open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oddur Snorrason

**Oddur Snorrason** (var uppi á síðari hluta 12. aldar), var munkur í Þingeyraklaustri og kunnur rithöfundur. Hann var prestur að vígslu.

## Fjölskylduhagir
Foreldrar Odds voru Há-Snorri Oddsson, og kona hans Ásdís (eða Álfdís) Gamladóttir. Há-Snorri var sagður kominn í beinan karllegg af Steingrími, sem nam land í Steingrímsfirði og bjó í Tröllatungu. Afi Ásdísar var Skeggi skammhöndungur, sem bjó á Bjargi í Miðfirði, systursonur Grettis Ásmundarsonar. Bróðir Ásdísar var Þóroddur Gamlason, sem var yfirsmiður við byggingu fyrstu dómkirkjunnar á Hólum, og tilgátur eru um að hann sé sami maður og *Þóroddur rúnameistari*, sem nefndur er í formála að málfræðiritgerðunum í Ormsbók Snorra-Eddu. 

Lítið er vitað um æviferil Odds, annað en að hann var munkur í Benediktsklaustrinu á Þingeyrum. Klaustrið var þá mikil bókmenntamiðstöð, og voru þar auk Odds, rithöfundarnir Karl Jónsson ábóti og Gunnlaugur Leifsson munkur.

## Sagnaritun
Oddur Snorrason samdi á latínu Ólafs sögu Odds, sögu Ólafs Tryggvasonar Noregskonungs sem hafði ríki í Noregi árin 995-1000. Þessi latneska frumgerð sögunnar er glötuð, en hún var þýdd á íslensku skömmu síðar (fyrir 1200), og er þýðingin til í tveimur heillegum handritum, og broti úr hinu þriðja. Sagan er oftast kölluð *Ólafs saga Tryggvasonar eftir Odd munk*, eða *Ólafs saga Odds*. Erfitt er að segja til um hversu góða mynd íslenska þýðingin gefur af latnesku frumgerðinni. Hins vegar er ljóst að Oddur hefur tekið mið af ævisögum dýrlinga, og lýsir Ólafi Tryggvasyni sem postula Norðmanna. Margt bendir til að *Ólafs saga Odds* hafi verið tímamótaverk í íslenskum bókmenntum og haft mikil áhrif.

Snorri Sturluson notaði *Ólafs sögu Odds* þegar hann samdi *[[Heimskringla|Heimskringlu]]*, og sama er að segja um aðra höfunda konungasagna, t.d. höfund *[[Ólafs saga Tryggvasonar hin mesta|Ólafs sögu Tryggvasonar hinnar mestu]]*.

Í Yngvars sögu víðförla kemur fram að Oddur hafi fyrstur ritað söguna, en fræðimenn hafa verið vantrúaðir á það, t.d. Finnur Jónsson prófessor. Á síðustu árum þó dregið úr efasemdum manna um þetta, sjá t.d. Margaret Clunies Ross 2000:306-308 og Theodore M. Andersson 2003:3.

## Heimildir
* Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* IV.
* Theodore M. Andersson (þýð.): Oddr Snorrason. *The Saga of Olaf Tryggvason*. Cornell University Press, 2003. ISBN 0-8014-4149-8
* Margaret Clunies Ross: *Old Icelandic Literature and Society.* Cambridge University Press, 2000. ISBN 0-521-63112-2. 
* 

## Tenglar
* ''Gottskálk Jensson: færsla um Odd munk á Medieval Nordic Literature in Latin (MNLL)''
* Saga Ólafs konungs Tryggvasonar  Útgáfa frá 1853, útgefandi P. A. Munch.
* Det Arnamagnæanske Haandskrift 310 qvarto. Útgáfa frá 1895, eftir handritinu AM 310 4to.
* ''Yngvars saga víðförla''
Rolling Stone

***Rolling Stone*** er bandarískt tónlistar-, stjórnmála- og menningartímarit gefið út hálfsmánaðarlega. Tímartið var stofnað í San Francisco árið 1967 af Jann Wenner og Ralph J. Gleason. Wenner er enn ritstjóri og útgefandi þess í dag. Hann fékk 7.500 dollara að láni hjá fjölskyldu sinni til að setja tímaritið á markað.
Lillian Gish

**Lillian Diana Gish** (14. október 1893 – 27. febrúar 1993) var bandarísk leikkona sem starfaði jafnt á sviði, í kvikmyndum og sjónvarpi. Leiklistarferill hennar spannaði 75 ár, eða frá 1912-1987. 

Lillian var stjarna í Hollywood á öðrum og þriðja áratug 20. aldar, og helst fyrir leik sinn í myndum leikstjórans D.W. Griffith, en hún lék t.d. aðalhlutverkið í mynd hans Birth of a Nation (1915). Hún er einnig fræg fyrir að hafa leikið í hinni frægu kvikmynd, og einu kvikmynd, leikstjórans Charles Laughton, The Night of the Hunter (*Nótt veiðimannsins*). Lillian lauk svo ferli sínum með því að leika á móti Bette Davis í The Whales of August sem Lindsay Anderson leikstýrði. 

## Tenglar
* ''Lillian Gish''; grein í Morgunblaðinu 1984
Vænisýki

**Vænisýki** (einnig kallað **ofsóknarbrjálæði**, **-æði**, **-kennd**, **-sýki**) er geðsjúkdómur, sem einkennist af ranghugmyndum, kvíða og ótta.
Gláma

**Gláma** heitir hálendissvæði á Vestfjörðum, milli Breiðafjarðar að sunnan, Arnarfjarðar og Dýrafjarðar að vestan og Ísafjarðardjúps að norðaustan. Hæsti hluti Glámuhálendisins heitir Sjónfríð og nær um 920 metrum yfir sjávarmáli og sér þar víðar um Vestfjarðakjálkann en frá nokkrum öðrum sjónarhól. Uppi á Sjónfríð stendur enn mikil varða sem talið er að norski liðsforinginn Hans Frisak og landmælingamenn hans hafi reist árið 1806 eða 1809. Varðan stendur á mörkum Vestur-Ísafjarðarsýslu og Norður-Ísafjarðarsýslu. Um sjö kílómetrum sunnar og aðeins austar mætast fjórar sýslur í einum punkti, Vestur- og Norður-Ísafjarðarsýsla og Vestur- og Austur-Barðastrandarsýsla.  Lengi vel var Gláma talin vera jökull og hefur sennilega verið á kuldaskeiðum. En frá lokum 19. aldar hafa einungis stærri eða minni snjófannir legið á Glámu að sumarlagi en enginn jökull. Allt Glámuhálendið nær yfir um 230 ferkílómetra. 

Þrátt fyrir mikið stórgrýti eins og annarsstaðar á hálendi Vestfjarða lágu áður fyrr margar varðaðar leiðir yfir Glámu enda var sú leið hin skemmsta úr Dýrafirði og Arnarfirði yfir til byggðanna í Austur-Barðastrandarsýslu og innanvert Ísafjarðardjúp. Þegar riðið var til Alþingis á þjóðveldistímanum úr byggðunum í Vestur-Ísafjarðarsýslu og eins þegar lagt var upp í aðrar ferðir til héraða utan Vestfjarða var oft farið yfir Glámu. Flestir þeirra sem lögðu leið sína yfir Glámu fóru þó aðeins á milli héraða á Vestfjörðum. 
Vatnasvið Mjólkárvirkjunar í Arnarfirði er vestanvert Glámuhálendið.

## Heimild
*Vestfjarðarit I, Firðir og fólk, 900-1900*, Kjartan Ólafsson, útg. Búnaðarsamband Vestfjarða 1999
Íhaldsstefna

**Íhaldsstefna** er heiti á þeim stefnum í stjórnmálum sem leggja áherslu á gildi hefða og venja og hægfara framþróun fremur en byltingar. Hvað telst vera hefðbundið er gerólíkt eftir samfélögum og því tekur íhaldsstefna á sig mjög ólíkar myndir eftir löndum. Íhaldsmenn í einu landi getur líka greint á um það hver þau grunngildi séu sem beri að halda í. Sumir íhaldsmenn vilja halda í óbreytt ástand (*[[status quo]]*) meðan aðrir sækjast eftir því að endurheimta fyrra ástand (*[[status quo ante]]*). 

