open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hebreska sjálfstjórnarfylkið

**Hebreska sjálfstjórnarfylkið** (á rússnesku: Еврейская автономная область), er í Rússneska sambandsríkinu og ein 83 eininga þess. Það liggur að Khabarovskfylki og Amúrfylki í austurhluta sambandsríkisins og við landamæri Heilongjiang-héraðs í Kína. Fylkið er um 36.000 ferkílómetrar. 

Árið 2010 voru íbúar um 176.558, af ýmsu þjóðerni, en langstærstur hluti þeirra Rússar eða 93%. Önnur þjóðarbrot eru: Úkraínumenn 3% og Gyðingar um 1%. Höfuðstaður fylkisins er Birobidzhan með um 75 þúsund íbúa.

## Saga
Landsvæðið var byggt upp þegar rússneska keisaradæmið skipaði Amúr-kósökkum að verja austurlandamæri Rússlands 1848. Þéttbýli jókst síðan þegar Síberíuhraðlestin til Vladivostok var lögð um svæðið.

Hebreska sjálfstjórnarfylkið var stofnað sem stjórnsýslueining innan Sovétríkjanna árið 1934 sem afleiðing af þjóðernisstefnu Jósefs Stalíns. Gyðingum var þar úthlutað landsvæði innan Sovétríkjanna til að stunda jiddíska menningararfleifð sína innan hins sósíalíska kerfis.

Árið 1939 bjuggu þar um 18.000 Gyðingar eða um 16% mannfjöldans. Hámarki náði fjöldi þeirra árið 1948 þegar þeir voru um 30.000, eða um fjórðungur íbúa svæðisins. Árið 2002 voru þar einungis 1.628 gyðingar (1% mannfjöldans), en Rússar töldu um 92,7% íbúanna.

## Heimildir
* 

## Tenglar
*Opinber vefur Hebreska sjálfstjórnarfylkisins  – á ensku.
*Information Site  – á rússnesku.
*Stalin's Forgotten Zion: Birobidzhan and the Making of a Soviet Jewish Homeland: An Illustrated History, 1928-1996 –  á ensku.
*Birobidzhan: Dream of a Jewish Homeland That Never Came True  eftir Eve-Maria Stolberg (Russian Archipelago) – á ensku.
*Sovéskur bæklingur frá 1939 um fylkið –á ensku.
Óðinn Valdimarsson syngur Einsi kaldi úr Eyjunum

**Óðinn Valdimarsson syngur Einsi kaldi úr Eyjunum** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1959. Á henni syngur Óðinn Valdimarsson fjögur lög með Atlantic kvartettinum, þar á meðal hið vinsæla *Einsi kaldi úr Eyjunum*. Kvartettinn skipuðu Finnur Eydal, saxófónn, klarinett, bongótromma, Ingimar Eydal, píanó, harmonika, Edwin Kaaber, gítar og Sveinn Óli Jónsson, trommur. Helena Eyjólfsdóttir lék á slagverk í tveimur laganna. Útsetning: Ingimar Eydal. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Ljósmynd: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. Prentun: ÞEGG.

## Lagalisti
# Magga - *Lag - texti: Conrad, Robinson - Jón Sigurðsson* - 
# Vina, litla vina - *Lag - texti: Warren, Cahn - Björn Bragi Magnússon* 
# Einsi kaldi úr Eyjunum - *Lag og texti: Jón Sigurðsson* - 
# Flakkarinn - *Lag - texti: Olias - Valgerður Ólafsdóttir* -
Lögin úr leikritinu Kardemommubænum

**Kardemommubærinn** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1960. Á henni eru 13 lög úr sýningu Þjóðleikhússins á Kardemommubæ Thorbjörn Egner frá 1960. Þýðing var í höndum Helgu og Huldu Valtýsdætra, ljóðaþýðingu gerði Kristján frá Djúpalæk og leikstjóri var Klemens Jónsson. Hljómsveitarsjóri var Carl Billich og sögumaður Róbert Arnfinnsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Ljósmyndir á bakhlið: S. Vignir. Pressun: AS Nera í Osló. Prentun: ÞEGG.

## Lagalisti
# Forleikurinn
# Vísa Bastíans bæjarfógeta 
# Kardemommuvísan
# Heyrið lagið hljóma
# Vísa Sörensens rakara
# Vísa Soffíu frænku
# Kardemommulagið
# Hvar er húfan mín - 
# Við læðumst hægt
# Ja, fussum svei - 
# Við höldum heim á leið
# Brunalagið
# Húrrasöngur

## Flytjendur á plötu
Uppfærsla Þjóðleikhússins á Kardemommubænum 1960 varð feykivinsæl. Sýningar urðu alls 75 og um 46.000 manns sáu verkið. Ræningjana léku Ævar Kvaran, Baldvin Halldórsson og Bessi Bjarnason. Róbert Arnfinnsson lék bæjarfógetann, Emilía Jónasdóttir lék Soffíu frænku og Kamillu litlu lék Emilía Ólafsdóttir. Aðrir leikarar sem koma fram á plötunni eru Helgi Skúlason, Anna Guðmundsdóttir og Þorgrímur Einarsson. Félagar úr Sinfóníuhljómsveit Íslands leika undir stjórn Carl Billich og barnakór og aðrir leikarar syngja með. 

## Heimildir
Módena

**Módena** er næststærsta borg Emilía-Rómanja héraðsins á Ítalíu. Íbúar borgarinnar eru um 184.525 (2013). Borgin er þekkt um allan heim fyrir bíliðnað en Ferrari og Maserati eru framleiddir þar. Hún er einnig þekkt fyrir matarhefð.
Boðið upp í dans 1 - Barnadansar

**Boðið upp í dans 1 - Barnadansar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1960. Á henni flytja barnakór og hljómsveit Magnúsar Péturssonar ellefu lög. Platan er gefin út í samstarfi við dansskóla Hermanns Ragnars og aftan á plötuumslagi stendur að barnasöngvarnir og dansarnir séu í réttu dans-tempói. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Litlu andarungarnir
# Í skóginum  - 
# Dýravísur
# Sisken
# Klappi klapp
# La troika
# Mallebrok
# Heilsast og kveðjast
# Reinlanderpolki
# Hoppla
# Dátadans
Guovdageaidnu

**Guovdageaidnu** (norska: *Kautokeino*) er sveitarfélag í Finnmörku í Noregi, 9.704 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 2.910 (2020).
Joseph Luns

**Joseph Marie Antoine Hubert Luns ** (28. ágúst 1911 – 17. júlí 2002) var hollenskur stjórnmálamaður, utanríkisráðherra Hollands 1952 til 1971 og síðar fimmti framkvæmdastjóri Atlantshafsbandalagsins. Hann kom að minnsta kosti tvisvar í heimsókn til Íslands á vegum Atlantshafsbandalagsins, snemma á áttunda áratugnum.
Boðið upp í dans 2 - Samkvæmisdansar

**Boðið upp í dans 2 - Samkvæmisdansar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1960. Á henni flytur hljómsveit Magnúsar Péturssonar níu lög. Platan er gefin út í samstarfi við dansskóla Hermanns Ragnars og aftan á plötuumslagi stendur að samkvæmisdansarnir á plötunni séu í réttu dans-tempói. Platan er hljóðrituð í mono. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu. Umslagið var hannað hjá Amatörverslunninni ljósmyndastofu. Platan var pressuð hjá AS Nera í Osló.

