open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Högna Sigurðardóttir

**Högna Sigurðardóttir** (6. júlí 1929 - 10. febrúar 2017) var íslenskur arkitekt sem bjó og starfaði í París. 

Högna fæddist í Vestmannaeyjum en lést í Reykjavík.

Foreldrar hennar voru Sigurður Friðriksson og Elísabet Hallgrímsdóttir. Högna átti tvær dætur þær Sólveigu Anspach (1960-2015) kvikmyndaleikstjóra og Þórunni Eddu Anspach (1964).

## Ferill
Högna ákvað ung að árum að leggja arkitektúr fyrir sig. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík og hélt að því loknu til Parísar árið 1949 og varð fyrsti Íslendingurinn til að leggja stund á nám við listaskólann . Hún útskrifaðist þaðan árið 1960 og hlaut viður­kenn­ingu skól­ans fyr­ir loka­verk­efni sitt og það tryggði henni starfs­rétt­indi í Frakklandi og í kjölfarið opnaði hún teiknistofu í París. Eitt af fyrstu verkum hennar var hönnun íbúðarhúss að Bústaðabraut 11 í Vestmannaeyjum og var það fyrsta húsið á Íslandi sem teiknað var af konu. Húsið eyðilagðist í eldgosinu árið 1973. 

Starfsvettvangur Högnu var í París en hún hélt góðum tengslum við Ísland og teiknaði fjögur einbýlishús sem risu á Íslandi, þar á meðal er eitt þekktasta verk hennar, húsið að Bakkaflöt 1 í Garðabæ en það teiknaði hún fyrir hjónin Ragnheiði Jónsdóttur myndlistarkonu og Hafstein Ingvarsson tannlækni. Byggingin hefur oft verið til umfjöllunar í erlendum fagritum á sviði hönnunar og arkitekturs og var hún valin ein af 100 merkustu byggingum 20. aldar í norður- og miðhluta Evrópu í útgáfu alþjóðlegs yfirlitsrits um byggingarlist. Húsið var friðað árið 2009 og árið 2019 valdi BBC það sem eitt af tíu draumahúsum byggð á síðustu öld.

Önnur hús hér á landi sem Högna teiknaði eru Bústaðabraut 11 í Vestmannaeyjum, Hrauntungu 23 og Sunnubraut 37 í Kópavogi og Brekkugerði 19 í Reykjavík. Högna teiknaði einnig tillögu að Sundlaug í Kópavogi og almenningsgarð að Rútstúni í Kópavogi en þær tillögur komust aldrei til framkvæmda, sama er að segja um tillögur hennar að kapellu í Vestmannaeyjum og sumarhúsabyggð Landsbankans við Álftavatn.

Teikningasafn Högnu er nú í eigu Listasafns Reykjavíkur en hún ánafnaði það listasafninu.

## Viðurkenningar
* 1992 - Tók sæti í akademíu franskra arkítekta
* 1994 - Menningarverðlaun DV fyrir byggingarlist
* 2007 - Hlaut heiðursorðu Sjónlistar fyrir einstakt framlag til íslenskrar nútímabyggingalistar
* 2008 - Heiðursfélagi í Arkitektafélagi Íslands
* 2010 - Riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir framlag til íslenskrar og alþjóðlegrar húsagerðarlistar

## Tilvísanir
Juniperus foetidissima

**Juniperus foetidissima** er tegund af einiættkvísl. Hann vex í suðvestur Evrópu austur til Túrkmenistan.

Juniperus foetidissima, Aladağlar Mountains 2.jpg
Abies cilicica, Aladağlar Mountains 3.jpg
Juniperus_foetidissima,_Aladağlar_Mountains_1.jpg


## Tilvísanir
Manuela Sáenz

Doña **Manuela Sáenz y Aizpuru** (27. desember 1797 – 23. nóvember 1856) var ekvadorsk byltingarkona og ein af sjálfstæðishetjum Suður-Ameríku. Hún studdi byltingar Suður-Ameríkumanna gegn yfirráðum spænska heimsveldisins í byrjun 19. aldar með því að safna upplýsingum, dreifa út dreifibréfum og leiða baráttu fyrir kvenréttindum.

Sáenz giftist ríkum enskum kaupmanni árið 1817 og varð yfirstéttarkona í Lima, Perú. Þar hóf hún afskipti af stjórn- og hernaðarmálum og hóf að styðja starfsemi byltingarmanna. Hún skildi við eiginmann sinn árið 1822 og hóf ástarsamband við byltingarleiðtogann Simón Bolívar sem entist þar til hann lést árið 1830. Eftir að Sáenz bjargaði lífi Bolívars árið 1828 með því að hjálpa honum að sleppa undan tilræðismönnum gaf Bolívar henni viðurnefnið „Libertadora del libertador“ („frelsari frelsarans“).

## Æviágrip
Manuela Sáenz kynntist Simón Bolívar þegar hún var 22 ára, á dansleik sem haldinn var honum til heiðurs í Quito eftir sigur hans gegn spænskum stjórnvöldum í Ekvador. Þar hrifust þau hvort að öðru og þegar Bolívar yfirgaf Quito til að halda hernaðarleiðangrum sínum áfram ákvað Sáenz að yfirgefa eiginmann sinn og fara með honum. Sáenz var reyndur knapi og átti því auðvelt með að ferðast með her Bolívars, en eftir ár í fylgd með henni ákvað Bolívar að yfirgefa hana án skýringa.

Eftir stutt sambandsslit sendi Bolívar Manuelu ástarbréf þar sem hann baðst fyrirgefningar. Hún lét til leiðast og fylgdi honum til Bogotá og skildi við eiginmann sinn fyrir fullt og allt.

Í byrjun ársins 1825 og frá febrúar til september árið 1826 bjó Sáenz ásamt Bolívar í grennd við Lima. Þann 25. september árið 1828 reyndu andstæðingar Bolívars í Bogotá að reyna að koma honum fyrir kattarnef á heimili hans þar. Það var Sáenz sem vakti Bolívar, laumaði honum út úr húsinu og tafði síðan tilræðismennina þar til hann var kominn í öruggt skjól. Tilræðismennirnir voru handteknir á næstu dögum og vegna hlutverks Sáenz í að bjarga honum gaf Bolívar henni viðurnefnið „frelsari frelsarans“.

Bolívar var þegar þungt haldinn af berklum þegar tilræðið var gert og hann lifði aðeins tvö ár í viðbót. Eftir að hann lést sagði Sáenz um hann: „Ég elskaði Bolívar lifandi; ég tilbið hann látinn.“ Árið 1834 gerði ríkisstjórn Francisco de Paula Santander Sáenz útlæga frá Kólumbíu. Sáenz sneri heim til Ekvador en fékk ekki að setjast að í Quito því Vicente Rocafuerte forseti landsins lét ógilda vegabréf hennar þegar hún kom til landsins. Hún settist því að endingu að í bænum Paita í norðvesturhluta Perú.

Á seinni æviárum sínum tók Sáenz á móti ýmsum frægum gestum á heimili sitt, meðal annars ítalska byltingarmanninum Giuseppe Garibaldi. Hún lést árið 1856 úr barnaveiki.

## Tilvísanir
Grikkjaeinir

**Grikkjaeinir** (fræðiheiti: *Juniperus excelsa*) er tegund af einiættkvísl. Hann vex í kring um Miðjarðarhaf og austur til Kákasusfjalla.


Fiolent Sevastopol 2009 G5.jpg
Ab plant 940.jpg
Ab plant 949.jpg
Juniperus excelsa Antalya 3.jpg
Juniperus excelsa bark Bulgaria.jpg
Juniperus excelsa Antalya 1.jpg


## Tilvísanir
Molly of Denali

***Molly of Denali*** er bandarískur og kanadískur teiknaður sjónvarpsþáttur, búinn til og framleiddur af Atomic Cartoons og WGBH Kids fyrir PBS Kids og CBC Television.og TG4 RUV RTE Jr  Hann var forsýndur 15. júlí 2019.fryir Rúv og Ríkisútvarpið 2020

## Útvarpsþáttur

## Tilvísanir
David Warren

**David Warren** (20. mars 1925 – 19. júlí 2010) var ástralskur vísindamaður sem fann upp og þróaði svarta kassann í flugvélum. Faðir hans lést árið 1934 í flugslysi. Hann lauk B.S. gáðu frá Háskólanum í Sydney og doktorsgráðu í eldsneytis- og orkufræðum frá Imperial College í London og kennslufræðinámi frá Háskólanum í Sydney. Hann starfaði sem kennari í stærðfræði og efnafræði og seinna sem vísindamaður í flugrannsóknastofnun í Melbourne.

