open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gíneuflói

**Gíneuflói** er gríðarmikill flói þar sem vesturströnd Afríku mætir Suður-Atlantshafinu. Strandlengjan við flóann nær frá Harper í Líberíu að Port-Gentil í Gabon. Suðurströnd Vestur-Afríku norðvestan við flóann var áður kölluð *Efri Gínea* og ströndin norðaustan við flóann *Neðri Gínea*.

Nafnið *[[Gínea (heimshluti)|Gínea]]* er það heiti sem berbar gáfu svæðinu sunnan Sahara og þýðir „svertingjaland“. Það lifir í nöfnum Afríkulandanna þriggja, Gíneu, Miðbaugs-Gíneu og Gíneu-Bissá, auk Nýju Gíneu í Suðaustur-Asíu.

Í flóanum eru Benínflói og Bíafraflói.

Nígerfljót, Volta og Kongófljót renna í Gíneuflóa.

## Tengt efni
* Gínea (heimshluti)
Tógó

**Tógó** er land í Vestur-Afríku, með landamæri að Gana í vestri, Benín í austri og Búrkína Fasó í norðri. Suðurströnd þess er við Benínflóa þar sem höfuðborgin, Lomé, er staðsett. Tógó er um 57.000 km² að stærð og er þar með eitt af minnstu löndum Afríku, með tæplega 8 milljón íbúa, auk þess að vera eitt af grennstu löndum heims eða aðeins um 115 km á breidd. 

Frá 11. til 16. aldar dvöldu ýmsar þjóðir þar sem Tógó er nú. Frá 16. öld til 18. aldar var ströndin þekkt sem viðkomustaður evrópskra þrælasala. Landið fékk þá heitið „Þrælaströndin“. Árið 1884 lýsti Þýskaland þar yfir stofnun þýska verndarsvæðisins Tógólands. Nafnið var dregið af stöðuvatninu Tógó. Eftir ósigur Þjóðverja í Fyrri heimsstyrjöld gekk verndarsvæðið til Frakka. Tógó fékk sjálfstæði frá Frakklandi árið 1960. Árið 1967 leiddi Gnassingbé Eyadéma herforingjabyltingu og varð eftir það forseti flokksræðis sem var andsnúið kommúnisma. Hann varð langlífasti þjóðhöfðingi samtímans í Afríku og sat á valdastóli í 38 ár. Árið 2005 var sonur hans, Faure Gnassingbé, kosinn forseti.

Tógó er hitabeltisland með efnahagslíf sem reiðir sig á landbúnað, með veðurfar sem hentar vel til ræktunar. Franska er opinbert mál landsins, en auk hennar tala íbúar fjölda tungumála, sérstaklega mál af gbemálaættinni. Flestir íbúar aðhyllast hefðbundin afrísk trúarbrögð, en í landinu búa stórir minnihlutahópar kristinna og múslima. Tógó er aðili að Sameinuðu þjóðunum, Afríkusambandinu, Samtökum um íslamska samvinnu, ZOPACAS, Samtökum frönskumælandi ríkja og Efnahagsbandalagi Vestur-Afríkuríkja.

## Landfræði
Tógó er eitt af minnstu löndum Afríku, aðeins 56.785 km² að stærð. Það á strönd að Benínflóa í suðri, og landamæri að Gana í vestri, Benín í austri, og Búrkína Fasó í norðri. Tógó er að mestu milli 6. og 11. gráðu norður, og 0. og 2. gráðu austur. 

Strandlengja Tógó við Benínflóa er 56 km að lengd. Þar eru sjávarlón og sandstrendur. Norðurhlutinn einkennist af öldóttri gresju, ólíkt hæðóttum miðhlutanum. Í suðri eru graslendi, gresjur og skógar sem liggur að votlendri strandsléttu. 

Hæsta fjall landsins er Agou-fjall, 986 metrar á hæð. Lengsta á landsins er Mono-fljót sem rennur frá norðri til suðurs, 400 km leið. 

## Stjórnmál
### Stjórnsýslueiningar
Tógó skiptist í fimm héruð sem aftur skiptast í 30 umdæmi. Héruðin eru, frá norðri til suðurs: Savanes, Kara, Centrale, Plateaux og Maritime.
Lomé

**Lomé** (áður **Lome**) er höfuðborg Tógó. Áætlaður íbúafjöldi (2010) er 837.437. Borgin stendur við Benínflóa, sem er hluti af Gíneuflóa, og er aðal iðnaðar- og hafnarborg landsins, auk þess að vera aðsetur stjórnarinnar.

Nafnið kemur úr frumbyggjamálinu éwé og er leitt af 'Alotimé' sem á éwé þýðir á milli aló-trjánna.

## Tilvísanir
Kanaríeyjar

**Kanaríeyjar** eru eyjaklasi í Atlantshafinu sem er spænskt sjálfstjórnarsvæði og eitt af "ystu svæðum" Evrópusambandsins, það er að segja í jaðri sambandsins. Eyjarnar eru úti fyrir vesturströnd Norður-Afríku (100 km vestur af Marokkó og Vestur-Sahara). Önnur spænsk sjálfstjórnarsvæði í Afríku eru borgirnar Ceuta og Melilla. Marokkó hefur gert tilkall til allra þessara svæða. Sjávarstraumarnir sem koma frá Kanaríeyjunum báru skip oft til Ameríku á nýlenduöldinni. Nafnið kemur úr latínu, *Insularia Canaria*, sem merkir *Hundaeyjar*.

Á eyjunum eru tvær höfuðborgir, Santa Cruz de Tenerife og Las Palmas de Gran Canaria, sem eru líka höfuðborgir samnefndra héraða Santa Cruz de Tenerife og Las Palmas. Þriðja stærsta borg Kanaríeyja, San Cristóbal de La Laguna á eyjunni Tenerífe, er á heimsminjaskrá UNESCO. Fjarlægð frá miðbaug er um 3 100 km.

## Landafræði
Í sjálfstjórnarsvæði Kanaríeyja eru tvö héruð: Las Palmas og Santa Cruz de Tenerife. Aðaleyjarnar eru sjö og hverri þeirra stjórnar „eyjarráð“ sem heitir *cabildo insular*. Auk þeirra eru einnig margar smáeyjar. Eyjarnar sjö og höfuðstaðir þeirra eru:

* **Héraðið Las Palmas:**
** Gran Canaria (Las Palmas de Gran Canaria)
** Fuerteventura (Puerto del Rosario)
** Lanzarote (Arrecife)

* **Héraðið Santa Cruz de Tenerife:**
** Tenerífe (Santa Cruz de Tenerife)
** La Palma (Santa Cruz de La Palma)
** La Gomera (San Sebastián de La Gomera)
** El Hierro (Valverde)


File:Map of the Canary Islands.svg|Kort af Kanaríeyjum.
File:Las Canteras Las Palmas de Gran Canaria.jpg|Canteras-ströndin á Gran Canaria
File:TeideNevado.jpg|Eldfjallið Teide á Tenerife.


## Ferðaþjónusta
Fjöldi ferðamanna sem heimsóttu Kanaríeyjar árið 2016, eftir eyjum (í þúsundum):

* Tenerife - 4.885,9
* Gran Canaria - 3.654,8
* Lanzarote - 2.328,7
* Fuerteventura - 1.914,1
* La Palma - 221,5
* La Gomera, El Hierro - 109,3

## Trú
Meirihluti íbúanna tilheyrir kaþólsku kirkjunni, en íbúar aðhyllast einnig önnur trúarbrögð á borð við Íslam, Hindúatrú, Búddatrú, Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu (mormónatrú), Gyðingdóm og fleira. Þar má einnig nefna nýheiðnu frumbyggjatrúarbrögðin *[[Iglesia del Pueblo Guanche|Kirkju Guanche-þjóðarinnar]]*. Helstu pílagrímsstaðirnir er Basilíka Candelaria á Tenerife, helgidómur meyjarinnar Candelaria, verndardýrlings Kanaríeyja. Á Kanaríeyjum fæddust tveir kaþólskir heilagir menn: Pedro de Betancur og José de Anchieta, báðir trúboðar í Gvatemala og Brasilíu.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Kanaríeyjar: Opinber vefsíða ferðamannaþjónustu Kanaríeyja
* Opinber vefsíða ríkisstjórnar Kanaríeyja
Loftþyngd

**Loftþyngd** er mælieining fyrir þrýsting, táknuð með *atm*. Mælieiningin *loftþyngd* á uppruna sinn í mælingum á loftþrýstingi með kvikasilfursloftvog og er skilgreind út frá staðalaðstæðum, sem sá þrýstingur sem 760 mm lóðrétt kvikasilfurssúla veldur á undirlagið.

