open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Forsíða

Grein mánaðarins 



* 
* 





Vissir þú...

Úr&nbsp;










Sjá&nbsp;aðra atburði ársins



Merkisviðburðir 
.



* 
* 
* 







Systurverkefni



  __NOTOC____NOEDITSECTION__
Nefnifall

**Nefnifall**  er fall sem fallorð geta staðið í. Nefnifall er almennt notað fyrir frumlag setninga og fyrir sagnfyllingar.

## Nefnifall í forngrísku
Frumlag setningar stendur alla jafnan í nefnifalli í forngrísku. Í óbeinni ræðu þar sem gerandi stýrandi sagnar er sá sami og gerandi nafnháttar í óbeinu ræðunni, stendur frumlag nafnháttarins í nefnifalli (sé það tekið fram) en væri annars í þolfalli.

## Nefnifall í íslensku

Nefnifall er eitt af fjórum föllum í íslensku. Orð sem eru í nefnifalli eru annaðhvort frumlag setningar eða sagnfylling. Einnig er nefnifall notað í ávörpum. Í sumum örðum tungumálum, svo sem latínu, er sérstakt ávarpsfall notað í þessum tilgangi. Einstöku sinnum er þetta latneska fall notað í íslensku.

Venja er hjá Íslendingum að bæta við *hér er* fyrir framan nefnifallið í eintölu en *hér eru* í fleirtölu þegar orð eru fallbeygð sérstaklega.

### Sjá einnig
* Nefnifallssýki
Föll í íslensku

Í íslensku eru fjögur **[[fall (málfræði)|föll]]**, nefnifall, þolfall, þágufall og eignarfall (þolfall, þágufall og eignarfall kallast aukaföll). Auk þeirra má geta að orðmyndin Jesú er ávarpsfall af orðinu Jesús á latínu og er stundum notuð sem slík í íslensku. Annars er nefnifall notað í ávörpum á íslensku.

Form fallorða breytast eftir því í hvaða falli þau standa. Til fallorða teljast orðflokkar nafnorð, lýsingarorð, fornöfn og raðtölur auk töluorðanna einn, tveir, þrír og fjórir. Hlutverk orðs í setningu ræður því í hvaða falli það er. Til dæmis eru fallorð í þolfalli á eftir forsetningunni *um*, í þágufalli á eftir *frá* og í eignarfalli á eftir *til*. Algengt er að gefa fallbeygingar upp með hjálp þessara forsetninga:

Dæmi:
: **(Hér er)** hestur (nefnifall)
: **um** hest (þolfall)
: **frá** hesti (þágufall)
: **til** hests (eignarfall)

: **(Hér er)** kýr
: **um** kú
: **frá** kú
: **til** kýr
Auður Auðuns

**Auður Auðuns** (f. á Ísafirði 18. febrúar 1911 - d. 19. október 1999) var íslenskur lögfræðingur og stjórnmálamaður. Hún var fyrsta konan sem útskrifaðist á Íslandi sem lögfræðingur og fyrsta konan sem varð borgarstjóri Reykjavíkur og ráðherra á Íslandi.

## Ævi
Auður var dóttir Jóns Auðuns Jónssonar alþingismanns, fyrst fyrir Íhaldsflokkinn og svo seinna fyrir Sjálfstæðisflokkinn, og Margrétar Guðrúnar Jónsdóttur. Auður tók stúdentspróf við Menntaskólann í Reykjavík árið 1929 og lauk lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1935, fyrst íslenskra kvenna. Ári seinna giftist hún Hermanni Jónssyni, hæstaréttarlögmanni og eignaðist með honum fjögur börn; Jón (1939), Einar (1942), Margréti (1949) og Árna (1954).

Auður starfaði sem lögfræðingur Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur á árunum 1940 til 60. Hún var bæjar- og síðar borgarfulltrúi í Reykjavík 1946-1970, forseti bæjarstjórnar og síðar borgarstjórnar 1954 til 1959 og 1960 til 1970. Auður var fyrsta konan sem gegndi embætti borgarstjóra í Reykjavík en hún gegndi embættinu ásamt Geir Hallgrímssyni frá 19. nóvember 1959 til 6. október 1960. 

Hún var alþingismaður Reykvíkinga 1959 til 74 fyrir Sjálfstæðisflokkinn. Hún sat á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 1967. Hún var skipuð dóms- og kirkjumálaráðherra þann 10. október 1970 og gegndi embættinu fram á mitt sumar 1971. Hún var fyrsta íslenska konan til að gegna ráðherraembætti. Loks má geta þess að hún sat í útvarpsráði 1975 til 1978.

Auður var virk í Kvenréttindafélagi Íslands og var gerð að heiðursfélaga þess, 19. júní 1985 þegar sjötíu ár voru liðin frá því að íslenskar konur fengu kosningarétt. Landssamband sjálfstæðiskvenna og Hvöt, félag sjálfstæðiskvenna í Reykjavík gáfu út *[[Auðarbók Auðuns]]* árið 1981 í tilefni af sjötugsafmæli Auðar.

## Tengt efni
* Bríet Bjarnhéðinsdóttir
* Ingibjörg H. Bjarnason

## Tenglar
* Vefur Reykjavíkurborgar
* Alþingismannatal
* Safn efnis á vefsiðu Morgunblaðsins um Auði
* Greinin ''Framlag sjálfstæðiskvenna - heiðrum minningu Auðar'' á heimasíðu Sambands ungra sjálfstæðismanna
* ''Þverpólitísk kvennaframboð leysir engan vanda'', viðtal við Auði í Morgunblaðinu 7. ágúst 1983

## Neðanmálsgreinar
Íslensk menning

: *Getur líka átt við [[Íslensk mennning (bók)|Íslenska menningu]], bók [[Sigurður Nordal|Sigurðar Nordals]]. * 
**Íslensk menning** er menning Íslendinga. Hún er þekkt fyrir bókmenntasögu sína, sem er byggð á höfundum frá 12. og 14. öldum.

## Bókmenntir
Elstu íslensku bókmenntirnar eru skrifaðar í kringum 1100, þó þær eigi sér mun eldri rætur í munnlegri geymd. Það sem fyrst var skrifað voru lög, áttvísi (ættfræði) og þýðingar helgar (kristinfræði), auk Fyrstu málfræðiritgerðarinnar og Íslendingabókar Ara fróða. Sögur af konungum fylgdu svo í kjölfarið og þá Íslendingasögur, riddarasögur og fornaldarsögur.

* Íslensk skáld
* Íslenskar bókmenntir

## Leiklist
* Íslenskir leikarar

## Kvikmyndir
Árlega eru veitt verðlaun fyrir afrek liðins árs í kvikmyndagerð á Íslandi. Verðlaunin, sem hafa Óskarsverðlaunin bandarísku sem fyrirmynd, eru kölluð Edduverðlaunin.

* Íslenskar kvikmyndir

## Tónlist
* Íslenskir tónlistarmenn
* Íslenskar hljómsveitir
* Íslensku tónlistarverðlaunin 2004

## Myndlist
Myndlist á Íslandi er ung á alþjóðamælikvarða. Áður voru það aðallega málverk sem voru gerð, en um 1965 varð til hópur sem kallaði sig SÚM og þeir komu með nýjar stefnur í íslenska myndlist í fyrsta sinn. Innsetningar, gjörningar og fleira í þeim dúr kom í fyrsta sinn til landsins og var listamaðurinn Dieter Roth helsta driffjörðin í SÚM.

* Íslenskir myndlistamenn
* Íslenskir málarar
* Myndlistarskólar

## Hannyrðir og klæðagerð

* Þjóðbúningurinn

## Annað
Þekktustu Íslendingarnir eru líklega tónlistarkonan Björk Guðmundsdóttir og rithöfundurinn Halldór Laxness, Nóbelsverðlaunahafi í bókmenntum árið 1955.
Marteinn Lúther

**Marteinn Lúther** (stundum líka **Marteinn Lúter** á íslensku) (10. nóvember 1483 – 18. febrúar 1546) (þýska **Martin Luther**) var þýskur munkur af Ágústínusarreglunni og prófessor í biblíufræðum við Háskólinn í Wittenberg. Hann er þekktastur fyrir að vera einn af siðbótarmönnum kirkjunnar á 16. öld. Við hann er kennd evangelísk-lúthersk kirkja. Lúther var fjölhæfur guðfræðingur og iðinn rithöfundur. Eftir hann liggur mikið safn rita af ýmsum toga. Hann stóð einnig fyrir þýðingu Biblíunnar yfir á þýsku.

