open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Besta leikkona á Kvikmyndahátíðinni í Cannes

**Besta leikkona** (franska: *Prix d'interprétation féminine*) eru verðlaun sem veitt eru árlega á Kvikmyndahátíðinni í Cannes í Frakklandi og voru fyrst veitt árið 1946. Verðlaunin eru veitt leikkonu eða -konum kvikmynda úr keppnisskrá hátíðarinnar hverju sinni fyrir framúrskarandi frammistöðu sem valin er af alþjóðlegri dómnefnd.

## Sigurvegarar
Nicolas Winding Refn

**Nicolas Winding Refn** (f. 29. september 1970) er danskur kvikmyndagerðarmaður.

Nicolas var aðalframleiðandi kvikmyndar Óskars Þórs Axelssonar, *[[Svartur á leik]]* (2012).

## Æska
Winding Refn fæddist í Kaupmannahöfn í Danmörku og ólst upp að hluta í New York-borg í Bandaríkjunum. Foreldrar Winding Refn eru danski kvikmyndaleikstjórinn og klipparinn Anders Refn og kvikmyndatökumaðurinn Vibeke Winding. Hálfbróðir hans er söngvarinn Kasper Winding.

Winding Refn fór í American Academy of Dramatic Arts en var rekinn fyrir að kasta stól í vegg.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir

### Aðalframleiðandi
* *[[Svartur á leik]]* (2012) 
* *Pusher* (2012) 
* *Dying of the light* (2014)

## Tilvísanir
Justine Triet

**Justine Triet** (f. 17. júlí 1978)  er franskur kvikmyndagerðarmaður.

Árið 2023 vann Triet Gullpálmann á Kvikmyndahátíðinni í Cannes fyrir *Fallið er hátt* og varð þriðji kvenkyns leikstjórinn til að vinna verðlaunin. Árið 2024 varð Triet fyrsti kvenkyns franski kvikmyndagerðarmaðurinn til að vera tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir bestu leiksstjórn ásamt því að vinna Óskarsverðlaunin fyrir besta handrit.

## Kvikmyndaskrá
**Kvikmyndir**

**Heimildamyndir**
Hirokazu Kore-eda

er japanskur kvikmyndagerðarmaður.

Hann vann Gullpálmann á Kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2018 fyrir kvikmynd sína *Búðarþjófar*.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir
Darren Aronofsky

**Darren Aronofsky** (f.12. febrúar 1969) er bandarískur kvikmyndagerðarmaður.

## Kvikmyndagerð
**Stuttmyndir**

### Kvikmyndir í fullri lengd
Orri Steinn Óskarsson

**Orri Steinn Óskarsson** (f. 29 ágúst 2004) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar sem framherji fyrir spænska félagið Real Sociedad og íslenska landsliðið.

Orri hóf ferilinn hjá Gróttu og spilaði sinn fyrsta leik árið 2018 með aðalliðinu 13 ára og 354 daga gamall. Faðir hans Óskar Hrafn Þorvaldsson þjálfaði hann hjá félaginu.

Árið 2019 hélt hann til FC Kaupmannahöfn þar sem hann hóf að spila með aðalliðinu árið 2022. Hann skoraði þrennu gegn Breiðabliki í 6-3 sigri félagsins í undankeppni Meistaradeildar Evrópu, þegar faðir hans þjálfaði Breiðablik.

Í ágúst 2024 hélt Orri til Spánar og skrifaði undir 6 ára samning við Real Sociedad.

## Landslið
Orri var gerður að fyrirliða liðsins í landsleikjum í mars 2025 í fjarveru Jóhanns Bergs Guðmundssonar. 

## Verðlaun
* **Grótta**: 1. deild.

***FC Kaupmannahöfn**: Superliga: 2021-2022, 2022-2023, Danski bikarinn 2022-2023

* **KSÍ**: Leikmaður ársins 2024 

## Tilvísanir
Júlíanna Ósk Hafberg

**Júlíanna Ósk Hafberg** (f. 1992) er myndlistarmaður, hönnuður og verkefnastjóri. 

Júlíanna lærði Fatahönnun í Listaháskóla Íslands á árunum 2013-2016 og fór þaðan í skiptinám til Kolding Design School á textílbraut. 2016-2019 lærði hún svo í skólanum Kaospilot í Árósum, Danmörku. 
Á árunum 2021-2023 stundaði Júlíanna Meistaranám í myndlist við Listaháskóla Íslands. 

Júlíanna hefur haldið fjölmargar sýningar ár verkum sínum, tekið þátt í samsýningum og haldið úti eigin sýningarrými á Bankastræti 12. 
Hún fæst við hina ýmsu miðla og efni, með olíumálverk og textílverk í fararbroddi. Í olíumálverkum sínum fæst Júlíanna við kvenlíkamann annars vegar, og abstrakt/landslag hins vegar. Verk hennar eru oft mjúk, kvenlæg og berskjaldandi. 