## Lagalisti
# Tango eftir Magnús Pétursson - 
# Quickstep: Hvítir svanir
# Kom þú til mín
# Til þín
# Intermezzo úr Rjúkandi ráð
# St. Bernharðsvals
# Sextur
# Ve Leta: vals
# Enskur vals
Landafræði og ást - Vorkvöld í Reykjavík

**Landafræði og ást - Vorkvöld í Reykjavík** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1960. Á henni syngja Ragnar Bjarnason og Anna María Jóhannsdóttir tvö lög við texta Sigurðar Þórarinssonar. Hljómsveit Svavars Gests spilar. Platan er hljóðrituð í mono. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu. Umslagið var hannað hjá Amatörverslunninni ljósmyndastofu. Platan var pressuð hjá AS Nera í Osló.

## Lagalisti
# Landafræði og ást - *Lag - texti: [[Teodoro Cottrau|Cottrau]], NN - Sigurður Þórarinsson* - 
# Vorkvöld í Reykjavík - *Lag - texti: [[Evert Taube|Taube]] - Sigurður Þórarinsson* -
Spánarljóð - Jónas Jónasson

**Spánarljóð - Kvöldljóð** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni leikur hljómsveit Svavars Gests tvö lög. Jónas Jónasson syngur *Spánarljóð* og Ragnar Bjarnason syngur *Kvöldljóð*. Platan er hljóðrituð í mono. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu. Umslagið var hannað hjá Amatörverslunninni ljósmyndastofu. Platan var pressuð hjá AS Nera í Osló.

## Lagalisti
# Kvöldljóð - *Lag - texti: Jónas Jónasson - Ólafur Gaukur Þórhallsson* 
# Spánarljóð - *Lag - texti: Seligmann - Sigurður Þórarinsson* -
Helena Eyjólfsdóttir - Bjartar stjörnur blika

**Helena Eyjólfsdóttir: Bjartar stjörnur blika - Ég man það vel** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni syngur Helena Eyjólfsdóttir tvö lög með hljómsveit og kór Finns Eydal. Platan er hljóðrituð í mono. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu. Umslagið var hannað hjá Amatörversluninni ljósmyndastofu. Platan var pressuð hjá AS Nera í Osló.

## Lagalisti
# Bjartar stjörnur blika - *Lag og texti: Jón Sigurðsson* - 
# Ég man það vel - *Lag - texti: Sedaka - Jón Sigurðsson*
Helena og Óðinn - Lögin úr Allra meina bót

**Lögin úr Allra meina bót** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni syngur Helena Eyjólfsdóttir lögin *Það sem ekki má* og *Gettu hver hún er* og Óðinn Valdimarsson syngur *Augu þín blá*, en þessi lög eru öll úr leikritinu *Allra meina bót* eftir Jónas og Jón Múla Árnasyni. Einnig er *Bjórkjallarinn* fluttur á plötunni. Hljómsveit Finns Eydal leikur undir. Platan er hljóðrituð í mono. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu. Umslagið var hannað hjá Amatörverslunninni ljósmyndastofu. Platan var pressuð hjá AS Nera í Osló.

## Lagalisti
# Í bjórkjallaranum - *Lag og texti: Rússneskt þjóðlag* 
# Augun þín blá - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* 
# Það sem ekki má - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - 
# Gettu hver hún er - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* -
Ragnar Bjarnason - Vorkvöld í Reykjavík

**Vorkvöld í Reykjavík** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni syngur Ragnar Bjarnason tvö lög með hljómsveit Svavars Gests og lagið *Komdu í kvöld* með hljómsveit Birger Arudzen. Sigurdór Sigurdórsson syngur svo *Þórsmerkurljóð* með hljómsveit Svavars Gests. Platan er hljóðrituð í mono. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Vorkvöld í Reykjavík - *Lag og texti: Taube - Sigurður Þórarinsson* - 
# Landafræði og ást - *Lag - texti: Cottrau, NN - Sigurður Þórarinsson* - 
# Þórsmerkurljóð - *Lag - texti: Þýskt alþýðulag - Sigurður Þórarinsson* 
# Komdu í kvöld - *Lag og texti: Jón Sigurðsson* -
Boðið upp í dans 3 - Suður-amerískir dansar og jive

**Boðið upp í dans 3 - Suður-amerískir dansar og jive** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni leikur hljómsveit Magnúsar Pétursson átta danslög. Platan er gefin út í samvinnu við dansskóla Hermanns Ragnars. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Dönsum cha-cha-cha - *Lag: Árni Ísleifs* 
# Í hjarta þér - *Lag: Jón Múli Árnason*
# Kvöldljóð - *Lag: Jónas Jónasson*
# Skuggar - *Lag: Árni Ísleifsson*
#  Tempó primó - *Lag: Jón Múli Árnason*
# Ég er farmaður - *Lag: Árni Ísleifs*
# Síðasti dansinn - *Lag: Óðinn Þórarinsson*
# Smiðjusamba - *Lag: Árni Ísleifs* -
Barnaleikritið Mjallhvít og dvergarnir sjö

**Mjallhvít og dvergarnir sjö** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1960. Tónlist er eftir Maj Sønstevold, þýðingu gerði Björn Bragi Magnússon og sögumaður og leikstjóri er Róbert Arnfinnsson. Hljómsveitir Jóns Sigurðssonar og Maj Sønstevold leika. Platan er hljóðrituð í mono. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu. Mynd á forsíðu gerði Pedro. Platan var pressuð hjá AS Nera í Osló.

*Persónur:*
:Mjallhvít - Anna Kristín Þórarinsdóttir
:Prinsinn - Steindór Hjörleifsson
:Drottningin - Guðbjörg Þorbjarnardóttir
:Spegillinn - Sigríður Hagalín
:Veiðimaðurinn - Jón Sigurbjörnsson
:Dvergar - Árni Tryggvason, Steindór Hjörleifsson, Rúrik Haraldsson og Jón Sigurbjörnsson 

Fyrra hljóðdæmið er tekið af upphafi plötunnar þegar sögumaðurinn segir frá drottningunni, móður Mjallhvítar. 
Síðari hljóðdæmið gerist við lok verksins þegar Mjallhvít og prinsinn halda brúðkaup.
Boðið upp í dans 4 - Barnaleikir og barnadansa

**Boðið upp í dans 4 - Barnaleikir og barnadansar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1961. Á henni leikur hljómsveit Magnúsar Pétursson tíu barnadansa. Platan er gefin út í samvinnu við dansskóla Hermanns Ragnars. Hhljóðritað í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Það búa litlir dvergar
# Nú skal segja
# Þyrnirós - 
# Adam átti syni sjö
# Gekk ég yfir sjó og land
# Svensk maskerade
# Pojalej
# Tatjana
# Tyrólavals
# Jitter polki

## Þyrnirós
:Hún Þyrnirós var bezta barn, bezta barn, bezta barn,
:hún Þyrnirós var bezta barn, bezta barn.

:Þá kom þar galdrakerling inn, kerling inn, kerling inn,
:þá kom þar galdrakerling inn, kerling inn.

:Á snældu skalt þú stinga þig, stinga þig, stinga þig,
:á snældu skalt þú stinga þig, stinga þig.

:Og þyrnigerði hóf sig hátt, hóf sig hátt, hóf sig hátt,
:og þyrnigerði hóf sig hátt, hóf sig hátt.

