open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Snúningsvægi

**Snúningsvægi** eða **vægi** (stundum kallað *móment*) er tilhneiging krafts, sem verkar á hlut, að snúa honum um snúningsás, oft táknað með *&tau;*. SI-mælieining: N m = kg m2 s-2. 

Snúningsvægi getur einnig verkað á hlut, sem eru kyrr, en þá gildir að summa allra snúningsvægja, sem á hlutinn verka, er núll.

Skilgreining á snúningsvægi \vec{\tau}:
:\vec{\tau} = \vec{r}\times \vec{F}

þar sem
:\vec{r}\, er Vigur snúningsarms (frá snúningás að átakspunkti krafts),
:\vec{F} er krafturinn.

Einnig má reikna snúningsvægi, sem tímaafleiðu hverfiþungans:

:\vec{\tau} = \frac{\mathrm{d}\vec{L}}{\mathrm{d}t} 

þar sem *L* er hverfiþungi.

Greinilegt er að hverfinþungi varðveitist (*L* = fasti) þegar ytra snúningsvægi er núll. 

Ef kraftur og snúningarmur eru fastar má reikna vægið með jöfnunni:
:\tau = rF \sin \theta,

þar sem θ er hornið milli krafts og snúningsarms.
Hornhraði

**Hornhraði** er heiti á hraða hringhreyfingar, táknuðum með ω. SI-mælieining: radían á sekúndu (rad/s) . Stefna vigurs hornhraðans er þvert á sléttu hringhreyfingarinnar og ákvarðast skv. *[[hægrihandarregla|hægrihandarreglu]]*. Hornhraðinn 2π rad/s samsvarar horntíðninni einum *hring á sekúndu*.

Stærðfræðileg skilgreining á vigri hornhraða:
:\boldsymbol\omega=\frac{\mathbf{r}\times\mathbf{v}}{|\mathrm{\mathbf{r}}|^2},
þar sem **r** er staðsetningarvigur, **v** hraðavigur og X táknar krossmargfeldi.

Stærð hornhraðans verður því:

:\omega=\frac{|\mathrm{\mathbf{v}}|\sin(\theta)}, 

þar sem &theta; er hornið milli **r** og **v**. Ef **r** og **v** eru hornréttir með fasta stærð r og v fæst &omega; = v/r. 

Hringhreyfing, með fasta stærð hornhraðans, kallast jöfn hringhreyfing.
Hljóðbrigði

**Hljóðbrigði** eða **allófón** er í málvísindum afbrigði af hljóðönum. Hljóðbrigði gerist þegar maður ber fram bókstaf á annan máta í mismunandi orðum.

## Dæmi á ensku
* Bókstafurinn **p**
** *spin* er berið fram ófráblásið
** *pin* er berið fram fráblásið

## Tengt efni
* Myndbrigði
* Myndan
* Málvísindi
* Aðskeyti

## Heimildir


## Tenglar
* Íslensk orðhlutafræði  eftir Eirík Rögnvaldsson frá Háskóla Íslands
* Hljóðkerfi og orðhlutakerfi íslensku  eftir Eirík Rögnvaldsson frá Háskóla Íslands
Mosfellsheiði

**Mosfellsheiði** er heiði sem liggur milli Esju og Henglafjalla á Vesturlandi. Hæsti punktur á heiðinni eru Borgarhólar 410 metrar yfir sjávarmáli. Um heiðina liggja margar gamlar þjóðleiðir og Þingvallavegur kemur þar upp úr Mosfellsdal sem gengur inn í heiðina vestan megin og liggur til Þingvalla.

## Eitt og annað
* Í *[[Innansveitarkronika|Innansveitarkroniku]]*, eftir Halldór Laxness, segir svo þar sem segir frá brauðinu dýra:
Flugslys

**Flugslys** er slys á fólki eða flugvél sem á sér stað í flugi, við flugtak eða lendingu fljúgandi farartækis. Flugslys eru hlutfallslega fátíð en vegna þess hve tjónið getur orðið mikið vekja þau ævinlega mikla athygli.
Skriðþungi

**Skriðþungi** eða **hreyfimagn** er mælikvarði á tregðu hlutar á hreyfingu við breytingar á hraða, þ.e. ferð og stefnu. Oft táknaður með *p*. SI-mælieining: kg ms-1 eða N s.

Skilgreining á skriðþunga **p**:

**p** := *m* **v**,

þar sem *m* er massi hlutar og **v** hraðavigur.

Annað lögmál Newtons skilgreinir kraft, sem verkar á hlut, sem fyrstu tímaafleiðu skriðþungans þ.e.

: \mathbf{F} = \frac{\mathrm{d}\mathbf{p}}{\mathrm{d}t}

## Varðveisla skriðþunga
Þegar enginn ytri kraftur verkar á kerfi þá verður engin tímabreyting á skriðþunga og hann er því varðveittur. Þetta nýtist í eldflaugum þannig að þær losa sig við hluta af farminum og minnka þar með massann, en vegna varðveislu skriðþungans eykst þá hraðinn að sama skapi.

## Sjá einnig
* Hverfiþungi

## Tilvísanir
Miðflóttaafl

**Miðflóttaafl** eða **miðflóttakraftur** kallast gagnkraftur miðsóknarkrafts, sem saman halda hlutum á hringhreyfingu. Í jafnri hringhreyfingu eru þessir tveir kraftar alltaf jafn stórir, en með gagnstæðar stefnur. 

Í hnitakerfum, sem ekki eru tregðukerfi, birtist miðflóttaafl gjarnan sem gervikraftur.
Gervikraftur

**Gervikraftur** í eðlisfræði kallast sú hröðun, sem verður í kerfi sem ekki er tregðukerfi og birtist athuganda sem kraftur (skv. 2. lögmáli Newtons, F=ma). Gervikraftar hafa enga sjálfstæða tilvist heldur eru þeir háðir hnitakerfinu, sem þeim er lýst með, t.d. svigkraftur jarðar (*corioliskraftur*).
Pestó

**Pestó** er sósuþykkni sem oftast er kennt við Genúa á Norður-Ítalíu (*pesto alla genovese*). Talið er að pestósósa sé persnesk að uppruna en hún er nú órjúfanlega tengd við Ítalíu og sérstaklega Genúaborg. Heitið er dregið af ítölsku sögninni: *pestare* („að mala“) sem vísar til malaðs hvítlauks og krydds.

*Pesto alla genovese* er gert úr basilíku frá Genúaborg, salti, hvítlauki, og líka hreinni ólífuolíu, evrópskum furuhnetum og röspuðum hörðum osti eins og Parmigiano-Reggiano, (Grana Padano, Pecorino Sardo eða Pecorino Romano).

Þegar pestó var búið til í fyrstu var notað marmaramortél og tréstautur. Basilíkulauf voru þvegin, þurrkuð og möluð saman í mortélinu með hvítlauk og grófgert salt. Síðan var blandan möluð saman þangað til hún varð þykkni. Þá var furuhnetunum bætt út í. Þegar hneturnar höfðu blandast saman við þykknið, var ostur raspaður út í og ólifuolíu bætt við.

Pestó er yfirleitt notað með pasta (lasagna, strozzapreti eða trenette) og stundum í grænmetissúpu (*minestrone*). Mikilvægt er að elda pestó aldrei af því basilíka í því verður bitur þegar hún er hituð.
Mortél

**Mortél** (áður fyrr einnig nefnt **mortér** eða **mortari** og gamalt nýyrði var **steytill**) er ílát úr málmi, steini (t.d. marmara) eða harðviði og er notað til þess að mylja hörð efni t.d. krydd og er það gert með sérstökum stauti eða hnalli. Talað er um að *steyta* t.d. pipar. 

Í *Matreiðslubók handa ungu fólki á öllum aldri*, eftir Sigrúnu Davíðsdóttur segir að rifjárn, mortél og kryddkvörn séu mikilsverð hjálpartæki við matargerð. 

Áður fyrr notuðu lyfsalar og listmálarar mikið mortél við vinnu sína. Lyfsalar steyttu saman efnum í lyf sín og listmálarar blönduðu saman litarefnum til að ná rétta litblænum.
LOLCODE

**LOLCODE** er forritunarmál ætlað þröngum hópi sem var blásið í brjóst af Internetbrandaranum lolcat. Forritunarmálið var búið til árið 2007 af Adam Lindsay, rannsóknarmanni við tölvudeild háskólans í Lancaster.

