open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aprílhretið

**Aprílhretið** eða **Páskahretið mikla** var óveður sem gekk yfir Ísland 9. og 10. apríl 1963, í dymbilviku fyrir páska. Þá höfðu verið mikil hlýindi dagana á undan, en hitinn datt niður í 10 stiga frost á 12 klukkustundum. Þessu fylgdi norðanstormur með stórhríð. Fjögur skip og 18 sjómenn fórust, þar af 16 íslenskir, langflestir frá Dalvík og Akureyri. Meðal þeirra skipa sem fórust var frægt aflaskip, *[[Súlan (1902)|Súlan]]* frá Akureyri, sem fékk á sig brotsjó við Garðskaga. Sex mönnum var bjargað um borð í *Sigurkarfa* frá Ytri-Njarðvík en fimm fórust.

Mörg tré kólu og þau skemmdust í hretinu. 

Árið 2016 var heimildarmyndin *Brotið* sem fjallar um sjóslysin 9. apríl frumsýnd.

## Slysin
**Valur* frá Dalvík. Tveir fórust.
**Hafþór* frá Dalvík. Fimm fórust.
**[[Súlan (1902)|Súlan]]* frá Akureyri hvolfdi og sökk. Fimm fórust, sex björguðust.
**Magni* frá Þórshöfn. Tveir fórust.
*Tvo menn tók út af *Hring* frá Siglufirði.
*Tvo menn tók út af þýskum togara.

## Tilvísanir
Nýibær (Hólum í Hjaltadal)

**Nýibær** á Hólum í Hjaltadal er torfbær byggður af svokallaðri norðlenskri gerð burstabæja og er dæmi um miðlungsstóran torfbæ frá 19. öld. Þessi gerð einkennist af því að burstir snúa fram á hlað, ein eða fleiri, og þiljuð með timbri. Að öðru leyti hélst hið gamla skipulag gangabæjarins. Á Nýjabæ eru sjö hús sem skipast í þrjár húsaraðir og eru þær tengdar saman með bæjargöngum. Fram á bæjarhlaðið snúa þrjú burstahús, skáli nyrst, bæjardyrnar í sérhúsi fyrir miðju og syðst stofa. Stafnarnir á frambænum eru klæddir slagþili. Slagþil varð það nefnt þegar timburfjalir voru negldar á trégrind með bili á milli þeirra, og voru þau nefnd undirborð. Á þau voru jafnbreið yfirborð negld. 

Fyrir aftan burstahúsin eru ýmis hús, meðal annars hlóðaeldhús, búr og eldiviðargeymsla beggja vegna við bæjargöngin. Innst bæjarhúsanna er baðstofa. Fyrir utan timburþilin á frambænum eru allir veggir bæjarins torfhlaðnir og er grjót lagt í streng í neðsta hluta þeirra. Torfþak er á öllum húsunum. 

Nýibær var reistur árið 1860 og var vel vandað til smíðanna þó svo að í hann hafi verið notað timbur úr eldri bæ. Norðlenskir torfbæir entust mun lengur en þeir sunnlensku, því veðurfar nyrðra er miklu stöðugra og ekki eins úrkomusamt eins og á suðurlandi. 

Nýibær hefur verið í umsjá Þjóðminjasafns Íslands frá árinu 1956 er hann var tekinn á fornleifaskrá.

## Tengt efni
* Gangabær
* Burstabær

## Tilvísanir


## Tenglar
*	Árni Björnsson o.fl. (2003). Úr torfbæjum inn í tækniöld. Reykjavík: Örn og Örlygur.
*	Hörður Ágústsson. (1987). Íslenski torfbærinn. Í Frosti F. Jóhannsson (ritstj.). Íslensk þjóðmenning I, uppruni og umhverfi. Reykjavík: Bókaútgáfan Þjóðsaga.
*	Hörður Ágústsson. (1998). Íslensk byggingararfleifð I, ágrip af húsa- gerðarsögu 1750-1940. Reykjavík: Húsafriðunarnefnd ríkisins.
*	Hörður Bjarnason. (1939). Húsakostur og híbýlaprýði. Reykjavík: Mál og Menning.
*	Haraldur Helgason. „Bæjarhús á síðari öldum: Byggingararfur í húsasafni Þjóðminjasafnsins.“ Í Hlutavelta tímans, ritstýrt af Árna Björnssyni og Hrefnu Róbertsdóttur, 140-149. Reykjavík: Þjóðminjasafnið, 2004.	
*	Þjóðminjasafn Íslands. (2006). Húsasafn Þjóðminjasafns Íslands. Kynningarbæklingur. Guðrún Harðardóttir ritaði texta. Reykjavík: Þjóðminjasafn Íslands.
*  Húsasafn Þjóðminjasafnsins: Nýibær á Hólum í Hjaltadalhttps://www.thjodminjasafn.is/soguleg-husasofn/nyibaer-a-holum-i-hjaltadal
Súlan (1902)

**''Súlan'' EA 300** var íslenskt fiskiskip frá Akureyri. Það var eitt þekktasta og aflahæsta fiskiskip landsins.

## Saga
Skipið var smíðaði í Noregi árið 1902 og keypt til Íslands af Konráði Hjálmarssyni, kaupmanni í Mjóafirði og hét fyrst *Súlan* SU 41. Það var upprunalega 117 brúttolestir að stærð og var með 75 hestafla tveggja þjöppu gufuvél.

Árið 1910 kaupa Ottó Túliníus á Akureyri og Thor E. Túliníus í Kaupmannahöfn skipið og nefna *Súlan* EA 300. Sigurður Sumarliðason var í kjölfarið ráðinn skipstjóri og verður skipið fljótt eitt aflahæsta fiskiskip landsins.

Árið 1916 fékk skipið á sig brot með þeim afleiðingum að tvo menn tók út og drukknuðu.

Árið 1928 er skipið selt Sigurði Bjarnasyni á Akureyri. Árið 1939 er sett ný aðalvél í skipið, 240 hestafla June Munkttell.

Árið 1941 er Súlan seld Leó Sigurðssyni á Akureyri og tveimur árum seinna lætur hann lengja skipið og verður það þá 127 brúttólestir að stærð.

Skipið sökk í Páskahretinu mikla árið 1963. Fimm menn fórust með skipinu en sex var bjargað um borð í *Sigurkarfa* frá Ytri-Njarðvík.

## Tilvísanir
Ægir (skip)

**Ægir** getur átt við eftirfarandi skip:
*Varðskipið Ægir (1929) - Í þjónustu Landhelgisgæslunnar frá 1929 til 1968.
*Varðskipið Ægir (1968) - Í þjónustu Landhelgisgæslunnar frá 1968 til 2022.
Formúla 1 2020

**2020 FIA Formúla 1 Heimsmeistarakeppnin** var 71 tímabilið af Formúlu 1 heimsmeistarakeppninni. Það er samkvæmt Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), stjórn alþjóðlegra akstursíþrótta, hæsti flokkur í keppni bíla án yfirbyggingar yfir hjóla. Ökumenn og lið kepptu um tvö titla, annarsvega heimsmeistaratitil ökumanna og hinsvegar heimsmeistaratitil bílasmiða.

Mótið átti upprunnulega að byrja í mars, en var frestað til júlí sökum Covid-19 faraldursins. Mótið átti að halda 22 keppnir en sökum faraldursins duttu sumar keppnir út á meðan aðrar komu inn. Mótið spannaði 17 kappakstra og byrjaði það í júlí í Austurríki og endaði í desember í Abú Dabí.

Lewis Hamilton og Mercedes komu inn sem ríkjandi heimsmeistarar ökumanna og bílasmiða. Hamilton og Mercedes unnuð nokkuð örugglega, Mercedes varð fyrsta liðið til að vinna 7 heimsmeistaratitla bílasmiða í röð. Hamilton vann sinn 7 heimsmeistaratitil ökumanna og jafnaði þannig met Michael Schumacher.

Sebastian Vettel átti erfitt tímabil með Ferrari, hann endaði í 13 sæti í ökumannsmótinu og náði einungis 33 stigum og einum verðlaunapalli (í Tyrklandi). Þetta var seinasta tímabil hans með Ferrari áður en hann fór til Aston Martin (áður Racing Point).