:Og Þyrnirós svaf heila öld, heila öld, heila öld,
:og Þyrnirós svaf heila öld, heila öld.

:Þá kom hinn ungi konungsson, konungsson, konungsson,
:þá kom hinn ungi konungsson, konungsson.

:Ó, vakna þú mín Þyrnirós, Þyrnirós, Þyrnirós,
:ó, vakna þú mín Þyrnirós, Þyrnirós.

:Og þá var kátt í höllinni, höllinni, höllinni,
:og þá var kátt í höllinni, höllinni.

:- Ókunnur höfundur.
Twistkvöld með hljómsveit Svavars Gests

**Twistkvöld með hljómsveit Svavars Gests** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngja Ragnar Bjarnason og Helena Eyjólfsdóttir sex twist-lög með hljómsveit Svavars Gests. Lögin útsetti Magnús Ingimarsson. Finnur Eydal spilar á baritónsaxofón. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# The peppermint twist - *Lag og texti: Dee, Glover* 
# Twistin’ at the hop  - *Lag og texti: Allan, Tyler* 
# You must have been a beautiful baby - *Lag og texti: Warren, Mercer* - 
# The twistin’ postman - *Lag og texti: Bateman, Holland, Stevenson* 
# Twist her  - *Lag og texti: Bill Black*
# Everybodys twistin’ down in Mexico - *Lag og texti: Killen, Kennedy*

## Tilurð plötunnar
Í blaðagrein í Vikunni árið 1962 segir Svavar Gests frá tilurð plötunnar: 

## Heimildir
Ragnar Bjarnason syngur Nótt í Moskvu og Ship-o-hoj

**Nótt í Moskvu og Ship-o-hoj** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngur Ragnar Bjarnason tvö lög með hljómsveit Svavars Gests. Hljómsveitina skipuðu auk Svavars, Magnús Ingimarsson, Reynir Jónasson, Gunnar Pálsson og Garðar Karlsson. Útsetning: Magnús Ingimarsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Prentun: ÞEGG. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Ship-o-hoj - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson - Loftur Guðmundsson* - 
# Nótt í Moskvu - *Lag - texti: Solovyov-Sedoi - Jónas Árnason* -
Alfreð Clausen - Ömmubæn

**Alfreð Clausen: Ömmubæn - Mamma mín** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngur Alfreð Clausen tvö lög með hljómsveit Jan Morávek og Tónalísum. Tónalísur voru þær Ingibjörg Þorbergs, Svala Nielsen og Sigríður Guðmundsdóttir. Útsetning: Jan Morávek. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa.  Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Mamma mín - *Lag og texti: Jenni Jónsson* 
# Ömmubæn - *Lag og texti: Jenni Jónsson* -
Ragnar Bjarnason - Heyr mitt ljúfasta lag

**Heyr mitt ljúfasta lag - Vertu sæl mey** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngur Ragnar Bjarnason tvö lög með hljómsveit Svavars Gests. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Heyr mitt ljúfasta lag - *Lag - texti: Bixio - Skafti Sigþórsson* -  
# Vertu sæl mey - *Lag og texti: Ási í Bæ*
Gamlar rímur

**Gamlar rímur** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1960. Á henni flytur kvæðamaðurinn Kjartan Hjálmarsson tuttugu gamlar rímur. Dr. Hallgrímur Helgason skrifar umfjöllun um íslensk rímnalög á bakhlið plötuumslags. Platan er hljóðrituð í mono. Hún var tekin upp í Ríkisútvarpinu, hönnuð hjá Amatörversluninni ljósmyndastofu og pressuð hjá AS Nera í Osló.

## Lagalisti
# Hvað er skáld? - 
# Í helli tröllkonunnar
# Breyskleikinn verður fyrirgefinn
# Þeysandi smalar
# Þrá eftir björtum nóttum
# Æðruleysi gamla kóngsins
# Víkingar ganga á land
# Bros gegnum tár
# Raunir bóndakonunnar
# Hesturinn Ufsi og smalinn einmana
# Rósir
# Bardagaljóð
# Sagan af Garðaríkiskonungi
# Hirðin er ósátt
# Á valdi Bakkusar
# Hulda seiðir huga minn
# Bóndinn í fenntum bæ
# Listaskáldið góða
# Skipið og öldurnar
# Ertu þarna, dauði?

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Hvað er svo glatt

**Hvað er svo glatt** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngja Alfreð Clausen og Sigrún Ragnars nokkur eldri lög við undirleik Jan Morávek. Platan er sú fyrsta af þremur plötum í röðinni *Tekið undir með Sigrúnu og Alfreð*. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Hvað er svo glatt
# Þrá
# Vinarkveðja
# Nú vagga skip
# Sjómaður dáðadrengur - 
# Jósep, Jósep
# Ramóna
# Skauta polki
# Lánið eltir Jón - 
# Ólafía hvar er Vigga
# Ástleitnu augun þín brúnu
# Rauðar rósir
# Kalli á Hóli - 
# Blátt lítið blóm eitt er
# Hún Kata mín og ég
# Komdu inn í kofann minn
# Kátir dagar

## Textablöð með plötunni

 
Mynd:EXP-IM_101-C-Textahefti.jpg| Framhlið textaheftis.
Mynd:EXP-IM_101-D-Textahefti.jpg| Bls. 1.
Mynd:EXP-IM_101-E-Textahefti.jpg| Bls. 2.
Mynd:EXP-IM_101-F-Textahefti.jpg| Bakhlið textaheftis.
Jan Morávek og hljómsveit ásamt barnakór flytja 14 barnalög

**14 barnalög** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1962. Á henni syngja börn, meðal annars úr Landakotsskóla og Brákarborg, 14 barnalög með hljómsveit Jan Morávek. Jan útsetur lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Teikning á umslagi: Ó.T. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Göngum göngum
# Afi minn fór á honum Rauð 
# Fuglinn segir bí, bí, bí 
# Göngum við í kringum einiberjarunn
# Það búa litlir dvergar 
# Hann Tumi fer á fætur 
# Í skólanum 
# Það er leikur að læra 
# Litli Gimbill 
# A-B-C-D 
# Dansi, dansi dúkkan mín 
# Signir sól, stjörnustól 
# Siggi var úti 
# Trúðu á tvennt í  heimi
Vertu sæl mín kæra - Stafróf ástarinnar

**Vertu sæl mín kæra - Stafróf ástarinnar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1963. Á henni syngur Ragnar Bjarnason með hljómsveit Svavars Gests lögin *Vertu sæl mín kæra* og *Stafróf ástarinnar*. Magnús Ingimarsson útsetur lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Vertu sæl mín kæra - *Lag - texti: Freed, Livingstone - Valgeir Sigurðsson* - 
# Stafróf ástarinnar - *Lag - texti: Kaye, Wise, Lippman - Loftur Guðmundsson* -
Barnakór Landakotsskóla syngur

**Barnakór Landakotsskóla** er 45-snúninga hljómplata í útgáfuröð hjá Íslenzkum tónum árið 1963. Á henni syngur barnakór Landakotsskóla undir stjórn séra George. Orgelleikari er Margrét Guðmundsdóttir. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló. Ekki er talið að platan hafi farið í almenna sölu.

