open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alfons Sampsted

**Alfons Sampsted** (fæddur 6. apríl 1998) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar sem varnarmaður fyrir hollenska liðið Go Ahead Eagles og íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu. Alfons hóf ferilinn með Breiðabliki. Hann vann norsku deildina Eliteserien árið 2020 og þegar Bodø/Glimt vann sinn fyrsta úrvalsdeildartitil.

Alfons hélt í Ensku fyrstu deildina á láni til Birmingham City árið 2024, með möguleika á kaupum.  Hann vann sér þó ekki sæti í liðinu og hélt til Hollands á ný. 

Alfons á flesta leiki með U-21 landsliði Íslands eða 30 leiki. Hann byrjaði leikinn gegn Þjóðverjum í aðallandsliðinu í mars 2021 þegar Birkir Már Sævarsson tók út bann.

## Tilvísanir
Kristmannsmálið

**Kristmannsmálið** er  rannsókn á dánarorsök Kristmanns Jónssonar gullsmíðasveins úr Reykjavík en hann fannst látinn 7. ágúst 1881 skammt hjá Kolviðarhól sem er á svipuðum slóðum og Hellisheiðarvirkjun er núna. Kristmann, Guðmundur Jónsson, Sigurþór Ólafsson og Metta Egilsdóttir höfðu verið í hóp í skemmtireið upp á Kolviðarhól og ætlað upp í Marardal. 

Ólafur Árnason bókbindari sem þá var gestgjafi á Kolviðarhól  var á leið þar um og sá tvo hesta söðlaða rétt fyrir ofan Kolviðarhól og mætti manni og konu sem komu ríðandi úr sömu átt og spurði þau um hestana en þau sögðust ekki þekkja til þeirra og hefðu ekki tíma til að leita þá uppi sem hestana ættu. Ólafur hóf leit og fann tvo menn og var annar þeirra, Guðmundur sofandi og hinn, Kristmann látinn. Var andlit Kristmanns á grúfu í polli við veginn og hattur, svipa og fleiri munir á víð og dreif. 

Grunur vaknaði um að Guðmundur hefði banað Kristmanni í ölæði og var hafin rannsókn á því og Sigurþóri og Mettu stefnt sem vitnum. Lík Kristmanns var krufið af Jónasi Jónassen héraðslækni og taldi hann dánarorsökina vera heilablæðingu sem hefði líklega orðið við fall eða annan áverka á höfuð. Rannsókn málsins þótt ekki vönduð og fór svo að amtmaður skipaði Jón landsritara setudómara í málinu. Jón rannsakaði málið  4. febrúar 1882 til 15. mars sama ár. Var fyrsta verk hans að úrskurða Guðmund, Sigurþór og Mettu öll í varðhald. Málshöfðun á móti þeim fyrir manndráp og falsvitni rann hins vegar út í sandinn og var málið látið niður falla.

Metta Egilsdóttir höfðaði mál gegn Jóni landsritara og vann það og var varðhaldsúrskurður yfir henni dæmdur ómerkur.

## Tengill
* Sæmundur Bjarnason,Morðið við Kolviðarhól (Þar sem Hellisheiðarvirkjun er núna)

## Tilvísanir
Prumnopitys harmsiana

***Prumnopitys harmsiana*** er sígrænt tré frá S-Ameríku.

## Tilvísanir

* Dallimore, W., & Jackson, A. B. (1966). *A Handbook of Coniferae and Ginkgoaceae*, 4th ed. Arnold, London.
Peter Georg Bang

**Peter Georg Bang** (7. október 1797 – 2. apríl 1861) var danskur lögfræðingur og stjórnmálamaður sem gegndi stöðu forsætisráðherra Danmerkur frá 1854 til 1856. Auk stjórnmálastarfa var hann prófessor í Rómarrétti við Kaupmannahafnarháskóla og stýrði danska seðlabankanum.

## Ævi og störf
Peter Georg Bang fæddist í Kaupmannahöfn, tók embættispróf í lögfræði 1816 og lauk doktorsgráðu árið 1820. Frami hans á lögfræðisviðinu var skjótur og hann gegndi ungur veigamiklum embættum innan stjórnkerfisins og við háskólann. Kunnátta hans á lagasviðinu varð til þess að Kristján 8. hafði hann til ráðgjafar um gerð stjórnarskrár Danmerkur árið 1847 sem að lokum var undirrituð af Friðriki 7. tveimur árum síðar.

Fyrsta eiginlegu ríkisstjórn Danmerkur, *Marsstjórnin*, var mynduð undir fosæti Adam Wilhelm Moltke í marsmánuði 1848. Bang átti ekki sæti í þessari fyrstu stjórn en starfaði bak við tjöldin. Við uppstokkun ráðherraliðsins í nóvember sama ár varð hann hins vegar innanríkisráðherra og stóð sem slíkur að veigamiklum breytingum í dönskum landbúnaði í frjálsræðisátt.

Bang hvarf úr ríkisstjórninni árið 1849 en sneri aftur sem ráðherra kirkju- og menntamála árið 1851. Christian Albrecht Bluhme tók við forsætisráðherraembættinu árið 1852 og varð Bang þá innanríkisráðherra á nýjan leik og gegndi því embætti í rúmt ár.

Síðla árs 1854 varð Bang forsætisráðherra, en sá titill var þó ekki nema að nafninu til þar sem hinir raunverulegu valdataumar lágu í höndum þremenninganna Scheele, Hall og Andræ. Eftir tæp tvö ár í embætti sagði Bang af sér vegna heilsubrests. Hann lést árið 1861.

## Ítarefni
* "Bang, Peter Georg" (í: ''Salmonsens Konversationsleksikon'', 2. útgáfa, II. bindi; Kaupmannahöfn 1915; bls. 614-615)
Dælan

**Dælan** (latneskt heiti: **Antlia**) er stjörnumerki á suðurhveli jarðar sem franski stjörnufræðingurinn, stærðfræðingurinn og kortagerðarmaðurinn Nicolas-Louis de Lacaille nefndi árið 1752. 

Dælan er frekar ósýnilegt stjörnumerki, vegna þess að það er ekki svo bjart. Einungis bjartasta stjarnan, α Antliae, nægir til þess að vera í birtuflokki 4. Dælan sést ekki á Íslandi en hún sést á milli 50° N og 90° S.

## Saga

Á 18. öld nefndi franski stjörnufræðingurinn Nicolas-Louis de Lacaille nokkur svæði stjörnuhiminsins á suðurhveli jarðar sem voru ónefnd. Á móti flestum stjörnumerki, sem eru nefnd eftir persónum í goðsögnum, bera stjörnumerki hans oftast tæknileg nöfn. Stjörnumerkið Dælan nefndi hann árið 1752 eftir tækið loftdæla sem var upphugsað af Otto von Guericke og þróað áfram af Robert Boyle.

## Stjarnfræðileg fyrirbæri

### Stjörnur
Bjartasta stjarnan, α Antliae, er með 4,28 mag sýndarbirtustig og er appelsínugul stjarna í 366 ljósára fjarlægð af gerðinni K4 III.

### [[Tvístirni]]

## Tenglar

* Dælan á Stjörnufræðivefnum

## Tilvísanir


## Heimild

*
Alþjóðlegur dagur hvíta stafsins

**Alþjóðlegur dagur hvíta stafsins** er haldinn árlega 15. október víða um heim. Þennan  dag nota blindir og sjónskertir til að kynna málefni sín og  vekja athygli á hvíta stafnum sem er helsta hjálpartæki blindra og  sjónskertra við að komast leiðar sinnar. Hann er forgangsmerki þeirra í umferðinni og tákn þeirra. 

## Saga
 
Hugmyndin um að hinum hvíta staf sem verndar- og auðkenningartákni blinds  fólks var sett fram af Guilly d'Herbemont (1888 –1980) árið 1930 í París. Ári  síðar afhenti hún fyrstu hvítu stafina að viðstöddum nokkrum ráðherrum og fulltrúum samtaka blindra. Hvíti stafurinn varð síðan opinberlega viðurkenndur sem vernd og auðkenning  fyrir blinda einstaklinga. Sú viðurkenning hvíta stafsins breiddist síðan út um heiminn.
 
