open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eystrasaltsráðið

**Eystrasaltsráðið** (enska: *Council of Baltic Sea States, CBSS*) var stofnað í Kaupmannahöfn árið 1992  af þáverandi utanríkisráðherra Danmerkur og Þýskalands. Skrifstofa ráðsins hefur aðsetur í Stokkhólmi. Ísland gerðist aðili að Eystrasaltsráðinu árið 1995 sem er samstarfsvettvangur 11 ríkja (Danmerkur, Finnlands, Íslands, Eistlands, Lettlands, Litháens, Noregs, Póllands, Rússlands, Svíþjóðar og Þýskalands, auk Evrópusambandsins). Þar fer fram faglegt samstarf aðildarríkjanna um fjölbreytt málefni á borð við mansal, barnavernd, almannavarnir og sjálfbæra þróun, auk þess sem það er vettvangur fyrir stjórnmálasamstarf. Samkvæmt stefnuyfirlýsingu frá 2014 vinnur ráðið að þremur langtímamarkmiðum um öryggi, sjálfbærni og samheldni svæðisins. Ísland hefur um árabil verið leiðandi í starfi ráðsins á sviði barnaverndar með þátttöku Barnaverndarstofu og hefur barnahúsum að íslenskri fyrirmynd víða verið komið á fót í aðildarlöndunum. Þá hefur Ísland talað fyrir jafnréttisáherslum í öllum málaflokkum sem eru til umfjöllunar í ráðinu.

## Formennska Íslands 2016 - 2017
Ísland gegndi formennsku í Eystrasaltsráðinu frá  til loka júní 2017 og var hún leidd af Utanríkisráðuneyti Íslands en naut fulltingis annarra ráðuneyta og stofnana. Þátttaka í svæðisbundnu samstarfi, líkt og Eystrasaltsráðinu, er liður í því meginhlutverki utanríkisþjónustunnar að gæta hagsmuna Íslands á alþjóðavettvangi og grannsvæðum. Á formennskuárinu lagði Ísland sérstaka áherslu á lýðræði, jafnrétti og málefni barna.

### Fundur aðildarríkjanna í júní 2017
Utanríkisráðherrar aðildarríkja Eystrasaltsráðsins funduðu í Hörpu í Reykjavík þann 20. júní 2017, í boði Guðlaugs Þórs Þórðarsonar utanríkisráðherra. Fundurinn markaði lok formennskuárs Íslands í ráðinu, en á fundinum komu ráðherrar allra ríkjanna saman til fundar í fyrsta skipti í fjögur ár. Auk ráðherra aðildarríkjanna 11, tók fulltrúi Evrópusambandsins einnig þátt í fundinum. Á meðal fundarefna voru framtíð svæðisins, svæðisbundin innleiðing heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna, almannavarnir og samstarf um rannsóknir og nýsköpun. Þá voru áherslumál formennsku Íslands til umræðu. Sigmar Gabriel, utanríkisráðherra Þýskalands, sagði um fundinn að með honum hefði Íslendingum tekist að binda enda á margra ára tímabil sem hafi einkennst af samskiptaleysi ríkjanna vegna innrásar Rússa á Krímskaga og átakanna í Austur-Úkraínu.

## Tengt efni
*Norræna ráðherranefndin
*Norðurlandaráð
*Evrópuráðið

## Tenglar
* Heimasíða Eystrasaltsráðsins
* Heimasíða Eystrasaltsráðsins á vef utanríkisráðuneytis Íslands
* Flickr síða Eystrasaltsráðsins https://www.flickr.com/photos/cbsssecretariat/
* Twitter síða Eystrasaltsráðsins  https://twitter.com/cbsssecretariat
* Facebook síða Eystrasaltsráðsins https://www.facebook.com/CBSSpage/

## Heimildir
Skerjafjörður

**Skerjafjörður** er fjörður í Faxaflóa sunnan við Kollafjörð og norðan við Hafnarfjörð. Skerjafjörður liggur frá norðvestri til suðausturs milli Seltjarnarness og Álftaness og heitir eftir Lönguskerjum í miðjum firðinum. Við suðausturenda fjarðarins eru Lambhúsatjörn á Álftanesi, Arnarnesvogur, Kópavogur og Fossvogur.

Hverfið Skerjafjörður tilheyrir póstnúmeri 102 í Reykjavík.
D12

**D12** er bandarísk rapphljómsveit, frá Detroit í Michigan-ríki. Hljómsveitin var stofnuð árið 1990, en komst fyrst í sviðsljósið þegar aðalsprautan á bak við sveitina, Eminem, sneri aftur til Detroit til að koma hljómsveitinni á kortið, en þeir félagar, sem eru sex, höfðu gert með sér samning við stofnun hljómsveitarinnar. Sá samningur kvað á um að ef einhver þeirra yrði frægur, skyldi hann snúa aftur heim þegar hann væri búinn að „meika það“, og fara aftur að rappa með sveitinni.

## Meðlimir
### Núverandi
* Eminem, fullt nafn Marshall Bruce Mathers þriðji.
* Bizarre, fullt nafn Rufus Johnson.
* Kon Artis, fullt nafn Denaun Porter
* Kuniva, fullt nafn Von Carlisle.
* Swifty, fullt nafn Ondre Moore.

### Fyrrverandi
* Proof, fullt nafn DeShaun Holton (lést af skotsárum 2006).

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Devil's night, (2001)
* D12 World, (2004)
Deftones

**Deftones** er nu metal eða jaðarþungarokks rokksveit frá Sacramento í Kaliforníuríki í Bandaríkjunum. Sveitin var stofnuð árið 1988 af söngvaranum Chino Moreno, gítarleikaranum Stephen Carpenter og trommaranum Abe Cunningham. Síðar gekk til liðs við sveitina bassaleikarinn Chi Cheng og með plötunni *Around the Fur* (1997) gekk plötusnúðurinn Frank Delgado til liðs við sveitina. Fyrsta plata þeirra, *Adrenaline*, kom út árið 1995.

Þegar Deftones vann að plötu sinni *Eros* árið 2008 lenti Cheng í bílslysi sem varð til þess að hann var í dái næstu árin. Cheng lést 2013. Platan var aldrei gefin út og sveitin byrjaði á nýju efni.

Meðal frægustu laga Deftones eru eru *My Own Summer (Shove It)*, *Hexagram*, *Change (in the House of Flies)*, *Bored*, og *Be Quiet and Drive (Far Away)*.

Árið 2016 spilaði Deftones á Secret Solstice hátíðinni í Laugardal, Reykjavík. Chino Moreno hélt auk þess órafmagnaða tónleika í Þríhnúkagíg.

## Meðlimir
* Chino Moreno, söngur, gítar.
* Stephen Carpenter (Stef), gítar.
* Abe Cunningham, trommur, slagverk.
* Frank Delgado, plötusnúður, hljómborðsleikari, sér um sömpl og fleira.
* Fred Sablan: Bassi, bakraddir.

## Fyrrum meðlimur
* Chi Cheng, bassi, bakraddir.
* Sergio Vega: Bassi, bakraddir.

## Plötur
* *Adrenaline* (1995)
* *Around the Fur*(1997)
* *White Pony*, (2000)
* *Deftones*, (2003)
* *B-Sides & Rarities* (2005)
* *Saturday Night Wrist* (2006)
* *Diamond Eyes* (2010)
* *Koi No Yokan* (2012)
* *Gore* (2016)
* *Ohms* (2020)
* *Private Music* (2025)

## Annað
*Stef, gítarleikari er með hliðarverkefni sem kallast Kush, en meðal annarra meðlima er B-Real úr Cypress Hill.
*Chino, söngvari er með hliðarverkefni sem kallast Team Sleep. Lag með þeirri sveit hefur verið á einni Deftones-plötu.
*Chino Moreno er spænskt nafn, og myndi á íslensku útleggjast sem „brúnhærður Kínverji“.
Dyrfjöll

**Dyrfjöll** eru í Múlaþingi, hluti af fjallgarðinum milli Fljótsdals og Borgafjarðar eystri. Fjöllin bera nafn af klettaskarði sem er í fjallgarðinum og kallast það Dyr og eru þær í 856 metra hæð. Hæsti tindur þeirra er í 1136 metra hæð yfir sjó og nefnist hann Innra-Dyrfjall. Dyrfjöll eru oft kölluð „útverðir Austurlands í norðri“.

