open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
UNESCO-skólar

**UNESCO-skólar** hafa verið til frá árinu 1953. Markmið UNESCO-skóla er að auka og hvetja til menntunar um mál er tengjast markmiði UNESCO; *að stuðla að friði og öryggi með því að efla samvinnu þjóða í mennta-, vísinda- og menningarmálum og efla þannig almenna tiltrú og virðingu fyrir réttlæti, lögum og mannréttindum, án tillits til trúarbragða, kynþáttar, kynferðis eða tungumála*. UNESCO-skólar framkvæma eigin verkefni sem tengjast markmiðum UNESCO og eru oft í samvinnu við UNESCO-skóla í öðrum löndum. Einnig geta skólar tekið upp flaggskipaverkefni frá UNESCO sem alls eru 10 talsins. UNESCO-skólar eru nú um það bil 10.000 og starfa í 181 landi.

Á Íslandi hefur Félag Sameinuðu þjóðanna séð um innleiðingu UNESCO-skóla síðan 2014 í samstarfi við UNESCO-nefndina á Íslandi.

## Ytri tenglar
* UNESCO-nefndina á Íslandi 

## Heimildir
*Menningarmálastofnun S.þ. á vef utanríkisráðuneytis Íslands
*The UNESCO Associated Schools Project Network á vef UNESCO 
*Skólavefur Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi
Elbrus

**Elbrus** er hæst Kákasusfjalla og jafnframt hæsta fjall Evrópu, 5.642 metrar á hæð. Fjallið er eldkeila. Það er í Rússlandi, nálægt landamærum Georgíu.
Hátindar fjallsins eru tveir og sá vestari hærri (5.642 m) en sá eystri er 5.621 m.  Vísindaleiðangur á vegum rússneska hersins varð fyrstur til að klífa eystri tindinn árið 1829. Þann vestari klifu Bretar fyrstir árið 1874. Fyrstir Íslendinga til að klífa fjallið voru þeir Jón Viðar Sigurðsson og Karl Ingólfsson árið 1989. Fjallið er talið hafa gosið síðast árið 50 eftir Krist.

Jökull er á tindi fjallsins en hægt er að fara með kláfi upp í 3.800 metra hæð. Elbrus er á svæði Príelbrusje-þjóðgarðsins sem stofnaður var árið 1986.

## Heimildir
Enska útgáfa Wikipediu um Elbrus, skoðað 2. apríl, 2017
Ágræðsla

**Ágræðsla** er fjölgunaraðferð sem  er stundum notuð við tré og runna og  gengur út á það að lítil grein af plöntu sem á að rækta er grædd ofan á rót eða stofn af annarri harðgerðari plöntu og þá getur vaxið upp ný planta samsett úr tveimur eða jafnvel fleiri plöntum.

## Heimildir
* Ágræðsla trjáplantna, Morgunblaðið 27. febrúar 2006
* Ingólfur Davíðsson, Kynlaus fjölgun, Náttúrufræðingurinn, 2. Tölublað (01.06.1946)
* Snorri Baldursson, Íslenska birkið hnignun þess og endurheimt, Morgunblaðið, Morgunblaðið B - Sunnudagur (19.03.1995)
María Ólafsdóttir

**María Ólafsdóttir** (f. 2. febrúar 1993 á Blönduósi), betur þekkt sem **María Ólafs**, er íslensk söngkona sem tók þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2015 með lagið „Unbroken“.
Kergúelen kál

**Kergúelen kál** (fræðiheiti: *Pringlea antiscorbutica*) er eina tegund ættkvíslarinnar, *Pringlea* af krossblómaætt. Það er nefnd eftir eyjaklasanum sem það fannst, Kergúelen-eyjar, sem nefndar er eftir Josep de Kerguelen Trémarec. Ættkvíslarheitið er til heiðurs Sir John Pringle sem var forseti Konunglega breska vísindafélagsins um það leyti sem kafteinn James Cook kom til eyjanna 1776.

## Útbreiðsla
Tegundin vex á Heard eyju og McDonald eyjum, Crozet eyjum, Prince Edward eyjum og Kergueleneyjum. Þessar fjarlægu eyjar eru hérumbil 50° suðlægrar breiddargráðu, með nær stöðuga vestanátt. Þessi veðurfarsskilyrði eru óhentug fyrir vindfrjóvgun, nema á þeim fáu mildu dögum mildu dögum sem eru. Kálið  hefur tvær aðferðir til frjóvgunar, fyrst og fremst er flugutegund nokkur sérhæfð fyrir verkefnið og þegar hún bregst hefur hún sjálffrjóvgun. Fullþroskuð synir háu aðlögun að kulda svo sem há polyamí gildi.

## Nytjar
Þessi jurt er æt og inniheldur mikið af kalín. Laufin innihalda C-vitamin ríka olíu, staðreynd sem fyrr á dögum gerði hana áhugaverða fyrir sjómenn sem þjáðust af skyrbjúgi og þaðan kemur aftur seinni hluti tegundarheitisins á Latínu. Það var nauðsynlegt í mataræði hvalveiðimanna á Kergueleneyjum þegar allt kjöt var uppurið.

## Verndarstaða

Micropezid flugnategundin *[[Calycopteryx mosleyi]]* er tengd þessari plöntu. Hvorutveggja eru í hættu vegna ágangs kanína (ágeng innflutt tegund) sem éta kálið.

## Tilvitnanir

## Tenglar

* New taste sensations from the 'down-under' islands
Klaufabrekkur

**Klaufabrekkur** er bær í Svarfaðardal fram, 17 km frá Dalvík, nokkru innan við kirkjustaðinn á Urðum. Upp frá bænum ber Auðnasýlingu við himinn. Innar skerst Klaufabrekknadalur inn á milli fjallanna. Um hann rennur Lambá og fellur til Svarfaðardalsár á merkjum Klaufabrekkna og Göngustaðakots. Um Klaufabrekknadal er gamalkunn gönguleið sem oft var, og er enn, farin til Ólafsfjarðar eða Fljóta. Það er kallað að fara Klaufabrekkur. Innst í dalnum er Klaufabrekknaskarð sem liggur niður í lítinn fjalladal sem einnig heitir Klaufabrekknadalur og endar niðri á Lágheiði.

Fornbýlið Klaufanes er í landi Klaufabrekkna en þar bjó berserkurinn og skáldið Klaufi Hafþórsson samkvæmt Svarfdælu ásamt konu sinni Yngveldi fagurkinn. Síðar var bærinn færður upp undir fjallið og kallaður að Klaufabrekkum. Í Valla-Ljóts sögu segir að Hallur Sigmundarson hafi búið á Klaufabrekkum. Hann tróð illsakir við Valla-Ljót og féll fyrir honum að lokum. Urðamenn áttu Klaufabrekkur lengi fyrr á öldum en síðan Jón Sigmundsson, lögmaður. Gottskálk grimmi náði jörðinni af honum upp í sakfellisskuld og var hún í eigu Hólastóls lengi eftir það.

Í dag er rekinn hefðbundinn búskapur á Klaufabrekkum.

## Neðanmálsgreinar
Lena Gunnlaugsdóttir

**Lena Gunnlaugsdóttir**, húsfreyja og ljóðskáld, fæddist árið 1935 á Móafelli í Fljótum í Skagafirði. Þaðan fluttist hún á fyrsta ári með foreldrum sínum að Atlastöðum í Svarfaðardal. Lena bjó þar félagsbúi með foreldrum sínum, ásamt eiginmanni, Jóhanni Sigurbjörnssyni, frá 1958 og þar bjuggu þau allan sinn búskap, allt til ársins 2000.  Þá brugðu  þau búi og fluttu sig neðar í sveitina í Laugarból. Þar bjó Lena til 2018 en flutti þá til Dalvíkur.
 
Árið 2007 gaf Lena út ljóðabókina *Nafnlaus ljóð*.
Ljóð hennar hafa birst víðar, meðal annars í Norðurslóð og sem sönglög á hljómdiskum.

