open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rayman Raving Rabbids

**Rayman Raving Rabbids** er fjórði leikurinn í vinsælu Rayman seríunum frá Ubisoft og kom út á sama dag og Nintendo Wii. Hönnuðir leiksins voru stjórnaðir af Michel Ancel, sem er upprunalegi höfundur Rayman, hjá Ubisoft Montpellier.

Leikurinn inniheldur meira en 70 litla leiki (mini-leiki) sem reynir að sína notkunamöguleika Wii fjarstýringunar (Wii remote). Það eru tveir möguleikar á að spila leikinn: *Story mode* sem opnar mini-leikina og *Score Mode* sem opnar verkefni og bónus hluti. Mini-leikirnir geta verið spilaðir aftur í Score Mode til að bæta árangurinn eða keppa gegn öðrum leikmönnum.

## Útgáfu og forritunar saga

Leikurinn er til fyrir Wii, Xbox 360, PC, PlayStation, Game Boy Advance og DS

Það var byrjað að búa til leikinn í Ubisoft Montpellier Studio, meðan þeir kláruðu King Kong, þegar forritarnir voru að leita eftir að búa til frábæran óvin fyrir næst Rayman leik. Aðalmaður stúdíósins, Michel Ancel skissaði mynd af kanínu, og þá kom hugmyndin að hafa óvinin kanínur.

Liðið byrjaði á að búa til venjulegan ævintýraleik eins og Rayman er vanalega. Síðan fengu þeir upplýsingar frá Nintendo um vélina og byrjuðu að einbeita sér að búa til leik sem notaðist við margs konar leikjaspilun. Þegar það kom í ljós að leikurinn passaði ekki sem venjulegur Rayman leikur, varð Rayman Raving Rabbids samansafn af litlum leikjum.

## Spilunarmöguleikar
* Það eru til tvær mismunandi leiðir til að spila Raving Rabbids: ‘’Story Mode’’ og ‘’Score Mode’’. Í ‘’story mode’’, fylgir leikurinn Rayman í fimmtán daga. Á hverjum degi verður Rayman að klára minsta kosti þrjá mini-leiki og síðan einn endakarl, sem maður keppir á móti í leikjum eins og FPS eða kappakstri.
Þegar Rayman klárar mini-leikina fær hann drullusokka. Þegar hann eignast nóg af þeim, býr hann til stiga uppúr fangelsinu og sleppur. Þegar maður klárar mini-leikina fær Rayman einnig mismunandi tónlist og búninga. Í ‘’score mode’’, getur leikmaður endurtekið mini-leikina og reynt að bæta árangurinn sinn eða spilað með öðrum.
* Rayman get breytt stílnum sínum í pönk, popp, rokk, ömmu ofl.

## Persónur/Kanínur
Kanínurnar eru aðalóvinurinn í þessum leik. Vopnin þeirra eru frá kanínugeimskipum með leiserum til klósettdrullusokka og klósettbursta .
Persónurnar hafa tala ekki eins og í Rayman 3. Í staðinn segja þeir nokkur orð eins og “Hey” eða “Wow”.
Eina þekkta persónan frá fyrri leikjum er barnið Globoxes. Aðrir en hann og Rayman, hefur engin önnur persóna hefur sést áður í öðrum leikjum.
Aðrir en kanínurnar, eru líka skrítin dýr sem líkjast fílum með horn, og önnur dýr (Kindur, kýr og svín).

## Einkunnir
* IGN: 8.3 af 10
* GameSpot: 8.0 af 10
* Game Informer: 8.5 af 10
* Nintendo Power: 7.5 af 10
* G4's X-Play: 4 af 5
Þorleifur Halldórsson

**Þorleifur Halldórsson** (1683 - 15. nóvember 1713) var íslenskur rithöfundur og skólameistari í Hólaskóla. Hann fæddist að Dysjum á Álftanesi um 1683. Faðir hans var Halldór Stefánsson en nafn móður hans er óþekkt. 

Foreldrar Þorleifs voru fátæk og gátu ekki kostað hann til mennta en hann var frábærlega vel gefinn og Jón Þorkelsson Vídalín, sem þá var sóknaprestur í Garðasókn, kom auga á námshæfileika hans og ákvað að kenna honum án borgunar en ella hefði Þorleifur enga menntun hlotið. Þegar Jón hafði verið vígður biskup í Skálholti 1698 hóf Þorleifur nám við Skálholtsskóla og lauk stúdentsprófi árið 1700. Að náminu loknu starfaði hann við kennslu og vinnumennsku en árið 1703 hélt hann utan til náms í Kaupmannahafnarháskóla. Skipið rak af leið og endaði við strendur Noregs. Þorleifur stytti sér stundir á leiðinni með því að skrifa fræga ritgerð sína *Mendacii encomium* á latínu eftir fyrirmynd Erasmusar frá Rotterdam. Hann íslenskaði ritgerðina sjálfur árið 1711 og heitir ritið í hans þýðingu *Lof lyginnar* en fyrirmyndin var rit  Earsmusar, *Lof heimskunnar*. 

Þorleifur stundaði nám og störf í Kaupmannahöfn næstu árin við góðan orðstír og hlaut meistaranafnbót fyrir. Þegar Steinn Jónsson Hólabiskup kom til Kaupmannahafnar til að fá biskupsvígslu fékk hann Þorleif til að koma með sér heim og verða skólameistari á Hólum. Var það haustið 1711. Því starfi gegndi Þorleifur þó aðeins í tvo vetur því hann lést úr berklum þann 15. nóvember 1713, aðeins þrítugur að aldri. Hann var ókvæntur.

## Tenglar
* ''Lof lyginnar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988
Miðbyggðin á Grænlandi

*Aðalgrein: [[Norrænir Grænlendingar]]*
Á milli Sermiligarssuk-fjarðar í byggðarlaginu Paamiut og Qoornoq-fjarðar í byggðarlaginu Ivittuut á suðvestur Grænlandi, var allfjölmenn byggð á tímum norrænna Grænlendinga sem engar ritaðar heimildir eru til um. Fornleifa- og sagnfræðingar telja að hún hafi verið hluti af Eystribyggð en nefna hana til aðgreiningar **Miðbyggðina**. Milli vestasta bæjar í aðalbyggðinni við Sermilik-fjörð og austasta bæjar í Miðbyggðinni við Qoornoq-fjörð er um 70 km óbyggðir og fjarlægðin frá Bröttuhlíð í miðri Eystribyggð um 250 km. 
Þar sem engar ritaðar heimildir eru um byggðina hafa engin örnefni varðveist. Eina nafnið sem hefur við talið að gæti verið frá Miðbyggðinni er skírskotun til *Garðaneskirkju* í Miðfjörðum í Flateyjarbók.

Í Miðbyggðinni hafa fundist um 40 rústir. Engin kirkja hefur fundist en þó einn legsteinn sem notaður hafði verið í hleðslu í ínúítahúsi, í hann var höggvið krossmark og nafnið Össr Asbiarnarson með rúnaletri.

Miðbyggðin hefur verið minnst rannsökuð af byggðum norrænna manna á Grænlandi. Ólíkt bæði Eystribyggð og Vesturbyggð hefur byggðin í Miðbyggð nær eingöngu verið út við sjó eða fjarðarstrendur. Allir bæir sem hafa verið athugaðir hafa verið smáir og tóftarbrotin af litlum híbýlum og útihúsum. Byggðin einkennist af bröttum hlíðum og lítlu undirlendi og þarmeð lítil beit og erfitt með heyskap. Í Miðbyggð er einnig meiri snjókoma og snjóþyngd meiri en í hinum byggðunum. Miðbyggðin hefur því síður hentað landbúnaði og líklegt verið tiltölulega fátækt svæði og íbúar þess lifað að milklu af auðlindum sjávar. 

