open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mankala

**Mankala** (arabíska: منقلة‎, *manqalä*) er flokkur borðspila sem líka eru kölluð **sáðspil** eða **telja og grípa**. Þekktustu afbrigðin á Vesturlöndum eru kalaha, oware, sungka og bao. Elstu minjar um leik af þessu tagi eru frá tímum Konungsríkisins Aksúm frá 6. eða 7. öld. Leikurinn hefur svipaða stöðu í Afríku og sums staðar í Asíu eins og skák á Vesturlöndum og í Mið-Austurlöndum.
Áhöfn

**Áhöfn** er hópur fólks sem starfar saman um borð í skipi, kafbáti, flugvél eða öðru loftfari. Notkun flókinna farartækja þarfnast nokkurra starfsmanna sem taka að sér sérhæfð verkefni og þannig hefur hver áhafnarmeðlimur skilgreinda stöðu um borð samkvæmt þeirri stöðuskipun sem gildir fyrir hverja tegund farartækja.

Stundum er áhöfn skips kölluð „skipshöfn“. Orðið „flughöfn“ merkir hins vegar ekki áhöfn flugvélar, heldur er annað orð yfir flugvöll.
Damm

**Damm** er borðspil sem er leikið á skákborði með 8x8 reitum (12 skífur) eða á borði með 10x10 reitum (15 skífur) sem skiptast á hvítir og svartir. Aðeins annar hver reitur (aðeins einn litur) er notaður í spilinu. Takmarkið er að ná öllum skífum andstæðingsins af borðinu með því að hoppa yfir þær á ská.
Þessir grallaraspóar

**Þessir grallaraspóar** (enska: *Those Scurvy Rascals*) er bresk tölvuteiknuð 26 þátta sjónvarpsþáttaröð fyrir börn. Hún var frumsýnd á sjónvarpsstöðinni Nickelodeon UK í maí 2005. Þáttaröðin hefur verið sýnd í Ríkissjónvarpinu frá 2007.
Blaðamennska

**Blaðamennska** eða **fréttamennska** er fag sem gengur út á að safna, skrifa og miðla fréttum og öðrum upplýsingum um samtímaatburði. Blaðamennska er starfssvið innan fjölmiðla og sá sem hana stundar nefnist blaðamaður eða fréttamaður. Blaðamenn starfa á ýmsum fjölmiðlum s.s. dagblöðum, útvarpi, sjónvarpi, netmiðlum, sem fjölmiðlafulltrúar fyrirtækja og á fleiri stöðum.

Blaðamennska er kennd sem fag í háskólum og sérstökum blaðamannaskólum.

## Tenglar
* ''Um íslenska blaðamennsku''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1958
Fló á skinni

***Fló á skinni*** er leikrit (svefnherbergisfarsi) eftir franska leikskáldið Georges Feydeau frá 1907.

BBC sýndi uppfærslu á verkinu í sjónvarpi 7. júní 1967 þar sem Anthony Hopkins kom í fyrsta sinn fram í sjónvarpi í hlutverki Etienne Plucheux.

Kvikmynd varð gerð eftir leikritinu árið 1968 í leikstjórn Jacques Charon.

Leikritið var fyrst sett upp hjá Leikfélagi Reykjavíkur í þýðingu Vigdísar Finnbogadóttur og leikstjórn Jóns Sigurbjörnssonar fyrir jólin árið 1972. Verkið naut mikilla vinsælda og gekk lengi, sló raunar aðskóknarmet sem það hélt til 1999 þegar Hellisbúinn með Bjarna Hauk náði metinu af því.
Árið 1990 var það aftur tekið til sýninga hjá leikfélaginu með sama leikstjóra og var þriðja leikritið sem var sett upp í hinu nýja Borgarleikhúsi (á eftir *[[Höll sumarlandsins]]* og *[[Ljós heimsins|Ljósi heimsins]]*). Freyvangsleikhúsið  í Eyjafjarðarsveit tók það til sýninga 1999. 2008 tók Leikfélag Akureyrar verkið til sýninga í nýrri þýðingu Gísla Rúnars Jónssonar.
Toggenburg (geitakyn)

**Toggenburg** er geitakyn upprunalega ræktað í Toggenburg í Sviss. Geiturnar eru meðalstórar en mjólkin er fitulítil, oft um 2-3%. Geiturnar hafa nokkuð ólíka liti, allt frá skjannahvítum að kampavínslit. Þá eru margar botnóttar og kolóttar. Hvít einkenni sjást á fótum og höfði. Þær eru ýmist hyrndar eða kollóttar.
Rússneska borgarastyrjöldin

**Rússneska borgarastyrjöldin** var borgarastyrjöld í Rússlandi 1918 til 1922 þar sem átök stóðu milli rauðliða, undir stjórn Vladímírs Lenín, sem höfðu komist til valda eftir októberbyltinguna 1917 og hvítliða undir stjórn ýmissa stríðsherra sem áttu það sameiginlegt að vera andsnúnir stjórn kommúnista. Hvítliðar fengu stuðning frá ýmsum erlendum ríkjum. Borgarastyrjöldinni lyktaði með sigri rauðliða sem stofnuðu í kjölfarið Sovétríkin.

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir
Meðganga

**Meðganga**, **þungun** eða **ólétta** er það ferli þegar kona er með einn eða fleiri lifandi fósturvísa eða fóstur í legi sínu. Meðgöngutími er oftast 38 vikur frá getnaði, þ.e. um það bil 40 vikum frá síðustu blæðingum, en henni lýkur með fæðingu barns, stundum með keisaraskurði.

Mögulegt er að stöðva meðgöngu og framkalla fósturlát með þungunarrofi, en stundum lýkur meðgöngu með fósturláti af ókunnum ástæðum, líklega vegna þess að fóstur þroskast ekki eðlilega. 

Fæðingarfræði er grein innan læknisfræði, sem fæst við rannsóknir á meðgöngu.

## Tengt efni
* Sorturák
Heimsfriður

**Heimsfriður** er hugsjónin um frelsi, frið og hamingju hjá öllum mönnum. Það er hugmynd um framtíð þar sem stríð og annað ofbeldi er ekki til. 

Friðarhugsjónin er meginstefið í stefnu margra friðarhreyfinga, mannréttindasamtaka og stjórnmálaflokka. Margir leiðtogar heimsins hafa lýst því yfir sem markmiði sínu að koma á heimsfriði.

## Tengt efni
* Friðarsúlan
* Friður
* Friðsamlegt samlífi
* Eilífur friður
Eiginmaður

**Eiginmaður** (eða **eiginbóndi**) er karlkyns aðili í hjónabandi. Karlmaður sem giftist verður eiginmaður við giftingu, og er rétt fyrir og eftir athöfnina nefndur *brúðgumi* og konan, ef einhver, *brúður*. Í skáldamáli var eiginmaður stundum nefndur* faðmbyggir* eða *spúsi*, en hið síðarnefnda er stundum notað sem gæluyrði yfir eiginmann. Eiginmaður sem einhverjum hefur verið þröngvað til að giftast nefnist *nauðmaður*.
Eiginkona

**Eiginkona** (í eldri íslensku **eignarkona**, **ektakvinna** eða **ektavíf**) er kvenkyns aðili í hjónabandi. Kona sem giftist verður eiginkona við giftingu, en er rétt fyrir og eftir athöfnina nefnd *brúður* og karlmaðurinn, ef einhver, *brúðgumi*. Bíðandi eiginkona var nefnd *biðkván* í forníslensku, og í skáldamáli var eiginkona stundum nefnd *eyrarúna*, *inna* og *spúsa*. Hið síðastnefnda er oft notað enn þann dag í dag. 

## Tengt efni
* Frilla
Meðvitund

**Meðvitund** er það ástand að vera var við sína eigin tilvist, tilfinningar, hugsanir, skynja umhverfi sitt og svo framvegis. Meðvitund er mikið rannsökuð af hugspeki, sálfræði, taugavísindum og hugfræði.