Breytingar í loftþrýstingi eru mældar í einingunni millimetra kvikasilfurs, táknaður með *mmHg*, en sú mælieining hefur síðar hlotið nafni *torr*. Loftþyngd er ekki SI-mælieining, en ein loftþyngd (760 torr) jafngildir 1013,25 hektópaskölum, sem er algengasta mælieining loftþrýstings núorðið.
Steinn, skæri, blað

**Skæri, blað, steinn** (einnig *‚blað, skæri, steinn‘* eða *‚steinn, skæri, pappír‘* eða *‚steinn, skæri, blað‘* og aðrar samsetningar af þessum orðum) er vinsæll fingraleikur sem er er kunnur um heim allan, og stundum notaður á sama hátt og peningakast, teningakast eða úrtalningarvísur. Úrtalningavísur eru t.d. úllen, dúllen, doff og ugla sat á kvisti og eru notaðar til að velja einn úr hóp, þótt úrslitin séu raunar ekki alveg handahófskennd. *Skæri, blað, steinn* er talinn upprunninn í Kína, og hafa borist þaðan, eða frá Japan, til Vesturlanda á 19. öld.

## Leikurinn
Leikurinn fer fram þannig að leikmenn slá öðrum hnefanum þrisvar ofan á hinn með sama takti og telja "Skæri, blað, steinn". Í þriðja skiptið breytir hvor leikmaður hnefanum í þá „hönd“ sem hann hefur ákveðið að nota:
* Steinn (krepptur hnefi)
* Skæri (vísifingur og langatöng mynda V)
* Blað (allir fingur vísa út)

Tilgangurinn er að vinna hönd andstæðingsins. Ef báðir sýna sömu hönd er jafntefli.

: 1. Steinn beyglar skæri (steinn vinnur)
: 2. Skæri klippa blað (skæri vinna)
: 3. Blað hylur stein (blað vinnur)

Stundum er leikurinn leikinn þannig að sá sem vinnur tvo leiki af þremur vinnur, eða sá sem vinnur flesta af vissum fjölda leikja.

## Tengt efni
* Úllen dúllen doff

## Tenglar
* Spilaðu „Steinn, skæri, blað“ á Wikigames 
* Heimssamtök um steinn, skæri, blað 
* Regional variations on Rock Paper Scissors , úr "Multiculturalpedia"
* RoShamBo Programming Competition 
* BombBeatsThemAll, SSB botti sem gefur möguleika á að spila gegnum AIM.
* Stanford University's RoshamBot 
* Javascript SSB frá CoolToons
* Steinn, skæri, blað um tölvupóst
Nígerfljót

**Nígerfljót** er stórt fljót í Vestur-Afríku. Það rennur 4000 km leið í hálfhring frá Gíneu, um Malí, Níger, Benín og Nígeríu þar sem það rennur um mikla ósa, sem voru nefndir Olíufljótin, út í Gíneuflóa.  Vatnasviðið er rúmlega tvær milljónir ferkílómetra, líkt og Grænland.  Nígerfljót er það þriðja stærsta í Afríku á eftir Níl og Kongófljóti.  Stærsta hliðarfljótið er Benuefljót sem rennur frá Kammerún vestur til Nígeríu um 1400 km.  Nígerfljót er fremur tært þar sem það rennur um svæði með gömlu bergi og litlu seti.  Fljótið vex á hverju ári frá september til maí með hámarksrennsli í nóvember.  Nígerfljót er óvenjulegt að því leyti að í því eru auka lægð eða árósar inni í miðri Nígeríu.  Svæðið heitir Masina og þar flæmist fljótið um og myndar árstíðabundið votlendi, sem skapa kjöraðstæður fyrir ræktun og fiskveiðar.  Um tveir þriðju af vatni fljótsins verður eftir í Masinalægðinni og vatnið sem kemur frá Benuefljótinu dugir ekki til að vega það upp.
Alexander McCall Smith

**Alexander McCall Smith** (fæddur 1948 í Simbabve) er rithöfundur og prófessor í lögfræði við Edinborgarháskóla. Hann fæddist í Simbabve og lærði í Bulawayo áður en hann fór til Skotlands til að læra lögfræði. Hann kenndi um skeið við Háskólann í Botsvana áður en hann settist að í Edinborg þar sem hann býr nú.

Hann hefur unnið til fjölda viðurkenninga fyrir skáldsöguna Kvenspæjarastofa No. 1 (*The No. 1 Ladies' Detective Agency*) sem gerist í Botsvana. Fimm af skáldsögum hans um kvenspæjarann Precious Ramotswe hafa komið út á íslensku.

## Ritverk
* Fræðirit
** The Criminal Law of Botswana
** Errors, Medicine and the Law (meðhöfundur), (1992)
** Changing People: The Law and Ethics of Behavior Modification, (1994)
** Health Resources and the Law, (1994)
** Forensic Aspects of Sleep (1997)

* Barnabækur
** *The Perfect Hamburger* (1984)
** *Alix and the Tigers* (1988)
** *The Tin Dog* (1990)
** *Calculator Annie* (1991)
** *The Popcorn Pirates* (1991)
** *The Doughnut Ring* (1992)
** *Paddy and the Ratcatcher* (1994)
** *The Muscle Machine* (1995)
** *The Bubblegum Tree* (1996)
** *Bursting Balloons Mystery* (1997)
** *The Five Lost Aunts of Harriet Bean* (1997)
** *Chocolate Money Mystery* (1999)
** *Teacher Trouble*, (2000)

* Skáldsögur
** *The No. 1 Ladies' Detective Agency*, (1999) (*Kvenspæjarastofa No. 1*, 2004)
** *Tears Of The Giraffe* (2000) (*Tár gíraffans*, 2004)
** *Morality for Beautiful Girls* (2001) (*Siðprýði fallegra stúlkna*, 2005)
** *The Kalahari Typing School for Men* (2002) (*Kalaharí-vélritunarskólinn fyrir karlmenn*, 2005)
** *Portuguese Irregular Verbs* (2003)
** *At the Villa of Reduced Circumstances* (2003)
** *The Finer Points of Sausage Dogs* (2003)
** *The Full Cupboard of Life* (2004)
** *The Company of Cheerful Ladies* (2004 - einnig þekkt sem *The Night-Time Dancer*)
** *The Sunday Philosophers' Club* (2004)
** * Friends, lovers, chocolate*(2005) (*Vinir, elskhugar, súkulaði*, 2007)

* Önnur verk
** *Children of Wax: African Folk Tales* (1991)
** *Heavenly Date: And Other Flirtations* (1995)
** *The Girl Who Married a Lion: And Other Tales from Africa* (2004)
Norður-Afríka

**Norður-Afríka** (áður fyrr stundum nefnt **Serkland**) er norðurhluti Afríku sem markast af Atlantshafinu í vestri, Miðjarðarhafi í norðri, Rauðahafinu í austri og Sahara í suðri. Venjulega eru eftirfarandi lönd talin til Norður-Afríku:

* Máritanía
* Vestur-Sahara
* Marokkó
* Alsír
* Túnis
* Líbía
* Egyptaland
* Súdan

Að auki eru Asóreyjar, Kanaríeyjar, Madeira, Eritrea og Eþíópía oft talin til Norður-Afríku.

Til Norðvestur-Afríku (eða Magreb) teljast Marokkó, Alsír, Túnis og Líbýa. Strandhéruð þessara ríkja voru kölluð Barbaríið af Evrópubúum fram á 19. öld.

