alsírska landsliðið. Hann er hraður leikmaður og er góður í langskotum og aukaspyrnum.

Mahrez er fæddur í Frakklandi af alsírskum foreldrum og hóf að spila fyrir félagið AAS Sarcelles. Þegar hann fór út í atvinnumennsku gekk hann til liðs við liðin Quimper og Le Havre. Árið 2014 fór Mahrez til Leicester og hjálpaði félaginu að komast upp í ensku úrvalsdeildina. Tímabilið 2015–16 vann Leicester deildina og Mahrez var valinn PFA leikmaður ársins. Árið 2018 íhugaði Mahrez að yfirgefa félagið en Leicester hafnaði tilboðum í hann. Loks gekk hann til liðs við Manchester City um sumarið.

## Heimild

*
Thomas-Alexandre Dumas

**Thomas-Alexandre Dumas Davy de la Pailleterie** (25. mars 1762 – 26. febrúar 1806) var hershöfðingi í byltingarher fyrsta franska lýðveldisins. Hann náði hærri hertign í evrópskum her en nokkur annar afrískættaður maður í sögu álfunnar. Hann var fyrsti þeldökki maðurinn sem varð fylkishershöfðingi í franska hernum. Dumas og Toussaint Louverture (sem varð stórhershöfðingi árið 1797) voru hæst settu hermennirnir af afrískum uppruna í hernaðarsögu vesturheims til ársins 1975.

## Æviágrip
Thomas-Alexandre Dumas fæddist í nýlendunni Saint-Domingue (sem í dag er Haítí) og var sonur hvíts aðalsmanns að nafni Alexandre Antoine Davy de la Pailleterie og svartrar ambáttar hans, Marie-Cessette Dumas. Hann fæddist í þrældóm vegna stöðu móður sinnar en átti einnig tilkall til aðalsréttinda vegna stöðu föður síns. Faðir hans tók drenginn með sér til Frakklands árið 1776 svo hann gæti hlotið menntun. Þrælahald hafði verið ólöglegt á meginlandi Frakklands frá árinu 1315 og því hlutu þrælar sjálfkrafa frelsi sitt þegar þeir komu til landsins. Faðir Thomas-Alexandre hjálpaði honum að ganga í franska herinn. Árið 1792 giftist Dumas Marie-Louise Élisabeth Labouret á meðan hann var staðsettur í Amiens.

Dumas barðist og lék lykilhlutverk í frönsku byltingarstríðunum. Dumas hafði gengið í herinn sem óbreyttur hermaður þegar hann var 24 ára en þegar hann var 31 árs var hann orðinn stórhershöfðingi 53.000 manna her í Alpafjöllum. Dumas vann sigra í Alpafjöllum sem opnuðu leið franska hersins til Ítalíu, þar sem þeir háðu stríð við austurríska keisaradæmið. Í Ítalíuherförinni gáfu austurrískir hermenn Dumas viðurnefnið *Schwarzer Teufel* („Svarti djöfullinn“ eða *Diable Noir* á frönsku). Frakkar, þar á meðal Napóleon, kölluðu Dumas „*Horatius Coclès* Týrólhéraðsins“ (í höfuðið á stríðshetju sem hafði bjargað Róm til forna) fyrir að sigra her óvina við brú yfir Isarco-fljót.

Dumas var herforingi í riddaraliðssveit í innrás Frakka í Egyptaland. Er franski herinn gekk frá Alexandríu til Kaíró komst Dumas upp á kant við yfirherforingja leiðangursins, Napóleon Bónaparte, sem hann þekkti úr Ítalíuherförunum. Dumas sigldi frá Egyptalandi í mars árið 1799 en hann neyddist til að koma að landi í konungsríkinu Napólí, þar sem hann var tekinn til fanga og fleygt í dýflissu. Þar fékk hann að dúsa til vorsins 1801.

Dumas sneri heim til Frakklands eftir að honum var sleppt og eignaðist son með eiginkonu sinni. Sonurinn var Alexandre Dumas, sem átti síðar eftir að verða einn vinsælasti rithöfundur Frakklands. Margar persónur og sögur Alexandre Dumas voru byggðar á ævi föður hans. Sonarsonur Dumas hershöfðingja, Alexandre Dumas yngri, varð einnig þekkt leikskáld á seinni hluta nítjándu aldar. Annar sonarsonur hans, Henry Bauër, varð þekktur leikhúsgagnrýnandi á sama tímabili. 

## Tilvísanir
Sósíalistaflokkur Íslands

**Sósíalistaflokkur Íslands** getur átt við:

* Sameiningarflokkur alþýðu - Sósíalistaflokkurinn
* Sósíalistaflokkur Íslands (21. öld)
Rökkurlaukur

***Allium zebdanense*** er tegund af laukætt frá Miðausturlöndum (Ísrael, Palestína, Sýrland, Líbanon, Tyrkland, Kákasus og Jórdanía). Þetta er laukmyndandi fjölæringur með sveip af rjómalitum blómum.

## Tilvísanir
Roberto Baggio

**Roberto Baggio** (fæddur 18. febrúar 1967) er ítalskur fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði sem framherji eða framsækinn miðjumaður. Hann var þekktur fyrir fimi, aukaspyrnur sínar og mörk.

Baggio spilaði með ýmsum ítölskum liðum: L.R. Vicenza, Internazionale, Juventus, Fiorentina, AC Milan, Bologna FC og Brescia Calcio. Baggio er eini Ítalinn sem skorað hefur í þremur heimsmeistaramótum og er fjórði markahæsti landsliðsmaðurinn (ásamt Alessandro Del Piero). Hann er fimmti markahæsti ítalski leikmaðurinn með 318 mörk í öllum keppnum. Baggio vann til tveggja Serie A titla, eins Coppa Italia og eins UEFA bikars. Árið 1993 vann hann Fifa-gullknöttinn. Baggio leiddi Ítalíu til úrslita á HM 1994. Hann skoraði 5 mörk í keppninni en brenndi af vítaspyrnu í úrslitaleiknum. 

Baggio var kallaður *Il Divin Codino* (guðdómlega taglið). Hann snerist til búddisma á 9. áratugnum og er af þeim sökum vinsæll í Japan.