Marteinn Lúther negldi táknrænt skjal á dyr kirkjunnar í Wittenberg, þar sem hann setti fram í 95 greinum kenningar sínar um kristna trú og leiðir til þess að endurbæta hana, þá sér í lagi með tilliti til sölu á syndaaflausn. Með þessum gjörningi kom hann af stað Mótmælendahreyfingunni innan Rómversk-kaþólsku kirkjunnar sem þróaðist loks í evangelísku-lúthersku kirkjuna.

## Tengt efni
* Hinar 95 greinar

## Tenglar
* ''Marteinn Lúther. Stuttorð fræðsla - um það sem leita bera að og vænta skal í fagnaðarboðskapinum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1967
* ''Hann birti frelsi og náð''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1983
* ''Á slóðum Lúthers''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981 
;Erlendir
* Martin Luther – Eine Bibliographie
Listi yfir daga ársins

janúar

febrúar

mars


1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28


29
30
31





(29)







29
30
31








apríl

maí

júní


1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28


29
30






29
30
31





29
30







júlí

ágúst

september


1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28


29
30
31





29
30
31





29
30







október

nóvember

desember


1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7

1
2
3
4
5
6
7


8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14

8
9
10
11
12
13
14


15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21

15
16
17
18
19
20
21


22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28

22
23
24
25
26
27
28


29
30
31





29
30






29
30
31
Mars (mánuður)

**Mars** eða **marsmánuður** er þriðji mánuður ársins og er nefndur eftir Mars, rómverskum stríðsguði.

## Orðsifjar
Mánaðarheitið mars er komið úr latínu. Fyrir daga Júlíusar Sesars byrjaði árið hjá Rómverjum með marsmánuði. Þá fór að vora suður þar og þótti þá hentugt að fara í stríð. Mánuðurinn var því helgaður herguðinum Mars og heitir eftir honum. Vegna þess að mars var fyrstur í röðinni innan ársins skýrast nöfn mánaðanna september, október, nóvember og desember (= sjöundi, áttundi, níundi og tíundi mánuður). Þetta er líka orsök þess að hlaupársdagur er síðasti dagur febrúar, sem þannig var síðasti dagur ársins, sem verður að teljast eðlilegur staður fyrir innskotsdag.

## Veðurfar á [[Ísland]]i í mars
**[[Reykjavík]]**
* Meðalhiti 2,9°C
* Úrkoma 59,3mm
* Sólskinsstundir 140,0

**[[Akureyri]]**
* Meðalhiti -1,3&nbsp;°C
* Úrkoma 43,3mm
* Sólskinsstundir 77,0

**[[Æðey]] ''(Ísafjarðardjúpi)***<br />
* Meðalhiti -1,9&nbsp;°C
* Úrkoma 46,1mm
* Sólskinsstundir NA

*'Dalatangi *(Austfjörðum)***<br />
* Meðalhiti 0,1&nbsp;°C
* Úrkoma 116,0mm
* Sólskinsstundir NA

**Stórhöfði *(Vestmannaeyjum)*'''
* Meðalhiti 1,7&nbsp;°C
* Úrkoma 141,4mm
* Sólskinsstundir NA

## Heimildir
* Veðurfarsupplýsingar af vef Veðurstofu Íslands sem sýna meðaltöl áranna 1961-1990
Listi yfir forsætisráðherra Íslands

Þetta er listi yfir einstaklinga sem gegnt hafa embætti **[[forsætisráðherra Íslands]]**. Forsætisráðherra er leiðtogi ríkisstjórnar Íslands.

## Ráðherrar heimastjórnar Íslands

## Forsætisráðherrar Íslands

### Forsætisráðherrar hins fullvalda konungsríkis Íslands
:Hið fullvalda konungsríki Ísland (1. desember 1918 – 17. júní 1944)''

### Forsætisráðherrar Lýðveldisins Íslands
: Lýðveldið Ísland (frá 17. júní 1944)

## Tengt efni
* Forsetar Íslands
* Forseti Alþingis
* Forsætisráðherra Íslands
* Fjármálaráðherrar á Íslandi
* Íslandsráðgjafi
* Íslensk stjórnmál
* Ráðherra Íslands
* Ríkisstjórn Íslands
* Utanríkisráðherrar á Íslandi

## Tilvísanir
Poznań

**Poznań** (þýska: *Posen*, latína: *Posnania*) er fimmta fjölmennasta borg Póllands og höfuðborg Stóra-Pólland sýslu. Borgin er ein elsta borg Póllands og var mikilvæg miðstöð á fyrstu árdögum pólska ríkisins. Poznań liggur við ánna Warta.

## Íþróttir
Lech Poznań er knattspyrnulið borgarinnar.
## Tilvísanir

## Tenglar
* Poznan  (en)
Mosfellsbær

**Mosfellsbær** (einnig kallaður *Mosó* í talmáli) er sveitarfélag sem liggur norðaustan við Reykjavík. Mosfellsbær varð til 9. ágúst 1987 þegar Mosfellshreppur varð að bæjarfélagi. Íbúar eru um 14.180 í mars 2025.

Síðan 1933 hefur heitt vatn verið leitt úr Mosfellsbæ og til Reykjavíkur. Ullarvinnsla var mikilvæg grein í bænum og var þar framleiðsla við Álafoss frá 1919 til 1955. Nú er þar meðal annars aðsetur listamanna. 

## Íþróttir og afþreying
Í Mosfellsbæ er íþróttafélagið Afturelding. Tvær sundlaugar eru í Mosfellsbæ: Varmárlaug og Lágafellslaug. Göngustígar eru við Álafosskvos og við Reykjalund. Skógrækt og gönguleiðir eru við Úlfarsfell. Í sveitarfélaginu er Skólahljómsveit Mosfellsbæjar.

## Bæjarstjórn

Í bæjarstjórn Mosfellsbæjar sitja 11 fulltrúar sem kjörnir eru í hlutfallskosningu á fjögurra ára fresti. Síðast var kosið til bæjarstjórnar í sveitarstjórnarkosningunum 14. maí 2022.  

## Vinabæir
*  Loimaa, Finnlandi
*  Skien, Noregi
*  Thisted, Danmörku
*  Uddevalla, Svíþjóð

## Heiðursborgarar
Fjórir einstaklingar eru heiðursborgarar Mosfellsbæjar:

* 1972 – Halldór Laxness (1902–1998)
* 2000 – Jón M. Guðmundsson (1920–2009)
* 2007 – Salome Þorkelsdóttir (* 1927)
* 2024 – Birgir D. Sveinsson (* 1939)

## Mosfellingur ársins
Bæjarblaðið Mosfellingur hefur staðið fyrir vali á Mosfellingi ársins síðan 2005. Blaðið kynnir Mosfelling ársins í fyrsta tölublaði hvers árs. Tuttugu einstaklingar hafa hlotið nafnbótina Mosfellingur ársins:

## Myndir

Mynd:OB090519-6903 Mosfellsbær 1.JPG
Mynd:OB090519-6904 Mosfellsbær 2.JPG
Mynd:OB090519-6905 Mosfellsbær 3.JPG
Mynd:Mosfellsbær_overview.JPG


## Tilvísanir


## Tenglar

* Mosfellsbær
* ''Staldrað við í Mosfellshreppi'', Morgunblaðið, 12. ágúst 1972, bls. 14–15
Íslensk sveitarfélög eftir mannfjölda

**Íslensk sveitarfélög eftir mannfjölda** er listi yfir sveitarfélög á Íslandi í röð eftir mannfjölda 1. janúar ár hvert, ásamt upplýsingum um breytingu frá fyrra ári og yfir 10 ára tímabil, bæði hvað varðar fjölda einstaklinga og hlutfallslega. Upplýsingarnar eru fengnar af vef Hagstofu Íslands.

