open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Himinhvolfshnitakerfi

**Himinhvolfshnitakerfi** eru þau hnitakerfi sem notuð eru til að staðsetja fyrirbæri á himinhvolfinu og samsvara hnatthnitakerfum sem lýsa staðsetningu á jörðu. Himinhvolfið er ímynduð kúluskel sammiðja jörðinni í mikilli fjarlægð. Nokkur mismunandi hnitakerfi eru notuð en algengast er miðbaugskerfið. Kúluhornafræði kemur að miklum notum við útreikninga þó hún sé ekki nauðsynleg fyrir grundvallarskilning á hnitakerfunum. Áður fyrr var skilningur á þessum hnitakerfum gríðarlega mikilvægur sjóförum til þess að reikna út staðsetningu og fjarlægðir.

## Helstu hnitakerfi

* Miðbaugshnit

* Sjónbaugshnit

* Sólbaugshnit

* Vetrarbrautarhnit

## Helstu hugtök

Sjóndeildarhringur er ímyndaður stórbaugur á himinhvolfinu sem skilur að jörðina og himininn. Þá er átt við sannan sjóndeildarhring, þ.e. menn verða að ímynda sér að engin fjöll skerði sýn þeirra. Þetta er grundvöllur sjónbaugskerfisins og af því ljóst að staðsetning athugandans skiptir máli. Það geta fylgt því töluverðir reikningar að færa hnit stjörnu á milli staða, sérstaklega ef um mismunandi tíma athugunar er að ræða.

Hvirfilpunktur (e. ***z'''enith'') er sá punktur sem er beint fyrir ofan athugandan, beint fyrir neðan hann er svo [[ilpunktur]] (e. ***n*'adir*). Staðsetning er gefin með lengd og breidd eins og í hnatthnitakerfi, en í stað breiddar er stundum talað um hæð. Hnitin eru gefin í gráðum eða klukkustundum eftir því hvaða kerfi er notað, en það er auðvelt að breyta á milli. Í einni klukkustund eru fimmtán gráður (360°/24 = 15°).

Miðbaugur himins (sem sést ekki á mynd) er stórbaugur á himinhvelinu sem er samsíða miðbaug jarðar. Hann afmarkar þann flöt sem liggur til grundvallar miðbaugskerfisins. Í miðbaugskerfinu er ekki talið frá norðri heldur vorpunkti himins til austurs. Hæðin eða miðbaugsbreiddin er stórbaugur sem er hornréttur á miðbaug himins og fer í gegnum stjörnunna og norðurpunkt himins. Norður- og suðurpunktar himins samsvara norður- og suðurpól jarðar, þ.e. ef lína er dregin í gegnum póla jarðar skerast þeir himinkúluna í norður- og suðurpunkti himins.
TCP

**TCP** eða **TCP-samskiptareglur** (skammstöfun á enska ***Transmission Control Protocol***) er einn af grundvallarsamskiptastöðlum Internetsins. TCP tilheyrir fjórða lagi OSI lagaskiptingarinnar sem nefnist flutningslagið (e. *transport layer*). Hlutverk TCP-staðalsins er að þjónusta þau lög fyrir ofan hann (aðallega *application layer*) til þess að flytja gögn yfir netkerfi. TCP-staðallinn nýtir sér síðan þjónustur IP-samkiptarstaðalsins sem er í netlaginu (e. *network layer*).

Það eru margir kostir við TCP-staðallinn en hann býður upp á þjónustur sem hraðaflæðisstjórnun (e. *flow control*), teppustjórnun (e. *congestion control*) og villufrían gagnaflutning (e. *error free data transfer*). UDP-staðallinn sem er sambærilegur við TCP býður ekki upp á þessar þjónustur. Hugbúnaðarhönnuður sem kýs að nota UDP getur, ef hann vill og telur þörf á, útfært einhverjar af þjónustunum sem TCP býður upp á í forritalaginu.

TCP er notað af mörgum samskiptastöðlum, t.d. þeim algengasta á netinu, HTTP, bæði í útgáfu HTTP/1.1 og í HTTP/2 en ekki í nýjasta staðlinum HTTP/3 sem notar UDP í staðinn. Sá staðall hefur ákveðinn stuðning frá og með september 2019, í t.d. Google Chrome.  Ef eða þegar HTTP/3 tekur yfir þá minnkar notkun á TCP sem því nemur. Þar sem HTTP stendur á bak við mikinn meirihluta af notkun á TCP, er líklegt að TCP verði mun minna notað í framtíðinni.

## Neðanmálsgreinar
Schwarzschild-geisli

**Schwarzschild-geisli** er eiginleiki massa og gefur mörk fyrir því hvenær hann verður það mikill að ef honum yrði þjappað saman í kúlu, sem væri með geisla að stærð *Schwarzschild-geisla* massans, þá heldur massinn áfram að þjappast og verður að lokum að þyngdarsérstæðu.  Þetta er einmitt það sem talið er að gerist við myndun  svarthols.

Reikna má *Schwarzschild-geisla*, *r<sub>s</sub>* með eftirfarandi jöfnu:
: r_s = \frac{2Gm}{c^2},
þar sem *G* er þyngdarfastinn, *m* massi og *c* ljóshraði.

Um jörðina gildir:
: r_s = \frac{2Gm}{c^2} = \frac{2 \times 6.67 \times 10^{-11} \times 6 \times 10^{24}}{(3 \times 10^8)^2} \approx 9 mm, 
sem þýðir að til að jörðin félli saman í þyngdarsérstæðu þyrfti hún að þjappast saman í kúlu með um 9 mm geisla.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Svarthol
Loftþrýstingur

**Loftþrýstingur** (fyrrum nefndur **loftvægi**) er þrýstingur andrúmsloftsins, mældur með loftvog. Algengar mælieininginar eru: millíbar, hektópaskal og loftþyngd (atm). Staðalþrýstingur við yfirborð jarðar er 1013,25 hektópasköl (hPa).
Trotskíismi

**Trotskíismi** er stjórnmálastefna sem er kennd við Lev Trotskíj og þykir einkenna stjórnmálastarf hans og ritstörf. Nafngiftin er upphaflega komin frá Lenín, en hefur mest verið notuð af andstæðingum Trotskíjs og er oftast notuð af þeim í neikvæðri merkingu, þótt jákvæð eða hlutlaus merking sé algeng líka. Trotskíj og fylgismenn hans kölluðu/kalla stefnu sína oftast marxisma eða lenínisma, eða þá einfaldlega sósíalisma eða kommúnisma. Það sem einkennir trotskíisma er m.a. sterk alþjóðahyggja, kenningin um stöðuga byltingu og hörð gagnrýni á þau fræði og stjórnmál sem einkenndu Jósef Stalín, og eftirmenn hans -- hvort sem litið er á Nikita Krústsjov eða Maó Zedong. Líkt og með stalínisma, eru menn ekki á eitt sáttir um hvað er rétt og rangt eða hvað þessi orð þýða nákvæmlega.

Hreyfingar kommúnista hafa oft klofnað vegna innbyrðis deilna og við andstæðinga. Stærsta og frægasta dæmið er kannski þegar Trotskíj stofnaði Fjórða alþjóðasambandið, sem svar við Þriðja alþjóðasambandinu sem tengdist Stalín og Sovétstjórninni.

## Tengt efni
* Ritsafn Trotskís á Marxists.org
Stalínismi

**Stalínismi** er pólitísk og fræðileg stefna sem er kennd við Jósef Stalín og þykir einkenna stjórnartíð hans og ritstörf. Nafngiftin er komin frá Lev Trotskíj, andstæðingi Stalíns, og er oftast notuð í neikvæðri merkingu, nánar tiltekið að stalínismi sé stefna sterkrar valdstjórnar, sósíalisma í einu landi, lítillar virðingar fyrir mannréttindum, flokkseinræðis, umfangsmikils og spillts skrifræðis, áætlunarbúskapar og efnahagsstefnu og stjórnkerfi með sósíalísk einkenni, í það minnsta á yfirborðinu - auk þess sem aðdáun á Jósef Stalín er oft en ekki alltaf höfð með.