Hann rannsakaði flugslys í fyrstu þotunni sem notuð var til almennra farþegaflutninga og sá árið 1953 lítið segulbandstæki á sýningu, segulbandtæki sem ætlað var kaupsýslumönnum sem voru á ferðalagi í flugvélum og lestum svo þeir gætu tekið upp bréf sem þeir létu ritara sína vélrita upp seinna. Warren taldi að slík tækni gæti einnig gagnast til að rannsaka flugslys, ef einhver í flugvél sem hefði hrapað hefði verið að nota slíkt tæki. Þá væri hægt að leita að upptökutækinu í flugvélaflakinu og spila upptöku og komast af því hvað kom fyrir. Á þessum tíma var þegar farið að skrá og að taka upp sjálfkrafa ýmis gildi varðandi flug en ekki raddupptöku. Þessi uppfinning að setja lítið upptökutæki í flugstjórnarklefann varð mikilvægt tæki til að rannsaka flugslys og átti þar með mikinn þátt í að tryggja flugöryggi.

## Heimildir
* 
*Æviágrip hjá Defence Science and Technology Organisation
*This little-known inventor has probably saved your life. BBC News, 18 júlí 2019
Svarti kassinn

**Svarti kassinn** eða **flugriti** er nokkurs konar upptökutæki í flugstjórnarklefa flugvéla sem skráir sjálfvirkt ýmis atriði varðandi flugið og tekur einnig upp hljóð og rödd. Flugriti byrjar að skrá gögn fyrir flugtak og upptakan varir meðan á flugi stendur og þangar til vél lendir eða hrapar.  Flugritar eru tvenns konar, ferðritar sem skrá flughraða og flughæð, hröðun, snúning vélar, hita, reyk og fleira og hljóðritar sem taka upp öll hljóð í flugstjórnarklefa og einnig hljóð í farþegarými.  Þegar flugvél hrapar er leitað að svarta kassanum til að reyna að komast að því hvað gerðist.

Gert var að skyldu að hafa flugrita í flugvélum eftir flugslys í Ástralíu árið 1961 þar sem ekki var ljóst hvað hefði gerst. Farþegaflugvélar verða að hafa tvo flugrita og þeir eru staðsettir í stél flugvélar. Þessir flugritar voru í fyrstu geymdir í svörtum kassa og þess vegna er það orð vanalega notað. Nú á dögum eru flugritarnir í appelsínugulum kassa til að sjást betur.

## Tengt efni
* David Warren

## Heimild
*
Guðríðarkirkja

**Guðríðarkirkja** er kirkja Grafarholtssafnaðar í Reykjavík. Kirkjan stendur við Kirkjustétt í Grafarholtshverfinu í Reykjavík og þjónar íbúum Grafarholts og Úlfarsárdals. Grafarholtssöfnuður var stofnaður árið 2003 en kirkjan var vígð í desember árið 2008. Arkitektar byggingarinnar voru Þórður Þorvaldsson og Guðrún Ingvarsdóttir hjá Arkþingi hf. Kirkjan er kennd við Guðríði Þorbjarnardóttur landkönnuð og er fyrsta íslenska kirkjan sem heitir eftir konu. 

Fyrsti sóknarprestur Guðríðarkirkju var sr. Sigríður Guðmarsdóttir en núverandi sóknarprestur er sr. Karl V. Matthíasson.



## Tilvísanir
Emoji

**Emoji** (íslensk nýyrði: *tjákn*, *lyndistákn*, *tjásur* eða *tjáslur*) eru stafrænar táknmyndir sem bætt er við skilaboð í rafrænum samskiptum eins og smáskilaboðumum og samfélagsmiðlum til þess að tjá ákveðnar hugmyndir eða tilfinningar. Til eru margvíslegar gerðir af emojium, svo sem ýmis andlitssvipbrigði, algengir hlutir, þekktir staði, veðrabrygði og dýr. 

## Líkindi við broskarla
Emoji eru að mörgu leiti lík broskörlum að því leiti að þeim er ættlað að bæta táknum við skrifað mál. En þau eru ólík þeim að því leiti að um raunverulegar myndir eða tákn er að ræða á meðan broskarlar eru myndaðir með því að setja saman þegar þekkt leturtákn og skapa með því nýja merkingu leturtáknanna. Þekktasta dæmi broskarla er sjálfsagt sjálfur broskarlinn sem er settur saman af tvípunkti : og hægri sviga ) svo úr verður :) sem telja megi vera hinn eiginlega broskarl sem nafnið er dregið af.

## Uppruni orðsins
Upprunalega kemur orðið emoji úr japönsku og er samsetning *e* (j. 絵, ísl. *mynd*) og *moji* (j. 文字, ísl. "tákn"); Líkindi við ensku orðin *emotion* (ísl. *tilfinning*) and *emoticon* (ísl. *broskarl*) er hrein tilviljun. Emoji tilheyra ISO staðlinum ISO 15924 sem *Zsye.*

## Vinsældir
Uppruna emojia má rekja til japanskra farsímastýrikerfa sem innleiddu þau árið 1997. Þau urðu síðan sífellt vinsælli um allan heim á fyrsta tug þessarar aldar eftir að þeim var jafnt og þétt bætt við fleiri og fleiri farsímastýrikerfi utan Japans. Í dag eru þau orðin með vinsælli hlutum í vestrænni menningu. Árið 2015 útnefndi Oxford orðabókin hinn gráthlægilega „😂“ sem orð ársins.

## Heimildir
*
Halli og Laddi

**Halli og Laddi** eru skemmtikraftar sem bræðurnir, Haraldur Sigurðsson og Þórhallur Sigurðsson eða Laddi standa fyrir. Þeir gáfu út fjölmargar plötur, þar má nefna *Látum sem ekkert sé* frá 1976 með Gísla Rúnari, Fyrir jólin 1976 kom út jólasafnplata þar sem þeir bræður fóru mikinn ásamt einvala liði tónlistarmanna, platan hét *Jólastjörnur* og þar komu þeir félagar Glámur og Skrámur töluvert við sögu og hefur syrpa þeirra löngu áunnið sér sess meðal klassískra jólalaga.

## Tenglar

* Glatkistan
Evrópski draumurinn

**Evrópski draumurinn** var Íslenskur sjónvarpsþáttur sem að var sýndur á Stöð 2 árið 2012 þar sem að Auðunn Blöndal, Steinþór Hróar Steinþórsson, Sverrir Þór Sverrisson og Pétur Jóhann Sigfússon kepptust í því að ferðast um Evrópu. Í þættinum voru tvö lið, *Steinunn*, Auðunn og Steinþór og *Gamli Gamli,* Sverrir og Pétur. Nokkrar breytingar urðu síðan úr síðasta draumi, þar sem að Egill Einarsson og Vilhelm Anton Jónsson voru ekki í þáttunum. 

Þættirnir voru framhaldsþættir af ''Ameríska draumnum'' sem að var sendur út árið 2010. Framhaldsþátturinn ''Asíski draumurinn'' var sendur út árið 2017, *[[Suður-ameríski draumurinn]]* árið 2018 og og *[[Alheimsdraumurinn]]* árið 2025.

## Staða liða

### Pilla
Pilla var hindrun sem eitt liðið gat sent á hitt liðið og liðið þurfti að safna stigum í þrjá klukkutíma.

### Úrslit
Í úrslitunum þurftu bæði lið að gera þrautir víðsvegar um Amsterdam í Hollandi. Liðið sem kláraði fyrr þessar þrautir fékk 15 stig. Eftirtaldar þrautir voru:

* Pumpa í loftlaust dekk þrjátíu sinnum
* Fara í tréklossa og finna konu sem er yfir 180 sentimetra að hæð
* Taka ljósmynd af málverki eftir Vincent van Gogh
* Finna súlu á torgi og taka mynd af sér með henni
* Fara í *Vondelpark* og finna Íslenska fánan

Svo fór að *Gamli Gamli* unnu keppnina.
Varablómaætt

**Varablómaætt** (latína: *Lamiaceae*) er ætt blómplantna sem inniheldur að mestu jurtkenndar plöntur og runna. Meðal tegunda sem tilheyra varablómaætt er fjöldi kryddjurta, til dæmis basilíka, mynta, óreganó, salvía, marjoram, sædögg, blóðberg og fleiri tegundir.