Þar sem sveitarfélög hafa sameinast á árinu miðast eldri tölur við samanlagðan íbúafjölda í þeim sveitarfélögum sem sameinuðust.

## Listinn

 Tölur miðast við lögheimilisskráningar 1. janúar 2025 og 2026. Mun færri dvelja í bænum að staðaldri eftir rýmingu bæjarins vegna náttúrvár í nóvember 2023.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Íslensk sveitarfélög eftir flatarmáli
Sveitarfélag

**Sveitarfélag** er svæðisbundin stjórnsýslueining innan ríkis sem er lægra sett en yfirstjórn ríkisins. Sveitarfélög hafa yfirleitt skýrt ákvörðuð landamörk og taka oft yfir eina borg, bæ eða þorp eða sveitahérað. Ein skilgreining á sveitarfélagi er að þau séu lægstu stjórnsýslueiningarnar sem hafa lýðræðislega kjörna stjórn.

Sveitarfélög sjá yfirleitt um grunnþjónustu við borgarana á borð við sorphirðu, skóla og almenningssamgöngur. Þau geta myndað byggðasamlög með öðrum sveitarfélögum til að eiga við verkefni sem ella yrði erfitt að framfylgja.

## Tengt
* Sveitarfélög á Íslandi
Höfuðborg

**Höfuðborg** er sú borg í gefnu ríki þar sem stjórnvöld ríkisins hafa oftast aðsetur, dæmi: Osló. Einnig er talað um höfuðborgir fylkja í sambandsríkjum. Í mörgum löndum en höfuðborgin jafnframt stærsta borgin en það er alls ekki algilt.

## Tilvísanir
Handelshøyskolen BI

**Handelshøyskolen BI** (Ísl: Norski viðskipta- og stjórnunarháskólinn BI) er einkaskóli, með höfuðstöðvar í Ósló í Noregi. Árið 2022 voru um 21.653 nemendur við skólan, af þeim voru um 10.000 í fullu námi, og um 390 starfsmenn. Skólinn býður upp á fjölbreytt nám í viðskiptafræðum bæði á norsku og ensku. Nær allt nám til mastersgráðu er á ensku.

Skólinn var stofnaður árið 1943 sem ráðgjafafyrirtæki er bauð upp á kvöldskóla í bókfærslu. Síðan þá hefur skólanum vaxið fiskur um hrygg og er nú alþjóðlegur skóli sem býður upp á nám í viðskipta- og stjórnunarfræðum. Í dag er BI stærsti viðskiptaháskóli í Evrópu og næststærsta skólastofnun í Noregi.

## Ytri tengill
* Handelshøyskolen BI
Heitur reitur

:*Fyrir [[þráðlaust net|þráðlausu nettenginguna]] má sjá: [[Heitur reitur (net)]].*

**Heitur reitur** er í jarðfræði staður á yfirborði jarðar þar sem eldvirkni er mikil sökum möttulstróks sem af ber heita kviku úr iðrum jarðar upp að jarðskorpunni (sem af þessum sökum er þynnri en annars staðar), um 50 heitir reitir eru þekktir, helstir þeirra eru Hawaii, Íslands og Yellowstone reitirnir. 

Fyrirbærinu var fyrst lýst af kanadíska jarðvísinda og jarðfræðingnum John Tuzo Wilson í flekakenningu hans árið 1963, þar sem hann hélt fram að eldfjallakeðjur eins og Hawaiieyjar mynduðust sökum þess að jarðflekar færðust yfir fastan punkt (heitan reit) á löngum tíma á jarðsögulegum mælikvarða.

## Tengt efni
* Möttulstrókur
* Möttulstrókurinn undir Íslandi
Listi yfir íslensk skáld og rithöfunda

Þetta er **listi yfir íslensk skáld og rithöfunda**. Hægt er að breyta röðun töflunnar með því að ýta á haus hennar. Listinn er ekki tæmandi, þú getur [ bætt við hann]. 

{| class= "wikitable sortable" style= "text-align: center;"
|+
!Höfundur
!Fæddist
!Lést
!Skrifaði helst
!Verk sem höfundur er t.d. þekktur fyrir
! style= "max-width:100px" |'''Höfundaréttur''' **á verkum enn í gildi**
Líffærakerfi

**Líffærakerfi** er í líffræði hópur **líffæra** sem eru samsett úr vef, líffæri þessi hafa eitt eða fleiri hlutverk í líkama dýrsins.
Jafnvægisskyn

**Jafnvægisskyn** er eitt af skynfærunum, það gerir mönnum og dýrum mögulegt að halda jafnvægi. Jafnvægisskynfærin í mönnum eru í innra eyra og eru í bogagöngunum, sem eru vökvafyllt og vaxin skynhárum að innan, sem skynja hreyfingu í vökvanum.

## Tengt efni
* Jafnvægi
Líkami

**Líkami** er í lífeðlisfræði efnisheild lífveru.

## Byggingaþrep
Líkamanum er skipt í byggingarþrep til að fólk eigi auðveldara með að átta sig á heildarmyndinni. Byggingarþrepin eru þessi, frá hinu flókna til hins einfalda:

* Lífvera
* Líffærakerfi
* Líffæri
* Vefur
* Fruma
** Frumulíffæri
* Efni 
** Sameind
** Frumeind

## Tengt efni
* Mannslíkaminn
Beinagrind mannsins

**Beinagrind mannsins** er innri stoðgrind mannslíkamans og er samsett úr um 270 beinum við fæðingu. Sum þessara beina gróa saman síðar á mannsævinni þannig að fullorðið fólk hefur um 206 bein. Beinmassinn er um 14% af heildarþyngd (um 10-11 kg í meðalmanneskju) og nær hámarksþyngd í kringum 25-30 ára aldur. Beinagrind mannsins má skipta í tvo hluta: ásgrind og limagrind, þar sem ásgrindin er gerð úr hryggjarsúlu, brjóstkassa, höfuðkúpu og tengdum beinum; meðan limagrindin er gerð úr axlargrind, mjaðmagrind og beinum í efri og neðri útlimum.

Beinagrindin gegnir eftirfarandi hlutverkum:

* Hún heldur líkamanum uppréttum
* Hún styður við vefi og líffæri
* Hún verndar lífsnauðsynleg líffæri
* Bein hennar flytja til vöðvakrafta
* Rauði beinmergur beinanna framleiðir blóðfrumur
* Beinin eru forðabúr fyrir kalk- og fosföt.

## Flokkun
Mannbeinagrindinni er gjarnan skipt í tvo flokka beina:
* Ásgrind, sem er höfuðkúpa, hryggsúla, rifbein og bringubein
* Limagrind, en honum tilheyra efri og neðri útlimir, axlagrind og mjaðmagrind, að undanskildu spjaldbeininu.

Stutt yfirlit yfir þau bein sem eru á myndinni til hliðar:

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Listi yfir bein í beinagrind mannsins
Leggur

**Leggur** getur átt við:
* Stilk

; Í líffærafræði
* Fótlegg
* Bein

; Í stærðfræði
* Legg í netafræði
Höfuðkúpa

**Höfuðkúpan** (**hauskúpa** eða **haus(s)kella**) (latína: *cranium* af gríska: orðinu *κρανιον*) er þyrping beina efst á hryggsúlunni, sem hefur að geyma heilann, augun og efsta hluta mænunnar. Hauskúpa manns er úr 22 beinum af ýmsum stærðum og gerðum, auk tungubeins, tanna og þriggja beina í miðeyra hvoru megin. Hlutar höfuðkúpurnar eru tengdir saman með (tenntum) beinsaumum. 

Höfuðkúpunni er skipt í tvennt: kúpubein, sem umlykja heilann og andlitsbein.

Yfirlit yfir bein höfuðkúpunnar sem eru á myndunum til hliðar:
Vefur

**Vefur** er hópur af nátengdum frumum sem sérhæfa sig til að gegna ákveðnum hlutverkum.

Vefjum er skipt í nokkra flokka, þeir eru helstir:

* Bandvefi
* Taugavefi
* Vöðvavefi
* Þekjuvefi
Líffæri eru mynduð úr ýmsum hlutföllum af þessum vefjum og hafa frumur með sérhæfða virkni.
Núllið

**Núllið** var almenningssalerni í miðborg Reykjavíkur. Kallað núllið fyrst og fremst vegna staðsetningar sinnar neðst í Bankastrætinu, neðan við fyrstu númeruðu lóðirnar. Nú er þar Pönksafn Íslands.
Beinvefur

**Beinvefur** er harður og steinefnaríkur stoðvefur, gerður úr bandvefsþráðum og steinefnum, einkum kristölluðum kalsíumfosfatsöltum, en einnig natríum-, kalíum-, klór- og flúorsöltum.

