open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kaffi Hljómalind

**Kaffi Hljómalind** var kaffihús sem fyrst var við Laugaveg 21 , á horni Klapparstígs í Reykjavík, en flutti seinna upp á Laugaveg 23. Það var stofnað vorið 2005. Það var samvinnurekið á grundvelli hugmyndafræði sem heitir Framsækin nytjastefna (PROUT), en í því felst m.a. að starfsfólk og og eigendur eiga að vera nokkurn veginn sami hópurinn, og á því enginn að vera arðrændur og valdi innan fyrirtækisins á að vera dreift, auk þess sem 10% af tekjum af rekstrinum eiga að renna til góðra málefna. Kaffihúsið lagði sig fram um að það sem þar er á boðstólum uppfylli kröfur um lífræna ræktun og sanngjarna viðskiptahætti. Þar var hvorki boðið upp á áfengi, fisk- eða dýraafurðir (að undanskilinni lífrænni mjólk), lauk, hvítlauk né sveppi.

Fyrir utan vanalegan kaffihúsarekstur hýsti Hljómalind tónleika og aðra viðburði, auk þess að framleigja kjallarann til félagsmiðstöðvarinnar Snarrótar á meðan hún var á Laugavegi 21.

## Tenglar
* Heimasíða Kaffis Hljómalindar 
* Um PROUT , hugmyndafræði „framsækinnar nytjastefnu“. (á Ensku)
Sigurður Stefánsson

**Sigurður Stefánsson** (f. 27. mars 1744, d. 24. maí 1798) var biskup á Hólum frá 1789 til dauðadags, 1798, eða í 9 ár. 

Foreldrar Sigurðar voru Stefán Ólafsson prestur á Höskuldsstöðum á Skagaströnd, og seinni kona hans Sigríður Sigurðardóttir frá Geitaskarði í Langadal. Sigurður var hálfbróðir Ólafs Stefánssonar stiftamtmanns, sem Stephensens-ættin er kennd við.

Sigurður var tekinn í Hólaskóla 1758, varð stúdent þaðan vorið 1765. Fór utan sama ár, skráður í Kaupmannahafnarháskóla síðla hausts og tók guðfræðipróf þaðan vorið 1767. Hann varð konrektor eða aðstoðarskólameistari Hólaskóla 1768. Fékk Möðruvallaklaustursprestakall í Hörgárdal haustið 1773, og bjó í Stóra-Dunhaga; Helgafell vorið 1781 og varð um svipað leyti prófastur á Snæfellsnesi. 

Sigurður var kvaddur til að verða Hólabiskup 27. mars 1788. Fór hann til Kaupmannahafnar um haustið og var vígður Hólabiskup 10. maí 1789. Kom að Hólum samsumars og var biskup þar til æviloka, 1798. Hann var góður kennari og ástsæll, enda góðviljaður maður. Hann var fremur heilsuveill og var því ekki atkvæðamikill biskup. 

Framan af biskupstíð Sigurðar Stefánssonar lá prentun á Hólum niðri. Stafaði það bæði af bágbornu ástandi prentverksins, og einnig því að þá var komin samkeppni frá annarri prentsmiðju, fyrst í Hrappsey og síðan Leirárgörðum. Árið 1797 urðu þau umskipti að út komu fjórar bækur á Hólum, m.a. barnaspurningar í þýðingu Sigurðar biskups. Árið eftir kom 10. útgáfa *Vídalínspostillu*, og loks minningarritið *Verdung Sigurðar Stefánssonar* (1799) eftir Þorkel Ólafsson dómkirkjuprest. Var það síðasta bók sem prentuð var á Hólum. 

Sigurður Stefánsson var síðasti biskup á Hólum. Árið 1801 (2. október) voru biskupsdæmin tvö sameinuð og varð Geir Vídalín þá biskup alls landsins. Sigurður hafði vígt Geir sem Skálholtsbiskup 30. júlí 1797, og fór sú athöfn fram í Hóladómkirkju. Aðsetur biskups Íslands var flutt til Reykjavíkur 1806.

Í Þjóðskjalasafni Íslands eru varðveittar helstu skjalabækur úr embættistíð Sigurðar biskups. Í Hóladómkirkju var olíumálverk af Sigurði biskupi. Málverkið er nú í Þjóðminjasafni Íslands og eftirmynd þess á Hólum.

Kona Sigurðar Stefánssonar (gift 1771) var **Guðríður Halldórsdóttir** (f. um 1739, d. 1820), dóttir Halldórs Pálssonar prests á Knappsstöðum í Fljótum. Þau voru barnlaus. 

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* IV.
Geheimeráð

**Geheimeráð** er embættisaðalsnafnbót sem var úthlutað til háttsettra embættismanna frá tímum Kristjáns IV Danakonungs. Upphaflega var nafnbótin óopinber og fengin nánustu ráðgjöfum konungs, öðrum en ríkisráðinu. Á árunum 1670-1770 fengu þeir einir þessa nafnbót, sem voru í Leyndarráði konungs. Frá 1770-1808 var geheimeráð heiðursnafnbót af fyrsta flokki, sem veitti viðkomandi rétt til að láta ávarpa sig „yðar ágæti“.

## Tengt efni
* Einveldi
* Etatsráð
* Jústitsráð
* Kansellíráð
* Konferensráð
* Ríkisráð
Jústitsráð

**Jústitsráð** var dönsk embættisaðalsnafnbót sem var úthlutað til dómara við Hæstarétt Danmerkur frá árinu 1661. Nafnbótin var af 3.-4. flokki aðalsnafnbóta. Með tímanum slaknaði á tengingu nafnbótarinnar við dómstólinn, og loks varð hún að almennri heiðursnafnbót. Jústitsráð lögðust af í kring um aldamótin 1900.

## Tengt efni
* Einveldi
* Etatsráð
* Geheimeráð
* Kansellíráð
* Konferensráð
* Ríkisráð
Skarðsætt (Suður-Þingeyjarsýslu)

**Skarðsætt** er ætt kennd við Skarð í Dalsmynni í Suður-Þingeyjarsýslu. Ættina mynda niðjar Jóhanns Bessasonar (1839 – 1912) bónda og smiðs og Sigurlaugar Einarsdóttur (1847 – 1927) húsfreyju þar.

Jóhann var sonur Bessa Eiríkssonar (1804 – 1892) frá Steinkirkju í Fnjóskadal, bónda á Illugastöðum og Margrétar Jónsdóttur (1798 – 1871) frá Heiðarhúsum á Flateyjardalsheiði. Niðjar Eiríks Hallgrímssonar og konu hans Helgu Árnadóttur á Steinkirkju kallast Steinkirkjuætt og er Skarðsætt því undirgrein af henni. Sigurlaug var dóttir Einars Bjarnasonar (1809 – 1872) frá Fellsseli í Ljósavatnshreppi, bónda á Geirbjarnarstöðum í Þóroddsstaðasókn, seinna ráðsmanns í Laufási við Eyjafjörð, og Agötu Einarsdóttur (1812 – 1880) frá Naustavík.

## Afkomendur Jóhanns og Sigurlaugar
Jóhann og Sigurlaug áttu 13 börn sem upp komust, auk þriggja sem létust nýfædd.

# Skapti Jóhannsson 1867 – 1907
# Svava Jóhannsdóttir 1868 – 1873
# Aðalheiður Jóhannsdóttir 1870 – 1952
# Unnur Jóhannsdóttir 1872 – 1928
# Einar Jóhannsson 1874 – 1875
# Svava Jóhannsdóttir 1875 – 1938
# Laufey Jóhannsdóttir 1877 – 1927
# Hallur Jóhannsson 1880 – 1881
# Björn Jóhannsson 1882 – 1944
# Sigþór Jóhannsson 1885 – 1940
# Jóhann Jóhannsson 1888 – 1917
# Jón Jóhannsson 1889 – 1975
# Sigríður Jóhannsdóttir 1891 – 1968
Kussungsstaðaætt

**Kussungsstaðaætt** er ætt kennd við Kussungsstaði í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Ættina mynda niðjar Jóhannesar Jónssonar Reykjalín (1840 – 1915) frá Ríp í Hegranesi, bónda þar, og Guðrúnar Sigríðar Hallgrímsdóttur (1849 – 1924) húsfreyju, en þau bjuggu áður á Kambsstöðum í Ljósavatnsskarði, á Þönglabakka í Þorgeirsfirði. Kussungsstaðir er nú eyðibýli í Hvalvatnsfirði í Suður-Þingeyjarsýslu. Þeir fóru í eyði árið 1904.

