open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bakkagerði

**Bakkagerði** er lítið þorp við botn Borgarfjarðar eystri og gengur raunar oftast undir nafninu Borgarfjörður eystri (eystra) í daglegu tali. 91 manns bjuggu í þorpinu árið 2024. Bakkagerði er í Múlaþingi, áður í Borgarfjarðarhreppi sem nær yfir sveitina inn af firðinum og nærliggjandi víkur, svo og eyðifjörðinn Loðmundarfjörð.

Bakkagerði varð löggiltur verslunarstaður árið 1894 en fyrsta verslunarhúsið var reist þar ári fyrr. Þar er þó hafnleysa frá náttúrunnar hendi, kauptúnið stendur við vík fyrir opnu hafi en nú hefur hafnaraðstaða verið bætt töluvert með gerð smábátahafnar við Hafnarhólma. Nokkrir bátar eru gerðir út frá Bakkagerði og þar er fiskvinnsla.

Sérkennileg klettaborg, Álfaborg, er skammt innan við þorpið og er sagt að þar sé mikil huldufólksbyggð. Þar uppi er hringsjá sem sýnir fjallahringinn. Skammt frá borginni er Bakkagerðiskirkja. Hún var áður á Desjarmýri en var flutt til Bakkagerðis um aldamótin 1900.

Jóhannes Kjarval listmálari, sem ólst upp í Geitavík í Borgarfirði en var fæddur suður í Meðallandi, málaði mikið á þessum slóðum. Altaristaflan í Bakkagerðiskirkju er eitt af þekktari verkum Kjarvals, máluð árið 1914, og má þar sjá Jesú Krist flytja fjallræðuna af Álfaborg, með Dyrfjöll í baksýn, en ýmis kunn andlit úr Borgarfirði sjást meðal áheyrenda.

Í félagsheimilinu Fjarðarborg á Bakkagerði er Kjarvalsstofa til minningar um Jóhannes Kjarval og er þar reynt að sýna tengsl hans við heimabyggðina.

Grunnskóli er á Bakkagerði og þar er líka verslun og ýmis ferðamannaþjónusta.

## Tilvísanir
Álfaborg

**Álfaborg** er klettaborg á Borgarfirði eystra, rétt innan við þorpið Bakkagerði, fyrir miðjum botni víkurinnar. Fjörðurinn er kenndur við borgina, sem var friðlýst sem fólkvangur árið 1976.

Mikil huldufólkstrú er tengd Álfaborg og er sagt að þar búi álfadrottning Íslands. Álfabyggðir eru sagðar vera víða við Borgarfjörð og nágrenni og var kirkja álfanna að sögn í Kirkjusteini á Kækjudal, inn af Borgarfirði.

Göngustígur liggur upp á Álfaborg og þar er hringsjá sem sýnir allan fjallahringinn umhverfis Borgarfjörð. Við borgina er tjaldstæði.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
*
Dárakista

**Dárakista** var upprunalega kista eða búr eða fangaklefi  sem hættulegir geðsjúklingar voru læstir niður í. Frá um 1600 hefur orðið dárakista verið notað í víðari merkingu almennt um geðveikrahæli.
Bolli Þorleiksson

**Bolli Þorleiksson** er sögupersóna í Laxdæla sögu. Hann var fóstbróðir Kjartans Ólafssonar en kom á undan Kjartani heim frá Noregi og giftist Guðrúnu Ósvífursdóttur, sem hafði lofað Kjartani að sitja í festum í þrjú ár. Þegar Kjartan kom heim varð missætti með honum og Bolla og Guðrúnu og fór svo að Bolli gerði Kjartani aðför og drap hann. Í hefndarskyni fóru bræður Kjartans og fleiri að Bolla og Helgi Harðbeinsson drap hann.
Björn Valur Gíslason

**Björn Valur Gíslason** (f. 20. september 1959) er íslenskur stjórnmálamaður og varaformaður Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs. Björn Valur er nú varaþingmaður flokksins í Norðausturkjördæmi.

## Menntun og starfsreynsla
Björn lauk þriðja stigs prófi, skipstjórnarprófi frá Stýrimannaskólanum í Reykjavík vorið 1984 og hefur starfað síðan 1975 sem sjómaður, stýrimaður og skipstjóri á bátum og togurum. Hafði svo yfirumsjón með fyrsta stigs námi við Stýrimannaskólann sem kennt var í Ólafsfirði veturna 1986 - 1988 og leiðbeinandi í sjóvinnu við Gagnfræðaskólann í Ólafsfirði 1986-1988. Björn tók próf í kennsluréttindum við Háskólann á Akureyri 2006.

## Pólítískur ferill og starf innan verkalýðshreyfingarinnar
Var bæjarfulltrúi Vinstrimanna og óháðra og síðar Ólafsfjarðarlistans og nefndarmaður í ýmsum nefndum fyrir Ólafsfjarðarbæ á árunum 1986-1998. Var formaður fræðslunefndar Ólafsfjarðarbæjar kjörtímabilið 2002-2006. Varaþingmaður fyrir Alþýðubandalagið í Norðurlandskjördæmi Eystra, desember 1990, og fyrir Vinstrihreyfinguna grænt framboð í Norðausturkjördæmi október-nóvember 2007, apríl og október-nóvember 2008. Áttundi þingmaður Norðausturkjördæmis fyrir Vinstrihreyfinguna grænt framboð 2009 - 2013. Kjörinn formaður þingflokks Vinstri grænna 29. september 2011. Björn Valur sóttist ekki eftir sæti á lista í Norðausturkjördæmi í aðdraganda kosninga 2013 og færði sig um set til Reykjavíkur. Hann hlaut ekki brautargengi í forvali Vinstri grænna í Reykjavík og var ekki meðal efstu manna en sat í 4. sæti lista flokksins í Reykjavík norður og var varaþingmaður. Björn Valur var kjörinn varaformaður Vinstri grænna á landsfundi 23. febrúar 2013 og skipaði þriðja sæti á lisa Vinstri grænna í norðausturkjördæmi árið 2016, sem aftur skilaði varamannssæti. Í ágústmánuði 2017 lýsti hann því yfir að hann myndi ekki sækjast eftir endurkjöri á landsfundi flokksins í október 2017.

Stjórnarmaður í Skipstjóra- og stýrimannafélagi Norðurlands í mörg ár. Í stjórn Félags skipstjórnarmanna.

## Annað
Auk þess er Björn Valur með grunnmenntun í gítarleik frá Tónskólanum í Ólafsfirði og hefur verið hljóðfæraleikari í hljómsveitinni Roðlaust og beinlaust um árabil, haldið fjölda tónleika út um allt land og gefið út þrjá geisladiska með sveitinni.

## Tenglar
* Bloggsíða Björns Vals
Þorleifur Gunnlaugsson

**Þorleifur Gunnlaugsson** (fæddur 27. mars 1955) er íslenskur stjórnmálamaður. Þorleifur er menntaður dúklagningameistari, en hefur unnið við sjómennsku og ýmis verkamannastörf. 

Þorleifur var varaformaður og síðan formaður Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs í Reykjavík, auk þess að sinna ýmsum öðrum trúnaðarstörfum fyrir flokkinn. Hann var varaborgarfulltrúi Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs í borgarstjórn Reykjavíkur frá 2006 til september 2007, þegar hann tók sæti í borgarstjórn Reykjavíkur. Hann var varaborgarfulltrúi og borgarfulltrúi VG til ársins 2014 og fulltrúi flokksins í velferðarráði og umhverfis- og samgönguráði. 

Á yngri árum sat Þorleifur í stjórnum ýmissa róttækra vinstri samtaka. Á árunum 1971-1983 sat hann í stjórn KSML í Reykjavík og í  miðstjórn KSML(b). Þá var hann formaður BSK og átti sæti í miðnefnd Samtaka herstöðvaandstæðinga. Þorleifur hefur verið virkur í ýmsum öðrum félagasamtökum og hagsmunafélögum. Á árunum 1986-2009 sat hann í stjórn og framkvæmdastjórn SÁÁ, hann var formaður Félags dúklagninga- og veggfóðrarameistara, auk þess að eiga sæti í stjórn Meistarasambands byggingamanna.

