open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Retro Stefson

**Retro Stefson** er íslensk hljómsveit. Sveitin var stofnuð í byrjun ársins 2006 og hefur starfað í ýmsum myndum síðan. Árið 2008 kom fyrsta breiðskífa sveitarinnar, *Montaña*, út. Þá lék hljómsveitin á Iceland Airwaves 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011 og 2012. 

Sveitin lagðist í dvala eftir 2016 en kom saman á tónleikum 2024.

## Meðlimir
* Unnsteinn Manuel Stefánsson - Gítar og söngur
* Logi Pedro Stefánsson - Bassi
* Þórður Jörundsson - Gítar
* Jon Ingvi Seljeseth - Píanó
* Gylfi Sigurðsson - Trommur
* Þorbjörg Roach Gunnarsdóttir - Hljóðgervill
* Haraldur Ari Stefánsson - Slagverk og söngur
* Sveinbjörn Thorarensen

## Plötur
### Breiðskífur
* Montaña (2008)
* Kimbabwe (2010)
* Retro Stefson (2012)

### Stuttskífur
* Scandinavian Pain (2016)

## Tenglar
* Heimasíða
Gæsahúð

**Gæsahúð** kallast litlar bólur á húð manna, rétt við hárrótina sem verða til þegar viðkomandi er kalt, eða finnur fyrir ótta eða sterkri tilfinningalegri upplifun.

Gæsahúð kemur þegar smáir vöðvar við hárrótina sem heita *[[arrectores pilorum]]* herpast saman svo hárið standi upp. 

## Tenglar
* 
* 
*
Gerjun

**Gerjun** (áður kallað **gerð** eða **gangur**) er samheiti yfir nokkrar leiðir til loftfirrtra orkuefnaskipta þar sem orka er unnin úr sykrungum („kolvetnum“) með myndun efna á borð við alkóhól og lífrænar sýrur. Orðið er einkum notað um slík efnaskipti meðal örvera, þó svo plöntur geti einnig stundað sambærileg efnaskipti. Einnig er mjólkursýrumyndun í vöðvafrumum samsvarandi ferli og mjólkursýrugerjun margra baktería. Gerjun er mikið notuð í matvælaiðnaði og líftækni, einkum alkohól- og mjólkursýrumyndandi gerjun.

Orkuheimtur gerjunar eru að miklum mun lægri en öndunar, og skýrist það af því að orkunám verður eingöngu í sykurrofsferlinu, en orkuvinnslukerfi sítrónsýruhringsins og rafeindaflutningskeðjunnar nýtast hvorug við gerjun.

## Gerjunarferli
All nokkurn fjölda efnaskiptaferla má flokka undir gerjun. Meðal þeirra helstu má nefna:
* **Alkohólmyndandi gerjun** (etanólgerjun), þar sem gersveppir umbreyta sykrungum í etanól og koldíoxíð. Þetta ferli er hagnýtt við brauðgerð og annan gerbakstur, svo og við framleiðslu áfengra drykkja, svo sem víns, bjórs og annarra öldrykkja.
* **Mjólkursýrumyndandi gerjun** (mjólkursýrugerjun), þar sem sykrungum er umbreytt mjólkursýru. Mikill fjöldi gerjaðra matvæla er gerjaður (sýrður) með mjólkursýrugerjun svokallaðra mjólkursýrubaktería. Meðal dæma má nefna jógúrt og aðrar sýrðrar mjólkurafurðir, súrkál, og ýmsar gerjaðar pylsur og kæfur. Súrhey myndast einnig fyrir tilstilli mjólkursýrugerjunar.
* **Própíónsýrumyndandi gerjun**, sem nýtist til dæmis við gerjun Emmentaler osts.
* **Malólaktíska gerjun**, þar sem ákveðnar mjólkursýrubakteríur umbreyta eplasýru í mjólkursýru. Þetta ferli kemur við sögu í þroskun víns.
* **Metanmyndandi gerjun**, þar sem sykrungum er umbreytt í metan. Niðrubrot tormeltra sykrufjölliða á borð við sellulósa á sér stað í meltingarfærum dýra fyrir tilstilli metanmyndandi fyrna. Þetta er einkum mikilvægt fyrir jórturdýr og önnur dýr sem lifa að mestu á trefjaríku fóðri.
* **Maurasýrumyndandi gerjun**
* **2,3-bútandíólmyndandi gerjun**
* **Smjörsýrumyndandi gerjun**

## Heimildir
Nafnfræði

**Nafnfræði** er fræðigrein sem fæst við rannsóknir á orðsifjum, uppruna og merkingu nafna- þá einkum sérnafna. Örnefnafræði er undirgrein nafnfræðinnar sem er fræðigrein sem fæst við örnefni en mannanafnfræði (en) fjallar um mannanöfn.

## Tengt efni
* Mannanafnanefnd
* Orðsifjafræði
Bertálkni

**Bertálkni** (eða **nakintálkni**) er heiti snigla sem er undirættbálkur *Nudibranchia*. Bertálkni er án kuðungs og hefur óeiginleg tálkn á bakinu.
Karamella

**Karamella** (borið fram sem [karamel-la]) er sælgæti sem unnið með því að sjóða matarsykur og melassa með smjöri og annað veifið er hveiti líka bætt út í. Blandan er svo hituð uns hitinn nær 150 til 160°C (eða um 302&ndash;310&nbsp;°F). 

## Saga orðsins
### Orðsifjar
Orðið „karamella“ er íslenskt tökuorð frá 19. öld sem kemur af danska orðinu *karamel*. Talið er að danska orðið sé komið úr franska orðinu *caramel* en það barst til Frakklands úr spænska orðinu **' („sælgæti“, „karamella“). 

Spænska orðið er að öllum líkindum ummyndun úr [[miðaldarlatína|miðaldarlatneska]] orðinu ''cannamella'' eða ''canna mellis'' („reyrsykur“) sem kemur af [[latína|latnesku]] orðunum ''canna'' („lítill reyr“) og **' („hunang“). Það eru hins vegar aðrir sem telja orðið komið af *calamellus* („lítill hálmur“, „lítill penni notaður til skrifta“) sem er smækkunarmynd latneska orðsins *calamus* („hálmur“, „reyr“) frá gríska orðinu *kalamos*.

### Notkun orðsins
Orðið karamella hefur verið í notkun á Íslandi að minnsta kosti frá upphafi 20. aldari en í Morgunblaðið var skrifað:

Orðið kom ekki fram í orðabók Sigfúsar Blöndals, þótt karamellur væru oft auglýstar á þeim árum; en árið 1924 var auglýsing birt í Ægi þar sem sælgæti var talið upp; „*Lakkrís, síróp, hunang, brjóstsykur, *'karamellur*', konfekt, marsipan*.“ Í orðabók Menningarsjóðs er orðinu karamella fylgt með spurningarmerki (?), og merkir það að orðið hafi flokkast undir vont mál sem forðast skyldi. Ekki kom samt fram betra samheiti.

Í bókinni *[[Hlýjar hjartarætur|Hljýjum hjartarótum]]* eftir Gísla Ástþórsson sem kom út árið 1958 stendur:

#### Töggur
Orðið „töggur“ er að finna í orðabók Menningarsjóðs og er það skráð sem samheiti við orðið „karamella“. Orðið náði hins vegar aldrei fótfestu í íslensku þótt reynt hafi verið að festa það í málinu. Nýyrði þetta hefur þó fengið vissan sess á Íslandi, því frægar karamellur frá Nóa Síríus nefnast Töggur.

## Neðanmálsgreinar



## Heimildir
*
*
*
*
Hvítbók

**Hvítbók** er bók sem ríkisstjórn gefur út til að skýra afstöðu sína til einhvers tiltekins máls eða hvernig eigi að leysa núverandi eða komandi vandamál. Ríkisstjórn getur t.d. ákveðið að gefa út hvítbók um stefnu sína í orkumálum á 21. öld eða um efnahagsstjórn næsta áratugar og hvað beri að gera og hvað beri að varast svo dæmi séu tekin. Hvítbók er skrifað í einu orði.
Klášterec nad Ohří

**Klášterec nad Ohří** (þýska: *Klösterle an der Eger*) er borg í Tékklandi. Borgin þekur 53,8 ferkílómetra, íbúar Klášterec nad Ohří eru um 15 þúsund (2015) talsins. Borgin er í 320 metra hæð. Borgarstjóri er Kateřina Mazánková.