Jóhannes var sonur sr. Jóns Jónssonar Reykjalín (1811-1892) frá Tungu á Svalbarðsströnd, bónda á Þönglabakka, og Sigríðar Jónsdóttur (1813 – 1903) húsfreyju frá Sjávarborg í Skagafirði. Guðrún var dóttir Hallgríms Ólafssonar (1817 – 1879) og Ingveldar Árnadóttur (f. 1816, flutti til Vesturheims 1882) frá Brúum í Aðaldal.

Valgerður dóttir Jóhannesar og Guðrúnar var ættmóðir Lómatjarnarættar, sem telst því vera kvísl af Kussungsstaðaætt.

## Afkomendur Jóhannesar og Guðrúnar
Jóhannes og Guðrún áttu 11 börn:

# Hallgrímur Óli Jóhannesson 1870 – 1938
# Sigríður Jóhannesdóttir 1873 – 1908
# Inga Jóhannesdóttir 1874 – 1975
# Valgerður Jóhannesdóttir 1875 – 1965
# Hálfdánía Ingibjörg Jóhannesdóttir 1879 – 1963
# Trausti Jóhannesson 1880 – 1964
# Sigurbjörg Jóhannesdóttir 1882 – 1882
# Sigurbjörg Jóhannesdóttir 1884 – 1952
# Guðrún Jóhannesdóttir 1885 – 1947
# Jóhannes Jóhannesson 1886 – 1907
# Árni Jóhannesson 1892 – 1970
Steinkirkjuætt

**Steinkirkjuætt** er ætt kennd við Steinkirkju í Illugastaðasókn í Fnjóskadal í Suður-Þingeyjarsýslu. Ættina mynda niðjar Eiríks Hallgrímssonar (1773 – 1843) bónda og Helgu Árnadóttur (1760 – 1850) húsfreyju þar.

Eiríkur var sonur Hallgríms Jónssonar (1748 – 1789) bónda og Jórunnar Eiríksdóttur (1750 – 1834) húsfreyju, á Skarði í Dalsmynni. Helga var dóttir Árna Þorlákssonar (1731 – 1802) og Halldóru Pálsdóttur (1732 – 1812), sem keyptu Steinkirkju árið 1784, og hafa afkomendur þeirra búið þar síðan. Bessi sonur Eiríks og Helgu var faðir Jóhanns, ættföður Skarðsættar, sem telst því vera kvísl af Steinkirkjuætt.

## Afkomendur Eiríks og Helgu
Eiríkur og Helga áttu fjögur börn sem komust upp:

# Halldóra Eiríksdóttir 1801 – 1866
# Árni Eiríksson 1802 – 1823
# Bessi Eiríksson 1804 – 1892
# Guðlaugur Eiríksson 1807 – 1895
Blokhus

**Blokhus** er strandbær á Norður-Jótlandi og er mjög vinsæll áfangastaður meðal ferðamanna ár hvert. Íbúar Blokhus voru um 500 árið 2018.
Hanstholm

**Hanstholm** er bær á Norður-Jótlandi. Íbúar Hanstholm voru um 2.100 árið 2018. Höfnin í Hanstholm gegnir mikilvægu hlutverki fyrir íbúa bæjarins og er hún einnig ein af mikilvægustu höfnum vestur strandar Jótlands. Í Hanstholm er einnig að finna einn stærsta fiskmarkaðinn í Danmörku. 

Í gegnum tíðina hafa margir Íslendingar búið í Hanstholm, eins og víða annars staðar í Danmörku. Mikil útgerð er frá Hanstholm og hafa margir Íslendingar sem unnið hafa við sjávarútveg flust þangað og starfað á þeim vettvangi. Dæmi eru um að heilu bátarnir hafi verið mannaðir íslenskri áhöfn, eins og norski línubáturinn Aksla, sem gerður var út frá Hanstholm á árunum 1998 - 2001.
Fyrir ofan himininn

**Fyrir ofan himininn** er önnur breiðskífa íslensku rokksveitarinnar Sign og kom hún út árið 2002. Platan var tekin upp í Rabbeyroad, hljóðveri í eigu Rafns Jónssonar föður tveggja meðlima Sign þeirra Ragnars Zolberg og Egils. Meðlimir Sign á þessum tíma og koma fram á plötunni eru Ragnar Sólberg Rafnsson (söngur, gítar, hljómborð og fleira), Baldvin Freyr (Gítar), Sigurður Ágúst (Bassi) og Egill Örn Rafnsson (Trommur).

## Lagalisti
# Aldrei Aftur (4:27)
# Sólin Skín - í síðasta skipti (5:09)
# Eichvað (3:56)
# Innri Skuginn (5:44)
# Rauða Ljósið (4.36)
# Fyrir Ofan Himininn (4:37)
# Augun (3:52)
# Ég leitaði (4:35)
# Heim (4:26)
# Lengst Inni (4:37)
# Líkaminn Þinn (5:28)
# Ég Fylgi þér (4:45)

* Lag 2, 4, 5, 6, 9, 10, 12 samið af Ragnar Sólberg Rafnsson & Badda
* Allt annað samið af Ragnar Sólberg Rafnsson
Friðrikshöfn

**Friðrikshöfn** (danska: **) er hafnarbær á Norður-Jótlandi með 23.499 íbúa (2018). Friðrikshöfn hlaut nafn sitt frá Friðriki 6. konungi Danmerkur og fékk bærinn kaupstaðarréttindi árið 1818. Mikil umferð er um höfnina í Friðrikshöfn og fara ferjur þaðan meðal annars til Hléseyjar, Gautaborgar, Larvik og Óslóar. Af þessum sökum er blómlegt verslunarlíf í bænum.
Mors

:*Fyrir greinina um stafrófið, sjá [[Mors (stafróf)]]*
**Mors** eða **Morsø** (hefur verið kölluð *Mársey* á íslensku) er eyja í Danmörku í Limafirði milli Salling og Thy. Svæðið er 363,31 km² og íbúarfjöldi er 20.975 (2014).

Mors tengist Thy í norðvestri og Salling í suðaustri um Sallingsunds- brúna. Ferja gengur frá Thy frá Neessund og til Hanherred frá Feggesund. Höfuðstaður Mors er Nykøbing.

## Bæir á Mors

* Bjergby
* Erslev
* Flade
* Fredsø
* Frøslev
* Hvidbjerg
* Karby
* Lødderup
* Nykøbing
* Redsted
* Sejerslev
* Sillerslev
* Sundby
* Sønder Dråby
* Tæbring
* Tødsø
* Vester Assels
* Vils
* Ørding
* Øster Assels
* Øster Jølby
The Hope

**The Hope** er fjórða breiðskífa íslensku rokksveitarinnar Sign og kom hún út 12. nóvember 2007 á Íslandi. 

## Lagalisti
#Dancing In
#Misguided
#Hold Me Alive
#All Gone
#Beautiful/Depressing
#The Hope
#Moveless
#Immobilized By Fear
#Lonely Boy
#The Lost Way Of Self Remedy
Mergkál

**Mergkál** (fræðiheiti: *Brassica oleracea var. acephala*) er undirtegund af blaðrófu og ræktuð sem dýrafóður. Fóðurkáli hefur yfirleitt verið skipt í tvær tegundir og nefnt mergkál og smjörkál. Maðkur kálflugu getur ráðist á repju og mergkál í svo stórum stíl að uppskera verði lítil sem engin. 

## Tilvísun
Randers

**Randers** er borg á Austur-Jótlandi með 62,482 íbúa (2020), sem gerir Randers að sjötta stærsta bæ í Danmörku. Á Austur-Jótlandi er það einungis Aarhus sem hefur fleiri íbúa.

