open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hljómborð

: „Hljómborð“ getur líka átt við rafmagnsorgel eða hljóðgervil.

**Hljómborð** er lyklaborð með hnöppum eða sveifum sem hægt er að ýta á til að framkalla tóna með hljóðfæri. Oftast hafa hljómborð að minnsta kosti tólf hnappa fyrir tólf tóna vestræns tónstiga. Þegar ýtt er á hnappinn gefur hljóðfærið frá sér tón, ýmist með því að slá á streng (píanó), plokka streng (semball), stýra lofti í gegnum hljómpípu (pípuorgel), slá á bjöllu (klukknaspil) eða með rafrænum hætti (hljóðgervill, rafmagnspíanó). Algengasta hljómborðshljóðfærið er píanó og hefðbundin hljómborð eru oftast með lykla sem minna á hljómborð píanós, með sjö stærri hvíta lykla fyrir sjö nótur C-dúr tónstigans, og styttri svarta lykla fyrir hinar fimm nótur krómatíska tónstigans, fyrir hverja áttund. Fjöldi lykla getur verið mismunandi eftir hljóðfærum. Dæmigert píanó er með 88 lykla, en dæmigerð píanónikka er með 41 lykil.

Fyrsta hljómborðshljóðfæri heims var vatnsorgel sem var fundið upp í Grikklandi á 3. öld f.o.t.

## Tilvísanir
Saga Englands (Hume)

***Saga Englands*** (e. *The History of England*) er rit í sex bindum eftir skoska heimspekinginn David Hume. Það kom út á árunum 1754 til 1762. *Saga Englands* var langvinsælasta rit Humes á meðan hann lifði og var það rit sem frægð hans hvildi einkum á. Rit hans um heimspeki, *[[Ritgerð um mannlegt eðli]]*, *[[Rannsókn á skilningsgáfunni]]* og *[[Rannsókn á frumatriðum siðfræðinnar]]*, hlutu ekki mikla eftirtekt fyrr en að Hume látnum, einkum eftir að prússneski heimspekingurinn Immanuel Kant kvað Hume hafa vakið sig af „værum kreddublundi“. Hume hagnaðist verulega á útgáfu *Sögu Englands* enda þótt hún hafi ekki selst í jafn mörgum eintökum og rit hans um heimspeki.

Hume vann að endurskoðaðri útgáfu *Sögu Englands* til æviloka árið 1776.
Ævi mín

***Ævi mín*** (e. *My own Life*) er stutt sjálfsæviágrip eftir skoska heimspekinginn David Hume. Það samdi Hume á dánarbeði sínu árið 1776 og það kom út ári síðar.

## Frekara lesefni
Ævisögur Humes, *My own Life* og *A Kind of History of My Life*, eru meðal annars prentaðar í viðauka hjá David Fate Norton (ritstj.), *The Cambridge Companion to Hume* (Cambridge: Cambridge University Press, 1993): 345-356.
Devon

**Devon** eða **Devonskíri** er stór sýsla (skíri) á suðvestur Englandi við landamæri Cornwall í vestri og Dorset og Somerset í austri. Hluti suður- og norður-stranda Devons telst sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.
Ritgerðir um siðferði og stjórnmál

***Ritgerðir um siðferði og stjórnmál*** (e. *Three Essays, Moral and Political*) er ritgerðasafn í tveimur bindum eftir skoska heimspekinginn David Hume. Það kom fyrst út á árunum 1741-1742. Gagnrýnendur tóku ritinu betur en fyrra riti Humes *[[Ritgerð um mannlegt eðli]]*. Ritið var endurútgefið nokkrum sinnum og var þá ritgerðum ýmist bætt við eða sleppt úr upphaflegu útgáfunni. 

Árið 1758 voru ritin *Orðræður um stjórnmál* (e. *Political Discourses*) sem kom fyrst út árið 1752 og *Fjórar ritgerðir* (e. *Four Dissertations*) sameinuð *Ritgerðum um siðferði og stjórnmál*. Að því tilefni var titlinum breytt í *Essays, Moral, Political and Literary* eða *Ritgerðir um siðferði, stjórnmál og bókmenntir*.

Ritgerðirnar fjalla meðal annars um smekk fólks, hjátrú, ást og hjónabönd, fjölkvæni og skilnaði, prentfrelsi, borgaralegt frelsi, uppruna yfirvaldsins, sjálfstæði þingsins, stjórnmálaflokka, verslun, skatta, græðgi og fyrirmyndarríkið.

## Tenglar
*
Mótsagnarlögmálið

**Mótsagnarlögmálið** er í rökfræði það lögmál að maður geti ekki bæði sagt að eitthvað sé og að það sé ekki í sama skilningi á sama tíma, eins og Aristóteles kom orðum að því. Á táknmáli rökfræðinnar er lögmálið sett fram með eftirfarandi hætti:

:  \neg (P \wedge \neg P).\!
eða
: Ekki *P* og ekki-*P*.

Mótsagnarlögmálið er algert undirstöðulögmál allrar rökfræði og allra vísinda og mannlegrar hugsunar.

## Tengt efni
* Lögmál hugsunarinnar
* Lögmálið um annað tveggja
* Tvígildislögmálið
* Tvígildislögmálið og skyld lögmál
Hringferð í sönnun

**Hringferð í sönnun** eða **hringsönnun** er rökvilla þar sem maður gefur sér það sem á að sýna fram á undir yfirskini röksemdafærslu.  Í hringferð í sönnun er einhverju haldið fram, ályktun er dregin af því og ályktunin svo notuð til að styðja upprunalegu forsenduna.

## Dæmi
#Ef Jón er sekur um glæpinn en sýnir engin merki iðrunar, þá er það vegna þess að hann er vondur maður. Og af því að hann sýnir engin merki iðrunar er hann vondur maður og það sýnir að hann framdi glæpinn.
#A: „Allir sannir aðdáendur bókanna um Harry Potter halda mest upp á fyrstu bókina.“ B: „En Gunna heldur mest upp á þriðju bókina.“ A: „Já, en Gunna er ekki sannur aðdáandi bókanna um Harry Potter.“ B: „Hvers vegna segirðu það?“ A: „Af því að Gunna heldur ekki mest upp á fyrstu bókina um Harry Potter.“
#Allt sem stendur í biblíunni er satt og við getum verið viss um það af því að hún er guðlega innblásið rit. Um innblástur hennar þarf enginn að efast enda kemur það skýrt fram í biblíunni að hún sé guðlega innblásin og það er að sjálfsögðu satt líkt og allt annað sem þar kemur fram.
Fastir liðir, eins og venjulega

***Fastir liðir „eins og venjulega“*** var íslensk gamansería framleidd af RÚV,í leikstjórn Gísla Rúnars Jónssonar eftir handriti Eddu Björgvinsdóttur og Helgu Thorberg. Þættirnir voru sýndir annað hvert laugardagskvöld á eftir *[[Staupasteinn (sjónvarpsþáttur)|Staupasteini]]* október til desember 1985.

Þættirnir fjalla um þrjár nágrannafjölskyldur í raðhúsi í úthverfi á Íslandi þar sem hefðbundnum kynjahlutverkum er snúið við (með tilheyrandi breytingum á t.d. starfsheitum) og karlarnir eru heimavinnandi húsfeður. Hver fjölskylda hefur sín sérstöku einkenni og þær passa alls ekki saman þrátt fyrir að búa í sömu húsalengju.
Skrímsli (kvikmynd)

***Skrímsli*** (e. ***No Such Thing***) er bandarísk/íslensk kvikmynd frá árinu 2001 í leikstjórn Hal Hartley. 

## Tengill
*
Skrímsli

**Skrímsli** eða **skrýmsli** (sjá mismunandi rithætti) er einhverskonar ófreskja eða ferlegt kvikindi sem kemur fyrir í goðafræði flestra þjóða og í mörgum trúarbrögðum og þjóðsögum. Skrímslin eru oft óhugnanleg útlits og hafa slæma eiginleika. Það er þó ekki einhlýtt. Stundum getur skrímsli verið landvættur. Drekar, allavega ormar (t.d. lindormur) eða aðrir óvættir flokkast oft sem skrímli.