## Heimild

*
Solanum acaule

***Solanum acaule*** er villt kartöflu**tegund** af náttskuggaætt sem var lýst af Friedrich August Georg Bitter. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.
Litningatalan er 2n = 4x = 48 eða 36.

Þessi tegund myndar hnýði eins og kartafla en með glykosíðum eins og solaníni sem gera þau lítt hæf til matar. 

Tegundin vex í  Bólivíu og Perú til norðvestur Argentínu. Yfirleitt í 2900m hæð upp í 4560m. hæð yfir sjávarmáli.

## Tilvísanir
Gianluigi Buffon

**Gianluigi „Gigi“ Buffon** er ítalskur fyrrum knattspyrnumaður sem spilaði sem markvörður. Hann hóf og endaði ferilinn með Parma. Buffon er eini markmaðurinn sem hefur unnið til verðlaunanna knattspyrnumaður ársins á Ítalíu. Buffon hætti árið 2018 hjá Juventus eftir 17 ár hjá félaginu.  Eftir eitt tímabil með Paris Saint-Germain sneri hann aftur til Juventus 2019 og svo til Parma 2021, 20 árum eftir að hann hóf ferilinn þar. Hann lagði hanskana á hilluna árið 2023, 45 ára gamall.

Buffon er talinn meðal bestu markmanna allra tíma og vann 21 bikara á ferli sínum: 8 Serie A titla, 1 Serie B titils, 4 Coppa Italia bikartitla, 6 Supercoppa Italiana bikartitla, 1 UEFA bikar og eins heimsmeistaratitils. Hann er landsleikjahæstur Ítala með 176 leiki og spilaði 5 sinnum á HM og 4 sinnum á EM. Buffon er leikjahæstur í Serie A. Alls spilaði hann um 1175 keppnisleiki og er meðal leikjahæstu leikmönnum allra tíma.

## Heimild

* 

## Tilvísanir
Perlulaukur

**Perlulaukur** er náskyldur blaðlauks (*A. ampeloprasum* var. *porrum*), og er hægt að greina hann frá hnattlauk með að hann er með eitt forðablað, svipað geirum hvítlauks. 

Perlulaukur er aðallega ræktaður í Þýskalandi, Hollandi og Ítalíu, yfirleitt í heimilisgörðum. Þeir eru mest notaðir til sultunar.

Hinsvegar er megnið af laukum sem ræktaðir til sultunar hnattlaukur (*A. cepa*). Þeim er þá plantað þétt til að þeir séu smáir.
 

## Tilvísanir
Tommy Wiseau

**Tommy Wiseau**  er evrópsk–amerískur leikari, rithöfundur, leikstjóri og kvikmyndagerðarmaður. Hann framleiddi, leikstýrði og lék í 2003 költkvikmyndinni *The Room*, sem hefur verið lýst af mörgum gagnrýnendum sem einni af verstu kvikmyndum allra tíma. Wiseau leikstýrði einnig 2004 heimildarmyndinni *Homeless in America* og 2015 gamanþáttunum *The Neighbors*.

Mörg atriði um einkalíf Wiseau (þar á meðal þjóðerni hans, aldur og bakgrunn) eru óstaðfest og hafa leitt af sér miklar vangaveltur aðdáenda, þar sem mönnum ber ekki alltaf saman. Bók frá 2013, *The Disaster Artist: My Life Inside The Room, the Greatest Bad Movie Made, *eftir Greg Sestero, sem og kvikmyndaraðlögun frá 2017, atriði á bak við tjöldin við gerð myndarinnar *The Room* og líf Wiseau.

## Æviágrip
### Yngri ár
Wiseau heldur upplýsingum um sín yngri ár leyndum. Í ýmsum viðtölum hefur hann haldið því fram að hafa búið í Frakklandi „fyrir löngu síðan“. Hann hefur einnig sagst hafa alist upp í New Orleans og sagst eiga „heila fjölskyldu“ í Chalmette, Louisiana.

Í viðtölum eftir útgáfu *The Room* árið 2003 gaf Wiseau til kynna að hann hefði fæðst árið 1968 eða 1969, en leikarinn Greg Sestero heldur því fram í ævisögunni frá 2013, *The Disaster Artist*, að kærasta bróður hans hafi komist yfir afrit innflytjendapappíra Wiseau til Bandaríkjanna og komist af því að hann hefði fæðst „miklu fyrr“ en hann hefði gefið til kynna í austantjaldslandi á sjötta áratugnum.

## Tilvísanir
David Navara

**David Navara** (f. 27. mars 1985) er tékkneskur stórmeistari, og fremsti skákmaður Tékklands nú um stundir. Átta sinnum hefur hann unnið tékklandsmótið (2004, 2005, 2010, 2012, 2013, 2014, 2015 og 2017). Önnur helstu afrek er að vinna evrópska hraðskákmótið (European Blitz Chess Championship) 2014. Hæst hefur hann komist í 13. sæti á heimslistanum.
Allium amethystinum

***Allium amethystinum*** er tegund af laukplöntum ættuð frá Ítalíu, Grikklandi, Tyrklandi, Sikiley, Krít, Möltu, Albaníu, Búlgaríu, og fyrrum Júgóslavía, og ræktaður annarsstaðar sem skrautplanta. Þetta er ein af nokkrum tegundum lauka sem garðyrkjufræðingar kalla "drumstick onions" vegna kúlulaga blómskipunar á enda langs blómstönguls, sem líkist þá trommukjuða ("drumstick").

*Allium amethystinum* er með stakan lauk. Blöðin eru rörlaga og visna fyrir blómgun. Blómin eru rauð til fjólublá, með krónublöð sem varla opnast á blómgunartíma, eru vafin um egglegið og frjóþræðina svo einungis fræflarnir og frævan sjást.

## Tilvísanir
Robert Mueller

**Robert Swan Mueller III** (7. ágúst 1944 – 20. mars 2026) var bandarískur málafærslumaður sem var sjötti formaður bandarísku alríkislögreglunnar frá 2001 til 2013. Mueller var skráður Repúblikani og var settur í embættið af George W. Bush Bandaríkjaforseta. Barack Obama Bandaríkjaforseti framlengdi tíu ára embættistímabil hans um tvö ár og Mueller gegndi embættinu því lengur en nokkur formaður alríkislögreglunnar síðan J. Edgar Hoover var og hét. Frá 2017 til 2019 var Mueller  formaður rannsóknarnefndar um rússnesk afskipti af bandarísku forsetakosningunum árið 2016.

