open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigurður Ormsson

**Sigurður Ormsson** (d. 1235) var íslenskur goðorðsmaður á 12. og 13. öld. Hann var af ætt Svínfellinga, sonur Orms Jónssonar (um 1115 - 1191) og Helgu Árnadóttur. Hann tók við búi í Svínafelli í Öræfum 1179 þegar faðir hans gerðist munkur og þótti mikill höfðingi. Hann átti í deilum við Þorlák helga í staðamálum fyrri og sagði þá meðal annars að „norrænir menn og útlendir mega eigi játa undan oss vor réttindi“. Hann lét þó undan en Jón Loftsson veitti biskupi svo harða mótspyrnu að honum varð lítið ágengt. Sigurður var mikill vinur Kolbeins Tumasonar og mægður honum og þegar Guðmundur Arason tók við biskupsembætti á Hólum flutti Sigurður frá Svínafelli norður í land og tók við staðarforráðum á Hólum að beiðni Kolbeins og Guðmundar. Fljótlega kastaðist þó í kekki með þeim biskupi annars vegar og Sigurði og Kolbeini hins vegar og haustið 1208 gerðu þeir biskupi aðför. Í Víðinesbardaga, 9. september, féll Kolbeinn en Sigurður hörfaði undan með liðið. Hann bjó lengi á Möðruvöllum en var síðustu árin munkur í Munkaþverárklaustri og dó þar.

Sigurður var tvíkvæntur, fyrri kona hans var Sigríður systir Kolbeins Tumasonar en eftir lát hennar gekk hann að eiga stjúpmóður hennar, Þuríði Gissurardóttur. Kolbeinn og Arnór Tumasynir og Halldóra systir þeirra, kona Sighvatar Sturlusonar, voru því stjúpbörn hans. Tumi eldri Sighvatsson, dóttursonur Þuríðar, ólst upp hjá þeim og einnig dætur Arnórs, Sigríður (móðir Þorgils skarða) og Herdís.

Bróðir Sigurðar var Sigmundur goðorðsmaður á Valþjófsstað (d. 1198). Jón sonur hans tók við goðorðum Svínfellinga og síðan Ormur Svínfellingur sonur hans.
F-22 Raptor

**Lockheed Martin/Boeing F-22 Raptor** er bandarísk orrustuþota. Hún var hönnuð til þess að tryggja yfirráð í lofti en getur einnig ráðist á skotmörk á landi og framkvæmt raftækni-hernaðaraðgerðir. Lockheed Martin Aeronautics og Boeing Integrated Defense Systems framleiða vélina í sameiningu.

Hver F-22 Raptor vél kostar 137,5 milljónir bandaríkjadala í framleiðslu. Flugher Bandaríkjanna hefur pantað 187 vélar en rúmlega 145 hafa verið smíðaðar (í ágúst 2009).

## Myndasafn

Mynd:Raptor-NellisAFB-2008.jpg
Mynd:Raptor-ElmendorfAFB-2009.JPG|
Mynd:Two_F-22A_Raptor_in_column_flight_-_(Noise_reduced).jpg|
Mynd:F-15_and_F-22.JPG|
Mynd:F-22F119.JPG|
Mynd:F-22_-_Golden_Formation.jpg|
Mynd:F22_Combat_Hammer.jpg|
Mynd:F22_Begin_Training_In_Japan.jpg|
Mynd:F-22_-_A_Lethal_Presence.jpg|
Mynd:Planes.jpg|


## Ítarefni
* Crosby, Francis. *Fighter Aircraft* (London: Lorenz Books, 2002).
* Miller, Jay. *Lockheed Martin F/A-22 Raptor, Stealth Fighter* (Aerofax, 2005).
* Pace, Steve. *F-22 Raptor, America's next lethal war machine* (New York: McGraw-Hill, 1999).

## Tengt efni
* FB-22
* F-35 Lightning II
* X-44 MANTA

## Tenglar

* Opinber heimasíða F-22 Raptor
F-35 Lightning II

**Lockheed Martin F-35 Lightning II** er lína af bandarískum eins hreyfils og eins sæta orrustuþotum. Þotan er fjölhæf en hún getur nýst í orrustum við aðrar þotur og loftárásir ásamt því að nýtast vel í upplýsingagjöf og njósnum. Lockheed Martin hannar og framleiðir vélarnar en sumir hlutir í vélunum koma frá öðrum flugvélaframleiðendum eins og Northrop Grumman og BAE Systems. 

Tilkoma F-35 er útfrá verkefninu Joint Strike Fighter Program, útboð fyrir nýrri fjölhæfri þotu til að taka við eldri þotum sem voru í notkun hjá herum Bandaríkjana, Bretlands, Ítalíu, Kanada, Ástralíu, Hollandi, Danmörku, Noregi og áður Tyrklandi. Lockheed vann útboðið með sinni hönnun nefnd X-35 gegn Boeing með þeirra hönnun að X-32.

## Afbrigði
F-35 kemur í þremur týpum sem henta í mismunandi verkefni
### F-35A
F-35A útgafan er CTOL (Enska: Conventional takeoff and landing) sem hentar fyrir hefðbundnar aðferðir við lárétt lofttak og lendingu á flugvöllum.

### F-35B
F-35B útgáfan er STOVL (Enska: Short takeoff and vertical-landing) getur tekið á loft á styttri flugbrautum en F-35A og getur lent lóðrétt. 

### F-35C
F-35C er hönnuð fyrir notkun á flugmóðurskipum og nýtir þá CATOBAR búnað. (Enska: Catapult Assisted Take-Off Barrier Arrested Recovery)

## Ítarefni
* Keijsper, Gerald. *Lockheed F-35 Joint Strike Fighter* (Pen & Sword Aviation, 2007).

## Tengt efni
* Lockheed Martin X-35
* F-22 Raptor

## Tenglar

* Opinber vefsíða F-35
Oddur Þórarinsson

**Oddur Þórarinsson** (1230 – 14. janúar 1255) var íslenskur höfðingi á Sturlungaöld. Hann var af ætt Svínfellinga, sonur Þórarins Jónssonar og Helgu Digur-Helgadóttur og bróðir Þorvarðar Þórarinssonar. Oddur bjó á Valþjófsstað eins og faðir hans. Þegar Gissur Þorvaldsson fór til Noregs 1254 eftir Flugumýrarbrennu setti hann Odd yfir ríki sitt í Skagafirði og dvaldi hann í Geldingaholti en aðfaranótt 14. janúar um veturinn komu þeir Eyjólfur ofsi og Hrafn Oddsson þangað og felldu Odd eftir frækilega vörn, en hann var sagður vígfimasti maður landsins á þeim tíma. 

Kona Odds var Randalín Filippusdóttir, sonardóttir Sæmundar Jónssonar í Odda, og bjó hún áfram á Valþjófsstað eftir dráp Odds. Þau áttu tvö börn, Guðmund gríss og Ríkizu.
Meðlæti

**Meðlæti** er matur sem borinn er fram með réttinum sem ætlunin er að borða. Með kjötréttum er t.d. algengt að bera fram einhvers konar grænmeti og sterkjuríka fæðu á borð við kartöflur, brauð eða hrísgrjón.

Í sumum löndum er meðlætið borðað af sama diski og aðalrétturinn en í öðrum er það borðað af sérstökum diskum. Í fyrra tilvikinu er meðlætið yfirleitt innifalið í pöntun á aðalrétti á veitingastöðum (sem hluti af réttinum) en í því síðara velur gesturinn hvaða meðlæti hann pantar.
Sniðill

**Sniðill** er lína sem sker feril a.m.k. tvisvar sinnum.

Ef sniðill sker feril í punktum A og B, og B látinn fara óendanlega nálægt A þá stefnir hallatala sniðilsins á hallatölu snertils ferilsins í punktinum A.