Tungumálið er skrifað með ensku netslangri. Hér er dæmi um halló heim forrit skrifað í LOLCODE:

 HAI
 CAN HAS STDIO?
 VISIBLE "HAE HEIMUR!"
 KTHXBYE 

## Heimildir


## Ytri tenglar
*Opinber heimasíða LOLCODE 
*LOLPython
*Grein á CNN
Sigrún Björnsdóttir

**Sigrún Björnsdóttir** (f. 1956) er íslenskt ljóðskáld. Hún er höfundur fimm ljóðabóka: *Næturfæðing* (2002) *Blóðeyjar* (2008) Höfuðbending (2014)  Loftskeyti (2020) og Veltigrjót (2023). Einnig hafa birst eftir hana ljóð og smáprósar í tímaritum og ýmsum safnritum, m.a. í Perlur úr ljóðum íslenskra kvenna (1998) og Munnbita (2023). Sigrún hefur fengið viðurkenningar og verðlaun í ljóðasamkeppni Jóns úr Vör og Júlíönnuhátíðarinnar.  

## Tenglar
* Sigrún Björnsdóttir á vefnum ljod.is 
* skald.is
*
Tíbet

**Tíbet** *([[Kínverska|kínverska:]]* 西藏*; [[Pinyin|rómönskun:]] Xīzàng Zìzhìqū)* er land í Asíu eða sjálfstjórnarhérað í Kína (eftir því hvernig er á það litið). Vegna þess hve landið liggur óvenjulega hátt yfir sjávarmáli er það oft kallað *þak heimsins* en Tíbeska hásléttan sem er í um 4500 metra hæð nær yfir megnið af landinu. Höfuðborg Tíbet er Lasa. Í Tíbet hallast íbúarnir að tíbeskum búddisma. Samkvæmt manntali Kína frá árinu 2020 voru íbúar 3,6 milljónir.


Lhasa-Potala-02-Suedseite-2014-gje.jpg|Lasa
Yumbu Lagang-04-Strasse-2014-gje.jpg|Yumbu Lagang
Sakya-06-Kloster aussen-2014-gje.jpg|Sakya
Gyantse-Paelkhor Choede-Kumbum-60-Pilger-2014-gje.jpg|Gyantse
Gyatso La-50-Yaks-2014-gje.jpg|Yak
Friendship Highway-322-Shelkar to Gyatso La-Mount Everest-2014-gje.jpg|Mount Everest


## Heimildir
* 
* 

## Tilvísanir
Jón Ögmundarson

**Jón Ögmundarson** – eða **Jón Ögmundsson** – (1052 – 23. apríl 1121), fyrsti biskup á Hólum í Hjaltadal. 

Jón var sonur hjónanna Ögmundar Þorkelssonar og Þorgerðar Egilsdóttur, en þau bjuggu á Breiðabólstað í Fljótshlíð. Jón lærði fyrst hjá Ísleifi biskupi Gissurarsyni í Skálholti og hélt svo til frekara náms í Danmörku og Noregi. Hann varð samferða Sæmundi fróða Sigfússyni er þeir komu til landsins að loknu námi ytra.

## Biskup á Hólum
Jón bjó á Breiðabólstað þegar hann var tekinn til biskups á Hólum, fyrstur manna. Hafði Gissur biskup Ísleifsson þar hönd í bagga að því er sagt er. Jón fór utan eftir tilnefninguna og hélt til Rómar á fund páfa, sem gaf út skipun um að hann skyldi vígður til biskups. Hann var vígður 29. apríl 1106. Jón gerðist brátt umsvifamikill og lét mjög til sín taka í embættinu. Meðal þess sem hann kom til leiðar í embætti eru íslensku daganöfnin, en hann lét taka upp þau daganöfn, sem enn eru notuð í stað hinna fornu, sem hann taldi hafa heiðinn blæ. Jón rak skóla á Hólum og hélt þar erlenda kennara.

Um Jón var rituð saga, Jóns saga Hólabiskups eða Jóns saga helga, sem segir frá ævi og störfum biskupsins og mannlífi á Hólastað.

Jón var tvíkvæntur en átti ekki börn. Á alþingi var tekin upp helgi hans árið 1200, en hún hefur aldrei verið staðfest af páfastóli. Jón er verndari Kristskirkju í Reykjavík, og í kaþólsku kirkjunni á Íslandi er messudagur hans 3. mars, en þann dag voru bein hans tekin úr jörðu. Hann er sömuleiðis sagður helgur maður í dýrlingatali kaþólsku kirkjunnar í Noregi, þar minnst 23. apríl.

## Heimildir
* Peter Foote (útg.): *Biskupasögur* 1, Rvík 2003. Hið íslenska fornritafélag.
* Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* III, Reykjavík 1950
* Árni Daníel Júlíusson, Jón Ólafur Ísberg o.fl. (ritstj.): *Íslenskur söguatlas* 1, Iðunn, Rvík 1991
* Jón Þorkelsson: *Íslenzkar ártíðaskrár*, bls. 74-78 og víðar, Kaupmannahöfn 1893 – 1896.

## Tenglar
* ''Hann var sannur faðir allra fátækra manna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1970
* ''Jón biskup og dansinn''; grein í Lögberg-Heimskringlu 1980
* Odden, séra Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge: ''Den hellige Jón Ögmundsson''. Skoðað 8. september 2010.
* Ökumenisches Heiligenlexikon: ''Jón Ögmundsson''. Skoðað 8. september 2010.
Haraldur Sverrisson

**Haraldur Sverrisson** er viðskiptafræðingur og var bæjarstjóri Mosfellsbæjar á árunum 2007–2022.

Haraldur tók við bæjarstjórastólnum af Ragnheiði Ríkharðsdóttur 31. ágúst 2007.

## Tilvísanir
Græni bananakakkalakkinn

**Græni bananakakkalakkinn** (fræðiheiti: *Panchlora nivea*) er lítil kakkalakkategund.

## Heimkynni
Græni bananakakkalakkinn fyrirfinnst á Kúbu og eyjum í Karíbahafi og meðfram Mexíkóflóa frá Flórída til Texas, en hefur þó sést allt að Charleston í Suður-Karólínu við vesturstrendur Atlantshafsins.

Tengundin heldur sig við utandyra og telst því ekki meðal þeirra kakkalakka sem eru meindýr. Fullvaxta dýrin halda sig í runnum, trjám og öðrum jurtum en gyðlurnar fyrirfinnast oft undir drumbum og meðal annars grots. Tegundin laðast að björtum ljósum og er næturdýr.

## Líkamsbygging
Kvendýrið verður fullvaxta allt að 24 mm langt en karldýrið styttra eða 12-15 mm langt. Tegundin er grænleit með gular línur upp eftir síðunum. Hún er búin vængjum og sterk á flugi og einnig góð í klifri. Gyðlurnar eru brúnar eða svartar og grafa sig í jörð.

## Tengill
* Myndir af Græna bananakakkalakkanum undir frjálsu leyfi

## Heimild
Copyleft

**Copyleft** er hugtak sem lýsir eiginleika sem algengur er í afnotaleyfum fyrir frjálsan hugbúnað eða önnur frjáls hugverk. Orðið *copyleft* vísar til enska orðsins fyrir höfundarrétt sem er *copyright* og er orðaleikur sem byggir á því að *right* í ensku getur bæði þýtt réttur og hægri. Copyleft er þannig stillt upp sem andstæðu höfundarréttar.