Heimild: Kvæða- og vísnasafnið Haraldur, http://bragi.arnastofnun.is/haraldur/hofundur.php?ID=17593
Orri (fugl)

**Orri** (eða **úrharri**) (fræðiheiti: *Tetrao tetrix*) er hænsnfugl af orraætt. Heimkynni orrans er í Evrópu og Asíu. Haninn er kallaður karri, rétt eins og karlfugl rjúpunnar, en hún er líka af orraætt. Fleirtöluorðið **úrhænsn** var haft um fuglinn í fornmáli. 

Fálkaveiðar fóru stundum fram þannig á öldum áður að fálkinn var tældur með orra sem bundinn var við prik eða stöng.

## Tenglar
*
Skjaldarmerki Króatíu

**Skjaldarmerki Króatíu** er opinbert skjaldarmerki Króatíu. Það er með rauðu og hvítu skákborðsmynstri á hvítum skildi með rauðum jaðri. Það á rætur sínar að rekja til 15. aldar. Yfir skjaldarmerkinu eru merki fimm sögulegra landshluta Króatíu: Illyríu, Dalmatíu, Dubrovnik, Istríu og Slavóníu, þótt þau séu nokkuð ólík sögulegum fyrirmyndum. 

Skjaldarmerkið er í miðju fána Króatíu. Það var formlega skilgreint og tekið upp 21. desember 1990.
Evrópuleikarnir

**Evrópuleikarnir** voru haldnir í fyrsta skipti þann 12. júní 2015 í Bakú, höfuðborg Aserbaídsjan. Íþróttamenn frá öllum löndum Evrópu tóku þátt í leikunum, sem fóru fram á vegum Evrópsku ólympíunefndanna. Leikarnir eru haldnir á fjögurra ára fresti eins og Ólympíuleikarnir. Búið er að staðfesta keppni í um 20 greinum eftir að samningar náðust við evrópsku sérsamböndin fyrir sund, fimleika og frjálsar íþróttir.

Evrópuleikarnir eru nýjustu álfuleikarnir, á eftir Asíuleikunum (1951), Ameríkuleikunum (1951), Afríkuleikunum (1965) og Kyrrahafsleikunum (1963).
Valhöll

**Vallhöll** er bústaður Óðins í norrænni goðafræði. Því var trúað að menn sem létust í bardaga færu þangað eftir dauða sinn og kölluðust þar einherjar. Á daginn börðust þeir en risu aftur upp á kvöldin til að éta, drekka og skemmta sér. Á þaki Valhallar bjó geitin Heiðrún sem mjólkaði mjöð og þeir átu af grísnum Sæhrímni sem endurnýjaðist fyrir hverja máltíð. Á Valhöll voru 640 dyr sem 960 einherjar gættu.
Kínóa

**Kínóa** eða **hélunjólafræ** (fræðiheiti: *Chenopodium quinoa* er jurt sem vex villt í Suður-Ameríku. Fræ jurtarinnar eru æt og frekar nærandi. Kínóa eru til í nokkrum gerðum og stærðum. Hún er yfirleitt hvít, rauð eða svört, en bláa kínóu er líka að finna. 

Kínóu má nota á svipaðan hátt og hrísgrjón eða kúskús í ýmis konar rétti.

## Tenglar
* Að sjóða quiona 
* Ofurkornið Quinoa
* Health benefits of Quinoa
Ricotta

**Ricotta** er ítölsk mjólkurafurð gerð úr mysunni sem er eftir úr ostaframleiðslu. Því framleiðslan á ricotta á sér stað í sambandi við framleiðslu á ostum er hún oft ranglega talin ostur, en í rauninni er aðeins mysan notuð, sem er hituð þar til próteinin í henni storkna.

Ricotta má framleiða úr kúa-, geita-, sauða- eða buffalamjólk en hefur tiltölulega lítið fituinnihald (um 8% sé kúamjólk notuð). 

Áferðin er oft svolítið sendin en stóra laktósamagn ricotta gefur frekar sætt bragð og þannig hentar hún vel í eftirrétti. Sæta bragðið er þó ekki svo áberandi að varan getur ekki verið notuð í salta rétti.
Fjárkúgunarmálið

**Fjárkúgunarmálið** er íslenskt sakamál og pólitískt hneykslismál sem hófst í maí 2015. Málið varðar fyrst tilraun til fjárkúgunar á Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni forsætisráðherra Íslands sem framkvæmd var af systrunum Hlín Einarsdóttur og Malín Brand þar sem þær hótuðu að uppljóstra um meinta aðkomu hans að sölu DV í lok árs 2014 sem önnur hlið málsins varðar. Að sögn systranna hafði forsætisráðherra beitt sér fyrir því að MP banki myndi lána Pressunni, í eigu Björns Inga Hrafnssonar, um 60 milljónir króna til að kaupa miðilinn. Salan kom í kjölfar ítarlegrar umfjöllunnar DV um Lekamálið sem þótti gagnrýnin á ríkisstjórnina og leiddi til afsagnar Innanríkisráðherra.
Jemaine Clement

**Jemaine Atea Mahana Clement** (fæddur 10. janúar 1974) er nýsjálenskur leikari og uppistandari.

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Skriða í Svarfaðardal

**Skriða** í Svarfaðardal er austan megin ár, í hlíðinni fyrir ofan bæinn Gröf. Skriðurunnar hlíðar Vallafjalls eru ofan bæjar, Messuhnjúkur og Rimar. Þarna var fyrst byggt árið 1896 og búið til 1929 að jörðin fór í eyði. Nú er risið sumarhús þar í grennd sem bærinn stóð áður. Skriða er fæðingastaður Hugrúnar skáldkonu (Filippíu Kristjánsdóttur), sem samdi meðal annars kvæðið *Svarfaðardalur* sem Svarfdælingar hafa gert að héraðssöng sínum við lag Pálma Eyjólfssonar. Skriða er nú í landi Grafar sem er í eigu Helga Valdimarssonar sonar Hugrúnar og Guðrúnar Agnarsdóttur.
Efsaga

**Efsaga** er hugleiðing um hvað hefði getað gerst ef atburðir í mannkynssögunni hefðu farið á annan veg. Vinsælar „hvað ef“-hugleiðingar fjalla um seinni heimsstyrjöldina: til dæmis, „Hvað ef Hitler hefði ekki ráðist inn í Sovétríkin?“ Í efsögum eiga sér stað sögulegir atburðir, sem fara á annan hátt en gerðist í raun og veru og niðurstaðan verður einhver annar veruleiki. Efsögur eru þannig eins konar blanda af sögulegum skáldskap og vísindaskáldskap. Ein undirgrein efsögunnar notar tímaflakk og hliðarheima sem frásagnarþátt. Þannig verða til ólíkar tímalínur innan sögunnar.

Gríska hugtakið ουχρονία *úkrónía* „tímaleysi“ er í ýmsum málum notað yfir efsögur.

Frá 1993 hafa Sidewise-verðlaunin verið veitt árlega fyrir bestu efsöguna. Þau eru oftast veitt á ráðstefnunum WorldCon eða NASFiC.