Íhaldsstefna kom fyrst fram sem greinileg tilhneiging í stjórnmálum í Frönsku byltingunni með ritinu *[[Reflections on the Revolution in France]]* eftir Edmund Burke. Burke gagnrýndi upplýsinguna og hélt þess í stað fram mikilvægi rótgróinna stofnana samfélagsins og venja.
Munshi Premchand

**Munshi Premchand** (hindí: प्रेमचंद, úrdú: پریمچںد) (f. 31. júlí 1880, d. 8. október 1936) var einn af helstu rithöfundum nútímans á hindí og úrdú. Hann skrifaði um 300 smásögur, fjölda skáldsagna og leikrita. Hann skrifaði um reynslu fátækra bænda og notaði alþýðumál fremur en það sanskrítskotna hindí sem þá var venja að nota sem bókmenntamál.
Pjotr Kropotkín

**Pjotr Aleksejevítsj Kropotkín** (rússneska: Пётр Алексе́евич Кропо́ткин) (9. desember 1842 – 8. febrúar 1921) var rússneskur landfræðingur, vísindamaður og anarkisti. Hann var einn fyrsti málsvari anarkó-kommúnisma. Helstu ritverk hans um stjórnmál eru *[[La Conquête du Pain]]* (ísl. Hernám brauðsins) *[[Fields, Factories and Workshops]]* (ísl. *Akrar, verksmiðjur og verkstæði*) og *[[Mutual Aid: A Factor of Evolution]]* (ísl. *Samvinna: Þáttur í þróuninni*). Árið 1942 kom út á Íslandi bók hans: *[[Krapotkín fursti: sjálfsævisaga byltingarmanns]]* í þýðingu Kristínar Ólafsdóttur.

## Uppvaxtarár
Pjotr fæddist í aðalsfjöldskyldu Moskvu árið 1842. Móðir hans var dóttir kósakks herforingja og faðir hans var fursti í Smolensk. Faðir hans átti miklar landeignir í þremur mismunandi sýslum þar sem allt að 1200 ánauðugir bændur unnu í þjónustu hans.

Pjotr hóf nám við herskóla í Sankti Pétursborg 14 ára gamall árið 1854. Skólinn samanstóð af 150 drengjum af aðalsættum sem nutu meiri réttinda en tíðkaðist í örum herskólum á þessum tíma. Á meðann náminu stóð fylgdist Pjotr grannt með þeim breytingum sem voru að eiga sér stað í rússnesku stjórnmála og menntalífi. Sem verðandi hermaður dró Pjotr frjálslyndislegan orðstýr Alexanders 2. Rússakeisara í efa en gladdist þó þegar keisarinn batt enda á rússnesku bændaánauðina árið 1861.

Árið 1862 útskrifaðist Pjotr úr herskólanum með hæstu einkunn í sínum bekk og hóf strax ferli í Keisarahernum og valdi að ganga í hersveitir Kósakka í Austur-Síberíu.
Móses

**Móses** (latína *Moyses*, hebreska מֹשֶׁה, *Mōšeh*; gríska *Mωυσής* í bæði septúagintunni og nýja testamentinu; arabíska موسىٰ, *Mūsa*; ge'ez *ሙሴ*, *Musse*) var hebreskur trúarleiðtogi, lögmaður, spámaður og herstjóri sem var uppi á 13. öld f.Kr. Hefð er fyrir því að eigna honum Mósebækurnar eða Torah, fyrstu fimm bækur gamla testamentisins. Hann er líka mikilvægur spámaður í gyðingatrú, kristni, íslam, bahá'í, mormónatrú, rastafaratrú og mörgum öðrum trúarbrögðum. Samkvæmt Annarri Mósebók var hann sonur hebreskrar móður sem faldi hann þegar faraó skipaði svo fyrir að öll nýfædd hebresk sveinbörn skyldu drepin og var síðan ættleiddur af egypsku konungsfjölskyldunni. Eftir að hafa drepið egypskan þrælastjóra flúði hann og gerðist fjárhirðir. Guð skipaði honum að frelsa hina hebresku þræla og leiða þá til þess lands sem hann hafði heitið þeim. Eftir að Guð hafði látið plágurnar tíu ganga yfir Egypta leiddi Móses þá burt frá Egyptalandi og gegnum Rauðahafið. Eftir það reikuðu þeir um eyðimörkina í 40 ár. Hann kom ekki sjálfur til fyrirheitna landsins þó sagt sé að hann hafi orðið 120 ára gamall.
Abraham

**Abraham** (hebreska *אַבְרָהָם*, *ʾAḇrāhām Ashkenazi Avrohom* eða *Avruhom* ; arabíska *ابراهيم*, *Ibrāhīm* ; ge'ez *አብርሃም*, *ʾAbrəham*) er persóna sem kemur fyrir í fyrstu ritum hebresku biblíunnar og kóransins. Abrahamísk trúarbrögð; gyðingar, kristnir menn og múslimar, líta á hann sem ættföður Ísraelsmanna, Ísmaelíta og Edomíta.

## Heimildir
Páll postuli

**Páll postuli** (hebreska שאול התרסי‎ *Šaʾul HaTarsi*, sem merkir „Sál frá Tarsus“, forngríska *Σαουλ* *Saoul* og *Σαῦλος* *Saulos* og *Παῦλος* *Paulos*) „postuli heiðingjanna“, var, ásamt Pétri postula og Jakobi réttláta, ötulastur fyrstu kristniboðanna. Páll snerist til kristni á veginum til Damaskus þegar hann varð fyrir opinberun og Jesús Kristur upprisinn talaði við hann. Páli eru eignuð fjórtán af bréfum nýja testamentisins sem gengu meðal manna í fyrstu kristnu söfnuðunum. Bréfin eru talin elstu rit nýja testamentisins. Áhrif hans á kristna trú voru gríðarleg, einkum í Rómaveldi þar sem hann var að lokum handtekinn og hálshöggvinn að talið er árið 64 eða 67. 

## Tenglar
* ''Páll postuli og andmælendur hans''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1968
Bermúdasegl

**Bermúdasegl** er þríhyrnt stórsegl sem var upphaflega þróað á Bermúdaeyjum á 17. öld en er nú langalgengasta tegund stórsegls á seglskútum. Bermúdasegl er dregið upp eftir mastrinu upp í topp.
Fremri-Langey

**Fremri-Langey** er eyja á Breiðafirði, 2.5 km2 að stærð.  Hún er í Dalasýslu og er hluti af eyjaklasanum sem gengur fram af Klofningi í boga í átt að Stykkishólmi. Eyjarnar heita í þessari röð: Langeyjarnes, Efri-Langey 1.3 km2, Fremri-Langey, Arney 1.2  km2, Skjaldarey og Bíldsey. Bíldsey og hálf Skjaldarey eru í Snæfellssýslu. Vestur af Skjaldarey eru Fagureyjar.

Fyrir utan Langeyjar og Arney er opinn Breiðafjörður en fyrir innan heita Vogar og er þar grynnra og mjög skerjótt og gætir ekki úthafsöldu.

Milli Skjaldareyjar og Arneyjar er svonefnd Arneyjarsund. Þar er mikið dýpi og straumþungt og oft erfið alda.  Á milli Arneyjar og Fremri-Langeyjar heitir Brjótur.  Hann er væður á stórstraumsfjöru.  Á milli Fremri-Langeyjar og Efri-Langeyjar er Krosssund.  Krosssund er skipgengt minni bátum.  Á milli Efri-Langeyjar og Langeyjarness eru Þröskuldar.  Þröskuldar eru væðir á fjöru. Stærsta eyja á Beiðafirði er Brokey 3.7 km2.  Þekktar eyjar á Breiðafirði eru m.a. Hrappsey sem er 1.7 km2 að flatarmáli og Flatey sem er 0.6 km2.
Karl Jónsson

**Karl Jónsson** (um 1135 – um 1213) var rithöfundur og ábóti í Þingeyraklaustri. Hann er höfundur Sverris sögu, sem fjallar um Sverri Sigurðarson Noregskonung.