## Heimildir

* *Grønlands forhistorie*, red. Hans Christian Gulløv, Gyldendal 2005, ISBN 87-02-01724-5
* *Á hjara veraldar*, Guðmundur J. Guðmundsson, Sögufélagið, 2005, ISBN 9979-9636-8-9

## Tilvísanir

### Greinar af Tímarit.is
* ''Ferðarolla frá Grænlandi - ágrip af sögu Grænlands''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1969
* ''Fornminjarannsóknir á Grænlandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927
* ''Grænland''; grein í Lesbók Morgnblaðsins 1931
* ''Grænland''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1934
* ''Næstu nágrannar vorir''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1957
* ''Á ókönnuðum slóðum á Grænlandi''; grein í Alþýðublaðinu 1950
* ''Nokkrir dagar'' (eftir Dr. Kristján Eldjárn); grein í Tímanum 1962
* ''Mikilvægi Grænlands''; grein í DV 1998
* ''Í vist með grænlenzkum''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944
* ''Á súð við Grænland''; grein í Sjómannablaðinu Víkingi 1950
Gagnstrokka hreyfill

**Gagnstrokka hreyfill** er tegund brunahreyfils þar sem stimplarnir liggja láréttir og „boxa“ frá hver öðrum.  Því eru gagnstrokka hreyflar gjarnan kallaðir **boxervélar**. Þessi tegund er mikið notuð í einkaflugvélum en lítið í bílum vegna þess hve breiður hann er. Boxervélum má ekki rugla við tvívirkan stimpilmótor þar sem stimplarnir slá að hver öðrum.

Gagnstrokka hreyfill eru mun samþjappaðari en hefðbundnir línumótorar og hafa jafnframt mun lægri þyngdarpunkt. Þetta leiðir til þess að bílar og mótorhjól með slíka mótortegund liggja mun betur á undirlaginu; eru stöðugri í akstri. Að auki eru gagnstrokka hreyflar breiðari og dýrari í byggingu en línumótorar og eru því síður í bílum, vegna þess hve þeir þvinga hjólhreyfingar að framan.

VW Bjalla notaðist við loftkældan fjögurra strokka gagnstrokka hreyfil, en hann var staðsettur „í skottinu“ og hefur því ekki áhrif á beygjuradíus. Sömu sögu er að segja um Porsche 356 og 912. Í eldri og nýrri útgáfum Porsche 911 er notaður 6 strokka gagnstrokka hreyfil, í þeim eldri var hann loftkældur en í nýrri er vatnskæling. Gagnstrokka hreyfill er einnig  í öllum bílum af tegundinni Subaru nema Subaru Justy.

Flestar einkaflugvélar hafa ýmist fjögurra- eða sex-strokka gagnstrokka hreyfla til að trufla ekki útsýn.

## Heimildir og tilvísanir
AA-samtökin

**AA-samtökin**, (e. *Alcoholics Anonymous*) oft einfaldlega kölluð ***AA***, eru óformleg samtök um tveggja milljóna einstaklinga víða um heim sem eru virkir eða óvirkir alkóhólistar. Samtökin voru stofnuð árið 1935 í Akron, Ohio. Allir meðlimir samtakana eiga það sameiginlegt að vilja hætta að nota áfengi eða önnur vímuefni. Þessir einstaklingar hittast í hópum í sínu samfélagi og geta hóparnir verið mjög misstórir, allt frá undir tíu einstaklingum til hundraða. 

Yfirlýst markmið AA-félaga er að halda sér óvirkum og hjálpa öðrum alkóhólistum til að gera það sama. Einnig er mælst til þess að sækja fundi samtakana og fylgja kerfi þess. AA var fyrsta 12-spora kerfið og er fyrirmynd annarra kerfa.

Í AA-bókinni er gerður greinarmunur á alkóhólista og drykkjumanni. Drykkjumaðurinn drekkur eins og alkóhólisti, og gæti jafnvel dáið nokkrum árum fyrir sinn tíma (það er flýtt dauða sínum af völdum áfengis). Eini munurinn er að drykkjumaðurinn getur hætt að drekka af sjálfsdáðum, þó hann þiggi hjálp á afvötnunar- eða sjúkrastofnun til að ná heilsu.  Alkóhólistinn getur einfaldlega ekki hætt af sjálfsdáðum eða með hjálp frá fagaðilum. Hann mun alltaf drekka aftur.

## Tenglar
* Vefsíða AA-samtakanna á Íslandi
* Opinber vefsíða AA-samtakanna á alþjóðlegum vettvangi 
* ''Ég drekk ekki í dag''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1956
Jan Valentine

**Jan Valentine** er einn af Valentínusar bræðrunum úr Hellsing seríunni- þeir eru vampírur sem skapaðar voru af Millennium til að ráðast á Hellsing setrið. Verkefni Jan Valentines var að drepa Integru Hellsing.

## Persónuleiki
Hann er uppreisnargjörn vampíra, með andlitið útgatað og með húfu sem nær að augum. Hann er í afar hversdagslegum fötum, hefur ljótt málfar og það mætti segja að hann sé andstæða Lukes Valentines.
## Saga
### Í manganu og OVAinu
Vegna þess hve vel OVAið fylgir manganu er persónuleiki og atriði Jans Valentines mjög lík í þeim. Henn kemur fyrst fram í annarri Hellsing mangabókinni og öðrum Hellsing OVA þættinum ásamt bróður sínum Luke Valentine er þeir ganga að Hellsing setrinu. Þeir leiða her uppvakninga, sem vopnaðir eru rifflum og líkamsskjöldum. Uppvakningarnir skjóta tvo hermenn sem gæta Hellsings og Luke og Jan Valentine ganga einfaldlega inn í setrið. Jan fer upp á þriðju hæð þar sem Integra Hellsing og Riddarar Hringborðsins halda sig, og drepur alla sem á vegi sínum þangað. En þar á þriðju hæðinni hindra Walter C. Dornez og Seras Victoria hann, og drepa flesta uppvakningana. Hann nær hinsvegar að flýja og hleypur að herberginu þar sem Integra er, en þar bíða meðlimir hringborðsins og skjóta hann, en drepa samt ekki. Hann er yfirheyrður af Walteri, en er svo brenndur lifandi af Millennium til að hann kjafti ekki leyndarmálum þeirra. 
### Í þáttunum
Í Hellsing þáttunum, var hann *FREAK*, sem eru mannverur sem breytt var í vampírur með hjálpar tölvukubbs, og hafði mikil áhrif í undirheiminum. 
## Vopn
*Jan notar tvær mikið breyttar, P90 byssur.

## Smámál
* Í OVAinu segir Jan  Þetta gefur greinilega til kynna að hann hafi alist upp við slæmar aðstæður.
* Í manganu segir Jan við sömu aðstæðu 
*Þeir Luke Valentine byrtast oft í eftirorðunum (omakeum), í mjög fyndnum atriðum.
*Nafnið hans Jans er borið fram sem /yahn/, vegna þess að 'j' hljómar eins og 'y' eða 'ui' á þýsku.
Guðmundur Jónsson (forstöðumaður)

**Guðmundur Jónsson** einnig þekktur sem **Guðmundur í Byrginu** (fæddur 19. nóvember 1958) var forstöðumaður Byrgisins um árabil.

## Um Guðmund
Guðmundur lauk gagnfræðaprófi frá Víghólaskóla, og prófum í múrverki og kjötiðnaði frá Iðnskólanum í Reykjavík. Hann hefur starfað við múrverk og kjötiðnað, en einnig sem kokkur.

Hann var dæmdur í þriggja ára óskilorðsbundið fangelsi í Héraðsdómi Suðurlands þann 9. maí árið 2008. Í byrjun desember mildaði Hæstiréttur Íslands dóminn í 2 og hálft ár og voru bæturnar sem konum þeim sem hann hafði brotið gegn lækkaðar.

## Heimildir og tilvísanir
Guðmundur Jónsson

**Guðmundur Jónsson** getur átt við eftirfarandi:

* Guðmund Jónsson, óperusöngvara.
* Guðmund Jónsson, hæstarréttardómara.
* Guðmundur Jónsson, arkitekt í Noregi
* Guðmund Jónsson, forstöðumann í Byrginu.
* Guðmund Jónsson, knattspyrnuþjálfara
Ferdinand Tönnies

**Ferdinand Tönnies** (26. júlí 1855 – 9. apríl 1936) var þýskur hagfræðingur og félagsvísindamaður. Ferdinand var brautryðjandi á sviði félagsvísinda. Hann var einn af stofnendum Þýska félagsfræðifélagsins og var forseti þess á árunum 1909-33.