## Tenglar
* Bókasafnið í Randers
* Menningarsögusafnið í Randers
* Listasafnið í Randers
* Saga bæjarins Randers á dönskum fræðivef
Horsens

**Horsens** er borg á Austur-Jótlandi með tæpa 59.000 íbúa (2018). Merkingin er -hrossnes enda gömul ritsetning -Horsnes / Horssnæs.
Vejle

**Vejle** er fjarðarbær austanvert á Suður-Jótlandi í Danmörku með um 56.000 íbúa (2018).


Image:VejleSctNicolai.jpg
Image:Vejle - Den Gamle Guldsmedie.JPG

Image:Søndergade, Vejle 01.jpg
Image:Sc09 Tanska -Vejle Vindmølle C P.jpg
Image:Vejlefjordbroen.jpg
Image:Vejle Raadhus.JPG
Image:VejleVorFrelsers.jpg
Billund

**Billund** er smábær á suður-Jótlandi. Íbúafjöldinn er rúmlega 6.000 manns (6.070 árið 2004). Við bæinn er alþjóðaflugvöllur og þar eru einnig verksmiðjurnar sem framleiða hina heimsþekktu Lego-kubba. Á þeirra vegum er rekinn skemmtigarðurinn Legoland. Bærinn er um 30 km vestur frá Vejle og um 55 km austur frá Esbjerg.
Halldór Halldórsson

**Halldór Halldórsson** getur átt við:

* Halldór Halldórsson, skrifstofumann
* Halldór Halldórsson, stjórnmálamann
* Halldór Halldórsson, málfræðing
* Halldór Halldórsson, stærðfræðing
* Halldór Halldórsson, Dóra DNA, tónlistarmann
Halldór Halldórsson (málfræðingur)

**Halldór** (Torfi Guðmundur) **Halldórsson** (13. júlí 1911 – 5. apríl 2000) var íslenskur málfræðingur og prófessor við Háskóla Íslands.

## Ævi og störf
Halldór Halldórsson fæddist á Ísafirði árið 1911. Hann var sonur hjónanna Halldórs Bjarnasonar og Elísabetar Bjarnadóttur. Halldór lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri 1932. Hann lauk magistersprófi í íslenskum fræðum frá Háskóla Íslands 1938 og doktorsprófi frá sama skóla 1954. Halldór var íslenskukennari við Menntaskólann á Akureyri 1934–36 og 1938–51. Hann varð dósent við heimspekideild Háskóla Íslands 1951–57 og prófessor í íslensku nútíðarmáli frá 1957 til 1979 við sama skóla.

## Ritaskrá

* *Um hluthvörf* (1939) 
* *Stafsetningarorðabók með skýringum* (1947) (fyrsta útg.) 
* *Íslenzk málfræði handa æðri skólum* (1950)
* *Íslenzk orðtök* (1954) (doktorsritgerð)
* *Örlög orðanna* (1958)
* *Viðbætir við Íslensk-danska orðabók Sigfúsar Blöndals (ritstj. ásamt Jakobi Benediktssyni)* (1963)
* *Íslenzkt orðtakasafn* (1968–69)
* *Þættir úr sögulegri merkingarfræði* (1971)
* *Íslenzk málrækt* (1971) 
* *Old Icelandic heiti in Modern Icelandic* (1975)
* *Ævisögur orða* (1986)
Benjamin Britten

**Edward Benjamin Britten** (22. nóvember 1913 – 4. desember 1976) var breskt tónskáld, stjórnandi og píanóleikari. 

## Tengill
* Benjamin Britten; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964
Kálfluga

**Kálfluga** (fræðiheiti: *Delia radicum*) er tvívængja af blómsturflugnaætt og er skaðvaldur við grænmetisræktun, m.a. á Íslandi. Naga lirfur hennar rætur og rótarháls káltegunda. Rannsóknir hafa sýnt að uppskerutap af völdum kálflugunnar er háð hitastigi sumarsins á undan. Tegundir af jötunuxaætt: af ættkvíslinni Aleochara, eru taldar nýtast sem lífræn vörn gegn kálflugu. 

## Tilvísun
Kolding

**Kolding** er kaupstaður á austanverðu suður-Jótlandi í Danmörku. Íbúarfjöldi í Kolding er 61.222 (2021) sem gerir hann 7. stærsta þéttbýlisstað Danmerkur. Elsti hluti bæjarins liggur í dal og í norður og suður breiðir bærinn sig upp hliðar dalsins.

## Orðsifjafræði / Merking

Nafnið kemur fyrst fyrir í Jarðabók Kóngs Valdemars frá 1231 og skrifast þa Kaldyng. Í upphafi 14. aldar fer að bera á rithættinum Kolding/Colding sem að lokum verður sá algengari. 

Ólíkar ágiskanir hafa verið settar fram um merkinguna, en líklegast er talið að *-kold* merki einfaldlega -*kald* en -*ing* vísi til árinniar eða fjarðarins enda bærinn við fjörð.

## Heimildir
Herning

**Herning** er borg á mið-Jótlandi í Danmörku með um 50.039 íbúa (2019) sem gerir bæinn að ellefta stærsta bæ Danmerkur.
## Íþróttir
FC Midtjylland er knattspyrnulið með aðsetur í Herning.
Fredericia

**Fredericia** er borg á austanverðu suður-Jótlandi í Danmörku. Bærinn liggur við litlabeltis brúnna og er íbúafjöldi um 41.108 (2019).
Fjón

**Fjón** (danska: *Fyn*) er önnur til þriðja stærsta eyja Danmerkur, eftir því hvort Vendsyssel-Thy teljist eyja eða hluti af meginlandi Jótlands. Fjón er 2.984,56 km² að flatarmáli og er íbúafjöldi þess 466.284 (2015). Höfin umhverfis Fjón eru Suður-Fjónska Eyjahafið, Litlabelti, Kattegat, Stórabelti og Lundborgarbeltið. Eyjarnar umhverfis Fjón eru Langeland, Thurø, Tåsinge, Æbelø, Ærø ásamt 90 öðrum smáeyjum.

Kaupstaðir á Fjóni eftir íbúafjölda:

* Óðinsvé: 152.060
* Svendborg: 27.199
* Nyborg: 16.043
* Middelfart: 13.645
* Fåborg: 7.234
* Assens: 5.965
* Kerteminde: 5.775
* Bogense: 3.499

Hæsti punktur Fjóns er Frøbjerg Bavnehøj, 131 metrum yfir sjávarmáli. Ekkert er hægt að segja með vissu um orðsifjafræði heitisins og er það eitt lakast útskýrða störa örnefni í Danmörku. Helst er giskað á tengsl við -fé.
Holstebro

**Holstebro** (~Holstaðarbrú) er borg á vestanverðu mið-Jótlandi í Danmörku með um 36.000 íbúa (2018). Nafn bæjarins (Holstatbro) kemur fyrst fram í bréfi frá Thyge biskup í Ribe árið 1274.
Ráðherrabústaðurinn

**Ráðherrabústaðurinn** sem oftast er kenndur við staðsetningu sína og nefndur *Ráðherrabústaðurinn við Tjarnargötu* er sögufrægt hús í miðborg Reykjavíkur og stendur nákvæmlega við Tjarnargötu 32. Ráðherrabústaðurinn er gististaður fyrir erlenda þjóðhöfðingja, móttökustaður fyrir innlenda sem erlenda og sem fundarstaður ráðherra þegar mikið hefur legið við og menn viljað leggja áherslu á mikilvægi fundarefnisins.  

## Saga hússins
Húsið stóð upphaflega á Flateyri. Það var norski hvalveiðimaðurinn Hans Ellefsen sem byggði það á Sólbakka á Flateyri 1892. Ellefsen hafði þá reist mikla hvalverksmiðju á Flateyri og var hún um tíma eitt af stærri fyrirtækjum landsins. En þegar hvalveiðar tóku að daprast um aldamótin 1900 gaf hann Hannesi Hafstein húsið, eða réttara sagt seldi honum það fyrir 5 kr.  Hannes flutti það síðar suður til Reykjavíkur að Tjarnargötu 32 árið 1910 og var það bústaður forsætisráðherra allt fram yfir 1940, en síðasti forsætisráðherrann sem bjó þar var Hermann Jónasson.