Almennt séð felur meðvitund í sér að vera vakandi og bregðast við áreiti frá umhverfinu (sjá þó drauma) og andstæða hennar er að vera sofandi eða í dauðadái.

## Tengt efni
* Dulvitund
Geðshræring

**Geðshræring** er upphrært ástand sem fólk kemst í við taugaboðum sem stafa af innra eða ytra áreiti. Geðshræringar geta verið ýmist jákvæðar (gleði, hamingja) eða neikvæðar (reiði, sorg) eða hvorugt (undrun). Geðshræringar tengjast tiltekinni hegðun (til dæmis hlátur eða grátur), innri reynslu og tilhneigingu, líkamlegri örvun, námi og virkni taugakerfisins. Geðshræringar þjóna því hlutverki að túlka reynslu og hafa því mikið að segja fyrir nám og eru líka mikilvægur þáttur í samskiptum. 

Tilfinningar eru huglæg upplifun geðshræringa.

## Heimildir og ítarefni
* Lyons, William. *Emotion* (Cambridge: Cambridge University Press, 1980).

## Tenglar
*
Hamingja

**Hamingja**, **sæla** eða **lukka** er tilfinning fyrir gleði, ánægju og velferð. Hamingja er flókin tilfinning sem erfitt er að festa hendur á. Hugtakið er samt mikilvægt í heimspeki, sálfræði og í trúarbrögðum auk þess sem markaðsrannsóknir ganga oft út á að reyna að meta hvað það er sem gerir fólk hamingjusamt.

## Tenglar
* 
*
Depurð

**Depurð** eða **hryggð** er skap sem felur í sér tilfinningu fyrir missi, sorg, þunglyndi. Þegar fólk er dapurt er það oft hæglátt, orkulítið og heldur sig til hlés.

## Tengt efni
* Eftirsjá
* Sorg
Hugsun

**Hugsun** er hugrænt ferli sem gerir verum kleift að gera sér eftirmynd af umheiminum og takast á við hann með skilvirkum hætti samkvæmt sínum markmiðum, áætlunum, tilgangi og löngunum. Skyld hugtök eru skilningur, skynjun, meðvitund, hugmynd og ímyndun.

## Heimildir og ítarefni
* Fodor, Jerry. *The Language of Thought* (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1975).
* Fodor, Jerry. *The Mind Doesn't Work That Way* (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).
* McGinn, Colin. *Mindsight: Image, Dream, Meaning* (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2004).
* Searle, John R. *Rationality in Action* (Cambridge, MA: The MIT Press, 2001).

## Tengt efni
* Hugur

## Tenglar
* 
*
Framburður

**Framburður** er það hvernig orð eru sögð (borin fram) í töluðu máli, venjulega með vísun til hljóðfræðinnar og hljóðkerfis hvers tungumáls. Framburður getur verið mismunandi milli hópa málhafa í tilteknu tungumáli. Í íslensku má nefna sem dæmi um staðbundinn framburð bæði norðlenskan framburð og skaftfellskan einhljóðaframburð. 

## Sjá einnig

* Framburðarafbrigði í íslensku 
* Alþjóðlega hljóðstafrófið
Gó

**Gó** (e. Go) er borðspil sem tveir spila. Það er kallað *wéiqí* á kínversku (hefðbundin kínverska: 圍棋; einfölduð kínverska: 围棋), *igo* (囲碁) eða *go* (碁) á japönsku, og *baduk* á kóresku (hangúl: 바둑). Spilið á uppruna sinn í Kína löngu áður en elstu ritheimildir á 5. öld f.Kr. geta þess. Það er vinsælast í Austur-Asíu, en hefur á síðari árum notið nokkurra vinsælda annars staðar líka. Leikmenn skiptast á að spila steinum í sínum lit, annaðhvort svörtum eða hvítum, á leikborð. Markmið leiksinns er að safna stigum sem fást annars vegar með því að umkringja "landsvæði" og hinsvegar með því að umkringja steina andstæðingsinns og þannig breyta þeim í "fanga". Sá leikmaður sem hefur stærsta landsvæðið samanlagt við fjölda fanga vinnur leikinn. Gó er þekkt fyrir að vera taktískt flókið spil þrátt fyrir einfaldar reglur. 

## Gó spilað af tölvum
Gó er talið erfiðara en skák, alla vega tókst tölvum mun síðar að ná yfirburðum yfir mönnum í þeirri grein. Það tókst með AlphaGo gervigreindarforritinu frá Google, sem síðar var endurbætt í AlphaGo Zero, og svo útvíkkað í þriðju útgáfunni undir nafninu Alpha Zero yfir í forrit sem getur lært og spilað marga sams konar leiki (þ.e. allar upplýsingar eru þekktar á borðinu), m.a. gó og skák og vinnur fólk þeim (og aðrar skáktölvur/forrit). Ólíkt hefðbundum skákforritum, notast þessi forrit við annars vegar tauganet og líka svokallaða Monte-Carlo trjáaleit (e. Monte-Carlo tree search, MCTS).

## Reglur
Gó er oftast spilað á leikborði sem samanstendur af nítján láréttum línum og nítján láréttum línum sem kallast *goban* á japönsku (棋盤, *qípán* á kínversku).  Leikmenn velja sér lit, svartan eða hvítan, í byrjun leiks eru engir steinar á borðinu. Svartur byrjar og skiptast svo leikmenn á að spila steinum í sínum lit á einn af þrjú hundruð sextíu og einn mögulegan skurðpunkt línana. Skurðpunktur fjórðu, tíundu og sextándu línana kallast stjörnupunktar. Leikmenn mega sleppa því að spila steini. Þegar búið er að leggja stein á borðið þá mun steinninn annaðhvort:

* Vera á sama stað þar til leikurinn endar
* eða breytast í "fanga" og þar með tekinn af leikborðinu.
Bardagaíþrótt

**Bardagaíþrótt** er íþrótt þar sem tveir eða fleiri keppa í bardaga í návígi samkvæmt tilteknum keppnisreglum ýmist með eða án vopna. Dæmi um bardagaíþróttir eru hnefaleikar, glíma, sjálfsvarnaríþróttir og skylmingar.

## Tegundir bardagaíþrótta
* Hnefaleikar
* Sjálfsvarnaríþrótt
Veisla

**Veisla**, **teiti**, **samkvæmi** eða **gleðskapur** (líka **partí** eða **partý**) er mannfögnuður sem getur verið af trúarlegum eða menningarlegum ástæðum. Orðið á við um mannfagnaði þar sem lítill hópur fólks kemur saman til að skemmta sér á litlu afmörkuðu svæði, ólíkt hátíð þar sem mannfjöldi kemur saman af einhverju tilefni.

Dæmi um veislur eru til dæmis afmælisveislur, skírnarveislur, matarboð, kveðjuveislur og erfidrykkjur. 

## Tengt efni
* Gleði (veisla)
Lag

:*Fyrir aðra notkun á orðinu má sjá [[Lag (aðgreiningarsíða)|aðgreiningarsíðuna]].*
**Lag** er tónlistarverk sem byggir á samspili hljóðs og þagnar.

Lög geta verið ósungin eða með texta (sönglög).
Húmanismi

**Húmanismi** er afstaða í námi, heimspeki eða heimsmynd þar sem höfuðáhersla er lögð á manninn. Hugtakið húmanismi er torrætt og hefur verið notað í margvíslegum skilningi, það er þó algengast að það sé notað í eftirfarandi skilningi: 

*(1) fornmenntastefnu tengda Ítölsku endurreisninni (sjá Húmanismi endurreisnarinnar), sem lagði áherslu á grískar og rómverskar bókmenntir, mælskulist og heimspeki sem góða uppeldis- og kennslustefnu (sjá Humanitas). Þessi skilningur á húmanisma er ekki í mótstöðu við skipulögð trúarbrögð. Ennfremur er í nútímalegum skilningi átt við menningartengda sögulega starfsemi í víðari skilningi (en einvörðungu gríska og rómverska menningu) með húmanisma. 