Eiginkona Þorleifs er Hjálmdís Hafsteinsdóttir, félagsliði. Synir Þorleifs eru Haraldur Ingi, athafnamaður, fæddur ´77 og Jökull, fæddur ´81.

## Ytri tenglar
* Vefur Þorleifs
Lilja Rafney Magnúsdóttir

**Lilja Rafney Magnúsdóttir** (f. 24. júní 1957) er íslensk stjórnmálakona. Lilja er með gagnfræðapróf úr Grunnskólanum Reykjum í Hrútafirði, en hún hefur unnið í fiski og við ýmis almenn verslunar- og skrifstofustörf.

## Starf innan verkalýðshreyfingarinnar
Lilja var formaður Verkalýðs- og sjómannafélagsins Súganda 1988 – 2004. Hún hefur setið í stjórn Verkalýðsfélags Vestfirðinga frá 2004. Varaforseti Alþýðusambands Vestfjarða 1990 – 1992 og frá 1998. 

## Pólítískur ferill
Á árunum 1990 – 1994 var Lilja Oddviti Suðureyrarhrepps 1990-1994. Varaþingmaður fyrir Alþýðubandalagið mars – apríl 1993, nóv. 1998, og Vinstrihreyfinguna grænt framboð, janúar – febrúar 2007. Lilja tók sæti á þingi sem sjötti þingmaður Norðvesturkjördæmis fyrir Vinstrihreyfinguna Grænt framboð eftir Alþingiskosningarnar 2009.

Lilja sagði sig úr VG árið 2024 vegna stefnu flokksins í sjávarútvegsmálum og gekk hún í kjölfarið í Flokk fólksins og skipaði þar annað sæti á lista í alþingiskosningunum 2024. 

## Önnur störf
Í orkuráði 1995 – 1999. Í stjórn Byggðastofnunar 1999 – 2003. Í stjórn Íslandspósts hf. frá 2000, varaformaður frá 2009. Í fulltrúaráði Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða frá 2000. Í hafnarstjórn Ísafjarðarbæjar frá 2006.

## Tilvísanir
Tolli

**Þorlákur Kristinsson Morthens** (fæddur 3. október 1953), betur þekktur sem **Þorlákur Morthens** eða **Tolli** er íslenskur myndlistarmaður sem hefur verið þekktur fyrir landslags og abstrakt verk sín síðan á 9. áratugnum.   Verk Tolla eru meðal annars í eigu Listasafns Íslands, Listasafns Reykjavíkur og Listasafns Háskóla Íslands, auk nokkurra stofnana í Evrópu og Bandaríkjunum. Hann er bróðir Bubba Morthens.

Tolli er fæddur og uppalinn í Reykjavík. Hann hefur málað og teiknað frá unga aldri og kom frá listrænu heimili. Hann hóf nám við Myndlista- og handíðaskóla Íslands árið 1978 og lauk þar prófi úr nýlistadeild árið 1983. Eftir það fór hann í Hochschule der Künste í Vestur-Berlín undir handleiðslu Karl-Horst Hödicke prófessors og sneri heim 1985 og hefur starfað sem myndlistarmaður síðan. Fram að því hafði hann stundað sjómennsku við Íslandsstrendur, jafnt á fiskibátum og togurum. Hann var einnig farandaverkamaður í ýmsum sjávarplássum víða um Ísland og skógarhöggsmaður í Norður-Noregi.

Fyrstu sýningar Tolla voru í Reykjavík og á Akureyri árið 1982 og fyrsta einkasýning hans var síðan í gúmmívinnustofunni í Reykjavík árið 1984. Árin 1982 – 1992 sýndi hann tuttugu og tvær einkasýningar hér á landi og erlendis, og tók þátt í sautján samsýningum.

Tolli hefur rekið vinnustofu í Berlín og efnt til sýninga í Þýskalandi, Danmörku, Mónakó, Bretlandi, Bandaríkjunum og Suður-Kóreu. Hann hefur einnig reynt fyrir sér í tónlist og gaf út tvær plötur með hljómsveitinni Ikarus. 

## Heimildir
* [Án höfundar]. [Án ártals] *„Þorlákur Kristinsson (Tolli)“* Mosfellsbær. http://www.mos.is/Menningogmannlif/Listaverk/ListaverkieiguMosfellsbaejar/thorlakurkristinssontolli
* [Án höfundar]. 1992. *„Spilin stokkuð Myndlist Eiríkur Þorláksson Þorlákur Kristinsson, Tolli,“* Mbl.is. http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=93756
* [Án höfundar]. 2005. *„Prófessorinn“*  Tolli.is. http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000441/asp.internet.is/tolliweb/Icelandic/Blog.aspx
* [Án höfundar]. 2005. *„Umsögn frá 2004“* Tolli.is. http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000441/asp.internet.is/tolliweb/Icelandic/Blog.aspx
* Aðalsteinn Ingólfsson. [Án ártals]. „Skruna“ Tolli.is http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081117000443/asp.internet.is/tolliweb/Icelandic/Bio.aspx
* Sverrir. 1996. *„Þeir bræður Þorlákur Kristinsson og Bubbi Morthens eru“* Mbl.is http://www.mbl.is/mm/gagnasafn/grein.html?grein_id=268265

## Tenglar

* Glatkistan
Voorhout

**Voorhout** er bær og fyrrum sveitarfélag í vestanverðu Hollandi. Sveitarfélagið Voorhout var 12,59 km² að stærð áður en það, ásamt sveitarfélögunum Sassenheim og Warmond, sameinaðist sveitarfélaginu Teylingen þann 1. janúar 2006. Voorhout er á svæði sem heitir „Sandöldu og blómlaukssvæðið“ (hollenska: *Duin-en Bollenstreek*).
Porsche 550

**Porsche 550** var sportbíll framleiddur af Porsche á árunum 1953-1956. Porsche 550 Spyder var fyrst kynntur á bílasýningunni í París árið 1953. Porsche Boxster S 550 Spyder er almennt talinn arftaki Porsche 550. James Dean ók Porsche 550 þegar hann fórst í bílslysi þann 30. september 1955.
Mari Kiviniemi

**Mari Johanna Kiviniemi** (fædd 27. september 1968 í Seinäjoki), er finnskur stjórnmálamaður og forsætisráðherra Finnlands. Hún var kjörin forsætisráðherra þann 22. júní 2010 og gegndi embættinu til 22. júní 2011.
Valdimar Ásmundsson

**Valdimar Ásmundsson** (fullu nafni *Jóhann Valdimar Ásmundsson*) (10. júlí 1852 – 17. apríl 1902) var stofnandi og ritstjóri *[[Fjallkonan (tímarit)|Fjallkonunnar]]*. Valdimar var kvæntur Bríeti Bjarnhéðinsdóttur, kvenréttindafrömuði og útgefanda *[[Kvennablaðið|Kvennablaðsins]]*.

Valdimar fæddist að Hvarfi í Bárðardal og ólst upp hjá foreldrum sínum í Þistilfirði. Hann var ekki settur til mennta en stundaði nám upp á eigin spýtur. Milli tvítugs og þrítugs hélt hann til Reykjavíkur og fékkst um hríð við alþýðukennslu þar til hann stofnaði tímaritið Fjallkonuna árið 1884. Annað aðalstarf hans var að búa útgáfu Sigurðar Kristjánssonar á Íslendingasögunum undir prentun og semja vísnaskýringar við sögurnar. Hann samdi einnig bók um íslenskar ritreglur sem brátt varð að alþýðukennslubók síns tíma og var mjög mikið notuð. Valdimar kunni vel þýsku, ensku og frönsku, auk dönsku, en öll þessi tungumál hafði hann kennt sér sjálfur að mestu. Hann var og mætavel að sér í íslensku. Valdimar þýddi Drakúla eftir Bram Stoker sem birtist undir heitinu *[[Makt myrkranna]]*, fyrst í Fjallkonunni en var síðan gefin út á bók árið 1901. Halldór Laxness talar um þýðingu þessa í einni minningarbók sinna. 