## Lagalisti
# Kyrie - Sanctus - Benedictus - Agnus Dei. Úr Messa Facile - *Lag - texti: A Bata*
# Ave Maria - *Lag - texti: Clemens* 
# Magnum nomen domini - *Lag - texti: Pichi*
# Hljóða nótt, heilaga nótt - *Lag - texti: Gruber - Matthías Jochumsson* - 
# Heyrum söng - *Lag - texti: Þjóðlag - Matthías Jochumsson*
# Í Betlehem - *Lag - texti: Danskt þjóðlag - Valdimar Briem*
Alfreð Clausen og Sigrún Ragnars - Fyrr var oft í koti kátt

**Fyrr var oft í koti kátt** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1963. Á henni syngja Alfreð Clausen og Sigrún Ragnars syrpu af eldri lögum við undirleik Jan Morávek en hann er einnig útsetjari. Platan er önnur af þremur plötum í röðinni *Tekið undir með Sigrúnu og Alfreð*. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Fyrr var oft í koti kátt
# Dansið nú meyjar - 
# Manstu kvöldið
# Violetta
# Hvað getur hann Stebbi gert að því
# Ég horfi inn í augun þín bláu
# Stop Mazurki
# Ég er hinn frjálsi förusveinn
# Jón, ó, Jón - 
# Hann Þórður gamli þraukar enn
# Parísarnótt
# Ég gef þér vorsins rauðu rós
# Himneskar spánskar nætur
# Í fyrsta sinn ég sá þig
# Tennessee polki
Ragnar Bjarnason og hljómsveit Svavars Gests - Fjögur limbó-lög

**Limbó** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1963. Á henni syngur Ragnar Bjarnason með hljómsveit Svavars Gests fjögur limbó-lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Limbó rock - *Lag - texti: Strange, Mann - Valgeir Sigurðsson* - 
# Limbó dans - *Lag - texti: NN - Ólafur Gaukur Þórhallsson*
# Limbó í nótt - *Lag - texti: NN - Jón Sigurðsson*
# Limbó twist - *Lag - texti: NN - Árni Ísleifs*
Ragnar Bjarnason - Syrpa af vinsælum lögum

**Syrpa af vinsælum lögum ** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur Ragnar Bjarnason ásamt hljómsveit syrpu af þekktum lögum. Platan er hljóðrituð í Kaupmannahöfn. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Prentun: Þorgrímsprent. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Pálína - *Lag - texti: NN - Gunnar Ásgeirsson, Sveinn Björnsson* - 
# Gunna var í sinni sveit - *Lag - texti: NN - Bjarni Guðmundsson*
# Úr fimmtíu senta glasinu (úr Ævintýri á gönguför) - *Lag - texti: Hostrup - Kristján Níels Júlíusson (Káinn)*
# Ef þú grætur - *Lag - texti: Payne - Valgeir Sigurðsson*
Bjarni Björnsson - Gamlar minningar 1

**Gamlar minningar 1** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur leikarinn Bjarni Björnsson gömul lög við undirleik Torfhildar Dalhoff og hljómsveit Elo Magnusson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka fór fram í Þýskalandi (1931) þar sem Torfhildur leikur undir og í Kaupmannahöfn (1937-8) með hljómsveit Elo. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. Á plötunni sjálfri kemur fram heitið *Gullnar minningar 1*. 

## Lagalisti
# Nikkólína - *Lag - texti: NN - Kristján Linnet* - 
# Hann hefur það með sér - *Lag - texti: NN - Örnólfur*
# Alveg eins og ég - *Lag - texti: NN - NN*
# Aldamótaljóð - *Lag - texti: NN - Halldór Gunnlaugsson*
Alfreð Clausen og Sigrún Ragnars - Hin gömlu kynni gleymast ei

**Hin gömlu kynni gleymast ei** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni syngja Alfreð Clausen og Sigrún Ragnars syrpu af sígildum lögum með kór og hljómsveit undir stjórn Jan Morávek. Platan er sú þriðja og síðasta í röðinni *Tekið undir með Sigrúnu og Alfreð*. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Prentun: Þorgrímsprent. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Við göngum svo léttir í lundu
# Fyrst allir aðrir þegja
# Þú ert yndið mitt yngsta og besta
# Út við himinbláu sundin - 
# Ógnarlangur áll
# Blærinn í laufi
# Hin gömlu kynni gleymast ei
# Að lífið sé skjálfandi lítið gras
# Kakali gerist konungsþjónn
# Komdu og skoðaðu í kistuna mína
# Nú andar hinn blíði blær
# Ég labbaði inn Laugaveg um daginn
# Hulda spann
# Tóta litla tindilfætt - 
# Íslenskir tónar óma
Alfreð Clausen og Tónalísur - Brúnaljósin brúnu

**Alfreð Clausen** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni syngur Alfreð Clausen tvö lög með hljómsveit Jan Morávek og Tónalísum og tvö lög með hljómsveit Carl Billich. Tónalísur voru þær Ingibjörg Þorbergs, Svala Nielsen og Sigriður Guðmundsdóttir. Öll lög og textar á pötunni eru eftir Jenna Jónsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Brúnaljósin brúnu - *Lag og texti: Jenni Jónsson*
# Sólarlag í Reykjavík - *Lag og texti: Jenni Jónsson*
# Mamma mín - *Lag og texti: Jenni Jónsson* 
# Ömmubæn - *Lag og texti: Jenni Jónsson* -
Ragnar Bjarnason með hljómsveit Svavars Gests - Fjögur vinsæl lög

**Ragnar Bjarnason með hljómsveit Svavars Gests** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur Ragnar Bjarnason fjögur lög með hljómsveit Svavars Gests. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Vertu sæl mey - *Lag og texti: Ási í Bæ*
# Heyr mitt ljúfasta lag - *Lag - texti: Bixio - Skafti Sigþórsson*  - 
# Vertu sæl mín kæra - *Lag - texti: Freed, Livingstone - Valgeir Sigurðsson*
# Ship-o-hoj - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson - Loftur Guðmundsson*  -
Ég man hverja stund - Skipstjóravalsinn

**Ég man hverja stund - Skipstjóravalsinn** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1963. Á henni syngur Ragnar Bjarnason með hljómsveit lögin *Ég man hverja stund* og *Skipstjóravalsinn*. Útsetning og hljómsveitarstjórn er í höndum Jørn Grauengård. Platan er hljóðrituð í Kaupmannahöfn. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Prentun: Þorgrímsprent. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Ég man hverja stund - *Lag - texti: Bacharach - Jón Sigurðsson*
# Skipstjóravalsinn - *Lag - texti: Guðný Richter - Reinhold Richter (Örnólfur í Vík)*
Hljómsveit Svavars Gests, Anna Vilhjálms og Berti Möller - Heimilisfriður

**Heimilisfriður - Ef þú giftist mér** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur hljómsveit Svavars Gests tvö lög ásamt söngvurunum Önnu Vilhjálms og Berta Möller. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Heimilisfriður - *Lag og texti: Burke, Van Hausen - Ómar Ragnarsson* - 
# Ef þú giftist mér - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jónas Árnason* -
Savanna-tríóið (plata)

