open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hetja

**Hetja** er manneskja eða sögupersóna sem sigrast á mótlæti með því að sýna óvenjulegt hugrekki, siðferðisþrek, hugvit eða styrk. Orðið **söguhetja** á sérstaklega við um hetjur í skáldskap og **kvenhetja** er stundum notað til að vísa sérstaklega til kvenna sem koma fyrir í því hlutverki. Þjóðhetja er hetja sem nýtur sérstakrar stöðu í sögu tiltekins samfélags, og alþýðuhetja er sagnahetja sem berst fyrir rétti fátækra gegn ofríki þeirra sem valdið hafa. Hetjur koma víða fyrir í þjóðsögum, skáldskap, sagnaritun og frásögnum fjölmiðla. 

Sagnakvæði og sagnabálkar fást gjarnan við hetjur á borð við Gilgames, Akkilles, Herkúles, Davíð konung, Artúr konung, Vilhjálm Tell og Hróa hött. Sögulegar persónur, eins og Jóhanna af Örk, Giuseppe Garibaldi og Sophie Scholl hafa fengið á sig hetjuorð fyrir að sýna einstakt hugrekki eða „hetjulund“. Hetjusögur eru vinsælar í skáldsögum, kvikmyndum og öðrum miðlum. Ofurhetjur eru sögupersónur í ofurhetjusögum sem búa yfir ofurmannlegum hæfileikum.

Algengur andstæðingur hetjunnar í frásögnum er skúrkurinn; en hetjan getur líka verið siðferðilega vafasöm og kemur þá fyrir sem andhetja.
Aleochara sulcicollis

**Aleochara sulcicollis** er bjöllutegund ættuð frá Ameríku (suður, mið og norður).

## Tilvísanir
462

Árið **462** (**CDLXII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Leó 1., keisari Austrómverska ríkisins, greiðir Vandölum hátt lausnargjald fyrir frelsun Liciníu Evdoxíu og dóttur hennar Placidíu sem höfðu verið í haldi í Karþagó, höfuðborg konungsríkis Vandala, í sjö ár. Licinía Evdoxía var dóttir Þeódósíusar 2. og ekkja Valentiníanusar 3..
* Vestgotar hefja umsátur um Arelate (núverandi Arles) í Gallíu. Vestrómverska herforingingjanum Aegidíusi tekst að verja borgina og Vestgotar lyfta umsátrinu. Aegidíus stjórnar á þessum tíma svæði í norður-Gallíu án þess að viðurkenna vald keisarans Libíusar Severusar
* Agrippinus, vestrómverskur herforingi, afhendir Vestgotum vald yfir borginni Narbo (núverandi Narbonne). Agrippinus viðurkennir vald Libiusar Severusar ólíkt Aegidíusi.
* Seifsstyttan í Ólympíu, eitt af sjö undrum veraldar, eyðileggst í eldi eftir að búið var að flytja hana til Konstantínópel.

## Fædd
* Anicía Julíana, rómversk aðalskona og dóttir keisarans Olybríusar.

## Dáin
Gianluigi Donnarumma

**Gianluigi Donnarumma** er ítalskur markvörður sem spilar fyrir enska liðið Manchester City og ítalska karlalandsliðið í knattspyrnu. 

Donnarumma hóf frumraun sína í Serie A fyrir AC Milan 16 ára og 242 daga gamall og var næstyngsti markmaðurinn til að gera það. Eldri bróðir hans Antonio var til mála hjá liðinu.

Árið 2021 var viðburðarríkt hjá Donnarumma. Hann gerði 5 ára samning við PSG eftir 8 ár hjá Milan og vann Evrópukeppnina með Ítalíu. Hann varði spyrnur í vítakeppni í undanúrslitum og úrslitum og var valinn leikmaður mótsins.

Donnarumma er talinn af sumum arftaki Gianluigi Buffon en Buffon var meira en 20 ára með landsliðinu og er dáður af Donnarumma.

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Najib Razak

**Najib Razak** (f. 23. júlí 1953) var forsætisráðherra í Malasíu frá 2009 til 2018. Hann var sakfelldur árið 2020 fyrir 1MDB hneykslið.

## Gagnrýni
### 1MDB hneyksli
 

Najib stofnaði fjárfestingasjóðinn 1MDB eftir að hann varð forsætisráðherra árið 2009, en að sögn fréttastofunnar *AFP* dró hann, ásamt fjölskyldu sinni og vinum, sér fé úr sjóðnum, meðal annars til kaupa á listaverkum og fasteignum í Bandaríkjunum. 

Lögreglan í Malasíu handtók Najib vegna áskana um spillingu þann 3. júlí 2018. Najib er meðal annars sakaður um að hafa dregið að sér 700 milljónir dollara úr opinberum þróunarsjóði.

Þann 28. júlí 2020 var Najib sak­felldur fyrir peningaþvætti, mis­beitingu valds og um­boðs­svik en á­kærurnar gegn honum voru í sjö liðum og var hann sak­felldur í þeim öllum. Að því er kemur fram í frétt BBC um málið gæti Najib átt von á ára­tuga fangelsis­vist en þar til hann hefur á­frýjað dómnum mun hann ekki sitja í fangelsi.

Þann 8. desember 2021 var áfrýjun Najib gegn sakfellingunni vísað frá.

## Tilvísanir
Pierre Boulle

**Pierre François Marie Louis Boulle** (20. febrúar 1912 - 30. janúar 1994) var franskur rithöfundur sem er þekktastur fyrir skáldsögurnar *[[Brúin yfir Kwai-fljótið (skáldsaga)|Brúin yfir Kwai-fljótið]]* frá 1952 og *[[La Planéte des singes]]* (Apaplánetan) frá 1963. Verðlaunamyndir voru gerðar eftir báðum þessum skáldsögum.

Boulle var verkfræðingur og njósnaði fyrir Frjálsa Frakka í Singapúr þegar hann náðist og var settur í þrælkunarvinnu við Dauðajárnbrautina. Þessi reynsla varð síðan innblástur að sögunni *Brúin yfir Kwai-fljótið*. Kvikmynd David Lean eftir sögunni, *[[Brúin yfir Kwai]]* frá 1957, vann til sjö Óskarsverðlauna.

Vísindaskáldsagan *La Planéte des singes* hefur getið af sér níu kvikmyndir, auk sjónvarpsþátta og leikfanga.
Wes Anderson

**Wesley Wales Anderson** (f. 1. maí 1969) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri sem er þekktur fyrir sérstæða fagurfræði og frásagnarstíl. Meðal þekktustu mynda hans eru *[[The Royal Tenenbaums]]* (2001), *[[Life Aquatic With Steve Zissou]]* (2004), *[[The Darjeeling Limited]]* (2007), klippimyndin *[[Fantastic Mr. Fox]]* (2009), *[[Moonrise Kingdom]]* (2012), *[[The Grand Budapest Hotel]]* (2014) og klippimyndin *[[Isle of Dogs]]* (2018). Nýjasta mynd hans, *[[The Phoenician Scheme]]*, kom út vorið 2025. Hann hlaut Óskarsverðlaun fyrir bestu teiknimynd fyrir báðar klippimyndirnar, og var tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir handrit fyrir myndirnar *The Royal Tenenbaums*, *Moonrise Kingdom* og *The Grand Budapest Hotel*.

## Kvikmyndaskrá

### Sem leikstjóri kvikmynda í fullri lengd
Anjelica Huston

**Anjelica Huston** (f. 8. júlí 1951) er bandarísk leikkona, leikstjóri, framleiðandi, rithöfundur og fyrrverandi tískufyrirsæta. Hún er dóttir kvikmyndaleikstjórans John Huston og barnabarn leikarans Walter Huston. Hún starfaði sem tískufyrirsæta á 8. áratugnum en hóf leiklistarferil á 9. áratugnum. Hún sló fyrst í gegn í kvikmyndinni *[[Heiður Prizzis]]* frá 1985, sem faðir hennar leikstýrði. Hún hlaut Óskarsverðlaun sem besta leikkona í aukahlutverki fyrir leik sinn í myndinni.