Líbía og Egyptaland eru oft talin til Miðausturlanda. Sínaí-skagi, sem er hluti Egyptalands, er auk þess talinn til Asíu, fremur en Afríku.
Madeiraeyjar

**Madeiraeyjar** eru lítill eyjaklasi um 520 km undan vesturströnd Norður-Afríku og um 400 km norður af Kanaríeyjum. Eyjarnar tilheyra Portúgal og eru tvær þeirra byggðar. Madeira er stærri eyjan, 741 km² , og Porto Santo sú minni, aðeins 42 km². Að auki eru þrjár óbyggðar smáeyjar kallaðar Ilhas Desertas og aðrar þrjár óbyggðar eyjar, kallaðar Selvageneyjar, sem eru nær Kanaríeyjum en Madeira. Portúgalar uppgötvuðu eyjarnar árið 1418. Þær eru nú sjálfstjórnarhérað innan Portúgal. Eyjarnar draga nafn sitt af lárviðarskógi (*madeira* þýðir „viður“ á portúgölsku) sem er á undanhaldi á suðurhluta Madeira. Skógurinn er á heimsminjaskrá UNESCO. Eyjarnar eru einnig frægar fyrir samnefnt vín sem er styrkt vín, mikið notað í matargerð.
Gínea (aðgreining)

**Gínea** getur merkt:

* Svæðið Gíneu í Afríku.
* Landið Gíneu í Vestur-Afríku sem áður hét *Franska Gínea*.
* Landið Gíneu-Bissá í Vestur-Afríku sem áður hét *Portúgalska Gínea*.
* Landið Miðbaugs-Gíneu í Vestur-Afríku sem áður hét *Spænska Gínea*.
* Kyrrahafseyjuna Nýju Gíneu.
* Landið Papúu-Nýju Gíneu sem nær yfir annan helming eyjunnar.
* Gíneuflóa við strönd Vestur-Afríku.
* Bresku myntina gíneu, sem jafngildir 1,05 pundum.
* Héraðið Gíneu í Glouchester County, Virginíu, Bandaríkjunum.
Þorsteinn Gíslason

**Þorsteinn Vilhjálmur Gíslason** (26. janúar 1867 – 20. október 1938) var íslenskt skáld, ritstjóri og þýðandi. Þorsteinn vakti máls á stofnun íslensks háskóla. Hann var fylgjandi aðskilnaði við Danmörku og fylgdi Valtý Guðmundssyni að málum gegn heimastjórnarmönnum en síðar breyttist það.

Þorsteinn las norræna tungu og bókmenntir við Kaupmannahafnarháskóla en var meinað að þreyta próf því skólinn viðurkenndi ekki íslenskar bókmenntir eftir 1500. Þorsteinn var ritstjóri *[[Sunnanfari|Sunnanfara]]* (með Einari Benediktssyni), *[[Bjarki (blað)|Bjarka]]* (með Þorsteini Erlingssyni), *[[Skírnir - Tímarit Hins íslenzka Bókmenntafélags|Skírnis]]*, *[[Óðinn (tímarit)|Óðins]]*, *[[Lögrétta|Lögréttu]]* og *[[Morgunblaðið|Morgunblaðsins]]*. Þorsteinn þýddi sálma, þar á meðal sálm 19 og 524 fyrir íslenska sálmabók. Hann þýddi einnig verk eftir Björnstjerne Björnson, Fjodor Dostojevskí, Émile Zola, Rudyard Kipling, Guy de Maupassant, Walter Scott, Gunnar Gunnarsson og Henrik Ibsen.  

Þorsteinn var faðir Gylfa Þ. Gíslasonar, menntamálaráðherra 1956-1971, og Vilhjálms Þ. Gíslasonar, útvarpsstjóra 1953-1967. Barnabörn hans voru Þorsteinn Gylfason, Þorvaldur Gylfason, Vilmundur Gylfason, Þór Heimir Vilhjálmsson, Yrsa Ingibjörg Vilhjálmsdóttir og Auður Eir Vilhjálmsdóttir. Allt þjóðþekktir Íslendingar.

## Útgefið efni
### Ljóð
* Kvæði (1893)
* Nokkur kvæði (1904)
* Ljóðmæli (1920)
* Dægurflugur (1925)
* Önnur ljóðmæli (1933)

### Bækur
* Heimsstyrjöldin 1914-1918 og eftirköst hennar (1924)
* Þættir úr stjórnmálasögu Íslands árin 1896-1918 (1936)

## Tenglar
* Æviágrip á vefsíðu Þorvalds Gylfasonar 
* Sálmur 19 , þýddur af Þorsteini
* Sálmur 524 , þýddur af Þorsteini
Silkiormur

**Silkiormur** (fræðiheiti *Bombyx mori*) er lirfa mölfiðrildis og er notaður við framleiðslu á náttúrulegu silki. Silkiormar lifa eingöngu á laufi mórberjatrésins (*Morus alba*). Hann er upprunninn í norðurhluta Kína.

Silkiormurinn dregur nafn sitt af því að hann spinnur um sig lirfuhýði úr hrásilki. Hýðið er gert úr einum heilum, 300 til 900 metra löngum silkiþræði.

Silkiormar éta nær stanslaust dag og nótt og vaxa því mjög hratt. Þegar höfuð þeirra dökknar merkir það að þeir muni brátt skipta um ham. Eftir fjögur hamskipti verða líkamar þeirra gulleitir sem merkir að þeir séu í þann mund að fara að hjúpa sig með silki. Ef fiðrildislirfan fær að vaxa óáreitt, étur hún sig út úr hýðinu og klippir með því þræðina í sundur þannig að silkið verður ónothæft. Silkiormarnir eru því oftast drepnir með því að setja þá í heitt vatn. Það gerir það líka auðveldara að rekja úr silkiþræðinum. Ormurinn sjálfur er oft étinn.

Fullorðið mölfiðrildi silkiormsins hefur verið ræktað til silkiframleiðslu og er ófleygt. Það er kallað silkifiðrildi. Erfðamengi silkiormsins hefur verið rannsakað í þaula vegna efnahagslegs mikilvægis hans.
Árni Helgason

**Árni Helgason** getur átt við um:
*Árna Helgason biskup í Skálholti 1304-1320.
*Árna Helgason prest, bónda og skáld 1777-1869
The Rasmus

**The Rasmus** er finnsk rokkhljómsveit stofnuð 1994. Fyrsta plata hennar, *[[Peep]]*, kom út 1996. Árið 2022 var sveitin fulltrúi Finnlands í Eurovision.

## Hljómsveitarmeðlimir
Eitt eiga meðlimirnir sameiginlegt - þeir eru allir fæddir 1979. 
* Lauri Ylönen - söngur.
* Pauli Rantasalmi - gítar.
* Aki Hakala - trommur.
* Eero Heinonen - bassi.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* Peep, 1996
* Playboys, 1997
* Hell of a Tester, 1998
* Hell of a Collection, 2001
* Into, 2001
* Dead Letters, 2003 (gefin út í BNA 23. mars 2004)
* Hide From The Sun, 2005
*Black Roses (2008)
*The Rasmus (2012)
*Dark Matters (2017)
Áskell erkibiskup

**Áskell** (um 1100 – 1181/82) var erkibiskup í Lundi af jósku ættinni Thrugot sem kepptu við ættina Hvide um völd í Danmörku. Áskell var sendur til náms í Hildesheim á Saxlandi. Við heimkomuna var hann gerður dómprófastur við kirkjuna í Lundi, þar sem Össur, föðurbróðir hans, var erkibiskup. Eftir orrustuna við Fótavík þegar Eiríkur eimuni varð konungur, var hann gerður að biskup í Hróarskeldu. Honum lenti þó brátt saman við konung og tók þátt í uppreisn gegn honum, sem endaði með ósigri þar sem Áskeli var gert að greiða sekt.

Áskell tók við embætti erkibiskups Norðurlanda eftir lát Össurs 1137. Hann er sagður hafa vígt dómkirkjuna í Lundi árið 1145. Hann sagði af sér embætti 1177 og Absalon tók við.
Katrín Fjeldsted

**Katrín Fjeldsted** (fædd 6. nóvember 1946) er stjórnmálamaður og heimilislæknir.

Foreldrar hennar eru Jórunn Viðar (1918- 2017) tónskáld og Lárus Fjeldsted (1918-1985) forstjóri. Katrín var gift Valgarði Egilssyni (1940-2018) og eignuðust þau fjögur börn saman; Jórunni Viðar (f. 1969), Einar Véstein (f. 1973; d. 1979), Véstein (f. 1980) og Einar Stein (f. 1984). Katrín lauk stúdentsprófi frá MR árið 1966 og kandidatspróf frá læknadeild HÍ árið 1973. Hún hélt síðan áfram í sérfræðinámi til heimilislækninga í Bretlandi og lauk því 1979.