Platan **Savanna-tríóið** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1963. Á henni flytur Savanna-tríóið fjögur lög. Tríóið skipa Troels Bendtsen, Björn Björnsson og Þórir Baldursson. Gunnar Sigurðsson leikur með tríóinu á bassa. Útsetningar: Þórir Baldursson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Ljósmynd: Rúnar Gunnarsson. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Á Sprengisandi - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Grímur Thomsen*
# Kvölda tekur, sest er sól - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag og vísa*
# Suðurnesjamenn - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Ólína Andrésdóttir* - 
# Gilsbakkaþula - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag - Kolbeinn Þorsteinsson*
Savanna tríóið - Havah nageela

Platan **Savanna-tríóið** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Þetta er seinni plata tríósins sem kom út hjá útgáfunni. Á henni flytur Savanna-tríóið fjögur lög. Tríóið skipa Troels Bendtsen, Björn Björnsson og Þórir Baldursson. Gunnar Sigurðsson leikur með tríóinu á bassa. Útsetningar: Þórir Baldursson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Ljósmynd á forsíðu Kristján Magnússon og á bakhlið Ingimundur Magnússon. Prentun: Öskjur og prent. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Það er svo margt - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag - Jónas Hallgrímsson*
# Havah nageela - *Lag - texti: Hebreskt þjóðlag* - 
# Austan kaldinn - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag - Örn Arnarson*
# Bjarni bróðir minn - *Lag - texti: Þórir Baldursson - íslensk þjóðvísa* -
Ingibjörg Þorbergs - Hin fyrstu jól

**Klukknahljóð - Hin fyrstu jól** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur Ingibjörg Þorbergs tvö jólalög ásamt barnakór og hljómsveit. Ingibjörg samdi *Hin fyrstu jól* og útsetti bæði lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Hin fyrstu jól - *Lag - texti: Ingibjörg Þorbergs - Kristján frá Djúpalæk* - 
# Klukknahljóð - *Lag - texti: Pierpont - Loftur Guðmundsson* - 

## Heimildir
Alfreð Clausen - Suðræn ást og fleiri lög

**Suðræn ást og fleiri lög** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni syngur Alfreð Clausen fjögur lög með Jan Morávek, hljómsveit og kór. Jan úsetti öll lögin. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Umslag: Amatörverslunin ljósmyndastofa. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Suðræn ást - *Lag - texti: Jobim, Bonfá - Egill Bjarnason* - 
# Hinsti geislinn - *Lag - texti: Þjóðlag - Matthías Jónasson*
# Söknuður - *Lag - texti: Þjóðlag - Egill Bjarnason*
# Lilja - *Lag - texti: Foster - Matthías Jónsson*
Helena Eyjólfsdóttir og Óðinn Valdimarsson - Manstu ekki vina

**Helena Eyjólfsdóttir og Óðinn Valdimarsson** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1959. Á henni syngja Helena Eyjólfsdóttir og Óðinn Valdimarsson fjögur lög með Atlantic kvartettnum. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Manstu ekki vina - *Lag - texti: Nevins, Dunn - Jón Sigurðsson* - 
# Ó, nei - *Lag - texti: NN - Jón Sigurðsson*
# Enn á ný - *Lag - texti: Hoffman, Manning, Markwell - Jón Sigurðsson*
# Ég á mér draum - *Lag og texti: Bryant - Jón Sigurðsson* -
Snikkari

**Snikkari** er gamalt starfheiti smiða sem vinnur með tré og önnur efni. Hann vinnur oftast á verkstæði og síður á byggingarsvæðum.

Snikkarar vinna oft við samsetningu á hurðum gluggum og öðrum innréttingum. Starfið og starfsheitið er ekki lögverndað. Iðnnám á síðustu 50 árum hefur þróast þannig að útskrifaðir sveinar úr húsasmíði, húsgagnasmíði og bólstrun hafa tekið yfir starf snikkara.
Hljómsveit Svavars Gests, Anna Vilhjálms, Berti Möller og Elly Vilhjálms - Síldarstúlkurnar

**Síldastúlkurnar** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytur hljómsveit Svavars Gests fjögur ný lög eftir Oddgeir Kristjánsson ásamt söngvurunum Önnu Vilhjálms, Berta Möller og Elly Vilhjálms.  Texarnir eru allir eftir Ása í Bæ. Útsetningu annaðist Magnús Ingimarsson. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Þá varstu ungur - *Lag og texti: Oddgeir Kristjánsson - Ási í Bæ*
# Sólbrúnir vangar - *Lag og texti: Oddgeir Kristjánsson - Ási í Bæ*
# Ég veit þú kemur - *Lag og texti: Oddgeir Kristjánsson - Ási í Bæ* - 
# Síldarstúlkurnar - *Lag og texti: Oddgeir Kristjánsson - Ási í Bæ* -
Soffía og Anna Sigga. Alfreð Clausen og Konni flytja barnalög

**5 barnalög** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Íslenzkum tónum árið 1964. Á henni flytja Soffía Árnadóttir og Anna Sigga Þorgrímsdóttir (Soffía og Anna Sigga) þrjú lög með hljómsveit Árna Ísleifs og Alfreð Clausen og Konni (Baldur Georgs) flytja tvö lög með hljómsveit Jan Morávek. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkisútvarpið. Pressun: AS Nera í Osló. 

## Lagalisti
# Komdu niður - *Lag og texti: Jón Sigurðsson* 
# Snjókarlinn - *Lag og texti: Árni Ísleifs - Númi Þorbergsson*
# Órabelgur - *Lag - texti: Árni Ísleifs - Númi Þorbergsson*
# Elsku mey, ég dey - *Lag og texti: NN - Loftur Guðmundsson*
# Segðu mér sögu - *Lag og texti: NN - Loftur Guðmundsson*
Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana

**Rómarsáttmáli um vernd listflytjenda, framleiðenda hljóðrita og útvarpsstofnana** er alþjóðasamningur sem fjallar um grannréttindi höfundaréttar. Samningurinn var gerður af aðildarríkjum Alþjóðlegu hugverkaskrifstofunnar, forvera Alþjóða hugverkastofnunarinnar, 26. október 1961. Þetta var fyrsti alþjóðasamningurinn sem teygði höfundaréttarhugtakið til að ná yfir aðila sem ekki eru höfundar að verkinu heldur koma að framleiðslu þess og dreifingu með öðrum hætti. 

Ástæða þess að samningurinn var gerður var tækniþróun þar sem ný upptökutækni (eins og segulbandstæki) gerði afritun ódýrari og einfaldari en áður. Þetta kallaði að mati aðildarríkjanna á sterkari vernd fyrir flytjendur og dreifingaraðila. Grunnatriði samningsins eru að listflytjendur (tónlistarmenn, söngvarar, leikarar, dansarar o.s.frv.) þurfa að veita samþykki sitt fyrir því að flutningur þeirra sé tekinn upp, og sömuleiðis fyrir dreifingu slíks efnis ef upptaka var ekki gerð með þeirra samþykki, að framleiðendur hljóðrita geti bannað eða leyft afritun og útsendingu hljóðrita sem þeir búa til, að útvarpsstofnanir geti á sama hátt bannað eða leyft upptöku og endurvarp útsendinga þeirra. 

Lágmarkstímalengd réttarins er samkvæmt samningnum 20 ár. 

26 aðildarríki undirrituðu sáttmálann í upphafi, þar á meðal Ísland. Nú eru 91 ríki aðilar að sáttmálanum.