Valdimar lést eftir tæpa sólarhringslegu úr slagi eða heilameinsemd vart fimmtugur að aldri. 

## Tilvísanir


## Tengill
* ''Valdimar Ásmundsson''; minningargrein í Fjallkonunni 1902
Navarra

**Navarra** (baskneska: *Nafarroa*) er sjálfstjórnarsvæði á Norður-Spáni, að mestu í og undir rótum Pýreneafjalla. Höfuðstaður þess er Pamplona. Hluti íbúanna er Baskar.

Navarra var eitt sinn sjálfstætt konungsríki, Konungsríkið Navarra, en er nú sjálfsstjórnarsvæði með eigið þing og stjórn, sem ber ábyrgð á heilbrigðismálum, atvinnumálum, menntun, félagsþjónustu, húsnæðismálum og fleiru eins og önnur spænsk sjálfsstjórnarsvæði. Það eru þó aðeins Navarra og Baskaland sem hafa yfirráð í skatta- og fjármálum sínum en verða þó að fylgja reglum sem spænska stjórnin setur.

Navarra skiptist í 272 sveitarfélög. Íbúatalan árið 2006 var 601.874 og þar af bjó um helmingur í Pamplona og nærliggjandi bæjum. Enginn annar stórbær er á svæðinu.

Þótt Navarra sé ekki ýkja stórt um sig - aðeins 2,2% af flatarmáli Spánar - má þar finna mikla fjölbreytni í landslagi, frá tindum og hlíðum Pýreneafjalla (hæsti tindurinn er Hiru Erregeen Mahaia, 2.428 m) í norðri til sléttanna við Ebró-fljót í suðri. Þar er ræktað hveiti, grænmeti, vínviður og ólífutré.

Navarra er leiðandi í nýtingu sjálfbærrar orku. Árið 2004 var 61% rafmagnsnotkunar svæðisins framleitt á sjálfbæran hátt, ýmist með vindmyllum, litlum vatnsorkuvirkjunum eða sólarorkuverum. Stefnt er á að 100% orkunvinnslunnar verði sjálfbær.

Spænska er opinbert tungumál Navarra og baskneska einnig í þeim sveitarfélögum þar sem baskneskumælandi íbúar eru í meirihluta en það er einkum í norðvesturhluta landsins. 

## Heimild
*
Agnes af Meraníu

**Agnes af Meraníu** (d. í júlí 1201), fullu nafni Agnes María af Andechs-Meraníu var evrópsk hefðarkona á 12. öld og kallaðist drottning Frakklands frá 1196 til 1200. Hún var þó ekki drottning með réttu því maður hennar, Filippus 2., var kvæntur fyrir og páfi neitaði að viðurkenna ógildingu hjónabandsins.

Agnes var dóttir Bertholds 4., greifa af Andechs í Bæjaralandi og síðar hertoga af Meraníu í Istríu (Dalmatíu). Móðir hennar hét Agnes af Rochlitz. Heiðveig systir hennar giftist Hinrik 1., hertoga af Slésíu og var tekin í helgra manna tölu árið 1267. Önnur systir hennar, Geirþrúður, giftist Andrési 2. Ungverjalandskonungi og var móðir heilagrar Elísabetar af Ungverjalandi.

Filippus 2. Frakkakonungur hafði gifst Ingibjörgu, dóttur Valdimars mikla Danakonungs, árið 1193 en fór þegar daginn eftir brúðkaupið að reyna að losa sig við hana og fékk franska biskupa til að lýsa hjónabandið ógilt. Ingibjörg leitaði til páfa, sem neitaði að viðurkenna ógildinguna og skipaði Filippusi að taka Ingibjörgu til sín aftur. Hann lét fyrirmælin sem vind um eyru þjóta og giftist Agnesi 7. maí 1196. Hann hafði raunar ætlað að giftast Margréti af Genf en þegar hún var á leið til brúðkaups í París rændi Tómas 1. af Savoja henni og giftist henni sjálfur.

Filippus fékk hvað eftir annað fyrirmæli frá páfa um að sendi Agnesi frá sér og taka Ingibjörgu til sín að nýju en hlýddi þeim ekki þótt páfi bannfærði hann. Það var ekki fyrr en Innósentíus III hafði sett allt Frakkland í bann árið 1199 sem Filippus lét undan. Hann sendi Agnesi frá sér árið 1200 en tók þó ekki Ingibjörgu til sín, heldur hélt henni áfram í stofufangelsi við þröngan kost.

Agnes settist að í Poissy-kastala, um 25 km frá París, og dó þar sumarið 1201, að sögn úr hjartasorg. Hún hafði átt tvö börn með Filippusi og fékk hann því framgengt árið 1201 að páfi úrskurðaði þau skilgetin þótt hjónaband foreldranna væri ógilt.

## Heimildir
*
Seinäjoki

**Seinäjoki** er bær og sveitarfélag í sunnanverðum Suður-Austurbotni í Finnlandi. Seinäjoki varð sérstakt sveitarfélag árið 1868. Gamalt sænskt nafn á bænum er **Östermyra** en það er nú afar sjaldan notuð, jafnvel meðal sænskumælandi fólks.
Edmund Fanning

**Edmund Fanning** (16. júlí 1769 – 23. apríl 1841) var bandarískur landkönnuður og skipstjóri á Kyrrahafi. Hann fann meðal annars Fanning-eyju árið 1797 en hún kallast nú Tabuaeran og tilheyrir Kiribati.

Árið 1829 átti hann stóran þátt í að senda bandaríska flotann í sinn fyrsta könnunarleiðangur og stóð einnig á bak við Wilkes-leiðangurinn svonefnda, sem farinn var um suðurhöf á árunm 1838-1842.
Mürzzuschlag

**Mürzzuschlag** er bær í Steiermark í Austurríki, með 8.814 íbúa (2014). Bærinn er þekktastur fyrir að vera fæðingarstaður Nóbelsverðlaunahafans í bókmenntum árið 2004, Elfriede Jelinek.

Í bænum er líka stærsta skíðaiðkunar- og vetraríþróttasafn í heimi.
Liu Xiaobo

::: *Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Liu, eiginnafnið er Xiaobo.*

**Liu Xiaobo** (kínverskt letur: 刘晓波; pinyin: *Liú Xiǎobō*; 28. desember 1955 – 13. júlí 2017) var kínverskur aðgerðasinni og handhafi friðarverðlauna Nóbels en hann hlaut þau árið 2010 „fyrir langa og friðsamlega baráttu sína fyrir grundvallarmannréttindum í Kína“. Kínversk yfirvöld brugðust illa við afhendingunni og sögðu hana ganga gegn meginreglum verðlaunanna, ásamt því að vera „guðlast“ við verðlaunin. Árið 2009 var Liu dæmdur til 11 ára fangelsisvistar fyrir að grafa undan ríkisvaldinu. Hann sat í stofufangelsi þar til hann lést árið 2017.

## Æviágrip
Liu Xiaobo fæddist árið 1955 og nam bókmenntafræði í háskóla. Hann útskrifaðist með meistaragráðu frá Beis­hida-háskól­anum í Beijing árið 1984 og var í kjölfarið ráðinn sem kennari við skólann. Liu varð vinsæll fyrirlesari og vann meðal annars sem gestaprófessor við Columbia-háskóla, Óslóarháskóla og ýmsar menntastofnanir í Evrópu.

Liu sneri aftur til Kína árið 1989 og tók þátt í mótmælunum á Torgi hins himneska friðar. Liu var handtekinn fyrir þátttöku sína í mótmælunum og dæmdur til tveggja ára fangelsisvistar þar sem stjórnvöld töldu hann einn af hugmyndafræðingunum að baki þeirra. Hann var aftur handtekinn og dæmdur í sex mánaða fangelsi árið 1995 og síðan dæmdur til sex ára betrunarvinnu árið 1996 fyrir að „trufla stöð­ug­leik­ann í sam­fé­lag­inu“. Kínversk stjórnvöld fylgdust grannt með honum eftir að hann lauk við að afplána dóminn.

