open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sósíalistaflokkurinn

**Sósíalistaflokkurinn** er nafn á ýmsum stjórnmálaflokkum í fjölmörgum löndum sem kenna sig við sósíalisma. Á Íslandi getur nafnið meðal annars átt við:
* Sameiningarflokk alþýðu - Sósíalistaflokkinn, flokk sem starfrækur var á Íslandi frá 1938 til 1968.
* Sósíalistaflokk Íslands, flokk sem stofnaður var árið 2017.

Erlendis getur nafnið meðal annars átt við:

* Spænska sósíalíska verkamannaflokkinn (sp. *Partido Socialista Obrero Español*), gjarnan kallaðan Sósíalistaflokkinn, stofnaðan 1879.
* Ítalska Sósíalistaflokkinn (ít. *Partito Socialista Italiano*), stofnaðan 1892 og leystan upp 1994.
* Franska Sósíalistaflokkinn (fr. *Parti socialiste*), stofnaðan 1905.
* Ungverska Sósíalistaflokkinn (un. *Magyar Szocialista Párt*), stofnaðan 1989.
Nintendo DS Lite

**Nintendo DS Lite** (einnig: **DS Lite**) er endurbætt útgáfa af handhægu leikjatölvunni Nintendo DS sem gefin var út árið 2006. Það eru þó nokkrir munir á DS og DS Lite meðal annars að; stærð hennar er auðsjáanlega minni en stærð Nintendo DS, skjárinn á DS Lite er skarpari, hægt er að velja á milli 4 birtustillinga á DS Lite, og snertiskjárinn er næmari og sterkbyggðari þannig að hann rispast ekki eins auðveldlega. Einnig er tölvan þó nokkuð léttari en upprunalega DS tölvan.

## Leikir

* New Super Mario Bros
* Pokémon: Diamond and Pearl
* Mario Kart DS
* Castlevania: Dawn of Sorrow
* Nintendogs
* Brain Training
Wii

**Wii** (borið fram eins og enska persónufornafnið "we", IPA: /wiː/) er leikjatölva frá Nintendo, sem áður var þekkt undir dulnefninu *Revolution*, er erfingi Nintendo GameCube og er keppinautur Xbox 360 frá Microsoft og PlayStation 3 frá Sony á heimsmarkaði.

Athyglisverð þykir hin þráðlausa fjarstýring Wii, Wii fjarstýringin, en hana má nota sem benditæki og hún skynjar hreyfingu og snúning í þremur víddum. Tölvan notast við WiiConnect24, sem leyfir notendum að ná í uppfærslur og að taka á móti og senda skilaboð í gegnum netið, og notar WiiConnect24 afar lítið rafmagn.

Nintendo minntist fyrst á tölvuna árið 2004 á fréttafundi á E3 og sýndi hana svo á E3 2005. Satoru Iwata sýndi frumgerð fjarstýringarinnar í september 2005 á Tokyo Game Show. Á E3 2006 vann Wii *Game Critics Awards* fyrir „Best á sýningu“ og „Besta tæki“. Í desember 2006 var Wii kjörinn „Stóri sigurvegarinn í heimilisskemmtun“ (*Grand Award Winner in Home Entertainment*) í blaðinu *Popular Science*. Tölvan fór fyrst í sölu árið 2006.

## Fjarstýring
Fjarstýringin fyrir Wii (þekkt undir nafninu **Wii remote**, **Wii-fjarstýring** eða **Wii-mote**) notast við hreyfiskynjun í leikjatölvuspilun, sem er áður óþekkt.  Þetta er notað á marga vega eins og; ef notandi sveiflar Wii-fjarstýringunni þá sveiflar persónan í leiknum sverði, sker í uppskurði, sveiflar veiðistöng, sker grænmeti, miðar byssu og svo framvegis. Möguleikarnir eru margir, og vegna þessarar tegundar spilunar koma fram margir leikir sem ekki hefði verið hægt að búa til áður.

## Leikir

* The Legend of Zelda: Twilight Princess
* WiiSports (fylgir með vélinni)
* WiiPlay (Wii-fjarstýring fylgir með þessum leik)
* Red Steel
* Need for Speed: Carbon
* Tony Hawk's Downhill Jam
* Rayman Raving Rabbids
* Call of Duty 3
* Excite Truck
* GT Pro Series (Wii-stýrið fylgir með)

## Tengt efni
* DS
* DS Lite
Sveinn spaki Pétursson

**Sveinn spaki Pétursson** (~1420 – 1476) var biskup í Skálholti frá 1466 til 1476. Ekkert er vitað um ætt hans nema hvað Oddur Pétursson, prestur á Hrepphólum og síðar í Stafholti í Hrunamannahreppi 1474-1491 eða lengur mun hafa verið bróðir hans. 

Sveinn var orðinn kirkjuprestur í Skálholti 1448 og var þar því alla biskupstíð Marcellusar, sem aldrei kom til Íslands en sendi umboðsmenn sína. 1462 var hann orðinn officialis og tók svo við biskupsembætti af Jóni Stefánssyni Krabbe, sem dó 1465. Sagt er að hann hafi verið fróður og margkunnandi. Ýmsar þjóðsögur eru til um spádómsgáfu hans, meðal annars að hann hafi spáð fyrir um eftirmenn sína og siðaskiptin. Í þjóðsögum er einnig sagt að sumir hafi talið hann kunnað hrafnamál, en aðrir segja að það væri ekki hrafn, heldur einhver andi í hrafnslíki, illur eða góður, sem hann hefði mök við. Annars er fátt vitað um biskupstíð hans. Hann virðist ekki hafa verið mikill framkvæmdamaður og þóttu húsakynni á biskupssetrinu í lélegu ástandi þegar hann féll frá.

Sú ágiskun er til að Sveinn spaki sé sá maður sem kallaður var Skáld-Sveinn og orti *[[Heimsósóma]]* en fyrir því eru lítil rök. 

## Tilvísanir
Potentiam

**Potentiam** er íslensk þungarokkshljómsveit sem var stofnuð árið 1997. Hljómsveitin hefur gefið út þrjár breiðskífur. Fyrstu tvær í gegnum ítalska útgáfufyrirtækið Avantgarde records, en hina þriðju gegnum Þýska útgáfufyrirtækið Schwarzdorn Producion og gáfu þá út *Years in the Shadows* sem samanstóð af demó upptökum frá árunum 2003 og 2005.

## Útgáfur
*Bálsýn 1999
*Orka I Myrkri 2004
*Years in the Shadows 2007

## Meðlimir

Einar Thorberg Guðmundsson: Gítar, söngur
Birgir Már Þorgeirsson: Gítar
Engilbert Hauksson: Bassi
Guðmundur Óli Pálmason: Trommur

Meðlimir Potentiam eru einnig starfandi með öðrum sveitum ss. Sólstöfum, Fortíð, Curse, Ask the Slave og Kontinuum.
Kvikmynd

**Kvikmynd** er röð mynda sem birtar eru með stuttu millibili svo að áhorfandanum virðist sem þær hreyfist, þ.e.a.s. persónur og hlutir á myndinni hreyfast til. Til þess að búa til kvikmyndir eru oftast notaðar myndavélar sem taka margar myndir í tímaröð inn á filmu eða á stafrænu formi. Hljóð er einnig tekið upp samtímis og er síðan spilað í takt við kvikmyndina svo áhorfandinn upplifir hljóðið í samhengi við myndirnar. Kvikmyndir eru einnig teiknaðar eða gerðar í þrívídd, þá er notaður tölvubúnaður og öðruvísi myndavélar og hljóðið er tekið upp í hljóðveri.