Hvíti stafurinn var formlega samþykktur í Bandríkjunum árið 1964 með sameiginlegri  ályktun Bandaríkjaþings, sem heimilaði forseta Bandaríkjanna að lýsa yfir 15.  október ár hvert sem „dag hvíta stafsins“. Dagurinn var árið 2011 einnig útnefndur  sem jafnréttisdagur blindra Bandaríkjamanna.

## Hvað er hvíti stafurinn?
Hvíti stafurinn stendur fyrir þrennt:
* Hann er mikilvægt hjálpartæki sem notað er til að afla upplýsinga í umhverfinu sem ferðast er um.
* Hann minnir sjáandi vegfarendur á að notandi hvíta stafsins er sjónskertur og upplifir því umhverfið og umferðina ekki á sama hátt og hinn sjáandi vegfarandi.
* Hann er hjálpartæki sem getur aðstoðað blinda og sjónskerta mikið og aukið sjálfstæði þeirra og öryggi við að komast leiðar sinnar.

## Þrjár gerðir stafa
Aðallega er um að ræða þrjár gerðir stafa fyrir blinda og sjónskerta:

**Þreifistafur **er hefðbundinn hvítur stafur sem notaður er í umferð. Hann er langur og oftast samanbrjótanlegur. Honum er haldið haldið á göngu fyrir framan vegfarandann til að upplýsa um hugsanlegar hindranir eða misfellur í veginum eða til að fullvissa notandann um að leiðin sé greið. Hann er einnig notaður til að finna hluti og kennileiti og hjálpar þannig notendanum við að staðsetja sig.

**Merkistafur** er stuttur og samanbrjótanlegur stafur sem er merki til umhverfisins um að notandinn sé sjónskertur. Stafinn er hægt að nota til að þreifa á og finna hluti í umhverfinu.

**Göngustafur** er stafur sem hægt er að stilla lengdina á. Hann er notaður til stuðnings og til að halda betur jafnvægi.

## Heimildir
 
* 
* 
* 
 
## Tilvísanir
Christen Andreas Fonnesbech

**Christen Andreas Fonnesbech** (7. júlí 1817 – 17. maí 1880) var danskur stórjarðeigandi og lögfræðingur sem gegndi stöðu forsætisráðherra Danmerkur frá 1874 til 1875.

## Ævi og störf
C. A. Fonnesbech var sonur klæðskera í Kaupmannahöfn og lauk námi í lögum við Kaupmannahafnarháskóla árið 1840. Hann hugðist gerast embættismaður en eftir að hafa fengið stóran arf frá föður sínum árið 1843 festi hann kaup á stórri landareign á norðvestur Sjálandi sem hann byggði hratt upp og stækkaði á næstu árum.

Hann hóf þátttöku í landsmálum árið 1858 en kaus að standa utan stóru stjórnmálaflokkanna heldur taldist hann til óháðra þingmanna. Ósigur Dana í síðara Slésvíkurstríðinu færðist Fonnesbech nær flokki stórlandeigenda á þinginu. 

Hann varð fjármálaráðherra í ríkisstjórn C. E. Frijs árið 1865 og þótti sinna störfum sínum með prýði. Eftir að stjórn Frijs lét af störfum var hann gerður að innanríkisráðherra í stjórn Holstein-Holsteinborg. Undir ráðuneyti hans heyrðu m.a. ýmis ný tæknikerfi sem þá voru að ryðja sér til rúms í danmörku s.s. járnbrautir og ritsími.

Þegar ríkisstjórn Holstein-Holsteinborg lét af völdum vegna vaxandi væringa milli hægri- og vinstriaflanna á þinginu tók Fonnesbech að sér myndun nýrrar stjórnar eftir að Estrup baðst undan því. Verkefnið var vonlítið og erfitt reyndist að fá öfluga ráðherra til starfa í stjórninni. Stjórninni tókst ekki að miðla málum milli ólíkra fylkinga og hrökklaðist frá eftir tæpt ár. Fonnesbech átti þó áfram sæti á þinginu til dauðadags en lét lítið fyrir sér fara.

## Ítarefni
* Niels Neergaard, "Christen Andreas Fonnesbech", í: Christian Blangstrup (ritstj.), *Salmonsens Konversationsleksikon*, Kaupmannahöfn: J.H. Schultz Forlag 1915-30.
* Niels Neergaard, "Christen Andreas Fonnesbech", í: Povl Engelstoft & Svend Dahl (ritstj.), *Dansk Biografisk Leksikon*, Kaupmannahöfn: J.H. Schultz Forlag 1932-44.

## Tenglar
* Fonnesbech í Dansk biografisk leksikon
* Norræna ættfræðibókin: Kristen Andreas Fonnesbech
Prumnopitys taxifolia

***Prumnopitys taxifolia*** er sígrænt tré frá Nýja-Sjálandi.


MataiJuvenile267.jpg
MataiLeaves467.jpg
Matai267.jpg
MataiLeaves267.jpg
MataiBark877.jpg
PrumnopitysTaxifolia.jpg


## Tilvísanir
Dúkkulísurnar

**Dúkkulísur** eða **Dúkkulísurnar** var íslensk hljómsveit sem stofnuð var 1982 og var til 1987, með nokkrum endurkomum síðan þá. 
Meðlimir hennar voru:
*Guðbjörg Pálsdóttir (trommur)
*Hildur Viggósdóttir (hljómborð)
*Erla Ingadóttir (bassi)
*Erla Ragnarsdóttir (söngur)
*Þórunn Víðisdóttir (gítar)
*Gréta Jóna Sigurjónsdóttir (gítar) (tók við af af Þórunni)
*Harpa Þórðardóttir (hljómborð) (tók við af Hildi)

## Útgefið efni:

### Stúdíóplötur:

* Dúkkulísur (1984)
* Í léttum leik (1986)

### Safnplötur:
*Dúkkulísur 25 (2007)

## Tilvísanir
Greifarnir

**Greifarnir** eru íslensk hljómsveit sem stofnuð var 1986. 
Meðlimir hennar voru:
*Kristján Viðar Haraldsson (hljómborð, söngur)
*Sveinbjörn Grétarsson (gítar)
*Jón Ingi Valdimarsson (bassi)
*Gunnar Hrafn Gunnarsson (trommur)
*Felix Bergsson (söngur)

## Útgefið efni:

### Smáskífa:

* Blátt blóð (1986)
* Viltu hitta mig í kvöld (2000)

### Stúdíóplötur:

* Blátt blóð Greifarnir (1986)
* Sviðsmynd (1987)
* Sviðsmynd / Skýjum ofar (Greifarnir / Stuðkompaníið 1987)
* Dúbl í horn (1987)
* 12 tomma (1988)
* Blautir draumar (1990)
* Greifarnir dúkka upp (1996)
* Í ljósaskiptunum (1997)
* Upp’ á palli (2003)

### Safnplötur:
* Fyrstu 25 árin (2011)

## Tilvísanir

* Greifarnir Heimasíða
Ludvig Holstein-Ledreborg

**Johan Ludvig (Louis) Carl Christian Tido Holstein** lénsgreifi af Ledreborg (10. júní 1839 – 1. mars 1912) var danskur landeigandi og stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Danmerkur í fáeina mánuði á árinu 1909. Hann var einn síðast fulltrúi aðalsmanna í dönskum stjórnmálum og jafnframt eini kaþólikkinn sem gegnt hefur forsætisráðherraembættinu.