Til stendur að friðlýsa svæði norðan fjallanna, þar á meðal Stórurð, safn stórgrýtis. 

## Myndir


File:Dyrfjallstindur, taken from Víknaslóðir Trail, Eastern fjords, Iceland 01.jpg
File:Ice rock - iceland (40848021254).jpg
File:A small lake in Dyrfjöll mountain range, taken from Víknaslóðir Trail, Eastern fjords, Iceland 08.jpg
File:Dyrfjöll, taken from Víknaslóðir Trail, Eastern fjords, Iceland 02.jpg


## Tilvísanir
Ludvig Harboe

**Ludvig Harboe** (16. ágúst 1709 – 15. júní 1783) var danskur guðfræðingur, sem lærði í Þýskalandi. Hann var Hólabiskup 1741 til 1745 og jafnframt Skálholtsbiskup eitt ár frá 1744 til 1745, biskup í Þrándheimi eftir það og loks Sjálandsbiskup frá 1757. 

Ludvig Harboe var prófastssonur frá Lukkuborg (Glücksburg) í Slésvík og gekk í menntaskóla í Hamborg. Hann lærði síðan í háskólunum í Rostock, Wittenberg og Jena. 1741 var hann sendur af danska kirkjustjórnarráðinu (*kirkekollegiet*) til Íslands til að rannsaka fræðslumál ásamt Jóni Þorkelssyni Thorcilliusi og ferðuðust þeir um landið á sumrum og könnuðu læsi hjá unglingum 12-17 ára en sátu á Hólum á vetrum. Hann sendi og frá sér nokkrar tilskipanir sem biskup, meðal annars um húsaga, skriftamál, hjónabandið o.fl. Harboe fór með vald Hólabiskups frá 1741 til 1745 og Skálholtsbiskups 1744 til 1745 þar sem báðir biskupar voru þá nýdánir, en hann hlaut ekki formlega biskupsvígslu fyrr en hann sneri aftur til Kaupmannahafnar 1745. 1746 tók hann við biskupsstólnum í Niðarósi í Þrándheimi. 1748 sneri hann aftur og giftist Frederikke Louise Hersleb dóttur þáverandi Sjálandsbiskups, Peder Hersleb. Nokkrum mánuðum fyrr hafði tengdafaðir hans gert hann að aðstoðarmanni sínum og við lát hans 1757 varð Ludvig Harboe Sjálandsbiskup, sem hann var til dauðadags.

Þegar Ludvig Harboe kom til Kaupmannahafnar árið 1745 kom Jón Eiríksson, síðar konferensráð með honum en Harboe hafði tekið ástfóstri við Jón og reyndist mikill velgjörðarmaður hans. Jón fylgdi biskupi til Niðaróss.

Ludvig Harboe var kunnur fræðimaður og tók t.d. saman rit um siðaskiptin á Íslandi. Hann var í Vísindafélaginu danska. 

## Tenglar
* „Eftirlitsferð Ludvigs Harboes 1741-1745“; grein í Tímanum 1945
* Dansk Biografisk Leksikon
Karneades

**Karneades** (um 214 í Kýrenu á Norður-Afríku – 129 f.Kr.) var efahyggjumaður og fyrsti heimspekingurinn til að lýsa yfir að viðleitni frumspekinga, sem leituðust við að uppgötva skynsamlega merkingu í trúarlegum skoðunum, væri fánýt og til einskis. Um árið 159 f.Kr. hafði hann hafist handa við að hrekja allar kreddukenningar (allar kenningar sem ekki voru efahyggjukenningar), einkum kenningar stóumanna og jafnvel kenningar epikúringa, sem efahyggjumenn höfðu áður hlíft.

Karneades var akademískur efahyggjumaður. Það er að segja, hann tilheyrði Akademíunni, sem var á hans tíma efahyggjuskóli. Karneades hélt skólanum áfram á þeirri línu. Virðing hans og kennivald var svo mikil að eftir andlát hans fannst akademingum mikilvægara að túlka og verja skoðanir hans en Sókratesar og Platons. Hann samdi engin rit en lét nemendum sínum (t.d. Kleitomakkosi) eftir að þræta um raunverulegt heimspekilegt inntak röksemdafærslna hans.

Kenning Karneadesar, jafnvel í fáguðustu útgáfu sinni, fjallar einungis um huglæga birtingu sannleikans. Venjulega hefur hún verið talin líkindahyggja. Karneades ályktaði að reynsla byggð á skynjun, sem er sennilegri en allt annað, sé sú sem við byggjum á þegar við myndum okkur skoðanir sem er okkur mikilvægt. (sjá, Long & Sedley, *The Hellenistic Philosophers*). 

Karneades mun hafa verið fyrstur til að greina á milli rökfræðilegrar nauðhyggju, þekkingarfræðilegrar nauðhyggju og orsakanauðhyggju.

## Frekari fróðleikur
* Algra, K., Barnes, J., Mansfeld, J. og Schofield, M. (ritstj.), *The Cambridge History of Hellenistic Philosophy* (Cambridge: Cambridge University Press, 2005). ISBN 0-521-61670-0
* Hankinson, R.J., *The Skeptics* (London: Routledge, 1998). ISBN 0-415-18446-0
* Long, A.A., *Hellenistic Philosophy: Stoics, Epicureans, Sceptics* (Los Angeles: University of California Press, 1986). ISBN 0-520-05808-9
* Long, A.A. og Sedley, David (ritstj.), *The Hellenistic Philosophers* 2 bindi (Cambridge: Cambridge University Press, 1987). ISBN 0-521-27556-3

## Tenglar
* 
* 
* 
*
Panætíos

**Panætíos** frá Ródos (um 185-180 til 110-108 f.Kr.) var grískur heimspekingur og stóuspekingur.

Hann var fæddur á Ródos en sennilega menntaður í Pergamon af Kratesi frá Mallos og síðar í Aþenun, þar sem hann sótti fyrirlestra hjá Díogenesi frá Babýlon, Krítolási og Karneadesi. Síðar fór hann til Rómar, þar sem hann vingaðist við Laelius og Scipio yngra. Hann bjó sem gestur á heimili þess síðarnefnda og fylgdi honum til Egyptalands og Litlu Asíu (143 eða 141 f.Kr.). Hann sneri aftur til Rómar með Scipio, þar sem hann vann ötullega að því að kynna stóuspekina og gríska heimspeki. Meðal nemenda hans voru fjölmargir Rómverjar af aðalsættum, t.d. spámaðurinn Q. Mucius Scaevola og Q. Aelius Tubero. 

Eftir morðið á Scipio árið 129 f.Kr. dvaldi hann í Aþenu og Róm til skiptis en aðallega í Aþenu, þar sem hann tók við af Antípater frá Tarsos sem skólastjóri stóíska skólans. Aþeningar buðu honum ríkisborgararétt en hann hafnaði boðinu.