## Tenglar

* vefsíða Klášterec nad Ohří
Bjarnarfjarðará

**Bjarnarfjarðará** er dragá í Bjarnarfirði á Ströndum. Hún er er í Kaldrananeshreppi.

Hana mynda Goðdalsá og Sunndalsá. Í sjó fellur hún í samnefndan fjörð, skammt innan við Kaldrananes við norðanverðan Bjarnarfjarðarháls. 

Bjarnarfjarðarháls er á milli Steingrímsfjarðar og Bjarnarfjarðar. Um hann liggur vegurinn 643. Mörg vötn og tjarnir finnst à hálsinum. Af þessum stærst er Urriðavatn og þar er silungsveiði eins og í anni.

Í Bjarnarfjarðará er sjóbleikjuveiði og einstaka lax gengur í hana. Sjóbleikja er í ánni í ríkum mæli enda áin þekkt sem afar góð bleikjuá. 

Auðvelt er að komast að ánni þar sem þjóðvegurinn norður á Strandir liggur yfir ána.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Vefur Veiðifélags Bjarnarfjarðarár
* Landssamband Veiðifélaga.
Hegrar

**Hegrar** (fræðiheiti: *Ardeidae*) eru vaðfuglar sem tilheyra ættinni *Ardeidae*. Þótt hegrar líkist fuglum eins og storkum, kúhegrum og flatnefjum eru þeir frábrugðnir að því leyti að hegrar fljúga með hálsinn dreginn inn. Til skamms tíma voru hegrar flokkaðir sem storkfuglar en í ljósi nýlegra erfðafræðirannsókna eru þeir nú verið flokkaðir sem pelíkanfuglar.

## Tengt efni
* Bláhegri
Andkristnihátíð

**Andkristnihátíð** er þungarokkshátíð haldin er í Reykjavík í desember. Hún var stofnuð árið 2000 hefur verið haldin árlega (utan 2016, 2017 og 2020).

Sigurður Harðarson, söngvari Forgarðs helvítis og Aðalbjörn Tryggvason, söngvari Sólstafa, stofnuðu hana um aldamót. Kristnihátíðin hafði verið haldin þá um sumarið og kostaði ríkissjóð mikið fé. Ýmislegt var umdeilt í kring um hana, svo Sigurði og Aðalbirni þótti við hæfi að „svara“ henni með því að halda tónlistarhátíð með þessu nafni.

Fyrsta hátíðin var haldin á Gauki á Stöng. Hátíðin var tvisvar haldin undir öðru nafni, „Sólstöðuhátíð“ (2001 og 2006) enda var hún haldin nálægt vetrarsólstöðum. Flestar hljómsveitirnar spiluðu dauðarokk eða svartmálm, þótt pönk, grindcore og ýmislegt annað hafi verið spilað þar líka.

## Listi yfir hátíðir
### 2000
(á Gauk á Stöng)

Sólstafir  Forgarður Helvítis Potentiam Múspell

### 2001
(Sólstöðuhátíð)

Mínus Forgarður Helvítis Sólstafir I Adapt Múspell Changer Myrk Delta 9

### 2002
Angermeans Myrk Múspell Dys Innvortis Potentiam Sólstafir Klink

### 2003
(Aðventutónleikar 29. nóvember á De Boomkikker)

Forgarður Helvítis Sólstafir Withered

(22. desember í Tónlistarþróunarmiðstöðinni)

Forgarður Helvítis Sólstafir Changer Múspell Withered Lack of Trust Victory or Death

### 2004
(1: 20. desember á Gauk á stöng))

Sólstafir Heiða og heiðingjarnir Curse

(2: 21. desember í Tónlistarþróunarmiðstöðinni)

Changer Momentum Klink The Saddest Day Hrafnaþing Crepuscular Rays Krakkbot Snatan Dark Harvest Denver Terminal Wreckage (

(3: 23. desember á Grand rokk)

Sólstafir Changer Dark Harvest

### 2005
(21. desember í Tónlistarþróunarmiðstöðinni)

Forgarður Helvítis Sólstafir Potentiam Momentum Gjöll Elegy Atrum

### 2006
(Sólstöðuhátíð, 22. desember í Tónlistarþróunarmiðstöðinni)

Forgarður Helvítis Sólstafir Svartidauði Hrafnaþing (hættu við) Celestine (komu í stað Hrafnaþings) Changer Bootlegs Helshare Denver Devious Gjöll

### 2007
(22. desember í Tónlistarþróunarmiðstöðinni)

Helshare Svartidauði Atrum Darknote Vereastral Finngálkn Forgarður Helvítis Disintegrate IX Dimension Sérstakir gestir (voru ekki)

### 2008
(20. desember í Tónlistarþróunarmiðstöðinni - kl 16:00)

Atrum Severed Crotch Celestine Forgarður Helvítis Diabolus Gone Postal

(20. desember á Belly's Hafnarstræti - kl.22:00)

Sólstafir Darknote Bastard Helshare Snatan Ultra

### 2010
(21. desember á Sódómu Reykjavík)

Skálmöld Forgarður Helvítis Gone Postal Hylur Otto Katz Orchestra

### 2011
(17. desember á Gauk á Stöng)

NYIÞ Abacination MVNVMVNTS Angist Logn AMFJ World Narcosis Ophidian I Svartidauði Gone Postal

### 2012
(21. desember á Gauk á stöng)

Carpe Noctem Legend Kontinuum Angist Saktmóðigur Oni 

(22. desember á Gauk á stöng)

Norn Sólstafir Beneath Strigaskór Nr. 42 Azoic

### 2013
(21. desember á Café Amsterdam)

Svartidauði Carpe Noctem Sinmara AMFJ Mass Azoic Aeterna

### 2014
(21. desember á Gauki á Stöng)

Svartidauði Sinmara Misþyrming Abominator Mannvirki

## Ytri tenglar
* Facebook-síða Andkristnihátíðar
Sognfjörður

**Sognfjörður** (n. *Sognefjorden*) er lengsti fjörður í Noregi, um 205 km að lengd, og næst lengsti fjörður í heimi. Sognfjörður er í Sogn og Fjarðafylki og skiptist í fjölda minni fjarða sem kvíslast af honum.
Dreifing

**Dreifing** í tölfræði er til marks um mismun breytu eða líkindadreifingar. Dæmi um mælikvarða á dreifingu er dreifni, staðalfrávik og fjórðungsbil. Andstæða dreifingar í tölfræði er miðsækni.

Ef dreifing er táknuð með rauntölu sem er 0 ef öll gögn eru eins og hækkar eftir því sem meiri munur er á gögnunum. Talan getur aldrei verið minni en 0.

Í flestum tilvikum er sama mælieining notuð við dreifnina og gögnin segja til um. T.a.m. er hægt að notast við: staðalfrávik, fjórðungsbil, spönn, mismun meðaltals (e. *[[:en:mean difference|mean difference]]*), tölugildi fráviks miðgildis (e. *[[:en:median absolute deviation|median absolute deviation]]*) og frávik.
Gögn

**Gögn** nefnast upplýsingar sem búið er að safna skipulega saman byggt á reynslu, tilraunum eða athugunum sem geymd eru með einum eða öðrum hætti, oftast í formi talna, orða eða mynda. Eftir atvikum eru gjarnan notaðir mælikvarðar eða breytur til þess að einfalda framsetningu þeirra.
Raunvísindi

**Raunvísindi** teljast vísindi þau er leggja áherslu á náttúrulögmál til útskýringar á alheiminum. Raunvísindi er líka notað til aðgreiningar frá félagsvísindum og hugvísindum.

## Sjá einnig
* Náttúruvísindi

## Tenglar
* Raust - tímarit um raunvísindi og stærðfræði 
* Raunvísindastofnun Háskóla Íslands
Geitur

**Geitur** (fræðiheiti: *Capra*) er ættkvísl spendýra sem inniheldur allt að níu tegundir, þar á meðal steingeit, skrúfugeit og geit.