Afnotaleyfi fyrir frjálsan hugbúnað eða önnur hugverk fela í sér að öllum er heimilt að afrita verkið, gera á því breytingar og dreifa því áfram með fáum takmörkunum. Copyleft er ein af þeim takmörkunum sem geta átt við og felur í sér að ef verkinu er breytt á einhvern hátt þá verður að gefa út breytta verkið með sömu skilmálum um frelsi til að afrita, breyta og dreifa.
Need for Speed

**Need For Speed** (**NFS**) er bílaleikjasería frá Electronic Arts inc. Meðal leikja í seríunni eru:

# The Need For Speed
# Need For Speed II
# Need For Speed III: Hot Pursuit
# Need For Speed: High Stakes
# Need for Speed: Porsche Unleashed
# Need for Speed: Motor City Online
# Need for Speed: Hot Pursuit 2
# Need for Speed: Underground
# Need for Speed: Underground 2
# Need for Speed: Underground Rivals
# Need for Speed: Most Wanted
# Need for Speed: Most Wanted 5-1-0
# Need for Speed: Carbon
# Need for Speed: Carbon Own the City
# Need for Speed: ProStreet
# Need for Speed: Undercover
# Need for Speed: Shift
# Need for Speed: Nitro
# Need for Speed: World
# Need for Speed: Hot Pursuit 2010
# Need for Speed: Shift 2 Unleashed
# Need for Speed: The Run
# Need for Speed: Most Wanted 2012
# Need for Speed: Rivals
# Need for Speed: Edge
# Need for Speed: No Limits
# Need for Speed 2015
# Need for Speed: Payback
# Need for Speed: Heat
# Need for Speed: Hot Pursuit Remastered
# Need for Speed: Unbound

Núverandi lógó
Loftfælni

**Loftfælni** eða **loftfirrð** er eiginleiki lífvera, notaður við flokkun þeirra í örverufræði .  Lífvera er sögð loftfælin ef hún leggur stund á loftfirrð efnaskipti og þarf því ekki súrefni til vaxtar og viðhalds, eða getur jafnvel ekki þrifist í nærveru súrefnis.
## Flokkun
* **Nauðháð loftfælnar** lífverur þola ekki súrefni og deyja sé það til staðar í umhverfi þeirra. Margar loftfælnar lífverur nota gerjandi efnaskipti sér til viðurværis, en aðrar notast við loftfirrða öndun. Þær skortir ensímin súperoxíð dismútasa og katalasa, og drepast því af völdum súperoxíðmyndunar ef súrefni er til staðar í umhverfi þeirra.
* **Valfrjálst loftfælnar** (eða **valfrjálst loftsæknar**) lífverur þola súrefni og nota það sem loka-rafeindaþega við súrefnisháða öndun sé það til staðar í umhverfi þeirra. Sé súrefni ekki til staðar notast þær við loftfirrða öndun eða gerjun. Þær eru gjarnan flokkaðar með eiginlegum loftfælnum lífverum þar sem þær geta lagt stund á loftfirrð efnaskipti.
* **Loftþolnar** lífverur þola að súrefni sé til staðar, en nota það ekki til efnaskipta. Þær stunda því eingöngu loftfirrð efnaskipti, og eru þau ávallt á formi gerjunar.
Örloftháðar lífverur teljast ekki til loftfælinna lífvera þar sem þær nota súrefni til efnaskipta og eru háðar því. Þær þola hins vegar ekki að það sé til staðar í of miklu magni (meira en fáein µM). 
Loftfælnar lífverur er að finna hvar sem næringarríkt en súrefnissnautt umhverfi er að finna. Dæmi um slíkt umhverfi má finna í mýrlendi og í þörmum dýra.

## Heimild
Knesset

**Knesset** (hebreska: כנסת‎, arabíska: الكنيست‎) er þing Ísrael og er staðsett í Givat Ram hverfinu í Jerúsalem. Þingið er rekið í einni deild.
Givat Ram

**Givat Ram** (hebreska: גבעת רם‎) er hverfi í miðri Jerúsalemborg. Þing Ísraelsmanna, Knesset, sem og stjórnsýsluskrifstofur landsins eru staðsett í Givat Ram, ásamt til dæmis hæstarétti þess og Binyanei HaUma ráðstefnumiðstöðinni.
Michelle Bachelet

**Verónica Michelle Bachelet Jeria** /βeˈɾonika miˈtʃɛl batʃˈlet ˈçeɾja/ (fædd 29. september 1951) er síleskur stjórnmálamaður og forseti Síle (frá 2006 til 2010 og frá 2014 til 2018). Hún er jafnframt fyrsta konan til að gegna því embætti. Bachelet var mannréttindastjóri Sameinuðu þjóðanna frá árinu 2018 til ársins 2022.

## Tilvísanir
Juan Fernández-eyjar

**Juan Fernández eyjurnar** er eyjaklasi í Suður-Kyrrahafi, um 667 kílómetra undan strönd Chile. Þær tilheyra Valparaíso-héraði.
Desventuradaseyjar

**Desventuradaseyjar** eru smár eyjaklasi um 870 kílómetra undan ströndum Chile. Þær tilheyra Valparaíso-héraði.
Hverfisgata 4-6a

**Hverfisgata 4 - 6a** er þriggja hæða skrifstofubygging á Hverfisgötu þar sem skrifstofur forsætisráðuneytisins, auk Þingvallanefndar eru meðal annars til húsa.
Josef Fritzl

**Josef Fritzl** (f. 9. apríl 1935) er austurískur verkfræðingur. Hann komst í heimsfréttirnar þegar komst upp að hann hafði árum saman haldið dóttur sinni fanginni í kjallara húss sins og misnotað hana kynferðislega, nauðgað henni og beitt hana ofbeldi. Hann gat henni 7 börn (sem urðu þá bæði börn og barnabörn hans).

Josef var einnig kærður og dæmdur fyrir að nauðga 24 ára konu, árið 1967.
Steingrímur Njálsson

**Steingrímur Njálsson** (fæddur 21. apríl 1942, dáinn 13. maí 2013) var íslenskur síbrotamaður. Hann var dæmdur fyrir nauðgun og kynferðislega misnotkun á drengjum, ölvunarakstur, þjófnað og fleira. 

Á 9. áratugnum fóru fjölmiðlar að fjalla um brotaferil hans og persónulega hagi og vakti sú umfjöllun mikla reiði hjá íslensku þjóðinni, sem olli því að Steingrími var víðast illa tekið og voru meðal annars unnin skemmdarverk á eigum hans og var hann beittur líkamlegu ofbeldi. Fjallað var um brotaferil hans í sjónvarpsþættinum Sönnum íslenskum sakamálum árið 2002.
Þingvallanefnd

**Þingvallanefnd** er nefnd á vegum Alþingis sem ætlað er að fara með yfirstjórn þjóðgarðsins á Þingvöllum. Þingvallanefnd varð til þegar Þingvellir voru friðlýstir með sérstökum lögum, sem samþykkt voru á Alþingi 7. maí 1928.  Meðal verksviða nefndarinnar er að ráða þjóðgarðsvörð, sem annast daglegan rekstur og ræður annað starfsfólk. Nefndin fjallar oft um sumarbústaðabyggð, leyfi til bygginga og brot á samþykktum. 

Í þingskjali sem var lagt fyrir Alþingi á 130. löggjafarþinginu á árunum 2003–2004 segir:
:Þingvallanefnd skal skipuð þremur alþingismönnum sem kjörnir eru hverju sinni að loknum kosningum til Alþingis. Nefndin kýs formann úr sínum hópi og skiptir að öðru leyti sjálf með sér verkum. Forsætisráðuneytið fer með yfirstjórn mála er varða þjóðgarðinn á Þingvöllum, þ.m.t. úrskurðarvald í stjórnsýslukærum vegna ákvarðana Þingvallanefndar. 

## Nefndin
Í nefndina eru aðalmenn: Sigurður Helgi Pálmason formaður, Ása Berglind Hjálmarsdóttir varaformaður, Eydís Ásbjörnsdóttir, Vilhjálmur Árnason, Karl Gauti Hjaltason, Sigurður Ingi Jóhannsson, Jón Gnarr

Varamenn þeirra eru: Kristján Þórður Snæbjarnarson, Sigmar Guðmundsson, Jónína Björk Óskarsdóttir, Víðir Reynisson, Guðrún Hafsteinsdóttir, Ingibjörg Davíðsdóttir og Halla Hrund Logadóttir.