Síðan þá hefur Anjelica Huston fengið tilnefningar til Óskarsverðlauna fyrir leik sinn í kvikmyndunum *[[Óvinir, ástarsaga]]* (*Enemies, A Love Story* - 1989) og *[[Bragðarefir]]* (*The Grifters* - 1990), til BAFTA-verðlauna fyrir *[[Glæpir og afbrot]]* (*Crimes and Misdemeanors* - 1989) og *[[Morðgáta á Manhattan]]* (*Manhattan Murder Mistery* - 1993), og til Golden Globe-verðlauna fyrir hlutverk sitt sem Morticia Addams í *[[Addams-fjölskyldan]]* (*Addams Family* - 1991) og framhaldsmyndinni *[[Addams-fjölskyldugildin]]* (*Addams Family Values* - 1993). Huston hefur leikið í nokkrum af myndum Wes Anderson, eins og *[[Tenenbaum-fjölskyldan]]* (*The Royal Tenenbaums* - 2001), *[[Sjávarlífsævintýri Steve Zissou ]]* (*The Life Aquatic with Steve Zissou* - 2004) og *[[Lestarferðin]]* (*The Darjeeling Limited* - 2007).
Brentford Community Stadium

**Brentford Community Stadium** eða
**Gtech Community Stadium** er leikvangur í Brentford, Vestur-London, og er heimavöllur knattspyrnufélagsins Brentford FC og rúgbífélagsins London Irish. Hann tók við af Griffin Park sem var heimavöllur Brentford frá 1904-2020.
Baldvin Þór Magnússon

**Baldvin Þór Magnússon** (f. 7. apríl 1999) er íslenskur langhlaupari. Hann tók þátt í Evrópumeistaramóti í 5000 metra hlaupi 23 ára og yngri og vann þar til bronsverðlauna. Mótið var haldið í Tallinn í Eistlandi í júlí 2021. Baldvin hljóp á tímanum 13 mínútur og 45,00 sekúndur, sem er Íslandsmet og þriðji besti árangur á þessu móti. Hann á einnig Íslandsmet í 3000 metra hlaupi.

Baldvin bjó á Íslandi til 5 ára aldurs en flutti þá með foreldrum sínum til Bretlands. Nú stundar hann nám við Eastern Michigan-háskólann í Bandaríkjunum. Hann æfði bæði langhlaup og fótbolta en þótti hlaupin skemmtilegri og hætti þá í fótboltanum og helgaði sig alfarið langhlaupum. Hann hefur tekið mjög örum framförum og stefnir hærra.
Olaf Olsen

**Olaf Heymann Olsen** (7. júní 1928 – 17. nóvember 2015) var danskur fornleifafræðingur og forstöðumaður Danska þjóðminjasafnsins frá 1981 til 1995. Hann skrifaði doktorsritgerð um hof og hörga þar sem hann færði rök gegn því að sérstök hof til trúarathafna hefðu verið reglan á Víkingaöld, og að blót hefðu aðallega farið fram á bæjum höfðingja. Fornleifarannsóknir hans snerust aðallega um Víkingaöldina og hann átti þátt í að stýra uppgröftum á Skuldelev-skipunum í Hróarskeldufirði 1962, og rannsakaði hringborgirnar Aggersborg, Trelleborg, Fyrkat og Nonnebakken.
Mozilla Foundation

**Mozilla Foundation** („Mozilla-sjóðurinn“) er bandarísk sjálfseignarstofnun sem heldur utan um Mozilla-verkefnið. Verkefnið stendur að þróun ýmissa opinna forrita eins og vafrans Firefox, tölvupóstforritsins Thunderbird og myndsetningarbúnaðarins Gecko. Undanfari sjóðsins voru Mozilla-samtökin sem stofnuð voru innan Netscape árið 1998, en samtökin stofnuðu Mozilla Foundation 2003 þegar AOL, eigandi Netscape, dró saman seglin í upphafi 21. aldar. Tilgangurinn var að tryggja áframhaldandi þróun hugbúnaðarins. Mozilla Foundation á fyrirtækið Mozilla Corporation sem sér um ráðningar starfsfólks og útgáfu hugbúnaðarins. Stofnunin er staðsett í Mountain View í Silicon Valley í Kaliforníu.
Ólympíugreinar

**Ólymíugreinar** eru íþróttir sem keppt er í á Sumarólympíuleikunum og Vetrarólympíuleikunum. Á Sumarólympíuleikunum 2016 var keppt í 28 íþróttum, og áætlað er að fimm greinar bætist við fyrir Sumarólympíuleikana 2020. Á Vetrarólympíuleikunum 2018 var keppt í 7 greinum. Fjöldi og samsetning greina breytist lítilsháttar milli leika. Hver íþróttagrein heyrir undir alþjóðlegt sérsamband. Alþjóðaólympíunefndin flokkar greinarnar í íþróttagreinar, sérgreinar og viðburði. Samkvæmt því er hægt að skipta hverri íþrótt á Ólympíuleikunum í nokkrar sérgreinar. Þannig eru til dæmis sund og sundknattleikur sérgreinar sundíþróttarinnar, og listdans á skautum og skautahlaup eru sérgreinar skautaíþróttarinnar (bæði innan Alþjóðaskautasambandsins). Sérgreinar skiptast svo í nokkra viðburði eða keppnir þar sem veitt eru verðlaun. Til að íþróttagrein hljóti náð fyrir augum Alþjóðaólympíunefndarinnar þarf hún að vera ástunduð víða um heim. Vinsældir tiltekinnar greinar eru metnar eftir því í hversu mörgum löndum hún er stunduð. Kröfur nefndarinnar endurspegla líka þátttöku í leikunum, þannig að gerðar eru meiri kröfur til karlagreina (þar sem karlkeppendur eru í meirihluta), og meiri kröfur til greina á sumarleikunum (þar sem fleiri lönd taka þátt í þeim).

Nokkrar greinar hafa fallið út úr dagskrá Ólympíuleikanna, eins og póló og reiptog. Yfirleitt hefur það verið vegna áhugaleysis eða vegna þess að ekkert alþjóðlegt sérsamband er yfir greininni. Sumar íþróttagreinar hafa horfið tímabundið af dagskránni en fengið aftur inni síðar, eins og bogfimi sem kom aftur 1972, og tennis sem kom aftur 1988. Sýningargreinar eru íþróttagreinar sem ekki eru formlega hluti af leikunum en eru hafðar með til að vekja athygli, til dæmis á staðbundnum íþróttagreinum þess lands sem hýsir leikana, eða til að sækjast eftir þátttöku í formlegu dagskránni síðar. Þannig voru til dæmis krulla og hafnabolti gerð að ólympíugreinum eftir að hafa verið sýningargreinar. Á leikunum í Tókýó 2021 verða nýjar greinar hjólabretti og karate sem taka þátt í fyrsta sinn.
461

Árið **461** (**CDLXI** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* 2. ágúst - Majoríanus, keisari Vestrómverska ríkisins, er handtekinn af germanska hershöfðingjanum Ricimer. Þann 7. ágúst, eftir að hafa verið pyntaður, er Majoríanus tekinn af lífi. Ricimer er á þessum tíma æðsti yfirmaður vestrómverska hersins (*magister militum*) og verður við dauða Majoríanusar valdamesti maður ríkisins.
* 10. nóvember - Leó 1. páfi deyr í Róm eftir 21 árs setu á páfastóli. Hilarius tekur við af honum.
* 19. nóvember - Libíus Severus, rómverskur öldungaráðsmaður, er skipaður keisari Vestrómverska ríkisins af Ricimer. Ricimer er hinn raunverulegi stjórnandi ríkisins alla valdatíð Severusar.
* Aegidíus, rómverskur herforingi, neitar að viðurkenna vald Libíusar Severusar og stjórnar svæði í norður-Gallíu í eigin nafni.
* Vestgotar hertaka Septimaníu, í suður Gallíu, eftir dauða Majoríanusar. Í kjölfarið gera Vestgotarnir svo innrás í Hispaníu.