*  *[[Capra caucasica]]*
*  *[[Capra cylindricornis]]*
* Skrúfugeit (*[[Capra falconeri]]*)
* Alpasteingeit (*[[Capra ibex]]*)
* Núbíusteingeit (*[[Capra nubiana]]*)
* Íberíusteingeit (*Capra pyrenaica*)
* Síberíusteingeit (*[[Capra sibirica]]*)
* Eþíópíusteingeit (*[[Capra walie]]*)
* Villisteingeit (*[[Capra aegagrus]]*)
** Aligeit (*Capra aegagrus hircus*; meðtalin villigeit (villt úr ræktun)
** Bezoarsteingeit (*Capra aegagrus aegagrus*)
Reykjarfjörður (Arnarfirði)

**Reykjarfjörður** er stuttur fjörður, sem gengur til suðurs inn úr Arnarfirði og er einn af Suðurfjörðum.
Austan við fjörðinn er Trostansfjörður og að vestan Fossfjörður. Fjörðurinn er um tveir kílómetrar á lengd og tæplega einn kílómeter á breidd. Lengi var tvíbýli í firðinum, Neðri- og Fremri-Reykjafjörður, en er nú í eyði. Í firðinum er jarðhiti og sundlaug, Reykjarfjarðarsundlaug.
Haraldur Níelsson

Séra **Haraldur Níelsson** (30. nóvember 1868 – 1928) var prófessor við Háskóla Íslands og um tíma dómkirkjuprestur. Haraldur er þó einna helst þekktur fyrir biblíuþýðingar sínar.  

## Ævi og störf
Haraldur fæddist á Grímsstöðum á Mýrum. Faðir hans var Níels Eyjólfsson og móðir hans var Sigríður Sveinsdóttir húsfreyja, dóttir Sveins prófasts á Staðastað, hálfsystir Hallgríms biskups og frú Elísabetar konu Björns ráðherra. Haraldur lauk stúdentsprófi frá Latínuskólanum og embættisprófi í guðfræði frá Kaupmannahafnarháskóla. Eftir að hann kom heim vann hann  að biblíuþýðingunni sleitulaust að kalla í 11 ár. Þá var hann kennari við Prestaskólann og vígður prestur Holdsveikraspítalans í Laugarnesi. 

Haraldur varð síðar prestur við Dómkirkjuna í Reykjavík, en sagði starfinu lausu vegna veikinda í hálsi og tók aftur við kennslu í Prestaskólanum. Hann var síðan prófessor við Háskóla Íslands til æviloka og var rektor skólans frá 1916-1917 og 1927-1928. Síðustu 14 æviárin hélt hann uppi frjálsum guðsþjónustum í Fríkirkjunni í Reykjavík annan hvorn helgan dag, við mikinn orðstír. Haraldur var varaforseti Sálarrannsóknafélags Íslands frá stofnun þess til æviloka. 

Fyrri kona Haralds var Bergljót Sigurðardóttir prófasts Gunnarssonar. Hún lést eftir 15 ára hjónaband. Síðari kona hans var Aðalbjörg Sigurðardóttir kennari og forystukona í ýmsum kvennasamtökum, s.s. Kvenréttindafélagi Íslands og Kvenfélagasambandi Íslands. 

## Eitt og annað
* Haraldur hélt erindi í Reykjavík og Hafnarfirði árið 1914 sem nefndist: *Getur lifandi maður farið úr líkama sínum í bili?* Hann hélt svo fram í fyrirlestrum sínum. 

## Tengt efni
* Biblía 20. aldar

## Tilvísanir


## Heimildir og ítarefni
* 

## Tenglar
* ''Haraldur Níelsson prófessor''; grein í Morgunblaðinu 1968
* ''Haraldur Níelsson, háskólarektor''; andlátsgrein í Morgunblaðinu 1928
* ''Prófessor Haraldur Níelsson'' Minningarorð; Sigurður P. Sívertsen, Prestafélagsritið janúar 1928, bls. 43&ndash;56.
Vatnsfjörður

**Vatnsfjörður** getur átt við:

* Vatnsfjörður (Barðaströnd)
* Vatnsfjörður (Ísafjarðardjúpi)
Sveinbjörn Sigurjónsson

**Sveinbjörn Sigurjónsson** (5. október 1899 – 26. mars 1990) var skólastjóri, höfundur kennslubóka (t.d. um bragfræði og réttritun). Sveinbjörn var einnig þýðandi og er einna þekktastur fyrir að hafa þýtt alþjóðlegan baráttusöng verkalýðsins, Internasjónalinn. 

Sveinbjörn fæddist á Efri-Sýrlæk í Villingaholtshreppi. Hann las utanskóla til gagnfræðaskólaprófs í Menntaskólanum í Reykjavík 1918, settist síðan í hinn nafntogaða 4. bekk; sextán skálda bekkinn sem Tómas Guðmundsson hefur gert ódauðlegan í kvæði sínu *Austurstræti*. Sveinbjörn stytti sér leið og lauk stúdentsprófi utanskóla 1920. Síðan lauk hann meistaraprófi í íslenskum fræðum við Háskóla Íslands 1926. Lokaritgerð hans fjallaði um Sigurð Breiðfjörð, en Sveinbjörn gaf síðar út ljóðasafn hans í vandaðri útgáfu og rakti æviferil skáldsins. 

Sveinbjörn ferðaðist þá til Þýskalands, Svíþjóðar og Danmerkur, vann við fræðslustörf og kynnti sér skóla og kennslumál. Hann kenndi síðar við Gagnfræðaskóla Reykjavíkur (síðar Gagnfræðaskóli Austurbæjar), sem þá nefndist oftast aðeins *Ingimarsskólinn*. Hann varð yfirkennari við skólann 1949 og skólastjóri frá 1955, uns hann lét af störfum fyrir aldurssakir. 

Sveinbjörn var einnig íslenskukennari við Bréfaskóla SÍS 1941, og starfaði þar í rúm fjörtíu ár.

## Tenglar
* ''Sveinbjörn Sigurjónsson, fv. skólastjóri''; minningargreinar í Morgunblaðinu 1990
Sjálfstæðisflokkur Alaska

**Sjálfstæðisflokkur Alaska** er bandarískur stjórnmálaflokkur sem starfar í Alaska. Helsta stefna flokksins er að fá sjálfstæði frá Bandaríkjunum, einnig eru margir innan flokksins sem vilja ganga inn í Kanada.

Flokkurinn er stærsti þriðja flokks (enska: third party) flokkur sem starfar í Bandaríkjunum. Hann fékk 39% atkvæða í ríkisstjórnarkosningunum árið 1990 sem er mesta fylgi sem flokkurinn hefur fengið. Síðan þá hefur fylgi flokksins minnkað mikið og í seinustu ríkisstjórnarkosningum fékk flokkurinn minna en 1% atkvæða þó að staða flokksins sé mjög sterk í einstökum borgum og sveitarfélögum.
Pilsfaldakapítalismi

**Pilsfaldakapítalismi** er sá kapítalismi nefndur í hálfkæringi sem starfar alfarið undir merkjum markaðarins þegar vel árar, og er að mestu á móti öllum ríkisútgjöldum, en vill svo skyndilega að ríkið komi hlaupandi og hjálpi þegar illa árar. Slíkur kapítalismi er ekki samkvæmur sjálfum sér, samkvæmt þeim sem taka sér hugtakið í munn. Pilsfaldakapítalisminn er kenndur við pilsfaldinn vegna þess að börn leita oft í skjól móður sinnar þegar eitthvað kemur upp á, og þannig er eins og þeir kapítalistar sæki í skjól ríkisins þegar það hentar þeim. 

## Tengt efni
* Hentistefna, öðru nafni *tækifærisstefna*.
* Sósíalismi andskotans

## Tenglar
* ''Pilsfaldakapítalismi''; grein á Vísir.is
Dalbrú

**Dalbrú** (**dælbrú**  eða **svifbrú**) er brú með (oftast) stutt haf milli bila, þ.e. hefur mörg brúarhol sem eru mynduð af bogalaga hlöðum. Dalbrýr liggja oft yfir dal eða (rennandi) vatn og stundum hvortveggja. Dalbrýr voru oft hlaðnar áður fyrr, en eru nú til dags oftast reistar úr málmi. Varast ber að rugla saman dalbrú og vatnsveitubrú, þar er hið síðarnefnda er aðeins til að flytja vatn. 