*Í öðrum skilningi (2) er átt við veraldlega hugmyndafræði í anda Upplýsingarinnar sem leggur áherslu á skynsemi, siðfræði og réttlæti og hafnar yfirnáttúrulegu eða trúarlegu dogma sem grunninn að góðu siðferði. Þessi seinni skilningur hefur leitt af sér því sem kalla má veraldlegan húmanisma. Þennan veraldlega skilning má rekja til frumgyðistrúar og hreyfinga mótsnúnum kirkjunni í kjölfar Upplýsingarinnar og ýmsar hreyfingar á 19. öld s.s. pósitívisma sem byggðu á vísindum.

## Tengt efni
* Siðmennt - Félag siðrænna húmanista á Íslandi

## Tilvísanir

## Tenglar
* Alþjóðasamtök siðrænna húmanista - IHEU
* Human-Etisk Forbund - stærsta veraldlega lífsskoðunarfélagið miðað við höfðatölu
* Samtök Húmanista í Bandaríkjunum
* Hvað er húmanismi? Upphaf hans , grein eftir Gísla Gunnarsson, prófessor í sagnfræði
Geimkönnun

**Geimkönnun** kallast það að nota stjörnufræði og geimtækni til að kanna geiminn. Könnun á geiminum er framin af annaðhvort mönnum eða vélmennum. Þar sem stjörnufræði kallast það að athuga geiminn frá Jörðinni og hefur verið stunduð frá ómunatíð var geimkönnun aftur á móti gerð að raunveruleika á 20. öld með þróun stórra og hagkvæmra geimflauga. Almennar ástæður sem lagðar eru fram fyrir könnun geimsins eru m.a. framþróun vísindarannsókna, samvinna milli þjóða og sköpun aðstöðumuna miðað við önnur lönd.

Mikil samkeppni hefur verið milli þjóða á leiðinni til könnunar geimsins, t.d. á milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna í Kalda stríðinu. Fyrsta tímabilinu í könnun geimsins fylgdi Geimferðakapphlaupið, þar sem fyrirnefndu lönd kepptu við hvorn annan. Spútnik 1, það fyrsta geimfar sett á braut um jörðu, var skotið í geiminn af Sovétríkjunum 4. október 1957. Það fyrsta geimfarið sem lendi á Tunglið var bandaríska geimskipið Apollo 11, sem lendi þar 20. júlí 1969. Sovétríkin náðu mörgum tímamótum fyrst, t.d. sú fyrsta lifandi vera á braut um jörðu, það fyrsta geimflug með menn um borð (Júrí Gagarín um borð í Vostok 1) árið 1961, sú fyrsta geimganga (Aleksei Leonov) árið 1965, sú fyrsta lending á annan himnihnött (Lúna 9) árið 1966 og sú fyrsta geimstöð (Saljút 1) árið 1971.

Eftir fyrstu tuttugu ár í könnun geimsins var byrjað á þroún endurnýtanlegra geimfara eins og Space Shuttle. Nýtt samvinnu- í stað fyrir samkeppnistímabil fygldi þessum árum, og verkefni eins og Alþjóðlega geimstöðin hófust. Frá tíunda áratugnum varð til mikill áhugi á geimferðamennsku og þróun einkageimgeira. Árið 2003 sendi Alþýðulýðveldið Kína mann upp í geiminn og Evrópusambandið, Japan og Indland hafa öll staðfest að þau ætli að senda fleiri menn upp í geiminn. Bandaríkin sögðust ætla að senda geimfar aftur til Tunglsins fram að 2018 og síðar annað til Mars.

## Tengt efni
* Geimfari
* Geimstöð

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Geimferðir 
* Stjörnufræðivefurinn: Apollo geimáætlunin 
* Stjörnufræðivefurinn: Apollo 11 

## Heimild
*
Ég

**Ég** getur átt við eftirfarandi:
* Persónufornafnið í fyrstu persónu; „ég“
* Hljómsveitina Ég

## Sjá einnig
*Eg
Það

**Það** getur átt við:
* Persónufornafnið *það*
* Hvorugkyn eintala nefnifall og þolfall af fornafninu *sá*
* Gervifrumlagið *það* (það rignir)
Tilfinning

**Tilfinning** er meðvituð huglæg upplifun geðshræringar eða snertingar. Tilfinning á því bæði við um geðhrif sem eiga sér uppruna í okkur sjálfum, eins og ýmis konar skapsveiflur, öfund, afbrýðisemi, reiði, meðaumkvun, gleði, ást og hamingju; og skynhrif sem stafa af samspili okkar við umheiminn, eins og þegar við skynjum að eitthvað sé heitt, eða kalt, mjúkt eða hart. Vitsmunakenningar um tilfinningar gera greinarmun á kenndum án sérstaks viðfangs, og tilfinningum sem snúa að einhverju inntaki. Sársauki er dæmi um tilfinningu sem getur stafað bæði af innri og ytri þáttum. Öryggistilfinning eða sú tilfinning að finnast maður hafa fulla stjórn (eða hafa misst stjórn) á sjálfum sér og umhverfi sínu, er mikilvægt þegar kemur að andlegri velferð fólks.

Tilfinningar snúast um meðvitaða upplifun, en þegar fólk segist hafa eitthvað á tilfinningunni, eða hafa tilfinningu fyrir einhverju, vísar það oft til óútskýrðra upplifana eða vissu. Tilfinningum er þannig oft stillt upp sem andstæðu rökhugsunar. Platon gagnrýndi skáldin í *[[Ríkið (Platon)|Ríkinu]]* fyrir að ýta undir óæskilegar tilfinningar, meðan Aristóteles hélt því fram að skáldskapur veitti fólki nauðsynlega útrás (kaþarsis) fyrir tilfinningar. Tilfinningar eru oft taldar einkenna líkamnaða vitund og þannig ekki á færi annarra en dýra sem hafa hvort tveggja.

## Tilvísanir
Handknattleikssamband Íslands

**Handknattleikssamband Íslands**, eða **HSÍ** er samband sem heldur utan um handknattleiksiðkun á Íslandi. Sambandið var stofnað 11. júní 1957. Formaður sambandsins er Guðmundur B. Ólafsson og framkvæmdastjóri þess er Róbert Geir Gíslason. Sambandið heldur úti deildakeppni í handknattleik, bikarkeppni karla, bikarkeppni kvenna og deildarbikar.

## Tenglar
Vefur Handknattleikssambands Íslands

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
*
Suður-Þrændalög

**Suður-Þrændalög** (norska: *Sør-Trøndelag*) var fylki í miðju Noregs, 18.848 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 283.000. Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Þrándheimur, með um 160.000 íbúa. Þrándheimur er einnig þriðja stærsta borg Noregs. Fylkið er nú hluti af fylkinu Þrændalög sem varð til 1. janúar 2018.

## Sveitarfélög
* Åfjord
* Agdenes
* Bjugn
* Frøya
* Hemne
* Hitra
* Holtålen
* Klæbu
* Malvik
* Meldal
* Melhus
* Midtre Gauldal
* Oppdal
* Orkdal
* Ørland
* Osen
* Rennebu
* Rissa
* Roan
* Røros
* Selbu
* Skaun
* Snillfjord
* Trondheim
* Tydal
Úrvalsdeild karla í handknattleik

**Olís deild karla** er efsta deild karla í handknattleik á Íslandi og er hún rekin af Handknattleikssambandi Íslands. Keppnin hefur farið fram árlega síðan 1940.  valur hefur sigrað oftast allra liða eða 24 sinnum. 

## Félög í deildinni (2024-2025)
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*

## Styrktaraðilar

## Meistarasaga
Hér er meistarasaga úrvalsdeildar.

*Gylltir Íslandsmeistarar merkir að liðið hafi unnið titilinn í úrslitakeppni að deildarkeppni lokinni.
*Mótherjar í úrslitaleikjum merktir með "+" þýðir að tvö lið hafi verið jöfn að stigum í deildarkeppninni og því keppt til úrslita.
*"**&**" Merkir að deildin hafi verið tvískipt í norður og suðurdeild fyrrihluta móts, það hefur áhrif á "Stig" deildarmeistara.
****** Ekkert lið varð Íslandsmeistari - mótið var blásið af sökum Kórónaveirufaraldursins
******* Sökum frestanna vegna Kórónaveirufaraldursins spiluðu lið heima og heiman í stað hefðbundinnar úrslitakeppni.

