open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigrún Eldjárn

**Sigrún Eldjárn** (fædd 3. maí 1954) er íslensk myndlistarkona og barnabókarithöfundur. Hún hefur unnið margar bækur í samvinnu við bróður sinn, ljóðskáldið Þórarin Eldjárn.

## Ævi
Sigrún er dóttir Kristjáns Eldjárn, forseta Íslands frá 1968–1980, og eiginkonu hans, Halldóru Eldjárn. Hún lærði við grafíkdeild Myndlista- og handíðaskóla Íslands og hefur starfað sem myndlistarmaður frá 1978.

Hún hefur gefið út margar barnabækur sem hún hefur sjálf myndskreytt, en hefur líka myndskreytt bækur eftir Guðrúnu Helgadóttur, bróður sinn Þórarin Eldjárn og fleiri.

Hún hefur þrisvar hlotið Barnabókaverðlaun Reykjavíkurborgar, verið tilnefnd til Norrænu barnabókaverðlaunanna og H.C. Andersen verðlaunanna. Hún hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin árið 2018 í flokki barnabóka fyrir bók sína *Silfurlykillinn*.

## Ritverk

* 1980 – *Allt í plati*
* 1981 – *Gleymmérei*
* 1981 – *Eins og í sögu*
* 1983 – *Langafi drullumallar*
* 1984 – *Langafi prakkari*
* 1986 – *Bétveir - Bétveir*
* 1987 – *Kuggur og fleiri fyrirbæri*
* 1988 – *Kuggur til sjávar og sveita*
* 1989 – *Kuggur, Mosi og mæðgurnar*
* 1990 – *Axlabönd og bláberjasaft*
* 1991 – *Stjörnustrákur*
* 1992 – *Sól skín á krakka*
* 1993 – *Beinagrindin*
* 1994 – *Talnakver*
* 1994 – *Syngjandi beinagrind*
* 1995 – *Skordýraþjónusta Málfríðar*
* 1996 – *Beinagrind með gúmmíhanska*
* 1997 – *Kynlegur kvistur á grænni grein*
* 1998 – *Línuteikning og leikur: Greinar eftir höfund*
* 1998 – *Teitur tímaflakkari*
* 1998 – *Málfríður og tölvuskrímslið*
* 1999 – *Að skrifa barnabækur: Greinar eftir höfund*
* 1999 – *Teitur í heimi gulu dýranna*
* 2000 – *Drekastappan*
* 2001 – *Geimeðlueggin*
* 2002 – *Draugasúpan    *
* 2003 – *Týndu augun*
* 2004 – *Kuggur: Nýir vinir, Kuggur: Geimferð, Kuggur: Í sveitinni, Kuggur: Prinsinn og drekinn*
* 2004 – *Frosnu tærnar*
* 2005 – *Steinhjartað*
* 2005 – *Kuggur: Þorrablót*
* 2005 – *Jólaleg jól*
* 2006 – *Eyja gullormsins*
* 2006 – *Gula sendibréfið*
* 2006 – *Stanleyhamarsheimt*
* 2007 – *Eyja glerfisksins*
* 2007 – *Gælur, fælur og þvælur*
* 2008 – *Kuggur: Gleðilegt sumar!*
* 2008 – *Eyja Sólfuglsins*
* 2008 – *Kuggur: Draugagangur*
* 2009 – *Finnur finnur rúsínu*
* 2009 – *Kuggur: Útilega, Kuggur: Blómkál*
* 2010 – *Forngripasafnið*
* 2011 – *Náttúrugripasafnið*
* 2012 – *Jólakrakkar*
* 2012 – *Listasafnið*
* 2013 – *Strokubörnin á Skuggaskeri*
* 2014 – *Draugagangur á Skuggaskeri*
* 2014 – *Fuglaþrugl og naflakrafl*
* 2015 – *Leyniturninn á Skuggaskeri*
* 2016 - *Kuggur: Afmælisgöf*
* 2018 – *Silfurlykillinn*
* 2019 - *Sigurfljóð í grænum hvelli*
* 2019 - *Kopareggið*
* 2020 - *Gullfossinn*

## Tilvísanir
Oddskarðsgöng

**Oddskarðsgöng** voru einbreið jarðgöng á Austurlandi sem gengu á milli Eskifjarðar og Neskaupstaðar. Göngin voru opnuð 1977 og voru í notkun þar til Norðfjarðargöng komu í stað þeirra árið 2017. Göngin eru nú lokuð.

Neskaupstaður komst fyrst í vegasamband við aðrar byggðir árið 1949 og lá leiðin um Oddskarð. Það er einn hæsti fjallvegur á landinu og hann getur verið ófær vegna snjóþyngdar. Því var hafist handa við Oddskarðsgöng árið 1974 og þau tekin í notkun 1978. Göngin eru 626 metra löng og í 632 metra hæð yfir sjávarmáli. Oddskarðsgöng gerðu leiðina mun léttari yfirferðar en þar sem göngin voru í talsverðri hæð gat verið þungt að komast að þeim.

Eskifjarðarmegin við Oddskarð er miðstöð vetraríþrótta og skíðalyfta.

## Sjá einnig

* Jarðgöng á Íslandi

## Heimildir
Grunnskóli Seltjarnarness

**Grunnskóli Seltjarnarness** er skóli á Seltjarnarnesi á Höfuðborgarsvæðinu. Hann varð til árið 2004 við sameiningu Mýrarhúsaskóla og Valhúsaskóla. Nemendur voru 524 talsins árið 2017. Skólastjóri er Ólína Thoroddsen.

## Mýrarhúsaskóli (1.–6. bekkur)
Mýrarhúsaskóli er hluti af Grunnskóla Seltjarnarness og í honum eru nemendur frá 1.–6. bekk. Hann hefur verið starfandi frá árinu 1875.

## Valhúsaskóli (7.–10. bekkur)
Valhúsaskóli er hluti af Grunnskóla Seltjarnarness og í honum eru nemendur frá 7.–10. bekk. Hann var stofnaður út frá Mýrarhúsaskóla árið 1974 sem gagnfræðaskóli en var sameinaður Mýrarhúsaskóla 2004.

Félagsmiðstöð Valhúsaskóla nefnist *Selið*.

## Tenglar

* Um Grunnskóla Seltjarnarness

## Heimildir
Arnarfellsalda

**Arnarfelldsalda** er melalda í Þjórsárverum, við Þjórsá til móts við Arnarfellsmúla í Árnessýslu. Vestan við Arnarfellsöldu er lítið stöðuvatn. Til móts við mitt vatnið, vestan í öldunni, eru óljósar rústir af kofa. Tótt kofans var allgreinileg um 1930, og eru þarna minjar um síðustu útilegumenn á Íslandi. Norðan við Arnarfellsöldu eru miklir götutroðningar sem hugsanlegt er að séu leifar af Sprengisandsleið hinni fornu. 

## Útilegumenn
Haustið 1848 freistuðust tveir vinnumenn frá Laugardælum í Flóa, þeir Jón Jónsson og Gunnlaugur Bergsson, að leggjast út til að komast hjá refsingu, en þeir höfðu verið dæmdir fyrri þjófnað. Fóru þeir að heiman aðfaranótt 20. október. Þeir staðnæmdust og komu upp kofamynd í Arnarfellsöldunni og hugsðust hafast þar við uns færi gæfist að komast í burt. Gerð var leit að þeim og þeir fundust fjórum dögum seinna. Gunnlaugur var dæmdur í 10 ára og Jón í 8 ára festingarerfiði. Síðar fór Jón til Ameríku og gerðist þar mormóni. Hann kom aftur til íslands mörgum árum seinna til að boða mormónatrú.
Barmahlíð

**Barmahlíð** er hlíð austan á Reykjanesi í Austur-Barðastrandasýslu. Hlíðin er vaxin skógi og þar er fjölbreytt blómstóð, hún þykir einkar fögur og friðsæl og um hana hafa verið ort kvæði. Vegurinn að Reykhólum liggur eftir Barmahlíð. Í hlíðinni er skógræktargirðing og hafa verið gerðar tilraunir þar með skógrækt frá 1946. Bærinn Barmar stendur í Barmahlíð. 