## Æviferill
Ætt Karls Jónssonar er ókunn, en Steinn Dofri giskaði á að faðir hans hefði verið Jón Þorvarðsson svarti, af Ljósvetningaætt.

Karl var ábóti í Þingeyraklaustri 1169 – 1181, en þá tók Kári Runólfsson við embættinu. Líklega hefur Karl verið munkur þar áður. Árið 1185 sigldi Karl til Noregs, og dvaldist þar við hirð Sverris konungs til 1188. Kári Runólfsson ábóti dó 1187. Er talið að Karl Jónsson hafi aftur orðið ábóti á Þingeyrum þegar hann kom til Íslands 1188, a.m.k. er hann ábóti þar um 1200. Árið 1207 er nýr ábóti vígður þangað, og hefur Karl látið af embættinu skömmu áður. Karl andaðist 1212 eða 1213 að vitnisburði annála.

Á dögum Karls var Benediktsklaustrið á Þingeyrum mikil bókmenntamiðstöð, og voru þar auk Karls, rithöfundarnir Oddur Snorrason munkur og Gunnlaugur Leifsson munkur.

Sumir hafa talið að Karl hafi farið til Noregs að ósk Sverris konungs, til að rita sögu hans. Aðrir hallast að því að Karl hafi farið að eigin frumkvæði, til þess að taka upp þráðinn eftir Hryggjarstykki Eiríks Oddssonar, sem var fyrsta konungasagan sem sótti efni til samtímans. Loks má nefna þá tilgátu, að Karl hafi verið sendur af íslenskum höfðingjum, til þess að leita stuðnings Sverris í deilum Íslendinga við Eystein Erlendsson erkibiskup. 

Í formála Sverris sögu kemur fram að Karl ritaði fyrri hluta bókarinnar að viðstöddum Sverri konungi, sem „réð fyrir hvað rita skyldi“. Þann hluta bókarinnar kölluðu þeir Grýlu. Skiptar skoðanir eru um hvar Grýla endar; Þorleifur Hauksson telur eðlilegast að miða við skilin sem eru eftir 100. kapítula sögunnar. Hann telur og að Karl hafi farið aftur til Noregs skömmu eftir 1200, og ritað þá síðari hluta sögunnar. Þá hefur hann stuðst við frásagnir heimildarmanna, en einnig kemur fram í formálanum að „sum þessi tíðindi voru svo í minni fest að menn rituðu þegar eftir er nýorðin voru“. Hefur Sverrir látið gera það til þess að safna efni til síðari hluta sögu sinnar.

Um Karl Jónsson hefur verið sagt „að hann sé og hafi lengi verið vanmetinn snillingur í fornbókmenntasögunni“.

## Heimildir
* Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* III.
* Þorleifur Hauksson: Formáli *Sverris sögu*. *Íslensk fornrit* XXX, bls. xxii-xxiv.
*
Stóridómur

**Stóridómur** var samþykkt um siðferðismál sem var samin að frumkvæði lögmannanna tveggja, Páls Vigfússonar og Eggerts Hannessonar, eftir hvatningu frá Páli Stígssyni hirðstjóra, og undirrituð á alþingi 30. júní árið 1564. 13. apríl 1565 var hann svo staðfestur af konungi og tók gildi sem lög. 

Tilgangurinn var að koma reglu á dóma í siðferðismálum sem kaþólska kirkjan hafði haft með höndum fram að siðaskiptum. Niðurstaðan var sú að refsingar í þessum málum urðu harðari en áður, einkum fyrir sifjaspell sem við var lögð dauðarefsing. Hórdómsbrot vörðuðu sektum en þriðja brotið lífláti (sem alltaf var breytt í útlegð) og frillulífi (barneignir utan hjónabands eða dulsmál) varðaði einnig háum sektum. Samkvæmt Stóradómi skyldu sýslumenn sjá um framkvæmd rannsókna og innheimtu sekta af hinum brotlegu.

25 karlar og 25 konur voru tekin af lífi vegna sifjaspellsbrota samkvæmt Stóradómi. Síðasta aftakan fyrir slíkt brot fór fram árið 1763. Á síðari hluta 18. aldar var almennt farið að milda refsingar fyrir þessi brot. Háar sektir við barneignum utan hjónabands komu til meðal annars vegna ótta við sveitarómaga og annað framfærslulaust fólk. Þau ákvæði voru numin úr lögum 1812 en önnur refsiákvæði skömmu síðar. Stóridómur var þó ekki numinn úr lögum í heild fyrr en með nýjum hegningarlögum í Danmörku árið 1870.

## Tilvísanir


## Tenglar

* 
* Stóridómur á skólavef Þjóðskjalasafns Íslands
Elsta saga Ólafs helga

**Elsta saga Ólafs helga** er eins og nafnið bendir til elsta þekkta sagan um Ólaf helga Haraldsson Noregskonung. Fyrri fræðimenn töldu að hún væri meðal elstu konungasagna, e.t.v. rituð um 1160, en síðari rannsóknir benda til að sagan sé frá því um 1190. 

Skömmu fyrir miðja 19. öld fundust í Ríkisskjalasafni Norðmanna 16 sneplar úr fornu skinnhandriti Ólafs sögu helga, NRA 52. Sneplarnir fundust í bandi skjalabóka frá Sunnmæri 1639-1641, en líkur benda til að skjalabækurnar hafi verið bundnar inn í Björgvin. Þetta reyndust vera leifar af 6 blöðum úr handriti í fjórblöðungsbroti frá því um 1220–1230. Gustav Storm gaf brotin út árið 1893, ásamt ljósprentuðum myndum af þeim. Hann taldi að *Elsta sagan* væri samin á Íslandi á árabilinu 1155-1180, og að handritsbrotin séu skrifuð af Íslendingi. 

Í útgáfu Storms voru einnig tvö brot úr Árnasafni, AM 325 IVα 4to, sem Storm taldi vera úr *Elstu sögu*. Þessi brot eru úr skinnhandriti frá því um 1225-1250, tvö samhangandi blöð, en vantar í á milli þeirra. Í útgáfu Storms eru þau kölluð „sjöunda og áttunda brot“. Þar segir m.a. frá jarteiknum Ólafs helga. Árið 1970 birti Jonna Louis-Jensen grein, þar sem hún dró í efa að „sjöunda og áttunda brot“ séu úr *Elstu sögu*, heldur geti þar verið um að ræða annað rit um Ólaf helga, e.t.v. jarteiknabók, sem höfundur *Helgisögunnar* hefur notað. Nauðsynlegt sé að rannsaka málið nánar. Í grein Jonnu er ný útgáfa á texta þessara tveggja brota.
 
*[[Helgisaga Ólafs Haraldssonar]]* er með köflum nánast uppskrift af *Elstu sögu* og er því oft notuð til að gefa hugmynd um hana. 

Eins og í öðrum konungasögum er í *Elstu sögu* vitnað í gömul dróttkvæði til skrauts og til að staðfesta frásögnina.