Helsti nemandi hans í heimspeki var Poseidóníos frá Ródos (einnig þekktur sem Póseidóníos frá Apameu). Hann lagði áherslu á siðfræði í kennslu og mikilvægustu ritverk hans, sem eru einungis varðveitt í brotum, fjölluðu um siðfræði. Þau voru eftirfarandi:
* *Um skyldu* í þremur bókum (þetta verk var fyrirmynd fyrstu tveggja bóka ritverks Cícerós *Um skyldur* (*De officiis*))
* *Um forspá* (Cíceró notaði þetta rit sem fyrirmynd að verki sínu *De divinatione* og að öllum líkindum sem fyrirmynd að hluta annarrar bókar verks síns *Um eðli guðanna* (*De natura deorum*))
* ritgerð um stjórnspeki sem Cíceró notaði sem fyrirmynd að verki sínu *Ríkið* (*De republica*)
* *Um gleði*
* *Um heimspekistefnur* 
* bréf til  Q. Aeliusar Tubero

## Heimild
* 

## Frekari fróðleikur
* Algra, K., Barnes, J., Mansfeld, J. og Schofield, M. (ritstj.), *The Cambridge History of Hellenistic Philosophy* (Cambridge: Cambridge University Press, 2005). ISBN 0-521-61670-0
* Branham, R. Bracht, *The Cynics: The Cynic Movement in Antiquity and Its Legacy* (Los Angeles: University of California Press, 2000).  ISBN 0-520-21645-8
* Inwood, Brad og Gerson, Lloyd P. (ritstj.), *Hellenistic Philosophy: Introductory Readings* (Indianapolis: Hackett, 2. útg. 1998). ISBN 0-87220-378-6
* Inwwod, Brad, *The Cambridge Companion to the Stoics* (Cambridge: Cambridge University Press, 2003). ISBN 0-521-77985-5
* Long, A.A., *Epictetus: A Stoic and Socratic Guide to Life* (Oxford: Oxford University Press, 2004). ISBN 0-19-926885-1
* Long, A.A., *Hellenistic Philosophy: Stoics, Epicureans, Sceptics* (Los Angeles: University of California Press, 1986). ISBN 0-520-05808-9
* Long, A.A., *Stoic Studies* (Los Angeles: University of California Press, 2001). ISBN 0-520-22974-6
* Long, A.A. og Sedley, David (ritstj.), *The Hellenistic Philosophers* 2 bindi (Cambridge: Cambridge University Press, 1987). ISBN 0-521-27556-3
* Striker, Gisela, *Essays on Hellenistic Epistemology and Ethics* (Cambridge: Cambridge University Press, 1996). ISBN 0-521-47641-0

## Tengt efni
* Cíceró
* Epiktetos
* Kleanþes
* Krýsippos
* Markús Árelíus
* Póseidóníos
* Seneca
* Stóuspeki
Gozewijn Comhaer

**Gozewijn Comhaer** (um 1375 – 20. júlí 1447) var Skálholtsbiskup frá 1435 eða 1437 eftir konungsskipan, en faðir hans var gullsmiður og varð myntsláttumeistari Eiríks af Pommern. 

Gozewijn fæddist í Deventer í Hollandi og gekk í karþúsarregluna árið 1400. 1407 var hann kjörinn príor í klaustrinu í Zelem í Belgisch-Limburg. Sjö árum síðar hélt hann til móðurklaustursins Grande Chartreuse við Grenoble í Frakklandi. Hann ferðaðist á vegum reglunnar um Norður-Þýskaland og Danmörku og kynntist konungi í gegnum föður sinn. Hann var svo gerður að biskupi í Skálholti en heimildum ber ekki saman um hvort það var 1435 eða 1437. Svo mikið er víst að 22. nóvember 1436 gaf Hinrik 6. Englandskonungur út skjal þar sem fram kemur að Gozewijn Comhaer biskupi skuli heimilt að fara til Íslands með fylgdarliði og skipa út vistum, nauðsynjavöru til guðsþjónustuhalds, vefnaðarvöru og fleiru.

Gozewijn kom til Íslands 1437 og tveimur árum seinna hélt hann prestastefnu fyrir allt landið, þar sem biskupslaust var á Hólum; Jón Bloxwich, sem þá var biskup, kom aldrei til Íslands. Gozewijn var á landinu til hausts 1440, sigldi þá út en kom aftur 1442. Hann mun hafa ferðast mikið um landið. Í árslok 1444 hélt hann til Englands og komst þaðan til Hollands, þaðan sem hann hélt til Grande Cartreuse þar sem hann lést 1447. Á biskupstíma hans hófu Hollendingar að sigla til Íslands til að versla.

Af nafni hans eru dregin íslensku karlmannsnöfnin Gottsvin, Gottsveinn og Guðsveinn.

## Heimildir
* 
* Scholtens, H.J.J., „Gozewijn Comhaer, karthuizer en bisschop van IJsland, een bijdrage tot zijn biographie“, *Archief voor de geschiedenis van het aartsbisdom Utrecht*, dl. 52, Utrecht, 1926.
* Piebenga, Gryt Anne, „Gozewijn Comhaer“, *Spiegel Historiael*, 1977.
* Piebenga, Gryt Anne, „Gozewijn Comhaer Skálholtsbiskup 1435-1446“, *Saga XXV*, Reykjavík, Sögufélag, 1987, s. 195-204.
1447

Árið **1447** (**MCDXLVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 6. mars - Nikulás V verður páfi.
* Kristófer af Bæjaralandi lætur í fyrsta skipti taka ensk skip í Eyrarsundi sem refsingu fyrir fiskveiðar Englendinga við Ísland (Eyrarsundslásinn).

## Fædd

## Dáin
* 20. júlí - Gozewijn Comhaer, Skálholtsbiskup (f. um 1375).
1410

Árið **1410** (**MCDX** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Hópur Íslendinga sem verið höfðu strandaglópar á Grænlandi frá 1406 komust loks þaðan er skip kom frá Noregi. Fólkið komst þó ekki heim til Íslands fyrr en 1413. Með brottför þess frá Grænlandi rofnuðu öll tengsl við byggð norrænna manna þar.
* Brúðkaup Guðrúnar Styrsdóttur og Gísla Andréssonar í Mörk. Guðrún var þá talin ekkja eftir Snorra Torfason, sem ekkert hafði spurst til frá 1406, en árið 1413 kom hann til landsins og hafði verið tepptur í Grænlandi og síðan Noregi vegna siglingaleysis.

### Fædd

### Dáin
* Ólafur Pétursson, hirðstjóri.

## Erlendis
* Jan Hus var bannfærður af erkibiskupnum í Prag.
* 15. júlí - Pólverjar og Litháar unnu sigur á herliði Þýsku riddaranna í orrustunni við Tannenberg.
* Jóhannes XXIII (Baldassarre Cossa) kjörinn páfi á kirkjuþinginu í Pisa. Voru þá þrír páfar samtímis, Gregoríus XII í Róm og mótpáfarnir Benedikt XIII í Avignon og Jóhannes í Písa.

### Fædd
* (líklega) Johannes Ockeghem, flæmskt tónskáld (d. 1497).

### Dáin
* 3. maí - Alexander V mótpáfi (f. um 1339).
* 31. maí - Marteinn 1. Aragóníukonungur (f. 1356).
* - Beatrís af Portúgal, síðar drottning Portúgals og Kastilíu (f. 1372).
1451

Árið **1451** (**MCDLI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* 30. október - Kristófer Kólumbus landkönnuður (d. 1506).

## Dáin
1422

Árið **1422** (**MCDXXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Eldgos í sjó undan Reykjanesi. Eyja sem myndaðist í gosinu hélst ofansjávar í nokkur ár.
* Hannes Pálsson og Balthazar van Damme komu til landsins með hirðstjórnarvald. Jón Hallfreðarson ábóti í Þykkvabæjarklaustri kom með þeim en þeir fóru á land í Vestmannaeyjum, Jón sigldi áfram með skipinu sem aldrei kom á áfangastað í Þerneyjarsundi.
* Englendingar hótuðu að taka skreið Íslendinga af þeim með valdi.
* Tveir Englendingar réðust með ofbeldi á kóngsgarðinn á Bessastöðum, særðu þjón Hannesar hirðstjóra með hnífum í kirkjugarðinum og saurguðu þar með kirkjuna. 

### Fædd

### Dáin
* Jón Hallfreðarson, ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

## Erlendis
* Hinrik 6. varð konungur Englands, átta mánaða að aldri.
* Hansasambandið setti verslunarbann á öll Norðurlöndin. Eiríkur af Pommern svaraði með því að loka Eyrarsundi fyrir skipum þeirra.
* Hersveitir Ottómana náðu síðustu leifum ríkis Konstantíns 2. Búlaríukeisara á sitt vald og dó keisarinn skömmu síðar í útlegð í Serbíu.