## Fyrstu kvikmyndirnar

Fyrsta alvöru kvikmyndin kom út árið 1888, og fékk nafnið "Roundhay Garden Scene." Myndin eru þrjár sekúndur og sýnir fólk, klætt í spariföt, dansandi um í garði. Leikstjóri myndarinnar var hinn franski Louis Le Prince. Alls komu fjórar myndir út það ár, þrjár af þeim leiksstýrðar af Le Prince. Þær voru Roundhay Garden Scene, Accordion Player og Traffic Crossing Leeds Bridge. Sú fjórða var Horse and Rider Jumping Over an Obstacle, leiksstýrð af hinum þýska Ottomar Anschütz. Myndin A Trip To The Moon, sem franski sjónhverfingamaðurinn Georges Meliés gaf út árið 1902, er talinn vera fyrsta myndin með alvörunni handriti. Myndin sjálf er án hljóðs, en ákveðnir hlutir líkjast nútíma kvikmyndahandriti.  Árið 1927 kom fyrsta myndin með hljóði út. Hún fékk nafnið "The Jazz Singer" og var leikstýrð af ameríska leikaranum Alan Crosland

## Tengt efni
* Kvikmyndagerð á Íslandi
* Listi yfir íslenskar kvikmyndir
* Teiknimynd
Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum

**Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum** (1857-1933) var íslensk ljósmóðir og skáld.

Ólöf fæddist á Sauðadalsá á Vatnsnesi og ólst upp þar á nesinu. Hún lærði ljósmóðurfræði hjá Jónassen lækni í Reykjavík og sigldi síðan til framhaldsnáms í Kaupmannahöfn. Eftir heimkomuna var hún um fimm ára skeið ljósmóðir í Reykjavík en giftist þá Halldóri Guðmundssyni og fluttu þau norður að Hlöðum í Hörgárdal og við þann bæ er Ólöf jafnan kennd. Þar bjó hún yfir þrjátíu ár. Eftir það flutti hún til Akureyrar og síðustu árin bjó hún í Reykjavík.

Ólöf orti talsvert og skrifaði sögur og ævintýri. Hún gaf út tvö ljóðasöfn og hétu þau bæði *Nokkur smákvæði*. Þá skrifaði hún minningar frá bernskuárum sínum á Vatnsnesi og lýsir þar vel örbirgðinni og allsleysinu sem hún var alin upp við.

## Heimildir
* Ólöf Sigurðardóttir, Bernskuheimili mitt, Eimreiðin, 2. tölublað (01.05.1906), Blaðsíða 96
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.
*  Blaðsíða 39
* Ólöf Sigurðardóttir frá Hlöðum (lestu.is)
Fjallabyggð

**Fjallabyggð** er sveitarfélag nyrst á Tröllaskaga á Íslandi. Sveitarfélagið varð til 11. júní 2006 við sameiningu Ólafsfjarðarbæjar og Siglufjarðarkaupstaðar, að afstöðnum sveitarstjórnarkosningum 2006.

Forsenda fyrir sameiningu bæjanna var að ráðist yrði í gerð Héðinsfjarðarganga sem eru nú orðin að veruleika. Héðinsfjarðargöng og vegspottarnir sem tengjast göngunum eru um 17 kílómetrar. Stysta leiðin á milli þessa tveggja bæja áður en göngin komu voru 62 km löng um Lágheiði, fært um sumartímann og 234 km yfir Öxnadalsheiði þegar Lágheiði er ófær.

## Bæjarstjórar Fjallabyggðar
*2006-2010 Þórir Kristinn Þórisson
*2010-2015 Sigurður Valur Ásbjarnarson
*2015-2019 Gunnar Ingi Birgisson
*2020- Elías Pétursson

## Heimildir
* 
* 
* 
*
Norðurþing

**Norðurþing** er sveitarfélag í Þingeyjarsýslum á Íslandi. Það varð til við sameiningu Húsavíkurbæjar, Öxarfjarðarhrepps, Raufarhafnarhrepps og Kelduneshrepps sem samþykkt var í atkvæðagreiðslu í janúar 2006 og tók gildi 10. júní í kjölfar sveitarstjórnakosninganna 2006.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Vefur sveitarfélagsins
Reyklausi dagurinn

**Reyklausi dagurinn** er dagur tileinkaður baráttunni gegn reykingum og ber upp á 31. maí ár hvert. Honum var komið á 1987 af Alþjóða heilbrigðisstofnuninni til þess að vekja athygli á skaðsemi tóbaksreykinga. Fyrsti reyklausi dagurinn var haldinn 31. maí 1988.
Flóahreppur

**Flóahreppur** er hreppur í austanverðum Flóa.  Afmarkast hann af Árborg í vestri, Skeiða- og Gnúpverjahreppi  og Hvítá í norðri, Þjórsá í austri og Atlantshafi í suðri. Þetta er fjölmennasta sveitarfélag landsins án  byggðarkjarna.

Hreppurinn varð til 10. júní 2006 við sameiningu þriggja hreppa; Hraungerðishrepps, Villingaholtshrepps og Gaulverjabæjarhrepps.

## Tengt efni
* Brúnastaðir
* Syðri-Völlur

## Tenglar

* Vefsíða Flóahrepps
Vefrit

**Vefrit** er ígildi tímarits á netinu.  Það eru nokkur atriði sem hægt er að nota til aðgreina vefrit og blogg.  Vefrit hafa marga greinahöfunda (þó eru til hópblogg), lengri greinar, reglulegri birtingar (ekki bara þegar höfundur fær innblástur) og einhvers konar ritstjórn.  Blogg eru oftast hugsuð sem dagbækur á meðan vefrit er venjulega með skilgreint þema, t.d. fjallað um nýjustu fréttir eða inniheldur sértækar fræðigreinar (eins og heimspekivefritið Pathways).
Giuseppe Scarampella

**Giuseppe Scarampella** var ítalskur fiðlusmiður, sem fæddist í bænum Brescia árið 1838. Hann var kominn af mikilli ætt fiðlusmiða en faðir hans, Paolo Scarampella, fékkst við fiðlusmíði og svo gerðu bræður hans tveir einnig, Angelo Scarampella og Stefano Scarampella, sem hefur átt mestum vinsældum að fagna í seinni tíð. Giuseppe hlaut fyrstu tilsögn í fiðlusmíðum hjá föður sínum en komst síðar í læri hjá Nicoló Bianchi í París fyrir tilstilli ítalska fiðlusnillingsins og tónskáldsins Antonio Bazzini, sem var á þeim tíma áberandi í tónlistarlífi Mílanó og Brescia. Samnemendur hans hjá Bianchi voru meðal annarra Eugenio Praga og Riccordo Antoniazzi. Eftir heimkomuna hóf hann störf hjá fiðlusmiðnum Luigi Castellini í Flórens en búseta hans í höfuðborg Toskanahéraðs varð þess valdandi að hann komst í vinfengi við marga af fremstu tónlistarmönnum Ítalíu auk þess sem honum gáfust tækifæri til að gaumgæfa hljóðfæri eldri meistara. Bróðir hans, Stefano, hlaut nokkra tilsögn í fiðlusmíði frá eldri bróður sínum, Giuseppe, en síðar meir varð hann einn mestur fiðlusmiða Ítalíu. Hann stofnsetti smíðaverkstæði í Brescia árið 1881 en fluttist fimm árum síðar til Mílanó, þar sem hann bjó til æviloka. Stefano varð mun afkastameiri en Giuseppe var og fiðlur hans og knéfiðlur eru sannkölluð meistaraverk.  Stefano var mjög litríkur persónuleiki. Hann safnaði uppstoppuðum fuglum og hafði yndi af stangveiði. Hann var þó hvorki þekktur né efnaður í lifanda lífi. Þrátt fyrir það var hann gæddur miklum persónutöfrum síðustu æviárin. Fjölmargir fiðlusmiðir litu á hann sem læriföður sinn, þó aðeins einn þeirra, Geatano Gadda, hafi verið í eiginlegu læri hjá honum.
Boccia

**Boccia** er keppnisíþrótt sem líkist keiluspili og bocca. Hún er hugsuð fyrir hreyfihamlaða einstaklinga. Hún er meðal annars ein af opinberum greinunum sem keppt er í á Ólympíuleikum fatlaðra og er spiluð í yfir 40 löndum á heimsvísu.