## Heimildir
* Gustav Storm (útg.): *Otte brudstykker af Den ældste saga om Olav den hellige*. Christiania 1893.
* Bjarni Aðalbjarnarson (útg.): Heimskringla I : *Íslensk fornrit* XXVI. Hið íslenska fornritafélag. Reykjavík 1941. 
* Guðni Jónsson (útg.): *Konunga sögur* I. Íslendingasagnaútgáfan. Reykjavík 1957:401-426. (Texti brotanna). 
* Jonna Louis-Jensen: „Syvende og ottende brudstykke“. Fragmentet AM 325 IVα 4to. Bibliotheca Arnamagnæana XXX, København 1970:31-60.
* Alison Finlay (útg. og þýð.): *Fagrskinna, a Catalogue of the Kings of Norway*. Brill Academic Publishers. 2004. ISBN 90-04-13172-8
* Martin Chase: *Einarr Skúlason's Geisli : A Critical Edition*. University of Toronto Press. 2005:14. ISBN 0-8020-3822-0
* Theodore M. Andersson: *The Growth of the Medieval Icelandic Sagas, 1180-1280*. Cornell University Press 2006. ISBN 0-8014-4408-X
* 

## Tenglar
* Frumútgáfa brotanna, frá 1849. Útgefendur: Rudolf Keyser og C. R. Unger.
* Skrá um vísurnar í ''Elstu sögu''
Neðanjarðarlest

**Neðanjarðarlest** eða **borgarlest** er lestarkerfi sem notað er í borgum og á þéttbýlissvæðum. Neðanjarðarlestir geta borið mikinn fjölda farþega og ferðatíðni er há. Elsta neðanjarðarlestakerfi í heimi er Neðanjarðarlestakerfi Lundúnaborgar sem opnað var árið 1863 og er enn þann dag í dag eitt umfangsmesta neðanjarðarlestakerfi í heimi.

Í borgum eins og Berlín, Tókýó og London eru neðanjarðarlestakerfi það viðamikil að meirihluti borgara nota það sem aðalsamgöngumáta. Neðanjarðarlestakerfi Tókýóborgar er viðamesta neðanjarðarlestakerfi í heimi og ferðast 7 milljón farþegar með því daglega. Í Evrópu eru Lundúnir og Madrid með stærstu kerfin og Moskva og París með hæsta farþegafjöldann . Í Bandaríkjunum er New York-borg með langflesta farþega en einnig ferðast margir með neðanjarðarlestum í Chicago, Boston, Washington D.C. og Philadelphiu. 

Borgir í Bandaríkjunum eru almennt dreifbýlli heldur en borgir í Evrópu og í mörgum borgum er einkabíllinn aðal samgöngumátinn. Í slíkum borgum ná neðanjarðarlestakerfi því oft ekki að festa sig í sessi. Gott dæmi um slíkar borgir eru Los Angeles, Dallas og Houston.
Scipione Cappella

**Scipione Cappella** (uppi á 18. öld) var ítalskur málari. Hann var lærlingur Francesco Solimena og hermdi eftir mörgum af málverkum lærimeistara síns.
Gravelines

**Gravelines** er lítill bær og sveitarfélag á norðurströnd Frakklands við ósa árinnar Aa, 25km suðvestan við Dunkerque, í franska hluta gamla héraðsins Flandurs í umdæminu Nord. Íbúar bæjarins eru rúm tólf þúsund.
Skippers d'Islande

***Skippers d'Islande*** (franska: „Íslandsskipstjórarnir“) er eina alþjóðlega siglingakeppnin sem fram fer við Ísland. Hún hefur verið haldin á 3ja ára fresti frá árinu 2000. Í keppninni eru sigldir þrír leggir milli bæjarins Paimpol í Frakklandi og Reykjavíkur með viðkomu á einhverjum þriðja stað á Íslandi eða í Frakklandi. Keppnin er haldin til að minnast franskra skútusjómanna sem sóttu á Íslandsmið á 19. og 20. öld. 

*Skippers d'Islande* er opin öllum bátum en í keppninni árið 2009 er gert ráð fyrir tveimur flokkum: Class 40 og IRC-forgjöf.

## Keppnir
### 2009
Í keppninni 2009 var ætlunin að sigla frá Paimpol í lok júní og þaðan vestur fyrir Bretlandseyjar til Reykjavíkur. Þaðan átti svo að sigla í suðaustur, milli Hjaltlandseyja og Skotlands og suður eftir austurströnd Bretlands til Gravelines í Frakklandshluta Flandurs og síðan þaðan aftur til Paimpol. Snemma árs 2009 var tilkynnt að keppninni væri frestað um eitt ár þar sem illa gengi að ná markmiðum um fjölda þátttakenda.

### 2006
Árið 2006 tóku nítján áhafnir þátt í keppninni, miklu fleiri en í fyrri keppnum. Siglt var frá Paimpol til Reykjavíkur, þaðan til Grundarfjarðar á Snæfellsnesi og síðan sömu leið aftur til Paimpol án viðkomu í Reykjavík. Vegna óveðurs á bakaleiðinni þurftu flestir keppendur að leita vars í Grindavík áður en haldið var yfir Atlantshafið. Úrslit voru kynnt í fjórum flokkum: Open 50, Open 40, IRC-forgjöf og flokki tvíbytna.

### 2003
Siglt var frá Paimpol til Reykjavíkur og þaðan til Akureyrar og síðan austur fyrir land aftur til Paimpol. 

### 2000
Fyrsta árið sem keppnin var haldin voru aðeins sigldir tveir leggir, frá Paimpol til Reykjavíkur og aftur til baka sömu leið.
Íslenska áhöfnin BESTA tók þátt og var fyrst í mark báða leggina. Áhöfnin leigði 62 feta skútu í Frakklandi er bar nafn styrktaraðilans BESTA í keppninni. Ritað risastórum stöfum í stórsegl og belgsegl skútunnar.

## Tenglar
* Heimasíða keppninnar
Paimpol

**Paimpol** (bretónska: *Pempoull*) er lítill bær og sveitarfélag í umdæminu Côtes-d'Armor í Bretagne í Frakklandi. Samkvæmt manntali árið 1999 voru íbúar Paimpol 7.932. Bærinn er vinsæll ferðamannastaður á sumrin.

## Vinabæir
Vinabæir Paimpol eru Grundarfjörður á Íslandi og Romsey á Englandi.
Svínanes

**Svínanes** er nes við norðurströnd Breiðafjarðar, milli fjarðanna Skálmarfjarðar, sem er vestan megin við nesið, og Kvígindisfjarðar, sem er austan við. Um aldir var búið á nesinu, en þar hefur búseta lagst af, líkt og víðar á þessum slóðum. Yst á nesinu var áður samnefndur bær, en hann fór í eyði árið 1959. Vestan megin á nesinu var einnig búið á bænum Selskerjum, en hann fór í eyði 1954. Um tíma var einnig búið á Svínanesseli, sem var áður sel frá Svínesi. Bæirnir tilheyrðu áður Skálmarnesmúlahreppi (eða Múlahreppi), en nesið er nú hluti af sveitafélaginu Reykhólahreppi í Austur-Barðastrandarsýslu. 

## Landshættir
Nesið er bratt og undirlendi lítið. Helst er undirlendi að finna yst á nesinu, og við bæjarstæði Selskerja. Svínanesfjall heitir fjallið sem liggur eftir endilöngu nesinu. Yst á nesinu er ágæt lending, þar sem nefnist Kumbaravogur. Þar skammt frá, á svo nefndri Fit, munu Þýskir Hansakaupmenn hafa stundað viðskipti á 16. öld . Vegaslóði var ruddur meðfram hluta af nesinu vestanverðu, allt að Selskersseli, en hann er nú með öllu ófær. Um tíu tíma tekur að ganga fyrir nesið og inn í Skálmardal. Sú gönguleið hefur verið vinsæl á síðari tímum, en getur verið erfið öðrum en vönu göngufólki. Símasamband er yst á nesinu, við bæjarstæði Svínaness.

## Svínanes
Sagan segir að Guðmundur Heljarskinn, landnámsmaður á þessum slóðum, hafi haft svín þar sem nú er Svínanes, og af þeim dragi nesið nafn sitt. Munnmæli herma að svín Guðmundar hafi verið höfð nærri svo nefndum Kumbaravogi. Hvenær búseta hófst á Svínanesi er ómögulegt um að segja, en líklegt þykir að það hafi gerst snemma. Sama ættin byggði jörðina frá 1603, þegar Teitur Halldórsson keypti jörðina í skiptum fyrir nálæga jörð, Kirkjuból, sex málnytakúgildi og 30 hundruð í öðrum gjaldeyri. Síðasti ábúandi jarðarinnar var Aðalsteinn Helgason og kona hans Guðrún Þórðardóttir, fædd á Firði á Skálmarnesi. Þau brugðu búi árið 1959. Séra Árelíus Níelsson prestur, ólst upp um tíma á Svínanesi.

