open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hámeri

**Hámeri** (fræðiheiti: *Lamna nasus*) hefur lengi verið veidd í Norður-Atlantshafi og Miðjarðarhafi af ýmsum þjóðum, þeirra á meðal Norðmönnum, Dönum, Færeyingum, Bretum, Frökkum og Spánverjum. Einnig hafa Japanar veitt hámeri í sunnanverðu Indlandshafi.
Hámeri er mest veidd á flotlínu en einnig í flot- og botnvörpur, á handfæri og í net.
Hámeraveiðar hafa lítið verið stundaðar á Íslandsmiðum. Þó fóru þær fram frá Tálknafirði og Patreksfirði á árunum 1959-1962 á 2,5-4 tonna trillum. Veitt var á línu og var veiðisvæðið undan Látrabjargi, Blakk og Kóp á tímabilinu frá því í lok ágúst til loka október.
Í Evrópu eru veidd að minnsta kosti 2 þúsund tonn af hámeri árlega. Það er talin vera ofveiði en hámeri mun vera ofveidd alls staðar þar sem veiðar eru stundaðar.

## Tenglar
Bandalag kvenna í Reykjavík

**Bandalag kvenna í Reykjavík** var stofnað 30. maí 1917 á heimili Hólmfríðar Árnadóttur í Iðnskólanum í Reykjavík. Steinunn H. Bjarnason var fyrsti formaður félagsins. 

Níu félög stóðu að Bandalaginu: Heimilisiðnaðarfélagið, Hið íslenska kvenfélag, Kvenfélagið Hringurinn, Hvítabandið eldri deild, Hvítabandið yngri deild, Kvenfélag Fríkirkjusafnaðarins, Kvenréttindafélag Íslands, Lestrarfélag kvenna og Thorvaldsensfélagið.  

Markmið félagsins var að efla kynningu og samstarf milli aðildafélaganna, stuðla að aukinni menntun kvenna og vinna að velferðar- og fjölskyldumálum. Bandalagið safnaði fé fyrir byggingu Landspítalans til að fagna kosningarétti kvenna árið 1915, Landspítalinn var byggður árið 1930 en á hornsteini hans, sem lagður var af Alexandríu drottningu 15. júní 1926 stendur: „Hús þetta – LANDSSPÍTALINN- var reistur fyrir fje, sem íslenskar konur höfðu safnað og Alþingi veitt á fjárlögum til þess að: LÍKNA OG LÆKNA.“

Bandalag kvenna í Reykjavík er einn eigandi Hallveigarstaða ásamt Kvenfélagasambandi Íslands og Kvenréttindafélagi Íslands.

## Tilvísun
Sigurður Sævar Magnúsarson

Sigurður Sævar Magnúsarson (fæddur 15. september 1997) er íslenskur myndlistarmaður. 

Sigurður hefur vakið töluverða athygli síðustu ár fyrir viðamiklar sýningar og fjölbreytt verk. Árið 2019 fékk hann inngöngu í Konunglegu listaakademíuna í Haag, Hollandi.

Sigurður heillaðist af myndlist einungis sjö ára gamall er hann fór á sýningu Ólafs Elíassonar (Ólafur Elíasson)
, Frostvirkni (e. frost activity), í Listasafni Reykjavíkur árið 2004. Í september 2007 tók hann ákvörðun um að gerast myndlistarmaður eftir að hafa fengið að gjöf málningu, pensla og striga í 10 ára afmælisgjöf. Með nokkrum sanni má því segja að myndlistin hafi átt hug hans allar götur síðan.  Árið 2011, aðeins þrettán ára að aldri, hélt hann sína fyrstu myndlistarsýningu á menningarnótt í glersal Höfðatorgs í samstarfi við Simma og Jóa, stofnendur Hamborgarafabrikkunnar. Hann hefur síðan þá staðið fyrir og tekið þátt í ýmsum sýningum á Íslandi en hans stærstu sýningar hingað til eru myndlistarsýningarnar ÁHRIF í Perlunni í september 2016 og MEÐBYR í Norðurljósasal Hörpu

  

## Helstu sýningar
Nafta

**Nafta** eða **nafþa** er almennt heiti á eldfimum vökva úr kolvatnsefni. Nafta getur þannig átt við um ýmsa eldfima vökva sem unnir eru úr náttúrugasþéttu eða með eimingu steinolíu, tjöru eða mós. Orðið hefur í gegnum tíðina vísað til alls kyns olíuafurða eins og hráolíu og kerósens. Nafta hefur í gegnum tíðina verið notað sem eldsneyti, sem sótthreinsiefni, í lyfjagerð og ilmvatnsgerð, sem skordýraeitur og sem leysiefni. Heitið kemur upphaflega úr persnesku, نَفْت, *naft*, sem merkir „væta“. Hugsanlega er það dregið af nafni indóíranska guðsins Apam Napat en Vedaritin lýsa honum sem eldi sem stígur upp af vatninu. Úr persnesku kom heitið inn í grísku (νάφθα) og latínu (*naphtha*), arabísku (نَفْط), arameísku (ܢܰܦܬܳܐ) og hebresku (נֵפְט). 

Orðið kemur fyrir í samsettu orðunum naftalín og napalm (nafta og palmitínsýra).
Juist

**Juist** er eyja og sveitarfélag í Aurich-umdæmi, Neðra-Saxlandi í Þýskalandi. Eyjan er ein af þeim sjö Austurfrísnesku eyjum sem eru byggðar. Nærliggjandi eyjar eru Borkum í vestri, Memmert í suðvestri og Nordeney í austri. Eyjan er 17 km að lengd og 500 til 1000 metrar á breidd. Tvö þorp eru á eyjunni, Juist og Loog.

Vélknúin ökutæki eru að mestu bönnuð á eyjunni. Aðeins slökkvilið eyjarinnar, þýski rauði krossinn og læknar hafa leyfi til að nota bifreiðar. Traktorar eru háðir sérstökum leyfum.
Hírosíma

**Hírosíma** (広島市 *Hiroshima-shi)* er borg í Japan. Hírosíma er fyrsta borgin sem orðið hefur fyrir kjarnorkuárás en Bandaríkjamenn sprengdu kjarnorkusprengju yfir henni undir lok síðari heimsstyrjaldar þann 6. ágúst 1945 og drápu með því allt að 180.000 manns. Merking nafnsins er í raun breiða (híró) eyja (síma).
Flauelsbyltingin

**Flauelsbyltingin** (tékkneska: *sametová revoluce*) er heiti á röð friðsamlegra mótmæla sem leiddu til afnáms flokksræðis kommúnista í Tékkóslóvakíu árið 1989. Mótmælin hófust í Bratislava 16. nóvember á minningarathöfn um háskólanemann Jan Opletal sem hafði verið drepinn af nasistum 50 árum fyrr. Daginn eftir var alþjóðadagur stúdenta haldinn hátíðlegur sem endaði með því að þúsundir mótmælenda héldu inn í miðborg Prag. Óeirðalögregla brást við um kvöldið og dreifði hópnum. Fljótlega tók orðrómur að berast um að einhverjir mótmælendur hefðu verið drepnir af lögreglu. 17. nóvember markar formlega upphaf mótmælanna. Næstu daga breiddust mótmælin út og almennt verkfall hófst. Mótmælendur hringluðu lyklakippum sem tákni um að þeir vildu losna við stjórn kommúnista. 29. nóvember ákvað sambandsþing Tékkóslóvakíu að afnema setningu í stjórnarskrá Tékkóslóvakíu sem kvað á um leiðtogahlutverk kommúnistaflokksins. Þar með lauk flokksræði kommúnistaflokksins í Tékkóslóvakíu formlega. Í desember var Václav Havel kjörinn forseti landsins og í júní árið eftir voru fyrstu frjálsu þingkosningarnar haldnar.
Jón Trausti Reynisson

**Jón Trausti Reynisson** (f. 11. apríl 1980) er íslenskur blaðamaður og ritstjóri. Hann er einn af stofnendum Stundarinnar, þar sem hann starfar sem framkvæmdastjóri og ritstjóri ásamt Ingibjörgu Dögg Kjartansdóttur.
Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir

**Ingibjörg Dögg Kjartansdóttir** (f. 6. nóvember 1979) er íslenskur blaðamaður og ritstjóri. Hún er ein af stofnendum Stundarinnar, þar sem hún starfar sem ritstjóri ásamt Jóni Trausta Reynissyni.
Eddie Vedder

**Eddie Vedder** (fæddur 23. desember árið 1964 sem **Edward Louis Severson** í Chicago, Illinois) er bandarískur tónlistarmaður. Hann er söngari og einn af þremur gítarleikurum rokk-hljómsveitarinnar Pearl Jam. 