## Heimildir

Weisstein, Eric W. "Secant Line." Frá MathWorld--A Wolfram Web Resource.
Þorvarður Þórarinsson

**Þorvarður Þórarinsson** (d. 31. mars 1296) var íslenskur goðorðsmaður og riddari á Sturlungaöld. Hann var af ætt Svínfellinga, sonur Þórarins Jónssonar (d. 1239), hálfbróður Orms Svínfellings og Brands biskups, og konu hans Helgu Digur-Helgadóttur, systur Ögmundar Helgasonar staðarhaldara í Kirkjubæ. Þorvarður bjó fyrst á Hofi í Vopnafirði. Eftir að Eyjólfur ofsi og Hrafn Oddsson felldu Odd bróður hans í Geldingaholti í janúar 1255 leitaði hann hefnda og á Þverárfundi 12. júlí 1255 börðust þeir Þorgils skarði saman við Eyjólf ofsa og felldu hann.

Þorvarður settist þá að á Grund í Eyjafirði, þar sem Eyjólfur hafði búið, og eftir að fréttist af láti Þórðar kakala í Noregi gerði hann tilkall til yfirráða þar fyrir hönd tengamóður sinnar, Steinvarar Sighvatsdóttur, systur Þórðar, en Þorgils skarði taldi sig hafa umboð konungs fyrir valdatilkalli í Eyjafirði og varð af fjandskapur á milli þeirra sem lauk með því að Þorvarður sveikst að Þorgils og drap hann á Hrafnagili aðfaranótt 22. janúar 1258. Þetta þótti níðingsverk og var Þorvarði ekki vært í Eyjafirði eftir það. Hann flutti síðan suður að Keldum til tengdafólks sins og bjó síðast á Arnarbæli í Ölfusi.

Kona Þorvarðar var Solveig, dóttir Hálfdanar Sæmundssonar og Steinvarar Sighvatsdóttur á Keldum.
New York-háskóli

**New York-háskóli** (e. **New York University** eða **NYU**) er einkarekinn rannsóknarháskóli í New York-borg. Megin háskólasvæðið er í Greenwich Village á Manhattan. Skólinn var stofnaður árið 1831 og er stærsti einkarekni háskóli Bandaríkjanna með yfir 50 þúsund nemendur. Við skólann kenna 6755 háskólakennarar en starfsfólk skólans er á sextánda þúsund. Háskólasjóður NYU nemur 2,5 milljörðum Bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru *perstare et praestare* sem er latína og þýðir „varðveita og skara fram úr“.

## Tenglar

* Heimasíða New York University
Fanndís Friðriksdóttir

**Fanndís Friðriksdóttir** (f. 9. maí 1990) er íslensk fyrrum knattspyrnukona. 
Fanndís spilaði með  Breiðabliki og Val á Íslandi og með liðum í Noregi, Frakklandi og Ástralíu. 

Fanndís spilaði með landsliði Íslands. Hún var fyrirliði U-19 landsliðsins á EM U-19 2009 í Hvíta-Rússlandi. Með A-landsliðunu spilaði hún yfir 100 leiki og skoraði 17 mörk.

Hún lagði skóna á hilluna árið 2025. 

## Viðurkenningar
* Efnilegasti leikmaður Breiðabliks 2008.
* Úrvalsdeild kvenna: 2005, 2015, 2019
*Bikarkeppni: 2005, 2016
*Leikmaður ársins í Úrvalsdeild kvenna: 2015

## Tengill
* Fanndís F. -Tölfræði á vef KSÍ

## Tilvísanir
Þjált fall

**Þjált fall** er fall sem hefur samfellda afleiðu yfir eitthvert mengi. T.d. eru öll margliðuföll þjál yfir allt rauntölumengið.

## Heimildir

Weisstein, Eric W. "Smooth Function." Frá MathWorld--A Wolfram Web Resource.
Kristín Ýr Bjarnadóttir

**Kristín Ýr Bjarnadóttir** (f. 1. febrúar 1984) er íslensk knattspyrnukona. Hún lenti í langvinnum meiðslum 2004 en sneri aftur 2007. Kristín leikur með Val.

Kristín hefur rappað undir listamannsnafninu *Kido* og verið í hljómsveitinni *Igore*.

## Afrek
* Íslandsmeistari með Val 2004 og 2008
* Bikarmeistari 2001 og 2003.
* Markahæsti leikmaður Vals 2001, 2003, og 2004.

## Heimildir
*
Rakel Hönnudóttir

**Rakel Hönnudóttir** (f. 30. desember 1988) er íslensk knattspyrnukona sem leikur í stöðu framherja fyrir enska liðið Reading.

## Viðurkenningar
*Íþróttamaður ársins 2008 á Akureyri.
*Besti leikmaður Þórs 2008.

## Heimildir
*
Sigvarður Þéttmarsson

**Sigvarður Þéttmarsson** (d. 1268) var biskup í Skálholti frá 1238. Hann var norskur og hafði verið ábóti í Selju. Biskupslaust varð á báðum biskupsstólunum og kusu Íslendingar biskupsefni og sendu til erkibiskups en hvorugt biskupsefnið fékk vígslu. Sá sem kjörinn var til biskups í Skálholti var Magnús sonur Guðmundar gríss. Hákon konungur vildi efla áhrif sín á Íslandi og fékk erkibiskup til að setja Norðmenn á báða biskupsstólana. Sigvarður flæktist fljótt inn í ýmis deilumál Sturlungaaldar og í janúar 1242, þegar Órækja Snorrason réðist að Gissuri Þorvaldssyni, sem þá var staddur í Skálholti, stöðvaði Sigvarður bardagann með því að koma alskrýddur út úr kirkjunni ásamt prestum sínum og hefja bannsöng yfir Órækju.

Sigvarður biskup var erlendis á árunum 1250-1254 og gegndi þá Brandur Jónsson biskupsembættinu á meðan. Þegar Jörundur Þorsteinsson var vígður til biskups á Hólum 1267 var Sigvarður biskup orðinn svo aldraður og vanheill að Jörundur var skipaður yfir allt landið. Sendi hann Árna Þorláksson í Skálholt sem fulltrúa sinn, Sigvarði til liðsinnis, og var Árni svo kosinn biskup þegar Sigvarður andaðist ári síðar.
Tacoma Narrows-brúin (1940)

Upprunalega **Tacoma Narrows-brúin** var opnuð 1. júlí 1940 og hrundi 7. nóvember sama ár. Brúin er einnig þekkt sem **Galloping Gertie** vegna sterkra vinda á svæðinu. Hengibrúin spannaði Tacoma Narrows-sund á milli Tacoma og Kitsap-skaga í Washingtonfylki í Bandaríkjunum. Önnur brú var byggð sem arftaki hennar á sama stað árið 1950 og árið 2007 var sú nýjasta reist samhliða hinni.

Hrun brúarinnar hafði varanleg áhrif á vísindi og verkfræði. Ófáar kennslubækur í eðlisfræði skýra frá atburðinum sem afbragðs dæmi um neydda hljómun þar sem vindurinn veitti lotubundna tíðni sem jafngilti eigintíðni brúarinnar. Hrunið leiddi einnig til aukinna rannsókna á vængsniðum brúa með tilliti til loftstreymis, en þær rannsóknir höfðu mikil áhrif á hengibrúarsmíði eftir 1940.

Á þeim stutta tíma sem brúin stóð uppi var hún þriðja lengsta hengibrú heims, á eftir Golden Gate-brúnni og George Washington-brúnni.

## Tenglar
*Myndband í lit af brúarsmíðinni og hruninu með lýsingu
*Eðlisfræðin á bak við hrun brúarinnar
Guðný Björk Óðinsdóttir

**Guðný Björk Óðinsdóttir** (f. 27. september 1988) er íslensk knattspyrnukona. Hún leikur nú með Kristianstads DFF í Svíþjóð.

