open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cauchy-Schwarz ójafnan

**Cauchy-Schwarz ójafnan** (stundum aðeins nefnd **ójafna Schwarz**) er ójafna í stærðfræði, kennd við Augustin Louis Cauchy og Hermann Schwarz. Gildir um tvo vigra og segir að margfeldi summu ferninga liða hvors vigurs sé stærra eða jafnt ferningi af summu margfelda liða vigranna.

Dæmi um framsetningu:

Ef x_1,\cdots, x_n\  og y_1,\cdots, y_n\  eru liðir (geta einnig verið tvinntölur) tveggja vigra *x* og *y* þá gildir:

:|\overline{x_1} y_1 + \cdots + \overline{x_n} y_n|^2 \leq (|x_1|^2 + \cdots + |x_n|^2) (|y_1|^2 + \cdots + |y_n|^2).

Má einnig setja fram með innfeldum:

:|\langle x,y\rangle|^2 \leq \langle x,x\rangle \cdot \langle y,y\rangle,

eða með stöðlum, sem fæst þegar dregin er ferningsrót af ójöfnunni hér að ofan:

: |\langle x,y\rangle| \leq \|x\| \cdot \|y\|.\, 

Heildisframsetning ójöfnunnar er:

:
\left| \int_{a}^{b} f(x) g(x) \, dx \right|^2 \leq \int_{a}^{b} |f(x)|^2\, dx \int_{a}^{b} |g(x)|^2\,dx.
Grétar Mar Jónsson

**Grétar Mar Jónsson** (f. 29. apríl 1955 í Hafnarfirði) er fyrrverandi þingflokksformaður og alþingismaður fyrir Frjálslynda flokkinn í Suðurkjördæmi, á árunum 2007-2009.
Guðbjartur Hannesson

**Guðbjartur Hannesson** (3. júní 1950 á Akranesi - 23. október 2015) var íslenskur stjórnmálamaður sem að sat á Alþingi frá 2007 til 2015 og var oddviti Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi. Guðbjartur var forseti Alþingis í nokkra mánuði árið 2009, var heilbrigðis- og félagsmálaráðherra frá 2010 til 2011 og velferðarráðherra frá 2011 til 2013. Guðbjartur tók þátt og tapaði í formannskosningunum Samfylkingarinnar árið 2013.

Guðbjartur varð ráðherra 2. september 2010 og tók sæti sem heilbrigðis- og félagsmálaráðherra í aðdraganda þess að nýtt velferðarráðuneyti varð til með sameiningu heilbrigðisráðuneytis og félags- og tryggingamálaráðuneytis. Guðbjartur var velferðarráðherra á árunum 2011 til 2013.

Hann lauk kennaraprófi frá Kennaraháskóla Íslands árið 1971 og starfaði sem kennari í fjöldamörg ár. Guðbjartur var skólastjóri Grundaskóla á Akranesi frá 1981 til 2007, allt þar til hann tók sæti á Alþingi fyrir alþingiskosningarnar 2007. Hann náði endurkjöri í alþingiskosningunum 2009 og 2013. Guðbjartur gaf kost á sér í embætti formanns Samfylkingarinnar í desember 2012 til að taka við sem arftaki Jóhönnu Sigurðardóttur. Hann tapaði fyrir Árna Páli Árnasyni í febrúar 2013. Guðbjartur hlaut 38% og Árni Páll 62% atkvæða.

Guðbjartur sat í bæjarstjórn Akranesbæjar frá 1986 til 1998 og sat í bæjarráði frá 1986 til 1998 og var formaður bæjarráðs frá 1986 til 1989 og svo aftur frá 1995 til 1997. Hann starfaði sem forseti bæjarstjórnar frá 1988 til 1989, frá 1994 til 1995 og frá 1997 til 1998.

Guðbjartur lést 23. október 2015, 65 ára að aldri, eftir snarpa baráttu við krabbamein.
Guðfinna S. Bjarnadóttir

**Guðfinna S. Bjarnadóttir** (f. 27. október 1957 í Keflavík) var alþingismaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður á árunum 2007-2009. Hún var rektor Háskólans í Reykjavík 1998-2007.
Gunnar Svavarsson

**Gunnar Svavarsson** (f. 26. september 1962) er fyrrverandi forseti bæjarstjórnar Hafnarfjarðarbæjar og fyrrverandi alþingismaður Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi.
Herdís Þórðardóttir

**Herdís Þórðardóttir** (f. 31. janúar 1953) var þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Norðvesturkjördæmi á árunum 2007-2009. Hún tók sæti á Alþingi í kjölfar fráfalls Einars Odds Kristjánssonar.
Hundraðshluti

**Hundraðshluti** eða **prósent** er heiti á einingalausri tölu sem á við hlutfall, þar sem nefnarinn er talan *100*. Setja má fram hundraðshluta í orðum , t.d. *einn af hundraði*, *3 af hundraði* o.s.frv. Notað er prósentutáknið „%“ til auðkenna hundraðshluta, t.d. *mætingin var 100 %*, *líkurnar eru innan við 50 %*, *1 til 2 % velja þessa leið*. Hundraðshluti er yfirleitt ekki gefinn með fleirum en tveimur aukastöfum, t.d. *vextrinir voru 4,95%*. 

Til að breyta tugabroti í hundraðshluta er margfaldað með tölunni 100, t.d. 0,5*100% = 50%, 0,01*100% = 1%. Hundraðshlutar geta einnig verið stærri en 100, t.d. *verðið hefur hækkað um 118% á tímabilinu*.

Talað er um að eitthvað sé *að hundrað hundruðustu* ef það er 100 prósent (dæmi: Nú sjáum við fyrirtækið starfa að hundrað hundruðustu).  Sé það t.d. 75%, þá er það *sjötíu og fimm hundruðustu*. 

## Tilvísanir



## Tengt efni
* einn-af hugtök (prómill, ppm, ppb...)
Karl V. Matthíasson

**Karl V. Matthíasson** (f. 12. ágúst 1952 á Akureyri) er íslenskur prestur og  fyrrverandi þingmaður fyrir Samfylkinguna og Frjálslynda flokkinn í Norðvesturkjördæmi. Hann sagði sig úr Samfylkingunni snemma árs 2009, gekk til liðs við Frjálslynda flokkinn og bauð sig fram fyrir hann í Alþingiskosningunum 2009 en náði ekki á þing.
Kjartan Ólafsson (f. 1953)

**Kjartan Ólafsson** (f. 2. nóvember 1953 í Reykjavík) var þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Suðurkjördæmi á árunum 2004-2009 og áður fyrir Suðurlandskjördæmi 2001-2003.
Marke

**Marke** (ítalska: *Marche*) er fjalllent og hæðótt hérað á Mið-Ítalíu með landamæri að San Marínó og Emilía-Rómanja í norðri, Toskana í norðvestri, að Úmbríu i vestri, Latíum og Abrútsi í suðri og Adríahafinu í austri. Íbúar héraðsins eru um 1,5 milljón (2024) og búa þeir í 246 sveitarfélögum. Höfuðstaður héraðsins er Ankóna.

## Sýslur (''province'')

* Ancona (49 sveitarfélög)
* Ascoli Piceno (22 sveitarfélög)
* Fermo (40 sveitarfélög)
* Macerata (57 sveitarfélög)
* Pesaro-Urbino (67 sveitarfélög)

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Milljónarfélagið

**Milljónarfélagið** var útgerðarfélag sem í raun hét **P.J. Thorsteinsson & Co** og var með höfuðstöðvar á Sundbakka í Viðey á árunum 1907-1914. Viðey var valinn sem aðalmiðstöð félagsins vegna þess að í Reykjavík vantaði höfn, vatnsveitu og rafmagn. 