## Ævi og störf
Holstein var sonur dansks greifa og þýskrar greifadóttur sem var kaþólskrar trúar og ól soninn upp í þeirri trú. Hann tók trú sína alvarlega og stóð m.a. í ritdeilum sem ungur maður um trúmál við guðfræðinga úr hópi mótmælenda. Holberg var fyrst kjörinn á þing árið 1872 og varð það upphafið að löngum stjórnmálaferli. Hann þótti í hópi snjöllustu ræðumanna á þingi en komst þó ekki til mikilla metorða og árið 1890 ákvað hann að draga sig af pólitíska sviðinu. Næstu árin var hann langdvölum í útlöndum auk þess sem faðir hans lést og Holstein tók við ættaróðalinu árið 1892 og varði miklum tíma í uppbyggingu þess, auk þess að rannsaka og skrifa um kirkjusögu.

Honum bauðst að taka við embætti forsætisráðherra árið 1901 þegar þingræði var tekið upp í Danmörku en afþakkaði og féll embættið á í hlut Johan Henrik Deuntzer. Haustið 1909 lét hann hins vegar tilleiðast að mynda ríkisstjórn til að höggva á hnútinn í stjórnarkreppu, ekki hvað síst með það að markmiði að ná í gegn umdeildum varnarmálalögum.  Það var ekki hvað síst persónulegt ósætti þeirra Jens Christian Christensen og Niels Neergaard sem olli stjórnarkreppunni þar sem hvorugur gat hugsað sér að starfa undir hinum, báðir tóku þó sæti í stjórninni.

Ríkisstjórn Holstein var í raun fyrsta minnihlutastjórnin eftir tilkomu þingræðisins og á skömmum valdatíma fékk hún á sig tvær vantrauststillögur. Sú síðari var samþykkt og var þetta því fyrsta ríkisstjórn Danmerkur til að falla með þeim hætti. Holstein sagði þegar af sér og mælti með því við konung að fulltrúa *Radikale Venstre*, sem báru upp vantrauststillöguna, yrði falið stjórnarmyndunarumboð. Þar með lauk stjórnmálaafskiptum Holstein endanlega og hann lést þremur árum síðar.

## Tilvísanir
Alþjóðadagur punktaleturs

**Alþjóðadagur punktaleturs** (Alþjóðlegur dagur blindraletursins) er viðburðardagur haldinn **[[4. janúar]] ár hvert** til að auka vitund um mikilvægi punktaletur sem samskiptatækis til að auka mannréttindi blindra og sjónskertra fólks.
 
 
## Saga
 

Frakkinn **Louis Braille** (1809-1852) blindur á báðum augum, fann upp 16. ára blindraletrið eða punktaletrið. Grunnurinn í letrinu eru sex upphafnir punktar sem raðað er í tvær raðir lóðrétt með þremur punktum í hverri röð innan ferhyrnds svæðis. Munstrið má síðan nema með fingurgómum. Kerfi Braille byggði á 12 punkta hermerkjakerfi sem landi hans Charles Barbier útbjó fyrir Napóleon en þótti allt of flókið. Braille einfaldaði kerfið til muna með því að nota einungis 6 punkta. Þetta kerfi sem kennt er við hann gerir enn þann dag í dag blindum og sjónskertum kleift að lesa og skrifa.
 
Punktaleturskerfið er þekkt og viðurkennt víða um heim. Finna má punktaletur víða til dæmis á lyfjapakkningum, í lyftum, á leiðbeiningarskiltum, vegvísum o.s.frv.

Að undirlagi Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar samþykkti Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna í nóvember árið 2018, að punktaletursins skyldi minnst á afmælisdegi Louis Braille, höfundi þess. Fyrsti alþjóðadagur blindraleturins var haldinn hátíðlegur 4. janúar 2019.

## Íslenskt punktaletur
 
Íslenskt punktaletur er fyrsta ritmál þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Íslenska punktaletrið á rætur að rekja til franska punktaletursins að viðbættum nokkrum séríslenskum stöfum. Þann 27. maí árið 2011 lögfesti Alþingi íslenskt punktaletur sem fullgilt íslenskt ritmál. Það segir að hver „…hver sem hefur þörf fyrir blindralestur vegna skerðingar á sjón skal eiga þess kost að læra og nota íslenskt punktaletur um leið og hann hefur getu til.“
 
## Tenglar
 
* Enskur vefur Sameinuðu þjóðanna World Braille Day 4 January um blindralesturdaginn.
* Blindraletur
* Alþjóðlegur dagur hvíta stafsins
 
## Heimildir
 
* 
* 
 
## Tilvísanir
Rama

**Rama** er sjöunda holdgerving guðsins Vishnu samkvæmt hindúasið. Rama á að vera mikill stíðsmaður og holdgervingur hins fullkomna manns. 

Helstu heimildir um Rama koma frá Ramayana, sagnarljóði sem talið er hafa verið skrifað fyrir 5000 árum. Í ljóðinu er sagt frá Rama og Sita, sem talin eru vera holdgervingar Vishnu og eiginkonu hans Lakshmi. 

Minnst er á Rama á Dívalí hátíðinni, en er hún tileinkuð Lakshmi. 

## Heimildir
Ullarfoss

**Ullarfoss** getur átt við 2 fossa báða inn af Skjálfanda:

* Ullarfoss í Skjálfandafljóti
* Ullarfoss í Svartá í Bárðardal
Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna

**Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna** (UNFPA) er alþjóðastofnun á vegum Sameinuðu þjóðanna, sem miðar að því að tryggja kyn- og frjósemisheilbrigði og -réttindi um allan heim, en með megináherslu á þróunarríkin. Starf hans felur í sér að þróa innlendar heilbrigðisáætlanir og samskiptareglur, auka aðgengi að getnaðarvörnum og leiða herferðir gegn hjónaböndum barna, kynbundnu ofbeldi, fæðingarfistli og limlestingum á kynfærum kvenna.

Sjóðurinn hefur einkum stutt þróunarríki við stefnumótun og framkvæmd verkefna sem miða að því að útrýma fátækt, sjá til þess að þungun kvenna sé litin jákvæðum augum, fæðingar verði öruggar, ungt fólk sé laust við alnæmi og að konur og stúlkur njóti tilhlýðilegrar virðingar.

Mikilvægir þættir starfseminnar eru réttindi verðandi mæðra, nýbura og ungbarna til heilsuverndar, ungbarnavernd, dreifing getnaðarvarna, auk kynlífs- og fjölskyldufræðslu. Neyðar- og mannúðaraðstoð er einnig stór þáttur í verkefnum sjóðsins.
 
Mannfjöldasjóðnum var komið á fót árið 1969, sama ár og allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna lýstu því yfir að „foreldrar hafi einkarétt á að ákvarða með frjálsum og ábyrgum hætti hvenær og hversu mörg börn þeir ættu.“

 
## Starfssvæði sjóðsins

UNFPA styður áætlanir í meira en 150 löndum á fjórum landsvæðum: Arabaríkjum og Evrópu, Asíu og Kyrrahafi, Suður-Ameríku og Karabíska hafinu og Afríku sunnan Sahara. Um þrír fjórðu starfsmanna sjóðsins starfa á vettvangi. 

Sjóðurinn er stofnaðili að svokölluðum Þróunarhópi Sameinuðu þjóðanna, sem er hópur stofnana og áætlana Sameinuðu þjóðanna sem einbeita sér að því að uppfylla Sjálfbærnimarkmið Sameinuðu þjóðanna.

Sjóðurinn vinnur með ríkisstjórnum, samstarfsaðilum og öðrum stofnunum Sameinuðu þjóðanna til að takast á við mörg þessara sjálfbærnimarkmiða - einkum markmið 3 um heilbrigði; markmið 4 um menntun; og markmið 5 um jafnrétti kynjanna. Þá leggur vinnur sjóðurinn á margvíslegan hátt að öðrum sjálfbærnimarkmiðanna.

## Ísland og Mannfjöldasjóðurinn
Ísland hefur stutt við starf Mannfjöldasjóðsins um árabil með kjarnaframlögum. UNFPA hefur frá árinu 2017 verið ein af áherslustofnunum í íslenskri þróunarsamvinnu.
 