Mueller útskrifaðist úr Princeton-háskóla og gegndi herþjónustu í bandaríska sjóhernum í Víetnamstríðinu. Þar hlaut hann Bronsstjörnuorðuna fyrir hugprýði og Purple Heart-orðuna sem sæmd er hermönnum sem hafa særst í átökum. Hann útskrifaðist úr lagaháskólanum í Virginíu árið 1973 og vann hjá lögfræðistöfu í San Francisco í þrjú ár þar til hann var útnefndur aðstoðarmálafærslumaður í sömu borg. Áður en hann var útnefndur formaður alríkislögreglunnar var Mueller ríkismálafærslumaður og aðalmálafærslumaður fyrir glæpadeild auk þess sem hann var varadómsmálaráðherra.

Í maí árið 2017 var Mueller útnefndur af Rod Rosenstein varadómsmálaráðherra sem sérstakur saksóknari til að sjá um rannsókn á afskiptum Rússa af bandarísku forsetakosningunum árið 2016. Rannsóknin sneri einnig að tengslum rússnesku ríkisstjórnarinnar, á kosningaherferð Donalds Trump og möguleikanum á því að Trump hafi sem Bandaríkjaforseti gerst sekur um að hindra framgang réttvísinnar með því að reka James Comey, formann bandarísku alríkislögreglunnar.

Frá því að rannsókn Muellers var hleypt af stokkunum hafa a.m.k. 33 manns verið ákærðir, þar af fjórir samstarfsmenn Trumps. Meðal annars var lögmaður Trumps til margra ára, Michael Cohen, dæmdur í þriggja ára fangelsi þann 12. desember 2018 fyrir að múta tveimur konum í nafni Trumps til að segja ekki frá kynferðislegu sambandi þeirra við Trump á meðan á kosningabaráttunni stóð. Rannsóknin leiddi jafnframt til þess að Michael Flynn, þjóðaröryggisráðgjafi Trumps, var dæmdur sekur fyrir að ljúga að lögreglunni í yfirheyrslu; Paul Manafort, kosningastjóri Trumps, var dæmdur sekur fyrir banka- og skattsvik ásamt fleiri glæpum og Roger Stone, kosningaráðgjafi Trumps, var dæmdur í fangelsi fyrir að hindra framgang réttvísinnar með því að hóta vitnum í málinu.

Rannsókn Muellers lauk í mars árið 2019. Í niðurstöðum rannsóknarinnar sagðist Mueller ekki hafa fundið sannanir fyrir því að kosningaherferð Trumps hefði átt samráð með afskiptum Rússa í kosningunum en tók þó ekki beina afstöðu með eða á móti því að Trump hefði hindrað framgang réttvísinnar. Í vitnisburði sínum fyrir Bandaríkjaþingi í júlí 2019 hafnaði Mueller því að skýrsla hans hefði hreinsað Trump af ásökunum um síðari glæpinn.

## Tilvísanir
Víetnamstríðið í dægurmenningu

Víetnamstríðið var fyrsta stríðið sem var sjónvarpað nánast í beinni útsendingu þannig að almenningur á Vesturlöndum gátu fylgst með. Stríðið vakti mikinn óhug meðal Bandaríkjamanna. Bandaríkjamenn urðu með tímanum mjög andvígir stríðinu og andrúmsloftið í landinu einkenndist af því. Stríðið hafði þess vegna mikil áhrif á listir og dægurmenningu samtímans og hefur oft verið viðfangsefni í skáldsögum, bíómyndum, tónlist og einnig í tölvuleikjum.

***[[The Green Berets]]** er frægt dæmi um bíómynd þar sem Víetnamstríðið er aðalviðfangsefnið. Myndin kom út þann 19.júní árið 1986 og segir frá ofurstanum Mike Kirby, leikinn af John Wayne. Myndin er lauslega byggð á bók sem snýst um tvö herfylki færustu hermanna Bandaríkjanna, Green Berets. Hermennirnir halda til Suður-Víetnam þar sem þeir eiga að byggja og halda úti búðum sem óvinirnir reyna í sífellu að leggja undir sig en hinn hópurinn þarf að ræna Norður-Víetnömskum herforingja. Myndi fékk arfaslaka dóma og margir gagnrýnendur voru á því máli að hún væri einstaklega leiðinleg og vildu meina að það væri í senn hlægilegt og grátlegt hvernig myndin sýndi hernaðinn í Víetnam. Þrátt fyrir þessa slæmu dóma sló myndin í gegn í miðasölunni og Wayne hélt því fram að neikvæð gagnrýni myndarinnar hafi að hluta til stuðlað að því að fólk vildi enn frekar sjá myndina

*  **[[Platoon]]** er önnur mynd sem var afar vinsæl og fjallar um Víetnamstríðið. Platoon er talin sýna stríðið á raunsærri hátt enda er hún byggð á reynlusögu leikstjórans Oliver Stone og hans upplifun af Víetnamstríðinu. Platoon var fyrsta Hollywood myndin sem fyrrverandi hermaður bæði leikstýrði og skrifaði handrit að. Aðalpersóna myndarinnar heitir Chris Taylor en hann er ungur strákur sem gefur allt upp á bátinn og fer til að berjast fyrir hönd Bandaríkjamanna í Víetnam. Hann er smeykur í fyrstu en byrjar svo að aðlagast og bera virðingu fyrir öðrum hermönnum. Platoon var einstaklega vel tekið af gagnrýnendum og fékk mikla aðsókn. The Platoon var tilnefnd til fjölda óskarsverðlauna og hlaut fern, þ.á.m. fyrir bestu leikstjórn.