Barmahlíð er frægust af kvæði Jóns Thoroddsens „Hlíðin mín fríða“ ásamt ferskeytlu hans um hlíðina:

*Brekkufríð er Barmahlíð,**blómum víða sprottin,**fræðir lýði fyrr og síð:**fallega smíðar drottinn.*
Ábær

**Ábær** er eyðibýli og kirkjustaður í Austurdal, á eystri bakka Austari-Jökulsár í Skagafirði. Lítil steinsteypt kirkja sem var vígð 1922 stendur enn uppi að Ábæ, en bærinn sjálfur fór í eyði 1950. Ábæjarsókn var þjónað frá Goðdölum fyrst um sinn en árið 1907 var hún lögð til Mælifells. Önundur vís, sem nam land í Austurdal, eftir því sem Landnámabók segir, bjó á Ábæ.  

Veitingarskálinn Ábær (nú N1 Ábær) á Sauðárkróki dregur nafn sitt af bænum, en honum stýrði meðal annars þingmaðurinn og fyrrum utanríkisráðherrann Gunnar Bragi Sveinsson áður en hann hóf þingstörf.

Á Íslandi eru margir Árbæir en heitið Ábær er einsdæmi á landinu og tók Margeir Jónson heitið fyrir í sinni víðkunnu ritgerð sem heitir *Torskilin bæjanöfn í Skagafjarðarsýslu*. Skýrist heitið af því að bærinn er ekki aðeins við eina á heldur tvær, Austari-Jökulsá og þverána við bæinn sem myndast í Ábæjardal fyrir ofan bæinn og ennfremur gilinu ögn utar. Var því bærinn nefndur Bær milli áa, sem í gamla málinu var Bær millum á. Síðan kemur bara smá þoka upp úr 1100 og þegar henni léttir heitir bærinn þessu nafni.

## Ábæjar-Skotta
Ábæjar-Skotta er þekktur draugur í íslenskum þjóðsögum og er kennd við bæinn. Hún lék fjölda manna illa, einkum í innanverðum Skagafirði, drap búsmala og hræddi fólk og sagt var að hún hafi ráðið nokkrum mönnum bana. 

## Tilvísanir
Drahşan Arda

**Drahşan Arda** (fædd 1945) er tyrkneskur kennari og fyrsta konan með FIFA-dómararéttindi. Hún dæmdi fyrsta leik sinn 26. júní 1968 í Þýskalandi.

## Heimildir
*
Skotgrafahernaður

**Skotagrafahernaður** er gerð af hernaði þar sem hermenn grafa skurði ofan í jörðu koma sér upp sterkum vörnum þar. Með því móti er mögulegt að verjast árásum vel. 

Seinni hluta 19. aldar urðu miklar framfarir í gerð skotvopna og því þurfti að grípa til nýrra leiða til að verjast árásum. Útbreiðsla skotgrafahernaðar náði hámarki í fyrri heimstyrjöldinni. Á vesturvígstöðvum börðust Þjóðverjar gegn Frökkum, Bretum, og Belgum. Skotgrafirnar veittu góða vörn, en leiddi til þess að vígstöðvar voru svo gott sem kyrrstæðar. Vígasveitir náðu ekki að færa sig áfram og orrustur teygðust því á langinn. Mannfallið varð gífurlegt og því var litið á skotgrafahernað sem nokkuð hrottalega varnaraðferð. 

Eftir tilkomu skriðdrekans dró verulega úr notkun skotgrafahernaðar.
Handknattleiksárið 2015-16

**Handknattleiksárið 2015-16** var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2015 og lauk vorið 2016. Haukar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en Grótta í kvennaflokki, annað árið í röð.
## Kvennaflokkur
### Úrvalsdeild
Gróttustúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna öðru sinni. Keppt var í fjórtán liða deild með tvöfaldri umferð. Því næst tók við úrslitakeppni átta efstu liða. Árið eftir var tekin upp deildaskipting og féllu sex neðstu liðin því niður um deild.

#### Úrslitakeppni
*8-liða úrslit*
* Haukar - Fylkir 19:15
* Fylkir - Haukar 20:24
*  sigruðu í einvíginu 2:0
* Stjarnan - Valur 27:20
* Valur - Stjarnan 25:17
* Stjarnan - Valur 19:18
*  sigraði í einvíginu 2:1
* Fram - ÍBV 21:23
* ÍBV - Fram 19:23
* Fram - ÍBV 25:21
*  sigraði í einvíginu 2:1
* Grótta - Selfoss 27:17
* Selfoss - Grótta 21:23
*  sigraði í einvíginu 2:0
*Undanúrslit*
* Grótta - Fram 17:16
* Fram - Grótta 19:20
* Grótta - Fram 21:16
*  sigraði í einvíginu 3:0
* Haukar - Stjarnan 26:18
* Stjarnan - Haukar 23:19
* Haukar - Stjarnan 29:23
* Stjarnan - Haukar 24:23
* Haukar - Stjarnan 22:23
*  sigraði í einvíginu 3:2
*Úrslit*
* Grótta - Stjarnan 25:21
* Stjarnan - Grótta 18:28
* Grótta - Stjarnan 20:22
* Stjarnan - Grótta 23:28
*  sigraði í einvíginu 3:1

### Bikarkeppni HSÍ
Stjarnan sigraði í bikarkeppninni.

*Undanúrslit*
* Stjarnan - Fylkir 26:21
* Grótta - Haukar 30:29
*Úrslit*
* Stjarnan - Grótta 20:16
Handknattleiksárið 2016-17

**Handknattleiksárið 2016-17** var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2016 og lauk vorið 2017. Valsmenn urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki en Framstúkur í kvennaflokki.

## Kvennaflokkur
### Úrvalsdeild
Framstúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna. Keppt var í átta liða deild með þrefaldri umferð. Því næst tók við úrslitakeppni fjögurra efstu liða. Neðsta liðið féll niður um deild en næstneðsta liðið tók þátt í umspili með þremur liðum úr næstefstu deild.

#### Úrslitakeppni
*Undanúrslit*
* Stjarnan - Grótta 33:35
* Grótta - Stjarnan 10:0 (Grótta vann leikinn á kæru)
* Stjarnan - Grótta 19:14
* Grótta - Stjarnan 20:21
* Stjarnan - Grótta 29:25
*  sigraði í einvíginu 3:2
* Fram - Haukar 23:22
* Haukar - Fram 19:20
* Fram - Haukar 31:28
*  sigraði í einvíginu 3:0
*Úrslit*
* Stjarnan - Fram 24:25
* Fram - Stjarnan 25:22
* Stjarnan - Fram 23:19
* Fram - Stjarnan 27:26
*  sigraði í einvíginu 3:1

### 1. deild
Fjölnir sigraði í 1. deild og fór beint upp í úrvalsdeild. Liðin í öðru til fjórða sæti fóru í úrslitakeppni ásamt næstneðsta liði úrvalsdeildar um laust sæti. Keppt var í átta liða deild með þrefaldri umferð.

#### Úrslitakeppni um úrvalsdeildarsæti
Selfoss sigraði í úrslitakeppni um laust sæti í úrvaldseild.

*Undanúrslit*
* KA/Þór - FH 24:22
* FH - KA/Þór 27:19
* KA/Þór - FH 24:21
* / sigraði í einvíginu 2:1
* Selfoss - HK 26:18
* HK - Selfoss 21:23
*  sigraði í einvíginu 2:0
*Úrslit*
* Selfoss - KA/Þór 29:24
* KA/Þór Selfoss 20:24
* Selfoss - KA/Þór 38:23
*  sigraði í einvíginu 3:0
### Bikarkeppni HSÍ
Stjarnan sigraði í bikarkeppninni.

*1. umferð*
* Víkingur - ÍBV 20:37
* Valur b-lið - Stjarnan 14:32
* Stjarnan b-lið - Afturelding 21:33
* Valur - Fram 20:23
* Fjölnir - Fylkir 20:26
* HK - Selfoss 18:26
* ÍR - Haukar 20:33
* FH - Grótta 17:26
*8-liða úrslit*
* Grótta - Selfoss 20:21
* Fylkir - Fram 20:26
* Afturelding - Haukar 14:26
* Stjarnan - ÍBV 32:23
*Undanúrslit*
* Stjarnan - Selfoss 27:23
* Fram - Haukar 28:21
*Úrslit*
* Stjarnan - Fram 19:18
Frómas

**Frómas** er búðingur gerður úr þeyttum eggjum og rjóma með matarlími. Rétturinn er sætur og loftkenndur og oft er ávöxtum líkt og sítrónu og berjum bætt við. Þessi eftirréttur er algengur jólamatur á Íslandi. 