## Fædd

## Dáin
* Leó 1. páfi.
* Majoríanus, vestrómverskur keisari.
* Heilagur Patrekur, verndardýrlingur Írlands (áætluð dagsetning).
460

Árið **460** (**CDLX** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Majoríanus, keisari Vestrómverska ríkisins gerir innrás í Hispaníu gegn Svefum sem þá stjórna stórum svæðum skattlandsins. Með aðstoð Vestgota, sem þá eru bandamenn (*foederati*) Vestrómverska ríkisins, tekst Majoríanusi að leggja undir sig stærstan hluta Íberíuskagans.
* Genserik, konungur Vandala, reynir að semja um frið við Majoríanus þar sem hann óttast innrás í ríki sitt í norður-Afríku. Majoríanus neitar og í kjölfarið leggja Vandalar Máritaníu í rúst, sem þeir þó stjórna sjálfir, þar sem Genserik óttast að vestrómverskur floti muni lenda á svæðinu.
* Majoríanus, keisari Vestrómverska ríkisins safnar saman stórum flota við Cartagena með það fyrir augum að gera innrás í ríki Vandala. Af innrásinni verður þó ekki þar sem flotinn er lagður í rúst af svikurum sem Vandalar höfðu mútað. Majoríanus hættir í kjölfarið við innrásina og semur við Vandala um frið.
* Leó 1. keisari Austrómverska ríkisins stofnar nýja lífvarðasveit keisarans, *Exubitores*.
* Heptalítar (Hvítu Húnar) leggja undir sig síðustu leifar Kúsjanaveldisins.

## Fædd
* Rómúlus Ágústus, síðasti keisari Vestrómverska keisaradæmisins (áætluð dagsetning).
* Hilderik, konungur Vandala og Alana (áætluð dagsetning).

## Dáin
* 20. október - Aelía Evdokía austrómversk keisaraynja, ekkja Þeodósíusar 2. keisara.
459

Árið **459** (**CDLIX** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Leó 1. keisari Austrómverja gerir friðarsamning við Austgota. Þeodemír konungur Austgota sendir son sinn, Þjóðrek, þá 5 ára, sem gísl til Konstantínópel. Þjóðrekur er í haldi í Konstantínópel til ársins 469, þar sem hann hlýtur menntun við austrómversku hirðina.
* Frankar hertaka Trier af Vestrómverjum.
* Sidoníus Appolinaris flytur lofræðu (*panegyricus*) til heiðurs vestrómverska keisarans Majoríanusar.
* Remigius verður biskup í Reims, þá 22 ára (áætluð dagsetning).
* Hormizd 3. konungur Sassanída er tekinn til fanga, og líklega tekinn af lífi, að undirlagi bróður síns Perezar 1., sem tekur sjálfur konungstignina.

## Fædd

## Dáin
* Hormizd 3., konungur Sassanída (áætluð dagsetning).
Lindin

**Lindin**  er kristileg útvarpsstöð sem hefur að markmiði að breiða út fagnaðarerindið um Jesú Krist á Íslandi og víðar. Stöðin rekur 15 útvarpssenda um land allt en í Reykjavík er sent út á FM 102,9.

## Tilvísanir

## Heimasíða
* Vefur stöðvarinnar
Fjóla (blóm)

**Fjólur** (fræðiheiti: *Viola*) er er ættkvísl af fjóluætt. Hún er með um 560 til 600 tegundir, flestar frá tempruðum svæðum norðurhvels. Sumar eru einærar, margar fjölærar jurtir, en einstaka eru runnar. Nokkrar tegundir eru ræktaðar í görðum, ekki síst blendingurinn stjúpa *([[Viola x wittrockiana]])*, en einnig ilmfjóla *(V. odorata)* og fjallafjóla (*V. cornuta*).

Á Íslandi vaxa villtar 5 tegundir: 
*Birkifjóla *([[Viola epipsila]])*
*Mýrfjóla *([[Viola palustris]])*
*Skógfjóla *([[Viola riviniana]])*
*Týsfjóla *([[Viola canina]])*
*Þrenningarfjóla *([[Viola tricolor]])*

## Tilvísanir
Sóleyjar

**Sóleyjar** (fræðiheiti *Ranunculus*) er stór ættkvísl (500 - 600 tegundir) í sóleyjabálki.  Yfirleitt eru þetta fjölærar jurtir, sjaldan ein- eða tvíærar, sem vaxa oft í eða við vatn. Margar tegundirnar eru eitraðar, en eitrið verður yfirleitt óvirkt við þurrkun. Útbreiðslan er á öllum heimsálfunum að undanskildu Suðurskautslandinu. Margar tegundirnar eru ræktaðar til skrauts.

Á Íslandi vaxa eftirfarandi tegundir:
* Brennisóley *(Ranunculus acris eða R. subborealis)*
* Dvergsóley *(Ranunculus pygmaeus)*
* Flagasóley *(Ranunculus reptans)*
* Jöklasóley *(Ranunculus glacialis)*
* Lónasóley *(Ranunculus trichophyllus)*
* Sifjarsóley *(Ranunculus auricomus)*
* Skriðsóley *(Ranunculus repens)*
* Trefjasóley *(Ranunculus hyperboreus)*

## Tilvísanir
Hönnunarhugsun

**Hönnunarhugsun** felst í því að nota skapandi vitsmunalega ferla sem koma við sögu í hönnun (til dæmis í vöruhönnun, arkitektúr og viðmótshönnun) til að leysa ýmis samfélagsleg og viðskiptaleg vandamál. Hönnunarhugsun hefur einkum verið nefnd í tengslum við nýsköpun, menntun og vöruþróun. Fyrirtækið Apple Inc. hefur verið nefnt sem dæmi um fyrirtæki sem byggi á hönnunarhugsun. Hugtakið hefur verið gagnrýnt fyrir að ofureinfalda sýn á vöruþróunarferla og gera lítið úr hlutverki tæknilegrar færni.

Dæmigerðir hugrænir ferlar sem nefndir eru sem dæmi um hönnunarhugsun eru samhengisgreining, vandamálagreining, afmörkun, skapandi hugsun, frásagnaraðferðir, myndræn framsetning lausna, smíði frumgerða, prófun og mat. Hönnunarhugsun hefur verið álitin hentug til að leysa illa skilgreind vandamál og þróa notendamiðaðar lausnir.
Frá vöggu til vöggu

**Frá vöggu til vöggu** (enska: *Cradle-to-cradle design* eða **C2C**) er heildræn hönnunarstefna sem byggist á hugmyndinni um lífhermun og gerir ráð fyrir kerfum þar sem enginn úrgangur verður til. Hugtakið nær ekki aðeins til iðnhönnunar og framleiðslu, heldur tekst líka á við hönnun borga, mannvirkjagerð og samfélagsþróun. Enska hugtakið tengist bandaríska arkitektinum William McDonough sem gaf út bókina *Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things* árið 2002. „Cradle to Cradle“ er skrásett vörumerki sem var í eigu McDonough en er nú í eigu sjálfseignarstofnunarinnar Cradle to Cradle Products Innovation Institute.

Frá vöggu til vöggu gengur aðallega út á að nota skaðlaus lífræn og ólífræn hráefni sem ýmist brotna auðveldlega niður í náttúrunni eða endast lengi og er hægt að endurnýta og eru skaðlaus þegar þeim er hent. Stefnan gengur þannig út á að nota ekki eitur, stökkbreytivalda, þungmálma og önnur efni sem hafa neikvæð langtímaáhrif á heilsu lífrænna og ólífrænna framleiðslukerfa. 

