open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sjónvarpsturninn í Stuttgart

**Sjónvarpsturninn í Stuttgart** er elsti sjónvarpsturn heims. Hann var reistur 1954-56 og er 216 metra hár.

## Lega og lýsing
Sjónvarpsturninn stendur á 483 metra hárri hæð í skógarrjóðri í suðurhluta Stuttgart. Turninn gnæfir því vel yfir umhverfi sitt, en hann er að sama skapi nokkuð langt frá miðborginni. Turninn er gerður úr járnbentri steinsteypu. Í 160 metra hæð er hringlótt turnhús með veitingasal, útsýnispöllum og útvarpsstöðvum. Efst er svo útvarpsmastur.

## Saga sjónvarpsturnsins
1949 hóf ný stjónvarpsstöð (SDR, heitir SWR í dag) útsendingar. Til að útsendingar næðu sem lengst, var 100 metra hár stálturn reistur, en fljótt sýndi sig að hann dugði hvergi nærri til. Því var ákveðið að reisa tvöfalt hærri turn úr stáli. En snemma á 6. áratugnum komu fram hugmyndir um að reisa steinsteyputurn sem einnig væri hægt að nýta fyrir ferðamenn. Framkvæmdir hófust 1954 á hinni 483 metra háa *Hoher Bopser* fjalli í suðurhluta Stuttgart. Í október 1955 var útvarpsstöðin tekin í notkun, en vígsla turnsins fór fram í febrúar 1956. Turninn var sá fyrsti sinnar tegundar í heimi og varð samstundis heimsfrægur og meiriháttar aðdráttarafl fyrir ferðamenn. Allir aðrir sjónvarpsturnar eru reistir af sömu grunnverkfræðinni. Í upphafi var útvarpað bæði fyrir sjónvarp og útvarp, en árið 2006 var hætt að útvarpa fyrir sjónvarp.

## Tækniupplýsingar
* Hæð: 216,61 m
* Hæð steyputurns: 160,94 m
* Hæð efri útsýnispalla: 152 m
* Hæð veitingahúss: 147 m
* Mesta þvermál turnhússins: 15 m
* Þvermál grunnsins: 27 m
* Þyngd turnsins alls: 3.000 t
* Þyngd mastursins: 48 t
* Hraði lyftanna: 5 m/s

## Heimildir

*
Hákon herðabreiður

**Hákon herðabreiður** eða **Hákon 2. Sigurðsson** (1147 – 1162) var konungur Noregs — eða gerði kröfu til konungstignar — frá 1159 til dauðadags.

Hákon var sonur Sigurðar munns, sem var líklega aðeins 14 ára þegar hann fæddist, og segir svo um fæðingu hans í Heimskringlu: 
:„Sigurður konungur reið að veislum í Vík austur með hirð sína og reið um bý þann er ríkur maður átti er Símon hét. En er konungur reið gegnum býinn þá heyrði í hús nokkuð kveðandi svo fagra að honum fannst um mikið og reið til hússins og sá þar inn að þar stóð kona ein við kvern og kvað við forkunnarfagurt er hún mól. Konungur sté af hestinum og gekk inn til konunnar og lagðist með henni. En er hann fór í brott þá vissi Símon bóndi hvað erindi konungur hafði þannug. En hún hét Þóra og var verkakona Símonar bónda. Síðan lét Símon varðveita kost hennar. En eftir það ól sú kona barn og var sá sveinn nefndur Hákon og kallaður sonur Sigurðar konungs.“

Hákon ólst upp hjá Símoni þessum en eftir að Sigurður faðir hans og Eysteinn föðurbróðir hans höfðu báðir fallið fyrir mönnum Inga konungs sóttu stuðningsmenn þeirra drenginn og létu taka hann til konungs á Eyraþingi 1159. Þessir stuðningsmenn nefndust birkibeinar og voru flestir alþýðumenn. Styrkur þeirra var mestur í Þrændalögum, Upplöndum og austan við Víkina. Ingi konungur naut aftur á móti stuðnings í Víkinni og í Vestur-Noregi. Flokkur hans hefði átt að eiga auðvelt með að ráða niðurlögum birkibeina en innbyrðis átök milli helstu ráðgjafa hans, Gregoríusar Dagssonar og Erlings skakka, urðu til þess að birkibeinum tókst að fella Gregoríus og skömmu síðar Inga konung. Hákon, sem þá var 14 ára, var hylltur sem konungur og virtist ekki hafa neina keppinauta, einu konungssynirnir sem þá voru á lífi voru yngri hálfbræður hans sjálfs sem voru í hans liði.

En Erlingur skakki var ekki tilbúinn að leggja árar í bát. Hann var kvæntur Kristínu dóttur Sigurðar konungs Jórsalafara og þau áttu soninn Magnús. Erlingur gerði nú kröfu til krúnunnar fyrir hönd hans og naut stuðnings kirkjunnar, þar sem Magnús var fæddur í hjónabandi og móðir hans konungsdóttir fædd í hjónabandi, en Hákon og bræður hans voru allir frillubornir.

Sumarið 1162 kom til sjórrustu við eyna Sekk. Í hita bardagans lenti Hákon konungur á einu óvinaskipanna og þótt honum væru gefin grið fékk hann samt banasár. Hann var þá 15 ára.

## Heimildir
* 
*
Emily Robison

**Emily Robison** (fædd **Emily Burns Erwin**16. ágúst 1972) er bandarískur tónlistarmaður. Hún er meðlimur og einnig einn stofnenda hljómsveitarinnar The Chicks (áður Dixie Chicks). Hún semur lög, syngur og leikur á fjöldann allan af hljóðfærum: t.d. banjó, dóbró, gítar, bassa, mandólín, munnhörpu og sítar.
Ólympíuleikar ungs fólks 2010

**Ólympíuleikar ungs fólks 2010** var alþjóðleg íþróttahátíð sem haldin var dagana 14. til 26. ágúst 2010 í Singapúr og byggðist fyrirkomulagið á Ólympíuleikunum.
Dale Evans

**Dale Evans** var listamannsnafn **Lucille Wood Smith** (fædd 31. október 1912, dáin 7. febrúar 2001) en hún var bandarískur rithöfundur, kvikmyndastjarna og kántrítónlistarmaður. Hún var þriðja eiginkona Roy Rogers.
Long Time Gone

**„Long Time Gone“** er kántrílag eftir Darrell Scott sem kom fyrst út á plötunni *[[Real Time]]* árið 2000. Sú plata var gerð í samvinnu við Tim O'Brien. Lagið varð fyrsta lag stúlknanna sem komst í eitt af efstu 10 sætin á bandaríska popp-vinsældalistanum og komst hæst í annað sætið og varð mjög vinsælt.

Lagið fjallar um ungan mann sem ferðast frá bæ foreldra sinna til Nashville til að verða tónlistarmaður og hvernig hann kemur aftur til heimabæjarins þar sem hann sest að og stofnar fjölskyldu. Síðasta erindið gagnrýnir nútímatónlist fyrir að hafa enga "sál" og vísar í marga fræga kántrítónlistarmenn:

„Now they sound tired but they don't sound haggard / They got money but they don't have cash / They got junior but they don't have Hank...“

## Útgáfa Dixie Chicks
Lagið kom út í flutningi Dixie Chicks á breiðskífunni *[[Home]]* árið 2002.
Sóknarkirkjan í Stuttgart

Sóknarkirkjan í Stuttgart (*Stiftskirche*) er aðalkirkjan í borginni Stuttgart. Hún er með tvo mismunandi turna og er þannig eitt aðalkennileiti borgarinnar.