## Tilvísanir
Changer

**Changer** er íslensk þungarokkshljómsveit sem stofnuð var árið 1999 á Akureyri af trommaranum Kristján B. Heiðarssyni. Fyrsta plata Changer var eins manns verkefni hans. Stíll sveitarinnar hefur verið í ætt við dauðarokk, þrass og metalcore.

Árið 2000 flutti Kristján til Reykjavíkur og setti saman hljómsveit og Changer hóf að spila á tónleikum. Hljómsveitin hefur breytt margsinnis um liðskipan en með Kristján sem fastan meðlim.

Changer kom saman aftur 2021/2022 eftir langt hlé og gaf út nýja stuttskífu.

## Plötur
### Breiðskífur
*January 109 (2000)
*Scenes (2004)
*Darkling (2010)
### Stuttskífur
*Inconsistency (2001)
*Breed the Lies (2006)
*Pledge of the Dying (2022)
Bjarkalundur

**Bjarkalundur** er staður þar sem sumarhótel er rekið í Berufirði í Reykhólasveit. Hótel Bjarkalundur er elsta sumarhótel landsins en menn stoppuðu á leiðinni milli Vestfjarða og Reykjavíkur. Það var stofnað 1947. Yfir hótelinu tróna Vaðalfjöll og allt í kring er birkikjarr eins og víðar í Reykhólasveitinni.

Hótel Bjarkalundur er líklegast þekktast fyrir að vera upptökustaður Dagvaktarinnar, grínþáttaraðar með Jóni Gnarr og fleirum.

## Tengill
* Vefsíða hótelsins
Grand rokk

**Grand rokk** var krá og skemmtistaður við Smiðjustíg í Reykjavík, en var áður við Klapparstíg. Staðurinn hóf göngu sína árið 1993 og var meðal annars þekktur fyrir skákmenningu og sem vettvangur margvíslegra rokktónleika til skamms tíma. Húsið sem hýsti staðinn var rifið 2013-2014 og komu nýbyggingar í staðinn.
Innvortis

**Innvortis** er íslensk pönk/rokkhljómsveit frá Húsavík sem var stofnuð árið 1996 af Arngrími Arnarsyni, Björgvini Sigurðssyni, Brynjúlfi Sigurðssyni og Snæbirni Ragnarssyni. Hljómsveitin gaf út sinn fyrsta geisladisk, kemur & fer, árið 1998 en síðan þá hafa þeir verið lítið starfandi. Árið 1999 tók Eggert Hilmarsson við af Brynjúlfi. Árið 2003 tók Daníel Viðar Elíasson við af Arngrími og Flosi Þorgeirsson tók við af Björgvini og árið 2005 tók Baldur Ragnarsson við af Flosa og þannig hafa þeir starfað síðan. Árið 2012 gáfu þeir svo út geisladiskinn Reykjavík er ömurleg eftir að hafa verið lítið virkir í nokkur ár.
Forgarður Helvítis

**Forgarður Helvítis** er íslensk grindcore-pönksveit sem var stofnuð árið 1991. Hljómsveitin hefur gefið út eina breiðskífu og nokkrar demó-upptökur. Efni frá Forgarðinum hefur komið út á fjölmörgum safn-plötum/-diskum/-spólum víðsvegar um heiminn.

## Sagan
Forgarður Helvítis var stofnuð árið 1991 af frændunum Vernharði og Sigurgrími. Innblásnir af grófustu framvarðasveitum rokksins á þessum tíma fengu þeir til liðs við sig frændur sína Magnús trommuleikara og Sigurð, Sigga Pönk, textasmið. Auk þess var Kári fenginn sem bassaleikari.

Fyrstu tónleikar Forgarðsins voru haldnir í kjallara Fjölbrautaskóla Suðurlands. Tónleikahald hefur löngum verið fastur en óreglulegur liður í starfsemi sveitarinnar en Sigurður Pönkari hefur í gegn um tíðina verið ötull skipuleggjari neðanjarðarrokktónleika. Þegar fram liðu stundir ílentist Kári bassaleikari erlendis svo fenginn var liðsauki í Magnúsi Pálssyni, sem reyndist einnig tilheyra frændgarði Garðverja.

## Meðlimir
* Sigurður Harðarson - söngur (1991-)
* Vernharður Reynir Sigurðsson - gítar (1991-)
* Magnús Másson - trommur (1991-2001, 2003-)
* Magnús Halldór Pálsson - bassi (1998-)
* Ólafur Árni Másson - Gítar (2005-)

### Fyrrverandi meðlimir
* Kári Örlygsson - bassi (1991-1998)
* Sigurgrímur Jónsson - gítar (1991-2007), trommur (2001-2002)

### Afleysingameðlimir
* Kristján Einar Guðmundsson - trommur (2002)

## Útgáfur
### Breiðskífur
* *[[Gerningaveður]]* (2002)

### Safnplötur
* *[[dordingull.com]]* (2002)
* *[[Afmæli í Helvíti]]* (2001)
* *[[Helvíti sessions]]* (2000)
* *[[Suðurlandsskjálftinn]]* (1993)

### Demó
* *[[Brennið kirkjur]]* (1995)

## Tenglar
*Opinber vefsíða Forgarðs Helvítis
*Glatkistan
Íslensk nýsköpun

**[[Nýsköpun]]** í sinni einföldustu mynd er að skapa eða búa til eitthvað nýtt sem og endurbæta það sem þegar er til staðar. Á þetta jafnt við um nýja eða endurbætta vöru, þjónustu, tækni, aðferðafræði, framleiðsluaðferð, stjórnskipulag eða leið til sölu- og markaðssetningar. Nýsköpun er ekki það sama og ný hugmynd heldur er aðeins talað um nýsköpun þegar hugmyndinni eða endurbótinni hefur verið hrint í framkvæmd.

## Skilgreiningar
**[[Frumkvöðull]]** er sá sem stofnar fyrirtæki til að hrinda í  framkvæmd viðskiptahugmynd.   Frumkvöðull er sá einstaklingur sem er ekki aðeins tilbúinn í að taka fjárhagslega áhættu heldur einnig að vera tilbúinn í að fórna sér tímalega séð. Frumkvöðull þarf því að vera tilbúinn í að eyða 5 til 7 árum í erfiða uppbyggingu á sínu sprotafyrirtæki og taka þar með fjárhagslega áhættu í leiðinni. 

**[[Sprotafyrirtæki]]** er fyrirtæki sem einn eða fleiri frumkvöðlar stofna til. Einnig geta þessi sprotafyrirtæki sprottið upp úr rannsókna- eða þróunarverkefni háskóla, rannsóknarstofnana, annarra fyrirtækja. 

## Vefsíður um nýsköpun

- Vefur Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands 

- Vefur Fjármála- og efnahagsráðuneytisins um nýsköpun hjá hinu opinbera

- Vefur um samfélagslega nýsköpun 

[]
The Tough Alliance

**The Tough Alliance** er sænsk raftónlistar-hljómsveit. Hljómsveitin var stofnuð árið 2001.

## Meðlimir
* Eric Berglund
* Henning Fürst

## Tenglar
* Opinber heimasíða
Dreifni

*

*'Dreifni** er mælikvarði í [[stærðfræði]] og [[tölfræði]] á [[dreifing]]u [[slembibreyta|slembibreytu]], [[líkindadreifing]]ar eða [[úrtak]]s, meðaltal fjarlægðar (eða tölugildis) mögulegra gilda þess og [[væntigildi]]sins. Meðaltal er mælikvarði á [[miðsækni]] eða ''staðsetningu'' dreifingar en dreifni, hins vegar, lýsir því hversu þétt gildi hennar ''þyrpast'' saman. Mælieining dreifninnar (stundum nefnd **dreifitala''') er sú sama og það sem verið er að mæla, í öðru veldi. Kvaðratrótin af dreifninni er nefnt staðalfrávik og er mikið notuð mælieining lýsandi tölfræði.

