open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ólafur Þ. Jónsson - Fjórtán sönglög eftir fjórtán íslensk tónskáld

**Ólafur Þ. Jónsson - Fjórtán sönglög eftir fjórtán íslensk tónskáld**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973.  

## Lagalisti
#Augun bláu - *Lag - texti: Sigfús Einarsson - Steingrímur Thorsteinsson*
#Fjólan - *Lag - texti: Þórarinn Jónsson - Páll Jónsson*
#Fallinn er frá - *Lag - texti: Árni Thorsteinsson - Guðmundur Guðmundsson* 
#Sumar - *Lag - texti: Páll Ísólfsson - Jakob Jóhann Smári*
#Draumur hjarðsveinsins - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Steingrímur Thorsteinsson*
#Litla skáld - *Lag - texti: Gylfi Þ. Gíslason*
#Sprettur - *Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Hannes Hafstein*
#Bikarinn - *Lag - texti: Markús Kristjánsson - Jóhann Sigurjónsson*
#Bráðum kemur betri tíð - *Lag - texti: Gunnar Reynir Sveinsson - Halldór Laxness*
#Skammdegisvísa - *Lag - texti: Leifur Þórarinsson - Stefán Hörður Grímsson*
#Vorvísa - *Lag - texti: Jón Þórarinsson - Andrés Björnsson*
#Ef engill ég væri -  *Lag - texti: Hallgrímur Helgason - Elín Eiríksdóttir*
#Til skýsins -  *Lag - texti: Emil Thoroddsen - Jón Thoroddsen*
#Ferðalok -  *Lag - texti: Karl Ó. Runólfsson - Jónas Hallgrímsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Ed Gein

**Edward Theodore Gein** (27. ágúst 1906 – 26. júlí 1984) var bandarískur raðmorðingi. Þrátt fyrir að einungis hafi tekist að sanna tvö morð á hann, öðlaðist hann mikla athygli vegna náriðilsháttar síns, en hann húðfletti einnig fórnarlömb sín og uppgrafin lík, skreytti heimili sitt með náum og sneið sér föt og áklæði úr húð fórnarlamba sinna. Auk dularfulls dauða bróður hans árið 1944, hurfu sex manneskjur frá Wisconsin bæjunum La Crosse og Plainfield frá árunum 1947 til 1957.

26. júlí 1984 lést Ed Gain úr hjartabilun á geðsjúkrahúsi í Madison, Wisconsin. Grafreitur hans í Plainfield kirkjugarðinum varð fyrir sífelldum skemmdarverkum í áranna rás og stunduðu safnarar það að höggva hluta úr legsteini hans. Meirihluta legsteinsins var svo stolið árið 2000. Legsteinninn fannst aftur í júní 2001 nálægt Seattle og er um þessar mundir til sýnis á safni í Wautoma, Wisconsin. 

## Í menningu
Þungarokkssveitin Slayer samdi lagið *Dead Skin Mark* um Gein.

## Heimild
*
Thank God for Silence

**Thank God For Silence** er þriðja studioplata íslensku rokk-hljómsveitarinnar Sign. Platan kom út árið 2005.

## Meðlimir Sign
* Ragnar Sólberg Rafnsson - söngur og gítar
* Arnar Grétarsson - gítar
* Silli Geirdal - bassi
* Egill Örn Rafnsson - trommur

## Lagalistinn
# Lift me up (3:51)
# A little bit (4:13)
# Love to be loved (3:59)
# Breathe (4:09)
# What you don't know (3:42)
# Thank god for silence (4:05)
# So pretty (4:42)
# When demons win (4:56)
# _ (3:26)
# Never stop rockin' (3:58)
Freymóður Jóhannsson

**Freymóður Jóhannsson** (12. september 1895 – 3. mars 1973) var listmálari og dægurlagahöfundur. Sem lagahöfundur er hann þekktastur undir listamannsnafninu *Tólfti september*.  

Freymóður fæddist að Stærra-Árskógi á Árskógsströnd. Foreldrar hans voru Jóhann T. Þorvaldsson og Hallfríður Jóhannsdóttir. Freymóður lauk gagnfræðaprófi á Akureyri, stundaði eftir það málaranám hjá Ástu málara, en lagði síðar stund á málaralist og fór til framhaldsnáms í Kaupmannahöfn. Þar nam hann við Teknisk Selskabs Skole og við Kunstakademiet. Í Danmörku nam hann leiktjaldagerð við Konunglega leikhúsið í Kaupmannahöfn. Hann fór einnig til náms í listmálun til  Ítalíu. Hann var málarameistari á Akureyri, listmálari í Óðinsvéum 1936-39 og vann síðan við Hagstofuna í Reykjavík en stundaði list sína samhliða launavinnunni. Hann var fyrsti sérmenntaði leiktjaldamálari Leikfélags Reykjavíkur og vann margar sviðsmyndir fyrir félagið. Hann var einnig mikill félagsmálamaður.

Freymóður var afkastamikill málari. Verk hans eru mörg hver landslagsmyndir í raunsönnum stíl. Hann hélt fjölmargar myndlistarsýningar á ferli sínum og myndir hans eru víða á heimilum, opinberum stofnunum og í listasöfnum. Freymóður samdi söngtexta og melódísk og grípandi dægurlög, sem sum hver urðu afar vinsæl og hafa haldið vinsældum sínum. Meðal þekktustu laga hans eru Frostrósir; Draumur fangans; Litla stúlkan við hliðið og Litli tónlistarmaðurinn. Lög hans hafa komið út á fjölmörguim hljómplötum t.d. á plötunni Vilhjálmur og Elly Vilhjálms - Lög Tólfta september. Hann var einn af forsprökkum danslagakeppni SKT. 

## Tenglar
*Umfjöllun í Glatkistunni
Køge

**Køge** er borg á Austur-Sjálandi í Danmörku og er íbúafjöldi bæjarins 35.618 (2013). Mörg stór fyrirtæki eru með höfuðstöðvar sínar í Køge, þar á meðal Junckers Industrier A/S, Codan Gummi og CP Kelco.
John Wayne Gacy

**John Wayne Gacy** (17. mars 1942 – 10. maí 1994) var bandarískur raðmorðingi. Hann var sakfelldur og tekinn af lífi fyrir nauðgun og morð á 33 drengjum en 29 þeirra hafði hann grafið undir húsinu þar sem hann bjó. Hinir fjórir fundust í nálægum ám, allt frá frá árinu 1972 og þar til hann var handtekinn árið 1978. 

John Wayne Gacy fékk viðurnefnið „morðtrúðurinn“, þar eð hann klæddist ávallt trúðabúningi og var með andlitsmálningu í mörgum veislum sem hann hélt fyrir vini og nágranna. Þar skemmti hann börnum undir viðurnefninu „Trúðurinn Pogo“. John Wayne Gacy komst í heimsmetabók Guinness fyrir lengsta dóm sem nokkur raðmorðingi hefur fengið, en hann var dæmdur í 21 samfellt lífstíðarfangelsi og hlaut 12 dauðadóma.

## Heimild
*
Ferdinand Meldahl

**Ferdinand Meldahl** (16. mars 1827 – 3. febrúar 1908) var danskur arkitekt. Hann fæddist í Kaupmannahöfn og var sonur járnsmiðsins Henrich Joachim Meldahl. Hann vann snemma hjá föður sínum og lauk þar að auki sveinsprófi sem múrari. Hann fékk inni í Konunglegu dönsku listaakademíunni og lærði þar byggingarlist. Meðan hann var þar við nám hlaut hann ýmsar viðurkenningar og verðlaun fyrir vinnu sína. Hann fór líka í ýmsar námsferðir, meðal annars til Þýskalands, Frakklands, Spánar, Hollands, Englands, Egyptalands og Sýrlands. 