Heimildir benda til þess að elsta útgáfan af boccia hafi verið spiluð í Grikklandi þar sem keppendur köstuðu stórum steinum í átt að skotmarki. Íþróttin er spiluð bæði af áhugamönnum og afreksfólki og ná vinsældir hennar til fjöldamargra í samfélaginu .

Markmiðið er að kasta boltum sem næst hvítum bolta á afmörkuðum velli. Annað hvort keppa einstaklingar sín á milli eða þriggja manna lið hvor á móti öðru. Boltar andstæðinganna eru í sitthvorum litnum til aðgreiningar (oftast rauðir og bláir). Það lið sem byrjar kastar hvíta boltanum út á völlinn og kastar síðan fyrsta boltanum sínum. Síðan kastar andstæðingurinn, sá sem er fjær hvíta boltanum kastar áfram þar til að kemst nær, annað hvort með því að koma boltanum sínum nær eða koma hinum boltunum frá. Einnig er hægt að koma hvíta boltanum út af vellinum, þá er hann staðsettur á sérstökum punkti inna á vellinum miðjum, þetta getur breytt stöðu leiksins afar snögglega. Þegar keppt er í liðum skiptir ekki máli í hvaða röð er kastað innan liðsins, það er oftast ákveðið á meðal liðsmanna út frá því hver er í besta færinu. Þegar allir hafa komið boltunum frá sér eru samlitir boltar sem eru nær hvíta boltanum en næsti mótlitur taldir sem stig handa viðeigandi liði. Boltar utan vallar eru ógildir. Í einstaklingskeppni er kastsvæðinu skipt í tvo helminga sem þeir skipta svo um á milli lota. Í liðakeppni eru sex hlutar og liðunum dreift sitt á hvað og á milli lota skipta þau um hluta. Liðin ráða innra með sér hvar hver og einn liðsmaður er staðsettur.

Venjulega eru einn til tveir dómarar á vellinum. Þegar þeir eru tveir er gjarnan einn sem sér um stigatöfluna á meðan hinn sér um að mæla fjarlægð á milli boltana og gefa merki með lituðum spjöldum um hver á að kasta næst ef vafi leikur á. Dómarinn sér einnig um að meta hvort boltar eru utan eða innan vallar, auk þess sem þeir fylgjast með því hvort stigið sé út af kastsvæðinu þegar kastað er. Ef það gerist er boltin ógildur.

## Tilvísanir
Skíði

**Skíði** eru mjóar hálfstinnar fjalir sem fólk festir á fætur sér til að renna sér yfir snjó. Þau eru notuð í skíðaíþróttum. Það eru til margar gerðir af skíðum t.d. gönguskíði og svigskíði. Gönguskíði eru löng og mjó en svig skíði eru þykkri og styttri.
Gunnar Pálsson

**Gunnar Pálsson** (2. ágúst 1714 – 2. október 1791) var íslenskur prestur, fræðimaður og skáld á 18. öld.

Gunnar var fæddur á Upsum á Upsaströnd, sonur Páls Bjarnasonar prests þar og konu hans, Sigríðar Ásmundsdóttur. Bróðir hans var Bjarni Pálsson landlæknir en alls voru systkinin 12 sem upp komust. Gunnar nam fyrst í Hólaskóla og varð stúdent þaðan 1735. Hann sigldi síðan til Kaupmannahafnar og tók guðfræðiprófi við Hafnarháskóla. Vegna fátæktar varð hann að hraða námi sínu sem mest og fékk konungsleyfi til að gangast undir próf eftir aðeins 8 mánaða nám.

Þegar Ludvig Harboe kom til Íslands 1741 til að hafa eftirlit með kirkjumálum sá hann fljótt að Sigurður Vigfússon, sem þá var skólameistari á Hólum, var ekki hæfur til starfsins. Hætti Sigurður því vorið 1742 en Harboe fékk Gunnar í skólameistarastarfið í staðinn og gegndi hann því allt til 1753 við ágætan orðstír. 

Árið 1753 varð Gunnar prestur og jafnframt prófastur í Hjarðarholti í Dölum. Því embætti gegndi hann í rúm 30 ár en búnaðist illa, bæði voru mikil harðindi upp úr miðri öldinni og svo var Gunnar ekki mikill búmaður, hafði meiri áhuga á skáldskapariðkun og fræðistörfum. Hann safnaði því skuldum og átti í erfiðleikum þess vegna, auk þess sem honum urðu á embættisglöp og fékk áminningar út af því. Í móðuharðindunum flosnaði séra Gunnar upp og hætti prestsskap en sonur hans tók við Hjarðarholti. Séra Gunnar flutti haustið 1785 vestur að Reykhólum og fékkst þar við kennslu og fræðistörf þar til hann lést.

Gunnar var lærður maður og talinn eitt helsta skáld sinnar tíðar. Kveðskapur hans naut vinsælda á 18. og 19. öld en er nú mestallur fallinn í gleymsku. Þó er talið líklegt að hann hafi ort stafrófsvísurnar „A, b, c, d, e, f g“ og eru þær í stafrófskveri sem hann samdi og gaf út og heitir *[[Lítið ungt stöfunarbarn]]*. Hann fékkst einnig við skýringar á fornyrðum og skrifaði prentsmiðjusögu Íslands. Hann átti óvenjulega gott bókasafn og skildi eftir 120 bindi í Dölum þegar hann flutti vestur í Reykhóla. Bréfasafn hans kom út í tveimur bindum á árunum 1984-1997.

Kona Gunnars var Margrét Erlendsdóttir prests Guðbrandssonar á Kvíabekk í Ólafsfirði. Þau áttu einn son, Pál Gunnarsson prest, síðast í Saurbæjarþingum. 

## Heimildir
* *Sýnisbók íslenskra bókmennta frá 1550 til 1900*, Kristján Eiríksson tók saman, Reykjavík 2003.
* 

## Tenglar
*  ''Lítið ungt stöfunarbarn'' (útg. 1782) á Bækur.is
Bær

**Bær** er þétt byggð með hundruðum til nokkurra þúsunda íbúa. Almennt er bær talinn stærri byggð en þorp en minni en borg. Bær getur líka verið borgarhluti. Einnig er orðið haft um sveitabæ og er sú merking upprunalegri.
Skíðaíþróttir

**Skíðaíþróttir** eru af mörgum toga en eiga þó það sameiginlegt að ferðast er um á uppsveigðum fjölum sem renna vel á snjó og ís sé þeim beitt rétt. Venjulega er þeim skipt í alpagreinar og norrænar greinar. Auk þeirra er skíðaskotfimi og t.d. telemark. Til alpagreina teljast svig, stórsvig og brun. Til norrænna greina, skíðaganga, skíðastökk og norræn tvíkeppni.
Svig

**Svig** er alpagrein þar sem svigað er mjög ört á skíðum. Svigskíði eru töluvert styttri en stórsvigsskíði og eru meira útbreið. 