## Heimildir
IMDb. (e.d.). Platoon. Sótt af https://www.imdb.com/title/tt0091763/ 

IMDb. (e.d.). The Green Berets. Sótt af https://www.imdb.com/title/tt0063035/

Gummioskar. (2014, 5. nóvember). Hvað er Víetnamstríðið? Sótt af https://vietnammh.wordpress.com/

Vísindavefurinn. (2000, 18. september). Hvenær hófst Víetnamstríðið og hvenær lauk því? Sótt af https://www.visindavefur.is/svar.php?id=919
Chris Kyle

**Chris Kyle** (8. apríl 1974 – 2. febrúar 2013) var bandarískur sérsveitamaður. Hann fór í fjórar herferðir til Íraks á meðan á Íraksstríðinu stóð. Kyle var ein besta leyniskytta sem uppi hefur verið. Hann var giftur Tayu Kyle og átti með henni tvö börn.

## Æviágrip
Chris Kyle fæddist og ólst upp í Odessa í Texas. Hann lærði við Tarleton State University í Stephenville í Texas, þar sem hann lærði búvísindi í tvö ár áður en hann hóf vinnu á búgarði.

### Herþjónusta
Chris var í bandaríska hernum í 10 ár, frá árinu 1999 til 2009. Á þessum tíma fór hann í fjórar ferðir til Írak. Hann var annálaður fyrir skotfimi sína, jafnt af samherjum sínum og andstæðingum. Íraskir uppreisnamenn kölluðu hann „djöfulinn í Ramadi“ og settu 20.000 dollara honum til höfuðs.

Chris fékk fjölda heiðursmerkja, þar á meðal eina silfur- og fjórar bronsstjörnur. Sjálfur sagðist hann hafa drepið 255 manns, en bandaríska varnarmálaráðuneytið hefur þó aðeins staðfest 160 þeirra. 

### Eftir herþjónustu
Chris hætti í hernum árið 2009 og flutti til Midlothian í Texas með eiginkonu sinni og tveimur börnum.

### Bók/Mynd
2. janúar 2012 gaf hann út sjálfsævisögu sína, *[[American Sniper]]: The Autobiography of the Most Lethal Sniper in U.S. Military History.* Bókin seldist í yfir 1,2 milljón eintökum, þar af 700.000 árið 2015. Hún náði efsta sætinu á flestum metsölulistum, þar á meðal *[[The New York Times]]*, *Publisher Weekly*, *USA Today* og náði öðru sæti á Amazon.
Árið 2014 var kvikmyndin *American Sniper* frumsýnd, sem er lauslega byggð á bók Chris. Leikstjóri myndarinnar og framleiðandi var Clint Eastwood og Bradley Cooper lék Chris Kyle.
*American Sniper* var tilnefnd til sex Óskarverðlauna, þar á meðal fyrir bestu myndina. Hún hlaut Óskarinn fyrir hljóðvinnslu.

### Morð
Chris Kyle  var skotinn til bana þann 2. febrúar 2013 ásamt félaga sýnum Chad Littlefield, á skotsvæði fyrri utan Fort Worth í Texas. Eddie Ray Routh, sem var fyrrum hermaður með langa sögu af geðsjúkdómum að baki var síðar sakfelldur fyrir morðin.
7000 manns mættu í minningarathöfn hans sem haldin var í Cowboy Stadium í Arlington í Texas. Chris Kyle er jarðaður í ríkiskirkjugarðinum í Texas.

## Heimildir
* 
* IMDb. (e.d.). *American Sniper*. Sótt 3. maí 2018 af https://www.imdb.com/title/tt2179136/?ref_=nv_sr_1
* Biography. (6. júlí 2016). *Chris Kyle Biography*. Sótt 3. maí 2018 af https://www.biography.com/people/chris-kyle
Konstantín 1. Grikkjakonungur

**Konstantín 1.** (gríska: **Κωνσταντίνος Α΄ της Ελλάδας**; 2. ágúst 1868 – 11. janúar 1923) var þriðji konungur nútímaríkisins Grikklands og annar Grikkjakonungurinn af Lukkuborgarætt. Hann var konungur frá 1913 til 1917 og aftur frá 1920 til 1922 með titlinum „konungur Hellena“.

Konstantín var erfingi Georgs 1. Grikklandskonungs og hlaut hermenntun þegar hann var mjög ungur, bæði í heimalandi sínu og í Þýskalandi. Konstantín átti því eftir að gegna herþjónustu og ýmsum stjórnarembættum í gríska hernum. Árið 1897 var hann foringi gríska hersins í stríði við Tyrkland og var kennt um ósigur Grikkja í stríðinu af almenningi. Konstantín varð mjög óvinsæll og neyddist til að láta af flestum embættum sínum eftir Goudi-valdaránið árið 1909 og yfirgaf Grikkland um hríð. Þessi útlegð hans entist ekki lengi og Konstantín sneri brátt aftur til landsins og tók allar gamlar skyldur sínar að sér á ný árið 1911 að beiðni Elevþeríosar Venízelosar forsætisráðherra. Eftir að hafa endurskipulegt herinn stýrði Konstantín her Grikklands árin 1912 og 1913 í Balkanstríðunum tveimur þar sem Grikkland lagði undir sig Þessalóníku, grísku Makedóníu og hluta af Epírus. Með þessum hernaðarsigrum tvöfaldaðist fjöldi þegna Grikkjakonungs. Í lok stríðsins var faðir Konstantíns, Georg konungur, myrtur þann 18. mars í Þessalóníku. Konstantín tók þar með við krúnunni.

Í fyrri heimsstyrjöldinni varð ágreiningur milli Konstantíns og Venízelosar um það hvort Grikkland ætti að taka þátt í stríðinu og með hvorri fylkingunni. Venízelos aðhylltist bandamenn en Konstantín, sem var Þýskalandsvinur, studdi Miðveldin. Venízelos fékk að endingu sínu framgengt og Grikkir börðust með bandamönnum í stríðinu. Þessi ágreiningur leiddi til hinnar svokölluðu „þjóðarsundrungar“ (*εθνικός Διχασμός*) Grikklands sem átti eftir að skilja eftir sig djúp sár í þjóðarímynd landsins. Árið 1915 reyndi konungurinn að neyða Venízelos til að segja af sér en að endingu var það Konstantín sem þurfti að láta af embætti árið 1917 eftir að bandamenn hótuðu að varpa sprengjum á Aþenu. Konstantín sagði því af sér og eftirlét krúnuna syni sínum, Alexander, og settist sjálfur að í Sviss. Alexander lést hins vegar fyrir aldur fram árið 1920. Sama ár tapaði Venízelos í þingkosningum og kosið var í þjóðaratkvæðagreiðslu að leyfa Konstantín að snúa aftur og gerast konungur á ný. Á seinni valdatíð Konstantíns galt Grikkland afhroð í öðru stríði við Tyrkland og því sagði konungurinn af sér í annað og síðasta sinn árið 1922 og fór í útlegð til Ítalíu, þar sem hann lést fáeinum mánuðum síðar. Við honum tók annar sonur hans, Georg 2. Grikkjakonungur, en hann sagði sjálfur af sér eftir stutta valdatíð.