## Íslandsmeistaratitlar

*Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]*

### Bæir

Titlarnir hafa skipts svona á milli bæja á Íslandi.
Bláhegri

**Bláhegri** (fræðiheiti: *Ardea herodias*) er vaðfugl af hegraætt. Hann er algengur í Norður- og Mið-Ameríku, í Vestur-Indíum og á Galapagoseyjum. 

Bláhegri er stærsti ameríski hegrinn. Hann er 91-137cm á lengd frá gogg að stéli og með 180cm vænghaf. Hann vegur 2,2-3,6kg. Hann er aðallega blágrár að lit með svartar flugfjaðrir, rauðbrún læri og rauðbrúnar og svartar rendur á síðunum. Höfuðið er ljósara og andlitið næstum hvítt og svart fjaðraskraut sem liggur frá augunum og aftur á hnakka. Goggurinn er gulur en verður appelsínugulur í stutta stund við upphaf fengitímans.

## Tenglar
Gulrófa

**Gulrófa**  (eða **rófa**) (fræðiheiti: *Brassica napobrassica* eða *Brassica napus* var. napobrassica) er tvíær rótarávöxtur af krossblómaætt sem upphaflega var kynblendingur hvítkáls og næpu. Lauf rófunar eru vel æt en sjaldan nýtt, en helst sem skepnufóður. Gulrófan er stundum kölluð „appelsína norðursins“ vegna hins háa C-vítamíns innihalds hennar.

## Saga
Gulrófan er upprunnin í Norður-Evrópu og barst frá Svíþjóð til Bretlands og Norður-Ameríku þar sem hún er líka þekkt sem „Svíi“ (*Swede*) eða „sænsk næpa“ (*Swedish turnip*). Á Íslandi er hennar fyrst getið í ræktun í byrjun 19. aldar. Hún fékk á sig slæmt orð sem neyðarfæða „gulrófuveturinn“ (*Steckrübenwinter*) 1916-1917 í Þýskalandi þar sem bæði korn- og kartöfluuppskeran höfðu brugðist vegna stríðsins og margar fjölskyldur þurftu að lifa nánast eingöngu á gulrófum. Af þessum sökum döluðu vinsælir gulrófunnar sem mannamatar á meginlandi Evrópu, en hún er ennþá mikið ræktuð sem skepnufóður.

### Á Íslandi
Eftir að Íslendingar hófu rófnarækt, varð hún fljótlega vinsæl og hér hafa mörg yrki rófna verið ræktuð og með ýmsum árangri, en venjulega er fremur auðvelt að rækta rófur og uppskeran mikil samanborið við aðra rótarávexti. Snemma á 20. öld barst kálflugan til landsins, og hún stórspillti rófnarækt, þannig að kartöflurnar tóku fyrsta sætið af rófunum. *Sandvíkurrófa* er íslenskt yrki, ræktað út frá *kálfafellsrófu*, og hefur lengi notið vinsælda í íslenskri rófnarækt. Hún er kennd við Stóru-Sandvík á Kaldaðarnesi, þar sem fræmæðurnar eru ræktaðar.

## Matreiðsla
Gulrófur eru ætar hráar. Einnig er þó hægt að matreiða þær, og þá er gjarnan búið til úr þeim mauk, rófustappa, eða þær soðnar í súpur eins og íslenska kjötsúpu og baunasúpu.

## Tenglar
* ''Gulrófan''; grein í Heimilistíminn 1975
Blöndal

**Blöndal** er næst algengasta ættarnafnið á Íslandi.

## Þekktir nafnhafar
*Ásgeir Blöndal Magnússon
*Auðunn Blöndal
*Halldór Blöndal
*Magnús Blöndal Jóhannsson
*Pétur Blöndal
*Sigfús Blöndal
*Valtýr Blöndal
*Björn Blöndal
*Sigurður Blöndal Sigurðsson

## Sjá einnig
*Blöndahl
Orðabók Blöndals

**Orðabók Blöndals** er íslensk-dönsk orðabók, útgefin á árunum 1920-1924. Höfundar hennar voru hjónin Sigfús Blöndal og Björg C. Þorláksson, en þrátt fyrir það er hún alltaf nefnd *Orðabók Blöndals* eða **Blöndalsbókin**. Aðrir aðstoðarmenn hjónana voru Jón Ófeigsson og Holger Wiehe. Vinna við orðabókina hófst árið 1904 og í henni eru flest þau orð sem notuð voru í íslenskri tungu frá því um árið 1800. Orðabók Blöndals er enn þann dag í dag víðfeðmasta orðabók sem út hefur komið og inniheldur útskýringar á íslenskum orðum, orðatiltækjum og málsháttum.   

Orðabók Blöndals er ekki hægt að nota sem stafsetningaorðabók, því nú gilda aðrar reglur um stafsetningu en þegar hún var samin. Auk þess tilgreinir Blöndal oft mismunandi rithátt og fer þá eftir þeim bókum, sem orðteknar hafa verið, en þær geta vitanlega staðið á ólíku stigi að þessu leyti.

## Tengt efni
* Orðabók
* Sigfús Blöndal
Hagaskóli

**Hagaskóli** er grunnskóli í vesturbæ Reykjavíkur. Skólinn tók til starfa í hluta núverandi húsnæðis 1. október 1958. Skólinn tók við starfi þess skóla sem áður nefndist Gagnfræðaskólinn við Hringbraut og var að Hringbraut 121. Sá skóli tók til starfa 1. október 1949. Hagaskóli var byggður í áföngum 1956 – 1963 og svo aftur veturinn 1988 – 1989 en þá var byggð ný álma meðfram Dunhaga með 7 kennslustofum.

Þröngt hefur verið í skólanum alla tíð. Vesturbærinn byggðist hratt á 6. og 7. áratugnum og um 240 nemenda árgangar bættust árlega við. Við það að Miðbæjarskólinn var lagður niður og skólahverfið stækkaði þurfti skólinn að vera tvísetinn og kennt fram undir kvöld. Nemendafjöldi fór þá yfir 850.

Fólksfjöldi í hverfinu minnkaði þegar byggðin í Reykjavík teygðist austur á bóginn og hægt var að afnema tvísetningu skólans 1976. Skólahverfi Hagaskóla er allur Vesturbærinn frá Reykjavíkurflugvelli og Lækjargötu út að Seltjarnarnesi. Auk heimafólks hafa jafnan verið allmargir nemendur utan hverfis í skólanum en verulega hefur verið þrengt að möguleikum nemenda utan Reykjavíkur að sækja skóla þar eftir að grunnskólarnir færðust yfir til sveitarfélaga. Nemendum fækkaði nokkuð undir aldarmótin og komu 170 manns inn í hverjum árgangi á þeim tíma þeim hefur þó smámsaman fjölgað eftir það.

Ýmsir þjóðþekktir einstaklingar hafa stundað nám við skólann og má þar nema sem dæmi Boga Ágústsson fréttamann og Pál Óskar söngvara
Roger Munby

**Roger Munby** er fyrrum stjórnarformaður enska knattspyrnufélagsins Norwich City F.C.. Munby varð stjórnarmaður í maímánuði árið 1996 og hafði einnig verið það á milli janúarmánaðar 1986 þangað til í septembermánuði. Hann tók við stjórnarformannsstöðunni af Bob Cooper árið 2002 en hætti 2009.
Rogaland

**Rogaland** (íslenska: *Ryggjafylki*) er fylki í suðvestur Noregi, 9376 km² að stærð og íbúarnir eru um það bil 459.000 (2014). Höfuðstaðurinn og stærsta borgin í fylkinu er Stafangur, með um 117.500 íbúa, sem er nærrum því jafn margir og íbúar Reykjavíkur, þar sem búa 500 manns fleiri. Stafangur er einnig fjórða stærsta borg Noregs. Fylkið er í landshlutanum Vestlandið.