Félagið nefndist svo vegna þess að hlutafé félagsins átti að vera miljón krónur sem samsvaraði ríkisútgjöldum stofnárið. Helstu hvatamenn að stofnun þess voru Pétur J. Thorsteinsson á Bíldudal og Thor Jensen í Reykjavík auk danskra fjármálamanna, aðallega Aage Møller og Christian Rasmussen í firmanu A.T. Møller & Rasmussen í Leith. Stofnfundur var haldinn í Kaupmannahöfn árið 1907. Eignir Péturs á Bíldudal, Patreksfirði og í Hafnarfirði runnu sem hlutafé til félagsins og námu 205 þúsundum. Félagið lét reisa tvær hafskipabryggjur í Viðey, hafnarbakka, fiskverkunarhús, sem járnbrautarteinar tengdu við bryggjurnar, og kola- og saltgeymslur. Milljónarfélagið varð aldrei það stórveldi sem að var stefnt og árið 1914 - eftir aðeins 6 ár - fór það á
hausinn og tók þá Handelsbanken í Kaupmannahöfn Stöðina (Sundbakka) upp í skuldir. 

## Tengt efni
* Sundbakki

## Tenglar
* ''Miljónarfélagið kemur til sögunnar''; greinarhluti í Lesbók Morgunblaðsins 1983
Örlygur Hálfdanarson

**Örlygur Hálfdanarson** (21. desember 1929 - 30. október 2020) var íslenskur bókaútgefandi. Hann rak lengi vel Bókaútgáfuna Örn og Örlyg, en stofnaði síðar Íslensku bókaútgáfuna. 

Örlygur fæddist í Viðey, og átti heima í þorpinu sem stóð á Sundbakka á austurenda eyjarinnar frá 1907 til 1943. Hann ólst þar upp í húsi sem var byggt á fjölunum af kútter *Ingvari* sem fórst við Viðey 1906. Örlygur var virkur meðlimur í Viðeyingafélaginu og leiðsagði oft fólki um eyna, enda æði fróður um sögu hennar frá fyrstu tíð.  

Örlygur var einnig talsmaður þess að reisa Viðeyjarstofu eftir upprunalegum teikningum, þegar og ef hús *Strætisvagna Reykjavíkur* á Lækjartorgi yrði rifið og sagði að þar með kæmi bygging sem rímaði vel við átjándu og nítjándu aldar hús við Lækjargötu og Austurstræti. Viðeyjarstofa átti að vera tveggja hæða hús samkvæmt upphaflegum teikningum, en varð aldrei nema einlyft.
Menntaskóli Borgarfjarðar

**Menntaskóli Borgarfjarðar** er einkarekinn menntaskóli með aðsetur í Borgarnesi. Skólinn var stofnaður árið 2006 en kennsla hófst haustið 2007. Hann er eini menntaskólinn í Borgarfirði og þjónar nokkuð stóru svæði en fyrir eru tveir háskólar í sveitarfélaginu.

Skólahúsið var ekki fullbúið við skólasetningu á fyrsta starfsári svo kennt var í öðrum húsum í Borgarnesi. Arkitektastofan Kurtogpí.

Stærstu hluthafar í skólanum eru Sparisjóður Mýrasýslu, Borgarbyggð, Skorradalshreppur, Loftorka, Kaupfélag Borgfirðinga og Nepal hugbúnaður en að auki eru 150 minni hluthafar í fyrirtækinu.

Nám til stúdentsprófs við skólann tekur að jafnaði 3 ár en alls býður skólinn upp á 3 námsbrautir; félagsfræðibraut, náttúrufræðibraut og almenna braut. Annarpróf tíðkast ekki, heldur er notað námsmat sem byggist á virkni nemandans jafnt og þétt allt árið. Kennslu aðferðir byggjast að miklu leyti á upplýsingatækni og eiga allir nemendur möguleika á að fá Macbook tölvu leigða af skólanum (þó að það sé valfrjálst er skylda að hafa með sér tölvu). Skólameistari er Kolfinna Jóhannesdóttir.

Við skólann er nemendafélag, NMB, en auk þess hefur Ungmennahúsið Mímir aðstöðu í nemendarými í kjallara skólans. Það má því segja að við skólann séu starfandi tvö nemendafélög.

## Neðanmálsgreinar


## Tengill
* Menntaskóli Borgarfjarðar
Þjóðfáni

**Þjóðfáni** er fáni, sem er flaggað sem tákni lands eða þjóðar. Íslenski fáninn var opinberlega tekinn í notkun 17. júní 1944.
Hnífur

**Hnífur** er einjárnungur og eggvopn og skiptist í *blað* og *skaft*, en haldið er utan um skaftið þegar hnífi er beitt. Sá endi hnífsblaðsins sem gengur upp í skaftið nefnist *tangi*. Hnífsblaðið er tvískipt: Í fyrsta lagi er það bitið sem nefnist *egg*. Flatvegur blaðsins, ofan á hnífsblaðinu, nefnist *bakki* (nema að hnífurinn sé *tvíeggja*, en þá er enginn slíkur). Ysti hlutinn er svo *oddurinn*. Í sjálfsskeiðungsskafti nefnist milligerðin, sem er úr járni, *skíði*. En hnífsblaðið á vasahníf má samkvæmt íslenskum lögum ekki vera lengra en 12,5 sentímetrar.

## Tegundir
Hnífar eru til í hinum ýmsu tegundum:

* **Skeiðahnífur** (*rýtingur* eða *dálkur*) — t.d. hnífur sem er gerður til að geyma hann í skeiðum (slíðri)
* **[[Skurðarhnífur]]** — hnífur sem læknar nota við uppskurð
* **Lindahnífur** — hnífur sem er borinn við belti
* **Beituhnífur** — með tvíeggjuðum oddi og var hafður til að skera beitu. Með oddinum voru stungin göt á skinnið á beitusel

## Þjóðtrú
Ýmis þjóðtrú tengist hnífum, t.d. sú að ef vinur gefur manni hníf muni hann skera á vináttuna. Þess vegna er við hæfi að krefjast málamyndagjalds þegar hnífur er gefinn svo að ekki sé um eiginlega gjöf að ræða.

## Tengt efni
* Byssustingur
* Sverð
Neslistinn

**Neslistinn** er framboðslisti á Seltjarnarnesi. Bæjarmálafélag Seltjarnarness var stofnað 23. apríl 1990. Félagið er fyrsta bæjarmálafélag í sveitarfélögum landsins. Síðan hefur félagshyggjufólk víða um land fylgt fordæmi þess.

Bæjarmálafélag Seltjarnarness hefur boðið fram Neslistann sveitarstjórnarkosninga síðan 1990. Í kosningunum 1990 hlaut listinn 34,4% atkvæða og tvo fulltrúa í bæjarstjórn. Kjörtímabilið á eftir, 1994, hlaut listinn 45,7% og þrjá fulltrúa í bæjarstjórn. Árið 1998 fékk Neslistinn 34,7% og tvo fulltrúa í bæjarstjórn. Í kosningunum 2002 hlaut Neslistinn 39,7% atkvæða og þrjá fulltrúa í bæjarstjórn. Í kosningum árið 2006 hlaut framboðið 32,8% atkvæða og tvo fulltrúa í bæjarstjórn.

Bæjarfulltrúar frá stofnun hafa verið: Siv Friðleifsdóttir, Guðrún Katrín Þorbergsdóttir, Katrín Pálsdóttir, Eggert Eggertsson, Högni Óskarsson, Sunneva Hafsteinsdóttir, Guðrún Helga Brynleifsdóttir og Árni Einarsson.

## Sjá einnig
* Bæjarstjórnarkosningar á Seltjarnarnesi

## Tengill
*Vefsíða Neslistans
Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness

**Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnarness** er eina félag áhugamanna um stjörnuskoðun og stjörnufræði á Íslandi og eru félagar í því um 300 talsins. Aðsetur félagsins er í Valhúsaskóla á Seltjarnarnesi. Uppi á þaki skólans er hvolfþak sem hýsir aðalsjónauka félagsins. Hann er af gerðinni JMI NGT-18 og er spegill hans 46 cm í þvermál. Þetta er stærsti stjörnusjónauki landsins og hafa félagsmenn aðgang að honum.

Félagið á einnig tvo aðra stjörnusjónauka. Annars vegar 10 tommu Schmidt-Cassegrain sjónauka frá Meade og hins vegar 14 tommu Schmidt-Cassegrain sjónauka frá Celestron. Sá hinn síðari er fyrsti sjónauki félagsins.