Katrín hefur meðal annars verið borgarfulltrúi, í borgarráði, formaður heilbrigðisráðs, formaður heilbrigðisnefndar, varaformaður umhverfisnefndar og umhverfismálaráðs, í stjórn Sorpu, á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna og fleira.

Katrín sat á Alþingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn kjörtímabilið 1999-2003 auk þess sem hún hefur setið í landbúnaðarnefnd, iðnaðarnefnd, félagsmálanefnd, umhverfisnefnd, heilbrigðis- og trygginganefnd og allsherjarnefnd. Kjörtímabilið 2003-2007 var hún 2. varaþingmaður Reykjavíkurkjördæmis norður og tók nokkrum sinnum sæti á þinginu. Hún var kosin á stjórnlagaþing 2010 og sat í stjórnlagaráði.

Katrín var formaður Félags íslenskra heimilislækna frá 1997 til 1999. Hún var varaformaður Evrópusamtaka lækna 2006-2007 og 2008-2009, og var forseti samtakanna 2013-2016.

## Heimildir
* Alþingi - Æviágrip: Katrín Fjeldsted
Maríutása

**Maríutása** (latína: *Cirrocumulus*) eru ein tegund háskýja og flokkast einnig sem bólstraský. Þau eru gerð úr hnoðrum sem virðast örsmáir vegna fjarlægðar. Oft myndast bönd eða skýjarákir. Gráblika myndast í 6 til 12 km hæð úr klósigum eða bliku þegar hitauppstreymi nær hraðanum 1m/s. Af þeim sökum eru maríutásur nánast alltaf innan um klósiga og blikuský.

## Heimild
* 
* 
* 
* Veður og umhverfi, bls. 32-33, Unnur Ólafsdóttir þýddi, Mál og menning / Edda útgáfa hf. Reykjavík.
Klósigar

**Klósigar** (latína: *Cirrus*) eru ein gerð háskýja sem tilheyra blikum. Þau mynda bönd seða fjaðurlaga rákir sem stundum bogna upp í annan endann. Þau eru samansett úr ískristöllum sem myndast í yfir 7 kílómetra hæð og eru, vegna þess hve hátt þau liggja, fyrstu skýin sem roðna við sólarupprás. Þegar þau eru bogin upp í annan endann nefnast þau **vatnsklær**. Þessi ský myndast við hægt hitauppstreymi (um 0,3m/s) og við skil loftmassa eða í kjölfar rigningar eða þrumuveðurs. Þegar á himnum myndast klósigar segja menn: *Hann hrísar loftið*. 

Í Veðurfræði Eyfellings eftir Þórð Tómasson segir: 
:*Klósigi heitir aflöng, grisjótt skýjabreiða hátt á himni, venjulega um þvert loft. Stefna hans bendir til vindáttar. Ekki voru allir vísir þess undir hvorum enda klósigans áttin yrði*. 

## Heimild
* 
* Veður og umhverfi, bls. 32-33, Unnur Ólafsdóttir þýddi, Mál og menning / Edda útgáfa hf. Reykjavík.
Blika

**Blika** (latína: *Cirrostratus*) er ein gerð háskýja, þau myndast í 6–12 km hæð og eru þunn eða hálfgegnsæ, samfelld háskýjabreiða sem þekur oft stóran hluta himins. Blika boðar oft komu regnsvæðis, og koma þá gráblika og regnþykkni með úrkomu í kjölfar hennar.

Sól sést í gegnum bliku, og myndast þá stundum rosabaugur kringum hana er geislar hennar brotna í ískristöllunum.

Orðatiltækin; „mér líst ekki á blikuna“ og „það eru blikur á lofti“, vísa til þess að blikur eru fyrirboðar veðurbreytinga.

## Heimild
* 
* Veður og umhverfi, bls. 32-33, Unnur Ólafsdóttir þýddi, Mál og menning / Edda útgáfa hf. Reykjavík.
Listi yfir íslenskar sjónvarpsstöðvar

Eftirfarandi er **listi yfir [[Sjónvarpsstöð|sjónvarpsstöðvar]] senda út efni á [[íslenska|íslensku]]** eða með íslenskum texta á Íslandi:

Hliðarrásir, sjónvarpsstöðvar sem eru ekki með samfellda dagskrá.

## Vefrásir

## Fyrri sjónvarpsstöðvar
*Kanasjónvarpið (frá 1955 til 1974 og um kapal til 2006)
*Omega (frá 1992 til 2018)
*Stöð 3 (frá 1995 til 1997)
*Stöð 2 Bíó (frá 1998 til 2023)
*Bravó (frá 1999 til 2016)
*N4 (frá 2000 til 2023)
*SkjárTveir (frá 2003 til 2004)
*NFS (send út sem sjálfstæð sjónvarpsstöð frá 2005 til 2006)
*Fasteignasjónvarpið (2005 til 2008)
*Stöð 2 Extra (frá 2005 til 2013)
*Gullstöðin (frá 2006 til 2016)
*ÍNN (frá 2007 til 2017)
*SkjárGolf (frá 2010 til 2014)
*Stöð 2 Golf (frá 2010 til 2022)
*Stöð 1 (frá 2010 til 2011)
*Stöð 3 (2013 til 2020)
*Stöð 2 Krakkar (2013 til 2020)
*Mikligarður (frá 2014 og hætti sama ár)
*iSTV (frá 2014 og hætti sama ár)
*Hringbraut (frá 2015 til 2023) Byrjaði sem vefrás 2023
*SportTV (2017)
*Stöð 2 eSport (frá 2020 til 2024)
*Stöð 2 Fjölskylda (frá 2020 til 2025)
Ólafur pái Höskuldsson

**Ólafur pái Höskuldsson** (forníslenska: *Olafr pá Höskuldsson*, 10. öld) var sonur Höskuldar Dala-Kollssonar stórbónda og höfðingja á Höskuldsstöðum í Laxárdal í Dalasýslu og ambáttar hans, Melkorku Mýrkjartansdóttur. Melkorka neitaði að tala og héldu menn að hún væri mállaus, en þegar Ólafur var nokkurra ára kom faðir hans að þeim þar sem Melkorka sagði syni sínum sögur í hvammi fyrir neðan bæjarhólinn. Kom þá í ljós að hún var konungsdóttir frá Írlandi.

Ólafur var látinn heita eftir Ólafi feilan bónda í Hvammi í Hvammssveit, en hann var móðurbróðir Höskuldar og dó skömmu áður en Ólafur pái fæddist. Frá 7 ára aldri var hann í fóstri hjá Þórði godda á Goddastöðum í Laxárdal og mannaðist vel. 

Ólafur pái var skartmaður mikill þegar hann óx úr grasi og var það orsök viðurnefnisins, sem Höskuldur faðir hans gaf honum. Hálfbræður hans voru Þorleikur og Bárður og hálfsystir hans var Hallgerður langbrók og var hann því mágur Gunnars á Hlíðarenda. 

Er Ólafur var átján vetra fór hann í frægðarför til Írlands að finna Mýrkjartan afa sinn, sem tók honum vel og gerði honum mikinn sóma. Einnig hlaut hann mikinn sóma af Haraldi Eiríkssyni Noregskonungi, sem hafði hann í miklum metum og kom hann stórríkur til baka úr för sinni að tveimur árum liðnum. 

Ólafur pái kvæntist Þorgerði Egilsdóttur Skallagrímssonar frá Borg á Mýrum. Voru þau fyrst um vetur á Höskuldsstöðum með Höskuldi, en bjuggu svo á Goddastöðum þar sem Ólafur var fóstraður. Síðar bjuggu þau í Hjarðarholti, sem er norðan Laxár gegnt Höskuldsstöðum og byggði Ólafur þar fyrstur manna. Þegar þau fluttu lét Ólafur reka búsmalann á milli bæjanna og náði hjörðin í óslitinni röð á milli Goddastaða og Hjarðarholts, en það er alllöng leið. 

