Iðjuþjálfun

**Iðjuþjálfun** (enska: *occupational therapy*) er heilbrigðisgrein sem miðar að því að styðja einstaklinga við að ná aukinni færni, sjálfstæði og þátttöku í daglegu lífi. Iðjuþjálfar vinna með fólki á öllum aldri sem glímir við líkamlega, andlega eða félagslega skerðingu sem hefur áhrif á getu þeirra til að sinna daglegum athöfnum.

## Saga og þróun

Iðjuþjálfun sem fag á rætur að rekja til upphafs 20. aldar í Evrópu og Bandaríkjunum. Hugmyndin um að virk þátttaka í merkingarbærri iðju geti haft jákvæð áhrif á heilsu og líðan varð grundvallaratriði í þróun fagsins. 

Á fyrstu áratugum aldarinnar var iðjuþjálfun tengd við endurhæfingu hermanna eftir fyrri og síðari heimsstyrjöld. Fagið þróaðist í kjölfarið sem sjálfstæð heilbrigðisgrein sem beitti skapandi og hagnýtum athöfnum við meðferð og endurhæfingu.

Á Norðurlöndum hófst kennsla í iðjuþjálfun á fimmta áratugnum, fyrst í Svíþjóð og síðar í Danmörku og Noregi.

Á Íslandi hófst formleg kennsla í iðjuþjálfun árið 1976 við Háskóla Íslands. Upphaflega var um að ræða samstarfsverkefni með erlendum háskólum, en árið 1997 var stofnað þriggja ára B.Sc.-nám í iðjuþjálfun við Háskólann á Akureyri.

Árið 2001 varð Ísland aðili að World Federation of Occupational Therapists (WFOT), alþjóðasamtökum iðjuþjálfa. Aðildin styrkti faglega stöðu iðjuþjálfunnar hér á landi og tryggði að menntun og starfsaðferðir væru í samræmi við alþjóðleg viðmið.

Frá aldamótum hefur starfssvið iðjuþjálfa á Íslandi stækkað verulega. Iðjuþjálfar starfa nú ekki einungis á sjúkrahúsum og endurhæfingarstofnunum heldur einnig í heilsugæslu, skólum, vinnumarkaðsúrræðum og í forvarnarstarfi. Aukinn skilningur hefur orðið á mikilvægi iðjuþjálfunar í tengslum við geðheilbrigði, öldrunarþjónustu og samfélagslega þátttöku.

## Hlutverk iðjuþjálfa
Iðjuþjálfar meta þarfir einstaklinga og vinna að lausnum sem auðvelda þeim að taka þátt í daglegum verkefnum. Þetta getur falið í sér:

* Þjálfun í sjálfsumönnun (t.d. klæðnaður, hreinlæti, mataræði).
* Aðlögun heimilis eða vinnustaðar.
* Notkun hjálpartækja og kennslu í meðhöndlun þeirra.
* Þjálfun í félagsfærni og samskiptum.
* Stuðning við nám og leik barna með þroskafrávik.
Megintilgangur iðjuþjálfunar er að auka sjálfstæði og þátttöku einstaklings í samfélaginu. Áhersla er lögð á heildræna nálgun þar sem tekið er tillit til líkamlegra, andlegra og félagslegra þátta.

## Starfsumhverfi
Iðjuþjálfar starfa á sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum, hjúkrunarheimilum, skólum, vinnumarkaðsúrræðum og í heimahúsum. Þeir vinna oft í þverfaglegum teymum með læknum, sjúkraþjálfurum, hjúkrunarfræðingum, félagsráðgjöfum og sálfræðingum. Samkvæmt upplýsingum frá Iðjuþjálfafélag Íslands voru starfandi um 339 iðjuþjálfar á Íslandi í febrúar 2024.  Þetta jafngildir um það bil 88 iðjuþjálfum á hverja 100.000 íbúa.  Hlutfall iðjuþjálfa hér á landi er þar með í hærri kantinum í alþjóðlegum samanburði.

## Menntun og löggilding á Íslandi
Til að verða iðjuþjálfi á Íslandi þarf að ljúka B.Sc.-námi í iðjuþjálfun við Háskólann á  Akureyri. Iðjuþjálfar eru löggilt heilbrigðisstétt samkvæmt lögum um heilbrigðisstarfsmenn og heyra undir embætti landlæknis.

## Sjá einnig
* Sjúkraþjálfun
* Endurhæfing
* Hjálpartæki

## Heimildir

* Iðjuþjálfunarfræði við Háskólann á Akureyri
* Embætti landlæknis
* Iðjuþjálfafélag Íslands 

## Tenglar

* World Federation of Occupational Therapists