Þegar keppt er í svigi eru sett upp port eins og í stórsvigi og bruni, nema hvað bilið er töluvert minna og það er bara ein stöng hvoru megin án flaggs. Stangirnar eru til skiptis rauðar og bláar til að gefa til kynna röðina sem á að fara í gegnum portin. Stangirnar eru nánast undantekningalaust slegnar niður þar sem keppendurnir reyna að fara sem næst henni til að geta hafið næstu beygju eins ofarlega og unt er og eru því oftast með hlífar á sköflungunum og framan á stöfunum. Venjulega eru farnar tvær ferðir, og ný braut lögð fyrir seinna skiptið. Keppendurnir fá að skoða brautina allavega einu sinni áður en þeir fara af stað. Portaverðir fylgjast með því í hverri ferð hvort keppandi fari í gegnum portið með bæði skíðin í hvert skipti. Samanlagður tími úr báðum ferðum ræður svo úrslitum.
Vélbátur

**Vélbátur** eða **mótorbátur** er vélknúinn bátur (oftast) með skrúfu. Vélbátar geta verið allt frá litlum opnum skeljum með litla díselvél innanborðs (eða utanborðsmótor) til allt að 500 feta risasnekkjum með flókinni vélasamsetningu.

*Hraðbátur* (eða *spíttbátur*) er lítill vélbátur sem er hannaður til að ná sem mestum hraða. Keppt er á hraðbátum (t.d. gúmmíbátum) í hraðbáta- og spyrnukeppni. 

Á Íslandi hófst vélbátaútgerð uppúr aldamótunum 1900 og var í fyrstu stunduð á opnum bátum eða skútum sem flestar höfðu áður verið knúnir með árum eða seglum, en í þá var sett vél (glóðarhaus). En síðar fór útgerðin fram á stærri trillum og síðan á sífellt stærri skipum.
Sergio Peresson

**Sergio Peresson** (1913-1991) var ítalskur fiðlusmiður. Margir af fremstu hljóðfæraleikurum tuttugustu aldarinnar spiluðu á hljóðfæri hans. Í þeim flokki voru meðal annarrra Yehudi Menuhin, Jaime Larido, Isaac Stern, Eugene Fodorog Ivan Galamian. Hann smíðaði einnig knéfiðlu Jacqueline de Pré sem Daniel Baremboim gaf henni árið 1970. Síðan dauða hennar bar að garði hefur sellóið verið í eigu breska sellóleikarans Alison Elderidge. Norman Caroll, konsertmeistari fílharmóníuhljómsveitar Philadelphi, sem sjálf er eigandi tveggja Peresson fiðla, hefur lýst honum sem mestum allra fiðlusmiða. 

Peresson fæddist í borginni Udine á Ítalíu árið 1913 en hóf ekki fiðlusmíðar fyrr en 1943. Eftir síðari heimsstyrjöldina flutti hann til Venezuela þar sem hann hélt við hljóðfærum sinfóníuhljómsveitarinnar. Á fyrri hluta sjöunda áratugarins fluttist hann til Bandaríkjanna þar sem hann hóf störf hjá William Moenning & Sons í Philadelphiu. Árið 1970 stofnaði hann sitt eigið fyrirtæki í Haddonfield, New Jersey. Árið 1982 hætti hann fiðlusmíðum vegna mikils álags frá vinunni. Hann lést af völdum hjartááfalls á heimili sínu árið 1991, 78 ára gamall.

## Tengill
Mynd af Sergio Peresson með Jacqueline de Pré
Nick Hornby

**Nick Hornby** (fæddur 17. apríl 1957) er enskur rithöfundur sem býr í London. Hann skrifar gjarnan um þráhyggjur og sitthvað tengt eigin áhugamálum: íþróttum og tónlist. Hann er þekktastur fyrir endurminningabókina *Fótboltafár* (*Fever Pitch*), og skáldsögurnar *Saga um strák* (*About a Boy*) og *High Fidelity*. Þessar þrjár bækur hafa verið gerðar að leiknum kvikmyndum. Hann hefur tvisvar hlotið tilnefningu til Óskarsverðlauna fyrir handrit eftir skáldsögu, fyrir handrit að *[[An Education]]* (2009) og *[[Brooklyn (kvikmynd)|Brooklyn]]* (2015).

## Útgefin rit
### Skáldsögur
* (1995) *[[High Fidelity]]*
* (1998) *About a Boy* (ísl. þýð. *Saga um strák* 2004)
* (2002) *How to Be Good*
* (2005) *A Long Way Down*
* (2007) *Slam*
* (2009) *Juliet, Naked*
* (2014) *Funny Girl*
* (2019) *State of the Union*
* (2020) *Just Like You*

### Óskálduð rit
* (1992) *Fever Pitch* (ísl. þýð. *Fótboltafár* 2000)
* (2003) *31 Songs'
* (2004) *The Polysyllabic Spree*
* (2006) *Housekeeping vs. the Dirt*
* (2008) *Shakespeare Wrote for Money*
* (2012) *More Baths Less Talking*
* (2013) *Ten Years in the Tub* (líka titluð *Stuff I've Been Reading* í Bretlandi)
* (2022) *Dickens and Prince*

=== Greinasöfn ===
* (1993) *My Favourite Year: A Collection of Football Writing*
* (1996) *The Picador Book of Sportswriting*
* (2000) *Speaking with the Angel*
* (2005) *Otherwise Pandemonium*
* (2013) *Ten Years in the Tub: A Decade Soaking in Great Books*

=== Sjónvarpsþættir ===
* (2016) *Love, Nina*
* (2019–2022) *State of the Union*

== Kvikmyndir ==
* (1997) *Fever Pitch*, í leikstjórn [[David Evans]]
* (2000) *High Fidelity*, í leikstjórn [[Stephen Frears]]
* (2002) *About a Boy*, í leikstjórn [[Chris Weitz|Chris]] og [[Paul Weitz (leikstjóri)|Paul Weitz]]
* (2005) *Fever Pitch*, í leikstjórn [[Farrelly-bræður|Farrelly-bræðra]]
* (2012) *È nata una star?*, ítölsk kvikmynd eftir *Not a Star*, í leikstjórn [[Lucio Pellegrini]]
* (2014) *About a Boy*, sjónvarpsþættir
* (2014) *A Long Way Down*, í leikstjórn [[Pascal Chaumeil]]
* (2016) *Slam – Tutto per una ragazza*, ítölsk kvikmynd eftir *Slam* í leikstjórn [[Andrea Molaioli]]
* (2018) *Juliet, nakin'', í leikstjórn Jesse Peretz

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
* Höfundarsíða hjá Penguin
Antonio Stradivari

**Antonio Stradivari** (1644 – 1737) var ítalskur fiðlusmiður og líklega einn mesti fiðlusmiða sögunnar. Latnesk útgáfa af nafni hans, Stradivarius og stytting á því „Strad“ eru oft notuð sem heiti yfir hljóðfærin hans.

## Stutt ævilýsing
Ekki eru til nákvæmar heimildir um fæðingardag fiðlusmiðsins Antonio Stradivari en flestar þeirra benda til þess að hann hafi fæðst árið 1644 þó svo að aðrar segi til um að hann hafi fæðst 1649 eða 1650. Hann var sonur hjónanna Alessandro Stradivari og Önnu Moroni. Hugsanlega hefur hann starfað sem lærlingur á verkstæði Amatis frá 1667-69. Árið 1680 kom hann á fót eigin verkstæði við Piazza San Domenico og brátt fór orð af  færni hans um alla Ítalíu. Hann byrjaði á því að smíða fiðlur líkar þeim sem Amati smíðaði en síðar meir kom persónulegri tónn í verkin og honum fór fram. Þykkt viðarins á hinum ýmsu stöðum var nákvæmlega úthugsuð, form snigilsins breyttist og meiri litur færðist í lakkið. Flestir fiðluleikarar eru á einu máli um það að bestu hljóðfæri hans hafi verið smíðuð á árunum frá 1695-1725. Hljóðfæri smíðuð næstu fimm árin þykja ekki jafn góð. Hljóðfæri smíðuð eftir þennan tíma, merkt honum eru hugsanlega smíðuð af sonum hans tveimur Omobono og Francesco. Stradivari merkti hljóðfæri sín áletruninni *Antonius Stradivarius Cremonensis Faciebat Anno (ártal)* en hin síðari ár merkti hann þau *Sotto la Desciplina d'Antonio Stradivari F. in Cremona*. Antonio Stradivari lést í Cremona 18. desember 1737 og var greftraður í San Domenico Basilíkunni. Auk fiðla smíðaði hann hörpur, lágfiðlur og knéfiðlur sem þykja ekki gefa fiðlunum neitt eftir. Af um 1100 hljóðfærum sem Stradivari smíðaði um ævina eru 650 enn til í dag.