Eftir að Meldahl hafði lokið námi sínu varð hann meðlimur í Listaakademíunni, árið 1857 og gengdi mikilvægu hlutverki við þróun skóla akademíunnar, þar sem hann hafði sjálfur lært. Frá 1863 var hann formaður skólaráðsins, ári síðar prófessor í byggingarlist og 1873-1890 var hann stjórnandi Akademíunnar.

Frá árinu 1860 var Meldahl byggingaeftirlitsmaður og frá 1866 sat hann í borgarstjórn. Þar að auki hafði hann ýmis störf við ráðgjöf, dómstörf og nefndarsetur. Hann var nefndur Etatsráð (1867), hlaut Dannebrog-orðu (1874) og var gerður að hirðmanni (1892).

Byggingar Meldahls má sjá víða um Kaupmannahöfn, sem og víðar. Dæmi um verk hans eru:

* Blindrastofnunin í Kaupmannahöfn (1858)
* Ráðhúsið í Fredericia (1859)
* Endurbygging Frijsenborgarhallar (um 1860)
* Alþingishúsið í Reykjavík (1865)
* Stýrimannaskólinn í Kaupmannahöfn (1865)
* Endurbygging Charlottenlundarhallar (1881)
* Endurbygging Bernstorffshallar
* Marmarakirkjan í Kaupmannahöfn (1878-94)
* Endurbygging Frederiksborgarkastala eftir brunann 1859.

Þar að auki hannaði hann fjölda herragarða, landsbyggðarkirkjur, íbúðarbyggingar og svo framvegis. Hann skrifaði einnig mikið um byggingarlist og aðra hluti tengda húsbyggingum.
Haraldur 2. Danakonungur

**Haraldur 2.** (d. 1018) var sonur Sveins tjúguskeggs og fyrri konu hans, Gunnhildar, og konungur í Danmörku frá 1014 til 1018.

Lítið er vitað um Harald 2., enda var konungstími hans ekki langur og má segja að yngri bróðir hans, Knútur ríki, hafi fengið alla athyglina. Þó er talið víst að þegar Sveinn tjúguskegg sigldi til Englands árið 1013 til að leggja það undir sig hafi hann gert eldri son sinn, Harald 2., að handhafa konungsvaldsins í sinni fjarveru. Þegar fréttir bárust af láti Sveins var Haraldur hylltur konungur. Ekkert er getið um konu hans eða börn og eftir lát hans var Knútur bróðir hans tekinn til konungs.

## Heimild
*
Knútur ríki

**Knútur ríki** (danska: *Knud den Store*; fornenska: *Cnut se Micela*; norræna: *Knútr inn ríki*; enska: *Cnut the Great*; um 995 – 12. nóvember 1035) var sonur Sveins tjúguskeggs, konungur Danmerkur frá 1018 til 1035, konungur Englands frá 1016 til 1035 og konungur Noregs frá 1028 til 1035. Móðir Knúts var Gunnhildur af Póllandi, fyrri kona Sveins.

Knútur fór í herferð til Englands með föður sínum árið 1013 og þar lést Sveinn árið eftir. Her Dana valdi Knút konung Englands en eldri bróðir hans, Haraldur 2., var tekinn til konungs í Danmörku. Enska ríkisráðið, sem hafði kjörið Svein konung eftir sigra hans árið áður, sætti sig ekki við Knút og kallaði þess í stað Aðalráð ráðlausa, fyrrverandi Englandskonung, heim úr útlegð. Knútur neyddist til að flýja til Danmerkur. Árið 1015 sneri hann þó aftur með fjölmennt lið. Hann var hylltur konungur í nokkrum héröðum. Aðalráður dó vorið 1016 en sonur hans, Játmundur járnsíða, gerði kröfu til valda. Þeir Játmundur og Knútur áttu í átökum um skeið en í október 1016 sömdu þeir um að skipta landinu og fékk Knútur allt land fyrir norðan ána Thames. Játmundur lést þó mánuði síðar og í janúar 1017 var Knútur tekinn til konungs yfir öllu Englandi. Hann gekk að eiga Emmu, ekkju Aðalráðs.

Haraldur bróðir Knúts dó 1018 og hann sneri þá heim og var krýndur konungur Danmerkur. Árið 1028 lagði hann Noreg undir sig og setti barnungan son sinn, Svein, og móður hans, frilluna Alfífu, til að stýra ríkinu. Norðmenn gerðu þó uppreisn strax eftir lát Knúts, hröktu þau úr landi og fengu sjálfstæði að nýju.

Alþekkt er sagan af Knúti þegar hann á að hafa sest í flæðarmálið og bannað öldunum að skola fætur sína og er hún oft túlkuð sem dæmi um mikilmennskubrjálæði eða jafnvel geðsýki konungs en önnur túlkun er að hann hafi viljað sýna þegnum sínum að enginn væri almáttugur nema Guð og ekki einu sinni hinn voldugasti konungur hefði hið minnsta yfir náttúruöflunum að segja.

Börn Knúts og Emmu voru Hörða-Knútur og Gunnhildur, sem giftist þýska keisaranum Hinrik 3. Með Alfífu frillu sinni átti Knútur synina Svein Alfífuson og Harald hérafót.

## Heimild
*
Neuchâtel

**Neuchâtel** er borg í Sviss og höfuðborg kantónunnar Neuchâtel. Borgin heitir Neuenburg (*Nýjaborg*) á þýsku.
Niðarhólmur

**Niðarhólmur** (norska: *Munkholmen*) er eyja fyrir utan Þrándheim í Noregi, úti fyrir mynni árinnar Nið. 

Sá fyrsti sem getur um hólminn var Snorri Sturluson. Hann segir svo í Heimskringlu: 

Knútur mikli konungur Dana, Engla og Norðmanna, lét reisa Benediktsklaustur í hólminum 1028, eða svo herma enskar heimildir. Konungur kom aldrei til Noregs, en stóð við hlið bænda og vildi með því styrkja stöðu sína gagnvart Ólafi konungi Haraldssyni. 

## Tengill
* Í Niðarhólmi; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1981
Rafstraumur

**Rafstraumur**, oftast aðeins **straumur**, er færsla rafhleðsla, yfirleitt óbundinna rafeinda í rafleiðara úr málmi, en einnig jóna í raflausn eða rafgasi, eða hola í hálfleiðara. SI-mælieining er amper. Rafstraumur er ýmist fastur, óbreyttur jafnstraumur, eða riðstraumur, þ.e. rafstraumur sem sveiflast reglulega með ákveðinni tíðni.

## Skilgreining
Meðalrafstraumur *I*, sem fer gegnum tiltekinn flöt á tíma *t* er

:\ I = \frac{Q}{t} ,

þar sem *Q* er rafhleðslan.

Ef t \rightarrow 0 fæst *augnabliksstraumur*

 i(t) = \frac{dQ}{dt}

## Rekhraði rafhleðsla
Í rafleiðara hliðrast s.n. *hleðsluberar*, oftast rafeindir, með hraða *v*, sem nefnist *rekhraði*. Skilgreina má rafstraum í leiðara með eftirfarandi jöfnu:

*I* = *nAQv*, þar sem 

*I* er rafstraumur,
*n* er fjöldi hleðslubera á rúmmálseiningu,
*A* er flöturinn sem hleðslurnar fara gegnum,
*Q* er rafhleðsla hleðsluberanna,
*v* er rekhraði hleðsluberanna.

Rekhraði rafeinda í málmleiðara er af stærðargráðunni mm/s.

## Rafstraumsþéttleiki
Skilgreina má rafstraumsþéttleika *J*, þ.a. *J* = *nQv* og rafstraum *I* = *J A*. Almennt, þá eru *J* og *v* vigrar og ef ρ = *n Q* er *hleðsluþéttleiki* þá er rafstraumsþéttleiki skilgreindur með **J** = ρ **v**. 

Skilgreinum rafstraum *I*, sem fer um flötinn *A*, með eftirfarandi heildi af þverþætti rafstraumsþéttleika **J**:

I = \iint_A \mathbf{J} \cdot \mathrm{d}\mathbf{A}.