Vedder fæddist í Chicago en fluttist síðar með fjölskyldu sinni til San Diego. Vedder tók upp nafn móður sinnar þegar hann uppgötvaði að stjúpfaðir hans var ekki kynfaðir hans. Vedder spilaði með nokkrum hljómsveitum í San Diego. Hann kynntist fyrrum trommara Red Hot Chili Peppers, Jack Irons, sem benti honum á hljómsveit í Seattle sem vantaði söngvara. Vedder og hljómsveitin skiptust á segulbandsspólum og úr varð að Vedder fór í prufu hjá hljómsveitinni sem bauð honum að verða söngvari hennar. Hljómssveitin Pearl Jam var stofnuð árið 1990. Fyrsta plata þeirra, *Ten*, varð vinsæl í gruggrokk-bylgjunni sem reið yfir Seattle í byrjun 10. áratugarins.

Árið 2007 gaf Vedder út sína fyrstu sólóplötu sem var tónlist úr myndinni Into the Wild. Vedder er áhugamaður um brimbrettabrun. Hann á tvær dætur með konu sinni.

## Sólóskífur
*Into the Wild (2007)
*Ukulele Songs (2011)
*Flag Day (2021) með Glen Hansard og Cat Power 
*Earthling (2022)
Le Journal d´un ingénu

**Le Journal d'un ingénu** (Íslenska *Dagbók hrekkleysingja*) er fjórða bókin í ritröðinni Sérstakt ævintýri um Sval... (franska *Série Le Spirou de…*) þar sem ýmsir listamenn fá að spreyta sig á að semja ævintýri um Sval og Val, sem þó teljast ekki hluti hinnar opinberu ritraðar. Bókin kom út árið 2008. Höfundur og teiknari sögunnar er Frakkinn Émil Bravo. Bókin hefur enn ekki komið út á íslensku.

## Söguþráður
Sagan hefst í Brussel sumarið 1939. Svalur er bláfátækur, munaðarlaus vikapiltur á hóteli . Hann er hjartahrein fyrirmynd smástrákanna í hverfinu, en jafnframt fáfróður og áhugalítill um umheiminn og stöðu heimsmálanna. Hann hittir uppáþrengjandi slúðurblaðamanninn  Val sem reynir að gera hann að uppljóstrara sínum um frægðarfólk sem gistir á hótelinu.

Heimsfrægur hnefaleikakappi og ástkona hans, þekkt kvikmyndastjarna, heimsækja hótelið og vingast við vikapiltinn unga. Annars staðar á hótelinu eiga sér stað leynilegar samningaviðræður milli fulltrúa Póllandsstjórnar og þýsks nasistaforingja. Viðræðurnar eru lokatilraun til að afstýra styrjöld milli ríkjanna.

Svalur vingast við unga herbergisþernu á hótelinu og verður ástfanginn. Hún reynist vera gyðingur af pólskum ættum og furðar sig á fáfræði Svals um veröldina. Samband þeirra verður til þess að heimsmynd Svals breytist. Hann notar allt sparifé sitt í að kaupa heimsatlas og fræðist um fjarlæg lönd.

Blaðamaðurinn Valur heldur áfram að snuðra í kringum hótelið í leit að safaríkri slúðurfrétt, en kemst þá fyrir tilviljun að leynilegu samningaviðræðunum. Þar er allt stál í stál þar sem Þjóðverjar hóta stríði. Svalur blandar sér óvænt í málið og stingur upp á snjallri þausn sem Þýskaland og Pólland virðast geta felt sig við. Vikapilturinn á hótelinu virðist hafa afstýrt heimsstyrjöld!

En Adam var ekki lengi í paradís. Íkorninn Pési hafði nagað í sundur símalínu hótelsins og þegar samningamennirnir leita skýringa á málinu sprettur Valur fram með myndavél sína og tekst að móðga þýska sendifulltrúann, sem segir að samningaviðræðum sé lokið. Nú taki við stríð.

Heimsstyrjöldin skellur á og Svalur hittir vinkonu sína ekki aftur. Síðar fréttir hann að hún hafi verið kommúnisti og sinnt njósnum fyrir Sovétríkin. Hún hafi horfið í Úkraínu og líklega endað í útrýmingabúðum nasista. Niðurbrotinn sver Svalur þess eið að klæðast alltaf vikapiltsbúningnum til minningar um æskuástina.

## Fróðleiksmolar
*Emile Bravo, höfundur sögunnar, er mikill unnandi myndasagnanna um Tinna. Sem vísun í þær sögur klæðir Svalur sig upp eins og Tinni fyrir stefnumót með vinkonu sinni.
* Gæluíkorninn Pési fylgir Sval alla söguna. Hann er illa upp alinn og á til að naga rafmagnskapla. Eftir að hafa fengið raflost við þá iðju verður breyting á heilastarfsemi dýrsins sem byrjar að hugsa eins og maður en ekki skynlaus skepna.
* Bókin hlaut afar góðar viðtökur meðan myndasöguáhugamanna og hlaut fjölda verðlauna.
Patrekur Jóhannesson

**Patrekur Jóhannesson** (fæddur 7. júlí 1972) er handboltaþjálfari Stjörnunnar og fyrrum handboltaleikmaður.
Patrekur spilaði með íslenska handboltalandsliðinu í handknattleik frá 1992 til 2006.
Hann spilaði með félagsliðunum Stjarnan og KA á Íslandi og með félagsliðum í Þýskalandi og á Spáni. 

Hann var handboltaþjálfari landsliðs Austurríkis 2011-2019. Hann þjálfar handboltalið Selfoss og verður með Skjern í Danmörku síðla árs 2019 .

Patrekur á tvo bræður: Guðna, forseta Íslands og Jóhannes, kerfisfræðing.

## Tilvísanir
Maríubjalla

**Maríuhænur** (eða **maríubjöllur**) (*Coccinellidae*) eru ætt bjallna og til hennar heyra um 6000 tegundir sem finnast um allt þurrlendi jarðar. Lögun er egglaga og stærð er frá 1-10 millimetrum. Þær eru með svokallaða skjaldvængi sem þær fljúga með. Úr liðamótum fóta seyta þær eitruðum illa lyktandi varnarvökva. Rauður litur algengur meðal maríubjallna en einnig finnast gul, grá og brún afbrigði. Þær eru plöntuætur eða rándýr.

Á Íslandi hafa fundist 16 tegundir maríubjallna. Tvær þeirra lifa hér í náttúrunni: Flikrudepla (*Coccinella undecimpunctata*) og maríutítla (*Scymus limonii*). 

## Tilvísanir
Kanaríeyja-einir

***Juniperus cedrus*** (**Kanaríeyja einir**) er tegund af eini, upprunnin frá vesturhluta Kanaríeyja (Tenerife, La Palma, Gran Canaria, Gomera) og Madeira (*J. cedrus* Webb & Berthel. subsp. *maderensis* (Menezes) Rivas Mart *et al.*), þar sem hann kemur fyrir í 500 til 2400m hæð yfir sjávarmáli. Hann er náskyldur *[[Juniperus oxycedrus]]* af Miðjarðarhafssvæðinu og *[[Juniperus brevifolia]]* (Azoreyja eini) frá Azoreyjum.