## Tengt efni
* Melkot
Thisted

**Thisted** (~Týsstaður) er hafnarbær á vestanverðu Norður-Jótlandi við Limafjörð. Árið 2018 voru um 13.400 íbúar í Thisted. Thisted fékk nafn sitt frá guðinum Týr (danska: *Tyr*). Ekki er vitað hvenær Thisted fékk kaupstaðarréttindi en talið er líklegt að það hafi gerst um árið 1500.

Thisted brugghús er þekkt fyrir eðalbjóra og sérvörur eins og lífrænt ræktaðan bjór.
Nýborg

**Nýborg** (danska: *Nyborg*) er kaupstaður á Fjóni í Danmörku með 16.528 íbúa (2014). Bærinn liggur við Stórabelti og er tengdur við Krosseyri á Sjálandi með Stórabeltisbrúnni.
Skatval

**Skatval** er byggð í Stjørdal sveitarfélaginu  í Þrændalögum, Noregi. Íbúafjöldi Skatval er um 943 manns (2018). Skatval er 5 km norður af Stjørdalshalsen.

Í Skatval er Skatvalsskóla (grunnskóli), Fagerhaug kristniskóli (einkagrunn- og framhaldsskóli) og Aglo Videregående skole (einkamenntaskóli). 

Þar eru einnig félagsmiðstöð, heilsugæslustöð og læknastofa.

Skatvalskirkja er timburkirkja frá 1901.
Guðmundur Steinsson

**Guðmundur Steinsson** (19. apríl 1925 – 15. júlí 1996) var einn helsti leikritahöfundur á Íslandi á ofanverðri 20. öld. Hann er þekktastur fyrir verk sín Stundarfriður og Sólarferð. 

## Ævi Guðmundar
Guðmundur fæddist á Eyrarbakka. Hann ólst upp í Reykjavík og varð stúdent frá MR 1946. Næsta áratuginn dvaldi hann erlendis við nám og ferðalög og seinna var hann fararstjóri til Suðurlanda. Guðmundur kenndi í Iðnskólanum 1959-1965. Fyrsta skáldsaga hans, *Síld*, kom út 1954 og *Maríumyndin* 1958. Eftir það sneri hann sér alfarið að leikritun og var eftir það mikilvirkur leikritahöfundur. 

Eiginkona Guðmundar Steinssonar var Kristbjörg Kjeld, leikkona.
Viborg (Danmörku)

**Viborg** eða **Véborg** er borg á Jótlandi í Danmörku. Hún er stjórnarsetur fyrir héraðið Mið-Jótland. Viborg er annað landmesta sveitarfélag Danmerkur og nær yfir 3% af landinu. Íbúar eru um 97 þúsund talsins (2018).  

Viborg er ein af elstu borgum Danmerkur. Hún var byggð á 8. öld. Á miðöldum var hún mikilvæg vegna þess hversu miðsvæðis hún var. Dómkirkjan í Viborg var reist á 12. öld. Hún hefur verið brennd til grunna og endurreist nokkrum sinnum síðan.
Padborg

**Padborg** (þýska: *Pattburg*) er danskur bær staðsettur við landamæri Danmerkur og Þýskalands. Íbúafjöldi Padborg er um 4.300 (2018).
Hadsund

**Hadsund** er bær í Danmörku með 5.051 íbúa (2019). Hún er í norðanverðum Mariager firði. Borgin er í sveitarfélaginu Mariagerfjord og tilheyrir Norður-Jótlandi. Í dag er Hadsund næststærsta borgin í Mariagerfjord, á eftir Hobro. Í Hadsund er dýragarður með geitum og dádýr. Í miðri verslunarmiðstöðinni Hadsund Butikscenter.

Borginni voru veitt kaupmannsréttindi 1. desember 1854, en hefur aldrei öðlast eignarrétt á viðskiptum.
Karup

**Karup** er bær á Mið-Jótlandi í Danmörku. Íbúafjöldi er um 2.200 (2018) og er Karup staðsett í Viborg sveitarfélaginu.
Salt (efnafræði)

**Salt** er tegund efnasambands á formi kristals sem myndað er með jónatengjum og er auðleyst í vatni. Þekkt dæmi um salt er borðsalt (oftast kallað einfaldlega „salt“) sem er samsett úr jákvætt hlaðinni natrínjón og neikvætt hlaðinni klórjón. Borðsalt er meðal annars unnið úr sjó, en seltustig sjávar stafar af uppleystu salti. Salt sem er unnið úr sjó er kallað sjávarsalt til aðgreiningar frá steinsalti sem er unnið úr halítkristöllum í setlögum. Önnur þekkt dæmi um sölt eru sápa, kalínsýaníð (eitt form blásýru), saltpétur og mónósódíumglútamat (MSG).

Jónir sem mynda salt geta verið ýmist ólífrænar, eins og klóríð (Cl-), eða lífrænar, eins og asetat (CH3COO-). Þær geta verið einatóma, eins og flúoríð (F-), eða fjölatóma eins og súlfat (SO42-).

Hægt er að flokka sölt á ýmsa vegu. Sölt sem mynda hýdroxíðjónir þegar þau eru leyst upp í vatni eru kölluð alkalísölt eða basasölt, en sölt sem mynda vetnisjónir eru kölluð sýrusölt. Sölt sem mynda hvorki basa né sýru nefnast hlutlaus sölt. Tvíjónir eru sameindir sem innihalda katjónir (jákvætt hlaðnar jónir) og anjónir (neikvætt hlaðnar jónir), en eru ekki skilgreindar sem sölt. Dæmi um tvíjónir eru amínósýrur, umbrotsefni, peptíð og prótín.

## Tilvísanir
Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fjórtán fyrstu lögin

**Vilhjálmur Vilhjálmsson - Fjórtán fyrstu lögin**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. 

## Lagalisti
#Litla sæta ljúfan góða - *Lag - texti: Thore Skogman - Valgeir Sigurðsson*
#Heimkoma - *Lag - texti: Putnam - Ómar Ragnarsson*
#Það er bara þú - *Lag - texti: Arland/Rovi - Loftur Guðmundsson* 
#Bréfið - *Lag - texti: Theódór Einarsson*
#S.O.S. ást í neyð - *Lag - texti: Moroder/Holm - Ómar Ragnarsson*
#Allt er breytt - *Lag - texti: Clark - Magnús Ingimarsson*
#Hún hring minn ber - *Lag - texti: B. Bryant - Baldur Pálmason*
#Árið 2012 - *Lag - texti: Owens - M. Ingimarsson/Ómar Ragnarsson*
#Vor í Vaglaskógi - *Lag - texti: Jónas Jónasson - Kristján frá Djúpalæk*
#Einni þér ann ég - *Lag - texti: T. Roe - Ólafur Gaukur*
#Ég bið þig - *Lag - texti: Donaggio/Pallavicini - Ómar Ragnarsson*
#Elsku Stína -  *Lag - texti: B. Walleborn - Ómar Ragnarsson*
#Myndin af þér -  *Lag - texti: B. Russel - Iðunn Steinsdóttir* 
#Raunasaga -  *Lag - texti: Ókunnur - Maron Vilhjálmsson*
Velvet Revolver

**Velvet Revolver** var bandarísk rokkhljómsveit skipuð þremur fyrrverandi meðlimum Guns N' Roses, þeim Slash, Duff McKagan og Matt Sorum. Scott Weiland, fyrrum söngvari Stone Temple Pilots og gítarleikarinn Dave Kusner fóru einnig fyrir sveitinni.

Hljómsveitin var stofnuð árið 2002. Hún starfaði til 2008 þegar Scott Weiland yfirgaf sveitina. Reyndar kom hún saman árið 2012 til að spila góðgerðatónleika. Weiland lést árið 2015 þegar hann fannst meðvitundarlaus í tónleikarútu eftir ofneyslu vímuefna.