Samhliða myndlist sinni fæst Júlíanna við ýmis skapandi verkefni, en árið 2020 gaf hún út Skartgripalínuna Kliður í samstarfi við gullsmiðinn Ester Auðunsdóttur.
Skartstari

**Skartstari** (fræðiheiti: *Lamprotornis splendidus*) er tegund stara sem finnst víðsvegar við miðbauginn í Afríku.

## Heimildaskrá
Kílarfriðurinn

**Kílarfriðurinn** var ráðstefna sem haldin var í Kiel, borg í núverandi Þýskalandi, árið 1814. Danmörk varð gjaldþrota árið 1813. Reyndist stuðningur við Frakkland í Napóleonstyrjöldunum dýrkeyptur. Samþykkt Kílarfriðsins var sú að Danir þurftu að láta Svía hafa Noreg, en athygli vakti að Svíar höfðu ekki áhuga á nyrðri hluta konungsríkis Danmerkur: Færeyjum, Íslandi og Grænlandi. Rofnaði þá konungssamband Íslands og Noregs sem hafði haldist frá 1262.
Grindavíkurnefnd

**Grindavíkurnefnd** er sérstök framkvæmdanefnd sem fer með stjórn, skipulagningu og samhæfingu aðgerða sem tengjast yfirstandandi jarðhræringum við Grindavíkurbæ. Nefndin er sjálfstætt stjórnvald sem heyrir undir innviðaráðherra. Innviðaráðherra tilnefnir jafnframt tvo nefndarmenn en mennta- og barnamálaráðherra tilnefnir einn. Lög um stofnun nefndarinnar voru samþykkt á Alþingi 14. maí 2024 en þau tóku gildi 1. júní og tók nefndin til starfa þann sama dag. Nefndarmenn eru Árni Þór Sigurðsson, Guðný Sverrisdóttir og Gunnar Einarsson. Árni Þór er formaður nefndarinnar.

Helstu verkefni nefndarinnar eru að reka þjónustumiðstöð fyrir Grindvíkinga og hafa umsjón með framkvæmdum í Grindavík. Nefndin kynnt aðgerðaáætlun í ágúst 2024 þar sem boðaðar voru lagfæringar á götum og lögnum, jarðkönnun til að meta ástand jarðvegs, gerð áhættumats í samvinnu við Almannavarnir og gerð mannheldra girðinga í kringum óörugg svæði í bænum. Áætlaður kostnaður við þessar aðgerðir var 470 milljónir króna.

## Tilvísanir


## Tenglar
*Um Grindavíkurnefnd - Ísland.is
*Lög um framkvæmdanefnd vegna jarðhræringa í Grindavíkurbæ.
Steven Soderbergh

**Steven Andrew Soderbergh** (f. 14. janúar 1963) er bandarískur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi, handritshöfundur, kvikmyndatökumaður og klippari.

## Kvikmyndaskrá

### Sem leikstjóri
Adlai Stevenson

**Adlai Stevenson** getur átt við um:
* Adlai Stevenson I (1835–1914), 23. varaforseta Bandaríkjanna.
* Adlai Stevenson II (1900–1965), fylkisstjóra Illinois, forsetaframbjóðanda og fastafulltrúa hjá Sameinuðu þjóðunum, sonarson Adlai Stevenson I.
* Adlai Stevenson III (1930–2021), öldungadeildarþingmann, son Adlai Stevenson II.
Stóra-Skógfell

**Stóra-Skógfell** er 189 metra hátt fell á miðjum Reykjanesskaga norður af Grindavík. Fellið er úr bólstrabergi og myndaðist í eldgosi undir jökli á fyrri hluta síðasta jökulskeiðs. Fellið er skammt austan Arnarseturs og er nú umlukið nýju hrauni sem runnið hefur í eldgosahrinunni við Sundhnúkagíga sem hófst í desember 2023.