## Tengill
* Ferdinand-Tönnies-Gesellschaft
Íslenska kvikmynda- og sjónvarpsakademían

**Íslenska kvikmynda- og sjónvarpsakademían** (skammstafað **ÍKSA**) er fyrirtæki í eigu Félags kvikmyndagerðarmanna, Framleiðendafélagsins SÍK og Samtaka kvikmyndaleikstjóra, stofnað árið 1999 sem vettvangur hagsmunasamtaka kvikmyndagerðarfólks og sjónvarpsfólks á Íslandi. Fyrirtækið veitir árlega Edduverðlaunin fyrir kvikmyndagerð og dagskrárgerð í sjónvarpi. Fyrirtækið hefur einnig staðið fyrir Stuttmyndahátíð ÍKSA og hélt úti vefritinu og tímaritinu Land og synir. 

## Ytri tenglar
* Land og synir
Imperium (skáldsaga)

**Imperium** er söguleg skáldsaga um Cíceró eftir Robert Harris sem var gefin út árið 2006.  Sagan er fyrstu persónu frásögn Tíró, ritara Cíceró, sem segir frá ævi hans.  Sögunni var útvarpað frá 4. til 15. september 2006 í þættinum *[[Book at Bedtime]]* á BBC Radio 4 og var lesin af breska leikaranum Douglas Hodge.  Stytt hljóðútgáfa er fáanleg á geisladiskum, Oliver Ford Davies les upp.  Óstytt útgáfa er einnig fáanleg á geisladiskum en hún er lesin upp af Simon Jones.

## Lýsing
Cíceró fær Tíró lánaðan með sér í ferðalag sem ritara og einkaþjón.  Eftir að hafa lært í Grikklandi ræðulist og heimspeki ferðast þeir aftur til Ítalíu þar sem Cíceró hefur einsett sér að gerast þingmaður.  Til þess giftist hann til fjár og tekur síðan að sér erfitt mál gegn Verres, sem stjórnar Sikiley með harðri hendi, og þaðan af hefst sagan af hans miklu sigurgöngu og afrekum sem stjórnmálamaður.
## Tenglar
*„A little bit of politics“ (viðtal á ensku), Observer, 3. september 2006
*„Putting the past together“ (bókarýni á ensku), Guardian, 2. september 2006
*['Digested read' (skopstæling á ensku) eftir [Jim Crace]]
*„Der letzte Republikaner“ (viðtal á þýsku), Telepolis, 11. nóvember 2006
Meðferðarheimili

**Meðferðarheimili** eru stofnanir sem hafa það hlutverk að taka til sín einstaklinga sem eiga við einhverskonar vandamál að stríða, hlúa að þeim, byggja þá upp og koma aftur út í samfélagið. Tilgangurinn er ekki alltaf að einstaklingarnir séu heilbrigðir þegar þeir koma út í samfélagið - þó að það sé auðvitað alltaf markmið, en markmiðið er að einstaklingarnir geti séð um sjálfa sig og geti byggt sjálfa sig upp til að lifa betra lífi.
Íslensku tónlistarverðlaunin

**Íslensku tónlistarverðlaunin** eru tónlistarverðlaun sem veitt eru árlega af samtökum Samtónn sem eru samtök rétthafa tónlistar á Íslandi stofnuð árið 2002. Fyrst voru verðlaunin veitt fyrir árið 1993 á vegum rokkdeildar FÍH. Verðlaunin eru yfirleitt veitt fljótlega eftir áramót fyrir nýliðið ár.
Kúlomb

**Kúlomb** (franska: *coulomb*) er SI-eining rafhleðslu, táknuð með **C**. Nefnd eftir franska eðlisfræðingnum Charles-Augustin de Coulomb (1736-1806). Er sú rafhleðsla, sem rafstraumurinn eitt amper flytur á einni sekúndu:

:1\ \mathrm{C} = 1\ \mathrm{A} \times 1\ \mathrm{s}.

Einnig, sú hleðsla rafþéttis, af rýmdinni eitt farad, með spennumuninn eitt volt:

:1\ \mathrm{C} = 1\ \mathrm{F} \times 1\ \mathrm{V}.

Eitt kúlomb er nákvæmlega 1/1,602&nbsp;176&nbsp;634 ×10-19 *einingarhleðslur* (*e*), sem jafngildir um 6,241 509 074  × 1018 *e*.
Amper

**Amper** (franska: *Ampère*) er SI grunneining rafstraums, táknuð með **A**. Einingin er nefnd eftir franska eðlisfræðingnum André-Marie Ampère (1775-1836). Eitt amper er sá rafstraumur sem jafngildir flutningi á rafhleðslunni einu kúlombi á hverri sekúndu,  1&nbsp;A&nbsp;=&nbsp;1&nbsp;C/s. Amper er skilgreint sem „*sá rafstraumur sem þarf í tveimur löngum og grönnum, samsíða leiðurum til að mynda kraftinn 2&nbsp;&times;&nbsp;10<sup>-7</sup> [[njúton]] á milli leiðaranna á hvern [[metri|lengdarmetra]] þeirra*“.
Amperstund

**Amperstund** er mælieining fyrir rafhleðslu, táknuð með **Ah**, einkum notuð sem mælikvarði á endingu rafhlaða og rafgeyma. T.d. ætti raflaða, sem gefin væri upp sem "1 mAh" að geta gefið rafstrauminn 1 mA í eina klukkustund. Uppgefinn fjöldi amperstunda rafhlöðu er þó ekki fullkomið mat á endingu rafhlöðu vegna innra viðnáms rafhlaða, sem fer hækkandi eftir því sem hleðsla hennar minnkar. En meðan álagsviðnám sem tengt er við rafhlöðuna er töluvert stærra en innraviðnám hennar (sem er oftast tilfellið miðað við venjuleg not) gefur fjöldi amperstunda rafhlöðu ansi nákvæma hugmynd um endingu hennar. Amperstund jafngildir 3600 kúlombum, þ.e. 1 Ah = 3600 C (En kúlomb jafngildir einmitt einni Ampersekúndu (1 As)). Amperstund er ekki SI-mælieining.

Algengt er að fjöldi amperstunda hleðslurafhlaða sé gefinn upp en sjaldgæft fyrir einnota rafhlöður.
Óm

**Óm** (þýska: *ohm*) er SI-eining rafmótstöðu (rafviðnáms), táknuð með gríska bóstafnum *ómega*, **Ω**, nefnd eftir þýska eðlisfræðingnum George Ohm (1789-1854). Er sú rafmótstaða sem veldur spennufallinu einu volti þegar rafstraumurinn er eitt amper. (1 Ω = 1 V/A. )
Menningarverðlaun DV

**Menningarverðlaun DV** voru íslensk menningarverðlaun sem veitt voru í nokkrum flokkum árlega frá árinu 1979 til ársins 2017. Verðlaunin voru fyrst veitt af Dagblaðinu og hétu þá **Menningarverðlaun Dagblaðsins** en eftir sameiningu Dagblaðsins og Vísis árið 1981 voru þau nefnd *Menningarverðlaun [[DV]]*. 

## Handhafar í flokki bókmennta
Grei

**Grei** (enska *Gray*) er SI-mælieining fyrir geislaskammt, táknuð með **Gy**. Nefnd eftir breskum eðlisfræðingi, Louis Harold Gray (1905-1965). Jafngildir einingunni júl á kílógramm, þ.e. 1 Gy = 1 J/kg.
Sívert

**Sívert** (sænska *Sievert*) er SI-mælieining fyrir geislaálag (af jónandi geislun), táknuð með **Sv**. Nefnd eftir sænskum eðlisfræðingi Rolf Maximilian Sievert (1896-1986). Jafngildir einingunni júl á kílógramm (J/kg), sem nefnist grei þegar mældur er geislaskammtur.