## Tenglar
*
458

Árið **458** (**CDLVIII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* 3. júlí - Anatolíus, patríarki í Konstantínópel deyr og Gennadíus 1. tekur við af honum.
* Majoríanus, vestrómverskur keisari, hefur byggingu flota með það fyrir augum að gera innrás í ríki Vandala í norður-Afríku.
* Majoríanus leiðir vestrómverska herinn til sigurs gegn Vandölum í orrustu eftir að hinir síðarnefndu höfðu gert strandhögg í Campaníu á suður-Ítalíu. Vestrómverjar sökkva skipum Vandala og endurheimta stóran ránsfeng.
* Majoríanus sigrar Vestgota í orrustu við Arelate (núverandi Arles) og þvingar Gotana til þess að gerast bandamenn (*foederati*) Vestrómverska ríkisins á ný.
* Majoríanus sigrar Búrgúnda í orrustu við Lugdunum (núverandi Lyon).
* Childerik 1. verður konungur salísku Franka eftir dauða föður síns, Merovechs (áætluð dagsetning).

## Fædd
* Damaskíos, sýrlenskur nýplatonisti (áætluð dagsetning).

## Dáin
* Anatolíus, patríarki í Konstantínópel.
* Merovech, konungur Franka (áætluð dagsetning).
Flóðin í Evrópu 2021

Í júlí og ágúst 2021 urðu víðtæk hamfaraflóð í Evrópu vegna óvenju mikilla úrhellisrigninga sem gengu yfir lönd allt frá Bretlandi til Rúmeníu og Tyrklands. Flóðin höfðu gríðarleg áhrif á samfélög, innviði og mannslíf, og að minnsta kosti 328 manns létust. Mest var tjónið í Þýskalandi, þar sem 184 létu lífið. Í Tyrklandi létust 58 og í Belgíu 41. Sambandslandið Rínarland-Pfalz varð verst úti í Þýskalandi en einnig varð mikill skaði í Norðurrín-Vestfalíu. Um 200.000 heimili misstu rafmagn, vegir og járnbrautir skemmdust og fjölmörg hús hrundu eða skemmdust alvarlega.

Í Belgíu voru íbúar í Liège, þriðju stærstu borgar landins, hvattir til að yfirgefa borgina þann 15. júlí, þar sem hætta var á að áin Meuse flæddi yfir bakka sína. Í Vallóníu urðu bæirnir Pepinster og Verviers hvað verst úti. Víða þurfti að bjarga fólki úr húsum með þyrlum og björgunarbátum, þar sem götur og brúarvegir höfðu horfið undir vatn.

Flóðin voru þau mannskæðustu í Evrópu frá árinu 1985, þegar stíflan í Val di Stava í Ítalíu brast og 268 létust. 

## Heimild
*
Meuse

**Meuse**, eða **Maas** á hollensku, er fljót sem á upptök í Frakklandi og flæðir í gegnum Belgíu og Holland. Lengd þess er 925 kílómetrar og er hún notuð sem samgönguæð á neðri stigum. Meuse myndar stórt óshólmasvæði með fljótunum Rín og Scheldt.

Danska bygginga- og verkfræðifyrirtækið *Christiani & Nielsen* gerði göng undir ánna sem við opnun 1942 voru stærstu almennu umferðargöng í heimi.

## Borgir við fljótið
### Frakkland
*Verdun
*Sedan
*Charleville-Mézières
### Belgía
*Namur
*Liège
### Holland
*Maastricht
*Venlo 
*Rotterdam
Aleochara verna

**Aleochara verna** er bjöllutegund sem finnst víða á norðurhveli, og er talin nýtast í baráttunni við kálflugu.

## Tilvísanir
Guðný María Arnþórsdóttir

**Guðný María Arnþórsdóttir** (fædd 6. ágúst 1955) er íslensk tónlistarkona þekkt fyrir tónlist sína á YouTube. Þekktustu lögin hennar eru *Okkar okkar páskar*, *Helgarfrí* og *Akureyrar beib*.

## Heimildir
Mukhriz Mahathir

**Mukhriz Mahathir** (f. 25. nóvember 1964) er malasískur stjórnmálamaður, fyrrum ráðherra héraðsins Kedah. Hann er sonur Mahathir bin Mohamad, fyrrverandi forsætisráðherra Malasíu.

## Tilvísanir
Suðurbæjarlaug

**Suðurbæjarlaug** er sundlaug í Hafnarfirði á Íslandi. Hún var opnuð árið 1989. Í *Suðurbæjarlaug* má finna tvær vatnsrennibrautir, keppnislaug, þrír heitir pottar, barnapottur og innisundlaug hugsuð fyrir ungbarnasund. Einnig má þar finna líkamsrækt í kjallaranum.
Momentum

**Momentum** var íslensk framsækin þungarokkssveit sem stofnuð var 2003-2004. Forveri hljómsveitarinnar var **Afsprengi Satans** (2002-2004). Momentum starfaði til 2017. Sveitin spilaði oft á stöðum eins og Grand rokk og Eistnaflugi.

## Kjarnameðlimir
*Hörður Ólafsson: Söngur og bassi
*Erling Orri Baldursson: Gítar
*Ingvar Sæmundsson; Gítar
*Kristján Einar Guðmundsson: Trommur

## Útgáfur
*The Requiem (2006) EP
*Your Side of the Triangle (2008)
*Fixation at Rest (2010)
*The Freak is Alive (2015)

## Tenglar
*Momentum á Bandcamp
*Momentum í Grapevine
*Momentum á Metal Archives
Sviðslistafræði

**Sviðslistafræði** er þverfagleg fræðigrein sem notar hugtök úr sviðslistum, eins og flutning og sviðsetningu, til að rannsaka samfélagið. Sviðslistafræði leggur áherslu á að skoða félagslegar athafnir eins og helgiathafnir, íþróttaleiki, hátíðir, mótmæli og stjórnmál, með hugtökum fengnum úr leikhúsfræði, listfræði, heimspeki, menningarfræði, bókmenntafræði, mannfræði, þjóðfræði og samskiptafræði. Sviðslistafræði á sér rætur víða, en nefna má samstarf leikstjórans Richard Schechner og mannfræðingsins Victor Turner, málhafnakenningu heimspekingsins J. L. Austin og kyngjörninga Judith Butler sem áhrifavalda. Sviðslistafræði hafði mikil áhrif á félagsvísindi þar sem hún lagði áherslu á flutning menningar í félagslegu samhengi í andstöðu við skrásetningu menningarlegra afurða. Þannig olli sviðslistafræði breytingu á sjónarhorni frá trúarbrögðum að helgiathöfnum, frá sögum að sagnamennsku, og frá stjórnmálastefnum að sögulega staðsettum aðgerðum. Sviðslistafræði þróaðist sem fræðigrein við bandaríska háskóla á 7. og 8. áratugnum.
Johnny English Strikes Again

**Johnny English Strikes Again** er bresk gamanmynd frá 2018 með Rowan Atkinson í aðalhlutverki og er sjálfstætt framhald af kvikmyndinni Johnny English Reborn frá 2011 og er þriðja kvikmyndin í röðinni en fyrst kom Johnny English frá 2003. Leikstjóri er David Kerr og höfundur handrits er Willam Davies. Í myndinni gerist það að netárás hefur leitt í ljós hverjir allir virku leyniþjónustumennirnir í Bretlandi eru neyðist Johnny English að finna tölvuþrjótinn. Kvikmyndin var frumsýnd 5. október 2018 í Bretlandi. Aðalleikarar eru Rowan Atkinson, Ben Miller, Olga Kurylenko og Emma Thompson. 

## Framleiðsla
Í maí 2017 var tilkynnt að Rowan Atkinson myndi snúa aftur til að fara með hlutverk *Johnny English* í framhaldi af kvikmyndinni Johnny English Reborn frá 2011. Þann 3. ágúst 2017 tilkynntu Working Title Films að þeir hafi hafið framleiðslu og kvikmyndatöku á myndinni með leikstjóranum David Kerr.  