## Vísanir
Almannavarnir

**Almannavarnir** eru aðgerðir stjórnvalda til sem ætlaðar eru til að verja almenna borgara fyrir skaða af völdum hamfara, hvort sem þær eru  náttúrulegar eða af manna völdum. Í almannavörnum er notast við ýmsar aðferðir til að fyrirbyggja skaðlega atburði eða til þess að lágmarka tjón af völdum þeirra, svo sem að beita neyðarrýmingum, koma upp neyðarskýlum og uppfræða almenning um viðbrögð við hættulegum hamförum. Hugtakið varð til á fyrri hluta 20. aldar þegar farið var að grípa til aðgerða vegna vaxandi stríðsógnar og þá sérstaklega vegna tilkomu lofthernaðar og aukinnar ógnar sem almenningi stafaði af sprengjuárásum úr lofti. Á meðan Kalda stríðinu stóð var í mörgum löndum lögð mikil áhersla á almannavarnir sem viðbragð við ógninni af kjarnorkuvopnum.
Pattstaða

**Pattstaða** oftast kallað patt er staða í skák þar sem sá skákmaður sem á leik getur ekki hreyft neinn af taflmönnum sínum en kóngurinn stendur ekki í skák. Ef þessi staða kemur upp þá er skák dæmd jafntefli. Algengt er að skákmaður sem er við það að máta hinn lendi í patti og sömuleiðis er líklegt að skákmaður sem er við það að tapa skák nái að leiða andstæðinginn í patt.
M. Night Shyamalan

**Manoj Nelliyattu „M. Night“ Shyamalan** (f. 6. ágúst 1970) er bandarískur kvikmyndagerðarmaður.

## Kvikmyndaskrá

### Sem leikstjóri kvikmynda í fullri lengd
Skúli Skelfir

**Skúli Skelfir** (e. Horrid Henry) eru bækur eftir breska barnabókahöfundinn Francescu Simon. Aðalpersóna bókarinnar er Skúli Skelfir sem lendir í ýmsum ævintýrum. Aðrar persónur í bókunum eru Finnur Fullkomni bróðir Skúla, Fríða Fýluskjóða, Danni Dóni, Fröken Harka Harða og foreldrar Skúla. Bækurnar hafa notið mikilla vinsælda meðal barna og gerðir hafa verið samnefndir sjónvarpsþættir byggðir á bókunum.
Forsætisráðherra Kanada

**Forsætisráðherra Kanada** er leiðtogi ríkisstjórnar Kanada. Embættinu er ekki lýst nákvæmlega í stjórnarskrá landsins heldur er einungis haldið í hefðina varðandi embættið. Forsætisráðherra stjórnar meirihluta neðri deildar þingsins. Forsætisráðherra er alltaf kjörinn formaður sá flokks sem að fær flest þingsæti í þingkosningum í landinu og sér hann um að mynda ríkisstjórnir. Forsætisráðherra er skipaður af þjóðhöfðingja Bretlands og seðlabankastjóra Kanada. Samkvæmt stjórnarskrá landsins þá sér þjóðhöfðingi Bretlands um framkvæmdavaldið en í raun má hann ekki taka ákvarðanir, nema að hafa talað við ríkisstjórnina.

Sitjandi forsætisráðherra Kanada er Mark Carney.

## Sjá einnig

* Listi yfir forsætisráðherra Kanada

## Tilvísanir
Michel Barnier

**Michel Jean Barnier** (f. 9. janúar 1951) er franskur stjórnmálamaður og fyrrum embættismaður hjá Evrópusambandinu sem var forsætisráðherra Frakklands frá 5. september til 13. desember 2024.

Barnier var aðalsamningamaður Evrópusambandsins gagnvart Bretlandi í tengslum við útgöngu Bretlands úr sambandinu (Brexit). Barnier lýsti yfir áhuga á að bjóða sig fram gegn Emmanuel Macron í forsetakosningum Frakklands árið 2022 en hlaut ekki tilnefningu flokks síns.

Macron forseti útnefndi Barnier forsætisráðherra Frakklands þann 5. september 2024. Þá hafði ríkt stjórnarkreppa í Frakklandi eftir þingkosningar í júlí þar sem enginn flokkur eða kosningabandalag vann hreinan meirihluta. Barnier er elsti maður sem hefur tekið við embætti forsætisráðherra Frakklands. 

Barnier sat aðeins sem forsætisráðherra í um tvo mánuði þar til franska þingið lýsti yfir vantrausti gegn stjórn hans að undirlagi stjórnarandstöðuflokka bæði til hægri og vinstri. Þingið greiddi atkvæði um vantrauststillögu gegn Barnier þann 4. desember eftir að hann beitti ákvæði í frönsku stjórnarskránni til að knýja gegn fjárlög án samþykktar þingmanna. Eftir vantraustið baðst Barnier lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt en var beðinn að sitja áfram sem leiðtogi starfsstjórnar uns ný stjórn yrði skipuð.