Þetta er stór runni eða tré sem verður 5 til 20 metra hár (sjaldan 25. Nálarnar eru sígrænar, þrjár í hvirfingu, græn til vaxgræn, 8 til 23 mm langar og 1 til 2 mm breiðar,  með tvöfaldri hvítri loftaugarák ofan til. Hann er yfirleitt einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. Berkönglarnir eru grænir fyrir þroska, og verða rauðgulir til rauðir við þroska, með breytilegri vaxhúð, 18 mánuðum eftir frjóvgun; þeir eru kúlulaga, og eru úr sex samvöxnum hreisturskeljum í tvemur hvirfingum af þremur; þrjár stærstu skeljarnar eru með stakt fræ. Fræin dreifast þegar fuglar borða berin. Karlreklarnir eru gulir, 2 til 3 mm langir, og falla fljótlega eftir að frjóunum hefur verið dreift í Febrúar - Mars.

Þetta er viðkvæm tegund í heimkynnum sínum vegna fellingar vegna verðmæts viðar, og ofbeitar geita. Hann hefur verið verndaður síðan 1953 og hafa stofnar hans verið smám saman að ná sér. Sögulegar heimildir herma að tré allt að 30m hafi komið fyrir áður fyrr; tré yfir 10 m eru sjaldgæf nú og finnast helst í ógengum klettum.

Hann er öðru hverju ræktaður sem skrauttré í heittempruðum svæðum, svo sem Nýja Sjálandi, Bretlandseyjum og Kaliforníu, en er ekki algengur í ræktun. Það eru einnig nokkrar tilraunaútplantanir á Kanaríeyjum, þar sem hann hefur sýnt góðan vöxt við góð skilyrði, náð 14 til 15 m hæð á 40 árum.

Útdráttur úr viðinum með acetone, sem  var svo greindur, bendir til að "essential oil" úr *Juniperus cedrus* sé sérstaklega rík af thujopsene.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Gymnosperm Database: ''Juniperus cedrus''
*Photos of tree and cones
*Farjon, A. (2005). *A Monograph of Cupressaceae* (p.&nbsp;255).
*Rumeu Ruiz, B, de Sequeira, M, Elliot, M & Gardner, M. 2011. ''Juniperus cedrus''. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2015.2. Downloaded on 1 September 2015.
Thujopsene

|Section2=
|Section3=
}}

**Thujopsene** er náttúruleg efnasamband, flokkað sem sesquiterpene, með efnafræðiformúluna C15H24.

Thujopsene finnst í "essential oil" úr ýmsum barrtrjám,  sérstaklega *[[Juniperus cedrus]]* og *[[Thujopsis dolabrata]]*.

## Biosynthesis
Thujopsene er biosynthesized úr farnesyl pyrophosphate (FPP):

## Tilvísanir
Charles Yeager

**Charles (Chuck) Yeager** (f. 13. febrúar 1923; d. 7. desember 2020) var bandarískur herflugmaður og fyrsti maðurinn til að brjóta hljóðmúrinn.
Það gerði hann 14. október 1947.
Juniperus phoenicea

***Juniperus phoenicea***,  **Fönikíu einir** eða **Arâr**, er einitegund sem finnst um Miðjarðarhafssvæðið, frá Marokkó og Portúgal austur til Ítalíu, Tyrklands og Egyptalands, suður í fjöllum Líbanon, Israel, Jórdaníu og vestur SádiArabíu nálægt Rauðahafi, og einnig á Madeira og Kanaríeyjum.  Hann vex á láglendi við ströndina, en nær 2400m yfir sjávarmáli á suðurhluta svæðis síns í Atlasfjöllum. Hann er táknjurt eyjarinnar El Hierro.

## Lýsing
*Juniperus phoenicea* er stór runni eða lítið tré sem nær 2 til 12 m. hæð, með stofn að 1m þvermáli og hringlaga eða óreglulega krónu. Nálarnar eru tvennskonar; ungstigs nálar 8 til 10mm langar á fræplöntum, og fullorðinsstigs nálar hreisturlíkar 0,5 til 2mm langar á eldri plöntum; þær eru þrjár saman í hvirfingu. Hann er aðallega með einbýli, en stöku plöntur geta verið með tvíbýli. Berkönglarnir eru 6 til 14mm í þvermál, gulbrúnir, stöku sinnum með bleikleita vaxhúð, og með 3 til 8 fræ; þeir þroskast á 18 mánuðum. Reklarnir eru 2 til 4mm langir, og fella frjóið snemma að vori.

### Afbrigði
Það eru tvö afbrigði, talin undirtegundir af sumum höfundum:
**Juniperus phoenicea* var. *phoenicea*. Um allt svæði tegundarinnarThroughout the range of the species. Berin eru kúlulaga.
**Juniperus phoenicea* var. *turbinata* (syn. *J. turbinata*). Finnst eingöngu á sandöldum við ströndina. Berkönglarnir eru sporöskjulaga.

## Nytjar
The tree's essential oil eru sérstaklega ríkar af tricyclic sesquiterpene thujopsene; kjarnviðurinn inniheldur allt að (áætlað) 2.2% af þessu hydrocarbon. Lífefnafræðingurinn Jarl Runeburg sagði 1960 að "Juniperus phoenicea* virðist vera hentugasta uppspretta thujopsene hingað til."

==Sjá einnig==


==Tilvísanir==


===Ytri tenglar===
* 
*Adams, R. P. *Junipers of the World: The genus Juniperus*. Victoria: Trafford, 2004. ISBN 1-4120-4250-X
*[http://www.conifers.org/cu/ju/phoenicea.htm Gymnosperm Database: *Juniperus phoenicea'']
*
Jijé

**Jijé** eða **Joseph Gillain** (13. janúar 1914 – 19. júní 1980) var belgískur myndasöguhöfundur. Hann starfaði lengst af hjá Teiknimyndablaðinu Sval og ritaði um tíma sögurnar um titilpersónu þess. Hann hafði öðrum fremur mótandi áhrif á stíl fransk-belgísku myndasögunnar. Ein kunnasta persónan úr penna Jijé var hugdjarfi kúrekinn *Jerry Spring*.

## Æviágrip
Joseph Gillain fæddist í Gedinne í borginni Namur og nam ungur ýmsar listgreinar, þar á meðal útskurð, gullsmíði og myndlist. Rúmlega tvítugur að aldri skapaði hann sína fyrstu myndasögupersónu, *Jojo*, fyrir kaþólskt tímarit, Jojo var undir sterkum áhrifum frá Tinna-sögunum, en fljótlega skóp Jijé sinn eigin stíl. Nýjar sögur fylgdu í kjölfarið og árið 1939 var listamaðurinn ráðinn til starfa við myndasögublaðið Sval, þar sem hann átti eftir að verja mestallri starfsævinni.

Þegar seinni heimsstyrjöldin braust út átti tímaritið ekki lengur kost á fá erlendar myndasögur til birtingar. Því kom í hlut Jijé að teikna velflestar sögur blaðsins, þar á meðal ævintýri Svals og Vals sem Frakkinn Rob-Vel hafði áður haft á sinni könnu. Jijé þróaði áfram persónu Svals og skóp félaga hans Val eftir hvatningu frá Jean Doisy. Meðal viðfangsefna hans á stríðsárunum var að teikna ævintýri um kunnar bandarískar myndasögupersónur á borð við *Red Ryder* og *[[Superman]]*.

Jijé var alla tíð trúaður kaþólikki og sér þess stað í sumum verka hans, svo sem í sögum hans um Kristófer Kólumbus og ítalska prestinn *Don Bosco*. Þá samdi hann ævisögu skátaforingjans Roberts Baden-Powell. Seint á fimmta áratugnum fól hann lærisveini sínum André Franquin að taka við sögunum um Sval og Val, en sneri sér sjálfur að gerð nýrra sagna um kúrekann *Jerry Spring*. Þau ævintýri ruddu brautina fyrir fjölda fransk-belgískra sagna sem gerðust í villta-vestrinu.