## Breiðskífur
*Contraband (2004)
*Libertad (2007)
Petsamoförin

**Petsamoförin** (eða **Petsamóförin**) var ferð strandferðaskipsins „Esju“ árið 1940 til Petsamó í Norður-Finnlandi að sækja þar 258 Íslendinga sem höfðu orðið innlyksa á meginlandi Evrópu vegna ófriðarins (þ.e. vegna seinni heimsstyrjaldarinnar). Mest voru það Íslendingar sem höfðu dvalist styttri eða lengri tíma í Kaupmannahöfn. Farþegar sem komu heim með „Esju“ úr þessari ferð eru venjulega kallaðir *petsamófarar*. Á meðal farþega voru t.d. myndlistamennirnir Jón Engilberts og Gunnlaugur Blöndal, leikararinn Lárus Pálsson, Georgía Björnsson forsetafrú og arkítektinn Sigvaldi Thordarson. 

Bærinn sem áður hét Petsamo heitir í dag Pechenga og tilheyrir Rússlandi, en Sovétríkin tóku þetta landsvæði af Finnum í lok seinni heimstyrjaldarinnar. Pechenga er við Norður-Íshafið um 50 km austan við Kirkenes í Noregi, en þangað nær Finnland ekki í dag.

## Ferðin heim
„Esjan“ lagði af stað frá Reykjavík til að sækja fólkið til Kaupmannahafnar þann 20. september eftir að bresk og þýsk hernaðaryfirvöld höfðu gefið henni fararleyfi. Fyrst var siglt með farþegana til Malmö í Svíþjóð og fóru þeir með lest þaðan norður alla Svíþjóð og Finnland en skipinu var siglt vestur og norður fyrir Noreg. Esjan var þó hertekin af þýskum herflugvélum á útleið og var skipað að sigla til Þrándheims þar sem hún var kyrrsett í fjóra daga. Þar komu tveir íslenskir sjómenn um borð. Þessi hertaka „Esjunnar“ lengdi leið hennar um 400 sjómílur. 

Hinn 5. október var lagt af stað heim frá Petsamó. Þrengsli voru mikil en farþegar skemmtu sér með hljóðfæraslætti, söng, upplestri og dansi og gáfu meðal annars út blað, sem þeir nefndu *Íshafspóstinn*. Það var lesið upp í útvarpi skipsins. „Esjan“ hafði viðkomu í Kirkwall á Orkneyjum vegna afskipta bresks eftirlits og lengdi það för hennar enn meira en krókurinn til Þrándheims gerði áður. En til Reykjavíkur komst „Esjan“ að lokum, eða þann 15. október 1940.

## Heimildir
* ''Esjan er komin að landi með 258 farþega''; frétt í Morgunblaðinu 16. október 1940
* ''Petsamóferð Esju''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1966
* ''80 ár frá endurkomu Petsamó-ferðarinnar''; Ruv.is
Flikruberg

**Flikruberg** (fræðiheiti: *ignimbrít*) er oftast samset úr dasíti eða líparíti. 

## Lýsing
Gráleitt eða ljósleitt á lit, en getur verið rauðleitt eftir oxun. Við ummyndun þá verður það grænleitt eða bleiklitað og sést það þá á útflöttum klessum sem eru 0,5-1 cm á þykkt. Millimassinn er fínkornóttur glermylsna. 

## Uppruni og útbreiðsla
Þegar mikið  af ísúrri eða súrri og gasríkri kviku safnast fyrir í kvikuhólfi undir megineldstöð getur kvikuþrýstingurinn orðið svo hár að kvikan brjóti sér leið upp á yfirborðið, annað hvort þannig að eldstöðin springi í loft upp eða stórir gígar spúi mikilli gjósku. Gosefnin æða stundum fram sem heit og hraðskreið gjóskuhlaup (gusthlaup) en þau verða til þegar hiti er ekki nægur til að viðhalda gosstróknum. Gosmökkurinn fellur þá saman og heit gosefni geysast fram á miklum hraða og eyða lífi því sem fyrir verður. Gosefnin í eldskýjunum ná að mynda hálfsambrætt þétt berg úr fíngerðum gjóskumassa þar sem innan um eru köntuð smábrot og útflattir gjósku- og bergmolar.Helstu fundarstaðir á Íslandi eru við Húsafell í Borgarfirði og í Berufirði.

## Heimildir
* Íslenskur jarðfræðilykill e. Ara Trausta Guðmundsson og Ragnar Th. Sigurðsson (bls. 56-58)
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
* Sigurður Þórarinsson, Ignimbrít í Þórsmörk, Náttúrufræðingurinn, 3.-4. Tölublað (01.02.1970), Blaðsíða 139
Árni Þórarinsson (biskup)

**Árni Þórarinsson** (f. 19. ágúst 1741, d. 5. júlí 1787) var biskup á Hólum frá 1784 til dauðadags, 1787, eða í 3 ár. 

Foreldrar Árna voru Þórarinn Jónsson prestur í Hjarðarholti í Dölum, og kona hans Ástríður Magnúsdóttir frá Hvammi í Hvammssveit. 

Árni ólst upp í Hjarðarholti, en missti föður sinn 1752. Fór hann þá til föðursystur sinnar í Belgsholti, sem gift var Arnóri Jónssyni sýslumanni, og létu þau kenna honum undir skóla. Árni var tekinn í Skálholtsskóla 1758, varð stúdent þaðan vorið 1760. Fór utan ári síðar, skráður í Kaupmannahafnarháskóla í desember 1761. Lauk prófi í heimspeki 1763, varð baccalaureus 1764 og lauk embættisprófi í guðfræði haustið 1766. Hann kom heim sumarið 1767 og kenndi fyrst tvo vetur á Eyrarbakka. Hann varð prestur á Seltjarnarnesi 1769 og bjó á Lambastöðum. Varð prófastur í Kjalarnesþingi 1781, fékk síðan Odda á Rangárvöllum og fluttist þangað vorið 1782. Sama ár var hann boðaður utan til þess að verða biskup á Hólum, en fór ekki til Kaupmannahafnar fyrr en haustið 1783.  

Árni var vígður Hólabiskup 12. apríl 1784 og kom að Hólum samsumars. Hann var biskup þar til æviloka, 1787. Páll Eggert Ólason segir um hann: "Gáfu- og dugnaðarmaður mikill, en stórlyndur og eigi vinsæll, lengstum heilsutæpur." Árni mun hafa verið kominn með lungnatæringu (berkla) þegar hann tók við sem biskup. Aðstæður gátu vart verið verri, þegar móðuharðindi stóðu sem hæst. Samt kom Árni ýmsu til leiðar. T.d. lét hann rífa Nýjahúsið á Hólum, frá tíð Guðbrands biskups, og reisa í þess stað tveggja hæða timburhús, sem þá var mikil nýjung á Íslandi. Var það í fyrstu kallað Stiftshúsið. Mynd af því er í ferðabók Hendersons.

Engar bækur komu út á Hólum í biskupstíð Árna Þórarinssonar. Stafaði það bæði af harðindum og bágbornu ástandi prentverksins, og einnig því að þá var komin samkeppni frá prentsmiðjunni í Hrappsey. Árið 1800 kom út í Leirárgörðum útfararminning Árna Þórarinssonar. 

Í Þjóðskjalasafni Íslands eru varðveittar skjalabækur úr embættistíð Árna biskups. Til er steinprentuð mynd af Árna, og hékk eintak af henni fyrrum uppi í Hóladómkirkju. 

Kona Árna Þórarinssonar (gift 1770) var **Steinunn Arnórsdóttir** (f. 1737, d. 1799), þau voru systkinabörn. Börn þeirra sem upp komust voru: 
* Magnús Árnason prestur í Steinnesi. 
* Guðmundur Árnason stúdent. 
* Páll Árnason prestur á Bægisá. 
* Jóhann Árnason kennari í Reykjavíkurskóla eldra.
* Arnór Árnason aðstoðarprestur á Bergsstöðum. 

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* I.
Slagelse

**Slagelse** er bær á Suðvestur-Sjálandi í Danmörku. Bærinn er í Sveitarfélaginu Slagelse í Sjálandshéraði. Árið 2025 var íbúafjöldi bæjarins 35.817, en bærinn er áttundi stærsti bær Sjálands. Um það bil 7 km vestur frá Slagelse liggur hringborgin Trelleborg.

Eldri mynd nafnsins á dönsku er *Slagløse* og á einum stað kemur nafnið fyrir sem „Slagleysa“ á íslensku.