## Heimild
*
Frederick Douglass

**Frederick Douglass** (fæddur undir nafninu **Frederick Augustus Washington Bailey**; u.þ.b. í febrúar 1818 – 20. febrúar 1895) var bandarískur aðgerðasinni, mannréttindafrömuður, ræðumaður, rithöfundur og stjórnmálamaður sem barðist fyrir afnámi þrælahalds í Bandaríkjunum. Douglass fæddist sjálfur í þrældóm í fylkinu Maryland en flúði frá húsbændum sínum árið 1838 og gerðist leiðtogi afnámssinna í Massachusetts og New York, þar sem hann varð þekktur fyrir ræðuhæfni sína og fyrir ritverk sín sem töluðu gegn þrælahaldi. Á ævi sinni bentu andstæðingar þrælahalds á Douglass sem lifandi afsönnun á þeirri skoðun þrælaeigenda að svarta þræla skorti vitsmuni til þess að gerast sjálfstæðir bandarískir ríkisborgarar. Íbúar norðurríkjanna trúðu því vart að svo sannfærandi ræðumaður hefði eitt sinn verið þræll.

Douglass samdi nokkrar sjálfsævisögur. Hann lýsti reynslu sinni af því að lifa í þrældómi í sjálfsævisögunni *Narrative of the Life of Frederick Douglass, an American Slave*, sem kom út árið 1845, varð metsölubók og jók verulega stuðning við afnám þrælahalds. Næsta bók hans, *My Bondage and My Freedom*, kom út 1855 og vakti einnig mikla athygli. Eftir Þrælastríðið hélt Douglass áfram að tala gegn þrælahaldi og samdi síðustu sjálfsævisögu sína, *Life and Times of Frederick Douglass*. Bókin kom út árið 1881 og aftur með viðaukum árið 1892, þremur árum fyrir dauða Douglass, og fjallaði um atburði í og eftir Þrælastríðið. Douglass studdi einnig kosningarétt kvenna og gengdi nokkrum opinberum embættum. Douglass var fyrsti bandaríski blökkumaðurinn sem var varaforsetaefni í bandarískum kosningum árið 1871 þegar Victoria Woodhull útnefndi hann varaforseta sinn í forsetaframboði sínu fyrir Jafnréttisflokkinn árið 1872.

Douglass studdi jafnrétti allra samfélagshópa, bæði fyrir svarta, konur, frumbyggja og innflytjendur. Hann var einnig stuðningsmaður frjálslyndra gilda stjórnarskrár Bandaríkjanna og studdi samtal og bandalög milli ólíkra kynþátta og hugsjónahópa. Þegar róttækir afnámssinnar gagnrýndu Douglass fyrir að vilja hefja samtal við þrælaeigendur svaraði hann: „Ég myndi sameinast hverjum sem er til þess að gera það sem er rétt en engum til að gera það sem er rangt.“

## Tilvísanir
Robert Lewandowski

**Robert Lewandowski** (fæddur 21. ágúst, 1988) er pólskur knattspyrnumaður sem spilar með FC Barcelona og pólska karlalandsliðinu í knattspyrnu. Hann hefur skorað yfir 320 mörk í Bundesliga og er sá  næstmarkahæsti í deildinni frá upphafi. Í öllum keppnum er Lewandowski með um 730 mörk í ca. 1050 leikjum. Hann er í 7. eða 14. sæti yfir markahæstu menn allra tíma eftir því hvaða viðmið eru notuð. Hann hefur unnið ýmis verðlaun, þ.á.m. FIFA Best-verðlaunin 2020 og 2021.

Lewandowski hóf atvinnuferil sinn árið 2006 með Znicz Pruszków þar sem hann var markahæstur í 2. og 3. deildunum. Árið 2008 fór hann til efstudeildarliðsins Lech Poznań og vann með þeim deildina (Ekstraklasa) tímabilið 2009–10.

## Borussia Dortmund
Árið 2010 hélt hann til Þýskalands og spilaði með Borussia Dortmund frá 2010-2014. Hann vann tvo Bundesliga-titla með félaginu og varð markahæstur eitt tímabil. 

## Bayern
Frá 2014 hefur hann verið með Bayern München. Þar hefur hann blómstrað og unnið 6 deildartitla, marga bikartitla og Meistaradeild Evrópu. Haustið 2015 skoraði Lewandowski 5 mörk á 9 mínútum í leik gegn VfL Wolfsburg þar sem hann kom inn á sem varamaður. Á tímabilinu 2016-2017 skoraði hann 30 mörk; var markahæstur í deildinni og var valinn leikmaður tímabilsins í Bundesliga. Tímabilið 2019-2020 varð hann markahæstur í Bundesliga og var það í fjórða skipti sem hann hlaut þann heiður. Lewandowski hlaut UEFA verðlaun sem leikmaður tímabilsins 2019-2020. Þá skoraði hann 55 mörk í 47 leikjum. Hann þótti líklegur til að hneppa Ballon d'Or en þeim var aflýst vegna COVID-19. 
Hann hlaut einnig verðlaun FIFA sem leikmaður ársins 2020. 
Í lokaleik tímabilsins 2020-2021 skoraði hann á síðustu mínútunni í 5-2 sigri á Augsburg. Hann sló þar með tæpt 50 ára met Gerd Müllers og náði 41 marki skoruðu á einu tímabili í Bundesliga. Í byrjun næsta tímabils náði hann 300. marki sínu fyrir Bayern og það 300. í Bundesliga. Hann sló svo aftur met Mullers þegar hann skoraði 43 mörk í deildinni á einu ári. 