## Varðveisla verkanna
Hljóðfæri Stradivaris eru líklega verðmest allra hljóðfæra sem fáanleg eru og njóta ómældrar virðingar meðal einleikara víða um heim.

Sem dæmi um verð einnar Stradivari fiðlu má nefna að 16.maí 2006 seldist fiðla hans Hamarinn á uppboði í New York fyrir 3.544.000$ (eða um 270.000.000 ISKR). Sem dæmi um fræg hljóðfæri Stradivaris má nefna knéfiðluna Duportstradinn sem hefur verið í eigu Mstislav Rostropovich síðan 1974 og Hertogafrúna af Polignac í eigu fiðluleikarans Gil Shaham. Síðan á 18 öld hafa þúsundir hljóðfæra verið merkt sem hljóðfæri Stradivaris en síðan 1891 hefur oft verið bætt við merkið áletrunum á ensku svo sem „Made in Checkoslovakia“ eða „Made in Germany“. 

Stærsta safn Stradivari-hljóðfæra í heiminum tilheyrir konungi Spánar en það samanstendur af tveimur fiðlum, víólu og tveimur sellóum og er til sýnis í fyrrverandi konungshöll Spánar. The Library of Congress í Bandaríkjunum á einnig nokkurt safn Stradivari hljóðfæra.

## Tenglar
* Fiðla (framhlið) 
* Stradivarius við iðju sína
Ásatrúarfélagið Bifröst

**Ásatrúarfélagið Bifröst** (á norsku: *Åsatrufellesskapet Bifrost*) norskur trúarsöfnuður sem helgaður er trú á Æsi og önnur norræn goðmögn. Bifröst er bæði sambandsfélag ásatrúfélaga og blóthópa hér og þar í Noregi sem og eigin söfnuður. Söfnuðurinn var stofnaður árið 1996.

Sem opinberlega viðurkenndur trúarsöfnuður nýtur Bifröst opinbers stuðnings og hefur einnig vígslurétt. 

## Tengt efni
* Ásatrúarfélagið

## Tenglar
*Vefsíða Åsatrufellesskapet Bifrost
How to Be Good

**How to be Good** er skáldsaga eftir enska rithöfundinn Nick Hornby.  Sagan fjallar um Katie og þá tilvistarkreppu sem hún er að kljást við.  Hjónaband hennar og hins kaldhæðna rithöfundar Davids er afar lélegt og hún reynir því að skilja við hann. David breytist síðan snarlega eftir heimsókn til heilara að nafni DJ Goodnews.  Hann lætur af allri kaldhæðni og leiðindum og reynir hvað eftir annað að breyta rétt í einu og öllu, m.a. að laga hjónabandið.
Sjósleði

**Sjósleði**, **sjóþota** eða **sjóköttur** er lítið, hraðskreitt, vélknúið skemmtitæki á sjó eða vatni sem siglt er þannig að ökumaðurinn situr eða stendur á því fremur en í, líkt og á bátum. Í útliti minnir það helst á snjósleða og er með stýrishandföng líkt og snjósleðar og hjól. Á sumum gerðum er gefið inn eldsneyti með því að toga stýrið niður. Þetta tryggir að sleðinn stoppi ef ökumaður dettur af. Sjósleðar eru oftast knúnir áfram með vatnsþrýstidælu sem dregur vatnið inn undir sleðann og þrýstir því aftur úr honum. Þeir geta náð miklum hraða og auðvelt er að stýra þeim í krappar beygjur. Tveir til fjórir geta setið saman í einni röð á sleðanum. 	 

Margir framleiðendur snjósleða og vélhjóla, s.s. Arctic Cat, Yamaha og Kawasaki, framleiða líka sjósleða.
Nirvana (hljómsveit)

**Nirvana** var gruggrokk-hljómsveit sem var starfandi á síðari hluta níunda áratugarins fram að miðjum tíunda áratugnum. Hljómsveitin hætti störfum eftir að söngvari og gítarleikari sveitarinnar, Kurt Cobain, lést 5. apríl 1994.

## Saga hljómsveitarinnar
Nirvana var stofnuð árið 1987 í Aberdeen, Washington-fylki. Kurt Cobain kynntist Krist Novoselic í gegnum hljómsveitina Melvins. Áður en þeir stofuðu Nirvana, voru þeir í mörgum hljómsveitum saman. *[[Bleach]]* var heitið á fyrstu breiðskífu sveitarinnar og kom hún út árið 1989. Eftir Bleach kom *[[Nevermind]]* árið 1991, þekktasta skífa þeirra félaga en lagið „Smells like Teen Spirit“ sló í gegn og vakti athygli á fleiri hljómsveitum frá Seattle.

*[[Incesticide]]*, sem var þriðji diskurinn, kom út árið 1992 og eru á þeim disk B-hliða lög. Síðasti diskurinn sem kom út meðan Nirvana var ennþá starfandi, var *[[In Utero]]*, árið 1993. Seinna eftir að Nirvana hætti, komu út nokkrir diskar. *[[MTV Unplugged in New York]]* kom út í nóvember 1994. *[[From the Muddy Banks of the Wishkah]]* kom út 1996, sem eru tökur frá tónleikum á árunum 1989–1994. Einnig komu fleiri safndiskar og tónleikadiskur frá Reading-hátíðinni eftir endalok sveitarinnar.

Dave Grohl stofnaði hljómsveitina Foo Fighters eftir endalok Nirvana.

## Hljómsveitarmeðlimir
### Lengst af
* Kurt Cobain - söngur, gítar (1987–1994)
* Krist Novoselic - bassi (1987–1994)
* Dave Grohl - trommur (1990–1994)
* Pat Smear - Gítar (1992–1994)

### Styttri tímabil
* Aaron Burckhard - trommur (1987–1988)
* Dale Crover - trommur (1987–1988, 1990)
* Dave Foster - trommur (1988)
* Chad Channing - trommur (1988–1990)
* Jason Everman - gítar (1989)
* Dan Peters - trommur (1990)

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Bleach]]* (1989)
* *[[Nevermind]]* (1991)
* *[[In Utero]]* (1993)

### Aðrar útgáfur
* *[[Incesticide]]* (B-hliðar) (1992)
* *[[MTV Unplugged in New York]]* (tónleikaplata) (1994)
* *[[Singles]]* (1995)
* *[[From the Muddy Banks of the Wishkah]]* (tónleikaplata) (1996)
* *[[Nirvana (hljómplata)|Nirvana]]* (safnplata) (2002)
* *[[With the Lights Out]]* (2004)
* ** (2005)
* *[[Live at Reading]]* (tónleikaplata) (2009)

## Tenglar
*
High Fidelity

**High Fidelity** er skáldsaga eftir Nick Hornby. Bókin kom út fyrst út árið 1995 og kvikmynd byggð á sögunni kom út árið 2000, en John Cusack lék aðalhlutverkið. Sagan fjallar um plötbúðareigandann Rob sem eyðir tímanum í að búa til lista yfir topp 5 plötur og hluti í lífinu. Hann rifjar upp verstu 5 sambandsslitin sem hann hefur gengið í gegnum, verst voru sambandslitin við Lauru. Þegar faðir hennar fellur frá rennur það upp fyrir þeim báðum að þau eiga samleið og því hefja þau aftur samvistir.
C-lykill