Á vestur strönd Svínaneshlíðar var bærinn Selsker. Hann fór í eyði 1954, eftir að húsmóðirin og önnur heimasætan á bænum fórust þegar bátur fórst á Breiðafirði.

Á austur strönd Svínaneshlíðar má finna rústir kotsins Svínanessels. Var þar upprunalega haft í seli frá Svínanesi, en um aldamótin 1900 og fram á fjórða áratug 20. aldar bjó þar um tíma Kristinn Sigfússon, gjarnan nefndur Kitti í Seli. Aðstæður þóttu mjög erfiðar og mun Kitti helst hafa lifað á góðvild sveitunga sinna. Halldór Laxness heimsótti Kitta, og telja margir að Kitti hafi, ásamt fleirum, verið fyrirmynd Bjarts í Sumarhúsum.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Gunnar F. Guðmundsson, *Jarðabréf frá 16. og 17. öld. Útdrættir*. Hið íslenska fræðafélag í Kaupmannahöfn. 1993.
* Jón Kr. Guðmundsson: *Skyggir fyrir skuld. Sagnabrot og ábúendatal úr Gufudalssveit og Múlasveit í Austur-Barðastrandarsýslu 1703-1989*. Kópavogur, 1991.
*  Mark Gardiner, Conor Graham og Natascha Mehler. OITIS, *Field report no. 2. Survey of Archaeological Remains at Svínanes, Reykhólahreppur, Iceland*. 2011.
Meðalgildissetningin

**Meðalgildissetningin** er mikilvæg setning í örsmæðareikningi sem segir í stuttu máli að snertill þjáls ferils á gefnu bili er í einhverjum punkti samsíða sniðli fallsins. Lagrange setti regluna fram á 18. öld, en Cauchy setti hana stuttu síðar fram í almennara formi.

Hægt er að túlka regluna á eftirfarandi hátt: Ef bíl er ekið 100 kílómetra vegalengd á klukkustund þá hefur bílinn farið yfir á 100km/klst að meðaltali. Samkvæmt því ætti hann á einhverjum tímapunkti að hafa ekið á nákvæmlega hraðanum 100km/klst. Þ.e. ef hann hefur ekki haldið nákvæmlega hraðanum 100km/klst alla leið hlýtur hann að hafa keyrt hægar en 100km/klst stundum og stundum hraðar.

Almennt séð segir setningin að þegar maður hefur fall *f* : [*a*, *b*] → **R** sem er samfellt á lokaða bilinu [*a*, *b*] og deildanlegt á opna bilinu (*a*, *b*), þá er til eitthvert *c* á milli *a* og *b* þ.a.
::f ' (c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}.
Hérna táknar f ' (c) afleiðu fallsins *f* í punktinum *c* og \frac{f(b) - f(a)}{b - a} táknar meðal breytingu á fallinu yfir bilið [*a*, *b*] eins og beina línan sýnir á sýnimyndinni til hægri.

Til eru mismunandi útgáfur af þessari setningu og eru þær listaðar hér fyrir neðan.

## Meðalgildisregla Cauchy

Gerum ráð fyrir að *f* og *g* séu deildanleg föll á bilinu [*a*,*b*] og að *g'(x)* sé aldrei núll.  Þá er til *t* ∈ ]*a*,*b*[ þannig að:
 \frac{f'(t)}{g'(t)} = \frac{f(b)-f(a)}{g(b)-g(a)}
### Sönnun
:*Sönnunin byggir á skilning á [[deildun]] og [[regla rolles|reglu Rolles]].*
Skilgreinum nýtt fall *G(x)*:
:G(x) = (g(b)-g(a))(f(x)-(fa)) - (g(x)-g(a))(f(b)-f(a))
Þar sem *G(a)=0* og *G(b)=0* er til tala *t* ∈ ]*a*,*b*[ svoleiðis að *G'(t)=0*.  Nú er G'(x):
:(g(b)-g(a))f'(t) - g'(t)(f(b)-f(a)) = 0 \Leftrightarrow (g(b)-g(a))f'(t) = g'(t)(f(b)-f(a)) 
Látum *x=t* og við fáum:
:G'(t) = (g(b)-g(a))f'(t) - g'(t)(f(b)-f(a))
Þar sem *g*' er aldrei núll á bilinu ]*a*,*b*[ og *g(a) ≠ g(b)* getum við deilt og fengið:
:\frac{f'(t)}{g'(t)} = \frac{f(b)-f(a)}{g(b)-g(a)}
**QED**

Meðalgildisregla Cauchy's er einnig stundum kölluð útvíkkaða meðalgildissetning.

## Tenglar
* 

## Heimildir
Andrés Magnússon

**Andrés Magnússon** (fæddur 1965) er íslenskur blaðamaður, sem skrifar um stjórnmál og fleira í *[[Morgunblaðið]]*, þar sem hann er fulltrúi ritstjóra. Hann hefur jafnframt annast vikulega umræðuþætti Dagmála Morgunblaðsins á netinu um stjórnmál og hefur sinnt kosningaumfjöllun, viðtölum og kappræðum frambjóðenda undanfarin ár. 

Andrés hóf fjölmiðlaferil sinn sem blaðamaður á *[[Morgunblaðið|Morgunblaðinu]]* árið 1986. Hann hefur starfað á ýmsum fjölmiðlum öðrum, meðal annars á DV, Pressunni, *[[Eintak|Eintaki]]* og *[[Blaðið|Blaðinu]]* (síðar *[[24 stundir|24 stundum]]*), en hann var einna lengst blaðamaður á ''Viðskiptablaðinu'' og skrifaði þar m.a. fjölmiðlarýni um árabil.

Hann hefur mikið fengist við skoðanaskrif og heldur fram hægrisinnuðum viðhorfum. Sem slíkur var hann reglulegur álitsgjafi í umræðuþáttum á borð við Silfur Egils. Hann var flokksbundinn sjálfstæðismaður um árabil og er bróðir Kjartans Magnússonar borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.

Auk skrifa um stjórnmál og viðskipti hefur Andrés fjallað talsvert um netið, tölvur og tækni. Hann hefur einnig fengist við upplýsingagrafík, hönnun og gerð ritstjórnarkerfa samhliða blaðamennsku, þar á meðal frumgerð ''mbl.is'' árið 1998.

## Tenglar

* Blogg á blog.is
* Blogg á eyjan.is
Dajjal

**ad-Dajjal** stundum skrifað **Dajal** er illmenni sem kemur fyrir í íslamskri heimsslitafræði. Samkvæmt spádómum í íslamstrú mun Dajjal birtast áður en dómsdagur rennur upp.

Dajjal er sambærilegur andkristi í Kristni og samkvæmt spádómum Múhammeðs mun hann birtast einhvers staðar á milli Sýrlands og Íraks. Hann mun síðan ferðast um heiminn og safna fylgismönnum og á sama tíma mun Isa (arabíska fyrir Jesús) snúa aftur og safna fylgismönnum. Samkvæmt spádómunum mun Isa síðan sigra Dajjal við Palestínu.
Kjartan Magnússon

**Kjartan Magnússon** (fæddur 5. desember 1967) er íslenskur stjórnmálamaður og borgarfulltrúi fyrir Sjálfstæðisflokkinn í Reykjavík. Hann sat í Borgarstjórn Reykjavíkur sem vara- og aðalmaður frá 1994 til 2018 og sat jafnframt í Borgarráði Reykjavíkur á síðari hluta þess tímabils. Hann náði kjöri í borgarstjórn á nýjan leik 2022. 6. mars 2026 gekk hann til liðs við Miðflokkinn.

Kjartan er stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík og las sagnfræði við Háskóla Íslands. Hann starfaði sem blaðamaður á Morgunblaðinu frá 1991-1999 og sinnti lengst af viðskiptafréttum. Hann er annar stofnenda sprotafyrirtækisins Intelscan örbylgjutækni. Kjartan á þrjú börn.