Í maí 2022 tilkynnti Lewandowski að tími sinn hjá Bayern væri búinn. Hann var orðaður við Barcelona, PSG og Chelsea.

## FC Barcelona
Í júlí 2022 gerði Lewandowski 4 ára samning við FC Barcelona fyrir 50 milljón evrur.

Hann skoraði þrennu í fyrsta meistaradeildarleik sínum fyrir félagið. Lewandowski vann La Liga á sínu fyrsta tímabili fyrir félagið og varð markahæstur í deildinni.

## Landslið
Lewandowski hefur spilað með landsliði Póllands frá 2008. Hann hefur verið valinn pólskur leikmaður ársins níu sinnum.

## Tenglar
*90minut.pl
*transfermarkt.pl 
*national-football-teams.com

## Heimild

* 

## Tilvísanir
10. öldin f.Kr.

**10. öldin fyrir Krists burð** eða **10. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1000 f.Kr. til enda ársins 901 f.Kr.

## Ár 10. aldar f.Kr.
11. öldin f.Kr.

**11. öldin fyrir Krists burð** eða **11. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1100 f.Kr. til enda ársins 1001 f.Kr.

## Ár 11. aldar f.Kr.
12. öldin f.Kr.

**12. öldin fyrir Krists burð** eða **12. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1200 f.Kr. til enda ársins 1101 f.Kr.

## Ár 12. aldar f.Kr.
13. öldin f.Kr.

**13. öldin fyrir Krists burð** eða **13. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1300 f.Kr. til enda ársins 1201 f.Kr.

## Ár 13. aldar f.Kr.
14. öldin f.Kr.

**14. öldin fyrir Krists burð** eða **14. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1400 f.Kr. til enda ársins 1301 f.Kr.

## Ár 14. aldar f.Kr.
15. öldin f.Kr.

**15. öldin fyrir Krists burð** eða **15. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1500 f.Kr. til enda ársins 1401 f.Kr.

## Ár 15. aldar f.Kr.
17. öldin f.Kr.

**17. öldin fyrir Krists burð** eða **17. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1700 f.Kr. til enda ársins 1601 f.Kr.

## Ár 17. aldar f.Kr.
18. öldin f.Kr.

**18. öldin fyrir Krists burð** eða **18. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1800 f.Kr. til enda ársins 1701 f.Kr.

## Ár 18. aldar f.Kr.
19. öldin f.Kr.

**19. öldin fyrir Krists burð** eða **19. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 1900 f.Kr. til enda ársins 1801 f.Kr.

## Ár 19. aldar f.Kr.
20. öldin f.Kr.

**20. öldin fyrir Krists burð** eða **20. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 2000 f.Kr. til enda ársins 1901 f.Kr.

## Ár 20. aldar f.Kr.
21. öldin f.Kr.

**21. öldin fyrir Krists burð** eða **21. öldin fyrir okkar tímatal** er tímabilið frá byrjun ársins 2100 f.Kr. til enda ársins 2001 f.Kr.

## Ár 21. aldar f.Kr.
George Grenville

**George Grenville** (14. október 1712 – 13. nóvember 1770) var breskur stjórnmálamaður úr röð Vigga sem var forsætisráðherra Bretlands frá 1763 til 1765. Grenville kom úr áhrifamikilli stjórnmálafjölskyldu og steig fyrst á breska þingið árið 1741. Hann var þá einn af „hvolpum Cobhams“, hópi ungra þingmanna sem fylgdu Cobham lávarði að málum.

Árið 1754 varð Grenville féhirðir sjóhersins og gegndi því embætti til ársins 1761. Í október árið 1761 gerðist hann leiðtogi neðri deildar breska þingsins og komst upp á kant við tengdabróður sinn, William Pitt eldri, sem hafði sagt sig úr ríkisstjórninni. Grenville varð síðan ríkisritari norðurdeildar Bretaveldis og flotamálaráðherra í ríkisstjórn Bute lávarðar. Þann 8. apríl 1763 sagði Bute lávarður af sér og Grenville tók við sem forsætisráðherra. 

Ríkisstjórn Grenville reyndi að hafa hemil á ríkisútgjöldum og tók valdmannslega stefnu í utanríkismálum. Þekktasta aðgerð Grenville-stjórnarinnar var Stamp-lagasetningin árið 1765 sem kom á almennum skatti á nýlendur Bretlands í Ameríku. Skatturinn var mjög óvinsæll í Ameríku og var síðar felldur niður. Samband Grenville við samstarfsmenn sína og við konunginn versnaði stöðugt og svo fór að lokum að Georg 3. leysti hann frá störfum og gerði Rockingham lávarð að forsætisráðherra í hans stað. Síðustu fimm ár ævi sinnar sat Grenville í stjórnarandstöðu og sættist opinberlega við Pitt.

## Tilvísanir
Allium amphibolum

***Allium amphibolum***  er tegund af laukplöntum ættuð frá Altai, Tuva, Kasakstan, Mongólíu, og héraðinu Xinjiang í vestur Kína.

*Allium amphibolum* myndar hnaus af mjóum laukum að 15 mm í þvermál, blómstöngullinn er að 30&nbsp;sm hár. Blöðin eru mjó, að 15 sm löng, en sjaldan meir en 5 mm í breidd. Krónublöðin eru bleik eða ljós-fjólublá, með með dekkri rauðum miðsæð. Egglegið er kringlótt með mjög löngum stíl.

## Tilvísanir
Allium xiangchengense

***Allium xiangchengense*** er tegund af laukætt frá Sichuan héraði í suður Kína. Hún vex þar upp í 3300 m hæð.

*Allium xiangchengense* er með þykkar og kjötkenndar rætur og myndar hnaus af mjóum laukum mjórri en 5 mm í þvermál. Blómstöngullinn er að 30 sm hár, rörlaga. Blöðin eru flöt, lensulaga og mjókka í endann, að 2 sm að breidd, styttri en blómstöngullinn. Blómskipunin er kúlulaga. Krónublöðin eru hvít, stundum tvíodda.