Þann 8. nóvember árið 2008 var Liu handtekinn á ný ásamt félaga sínum fyrir að safna undirskriftum á skjal sem kallaðist Kafli 08 og þeir hugðust birta tveimur dögum síðar. Í skjalinu var áskorun til kínverskra stjórnvalda um að tryggja mannréttindi og aukið almenningsfrelsi. Réttað var yfir Liu þann 23. desember árið 2009 og hann sakaður um „ógnun við öryggi rík­is­ins og brot á kín­verskum lög­um“. Á jóladag var hann dæmdur í 11 ára fangelsi og sviptur borgaralegum réttindum í tvö ár.

Þann 9. október árið 2010 tilkynnti norska Nóbelsnefndin að Liu skyldi sæmdur friðarverðlaunum Nóbels. Kínversk stjórnvöld brugðust illa við fréttunum, mótmæltu valinu við sendiherra Noregs í Kína og sögðu Nóbelsnefndina með þessu skipta sér af innanríkismálum Kínverja. Hvorki Liu né eiginkona hans, Liu Xia, fengu að vera viðstödd verðlaunaafhendinguna í Ósló og því var hafður auður stóll við athöfnina til að tákna fjarveru hans.

Kunngert var í maí árið 2017 að Liu væri haldinn af krabbameini í lifur. Hann var fluttur á sjúkrahús í júní sama ár og lést þann 13. júlí.

## Tilvísanir
Flosagjá

**Flosagjá**  er gjá á Þingvöllum sem rennur saman við Nikulásargjá fyrir enda hraunrima sem nefnist Spöngin. Flosagjá og Nikulásargjá eru því samtengdar. 

Í Nikúlásargjá mun Nikulás Magnússon sýslumaður hafa drekkt sér 24. júlí 1742 en Nikulásargjá er líka stundum nefnd Nikulásarpyttur. Eftir að menn tóku að kasta skildingum í Nikulásargjá af brúnni, sem er hluti af veginum að Þingvallabænum, kalla menn nú staðinn Peningagjá. Margir kannast aðeins við gjána undir því nafni en það er þó ekki eiginlegt nafn hennar. 

## Tilvísanir
Nikulás Magnússon

**Nikulás Magnússon** (1700 – 24. júlí 1742) var sýslumaður Rangæinga á 18. öld og bjó síðast á Barkarstöðum í Fljótshlíð. Hann var sonur Ingibjargar Þorkelsdóttur og Magnúsar Benediktssonar á Hólum í Eyjafirði, sem var af höfðingjaættum en var „nafnkunnugt illmenni“ að sögn Jóns Espólíns og var dæmdur fyrir morð á barnsmóður sinni.

Nikulás varð stúdent frá Skálholtsskóla og sigldi síðan og nam við Kaupmannahafnarháskóla. Hann varð sýslumaður Rangæinga árið 1727. Hann mun hafa átt við andlega örðugleika að stríða og verið afar skapbráður. Á Alþingi 1742 sturlaðist hann, fór úr rúmi sínu í Nikulásarbúð um nótt og drekkti sér í eystri hluta Flosagjár, sem eftir það kallaðist Nikulásargjá en er nú oftast kölluð Peningagjá. Þótt allir vissu að hann hefði fyrirfarið sér var hann grafinn í kirkjugarði en ekki utan garðs eins og átti að gera við þá sem frömdu sjálfsmorð.
Gliese 581 d

**Gliese 581 d** er fjarreikistjarna á sporbaug um stjörnuna Gliese 581. Hún uppgötvaðist þann 27. apríl 2007 og er í um 20,5 ljósára fjarlægð frá jörðu. Hún er af stærðartegundinni súperjörð og er berghnöttur. Eins og með Gliese 581 c var haldið að þar gæti þrifist líf. Eftir frekari rannsóknir kom í ljós að plánetan væri of köld, mjög lík Mars. Árið á plánetunni er 66 dagar.
Góð trú

**Góð trú** eða grandleysi er hugtak í lögfræði, sem má rekja allt til Rómarréttar (*bona fides*). Það merkir, að maður viti ekki um atvik, sem varða réttarstöðu hans, og vanrækslu hans sé ekki um þennan þekkingarskort að kenna. Þá getur hann öðlast rétt, sem hann nyti ekki, ef hann teldist vera í vondri trú. Undir vanrækslu fellur margs konar óaðgæsla, þar á meðal vanviska í lögum og túlkun þeirra.

## Heimildir
*Björn Þ. Guðmundsson: *Lögbókin þín*, bls. 158 – 159, Reykjavík 1973.
*Gulbransen, Egil: *Juridisk Leksikon*, bls. 88, Oslo 1973.
Vond trú

**Vond trú** er hugtak í lögfræði, sem má rekja allt til Rómarréttar (*mala fides*). Það merkir, að maður viti um atvik, sem útiloka hann frá að öðlast eða halda tilteknum réttindum. Stundum er nóg, að hann hafi mátt vita um atvikin, svo að réttur hans glatist. Eins og nafnið bendir til, er vond trú í lögfræði andstæða við góða trú.

## Heimildir
*Björn Þ. Guðmundsson: *Lögbókin þín*, bls. 460, Reykjavík 1973.
*Gulbransen, Egil: *Juridisk Leksikon*, bls. 151, Oslo 1973.
Jóhann mildi af Holtsetalandi

**Jóhann mildi** (um 1297 – 27. september 1359) eða **Jóhann 3.** af Holtsetalandi var greifi af Schauenburg, Holtsetalandi-Plön og Holtsetalandi-Kiel, sem stýrði Danmörku í félagi við frænda sinn, Geirharð 3. af Holtsetalandi-Rendsburg og fleiri þýska aðalsmenn, á árunum 1332-1340, en þá var konungslaust í landinu.

Jóhann var sonur Geirharðs 2. blinda af Holtsetalandi og Agnesar af Brandenborg, sem verið hafði drottning Danmerkur 1273-1286 (kona Eiríks klippings) og var móðir Danakonunganna Eiríks menved og Kristófers 2., sem voru því hálfbræður Jóhanns. Jóhann var stórauðugur og keypti eftir dauða föður síns upp mestallar jarðeignir eldri hálfbróður síns, Geirharðs. Í krafti auðs síns komst hann í félagi við frænda sinn, Geirharð 3. (þeir voru bræðrasynir), í valdaaðstöðu í Danmörku og hirtu þeir allar tekjur af landinu á meðan það var konungslaust.

Þegar gerð var uppreisn gegn Kristófer 2. árið 1326 og hann hrakinn úr landi leitaði hann til Jóhanns hálfbróður síns, veðsetti honum Sjáland og Skán fyrir 100.000 merkur silfurs og var tekinn til konungs þar aftur að nafninu til 1329. Geirharði hafði hann veðsett Jótland og Fjón fyrir sömu upphæð. Jóhann var hálfbróður sínum þó fremur hliðhollur og brátt kom til átaka milli frændanna Jóhanns og Geirharðs. Fór Jóhann halloka og varð að viðurkenna Geirharð sem yfirboðara sinn í Danmörku.

Jóhann skipti sínum hluta landsins upp í minni lén og lét aðra norðurþýska aðalsmenn fá þau. Þeir gengu margir hart fram í skatheimtu og íbúar Skánar gerðu uppreisn 1332 og leituðu liðsinnis hjá Magnúsi Eiríkssyni smek, konungi Svíþjóðar og Noregs. Hann keypti veðbréfið fyrir Skán og titlaði sig eftir það einnig konung Skánar. Kristófer var settur af öðru sinni og dó skömmu síðar. Jóhann réð áfram yfir Danmörku austan Stórabeltis en þótt enginn væri konungurinn virðist hann ekki hafa látið mikið til sín taka pólitískt, heldur einbeitti sér að því að hafa sem mestar tekjur af landinu. 