## Teiknistíll og áhrif
Jijé er einn fárra evrópskra myndasöguhöfunda sem var jafnvígur á raunsæislegan teiknistíl og skrípó. Hann hóf ferilinn í anda Hergé og hins svokallaða *ligne claire*-stíls, en skapaði fljótlega sinn eigin stíl sem ýmist var kallaður *ligne atome* (*atóm-stíllinn*) eða  Marcinelle-skólinn, en höfuðstöðvar Dupius-fyrirtækisins voru í Marcinelle. Nýi stíllinn blandaði saman einkennum úr Ligne Claire og Art Déco-listastefnunni, sem fól í sér miklu meiri áherslu á spennu og hreyfingu í stað raunsærri og kyrrstæðari mynda í sögum eins og um Tinna blaðamann. Jijé safnaði í kringum sig hópi ungra lærisveina, sem tileinkuðu sér þennan stíl.
Jijé varð jafnframt brautryðjandi í gerð fransk-belgísku raunsæismyndasögunnar, ekki hvað síst með kúrekaævintýrunum um Jerry Spring. Meðal lærisveina frá þeim hluta ferils hans má nefna Jean Giraud eða *Mœbius*, höfund sagnanna um Blástakk og Inkal.

Áhrif Jijé birtust ekki aðeins í teiknistíl heldur einnig í efnistökum. Á meðan heimsmynd myndsagna hafði löngum þótt svart/hvít með björtum hetjum og hreinræktuðum illmennum, var persónusköpun hans flóknari. Þannig voru frumbyggjar Ameríku ekki sýndir sem blóðþyrstir villimenn í sögum hans um Jerry Spring. Þá voru hvítar og þeldökkar sögupersónur hans jafningjar í sögum, sem var fjarri því alsiða.
Frank Jensen

**Frank Jensen** (fæddur 28. maí 1961 í Ulsted í sveitarfélaginu Álaborg) er danskur stjórnmálamaður úr Jafnaðarmannaflokknum og fyrrverandi yfirborgarstjóri Kaupmannahafnar. Jensen sagði af sér þann 19. október 2020 vegna ásakana um kynferðislega áreitni á hendur honum.

## Tilvísanir
Kyrkislöngur

**Kyrk­islöng­ur** kallast slöngur, án vígtanna og eiturs, sem kyrkja og kremja bráð sína til bana. Slöngurnar grípa gjarnan bráðina fyrst með kjaftinum áður en þær vefja líkamanumm utan um hana og kyrkja. Um er að ræða athæfisflokkun eða aternisflokkun en ekki ættræna flokkun rétt eins og skiptingin í farfugla og staðfugla.

Stærstu slöngur heims eru kyrkislöngur og þær eru jafnframt meðal þyngstu skriðdýra á eftir krókódílum og stærstu skjaldbökum. Þær stærstu geta banað fullorðnum manni og jafn vel gleypt hann.

## Dæmi
*Anakondur (*Eunectes*)
*Bóaslöngur (*Boidae*)
*Pýþónur (*Pythonidae*)
Gros Morne-þjóðgarðurinn

**Gros Morne-þjóðgarðurinn** (enska: *Gros Morne National Park*) er þjóðgarður á vesturhluta Nýfundnalands. Hann var stofnaður árið 1973 sem verndarsvæði en gerður að þjóðgarði árið 2005. Stærð hans er 1805 ferkílómetrar. Þjóðgarðurinn tekur nafn sitt frá Gros Morne-fjalli (806 metrar), næsthæsta punkti Nýfundnalands. Fjallið er hluti af Long Range-fjöllum sem eru jarðfræðilega tengd Appalasíufjöllum og eru leifar fjalla sem mynduðust fyrir 1,2 milljarði ára. Hluti fjallanna er myndaður af úthafsjarðskorpu og berg úr möttli. Í fjallendi sem kallast Tablelands má sjá hrjóstrugt landslag með möttulberginu. Þetta þykir áhugavert svæði hvað varðar jarðskorpuhreyfingar.

Western Brook Pond er vatn og eitt sinn fjörður sem er myndað var af jöklum á síðustu ísöld. Pissing Mare Falls, hæsti foss austanverðrar Norður-Ameríku rennur í vatnið.

Árið 1900 var elgur fluttur á svæðið og þrífst hann vel. Önnur algeng dýr eru hreindýr, svartbjörn, rauðrefur, snæhéri, heimskautarefur, gaupa, otur og bjór. Um 20 dagleiðir má finna innan Gros Morne-þjóðgarðsins.

Sturla Gunnarsson, leikstjóri, gerði heimildarmynd um þjóðgarðinn árið 2011.

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Juniperus formosana

***Juniperus formosana*** er tegund af barrtré í Einisætt. Hann er runni eða tré að 15 m hár, Upprunninn frá Kína (frá Tíbet vestur til Zhejiang í austri) og í Taiwan.

## Tilvísanir
Juniperus lutchuensis

***Juniperus lutchuensis*** (**Ryukyu Islands juniper**; Japanska: オキナワハイネズ *Okinawa-hainezu*; syn. *Juniperus taxifolia* var. *lutchuensis* (Koidz.) Satake) er tegund af eini, frá Ryukyu-eyjum, Izu Ōshima og aðliggjandi strönd Shizuoka héraðs í Japan.

## Lýsing
*'Juniperus lutchuensis* er sígrænn runni að 1 til 3 m á hæð. Nálarnar er u þrjár í hvirfingu, ljósgrænar, 7 til 14mm langar og 1 til 1,5mm breiðar, með tvöfalda hvíta loftaugarák ofantil. Hann er einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. 

Berkönglarnir eru grænir og þroskast á 18 mánuðum, þá purpurabrúnir; þeir eru kúlulaga, 8 til 9mm í þvermál, og eru með þrjár eða sex samvaxnar hreisturflögur í einni eða tvemur hvirfingum af þremur; þrjár stærstu hreisturflögurnar eru með stakt fræ. Fræin dreifast þegar fuglar éta berkönglana. Frjókönglarnir eru gulir, 5mm langir.

### Flokkunarfræði
Sumir höfundar meðhöndla hann sem samnefni af *[[Juniperus taxifolia]]* frá Bonin eyjum, meðan aðrir líta á hann sem afbrigði af honum, *Juniperus taxifolia* var. *lutchuensis*. Það er líklega best að meðhöndla hann sem sjálfstæða tegund þar sem hann hefur aðgreindan DNA profíl greinilega frábrugðinn *J. taxifolia*.

## Verndun
Verndunarstaða hans er óviss (skortur á upplýsingum) en hann er sjaldgæfur og gæti verið í hættu.

## Tilvísanir
Juniperus indica

***Juniperus indica*** er einitegund upprunnin úr háfjöllum  Himalaja, þar sem hann kemur fyrir frá Indusdal í Kasmír austur til vestur Yunnan í Kína.

Þess má geta að hann er sú trjáplanta sem vex hæst yfir sjó, hann hefur fundist svo hátt sem í 5200 m hæð í suður Tíbet; lægst fer hann í 2600 m. yfir sjávarmáli.

Þetta er runni sem verður 50 til 200 sm hár, með að mestu láréttan greinavöxt.Nálarnar eru dökk grágrænar, með tvær formgerðir; fullorðnar plöntur með hreisturlík blöð 1 til 3 mm löng, meðan ungplöntur eru að mestu með nálarlaga blöð 5 til 8mm löng, en nálarlaga blöð geta einnig verið á skyggðum sprotum á fullorðnum plöntum. Blöðin eru þrjú í hvirfingu á kröftugum aðalsprotum, og og gagnstæð pör á grennri, seinvaxnari  sprotum. Hann er einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns. Þroskaðir berkönglarnir eru egglaga, 6 til 10mm langir, gljáandi svartir, og innihalda eitt fræ. Fræin dreifast þegar fuglar éta berkönglana.

## Tilvísanir
Terra Nova-þjóðgarðurinn

**Terra Nova-þjóðgarðurinn** (enska: *Terra Nova National Park*) er þjóðgarður á austurströnd Nýfundnalands. Hann var stofnaður árið 1957 og er 400 ferkílómetrar að stærð. Nafnið kemur frá latneska heiti Nýfundnalands. Salton's Brook er þar sem þjónustu má helst finna innan þjóðgarðsins.