## Einkenni
Helsta einkenni varablómaættar eru blómin sem mynda tvær varir, þar sem önnur vörin er yfirleitt stærri en hin og efri vörin slútir oft yfir þá neðri. Blómin vaxa í hring utan um stöngulinn. Hvert blóm getur myndað fjögur fræ sem rúlla út um blómbikarinn þegar þau eru þroskuð.

Plöntur af varablómaætt hafa laufblöð í pörum upp eftir stönglinum þar sem hvert blaðpar er hornrétt á næsta blaðpar. Laufin eru einföld og ekki samsett, gjarnan hærð eða með kirtlum. Stöngullinn er oft ferstrendur.

## Ættkvíslir og tegundir á Íslandi
Varablómaætt inniheldur 326 ættkvíslir og um eða yfir 7000 tegundir. Á Íslandi finnst nokkur fjöldi innlendra plantna af varablómaætt auk slæðinga:
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Tilvísanir
Vafningsklukkuætt

**Vafningsklukkuætt** (latína: Convolvulaceae) eða **vafklukkuætt** er ætt blómplantna. Ættin inniheldur aðallega klifurjurtir og sumar þeirra eru ræktaðar til skrauts, sem náttúrulyf eða sem matjurtir. Sætar kartöflur eru  af vafningsklukkuætt og eru mikilvægt nytjajurt fyrir manninn.

## Einkenni
Tegundir af vafningsklukkuætt hafa stakstæð blöð oft þykkar rætur eða jarðstöngla sem geta myndað nýja plöntu. Sumar tegundir lifa sníkjulífi og þær hafa ekki blaðgrænu. Stöngularnir eru trjákenndir eða mjúkir.

Blómin eru mynduð af fimm lausum bikarblöðum sem vaxa yfir reifarblöðum í sumum tegundum. Krónublöðin eru fimm talsins og þau eru samvaxin þannig að blómið er í laginu eins og trompet. Fræflarnir eru fimm og eru samvaxnir við krónublöðin. Blómin eru undirsætin. Aldinið er hýðisaldin sem getur innihaldið fimm trjákennd fræ. Fræin eru stundum hærð.

## Tilvísanir
Fellafífill

***Fellafífill*** (fræðiheiti: **Hieracium alpinum**) er evrasísk plöntutegund í körfublómaætt. Hann er ættaður frá Evrópu, og hefur einnig fundist í Grænlandi. Á Íslandi er hann algengur um allt land.

*Fellafífill* verður um 25 sm hár, með blöðin að mestu í hvirfingu við jörð. Blöðin eru lensulaga, að 8 sm löng. Einn blómstöngull með yfirleitt eina blómkörfu, en stöku sinnum 2 til 3. Hver karfa með  80-120 gulum tungukrónum.

## Tilvísnair

* Flóra Íslands
Arinfífill

***Arinfífill*** (fræðiheiti: **Hieracium aquiliforme**) er plöntutegund í körfublómaætt. Hann er ættaður frá Evrópu.  Á Íslandi er hann algengur um allt land, nema síst á láglendi sunnanlands.

## Tilvísnair
Krónublað

**Krónublöð** eru ummynduð laufblöð sem mynda hluta blóma. Krónublöð vaxa yfirleitt innan um bikarblöðin og utan um fræfla og frævuna. Krónublöðin eru yfirleitt litríkasti hluti blóma.

Blómsafi myndast í sérstökum kirtlum á krónublöðunum.

## Myndasafn

Mynd:Cuckooflower (Cardamine pratensis) (4652929819).jpg|Hrafnaklukka (*Cardamine pratensis*) hefur fjögur krónublöð eins og aðrar plöntur af krossblómaætt (Brassicaceae).
Mynd:Saxifraga oppositifolia `Splendens` 2.JPG|Vetrarblóm (*Saxifraga oppositifolia*) hefur fimm bleik eða fjólublá krónublöð.
Mynd:Mainzer Zitadellengraben - Glockenblumen an den historischen Mauern 01.jpg|Bláklukka (*Campanula rotundifolia*) hefur samvaxin blá krónublöð.
Mynd:Juncus trifidus (Dreiblatt-Simse) IMG 2670.jpg|Krónublöð móasefs (*Juncus trifidus*) er brún og lítið áberandi. Erfitt er að greina þau frá bikarblöðunum í sjón því þau eru eins á litinn.
Mynd:Dactylorhiza maculata ENBLA08.JPG|Brönugrös hafa sérhæft tungulaga krónublað sem gegnir hlutverki sem lendingarpallur fyrir fljúgandi skordýr.


## Tilvísanir
Möðruætt

**Möðruætt** (latína: *Rubiaceae*) er ein stærsta ætt blómplantna. Hún inniheldur 611 ættkvíslir og um 13.500 tegundir. Meðal tegunda sem tilheyra möðruætt er kaffirunninn (*Coffea arabica*).

Flestar tegundir af möðruætt eru tré eða runnar sem lifa í hitabeltinu en sumar tegundir lifa í tempraða beltinu og eru graskenndar jurtir.

## Einkenni
Möðruætt er nokkuð fjölbreytt þegar kemur að plöntueinkennum. Flestar tegundir hafa einföld heilrend lauf sem vaxa gagnstæð eða kringstæð á stönglinum. Plönturnar hafa axlarblöð og sumar tegundir hafa kalsíum oxalat í blöðunum.

Blómin eru undirsætin blóm og vaxa yfirleitt saman í klösum eða í hring í kringum stilkinn. Blómin hafa 4-5 laus bikarblöð, 4-5 laus krónublöð og 4-5 fræfla. Aldinið er klofaldin, hýðisaldin eða ber. Sumar tegundir hafa vængjuð fræ. Hitabeltistegundir hafa oft litrík og áberandi blóm en tegundir á tempruðum svæðum hafa frekar smá og lítið áberandi blóm.

## Myndir

Mynd:Galium verum PID928-2.jpg|Blóm gulmöðru hafa fjögur krónublöð og fjóra fræfla.
Mynd:Galium boreale01(js).jpg|Krossmaðra hefur kransstæð blöð.
Mynd:Coffea arabica 0zz.jpg|Blöð kaffirunnans eru gagnstæð og blómin vaxa í hring utan um stilkinn.


## Tilvísanir
Steinbrjótsætt

**Steinbrjótsætt** (latína: Saxifragaceae) er ætt blómplantna. Ættin inniheldur aðallega fjölærar smávaxnar jurtir en nokkrar eru einærar eða runnar. Margar tegundir af steinbrjótsætt hafa norðlæga útbreiðslu.

## Einkenni
Innan steinbrjótsættar eru bæði sígrænar plöntur og sumargrænar. Yfirleitt eru laufblöðin einföld og stakstæð en geta verið samsett, gagnstæð eða skert. Sumar tegundir ættarinnar hafa blaðhvilfingu sem vax í rósettu. Stönglar sumra tegunda eru trjákenndir.

Bómin hafa yfirleitt fimm bikarblöð (þó stundum fjögur) og fimm krónublöð (stundum fjögur). Yfirleitt eru að minnsta kosti tvöfalt fleiri fræflar en frævur. Blómið er ýmist undirsætið eða yfirsætið og myndar hýðisaldin með mörgum smáum fræjum.


Mynd:Skaftafell - Gelbe Blüten.jpg|Gullbrá hefur fimm krónublöð.
Mynd:Saxifraga cernua Dropingsaxifrage-1.jpg|Laukasteinbrjótur með æxlilauka í blaðöxlunum.
Mynd:Visual Caviar (20890039).jpeg|Snæsteinbrjótur hefur mun fleiri fræfla en frævur.
Mynd:Saxifraga oppositifolia 'Ruth Draper' 05.jpg|Vetrarblóm hefur örmsá gagnstæð blöð.