Börn þeirra Ólafs og Þorgerðar voru synirnir Kjartan, Steinþór, Halldór, Helgi og Höskuldur og dæturnar Bergþóra, Þorbjörg og Þuríður. Auk þess fóstruðu þau Bolla, son Þorleiks, og voru þeir jafnaldrar Kjartan og Bolli. Þeir voru miklir vinir, en þó gerðist Bolli banamaður Kjartans vegna ástamála þeirra og Guðrúnar Ósvífursdóttur. Var Kjartan veginn við stein nokkurn uppi á Svínadal og heitir þar Kjartanssteinn.

Frá öllum þessum persónum og atburðum segir í Laxdæla sögu.

## Tengt efni
* Valgarður Egilsson fór með hlutverk Ólafs í kvikmyndinni Hvíti víkingurinn.

## Tilvísanir
Laxdæla saga

**Laxdæla saga**, eða **Laxdæla** eins og hún er stundum kölluð, segir frá landnámi Auðar (Unnar) djúpúðgu í Dalasýslu, fólki sem með henni kom og afkomendum þeirra, sem margir bjuggu í Laxárdal og dregur sagan nafn af því. Helstu persónur sögunnar eru Guðrún Ósvífursdóttir og frændurnir og fóstbræðurnir Kjartan Ólafsson og Bolli Þorleiksson og hvernig mál þróuðust með slíkum hætti að Bolli sveik Kjartan og gerðist síðar banamaður hans.

## Tenglar

* Laxdæla saga (ásamt  Bolla  þætti  Bollasonar)
* Laxdæla saga, ásamt enskri þýðingu 
* https://userpage.fu-berlin.de/~alvismal/11laxd.pdf Daniel Sävborg, "Kärleken i Laxdœla saga--höviskt och sagatypiskt", Alvíssmál 11 (2004): 75-104.
* Laxdæla  Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur, 2010.
EVE Online

**EVE Online** er íslenskur fjölnotendanetspunaleikur, þróaður og rekinn af fyrirtækinu CCP.

## Kynþættir
Það eru fimm kynþættir í EVE Online.

### Amarr
Amarr eru útbreiddasti kynþátturinn af öllum, réttara sagt ráða þeir yfir 40% af virkum sólkerfum.
Stórveldinu er stjórnað af einum höfuðpaur og fimm undirstjórnendum, þessir fimm stjórna undir nafni höfuðpaursins þarsem hann nær ekki að vera á öllum stöðum á sama tíma.

### Minmatar
Minmatar voru eitt sinn þrælar Amarr veldisins, Amarr notuðu sérstakar ígræðslur sem stjórnuðu heilastarfsemi Minmatar kynþáttsins. Eftir þó nokkur ár í þrælkun bráust út stríð og hefur Minmatar náð að frelsa sig og sína að mestu og eru nú með hæsta fjölda af sínu kyni af öllum fjórum. Stjórn Minmatar veldisins er á víð og dreif og eru flestir í litlum glæpasamtökum sem hefna sín á Amarr-þjóðinni.

### Caldari
Caldari er samfélag byggt upp af úrvals viðskipta- og stríðsmönnum, Caldari-kynþátturinn samanstendur af mörgum risastórum fyrirtækjum og mörgþúsund minni. Caldari þjóðin er vön stríði og þekkt fyrir sína hæfileika til að lifa af. Markaðnum er að stórum hluta stjórnað af Caldari og hafa nokkur fyrirtæki horfið sporlaust sem þeim leist ekki vel á Stjórn Caldari ríkisins er byggð upp af hinum fyrrnefndu risa fyrirtækjum þarsem stjórnendur þeirra ráða öllu.

### Gallente
Gallente er þjóð byggð upp á draumum og hafa margir ræst, þjóðin er vel þekkt fyrir list sína í að smíða skip sem líta býsna vel út og sum hafa jafnvel betri tækni en hjá öðrum. Caldari-þjóðin átti eitt sinn fast sæti í stjórn Gallente en var hrakin í burtu og Gallente urðu sjálfstæð þjóð.
Stjórn Gallente byggist upp af nokkrum risafyrirtækjum og nokkrum smáum.

### Jove
Jove er eini kynþátturinn sem leikmenn geta ekki valið að spila, Jove eru tæknilega langlengst komnir af öllum kynþáttum í Eve en eru jafnframt fámennastir. Jove hafa í gegnum tíðina breytt erfðamengi sínu gríðalega svo að þeir teljast varla mennskir en sem aukaverkun herjar á þá banvænn sjúkdómur sem hindar fjölgun þeirra.

## Tenglar

* Opinber síða EVE-leiksins 
* 14 daga prufuáskrift
Netjuský

**Netjuský** (latína: *Altocumulus*) eru ein gerð miðskýja og myndast í 2.400–6.100 m hæð. Þau eru gjarnan hnoðruð eða skýjabreiður sem mynd regluleg bönd eða raðir. Hnoðrarnir eru stærri að sjá en maríutásu skýja. Þekkt afbrigði þeirra eru vindskafin netjuský sem myndast þegar hvass vindur stendur af fjalli og geta þá skýin líktst fljúgandi diskum.

## Heimild
* 
* *Veður og umhverfi*, bls. 33, Unnur Ólafsdóttir þýddi, Mál og menning / Edda útgáfa hf. Reykjavík.
Glerstrendingur

**Glerstrendingur** eða **prisma** er gegnsær hlutur oftast úr gleri eða plasti, sem notaður er til að kljúfa hvítt ljós með ljósbroti. Þegar ljós fer úr lofti í gler þá breytir það um hraða og stefnu (ljósbrot) vegna þess að það fer mishratt í gegnum efni eftir bylgjulengd ljóssins. Með glerstrendingi má sjá litróf ljóss, eins og gerist þegar regnbogi myndast við ljósbrot í vatnsdropum. 

Með því að nota innspeglun í glerstrendingum má nota þá sem spegla í ljóstækjum, t.d. í myndavélum. Silfurberg (enska *Iceland spar*) var mikið notað í ljóstækjum fram á miðja 20. öld.
Súrdoði

**Súrdoði** (kallast stundum **fóðureitrun** í sauðfé) er efnaskiptasjúkdómur vegna orkuskorts sem leggst á mjólkurkýr. Fyrstu 8 vikur mjaltaskeiðs síns er kúnum einkum hætt við sjúkdómnum en einnig eru til þær kýr sem fá sjúkdóminn við lok meðgöngu. Sjúkdómurinn einkennist af lystarleysi, sérstaklega á kjarnfóður, deyfð, minnkandi nyt, hor og hangandi eyrum. Auk þess er væg acetonlykt af andardrættinum og mjólkinni.

Til að komast hjá því mikla tjóni sem sjúkdómurinn getur valdið er best að meðhöndla kúna sem fyrst. Þetta er gert með sykurhrífandi barksterum (einnig kallað súrdoðahormón), auk þess sem kalk, magnesíum og glúkósi er gefið í æð. Þetta ætti að draga úr deyfð kýrinnar. Væg tilfelli er hægt að lækna með því að hella sykurlegi í kúna, svokölluðum framsóknardropum.

## Fyrirbyggjandi aðgerðir
Ekki er auðvelt að komast fyrir sjúkdóminn með fyrirbyggjandi aðgerðum, en draga má úr líkum sjúkdómsins með eftirfarandi atriðum:

* Geldkýr ættu ekki að vera feitar fyrir burð, frekar í passlegum holdum.
* Síðustu 3-4 vikurnar fyrir burð er mjög mikilvægt að kýrin fái að venjast fóðrinu fyrir burðinn. Engar fóðurbreytingar ættu að eiga sér stað á þessu tímabili.
* Þegar kýrin er borin þarf að gefa henni hlutfallslega meira af kjarnfóðri en áður, til að mæta þörfum mjólkurmyndunar. Einnig er gott að dreifa kjarnfóðurgjöfinni á fleiri máltíðir, svo vömbin verði ekki of súr. Gróffóður skal alltaf gefa á undan kjarnfóðri því ef kjarnfóður kemst í tóma vömb súrnar hún um of og lífverur í henni eiga erfitt uppdráttar.
* Eftir 6-8 vikur af mjaltaskeiðinu má fara að draga úr kjarnfóðurgjöf, og auka hlutdeild gróffóðurs.
Lalli Johns (heimildarmynd)

***Lalli Johns*** er heimildarmynd um smáglæpamanninn *[[Lárus Björn Svavarsson|Lalla Johns]]*. Þorfinnur Guðnason fylgdi Lalla eftir í nokkurn tíma til að mynda hann við daglegt amstur. Myndin vakti mikla athygli árið 2001 þegar hún var sýnd í Háskólabíó við mun meiri aðsókn en íslenskar heimildamyndir eiga að venjast í kvikmyndahúsum. 
Í myndinni er Lalla fylgt eftir þar sem hann flækist á milli kráa, Litla-Hrauns og félagsstofnanna. Árið 2001 hlaut Þorfinnur Guðnason, leikstjóri myndarinnar Menningaverðlaun DV fyrir kvikmyndagerð.
Miðjarðarhafið

**Miðjarðarhafið** er innhaf sem tengist Atlantshafinu um Gíbraltarsund. Hafið liggur að þremur heimsálfum; Evrópu í norðri, Asíu í austri og Afríku í suðri. Hafið er 2.5 milljón ferkílómetra að flatarmáli. 