## Sveitarfélög
* Bjerkreim
* Bokn
* Eigersund
* Finnøy
* Forsand
* Gjesdal
* Haugesund
* Hjelmeland
* Hå
* Karmøy
* Klepp
* Kvitsøy
* Lund
* Randaberg
* Rennesøy
* Sandnes
* Sauda
* Sokndal
* Sola
* Stavanger
* Strand
* Suldal
* Time
* Tysvær
* Utsira
* Vindafjord
Klauflax

**Klauflax** er feluorð yfir kjöt af klaufdýri, og var notað á föstunni meðan ekki mátti borða kjöt. 

## Tenglar
* ''Klauflaxinn''; grein í Fjölni 1846
Nína Sæmundsson

**Nína Sæmundsson,** skírð **Jónína Sæmundsdóttir**  (fædd 22. ágúst 1892 í Nikulásarhúsum í Fljótshlíð, dáin í Reykjavík 29. janúar 1965), var íslenskur myndhöggvari og listmálari, sem starfaði lengst af í Bandaríkjunum. Nína nam við hina *Konuglegu dönsku listaakademíu* í Charlottenborgarhöll undir leiðsögn Julius Schultz og Einar Ultzon-Frank. Þekktust er hún fyrir höggmyndir sínar, þ.á m. *[[Sofandi dregur (höggmynd)|Sofandi drengur]]*, *[[Móðurást (höggmynd)|Móðurást]]* og *[[Afrekshugur|Afrekshug]]*, sem stendur yfir aðalanddyri Waldorf-Astoria hótelsins í New York, en afsteypu stytturnnar má finna í miðbæjargarðinum á Hvolsvelli. Afsteypa *[[Hafmeyjan (Nína Sæmundsson)|Hafmeyju]]* Nínu frá 1948, sem afhjúpuð var á Tjörninni í Reykjavík 1959, var sprengd í loft upp á nýársdag 1960, en illvirkjarnir náðust aldrei. Ný bronsafsteypa, gjöf frá Smáralind verslunarmiðstöðinni, var sett upp á Tjörninni 2014. Nína helgaði sig málaralist síðustu æviár sín.

Árið 2004 færði Ríkey Ríkarðsdóttir, myndlistarkona og náfrænka Nínu, Listasafni Reykjavíkur að gjöf 11 höggmyndir eftir Nínu.

Nína var trúlofuð Gunnari Thorsteinssyni, bróður myndlistarmannsins Muggs, þegar hann lést árið 1921 langt fyrir aldur fram.

Nínu er stundum ruglað saman við nöfnu sína, Nínu Tryggvadóttur, myndlistarkonu.
Gunnlaugur Scheving

**Gunnlaugur Óskar Scheving** (8. júní 1904 – 9. september 1972) var íslenskur myndlistarmaður og einn þekktasti listmálari Íslendinga á 20. öld. Gunnlaugur stundaði myndlistarnám í Kaupmannahöfn. 
Gunnlaugur ólst upp á Seyðisfirði. Úrsmiðurinn þar  átti ensk littímarit með myndum, hann kenndi Gunnlaugi ensku og dáðist Gunnlaugur mjög að myndunum. Foreldrar Gunnlaugs sendu hann 5 ára gamlan í fóstur á Unaósi og síðar Seyðisfirði. Sextán ára sneri hann aftur til Reykjavíkur til að vinna á Morgunblaðinu hjá frænda sínum, ritstjóranum og skáldinu Þorsteini Gíslasyni. Gunnlaugur lærði teikningu hjá Einari Jónssyni og er meðal fyrstu nemenda Muggs í skólanum við Hellusund. Árið 1923 fór hann til Kaupmannahafnar, reyndar með viðkomu í Eyjum, Austfjörðum, Leith (við Edinborgh) og Osló. Hann nam við listaakademíuna þar en á meðan hann bjó sig undir inngöngu bjó hann í húsnæði Nínu Sæmundsson sem þá var á Ítalíu. Hann fékk  enga sumarvinnu í Danmörku  og vann því  við kolauppskipun heima. Eftir sumarið hafði hann ekki efni á að snúa aftur og þar sem hann fær engan styrk  hann er heima til 1925.  Hann var í Akademíinu til 1930. Verk hans, Bassabáturinn, var í öndvegi Landakotssýningarinnar 1930. Hún er máluð miðað við gullinsnið. Gunnlaugur málaði um tíma á Þingvöllum með Jóni Engilberts og Eggerti Guðmundssyni. Hann flutti eftir það á Seyðisfjörð en hélt sýningar í Reykjavík. Á þessum tíma var dyggasti stuðningsmaður Gunnlaugs járnsmiðurinn Markús Ívarsson sem lét listaverkakaup framar öðrum þörfum sínum. Gunnlaugur giftist Grete Linck, samnemanda úr listnámi í Kaupmannahöfn og héldu þau sýningar saman. Gunnlaugur dvaldi hjá Sigvalda Kaldalóns í Grindavík um 1940 og málaði þá margar sjávarmynda sinna. Hann bjó einnig hjá Ragnari Ásgeirssyni ráðunauti við Laugarvatn. Hann gerði myndir um Landnámið fyrir lýðveldishátíðina úr lituðum pappír. Þær myndir sýna m.a. Hrafna-Flóka, Ingólf og Hjörleif og öndvegissúlurnar. Auk þess að myndskreyta Njálu myndskreytti hann Gretlu og var fyrirmynd hans norsk skreyting Heimskringlu. 

## Heimildir
Íslensk myndlist á 19. og 20. öld, I (1964) eftir Björn Th. Björnsson

## Tenglar
* ''Góð list er undantekning frá reglunni''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1974
* ''Málaði á umbúðapappír''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996
Málmfræði

**Málmfræði** er sú grein efnafræðinnar sem rannsakar eiginleika málmkenndra frumefna og málmblendur.

Málmfræði hefur verið stunduð frá byrjun bronsaldarinnar má segja því þá lærðu menn að blanda saman tini og kopar til að mynda málmblenduna brons.

Í dag er hún aðallega stunduð til að læra að búa til nýjar og ódýrar málmblöndur sem vinna betur en þær málmblöndur sem við þekkjum í dag.
Norwich City F.C.

**Norwich City Football Club** (einnig þekktir sem **Kanarífuglarnir**) er enskt knattspyrnufélag staðsett í Norwich, Norfolk. Liðið féll í ensku meistaradeildina árið 2020 en komst svo upp í úrvalsdeildina ári síðar.

Liðið var meðal stofnenda ensku úrvalsdeildarinnar á árunum 1991 til 1992, spiluðu í þeirri deild fyrstu þrjú árin og snéru svo aftur eina leiktíð á árunum 2004 til 2005. Það komst upp í ensku efstu deildina árið 1972, og hafa spilað samtals 18 leiktíðir í efstu deild, lengsta samfellda tímabilið varði í 9 ár. Norwich hafa unnið enska deildabikarinn tvisvar, annarsvegar árið 1962 og hinsvegar árið 1985. Norwich spiluðu síðast í ensku úrvalsdeildinni tímabilið 2019-2020.

Félagið var stofnað þann 17. júní árið 1902. Síðan árið 1935, hafa Norwich leikið leiki sína á Carrow Road og hafa verið erkióvinir austur-anglísku nágrannana Ipswich Town, sem að þeir hafa keppt gegn 134 sinnum, og hafa borið sigur úr býtum 51 sinni frá árinu 1902.

Stuðningsmannalagið *[[On The Ball, City]]* er sagt vera elsta fótboltalag í hinum enskumælandi heimi.

