open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Æðsti leiðtogi Kína

**Æðsti leiðtogi** (kínverska: 最高领导人; pinyin: *Zuìgāo Lǐngdǎorén*) kínverska kommúnistaflokksins, ríkisstjórnar Alþýðulýðveldisins Kína og Frelsishers alþýðunnar er óformlegur titill sem vísar til valdamesta stjórnmálaleiðtogans í Kína. Þeir sem bera þennan titil eru yfirleitt aðalritarar Kommúnistaflokksins og formenn hernaðarnefndar flokksins. Titillinn er hins vegar hvorki formleg staða né sérstakt opinbert embætti. Hugtakið „æðsti leiðtogi“ náði útbreiðslu á valdatíð Deng Xiaopings, sem varð óumdeilanlega valdamesti leiðtogi Kínverja þrátt fyrir að vera formlega hvorki þjóðhöfðingi, ríkisstjórnarleiðtogi né flokksleiðtogi. Æðsti leiðtogi Kína er talinn ein valdamesta stjórnmálastaða á heimsvísu.

Hugtakið æðsti leiðtogi hefur sjaldnar verið notað um eftirmenn Dengs, Jiang Zemin, Hu Jintao og Xi Jinping, sem gegndu allir formlega embættum flokksleiðtoga, forseta og formanns hernaðarnefndarinnar. Jiang, Hu og Xi eru því yfirleitt kallaðir forsetar á alþjóðasenunni líkt og leiðtogar flestra annarra lýðvelda. Eftirmenn Dengs njóta valda sinna hins vegar í krafti embættis aðalritara Kommúnistaflokksins, sem er æðsta opinbera embættið innan kínverska stjórnmálakerfisins. Samkvæmt stjórnarskrá Alþýðulýðveldisins er forsetaembættið aðallega táknrænt embætti án mikilla pólitískra valda. Það embætti er því sambærilegt við forseta Þýskalands eða forseta Íslands, sem fer að nafninu til með framkvæmdavald sem er þó í reynd í höndum ráðherra.

Núverandi æðsti leiðtogi Kína, Xi Jinping, er talinn hafa tekið við stöðunni í nóvember 2012, þegar hann varð aðalritari Kommúnistaflokksins, fremur en í mars 2013, þegar hann tók við af Hu Jintao sem forseti. Embætti aðalritara fer með völd yfir kínverska þinginu, ríkisráðinu, ráðgjafarráðstefnunni og hæstaréttinum.

## Listi yfir æðstu leiðtoga Kína
# Maó Zedong (1949–1976)
# Hua Guofeng (1976–1978)
# Deng Xiaoping (1978–1989)
# Jiang Zemin (1989–2002)
# Hu Jintao (2002–2012)
# Xi Jinping (síðan 2012)

## Tengt efni
* Leiðtogar Kommúnistaflokks Alþýðulýðveldisins Kína
* Valdakynslóðir Alþýðulýðveldisins Kína

## Tilvísanir
Tittlingar

**Tittlingar** (fræðiheiti: *Emberizidae*) er ætt spörfugla. Í henni er einungis ein ætt með 45 tegundum.

## Tenglar
Þerna

**Þerna** eða **vinnudýr** er sá hópur býflugna sem sinnir flestum störfum í býflugnabúinnu. Orðið getur einnig átt við starfið þerna: þjónustustúlka eða fugl af þernuætt (Sternidae).
Lagopus

***Lagopus*** er ættkvísl fugla af fasanaætt. Til hennar teljast tvær tegundir í norðurhluta Evrasíu: Rjúpa eða fjallrjúpa (*[[Lagopus muta]]*), dalrjúpa (*[[Lagopus lagopus]]*) og ein í Norður-Ameríku *[[Lagopus leucura]]*.

## Steingervingar
Tvær forsögulegar tegundir and tvær undirtegundir eru eingöngu þekktar af steingervingum:
* *Lagopus atavus* (Snemm-Plíósen í Búlgaríu? - Síð-Plíósen)
* *Lagopus balcanicus* (Síð-Plíósen í Varshets, Búlgaríu)
* *Lagopus lagopus noaillensis* (Pleistocene í V-Evrópu)
* *Lagopus mutus correzensis* (Pleistocene of V-Evrópu)

## Tilvísanir

* Madge, Steve; McGowan, Philip J. K. & Kirwan, Guy M. (2002): *Pheasants, partidges and grouse : a guide to the pheasants, partridges, quails, grouse, guineafowl, buttonquails and sandgrouse of the world*. Christopher Helm, London.
American Music-verðlaunin

**American Music-verðlaunin** (eða **American Music Awards** og **AMAs**) eru árleg tónlistarverðlaun fyrir framúrskarandi árangur listamanna í Bandaríkjunum. Þau eru veitt á AMAs verðlaunahátíðinni sem fer oftast fram á haustin. Verðlaunin voru búin til af Dick Clark árið 1973 fyrir ABC eftir að samningurinn þeirra um að halda Grammy-verðlaunin rann út. Frá 1973 til 2005 voru sigurvegararnir og tilnefningarnar valin af fólki í tónlistarbransanum. Síðan 2006 hafa sigurvegararnir verið kosnir í gegnum atkvæðagreiðslu sem fer fram á netinu.

## Flokkar

* *Artist of the Year*
* *New Artist of the Year*
* *Collaboration of the Year*
* *Favorite Music Video*
* *Favorite Trending Song*
* *Favorite Pop Male Artist*
* *Favorite Pop Female Artist*
* *Favorite Pop Duo or Group*
* *Favorite Pop Album*
* *Favorite Pop Song*
* *Favorite R&B Male Artist*
* *Favorite R&B Female Artist*
* *Favorite R&B Album*
* *Favorite R&B Song*
* *Favorite Country Male Artist*
* *Favorite Country Female Artist*
* *Favorite Country Duo or Group*
* *Favorite Country Album*
* *Favorite Country Song*
* *Favorite Hip-Hop Artist*
* *Favorite Hip-Hop Album*
* *Favorite Hip-Hop Song*
* *Favorite Latin Artist*
* *Favorite Latin Duo or Group* 
* *Favorite Latin Album*
* *Favorite Latin Song*
* *Favorite Rock Artist*
* *Favorite Inspirational Artist*
* *Favorite Gospel Artist*
* *Favorite Dance/Electronic Artist*

## Sjá einnig
* Grammy-verðlaunin

## Tilvísanir

## Tenglar
* Opinber vefsíða AMAs
Geir Sigurðsson

**Geir Sigurðsson** (f. 1969) er íslenskur heimspekingur sem einkum hefur beint sjónum sínum að evrópskri meginlandsheimspeki og kínverskri heimspeki. Hann lauk BA gráðu í heimspeki og félagsfræði frá Háskóla Íslands árið 1994, MA gráðu í heimspeki frá National University of Ireland (University College Cork) árið 1997 og doktorsgráðu (PhD) í heimspeki frá University of Hawaii at Manoa árið 2004. Á námstíma sínum dvaldi hann einnig í skiptinámi við bæði Freie Universität og Technische Universität í Berlín (1993-1995), var styrkþegi í kínverskunámi (Sinologie) við Christian-Albrechts-Universität í Kiel (1997-1998) og sömuleiðis styrkþegi í kínversku- og heimspekinámi við Renmin háskóla í Beijing (2001-2003). 

Geir var ráðinn til félagsvísinda- og lagadeildar Háskólans á Akureyri haustið 2005 og starfaði hann þar og í kennaradeild skólans til ársins 2007. Haustið 2007 var hann ráðin sem lektor við Hugvísindasvið (þá Heimspekideild) Háskóla Íslands og fengið það verkefni að setja á stofn námsleið kínverskra fræða sem hann hefur stýrt síðan. Hann kom einnig á fót Konfúsíusarstofnuninni Norðurljósum og var forstöðumaður hennar árin 2008-2012. Hann hefur verið prófessor í kínverskum fræðum og þvermenningarlegri heimspeki við Háskóla Íslands síðan árið 2016.