## Afrek
* Íslandsmeistari þrisvar sinnum.
* Bikarmeistari einu sinni.

## Viðurkenningar
* Íþróttamaður Mosfellsbæjar 2006.

## Heimildir
* 
*"Gudny Björk Odinsdottir". *Svenska fotbollförbundet*, skoðað þann 23. ágúst 2009.
Afturelding

**Afturelding** getur meðal annars átt við:

* Ungmennafélagið Afturelding í Mosfellsbæ
* Ungmennafélagið Afturelding (Laxárdal)
* Afturelding (sakamálasaga eftir Viktor Örn Ingólfsson)
* Afturelding (týnd skáldsaga eftir Halldór Laxness)
Fulltrúalýðræði

**Fulltrúalýðræði** kallast sú tegund lýðræðis þar sem kjósendur kjósa sér fulltrúa til þess að fara með völd, ólíkt beinu lýðræði þar sem kjósendur geta m.a.  með þjóðaratkvæðagreiðslu haft bein áhrif á ákvarðanir sem eru teknar.

Í fulltrúalýðræði er vald kjörinna fulltrúa oft takmarkað  með ákvæðum í stjórnarskrá.

## Tenglar

*
Suður- og Vesturamt

**Suður- og Vesturamt** var íslenskt amt sem varð til 15. maí 1770 þegar Íslandi var skipt niður í tvö ömt. Suður- og Vesturamt og Norður- og Austuramt. Amtinu var síðan skipt upp í tvö ömt, Suðuramt og Vesturamt árið 1787 en síðan sameinuð aftur árið 1872 með tilkomu embættis landshöfðingja. Amtið var síðan lagt af árið 1904 þegar Íslendingar fengu heimastjórn.

## Amtmenn í Suður- og Vesturamti

**1770-1787**

* Lauritz Andreas Thodal (1770-1785)
* Hans Christoph Diederich Victor von Levetzow (1785-1787)

**1872-1904**

* Bergur Thorberg (1872-1883)
* Magnús Stephensen (1883-1886)
* Theodor Jónassen (1886-1891)
* Kristján Jónsson (1891-1894)
* Júlíus Havsteen (1894-1904)

## Heimildir
* *Íslenska alfræðiorðabókin*, 1. bindi, ritstjórar Dóra Hafsteinsdóttir og Sigríður Harðardóttir, Bókaútgáfan Örn og Örlygur, án útgst., 1990.
Vaxtamunarviðskipti

**Vaxtamunarviðskipti** (*e. carry trade*) kallast það þegar fjárfestar nýta sér muninn á vöxtum gjaldmiðla í mismunandi löndum. Fá t.d lán í löndum þar sem stýrivextir eru lágir og kaupa síðan skuldabréf í löndum þar sem stýrivextir eru háir og hagnast þannig á vaxtamuninum.

## Vaxtamunarviðskipti á Íslandi
Fyrir bankahrunið 2008 tíðkaðist útgáfa á s.k. jöklabréfum sem var nokkuð flókinn fjármálagjörningur. Það voru erlend skuldabréf gefin út erlendis af erlendum fjármálastofnunum í samstarfi við íslenskar fjármálastofnanir. Mikið var um að gefin væru út jöklabréf í evrum. Erlendir fjárfestar högnuðust því um stund á háu gengi íslensku krónunnar gagnvart þeim gjaldmiðli þar sem jöklabréfin voru gefin út.

Jón Daníelsson og Gylfi Zoega halda því fram í skýrslu sinni *Hagkerfi býður skipbrot* að vaxtarmunarviðskipti hafi átt þátt í bankahruninu á Íslandi árið 2008. Í bók sinni Why Iceland? fullyrðir Ásgeir Jónsson, fyrrverandi yfirmaður greiningardeildar Kaupþings það sama.

## Tilvísanir
Oddaverjar

**Oddaverjar** voru íslensk höfðingjaætt á 12. og 13. öld, kenndir við bæinn Odda á Rangárvöllum og var veldi þeirra mest í Rangárvallasýslu. Ættfaðir þeirra var Sæmundur fróði, sem gerði Odda að fræðasetri og hóf staðinn til mikillar virðingar. Sú virðing jókst enn þegar Loftur sonur hans giftist Þóru, laundóttur Magnúsar berfætts. Sonur þeirra var Jón Loftsson. Hann var mesti höfðingi landsins um sína daga og stóð á móti tilraunum Þorláks biskups helga til að ná valdi á kirkjustöðum. Eftir dauða hans tók Sæmundur sonur hans við goðorðum ættarinnar en Páll, launsonur Jóns, varð biskup í Skálholti.

Eftir að Páll biskup lést 1211 fór veldi Oddaverja hnignandi. Þeir eru jafnan taldir með helstu valdaættum Sturlungaaldar en áttu þó fremur lítinn þátt í erjum og styrjöldum tímabilsins. Þórður Andrésson, sonarsonur Sæmundar Jónssonar, sem Gissur Þorvaldsson lét taka af lífi 1264, hefur verið kallaður síðasti Oddaverjinn.

Ýmsar greinar ættarinnar voru áberandi í röðum stórbænda og höfðingja eftir lok þjóðveldisins.
Concorde

**Concorde** (fullt nafn: **Aérospatiale-BAC Concorde**) var hljóðfrá farþegaflugvél smíðuð með samvinnu Englendinga og Frakka af flugvélaframleiðendunum Aérospatiale og British Aircraft Corporation. Fyrsta flug Concorde-flugvélar var 2. mars 1969 frá Toulouse. Markaðurinn gaf í skyn að 350 flugvélar myndu verða framleiddar og voru komnar minnst 100 pantanir fyrir Concorde-flugvélar frá mörgum stórum flugfélögum. Árið 1975 fékk flugvélin lofthæfisskírteini og hófst þá rúm 27 ára þjónustutíð flugvélanna. 

Concorde-vélar flugu reglulega yfir Atlantshafið þá oftast frá London og París til New York og Washington. Með því að nota Concorce-flugvélar í flug yfir Atlantshafið var hægt að nærri helminga flugtíma milli staða.

Aðeins 20 flugvélar voru smíðaðar en þróun þeirra var ekki arðbær. Auk þess fengu flugfélögin Air France og British Airways fjárframlög frá ríkisstjórnum sínum til kaupa á vélunum. Árið 2003 hættu bæði British Airways og Air France rekstri á Concorde-flugvélum sínum og markaði það endalok Concorde. Endir Concorde hafði verið í uppsiglingu um skeið vegna hækkandi eldsneytiskostnaði á 10. áratugnum og í ljóssi þess hve neikvæð áhrif Concorde-flugvélar höfðu á ósonlagið. 
Í kjölfar hryðjuverkanna 11. september 2001 og Air France 4950 flugslyssins árið 2000 hægðist á flugmarkaðnum og voru þær endanlega teknar úr rekstri.

Concorde-flugvélar voru þekktar um allan heim og eru enn í dag helgimyndir flugatvinnugreinarinnar. Concorde er eina hljóðfráa flugvélin til að vera tekin til almennra farþegaflutninga fyrir utan Tupolev-vélar sem gerðar voru í Sovétríkjunum og voru í notkun í mun skemmri tíma. Engin hljóðfrá farþegaflugvél hefur verið smíðuð síðan Concorde var í rekstri.

## Hönnun

Hönnun Concorde-flugvélarinnar var það sem einkenndi hana. Ólík flestum farþegaþotum, Concorde var með svokallaðan Ogival delta væng sem virðist eins og þríhyrningur ofanfrá séð og var hún einnig það sem kallast "stéllaus flugvél" þar sem hún hafði ekki lárétta stjórnfleti á stélinu. Flugvélinni var stýrt með "fly-by-wire" kerfi sem þótti framandi á sínum tíma, það þýðir að stjórnfletir voru ekki beinteingdir við stýri heldur voru upplýsingar sendar í tölvu þegar stýri var hreyft og því tölva sem hreyfir stjórnfleti vélarinnar.  Framendinn eða nefið á flugvélinni var svo stórt að það gerði útsýni úr stjórnklefa frekar lítið. Hún var því með "droop nose" eða hreyfanlegan framenda sem hægt var að færa niður svo útsýni úr stjórnklefa væri betra við flugtak og lendingu. 
Flugvélin var knúin af fjórum Rolls-Royce/Snecma Olympus 593 Mk 610 þrýstihreyflum með afturbrennurum. Hver hreyfill gat framleitt um 38 þúsund pund af þrýstikraft. (Ensku: thrust) Þetta gerði henni kleift að fljúga á tvöföldum hljóðhraða (Mach 2) eða 2,179 km/klst. Farþegaþotur í dag fljúga á um 800-900 km/klst.

