Laun og starfskjör embættismanna, ráðamanna og kjörinna fulltrúa á Íslandi

Á Íslandi eru laun og starfskjör embættismanna, ráðamanna og alþingismanna ákveðin í lögum, reglugerðum, kjarasamningum og starfsskilmálum. Laun eru háð mismunandi þáttum, sem innifela grunntímakaup, launaflokka, launastig og aðrar launaþætti. Starfskjör eru m.a. skilgreind með vinnutíma, fríi, veikindabótum og innstæðum í lífeyrissjóð. Laun og starfskjör hafa breyst yfir tímann í takt við efnahagsþróun, nýja kjarasamninga og stjórnmálalegar ákvarðanir.

## Skilgreiningar á hugtökum

## Laun og starfskjör embættismanna
Embættismenn eru sérstaklega útnefndir starfsmenn ríkisins sem eru skipaðir í embætti af ráðherra eða forseta Íslands. Þeir gegna oftast mikilvægum og ábyrgum hlutverkum í stjórnsýslu ríkisins. Dæmi um embættismenn eru dómarar, sýslumenn, ríkissaksóknarar, ríkisendurskoðendur og forstöðumenn ríkisstofnana. Laun eru reiknuð út frá grunntímakaupi, launaflokki, launastigi og öðrum þáttum sem hafa áhrif á launin.

Starfskjörin felast m.a. í vinnutíma, orlofi, veikindabótum og lífeyrissjóði.
Laun embættismanna eru mismunandi eftir embætti, menntun, reynslu og ábyrgð. Sumir embættismenn fá laun samkvæmt sérákvæðum í lögum, svo sem forseti Íslands, ráðherrar og alþingismenn. Einnig eru til sérstakir samningar um launasetningu sumra embættismanna, svo sem dómarar og ríkisendurskoðendur.
Laun embættismanna eru birt á vef Stjórnarráðsins í sundurliðuðum töflum sem sýna heildarlaun sem gilda frá 1. júlí 2022. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert eftir hlutfallslegri breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins fyrir næstliðið almanaksár.
### Tafla sem sýnir laun mismunandi embættismanna yfir árin

## Laun og starfskjör sérstakir embættismenn
Sérstakir embættismenn eru þeir sem starfa í ríkisþjónustu en eru ekki háðir beinum stjórnun frá ríkisstjórninni. Þeir eru skipaðir í starfið af Alþingi eða forseta landsins, en ekki af neinum ráðherra . Þeir hafa sjálfstæða stöðu og geta ekki verið fluttir eða sagt upp nema skv. lögum. Þeir hafa sérstakar skyldur og réttindi sem eru ákveðin í lögum. Til dæmis eru Seðlabankastjóri, Orkumálastjóri, forstjóri Samgöngustofu og forstjóri Umhverfisstofnunar sérstakir embættismenn.

### Tafla sem sýnir mismunandi sérstakir embættismenn og launin sem þeir fá

## Laun og starfskjör ráðamanna
Ráðamenn eru þeir sem eru skipaðir í ráðherraembætti af forseta Íslands eftir tillögu forsætisráðherra. Ráðamenn eru ábyrgir fyrir stjórnsýslu ráðuneyta og annarra ríkisstofnana sem falla undir þeirra umsjón. Ráðamenn eru einnig meðlimir stjórnarráðsins og taka þátt í stjórnmálalegri ákvörðunartöku.

Laun ráðamanna voru ákveðin af kjararáði samkvæmt lögum nr. 47/2006, um kjararáð, sem voru brottfellt með lögum nr. 79/2019, um breytingu á ýmsum lögum vegna brottfalls laga um kjararáð.

Kjararáð var óháð nefnd sem úrskurðar um laun og starfskjör þjóðkjörinna manna, dómara, ráðherra, ráðuneytisstjóra og skrifstofustjóra í Stjórnarráði Íslands, forstöðumanna ríkisstofnana og annarra ríkisstarfsmanna sem ekki geta ráðist með samningum á venjulegan hátt vegna eðlis starfanna eða samningsstöðu.

Laun ráðamanna eru nú reiknuð út frá grunnlaunum og einingum. Grunnlaun eru föst laun fyrir dagvinnu í samræmi við grunnmat starfs viðkomandi ráðherra. Einingar eru önnur laun sem starfinu fylgja, svo sem bónusar, staðaruppbætur og starfskostnaður. Laun ráðamanna eru birt á heimasíðu fjármála- og efnahagsráðuneytisins fjarmalaraduneyti.is.

Laun og starfskjör ráðamanna hafa breyst yfir tímann eftir efnahagsþróun, kjarasamningum og stjórnmálalegum ákvarðanum.

:  :  :  : 

### Ráðamenn sem eru skipaðir af Hæstarétti

*Lög nr. 79 27. júní 2019.*

### Ráðamenn sem eru skipaðir af ráðherra

*Lög nr. 79 27. júní 2019.*

## Kjörnir fulltrúar: Laun og starfskjör
Tafla sýnir hvernig laun forseta Íslands hafa hækkað árin 2020-2023 
Tafla sýnir hvernig laun þingmanna hafa hækkað árin 2020-2023. 

### Aðrar greiðslur
Tafla sýnir mismunandi greiðslur til þingmanns í ágúst 2022. 

## Hvernig eru launin reiknuð?

Laun embættismanna, ráðamanna og kjörinna fulltrúa á Íslandi eru ákveðin með mismunandi hætti eftir stöðu þeirra. Hér er yfirlit yfir helstu aðferðir við launaákvarðanir:

* Laun forseta Íslands eru ákveðin í lögum um laun forseta Íslands, nr. 10/1990, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
* Laun forsætisráðherra og annarra ráðherra eru ákveðin í lögum um Stjórnarráð Íslands, nr. 115/2011, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
* Laun alþingismanna og forseta Alþingis eru ákveðin í lögum um þingfararkaup alþingismanna og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
* Laun dómara eru ákveðin í lögum um dómstóla, nr. 15/1998, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.
* Laun æðstu embættismanna ríkisins eru ákveðin í lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, með síðari breytingum. Launin eru reiknuð út frá meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins, sem Hagstofa Íslands birtir fyrir 1. júní á hverju ári. Launin taka breytingum 1. júlí ár hvert, en ráðherra sem fer með starfsmannamál ríkisins getur ákveðið að launin hækki hlutfallslega 1. janúar til samræmis við áætlaða breytingu á meðaltali reglulegra launa starfsmanna ríkisins.

## Tilvísanir