## Dæmi
Tening með sex hliðum er kastað og hver hlið hefur líkurnar 1/6 á að koma upp. Væntigildið er (1+2+3+4+5+6)/6 = 3.5. Dreifnin er því:
:\sum_{i=1}^6 \tfrac{1}{6} (i - 3.5)^2 = \tfrac{1}{6}\left((-2.5)^2{+}(-1.5)^2{+}(-0.5)^2{+}0.5^2{+}1.5^2{+}2.5^2\right) = \tfrac{1}{6} \cdot 17.50 \approx 2.92\,.
Industria

**Industria** var hugbúnaðarfyrirtæki sem vann að nýsköpun fyrir sjónvarps- og fjarskiptamarkaðinn.  Fyrirtækið breytti um nafn árið 2010 í Raflagnir og ráðgjöf ehf og var fyrirtækið tekið til gjaldþrotaskipta 2012. Hugbúnaður þess Zignal var skilið frá fyrirtækinu og rekið undir nafninu Medizza sem svo varð að OZ árið 2013.

## Stofnun

Industria var stofnað árið 2003 af frændunum Guðjóni Má Guðjónsyni, einnig þekktum sem Guðjóni í OZ og Erlingi Frey Gumundarsyni. Fyrirtækið teygði sig langt á nokkrum árum og árið 2007 var fyrirtækið með starfsemi á Írlandi, í Búlgaríu og Kína. Á Industria að hafa haft nánast markaðsráðandi stöðu á Írlandi í ljósleiðaratækni árið 2007. 

## Viðurkenningar og áhrif
Árið 2007 fékk Industria útnefningu viðskiptatímaritsins CNBC Europe sem eitt af fimmtíu framsæknustu fyrirtækjum Evrópu.

## Nafnabreyting og Gjaldþrot
Árið 2010 var nafn Industria breytt í Raflagnir og ráðgjöf ehf og 5. desember 2012 var félagið tekið til gjaldþrotaskipta. Þegar skiptum var lokið var ekkert fundið upp í lýstar kröfur upp á rúmlega 1.100 milljónir krónur. Guðjón Már sagði sig úr stjórn félagsins í maí 2011. Skráður eigandi félagsins var EG Capital sem var að fullu í eigu Erlings Freys 

## Tilvísanir
Einar Kristjánsson

**Einar Kristjánsson frá Hermundarfelli** (26. október 1911 – 6. júlí 1996) var rithöfundur og bóndi, fæddur á Hermundarfelli í Þistilfirði og kenndi sig oft við þann bæ.

Einar var bóndi á Hermundarfelli og Hagalandi og starfaði síðan sem húsvörður við Barnaskólann á Akureyri. Ritstörfum sinnti hann með fram fullu starfi sem húsvörður. Einar var hagyrðingur góður og lika mikill músíkant og lék á tvöfalda harmónikku inn á hljómplötu. Lengi stjórnaði hann vinsælum útvarpsþætti, *Mér eru fornu minnin kær*. Einar er jafnan nefndur með Akureyrarskáldunum Rósberg Snædal og Heiðreki Guðmundssyni.

Kona Einars var Guðrún Kristjánsdóttir (f. 16. ágúst 1917), og gengu þau í hjónaband 11. september 1937. Þau hjónin eignuðust fimm börn.

## Helstu verk
Eftir Einar liggja eftirtalin skáldverk (smásögur o.fl.):

* *Septemberdagar* 1952
* *Undir högg að sækja* 1955
* *Dimmir hnettir* 1959
* *Gott fólk* 1960
* *Metnaður og mannvirðingar* 1960
* *Blóm afþökkuð* 1965
* *Eldrauða blómið og annarlegar manneskjur* 1975
* *Þorraspaug og góugleði* 1978

Einnig ritaði hann ævisögu sína (Skjaldborg gaf hana út ásamt safni verka hans):

* *Fjallabæjarfólk* 1979
* *Ungs manns gaman* 1980
* *Lengi væntir vonin* 1981

Einar segir í niðurlagsorðum síðasta bindis ævisögu sinnar en þá var hann nýlega orðinn sjötugur: 

„Æviár mín hafa liðið með óðfluga hraða, að mér finnst. Vera má að það sé vegna þess hversu tilveran hefur verið mér veitul á lífsgæði þau, sem mestu máli skipta, en til þeirra telst hamingja í hjúskapar- og fjölskyldulífinu. (...) Þó að mín skráða ævisaga sé ekki misfelllulaus af minni hálfu, þykir mér vænt um hana. Ég horfi með eftirvæntingu til þess að lifa þá ævisögu, sem ég á enn óskráða, og mun aldrei kvíða endalokum hennar.“ (*Lengi væntir vonin 1981*)

## Tilvísun


## Tenglar

* Glatkistan
Vatn (aðgreining)

**Vatn** getur átt við:

* Stöðuvatn
* Vatn, nær glæran og lyktarlausan vökva
* Vatn, örnefni

## Tengt efni
* Vatnafræði
* Vatnajökull
* Vatnalíffræði
* Vatnsafl
* Vatnspípa
* Vatnsveita Reykjavíkur
* Vötn
Vötn

**Vötn** getur átt við:

* Stöðuvatn
* Fleirtala orðsins vatns
* Vötn, örnefni tjarnar á Íslandi

## Tengt efni
* Listi yfir vötn á Íslandi
* Vatn
* Vötnin miklu
Afmæli

**Afmæli** er dagurinn sem heldur upp á fæðingu einhvers, eða er bara dagur sem er til minningar um mikilvægan atburð. Yfirleitt er haldið upp á afmæli með veislu. 

## Tengt efni
* Ártíð
Sónatína

**Sónatína** kallast stutt eða einföld sónata. Sónatína fer oftast eftir eftirfarandi einkennum; hún er stutt, tæknilega einföld og svo eru sónatínur ekki alvarleg heldur oft léttar, en þetta er hins vegar breytilegt.

## Markverðir höfundar sónatína fyrir píanó
* Bela Bartok
* Ludwig van Beethoven
* Ferruccio Busoni
* Muzio Clementi
* Anton Diabelli
* Jan Ladislav Dussek
* Stephen Heller
* Aram Khachaturian
* Friedrich Kuhlau
* Heinrich Lichner
* Frank Lynes
* Jean Sibelius
* Fritz Spindler
Staðalfrávik

**Staðalfrávik** er í líkindafræði og tölfræði mæling dreifingar í safni gilda, t.d. slembibreytu, líkindadreifingar, þýðis eða gagnasafns. Staðalfrávik er skilgreint sem kvaðratrót af dreifni en dreifni er meðaltal kvaðrata frávika frá meðaltali gilda safnsins. Þetta felur það í sér að til þess að reikna staðalfrávikið þarf að gera eftirfarandi: reikna meðaltalið, finna frávik allra gilda frá meðaltalinu og hefja þau öll í annað veldi, reikna meðaltal þessara kvaðrata og draga kvaðratrót af því meðaltali. Til eru ýmsar aðrar leiðir til þess að finna staðalfrávikið.

Staðalfrávik er jafnan táknað með gríska bókstafnum σ (sigma).
Sónata

**Sónata** er tónsmíð ætluð hljóðfæri (oft einleikshljóðfæri með undirleik), sem skiptist venjulega í þrjá eða fjóra kafla.

## Orðsifjar
Orðið „sónata“ er nýtt í íslensku og kom upprunalega sem tökuorð frá danska orðinu *sonate*, sem kemur úr ítalska orðinu *sonata* („hljómað“) en það er kvenkyns lýsingarháttur þátíðar sagnarinnar *suonare* („að hljóma“) frá latneska orðinu *sono* („ég hljóma“).