Saga Stjörnuskoðunarfélagsins nær yfir rúm þrjátíu ár en félagið var stofnað þann 11. mars árið 1976 og voru stofnfélagar tuttugu talsins. Fyrsti formaður félagsins var Þorsteinn Sæmundsson stjörnufræðingur.

Stjörnuskoðunarfélagið er opið öllum áhugamönnum um stjörnuskoðun og stjörnufræði. Félagsmenn greiða félagsgjöld árlega sem varið er í starfsemi félagsins. Á hverju ári stendur félagið fyrir margvíslegum spennandi uppákomum og ber þar helst að nefna námskeið í stjörnuskoðun, útgáfu fréttabréfa, sólskoðun og stjörnuskoðun fyrir almenning auk ýmiss annars.

## Tenglar
*Facebook-síða félagsins
*Eldri vefur félagsins 
*Stjörnufræðivefurinn
Ragnar Sólberg Rafnsson

**Ragnar Sólberg Rafnsson** eða **Zolberg** (f. 2. desember 1986, Hafnarfirði) er söngvari, gítarleikari og einn aðal lagahöfunda hljómsveitarinnar Sign. Ragnar og bróðir hans, Egill Örn Rafnsson, eru synir Rafns Jónssonar, trommuleikara. Ragnar á tvö önnur systkini þau Helgu Rakel Rafnsdóttur og Rafn Inga Rafnsson. 

Ragnar gekk í sænsku hljómsveitina Pain Of Salvation árið 2012 og hefur gefið út tvær plötur með þeim. Hann var látinn fara úr hljómsveitinni árið 2017.
Lúðvík Bergvinsson

**Lúðvík Bergvinsson** (f. 29. apríl 1964 í Kópavogi) var þingmaður fyrir Samfylkinguna í Suðurkjördæmi.
Hærusveppir

**Hærusveppir** (fræðiheiti: *Inocybe*) eru stór ættkvísl sveppa sem mynda svepprót með trjám. Til þessarar ættkvíslar teljast nokkur hundruð tegunda sveppa. Hatturinn er oftast brúnn eða brúnleitur og hnýfður. Með aldrinum klofnar hattbarðið svo það virðist kögrað eða hært. 

Margar tegundir hærusveppa innihalda mikið magn af sveppaeitrinu múskaríni og þar sem mjög erfitt er að greina ætar tegundir frá eitruðum er ekki mælt með því að neinir sveppir af þessari ættkvísl séu étnir. Hættulegasta tegundin er *[[Inocybe patouillardii]]* sem getur valdið dauða.

Dæmi um tegundir sem hafa fundist á Íslandi:
*Topphæringur (*[[Inocybe fastigiata]]*),
*Gráhæringur (*[[Inocybe lacera]]*),
*Rauðhæringur (*[[Inocybe dulcamara]]*)
*Fóthæringur (*[[Inocybe decipens]]*)
Paraíba

**Paraíba** er fylki í norðaustur-Brasíliu. Stærð þess eru rúmir 56.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 4 milljónir (2022). Fylkishöfuðborgin er João Pessoa. Fylkið á landamæri að Rio Grande do Norte í norðri, Ceará í vestri og Pernambuco í suðri.
Ragnheiður Elín Árnadóttir

**Ragnheiður Elín Árnadóttir** (f. 30. september 1967) er fyrrum iðnaðar- og viðskiptaráðherra, og var oddviti Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi á árunum 2009-2016. 

Ragnheiður Elín er fædd og uppalin í Keflavík. Hún lauk stúdenstprófi frá Kvennaskólanum í Reykjavík árið 1987. Hún fékk bestu einkunnina af þeim sem útskrifuðust.http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1656804 Hún lauk BA-prófi í stjórnmálafræði Háskóla Íslands 1991 og MS-próf í alþjóðasamskiptum frá Georgetown University í Bandaríkjunum. Á árunum 1995-1998 starfaði hún fyrir Útflutningsráð Íslands, þar af 1996-1997 í New York. Hún var aðstoðarmaður Geirs H. Haarde á árunum 1998-2007 sem fjármála-, utanríkis- og forsætisráðherra. Ragnheiður sat í nefnd þeirri sem samdi um brottflutning varnarliðsins frá Keflavíkurstöðinni. http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3890032

Ragnheiður Elín átti sæti á Alþingi á árunum 2007-2016, 2007-2009 fyrir Suðvesturkjördæmi en síðan fyrir Suðurkjördæmi. Ragnheiður Elín var þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins 2010-2012 og var iðnaðar- og viðskiptaráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks 2013-2017.

## Tenglar
*  Þingmenn Sjálfstæðisflokksins - Ragnheiður E. Árnadóttir 
* Var aðstoðarmaður í átta ár , Viðskiptablaðið 9. júní 2013
Sigurður Kári Kristjánsson

**Sigurður Kári Kristjánsson** (f. 9. maí 1973 í Reykjavík) er íslenskur lögfræðingur sem var þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn árin 2003-2009. Hann féll af þingi í kosningunum 2009, en varð aðstoðarmaður Bjarna Benediktssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins, að kosningum loknum.
Fagurey (Breiðafirði)

**Fagurey** er eyja í Breiðafirði, norður af Stykkishólmi. Næstu eyjar eru Bíldsey, Arney og Elliðaey. Á Fagurey bjó Sturla Þórðarson síðustu æviár sín og andaðist þar.  

Þar sem landnámsmenn báru ekki alltaf skarpleika til að nefna aðeins eina eyju á svipuðum slóðum með sama nafninu er að finna tvær aðrar minni eyjar á Breiðafirði með sama nafninu, Fagurey í Skáleyjum og Fagurey við Seley

## Stikklað á Stóru
Ekki er vitað hvenær byggð hófst í Fagurey. Hennar er
fyrst getið í sambandi við atburði árið 1235 og var þá í
ábúð. Eyjan kemur nokkrum sinnum við sögu í umróti
Sturlungaaldar og var að líkindum í eigu Þórðar Sturlusonar. Þekktust er hún fyrir að þar eyddi Sturla Þórðarson
sagnaritari (1214-1284) síðustu æviárum sínum og hefur að
líkindum eignast eynna eftir föður sinn. Hann var
jafnframt lögmaður og mun hafa farið með Snorrungagoðorð, að minnsta kosti að hluta. Sturla er höfundur ýmissa
kunnra verka þ.á.m. Íslendinga sögu, sem talið er að hann
hafi samið 1271-1284, væntanlega að miklu leyti í Fagurey.
Árið 1274 er Fagurey komin undir kirkju og stað á Helgafelli, en skömmu fyrir 1400 er hún talin meðal jarðagóss
klaustursins þar. Bænhús var í Fagurey á miðöldum.
Skömmu fyrir 1570 fékk Pétur Einarsson umboðs-, sýslumaður og prestur Fagurey til afnota ævilangt, endurgjaldslaust. Átti eyjan að falla aftur til krúnunnar að Pétri látnum.
Talið er að hann hafi fyrstur manna notað gleraugu hér á
landi, og var því stundum kallaður Gleraugna-Pétur.

## Heimildir
*
Miško Kranjec

**Miško Kranjec** (15. september 1908 í Nagypalina í Ungverjalandi, í dag Slóveníu – 8. júní 1983 í Ljubljana í Slóveníu) var slóvenskur rithöfundur og kommúnisti.
Kórsbróðir

**Kórsbróðir** (**kórbróðir**, **kanoki** eða **kanúki**) er prestur í samkundu dómkirkjuklerka. 

Í kaþólskri tíð voru svokölluð dómkirkjuráð eða dómklerkaráð (*capitulum*) við helstu biskupsstóla. Þau voru biskupum til ráðuneytis og deildu völdum með þeim. Ráðin völdu einnig biskup þegar til þess kom. Í Noregi voru þeir sem sátu í þessum ráðum kallaðir kórsbræður eða kanúkar. Nafnið „kórsbróðir“ er dregið af því að kórsbræður áttu sín sérstöku sæti í kór dómkirkjunnar, eins og sjá má í fornum erlendum dómkirkjum. Dómkirkjuráðið við erkibiskupsstólinn í Niðarósi hafði sérstöðu, og var áhrifameira en önnur dómkirkjuráð. 