## Lið og ökumenn

### Liðsbreytingar
Red Bull samsteypan, móðirfyrirtæki Red Bull Racing og Scuderia Toro Rosso, breytti nafninu á Toro Rosso í Scuderia AlphaTauri. Nafnið er dregið frá Fatamerki Red Bull, AlphaTauri.

### Ökumannsbreytingar
Eftir ár í burtu frá Formúlu 1, kom Esteban Ocon aftur með Renault í stað Nico Hülkenberg. Robert Kubica fór frá Williams eftir 2019 tímabilið og varð varaökumaður Alfa Romeo Racing. Nicholas Latifi, sem endaði í öðru sæti í Formúlu 2 2019, tók sæti Kubica hjá Williams.

### Mið-tímbils breytingar
Daginn fyrir breska kappaksturinn greindist Sergio Pérez, ökumaður Racing Point, með Covid-19. Nico Hülkenberg kom í hans stað í breski kappakstrinum og 70 ára afmælis kappakstrinum helgina eftir. Hulkenberg keyrði aftur fyrir Racing Point í Eifel kappakstrinum á Nürburgring eftir að Lance Stroll greindist með Covid-19.

Romain Grosjean brenndist illa á höndum eftir stóran árekstur í Barein kappakstrinum. Hann missti því af seinustu tveimur keppnunum. Pietro Fittipaldi keppti í hans stað. Lewis Hamilton greindist með Covid-19 fyrir Sakhir kappaksturinn. George Russell, ökumaður Williams, keppti í hans stað og Jack Aitken keppti fyrir Russell hjá Williams.

## Umferðir

## Tilvísanir
Kristján Berg Ásgeirsson

**Kristján Berg Ásgeirsson** (fæddur 30. mars 1971). einnig þekktur sem **Fiskikóngurinn**. er íslenskur viðskiptamaður. Kristján rekur fiskverslunina Fiskikónginn og Heitirpottar.is sem selur heita potta.

## Tilvísanir
Glymskratti

**Glymskratti** eða **djúkbox** (enska: *jukebox*) er hljómflutningstæki þar sem hægt er að velja úr mismunandi tónlist. Hefðbundinn glymskratti geymir safn af hljómplötum sem notandinn velur úr með tökkum, eftir að hafa sett mynt í rauf á tækinu. Glymskrattinn flytur síðan plötuna á plötuspilara og spilar hana. Seinni tíma glymskrattar hafa notast við geisladiska.

Glymskrattar þróuðust út frá spiladósum sem tóku við peningum og spiluðu tónlist með gatarenningum úr pappír. Fyrstu rafknúnu glymskrattarnir með hátölurum komu fram um 1930. Glymskrattar náðu vinsældum sem afþreyingartæki á krám á 5. og 6. áratug 20. aldar, en vinsældir þeirra minnkuðu eftir því sem hljómflutningstæki urðu algengari á heimilum og vinnustöðum. Eftir 1970 urðu glymskrattarnir minna áberandi og eftir 1980 fengu þeir „gamaldags“ útlit sem átti að minna á gullöld rokksins.

Um 1960 komu fram glymskrattar (Scopitone) sem spiluðu tónlistarmyndbönd þar sem hægt var að velja milli 30-40 3ja mínútna myndbanda.

## Tilvísanir
Þorsteinn Vilhjálmsson

**Þorsteinn Vilhjálmsson** (f. 27. september 1940 – d. 10. maí 2025) var íslenskur prófessor í eðlisfræði og vísindasögu, kennari og rithöfundur. Hann kom að stofnun Vísindavefsins árið 2000 og var aðalritstjóri hans 2000-2010.

Kona Þorsteins var Sigrún Júlíusdóttir, prófessor í félagsráðgjöf.

## Rit
* *Heimsmynd á hverfanda hveli* I-II (1986-1987)
* *Einstein, eindir og afstæði* (2015)

## Viðurkenningar
* Viðurkenningu menntamálaráðuneytisins fyrir störf að vísindamiðlun (2005)
* Riddarakross fálkaorðunnar árið  „fyrir framlag til vísinda, kennslu og miðlunar fræðilegrar þekkingar til almennings.“ (2011)

## Tenglar
* Hver eru helstu störf Þorsteins Vilhjálmssonar í þágu vísinda? - Vísindavefurinn
* Svör Þorsteins á Vísindavefnum
* Þorsteinn Vilhjálmsson - Evrópuvefurinn: Svör

## Tilvísanir
The New Yorker

***The New Yorker*** er bandarískt tímarit sem gefið er út af Condé Nast Publications og inniheldur fréttaskýringar, gagnrýni, ritgerðir, teiknimyndasögur, ljóð og skáldverk. Tímaritið kemur út 47 sinnum á ári. Fyrsta tölublaðið kom út 17. febrúar 1925.

Þótt tímaritið fjalli að mestu leyti um New York og menningarlífi borgarinnar, eru fjölmargir lesendur **The New Yorker** utan stórborgarinnar, einkum vegna hins góða orðspors sem það nýtur fyrir vandaða blaðamennsku og beitt skrif, sem og vegna þeirra úrvalsblaðamanna, gagnrýnenda og rithöfunda sem þar starfa. Meðal þeirra sem hafa starfað fyrir tímaritið í gegnum árin eru Truman Capote, Rachel Carson, Alice Munro, Dorothy Parker, E. B. White, Shirley Jackson, Woody Allen, Seymour Hersh og Philip Roth. 

## Tenglar
Vefsvæði The New Yorker (á ensku)
Round Table (klúbbur)

**Round Table International** (RTI) eru alþjóðleg, ópólitísk og ótrúarleg félagssamtök fyrir unga karlmenn á aldrinum 18 til 45 ára. Samtökin voru stofnuð árið 1927 í Norwich, Englandi, af Louis Marchesi, með það að markmiði að efla samfélagsþjónustu, leiðtogahæfileika og alþjóðlega vináttu meðal ungra manna. Mottó samtakanna er: *Tileinka – Aðlaga – Bæta* (*Adopt – Adapt – Improve*).

## Saga
Fyrsti Round Table klúbburinn var stofnaður í Norwich árið 1927 af Louis Marchesi, ungum meðlimi í Rotary-klúbbi Norwich. Hugmyndin var að skapa vettvang fyrir unga viðskiptamenn til að skiptast á hugmyndum og vinna að samfélagsverkefnum. Árið 1936 var fyrsti erlendi klúbburinn stofnaður í Kaupmannahöfn. Eftir seinni heimsstyrjöldina jókst starfsemin hratt og árið 1948 var Round Table International formlega stofnað á fundi í Hastings, Englandi. 

## Uppbygging og starfsemi
RTI er skipt í fimm landsvæði, hvert með sinn svæðisstjóra. Samtökin eru stjórnuð af alþjóðlegri stjórn sem kjörin er árlega. Meðlimir, oft nefndir *Tablers*, koma úr fjölbreyttum starfsgreinum og hittast reglulega til að ræða málefni, skipuleggja góðgerðaverkefni og taka þátt í alþjóðlegum viðburðum. 

## Round Table á Íslandi
**Round Table Ísland** (RTÍ) var stofnað 5. september 1970 af RT-35 Ósló í samvinnu við ljósmyndarann Mats Wibe Lund. Fyrsti formaðurinn var Óli Tynes. Í dag eru starfræktir 16 RT klúbbar víðsvegar um landið. Hver klúbbur hefur að hámarki 30 félaga og fundir eru haldnir tvisvar í mánuði yfir veturinn (september til maí). Starfsemin felur í sér fundi, viðburði og samfélagsverkefni, jafnt innanlands sem á alþjóðavísu. 

### Góðgerðastarf og verkefni
RTÍ tekur þátt í fjölda góðgerðaverkefna. Klúbbarnir styðja málefni í heimabyggð, en einnig á landsvísu. Má þar nefna þátttöku í Movember herferðinni og stuðning við verkefnið Frú Ragnheiður. 

