Ösp

**Ösp** (fræðiheiti: *Populus*) er ættkvísl 25 – 35 tegunda lauftrjáa sem vaxa á norðurhveli jarðar. Þær eru meðal mikilvægustu lauftrjáa á Norðurslóðum. Aspir verða yfirleitt 15-50 metra háar og getur trjástofn stærstu tegunda orðið allt að 250 cm í þvermál. Venjulega er trjábörkur ungra aspa frá hvítum lit upp í grænleitt. Í eldri trjám helst mýkt barkarins hjá sumum tegundum en hjá öðrum verður börkurinn dökkbrúnn og sprunginn.   Allar tegundir innan víðiættar (Salicaceae), en asparættkvíslin tilheyrir henni, eru einkynja. Trén eru því annaðhvort karl- eða kvenkyns. Aspartegundir eru líka notaðar til timburframleiðslu.

## Ræktun á Íslandi
Helstu aspir sem ræktaðar eru á Íslandi eru alaskaösp (*Populus trichocarpa*), balsamösp (*Populus balsamifera*) og blæösp (*Populus tremula*)
Einnig hafa nöturösp (*Populus tremuloides*) og gráösp (*Populus canescens*) verið reyndar.

## Flokkun
Ættkvíslin *Populus* hefur vanalega verið skipt í sex deildir á grundvelli einkenna blaða og blóma; þessari flokkun er fylgt hér fyrir neðan. Nýlegar erfðarannsóknir hafa að mestu stutt þessa flokkun, staðfest nokkrar grunaða "reticulate" þróun vegna kynblöndunar (og erfðaflæðis til baka) milli hópa. Nokkrar tegundir (nefndar að neðan) hafa mismunandi tengsl eftri því hvort kjarna DNA (erfist í karllegg) og grænukorna DNA raðir (erfist í kvenlegg) sé að ræða, greinilegt merki þess að um sé að ræða blendingsuppruna. Blöndun er algeng í ættkvíslinni, með blendinga á milli tegunda í mismunandi deildum.

## Vistfræði
Aspir af balsamaspardeild eru oft votlendis tegundir. Blæaspir eru oft mikilvæg lauftré í barrskógabeltinu.

Aspir eru mikilvægar tegundir fyrir lirfur fjölda Lepidoptera tegunda. *[[Pleurotus populinus]]*, asparostruvængur, finnst einvörðungu á dauðum viði aspa í Norður-Ameríku.

### Valdar tegundir

****Populus'' section ''Populus'' -; [[blæösp]] og hvítaspir''' 
**''[[Populus tremula]]'' -; [[Blæösp]], ([[Evrópa]], norður [[Asía]])
**''[[Populus adenopoda]]'' -;       (austur [[Asía]])
**''[[Populus alba]]'' -; [[Silfurösp]] ([[Suður-Evrópa|Suður Evrópa]] til [[Mið-Asía|mið Asía]])
***''[[Populus × canescens]]'' (''P. alba × P. tremula'') -; [[Gráösp]]
**''[[Populus davidiana]]'' -;              (austur [[Asía]])
**''[[Populus grandidentata]]'' -;           (austur [[Norður-Ameríka|Norður Ameríka]])
**''[[Populus sieboldii]]'' -;          (austur [[Asía]])
**''[[Populus tremuloides]]'' -; [[nöturösp]] ([[Norður-Ameríka|Norður Ameríka]])
****Populus* section *Aigeiros*** -; svartaspir, '' (''[[Norður-Ameríka|Norður Ameríka]], [[Evrópa]], vestur [[Asía]]; temprað loftslag'')''
**''[[Populus deltoides]]'' -;           (austur [[Norður-Ameríka|Norður Ameríka]])
**''[[Populus fremontii]]'' -;            (vestur [[Norður-Ameríka|Norður Ameríka]])
**''[[Populus nigra]]'' -; [[Svartösp]] ([[Evrópa]]), sett hér vegna nuclear DNA; cpDNA staðsetur hana í sect. ''Populus'' (ásamt ''Populus afghanica'')
***[[Populus × canadensis|''Populus'' × ''canadensis'']] (''P. deltoides'' × ''P. nigra'') -; [[Kanadaösp]]
***[[Populus × inopina|''Populus'' × ''inopina'']] (''P. nigra'' × ''P. fremontii'') -; 

****Populus* section *Tacamahaca* -; Balsamaspir*' (Norður Ameríka, Asía; kaldtemprað loftslag)
***[[Populus angustifolia]]* -;       (mið Norður Ameríka)
***[[Populus balsamifera]]* -; Balsamösp (norður Norður Ameríka) (= *P. candicans*, *P. tacamahaca*)
***[[Populus cathayana]]* -;             (norðaustur Asía)
***[[Populus koreana]]* J.Rehnder -;             (norðaustur Asía)
***[[Populus laurifolia]]* -; Gljáösp (mið Asía)
***[[Populus maximowiczii]]* A.Henry &ndash;       (norðaustur Asía)
***[[Populus simonii]]* -;           (norðaustur Asía)
***[[Populus suaveolens]]* Fischer -; Rússaösp (norðaustur Asía)
***[[Populus szechuanica]]* -;             (norðaustur Asía), sett hér vegna nuclear DNA; cpDNA staðsetur hana í sect. *Aigeiros*
***[[Populus trichocarpa]]* -; Alaskaösp (vestur Norður Ameríka)
***[[Populus tristis]]* -;  Ártúnsösp  (norðaustur Asía), sett hér vegna nuclear DNA; cpDNA staðsetur hana í sect. *Aigeiros*
***[[Populus ussuriensis]]*  -; "Ussuri ösp" (norðaustur Asía)
***[[Populus yunnanensis]]* -; "Yunnan ösp" (austur Asía)
****Populus'' section ''Leucoides'' -;             ''' (austur [[Norður-Ameríka|Norður Ameríka]], austur [[Asía]]; tempraða beltinu til heittempraða)
**''[[Populus heterophylla]]'' -;           (suðaustur [[Norður-Ameríka|Norður Ameríka]])
**''[[Populus lasiocarpa]]'' -;            (austur [[Asía]])
**''[[Populus wilsonii]]'' -;              (austur [[Asía]])
****Populus* section *Turanga* -;               *' (suðvestur Asía, austur Afríka; heittemprað til hitabeltisloftslag)
***[[Populus euphratica]]* -;                (Norður Afríka, suðvestur og mið Asía)
***[[Populus ilicifolia]]* -;                (austur Afríka)
***''Populus'' section ''Abaso'' -; Mexíkóaspir** (Mexíkó; heittemprað til hitabeltisloftslag)
***[[Populus guzmanantlensis]]* -;         (Mexíkó)
***[[Populus mexicana]]* -; Mexíkóösp (Mexíkó)

## Tilvísanir