Dómkirkjuráð hafa verið með mjög ólíkum hætti víða um heim og á Íslandi virðast til dæmis ekki hafa verið formleg dómkirkjuráð við biskupsstólana, heldur hafi prestastefnur og ábótar farið með þetta hlutverk, ásamt dómkirkjuprestum.

## Heimild
* Þorsteinn Gunnarsson (ritstj.): *Um Auðunarstofu*. (2004), bls. 170-171
Fljótsdalur

**Fljótsdalur** er dalur á Fljótsdalshéraði á Austurlandi, kenndur við Lagarfljót, sem um hann rennur. Dalurinn er djúpur og breiður, veðursæll og snjóléttur.

Tveir af hæstu fossum landsins eru í dalnum, báðir yfir 100 m á hæð, Hengifoss í Hengifossá og Strútsfoss í Strútsá.

Dalurinn er víða vel gróinn en mun þó hafa verið grónari áður, fyrir Öskjugosið 1875. Víða eru þó birkiskógar og á síðustu árum hefur mikið verið gróðursett af lerki og furu og eru sumstaðar vaxnir upp allmiklir barrskógar.

## Heimildir

*  skoðuð 20. apríl 2011.
Niðarós

**Niðarós** er sögulegt nafn á Þrándheimi (norska: *Trondheim*) og biskupsdæmi svæðisins.

Áin Nið (nú Nidelva eða Nia) rennur til sjávar í Þrándheimsfirði og var gott skipalægi í ósnum. Á víkingaöld byggðist þar upp kaupstaður, sem hlaut nafnið Niðarós. Skammt norðan við Niðarós var höfðingjasetrið Hlaðir, sem Hlaðajarlar eru kenndir við, þar hafði verið helgistaður heiðinna manna. Niðarós varð brátt höfuðstaður Þrændalaga og nálægra héraða, bæði í veraldlegum og kirkjulegum efnum.

Eftir að Ólafur Haraldsson Noregskonungur féll á Stiklastöðum árið 1030, urðu ýmis jarteikn, sem leiddu til þess að hann varð höfuðdýrlingur Norðmanna, og víðar um Norðurlönd. Biskupsstóll var settur í Niðarósi og dómkirkja reist á legstað Ólafs (Niðarósdómkirkja).

Árið 1153 fengu Norðmenn erkibiskup og var aðsetur hans í Niðarósi. Umdæmi hans náði yfir Noreg, og þau lönd sem þaðan höfðu byggst, allt frá Orkneyjum, Suðureyjum, Hjaltlandi og Færeyjum,  til Íslands og Grænlands. Varð það til þess að efla mjög Niðarós sem kirkjulega miðstöð. Þar var einnig konungsgarður, þar sem konungar Noregs bjuggu þegar þeir voru í Þrándheimi. 

Haustið 1239 sigldi Snorri Sturluson frá Niðarósi í banni Hákonar Hákonarsonar konungs. Þá mælti hann hin örlagaþrungnu orð: „Út vil ek!“  

## Tenglar
* ''Dómkirkjan í Niðarósi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1941
Breska heimsveldið

**Breska heimsveldið** náði yfir sjálfstjórnarnýlendur, nýlendur, verndarríki, umboðsstjórnarríki og önnur landsvæði undir stjórn Bretlands og aðildarríkja þess. Breska heimsveldið var stærsta heimsveldi sögunnar og öflugasta ríki jarðar á hátindi sínum, seint á 19. öld og í byrjun 20. aldar. Það var afrakstur landafundanna miklu sem hófust með sjóferðum og landkönnun Evrópubúa seint á 15. öldinni. Fyrstu nýlendur Breta voru kaupstaðir og nýlendur sem Englendingar og síðar Skotar stofnuðu á 16. og 17. öld.

Sagt var að sólin settist aldrei í Breska heimsveldinu vegna þess hversu útbreitt það var, en yfirráðasvæði þess náði yfir nær öll tímabelti heimsins. Árið 1921 bjuggu 458 milljónir manna í Breska heimsveldinu, en það var um það bil fjórðungur fólksfjölda heimsins á þeim tíma. Það náði yfir um það bil 33 milljónir km², sem er rúmur fjórðungur af landsvæði jarðar. Á þeim tíma var Bretland þó ekki lengur leiðandi stórveldi á heimsvísu. Hernám Japana í Asíu og Eyjaálfu í síðari heimsstyrjöld dró úr trú á hernaðarmátt Breta. Eftir stríðið hófst afnýlenduvæðing um allan heim þegar fyrrum nýlendur evrópsku heimsveldanna fengu sjálfstæði ein af annarri. Stærsta og verðmætasta nýlenda Breta, Indland, hlaut sjálfstæði árið 1947. Súeskreppan 1956 er sögð hafa gert Bretum ljóst að heimsveldið væri úr sögunni, en aðrir vilja miða við afhendingu Hong Kong til Kína árið 1997 sem formleg endalok þess.

Karl 3. Bretakonungur er enn í dag konungur í 14 fyrrum nýlendum Breta, auk Bretlands sjálfs. Þetta eru í dag sjálfstæð ríki sem eiga aðild að Breska samveldinu.

## Tilvísanir
Fjarlæg framtíð

***Fjarlæg framtíð*** (enska: *Futurama*) eru bandarískir teiknimyndaþættir eftir Matt Groening sem líka gerði þættina um Simpsonfjölskylduna. Frá 1999 til 2013 komu út sjö þáttaraðir, alls 140 þættir, sem voru fyrst sýndir á Fox til 2003 og síðan á Comedy Central frá 2008 til 2013. Árið 2023 stóð til að endurvekja þættina með 20 þátta röð á Hulu. Hver þáttur er 22 mínútur að lengd.

## Söguþráður
Philip J. Fry (Billy West) er pítsusendill sem býr í New York-borg, kærasta hans er hætt með honum, fjölskylda hans lítur niður á hann og hann missir af veislu til að fagna komu tuttugustu og fyrstu aldarinnar vegna þess að hann þarf að sendast með pítsur. Þegar hann kemur á þangað, er staðurinn yfirgefinn, en fullur af skrítnum klefum sem virðist frysta fólk. Fry fagnar því tuttugustu og fyrstu öldinni einn á þessum stað, en dettur óvart í einn klefann. Klukkan á klefanum stillist sjálfkrafa á 1000 ár. Fry vaknar því árið 2999 við aldamót þrítugustu og fyrstu aldar þar sem lífið er allt öðruvísi. Þar hittir hann eineygðu geimveruna Leelu (Katey Sagal) sem hann verður ástfanginn af, drukkna vélmennið Bender (John DiMaggio), Amy Wong (Lauren Tom) frá mars, krabbann doktor Zoidberg (Billy West), uppfinningamanninn Hubert Farnsworth (Billy West) sem er kallaður „prófessorinn“ og gáfaða aðstoðarmanninn hans, Hermes Conrad (Phil LaMarr). Prófessorinn rekur sendingaþjónustu með geimskipi þar sem Fry fær vinnu.

## Tengt efni
* Sjálfsmorðsklefi
Vilhjálmur og Ellý Vilhjálms - Lög Sigfúsar Halldórssonar

**Vilhjálmur og Elly Vilhjálms** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1970. 
Á henni flytja Vilhjálmur Vilhjálmsson og Elly Vilhjálms tólf lög eftir Sigfús Halldórsson. Hljóðritun hljómplötunnar fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar, sem lagði mikla rœkt við að ná hinu besta fram í söng og hljóðfæraleik. Forsíðumynd tók Kristján Magnússon, en plötuumslagið var að öðru leyti unnið í Grafík hf.