## Nafnsifjar
Nafnið *Miðjarðarhaf* kemur úr latínu *mediterraneus* (*medius*, miðja + *terra*, jörð). Rómverjar kölluðu það *Mare Nostrum* („okkar haf“).

Grikkir og Gyðingar til forna nefndu Miðjarðarhafið bara *Hafið*, þar sem það var eina heimshafið sem þeir þekktu á þeim tíma.

Saxar og Englar kölluðu það *Wendelsæ* („haf vandala“).

## Landafræði
Miðjarðarhafið tengist Atlantshafi um Gíbraltarsund í vestri og Marmarahafi og Svartahafi um Bosporussund og Dardanellasund í austri. Súesskurðurinn, sem liggur gegnum Súeseiðið í Egyptalandi, tengir Miðjarðarhaf við Rauðahaf.

Í hafinu er gríðarlegur fjöldi eyja. Meðal þeirra stærstu eru:
* Íbísa, Majorka og Menorka (Baleareyjar) í vestri
* Sardinía, Korsíka, Sikiley og Malta í miðjunni
* Kýpur, Krít, Evboea og Rótey í austri

## Tenglar
Gíbraltarsund

**Gíbraltarsund** (sem á íslensku hefur verið nefnt **Stólpasund** eða **Njörvasund**) er sund sem skilur Atlantshafið frá Miðjarðarhafinu. Norðan sundsins er Gíbraltarhöfði og Spánn í Evrópu, en sunnan þess er Marokkó í Afríku. Breidd sundsins er um 14 km og dýpið er allt að 300 m.
Kalksteinn

**Kalksteinn** er setberg sem er að mestu úr leifum stoðgrinda fornra sjávardýra, s.s. kóralla, götunga (kalkþörunga) og skeldýra. Kalksteinn inniheldur aðallega steindirnar kalsít og aragonít, sem eru mismunandi kristölluð form kalks eða kalsíumkarbónats (CaCO3). Um tíundi hluti alls setbergs í heiminum er kalksteinn en hann er fáséður á Íslandi. Vatn og daufar sýrulausnir leysa kalkstein upp á löngum tíma og því getur landslag á kalksteinssvæðum orðið ólíkt flestu öðru. Flest stærstu hellakerfi heimsins eru í kalksteinslögum.
Gíbraltarhöfði

**Gíbraltarhöfði** er höfði á Gíbraltar við norðurhluta Gíbraltarsunds. Grikkir töldu hann aðra af Súlum Herkúlesar.

## Jarðfræði
Höfðinn er um 6 km² klettur úr kalksteini sem varð til fyrir um 55 milljón árum á Júratímabilinu þegar Afríkuflekinn rakst á Evrópu. Miðjarðarhafið varð þá að vatni sem þornaði svo upp.

Fyrir um 5 milljónum ára braust svo Atlantshafið í gegnum Gíbraltarsund með þeim afleiðingum að Atlantshafið flæddi inn og fyllti hið forna uppþornaða vatn og Miðjarðarhafið varð til.
Setberg

**Setberg** er í setbergsfræði ein af þremur aðaltegundum bergs (ásamt storkubergi og myndbreyttu bergi).


Af undirtegundum setbergs má nefna krítarstein, kalkstein, sandstein og leirstein

Þegar storkuberg hefur veðrast og molnað í sundur berast hin uppleystu efni með fljótum til hafs. þar sest bergmylsnan fyrir sem möl, sandur og leir. Sandur og leir þjappast síðan saman með tíð og tíma og myndar fast berg sem nefnist setberg.
Grænhöfði

**Grænhöfði** (franska **Cap-Vert**, portúgalska **Cabo Verde**) er vestasti hluti meginlands Afríku. Grænhöfði er klettanes sem skagar vestur í Atlantshafið frá sandströndinni í Senegal. Höfuðborg landsins, Dakar, stendur á suðurenda höfðans.

Nafn Grænhöfðaeyja er dregið af nafni höfðans. Portúgalar gáfu bæði höfðanum og landinu nafnið *Cabo Verde*.
Dakar

**Dakar** er höfuðborg Senegal. Íbúar borgarinnar eru um 1,3 milljón. Borgin stendur á Grænhöfða á vesturströnd Senegal. Hún var stofnuð árið 1857 og hafði þá myndast utanum franskt virki á höfðanum. Hún óx hratt sem mikilvægur áfangastaður í versluninni við Evrópu og yfir Atlantshafið

## Heiti
Nafnið Dakar kemur fyrst fram á korti sem franski bótanistinn Michel Adanson gerði árið 1750 af Cap-Vert eða Grænhöfða.

Dakar gæti verið frönsk útgáfa af *ndakarou* úr frumbyggjamáli, en orðsifjar borgarinnar eru enn ekki taldar vissar. Hugsanlega frá máltæki úr *wolof deuk raw* sem merkir það sem þar setur sig niður mun vera látið í friði, eða frá dekk-raw, þar sem dekk merkir land og raw sleppa og þá einskonar flóttasvæði.

Ennfremur gæti heitið verið leitt af dakhar úr wolof, sem merkir tamarinier-tré, en mikið er af þeim á svæðinu.

## Tilvísanir
Kanslari Þýskalands

**Kanslari Þýskalands** (þýska: *Bundeskanzler* (1867-1871, 1949-), *Reichskanzler* (1871-1949)) er formaður ríkisstjórnar Þýskalands og því æðsti maður framkvæmdavalds sambandsríkisins. Hann velur sér ráðherra og ákvarðar stefnu ríkisstjórnarinnar. Kanslarinn er í raun valdamesti stjórnmálamaður landsins en formlega er hann þriðji maður í virðingarröðinni á eftir forseta og þingforseta. Staða hans er sambærileg stöðu forsætisráðherra á Íslandi. 
Kanslarinn er kjörinn af sambandsþinginu til eins kjörtímabils (4 ára) í senn og hefur sambandsþingið eitt vald til að setja hann af fyrir lok kjörtímabilsins með vantraustsyfirlýsingu. 

Núverandi kanslari er Friedrich Merz. Angela Merkel var fyrsta konan til að gegna embættinu. Samkvæmt þýskri málvenju bætist viðskeytið *-in* við *Bundeskanzler* sé kanslarinn kona og var Merkel því titluð *Bundeskanzlerin*.

Kanslarar hafa farið fyrir ríkisstjórnum Þýskalands frá 1867, en titillinn á rætur að rekja til embættismanna í hinu heilaga rómverska ríki á miðöldum. 