## Stjórnmálaþátttaka
Kjartan hóf stjórnmálaferil sinn í Heimdalli, félagi ungra sjálfstæðismanna í Reykjavík. Hann var kjörinn formaður félagsins 1991 og 1992. Hann tók sæti á lista Sjálfstæðisflokksins fyrir borgarstjórnarkosningar 1994 og náði kjöri sem varaborgarfulltrúi. Í kosningunum 1998 var hann enn kjörinn varaborgarfulltrúi en eftir að Árni Sigfússon hvarf úr borgarstjórn árið 1999 varð Kjartan aðalfulltrúi. Hann var í 6. sætinu í borgarstjórnarkosningum 2002, í 4. sæti í kosningunum 2006.

Haustið 2007 slitnaði upp úr samstarfi Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks vegna ágreinings um REI-málið. Kjartan var í hópi þeirra sex borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokks sem ekki vildi fylgja Vihjálmi Þ. Vilhjálmssyni að málum varðandi samruna Reykjavík Energy Invest og Geysis Green Energy.

Í prófkjörinu í janúar 2010 hlaut Kjartan 3. sæti og aftur fyrir borgarstjórnarkosningarnar 2014, en sat síðan í 2. sæti í borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins. Hann tók þátt í leiðtogaprófkjöri sjálfstæðismanna í Reykjavík fyrir kosningarnar 2018, en þar hafði Eyþór Arnalds öruggan sigur og hreppti Kjartan 3. sætið. Við uppstillingu á lista fékk hann ekki öruggt sæti, en Eyþór fékk hann til þess að vera aðstoðarmaður borgarstjórnarflokksins í kosningum og misserið þar á eftir.

Kjartan réðist til Evrópuráðsins í Strassborg árið 2019 og starfaði þar við ráðgjöf um lýðræðisvæðingu nýfrjálsra ríkja Mið- og Autur-Evrópu á sveitarstjórnasviðinu. 

## Tenglar

* Upplýsingasíða á vef Reykjavíkurborgar 
* Vefur Kjartans Magnússonar
Laufabrauð

**Laufabrauð** er næfurþunn og stökk hveitikaka sem er mikilvægur hluti íslenskra jóla og þorrans. Laufabrauðið tengist jólum alveg sérstaklega, en í upphafi aðventu safnast margar íslenskar fjölskyldur, ættingjar og vinir saman til að skera og steikja laufabrauð. Laufabrauðið er venjulega skorið með litlum skurðarhnífum oftast vasahnífum en einnig eru til laufabrauðsjárn þar sem mynstrið er skorið í kökurnar með því að renna yfir þær þar til gerðu hjóli.

## Saga laufabrauðsins
Ekki er vitað hvenær farið var að gera laufabrauð. Minnst er á það í orðabók Jóns Ólafssonar frá Grunnavík frá fyrri hluta 18. aldar. Þar segir að laufabrauð sé sælgæti Íslendinga. Það telst því meðal þjóðlegustu rétta. Mynd af laufabrauði er á frímerki sem Pósturinn gaf úr fyrir jólin 2007. Merkið er sérstætt að því leyti að það er kringlótt.

## Í stuttu máli
Deig laufabrauðsins er flatt út og hringskorið eftir diski og látið liggja undir rökum dúk á skurðarbretti þar til tekið er til við skurðinn. Í laufabrauðið er skorið allavega mynstur, en aðallega hið „fléttaða“ laufamynstur sem laufabrauðið er kennt við. Að skurði loknum er deigið smurt með smjöri og síðan steikt í fitu. 

Laufabrauðið er sérlega þunnt, en margir telja að það sé vegna þess að kornskortur hrjáði Íslendinga hér áður fyrr (sérstaklega á einokunartímanum á 17. og 18. öldinni).

## Uppskrift
Til eru margar uppskriftir að laufabrauði, en eiga þær það allar sameiginlegt að innihalda mikið af hveiti. Stundum er blandað í það rúgméli eða heilhveiti eins og í eftirfarandi uppskrift.
*800 gr. hveiti
*200 gr. heilhveiti
*1 tsk. salt
*6-7 dl  mjólk
*100 gr. sykur
*2 msk heilt kúmen

Fyrst er mjólkin hituð ásamt smjörlíki og kúmeni. Síðan er ofangreindu hellt yfir mjölið og öllu hnoðað saman. Deigið er síðan flatt út uns það er mjög þunnt, en þá er það skorið, pikkað eða skreytt. Laufabrauðið er síðan steikt í heitri feiti.

## Heimildir
* 

## Tenglar
* ''Laufabrauð''; grein í Morgunblaðinu 1988 
* ''Laufabrauð''; grein í Morgunblaðinu 1986 
* ''Brauð - hátíðarmatur á Íslandi''; grein í Tímanum 1991
Pylsa

**Pylsa** eða **pulsa** er langur og mjór himnubelgur sem er fylltur af elduðu, söltuðu og/eða reyktu kjötfarsi.

## Pylsa í brauði

Pylsan er oft reidd fram í aflöngu brauði (pylsubrauði) sem er af svipaðri lengd og pylsan sjálf.

„Pylsa með öllu“, stundum kölluð „þjóðarréttur Íslendinga“, er pylsa í brauði með tómatsósu, sinnepi, remúlaði og steiktum og hráum lauk.

Þann 20. nóvember 2004 var í Kringlunni sett heimsmet „lengsta pylsa í brauði“. Pylsan var 11,92 metrar. Þetta heimsmet var staðfest í september 2005 af Heimsmetabók Guinness. Raunar tók staðfestingin svo langan tíma að í millitíðinni var heimsmetið slegið tvisvar: .

Samkvæmt tveimur könnum 2018 og 2025 er algengara að Íslendingar segja „pylsa“ en „pulsa“.

## Tilvísanir
Búlandstindur

**Búlandstindur** er 1069 metra hátt basaltfjall í Berufirði og er talinn vera um 8 milljón ára gamall.

Í um 700 m hæð austur af Búlandstindi gengur fjallsrani, Goðaborg, og er sagt að þangað upp hafi menn burðast með goð sín strax eftir kristnitökuna til þess að steypa þeim fram af fjallsgnípunni. Aðrar heimildir segja svo: Goðaborg heitir hamrastallur hátt uppi í Búlandstindi. Stallur þessi er norðaustan í fjallinu, fyrir ofan það mitt, og er sagður breiður og sléttur ofan. Bratt og harðsótt er upp þangað. Sumir segja vatn þar uppi nálægt, er þvegin hafi verið í innyfli þeirra dýra, sem þar var fórnað goðunum til árs og friðar.

## Gönguleiðin
Fjöldi fólks leggur leið sína á tindinn á hverju ári og reikna má með að þeir yrðu enn fleiri ef leiðin yrði merkt.  Best er að fara eftir vegarslóða sem liggur meðfram Búlandsá sunnanverðri og alveg inn að stíflu sem er innarlega á dalnum.  Þaðan er gengið beint upp grasi grónar brekkur og skriður innan við Stóruskriðugil í stefnu á skarð fyrir innan Búlandstind.  Þar á eftir rekur leiðin sig sjálf þar til efsta tindi er náð. Hátindurinn er mjór og brattur klettarimi og þar er útsýni feyki gott.  Mjög mikilvægt er að gæta þess að ganga ekki of langt til austurs ef eitthvað er að skyggni eða ef hált er, því að austurhlíð fjallsins er þverhnípt og hömrótt. Gott GSM samband er á tindinum.

## Tenglar

* Djúpivogur
Royal Yachting Association

***Royal Yachting Association*** eða **Konunglega breska siglingasambandið** er félag sem hefur yfirumsjón með siglingaíþróttum í Bretlandi. Félagið kemur að umhverfi eftirfarandi íþróttagreina:
* Skútusiglingar
* Seglbrettasiglingar
* Vélbátasiglingar
* Sportbátasiglingar
* Hraðbátasiglingar
* Sjósleðasiglingar

Félagið var stofnað árið 1875 og hét þá *Yacht Racing Association*. Meginhlutverk félagsins var að búa til viðmið fyrir forgjöf svo ólíkir bátar gætu keppt sín á milli. Niðurstaðan úr því var hin svokallaða Portsmouthtala (PY) sem nú er aðallega notuð sem forgjöf í kænukeppnum.