Í þjóðgarðinum eru sjávarklettar, skógi vaxnar hæðir, mýrar og tjarnir. Meðal dýra á svæðinu eru: Elgur, hreindýr, svartbjörn, rauðrefur, snæhéri, gjóður, skallaörn, lundi gaupa, otur, minkur og bjór. Helstu barrtré eru svartgreni og balsamþinur.

## Tengill
Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Heimild
Balsamþinur

**Balsamþinur** (Fræðiheiti: Abies balsamea) er norður-amerísk þintegund sem er með útbreiðslu frá Bresku Kólumbíu til Nýfundnalands í Kanada og frá Minnesota til Maine í Bandaríkjunum. Einnig er útbreiðsla í Appalasíufjöllum. Tréð er vinsælt sem jólatré í austurhluta álfunnar. Glæsiþinur er skyld tegund.

Balsamþinur verður 14 til 20 metra hátt tré og er með mjóa krónu. Það er fylkistré Nýju-Brúnsvíkur í Kanada.

## Á Íslandi
Balsamþinur hefur almennt þrifist illa á Íslandi vegna hafræns loftlags. Þó finnst vöxtulegur reitur í Vaglaskógi. 

## Tengill
* Balsamþinur (skogur.is) 

## Tilvísanir
Herman Melville

**Herman Melville** (1. ágúst 1819 – 28. september 1891) var bandarískur skáldsagnahöfundur, smásöguhöfundur og ljóðskáld af hinu svokallað bandaríska endurreisnartímabili. Hans best þekktu verk eru Typee frá 1846, rómantísk frásögn af lífi hans í Pólýnesíu og skáldsagan hans af hvalveiðiskap Moby-Dick frá 1851. 

Sögur hans og ritsmíðar féllu nær því í gleymsku á eldri árum hans. Sögur hans endurspegla reynslu hans af almennri sjómennsku, hans eigin lestur af almennum bókmentum og hugmyndafræðiritum og ennfremur hans upptekni af andstæðum í hinu bandaríska þjóðfélagi á tímabilli örra breytinga. Hann þróaði flókinn barrok stíl, orðaforðinn er mikill og stundum frumlegur, orðafallið einkennist af takti og lýsingar eru oft dulrænar og kaldhæðnar.

## Heimildir
*
Hornhimna

**Hornhimna** er ysta lag augans eða fremri hluti fremsta lags augans.

Ysta lag augans er trefjahjúpur (e. fibrous tunic) sem er gerður úr hornhimnu (e. cornea) að framan og hvítu (e. sclera) að aftan.
Hvítan er hjúpur úr þéttum bandvef sem þekur allan augnknöttinn nema hornhimnuna. Hún gefur augnknettinum lögun sína, gerir hann stinnan og verndar innri hluta hans.

Hornhimnan er gegnsær trefjahjúpur sem þekur lithimnu augans (e. iris). Í hornhimnunni eru engar æðar. Ytra borð hennar er þakið táru (e. conjunctiva) sem er þekjuvefur sem klæðir einnig auglokið að innan. Hornhimnan brýtur ljósgeisla sem berast inn í augað og beinir þeim á réttan stað á augnbotni. Við það verður myndin skýr. Sé hornhimnan ekki sveigð á réttan hátt verður mynd ekki stillt á það svæði augans þar sem sjónin er skörpust og sjónin verður óskýr. Hægt er að fjarlægja gallaða hornhimnu og setja aðra með svipað þvermál í staðinn frá vefjagjafa. Þetta kallast glæruígræðsla eða hornhimnuígræðsla (e. corneal transplant) og er árangursríkasta ígræðslan sem framkvæmd er þar sem engar æðar eru í hornhimnunni og því lítil hætta á að ónæmiskerfi líkamans hafni henni.
Orø

**Orø** er lítil eyja í Ísafirði á Norður-Sjálandi í Danmörku. Eyjan er 14 km² að stærð. Þar búa rúmlega 800 íbúar í fjórum þorpum: Bybjerg, Brønde, Gamløse og Næsby. Eyjan er hluti af sveitarfélaginu Holbæk Kommune.
Arnoldo Mondadori Editore

**Arnoldo Mondadori Editore** er stærsta útgáfufyrirtæki Ítalíu með höfuðstöðvar í Segrate í Mílanó. Það var stofnað af Arnoldo Mondadori árið 1907. Það er nú í eigu eignarhaldsfélagsins Fininvest. Mondadori gefur út bækur, dagblöð og tímarit, á hluta í auglýsingamiðluninni Publitalia (ásamt Mediaset) og á að auki fjölda vefmiðla. Útgáfufyrirtækin Einaudi og Edizioni Piemme eru í eigu Mondadori.
Spirit

***Spirit***, líka þekkt sem **Mars Exploration Rover – A**, **MER-A** eða **MER-2**, er sjálfvirk Marsbifreið. Hún var önnur af tveimur könnunarbifreiðum sem send voru til plánetunnar af verkefninu Mars Exploration Rover hjá NASA. Bifreiðin lenti á Mars kl. 4:35 UTC 4. janúar 2004, þremur vikum áður en systurbifreið hennar *[[Opportunity]]* lenti á gagnstæðri hlið plánetunnar. Bifreiðin ók um 7,7 km meðan hún var virk. Hún festist árið 2009 og síðustu boðin til jarðar bárust 22. mars árið 2010. Niðurstöður rannsókna á gögnum bifreiðarinnar eftir fyrsta hluta áætlunarinnar (90 daga) komu út í sérstöku tölublaði tímaritsins *[[Science]]*.
Pain of Salvation

**Pain of Salvation** er sænsk framsækin þungarokkssveit, stofnuð í Eskilstuna. Uppruna hljómsveitarinnar má rekja til ársins 1984 þegar Daniel Gildenlöw stofnaði hljómsveitina *Reality*, 11 ára gamall. En árið 1991 breytti hann nafninu á hljómsveitinni í *Pain of Salvation*. Daniel hefur verið aðallagahöfundur og söngvari hljómsveitarinnar frá upphafi. 

Árið 1994 gekk bróðir hans, Kristoffer, til liðs við hljómsveitina á bassa. Árið 1997 fór Pain of Salvation í hljóðver til að taka upp sína fyrstu plötu; *Entropia*. Árið 1999 gerði sveitin samning við InsideOut plötuforlagið og hlutu verk þeirra þar með meiri dreifingu. Árið 2000 kom út platan, *The Perfect Element*, og fjallaði hún um umskipti unglinga í fullorðinsár.

Eftr aldamót fór sveitin að spila á stærri tónleikahátíðum eins og Progpower og spilaði á tónleikaferðalagi með hljómsveitum eins og  Evergrey, Symphony X og Dream Theater. Árin 2011-2012 urðu mannabreytingar í hljómsveitinni: Johan Hallgren og Fredrik Hermansson hættu. Ragnar Sólberg Rafnsson gekk til liðs við sveitina og Gustaf Hielm sem hafði áður spilað á bassa. Árið 2010 tók sveitin þátt í forkeppni Eurovision í Svíþjóð, Melodifestivalen, með laginu *Roadsalt*. Sveitin komst í undanúrslit. Árið 2017 var Ragnar beðinn um að yfirgefa sveitina.

Tónlist hljómsveitarinnar hefur einkennst af mismunandi töktum, rólegum og þungum köflum og ýmissi raddbeitingu. Hljómsveitin hefur oft þema í verkum sínum og hefur fjallað meðal annars um: Umhverfismál, trúmál, þroskaferli, mannkynið og tilvist.