Í þróunarsamvinnustefnu Íslands fyrir árin 2019-2023 sem Alþingi samþykkti í maí 2019 er Mannfjöldasjóðurinn skilgreindur sem ný áherslustofnun í fjölþjóðlegri þróunarsamvinnu og jókst stuðningur Íslands við stofnunina töluvert. Ísland hefur stutt sjóðinn árlega sem og veitt framlög til samstarfsverkefnis sjóðsins og Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna miðar að því að binda endi á limlestingar á kynfærum kvenna sem er verkefni er nær til 17 landa í vestan, austan- og norðaustanverðri Afríku.
 
## Tenglar
 
* Enskur vefur Mannfjöldasjóðs Sameinuðu þjóðanna
* Þróunarsamvinna Íslands. Yfirlit yfir alþjóðleg þróunarsamvinnu, löggjöf, fjárframlög og stefnu.

## Heimildir

* 
 
## Tilvísanir
Katrín Tanja Davíðsdóttir

**Katrín Tanja Davíðsdóttir** (f. 10. maí 1993) er íslensk afrekskona í Crossfit. Katrín hefur tvisvar orðið heimsmeistari í Crossfit en það var árin 2014 og 2015. Hún er önnur konan sem nær að verja heimsmeistaratitilinn í greininni og fetaði þar í fótspor löndu sinnar Annie Mist Þórisdóttur sem var heimsmeistari árin 2011 og 2012. 

Katrín fæddist í London en ólst upp á Íslandi. Hún lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands og stundaði nám í lögfræði og verkfræði um tíma. Hún hóf að stunda Crossfit þegar hún var 18 ára gömul árið 2011 en áður hafði hún æft fimleika í tíu ár. Katrín er með lögheimili á Íslandi en dvelur að mestu leyti í Boston í Bandaríkjunum.

Katrín skrifaði bókina *Dóttir* árið 2020 og fjallar þar um líf sitt og íþróttaferil. Bókina skrifaði hún á ensku ásamt Rory McKernan en afi Katrínar, Helgi Ágústsson fv. sendiherra þýddi bókina yfir á íslensku.

## Heimildir
Fyrirmynd greinarinnar var „*Katrín Davíðsdóttir*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Skoðað 27. mars 2021

## Tilvísanir
Björg Magnúsdóttir

**Björg Magnúsdóttir** (f. 9. apríl 1985) er íslensk fjölmiðlakona, stjórnmálafræðingur og handritshöfundur. Hún starfaði um árabil við þáttagerð á RÚV í útvarpi og sjónvarpi og sem aðstoðarmaður Einars Þorsteinssonar borgarstjóra.

Hún er fædd í Reykjavík og alin upp í Hafnarfirði. Foreldrar hennar eru Magnús Pálsson fv. forstöðumaður MBA-náms við Háskóla Íslands og Laura Scheving Thorsteinsson hjúkrunarfræðingur og fv. sérfræðingur hjá embætti landlæknis.

Björg lauk stúdentsprófi frá Verslunarskóla Íslands, BA-gráðu í stjórnmálafræði, MA-námi í hagnýtri menningarmiðlun frá Háskóla Íslands og árið 2018 lauk hún námi í athafnastjórnun hjá Siðmennt.

Hún hefur verið formaður Stúdentaráðs HÍ, blaðamaður á Blaðinu, fréttamaður á RÚV, umsjónarmaður Síðdegisútvarps Rásar 2 og fleiri þátta á RÚV. 

Björg hefur skrifað tvær bækur, skáldsögurnar *Ekki þessi týpa* (2013) og *Þessi týpa* (2014) og er einn þriggja handritshöfunda sjónvarpsþáttaraðarinnar *Ráðherrann* (2020) og skrifaði handrit að *Vigdísi* (2025) og fleiri seríum fyrir sjónvarp.

## Tilvísanir
Acmopyle pancheri

***Acmopyle pancheri*** er sígrænt tré (5 til 25m hátt) frá Nýju-Kaledóníu.


Acmopyle pancheri2.jpg
Acmopyle pancheri.jpg


## Tilvísanir
Dacrycarpus cinctus

***Dacrycarpus cinctus*** er sígrænt tré (að 30m hátt) frá Indónesíu og Nýju-Gíneu.

## Tilvísanir
Hrunagil

**Hrunagil** er gil í Goðalandi, norðan við Fimmvörðuháls. Árið 2010 rann þar hraunstraumur niður og myndaði tilkomumikinn hraunfoss.
Goðahraun

**Goðahraun** er hraun sem myndaðist við eldgosið á Fimmvörðuhálsi 2010. Gígarnir **Magni** og **Móði** mynduðu hraunið.
Þyrnirós

Þyrnirós getur vísað til eftirfarandi:
*Þyrnirós (planta)
*Þyrnirós (kvikmynd frá 1959)
*Þyrnirós (ævintýri)
*Þyrnirós (mannsnafn)
Róbert Wessman

Wilhelm **Róbert Wessman** (f. 4. október 1969) er íslenskur viðskiptafræðingur og forstjóri og eigandi, stofnandi og forstjóri lyfja- og líftæknifyrirtækjanna Alvotech og Alvogen.

Róbert ólst upp á Seltjarnarnesi til sex ára aldurs en fluttist þá í Mosfellsbæ. Foreldrar hans eru Wilhelm Wessman framkvæmdastjóri og Ólöf Svafarsdóttir Wessman snyrtifræðingur. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund og útskrifaðist sem viðskiptafræðingur frá Háskóla Íslands árið 1993. Að útskrift lokinni hóf hann störf hjá Samskip þar sem hann starfaði í sjö ár, fyrst í fjárreiðudeild og síðar í söludeild en starfaði einnig í eitt og hálft ár fyrir félagið í Þýskalandi. Um tíma kenndi hann stærðfræði í Háskóla Íslands. 

## Starfsferill

* Stofnandi og sjórnarformaður, Alvogen
* Stjórnarmaður, Fuji Pharma Co. Ltd.
* Stjórnarformaður, Lotus
* Stofnandi og stjórnarformaður, Alvotech
* Forstjóri, Actavis

## Alvogen
Róbert hóf störf í lyfjageiranum árið 1999 er hann var ráðinn forstjóri Delta sem síðar sameinaðist Pharmaco en varð svo að fyrirtækinu Actavis árið 2002 en þá tók Róbert við starfi forstjóra þess og gegndi starfinu til ársins 2008. Árið 2009 stofnaði Róbert samheitalyfjafyrirtækið Alvogen í Bandaríkjunum.  Eignarhald á félaginu var lengi nokkuð óljóst en árið 2018 birti Morgunblaðið gögn sem sýndu fram á að þriðjungshlutur í félaginu væri undir sjálfseignarstofnun sem Róbert hafði komið á fót á aflandseyjunni Jersey árið 2015.

Í upphafi árs 2021 steig fyrrum samstarfsmaður Róberts hjá Alvotech fram og bar hann þungum sökum og gagnrýndi stjórnarhætti og ósæmilega hegðun Róberts. Stjórn Alvogen rannsakaði starfshætti Róberts og taldi ekki ástæðu til að aðhafast frekar. Alvogen stefndi starfsmanninum fyrir trúnaðarbrot í starfi. Starfsmaðurinn dróg ásakanir sínar til baka 2022 og lýsti yfir trausti á niðurstöður stjórnar um starfshætti Róberts. Sættir í málinu náðust haustið 2022 og Alvogen felldi niður málshöfðunina.

## Alvotech
Árið 2013 stofnaði Róbert líftæknilyfjafyrirtækið Alvotech. Höfðustöðvar og hátæknisetur Alvotech er í Vísindagörðum Háskóla Íslands í Vatnsmýri í Reykjavík. Fyrirtækið er einnig með starfsemi í Bandaríkjunum, Þýskalandi og Sviss. Alvotech framleiðir og selur líftæknilyfjahliðstæður um allan heim. Róbert er starfandi stjórnarformaður fyrirtækisins. Alvotech var skráð á Nasdaq New York 2022 og á First North markaðinn í Kauphöll Íslands.