Beinvefjum er gjarnan skipt í tvennt:

* Frauðbein
* Þéttbein

Beinhimna umlykur allan beinvef en hún er úr bandvef. Hún aðstoðar beinin við að gróa með næringartilfærslu. Endar beina sem mæta öðrum beinum er brjósk.
Þéttbein

**Þéttbein** er, eins og nafnið bendir til, þétt, en líka hart. Þéttbeinið er búið til úr örlitlum samfelldum spólum sem nefnast beinflögur, *osteocytes*. Innan þessara beinflagna eru beinfrumurnar, hinar þroskuðu frumur beinvefjarins, og liggja þar í örholum sem nefnast lón. Lónunum er raðað í samlæga hringi utan um hverja beinflögu.

Þéttbeinið er að mestu utan til í beininu þar sem sterkan vef þarf.
Frauðbein

**Frauðbeinið** er innan í beinendum og utan við mergholið. Það er gljúpt og myndar bjálka. Í holrúmum þeirra myndast rauði beinmergurinn. Dæmi um frauðbein eru t.d. höfuðbein, hryggjarliður, rifbein og fleiri.
Kúpubein

**Kúpubeinin** (fræðiheiti: *ossa cranii*) eru þau bein höfuðkúpunnar, sem hvelfast um heilann og mynda heilakúpu (fræðiheiti: *cranium*). Önnur bein höfuðkúpunnar nefnast andlitsbein.
Mæna

**Mænan** er í líffærafræði annar hluti miðtaugakerfis hryggdýra, hún er umlukin og vernduð af hryggsúlunni en hún fer í gegnum hrygggöngin. Hún tilheyrir miðtaugakerfinu því í mænu er unnið úr taugaboðum og andsvar taugakerfisins ræðst gjarnan af samspili heila og mænu. Ýmis viðbrögð líkamans fara aðeins um mænutaugar eða mænu og nefnast því mænuviðbrögð (t.d. ef maður brennir sig).
Miðtaugakerfið

**Miðtaugakerfi** er annar hluti taugakerfisins, myndað af heila og mænu. Hinn hluti taugakerfisins er úttaugakerfið.

Miðtaugakerfið gegnir því hlutverki að vera stjórnstöð fyrir alla starfsemi líkamans. Það vinnur úr því áreiti sem berast því í gegnum  úttaugakerfið, þ.e. skynfærum líkamans og ákveður viðbrögð við þeim. Svæði heilans eru mörg og gegna mismunandi hlutverkum.
Andlitsbein

**Andlitsbeinin** (fræðiheiti: *ossa faciale*) eru þau 14 bein höfuðkúpnnar, sem flest er tengd með óhreyfanlegum liðamótum, sem nefnast beinsaumar og eru við fæðingu ekki að fullu samvaxnir. Beinin, sem hvelfast um heilann, nefnast kúpubein.
Frumulíffæri

**Frumulíffæri** eru starfseiningar frumunnar. Það eru frumulíffærin sem í raun gera allt það sem frumunni er ætlað að gera.

Helstu frumulíffærin eru þessi:

* Bifhár
* Bólur og korn
* Deilikorn
* Frumuhimna
* Frumuveggur
* Frymisgrind
* Frymisinnskot
* Frymisnet
** Slétt frymisnet
** Hrjúft frymisnet
* Golgifléttur
* Grænukorn
* Himnubólur
* Hvatberar
* Leysibólur
* Netkorn
*Svipur
* Kjarni
* Kjarnakorn
* Örpíplur
* Örþráðlingar
Sesambein

**Sesambein** er bein sem liggur í sin eða einhvers konar mjúkvef og myndar ekki liði með öðrum beinum. Hnéskel er dæmi um sesambein.
Mannslíkaminn

**Mannslíkaminn** samanstendur í stórum dráttum af höfði, hálsi, búk, tveimur fótleggjum og tveimur handleggjum. Á fullorðinsárum eru í líkamanum um 10 trilljónir (1012) frumna, sem eru smæstu byggingareiningar mannslíkamans. Hópar frumna liggja saman og mynda vefi, sem samlagast og mynda líffæri, sem aftur vinna saman og mynda líffærakerfi.

Í vestrænum iðnríkjum er meðalhæð fullorðinna karla um 1,7 til 1,8 metrar og fullorðinna kvenna 1,6 til 1,7 metrar. Hæð einstaklingsins ræðst af erfðavísum og mataræði. Það eru um 206 bein í fullsköpuðum mannslíkama. Fjöldi beina er ekki alltaf sá sami, til dæmis hafa ekki allir jafn marga rófuliði.

Mannslíkaminn samanstendur af nokkrum kerfum:
 
* Hjarta- og æðakerfið
* Innkirtlakerfið
* Meltingarkerfið
* Ónæmiskerfið
* Sogæðakerfið
* Stoðkerfið 
* Taugakerfið
* Vöðvakerfið
* Öndunarkerfið
* Æxlunarkerfið
* Þekjukerfið
* Þvagkerfið
Áreitisvaldur

**Áreitisvaldur** í læknisfræði er hvert það áreiti kallað sem að raskar jafnvægi líkamans.

Nái jafnvægistæki líkamans ekki að endurheimta stöðugleika sinn geta ýmsir sjúkdómar komið upp, og jafnvel getur það leitt til dauða.
Skáld

**Skáld** er sá sem yrkir ljóð (**ljóðskáld**). Heitið er einnig notað um leikritahöfunda (**leikskáld**), enda voru leikrit skrifuð í bundnu máli fram á 19. öld. Heitið er sjaldnar notað um rithöfunda — þá sem semja skáldsögur.

Stundum eru athafnamenn upphafnir með því að kalla þá „athafnaskáld“ og einnig eru til svokölluð nýyrðaskáld.

## Tengt efni
* Atómskáld
* Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis
* Listi yfir íslensk skáld
Hryggsúla

**Hryggsúlan** er einn af mikilvægustu hlutum ásgrindarinnar í hryggdýrum. Hún heldur líkamanum uppi og ver mænuna. 

## Hryggsúla mannsins
Í hryggsúlu mannsins eru 24 liðir (7 hálsliðir, 12 hryggjarliðir, 5 lendaliðir), og auk þess spjaldbeinið og rófubeinið, sem hvort um sig eru samvaxnir liðir. 

Liðir hryggjarins, hryggjarliðirnir, eru 32-33, séu samvaxnir liðir spjaldbeins og rófubeins taldir með.
Spjaldbein

**Spjaldbein** (**krossliðsbein**, **beinið helga** eða **spjaldhryggur**) (fræðiheiti: *Os sacrum*) er stórt þríhyrningslaga bein neðst á hryggnum. Það myndar afturhluta mjaðmagrindar. Í rauninni er það fimm samvaxnir hryggjarliðir ofan við rófubein og neðan við lendaliðina. Spjaldbein myndar liðamót á tveimur stöðum við mjaðmarbeinið.

## Tengt efni
* Hryggsúla

## Heimild
930

**930** (**CMXXX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Alþingi stofnað. Landnámsöld lauk.

**Fædd**

**Dáin**

## Erlendis

**Fædd**

**Dáin**
874

**874** (**DCCCLXXIV** í rómverskum tölum) var 74. ár 9. aldar sem hófst á föstudegi samkvæmt júlíska tímatalinu.

## Á Íslandi

* Hefðbundið viðmiðunarártal upphafs landnáms á Íslandi, en það var reiknað með hliðsjón af Landnámu þegar haldið var upp á 1000 ára afmæli Íslands árið 1874. Íslendingabók Ara fróða segir hins vegar ekki að fundur Íslands hafi orðið það ár og líklega komu þeir fóstbræður Ingólfur Arnarson og Hjörleifur Hróðmarsson nokkrum árum áður, eða um 870 til að nema land á Íslandi fyrstir manna.