## Tengt efni
* Sæskrímsli

## Tenglar
* ''Nokkur furðudýr fornaldar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961 
* ''Sæslangan er meinlaus fiskur''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1951
Heilsubælið

***Heilsubælið*** eða ***Heilsubælið í Gervahverfi*** er íslensk þáttasería í leikstjórn Gísla Rúnars Jónssonar sem var skrifuð af Eddu Björgvinsdóttur, Ladda og Gísla Rúnari Þættirnir voru framleiddir af Gríniðjunni og Íslenska sjónvarpsfélaginu fyrir Stöð 2. Sýningar á þeim hófust 1987 og voru átta þættir gerðir í einni þáttaröð. 

Þættirnir fjalla um líf starfsfólks Heilsubælisins og baráttu þeirra við sjúklingana. Gert er grín að sjúkrahúslífinu eins og mögulegt er og koma þar ýmsir við sögu, þ.á m. Dr. Saxi læknir, Dr. Sigríður, Malberg Snædal (sem les skilaboð af hurðum Jóns Péturssonar læknis og Halldórs Péturssonar læknis), Hallgrímur matsveinn, Dr. Adolf yfirlæknir, Sigríður gamla, Steini, Olli og ýmsir fleiri.  

Fyrri þáttaröðin var gefin út á mynddisk árið 2009 en árið 2010 sagði Edda Björgvinsdóttir frá því í samtali við Pressuna að hópurinn hafi verið undir mjög miklum áhrifum þeirra bestu í skemmtanaheiminum. Hún tiltók sérstaklega Rowan Atkinson og samleikara hans úr Not the Nine O'Clock News sem voru sýndir á BBC2 á árunum 1979–1982. Í sama viðtali tók hún fram að þau hefðu fengið um 10 atriði að af 280 að láni en að þau hefðu aldrei farið leynt með það. 

## Leikarar
* Laddi sem Dr. Saxi o.fl.
* Edda Björgvins sem Sigríður o.fl.
* Pálmi Gestsson sem ýmsir
* Júlli Brjáns sem ýmsir

## Tengill
* 

## Tilvísanir
Búbbarnir

***Búbbarnir*** er íslensk sjónvarpsþáttaröð í leikstjórn Braga Þórs Hinrikssonar. Þættirnir eru brúðugrínþættir sem gerast á sjónvarpstöð. Handritshöfundur þáttanna er Gísli Rúnar Jónsson, Bragi Þór Hinriksson stóð einnig fyrir þróun þeirra. Raddsetning er í höndum Sveppa, Björgvins Franz Gíslassonar, Jóhanns G. Jóhannassonar og Vilhjálms Goða. Tónlistin er samin af Jóni Ólafssyni.

Þættirnir hófu göngu sína 26. ágúst 2006 á Stöð 2 á laugardagskvöldum en voru seinna færðir yfir á fimmtudagskvöld; sýningum lauk 11. janúar 2007. *Búbbarnir* voru síðan endursýndir sumarið 2007 og haustið 2012.

Viðtökur voru dræmar: Gagnrýnendur Fréttablaðsins og DV voru ekki hrifnir í dómum sínum, þættirnir hlutu einnig Gullkindina sem verstu íslensku sjónvarpsþættir ársins 2006. Þeir voru jafnframt kosnir 5-6 verstu íslensku sjónvarpsþættir allra tíma af álitsgjöfum DV árið 2012.

## Leikraddir

## Tengill
*
Kvöld í klúbbnum

***Kvöld í klúbbnum*** (en: ***A Night at the Roxbury***) er bandarísk gamanmynd frá árinu 1998. Með aðalhlutverk fara Will Ferrel og Chris Kattan.
Óskar Gíslason

**Óskar Gíslason** (15. apríl 1901 – 25. júlí 1990) var íslenskur kvikmyndagerðarmaður. Meðal mynda hans eru *[[Síðasti bærinn í dalnum (kvikmynd)|Síðasti bærinn í dalnum]]*, *[[Nýtt hlutverk (kvikmynd)|Nýtt hlutverk]]*, *[[Reykjavík vorra daga]]*, *[[Björgunarafrekið við Látrabjarg (kvikmynd)|Björgunarafrekið við Látrabjarg]]* og *[[Reykjavíkurævintýri Bakkabræðra]]*.
Kvikmyndasafn Íslands varðveitir og hefur umráðarétt yfir verkum Óskars.

## Tenglar
* ''Óskar Gíslason ljósmyndari''; grein í Morgunblaðinu 1971
* ''Óskar Gíslason ljósmyndari látinn''; grein í Morgunblaðinu 1990
* ''Óskar Gíslason - minningar''; greinar í Morgunblaðinu 1990
* Óskar Gíslason (Kvikmyndavefurinn) 
* Þetta er höfðinglegur gjörningur
Lalli Johns

**Lárus Björn Svavarsson**, oftast kallaður ***Lalli Johns*** eða ***Lalli djóns***, (f. 12. september 1951, d. 11. maí 2025) var íslenskur smáglæpamaður. 

Árið 2001 varð Lalli landsþekktur eftir frumsýningu heimildarmyndar Þorfinns Guðnasonar, *[[Lalli Johns (kvikmynd)|Lalli Johns]]*, sem fjallar um líf Lalla. 

## Auglýsing Öryggismiðstöðvarinnar
Árið 2007 lék Lalli í auglýsingum fyrir Öryggismiðstöðina, sem birtar voru í fjölmiðlum. Þar var Lárus gerður að holdgervingi þess sem fólk ætti að varast. Öryrkjabandalag Íslands kærði auglýsingastofuna Himinn og haf *(heitir nú PIPAR\TBWA)* sem framleiddi umræddar auglýsingarnar, til Sambands íslenskra auglýsingastofa fyrir að hafa brotið gegn siðareglum og starfsreglum sambandsins.

Ástæða kæranda er að í umræddum auglýsingum sé verið að vekja ótta meðal almennings á öllu heimilislausu fólki en þar sem margir heimilislausir einstaklingar eru öryrkjar þá telur Öryrkjabandalag Íslands sér skyld að gæta hagsmuna þeirra þegar að þeim er vegið en Lalli Johns er þekktur meðal almennings sem heimilaus maður. Auglýsingarnar voru fljótt teknar úr birtingu. 

## Seinni ár
Á árunum 1969 til 2009 fékk Lárus 42 dóma, nær eingöngu fyrir þjófnað. Hann sneri seinna við blaðinu og var edrú í um 20 ár. Hann dvaldi síðustu ár ævi sinnar á Hrafnistu í Reykjavík.

## Heimildir

## Tenglar
*
Ágúst Guðmundsson

**Ágúst Guðmundsson** (29. júní 1947) er íslenskur leikstjóri. Fyrsta kvikmyndin hans, Land og synir frá árinu 1980 er stundum kölluð upphaf íslenska kvikmyndavorsins, en með því er verið að tala um upphaf íslenskrar kvikmyndagerðar síðari tíma. Ágúst er í kvikmyndaráði Bandalags íslenskra listamanna. Þekktastur er hann fyrir Með allt á hreinu og Útlagann.

## Kvikmyndir
* *[[Land og synir (kvikmynd)|Land og synir]]* (*Land and Sons*, 1980)
* *[[Útlaginn]]* (*Outlaw: The Saga of Gisli*, 1981)
* *[[Með allt á hreinu]]* (*On Top*, 1982)
* *[[Gullsandur]]* (*Golden Sands*, 1984)
* Þýsk sjónvarpsþáttaröð *[[Nonni og Manni|Nonni und Manni]]* (6 þættir, 1988-1989)
* *[[Dansinn]]* (*The Dance*, 1998)
* *[[Mávahlátur]]* (*The Seagull's Laughter*, 2001)
* *[[Í takt við tímann]]* (*In Tune with the Time*, 2004)
**[[Ófeigur gengur aftur]] (Spooks and Spirts, 2013)*
*Heimildarmynd *[[Maður sviðs og söngva]]* (2019)

## Tenglar
*
Þráinn Bertelsson

**Þráinn Bertelsson** (f. 30. nóvember 1944) er Íslenskur leikstjóri, fyrrum þingmaður og rithöfundur. Hann hefur gert sjö kvikmyndir í fullri lengd, þar á meðal líf-þríleikinn (Nýtt líf, Dalalíf, Löggulíf), verðlaunamyndina Magnús, leikstýrt einu áramótaskaupi (og gert handrit við annað skaup) og skrifað bækur. Alþingi veitti Þráni fyrstum kvikmyndagerðarmanna heiðurslaun Alþingis. 