## Tilvísanir
Allium xichuanense

***Allium xichuanense*** er tegund af laukplöntum ættuð frá Sichuan og Yunnan héraði í suður Kína. Hún vex þar upp í 3100–4400 m.

*Allium xichuanense* er með stakan egglaga lauk að 12 mm í þvermálh. Blómstöngullinn er að 40 sm hár, rörlaga. Blöðin eru pípulaga, að 4mm í þvermál, um það bil jafnlöng blómstönglinum. Blómskipunin er kúlulaga, þéttsetin mörgum gulum blómum.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*line drawing of ''Allium xichuanense'', Flora of China Illustrations vol. 24, fig. 212, 1-5
Allium xiphopetalum

***Allium xiphopetalum*** er tegund af laukplöntum sem var lýst af James Edward Tierney Aitchison og John Gilbert Baker. Engar undirtegundir eru skráðar í Catalogue of Life.

## Tilvísanir
Davíð konungur

**Davíð** er í hebresku biblíunni annar konungur Ísraelsríkis.

Í sögunni sem sagt er frá í biblíunni er Davíð ungur fjárhirðir sem öðlast fyrst frægð sem hörpuleikari og síðan fyrir að sigra filistínska risann Golíat með handslöngvu sinni. Sagan um Davíð og Golíat er víðfræg og táknræn fyrir lítilmagna sem vinnur bug á sterkari óvini. Davíð verður skjaldsveinn Sáls konungs og náinn vinur sonar hans, Jónatans. Sál snýst að endingu gegn Davíð af ótta við að hann hyggist ræna krúnu hans. Eftir að Sál og Jónatan láta lífið í orrustu er Davíð lýstur konungur Ísraels. Davíð hertekur síðan Jerúsalem og fer með Sáttmálsörkina inn í borgina, þar sem hann reisir konungsríkið sem Sál hafði stofnað. Sem konungur kemur Davíð Hetítanum Úría fyrir kattarnef til þess að geta haldið leyndu ástarsambandi sínu við konu hans, Batsebu. Samkvæmt sömu sögu neitar Guð Davíð síðan um leyfi til að reisa honum musteri í Jerúsalem og sonur Davíðs, Absalom, reynir að steypa honum af stóli. Davíð flýr frá Jerúsalem en snýr aftur eftir dauða Absaloms og gerist konungur Ísraels á ný. Áður en Davíð deyr velur hann son sinn, Salómon, til að taka við krúnunni.

Í spámannaritum hebresku biblíunnar er Davíð gjarnan lýst sem hinum fullkomna konungi og sem forföður Messíasar.

Sagnfræðingum um miðausturlönd til forna kemur saman um að Davíð hafi líklega verið til í kringum árið 1000 f. Kr. en fátt er vitað um hann sem sögulega persónu. Engar skýrar heimildir eru til um líf Davíðs utan biblíunnar en Tel Dan Stele-steinninn, letraður steinn sem konungur Damaskus reisti á aldamótum 9. og 8. aldar f. Kr. til að fagna sigri á tveimur óvinaþjóðum, inniheldur hebreska orðið *ביתדוד* eða *bytdwd*, sem flestir fræðimenn þýða sem „ætt Davíðs“. Sagnfræðingar efast almennt um að hið sameinaða ísraelska konungsríki sem biblían lýsir hafi verið til í raun.

Í rituðum skáldverkum og munnmælasögum Gyðinga á seinni tímum er Davíðs oft getið og jafnframt er rætt um hann í nýja testamentinu. Frumkristnir menn túlkuðu líf Jesú gjarnan með tilliti til hugmynda um Messías í sambandi við Davíð. Jesús er gjarnan túlkaður sem afkomandi Davíðs. Einnig er Davíðs getið í Kóraninum og öðrum íslömskum sögusögnum. Biblíupersónan Davíð er fyrirmynd fjölda skáldpersóna, -verka og annarra rita.

## Heimild
*
Daggarlaukur

***Allium wallichii*** er tegund af laukætt frá Indlandi, Nepal, Sikkim, Bútan, Mjanmar, Tíbet og hlutum Kína (Guangxi, Guizhou, Hunan, Sichuan, Xizang, Yunnan). Hann vex í 2300–4800 m hæð.

*Allium wallichii* er með langa jarðstöngla og hnaus af mjóum laukum. Blómstöngullinn er að 110 sm hár, þríhyrndur í þversniði. Blöðin eru flöt, að 20&nbsp;mm breið, yfirleitt styttri en blómstöngullinn. Blómin eru hvít, bleik, rauð, dökkfjólublá (stundum næstum svört).

Þetta er ein af mikilvægum nytjajurtum Sherpa.
## Afbrigði
Tvö afbrigði eru almennt viðurkennd:

*Allium wallichii* var. *wallichii*  --- Blöðin mjókka ekki í blaðstilk við grunninn

*Allium wallichii* var. *platyphyllum* (Diels) J.M.Xu	--- Blöðin mjókka ekki í blaðstilk við grunninn ---  finnst aðeins í Yunnan

## Tilvísanir
Allium qasyunense

***Allium qasyunense*** er tegund af laukplöntum ættuð frá miðausturlöndum (Ísrael, Palestínu, Sýrlandi og Jórdaníu). Þetta er laukplanta með rjómalitaða blómskipan.

## Tilvísanir
Allium anceps

***Allium anceps*** er tegund af laukplöntum ættuð frá vesturhluta Bandaríkjanna, þar sem hún er útbreidd í Nevada, og nær útbreiðslan yfir í nærliggjandi svæði í Kalifornía, Idaho, og Oregon. Hún vex í ófrjóum leir- eða grýttum jarðvegi.

Þetta er fjölær jurt með blómstöngul upp af 2 sm háum og 4 sm breiðum lauk. Laukarnir eru að 5 saman, stundum saman í brúnu eða gulbrúnu hýði. Blöðin eru tvö, flöt sigðlaga, að 26 sm löng. Blómstöngullinn er uppréttur, að 15 sm hár, og flatur með vængjuðum kanti. Blómskipanin samanstendur af 15 til 35 blómum. Stjörnulaga blómin eru um 1 sm breið með sex bleikum krónublöðum með grænum æðum. Fræflarnir sex eru með  gulum frjóhnappi með gulu frjódufti. Þegar fræið er þroskað visnar stöngullinn og brotnar af, yfirleitt með blöðunum.