## Lagalisti
#Litla flugan - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Sigurður Elíasson]].* - Bæði syngja
#Í grænum mó - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Gestur Guðfinnsson]].* - Vilhjálmur syngur
#Við eigum samleið - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Tómas Guðmundsson]].* - Bæði syngja
#Þín hvíta mynd - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Tómas Guðmundsson.* - Elly syngur
#Íslenzkt ástaljóð - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Vilhjálmur frá Skáholti]].* - Bæði syngja
#Tondeleyó - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Tómas Guðmundsson.* - Vilhjálmur syngur
#Vegir liggja til allra átta - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Indriði G. Þorsteinsson]].* - Bæði syngja
#Ég vildi að ung ég væri rós - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Þorsteinn Ö. Stephensen]].* -  Elly syngur
#Hvers vegna? - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Stefán Jónsson]].* -  Bæði syngja
#Lítill fugl - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Örn Arnarson]].* -  Vilhjálmur syngur
#Amor og asninn - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - [[Sigurður Einarsson]].* - Elly syngur
#Dagný - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Tómas Guðmundsson.* - Bæði syngja
Valdimar Indriðason

**Valdimar Indriðason** (9. september 1925 á Akranesi – 9. janúar 1995) var þingmaður fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Vesturlandskjördæmi.
2050

Árið **2050** (**MMXXXI** í rómverskum tölum) verður í gregoríanska tímatalinu almennt ár sem byrjar á miðvikudegi.

## Helstu atburðir

## Fædd

## Dáin

## [[Nóbelsverðlaunin]]
Skutur

**Skutur** (ft. *skutir* eða *skutar*, sjá mismunandi rithætti) er afturhluti skips. Stýrið er oftast staðsett í skutnum. Þar var einnig aðstaða skipstjórans og hefðarmanna fyrr á öldum. Verulega var vandað við skreytingar á þessum hluta skipsins og gjarnan útskornar myndir o.fl. sem prýddi híbýlin. Fremsti hluti skipsins kallast stefni.
Þjóðvegur 44

**Þjóðvegur 44** eða **Hafnavegur** er vegur á Reykjanesi og liggur af Reykjanesbraut hjá Fitjum í Njarðvík að þorpinu Höfnum. Vegurinn er 8,5 km langur.
Rachel Green

**Rachel Karen Green** (f. 5. maí 1970) var tilbúin persóna í bandarísku sjónvarpsþáttunum *[[Vinir|Friends]]* (1994-2004) og var hún leikin af Jennifer Aniston sem fékk bæði Emmy- og Golden Globe verðlaun fyrir frammistöðu sína.

## Bakgrunnur
Rachel birtist fyrst í fyrsta þætti *Friends* þegar hún hleypur inn á Central Perk í gegnblautum brúðarkjól. Rachel hafði flúið brúðkaup sitt og tannlæknisins Barry Farber þegar hún áttaði sig á því að hún elskaði hann í rauninni ekki og vildi heldur sósuskálina sem þau höfðu fengið í brúðargjöf en hann.

Það kemur fram í gegnum þættina að Rachel átti nokkuð mörg gæludýr, meðal annars kött, hund, póníhest, skjaldböku, hamstur og tarantúlu þegar hún var að alast upp.

Foreldrar Rachel, Dr. Leonard og Sandra Green, eru rík og efast mikið um getu hennar til að lifa upp á sínar eigin spýtur í borginni. Móðir hennar, sem leikiner af Marlo Thomas, er snobbuð og faðir hennar (leikinn af Ron Leibman) er erfiður og ógnand, þrátt fyrir það kemur það fram í þættinum „The One with Rachel's Sister“ að hann er mjög stoltur af árangri Rachel í lífinu.

Rachel er fædd 5. maí 1970 þegar Gunther, framkvæmdastjóri Central Perk kaffihússins, spyr Rachel um afmælisdaginn. Í öðrum þætti segir hinsvegar lögreglumaður að hún sé vatnsberi, svo afmælisdagurinn hennar ætti að vera milli 21. janúar og 19. febrúar. Þátturinn „The one where the all turn thirty“ sýnir Rachel fagna 30. afmælisdeginum og vinir hennar hverfa aftur til þeirra dags sem þau urðu þrítug. Þetta bendir til þess að hún sé yngst í hópnum.

Í gegnum þáttaraðirnar eru systur hennar oft nefndar og birtast í nokkrum þáttum. Amy (leikin af Christinu Applegate) er dónaleg og áhyggjulaus, á meðan Jill (leikin af Reese Witherspoon) er dekruð og til einskis. Í einum þætti segir Rachel óvart að Jill sé uppáhalds systir hennar, eftir að Amy öskrar á Rachel í gegnum hurðina (eftir að hafa komið í óvænta heimsókn) „Þetta er uppáhalds systir þín!“ en þá svara Ross og Rachel „Jill?“

Af/á samband Rachel við Ross gefur henni dótturina Emmu. Rachel var önnur í hópnum til að verða ólétt eftir að Phoebe var staðgöngumóðir fyrir bróður sinn og konuna hans. Þættirnir enda á því að Ross og Rachel byrja aftur saman eftir að Rachel ætlaði að flytja til Parísar til að vinna fyrir Louis Vuitton. Það hefur verið uppi orðrómur um að þau hafi gift sig eftir að þættirnir enduðu og eignast fjölskyldu.

## Persónuleiki
Persónuleiki Rachel þróast mikið í þáttunum. Í byrjun er hún dekruð „pabbastelpa“ en seinna, sérstaklega eftir að hafa eignast Emmu, er hún ekki eins sjálfselsk. En hún hefur ennþá miklar áhyggjur af ímynd sinni og á það til að verða sjálfselsk. Það kemur fram í þakkargjörðaþættinum í 4. þáttaröð að Rachel er gjörn á að skipta gjöfum fyrir aðra hluti eða inneign. Henni var oft lýst sem vinsælustu og snobbuðustu stelpunni í skólanum, og Brad Pitt (eiginmaður Aniston á þessum tíma) lék jafnvel gestahlutverk í þáttunum þar sem hann lék strák sem hafði verið mjög feitur og er ennþá reiður yfir því að Rachel hafi komið illa fram við hann.

## Heimildir
Þjóðvegur 22

**Þjóðvegur 22** eða **Dalavegur** er þjóðvegur í Vestmannaeyjum, sem liggur frá Básaskersbryggju, í gegnum bæinn um Skildingaveg, Heiðarveg og Strembugötu, inn á Dalaveg og að flugstöðinni.
Þjóðvegur 25

**Þjóðvegur 25** eða **Þykkvabæjarvegur** er vegur á Suðurlandi og liggur af hringveginum (Þjóðvegi 1) hjá bænum Ægissíðu vestan við Ytri-Rangá hjá Hellu og niður í Þykkvabæ. Liggur vegurinn á köflum á varnargarði sem gerður var um 1923 til að verja Þykkvabæ og nærsveitir fyrir flóðum úr Ytri-Rangá og Hólsá, og til að þurrka upp Safamýri.

Vegurinn er 18,5 km langur.
Þjóðvegur 31

**Þjóðvegur 31** eða **Skálholtsvegur** er 15 kílómetra langur vegur í Skeiða- og Gnúpverjahreppi og Bláskógum. Hann liggur frá Skeiða- og Hrunamannavegi hjá Reykjum, upp Skeið og um Iðubrú á Hvítá, í gegnum Laugarás framhjá Skálholti og að Biskupstungnabraut hjá Spóastöðum.

Vegurinn var til skamms tíma eina tengileiðin milli vega 30 og 35, og þar með milli Hreppa og Biskupstungna, þar til Hvítárbrú hjá Bræðratungu komst í gagnið árið 2011.
Þjóðvegur 32

**Þjóðvegur 32** eða **Þjórsárdalsvegur** er vegur á Suðurlandi. Hann liggur af Skeiða- og Hrunamannavegi (Þjóðvegi 30) inn í Gnúpverjahrepp, framhjá Árnesi og fyrir Gaukshöfða upp í Þjórsárdal. Vegurinn sveigir upp á Skeljafell við Búrfellsvirkjun og liggur síðan meðfram Bjarnalóni og Þjórsá allt að Sultartangavirkjun. Þar er farið yfir Þjórsá og að Landvegi (Þjóðvegi 26).