## Systursamtök
Round Table hefur þróast í fleiri skyld samtök sem starfa náið saman:

* **Ladies Circle**: Stofnað árið 1932 fyrir konur, upphaflega maka RT félaga. Opnað fyrir allar konur árið 1993.
* **41 Club (Old Tablers)**: Fyrir fyrrverandi RT félaga sem náð hafa 45 ára aldri.
* **Agora Club**: Fyrir fyrrum félaga í Ladies Circle, stofnað árið 1987. Á Íslandi frá 2013.

## Aðild
Til að verða félagi í Round Table þarf að vera karlmaður á aldrinum 18–45 ára. Umsækjendur þurfa að mæta á fund með virkum félaga og fá samþykki innan síns klúbbs. Round Table er ekki leynileg samtök. 

## Heimildir
Skálholtskirkja

**Skálholtskirkja** er friðuð kirkja í Skálholti í Biskupstungum. Hún er sú tíunda í röð kirkja á staðnum, en sú fyrsta var reist skömmu eftir að Íslendingar tóku kristni árið 1000. Kirkjan var hönnuð af Herði Bjarnasyni húsameistara ríkisins árið 1956 og vígð í júlí 1963. Altaristaflan í kirkjunni er mósaíkverk eftir Nínu Tryggvadóttur sem var sett upp í kirkjunni árið 1966.

## Tilvísanir
Karfan

**Karfan** er nafn á nokkrum íslenskum tímaritum sem hafa verið gefin út í tengslum við körfubolta. 

Árið 1974 kom fyrst út tímarit undir nafninu og fjallaði það um bæði innlendan og erlendan körfubolta.

Körfuknattleikssamband Íslands gaf um skeið út tímarit með nafninu. Blaðið fjallaði um íslenskan körfuknattleik með áherslu á efstu deildir karla og kvenna ásamt 1. deild karla.

Körfuknattleiksdeild KR gaf út tímarit undir nafninu Karfan á árunum 2017 til 2019.

Mynd:Karfan-1976-12.jpg|Karfan 1976
Mynd:KKI-Karfan-2010.jpg|KKÍ - Karfan 2010
Mynd:KR-Karfan-2019.jpg|KR - Karfan 2019

## Tilvísanir
NilFisk (hljómsveit)

**NilFisk** var íslensk rokkhljómsveit sem starfaði á árunum 2003-2008 og vakti nokkra athygli. Sveitin var stofnuð 10. mars 2003 af fjórum drengjum úr Barnaskólanum á Eyrarbakka og Stokkseyri, þeim Jóhanni Vigni Vilberssyni, Víði Björnssyni, Sveini Ásgeiri Jónssyni og Sigurjóni Dan Vilhjálmssyni. Síðar bættist í hópinn Karl Magnús Bjarnarson. Hljómsveitin vakti mikla athygli þegar hún hitaði upp fyrir Foo Fighters í Laugardalshöllinni í ágúst 2003. Dave Grohl, forsprakki Foo Fighters, heyrði þá spila á æfingu í Samkomuhúsinu Gimli á Stokkseyri og tók lag með þeim þar.

NilFisk kom fram á fjölmörgum tónlistarhátíðum á Íslandi, þar á meðal Þjóðhátíð í Eyjum, Iceland Airwaves, Fiskideginum mikla á Dalvík og Aldrei fór ég suður. Þeir fóru einnig í tónleikaferð til Danmerkur og léku í Kaupmannahöfn og víðar þar í landi. Á fimm ára starfsferli sínum komu þeir fram á nær 150 tónleikum. Þá kom NilFisk fram í heimildarmyndinni Gargandi snilld (2005). 

Hljómsveitin hætti störfum á fimm ára afmælisdegi sínum, 10. mars 2008. Í kjölfarið stofnuðu Karl, Jóhann og Víðir hljómsveitina Kiriyama Family sem starfað hefur við góðan orðstír til margra ára.

## Meðlimir

* Jóhann Vignir Vilbergsson (gítar og söngur)
* Víðir Björnsson (gítar)
* Sveinn Ásgeir Jónsson (trommur)
* Sigurjón Dan Vilhjálmsson (bassi)
* Karl Magnús Bjarnarson (gítar og söngur)

## Hljómplötur

* *Don't Run After Your Own Apples* (2006)

## NilFisk vs. Nilfisk
Í kjölfar tónleika sveitarinnar í Kaupmannahöfn vorið 2006 lenti hljómsveitin í ágreiningi við danska ryksuguframleiðandann Nilfisk vegna notkunar á nafninu. Eftir að sveitin sendi fyrirtækinu eintak af plötu sinni, barst þeim bréf frá lögfræðingi þar sem farið var fram á að þeir hættu notkun nafnsins og afhentu allan varning merktan NilFisk. Hljómsveitin svaraði með að leggja fram upplýsingar um starfsemi sína og benti á að nafnið væri skrifað með stórum staf í miðju („NilFisk“) ólíkt nafni fyrirtækisins.

Í bréfinu kom einnig fram að notkun sveitarinnar á nafninu hefði hvorki skaðað ímynd fyrirtækisins né haft áhrif á sölu, heldur þvert á móti. Hljómsveitin óskaði eftir að fá að halda nafninu áfram og lýsti sér sem unglingshljómsveit úr sjávarþorpi án fjármagns til að berjast lagalega við alþjóðlegt stórfyrirtæki. Enn sem komið er hefur ekki verið tilkynnt um frekari aðgerðir í málinu.

## Tilvísanir
Samband íslenskra lúðrasveita

**Samband íslenskra lúðrasveita** (skammstafað **SÍL**) er samtök lúðrasveita á Íslandi, sem stofnuð voru 21. janúar 1954. SÍL stuðlar að samstarfi lúðrasveita og heldur meðal annars landsmót lúðrasveita og gefur út nótur fyrir lúðrasveitir. Flestar almennar lúðrasveitir á landinu eru aðilar að SÍL; skólalúðrasveitir eru aftur aðilar að öðrum samtökum, Samtökum íslenskra skólalúðrasveita (SÍSL).

## Tenglar
* Vefsíða SÍL
Xia-veldið

**Xia-veldið** (kínverska: 夏朝 *Xià cháo*) var í hefðbundinni kínverskri sagnaritun fyrsta kínverska keisaraveldið. Það var stofnað af Yu mikla þegar Shun keisari, síðastur keisaranna fimm, færði honum hásætið. Shia-veldið stóð frá um 2070 f.o.t. til um 1600 f.o.t. þegar Shang-veldið tók við.

Engar samtímaheimildir eru til um Xia-veldið þar sem elstu dæmin um kínverskt letur á spádómsbeinum eru frá um 1300 f.o.t. Það er fyrst nefnt í elstu köflum *[[Skjalabókin|Skjalabókarinnar]]* með ræðum frá Vestur-Zhou. Ræðurnar réttlæta sigur Zhou á Shang með því að umboð himnanna hafi skipt um hendur og líkja því við sigur Shang á Xia. Sumir sagnfræðingar telja að Zhou hafi búið söguna um Xia til til að réttlæta völd sín, en aðrir hafa tengt Xia við Erlitou-menninguna, bronsaldarmenningu sem stóð við Gulá um 1900 til 1500 f.o.t.

## Tilvísanir
Kynverund

**Kynverund** lýsir kynferðislegri upplifun og tjáningu einstaklings og nær yfir kyn, kynvitund, kynhneigð, kynlöngun og kynhegðun. Ýmsir þættir, svo sem líffræðilegir, sálfræðilegir, félagslegir og siðferðislegir, hafa áhrif á kynverund einstaklings. Hún mótast tafarlaust í alla ævi af hugsunum, löngunum, viðhorfum, þekkingu, lífsgildum, kynlífsímyndunum, hegðun, hlutverkum og parasamböndum.

## Tilvísanir
JJ (söngvari)

**Johannes Pietsch** (f. 29. apríl 2001), þekktur sem **JJ**, er austurrískur söngvari og lagahöfundur. Hann tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2025 fyrir Austurríki með laginu „Wasted Love“.