**Fædd**

**Dáin**

## Erlendis

**Fædd**

**Dáin**
1786

Árið **1786** (**MDCCLXXXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 18. ágúst - Konungleg auglýsing um afnám einokunarverslunar á Íslandi gefin út. Einokuninni lauk þó ekki fyrr en um áramótin 1787-1788.
* 17. nóvember - Sex staðir fengu kaupstaðarréttindi. Allir staðirnir misstu þau aftur nema Reykjavík, en sumir hafa síðan orðið kaupstaðir aftur. Þessir staðir voru: Reykjavík, Grundarfjörður, Ísafjörður, Akureyri, Eskifjörður og Vestmannaeyjar. Miðað er þetta ártal við stofnun Reykjavíkur.
* Móðuharðindum lauk en bólusótt geisaði enn. Íslendingum fækkaði um nálega 1200 á árinu.
* Björn Halldórsson kláraði tvímála orðabókina Lexicon Islandico-Latino-Danicum eftir 15 ára vinnu.
* Kennsla hófst í Hólavallarskóla í Reykjavík.
* Reglugerð sett um að landpóstar skyldu vera fjórir og tveir aukapóstar.

### Fædd
* 4. september - Þórður Sveinbjörnsson háyfirdómari (d. 1856).
* 30. desember - Bjarni Thorarensen amtmaður (d. 1841).

### Dáin
* 2. október - Oddur Gíslason prestur á Miklabæ (f. 1740) hvarf á leið heim að bæ sínum og var afturgöngunni Miklabæjar-Solveigu kennt um og sagt að hún hefði dregið prestinn í gröf sína. Lík hans fannst raunar ári síðar í læk skammt frá Miklabæ.
* Hjörleifur Þórðarson prestur og skáld á Valþjófsstað.
* Þórunn Ólafsdóttir Stephensen biskupsfrú í Skálholti, kona Hannesar Finnssonar.

### Opinberar [[aftaka|aftökur]]
* Eiríkur Þorláksson hálshöggvinn á Mjóeyri í Eskifirði fyrir það að skera tungu úr öðrum dreng.

## Erlendis
* 2. apríl - Creek-frumbyggjar lýstu stríði á hendur Georgíufylkis vegna fjölda landnema á landi þeirra.
* 27. apríl - Breski stjörnufræðingurinn William Herschel birti lista með helstu uppgötvunum sínum.
* 1. maí - Óperan *[[Brúðkaup Fígarós]]* eftir Wolfgang Amadeus Mozart frumflutt í Vínarborg.
* 10. júní - Jarðskjálfti í Sichuan, Kína, yfir 10.000 létust.
* 14. júlí - Spánn og Bretland funduðu í London yfir skiptingu nýlendusvæða í Mið-Ameríku.
* 8. ágúst - Fjallið Mont Blanc klifið í fyrsta sinn.
* 23. október - Bærinn Östersund var stofnaður í Svíþjóð.
* Byrjað var að flytja breska fanga til sakamannanýlendunnar í Botany Bay í Ástralíu.
* Síðasti úlfurinn var drepinn á Írlandi.

### Fædd
* 24. febrúar - Wilhelm Grimm, þýskur þjóðsagnasafnari (d. 1859).
* 17. ágúst - Davy Crockett, bandarískur landkönnuður og veiðimaður (d. 1836).
* 25. ágúst - Lúðvík 1., konungur Bæheims (d. 1868).
* 18. september - Kristján 8. Danakonungur (d. 1848).
* 18. nóvember - Carl Maria von Weber, þýskt tónskáld (d. 1826).

### Dáin
* 15. maí - Eva Ekeblad, sænskur vísindamaður (f. 1724).
* 25. maí - Pétur 3. Portúgalskonungur, eiginmaður Maríu 1. Portúgalsdrottningar (f. 1717).
* 17. ágúst - Friðrik mikli Prússakonungur (f. 1712).

## Tilvísanir
1845

Árið **1845** (**MDCCCXLV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi
* 1. júlí - Alþingi endurreist í Reykjavík. Fyrsti fundur þess haldinn á sal hins nýja húss lærða skólans.
* 2. september - Heklugos hefst og stendur fram á vor. Öskufall til austsuðausturs.
* Austurrísk kona, Ida Pfeiffer ferðaðist um landið. Hún er talin hafa klifið Heklu fyrst kvenna, ritaði ferðasögu, af Íslendingum hafði hún að segja að þeir væru latir, ágjarnir og sóðar.

### Fædd

* 2. febrúar - Torfhildur Hólm, íslenskur rithöfundur (d. 1918)

### Dáin
* 26. maí - Jónas Hallgrímsson, náttúrufræðingur, skáld og einn Fjölnismanna (f. 1807).

## Erlendis
* 29. janúar - Hrafninn, söguljóð eftir bandaríska skáldið Edgar Allan Poe kom út.
* 28. febrúar - Bandaríkin innlimuðu Lýðveldið Texas.
* 3. mars - Flórída varð 27. ríki Bandaríkjanna.
* 4. mars -  James K. Polk varð 11. forseti Bandaríkjanna.
* 11. mars - Nýsjálenska stríðið hófst: Maórar gegn breskum landnemum.
* 7. apríl - Jarðskjálfti varð í Mexíkóborg.
* 10. apríl - Mikill eldsvoði eyðilagði borgina Pittsburgh.
* 9. september - Hallærið mikla, hungursneyð hófst á Írlandi vegna kartöflumyglu.
* 27. desember - Deyfing var notuð í fæðingu í fyrsta sinn.
* 29. desember - Texas varð 28. fylki Bandaríkjanna.

### Fædd
* 27. mars - Wilhelm Conrad Röntgen, þýskur eðlisfræðingur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1923).
* 24. apríl - Carl Spitteler, svissneskt ljóðskáld og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1924).
* 12. maí – Gabriel Fauré, franskt tónskáld (d. 1924).
* 16. maí - Ilja Métsjníkoff, úkraínskur örverufræðingur og handhafi Nóbelsverðlaunanna í lífeðlisfræði (d. 1916).

### Dáin

## Tilvísanir
Aðflutningur

**Aðflutningur** nefnist það þegar einstaklingur hefur fasta búsetu í öðru ríki en því landi sem hann fæddist í. Innflytjendur koma í mörgum tilvikum til með að búa í landinu sem þeir flytja til í mörg ár jafnvel út ævina og hljóta þá ríkisborgararétt í mörgum tilvikum.

Ferðamenn og aðrir gestir sem koma tímabundið til landsins teljast ekki innflytjendur. Né heldur flóttamenn. Farandverkamenn á hinn bóginn eru oft flokkaðir sem innflytjendur. Árið 2005 mat SÞ sem svo að fjöldi innflytjanda í heiminum næmi 190 milljónum manna, u.þ.b. 3% fólksfjölda heimsins.

Í nútímanum eru innflytjendur tengdir þróunar ríkja og alþjóðlegra laga. Ríkisborgararéttur ríkis veitir þegnum réttinn til viðveru í ríkinu, en jafnframt setur það þegninum skyldur. Innflytjendur færa með sér aðra menningu og tilheyra öðrum þjóðfélagshópum og það getur skapað spennu milli þeirra og annarra hópa í landinu.

Ólöglegir innflytjendur nefnast þeir sem flytja búferlum milli landa með ólöglegum hætti, þ.e.a.s. brjóta í bága við þau lög sem sett hafa verið í landinu um innflutning fólks. Það getur bæði á við fólk sem kemst til landsins án þess að hljóta vegabréfsáritun eða fólk sem dvelur í landinu lengur en það hefur leyfi til.

## [[Innflytjendur á Íslandi]]
Aðlögun innflytjenda á Íslandi snýst að miklu leyti um að læra íslensku og að geta orðið virkir þegnar. Á byrjun 21. aldarinnar fluttust til landsins þúsundir farandverkamanna vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar vegna þess að ekki var til mannafli til verksins. Aukinheldur voru það útlend verktakafyrirtæki sem sáu um vinnuna og var það í þeirra höndum að sjá um starfsmannamál. Gert er ráð fyrir því að flestir þessara verkamanna hverfi af landi.