## Tilvísanir
Endurreisn Íslands

**Endurreisn Íslands** kallast það tímabil í sögu Íslands eftir efnahagshrunið 2008 þegar viðreisn efnahagskerfisins átti sér stað og víðamiklar breytingar voru gerðar á stjórnsýslu landsins frá árunum 2009 til 2013, eða þau ár sem Ráðuneyti Jóhönnu Sigurðardóttur voru við völd. Oft er þó talað um endurreisnina utan þessa tímaramma og hefur ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar einnig litið á aðgerðir sínar sem hluta af þessu tímabili. Endurreisnin einkenndist einnig af miklum sveiflum í fylgi við íslenska stjórnmálaflokka sem enn heldur áfram í dag, fyrst með miklu fylgistapi Sjálfstæðisflokksins og síðar annarra af stóru flokkunum í þágu lítilla  utangarðsflokka. Framkvæmd og niðurstöður endurreisnarinnar hefur verið mikið deiluefni í íslensku samfélagi og mikið ósamræmi í skoðunum er innan og utan Íslands um árangur þess.
Silfurblað

**Silfurblað** (fræðiheiti *Elaeagnus commutata*) er sumargrænn runni af silfurblaðsætt sem vex í norðurhluta N-Ameríku. Runninn verður 1 - 4 m hár. Hann er ræktaður til skrauts. Fræ og ávöxtur eru æt. Mikið af vítamínum og nauðsynlegum fitusýrum er í ávextinum. Silfurblað er harðgerð planta sem þolir mikið frost og getur numið nitur úr andrúmsloftinu. Þegar silfurblað er ræktað sem hliðarplanta í akurgörðum þá getur það bætt jarðveginn og aukið uppskeru. Börkur silfurblaðs var notaður í reipi, fatnað og teppi. 
Ávextir silfurblaðs eru mikilvæg fæða fyrir villt dýr og eru fjórðungurinn af vetrarfæðu elga í Montana. Laufþykkni silfurblaðs er veitir ýmsum fuglum skjól til að verpa og koma upp ungum.


Mynd:Elaeagnus commutata USDA1.jpg|Lauf
Mynd:Elaeagnus commutata USDA2.jpg|Ávöxtur
Mynd:Elaeagnus-commutata-total.JPG|Lauf


## Heimild
* Silfurblað (Lystigarður Akureyrar) 

## Tilvísanir
K100

**K100** er íslensk útvarpsstöð sem hóf útsendingar 1. september 2009. K100 spilar létta dægurtónlist – bara það besta frá 90’s til dagsins í dag.  K100 varð til úr útvarpsstöðinni Kaninn, sem Einar Bárðarsson stofnaði 2009. Árið 2012 keypti Síminn hana og gaf henni núverandi nafn. Síðan í lok árs 2016 hefur hún verið í eigu Árvakurs hf.

Dagskrár- og tónlistarstjóri K100 og Retro 895 er Sigurður Þorri Gunnarsson.

Útvarpsstjóri K100 er Magnús E. Kristjánsson.

Sölustjóri er Björn Þórir Sigurðsson.

**FM-útsendingartíðni**

FM 100,5 og FM 88,1 á höfuðborgarsvæðinu

FM 100,5 á SV-horninu, suðurlandi og sunnanverðu Snæfellsnesi

Vestmannaeyjar FM 102,7

Vík í Mýrdal FM 89,7

Kirkjubæjarklaustur FM 89,7

Borgarnes og Borgarfjörður FM 104,9

Holtavörðuheiði FM 104,9

Hrútafjörður FM 104,9

Laugabakki FM 104,9

Hvammstangi FM 104,9

Blönduós FM 104,9 og FM 101,7

Skagafjörður og Sauðárkrókur FM 101,7

Akureyri FM 93,9

Egilsstaðir FM 100,5

Ísafjörður FM 101,5

Bolungarvík FM 100,5

**Aðrar dreifileiðir**

K100 er dreift gegnum Sjónvarp Símans og er þar að finna á rás 9, bæði í hljóði og mynd.

Auk þess er K100 auðvitað aðgengileg á k100.is. Þar er ávallt hægt að hlusta og horfa á beina útsendingu, hvar sem maður er staddur í heiminum.

## Saga
Kaninn var útvarpsstöð í eigu eignarhaldsfélagsins Skeifan 7, sem var í eigu Einars Bárðarsonar. Hún hóf útsendingar 1. september 2009 og var send út á tíðninni FM 100,5.    Í janúar 2012 keypti Skjárinn sem á og rak SkjáEinn, SkjáHeim, SkjáBíó, SkjáSport og SkjáKrakka, útvarpsstöðina. Útvarpsstöðin fluttist í húsakynni Skjásins og fékk nafnið K100 þann 12. apríl 2012. Árið 2016 keypti Árvakur hf K100 og fluttist í húsakynni Árvakurs í Hádegismóum 2.

## Tilvísanir


## Tenglar
* K100
Sitkabastarður

**Sitkabastarður** eða **hvítsitkagreni** (fræðiheiti *Picea x lutzii*) er sígrænt barrtré sem er blendingur á milli sitkagrenis (Picea sitchensis) og hvítgrenis (Picea glauca). Blöndunin á sér stað þar tegundirnar vaxa í námunda hvor við aðra frá norðlægum svæðum í Bresku Kólumbíu til Kenaiskaga í Alaska.  Það líkist oft hvítgreni og hefur stuttar og mjúkar nálar og er ekki eins stórgert og sitkagreni. Sitkabastarður er hraðvaxta og frostþolið og þolir lágan sumarhita.

Það hefur sýnt betri lifun í gróðursetningartilraunum á Íslandi en sitkagreni. Sérstaklega með tilliti til haustkals. (  )

## Tengill
*Sitkabastarður -Skógræktin. 

## Heimildir
* Sitkabastarður (Lystigarður Akureyrar) 
*  Grenitegundir (Skógræktin)
* Sitkagreni og Sitkabastarður á Vestfjörðum (BS ritgerð)
Svartgreni

**Svartgreni** (fræðiheiti *Picea mariana*) er fremur lítið og hægvaxta barrtré upprunið frá Norður-Ameríku. Það hefur svipaða útbreiðslu og hvítgreni en þolir blautan jarðveg. Barrið er smágert og króna trésins er mjó.

Svartgreni getur orðið 15 m hátt á Íslandi en hæstu tré verða um 30 metra í heimkynnum þess.

## Heimildir
* Svartgreni (Lystigarður Akureyrar) 
* Grenitegundir (Skógrækt ríkisins) 

## Tilvísanir
Broddgreni

**Broddgreni** (fræðiheiti *Picea pungens*) er sígrænt hægvaxta barrtré sem verður allt að 15-23 metra hátt. Það vex í Klettafjöllum Norður-Ameríku en er einnig vinsælt garðtré. Tréð er fylkistré Colorado. Broddgreni líkist blágreni og er kallað *blue spruce* á ensku, það er hins vegar eins og íslenska heitið gefur til kynna með oddhvasst barr ólíkt blágreni.

Á Íslandi hefur það gefist misvel en sumarhitinn er líklega of lágur fyrir það 

## Heimildir
* Kjarnaskogur.is - Broddgreni
* Broddgreni (Lystigarður Akureyrar)
* Grenitegundir (Skógrækt ríkisins) 

## Tilvísanir
Runnafura

**Runnafura** eða **Kjarrfura** (fræðiheiti *Pinus pumila*) er sígrænn margstofna runni sem vex á köldum og vindasömum svæðum ofan skógarmarka í Austur-Asíu. Runnafura þolir særok nokkuð vel og getur orðið allt að 6 m há. Hún þolir vel snjóþyngsli því hún leggst flöt undir snjó en reisir sig við þegar snjófargið fer af.

## Heimild
* Kjarrfura
Sveigfura

**Sveigfura** (fræðiheiti *Pinus flexilis*) er sígrænt barrtré. Sveigfura er 10-25 m há með stuttan og sveran bol en verður runnkennd þar sem aðstæður eru ekki góðar. Ung tré eru með keilulaga krónu en með aldrinum verður krónan breiðkúlulaga og verða greinar gráar og sveigjanlegar og oft dálítið hangandi og uppsveigðar í enda.

## Heimildir

*  Sveigfura (Lystigarður Akureyrar)
Tungufell

**Tungufell** er algengt bæjarnafn á Íslandi og getur einnig átt við fjöll og fell: 
* Tungufell í Hrunamannahreppi
* Tungufell í Svarfaðardal
*Tungufell við Hvammsfjörð
Evrópuaskur

**Askur** eða **evrópuaskur** (fræðiheiti *Fraxinus excelsior*) er tré af eskiættkvísl (*Fraxinus*). 

Askurinn er einstofna tré með fremur mjóa krónu. Börkur er ljós og verða dökk brum mjög áberandi að vetri til. Blöðin eru stakfjöðruð og minna á blöð reyniviðar. Askur þarf rakan og frjósaman jarðveg, gott skjól og langt sumar. 