## Sumarbústaðir á Þingvöllum
Þingvellir eru þjóðgarður og "friðlýstur helgistaður allra Íslendinga". Lóðum var samt sem áður úthlutað við vatnið suður af Hótel Valhöll og þykir líklegt að Þingvallanefndir hafi sætt miklum þrýstingi að úthluta lóðum við vatnið, enda þótti snemma mikið stöðutákn að eiga þar bústað. Frá árinu 1928 og fram yfir síðari heimsstyrjöld var þessum sumarbústaðalöndum í þjóðgarðinum úthlutað. Þá var úthlutað landi undir sumarbústaði á Gjábakka í byrjun áttunda áratugarins, en vegna mikilla mótmæla risu aðeins átta bústaðir þar og úthlutanir voru dregnar til baka. Til að fría sig skaðabótakröfum bauð Þingvallanefnd þeim sem höfðu fengið úthlutað lóðum nýjar lóðir á Kárastaðanesi. Margir tóku þann kostinn, en árið 1974 var það gefið út að ekki yrðu úthlutaðar fleiri sumarbústaðalóðir í þjóðgarðinum.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Þingvallanefnd''; af Þingvöllum.is
* ''Tæpt hundrað húsa á helgistað þjóðar''; af mbl.is
* ''Friðun og verndun Þingvalla''; grein í Morgunblaðinu 1925
* ''Hefur þingvallanefnd brugðist''; grein af Skoðun.is
Baltnesk tungumál

**Baltnesk tungumál** eru grein indóevrópskra mála sem samanstendur af lettnesku og litáísku og hinni útdauðu fornprússnesku.

Baltnesku málin, og í þessu tilfelli litáíska umfram lettnesku, eru talin fornlegustu og upprunalegustu lifandi indóevrópsku málin eða með öðrum orðum þau sem mest líkjast hinni indóevrópsku frumtungu.
Púndjabí

**Púndjabí** er indóaríst mál talað af um 70 milljónum manna á Indlandi og í Pakistan. Í Pakistan er það ritað með arabísku stafrófi en á Indlandi með svonefndu gúrmúkí-stafrófi.
Kartvelsk mál

**Kartvelsk mál** eða **suður-kákasísk mál** eru málaflokkur innan kákasískra mála. Georgíska er helst kartvelskra mála en hin eru mingrelíska, svaníska, zaníska og lasíska.
Kanaríska

**Kanaríska**, eða **kannada**, er dravídamál. Mælendur er um 30 milljónir við Karnataka á Indlandi.
Mark Hughes

**Leslie Mark Hughes** (fæddur 1. nóvember 1963) er enskur knattspyrnustjóri.  Mark Hughes er frá Wales en hann spilaði 72 landsleiki fyrir þjóðina sína og skoraði 16 mörk. Hann spilaði sem framherji fyrir lið eins og Manchester United, Barcelona, Bayern Munchen, Chelsea og Everton. Á ferli sínum skoraði hann 163 mörk í 606 leikjum. Eftir að ferli hans lauk hóf hann þjálfaraferil sinn með því að taka við velska landsliðinu en hann þjálfaði það frá 1999-2004. Þess má geta að hann hætti árið 2002 að spila knattspyrnu, þremur árum eftir að hann hóf þjálfaraferil sinn. Sem þjálfari hefur hann þjálfað Blackburn Rovers, Manchester City, Fulham, Queens Park Rangers, Stoke City og Southampton F.C..
Kósalí

**Kósalí** eða Sambalpuri er indóíranskt mál talað af um 2,6 milljónum manna í vestur-Odishafylki í Indlandi. Margir telja það samt mállýsku af Oríja. Það er ritað á Oríja skrift.

## Tilvísanir
Telúgú

**Telúgú** er dravídamál talað af um 50 milljónum á Suðaustur-Indlandi einkum í Andra Pradess þar sem það hefur opinbera stöðu.

Telúgú er ritað með sérstöku stafrófi sem heimidir eru til um frá 7. öld en eiginlegar bókmenntir hafa varðveist á því frá 11. öld.
Postuli

**Postuli** – yfirleitt **postularnir tólf** – (gríska: *απόστολος*, *apóstolos* = sendiboði, boðberi) voru tólf lærisveinar Jesú Krists, sem hann sendi út til að kristna heimsbyggðina. 

## Lærisveinarnir tólf
Samkvæmt Markúsarguðspjalli (3:16-19) og Matteusarguðspjalli (10:2-4), voru lærisveinar Krists þessir:

* Andrés postuli, bróðir Péturs
* Bartólómeus postuli
* Filippus postuli
* Jakob Alfeusson eða Jakob yngri, postuli
* Jakob Sebedeusson eða Jakob eldri, postuli
* Jóhannes postuli eða Jón postuli, bróðir Jakobs
* Júdas Ískaríot
* Júdas Taddeus, – Júdas Jakobsson skv. Lúkasarguðspjalli (6:13-16)
* Matteus postuli 
* Símon Pétur eða Pétur postuli
* Símon vandlætari 
* Tómas postuli

Strangt til tekið urðu lærisveinarnir ekki postular fyrr en eftir upprisu Krists (á hvítasunnu), og því er Júdas Ískaríot ekki talinn meðal postulanna.

### Tólfti postulinn
Eftir að Júdas Ískaríot sveik Krist og hengdi sig, voru postularnir aðeins ellefu. Samkvæmt Postulasögunni 1:23-26, ákváðu þeir sem eftir voru að útnefna nýjan postula. Þeir vörpuðu hlutkesti um það (fyrir hvítasunnu) og kom upp nafn Matthíasar postula. 

Þó að Matthías hafi verið valinn tólfti postulinn, er Páll postuli yfirleitt talinn sá tólfti, skv. gamalli hefð. Hann var ekki einn af lærisveinum Krists. Hann var farísei sem vann gegn Jesú, en varð fyrir vitrun og gerðist einn ötulasti talsmaður kristindómsins. Hann kallar sjálfan sig postula, sjá t.d. Rómverjabréfið 1:1 í Biblíunni.

## Aðrir postular
Í Hebreabréfinu er Jesús sagður fyrsti postulinn. Í Postulasögunni er Barnabas kallaður postuli.

Margir af fyrstu kristnu trúboðunum eru kallaðir postular. Með því er átt við þá sérstöku þýðingu sem starf þeirra hafði fyrir útbreiðslu kristninnar í ákveðnu landi eða meðal einhverrar þjóðar. Þegar sagt er að Bonifatius sé „postuli Germana“, er átt við að hann var fyrsti kristni trúboðinn meðal þeirra. Meðal slíkra „postula“ eru:

* Aðalbert, postuli Pólverja
* Anastasíus, postuli Ungverjalands
* Ansgar, postuli Norðurlanda
* Bonifatius, postuli Germana
* Kólumkilli eða heilagur Columba, postuli Skota
* Kýrillos og Meþódíos, postular slafneskra þjóða
* Ólafur Tryggvason, postuli Norðmanna
* Patrekur hinn helgi, postuli Írlands
* Úlfíla eða Wulfila, postuli Gota

## Tengt efni

* Dýrlingur
* Guðspjallamaður
* Postullegir feður

## Heimildir
*
Jeotgalicoccus

***Jeotgalicoccus*** er ættkvísl Gram-jákvæðra, valfrjálst loftfælinna og saltþolinna eða saltkærra baktería (gerla). Ættkvíslin dregur nafn sitt af kóresku fiskisósunni *jeotgal*, en úr slíkri sósu voru gerlar þessir fyrst einangraðir.

## Heimildir
Mandalay

**Mandalay** er næststærsta borg Mjanmar og höfuðborg samnefnds héraðs í norðurhluta landsins. 

Hún stendur við Ayeyarvady og var höfuðborg landsins áður en Bretar hertóku hana árið 1885. Íbúar eru tæp milljón.