Stalín sjálfur sagðist fylgja marx-lenínískri stefnu (eða einfaldlega sósíalískri eða kommúnískri) í pólitískum athöfnum sínum. Líkt og með trotskíisma, eru menn ekki á eitt sáttir um hvað er rétt og rangt eða hvað þessi orð þýða nákvæmlega. Margir kommúnistar sem ekki eru trotskíistar segja að stalínismi sé einfaldlega ekki til, þ.e. að orðið lýsi engri ákveðinni stefnu eða skoðun, enda hafi stjórnartíð Stalíns að miklu leyti mótast af nauðsyn vegna ytri aðstæðna eða af rótgrónum hefðum rússneskrar stjórnmálamenningar. Þá þekkist það líka að stuðningsmenn eða aðdáendur Stalíns taki orðið og noti það stoltir til að lýsa sjálfum sér.

Framan af stjórnartíð Stalíns, beittu Sovétríkin Þriðja alþjóðasambandinu fyrir sig til þess að boða og útbreiða stefnu sína.

## Tengt efni
* Ritsafn Stalíns á Marxists.org
* Svartbók kommúnismans
* *[https://books.google.is/books?id=cJ-ZCgAAQBAJ Greinar um kommúnisma]* eftir heimspekinginn Bertrand Russell
* *[https://books.google.is/books?id=KryeCgAAQBAJ Konur í þrælakistum Stalíns]* eftir Elinor Lipper og Aino Kuusinen
Títóismi

**Títóismi** er pólitísk stefna sem er ein grein sósíalisma, kennd við Tító marskálk (1892-1980) og þykir einkum einkenna stjórnartíð hans í Júgóslavíu (1945-1980). Nafngiftin er notuð til aðgreiningar frá öðrum sósíalistum, en títóistar sjálfir kalla sig yfirleitt bara sósíalista.

Ólíkt flestum öðrum löndum Austur-Evrópu, þá tókst Júgóslövum að sigra hernámslið Þjóðverja án mikillar aðstoðar Rauða hersins við lok Síðari heimsstyrjaldar. Árið 1945 var Júgóslavía því á valdi skæruliða sem flestir aðhylltust kommúnískar eða sósíalískar hugmyndir og lutu forystu Títós. Þeir voru því ekki bundnir af vilja Stalíns og Sovétmanna eins og flest hin löndin. Skömmu eftir stríð kom til vinslita milli Stalíns og Títós, sem vildi að Júgóslavía færi sínar eigin leiðir til þess að framkvæma sósíalismann. Það er þessi júgóslavneska leið, sem er gjarnan kennd við Tító sjálfan.

Til aðgreiningar frá öðrum greinum sósíalisma, þá felur títóismi í sér sterk syndikalísk áhrif — það er að segja, að verksmiðjur og aðrar einingar hagkerfisins eru að miklu leyti undir stjórn verkamanna sjálfra, verkalýðshreyfingin hefur meira sjálfstæði gagnvart ríkisvaldinu heldur en t.d. við stalíníska eða maóíska stjórnarhætti og áætlunarbúskapurinn er ekki eins umfangsmikill, heldur gefur ákveðið rúm fyrir markað. Þar sem Júgóslavía var fjölþjóðlegt sambandsríki, má líta á hvort tveggja sem einkenni á títóismanum líka: Áherslur á að þjóðarbrot hafi verulega sjálfstjórn hvert í sínu fylki, og að allir eigi að vera jafnir fyrir ríkinu, óháð þjóðerni, og fylkin myndi ríkið í sameiningu. Auk þess nutu Júgóslavar mun meiri réttinda en flestir aðrir íbúar Austur-Evrópu, til dæmis hvað snerti ferðafrelsi og prentfrelsi.

Eftir vinslitin við Stalín, fylgdi Júgóslavía að mestu hlutleysisstefnu í utanríkismálum, eftir því sem hægt var í Kalda stríðinu. Tító stofnaði Samband hlutlausra ríkja ásamt Gamal Abdel Nasser, forseta Egyptalands, Jawaharlal Nehru, forseta Indlands og Sukarno, forseta Indónesíu. Austur-evrópsku ríkin sniðgengu Júgóslava að miklu leyti, og því beindust utanríkisviðskipti þeirra að mestu leyti til Vestur-Evrópu.

Tító og stjórn hans nutu vinsælda heima fyrir, þar sem honum tókst að láta þjóðarbrot Júgóslavíu halda friðinn að mestu leyti, og halda uppi mun betri almennum lífskjörum en í hinum sósíalísku löndnum — þótt Júgóslavía hafi fjármagnað þau að miklu leyti með erlendum lánum, og þannig safnað skuldum sem seinna urðu þung byrði. Austurblokkin deildi þó hart á Tító. Enver Hoxha, forseti Albaníu, gagnrýndi hann sérstaklega mikið, í ræðu og riti.

## Tengt efni
* Ritsafn Títós á Marxists.org
Tata Nano

**Tata Nano** er borgarbíll framleiddur af indverska bílaframleiðandanum Tata Motors. Ódýrasta útgáfa af bílnum mun kosta 1700€ eða 157,149 íslenskar krónur, sem gerir Nano að ódýrasta fjöldaframleidda bíl í heimi. Tata Motors stefnir að því að framleiða 250.000 eintök á ári til að byrja með.

## Tenglar

* Heimasíða Tata Nano 
* Frétt um Tata Nano á youtube síðu Al Jazeera
Heyskapur

**Heyskapur** kallast sá tími þegar bændur slá grasið á túnum sínum og verka sem hey. Gjarnan eru tún slegin tvisvar, eða oftar. Kallast þá fyrra skiptið *fyrrisláttur*, og afurð hans *hey*, en seinna skiptið (og þau sem eftir koma) *seinnisláttur*. Afurð seinnisláttar kallast *há*.
Kotstrandarkirkja

**Kotstrandarkirkja** er kirkja að Kotströnd í Ölfusi. Hún var byggð 1909 og vígð þann 14. nóvember eftir að ákveðið var að leggja niður kirkjurnar að Reykjum og Arnarbæli. Kotstrandarkirkja hefur verið útkirkja frá Hveragerði frá 1940 en þangað til sat presturinn að Arnarbæli og þjónaði Hjalla-, Selvogs- og Kotstrandarkirkju. Hvergerðingar sóttu kirkju að Kotströnd þar til þeirra kirkja var fullbúin.

Kirkjugarðurinn að Kotströnd markast af hlöðnum steinvegg á tvo vegu. Hann þjónar einnig Hveragerðiskirkju.

## Tenglar
*Kotstrandarkirkja á kirkjukort.net
Araniko

**Araniko** (upphaflega **Balabahu**, fæddur 1243, látinn í Kína 1306) var frægur arkitekt frá Nepal sem einnig var þekktur fyrir mynd- og högglist sína. Nafn hans þýðir á kínversku *kvenlegt andlit*, en hann líktist einmitt konu.

Araniko fæddist mögulega í Patan og var af Newar-þjóðarbrotinu. Um 12 ára aldur fór hann til Kína í boði Kublai Khan keisara en þar átti hann að reisa búddamusteri. Byggingarlist hans sést einn þann dag í dag, svo sem í Peking. Hann vann svo vel að Kínakeisari sjálfur vildi leggja fyrir hann próf. Hann skyldi laga koparstyttu af Sung keisara. Eftir viðgerðina var styttan svo fullkomin að jafnvel færustu listamenn landsins dáðust af handbragðinu.

Araniko kynnti nepalska byggingarlist í Tíbet, Indókína og víðar. Hann bjó í Kína fram að dauðdaga.

## Tengill
* Um Araniko á ''Ohmynews''
Blindrafélagið

**Blindrafélagið**, samtök blindra og sjónskertra á Íslandi er félagasamtök blindra og sjónskertra á Íslandi. Félagsmenn eru um 500 talsins. Félagið var stofnað 19. ágúst 1939.