Hinn 4. apríl 2018 kom í ljós að titillinn var *Johnny English Strikes Again*. Myndin var síðan frumsýnd 5. október 2018 í Bretlandi.
Safi

----
**Safi** er vökvi sem er fenginn úr ávöxtum (ávaxtasafi), grænmeti (grænmetissafi), blómum (blómasafi) eða kjöti (kjötsafi). Saft eða djús er oft gerð úr sykruðu safaþykkni. Safi er oft notaður sem drykkur eða bragðefni í mat eða öðrum drykkjum. Safi varð vinsæll sem drykkur eftir að gerilsneyðing gerði varðveislu vökva mögulega án gerjunar. Þau lönd þar sem íbúar neyta mests safa eru Nýja-Sjáland og Kólumbía. Aukin neysla safa fylgir aukinni velmegun.

## Tilvísanir
Aleochara bipustulata

**Aleochara bipustulata** er bjöllutegund sem finnst víða í Evrópu og líklega líka í Asíu. Hún var talin hafa verið flutt til N-Ameríku til að verjast kálflugu, en það reyndust vera skyldar tegundir (A. verna og A. bilineata).

## Tilvísanir
Delia

**Delia** er ættkvísl 300 til 340 tegunda tvívængja af blómsturflugnaætt og eru sex þeirra verulegir skaðvaldar við grænmetisræktun, m.a. kálfluga á Íslandi. Nær allar tegundirnar eru á norðurhveli.

Tegundirnar líkjast mjög húsaflugum, en greining á milli tegunda getur illmöguleg fyrir aðra en sérfræðinga.

Skaðvaldar ættkvíslarinnar eru helst *[[Delia radicum|D. radicum]]* (kálfluga) og *[[Delia floralis|D. floralis]]* (stóra kálfluga),sem nærast á rótum og/eða blöðum káltegunda, *[[Delia antiqua|D. antiqua]]* sem nærist á laukum, *[[Delia platura|D. platura]]* sem nærist á baunum eða fræjum margra tegunda, *[[Delia florilega|D. florilega]]* sem grefur sig í blöð kálættkvíslar, and *[[Delia coarctata|D. coarctata]]* sem nærist á korntegundum.

## Varnir
Lengi hafa varnir falist í að eitra akrana og/eða breiða yfir þá með þéttum ræktunardúki. Fleiri og fleiri af eitrunum eru nú bönnuð, en dúkur sem hindrar flugurnar í að komast að plöntunum (jaðrar niðurgrafnir) er mikið notaður. Ýmis fæingarefni eru einnig notuð með misjöfnum árangri.

Þrjár tegundir sníkjuskordýra eru álitlegar til að halda stofnum niðri: *[[Trybliographa rapae]],* *[[Aleochara bilineata]],* og *[[Aleochara bipustulata]].*
Aleochara ættkvíslin er af jötunuxaætt, og eru auk sníkjulífis, líka rándýr. 

Sveppasmit tegundanna *[[Metarhizium anisopliae]], [[Beauveria bassiana]],* og *[[Isaria fumosorosea|Paecilomyces fumosoroseus]]* heafa verið reyndar.

Þráðormategundirnar *[[Steinernema feltiae]]* og *[[Heterorhabditis bacteriophora]]* hafa sýnt nokkra virkni í tilraunum.

## Tilvísun
Delia floralis

**Stóra kálfluga** (fræðiheiti: *Delia floralis*) er tvívængja af blómsturflugnaætt og er skaðvaldur við grænmetisræktun, m.a. á Íslandi. Naga lirfur hennar rætur og rótarháls káltegunda. Hún líkist mjög venjulegri kálflugu, nema nokkru stærri. Hún finnst í Evrasíu og Norður Ameríku. Hún hefur ekki fundist á Íslandi og er ekki talið að hún muni geta þrifist hér vegna stutts vaxtartímabils.

## Tilvísun
Leirsmiður

***Leirsmiður*** (fræðiheiti; *Bembidion bipunctatum*) er bjöllutegund sem finnst á Íslandi. Hann finnst aðallega í Evrópu.

## Tilvísanir
Túnuxi

***Túnuxi*** (fræðiheiti; *Tachinus corticinus*) er bjöllutegund sem er ættuð frá Evrópu og hefur fundist í austurhluta N-Ameríku og Íslandi.

## Tilvísanir
Blómsveifa

**Blómsveifa** (fræðiheiti: *Syrphus torvus*) er algeng flugutegund á Íslandi og áberandi með gulan og svartan lit áþekkt geitungum og býflugum. Lirfurnar éta blaðlýs, en flugurnar nærast á blómasafa og frjókornum.

Útbreiðslan er holarktísk.

## Tilvísanir
Joey Jordison

**Nathan Jonas "Joey" Jordison** (f. 26. apríl 1975 – d. 26. júlí 2021) var bandarískur trommari og lagahöfundur, best þekktur sem trommari þungarokkssveitarinnar Slipknot og gítarleikari hryllingspönkbandsins Murderdolls.

Jordison var stofnmeðlimur Slipknot og starfaði þar til 2013 þegar hann var rekinn úr hljómsveitinni. Hann spilaði til styttri tíma á tónleikaferðalögum með hljómsveitum Rob Zombie, Metallica, Korn, Ministry, Otep og Satyricon. Einnig stofnaði hann nokkrar hljómsveitir sem störfuðu stutt. Hann gaf það út síðar að hann hafði þjáðst að taugasjúkdómi sem hindraði hann í að spila trommur fyrir Slipknot.

Jordison lést í svefni árið 2021. Hann var 46 ára. 

## Tilvísanir
Dassault Aviation

**Dassault Aviation** er alþjóðlegur franskur flugvélaframleiðandi herþota og viðskiptaþotna og er dótturfélag Dassault Group.

Það var stofnað árið 1929 af Marcel Bloch sem *Société des Avions Marcel Bloch* eða „MB“. Eftir síðari heimsstyrjöldina breytti Marcel Bloch nafni sínu í Marcel Dassault og nafni fyrirtækisins var breytt 20. janúar 1947 í *Avions Marcel Dassault*.

Dassault Aviation Group hefur verið stjórnað af Éric Trappier síðan 9. janúar 2013.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða Dassault Aviation
Snjáldursveifa

**Snjáldursveifa** (fræðiheiti: *Platycheirus manicatus*) er tiltölulega nýfundin sveifflugutegund á Íslandi og er aðallega á suðurlandi. Lirfurnar éta blaðlýs, en flugurnar nærast á blómasafa og frjókornum.

Heimsútbreiðslan er holarktísk, nema ekki í Kanada.

## Tilvísanir
Blásveifa

**Blásveifa** (fræðiheiti: *Platycheirus albimanus*) er holarktísk sveifflugutegund, og finnst einnig á Íslandi.

## Tilvísanir
Bára Halldórsdóttir

**Bára Halldórsdóttir** (f. 28. apríl 1976) er aðgerðasinni og uppljóstrari. 

Klaustursmálið svokallað hófst þegar Bára tók upp samtal þingmanna Miðflokksins og Flokks fólksins á Klausturbarnum, þar sem háværar samræður og óheflað mál þeirra vakti athygli hennar. Bára var valin manneskja ársins á Rás 2 2019.

Árið 2021 ákvað Bára að gefa kost á sér fyrir Sósíalistaflokkinn í komandi Alþingiskosningum og skipaði hún 9. sæti á lista flokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður.

## Tilvísanir
Þurrlendi

**Þurrlendi**, **þurrt land**, **fast land** eða einfaldlega **land** eru þeir hlutar af yfirborði jarðar sem ekki eru undir yfirborði sjávar eða vatns. Þurrlendi þekur 29,2% af yfirborði Jarðar. Megnið af starfsemi mannsins fer fram á þurrlendi, eins og landbúnaður, föst búseta og nýting margra náttúruauðlinda. Uppruni lífs á jörðinni var í sjónum og landplöntur og landdýr þróuðust út frá sjávargróðri og sjávardýrum.