## Tilvísanir
Kassettutæki

**Kassettutæki** er segulbandstæki sem notast við kassettur eða hljóðsnældur (segulbönd í sérstökum plasthylkjum) sem hægt er að nota til að spila og taka upp hljóð. Kassettutæki með innbyggðum magnara og hátölurum voru vinsæl hljómflutningstæki á 8. og 9. áratug 20. aldar. Kassettutæki með innbyggðu útvarpi voru vinsæl bæði sem stök tæki, ferðatæki og innfelld hljómflutningstæki í bílum. Með slíku tæki var auðvelt að taka upp hljóð úr útvarpinu til að hlusta síðar. Hægt var að taka yfir sömu kassettuna aftur og aftur. 

Fyrstu segulbandstækin komu fram í Þýskalandi á 4. áratug 20. aldar, en þau komust fyrst í almenna notkun eftir 1950. Segulböndin voru undin upp á spólur sem þurfti að handþræða í gegnum lesara á tækinu. Árið 1958 setti RCA á markað segulband í handhægu plasthylki sem hægt var að koma fyrir á samhæfðu segulbandstæki. Árið 1963 setti hollenska fyrirtækið Philips svo nútímakassettutækið fyrst á markað og hóf um leið fjöldaframleiðslu á auðum kassettum í Hannóver. Nokkrum árum síðar gaf Philips út leyfi til að endurgera hönnun kassettunnar sem við það varð ráðandi á markaði.

Eftir 1970 bötnuðu hljómgæði kassettutækja verulega auk þess sem kassetturnar tóku upp í steríó. Við það urðu kassettutækin vinsæl hljómflutningstæki. Árið 1979 kom fyrsta vasadiskóið með léttum heyrnartólum, Walkman TPS-L2, á markað. Rafhlöðutæki með tveimur stórum hátölurum og kassettutæki/útvarpi (gettóblaster) urðu vinsæl á 9. áratugnum. Hljómplötuframleiðendur seldu kassettur með tónlist, en börðust jafnframt gegn afritunum. Sala á ólöglega afrituðum hljómplötum og blandspólum blómstraði um allan heim. Notkun kassettutækja dróst saman eftir því sem geislaspilarinn náði meiri útbreiðslu á 9. og 10. áratug 20. aldar.

## Tilvísanir
The Amazing Spider-Man

***The Amazing Spider-Man*** er bandarískt myndasögutímarit frá Marvel Comics með sögum um ofurhetjuna köngulóarmanninn. Fyrsta heftið kom út í mars 1963, en köngulóarmaðurinn var fyrst kynntur til sögunnar í síðasta hefti *[[Amazing Fantasy]]* í ágúst 1962. Fyrstu sögurnar voru eftir Stan Lee með myndum eftir Steve Ditko. Ditko bjó persónuna til og teiknaði allar sögurnar til 1966. Tímaritið kom út samfellt til 1998, en síðan þá hefur það verið endurvakið nokkrum sinnum. Árið 2022 kom 900. heftið út.

## Tilvísanir
Patsy Cline

**Patsy Cline** (fædd **Virginia Patterson Hensley**; 8. september 1932 – 5. mars 1963) var bandarísk kántrísöngkona og ein af áhrifamestu söngkonum Bandaríkjanna á 20. öld. Hún var einn fyrsti kántrítónlistarmaðurinn sem náði vinsældum fyrir popptónlist. Hún átti mörg lög sem lentu í efstu sætum vinsældarlista, þar á meðal „Walkin' after midnight“, „I fall to pieces“ og „Crazy“. Hún gaf út þrjár stúdíóplötur 1957, 1961 og 1962, áður en hún lést í flugslysi árið 1963. Tvær stúdíóplötur með upptökum hennar komu út árið eftir dauða hennar.

## Tilvísanir
Geislaspilari

**Geislaspilari** er hljómflutningstæki sem spilar stafrænt hljóð af geisladiskum. Fyrstu geislaspilararnir komu á markað árið 1982 (Sony CDP-101) og náðu miklum vinsældum á 9. og 10. áratug 20. aldar. Notkun þeirra dróst saman eftir aldamótin 2000 þegar algengara var að dreifa tónlist á Internetinu, ýmist með hljóðskrám eða í streymi.

Geislaspilarar komu fyrir sem sérstök tæki, eða sem ferðatæki, með úttaki fyrir magnara, hátalara og heyrnartól. Geislaspilarar voru líka vinsælir í hljómtækjastæðum og bílútvörpum. Fyrstu geislaspilararnir notuðust við púlskóðamótun fyrir stafræna merkið, en nýrri tæki geta spilað ólík skráarsnið eins og MP3, AAC og WMA. Til eru sérhæfðir geislaspilarar fyrir plötusnúða þar sem hægt er að breyta hraða afspilunar. Geisladrif í tölvum geta líka virkað eins og geislaspilari. Hið sama á við um DVD-spilara og margar leikjatölvur.

## Tilvísanir
Bóla

**Bóla** getur átt við:
* Bóla: Húðvandamál
* Bólusótt: Smitsjúkdómur
* Bóla: Eyðibýli í Blönduhlíð í Skagafirði. Fyrrum bær Bólu-Hjálmars, skálds.
Camel (hljómsveit)

**Camel** er ensk framsækin rokkhljómsveit sem stofnuð var í Surrey árið 1971. Andy Latimer (gítar, söngur, flauta) er eini upprunalegi meðlimurinn í dag en upprunalega liðskipanin hélst til 1976 og gaf út 4 plötur. Camel hefur blandað inn ýmsum stílum í tónlistina eins og djass, popp, þjóðlagatónlist, raftónlist og klassík.  

Sveitin er einna þekktust fyrir instrumental-plötuna *The Snowgoose* (1975) sem komst á topp 30-plötulistann á Bretlandi. Tónleikar þar sem platan var spiluð með sinfóníuhljómsveit Lundúnaborgar voru haldnir í Royal Albert Hall.

Camel tók hlé eftir árið 1984 en þá höfðu vinsældir dvínað. Sveitin hélt áfram að starfa frá 1991.  

Sveitin náði aldrei miklum vinsældum en náði *költ*-stöðu. Tónlistarmenn eins og Steven Wilson , Mikael Åkerfeldt  og Rick Astley hafa lýst yfir aðdáun sinni á Camel. 

## Breiðskífur
*Camel (1973)
*Mirage (1974)
*The Snow Goose (1975)
*Moonmadness (1976)
*Rain Dances (1977)
*Breathless (1978)
*I Can See Your House from Here (1979)
*Nude (1981)
*The Single Factor (1982)
*Stationary Traveller (1984)
*Dust and Dreams (1991)
*Harbour of Tears (1996)
*Rajaz (1999)
*A Nod and a Wink (2002)

## Tenglar
* Camel á Progarchives
## Tilvísanir
Hlynur Bæringsson

**Hlynur Elías Bæringsson** (fæddur 6. júlí 1982) er íslenskur fyrrverandi körfuboltaleikmaður. Á ferli sínum varð hann tvívegis Íslandsmeistari, árið 2010 með Snæfelli og árið 2025 með Stjörnunni. Hann varð einnig Svíþjóðarmeistari með Sundsvall Dragons árið 2011.

Hlynur var lykilleikmaður með íslenska landsliðinu þegar það lék á Evrópumeistaramótinu í körfubolta árið 2015 og 2017 en hann lék alls 129 landsleiki.

Árið 2019 varð hann frákastahæsti leikmaður Úrvalsdeildarinnar frá upphafi.