## Tilvísanir
Listi yfir varaforseta Bandaríkjanna

Eftirfarandi er **listi yfir alla [[Varaforseti Bandaríkjanna|varaforseta Bandaríkjanna]]** frá upphafi til nútímans. Fyrsti varaforseti Bandaríkjanna var John Adams og tók hann við embættinu árið 1789. Tveir varaforsetar hafa gegnt embættinu fyrir tvo mismunandi forseta, en George Clinton var varaforseti undir bæði Thomas Jefferson og James Madison, og John C. Calhoun var varaforseti undir bæði John Quincy Adams og og Andrew Jackson. Átján sinnum hefur það gerst að enginn sé í embætti varaforseta Bandaríkjanna, en það er eftir að annaðhvort varaforseti deyr eða segir af sér, eða ef að varaforseti verður að forseta eftir fráfall eða afsögn forseta. Upprunalega var það þannig að þegar að varaforseti gerist forseti, mætti hann ekki velja nýjan varaforseta nema að hann verður endurkjörinn í embættið. Þessu hefur verið breytt og því má í dag forseti skipa nýjan varaforseta ef að meirihluti Bandaríkjaþings samþykkir nýja varaforsetann.

## Listi yfir varaforseta Bandaríkjanna

## Sjá einnig

* Listi yfir forseta Bandaríkjanna
* Forseti Bandaríkjanna
* Varaforseti Bandaríkjanna
* Forsetakosningar í Bandaríkjunum

## Tilvísanir
Myrku miðaldir

**Myrku miðaldir** eða **myrku aldirnar** er heiti sem er stundum notað yfir ármiðaldir (5. til 10. öld) eða allar miðaldir (5. til 15. öld). Heitið var fyrst notað í evrópskri sagnaritun á endurreisnartímanum yfir tímabilið sem fylgdi í kjölfar hruns Vestrómverska keisaradæmisins í þeirri merkingu að „ljósi“ klassískrar fornaldar hefði fylgt „myrkur“ í merkingunni vanþekking og villa. Ítalski fræðimaðurinn Petrarca notaði þessa líkingu fyrstur á 14. öld, en fyrstur til að nota hugtakið „myrku aldirnar“ (*saeculum obscurum*) var sagnfræðingurinn Caesar Baronius í umfjöllun um sögu páfastóls á 10. og 11. öld. Með tímanum festist hugtakið í sessi í vesturevrópskri sagnaritun sem heiti á tímabilinu frá falli Rómaveldis árið 476 fram að upphafi endurreisnarinnar á 14. öld.

Sumir sagnfræðingar hafa notað þetta hugtak í þeirri merkingu að heimildir skortir fyrir sögu stórra hluta Evrópu á fyrri hluta miðalda. Myrku miðaldir hafa þannig smám saman runnið saman við ármiðaldir. Eftir því sem áhugi og skilningur á sögu þessa tímabils frá ólíkum hliðum (ekki aðeins frá sjónarhóli Rómaveldis) hefur aukist, hefur tilhneigingin verið að nota heldur hugtök eins og ármiðaldir og síðfornöld til að forðast það neikvæða viðhorf sem felst í hugtakinu „myrku miðaldir“.

## Tilvísanir
Regnbogabrúin

**Regnbogabrúin** er þjóðtrúarminni sem varð þekkt á síðari hluta 20. aldar þar sem regnboginn er leið gæludýra til handanheima eftir dauðann, þar sem þau munu að lokum hitta eigendur sína. Uppruna þessara hugmynda má rekja til örsögu eftir skosku listakonuna Edna Clyne-Rekhy sem skrifaði hana aðeins 19 ára gömul eftir að hafa misst labradorhund árið 1959. Regnbogabrúin minnir á goðsagnir um Bifröst í norrænni trú. Hugmyndir um einhvers konar „gæludýraparadís“ eru þó mun eldri.

## Tilvísanir
Paradísarþyrill

**Paradísarþyrill** (fræðiheiti: *Tanysiptera sylvia*) er tegund þyrla. Hann finnst í regnskógum Ástralíu og Nýju-Gíneu.

## Heimildaskrá
Forrest Gump

***Forrest Gump*** er bandarísk gamanmynd frá 1994 sem Robert Zemeckis leikstýrði. Handritið er skrifað af Eric Roth og er byggt á skáldsögu Winston Groom frá árinu 1986. Tom Hanks er í aðalhlutverki ásamt Robin Wright, Gary Sinise, Mykelti Williamson og Sally Field. Myndin fjallar um mann frá Alabama sem heitir Forrest Gump (Hanks) og líf hans og uppvaxtarár í Bandaríkjunum á 20. öldinni.