## Þekktir leikmenn
*Kevin Keelan: Með flesta leiki, 673 talsins.
*Chris Sutton: Markahrókur.
*Steve Bruce: knattspyrnuþjálfari.
*James Maddison: Leikmaður ársins hjá Norwich 2018.
*Teemu Pukki: Finnskur markahrókur.

## Neðanmálsgreinar
Örtækni

**Örtækni** (stundum líka kölluð *nanótækni*) er breitt svið innan tæknigeirans sem hefur það að markmiði að hanna og þróa tæki til að vinna með efni á nanó stærðarskalanum, venjulega á bilinu 1 til 100 nm. Einnig fellur það undir örtækni að þróa smátæki með því að stýra efninu á nanó stærðarskalanum.

Mikil von er bundin við þessa tækni innan læknavísindanna með því að hanna betri tæki sem geta skoðað líkamann án þess að valda óþarfa skaða á heilbrigðri starfsemi líkamans.
Útgáfur af Windows Vista

**Windows Vista kemur í sex útgáfum**, Windows Vista Starter, Windows Vista Home Basic, Windows Vista Home Premium, Windows Vista Business, Windows Vista Enterprise og Windows Vista Ultimate. Allar útgáfur nema "Windows Vista Starter" styðja bæði 32-bit(x86) og 64-bit(x64)

## Útgáfur
### Windows Vista Starter
Mjög líkt Windows XP Starter Edition verður þessi útgáfa fyrir lönd eins og Brasilíu, Kólumbíu, Indland, Taíland, Indónesíu og Filippseyjar, aðallega til að bjóða löglegar útgáfur til að fólk steli ekki öðrum útgáfum. Hún er ekki fáanleg í Bandaríkjunum, Kanada, Evrópu eða Ástralíu.

### Windows Vista Home Basic
Mjög líkt Windows XP Home Edition er Home Basic fyrir notendur sem þurfa ekki margmiðlun heima og er þessi útgáfa ódýr. Windows Aero þemað fylgir ekki þessari útgáfu. 64-bita Home Basic styður allt að 8 GB af vinnsluminni og verður stutt til ársins 2012.

### Windows Vista Home Premium
Þessi útgáfa inniheldur alla eiginleika frá Home Basic og fleira, til dæmis HDTV stuðning. Þessi útgáfa er sambærileg Windows XP Media Center Edition. Windows Aero fylgir með þessari útgáfu.

### Windows Vista Business
Þessi útgáfa er sambærileg Windows XP Professional og Windows XP Tablet PC Edition. Henni er beint að minni fyrirtækjamarkaði. Hún inniheldur alla eiginleika Home Premium nema Windows Media Center og allt sem því fylgir. Hún inniheldur í staðinn eiginleika sérstaklega ætlaða fyrirtækjum.

### Windows Vista Enterprise
Þessi útgáfa er aðeins fyrir fyrirtæki. Enterprise er sér hannað fyrir stærri fyrirtæki og  aðeins fáanlegt fyrir þá sem eru í hópi "Microsoft's Forrits Triggingu". Hún er með alla eiginleika Windows Vista Business og nokkra til viðbótar.

### Windows Vista Ultimate
Þessi útgáfa inniheldur alla eiginleika úr Home Premium og Enterprise útgáfunum og fleira. Meðal annars hreyfanlegan bakgrunn á skjáborðið.
Garrí Kasparov

**Garrí Kímovítsj Kasparov** (f. 13. apríl 1963) er rússneskur skákmeistari og stjórnmálamaður.

Garrí varð yngsti skákmeistari sögunnar þegar hann varð FIDE meistari árið 1985 og hélt titlinum til ársins 1993 þegar upp komu ósætti milli hans og stjórnar FIDE sem leiddi til þess að hann og Nigel Short stofnuðu annað skáksamband sem kallaðist samband atvinnuskákmanna.

Árið 2007 ætlaði Kasparov að bjóða sig fram til forsetakosninganna í Rússlandi sem framboðsaðili stjórnmálasamtakanna Hið Annað Rússland, en náði ekki að skrá inn framboð sitt áður en framboðsfresturinn rann út.

Kasparov býr í Króatíu í dag og er með króatískan ríkisborgararétt.
Feluorð

**Feluorð** (eða **nóaorð**) er orð notað í stað bannorðs, og tengist oft hjátrú, þ.e.a.s. að nefna ekki það sem um er rætt réttu nafni til að forðast að eitthvað fari öðruvísi en ætlað var. Refaskyttur nefna t.d. refinn oft *lágfótu* til að refurinn „hafi ekki pata“ af hvað skyttan ætlar sér. Þá má líka nefna fjölbreytni íslenskunnar um hákarlsheiti, og eru sum þau orð bannorð eða feluorð, sem algengt var í sambandi við sjómennsku. Bannheldi og feluorð skipa þó mun meira rúm í færeysku en íslensku.

Orðið *nóa* í nóaorð er ættað úr Kyrrahafseyjum og merkir: *óguðlegur*. 

## Dæmi um feluorð
* **afrás**  var haft um flot, eða eins og segir í Þjóðsögum Jóns Árnasonar: *mátti aldrei nefna ,,ket`` né ,,flot``, heldur ,,klauflax`` og ,,afrás``.*
* **grunnhætta** var fyrrum feluorð þegar verið var á sjó, en þá var *botn* bannorð. Þá var talað um *grunnhættu* og ef færið hjóst var að grunnhöggvast. 
* **hóflax** var haft um hrossakjöt. 
*  **pokaönd** var haft um ólöglega veiddan æðarfugl þegar um hann var rætt. 
* **vængjagrásleppa** var haft um æðarkollu sem hefur veiðst í net.

## Tengt efni
* Klauflax
* Veigrunarorð
* Nafnavíti
* Sjóvíti
* Tabú
* Raðhverfa (*anagram*)

## Tilvísanir
Dulnefni

**Dulnefni** (stundum nefnt **gervinafn** og í vissum tilfellum **skáldanafn**, **höfundarnafn** eða **listamannsnafn**) er felunafn, oft nafn sem rithöfundur eða annar listamaður tekur sér og notar við verk sín til að dyljast eða skera sig úr fjöldanum. 

## Dæmi um dulnefni
* Svarthöfði - dulnefni pistlahöfunda(r) á DV.
* *Anonymus* - dulnefni Jóhannesar Bjarna Jónssonar, sem þekktastur er undir skáldanafninu Jóhannes úr Kötlum.

## Dæmi um skálda- og listamannsnöfn
* Guðrún frá Lundi - skáldanafn Guðrúnar Baldvinu Árnadóttur.
* Eminem - listamannsnafn *Marshall Bruce Mathers þriðja*. 
* Erró - listamannsnafn *Guðmundar Guðmundssonar*. 
* Mark Twain - skáldanafn *Samuel Langhorne Clemens*. Mark Twain þýðir „merki tvö“. 
* Stendhal - skáldanafn *Marie-Henri Beyle*.
* John Denver - listamannsnafn *Henry John Deutschendorf Jr*.

## Tengt efni
* Feluorð
* Sjóvíti
Æxlunarfæri

**Æxlunarfæri**, **æxlunarkerfi** eða **kynfærakerfi** eru líffærakerfi í lífverum sem notast við kynæxlun. Æxlunarkerfið nær yfir öll líffæri sem taka þátt í kynæxlun, þar á meðal kynfærin, og ýmis önnur efni, eins og boðefni, lyktarefni og aðra vessa, sem tengjast henni. Ólíkt flestum öðrum líffærakerfum getur verið mikill munur á æxlunarfærum lífvera eftir kyni þeirra. Tilgangurinn með þessum mun er að styðja við flutning erfðaefnis milli einstaklinga af ólíku kyni sem aftur tryggir að afkvæmi þeirra hafi hluta af erfðaefni þeirra beggja.