Hlutverk félagsins er að veita umsagnir til hins opinbera um hvert það mál sem lýtur að hagsmunum blindra og sjónskertra. Blindrafélagið býður einnig upp á námskeið og kynningar í skólum, fyrirtækjum og hjá samtökum. Félagið aðstoðar félagsmenn með atvinnuleit og umsóknarferlið. Það skipuleggur námskeið og margvíslegt tómstundarstarf.

Blindrafélagið gefur í hverri viku út hljóðdiskinn *Valdar greinar* þar sem er að finna upplestar greinar úr íslenskum blöðum. Útgáfa *Valdra greina* hófst árið 1976.

Félagið rekur Blindravinnustofuna þar sem blindir og sjónskertir vinna ýmis störf.

## Tengill
* Heimasíða Blindrafélagsins
* Heimasíða Blindravinnustofunnar
* Hljóðbókasafn Íslands
Cope2

**Fernando Carlo**, þekktur sem **Cope2**, er bandarískur grafflistamaður frá Bronx í New York-borg. Hann fékk viðurkenningu í graffheiminum um miðjan tíunda áratuginn. Hann hefur málað síðan 1985.

Hann og félagar hans í hópnum „Kings Destroy“ (upphaflega „Kids Destroy“, „Killa Dawgs“, „Keeping dollars“ eða einfaldlega KD) eru aðalleikarar í heimildarmyndinni Kings Destroy frá 1999.

Cope2 hefur verið handtekinn af lögreglu New York-borgar in fyrir skemmdarverk, þjófnað og eiturlyfjasölu. Handtakan leiddi til þess að hann gaf út 272 blaðsíðna bók um graffverkin sín, *Cope2: True Legend*.

Cope2 byrjaði að graffa í kringum 1980. Frændi hans Chico 80 kynnti graffið fyrir honum og það var mikið um það í fjölskyldunni hans.  Árið 2006 kom Cope2 fram í tölvuleiknum *[[Mark Ecko's Getting Up: Contents Under Pressure]]* sem einn af „goðsögum graffsins“.

*[[Time Magazine]]* borguðu Cope2 $20.000 dollara til að gera  auglýsingu í hverfinu SoHo á Manhattan, á horni Houston og Wooster. Auglýsingin er full af veggjalist og textinn segir „Post-Modernism? Neo-Expressionism? Just Vandalism? Time. Know why“. Cope2 hefur gert skó fyrir Converse undir heitinu „Chuck Taylor All-Stars“. Cope2 er líka þekktur fyrir loftbólustafina sína, en loftbólustafirnir voru fundnir upp af graffitilistamanninum Cap.

Verk Cope2 sjást á nokkrum veggjum í tölvuleiknum *[[Grand Theft Auto IV]]*.

## Tilvísanir
Tjörn í Svarfaðardal

**Tjörn** er kirkjustaður í Dalvíkurbyggð í Svarfaðardal. Bærinn stendur að vestanverðu í dalnum um 5 km innan við Dalvík. Þórarinn Kr. Eldjárn lét reisa núverandi íbúðarhús 1931. Tjarnartjörn er lítið og grunnt stöðuvatn á flatlendinu neðan við bæinn. Tjörnin er innan Friðlands Svarfdæla sem teygir sig allt til strandar. Þar er mikið fuglalíf. Tjörn er með stærri jörðum í Svarfaðardal og að líkindum landnámsjörð þótt bæjarins sé ekki getið í Landnámu. Þar hafa verið stundaðar úrkomumælingar á vegum Veðurstofunnar frá árinu 1970. Í hlíðinni ofan við Tjörn eru volgrur og í framhaldi af þeim er jarðhitinn í Laugahlíð þar sem Sundskáli Svarfdæla fær vatn sitt.
Kristján Eldjárn forseti fæddist á Tjörn 1916 og ólst þar upp.
Sönghópurinn Tjarnarkvartettinn var kenndur við Tjörn í Svarfaðardal.

Tjarnarbændur á 20. öld:
: Sr. Kristján Eldjárn Þórarinsson og Petrína Soffía Hjörleifsdóttir
: Þórarinn Kr. Eldjárn og Sigrún Sigurhjartardóttir
: Hjörtur Eldjárn Þórarinsson og Sigríður Hafstað
: Kristján Eldjárn Hjartarson og Kristjana Arngrímsdóttir

## Tjarnarkirkja

Kirkja hefur líklega verið reist á Tjörn fljótlega eftir að kristni var lögleidd í landinu. Hennar er þó ekki getið með beinum hætti í heimildum fyrr en í Auðunarmáldaga frá 1318. Þar segir að kirkjan sé helguð Maríu guðsmóður, Mikjáli erkiengli, Jóhannesi skírara og Andrési postula. Kirkjan átti þá hálft heimalandið, Ingvarastaðaland og hólminn Örgumleiða. Á 16. öld er Tjörn orðin beneficium, þ.e. öll komin í eigu kirkjunnar og þannig hélst þar til sr. Kristján Eldjárn Þórarinsson (1843-1917) keypti jörðina árið 1915. Sr. Kristján var síðasti prestur á Tjörn. Í Svarfaðardal voru lengi fjórar sóknir en þrír prestar því Urðakirkja var annexía frá Tjörn. Upsasókn var síðan lögð undir Tjarnarprest 1859 en 1917 var Tjarnarprestakall með sínum þremur sóknum sameinað Vallaprestakalli. Eftir að prestssetrið var flutt frá Völlum 1969 hefur Tjarnarkirkju verið þjónað af frá Dalvík. Tjarnarsókn nær frá Steindyrum að Ytraholti.

Núverandi kirkja var reist 1892. Hún er úr timbri á hlöðnum grunni og tekur 60-70 manns í sæti. Í henni eru steindir gluggar teiknaðir af Valgerði Hafstað listmálara. Kirkjugarður er umhverfis kirkjuna. Kirkjan skemmdist nokkuð í Kirkjurokinu svokallaða, miklu óveðri sem gekk yfir landið þann 20. september árið 1900. Þá eyðilögðust kirkjurnar á Urðum og Upsum og Vallakirkja varð fyrir skemmdum. Tjarnarkirkja snaraðist á grunni sínum og hallaðist mjög til norðurs en járnkrókar miklir, sem héldu timburverkinu við hlaðinn grunninn, vörnuðu því að verr færi. Nokkru eftir fárviðrið gerði hvassviðri af norðri sem færði hana til á grunninum og rétti hana að mestu við á ný. Mörgum þóttu þetta stórmerki. Gert var við kirkjuna eftir þetta og m.a. voru útbúin á hana járnstög sem lengi settu skemmtilegan svip á bygginguna og minntu á hið mikla fárviðri sem hún hafði staðið af sér. Kirkjan stóð einnig af sér Dalvíkurskjálftann 1934 en þó urðu skemmdir á grunni hennar.

## Heimildir
* 
* 
* Kirkjur Íslands 9. bindi. Tjarnarkirkja bls. 271-307. Reykjavík 2007

## Tenglar
*Tjarnarkirkja á kirkjukort.net
Páll Jónsson í Viðvík

**Páll Jónsson** (27. ágúst 1812 – 8. desember 1889) var prestur og sálmaskáld. Hann var fæddur í Hvítadal í Saurbæ í Dalasýslu. Eftir guðfræðinám í Kaupmannahöfn var hann aðstoðarprestur á Myrká í Hörgárdal í Eyjafirði frá 1841 – 1846 og prestur þar frá 1846 – 1858. Eftir það var hann prestur á Völlum í Svarfaðardal frá 1856 – 1878 og síðan í Viðvík í Viðvíkursveit í Skagafirði frá 1878 – 1886.
Leynimýri

**Leynimýri** er svæði í suðaustanverðri Öskjuhlíð í Reykjavík, rétt norðan við Fossvogskirkjugarð og Vesturhlíðarskóla. Þar var forðum samnefnt kot eða erfðafestuland með túnskika.

Á árum síðari heimsstyrjaldarinnar hafði hernámsliðið miklar sprengiefnageymslur í landi Leynimýrar.
Kaplaskjól

**Kaplaskjól** er svæði vestast í Reykjavík, sem nær nokkurn veginn yfir svæðið þar sem nú liggja göturnar Sörlaskjól og Faxaskjól. Kaplaskjólsvegur heitir eftir Kaplaskjóli, þar sem hann liggur þangað frá Hringbraut.