Laukarnir eru ætir og voru fæðuuppspretta Paiute indíána, sem steiktu þá og pressuðu í kökur.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Myndir af Allium anceps hjá Calphotos
Élisa Bonaparte

**Marie Anne Élisa Bonaparte Baciocchi Levoy** (3. janúar 1777 – 7. ágúst 1820) var korsísk-frönsk aðalskona sem ríkti sem prinsessa af Lucca og Piambino (1805–1814) og sem stórhertogaynja af Toskana og greifynja af Compignano á Ítalíu í umboði bróður síns, Napóleons keisara.

Élisa var fjórða barn og elsta dóttir Carlo Buonaparte og Letiziu Ramolino sem komst á legg. Hún var yngri systir Napóleons Bónaparte. Hún átti einnig eldri bræðurna Joseph og Lucien og yngri systkinin Louis, Pauline, Caroline og Jérôme.

Sem prinsessa af Lucca og Piombino og stórhertogaynja af Toskana var Élisa eina systir Napóleons sem fór með pólitísk völd. Samband þeirra var stundum stirt vegna móðgunargirni Napóleons og hvassra ummæla Élisu. Élisa hafði mikinn áhuga á list, sérstaklega leiklist, og ýtti undir listastarfsemi í löndunum þar sem hún ríkti.

## Æviágrip
Élisa giftist þann 1. maí 1797 Felice Pasquale Baccioli. Árið 1798 flutti Élisa til Parísar, þar sem hún umgekkst mennta- og menningarsamfélagið. Eftir að bróðir hennar tók sér keisaratign árið 1804 fékk Élisa titilinn „hennar keisaralega hátign“ og næsta ár fékk hún til sinna yfirráða furstadæmin Lucca og Piombino. Árið 1809 varð hún stórhertogaynja Toskana.

Élisa stýrði ríkjum sínum af klókindum og ötulsemi. Hún stofnaði banka og listaskóla fyrir myndhöggvara, endurskipulagði lögin að franskri fyrirmynd, setti skatt á kirkjuna og lokaði öllum klaustrum nema þeim sem hýstu aðra starfsemi, innleiddi ókeypis heilbrigðisþjónustu fyrir fátæka, stofnaði landbúnaðarskóla, og kom á almennri skólaskyldu fyrir stúlkur. Hún stóð einnig fyrir stórtækum byggingarverkefnum, þar á meðal vatnsveitu sem hún byrjaði að byggja árið 1811. Hún vann sér þó inn óvinsældir þar sem hún var frönsk, vegna óbilgirni sinni gagnvart kirkjunni og fyrir að rífa niður gamlar byggingar og var uppnefnd „*La Madame*“.

Sagt er að Élisa hafi sem stórhertogaynja Toskana átt í ástarsambandi við hirðskáld sitt, fiðluleikarann Niccolò Paganini. Samband hennar við Napóleon versnaði síðustu valdaár hennar þar sem hún bauð páfann, sem átti í deilum við Napóleon, velkominn í ríki sitt.

Eftir hundrað dagana árið 1815 var Élisa gerð brottræk frá Ítalíu. Hún settist að í Tríeste (sem þá tilheyrði austurríska keisaradæminu) og stytti sér þar stundir með því að fjármagna fornleifauppgröft.

## Heimild
*
Konungsríkið Frakkland

**Konungsríkið Frakkland** er nafnið sem almennt er notað um stjórnskipulag Frakklands frá miðöldum fram á 19. öld. Sagnfræðingar miða stofnun franska konungdæmisins við þrjá atburði: Valdatöku Kloðvíks árið 481, skiptingu Karlungaveldisins með Verdun-samningnum árið 843 og valdatöku Húgó Kapet Frakkakonungs árið 987.

Kloðvík konungur Franka tók kaþólska skírn og myndaði þar með bandalag franknesku ríkjanna við kaþólsku kirkjuna. Þetta bandalag var staðfest með krýningu franskra konunga í Reims til ársins 1824, þar sem konungarnir þáðu vald sitt í umboði Guðs. Fyrstu Kapetingarnir forðuðust að krýna syni sína opinberlega sem konunga alls ríkisins því völd þeirra náðu ekki í raun út fyrir Île-de-France. Það var ekki fyrr en á valdatíð Filippusar 2. sem konungar Kapetinga fóru að undirrita opinberar tilskipanir sínar sem konungur alls Frakklands og gátu beitt pólitísku valdi um allt ríkið. Landsvæði Frakklands skiptist í þau lén sem voru undir konungi Vestur-Frankalands við skiptingu Karlungaveldisins árið 843.

Samruni lénsdæmanna leiddi til þess að nauðsynlegt var að stofna konungsstjórn yfir ríkinu. Loðvík 9. lagði mikla áherslu á hlutverk sitt sem dómara og á hans valdatíð var franskt þing stofnað til að vera hæstiréttur ríkisins. Í kjölfar hundrað ára stríðsins setti Karl 7. Frakkakonungur varanlega skatta á ríkið og stofnaði varanlegan her. Richelieu kardínáli, ráðherra Loðvíks 13. og Loðvíks 14., dró úr miðstýringu ríkisins og gaf frönskum héröðum aukna sjálfsstjórn undir aðalsmönnum sem ríktu þar í umboði konungsins.

Völd konungsins í Frakklandi jukust stöðugt en reynt var á vald hans á ýmsum óeirðartímum, borgarastyrjöldum og valdatíðum ólögráða konunga. Ágreiningurinn um konungsvaldið varð enn skarpari á tíma Upplýsingarinnar og gilda hennar. Á þeim tíma var viðleitni til þess að ríkisstjórnin væri byggð á rökvísi, ríkisvaldinu væri skipt og að einstaklingsréttindi væri höfð í hávegum. Franska byltingin hófst með stofnun stjórnarskrárbundinnar konungsstjórnar og síðan með stofnun lýðveldis. Konungsríkið var síðar endurreist og tilraunir gerðar með þingbundna konungsstjórn árið 1830 og 1848. Síðasta franska konungsríkið var júlíríkið, sem leið undir lok árið 1848.

## Heimild
*