## Saga sóknarkirkjunnar
Elstu hlutar kirkjunnar eru frá 10. eða 11. öld og er hér um grunn kórsins að ræða. Um miðja 13. öld var kirkjan öll stækkuð í rómönskum stíl og var þá reistur einn turn. Ráðgert hafði verið að hafa turnana tvo, en úr því varð ekki að sinni. Á 14. öld var kórinn stækkaður, turni bætt við (norðurturninn) og suðurturninn hækkaður. Turnarnir voru hins vegar ólíkir, sem gaf kirkjunni á miðöldum sérkennilegt útlit. Á 16. öld var kirkjan enn stækkuð, en að þessu sinni í gotneskum stíl. Nokkur hliðarkapellur voru þá innréttaðar. Þegar siðaskiptin gengu í garð var framkvæmdum hætt. Suðurturninn (hærri turninn) var þá orðinn 61 metra hár.
Þegar heimstyrjöldin síðari skall á var ákveðið að taka niður öll listaverk kirkjunnar og flytja annað af ótta við eyðileggingu í loftárásum. 1944 stórskemmdist kirkjan í loftárásum og stóð í rústum í nokkur ár. Á 6. áratugnum var hafist handa við að endurgera kirkjuna í einfaldri mynd. Við það verður kirkjuskipið aðeins eitt, en þau voru þrjú áður. 

## Grahhvelfing
Sóknarkirkjan er einnig grafarkirkja greifanna og hertoganna í Württemberg. Ulrich I greifi og eiginkona hans Agnes eru þau fyrstu sem lögð voru til hvíldar í kirkjunni snemma á 14. öld. Síðan þá hafa rúmlega 100 einstaklingar tengdir furstaættunum verið lagðir til hvíldar í grafhelfingu kirkjunnar. 

## Kristniboðsdyrnar
Eitt mest áberandi listaverk kirkjunnar eru Kristniboðsdyrnar. Þær voru áður hluti af *Postulahliðinu* sem nú er horfið. Dyrnar voru teknar niður í upphafi heimstyrjaldarinnar síðari og geymdar á öruggari stað. Þegar kirkjan varð fyrir loftárásum, eyðilagðist Postulahliðið að öllu leyti. Eftir endurreisn kirkjunnar voru Kristniboðsdyrnar settar á aftur, en á öðrum stað. Dyrnar eru gerðar úr tveimur stórum málmhurðum með myndefni úr Postulasögunni.

## Myndasafn

Mynd:Stuttgart-Stiftskirche-Doppeltumba.JPG|Hjónagrafreitur Ulrichs I greifa og Agnesar eiginkonu hans
Mynd:Dateil Stiftskirche Stuttgart.jpg|Kristniboðsdyrnar
Mynd:Stuttgart-Stiftskirche-Grafenstandbilder.JPG|Greifamyndir í kórnum, frá 16. öld
Mynd:Stiftskirche stuttgart.jpg|Sóknarkirkjan í kringum árið 1900


## Heimildir

*
Martie Maguire

**Martie Maguire** (fædd **Martha Elenor Erwin** 12. október 1969) er bandarísk tónlistarkona. Hún er meðlimur og einn stofnenda hljómsveitarinnar The Chicks (áður Dixie Chicks). Hún hefur unnið landskeppnir í fiðluleik ung að aldri. Hún er systir Emily Robison.

Árið 1987 lenti Maguire í öðru sæti og tveimur árum síðar í þriðja sæti í landskeppninni í fiðluleik sem haldin var á Walnut Valley Festival í Winfield í Kansas.

## Heimildir
Natalie Maines

**Natalie Maines** (fædd 14. október 1974) er bandarísk söngkona. Hún er þekktust sem aðalsöngkona The Chicks.
Laura Lynch

**Laura Lynch** (fædd 18. nóvember 1958 er bandarískur tónlistarmaður og lagahöfundur. Hún er þekktust fyrir að vera einn af stofnendum hljómsveitarinnar The Chicks.

## Ævisaga
Laura Lynch er sjálfskipuð „kúrekastelpa“. Hún spilar á kontrabassa og er einstæð móðir. Lynch tók þátt í tónleikaferðalagi um Japan í hljómsveit sem kallaði sig Texas Rangers.

Heima í Texas tók hún þátt í því að stofna hljómsveitina Dixie Chicks þegar hún var 33 ára. Hún spilaði á bassa, tók þátt í aðalröddum og samdi einstaka lag. Robin Lynn Macy, söngkona og gítarleikari, og systurnar Emily Erwin og Martie Erwin voru einnig í hljómsveitinni.
Robin Lynn Macy

**Robin Lynn Macy** (fædd 1958) er bandarískur tónlistarmaður, kennari og garðyrkjumaður. Hún er þekktust fyrir að hafa tekið þátt í því að stofna hljómsveitina Dixie Chicks.

Macy var virk í bluegrassheiminum í Dallas upp úr 1980 ásamt því að hún vann sem stærðfræðikennari við St. Mark's School of Texas. Hún var í hljómsveitinni Danger in the Air sem gaf út tvær plötur. Þegar hún var 33 ára tók hún þátt í því að stofna hljómsveitina Dixie Chicks en hélt áfram að starfa með Danger in the Air. Í Dixie Chicks lék hún á gítar, söng að hluta aðalrödd og samdi einstaka lag.

Macy hætti í Dixie Chicks á seinni hluta 1992 eftir deilur við Erwin-systur um hvernig tónlist hljómsveitin ætti að leika. Macy stóð í þeirri meiningu að þær ættu að leita í átt að „hreinni“ bluegrasstónlist. Þá breyttust Dixie Chicks í tríó.
Wide Open Spaces (lag)

**„Wide Open Spaces“** er kántrílag með Dixie Chicks, samið af Susan Gibson. Lagið kom út á plötunni *[[Wide Open Spaces (breiðskífa)|Wide Open Spaces]]* árið 1998 og sem breiðskífa í ágúst sama ár. Lagið komst í efsta sæti bandaríska kántrívinsældalistans og sat þar í fjórar vikur í nóvember 1998. Það komst einnig í 41. sæti bandaríska smáskífulistans.

Árið 2001 setti RIAA lagið í 259. sæti á listaum „365 bestu lög aldarinnar“.
Cowboy Take Me Away

**„Cowboy Take Me Away“** er lag með Dixie Chicks. Lagið kom út á breiðskífunni *[[Fly (Dixie Chicks-breiðskífa)|Fly]]* árið 1999 og sem smáskífa í nóvember sama ár. Lagið er samið af Maguire til að fagna sambandi systur sinnar við kántrísöngvarann Charlie Robison, sem Emily giftist að lokum.
Keta

**Keta** er gamalt höfuðból og kirkjustaður á austanverðum Skaga og er í Sveitarfélaginu Skagafirði. 

Kirkjan í Ketu var útkirkja frá Hvammi í Laxárdal en er nú þjónað frá Sauðárkróki, eftir að Hvammsprestakall var lagt niður 1975. Ketusókn teygir sig yfir í Húnavatnssýslu því að nyrstu bæir á Skaga, Húnavatnssýslumegin, tilheyra sókninni.

Frá Ketu var útræði fyrr á tíð og jörðinni fylgja reka- og silungsveiðihlunnindi. Í landi Ketu eru Ketubjörg, tilkomumikil sjávarbjörg sem eru leifar af eldstöð frá ísöld. Þar er stuðlaberg, gatklettar og drangar og úti fyrir rís úr sjó stakur drangur sem heitir Kerling.

## Heimildir
Mirante do Vale

**Mirante do Vale** er skýjakljúfur í São Paulo í Brasilíu. Byggingu turnsins lauk árið 1960. Turninn er 170 m hár og hæðir hans eru 51 talsins. Byggingin er sú hæsta í Brasilíu.
Kántrítónlist

**Kántrítónlist**, **sveitatónlist** e. **sveitahljómur** (tekið úr enska heitinu Country music) er tónlistastefna sem á uppruna að rekja til suðurríkja Bandaríkjanna. Tónlistarstefnan braust fram á sjónarsviðið á 2. áratug 20. aldarinnar og talin vera skyld þjóðlaga-, gospel-, og keltneskritónlist ásamt áhrifum frá ýmsum öðrum stefnum. Kántrítónlist samanstendur mest af ballöðum og danslögum en einnig er að finna öðruvísi lög, við flutning laga eru mest notuð strengjahljóðfæri s.s. banjó, ýmsir gítarar og fiðlur ásamt harmonikkum og jafnvel trommum.  