## Núverandi meðlimir
*Daniel Gildenlöw - söngur, gítar og ýmis hljóðfæri (1984−)
*Gustaf Hielm - bassi og bakraddir (1992–1994, 2011–)
*Léo Margarit - trommur og bakraddir (2007−)
*Daniel "D2" Karlsson - hljómborð og ásláttarhljóðfæri (2011–)
*Johan Hallgren - gítar og söngur (1997-2011, 2017-)

## Nokkrir fyrrum meðlimir
*Daniel Magdic - gítar og bakraddir (1986−1997)
*Johan Langell - trommur og bakraddir (1989−2007)
*Kristoffer Gildenlöw - bassi og bakraddir (1994−2006)
*Fredrik Hermansson - hljómborð og bakraddir  (1996−2011)
*Ragnar Zolberg - gítar og söngur (2012–2017)

## Breiðskífur
*Entropia (1997)
*One Hour by the Concrete Lake (1998)
*The Perfect Element, Part I (2000)
*Remedy Lane (2002)
*BE (2004)
*Scarsick (2007)
*Road Salt One (2010)
*Road Salt Two (2011)
*Falling Home (2014)
*In the Passing Light of Day (2017)
*Panther (2020)

## Tónleikaplötur
*12:5 (2004)
*"BE" (Original Stage Production) (2005)
*Ending Themes (On the Two Deaths of Pain of Salvation) (2009)
*Remedy Lane Re:lived (2016)

## Heimild
Amtrak

**Amtrak**, eða **National Railroad Passenger Corporation**, er járnbrautarfyrirtæki í Bandaríkjunum sem rekur farþegalestarkerfi á löngum og meðallöngum leiðum í Bandaríkjunum utan Alaska og Hawaii. Amtrak var stofnað árið 1971 og tók yfir starfsemi 20 einkarekinna járnbrauta. Amtrak er í opinberri eigu og fær framlög frá alríkisstjórninni og fylkisstjórnum. 

Leiðarkerfi Amtrak skiptist í 44 leiðir sem eru samtals 34.000 km að lengd. Áfangastaðir eru yfir 500 í 46 bandarískum fylkjum og tveimur kanadískum fylkjum. Fjöldi járnbrautarlesta er um 300. Á sumum leiðum ganga lestar á allt að 240 km hraða. Árið 2015 ferðuðust 30,8 milljón farþegar með Amtrak og tekjur voru 2,185 milljarðar dala. Starfsmenn voru 20.000. Tveir þriðju hlutar farþega koma frá 10 stærstu þéttbýlissvæðum Bandaríkjanna og 83% þeirra ferðast skemur en 400 mílur (644 km). Höfuðstöðvar Amtrak eru í Union Station í Washington D.C.
Sarpur (gagnasafn)

**Sarpur** er gagnasafn sem gefur aðgang að aðfangaskrám margra íslenskra minjasafna, listasafna og ljósmyndasafna. Kerfið var þróað af Þjóðminjasafni Íslands í samstarfi við hugbúnaðarfyrirtækið Hugvit hf. Fyrsta útgáfa þess kom út árið 1998 en upphaflega var Sarpur einungis opinn aðildarstofnunum. Opin ytri vefútgáfa kom út árið 2013 og sama ár tók Landskerfi bókasafna við rekstri kerfisins.

Árið 2017 voru aðildarsöfn Sarps 50 talsins og þar var að finna rúmlega 1,2 milljón færslur.

## Tenglar
* Sarpur
Kóreulífviður

**Kóreulífviður** (*Thuja koraiensis*) er fremur smávaxið barrtré sem á uppruna í austur-Asíu; Norðaustur-Kína, Kóreuskaga og Japan. Hann er skuggþolinn, oft runnkenndur en verður allt að 9 metrar að hæð.

## Á Íslandi
Kóreulífviður þarf gott skjól og vetrarskýli. Hann hefur verið til að mynda ræktaður í Hallormsstaðaskógi í nokkra áratugi. Hann vex hægt og hefur borið fræ og sáð sér. 

## Tilvísanir
Juniperus drupacea

***Juniperus drupacea***, er tegund af eini upprunninn frá austurhluta Miðjarðarhafssvæðinu, frá suður Grikklandi (Parnon Oros, Peloponnese), suður Tyrklandi, vestur Sýrlandi, og Líbanon, og vex á klettóttum stöðum í 800 til 1700 m hæð yfir sjó.

## Lýsing
*Juniperus drupacea* er hávaxnasta tegund einis, 10 til 25 m hár, einstaka sinnum að 40m, og myndar keilulaga krónu, með stofn sem getur verið 1 til 2m þykkur. Nálarnar eru grænar, 5 til 25mm langar og 2 til 3mm breiðar, með tvöfaldri hvítri loftaugarák ofan til. Hann er einkynja, með plöntur annaðhvort karlkyns eða kvenkyns.

Berkönglarnir eru þeir stærstu hjá nokkrum eini, en harðir og þurrir, grænir óþroskaðir, en verða dökk-fjólubrúnir eftir 25 mánuði með fölbláa vaxhúð; þeir eru egg- til kúlulaga, 20 til 27mm langir og 20 til 25mm í þvermál, og eru með sex til níu samvaxnar hreisturflögur í 2 til 3 hvirfingum, hver hreisturflaga með lítið eitt upphækkuðum toppi. Hinar þrjár endastæðu (apiacal) hreisturflögur er hver með stakt fræ, en með fræin þrú samvaxin í staka berja-líka skel. Reklarnir eru í þyrpingu ólíkt öðrum einitegundum (5 til 20könglar saman), gulir, 3 til 4mm langir, og falla skömmu eftir að frjókornin eru fallin snemma vors.

Vegna sinna einkennandi berköngla með fræin þrjú samvaxin og reklana í klasa, hefur hann oft verið talinn til eigin ættkvíslar (*Arceuthos drupacea* (Labill.) Antoine & Kotschy), en erfðarannsóknir hafa sýnt að hann er nokkuð náskyldur *[[Juniperus macrocarpa]]* og *[[Juniperus oxycedrus]]*.

## Tilvísanir

* 

## Ytri tenglar
*Arboretum de Villardebelle photos of cones & shoots
*Conifers Around the World: Juniperus drupacea - Syrian Juniper .
Ísmús

**Ísmús** er gagnasafn yfir íslenska tónlistarsögu og þjóðfræði. Gagnasafnið er samstarfsverkefni Stofnunar Árna Magnússonar og Tónlistarsafns Íslands. Fyrsta útgáfa þess var opnuð árið 2001 og ný útgáfa árið 2012. Árið 2017 var hægt að nálgast þar yfir 40.000 hljóðrit og 700 myndskeið, meðal annars með viðtölum úr þjóðfræðisafni Stofnunar Árna Magnússonar, auk upplýsinga um yfir 8000 einstaklinga og 290 hljómsveitir.
Málið.is

**Málið.is** er leitargátt fyrir nokkur gagnasöfn um íslensku frá Stofnun Árna Magnússonar. Gagnasöfnin eru beygingalýsing íslensks nútímamáls (BÍN), íslenska stafsetningarorðabókin, orðabók íslensks nútímamáls, íslenskt orðanet, málfarsbankinn, íðorðabankinn og íslensk orðsifjabók. Með leitargáttinni er hægt að leita samtímis í öllum þessum gagnasöfnum. Málið.is var opnað á degi íslenskrar tungu 16. nóvember 2016.

## Tenglar
* Málið.is
Bækur.is

**Bækur.is** er rafrænt bókasafn með stafrænum endurgerðum íslenskra bóka, bæklinga og ýmis konar sérprents sem Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn varðveitir. Hægt er að fletta bók á vefnum síðu fyrir síðu eða sækja ritið í heild sinni á PDF-sniði. Vefurinn var opnaður 1. desember 2010. Þar voru árið 2017 rúmlega 1300 mynduð verk, eða samtals rúmar 420.000 síður, þau elstu frá 16. öld og þau yngstu nokkurra ára gömul. Sum ritin á bækur.is eru enn í höfundarétti en leyfi rétthafa hefur fengist fyrir því að gefa þau þar út.

Meðal bóka sem er að finna á vefnum eru *[[Íslenzkt fornbréfasafn]]* (1899-1902), *[[Íslenzkar æviskrár]]* (1950), *[[Lovsamling for Island]]* (1855) og *[[Guðbrandsbiblía]]* (1584).