Nafnið mun vera dregið af því að í Kaplaskjóli hafi verið hlaðnir garðar til að veita útigangshrossum skjól, en orðið *kapall* merkir hryssa eða hestur.
Enya

**Eithne Patricia Ní Bhraonáin**, þekktust sem **Enya**, (fædd 17. maí 1961) er írsk popp- og nýaldarsöngkona. Enya hóf ferilinn með hljómsveitinni Clannad, 1980-1982, þar sem systkini og frændsystkini hennar spiluðu. Systir hennar er Moya Brennan.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
# *[[Enya (breiðskífa)|Enya]]* (1987) 2 millj. seld eintök
# *[[Watermark (breiðskífa)|Watermark]]* US#25 (1988) 11 millj. seld eintök
# *[[Shepherd Moons]]* US#17 (1991) 12 millj. seld eintök
# *[[The Celts (breiðskífa)|The Celts]]* (1992) 6,7 millj. seld eintök
# *[[The Memory of Trees]]* US#9 (1995) 10 millj. seld eintök
# *[[Paint the Sky with Stars]]* US#30 (1997) 12 millj. seld eintök
# *[[A Day Without Rain]]* US#2 (2000) 15 millj. seld eintök
# *[[Amarantine (breiðskífa)|Amarantine]]* US#6 (2005) 6.5 millj. seld eintök
# *[[And Winter Came...]]* US#8 (2008) 3.5 millj. seld eintök
# *[[Dark Sky Island]]* (2015)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Opinber vefsíðan Enya
Bráðræðisholt

**Bráðræðisholt** er holt í vesturborg Reykjavíkur og nafnið er einnig notað um byggðina sem þar er -- sem eru nokkurn veginn norðvesturhluti Grandavegar, Lágholtsvegur, Álagrandi og Bárugrandi.
Kolasund

**Kolasund** var lítil gata í miðbæ Reykjavíkur. Það var vestan við Útvegsbankahúsið (þar sem Héraðsdómur Reykjavíkur er nú) og lá milli Austurstrætis og Hafnarstrætis. Það hvarf þegar bygging sú var byggð, sem nú stendur milli Héraðsdóms og Pósthússins, en norðurendinn er ennþá til og er nú húsasund, þaðan sem m.a. er gengt inn í Héraðsdóm bakdyramegin.

## Tenglar
* ''Gömul mynd af Kolasundi''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1959
Lóugata

**Lóugata** var gata á Grímsstaðaholti í vestanverðri Reykjavík. Hún lá í vestur frá þáverandi Melavegi, samsíða Þrastargötu sem þá lá einnig í vestur, og enduðu báðar í Smyrilsvegi.

## Tenglar
* ''Þegar Lóugata 2 hverfur mun annað hús halda á lofti minningu þess''; grein í Tímanum 1972
Þrastargata

**Þrastargata** er stutt botnlangagata á Grímsstaðaholti í vestanverðri Reykjavík, og liggur suður úr austurenda Hjarðarhaga. Þegar hún var lögð lá hún hins vegar í vestur frá þáverandi Melavegi, samsíða Lóugötu, og enduðu þá báðar í Smyrilsvegi.
Súlugata

**Súlugata** var gata í vestanverðri Reykjavík. Hún lá í vestur frá mótum Arnargötu og Fálkagötu og niður að sjó, eða þar sem nú heitir Dunhagi, sunnan Fálkagötu.
Flugskálavegur

**Flugskálavegur** var gata í austanverðri Reykjavík. Hann var norðan við Laugarás og lá norður frá Kleppsvegi að flughöfn fyrir sjóflugvélar, sem var við Viðeyjarsund.
Seljavallalaug

**Seljavallalaug** er 25 metra friðuð útisundlaug á Íslandi fremst í Laugarárgili undir Austur-Eyjafjallasveit. Laugin er ein elsta sundlaug á Íslandi og var fyrst hlaðin með grjóti árið 1923 og svo steypt ári seinna. 

Seljavallalaug er skammt frá bænum Seljavöllum. Hvatamaður að hleðslu hennar var Björn Andrésson í Berjaneskoti sem fékk Ungmennafélagið Eyfelling til liðs við sig við verkið. Hafin var sundkennsla í lauginni, sem hluti af skyldunámi, árið 1927, sama ár og slíkt nám hófst í Vestmannaeyjum. Laugin er um 25 metrar á lengd og 10 á breidd og var stærsta sundlaug á Íslandi þar til árið 1936. 

Árið 1990 var byggð ný laug um 2 km utar í dalnum, en enn má fólk fara í gömlu laugina sér að kostnaðarlausu en á eigin ábyrgð. Laugin er hreinsuð einu sinni á sumri. Fram að því er hún einatt þakin þykku slýi sem kallar á aðgát.

Eftir eldgosið í Eyjafjallajökli 2010 fylltist Seljavallalaug af ösku. Snemmsumars 2011 kom saman hópur sjálfboðaliða til að hreinsa laugina með skóflum og gröfum.

## Ljósmyndir

Mynd:Isl Seljavallalaug.JPG|Seljavallalaug
Mynd:Isl Seljavallalaug nyrri.JPG|Seljavallalaug hin nýrri, inn eftir dalnum er eldri laugin
Mynd:Isl Seljavallalaug uppls.JPG|Upplýsingaskilti um Seljavallalaug á húsinu þar sem búningsklefarnir eru
File:Seljavallalaug changeroom close.JPG|Nærmynd af búningsklefanum
File:Seljavallalaug changeroom.JPG|Búningsklefarnir
File:Seljavallalaug close-up.JPG|Yfir vatnið
File:Seljavallalaug hills.JPG|Hlíðarnar í kring um laugina



## Tilvísanir

## Heimild

* skyndiminnisafrit Google af http://www.simnet.is/seljavallalaug/sundk_v_Seljav_laug_.html

## Tenglar
* Nat.is - SELJAVALLALAUG 
* Gönguleið að Seljavallalaug
* ''Seljavallalaug''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1982
Garðavegur

**Garðavegur** var gata í Reykjavík. Hann lá frá mótum Fálkagötu og Smyrilsvegar í suðvestur (þar sem austurendi Tómasarhaga er nú) og náði langleiðina út að sjó, rétt norðan við Lambhól. Nafnið er dregið af kotinu Görðum, sem stóð við hlið Þormóðsstaða.
Þormóðsstaðavegur

**Þormóðsstaðavegur** var gata í vestanverðri Reykjavík. Hann náði hér um bil frá núverandi gatnamótum Suðurgötu og Eggertsgötu í suðvestur til Þormóðsstaða. Vegstúfurinn sem liggur frá mótum Ægisíðu og Starhaga niður að Þormóðsstöðum og Lambhóli er það eina sem eftir er af Þormóðsstaðavegi, og teljast þau tvö hús standa við hann.
Brákarsund

**Brákarsund** var götutroðningur í austanverðri Reykjavík. Hún náði frá Langholtsvegi austur undir Kleppsvík, nokkru sunnan og austan við Holtaveg. Nú til dags er göngustígur þar sem áður var vesturendi Brákarsunds, sá göngustígur nær frá gatnamótum Langholtsvegar og Álfheima austur að Sæbraut. Samkvæmt BorgarVefsjá heitir stígurinn ennþá Brákarsund. Við endann á stígnum er leikskólinn Brákarborg.

## Heimildir
Þvottalaugavegur

**Þvottalaugavegur** var gata í Reykjavík, sem náði nokkurn veginn frá núverandi gatnamótum Reykjavegar austur að þvottalaugunum í Laugardal. Í austur frá þvottalaugunum lá Engjavegur (sem náði þá suðaustur til Ferjuvogs), og það sem er eftir af Þvottalaugavegi í dag er nú annars vegar hluti af Engjavegi, hins vegar göngustígur sem skv. BorgarVefsjá ber enn nafnið Þvottalaugavegur.