## Titlar og viðurkenningar

### Ísland

#### Félagslið

* Íslandsmeistari: 2010, 2025
* Bikarkeppni KKÍ: 2008, 2010, 2019, 2020, 2022
* Meistari meistaranna: 2019, 2020
* Fyrirtækjabikarinn: 2004, 2007

#### Einstaklingsviðurkenningar

* Besti íslenski leikmaður Úrvalsdeildar: 2008, 2010
* Besti leikmaður úrslitakeppni Úrvalsdeildarinnar: 2010
* Varnarmaður ársins í Úrvalsdeild: 2008, 2010, 2017
* Besti ungi leikmaður Úrvalsdeildar: 1999
* Íslenska lið ársins í Úrvalsdeild: 2002-2004, 2007, 2008, 2010, 2017, 2018, 2019
* Frákastakóngur Úrvalsdeildar: 2009, 2010

### Holland

#### Einstaklingsviðurkenningar

* Hollenski stjörnuleikurinn: 2006

### Svíþjóð

#### Félagslið

* Svíþjóðarmeistari: 2011

#### Einstaklingsviðurkenningar

* Varnarmaður ársins í Svíþjóð: 2013, 2014
* Frákastakóngur Basketligan: 2011, 2013, 2016

## Tilvísanir
Loftslagsbókin

**Loftslagsbókin** er fræðibók um loftslagsbreytingar og loftslagsvernd skrifuð af Greta Thunberg í samvinnu við marga vísindamenn og vísindablaðamenn. Enska frumlagið og þýðingar á tungumálum eins og þýsku, hollensku, spænsku, portúgölsku, frönsku, ítölsku, sænsku, dönsku og norsku komu út nánast samtímis í október 2022. 

## Efni og ásetningur
Bókin er þverfaglegt samstarfsverkefni, skipt í fimm hluta með yfirgripsmikilli uppbyggingu. Alls lögðu meira en 100 sérfræðingar frá fjölmörgum fræðigreinum eins og jarðeðlisfræði, veðurfræði, verkfræði, stærðfræði, sögu, sem og leiðtogar frumbyggja, sitt af mörkum við bókina. Einstök framlög eru flokkuð í stærri hluta með inngangi eftir Thunberg. Þetta eru:
* 1: Hvernig loftslagið virkar;
* 2: Hvernig plánetan okkar er að breytast;
* 3: Hvernig það hefur áhrif á okkur;
* 4: Hvað við höfum gert í málinu;
* 5: Það sem við verðum að gera núna.

Bókin reynir að leggja grunn að flókinni skilningi á hnattrænni loftslagskreppunni og að útlista viðbrögð til að takast á við hana. Loftslagsfræðslu á að efla í skólum og fjölmiðlum, sem er talið forsenda fyrir marktækum aðgerðum. Thunberg reynir að taka á því sem hún telur vera rangt jafnvægi í skýrslugerð, afhjúpar stjórnun umhverfistölfræði með því að „samninga út“ um losun og villandi merkingar eins og „grænt“ vetni, og láta raddir þeirra sem nú verða fyrir mestum áhrifum af loftslagsbreytingum frá Suðurhveli jarðar heyrast.Þeir eru ekki vitnaðir í, afstöður þeirra eru ekki vísað til, en þeir hafa sjálfir sitt álit.

## Tilvísanir
Howard Hawks

**Howard Winchester Hawks** (30. maí 1896 - 26. desember 1977) var bandarískur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur.

## Tilvísanir
Bizael Tanasale

**Bizael Tanasale** (fæddur 10. maí 1990) er indónesískur leikari.

## Ferill
Bizael Tanasale hefur komið fram í nokkrum sápuóperum og FTV titlum. Þessi 32 ára karl starfar einnig sem enskukennari. Ekki nóg með það, Bizael Tanasale er einnig stjórnandi þáttarins *My Trip, My Adventure*.

## Kvikmyndataka

### Kvikmynd

* TBA: *To be announced*

### Sjónvarp

## Tilvísun


## Ytri tengill

*  inn IMDB
* Bizael Tanasale di Vidio
* https://id.wikipedia.org/wiki/Bizael_Tanasale
Bruce Lee

**Bruce Lee**  (fæddur **Lee Jun-fan**; 27. nóvember, 1940, d. 20. júlí, 1973)  var hong kongskur-bandarískur bardagamaður, leikari og kvikmyndargerðarmaður. Hann skapaði bardagalistina *Jeet Kune Do* sem blandaði saman heimspeki búddisma og taóisma við sjálfsvörn.

Lee fæddist í San Francisco en var alinn upp í breska Hong Kong. Hann fluttist síðar til Seattle og Los Angeles þar sem hann kenndi stjörnum eins og Chuck Norris, Sharon Tate og Kareem Abdul-Jabbar bardagalist. Lee fór út í kvikmyndaleik þar sem myndir hans snerust um bardagalistir. Myndirnar áttu stóran þátt í að auka vinsældir austrænna bardagaíþrótta á Vesturlöndum.

Bruce Lee lést aðeins 32 ára árið 1973 af völdum bólgu í heila en dulúð hefur verið sveipuð dauða hans. Ein áhrifamesta mynd hans, *Enter the Dragon*, var frumsýnd skömmu eftir dauða Lees. 

Kona Lees var Linda Lee Cadwell. Þau eignuðust tvö börn en sonur þeirra Brandon Lee, lést einnig ungur að árum vegna voðaskots í kvikmyndaupptöku. Shannon Lee, dóttir Bruce Lee, er leikkona, viðskipta- og bardagalistakona. 

## Tenglar
* Bruce Lee á Internet Movie Database

## Tilvísanir
Prentsmiðjan Gutenberg

**Prentsmiðjan Gutenberg** var prentsmiðja sem starfrækt var í Reykjavík frá 1904 til 1930. Hún var rekin af hópi prentara, félagsmönnum í Hinu íslenska prentarafélagi.

## Saga
Hlutafélagið Gutenberg var stofnað þann 12. ágúst 1904 af hópi prentara sem staðið höfðu í kjaradeilum við vinnuveitendur sína í prentsmiðjum bæjarins. Þeir festu kaup á nýlegri prentsmiðju stéttarbróður síns Þorvarðar Þorvarðssonar sem þegar var ráðinn forstjóri hins nýja fyrirtækis. Gutenberg reisti mikið hús undir prentsmiðju sína í Þingholtsstræti 6, sem enn stendur.

Tilkoma Gutenberg hafði mikil áhrif á íslenskum prentmarkaði, þar sem hefðbundnu prentsmiðjurnar misstu á einu bretti marga sína bestu og reyndustu starfsmenn. Árið 1930 lauk starfsemi prentsmiðjunnar þegar ríkissjóður festi kaup á henni og stofnaði Ríkisprentsmiðjuna Gutenberg.

## Heimild
*
Ríkisprentsmiðjan Gutenberg

**Ríkisprentsmiðjan Gutenberg** var prentsmiðja sem starfrækt var í Reykjavík frá 1930 til 1992. Rekstur hennar hófst eftir að ríkissjóður keypti húseign og prentvélar Prentsmiðjunnar Gutenberg síðla árs 1929. Prentsmiðjan var einkavædd árið 1991 og rann skömmu síðar inn í fyrirtækið Steindórsprent.

## Saga
Ríkið ákvað að hefja prentsmiðjurekstur í tíð ríkisstjórnar Tryggva Þórhallssonar og festi í því skyni kaup á Prentsmiðjunni Gutenberg sem átti þá í nokkrum rekstrarerfiðleikum. Steingrímur Guðmundsson, sem hafði meðal annars starfað fyrir hina kunnu prentsmiðju *Gyldendal* í Kaupmannahöfn, var ráðinn fyrsti forstjóri hins nýja ríkisfyrirtækis. Starfsmennirnir voru um 40 talsins í fyrstu en átti síðar eftir að fjölga.

Helstu verkefni prentsmiðjunnar voru fyrir ríkissjóð og ríkisstofnanir, en einnig aðra aðila. Af helstu prentverkefnum má nefna Orðabók Sigfúsar Blöndal, útgáfu Fornritafélagsins og Biblíuþýðingu Haraldar Níelssonar.

Árið 1975 flutti Gutenberg í ný húsakynni við Síðumúla í Reykjavík. Eftir að hafa verið breytt í hlutafélag árið 1991 rann Gutenberg saman við við Steindórsprent og var hin sameinaða prentsmiðja yfirtekin af Prentsmiðjunni Odda árið 2000.

## Heimild
*
Rima Melati

**Marjolein Tambayong**, betur þekkt undir sviðsnafninu sínu **Rima Melati** (22. ágúst 1937 – 23. júní 2022) var indónesísk leikkona og söngkona. Hún fæddist í Tondano, þáverandi hollensku Austur-Indíum. Hún var þekkt fyrir hlutverk sín í Laki-Laki Tak Bernama, Wadjah Seorang Laki-laki og Max Havelaar. Melati var einnig þekkt fyrir að styðja við rannsóknir á brjóstakrabbameini í Indónesíu. 