Einu síverti fylgja 5,5% líkur á því að fá krabbamein á endanum, **miðað við** línulegt án-þröskuldsmódel (e. linear no-threshold model). Það módel er yfirleitt notað, en er reyndar dregið í efa (þ. e. varðandi línuleikann, að því meiri geislun, því meiri áhætta, og að áhætta fylgi allri geislun, önnur módel segja að lítil geislun væri minna, ef nokkuð, skaðleg heldur en hefðbundna módelið gefur til kynna).

Eitt sívert jafngildir 100&nbsp;rem. Hugtakið rem er eldra, og er ekki í SI-eininga kerfinu.
Bekerel

**Bekerel** (franska *Becquerel*) er SI-mælieining fyrir geislavirkni, táknuð með **Bq**. Nefnd eftir frönskum eðlisfræðingi og nóbelsverðlaunahafa Henri Becquerel. Eitt bekerel er sú geislavirkni sem samsvarar einni kjarnabreytingu á hverri sekúndu og því gildir að 1 Bq = 1 s-1.
Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin

**Gríman – Íslensku sviðslistaverðlaunin** eru íslensk leiklistarverðlaun sem veitt eru árlega af Sviðslistasambandi Íslands (áður Leiklistarsamband Íslands). Verðlaunin voru fyrst veitt sumarið 2003.

## Verðlaunaflokkar

* Sýning ársins
* Leikskáld ársins
* Leikstjóri ársins
* Leikari ársins í aðalhlutverki
* Leikkona ársins í aðalhlutverki
* Leikari ársins í aukahlutverki
* Leikkona ársins í aukahlutverki
* Leikmynd ársins
* Búningar ársins
* Lýsing ársins
* Tónlist ársins
* Söngvari ársins
* Dansari ársins
* Danshöfundur ársins
* Barnasýning ársins
* Útvarpsverk ársins
* Heiðursverðlaun Leiklistarsambands Íslands

## Verðlaunahafar

### Sýning ársins

### Leikskáld ársins og Leikrit ársins

### Leikstjóri ársins

### Leikari ársins í aðalhlutverki

### Leikkona ársins í aðalhlutverki

### Leikari ársins í aukahlutverki

### Leikkona ársins í aukahlutverki

### Leikmynd ársins

### Búningar ársins

### Lýsing ársins

### Tónlist ársins

### Söngvari ársins

### Dansari ársins

### Danshöfundur ársins

### Barnasýning ársins

### Útvarpsverk ársins

### Heiðursverðlaun Leiklistarsambands Íslands
Silfurlampinn

**Silfurlampinn** voru íslensk leiklistarverðlaun sem veitt voru árlega af félagi leikdómara á dagblöðunum í Reykjavík frá 1954 til 1973.

## Handhafar Silfurlampans
* 1973 - Baldvin Halldórsson sem Schultz í *[[Kabarett]]* og Gæslumaður í *[[7 stelpur]]* í Þjóðleikhúsinu (afþakkaði verðlaunin sem voru í kjölfarið lögð niður). 
* 1972 - Steinþór Sigurðsson fyrir leikmyndir í *[[Skugga-Sveinn|Skugga-Sveini]]*, *[[Dómínó (leikrit)|Dómínó]]* og *[[Plógur og stjörnur|Plógi og stjörnum]]*.
* 1971 - Sigríður Hagalín sem Nell í *[[Hitabylgja (leikrit)|Hitabylgju]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1970 - Rúrik Haraldsson sem Victor í *[[Gjaldið|Gjaldinu]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1969 - Róbert Arnfinnsson sem Púntilla í *[[Púntilla og Matti]]* og Tevye í *[[Fiðlarinn á þakinu|Fiðlaranum á þakinu]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1968 - Helga Bachmann sem Hedda Gabler í *[[Hedda Gabler|Heddu Gabler]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1967 - Lárus Pálsson sem Jeppi á Fjalli í *[[Jeppi á Fjalli|Jeppa á Fjalli]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1966 - Þorsteinn Ö. Stephensen sem Pressarinn í *[[Dúfnaveislan|Dúfnaveislunni]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1965 - Gísli Halldórsson sem sá hífaði og annar götusópari í *[[Þjófar, lík og falar konur]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1964 - Helgi Skúlason sem Franz von Gerlach í *[[Fangarnir í Altona|Föngunum í Altona]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1963 - Gunnar Eyjólfsson sem Pétur Gautur í *[[Pétur Gautur|Pétri Gaut]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1962 - Steindór Hjörleifsson sem Johnny Pope í *[[Kviksandur|Kviksandi]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1961 - Guðbjörg Þorbjarnardóttir sem Eliza Gant í *[[Engill, horfðu heim]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1960 - *Engin verðlaun veitt.*
* 1959 - Brynjólfur Jóhanesson sem Joe Keller í *[[Allir synir mínir]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1958 - Valur Gíslason sem riddaraliðsforingi í *[[Faðirinn|Föðurnum]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1957 - Þorsteinn Ö. Stephensen sem Andrew Crocker-Harris í *[[Browning-þýðingin|Browning-þýðingunni]]* hjá Leikfélagi Reykjavíkur.
* 1956 - Róbert Arnfinnsson sem góði dátinn Svejk í *[[Góði dátinn Svejk|Góða dátanum Svejk]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1955 - Valur Gíslason sem Harry Brock í *[[Fædd í gær]]* hjá Þjóðleikhúsinu.
* 1954 - Haraldur Björnsson sem Klenow prófessor í *[[Sá sterkasti]]* í Þjóðleikhúsinu.

## Tengt efni
* Silfurhesturinn

## Heimildir
*
Dómsmálaráðherra

**Dómsmálaráðherra** er staða innan ríkisstjórnar í nokkrum löndum sem hefur málefni dómstóla og lögreglu með höndum. Í sumum löndum ber dómsmálaráðherra einnig ábyrgð á framkvæmd kosninga.

## Sjá einnig

* Dómsmálaráðuneyti Íslands
* Listi yfir dómsmálaráðherra á Íslandi
Helgi Tómasson

**Dr. Helgi Tómasson** (25. september 1896 – 2. ágúst 1958) var yfirlæknir á Kleppsspítala frá 1929 þegar nýtt hús spítalans var tekið í notkun. Hann er faðir Ragnhildar Helgadóttur fyrrverandi ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Mikið fjölmiðlamál varð úr deilum hans við Jónas Jónsson frá Hriflu árið 1930 sem fékk nafnið „Stóra bomba“.

Helgi fæddist á Vatnseyri við Patreksfjörð. Hann varð stúdent við Menntaskólann í Reykjavík árið 1915. Útskrifaðist síðari sem Cand.med frá Kaupmannahafnarháskóla árið 1927 sem sérfræðingur í tauga- og geðsjúkdómum. 

Helgi varð yfirlæknir Kleppsspítala í Reykjavík frá 1929 og starfaði þar til æviloka. Hann var auk þess kennari við Háskóla Íslands í geðsjúkdómafræðum frá árinu 1930. Hann var formaður Geðverndarfélags Íslands frá 1949 til æviloka. Og skátahöfðingi Íslands frá 1938 þar til hann lést.
KFUM og KFUK

**KFUM og KFUK** (**Kristileg félög ungra manna og kvenna** einnig stytt **KFUM og K**) eru kristin æskulýðssamtök, stofnuð árið 1844 í London af George Williams. Samtökin eru ein þau elstu og útbreiddustu af slíku tagi í heiminum með félög í yfir hundrað löndum.

## Ísland
KFUM á Íslandi var stofnað í Reykjavík 2. janúar árið 1899 af séra Friðriki Friðrikssyni sem hafði kynnst samtökunum í Kaupmannahöfn. 29. apríl sama ár var KFUK stofnað. Félagið rekur sumarbúðir fyrir börn í Vatnaskógi, Vindáshlíð, Kaldárseli, Ölveri og við Hólavatn.