Félagið hóf vinnu við að setja upp þjálfunarkerfi fyrir siglingar árið 1967 niðurstaðan úr því voru Yachtmasterprófin, en þau eru lögð fyrir af aðilum sem félagið vottar. Félagið hefur líka gefið út námsefni í siglingum. 

Þrjú kennsluhefti frá RYA hafa verið gefin út af Siglingasambandi Íslands 2006 og 2008; *Byrjaðu að sigla*, *Sigldu betur* og *Siglingabókin mín*.

## Tenglar
* Vefur RYA
Vilhjálmur Vilhjálmsson - Hún hring minn ber

**Vilhjálmur Vilhjálmsson - Hún hring minn ber** er 45 snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1969. Á henni flytur Vilhjálmur Vilhjálmsson tvö lög.

## Lagalisti
# Hún hring minn ber - *Lag - texti: B. Bryant - Baldur Pálmason*  
# Árið 2012 - *Lag - texti: Buck Owens - Magnús Ingimarsson/Ómar Ragnarsson*
Varmajafnvægi

**Varmajafnvægi** verður þegar tveir misheitir hlutir snertast og sá heitari kólnar en sá kaldari hitnar þar til þeir eru orðnir jafnheitir. Þá flyst varmaorka frá þeim heitari til þess kaldari.
Grameðla

**Grameðlur** (fræðiheiti: *Tyrannosaurus*) er ættkvísl risaeðlna. Grameðlan (*Tyrannosaurus rex*) er ein stærsta kjötæturisaeðlan. Hún getur orðið 14 metra löng og 8 tonn á fæti. Hausinn á henni er mældur 1,5 metra langur og hann var nógu stór til að gleypa tíu ára barn í heilu lagi. Grameðlan var með bognar vígtennur sem hver var á lengd við mannshönd. Alls var hún með 58 af þessum oddhvössu vopnum. Lítið er vitað hvort grameðla var rándýr eða hrææta. Ef til vill gerði hún árás og drap en kannski át hún dauðar eða hálfdauðar risaeðlur. Ef til vill gerði hún hvort tveggja.

## Neðanmálsgreinar
Langabúð

**Langabúð** er friðað hús og elsta húsið á Djúpavogi ásamt Verslunarstjórahúsinu og eru hvortveggja reist árið 1790. Bæði húsin standa á grunnum eldri húsa og eru staðsett þar sem verslunarstaður hefur verið frá árinu 1589, en þá hófu þýskir kaupmenn verslunarrekstur á Djúpavogi.

Langabúð var endurbætt eftir aldamót 2000 og henni fengið nýtt hlutverk sem hæfir sögu hennar og mikilvægi fyrir staðinn. Í norðurenda hússins er sýning um líf og starf Ríkarðs Jónssonar myndhöggvara og myndskera. Um miðbik hússins er minningarstofa um Eystein Jónsson stjórnmálamann frá Djúpavogi og konu hans; Sólveigu Eyjólfsdóttur. Kvennasmiðjan á Djúpavogi sér um rekstur Löngubúðar auk kaffistofu í suðurenda hússins. Á Löngubúðarloftinu hefur nú verið komið fyrir minjasafni.

## Tenglar
* Safn Ríkarðs Jónssonar
Robert Brandom

**Robert Brandom** (fæddur 1950) er bandarískur heimspekingur og prófessor við Pittsburgh-háskóla. Hann fæst einkum við málspeki, hugspeki og rökfræði og verk hans bera vott um sögulegan áhuga á þessum helstu viðfangsefnum hans. Brandom lauk B.A.-gráðu frá Yale-háskóla og doktorsgráðu frá Princeton-háskóla undir leiðsögn Richards Rorty og Davids Kelloggs Lewis. Hann er kvæntur Barböru Brandom, prófessor í læknaskóla Pittsburgh-háskóla.

Heimspeki Brandoms er undir miklum áhrifum frá Wilfrid Sellars, Richard Rorty, Michael Dummett og samkennara Brandoms við Pittsburgh-háskóla John McDowell en einnig G.W.F. Hegel, Gottlob Frege og Ludwig Wittgenstein.

Brandom er þekktur málsvari wittgensteinískrar málspeki, einkum þeirrar kenningar að merking orðs sé notkun þess. Brandom fjallar um þetta viðfangsefni í riti sínu frá 1994 *[[Making It Explicit]]* og *Articulating Reasons: An Introduction to Inferentialism* frá 2000. Brandom hefur einnig gefið út safn ritgerða um sögu heimspekinnar, *Tales of the Mighty Dead* (2002).

## Tenglar
* Heimasíða Roberts Brandom
* 2005-2006 John Locke-fyrirlestrarnir
* Viðtal við Brandom frá 1999
Ernest Lepore

**Ernest LePore** (fæddur í New Jersey) er bandarískur heimspekingur og vitsmunavísindamaður. Hann er prófessor við Rutgers-háskóla. Hann er kunnur af verkum sínum í málspeki og hugspeki (oft í samstarfi við Jerry Fodor, Herman Capplen og Kirk Ludwig) og fyrir framlag sitt til rökfræðinnar og skrif sín um  heimspeki Donalds Davidson.

## Helstu rit
* *Handbook in Philosophy of Language* (ritstj. ásamt Barry C. Smith)
* *Insensitive Semantics* (ásamt Herman Cappelen)
* *Donald Davidson: Truth, Meaning, Rationality in Mind* (ásamt Kirk Ludwig)  
* *Donald Davidson's truth-theoretic Semantics* (ásamt Kirk Ludwig) 
* *Meaning and Argument*
* *Holism: A Shopper's Guide* (ásamt Jerry Fodor) 
* *The Compositionality Papers* (ásamt Sarah-Jane Leslie)
* *What Every Student Should Know*
Keith Donnellan

**Keith Donnellan** (fæddur 1931) er bandarískur heimspekingur og prófessor *emeritus* við Kaliforníuháskóla í Los Angeles. Hann er einkum kunnur fyrir mikilvægt framlag sitt til málspekinnar, einkum greiningar á eiginnöfnum ábendingarorðum og ákveðnum lýsingum.
Does It Offend You, Yeah?

**Does It Offend You, Yeah?** er bresk raftónlist-rokkhljómsveit frá Reading, Englandi. Sveitina skipa þeir Morgan Quaintance (söngur, hljóðgervill, gítar), James Rushent (bassi, söngur), Dan Coop (hljóðgervill) and Rob Bloomfield (trommur).

Hljóð þeirra er líkt Daft Punk, Justice og Digitalism. Í blaðinu *[[NME]]* var þeim borið saman við hljómsveitir svo sem Muse og !!!.
Olíutunna

**Olíutunna** er mælieining sem er oftast notuð þegar talað er um heimsmarkaðsverð á hráolíu og er jafngildi 159 lítra. Orðið **olíufat** er stundum haft um hið sama, en var á árum áður einnig haft um föt sem voru vatnsheld. 

## Tenglar
* ''Hvað er olíutunnan margir lítrar?;'' af Vísindavefnum
Canterville draugurinn

**Canterville draugurinn** (enska: *The Canterville Ghost*) er smásaga eftir Oscar Wilde sem kom fyrst út árið 1887.
Errol Flynn

**Errol Leslie Thomson Flynn** (20. júní 1909 – 14. október 1959) var ástralskur leikari sem starfaði mest alla ævi í Hollywood.
Transact-SQL

**Transact-SQL** (**T-SQL**) er einkaviðbygging Microsoft og Sybase við SQL-málið. Útfærslan sem Microsoft gaf út er til afnota í Microsoft SQL Server. Sybase notar málið í Adaptive Server Enterprise, sem áður hét Sybase SQL Server.