Árið 1971 var gerður nýr sáttmáli, Hljóðritasáttmálinn, sem kvað enn fastar að rétti tónlistarútgefenda til að bregðast við fjöldaframleiðslu tónlistar á segulbandsspólum án heimildar. Ísland hefur ekki undirritað þann samning.
Menningarvernd

**Menningarvernd** er tilbrigði við hugverkarétt þar sem tilgangurinn er að búa til lagaleg skilyrði fyrir notkun verka sem hafa sérstakt menningarlegt gildi fyrir þjóð eða ríki. Einkenni menningarverndar eru að hún nær yfirleitt aðeins yfir tiltekinn flokk verka eða verk tiltekinna höfunda og hún er yfirleitt ótímabundin. 

Menningarverndarákvæði koma fyrir í lögum sem fjalla um hugverkarétt í ýmsum löndum, til dæmis í íslenskum höfundalögum 53. grein þar sem fjallar um tímalengd sæmdarréttar. Slík menningarvernd kemur líka fyrir í dönskum höfundalögum 75. grein sem fjallar um framlengingu réttarins ef menningarlegir hagsmunir krefjast þess. Í nokkrum löndum hefur verið notast við *[[domaine public payant]]*-kerfi, ýmist fyrir öll verk í almenningi eða bara verk þeirra höfunda sem teljast hafa sérstaka menningarlega þýðingu. Yfirleitt felst í því krafa um að útgefandi semji um útgáfu verksins við tiltekna stofnun sem getur verið á vegum ríkisins eða samtaka rétthafa.

Menningarvernd getur líka verið útfærð með sérlögum. Lög um útgáfu fornrita frá 1941 eru dæmi um slík lög, en hæstiréttur Íslands dæmdi þau ógild 1944 á þeim forsendum að þau stönguðust á við prentfrelsisákvæði stjórnarskrárinnar. 

Lög um menningararf og verndun fornminja, þar sem gerð eftirmynda eða afleiddra verka er takmörkuð, má líka skoða sem dæmi um menningarvernd.
Domaine public payant

***Domaine public payant*** (franska: „borgandi almenningur“) er kerfi þar sem útgefandi verks í almenningi semur við tiltekna stofnun um útgáfuna og greiðir tiltekinn hluta af tekjum af sölu verksins til hennar. *Domaine public payant* er þannig eins konar eilífur höfundaréttur þar sem rétturinn fellur til ríkisins eða samtaka rétthafa þegar hinn eiginlegi höfundaréttur fellur úr gildi. 

Franski ritstjórinn Pierre-Jules Hetzel átti hugmyndina að þessu kerfi um miðja 19. öld og stakk upp á því sem málamiðlun milli þeirra sem vildu gera höfundaréttinn eilífan (að hugverkaeign væri eins og hver önnur eign) og þeirra sem vildu takmarka réttinn við persónu höfundarins (að hann félli úr gildi við andlát höfundar eða skömmu eftir það). Með þessu kerfi gengju höfundagreiðslur fyrir verk eldri höfunda í sjóð sem hægt væri að nota til að styðja við bakið á upprennandi höfundum. Velgengni látinna höfunda væri þannig nýtt til að styðja unga höfunda og tryggt um leið að verk sem komin væru úr höfundarétti veittu ekki verkum núlifandi höfunda ósanngjarna samkeppni. Vinur og samstarfsmaður Hetzels, Victor Hugo, færði rök fyrir þessari hugmynd á alþjóðlega rithöfundaþinginu Congrès littéraire international 1878. Slíkt kerfi var útfært í höfundalögum ýmissa landa á 19. öld og var í gildi um lengri eða skemmri tíma en undir ólíkum nöfnum. Á Ítalíu var slíkt ákvæði t.d. kallað *diritto demaniale* (ríkisréttur) og var við lýði frá síðari hluta 19. aldar til ársins 1996. Tilgangurinn var þó oftar en ekki að gefa ríksvaldinu tækifæri til að stjórna bókaútgáfu í nafni menningarverndar, fremur en styðja við bakið á upprennandi rithöfundum. 

Þegar UNESCO hóf að skoða útfærslu 27. greinar Mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna sem fjallar um menningarleg réttindi var *domaine public payant*-kerfið meðal þess sem stofnunin rannsakaði sem aðferð. Á þeim tíma var höfundaréttur útfærður á mjög ólíkan hátt milli landa og heimshluta. Eftir því sem Bernarsáttmálanum óx fiskur um hrygg á 20. öld dró úr þessari sérstöðu og ákvæði um *domaine public payant* duttu út í flestum Evrópuríkjum. Umræða um nauðsyn þess að skapa einhvers konar hugverkarétt fyrir þjóðmenningu og hefðbundna þekkingu frá því á 7. áratug 20. aldar hefur orðið til þess að ýmis þróunarlönd hafa sett slík ákvæði inn í sín höfundalög, ýmist fyrir öll verk í almenningi eða eingöngu alþýðileg verk sem teljast til menningararfs viðkomandi ríkis (þjóðlög, þjóðsögur o.s.frv.).
Afleitt verk

**Afleitt verk** er í hugverkarétti sjálfstætt hugverk sem byggir á einu eða fleiri öðrum verkum. Til afleiddra verka teljast þýðingar ritverka, útsetningar tónverka, útfærslur fyrir aðra miðla (t.d. kvikmynd byggð á bókmenntaverki), samantektir, safnverk o.s.frv. 

Til að teljast sjálfstætt verk sem nýtur hugverkaverndar þarf að felast í verkinu umbreyting upprunalega verksins. Umbreyting sem er sjálfvirk eða vélræn (t.d. dulritun, fjölföldun, stafsetningarleiðrétting) telst ekki nægjanleg til að skapa nýtt afleitt verk og rétturinn er því áfram aðeins upprunalegs höfundar. Oft getur verið erfitt að skera úr um það hvar þessi mörk liggja, þ.e. hvenær verk telst nýtt sjálfstætt verk og hvenær einungis er um afritun upprunalega verksins að ræða. 

Höfundur afleidda verksins eignast höfundarétt að því gefnu að hann raski ekki rétti rétthafa upprunalega verksins. Í því felst meðal annars að höfundur afleidda verksins verður að hafa fengið leyfi frá höfundi upprunalega verksins og verður að virða sæmdarrétt hans (til dæmis með því að geta hans sem höfundar upprunalega verksins) ef það verk er ekki í almenningi.

Í höfundaréttarlögum sumra landa er sérstaklega tekið fram að höfundar sem byggja verk sín á alþýðuverkum (þjóðlögum, þjóðkvæðum o.s.frv.) njóti óskoraðs höfundaréttar að sínum verkum, en í höfundalögum annarra landa er farið með slík verk eins og önnur afleidd verk.

## Tengt efni
* Gagnagrunnsréttur
Gagnagrunnsréttur

**Gagnagrunnsréttur** er hugverkavernd fyrir gagnagrunna. Gagnagrunnsréttur leiðir af höfundarétti (sem safnverk), af grannréttindum og af sérlögum og tilskipunum. Gagnagrunnsrétturinn nær til niðurröðunar efnis og er óháður höfundarétti þess efnis sem kann að vera geymt í gagnagrunninum. 

Í íslenskum höfundalögum er í 50. grein fjallað um „skrár, töflur, eyðublöð, gagnagrunn eða svipuð verk sem hafa að geyma umtalsvert safn upplýsinga eða eru árangur verulegrar fjárfestingar“. Þessu ákvæði var bætt inn í lögin árið 2000 til að fullgilda Gagnagrunnstilskipun Evrópusambandsins frá 1996. Rétturinn gildir í 15 ár eftir að verk hefur birst almenningi í fyrsta sinn. 