## Myndasafn

Mandalay-Mahamuni-12-Uhrturm-gje.jpg|Mahamuni pagóða
Mandalay-Mahamuni-22-Glockentraeger-gje.jpg|Mahamuni pagóða
Mandalay-Mahamuni-Anbetung-14-gje.jpg|Mahamuni pagóða
Mandalay-Shwenandaw-04-gje.jpg|Shwenandaw pagóða
Mandalay-Torturm-26-Loewenstatue-gje.jpg|Mandalay hill
Mandalay-Taenzerin-12-gje.jpg
Mandalay-Waisenhaus-02-Kinder-gje.jpg
Mandalay-Sein Myint Tapestry-14-Wandteppich-gje.jpg
Mandalay-Jademarkt-78-Verkauf-gje.jpg
Mandalay-Bazar-02-gje.jpg
Jangún

**Jangún** (búrmíska: ရန်ကုန်မြို့; enska: Yangon) er stærsta borg Mjanmar og fyrrverandi höfuðborg. Hún stendur við mót *Bagoár* og *Jangúnár* skammt frá Martabanflóa í Andamanhafi. Íbúar eru um fjórar milljónir.
Stjórnlagaþing Ítalíu

**Stjórnlagaþing Ítalíu** var stjórnlagaþing sem boðað var til eftir frelsun Ítalíu til að setja landinu nýja stjórnarskrá eftir síðari heimsstyrjöldina og hrun fasistastjórnarinnar 1943. Kosningarnar til þingsins fóru fram 2. júní 1946 og um leið fór fram þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort landið skyldi vera áfram konungsríki eða lýðveldi. Þetta voru fyrstu frjálsu kosningarnar í landinu frá árinu 1924 og fyrstu kosningarnar þar sem kosningaréttur var almennur þannig að allir, 21 árs og eldri, bæði karlar og konur, höfðu kosningarétt.

Úrslit þjóðaratkvæðagreiðslunnar urðu þau að 12,7 milljónir völdu lýðveldið en 10,7 konungdæmið þannig að Úmbertó 2. hélt í útlegð 13. júní 1946 ásamt fjölskyldu sinni. 18. júní lýsti stjórnlagadómstóllinn yfir afnámi konungdæmisins og stofnun lýðveldis.

Þingkosningarnar voru hlutfallskosning eftir listum. Í kosningalögunum var gert ráð fyrir 573 fulltrúum, en sökum þess að kosningar gátu ekki farið fram í hlutum Bolzano, Trieste og Venezia Giulia þar sem þessi svæði voru ekki undir stjórn Ítala, voru aðeins 552 fulltrúar kjörnir. Kosningarnar fóru þannig að kristilegir demókratar fengu yfir 35% atkvæða og 207 fulltrúa, sósíalistar fengu tæp 21% og 115 fulltrúa, kommúnistar fengu 19% og 104 fulltrúa og frjálslyndir tæp 7% og 41 fulltrúa. Aðrir flokkar fengu 89 fulltrúa.

Stjórnlagaþingið var sett 25. júní 1946 undir forsæti Giuseppe Saragat. Fyrsta verk þingsins var að kjósa tímabundinn ríkisstjóra þar til forsetakosningar gætu farið fram. Frjálslyndi stjórnmálamaðurinn Enrico de Nicola var kjörinn með miklum mun. Helsta hlutverk þingsins var að semja nýja stjórnarskrá og var því skipuð 75 þingmanna stjórnarskrárnefnd til að semja drög. Nefndin lauk störfum í janúar 1947. Umræður um texta stjórnarskrárinnar stóðu síðan frá mars þar til hún var að lokum staðfest 22. desember 1947.

Auk þessa veitti stjórnlagaþingið 2., 3. og 4. ríkisstjórn De Gasperis stuðning, samþykkti fjárlög fyrir árin 1947 og 1948 og staðfesti friðarsamningana í París 10. febrúar 1947.

18. apríl 1948 voru fyrstu þingkosningarnar haldnar samkvæmt hinni nýju stjórnarskrá og fyrsta löggjafarþing lýðveldisins var sett 8. maí.
Hornhröðun

**Hornhröðun** kallast sú hröðun, sem hlutir verða fyrir á hringhreyfingu, táknuð með α. 
SI-mælieining: rad s-2. Í jafnri hringhreyfingu er stærð hornhröðunar fasti, en stefnan er inn að miðju hringsins.

Stærðfræðileg skilgreining:

:{\mathbf{\alpha}} = \frac{d {\mathbf{\omega}}}{dt} = \frac{\mathbf{a}_{T}}{r},

þar sem {\omega} er hornhraðinn og \mathbf{a}_{T} er snertilhröðun og r krappageisli. 

Hornhröðun α og snúningsvægi τ eru vensluð með eftifarandi hætti:

:{\tau} = I\ {\alpha},

þar sem I er hverfitregða hlutarins.
Þorláksmessuslagurinn

**Þorláksmessuslagurinn** er heiti á átökum sem urðu milli lögreglu og mótmælenda á Lækjartorgi á Þorláksmessu 23. desember 1968. Þennan dag höfðu Æskulýðsfylkingin og Félag róttækra stúdenta skipulagt mótmæli gegn Víetnamstríðinu og hugðust meðal annars ganga upp Bankastræti og Skólavörðustíg. Þegar þau tilkynntu lögreglu um þessa fyrirætlun lagðist hún gegn henni á þeirri forsendu að þannig myndi gangan lenda í miðri jólaösinni á þessum götum en mótmælendur vildu ekki breyta fyrirhugaðri gönguleið. Þegar til kom myndaði lögreglan þá þrefalda röð þvert yfir Austurstræti á Lækjartorgi og þegar gangan kom þar að brutust út átök sem lyktaði með því að tólf mótmælendur voru handteknir.
Mandarín

**Mandarín** eða **mandarín kínverska** (einfölduð kínverska: 官话; pinyin: *guānhuà*) er mest talaða tungumál jarðar. Um 850 milljónir manna hafa það að móðurmáli. Málið (eða mállýskan) skiptist í minnst átta mállýskur, þar á meðal putonghua sem er hin staðlaða mynd mandarín.

## Tengt efni
* Kínverska
* Putonghua
Kanton

**Kanton** getur átt við eftirfarandi:

* Guangdong eða „Kantonhérað“.
* Guangzhou eða „Kantonborg“.

## Tengt efni
* Kantóna
Wu

**Wu** getur átt við eftirfarandi:

* Wu-kínverska, tungumál talað í Austur-Kína.
* Wu (nafn)
** Wu Cheng'en
Wu-kínverska

**Wu** eða **Wu kínverska** er eitt mest talaða tungumál heims (ca. 10. sæti). Það er næstalgengasta kínverska mállýskan, töluð af um 90 milljónum manna, mestmegnis í Sjanghæ-, Zhejiang- og Jiangsuhéruðum. Wu skiptist í fjölmargar mállýskur, þar á meðal shanghaihua.
Lasa

**Lasa** er höfuðborg Tíbet. Árið 2000 bjuggu í henni tæp hálf milljón manns.


Lhasa-von Yakhotel-14-2014-gje.jpg|
Lhasa-Potala-04-Suedseite-2014-gje.jpg|Potala
Lhasa-08-modern-2014-gje.jpg|
Lhasa-Altstadt-14-Fenster-2014-gje.jpg|
Lhasa-26-Fahrradtransport-2014-gje.jpg|
Lhasa-Jokhang-02-Vorplatz-2014-gje.jpg|Jokhang
Guangdong

**Guangdong** *([[Kínverska|kínverska:]]; *广东*; [[Pinyin|rómönskun:]] Guǎngdōng)* er fjölmennasta héraðið í Kína. Í manntali Kína sem framkvæmt var 2020 bjuggu yfir 126 milljónir manna í þessu fjölmennasta héraði Kína. Héraðið er þekkt fyrir mikla iðnframleiðslu, sérstaklega við mynni Perlufljót sem er eitt þéttbýlasta svæði jarðar. Iðnaðurinn laðar að mikinn fjölda verkamanna frá öðrum héruðum og talið er að íbúafjöldinn sé að jafnaði 30 milljónum hærri af þeim sökum. Höfuðborg héraðsins er Guangzhou. Önnur stór borg er Foshan.

Héraðið inniheldur þrjú sérstök efnahagssvæði: Shenzhen, Shantou og Zhuhai.

Hagkerfi Guangdong er gríðaröflugt og hefur verið í miklum vexti í meira en þrjá áratugi verið það langefnaðasta í Kína. Árið 2021 var það 13 stærsta hagkerfi heims. Árið 2021 var þjóðarframleiðsla Guangdong héraðs um $1,92 billjónir bandaríkjadala og óx um 8% á ári. Þetta gerir Guangdong að efnaðsta héraði Kína 33ja árið í röð. Til samanburðar, sé byggt á tölfræði ársins 2020, var þjóðarframleiðsla Guangdong hærri er Ítalíu ($1.89 billjónir bandaríkjadala), Kanada ($1.64 billjónir bandaríkjadala), og Suður Kóreu ($1.64 billjónir bandaríkjadala).