## Straumstefna
Óbundnnar rafeindir leiðara í föstu rafsviði (jafnstraumur) hliðrast frá bakskauti (-) að forskauti (+) leiðarans, en straumstefna er skilgreind í hina áttina, þ.e. frá forskauti að bakskauti. Í leiðara, sem ber *riðstraum*, verður engin nettó hliðrun á rafeindum. 

## Samband straums og spennu
Lögmál Ohms gefur samband rafstraums og -spennu í rafrás með því að skilgreina rafviðnám.

## Straumlögmál
Straumlögmálið segir að summa allra rafstrauma í hnútpunkti rafrásar sé núll.

## Samband rafstraums og segulsviðs: rafsegulsvið
Lögmál Amperes lýsir rafstraumi, sem ferilheildi segulsviðs umhverfis leiðarann, en lögmál Biot-Savarts lýsir segulsviðinu, sem myndast vegna rafstraums. Jöfnur Maxwells er kerfi jafna, sem lýsa rafsegulsviði.
Rafspenna

**Rafspenna**, oftast aðeins **spenna**, er orka rafmagns. Í rafmagnsfræðum er oftast átt við mismun á styrk mættisins milli tveggja punkta í rafsviði, þar sem annar punkturinn er jörð, sem samkvæmt skilgreiningu hefur rafmætti núll. SI-mælieining er volt, táknuð með *V*.

Stærðfræðilega skilgreiningu rafspennu, *(U*: styrkur rafmættis, eða sú vinna, sem þarf til að hliðra einingarrafhleðslu í rafsviði, frá punkti *a* til punkts *b*) má setja fram með ferilheildinu

: U = V_b - V_a = -\int _a ^b \mathbf{E}\cdot d\mathbf{l}.

Jafnspenna er föst í tíma, en riðspenna sveiflast reglulega milli tveggja útgilda.

Jafnspennan *V*, milli tveggja punkta í rafrás er hlutfall afls *W* og rafstraums *I*, sem um hana fer:

V = \frac{W}{I}

## Samband straums og spennu
Lögmál Ohms gefur samband rafspennu og -straums í rafrás með því að skilgreina rafviðnám.

## Spennulögmál
Spennulögmálið segir að summa allra spennugjafa rafrásar sé jöfn summu spennulfallanna. 

## Jöfnur Maxwells
Jöfnur Maxwells gefa samband rafsegulsviðs og rafspennu.

## Háspenna

*Háspenna* kallast rafspenna sem er nægjanlega há til geta valdið skammhlaupi í lofti og er hættuleg mönnum og dýrum. 

## Rafspenna á heimilum
Íslensk heimili nota 230 volta riðspennu, með sveiflutíðnina 50 rið, sem strangt tekið telst ekki *háspenna*, en getur samt verið banvæn. Um raflagnir á heimilum og í fyrirtækjum gilda lög, sem ætlað er að koma í veg fyrir slys af völdum rafmagns.
Carlo Maderno

**Carlo Maderno** (1556 – 30. janúar 1629) var svissneskur arkitekt frá Ticino sem er talinn vera upphafsmaður barokksins í byggingarlist. Hann hannaði framhliðar rómversku kirknanna Santa Susanna, Péturskirkjunnar og Sant'Andrea della Valle sem marka upphaf ítalska barokksins. Hann er af sumum talinn vera bróðir myndhöggvarans Stefano Maderno sem einnig var frá Ticino.
Peter Paul Rubens

**Peter Paul Rubens** (28. júní 1577 – 30. maí 1640) var afkastamikill flæmskur listmálari á 17. öld og einn af helstu forvígismönnum barokksins í evrópskri myndlist. Hann er þekktastur fyrir íburðarmiklar altaristöflur, portrett, landslagsmyndir og söguleg málverk með allegóríum og myndefni úr goðsögum. Rubens rak verkstæði í Antwerpen og var sleginn til riddara bæði af Filippusi 2. Spánarkonungi og Karli 1. Englandskonungi.

## Æviágrip
Hann var flæmskur málari frá Antwerpen (sem nú er í Belgíu). Auk þess að vera afkastamikill málari var Rubens nokkurs konar sendiherra og rak erindi þjóðhöfðingja um alla Evrópu. Hann fór til Ítalíu árið 1600 og var þar í níu ár. Þar kynntist hann list endurreisnar og barokkmeistara eins og Caravaggios. Þegar hann sneri aftur gerði hann stórar altaristöflur í dómkirkjuna í Antwerpen. 

Fyrri kona hans var Isabella Brant en eftir dauða hennar gekk hann að eiga kornunga stúlku, Helenu Fourment, sem þá var aðeins 16 ára en hann 53 ára. Þær voru báðar fyrirsætur hjá honum en auk þess málaði hann kóngafólk um alla álfuna, m.a. mikla myndröð af Maríu Medici Frakklandsdrottningu. 

Hann rak stórt verkstæði þar sem lærlingar unnu eftir skissum hans og hann sjálfur rak síðan smiðshöggið á verkið. Einkennandi fyrir stíl hans eru opnir og léttir pensildrættir. Myndir hans eru litfagrar og iða af lífsgleði og fjöri. Myndflöturinn er fylltur holdmiklum gyðjum og brosmildum englum sem dansa um leikandi hrynjanda.

## Verk
Meðal helstu verka hans eru: Altaristöflur í dómkirkjunni í Antwerpen, María í hásæti meðal dýrlinga (krýning heilagrar Katrínar), Rán dætra Levkipposar, Allegóría friðar, Myndaröð um líf Maríu Medici.


Mynd:Raising_cross.jpg|Altaristafla eftir Rubens í dómkirkjunni í Antwerpen
Mynd:Peter_Paul_Rubens_-_The_Crowning_of_St_Catherine_-_WGA20254.jpg|Krýning heilagrar Katrínar
Mynd:07leucip.jpg|Rán dætra Levkipposar
Mynd:Peter_Paul_Rubens_-_Allegory_on_the_Blessings_of_Peace_-_WGA20333.jpg|Allegóría friðar
Mynd:Peter Paul Rubens - The Wedding by Proxy of Marie de' Medici to King Henry IV.jpg|Brúðkaup Maríu de'Medici og Hinriks 4. úr myndröð Rubens um Maríu
Andlitsmynd

**Andlitsmynd** (einnig nefnt **portrett** eða **mannamynd**) er málverk eða ljósmynd af manni þar sem andlitið er þungamiðja verksins. Þannig er andlitið oftar en ekki í miðjum myndfletinum og myndin nær aðeins rétt niður fyrir axlir. Sjálfsmynd er mynd sem listamaðurinn gerir af sjálfum sér.

## Tengt efni
* Brjóstmynd, er andlitsmynd höggmyndalistarinnar. 

## Tenglar
* ''Íslenskir portretmálarar''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
* ''Íslenskir portretmálarar''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
* ''Þegar ekki tekst að gera til hæfis''; grein í Lesbók Morugnblaðsins 1979
*  Elsta andlitsljósmynd á Norðurlöndum
Tónakvartettinn - Tónakvartettinn frá Húsavík

**Tónakvartettinn - Tónakvartettinn frá Húsavík**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Ljósmynd á framhlið, sem er frá Húsavík tók Óli Páll

## Lagalisti
# Nótt - *Lag - texti: Clitchan - Ókunnur*
# Mótið - *Lag - texti: Jón Þórarinsson - Hannes Hafstein*
# Mömmudrengur - *Lag - texti: E. Nevin - Friðrik A. Friðriksson*
# Út um græna grundu - *Lag - texti: Þjóðlag - Steingrímur Thorsteinsson*
# Ermgræn - *Lag - texti: Enskt þjóðlag - Friðrik A. Friðriksson*
# Íslensk kvæðalög (syrpa) - *Raddsetning - Birgir Steingrímsson*
# Blátt lítið blóm eitt er - *Lag - texti: Þýskt þjóðlag - Ókunnur*
# Sunnudagur selstúlkunnar - *Lag - texti: [[Ole Bull]] - Guðmundur Magnússon*
# Hrím - *Lag - texti: Rússneskt þjóðlag - Friðrik A. Friðriksson*
# Vínarljóð - *Lag - texti: R. Sieczynski - Ókunnur*
# Sveitabrúðkap: a. Förin til kirkjunnar b. Í kirkjunni c. Brúðhjónaminnið d. Í stofu bónda - *Lag - texti: A. Söderman - Benedikt Þ. Gröndal*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Hanna Valdís - Tólf ný barnalög