Orðið kemur frá hinu franska *fromage* („ostur“).

## Tilvísanir
Cincinnati

**Cincinnati**  er borg í Ohio-fylki í Bandaríkjunum með um 309 þúsund íbúa (2020). Á stórborgarsvæði Cincinnati–Middletown–Wilmington búa 2.256.884 manns (2015). Borgin var stofnuð árið 1788, óx hratt upp og var ein sú stærsta í Bandaríkjunum á 19. öld.

Ohiofljót liggur um borgina.

## Tilvísanir

## Heimild

*
Sjálfsofnæmissjúkdómur

**Sjálfsofnæmissjúkdómur** kemur fram þegar ónæmiskerfi líkamans ræðst á eðlilegan hlut af sjálfum sér. Til eru um 80 mismunandi gerðir af sjálfsofnæmissjúkdómum og geta sjúkdómarnir beinst að flestum hlutum líkamans. Algeng einkenni sjálfsofnæmissjúkdóma er vægur hiti og þreytutilfinning. Einkennin koma oft í köstum.

Ástæðan er oftast óþekkt. Sumar gerðir líkt og rauðir úlfar geta verið algengir í fjölskyldum, sumar gerðir koma fram eftir sýkingu eða annarra umhverfisþátta. Dæmi um algenga sjálfsofnæmissjúkdóma eru: sykursýki af gerð 1, MS-sjúkdómurinn, húðsjúkdómurinn sóri *(psoriasis)*, liðagigt, rauðir úlfar, Hashimoto-sjúkdómur (veldur vanvirkum skjaldkirtli), Graves-sjúkdómur (veldur ofvirkum skjaldkirtli), og glúteinóþol. Oft getur verið erfitt að greina þessa sjúkdóma.

Meðferð við sjálfsofnæmissjúkdómum reynir að draga úr einkennum, en nær ekki að lækna sjúkdóminn. Oft eru bólgueyðandi verkjalyf og ónæmisbælandi lyf notuð. Í sumum tilfellum eru mótefni gefin í æð.

Í Bandaríkjunum eru um 7% fólks með sjálfsofnæmissjúkdóm og koma einkennin oftast fram hjá fullorðnum. Þessir sjúkdómar eru algengari í konum en körlum.

## Tilvísanir
Hálendingurinn

***Hálendingurinn*** (enska: Highlander) er bresk-bandarísk kvikmynd frá árinu 1986 sem leikstýrt er af Russel Mulcahy og byggð á handriti eftir Gregory Widen. Upprunalega uppkast sögunnar hét *Myrkraættin (The Shadow Clan)* og var mun óhugnalegri saga heldur en lokaútgáfan.  Leikarar eru meðal annars Christopher Lambert, Sean Connery, Clancy Brown og Roxanne Hart.

Kvikmyndin er spennuþrungin furðusaga sem segir frá raunum 16. aldar hálendingsins Connor MacLeod. Connor er einn af nokkrum ódauðlegum mönnum sem fyrirfinnast á jörðinnni án vitneskju almennings, engin vopn bíta á þeim að undanskildu því ef höfuð þeirra er hoggið af. Áhorfandinn fylgist með lífsferli Connors sem spannar nokkur hundruð ár meðan sagan flakkar stöðugt milli fortíðar og nútíðar. Nútímasögusviðið er New York borg árið 1985 og verður það þungamiðja sögunar. Kvikmyndin náði nægilegum vinsældum til þess að fjórar framhaldsmyndir voru gerðar ásamt sjónvarpsþáttaröðum sem sýndar voru árið 1992. 

Kvikmyndin skaut Christopher Lambert upp á stjörnuhimininn og er af mörgum talin hans besta hlutverk. Hálendingurinn fékk misjafna gagnrýni á sínum tíma en hlaut engu að síður mikið fylgi frá fjölmennum undirmenningarhópum samfélagsins.
Vogur

**Vogur** er lítið hafsvæði sem skerst inn í land. Vogar eru minni en firðir, stundum eru vogar innan í stærri firði.

## Tengt efni
*Fjörður
*Firðir á Íslandi
*Flói
* Sund (landslagsþáttur)
* Vík
Heiðurshöll ÍSÍ

**Heiðurshöll ÍSÍ** er viðurkenning sem stofnað var til á aldarafmæli Íþróttasambands Íslands árið 2012. Í hana eru valdir afreksíþróttamenn og -þjálfarar sem teljast hafa unnið einstök afrek í íþróttasögu landsmanna. Nýir fulltrúar í Heiðurshöllina eru valdir af framkvæmdastjórn ÍSÍ og er tilkynnt um valið í tengslum við útnefningu íþróttamanns ársins ár hvert. 27 íþróttamenn skipa Heiðurshöllina nú um stundir.

## Tilvísanir
Tígulfura

**Tígulfura** (fræðiheiti: *Pinus virginiana*) er sígræn jurt af þallarætt. Þetta er meðalstórt tré, og vex oft í lakari jarðvegi frá Long Island í suður New York-fylki suður um Appalasíufjöll til vestur Tennessee og Alabama. Venjuleg stærð fyrir þessa furu er 9–18&nbsp;m, en getur orðið hærri við betri skilyrði. Stofninn getur orðið að 0,5 m í þvermál. Að öllu jöfnu verður hún 65 til 90 ára gömul.

## Lýsing
Einkennandi stuttar (2–8&nbsp;sm), gulgrænar barrnálarnar eru tvær saman í búnti og oft undnar. Slíðrið utan um þær er meira en 2,5 mm langt. Könglarnir eru 4–7&nbsp;sm langir og geta haldist á trénu í mörg ár, og oft (en ekki alltaf) sleppa þeir fræjunum á öðru ári. Frjókönglarnir sporöskjulaga og 10 til 20mm langir. Börkurinn er rauður og brúnn á lit og hrjúfur, með tiltölulega smáum flögum. Ósjaldan eru trén með undna stofna.

## Útbreiðsla og búsvæði
*Tígulfura* vex í New York, New Jersey, Pennsylvania, Virginia, West Virginia, Ohio, Illinois, Kentucky, Tennessee, North Carolina, Georgía, Alabama, Mississippi, Indiana, South Carolina, Maryland og Delaware. Þar er hún í þurru skóglendi þar sem úrkoman er á milli 890 til 1400mm. Meðalhiti að sumri er um 21 til 24°C og að vetri um −4 til 4 °C. Hún er ekki vel aðlöguð skógareldum, en stærri trén geta oft lifað af. Þau hætta að geta fjölgað sér á milli 65 til 90 ára, en geta náð að 150 ára aldri. Elsta skráða tréð var 150 ára gamalt.

## Nytjar
Sérókar notuðu *P. virginiana* til lækninga. Þeir notuðu hana við mörgum einkennum eins og niðurgangi, stífleika í búki, kvefi, hita, gyllinæð, berklum og hægðatregðu. Þeir notuðu hana á mismunandi hátt; svo sem baðvatn sem börkur hafði verið látinn liggja í, gufur og olíur, róta og barrseyði, og í tjöru. Hún var einnig notuð í vissum helgiathöfnum. Í útförum voru greinar brenndar og öskunni kastað á elda heimilanna.

Tegundin er nytsamleg í "endur"-skógrækt og sem fæða fyrir villt dýr. Önnur notkun er í jólatré, þrátt fyrir að vera með hvassar nálar og gulleitan vetrarlit. Einnig er hún nokkuð nýtt í viðarmassa og timbur.

## Myndir

Image:Scrub Pine Pinus virginiana Cone Closeup 2000px.jpg|Nærmynd af köngli
Image:Pinus virginiana Scrub Pine Branch 3200px.jpg|Köngull og barr
Image:Scrub Pine Pinus virginiana Trunk Bark 2000px.jpg|Börkur
Image:Scrub Pine Pinus virginiana 3264px.jpg|Nærmynd af berki
Image:2013-05-10 10 32 15 Virginia Pine new growth and pollen cones along the Mount Misery Trail in Brendan T. Byrne State Forest, New Jersey.jpg|Nývöxtur og frjókönglar


## Tilvísanir

## Tenglar
*Flora of North America, Profile and map: ''Pinus virginiana'' 
*''Pinus virginiana'' images at bioimages.vanderbilt.edu
Sheikh Hasina Wazed

**Sheikh Hasina Wazed** (bengalska: শেখ হাসিনা ওয়াজেদ) (f. 28. september 1947) er bangladessk stjórnmálakona sem var forsætisráðherra Bangladess frá 1996 til 2001 og aftur frá 2009 til 2024. Hún hefur samtals setið lengur en nokkur annar forsætisráðherra landsins. 