## Heimildir
Háhýsi

**Háhýsi** eru há hús, oft byggð í borgum þar sem landrými er takmarkað. Háhýsi urðu vinsæl við uppfinningu lyftunnar. 

## Tengt efni
* Turn
* Skýjakljúfur
* Bygging
* Hús
Hlébarði

**Hlébarði** (fræðiheiti: *Panthera pardus*) er ein af fimm tegundum innan ættkvíslar stórkatta (*Panthera*). Hinar fjórar tegundirnar eru tígrisdýr, ljón, jagúar og snjóhlébarði. Hlébarðinn er sá stórköttur sem er í minnstri útrýmingarhættu. Hlébarðategundinni hefur verið skipt í meira en 30 deilitegundir, sem eru misstórar, þær stærstu eru flestar afrískar.

## Heimkynni
Hlébarði er útbreiddasta tegund stórra kattardýra. Þeir eru um alla Afríku, á Arabíuskaganum, í Íran, Mið-Asíu, Kína, á Indlandi, Sri Lanka og syðst í Síberíu. Þeir halda sig við laufskóga og kjarrlendi, eiga auðvelt með að klifra í trjám og geta dregið bráð sína upp í tré til þess að hindra að önnur dýr steli bráðinni.

## Útlit
Hlébarðar eru með langan og mjóan skrokk sem er sterkur og vöðvastæltur, hafa stutta fætur og langa rófu sem þeir nota til þess að halda jafnvægi þegar þeir eru uppi í trjám. Fullorðnir hlébarðar geta verið frá 50 kg og upp í allt að 120 kg á þyngd, þeir eru tveir til þrír metrar á lengd ef rófan er mæld með en rófan er oftast um 90 cm löng. Kvenkyns hlébarðar eru oftast um tveir þriðju af stærð karlkyns hlébarða.  Hlébarðinn er með rósettumynstur á feldi sínum líkt og jagúarinn en munurinn er sá að rósettublettirnir á hlébarðanum eru minni. Feldurinn getur verið snöggur eða þykkur, það fer allt eftir því hvar hlébarðinn lifir.

## Mataræði
Hlébarðinn er kjötæta og er fæða hans aðallega antilópur og önnur hjarðdýr grasbíta, einnig villisvín. En þeir éta einnig minni dýr eins og kanínur og stór skordýr. Hlébarðinn veiðir á næturnar. Þeir byrja á því að fela sig, laumast upp að bráðinni og stökkva á hana við fyrsta tækifærið. Þeir drepa bráð sína með einu snöggu biti í háls.

## Uppeldi
Meðgöngutími hlébarða er um þrír mánuðir og eignast kvendýrið tvo til fjóra hvolpa. Hvolparnir fæðast blindir en fá sjónina eftir um níu daga. Þeir fara að heiman þegar þeir eru um 13 til 18 mánaða gamlir. Hlébarðar verða 12 til 15 ára gamlir úti í náttúrunni en það fer mikið eftir búsvæðum og fæðu.

## Tenglar

* Staðreyndir um hlébarðann
* Uppeldi Hlébarða
* Útlit hlébarða
* 
* 
*
Hvíta húsið

:*Sjá má [[Hvíta húsið (aðgreiningarsíða)|aðgreiningarsíðuna]] fyrir aðrar merkingar orðsins.*

**Hvíta húsið** er opinbert aðsetur Bandaríkjaforseta staðsett að Pennsylvania Avenue 1600 í norðvesturhluta Washington, D.C. Allir forsetar Bandaríkjanna frá og með John Adams hafa búið þar. 

Húsið var tekið í notkun árið 1800. Bygginguna hannaði húsameistarinn James Hoban í nýklassískum stíl, og sótti innblástur frá hinu írska  sem í dag hýsir írska þingið. 

Hvíta húsið er með þekktustu húsum Bandaríkjanna og var árið 2007 í öðru sæti á lista yfir vinsælustu bygginarnar í bandarískri byggingarlist.

Þangað til árið 1811 var húsið þekkt sem Hobansetrið eftir James Hoban sem hannaði húsið. Húsið fékk viðurnefnið Hvíta húsið eftir ásakanir um að Hoban hafi tekið þátt í að skipuleggja Svínauppreisnina.

## Heimildir
BRIC

**BRIC** er upphafsstafaheiti í hagfræði sem notað er til að tákna nýmarkaðina Brasílíu, Rússland, Indland og Alþýðulýðveldið Kína (*e. China*). Heitið var upphaflega notað af hagfræðingnum Jim O'Neill árið 2001 í ritgerðinni *Building Better Global Economic BRICs*.

Í ritgerðinni *Dreaming With BRICs: The Path to 2050* er því haldið fram að BRIC löndin verði árið 2050 í hópi 6 stærstu hagkerfa heims.

Fyrsti fundur ríkjanna fjögurra var haldinn 16. júní 2009 í Yekaterinburg, Rússlandi

## Tilvísanir
Fundur

**Fundur** er formlegur atburður þar sem fólk kemur saman til að mæla um sérstakt atriði. Fundir eru oft haldnir í viðskiptum og stjórnmálum til þess að taka ákvarðanir svo að allir geti sagt skoðanir sínar og gefið hugmyndir. Nú á dögum geta fundir farið fram í síma (símafundur) eða á netinu (veffundur) með nútímatækni, vegna þess að fólk getur talað saman án þess að vera á sama stað. Í dag eru fundir geysilega hversdagslegir og er oft sagt að fundir sem eru ekki skipulagðir og framkvæmdir vel geti verið tíma- og auðlindasóun.

Um formlegri fundi gilda gjarnan reglur sem kallast fundarsköp og oft er skrifuð fundarskrá fyrir setningu fundar sem telur þau atriði sem til umræðu skulu vera. Meðan á fundi stendur er oft haldin fundargerð sem skrásetur allt sem er rætt. Yfirleitt eiga viðskiptafundir sér stað í fundarsal sem er sérstakur salur í byggingu með borði, stólum og aðstöðu eins og myndbandssýningarvél og töflu.
Sendimastur

**Sendimastur** er stórt loftnet. Oftast er það grind með snúru. Það þarf að vera hátt svo að sendingin dreifist betur. Það tekur á móti sendingum frá gervitungli.

Sjónvarpsmastur tekur á móti myndum frá gervitungli en útvarpsmastur tekur á móti hljóð-örbylgjum og dreifir þeim. Einnig eru til sendimastur með gervihnattadiskum. Vanalega eiga fyrirtæki eins og símafyrirtæki og fjölmiðlar slík tæki til að senda myndirnar í afruglarana.
Þórður Andrésson

**Þórður Andrésson** (d. 27. september 1264) var íslenskur höfðingi í lok Sturlungaaldar og bjó á Stóruvöllum (á Landi). Hann var af ætt Oddaverja, sonur Andrésar Sæmundssonar (um 1200 - 26. maí 1268) goðorðsmanns í Eyvindarmúla og Skarði, sonar Sæmundar Jónssonar í Odda, en móðir Þórðar er óþekkt. Þórður var helsti foringi Oddaverja upp úr miðri 13. öld en bræður hans, þeir Magnús Agnar, Eyjólfur og Brandur fylgdu honum að málum. Þórður átti í deilum við Gissur Þorvaldsson og reyndi oftar en einu sinni að brugga honum banaráð, sendi meðal annars sonum Brands Kolbeinssonar bréf og vildi fá þá til að ganga í bandalag við sig og bana Gissuri en þeir létu Gissur vita. 