Gagnagrunnsréttur er ekki til í Bandaríkjunum þar sem gagnagrunnar teljast ekki uppfylla skilyrði um verkshæð sem byggast á frumleika. Í Evrópu hefur hins vegar verið stuðst við rökin um að hafa unnið eitthvað verk „í sveita síns andlits“ („veruleg fjárfesting“) sem grundvöll gagnagrunnsréttinda.
Vung Tau

**Vung Tau** er sveitarfélag í sýslunni Ba Ria-Vung Tau í héraðinu Dong Nam Bo í Víetnam. Íbúar voru 303.454 árið 2011. Vungtauflugvöllur er tveimur kílómetrum fyrir norðan sveitarfélagið.
Mihai Ghimpu

**Mihai Ghimpu** (fæddur 19. nóvember 1951) er moldóvskur stjórnmálamaður. Hann var forseti þings frá 28. ágúst 2009 til 30. desember 2010.

## Tilvísanir


## Heimild
*
Vlad Filat

**Vladimir Filat** (fæddur 6. maí 1969) er moldóvskur stjórnmálamaður. Hann var forsætisráðherra Moldóvu frá 25. september 2009 til 25. apríl 2013.

## Heimild
*
Plöntufruma

**Plöntufruma** er fruma jurta. Plöntufrumur eru heilkjörnungar, það er erfðaefni þeirra er varið í kjarna frumunnar. Fyrir utan kjarnann, þá er fruman gerð úr umfrymi þar sem öll frumulíffæri hennar eru staðsett og utan um frumuna er frumuhimnan.

## Bygging plöntufrumu
Utan um frumuhimnu plöntufruma er veggur úr beðmi (sellulósa). Frumuveggurinn gefur plöntufrumunni fasta lögun.

Í miðri plöntufrumunni er stór safabóla sem er fyllt vökva eða frumusafa. Vegna þessarar stóru safabólu þrýstist umfrymið að jöðrum frumunnar og kjarninn er því oftast út við frumuhimnuna. Til eru plöntufrumur sem hafa kjarnann í miðri safabólunni og er hann þá skorðaður með grönnum umfrymisþráðum.

Í umfrymi plöntufruma eru mjölvakorn. Þau geyma mjölvann sem er næringarforði plöntufrumunnar.

Margar plöntufrumur hafa grænukorn. Grænukornin innihalda litarefni sem nefnist laufgræna (*chlorophyllum*). Laufgrænan drekkur í sig ljós og virkjar orku þess til að nýmynda lífrænt efni úr koltvíoxíði og vatni. Ferlið nefnist ljóstillífun. Úrgangsefni ljóstillífunar er súrefni. Grænukorn finnast aðeins í grænum hlutum plantna sem birta fellur á. Þau vantar í rætur og önnur neðanjarðarlíffæri.

## Frumulíffæri

### Frymisbrú

### Frumuhimna
Frumuhimnan er himna sem er  utanum frunuma og stjórnar því hvað fer inn og út úr frumunni. 

### Frumuveggur
Frumuveggur er stinnur veggur úr beðmi sem umlykur plöntufrumuna og verndar hana (dýrafrumur hafa ekki frumuvegg). Hann gerir það að verkum að plöntur eru stinnar. Pappír er búinn til úr beðmistrefjum úr frumuveggjum plantna . 

### Grænukorn
Grænukorn gegna hlutverki til ljósstillífunar en þau framleiða einnig glúkósa. 

### Himna
Himna sem umlykur grænukornin.

### Mjölvakorn

### Safabóla
Safabólur eru yfirleitt fyrirferðamiklar í plöntufrumum. Þær geyma vatn og þrýstingur þess hefur áhrif á hversu stinnar plöntu eru. Þegar safabólan er full af vökva þrýstir hún á frumuvegginn þannig hún verður stinn en sé lítill vökvi verður plantan lin og limpast niður . 

### Safabóla

### Himna
Hálfgegndræp himna utanum safabólu í plöntufrumu

### Hvatberi

### Oxunarkorn

### Umfrymi

### Leysikorn eða leysibólur

### Kornótt frymisnet

### Kjarni

### Kjarnaholur

### Kjarnahúpur

### Kjarnakorn
Kjarnakorn myndar netkorn .

### Ríbósóm

### Slétt frymisnet

### Golgiæðar

### Golgiflétta

### Frymisgrind

## Tilvísanir
Öldusótt

**Öldusótt** (*brucellosis*) er smitandi bakteríusýking. Hann berst á milli dýra en getur einnig borist frá dýri til manna og er helsta smitleiðin ógerilsneyddar mjólkurvörur og kjöt. Helstu einkenni hjá mönnum meðal annars sótthiti, höfuðverkur og geðlægð.

Sjúkdómsvaldurinn eru ýmsar tegundir bakteríuættkvíslarinnar *[[Brucella]]*, en það eru smáar, ókvikar, Gram-neikvæðar bakteríur af flokki *[[Alphaproteobacteria]]*. Öldusótt er tilkynningaskyldur smitsjúkdómur.

## Tilvísanir
Íslenskt táknmál

**Íslenskt táknmál** er táknmál notað af heyrnarlausu fólki á Íslandi. Það er skylt danska táknmálinu.
27. maí 2011 varð það viðurkennt sem fyrsta tungumál heyrnarlausra.

2006 var gerður samanburður á orðaforða íslenska táknmálisins við danska táknmálið til þess að finna skyldleika málanna. Niðurstaðan var að þó málin væru vissulega skyld, voru 37% af táknunum ólík í uppbyggingu og þar að auki væru 16% táknanna svipuð, en ólík í handformi, staðsetningu, hreyfingu eða afstöðu. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Listi yfir táknmál
* Táknmál
Jóhannes Áskelsson

**Jóhannes Áskelsson** (3. ágúst 1902 – 16. janúar 1961) var íslenskur jarðfræðingur, fæddur að Austari-Krókum á Flateyjardalsheiði. Foreldrar hans voru Áskell Hannesson  og Laufey Jóhannesdóttir sem lengi bjuggu á Skuggabjörgum í Dalsmynni. Jóhannes lauk stúdentsprófi frá MR 1925 og innritaðist veturinn eftir í Hafnarháskóla og hóf nám í náttúrufræðum með jarðfræði sem sérgrein. Hann aflaði sér góðrar menntunar en lauk þó aldrei prófi.

Árið 1931 sneri hann heim og gerðist kennari í náttúrufræði fyrst við Kennaraskólann og fleiri skóla en starfaði þó lengst við MR og var yfirkennari þar frá 1950 og til dauðadags. Með kennslustörfunum og í frístundum sínum stundaði Jóhannes, jarðfræðiathuganir, einkum steingervingarannsóknir en kom þó miklu víðar við. Hann fylgdist til dæmis með Grímsvatnagosinu 1934 og fór með Guðmundi frá Miðdal til gosstöðvanna meðan gosið var enn í fullum gangi. Urðu þeir fyrstir manna á vettvang. 

Á næstu árum fór hann margar ferðir í Grímsvötn og skrifaði greinar um eldvirknina og hlaupin sem þar eiga upptök sín. Einnig rannsakaði hann Grænalón og Grænalónshlaup, jarðsögu Kerlingarfjalla og steingervinga á Tjörnesi. Hann fór einnig á vettvang í Heklugosinu árið 1947. 