Yfirleitt verður askurinn ekki eldri en 250 ára gamall, og er hann því fremur skammlíf tegund og getur sem margar slíkar náð miklum vexti á fyrstu árum sínum. Askurinn er í meðallagi stórvaxinn, allt að 46 m hár, en algengast að hann nái 20 til 35 metra hæð.

Vex hann í Evrópu frá Þrándheimsfirði í Noregi til suðurhluta Ítalíu. 

## Askur á Íslandi

Eskitré ættuð frá Leksvík í Norður-Þrændalögum (norðlægasta náttúrlega vaxtarstað asks) þroska fræ á Tumastöðum og Múlakoti í Fljótshlíð. Hafa þau náð að minnsta kosti 15 metra hæð. Aski hættir til að kala í frostum, helst á nóttunni.

## Orðsifjar

Samansafn einstakra **' eða **' kallast **'. Einnig heitir viður tegundarinnar ''eski'' eða **', og eru hlutir sagðir vera **'. Á sama hátt má nefna **', **' og **'.

## Tenglar
* Þjóðskógur í Múlakoti, Skógrækt ríkisins 
* Þjóðskógur á Tumastöðum, Skógrækt ríkisins 

## Heimildir
*Askur (Trjátegundir, Skógræktin 

*
Köngull

**Köngull** (fræðiheiti *strobilus*, ft. *strobili*) er æxlunarfæri berfrævinga. Könglar eru ekki blóm heldur ummyndaðir stönglar eða sprotar án blómhlífarblaða. Í könglum sitja karl- og kvenkynshirslur saman í axleitri skipan á stuttum legg. 
Á furu vaxa  bæði karlkönglar  og kvenkönglar. Einir (Juniperus communis) er  tvíbýlisplanta og eru   þá sérstakar karl- og kvenplöntur.
Í karlkönglum sem eru svipaðir í flestum barrtrjám þroskast frjókorn en karlkönglarnir visna fljótt eftir að frjókornin hafa fokið burtu.

Í kvenköngli eru tvenns konar hreistursblöð og er neðst ummyndað laufblað (þekjuhreistur) en ofan á því ummyndaður sproti sem er hreisturskennt fræblað (köngulhreistur).  Endi fræblaðsins er oft þykkvaxinn og nefnist garður (apohysis) en á honum er oft kúla (umbo) eða broddur  (spinosus). Oft eru hreisturblöðin (þekjuhreistur og köngulhreistur) samvaxin.
## Heimildir
* Ágúst H. Bjarnason Köngull
Vatnafurur

**Vatnafurur** (fræðiheiti: *Glyptostrobus*) er furutegund af grátviðarætt (Cupressaceae) (áður Taxodiaceae).  Eina núlifandi tegund vatnafura er tegundin Glyptostrobus pensilis sem er upprunnin í regnskógum í suðaustur Kína. Ættkvíslin hafði áður mun meiri útbreiðslu, þakti mestallt norðurhvel á Paleósen og Eósen. Elstu þekktu steingervingarnir eru síðan á krítartímabilinu, frá Norður-Ameríku. Hún fékk sitt núverandi útbreiðslusvæði fyrir, og um Pleistósen ísaldirnar. Könglar evrópuvatnafuru (Glyptostrobus europaeus) hafa fundist í setlögum á Íslandi.

Eina núlifandi tegundin (Glyptostrobus pensilis) vex á árbökkum og í vötnum og á fenjasvæðum og getur vaxið upp í vatni sem er allt að 60 sm djúpt. Tegundinni var næstum útrýmt því hún var eftirsótt fyrir harðan endingargóðan og ilmandi við en einnig tíðkast að gróðursetja hana meðfram bökkum á hrísökrum því ræturnar draga úr jarðvegseyðingu.   

## Tenglar
* 
*Gymnosperm Database: ''Glyptostrobus''
*Arboretum de Villardebelle: photo of cone

## Heimildir
Kjartan Ólafsson (rithöfundur)

**Kjartan Ólafsson** (4. september 1905- 9. mars 1994) var rithöfundur og þýðandi, kennari og hagfræðingur og er þekktastur fyrir ferðasögur sínar. Kjartan stundaði nám víða í Evrópu og var mæltur á margar tungur. Ferðasögur hans þykja óvenju vel stílaðar. 

## Helstu rit
* *Sól í fullu suðri: ferðasaga frá Suður-Ameríku* (1954)
* *Eldóradó: ferðasaga* (1958)
* *Sovétríkin* (bókaflokkurinn: Lönd og lýðir) (1979)
* *Undraheimur Indíalanda: ferðaþættir frá Indlandi Gandhis* (1983)
* *Flakkað um 5 lönd* (1992) (þ.e. Íran, Afganistan, Pakistan, Nepal og Ceylon (Sri Lanka)). 

## Tenglar
* „Kjartan Ólafsson, rithöfundur og hagfræðingur“; grein í Morgunblaðinu 1994
Liu Gang

::: *Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Liu, eiginnafnið er Gang.*

**Liu Gang** (f. 30. janúar 1961) er kínverskur stærðfræðingur, eðlisfræðingur, og aðgerðasinni. Li var einn af helstu leiðtogum mótmælendanna í stúdentamótmælunum á Torgi hins himneska friðar árið 1989. Vegna hlutverks síns í mótmælunum var Li árið 1991 dæmdur til sex ára fangelsisvistar fyrir að grafa undan ríkisvaldinu.

## Tilvísanir
Sóragigt

**Sóragigt** eða **Psoriasisgigt** er sjúkdómur sem stafar af truflun í ónæmiskerfinu og veldur einkennum í stoðkerfi líkamans svo sem verkjum í liðum og vöðvum ásamt sinaskeiðabólgum, festumeinum og oft liðbólgum. Gigt sem er samfara psoriasis er sóragigt.

## Heimild
* Dr. Björn Guðbjörnsson, Psoriasisgigt, Gigtin, 1.tbl. 2001
Þingvallafundur

**Þingvallafundur** var nafn gefið þjóðfundum sem haldnir voru á Þingvöllum á árunum 1848-1907, alls 17 sinnum að talið er.

## Tenglar
* Frjáls þjóð, 37. Tölublað (24.09.1960)
Nino Porzio

**Nino Porzio** (f. 1972) er ítalskur söngvari og leikari.

## Tenglar
*https://ninoporzio.wordpress.com/
*http://www.lastfm.de/music/Nino+Porzio
Wolfgang Kosack

**Wolfgang Kosack** (fæddur 29. október 1943 í Berlín) er þýskur egypsku- og koptískufræðingur.

Kosack er sonur þýska landfræðingsins og kortagerðarmannsins Hans-Peter Kosack.

Hann býr og starfar í Berlín.

## Tilvísanir
Hæringsstaðir

**Hæringsstaðir** eru þrír á Íslandi:

* Hæringsstaðir í Flóa
* Hæringsstaðir í Kelduhverfi
* Hæringsstaðir í Svarfaðardal
Fennóskandía

**Fennóskandía** er (finnska: *Fennoskandia*; norska og sænska: *Fennoskandia*; rússneska: *Фенноскандия* / *Fennoskandiya*) er það svæði sem nær yfir Skandinavíuskaga, Finnland, Karelíu og Kólaskaga. Löndin sem þetta svæði snertir eru því Finnland, Noregur, Svíþjóð og hluti Rússlands. 

Orðið á rætur sínar að rekja til latnesku orðanna *Fennia* „Finnland“ og *Scandia* „Skandinavía“. Það var fyrst notað árið 1900 af finnska jarðfræðingnum Wilhelm Ramsay.