Rannsóknir Geirs hverfast einkum um siðfræði, samfélagsheimspeki og heimspeki menntunar og nýtir hann sér þá jafnt vestrænar sem kínverskar nálganir. Hann hefur einkum einblínt á heimspeki konfúsíanismans en jafnframt á daoisma og kínversk herstjórnarfræði. Meginrit hans er bókin *[https://sunypress.edu/Books/C/Confucian-Propriety-and-Ritual-Learning Confucian Propriety and Ritual Learning: A Philosophical Interpretation]*, sem kom út hjá State University of New York Press árið 2015 og fjallar öðru fremur um hið konfúsíaníska hugtak li 禮 sem mætti útleggja sem "siði" eða "helgiathafnir". Þar túlkar Geir hugtakið með hliðsjón af menntaheimspeki sem á fullt erindi við samtímann. Geir hefur einnig þýtt ritið *[https://www.forlagid.is/vara/hernadarlist-meistara-sun/ Hernaðarlist Meistara Sun] * úr frummálinu (fornkínversku) og skrifað við það ítarlegar skýringar og inngang. Ritið kom út árið 2019 hjá Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur og Háskólaútgáfunni. Hann hefur einnig birt á sjötta tug greina um ýmis heimspekileg efni, flest á ensku.

Geir er höfundur skáldsögunnar Óljós - Saga af ástum, sem kom út hjá bókaforlaginu Sæmundi árið 2024. 

## Tengill
Hvaða rannsóknir hefur Geir Sigurðsson stundað? - Vísindavefurinn
Adolf Anderssen

**Karl Ernst Adolf Anderssen** (6. júlí 1818 - 13. mars 1879) var þýskur skákmaður sem um tíma var sterkasti skákmaður í heimi. Hann vann tvær skákir sem sumir hafa nefnt frægustu skákir sögunnar þ.e. skákina ódauðlegu á móti Lionel Kieseritzky og "sígrænu skákina" á móti Jean Dufresne.

Adolf Anderssen tapaði sínum skákum gegn Paul Morphy og Wilhelm Steinitz í lokaeinvígum heimsmeistaramótanna 1858 og 1866. En á móti vann hann mótið 1851 í London, 1862 í London og 1870 í Baden-Baden.
Claude Joseph Rouget de Lisle

**Claude Joseph Rouget de Lisle** (10. maí 1760 – 26. júní 1836) var franskur tónlistarmaður og tónskáld einkum þekktur fyrir að hafa samið  *[[La Marseillaise]]*, þjóðsöng Frakklands.

Rouget de Lisle, sem var sonur lögfræðings, naut góðra uppeldisskilyrða og sýndi fljótt hæfileika fyrir kvæðasmíðar og tónlist.

Hann innritaðist í í franska herinn og 1784 hlaut hann stöðu liðsforingja og 1789 stöðu kapteins.

24. apríl 1792, þar sem hann dvaldist í virki í Strassborg samdi hann sitt allra frægasta verk, *La Marseillaise*.

Rouget de Lisle var hlynntur konungdæminu og neitaði að sverja eið við hina nýju stjórnarskrá. Fyrir það var hann sviptur sínum titli og honum hent í fangelsi.

Við Quiberon særðist hann í baráttunni gegn útflytjendunum og hætti eftir það í hernum.

Á keisaratímabilinu og restauration-tímanum naut hann ekki mikillar velþóknunar sem höfundur la Marseillaise og dró fram lífið af tónsmíðum, að búa til óperutexta og lirískum kvæðum án mikils listræns verðleika. Árið 1830 veitti Loðvík Filippus honum eftirlaun. Að honum látnum 24. april 1892, á hundrað ára afmæli *La Marseillaise*, var síðan afhjúpað minnismerki um hann í Choisy-le-Roi þer sem hann bjó síðustu árin og dó.
Maðkígull

**Maðkígull** (fræðiheiti: *Zaglossus bruijni*), einnig kallaður **nýjugíneumjónefur** eða **langnefur**, er nefdýr sem finnst í Nýju-Gíneu. Hann étur einkum ánamaðka.

## Tenglar
Vatnaposa

**Vatnaposa** (fræðiheiti: *Chironectes minimus*), einnig kölluð hin **stóra vatnapokarotta**, er eina pokadýr heims sem lifir að einhverju leyti í vatni.
## Tenglar
Brúna pokamús

Hin **brúna pokamús** (fræðiheiti: *Dasyuroides byrnei*), einnig kölluð **pokaskotta**, er pokadýr sem finnst í þurrgresjum og eyðimörkum Mið-Ástralíu.

## Tenglar
Falcipennis falcipennis

**Falcipennis falcipennis** er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er austast í Rússlandi (Prímorja, Kabarovskfylki, Amúrfylki og Sakalín). Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. Hann er náskyldur grenijarpa sem er í N.-Ameríku.

Hann nærist aðallega á berjum ýmissa runna og nála barrtrjáa svo og blöðum lyngs.

## Tenglar
Moskusrottukengúra

**Moskusrottukengúra** (fræðiheiti: *Hypsiprymnodon moschatus*) eða **moskuskengúra** er smákengúra sem finnst í Norðaustur-Ástralíu.

## Tenglar
Trjákengúra

**Trjákengúra** (fræðiheiti: *Dendrolagus lumholtzi*) er pokadýr sem finnst í regnskógum í Norðaustur-Ástralíu.

## Tenglar
Ízjúm

**Ízjúm** (úkraínska: Ізюм) er borg í Kharkív-oblast í austur-Úkraínu við fljótið Donets. Hún er um 120 km suðaustur af borginni Kharkív. Íbúar voru um 46.000 árið 2021.

Í innrás Rússa í Úkraínu 2022 héldu Rússar borginni frá apríl fram í september þegar gagnsókn Úkraínumanna frelsaði borgina. Þá komu í ljós fjöldagrafir hundruða manna sem Rússar höfðu tekið af lífi.
Virginíuposa

**Virginíuposa** (fræðiheiti: *Didelphis virginiana*), einnig kölluð **norðurposa**, er pokadýr sem finnst í Bandaríkjunum og hluta Suður-Kanada.

Hún er eina tegund pokadýra í vesturheimi norðan Mexíkó og það pokadýr sem finnst norðlægast.

Dýrið er náttgengur einfari á stærð við venjulegan heimiliskött.

Í Norður-Ameríku er dýrið kallað -opossum, sem er tekið úr frumbyggjamáli og merkir einfaldlega *hvítt dýr*.

## Tenglar
Brúngeispa

**Brúngeispa** (fræðiheiti: *Isoodon obesulus*) er pokadýr sem finnst á strandarsvæðum suðaustur, norður og suðvestur Ástralíu.

## Tenglar
Bergrjúpa

**Bergrjúpa** (fræðiheiti: Lagopus leucura) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í háfjöllum (yfir trjálínu) í Norður-Ameríku. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar. 

## Tenglar
Billboard Music-verðlaunin

***Billboard'' Music-verðlaunin''' (eða ***Billboard* Music Awards*') eru árleg tónlistarverðlaun veitt af *[[Billboard]]*, tímariti sem sér um ýmsa vinsældalista. Athöfnin hefur verið haldin á hverju ári frá 1990, að undanskildum árunum 2007 til 2010. Áður voru þau haldin í desember, en eftir endurkomuna árið 2011 hafa þau verið veitt í maí.

Ólíkt öðrum verðlaunum sem ákvarða tilnefningar í gegnum The Recording Academy (eins og Grammy-verðlaunin), eru tilnefningar *Billboard* Music-verðlaunanna valdar út frá sölu hljómplatna, fjölda streyma og útvarpsspilunum. Mælingarnar eru skráðar yfir árs tímabil af *Billboard* og samstarfsaðilum þess, þar með talið MRC Data og Next Big Sound. Verðlaunað er fyrir bestu plötuna, listamanninn og smáskífuna í mismunandi tónlistarstefnum.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Opinber vefsíða verðlaunanna
Lyngrjúpa

**Lyngrjúpa** (fræðiheiti: *Lagopus lagopus scotica* eða Lagopus scotica) er lítill fugl af orraætt. Hún er helst frábrugðin dalrjúpu (sem hún er yfirleitt talin undirtegund af) með að fá ekki sérstakan vetrarbúning. Útbreiðslan er í Bretlandi.