Árið 1991 var 161 einstaklingi veittur íslenskur ríkisborgararéttur, fimmtán árum seinna, 2006, var 844 einstaklingum veittur íslenskur ríkisborgararéttur.

Þann 12. nóvember 2007 var Andie Sophia Fontaine varaþingmaður Vinstri grænna fyrst innflytjenda til þess að taka sæti á Alþingi.

Stundum verða árekstrar milli innflytjenda og heimamanna. http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100308000000/www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item176995 http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100205000000/www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item201421/ http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/04/18/erlendum_afbrotamonnum_fjolgar/ http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/05/09/60_prosent_nemenda_segja_nybua_of_marga/ http://wayback.vefsafn.is/wayback/20080807000000/www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item219829/ http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2008/09/22/telja_edlilegt_ad_utlendingar_seu_med_lakari_laun/ http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2009/01/20/hlutfall_innflytjenda_8_6_prosent/ http://wayback.vefsafn.is/wayback/20100930000000/www.ruv.is/frett/atvinnulaus-eftir-skilnad http://wayback.vefsafn.is/wayback/20101122000000/www.ruv.is/frett/7500-flytjast-af-landi-brott

## Heimildir
* 

## Tengill
* Félagsmálaráðuneytið: Málefni innflytjenda
* Heimasíða Alþjoðahússins 
* Lög um íslenskan ríkisborgararétt. 1952 nr. 100 23. desember
* Lög um útlendinga. 2002 nr. 96 15. maí
* Stefna ríkisstjórnarinnar um aðlögun innflytjenda, janúar 2007
Mjaðmagrind

**Mjaðmagrind** (latína: *pelvis*) er mikilvægur hluti stoðkerfisins, mynduð úr mjaðmabeinum, spjaldbeini og rófubeini. 

Hlutverk mjaðmagrindarinnar er að verja líffærin í kviðar- og grindarholi; æxlunarfærin, þvagblöðru og hluta digurgirnis.

Mjaðmagrind kvenna er hlutfallslega stærri en mjaðmagrind karla og er grindarholið einnig iðulega víðara hjá konum en körlum.

Bein mjaðmagrindarinnar:





**Latneskt heiti beins****Íslenskt heiti beins****Stutt lýsing****Hlutverk**
AcetabulumAugnkarl, liðskál mjaðmarliðs
Os pubisLífbeinHindra útsnúning mjaðmarspaða
Articulationes sacroiliacae 
Crista iliacaBrún mjaðmarspaða
Os coxaeMjaðmarbein
Os ischiumÞjóbeinNeðri afturhluti mjaðmabeinsins
Os iliumMjaðmarspaði
Os sacralesSpjaldhryggur
Ramus inferior ossis pubisLífbein
Ramus superior ossis pubisLífbein
V. coccygeaeRófubeinsliðirAth: Tilheyrir hryggsúlunni


Annað sem tilheyrir mjaðmagrindinni:

**Latneskt heiti****Íslenskt heiti****Stutt lýsing****Hlutverk**
Apertura pelvis
Foramen obturatorum
Symphysis pubisKlyfta-sambryskja, lífbeinsmótBrjóskliður milli lífbeina að framan






*   Teikning af mjaðmagrindinni.*





## Tengill
Þjóðsöngur

**Þjóðsöngur** er sönglag sem ríkisstjórn og almenningur viðurkennir sem formlegan söng þjóðarinnar. Á 19. og 20. öld, í kjölfar ris þjóðernishyggju, tóku flest ríki heimsins upp þjóðsöngva. Lofsöngur („Ó, Guð vors lands“), við sálm eftir Matthías Jochumsson, er þjóðsöngur Íslendinga.

## Sjá einnig
* Þjóðlagatónlist
Korn (hljómsveit)

**Korn** (einnig **KoЯn**) er þungarokkshljómsveit frá Bakersfield í Kaliforníu. Hljómsveitin tilheyrir þeim undirflokk þungarokksins sem hefur fengið viðurnefnið nu metal. 

## Söguágrip
Áður en Korn var stofnuð stofnuðu þeir James „Munky“ Shaffer, Reginald „Fieldy“ Arvizu, David Silveria og söngvarinn Richard Morales hljómsveitina „LAPD“ eða „Love and Peace Dude“ en breyttu því fljótlega í „Laughing as People Die“ til þess að vera teknir mun alvarlega. Liðsmenn LAPD fengu síðar liðstyrk, gítarleikarann Brian „Head“ Welch og skiptu þeir um nafn og tóku sér nafnið „Creep“. Þá vantaði söngvara.

Munky og Head heyrðu í Jonathan Davis á tónleikum á bar í Bakersfield  sem var þá með hljómsveitinni „Sexart“. Eftir tónleikana spurðu þeir Davis hvort hann hafði áhuga að prufa syngja fyrir hljómsveitina þeirra. Úr var hljómsveitin Korn sem gaf út sitt fyrsta demo árið 1993.

Fyrsta platan þeirra kom út árið 1994 og hlaut nafnið *[[Korn (breiðskífa)|Korn]]*.

## Meðlimir

Korn Rock Im Park 2016 (11 von 14).jpg| Reginald „Fieldy“ Arvizu
Korn Rock Im Park 2016 (12 von 14).jpg|James „Munky“ Shaffer
Korn Rock Im Park 2016 (5 von 14).jpg|Jonathan Davis
Korn Rock Im Park 2016 (2 von 14).jpg|Ray Luzier
Korn Rock Im Park 2016 (10 von 14).jpg|Brian „Head“ Welch

* Jonathan Hauseman Davis (söngur, sekkjapípa) *1993-*
* Reginald Quincy „Fieldy“ Arvizu (bassi) *1993-*
* Ray Luzier (trommur) *2007-*
* James „Munky“ Shaffer (gítar) *1993-*
* Brian „Head“ Welch (gítar) *1993-2005 / 2013-*

## Fyrrum meðlimir
* David Silveria (Trommur) *1993-2006*

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Korn (breiðskífa)|Korn]]* (1994)
* *[[Life Is Peachy]]* (1996)
* *[[Follow the Leader]]* (1998)
* *[[Issues]]* (1999)
* *[[Untouchables]]* (2002)
* *[[Take a Look in the Mirror]]* (2003)
* *[[See You On The Other Side]]* (2005)
* *[[Untitled]]* (2007)
* ** (2010)
* *[[The Path of Totality]]* (2011)
* *[[The Paradigm Shift]]* (2013)
* *[[The Serenity of Suffering]]* (2016)
* *[[The Nothing]]* (2019)
* *Requiem* (2022)
## Tengill
* Heimasíða Korn
Edduverðlaunin

**Edduverðlaunin** eru íslensk sjónvarps- og kvikmyndaverðlaun veitt af Íslensku sjónvarps- og kvikmyndaakademíunni fyrir bestu frammistöðu og verk sérhvers árs í nokkrum verðlaunaflokkum.

Edduverðlaunin voru fyrst veitt 15. nóvember 1999 og hafa verið nær árlegur viðburður síðan.

## Verðlaunaflokkar
Verðlaunaflokkarnir á Edduverðlaununum hafa tekið breytingum frá ári til árs. Upphaflega voru veitt verðlaun í átta flokkum, en nú eru flokkarnir fleiri en 25. Langlífustu flokkarnir eru til dæmis kvikmynd ársins, leikstjóri ársins og heimildarmynd ársins sem hafa verið þeir sömu frá upphafi. Verðlaun fyrir leikara í aðal- og aukahlutverkum hafa verið sitt á hvað kynjaskipt eða sameiginleg í gegnum tíðina. Verðlaun fyrir sjónvarpsþætti hafa breyst til að taka mið af framleiðslunni hverju sinni og svokölluð fagverðlaun (fyrir leikmynd, búninga, förðun o.s.frv.) hafa líka verið með ýmsum hætti.

Heiðursverðlaun ÍKSA hafa verið veitt í hvert sinn fyrir sérstakt framlag eða ævistarf í þágu kvikmynda- og dagskrárgerðar á Íslandi. Fyrsti handhafi heiðursverðlaunanna var Indriði G. Þorsteinsson rithöfundur.