## Tenglar
* Vefur KFUM og KFUK á Íslandi
* Vefur alþjóðasamtakanna YMCA
Kingittorsuaq steinninn

*Aðalgrein: [[Norrænir Grænlendingar]]*

**Kinggittorsuaq steinninn** er rúnasteinn sem fannst árið 1823 á eyjunni Kingittorsuaq norðvestur af Upernavik (nákvæm staðsetning er 72°51′N 55°29′V). Rúnasteinninn lá í vörðu og er lítill leirsteinn um 11,2 cm á lengd.

Rúnaskriftina má umrita sem:

 el=likr * sikuaþs : so=n:r * ok * baan=ne : torta=r son :
 ok enriþi * os son : laukardak*in : fyrir * gakndag
 hloþu * ua=rda te * ok rydu : ??????

Sem mundi þýða með latneskum bókstöfum: 

*Erlingr Sighvats sonr ok Bjarni Þórðar sonr ok Eindriði Odds sonr laugardagin fyrir gagndag hlóðu varða þe[ssa] ok ... ....*

Síðan fylgja nokkrar rúnir sem ekki er hægt að þýða og gætu verið töfrarúnir.

Á nútímaíslensku mundi það verða:

*Erlingur Sighvatsson og Bjarni Þórðarson og Indriði Oddsson hlóðu vörðu þessa laugardaginn fyrir gangdag* 

Ekki er auðvelt að tímasetja þennan rúnastein en samkvæmt rúnasérfræðingum hefur hann sennilega verið gerður í lok 13. aldar.

## Gangdagur
Gangdagur var í kaþólskum sið upphaflega haldinn heilagur 25. apríl. Hið latneska heiti dagsins var og er: ** (Biðjið). En frá 9. öld var hann bundinn við fimmta sunnudag eftir páska. Nafn sunnudagsins Rogate tengist hinum gamla sið að ganga bænagöngu um akrana eða umhverfis þá og biðja fyrir góðri uppskeru. Gangan hófst sunnudaginn og hélt áfram næstu þrjá daga. Í þýðingum var tekið mið af göngunni en ekki bæninni og er því kallaðir gangdagar í íslenskum textum, en * * ("dagar fyrirspurna" eða "bænadagur") á latínu. Þegar gangdagar enda kemur uppstigningardagur.

Annað hvort hafa þeir Erlingur, Bjarni og Indriði verið snemma á ferð í Norðursetu eða þá að þeir hafa haft þar vetursetu. Ef þeir hafa komið frá Eystribyggð hafa þeir ferðast um 1600 km, eða um það bil jafn langt og siglingaleiðin frá Reykjavík til Stavangurs í Noregi og landleiðin frá Kaupmannahöfn til Napólí á Ítalíu.

## Heimildir
* *Grønlands forhistorie*, red. Hans Christian Gulløv, Gyldendal 2005, ISBN 87-02-01724-5
* *Á hjara veraldar*, Guðmundur J. Guðmundsson, Sögufélagið 2005, ISBN 9979-9636-8-9

## Tenglar
* ''Kveðja frá Kingigtoruaq''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1961
* Vefsvæði um norræna, þar á meðal grænlenska, rúnasteina og rúnakefli
Táragas

**Táragas** er almennt heiti á ýmsum tegundum eiturgass sem yfirleitt eru ekki lífshættulegar. Ef slíkt gas berst í augu veldur það sviða og táraflóði. Táragas er flokkað sem taugagas og telst þar af leiðandi til efnavopna. Það er oft notað af óeirðalögreglu til að dreifa hópum fólks. 

## Notkun táragass á Íslandi
### Táragas á Friðardeginum
:*Aðalgrein: [[Friðardagurinn á Íslandi]]*
Að kvöldi Friðardagsins 8. maí 1945 kom til óeirða milli breskra hermanna og Íslendinga. Var það að hátíðarhöldum loknum. Þá safnaðist mikill mannfjöldi saman á götum Reykjavíkur, þ.á m. stórir hópar breskra sjóðliða. Í fyrstu var mannfjöldin rólegur, en allmargir sjóliðar voru talsvert undir áhrifum víns og söfnuðust þar í hópa í miðbænum. Brátt safnaðist að þeim mikill hópur manna, sem slóst í för með þeim, aðallega drengir og unglingar. Þegar leið á kvöldið kom til grjótkasts milli hermanna og Íslendinga. Í Morgunblaðinu 10. maí 1945 stendur, og er vitnað í skýrslu lögreglunnar: 

:*Íslenskum lögreglumönnum, sem þarna voru, og breskum, tókst brátt að skilja hópana að, en grjótkastið hélt áfram. Varð lögreglan að beita kylfum í viðureign þessari, sem stóð yfir á aðra klukkustund. Mannfjöldin dreifðist þá um Miðbæinn, en ókyrrð hélst. Lögreglustjóri breska hersins fór fram á það við lögreglustjórann í Reykjavík, að notað yrði táragas, en lögreglan í Reykjavík færðist undan því í lengstu lög. Skömmu seinna fór breska lögreglan að nota táragas á sitt eindæmi til þess að dreifa mannfjöldanum. [..] Þar eð óspektir voru víðar í bænum og vænta mátti alvarlegra óeirða á ýmsum stöðum, tók stjórn lögreglunnar í Reykjavík þá ákvörðun að nota táragas. [..] Þessar aðgerðir lögreglunnar báru þann árangur, að óspektum linnti með öllu hér í bænum á tiltölulega skömmum tíma*. 

### Óeirðirnar á Austurvelli 1949
Óeirðirnar á Austurvelli eða Slagurinn á Austurvelli voru óeirðir, sem urðu á Austurvelli miðvikudaginn 30. mars 1949, þegar samþykkt var þingsályktunartillaga um inngöngu Íslands í Norður-Atlantshafsbandalagið - NATÓ. Andstæðingar, stuðningsmenn og almennir borgarar flykktust á Austurvöll til að láta óánægju sína í ljós, en sumir andstæðinganna létu grjóti, eggjum og mold rigna yfir Alþingishúsið. Lögregla ákvað að dreifa mannfjöldanum með því að varpa táragasi á hann.

### Siglufjörður, 26. júlí, 1959
Táragasi var beitt á Siglufirði þann 26. júlí árið 1959. 
Samkvæmt frétt Morgunblaðsins var kallað til lögreglunnar vegna rúðu sem brotin hafði verið á Hótel Höfn. Lögreglan var fámenn og réði ekki við mannfjöldan utan við hótelið. Því brá hún á það ráð að notast við táragas. Táragasið barst inn í danssal hússins og greip um sig ofsahræðsla og reiði.  

### Austurvöllur, 22. janúar, 2009
Um klukkan 00:30, aðfaranótt 22. janúar, 2009, skaut lögregla táragasi að mótmælendum við Alþingishúsið.  Þá höfðu mótmælendur lagt eld að dyrum Alþingishússins. 

## Tengt efni
* Piparúði

## Heimildir
Prentarafélagið

**Prentarafélagið** var stéttarfélag prentara á Íslandi sem var stofnað 2. janúar 1887. Félagið var fyrsta stéttarfélagið sem stofnað var á Íslandi. Það lognaðist út af árið 1890. Hið íslenska prentarafélag var síðan stofnað árið 1897 og átti þátt í stofnun Alþýðusambands Íslands árið 1916.
Stéttarfélag

**Stéttarfélag** eða **verkalýðsfélag** er félagasamtök launþega úr tilteknum starfsstéttum stofnað í þeim tilgangi að halda fram sameiginlegum hagsmunum sem tengjast starfi þeirra. Starf stéttarfélaga snýst þannig að jafnaði um starfstengd málefni eins og laun, starfsöryggi, frítíma, en líka um hluti eins og menntun og starfsheiti þar sem slíkt á við. Stéttarfélög semja um kaup og kjör við atvinnurekendur í kjarasamningum sem þau gera fyrir hönd sinna félaga. 