Fennóskandía hefur verið samkomustaður ýmissa norðurevrópskra þjóða, en Samar, Finnar, Svíar, Norðmenn og Rússar hafa allir löngu búið á svæðinu.

## Tilvísanir

## Ítarefni
*Geological Map of the Fennoscandian Shield
Karelía

**Karelía **(karelska og finnska: *Karjala*; rússneska: Карелия, *Karelija*; latína: *Carelia*), einnig nefnt **Kirjálaland**, er landssvæði sem liggur innan landamæra Finnlands og Rússlands og er ættjörð Karelanna. Í dag skiptist stjórn svæðisins á milli þeirra rússnesku Karelska lýðveldisins og Leníngrad-stjórnunarumdæmisins, og finnsku héraðanna Norður-Karelíu og Suður-Karelíu.
Sumareik

**Sumareik** (fræðiheiti *Quercus robur*) er  eikartegund sem upprunnin er í  Evrópu,  Kákasus og í Anatólíu. Latneska heitið robur þýðir harður viður. Sumareik  er náskylt annarri eikartegund  vetrareik (Quercus petraea) og vex á sömu svæðum. Sumareik þekkist frá vetrareik á því að laufin hafa mjög stuttan stilk  3-8 mm langan. Einnig er akarn sumareikur öðruvísi en akarn vetrareikur. Sumareik og vetrareik blandast oft og er blendingur þeirra þekktur sem *Quercus × rosacea*.

Sumareik er stórt lauffallandi tré með gildan stofn og verður ummál stofnsins frá 4 m  til 12 m. Stærsta tréð í Bretlandi er The Majesty Oak með ummál 12,2 m og fræg eik, Kaive eikin í Lettlandi er 10,2 m. Laufblöð sumareikur eru með mjög stuttum stilk og 7 -14 sm löng. Tréð blómgast á miðju vori og ávöxturinn akarnið þroskast um haustið. Akarnin eru 2 - 2,5 sm löng og eru á 3-7 sm akarnstilki með einu til fjórum akörnum á hverjum.

## Á Íslandi
Lítil reynsla er af tegundinni á Íslandi en finna má nokkurra metra há tré, það hæsta á níunda metra . Hægur vöxtur og haustkal eru helstu hindranir. .

Í tilefni 50 ára afmælis rannsóknarstöðvarinnar að Mógilsá var gróðursettur eikarskógur þar í nágrenni sumarið 2017.


Mynd:Wistman's Wood in winter.jpg|Forn eikartré í Wistman skógi í Devon í Englandi Wood
Mynd:Quercus robur acorn - Keila.jpg|Akarn
Mynd:Baginton oak tree july06.JPG|Gamalt eikartré í Baginton, Englandi
Mynd:Oaksprout.jpg|Eik spírar í gleríláti 


## Tengill
Heiðmörk.is - Quercus robur

## Tilvísanir
Heilkenni Sjögrens

**Heilkenni Sjögrens** er langvinnur sjálfsofnæmissjúkdómur sem getur lagst á mörg líffærakerfi. Sjúkdómurinn einkennist af augn- og munnþurrki og oft af dagsþreytu og stoðkerfisverkjum.

## Tenglar
* Algengi augn- og munnþurrks á Íslandi með hliðsjón af heilkenni Sjögrens, Læknablaðið 2000, 86 tbl bls 859 -65
* Hvað er Sjögrens- heilkenni? Morgunblaðið 24. maí 2003
Kuldaskaut

**Kuldaskautin **eru þeir staðir á norður- og suðurhveli jarðar þar sem lægstur hiti mælist.

Á suðurhvelinu er núverandi kuldaskaut á Suðurskautslandinu við rússnesku rannsóknarstöðina Vostok við . 21. júlí 1983 mældist þar 89,2° frost sem er lægsti hiti sem mælst hefur á jörðu við náttúrulegar aðstæður.

Á norðurhvelinu eru tveir staðir í rússneskalýðveldinu Saka(Jakútíu) sem keppast um þann heiður að teljast nyrðra kuldaskautið: Verkojanskog Ojmjakon.
Kvart

**Kvart** er rúmmálseining í bresku og bandarísku máli sem samsvarar fjórðungi gallons, tveimur pintum eða fjórum bollum. Þar sem gallonið hefur í gegnum tíðina verið af ýmsum stærðum hefur kvartið líka verið mismunandi. Eitt kvart samsvarar næstum því einum lítra. Skammstöfun þess er *qt*.
Perfume

**Perfume** (japanska: パフューム) er japönsk stúlknahljómsveit sem sofnuð var í Hiroshima árið 2000. Perfume er skipuð þremur söngkonum.

## Meðlimir
;Núverandi
*:  fædd 20. September 1988
*: fædd 23. Desember 1988
*:  fædd 15. Febrúar 1989
;Fyrrverandi
* :  fædd 5. Nóvember 1988

## Útgefið efni
;Smáskífur

Efni útgefið hjá smærri plötufyrirtækjum:

Hjá stærri plötufyrirtækjum:

;Breiðskífur
* Perfume ~Complete Best~ (2007) 
* GAME (2008)
* ⊿ (triangle) (2009)
* JPN (2010)
* LEVEL 3 (2013)
* COSMIC EXPLORER (2016)
Sjálfsþurft

**Sjálfsþurft** er sú staða einstaklings eða samfélags að þurfa ekki á ytri aðstoð, stuðningi eða viðskiptum að halda til að lifa af. Sjálfsþurftarbúskapur er landbúnaður sem gengur aðallega út á framleiðslu afurða til eigin nota og getur líka átt við efnahagsstjórn þar sem markmiðið er að ríkið sé sjálfu sér nógt um nauðsynjar ólíkt markaðsbúskap þar sem ríki eru háð milliríkjaverslun.

Sjálfsþurftarhugtakið er oft notað um ýmsar tegundir af sjálfbærum lífstíl þar sem öll neysluvara er framleidd af einstaklingnum sjálfum, fjölskyldunni eða nærsamfélaginu. Dæmi um sjálfsþurftarlífstíl eru til dæmis einfalt líf, smábýlastefna, aftengd hús, sjálfsbjörgun, gerðu það sjálfur og aftur-í-sveitina-hreyfingin.

Dæmi um aðferðir og áherslur við sjálfsþurft eru óháðar byggingar, vistmenning, sjálfbær landbúnaður og endurnýjanleg orka.

Hugtakið er líka oft notað um takmarkaða sjálfsþurft eins og að rækta eigið grænmeti eða vera eins óháður fjármálastofnunum og hægt er.
John Seymour

**John Seymour** (12. júní 1914 – 14. september 2004) var enskur búfræðingur sem hafði mikil áhrif á sjálfsþurftarhreyfinguna með skrifum sínum og sjónvarpsþáttum á 7., 8. og 9. áratug 20. aldar. Eftir háskólanám í Bretlandi fór hann til Afríku þar sem hann vann meðal annars á býlum, skipum og í námu. Eftir síðari heimsstyrjöld hóf hann störf fyrir BBC Home Service (síðar Radio 4) og ferðaðist á þeirra vegum um Indland. Á 6. áratugnum hóf hann smábúskap á tveimur hekturum lands í Suffolk. Síðar flutti fjölskyldan á býli í Wales. 

Meðal þekktustu verka hans eru *Sailing Through England* (1954), *The Fat of the Land* (1961), *The Complete Book of Self-Sufficiency* (1976) og *The Self-Sufficient Gardener* (1978).
Skógaryrkja

**Skógaryrkja** er viðhaldslítil matjurtaræktun með skógarbúskap. Í skógaryrkju er lögð áhersla á samræktun ávaxta- og hnetutrjáa, berjarunna, ætra klifurjurta og annarra fjölærra matjurta. Aðferðin er í dag einkum þekkt í hitabeltinu þar sem fólk nýtir sér skóga til fæðuöflunar og mótar þá markvisst í þeim tilgangi. Á 9. áratug 20. aldar þróaði enski garðyrkjumaðurinn Robert Hart aðferð sem hann kallaði „*forest gardening*“ og gekk út á lagskipta samræktun nytjajurta í köldu loftslagi. Kerfi Harts gerir ráð fyrir sjö lögum ræktunar: laufþakslagi, lágtrjáalagi, runnalagi, jurtalagi, rótarlagi, þekjuplöntulagi og klifurplöntulagi, sem eru vandlega valin með það fyrir augum að gefa af sér nytjaafurðir án þess að ganga um of á auðlindir eins og vatn og næringu. Meginatriðið er að velja viðhaldslitlar fjölærar matjurtir sem gefa lengi af sér öfugt við hefðbundna ræktun einærra matjurta sem krefjast mikillar vinnu og næringar í stuttan tíma.