Árið 2024 voru kvikmynda- og sjónvarpsverðlaunin aðskilin og Edduverðlaunin veitt í fyrsta sinn fyrir kvikmyndaverk eingöngu. ÍKSA sér áfram um Edduverðlaunin en kemur ekki að fyrirhuguðum sjónvarpsverðlaunum.

## Verðlaunaathafnir

## Tilvísanir


## Tenglar
* Vefur verðlaunanna
Edduverðlaunin 1999

**Edduverðlaunin 1999** voru fyrsta afhending Edduverðlauna nýstofnaðrar Íslenskrar kvikmynda- og sjónvarpsakademíu sem fór fram í Borgarleikhúsinu þann 15. nóvember 1999. Kynnir kvöldsins var , framkvæmdastjóri Kvikmyndasjóðs. Veitt voru verðlaun í átta flokkum auk sérstakra heiðursverðlauna fyrir sérstakt framlag til sjónvarps eða kvikmyndagerðar. Kvikmynd Guðnýjar Halldórsdóttur, *Ungfrúin góða og húsið*, eftir sögu Halldórs Laxness, hreppti fimm viðurkenningar. Afhendingin var sýnd í beinni útsendingu á Stöð 2.

## Handhafar Edduverðlaunanna 1999
### [[Bíómynd ársins]]

### [[Leikstjóri ársins]]

### [[Leikari ársins]]

### [[Leikkona ársins]]

### [[Heimildarmynd ársins]]

### [[Sjónvarpsþáttur ársins]]

### [[Leikið sjónvarpsefni ársins]]

### [[Fagverðlaun]]

### [[Heiðursverðlaun ÍKSA]] 1999

### [[Framlag Íslands til forvals Óskarsins]]
Edduverðlaunin 2000

**Edduverðlaunin 2000** voru afhending Edduverðlauna Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar í Þjóðleikhúsinu sunnudaginn 19. nóvember árið 2000. Veitt voru verðlaun í ellefu flokkum, en nýir flokkar voru leikari og leikkona í aukahlutverkum. Auk þess var tekið upp á þeirri nýjung að velja sjónvarpsmann ársins í netkosningu sem fram fór á vefnum mbl.is. Stjórnendur voru Jón Ársæll Þórðarson, sjónvarpsmaður og Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir, leikkona. 

Mikið var rætt um kosningasmalanir, áróður og jafnvel mútur fyrir kosningu akademíunnar úr tilnefningum dómnefndar. Almenningur gat einnig kosið í öllum flokkum á mbl.is og giltu þau atkvæði 30% á móti 70% vægi atkvæða akademíunnar nema í kosningunni um sjónvarpsmann ársins þar sem atkvæði almennings giltu 100%.

Kvikmyndin *Englar alheimsins* eftir Friðrik Þór Friðriksson, byggð á bók Einars Más Guðmundssonar, hlaut flestar tilnefningar, átta talsins og sjö verðlaun auk þess að vera valin sem framlag Íslands til forvals Óskarsverðlaunanna. 

## Tilnefningar og handhafar Edduverðlaunanna
*Handhafar verðlauna í hverjum flokki eru feitletraðir.*
### [[Bíómynd ársins]]

### [[Leikstjóri ársins]]

### [[Leikari ársins í aðalhlutverki|Leikari ársins]]

### [[Leikkona ársins í aðalhlutverki|Leikkona ársins]]

### [[Leikari ársins í aukahlutverki|Leikari ársins í aukahlutverki]]

### [[Leikkona ársins í aukahlutverki|Leikkona ársins í aukahlutverki]]

### [[Heimildarmynd ársins]]

### [[Sjónvarpsþáttur ársins]]

### [[Sjónvarpsverk ársins]]

### [[Sjónvarpsmaður ársins]]

### [[Fagverðlaun ársins]]

### [[Heiðursverðlaun ÍKSA]] 2000

### [[Framlag Íslands til forvals Óskarsverðlaunanna]]
Edduverðlaunin 2001

**Edduverðlaunin 2001** voru þriðja afhending Edduverðlauna Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar. Afhendingin fór fram á veitingastaðnum Broadway 11. nóvember 2001. Frá árinu áður bættust við tveir nýir verðlaunaflokkar, „Handrit ársins“ og „Sjónvarpsfréttamaður ársins“, og voru því veitt verðlaun í þrettán flokkum auk heiðursverðlauna ÍKSA. Einnig voru í fyrsta sinn stuttmyndir teknar með í flokknum „Sjónvarpsverk/leikið sjónvarpsefni ársins“. Almenningi gafst tækifæri til að hafa áhrif með netkosningu en mest vægi í öllum flokkum nema flokknum „vinsælasti sjónvarpsmaður ársins“ höfðu þó atkvæði meðlima akademíunnar.

Aðalkynnar kvöldsins voru Valgeir Guðjónsson, tónlistarmaður og Edda Heiðrún Backman, leikkona. Verðlaunaafhendingunni var sjónvarpað beint í Ríkissjónvarpinu.

Mesta athygli vakti að kvikmyndin *Mávahlátur* eftir Ágúst Guðmundsson hlaut alls tíu tilnefningar og sex verðlaun og var valin framlag Íslands til forvals Óskarsverðlaunanna. 

## Tilnefningar og handhafar Edduverðlaunanna 2001
*Handhafar Edduverðlaunanna í hverjum flokki eru feitletraðir og gulllitaðir.*
### [[Bíómynd ársins]]

### [[Sjónvarpsverk/stuttmynd ársins]]

### [[Handrit ársins]]

### [[Leikstjóri ársins]]

### [[Fréttamaður ársins]]

### [[Sjónvarpsþáttur ársins]]

### [[Vinsælasti sjónvarpsmaður ársins]]

### [[Fagverðlaun ársins]]

### [[Heimildarmynd ársins]]

### [[Leikkona ársins í aðalhlutverki|Leikkona ársins]]

### [[Leikari ársins í aðalhlutverki|Leikari ársins]]

### [[Leikkona ársins í aukahlutverki|Leikkona ársins í aukahlutverki]]

### [[Leikari ársins í aukahlutverki|Leikari ársins í aukahlutverki]]

### [[Heiðursverðlaun ÍKSA]] 2001

### [[Framlag Íslands til forvals Óskarsins]]
Einvígi

**Einvígi** er bardagi tveggja manna án afskipta þriðja aðila.

Einvígi voru þekkt aðferð til að leysa deilumál víða í Evrópu allt fram á 20. öld, og tóku á sig ýmsar myndir. Algengt var að tveir menn útkljáðu deilumál sín með skotvopnum eða sverðum, og var þá farið að ákveðnum reglum.
Margir þekktir menn hafa verið drepnir í einvígum, t.d. rússneska skáldið Alexander Púskín sem dó úr sárum sínum árið 1837 eftir einvígi við elskhuga eiginkonu sinnar.

Einvígi hafa einnig verið stunduð víða annars staðar í heiminum, t.d. í Villta vestrinu.

Einvígi eru algeng í evrópskum miðaldabókmenntum, t.d. riddarasögum og Íslendingasögum. Í Íslendingasögum eru þau jafnan kölluð *[[hólmganga|hólmgöngur]]* og um þær giltu ákveðnar reglur. Dæmi um hólmgöngur má til dæmis finna í Egils sögu þar sem segir frá Ljóti hinum bleika, hólmgöngumanni, og víða annars staðar.

Þekktustu einvígin í bókmenntasögunni er hins vegar að finna í *[[Skytturnar þrjár|Skyttunum þremur]]* eftir Alexandre Dumas, þegar D'Artagnan skuldbatt sig til að heyja þrjú einvígi í röð við skytturnar þrjár, Athos, Porthos og Aramis.
Dimmu Borgir

**Dimmu Borgir** er sinfónísk black metal hljómsveit frá Noregi. Hljómsveitin var upphaflega stofnuð í Jessheim í Akurshús í Noregi árið 1993 af Shagrath, Silenoz og Tjodlav. Sveitin gaf skömmu síðar út smáskífu sem bar nafnið *Inn I Evighetens Mørke* (1994). Þessi stutta breiðskífa seldist upp á vikum og sveitin gaf stuttu seinna út breiðskífuna *For All Tid* (1994).