## Tilvísanir
Munablómsætt

**Munablómsætt** (latína: Boraginaceae) eða **munablómaætt** er ætt blómplantna. Ættin inniheldur að mestu jurtkenndar tegundir sem lifa í Evrópu og Asíu, sérstaklega umhverfis Miðjarðarhafið. 

## Einkenni
Laufin, stönglar og blómskipan eru yfirleitt loðin. Laufin eru stakstæð, heilrend og án axlarblaða.

Blómin myndast saman í blómskipan þar sem neðstu blómin opnast fyrst. Bikarblöð eru fimm, ýmist laus eða samvaxin að hluta, og fimm krónublöð. Blómin eru yfirleitt tvíkynja eða stundum kvenkyns. Fræflar eru fimm og eru að hluta samvaxnir krónublöðunum. Blómin eru yfirstæð. Aldinið er ýmist fjórar hnotur eða eitt steinaldin. Algengasti blómlitur er blár en bleik, fjólublá, hvít og gul blóm þekkjast innan ættarinnar.

## Tilvísanir
Tígulfífill

***Tígulfífill*** (fræðiheiti: **Hieracium arctocerinthe**) er plöntutegund í körfublómaætt.  Á Íslandi finnst hann víða.

## Tilvísnair
Michael D. Higgins

**Michael Daniel Higgins** (f. 18. apríl 1941) er írskur stjórnmálamaður sem var forseti Írlands frá árinu 2011 til ársins 2025. Higgins er jafnframt ljóðskáld, félagsfræðingur og útvarpsmaður. Hann sat á neðri deild írska þingsins fyrir kjördæmið Vestur-Galway og var menningarmálaráðherra Írlands frá 1993 til 1997. Higgins var formaður Verkamannaflokksins frá 2003 til 2011 en hann sagði af sér því embætti eftir að hann var kjörinn forseti Írlands það ár.

## Æviágrip
Michael D. Higgins fæddist í Limerick á Írlandi. Faðir hans var áfengissjúkur og átti við ýmis heilsuvandamál að stríða og því ákvað móðir Michaels að senda hann í fóstur til frænda síns, sem var bóndi. Systur Michaels voru áfram hjá foreldrum þeirra í Limerick.

Higgins nam við háskólann Saint Flannan í Ennis, í írska þjóðarháskólanum í Galway, í Háskólanum í Indiana og loks í Háskólanum í Manchester. Á námsárum sínum hóf Higgins þátttöku í stjórnmálum og var forseti stúdentasambandsins í Galway-háskóla frá 1964 til 1965. Hann kenndi jafnframt áfanga í stjórnmálafræði við skólann.

Higgins talar oft írsku.

### Forseti Írlands (2011–)
Þann 19. júní árið 2011 vann Higgins útnefningu þingmanna Verkamannaflokksins til að gerast frambjóðandi þeirra í forsetakosningunum sem haldnar voru síðar sama ár. Hann hafði lýst yfir vilja til að bjóða sig fram í september árið áður og keppti um tilnefninguna við tvo aðra frambjóðandur: Fergus Finley, formann góðgerðasamtakanna Barnardo's, og fyrrum þingkonuna Kathleen O'Meara.

Í forsetakosningunum hlaut Higgins 56,8 % atkvæða í lokatalningunni og sigraði mótframbjóðandann Seán Gallagher. Í fyrri umferð hafði Higgins hlotið 39,6 % atkvæða, ellefu prósentum meira en Gallagher. Higgins var því kjörinn forseti og varð fyrsti forseti Írlands úr Verkamannaflokknum.

Í sigurræðu sinni eftir kosningarnar, sem Higgins byrjaði og lauk á írsku, fullvissaði hann Íra um að hann myndi vera „forseti allrar þjóðarinnar“ og sagði sig um leið úr Verkamannaflokknum þar sem „forsetaembættið [væri] óflokksbundin stofnun“. Higgins var svarinn í embætti forseta þann 11. nóvember 2011 í Dyflinnarkastala 

Þann 8. apríl árið 2014 þáði Higgins heimboð til Elísabetar 2. Bretadrottningar í Windsor-kastala. Þetta var í fyrsta skipti sem forseti Írlands fór í opinbera heimsókn til Bretlands.

Higgins bauð sig fram til annars kjörtímabils árið 2018 og vann stórsigur með 56 % atkvæða í fyrstu umferð. Frambjóðandinn í öðru sæti, Peter Casey, hlaut aðeins 23%. Higgins hóf annað kjörtímabil sitt formlega þann 11. nóvember 2018.

## Tilvísanir
Fókus (sjónvarpsþáttur)

**Fókus** voru sjónsvarpsþættir, sem sýndir voru á Stöð 2 2014 í fyrstu þáttaröð og 2015 í annari þáttaröð. Þátturinn gekk út á það að taka viðtöl um ferilinn hjá frægu kvikmyndagerðafólki og einn þáttur var um einn mann. Sigríður Elva Vilhjálmsdóttir sá um umsjón þáttarins.

## Viðmælendur
Skotapils

**Skotapils** (enska: *kilt*, skosk gelíska: *fèileadh*) er hnésítt pils sem er hefðbundinn skoskur karlmannsbúnaður. Skotapils er oftastnær úr köflóttu ullarefni og er gert úr einum stranga sem getur verið allt að sjö metra langur. Pilsið er slétt á báðum endum en saumað og pressað í fellingar (plíserað) í miðjunni.
Sessalong

**Sessalong** er legubekkur með baki við annan endann, eins konar langur hægindastóll sem breytist í dívan.
Kotiljon

**Kotiljon** er flókinn og margbreytilegur samkvæmisdans þar sem sífellt er skipt um dansfélaga. Dansinn var vinsæll á 18. öld í Evrópu og Bandaríkjum Norður-Ameríku. Upphaflega var dansinn fyrir fjögur danspör og var hirðútgáfa af enskum sveitadansi.

## Heimild
Tartan

**Tartan** er köflótt marglitt mynstur sem oftast er ofið í ullardúk og tengist skoskum hefðum. Skotapils eru næstum alltaf úr slíku efni. Bannað var samkvæmt lögum árið 1746 (The Dress Act of 1746) að nota tartan og annars konar klæði sem tengdust gelískri menningu. Þegar lögin voru felld úr gildi árið 1782 þá voru þessi köflóttu ofnu ullarefni ekki venjuleg föt fólks í skosku hálöndunum en urðu í staðinn táknrænn þjóðbúningur Skota.

Mynd:Burberry pattern.svg|Burberry mynstur
Mynd:Abercrombie_tartan,_drawing_of.svg|Abercrombie mynstur
Mynd:Black_Watch_or_Campbell_tartan.svg|Blach Watch eða Cambell mynstur
Mynd:MacLachlan_hunting_tartan_(D._W._Stewart).svg |MacLachlan veiðimynstur
Sveinspróf

**Sveinspróf** er próf í löggiltum iðngreinum sem þreytt er að loknu burtfararprófi frá iðnnámsbraut framhaldsskóla og starfsþjálfun.

Sveinspróf skiptast eftir atvikum í verklegan hluta, skriflegan hluta, vinnuhraða og teikningu.

Á Íslandi eru haldin sveinspróf í eftirtöldum iðngreinum:

* Bakaraiðn
* Bifreiðasmíði
* Bifvélavirkjun
* Bílamálun
* Blikksmíði
* Bókband
* Framreiðsla
* Grafísk miðlun
* Gull- og silfursmíði
* Hársnyrtiiðn
* Húsasmíði
* Húsgagnasmíði
* Prentun
* Kjólasaumur
* Kjötiðn
* Klæðskurður
* Ljósmyndun
* Matreiðsla
* Málaraiðn
* Múraraiðn
* Netagerð
* Pípulagnir
* Rennismíði
* Skósmíði
* Skrúðgarðyrkja
* Snyrtifræði
* Stálsmíði
* Söðlasmíði
* Veggfóðrun og dúkalögn
* Vélvirkjun

## Tilvísanir
Hélublaðka

**Hélublaðka** (fræðiheiti: *Atriplex longipes*) er jurt af hélunjólaætt. Hún vex eingöngu í sjávarfjörum.

## Heimildir
* Hélublaðka (Lystigarður Akureyrar) 
* Flóra Íslands - Hélublaðka
* Hélublaðka  Náttúrufræðistofnun Íslands
Dvergstör

**Dvergstör** (fræðiheiti: *Carex glacialis*) er smávaxin stör sem vex í mólendi. Hún lætur lítið fyrir sér fara og því getur verið erfitt að koma auga á hana. Dvergstör hefur karlkyns blóm á stuttu toppaxi en kvenblómin liggja nokkur saman á öðrum öxum.