## Tengt efni
* Vistmenning
* Sjálfsþurft
Landris

**Landris **á við það fyrirbæri að landflæmi sem var þakið jökli undir risi upp frá síðustu ísöld. Jarðfræðilega ðferðin á bak við landris heitir flotjafnvægi. Landris er áberandi í Norður-Evrópu (sérstaklega í Skotlandi, Eistlandi, Lettlandi, Fennóskandíu og Norður-Danmörku), Siberíu, Kanada, í kringum Vötnin miklu í Kanada og Bandaríkjunum, í Maine, hlutum Patagóníu og Suðurskautslandinu.

## Yfirlit
Meðan á síðustu ísöld stóð voru stór landssvæði í Norður-Evrópu, Asíu, Norður-Ameríku, Grænlandi og Suðurskautslaundinu þakin jökulbreiðum. Ísinn var allt að 3 km þykkur á hápunkti síðustu ísaldar fyrir um 20.000 árum. Gífurlega þyngd íssins olli því að yfirborð jarðar aflagaðist og sökk niður og í kjölfar var möttullinn þvingaður undan þessum jökulþöknum svæðum. Undir lok hverrar ísaldar þegar jöklarnir hörfuðu byrjaði landið að rísa aftur upp og möttullinn flæddi aftur undir það á þeim svæðum sem voru þá jökullaus. Vegna þess að möttullinn er svo seigur mun það taka nokkrar þúsundir ára áður en landið nær aftur jafnvægisstigi.

Landris hefur átt sér stað í tveimur greinilegum áföngum. Fyrsta landrisið kom strax í kjölfar afjöklunar, eftir þyngd íssins létti, vegna sveigjanleika jarðskorpunnar. Eftir þetta tímabil sveigjanleikans hægði landrisið á sér smám saman og flæði mötulsins tók við sem drifkraftur landrissins. Í dag rís landið á tæplega 1 cm á ári eða minna. Í Norður-Evrópu er fylgst með þessu risi með GPS-gögnum. Áætlað er að landrisið haldi áfram í að minnsta kosti 10.000 ár í viðbót. Endanleg hæð landsins frá lokum afjöklunar ræðst af fyrrverandi þyngd íssins en gæti verið allt að nokkrar hundraðir metra á miðpunkti landrissins.
Laâyoune

**Laâyoune** (magrebarabíska: لعيون, *Laʕyūn *; spænska: *El-Aaiún*; berbíska: *Leɛyun*; arabíska: العيون *al-ʿuyūn*, bókst. „uppspretturnar“) er stærsta borg Vestur-Sahara. Hún er 27°9´ norðlægrar breiddar og 13°12´ austlægrar lengdar. Spánverjar gerðu hana að höfuðborg Spænsku Sahara árið 1940. Hún er núverandi höfuðstaður héraðsins Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra undir marokkóskri stjórn. Marokkó hefur farið með stjórn borgarinnar frá því að þeir hernámu svæðið árið 1976. Samtökin Polisario líta á borgina sem hernumda höfuðborg sjálfstæðs ríkis í Vestur-Sahara. Íbúar eru rúmlega 200 þúsund. 

Áin Saguia el-Hamra skiptir borginni í tvennt. Í suðurhlutanum er gamli borgarhlutinn sem byggður var af Spánverjum á nýlendutímanum. Borgin er miðstöð fiskveiða og fosfornámuvinnslu á svæðinu.

## Tilvísanir
The Valley (Angvilla)

**The Valley** er höfuðborg Angvilla í Karíbahafi, eitt af fjórtán umdæmum eyjarinnar og stærsti bærinn með rúmlega þúsund íbúa.
Bridgetown

**Bridgetown** er höfuðborg og stærsta borg Barbados með um 110 þúsund íbúa. Hún er á suðvesturströnd eyjarinnar. Alþjóðaflugvöllurinn Grantley Adams-flugvöllur er um 16 km suðvestan við miðborgina. Borgin var stofnuð af breskum landnemum á fyrri hluta 17. aldar. Árið 1824 varð bærinn biskupsstóll Barbados og Kulborðseyja og fékk við það borgarréttindi. Á 19. öld var borgin stjórnarsetur bresku nýlendnanna á Kulborðseyjum. Engin sveitarstjórn er í Bridgetown en borginni er stjórnað af þingi Barbados.
Banjul

**Banjul** er höfuðborg Gambíu. Íbúar eru um 31 þúsund (2013) en um 413 þúsund búa á stórborgarsvæðinu. Borgin stendur á eyju við ósa Gambíufljóts þar sem það rennur út í Atlantshaf. Hún tengist við meginlandið í suðri og vestri með brúm auk þess sem ferjur ganga austur yfir fljótið. Borgin var stofnuð af Bretum sem settu þar upp miðstöð fyrir þrælaverslun á 19. öld.

## Tilvísanir
Matāʻutu

**Matāʻutu** (franska: **Mata-Utu**) er höfuðborg Wallis- og Fútúnaeyja með um 1.000 íbúa (2018). Bærinn er á austurströnd Walliseyju. Hihifoflugvöllur er 5,6 km norðvestan við bæinn. Dómkirkjan í Mata-Utu var reist á 19. öld en gerð að dómkirkju árið 1935.

## Tilvísanir
Keisari Kína

**Keisari Kína** er heiti á þjóðhöfðingja Kína frá tímum Tjinveldisins þegar ríkið var sameinað árið 221 f.Kr. þar til síðasti keisarinn, Puyi, sagði af sér árið 1912. Titill keisarans var „sonur himinsins“ (天子) og ríki hans var „allt undir himninum“, það er allur heimurinn. 

Keisarar Kína greinast í nokkur ættarveldi og saga Kína skiptist í tímabil eftir því hvaða ætt var við völd. Í hefðbundinni sagnaritun er litið á flestar keisaraættirnar sem ættir hankínverja en Júanveldið og Tjingveldið voru erlendar ættir (Mongólar og Mansjúmenn). Bæði þessi ættarveldi gerðu engu að síður tilkall til umboðs himins og gerðust hefðbundnir keisarar í anda konfúsíusisma þegar þeir ríktu yfir hinu eiginlega Kína.
Lúsmý

**Lúsmý** (**lúsmýsætt** eða **sviðmý**) (fræðiheiti: *Ceratopogonidae*) er ættbálki tvívængja. Lúsmý eru örsmáar blóðsugur á öðrum smádýrum, fuglum og spendýrum og flokkast því sem bitmý. Lúsmý finnst víða um heim. Í Mið- og Norður-Evrópu og austur til Rússlands lifir undirtegundin sem nýfarin að finnast á Íslandi; *Culicoides reconditus* Hún finnst aðallega á Suður- og Vesturlandi og varð fyrst vart við það 2015. Árið 2021 fannst það á láglendi landsins utan Vestfjarða og Austfjarða.

Lúsmý verpir í votlendi og er flugtími þess frá júní til ágústs. Stærð er um 2mm.