Þráinn var kosinn á Alþingi í alþingiskosningunum 2009 fyrir Borgarahreyfinguna en fjórum mánuðum seinna sagði hann sig úr flokknum og árið 2010 gekk hann í Vinstri græna. Hann gaf ekki aftur kost á sér í alþingiskosningunum 2013.

Hann var einnig tilnefndur af Evrópsku kvikmyndaakademíunni til þrigga Evrópuverðlauna (Felix) fyrir kvikmyndina Magnús, fyrir besta handrit, bestu kvikmynd og bestu framleiðsluna. Þráinn Bertelsson hlaut heiðursverðlaun Eddunnar árið 2022. Einnig árið 2022 gaf Þráinn Íslensku þjóðinni allar kvikmyndir sínar að gjöf er þær fóru í stafræna endurvinnun.

## Kvikmyndir

* *[[Jón Oddur & Jón Bjarni|Jón Oddur og Jón Bjarni]] (1981)* 
* *[[Áramótaskaup 1982]] (1982)*
* *[[Nýtt líf]] (1983)*
* *[[Áramótaskaup 1983]]* (1983) Aðeins handritshöfundur
* *[[Dalalíf]] (1984)*
* *[[Skammdegi]] (1985)*
* *[[Löggulíf]] (1985)*
* *[[Magnús (kvikmynd)|Magnús]] (1989)*
* *[[Einkalíf]] (1995)*
* *[[Sigla himinfley]] (1996)*

## Tilvísanir
Óskar Jónasson

**Óskar Jónasson** (f. 30. júní 1963 í Reykjavík) er íslenskur leikstjóri. Hann stundaði nám í kvikmyndagerð í The National Film and Television School í Beaconsfield á Englandi og útskrifaðist þaðan 1990. Hann hefur gert fjölda sjónvarpsmynda, stuttmynda, sjónvarpsería og fimm kvikmyndir í fullri lengd. Hann er einnig þekktur sem töframaðurinn Skari Skrípó. Óskar leikstýrði m.a Fóstbræðrum, þáttaröð 2 og 3, Svínasúpunni og fyrstu og fimmtu seríu Stelpnanna.

## Ferill Óskars í íslenskum sjónvarpsþáttum og kvikmyndum

## Tengill
*
Böðvar Bjarki Pétursson

**Böðvar Bjarki Pétursson** (fæddur 1962) er íslenskur kvikmyndagerðarmaður sem gerði heimildarmyndina *[[Glíman]]*, erótísku stuttmyndina *[[Bráðin]]* og leikstýrði *[[Gæsapartí]]* sem er leikin kvikmynd í fullri lengd frá árinu 2001. Hann er ef til vill þekktastur fyrir að framleiða heimildarmyndina *[[Í skóm drekans]]* sem vakti mikla umræðu. Böðvar Bjarki er einnig stofnandi Kvikmyndaskóla Íslands.

## Tenglar
Da Vinci lykillinn (aðgreining)

**Da Vinci lykillinn** getur átt við eftirfarandi:

*Metsölubók Dans Brown; *[[Da Vinci lykillinn|Da Vinci lykilinn]]*
*Samnefnda *[[Da Vinci lykillinn (kvikmynd)|kvikmynd]]* byggða á sögunni
Da Vinci lykillinn

***Da Vinci lykillinn*** (e. ***Da Vinci Code***) er metsölubók eftir Dan Brown, sem fjallar um táknagæjann Robert Langdon.
Kláfur

**Kláfur** (**loftferja** eða **kláfferja**) er farartæki, dregið á línu yfir ófærur (s.s. vatnsföll) eða upp fjöll. Áður en vegasamgöngur komust í nútímalegt horf á Íslandi voru kláfar yfir margar ár í alfaraleið, og voru flestir knúnir áfram með handsnúinni sveif. Voru slíkir staðir nefndir *ferjustaðir*. Sumir kláfar eru enn þann dag í dag notaðir til að ferja sauðkindur yfir vatnsföll. 

Gerður er greinarmunur á kláfferju og svifferju en í Lögréttu 1909 er þessi texti: "Nokkru sunnar en Norðurá fellur í Hjeraðsvötnin, er kláfferja, en niður hjá Ökrum, norðar miklu, er svifferja. Hún er þannig útbúin, að keðjur eru til beggja landa, og dregst ferjan á þeim til skiptis. Ferjan sjálf er stór flatbytningur."

Kláfar voru víða í notkun fyrr á tímum. Hér er kláf yfir Jökulsá á Jökuldal lýst árið 1882:
“Hvergi er Jökulsá reið, en við Brú er kláfur; drátturinn er á þann hátt, að 2 reipi eru strengd milli kletta yfir ána og við þau er festur kláfur; í uppstöndurunum á kláfinum eru 4 hjól, er reipin leika á; í kláfinum eru dragreipi til beggja landa og svo má draga sig fram og aptur; í kláfinum er að eins naumt rúm, fyrir einn mann; hvergi eru nú drættir á Jökulsá nema við Brú og Merki, en áður var dráttur svo að segja á hverjum bæ í efri hluta dalsins.”

## Tengt efni
* Dragferja
* Fjallatoglest
* Tannhjólalest

## Tilvísanir

## Tenglar
* Mynd af íslenskri kláfferju
Fjallatoglest

**Fjallatoglest** (**toglest** eða **strengbraut**) er farartæki sem er oftast einn lestarvagn sem er dreginn með vírum upp og niður fjallshlíðar. Fjallatoglestir eru oft notaðar til að flytja ferðamenn upp á útsýnisstaði eða skíðafólk upp fjallshlíðar. 

## Tengt efni
* Kláfur
* Tannhjólalest
Lamb

**Lamb** er afkvæmi sauðkindar (fræðiheiti: *Ovis aries*) . Lambakjöt er algengt hráefni í matargerð um allann heim. 

Á Íslandi er lambakjöt eitt vinsælasta kjöt til almennrar neyslu. 74% Íslendinga telur lambakjötið vera þjóðarrétt íslendinga.

Lambakjötið er eina íslenska afurðin sem hefur fengið PDO- merkingu frá Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Samkvæmt Evrópusambandinu eru einkenni íslenska lambsins:

Villibráðarbragð, mjúkt og óseigt kjöt, há gildi GLA-sýru, hlutfall omega-3 fitusýru í fosfórlípíðum er 16% og hátt hlutfall járns og B-vítamíns í kjötinu. Lömbin eru alin upp í frjálsri beit fram á haust og allt fæði er upprunnið á íslandi, en 2016 var erfðabreytt fóður í íslenskri sauðfjárrækt bannað.

Markaðsráð kindakjöts Icelandic lamb fengu afurðarheitið "Íslenskt lambakjöt/ Icelandic Lamb" skráð sem verndað afurðaheiti í íslenskum lögum árið 2018. Síðan þá hafa verið gerðar rannsóknir á skoðun bæði íslendinga og erlendra ferðamanna á íslensku lambakjöti og merki Icelandic Lamb má finna víða á veitingahúsum og í sérverslunum.  