### Fædd

### Dáin
* 8. júlí - Mikaela af Valois, hertogaynja af Búrgund, fyrsta kona Filippusar góða (f. 1395).
* 31. ágúst - Hinrik 5. Englandskonungur (f. 1387).
* 21. október - Karl 6. Frakkakonungur (f. 1369).
* 17. september - Konstantín 2., keisari Búlgaríu (f. eftir 1370).
1466

Árið **1466** (**MCDLXVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 19. október - Friðarsamningarnir í Thorn bundu endi á Þrettán ára stríðið. Gdansk, Pommern og allt Prússland voru innlimuð í Pólland, en Þýsku riddararnir fengu að ríkja yfir austurhlutanum undir Pólverjum.

## Fædd
* 28. október - Erasmus frá Rotterdam, hollenskur guðfræðingur og heimspekingur (d. 1536).
* 30. nóvember - Andrea Doria, ítalskur herforingi (d. 1560).
* (Áætlað) - Montesúma 2. keisari Asteka.

## Dáin
* 13. desember - Donatello ítalskur listamaður (f. 1386).
1464

Árið **1464** (**MCDLXIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Febrúar - Svíar gera uppreisn gegn Kristjáni I undir stjórn Ketils Karlssonar Vasa.

## Fædd

## Dáin
* 1. ágúst - Cosimo de'Medici, leiðtogi lýðveldisins Flórens (f. 1389).
1455

Árið **1455** (**MCDLV** í rómverskum tölum) var almennt ár sem hófst á miðvikudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Á Íslandi

* Björn Þorleifsson hirðstjóri og Ólöf ríka kona hans voru hertekin af skoskum sjóræningjum við Orkneyjar og flutt til Skotlands.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 9. febrúar - Rósastríðið hófst í Englandi þegar Ríkharður hertogi af York missti stöðu sína við hirð Hinriks 6..
* 23. febrúar - Johann Gutenberg prentaði sína fyrstu *[[Biblían|Biblíu]]*.
* 23. apríl - Kallixtus 3. (Alfons de Borja) kjörinn páfi.
* 25. maí - Vopnahléi lauk milli Kristjáns 1. og Karls Knútssonar Bonde og stríð braust út í Svíþjóð.
* 7. nóvember - Isabelle Romée, móðir Jóhönnu af Örk, bað Kallixtus 3. páfa að taka mál hennar upp að nýju.

;Fædd
* 1. febrúar - Hans, konungur Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar (d. 1513).
* 3. mars - Jóhann 3. Portúgalskonungur (d. 1495).

;Dáin
* 18. febrúar - Fra Angelico, ítalskur listamaður (f. um 1395).

* 24. mars - Nikulás 5. páfi (f. 1397).
1401

Árið **1401** (**MCDI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Solveig Þorsteinsdóttir, kona Björns Jórsalafara, sigldi ein til Noregs á skipi þeirra en hann sat eftir heima í Vatnsfirði.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 24. mars - Timur Lenk, höfðingi Mongóla, lagði undir sig Damaskus.
* Margrét Valdimarsdóttir mikla lét völdin í Kalmarsambandinu formlega í hendur Eiríks af Pommern. Hún var þó enn mikilsráðandi á bak við tjöldin.
* Erkibiskupinn af Kantaraborg fékk Hinrik 4. konung til að setja lög þar sem svo var mælt fyrir að hver sá sem ætti enska þýðingu á Biblíunni skyldi teljast útlægur trúvillingur.

;Fædd
* 12. maí - Shoko Japanskeisari (d. 1428).
* 27. október - Katrín Englandsdrottning, kona Hinriks 5. Englandskonungs (d. 1437).
* 21. desember - Masaccio, ítalskur listmálari (d. 1428).

;Dáin
* 25. maí - María Sikileyjardrottning (f. 1363).
* Anabella Drummond, drottning Skotlands, kona Róberts 3. (f. um 1350).
1461

Árið **1461** (**MCDLXI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 3. mars - Agnes Jónsdóttir skipuð príorissa í Reynistaðarklaustri.
* Bárður Auðunsson varð ábóti í Þykkvabæjarklaustri.

### Fædd

### Dáin
* Ari Daðason dalaskalli, lögréttumaður í Snóksdal (f. um 1380).

## Erlendis
* 2. febrúar - Rósastríðin: Orrustan við Mortimer's Cross. Herlið York-ættar undir stjórn Játvarðar hertoga af York vann sigur á Lancaster-mönnum sem stýrt var af Owen Tudor og syni hans, Jasper jarli af Pembroke. 
* 17.febrúar - Herlið jarlsins af Warwick beið ósigur fyrir liði Lancaster-manna sem stýrt var af Margréti drottningu. Hún náði þar aftur manni sínum, Hinrik 6., sem York-menn höfðu fangað.
* 4. mars - Hertoginn af York hertók London og lýsti sjálfan sig Játvarð 4. Englandskonung.
* 29. mars - Orrustan við Towton, sem talin er blóðugasti bardagi sem háður hefur verið á enskri grund. Þar vann Játvarður 4. sigur á liði Margrétar drottningar.
* Játvarður 4. krýndur konungur Englands.
* Loðvík 11. tók við ríkjum í Frakklandi eftir lát Karls 7.
* Leonardo da Vinci og Sandro Botticelli hófu námhjá Verrocchio.
* Sarajevo, höfuðborg Bosníu og Hersegóvínu, var stofnuð.
* Franska skáldið François Villon samdi þekktasta verk sitt, ljóðið *Le grand testament*.
* Pedro de Sintra, portúgalskur sæfari, kom að ströndum Líberíu.

### Fædd
* 24. desember - Kristín af Saxlandi, Danadrottning, kona Hans Danakonungs (d. 1521).
* Apríl - Anna af Frakklandi, hertogaynja af Bourbon og ríkisstjóri Frakklands 1483-1491 (d. 1522).

### Dáin
* 2. febrúar - Owen Tudor, ættfaðir Tudor-ættar og afi Hinriks 7., tekinn af lífi (f. um 1400).
* 22. júlí - Karl 7. Frakkakonungur (f. 1403).
1439

Árið **1439** (**MCDXXXIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Gozewijn Comhaer Skálholtsbiskup hélt prestastefnu fyrir allt landið, en biskupslaust var þá á Hólum.
* Sigurður Jónsson varð príor í Möðruvallaklaustri.
* Hekla gaus.

### Fædd
* Margrét Ólafsdóttir í Hvassafelli, kona Bjarna Ólasonar.

### Dáin
* Ásbjörn Vigfússon, ábóti í Þingeyraklaustri.
* Njáll Bárðarson, ábóti í Helgafellsklaustri.

## Erlendis
* Kirkjuþingið í Flórens leiðir til tímabundinnar sameiningar Austur- og Vesturkirkjunnar.
* 23. júní - Eiríkur af Pommern settur af embætti í Danmörku.
* 21. ágúst - Eiríkur af Pommern settur af embætti í Svíþjóð.
* Kristófer af Bæjaralandi var valinn sem ríkisstjóri í Danmörku af danska aðlinum.

### Fædd
* 9. maí - Píus III páfi (d. 1503).

### Dáin
* 27. október - Albert 2. af Þýskalandi, keisari hins Heilaga rómverska ríkis (f. 1397).
* Elísabet af Bæheimi, drottning Ungverjalands, Bæheims og Þýskalands (f. 1409).
1450

Árið **1450** (**MCDL** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 27. nóvember - Langaréttarbót gerð í Kaupmannahöfn af Kristjáni konungi 1. Tilgangur hennar var að koma á frið og lögum í landinu og þar er bann lagt við ribbaldaskap, ránsferðum og gripdeildum, fjölmennum yfirreiðum valdssmanna og fleiru slíku og mönnum bannað að halda „manndrápara, biskupsdrápara, prestadrápara, kirknabrjóta og kirknaþjófa".
* 30. nóvember - Torfi Arason fékk  riddarabréf hjá Kristjáni 1. Danakonungi. 
* Jón Þorkelsson varð ábóti í Helgafellsklaustri.