## Tilvísanir
Fljótshverfi

**Fljótshverfi** er heiti sem þekkt er frá elstu textum og á við um austustu sveit í Vestur–Skaftafellssýslu, frá Hverfisfljóti austur að Núpsvötnum. Á landnámsöld fór Bárður Heyangurs-Bjarnasson (Gnúpa-Bárður) frá Skjálfanda og flutti í Fljótshverfi. Sonasonur hans, Geiri bjó í Lundi í Fljótshverfi. Torfbæir voru í Fljótshverfi til 19. aldar og lítið um beitarland. Í Skaftáreldum innan Eldsveita var mannfall mest í Fljótshverfi.

## Heimildir
Alþjóðasjóður um þróun landbúnaðar

**Alþjóðasjóður um þróun landbúnaðar** (**IFAD**) (stundum nefndur Alþjóðaþróunarsjóður landbúnaðarins) er alþjóðleg fjármálastofnun og ein sérstofnana Sameinuðu þjóðanna, sem hefur það hlutverk að takast á við fátækt og hungur í dreifbýli þróunarlanda. 

Sjóðurinn er eina fjölþjóðlega þróunarstofnunin sem einbeitir sér að dreifbýli og matvælaöryggi. Hann fjármagnar verkefni sem auka fæðuframleiðslu hjá fátækustu þróunarríkjunum sem búa við mestan fæðuskort. Höfuðstöðvar sjóðsins eru í Róm á Ítalíu.

## Markmið
 
Fátækasti hluti heims býr í dreifbýli. Sjóðurinn styður við þá sem eru líklegastir til að vera afskiptir: fátækir smáframleiðendur, konur, ungmenni, frumbyggjar og aðrir viðkvæmir hópa. Fjárfesting sjóðsins í dreifbýli er ætlað að stuðla að velmegun, fæðuöryggi og seiglu. 

Aukinn hagvöxtur landbúnaðar er talinn tvisvar til þrisvar sinnum árangursríkari í að draga úr fátækt og auka fæðuöryggi en vöxtur annarra atvinnugreina.

## Starfssemi
Fyrir utan stofnframlög er sjóðurinn rekinn fyrir frjáls framlög, tekjur af eignum og endurgreiðslur af lánum.

Sjóðurinn veitir lán með lágum vöxtum og styrkjum til þróunarlanda. Áherslan er á lágtekjulönd og þau ríki sem skilgreind hafa verið sem lægri meðaltekjuríki, sérstaklega í Afríku sunnan Sahara, auk nokkurra annarra fátækra meðaltekjulanda.

Sjóðurinn beitir sér einnig fyrir samfjármögnun frá aðildarríkjum, þróunarlöndum og þátttakendum verkefnanna sjálfra. Frá stofnun árið 1977 hefur sjóðurinn veitt 22,4 milljarða Bandaríkjadala í lán og styrki og auk þess að hafa beitt sér fyrir viðbótar fjármögnun upp á 31 milljarð Bandaríkjadala í alþjóðlegri og innlendri samfjármögnun. Þó þykir sjóðurinn lítill á mælikvarða alþjóðastofnana, en um leið sveigjanlegur og þekktur fyrir nýsköpun í verkefnavali. 

Sjóðurinn tekur í dag þátt í yfir 200 verkefnum í nær 100 ríkjum. Þar er sjóðurinn að fjármagna og styrkja frumkvæði sem bæta land- og vatnsstjórnun, þróa innviði í dreifbýli, þjálfa og fræða bændur í nýtingu skilvirkari tækni, byggja upp þol gegn loftslagsbreytingum, auka aðgengi að mörkuðum og fleira.

Alþjóðasjóður um þróun landbúnaðar hefur 177 aðildarríki og vinnur í samstarfi við Samtök olíuútflutningsríkja (OPEC) og meðlimi Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD).

Sjóðurinn þykir beita vönduðum vinnubrögðum og kemur sjóðurinn vel út í samanburði við aðrar þróunarstofnanir.

## Ísland og IFAD

Ísland gerðist aðili að IFAD árið 2001. Á Íslandi er sjóðurinn á forræði utanríkisráðuneytisins, sem fer með mál er varða þróunarsamvinnu, friðargæslu og neyðarhjálp. 

Náið og reglulegt samráð er á milli Norðurlandanna á vettvangi sjóðsins og skiptast þau á um að leiða samráðið, í eitt ár í senn.  IFAD er ein af þremur alþjóðstofnunum í Róm sem Ísland á í samvinnu við á sviði þróunarsamvinnu en hinar tvær stofnanirnar eru Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (FAO) og Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna (WFP).

## Tenglar
* Enskur vefur Alþjóðasjóður um þróun landbúnaðar

## Tilvísanir
Blisstáknmál

**Blisstáknmál** er myndrænt táknmál þar sem orð og hugtök er táknuð með teikningum í stað bókstafa. Táknmálið hentar þeim sem eiga erfitt að tjá sig með tali, t.d. vegna veikinda eða hreyfihömlunar. 

Táknmálið byggir á fjölda grunntákna sem hægt er að raða saman á mismunandi vegu og mynda þannig ný tákn. Þekking á grunntáknunum gerir það að verkum að auðvelt er að skilja táknin því stuðst er við ákvena hugmyndafræði í uppbyggingu þeirra. Orðaforðinn í Bliss táknmálinu er því nánast óendanlegur. Málfræðitáknin gera það að verkum að hægt er að byggja málfræðilega réttar setningar eftir getu og þörfum þeirra sem nota Bliss til tjáskipta. Hægt er að nota Bliss á öllum stigum tjáskipta frá stökum hugtökum yfir í flóknar setningar. Einföld form eru notuð til að teikna táknin og því eru þau auðveld í teikningu. Bliss er nú viðurkennt sem mál.

## Heimildir
Greining.is, https://www.greining.is/is/fraedsla-og-namskeid/thjalfunar-og-kennsluadferdir/bliss  (skoðað 30. mars 2021)
Dacrycarpus cumingii

***Dacrycarpus cumingii*** er sígrænt tré (að 25m hátt) frá Indónesíu, Malasíu, og Filippseyjum.

## Tilvísanir
Dacrycarpus kinabaluensis

***Dacrycarpus kinabaluensis*** er sígrænt tré (að 13m hátt) frá Kinabalu-fjalli í Nýju-Gíneu.

## Tilvísanir
Herdís Andrésdóttir

**Herdís Andrésdóttir** (f. 13. júní 1858  d. 1939) var íslensk skáldkona.  Herdís fæddist í Flatey á Breiðafirði og ólst þar upp. Hún var  tvíburasystir Ólínu Andrésdóttur skáldkonu, þær voru sex systur. Faðir hennar fórst með Snarfara frá Flatey í desember 1861 og  fór  Herdís þá í fóstur til kaupmannshjónanna Brynjólfs og Herdísar og var þar þar til hún var þrettán ára. 

## Heimildir
* „Þar var Herdís“ - Um ljóðagerð Herdísar Andrésdóttur (1858-1939) grein eftir Soffíu Auði Birgisdóttur

* Kveðið við spuna , ljóð eftir Herdísi Andrésdóttur (sjá einnig hljóðupptöku á ismus.is)
Hægriflokkurinn (1848-1866)

**Hægriflokkurinn**, **Højre** var danskur stjórnmálaflokkur eða stjórnmálahreyfing um miðbik nítjándu aldar. Nokkrir af fyrstu forsætisráðherrum Danmerkur tengdust flokknum beint eða óbeint.

## Saga
De nationalliberale flokkur frjálslyndra þjóðernissinna í Danmörku varð til á fimmta áratug nítjándu aldar um baráttuna gegn einveldi en fyrir viðskiptafrelsi og þingbundinni konungsstjórn. Andstæðingar þessara hugmynda vildu standa vörð um hið „milda og upplýsta einveldi“, mögulega þó með einhverjum minniháttar umbótum. Eftir marsbyltinguna 1848 var þessi hópur einu nafni kenndur við *Hægri*.