Bræður Þórðar sóttu að Gissuri haustið 1264 þar sem hann var fáliðaður á ferð við Hvítá (Þórður var sjálfur skammt undan) en Gissur slapp frá þeim og safnaði liði. Komið var á sáttafundi en Gissur afvopnaði bræðurna og fór með þá að Þrándarholti í Gnúpverjahreppi. Þar var Þórður höggvinn en bræðrum hans gefin grið. Áður en Þórður var tekinn af lífi bað hann Gissur að fyrirgefa sér það sem hann hefði gert á hlut hans en Gissur svaraði: „Það skal ég gera þegar þú ert dauður.“ Eftir Þórði er höfð hin fræga setning: „Mínar eru sorgirnar þungar sem blý“ sem hann sagði rétt fyrir andlátið.

Þórður hefur verið kallaður síðasti Oddaverjinn því að þótt bræður hans lifðu eftir og margir aðrir af ættinni var valdaskeiði hennar endanlega lokið við lát hans.
Dufgussynir

**Dufgussynir** voru nafnkunnir bræður á Sturlungaöld, liðsmenn Sturlunga og frændur. Þeir voru synir Dufgusar Þorleifssonar (Dufgúsar) bónda á Sauðafelli í Dölum, Hjarðarholti og Stafholti, en Þuríður móðir hans var laundóttir Hvamm-Sturlu. Bræðurnir voru fjórir: Svarthöfði, Kolbeinn grön, Björn drumbur og Björn kægill (eða Kægil-Björn). Þeir þóttu hraustir og miklir bardagamenn og voru jafnan í liði Sturlunga, fyrst með Sturlu Sighvatssyni og síðar meðal annars með Þórði kakala og koma mjög víða við sögu í Sturlungu.

Kægil-Björn var veginn af mönnum Kolbeins unga í Króksfirði 18. apríl 1244, sagður hafa dáið hlæjandi.

Björn drumbur var í brúðkaupinu á Flugumýri 1253, en þegar hann reið heim úr veislunni mætti hann brennumönnum á Öxnadalsheiði og í hópi þeirra var bróðir hans, Kolbeinn grön. Björn drumbur vildi ekki fara með þeim að Gissuri. Hann er talinn hafa verið friðsamastur þeirra bræðra; bjó í Hjarðarholti og lifði fram yfir 1284 en var dáinn 1289.

Kolbeinn var við brennuna og sótti Ingibjörgu Sturludóttur frænku sína inn í eldinn og bjargaði henni. Gissur jarl lét drepa hann á Espihóli í Eyjafirði 1254.

Svarthöfði kvæntist 1240 Herdísi, dóttur Odds Álasonar, og bjuggu þau á Eyri í Arnarfirði. Synir þeirra voru Áli, faðir Steinunnar konu Hauks Erlendssonar lögmanns, og Björn, sem giftist Ingibjörgu Gunnarsdóttur, frillu Gissurar Þorvaldssonar, eftir lát hans. Svarthöfði var í liði Hrafns Oddssonar á Þverárfundi 1255 og særðist þar; eftir bardagann kom Þorgils skarði að honum við bænhúsvegg á Þverá þar sem hann var „særðr meiðsla sárum, höggvinn um þvert andlitið, bað hann griða heldr ákafliga, Þórgils gaf honum grið“. Svarthöfði gæti hafa skrifað *Þórðar sögu kakala* (þátt af ''Sturlunga sögu'').

*Dufgus* er gelískt nafn og merkir svarthöfði eða hinn dökkhærði (dubh = svartur, dökkur / gaoisid = hár, hrosshár). Nafnið *Svarthöfði Dufgusson* bendir til að menn hafi vitað hver var merking orðsins *Dufgus*.

## Tilvísanir
Sokkur

**Sokkar** eru ofin eða prjónuð fatategund sem maður setur á fæturna og eru hannaðir til að vernda fæturna og halda þeim heitum. Sokkar vernda skófatnað líka og halda honum hreinum. Dæmigerði fóturinn er með um 250.000 svitakirtla sem gefa frá sér um það bil 250 ml af svita á hverjum degi. Sokkur geta drukkið í sig þennan svita og dregið hann upp á svæði þar sem hann getur verið gufað upp af loftinu. Í köldu umhverfi geta sokkar geymt þá vætu sem fæturnir gefa frá sér og hindra kal.

Upprunalega voru sokkar gerðir úr skinnum sem var safnað saman og bundin um ökklana. Á 8. öldinni f.Kr. gerðu Grikkir sokka úr dýrahári til hlýju. Rómverjar sveipuðu fæturna með leðri og ofnum dúkum. Á 5. öldinnni klæddist heilagt fólk á Evrópu sokkum til að tákna hreinleika. Fyrir árið 1000 urðu sokkar auðstákn á milli aðalsins. Við uppfinningu prjónavélarinnar árið 1589 gátu sokkar verið prjónaðir sex sinnum fljótar en með höndunum. Árið 1938 var nælon fundið upp en fram að því voru sokkar yfirleitt gerðir úr silki, bómull og ull. Við uppfinningu nælonsins var byrjað að blanda tveimur eða fleiri þráðum og er sú aðferð enn í notkun í dag.

Nú á dögum tíðkast sokkar og hægt er að kaupa margar og fjölbreyttar gerðir þeirra.
Solveig Sæmundardóttir

**Solveig Sæmundardóttir** (d. 1244) var íslensk kona á Sturlungaöld. Hún var af ætt Oddaverja, dóttir Sæmundar Jónssonar í Odda og Valgerðar Jónsdóttur, sem bjó á Keldum á Rangárvöllum og var kölluð Keldna-Valgerður. Sæmundur faðir Solveigar lést 1222 og hafði mælt svo fyrir að hún skyldi fá jafnan arfshlut og bræður hennar en venjulega fengu dætur hálfan hlut á við syni. Snorri Sturluson var fenginn til að annast skiptingu arfsins. Hann gisti þá á Keldum hjá þeim mæðgum og er sagt að hann hafi dregið mjög taum Solveigar við arfaskiptin, enda mun honum hafa litist vel á hana, en hann var þá skilinn við konu sína. En stuttu seinna giftist Solveig Sturlu Sighvatssyni bróðursyni Snorra og líkaði honum það illa.

Solveig flutti að Sauðafelli með manni sínum og bjuggu þau þar síðan. Sturla var ekki heima þegar Þorvaldssynir komu að næturlagi í janúar 1229 í Sauðafellsför og drápu og særðu heimilisfólkið, ógnuðu Solveigu, sem lá á sæng, með blóðugum vopnum en meiddu hana þó ekki og ekki heldur móður hennar og börn. Þegar Sturlu bárust fréttirnar er sagt að hann hafi spurt að því einu hvort Solveig væri ómeidd. Þau áttu dæturnar Guðnýju og Þuríði og soninn Jón. Eftir að Sturla var drepinn á Örlygsstöðum fór hún til Noregs með börnin sumarið 1240 og fól Sturlu Þórðarsyni að annast bú sitt, en kom aftur með sömu ferð og Þórður kakali sumarið 1242. Hún dó tveimur árum síðar.
Tumi Sighvatsson yngri

**Tumi Sighvatsson yngri** (1222 – 19. apríl 1244) var yngsti sonur Sighvats Sturlusonar á Grund í Eyjafirði og Halldóru Tumadóttur konu hans. Hann hét eftir Tuma bróður sínum sem drepinn var á Hólum skömmu áður en hann fæddist.

Tumi yngri var í Örlygsstaðabardaga 1238 með föður sínum og fjórum bræðrum og var sá eini þeirra sem komst af, hljóp ásamt fleirum upp í Miðsitjuskarð fyrir ofan Örlygsstaði og komst þar yfir fjöllin til Eyjafjarðar. Eftir bardagann virðist Kolbeinn ungi ekki hafa talið ómaksins virði að elta hann uppi. Þegar Þórður kakali kom til landsins 1242 gekk Tumi þegar til liðs við hann og barðist með honum. Hann var á Reykhólum vorið 1244 og þar náði Kolbeinn ungi honum á sitt vald og tók hann af lífi. Hann baðst griða en menn Kolbeins sögðu að hann skyldi hafa sömu grið og bræður hans höfðu fengið á Örlygsstöðum.