Melati lést 23. júní 2022 á sjúkrahúsi í Jakarta í Indónesíu úr blóðsýkingu af völdum þrýstingssárs, 84 ára að aldri.

## Tilvísanir
Kista (Trékyllisvík)

Kista er lítill vogur í Trékyllisvík. Einnig hefur vogurinn verið þekktur sem Kistunes eða Galdravogur.

Árið 1654 í september eiga þrír menn að hafa verið brenndir þar á báli fyrir galdra. Það voru þeir Grímur Jónsson, Egill Bjarnarson og Þórður Guðbrandsson (Þórður á Munaðarnesi). 

Þórður var talin hafa hafa haldið konu í nauð hjá sér með göldrum. Sú kona hét Guðrún Jónsdóttir frá Hlíðarhúsum og var í vist hjá Þórði í Munaðarnesi. Bræður hennar gerðu sér nokkrar ferðir til þess að bera hana út út húsum en þegar hún var sótt veiktist hún og var ekki ferðafær. Almenningur taldi víst að Þórður beitti göldrum til þess að neyða hana til þess að skila sér aftur til hans, þar sem hún hresstist alltaf við endurkomuna. 

Þórður var dæmdur þann 19. september 1654. Þórður sagðist hafa séð djöfullin í tófulíki og átt við hann samskipti. Afturámóti sagði hann Egil Bjarnason vera mestann í göldrunum. 

Egill Bjarnarson var tekin til yfirheyrslu í Árnesi þann 20. september þar sem hann játaðist að hafa beitt göldrum til þess að drepa kindur í Hlíðarhúsum og Kjörvogi. Einnig sagðist hann hafa gert sáttmála við djöfullinn.
Við hann er kennd Egilsgjóta á Krossnesi þar sem hann á að hafa leynst. 

Báðir menn voru dæmdir til dauða og brenndir sama dag af Þorleifi Kortssyni. 

Þann 23. september var Grímur Jónsson einnig dæmdur fyrir galdra eftir ásök Þórðar og brenndur 25. september. 

## Tenglar
*Galdrar og galdrabrennur á vestfjörðum

## Tilvísanir
Finnbogastaðaskóli (Árneshreppur)

Finnbogastaðaskóli er skólahús og íbúðarhús sem stendur í Nátthaganesi í Trékyllisvík.  

Guðmundur Þ. Guðmundsson, bóndi og kennari á Finnbogastöðum, stóð fyrir byggingu skólans.
Fyrsta skólahúsið var Norskt timburhús, upprunnalega síldarstatjón við Ingólfsfjörð byggt 1917. Guðmundur hóf skólahald, 1929 eftir að hafa sinnt farkennslu í sveitinni frá 1916, en það hús entist ekki lengi, heldur brann 1933.  

Í kjölfarið ákvað Guðmundur að reysa skólahús með heimavist, og er það steinhúsið sem er ennþá í notkun. Jóhannes Pétursson lét svo byggja skólastjóraíbúð árið 1952. 

Þegar sem mest var byggt á svæðinu voru u.þ.b. 60 nemendur í skólanum, en 2025 eru þar tveir nemendur og einn kennari. Á síðustu 20 árum hafa nemendur verið á bilinu 2-6. 

## Saga skólans
Meðal þeirra marga skólastjóra sem hafa verið var hann Torfi Guðbrandsson við árin 1955-1983

Í endurminningum sínum, *Strandamaður segir frá* lýsir hann frá fyrsta degi sínum í skólanum, þar sem hann kemur að tveimur ungum sveitastúlkum: Öllu í Bæ, þar 21. árs og 17. ára gamalli Önnu Jónsdóttur frá Stóru-Ávík, og verður til vísa af störfum þeirra inni í eldhúsi:

*Brosandi við baksturinn <br>
*byrja þær að hnoða, 
*því bráðum kemur kennarinn <br>
*kökurnar að skoða. ''

Veturin 1955 voru 32 börn við skólann, allt frá Veiðileysu og að Dröngum, þar sem þetta var og er ennþá eini skólinn í hreppinum.

Má geta að þrjú brúðkaup áttu sér stað í skólanum. Stofnandinn, Guðmundur Þ. Guðmunddson og frú Guðrún Sæmundsdóttir giftust í fyrsta skólahúsinu í desember 1929. Guðjón Magnússon og Guðmunda Jónsdóttir í nýbygginguni árið 1933, og svo loks Torfi Guðbrandsson og Aðalbjörg Albertsdóttir (Alla í Bæ) árið 1957. 

## Tenglar
*Facebook-síða Finnbogastaðaskóla

## Tilvísanir
Piparströndin

**Piparströndin** og **Kornströndin** eru gömul heiti sem evrópskir kaupmenn gáfu ströndinni milli Mesurado-höfða og Palmas-höfða í Vestur-Afríku. Bæði heitin eru dregin af því að þaðan var flutt mikið út af paradísarkornum (*Aframomum melegueta*) sem voru vinsæl sem staðgengill fyrir svartan pipar í Evrópu.

Í dag er Piparströndin hluti af strönd Líberíu. Stundum náði heitið yfir stærra svæði (eins og á kortinu til hliðar) og teygði sig inn í núverandi Síerra Leóne og Fílabeinsströndina.

Sams konar heiti á öðrum strandhéruðum Vestur-Afríku á tímum Atlantshafsverslunarinnar voru Gullströndin og Þrælaströndin, austan við Piparströndina.

## Tilvísanir
Eric Adams

**Eric Adams** (f. 1. september 1960) er borgarstjóri New York-borgar. Adams var kjörinn borgarstjóri í borgarstjórnarkosningunum 2021 og tók við embætti á nýársdag 2022. Áður en Adams tók við embætti borgarstjóra gegndi hann ýmsum embættum þar á meðal sem lögreglustjóri og sem ríkisþingmaður á ríkisþingi New York.

Adams hugðist gefa kost á sér til endurkjörs í borgarstjórakosningum árið 2025 sem óháður frambjóðandi en hætti við framboð sitt 28. september það ár.

## Tilvísanir
Andrew Cuomo

**Andrew Mark Cuomo** (f. 6. desember 1957) er bandarískur stjórnmálamaður og fyrrverandi ríkisstjóri New York. Cuomo var húsnæðismálaráðherra Bandaríkjanna í ríkisstjórn Bill Clinton á árunum 1997 til ársins 2001 og síðar ríkisstjóri New York frá 2011 þar til hann sagði af sér embætti 2021 í kjölfar hneykslismála. Fjöldi kvenna hafði stigið fram og sakað Cuomo um kynferðislega áreitni gegn sér. 

Cuomo gaf kost á sér til borgarstjóra New York í borgarstjórnarkosningum í nóvember 2025. Cuomo lenti í öðru sæti í forvali Demókrataflokksins á eftir Zohran Mamdani þann 25. júní og dró sig í kjölfarið úr forvali flokksins. Hann lýsti í kjölfarið yfir óháðu framboði í kosningunum en tapaði að lokum fyrir Zohran Mamdani.

## Tilvísanir
Ríkisþing (Bandaríkin)

**Ríkisþing** (stundum kallað fylkisþing) er löggjafarþing á ríkjastigi í Bandaríkjunum. Ríkisþing hefur löggjafarvald í málefnum ríkisins sem það er í en má ekki setja lög sem stangast á við alríkislög eða stjórnarskrá Bandaríkjanna. Algengast er að ríkisþing séu tvær þingdeildir en örfá ríkisþing eru með eina deild. Algengt er að stjórnmálamenn byrji sem ríkisþingmenn áður en þeir gerast ríkisstjórar eða þingmenn á Bandaríkjaþingi. Má nefna að Barack Obama sat á ríkisþingi Illinois í nokkur ár áður en hann var kjörinn í Öldungadeild Bandaríkjaþings og síðar kjörinn forseti Bandaríkjanna. 