## Tilvísanir
Grenijarpi

**Grenijarpi** (fræðiheiti: *Canachites canadensis*) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni hans er í barrskógabeltinu í N-Ameríku. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. 

## Tenglar
Yodrak Salakjai

**Yodrak Salakjai** (fædd í Phichit í Taíland 9. febrúar 1956 - dó  í Bangkok í Taíland 8. ágúst 2008), er Taílenska popp-söngvari, sem fæddist Taphan Hin, Phichit. Þekktustu lög hans eru líklega *Samsip Yang Jaew* og *Long Ruea Har Rak*. Hann lést úr lifrarkrabbameini 52 ára að aldri.

## Útgefið efni
* *Jod Mai Jak Neaw Na* (จดหมายจากแนวหน้า)
* *Sam Sib Yang Jeaw* (สามสิบยังแจ๋ว)
* *Aao Nae* (เอาแน่)
* *Long Luea Ha Rak* (ล่องเรือหารัก)
* *Kha Tha Ma Ha Ni Yom* (คาถามหานิยม)
* *Ar Ray Koe Koo* (อะไรก็กู)
* *Khob Khun Fan Pleang* (ขอบคุณแฟนเพลง)

## Tenglar
Þrítæða letidýr

**Þrítæða letidýr** (fræðiheiti: *Bradypus tridactylus*) er letidýr sem finnst í norðanverðri Suður-Ameríku. Það er hægferðugasta spendýrið sem nú er uppi.

## Tilvísanir
Risamauræta

**Risamauræta** (fræðiheiti: *Myrmecophaga tridactyla*) er skordýraæta sem finnst í Mið- og Suður-Ameríku.

## Tilvísanir
Risahreisturdýr

**Risahreisturdýr** (fræðiheiti: *Smutsia gigantea*) er stærsta tegund hreisturdýra. Þau finnast í Vestur-Afríku og í vestur-miðbaugasvæði Afríku.

## Tilvísanir
Hreisturdýraættbálkur

**Hreisturdýr** (fræðiheiti: *Pholidota*) er ættbálkur spendýra. Hann skiptist í eina ætt, Manidae, sem skiptist ennfremur í þrjár núlifandi ættkvíslir: Manis, Phataginus  og Smutsia.

## Tenglar
*Hvers konar dýr eru hreisturdýr og hvað eru til margar tegundir af þeim? - Vísindavefur
Samhverfungar

**Samhverfungar** (fræðiheiti: *Symmetrodonta*) er hópur spendýra og þeldýra sem lifðu á miðlífsöld.

## Tilvísanir
William Forsyth Sharpe

**William Forsyth Sharpe** (fæddur 16. júní 1934) er bandarískur hagfræðingur sem hlaut Nóbelsverðlaunin í hagfræði árið 1990, ásamt Harry Markowitz og Merton Miller, fyrir að þróa líkön til að aðstoða við ákvarðanatöku í fjárfestingum. Sharpe er þekktastur fyrir að þróa verðlagningarlíkanið um fjármálaeignir (CAPM) á sjöunda áratugnum. CAPM-líkanið lýsir sambandi kerfisbundinnar áhættu og væntanlegrar ávöxtunar. Líkanið segir að nauðsynlegt sé að taka meiri áhættu til að afla meiri ávöxtunar. Hann er einnig Þekktur fyrir að búa til Sharpe-hlutfallið, tölu sem er notuð til að mæla áhættu ávinningshlutfalls fjárfestingar.

## CAPM
Sharpe er þekktastur fyrir hlutverk sitt í þróun verðlagningarlíkans um fjármálaeignir (*Capital Asset Pricing Model* eða CAPM) sem er orðið grundvallarhugtak í fjármálahagfræði og eignastýringu. Kenningin á uppruna sinn í doktorsrannsókn hans. Sharpe skilaði ritgerðinni til *[[Journal of Finance]]* árið 1962. Ritgerðin fékk neikvæð viðbrögð í fyrstu og var síðar gefin út árið 1964 eftir breytingar á ritstjórn. CAPM-líkanið byggist á þeirri kenningu að væntanleg ávöxtun hlutabréfa ætti að vera áhættulaus ávöxtun plús beta fjárfestingarinnar margfaldað með markaðsáhættuálagi. Áhættulausa ávöxtunin bætir fjárfestum upp að binda peningana sína, en beta og markaðsáhættuálagið bætir fjárfestum upp þá viðbótaráhættu sem þeir taka á sig umfram það að fjárfesta í ríkisskuldabréfum sem veita áhættulausa ávöxtun. 

## Sharpe-hlutfallið
Sharpe bjó einnig til Sharpe-hlutfallið. Hlutfallið er mælikvarði á ávöxtun eignasafns að teknu tilliti til áhættuleiðréttingar. Mælikvarðinn metur hlutfall ávöxtunar umfram áhættulausa ávöxtun og heildaráhættu eignasafns sem er mæld með staðalfráviki ávöxtunar, en staðalfrávikið endurspeglar sögulegt flökt ávöxtunar. Tvö eignasöfn geta haft svipaða ávöxtun, en Sharpe-hlutfallið sýnir hvort þeirra tekur meiri áhættu til að ná þeirri ávöxtun. Hærri ávöxtun með minni áhættu er betri og Sharpe-hlutfallið hjálpar fjárfestum að finna hana.
Birnir (tónlistarmaður)

**Birnir Sigurðarson** (f. 28. apríl 1996), betur þekktur sem einfaldlega **Birnir**, er íslenskur tónlistarmaður og rappari. Birnir hlaut tvenn verðlaun á Íslensku tónlistarverðlaununum árið 2022, annars vegar fyrir rapplag ársins (*Vogur*) og hins vegar fyrir bestu rappplötu ársins (*Bushido*). 

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Matador* (2018)
* *Bushido* (2021)
* *1000 orð* (2024) ásamt Bríeti
* *Dyrnar* (2025)

### Smáskífur
* *Moodboard* (2019) ásamt Lil Binna, Whyrun og Ferrari Aroni
### Stökur
* *„*Sama tíma“ (2017)
* „Ekki switcha“ (2017)
* „Já ég veit“ (2017) ásamt Herra Hnetusmjör
* „Út í geim“ (2017)
* „OMG“ (2018) ásamt Flona og Joey Christ
* „BRB Freestyle“ (2020) ásamt Lil Binna og 
* „Spurningar“ (2021) ásamt Páli Óskari
* „Racks“ (2021)
* „F.C.K“ (2021) ásamt Aroni Can
* „I Don't Care“ (2021) ásamt La Melo og Bussines
* „F'ed Up“ (2021) ásamt La Melo og Bussines
* „Slæmir Ávanar“ (Young Nazareth Remix) (2022)
* „Bakka ekki út“ (2023) ásamt Aron Can
* „400 mg“ (2023)
* „Eða?“ (2023) ásamt GusGus
* „Win win“ (2024)
* „Hjörtu“ (2025) áamt Daniil
* „Bleikur Range Rover“ (2025) ásamt Aroni Kristni
* „LXS“ (2025)
* „Englar“ (2025)
* „Far“ (2025)
* „SOS“ (2025) ásamt Alaska1867
* „Fyrirgefðu“ (2025) ásamt Lexa Picasso
* „Efsta hæð“ (2025) ásamt tatjönu
* „Lífstíll“ (2025) ásamt Flona

## Tenglar
* Birnir á Instagram

## Tilvísanir
Kragafashanar

**Kragafashanar** (fræðiheiti: *Chrysolophus*) er undirætt fashana.

## Núlifandi tegundir

## Tenglar

* Heinz-Sigurd Raethel: *Hühnervögel der Welt.* Verlag J. Neumann-Neudamm GmbH & Co. KG, Melsungen 1988, ISBN 3-7888-0440-8.
* Steve Madge, Phil McGowan und Guy M. Kirwan: *Pheasants, Partridges and Grouse.* Christopher Helm, London 2002, ISBN 0-7136-3966-0.
Victor de Riqueti, marquis de Mirabeau

**Victor de Riqueti, Marquis de Mirabeau** (f. 5. október 1715 í Pertuis í Frakklandi , d. 13. júlí 1789). Victor de Riqueti var stjórnmálahagfræðingur, forveri og síðar verndari hinnar eðlisfræðiskóla hagfræðihugsunar. Hann var faðir hins virta franska byltingarmanns, Comte de Mirabeau.