Tumi var kvæntur Þuríði, dóttur Orms Breiðbælings, og áttu þau einn son, Sighvat.
Þjóðgarður

Þjóðgarðar eru til um allan heim og eru skilgreindir alþjóðlega af IUCN. Stærsti þjóðgarður í heimi er Þjóðgarður Grænlands sem var stofnsettur árið 1974. Samkvæmt IUCN eru þjóðgarðar heimsins 6.555 (árið 2006).
## Þjóðgarðar á Íslandi
*Grein [[Þjóðgarðar á Íslandi]]*
* Vatnajökulsþjóðgarður
* Þingvallaþjóðgarður
* Snæfellsjökull

### Tengt efni
* Listi yfir friðlýst svæði á Íslandi

## Þjóðgarðar í Evrópu
*Þjóðgarðar á Ítalíu
### Norðurlönd
*Listi yfir þjóðgarða í Noregi
*Listi yfir þjóðgarða í Svíþjóð
*Listi yfir þjóðgarða í Finnlandi

### Bretlandseyjar
*Listi yfir þjóðgarða í Englandi og Wales
*Þjóðgarðar í Skotlandi
*Listi yfir þjóðgarða á Írlandi

### Íberíuskagi
*Listi yfir þjóðgarða á Spáni
*Listi yfir þjóðgarða í Portúgal

### Austur-Evrópa
*Listi yfir þjóðgarða og friðuð svæði í Króatíu

## Þjóðgarðar í Norður-Ameríku
*Listi yfir þjóðgarða í Bandaríkjunum
*Listi yfir þjóðgarða í Kanada

## Þjóðgarðar í Suður-Ameríku
*Listi yfir þjóðgarða í Síle
*Listi yfir þjóðgarða í Argentínu

## Þjóðgarðar í Afríku
*Mikumi-þjóðgarðurinn
*Serengeti-þjóðgarðurinn
*Mikumi-þjóðgarðurinn

## Þjóðgarðar í Eyjaálfu
*Þjóðgarðar á Nýja-Sjálandi
*Listi yfir þjóðgarða í Ástralíu
Teitur Ísleifsson

**Teitur Ísleifsson** margláti (d. 1111) var íslenskur höfðingi á 12. öld, prestur í Haukadal og ættfaðir Haukdælaættar. 

Teitur var sonur Ísleifs, fyrsta biskups í Skálholti, og Döllu Þorvaldsdóttur konu hans. Hann ólst upp hjá Halli Þórarinssyni í Haukadal. Þar ólst Ari fróði líka upp og kallar hann Teit fóstra sinn, vitnar oft til hans í Íslendingabók og segir að hann hafi verið sá maður er hann kunni spakastan. Haukadalur var mikið fræðasetur og Teitur kenndi mörgum öðrum ungum mönnum. Þar á meðal voru tveir biskupar, Þorlákur Þórhallsson og Björn Gilsson.

Kona Teits var Jórunn eða Jóreiður Einarsdóttir. Dóttir þeirra var Rannveig, kona Hafliða Mássonar goðorðsmanns á Breiðabólstað í Vesturhópi. Sonur Teits og Jórunnar var Hallur Teitsson biskupsefni.
Hallur Teitsson

**Hallur Teitsson** (d. 1150) var íslenskur prestur og höfðingi á 12. öld. Hann var af ætt Haukdæla, sonur Teits Ísleifssonar í Haukadal og bróðursonur Gissurar biskups. 

Hann bjó í Haukadal og var talinn einn mesti fræðimaður síns tíma. Þegar Magnús Einarsson Skálholtsbiskup fórst í eldsvoða árið 1149 var Hallur kosinn biskup. Hann fór þá í suðurgöngu til Rómar en andaðist í Treckt (Utrecht) í Hollandi á heimleiðinni. Í *[[Hungurvaka|Hungurvöku]]* segir að hann hafi verið svo lærður að þegar hann var í suðurgöngu sinni talaði hann hvar sem hann kom hverrar þjóðar mál sem innborinn væri.

Kona hans var Þuríður Þorgeirsdóttir og sonur þeirra var Gissur Hallsson.
Rutgers-háskóli

**Rutgers, The State University of New Jersey**, þekktari sem **Rutgers University** eða **Rutgers**, er ríkisrekinn háskóli í New Jersey í Bandaríkjunum. Hann er stærsti háskóli ríkisins með þrjú háskólasvæði: í New Brunswick og Piscataway, í Newark og í Camden. Skólinn var stofnaður árið 1766 og hét þá Queen's College. Hann er áttundi elsti háskóli Bandaríkjanna. Í upphafi var skólinn einkarekinn og er annar tveggja skóla frá nýlendutímabilinu sem síðar varð ríkisrekinn (hinn skólinn er College of William and Mary.) Rutgers var ríkisháskóli New Jersey með lagasetningu árið 1945 og 1956. Háskólavæðið í Newark tilheyrði áður *Newark-háskóla*, sem sameinaðist Rutgers árið 1946.

Skólinn býður upp á BA-gráður og MA-gráður í yfir eitthundrað námsgreinum og fræðasviðum og doktorsgráður og verknámsgráður í yfir áttatíu námsgreinum og fræðasviðum.

Við skólann starfa rúmlega 2700 háskólakennarar og 6400 aðrir starfsmenn. Tæplega 39 þúsund nemendur stunda grunnnám og tæplega 14 þúsund stunda framhaldsnám. 

## Tenglar

* Heimasíða Rutgers-háskóla
Norður-Karólínuháskóli í Chapel Hill

**Norður-Karólínuháskóli í Chapel Hill** (e. **University of North Carolina at Chapel Hill**, stundum nefndur **UNC** eða **UNC, Chapel Hill**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Chapel Hill í Norður-Karólínu í Bandaríkjunum. Háskólinn er aðalháskóli ríkisháskólakerfisins í Norður-Karólínu og elsti háskólinn í ríkinu. Skólinn var stofnaður árið 1789 en tók til starfa árið 1795 og er elsti ríkisrekni háskólinn í Bandaríkjunum.

Við skólann starfa tæplega 3300 háskólakennarar en tæplega 18 þúsund nemendur stunda grunnnám og á níunda þúsund stunda framhaldsnám við skólann. Háskólasvæðið þekur þrjá ferkílómetra. 

Einkunnarorð skólans eru *lux libertas* sem eru latína og þýða „ljós og frelsi“.

## Tenglar

* Heimasíða Norður-Karólínuháskóla í Chapel Hill
Gissur Hallsson

**Gissur Hallsson** (um 1120 – 27. júlí 1206) var íslenskur goðorðsmaður, stallari og lögsögumaður á 12. öld. 

Gissur var af ætt Haukdæla, sonur Halls Teitssonar biskupsefnis í Haukadal og konu hans Þuríðar Þorgeirsdóttur. Þorlákur biskup Runólfsson tók hann í fóstur en hann dó í ársbyrjun 1133 og hefur Gissur þá líklega farið aftur til foreldra sinna. Hann hefur svo ferðast suður í löndum sem ungur maður því að þegar Klængur Þorsteinsson biskup kom heim úr vígsluferð sinni sumarið 1152 var Gissur með honum og hafði þá meðal annars verið í Bari og Róm á Ítalíu. Í Sturlungu segir að hann hafi skrifað bók um suðurferðir sínar og var hún líklega á latínu. Þar segir einnig að Gissur hafi verið stallari Sigurðar konungs, föður Sverris konungs. 

Þegar Gissur kom heim giftist hann og bjó í Haukadal. Hann var lögsögumaður 1181-1201. Hann naut mikillar virðingar og þótti mikill fræðimaður. Hann lét rita Hungurvöku, sögu fyrstu Skálholtsbiskupanna. Síðari hluta ævinnar dvaldi hann löngum í Skálholti.