Hljómsveitin þróaðist úr hráum svartmálmi yfir í melódískari átt með fleiri meðlimum og hefur haft sinfóníur og kóra í tónlist sinni.

Dimmu Borgir heita eftir hraunmyndununum Dimmuborgum nálægt Mývatni.

## Meðlimir
* *Shagrath (Stian Thoresen)* - Söngur (1993-) 
* *Silenoz (Sven Atle Kopperud)* - Gítar (1993-) 

### Tónleikameðlimir
*Daray (Dariusz Brzozowski) – Trommur (2008–)
*Gerlioz (Geir Bratland) – Hljómborð, hljóðgervlar (2010–)
*Victor Brandt – Bassi (2018–)
*Kjell Åge "Damage" Karlsen - Gítar (2025-)

### Fyrrverandi meðlimir
* *Galder (Thomas Rune Andersen)* - Gítar (2001-2024) 
* *Mustis (Øyvind Johan Mustaparta)* - Hljómborð (1998-2009) 
* *ICS Vortex (Simen Hestnaes)* - Bassi og bakraddir (2000-2009) 
* *Archon (Lars Haider)* - Gítar (2000-2000)
* *Tjodalv (Kenneth Åkesson)* - Trommur (1993-1999)
* *Astennu (Jamie Stinson)* - Gítar (1997-2000)
* *Nagash (Stian Arnesen)* - Bassi (1997-1999)
* *Jens Petter* - Gítar (1996-1997)
* *Brynjard Tristan* - Bassi (1993-1996)
* *Stian Aarstad* - Hljómborð (1993-1997)
* *Nicholas Barker* - Trommur (1999-2004)

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Inn I Evighetens Mørke]]* - (1994)
* *[[For All Tid]]* - (1994) (endurútg. 1997)
* *[[Stormblåst]]* - (1996) (endurútg. 2005)
* *[[Devil's Path]]* - (1996)
* *[[Enthrone Darkness Triumphant]]* - (1997) (endurútg. 2002)
* *[[Spiritual Black Dimensions]]* - (1999) (endurútg. 2004)
* *[[Puritanical Euphoric Misanthropia]]* - (2001)
* *[[Death Cult Armageddon]]* - (2003)
* *[[In Sorte Diaboli]]* - (2007)
* *[[Abrahadabra]]* - (2010)
* *[[Eonian]]* - (2018)
* *[[Grand Serpent Rising]]* - (2026)

### Annað
* *Inspiratio Profanus* (2023) Ábreiðuplata

## Tengill
* Heimasíða Dimmu Borga
Edduverðlaunin 2002

**Edduverðlaunin 2002** voru afhending Edduverðlauna Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar í Þjóðleikhúsinu 10. nóvember 2002. Veitt voru verðlaun í sextán flokkum auk heiðursverðlauna ÍKSA sem var þremur fleira en árið áður. Fagverðlaunum ársins var nú skipt í tvennt og veitt sérstök verðlaun fyrir annars vegar hljóð og mynd og hins vegar útlit myndar. Að auki var bætt við flokkunum „Stuttmynd ársins“ og „Tónlistarmyndband ársins“. 

Aðalkynnar hátíðarinnar voru Valgerður Matthíasdóttir og Logi Bergmann Eiðsson.

Kvikmynd Baltasars Kormáks, *Hafið*, var aðsópsmest á hátíðinni og fékk alls átta verðlaun. Einnig vakti athygli að tölvuteiknuð stuttmynd, *Litla lirfan ljóta*, fékk tvær tilnefningar og ein verðlaun.

## Tilnefningar og handhafar Edduverðlaunanna
*Handhafar verðlauna í hverjum flokki eru feitletraðir og gulllitaðir.*
### [[Bíómynd ársins]]

### [[Leikstjóri ársins]]

### [[Leikkona ársins í aðalhlutverki|Leikkona ársins]]

### [[Leikari ársins í aðalhlutverki|Leikari ársins]]

### [[Leikkona ársins í aukahlutverki|Leikkona ársins í aukahlutverki]]

### [[Leikari ársins í aukahlutverki|Leikari ársins í aukahlutverki]]

### [[Handrit ársins]]

### [[Sjónvarpsþáttur ársins]]

### [[Útlit myndar]]

### [[Hljóð og mynd]]

### [[Leikið sjónvarpsverk ársins]]

### [[Heimildarmynd ársins]]

### [[Stuttmynd ársins]]

### [[Tónlistarmyndband ársins]]

### [[Fréttamaður ársins]]

### [[Sjónvarpsmaður ársins]]

### [[Heiðursverðlaun ÍKSA]] 2002

### [[Framlag Íslands til forvals Óskarsins]]
Listi yfir íslenska tónlistarmenn

Eftirfarandi er **listi yfir íslenska tónlistarmenn**. Listinn er ekki tæmandi.

## 20. öld
* Atli Heimir Sveinsson
* Atli Svavarsson
* Ási í Bæ (Ástgeir Kristinn Ólafsson) (1914–1985)
* Bjarni Tryggvason   (1963-)
* Bjartmar Guðlaugsson (1952-)
* Björgvin Guðmundsson (1891-1961)
* Björgvin Gíslason
* Björgvin Halldórsson
* Björk Guðmundsdóttir (1965-)
* Bubbi Morthens (Ásbjörn Morthens) (1956-)
* Egill Ólafsson
* Einar Vilberg Hjartarson
* Elly Vilhjálms
* Eyþór Þorláksson
* Gunnar Þórðarson
* Guðmundur Jónsson (söngvari)
* Haukur Morthens
* Helena Eyjólfsdóttir
* Helgi Björnsson
* Ingimar Eydal
* Ingi T. Lárusson
* Jón Leifs
* Jón Kr. Ólafsson
* Karólína Eiríksdóttir
* Kristján Kristjánsson (KK)
* Loftur Guðmundsson (1892–1952)
* Magnús Blöndal
* Megas (Magnús Þór Jónsson) (1945-)
* Ómar Ragnarsson
* Oddgeir Kristjánsson (1911–1966)
* Páll Óskar Hjálmtýsson
* Pálmi Gunnarsson
* Pétur Wigelund Kristjánsson (1952–2004)
* Pjetur Stefánsson (1953-)
* Ragnar Bjarnason
* Roar Kvam
* Rúnar Júlíusson
* Sigfús Halldórsson
* Sigvaldi Kaldalóns
* Stefán Hilmarsson
* Steingrímur Óli Sigurðarson
* Vilhjálmur Vilhjálmsson
* Þorgeir Ástvaldsson
* Þorkell Sigurbjörnsson
* Þuríður Sigurðardóttir

## 21. öld
* Áki Ásgeirsson
* Ásgeir Trausti
* Bríet
* Dabbi T
* Egill Ólafsson
* Emilíana Torrini
* G. Dan Gunnarsson
* Guðmundur Steinn Gunnarsson
* Garðar Cortes
* GDRN
* G. Magni Ásgeirsson
* Hafdís Bjarnadóttir
* Hafdís Huld Þrastardóttir
* Haffi Haff
* Hansa
* Heimir Eyvindarson
* Heiða Hrönn Jóhannsdóttir
* Hera Hjartardóttir
* Hlynur Aðils Vilmarsson
* Hreiðar Ingi Þorsteinsson
* Ingi Garðar Erlendsson
* Jens Ólafsson
* Jónas Sig
* Jón Ólafsson
* Júníus Meyvant
* Jökull Jónsson (JJ)
* Kanilrós (Hrafnkell Brimar Hallmundson)
* Karl Henry Hákonarson
* Laufey
* Magnús Jensson
* Mugison (Örn Elías Guðmundsson)
* Oddur Hrafn Björgvinsson
* Ólafur Björn Ólafsson
* Páll Ivan Pálsson
* Pétur Þór Benediktsson
* Prins Póló
* Ragnheiður Gröndal
* Ríkharður H. Friðriksson
* Róbert Reynisson
* Rúnar Þórisson
* Smári Jósepsson
* Snorri Helgason
* Stefán I. Þórhallsson
* Stefán Jakobsson (Jak)
* Svala Björgvinsdóttir
* Sævar Helgason
* Valur Snær Gunnarsson (1976-)
* Þórir Gunnarsson