## Tengt efni
* Héruð í Kína

## Tilvísanir
Network address translation

**NAT** (enska fyrir *Network Adress Translation*) er tækni til að maska eða fela net á bak við eina IP-tölu á internetinu. Þessi tækni er notuð fyrir þá internetnotendur sem ekki hafa fasta IP-tölu. Símafyrirtæki líta svo á að NAT sé hentug lausn á takmörkuðum fjölda IP-talna, eða netheimilisfanga á internetinu. Þegar notandi án fastrar IP-tölu sækir pakka frá internetinu þá skiptir sendingin um áfangastað, til dæmis á vefþjóni. Þessi breyting er skráð niður og vefþjónninn notar þessar upplýsingar til að finna endastöðina þangað sem pakkinn á að fara.
Þetta er mjög gagnlegt til að spara IP-tölur og er mikið notað til að gefa IPv4 (vinsælasta netsamskiptastaðalinum) til að hægt sé að gera flutninginn yfir í IPv6 þægilegri. Þó er talið að flutningurinn sé óumflýjanlegur. 

## Yfirlit
Um miðjan áttunda áratuginn varð NAT vinsæl tækni til að leysa vandamálið á skorti á IP tölum, í IPv4 kerfinu. Það hefur orðið að venju, og má finna ekki eingöngu hjá símafyrirtækjum í dag, heldur einnig beinum heimilisins og skrifstofunnar. 
Flest kerfi sem nota NAT gera það með því að leyfa mörgum notendum að nota sömu IP töluna. Gallinn við NAT, er hinsvegar sá, að það fylgir ekki eftir upphaflegum hugmyndum um IP staðalinn, flækir ferlið og gerir það óskilvirkt. NAT gefur ekki heildstæða mynd af innranetinu; því að öll umferð lítur út fyrir að hafa komið frá beini innra netsins.

NAT felur í sér að endurskrifa þarf uppruna og áfangastað sendingar, og oftast einnig tölur nethliðs (e. port), þegar að sendinginn fer í gegnum beininn. Sérstakir algrímar, sem tryggja að upplýsingarnar séu réttar (e. checksums) þurfa einnig að vera endurskrifaðir.

Í hefðbundni uppsetningu á NAT notar innranetið eitt af hinum ætluðu "einka" IP tölum. Einka IP tölur byrja ýmist á 192.168, 172.16 til 172.31 eða 10. Beinirinn tengist á þessi netheimilisföng, eða IP tölur. Beinirinn tengist jafnframt á IP tölu sem þekkist út á internetið. Þegar net umferð fer í gegnum beininn yfir á internetið, er áfangastaðnum breytt frá einka IP tölunum yfir á internet IP töluna. Beinirinn skráir hjá sér staðsetningu tölvunnar sem að sendingin kom frá og nethlið (e. port) og sendir umferðina áfram. Þegar að svar kemur frá netþjóninum sem samband var haft við, þá man beinirinn hvaðan beiðnin um upplýsingarnar komu og sendir upplýsingarnar frá netþjóninum þangað.

## Tenglar
*Staðarnet
*Internet
*Tölvunet
*IP
*IPv4
*IPv6
*Netslóð

## Heimildir
Hainan

Hainan *([[Kínverska|kínverska:]] *海南*; [[Pinyin|rómönskun:]] Hǎinán)* er minnsta og syðsta hérað í Alþýðulýðveldinu Kína, sem samanstendur af ýmsum nálægum eyjum í Suður-Kínahafi. Hainan eyja er sú stærsta og fjölmennasta og nær yfir 97 prósent héraðsins. Nafnið „Hainan“ þýðir bókstaflega „sunnan hafs“, sem endurspeglar stöðuna sunnan við hið grunna og mjóa Hainan-sundi (Qiongzhou -sund). Sundið aðskilur Hainan frá Leizhou-skaga suðurhluta Guangdong - héraðs og meginlands Kína.. Vesturströnd Hainan-eyju er 320 km austur af Norður-Víetnam, yfir hið grunna hafsvæði Tonkinflóa.

Héraðið nær yfir 33.920 ferkílómetra landsvæði. Þar af er Hainan eyja 32.900 ferkílómetrar og afgangur flatarmáls héraðsins nær til 200 eyja í þremur eyjaklösum, það er Zhongsha, Xisha og Nansha. Alþjóðlegur ágreiningur er við nágrannaríkja um landakröfur Kínverskra stjórnvalda gagnvart sumum þessar eyja. Á árunum 1950 til 1988 heyrðu eyjaklasarnir undir Guangdong uns það varð sérstakt hérað og sérstakt efnahagssvæði í valdatíð Deng Xiaoping.

Samkvæmt manntali Kína sem framkvæmt var árið 2020 bjuggu 10,1 milljónir manna í Hainan héraði.

Li-þjóðarbrotið telst til innfæddra á eyjunni og samanstendur af 15 prósent íbúa. Með Hlai- móðurmálið eru þeir viðurkenndir af kínverskum stjórnvöldum sem einn af 56 þjóðarbrotum Kína. Han íbúar, sem samanstendur af meirihluta kínversku þjóðarinnar (82 prósent) tala fjölbreytt tungumál þar á meðal Mandarín, Min Hainanese, Kantónska stundum nefnt Yue kínverska, Hakka kínversku.

Alls eru tíu stórborgir og tíu sýslur í Hainan héraði. Höfuðborg héraðsins er Haikou, við norðurströnd Hainan-eyju, en borgin Sanya er þekktur ferðamannastaður við suðurströndina. Aðrar helstu borgir eru Wenchang, Qionghai, Wanning, Wuzhishan, Dongfang og Danzhou.

Árið 2020 greindu kínversk stjórnvöld frá umfangsmikilli áætlun um að gera allt eyjahéraðið að fríverslunarsvæði.

## Myndir


File: Hainan_3.JPG |Við Yalong flóa eru best þekku strendur Hainan. Þar eru mörg 5-stjörnu hótel.
File: 三亚大小洞天景区风光_-_panoramio_(20).jpg  |Landslag í Sanya Nanshan Dongtian þjóðgarðinum.
File: Haikou_skyline_2_-_2009_09_07.jpg  |Frá Haikou, höfuðborg héraðsins.
File: Hainan_tmo_07feb05_250m.jpg  |Gervihnattamynd af Hainan eyju í Suður Kínahafi.
File: 爱情海酒店_-_panoramio.jpg  |Strandhótel í Sanya borg sem er önnur stærsta borg Hainan héraðs.
 


## Tenglar
*Vefur Britannica um Hainan. Inniheldur ýmsar upplýsingar um héraðið t.d. sögu, landslag, skipulag og markverða staði]
*Enskur vefur héraðsstjórnar Hainan.  Inniheldur ýmsar upplýsingar t.d. um sögu, skipulag, fréttir og ferðaþjónustu
 
## Heimildir
* 

## Tilvísanir
Shenzhen

**Shenzhen** er borg í Guangdonghéraði í Kína. Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarinnar um um 17,5 milljónir. Hún var fyrsta sérstaka efnahagssvæðið og jafnframt það best heppnaða. Borgin er skipulögð frá grunni. Árið 1979 stóð aðeins lítið fiskiþorp þar sem nú er ein af stærstu borgum Kína. Ungur aldur borgarinnar endurspeglast greinilega í nýtískulegum byggingarstíl. Hún liggur beint norður af Hong Kong.

## Tilvísanir
Ricchi e Poveri

**Ricchi e Poveri** er ítölsk popphljómsveit sem stofnuð var árið 1967. Alls hefur sveitin selt meira en 20 milljónir platna.

## Saga
Ricchi e Poveri var stofnuð árið 1967 af Franco Gatti, Angela Brambati, Angelo Sotgiu og Marina Occhiena. Fyrsta opinbera framkoma þeirra var árið eftir þegar sveitin flutti lagið „L'ultimo amore“ í Cantagiro. Árið 1978 tók hljómsveitin þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva með lagið „Questo Amore“. Þau lentu í 12. sæti með 53 stig. Árið 1981 hætti svo Marina Occhiena í hljómsveitinni.