## Tilvísanir
Mario Cuomo

**Mario Matthew Cuomo** (f. 15. júní 1932 d. 1. janúar 2015) var bandarískur stjórnmálamaður og ríkisstjóri New York frá 1983 til 1994. Cuomo var kjörinn ríkisstjóri New York í ríkisstjórakosningunum 1982 og tók við embætti á nýársdag 1983 og gegndi embættinu til ársloka 1994 er hann tapaði endurkjöri.  

Sonur Mario Cuomo er Andrew Cuomo fyrrverandi ríkisstjóri New York. 

## Tilvísanir
Vjosa Osmani

**Vjosa Osmani-Sadriu** (f. 17. maí 1982) er kósóvó-albönsk stjórnmálakona og lögfræðingur sem hefur verið forseti Kósovó frá apríl 2021. Hún var starfandi forseti landsins frá nóvember 2020 til mars 2021. Hún var jafnframt forseti þings Kósovó frá 2020 til 2021.
## Æviágrip
### Menntun og starfsferill
Vjosa Osmani nam lögfræði við Pristina-háskóla frá 2001 til 2004 og útskrifaðist með hæstu einkunn í bekknum. Hún stundaði síðan mastersnám í þjóðarétti og alþjóðlegum verslunarrétti við Pittsburgh-háskóla í Bandaríkjunum. Hún varð síðan prófessor við bandaríska háskólann RIT Kosovo í Pristina og gestaprófessor við Pittsburgh-háskóla.

#### Lagaferill
Eftir að hún sneri aftur til Kósovó árið 2006 varð Osmani starfsmannastjóri og lögfræðiráðgjafi þáverandi forseta Kósovó, Fatmir Sejdiu. Hún sat í nefnd sem vann að drögum að stjórnarskrá Lýðveldisins Kósovó og varð, eftir sjálfstæðisyfirlýsingu Kósovó árið 2008, meðlimur í lögmannateymi Kósovó sem færði rök fyrir því við Alþjóðadómstólinn að sjálfstæðisyfirlýsingin stæðist alþjóðalög. Á  sama tíma nam Osmani alþjóðlegan mannréttindarétt við Pristina-háskóla frá 2006 og við RIT Kosovo frá 2010. Hún var jafnframt ein stofnenda lögmannsstofunnar First Legal Solutions í Pristina árið 2010.  Hún starfaði við Pittsburgh-háskóla sem gestafyrirlesari frá 2010 til 2011 og kenndi þar námskeið í ríkisuppbyggingu. Árið 2015 skilaði hún doktorsritgerð sinni, sem fjallaði um hvernig Sáttmáli Sameinuðu þjóðanna um samninga um sölu á vöru milli ríkja hefur áhrif á lög Kósovó um opinber innkaup. Osmani útskrifaðist með gráðuna Doctor of Juridical Science (SJD).

#### Stjórnmálaferill
Osmani hóf stjórnmálaferil sinn sem meðlimur í Lýðræðisbandalagi Kósovó (Lidhja Democratike e Kosovës; LDK), frjálslyndum íhaldsflokki sem var leiddur af Fatmir Sejdiu. Hún var kjörin í stjórn flokksins árið 2010. Osmani sat á þingi frá 2011 þar til hún var kjörin forseti.

Osmani var forsætisráðherraefni Lýðræðisbandalagsins í þingkosningum Kósovó árið 2019. Hún sagði þjóðina reiðubúna fyrir fyrsta kvenforsætisráðherra sinn og lofaði að berjast gegn spillingu og vinna að umbótum í átt að markaðshagkerfi.

### Forseti Kósovó
Þann 4. apríl 2021 kaus þingið Osmani forseta lýðveldisins í þriðju atkvæðagreiðslu með 71 atkvæði af 120.

## Einkahagir
Árið 2012 giftist Osmani Prindon Sadriu. Hjónin eiga tvíburadætur.

## Tilvísanir
Hornstærð

**Hornstærð**, **sýndarþvermál** eða **sýndarstærð** er mæling á því hversu stór hlutur virðist vera frá ákveðnu sjónarhorni sem gefin er upp sem bogmál hornsins sem ímyndaðar línur frá ytri mörkum hlutarins mynda við augu áhorfandans. Yfirleitt er notast við gráður eða undireiningar gráðu (bogamínútur og bogasekúndur) til að lýsa hornstærð.

Hugtakið er aðallega notað í stjörnufræði til þess að lýsa stærð himintungla og annarra fyrirbæra á himinhvolfinu. Hornstærð bæði sólarinnar og fulls tungls er til dæmis um hálf gráða en flest fyrirbæri á himninum eru miklu minni. Hornstærð reikistjarnanna mælist frá rúmum tveimur bogasekúndum (Neptúnus) upp í rúma bogamínútu (Venus) en hornstærð fastastjarna er enn minni og er mæld í millibogasekúndum.

Án hjálpartækja greinir mannsaugað hluti með hornstærð í kringum eina bogamínútu. Það jafngildir því að sjá 30 cm breiðan hlut í 1 km fjarlægð.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn – Hornbil og hornstærðir
Íkon

**Íkon** eða **helgimynd** (úr forngrísku: εἰκών *eikón* „mynd“) er trúarleg mynd, oftast málverk, sem hefur sérstaka stöðu í kaþólsku kirkjunni, austrænu rétttrúnaðarkirkjunum og grísku rétttrúnaðarkirkjunni. Algengt myndefni á íkonum eru Jesús, María mey, dýrlingar og englar. Hugtakið er aðallega tengt við mannamyndir, en margir íkonar sýna atriði úr Biblíunni eða ævisögum dýrlinga.

Íkonar eru oftast málaðir með eggtemperu á viðarspjöld. Stundum eru þeir gerðir úr slegnum eða steyptum málmum, höggnir í stein, saumaðir út eða með mósaík. Sams konar myndir í Vesturkirkjunni eru stundum kallaðar íkonar, þótt þær hafi ekki sömu stöðu innan trúarinnar. Orðið er líka notað yfir myndir þar sem framsetning myndefnisins er í helgimyndastíl.

Samkvæmt hefðum Austurkirkjunnar nær gerð helgimynda aftur til frumkristni og á sér samfellda hefð síðan þá. Í listasögu er almennt talið að íkonagerð megi rekja til 3. aldar, þótt til séu eldri dæmi um helgimyndir. Hægt er að tala um samfellda hefð í íkonagerð frá 5. öld þótt lítið sé enn til af svo gömlum helgimyndum. Margir eldri íkonar voru eyðilagðir í myndastríðinu í Býsantíum á 8. öld.

## Tilvísanir
Ármann (körfuknattleikur karla)

**Karlalið Ármanns í körfuknattleik** er hluti af Glímufélaginu Ármanni. Körfuknattleiksdeild Ármanns var stofnuð árið 1952 og var eitt af upphafsliðunum sem tóku þátt í fyrsta Íslandsmótinu það sama ár. Það vann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil árið 1976 en hefur auk þess þrívegis orðið bikarmeistari, árin 1965, 1975 og 1976.

## Saga
Ármann var eitt af fimm liðum, ásamt Gosa, ÍS, ÍR og ÍKF, sem tóku þátt í fyrsta Íslandsmótinu í körfuknattleik árið 1952. Árið 1968, varð leikmaður þess, Birgir Örn Birgis, fyrsti leikmaðurinn til að verða valinn leikmaður tímabilsins. Árið 1976 vann Ármann sinn fyrsta Íslandsmeistaratitil eftir að hafa unnið KR, 84-74, í lokaleik um meistaratitilinn. Sama tímabil tók Ármann þátt í Evrópukeppni Bikarhafa þar sem það laut í lægra haldi fyrir finnska félaginu Honka Playboys í fyrstu umferð.

Þann 1. desember 1979 setti Danny Shouse, leikmaður Ármanns, Íslandsmet er hann skoraði 100 stig fyrir liðið í sigri á móti Skallagrím í 1. deild karla. Í janúar 1980 skoraði hann 76 stig í framlengdum leik gegn Grindavík og í febrúar braut hann aftur 70 stiga múrinn er hann skoraði 72 stig gegn Þór Akureyri. Í 10 deildarleikjum skoraði hann 648 stig eða 64,8 stig að meðaltali í leik. Stigaskorun hans hjálpaði Ármann að vinna 1. deildina og sæti í efstu deild. Jafnvel þó að Shouse hafi leikið í næst efstu deild á sínu fyrsta tímabili var hann almennt álitinn einn besti leikmaður landsins og endaði í þriðja sæti í atkvæðagreiðslunni um besta erlenda leikmann ársins.