## Orð tengd lömbum
* *fjallalamb* (einnig nefnt *graslamb* eða *fráfærna*- eða *fráfærulamb*) er lamb sem gengur móðurlaust á fjalli; þau lömb sem eru látin eftir hjá móður sinni nefnast dilkar
* *gimbrarlamb* er kvenkyns lamb, en getur líka merkt lamb undan vetrargamalli á. 
* *hagalamb* (eða *hagfæringur*) er móðurlaust lamb sem gengur í heimahögum.
* *[[heimalningur]]* (*heimagangur* eða *innlamb*) er móðurlaust lamb sem er alið heima á bæ. 
* *hundapísl* er stundum haft um mjög smávaxið lamb (en einnig börn eða annað ungviði).
* *karilamb* (stundum einnig *kjúklingur*) er nýfætt lamb.  
* *lambadrottning* er haft um gimbur sem fæðist fyrst lamba tiltekið vor á bænum.
* *lambakóngur* er hrútlamb sem fæðist fyrst lamba tiltekið vor á bænum.
* *lambhrútskettlingur* er agnarsmár lambhrútur.  
* *lambhrútur* er karlkyns lamb. 
* *lambköttur* er smávaxið lamb. 
* *megða* er lítið lamb.
*  *meltingur* er lamb sem hefur drepist í móðurkviði.
* *ótyrmi* er lamb sem dafnar illa. 
* *réttalamb* er fyrsta lamb sem slátrað er að hausti. 
* *undanflæmingur* er lamb sem hefur flæmst undan móður sinni.
* *öræfaköttur* (eða *öræfakettlingur*) er smávaxið lamb sem gengur (lengst) inni á afrétti.
Folald

**Folald** er afkvæmi hests og hryssu og telst vera folald þar til það er orðið eins vetra. Aldursár hesta eru talin í vetrum. Folald er aðeins folald fram yfir fyrsta veturinn, þá verður það að trippi og er trippi á aldrinum 1–3 vetra. Folöld sem ganga undir móður sinni nefnast *dilkhestar*. Ef folald er haustkastað er það kallað *haustungur*. 

## Eitt og annað
* Orðið fyl  er stundum haft um folald, en þó oftast um um ófætt folald: *hryssa með fyli*. Orðið *Fylsuga* er haft um hryssu sem folaldið gengur undir (sýgur). 
* Folald getur orðið til úr tveimur eggjum í móðurkviði. Framhlutinn er þannig tvíburi afturhlutans. Fyrirbærið er afar sjaldgæft. 

## Tilvísanir
Kjartan Guðjónsson

**Kjartan Guðjónsson** (f. 2. febrúar 1965) er íslenskur leikari. Hann er þekktastur fyrir leik sinn í Stelpunum, Hæ Gosa, Pressu og í Ástríði. Frá 2013 til 2018 var hann aðalandlit SS og lék í fjórum þáttaröðum af auglýsingaherferðum fyrir fyrirtækið árin   2011,  2013, 2015 og 2017.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Kristján Franklín Magnúss

**Kristján Franklín Magnúss** (f. 24. maí 1959) er íslenskur leikari. Hann hefur margoft lesið inn á teiknimyndir og má þar nefna Snúð í Múmínálfunum. Hann fór þar að auki með hlutverk djöfulsins í Meistaranum og Margarítu í uppsetningu Hafnarfjarðarleikhússins.
## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Magnús Jónsson

**Magnús Jónsson** getur átt við:
* Magnús Jónsson (d. 1371), lögmann norðan og vestan.
* Magnús Jónsson (~1525–1591), sýslumann í Ögri (*Magnús prúði*).
* Magnús Jónsson (1642-1694), lögmann norðan og vestan
*Magnús Jónsson (1878–1934) lagaprófessor og ráðherra
* Magnús Jónsson (1887–1958), stjórnmálamann, ritstjóra og dósent við guðfræðideild Háskóla Íslands (1917–1928).
* Magnús Jónsson frá Mel (1919–1984), stjórnmálamann og fjármálaráðherra.
* Magnús Jónsson (1928–2002), óperusöngvara.
* Magnús Jónsson, arkítekt.
* Magnús Jónsson (f. 1948), veðurfræðingur.
* Magnús Jónsson (f. 1965), leikara.
* Megas (*Magnús Þór Jónsson*, f. 1945), tónlistarmann og lagahöfund.

## Sjá einnig
* Magnús B. Jónsson
Magnús Jónsson (f. 1965)

**Magnús Jónsson** (f. 24. október 1965) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Talsetning teiknimynda

## Tengill
*
Magnús Ólafsson (leikari)

**Magnús Ólafsson** (fæddur 17. febrúar 1946) er íslenskur leikari. Hann er þekktur fyrir karakterinn *Bjössi bolla*.

Magnús spilaði knattspyrnu á yngri árum sem markmaður. Elsti sonur Magnúsar er Hörður Magnússon, fjölmiðlamaður og fyrrum knattspyrnumaður.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Sóldögg

**Sóldögg** getur átt við eftirfarandi:
* Mannsnafnið Sóldögg
* Sóldögg; jurt af sóldaggarætt
* Íslensku hljómsveitina Sóldögg
* Sóldögg ehf. - heildsala með landbúnaðarvörur
Magnús Ragnarsson

**Magnús Ragnarsson** (f. 16. maí 1963) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Marinó Þorsteinsson

**Marinó Þorsteinsson** (f. 30. ágúst 1920) er íslenskur leikari.

## Tengill
* Marinó Þorsteinsson  á Actor-union.is
Ólafur Darri Ólafsson

**Ólafur Darri Ólafsson** (f. 3. mars 1973) er íslenskur leikari, kvikmyndaframleiðandi og handritshöfundur.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Ólafur Guðmundsson (f. 1965)

**Ólafur Guðmundsson** (f. 10. janúar 1965) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Enski samfélagsskjöldurinn 2007

**Enski samfélagsskjöldurinn 2007** er knattspyrnuleikur sem var leikinn 5. ágúst 2007. Meistarar ensku úrvalsdeildarinnar 2006-07, Manchester United, mættu meisturum FA bikarsins 2006-07, Chelsea FC.

Eftir venjulegan leiktíma var lokastaðan 1-1 svo brugðið var á vítaspyrnukeppni. Manchester United skoruðu úr öllum sínum þremur skotum en Edwin van der Sar varði allar spyrnur Chelsea og var því lokastaðan í vítaspyrnukeppninni 3-0 fyrir Manchester.

## Smáatriði um leikinn

## Tölfræði

### Fyrri hálfleikur



### Seinni hálfleikur


### Samtals



## Tenglar
* Samfélagsskjöldurinn 2007 á TheFA.com
ENSEEIHT

**École Nationale Supérieure d'Électronique, d'Électrotechnique, d'Informatique, d'Hydraulique, et des Télécommunications** (skammstafað **ENSEEIHT**) er franskur háskóli sem sérhæfir sig í rafmagnsverkfræði, tölvunarfræði, vökvafræði og fjarskiptafræði. Hann var stofnaður árið 1907.

Nám í skólanum tekur 3 ár og lýkur með franskri verkfræðigráðu, *Diplôme d'Ingénieur*, sem viðurkennd er í Bandaríkjunum og jafngildir grunnstigi í verkfræði.

## Tenglar
* Vefsíða skólans 
* INP Toulouse
Pálmi Gestsson

**Pálmi Árni Gestsson** (fæddur  2. október 1957 í Bolungarvík) er íslenskur leikari. Pálmi er þekktastur fyrir að vera í Spaugstofunni.

Árið 2020 frumsýndi Pálmi leiksýningunna *Útsending* í Þjóðleikhúsinu þar sem hann lék aðalhlutverkið.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Eftirhermur í spaugstofunni
Pálmi er ein þekktasta eftirherma landsins, ýmist í sjónvarpsþáttunum Spaugstofan og í Áramótsaskaupum. Hér eru dæmi um eftirhermur hans.