Þrátt fyrir að vera á öndverðum meiði í ýmsum málum, svo sem varðandi stjórnarskránna frá 1849 ákváðu fylkingarnar tvær að mynda saman ríkisstjórn í mars 1848 vegna fyrra Slésvíkurstríðsins sem stóð frá 1848-50.

Þegar leið á sjötta áratuginn urðu *De nationalliberale* jafnt og þétt sterkari í stjórnarsamstarfinu og máttu heita allsráðandi frá 1857. Flokkur þeirra hóf þegar að gera ýmsar breytingar á dönsku samfélagi að sínu höfði, en leiddu landið að lokum inn í síðara Slésvíkurstríðið árið 1864 sem setti dönsk stjórnmál á annan endann.

Flokkur frjálslyndra þjóðernissinna var í tætlum vegna stríðsins og myndaði Hægrimaðurinn Christian Albrecht Bluhme ríkisstjórn sem var við völd frá 1846-66. Hægriflokkurinn sjálfur var þó saddur lífdaga. Stórlandeigendur í hópi flokksmanna mynduðu sína eigin hreyfingu sem átti eftir að stjórna landinu næstu áratugi, nokkur hluti flokksmanna gekk til liðs við hinn vængbrotna frjálslynda þjóðernissinna og hópur íhaldssamra bænda gekk til liðs við *Miðflokkinn*, *Mellempartiet*.

Miðað er við að Hægriflokkurinn hafi liðið undir lok árið 1866. Hafa ber þó í huga að stjórnmálaflokkar þessara ára voru mun ófermlegri stofnanir en síðar tíðkaðist. Þannig var ekki um eiginlegar flokssstofnanir að ræða og sagnfræðingar geta deilt um hvaða stjórnmálamenn hafi í raun talist til einstakra flokka.
Adam Wilhelm Moltke

**Adam Wilhelm Moltke** lénsgreifi af Bregentved (25. ágúst 1785 – 15. febrúar 1864) var fyrsti forsætisráðherra Danmerkur og undirritaði sem slíkur dönsku stjórnarskránna árið 1849. Hann myndaði fjögur ráðuneyti á árunum 1848 til 1852. Það fyrsta þeirra átti að heita samsteypustjórn Hægriflokksins og De nationalliberale en eftir að þeim síðarnefndu var stuggað á brott varð stjórn Moltke sífellt íhaldssamari.

## Ævi og störf
Moltke fæddist á Fjóni, sonur stórættaðs dansks greifa og þýskrar eiginkonu hans. Hann lauk embættisprófi í lögfræði árið 1805 og hóf þegar glæstan embættisferil, þar á meðal var hann sendur til að taka þátt í friðarsamningum í Jönköping í kjölfar stríðs Dana og Svía. Hann erfði lén föður síns árið 1818 og hóf umfangsmikinn búrekstur. Samhliða þeim umsvifum hélt hann áfram að sinna ýmsum opinberum störfum, meðal annars sem fjármálaráðherra.

Marsbyltingin 1848 leiddi til stjórnarkreppu í Danmörku og féllst Moltke á að stýra nýrri ríkisstjórn þar sem leiða skyldi sama fulltrúa íhaldssamari stórlandeigenda og frjálslynda þjóðernissinna. Hin nýja stjórn var hægfara í stefnumálum en byggði þó á ákveðnum lýðræðislegum grundvallarreglum. Með hverri breytingu sem gerð var á stjórninni fækkaði frjálslyndum fulltrúum, sem ýmist sögðu af sér eða voru látnir víkja vegna þrýstings frá útlöndum. Í ársbyrjun 1852 lét Moltke af störfum og byggðist sú ákvörðun að miklu leyti á deilum um afstöðuna til Slésvíkurmálsins.
Tage Reedtz-Thott

**Tage Reedtz-Thott** lénsbarón (13. mars 1839 – 27. nóvember 1923) var íhaldssamur danskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra frá 1894 til 1897. Hann leitaðist við að koma á samstarfi íhaldsmanna og Venstre en varð að lokum að hverfa frá því vegna þrýstings frá eigin flokksfélögum.

## Ævi og störf
Reedtz-Thott var sonur barónsins að Gaunø, á sunnanverðu Sjálandi. Hann sóttist snemma eftir frama í stjórnmálum og bauð sig nokkrum sinnum fram til Folketinget, neðri deildar danska þingsins, en þar áttu hægrimenn erfitt um vik. Þess í stað var hann árið 1886 valinn í efri deildina *Landstinget*, þar sem fulltrúar voru kjörnir með óbeinni kosningu og efnameiri kjósendur höfðu meira vægi. Sex árum síðar varð hann utanríkisráðherra í einni af ríkisstjórnum Estrup.

Estrup hvarf frá völdum eftir 19 ára setu á stóli forsætisráðherra árið 1894. Reedtz-Thott myndaði þá nýja stjórn og sat sjálfur sem bæði forsætisráðherra og utanríkisráðherra. Árin á undan höfðu einkennst af þrátefli í dönskum stjórnmálum, þar sem ríkisstjórn Estrup naut ekki meirihluta í neðri deildinni, *Folketinget* og stýrði þess í stað með bráðabirgðalögum. Hinn nýi forsætisráðherra vildi freista þess að höggva á þennan hnút og bæta samskiptin við stjórnarandstæðinganna í Venstre. Í því skyni reyndi hann í upphafi ferils síns að taka meira tillit til vilja neðri deildarinnar, en rakst þá á ýmsar hindranir. Embættismannakerfið var íhaldssamt, hægrimenn réðu ríkjum í efri deildinni og höfðu lítinn áhuga á málamiðlunum og þótt sumir innan stjórnarandstöðunnar væru opnir fyrir samstarfi voru aðrir sem óskuðu þess fremur að sjá ríkisstjórninni mistakast. Eftir erfiðar samningaviðræður um fjárlög árið 1897 varð stjórnin að játa sig sigraða og sagði af sér í maímánuði sama ár.

Átökin á stjórnarárum Reedtz-Thott ollu klofningi milli hans og ýmissa flokksfélaga og gekk hann til liðs við hóp íhaldsmanna sem nefndust De Frikonservative og voru flokksbrot eða stjórnmálaflokkur sem átti eftir að reynast mikilvægur í að miðla málum og mydna meirihluta á þingi á upphafsárum tuttugustu aldar. Sem almennur þingmaður kom hann mjög við sögu í ýmsum stórum málum, s.s. á sviði kirkjunnar, menntamála og skattlagningar á áfengi. Hann hætti afskiptum af stjórnmálum árið 1910 og lést árið 1923.

## Ítarefni
* Norræna ættfræðibókin: Kjeld Thor Tage Otto Reedtz-Thott
* *Politikens etbinds – Danmarks historie*, eftir Benito Scocozza og Grethe Jensen, 2005, ISBN 978-87-567-7339-3
* *Kraks Blaa Bog* 1910
Diogo Jota

**Diogo José Teixeira da Silva** (f. 4. desember 1996; d. 3. júlí 2025)  var portúgalskur knattspyrnumaður. Hann spilaði meðal annars með FC Porto, Wolverhampton Wanderers og Liverpool FC. Jota var framherji, framsækinn miðherji eða vængmaður. Hann var fjölhæfur leikmaður í sókn og vörn og nýtti færin sín vel. Jota var lykilmaður Wolverhampton Wanderers þegar liðið vann ensku meistaradeildina 2017-2018 og skoraði 18 mörk á tímabilinu þegar liðið endurheimti sæti í ensku úrvalsdeildinni. 

Jota byrjaði vel með Liverpool árið 2020 og skoraði í fyrstu 4 heimaleikjum sínum og náði 7 mörkum í fyrstu 10 leikjunum sem var það besta síðan Robbie Fowler náði því. Hann vann úrvalsdeildina 2024-2025 með liðinu og tvo bikartitla. Jota vann þjóðadeild Evrópu tvívegis með portúgalska landsliðinu og skoraði alls 14 mörk fyrir liðið.