## Æviágrip
Eftir að hafa þjónað sem liðsforingi í pólska erfðastríðinu árið 1733-1738 og í austurríska erfðastríðinu árið 1740-1748 yfirgaf hann herinn og hóf rannsóknir á stjórnmálahagfræði. Í fyrsta stóra verkefninu hans sem var *Mémoire concernant l’utilité des états provinciaux* . . . (1750; “Memorandum Concerning the Usefulness of the Provincial Estates . . .”), gagnrýndi hann mjög hið miðstýrða stjórnkerfi sem Lúðvík XIV konungur hafði áður komið upp og lagði til að héraðsþingin yrði stofnuð um allt Frakkland, en áður höfðu þau aðeins verið til í litlum hluta ríkisins. Í vinsælu *Ami des hommes, ou Traité de la population* (1756–58; „Mannvinurinn, eða ritgerð um íbúa“) vitnaði Mirabeau mikið í hugmyndir Richard Cantillon, bresks rithöfundar fyrr á 18. öld, þegar hann lagði áherslu á forgang landbúnaðar fram yfir verslun sem uppspretta auðs. Nálgun Mirabeau á hagfræði hafði gert ráð fyrir kenningum sem voru mótaðar af eðlisfræðiskólanum François Quesnay, og markísinn tengdi sig fljótlega við tilraunir eðlisfræðinnar til að endurbæta úrelt, óhagkvæmt skattkerfi Frakklands. Í bók sinni *Théorie de l'impôt* (1760; „Sköttunarkenningin“) réðst hann á skattbændur (fjármálamenn sem keyptu af krúnunni réttinn til að innheimta óbeina skatta) og lagði til að í stað þeirra kæmi kerfi beinna skatta á land og á tekjur einstaklinga. Þó að skattabændur hafi þrýst á stjórnvöld að vísa Mirabeau í útlegð til bús síns í Bignon, hélt hann áfram að helga kröftum sínum til framfara á eðlisfræði.

## Tilvísanir
Litlirefur

**Litlirefur** (latína: *Vulpecula*) er stjörnumerki í miðjum Sumarþríhyrningnum á norðurhimni. Bjartasta stjarnan er Gæsin (*Anser*) eða α Vulpeculae. Hún er rauður risi sem er um 291 ljósár frá Jörðu. 

## Tenglar
* Litlirefur á Stjörnufræðivefnum
Bogmaðurinn

**Bogmaðurinn** (latína: *Sagittarius*) er eitt af stjörnumerkjum Dýrahringsins á suðurhimni. Bogmaðurinn er eitt af stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos lýsti og er eitt af stjörnumerkjum nútímans. Tákn merkisins er ♐︎ og hann er oft sýndur sem kentár með dreginn boga. Hann liggur á milli Sporðdrekans og Naðurvalda í vestri og Steingeitarinnar og Smásjárinnar í austri.

Miðja Vetrarbrautarinnar liggur vestast í Bogmanninum á svæði sem nefnist Sagittarius A og inniheldur ofursvarthol. Átta björtustu stjörnur stjörnumerkisins mynda samstirnið „Teketilinn“. Bjartasta stjarnan er Kaus Australis eða ε Sagittarii, tvístirni í 143 ljósára fjarlægð frá Sólinni.

## Tenglar
* Bogmaðurinn á Stjörnufræðivefnum
Lundey (Skjálfanda)

**Lundey** er óbyggð eyja á Skjálfanda rétt hjá Húsavík. Eyjan er um 300 metra löng og 150 metra breið með bröttum klettabeltum allt í kring. Hæsti punktur eyjunnar er 34 metra yfir sjávarmáli. Eyjan dregur nafn sitt af því að þar er stór lundabyggð á sumrin.

Viti var fyrst reistur þar árið 1955, en nýr hringlaga turn úr trefjaplasti reistur með aðstoð þyrlu árið 1978. Ljóseinkenni vitans er Fl W 5s (hvítt blikkljós á 5 sekúndna fresti).
Antonio Serra

**Antonio Serra** var ítalskur hagfræðingur fæddur seint á 16 öld og lést á 17 öld en ekki er vitað nákvæmlega hvenær hann dó. 

## Ævi og störf
Ekki er vitað mikið um ævi Antonios Serra eða hvernig hann leit út. Það er vitað að hann var fæddur í Cosenza konungsríki Nepals á Suður-ítalíu og talið er að hann hafi verið í fangelsi í kringum 1599 til dauðadags. Talið er að Antonios hafi látist stuttu eftir að hann skrifaði og gaf út smáritið "Brief Treatise*"* árið 1613. Ritið er það eina sem er vitað um Antonio Serra og allar heimildir um hann eru gefnar út frá því smáriti*.* Hann var líklegast með góða kristna menntun, læknisgráðu og reynslu í viðskiptum. Verk Serras voru gleymd eftir dauða hans og voru svo enduruppgötvuð af Ferdinando Galiani um einni og hálfri öld seinna.

Bókin Brief Treatise er sjaldgjæft rit og aðeins er vitað um 6 eintök séu til í dag. Antonios Serras er kenndur við kaupauðgisstefnuna (Mercantilism) og kenningar hans voru að einbeita sér að raunhagkerfinu en ekki fjármálakerfis á þeim tíma. Serra sýndi einnig afhverju sumar þjóðir eru fátækari en aðrar.

Hann lagði áherslu á vöxt mismunandi atvinnutækifæra sem var nýtt á þeim tíma. Antonio útskýrði hvernig borgir gátu haldið hámarks fjölda og hvernig borgir gátu verið auðugri með  því að notfæra sér hæfileika fólksins sem þar bjó, hann gerði það þannig að sýna muninn á framleiðslu á hráefnum og framleiddri vöru. 

Serra var einn af þeim fyrstu til að skilja greiðslujöfnuð og að hann væri samsettur úr vöruskipta- og þjónustujöfnuði. Hann útskýrði afhverju gull- og silfur skortur í konungsveldi Naples var vegna halla á greiðslujöfnuði. Með því gat hann hafnað þeirri hugmynd samtímans að skortur á gulli og silfri var vegna gengismismunar.

## Heimildir
Hnéskel

**Hnéskel** (fræðiheiti: *patella*), er flatt bein sem er tengt lærlegg, verndar hnjáliðinn og hjálpar til við að rétta úr hné. Hnéskel finnst hjá mörgum ferfætlingum. Það er stærsta sesambein mannslíkamans og beingerist við 3-6 ára aldur.
Fossvogslækur

**Fossvogslækur** er lækur í Fossvogsdal sunnan við Grensás á mörkum Reykjavíkur og Kópavogs. Upptök lækjarins eru í Fossvogsmýri sem nú hefur verið þurrkuð upp. Áður var lítill foss í læknum sem vogurinn dregur nafn sitt af og hét Hangandi, en hann hefur síðan horfið.

## Tilvísanir
Bye Bye Blackbird (Kvikmynd)

Bye Bye Blackbird er drama-mynd frá 2005 sem Robinson Savary leikstýrði með James Thiérrée, Derek Jacobi og Izabella Miko í aðalhlutverkum.