## Tengt efni
* Cantata
* Sónatína

## Heimildir
Múltuber

**Múltuber** (**moltuber**) (fræðiheiti: *Rubus chamaemorus*) er  villt berjategund. Múltuberjajurtin er lágvaxin jurt og vex oftast í rökum jarðvegi. 
Múltuber er fjölær og ber fimmdeild hvít blóm. Blómgum byrjar í lok maí og stendur fram í júní og standa blómin í 2-3 vikur. Plönturnar eru einkynja, annað hvort karlblóm sem eingöngu hafa fræfla eða kvenblóm sem eingöngu hafa frævur. Stönglar og blöð þroskast og vaxa allt sumarið og á haustin myndast brum neðanjarðar á jarðvegsrenglum. Brumin geta myndað nýja plöntu. Jarðvegsrenglur vaxa aðallega seinni hluta sumars þegar plantan hefur þroskast og myndað blóm og ber. Rætur múltubers ná niður á 1-2 m dýpi. Múltuberjaplanta fjölgar sér bæði með fræi og jarðvegsrenglum. Fuglar éta berin og þannig dreifast fræin. Til að ber og fræ myndist þurfa múltuber skordýra- eða vindfrjóvgun og á norðlægum slóðum eru þar humlur áhrifaríkastar. Þroskun berja getur tekið 25-65 daga en mörg lítil steinaldin mynda berin. Berin eru fyrst dökkrauð en verða ljósappelsínugul. Múltuber vaxa villt á norðurhveli jarðar frá 50 til 70 breiddargráðu. Múltuber hafa ekki vaxið villt á Íslandi. Múltuber vaxa einkum í mýrajarðvegi með lágt sýrustig en geta líka vaxið í grunnum jarðvegi  þar sem úrkoma er mikil. Nauðsynlegt er að jarðvegur sé nægilega rakur, súr og næringarríkur. 

Múltuber eru C-vítamínauðug og innihalda mikið af andoxunarefnum. Þau voru áður mikilvæg fæða fyrir fólk á Norðurslóðum. Berin voru notuð við skyrbjúg og fleiri kvillum. Geymsluþol berjanna er gott og eru þau mikið notuð í sultur, safa og eftirrétti.
## Myndir af múltuberjum

Rubus ch wurzel.jpg |Jarðvegsrenglur
Rubus chamaemorus LC0151.jpg|Blóm
Hjortron.png|Ber
Rubus chamaemorus L. - cloudberry 01.jpg|Steinaldin
Cloudberries (3804524774).jpg|Nýtínd múltuber í fötu
Swedish cuisine-Oatmeal with cloudberry.jpg|Múltuber út á hafragraut


## Tengill
* Ræktun múltuberja á Íslandi

## Tilvísanir
Vendée Globe

**Vendée Globe** er einmenningssiglingakeppni umhverfis jörðina án hlés og án aðstoðar. Keppnin var stofnuð af franska siglingamanninum Philippe Jeantot árið 1989 og hefur verið haldin á fjögurra ára fresti frá árinu 1992. Keppnin er af mörgum talin erfiðasta siglingakeppni heims. Tveir þekktir siglingamenn týndu lífinu í keppnunum 1992 og 1996 sem leiddi til þess að strangari öryggisreglur voru settar fyrir keppnina árið 2000. Síðustu ár hafa um tuttugu skútur hafið keppni en tæplega helmingur hættir af ýmsum ástæðum.

Í keppninni er einungis heimilt að leggja að landi ef búnaður skaddast eða bilar, og siglingamaðurinn verður að sjá sjálfur um viðgerðir. Skúturnar þurfa að uppfylla skilyrði Open 60-flokksins sem gefa töluvert svigrúm fyrir ólíka hönnun en tilgreina t.d. hámarkslengd (60 fet) og gera ýmsar kröfur um stöðugleika og öryggi.

Rásmark og endamark eru bæði í sjávarþorpinu Les Sables-d'Olonne í Vendée-umdæmi í Frakklandi. Siglingaleiðin fylgir klipparaleiðinni suður Atlantshafið að Góðrarvonarhöfða og síðan réttsælis umhverfis Suðurskautslandið með Leeuwin-höfða og Hornhöfða á bakborða. Keppnin stendur venjulega frá nóvember fram í febrúar árið eftir og miðast við að keppendur sigli um Suður-Kyrrahaf að sumarlagi. Hraðametið á sigurvegari þarsíðustu keppni, Frakkinn Armel Le Cléac'h sem fór leiðina á 74 dögum og 3 klukkustundum og kom í mark 19. janúar 2017.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur keppninnar
Keilusnið

**Keilusnið** er í rúmfræði heiti þriggja ferla, sem myndast þegar slétta sníður keilu, en þau eru:

* sporbaugur (þar sem hringur er sértilvik),
* fleygbogi og
* breiðbogi.

Almenn jafna fyrir keilusnið er á forminu:

Ax^2 + Bxy + Cy^2 + Dx + Ey + F = 0 

þar sem *A*, *B*, *C*, *D*, *E* og *F* eru rauntölur, *A*, *B* og *C* eru ekki allar 0 en *D*, *E* og *F* geta verið 0.
Póseidon

**Póseidon** (eða **Posídon**) (á forngrísku *Ποσειδῶν*) var óútreiknanlegur sjávarguð Grikkja sem rak þrífork í óvini sína. Hann gat æst upp hafið og lægt öldur að vild og var talinn valda jarðskjálftum. Samsvarandi vatna-/sjávarguðir í etrúskri og rómverskri goðafræði voru Nethuns og Neptúnus.
Páll Pálsson (amtskrifari)

**Páll Pálsson** (9. mars 1806 – 20. mars 1877) var amtskrifari, en er þó helst minnst fyrir að hafa safnað bókum og fyrir að vera einn fyrsti bókbindari á Íslandi. Leitaði hann jafnvel uppi bókasöfn þar sem hann vissi að væru bækur sem lágu undir skemmdum og gerði við og tók oft á tíðum enga borgun fyrir. Hann skrifaði líka upp bækur og safnaði fróðleik sjálfur. 

Páll fæddist á Lambastöðum á Seltjarnarnesi og var sonur Páls sýslumanns á Hallfreðarstöðum (d. 1815),og Malenu, dóttir Jens Örums verslunarmanns. Páll lærði skólalærdóm hjá Steingrími biskupi, þá prófasti í Odda, og varð stúdent frá honum 1823, þá 17 vetra, með lofsorði fyrir greind, siðprýði og iðni. Hann fór síðan vestur að Stapa til Bjarna Amtmanns Þorsteinssonar (1825 eða 1826) og gerðist skrifari hjá honum, og flutti með honum þaðan 1854 til Reykjavíkur. Páll var á vist með honum jafnan síðan og var trúnaðarmaður hans og aðstoðarmaður í nær 50 ár.

## Tenglar
* ''Páll Pálsson amtskrifari''; grein í Sunnanfara 1894
Sýndareinkanet

**Sýndareinkanet** eða **VPN-net** (á ensku *virtual private network*, skammstafað sem *VPN*) er tölvunet sem er eftirlíking á Internetinu af einkaneti. Notast er við dulritun til að forðast hlerun.
Lífhreinsun

**Lífhreinsun** er líftækni þar sem örverum, sveppum, plöntum eða ensímum þeirra er beitt til að hreinsa upp umhverfismengun. Meðal lífhreinsunaraðferða má nefna hvötun á niðurbroti olíumengunar af völdum náttúrlegra jarðvegsörvera með áburðargjöf, og sértækt niðurbrot á þrávirkum mengunarefnum á borð við fjölklóruð bífenýl með sérvöldum bakteríum, erfðabreyttum eða náttúrlegum. 

Lífhreinsun hefur verið notuð í marga áratugi — til dæmis skolphreinsun. Nýverið hefur lífhreinsun fengið nýja merkingu og nýjar líftæknilegar aðferðir verið notaðar. Örverurnar þurfa að vera virkar og hafa næga næringu til þess að lífhreinsun geti átt sér stað. Þetta er gert með ýmsum aðferðum,til dæmis að búa til kjöraðstæður fyrir örverurnar á þessum menguðu stöðum.

Margar aðferðir eru notaðar til þess að hreinsa umhverfi, en af hverju er lífhreinsun notuð? Aðferðir knúnar vélum eru oft mjög dýrar og afleiðingin getur verið enn meiri samsöfnun á eiturefnum. Flestar lífhreinsiaðferðir hreinsa flókin eiturefni í koltvísýring, klór, vatn og einföld lífræn efni, þ.e. mjög umhverfisvæn efni. Eftir að líftækni var notuð til lífhreinsunar þá hafa komið fram önnur svið í gegnum þessa tækni. Nefna má greiningar á mengandi efnum, endursköpun á vistkerfum og aukin þekking á sjúkdómum af völdum eiturefna.