Hasina er dóttir fyrsta forseta Bangladess, Sheikh Mujibur Rahman og hefur verið virk í bangladesskum stjórnmálum í um fjörutíu ár. Hún hefur verið formaður Awami-bandalagsins frá árinu 1981 og var sem slík leiðtogi stjórnarandstöðunnar frá 1986 til 1990 og frá 1991 til 1995 og forsætisráðherra Bangladess frá 1996 til 2001. Hasina varð forsætisráðherra á ný eftir stórsigur Awami-bandalagsins árið 2009. Hún hóf sitt þriðja kjörtímabil sem forsætisráðherra eftir kosningar árið 2014 en í þeim kosningum neituðu flestir stjórnarandstöðuflokkarnir að taka þátt vegna ósættis um framkvæmd þeirra. Í flestum fyrri kosningum landsins hafði óháð bráðabirgðastjórn verið skipuð til þess að sjá um framkvæmd kosninga en árið 2011 ákvað Hasina að falla frá því kerfi og skipaði þess í stað stjórn eigin bandamanna til að sjá um kosningarnar.

Hasina og Awami-bandalagið unnu stórsigur í kosningum árið 2018 en kosningarnar einkenndust af ofbeldi milli kjósenda og stjórnarandstaðan líkti þeim við „farsa“.

Í um tuttugu ár hefur helsti keppinautur Hasina verið leiðtogi bangladesska Þjóðernisflokksins (BNP), Khaleda Zia. Konurnar tvær skiptust á því að vera forsætisráðherrar landsins (að undanskildum bráðabirgðastjórnum) frá árinu 1991 til ársins 2024.

Í júlí 2024 brutust út mótmæli gegn stjórn Hasina vegna óánægju með ákvörðun stjórnvalda um að þriðjungur opinberra starfa skyldi frátekinn fyrir afkomendur uppgjafarhermanna. Mótmælin urðu brátt að almennum mótmælum á móti sitjandi stjórnvöldum og héldu áfram jafnvel eftir að lagabreytingin var afturkölluð. Meira en 280 manns höfðu látið lífið í mótmælunum í byrjun ágúst, þar af níutíu þann 4. ágúst. Hasina sagði loks af sér og flúði frá Bangladess þann 5. ágúst 2024.

Þann 17. nóvember 2025 dæmdi dómstóll í Bangladess Hasina, að henni fjarstaddri, til dauða vegna glæpa gegn mannúð í viðbragðsaðgerðum stjórnvalda við mótmælunum árið áður.

## Tilvísanir
Jórvík (flugfélag)

**Flugfélagið Jórvík** var íslenskt flugfélag sem starfaði frá 1997 til 2003. Höfuðstöðvar þess voru í Reykjavík en auk leiguflugs sinnti félagið um tíma áætlunarflugi til Vestmannaeyja og Patreksfjarðar. Eftir að það hætti störfum lauk reglubundnu farþegaflugi til Patreksfjarðar.
Flugslysið á Eyjafjallajökli 1952

**Flugslysið á Eyjafjallajökli 1952** varð 16. maí það ár þegar björgunarflugvél frá hinu bandaríska Varnarliði með fimm manna áhöfn brotlenti á Eyjafjallajökli. Vélin var af gerðinni *Grumman Albatross* og var á leið frá Keflavíkurflugvelli austur á land til að aðstoða bilaða flugvél. Björgunarmenn komust við illan leik á slysstað tveimur og hálfum sólahring seinna og fundu einn úr áhöfninni látinn í flakinu en hinir fjórir fundust ekki þrátt fyrir mikla leit. Ummerki á slysstað bentu til þess að áhöfnin hefði reynt að koma upp neyðarloftneti en einnig sáust spor sem lágu frá flakinu og norður á Gígjökul. 

Árið 1964 fundust líkamsleifar eins mannanna ásamt giftingarhring úr gulli á jöklinum. Líkamsleifar hinna þriggja fundust á jöklinum 20. ágúst 1966.

Í september 1995 gengu félagar í Hjálparsveit skáta fram á brak vélarinnar þar sem það var að koma undan jöklinum um 800 metrum neðan við þann stað sem vélin brotlenti.

## Sjá einnig
*Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944

## Heimildir
Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944

**Flugslysið á Eyjafjallajökli 1944** varð 16. september það ár þegar sprengjuflugvél frá bandaríska flughernum með tíu manna áhöfn brotlenti ofarlega á norðanverðum Eyjafjallajökli. Vélin var af gerðinni *[[Boeing B-17 Fljúgandi Virki|Boeing B-17 "Fljúgandi virki"]]* og var á leið til Englands en hafði lent á Keflavíkurflugvelli til að taka eldsneyti. Innan við klukkutíma eftir að hún tók aftur á loft lenti vélin í miklu niðurstreymi og brotlenti á jöklinum með þeim afleiðingum að annar vængur vélarinnar rifnaði af og eldur kom upp í hreyflum hennar. Öll áhöfnin komst lífs af óslösuð og forðaði sér fljótlega úr vélinni, sumir skólausir, af ótta við sprengihættu. Mennirnir húktu bakvið klett skammt frá, vafðir inn í fallhlífar til að halda á sér hita, þangað til eldurinn dó út. Eftir það komu þeir sér fyrir inn í búki vélarinnar en reyndu að gera vart við sig með neyðablysum. Fólk í bæjum í kring varð blysanna vart en taldi að um væri að ræða aðgerðir á vegum hersins og aðhöfðust því ekki.

Eftir tveggja daga erfiða vist í flakinu, sem fennti nánast í kaf, lögðu þeir af stað niður af jöklinum, bundnir saman með línu úr fallhlífum. Siglingafræðingur vélarinnar, Steven A. Memovich, stjórnaði ferðinni niður sprunginn jökulinn og snarbratt klettabelti Smjörgiljanna. Á láglendinu tók kalsöm ferð yfir Markarfljótið við að bænum Fljótsdal sem er innsti bærinn í Fljótshlíð. Sex úr áhöfninni komust að Fljótsdal eftir 13 klukkutíma göngu en hinir fjórir láu úti um nóttina og var bjargað daginn eftir af heimamönnum.

60 árum eftir slysið, heimsótti Steven slystaðinn að nýju ásamt börnum sínum og beltaflokki Hjálparsveitar skáta í Reykjavík.

## Sjá einnig
*Flugslysið á Eyjafjallajökli 1952

## Heimildir
Lights on the Highway

**Lights on the Highway** er íslensk hljómsveit sem spilar melódískt rokk. Hljómsveitin var virk frá 2003 til 2012 en tók þá hlé og hefur spilað slitrótt síðan.  Hljómsveitin syngur á ensku en gaf út lagið *Leiðin heim* á íslensku árið 2010 sem náði nokkrum vinsældum.

## Meðlimir
### Núverandi
*Kristófer Jensson - Söngur
*Agnar Eldberg Kofoed Hansen - Gítar / Söngur
*Karl Daði Lúðvíksson - Bassi
*Þórhallur Reynir Stefánsson - Trommur
*Stefán Örn Gunnlaugsson - Hljómborð

### Fyrrverandi
* Gunnlaugur Lárusson - Gítar

## Útgefið efni
### Breiðskífur
**[[Lights on the Highway (breiðskífa)|Lights on the Highway]]* (2005)
**Amanita Muscaria* (2009)

### Smáskífur
**Leiðin heim/Taxi* (2010)
**Miles behind us* (2018)
**Ólgusjór* (2021)

## Tilvísanir
Jennifer Doudna

**Jennifer Anne Doudna** (fædd  19. febrúar 1964) er bandarískur lífefnafræðingur. Hún er prófessor við efnafræði, efnaverkfræði og frumulíffræðideild við  Kaliforníuháskóla í Berkeley. Doudna hefur stundað rannsóknir við  Howard Hughes Medical Institute (HHMI) frá 1997 og frá  2018 er hún  rannsakandi við  Gladstone Institutes og prófessor við Kaliforníuháskóla í San Francisco.