Liðið lék í efstu deild Úrvalsdeild tímabilið 1980-1981 en átti erfitt uppdráttar. Þjálfari liðsins, Bob Starr, var rekinn eftir fyrstu fjóra leikina og í staðinn fyrir hann var bandaríski leikmaður liðsins, James Breeler, gerður að spilandi þjálfara. Liðið barðist við fjárhagserfiðleika allt tímabilið og Breeler, sem leiddi liðið í stigaskorun með 33,3 stig að meðaltali, yfirgaf liðið í desember vegna ógreiddra launa. Ármann endaði tímabilið á 11 leikja taphrinu og féll aftur niður í 1. deild um vorið.

Tímabilið 2021-2022 vann Ármann 2. deild karla, eftir að hafa unnið alla 21 deildar- og umspilsleikina, og var kynntur til 1. deildar karla.

Þann 12. maí 2025 tryggði Ármann sér sæti í efstu deild í fyrsta sinn í 44 ár.

## Titlar og viðurkenningar
### Titlar
***[[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Íslandsmeistarar]]**: 1976
***[[Bikarkeppni karla í körfuknattleik|Bikarmeistarar]]**: 1965, 1975, 1976
***[[1. deild karla í körfuknattleik|1. deild karla]]**: 1980
***[[2. deild karla í körfuknattleik|2. deild karla]]**: 2000, 2006, 2015, 2022

### Viðurkenningar
***[[Körfuknattleiksfólk ársins|Körfuknattleiksmaður ársins]]**
**Jón Sigurðsson - 1976
***Besti leikmaður efstu deildar**
**Birgir Örn Birgis - 1968
**Jón Sigurðsson - 1970, 1976

## Þjálfarar
* Birgir Örn Birgis 1976–1977
* Michael Wood 1977–1978
* Bob Starr 1979–1980
* James Breeler 1980
* Birgir Mikaelsson 2003–2004
* Pétur Ingvarsson
* Tómas Hermannsson
* Karl Guðlaugsson
* Ólafur Þór Jónsson 2021–2023
* Steinar Kaldal 2023–nú

## Tilvísanir
Florian Wirtz

**Florian Richard Wirtz** (f. 3. maí 2003) er þýskur knattspyrnumaður sem spilar fyrir Liverpool FC og þýska landsliðið. 

Wirtz hóf frumraun sína með Bayer Leverkusen árið 2020. Þegar liðið vann Bundesliga tímabilið 2023-2024 var hann valinn leikmaður tímabilsins. 

Í maí 2025 var Liverpool FC í viðræðum við Leverkusen um að kaupa Wirtz.  Kaupin voru staðfest í lok júní og samdi hann við félagið til 5 ára fyrir 116 milljón punda sem gerði hann að dýrustu kaupum í ensku úrvalsdeildinni. 

## Tilvísanir
Ólympía

**Ólympía** er sögufræg borg í Grikklandi. Ólympíuleikarnir eru upprunalega frá Ólympíu og heita því eftir borginni en á tímum forngrikkja voru þar haldnir upphaflegu Ólympíuleikarnir.

## Tilvísanir
Ibrahim Rugova

**Ibrahim Rugova** (2. desember 1944 – 21. janúar 2006) var kósovó-albanskur stjórnmálamaður, fræðimaður og rithöfundur sem var forseti Kósovó-héraðs, sem naut takmarkaðrar viðurkenningar sem sjálfstætt ríki, frá 1992 til 2000 og Lýðveldisins Kósovó frá 2002 til dauðadags árið 2006. Rugova var leiðtogi í sjálfstæðisbaráttu Kósovó, þar sem hann talaði fyrir friðsamlegri andspyrnu gegn júgóslavneskri stjórn og vann að því að afla Kósovó bandarísks og evrópsks stuðnings, sérstaklega á tíma Kósovóstríðsins. 

Rugova er stundum kallaður „Gandhi Balkanskagans“ vegna friðsamlegrar andspyrnu sinnar. Í Kósovó er hann stundum kallaðir *Ati Kombit* eða „landsfaðirinn“.

## Æviágrip
Ibrahim Rugova fæddist árið 1944 og nam málvísindi við Sorbonne-háskóla í Frakklandi. Hann varð síðar  prófessor í albönskum bókmenntum í Kósovó. Hann kom fram á sjónarsviðið í landsmálum sem leiðtogi kósovó-albanska rithöfundasambandsins á níunda áratugnum. Árið 1989 hóf Rugova friðsamlega mótmælahreyfingu gegn ákvörðun Slobodans Milošević um að svipta Kósovó-hérað heimastjórn. Kósovó-Albanar hunsuðu kosningar, ríkisskóla og sjúkrahús ríkisstjórnarinnar og buðust til að greiða skatta til ólöglegrar hliðarstjórnar sinnar, sem Rugova varð forseti fyrir.

Við upplausn Júgóslavíu varð Rugova óumdeildur leiðtogi Kósovó-Albana, sem eru um 90 prósent íbúa Kósovó. Hann markaði þá stefnu að sjálfstæðisbarátta Kósovó skyldi háð á friðsamlegan máta fremur en að gripið skyldi til vopna eins og gert var í Slóveníu, Króatíu og Bosníu-Hersegóvínu.

Rugova vonaðist til þess að alþjóðasamfélagið myndi taka tillit til réttinda Kósovó-Albana þegar kæmi að því að semja um frið í Júgóslavíustríðunum. Þegar Dayton-samkomulagið var gert árið 1995 til að binda enda á Bosníustríðið var hins vegar ekki leyst úr málum Kósovó, þvert á vonir Rugova. Þetta leiddi til þess að Rugova glataði stuðningi margra Kósovó-Albana, sem töldu nú nauðsynlegt að heyja vopnaða baráttu til að tryggja sjálfstæði sitt gagnvart stjórn Miloševićs í Serbíu. Kósovó-Albanar tóku upp vopn og börðust gegn Serbum í Kósovóstríðinu, sem lauk árið 1999. Eftir að stríðinu lauk var Rugova engu að síður enn eitt helsta sameiningartákn Kósovó-Albana.

Sameinuðu þjóðirnar tóku við stjórn Kósovó eftir friðarsamninga árið 1999 og voru þá haldnar kosningar til þings til að mynda bráðabirgðastjórn. Flokkur Rugova, Lýðræðisbandalag Kósovó, varð stærsti flokkurinn á þingi eftir kosningarnar og Rugova var því kjörinn forseti. Rugova talaði áfram fyrir því að Kósovó hlyti algert sjálfstæði sem fullvalda ríki og var því umdeildur. Hann sagðist hlynntur því að sjálfstætt Kósovó yrði aðili bæði að Evrópusambandinu og að Atlantshafsbandalaginu. Honum voru nokkrum sinnum sýnd banatilræði, meðal annars þegar handsprengju var kastað að húsi hans og þegar sprengja sprakk í bílalest hans.

Rugova lést úr lungnakrabbameini þann 21. janúar 2006, en hann hafði alla tíð verið keðjureykingamaður. Fyrirhuguðum viðræðum um framtíð Kósovó með milligöngu Sameinuðu þjóðanna var frestað vegna andláts hans.

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Tupolev Tu-95

**Tupolev Tu-95** (Rússneska: Туполев; NATO heiti: "Bear") er stór, fjögurra hreyfla sprengjuflugvél. Henni var fyrst flogið árið 1952 og formlega tekin í notkun hjá Sovétríkjunum árið 1956 en fyrst notuð í bardaga árið 2015. Búist er við að hún þjóni rússneska flughernum til að minnsta kosti 2040.

Tu-95 vélarnar flugu oft við Íslandsstrendur í kalda stríðinu og voru gjarnan kallaðar rússneski björninn.

## Tilvísanir