Á seinni árum sínum stundaði hann einkum rannsóknir á Snæfellsnesi og ritaði um skelja- og steingervingalögni í Brimlárhöfða. Ein af síðustu ritgerðum Jóhannesar fjallar um skeljar í móbergi í Skammadal í Mýrdal sem hann kannaði ásamt Einari H. Einarssyni bónda á Skammadalshóli.

Jóhannes var formaður Hins íslenska náttúrufræðifélags 1942-1945 og 1958-1960. Hann var ritstjóri Náttúrufræðingsins 1942 – 1945 og meðlimur í Vísindafélagi Íslendinga frá 1940.

Vænghlynur (Acer askelssonii) sem óx á Íslandi á tertíer er kenndur við Jóhannes.

## Tengill
*Minningargrein um Jóhannes Áskelsson í Náttúrufræðingnum 31. árg. 1961

## Tilvísanir
Guðmundur G. Bárðarson

**Guðmundur G. Bárðarson** (3. janúar 1880 – 13. mars 1933) var íslenskur náttúrufræðingur, sem fæddist á Borg í Skötufirði en lést í Reykjavík, fimmtíu og þriggja ára að aldri. Foreldrar hans voru Guðmundur Bárðarson bóndi á Borg og Guðbjörg Sigurðardóttir. Hann ólst upp með föður sínum á Kollafjarðarnesi í Strandasýslu. Guðmundur var að mestu sjálfmenntaður í fræðum sínum. Hann nam við Menntaskólann í Reykjavík 1897 – 1901 en varð þá að hætta námi vegna heilsubrests. Hann giftist Helgu Finnsdóttur frá Kjörseyri 1906 og stóð þar fyrir búi í nokkur ár. Hann stundaði nám við Kaupmannahafnarháskóla 1909-1910 en vanheilsa hamlaði á ný lengra námi. Eftir heimkomuna stundaði hann náttúrurannsóknir, einkum jarðfræði, af kappi samhliða búskapnum á Kjörseyri. Árið 1921 fluttist hann til Akureyrar og gerðist kennari í náttúrufræði við gagnfræðaskólann þar en árið 1926 var hann ráðinn til kennslu í náttúrufræði við Menntaskólann í Reykjavík. Þar starfaði hann samhliða jarðfræðirannsóknum sínum til æviloka. Hann athugaði skeldýrafánu Íslands, bæði þau dýr sem lifa við strendur landsins í dag en einnig fornskeljar og steingervinga í jarðlögum. Hann rannsakaði nákuðungslögin við Húnaflóa og Tjörneslögin. Eitt þekktasta ritverk Guðmundar er Ágrip af jarðfræði sem var kennd um áratugaskeið í öllum menntaskólum landsins. Einnig skrifaði hann fjölmargar greinar í blöð og tímarit. Hann stofnaði ásamt Árna Friðrikssyni tímaritið *[[Náttúrufræðingurinn|Náttúrufræðinginn]]*, sem enn kemur út. Hann var einn af stofnendum Vísindafélags Íslendinga og mikill frumkvöðull í fuglamerkingum.
## Tengill
* Minningargrein um Guðmund G. Bárðarson í Náttúrufræðingnum 3. árg. 1933

## Heimild
Magnús Bjarnfreðsson

**Magnús Bjarnfreðsson** (9. febrúar 1934 – 30. ágúst 2012) var einn fyrsti sjónvarpsfréttamaðurinn sem birtist í íslensku sjónvarpi. Hann vann að undirbúningi að stofnun sjónvarps Ríkisútvarpinu árið 1966 og var frétta- og dagskrárgerðarmaður hjá stofnuninni í mörg ár. 

Magnús fæddist á Efri-Steinsmýri í Meðallandi í Vestur-Skaftafellssýslu. Hann var sonur hjónanna *Bjarnfreðar Ingimundarsonar* og *Ingibjargar Sigurbergsdóttur*, en ólst upp hjá fósturforeldrum, *Páli Pálssyni* og *Magneu Magnúsdóttur* í Efri-Vík í Landbroti. Hann var sextándi í röð 21 systkina. Magnús gekk í barnaskóla í Þykkvabæ í Landbroti og á Kirkjubæjarklaustri, stundaði síðan nám við ML og MR og háskólanám í Þýskalandi. Þá vann hann sem blaðamaður á *Fálkanum*, *Frjálsri þjóð* og *Tímanum*. Magnús varð þjóðkunnur í Ríkisútvarpinu, fyrst sem þulur í útvarpi, en síðar sem frétta- og dagskrárgerðarmaður í sjónvarpi. Magnús hætti í sjónvarpsfréttum þegar hann gerðist bæjarfulltrúi í Kópavogi árið 1974 og starfaði hin seinni ár að almannatengslum.

Eiginkona hans er *Guðrún Árnadóttir* og áttu þau þrjú börn; Árna Magnússon (1965), Pál Magnússon (1971) og *Ingibjörgu Magnúsdóttur* (1973). Magnús átti einn son, *Guðjón Magnússon* (1960) með fyrri konu sinni, *Bryndísi Friðbjörgu Guðjónsdóttur*.

## Heimildir
* „Viðtal við Magnús“, *Dagblaðið Vísir*, 56. tölublað (07.03.2006).
* „fyrstu dögum Sjónvarpsins“, *Morgunblaðið*, 298. tölublað (30.12.1965).
* „Frá fyrstu dögum Sjónvarpsins“, *Alþýðublaðið*, 220. tölublað (30.09.1966).
* „Fyrsti sjónvarpsmaðurinn kveður“
Björn Finnbjörnsson

**Björn Finnbjörnsson** var íslenskur borðtennispilari sem lék með borðtennisfélaginu Erninum. Hann vann sex titla á ferli sínum. Með félagi sínu vann hann 1. deild karla 1973 og 1974. Hann vann meistaraflokk karla 1971 og 1972, tvenndarleik karla ásamt Jóni A. Karlsyni 1973 og loks tvenndarkeppni ásamt Elísabetu Simsen 1972.

Hann tók þátt í fyrsta Reykjavíkurmeistaramótinu í borðtennis 26. – 27. apríl 1971. Hann og Ólafur Garðarson tryggðu sér fyrsta sæti og þurftu að leika úrslitaleik sín á milli sem Björn vann. Á sama ári 6. – 7. nóvember 1971 var hann fyrirliði íslenska borðtennislandsliðsins á Norðurlandameistaramótinu í Osló. Liðið þurfti að fá undantekningu frá alþjóðasambandinu til að taka þátt því ekki var búið að stofna borðtennisamband á Íslandi. Allir leikir íslenska landsliðsins töpuðust á mótinu.

## Tilvísanir
Borðtennisfélagið Örninn

**Borðtennisfélagið Örninn** er íslenskt borðtennisfélag sem var stofnað 23. apríl 1970. Tveimur árum síðar, 1972 var félagafjöldinn orðinn 100 og þá var keypt vélmenni sem skýtur út borðtennisboltum. Heimavöllur félagsins var þá í Laugardalshöllinni. Félagið vann efstu deild karla og kvenna þrisvar, þar sem karlaliðið vann árin 1973, 1974 og 1975 en kvennaliðið vann árin 1976, 1977 og 1983.

## Tilvísanir