## Leikarar

* Tom Hanks sem Forrest Gump
** Michael Conner Humphreys sem ungur Forrest Gump
* Robin Wright sem Jenny Curran
** Hanna R. Hall sem ung Jenny Curran
* Gary Sinise sem Dan Taylor liðsforingi
* Mykelti Williamson sem Benjamin Buford „Bubba“ Blue
* Sally Field sem frú Gump, móðir Forrest
* Haley Joel Osment sem Forrest Gump Jr.
* Peter Dobson sem Elvis Presley
* Dick Cavett sem hann sjálfur
* Sam Anderson sem Hancock skólastjóri
* Geoffrey Blake sem Wesley
* Sonny Shroyer sem þjálfari Paul „Bear“ Bryant
* Grand L. Bush, Michael Jace, Conor Kennelly og Teddy Lane Jr. sem Svörtu hlébarðarnir
* Richard D'Alessandro sem Abbie Hoffman
* Tiffany Salerno og Marla Sucharetza sem „Cunning“ Carla og „Long-Limbs“ Lenore

## Tilvísanir
Morðið á Robert F. Kennedy

**Morðið á Robert F. Kennedy** átti sér stað á Ambassador-hótelinu í Los Angeles í Kaliforníuríki þann 5. júní 1968. Þar var Robert myrtur af palestínska innflytjendanum Sirhan Sirhan, og lést hann daginn eftir. Robert var fluttur á sjúkrahús og fór í aðgerð strax eftir á og var hann úrskúrðaður látinn 25 klukkustundum eftir morðið.

Robert F. Kennedy var bandarískur stjórnmálamaður, fyrrum dómsmálaráðherra Bandaríkjanna og öldungardeildarþingmaður sem að tók þátt í forvali Demókrataflokksins fyrir forsetakosningarnar 1968. Þrír voru að sækjast eftir tilnefingunni, en það voru Kennedy, Hubert Humphrey og Eugene McCarthy. Þann 5. júní vann Robert forval flokksins í Kaliforníu og var hann efstur í kapphlaupinu um tilnefningunna er hann var myrtur. Kennedy var bróðir fyrrum Bandaríkjaforseta, John F. Kennedy sem að var einnig myrtur árið 1963. 

Robert var staddur á hótelinu til þess að að halda ræðu og fagna með stuðningsmönnum sínum. Eftir ræðuna ætlaði Robert út úr hótelinu og fór í gegnum eldhús hótelsins, þar sem að hann var að heilsa hinum sautján ára Juan Romero, sem að var starfsmaður eldhússins. Á meðan Robert var að heilsa honum var hann skotinn nokkrum sinnum af Sirhan Sirhan og féll hann því í gólfið.

Sirhan játaði á sig morðið og var dæmdur til dauða árið 1969, en dómnum var síðar breytt í lífstíðarfangelsi. Sirhan hafði verið stuðningsmaður Kennedy en hafði snúist gegn honum þar sem hann hafði þótt hallur undir Ísraelsríki og hafði átt þátt í sölu 50 orrustuþota til Ísraela.

Morðið hefur verið bendlað við ýmsar samsæriskenningar, rétt eins og morðið á John F. Kennedy árið 1963. Sumar samsæriskenningar segja að alríkislögreglan hafi átt einhvern hlut eða alla sökina á morðinu. Árið 1973 mun alríkislögreglumaðurinn, David Sanchez Morales hafa viðurkennt að alríkislögreglan bæri ábyrgð á morðinu á JFK og á RFK, en mjög erfitt er að sanna þetta. Árið 2023 sagði Robert F. Kennedy Jr., sonur Roberts í viðtali að Sirhan átti enga sök á morðinu og að Eugene Thane Cesar, lífvörður Kennedys hafi átt sök á morðinu.

Morðið á Robert F. Kennedy er eitt af „morðunum fjórum“ sem að voru framin í Bandaríkjunum á sjöunda áratugnum. En hin morðin voru morðið á John F. Kennedy árið 1963, morðið á Malcolm X árið 1965 og morðið á Martin Luther King árið 1968.

## Tilvísanir
Charles Curtis

**Charles Curtis** (25. janúar 1860 – 8. febrúar 1936) var bandarískur stjórnmálamaður úr Repúblikanaflokknum. Hann var varaforseti Bandaríkjanna frá 1929 til 1933 í stjórn Herberts Hoover forseta. Curtis var fyrsti, og enn þann dag í dag eini, varaforseti landsins af amerískum frumbyggjaættum.