Kántrítónlistin e. sveitahljómurinn er eins og nafnið gefur til kynna upprunin í sveitum suðurríkja Bandaríkjanna og var nokkurs konar svar alþýðunnar við breytingum sem lágu í loftinu á þessum tíma s.s. innan- og utanríkisdeilur og efnahagsbreytingar svo það má segja að kántrítónlist hafi verið nokkurs konar svar alþýðunnar, fólksins á landsbyggðinni við þeim mikla asa í stórborgum landsins. 

Hugtakið kántrítónlist kemur upp á 5. áratug 20. aldar eða töluvert á eftir tónlistastefnunni sjálfri, fyrir þann tíma hafð stefan verið kölluð sveitadurgahljómur (e. hillybilly music). Uppúr 1940 fór mönnum að finnast sveitadurgahljómur niðrandi og ekki lýsa þessari tónlistastefnu nægilega vel. Kántrítónlist, sem byrjaði rólega á meðal alþýðunnar á landsbyggðinni í Suðurríkjum Bandaríkjanna, er núna orðið ein af vinsælustu tónlistastefnum í Bandaríkjunum. 

Kántrítónlist e. sveitahljómur er saman sett úr mörgum ólíkum þáttum, þá ber fyrst að nefna hljóðfærin en þau koma frá innflytjendum annarra landa og þannig inní Bandaríkin. Fiðlan er talin koma með Írum, mandólínið frá Ítölum, gítarinn með Spánverjum og banjóið með Vestur-Afríkubúum. Við samblöndun þessara hljóðfæra og ólíkra tónlistastefna var skref tekið sem hefði þó líklega ekki gengið nema út af þessum kjöraðstæðum sem voru til staðar fyrir alþýðutónlist sem þessa. En um þetta leyti fengu konur kosningarétt í Bandaríkjunum, borgarastríð var í Kína, kreppa í Bandaríkjunum og glæpagengi gengu laus.

Í kántrítónlist e. sveitahljóm er oftast notast við gítar, bassa og bassagítar en oft koma fleiri hljóðfæri að tónlistarsköpuninni. Þá ber helst að nefna rafmagnsgítar, mandólin, banjó, fiðlu, píanó, trommur og harmonikka. Kántríhljómurinn er sérstakur að mörgu leyti en hann getur verið nokkuð æstur eða nokkurs konar danstónlist en hann getur einnig verið rólegur, það fer allt eftir því efni sem kántrítónlistamaðurinn reynir að túlka hverju sinni. 

Í seinni tíð hefur kántrítónlist verið skipt upp í marga undirflokka og má þar nefna Bakersfield sound(e. Bakaratúns hljómur), honkítonk, Nashville sound, Texas country og Outlaw country og þó flestir þessara undirflokka líti svipað út fyrir meðalmanninn er ákveðinn munur á þeim. Kántrítónlist stækkaði hratt og sérstaklega eftir 5. og 6. áratug 20. aldarinnar og í raun svo hratt að menn tóku upp á því að skipta kántrístefnunni sjálfri niður og þess vegna má heyra nöfn eins og alternative country, country rock, rockabilly, country pop og jafnvel country soul.
Richard von Weizsäcker

**Richard Weizsäcker** (fæddur 15. apríl 1920 í Stuttgart; d. 31. janúar 2015 í Berlín) var þýskur stjórnmálamaður úr röðum kristilegra demókrata (CDU), borgarstjóri Berlínar 1981-1984 og forseti Vestur-Þýskalands (og sameinaðs Þýskalands) 1984-1994.

## Æviágrip
### Herþjónusta
Richard von Weizsäcker fæddist 15. apríl 1920 Nýju höllinni í Stuttgart. Fullt nafn hans er **Richard Karl Freiherr von Weizsäcker**. Þar sem faðir hans var diplómati, bjó fjölskyldan í Basel 1920-1924, í Kaupmannahöfn 1924-1926, í Osló 1931-1933 og í Bern 1933-1936. Richard Weiszäcker gekk í skóla í Berlín og varð stúdent þar, aðeins 17 ára gamall. Ári síðar var hann kallaður í herinn og látinn þramma inn í Pólland ásamt Heinrich Victor bróður sínum í upphafi heimstyrjaldarinnar síðari. Heinrich Victor lést í bardaga við Pólverja en Richard lifði af. Hann var sendur í landamæravörslu til Lúxemborgar og sem hermaður tók hann þátt í innrásinni í Rússland. Við borgardyr Moskvu særðist hann og var sendur á hersjúkrahús. Herflokkur hans var hins vegar stráfelldur skömmu síðar. 1943 tók hann þátt í umsátrinu um Leningrad (Sankti Pétursborgar). Árið 1945 særðist hann á ný í varnarorrustu við Rússa. Hann var sendur á hersjúkrahús í Potsdam en þegar sýnt þótti að Þýskaland myndi falla, fór hann til Bodenvatns og var þar til stríðsloka.

### Lögfræðingur
Strax eftir stríð fór von Weizsächer í lögfræðinám í Göttingen og lauk því 1953. Eftir það starfaði hann sem lögfræðingur. Meðan Nürnberg-réttarhöldin fóru fram var hann aðstoðarlögmaður föður síns sem var ákærður fyrir stríðsglæpi. Faðirinn, Ernst von Weizsäcker, fékk sjö ára dóm en hann var mildaður seinna í fimm ár. Von Weizsäcker starfaði eftir það sem lögfræðingur hjá mismunandi stórfyrirtækjum.

### Stjórnmálaferill

1954 hóf von Weizsäcker afskipti af stjórnmálum. Hann gekk til liðs við kristilega demókrata (CDU) og komst fljótt til metorða þar. 1968 bauð hann sig í fyrsta sinn fram sem forsetaefni Þýskalands fyrir CDU, en beið þar lægri hlut í innanflokkskosningum fyrir Gerhard Schröder, sem aftur beið lægri hlut fyrir Gustav Heinemann (SPD). 1969 var von Weizsäcker kosinn á þing (*Bundestag*) og sat þar til 1981. Von Weizsäcker var aftur forsetaefni Þýskalands fyrir CDU árið 1974, en beið lægri hlut í kosningum fyrir Walter Scheel (FDP). 1979-1981 varð von Weizsäcker varaforseti þýska þingsins. 1981 var hann kosinn borgarstjóri Berlínar og tók við af Hans-Jochen Vogel, sem aðeins hafði setið í hálft ár. 1983 varð hann enn forsetaefni Þýskalands og sigraði loks í kosningum í maí 1984. Hann varð þar með sjötti forseti Vestur-Þýskalands og tók við af Karl Carstens. Sem forseti ferðaðist von Weizsäcker mikið, meira en áður hafði þekkst hjá forseta Þýskalands. Þar á meðal heimsótti hann Ísland í júlí 1992. Frá 1984-2005 hafa 20 háskólar gert hann að heiðurdoktor.

## Fjölskylda
Richard Weiszäcker kvæntist Marianne von Kretschmann 1953. Saman eiga þau fjögur börn:
* Robert Klaus (f. 1954)
* Andreas (1956-2008)
* Marianne Beatrice (f. 1958)
* Fritz Eckard (f. 1960)

## Heimildir
*
Ketill hængur Þorkelsson

**Ketill hængur** var íslenskur landnámsmaður. Hann var úr Naumdælafylki í Noregi, sonur Þorkels Naumdælajarls og Hrafnhildar dóttur Ketils hængs úr Hrafnistu. Hann var frændi Þórólfs Kveldúlfssonar, það er að segja hann og Kveldúlfur voru systkinabörn.