## Heimildir
Mjóumýrarvegur

**Mjóumýrarvegur** var gata í austanverðri Reykjavík. Hún byrjaði þar sem Seljalandsvegur endaði, skammt austan við þar sem Kringlan er nú. Þaðan lá hún í suðsuðaustur og endaði í gatnamótum Bústaðavegar og Háaleitisbrautar (sem þá hét Háaleitisvegur), yfir þar sem nú eru Ofanleiti og Efstaleiti og þar sem Útvarpshúsið stendur.
Klifvegur

**Klifvegur** var gata í suðaustanverðri Reykjavík. Hún náði frá gatnamótum Bústaðavegar, Háaleitisbrautar (sem þá hét Háaleitisvegur) og Mjóumýrarvegar, suður að Fossvogsvegi. Í dag er syðsti endi götunnar ennþá til með sama nafni, en næstum því öll gatan var látin víkja þegar Borgarspítalinn var byggður.
Krossamýrarvegur

**Krossamýrarvegur** var götuheiti í Reykjavík. Hún náði frá Mosfellssveitarvegi, sem í dag heitir Vesturlandsvegur, norður í átt að Ártúnshöfða. Götunafnið breyttist í Breiðhöfði þegar Höfðarnir voru skipulagðir.
Víghóll

**Víghóll** getur átt við

* Íbúasamtökin Víghóll í Mosfellsdal
* Víghól í Kópavogi
* Víghól í Kjarrárdal
* Víghól á Víghólsstöðum á Fellsströnd
* Víghól í Arnarkötludal. 
* Víghól ytri í Hörgárdal
* Víghól fremri í Hörgárdal
* Víghóla í Öxnadal
* Víghól í Hnefisdal
* Víghóla á Síðu
* Víghól undir Eyjafjöllum
* Víghól í Selvogi
* Víghól sunnan Hafnarfjarðar
* Víghól í Arnarneslandi í Garðabæ
* Víghól í Mosfellssveit
* Víghól í Digraneshálsi

## Tengill
* ''Víghóll''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994
Sogamýri

**Sogamýri** er mýrarsvæði í Reykjavík sem liggur neðan Réttarholts milli Rauðagerðis og Suðurlandsbrautar, austan við Skeifuna þar sem nú liggja Fenin, Skeiðarvogur, Mörkin og Miklabraut. 

Eins og nafnið bendir til, er svæðið mýrlendi og var þar fyrr á öldum mikið fuglalíf. Áður fyrr var mýrin mun stærri, og var þá samfelldur fláki suður til Sogavegs og vestur undir Grensásveg.

Búskapur var í Sogamýri á bóndabænum Sogabletti sem stóð nálægt þar sem nú er tónlistarskóli FÍH í Rauðagerði (Rauðagerði 27, 29, 31 og 33)

## Heimildir
Kolbeinshaus

**Kolbeinshaus** var klettur við mynni Reykjavíkurhafnar, fyrir norðan hornið á Ingólfsstræti og Skúlagötu. Hann hvarf undir landfyllingu þegar Sæbraut var lögð.

## Tenglar
*http://www.einmitt.is/MyndirHT/14B.html
Vatnsmýri

**Vatnsmýri** er svæði í Reykjavík, sem er fyrir austan Melana og Grímsstaðaholt, sunnan Tjörnina, vestan Öskjuhlíðar og norðan Nauthólsvíkur. Sjálf mýrin er að miklu leyti horfin undir Reykjavíkurflugvöll og aðra byggð, en þó er enn töluvert eftir af henni. Töluverður fjöldi fugla verpir þar, og er varplandið friðað á þeim tímum ársins sem varp stendur yfir. Vatnið í Tjörninni er að miklu leyti komið úr Vatnsmýrinni. Upp úr Síðari heimsstyrjöld var tívolí vestast í henni. Í og við Vatnsmýrina eru Norræna húsið, höfuðstöðvar Íslenskrar erfðagreiningar og Háskóli Íslands.

Til þess að skapa samkeppni um hönnun á skipulagi svæðisins efndi Reykjavíkurborg til verðlaunasamkeppni og opnað vefsíðuna Vatnsmyri.is árið 2005 til þess að auglýsa hana. Háskólinn í Reykjavík fékk úthlutað landi nálægt Nauthólsvík og opnaði þar 23.000 fermetra skólahús árið 2010. Árið 2017 hófst bygging nýs íbúðahverfis að Hlíðarenda við Öskjuhlíð, árið 2018 voru nýjar stúdentaíbúðir reistar við Nauthólsveg og árið 2019 fékk Vatnsmýrarsvæðið úthlutað póstnúmerinu 102. Hverfið markast af Suðurgötu í norðvestri, Miklubraut í norðri, Bústaðavegi í norðaustri og línu sem liggur þvert yfir Öskjuhlíð í austri. Nýtt hverfi nær því yfir svæði Háskóla Íslands austan við Suðurgötu, Skerjafjörðinn (sem áður voru í 101), Hlíðarenda og Nauthólsvík (sem áður voru í 105), en ekki yfir Fossvogskirkjugarð og Suðurhlíðar austan megin í Öskjuhlíð.

## Framtíðaráform
Ef flugvöllurinn verður lagður niður eða fluttur, mun mikið byggingarland losna þar sem hann er núna. Áætlanir um skipulag svæðisins eru ekki tilbúnar, en almennt er búist við því að nýtt íbúðahverfi verði byggt á svæðinu.

## Tilvísanir
Skarfaklettur

**Skarfaklettur** var sker á Viðeyjarsundi í Reykjavík, um 400 metra norðvestan við Köllunarklett. Vegna landfyllinga við Sundahöfn er kletturinn núna landfastur og er nálægt Skarfagarði.
Hólmarnir

**Hólmarnir** eru sker í sjónum norðan og vestan við Örfirisey í Reykjavík, eða miðja vegu milli hafnarinnar og Akureyjar.

Í Hólmunum eru taldir liggja reykirnir sem Reykjavík er nefnd eftir, en vegna reks á plötumótum Evrasíu og Ameríku landflekanna eru þeir nú horfnir að mestu undir sjávarborð.

Hólmrnir eru hluti af Sundunum Norðan Reykjavíkur, sem fær það nafn vegna reglulegra sunda milli eyja, skerja og hólma í Kollafirði meðfram Seltjarnarnesi.
Rauðarárvík

**Rauðarárvík** er vík í ströndinni norðan við Hlemm í Reykjavík, þar norðan við norðurenda Snorrabrautar. Áður en Sæbraut var lögð, með mikilli landfyllingu, stóð hún undir nafni sem vík, en í dag sést varla móta fyrir henni nema fólk viti af henni. Hún er þó merkt inn á sum götukort, t.d. í símaskránni. Víkin dró nafn sitt af ánni sem í hana féll, rétt eins og Rauðarárstígur gerir. Áin -- Rauðará -- sem er reyndar bara lækur -- rennur úr Norðurmýri en er nú í ræsi.
Skarfasker

**Skarfasker** eða **Litli-Skarfaklettur** er sker á Viðeyjarsundi í Reykjavík. Utan við það er bauja sem vísar skipum inn fyrir Laugarnes, um sundið inn til Sundahafnar og annað.

## Harpa strandar
Skerið komst í fréttir 10. september 2005 þegar skemmtibáturinn *Harpa* lenti á því á mikilli ferð og tvennt fórst. Skipstjóri bátsins og eigandi, Jónas Garðarsson, þáverandi formaður Sjómannafélags Reykjavíkur, var í kjölfarið dæmdur í þriggja ára fangelsi fyrir að hafa verið valdur að dauða þeirra með stórfelldri vanrækslu í skipstjórnarstarfi.

## Tilvísanir
Ístaka á Tjörninni

**Ístaka á Tjörninni** fór fram í Reykjavík frá því fyrir aldamótin 1900 og fram á fjórða áratug 20. aldar. Margir verkamenn fengu vinnu þegar ís var tekinn og fluttur í íshús á sleðum.  

Veturinn 1919 og 1920 voru teknir um 11.000 rúmmetrar af ís á Tjörninni og var ísinn notaður í íshúsin í Reykjavík (Ísfélagið við Faxaflóa, Herðubreið ofl) og til að ísa fisk fyrir siglingar með glænýjan fisk til Bretlands. Bæjarsjóður Reykjavíkur hafði af þessu nokkrar tekjur. 