## Æviágrip
Charles Curtis var sonur amerískrar frumbyggjakonu af þjóð Kava (*Kaw*) og hvíts manns af evrópskum ættum. Eftir dauða móður sinnar ólst Curtis upp á verndarsvæði Kava með móðurforeldrum sínum, sem höfðu varla efni á mat fyrir hann. Þann 1. ágúst 1868 réðst hundrað manna stríðshópur Sjeyenna á verndarsvæðið. Curtis, sem var þá átta ára, gekk tæpa 100 kílómetra ásamt manni af verndarsvæðinu til að leita hjálpar hjá fylkisstjóranum. Í seinni tíð sagðist Curtis gjarnan hafa farið gönguna einsamall. Átökunum lauk án alvarlegs mannskaða en föðurforeldrar Curtis kröfðust þess engu að síður að sonarsonur þeirra yrði fluttur í þeirra umsjá í borginni vegna öryggis hans. Curtis-fjölskyldan naut nokkurra valda og sá til þess að Charles, sem var kallaður *Indian Charley*, yrði boðinn velkominn í samfélag hvítra Bandaríkjamanna. Hann lærði ensku og gleymdi brátt móðurmálum sínum, kavamáli og frönsku. Curtis nam síðar lögfræði og hlaut lögmannsréttindi árið 1881. Eftir að hafa unnið sem lögmaður í Topeka hóf Curtis stjórnmálaferil í Repúblikanaflokknum og var sjö sinnum kjörinn á fulltrúadeild Bandaríkjaþings fyrir 4. kjördæmi Kansas frá 1893 til 1907. 

Árið 1898 var Curtis flutningsmaður og nafni svokallaðs Curtis-frumvarps (e. *Curtis Act*), sem færði alríkisstjórn Bandaríkjanna umsjón yfir málefnum amerískra frumbyggja. Árið 1907 var Curtis kjörinn á öldungadeild Bandaríkjaþings og sat þar til hann tapaði endurkjöri árið 1913. Árið 1911 fór hann í stuttan tíma með völd aldursforseta öldungadeildar þingsins með þverpólitískum stuðningi eftir afsögn Williams P. Frye.

Curtis náði aftur kjöri á öldungadeildina í nóvember árið 1914, en þetta voru fyrstu kosningarnar sem fóru fram eftir samþykkt sautjánda viðauka stjórnarskrár Bandaríkjanna, sem kvað á um að allir öldungadeildarþingmenn skyldu kjörnir í beinum kosningum. Hann hélt þingsætinu til ársins 1929 og var á þeim tíma leiðtogi þingmeirihlutans frá 1925 til 1929. Hann sagði upp þingsæti sínu eftir að hann var kjörinn varaforseti Bandaríkjanna í forsetaframboði Repúblikanans Herberts Hoover árið 1929.

Þann 30. júlí árið 1932 opnaði Curtis Sumarólympíuleikana í Los Angeles.

Hoover og Curtis töpuðu endurkjöri á móti Franklin D. Roosevelt og John Nance Garner í forsetakosningunum 1932. Curtis sneri aftur til borgaralegra starfa og lést í Washington, D.C. þann 8. febrúar 1936. Hann er grafinn í kirkjugarði í Topeka í Kansas.

## Heimildir

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir
Bewitched (Laufey)

***Bewitched*** er önnur breiðskífa íslensku tónlistarkonunnar Laufeyjar. Hún var gefin út 8. september 2023 af AWAL.

## Lagalisti

## Vinsældalistar

## Tilvísanir
Peter Weir

**Peter Lindsay Weir** (f. 21. ágúst 1944) er ástralskur kvikmyndagerðarmaður.

Hann hlaut heiðursverðlaun fyrir ævistarf sitt árið 2022 á Óskarsverðlaunahátíðinni og árið 2024 á Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum (Gullljónið).

## Kvikmyndaskrá

### Sem leikstjóri kvikmynda í fullri lengd

## Ytri tenglar

*
Jannik Sinner

**Jannik Sinner** (f. 16. ágúst 2001) er ítalskur atvinnumaður í tennis. Þann 10. júní 2024 var hann í fyrsta sæti heimslista Samtaka atvinnumanna í tennis (ATP) í einliðaleik.
Viggo Mortensen

**Viggo Peter Mortensen Jr.** <small>R</small> (f. 20. október 1958) er bandarískur og danskur leikari, tónlistarmaður og kvikmyndagerðarmaður. Hann hefur hlotið ýmsar viðurkenningar, þar á meðal tilnefningar til þriggja Óskarsverðlauna sem besti leikari, þrenn BAFTA-verðlaun og fern Golden Globe verðlaun.

Viggo Mortensen fæddist í Watertown í New York-fylki og ólst upp aðallega í Argentínu og New York. Hans fyrsta kvikmynd sem leikari var í litlu hlutverki í spennumynd Peter Weir frá 1985 sem hét *Witness*. Hann lék aukahlutverk í nokkrum þekktum kvikmyndum á níunda áratugnum, þar á meðal *The Indian Runner* (1991), *Carlito's Way* (1993), *Crimson Tide* (1995), *Daylight* (1996), *The Portrait of a Lady* (1996), *G.I. Jane* (1997), *A Perfect Murder* (1998), *A Walk on the Moon* (1999), og *28 Days* (2000).