Þar sem landið mætir sjónum eru strandsvæði. Skiptingin milli lands og sjávar er mönnum mjög mikilvæg. Lagaleg mörk geta verið breytileg eftir löndum. Hafræn mörk eru dæmi um pólitíska aðgreiningu. Í sumum tilvikum, eins og í votlendi, eru mörkin milli lands og sjávar óskýr. Mörkin geta líka verið breytileg eftir sjávarföllum og veðri.
Örverumengi mannsins

**Örverumengi mannsins** eru öll þau örverumengi sem hafast við í eða á mannslíkamanum og líkamsvessum og búsvæði þeirra í líffærum eins og húð, mjólkurkirtlum, sæðisvökva, eggjastokkum, slímhúð í munni, munnvatni, slímhúð í auga, gallrás og meltingarvegi. Tegundir lífvera sem mynda þetta örverumengi eru bakteríur, fyrnur, sveppir, frumverur og vírusar. Smásæ dýr sem lifa á mannslíkamanum eru oftast ekki talin tilheyra örverumenginu. Í erfðamengjafræði er hugtakið stundum notað yfir samanlagt erfðamengi allra örvera sem lifa á og í manninum.

Margar tegundir örvera hafa manninn sem búsvæði og samanlagður fjöldi fruma þeirra er álíka mikill og fjöldi mannsfruma. Sumar af þessum örverum lifa gistilífi á mannlegum hýslum meðan aðrar lifa samlífi með honum. Sumar örverur sem lifa á manninum eru tækifærissýklar og geta valdið hýslinum skaða við tilteknar aðstæður, og sumar af þeim sem ekki teljast til sýkla geta samt skaðað hýsilinn með umbrotsefnum sem þær framleiða. Sumar örverur vinna hýslinum gagn með starfsemi sinni, en hlutverk þeirra er ekki endilega vel þekkt. Örverur sem eru til staðar og valda engum skaða undir venjulegum kringumstæðum eru kallaðar *staðarflóra* eða *eðlileg örveruflóra*.

Bandaríska rannsóknarverkefnið Human Microbiome Project fékkst við að kortleggja örverumengi mannsins frá 2007 til 2016, með sérstakri áherslu á örverur á húð, í munni, nefi, meltingarvegi og legi. Fyrstu niðurstöður verkefnisins komu út árið 2012.

## Tilvísanir
457

Árið **457** (**CDLVII** í rómverskum tölum)

## Atburðir
* Avítus, fyrrum Vestrómverskur keisari, deyr snemma á árinu (eða seint á árinu 456), eftir að hafa verið steypt af stóli í október 456.
* 27. janúar - Marcíanus, keisari Austrómverska keisaradæmisins, deyr í Konstantínópel.
* 7. febrúar - Leó 1., fyrrum hershöfðingi, verður keisari Austrómverska ríkisins. Hann er fyrsti keisarinn sem er krýndur af patríarkanum í Konstantínópel.
* 28. febrúar - Ricimer, germanskur hershöfðingi, hlýtur titilinn *patricius* (aðalsmaður) frá Leó 1. keisara og verður í kjölfarið einn valdamesti maður Vestrómverska keisaradæmisins.
* 1. apríl - Hershöfðinginn Majoríanus er hylltur vestrómverskur keisari af hermönnum sínum eftir sigur á Alemönnum við Maggiore-vatn.
* 28. desember - Majóríanus er formlega krýndur keisari Vestrómverska keisaradæmisins. Völd hans ná yfir Ítalíu, Dalmatíu og hluta af Gallíu.
* Yazdegaerd 2. konungur Sassanída í Persíu deyr og sonur hans Hormizd 2. tekur við af honum.

## Fædd
* Leontía - vestrómversk keisaraynja, eiginkona Anþemíusar

## Dáin
* Marcíanus - Austrómverskur keisari
* Avítus - Vestrómverskur keisari
* Yazdegerd 2. - konungur Sassanída
Hvannafluga

**Hvannafluga** (fræðiheiti: *Thricops cunctans*) er evrasísk flugutegund sem er algeng um allt Ísland. Hún er svo lík kerfilsflugu (Thricops longipes) að þær verða ekki greindar að nema með smásjárskoðun.

## Tilvísanir
Varpasverma

**Varpasverma** (fræðiheiti: *Fannia mollissima*) er holarktísk flugutegund sem finnst víða á Íslandi. 

## Tilvísanir
Gladys Knight & the Pips

**Gladys Knight & the Pips** voru bandarísk ryþmablús-/sálartónlistar-/fönkhljómsveit frá Atlanta í Georgíu sem starfaði í um þrjá áratugi við mikinn orðstír. Meðal þekktustu smella hljómsveitarinnar eru lögin „I heard it through the grapevine“ frá 1967 og „Midnight train to Georgia“ frá 1974.

Hljómsveitin var stofnuð árið 1952 af systkinunum Gladys Knight, Merald „Bubba“ Knight, Brendu Knight og frændsystkinum þeirra Eleanor og William Guest og hét þá einfaldlega „The Pips“. Hljómsveitin komst á samning hjá Brunswick Records árið 1957 og tóku þar upp tvær smáskífur sem seldust illa. Eleanor og Brenda yfirgáfu hljómsveitina 1959, en í þeirra stað komu Edward Patten og Langston George. Þau tóku upp fyrsta smell sveitarinnar „Every beat of my heart“ árið 1961 en árið eftir hættu bæði Gladys og Langston í hljómsveitinni. Gladys gekk svo aftur til liðs við hana árið 1964. Hljómsveitin varð snemma þekkt fyrir æfða sviðsframkomu og dansspor sem tryggðu henni vinsældir.

Árið 1966 tók Motown hljómsveitina upp á sína arma sem „Gladys Knight and the Pips“ og þar náði hún mestum vinsældum. Fyrsti smellur hennar hjá Motown var „I heard it through the grapevine“ eftir lagasmíðadúóið Norman Whitfield og Barrett Strong. Hljómsveitin tók upp fjölda vinsælla laga fyrir útgáfuna, eins og „If I were your woman“ og „Neither one of us (wants to be the first to say goodbye)“. Árið 1973 hvarf hljómsveitin frá Motown og til Buddah Records. Þar tók hún upp stærsta smell hljómsveitarinnar „Midnight train to Georgia“ eftir Jim Weatherly sem náði í 1. sæti á bandaríska Billboard-listanum 1974. Árið 1980 fór hljómsveitin til Columbia Records og 1989 hætti hún störfum.
The Emotions

**The Emotions** eru bandarísk söngsveit frá Chicago, upphaflega skipuð systrunum Wanda, Sheila, Pamela og Jeanette Hutchinson. Hún er þekktust fyrir smellina „Best of my love“ 1978 og „Boogie wonderland“ (í samstarfi við Earth, Wind and Fire) frá 1980. Þær hafa verið nefndar sem ein af áhrifamestu stúlknahljómsveitum allra tíma.

Upphaflega hét sveitin „The Hutchinson Sunbeams“ og söng gospeltónlist undir stjórn föður stúlknanna, Joe Hutchinson, frá 1962. Þær tóku síðar upp nafnið The Emotions og tóku að syngja sálartónlist og ryþmablús. Fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar, *[[So I Can Love You]]*, kom út árið 1969 og var framleidd af Isaac Hayes og David Porter fyrir Stax Records. Þegar Stax lagði upp laupana 1975 flutti hljómsveitin sig til Columbia Records þar sem þær hófu samstarf við Maurice White úr Earth, Wind and Fire. Þar gáfu þær út breiðskífuna *[[Rejoice]]* með smellinum „Best of my love“ árið 1977 sem komst í 1. sæti Billboard-listans og árið 1979 tóku þær þátt í gerð diskólagsins „Boogie Wonderland“ ásamt Earth, Wind and Fire.