Doudna er leiðandi í erfðatækni sem hefur verið kölluð „CRISPR-byltingin“ en hún lagði grunn að og stýrði þróun á erfðabreytingum með CRISPR tækni. Árið 2012 voru Doudna og Emmanuelle Charpentier fyrst til þess að stinga upp á að  CRISPR/Cas9 mætti nota til að forrita og breyta genum. Það er núna talin ein mesta uppgötvun í sögu líffræði. 
Árið 2018 fékk Doudma norsku verðlaunin Kavliprisen ásamt Emmanuelle Charpentier og Virginijus Šikšnys.

Doudna vann til Nóbelsverðlaunanna í efnafræði árið 2020 ásamt Charpentier fyrir uppgötvun CRISPR/Cas9-erfðatækninnar.

## Heimildir
* Jennifer Doudna  (enska wikipedia)
* Doudna lab

## Tilvísanir
CRISPR/Cas9-erfðatæknin

**CRISPR/Cas9** er aðferð sem notuð er til að gera breytingar á erfðaefni lífveru. Hægt að gera litlar breytingar hratt og ódýrt, svo sem að lagfæra genagalla og að afvirkja gen. CRISPR/Cas9 er hnitmiðaðri en eldri aðferðir og er því er minni hætta á skemmdum og aukaverkunum. 

Til að gera breytingar þarf eina lengju af RNA sem passar við það DNA sem maður vill breyta, og ensímið Cas9 sem klýfur í sundur DNA á viðkomandi stað. 

Tæknin byggir á ákveðnu ónæmiskerfi dreifkjörnunga sem ver þá fyrir veirum sem hafa áður sýkt þá. CRISPR kallast þær DNA-raðir sem dreifkjörnungurinn býr til út frá leifum veirunnar, þegar svipuð veira sýkir dreifkjörnunginn aftur getur CRISPR þefað upp erfðaefni veirunnar, ensímið Cas9 sér að CRISPR passar þar við og klýfur erfðaefni veirunnar í sundur á hárréttum stað sem kemur þá í veg fyrir að veiran geti starfað. 

CRISPR stendur fyrir *„clustered regularly interspaced short palindromic repeats“* eða á íslensku *„síendurteknar stuttar DNA-raðir sem líta eins út afturábak og áfram og koma fram með reglulegu millibili í þyrpingum“*, Cas9 stendur fyrir *„CRISPR associated protein 9“*.  

Jennifer Doudna og Emmanuelle Charpentier fengu Nóbelsverðlaunin í efnafræði fyrir þróun sína á CRISPR-tækninni árið 2020.

## Tilvísanir
Flugslysið við Arnarnes

**Flugslysið við Arnarnes** varð 11. janúar 1987 þegar farþegaflugvél frá Flugfélaginu Erni, með einkennistafina TF-ORN, lenti í sjónum út af Arnarnesi í minni Skutulsfjarðar í Ísafjarðardjúpi með þeim afleiðingum að flugmaðurinn, sem var einn um borð, lést.

## Slysið
Vélin var af gerðinni Piper Chieftain og var að koma úr skoðun frá Akureyri. Kl 19:48 um kvöldið hafði flugmaðurinn samband við Ísafjarðarflugvöll og lét vita að hann væri yfir Reykjanesskóla og væri að hefja aðflug. Átta mínútum seinna hafði hann aftur samband við flugvöllinn. Flugvallarstarfsmaðurinn staðfesti sambandið en heyrði ekki frekar frá flugvélinni. Á svipuðum tíma sáu menn á rækjubát flugvélina út af Arnarnesi fljúga lágt yfir bátinn og hverfa svo í élin. Varðskipið Óðinn, sem statt var við Æðey, heyrði í neyðarsendi rétt fyrir kl 20:00 og nam sendinguna í um 20 mínútur. Hófst strax umfangsmikil leit og flugvélar Varnarliðsins og Flugmálastjórnar, ásamt þyrlu Landhelgisgæslunar héldu þegar af stað vestur. Rétt fyrir kl 22:00 um kvöldið nam Óðinn á nýjan leik veikar sendingar frá neyðarsendinum. Um kl 22:45 fundu leitarmenn brak úr vélinni á floti utan við Arnarnes auk þess sem olíubrák sást á sjónum. Rétt fyrir miðnætti fannst hálfur vængur á floti, norðaustan við svonefnda togarabauju. Þegar leitarmenn í bátnum hugðust ná vængnum og koma honum um borð í Óðin fundu þeir lík flugmannsins. Hann hét Stefán Páll Stefánsson, 38 ára gamall, og lét eftir sig eiginkonu og þrjú börn.

Þetta var önnur vélin sem Flugfélagið Ernir missti á tveimur árum en hún hafði verið keypt í stað þeirrar sem fórst í Ljósufjöllum 5. apríl 1986.

## Sjá einnig
*Flugslysið í Ljósufjöllum

## Heimildir
Sveinn Rúnar Hauksson

**Sveinn Rúnar Hauksson** (f. 10. maí 1947) er íslenskur læknir sem kunnastur er fyrir störf sín að friðar- og mannúðarmálum, meðal annars sem formaður Félagsins Ísland-Palestína um árabil.

## Ævi og störf
Sveinn Rúnar fæddist og ólst upp í Reykjavík. Hann lauk stúdentsprófi frá MR árið 1967 og læknanámi við Háskóla Íslands. Á háskólaárunum var hann virkur í starfi *Verðandi*, félagi róttækra stúdenta og gegndi starfi framkvæmdastjóra *Stúdentaráðs* árið 1974. Hann var jafnframt virkur í starfi ýmissa samtaka einkum á sviði alþjóðamála, má þar nefna *Víetnamnefndina* sem hann veitti forstöðu 1972-75 og *Grikklandshreyfinguna*.

Rétt um tvítugt vakti Sveinn Rúnar athygli fyrir störf sín í þágu TENGLA, sem voru sjálfboðaliðasamtök á sviði geðheilbrigðismála, sem áttu talsverðan þátt í að vekja umræður um stöðu geðsjúkra í byrjun áttunda áratugarins.

Að loknu framhaldsnámi í Danmörku árið 1979 sneri Sveinn Rúnar aftur til Íslands og varð formaður miðnefndar Samtaka herstöðvaandstæðinga 1979-80. Þegar leið á níunda áratuginn tók hann í vaxandi máli að einbeita sér að málefnum Palestinumanna. Hann var fyrsti formaður Félagsins Ísland-Palestína, sem stofnað var síðla árs 1987 og gegndi því starfi um langt árabil.

Sveinn Rúnar er tvíkvæntur. Seinni kona hans er Björk Vilhelmsdóttir fv. borgarfulltrúi.

Sveinn Rúnar hefur lengi verið einn kunnasti berjatínslumaður þjóðarinnar og er hann reglulega fenginn til að leggja mat á berjasprettu í fjölmiðlum.

## Tilvísanir
Lífbæting

**Lífbæting** er sú hugmynd að rækta uppskeru sem hefur aukið næringargildi. Það er hægt að gera annað hvort með hefðbundnum jurtakynbótum eða með því að erfðabreyta matvælum. Lífbæting er öðru vísi en að bæta næringarefnum í matvæli þegar á vinnslu stendur því næringarefni aukast í jurtinni á vaxtartíma.

## Heimild
*
3. deild karla í körfuknattleik

**3. deild karla** er neðsta deild karla í körfuknattleik á Íslandi en Körfuknattleikssamband Íslands fer með málefni íþróttarinnar á Íslandi. Deildin var stofnuð árið 2015. Gnúpverjar urðu fyrstu meistarar deildarinnar er þeir lögðu Laugdæli í úrslitaleik um titilinn.

## Meistarasaga
* 2015-2016 Ungmennafélag Gnúpverja
* 2016-2017 Ungmennafélagið Sindri
* 2017-2018 Álftanes
* 2018-2019 Breiðablik-b
* 2019-2020 Álftanes b
* 2020-2021 Vestri b
* 2021-2022 Haukar b
* 2024-2025 Selfoss b

## Tilvísanir
Pinus remota

***Pinus remota***, þekkt á ensku sem **Texas pinyon** eða **papershell pinyon**, er fura ættuð frá suðvestur Texas og norðaustur Mexíkó.  Hún er helst greind frá öðrum hnetufurum (pinyon amerískar furur í undirdeildinni *Cembroides*) á fræjum með mjög þunnri skel, sem gerir hana mjög aðlaðandi sem fæðu fyrir innfædda. Spánski landkönnuðurinn Cabeza de Vaca nefndi að furuhnetur með þunnri skel væru mikilvæg fæða indíána 1536.