Fyrst kostaði ísinn ekkert af Tjörninni, en fljótlega var mönnum gert að tilkynna hve mikinn ís þeir tækju og síðar var ráðinn sérstakur eftirlitsmaður við ístökuna og árið 1915 segir svo í athugasemd með bæjarreikningum: 
:*Hagurinn af breytingunni var auðsær. Alls seldust 3.504 teningsmetrar íss fyrir kr. 1.226,40.*

## Stutt lýsing á ístöku
Ístakan fór þannig fram, að ísinn var höggvinn og síðan sprengdur frá ísbrúninni með járnkörlum. Tveir menn stóðu þá á ísbrúninni og drógu jakana upp með miklum ístöngum. Íshellunum var svo raðað á sleða sem hestar drógu að geymslum íshúsa. 

Svo segir frá Ístöku í Morgunblaðinu árið 1919: 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Í heimsókn hjá Jóhannesi Nordal níræðum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 2000
Súrt regn

**Súrt regn** er rigning eða önnur tegund úrkomu sem er hefur hátt sýrustig. Hún hefur slæm áhrif á plöntur, sjávardýr og byggingar. Menn valda oftast súru regni, útblástursefni á borð við brennistein og köfnunarefni leysast upp í vatni með öðrum efnum og til verður sýra.
Nýgráða

**Nýgráða** er mælieining horna, sem er  úr heilum hring, þ.e.a.s. að í hverjum hring séu 400 nýgráður. Nýgráður komu til vegna tengsla við tugakerfið en eru samt lítið notaðar. Algengara er að notast við bogagráður, sem eru  af heilum hring.

## Kostir
Hver fjórðungur hrings er 100 nýgráður, sem auðveldar bæði skilning og reikning.
Örnefnastofnun Íslands

**Örnefnastofnun Íslands** hafði það hlutverk að safna íslenskum örnefnum og skrá og varðveita þau á aðgengilegan hátt. Árið 2006 var Örnefnastofnun Íslands sameinuð fjórum öðrum stofnunum á sviði íslenskra fræða og til varð Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum, sem tók við verkefnum og skyldum Örefnastofnunar Íslands. 

**Tenglar** 

https://www.arnastofnun.is/is/saga-arnastofnunar
Balthasar Bekker

**Balthasar Bekker** (f. 20. mars 1634, d. 11. júní 1698), var hollenskur heimspekingur og guðfræðingur sem gagnrýndi hjátrú í skrifum sínum. Skrif hans áttu þátt að því að ofsóknum á hendur meintum nornum var hætt um þetta leyti.

Balthasar fæddist í Metslawier (nú Dongeradeel) og var sonur þýsks prests frá Bielefeld. Balthasar stundaði nám í Groningen, þar sem Jacob Alting kenndi honum, og Franeker. Balthasar varð rektor latínuskóla árið 1657 og var skipaður prestur í Oosterlittens (nú Littenseradiel), þar hóf hann þau nýmæli að predika á sunnudagseftirmiðdögum.

Balthasar las Descartes af miklum áhuga og skrifaði bækur undir áhrifum hans þar sem hann m.a. lofaði (aukið) skoðanafrelsi. Í bók hans *De Philosophia Cartesiana* færir hann rök fyrir því að guðfræði og heimspeki séu aðskilin fræði og að ekki sé hægt að útskýra gang náttúrunnar út frá helgiritum frekar en hægt sé að draga ályktanir um helgirit með því að skoða náttúruna. Árið 1683 ferðaðist Balthasar á tveimur mánuðum til London, Cambridge og Oxford á Englandi og einni til Parísar í Frakklandi og Leuven.

Þekktasta rit Balthasars er *Die Betooverde Wereld* (1691), sem kom út á ensku undir heitinu *The World Bewitched* (1695), sem mætti útleggja á íslensku sem Heimurinn í álögum. Í bókinni réðist hann að þeirri hjátrú að ætla meintum nornum yfirnáttúrulega krafta, s.s. göldrum og að illir andar eða djöfullinn gæti tekið sér bólstað í hugum fólks. Það sem meira er þá dró hann í efa tilvist djöfulsins. Bókin hafði mikil áhrif og er talin vera undanfari þeirra verka sem einkenndu Upplýsinguna. Balthasar var sakaður um guðlast og réttað var yfir honum fyrir guðleysi. Bókin var sums staðar bönnuð en þó ekki í Amsterdam. Balthasar dó í Amsterdam 64 ára að aldri.

## Tengill
* Málverk af Balthasar Bekker
Naomi Novik

**Naomi Novik** (f. 30. apríl 1973 í New York) er bandarískur rithöfundur sem er fræg fyrir Temeraire-bókaröðina, hjásögubækur sem gerast í Napóleonsstyrjöldunum þar sem drekar eru til og notaðir í flughernaði. Fimm bækur hafa komið út frá 2006.
NFL (aðgreining)

**NFL** getur átt við um:
* **[[National Football League]]** Stærstu deild í heimi í amerískum fótbolta.
* **[[Nemendafélag Framhaldsskólans á Laugum]]**, nemendafélag.
Jørgen Ditlev Trampe

**Jørgen Ditlev Trampe** (5. maí 1807 – 5. mars 1868), almennt nefndur **Trampe greifi** var danskur aðalsmaður og embættismaður sem var stiftamtmaður á Íslandi í áratug, frá 1850 til 1860.

## Stiftamtmaður á Íslandi
Trampe var fæddur í Korsør í Danmörku. Foreldrar hans voru greifahjónin Frederik Christopher Just Gerhard von Trampe og Conradine Cecilie, fædd Haag. Frændi hans var Frederik Christopher Trampe, sem var stiftamtmaður á Íslandi 1806-1810. Trampe var skipaður stiftamtmaður á Íslandi 1850 og kom til landsins 29. apríl. Hann er sagður hafa verið glaðlyndur, mannblendinn og viðmótsgóður og var því í fyrstu vinsæll meðal Íslendinga, ekki síst eftir að hann tók upp þann sið að láta rita embættisbréf sín á íslensku, en áður höfðu öll slík bréf verið skrifuð á dönsku. Þótti þetta svo merkilegt, að Bókmenntafélagið kaus Trampe sama ár og hann tók við embætti sem heiðursfélaga sinn í virðingar- og viðurkenningarskyni. 

Hann lagði líka stund á íslenskunám og gerði sér líka far um að kynnast landi og þjóð og ferðaðist víða um Suður- og Vesturland fyrsta sumar sitt í embætti. Þá kom hann meðal annars á Þingvallafundinn 1850. Væntu því margir góðs af störfum hans en fljótlega kastaðist þó í kekki milli hans og ýmissa leiðtoga Íslendinga, enda var Trampe fyrst og fremst konunghollur embættismaður og tók embætti sitt alvarlega.

## Þjóðfundurinn
Óvinsælasta verk Trampe og það sem hann er helst þekktur fyrir á Íslandi var að slíta Þjóðfundinum 1851 þegar ljóst var að frumvarp sem hann hafði lagt fram sem fulltrúi konungs um að Ísland yrði innlimað í Danmörku yrði fellt. Hafði Trampe fyrirfram búist við að leiðtogar sjálfstæðisbaráttunnar yrðu sér erfiðir og það svo að 4. mars 1851 hafði hann skrifað danska innanríkisráðueytinu og farið fram á að danskir hermenn yrðu sendir til Reykjavíkur til að halda uppi lögum og reglu. Danskt herskip var sent til landsins og jafnframt fékk Trampe fyrirmæli um að fresta þjóðfundinum eða slíta honum ef honum þætti þess við þurfa, eins og hann líka gerði.

Trampe var áfram stiftamtmaður á Íslandi til 1860 en verulega dró úr vinsældum hans við þá atburði sem urðu á þjóðfundinum. Hann var síðan skipaður amtmaður í Ringkøbing á Jótlandi og gegndi því embætti til dauðadags 1868.