Síðasta stúdíóplata The Emotions, *[[If I Only Knew]]*, kom út hjá Motown árið 1985. Hljómsveitin hefur starfað með fjölda listamanna fram á síðustu ár.
Víðiglæða

**Víðiglæða** (fræðiheiti: *Pyla fusca*) er fiðrildi í glæðufiðrildaætt. Víðiglæða er víða á norðurhveli og finnst alls staðar á Íslandi.

Lirfurnar nærast á lyngi og líklega öðrum lágvöxnum jurtum.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Microplepidoptera.nl
* Lepidoptera of Belgium
* UK Moths
* Fauna Europaea
Hærupysja

**Hærupysja** (fræðiheiti: *Coleophora algidella*) er fiðrildi í pysjufiðrildaætt. Útbreiðsla hærupysju er í Evrópu og hefur einnig fundist í Kína. Hún finnst alls staðar á láglendi á Íslandi, þó helst sunnan til.

Fiðrildin eru gul, með 11–13&nbsp;mm. vænghaf.
Lirfurnar nærast á fræjum vallhæru (Luzula multiflora) og ýmissa annarra grasa.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Australian Biological Resources Study (ABRS) (2008): Australian Faunal Directory — Coleophoridae.
* Fauna Europaea (FE) (2009): Coleophoridae .
* Pitkin, Brian & Jenkins, Paul (2004): Butterflies and Moths of the World, Generic Names and their Type-species — ''Coleophora''.
* Savela, Markku (2010): Markku Savela's Lepidoptera and some other life forms — Coleophoridae.
* Tree of Life Web Project (ToL) (2009): Coleophoridae .
Guðjón Baldvinsson

**Guðjón Baldvinsson** (fæddur 1. júlí árið 1883 á Böggvisstöðum í Svarfaðardal, látinn 10. júní 1911) var íslenskur sósíalisti. Hann hóf nám í Lærða skólanum í Reykjavík 1901 og síðar í Kaupmannahafnarháskóla 1906 þar sem hann nam norræna málfræði og heimspeki. Guðjón flutti aftur til Íslands 1908 án þess að hafa lokið prófi, en hann var hjartveikur og heilsulaus. Hann stofnaði fyrsta unglingaskólann í Svarfaðardal og málfundafélag. Guðjón starfaði sem barnakennari á Ísafirði um skeið og lést þar árið 1911. 

Guðjón var einn fyrstur Íslendinga til að boða sósíalisma hér á landi og hafði mótandi áhrif á íslenska stjórnmálamenn, þ.á.m. Ólaf Friðriksson og Jónas frá Hriflu sem voru báðir meðal stofnenda Alþýðusambands Íslands og Alþýðuflokksins. Jónas sagði að Guðjón hefði verið andlegur töframaður sem hefði falið sér ævistarf og lífsstefnu, en að félagar Guðjóns í háskólanum hefðu haft óbeit á honum vegna hugmynda hans um að lyfta alþýðunni. Guðjón hafði beitt sér fyrir því að Jónas frá Hriflu fengi námsstyrk er hann var að hverfa frá námi við Oxford árið 1908 vegna fátætkar. Ólafur Friðriksson sagði Guðjón minnistæðasta mann sem hann hefði kynnst í Danmörku og að hann hefði kynnt fyrir sér jafnaðarstefnuna.

Rit Pjotr Kropotkin höfðu mikil áhrif á stjórnmálaviðhorf Guðjóns. 

Sigurður Nordal skrifaði grein um Guðjón í Rétt árið 1915, en þeir voru skólabræður og sambýlismenn á námsárum þeirra í Reykjavík og Kaupmannahöfn. Sigurður sagði að líklega hefði enginn haft eins mikil áhrif á sig og Guðjón.

Vinir Guðjóns reistu honum minnisvarða eftir Ríkharð Jónsson myndhöggvara í Eyrarkirkjugarði á Ísafirði.

## Heimildir
Leirtíta

***Leirtíta*** (fræðiheiti: *Salda littoralis*) er skortítutegund sem finnst í nálægð við vatn. Hún finnst víða í Evrasíu.

## Tilvísanir
Bakkabredda

**Bakkabredda** (fræðiheiti: *Clinocera stagnalis*) er algeng á láglendi um allt Ísland.

## Tilvísanir
Steinfluga

**Steinfluga** (fræðiheiti: *Capnia vidua*) er frumstæð flugutegund, og heldur sig við læki og ár um mestallt Ísland. Annars er hún í fjallendi Mið-Evrópu og víða í Norður-Evrópu. Lirfurnar þola ekki mengun.

## Tilvísanir
Virginíuheggur

**Virginíuheggur** (fræðiheiti: *Prunus virginiana*) er lauftré eða runni af rósaætt sem vex í Norður-Ameríku. Hann verður yfirleitt 1-6 metra hár, hæstur 10 metra. 

## Undirtegundir
*Prunus virginiana var. virginiana: Austlæg útbreiðsla
*Prunus virginiana var. demissa: Vestlæg útbreiðsla
*Prunus virginiana var. melanocarpa 

## Tenglar
Kjarnaskógur - Virginíuheggur
Binni Glee

**Brynjar Steinn Gylfason** (8. september 1999), betur þekktur sem **Binni Glee** er íslenskur áhrifavaldur og raunveruleikastjarna. Binni varð vinsæll á Snapchat árið 2016 og kom m.a. fram í þáttunum Snapparar á Stöð 2. Binni Glee hefur notið mikilla vinsælda í raunveruleikaþáttunum Æði á Stöð 2. Binni Glee er mjög þekktur áhrifavaldur á Íslandi.

## Heimildir
École normale supérieure

**École Normale Supérieure** eða **ENS Paris**, þekktur sem **ENS**, er opinber háskóli í París í Île-de-France í Frakkland. Bordeaux I leggur mikla áherslu á raunvísinda- og verkfræðigreinar.

Það er eitt virtasta menntastofnun Evrópu. Í námi hennar eru fjórtán Nóbelsverðlaun, tíu Fields medalíur og tvö Abel verðlaun.

## Tenglar

* Heimasíða skólans
Leon Bailey

**Leon Patrick Bailey** (fæddur 9. ágúst 1997) er Jamaískur fótboltamaður sem að spilar fyrir enska úrvalsdeildarliðið Aston Villa og Jamaíska landsliðið. 

Bailey reyndi með hjálp stjúpföður sínum að skrifa undir samning í Evrópu en löglega mátti hann það ekki fyrr en hann yrði 18 ára gamall. Belgíska stórliðið Genk fékk hann til sín árið 2015 þá loksins orðinn 18 eftir 3 ára bið. Bailey var keyptur til Bayer Leverkusen fyrir 20 milljónir evra árið 2017. Hann spilaði í Þýskalandi í 4 ár þar til hann skrifaði undir hjá Aston Villa. 

Bailey er sagður hafa neitað að spila fyrir landsliðið árið 2017 fyrr en ástandið í fótboltaheiminum á Jamaíka batnaði. Bailey og Jamaíska fótboltasambandið sættust loks árið 2019 þegar Bailey spilaði sína fyrstu leiki fyrir landsliðið
Ashley Young

**Ashley Simon Young** (fæddur 9. júlí 1985) er enskur fótboltamaður sem spilar sem bakvörður og kantmaður fyrir Enska úrvalsdeildarliðið Everton. 