Josef (James Thiérrée) er fyrrverandi byggingarverkamaður sem vinnur nú sem kústasveinn í sirkus, verður hann ástfanginn af  loftfimleikamær, Alice (Izabella Miko) og vingast við hestsýningarknapa, Nina (Jodhi May). Dag einn skorast hann á við dauðann og þyngdaraflið með loftfimleikum á tripsu. Þegar eigandinn, Dempsey lávarður (Derek Jacobi), tekur eftir honum ákveður hann að para hann með Alice í háskalegri loft sýningu sem hluta af nýrri sýningu fyrir sirkusinn.
Hinsvegar snúast hlutirnir út í hörmungar þegar slys ber að og Alice er lýst látin, þar fer sirkusinn á hvolf með því að missa eina arðbærlega atriði sitt og Josef tryllist af sorg og eyðileggur "Hvítu Engla" athöfnina.

## Leikarar

* James Thiérrée... Josef
* Derek Jacobi... Dempsey lávarđur
* Izabella Miko... Alice
* Jodhi May... Nina
* Michael Lonsdale... Robert
* Andrej Aćin... Roberto
* Chris Bearne... Strathclyde lávarđur
* Niklas Ek... Djamako
* Claire Johnston... Emma
* Carlos Pavlidis... Jenkins
* Claudine Peters... Ungfrú Julia

## Kvikmyndatónlist
Tónlist fyrir myndina, sem heitir Hello Blackbird, með bandarísku rokkhljómsveitinni Mercury Rev, var gefin út árið 2006.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

*
Hrímtrosi

**Hrímtrosi** eða **Flökkualbatrosi** (*diomedea exulans*) er einn stærsti núlifandi fugl veraldar sé miðað við vængjatak sem er á bilinu 2,5 - 3,5 metrar. Eitthvað er á reiki hvort telja beri fuglin sjálfstæða tegund eða undirtegund ásamt tveimur öðrum. Búsvæði er í Suðurhöfum  milli 28° og 60° breiddargráðu.
Emmy-verðlaunin

**Emmy-verðlaunin** (eða **Emmy Awards** og **Emmys**) eru bandarísk verðlaun veitt fyrir framúrskarandi árangur í sjónvarpi. Veitt eru verðlaun nokkrum sinnum á ári í mörgum mismunandi flokkum sem koma að sjónvarpsþáttagerð. Þekktustu athafnirnar eru Primetime Emmy Awards og Daytime Emmy Awards. Verðlaunin eru samsvarandi Grammy-verðlaununum fyrir tónlist, Óskarsverðlaununum fyrir kvikmyndir og Tony-verðlaununum fyrir leiklist.

Þrjú mismunandi samtök sjá um verðlaunin. Þau eru Academy of Television Arts & Sciences (ATAS), National Academy of Television Arts & Sciences (NATAS), og International Academy of Television Arts and Sciences (IATAS). Hvert þeirra stjórnar ákveðnum verðlaunahátíðum sem tengjast sínum sviðum. ATAS sáu um fyrstu athöfnina sem fór fram árið 1949 til að heiðra sjónvarpsþætti sem framleiddir voru á Los Angeles svæðinu, áður en það átti við um öll Bandaríkin. Næstu tvo áratugina voru verðlaunin stækkuð til að ná utan um fleiri geira í sjónvarpsiðnaðinum.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Academy of Television Arts & Sciences (ATAS) Opinber vefsíða Emmy-verðlaunanna 
* National Academy of Television Arts & Sciences (NATAS) Opinber vefsíða Emmy-verðlaunanna 
* International Academy of Television Arts and Sciences (IATAS) Opinber vefsíða Emmy-verðlaunanna
Sameiginlega öryggissáttmálastofnunin

**Sameiginlega öryggissáttmálastofnunin** (rússneska: *Организация Договора о коллективной безопасности*; umritað *Organízatsíja Dogovora o kollektívnoj bezopasností*; skammstafað *ОДКБ* eða *ODKB* á latnesku letri; gjarnan kölluð *CSTO* eftir nafni sínu á ensku; *Collective Security Treaty Organization*) er hernaðarbandalag sex fyrrverandi sovétlýðvelda í Evrasíu. Aðildarríkin eru Armenía, Hvíta-Rússland, Kasakstan, Kirgistan, Rússland og Tadsíkistan. Bandalagið rekur uppruna sinn til herafla Sovétríkjanna, sem var lagður niður árið 1991 og síðan limaður inn í sameiginlegan herafla Samveldis sjálfstæðra ríkja næsta ár. Sá herafli var síðar lagður niður og í hans stað komu sjálfstæðir herir fyrrum lýðvelda Sovétríkjanna.

Líkt og 5. gr. Atlantshafssáttmálans kveður 4. gr. Sameiginlega öryggissáttmálans á um að árás gegn einu aðildarríki verði álitin árás á þau öll. Í stofnskrá Sameiginlega öryggissáttmálastofnunarinnar er áréttaður vilji aðildarríkjanna til að forðast valdbeitingu. Aðildarríkjunum er bannað að ganga í önnur hernaðarbandalög samkvæmt sáttmálanum.

## Bakgrunnur og þróun
Sameiginlega öryggissáttmálastofnunin var stofnuð eftir upplausn Sovétríkjanna. Grundvöllur stofnunarinnar var „Sameiginlegi öryggissáttmálinn“ sem undirritaður var í Taskent þann 15. maí 1992 af Rússlandi, Armeníu, Kasakstan, Kirgistan og Úsbekistan. Upphaflega átti sáttmálinn að gilda í fimm ár en með möguleika á framlengingu. Tadsíkistan bættist síðar í hópinn og árið 1993 gerðust Aserbaísjan, Hvíta-Rússland og Georgía einnig aðilar að sáttmálanum.

Sum aðildarríkin höfðu áhyggjur af umsvifum Rússa í nágrannaríkjum sínum. Aserbaísjan, Georgía og Úsbekistan sögðu því upp aðild að sáttmálanum þegar hann var framlengdur árið 1999.

Árið 2002 var ákveðið að gera sáttmálann að fastri alþjóðastofnun, Sameiginlegu öryggissáttmálastofnuninni, sem Rússland, Hvíta-Rússland, Armenía, Kasakstan, Kirgistan og Tadsíkistan gerðust aðilar að. Samtökin hófu störf í september 2003. Árið 2006 gerðist Úsbekistan aftur aðili að stofnuninni en drógu sig aftur úr samstarfinu árið 2012.

Armenía frysti aðild sína að stofnuninni árið 2024 vegna óánægju með skort á stuðningi bandalagsins í átökum landsins við Aserbaísjan.

Sameiginlega öryggissáttmálastofnunin er með stöðu áheyrnarfulltrúa við allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna.

## Skipulag

Stofnunin er leidd af sameiginlegu öryggisráði sem leiðtogar aðildarríkjanna sitja í, ásamt fastanefnd sendifulltrúa. Utanríkis- og varnarmálaráðherrar ríkjanna funda jafnframt á vegum stofnunarinnar auk þess sem stofnunin er með eigið ritararáð. Aðalritari og ritararáð Sameiginlegu öryggissáttmálastofnunarinnar hafa aðsetur í Moskvu.Møller, bls. 211.

Hernaðarlega er liðsafla stofnunarinnar skipt í þrjá svæðishópa. Rússar og Hvít-Rússar mynda vestasta hlutann í Evrópu, Rússar og Armenar mynda miðhópinn á Kákasus-svæðinu og þann austasta í Mið-Asíu mynda Rússar ásamt Kasökum, Kirgisum og Tadsíkum.

## Tilvísanir
Hrafn Jökulsson

**Hrafn Jökulsson** (1. nóvember 1965 – 17. september 2022) var íslenskur rithöfundur, ritstjóri og aðgerðasinni. Hann hóf störf sem blaðamaður á *[[Tíminn|Tímanum]]* 15 ára og varð ritstjóri *[[Alþýðublaðið|Alþýðublaðsins]]* árið 1994. Árið 1996 varð hann ritstjóri tímaritsins *[[Mannlíf]]s*. Fyrsta ljóðabók hans, *Síðustu ljóð*, kom út árið 1988 og sama ár kom út sagnfræðiritið *Íslenskir nasistar* sem hann skrifaði ásamt bróður sínum, Illuga Jökulssyni. Árið eftir kom út annað sagnfræðirit um hernámsárin, *Ástandið: Mannlíf á hernámsárunum*. Árið 1991 kom út ljóðabókin *Húsinu fylgdu tveir kettir* og 1993 kom út *Þegar hendur okkar snertast*. Árið 1998 átti hann þátt í stofnun skákfélagsins *[[Hrókurinn|Hróksins]]* sem næstu ár stóð fyrir fjölda skákviðburða og hélt taflnámskeið og skákmót á Austur-Grænlandi. Árið 2000 gaf hann út helming ljóðabókar á móti Guðrúnu Evu Mínervudóttur, *Stiginn til himna: Ljóð handa Evu*. Árið 2007 kom svo út þekktasta bók hans, *Þar sem vegurinn endar*, sjálfsævisöguleg bók um Árneshrepp á Ströndum. Hrafn var varaþingmaður Alþýðuflokksins í október 1995.