Vegurinn er 51 km langur.
Þjóðvegur 33

**Þjóðvegur 33** eða **Gaulverjabæjarvegur** er 26 kílómetra langur vegur í Árborg og Flóahreppi. Hann liggur frá Hringveginum við Selfoss, niður í Gaulverjabæ, sveigir þar vestur með ströndinni, fer framhjá rjómabúinu á Baugsstöðum, liggur í gegnum Stokkseyri og til Eyrarbakkavegar.
Þjóðvegur 34

**Þjóðvegur 34** eða **Eyrarbakkarvegur** er 24 kílómetra langur vegur í Árborg og Ölfusi. Hann liggur frá Hringveginum við Ölfusárbrú, um Eyrarveg á Selfossi og niður eftir gamla Sandvíkurhreppi, framhjá Eyrarbakka og yfir Óseyrarbrú, um Hafnarskeið til Þorlákshafnarvegar.

Vegurinn niður til Eyrarbakka var malbikaður í áföngum á árunum 1977-1980. Óseyrarbrúin var vígð 1988.
Þjóðvegur 35

**Þjóðvegur 35** er stofnvegur í Suðurkjördæmi Íslands. Vegurinn skiptist í tvo meginhluta: **Biskupstungnabraut** í byggð frá Suðurlandsvegi undir Ingólfsfjalli vestan Selfoss að Gullfossi, sem má teljast heldri hluti vegarins, og **Kjalvegur** yfir Kjöl tekur síðan við fyrir norðan Gullfoss og ber hann númerið 35 alla leið niður í byggð í Blöndudal. Þjóðvegur 35 er í heildina 237 km langur.

## Biskupstungnabraut
Biskupstungnabraut er meginstofnvegurinn í Uppsveitum Árnessýslu vestan Hvítár og jafnframt aðalleiðin að Geysi og Gullfossi. Liggja allar helstu leiðir á svæðinu út frá henni, s.s. Þingvallavegur (36) í Þrastarskógi, Laugarvatnsvegur (37) við Svínavatn og aftur á Biskupstungnabraut við Múla, Skálholtsvegur (31) við Brúarárbrú hjá Spóastöðum og Hrunamannavegur (30) við Kjóastaði.

Í grennd við veginn er fjöldi áhugaverðra staða. Má þar nefna Kerið, fossinn Faxa í Tungufljóti og svo að sjálfsögðu Geysi og Gullfoss. Leiðin liggur einnig framhjá tveimur byggðarkjörnum við félagsheimilin Minni-Borg og Aratungu (Reykholt í Biskupstungum).

Sogsbrúin við Alviðru er á veginum. Upphaflega brúin var byggð 1905 og þótti hún mikil samgöngubót á sinni tíð. Núverandi brú er byggð 1983.

Biskupstungnabraut er 69 km löng frá Suðurlandsvegi við Selfoss upp að Gullfossi.

## Kjalvegur
Kjalvegur taldist til fjallvega til skamms tíma og bar þá númerið F35 (og áður F37). Frá Gullfossi liggur hann upp með Hvítá að Hvítárvatni, fer þar yfir hana og liggur síðan að kjördæmamörkum á Fjórðungsöldu á Kili en kemur vegurinn þá yfir í Norðvesturkjördæmi. Þaðan liggur hann um Hveravelli, Auðkúluheiði og Blöndulón áður en hann kemur niður í Blöndudal við stöðvarhús Blönduvirkjunar.

Vegurinn endar við Svínvetningabraut (731) hjá Löngumýri utarlega í Blöndudal, en vegur 732 sem var kaflinn út Blöndudal frá Blönduvirkjun var bætt við Kjalveginn nýlega. Svínvetningabraut tengir síðan Kjalveg við Norðurlandsveg í Langadal.

Kjalvegur einn og sér er 168 km langur.

   

## Tengt efni
* Kjölur
Þingvallavegur

**Þingvallavegur** eða **þjóðvegur 36** er stofnvegur á sunnanverðu Íslandi. Vegurinn samanstendur af aðalleiðinni frá Reykjavík til Þingvalla, auk gamla Sogsvegar niður með Þingvallavatni og Soginu austanmegin sem tengir Þingvallasveit við Selfoss og nágrenni. Vegurinn er 68 km að lengd, þar af eru 33 km frá Vesturlandsvegi að þjónustumiðstöðinni á Þingvöllum.

Þingvallavegur telst hafa upphafspunkt við Biskupstungnabraut (35) í Þrastarskógi og liggur þaðan upp með Soginu framhjá Ljósafossvirkjun og Steingrímsstöð. Fjöldi sumarhúsabyggða er við veginn á þessum slóðum. Nálægt Gjábakka og vegamótum Lyngdalsheiðarvegar (365) greinist vegurinn frá hinum eiginlega Þingvallavegi (361) og fylgir vegi sem gerður var fyrir þjóðhátíðarárið 1974 ofar í landinu. Kemur gamli Þingvallavegurinn aftur á hinn nýja við þjónustumiðstöðina. Frá þjónustumiðstöðinni liggur einnig leiðin upp á Uxahryggi (52) og Kaldadal (550).

Vegarkaflinn fyrir ofan þinghelgina var tekinn í notkun 1965 og þar með var lokað fyrir umferð um Almannagjá. Fyrir vestan Hakið liggur leiðin í landi Kárastaða, framhjá Vinaskógi og upp á Mosfellsheiði. Mætir vegurinn Kjósarskarðsvegi (48) á háheiðinni. Lengi framan af 20. öldinni lá vegurinn talsvert sunnar og um sjálfa Mosfellsheiðina og tók stefnuna á Miðdal fyrir ofan Hafravatn. Núverandi vegur liggur hinsvegar nyrst á Mosfellsheiðinni og fram hjá Leirvogsvatni, og heldur síðan niður Mosfellsdal út að Vesturlandsvegi fyrir ofan Mosfellsbæ.

Vegurinn frá Reykjavík var ekki að fullu malbikaður fyrr en stuttu fyrir lýðveldisafmælið 1994, og hluti af Sogsveginum var enn með malarslitlagi fram til ársins 2000. Oftar en ekki hefur því verið unnið að lagfæringum á veginum þegar stórhátíðar á Þingvöllum hafa verið á döfinni.

## Hátíðarhöld
### Þjóðvegahátíðin mikla
Árið 1994 var ætlunin að stefna sem flestum landsmönnum til Þingvalla á hátíðarhöldin 17. júní vegna 50 ára afmælis lýðveldisins, en vegna lélegrar umferðarstjórnunar tepptist vegurinn báðum megin frá svo margir urðu að sitja tímunum saman í umferðarteppu. Hátíðin hefur stundum verið kölluð þjóðvegahátíðin mikla með tilvísun í þennan atburð. Þessi atburður olli því að gerðar voru ýmsar ráðstafanir við Kristnihátíðina árið 2000, og umferð aðeins leyfð í aðra hvora áttina á báðum akreinum eftir því hvaða tími dagsins var. Gekk umferðarflæðið mun betur fyrir sig þá.
Þjóðvegur 26

**Þjóðvegur 26** eða **Landvegur** er vegur á Suðurlandi og liggur frá hringveginum (Þjóðvegi 1) við söluskálann Vegamót (einnig kallað Landvegamót, eftir veginum) skammt vestan við Hellu. Liggur hann síðan upp eftir Holta- og Landsveit, framhjá Skarði og Galtalæk og áfram norðan við Heklu um Rangárbotna, framhjá Tröllkonuhlaupi og að Þjórsárdalsvegi (32) sunnan Þjórsár. Landvegur er 63 km langur.

Frá Þjórsárdalsvegi breytir Þjóðvegur 26 um nafn og heitir Sprengisandsleið eftir það. Vegurinn hefur verið uppbyggður í tengslum við virkjanaframkvæmdir Landsvirkjunar langt upp fyrir Þórisvatn og fær leiðin ekki F-númerið fyrr en komið er að skálanum Versölum. Liggur leiðin um Tungnaá hjá Hrauneyjafossi og um svonefndan Kvíslaveg upp að Versölum.

Um Sprengisandsleið er fjallað sér.

Sprengisandsleiðin er 219 km alla leið í Bárðardal, þar af eru 65 km frá Þjórsárdalsvegi að Versölum.
Þjóðvegur 30

**Þjóðvegur 30** eða **Skeiða- og Hrunamannavegur** er 56 kílómetra langur vegur í Flóahreppi, Skeiða- og Gnúpverjahreppi, Hrunamannahreppi og Bláskógabyggð.