## Fjölskylda
Kona hans (gift 1835) var Christiane Adolphine Siersted (1813—1887). Einn sonur þeirra, Christian, giftist Áróru, yngstu dóttur Þórðar Sveinbjörnssonar háyfirdómara.

## Tengt efni
* Þjóðfundurinn 1851

## Tenglar
* ''Trampe og Tryggvi''; grein í Morgunblaðinu 1931
* ''Ég mótmæli í nafni konungs''; grein í Morgunblaðinu 1958
Kúlombskraftur

**Kúlombskraftur** eða **lögmál Coulombs** er kraftur sem verkar á milli tveggja punkthleðsla. Krafturinn svipar til þyngdarkraftsins að því leiti að krafturinn er í réttu hlutfalli við margfeldi rafhleðslanna en í öfugu hlutfalli við fjarlægðina á milli þeirra í öðru veldi. Þó er sá mikilvægi munur á að hleðslur hafa formerki ólíkt massa og í stað þyngdarfastans er svokallaður kúlombsfasti (*k*) sem er um 8,99 · 109 N·m2C-2. Krafturinn er reiknaður út svona sem vigur:

: \bar{F_C} = k \cdot \frac{Q_1 \cdot Q_2}{r^2} \cdot \hat{r} 
Hér *k* kúlombsfastinn sem áður var nefndur, *Q<sub>1</sub>* og *Q<sub>2</sub>* hvora hleðsluna og *r* er fjarðlægðinn á milli þeirra. Að lokum er þarna stefnuvigur fyrir kraftinn.

Almennt gildir að á kyrrstæða, rafhlaðana ögn með rafhleðslu *q*, sem er í rafsviði með rafsviðsstyrk **E**, verkar rafsviðskraftur **F**, sem er skilgreindur þannig:

**F** = *q* **E**.

Ef ögnin er á hreyfingu í rafsviði þá verkar á hana s.k. Lorentzkraftur.
Loïe Fuller

**Loïe Fuller** (15. janúar 1862 – 1. janúar 1928) var bandarískur listdansari, frumkvöðull á sviði nútímadans og sviðslýsingar. Hún hóf feril sinn sem búrleskuleikkona og dansari. Hún þróaði sinn eigin stíl með frjálsum dansi í efnismiklum klæðum úr silki sem lýst voru upp með litaðri lýsingu sem hún hannaði sjálf. Hún sló í gegn með sýningar sínar í Evrópu þar sem hún kom fram reglulega í tónleikasalnum Folies Bergère. Dansar hennar voru eitt af því sem hafði áhrif á Art Nouveau-hreyfinguna en hún var líka virk meðal annarra listamanna og vísindamanna í París þar sem hún bjó til dauðadags. Hún átti nokkur skráð einkaleyfi fyrir lithlaup og ljómandi sölt til notkunar á búninga og í lýsingu.
Konuey

**Konuey** eða **Koney** (færeyska: *Kunoy*, danska: *Kunø*) er eyja í Færeyjum, á milli Karlseyjar og Borðeyjar. Eyjan er 35,5 km² að flatarmáli og er nú tengd með landfyllingu við Borðey en áður gekk ferja á milli.

Konuey er hálendasta eyja Færeyja og þar er afar lítið undirlendi. Hæsta fjallið á eyjunni heitir Kúvingafjall og er 830 metra hátt. Nyrst á eynni er Kunoyarnakkur (820 m) en norðurhlið fjallsins er standberg, næstum lóðrétt upp úr sjó, en á nágrannaeynni Viðey er Enniberg, sem rís 754 metra alveg lóðrétt og er hæsta lóðrétta standberg heims.

Tvær byggðir eru nú á Konuey: Kunoy (71 íbúar 1. janúar 2015) og Haraldssund (76 íbúar). Á milli þeirra eru jarðgöng sem opnuð voru 1988. Þriðja byggðin var áður á eynni, Skarð, en hún fór í eyði eftir að sjö menn (allir karlmenn í byggðinni að frátöldum sjötugum öldungi og fjórtán ára unglingi) fórust á sjó á aðfangadag árið 1913. Ekkjurnar ákváðu að flytja til Haraldssunds og Skarð lagðist í eyði. Þaðan var skáldið og skólastjórinn Símun av Skarði, (f. 1872, d. 1942) en hann var fluttur til Þórshafnar þegar slysið varð. Hann er þekktur fyrir að hafa samið þjóðsöng Færeyja, Tú alfagra land mítt.
Sandey (Færeyjum)

**Sandey** (færeyska: *Sandoy*) er eyja í Færeyjum, sunnan við Straumey. Eyjan er 125 km² að stærð. Hún er flatlendust stærri eyjanna í Færeyjum og þar hefur hvergi þurft að gera jarðgöng milli byggða. Hún hefur nafn sitt af sandströndum sem þar eru sumstaðar.

Íbúar Sandeyjar voru 1303 þann 1. janúar 2011, litlu færri en um aldamót, en 1985 voru þar tæplega 1700 íbúar. Stærsta þorpið á eynni er Sandur og þar eru tæplega 660 íbúar en aðrar byggðir eru Dalur, Húsavík, Skarvanes, Skálavík og Skopun.

Fiskveiðar eru aðalatvinnuvegur eyjarskeggja en þar er einnig stunduð töluverð sauðfjárrækt. Frystihús í eigu Sandoy Seafood eru bæði á Sandi og í Skopun.

Ferja gengur á milli Sandeyar og Straumeyjar og styttist siglingin verulega þegar ferjuhöfnin Gamlarætt syðst á Straumey var tekin í notkun 1992 en áður sigldi ferjan til Þórshafnar. Einnig gengur ferja frá Sandi til Skúfeyjar. Framkvæmdir hófust við gerð neðansjávargangna milli Sandeyjar og Straumeyjar 21 febrúar 2017 sem gert er ráð fyrir að teknar verði í almenna notkun 2021. Verða göng þessi, Sandeyjargöngin, þau lengstu og stærstu í Færeyjum, alls um 12 kílómetra löng.
Skúfey

**Skúfey** (færeyska: *Skúvoy*) er eyja í Færeyjum sunnan og vestan við Sandey. Eyjan er 10 km² að stærð og þar er aðeins eitt þorp, samnefnt eynni. Þann 1. janúar 2011 voru íbúar þar 37 og hefur fækkað jafnt og þétt frá aldamótum en árið 2000 voru íbúar eyarinnar 78.

Skúfeyjarþorp er austan til á eynni og þar er ferjubryggja og smábátahöfn en bátarnir eru dregnir á land að vetrarlagi. Brimasamt er við eyna og þar var áður erfið lending. Í eynni er kirkja og lítill skóli en hann er ekki starfræktur eins og er því engin börn á skólaaldri búa í eynni að staðaldri. Sagt er að á 14. öld hafi Svarti dauði drepið alla íbúa eyjarinnar nema eina konu að nafni Rannvá. Húsið sem hún á að hafa búið í stendur enn. Á 17. öld er sagt að allir Skúfeyingar hafi dáið í farsótt og enginn lifað eftir.

Vestast á eynni er 392 m lóðrétt standberg sem heitir Knúkur. Þar suður af er annað fjall, aðeins einum metra lægra, sem heitir Heyggjurinn mikli. Á þessum fjöllum eru þó engir tindar, heldur er Skúfey hæst vestast og hallar jafnt niður til austurs.

Mikil langvíubyggð var á eynni vestanverðri og árið 1954 var talið að þar verptu um 2 milljónir para en nú eru aðeins nokkur þúsund fuglar eftir og á ofveiði stóran þátt í því. Austan og suðaustan á eynni er mikið um lunda og inni á eynni er mikið kríuvarp. Á eynni er líka mikið um skúm og af honum tekur hún nafn.