## Kanslarar Þýskalands frá 1871
: 1871-1890 Otto von Bismarck
: 1890-1894 Leo von Caprivi
: 1894-1900 Chlodwig zu Hohenlohe-Schillingsfürst 
: 1900-1909 Bernhard von Bülow
: 1909-1917 Theobald von Bethmann-Hollweg
: 1917 Georg Michaelis
: 1917-1918 Georg von Hertling (Zentrum) 
: 1918 Maximilian von Baden
: 1918 Friedrich Ebert (SPD)
: 1919 Philipp Scheidemann (SPD) 
: 1919-1920 Gustav Bauer (SPD) 
: 1920 Hermann Müller (SPD) 
: 1920-1921 Constantin Fehrenbach (Zentrum) 
: 1921-1922 Karl Joseph Wirth (Zentrum) 
: 1922-1923 Wilhelm Cuno 
: 1923 Gustav Stresemann (DVP) 
: 1923-1925 Wilhelm Marx (Zentrum) 
: 1925-1926 Hans Luther 
: 1926-1928 Wilhelm Marx (Zentrum) 
: 1928-1930 Hermann Müller (SPD) 
: 1930-1932 Heinrich Brüning (Zentrum) 
: 1932 Franz von Papen (Zentrum)
: 1932-1933 Kurt von Schleicher
: 1933-1945 Adolf Hitler (NSDAP)
: 1945 Joseph Goebbels (NSDAP)
: 1945 Lutz Schwerin von Krosigk
: 1949-1963 Konrad Adenauer (CDU) 
: 1963-1966 Ludwig Erhard (CDU) 
: 1966-1969 Kurt Georg Kiesinger (CDU) 
: 1969-1974 Willy Brandt (SPD) 
: 1974-1982 Helmut Schmidt (SPD) 
: 1982-1998 Helmut Kohl (CDU) 
: 1998-2005 Gerhard Schröder (SPD)
: 2005-2021 Angela Merkel (CDU)
: 2021-2025 Olaf Scholz (SPD)
: 2025- Friedrich Merz (CDU)

## Tilvísanir
Grettir

**Grettir** getur átt við eftirfarandi:

* Grettir sterki Ásmundarson
* karlmannsnafnið Grettir
* leikritið Grettir
* myndasögupersónan Grettir
Freknur

**Freknur** eru litlir melanínblettir á húð sums fólks með ljósa húð. Þær eru algengastar á rauðhærðu fólki.
Ský

**Ský** er sýnilegur massi samþjappaðs vatns eða ískristalla í andrúmsloftinu á Jörðinni eða annarri reikistjörnu. Þau endurvarpa öllum sýnilegum bylgjulengdum ljóss og eru því hvít, en geta virðst grá eða jafnvel svört ef þau eru það þykk að ljós nær ekki í gegnum þau. Vatnsdropar í skýjum eru að jafnaði 0,01 mm í þvermál og verða því sýnilegir þegar þeir safnast saman og mynda ský.

Ský á öðrum reikistjörnum en Jörðinni eru oft úr öðrum efnum en vatni (t.d. metani) en það fer þó eftir umhverfisaðstæðum.

## Skýjamyndun
Ský myndast þegar vatnsgufa í andrúmsloftinu myndast þá litlir vatnsdropar og ískristallar. Þetta gerist einkum á tvennskonar hátt:

1. Loftið kólnar og mettast. Þetta gerist þegar loftið kemur í tæri við kalt yfirborð eða yfirborð sem hefur kólnað af geislum. Auk þess getur loft kólnað vegna þess að það stígur. Fyrir því eru þrjár ástæður:
* Loftið þarf að rísa yfir hlý- eða köld skil
* Þar sem köldu lofti blæs yfir fjöll neyðist rakt loft til að rísa
* Vegna lóðstreymis sem leiðir til upphitunar yfirborðs jarðar (hlýnun yfir daginn)

2. Hitastig loftsins breytist ekki heldur tekur til sín meiri raka og mettast þannig.

Ský eru þung. Vatnið í venjulegu skýi getur vegað mörg milljón tonn en þar sem rúmmálið er líka mikið reynist nettó þéttleiki vatnsgufunnar það lítill að loftstreymi yfir og undir skýjunum getur haldið þeim uppi. Flest ský myndast þegar vatnsgufa þéttist í kringum *þéttimiðju* sem ýmist getur verið reykur, gas, aska eða salt. Í yfirmettuðum tilvikum geta vatnsdropar einnig virkað sem þéttimiðja. Flugslóðar eru dæmi um manngerð ský, sem myndast út útblæstri þotuhreyfla.

## Gerðir skýja
Ský skiptast í háský, miðský, lágský og háreist ský.

### Háský
Háský eru í 6-12 km hæð, til þeirra teljast:
* Klósigar (*Cirrus*)
* Blika (*Cirrostratus*)
* Maríutása (*Cirrocumulus*)
* Skýjahetta eða *-kúfur* (*Pileus*)
* Flugslóði

### Miðský
Miðský eru í 2-6 km hæð, til þeirra teljast:

* Gráblika (*Altostratus*)
* Netjuský (*Altocumulus*)
* Regnþykkni (*Nimbostratus*)
* Bylgjunetja (*Altostratus undulatus*)
* Skýjaborgir (*Altocumulus castellanus*)
* Linsuský eða *vindskafin netjuský* (*Altocumulus lenticularis*)

### Lágský
Lágský eru í 0-2 km hæð, til þeirra teljast:

* Þokuský (*Stratus*)
* Bólstraský eða *bólstrar* (*Cumulus*)
* Flákaský (*Stratocumulus*)

### Háreist ský
Háreist ský eru í 0-12 km hæð, til þeirra teljast:

* Skúraský (*Cumulonimbus*)
* Skúraklakkar (*Cumulunimbus calvus*)) 
* Skúraflókar (*Cumulonimbus cappilatus*)
* Steðjaský (*Cumulonimbus incus*)
* Gosský (*Pyrocumulus*)

### Ský ofan veðrahvolfs
* Glitský
* Silfurský

### Önnur ský
* Júgurský (*Altocumulus Mammatus*)
* Hrafnar (*Pannus*)
* Skýjaslæður (*Virga*)

## Tengt efni
* Dalalæða
* Mistur
* Reykur
* Sandstormur
* Skafrenningur
* Þoka
* Þokumóða
* Þokubakki
* Þokuruðningur

## Heimildir

* 
* 

## Tenglar
*
Flugslóði

**Flugslóði**, **slóði** eða **flugvélarslóði** er manngerður slóði úr ískristöllum og vatnsdropum, sem myndast hefur úr vatnsgufu í útblæstri þotna eða vænghringiðum hátt í andrúmsloftinu.

## Heimildir
Rauðahaf

**Rauðahaf** (arabíska البحر الأحمر, *al-Bahr al-ahmar*; hebreska ים סוף *Yam Suf*; tígrinja *ቀይሕ ባሕሪ*, *QeyH baHri*) er flói eða innhaf úr Indlandshafi, á milli Afríku og Arabíuskagans í Asíu. Hafið tengist Indlandshafi í suðri um Adenflóa. Í norðri skagar Sínaískaginn inn í hafið. Hvorum megin við hann eru Akabaflói og Súesflói sem leiðir að Súesskurðinum. Hafið er 1900 km langt, en ekki nema 300 km breitt þar sem það er breiðast. Hafið nær yfir um 450.000 km² svæði.

## Lönd við Rauðahafið
Lönd sem eiga strandlengju að Rauðahafinu eru:

* Norðan megin:
** Egyptaland
** Ísrael
** Jórdanía
* Vestan megin
** Egyptaland
** Súdan
* Austan megin
** Jemen
** Sádí-Arabía
* Sunnan megin
** Djíbútí
** Erítrea
** Sómalía
Ceuta

**Ceuta** er agnarlítil spænsk sjálfstjórnarborg sunnan megin við Gíbraltarsund á norðurströnd Magrebsvæðisins. Á arabísku heitir það سبتة (*Sabtah* á hefðbundinni arabísku, *Sebta* í Marokkó).

Yfir Ceuta gnæfir hæðin Monte Hacho þar sem stendur virki spænska hersins. Monte Hacho er oft talið vera syðri súla Herkúlesar (en stundum er það talið vera Jebel Musa).
Maghreb

**Magreb** er sá hluti Norður-Afríku sem liggur norðan við Saharaeyðimörkina og vestan við Nílardal. Magreb þýðir „vestur“ á arabísku. Svæðið nær yfir löndin Marokkó, Alsír og Túnis (Barbaríið) og oft einnig Líbýu og Máritaníu. Íbúar svæðisins (arabar og berbar) voru almennt kallaðir márar af Evrópubúum.
Adenflói

**Adenflói** er flói sem gengur inn úr Arabíuhafi, hann afmarkast af Horni Afríku og suðurströnd Jemen á Arabíuskaganum við inngang sinn í austri og „Tárahliðinu“ (Bab-el-Mandeb) við inngang sinn að Rauðahafinu í vestri. Þau lönd sem liggja að honum eru Sómalía í suðri, Jemen í norðri og Djíbútí við botn hans í vestri.