### Fædd

### Dáin
* Þorsteinn ábóti í Helgafellsklaustri.

## Erlendis
* 2. ágúst - Kristján 1. krýndur konungur Noregs í Niðarósdómkirkju af Marcellusi Skálholtsbiskupi. Samningur gerður um að Noregur og Danmörk skyldu lúta sama konungi að eilífu og að ríkin skyldu hafa jafna stöðu.
* 12. ágúst - Cherbourg, síðasta vígi Englendinga í Normandí, gafst upp fyrir Frökkum.
* 3. nóvember - Háskólinn í Barcelona stofnaður.
* Jóhann Gutenberg fékk lán til stofnunar prentsmiðju sinnar hjá Jóhanni Fust í Mainz og setti prentáhöld sín að veði. Yfirleitt er þetta ár talið upphafsár prentlistarinnar.

### Fædd
* Bartolomeu Dias, portúgalskur landkönnuður (d. 29. maí 1500).
* (sennilega) - Hieronymus Bosch, hollenskur listmálari (d. 1516).
probable

### Dáin
* 9. febrúar - Agnes Sorel, ástkona Karls 7. Frakkakonungs (f. 1421).
* 18. júlí - Frans 1., hertogi af Bretagne (f. 1414).
1408

Árið **1408** (**MCDVIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* 16. september - Íslendingarnir Þorsteinn Ólafsson og Sigríður Björnsdóttir giftust í Hvalseyjarkirkju á Grænlandi og er brúðkaup þeirra síðasti skráði atburðurinn í byggðum norrænna manna þar í landi.
* Jón Skálholtsbiskup kom til Íslands en hann hafði verið vígður 1406. 
* Enskra fiskiskipa varð fyrst vart við Ísland (þetta ár eða næsta).
* Þórunn Ormsdóttir varð príorinna í Reynistaðarklaustri.

### Fædd
* (líklega) Björn Þorleifsson ríki, hirðstjóri, riddari og bóndi á Skarði á Skarðsströnd (d. 1467).
* Þóra Finnsdóttir, abbadís í Reynistaðarklaustri (d. um 1460).

### Dáin

## Erlendis
* Margrét Valdimarsdóttir mikla keypti Gotland af Þýsku riddurunum.
* 13. desember - Drekareglan formlega stofnuð af Sigmundi Ungverjalandskonungi.
* Gregoríus XII páfi gerði Jón Gerreksson að erkibiskupi í Uppsölum fyrir þrýsting frá dönsku krúnunni, þrátt fyrir mótmæli kórbræðra.
* Hinrik prins af Wales (síðar Hinrik 5.) náði Aberystwyth af Owain Glyndŵr.

### Fædd

### Dáin
* Jóhann 7. Palaíológos, Býsanskeisari (f. 1370).
Georg Wilhelm Friedrich Hegel

**Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (27. ágúst 1770 í Stuttgart í Þýskalandi – 14. nóvember 1831 í Berlín í Þýskalandi) var þýskur heimspekingur fæddur í Stuttgart í Württemberg, í dag í suðvestur Þýskalandi. 

Áhrif hans hafa verið þónokkur á margvíslega hugsuði, þeirra á meðal hafa verið aðdáendur hans (F.H. Bradley, Sartre) og andstæðingar hans (Kierkegaard, Schopenhauer, Heidegger, Schelling). Hann er einkum þekktur fyrir tilraun sína til  að setja fram alltumvefjandi verufræðilegt kerfi frá rökréttum upphafspunkti.

## Helstu ritverk
* *[[Munurinn á heimspekikerfum Fichtes og Schellings]]* (*Die Differenz des Fichteschen und Schellingschen Systems der Philosophie*) 1801
* *[[Hver hugsar sértekið?]]* (*Wer denkt abstrakt?*) 1807
* *[[Formáli að Fyrirbærafræði andans]]* (*Vorrede zur Phänomenologie des Geistes*) 1807
* *[[Fyrirbærafræði andans]]* (*Phänomenologie des Geistes*) 1807 
* *[[Rökvísindin]]* (*Wissenschaft der Logik*) 1812 – 1816
* *[[Alfræði heimspekilegra vísinda]]* (*Enzyklopädie der philosophischen Wissenschaften*) 1817 – 1830
* *[[Frumatriði réttarheimspekinnar]]* (*Grundlinien der Philosophie des Rechts*) 1820
* *[[Heimspeki sögunnar]]* (*Philosophie der Geschichte*)
* *[[Trúarheimspeki]]* (*Philosophie der Religion*)
* *[[Fyrirlestrar um fagurfræði]]* (*Vorlesungen über die Ästhetik*)
* *[[Fyrirlestrar um sögu heimspekinnar]]* (*Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie*)

## Frekari fróðleikur
* Frederick C. Beiser (ritstj.), *The Cambridge Companion to Hegel* (Cambridge: Cambridge University Press, 1993)

## Tenglar
* 
* 
* 
*
Fyrirbærafræði andans

***Fyrirbærafræði andans*** (*Phänomenologie des Geistes*) (1807) er heimspekilegt ritverk eftir þýska heimspekinginn G.W.F. Hegel (1770 - 1831). Það er almennt talið mikilvægasta ritverk Hegels og þýsku hughyggjunnar eftir Kant.

Hegel leit sjálfur á verkið sem undirstöðu seinni verka sinna. Í því kannar hann eðli og þróun andans, sýnir hvernig hann þróast í genum ferli sem einkennist af innri mótsögnum, sem kallast þrættir. Hegel rekur þróun mannsandans frá frumstæðu upphafi hans í skynreynslu í gegnum öll form huglægni og hlutlægni, m.a. í listum, trúarbrögðum og heimspeki, til altækrar þekkingar, sem felur allt þróunarferlið í sér sem hluta af sjálfri sér. Þar með setur hann einnig fram altækt frumspeki-, siðfræði- og stjórnspekikerfi.

## Heimild
*
Bernard Bolzano

**Bernard Placidus Johann Nepomuk Bolzano** (5. október 1781 – 18. desember 1848) var tékkneskur stærðfræðingur, guðfræðingur, heimspekingur og rökfræðingur. Hann fæddist í Prag.

Frægustu setningar hans eru Bolzano-Weierstrass setningin í mengjafræði og Bolzano setningin í stærðfræðigreiningu. Einnig sannaði hann fyrstur manna setninguna um hreiðruð bil.

## Tengill
* Bernard Bolzano' Theory of Science
1412

Árið **1412** (**MCDXII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 13. apríl - Yfir tuttugu bátar fórust við Ísland í miklu illviðri.
* Fyrst getið um enskt fiskiskip í íslenskum annálum sem markar upphafið að skipulegri sókn enskra fiskiskipa á Íslandsmið næstu aldirnar. „Kom skipið af Englandi austur fyrir Dyrhólaey, var róið til þeirra og voru fiskimenn út af Englandi. Þetta sama haust urðu 5 menn af enskum fráskila sínum kompánum og gengu í land austur við Horn úr báti og létust vilja kaupa sér mat og sögðust hafa soltið í bátnum mörg dægur. Voru þessir 5 enskir menn hér á landi um veturinn", segir í Nýja annál.
* Ekkert skip kom frá Noregi til Íslands þetta ár.

### Fædd

### Dáin
* 12. maí - Einar Herjólfsson, farmaður, var veginn í kirkjugarðinum á Skúmsstöðum.

## Erlendis
* Jóhann 2. Kastilíukonungur setti lög sem takmörkuðu réttindi gyðinga. Þeir áttu meðal annars að klæðast sérstökum fatnaði og máttu ekki gegna opinberum embættum.
* Eiríkur af Pommern fékk formlega ríkisvald yfir Norðurlöndum í hendur þótt hann hefði verið konungur að nafninu til í Noregi frá 1389 og Danmörku og Svíþjóð frá 1396.