**Hanna Valdís - Tólf ný barnalög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Tólf ný barnalög sem Hanna Valdís syngur, eru við ljóð Kristjáns frá Djúpalæk. Ólafur Gaukur útsetti lögin. Hljóðritun: Ríkisútvarpið. Ljósmynd: Kristján Magnússon

## Lagalisti
#Afi minn og amma - *Lag - texti: Dag Fröland - Kristján frá Djúpalæk*
#Hundurinn hennar Möttu - *Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk*
#Berjaferðin - *Lag - texti: A. Tegner - Kristján frá Djúpalæk*
#Sumardagur - *Lag - texti: Georg Riedel - Kristján frá Djúpalæk* - Úr sögunni um Línu Langsokk
#Hæ, Sigga mín - *Lag - texti: Danskt barnalag - Kristján frá Djúpalæk*
#Langi Palli - *Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk*
#Refurinn lævísi - *Lag - texti: Georg Riedel - Kristján frá Djúpalæk*
#Slysið - *Lag - texti: G. Wadenius - Kristján frá Djúpalæk*
#Trína smalastúlka - *Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk*
#Bangsi minn - *Lag - texti: L. Berghagen - Kristján frá Djúpalæk*
#Þrír kettlingar - *Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk* 
#Tólf Bræður -  *Lag - texti: Ólafur Gaukur - Kristján frá Djúpalæk*
Verkstæði jólasveinanna - Barnaleikrit eftir Thorbjörn Egner

**Verkstæði jólasveinanna - Barnaleikrit eftir Thorbjörn Egner** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1973. Á henni flytja leikarar við Þjóðleikhúsið *Verkstæði jólasveinanna* eftir Thorbjörn Egner.  Leikstjóri er Baldvin Halldórsson og þýðandi er Hulda Valtýsdóttir. Myndina á framhlið plötuumslagsins gerði Halldór Pétursson.

## Leikarar
#Maður frá útvarpinu - Helgi Skúlason
#Dóttir hans - Brynja Benediktsdóttir
#Gamall maður - Klemenz Jónsson
#Gömul kona  -  Helga Valtýsdóttir
#Gamli jólasveinninn - Indriði Waage
#Mið jólasveinninn - Þorgrímur Einarsson
#Litli jólasveinninn - Bessi Bjarnason
#Gáttaþefur, kynnir - Ómar Ragnarsson

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Abbas mikli

**Abbas mikli**  (persneska: عباس‎ [æˈbːɔːs]; 27. janúar 1571 – 19. janúar 1629) var *sja* eða *keisari* í Safavídaríkinu í Persíu. Hann varð keisari árið 1588 eftir að hafa gert uppreisn gegn föður sínum, keisaranum Mohammed Khodabanda, og ríkti til dauðadags. 

Fyrstu ríkisár Abbas samdi hann um frið við Ottómana sem faðir hans hafði átt í stríði við og lét þeim eftir lönd í norður- og norðvesturhluta ríkisins. Eftir það gat hann tekist á við úsbeka og komið sér upp fastaher. Með aðstoð enska ævintýramannsins Robert Shirley bjó hann her sinn öflugum skotvopnum og réðist aftur gegn Ottómönum 1602. Hann náði fljótt aftur þeim löndum sem hann hafði áður látið þeim eftir og jók ríki sitt handan við ána Efrat. Hann barði niður uppreisn í Tbilisi með mikilli hörku og vann sigur á sameinuðum herjum Tyrkja og tatara 1618. 1622 tók hann eyjuna Hormús í Hormússundi frá Portúgölum með stuðningi Breta.

Þegar Abbas lést náði ríki hans frá Tígris í vestri að Indusfljóti í austri.
Anna Frank

**Annelies Marie „Anne“ Frank**, gjarnan nefnd **Anna Frank** á íslensku (12. júní 1929 – mars 1945) er þekktust sem aðalpersóna í bókinni *Dagbók Önnu Frank*. Anna Frank var stúlka af gyðingaættum, sem hélt dagbók meðan hún var í felum í Amsterdam, þegar Holland var hernumið af Þjóðverjum í seinni heimsstyrjöld, ásamt fjölskyldu sinni og fjórum vinum. Dagbókin fannst eftir að Anna og fjölskylda hennar höfðu verið hneppt í fangabúðir nasista, þaðan sem eingöngu faðir hennar Otto Frank átti afturkvæmt.

Anna var fædd í Frankfurt am Main í Þýskalandi og flutti ásamt fjölskyldu sinni til Amsterdam árið 1933, eftir að nasistarnir komust til valda í Þýskalandi. Þegar ofsókn nasista gegn gyðingum jókst, fór fjölskyldan í felur árið 1942 í leyniherbergjum undir súð í skrifstofubyggingu föður Önnu. Eftir tvö ár í felum var fjölskyldan svikin og flutt í útrýmingarbúðir. Sjö mánuðum eftir handtökuna lést Anna úr flekkusótt, einungis nokkrum dögum á undan systur sinni, Margot Frank. Otto Frank faðir hennar var eini eftirlifandi meðlimur fjölskyldunnar og sneri hann aftur til Amsterdam eftir að stríðinu lauk. Þar komst hann að því að dagbók hennar hafði verið varðveitt. Árið 1947 gaf hann dagbókina út undir nafninu „Het Achterhuis: Dagboekbrieven van 12 Juni 1942 – 1 Augustus 1944“. Safn af öðrum skrifum hennar voru gefin út árið 1949.

Dagbók Önnu, sem hún fékk í þrettán ára afmælisgjöf, lýsir lífi hennar frá 12. júní 1942 til 1. ágúst 1944. Dagbókin var gefin út sem „Dagbók ungrar stúlku“ og að lokum þýdd úr frummálinu, hollensku, á önnur tungumál. Bókin varð ein sú mest lesna í heiminum.

Faðir Önnu, Otto Frank, var sakaður af um að hafa falsað dagbókina, einkum af afneitendum helfararinnar, en réttarrannsókn staðfesti að hún væri ósvikin . Otto hafði þó ritskoðað upprunalegu dagbókina áður en hún kom fyrst út. Dagbókin var fyrst gefin út óritskoðuð 7. nóvember 1986 af ANNE FRANK-Fonds í Basel, en bókin kom í fyrsta skiptið út óritskoðuð á íslensku árið 1999.
 
## Heimild
* 

## Tenglar
*
Kendo

**Kendō** (剣道) er japönsk sjálfsvarnaríþrótt sem snýr að listinni að skylmast. Kendo er samsett úr *ken*, sem þýðir sverð, og *do*, sem þýðir leið eða vegur. Orðið táknar í beinni þýðingu *Leið sverðsins*.

## Tengill
* ''Kendo - skylmingar í sögu og menningu þjóðar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1992
Sigurjón Ólafsson

**Sigurjón Ólafsson** (21. október 1908 – 20. desember 1982) var íslenskur myndhöggvari. 

Sigurjón Ólafsson fæddist á Eyrarbakka árið 1908. Fyrstu tilsögn í myndlist hlaut hann  hjá Ásgrími Jónssyni listmálara og síðar Einari Jónssyni myndhöggvara. Samhliða náminu lauk Sigurjón sveinsprófi í húsamálun frá Iðnskólanum í Reykjavík vorið 1927 og ári síðar sigldi hann til Kaupmannahafnar, þar sem hann hóf nám í Konunglegu Akademíunni hjá Utzon-Frank prófessor. Námið sóttist honum vel og haustið 1930 hlaut hann gullverðlaun Akademíunnar fyrir styttu af *Verkamanni* (LSÓ 1017) sem nú er í eigu Listasafns Íslands og fyrir portrettið *Móðir mín* (LSÓ 007, 1938) hlaut Sigurjón hin eftirsóttu Eckersberg-verðlaun.