Þótt Skúfey sé lítil og fámenn er hennar oft getið í heimildum og ekki síst í Færeyinga sögu því þar bjuggu bræðurnir Beinir og Brestir og síðan Sigmundur Brestisson, sem sagt er að hafi kristnað Færeyjar og látið reisa fyrstu kirkjuna í eynni. Þegar óvinir Sigmundar réðust að honum á Skúfey og reyndu að brenna hann inni steypti hann sér í sjóinn ásamt tveimur öðrum og freistaði þess að synda til Sandeyjar. Sigmundur einn komst aðra leið en var drepinn í fjörunni á Sandey af svikulum bónda. Minnisvarði um Sigmund er í Skúfey.
Stóra-Dímun

**Stóra-Dímun** (færeyska: **) er eyja í Færeyjum. Eyjan er 2.5 km² að stærð og umgirt bröttum hömrum á alla vegu. Hún er talin einna minnst aðgengileg allra byggðra eyja í Evrópu. Aðeins er unnt að lenda við hana í kyrru veðri. Uppganga er aðeins möguleg á einum stað og er alls ekki hættulaus. En frá 1985 hefur flugfélagið Atlantic Airways flogið þyrlu til eyjarinnar þrisvar í viku með vörur og farþega. 

Íbúarnir voru átta 1. janúar 2010 og bjuggu allir á eina bóndabænum á eynni, Dímun. Núverandi bóndi er sjöundi ættliður sömu fjölskyldu sem þar býr. Stóra-Dímun tilheyrir nú sveitarfélaginu Skúfey og hefur aldrei verið sjálfstætt sveitarfélag vegna fámennis. Dímun hefur þó alltaf verið álitið gott býli, bæði til sauðfjárbúskapar og ekki síður vegna mikillar fuglatekju, en árlega verpa um 130.000 sjófuglapör á eynni. Síðasti geirfuglinn í Færeyjum sást í eynni 1808. 

Byggð hefur verið á Stóru-Dímun síðan á landnámsöld og í Færeyinga sögu segir frá því að bræðurnir Brestir og Beinir Sigmundssynir, sem bjuggu á Skúfey, áttu annað bú á Stóru-Dímun og voru drepnir þar. Sigmundur Brestisson hefndi þeirra síðar. Eyjan var háskalegur bústaður og menn hröpuðu oft í björgunum, ýmist við fæðuöflun eða í uppgöngunni, og frá því í byrjun 19. aldar þar til snemma á 20. öld er vitað um 17 menn sem létu þannig lífið. Einn þeirra var sóknarpresturinn, sem hrapaði til bana þegar hann var að fara niður í bát sinn eftir messu í eynni 1874. Kirkja var í eynni fram til 1922 en var þá lögð af og er nú rústir einar.
Réttur er settur

***Réttur er settur*** var sjónvarpsþáttur sem var á dagskrá Ríkissjónvarpsins frá 1967 til 1976. Í þáttunum settu laganemar við Háskóla Íslands á svið og léku dómsmál. Þættirnir voru unnir í samvinnu sjónvarpsins og Orators, félags laganema.
Hvíthákarl

**Hvíthákarl** eða **hvítháfur** (fræðiheiti: *Carcharodon carcharias*) er afar stór hákarl af hámeraætt. Hann finnst nálægt ströndum flestra helstu úthafa. Hann getur orðið 6 metra langur og vegið allt að 2.250 kíló. Hvíthákarl er stærsti ránfiskur í heimi. Hann er í útrýmingarhættu.

## Útbreiðsla og búsvæði
Hvíthákarlar lifa í næstum öllum heimshöfum þar sem meðalhitinn er milli 12 og 24° C en eru flestir við suðurströnd Ástralíu, við strendur Suður-Afríku, Kaliforníu, við Guadalupe eyjar í Mexíkó og að hluta í Miðjarðarhafi og Adríahafi.

Hvíthákarl er uppsjávarfiskur en lífshættir hans hafa aðallega verið rannsakaðir og ferðir hans skráðar nálægt ströndum þar sem hann er í nánd við bráð eins og loðseli, sæljón, hvali, aðra hákarla og stórvaxnar beinfiskategundir. Hann telst úthafsfiskur og finnst frá yfirborð sjávar niður á 1280 m dýpi en heldur sig oftast nálægt sjávaryfirborði. Hvíthákarlar eru taldir eiga sök á 33–50% af hákarlaárásum á fólk. Talið er að tæplega ein af hverjum tíu árásum hvíthákarla sé banvæn.

## Útlit og líkamsbygging

Hvíthákarlar eru ljósir á kvið með og gráir á baki. Eins og margar hákarlategundir hafa þeir tennur fyrir aftan aðaltennurnar þannig þegar tennur brotna þá endurnýjast þær fljótt.

## Lífshlaup
Hvíthákarlar gjóta tveimur upp í fjórtán lifandi ungum sem geta verið allt að 1,5 metra langir. Eggin þroskast inn í líkama kvendýrsins og nýklaktir ungar nærast á öðrum eggjum og systkinum sínum. Í hákörlum er engin legkaka. Eftir got synda ungarnir burt frá móður sinni og hefja strax ránlífi. 

## Heimildir
* 
* 
*
Svíney

**Svíney** (færeyska: *Svínoy*) er eyja í Færeyjum. Hún er ein Norðureyja og er næstaustasta eyja Færeyja; aðeins Fugley, sem er næst fyrir norðan hana, nær lengra í austur. Eyjan er 27,1 km² að stærð. Hæsti tindur eyjarinnar heitir Hafnartindur og er 587 metra hár. Sagt er að nafn eyjarinnar sé komið til af því að svín hafi synt þangað frá annarri eyju en engar heimildir eru til um svínarækt á eynni. Svíney hefur verið byggð frá landnámsöld því stórbóndans Svíneyjar-Bjarna er getið í Færeyinga sögu.

Aðeins ein byggð er á eynni og heitir hún einnig Svíney. Þar voru 37 íbúar 1. janúar 2011 en voru 74 árið 2005. Íbúarnir lifa flestir á fiskveiðum og landbúnaði og þar er stórt kúabú. Höfn var gerð á eynni skömmu fyrir síðustu aldamót. Póstbátur siglir til eyjarinnar og einnig er flogið þangað reglulega með þyrlu en eyjan þykir afskekkt og atvinnulíf fábreytt. Skóli var á eynni en þar er nú ekkert barn á skólaaldri og hefur hann því verið lagður niður. Svíney var áður sjálfstætt sveitarfélag en hefur verið hluti af sveitarfélaginu Klakksvík frá 1. janúar 2008.

Víkur ganga inn í Svíney frá austri og vestri og skipta henni í tvennt en á milli þeirra er Svíneyjareiði. Suðurhlutinn er stærri og hálendari en norðurhlutinn. Þorpið Svíney er við víkina að austanverðu, sem heitir Svíneyjarvík, en þegar veður leyfir lendir póstbáturinn við bryggju í víkinni vestan á eynni til að spara sér alllanga siglingu.

## Þegar Svíney festist
Gömul þjóðsaga er að Svíney hafi áður flotið um hafið og eru svipaðar sögur raunar sagðar um sumar af hinum eyjunum. Hún kom í ljós öðru hverju en sást sjaldan því hún bar oftast með sér þoku sem huldi hana. Í Viðareiði á Viðey var til gylta en enginn göltur en þó gaut gyltan grísum á hverju ári og þótti undarlegt. Einhverjir þóttust þó muna að gyltan hyrfi stundum sjónum en kæmi jafnan aftur. Einu sinni hélt gyltan af stað þvert yfir eyna en kona nokkur elti hana og batt lyklakippu í hala hennar. Gyltan steypti sér út í sjó og synti burt. Nokkru síðar sáu menn á Viðareiði eyju birtast. Þeir flýttu sér í báta og gátu nú gengið á land, því að um leið og gyltan bar járn á eyna festist hún og þokan hvarf - og þarna hefur hún legið síðan.

## Tenglar
* ''Þegar Svíney festist og varð sýnileg''; grein í Tímanum 1968
Fúlatjörn

**Fúlatjörn** var tjörn eða lón í norðaustanverðri Reykjavík, við sjávarborðið vestan við Kirkjusand, þar sem Borgartún og Kringlumýrarbraut mætast núna. Þegar Borgartún var fyrst lagt, lá það að hluta á brú yfir Fúlutjörn. Á meðan Kringlumýri var eiginleg mýri, þá rann lækur eða framræsluskurður úr henni og endaði norður í Fúlutjörn.