Árið 1340 tókst Valdimar atterdag, syni Kristófers 2., að ná Danmörku undir sig að nýju og þar með var valdaskeiði holsteinsku greifanna lokið. Jóhann átti fyrst í stað samtarf við Valdimar bróðurson sinn til að reyna að fá greitt það sem eftir stóð af skuldinni en smátt og smátt dró úr áhrifum hans og þegar hann dó réði hann aðeins yfir þýsku greifadæmunum sem hann hafði átt alla tíð. 

Jóhann var tvígiftur og átti fjórar dætur sem allar giftust norður-þýskum aðalsmönnum en eini sonur hans, Adolf, var barnlaus og dó því ættleggur hans út með honum.

## Heimildir
* 
*
Filippa af Englandi

**Filippa af Englandi** (4. júní 1394 – 7. janúar 1430) var ensk konungsdóttir og drotting Danmerkur, Svíþjóðar og Noregs frá 1406 til dauðadags. Hún var ríkisstjóri Danmerkur og Noregs frá 1423 til 1425.

Filippa var dóttir Hinriks Bolingbroke, sem varð svo Hinrik 4. Englandskonungur, og Maríu de Bohun. Skömmu eftir aldamótin 1400 fóru Hinrik konungur og Margrét Danadrottning að ræða hugsanlegt bandalag milli Englands og Kalmarsambandsins og átti að innsigla það með því að Eiríkur af Pommern, sem þá var orðinn konungur allra Norðurlanda þótt Margrét héldi um stjórnartaumana, giftist Filippu og Hinrik prins af Wales, bróðir hennar, giftist Katrínu systur Eiríks. 

Af bandalaginu varð ekki því Margrét gat ekki samþykkt þau skilyrði sem Englendingar settu en þó var gengið frá trúlofun Filippu og Eiríks og þau giftust 26. október 1406, þegar Filippa var tólf ára. Hún er fyrsta prinsessa sögunnar sem staðfest er að hafi gift sig í hvítum brúðarklæðum, kyrtli og yfir honum hvítri silkiskikkju bryddaðri með grárum íkorna- og hermelínskinnbryddingum.

Ungu hjónin bjuggu í Kalmar í Svíþjóð fyrstu árin og Filippa átti raunar eftir að eyða miklum hluta drottningarára sinna í Svíþjóð, þar sem henni höfðu hlotnast miklar lendur. Sagt er að hún hafi stýrt Svíþjóð að meira eða minna leyti, hvort sem Eiríkur var þar eða ekki, hún sat í forsæti í sænska ríkisráðinu 1422 þegar skera þurfti úr deilu milli aðalsætta, og þegar Eiríkur ferðaðist um Evrópu og til Jerúsalem á árunum 1423 til 1425 gerði hann hana að ríkisstjóra allra Norðurlandanna á meðan. 

Bæði samtímamönnum og seinni tíma fræðimönnum ber saman um að hún hafi staðið sig vel í hlutverki ríkisstjóra og að sumu leyti verið betri stjórnandi en maður hennar. Hún gerði til dæmis samkomulag við Hansaborgirnar Lübeck, Hamborg, Lüneburg og Wismar um sameiginlega myntsláttu. Myntbandalagið var reyndar úr sögunni 1426 þegar átök hófust milli Dana og Hansasambandsins. Árið 1428 stýrði Filippa vörnum Kaupmannahafnar gegn umsátri Hansasambandsins og þótti standa sig mjög hetjulega.

Árið 1429, eftir 23 ára hjónaband, ól Filippa eina barnið sem vitað er til að hún hafi átt og fæddist það andvana. Fæðingin virðist hafa verið henni mjög erfið og rétt eftir áramótin 1430 dó hún í Svíþjóð og var grafin í klausturkirkjunni í Vadstenaklaustri. Hún hafði notið mikilla vinsælda víða um ríki sitt, ekki síst í Kaupmannahöfn, og tóku borgarbúar það mjög óstinnt upp þegar Eiríkur konungur tók Sessilíu hirðmey hennar sem frillu sína.

## Heimildir
* 
*
Vængjasláttur í þakrennum

**Vængjasláttur í þakrennum** er bók eftir Einar Má Guðmundsson var skrifuð 1983 og var gefinn út af Almenna bókafélaginu, Reykjavík. 

## Söguþráður
Sagan á að gerast í kringum sjöunda áratuginn og fylgjumst við með Jóhanni Péturssyni. Hann er sögumaðurinn og sjáum við hans viðhorf til hlutanna í gegnum bókina. Jóhann og bróðir hans Tryggvi eiga sérstakt áhugamál, Dúfnasöfnun en á þeim dögum var þetta vinsælt meðal strákanna í hverfinu. Þeir fengu þessa hugmynd frá hugmyndaríkum rakara í hverfinu sem hafði ætíð mikinn áhuga á dúfum. Dúfurnar sem strákarnir söfnuðu gat notast sem gjaldmiðill til Antons rakara en hann klippti strákana í staðin og voru strákarnir komnir með hátískuklippingar allir saman.  Kassar voru smíðaðir og var mikið lagt í nýjungar til dúfnaveiðanna. Vinur þeirra Diddi oft kallaður Diddi dúfa var talinn vera dúfna kóngurinn því hann átti svo margar og var þetta mikið veldi að mati strákanna og annarra. Þessir strákar unnu sér vel við dúfuveiðarnar en hrekkjusvínin voru ekki langt undan en þeir voru leynifélag sem þutu um götur Reykjavíkur á skellinöðrum og brutu og brömluðu. Mikill rígur var milli þeirra og stofnuðu Dúfuvinirnir samtökin FUF eða félag unglinga í fjölbýlishúsum til að varðveita og standa fyrir málstað sínum. Mikill götuslagur varð milli þessara tveggja samtaka og voru barefli, tjara og glerbrot meðal árasavopna í bardaganum. Lögreglan kom oft til sögu til að grípa til aðgerða leynifélagssinns og voru þeir að verki m.a. þegar þeir hleyptu villiköttum til Antons rakara og voru þeir búnir að slátra öllum dúfunum hans. Hápunktur sögunnar var þegar lögreglan kom upp um þá og umkringdu þá í fylgsninu sínu og fundu þar á meðal ránsfeng úr kjörbúðum, áfengi og fjöldan allan af bareflum. Seinna með voru íbúar hverfisins orðnir þreyttir á þessum dúfum þegar allt var farið að vera í dúfnaskít og voru þær farnar að valda fólki andvöku um nætur. Bylting varð hjá íbúum og var komið að hreinsunardegi. Anton rakari kom með hugmynd að stofnun Sameinaðs dúfnafélags en sú humynd var fljótt vísað á bug. Flestar dúfurnar voru reknar en rauðhærði dúfnakóngurinn leiddi dúfurnar líkt og Móses yfir elliðárnar frá bænum og sendi þær á brott og hafa ekki sést síðan þá í borginni.
Dóróthea af Brandenborg

**Dóróthea af Brandenborg** (1430/1431 – 10. nóvember 1495) var þýsk hefðarkona og drottning Danmerkur 1445-1448 (sem kona Kristófers af Bæjaralandi) og aftur 1449-1481 (sem kona Kristjáns 1.), Noregs 1445-1448 og aftur 1450-1481 og Svíþjóðar 1445-1448 og aftur 1457-1464). Hún var einnig ríkisstjóri Danmerkur í fjarveru Kristjáns 1.

Dóróteha var dóttir Jóhanns markgreifa af Brandenburg-Kulmbach og Barböru af Saxe-Wittemberg. Þann 12. september 1445 giftist hún í Kaupmannahöfn Kristófer af Bæjaralandi, sem verið hafði konungur Danmerkur frá 1440, Svíþjóðar frá 1441 og Noregs 1442, og varð drottning allra landanna. Hún var krýnd tveimur dögum seinna.