Young hóf feril sinn í fótbolta fyrir Watford árið 2003. Hann varð fljótlega einn af mikilvægari leikmönnum Watford þangað til að hann var seldur til Aston Villa fyrir 8 milljónir punda sem risu á endanum í 9.65 milljónir punda árið 2007. Young spilaði fyrir Aston Villa til ársins 2011 þegar hann var keyptur af Manchester United. Young eyddi stærstum hluta af ferlinum sínum í Manchester borg. Árið 2020 fór hann frítt til Inter Milan, hann var þar í eitt tímabil. Inter Milan bar sigur í ítölsku deildinni tímabilið sem Young var leikmaður þeirra og varð Young því einn af þremur Englendingum til að afreka það, hinir tveir eru Jimmy Greaves sem tókst það með AC Milan árið 1961/1962 og annars vegar Gerry Hitchens sem gerði það einnig með Inter Milan tímabilið 1962/1963. Young snéri síðan aftur til Aston Villa árið 2021 þá orðin 36 ára gamall.
Sorbonne Université

**Sorbonne Université** eða **Sorbonne University**, þekktur sem **Sorbonne**, er opinber háskóli í París í Île-de-France í Frakkland. Sorbonne er skipulagt í þrjár deildir: bókmenntadeild, læknadeild og vísinda- og verkfræðideild.

## Frægir útskriftarnemendur
* Linda Maria Baros, franskt skáld, rithöfundur og þýðandi

## Tenglar

* Heimasíða skólans
Strassborgarháskóli

**Strassborgarháskóli** (fr. **Université de Strasbourg** eða **Unistra**) er opinber háskóli í Strassborg í Elsass í Frakkland. Unistra leggur mikla áherslu á raunvísinda-og verkfræðigreinar.

## Tenglar

* Heimasíða skólans
Helgi Hermann Eiríksson

**Helgi Hermann Eiríksson** (f. 3. maí 1890, dáinn 10. október 1974) var íslenskur verkfræðingur, skólastjóri og fyrsti bankastjóri Iðnaðarbankans.

## Ævi og störf
Helgi Hermann fæddist að Tungu í Örlygshöfn í Patreksfirði. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1913. Hann hélt náms í Kaupmannahöfn og Glasgow í Skotlandi, þaðan sem hann útskrifaðist með próf í námuverkfræði árið 1919.

Metnaður Helga stóð til þess að byggja upp hvers kyns námu- og jarðefnaiðnað á Íslandi og voru ýmis störf hans eftir að heim var komið á því sviði. Hann sinnti ýmsum rannsóknum við silfurbergsnámuna á Helgustöðum við Reyðarfjörð, bergrannsóknum víða um land og hafði eftirlit með gerð hitaveitu Reykajvíkur á árum seinni heimsstyrjaldar.

Samhliða almennum verkfræðistörfum hóf Helgi Hermann að gegna kennslu. Bæði við Kvennaskólann í Reykjavík en einkum þó við Iðnskólann í Reykjavík þar sem hann var kennari og skólastjóri um þriggja áratuga skeið.

Iðnaðarbanki Íslands var stofnaður árið 1953 og var Helgi Hermann ráðinn fyrsti bankastjóri hans. Gegndi hann því embætti út starfsævina.

Helgi Hermann var virkur í félagsmálum. Var bæjarfulltrúi í Reykjavík um átta ára skeið fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, var fyrsti forseti Golfsambandsins og varaformaður Ólympíunefndar Íslands. Auk þess gegndi hann alls kyns trúnaðarstörfum fyrir ýmis félög á sviði iðnaðar- og tæknimála.

## Tilvísanir
Síðasta veiðiferðin

**Síðasta veiðiferðin** er íslensk gamanmynd frá 2020. Leikstjórar eru Örn Marinó Arnarson og Þorkell S. Harðarson. Myndin er fyrsta myndin í Veiðiferðarseríunni. 

Myndin var frumsýnd þann 6. mars 2020. Kvikmyndin var vinsælasta kvikmynd á Íslandi árið 2020. Framhaldsmyndin Allra síðasta veiðiferðin var frumsýnd þann 18. mars 2022 og er þrjár aðrar myndir væntanlegar sem að munu heita Langsíðasta veiðiferðin, Næstsíðasta veiðiferðin og Fyrsta veiðiferðin. Markell Productions framleiddi myndina.

Leikarar eru Hilmir Snær Guðnason, Þorsteinn Bachmann, Halldór Gylfason, Hjálmar Hjálmarsson, Jóhann Sigurðarson og Þröstur Leó Gunnarsson. Einnig koma við sögu Edda Björg Eyjólfsdóttir, Halldóra Geirharðsdóttir, Edda Arnljótsdóttir, Ylfa Marín Haraldsdottir, Vivian Ólafsdóttir, Ásta Júlía Elíasdóttir, Lilja Nótt Þórarinsdóttir og Bubbi Morthens.  

Myndin var tekjuhæsta kvikmyndin á Íslandi árið 2020 og fékk 61 milljón, 777 þúsund og 808 krónur í tekjur með rúmlega 35 þúsund í aðsókn. 

Kvikmyndin Saumaklúbburinn, kvennaútgáfa veiðiferðarinnar var tekin upp sumarið 2020 og frumsýnd í byrjun sumars 2021. 

## Söguþráður
Vinahópur fer í sinn árlega veiðitúr. Í þetta skiptið á að taka veiðina alvarlega, slaka á í ruglinu og njóta náttúrunnar. Það er erfitt að kenna gömlum hundum að sitja og brátt þróast mál þannig að allt fer á versta veg, hratt og örugglega.

## Framleiðsla
Hugmynd að myndinni spratt upp í kringum árið 2000. Flestar sögurnar í myndinni eru byggðar á sönnum atburðum.  

Kvikmyndin var tekin upp sumarið 2019. 

## Framhald
Önnur kvikmyndin í seríunni, Allra síðasta veiðiferðin var tekin upp sumarið 2021 og var frumsýnd 18. mars 2022. Í viðtali í sjónvarpsþættinum *Bíóbærinn* frá mars 2022 sögðu leikstjórarnir að það væri plön um að gera fimm myndir í seríunni. Í júlí árið 2022 sögðu leikstjórar myndanna að þriðja myndin yrði tekin upp sumarið 2023. Þeir greindu frá í því viðtali að hún ætti að heita Lang síðasta veiðiferðin og að fjórða og fimmta myndi heita Næst síðasta veiðiferðin og Fyrsta veiðiferðin.

## Endurgerð
Í september árið 2020 var greint frá því að það væri verið að vinna á endurgerð á myndinni í Rúmeníu en að Midnight Sun ætlaði að framleiða myndina. Leikstjóri átti að vera Valeriu Andriuta og í aðalhlutverkum áttu að vera Serban Pavlu, Adrian Titieni og Adrian Paduraru. Frá og með 2023 hefur ekkert verið heyrt frá verkefninu.
HBO Max

**HBO Max** áður kölluð **Max** er bandarísk streymisveita. Hún opnaði þann 27. maí 2020. Hún er í eigu Warner Bros og HBO sjónvarpsstöðvarinnar. Í október 2018 tilkynnti HBO og Warner Bros. að streymisveita væri væntanleg og kom hún kom í stað HBO Go þjónustunnar. Hún er sjöunda stærsta streymisveita heims. Árið 2022 var greint frá því að efni streymisveitunnar Discovery+ myndi bætast við HBO Max og því breytti veitan um nafn. Veitan hét upphaflega HBO Max en nafninu var breytt í Max sumarið 2023 og síðan aftur í HBO Max sumarið 2025. 

Í desember 2020 var greint frá því að veitan yrði aðgengileg á Íslandi seinni hluta ársins 2021. Í september 2021 var tilkynnt að veitan yrði aðgengileg á Íslandi seinna um haustið. Í október 2021 var komunni hinsvegar frestað til ársins 2022. Hinsvegar í ágúst 2022 þá var sagt að veitan myndi ekki koma til Íslands fyrr en um seint  á árinu 2024. Í júní 2025 var tilkynnt að veitan yrði aðgengileg á Íslandi í júlí.

Á HBO Max má finna efni frá HBO, Warner Bros., Adult Swim, Bad Robot Productions, Boomerang, Cartoon Network, CNN, Crunchyroll, The Criterion Collection, Comedy Central, The CW, DC Entertainment, GKIDS, New Line Cinema, Rooster Teeth, Sky, TBS, TNT, TruTV, Turner Classic Movies og Turner Entertainment.

## Tilvísanir