Á Íslandi gilda lög nr. 80/1938 um verkalýðsfélög, hlutverk þeirra starfsemi og stöðu. Í 1. grein laganna segir: „Rétt eiga menn á að stofna stéttarfélög og stéttarfélagasambönd í þeim tilgangi, að vinna sameiginlega að hagsmunamálum verkalýðsstéttarinnar og launtaka yfirleitt“. Hvað nákvæmlega felst í þessu ákvæði er ekki útskýrt en í greinargerð með lögunum segir, að um sé að ræða rétt til þess að „… gæta hagsmuna þeirra manna, sem hafa lífsviðurværi sitt af því að selja vinnu sína gegn ákveðnu kaupgjaldi.“

## Neðanmálsgreinar
Luna 1

**Luna 1** var lítið ómannað geimfar sem var hluti af Luna-geimferðaáætluninni. Það var smíðað í Sovétríkjunum og skotið upp 2. janúar 1959. Það var fyrsta geimfarið sem komst í námunda við Tunglið. Tveimur dögum eftir að því var skotið á loft lenti það á braut um Sólu á milli sporbauga Jarðar og Mars.
Friðrik Friðriksson (prestur)

Séra **Friðrik Friðriksson** (f. 25. maí 1868 á Hálsi í Svarfaðardal – d. 9. mars 1961 í Reykjavík) var íslenskur prestur sem einkum er minnst fyrir aðild sína að stofnun ýmissa félagasamtaka sem höfðu mikil áhrif á þjóðlífið á Íslandi á 20. öld. Hann kom að stofnun KFUM og KFUK 1899, Knattspyrnufélagsins Vals 1911, Karlakórs KFUM sem síðar varð Karlakórinn Fóstbræður 1911, skátafélagsins Væringja 1913 og Knattspyrnufélagsins Hauka 1931.

Í samstarfi við KFUM og KFUK stofnaði hann sumarbúðirnar Vatnaskógur. Þar samdi hann mörg lög sem eru enn sungin í dag.

Stytta af honum eftir Sigurjón Ólafsson stóð við Lækjargötu í Reykjavík.

## Ásakanir um kynferðislegt misferli
Mikill styr varð um minningu Friðriks árið 2023 vegna útgáfu nýrrar ævisögu hans eftir Guðmund Magnússon sagnfræðing. Í bókinni birtist frásögn manns á áttræðisaldri sem hafði sótt sunnudagsskóla hjá KFUM í barnæsku um að Friðrik hefði leitað á hann og káfað á honum þegar hann var drengur. Maðurinn kvað aðra drengi hafa lent í því sama hjá Friðriki. Drífa Snædal, talskona Stígamóta, sagði fleira fólk hafa leitað til Stígamóta vegna mála sem tengdust Friðriki.

KFUM og KFUK gáfu út yfirlýsingu eftir umfjöllunina þar sem samtökin sögðu að ef hægt væri að leiða í ljós að stofnandi samtakanna hefði gerst sekur um brot gagnvart börnum teldu þau slíkt uppgjör nauðsynlegt. 

Í kjölfar ásakananna samþykkti Borgarráð Reykjavíkur tillögu um að styttan af Friðriki við Lækjargötu skyldi fjarlægð.

## Tenglar
* 
* 

## Tilvísanir
Áramótaskaupið

**Áramótaskaup** einnig þekkt sem **Skaupið** er árlegur fimmtíu til sextíu mínútna sjónvarpsþáttur sýndur á RÚV, þann 31. desember sem fylgdi á eftir áramótaþætti Ríkisútvarpsins þegar Ríkissjónvarpið var stofnað árið 1966. Þátturinn er á dagskrá frá 22:30 til 23:30. Þátturinn er mikilvægur þáttur í áramótahátíð fyrir flesta Íslendinga þar sem þau setjast niður fyrir framan sjónvarpið klukkan hálf ellefu. Í þættinum er horft á liðið ár með kaldhæðinum og skopsamlegum hætti, sérstaklega stjórnmálamönnum, listamönnum, viðskiptafólki og öðru menningarefni. Áhorf þáttarins er eitt það mesta sem gerist í íslensku sjónvarpi og því mikil pressa á leikstjóra og leikara sem taka þátt í Áramótaskaupinu hvert ár. Auglýsingartími í kring um Áramótaskaupið er dýrasti tími ársins, en um 30 sekúndna auglýsing kostar um 350.000 kr með vsk. Þættinum lýkur stuttu fyrir miðnætti þannig að þeir Íslendingar sem skjóta upp flugeldum gera það oftast þegar skaupinu er lokið.

## Skaupin frá ári til árs

### Ríkisútvarpið
* 1965: *Fuglar ársins: Gamanmál á gamlárskvöldi*.
* 1964: *Enn eitt árið í hundana*, .
* 1963: *Moll-skinn með útúr-dúr*.
* 1962: *Tilbúið undir tréverki*, .
* 1961: *Í þungbæru gamni og glensfullri alvöru*, .
* 1960: *Tunnan valt*,  og .
* 1959: *Í gamni og græzkulausri alvöru*.
* 1958: *Áramótaspé eftir St. J.*, *Gamanvísur eftir Árna Helgason*.
* 1957: *Glens á gamlárskveldi*.
* 1956: *Gamanmál á gamlárskveldi*, Guðmundur Sigurðsson.
* 1955: *Þetta er ekki hægt*, Guðmundur Sigurðsson.
* 1954: *Missýnir og ofheyrnir á gamla árinu*, .
* 1953: *Gamanleikur: "Fljúgandi diskar"*, .
* 1952: *Gamlar minningar. Gamanvísur og dægurlög - að viðbættum nýjum gamanþætti eftir rjóh*. 
* 1951: *Áramótaþáttur*.
* 1950: *Áramótaþáttur eftir Jón Snara*. 
* 1949: *Gamanþáttur eftir Jón snara*.
* 1948: *Gamanþáttur. Létt lög. (Hawai-hljómsveitin).*

### Krakkaskaup
Frá árinu 2016 hefur RÚV sýnt barnaútgáfu skaupsins sem heitir Krakkaskaup.

* Krakkaskaup 2025

* *Krakkaskaup 2024*
* *Krakkaskaup 2023*
* *Krakkaskaup 2022*
* *Krakkaskaup 2021*
**Krakkaskaup 2020*
* *Krakkaskaup 2019*
* *Krakkaskaup 2018*
* *Krakkaskaup 2017*
* *Krakkaskaup 2016*

## Neðanmálsgreinar
Arete frá Kýrenu

**Arete frá Kýrenu** (4. öld f.o.t.) var dóttir Aristipposar frá Kýrenu, lærisveins Sókratesar. Nafn hennar þýðir „dygð“ eða „ágæti“. Hún er stundum talin hafa tekið við af föður sínum sem höfuð skóla Kýreninga en í raun er ekki vitað hvort Aristippos faðir hennar eða dóttursonur hans — sem einnig hét Aristippos frá Kýrenu — stofnaði skólann. Engu að síður kann að vera ástæðulaust að hafna því að Arete hafi sjálf verið heimspekingur. Sonur hennar var kallaður „hinn móðurmenntaði“ (forngríska: μητροδίδακτος), að því er virðist af því að helsti kennari hans í heimspeki hafi verið móðir hans, Arete.

## Heimild
*

## Tengt efni
*Kýreningar

## Tengill
*
Hipparkía

**Hipparkía hundingi** var forngrískur heimspekingur sem var sögð hafa fæðst 340 f.Kr. 

Um Hipparkíu er lítið vitað. Einkum eru tvær ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi tilheyrði hún hreyfingu hundingja sem var fremur óvinsæll skóli í forngrískri heimspeki og í öðru lagi var hún kona en forngrískt samfélag var karlmiðað. Talið er að vegna þessa hafi rit hennar ekki varðveist. Vitneskja okar um Hipparkíu er fengin úr ritum annarra heimspekinga.

Hipparkía var gift öðrum heimspekingi, hundingjannum Kratesi og lifði lífinu líkt og aðrir hundingjar. Hundingjar stunduðu meinlætalifnað og kærðu sig lítt um ríkjandi hefðir og venjur. Flestir hundingjar kærðu sig því lítið um hjónaband yfirleitt vegna þess að þeir höfnuðu gildum eigin samfélags til þess að geta orðið borgarar alls heimsins. En hjónaband Hipparkíu og Kratesar er hægt að sjá sem uppreisn gegn félagslegum venjum hundingjanna sjálfra. 