## Tilvísanir
Múskat

**Múskat** getur átt við eftirfarandi:
* Kryddtegundina Múskat
* Borgina Múskat
* Þrúguna Múskat
Björn Kristjánsson

**Björn Kristjánsson** (26. febrúar 1858 – 13. ágúst 1939) var fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins í 7 mánuði árið 1917, þ.e.a.s. frá 4. janúar 1917 til 28. ágúst 1917. Sigurður Eggerz tók við af honum sem fjármálaráðherra.

## Ævi Björns
Björn Kristjánsson fæddist á Hreiðurborg í Flóa. Hann flúði úr vinnumennsku austan úr Grímsnesi 16 ára gamall, vegna þess að hann bjó þar við slæman kost. Hann réð sig á skipsrúm í Þorlákshöfn og flytur svo á Seltjarnarnesið, og heillast þar af tónlist (*Leið hans lá oft framhjá húsi á Vesturgötu, þar sem leikið var á [[harmonium]]. Þetta heillaði hann mest*), og lærir að leika á hljóðfæri. Hann lærði hér á Íslandi fyrst, og sigldi svo til framhaldsnáms til Kaupmannahafnar. Jafnframt því, og til að sjá fyrir sér,  nam hann skósmíði og starfaði sem skósmiður á árunum  1876-1882. Hann dvaldist í Kaupmannahöfn, m. a. við tónfræðinám, 1878—1879 og 1882—1883. Björn var bókhaldari í Reykjavík 1883-1888 og síðan kaupmaður á árunum 1888-1910. Hann var borgarfulltrúi í Reykjavík 1903-1908 og sat á þingi í meira en 30 ár.

## Tengill
* Úr æviminningum Björns Kristjánssonar; úr Lesbók Morgunblaðsins 1971
Múskat (krydd)

**Múskat** er krydd gert úr aldini nokkurra sígrænna trjáa af múskatviðarætt sem  eru upprunnin á Mólúkkaeyjum í Indónesíu, aðallega múskattrés (*Myristica fragrans*). Aldinið er gult, egglaga hýðisaldin um 20-30 mm langt og 15-18 mm breitt og vegur milli 5 til 10 gr þurrkað. Frækjarninn er umlukinn rauðgulu, sepóttu hýði (múskatblómi). Hnetan og hýðið eru rifin niður og notuð sem krydd. Bragðið er mjög svipað, en hnetan hefur ögn sætara bragð og blómið mildara bragð.

Allt múskat í heiminum kom frá Bandaeyjum fram á 19. öld. Það hefur fundist í 2000 ára gömlum gröfum í Egyptalandi, en barst fyrst til Evrópu á 6. öld.

## Múskatblóm

Múskatblóm er rauðleitt hýði sem umlykur kjarnann (hnetuna) í aldininu. Það er tekið af og þurrkað og selt sérstaklega. Þegar það þornar verður það gulleitara. Það gefur aðeins mildara bragð en hnetan og er oft notað í bakstur og til að krydda fisk. Múskatblóm er líka notað heilt til að krydda súpur og karrí.
Leiðarlag

**Leiðarlag** er víðáttumikið og auðþekkjanlegt jarðlag sem nota má til viðmiðunar um aldur jarðlaga, t.d. við gerð jarðfræðikorta, eða til að tengja saman jarðlög í borholum, eða í jarðvegssniðum til að meta aldur, hraða jarðvegsþykknunar og margt flreira. Dæmi um leiðarlag eru flikrubergslög í blágrýtisstafla og gjóskulög í jarðvegi.
Allrahanda

**Allrahanda**, **negulpipar** eða **jamaíkupipar** er krydd unnið úr óþroskuðum, þurrkuðum aldinum samnefnds trés af myrtuætt. 

Kristófer Kólumbus flutti allrahanda kryddið til Spánar. Allrahanda var mikið notað fyrir seinni heimstyrjöldina en í styrjöldinni voru mörg trjánna höggvin niður og hefur framleiðslan aldrei komist aftur í fyrra horf. Helsta framleiðsluland allrahanda er Jamaíka en það er einnig framleitt í Gvatemala, Hondúras og Mexíkó. 

Allrahanda er vanalega selt sem þurrkuð ber eða malað í duft.

## Heimild
*
Trelleborg (hringborg)

**Trelleborg** er samheiti yfir þær hringlaga víkingaborgir sem fundist hafa í Danmörku frá víkingaöld. Trelleborgirnar heita eftir þeirri fyrstu sem fannst við Slagelse en hún var grafin upp á árunum 1936 - 1941.

## Listi yfir Trelleborgir
* Aggersborg við Limafjörð
* Borgeby fyrir norðan Lund í Skåne
* Borrering við Lellinge
* Fyrkat við Hobro
* Nonnebakken í Óðinsvé
* Trelleborg við Slagelse 
* Trelleborg í Trelleborg, Skåne
Karlakór Reykjavíkur - Íslensk þjóðlög

**Karlakór Reykjavíkur - Íslensk þjóðlög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Hljóðritun fór fram í Háteigskirkju í Reykjavík fyrrihluta ársins 1973 undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Litmynd á framhlið plötuumslags tók Gunnar Hannesson. Aðrar myndir tók Óli Páll Kristjánsson.

## Lagalisti
# Ísland farsælda frón - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag - Jónas Hallgrímsson*
# Hestavísur - *Lag - texti: Jón Leifs - Þjóðvísur*
# Úti ert þú við eyjar blár - *Lag - texti: Útsetning: Páll Ísólfsson - Þjóðvísa* - Einsöngur: Friðbjörn G. Jónaaon
# Gleðivísur - *Lag - texti: Jón Leifs - Þjóðvísur*
# Bára blá - *Lag - texti: Útsetning: Páll P. Pálsson - Magnús Grímsson*
# Nú er ég glaður - *Lag - texti: Útsetning: Sigursveinn D. Kristinsson - Hallgrímur Pétursson*
# Björt mey og hrein - *Lag - texti: Útsetning: Páll P. Pálsson - Þjóðvísa*
# Grænlandsvísur - *Lag - texti: Útsetning: Sigfús Einarsson - Sigurður Breiðfjörð* 
# Ó, jómfrú mín - *Lag - texti: Útsetning: Viktor Urbancic - Þjóðkvæði*
# Slyngur er kjói - *Lag - texti: Jón Leifs - Þjóðvísur*
# Í Babylon - *Lag - texti: Útsetning: Herbert H. Ágústsson - Þjóðkvæði*
# Ó, mín flaskan fríða -  *Lag - texti: Stílfært: Jón Ásgeirsson - Eggert Ólafsson*
# Harmabótarkvæði -  *Lag - texti: Útsetning: Þórarinn Jónsson - Þjóðkvæði*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Aggersborg

**Aggersborg** er stærsta víkingaborgin í Danmörku og er staðsett í Hanherred við Aggersund, norðan við Limafjörðinn.
Þrjú á palli - Icelandic folk songs

**Þrjú á palli - Icelandic folk songs**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Hljóðritun fór fram í Roger Arhoff studio í Osló, Noregi. Útsetningar: Jón Sigurðsson.