## Lýsing
*Pinus remota* er smávaxið tré eða stór runni, 3 til 10 m há og með bol allt að 40 sm í þvermál. Börkurinn er þykkur, hrjúfur og hreistraður. Barrnálarnar eru 2 til 3 saman (yfirleitt 2), grannar, 3 til 5 sm langar, og daufgrágrænar, með loftaugum bæði á innri og ytri hlið. Könglarnir eru flatkúlulaga, 3 til 5 sm langir, breiðir og lokaðir, grænir í fyrstu en verða daufgulir við þroska 18 til 20 mánaða, með fáum, þunnum köngulskeljum, oftast með 5 til 12 fræjum.

Könglarnir opnast og verða 4 til 6 sm breiðir við þroska, og haldast fræin á köngulskeljunum. Fræin eru 10 til 12 mm löng með mjög þunnri skel, hvítum kjarna, og 1 til 2mm væng. Þeim er dreift af fuglinum *[[Aphelocoma woodhouseii]]*, sem tínir fræin úr opnum könglum. Fuglinn geymir mörg fræjanna til að nota síðar, og eru þau stundum ekki nýtt og ef þau falla í frjóan jarðveg geta þau orðið að nýjum trjám.

## Flokkun
*Pinus remota* var talin til *[[Pinus cembroides]]*, og fyrst aðgreind 1966 þegar bandaríski grasafræðingurinn Elbert L. Little tók eftir að skeljar sumra furanna í Texas væru umtalsvert þynnri en á öðrum. Hann taldi þær vera afbrigði af *P. cembroides*, *Pinus cembroides* var. *remota*. Síðari rannsóknir hafa sýnt fram á fleiri einkenni til aðgreiningar og er hún nú talin sjálfsstæð tegund, líklega mun skyldari ''P. edulis'' sem einnig er með þunna fræskel og barrnálar, yfirleitt tvær saman í búnti.

## Útbreiðsla og búsvæði
Útbreiðslan er í Vestur-Texas í Bandaríkunum, á suðurjaðri Edwards Plateau og hæðunum á milli Fort Stockton og Presidio og í Norðaustur-Mexíkó, aðallega í Coahuila en einnig aðeins í Chihuahua og Nuevo León. Tegundin finnst í lítilli til hóflegrar hæðar yfir sjó, frá 450–700 m á Edwards Plateau og frá 1200–1800 m í afgangnum af búsvæðinu. Hún er sjaldséð, í smáum og dreifðum stofnum yfirleitt á þurrum og klettóttum stöðum og giljum þar sem berir klettar draga úr hættu á skógareldum.

## Nytjar
Ætum fræjum er stundum safnað eins og á öðrum hnetufurum og seldar sem furuhnetur. Hinsvegar veldur búsvæðið því að uppskeran óregluleg og misjöfn sem dregur úr verðmætinu. Henni er stundum plantað sem skrauttré, þar sem mikið þurrkþol gerir hana sérstaklega verðmæta.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Photo of cones (scroll half-way down)
Merlur

**Merlur** (fræðiheiti: *Caloplaca*) er ættkvísl fléttna af glæðuætt (Teloschistaceae). Merlur hafa hrúðurkennt þal og oft innihalda þær litarefnið parietín sen gefur gulan lit. Flokkun merlna hefur verið nokkuð á reiki vegna niðurstaðna úr raðgreiningu DNA-kjarnsýra.

Ein tegund merlna er á válista á Íslandi. Það er birkimerla (*C. borealis*) sem er flokkuð sem tegund í yfirvofandi hættu (VU).

## Tegundir
Um 510 tegundum merlna hefur verið lýst. Á Íslandi voru 36 tegundir merlna skráðar árið 2009 en líklega tilheyra margar þeirra ekki lengur ættkvísl merlna. Þær tegundir sem skráðar voru á Íslandi árið 2009 eru:

**[[Caloplaca alcarum]]* Poelt - Álkumerla
**[[Caloplaca ammiospila]]* (Wahlenb. in Ach.) H.Olivier
**[[Caloplaca approximata]]* (Lynge) H.Magn.
**[[Caloplaca arenaria]]* (Pers.) Müll. Arg.
**[[Caloplaca borealis]]* (Vain.) Poelt - Birkimerla
**[[Caloplaca caesiorufella]]* (Nyl.) Zahlbr. - Kvistamerla
**[[Caloplaca castellana]]* (Räsänen) Poelt
**[[Caloplaca cerina]]* (Ehrh. ex Hedw.) Th.Fr. - Þúfumerla
**[[Caloplaca chlorina]]* (Flotow) Sandst. – IVe INo
**[[Caloplaca chrysodeta]]* (Vain. ex Räsänen) Dombr.
**[[Caloplaca citrina]]* (Hoffm.) Th.Fr.
**[[Caloplaca crenularia]]* (With.) Laundon
**[[Caloplaca diphyodes]]* (Nyl.) Jatta
**[[Caloplaca exsecuta]]* (Nyl.) Dalla Torre & Sarnth.
**[[Caloplaca flavorubescens]]* (Huds.) Laundon
**[[Caloplaca flavovirescens]]* (Wulf.) DT. & Sarnth
**[[Caloplaca fraudans]]* (Th. Fr.) H.Olivier
**[[Caloplaca holocarpa]]* (Hoffm.) Wade
**[[Caloplaca jungermanniae]]* (Vahl) Th.Fr.
**[[Caloplaca lobulata]]* (Flörke) Hellb.
**[[Caloplaca marina]]* (Wedd.) Zahlbr.
**[[Caloplaca microthallina]]* (Wedd.) Zahlbr.
**[[Caloplaca nivalis]]* (Körb.) Th.Fr. - Jöklamerla
**[[Caloplaca obliterans]]* (Nyl.) Blomb. & Forss.
**[[Caloplaca obscurella]]* (Körb.) Th.Fr.
**[[Caloplaca oxfordensis]]* Fink ex Hedrich
**[[Caloplaca phaeocarpella]]* (Nyl.) Zahlbr.
**[[Caloplaca scopularis]]* (Nyl.) Lettau - Skarfamerla
**[[Caloplaca sibirica]]* H. Magn.
**[[Caloplaca soropelta]]* (E.S.Hansen, Poelt & Söchting) Söchting
**[[Caloplaca spitzbergensis]]* H. Magn.
**[[Caloplaca tetraspora]]* (Nyl.) Oliv.
**[[Caloplaca thallincola]]* (Wedd.) Du Rietz
**[[Caloplaca tiroliensis]]* Zahlbr.
**[[Caloplaca tornoënsis]]* Magn. - Lappamerla
**[[Caloplaca verruculifera]]* (Vain.) Zahlbr. - Strandmerla

## Tilvísanir
Parietín

**Parietín** er gult eða appelsínugult efni sem finnst í sumum fléttum, til dæmis í merlum, glæðum og hæðakirnu.

Parietín hefur vakið áhuga vísindamanna vegna mögulegra áhrifa þess á krabbameinsfrumur og möguleika þess til að drepa sumar sjúkdómsvaldandi bakteríur og sveppi.

## Tilvísanir
Héruð Spánar

**Héruð Spánar** (spænska:  *provincias*) eru alls 50. Núverandi skipan þeirra er frá 1978 en uppruna þeirra má rekja til ársins 1833.

Sjö sjálfsstjórnarsvæði Spánar samanstanda aðeins af einu héraði: Asturias, Baleareyjar, Kantabría, La Rioja, Madrid, Múrsía og Navarra. Flest héruðin eru samnefnd höfuðborg þeirra.

Afríkulendurnar Ceuta, Melilla og Plazas de soberanía eru ekki hluti af neinu héraði.

## Héruð

## Heimild

*
Cartagena (Spánn)

**Cartagena** er hafnarborg sjálfstjórnarsvæðisins Múrsía á suðaustur-Spáni. Hún hefur um 218.000 íbúa (2011) og er önnur stærsta borg svæðisins á eftir Múrsía. Stórborgarsvæðið heitir Campo de Cartagena og hefur um 410.000 íbúa.