Hjónaband þeirra Kristófers var skammvinnt því hann dó snemma í janúar 1448. Þau voru barnlaus og Kristófer átti enga nána ættingja sem til greina komu sem erfingjar; því var farið allt aftur til afkomenda Eiríks klippings (d. 1286) og þá varð Kristján greifi af Aldinborg fyrir valinu. Hann varð svo konungur sem Kristján 1. en það var skilyrði að hann giftist Dórótheu, hinni kornungu ekkju fyrirrennara síns, þar sem hún hafði fengið miklar eignir í öllum löndunum þremur þegar hún giftist Kristófer og ef hún hefði flutt frá Norðurlöndum hefði þurft að gjalda henni geysimikið fé fyrir þær. Þau gengu í hjónaband 28. október 1449 og Dóróthea varð drottning Danmerkur og Noregs öðru sinni en Svíþjóð hafði sagt sig úr ríkjasambandinu.

Dóróthea missti eignir sínar í Svíþjóð þegar landið gekk úr Kalmarsambandinu. Hún var ekki tilbúin að sætta sig við það og reyndi til æviloka að ná þeim aftur. Árið 1451 urðu deilur um eignir drottningar kveikja að stríði milli Danmerkur og Svíþjóðar. Þegar Svíþjóð gekk aftur í ríkjasambandið 1457 fékk drottningin eignirnar en tapaði þeim aftur 1464. 

Hún leitaði meðal annars aðstoðar páfans, sem bannfærði sænska ríkistjórann Stein Sture eldri árið 1455. Það spillti fyrir samskiptum ríkjanna áratugum saman og þegar Dóróthea dó 1495 lét Hans konungur sonur hennar það verða eitt sitt fyrsta verk að fá bannfæringunni aflétt. Tveimur árum síðar varð hann konungur Svíþjóðar. Dóróthea deildi einnig um arf eftir föður sinn við frændur sína.

Dóróthea gegndi starfi ríkisstjóra þegar Kristján maður hennar var fjarverandi. Hún var mjög valdamikil, ekki síst í krafti auðs síns, sem hún notaði til að stýra bæði manni sínum og syni. Hún lánaði manni sínum fé sem hann gat svo ekki greitt til baka og þá yfirtók hún lendur sem hann hafði sett að veði. Þannig fékk hún Holtsetaland árið 1479 og Slésvík árið 1480 og stýrði hertogadæmunum sem sínu eigin ríki. Hún hafði mikið dálæti á yngri syni sínum, Friðrik, og ætlaði honum bæði hertogadæmin en þó varð úr 1487 að bræðurnir skyldu stýra þeim saman, að minnsta kosti að nafninu til.

Dórótheu er svo lýst að hún hafi verið kaldlynd, raunsæ og mikil fjáraflamanneskja. Hún dó 25. nóvember 1495 og er grafin við hlið seinni manns síns í Hróarskeldudómkirkju.

Tveir elstu synir hennar og Kristjáns dóu kornungir en synirnir Hans og Friðrik urðu báðir konungar Danmerkur. Dóttirin Margrét giftist Jakob 3. Skotakonungi árið 1469 og varð drottning Skotlands.

## Heimildir
* 
*
Listi yfir landfógeta á Íslandi

Eftirfarandi er **Listi yfir [[Landfógeti|landfógeta]] á Íslandi** 1683-1904:

* Kristofer Heidemann (1683-1693)
* Andrés Iversen (1693-1695)
* Jens Jörgensen (1695-1702)
* Páll Pétursson Beyer (1702-1717)
* Kornelíus Wulf (1717-1727)
* Kristján Luxdorf (1727-1739)
* Kristján Drese (1739-1749)
* Guðni Sigurðsson (1749)
* Skúli Magnússon (1749-1793)
* Jón Skúlason (aðstoðarlandfógeti) (1763-1786)
* Hans Jakob Líndal (1786-1787)
* Magnús Stephensen (1793-1794)
* Paul M. Finne (1794-1804)
* Rasmus Frydensberg (1804-1813)
* Sigurður Thorgrímsen (1813-1828)
* Christian Ulstrup (1828-1836)
* Ólafur H. Finsen (1831-1832)
* Þórður Sveinbjörnsson (1835-1836)
* Stefán Gunnlaugsson (1836)
* Morten Hansen Tvede (1836-1838)
* Stefán Gunnlaugsson (1838-1849)
* Kristján Kristjánsson (1849-1851)
* Jón Pétursson (1851-1852)
* Vilhjálmur Finsen (1852-1860)
* Hermanníus E. Johnson (1859-1861)
* Árni Thorsteinson (1861-1904)

## Heimildir
* Einar Laxness: *Íslandssaga a-ö*, 2. bindi (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 1995).
Konungsríkið Aragónía

**Konungsríkið Aragónía** var sjálfstætt ríki á Pýreneaskaga á miðöldum og náði yfir nokkurn veginn sama svæði og sjálfstjórnarhéraðið Aragon á Spáni gerir nú.

Aragónía var upphaflega frankneskt lén umhverfis borgina Jaca. Á fyrri hluta 8. aldar varð það lénsríki konungsríkisins Pamplóna (seinna Navarra) en greifaættin sem réði því dó út árið 922 og Navarrakonungar yfirtóku það. 

Þegar Sancho 3., konungur Navarra, dó árið 1035 var ríki hans skipt milli sona hans. Óskilgetni sonurinn Ramíro fékk Aragóníu en átti þó að vera settur undir García bróður sinn, sem fékk Navarra og Baskaland. Gonzalo bróðir þeirra fékk greifadæmin Sobrarbe og Ribargorza en þegar hann var drepinn eignaðist Ramíro lönd hans, sameinaði Aragóníu og tókst að öðlast sjálfstæði í reynd frá García. Flestir kölluðu hann konung en sjálfur titlaði hann sig ævinlega Ramíro, son Sanchos konungs.

Hver sem staða Aragóníu var meðan Ramíro lifði varð ríkið ótvírætt sjálfstætt konungsríki eftir dauða hans. Sonur hans náði Navarra undir sig og voru afkomendur hans konungar beggja ríkjanna í rúm fimmtíu ár en þá varð Navarra sjálfstætt að nýju. Aragónía stækkaði líka smátt og smátt til suðurs með því að vinna lönd af Márum. Höfuðstaðurinn færðist frá Jaca suður til Huesca 1096 og síðan til Zaragoza 1118.

Eftir að Petrónilla, drottning Aragóníu, gekk að eiga Ramon Berenguer 4., greifa af Barcelona, árið 1150 varð Ríkjasambandið Aragónía til og náði það ekki aðeins yfir konungsríkið Aragóníu, heldur einnig Katalóníu og seinna Majorka og nálægar eyjar, Valensíu, Sikiley, Napólí og Sardiníu. Þetta samband var þó fremur laust í reipunum og stækkaði og skrapp saman á víxl. Þjóðhöfðinginn, konungur Aragóníu, var í raun það eina sem ríkjasambandið átti sameiginlegt.

Ríkjasambandið leystist upp eftir að Ferdínand 2., konungur Aragóníu, giftist Ísabellu 1., drottningu Kastilíu, árið 1469 og ríkin sameinuðust en það var undanfari sameiningar Spánar undir einum þjóðhöfðingja. Eftir það hélt Aragónía þó vissu sjálfstæði allt til 1707.

## Heimild
*
Tennisfélag Hafnarfjarðar

**Tennisfélag Hafnarfjarðar** er íþróttafélag sem stofnað var í Hafnarfirði árið 1928. Lítið er vitað um starfsemi félagsins og varð það ekki langlíft. Þetta mun þó vera eitt fyrsta dæmið um sjálfstætt tennisfélag hér á landi. 

## Tilvísanir
Heiðhvolf

**Heiðhvolfið** er hvolf lofthjúps jarðar, sem tekur við af veðrahvolfi og nær upp að miðhvolfi. Staðsetning þess er á milli um 10 og 50 km hæð yfir yfirborði jarðar, en yfir heimskautum eru neðri mörkin kringum 8 km. Í heiðhvolfinu finnst ósonlag jarðar, sem veldur því að hiti hættir að falla með hæð og eykst þess í stað þegar ofar dregur.
Alrúna

**Alrúna** (fræðiheiti: *Mandragora officinarum*) er jurt af Náttskuggaætt með þykka, oft greinda rót (stólparót) sem gerir það að verkum að hún fær stundum mannsmynd.  Alrúna vex villt í Miðjarðarhafslöndunum. Á miðöldum var hún tengd við ýmiss konar hjátrú og litið á hana sem öflugan verndargrip. 