* Ólafur Ragnar Grímsson
* Halldór Ásgrímsson
* Steingrímur Hermansson
* Bubbi Morthens
* Már Guðmundsson
* Gylfi Ægisson
* Bjarni Benediktsson
* Sighvatur Björgvinsson
* Einar Oddur Kristjánsson
* Ólafur Skúlason
* Jón Viðar Jónsson
* Halldór Blöndal
*Sverrir Hermansson
*Ólafur Ísleifsson
*Kári Stefánsson

## Tilvísanir


## Tengill
*
Pétur Eggerz

**Pétur Eggerz** (f. 19. nóvember 1960) er íslenskur leikari.

## Ferill leikhús / leikhópar

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Valdís Óskarsdóttir

**Valdís Björk Óskarsdóttir** (f. 6. maí 1949) er íslenskur ljósmyndari, kvikmyndagerðarmaður og klippari. Hún hefur aðallega klippt kvikmyndir, þ.á m. Sódómu Reykjavík, dönsku myndina Veisluna og verðlaunamyndina Eilíft sólskin hins flekklausa hugar, sem Michel Gondry leikstýrði. Hún leikstýrði myndinni Sveitabrúðkaup (2008), sem var fyrsta myndin í fullri lengd undir hennar stjórn. Valdís útskrifaðist sem klippari úr Danska kvikmyndaskólanum (*Den Danske Filmskole*) árið 1991.

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
* Opinber heimasíða  Valdísar Óskarsdóttur
Sturla Gunnarsson

**Sturla Gunnarsson** (f. 1951) er kanadískur leikstjóri. Hann fæddist á Íslandi en flutti til Kanada þegar hann var sjö ára gamall. Þar hefur hann leikstýrt fjölda kvikmynda, en snéri aftur til Íslands í skamma stund til að leikstýra *[[Bjólfskviða (kvikmynd frá 2005)|Bjólfskviðu]]* sem frumsýnd var árið 2005.

## Tenglar
*
Ólafur Jóhannesson (kvikmyndagerðarmaður)

**Ólafur Jóhannesson** (f. 1975) einnig þekktur sem **Olaf de Fleur** er íslenskur leikstjóri. Fyrsta heimildarmynd hans í fullri lengd var Blindsker sem segir frá ævi söngvarans Bubba Morthens. Hann hefur einnig leikstýrt kvikmyndum á borð við Stóra planið, Kurteist fólk og Borgríki.

## Tenglar
*Ólafur Jóhannesson á IMDb
Silja Hauksdóttir

**Silja Hauksdóttir** (f. 12. janúar 1976) er íslenskur rithöfundur og leikstjóri. Hún skrifaði bókina *[[Dís (bók)|Dís]]* með tveimur vinkonum sínum, Birnu Önnu Björnsdóttur og Oddnýju Sturludóttur og leikstýrði síðar samnefndri kvikmynd sem er byggð á bókinni. Kvikmyndin *Dís* var frumsýnd árið 2003. Hún leikstýrði tvemur skaupum 2008 og 2014. Einnig leikstýrði hún fjórðu seríu Stelpnana árið 2007 - 2008 og rómantísku gamanþáttunum Ástríði, 2009 og 2013.
Ragnar Bragason

**Ragnar Bragason** (f. 15. september 1971) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Árið 2000 frumsýndi hann sína fyrstu kvikmynd, *[[Fíaskó]]*. Ári seinna var *[[Villiljós]]* frumsýnd, en hann leikstýrði einum af fimm hlutum hennar sem hét *Aumingjaskápurinn*. Ragnar hefur fengið fjölda verðlauna fyrir tvíeykið *[[Börn]]* og *[[Foreldrar]]* sem voru frumsýndar árið 2006 og sú síðari árið 2007. Einnig hefur Ragnar leikstýrt mörgum af vinsælustu þáttaröðum í íslensku sjónvarpi eins og *[[Fóstbræður (sjónvarpsþættir)|Fóstbræður]]*, *[[Stelpurnar]]*, *[[Næturvaktin]]* og *[[Dagvaktin]]*.

## Helstu leikstjórnarverk Ragnars
* *[[Gullregn (kvikmynd)|Gullregn]]* (2020)
* ''Fangar'' - (2017)
* *[[Málmhaus]]* - (2013)
* *[[Bjarnfreðarson]]* - (2009)
* *[[Fangavaktin]]* - (2009)
* *[[Dagvaktin]]* - (2008)
*Áramótaskaup 2007 - (2007)
* *[[Næturvaktin]]* - (2007)
* *[[Foreldrar (kvikmynd)|Foreldrar]]* - (2007)
* *[[Börn (kvikmynd)|Börn]]* - (2006)
* *[[Stelpurnar]]* - (2006)
* *[[Love Is In The Air]]* - (2004)
* *[[Fóstbræður (sjónvarpsþættir)|Fóstbræður]]* - (2001)
* *[[Villiljós (kvikmynd)|Villiljós]]* - (2001)
* *[[Fíaskó (kvikmynd)|Fíaskó]]* - (2000)

## Tenglar
*
Hilmar Oddsson

**Hilmar Oddsson** (f. 19. janúar 1957) er íslenskur leikstjóri. Hann hefur leikstýrt kvikmyndunum *[[Eins og skepnan deyr]]*, *[[Tár úr steini]]*, *[[Sporlaust]]* og *[[Kaldaljós]]*. Hann spilaði ennfremur á bæði gítar og hljómborð í hljómsveitinni Melchior og er höfundur hins víðfræga lags „Önnur sjónarmið“ úr kvikmyndinni *Eins og skepnan deyr*.

Hilmar er faðir leikonunnar Heru Hilmarsdóttur.

## Kvikmyndaskrá

## Tilvísanir


## Tenglar
*Hilmar Oddsson  á Kvikmyndavefnum
*Hilmar Oddsson á Glatkistunni
Pétur Einarsson (f. 1940)

**Pétur Einarsson** (31. október 1940 – 24. apríl 2024) var íslenskur leikari, leikstjóri og skólastjóri Leiklistarskóla Íslands.

Pétur útskrifaðist frá Leiklistarskóla Íslands árið 1964 og nam leiklist við Háskólann í Georgíu í Bandaríkjunum sem hann útskrifaðist þaðan árið 1966.

Pétur talsetti teiknimyndir, t.d. fyrir karakterana Múfasa í Konungi ljónanna, Seif í Herkúles og skjaldbökuna í Svanaprinsessunni meðal annarra.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Heimildir


## Tenglar
* 
* Pétur Einarsson látinn
Randver Þorláksson

**Randver Þorláksson** (f. 7. október 1949) er íslenskur leikari. Randver var lengi í sjónvarpsþáttunum Spaugstofan frá 1989 til 2007 þegar dagskrárstjóri RÚV sagði honum upp störfum en því var mikið mótmælt. Árið 2015 setti Spaugstofan sýninguna *Yfir til þín* á svið í Þjóðleikhúsinu en þar var Randver með í för. Það sama má segja um lokaþátt Spaugstofunnar sem sýndur var á skjánum í janúar 2016. Þekktastur er Randver fyrir hlutverk sín sem róninn *Örvar* og fréttamaðurinn *Sigurður Vilbergsson* úr Spaugstofunni.

Í áramótaauglýsingu Kaupþings árið 2007 lék Randver á móti stórleikaranum John Cleese. Hann lék einnig aðalhlutverkið í mottumars auglýsingu ársins 2018 og lék í tónlistarmyndbandi hljómsveitarinnar Áttunar *L8* sem að kom út í nóvember 2018.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Pétur Jóhann Sigfússon

**Pétur Jóhann Sigfússon** (fæddur 21. apríl 1972) er íslenskur leikari, útvarpsmaður, uppistandari og handritshöfundur. Pétur var valinn fyndnasti maður Íslands árið 1999. Pétur er mest þessa dagana í hlaðvarpsþættinum Beint í bílinn ásamt Sveppa en þar fara þeir um víðan völl og tala um allt og ekkert.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Ipswich

**Ipswich** er strjálbýl sýsla í Austur-Anglíu á Englandi við árósa Orwellárinnar. Borg með sama nafni er dreifð um svæði sýslunnar og er talið að um 85% íbúa hennar búa innan sýslumarkanna. Íbúar borgarinnar eru um 133 þúsund talsins (2011).