Lífhreinsun við mengunarslys var fyrst notuð árið 1989 þegar olíuskipið Exxon Valdez fórst í Alaska og fékkst þar gífurlega mikilvæg reynsla af lífhreinsun.

Segja má að fræðilegur grunnur lífhreinsunar hvíli á setningum C. B. van Niels:
* Fyrir sérhvern þátt og sérhverja afurð lifandi frumna er til í lífheiminum örvera sem nýtir hana sem kolefnis- og/eða orkugjafa.
* Örverur eru til staðar í öllum búsvæðum lífheimsins.

Þannig má ætla að fyrir öll náttúrleg, lífræn mengunarefni megi finna örveru sem er fær um að brjóta þau niður og mynda úr þeim skaðlausar afurðir.

## Tvær gerðir lífhreinsunar

### Tvær gerðir lífhreinsunar
* ***in situ:***
Þá er mengunin brotin niður þar sem hún átti sér stað. Þetta er oftast ódýrasta lausnin en getur verið erfitt að stjórna ferlinu og oft erum við einnig að sleppa framandi lífverum í umhverfið

Dæmi um þessa aðferð er sáning baktería í mengað svæði. Þegar það er gert þá þurfa viðkomandi bakteríur að geta brotið niður eða aðskilið mengunarefnin hratt og að fullu. Einnig þurfa þær að vaxa og dafna í umhverfinu sem mengunin varð, þær mega ekki mynda sterka lykt eða eitraða gufu og þær mega ekki vera sjúkdómsvaldandi.

* ***ex situ:***
Þá er mengununni safnað saman og mengunarefnin eru brotin niður í gerjunartanki. Þetta getur verið erfið og dýr aðferð en með henni er hægt að hafa stjórn á bæði umhverfinu og ferlinu.

## Heimildir
Rani

**Rani** er útlimur/líffæri á fílum sem er nýttur meðal annars til að taka upp hluti en ekki til að drekka vatn eins og margir halda, en það gera fílar með munninum.
VPN

**VPN** getur átt við:
* VPN-net (virtual private network)
* Vopnafjarðarflugvöll (*VPN*), er flugvöllur á Íslandi, Vopnafirði
* Victorian Photonics Network, ástralskt fyrirtæki
Carmageddon

**Carmageddon** er tölvuleikur gefinn út á Playstation árið 1999. Leikurinn var fyrsti leikurinn í leikjaseríu sem var þekkt fyrir mikið ofbeldi. Hann var byggður á myndinni *[[Death Race 2000]]* frá árinu 1975.

## Lýsing
Í Carmageddon keppir keppandinn á móti öðrum tölvukeyrðum keppendundum á stöðum eins og borgum, iðnaðarsvæðum, námum og fleirum stöðum. Keppandinn hefur ákveðið mikinn tíma til að klára keppnina en meiri tími fæst með því að skemma bíla keppenda, keyra á bónusa eða keyra yfir uppvakninga.

Keppnir eru kláraðar með því að annað hvort klára keppnina eins og í venjulegum bílakappakstursleikjum, eyðileggja bíla hinna keppendanna eða keyra yfir alla uppvakningana í borðinu - á undan öllum öðrum.

## Framhaldsleikir
Leikurinn reyndist það vinsæll að út komu fleiri leikir. Þeir eru:

**[[Carmageddon II|Carmageddon II: Carpocalypse Now]]*
**[[Carmageddon TDR2000]]*
**[[Carmageddon TV]]* (aldrei gefinn út vegna þess að Gizmondo's hætti)
**[[Carmageddon 64]]* (Nintendo 64)
**[[Carmageddon: Reincarnation]]* (Nýr leikur, á að koma út 2012.)
## Lok seríunar
SCi hafði upprunalega planað að leikurinn Carmageddon 4 kæmi út seint á árinu 2005 en hætti svo við það. Litlar sem engar fréttir voru um leikinn.

## Tenglar
*The Making of... Carmageddon
Jörundur Brynjólfsson

**Jörundur Brynjólfsson** (f. á Starmýri í Álftafirði eystra 21. febrúar 1884, d. 3. desember 1979 í Reykjavík) var íslenskur kennari, bóndi, verkalýðsforingi og þingmaður.

## Ævi
Jörundur var sonur Brynjólfs Jónssonar, bónda, og Guðleifar Guðmundsdóttur. Hann hlaut kennslu á heimili en lauk búfræðiprófi við Búnaðarskólann á Hvanneyri árið 1906 eftir tveggja ára nám, þá 22 ára gamall. Jörundur starfaði sem kennari í Nesjahreppi í eitt ár 1907—8 og lauk kennaraprófi frá Kennaraháskóla Íslands árið 1909. Hann stundaði nám í kennaraháskólanum í Kaupmannahöfn í um tíu mánuði, árin 1911 og 1912. Jörundur var ráðinn kennari við barnaskólann í Reykjavík í áratug, frá 1909 til 1919 en fór utan til náms eins og komið hefur fram.

Jörundur sat í bæjarstjórn Reykjavíkur 1916—1919 fyrir hönd Samtaka verkamanna í Reykjavík og sömuleiðis var hann kosinn fyrsti þingmaður nýstofnaðs Alþýðuflokks og sat hann á Alþingi sama tímabil. Jörundur hneigðist frekar til sveitarinnar og gerðist bóndi í Múla í Biskupstungum en þar var hann í þrjú ár, 1919—1922. Þá flutti hann sig um set til Skálholts og var þar í 26 ár, 1922—1948. Þá sat hann í framboði fyrir annan flokk, Framsóknarflokkinn og var kosinn á þing í alþingiskosningunum 1923. Þá sat hann samfellt á þingi sem þingmaður Framsóknarflokksins í 33 ár til ársins 1956. Hann var forseti neðri deildar Alþingis árin 1931-42 og svo 1942-5, og forseti sameinaðs þings  Loks bjó hann í Kaldaðarnesi í Flóa 1948—1963, hann andaðist í Reykjavík 95 ára að aldri. 

## Tenglar
* Æviágrip á vef Alþingis
* ''Minning: Jörundur Brynjólfsson - forseti Alþingis'', minningargrein í Morgunblaðinu 8. desember 1979.
* ''Fáein kveðjuorð: Jörundur Brynjólfsson - fyrrv. alþingismaður'' ,  minningargrein í Morgunblaðinu 11. desember 1979.
* ''Jörundar Brynjólfssonar minnzt á Alþingi'', frétt í Morgunblaðinu 13. desember 1979.
Grand Theft Auto III

***Grand Theft Auto III*** er tölvuleikur í ''Grand Theft Auto'' tölvuleikjaseríunni, útgefinn í október 2001 af Rockstar Games fyrir PlayStation 2. Leikurinn var sá fyrsti í seríunni í þrívídd og framhald af ''Grand Theft Auto 2'' og fyrirrennari ''Grand Theft Auto: Vice City''. Hann var líka vinsælasti tölvuleikurinn árið 2001.

## Lýsing
Leiksvið *Grand Theft Auto III* er Liberty City, skálduð bandarísk stórborg. Aðalpersónan Claude fremur bankarán með kærustu sinni Catalinu sem svíkur hann og hleypst á brott með Kólombíumanni. Claude er handtekinn og dæmdur í 10 ára fangelsi. Þegar verið er að flytja hann og tvo aðra fanga; 8-Ball sem er félagi Claude og svo eldri Kólombíumann, gera samlandar þess gamla árás á sendibílinn og frelsa hann. Claude og 8-Ball frelsast líka og fyrr en varir stendur Claude í útistöðum við Kolombígengi Liberty City m.a. gegnum vinnu sínu fyrir japönsku mafíuna Yakuza. 

Við árásina þar sem þremenningarnir frelsast skemmdist Callahan bridge sem tengir Portland og Staunton Island. Vegna þess er leiksviðið í byrjun takmarkað við Portland en með tímanum þegar áhrif Claude hafa aukist er Callahan brúin löguð og þar með opnast fyrir annað hverfi - Staunton Island. Að lokum opnast fyrir þriðja hverfið, Shoreside Vale.