Árið 2025 lést Diogo Jota í bílslysi á Spáni ásamt bróður sínum. Hann lét eftir sig konu og þrjú börn.

## Tilvísanir
Viggo Kampmann

**Olfert Viggo Fischer Kampmann** (21. júlí 1910 – 3. júní 1976) var danskur hagfræðingur, þingmaður Jafnaðarmannaflokksins og forsætisráðherra Danmerkur í frá 1960 til 1962. Þar á undan hafði hann gegnt embætti fjármálaráðherra um alllangt skeið.

## Ævi og störf
Kampmann fæddist í Frederiksberg og gekk menntaveginn. Hann lauk hagfræðiprófi frá Kaupmannahafnarháskóla og varð fyrsti leiðtogi Jafnaðarmanna til að koma úr röðum menntamanna. Hann komst snemma í raðir helstu efnahagsráðgjafa flokksins og varð fjármálaráðherra utan þings um skamma hríð árið 1950. Hann var kjörinn á þing árið 1953 og tók þá á ný við fjármálaráðherraembættinu.

Þegar H. C. Hansen forsætisráðherra lést í embætti árið 1960 tók Kampmann við af honum og telst það fyrra ráðuneyti hans. Sú stjórn var samsteypustjórn Jafnaðarmanna, Radikale venstre og Retsforbundet. Kampmann átti bágt með samstarfið við Retsforbundet og lét efna til nýrra kosninga á árinu 1960. Í þeim féll Retsforbundet út af þingi en hinir stjórnarflokkarnir bættu við sig og náðu að mynda minnihlutastjórn undir forystu Kampmann.

Ýmsar veigamiklar umbætur voru gerðar á danska velferðarkerfinu í stjórnartíð Kampmann, s.s. í málefnum fatlaðra. Heilbrigðistryggingar urðu almennar og hætt var að skerða stjórnmálaleg réttindi fólks sem þegið hafði sveitarstyrk. Þá var tekið upp nýtt söluskattskerfi, sem varð undanfari virðisaukaskatts.

Þótt óumdeilt væri að Kampmann væri meðal skörpustu forsætisráðherra í sögu Danmerkur, þótti hann stundum undarlegur í háttum. Sú hegðun skýrðist í mörgum tilvikum af geðhvarfasýki sem hann átti við að etja. Slagurinn við sjúkdóminn leiddi hann á köflum út í ofneyslu áfengis sem gat orðið til þess að hann gat horfið svo dögum skipti. Fjölmiðlar gættu þess þó rækilega að segja aldrei frá þessum veikindum.

Þann 3. september 1962 sagði Kampmann af sér í kjölfar ítrekaðra hjartaáfalla. Jens Otto Krag tók við forsætisráðherraembættinu og formennskunni í flokki Jafnaðarmanna. Kampmann gerðist stjórnmálaskýrandi og stýrði Fjölmiðlaeftirliti Danmerkur. Hann lést í júní 1976.

## Ítarefni
* Arne Gaardmand: *Dansk byplanlægning 1938-1992*; Arkitektens Forlag 1993; ISBN 87-7407-132-7
* Poul Schmidt: Viggo Kampmann - modig modstandsmand, klog finansminister, ustyrlig statsminister. Gyldendal, 2016. ISBN 9788702054576.
Sýrlenska byltingin

**Sýrlenska byltingin** árið 1925 var uppreisn gegn frönsku nýlendustjórninni í Sýrlandi. Hún var búin til af mörgum mismunandi hópum af Drúsum, Sunnítum og Alavítum. Markmið uppreisnarinnar var að enda stjórn Frakka á Sýrlandi. Uppreisnin var leyst upp af franska hernum árið 1927. 

## Bakgrunnur
Árið 1918 dró Óttomanveldið sig úr Sýrlandi eftir tap þeirra í fyrstu heimstyrjöldinni. Sýrland var eitt af stóru átakasvæðunum í Mið-Austurlöndum og hafði þess vegna misst bæði mikinn mannafla og efnahagsstyrk. Áætlað er að Sýrland hafi misst um 18% af mannfjölda sínum eða u.þ.b. 600.000 manns frá 1915-18. Í stað Tyrkja kom frönsk stjórn sem var mjög miðstýrð og ólík því sem sýrlenska elítan var vön. Frakkar skiptu Sýrlandi í nokkra stjórnarhluta með áherslu á trúarlegan, þjóðarflokks og pólitískan mismun innan Sýrlands. Alavítum og Drúsum var skipt í mismunandi fylkingar og Sunnítar fengu stjórn á stærstu borgum Sýrlands, Homs og Hama. Þessar svæðisskiptingar minnkaði töluvert vald Drúsa og Alavíta sem urðu pólitískt einangraðir. Frakkar litu á sig sem verndara kristinna samfélaga fyrir botni Miðjarðarhafs. 

## Saga
### Byltingin 1925
Byltingin hófst í Jabal-Druze. Eins og nafnið gefur til kynna var meirihluti íbúa á þessu svæði Drúsar. Uppreisnin byrjaði vegna óánægju Atrash fjölskylduna við frönsk yfirvöld en hún hafði misst mikið sjálfstæði eftir að Frakkar sölsuðu undir sig Sýrland. Franski herinn á svæðinu var ekki tilbúinn og tapaði fyrstu átökunum við Drúsa. 

Tap Frakka gegn Drúsum leiddi til þess að útlagar innan Sýrlands hófu ránsferðir á innfædda. Innfæddir misstu því trú á Frakka þegar þeir gátu ekki verndað landbúnað og efnahag innfæddra og sumir litu til þjóðernissinna í Damaskus. Um haustið hófu þjóðernissinnar uppreisn í Damaskus, ásamt yfirstéttum í Homs og Hama en þær uppreisnir voru fljótlega bældar niður. Uppreisnin í Damaskus endist mun lengur og frönsk hernaðaryfirvöld tóku þá ákvörðun að hefja áhlaup með loftárásum og fallbyssum þann 18. október. Miðborgin var lögð í rúst og talið er að um 1400 manns hafi látist. Þetta hafði lítil áhrif á bardagaanda Sýrlendinga og uppreisnin stóð yfir til vorsins 1927 þegar frönsk yfirvöld sendu aukinn hernaðarafla til Sýrlands. 

## Tilvísanir
Dacrycarpus dacrydioides

***Dacrycarpus dacrydioides*** er sígrænt tré (að 55m hátt) frá Nýju-Sjálandi.


Dacrycarpus dacrydioides cones2.jpg
Dacrycarpus dacrydioides cones1.jpg
Arohaki Lagoon with kahikatea background 1.jpg
Arohaki Lagoon with kahikatea background 2.jpg
Epiphytes on kahikatea.jpg
Kahikatea with submerged roots in Arohaki Lagoon.jpg


## Tilvísanir
Falcatifolium angustum

***Falcatifolium angustum*** er sígrænt tré (að 20m hátt) frá Sarawak ríki á Borneó.

## Tilvísanir
Falcatifolium falciforme

***Falcatifolium falciforme*** er sígrænn runni eða tré (að 36m hátt) frá Brúnei, Indónesíu og Malasíu.

## Tilvísanir
Falcatifolium gruezoi

***Falcatifolium gruezoi*** er sígrænn runni eða lítið tré (að 12m hátt) frá Filippseyjum.

## Tilvísanir
Falcatifolium taxoides

***Falcatifolium taxoides*** er sígrænn runni eða lítið tré (að 15m hátt) frá Nýju-Kaledóníu. Tegundin er eini hýsill einu sníkju-barrtrjártegundarinnar: *[[Parasitaxus usta]]*.