Hrafn lést eftir stutta baráttu við krabbamein árið 2022.

## Tilvísanir
Jean-Luc Godard

**Jean-Luc Godard** (3. desember 1930 – 13. september 2022) var fransk-svissneskur kvikmyndaleikstjóri, handritshöfundur og gagnrýnandi. Hann var einn af forvígismönnum frönsku nýbylgjunnar á 7. áratugnum og varð einn af áhrifamestu kvikmyndaleikstjórum Frakka á síðari hluta 20. aldar. Verk hans einkennast af markvissum tilraunum með kvikmyndaformið, bæði frásögn, klippingar, hljóð og myndatöku. Þekktustu kvikmyndir hans eru *[[Lafmóður]]* (*À bout de souffle*) 1960, *[[Konan er sjálfri sér lík]]* (*Une femme est une femme*) 1961, *[[Lifa sínu lífi]]* (*Vivre sa vie*) 1962, *[[Ég elskaði þig í gær]]* (*Le Mepris*) 1963, *[[Bande à part]]* 1964, *[[Lemmy í undraverðum ævintýrum]]* (*Alphaville*) 1965, *[[Vitlausi Pétur]]* (*Pierrot le fou*) 1965, *[[Masculin Féminin]]* 1966 og *[[Weekend]]* 1967. Allar þessar myndir eru frá nýbylgjutímabilinu hans, en eftir stúdentaóeirðirnar í París 1968 urðu myndir hans pólitískari og hann gerðist hallur undir marxisma og tilvistarhyggju. Hann stofnaði róttæka Dziga Vertov-hópinn árið 1969. Eftir 1980 urðu myndir hans að sumu leyti hefðbundnari og lögðu meiri áherslu á formræna fagurfræði. *[[Sagan af Maríu]]* (*Je vous salue, Marie*) vakti miklar deilur og olli uppþotum þegar hún var sýnd í Róm árið 1985.

Hann lést með dánaraðstoð í Sviss, þar sem hann bjó frá 1978, 91 árs gamall.
Yung Nigo Drippin'

**Brynjar Logi Árnason** (f. 7. nóvember 1996), betur þekktur sem **Yung Nigo Drippin**, er íslenskur tónlistarmaður og rappari úr Hafnarfirði.

## Hljóðritaskrá
### Breiðskífur
* *Plús hús* (2015)
* *Yfirvinna* (2018)
* *Plús hús 2* (2019)
* *Stjörnulífið* (2023)
* *Refurinn* (2025)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Yung Nigo Drippin' á Instagram
Juno-verðlaunin

**Juno-verðlaunin** (eða **Juno Awards**), betur þekkt sem **JUNOS**, eru árleg verðlaun veitt kanadísku tónlistarfólki og hljómsveitum. Verðlaunin voru fyrst afhent árið 1970 og gengu þá undir nafninu *Gold Leaf Awards*. Verðlaunin eru talin vera kanadíska útgáfan af bresku Brit-verðlaununum og bandarísku Grammy-verðlaununum. Meðlimir Canadian Academy of Recording Arts and Sciences (CARAS) eða aðrir sérfræðingar sjá um val sigurvegara sumra flokka, á meðan önnur verðlaun fara eftir velgengni í sölu.

## Tenglar
* Opinber vefsíða verðlaunanna
Luminate

**Luminate** (áður þekkt sem **Nielsen SoundScan**, **Nielsen Music Products** og **MRC Data**) er gagnasafn upplýsinga um sölu tónlistar, stofnað árið 1991 af Mike Fine og Mike Shalett. Gögn eru tekin saman vikulega og eru gerð aðgengileg hvern sunnudag (fyrir sölu hljómplatna) og hvern mánudag (fyrir sölu laga) til áskrifenda. Meðal þeirra eru plötufyrirtæki, útgáfufyrirtæki, smásölur, kvikmynda og sjónvarpsfélög, og umboðsmenn listamanna. Luminate er heimild sölutalna fyrir ''Billboard'' vinsældalistana.

## Tenglar
*
Forgotten Lores

**Forgotten Lores** er íslensk rapphljómsveit. Sveitin hefur gefið út tvær breiðskífur, *Týndi hlekkurinn* (2003) og *Frá heimsenda* (2006), en sú síðarnefnda hlaut tilnefningu til Íslensku tónlistarverðlaunanna árið 2007 sem hljómplata ársins.

## Meðlimir
* Ársæll Þór Ingvason (Intro)
* Baldvin Þór Magnússon (Class B)
* Benedikt Freyr Jónsson (Benni B-Ruff)
* Birkir Björns Halldórsson (Byrkir B)
* Kristinn H. Sævarsson (Diddi Fel)

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Týndi hlekkurinn* (2003)
* *Frá heimsenda* (2006)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Forgotten Lores á Facebook
Menntaskólaselið

**Menntaskólaselið** er skáli við Reykjakot í Ölfusi ofan við Hveragerði sem Menntaskólinn í Reykjavík hefur til umráða. Húsið var reist á árunum 1937 til 1938 að frumkvæði Pálma Hannessonar rektors og sinntu nemendur stórum hluta byggingarinnar í sjálfboðavinnu. Vonir stóðu til að skálann mætti nýta til skíðaferða, en skíðabrekkur í grennd við hann stóðu ekki undir væntingum, hins vegar hefur skálinn verið vinsæll fyrir hvers kyns skemmtiferðir nemenda og í seinni tíð til útikennslu.

## Byggingarsaga
Á árinu 1937 kom Pálmi Hannesson að máli við Kristinn Vigfússon smið og fékk hann til að reisa sel fyrir Menntaskólann í Reykjavík. Var það stór timburbygging upp á tvær hæðir með stórum stofum og samkomuskálum á neðri hæðum en svefnherbergjum á efri hæð. Byrjað var að grafa fyrir grunninum af hópi nemenda í 6. bekk í september sama ár. Var verkið að miklu leyti fjármagnað með söfnunum nemenda og styrkjum frá velunnurum.

Óljóst er hver teiknaði Menntaskólaselið, en líkur má leiða að því að sú vinna hafi farið fram á embætti Húsameistara ríkisins.

## Heimildir
*
Friðarráðstefnan í París 1919-1920

**Friðarráðstefnan í París** voru safn formlegra og óformlegra funda 1919 og 1920 eftir fyrri heimsstyrjöldinna. Bandamenn, sigurvegarar stríðsins, settu skilyrði fyrir friði við miðveldin. Í forgrunni voru Bretar, Frakkar, Bandaríkin og Ítalía. Ráðstefnan leiddi af sér fimm samkomulög sem breyttu kortum Evrópu, Asíu, Afríku og eyja Kyrrahafsins auk skaðabóta. Þjóðverjar, Austurríki-Ungverjaland, Tyrkland og aðrar þjóðir sem töpuðu stríðinu fékku ekki að tjá sig í ákvörðunum sem leiddi af sér áratuga gremju. Niðurstöður fundana eru taldar hafa valdið helstu vatnaskilum í landafræði 20. aldarinnar.

Stjórnmálamenn frá 32 löndum tóku þátt í ráðstefnunni. Helstu ákvarðaninar voru stofnun Þjóðabandalagsins og samkomulögin fimm. Aðal niðurstaða ráðstefnunnar var *[[Versalasamningurinn]]* sem skellti skuldinni fyrir stríðinu á Þjóðverja og bandamenn þeirra.