**C-lykill** er lykill notaður í nótnaskrift til að tákna staðsetningu nótunnar mið-C. Hann var á öldum áður mest notaði lykillinn, og var til einn fyrir hverja söngrödd. Í dag eru einungis alt- og tenór-lyklarnir notaðir. Þeir eru með sjaldgæfustu lyklunum: Alt-lykill er vanalega notaður af víólum og tenór Viola da Gama og stundum notaður af básúnum, tenór-lykillinn er stundum notaður af fagottum, sellóum, kontrabössum og básúnum til að forðast of mikið af aukalínum. Myndir af þessum tveimur lyklum eru hér til hliðar.
Víóla

: *[[Fjóla (blóm)|Viola]] er einnig ættkvísl plantna sem eru í daglegu tali nefndar fjólur.*

**Víóla** eða **lágfiðla** (einnig stundum kölluð *alto* upp á frönsku eða *bratsche* upp á þýsku) er strengjahljóðfæri í fiðlufjölskyldunni. Hún er einskonar millistig milli fiðlu og sellós. Strengir hennar eru vanalega stilltir áttund ofar en strengir sellósins (og hafa þar af leiðir sömu nöfn) og fimmund neðar en fiðlunnar (og eru þar af þrír strengir af fjórum þeir sömu). Dýpsti strengurinn er stilltur á mið-C, hinir í fimmundum upp á við: G D og A. Víóla og fiðla eru mjög skyld hljóðfæri, og fyrir þá sem ekki þekkja þau vel getur verið mjög erfitt að þekkja þau í sundur í sjón. Víólan er hinsvegar miklu stærri en fiðla, og þýðir alþjóðanafnið yfir fiðlu, violin, í raun lítil víóla. Haldið er á víólu á sama hátt og fiðlu: annar endinn er settur milli höku og axlar hljóðfæraleikarans, og vinstri hendin teygð út að hinum endanum. Spilað er á hljóðfærið líkt og önnur í fiðlufjölskyldunni: Með vinstri hendi er þrýst niður á strengina til að ákvarða tónhæð og með þeirri hægri eru lengdargildi ákvörðuð, oftast notandi boga. Til eru sérstakir víólubogar, en nú til dags eru sumir víóluleikarar farnir að nota fiðluboga. Þeir sem ekki gera það, aftur á móti, eru oft mjög ósammála slíkri notkun. Nótur fyrir víólu eru skrifaðar í alt-lykli, sem er ein gerð c-lykils. Hún er eitt aðeins tveggja hljóðfæra sem notar þann lykil undir eðlilegum kringumstæðum, hitt er básúna (sem þó notar oft f-lykil). Í samspili, einkum þegar önnur strengjahljóðfæri eru til staðar, er hlutverk víólunnar oftar en ekki að, ásamt annarri fiðlurödd (ef henni er að skipta), spila millirödd milli radda sellós og fyrstu fiðlu.

## Helstu víóluleikarar

Lionel Tertis (1876 – 1975)
Fæddist í Englandi, sonur pólskra innflytjenda. 
Fjölmörg tónverk voru skrifuð annaðhvort af hans tilstuðlan eða honum til heiðurs, m.a. Víólu konsert Waltons, Sónata eftir Arnold Bax o.fl. Einnig var Elgar selló konsertinn umskrifaður (af Elgar sjálfum) vegna fyrirspurnar Tertis.
Á þeim tímum þótti ekkert tiltöku mál að spila á minni víólur (oft 3/4 stærð) til að auðvelda spilamennskuna, þó þetta kæmi oft niður á tóngæðum. Tertis neitaði þessu alfarið og vildi fá stóra víólu til að fá sem ríkastan hljóm, en fann aðeins of stórt eða of litið hljóðfæri. Upp úr þessum hugleiðingum hófst mikið samstarf við fiðlusmiðinn Richardson og Tertis-víólu módelið var upphaf af miklum breytingum í smíði víóla.

William Primrose
Paul Hindemith

Yuri Bashmet
Nabuko Imai
Rivka Golani
Kim Kashkashian
Tabea Zimmerman
Garth Knox

## Helstu tónverk samin fyrir víólu

### Konsertar

Béla Bartók
William Walton
Victor Berlioz - Haraldur í Ítalíu
Paul Hindemith - Schwanendreher
Benjamin Britten - Lacrimae


G. Telemann
C. Stamitz
F. Hoffmeister


### sónötur

Johannes Brahms, 2 sónötur fyrir víólu og píanó
Dmitri Shostakovich
Henry Vieuxtemps
Franz Schubert - arpeggione

### Sóló verk

Paul Hindemith - 4 sóló sónötur
* Op. 11 nr. 5
* Op. 25 nr. 1
* Op. 31
* (án opus númers) samin 1939

Max Reger - 3 svítur

(alls ekki tæmandi listi)

## Tenglar
Utanborðsmótor

**Utanborðsmótor** er lítil, færanleg vél sem er notuð til að knýja báta áfram. Þeir eru hugsaðir sem sjálfstæðar einingar með vél, hjálparkerfi og skrúfu og eru hengdir utaná skut bátsins. Utanborðsmótorar eru líka notaðir sem stýri þar sem hægt er að snúa þeim í festingunni. Helsti kosturinn við utanborðsmótora er að auðvelt er að taka þá af vegna flutninga eða viðhalds. Oftast eru utanborðsmótorar líka bæði léttir og ódýrir miðað við hestöfl.

Yfirleitt eru utanborðsmótorar einfaldar tvígengisvélar, en stærri fjórgengisvélar hafa smám saman rutt sér rúms, meðal annars þar sem þær menga minna. Einnig eru til utanborðsmótorar sem ganga fyrir rafmagni.

Fyrsti utanborðsmótorinn var búinn til af norsk-bandaríska uppfinningamanninum Ole Evinrude árið 1909.
Íþrótt

**Íþrótt** er líkamleg æfing eða keppni sem fer fram samkvæmt fyrirfram ákveðnum reglum. Fólk stundar íþróttir af ýmsum ástæðum, til að sigra í keppni, til að ná besta árangri, til að halda sér í góðu líkamlegu og andlegu formi eða einfaldlega ánægjunnar vegna. Íþróttir eru flokkaðar á ýmsan hátt, til dæmis í einstaklingsíþróttir og hópíþróttir, keppnisíþróttir og almenningsíþróttir, áhugamannaíþróttir og atvinnumannaíþróttir. Íþróttir hafa verið stundaðar í einhverri mynd af mönnum frá alda öðli.

Margar íþróttir eru iðkaðar bæði sem skemmtun eða heilsubót og sem keppnisíþrótt. Þegar íþróttir eru stundaðar í kappi verða þær gjarnan meira spennandi og skemmtilegri. Ýmsir hafa þó gagnrýnt þær á þeim grundvelli að þær séu niðurbrjótandi fyrir meirihlutann sem tapar og það sé hægt að njóta íþrótta sem þeirrar heilsubótar sem þær eru þrátt fyrir að engin keppni sé með í spilinu. Það er heldur ekki óalgengt að einhverskonar veðmál tengist áhorfinu, gjarnan kallað að tippa, til dæmis á fótboltaleiki eða veðja á veðhlaupahesta.
Dunkerque

**Dunkerque** (hollenska: *Duinkerke*) er hafnarborg í Nord-héraði sem nú tilheyrir Frakklandi en var áður hluti af Flandri. Borgin er um tíu kílómetrum sunnan við landamæri Belgíu. Nafnið kemur úr vestur-flæmsku: *duin*, sem merkir sandalda, og *kerke* sem merkir kirkja.

Á 17. öld var Dunkerque bækistöð hinna svokölluðu Dúnkarka, flota sjóræningjaskipa, verslunarskipa og fiskiskipa sem barðist gegn flota Hollendinga í Áttatíu ára stríðinu og sem fiskuðu meðal annars á Íslandsmiðum.

