Norðurreið Skagfirðinga

**Norðurreið Skagfirðinga** var ferð sem fjölmennur hópur Skagfirðinga fór í maí 1849 að amtmannssetrinu á Möðruvöllum í Hörgárdal til að mótmæla embættisfærslu Gríms Jónssonar amtmanns og krefjast afsagnar hans. Megn óánægja ríkti á meðal bænda um störf Gríms en hann var sagður hrokafullur og skeytingarlaus gagnvart Íslendingum og hugsa fyrst og fremst um hag Dana. Norðurreið Skagfirðinga hefur verið nefnd fyrstu fjöldamótmæli á Íslandi.

## Aðdragandi
Töluverð ólga ríkti á Íslandi um miðja 19. öld í kjölfar byltinga í Evrópu og afnáms einveldis í Danmörku. Grímur Jónsson amtmaður á Möðruvöllum þótti konunghollur og afturhaldssamur þótt hann væri raunar frjálslyndur að ýmsu leyti, og hafði safnast upp óánægja með embættisverk hans, ekki síst í Skagafirði. Grímur hafði þjónað í danska hernum og þótti beita miklum aga og naut lítilla vinsælda.

Helsti orsakavaldur Norðurreiðarinnar voru þó uppboð á klausturjörðum til festu. Rentukammerið hafði fyrirskipað slík uppboð 26. mars 1842. Þetta þýddi í raun hærri leigu fyrir bændur eða vinnuhjú sem vildu búa á jörðunum. Einnig gerðist það í auknum mæli að leigunni fylgdu sérstakar kvaðir sem sektað var fyrir að fylgja ekki. Ábúendur í þessum sveitum tóku sig saman og sniðgengu uppboðin. Af þessum sökum bauð enginn í góðar jarðir á borð við Möðruvelli sjálfa en það var til þess að leigja þurfti það Vilhelmínu Lever, sem var þá ráðskonan á Möðruvöllum og er þekkt fyrir að vera fyrsta konan sem kaus í kosningum á Íslandi.

Þann 22. maí 1849 safnaðist stór hópur Skagfirðinga – um 160 manns – saman við Vallalaug í Skagafirði, þar sem samþykkt var ályktun þar sem lýst var vanþóknun á valdstjórninni og áskorun á Grím um að segja af sér. 40–50 manna hópur reið svo norður að Möðruvöllum til að leggja fram kröfur sínar og nokkrir Eyfirðingar slógust í för á leiðinni. Hópurinn hafði viðdvöl í Öxnadal á leiðinni og kom að Möðruvöllum 23. maí.

## Atburðurinn
 
Þegar þangað kom hittu þeir þó ekki amtmann, enda var hann veikur og lá í rúminu, en þess í stað gengu Skagfirðingarnir umhverfis húsið, lásu upp samþykkt fundarins við Vallalaug, hrópuðu „*Lifi þjóðfrelsið! Lifi félagsskapur og samtök! Drepist kúgunarvaldið!*“ og festu miða með mótmælum á girðingu. Amtmaður lést örskömmu síðar og vildu sumir meina að honum hefði orðið svo mikið um heimsóknina. Nokkur eftirmál urðu af norðurreiðinni og voru flestir sem tóku þátt í henni kallaðir fyrir rétt og yfirheyrðir.

Norðurreiðin var í raun fyrsta skipulagða mótstaða gegn yfirvöldum frá því um siðaskipti og er að því leyti merkilegur atburður í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga en það var þó ekki eini tilgangurinn, bændurnir voru einnig að krefjast aukins valds hreppstjóra til að leggja hömlur á frelsi fólks og eflingar vistarbandsins. Strax ári seinna gerðu nemar Lærða skólans aðsúg að rektor skólans sem kallað er Pereatið.

## Tilvitnanir

## Heimildir
* 

## Tenglar
* ''Norðurreið Skagfirðinga vorið 1849'', grein eftir Ólaf Oddsson í Sögu 1. janúar 1973
* Norðurreið Skagfirðinga, grein eftir Runólf Björnsson í tímaritinu Réttur frá árinu 1949
* Norðurreiðin 1849 og síðar., grein í Andvara eftir Indriða Einarsson
* Frétt í Reykjavíkurpóstinum frá júní 1849
* Frétt úr Þjóðólfi, júlí 1849
* Argur er sá, sem engu verst, Þjóðólfur 15. mars 1850
* Grímur amtmaður og norðurreið Skagfirðinga, grein í lesbók Morgunblaðsins 25. apríl 1954
* Norðurreið Skagfirðinga, frásögn Þóru Melsteð í Nýju kirkjublaði 15. apríl 1915
* Norðurreið Skagfirðinga 1849 – Leiðrjetting við Landshagsskýrslurnar, úr tímaritinu Óðinn 1. janúar 1914