Til að gera málið kröftugra hefur SQL aukið við sig með nýjum eiginleikum eins og:

* Inningarmáli
* Staðværum breytum
* Margs konar stuðningisföllum fyrir strengjameðhöndlun, dagsetningar, stærðfræði o.fl.
* Endurbætum við DELETE- og UDATE-setningarnar

## Inningarleið

Lykilorð fyrir inningarstjórn í Transact-SQL eru `BEGIN` og `END`, `BREAK`, `CONTINUE`, `GOTO`, `IF` og `ELSE`, `RETURN`, `WAITFOR` og `WHILE`.

`IF` og `ELSE` framkvæma skilyrðisinningar.


```tsql
IF DATEPART(dw, GETDATE()) = 7 OR DATEPART(dw, GETDATE()) = 1
   PRINT 'Það er helgi.'
ELSE
   PRINT 'Það er vikudagur.'
```


## Heimildir

*
FK Kuban

**FK Kuban** (rússneska: *Футбольный клуб "Кубань" Краснодар*, umritun: Futbol'nyj Klub Kuban' Krasnodar) var rússneskt knattspyrnulið staðsett í Krasnodar, Rússland. Félagið var stofnað 1928. Árið 2018 varð það gjaldþrota.
Hinrik 5. Englandskonungur

**Hinrik 5.** (enska: *Henry V*) (16. september 1387 – 31. ágúst 1422) var konungur Englands frá 1413 til 1422. Á ríkisstjórnarárum hans nutu Englendingar einna mestrar velgengni í Hundrað ára stríðinu.

## Uppvöxtur
Hinrik var sonur Hinriks 4. eða Henry Bolingbroke og Mary de Bohun, fyrri konu hans, en hún lést þegar Hinrik var sjö ára. Þegar Hinrik fæddist var hann þó ekki ríkiserfingi og ekkert útlit fyrir að svo yrði þar sem Ríkharður 2. frændi hans, sem þá var konungur, var ungur að árum og líklegur til að eignast erfingja og auk þess stóðu aðrir framar í erfðaröðinni.

En árið 1399 stýrði Bolingbroke uppreisn gegn Ríkharði 2. og var honum steypt af stóli en Bolingbroke krýndur konungur í hans stað. Varð Hinrik yngri þá prinsinn af Wales, eða erfingi krúnunnar. Faðir hans hafði hug á að láta hann giftast Ísabellu, hinni barnungu ekkju Ríkharðs konungs, en ekkert varð þó af því og Ísabella sneri heim til Frakklands en tuttugu árum síðar giftist Hinrik yngstu systur hennar. 

## Konungur Englands
Hinrik varð hershöfðingi í stjórnartíð föður síns, aðeins sextán ára að aldri, þótti standa sig mjög vel og átti meðal annars þátt í að berja niður uppreisn í Wales og uppreisn Harry Hotspur Percy 1403. Þar særðist hann illa af örvarskoti og hafði því áberandi ör í andliti. Hann tók líka virkan þátt í stjórn ríkisins um tíma, enda var konungur oft illa haldinn af veikindum sem hrjáðu hann, en hætti því árið 1411, eftir ágreining við föður sinn. Hinrik 4. lést svo árið 1413 og var Hinrik krýndur sem Hinrik 5. 9. apríl 1413.

Hinrik 5. er einna frægastur fyrir sigra sína í Hundrað ára stríðinu. Þegar hann varð konungur hafði verið friður á milli Frakka og Englendinga síðan 1389 en Hinrik lýsti yfir stríði og gerði tilkall til stórra svæða í Frakklandi. Árið 1415 sigldi hann með her yfir Ermarsundið og réðst inn í Frakkland. Sama ár vann hann sigur á Frökkum í bardaganum við Agincourt. Sigurinn var einn sá frækilegasti af hálfu Englendinga í stríðinu, þar sem franski herinn var margfalt stærri og ensku hermennirnir þar að auki þreyttir eftir margra daga göngu.

Árið 1417 var Hinrik 5. aftur í Frakklandi og lagði þá undir sig Rouen og fleiri borgir. Árið 1420 undirrituðu hann og Karl 6. Frakklandskonungur svo Troyes-sáttmálann sem kvað á um að Hinrik skyldi erfa krúnu Frakklands en ekki sonur Karls. Einnig var samið um að Hinrik skyldi giftast yngstu dóttur Karls, Katrínu af Valois. Brúðkaup þeirra var haldið 2. júní 1420. Þau héldu svo til Englands, þar sem Katrín var krýnd drottning.

Sumarið 1421 hélt Hinrik í sína síðustu herferð til Frakklands. Katrín var þá barnshafandi og fæddi son 6. desember sama ár, sem látinn var heita Hinrik. Hinrik náði góðum árangri í herför sinni í Frakkland en 31. ágúst 1422 lést hann skyndilega í Château de Vincennes nálægt París, líklega úr blóðkreppusótt. Ef hann hefði lifað tveimur mánuðum lengur hefði hann líklega verið krýndur konungur Frakklands því Karl 6. tengdafaðir hans lést 21. október.

Hinrik sonur hans erfði ríkið sem Hinrik 6., aðeins átta mánaða gamall.

## Heimildir
*
Miura kortabrot

**Miura kortbrot** (japanska: ミウラ折り) er kortabrot þróað af japanska stjarneðlisfræðingnum Koryo Miura. Brotið hefur þann eiginleika að hægt er að toka á andstæð horn til að opna kortið og ýta þeim aftur saman til að loka því. Einnig fer ekki framhjá notandanum hvort hann er að brjóta kortið vitlaust saman aftur.

## Tenglar
* Leiðbeiningar sem sýna kortabrotið 
* Miura kortabrotið á wolfram.com
Sprotafyrirtæki

**Sprotafyrirtæki** eru fyrirtæki sem eru á því stigi að þróa viðskiptahugmynd og rannsaka markaðinn fyrir hana.

Fjárfesting í sprotafyrirtækjum getur verið áhættusöm og skilað annað hvort miklum gróða eða miklu tapi. Sprotafyrirtæki flokkast ekki lengur sem slíkt þegar það fer að skila ákveðnum gróða, verður að hlutafyrirtæki á almennum hlutabréfamarkaði eða með yfirtöku eða samruna við annað fyrirtæki.

## Dæmi
Google er gott dæmi um sprotafyrirtæki sem núna er fyrirtæki á almennum hlutabréfamarkaði. Mörg Web 2.0 fyrirtæki hófu rekstur sinn sem sprotafyrirtæki áður en þau voru keypt af stærri fyrirtækjum. YouTube var upprunalega sprotafyrirtæki en var seinna keypt af Google og einnig Myspace sem var tekið yfir af News Corporation, stærsta fjölmiðlafyrirtæki heims.
Málhreinsun

**Málhreinsun**, **hreintungustefna** eða **málhreinsunarstefna** er sú stefna að viðhalda tungumáli hreinu, með því að t.d. forðast tökuorð og slangur. Mikil vinna er lögð í það af íslenska ríkinu að búa til nýyrði yfir ný tæknileg fyrirbæri í íslensku. 

## Sjá einnig
* Nýyrði
* Íslensk málnefnd
* Íslensk málstöð

## Tenglar
* 
* 
* 
* PDF skjal sem fjallar um orðaforða og málstefnu í íslensku
Þórarinn Ólafsson

**Þórarinn Ólafsson** (fæddur 27. október 1937) er íslenskur tónlistarmaður sem spilar á píanó og þverflautu. Frá 1955 til 1972 var hann í dasshljómsveitum, Sinfóníuhljómsveit Íslands frá 1963 til 1972 og útlendingahersveitinni frá 1996 til 2007.
Þorgrímur Jónsson

**Þorgrímur Jónsson** (fæddur 29. maí 1976) er íslenskur tónlistarmaður. Hann lauk burfararprófi af djassbraut félags íslenskra hljómlistarmanna vorið 2001. Hann fór í framhaldsnám í Haag, Hollandi og lauk B.M. gráðu þar 2006. Hann er bróðir Ólafs Jónssonar saxófónleikara.