## Flokkun

 Í einni rannsókn var *M.&nbsp;chinghaiensis* sett innan *M.&nbsp;caulescens*.

## Hjátrú tengd alrúnu
Á miðöldum var talið að alrúna yxi undir gálga og yrði til af sæði hinna hengdu. Var hennar einkum að leita á slíkum slóðum, enda stundum nefnd „gálgamaður“, til dæmis í dönskum bókmenntum. Ekki var hlaupið að því að grafa upp alrúnurót. Helst var það reynandi fyrir sólarupprás á föstudegi. Skyldi maður þá bera vax í eyru sér, fara til gálgastaðar og hafa með sér kolsvartan hund (eða svartan hana að öðrum kosti). Ekki mátti snerta sjálfa rótina, heldur var grafið umhverfis og bandi brugðið um hana og hnýtt í hundinn. Síðan var hann lokkaður frá rótinni með vænum kjötbita og kippti henni þá upp um leið. Heyrðist þá angistarvein og ógurleg öskur þegar alrúnan slitnaði upp. Varð það venjulega bani hundsins. Hvítu líni var nú sveipað um alrúnurótina, hún síðan böðuð í rauðvíni og klædd í hvítrauðan klæðnað. Varð hún eftir þetta verndarvættur eigandans. 

Oft fluttu ferðalangar Alrúnurætur sunnan yfir Alpafjöll og seldu í Norður-Evrópu. En iðulega var hún fölsuð og seldar rætur annarra jurta, sem auðveldara var að ná í, til dæmis sverðliljurætur o. fl. Opinberlega var verslun með alrúnurætur stranglega bönnuð og á galdrabrennuöldinni voru konur sem versluðu með hana brenndar á báli.

## Læknislyf fornaldar
Talið er að Forn-Egyptar hafi haft miklar mætur á alrúnunni. Aldin hennar hafa fundist þar í fornaldargröfum, fléttuð í hálskransa, til dæmis í gröf Tútankamons. Rót, blöð og aldin jurtarinnar voru notuð til lækninga fyrir a.m.k. 3500 árum. Hippókrates, hinn frægi læknir Forn-Grikkja, ráðlagði seyði rótarinnar við þunglyndi, sjálfsmorðshugleiðingum og jafnvel krampa. Í Alexandríu var hún notuð sem deyfilyf löngu fyrir Kristsfæðingu.

## Tilvísun
Röksteinninn

**Röksteinninn** (sænska: *Rökstenen*) er rúnasteinn í Svíþjóð sem var ristur á 9. öld eftir Krist. Röksteinninn er samtals með um 760 rúnir, dreifðar á öllum fimm hliðunum sem upp snúa og er einna frægastur allra rúnasteina sem til eru. Í ristunni á steininum notar ristarinn, *Varinn*, bæði eldra og yngra rúnastafrófið og einnig þrídeilur og aðrar dulrúnir á margvíslegan hátt. Efnið er mjög erfitt að skýra, og sumir segja af ásettu ráði gert myrkt. Röksteinninn stendur við Rökskirkju, ekki langt frá Linköping í Austur-Gautlandi.

## Tenglar
* The ancient Viking runestone revealing a modern fear (BBC 10. mars 2020) 
* Þórgunnur Snædal, Íslenskar rúnir í norrænu ljósi, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags 01.01.1998►
* Viðtal við Þórgunni Snædal, Leyndardómar rúnanna, Dagblaðið Vísir - DV  04.10.2003
* Finnur Jónsson, Rúnafræði, Ársrit Hins íslenska fræðafjelags í Kaupmannahöfn 1930
Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 (A-I)

**Frambjóðendur til stjórnlagaþings á Íslandi 2010 (A-I)** er listi íslenskra ríkisborgara sem buðu sig fram til stjórnlagaþings, í stafrófsröð frá A til I. Í heildina voru frambjóðendur 523 talsins. Sjötíu prósent frambjóðenda voru karlar.

## Tilvísanir
* Nafnalisti frambjóðenda
Fréttatíminn

**Fréttatíminn** var íslenskt fréttablað starfandi frá 2010 til 2017. Blaðið kom út einu sinni í viku og var dreift á föstudögum í um það bil 82.000 eintökum, þar af um 74.000 dreift í lúgu á höfuðborgarsvæðinu (ytri mörk eru Mosfellsbær, Hafnarfjörður og Seltjarnarnes).

## Eignarhald
Fréttatíminn var í eigu Morgundags ehf. sem var í eigu Miðopnu ehf. Eigendur Miðopnu voru til loka ársins 2015 þeir Teitur Jónasson, Valdimar Birgisson, Óskar Hrafn Þorvaldsson, Jónas Haraldsson og Haraldur Jónasson.

Fyrsta eintak blaðsins kom út 1. október 2010. 

Í lok nóvember 2015 var tilkynnt um að hópur fjárfesta undir stjórn Gunnars Smára Egilssonar blaðamanns og ritstjóra hefði keypt allt hlutafé Miðopnu ehf. og tækju við rekstri blaðsins um áramótin 2016. Jónas Haraldsson lét af störfum ritstjóra um áramót þá tók við Gunnar Smári og Þóra Tómasdóttir. Nýr hluthafahópur ásamt Gunnari Smára voru fjárfestarnir Árni Hauksson, Hallbjörn Karlsson og Sigurður Gísli Pálmason. Valdimar Birgisson sem átti hlut í Miðopnu fyrir var sá eini af fyrri eigendum sem átti ennþá hlut í fyrirtækinu. Hluthafar áttu álíka stóran hlut hver.

Útgáfu blaðsins var hætt í apríl 2017 er útgáfufélag þess varð gjaldþrota. Eftir gjaldþrot blaðsins keypti Guðlaugur Hermannsson lén og Facebook-síðu miðilsins úr þrotabúi Morgundags ehf. og hóf í byrjun ársins 2018 að birta efni á vefnum undir formerkjum Fréttatímans. Núverandi rekstur miðilsins er í höndum fiskverslunarfyrirtækisins G. Hermannsson ehf.

## Tilvísanir
Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002

**Sveitarstjórnarkosningar á Íslandi 2002** voru sveitarstjórnarkosningar haldnar hinn 25. maí 2002.

## Niðurstöður eftir sveitarfélögum
### Akranes

### Akureyri

### Blönduós

### Bolungarvík

### Borgarbyggð

### Dalvíkurbyggð

### Fjarðarbyggð

### Garðabær

### Grindavík

### Grundarfjarðarbær

### Hafnarfjörður

## Heimild

## Tengt efni
Kosningasaga
Invaders Must Die

***Invaders Must Die*** er fimmta breiðskífa ensku rafhljómsveitarinnar The Prodigy. Hljómplatan var gefin út 18. febrúar 2009.

## Lagalisti
# „Invaders Must Die“ - 4:55
# „Omen“ - 3:36
# „Thunder“ - 4:08
# „Colours“ - 3:27
# „Take Me to the Hospital“ - 3:39
# „Warrior's Dance“ - 5:12
# „Run with the Wolves“ - 4:24
# „Omen (Reprise)“ - 2:14
# „World's on Fire“ - 4:50
# „Piranha“ - 4:05
# „Stand Up“ - 5:30
Probus

**Marcus Aurelius Probus** (um 19. ágúst 232 – september/október 282) var keisari Rómaveldis í sex ár, frá 276 til 282. Probus var keisari á tímum 3. aldar kreppunnar í Rómaveldi, tímabili sem einkenndist af óstjórn og utanaðkomandi ógn. Þegar Probus varð keisari hafði þó nokkrum stöðugleika verið náð eftir hernaðarsigra Claudiusar Gothicusar og Aurelianusar.