Þegar Haraldur hárfagri hafði látið taka Þórólf af lífi fór Ketill hængur með lið sitt að Hildiríðarsonum, sem höfðu rægt Þórólf við konung, og brenndi þá inni. Síðan bjóst hann til Íslandsferðar með fjölskyldu sína. Hann lenti skipi sínu í Rangárósi og var fyrsta veturinn á Hrafntóftum. Þar fæddi Ingunn kona hans son sem nefndur var Hrafn og varð síðar fyrsti lögsögumaður Alþingis. Ketill nam svo öll lönd milli Þjórsár og Markarfljóts en aðrir menn fengu síðar huta af landnámi hans. „Ketill eignaði sér einkum land milli Rangár og Hróarslækjar, allt fyrir neðan Reyðarvatn, og bjó að Hofi,“ segir í Landnámu.

Ketill hængur átti marga syni og voru ýmsir ættgöfgustu Íslendingar þjóðveldisaldar afkomendur hans. Stórólfur sonur hans var faðir Hrafnhildar, móður Hámundar, föður Gunnars á Hlíðarenda.
Hróar Tungugoði

**Hróar Tungugoði** var íslenskur kappi á söguöld og á Hróarstunga að draga nafn af honum. Talið er að til hafi verið Íslendingasaga um hann sem kölluð hefur verið *Hróars saga Tungugoða* en ekkert hefur varðveist af henni og fátt er vitað um efni hennar. Hróar er nefndur í Landnámu, Njáls sögu og Fljótsdælu, en þeim ber ekki alltaf saman.

Hróar er sagður hafa verið sonur Þórunnar dóttur Leiðólfs kappa og Una Garðarssonar Svavarssonar og segir frá því í Landnámu að Uni hafi barnað Þórunni þegar hann var gestur föður hennar eftir að hann hafði verið hrakinn úr landnámi sínu. Hann hafi ekki viljað kvænast henni og tvisvar reynt að strjúka en þegar hann strauk í seinna skiptið hafi Leiðólfur orðið svo reiður að hann drap hann og förunauta hans.

Hróar tók allan arf eftir Leiðólf. Kona hans var Arngunnur Hámundardóttir, systir Gunnars á Hlíðarenda, og voru börn þeirra Ormhildur og Hámundur halti, sem bjó á Hámundarstöðum í Vopnafirði og er sagður hafa verið hinn mesti vígamaður; synir hans, Hróar og Vébrandur, eru nefndir í Njálu. Í Landnámu segir aftur á móti að Vébrandur hafi heitið sonur Hróars og ambáttar. Einnig segir þar að hann hafi tekið Þórunni brún Þorgilsdóttur úr Hvammi í Mýrdal frillutaki og hafi sonur þeirra heitið Þorfinnur.

Í Landnámu er þessi frásögn, sem talin er komin úr hinni glötuðu Hróars sögu: „Tjörvi hinn háðsami og Gunnar voru (systur)synir Hróars. Tjörvi bað Ástríðar manvitsbrekku Móðólfsdóttur, en bræður hennar, Ketill og Hrólfur, synjuðu honum konunnar, en þeir gáfu hana Þóri Ketilssyni. Þá dró Tjörvi líkneski þeirra á kamarsvegg, og hvert kveld, er þeir Hróar gengu til kamars, þá hrækti hann í andlit líkneski Þóris, en kyssti hennar líkneski, áður Hróar skóf af. Eftir það skar Tjörvi þau á knífsskefti sínu og kvað þetta:

: Vér höfum þar sem Þóri, 
: þat vas sett við glettu, 
: auðar unga brúði 
: áðr á vegg of fáða. 
: Nú hefk, rastkarns, ristna 
: réðk mart við Syn bjarta, 
: hauka, skofts, á hefti 
: Hlín ölbækis mínu. 

Hér af gerðust víg þeirra Hróars og systursona hans.“

Árið 2016 fannst sverð frá víkingaöld í fornu kumli á Ytri-Ásum. Þar sem kumlið var staðsett þar sem goðorð Hróars var á 10. öld var því velt upp að sverðið kunni að hafa tilheyrt honum eða syni hans, Hámundi.

## Heimildir
* 
* 
;Tilvísanir


## Tenglar
* ''Var ekki Hróar Tungugoði Skaftfellingur?''; grein í NT 1984
Leiðólfur kappi

**Leiðólfur kappi** var landnámsmaður sem nam land fyrir austan Skaftá að Drífandi. Í Landnámu segir að landámsjörð hans hafi verið Á á Síðu en hann hafi einnig átt bú á Leiðólfsstöðum undir Leiðólfsfelli. 

Uni Garðarsson á Unaósi var hrakinn úr landnámi sínu eystra og fór þá fyrst suður í Álftafjörð en náði ekki staðfestu þar og hélt þá áfram suður fyrir land, kom til Leiðólfs og var þar um hríð. Hann barnaði Þórunni dóttur Leiðólfs en vildi ekki kvænast henn og reyndi að hlaupast á brott með menn sína en Leiðólfur elti hann uppi og þvingaði hann til að snúa aftur. Uni var þó enn ekki á því að gerast tengdasonur Leiðólfs og strauk öðru sinni en Leiðólfur elti hann uppi og var þá svo reiður að hann drap Una og förunauta hans alla. Sonur Una og Þórunnar var Hróar Tungugoði.
Sara Margrét Nordahl Michaelsdóttir

**Sara Margrét Nordahl Michaelsdóttir** er íslenskur leikari og leiklistarnemi. Hún er þekkt fyrir hlutverk sitt sem *Ylfa Dís Jónsdóttir* í Nætur-, Dag- og Fangavaktinni, og kvikmyndinni Bjarnfreðarson.

## Leikferill

## Tenglar
*Sara Margrét Nordahl á IMDb
*Sara Margrét Nordahl Michaelsdóttir  á Kvikmyndavef Kvikmyndamiðstöðvar Íslands
*Sara Margrét Nordahl Michaelsdóttir  Kvikmyndamiðstöð Íslands
Ingimundur gamli Þorsteinsson

**Ingimundur gamli Þorsteinsson** var landnámsmaður í Vatnsdal í Húnaþingi og bjó á Hofi. Frá honum og afkomendum hans segir í Vatnsdæla sögu.

Í Landnámu segir frá því að Þorsteinn faðir Ingimundar, sonur Ketils raums hersis í Raumsdal í Noregi og Mjallar dóttur Áns bogsveigis hafi að áeggjan föður sín vegið Jökul son Ingimundar jarls af Gautlandi en áður en Jökull dó gaf hann Þorsteini líf og gekk hann síðan að eiga Þórdísi systur Jökuls. Ingimundur sonur þeirra ólst upp hjá Þóri í Hefni. Voru synir hans, Grímur og Hrómundur, fóstbræður Ingimundar og er sagt að Heiður völva hafi spáð fyrir þeim að þeir ættu allir eftir að búa í ófundnu landi vestur í hafi.

Seinna varð Ingimundur mikill víkingur og herjaði jafnan á Bretlandseyjum ásamt Sæmundi suðureyska vini sínum. Einhverju sinni þegar þeir sneru heim til Noregs var Haraldur hárfagri í þann veginn að leggja til orrustu við óvini sína í Hafursfirði og gekk Ingimundur í lið með konungi en Sæmundur ekki. Eftir sigurinn í Hafursfjarðarorrustu gifti konungur Ingimundi Vigdísi dóttur Þóris jarls þegjanda. Nokkru síðar fór Ingimundur til Íslands með ráði konungs því hann festi hvergi yndi og nam þá Vatnsdal allan „upp frá Helgavatni og Urðarvatni fyrir austan“ og bjó á Hofi. Hann er sagður hafa fundið birnu með tvo húna á Húnavatni og fært dýrin Haraldi konungi og hafi það verið í fyrsta sinn sem menn í Noregi sáu hvítabirni. Að launum hafi hann fengið skip með viðarfarmi og siglt á heimleiðinni fyrstur manna fyrir Skaga.