## Heimildir
*
David Wessel

**David Meyer Wessel** (fæddur febrúar 21, 1954) er bandarískur blaðamaður og rithöfundur. Hann hefur deilt tveimur Pulitzer-verðlaunum fyrir blaðamennsku. Hann er forstöðumaður Hutchins Center on Fiscal & Monetary Policy hjá Brookings Institution og er fréttaritari The Wall Street Journal, þar sem hann starfaði í 30 ár.

## Ævi
Wessel er ættaður frá New Haven, Connecticut. Hann er sonur Morris A. Wessel, barnalæknis, og Irmgard R. Wessel, klínísks félagsráðgjafa. Wessel útskrifaðist frá Richard C. Lee High School í New Haven árið 1971 og frá Haverford College árið 1975 með hagfræðigráðu.

Wessel hóf blaðamennskuferil sinn hjá Middletown, *Connecticut Press* árið 1975 og flutti sig til *Hartford Courant* árið 1977. Árið 1980 var hann í eitt ár Knight-Bagehot Fellow í viðskipta- og hagfræðiblaðamennsku við Graduate School of Journalism í Columbiaháskóla. Wessel flutti sig ti *The Boston Globe* árið 1981 og árið 1983 sem blaðamaður *The Wall Street Journal* í Boston. Hann flutti til skrifstofunnar í Washington, D.C. árið 1987 og starfaði þar nær allan þann tíman á meðan hann starfaði fyrir blaðið, nema á árunum 1999-2000 þar sem hann var við störf í Berlín við blaðamennsku.

Þann 4. desember 2013 tilkynnti The Brookings Institution að Wessel yrði stofnandi nýrrar Hutchins-miðstöðvar um ríkisfjármál og peningastefnu.

Wessel og eiginkona hans Naomi Karp, sem áður var háttsettur sérfræðingur á skrifstofu Consumer Financial Protection Bureau fyrir eldri Bandaríkjamenn, eiga tvö börn, Julia og Ben.

## Framlög til hagfræðinnar
Wessel er höfundur nokkurra bóka og ritstjóri *Central Banking after the Great Recession* (2014),

Bók Wessel, *Only the Rich Can Play: How Washington Works in the New Gilded Age* (2021) fjallar um svokölluð "Opportunity Zones" sem tekin voru upp árið 2017 í Bandaríkjunum. Markmiðið með "Opportunity Zones" er að ýta undir fjárfestingu og þar með atvinnusköpun á svæðum þar sem efnahagsleg neyð ríkir. Til þess að laða að fjárfesta eru þeim gefin margvísleg skattafríðindi. Wessel talar um að þróunin hefur leitt til 8,764 skattaskjóla í Bandaríkjunum. Hann talar um að efnaðir einstaklingar hafa nýtt sér þessi fríðindi til að koma í veg fyrir greiðslu á fjármagnstekjuskatti í sínu fylki. Fjárfestar hafa þar með selt sín hlutabréf með hagnaði og sett fjármagnið í "Opportunity Zones" og komist þar með undan því að greiða skatt ef fjármagnið er haldið föstu þar í 10 ár. Titill bókarinnar sem er að þeir ríku geta einnig spilað er lýsandi fyrir þessar aðstæður, eina leiðin til að fá þá efnuðu til að styðja við lágtekjusamfélögin er með því að gera þá enn efnaðari.

## Tilvísanir
Eiginlegar rellur

**Eiginlegar rellur** (fræðiheiti: *Rallus*) eru ættkvísl rella. 14 tegundir teljast til hennar, þar af ein á Íslandi.

## Tenglar
Lukku Láki (tónlistarmaður)

**Ísak Sigurðarson** (f. 29. nóvember 1999), betur þekktur sem **Lukku Láki**, er íslenskur tónlistarmaður og rappari úr Hafnarfirði.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Lukku Láki, Vol. 1* (2019)

## Tilvísanir


## Tenglar
* Lukku Láki á Facebook
Búkolla

**Búkolla** er íslensk þjóðsaga sem fjallar um hjón sem senda dóttir sína í leit að kú þeirra sem heitir Búkolla.

Tvær gerðir af sögunni koma fram í Þjóðsögum Jóns Árnasonar, ein um Búkollu og strákinn og önnur um Búkollu og systurnar þrjár.

Laddi gaf út samnefnt lag byggt á sögunni um Búkollu en færir söguna heilmikið í stýlinn. Í laginu syngur Laddi "baulaðu Búkolla ef þú heyrir" en í þjóðsögunni var sagt "baulaðu nú Búkolla mín ef þú ert nokkurs staðar á lífi". 

## Heimildir

## Hlekkir

* Búkolla (sagan um Búkollu og strákinn)
* Búkolla (sagan um Búkollu og systurnar þrjár)
Joey Christ

**Jóhann Kristófer Stefánsson** (f. 12. júní 1992), einnig þekktur sem **Joey Christ**, er íslenskur tónlistarmaður, rappari, útvarpsmaður og leikari. Árið 2018 hlaut hann tvenn verðlaun á Íslensku tónlistarverðlaununum, rapp lag ársin (*Joey Cypher*) og rappplötu ársins (*Joey*). Á árunum 2020 til 2023 leikstýrði Jóhann fimm seríum af raunveruleikaþáttunum Æði.

## Einkalíf
Jóhann Kristófer er sonur leikarans Stefáns Jónssonar og dansarans Agnesar Kristjónsdóttur. Bróðir hans er Haraldur Ari, leikari og meðlimur hljómsveitarinnar Retro Stefson.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Joey* (2017)
* *Joey 2* (2019)
* *Bestur* (2020)
* *Joey 3* (2025)

## Leikaraferill

## Tilvísanir


## Tenglar
* Jóhann Kristófer á Instagram
Olíufuglar

**Olíufuglar** (fræðiheiti: *Steatornithidae*) eru fuglar af ætt Steatornithiformes. Það er eingöngu ein tegund í ættkvíslinni (olíufugl) og er það sömuleiðis eina tegundin í ættbálknum.

## Tenglar
Daniil

**Daníel Moroshkin** (f. 30. desember 2001), betur þekktur sem **Daniil**, er íslensk-rússneskur tónlistarmaður og rappari úr Árbænum í Reykjavík. 
Daniil, sem á íslenskan föður og rússneska móður, fæddist í Neskaupstað en flutti ungur í Árbæinn. Daniil er tvítyngdur, talar bæði íslensku og rússnesku. Hans vinsælustu lög eru, „EF ÞEIR VILJA BEEF“, „ALEINN“, og „STÓR AUDI“.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *300* (2019)
* *600* (2023)
* *брат* (2025)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Daniil á Instagram
Kransgapi

**Kransgapi** eða **uglufroskmunnur** (fræðiheiti: *Aegotheles cristatus*) er fugl af ætt Aegothelidae.

## Tenglar
Merkisberi

**Merkisberi** (fræðiheiti: *Macrodipteryx* eða *Caprimulgus longipennis*) er fugl sem tilheyrir ætt náttfara.

## Tenglar
Dacia Duster

**Dacia Duster** er jepplingur sem framleiddur er af rúmenska framleiðandanum Dacia síðan 2010. Hann er nú í annarri kynslóð sinni sem kom á markað haustið 2017. Hann er markaðssettur sem **Renault Duster** á ákveðnum mörkuðum eins og Suður-Ameríku, Rússlandi, Úkraínu, Mið-Asíu, Miðausturlönd, Suður-Afríku og Nýja Sjáland.
Bræður Ítalíu

**Bræður Ítalíu** eða **Bræðralag Ítalíu** (ítalska: *Fratelli d'Italia*; **FdI**) er íhaldssamur og þjóðernissinnaður stjórnmálaflokkur á Ítalíu. Leiðtogi hans er þingkonan Giorgia Meloni, fyrrum ungmennamálaráðherra í fjórðu ríkisstjórn Silvio Berlusconi.