Ipswich Town F.C. er knattspyrnulið borgarinnar.
Rannsóknir í heimspeki

***Rannsóknir í heimspeki*** (þ. *Philosophische Untersuchungen*) er ásamt *[[Rökfræðileg ritgerð um heimspeki|Rökfræðilegri ritgerð um heimspeki]]* annað tveggja meginrita austurríska heimspekingsins Ludwigs Wittgenstein. Í ritinu fjallar Wittgenstein um ýmsar gátur heimspekinnar, meðal annars í málspeki, merkingarfræði, rökfræði, heimspeki stærðfræðinnar og hugspeki. Hann heldur því fram að hugtakaruglingur sé rót flestra heimspekilegra vandamála. Ritið er almennt talið eitt mikilvgasta rit um heimspeki frá 20. öld. Það kom fyrst út árið 1953 að Wittgenstein látnum.
Heimspeki stærðfræðinnar

**Heimspeki stærðfræðinnar** er undirgrein heimspeki og stærðfræði sem fjallar um heimspekilegar undirstöður og afleiðingar stærðfræðinnar.  

Meðal spurninga sem spurðar eru í heimspeki stæræðfræðinnar eru:

:* Hver er verufræðileg staða stærðfræðilegra fyrirbæra?
:* Hvert er eðli stærðfræðilegra staðhæfinga?
:* Hvað er sannleikur í stærðfræði?
:* Hver eru tengsl stærðfræðinnar og efnisheimsins?
:* Hver eru tengslin milli stærðfræði og rökfræði?
:* Hvert er hlutverk túlkunarfræðinnar í stærðfræði?
:* Hvert er markmið rannsókna í stærðfræði?
Friedrich Waismann

**Friedrich Waismann** (21. mars 1896 – 4. nóvember 1959) var austurrískur stærðfræðingur, eðlisfræðingur og heimspekingur. Hann var meðlimur í Vínarhringnum og einn meginhugsuður rökfræðilegrar raunhyggju.

Waismann fæddist í Vínarborg. Hann nam stærðfræði og eðlisfræði við Háskólann í Vín. Árið 1922 hóf hann nám í heimspeki undir leiðsögn Moritz Schlick, stofnanda Vínarhringsins. Waismann fluttist til Bretlands árið 1938. Hann kenndi vísindaheimspeki við Cambridge-háskóla frá 1937 til 1939 og heimspeki stærðfræðinnar við Oxford-háskóla frá 1939 til æviloka.

Á árunum 1927 til 1936 ræddi Waismann oft um heimspeki við Ludwig Wittgenstein, einkum heimspeki stærðfræðinnar og málspeki. Waismann tók samtölin upp og þau voru síðar gefin út undir ritstjórn B.F. McGuinness undir titlinum *Ludwig Wittgenstein og Vínarhringurinn* (e. *Ludwig Wittgenstein and the Vienna Circle*) (1979). Aðrir heimspekingar Vínarhringsins (þ.á m. Schlick, Rudolf Carnap og Herbert Feigl) ræddu einnig heimspeki við Wittgenstein en ekki jafn mikið og Waismann. Árið 1934 íhuguðu Wittgenstein og Waismann að vinna saman að bók en þegar heimspekilegur ágreiningur kom upp varð ekkert úr þeim áformum.

Í ritinu *Inngangur að stærðfræðilegri hugsun: Hugtakamyndun í nútímastærðfræði* (e. *Introduction to Mathematical Thinking: The Formation of Concepts in Modern Mathematics*) (1936) hélt Waismann því fram að stærðfræðileg sannindi væru sönn í krafti venju  en ekki af því að þau væru sannreynanleg eða nauðsynlega sönn. Rit hans *Lögmál málspekinnar* (e. *The Principles of Linguistic Philosophy*) (1965) og *Sýn mín á heimspekina* (e. *How I See Philosophy*) (1968) komu út að honum látnum.
Peter Hacker

**Peter Michael Stephan Hacker** (fæddur 15. júlí 1939 í London á Englandi) er breskur heimspekingur. Hann fæst einkum við hugspeki og málspeki. Hacker er kunnur fyrir ritskýringar sínar á ritum Ludwigs Wittgenstein og gagnrýni sína á heimspeki byggðri á taugavísindum.
Rush Rhees

**Rush Rhees** (19. mars 1905 – 22. maí 1989) var bandarískur heimspekingur. Hann kenndi heimspeki við Swansea-háskóla frá 1940 til 1966.

Rhees var nemandi og vinur Ludwigs Wittgenstein. Hann hefur ásamt G.E.M. Anscombe séð um útgáfu á verkum Wittgensteins að honum látnum, þ.á m. *[[Rannsóknir í heimspeki|Rannsóknum í heimspeki]]* (1953).

## Helstu rit
* *Wittgenstein and the Possibility of Discourse* (1988)
* *On Religion and Philosophy* (1997)
* *Moral Questions* (1999)
Georg Henrik von Wright

**Georg Henrik von Wright** (borið fram *fon vrikt*, IPA: [je:ɔrj hɛn:rik fɔn-vrik:t]) (14. júní 1916 – 16. júní 2003) var finnskur heimspekingur, sem tók við stöðu Ludwigs Wittgenstein sem prófessor við Cambridge-háskóla. Hann gaf út bækur og birti greinar um heimspeki á ensku, finnsku, þýsku og móðurmáli sínu sænsku. Meðal áhrifavalda von Wrights voru Ludwig Wittgenstein og Osvald Spengler.

*[[Framfaragoðsögnin]]* kom út í íslenskri þýðingu í ritflokknum Lærdómsrit Bókmenntafélagsins árið 2003 í þýðingu Þorleifs Haukssonar með inngangi eftir Sigríði Þor- geirsdóttur.

## Helstu rit Von Wrights
* *The Logical Problem of Induction* (doktorsritgerð), 31. maí 1941
* *Den logiska empirismen*, 1945
* *Über Wahrscheinlichkeit*, 1945
* *An Essay in Modal Logic*, 1951
* *A Treatise on Induction and Probability*, 1951
* *Deontic Logic*, 1951
* *Tanke och förkunnelse*, 1955
* *Logical Studies*, 1957
* *Logik, filosofi och språk*, 1957
* *The Varieties of Goodness*, 1963
* *Norm and Action*, 1963
* *The Logic of Preference*, 1963
* *Essay om naturen, människan och den vetenskaplig-tekniska revolutionen*, 1963
* *An Essay in Deontic Logic*, 1968
* *Time, Change and Contradiction*, 1969
* *Tieteen filosofian kaksi perinnettä*, 1970
* *Explanation and Understanding*, 1971
* *Causality and Determinism*, 1974
* *Handlung, Norm und Intention*, 1977
* *Humanismen som livshållning*, 1978
* *Freedom and Determination*, 1980
* *Wittgenstein*, 1982
* *Philosophical Papers I-III*, 1983-1984
* *Filosofisia tutkielmia*, 1985
* *Vetenskapen och förnuftet*, 1986
* *Minervan Pöllö*, 1991
* *Myten om framsteget*, 1993
* *The Tree of Knowledge*, 1993
* *Att förstå sin samtid*, 1994
* *Six Essays in Philosophical Logic*, 1996
* *Viimeisistä ajoista. Ajatusleikki*, 1997
* *Logiikka ja humanismi*, 1998
* *In the Shadow of Descartes*, 1998
* *Mitt liv som jag minns det*, 2001

## Tilvitnanir
Stanley Cavell

**Stanley Louis Cavell** (fæddur 1. september 1926; d. 19. juni 2018) var bandarískur heimspekingur. Hann er „Walter M. Cabot“-prófessor *emeritus* í fagurfræði á Harvard-háskóla. 

## Æviágrip
Cavell fæddist í Atlanta í Georgíu í Bandaríkjunum. Foreldrar Cavells voru gyðingar.

Cavell stundaði tónlistarnám og brautsrkáðist frá Kaliforníuháskóla í Berkeley með B.A.-gráðu í tónlist árið 1947.

## Heimspeki
Cavell hlaut þjálfun í rökgreiningarheimspeki en á oft í orðræðu við heimspekinga meginlandshefðarinnar. Hann er þekktur fyrir að fjalla um heimspeki í sambandi við kvikmyndir og bókmenntir. 

Cavell hefur ritað margt um heimspeki Ludwigs Wittgenstein, J.L. Austin, Martins Heidegger, Henrys Thoreau og Ralphs Waldos Emerson.