Claude er þögul persóna, þ.e. hann heyrist aldrei tala en í *Grand Theft Auto III* og er aldrei nefndur á nafn. Í ''Grand Theft Auto: San Andreas'' (framhald af *Grand Theft Auto: Vice City*) kallast hann Claude en er ekki spilanleg persóna.
Torben Grael

**Torben Schmidt Grael** (f. 22. júlí 1960 í São Paulo) er brasilískur siglingamaður af dönskum ættum. Hann er sá Brasilíumaður sem hlotið hefur flest verðlaun á Ólympíuleikum, alls fimm verðlaun; tvö gull, eitt silfur og tvö brons. Hann er líka sá siglingamaður sem flest verðlaun hefur hlotið á leikunum. Hann hefur auk þess tekið þátt í fjölda heimsmeistarakeppna í siglingum, og nokkrum sinnum í Ameríkubikarnum, síðast sem leikstjórnandi *[[Luna Rossa Challenge]]* árið 2007. Hann var skipstjóri á *[[Brasil1]]* sem lenti í 3. sæti í Volvo Ocean Race 2005-2006 og var skipstjóri á *[[Ericsson 4]]* sem sigraði keppnina 2008/09. 

## Tenglar
*Vefur
Aramíð

**Aramíð** eru flokkur hitaþolinna og sterkra gervitrefja sem eru meðal annars notaðar í flugvélar, skotheld vesti og báta. Efnið er líka mikið notað í staðinn fyrir asbest. Efnafræðingar hjá fyrirtækinu DuPont uppgötvuðu efnið á 3. áratug 20. aldar en það hóf framleiðslu á því á 7. áratugnum undir heitinu Nomex. Þekktasta vörumerki aramíða er Kevlar sem DuPont setti fyrst á markað árið 1973.

Nafnið er stytting á *arómatískt pólýamíð* eða angandi fjölamíð.
Glertrefjar

**Glertrefjar** eða **trefjagler** er efni sem gert er úr hárfínum trefjum úr gleri. Það er einkum notað sem styrkingarefni fyrir ýmsar tegundir fjölliða eins og t.d. í trefjaplasti. Eitt form glertrefja er glerull. Tæknin til að búa til glertrefjaflóka hefur verið þekkt í þúsundir ára, en framleiðsla glertrefja í stórum stíl í formi glerþráða hófst fyrst á 4. áratug 20. aldar.
VELUX 5 Oceans Race

**VELUX 5 Oceans Race** (áður **Around Alone** og þar áður **BOC Challenge**) var einmenningssiglingakeppni umhverfis jörðina. Keppnin heitir eftir aðalstyrktaraðila hennar frá 2006, danska fyrirtækinu Velux. Keppt er í 3-5 löngum leggjum (öfugt við Vendée Globe þar sem siglt er án hlés) og heildarvegalengd keppninnar árið 2006 var 30.140 sjómílur. Keppnin er haldin á fjögurra ára fresti. Bátarnir verða að uppfylla skilyrði skútuflokkanna *Open 50* eða *Open 60* sem eru einbola flokkar 50 og 60 feta langra skúta. 

BOC Challenge var fyrst haldin árið 1982 með styrk frá breska fyrirtækinu BOC Gases. Þetta var önnur keppnin af þessu tagi sem haldin hafði verið frá upphafi. Sú fyrsta var hin fræga Sunday Times Golden Globe Race 1968-69 þar sem aðeins einn keppandi lauk keppni. Síðasta keppnin var haldin 2010-2011 þar sem aðeins fimm skútur tóku þátt. Hún hefur ekki verið haldin síðan.

## Tilvísanir
Patrick H. O'Farrell

**Patrick H. O'Farrell** er prófessor í lífefnafræði við Kaliforníuháskóla í San Francisco þar sem hann stundar rannsóknir á ósérhæfða ónæmiskerfinu í bananaflugum. Hann er þó þekktastur fyrir að hafa þróað tvívíðan rafdrátt á prótínum, en það gerði hann á námsárum sínum við Háskólann í Boulder í Colorado á 8. áratugi tuttugustu aldar .

## Heimildir
Portsmouth

**Portsmouth** er borg í sýslunni Hampshire á suðurströnd Englands. Borgin stendur á eyjunni Portsea Island og telur tæplega 205 þúsund (2011). Portsmouth var öldum saman mikilvæg hafnarborg og þar er elsta þurrkví heims.
IBM System/3X

**IBM System/3X** var miðtölvulína frá IBM sem var framleidd frá 1975 þar til AS/400-vélar tóku við árið 1988. Línan tók við af gataspjaldavélinni IBM System/3 og var markaðssett sem bókhaldsvélar fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Þessar tölvur litu út eins og tæknivætt skrifborð og tóku svipað rými. Þær voru búnar skjá, hörðum diski og notuðu átta tommu disklinga sem ytri gagnageymslu í stað gataspjalda og segulbanda. Tölvurnar notuðu forritunarmálið IBM RPG (*Report Program Generator*) sem var upphaflega þróað fyrir System/3. Á System/32 vélinni var stýrikerfið kallað *System Control Program* en á System/34 og System/36-vélunum var System Support Program notað. Með System/38 kom Control Program Facility eða CPF sem var mun öflugra en SSP.

## System/3X tölvur
* IBM System/32 (1975)
* IBM System/34 (1978)
* IBM System/36 (1983)
* IBM System/38 (1979)
IBM Personal Computer

**IBM Personal Computer**, betur þekkt sem **IBM PC**, var einkatölva sem IBM setti á markað 12. ágúst 1981 og náði fljótt gríðarlegum vinsældum. Tölvan var arftaki fartölvunnar IBM 5100 og var upphaflega kölluð IBM 5150 þótt hún væri í raun tæknilega óskyld þeirri tölvu. Hún var tilraun IBM til að komast inn á ört vaxandi örtölvumarkaðinn þar sem voru ríkjandi tölvur á borð við Commodore PET, Atari 800, Apple II, TRS-80 og ýmsar gerðir sem búnar voru stýrikerfinu CP/M. Vegna þess hve mikið lá á að koma tölvunni á markað var ákveðið að notast við tilbúna íhluti frá öðrum framleiðendum í stað þess að þróa nýja hjá IBM. Tölvan var með nýjum átta bita 8088 örgjörva frá Intel auk átta bita gagnabrautar og búin stýrikerfinu IBM PC-DOS sem IBM þróaði í samstarfi við Microsoft og var í raun sérmerkt útgáfa MS-DOS. 

Tölvan var hönnuð af hópi verkfræðinga undir stjórn Don Estridge í Boca Raton í Flórída. Upphaflega áætlunin, að markaðssetja tölvuna sem heimilistölvu, reyndist mistök og tölvan náði fyrst og fremst vinsældum sem skrifstofuvél. IBM PC-vélar náðu gríðarlegum vinsældum og olli einkatölvubyltingu hjá fyrirtækjum þar sem áður voru ríkjandi stórtölvur og meðalstórar bókhaldsvélar. IBM PC varð þannig þekktasta vörumerki tölva af þessari stærð allan 9. áratug 20. aldar. Það að tölvan var að mestu gerð úr íhlutum frá öðrum framleiðendum en IBM og með grunnstýringarkerfi sem hægt var að endurskapa með löglegum hætti, gerði það að verkum að aðrir framleiðendur gátu framleitt tölvur sem nýttu sér sama hugbúnað og IBM-tölvan. Þessar tölvur, sem voru kallaðar IBM PC-samhæfðar tölvur eða PC-klónar, náðu líka talsverðum vinsældum á heimilistölvumarkaðnum.

Arftakar hins upphaflega IBM PC voru IBM Personal Computer XT, eða 5160, sem kom út 1983, og öflugri IBM Personal Computer/AT sem kom út 1984 með nýjan örgjörva; Intel 80286. Að auki byggði IBM á þessari vinnu með IBM Portable 1984, sem var í grundvallaratriðum XT-tölva í töskukassa, og IBM PC Convertible, fyrstu kjöltutölvu fyrirtækisins sem gekk samt illa í sölu. Báðar þessar tölvur notuðust við Intel 8088-örgjörvann. Enn ein PC-tölvan, IBM PCjr, sem ætluð var skólum og kom út 1984, seldist líka illa.