Hipparkía var einnig hispurslaus líkt og aðrir hundingjar. Samkvæmt Ágústínusi kirkjuföður voru þau Hipparkía og Krates sögð hafa verið svo ósiðvönd að þau fullkomnuðu hjónaband sitt með því að hafa mök á almannafæri.

## Heimild
*

## Tengt efni
*Hundingjar

## Tengill
*
Áramótaskaup 2006

***Áramótaskaupið 2006*** er áramótaskaup sem var sýnt þann 31. desember 2006 klukkan 22:30 á Ríkissjónvarpinu. Á undan Áramótaskaupinu birtist líka í fyrsta skipti ein af hinum þremur frægu auglýsingum Kaupþings með John Cleese í aðalhlutverki.

## Tafir á heimasíðunni
Vegna gríðarlegrar ásóknar Íslendinga, sem staðsettir eru erlendis, í að horfa á áramótaskaupið í beinni útsendingu á www.ruv.is var Áramótaskaupið gert aðgengilegt á vefnum í þrjá sólarhringa eftir sýningu þess.

## Þeir sem unnu við gerð skaupsins
*Tónlist: Flís
*Leikmynd: Úlfur Grönvold
*Förðun og gerfi: Ragna Fossberg
*Búningahönnun: Helga Rós Hannam
*Klipping: Eggert Baldvinsson
*Kvikmyndataka: Erlendur Cassata
*Framleiðslustjóri: Kristín Erna Arnardóttir
*Handrit: Ari Eldjárn, Hugleikur Dagsson, Margrét Örnólfsdóttir, Úlfur Eldjárn, Þorsteinn Guðmundsson.
*Framleiðandi: Snorri Þórisson
*Leikstjóri: Reynir Lyngdal
*Leikarar, Aðalbjörg Árnadóttir, Aðalheiður Halldórsdóttir, Arndís Hrönn Egilsdóttir, Alli Rafn Sigurðarson, Árni Salomonsson, Árni Pétur Guðjónsson, Árni Tryggvason, Birna Hafstei, Björn Thors, Dóra Jóhannsdóttir, Edda Arnljótsdóttir, Elma Lísa Gunnarsdóttir, Erlendur Eiríksson, Eygló Karólína Benediktsson, Friðrik Friðriksson, Gísli Pétur Hinriksson, Gísli Örn Garðarsson, Gulaug Elísabet Ólafsdóttir, Gunnar Hansson, Gunnar Jónsson, Halla Ólafsdóttir, Halla Vilhjálmsdóttir, Halldóra Geirharðsdóttir, Halldór Gylfason, Hanna María Karlsdóttir, Harpa Arnardóttir, Helga Braga Jónsdóttir, Hilmar Jónsson, Hjálmar Hjálmarsson, Höskuldur Sæmundsson, Ilmur Kristjánsdóttir, Ingvar E. Sigurðsson, Jóhann G. Jóhansson, Jóhanna Vigdís Arnadóttir, Jón Gnarr, Jón Páll Eyjólfsson, Jóhanna Friðrika Sæmundsdóttir, Karl Ágúst Úlfsson, Kristján Franklin Magnús, Laddi, Lovisa Ósk Gunnarsdóttir, Magnús Pálsson, Maria Heba Þorkelsdóttir, Pálmi Gestsson, Pétur Jóhann Sigfússon, Sigurður Skúlason, Stefán Hallur Stefánsson, Stefán Jónsson, Steve Lorenz, Theodór Júlíusson, Unnur Ösp Stefánsdóttir, Vignir Rafn Valþórsson, Þorsteinn Bachmann, Þorsteinn Guðmundsson, Þór Tulinius, Örn Árnason.
*Í eigin persónu: Auðunn Blöndal, Páll Magnússon, Sirrý.

## Umfjöllunarefni
### Kvikmynda og sjónvarpsumfjöllunarefni
Planet of the Apes, South Park, Strákarnir, Rockstar, Spaugstofan, He-Man and the Masters of the Universe, Litla hafmeyjan, Spiderman, Splash TV, Star Wars, James Bond, Tekinn, Kastljós.

### Annað umfjöllunarefni
Fuglaflensan, Kárahnjúkastífla, Bubbi, Keflavíkurherinn, Herra Ísland, Pólskir innflytjendur, Bobby Fischer, Vísitala neysluverðs, Unnur Birna Vilhjálmsdóttir, Sigur Rós, Ómar Ragnarsson, Magni, Brynja Björk, Nylon, Icelandair, Britney Spears, Hannes Smárason, Hannes Snorrason, Baugsmálið, Jón Sigurðsson, Geir H. Haarde, Árni Johnsen, Íslendingar, Ragnhildur Steinunn Jónsdóttir, Eyþór Arnalds, Gísli á Uppsölum, Andri Snær Magnason, áhorfendur Áramótaskaupsins.

## Neðanmálsgreinar
Lögmál Newtons

**Lögmál Newtons** eru þrjú eðlisfræðilögmál um krafta og áhrif þeirra á hluti og um hluti á hreyfingu, sett fram af Isaac Newton í höfuðriti sínu *[[Principia]]* árið 1687. Lögmálin eru grundvöllur að klassískri aflfræði og eru yfirleitt sett fram með eftirfarandi hætti: 

**1. lögmál - ''Tregða*** Allir hlutir hafa [[tregða|tregðu]] og halda því óbreyttum [[hraði|hraða]] og [[stefna|stefnu]] nema á þá verki ytri kraftar sem samanlagt eyða ekki hver öðrum. 

*'2. lögmál - *Kraftur og hröðun*** Kraftur er jafn [[tími|tímabreytingu]] [[skriðþungi|skriðþunga]] sem jafngildir [[margföldun|margfeldi]] [[massi|massa]] og [[hröðun]]ar, þ.e. ''F'' = ''ma''.

**3. lögmál - *Átak og gagntak*''' Kraftar koma alltaf fyrir í pörum. Ef hlutur A verkar á hlut B með krafti (átaki) verkar hlutur B einnig með krafti á hlut A (gagntaki). Átak og gagntak hafa sömu stærð en öfuga stefnu.

Þessi lögmál gilda almennt fyrir stórsæja hluti en afstæðiskenningin sýndi að aðlögunar er þörf fyrir smásæja hluti á hraða sem nálgast ljóshraða.
Herbert von Karajan

**Herbert von Karajan** (fæddur 5. apríl 1908 í Salzburg, dáinn 16. júlí 1989 í Anif, rétt utan við Salzburg) var austurrískur hljómsveitarstjóri og óperustjórnandi af grískum ættum (rétt nafn hans var Karajannis).

Karajan var ein áhrifamesta persóna í lærðri tónlist vesturlanda á 20. öld og er án efa einhver frægasti hljómsveitarstjóri sögunnar. Hann var meðal annars aðalhljómsveitarstjóri Berlínarfílharmóníunnar í marga áratugi.
Claudio Abbado

**Claudio Abbado** (fæddur 26. júní 1933 í Mílanó, dáinn 20. janúar 2014 i Bologna) var ítalskur hljómsveitarstjóri. Á ferli sínum var hann meðal annars listrænn stjórnandi Scala-Óperunnar í Mílanó og Wiener Staatsoper. Árið 1989 varð hann aðalhljómsveitarstjóri Fílharmóníusveitar Berlínar en lét af störfum þar 2002 af heilsufarsástæðum.