Þegar Sigurjón sneri heim að loknu stríði varð hann meðal brautryðjenda abstraktlistar á Íslandi. Stærst verka hans er án efa lágmyndirnar á stöðvarhúsi Búrfellsvirkjunar sem hann vann á árunum 1966-1969 (LSÓ 1232), en þekktari eru ef til vill *Öndvegissúlurnar* við Höfða (LSÓ 1269), styttan af séra Friðrik við Lækjargötu (LSÓ 1120), og *Íslandsmerki* á Hagatorgi (LSÓ 1278).

Auk hinna hefðbundnu verkefna vann Sigurjón alltaf frjáls verk þar sem hugmyndaflug og tilraunir með efni og form fengu að ráða. Þannig eru allar steinmyndir hans frá 1946−1956 frjáls verk og ekki gerð eftir pöntunum. Mörg þeirra eru nú í eigu safna og opinberra aðila.

Sigurjón vann í afar fjölbreyttan efnivið; leir, gifs, tré, málma, stein og steinsteypu. Síðustu ár ævinnar notaði listamaðurinn oft tré eða rekavið í verk sín.

Sigurjón lést í Reykjavík í desember 1982.

Listasafn Sigurjóns Ólafssonar hýsir höggmyndir og teikningar eftir Sigurjón Ólafsson myndhöggvara ásamt heimildum um listamanninn og er miðstöð rannsókna á list hans. Safnið var stofnað af ekkju listamannsins, Birgittu Spur, í endurbyggðri vinnustofu listamannsins á Laugarnesi. Það var rekið sem sjálfseignarstofnun til 2012 að það var afhent Listasafni Íslands og er nú rekið sem sérstakt safn innan þess.

Árið 1949 hlaut Sigurjón önnur verðlaun í hugmyndasamkeppni um hönnun minnisvarða í Viðarlundinum í Þórshöfn í Færeyjum.

## Tenglar
* Heimasíða Listasafns Sigurjóns Ólafssonar
* Heildarskrá listaverka Sigurjóns Ólafssonar

## Tilvísanir
Pósthússtræti

**Pósthússtræti** er gata í miðbæ Reykjavíkur sem teygir sig frá Kirkjustræti til suðurs að Geirsgötu til norðurs. Pósthússtrætið tekur nafn sitt af Pósthúsinu sem stóð á horni strætisins og Austurstrætis. Árið 2018 var pósthúsinu lokað þar.

Upphaflega átti Pósthússtræti ekki að lokast heldur smásveigja yfir í Lækjargötu og Kirkjustræti framlengjast að sömu götu. Knud Zimsen, fyrrverandi borgarstjóri, segir frá því bók sinni *Úr bæ í borg*, sem Lúðvik Kristjánsson skráði, að þar kom til persónuleg ítök einstakra manna sem réðu því að brugðið var frá skipulagi. Það voru þeir Jón Þorláksson og Eggert Claessen sem fengu bæjarstjórn til að falla frá áformum sínum. Knud segir svo frá:

## Gamlar myndir

Mynd:FFF 0067.jpg|Mannlíf á Pósthússtræti árið 1910.
Mynd:Reykjavik Briet Knutsdottir.jpg|1917.
Mynd:Reykjavik, Posthusstraete twee jongedames in zondagse kledij aan de wandel, Bestanddeelnr 190-0391.jpg|Strætið árið 1934.


## Tilvísanir


## Tengill
* ''Pósthússtræti''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1959 
* ''Gamla Pósthúsið - hundrað ára minning''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1947
Pólsk-litáíska samveldið

**Pólsk-litáíska samveldið**, líka þekkt sem **Fyrsta lýðveldið** eða **Tvíþjóðaveldið** (pólska: *Pierwsza Rzeczpospolita* eða *Rzeczpospolita Obojga Narodów*; litáíska: *Abiejų tautų respublika*) var stórveldi í Evrópu á 17. öld. Það var þjóðveldi aðalsmanna sem byggði á hálfgerðu lénsskipulagi og var myndað með Lublinsambandinu 1. júlí 1569 þar sem Konungsríkið Pólland og Stórfurstadæmið Litáen sameinuðust í eitt ríki. Það varði í þessari mynd þar til Prússland, Rússland og ríki Habsborgara skiptu því upp í þremur áföngum á síðari hluta 18. aldar. Árið 1795 var það ekki lengur til á landakortum.

Samveldið var framhald á Pólsk-litáíska bandalaginu frá Krewo-konungssambandinu sem myndað var árið 1385 þegar Jogaila, stórfursti af Litáen, og Jadwiga Póllandsdrottning gengu í hjónaband.

Pólsk-litáíska samveldið náði ekki aðeins yfir þau lönd sem í dag teljast til Póllands og Litáens, heldur einnig yfir Hvíta-Rússland og Lettland, stóran hluta þeirra landa sem í dag eru Eistland og Úkraína og hluta af því sem nú er vesturhluti Rússlands (Kalíníngrad og Smolensk).
Biskupslaug í Hjaltadal

**Biskupslaug í Hjaltadal** er lítil hlaðin laug í landi Reykja innst í Hjaltadal, hringlaga með hellulagðan botn og voru frá fornu fari setpallar út úr vegghleðslunni. Þarna er sagt er að biskuparnir á Hólum hafi baðað sig á miðöldum, en um 10 kílómetra leið er frá Hólum að Reykjum. Svokölluð Vinnufólkslaug (Hjúalaug) var þar skammt frá, stærri en mun kaldari og óvistlegri. Biskupslaug er friðlýst.

## Heimildir

## Tenglar
* ''Efnainnihald í Biskupslaug''; af Hveravefsíðunni
Odysseas Elytis

**Odysseas Elytis** (Gríska: Οδυσσέας Ελύτης) (2. nóvember 1911 – 18. mars 1996) var grískt skáld. Hann 
var einn helsti módernistinn í grískum nútímabókmenntum á fyrri hluta 20. aldar. Hann hét réttu nafni *Alepoudelis*, en varð frægur undir dulnefninu *Elytis*. Hann hlaut bókmenntaverðlaun Nóbels 1979. 

## Tenglar
* ''Þar eru rætur okkar''; 1. hluti; grein um Elytis, birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1986
* ''Fyrir þig munu augu sólar gráta fegins tárum''; 2. hluti; grein um Elytis í Lesbók Morgunblaðsins 1986
Vöðvaverkir

**Vöðvaverkir** eru óþægindi sem liggja út með öllum líkamanum. Þeim fylgir oft vægur sótthiti. Vöðvaverkir birtast oft sem einhverskonar seyðingur sem leiðir um allan líkamann og liggur meðfram beinum . Oftast eru slíkir verkir fylgikvillar með kvefi, lumbru og höfuðverk. Í *Lækningabók séra Odds Oddsonar á Reynivöllum* eru beinverkir útskýrðir sem *ossium dolor*, og í orðabók Richards Cleasby sem *lassitudo febrilis dolorosa universalis*. 

## Tenglar
*
Vladímír Nabokov

**Vladimir Vladimirovich Nabokov** (rússneska: Влади́мир Влади́мирович Набо́ков) (22. apríl 1899 – 2. júlí 1977) var rússnesk-bandarískur rithöfundur og þýðandi. 