Kona Gissurar var Álfheiður Þorvaldsdóttir, systir Guðmundar dýra. Börn þeirra voru Kolfinna kona Ara sterka Þorgilssonar, Þuríður kona Tuma Kolbeinssonar (og móðir Kolbeins Tumasonar) og síðar Sigurðar Ormssonar, Hallur lögsögumaður og síðar ábóti, Þorvaldur Gissurarson og Magnús biskup. Gissur átti líka nokkur börn með frillum sínum.
Grímseyjarför

**Grímseyjarför** var herför sem þeir feðgar Sighvatur Sturluson og Sturla Sighvatsson fóru til Grímseyjar vorið 1222 með um 300 manna lið til að hefna fyrir drápið á Tuma Sighvatssyni eldri þá um veturinn. 

Menn Guðmundar biskups Arasonar höfðu drepið Tuma á Hólum og biskup hafði síðan forðað sér út í Grímsey. Með honum var um sjötíu manna lið undir stjórn Arons Hjörleifssonar og Eyjólfs Kárssonar, sem voru meðal helstu stuðningsmanna biskups og þóttu miklir kappar.

Feðgarnir réðust til landgöngu með lið sitt en biskupsmenn tóku hraustlega á móti þótt þeir væru miklu færri. Aron og Sturla voru gamlir fóstbræður en höfðu orðið saupsáttir og börðust þeir í fjörunni. Aron var særður mörgum sárum og talinn dauður en þegar Sturlumenn voru farnir frá kom Eyjólfur Kársson þar að, sá að Aron var með lífsmarki, kom honum í bát ásamt nokkrum mönnum og lét róa með hann til lands en varð sjálfur eftir og tók til við að skemma báta feðganna. Þegar lið þeirra kom að varðist hann hetjulega en féll loks. Aron lifði aftur á móti lengi eftir þetta (d. 1255).

Tólf af mönnum biskups féllu í Grímsey og fleiri voru meiddir, til dæmis voru tveir prestar úr liði hans geltir. Hins vegar er sagt að yfir þrjátíu af mönnum feðganna hafi drukknað á leið til lands.

Sighvatur og Sturla þóttu hafa aukið sæmd sína með því að hefna Tuma en aftur á móti leit kirkjan árásina á biskupinn og prestana mjög alvarlegum augum og kom ekki til sátta fyrr en áratug síðar, þegar Sturla fór í suðurgöngu til Rómar í yfirbótarskyni fyrir Grímseyjarför.
Kaliforníuháskóli

**Kaliforníuháskóli** (e. **University of California** eða **UC**) er ríkisrekið háskólakerfi í Kaliforníu í Bandaríkjunum Auk Kaliforníuháskóla eru tveir aðrir ríkisreknir háskólar í Kaliforníu en þeir eru Ríkisháskólinn í Kaliforníu (e. California State University) Alþýðuháskólar Kaliforníu (e. California Community Colleges system). Í raun samanstendur hver þessara stofnana af mörgum háskólum sem njóta nokkurs sjálfstæðis. Í Kaliforníuháskóla eru skráðir nemendur rúmlega 191 þúsund talsins. 

Fyrsti háskólinn sem tilheyrir Kaliforníuháskóla var Kaliforníuháskóli í Berkeley, sem var stofnaður árið 1868 en nýjasti skólinn og sá tíundi í röðinni er Kaliforníuháskóli í Merced, sem tók til starfa haustið 2005. Í öllum skólunum tíu sem mynda Kaliforníuháskóla er boðið upp á |bæði grunnnám og framhaldsnám, nema í Kaliforníuháskóla í San Francisco þar sem einungis er boðið upp á framhaldsnám og nám í lækna- og heilbrigðisvísindum og í Lagaskólanum í Hastings sem býður einungis upp á nám í lögfræði.

Skólarnir sem mynda Kaliforníuháskóla eru (auk Lagaskólans í Hastings):
* Kaliforníuháskóli í Berkeley
* Kaliforníuháskóli í Davis
* Kaliforníuháskóli í Irvine
* Kaliforníuháskóli í Los Angeles (UCLA)
* Kaliforníuháskóli í Merced
* Kaliforníuháskóli í Riverside
* Kaliforníuháskóli í San Diego
* Kaliforníuháskóli í San Francisco
* Kaliforníuháskóli í Santa Barbara
* Kaliforníuháskóli í Santa Cruz

## Myndasafn

Mynd:Berkeley glade afternoon.jpg|Berkeley
Mynd:UC Davis Mondavi Center.jpg|Davis
Mynd:UC Irvine Reines Hall.jpg|Irvine
Mynd:RHall.JPG|Los Angeles
Mynd:Ucmerced_sciengbldg_20060130.jpg|Merced
Mynd:Ucr-belltower.jpg|Riverside
Mynd:Geisel library.jpg|San Diego
Mynd:Mission Bay, UCSF.jpg|San Francisco
Mynd:Ucsbuniversitycenterandstorketower.jpg|Santa Barbara
Mynd:Cowell College.jpg|Santa Cruz


## Tengt efni
* Ríkisháskólinn í Kaliforníu
* University of California Press

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Gloucester

**Gloucester** (borið fram ) er borg og höfuðbær í Gloucestershire-sýslunni á Suðvestur-Englandi. Borgin liggur nærri landamærunum við Wales og á Severn-ánni og er um það bil 51 km norðaustan Bristol og 72 km suðvestan Birmingham. Íbúar voru um 127.000 árið 2015.

Gloucester var stofnuð árið 48 e.Kr. af Rómverjum sem *Glevum* og henni var gefin fyrsta stofnskráin árið 1155 af Hinriki 2.. Nú á dögum er aðalatvinnugrein borgarinnar þjónusta og þar eru staðsettar margar fjármála- og viðskiptastofnanir. Borgin er heimili bankans Cheltenham & Gloucester og var mikilvæg fyrir geimiðnaðinn.
Novator

**Novator** (eða **Novator Partners LLP**) er fjárfestingarfélag sem er í 70% eigu Samson ehf sem er eignarhaldsfélag sem er í stærstu eigu Björgólfs Thors Björgólfssonar. Novator var stofnað árið 2008. Í kjölfarið voru stofnum ýmis félög í eigu Björgólfs með nafninu Novator, þar meðal annars voru 9 stofnuð í Luxemborg. Þau eru Novator Pharma, Novator Pharma I, Novator Finco, Novator Finance Bulgaria, Novator Medical Sweden, Novator Telecom Poland, Novator Telecom Bulgaria, Novator Credit Luxembourg og Novator Telecom Finland. 

Í október árið 2007 var samskiptafyrirtækið Nova stofnað, sem sérhæfði sig þá í 3G tækninni (en er nú líka með 5G farsíma- og netþjónustu), sem dótturfélag Novators.

## Kaup á Actavis
Samson fjárfesti í Pharmaco árið 2000 og sama ár sameinaðist Pharmaco Balkanpharma og svo Delta árið 2001. Árið 2004 var Pharmaco breytt í Actavis.

Novator Pharma keypti Actavis sem var þá að mestu í eigu Samson ehf sem einnig er félag Björgólfs, fyrir 1000 milljarða króna og voru þau kaup fjármögnuð af Deutsche Bank. Það var jafnframt stærsta einstaka lán bankans.

Lán Novators Pharma fyrir kaupunum á Actavis nam 700 milljörðum króna í ágúst 2009. Deutsche Bank þurfti að afskrifa 407 milljónir evra, eða um 66 milljarða íslenskra króna, vegna Actavis árið 2011 og síðar var Actavis selt erlendum aðilum.

## Eignir
* Nova
* Amber Sports (10,5%)
* Elisa (10%)

## Heimildir
Þorleifur Þórðarson

Þorleifur Þórðarson (um 1185 – 1257) var íslenskur goðorðsmaður á Sturlungaöld. Hann var frændi Sturlunga, sonur Þórðar Böðvarssonar prests í Görðum á Akranesi, bróður Guðnýjar konu Hvamm-Sturlu og móður Snorra Sturlusonar, og konu hans Snælaugar Högnadóttur. Hálfsystir Þorleifs, dóttir Snælaugar fyrir hjónaband var Guðrún Hreinsdóttir, sem um árabil var frilla Snorra og móðir Ingibjargar Snorradóttur. Þeir Þorleifur og Snorri voru góðir vinir.