Ricchi e Poveri hefur tekið upp á bæði ítölsku og spænsku. Þekkt lög frá sveitinni eru meðal annnara „Mamma Maria“, „Se m'innamoro“, „Made in Italy“ og „M'innamoro di te“. Þá hefur lagið „Voulez Vous Danser“ verið endurútgefið sem íslenskt jólalag.

## Útgefið efni
* *Un diadema di successi* (1976)
* *Ricchi & Poveri* (1976)
* *I musicanti* (1976)
* *Come eravamo* (1980)
* *E penso a te* (1982)
* *Mamma Maria* (1982)
* *Voulez vous danser* (1983)
* *Sarà perche ti amo* (1983)
* *Ieri & oggi* (1983)
* *Dimmi quando* (1985)
* *Cocco bello Africa* (1987)
* *Nascerà Gesù* (1988)
* *Buona giornata e...* (1989)
* *I grandi successi* (1994)
* *Parla col cuore* (2001/2002)
Dauðís

**Dauðís** er í jarðfræðihugtak sem haft er um jökulís, sem er hættur að skríða og fær ekki viðbót frá ákomusvæði. Hann er venjulega þakinn jökulruðningi. Dauðís er einnig skilgreindur sem ísjaki eða íshröngl, sem hefur borist frá jökulbrún með jökulá eða jökulhlaupi og strandað á jökuláraurum eða hefur slitnað frá og setið eftir, þegar jökull hopar.
Wuhan

**Wuhan** er höfuðborg Hubeihéraðs í Kína. Hún er mikilvæg borg við Jangtsefljót. 

Árið 2020 þegar síðasta manntal var gert í Kína, var íbúafjöldi borgarkjarnans 10.392.693 en íbúafjöldi undir lögsögu borgarinnar var 12.326.518.

Wuhan gerðist vinabær Kópavogs í tengslum við kínverska menningarhátíð 2007.

*Heitið - Wuhan - er svipað og Búdapest leitt af tveim borgum, sitt hvorum megin við fljótið Yangtze sem uxu saman:"Wu" (Wuchang; 武昌) sunnan meginn og "Han"  (Hankou; 汉口), norðan meginn.*

## Tilvísanir
Hubei

**Hubei** *([[Kínverska|kínverska:]] *湖北*; [[Pinyin|rómönskun:]] Húběi)* er landlukt hérað í mið-Kína. Höfuðborg héraðsins er Wuhan sem þjónar sem miðstöð samgangna, stjórnmála, menningar og efnahags Mið-Kína.

Hubei, liggur í hjarta Kína og myndar hluta af miðju vatnasvæði Jangtse fljóts (eða Bláár). Nafn héraðsins þýðir „norður af vatninu“ og vísar til stöðu þess norðan við Dongting-vatn. Fram að valdatíma hins mikla Kangxi keisara (1661–1722) Tjingveldisins (1644–1911/12) mynduðu Hubei og nágrenni þess í Hunan hérað, eitt hérað, Huguang. Þeim var síðan skipt upp og gefið núverandi nöfn, byggt á staðsetningu þeirra miðað við Dongting vatnið: Hubei, sem þýðir „norður af vatninu“; og Hunan, „suður af vatninu.“

Hubei liggur að héruðunum Henan í norðri, Anhui í austri, Jiangxi í suðaustri, Hunan í suðri, Chongqing í vestri og Shaanxi í norðvestri.

Hubei er oft kallað „land fiskar og hrísgrjóna“ (鱼米之乡). Meðal mikilvægra landbúnaðarafurða Hubei eru bómull, hrísgrjón, hveiti og te. Aðrar atvinnugreinar eru bílaframleiðsla, málmvinnsla, vélarframleiðsla, orkuöflun, vefnaður, matvæli og hátæknivörur. Auk þess eru ýmis steinefni að finna í Hubei í verulegu magni, þar á meðal bórax, vollastónít, granat, járn, fosfór, kopar, gifs, rútíl, klettasalt, gullamalgam, mangan og vanadium.

Hin mikla „Þriggja gljúfra stífla“ er staðsett við Yichang, vesturhluta Hubei. Hún er heimsins stærsta fallorkustífla með 22.500 megavatta framleiðslugetu sem svarar til 5 prósenta af rafmagnsnotkun Kína. Hún var tilbúin til notkunar árið 2009.

Íbúar Hubei héraðs eru tæplega 60 milljónir. Þar af voru íbúar Wuhan árið 2018 um 11 milljónir.

## Myndir

File: CN - Hubei - Wuhan - Kranichpagode.jpg |Guli kranaturninn í Whuhan.
File: ThreeGorgesDam-China2009.jpg |Hin mikla „Þriggja gljúfra stífla“ er stærsta fallorkuvirkjun veraldar.
File: Wuhan-boat-0157.jpg | Bátar á Jangtse fljóti við höfuðborginni Wuhan.
File: VM_5278_Muyu_hills_tea_fields.jpg |Viðamiklir teakrar eru vestanmegin í Muyu dal Hubei.
File: Xiangyang_Guangde_Si_2013.08.23_11-27-24.jpg |Búddahofið Guangde við Xiangyang borg.
File: Enshi_grand_canyon.jpg | Frá Enshigljúfri í Hubei.


## Tenglar
*Vefur Britannica um Hubei. Inniheldur ýmsar upplýsingar um héraðið t.d. sögu, landslag, skipulag og markverða staði]
 
## Heimildir
*
Bútasaumur

**Bútasaumur** (e. *quilting*) er aðferð við að sauma saman úr efnisbútum stærra verk, eins og teppi sem dæmi, úr minni efnisbútum, oftast með því að raða bútunum í mynstur eða mynd.

## Tenglar
* Íslenska bútasaumsfélagið
* Saga bútasaums í Ameríku
Bengal

**Bengal, Bangla** eða **Bongo** er landsvæði í Suður Asíu þar sem Ganges og Brahmaputra sameinast og renna út í Bengalflóa. Svæðið skiptist milli Vestur Bengal og Bangladesh (*Austur Bengal*). Þéttbýli er mikið en þar búa yfir 200 milljónir manna, aðallega bengölskumælandi. Stærstu borgirnar eru Kolkata og Dakka.
Evruseðill

**Evruseðlar** eru peningaseðlar hins sameiginlega gjaldmiðils ESB. Þeir voru fyrst settir í umferð 1. janúar 2002. Ólíkt evrumynt eru seðlarnir eins báðum megin í öllum þáttökuríkjum. Í stað einstakra þjóðlegra tákmynda sýna evruseðlarnir ímynduð dæmi frá tímabilum í listasögu Evrópu. Framhliðarnar sýna hlið eða glugga sem tákna „opinleika“ en bakhliðarnar sýna brýr, tákn um „samtengingu“.

## Fyrsta útgáfa (2002-2011)
Fyrsta útgáfa sýnir skammstöfun Seðlabanka Evrópu á tungumálum 15 aðildarríkja ESB (1999). „Evra“ er skrifuð með latnesku og grísku letri. Skipt hefur verið um seðlabankastjóra einu sinni og eru því tvær mögulegar undirskriftir. Ráðgert er að ný útgáfa fari í umferð árið 2011. Þá verður fleiri skammstöfunum bætt við sem og Kýrillísku letri.

## Tengt efni
* Evra
* Evrumynt
Forboðna borgin

**Forboðna borgin** er Beijing, heimili keisara af Ming- og Tjingveldanna. Hin eiginlega keisarahöll (Gugong), sem er nú hallarsafn, nær yfir meira en 110 ha. Umhverfis hana er 50 m breiður skurður fullur af vatni og 10,7 m hár múr. Ming-keisarinn Yongle (1403-1424) lét endurnýja fullkomlega á árunum 1406-1420.

## Notes
Evrumynt

**Evrumynt** er mynt hins sameiginlega gjaldmiðils ESB. Hún var fyrst sett í umferð 1. janúar 2002 en myntslátta hófst árið 1999. Bakhliðarnar eru mismunandi eftir útgáfulandi en mynt frá einu þáttökuríki er samt sem áður gjaldgeng í því næsta. Framhliðarnar eru eins í öllum þáttökuríkjum, með upphæð og nafn gjalmiðilsins ritað með latnesku letri. Gefnar eru út 8 upphæðir: 1, 2, 5, 10, 20 og 50 sent og 1 og 2 evrur.