Mortensen varð heimsfrægur fyrir að leika Aragorn í fantasíuþríleiknum ''Hringadróttinssögu'' (Lord of the Rings)(2001-2003) í leikstjórn Peter Jackson. Hann fékk lof fyrir samstarf sitt við kvikmyndagerðarmanninn David Cronenberg í spennumyndunum *A History of Violence* (2005), *Eastern Promises* (2007) og *A Dangerous Method* (2011). Hann lék svo í gamanmyndinni *Captain Fantastic* (2016) og bíllstjórann Tony Lip í *Green Book* (2018). Mortensen leikstýrði sinni fyrstu mynd, *Falling* (2020), þar sem hann lék einnig og var hún tilnefnd til Goya-verðlauna fyrir bestu evrópsku myndina.
Agnieszka Holland

**Agnieszka Holland** (f. 28. nóvember 1948) er pólskur kvikmynda- og sjónvarpsleikstjóri og handritshöfundur. Hún hóf feril sinn sem aðstoðarmaður leikstjóranna Krzysztof Zanussi og Andrzej Wajda.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir

### Sjónvarp
Harold Hotelling

**Harold Hotelling** (29. september 1895 – 26. desember 1973) var áhrifamikill bandarískur tölfræðingur og hagfræðingur sem þekktur var fyrir vinnu sína á sviði tölfræðikenninga, fjölþáttagreiningar og hagfræði. Framlag hans spannar margvíslegar fræðigreinar og hann setti fram grundvallarhugtök og aðferðir sem eru enn mikilvægar í tölfræði og hagfræði. Verk Hotelling um tölfræðilegar aðferðir, hagfræði og opinbera stefnumótun lögðu grunninn að nokkrum megindlegum aðferðum og veittu djúpa innsýn í efnahagslegt atferli og uppbyggingu markaða.

## Æviágrip
Harold Hotelling fæddist í Fulda, Minnesota. Hann lauk grunnnámi í blaðamennsku við háskólann í Washington árið 1919. Eftir það lauk hann doktorsgráðu í stærðfræði við Princeton-háskóla árið 1924. Doktorsrannsókn hans fjallaði um grannfræði. Fljótlega fór hann yfir á hagnýt svið, einkum tölfræði og hagfræði, eftir að hafa áttað sig á möguleikum tölfræðilegra aðferða við að leysa raunveruleg vandamál.

Ferill Hotelling hófst við Stanford háskóla, þar sem hann var aðstoðarmaður við rannsóknir og síðar leiðbeinandi í stærðfræðideild. Þar fékk hann mikinn áhuga á tölfræði, svið sem var enn á frumstigi. Seint á 2. áratugnum flutti Hotelling sig til Columbia-háskóla, þar sem hann starfaði sem dósent og síðar sem prófessor við hagfræði- og tölfræðideild. Hjá Columbia var hann umsvifamikill á upprennandi sviði tölfræði í Bandaríkjunum.

Árið 1931 varð Hotelling prófessor við Columbia og gekk síðar til liðs við nýstofnaða stærðfræðideild þar. Áhrif hans voru mikil við það að ráðleggja og leiðbeina framtíðarleiðtogum á þessu sviði, eins og til dæmis  og . Hann gegndi mikilvægu hlutverki í stofnuninni  frá 1935. Hann var fyrsti forseti stofnunarinnar og stuðlaði að samvinnu og rannsóknum í tölfræði á milli ýmissa stofnana.

Árið 1946 flutti Hotelling til háskólans í Norður-Karólínu við  (UNC), þar sem hann varð prófessor í tölfræði. Hjá UNC átti hann stóran þátt í að koma á fót einni af fyrstu tölfræðideildunum í Bandaríkjunum. Hann hélt áfram að kenna og stunda rannsóknir þar til hann lét af störfum árið 1966.

Harold Hotelling lést 26. desember 1973.

## Framlög til hagfræði
Í hagfræði er Hotelling frægastur fyrir ritgerð sína „Stability in Competition“ frá 1929, þar sem hann setti fram lögmál Hotellings eða meginregluna um lágmarksaðgreiningu. Þetta hugtak lýsir því hvernig fyrirtæki á samkeppnismörkuðum hafa tilhneigingu til að bjóða svipaðar vörur til að ná hámarksfjölda viðskiptavina, sem getur leitt til skorts á aðgreiningu í vöruframboði. Verk hans lögðu grunninn að rannsóknum á rýmishagfræði og staðsetningarfræði og höfðu áhrif á kenningar um einokunarsamkeppni, almenningshagfræði og velferðarhagfræði.