Bræður Ítalíu urðu til með hægriklofningi úr Húsi frelsisins, kosningabandalagi Berlusconi, í desember 2012. Flestir leiðtogar flokksins, þar á meðal Meloni, og einkennismerki hreyfingarinnar (þrílitur eldur), komu úr Ítalska þjóðarbandalaginu, sem hafði runnið inn í Hús frelsisins árið 2009. Þjóðarbandalagið var arftaki Ítölsku samfélagshreyfingarinnar (MSI, 1945–1995), nýfasísks stjórnmálaflokks sem hafði verið stofnaður af fyrrum meðlimum Fasistaflokks Mussolini.

Hugmyndafræði Bræðra Ítalíu gengur út á róttæka íhaldsstefnu, þjóðernishyggju og andstöðu gegn innflytjendum. Á vettvangi Evrópustjórnmála er flokkurinn aðili að Evrópskum íhaldsmönnum og umbótasinnum, sem Meloni hefur leitt frá september 2020. Að sögn Meloni eru Bræður Ítalíu hlynntir „sambandi evrópskra þjóða“ fremur en evrópsku ríkjasambandi.

Bræður Ítalíu unnu um 26 prósent atkvæða í þingkosningum Ítalíu í september 2022 og urðu stærsti flokkurinn á þinginu. Meloni tók því við sem forsætisráðherra Ítalíu, fyrst kvenna, í stjórnarsamstarfi Bræðra Ítalíu við Norðurbandalagið og Áfram Ítalíu.

## Gengi í kosningum
### Ítalska þingið

### Evrópuþingið

## Tilvísanir
MTV Video Music-verðlaunin

**MTV Video Music-verðlaunin** (eða **MTV Video Music Awards**, stytt **VMAs**) er bandarísk verðlaunahátíð í umsjón rásarinnar MTV. Veitt eru ýmis verðlaun sem koma að tónlistarmyndböndum eða að gerð þeirra. Verðlaunin voru fyrst afhent árið 1984 og hafa síðan verið veitt árlega undir lok sumars, oft í ágúst eða september. Upphaflega voru þau gerð sem samsvarandi verðlaun fyrir Grammy-verðlaunin í myndbandsflokknum.

## Flokkar

* *Video of the Year*
* *Artist of the Year*
* *Song of the Year*
* *Best New Artist*
* *Push Performance of the Year*
* *Best Group*
* *Best Collaboration*
* *Best Pop*
* *Best Rock*
* *Best Alternative* 
* *Best R&B*
* *Best Hip-Hop* 
* *Best Latin*
* *Best K-Pop*
* *Video for Good* 
* *Best Long Form Video* 
* *Song of Summer*
* *Best Direction*
* *Best Choreography*
* *Best Visual Effects*
* *Best Art Direction*
* *Best Editing*
* *Best Cinematography*
* *Michael Jackson Video Vanguard Award*
* *Global Icon Award*

## Sjá einnig
* MTV Europe Music-verðlaunin

## Tenglar
* Opinber vefsíða verðlaunanna
Nefbjörn

**Nefbjörn** (fræðiheiti: *Nasua nasua*) er smávaxið spendýr af ætt hálfbjarna frá Suður-Ameríku.
Hálfbirnir

**Hálfbirnir** (fræðiheiti: *Procyonidae*) eru ætt rándýra sem lifa í Vesturheimi. Meðal tegunda eru þvottabjörn og nefbjörn. Þó þeim hafi verið líkt við birni eru hálfbirnir skyldari marðarætt en björnum.
Sidekick Health

**Sidekick Health** er íslenskt fyrirtæki sem framleiðir og markaðssetur stafrænar heilbrigðismeðferðir í samstarfi við lyfjafyrirtæki og tryggingarfélög. Fyrirtækið vann Nýsköpunarverðlaun Íslands árið 2022. Fyrirtækið var stofnað árið 2013 af Dr. Sæmundi Oddssyni og Dr. Tryggva Þorgeirssyni

## Heimildir
Trjásvölungar

**Trjásvölungar** (fræðiheiti: *Hemiprocne*) er ættkvísl þytfugla og er sú eina í trjásvölungaætt.

## Tenglar
Skógarmúrmeldýr

**Skógarmúrmeldýr** (fræðiheiti: *Marmota monax*), stundum stytt sem einungis **múrmeldýr**, er tegund múrmeldýra sem finnst um norðurhluta Norður-Ameríku.

## Tenglar
Mannfákurinn

**Mannfákurinn** (latína: *Centaurus*) er bjart stjörnumerki á suðurhimni og eitt af 48 stjörnumerkjum fornaldar sem Kládíus Ptólmæos lýsti. Mannfákurinn er sýndur sem kentár úr grískri goðafræði, hálfur maður og hálfur hestur. α Centauri er næsta stjörnukerfi við Sólina og β Centauri er ein af stærstu stjörnum sem uppgötvaðar hafa verið. Í stjörnumerkinu er líka kúluþyrpingin ω Centauri sem er hugsanlega leifar af dvergþoku.

## Tenglar
* Mannfákurinn á Stjörnufræðivefnum.
Toppsvölungur

**Toppsvölungur** (fræðiheiti: *Hemiprocne longipennis*) er fugl sem tilheyrir ætt trjásvölunga.

## Tenglar
Emilio Salgari

**Emilio Salgari** (21. ágúst 1862 – 25. apríl 1911) var ítalskur rithöfundur þekktur fyrir vinsælar ævintýrasögur frá framandi slóðum. Hann skrifaði um 80 skáldsögur, en með smásögum voru sögur hans um 200 talsins og skiptast í nokkrar sagnaraðir sem fjalla um sjóræningja, loftferðir og villta vestrið. Þær þekktustu eru sögurnar um „Malasíutígurinn“ Sandokan sem gerast á Borneó og svarta sjóræningjann (*Il corsaro nero*) sem gerast í Karíbahafi. Salgari, sem hafði hætt námi við sjómannaskóla í Feneyjum, ferðaðist aldrei út fyrir Adríahafið en byggði sögur sínar á kortabókum og alfræðiritum sem hann las á bókasöfnum.

Þótt sögur Salgaris næðu miklum vinsældum auðgaðist hann ekki á þeim sjálfur. Lengst af bjó hann við fátækt og safnaði skuldum. Vegna samninga við forlagið neyddist hann til að skrifa þrjár skáldsögur á ári, sem þýddi minnst þrjár blaðsíður á dag. Hann skrifaði því nær stöðugt og keðjureykti á meðan, sem kom niður á heilsu hans. Hann giftist leikkonunni Idu Peruzzi árið 1892 og átti með henni fjögur börn. Hún tók að veikjast af geðsjúkdómi 1903 sem íþyngdi efnahag fjölskyldunnar. Árið 1909 reyndi hann fyrst sjálfsmorð, en var bjargað af dóttur sinni. Árið 1911 tók hann svo eigið líf með rakhníf.

Bækur Salgaris náðu miklum vinsældum, einkum á Ítalíu, Spáni, Portúgal og í Suður-Ameríku. Meðal þeirra sem nefnt hafa Salgari sem áhrifavald eru Che Guevara, Sergio Leone, Federico Fellini, Umberto Eco, Gabriel Garcia Marquez, Jorge Luis Borges og Isabel Allende. Ýmis bókaforlög misnotuðu frægð hans og fengu aðra höfunda til að skrifa nýjar sögur inn í þau sögusvið sem Salgari hafði skapað og undir hans nafni. Þannig eru til yfir 50 bækur eignaðar Salgari en skrifaðar af öðrum. Yfir 50 kvikmyndir og sjónvarpsþættir hafa verið gerð eftir sögum hans í gegnum tíðina. Meðal þeirra þekktustu er sjónvarpsþáttaröðin *[[Sandokan (sjónvarpsþættir)|Sandokan]]* eftir Sergio Sollima frá 1976 með indverska leikaranum Kabir Bedi í titilhlutverkinu. Stórmyndin *[[Cabiria]]* frá 1914 byggir auk þess að stórum hluta á sögulegu skáldsögunni *Cartagine in fiamme* eftir Salgari.