### Fædd
* Jóhanna af Örk, franskur dýrlingur og alþýðuhetja (d. 1431).

### Dáin
* 28. október - Margrét Valdimarsdóttir mikla (f. 1353).
* 1. apríl - Albrekt af Mecklenburg, Svíakonungur 1363–1389 (f. 1336).
1411

Árið **1411** (**MCDXI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Jón Tófason var vígður Hólabiskup. Hann kom þó ekki til landsins fyrr en árið 1419.
* Björn Einarsson Jórsalafari kom til landsins úr Jórsalaför sinni.

Fædd

Dáin
* Pétur Nikulásson Hólabiskup (hugsanlega dáinn 1410). Hann hafði þá dvalist erlendis frá 1402.

## Erlendis
* 11. febrúar - Fyrsti friðarsamningurinn í Thorn milli Pólverja og Litháa annars vegar og Þýsku riddaranna hins vegar.
* Febrúar - Jóhannes XXIII mótpáfi bannfærði Jan Hus (Jóhann Húss).
* 24. mars - Vopnahlé gert milli Eiríks af Pommern og greifanna í Holsetalandi.
* Háskólinn í St. Andrews í Skotlandi stofnaður með páfabréfi.
* Sigismundur af Lúxemborg var kjörinn konungur Þýskalands.

;Fædd
* 21. september - Ríkharður hertogi af York (d. 1460).

;Dáin
* 2. júní - Leópold 4. Austurríkishertogi (f. 1371).
Fellabær

**Fellabær** er þéttbýliskjarni í Múlaþingi norðan Lagarfljóts á móts við Egilsstaði. Þar bjuggu 415 manns 1. janúar 2024.

## Tilvísanir
Landsbókavörður Íslands

**Landsbókavörður** er forstöðumaður Landsbókasafns Íslands-Háskólabókasafns. Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafnið voru sameinuð í eitt safn árið 1994 og flutti safnið þá í húsnæði Þjóðarbókhlöðunnar við Arngrímsgötu í Vesturbæ Reykjavíkur. Áður en til sameiningarinnar kom var landsbókavörður forstöðumaður Landsbókasafns Íslands sem var til húsa í Safnahúsinu við Hverfisgötu og háskólabókavörður var forstöðumaður Bókasafns Háskóla Íslands sem var til húsa í aðalbyggingu HÍ.

Mennta- og menningarmálaráðherra skipar landsbókavörð til fimm ára í senn.

## Landsbókaverðir
* 1848–1887 Jón Árnason (Jón var bókavörður Stiftsbókasafnsins frá 1848 til 1881 þar til að safnið breytti um heiti)
* 1887–1906 Hallgrímur Melsted
* 1908–1924 Jón Jacobson
* 1924–1943 Guðmundur Finnbogason
* 1943–1944 Þorkell Jóhannesson
* 1944–1964 Finnur Sigmundsson
* 1964–1994 Finnbogi Guðmundsson
* 1994–1994 Nanna Bjarnadóttir (frá september til nóvember á meðan gengið var endanlega frá sameiningu Landsbókasafns og Háskólabókasafns)
* 1994–2002 Einar Sigurðsson (var áður Háskólabókavörður)
* 2002–2007 Sigrún Klara Hannesdóttir
* 2007–2025 Ingibjörg Steinunn Sverrisdóttir
* 2025-     Örn Hrafnkelsson

## Háskólabókaverðir

* 1940-1945 Einar Ólafur Sveinsson
* 1945-1974 Björn Sigfússon
* 1974-1994 Einar Sigurðsson

## Tilvísanir
Alþingiskosningar 1963

**Alþingiskosningar 1963** voru kosningar til Alþingis Íslands sem haldnar voru 9. júní 1963. Kosningaþátttaka var 91,1%. Í kosningunum hélt Viðreisnarstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks velli með 32ja þingmanna meirihluta. 14. nóvember tók Bjarni Benediktsson við forsætisráðuneytinu af Ólafi Thors og Jóhann Hafstein tók við ráðuneytum Bjarna: dóms- og kirkjumálaráðuneyti, iðnaðarráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti.

## Niðurstöður
Niðurstöður kosninganna voru þessar:

Forseti Alþingis var kjörinn Birgir Finnsson, Alþýðuflokki.

*Kjörnir alþingismenn 1963

## Heimildir
* Hagstofa Íslands
## Tengt efni
Kosningasaga
Kabúl

**Kabúl** er höfuðborg Afganistan. Íbúafjöldi er talinn vera 4,95 milljónir árið 2023. Borgin er í 1.791 metra hæð yfir sjó, og er hægt að ferðast frá henni til Tadsíkistan í veggöngum. Nafn sitt dregur borgin af ánni sem um hana rennur en ekkert er vitað með vissu um uppruna þess heitis þó nokkrar tilgátur séu uppi.

## Tilvísanir
Lagarfljót

**Lagarfljót**  rennur um Fljótsdal og út í Héraðsflóa. Í fljótið rennur jökulsá sem sem nefnist Jökulsá í Fljótsdal sem á upptök sín í Eyjabakkajökli. Hún rennur niður Eyjabakka, niður í Norðurdal í Fljótsdal þaðan niður eftir dalnum og út í Lagarfljót. Lagarfljót er eiginlega röð af stöðuvötnum. Efsta vatnið, sem kallast Lögurinn, er langstærst, um 25 km langt, allt að 2,5 km breitt og þekur 53 km² og er dýpi þess allt að 112 metrar. Lögurinn telst þriðja stærsta og sjötta dýpsta stöðuvatn Íslands að flatarmáli og rúmmáli. Ósar Lagarfljóts eru við Héraðsflóa og hefur fljótið þar fallið um 92 km, en um 140 km ef Jökulsá í Fljótsdal er talin með. Lagarfljót er sjötta lengsta á Íslands. Helstu þverár Lagarfljóts eru Keldá, Gilsá, Grímsá og Eyvindará. Samkvæmt þjóðsögum lifir vatnaskrímslið Lagarfljótsormurinn í fljótinu.  

Við Lagarfljót standa meðal annars Egilsstaðir, Fellabær, Hallormsstaður og Eiðar. Hringvegurinn liggur yfir Lagarfljót við Egilsstaði um 301 metra langa brú. Var þessi brú sú lengsta á Íslandi frá því hún var byggð árið 1958 og fram til ársins 1973.

Þegar þegar hafist var handa við gerð Kárahnjúkavirkjun til raforkuframleiðslu. var Jökulsá á Dal stífluð við Fremri Kárahnjúk. Fyrst neðan Eyjabakkafoss með 38 metra hárri stíflu sem nefnist Ufsarstífla og er hluti Kárahnjúkavirkjunar.  Með Kárahnjúkavirkjun var rennsli Jökulsár á Brú einnig að mestu veitt yfir í Jökulsá í Fljótsdal sem hefur haft mikil áhrif á rennsli, grugg og hitastig í Lagarfljóti. Lagarfossvirkjun er í Lagarfljóti og dregur nafn af samnefndum fossi sem áður rann þar.,

## Lagarfljót eða Lögurinn?
Árni Böðvarsson, íslenskufræðingur, skrifaði í handbók sinni, *[[Íslenskt málfar (handbók)|Íslenskt málfar]]*, um heitið Löginn, sem sumir nota yfir Lagarfljót. Í bókinni telur hann styttingu þessa vera verk aðkomufólks og einkum hafða um þann hluta þess sem mest líkist stöðuvatni. Hann vitnar þar í bréf Jóns Þórarinssonar tónskálds sem hann skrifar 23. júní 1987. Jón bætti við í bréfinu:
:*Þessi nafngift er alveg úr lausu lofti gripin og á sér að ég ætla enga stoð í rituðu máli fornu né í málvenju heimamanna.* 

## Heimildir

* 

## Tenglar
* „Lagarfljót“; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* „Umhverfismat hunsað og lagarfljót skemmt“; grein af Dv.is 2013
Ljótipollur

**Ljótipollur** er sprengigígur á Landmannaafrétti. Sunnan hans er Frostastaðavatn. Ljótipollur er syðsti gígurinn í Veiðivatna-goskerfinu. Ljótipollur er fagurrauður með háa gígbarma og vatni í botninum.  Vatnið er mjög djúpt. Í vatninu er nokkur veiði þó svo það sé að- og frárennslislaust og veiðist einungis urriði sem getur oft orðið nokkur pund. Vatnið er í 568 m hæð yfir sjáfarmáli en gígurinn nær upp í 722 metra.