Á Íslandi er dvergstör að mestu bundin við landrænt loftslag á Norðausturlandi.

## Tilvísanir
Þanghrímblaðka

**Þanghrímblaðka** (fræðiheiti: ''Atriplex littoralis') er jurt af hélunjólaætt.

## Heimildir
* Flóra Íslands - Þanghrímblaðka
Akurhrímblaðka

**Akurhrímblaðka** (fræðiheiti: *Atriplex patula*) er jurt af hélunjólaætt.

## Samlífi
Á Íslandi er akurhrímblaðka er hýsill fyrir sjúkdómsvaldandi sveppinn *[[Peronospora farinosa]]* og *[[Leptosphaeria acuta]]*.

## Tilvísanir
Okra

**Okra** (fræðiheiti *Abelmoschus esculentus* eða *Hibiscus esculentus*) er hávaxin jurt af stokkrósaætt. Jurtin er ræktuð vegna fræbelgjanna sem hafðir eru til matar og er okra nafnið einnig notað yfir fræbelgina. Uppruni tegundarinnar er óviss, en líklegast annaðhvort í Afríku eða Asíu.  

## Tilvísanir
Eyjasund

**Eyjasund** er það afrek að synda á milli Vestmannaeyja og Landeyjasands, en það eru rétt rúmir 10 km þar sem styst er á milli lands og eyja. 

Sex sundmenn hafa synt Eyjasund en iðulega hefst sundið frá Eiðinu í Heimaey sem er á milli Klifsins og Heimakletts.

Í kjölfar þess að Sigrún Þuríður synti Eyjasundið fyrst kvenna og í tilefni þess að Vestmannaeyjabær fagnaði 100 ára kaupstaðarafmæli sínu árið 2019 ákvað bæjarráð Vestmannaeyja 30. júlí  2019 að láta útbúa sérstakan Eyjasundsbikar þar sem fram koma nöfn þeirra sem þreytt hafa umrætt sund.

Íris Róbertsdóttir bæjarstjóri Vestmannaeyja afhenti Sigrúnu Þuríði bikarinn í fyrsta sinn þann 1. desember 2019. Auk Sigrúnar var Kristinn Magnússon, sem var sá þriðji til að synda Eyjasundið, viðstaddur og fengu þau bæði viðurkenningarskjöl. Auk þess var útbúinn sérstakur upplýsingaskjöldur um Eyjasundið þar sem fram koma nöfn þeirra sem synt hafa þetta sund og verður skjöldurinn settur upp í sundlaug Vestmannaeyja.

## Tilvísanir


## Sjá einnig
*Grettissund
*Viðeyjarsund
Broddskilma

**Broddskilma** (fræðiheiti: *Ochrolechia frigida*) er tegund fléttna. Hún er mjög algeng á Íslandi og finnst í mólendi þar sem hún vex á lyngi, sinu og mosum. Broddskilma er hvít og myndar oft stórar skellur á gróðri í mólendi. Auðvelt er að þekkja hana frá öðrum hvítum fléttum á því að hún hefur áberandi brodda. Askhirslurnar eru gulbleikar eða drapplitar með hvítum barmi.

## Efnafræði
Broddskilma inniheldur fléttuefnin gyrófórinsýru og lecanórinsýru í þali sínu.

## Tilvísanir
Vilhelm Anton Jónsson

**Vilhelm Anton Jónsson** (fæddur í Reykjavík 3. janúar 1978) er íslenskur tónlistar- og sjónvarpsmaður og rithöfundur. Hann lauk B.A.-prófi í heimspeki við Háskóla Íslands.

Vilhelm varð þekktur undir heitinu *Villi naglbítur* eftir hljómsveitinni 200.000 naglbítar. Einnig hefur hann verið kallaður Villi vísindamaður en hann hefur skrifað barnabækur um vísindi.

Vilhelm hefur einnig leikið í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum t.d Algjör Sveppi, Ameríski draumurinn, Algjör Sveppi og leitin að Villa, Algjör Sveppi og dularfulla hótelherbergið, Algjör Sveppi og Töfraskápurinn og Algjör Sveppi og Gói bjargar málunum. Þá var hann um nokkurra ára skeið spurningahöfundur og dómari í spurningakeppninni Gettu betur.
Gæsanjóli

**Gæsanjóli** (fræðiheiti: *Chenopodium pratericola*) er einær jurt af hélunjólaætt. 

## Tilvísanir

* Smalmålla Den virtuella floran
* Náttúrufræðingurinn 33 árgangur, 3-4 tmbl, bls 134
Hærunjóli

**Hærunjóli** (fræðiheiti: *Chenopodium opulifolium*) er einær jurt af hélunjólaætt. 

## Tilvísanir

* Olvonmålla Den virtuella floran
Netlunjóli

**Netlunjóli** (fræðiheiti: *Chenopodium murale*) er einær jurt af hélunjólaætt. 

## Tilvísanir

* Gatmålla Den virtuella floran
Hélunjóli

**Hélunjóli** (fræðiheiti: *Chenopodium album*) er einær jurt af hélunjólaætt. Hann er slæðingur á Íslandi.

## Tilvísanir

* Hélunjóli  Lystigarður Akureyrar
Salturt

**Salturt** (fræðiheiti: *Suaeda maritima*) er lágvaxin jurt af hélunjólaætt. 

## Tilvísanir

* Saltört Den virtuella floran
Vinaskógur

**Vinaskógur** er skógarlundur í landi Kárastaða í Þingvallasveit, skammt frá Þjóðgarðinum á Þingvöllum. 

Til Vinaskógar var stofnað í kjölfar átaks í landgræðslu árið 1989. Vigdís Finnbogadóttir þáverandi forseti Íslands var verndari átaksins og átti jafnframt hugmyndina að Vinaskógi. Að ósk Vigdísar var skóginum fundinn staður þar sem erlendir þjóðhöfðingjar sem heimsækja Ísland gætu komið og gróðursett tré í nafni vináttu og friðar og var staðsetning Vinaskógar valin með tillitil til þess að hinir erlendu gestir gætu komið þar við á leið sinni til Þingvalla en heimsókn þangað er fastur liður í opinberum heimsóknum erlendra þjóðhöfðingja til Íslands. 

Fyrsti erlendi þjóðhöfðinginn sem gróðursetti í Vinaskógi var Elísabet II Bretadrottning, þann 26. júlí 1990. Í kjölfarið hefur fjöldi erlendra þjóðhöfðingja gróðursett í Vinaskógi, t.d. allir þjóðhöfðingjar Norðurlanda á Lýðveldishátíðinni árið 1994. Einnig hafa ýmsir aðrir þekktir einstaklingar gróðursett í Vinaskógi og má þar nefna Yoko Ono árið 1991. 

Ilmbirki og reyniviður eru einu trjátegundirnar sem gróðursettar hafa verið í Vinaskógi en aðrar tegundir hafa breiðst þar út af sjálfsdáðum.

## Tilvísanir
Elka Björnsdóttir

**Elka Björnsdóttir** (7. september 1881 - 3. mars 1924) var íslensk verkakona í Reykjavík.

Elka fæddist að Reykjum í Lundareykjardal en ólst upp á Skálabrekku í Þingvallasveit en þaðan fluttist hún 25 ára gömul árið 1906 til Reykjavíkur. 