Aurelianus keisari var myrtur árið 275 og í kjölfarið var Tacitus hylltur sem keisari af öldungaráðinu. Tacitus var svo myrtur aðeins ári síðar og fékk bróðir hans, Florianus, þá stuðning hjá hluta af hernum til að taka við völdunum. Fljótlega hylltu þó herdeildir austast í Rómaveldi Probus sem keisara. Probus og Florianus börðust á árinu 276 um völdin en á endanum var Florianus myrtur af sínum eigin hermönnum.

Ástandið í Gallíu var slæmt þegar Probus varð keisari og því varð það fyrsta verk hans að reka hina ýmsu germönsku þjóðflokka, sem höfðu ráðist þar inn, aftur norður yfir Rín. Þetta voru, meðal annarra, Frankar, Búrgundar og Alemannar. Að því loknu styrkti hann varnir við landamærin við Rín. Einnig notaði hann hermenn sína sem vinnuafl við að gróðursetja vínekrur þar sem landið var illa farið eftir afleiðingar langvinnra stríðsátaka.

Probus var á leiðinni í herferð gegn Sassanídum, árið 282, þegar Carus, yfirmaður lífvarðasveitar keisarans, var hylltur sem keisari. Probus sendi herlið til að kveða niður uppreisnina en herliðið snerist á sveif með Carusi. Í kjölfarið var Probus myrtur af eigin hermönnum og Carus varð keisari.

## Heimildir
* McMahon, Robin., „Probus (276-282 A.D.) and Rival Claimants (Proculus, Bonosus, and Saturninus) of the 280s “ *De Imperatoribus Romanis* (1999).
* Scarre, Chris, *Chronicle of the Roman Emperors, the Reign–by–Reign Record of the Rulers of Imperial Rome* (London: Thames & Hudson, 1995).
Jóhanna af Valois

**Jóhanna af Valois** (23. apríl 1464 – 4. febrúar 1505) eða **Jóhanna af Frakklandi** var frönsk konungsdóttir, hertogaynja af Orléans, drottning Frakklands í skamman tíma 1498 og síðan hertogaynja af Berry. Hún var tekin í helgra manna tölu 28. maí 1950 sem *heilög Jóhanna af Valois*.

Jóhanna var dóttir Loðvíks 11. Frakkakonungs og seinni konu hans, Karlottu af Savoja. Þau systkini hennar sem upp komust voru Karl 8. Frakkakonungur og Anna af Frakklandi, hertogaynja af Búrgund og ein valdamesta kona 15. aldar. Þegar Jóhanna var tólf ára, 8. september 1476, giftist hún frænda sínum, Loðvík hertoga af Orléans, sem var tveimur árum eldri. Hann hélt því raunar fram síðar að hann hefði verið yngri.

Litlum sögum fer af samlífi þeirra en þau eignuðust ekki börn. Jóhanna var heilsuveil og líklega eitthvað fötluð. Þann 7. apríl 1498 dó Karl bróðir hennar af slysförum og Loðvík varð konungur sem Loðvík 12. Í hjúskaparsamningi sem gerður hafði verið milli Karls og drottningar hans, Önnu af Bretagne, árið 1491 var áskilið að ef Karl dæi barnlaus skyldi hún giftast eftirmanni hans, en hún var þá ríkasta kona Evrópu og Frakkakonungar höfðu mikinn hug á að ná erfðaríki hennar, Bretagne, undir sig. 

Fáeinum dögum eftir að Loðvík tók við krúnunni lýsti hann hjónaband sitt ógilt á þeirri forsendu að kona hans væri vansköpuð og hann hefði ekki getað uppfyllt hjúskaparskyldur sínar vegna fötlunar hennar, enda væru þau barnlaus eftir 22 ára hjónaband. Auk þess hefði hann ekki verið orðinn fjórtán ára og því ekki mátt giftast. Jóhanna barðist hart á móti og leiddi fram vitni um að hjónabandið hefði víst verið fullkomnað. Loðvík hefði vafalaust ekki fengið sínu framgengt ef Alexander VI páfi hefði verið hlutlaus dómari en af pólitískum ástæðum úrskurðaði hann konungi í vil. Var hjónaband konungshjónanna ógilt 15. desember 1498 og Loðvík giftist Önnu 8. janúar 1499.

Jóhanna var ævareið en sagðist ætla að biðja fyrir fyrrverandi eiginmanni sínum. Hann gaf henni titilinn hertogaynja af Berry og hún flutti til Bourges í Berry og settist þar að, stofnaði klaustur og iðkaði bænir. Hún dó 4. febrúar 1505 og var grafin í klaustrinu. Gröf hennar var vanhelguð og líkamsleifar hennar brenndar af Húgenottum 27. maí 1562. Skömmu eftir dauða hennar voru henni kennd kraftaverk og ýmis jarteikn og hún var talin dýrlingur. Jóhanna af Valois var svo formlega tekin í dýrlingatölu af Píusi XII páfa árið 1950.

## Heimild
*
Tennisfélag Reykjavíkur

**Tennisfélag Reykjavíkur** er íþróttafélag sem starfrækt var í Reykjavík frá 1920 til 1926. Það stundaði tennisæfingar á leikvelli Barnaskólans í Reykjavík og í grennd við Höfða. Til að fjármagna gerð Höfðavallarins stóð Tennisfélagið fyrir uppsetningu í Iðnó á revíunni *Boltinn með lausa naflann* eftir Pál Skúlason og er sýningin talin marka upphaf revíualdarinnar í reykvísku leikhúslífi.

Árið 1926 rann félagið inn í nýstofnaða tennisdeild Íþróttafélags Reykjavíkur. 

## Tilvísanir
Fimleikafélagið Ernir

**Fimleikafélagið Ernir** var íþróttafélag sem starfaði í Hafnarfirði á árunum 1952 til 1958 eða þar um bil. Tildrög þess var að Guðjón Sigurjónsson hóf að skipuleggja fimleikaæfingar drengja í bænum síðla árs 1949. Um svipað leyti höfðu fimleikaæfingar kvenna hafist í Hafnarfirði, sem leiddu til stofnunar Fimleikafélagsins Bjarkar.

Fimleikahópur Guðjóns Sigurjónssonar varð ekki að formlegu félagi fyrr en vorið 1952. Starfsemi þess lognaðist út af nokkrum árum síðar þegar Guðjón, fyrsti og eini formaður félagsins, hélt utan til náms. Meðan á starfstíma Fimleikafélagsins Arna stóð efndi félagið til keppni um titilinn Fimleikameistari Hafnarfjarðar.

## Tilvísanir
Myrkradansarinn

**''Myrkradansarinn** (enska: **Dancer in the Dark**)'' er kvikmynd frá árinu 2000 í leikstjórn Lars von Trier þar sem Björk Guðmundsdóttir fer með aðalhlutverk.
Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010

**Þjóðfundur um stjórnarskrá á Íslandi 2010** var haldinn í Reykjavík 6. nóvember 2010. Hann var hluti af ferlinu við að breyta stjórnarskrá Íslands. Þjóðfundinum var ætlað að leggja línurnar um vilja þjóðarinnar varðandi ýmis gildi fyrir Stjórnlagaþingið 2011.

## Framkvæmd
Hugmyndir fundarins var sett upp í hugtakaflokka.Hugtökin voru: 
* Siðgæði
* Lýðræði
* Náttúra íslands, vernd og nýting
* Réttlæti, velferð og jöfnuður
* Mannréttindi
* Valdreifing, ábyrgð og gagnsæi
* Friður og alþjóðasamvinna
* Land og þjóð

950 þáttakendur tóku þátt í þjóðfundinum. Að lok þjóðfundarins voru allir þáttakendur spurðir um gagnsemi fundar, fræmkvæmd hans, fundarform og notagildi. Mikill meirihluti þáttakenda (75-97%) voru jákvæðir í garð þessara spurninga.

## Tenglar
* Þjóðfundur.is 
* Stjórnlagaþing.is 
* Stjórnarskrárfélagið býður fram fróðleik og umræður um stjórnarskrá 

## Heimildir