## Helstu rit Cavells
* *Must We Mean What We Say?* (1969)
* *The World Viewed: Reflections on the Ontology of Film* (1971)
* *The Senses of Walden* (1972)
* *The Claim of Reason: Wittgenstein, Skepticism, Morality, and Tragedy* (1979)
* *Pursuits of Happiness: The Hollywood Comedy of Remarriage* (1981)
* *Themes Out of School: Effects and Causes* (1984)
* *Disowning Knowledge: In Six Plays of [[Shakespeare]]* (1987); 2. útg.: *Disowning Knowledge: In Seven Plays of Shakespeare* (2003)
* *In Quest of the Ordinary: Lines of Scepticism and Romanticism* (1988)
* *This New Yet Unapproachable America: Lectures after Emerson after Wittgenstein* (1988)
* *Conditions Handsome and Unhandsome: The Constitution of Emersonian Perfectionism* (1990)
* *A Pitch of Philosophy: Autobiographical Exercises* (1994)
* *Philosophical Passages: Wittgenstein, Emerson, Austin, Derrida* (1995)
* *Contesting Tears: The Melodrama of the Unknown Woman* (1996)
* *Emerson's Transcendental Etudes* (2003)
* *Cities of Words: Pedagogical Letters on a Register of the Moral Life* (2004)
* *Philosophy the Day after Tomorrow* (2005)
James F. Conant

**James Ferguson Conant** (fæddur 10. júní 1958) er bandarískur heimspekingur sem fæst einkum við málspeki, siðfræði og heimspeki heimspekinnar. Ef til vill er hann þekktastur fyrir skrif sín um Ludwig Wittgenstein. Hann hefur einnig skrifað um Stanley Cavell, Friedrich Nietzsche og Søren Kierkegaard og ritstýrt greinasöfnum eftir Hilary Putnam og (ásamt John Haugeland) Thomas Kuhn.

Conant fæddist í Kyoto í Japan. Hann bjó í Japan og Kóreu til 14 ára aldurs. Þá flutti hann til Bandaríkjanna og stundai nám við  Phillips Exeter Academy. Hann lauk B.A.-gráðu í heimspeki og vísindasögu frá Harvard-háskóla árið 1982 og doktorsgráðu í heimspeki frá Harvard-háskóla árið 1990. Hann kenndi heimspeki við Pittsburgh-háskóla frá 1991 til 1999 en tók þá við prófessorsstöðu í heimspeki við Háskólann í Chicago.
Róbert Arnfinnsson

**Róbert Arnfinnsson** (f. 16. ágúst 1923 í Leipzig í Þýskalandi, d. 1. júlí 2013) var íslenskur leikari. Hann starfaði lengi í Þjóðleikhúsinu.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
* 
* Glatkistan
Sigurður Eyberg

**Sigurður Eyberg** (f. 11. maí 1971) er íslenskur tónlistarmaður, leikari og leikstjóri. Hann er söngvari hljómsveitarinnar Deep Jimi and the Zep Creams sem hefur starfað frá 1991.
Cora Diamond

**Cora Diamond** er bandarískur heimspekingur. Hún hefur fengist við túlkun á heimspeki Ludwigs Wittgenstein og siðfræði. Í siðfræði hefur Diamond meðal annars fjallað um réttindi dýra.

Diamond lauk B.A.-gráðu frá Swarthmore College árið 1957 og BPhil-gráðu frá Oxford-háskóla árið 1961. Hún er nú prófessor ''emeritus'' við Virginíu-háskóla í Bandaríkjunum.
Rúnar Freyr Gíslason

**Rúnar Freyr Gíslason** (f. 29. apríl 1973) er íslenskur leikari. Í dag er hann fastráðinn leikari í Borgarleikhúsinu og hefur þar meðal annars leikið í Fjölskyldunni, Faust og Söngvaseið. Einnig hefur hann leikið í 1998-útfærslunni af Grease, Glanni Glæpur í Latabæ og Koddamanninum.
Rúnar var giftur Selmu Björnsdóttir. 

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Sigurður Hallmarsson

**Sigurður Hallmarsson** (f. 24. nóvember 1929) er íslenskur leikari.

## Ferill í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum

## Tengill
*
Sandra Laugier

**Sandra Laugier** (1961) er franskur heimspekingur sem fæst einkum við málspeki, athafnafræði, siðfræði og vísindaheimspeki. Hún er prófessor við Háskólann í Picardie Jules Verne í Amiens í Frakklandi. Hún hefur kynnt frönskum lesendum bandaríska heimspeki, til dæmis höfunda á borð við Emerson og Thoreau en ekki síst Stanley Cavell. 

## Helstu rit
* *L'anthropologie logique de Quine*, 1992
* *Recommencer la philosophie : la philosophie américaine aujourd'hui*, 1999
* *Du réel à l'ordinaire : quelle philosophie du langage aujourd'hui ?*, 1999
* *Faut-il encore écouter les intellectuels ?*, 2003
* *Une autre pensée politique américaine : la démocratie radicale, de R.W. Emerson à S. Cavell*, 2004
Línan

***Línan*** (ítölsku: ***La Linea***) er ítölsk teiknimyndasería eftir Osvaldo Cavandoli. Serían fjallar um persónu kölluð „Mr. Linea“, eða herra Lína. Hann er teiknaður með einni línu sem einkennist af óvenju stóru nefi. Þættirnir eru yfirleitt ekki lengri en þrjár mínútur og því oftast notaðar sem uppfyllingarefni milli annara þátta. Cavandoli teiknaði *Línuna* í síðasta skipti, rétt fyrir dauða sinn, fyrir auglýsingaherferð Kaupþings árið 2006.

## Tenglar
*
Rökfræðileg eindahyggja

**Rökfræðileg eindahyggja** eða **rökeindahyggja** er heimspekileg kenning sem á rætur að rekja til þróunar rökgreiningarheimspekinar snemma á 20. öld. Helstu málsvarar hennar voru breski heimspekingurinn Bertrand Russell, austurríski heimspekingurinn Ludwig Wittgenstein og þýski heimspekingurinn Rudolf Carnap.

Samkvæmt kenningunni er grunneining heimsins staðreyndir. Wittgenstein hélt rökeindahyggjunni fram í *[[Rökfræðileg ritgerð um heimspeki|Rökfræðilegri ritgerð um heimspeki]]* en snerist hugur og hafnaðu henni í ritinu *[[Rannsóknir í heimspeki]]*.

Nafn kenningarinnar varð til árið 1918. Russell nefndi kenninguna rökfræðilega eindahyggju til aðgreiningar frá „rökfræðilegri heildarhyggju“, þ.e. þeirri skoðun að heimurinn sé slíkur að ekki sé hægt að þekkja neinn hluta hans án þess að þekkja alla heildina.

## Tengill
*

## Tengt efni
*Málspeki
*G.E. Moore
*Rökfræði
*Rökfræðileg raunhyggja
*Heimspeki hversdagsmáls
Kringlan (aðgreining)

**Kringla** eða með viðskeyttum greini **Kringlan** getur átt við:
* Kringlan, íslensk verslunarmiðstöð í Reykjavík við samnefnda götu
* Kringla (hverfahluti) er hluti af hverfaskiptingu Reykjavíkur
* Kringla (bær), íslenskur bær nálægt Blönduósi
* Kringla (matur) er hringlaga brauð með gati í miðjunni
* Kringla í merkingunni hvel, hringlaga skífa eða hringur
Alfred North Whitehead

**Alfred North Whitehead** (fæddur 15. febrúar 1861 í Ramsgate í Kent á Englandi, dáinn 30. desember 1947 í Cambridge í Massachusetts í Bandaríkjunum) var enskur stærðfræðingur og heimspekingur. Hann fékkst meðal annars við algebru, rökfræði, undirstöður stærðfræðinnar, vísindaheimspeki, eðlisfræði, frumspeki og menntunarfræði. Hann samdi ásamt Bertrand Russell hið áhrifamikla rit *[[Principia Mathematica]]*.