Elka var námsfús en hafði ekki tækifæri til að sækja sér formlega menntun. Hún aflaði sér hins vegar þekkingar með því að lesa bækur og tímaritsgreinar og eftir að hún fluttist til Reykjavíkur sótti hún fyrirlestra og fundi um ýmis mál. Hún starfaði t.d. sem verkakona í fiskvinnslu en lengst af við þrif á skrifstofum Reykjavíkur og slökkvistöð Reykjavíkur sem hvoru tveggja voru til húsa að Tjarnargötu 12 en Elka bjó jafnframt í litlu herbergi í húsinu. Hún fylgdist vel með málefnum líðandi stundar en jafnrétti og verkalýðsbarátta var henni hugleikin og kom hún að stofnun Verkakvennafélagsins Framsóknar og sat stofnfundi Alþýðusambands Íslands (ASÍ) og Alþýðuflokksins.

Elka hélt ítarlega dagbók frá 1915-1923 og sagði frá því sem á daga hennar dreif, daglegu lífi jafnt sem aðbúnaði fátæks fólks en einnig merkisatburðum s.s. Kötlugosinu 1918, Drengsmálinu, brunanum mikla í miðborg Reykjavíkur árið 1915, fullveldisdeginum 1. desember 1918, frostavetrinum mikla og spænsku veikinni. Dagbækur Elku þykja merkileg samtímaheimild um aðstæður fátæks fólks og voru þær gefnar út í heild sinni í ritröðinni Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar undir heitinu *Dagbók Elku. Alþýðumenning í þéttbýli á árunum 1915–1923 í frásögn Elku Björnsdóttur verkakonu*. Sagnfræðingarnir Hilma Gunnarsdóttir og Sigurður Gylfi Magnússon ritstýrðu verkinu og rituðu inngang. 

Elka var alla tíð heilsutæp og lést úr brjóstakrabbameini aðeins 43 ára gömul. Hún var jarðsett í Hólavallakirkjugarði við Suðurgötu í Reykjavík en gröf hennar var ómerkt allt til ársins 2017 er Reykjavíkurborg ákvað að heiðra minningu hennar með því að reisa minningarmark við leiði hennar. Minningarmarkið var vígt á afmælisdegi Elku þann 7. september 2017 en þann dag fór jafnframt fram málþing þar sem sjónum var beint að sögu Elku og verkakvenna í Reykjavík í upphafi 20. aldar.

## Tilvísanir
Skurfa

**Skurfa** (fræðiheiti: *Spergula arvensis*) er plöntutegund af hjartagrasaætt sem er algeng um alla Evrópu. Hún vex víða á Íslandi, en aðallega á suðurlandi.

## Tilvísanir
Flæðaskurfa

**Flæðaskurfa**, eða **flæðabúi** (fræðiheiti: *Spergularia salina*) er plöntutegund af hjartagrasaætt sem er algeng um alla Evrópu. Hún vex aðeins á þremur stöðum á Íslandi. Á Íslandi er hún á válista sem tegund í yfirvofandi hættu (VU) en hún er metin sem tegund í fullu fjöri (LC) á rauða lista IUCN.

## Tilvísanir
Aur

**Aur** getur átt við:

* Aur, leðja, eða leir/sandur sem berst með ám
* Aur (gjaldmiðilseining), einn hundraðasti í krónu
*AUR (rafmynt)
* Aurar (landslagsþáttur), ógróið flatlendi úr hnullungum, möl og sandi 

## Sjá einnig

* Aurskriða
* Aurbretti
Gráhaddur

**Gráhaddur** (fræðiheiti: *Polytrichum piliferum*) er mosategund af haddmosaætt sem vex meðal annars á Íslandi.  Hann þekkist auðveldlega frá öðrum haddmosum á því að hann hefur langan litlausan blaðodd.

## Útbreiðsla og búsvæði
Gráhaddur vex í sendnum jarðvegi, á melum, steinum, klettum, móbergi og urðum. Hann notast mikið við röskuð búsvæði líkt og jarphaddur (*P. juniperinum*) en sækir í óstöðugri jarðvegsyfirborð, opnara og súrara undirlag.

Gráhaddur finnst frá 0 upp í 3370 metra hæð erlendis. Á Íslandi finnst hann víða um land en á Norðurlandi eru eyður í útbreiðslu hans. Hann er með einn af fáum mosategundum sem þolir að vaxa í landmelhólavist sem einkennist af lausum foksandi.

## Rannsóknir
Í tilraun á gamalli járnnámu í New York gat gráhaddur auðveldað fræjum að spíra og mögulega bætt uppvaxtarskilyrði æðplantna fyrstu vikurnar. Í tilrauninni voru þó mikil afföll og ekki fannst sterkt samband milli tilraunarþátta.

Í þjóðgarði í Póllandi kom í ljós að hægt er að nota bæði gráhadd og kjarrhadd (*Polytrichastrum formosum*) til að vakta magn þungmálma sem berast í litlu magni um langa leið í andrúmslofti. Tegundirnar safna báðar í sig málmunum kadmíumi, kóbalti, krómi, kopar, mólýbdeni, nikkel, blýi og rúbidíni í magni sem hægt er að nýta til mælinga. Í tilrauninni kom í ljós að gráhaddur hentaði betur en kjarrhaddur í þungmálmsrannsóknir.

## Myndir

Mynd:Lieberoser Wueste 25.jpg|Gráhaddur vex í sandi innan um sandgresi (*Corynephorus canescens*) í Þýskalandi.
Mynd:Polytrichum piliferum (a, 145713-482731) 7078.jpg|Rauðbrúnir karlknappar gráhadds.
Mynd:Polytrichum piliferum (d, 141228-472358) 4470.JPG|Baukar gráhadds á mosmunandi þroskastigum.
Mynd:Polytrichum piliferum (b, 113339-471137) 7699.jpg|Gráhaddur þekkist frá öðrum haddmosum á litlausum löngum blaðendum.
Mynd:Polytrichum piliferum (f, 141203-472409) 5587.JPG|Smásjármynd af litlausum blaðenda gráhadds.
Mynd:Polytrichum piliferum (f, 141203-472409) 5598.JPG|Smásjármynd af þversneið blaðs gráhadds. Blöðin hafa ljóstillífandi frumur í marglaga rákum á efra borði.


## Tilvísanir
Broddkrækill

**Broddkrækill** (fræðiheiti: *Sagina subulata)* er jurt af hjartagrasaætt. Hún er ættuð frá Evrópu.

## Tilvísanir
Norðfjörður

**Norðfjörður** er fjörður á Austfjörðum, við hann er bærinn Neskaupstaður. Hann er 4&nbsp;km langur, 2&nbsp;km þar sem hann er breiðastur, og er nyrstri fjörðurinn í Norðfjarðarflóa. Norðanmegin eru há fjöll, sunnanmegin eru þau lægri og brött nærri sjónum.

Fyrir norðan er Mjóifjörður, fyrir sunnan eru Hellisfjörður og Viðfjörður. Dreifbýli Norðfjarðar heitir Norðfjarðarsveit.


Mynd:Iceland2008-Neskaupstadur.JPG
Mynd:Norðfjörður, near Eskifjörður. (Weighing the anchor.) (4558228079).jpg
Mynd:Norðfjörður.JPG


## Tenglar
*Norðfjörður – Fjarðarbyggð.is

## Tilvísanir
Hellisfjörður

**Hellisfjörður** er fjörður á Austfjörðum. Hann gengur inn úr Norðfjarðarflóa. Fyrir norðan í sama flóa er Norðfjörður (þar er bærinn Neskaupstaður), og fyrir sunnan er Viðfjörður. 

Frá 1901-1913 var norsk hvalveiðistöð rekin utarlega í firðinum. Fjörðurinn hefur verið í eyði frá 1952.

Jörðin Hellisfjörður tekur yfir mestan fjörðin. Þá jörð keypti Sigurjón Sighvatsson kvikmyndaframleiðandi árið 2000. Þegar Sigurjón seldi 2019 jörðina til Þjóðverjans Sven Jakobi nýtti ríkið forkaupsrétt og keypti jörðina á 40 milljónir.