Liggur hann frá Hringveginum nálægt Bitru, um Skeið og framhjá Brautarholti, mætir Skálholtsvegi (31) við Reyki og Þjórsárdalsvegi (32) við Sandlækjarkot 1,5 km lengra, áfram yfir Stóru-Laxá og framhjá Hrepphólum til Flúða. Vegurinn liggur í gegnum Flúðir, og áfram upp eftir að Brúarhlöðum, síðan yfir Hvítá og að Biskupstungnabraut við Kjóastaði.

Vegurinn er nú malbikaður að mestu leyti, en ennþá eru eftir um 4 km næst Biskupstungnabraut.
Þjóðvegur 37

**Þjóðvegur 37** eða **Laugarvatnsvegur** er 36,4 kílómetra langur vegur í Grímsnes- og Grafningshreppi og Bláskógabyggð. Hann liggur frá Biskupstungubraut hjá Svínavatni, að og í gegnum Laugarvatn, um Laugardal, yfir Brúará og framhjá Úthlíð og inn á Biskupstungabraut hjá Múla.
Þjóðvegur 38

**Þjóðvegur 38** eða **Þorlákshafnarvegur** er 19 kílómetra langur vegur í Hveragerði og Ölfusi. Hann liggur frá Suðurlandsvegi frá hringtorginu við Hveragerði, út eftir vestanverðu Ölfusi að Þrengslavegi (39), beygir þar inn á hann og liggur meðfram hitaveiturörinu niður til Þorlákshafnar. Endar vegurinn við hringtorgið í útjaðri bæjarins.
Þjóðvegur 39

**Þjóðvegur 39** eða **Þrengslavegur** er 16 kílómetra langur vegur í Ölfusi. Hann liggur frá Suðurlandsvegi á mislægu gatnamótunum í Svínahrauni, um Þrengslin og um Eldborgarhraun niður til Þorlákshafnarvegar þegar komið er niður af brúninni.

Vegurinn var gerður á 7. áratugnum í tengslum við ríkjandi hugmyndir á þeim tíma að aðalleiðin skildi liggja um þá leið. Fljótlega eftir það var lagður vegur yfir Hellisheiðina og vegurinn um Þrengslin var mjókkaður í kjölfarið. Þrengslavegur, og leiðin í framhaldi af honum til Þorlákshafnar, var malbikaður árið 1980.

Þar sem vegurinn líður niður af brúninni liggur hann á köflum ofan á Raufarhólshelli, en munni hans er rétt við veginn á þeim slóðum.
Þjóðvegur 42

**Þjóðvegur 42** eða **Krýsuvíkurvegur** er 27 kílómetra langur vegur í Hafnarfirði og Grindavík. Hann liggur frá Reykjanesbraut við Hafnarfjörð, inn að Undirhlíðum og um Vatnsskarð, meðfram Kleifarvatni, framhjá Seltúni og Krýsuvík til Suðurstrandarvegar í Krýsuvík.
Þjóðvegur 45

**Þjóðvegur 45** eða **Garðskagavegur** er 31 kílómetra langur vegur á Reykjanesi. Hann liggur frá hringtorgi við Reykjanesbraut við Rósaseltjarnir, ofan við Keflavík og út í Garð, um Garðinn og til Sandgerðar, áfram um bæinn og þaðan framhjá Hvalneskirkju út að Stafnesi. Þaðan liggur vegurinn um Básenda og fyrir Ósabotna á Hafnaveg (44).

Vegurinn er að mestu einbreiður frá Sandgerði og út að Stafnesi. Vegurinn frá Stafnesi að Hafnavegi er að miklu leyti gamall vegur frá Varnarliðinu.
Hvalfjarðarvegur

**Hvalfjarðarvegur** eða **þjóðvegur 47** er sá hluti Hringvegarins sem lá um Hvalfjörðinn áður en hann var færður í Hvalfjarðargöngin árið 1998. Vegurinn er 61 km að lengd.

Á sínum tíma var vegurinn mjög varasamur vegna mikillar umferðar og erfiðra aðstæðna. Bundið slitlag komst ekki á allan veginn fyrr en laust eftir 1990. Um tveimur árum áður en Hvalfjarðargöngin opnuðu var gerð ný brú yfir Botnsvog og tvær mjög varasamar einbreiðar brýr yfir Botnsá og Brunná voru aflagðar, en við Botnsá höfðu fjölmörg alvarleg umferðarslys orðið.

Við veginn um Hvalfjörð voru þrjár vegasjoppur. Hinn frægi Botnsskáli stóð við brúna yfir Botnsá, honum var lokað um það leyti sem vegurinn var færður í botni fjarðarins. Við Miðsand var annar skáli og sá þriðji var yst við bæinn Ferstiklu, þar sem eru vegamót Dragavegar (520). Með minnkandi umferð tók einnig að halla undan viðskiptum hjá hinum skálunum.

Í dag er vegurinn um Hvalfjörð fáfarinn almennt, en á góðviðrisdögum að sumarlagi er þó töluverð frístundaumferð um veginn, enda hentar hann vel til sunnudagsbíltúra. Í Hvalfjarðarsveit hefur orðið töluverð uppbygging í ferðaþjónustu á síðustu árum, auk þess sem Kjósin nýtur vaxandi vinsælda til búsetu. Vegurinn er einnig notaður sem varaleið fyrir Hvalfjarðargöngin, og þá getur umferðin aukist verulega tímabundið.

Vegnúmer 47 var áður notað á stuttan kafla núverandi Reykjanesbrautar, næst Flugstöð Leifs Eiríkssonar, eða frá hringtorginu við Garðsveg (45). Reykjanesbraut lá á þeim tíma til Sandgerðis, en sá kafli fékk númerið 429 við breytingarnar.
Nesbraut

**Nesbraut** eða **þjóðvegur 49** er vegur sem liggur um Ísland. Vegurinn liggur út frá þjóðvegi 1 við gatnamót Vesturlandsvegar og Suðurlandsvegar og liggur til vesturs í gegnum Reykjavíkurborg og Seltjarnarnes. Leiðin er þekktari undir þeim nöfnum sem hún ber í gatnakerfi Reykjavíkur og Seltjarnarness en þau eru (frá austri til vesturs): Vesturlandsvegur, Miklabraut, Hringbraut, Eiðsgrandi og Suðurströnd.
Þjóðvegur 48

**Þjóðvegur 48** eða **Kjósarskarðsvegur** er 22 kílómetra langur vegur í Kjósarhreppi og Bláskógabyggð. Hann liggur frá Hvalfjarðarvegi, um Kjós norðan Laxár, upp í Kjósarskarð og framhjá Fellsenda til Þingvallarvegar á Mosfellsheiði.
Þjóðvegur 51

**Þjóðvegur 51** eða **Akrafjallsvegur** er 18,4 kílómetra langur vegur í Hvalfjarðarsveit og Akranesi. Hann liggur frá Hringveginum við Innrihólm, í kringum Akrafjall og til Hringvegarins við Urriðaá.
Grindavíkurvegur

**Grindavíkurvegur** eða **þjóðvegur 43** er 14 kílómetra langur þjóðvegur sem liggur frá Reykjanesbraut við Vogastapa, framhjá Seltjörn og að Svartsengi, um skarð milli Þorbjarnar og Hagafells til Grindavíkur þar sem þjóðvegurinn liggur um göturnar Víkurbraut og svo Ránarbraut og endar við höfnina.