Faðir Þorleifs lést 1220 og tók hann þá við goðorðinu og bjó í Görðum. Hann var einn helsti höfðingi Borgfirðinga og þegar Sturla Sighvatsson fór að seilast til aukinna valda á Vesturlandi stóð hann fast á móti. Sturla hrakti Snorra burt úr Borgarfirði vorið 1236 en vorið eftir söfnuðu þeir frændurnir liði um Suðurnes og Borgarfjörð. Sturla kom þó með fjölmennara lið og eftir að Snorri hafði forðað sér börðust Þorleifur og Sturla í Bæjarbardaga 1237. Þorleifur beið þar lægri hlut og neyddist til að fara í útlegð næstu árin. Hann sneri aftur þremur árum síðar og tók við búi sínu að nýju.

Bræður Þorleifs voru þeir Böðvar Þórðarson (um 1187 - 1264) í Bæ í Bæjarsveit, sem giftur var Herdísi Arnórsdóttur systur Kolbeins unga, og Markús Þórðarson (f. um 1190) á Melum í Melasveit. Þeir bræður komu allir töluvert við sögu á Sturlungaöld.
Alfred Jodl

**Alfred Jodl** (10. maí 1890 – 16. október 1946) var herforingi (þ. *Generaloberst*) í Þriðja ríkinu og var annar af æðstu stjórnendum þýska hersins í síðari heimsstyrjöld. Hann var sóttur til saka í réttarhöldunum í Nürnberg, fundinn sekur og dæmdur til dauða. Jodl var hengdur sem stríðsglæpamaður árið 1946.
Samson

**Samson** getur verið eftirfarandi:
* Karlmannsnafnið Samson.
* Fjárfestingafélagið Samson ehf sem er í eigu Björgólfs Thor
Wilhelm Keitel

**Wilhelm Bodewin Gustav Keitel** (22. september 1882 – 16. október 1946) var þýskur hershöfðingi (þ. *Generalfeldmarschall*) í Þriðja ríkinu. Hann var æðsti yfirmaður þýska heraflans (þ. *Oberkommando der Wehrmacht*) í síðari heimsstyrjöld. Keitel var sóttur til saka fyrir stríðsglæpi og glæpi gegn mannkyninu í Nürnberg réttarhöldunum, fundinn sekur og dæmdur til dauða. Hann var hengdur sem stríðsglæpamaður þann 16. október árið 1946.
Worcester

**Worcester** (borið fram ) er borg og höfuðbær í Worcestershire-sýslunni í Vestur-Miðhéruðum á Englandi. Worcester liggur um það bil 48 km suðvestan Birmingham og 47 km norðan Gloucester. Íbúar eru um 100.000 manns (2017). Dómkirkjan í Worcester, byggð á 12. öldinni, hefur útsýni yfir Severn-áinni sem rennur um miðju borgarinnar.

Síðasta orrusta ensku borgarastyrjaldarinnar var háð í Worcester þann 3. september 1651. Borgin er fæðingarstaður tónskáldsins Edwards Elgar. Worcestershire-sósa er frægasta útflutningsvara borgarinnar og er seld um allan heim. Sósan er enn sett á flöskur í Worcester.
Aron Hjörleifsson

**Aron Hjörleifsson** (um 1200 – 1255) var íslenskur kappi á Sturlungaöld og er af honum sérstök saga, *[[Arons saga Hjörleifssonar]]*. Hann var af Snæfellsnesi, sonur Hjörleifs Gilssonar og konu hans Sigríðar Hafþórsdóttur. Þau bjuggu í Bjarnarhöfn og síðar Miklaholti. Bróðir hans var Ólafur ábóti í Helgafellsklaustri. Aron var að hluta alinn upp hjá Þorláki Ketilssyni í Hítardal. Þar var Sturla Sighvatsson einnig í fóstri og voru þeir Aron nær jafnaldrar og miklir vinir framan af, en á unglingsárum urðu þeir ósáttir.

Eyjólfur Kársson í Flatey var kvæntur Herdísi dóttur Hrafns Sveinbjarnarsonar, frænku Arons, og fór hann til þeirra þegar hann var um 15 ára að aldri. Eyjólfur var mikill stuðningsmaður Guðmundar biskups og urðu þeir Aron brátt helstu kapparnir í liði því sem fylgdi biskupi. Þeir voru í aðförinni að Tuma Sighvatssyni á Hólum í janúar 1222 og fóru með biskupi til Grímseyjar um vorið. Þegar feðgarnir Sturla og Sighvatur komu í Grímseyjarför að hefna Tuma voru Aron og Eyjólfur fyrir liði biskupsmanna sem reyndi að varna þeim landgöngu. Aron og Sturla börðust af kappi og var Aron særður mörgum sárum og talinn dauður, en þegar Eyjólfur kom að honum skömmu síðar sá hann að Aron var lifandi, kom honum í bát með nokkrum mönnum en fór ekki sjálfur með. Hann reyndi að eyðileggja báta feðganna til að Aroni yrði ekki veitt eftirför og féll sjálfur eftir frækilega vörn.

Aron komst í land, greri innan tíðar sára sinna og fór austur á land og síðan allt suður í Svínafell í Öræfum, þar sem Ormur Jónsson Svínfellingur tók hann höndum. Þórarinn bróðir Orms bjargaði Aroni og fór með hann leynilega allt vestur á Snæfellsnes og að Rauðamel, þar sem móðir hans bjó þá. Faldi hún Aron í helli um skeið en síðan fór hann vestur á firði og leyndist þar víða og síðar á Snæfellsnesi, en Sturla reyndi oft að ná honum og er sú saga öll hin ævintýralegasta. Á endanum komst hann til  útlanda. Hann fór í pílagrímsferð til Jórsala (Jerúsalem) og gerðist síðan hirðmaður Hákonar Noregskonungs, sem hafði mikið dálæti á honum, fékk honum gott kvonfang og lét hann hafa umsjón með stóru baðhúsi en því embætti fylgdu miklar tekjur og komst Aron til mikillar virðingar í Björgvin. Hann liðsinnti Þórði kakala þar síðar, þegar hann var í fjárhagskröggum. Aron kom tvívegis til Íslands aftur en dó í Noregi 1255.

Miklar sögur munu hafa gengið af Aroni og Ólafur hvítaskáld orti um hann drápu, og eru brot úr henni varðveitt.
Náttúrufræðingurinn

**Náttúrufræðingurinn** er íslenskt tímarit þar sem birtar eru greinar um náttúrufræði, jafnt fræðilegar greinar sem og almennan fróðleik. Ritið er félagsrit Hins íslenska náttúrufræðifélags (HÍN) og tímarit Náttúruminjasafns Íslands. Lögð er áhersla á að gera íslenskum náttúrurannsóknum sem best skil og á aðgengilegan hátt þannig að áhugasamir leikmenn sem og fræðimenn hafi gagn af. Tímaritið er ritrýnt að hluta. Venja er að gefa út fjögur tölublöð á ári, en oft eru tvö tölublöð gefin út saman. Eldri árgangar af Náttúrufræðingnum (1931-2017) eru aðgengilegir á vefnum Tímarit.is.

Náttúrufræðingurinn var stofnaður af Guðmundi G. Bárðarsyni, jarðfræðingi, og Árna Friðrikssyni, fiskifræðingi og kom fyrst út árið 1931. Hið íslenska náttúrufræðifélag keypti ritið árið 1941. Árið 1996 gerðu HÍN og Náttúrufræðistofnun Íslands með sér samning um umsjón þess síðarnefnda með ritstjórn tímaritsins.  Náttúrufræðistofa Kópavogs hafði umsjá með útgáfunni 2006–2014 þegar Náttúruminjasafn Íslands tók við keflinu. Núverandi ritstjóri Náttúrufræðingsins er [mailto:natturufraedingurinn@gmail.com Álfheiður Ingadóttir], líffræðingur.

## Tenglar
* Náttúrufræðingurinn á Tímarit.is
* Vefsíða Náttúrufræðingsins og Hins íslenska náttúrufræðifélags