## Tenglar
*Ljósmyndir af göngu um Hellisfjörð – Ferðafélagið 

## Tilvísanir
Þornurt

**Þornurt** (fræðiheiti: *Salsola tragus*) er jurt af hélunjólaætt. Hún hefur fundist á Íslandi.

Starr 050525-1999 Salsola tragus.jpg
Tumbleweed_038.jpg
Salsola tragus 4.jpg
Salsola tragus 2.jpg
Kali tragus NPS-1.jpg
Salsola tragus 1.jpg


## Tilvísanir

* Sodaört Den virtuella floran
* Náttúrufræðingurinn 33 árgangur, 3-4 tmbl, bls 134
Fræhyrnur

***Fræhyrnur*** (fræðiheiti: *Cerastium*) er ættkvísl einærra, vetrareinærra, eða fjölærra jurta í hjartagrasaætt. Tegundirnar finnast um allan heim, en flestar eru á norðurhveli. Þær eru um 200. 
Margar tegundirnar eru útbreidd illgresi.

## Valdar tegundir
**[[Cerastium aleuticum]]* – 
**[[Cerastium alpinum]]* – Músareyra
**[[Cerastium alpinum]] ssp. lanatum* – Loðeyra
**[[Cerastium alpinum]] ssp. glabratum* – Snoðeyra
**[[Cerastium arcticum]]* – Fjallafræhyrna
**[[Cerastium argenteum]]* – Silfureyra
**[[Cerastium arvense]]* – Mjallareyra
**[[Cerastium axillare]]* – 
**[[Cerastium beeringinanum]]* – 
**[[Cerastium bialynickii]]* -
**[[Cerastium biebersteinii]]* – Rottueyra
**[[Cerastium boissieranum]]* – Máraeyra
**[[Cerastium brachypetalum]]* – Hélufræhyrna
**[[Cerastium cerastoides]]* – Lækjafræhyrna
**[[Cerastium dahuricum]]* – Síberíueyra
**[[Cerastium diffusum]]* – Fitjafræhyrna
**[[Cerastium dubium]]* – 
**[[Cerastium fischerianum]]* – 
**[[Cerastium fontanum]] ssp. vulgare* – Túnarfi
**[[Cerastium fontanum]] ssp. fontanum* – Vegarfi
**[[Cerastium furcatum]]* – 
**[[Cerastium glomeratum]]* – Hnoðafræhyrna
**[[Cerastium grandiflorum]]* – Snæeyra
**[[Cerastium latifolium]]* – Alpafræhyrna
**[[Cerastium maximum]]* – Kjarrfræhyrna
**[[Cerastium nigrescens]]* – Fjallafræhyrna
**[[Cerastium nutans]]* – 
**[[Cerastium pumilum]]* – Dvergafræhyrna
**[[Cerastium regelii]]* – 
**[[Cerastium semidecandrum]]* – Engjafræhyrna
**[[Cerastium terrae-novae]]* – 
**[[Cerastium tomentosum]]* – Völskueyra
**[[Cerastium uniflorum]]* - Jöklafræhyrna

## Tilvísanir

## Tenglar
*USDA Plants Profile: ''Cerastium''
Réttsælis og rangsælis

Í tveimur víddum getur snúningur átt sér stað í tvær áttir:
* **Réttsælis**:
** Sami snúningur og mínútuvísar á klukku
** Sama átt og sólin
** Frá vinstri til hægri
* **Rangsælis**:
** Snúningur öfugt við mínútúvísa á klukku
** Í gagnstæða átt við sólina
** Frá hægri til vinstri


File:Clockwise_arrow.svg|Réttsælis snúningur
File:Counterclockwise_arrow.svg|Rangsælis snúningur
Vídd

**Vídd** í stærðfræði og eðlisfræði er sá minnsti fjöldi talna sem þarf til að ákvarða stöðu punkts í rúmi. Til að lýsa punkti á línu þarf aðeins eina tölu (t.d. „4“) og því er lína með eina vídd. Til að lýsa punkti á flötu landakorti þarf tvær tölur (breiddargráðu og lengdargráðu), og því er það með tvær víddir. 

Tímarúmið hefur fjórar víddir: þrjár fyrir rúmið og eitt fyrir tímann. Hægt er að hafa óendanlegar margar víddir í stærðfræði.

## Sjá einnig
*Þrívítt form
Jón Jónsson (tónlistarmaður)

**Jón Ragnar Jónsson** (f. 30. október 1985) er íslenskur tónlistamaður og fyrrverandi fótboltamaður. Hann hefur gert þrjár plötur, *Wait for Fate* árið 2011, *Heim* árið 2014 *og Lengi lifum við* árið 2021. 

Jón hefur tekið þátt í sjónvarpsverkefnum, meðal annars var hann einn dómara í *[[Ísland Got Talent]]* og var með fjölskylduþátt á laugardögum sem hét *[[Fjörskyldan]]*, þar sem fjölskyldur kepptust við aðrar fjölskyldur á árunum 2017-2018. Hann var líka kynnir Söngvakeppninnar 2018. 

Árið 2023 stofnaði hann strákahljómsveitina IceGuys.

## Æska og menntun
Bróðir Jóns er poppsöngvarinn Friðrik Dór. Hann stundaði nám í háskólanum í Boston í fótboltastyrk. Meðan hann var í háskóla stundaði hann leiklist og samdi tónlist.

## Útgefið efni

### Breiðskífur

* *Wait for Fate* (2011)
* *Heim* (2014)
* *Lengi lifum við* (2021)

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Geithvönn

**Geithvönn**, **geitla**, **snókahvönn**, **geitnahvönn ** (fræðiheiti: *Angelica sylvestris*) er tvíær jurt af sveipjurtaætt. Fyrra árið vaxa aðeins blöð, en seinna árið nær holur stofninn allt að eins og hálfs metra hæð. Hún þekkist frá ætihvönn á blómunum, en geithvönn er með flata, hvíta sveipi. Blöðin eru einnig bládöggvuð og , smærri og fíntenntari. 

Image:Gewone engwortel R0012880 Plant.JPG|
Image:Angelica sylvestris 1.jpg
Image:Gewone engelwortel R0012884 blad.JPG|blöð
Image:Angelica sylvestris 3.jpg
Image:Gewone engelwortel R0012890 stengel.JPG|stöngull
Image:Angelica sylvestris 2.jpg|blóm
Image:Gewone engelwortel R0012882 bloem.JPG
Image:Angelica_sylvestris20060521_1.JPG|
Image:Angelica_sylvestris20060521_2.JPG|þversnið af blaði
Image:AngelicaSylvestrisInflorescence.jpg|
Wild angelica - before blooming.jpg|


## Heimildir
Lækjafræhyrna

**Lækjafræhyrna** (fræðiheiti: *Cerastium cerastoides*) er lágvaxin jurt sem vex á norðurslóðum í deiglendi. Hún blómstrar í júní, hvítum blómum sem sitja eitt á hverjum stilk. Blómin eru með fimm krónublöð með skerðingu í endann. 

Lækjafræhyrna vex um allt land en er algengari á hálendi ofan við 1000 metra.

Á Íslandi er lækjafræhyrna þekktur hýsill fyrir sveppinn fræhyrnublaðmyglu.

## Tilvísanir
Hnoðafræhyrna

**Hnoðafræhyrna** (fræðiheiti: *Cerastium glomeratum*) er einær jurt sem er ættuð frá Evrasíu, en finnst nú víða annars staðar. Hún blómstrar hvítum blómum sem sitja mörg saman á enda stilksins. Blómin eru með fimm krónublöð með grunnri skerðingu í endann. 

Á Íslandi finnst hún aðallega á suðvestur horninu.

## Tilvísanir
Rottueyra

**Rottueyra** (fræðiheiti: *Cerastium biebersteinii*) er lágvaxin jurt sem er ættuð frá Krím. Hún er algeng garðplanta.

Cerastium_biebersteinii_habit.jpg
Cerastium biebersteinii habit.jpg


## Tilvísanir
Sigurður Guðmundsson (landlæknir)

**Sigurður Guðmundsson** (f. 25. september 1948) er íslenskur smitsjúkdómalæknir sem var landlæknir árin 1998-2006 og aftur 2007-2008.

## Ævi og menntun

Siguður útskrifaðist frá Menntaskólanum í Reykjavík 1968 og sem læknir frá Háskóla Íslands 1975. Hann var í stjórn Stúdentaráðs Háskóla Íslands 1969-1971. Hann lærði við Wisconsin-háskólann í Madison og lauk sérfræðiprófi í smitsjúkdómalækningum þaðan 1984. Árið 1993 útskrifaðist hann með doktorsgráðu frá Háskóla Íslands.