Öll hryggdýr hafa kynkirtla sem framleiða kynfrumur. Kvendýr hafa svo eggrás sem liggur að opi á líkamanum, oftast að gotrauf, en stundum að sérstöku opi eins og leggöngum. Spendýr hafa kynfæri (typpi og píku) auk innri líffæra (til dæmis eggjastokka og eistu). Hryggleysingjar hafa aftur á móti mun fjölbreyttari æxlunarfæri, þótt flestir þeirra leggi egg. Ef undan eru skilin liðdýr og smokkar, eru nær allir hryggleysingjar tvíkynja og stunda ytri frjóvgun.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Kynlaus æxlun
Þvagrás

**Þvagrás** (fræðiheiti *urethra*) er rör sem tengir þvagblöðruna við ytri hluta líkamans. Er hún notuð til að bera þvag út fyrir líkamann, og hjá körlum er hún hluti af æxlunarfærunum þar sem hún er notuð til að flytja sæði.
Smáratorg 3

**Smáratorg 3** er háhýsi í Smáranum, Kópavogi og hæsta bygging Íslands. Veisluturninn er á efstu hæð turnsins. Byggingin skiptist í tvo hluta, láréttan grunn sem er nýtt sem verslunarhúsnæði og háhýsið sjálft sem að mestu er nýtt sem skrifstofuhúsnæði. Byggingin er 78 metrar að hæð, 20 hæðir og var kostnaður í upphafi talinn vera 2,3 milljarðar króna. Smáratorg 3 var hönnuð af Arkís.

## Tilvísanir


## Tenglar

*Upplýsingar um bygginguna á vef Arkís 

*Upplýsingar um bygginguna á vef Emporis
Pólitískur fangi

**Pólitískur fangi** er persóna sem er haldið föngum gegn vilja sínum vegna stjórnmálaskoðanna sinna.

Nelson Mandela er t.d. eitt hið frægasta dæmi um pólitískan fanga, einnig Aung San Suu Kyi í Mjanmar.

Amnesty International og önnur mannréttindasamtök berjast fyrir frelsi slíkra fanga.
Nafnavíti

**Nafnavíti** (eða **nafnvíti**) er orð, eitt eða fleiri, sem ekki má nefna og er oftast haft um það sem ekki má nefna á sjó. 

Gömul vísa nefnir t.d. naut sem ekki mátti nefna á sjó hér áður fyrr: 

:Varastu búra, hross og hund, 
:haltu svo fram um langa stund:
:stökklinum stýrðu frá. 
:Nautið ekki nefna má
:nokkur maður sjónum á. 

Orðið *stökkull* er haft um hval sem eltir skip til að granda þeim. Það er þó einnig haft núorðið um tannhval, en hér er átt við hið fyrrnefnda. 

## Tengt efni
*Feluorð
Boris Szulzinger

**Boris Szulzinger** er belgískur höfundur, leikstjóri og framleiðandi. Hann er vel þekktur fyrir kvikmyndina *The Lonely Killers* (1972) og ** (1975, leikstýrði með Picha).

## Kvikmyndirnar sem að hann hefur gefið út

* *Mamma Dracula* (1980) með Roland Lethem
... einnig kölluð *Mama Dracula* 

* *Tarzoon, la honte de la jungle* (1975) 
... einnig kölluð *Jungle Burger* (UK) 
... einnig kölluð *Shame of the Jungle* (USA) 
... einnig kölluð *Tarzoon: Shame of the Jungle* (USA)

* *Les tueurs fous* (1972) 
... einnig kölluð *The Lonely Killers* 

* *Nathalie après l'amour* (1969) (sem Michael B. Sanders) 
... einnig kölluð *Love Under Age* (USA) 
... einnig kölluð *Nathalie After Love* 

## Tengill
Johan Friberg Da Cruz

**Johan Friberg Da Cruz** (fæddur 4. júní árið 1986) er sænskur knattspyrnumaður. Núverandi lið hans er Assyriska. Eldri bróðir hans, Bobbie, spilar einnig með sama félagsliði.

## Tengill
*Johann Friberg Da Cruz hjá GAIS
Aberffrwd

**Aberffrwd** er þorp í Monmouthhéraði í Wales. Þorpið liggur við ána Usk rétt fyrir utan A40-veginn. Árið 2011 bjuggu þar 620 íbúar.
Fjölmiðill

**Fjölmiðill** er miðill sem ætlaður er miklum fjölda fólks til afnota, lesturs eða áhorfs. Hugtakið varð til á 3. áratug 20. aldar vegna tilkomu útvarpsþáttagerðar, en fram að því var útvarpið fyrst og fremst notað sem samskiptatæki milli einstaklinga. Nokkru áður var farið að fjöldaframleiða dagblöð og tímarit í gríðarstórum upplögum með nýrri prenttækni.

Hugtakið er oft skilgreint með vísun í tilkomu fjöldasamfélaga sem sumir menntamenn (t.d. Frankfurt-skólinn) töluðu um sem einkenni iðnvæðingarinnar í upphafi aldarinnar og einkenndust að þeirra mati af einangrun einstaklinga og skorti á félagslegum tengslum og samfélagsvitund, sem gerði fólk berskjaldað fyrir auglýsingum og áróðri í fjölmiðlum. Umræður um áhrif fjölmiðla og rannsóknir á þeim hafa verið áberandi frá upphafi 20. aldar.

Stundum er talað um að fjölmiðlar séu fjórða valdið, við hlið dómsvaldsins, framkvæmdavaldsins og löggjafarvaldsins með vísun til hlutverks þeirra sem einnar af stoðum lýðræðisins.

## Tegundir fjölmiðla
* Dagblöð
* Tímarit
* Útvarp
* Sjónvarp
* Nýmiðlar
Brekkukotsannáll (kvikmynd)

***Brekkukotsannáll*** er kvikmynd bygð á samnefndri sögu eftir Halldór Laxness sem einnig lék agnarsmátt hlutverk í myndinni. Myndin var fyrst sýnd í sjónvarpinu 11. febrúar 1973. Leikstjóri myndarinnar var þýski leikstjórinn Rolf Hädrich.

## Tenglar
* ''Kvikmyndun Brekkukotsannáls''; grein í Morgunblaðinu 1990
Fransk-prússneska stríðið

**Fransk-prússneska stríðið** (19. júlí 1870 – 10. maí 1871) var stríð milli Frakklands og Prússlands, sem naut fulltingis annarra þýskra ríkja. Afgerandi sigur Prússlands leiddi til sameiningar þýsku ríkjanna í Þýska keisaraveldið undir Vilhjálmi 1. keisara. Það leiddi einnig til falls Napóleons 3. og stofnunar þriðja franska lýðveldisins. Í friðarsáttmálanum var kveðið á um að Prússland fengi héruðin Alsace-Lorraine og þau tilheyrðu Þýskalandi þar til eftir fyrri heimsstyrjöldina.

Yfirburðir prússneska hersins urðu fljótt ljósir og stöfuðu meðal annars af notkun járnbrauta og nýtískulegs stórskotaliðs. Prússar unnu nokkra auðvelda sigra í Austur-Frakklandi og í orrustunni við Sedan þann 2. september 1870 handsömuðu þeir Napóleon 3. ásamt öllum her hans. Þetta batt þó ekki enda á stríðið, því lýðveldi var stofnað í París tveimur dögum síðar og mótspyrna Frakka hélt áfram.

Eftir fimm mánaða langt stríð unnu prússneskar og þýskar hersveitir franskar hersveitir í röð bardaga í Norður-Frakklandi, og í kjölfar umsáturs um borgina féll París í hendur Prússa þann 28. janúar 1871. Tíu dögum síðar var þýska keisaraveldið stofnað. Friðarsáttmáli var undirritaður í Frankfurt þann 10. maí 1871.

## Neðanmálsgreinar
 

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* 
* 
* 
*
Carta marina

**Carta marina** (latína: *Sjávarkort*) er fyrsta landakortið af Norðurlöndum sem bæði sýnir nokkurn veginn eðlilega staðfræði og inniheldur staðarnöfn. Svíinn Olaus Magnus vann að kortagerðinni í Rómaborg í meira en 12 ár í sambandi við bók sína Historia de gentibus septentrionalibus (*Saga norrænna þjóða*). Carta marina var prentað 1539 í Feneyjum með stuttri lýsingu landanna á latínu, þýsku og ítölsku.
Ritsími

**Ritsími** (áður fyrr kallað **fréttaþráður**) er tæki til skeytasendingar (t.d. með morsmerkjum eða fjarritun (*telex*) eftir þráðum með aðstoð rafstraums. 