## Tenglar
* Bækur.is
Eichstätt

**Eichstätt** er háskólaborg við Altmühl-ána í Bæjaralandi í suðurhluta Þýskalands með um 14 þúsund íbúa.
Altmühl

**Altmühl** er á í Bæjaralandi í suðurhluta Þýskalands. Áin er 250 km löng og hún rennur um bæina Treuchtlingen, Eichstätt og Beilngries.
Knapaknattleikur

**Knapaknattleikur** einnig nefnd **hesthokkí**, er hópíþrótt sem leikin er af hestbaki. Leikmenn skora með því að skjóta litlum plast eða tré knetti í mark andstæðingsins með langri kylfu. Hvort lið samanstendur af fjórum leikmönnum. Hver leikur er um tveggja klukkustunda langur og spilaður á 270 metra löngum og 150 metra breiðum grasvelli. Stundum er reglum hnikað til lítið eitt til dæmis fækkað niður í þrjá vegna plássleysis eða hafður stærri bolti sem auðveldara er að ná til.

Atvinnumanndeildir er að finna í 16 löndum. Íþróttin var fyrrum leikin á ólympíuleikunum en er það ekki lengur.
Vendsyssel-Thy

**Vendsyssel-Thy** („Vendilsýslu-Thy“), einnig þekkt sem **Nørrejyske Ø**  („Norðurjóska eyjan“) og **Jylland nord for Limfjorden** („Jótland norður af Limafirði“), er eyja sem er nyrsti hluti Norður-Jótlands í Danmörku. Eyjan er skilgreind sem hluti Jótlands þótt Limafjörður skilji á milli hennar og Jótlandsskaga. Eyjan er stærsta eyja Danmerkur utan Sjálands og er 4686 ferkílómetrar að stærð.

Svæðið skiptist milli þriggja hefðbundinna héraða: Thy er í vestri, Han Herred í miðju og Vendsyssel í austri og norðri. Frá 1200 til um 1825 var tengdist svæðið Jótlandi um sandeiðið Agger Tange, en það ár klauf stormflóð svæðið frá meginlandinu. Íbúar voru rúmlega 295.000 árið 2025.

Meðal helstu þéttbýlisstaða á Vendsyssel-Thy eru Hirtshals, Skagen, Hanstholm, Thisted og Frederikshavn.

## Tilvísanir
Leitir.is

**Leitir.is** er íslensk leitargátt sem leitar í nokkrum íslenskum gagnasöfnum samhliða. Stærsta gagnasafnið er samskrá íslenskra bókasafna sem var áður sérstakt gagnasafn, Gegnir. Auk Gegnis leitar Leitir.is að greinum og bókum í rafrænum áskriftum íslenskra háskóla og í landsaðgangi. Önnur gagnasöfn sem eru tengd við Leitir.is eru Skemman, Hirslan, Sarpur og ljósmyndasöfn Akraness og Reykjavíkur.

Leitir.is byggir á hugbúnaðinum Primo frá ísraelska fyrirtækinu Ex Libris Group. Rekstur kerfisins er í höndum Landskerfis bókasafna. Vefurinn var opnaður árið 2011.

## Saga
Gegnir var sameiginlegt skráningarkerfi Landsbókasafns og háskólabókasafna á Íslandi og fyrsta tölvutæka samskrá safnanna. Hann var opnaður árið 1992. Borgarbókasafn skráði sínar bækur fyrst í gagnagrunn sem nefndist Fengur. Gegnir var fluttur í nýtt bókasafnskerfi, Aleph, frá fyrirtækinu Ex Libris árið 2001 um leið og skráningarkerfin tvö, Gegnir og Fengur, voru sameinuð undir nafni þess fyrrnefnda. Almenningur gat þá leitað í Gegni eftir efni á söfnunum um allt Ísland á vefsíðunni gegnir.is.

## Tenglar
* Leitir.is
*Elsta útgáfa Gegnis á Vefsafninu, frá 2003 
*Landskerfi bókasafna
Langaland

**Langaland** (danska: *Langeland*) er dönsk eyja og sveitarfélag austur af Fjóni, milli Stórabeltis og Kiel-flóa. Eyjan er ílöng og stærð hennar er 285 ferkílómetrar. Árið 2010 voru íbúar rúmlega 13.000. Brýr tengja eyjuna við Fjón, um smáeyjarnar Tåsinge og Siø. Bílferjur eru til eyjanna Lálands, Ærø og Strynø.

Rudkøbing er stærsti bærinn og er fæðingarstaður eðlis- og efnafræðingsins Hans Christian Ørsted, bróður hans Anders Sandøe Ørsted sem var forsætisráðherra og grasafræðingsins Anders Sandøe Ørsted, frænda þeirra. 

Árið 1914 komust danskir tollverðir að því að í farmi skips sem komið hafði til hafnar á eyjunni var mikið magn riffla og byssukúlna. Vopnin hafði írski sameiningarflokkurinn Ulster Unionist Party keypt frá Austurríki. Tollverðina grunaði hins vegar að vopnin væru til þess að hjálpa sjálfstæðishreyfingum á Íslandi. Skipið sleit festar og hvarf á brott áður en til frekari aðgerða kom.

Ferðaþjónusta er mikilvæg grein á Langalandi með áherslu á afþreyingu og heilsu.

## Heimild
Búlgaríuþinur

***Abies borisii-regis*** (**Búlgaríuþinur**) er tegund af þin ættuðum frá fjöllum Balkanskaga í Búlgaríu, norður Grikklandi, Lýðveldinu Makedóníu, Albaníu og Serbíu. Hann finnst í 800 til 1,800m. hæð, on mountains with an annual rainfall of over 1,000&nbsp;mm.

Þetta er stórt sígrænt barrtré sem verður 40 til 50 metra (einstaka sinnum 60m) hátt og með stofnummál að 1,5m. Barrið er flatt, 1,8 til 3,5sm langt og 2mm breitt og 0,5mm þykkt, gljáandi dökkgrænt að ofan, og með tvær bláhvítar loftaugarákir að neðan. Endinn er breytilegur, yfirleitt hvass, en stundum lítið eitt sýlt, sérstaklega á seinsprottnum sprotum á eldri trjám. Könglarnir eru 10 til 21 sm langir og 4 sm breiðir, með um 150 til 200 hreisturblöð, hvert með tvemur vængjuðum fræjum. Könglarnir sundrast við þroska og losa fræin.

Hann er náskyldur (og að mörgu leyti millistig af) evrópuþin norður í mið Evrópu, Abies cephalonica suður í suður Grikklandi, og nordmannsþin austur í norður Tyrklandi. Sumir grasafræðingar telja hann náttúrulegan blending á milli Evrópuþins og Grikkjaþins, meðan aðrir líta á hann sem afbrigði af  Evrópuþin, sem *Abies alba* var. *acutifolia*. Annað samheiti er *Abies pardei*.

Vísindaheitið heiðrar Tsar Boris III af Búlgaríu, en hann var við völd þegar þininum var lýst sem nýrri tegund 1925. Nafnið er stundum skrifað án bandstriks (*Abies borisiiregis*), en samkvæmt reglum ICBN (Article 60.9) skal bandstrikið vera.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* EUFORGEN species page: ''Abies borisii-regis'' Lýsing, útbreiðsla og skyldar upplýsingar.
Ósæð

**Ósæðin** er meginslagæð líkamans. Allt súrefnismettað blóð liggur gegnum hana þar sem hún tengist hjartanu. Hún deilist síðan í tvennt og fer í slagæðar og þaðan fer blóðið í háræðar.
Columbia-fljót

**Columbia-fljót** (enska: *Columbia River*) er mest fljóta á norðvestanverðri Kyrrahafsströnd Norður-Ameríku. Upptök þess eru í Klettafjöllum Bresku Kólumbíu í Kanada. Á leið sinni til Kyrrahafs fer fljótið í gegnum Washingtonfylki og Oregonfylki Bandaríkjanna og myndar fylkismörk þeirra. Fljótið er um 2000 kílómetra langt. Stærsta þverá þess er Snáksfljót (Snake River) sem á vatnasvið sitt í sjö fylkjum Bandaríkjanna. Fljótið er fjórða vatnsmesta fljót Bandaríkjanna og í því hafa verið reistar 14 virkjanir. Meira en 44% allrar vatnsorku í Bandaríkjunum eru framleidd í Columbia-fljóti og þverám þess. Columbia-fljót hefur verið notað sem samgönguleið í margar aldir.