Nabokov fæddist í Sankti Pétursborg í Rússlandi. Á heimili foreldra sinna lærði hann að tala rússnesku, frönsku og ensku, og ensku lærði hann að lesa og skrifa áður en hann nam rússnesku. Fyrstu tíu verk sín skrifaði hann aftur á móti á tungu föðurlands síns, þ.e.a.s. rússnesku. Nabokov fluttist með fjölskyldu sinni til Bretlands og var við nám við Cambridge-háskóla. Þaðan fluttist hann síðan til Berlínar, en flúði 1937 undan herdeildum Þýskalands til Parísar með konu sinni og tveimur börnum. Þaðan hélt hann til Bandaríkjanna árið 1940, og það var þar sem hann hlaut fyrst almenna viðurkenningu og frægð og var þá tekinn að skrifa á ensku. Frægasta skáldsaga hans er án efa Lolita sem út kom árið 1955. 

Nabokov var einnig frægur fiðrildasafnari og lagði ýmislegt nýtt til fiðrildafræðanna. Hann var einnig höfundur margra skákþrauta. 

## Tenglar
* ''Nabokov - rödd frá annarri öld''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
* ''Nabokov sóttur heim''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
* ''Skákmeistarinn Lúsjin berst gegn skákgoðunum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1989
* ''Nabokov''; viðtal við Vladimir Nabokov; birtist í Morgunblaðinu 1976 
* ''Rím eða rökvísi''; af mbl.is
Sigríður E. Magnúsdóttir - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld

**Sigríður E. Magnúsdóttir - Fjórtán sönglög eftir fjórtán tónskáld**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Fór hljóðritunin fram í stereo í Austurbæjarbiói og var unnin af Pétri Steingrímssyni. Undirleik sér Ólafur Vignir Albertsson um af sinni alkunnu smekkvísí.

## Lagalisti
#Draumalandið - *Lag - texti: Sigfús Einarsson - Guðmundur Magnússon*
#Blómálfar - *Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Gísli Jónsson*
#Nótt - *Lag - texti: Árni Thorsteinsson - Magnús Gíslason* 
#Vorvindur - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns - Ragnar Ásgeirsson*
#Kvöldsöngur - *Lag - texti: Markús Kristjánsson - Ókunnur*
#Mánaskin - *Lag - texti: Eyþór Stefánsson - Helgi Konráðsson*
#Kveðja - *Lag - texti: Þórarinn Guðmundsson - Bjarni Þorsteinsson*
#Ég heyri ykkur kvaka - *Lag - texti: Páll Ísólfsson - Davíð Stefánsson*
#Vögguvísa - *Lag - texti: Jón Leifs - Jóhann Jónsson*
#Farandsveinninn - *Lag - texti: Karl Ó. Runólfsson - Halldóra B. Björnsson þýddi*
#Mun það senn? - *Lag - texti: Victor Urbancic - Björn Franzson þýddi*
#Smaladrengurinn -  *Lag - texti: Skúli Halldórsson - Steingrímur Thorsteinsson*
#Það vex eitt blóm fyrir vestan -  *Lag - texti: Guðmundur Árnason - Steinn Steinarr*
#Unglingurinn í skóginum -  *Lag - texti: Jórunn Viðar - Halldór Laxness*
Haukur Morthens - 24 metsölulög

**Haukur Morthens - 24 metsölulög**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. 

## Lagalisti
#**Syrpa** - Kaupakonan hans Gísla í Gröf - *Lag - texti: Tipper/Bennett — Loftur Guðmundsson* - Suður um höfin - *Lag - texti: Kennedy/Carr — Skafti  Sigþórsson* - Rock-Calypsó í Réttunum - *Lag - texti: H. Fisher — Jón Sigurðsson*
#**Syrpa** - Ég er kominn heim - *Lag - texti: S. Hamblen - Loftur Guðmundsson* - Í landhelginni - *Lag - texti: Jónatan Ólafsson - Númi Þorbergsson* - Stína Ó, Stína - *Lag - texti: Árni Ísleifs - Aðalsteinn Aðalsteinsson*
#**Syrpa** - Capri Catarina - *Lag - texti: Jón Jónsson frá Hvanná — Davíð Stefánsson* - Amorella - *Lag - texti: Kristinn Reyr* - Hvar ertu? - *Lag - texti: Óliver Guðmundsson — Runólfur M. Stefánss. Sig. Sigurðsson*
#**Syrpa** - Brúnaljósin brúnu - *Lag - texti: Jenni Jóns* - Lítið lag - *Lag - texti: Þórhallur Stefánsson — Örnólfur í Vík* - Ó, borg mín borg - *Lag - texti: Haukur Morthens — Vilhjálmur frá Skáholti* 
#**Syrpa** - Lóa litla á Brú - *Lag - texti: Rogers — Jón Sigurðsson * - Kvöldið er fagurt - *Lag - texti: Enskt þjóðlag — Ingólfur Þorsteinsson * - Vinarkveðja - *Lag - texti: B. Hoyer — Theódór Einarsson* 
#**Syrpa** - Bjössi kvennagull - *Lag - texti: Mascheroni  —  Loftur Guðmundsson* - Síðasti dansinn - *Lag - texti: Óðinn G. Þórarinsson — Loftur Guðmundsson* - Sextán tonn - *Lag - texti: M. Travis — Loftur Guðmundsson*
#**Syrpa** - Síldarstúlkan - *Lag - texti: Árni Björnsson — Bjarni Guðmundsson* - Hafið bláa - *Lag - texti: Svavar Benediktsson — Kristján frá Djúpalæk* - Landleguvalsinn - *Lag - texti: Jónatan Ólafsson — Númi Þorbergsson* 
#**Syrpa** - Í kvöld - *Lag - texti: H. Fragna — Valgerður Gísladóttir* - Heima - *Lag - texti: Oddgeir Krístjánsson — Ási í Bæ* - Blátt lítið blóm eitt er - *Lag - texti: F. Köcken — Textahöfundur ókunnur* 

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Jónahlið

**Jónahlið** er prótín í himnum, einkum frumuhimnum, sem jónir flæða í gegnum; þetta hefur aftur áhrif á himnuspennu frumunnar, það er spennumun milli ytra og innra borðs hennar. 

Jónahlið eru ekki alltaf opin; sum jónahlið opnast frekar við tiltekna himnuspennu; önnur opnast eða lokast frekar ef tiltekið efni, svo sem taugaboðefni, binst hliðinu, o.s.frv. Jónahlið hleypa heldur ekki endilega öllum jónum í gegn; sum hlið hleypa til dæmis nær einungis katjónum, það er jónum með jákvæða rafhleðslu, í gegn, á meðan önnur eru jafnvel enn sértækari og leyfa til að mynda nær eingöngu flæði kalíumjóna. 

Spennuháð jónahlið gegna lykilhlutverki í boðspennu í taugafrumum.
Matthías keisari

**Matthías keisari** (24. febrúar 1557 – 20. mars 1619) af ætt Habsborgara ríkti sem keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 1612 til 1618, konungur Ungverjalands 1608 til 1619 og konungur Bæheims frá 1611 til 1617. Hann var þriðji sonur Maximilíans 2. og Maríu Spánarprinsessu og tók völdin af bróður sínum Rúdolf 2.
Vindauga

**Vindauga** var í fyrstu aðeins op þar sem vindur leikur um. Nú er það oftast haft um baggagat, en það er op á hlöðu sem hey er látið fara inn um. Það getur einnig merkt loftræstingargat og jafnvel vatnsauga á vegg og einnig glugghús sem er það rými sem gluggaumgjörðin er fest í. Vindauga er einnig notað um loftrásarop út um eldhúsvegg þar sem reykur leitar út. 

Enska orðið *Window* á sér rætur í þessu orði, en vindauga á íslensku þýðir ekki *gluggi* á sama hátt og enska orðið. Þó er talað um vindaugu í slíkri merkingu ef glugginn er lítill eins og þetta dæmi sýnir: *gluggar eru vanalega engir, nema lítil vindaugu með rúðubroti í*.
Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Sveinbjörn Sveinbjörnsson og Sigfús Einarsson

**Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Sveinbjörn Sveinbjörnsson og Sigfús Einarsson**  er 33 snúninga LP-hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Hljóðritun þessarar plötu fór fram í Háteigskirkju í Reykjavík fyrri hluta ársins 1974 undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Ljósmynd á framhlið tók Gunnar Hannesson í Kverkfjöllum.