Sæmundur suðureyski fór einnig til Íslands og nam land í Sæmundarhlíð í Skagafirði. Hrolleifur Arnaldsson eða Arnhallsson, bróðursonur Sæmundar, kom til hans ásamt Ljót móður sinni kom til Sæmundar sem vísaði honum til landa í Hrolleifsdal og þar nam Hrolleifur land. Hann lenti í deilum við Una í Unadal, vó son hans og var gerður héraðssekur. Sæmundur sendi þau mæðgin þá til Ingimundar gamla, sem tók við honum og fékk honum búsetu í Oddsás gegnt Hofi. Hann lenti þó fljótt í deilum við syni Ingimundar og kom til bardaga. Ingimundur, sem þá var orðinn gamall og blindur, lét fara með sig til þeirra til að stilla til friðar en Hrolleifur skaut spjóti í gegnum hann. Ingimundur leyndi sárinu og lét smalasvein teyma hestinn undir sér heim og sat dauður í öndvegi þegar synir hans komu heim.

Ingimundarsynir eltu Hrolleif uppi, náðu honum og drápu. Þorsteinn sonur Ingimundar bjó á Hofi eftir föður sinn, Jökull bjó á Jökulstöðum, Þórir fékk goðorðið og bjó á Undirfelli, Högni fékk skipið Stíganda, Smiður bjó á Smiðsstöðum.

## Heimildir
*
Hrómundur Þórisson

**Hrómundur Þórisson** var landnámsmaður í Borgarfirði, nam Þverárdal og Þverárhlíð ofan til Hallarmúla fram til Þverár og bjó á Hrómundarstöðum (nú Karlsbrekku) í Þverárhlíð.

Hrómundur var sonur Þóris Gunnlaugssonar í Hefni. Bróðir hans var Grímur háleyski og Ingimundur gamli Þorsteinsson ólst upp með þeim og var fóstbróðir þeirra. Hrómundur sigldi til Íslands og lenti í mynni Hvítár. Sonur hans var Gunnlaugur ormstunga Hrómundarson, langafi Gunnlaugs ormstungu Illugasonar.
Ávangur (landnámsmaður)

**Ávangur** var landnámsmaður í Hvalfirði. Hann var írskur að ætt. Hann gerði bæ sinn í Botni og eftir því sem segir í Landnámabók var þar svo mikill skógur að hann gerði sér hafskip þar af og hlóð skipið þar sem nú heitir Hlaðhamar.

## Tilvísun
Skjöldólfur Vémundarson

**Skjöldólfur Vémundarson** var landnámsmaður á Íslandi. Hann nam Jökuldal fyrir austan Jökulsá, upp frá Hnefilsdalsá, og bjó á Skjöldólfsstöðum. 

Landnáma segir hann bróður Berðlu-Kára sem nefndur er í Landnámu og Egils sögu og þar sagður faðir Salbjargar, konu Kveldúlfs og móður Skalla-Gríms. Börn Skjöldólfs eru sögð hafa verið þau Þorsteinn, er átti Fastnýju Brynjólfsdóttur, og Sigríður, móðir Bersa Össurarsonar.
Grímur háleyski Þórisson

**Grímur háleyski Þórisson** var landnámsmaður í Borgarfirði. Skalla-Grímur gaf honum land fyrir sunnan fjörð á milli Andakílsár og Grímsár og bjó hann á Hvanneyri. Grímur var sonur Þóris í Hefni að því er segir í Landnámabók. Bróðir hans var Hrómundur landnámsmaður í Þverárhlíð og Ingimundur gamli Þorsteinsson ólst upp með þeim og var fóstbróðir þeirra. Seinna var Grímur með Kveld-Úlfi og var stýrimaður á skipi hans þegar haldið var til Íslands. 

Kona hans var Svanlaug, dóttir Þormóðar Bresasonar landnámsmanns á Akranesi, og var sonur þeirra Úlfur, sem nam land milli Grímsár og jökla og bjó á Geitlandi.

## Heimild
*
Sumarólympíuleikarnir 1944

**Sumarólympíuleikarnir 1944** áttu að vera í London, Bretlandi, sem hafði unnið réttinn á fundi Alþjóða ólympíunefndarinnar 1939. Átta borgir föluðust eftir leikunum. Þær voru auk Lundúna: Róm, Detroit, Lausanne, Aþena, Búdapest, Helsinki og Montreal.

Leikarnir voru felldir niður vegna Síðari heimsstyrjaldarinnar. Leikarnir voru næst haldnir í London 1948.
Belsíbúbb

**Belsíbúbb** eða **Balsebúbb** (Orðrétt: Flugnahöfðinginn) er nafn á púka sem stundum er talinn vera Satan. Uppruni hans mun vera semíski guðinn Baal.
Sumarólympíuleikarnir 1916

**Sumarólympíuleikarnir 1916** áttu að vera í Berlín í Þýskalandi. Þeim var aflýst vegna fyrri heimsstyrjaldarinnar sem braust út árið 1914. Þótt leikarnir hafi aldrei farið fram, teljast þeir hinir sjöttu í sögu Ólympíuleikja nútímans. 

## Aðdragandi og skipulag
 Sex borgir föluðust eftir að halda leikana. Auk Berlínar voru það: Búdapest, Amsterdam, Brussel, Cleveland og Alexandría í Egyptalandi. Pierre de Coubertin, guðfaðir Ólympíuleikanna, studdi eindregið að Berlín yrði fyrir valinu, þar sem hann vonaðist til þess að það mætti verða til að afstýra styrjöld í Evrópu. 

Vinna við ólympíuleikvanginn, Deutsches Stadion, hófst árið 1912. Völlurinn var vígður 8. júní 1913 við hátíðlega athöfn.

Í tengslum við leikanna stóð til að halda sérstaka vetraríþróttaviku í Svartaskógi með skíða- og skautakeppni. Líta má á þær hugmyndir sem forvera fyrstu Vetrarólympíuleikanna sem haldnir voru árið 1924.
Svetozar Gligorić

**Svetozar Gligorić** (serbneska: Светозар Глигорић, f. 2. febrúar 1923 – 14. ágúst 2012) var serbneskur og júgóslavneskur stórmeistari í skák. Hann vann júgóslavneska meistaramótið í skák tólf sinnum og er talinn vera besti skákmaður sem Serbía hefur nokkru sinni alið. Á sjötta og sjöunda áratug tuttugustu aldar var hann á meðal tíu bestu skákmanna heims.
Hollensk vörn

**Hollensk vörn** er skákbyrjun, sem hefst með leikjunum 1.d4 f5. Ef svartur er reiðbúinn að tefla franska vörn er hollenskri vörn oft leikið eftir leikjaröðinni 1.d4 e6 2.c4 (2.e4 er frönsk vörn) 2...f5. Með þessu forðast svartur nokkur afbrigði hollensku varnarinnar.
Kóngsindversk vörn

**Kóngsindversk vörn** (enska *King's Indian Defence*) er mjög algeng skákbyrjun sem kemur upp eftir leikina:
:1.d4 Rf6
:2.c4 g6
Svartur fylgir eftir með ...Bg7 og ...0-0. Grünfeldsvörn kemur upp eftir 3...d5. Í þriðja leik leikur hvítur yfirleitt 3.Rc3 en einnig er algengt að leika 3.g3 eða 3.Rf3.
Krýsuvíkurkirkja

**Krýsuvíkurkirkja** var einföld timburkirkja í Krýsuvík. Hún var byggð árið 1857, endurbyggð árið 1964 og fór þá í vörslu þjóðminjavarðar og komst við það á lista yfir friðuð hús. Altaristafla kirkjunar var málverk eftir Svein Björnsson, listmálara.  Venjan var að messa í Krýsuvíkurkirkju tvisvar á ári. Kirkjan var í Hafnarfjarðarprestakalli. Hún brann til kaldra kola aðfaranótt 2. janúar 2010. 