## Tilvísanir
Simon Rattle

**Sir Simon Denis Rattle** (fæddur 19. janúar 1955) er enskur hljómsveitarstjóri. Hann hófst til metorða sem aðalhljómsveitarstjóri sinfóníuhljómsveitarinnar í Birmingham en er nú aðalhljómsveitarstjóri Fílharmóníusveitar Berlínar.
Röð (stærðfræði)

**Röð** er í stærðfræði runa af summum liða gefinnar runu ef við leyfum okkur losarlegt orðalag. Við getum orðað þetta nákvæmar með því að gefa okkur talnarunu (a_n) og skilgreina út frá henni aðra runu (s_n) þannig að hver liður síðari rununar er skilgreindur s_n = a_1 + a_2 + \cdots + a_n, þar sem a_1,a_2,\dots,a_n eru liðir úr rununni (a_n), slík runa (s_n) kallast röð eða óendanleg röð.  Raðir eru oftast táknaðar:
:a_1 + a_2 + \cdots + a_n + \cdots,  
:\sum_{k=1}^{\infty} a_k eða  \sum a_k.

Við köllum a_n *n-ta lið* raðarinnar, s_n *n-tu hlutsummu* raðarinnar og (s_n) *hlutsummurunu* raðarinnar.  Við segjum að röð sé samleitin ef að runan (s_n) er samleitin og við táknum markgildi hennar með:
:\sum_{k=1}^{\infty} a_n,
annars er röðin sögð ósamleitin.

Við segjum að röð \sum a_n sé alsamleitin ef að \sum \left|a_n \right| er samleitin.

Veldaraðir er mikilvægar raðir, sem eru samleitinar innan *samleitnigeisla* raðanna, en þær eru m.a. er notaðar til að skilgreina fáguð föll eins og hornaföllin.

## Tengt efni
* Taylorröð
* Víxlröð
Wii fjarstýring

**Wii fjarstýringin** (oftast kölluð **Wii Remote** eða **Wiimote**) er aðal fjarstýring leikjatölvunnar Wii. Það sem er sérstakt við Wii fjarstýringuna er hreyfiskynjunin, sem leyfir leikmanninum að hreyfa sig og miða á skjáinn og gerir leikjaframleiðendum kleift að búa til leiki sem þeir hefðu annars ekki getað gert.

Wii fjarstýringin var kynnt árið 2005 á Tokyo Game Show þann 17. september og hefur síðan fengið mikla athygli útaf hreyfiskynjunninni og mismuninn miðað við venjulegu fjarstýringarnar. Maður getur keypt fjarstýringuna sér eða borgað aðeins meira og keypt hana í pakka með Wii Play- sem er leikur sem á að hjálpa leikmönnum að kynnast Wii fjarstýringunni.
Crymogæa

***Crymogæa*** er fræðirit eftir Arngrím Jónsson lærða sem gefið var út á latínu í Hamborg 1609 en ritað á tímabilinu 1593–1603 .  Heiti ritsins merkir „Ísland“ á grísku en einnig er það stundum kallað „Hrímland“. Ritinu var ætlað að leiðrétta hugmyndir útlendinga um Ísland og segir sögu Íslands frá landfundum til síðari hluta 16. aldar. Arngrímur yfirfærði þar hugmyndir úr fornmenntastefnu um forn tungumál á borð við latínu og grísku yfir á íslensku og boðaði málverndarstefnu.

## Heimildir og tilvísanir
Hlutheildun

**Hlutheildun** eða **hluttegrun** er stærðfræðileg aðferð við umritun og lausn á heildum, en hún byggir á deildun margfeldis tveggja falla. 

Umrituninn er svona: \int f\, dg = fg - \int g\, df

Til að sanna að þessi regla gildir nægir að deilda hægri hlið jöfnunar. f(x)g(x) deildað er f'(x)g(x) + f(x)g'(x) og þar sem heildun er andhverf aðgerð deildunar fæst: f'(x)g(x) + f(x)g'(x) - f'(x)g(x) = f(x)g'(x) sem er jafnt vinstri hlið jöfnunar þegar hún hefur einnig verið deilduð. Þannig er reglan um hlutheildun sönnuð.
Virtual Console (Wii)

**Virtual Console**, skammstafað *VC*, er tölvuleikjanetþjónusta frá Nintendo fyrir Wii leikjatölvuna. Satoru Iwata lýsir þessu sem tölvuleikjaútgáfu af iTunes Store frá Apple, þjónustan býður uppá leiki frá gömlum Nintendo leikjatölvum (NES, SNES og N64) og leikjatölvum gefnar út á sama tíma af öðrum fyrirtækjum, Mega Drive/Genesis og TurboGrafx-16
Athafnaheimspeki

**Athafnaheimspeki** eða **athafnaspeki** getur átt við um:

*Athafnafræði, undirgrein heimspekinnar;
*Gagnhyggju (úrelt orðanotkun).
Wii stöðvar

**Wii stöðvarnar** eru aðalvalmynd leikjatölvunnar Wii frá Nintendo. Þær eru notaðar til að velja hvað þú ætlir að gera, t.d. spila leik, fara netið, kíkja á veðrið og fleira. Notandinn getur hreyft stöðvarnar til milli plássana 48.

## Aðalstöðvarnar
**Aðalstöðvarnar** eru þær sem er í vélinni þegar maður kaupir hana.

### Disc Channel
**Disc Channel** leyfir notendum að spila Wii og GameCube leiki. Ef það er Wii leikur í drifinu birtir Disc Channel nafnið á leiknum sem er í tölvunni. Ef það er GameCube leikur sýnir tölvan GameCube merkið og spilar hljóðið úr GameCube þegar hún kveikjir á sér. Aftur á móti getur hún ekki sýnt merkið á leiknum eða aðrar upplýsingar, ólíkt Wii leikjunum. Ef DVD, CD er látinn í tölvuna eða Wii eða GameCube leikur frá öðru landi, sýnir hún þessi skilaboð: "Unable to read the disc. Check the Wii operations Manual for help troubleshooting." Ef enginn diskur er látinn í tölvuna, sýnir hún skilaboðin: "Please insert a disk." Þegar diskur er látinn í, sést mynd með tveim diskum snúast þangað til hún les diskinn, þá hverfur annar diskurinn.

Þetta er eina stöðin sem ekki er hægt að færa. Hún er alltaf sýnd efst til vinstri.

### Mii Channel
Í **Mii** (borið fram eins og enska persónufornafnið "me") **Channel** getur maður búið til sýnar eigin Mii persónur og notað í ýmsum leikjum. Maður getir ráðið hvernig höfuðið er í laginu, lit, stærð, gerð og staðsetningu augna, ráðið hárgreiðslu og ýmsu fleira. Það er pláss fyrir alls 100 Mii persónur á eina leikjatölvu.

### Photo Channel
Ef notandi setur SD kubb í Wii, eða sendir myndir eða myndbönd með tölvupósti, getur maður skoðað það í **Photo Channel**. Maður getur breytt myndunum og búið til púsl úr þeim. Eftir breytingar getur notandi vistað myndirnar í tölvuna (en ekki á SD kubbinn) og sent myndirnar til einhvers annars Wii eiganda.

## Heimildir
100 Bullets (tölvuleikur)

**100 Bullets** er hasarleikur byggður á DC Comics 100 Bullets teiknimyndasögunni, skrifuð af Brian Azzarelo og teiknuð af Eduardo Risso. Leikurinn verður gefinn út af D3 Publisher og kemur út á Wii, Game Boy Advance, Nintendo DS, Xbox 360, PSP, PC og PlayStation 3.

Það er ekki mikið vitað um leikinn því hann er ekki kominn út.
Alien Syndrome

**Alien Syndrom** er skotleikur hannaður af Sega árið 1987.
Ný útgáfa leiksins er á dagskrá og verður gefin út á Wii og PSP.
Alive (tölvuleikur)

**Alive** er tölvuleikur frá Ubisoft sem kom út árið 2012. Saga hans gerist eftir jarðskjálfta og leikmaðurinn getur ekki lagað hlutinn bara með því að skjóta. Leikurinn kom út á Xbox 360, PlayStation 3 og Microsoft Windows.
The Ant Bully (tölvuleikur)

**The Ant Bully** er tölvuleikur frá árinu 2006 byggður á samnefndri teiknimynd. Leikurinn var gefinn út á GameCube, PlayStation 2, Game Boy Advance, PC og Wii.