## Lagalisti
#„Ó, guð vors lands“ - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Matthías Jochumsson 
#„Ingólfs minni“ - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Matthías Jochumsson
#„Á Sprengisandi“ - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Grímur Thomsen
#„Ólafur og álfamærin“ - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Þjóðvísa
#„Fífilbrekka“ - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Jónas Hallgrímsson
#„Móðurmálið“ - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Gísli Jónsson
#„Sprettur“ - Lag - texti: Sveinbjörn Sveinbjörnsson - Hannes Hafstein - Útsetning: Jan Morávek - Píanóundirleikur: Guðrún Kristinsdóttir 
#„Yfir voru ættarlandi“ - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Steingrímur Thorsteinsson
#„Sefur sól hjá ægi“ - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Sigurður Sigurðsson
#„Draumalandið“ - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Guðmundur Jónsson - Einsöngur: Sigurður Björnsson 
#„Þú álfu vorrar yngsta land“ - Lag - texti: Sigfús Einarsson - Hannes Hafstein
#„Ég man þig“ -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Guðmundur Guðmundsson - Einsöngur: Hreiðar Pálmason
#„Sjá hin ungborna tíð“ -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Einar Benediktsson
#„Þó að kali heitur hver“ -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Vatnsenda-Rósa
#„Ísland“ -  Lag - texti: Sigfús Einarsson - Freysteinn Gunnarsson - Einsöngur: Friðbjörn G. Jónsson - Píanóundirleikur: Guðrún Kristinsdóttir

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Super Mario Bros.

**Super Mario Bros.** er fyrsti Super Mario Bros. tölvuleikurinn. Hann kom út árið 1985 á NES (Nintendo Entertainment System).
Sidney Nolan

**Sir Sidney Robert Nolan** (22. apríl, 1917 – 28. nóvember 1992) var einn af helstu listmálurum Ástralíu á ofanverðri 20. öld. Hann er þekktastur fyrir myndaröð sem hann málaði af Ned Kelly, hinum fræga ástralska útlaga (*bushranger*).

## Tenglar
* ''Ned Kelly''; um Nolan og Kelly; grein í Morgunblaðinu 1994
Ormur Ásláksson

**Ormur Ásláksson** var biskup á Hólum 1342 – 1356, eða í 14 ár.  

Ormur biskup var Norðmaður, sem hafði verið kórsbróðir í Stafangri. Lítið annað er vitað um uppruna hans. Hann var kjörinn biskup 1342 og vígður 1343, um leið og Jón skalli Eiríksson til Grænlands. Ormur kom til Íslands sumarið 1343, og brotnaði skipið við Þjórsársand. 

Ormur varð fljótt illa þokkaður af landsmönnum vegna fégræðgi, en hirti minna um andleg mál. Bændur norðanlands gerðu samtök gegn honum, og fór biskup utan 1345 til þess að styrkja stöðu sína. Kom hann út aftur ári síðar og braut þá skip við Melrakkasléttu. Enn fór hann utan 1347 og var þá í Noregi í 4 ár. Sumarið 1349 urðu þau tíðindi að svartidauði barst til Noregs. Geisaði pestin þar fram eftir ári 1350 og felldi meira en helming landsmanna. Einkum varð prestastéttin hart úti, en þeir Ormur Ásláksson og Jón skalli Eiríksson voru meðal fárra kirkjuhöfðingja sem lifðu pestina af. 

Ormur kom aftur til landsins 1351 með verndarbréf konungs, þar sem farið var hörðum orðum um andstöðu Norðlendinga og nokkrum þeirra stefnt utan á konungsfund. Átökin héldu samt áfram. Biskup bannfærði þá forsprakkana, sem hafði lítið að segja. Efldi hann flokk gegn þeim, náði nokkrum þeirra á sitt vald og hélt þeim föngnum, þar til þeir voru leystir út með fé. Sumarið 1353 komu út þeir sem stefnt hafði verið utan, og höfðu með sér bréf konungs, þar sem Ormi var boðið að virða fornan rétt þegnanna, og skipað að leysa þá úr banni. Taldi hann sér þá ekki lengur vært á Hólum, fór til Noregs 1354 og andaðist þar haustið 1356. "Var hann fáum harmdauði", segir í annál.

Árið 1344 lét Ormur biskup taka upp bein Guðmundar góða og þvo þau fyrir jarteiknir, líklega til að geta aukið tekjur biskupsstólsins. Glæsilegt skrín var síðar gert undir beinin og er þess getið á Hólum skömmu fyrir siðaskipti.  

## Heimildir
*Jón Helgason biskup: *Kristnisaga Íslands* I, 183.
*Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* V.
*Gustav Storm (útg.): *Islandske Annaler indtil 1578*.
Savanna tríóið - Skemmtilegustu lög Savanna tríósins

**Savanna tríóið - Skemmtilegustu lög Savanna tríósins**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1974. Hönnun umslags: Björn Björnsson. Ljósmyndir á umslagi tók Troels Bendtsen og eru þær frá upptöku sjónvarpsins á "*Bílavísum*" í apríl 1974. Lögin hafa einnig komið út á kasettu. 

Savanna tríóið skipa: Þórir Baldursson,Troels Bendtsen og Björn Björnsson. 

## Lagalisti
#Bílavísur - *Lag - texti: Erlent alþýðulag - Ingimundur*
#Eitt sinn var ég ógiftur - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Sigurður Þórarinsson*
#Hafmeyjan - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Sigurður Þórarinsson*
#Beykirinn í Miðkoti - *Lag - texti: Skoskt þjóðlag - Sigurður Þórarinsson*
#Surtseyjarríma - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Sigurður Þórarinsson*
#Konuvísur - *Lag - texti: Erlent alþýðulag - Ingimundur*
#Teitur tinari - *Lag - texti: Írskt þjóðlag - Jón Örn Marinósson*
#Ég ætla heim - *Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Sigurður Þórarinsson*
#Jarðarfarardagur - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Sigurður Þórarinsson*
#Nikkólína - *Lag - texti: Erlent alþýðulag - Ingimundur*
#Brúðarskórnir - *Lag - texti: Þórir Baldursson - Davíð Stefánsson*
#Pálína -  *Lag - texti: Sænskt alþýðulag - G. Ásgeirsson/ Sv. Björnsson*
Gnaeus Naevius

**Gnaeus Naevius** (um 270 – eftir 200 f.Kr.) var rómverskt leikskáld sem samdi bæði harmleiki og gamanleiki. Hann samdi einnig söguljóð.

Lítið er vitað um ævi Naeviusar annað en að hann barðist í fyrsta púnverska stríðinu. Hann hóf að semja kvæði um 235 f.Kr. Hans er einkum minnst fyrir gamanleiki sína, sem byggðu margir á grískum fyrirmyndum. Á gamals aldri samdi hann söguljóðið *Púnverska stríðið* (*Bellum Punicum*).
Christopher Marlowe

**Christopher „Kit“ Marlowe** (skírður 26. febrúar 1564 – 30. maí 1593) var enskt leikrita- og ljóðskáld og þýðandi á Elísarbetartímabilinu. Hann var besta skáld síns tíma, að undanskildum William Shakespeare sem hann hafði mjög mikil áhrif á. Marlowe er kunnur fyrir glæsilega meðferð sína á stakhendunni og fyrir ótímabært andlát sitt, en hann lést eftir hnífsstungu, aðeins 29 ára gamall. Frægustu verk hans eru Dr. Faustus (*The Tragical History of Doctor Faustus*) og Gyðingurinn á Möltu (*The Jew of Malta)*). 