## Lagalisti
#Ásudans 
#Vögguvísur
#Eitt sinn fór ég yfir Rín
#Einbúavísur
#Lilja
#Ólafur Liljurós
#Krummavísur
#Gekk ég mig á græna slóð 
#Taflkvæði
#Grafskrift
#Drykkjuvísur
#Paurhildardrápa

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Fyrkat

**Fyrkat** er hringborg frá víkingaöld og er af sömu tegund og hinar fimm Trelleborgir sem fundist hafa. Fyrkat er staðsett við Hobro á norður-Jótlandi.
Trelleborg (Slagelse)

**Trelleborg** er víkingaborg sem liggur í nágrenni Slagelse á Sjálandi. Vísindamenn hafa dagsett borgina til ársins 980 og var borgin að öllum líkindum notuð sem hernaðarvirki. Borgin var sterklega víggirt og gat rúmað mikið af fólki.
Nonnebakken

**Nonnebakken** er víkingaborg sem fundist hefur í miðbæ Óðinsvé. Einungis hafa þó fundist leifar af borginni en engu að síður hafa fornleifafræðingar flokkað Nonnebakken undir eina af sjö Trelleborgunum sem fundist hafa í Danmörku og Svíþjóð.
Hobro

**Hobro** er danskur kaupstaður sem liggur við botn Mariager-fjarðar á Norður-Jótlandi og var íbúafjöldi bæjarins um 12.000 árið 2006. Um það bil 2 km vestur frá bænum liggur víkingaborgin Fyrkat, sem fornleifafræðingar hafa dagsett aftur til ársins 980.
Rúnar Gunnarsson - Lagasmiður og söngvari

**Rúnar Gunnarsson - Lagasmiður og söngvari**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. 

## Lagalisti
#Gvendur á Eyrinni - *Lag - texti: Rúnar Gunnarsson - Þorsteinn Eggertsson* 
#Fyrir þig - *Lag - texti: Rúnar Gunnarsson - Þorsteinn Eggertsson*
#Konur - *Lag - texti: Rúnar Gunnarsson - Þorsteinn Eggertsson*
#Villtir strengir - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson - Loftur Guðmundsson*
#Kling-Klang - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Ólafur Gaukur*
#Fáð´ér sykurmola - *Lag - texti: Rúnar Gunnarsson - Ólafur Gaukur*
#Það er svo undarlegt með unga menn - *Lag - texti: Rúnar Gunnarsson - Ólafur Gaukur*
#Leyndarmál - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Þorsteinn Eggertsson*
#Hvers vegna - *Lag - texti: Rúnar Gunnarsson - Þorsteinn Eggertsson*
#Ship-O-hoj - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson - Loftur Guðmundsson*
#Konungur í Kína - *Lag - texti: Rúnar Gunnarsson - Ólafur Gaukur*
#Blítt og létt -  *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson - Árni úr Eyjum*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Næstved

**Næstved** er borg á suður-Sjálandi með 43.500 íbúa (2018), sem gerir bæinn að þriðja stærsta bæ Sjálands. Næstved er mikilvægur verslunar og iðnaðarbær og var kjörinn þriðji besti verslunarbær Danmerkur árið 2006. Næstved sveitarfélagið er með 78.446 íbúa (2005).
Borg (aðgreining)

**Borg** getur átt við eftirfarandi:

* Borg, tegund þéttbýlis
* Kvenmannsnafnið Borg
* Eyðibýlið Borg í Skötufirði
* Borg á Mýrum
* Borg í Grímsnesi
Haderslev

**Haderslev** er borg á austanverðu Suður-Jótlandi í Danmörku. Íbúafjöldi bæjarins var 22.000 árið 2018. Frá 1. janúar 2007 hefur Haderslev verið höfuðbær í Haderslev sveitarfélaginu sem hefur um 56.000 íbúa (2018).

Bærinn heitir eftir konunginum Höður sem var konungur með aðsetur þar kringum 600, þegar Danmörk var ekki sameinað undir einum konung heldur skiptist í nokkur konungdæmi. -lev er síðan svipað og í arlfleifandi og Leifur einhversonar vísun til þess sem hann skildi eftir sig.

## Heimildir
Skive

**Skive** er danskur bær á norðanverðu Mið-Jótlandi. Íbúafjöldi í Skive var 20.572 árið 2006. Flest hús í bæjarkjarna Skive voru reist á árunum 1880 – 1914.
Ringsted

**Ringsted** er danskur bær staðsettur á Mið-Sjálandi. Íbúafjöldi bæjarins var um 23.000 árið 2018.

Sankti Bendts Kirkja liggur í miðbæ Ringsted.

Ringsted er einnig nafn á bæ í Iowa fylki í Bandaríkjunum. Sá bær fékk nafn sitt árið 1885, þegar pósthús var þar sett á laggirnar af *John Larsen* en nafnið Ringsted var fæðingarstaður konu hans.
Galdra-Loftur

***Galdra-Loftur*** er leikrit frá 1914 eftir Jóhann Sigurjónsson sem byggir á samnefndri þjóðsögu um Loft Þorsteinsson, sem uppi var á 18. öld. Leikritið birtist sama ár á dönsku og undir titlinum *Ønsket* („Óskin“). Leikritið fjallar um skólapiltinn Loft sem fæst við galdur og barnar vinnukonu á staðnum. Til að bjarga eigin orðstír drepur hann vinnukonuna með galdri. Hann sækist í meiri galdrakunnáttu og í þeim tilgangi særir hann Gottskálk biskup grimma til þess að ná af honum galdrabókinni *Rauðskinnu*, sem mun gera hann enn öflugri. Loftur verður hins vegar vitfirrtur og deyr.
Middelfart

**Middelfart** er kaupstaður á Fjóni í Danmörku og er íbúafjöldinn um 15.008 (2015). Middelfart er á milli nýju Litlabeltisbrúar og gömlu brúarinnar. 

## Hvalveiðar í Litlabeltinu
Allt frá miðöldum til loka 19. aldar voru hvalveiðar eða nánar tiltekið veiðar á hnísu stundaðar á þessu svæði. Með því að slá með greinum í vatnsyfirborðið ráku veiðimenn hnísur inn að ströndinni og þar voru dýrin drepin. Hvallýsi var notað til lýsingar bæði inni í húsum og í götulýsingar. Þegar rafmagnframleiðsla hófst var hvalalýsið ekki lengur mikilvæg verslunarvara. Veturinn 1854-1855 voru veiddar 1742 hnísur en annars var venjulegt að vetrarveiðar væru 700-800 dýr. Hnísuveiðarnar voru skipulagðar að fornri hefð sem þekktist allt frá 1593 og allt til 1899.
Holbæk

**Holbæk** er danskur bær staðsettur á Norðvestur-Sjálandi, um það bil 60 km frá Kaupmannahöfn. Bærinn byggðist upp í kringum Holbæk-höll, sem var reist árið 1236 af Valdimari sigursæla. Borgin er með um 28.000 íbúa (2018).
Ikast

**Ikast** er danskur bær á Mið-Jótlandi. Íbúafjöldi bæjarins er 15.500 (2018).

FC Midtjylland er knattspyrnulið bæjarins og varð til þegar liðin úr nágrannaborginni Herning og Ikast sameinuðust árið 1999.
Sønderborg

**Sønderborg** (stundum nefnd **Suðurborg** á íslensku) er danskur bær á sunnanverðu Jótlandi. Íbúafjöldi bæjarins er 27.785 (2018)
Miðþekjuæxli

**Miðþekjuæxli** er krabbamein í bandvefsþekju, himnu sem umlykur innri líffæri mannsins. Æxlið finnst einkum í brjósthimnu en einnig í lífhimnu og gollurshúsi. Orsakavaldur krabbameinsins er langoftast rakinn til asbest-mengunar.
Nótt

**Nótt** getur átt við:

* þann hluta sólarhrings sem varir frá sólarlagi til sólarupprásar
* kvenmannsnafnið **[[Nótt (mannsnafn)|Nótt]]**
* Nótt, persónugerfing nætur í norrænni goðafræði

## Tengt efni

*Njóla (skáldamál sem merkir „nótt“)
Búfjármark

**Búfjármark** er það kennimark á búfé nefnt sem getur verið: örmerki, frostmerki, brennimarki, plötumerki eða eyrnamark. Þetta er gert til að hægt sé að rekja búfé til eiganda og ætternis.

## Heimild
*
Eyrnamark

**Eyrnamark** er tegund búfjármarks sem klippt er í eyra búfjár. Eyrnamörk skiptast í *yfirmark*, sem skerðir eyrnabrodd, og *undirbenjar*, sem skerða hliðar eyrans. Allar undirbenjar og sum yfirmörk geta verið ýmist að framan (ofan á) eða aftan (neðan á) á eyra.

Þegar eyrnamörk eru lesin er byrjað að lesa yfirmark hægra eyra, þarnæst undirben framan á eyranu og loks undirben aftan á eyra. Eins er farið með vinstra eyra.