## Önnur útgáfa (2007-)
Hér sjást framhliðar núverandi útgáfu.

## Fyrsta útgáfa (1999-2006)
Fyrsta útgáfa sýndi einungis þáverandi 15 aðildarríki ESB. 1,2 og 5 sent voru eins og í 2007 útgáfunni.

## Tengt efni
* Evra
* Evruseðlar
Jón Jónsson á Hafsteinsstöðum

**Jón Jónsson** (fæddur á Hóli í Sæmundarhlíð 6. janúar 1850, dó á Hafsteinsstöðum 20. mars 1939) var íslenskur bóndi og hreppsstjóri á Hafsteinsstöðum í Staðarhreppi í Skagafirði. Foreldrar hans voru Jón Jónsson bóndi og hreppsstjóri á Hóli og kona hans Sigríður Magnúsdóttir.

Jón var elstur systkyna sinna og var því tiltölulega ungur sendur að heiman á vertíðir, einkum að Siglunesi og að Reykjum á Reykjaströnd. Hann fékk Hafsteinsstaði til ábúðar og bjó þar að mestu ásliðið 1879-1920 en þá tók Jón sonur hans við búinu. Jón þótti hagsýnn fjáraflamaður og fékk að auki góðan arf með konu sinni. Hann eignaðist því smám saman allmargar jarðir og jarðarparta um sýsluna og var á tímabili einn af mestu jarðeignamönnum í Skagafirði. Hann húsaði vel upp á Hafsteinsstöðum, sléttaði tún og girti og var forgöngumaður um bætta búskaparhætti. Í hreppstjóratíð sinni stundaði hann nokkuð málarekstur fyrir sveitunga sína og þótti slyngur málafylgjumaður. Í Skagfirskum æviskrám er honum þannig lýst að hann hafi verið lágur vexti en allþrekinn, knár og kappsfullur, skarpgreindur, fljótur að hugsa og skjótur til svars. Hann var víðlesinn og fjölfróður enda stálminnugur.

Jón var hreppsstjóri Staðarhrepps 1883-1931, hreppsnefndaroddviti 1892-1896 og sýslunefndarmaður 1886-1928. Hann var lengi áhrifamaður í héraði og var í framboði við alþingiskosningar 1900 en náði ekki kjöri. Hann var mjög sjálfstæður í skoðunum og lítill félagshyggjumaður. Jón var hagmæltur en ræktaði ekki þá hæfileika sína fyrr en á gamals aldri, eftir að hann varð blindur. Þá orti hann nokkuð sér til dægrastyttingar. Frægt er erindi hans úr lengra kvæði um Skagafjörð:

:Fagur er fjörður Skaga,
:fjöllin hans ber af öllum,
:eyjar við hafið hillir,
:hlíðarnar gróður skrýðir,
:fjölbyggðir fjórtán dalir,
:flæðilönd stærðar svæði,
:áttsett byggð varin vættum,
:vítt um kring fjallahringur.

Kona Jóns á Hafsteinsstöðum var Steinunn Árnadóttir, fædd á Ystamói í Fljótum 6. júlí 1851, dáin á Hafsteinsstöðum 29. desember 1933. Hún var dóttir Árna Þorleifssonar (1824-1889) hreppsstjóra í Ystamói og Valgerðar Þorvaldsdóttur (1834-1907) konu hans. Steinunn þótti búkona mikil og skörungur og stóð manni sínum hvergi að baki. 

Börn hennar og Jóns voru:
: Valgerður 1878
: Árni 1883
: Sigríður 1885
: Jón 1888

## Heimild
* Skagfirskar æviskrár I. Sögufélag Skagfirðinga 1964, bls. 163-2-164.
Jólamatur

**Jólamatur** er matur sem er borðaður á jólunum. Oft er átt við jólamáltíðina sem er borðuð ýmist borðuð á aðfangadag eða jóladag, en stundum er átt við mat sem er borðaður yfir jólatímabilð.
Jólamatur er líkt og jólasiðir mismunandi milli landa.
Magnús B. Jónsson

**Magnús B. Jónsson** getur átt við eftirfarandi:
* Magnús B. Jónsson, sveitarstjóra á Skagaströnd
* Magnús B. Jónsson, doktor í búfjárrækt og landsráðunaut í nautgriparækt
Wensleydale

**Wensleydale** er dalur í austri Pennínafjallanna í Norður-Yorkshire í Englandi. Ure-áin er í dalnum.

Wensleydale-ostur er tegund osts sem dregur nafn sitt af dalnum.
Ritgerð um ríkisvald

***Ritgerð um ríkisvald*** (á ensku: *Two Treatises of Government* eða *Two Treatises of Government: In the Former, The False Principles and Foundation of Sir Robert Filmer, And His Followers, are Detected and Overthrown. The Latter is an Essay concerning The True Original, Extent, and End of Civil-Government*) er rit um stjórnmálaheimspeki eftir enska heimspekinginn John Locke og birtist fyrst nafnlaust árið 1689. Ritgerðirnar eru tvær en venjulega er titillinn hafður í eintölu á íslensku. Í fyrri ritgerðinni er sett fram gagnrýni á feðraveldi þar sem Locke gagnrýnir eða hrekur kenningar Roberts Filmer úr ritinu *Patriarcha* málsgrein fyrir málsgrein. Í síðari ritgerðinni setur Locke fram eigin stjórnspekikenningu sem byggist á hugmyndum um náttúrurétt og samfélagssáttmála.

## Heimildir
* Ashcraft, Richard. *Locke's Two Treatises of Government*. (Boston: Unwin Hyman, 1987).
* Ashcraft, Richard. *Revolutionary Politics and Locke's "Two Treatises of Government"*. (Princeton: Princeton University Press, 1986).
* Dunn, John. *The Political Thought of John Locke*. (Cambridge: Cambridge University Press, 1969).
* Macpherson, C.B. *Political Theory of Possessive Individualism*. (Oxford: Clarendon Press, 1962).
* Strauss, Leo. *Natural Right and History*. (Chicago: University of Chicago Press, 1953).
* Waldron, Jeremy. *God, Locke, and Equality*. (Cambridge: Cambridge University Press, 2002).
* Zuckert, Michael P. *Launching Liberalism*. (University Press of Kansas, 2002).
Cheddar

**Cheddar** er stórt þorp og hreppur í Sedgemoor í Somerset í Englandi. Þorpið er þekkt fyrir ost sem nefndur er eftir bænum, cheddar-ost, og einnig vegna Cheddar-gljúfursins.
Cheddar-ostur

**Cheddar-ostur** er ensk ostategund kennd við þorpið Cheddar í Somerset, Englandi. Osturinn er harður og fölgulur á litinn og gerður úr kúamjólk. Cheddar-ostur er vinsælasti osturinn í Bretlandi og nær sala hans yfir 51% af ostamarkaði landsins.

Eftirlíkingar af Cheddar eru algengar á Írlandi, í Bandaríkjum, Ástralíu, Nýja-Sjálandi, Suður-Afríku og Kanada. Osturinn hefur verið búinn til að minnsta kosti frá árinu 1170.
The Ting Tings

**The Ting Tings** er ensk sjálfstæð rokk hljómsveit sem samanstendur af tveim félögum: Jules De Martino (gítar, trommur, söngvari) og Katie White (söngvari, gítar, bassatrumba). Þau er frá Leigh, Manchester og var hljómsveitin stofnuð desember 2004 í Salford. Þau hafa gefið út fjórar smáskífur hjá Columbia Records, þar á meðal „That’s Not My Name“ sem var komst í efsta sæti UK Singles Chart-vinsældalistans. Hljómplatan *[[We Started Nothing]]* kom út þann 19. maí 2008 og toppaði einnig í Bretlandi.
Ernir

'''Ernir getur átt við eftirfarandi:
* Mannsnafnið Ernir
* Flugfélagið Ernir
* Ernir (fuglar)
* Fjallið Erni, Bolungarvík
* Fjallið Ernir, Skutulsfirði.