Fram að 20. öldinni voru allar samgöngur á landi til Grindavíkur um gamlar þjóðleiðir á Reykjanesskaga sem voru aðeins troðningar sem mynduðust með umferð hesta og manna yfir margar aldir. Lagður var vagnfær vegur frá Hafnarfirði til Keflavíkur á árunum 1904 til 1913. Á sama tíma vöknuðu hugmyndir um að leggja akveg frá Grindavík sem gæti tengst hinum nýja Suðurnesjavegi við Vogastapa. Slíkur vegur var svo lagður á árunum 1914 til 1918. Sá vegur lá að miklu leyti í sama vegstæði og núverandi Grindavíkurvegur en var á sumum stöðum færður til eftir því sem vegurinn var endurbættur þannig að hægt er að sjá ummerki um gamla vagnveginn til hliðar við núverandi veg. Grindavíkurvegurinn var svo malbikaður 1973. Vegurinn hefur verið á meðal fjölförnustu vega í íslenska vegakerfinu þar sem hann þjónar ekki aðeins Grindavíkurbæ heldur einnig talsverðri umferð ferðamanna að Bláa lóninu. Samkvæmt tölum Vegagerðarinnar fóru um 5000 bílar um veginn á dag árið 2023. Vegna umferðarþunga og hraða hefur verið nokkuð um alvarleg slys á veginum en árið 2018 var hafist handa við að breikka veginn á nokkurra kílómetra kafla og gera hann að svonefndum 2+1 vegi með vegriði sem aðgreinir akstursstefnur. Árið 2021 var meðalhraðaeftirlit tekið upp í fyrsta sinn á Íslandi á kafla á Grindavíkurvegi (og einnig í Norðfjarðargöngum).

Þegar Grindavíkurbær var rýmdur vegna jarðhræringar í nóvember 2023 var veginum lokað og merkingum á vegaskiltum breytt til að gefa til kynna að leiðin til Grindavíkur væri ekki opin almenningi. Í hrinu eldgosa við Sundhnúksgíga sem hófst í desember 2023 hefur hraun nokkrum sinnum runnið yfir Grindavíkurveg norðan Svartsengis og einnig ofan Grindavíkur. Vegurinn hefur jafnharðan verið endurgerður yfir nýja hraunið.

## Vísanir
Þjóðvegur 50

**Þjóðvegur 50** eða **Borgarfjarðarbraut** er vegur sem liggur um Borgarfjörð, frá hringveginum (Þjóðvegi 1) við Borgarfjarðarbrú og um Andakíl, Reykholtsdal og Stafholtstungur og aftur inn á Þjóðveg 1 við söluskálann Baulu.
Hindenburg

**Hindenburg** er þýskt nafn sem getur átt við:

## Fólk
Paul von Hindenburg

## Annað
Loftskipið LZ 129 Hindenburg
Metrakerfið

**Metrakerfið** er kerfi mælieininga sem notað er í vísindum um allan heim. Það er tugakerfi  byggt á grunntölunni 10 og er lögð sérstök áhersla á tölur sem fást með því að margfalda töluna 10 með sjálfri sér,  100 og 1000 eða með því að deila með 10  1/10 og 1/1000. Þessum margfeldum er svo gefin sérstök nöfn með forskeytum eins og kíló-, hekta-, deka-, desi-, sentí- og milli-. Metrakerfið er hluti SI-kerfisins.

## Tenglar
* ''Metrarkerfið''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1962
Díll

**Díll**, **depill** eða **pixill** (einnig sjaldan kallað **tvívíð myndeind**) er minnsta eining í stafrænni mynd, og er alltaf einlit.

## Heimildir
1075

Árið **1075** (**MLXXV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* Ketill Þorsteinsson Hólabiskup (d. 1145)

## Dáin
* Gunnar hinn spaki Þorgrímsson, lögsögumaður.
Síðumúlafangelsið

**Síðumúlafangelsið** (eða **Múlinn**) var íslenskt fangelsi í götunni Síðumúla í Reykjavík og nefnt eftir henni. Fangelsið hóf starfsemi árið 1973. Húsnæðið var upphaflega byggt sem bílageymsla eða bílaþvottastöð fyrir lögregluna í Reykjavík. Fangelsinu  var lokað í maí 1996 og var rifið stuttu seinna. Áður en til þess kom var sett upp listasýningin *Tukt í fangelsinu* og var aðgangur frjáls.

Þar sátu inni ákærðir í Geirfinns- og Hafskipsmálunum.

## Tengill
* Finnur Arnar Arnarson - Skrapp fram
Víðgelmir

**Víðgelmir** er einn af lengstu (1.585 m) hellum landsins og rúmtaksmestu (148.000 m³) hraunhellum heims. Hann er í Hallmundarhrauni, u.þ.b. 2 km suðaustur af Fljótstungu í Hvítársíðu. Þak hellisins hefur hrunið á allstórum kafla, nærri norðurenda hans, og er það eini inngangurinn. Hellirinn er víður fremst en þrengist á köflum þegar innar dregur. Þar var, í október árið 1991 sett upp járnhlið af félagsmönnum í Hellarannsóknafélagi Íslands til að vernda þær dropasteinsmyndanir sem ekki hafa þegar verið eyðilagðar. Mannvistarleifar sem fundust í hellinum eru varðveittar í Þjóðminjasafninu og eru að líkindum frá víkingaöld. Hellirinn er á köflum afar erfiður yfirferðar og tæpast ráðlegt að fara um hann nema með leiðsögumanni. Leiðsögn og aðgangur að innri hluta hellisins er fáanleg frá Fljótstungu.

Hellirinn var lokaður af ís frá árinu 1918 til ársins 1930 en hann lokaðist aftur um veturinn 1972-1973.  Í apríl 1990 fór hópur á vegum Hellarannsóknafélags Íslands með tól og tæki og freistaði þess að opna hellinn.  Ekki tókst það að þessu sinni en árið eftir tóku nokkrir heimamenn af bæjum í Hvítársíðu og Hálsasveit sig saman, undir forystu Kristleifs Þorsteinssonar bónda í Húsafelli og kláruðu verkið.    

## Tilvísanir
* 

## Tenglar
* The Virtual Lava Tube Fróðlegur kennsluvefur um hraunhella.
* Vidgelmir images Myndasafn frá júlí 2007.
* Heimasíða Hellarannsóknafélags Íslands.
*  Björn Hróarsson, etal.: ''Lava caves in the Hallmundarhraun lava flow, West Iceland.'' Proceedings of the 6th International Symposium on Volcanospeleology. (1991) (á ensku) 

## Heimildir
* Sigurður Sveinn Jónsson og Björn Hróarsson, 1991, "Opnun Víðgelmis", Surtur, ársrit Hellarannsóknafélags Íslands.
Bretanía

**Bretanía** (galló: *Bertaèyn,* bretónska: *Breizh*, franska: *Bretagne*) er eitt af 18 héruðum í Frakklandi og er skagi sem teygir sig út í Atlantshafið í vestanverðu landinu. Héraðið skiptist í fjórar sýslur og íbúafjöldi þess er 3,3 milljónir (2018). Þar er töluð, ásamt frönsku, bretónska, en það er keltneskt tungumál skylt velsku. Um tvö hundruð þúsund manna tala bretónsku á þessum slóðum. Einnig er talað galló sem er rómanskt tungumál, en hún á rætur að rekja til hernáms Rómverja. Íbúar Bretagne nefnast *Bretónar*. 

Strandlengja Bretagne er 1200 km löng. Bretónar kalla strandlengjuna *Armor* og innskagann *Argoat*. Þar eru um 200 sumarleyfisstaðir og munur flóðs og fjöru allt að 18 m. Ströndin austur og vestur af St. Maló er kölluð Smaragðsströndin (*Côte d'Emeraude*). Á Bretaníuskaga tíðkast byggingarstíll sem er einkennandi fyrir svæðið og heimamenn halda fast í gamla siði og hefðir. 

Héraðið skiptist í fjórar sýslur: 
* Côtes-d'Armor, höfuðstaður: Saint-Brieuc
* Finistère, höfuðstaður: Quimper
* Ille-et-Vilaine, höfuðstaður: Rennes
* Morbihan, höfuðstaður: Vannes

## Heiti
Héraðið hefur hlotið fjölda ólíkra nafna á íslensku í gegnum tímann. *Bretanía* er algengasta íslensk heitið í dag, en nöfnin *Bertangaland*, *Bretland*, *Syðra-Bretland* eða *Bretland hið syðra* hafa öll verið notuð.

**Franska nafn: Bretagne** 

**Bretónskt nafn: Breizh** 

**Gallo nafn: Bertègn** 

## Tilvísanir