## Tengill
* ''Marlowe''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1964
Lífey

**Lífey** (danska: *Livø*) er dönsk eyja í Limafirði á Norður-Jótlandi. Eyjan er um 320 hektarar á stærð og hægt er að ferðast þangað með ferju frá 1. apríl til 1. september ár hvert. Eyjan hefur verið friðuð frá árinu 1977 en byggð hefur verið þar frá steinöld. Í dag er þó engin föst byggð á eyjunni og er þar aðeins ein gata með verslun og krá. Á eyjunni er hægt að fá bjórtegund sem er sérmerkt og ber nafnið Livøl.
Marcus Pacuvius

**Marcus Pacuvius** (220 – um 130 f.Kr.) var rómverskt harmleikjaskáld. Hann var frændi skáldsins Enníusar. Hann var þekktur sem Pacuvius *doctus* eða Pacuvius lærði. Cicero mat Pacuvius mikils og taldi hann meðal mestu harmleikjaskálda Rómverja.
Silius Italicus

**Silius Italicus** (fullu nafni Tiberius Catius Asconius Silius Italicus; um 26 – 101) var rómverskt skáld.

Hann vakti snemma athygli sem hæfileikaríkur ræðumaður og síðar sem varkár stjórnmálamaður. Hann var ræðismaður árið sem Neró lést (68).
Publius Papinius Statius

**Publius Papinius Statius** (45 – 96) var rómverskt skáld. Hann fæddist í Napólí á Ítalíu. Merkustu verk hans var söguljóðið *Þebukviða* og *Silvae*. Statius vann að söguljóði um Akkilles á gamals aldri en entist ekki ævin til að ljúka kviðunni.
Aulus Persius Flaccus

**Persius**, fullu nafni **Aulus Persius Flaccus**, (34 – 62) var rómverskt skáld af etrúrskum ættum. Í kvæðum hans er að finna beitta ádeilu á samtímamenn Persiusar. Kvæði hans nutu mikilla vinsælda á miðöldum.
Salt

*


*'Salt** er [[steinefni]] sem er að mestu gert úr **natríumklóríði*' ([[efnatákn]] [[Natrín|Na]][[klór|Cl]]), sem er efnasamband sem tilheyrir [[Salt (efnafræði)|söltum]]. Það er mikið af salti í [[Sjór|sjónum]], það eru 35 grömm af salti í lítra af sjó (3,5% selta). 

Salt er notað til að bragðbæta mat og til að koma í veg fyrir að hann spillist. Bergsalt *(steinsalt)* er unnið úr saltnámum, en [[sjávarsalt]] er unnið úr [[haf|sjó]].

Salt er lífsnauðsynlegt og er eitt af grunnbrögðum [[bragðskyn]]sins. Það er [[natríum]] (en ekki [[klór]]) sem er [[Jón (efnafræði)|jónin]] sem spilar mikilvægt hlutverk í dýrum, hún er , nauðsynleg fyrir starfsemi [[Vöðvi|vöðva]] og tauga, og viðheldur réttum [[Flæðiþrýstingur|flæðiþrýstingi]] (osmótískum þrýstingi).

== Matarsalt ==
Matarsalt inniheldur snefil af öðrum efnum auk natríumklóríðs, t.d. kalíumjoðíð ([[Kalín|K]] [[Joð|I]]) og efni sem hindra myndun kekkja.

[[Joð]]i er oft bætt við til að koma í veg fyrir [[Joðskortur|joðskort]] hjá almenningi. Aðeins þarf örlítið magn af joði til að hindra joðskort. Joðskortur veldur greindarskorti. Sums staðar er [[flúor]]i bætt við til að koma í veg fyrir tannskemmdir, og [[járn]]i til að koma í veg fyrir [[blóðleysi]].

== Iðnaðarsalt ==
Aðeins um 6% af öllu því salti sem unnið er í heiminum er matarsalt, afgangurinn er [[iðnaðarsalt]] sem er notað í iðnaðarframleiðslu af ýmsu tagi, til að draga úr hálku á vegum, eða í [[Landbúnaður|landbúnaði]]. Gerðar eru mun strangari kröfur til hreinleika og efnainnihalds matarsalts en iðnaðarsalts og það er því mun dýrara.

=== Iðnaðarsaltmálið á Íslandi 2012 ===
Í janúar 2012 sögðu íslenskir fjölmiðlar frá því að salt sem [[Ölgerðin Egill Skallagrímsson|Ölgerðin]] og áður [[Danól]] höfðu flutt inn, að minnsta kosti frá 1998, og selt til fjölda fyrirtækja í [[Matur|matvælaiðnaði]] var ekki borðsalt, heldur iðnaðarsalt, sem ekki þarf að standast sömu kröfur og salt sem ætlað er til manneldis. Forsvarsmenn Ölgerðarinnar kváðust ekki hafa vitað að saltið væri ekki ætlað til neyslu.

== Tilvísanir ==


== Tenglar ==


* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3282021 *Salt*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1954]
* [http://www.timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3281099 *Saltvinnslueyjan Ibíza*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953] 
* [http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=1541151 *Saltverksmiðja á Reykjanesi''; grein í Morgunblaðinu 1981]
Þorskhöfði

**Þorskhöfði** (enska: *Cape Cod*) er stór L-laga höfði sem tilheyrir Barnstable-sýslu í Massachusetts á austurströnd Bandaríkjanna. Þorskhöfðaskurðurinn skilur á milli höfðans og meginlandsins. Á Þorskhöfða eru margir smábæir og vinsælar baðstrendur. Sunnan við höfðann eru eyjarnar Nantucket og Martha's Vineyard.

Þorskhöfði var önnur enska landnemabyggðin sem heppnaðist að koma upp á meginlandi Norður-Ameríku en þangað komu stofnendur Plymouth-nýlendunnar með skipinu *[[Mayflower]]* árið 1620.
Keltar

**Keltar** eru fólk sem talar keltnesk tungumál og er frá Evrópu. Keltnesku löndin eru Írland, Skotland, Wales, Mön, Kornbretaland og Bretagne.
Ljóstvistur

**Ljóstvistur**, **ljósdíóða** eða **ljóstvískaut** (enska *light-emitting diode*, skammstafað *LED*) er tvistur sem gefur frá sér veikt ljós þegar rafstraumur fer um hann. Ljóstvistar eru oftast notaðir sem gaumljós á rafmagnstækjum, en eru stundum notaðir, margir saman, sem ljósgjafar á heimilum, í sumarbústöðum, hjólhýsum og bílum. Ljóstvistar sem gefa frá sér innrautt ljós eru notaðir m.a. í fjarstýringum fyrir sjónvarp og hljómflutningstæki.

## Heimildir

* Ljóstvistar ljósgjafi framtíðarinnar  Verkís hf

* Framtíðarljósgjafinn Ljóstvistar Daði Ágústsson
Fjölnir (aðgreining)

**Fjölnir** getur átt við eftirfarandi:
* Mannsnafnið Fjölni
* Forritunarmálið Fjölni
* Tímaritið Fjölni
* Ungmennafélagið Fjölni
Ryð

**Ryð** er heiti yfir efnasamsetningu járns (Fe) og súrefnis (O) og verður til þegar jónir þessara efna tengjast saman. Ryð er stökkt efni sem molnar við hnjask. Það getur verið gult, rauðleitt, brúnleitt eða dökkt á lit.

Hlutir úr járni eyðast smám saman vegna ryðs og eru því oft ryðvarðir eða húðaðir með einhverjum efnum til að hindra að súrefni komist að málminum. Ryðmyndun verður þegar óvarið járn kemst í snertingu við súrefni því þá streyma rafeindir frá járninu þannig að járnfrumeindirnar verða plúshlaðnar (Fe 2+ eða Fe 3+) en frumeindir súrefnisins (O2-) verða mínushlaðnar. 
Bakskautsvörn er notuð á skipum til að hamla gegn ryðmyndun.

Ryðfrítt stál er stál sem hefur verið sérstaklega meðhöndlað til að verjast ryði.