## Tenglar
*Vísindavefur - Hvað getið þið sagt mér um lúsmý?
*Náttúrufræðistofnun
*  Lúsmý herjar á íbúa sumarhúsa  frétt á vef Náttúrufræðistofnunar (skoðað 1. júlí 2015)
Pinta

**Pinta** eða **hálfpottur** er rúmmálseining í bresku og bandarísku máli. Breska pintan er um það bil 20% stærri en sú bandaríska. Breska pintan samsvarar 568 ml og er notuð á Bretlandi, Írlandi og í öðrum löndum breska samveldisins. Í Bandaríkjunum eru tvenns konar pintur notaðar, önnur og sú algengari er svokallaða „fljótandi pintan“ (473 ml) og hin er „þurra pintan“ (551 ml)

Allar þessar pintur samsvarar áttunda hluta gallons en breska gallonið og bandaríska gallonið eru misstór. Þessi munur á rætur sínar að rekja til ársins 1824, þegar rúmmálseiningar voru staðlaðar þvert yfir breska heimsveldið, en Bandaríkjamenn héldu áfram að nota gömlu ensku einingarnar. Breska pintan samsvarar 20 fljótandi únsum og sú bandaríska 16 bandarískum fljótandi únsum.

Öll lönd fyrrum breska heimisveldisins, svo sem Kanada, Ástralía og Nýja-Sjáland, tóku upp metrakerfið á sjöunda eða áttunda áratugnum og þannig er pintan ekki lengur opinber mælieining þar. Á Bretlandi eru bjór og síder seldir í pintum ásamt mjólk í fjölnota glerflöskum.

## Tengt efni
* Gallon
* Kvart
Penghu

**Penghu** eða **Pescadores** er 64 eyja eyjaklasi í Formósusundi milli meginlands Kína og Taívan. Stærsta borgin er Magong á eyjunni Penghu. Eyjarnar þekja 141 km². Þær mynda tævönsku sýsluna Penghu sem er önnur minnsta sýsla Taívan á eftir Lienchiang.
Matsueyjar

**Matsueyjar** eru lítill 36 eyja eyjaklasi í Formósusundi nálægt meginlandi Kína. Eyjarnar eru um 100 sjómílur undan strönd Tævan og 10 sjómílur undan strönd kínverska meginlandsins. Eyjarnar mynda sýsluna Lienchiang í Fuijanhéraði í Lýðveldinu Kína (Tævan). Raunar er aðeins lítill hluti af hinni sögulegu Lienchiang-sýslu undir stjórn lýðveldisins þar sem meginlandshlutinn er undir stjórn Alþýðulýðveldisins Kína sem Lianjiang-sýsla. 

Önnur Formósusundsdeilan hófst með stórskotaliðsárás á eyjarnar frá meginlandi Kína árið 1958.
Pertinax

**Publius Helvius Pertinax** (1. ágúst 126 – 28. mars 193) var rómverskur keisari sem ríkti í tæpa þrjá mánuði árið 193, en það ár hefur verið kallað ár keisaranna fimm.

Pertinax var af lágri stétt og er faðir hans talinn hafa verið frelsaður þræll. Pertinax vann fyrir sér sem málfræðikennari sem ungur maður, en gekk svo í herinn þar sem hann vann sig upp metorðastigann. Hann tók þátt í stríði Markúsar Árelíusar gegn Marcomönnum, og fleiri germönskum þjóðflokkum, sem stóð yfir á árunum 166 – 180. Pertinax var sigursæll herstjóri en þótti strangur við undirmenn sína og almenna hermenn. Eftir þetta gegndi Pertinax ýmsum mikilvægum störfum; til dæmis var hann ræðismaður árið 175 og síðar landstjóri yfir nokkrum skattlöndum. Árið 192 varð hann aftur ræðismaður, ásamt þáverandi keisara, Commodusi. Commodus var á þessum tíma orðinn mjög óvinsæll meðal valdamanna í Rómaborg og þann 31. desember árið 192 var hann myrtur. Pertinax var mjög líklega þátttakandi í skipulagningunni á morðinu enda var hann hylltur sem keisari daginn eftir, af lífvarðasveit keisarans. Pertinax virðist hafa ætlað sér að knýja fram umfangsmiklar endurbætur á stjórnkerfi og efnahag Rómaveldis. Það gekk þó ekki eftir því þegar hann reyndi að beita hermenn í lífvarðasveit sinni sama aga og hann hafði áður beitt almenna hermenn varð hann fljótt mjög óvinsæll meðal þeirra og var að lokum myrtur af þeim, þann 28. mars árið 193. Eftirmaður Pertinax var Didius Julianus en hans valdatími var enn styttri en valdatími Pertinax.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2015

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2015** var haldin í Vín í Austurríki eftir að Conchita Wurst vann keppnina  með lagið „Rise Like a Phoenix“. Undankeppnirnar tvær voru haldnar 19. og 21. maí, og aðalkeppnin var haldin 23. maí. Þetta er í 60. skiptið að keppnin hefur verið haldin, en 40 lönd tóku þátt í henni, þar á meðal gestalandið . Auk snéru ,  og  aftur.

 var sigurvegari í keppninni, en Måns Zelmerlöw vann með lagið „Heroes“. Þetta er í sjötta skiptið sem Svíþjóð hefur unnið keppnina, og í annað skiptið í núverandi mynd keppninnar. Þetta er í annað skiptið sem Svíþjóð hefur unnið á fjögurra ára skeiði.  lenti í öðru sæti með lagið „A Million Voices“. Áhorfendur keppninnar náðu 197 milljónum, en þetta er aukning um 2 milljón manns frá 2014.

## Tenglar
*
Decius

**Decius** (um 201 – júní 251) (einnig þekktur sem **Trajanus Decius**) var rómverskur keisari frá 249 til dauðadags árið 251.

Decius var fæddur í Budaliu, (sem er í núverandi Serbíu) og var fyrsti keisarinn af fjölmörgum sem kom frá svæði sem Rómverjar kölluðu Illyricum. Decius náði frama í stjórnkerfi heimsveldisins áður en hann varð keisari, hann gegndi stöðu ræðismanns (*consul*), hann var landstjóri yfir nokkrum skattlöndum og hann var borgastjóri Rómaborgar (*praefectus urbanus*). Forveri Deciusar á keisarastóli, Philippus arabi, skipaði Decius yfirmann herdeilda við Dóná. Þar kvað hann niður uppreisn gegn Philippusi en var að því loknu sjálfur hylltur sem keisari af herdeildum sínum. Decius og Philippus mættust svo í bardaga, árið 249, nálægt Veróna á Ítalíu, þar sem Decius vann auðveldan sigur og Philippus féll.

Decius er einna helst þekktur fyrir að hafa gefið út tilskipun um það að allir íbúar Rómaveldis ættu að færa fórnir til æðri máttarvalda til að tryggja velferð keisarans og heimsveldisins. Fyrir flesta íbúa heimsveldisins var þetta ekki vandamál en margir kristnir söfnuðir neituðu að fara að tilskipuninni því þeim fannst þetta jafngilda því að tilbiðja keisarann sem guð. Þetta hafði í för með sér að kristnir urðu víða fyrir ofsóknum og á meðal þeirra sem voru drepnir var þáverandi páfi, Fabianus.