Flóinn er allt upp í 1.000 kílómetra langur og 150-440 km breiður, dýpt hans mest 5.029 m við inngang hans, 3.478 m við miðju hans og 874 m við botn hans, hann er umlukinn af háum fjöllum en þau í Jemen eru allt upp í 2,5 km há og þau í Sómalíu upp í 2,1 km á hæð.

Flóinn er mjög mikilvægur sem hluti af flutningsleið olíu frá Persaflóa til Vesturlanda um Súesskurðinn.
Algeirsborg

**Algeirsborg** eða **Álfgeirsborg** (franska: **Alger**, arabíska: **الجزائر** **al-jazā’ir**, „eyjarnar“) er höfuðborg Alsír og stærsta borg landsins með um 4,3 milljónir íbúa. Lítill rómverskur bær (Icosium) stóð á þessum stað í fornöld, en núverandi borg var stofnuð árið 944 af Buluggin ibn Ziri. Frá því á 16. öld var borgin miðstöð sjóræningja (sbr. Barbaríið) og naut nær algers sjálfstæðis þótt hún væri hluti Ottómanaveldisins að nafninu til.

## Tilvísanir
Drómedari

**Drómedari** (fræðiheiti: *Camelus dromedarius*) er stór úlfaldi sem er auðþekktur frá kameldýri á því að hann hefur aðeins eina kryppu, en kameldýrið tvær. Drómedarinn er auk þess háfættari en kameldýrið og getur hlaupið hraðar en er ekki eins harðger.

Drómedarinn kemur upphaflega frá Asíu og Norður-Afríku og hefur verið taminn nokkrum öldum fyrir Krist. Hann dó út í Norður-Afríku um þúsund fyrir Krist, en var svo fluttur inn aftur þegar Persar réðust inn í Egyptaland á 6. öld f.Kr.. Á 3. öld var hann orðinn útbreiddur sem burðardýr og reiðskjóti og gerði Saharaverslunina mögulega.

## Tenglar

* 
* 
*
Naíróbí

**Naíróbí** er stærsta borg Kenía og jafnframt höfuðborg. Nafnið kemur úr máli masaja, *Enkarenairobi*, sem merkir „köld vötn“.

Borgin var stofnuð 1899 sem birgðastöð fyrir Úganda-járnbrautina milli Mombasa og Úganda. 1900 kom upp faraldur í borginni og hún var brennd til grunna. Eftir það var hún endurbyggð og varð höfuðstaður Bresku Austur-Afríku og síðan höfuðborg þegar Kenía fékk sjálfstæði árið 1963.

## Tilvísanir
Austur-Afríka

**Austur-Afríka** er austurhluti Afríku sem snýr að Indlandshafi. Eftirfarandi ríki eru venjulega talin til Austur-Afríku:

* Djibútí
* Eritrea
* Eþíópía
* Kenýa
* Sómalía
* Tansanía
* Úganda
* Suður Súdan

Að auki eru Búrúndí, Kómoreyjar, Rúanda, Madagaskar, Malaví, Mósambík, Máritíus, Seychelles-eyjar og Súdan oft talin til Austur-Afríku.

Hlutar Austur-Afríku eru þekktir fyrir fjölda stórra villidýra eins og fíla, gíraffa, ljóna, sebrahesta og nashyrninga, þótt þeim fari fækkandi. 

Landslag Austur-Afríku einkennist af Sigdalnum mikla og hæstu tindum álfunnar, Kilimanjaro og Kenýafjalli.
Sahel

**Sahel** (úr arabísku **ساحل** *sahil* „strönd“ eða „jaðar“) er svæði í Afríku sem liggur á mörkum Sahara og gróðurlendisins í suðri sem er kallað Súdan. Svæðið er aðallega gresja og nær frá Atlantshafinu að Horni Afríku og frá hálfþurru graslendi að hitabeltisgresju. Á miðöldum risu þarna mörg stór konungsríki sem högnuðust á Saharaversluninni. Sahelsvæðið í Afríku ratar stundum í fréttirnar á Íslandi, oftast vegna þurrka.  Sahel er í raun hið víðáttumikla steppusvæði Afríku (norðan miðbaugs) og markast af suðurjaðri Saharaeyðimerkurinnar og hinum frjósömu frumskógum nær miðbaug.

Úrkoma sem fellur á Sahelsvæðið er einkum á regntímanum frá júní og fram í september. Magn úrkomunnar er þó afar breytilegt eftir árum og stundum bregst hún alfarið með tilheyrandi hörmungum. Sahelsvæðið er sunnan Saharaeyðimerkurinnar og í gróðurfarslegu tilliti einkennist það af gras- og runnategundum sem þola vel þurrk. Þar er regntíminn að jafnaði 6-12 vikur á sumri og úrkomumagnið misjafnt frá ári til árs. Þegar úrkoma bregst þá flýr fólk í stórum hópum og verður þá efni frétta af stórum flóttamannabúðum, vannærðum íbúum og deyjandi börnum. Hjálparsamtök hafa unnið mjög gott starf á þessu svæði, en vandinn er meiri og rætur hans dýpri. Íbúar jarðar bera þarna talsverða ábyrgð. Vegna hlýnandi loftslags og ofbeitar á jaðarsvæðum hefur orðið svokölluð eyðimerkurmyndun þar sem eyðimörkin hefur stækkað inn á svæðið og búsvæði íbúa þrengst. Þetta hefur leitt til átaka þegar íbúar að norðan hafa flúið suður á bóginn og farið inn á svæði fólks sem ekki er aflögufært. Þessir fólksflutningar og átök hafa svo aukið vandann.
Norðvestur-Afríka

Hugtakið **Norðvestur-Afríka** er oft notað um löndin í norðvesturhluta Afríku í staðinn fyrir hugtök eins og Magreb, sem þýðir „vestur“ á arabísku og þykir því of Arabíumiðað. 

Barbaríið, Magreb og Tamazgha eru önnur heiti á sama svæði, þótt blæbrigðamunur sé á merkingu þeirra.

Löndin sem teljast til Norðvestur-Afríku eru:
* Marokkó
* Alsír
* Túnis
* Líbýa
Kvöldþátturinn

**Kvöldþátturinn** var sjónvarpsþáttur sem var sýndur á sjónvarpsstöðinni Sirkus árið 2005. Umsjónarmaður þáttarins var Guðmundur Steingrímsson. Hann var á dagskrá alla virka daga klukkan 10 á kvöldin, en á föstudögum var endursýnt það besta úr þáttum vikunnar. 

Þátturinn var að vissu marki byggður á spjallþáttum sem vinsælir eru í ýmsum löndum svo sem The Tonight Show og The Late Show, en stærsta fyrirmyndin var líklega þátturinn The Daily Show með þáttastjórnandanum Jon Stewart sem gengur út á pólitískar háðsádeilur með gagnrýnum undirtón.
Túnis (borg)

**Túnis** er höfuðborg Túnis og stendur vestan megin við Túnisvatn. Íbúafjöldi er um 693.210 (2024). Rústir Karþagó eru hinum megin við vatnið. Medínan í Túnis er á heimsminjaskrá UNESCO.

## Tilvísanir
Sunnanverð Afríka

**Sunnanverð Afríka** er syðsti hluti Afríku, sunnan við hitabeltið, og telur venjulega eftirfarandi lönd:

* Angóla
* Botsvana
* Esvatíní
* Lesótó
* Malaví
* Mósambík
* Namibía
* Sambía
* Simbabve
* Suður-Afríka

Á svæðinu eru miklar námur þar sem unnið er gull, úran og demantar.
Leiðarminni

**Leiðarminni** (einnig nefnt **mótíf** eða **stef**) er stuttur, áberandi hluti tónverks sem kemur fyrir aftur og aftur. Mótíf getur verið mikilvæg laglína, ákveðin hljómaframvinda eða áberandi hrynur.
Mið-Afríka

**Mið-Afríka** er miðhluti Afríku austan við Gíneuflóa og sunnan við Sahara en vestan við Sigdalinn mikla. Eftirfarandi lönd teljast til Mið-Afríku:

* Mið-Afríkulýðveldið
* Tsjad
* Lýðveldið Kongó

Að auki eru Angóla, Búrúndí, Kamerún, Miðbaugs-Gínea, Gabon, Kongó, Rúanda, Saó Tóme og Prinsípe og Sambía oft talin til Mið-Afríku.