## Heimild
*
Löngufjörur

**Löngufjörur** kallast skeljasandsfjörur og leirur í Haffirði úti fyrir Eyja- og Miklaholtshreppi. Ná þær frá Hítarnesi vestur að Búðum á Snæfellsnesi. Löngufjörur eru vinsæll staður fyrir hestamenn að ferðast um því hægt er að þeysa um fjörurnar. Öruggara er fyrir ókunnuga að njóta leiðsagnar kunnugra, því að sæta þarf sjávarföllum og fylgjast vel með gangi flóðs og fjöru. Árið 2019 strönduðu um 50 hvalir í Löngufjöru.

## Nálægir staðir
* Eldborg 
* Gerðuberg 
* Ölkelda 
* Borg á Mýrum 
* Staðarstaður 
* Ytri Tunga

## Tilvísanir

## Heimild
* 
* 
*
Knarrarósviti

**Knarrarósviti** er 26 metra hár viti sem stendur við Knarrarós austan við Stokkseyri. Vitinn stendur á landi Baugsstaða og er svæðið kallað kampur. Vitinn er nefndur eftir ós sem er fyrir framan hann sem kallaður er Knarrarós. Hann var byggður árið 1939. Höfundur er Axel Sveinsson, verkfræðingur.
Pommern

:*Um pólska héraðið, sjá [[Pommern (hérað)]].*

**Pommern** (pólska: *Pomorze*; þýska: *Pommern*, *Pommerellen*; kassúbíska: *Pòmòrze*, *Pòmòrskô*; latína: *Pomerania*, *Pomorania*) er hérað við suðurströnd Eystrasaltsins sem skiptist milli Þýskalands og Póllands um fljótið Odru og nær frá ánni Vislu í austri að Recknitz í vestri.

Póllandsmegin skiptist Pommern í þrjú fylki (*województwo*): Zachodniopomorskie (Vestur-Pommern), Pomorskie (Pommern) og Kujawsko-Pomorskie (Kujavíska Pommern). Þýskalandsmegin er Pommern hluti af sambandslandinu (*Bundesland*) Mecklenburg-Vorpommern.

Heitið er samsett af slavnesku orðunum po - við, og morze - sjór enda liggur svæðið að Eystrasalti.
Bingu wa Mutharika

**Bingu wa Mutharika** (24. febrúar 1934 – 5. apríl 2012) var malavískur stjórnmálamaður, hagfræðingur og forseti Malaví þegar hann dó. Hann tók við embætti 24. maí 2004 af Bakili Muluzi.

Mutharika fæddist í Thyolo sem **Ryson Webster Thom** en á 7. áratug síðustu aldar breytti hann nafni sínu í **Bingu Mutharika**. Seinna bætti hann millinafninu **wa** inn í nafnið til að leyna sig Hastings Kamuzu Banda sem leitaði með logandi ljósi um allan heim eftir andstæðingum sínum.

Faðir Mutharika var kaþólskur grunnskólakennari heima í Thyolo og nam Bingu hjá föður sínum, en seinna meir fór hann til Indlands til að nema hagfræði við Háskólann í Delí. Hann hlaut síðan Ph.D–gráðu í hagfræði frá Pacific Western University í Los Angeles.

Hann starfaði við ríkisstjórn bæði Sambíu og Malaví eftir að hafa gegnt herskyldu í malavíska hernum. Hann komst á þing Sameinuðu þjóðanna árið 1978 og gegndi meðal annars embætti forstjóra viðskipta- og fjárveitinga-deildar Afríku.

## Heimild
*
Pjaxi

**Pjaxi** er gróðursæll hvammur í Hvítárgljúfri, nokkuð fyrir neðan Gullfoss. Einstigi er niður í hvamminn, en hann er vestan árinnar. Nafnið er talið komið af latneska orðinu *pax* sem merkir friður.

## Heimild
*
Lílongve

**Lílongve** (enska: *Lilongwe*) er höfuðborg Malaví. Borgin er í suð-vesturhluta landsins, vestan við Malaví-á. Árið 2018 voru íbúar borgarinnar 989.318 talsins, sem gerir hana að stærstu borg landsins, á undan Blantyre.

## Saga
Þorpið Lílongve byggðist upp á bökkum Malaví-ár og varð síðar miðja stjórnsýslu landsins á fyrri hluta 20. aldar, á þeim tíma sem landið var bresk nýlenda. Þjóðbrautir milli norður- og suður-hluta landsins fara um Lílongve og einnig vegurinn til Sambíu. Hún er því nokkuð vel staðsett með tilliti til samgangna. Árið 1975 fékk borgin formlega stjórnsýsluumráð landsins, en áður hafði borgin Zomba haft þau.

## Tilvísanir
Grænlendingur

**Grænlendingur** getur átt við eftirfarandi:

*Ínúítaættaður íbúi á Grænlandi sem hefur grænlensku að móðurmáli
*Hver sá sem býr á Grænlandi, 20% Grænlendinga eru innflytjendur og afkomendur þeirra og allflestir eru frá Danmörku.
*Norræna menn (einkum Íslendinga og Norðmenn) sem numu land á Grænlandi um árið 1000 og afkomendur þeirra sem bjuggu þar í nærri 450 ár. Þeir eru nefndir í Íslendingasögunum (einkum í Eiríks sögu rauða, Grænlendinga sögu, Grænlendinga þætti og Íslendingabók Ara fróða).
1481

Árið **1481** (**MCDLXXXI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 6. febrúar - Sixtus IV páfi svaraði fyrirspurn frá Magnúsi Eyjólfssyni Skálholtsbiskupi og sagði í svarinu að um föstutímann væri heimilt að borða sævarfisk þann sem almennt væri nefndur selur.
* 3. desember  - Einar Björnsson jungkæri náði Bjarna Þórarinssyni góða manni á sitt vald á Brjánslæk á Barðaströnd og tók hann af lífi.
* Þorleifur Björnsson fékk hirðstjórn á Íslandi (ef til vill aðeins norðan og vestan) hjá norska ríkisráðinu. Hann kom þó ekki til landsins fyrr en vorið 1482.

### Fædd

### Dáin
* 3. desember - Bjarni Þórarinsson góði maður, eiginmaður Solveigar Guðmundsdóttur.
* Steinmóður Bárðarson ábóti í Viðeyjarklaustri.
* Þorsteinn Ólafsson lögmaður og hirðstjóri á Ökrum.

## Erlendis
* 21. maí - Hans konungur tók við af föður sínum Kristjáni 1. sem konungur Danmerkur og Noregs.
* 28. ágúst - Jóhann 2. varð konungur Portúgals eftir lát föður síns, Alfons 5. Hann hafði þó í raun stýrt ríkinu frá 1477, þegar faðir hans gekk í klaustur.
* Ferdinand og Ísabella réðu Tomás de Torquemada til að rannsaka trúskiptinga (fyrrum gyðinga og múslima) sem telst upphaf starfsemi spænska rannsóknarréttarins.