## Heimild
Melódískt dauðarokk

**Melódískt dauðarokk** (enska: *Melodic death metal*) er undirgrein þungarokks sem blandar dauðarokki við melódískari stefnur þungarokks. Stefnan þróaðist helst í Svíþjóð snemma á 10. áratugnum með sveitum eins og At the Gates, Dark Tranquillity og In Flames (Gautaborgarþungarokk). Einnig var sveitin Carcass frá Englandi áhrifamikil. Hröð riff ásamt gítarharmóníum undir áhrifum bresku nýbylgjunnar í þungarokki (Iron Maiden o.fl.) eru meðal einkenna stefnunnar. Söngur getur verið frá venjulegu dauðarokksöskri til skrækjóttara öskurs. Sumar sveitir blanda melódískum söng við öfgakenndari raddbeitingu. Aðrar stefnur geta svo blandast inn í eins og víkingaþungarokk, gotneskt þungarokk, þrass, framsækið þungarokk og fleira. Hljómborðum getur þá t.d. verið bætt við.

Stefnan hefur haft áhrif á meðal annars metalcore, aðallega í Bandaríkjunum.

## Listi með melódískum dauðarokksböndum
(Listinn er ekki tæmandi)
*Allegaeon (BNA)
*At the Gates (Sví)
*Arch Enemy (Sví)
*Amon Amarth (Sví)
*Amorphis (Fin)
*Arsis (BNA)
*Be'lakor (Ástr)
*Carcass (Eng)
*Children of Bodom (Fin)
*Dark Age (Þýs)
*Dark Tranquillity (Sví)
*Darkane (Sví)
*Dethklok (BNA)
*Edge of Sanity (Sví)
*Eluveitie (Sviss)
*Ensiferum (Fin)
*Eternal Tears of Sorrow (Fin)
*Gardenian (Sví)
*The Halo Effect (Sví)
*The Haunted (Sví)
*Heaven Shall Burn (Þýs)
*Hypocrisy (Sví)
*In Flames (Sví)
*Insomnium (Fin)
*Into Eternity (Kan)
*Kalmah (Fin)
*Kataklysm (Kan)
*Mercenary (Dan)
*Nightrage (Sví)
*Scar Symmetry (Sví)
*Shadows Fall (BNA)
*Soilwork (Sví)
*Suidakra (Þýs)
*Wintersun (Fin)
*Withering Surface (Dan)
Blóðgjöf

**Blóðgjöf** er þegar einstaklingur gefur blóð sjálfviljugur með blóðtöku. Blóðgjafar eru metnir með tilliti til öryggis blóðs þeirra, til að mynda vegna smitsjúkdóma. Þeir eru spurðir út í sjúkrasögu og heilsufar. Dæmigert magn blóðtöku eru 450 millilítrar og er tökustaður vanalega úr bláæð í olnbogabót. Almennt mega fullorðnir karlmenn gefa á 3 mánaða fresti en konur á 4 mánaða fresti. 

Blóðflokkar skiptast í A, B, AB, eða O en einnig með tilliti til svokallaðs rhesus-þáttar. Í blóðgjöf milli fólks verður að taka tillit til blóðflokka þeirra en ekki mega allir blandast saman. Blóðvökvi getur geymst í allt að 1-2 ár, rauð blóðkorn í 35-42 daga og blóðflögur í mesta lagi viku. Blóðgjafir eru meðal annars mikilvægar í læknisaðgerðum og þegar alvarleg slys eiga sér stað. Þá þarf að bæta upp fyrir blóðmissi.

Blóðbankar eru oftast þær stofnanir sem sjá um meðhöndlun blóðgjafa og tengjast þeir öðrum sjúkrastofnunum. 

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin WHO er með Alþjóðablóðgjafardaginn þann 14. júní.

## Blóðgjöf á Íslandi
Fyrsta skipulagða starfsemi til blóðgjafar var árið 1935 þegar blóðgjafasveit Rover-skáta Væringjafélagsins í Reykjavík gaf blóð. Blóðbankinn á Íslandi var stofnaður árið 1953 og var á Barónstíg þar til ársins 2007. Blóðbankinn hefur nú starfsstöðvar á Snorrabraut 60 í Reykjavík og á Glerártorgi, Akureyri.

## Heimild

## Tenglar
Blóðbankinn 

## Tilvísanir
Flökkudúfa

**Flökkudúfa** (fræðiheiti: *Ectopistes migratorius*) er útdauð tegund dúfna.

## Heimkynni og lifnaðarhættir
Flökkudúfur áttu varpstöðvar sínar í skóglendi í miðausturhluta Norður-Ameríku en útbreiðsla þeirra náði víða um Bandaríkin, Kanada og jafnvel norðurhluta Mexíkó. Flökkudúfur lifðu saman í stórum flokkum, jafnvel milljörðum saman. Talið er að hinir stóru flokkar flökkudúfnanna geri rándýr sem herja á flokkinn mett eftir að hafa veitt aðeins brot af flokknum sjálfum á svipaðan hátt og fiskar hópast saman í torfur við afrán.

Flökkudúfur sóttu í skóga ameríska kastaníutrésins við fæðuöflun en því hefur farið hratt hnignandi vegna sveppasýkingar.

## Hnignun og útdauði
Áætlað er að flökkudúfur hafi verið um fjórðungur varpfugla í Norður-Ameríku fyrir landnám Evrópumanna og var fjöldi þeirra áætlaður 3-5 milljarðar á þeim tíma. Landnámsmennirnir stuðluðu að hnignun stofns flökkudúfna á nokkra vegu. Þeir hjuggu skóga á varpstöðvum dúfnanna sem takmarkaði varplendi og fæðu fyrir dúfurnar og stunduðu ofveiði á dúfunum.  Einnig báru þeir með sér smitsjúkdóma til álfunnar með hænsnum, til dæmis hina skæðu Newcastle-veiki. Síðasta villta flökkudúfan var skotin 1900 og síðasta flökkudúfan í haldi dó í dýragarði í Cincinnati árið 1914.

## Möguleg endurlífgun tegundarinnar
Í kjölfarið af klónun kindarinnar Dollýjar og endurlífgun útdauðrar tegundar af spænskri fjallageit (*Capra pyrenaica pyrenaica*) hafa vísindamenn sýnt áhuga á því að endurlífga flökkudúfur með því að beita klónun. Aðferðin byggist á því að kjarni úr flökkudúfufrumu er færður yfir í ófrjóvgaða eggfrumu af skyldri tegund sem kjarninn hefur verið fjarlægður úr. Talið er að með endurreisn flökkudúfnastofns mætti uppskera af þeim kjöt og mögulega nota flökkudúfur til þess að bæla niður tíðni Lyme-sjúkdóms.

Ýmis gagnrýni hefur komið fram á hugmyndina um að endurlífga tegundina. Vistfræðingurinn Stanley Temple heldur því fram að með því að endurlífga útdauða tegund gæti hvatinn til þess að vernda tegundir gegn útrýmingu orðið ekki eins veigamikill þáttur í náttúruvernd en aðrir, til dæmis vistfræðingurinn Stuart Pimm segja það vera ólíklegt. Líffræðingurinn Paul Ralph Ehrlich hefur bent á að þar sem líflíkur flökkudúfna eru háðar því að þær séu í flokkum gæti þurft að klóna milljónir dúfna áður en þær verði færar um að lifa af í náttúrunni af sjálfsdáðum auk þess sem ameríska kastaníutréð, ein helsta uppspretta fæðu flökkudúfna, myndi ekki lengur skóga eins og það gerði á þeim tíma sem flökkudúfurnar lifðu.

## Heimildir