26. maí til 4. júní 1940 fór þar fram orrustan um Dunkerque milli herja Þjóðverja og Breta og Frakka.

## Tilvísanir
Johnstoneyja

**Johnstoneyja** er baugeyja í Norður-Kyrrahafi á milli Hawaii og Marshalleyja (staðsetning: 16°45′N 169°30′W). Fjórar eyjar standa up úr kóralrifinu; tvær náttúrulegar eyjar: Johnstoneyja og Sandeyja, auk tveggja manngerðra eyja: Norðureyju og Austureyju. Baugeyjan heitir í höfuðið á James Johnston skipherra sem uppgötvaði hana 10. desember 1807. Hún er yfirráðasvæði Bandaríkjanna.
Rafmagn

**Rafmagn** á almennt við fyrirbæri, sem verða vegna rafhleðsla, hvort sem þær eru kyrrstæðar (*[[stöðurafmagn]]*) eða á hreyfingu, en þá myndast rafstraumur. Rafstraumur skiptist í jafnstraum og riðstraum. Rafhleðslur mynda rafsvið, en rafspenna er mælikvarði á styrk þess. Oft er orðið *rafmagn* notað til að lýsa raforku. Fræðigreinar sem fjalla um rafmagn og hagnýtingu þess nefnast **rafmagnsfræði** eða **raffræði**. Rafmagn er ódýrast á Íslandi af öllum Norðurlöndunum.

## Saga

Samkvæmt fornum heimildum um forngríska heimspekinginn Þales frá Míletos (um 600 f.Kr.) þá þekktu Forn-Grikkir stöðurafmagn. Þeir fundu það út að ef þeir nudduðu skinni við ákveðin efni t.d. raf þá drógust efnin hvort að öðru.
Grikkirnir tóku eftir að hlutir úr rafi drægju að sér létt efni eins og hár, einnig fundu þeir út að ef þeir nudduðu rafið nægjanlega lengi þá gátu þeir jafnvel fengið neista til að hlaupa.

Bagdad-rafhlaðan sem fannst í Írak 1938 er talin vera síðan 250 fyrir Krist en hún er talin af mörgum hafa verið notuð til að gullhúða skartgripi.

Ítalski læknirinn Girolamo Cardano gerði hugsanlega fyrst grein fyrir sambandi raf- og segulafls í De Subtiliate (1550). Árið 1600 hélt enski vísindamaðurinn William Gilbert áfram með vinnu Girolamo og færði hana á hærra plan. William bjó til ensku orðin "electric" og "electricity" en þau eru dregin af gríska orðinu ηλεκτρον (en. amber)(is. raf) og er íslenska orðið rafmagn dregið af því.

Otto von Guericke fylgdi í fótspor hans árið 1660 en hann fann upp stöðurafmagnsrafal. Aðrir evrópskir frumkvöðlar voru Robert Boyle, sem árið 1675 hélt því fram að rafræðileg öfl gætu virkað í lofttómi, Stephan Gray sem árið 1729 flokkaði efni sem leiðara og einangrara og C. F. Du Fay en hann greindi fyrstur manna á milli þess sem nú flokkast sem jákvæð og neikvæð hleðsla.

Layden-krukkan, nokkurs konar þéttir fyrir rafafl í miklu magni, var fundin upp í Laiden-háskólanum af Pieter van Musschenbroek árið 1745. Skömmu síðar,  árið 1747 notaði William Watson Layden-krukkuna þegar hann uppgötvaði að útleysing stöðurafmagns jafngilti rafstraum. 

Í júní, árið 1752 kynnti Benjamin Franklin rannsóknir sínar á rafmagni og tengdum tilgátum með sínum frægu, en jafnframt, stórhættulegu tilraunum sem fólust í því að hann flaug flugdreka meðan þrumuveður stóð yfir. í kjölfarið af þessum tilraunum fann hann upp eldingavarann og kom á tengslum milli eldinga og rafmagns.

Það var annaðhvort Franklin (oftar) eða Ebenezer Kinnersley (sjaldnar) sem er talin bera ábyrgð á nútíma skilgreiningum á jákvæðri og neikvæðri hleðslu rafmagns.

Það var gert á síðari hluta 19. aldar.

## Tengt efni
* Rafeindapappír
* Vatnsafl
* Sjávarfallaorka
* Orkuveita Reykjavíkur
* Rafmagnsverkfræði
* Rafgreining
* Vatnsorka
* Vatnsaflsvirkjun
* Sólarorka
* Stöðurafmagn
* Álbræðsla
* Raffræði
* Vindorka

## Heimildir


## Tenglar

* 
*
1984 (aðgreining)

**1984** getur þýtt eftirfarandi:
* Árið 1984.
* Bók eftir George Orwell sem heitir *[[Nítján hundruð áttatíu og fjögur|1984]]* og nokkrar kvikmyndir sem hafa verið gerðar eftir henni.
* Kvikmyndina *[[Nítján hundruð áttatíu og fjögur (kvikmynd)|1984]]* eftir Michael Radford frá árinu 1984.
Nítján hundruð áttatíu og fjögur

***1984*** eða ***Nítján hundruð áttatíu og fjögur*** (*Nineteen Eighty-Four* á frummálinu) er skáldsaga eftir George Orwell sem gerist árið 1984. Hún gerist í dystópítískri framtíð þar sem ríkið ræður öllu, jafnvel hugsunum þegna sinna. Hún er oft talin ein áhrifamesta bók 20. aldar og hefur hún verið sett í flokk með *[[Veröld ný og góð]]* eftir Aldous Huxley og *[[Við (skáldsaga)|Við]]* eftir Jevgeníj Zamjatín sem ein þekktasta dystópíska skáldsaga sögunnar.

Bókin kom út í íslenskri þýðingu Hersteins Pálssonar, Thorolf Smith og Gunnars Dal árið 1951 undir heitinu *Nítján hundruð áttatíu og fjögur: skáldsaga* og í nýrri þýðingu Þórdísar Bachmann 2015. 

## Tengt efni
* Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar
Dystópía

**Dystópía** er skálduð samfélagsmynd sem er andstæða útópíu. Orðið er komið úr grísku og þýðir bókstaflega „vondur staður“. Oftast er átt við alræðis- og valdaboðssinnaða ríkisstjórn eða annarskonar kúgað samfélag. Dæmi um dystópíu er alræðissamfélagið í skáldsögunni Nítján hundruð áttatíu og fjögur eftir George Orwell.
Stanley (aðgreining)

**Stanley** getur átt við eftirfarandi:

* Stanley, nafn.
* Fyrsta fiskibátinn á Íslandi sem gekk fyrir vélarafli.
* Henry Morton Stanley, landkönnuður. 
* Stanley, höfuðstað Falklandseyja.
Stanley (bátur)

***Stanley*** var fyrsti fiskibáturinn á Íslandi sem var vélvæddur. Hann var sexæringur sem í var sett dönsk glóðarhausvél sem var um 2 hestöfl. Eigendur bátsins voru Sophus J. Nielsen verslunarstjóri og Árni Gíslason formaður. Báturinn var fyrst sjósettur með vélina 25. nóvember 1902 við Hnífsdal.

## Saga
Guðmundur Guðmundsson bóndi á Eyri í Mjóafirði lét upphaflega smíða bátinn fyrir sjálfan sig. Skipasmiðurinn var  Þórir Pálsson fæddur 1797 og dó skömmu eftir 1880. Báturinn hefur sennilega verið smíðaður fyrir eða um 1860. Um 1885 gekk báturinn undir nafninu *Skálin* og átti Guðmundur á Eyri verbúð í Bolungarvík sem kölluð var Skálarbúð. Nafngiftin mun hafa komið af því  að Guðmundur fór með bátinn eins og hann væri glerskál eða postulín. Þórir skipasmiður prófaði allan við sem nota átti í bátinn með að höggva af spæni  og setja á vatn og neitaði að nota við sem illa flaut og kallaði það manndrápsvið. Árni keypti *Skálina* 1890 af Ebenezer, tengdasyni Guðmundar á Eyri, og var hún þá nýviðgerð. Ebenezer bjó í Þernuvík og á Hvítanesi við Skötufjörð.