### Fædd
* 2. júlí - Kristján 2. Danakonungur (d. 1559).

### Dáin
* 3. maí - Mehmet 2. Tyrkjasoldán (f. 1432).
* 21. maí - Kristján 1. Danakonungur (f. 1426).
* 28. ágúst - Alfons 5. Portúgalskonungur (f. 1432).
* Eiríkur Axelsson Tott, landstjóri Svíþjóðar.
1449

Árið **1449** (**MCDXLIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 17. júní - Danmörk og England gerðu með sér samning sem gerði Englendingum áfram kleift að sigla til Íslands að fengnu sérstöku leyfi. 
* 20. nóvember - Karl Knútsson Bonde Svíakonungur krýndur konungur Noregs - og þar með Íslands - í Þrándheimi. Konungstign hans entist þó ekki nema fram á næsta ár, þá var Kristján 1. hylltur konungur.
* Gottskálk Keniksson fékk umboð erkibiskups yfir Skálholtsstól þótt páfi hefði skipað Marcellus biskup í Skálholti.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 6. janúar - Konstantín 9. krýndur síðasti keisari Austrómverska keisaradæmisins.
* 7. apríl - Felix V, síðasti mótpáfinn, sagði af sér.
* 19. apríl - Nikulás V var kjörinn páfi á kirkjuþinginu í Basel. 
* 28. október - Kristján 1. var krýndur konungur Danmerkur og giftist Dórótheu af Brandenborg, ekkju Kristófers af Bæjaralandi.
* 29. október - Hundrað ára stríðið: Enska setuliðið í Rúðuborg gafst upp fyrir her Karls 7. Frakkakonungs.
* 20. nóvember - Karl Knútsson Bonde, konungur Svíþjóðar, var krýndur konungur Noregs.

;Fædd
* 1. janúar - Lorenzo de' Medici, ítalskur stjórnmálamaður (d. 1492).
* 21. október - Georg Plantagenet, hertogi af Clarence, bróðir Játvarðar 4. og Ríkharðs 3. Englandskonunga (d. 1478).
* Domenico Ghirlandaio, ítalskur listmálari (d. 1494).

;Dáin
* 19. febrúar - Elinóra af Aragóníu, drottning Portúgals, kona Játvarðar Portúgalskonungs (f. 1402).
* 13. ágúst - Lúðvík 4., kjörfursti af Pfalz (f. 1424).
1448

Árið **1448** (**MCDXLVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 15. apríl - Marcellus de Niveriis skipaður Skálholtsbiskup. Hann kom þó aldrei til landsins.
* Guðmundur Arason ríki á Reykhólum sigldi til Englands og kom ekki aftur.

### Fædd

### Dáin
* Desember - Jón Sigurðsson Skálholtsbiskup.
* (líklega) - Guðmundur Arason ríki á Reykhólum.

## Erlendis
* 20. júní - Karl Knútsson Bonde kjörinn konungur Svíþjóðar.
* 28. september - Kristján 1. hylltur konungur Danmerkur. Þar með tók Aldinborgarætt við völdum.
* 17. október - Tyrkir unnu sigur á Ungverjum undir forystu Janos Hunyadi í orrustu í Kosovo.
* 28. október - Kristján 1. var hylltur konungur Danmerkur á landsþingi í Viborg.
* Nikulás V páfi byrjaði að flytja bókasafn páfastóls í Vatíkanið. Bókasafn Vatíkansins var þó ekki formlega stofnað fyrr en 1475.

### Fædd

### Dáin
* 6. janúar - Kristófer af Bæjaralandi, konungur Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar (f. 1416).
* 31. oktober - Jóhannes 8. Palæologos, keisari austurrómverska ríkisins.
1483

Árið **1483** (**MCDLXXXIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* 3. janúar - Þorleifur Björnsson hirðstjóri kom með lið til Reykhóla, þar sem Andrés Guðmundsson hafði búið um sig í virki. Menn Andrésar skutu úr byssum að mönnum Þorleifs svo að einn féll en margir særðust og hinir þurftu að leita skjóls í kirkju en innan fárra daga varð Andrés þó að gefast upp.
* Apríl - Þorleifur Björnsson og Andrés Guðmundsson sættust fyrir milligöngu vestfirskra höfðingja og varð Andrés að gefa upp allt tilkall til eigna Guðmundar Arasonar föður síns.
* Ásgrímur Sigmundsson var veginn í kirkjugarðinum í Víðidalstungu í brúðkaupi Jóns lögmanns bróður síns. Það varð kveikjan að Morðbréfamálinu rúmri öld síðar.

### Fædd

### Dáin
* Hrafn Brandsson eldri, lögmaður (f. um 1420).
* Þorkell Guðbjartsson (Galdra-Keli), prestur í Laufási.

## Erlendis
* 1. janúar - Gyðingar reknir burt frá Andalúsíu.
* 3. febrúar - Hans varð konungur Danmerkur og Noregs.
* 9. apríl - Játvarður 5. varð konungur Englands, tólf ára að aldri, en var komið fyrir í Tower of London, ásamt bróður sínum, Ríkharði hertoga af York. Þar var þeim ráðinn bani.
* 6. júlí - Ríkharður 3. var krýndur konungur Englands.

### Fædd
* 6. apríl - Rafael, ítalskur listmálari (d. 1520).
* 10. nóvember - Marteinn Lúther, þýskur siðaskiptamaður (d. 1546).

### Dáin
* 9. apríl - Játvarður 4., konungur Englands (f. 1442).
* 30. ágúst - Loðvík 11. Frakkakonungur (f. 1423).
Inspector scholae

**Inspector scholae** er titill formanns nemendafélaga í tveimur íslenskum framhaldsskólum:

* Menntaskólanum á Akureyri
* Menntaskólanum í Reykjavík
Norðurlandaófriðurinn mikli

**Norðurlandaófriðurinn mikli** var styrjöld milli bandalags Rússlands, Dansk-norska ríkisins og Saxlands og Póllands (og Prússlands og Hannóver frá 1715) og Svíþjóðar, en ástæður styrjaldarinnar eru fyrst og fremst sú valdastaða sem Svíar höfðu komið sér upp við Eystrasalt á kostnað þýsku furstanna, Dana og Rússa undir Pétri mikla. Stríðið hófst með árás bandalagsþjóðanna á Svía 1700 og lauk með Nystad-samningnum og Stokkhólmssamningunum 1721. Til að byrja með unnu Svíar hvern sigurinn á fætur öðrum en kusu að halda styrjöldum áfram, í stað þess að ljúka stríðinu á sínum forsendum. Stríðsgæfan snerist svo Rússum í vil eftir að herfarir Svía inn í Rússland 1709 höfðu dregið úr styrk þeirra og að lokum unnu Rússar stóran sigur í orrustunni við Poltava. Niðurstaða styrjaldarinnar var að Rússar urðu stórveldi við Eystrasalt í stað Svía áður.
Eystrasaltslöndin

**Eystrasaltslöndin** eru þrjú ríki við austari strönd Eystrasaltsins. Þau eru Eistland, Lettland og Litáen. Önnur lönd við Eystrasalt eru Rússland, Finnland, Svíþjóð, Danmörk, Þýskaland og Pólland en öll þessi lönd mynda saman Eystrasaltsráðið ásamt Noregi, Íslandi og Evrópusambandinu.

Eistland, Lettland og Litáen voru undir stjórn Sovétríkjanna frá 1940-1941 og 1944(1945)-1991. Þau eru núna sjálfstæð lýðræðisríki með eigin þing og eru öll meðlimir að Evrópusambandinu og Atlantshafsbandalaginu síðan 2004. Öll ríkin hafa evru að gjaldmiðli og hafa svipaðan efnahag. 

Fyrir utan svipaða söguþróun á 20. öldinni er í raun ekki margt sem Eystrasaltslöndin eiga sameiginlegt. Eistneska er finnsk-úgrískt mál en lettneska og litáíska eru baltnesk tungumál sem er undirgrein indó-evrópskra mála. Eistar og Lettar eru gjarnan lútherstrúar á meðan Litáar eru kaþólskir. Rússar sem búa í mismiklum mæli í öllum löndunum eru yfirleitt í Rétttrúnaðarkirkjunni. Af þessum sökum er Eistland oft álitið hafa sterkust tengsl við Norðurlöndin en Litáen við Mið-Evrópu ekki síst vegna aðildar sinnar að Pólsk-litáíska samveldinu frá 16. til 18. aldar.