Krýsuvíkurkirkja var notuð sem sóknarkirkja allt fram undir 1910. Hún var aflögð 1917 og notuð til íbúðar frá 1929, en síðan aftur breytt í kirkju 1963-64 fyrir tilstuðlan Björns Jóhannessonar, fyrrverandi forseta bæjarstjórnar í Hafnarfirði, en Hafnarfjarðarbær færði Þjóðminjasafninu húsið til varðveislu haustið 1964. Krýsuvíkurkirkja var úr timbri og af eldri gerð turnlausra kirkna, reist 1857 af Beinteini Stefánssyni smið. Viðamiklar viðgerðir hófust árið 1986 og hún þá færð til upprunalegrar gerðar. Útveggir voru með tjargaðri listasúð og bárujárn á þaki. Engir gamlir kirkjumunir höfðu varðveist og voru kirkjubekkir, altari og prédikunarstóll af nýlegri og einfaldri gerð. Fleiri þúsund gestir komu í kirkjuna árlega og skrifuðu nafn sitt í gestabók sem þar var.  

## Tilvísanir


## Tenglar
*Krýsuvíkurkirkja á kirkjukort.net
Ýmsir - Fjórtán lög frá þjóðhátíð Vestmannaeyja

**Fjórtán lög frá þjóðhátíð Vestmannaeyja** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1984. 
Á henni flytur Sextett Ólafs Gauks, Svanhildur Jakobsdóttir og Rúnar Gunnarsson fjórtán lög frá þjóðhátíð Vestmannaeyja eftir Oddgeir Kristjánsson. Hljóðritun hljómplötunnar fór fram í upptökusal sjónvarpsins og sá Jón Þór Hannesson um hljóðritun. Myndina frá Vestmannaeyjum á framhlið plötunnar tók Oddgeir Kristjánsson. Myndina af sextett Ólafs Gauks tók Óli Páll. Setningu á bakhlið annaðist Prentsmiðja Jóns Helgasonar en um myndamót og prentun sá Kassagerð Reykjavíkur.

## Lagalisti
#Þar sem fyrrum - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Ási í Bæ*
#Blítt og létt - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Árni úr Eyjum*
#Góða nótt - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Árni úr Eyjum og Ási í Bæ* 
#Ágústnótt - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Árni úr Eyjum*
#Ég veit þú kemur - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Ási í Bæ*
#Ship-oh-hoj - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Loftur Guðmundsson*
#Ég vildi geta sungið - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Ási í Bæ*
#Gamla gatan - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Ási í Bæ*
#Sólbrúnir vangar - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Ási í Bæ*
#Villtir strengir - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Loftur Guðmundsson*  
#Bjartar vonir vakna - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Árni úr Eyjum*
#Ég heyri vorið - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Ási í Bæ*
#Fyrir austan mána - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Loftur Guðmundsson*
#Heima - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson — Ási í Bæ*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Söngvar Svantes

***Söngvar Svantes*** (eða ***Vísur Svanta***) (danska: *Svantes Viser*) er ljóðaflokkur (eða söngvasaga) eftir danska skáldið Benny Andersen sem hann skrifaði árið 1972. Í *Söngvum Svantes* segir Benny í ljóðum og óbundnu máli frá ímynduðum kynnum sínum af sænska skáldinu Svante Svendsson. Benny samdi síðar tónlist við verkið. Povl Dissing, vísnasöngvarinn danski, söng vísurnar svo inn á plötu og eru margar þeirra mjög þekktar í Danmörku. Til dæmis vísan um bréfið til þín, um þrána eftir að komast til Svíþjóðar sem dæmd er til að verða að engu vegna sjóveiki skáldsins, og frægasta vísan, sem er um daginn þegar Svante var hamingjusamur. Í henni er þetta fræga viðlag: 

:„Livet er ikke det værste man har,
:om lidt er kaffen klar." 

Eða eins og segir í einni af mörgum íslenskum þýðingum söngsins:

:„Lífið er ekki það versta er þú átt
:von er á kaffi brátt."
Sumarólympíuleikarnir 1940

**Sumarólympíuleikarnir 1940** átti upphaflega að halda í Tókýó í Japan 21. september til 6. október 1940 voru felldir niður vegna síðari heimsstyrjaldarinnar. Japan missti raunar réttinn til að halda leikana eftir upphaf annars stríðs Kína og Japans 1937 og Alþjóða ólympíunefndin lét Finna fá réttinn í staðinn. Leikana átti að halda í Helsinki 20. júlí til 4. ágúst 1940 en þeim var frestað um óákveðinn tíma vegna heimsstyrjaldarinnar.

Sumarólympíuleikarnir 1952 voru haldnir í Helsinki og sumarólympíuleikarnir 1964 í Tókýó.
Kastalinn í Mannheim

**Kastalinn í Mannheim** var reistur sem aðsetur kjörfurstanna á 18. öld. Hann er næststærsti barokkkastali Evrópu, á eftir Versölum í Frakklandi.

## Saga kastalans

### Byggingasaga
Í apríl 1720 ákvað kjörfurstinn Karl Philipp að setjast að í Mannheim og láta reisa þar nýjan kastala í barokkstíl. Fyrstu álmurnar voru 11 ár í byggingu og voru vígðar 1731. Þá flutti kjörfurstinn inn, en fram að þessu hafði hann haft aðsetur sitt í Heidelberg. Í kastalanum var kapella og þar var eiginkona Karls Philipps lögð til grafar 1734. Árið 1737 var hafist handa við að reisa fleiri álmur. Þær framkvæmdir stóðu til 1742. Álmurnar voru teknar í notkun með vígslu óperusalarins, en sama dag var þar haldin giftingarveisla fyrir kjörfurstann Karl Theodor. Seinna það ár dó hann hins vegar og var einnig lagður til hvildar í hallarkapellunni. Árið 1751 var aftur hafist handa við að reisa fleiri álmur og stóðu framkvæmdir að þessu sinni í níu ár. Í nýju álmunum var innréttað lista- og náttúfræðisafn, fjárhirslur, bókasafn og skjalasafn. Nýju álmurnar voru vígðar 1760 og var þá kastalasamstæðan öll orðin meðal stærstu í Evrópu. Ef tekinn er barokkstíllinn eingöngu, var kastalinn sá næststærsti í Evrópu, á eftir kastalasamstæðunni í Versölum. Við byggingu þriðju álmusamstæðunnar var þess því sérstaklega gætt að hafa fleiri glugga en í Versölum. Gluggarnir í kastalanum í Mannheim eru einum fleiri en í Versölum. Kjörfurstarnir stóðu fyrir margbreytilegri menningu í kastalanum. Þar voru listamenn eins og Goethe og Mozart vel séðir gestir.

### Napoleontíminn
Árið 1778 ákvað kjörfurstinn Karl Theodor að flytja aðsetur sitt til München þegar hann hlaut Bæjaraland að erfðum. Kastalinn var því ekki lengur í notkun, að öðru leyti en því að þjónar héldu honum við. Árið 1795 ruddist franskur byltingarher inn í landið. Þeir tóku kastalann og notuðu hann sem herstöð. Þegar austurrískur her náði að hrekja þá þaðan sama ár, urðu nokkrar skemmdir á kastalanum, þar á meðal brann óperusalurinn. Honum var þá breytt í fangelsi. Árið 1802 lést Karl Theodor og eignaðist þá landið Baden kastalann.

### Heimstyrjöld og nýting í dag

Loftárásir heimstyrjaldarinnar síðari nær gjöreyðilögðu kastalann. Fjarlægja átti rústirnar en 1947 var ákveðið að endurreisa að minnsta kosti eina álmu. Eftir það var næsta álma einnig endurreist, þar til kastalinn hafði allur verið endurbyggður. Því verki var þó ekki lokið fyrr en árið 2007. Hann er opinn almenningi. Stór hluti kastalans er notaður af háskólanum í borginni.