Borgin á sér langa sögu: Þar voru Fönikíumenn fyrir Krist, Rómverjar nefndu hana Carthago Nova (Nýja Karþagó) og undir Márum hét hún Qartayannat al-Halfa. Borgin var ein sú síðasta til að streitast á móti her Francos í spænska borgarastríðinu.

## Heimild

*
Mérida

**Mérida** (extremadúríska: *Méria*) er höfuðborg sjálfsstjórnarsvæðisins Extremadúra á mið-vestur Spáni. Íbúar voru rúm 60.000 árið 2017. Borgin var mikilvæg í Rómaveldi og hét hún þá Emerita Augusta. Puente Romano, rómversk brú yfir fljótið Guadiana er enn notuð í dag. Borgin er á heimsminjalista UNESCO og eru þar einnig margar gamlar kirkjur. 

## Heimild

*
Birkimerla

**Birkimerla** (fræðiheiti: *Caloplaca borealis*) er hrúðurflétta af glæðuætt (Teloschistaceae). Hún vex á trjáberki. Á Íslandi hefur hún aðeins fundist á örfáum stöðum, alltaf á berki birkitrjáa. Birkimerla finnst í Botnsskógi í Dýrafirði.

## Útlit
Þal birkimerlu er reitaskipt og vörtótt þar sem vörturnar litast gular vegna parietíns en þalið milli reitanna er hvítleitt eða grátt.

## Efnafræði
Birkimerla inniheldur fléttuefnið parietín sem litar fléttuna gula eða appelsínugula. Þalsvörun birkimerlu við efnalitun er K neivæð (K-) en askhirlsurnar litast K+ rauðar.

## Ástand stofns
Birkimerla er á válista Náttúrufræðistofnunar Íslands sem tegund í yfirvofandi hættu (VU). Ástand birkimerlu hefur ekki enn verið metið af IUCN.

## Tilvísanir
Glæðuætt

**Glæðuætt** (latína: *Teloschistaceae*) er ætt fléttna. Tegundir sem tilheyra ættinni eiga það sameiginlegt að mynda litarefnið parietín sem er gult eða appelsínugult á litinn. Flétturnar mynda það ýmist í öllum vefjum eða sérstaklega í askhirslum eða þali. Á Íslandi höfðu að minnsta kosti 40 tegundir ættarinnar verið skráðar árið 2009.

## Tilvísanir
Pinus caribaea

**Karíbafura**, ***Pinus caribaea***, er furutegund ættuð frá Mið-Ameríku, Kúbu, Bahamaeyjum, Turks- og Caicoseyjum. Hún vex í hitabeltis og heittempruðum skógum, sem eru bæði láglendis grassléttum og fjallaskógum. Villieldur er stór þáttur í takmörkun útbreiðslu tegundarinnar, en hún hefur yfir í samkeppni við tegundir af dulfrævingaætt. Á svæðum án villielda ná hitabeltisskógar að myndast.

Hún hefur verið ræktuð víða utan útbreiðslusvæðis síns, og hefur hún villst út í Jamaica, Kólumbíu, Suður Afríku, Sri Lanka, Fiji og Kína.

## Afbrigði
Tegundin hefur þrjú viðurkennd afbrigði:
**Pinus caribaea* var. *caribaea* (Pinar del Río Province og Isla de la Juventud í vestur Kúbu)
**Pinus caribaea* var. *bahamensis* (Grisebach) W.H.Barrett & Golfari &ndash; *Bahamafura* (Bahamaeyjar, Turks- og Caicoseyjar)
**Pinus caribaea* var. *hondurensis* (Sénéclauze) W.H.Barrett & Golfari &ndash; *Hondúrasfura* (í Mexíkó (Quintana Roo ), Belize, Gvatemala, El Salvador, Hondúras, Níkaragva)

## Verndun
Samkvæmt IUCN, er tegundin sjálf ekki talin í hættu, en tvær af þremur undirtegundum taldar í hættu (var. *caribaea*) eða viðkvæm (var. *bahamensis*). 

## Tilvísanir
Jerez de la Frontera

**Jerez de la Frontera** eða **Jerez** er spænsk borg í Cádiz-héraði í Andalúsíu á Spáni. Sveitarfélag er samnefnt borginni. Íbúar eru um 213.000 (2015). Á stórborgarsvæði Jerez búa um 650.000. Nafnið má rekja til Fönikíumanna sem nefndu hana Xeres.

Áfengi drykkurinn sérrí hefur nafn sitt af borginni. Einnig er borgin þekkt fyrir flamenco, hesta og mótorhjól. 


Gallo Azul Jerez.JPG|Gallo Azul
San Miguel Fachada Jerez.JPG|Iglesia de San Miguel
Catedral_de_Jerez.jpgCatedral de Jerez
Rotonda minotauro jerez frontera 01.JPG|Rotonda del Minotauro
Plaza del Caballo Avenida Alcalde Alvaro Domecq Jerez de la Frontera 01.JPG|Plaza del Caballo
AlcazarJerez.JPG|Alcazar de Jerez
Jerez station.jpg|Estación de Jerez


## Heimild

*
Hulda Vigdísardóttir

**Hulda Vigdísardóttir** (f. 1994) er íslenskur málfræðingur, þýðandi, útgefandi og  fyrirsæta.

Vorið 2013 útskrifaðist hún frá Menntaskólanum í Reykjavík og tveimur árum síðar brautskráðist hún með B.A.-próf í íslensku og þýsku frá Háskóla Íslands. Ári síðar, í október 2016, lauk hún meistaraprófi þaðan í íslenskri málfræði, þá 22 ára. Hulda er dóttir Vigdísar Hjaltadóttur og Steingríms Gunnarssonar. 

Hulda tók þátt í Ljósmyndakeppni Íslands 2012–2013, raunveruleikaþætti á Skjá einum. Hulda hafnaði í 2. sæti.  

Árið 2018 gaf Hulda út íslenska þýðingu ævintýrsins um hnotubrjótinn og músakónginn eftir E. T. A. Hoffmann og var það í fyrsta sinn sem verkið kom út á íslensku.

Hulda var krýnd Queen Beauty Iceland 2020 í Miss Universe Iceland og keppir fyrir Íslands hönd í Queen Beauty Universe. 

## Tilvísanir
Andrarímur

Rímur af Andra jarli eru rímur ortar af skáldunum Hannesi Bjarnasyni presti og Gísla Konráðssyni bónda og voru þær gefnar út í Viðeyjarklaustri árið 1834. Rímur af Andra jarli urðu mjög vinsælar. 

Til eru fornar rímur, Andra rímur, sem Rímur af Andra jarli byggja á (rímur 1–13) . Hinar fornu Andra rímur voru ortar á 15. öld og eru til í mörgum uppskriftum. Þær þóttu skemmtilegar og höfðu menn dálæti á þeim. Í elsta varðveitta handriti af hinum fornu Andrarímum AM 604 b 4to er m.a. þessi vísa:

:Fyrri girntust fagurleg víf
:framandi menn að gilja,
:þeir settu í háska sál og líf
:fyrir sætu mjúkan vilja.

## Heimildir
* Andrarímur frá 1834
* Handrit af Andrarímum hinum fornu AM 604 b 4to
Törguætt

**Törguætt** (fræðiheiti: *Lecanoraceae*) er ætt fléttna sem innihélt 766 tegundir árið 2008. Fulltrúar fjögurra ættkvísla törguættar finnast á Íslandi. Tegundir tveggja þeirra, törgur (*Lecanora*) og flírur (*Lecidella*) telja um 50-60 tegundir á Íslandi en hinar tvær, flögur (*Rhizoplaca*) og ömbrur (*Protoparmelia*) hafa um fjórar tegundir.

## Tilvísanir
Haraldur hilditönn

**Haraldur Hilditönn** er persóna í gömlum sögnum en hann er sagður hafa verið konungur í Svíþjóð, Danmörku, Noregi og Vindlandi. Hann var sonur Hræreks af Sjálandi af ætt Skjöldunga og og Auðar djúpúðgu Ívarsdóttur og afi hann var  Ívar víðfaðmi. Í öðrum sögnum er hann sagður sonur Ráðbarðs í Garðaríki. Haraldur hilditönn ólst upp í Garðaríki en þegar móðurafi hans Ívar lést fór hann til Skánar og lagði undir sig Svíþjóð, Danmörku, Noregur og norðurhluta Þýskalands. Sagt er að hann hafi haft aðsetur í kastalanum á Beritzholm. Randver bróðir hans var settur yfir Norðymbraland. Þegar Haraldur varð gamall útnefndi hann Sigurð hring, son Randver sem lýðkonung yfir Svíþjóð. Sagan segir að þegar Haraldur hilditönn var orðinn 150 ára gamall þá eggjaði hann Sigurð hring til að hernaðar í hinum fræga Brávallabardaga. Haraldur hilditönn féll í Brávallabardaga.