Kona hans er Sigríður Snæbjörnsdóttir, hjúkrunafræðingur og framkvæmdastjóri Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja. Saman eiga þau þrjú börn.

## Starf
Sigurður var prófessor í lyflæknisfræði við Háskóla Íslands 1989-1998 og yfirlæknir lyflækningadeildar Landspítalans 1994-1998.

Hann gengdi stöðu aðstoðarlandlæknis fyrri hluta árs 1997 og var svo settur landlæknir í desember 1998.

Frá 1997-1998 var hann formaður Vísindasiðanefndar.

Árið 2006 tók Sigurður sér ársleyfi til að starfa í Afríkuríkinu Malaví á vegum Þróunarsamvinnustofnunar Íslands.

Sigurður hefur beitt sér fyrir auknum vörnum gegn sýklalyfjaónæmi og fyrir forvörnum gegn geðrænum sjúkdómum. 

## Tilvísanir
Helga Margrét Ögmundsdóttir

**Helga Margrét Ögmundsdóttir** (f. 1948) er fyrrum prófessor við Háskóla Íslands.

## Einkalíf
Helga Margrét Ögmundsdóttir er fædd í Reykjavik 1948 og átti íslenskan föður og þýska móður. Eiginmaður Helgu er Peter Holbrook, tannlæknir og fyrrum prófessor, og eiga þau tvo syni.

## Ferill
Hún lauk læknaprófi frá Háskóla Íslands 1975 og doktorsprófi í ónæmisfræði frá Edinborgarháskóla 1979. Eftir heimkomu frá námi og störfum í Edinborg 1981 starfaði hún fyrstu árin á Rannsóknastofu í veirufræði en 1987 var hún ráðin til Krabbameinsfélags Íslands til að koma á fót Rannsóknastofu í sameinda- og frumulíffræði sem hún stýrði síðan ásamt Jórunni Erlu Eyfjörð, sameindaerfðafræðingi. Rannsóknastofan var flutt til Læknadeildar Háskóla Íslands 2008 og heitir nú Rannsóknastofa í krabbameinsfræðum .

Helga var prófessor við læknadeild Háskóla Íslands frá 2001 og kenndi íslenskum læknanemum frumulíffræði frá 1986 til starfsloka 2018. Síðustu 20 ár starfsævinnar vann Helga að uppbyggingu rannsóknatengds náms við læknadeild HÍ til meistara- og doktorsprófs. Á þessum árum þróaðist doktorsnámið frá því að doktorsvarnir voru 1-3 á ári í að þær voru orðnar vel á annan tug 2018.

## Rannsóknir
Helga starfaði við rannsóknir og kennslu en sinnti einnig margvíslegum stjórnunarstörfum á sviði krabbameinsrannsókna og rannsóknatengds framhaldsnáms. Viðfangsefni Helgu í rannsóknum hafa verið fjölbreytt. Þar má m.a. nefna starfshætti meðfædda ónæmiskerfisins en á rannsóknastofunni hjá Krabbameinsfélaginu var lögð áhersla á rannsóknir á brjóstakrabbameinum. Rannsóknir á ónæmisfræði og krabbameinum sameinuðust síðan í rannsóknum á  ættlægum afbrigðum í starfsemi mótefnamyndandi frumna og illkynja meinum í slíkum frumum. Í samvinnu við Kristínu Ingólfsdóttur hóf Helga rannsóknir á virkni efna úr íslenskum fléttum gegn krabbameinsfrumum

## Viðurkenningar
Helga var sæmd Fálkaorðunni 1999 fyrir vísindastörf og hlaut ásamt Jórunni Erlu Eyfjörð verðlaun úr Verðlaunasjóði Ásu Guðmundsdóttur Wright árið 2005. Þá heiðraði Læknafélag Íslands Helgu á afmælisári félagsins 2018 fyrir störf að uppbyggingu rannsóknatengds náms í læknadeild og sama ár var haldið málþing henni til heiðurs „Krabbameinsrannsóknir og gæði framhaldsnáms“. 

## Ýmis störf
Helga sat í stjórn Evrópusamtakanna um krabbameinsrannsóknir (European Association for Cancer Research) í 10 ár, þar af sem ritari frá 1998-2004 og er heiðursfélagi í samtökunum. Hún var formaður Vísindanefndar Háskóla Íslands 2006-2011, fulltrúi rektors í valnefndum fyrir akademísk störf 2008-2014.

## Heimildir
Cerastium aleuticum

**Cerastium aleuticum** er fjölær jurt af hjartagrasaætt. Hún finnst eingöngu á eyjum við Alaska.

## Tilvísanir
Alma Möller

**Alma Dagbjört Möller** (f. 24. júní 1961) er íslenskur svæfinga- og gjörgæslulæknir og núverandi heilbrigðisráðherra Íslands. Alma var áður landlæknir frá 2018 til 2024 og var fyrsta konan sem gegndi embættinu. Hún var kjörin á þing fyrir Samfylkinguna árið 2024 og tók í kjölfarið við embætti heilbrigðisráðherra.

## Fjölskylda
Alma fæddist á Siglufirði og foreldrar hennar eru hjónin Jóhann Georg Möller (1918-1997) verkstjóri og bæjarfulltrúi Alþýðuflokksins á Siglufirði og Helena Sigtryggsdóttir húsmóðir (1923-2024). Alma er yngst sex systkina og er gift Torfa Fjalari Jónassyni hjartalækni og eiga þau tvö börn. Bróðir Ölmu er Kristján Möller fyrrverandi ráðherra.

## Menntun og starfsferill
Hún ólst upp á Siglufirði en lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1981, læknaprófi frá Háskóla Íslands árið 1988, sérfræðinámi í svæfingum og gjörgæslu við Háskólasjúkrahúsið í Lundi í Svíþjóð árið 1995 og prófi Evrópsku svæfingalæknasamtakanna árið 1996. Hún varði doktorsritgerð sína við Háskólann í Lundi árið 1999 og hefur einnig lokið meistaraprófi í stjórnun heilbrigðisþjónustu og lýðheilsu og hlotið sérfræðiviðurkenningu í heilbrigðisstjórnun. Skömmu eftir að hún tók við embætti landlæknis lauk hún diplómanámi í opinberri stjórnsýslu frá Háskóla Íslands. 

Alma starfaði sem sérfræðingur við Háskólasjúkrahúsið í Lundi í Svíþjóð frá 1993-2002. Árið 2002 fluttist hún til Íslands og tók við starfi yfirlæknis á gjörgæsludeildum Landspítala í Fossvogi og við Hringbraut. Frá árinu 2014-2018 var hún framkvæmdastjóri aðgerðasviðs Landspítala. Þann 1. apríl 2018 tók Alma við embætti landlæknis og er fyrsta konan sem gegnir embættinu í 258 ára sögu þess. Alma var einnig fyrsta konan sem starfaði sem þyrlulæknir Landhelgisgæslunnar en hún var þyrlulæknir frá 1990-1992.   

Alma var sæmd riddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu fyrir störf í þágu heilbrigðismála þann 17. júní 2020.

Frá 2020 til 2022 var Alma áberandi í fjölmiðlum og upplýsingafundum vegna Kórónaveirufaraldursins sem þá gekk yfir. Þau Alma, Víðir Reynisson og Þórólfur Guðnason hlutu viðurnefnið „þríeykið“ í fjölmiðlaumfjöllun á tíma faraldursins.

## Þingferill
Alma tilkynnti hinn 17. október 2024 að hún hygðist gefa kost á sér í alþingiskosningum sama ár fyrir Samfylkinguna. Hún var kosin á þing og tók við embætti heilbrigðisráðherra í ráðuneyti Kristrúnar Frostadóttur 21. desember 2024.

## Tilvísanir
Cerastium bialynickii

**Cerastium bialynickii** er jurt af hjartagrasaætt. Hún vex í norðurhluta Norður-Ameríku og norður Evrasíu. 

## Tilvísanir
Cerastium dubium

**Cerastium dubium** er jurt af hjartagrasaætt. Hún vex í Norður-Ameríku og Evrasíu. 

## Tilvísanir