Decius var kvæntur Herenniu Etruscillu og átti með henni tvo syni, Herennius Etruscus og Hostilianus. Árið 251 gerði Decius Herennius Etruscus að meðkeisara og héldu þeir til Dónár að mæta Gotum sem þá höfðu gert innrás. Við borgina Abrittus, í núverandi Búlgaríu, mættust herirnir og biðu Rómverjar mikinn ósigur. Decius og Herennius Etruscus féllu báðir í orrustunni og urðu þar með fyrstu Rómarkeisararnir til þess að falla í bardaga við utanaðkomandi her. Einn helsti hershöfðingi Deciusar, Trebonianus Gallus, var hylltur sem keisari að bardaganum loknum. Gallus viðurkenndi Hostilianus, son Deciusar, sem meðkeisara en sá síðarnefndi lést stuttu síðar, sennilega úr plágu sem þá geisaði í Rómaveldi.
Trebonianus Gallus

**Trebonianus Gallus** (206 – ágúst 253) var rómverskur keisari á árunum 251 til 253.

Trebonianus Gallus var fæddur inn í virta ítalska aðalsætt og gekk upp hinn hefðbundna metorðastiga (*cursus honorum*) sem ungir aðalsmenn gerðu gjarnan. Gallus gegndi meðal annars stöðu ræðismanns (*consul*) og var svo, árið 250, skipaður landsstjóri í Moesiu superior, af keisaranum Deciusi. Gotar höfðu þá gert innrás í Moesiu og Gallus tók þátt í herferð Deciusar gegn þeim árið 251. Herferðin mistókst hrapalega og bæði Decius og sonur hans og meðkeisari, Herennius Etruscus, féllu í orrustunni við Abrittus. Herdeildirnar á svæðinu hylltu þá Gallus sem keisara en í Rómaborg var yngri sonur Deciusar, Hostilianus, lýstur keisari. Gallus viðurkenndi Hostilianus sem meðkeisara sinn en samdi fljótlega um frið við Gotana til þess að geta haldið til Rómar og styrkt stöðu sína. Samkvæmt friðarskilmálunum fengu Gotarnir að halda óáreittir út úr Rómaveldi, til baka á sín landsvæði norðan Dónár, með allt það herfang sem þeir höfðu tekið í innrásinni. Þegar Trebonianus Gallus kom til Rómar var hann hylltur sem keisari og sonur hans, Volusianus gerður að undirkeisara. Hostilianus er talinn hafa dáið úr plágu stuttu síðar.

Valdatíð Trebonianusar Gallusar einkenndist helst af vandræðum í austurhluta Rómaveldis. Sassanídar í Persíu gerðu innrás inn í Armeniu og Syriu og ollu miklu tjóni fyrir Rómverja áður en þeir voru að lokum hraktir til baka. Einnig gerðu Gotar aftur innrás en að þessu sinni tókst hershöfðingjanum Aemilianusi að sigra þá í orrustu. Aemilianus var að því loknu hylltur sem keisari af hermönnum sínum og fljótlega hélt hann áleiðis til Ítalíu til að mæta keisaranum. Gallus skipaði herdeildum frá Gallíu, undir stjórn Valerianusar, að koma sér til aðstoðar gegn valdaræningjanum Aemilianusi, en áður en þær komust alla leið mættust Gallus og Aemilianus nálægt Interamna (núverandi Terni) á mið-Ítalíu. Ekki er ljóst hvort til bardaga hafi komið en að minnsta kosti voru bæði Trebonianus Gallus og Volusianus drepnir í ágúst 253, annað hvort af sínum eigin mönnum eða af mönnum Aemilianusar. Aemelianus varð keisari að Gallusi látnum en hélt keisarastólnum aðeins í um þrjá mánuði áður en Valerianus steypti honum af stóli.
Texcocovatn

**Texcocovatn** var vatn í Mexíkódalnum. Astekar reistu borgina Tenochtitlan á eyju á vatninu. Spánverjar reistu Mexíkóborg yfir borgarstæði Tenochtitlan. Flóðvarnir urðu til þess að meirihluti vatnsins þornaði upp og er miklu minna vatn umkringt sjávarfitum fyrir austan Mexíkóborg.
Valerianus

**Publius Licinius Valerianus** (fæddur um 193 – 200, dáinn 260 eða síðar) var keisari Rómaveldis á árunum 253 – 260.

Valerianus kom úr virtri aðalsætt og gegndi fjölmörgum háttsettum embættum áður en hann varð keisari. Keisarinn Trebonianus Gallus skipaði hann yfirmann (*dux*) yfir nokkrum herdeildum í Gallíu sem líklega var ætlað að halda austur á bóginn til þess að mæta Sassanídum í Persíu. Gallus komst þó aldrei til Persíu því hann þurfti að mæta valdaræningjanum Aemilianusi sem endaði með því að Gallus var drepinn, á mið-Ítalíu, sumarið 253. Trebonianus Gallus hafði skipað Valerianusi að koma með herdeildir sínar í Gallíu til að aðstoða hann gegn Aemilianusi, en Valerianus var of seinn og Aemilianus var orðinn keisari þegar Valerianus kom til Ítalíu. Herdeildir Valerianusar hylltu hann þá sem keisara og hann hélt áfram áleiðis til Rómar. Þegar ljóst var að það stefndi í átök milli Valerianus og Aemilianusar hófu hermenn þess síðarnefnda að yfirgefa hann og ganga til liðs við Valerianus. Að lokum var Aemilianus drepinn og öldungaráðið samþykkti Valerianus sem keisara.

Fyrsta verk Valerianusar var að skipa son sinn, Gallienus, sem með-keisara sinn. Ástandið í heimsveldinu var með versta móti í stjórnartíð Valerianusar og Gallienusar og var 3. aldar kreppan svokallaða í hámarki á þessum tíma. Valerianus einbeitti sér að því að rétta hlut Rómverja gagnvart Sassanídum sem höfðu valdið miklum usla í skattlöndunum Armeniu og Syriu. Valerianusi varð nokkuð ágengt í sínum hernaðaraðgerðum og vann meðal annars borgina Antiokkíu aftur á vald Rómverja. Snemma árs 260 ætlaði hann að aflétta umsátri Sassanída um borgina Edessu. Orrustan um Edessu endaði með einum versta ósigri Rómverja fyrr og síðar. Valerianus sjálfur var tekinn höndum af Sassaníska konunginum, Shapur 1., og var að lokum drepinn. Þetta var mikið áfall fyrir Rómverja og þótti sérstaklega mikil niðurlæging þar sem Rómarkeisari hafði aldrei áður verið tekin til fanga af utanaðkomandi her. Ekki er ljóst nákvæmlega hvenær eða hvernig Valerianus lést en flestar fornar heimildir segja að hann hafi sætt mjög slæmri meðferð af hálfu Sassanída. Gallienus hélt áfram sem keisari að föður sínum látnum og hélt völdum til ársins 268.
Staðalímynd

**Staðalímynd** (**stereótýpa** eða **stöðnuð ímynd**) er hugtak sem haft er um fastmótaða eða rótgróna hugmynd eða sýn sem einhver hefur um annan einstakling sem tilheyrir öðrum hópi, ríki og svo framvegis. Staðalímyndir eru oft grundvöllur fordóma. Sem dæmi mætti nefna: *hinn feita Ameríkana, hinn iðjusama Þjóðverja, hina heimsku ljósku*. Staðalímynd litast oft af alhæfingum og upphrópunum. Ekki má rugla staðalímynd saman við steglingu (ens. *stereotypy*).
Asíutígrarnir fjórir

**Asíutígrarnir fjórir** er heiti á löndunum Tævan, Hong Kong, Singapúr og Suður-Kóreu með vísun í þróað efnahagslíf þeirra og frjálsan markaðsbúskap. Í þessum löndum var gríðarmikill hagvöxtur mest af síðari hluta 20. aldar og þau voru öll orðin þróuð hátekjulönd í upphafi 21. aldar. Vöxturinn í Hong Kong og Singapúr er að mestum hluta vegna fjármálaþjónustu meðan vöxtur í Suður-Kóreu og Tævan hefur stafað af hátækniiðnaði. Samanlögð verg landsframleiðsla þessara landa var 3,81% af heimsframleiðslunni árið 2013. Til samanburðar var verg landsframleiðsla Bretlands á sama tíma 4,07% af heimsframleiðslunni.

Fjármálakreppan í Asíu árið 1997 hafði mjög neikvæð áhrif á efnahag allra þessara landa, sérstaklega Suður-Kóreu. 

Mörg þróunarríki hafa reynt að líkja eftir efnahagsþróun asíutígranna. Malasía, Indónesía, Taíland og Filippseyjar eru stundum kölluð „tígrishvolparnir fjórir“ með vísun í það hvernig þau hafa hermt eftir útflutningsstefnu asíutígranna.