## Heimild
* Sögubrot af nokkrum fornkonungum í Dana og Svíaveldi
Bikarfléttuætt

**Bikarfléttuætt** (fræðiheiti: *Cladoniaceae*) er ætt fléttna sem innihélt 570 tegundir árið 2008. Fulltrúar tveggja ættkvísla bikarfléttuættar finnast á Íslandi. Af ættkvíslinni *[[Cladonia]]* finnast 56 tegundir á Íslandi en af ættkvíslinni *[[Pilophorus]]* finnast tvær tegundir.

Tegundir af bikarfléttuætt hafa blaðkennt eða hreisturkennt frumþal. Upp af frumþalinu vex runnlaga greinótt þal sem endar í bikörum, oddum eða greinast frekar.

## Tilvísanir
Brávallabardagi

**Brávallabardagi** er goðsagnabardagi og erkibardagi fornaldarsagna. Honum er lýst í fornsögum. Hann fór fram á Brávöllum og  laust saman liði Sigurðar Hrings Svíakonungs og  gauta Vestgautalands og liði Haraldar hilditannar Danakonungs og gauta Austgautalands.

## Heimildir

* Sögubrot af nokkrum fornkonungum í Dana og Svíaveldi
* Aðalheiður Guðmundsdóttir, Gunnar og Göngu-Hrólfur, Brynhildur og Brana Um sögutengdar fígúrur í íslenskum þjóðkvæðum Rannsóknir í félagsvísindum XV,ráðstefnuerindi í október 2014
Dofruætt

**Dofruætt** (latína: *Schaereriaceae*) er lítil ætt fléttna sem inniheldur aðeins sex tegundir í einni ættkvísl. Tvær tegundir af dofruætt lifa á Íslandi, krónudofra og tíguldofra.

Tegundir af dofruætt eiga það sameiginlegt að vera hrúðurfléttur sem lifa á grjóti, hafa svart forþal og svartar askhirslur þar sem askgróin eru glær, einhólfa og hnöttótt eða sporbaugótt.

## Tilvísanir
Þalsvörun

**Þalsvörun** á við um eiginleika þals sumra fléttna til að breyta um lit þegar það kemst í snertingu við ákveðin efnasambönd. Þalsvörun er mikilvægt greiningareinkenni fyrir fléttutegundir því hún gefur mjög góða vísbendingu um það hvaða virku efni fléttan inniheldur. Mismunandi fléttutegundir geta því gefið mismunandi þalsvörun við sömu efnum og jafnvel getur svörunin verið mismunandi milli vefjagerða innan sama einstaklings.

Efnin sem notuð eru við athugun á þalsvörun eru margbreytileg. Á Íslandi hefur Hörður Kristinsson mest notast við fimm efni eða efnablöndur: Kalíumhýdroxíð (K), Calsíumoxíðklóríð (C), blöndu af kalíumhýdroxíði og calsíumoxíðklóríði (KC), paraphenýldíamín (P) og kalíumjoðíð (J).

Stundum endurkastar þalið ákveðnum bylgjulengdum ljóss, til dæmis útfjólubláu ljósi. Hægt er að hafa upplýsingar um slíkt með í þalsvörun. Um fléttu sem endurkastar útfjólubláu ljósi sem hvítu ljósi mætti því lýsa sem UV+ hvítt.

## Dæmi um þalsvaranir
* Þalsvörun fjallagrasa er K-, C-, KC- P+ rauð eða P-.
* Þalsvörun hraunbreyskju er K+ gult, C-, KC- og P+ laxagult.
* Þalsvörun skútagrýtu er K-, C-, KC- og P-.
* Þalsvörun viðarkúpu er K-, C-, KC-, P+ rauðgult.
* Þalsvörun tindanafla er K-, C-, KC+ rauð, P-.
* Í birkimerlu er þalsvörunin K- en askhirlsurnar litast K+ rauðar.
* Gráfleiðra endurkastar útfjólubláu ljósi. Hún hefur þalsvörunina K-, C-, KC-, P-, UV+ bláhvítt (miðlag og hraufur).

## Tilvísanir
Dúnn

**Dúnn** fugla eru lag af fíngerðum fjöðrum sem sem er undir flugfjöðrum. Mjög ungir fuglar eru eingöngu þaktir dúnfjöðrum. Dúnn einangrar mjög vel hita og er notaður í jakka, rúmteppi, kodda og svefnpoka.
Hvallátur

**Hvallátur** eru eyjar og jörð á Breiðafirði. Þær teljast til Vestureyja. Nafnið kann að vísa til þess að fyrr á tímum hafi rostungar hafst þar við.

## Tilvísanir
Logroño

**Logroño** er borg á norður-Spáni við Ebró-fljót og höfuðborg La Rioja-sjálfsstjórnarsvæðisins. Íbúar eru rúmlega 151.000 (2018). Vínframleiðsla er mikilvæg atvinnugrein.
Tíguldofra

**Tíguldofra** (fræðiheiti: *Schaereria fuscocinerea*) er tegund fléttna af dofruætt.

## Útlit
Tíguldofra er hrúðurflétta með reitaskipt, matt, grátt eða dökkgrábrúnt þal. Askhirslurnar eru svartar og hoft hyrndar frekar en kringlóttar, flatar og með áberandi barmi.

Gró tíguldofru eru sporbaugótt, glær, einhólfa og 10-15 x 5-7 µm að stærð.

## Útbreiðsla og búsvæði
Tíguldofra er útbreidd um allan heim. Hún finnst á Norðurheimskautasvæðinu, um Evrasíu, Norður-, Mið- og Suður-Ameríku, Eyjálfu og á eyjum úthafanna norður af Suðurskautslandinu.

Á Íslandi finnst tíguldofra dreifð nokkuð víða um landi, nema helst á Suðurlandi. Tíguldofra vex á basalti oft á móti sól innan um landfræðiflikru.

## Efnafræði
Tíguldofra inniheldur þekkta fléttuefnið gyrófórinsýru.

Þalsvörun tíguldofru er K-, C- eða miðlag C+ bleikt, P-.

## Tilvísanir
391

Árið **391** (**CCCXCI** í rómverskum tölum) var 91. ár 4. aldar og hófst á miðvikudegi samkvæm júlíska tímatalinu. Á þeim tíma var það þekkt innan Rómaveldis sem **ræðismannsár Tatíanusar og Symmakusar** eða **1144 ''[[ab urbe condita]]**''. 

## Atburðir
* Þeódósíus 1. gerði kristni að ríkistrú í Rómaveldi. Öllum hofum annarra trúarbragða var lokað og eldurinn eilífi í Vestuhofinu í Róm var slökktur. 
* Þeófílus Alexandríupáfi lét fylgismenn sína eyðileggja öll heiðin hof í Alexandríu, þar á meðal Serapishofið sem var síðustu leifarnar af Múseion þar sem Bókasafnið í Alexandríu var áður.

## Fædd
* Aëtius, rómverskur herforingi (d. 454).

## Dáin
* Makaríos frá Egyptalandi, kristinn munkur.
* Pétur af Sebaste, armenskur biskup.
* Zhai Liao, stofnandi ríkisins Zhai Wei í Kína.
Albacete

**Albacete** er borg í spænska sjálfsstjórnarsvæðinu Kastilíu-La Mancha og Albacete-héraði.
Íbúar (kallaðir *albaceteños*) voru 172.816  árið 2017 og eru um 220.000 á stórborgarsvæðinu. Í Albacete situr dómsvaldið í Kastilíu-La Mancha. Á tímum Mára hét borgin Al-Basīt. 


Recinto_Ferial_de_Albacete._Feria_de_Albacete_17.jpg|Feria de Albacete
Catedral_de_Albacete,_San_Juan_AAE4385.jpg|Dómkirkjan
Pasaje_Lodares.jpg|Pasaje Lodares
Albacete_Spagna.JPG|Gran Hotel
Puerta_Principal_de_la_Plaza_de_toros_de_Albacete._2.jpg|Plaza de toros


## Heimild