## Heimildir

*
Jesúítakirkjan í Mannheim

**Jesúítakirkjan í Mannheim** er kaþólsk kirkja í miðborg Mannheim. Hún er talin mesta barokkkirkja suðvesturhluta Þýskalands.

## Saga kirkjunnar
Það var kjörfurstinn Karl Philipp sem lét reisa kirkjuna 1733. Hún var 26 ár í byggingu. Á meðan lést Karl Philipp og Carl Theodor var þá tekinn við. Kirkjan var vígð 1756 og helguð heilögum Ignatius Loyola (upphafsmanni jesúítareglunnar) og heilögum Fransiskus Javier. Kirkjan er með stórt hvolfþak sem nær 75 metra hæð. Framhliðin er prýdd tveimur turnum úr rauðum sandsteini. Freskurnar í skipinu voru málaðar af Egid Asam frá München. Hvolfþakið sýnir þætti úr ævi Ignatius Loyola. Veggina skreytti hann með 400 m² stórri fresku. Asam lést við málningarstörf sín í kirkjunni 1750. Í loftárásum heimstyrjaldarinnar síðari stórskemmdist kirkjan, sérstaklega skipið og kórinn. Þá var búið að bjarga helstu listaverkum hennar. Eftir stríð var ákveðið að endurreisa kirkjuna í upprunalegum stíl. Kirkjan er sóknarkirkja kaþólikka í borginni en einnig kirkja spænska safnaðarins.

## Listaverk

Mörg altari og altaristöflur prýða kirkjuna að innan. Þeirra helst er háaltarið í kórnum, sem er geysimikið listaverk. Það var tekið niður og flutt annað meðan stríðið stóð yfir og sett upp aftur eftir stríð. Mestur hluti freskunnar eftir Asam eyðilagðist í stríðinu og var ekki endurgert. 

## Orgel
Orgelhúsið var smiðað af myndhöggvaranum Paul Egell. Það slapp að mestu við eyðileggingu stríðsins vegna þess að það hafði verið klætt stálteppi til varnar. Það var lagfært 1952 en 1965 fékk orgelhúsið nýtt orgel.

## Heimildir
Magnús Erlingsson (konungur)

**Magnús Erlingsson** eða **Magnús 5.** (1156 – 1184) var konungur Noregs á árunum 1161-1184 en fyrsta árið var Hákon herðabreiður einnig konungur. Frá 1177 gerði Sverrir Sigurðsson tilkall til valda og eru þeir báðir taldir konungar á þeim tíma.

Magnús var sonur höfðingjans Erlings skakka Ormssonar og konu hans, Kristínar dóttur Sigurðar Jórsalafara, sem var konungur 1103-1130. Þar sem hann var ekki konungssonur drógu ýmsir tilkall hans til krúnunnar í efa en hann naut hins vegar stuðnings kirkjunnar þar sem hann var fæddur í hjónabandi og móðir hans var konungsdóttir fædd í hjónabandi, en margir Noregskonunga á 11. og 12. öld voru frillubornir. Ingi krypplingur hafði komið báðum bræðrum sínum og meðkonungum fyrir kattarnef en féll árið 1161 fyrir mönnum Hákonar herðabreiðs, frilluborins bróðursonar síns. Erlingur skakki hafði verið annar helsti ráðgjafi Inga konungs og fékk nú stuðningsmenn Inga til kjósa fimm ára gamlan son sinn til konungs. Hann fékk til þess stuðning Eysteins erkibiskups í Niðarósi, sem krýndi hinn unga konung, en féllst í staðinn á að setja fram ný erfðalög þar sem kirkjan hefði meiri áhrif á val nýs konungs. 

Hákon herðabreiður féll fyrir mönnum Erlings skakka og Magnúsar þegar árið 1162 og eftir það ríkti Magnús einn. Birkibeinakonungurinn Eysteinn meyla, sonur Eysteins konungs Haraldssonar, gerði tilkall til krúnunnar en féll í bardaga 1177. Sama ár kom Sverrir Sigurðsson frá Færeyjum, lýsti því yfir að hann væri sonur Sigurðar munns og tók við leiðtogahlutverkinu hjá birkibeinum. Hann naut stuðnings Þrænda og Erlingur skakki féll í bardaga á Kálfsskinni við Niðarós 1179. Magnús varð að flýja til Danmerkur en sneri þó aftur og næstu árin gekk á með skærum og bardögum. Að lokum féll Magnús í bardaga árið 1184 ásamt tvö þúsund manna liði sínu. Hann var ókvæntur og barnlaus.

## Heimildir
* 
*
Brjóstakrabbamein

**Brjóstakrabbamein** er krabbamein sem myndast í brjóstum. Krabbameinið er algengasta krabbameinið í konum á Íslandi sem og á heimsvísu. Myndun brjóstakrabbameins tengist ógrynna af umhverfis- og erfðatengdum þáttum. Margt þarf að fara úrskeiðis á sama tíma; til dæmis DNA skemmdir, mistök við ónæmiseftirlit líkamans, óvanalegir vaxtarþættir og/eða erfðagallar. 

Um 15-20% þeirra sem fá brjóstakrabbamein hafa ættarsögu um sjúkdóminn — þekktastar eru stökkbreytingar í BRCA1 og BRCA2 genunum en þau eru bæði æxlisbæligen. Hættulegustu krabbameinin eru þau sem eru án hormónaviðtaka, þau sem hafa dreift sér til eitla í holhönd eða þau sem sýna erfðabreytileika því erfiðara eru að meðhöndla þau.

## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Viswanathan Anand

**Viswanathan Anand**, (Tamílska: விசுவநாதன் ஆனந்த்) (fæddur 11. desember 1969) er indverskur stórmeistari og fyrrverandi heimsmeistari í skák. Hann tapaði fyrir Magnusi Carlsen með 3,5 vinningum gegn 6,5 í einvígi um titilinn, sem lauk 22. nóvember 2013.
Skák Ólympíad

**Skák ólympíad** er keppni landsliða í skák sem fer fram á tveggja ára fresti. Keppnin er skipulögð af FIDE sem velur gestgjafaþjóðina.

## Ólympíuleikar í skák karla

## Ólympíuleikur kvenna í skák

## Heimildir
Sikileyjarvörn, Najdorf, Gautaborgar afbrigðið

**Gautaborgar afbrigðið** eða **argentínska afbrigðið** kemur upp í gamla aðalafbrigði Najdorf afbrigðis Sikileyjarvarnar. Staðan kemur upp eftir leikina:
:1.e4 c5
:2.Rf3 d6
:3.d4 cxd4
:4.Rxd4 Rf6
:5.Rc3 a6
:6.Bg5 e6
:7.f4 Be7
:8.Df3 h6
:9.Bh4 g5!?
Hér er algengast að hvítur leiki fxg5 og að svartur fylgi eftir með Rfd7 með hugmyndina að koma riddaranum fyrir á e5 þar sem hann stendur vel. Þegar riddarinn er kominn frá biskupnum er g-peð hvíts leppur og undir svo mikilli pressu að svartur kemst upp með að bíða með að endurheimta peðið. 
## Saga
Samkvæmt ChessBase var afbrigðið fyrst teflt árið 1955 af Helga Ólafssyni með hvítt og Herman Pilnik með svart í Reykjavík. Þar lék Pilnik gambítnum 10.fxg5 hxg5?! 11.Bxg5. Helgi sigraði þá skák og hefur gambíturinn sjaldan verið endurtekinn síðan.