## Tengill
*
Heimildarmynd

**Heimildarmynd** er tegund kvikmynda þar sem reynt er að gera mynd eftir raunverulegum atburðum eða viðfangsefni. Heimildarmyndir einkennast oft af viðtölum og fréttamyndum. Það er t.d. oft gert heimildarmyndir um frægt fólk, hvernig þau komust á toppinn og hvernig frægðin fór með það. Þá er yfirleitt tekið viðtal við nána vini, fjölskyldu eða einhvern sem vann mikið með aðilanum. 

## Tenglar
* ''Heimildarkvikmyndir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952
Francis Herbert Bradley

**Francis Herbert Bradley** (30. janúar 1846 – 18. september 1924) var breskur heimspekingur.

## Heimspeki
Bradley hafnaði nytjastefnunni og raunhyggjunni í enskri heimspeki sem var undir miklum áhrifum frá John Locke, David Hume og John Stuart Mill. Bradley var einn helsti hugsuður bresku hughyggjunnar, sem var undir miklum áhrifum frá Immanuel Kant og þýsku hughyggjumönnunum Johann Fichte, Friedrich Schelling og Georg Wilhelm Friedrich Hegel en hann reyndi þó að gera lítið úr þessum áhrifum.

## Helstu rit Bradleys
* *Ethical Studies*, 1876
* *Appearance and Reality*, 1893
* *Essays on Truth and Reality*, 1914
* *The Principles of Logic*, 1922
* *Collected Essays*, 1935
* *The Presuppositions Of Critical History*, 1968

## Tengill
*
Öræfasveit

**Öræfasveit**, **Öræfi** áður **Litlahérað** er vestasta sveitin í Sveitarfélaginu Hornafirði (Áður Austur-Skaftafellssýslu), milli Breiðamerkursands og Skeiðarársands, austan við Kirkjubæjarklaustur og sunnan Öræfajökuls. Á miðöldum var þessi sveit kölluð *Hérað* eða *Litlahérað* en hún fór í eyði í kjölfar eldgoss í Öræfajökli árið 1362 og vatnsflóðs sem því fylgdi og var eftir það kölluð *Öræfi*. 

Sveitin var lengst af mjög einangruð þar sem tvö stór vatnsföll tálmuðu ferðir bæði í austur og vestur. Þessi einangrun stóð þar til Jökulsá á Breiðamerkursandi var brúuð árið 1967 og Skeiðarárbrúin opnaði 1974 og þar með Hringvegurinn.

Í Öræfum var þjóðgarður í Skaftafelli sem var stofnaður 1967. Síðar varð hann hluti af Vatnajökulsþjóðgarði.

## Tenglar
* *[https://visindavefur.is/svar.php?id=56104 Vísindavefurinn: Líkist Öræfasveit Pompeii á Ítalíu?]*
* ''MBL: Líklegt að gusthlaup hafi eytt Litla-Héraði''
Ukiyo-e

****, „myndir af hinum fljótandi heimi“, er tegund af japönskum tréskuraðarmyndum og málverkum sem framleidd voru frá 17. öld til 20. aldar sem sýndu mótíf af landslögum, leikhúsum og gleðihúsum.
Öræfajökull

**Öræfajökull** er eldkeila á Suðausturlandi (Austur-Skaftafellssýslu). Yfir fjallinu er jökulhetta þ.e. Öræfajökullinn sjálfur, sem er jafnframt syðsti hluti Vatnajökuls. Hann fyllir stóra öskju efst á fjallinu. Margir skriðjöklar skríða út frá jökulhettunni niður fjallshlíðarnar og um dali við fjallsræturnar. Meðal þeirra eru Svínafellsjökull, Virkisjökull, Kotárjökull, Kvíárjökull og Hrútárjökull. Á norðurhlið fjallsins er Hvannadalshnúkur, hæsti tindur Íslands, 2.110 m. Öræfajökull (jökullinn sjálfur) er allur innan Vatnajökulsþjóðgarðs og fjallið að miklu leyti líka.

Öræfajökull er megineldstöð og hefur gosið tvisvar á sögulegum tíma; fyrst 1362 þegar Litlahérað lagðist í eyði, og síðan minna gosi 1727. Mikið tjón varð í báðum gosunum og þeim fylgdi öskufall og jökulhlaup. Mannfall varð í báðum gosum.

## Eldstöðvarkerfi
Auk þess að vera megineldstöð er Öræfajökull sitt eigið eldstöðvarkerfi. Hann er einn af 41 eldstöðvakerfum á Íslandi og í millibergröð.

## Nýleg virkni
Í nóvember árið 2017 urðu jarðskjálftar undir jöklinum og mældust uppleyst efni í Kvíá sem kemur undan honum og bentu til þess að nýlegt jarðhitasvæði væri undir honum. Askja jökulsins hafði sigið meira en 20 metra. Í febrúar 2018 varð skjálfti af stærð 3,6 undir öskjunni.

## Tindar
*Hvannadalshnjúkur (2110 m)
*Snæbreið (2041 m)
*Sveinstindur (2044 m)
*Sveinsgnípa (1925 m)
*Dyrhamar (1917 m)
*Eystri (1758 m) og Vestari Hnappur (1849m)
*Rótarfjallshnúkur (1848 m) 

## Tilvísanir


## Tenglar
*  Svar: Jóhann Helgason, jarðfræðingur (5.5.2010)
* Eldgosið í Öræfajökli 1727 - Stjörnufræðivefurinn
* Vísindavefurinn: ''Hvers konar gosefni komu úr gosunum 1362 og 1727 í Öræfajökli?'' Ármann Höskuldsson og Páll Imsland
* Öræfajökull - Náttúruminjasafn
* Umbrot í Öræfajökli eftir landnám - Náttúrufræðingurinn (júní 2024)
* [Vísindavefurinn: ''Hvað er vitað um eldstöðina í Öræfajökli?'' Svar: [Ármann Höskuldsson]] (17.5.2005)
* Öræfajökull (Veðurstofa Íslands)
* Neyðaráætlun fyrir Öræfajökul (23.11.2017)
Fálmaranauðgun

**Fálmaranauðgun** er hugtak sem tengist japönsku hentai. Fálmaranauðgun er þegar vera eða verur með fálmara nauðga konu eða karli. Eitt frægasta og fyrsta dæmið um þetta er listaverkið draumur konu fiskimannsins.
365 (tala)

Fyrri tala: 364 Næsta tala: 366

**365** er tala.

## Tímatal
Það eru 365.2422 dagar í meðal hvarfári.
Hvarfár

**Hvarfár** (einnig nefnt **sólarár**, **árstíðarár** eða **trópískt ár**) er sá tími sem það tekur jörðina að ganga einn hring um sólu miðað við vorpunkt. Það tekur 365 meðalsólarhringa (daga), 5 klukkustundir, 48 mínutur og 45 sekúndur, eða 365,242190419 daga.

## Tengt efni
* Fastastjörnuár
* Sólnándarár
Fugging

**Fugging**, áður nefnt **Fucking** [ˈfʊkɪŋ], er þorp í Austurríki, 32 km norður af Salzburg og 4 km austan þýsku landamæranna. Þorpið er þekkt fyrir að hafa haldið nafninu Fucking síðan a.m.k. 1070, eftir manni frá 6. öld sem bar nafnið Focko. *Ing* er forngermanskur orðliður sem að notaður var til að tákna fólk, svo merking nafnsins er *staður fólks Fockos*. Í þorpinu búa 93 manns. 

Það sem einkennir Fucking er umferðarskilti með nafni þorpsins, sem enskumælandi ferðamenn stoppa gjarnan við og taka myndir af sér við skiltið. Því hefur oft verið stolið og hefur töluverðu fjármagni verið eytt í ný skilti.

Árið 2004 var haldin atkvæðagreiðsla um breytingu á nafni þorpsins vegna vandræðalegrar merkingar þess og síendurtekinna skiltaþjófnaða, en íbúarnir kusu gegn breytingunni. Í ágúst 2005 var umferðarskiltunum skipt út og sett voru skilti sem erfiðara er að stela. Árið 2020 var tillaga um að breyta nafni þorpsins í Fugging samþykkt og tók breytingin gildi í byrjun næsta árs.

## Tilvísanir