## Tilvísanir
Varanus auffenbergi

**Varanus auffenbergi**  er tegund í eðluættinni frýnur. Það var aðeins árið 1999 þegar Sprackland lýsti frýnuna sem eigin tegund. Frýnan *Varanus auffenbergi* var áður talin undirtegund ''Varanus timorensis'' *roti*, en nafn hennar vísar til eyjunnar Roti, þaðan sem hún kemur. Samkvæmt Böhme á enn eftir að sýna sérstakan tegundarmun á *Varanus timorensis.* Nafnið *auffenbergi* er til heiðurs bandaríska vísindamannsins Walter Auffenberg.

## Útlit
Lengd tegundarinnar án hala er 205 til 216 mm. Heildarlengd *V. auffenbergi* er u.þ.b. 60 cm hjá fullorðnu karldýri, kvendýrin eru venjulega aðeins minni.

Efri hliðin er dökkgrá sem er þakið óreglulega dreifðu mynstri (e. *ocelli*). Í þessum mynstrum er venjulega blettur sem er breytilegur á milli blárrar og grárrar, milli mynstrunum eru dýrin flekkótt frá ljósrauðum til ljósbrúns. 

*Varanus auffenbergi* er með svipað útlit og *V. timorensis* með nokkurri aðgreiningu á litnum og mynstrunum. *Varanus auffenbergi* hefur blágrátt mynstur en *V. timorensis* hefur kremlitað mynstur.  

## Heimkynni
*Varanus auffenbergi* er aðeins landlæg á indónesísku eyjunni Roti.

## Hegðun
Í náttúrunni hafa sést *Varanus auffenbergi* klifra upp pálmatrésstofn og sólbaða sig í trjákrónunni, en *V. timorensis* hafa aldrei sést í pálmatrjákrónunni þrátt fyrir hann hafa líka sést á pálmatrésstofn.  Frýnur *Varanus auffenbergi* eru rólegar og miðað við aðrar frýnur.

## Heimildir



## Veftenglar

* ''Varanus auffenbergi'' í The Reptile Database
Kolbergerheiði

**Kolbergerheiði** (þý. *Kolberger Heide*) er hafsvæði undan ströndum Þýskalands, milli Kílarfjarðar og Fehmarn-skaga, og er hluti af Norðursjó. Þar háðu Danir og Svíar sjóorrustu árið 1644 (sjá: Orrustan á Kolbergerheiði), þar sem Kristján 4. Danakonungur missti annað augað, en floti hans vann sigur. Annar af tveimur þjóðsöngvum Danmerkur, *[[Kong Christian stod ved højen mast]]* hefst á vasklegri framgöngu konungsins í þessari orrustu.
Orrustan á Kolbergerheiði

**Sjóorrustan á Kolbergerheiði** (da. Søslaget på Kolberger Heide) fór fram þann 1. júlí árið 1644 og þar töpuðu Svíar fyrir Dönum. Orrustan var hluti af landvinningatilraunum Svía í Þrjátíu ára stríðinu. Claes Fleming stýrði sænska flotanum en konungurinn Kristján 4. þeim danska. Danakonungur féll við þegar hann fékk sprengjuflís í höfuðið og menn hans héldu fyrst að hann væri fallinn, en hann reis upp blóði drifinn, hvatti menn sína til dáða og vann sigur. Konunglegi danski þjóðsöngurinn, *[[Kong Christian stod ved højen mast]]*, hefst á því hvað konungur hafi staðið sig hetjulega í þessari orrustu.

Danski (eða dansk-norski) flotinn taldi 40 skip með 927 fallbyssur og missti um 200 menn fallna og særða. Svíar höfðu 41 skip og 1018 fallbyssur og misstu 101 mann fallinn og særðan.

Segja má að Kolbergerheiðarorrusta hafi fyrst og fremst verið taktískur sigur fyrir Dani, en ekki strategískur, því þeim tókst að hindra sænska flotann í að komast út úr Kílarfirði. Hins vegar losnuðu Svíar úr herkvínni nokkrum mánuðum seinna og í annarri sjóorrustu þann 13. október sama ár gersigruðu Svíar danska flotann með aðstoð hollensks leiguflota.
Listfræði

**Listfræði** er ein þeirra fræðigreina sem fjallar um myndlist og sögulega og samfélagslega virkni hennar, á ólíkum tímum og mismunandi menningarsvæðum. Upprunalega náði listfræði yfir fagurfræði hluta og sjónræn tjáning skoðuð og ná rannsóknir á sviðinu yfir alla listsköpun á sviði sjónlista, svo sem málaralistar, höggmynda, grafíkur, innsetninga, gjörninga, vídeóverka, en einnig byggingarlist, hönnun og sjónmenningu. Í dag skoðar listfræði víðtækari þætti sjónrænnar menningar, þar með taldar hinar ýmsu sjónrænu og hugmyndafræðilegu afleiðingar af breytilegum skilningi á list. Listfræði nær yfir rannsóknir á hlutum sem eru búnir til af ólíkum menningarsamfélögum um allan heim og á öllum tímum sem flytja merkingu, mikilvægi eða nytjar fyrst og fremst með sjónrænum hætti. 

Listfræði er kennd við Háskóla Íslands á grunn- og framhaldsstigi. Listfræðafélag Íslands er félag listfræðinga sem hafa B.A. gráðu frá viðurkenndum háskóla með listfræði sem aðalgrein og annarra sem félagsmenn telja uppfylla kröfur um sambærilega menntun eða fræðistörf.

Sem fræðigrein er lisfræði aðgreind frá listrýni, sem leitast við að skoða listrænt gildi einstakra verka í samanburði við önnur af sambærilegum stíl, eða meta tiltekna stílstefnu eða hreyfingu. Ein grein þessa fræðasviðs er fagurfræði, sem felur í sér að skoða gátuna um hið háleita og finna kjarna fegurðarinnar. Tæknilega séð er listfræði aðskilin frá þessari grein, því listfræðingurinn notar sögulega aðferð til að svara spurningum eins og: hvernig skapaði listamaðurinn verkið?, hverjir voru kaupendurnir?, hverjir voru kennarar hans eða hennar?, hverjir voru áhorfendur?, hverjir voru lærisveinar hans eða hennar?, hvaða sögulegu öfl mótaði listamanninn og hvernig hafði hann eða hún og sköpunin á móti áhrif á gang listrænna, pólitískra og félagslegra atburða? Samt er vafi á því hvort hægt sé að svara mörgum spurningum af þessu tagi á fullnægjandi hátt án þess að hafa einnig í huga grunnspurningar um eðli listarinnar. Skörp skil milli listfræði og listspeki (fagurfræði) geta staðið í vegi slíkra spurninga.

## Íslenskir listfræðingar

* Aðalsteinn Ingólfsson
* Aldís Arnardóttir
* Auður Ava Ólafsdóttir
* Ásdís Ólafsdóttir
* Benedikt Hjartarson
* Bera Nordal
* Björn Th. Björnsson
* Eiríkur Þorláksson
* Guðni Tómasson
* Gunnar B. Kvaran
* Halldór Björn Runólfsson
* Halldóra Arnardóttir
* Hannes Sigurðsson
* Harpa Þórsdóttir
* Jón Proppé
* Laufey Helgadóttir
* Margrét Elísabet Ólafsdóttir
* Markús Þór Andrésson
* Ólafur Kvaran
* Ólöf K. Sigurðardóttir
* Selma Jónsdóttir
* Sunna Ástþórsdóttir
* Ynda Eldborg
* Þóra Kristjánsdóttir
* Æsa Sigurjónsdóttir

## Heimildir
*
Bera Nordal

**Bera Nordal** (f. 25. september 1954) er íslenskur listfræðingur og safnstjóri. Foreldrar hennar eru Jóhannes Nordal, fyrrum seðlabankastjóri og Dóra Guðjónsdóttir Nordal píanóleikari.

Bera gengdi stöðu forstöðumanns Listasafns Íslands á árunum 1987-1997, þá Listasafns Malmö 1997-2002 og tók við forstöðu í Norræna vatnslitasafninu í Skärhamn í Svíþjóð árið 2002, þar sem hún starfar nú.

## Tilvísanir