## Sjónritsíminn

Upphaflega fóru skeytasendingarnar fram með því að mynda merki efst á svonefndum boðturni sem sást frá næsta boðturni. Þar báknuðu menn sömu skilaboðum að þeim næsta (þ.e. hermdu eftir skilaboðunum) og þannig koll af kolli þar til merkið náði áfangastað sínum. Fyrsta heildstæða kerfið sem þannig starfaði var sjónritsími Claude Chappe í Frakklandi sem starfaði frá 1792 til 1846.

## Morse ritsíminn

Í upphafi 19. aldar fundu menn upp ritsímasendingar um rafmagnsvír. Fyrsta rafknúna ritsímakerfið sem komst í almenna notkun var ritsímalína meðfram járnbrautarkerfi Great Western Railway í Bretlandi árið 1839. 1837 þróaði Samuel F. B. Morse sams konar kerfi í Bandaríkjunum og aðstoðarmaður hans, Alfred Vail, þróaði Morse-stafrófið. Tækið sem menn morsuðu skilaboðin á nefndist sendilykill og tækið sem tók við þeim ritsímatæki (eða *Morseapparat*). 

Síðasta áratug 19. aldar sýndu Nikola Tesla og fleiri fram á kosti loftskeytakerfis (þráðlauss ritsíma). Slík kerfi voru fljótlega tekin í notkun um borð í skipum. 

## Ritsíminn á Íslandi
Ritsíminn kom til Íslands með samningi sem Hannes Hafstein gerði við Stóra norræna ritsímafélagið, en í honum fólst lagning sæstrengs frá Danmörku. Hópur bænda mótmælti þessum samningi með hópreið til Reykjavíkur í ágúst 1905, en þeir töldu ráðlegra að taka tilboði frá Marconi-félaginu í London (fyrir milligöngu Einars Benediktssonar) um uppsetningu loftskeytakerfis, enda var það tilboð miklu lægra en það danska. 
Lokið var við að leggja sæstreng milli Seyðisfjarðar og Færeyja þann 23. ágúst 1906 og það kvöld barst fyrsta símskeytið til Seyðisfjarðar frá Færeyjum. Efni símskeytisins var sú frétt að s/s Mjölnir, skip Thoreskipafélagsins, væri lagt á stað þaðan áleiðis til Austfjarða en s/s Prospero, sem var farskip í eigu Wathneserfingja, væri ókomið til Færeyja. Sæsíminn var svo tekinn formlega í notkun 25. ágúst og haldin veisla á Seyðisfirði. 

## Tilvísanir
Villanueva de Azoague

**Villanueva de Azoague** er bær staðsettur í Zamora-héraði á Spáni. Samkvæmt heimildum INE stofnunarinnar á Spáni bjuggu þar 315 íbúar árið 2004.
Viasat History

**Viasat History** er skandinavísk sjónvarpsstöð sem sýnir fræðsluþætti um sögu, menningu og samfélagið.
Persaflóasamstarfsráðið

**Persaflóasamstarfsráðið** (á arabísku ) er alþjóðastofnun sex arabaríkja við Persaflóa. Samstarfið innan stofnunarinnar lýtur aðallega að efnahagslegum þáttum s.s. milliríkjaviðskiptum. Þann 1. janúar 2008 var sameiginlegur markaður aðildarríkjanna opnaður. Áætlað er að þetta muni verða til þess að auka viðskipti landanna á milli. Ennfremur stendur til að innan ráðsins verði tekinn upp sjálfstæður gjaldmiðill.

Stofnunin var sett á laggirnar 25. maí 1981 að frumkvæði Barein, Kúveit, Óman, Katar, Sádí-Arabíu og Sameinuðu arabísku furstadæmanna. Samningur milli þessara landa sem kvað á um efnahagslega samvinnu þeirra á milli var undirritaður 11. nóvember sama ár í Ríad, höfuðborg Sádí-Arabíu. Ekki eru öll lönd við Persaflóann aðildarríki að ráðinu, Íran og Írak eru útundan auk Jemen sem gerir sér vonir um að fá inngöngu á næstu árum.

## Tilvísanir
Heimsendir

**Heimsendir** (einnig nefnt **heimsslit** eða **heimshvörf**) er lok veraldar, eyðing jarðar og alls sem lifir. Varast ber að rugla saman heimsenda og heimsendi. 

Í Jesaja í Gamla testamentinu segir frá: *Skrímsl heimsendis* Levjatan: 

:*Á þeim degi mun Drottinn með hinu harða, mikla og sterka sverði sínu hegna Levjatan, hinum flughraða dreka, Levjatan, hinum bugðótta dreka, og bana sjóskrímslinu*. 

## Tenglar
* 
*
Culver Field

**Culver Field** er fyrrum hafnaboltavöllur staðsettur í Rochester í New York-borg. Culver Field stendur við norðurhorn University-götu og Culver-götu. Hann var heimavöllur Rochester Broncos liðsins frá 1886 þangað til hann brann árið 1892. Völlurinn var endurbyggður fyrir leiktíðina 1898 og var þá orðinn heimavöllur liðsins Rochester Beau Brummels í áratug. Árið 1906 féll hægri áhorfendapallur vallarins, margir meiddust og leiddi það til margra lögsókna. Eftir leiktíðina árið 1907 eignaðist Gleason Works völlinn og breyttu í iðjuver sem stendur enn þann dag í dag á svæðinu.

## Neðanmálsgreinar
Rochester Broncos

**Rochester Broncos** var stuttlíft hafnaboltalið og spilaði aðeins eina leiktíð árið 1890. Þeir enduðu í 5. sæti í deildinni með stigahlutfallið 63-63. Heimaleikir liðsins voru spilaðir á Culver Field.

Rochester var einn þriggja klúbba (hinir tveir voru Syracuse og Toledo) sem léku í Alþjóðasambandinu árið 1889 og voru fengnir í stað Brooklyn og Cincinnati (sem hvikuðu í National League), Baltimore (sem fór til Atlantic Association ), og Kansas City (sem endaði í Western Association). Í ÚA höfðu þeir leikið sem * 'Rochester Jingoes' *.

Broncos var stjórnað af Pat Powers, sem síðar stýrði New York Giants árið 1892. Helsti slagari þeirra var miðvörður Sandy Griffin, sem barði .307 í 107 leikjum. Bob Barr (28-24, 3,25) og Will Calihan (18-15, 3,28) voru þeirra bestu könnur. Ledell Titcomb henti nei-hitt 15. september.

Baráttusamtökin í Ameríku höfðu einfaldlega ekki efni á öðru tímabili með Little Three í Rochester, Syracuse og Toledo. Þess vegna ákvað Henry Brinker, forseti liðsins, sem átti brugghús og járnbraut, að samþykkja hlutdeild í $ 24.000 kaupum til að fara frá AA.

Árið 1891 léku Broncos í Eastern Association sem **Rochester Hop Bitters**.
Googolplex

**Googolplex** er talan 1010100 eða talan einn og googol fjöldi núlla þar á eftir.

## Tilurð nafnsins
Milton Sutto, 9 ára drengur og frændi stærðfræðingsins Edwards Kasner fann upp á nafninu Googol yfir töluna 10100 og svo Googolplex sem heiti á tölu sem væri „*einn, og á eftir væri skrifuð núll þar til maður yrði þreyttur*“. Kasner ákvað að skilgreina þyrfti þá tölu því „*mismunandi menn yrði þreyttir eftir mismunandi langan tíma*“ og það gengi ekki að láta afreksmenn í íþróttum „*vera betri stærðfræðinga en [[Albert Einstein]] bara því þeir hefðu meira úthald*“.

## Tengill
* 

## Heimild
*