Árni breytti nafni bátsins og kallaði hann *Stanley*. Báturinn bar það nafn bar það þegar vélin var sett í hann. Útgerð bátsins gekk vel þangað til hann rak í land í Borgarbót í Skötufirði og brotnaði þar. Þá var báturinn í eigu Bjarna Sigurðssonar bónda á Borg. 

## Tengill
* Aðeins af Stanley (Ræða Ólafs Hannibalssonar 2003)
Alexa Vega

**Alexa Ellesse Vega** (fædd 27. ágúst 1988) er bandarísk leikkona. Hún hóf kvikmyndaferil sinn á myndinni *[[Little Giants]]* aðeins sex ára gömul. Hún er þekktust fyrir leik sinn í *[[Spy Kids]]*-kvikmyndunum.

## Ævisaga
Alexa Vega fæddist í Miami á Flórída. Faðir hennir er kólumbískur en móðir bandarísk. Hún á tvær systur; Makenzie Vega og Krizia Vega. Þær eru báðar leikkonur eins og Alexa. Hún á líka tvær hálfsystur sem heita Margaux Vega og Greylin James. Einnig á hún hálfbróður sem heitir Jet James. Alexa bjó með fjölskyldu sinni í Flórída þar til hún var fjögurra ára gömul þegar hún flutti til Kaliforníu. Hún er næstelst af systkynum sínum.

## Ferill
Alexa lék nokkur gestahlutverk í þáttum eins og *[[Bráðavaktin]]ni*, *[[Follow the Stars Home]]* og *[[The Bernie Mac Show]]*. Hún hafði leikið smáhlutverk í myndum eins og *Little Giants*, *[[Twister]]* og *[[Ghost of Missisippi]]*. Árið 2001 fékk hún að leika persónu í þríleiknum  Spy Kids. Þessar myndir voru geysivinsælar og sú síðasta var gerð í þrívídd. Hún söng tvö lög inná myndirnar (*Island of Dreams* og *Game Over*). Árið eftir lék hún í stelpumyndinni *[[Sleepover]]* þá 16 ára gömul. Sama ár var hún valin ein af flottustu leikkonum ársins af tímaritinu *[[Vanity Fair]]*.
Maraþonhlaup

**Maraþonhlaup**, eða bara **maraþon** er langhlaup að staðlaðri lengd kennt við borgina Maraþon á Grikklandi. Maraþonhlaup er 42,195 km langt og er það vegalengdin sem boðberi nokkur er sagður hafa hlaupið með skilaboð um sigur í bardaganum við Maraþon frá þeirri borg til Aþenu. Sagan segir að hann hafi ekkert stansað á leiðinni og hafi látist um leið og hann skilaði af sér boðunum. Maraþon eru oft hlaupin um borgir og taka oft mjög margir þátt í hverju hlaupi. Þá eru oft hlaupin með til dæmis hálfmaraþon, þar sem hlaupinn er 21,1 km auk þess sem stundum er fjórðungur vegalengdarinnar hlaupinn. Meðal frægustu maraþonhlaupa heims eru þau sem fram fara í New York, London og Chicago.

Á Íslandi fara árlega fram fjögur maraþonhlaup. Félag maraþonhlaupara stendur fyrir tveimur hlaupum, öðru í mars (marsþon) og hinu í október (haustþon). Mývatnsmaraþon hefur verið þreytt síðan 1995 og Reykjavíkurmaraþon síðan 1989.
Íslandsmet í maraþonhlaupi eiga Martha Ernst­dótt­ir, sem hljóp á 2:35:15 þann 26. september 1999 í Berlín, og Hlynur Andrésson, sem hljóp á 2:13:37 þann 21. mars 2021 í Dresden. Ruth Chepng'etich frá Keníu setti gildandi heimsmet kvenna í Chicago haustið 2024 þegar hún hljóp á 2:09:57. Gildandi heimsmet karla er frá haustinu 2023 þegar Kelvin Kiptum frá Keníu hljóp á tímanum 2:00:35 í Chicago.  Eliud Kipchoge, einnig frá Keníu, á heiðurinn af fyrsta maraþonhlaupinu undir tveimur tímum, frá því þegar hann hljóp á 1:59:40 í Vín árið 2019. Það hlaup var ekki háð í stöðluðu keppnisfyrirkomulagi, og því var tíminn ekki samþykktur sem heimsmet af Alþjóða frjálsíþróttasambandinu. Til dæmis var hlaupið ekki opið öðrum en Kipchoge, aðrir hlauparar mynduðu skjöld um hann til að minnka vindmótstöðu, og bíll ók fyrir framan hann á réttum hraða.

Magnús Guðbjörnsson hljóp maraþonhlaup fyrstur Íslendinga árið 1926. Hann hljóp þá frá Kambabrún vestur á Íþróttavöllinn í Reykjavík á 3:15:15. Ekki var þó um nákvæmlega mælda vegalengd að ræða, heldur var hlaupið áætlað rétt rúmur 41 km.

Fyrsta konan til að hlaupa maraþon, sem viðurkennt var af Alþjóða frjálsíþróttasambandinu, var Violet Piercy. Hún hljóp á tímanum 3:40:22 í London árið 1926. Á þeim tíma voru flest hlaup fyrir konur í Bretlandi takmörkuð við í mesta lagi 1000 metra, vegna þess að talið var að það væri heilsuspillandi fyrir konur að hlaupa lengri vegalengdir. Piercy sagði í viðtali við breska blaðið The Evening Standard eftir hlaupið að hún hefði viljað sýna að konur gætu stundað þrekvirki, rétt eins og karlmenn.

Félag maraþonhlaupara heldur utan um árangur allra Íslendinga sem hlaupið hafa maraþon í löglegri keppni.

## Tilvísanir


## Tenglar
* marathon.is
* Marathon42k Ranking & Calendar 
* Maraþonskrá Félags íslenskra maraþonhlaupara 
*
Einund

**Einund** er minnsta skilgreinda tónbilið í tónfræði, en það er þegar sama nótan er spiluð í sömu áttund og því er bilið á milli nótnanna ekkert.
Hálftónsbil

**Hálftónsbil** er minnsta tónbilið á díatónískum hljóðfærum (sem eru flest hljóðfæri sem við þekkjum). Á píanói er **hálftónsbil** á milli tveggja samliggjandi nótna og á gítar er **hálftónsbil** á milli tveggja samliggjandi banda.

**Hálftóns-** og heiltónsbil eru notuð sem mælieiningar á tónbil í tónfræði. Eitt hálftónsbil jafngildir lítilli tvíund, tvö hálftónsbil jafngilda stórri tvíund, þrjú hálftónsbil jafngilda lítilli þríund og ekkert hálftónsbil jafngildir einund.

## Sjá nánar
*Tónbil
*Heiltónsbil
Heiltónsbil

**Heiltónsbil** er helmingi stærra en hálftónsbil og því næst minnsta tónbilið í díatónískri tónlist. Algengt er að melodíur eða sönglínur ferðist á milli nótna með **heiltónsbilum** en þá er talað um laglínan sé í skrefagangi.

Í uppbyggingu kirkjutóntegunda og þar á meðal dúrs og hreins molls eru aðeins notuð **heil-** og hálftónsbil, í öllum þeim tónstigum eru sjö nótur og á milli allra nótnanna **heiltónsbil** nema tvisvar á milli tveggja nótna er hálftónsbil.

## Sjá nánar
*Tónbil
*Hálftónsbil