Á heimsmeistaramóti landsliða í sveitakeppni sem fór fram í Gautaborg árið 1955 kepptu sveitir Sovétríkjanna og Argentínu í fjórtándu umferð. Sveit Argentínu samanstóð af áðurnefndum Herman Pilnik, Miguel Najdorf sem Najdorf afbrigðið er kennt við og Oscar Panno en þeir höfðu svart. Sveit Sovétmanna var skipuð af Efim Geller, Paul Keres og Boris Spassky. Þannig fór að á öllum borðum var Gautaborgarafbrigðið teflt og Sovétmennirnir fundu allir leikina 10.fxg5 Rd7 11.Rxe6 fxe6 12.Dh5+ Kf8 13.Bb5! og endaði þannig að Sovétríkin unnu öruggan 3-0 sigur.

Seinna stakk Fischer upp á 13...Hh7! sem enginn argentínumannanna fann og er það nú til dags talið fullgilt svar við mannsfórninni 11.Rxe6.

Þrátt fyrir uppgötvun Fischers er afbrigðið sjaldséð og ekki teflt í kappskák nema nokkrum sinnum á ári. Nokkrir mjög góðir skákmenn hafa þó beitt afbrigðinu með góðum árangri og má þar nefna Agdestein,Kupreichik,Cheparinov,Shabalov og Al Modiahki.
## Tengt efni
* Skák
* Sikileyjarvörn, Najdorf afbrigði
* Listi yfir skákbyrjanir

## Tenglar
Skákirnar úr viðureign Sovétríkjanna og Argentínu í Gautaborg, 1955:
* Spassky - Pilnik
* Keres - Najdorf
* Geller - Panno
Hákon Sverrisson

**Hákon 3. Sverrisson** eða **Hákon harmdauði** (1182 – 1. janúar 1204) var konungur Noregs frá því að faðir hans lést 1202 til dauðadags, eða í tæp tvö ár.

Hákon var launsonur Sverris konungs en móðir hans var Ástríður Hróadóttir. Hákon var valinn konungur af hirðinni í Niðarósi vorið 1202 og hylltur á Eyraþingi nokkru síðar. Líklegt er að honum hefði tekist að sameina Norðmenn og binda enda á borgarastyrjöldina sem geisað hafði í landinu með hléum frá því um miðja 12. öld ef honum hefði enst aldur til því að hann hafði kallað heim biskupana sem faðir hans hafði átt í hatrömmum deilum við og náð sáttum við þá og baglana. Hann lést þó skyndilega á nýársdag 1204 og töldu margir að eitrað hefði verið fyrir hann og grunuðu Margréti ekkjudrottningu, stjúpu hans, um græsku en hún lagði hatur á konung af því að hann hafði látið taka Kristínu dóttur hennar, hálfsystur sína, frá henni og flytja til sín. Hákon var vinsæll konungur og var því kallaður harmdauði eftir að hann lést.

Hákon kvæntist ekki en nokkrum mánuðum eftir lát hans fæddi Inga frá Varteigi son sem hún sagði Hákon föður að og bar seinna járn til að sanna orð sín. Þunguninni og fæðingu Hákonar Hákonarsonar var þó lengi haldið leyndri til að hlífa honum við háska í uppvextinum og því tók Ingi Bárðarson við konungdæminu eftir að barnakonungurinn Guttormur Sigurðsson, bróðursonur Hákonar harmdauða, lést fáeinum mánuðum á eftir honum.

## Heimildir
*
Fyrsta ólympíuskákmótið

**Fyrsta ólympíuskákmótið** sem skipulagt var af FIDE fór fram í London, Bretlandi 18. - 30. júlí 1927.

## Lokastaðan
:

## Einstaklingsverðlaun
Ekki var skipað á borð heldur fengu sex stigashæstu keppendurnir verðlaun.
:Gull: George Alan Thomas (Englandi) 12/15
:Gull: Holger Norman-Hansen (Danmörku) 12/15
:Brons: Richard Réti (Tékkóslóvakíu) 11.5/15
:4. sæti: Géza Maróczy (Ungverjalandi) 9/12 
:5. sæti: Ernst Grünfeld (Austurríki) 9.5/13 
:6. sæti: Max Euwe (Hollandi) 10.5/15
Christian Wörns

**Christian Wörns** (fæddur 10. maí 1972) er fyrrverandi knattspyrnumaður frá Þýskalandi og lék alls 66 landsleiki með landsliðinu. Hann varð þýskur meistari með Borussia Dortmund og bikarmeistari með Bayer Leverkusen.

## Æviágrip
Christian Werner Wörns fæddist 10. maí 1972 í Mannheim. Hann byrjaði að spila knattspyrnu átta ára gamall með Phönix Mannheim en fór yfir i Waldhof Mannheim 1985, þar sem hann spilaði með unglingaliðinu. Wörns var varnarmaður á unga aldri og hélt þeirri stöðu með öllum þeim félögum sem hann átti eftir að spila með. Tveimur árum seinna, 1987, komst hann í aðalliðið og var þá aðeins 17 ára og 4 mánaða gamall. Hann er því fjórði yngsti leikmaður Bundesligunnar í sögunni. Árið 1991 var Wörns seldur til Bayer 04 Leverkusen og spilaði þar í sjö ár. Árið 1992 var hann kallaður í þýska landsliðið og lék sinn fyrsta leik gegn Tékkum í Prag. Alls lék Wörns 66 landsleiki á ferli sínum og var fyrirliði í sjö skipti. Ári síðar, 1993, varð hann bikarmeistari með félaginu. 1998 ákvað hann að reyna fyrir sér í útlöndum og fór til Paris St. Germain í Frakklandi. Þar líkaði honum ekki vel og lék með félaginu aðeins í 1 ár. 1999 gerði hann samning við Borussia Dortmund. Með því félagi varð hann þýskur meistari 2002. Árið 2008 komst hann með félaginu aftur í úrslitaleik bikarkeppninnar en tapaði fyrir Bayern München. Árið 2009 var samningur hans við Dortmund ekki framlengdur og ákvað Wörns þá að leggja skóna á hilluna. Um haustið það ár hóf hann feril sinn sem þjálfari hjá unglingaliðinu Hombrucher SV.

## Félög sem Wörns spilaði með

## Stórmót sem Wörns tók þátt í

## Tenglar
* Allir A-landsleikir Christian Wörns
* Allir deildarleikir og mörk Christian Wörns

## Heimildir
*
Berghleifur

**Berghleifur** (fræðiheiti: *batholith*) er bergkvika sem storknað hefur djúpt undir yfirborði jarðar, það er að segja stórt flikki (innskot) úr djúpbergi. Berghleifurinn er venjulega úr graníti eða gabbrói, og stendur svo djúpt að hvergi sér í undirlagið. Graníthleifar eru einkennandi fyrir rætur fellingafjalla og eru taldir hafa myndast við uppbræðslu setbergs. Gabbróhleifar, til dæmis Eystrahorn í Lóni, eru storknaðar kvikuþrær. 

## Tilvísanir
Scratch

**Scratch** er forritunarmál hannað fyrir ung börn frá leikskólaaldri og upp úr. Það er hannað og viðhaldið af MIT og er ókeypis hugbúnaður og opinn með nokkrum takmörkunum.

Verkefnið er að finna á scratch.mit.edu og þar er hægt er að sækja forritunarmálið með því að fylla út einfalt form. Þar er einnig hægt að skoða forrit sem notendur hafa búið til með hjálp Scratch og hlaða inn eigin verkefni. Verkefni sem þar eru geymd eru ívefanleg í heimasíður með hjálp smáforrita.

Scratch byggist á Logo, Smalltalk, HyperCard, StarLogo, AgentSheets, Etoys. Hægt er að nota það í Mac OS X og Windows stýrikerfum. Linux (Debian/Ubuntu) útgáfu má finna hjá Nathan Neff.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Scratch
* Scratch á Wiki Menntadeildar Háskóla Íslands
Karst

**Karst** (eða **Karst-landslag**) er landslag sem myndast við efnaveðrun á kalksvæðum með lokuðum dölum, niðurföllum (þ.e. jarðföllum) og hellum og verður til þegar jarðvatn leysir kalkið upp og það berst burt.