## Heimild

*  Dæmi um leyfð eyrnamörk í sauðfé og hross á Íslandi.
* https://lifandihefdir.is/lifandi-hefdir/eyrnamork-a-saudfe/
Betelgás

**Betelgás** (fræðiheiti **α Orionis**) er björt, rauðleit stjarna (reginrisi) sem markar hægri öxl stjörnumerkisins Óríon. Hún var fyrsta stjarnan sem menn gátu mælt stærðina á með mikilli vissu fyrir utan Sólina. Þvermál Betelgásar er um 500 falt þvermál sólar og hún er um 14.000 sinnum bjartari. Betelgás er einnig öflug uppspretta innrauðrar geislunar.

## Tenglar
* ESO frétt: Logar Betelgáss 

## Heimildir
* *Universe, the definitive visual guide*. Dorling Kindersley Limited. 2007. London, UK.
Jón Teitsson

**Jón Teitsson** (f. 8. ágúst 1716, d. 16. nóvember 1781) var biskup á Hólum frá 1780 til dauðadags, 1781, eða rúmlega 1 ár. 

Foreldrar Jóns voru Teitur Pálsson (d. 1728) prestur á Eyri í Skutulsfirði, og kona hans Ragnheiður Sigurðardóttir frá Holti í Önundarfirði. 

Jón ólst upp á Eyri í Skutulsfirði, en missti föður sinn 12 ára gamall. Hann lærði undir skóla hjá eftirmanni föður síns á Eyri, var tekinn í Skálholtsskóla 1733 og varð stúdent þaðan vorið 1735. Hann fékk Otradal 1740 og varð prófastur í Barðastrandarsýslu 1743, fékk síðan Gaulverjabæ í Flóa 1755 og varð prófastur í Árnesþingi 1775. Árið 1773 vísiteraði hann Snæfellsness- og Barðastrandarsýslur í forföllum Finns biskups tengdaföður síns.   

Árið 1779 var Jón boðaður utan til þess að verða Hólabiskup, fór til Kaupmannahafnar um haustið og var vígður biskup 7. maí 1780. Hann kom að Hólum í september 1780 og var biskup til æviloka, 1781, eða í rúmt ár. Sagt var að Jóni hefði verið óljúft að taka við biskupsembættinu, en tengsl hans við Finn biskup í Skálholti beindu athygli að honum. Páll Eggert Ólason segir um hann: "Hann var mikill vexti og rammur að afli, sem frændur hans, réttsýnn og ráðvandur, ekki talinn mjög lærður, stilltur og vinfastur, en hafði ekki mikla mannhylli, ekki viðfelldinn né rausnsamur, var vel efnum búinn." 

Nokkrar bækur komu út á Hólum í biskupstíð Jóns Teitssonar, þar á meðal *Tvennar húslestrar- og vikubænir* eftir sjálfan hann (Hólum 1781). Árið 1782 kom út á Hólum útfararminning Jóns Teitssonar.  
Í Þjóðskjalasafni Íslands eru varðveittar skjalabækur úr embættistíð Jóns biskups. Ekki er til mynd af Jóni Teitssyni. 

Jón Teitsson var tvígiftur:
 
Kona 1 (gift 1736): **Halldóra Sigurðardóttir** (f. 1716, d. 1753) frá Holti í Önundarfirði, þau voru systkinabörn. Af börnum þeirra komst upp: 
* Teitur Jónsson prestur að Kvennabrekku í Dölum. 

Kona 2 (gift 1758): **Margrét Finnsdóttir** (f. 11. ágúst 1734, d. 3. ágúst 1796), dóttir Finns Jónssonar biskups í Skálholti og Guðríðar Gísladóttur. Margrét var vel gefin kona. Hún missti mest allan búpening sinn í móðuharðindunum, fluttist að Neðra-Ási í Hjaltadal og bjó þar til æviloka. Af börnum þeirra komust upp: 
* Finnur Jónsson sýslumaður á Snæfellsnesi og víðar. 
* Sigurður Jónsson aðstoðarprestur á Kirkjubæjarklaustri. 
* Gísli Jónsson prestur á Hólum og í Stærra-Árskógi. 
* Jón Jónsson prestur á Auðkúlu. 
* Sigríður Jónsdóttir prestsfrú í Stafholti.
* Katrín Jónsdóttir húsfreyja á Víðimýri. 

## Heimildir
*Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* III.
Sjöstjarnan KE 8

**Sjöstjarnan KE 8** var 100 tonna eikarbátur frá Keflavík sem fórst að því er talið er rétt fyrir utan suðurströnd Íslands þann 11. febrúar árið 1973. Með bátnum fórust 10 manns og þar af voru 5 Íslendingar. Báturinn hafði verið að koma úr viðgerð í Færeyjum og þegar hann var staddur um 100 sjómílur aust-suðaustur af Dyrhólaey, tilkynnti skipstjóri bátsins, Engilbert Kolbeinsson, að leki væri komin að bátnum. Afar vont veður var á svæðinu og skip voru tafarlaust send á svæðið til hjálpar. Síðustu skilaboð frá Engilbert voru að allir úr áhöfninni væru komnir um borð í gúmmíbáta og hann væri einn eftir í skipinu og einungis tímaspursmál hvenær báturinn sykki. Ein umfangsmesta leit Íslandssögunnar á sjó fór fram næstu 10 daga en hvorki fannst tangur né tetur af bátnum fyrr en á síðasta degi leitar að leifar af gúmmíbjörgunarbáti fundust og var lík eins skipverjans bundið þar við.

## Áhöfn Sjöstjörnunnar KE 8
* Engilbert Kolbeinsson, skipstjóri (34 ára).
* Gréta Þórarinsdóttir, matsveinn (27 ára).
* Þór Kjartansson, stýrimaður (26 ára).
* Guðmundur J. Magnússon, fyrsti vélstjóri (41 árs).
* Alexander Gjöveraa, háseti (38 ára).
* John Fritz, 2. vélstjóri (47 ára).
* Arnfinn Jóensen, háseti (17 ára).
* Niels Jul Haraldsen, háseti (46 ára).
* Hans Marius Ness, háseti (16 ára).
* Holberg Bernhardsen, háseti (28 ára).

## Heimildir
* *[[Ísland í aldanna rás 1900-2000]]* eftir Illuga Jökulsson, Reykjavík 2003.
Greve Strand

**Greve Strand** er borg á Norður-Sjálandi í Danmörku. Íbúafjöldi bæjarins er 43.000 (2018) og er Greve Strand fjórði stærsti bær Sjálands.
Ted Bundy

**Theodore Robert „Ted“ Bundy** (24. nóvember 1946 - 24. janúar 1989) er einn af alræmdustu raðmorðingjum í sögu Bandaríkjanna. Bundy nauðgaði og myrti tugi kvenna vítt um Bandaríkin á árunum 1974 til 1978. Eftir að hafa haldið fram sakleysi sínu í meira en áratug, játaði Bundy að lokum að hafa framið 30 morð. Engu að síður er raunverulegur fjöldi fórnarlamba á huldu. Venjulega nauðgaði Bundy fórnarlömbum sínum og myrti þau að lokum með barefli eða kyrkti. Bundy átti það einnig til að nauðga fórnarlömbum sínum eftir að hafa myrt þau.

Í mótsögn við grimmd glæpa sinna, var Bundy oft lýst sem þokkafullum og vel menntuðum einstaklingi. Vinir og kunningjar mundu eftir Bundy sem myndarlegum manni og vel máli förnum.

Hann ólst upp í heimili móðurforeldra sinna og var sagt að mamma hans væri aðeins eldri systir hans og afi hans og amma væru mamma hans og pabbi. Hann komst aðeins á fullorðinsaldri að hinu sanna þó hann hefði grunað að ekki væri allt með feldu.

Daginn sem hann var tekin af lífi gerði hann tilraun til að fresta aftökunni með því að játa á sig, með réttu eða röngu, fleiri morð en allt kom fyrir ekki og hann var tekinn af lífi í rafmagnsstól. Hann var haldinn bæði almennum kvalarlosta og 'nekrófílíu'. Hann valdi sér helst konur með sítt hár sem þær greiddu til beggja hliða í miðjunni, vegna þess að fyrsta kærasta hans var með þannig hár, en hann hélt því fram að hún hafi svikið hann með því að hætta með honum