Hotelling lagði einnig mikið af mörkum til hagkvæmrar nýtingar náttúruauðlinda. Árið 1931 gaf hann út greinina „The Economics of Exhaustible Resources“, sem kynnti , grundvallarreglu til að ákvarða verð og vinnsluhlutfall óendurnýjanlegra auðlinda. Þessi regla hefur enn áhrif í umhverfis- og auðlindahagfræði, sérstaklega varðandi sjálfbæra auðlindastjórnun og stefnumótun til að bregðast við loftslagsbreytingum.

## Tilvísanir
Étienne Cabet

**Étienne Cabet** (1. janúar 1788 - 9. nóvember 1856) var franskur lögfræðingur, stjórnmálamaður, blaðamaður, upphafsmaður Íkaríuhreyfingarinnar og einn af mörgum hugsuðum útópísks sósíalisma.

## Ævi og störf í Evrópu
Cabet fæddist í Dijon í Frakklandi 1. janúar 1788. Faðir hans var beykir en Cabet fékk að stunda nám við lögfræði. Hann starfaði í Dijon sem lögfræðingur til 1825 þegar hann flutti til Parísar. Í París hélt hann í félagsskap lýðveldissinna og tók þátt í júlíbyltingunni 1830. Ári seinna var hann kosinn til fulltrúadeildinnar sem fulltrúi Dijon.

Cabet mislíkaði íhaldssemi nýju ríkisstjórnarinnar og gekk til liðs við rótæka vinstrimenn. Hann gagnrýndi júlíbyltinguna harðlega í ritum sínum 1832 og ári seinna stofnaði hann vinstrisinnaða dagblaðið *La Populaire*, eða Hið vinsæla. 

Árið 1834 var Cabet ákærður og dæmdur sekur um uppreisn og fékk að velja um tveggja ára fangelsisdóm eða fimm ára útlegð. Cabet kaus útlegðina og flutti til Englands. Í Englandi kynnti hann sér betur verk útópíska sósíalistans Robert Owen.

Cabet sneri aftur heim til Frakklands 1839 og þar skrifaði hann skáldverkið *Voyage en Icarie*, eða Ferðin til Íkaríu, sem fjalar um útópíska samfélagið í hinu ímyndaða landi Íkaríu. Í Íkaríu er allt einsleitt og samrætt og ríkið ræður lögum og lofum í þágu almúgans. Þessa stefnu kallaði Cabet kommúnisma og var hann fyrstur til að nota hugtakið.

Árið 1847 ákvað Cabet að láta Íkaríu verða að veruleika og auglýsti að hann hafði keypt eina milljón ekrur af landi við Red River í Texas og óskaði eftir sjálfboðaliðum til að stofna samfélag eins og hann lagði fyrir í Ferðinni til Íkaríu. Ári seinna lögðu 70 landnámsmenn af stað frá Frakklandi en Cabet sjálfur varð eftir til að fylgjast með framför febrúarbyltingarinnar í von um að vinstri öfl myndu taka völdin. Cabet stofnaði félag fyrir róttæka vinstrisinna og aðra útópíska sósíalista en félagið entist stutt og Cabet var handtekinn enn á ný. Cabet sat ekki lengi inni og lagði leið sína til Íkaríu 1849.

## Búferli til Íkaríu
Landnámsmönnum hafði fjölgað umfram hina upprunalegu 70 en Íkaría leystist upp vegna amalegs loftslags og sóttar auk deilna um útdeilingu landsvæðisins. Cabet safnaði þeim Íkörum sem eftir voru og 480 landnámsmenn numu nýtt land við Nauvoo sem er á landamærum Missouri og Illinois sem Mormónar höfðu áður numið en síðar yfirgefið.

Í september 1849 var Cabet dæmdur sekur að honum fjarverandi í Frakklandi og hann sneri aftur heim til að áfrýja máli sínu. Hann var sýknaður en sneri ekki aftur til Íkaríu og dvaldi í Frakklandi nokkurt skeið. Hann íhugaði að ganga í frönsk stjórnmál enn á ný, jafnvel bjóða sig fram til forseta, en afnám annars franska lýðveldisins fékk hann til að snúa aftur til Íkaríu 1852. 

## Útlegð og andlát
Cabet bjó í Íkaríu þangað til í október 1856 þegar Íkaríubúar gerðu Cabet og hans helstu stuðningsmenn útlæga vegna harðstjórnarlega aðferða hans. Cabet hraktist til St. Louis þar sem hann dó úr heilablæðingu í nóvember sama ár.

## Tilvísanir
Daniel Ricciardo

**Daniel Joseph Ricciardo** (f. 1. júlí, 1989) er ástralskur ökumaður sem keppti í Formúlu 1 á árunum 2011-2024. Ricciardo er líka Ítali þar sem báðir foreldrar hans eru af ítölskum ættum. Ricciardo fæddist í Ástralíu og keppir undir þeirra flaggi. Árið 2011 fékk hann sæti í Formúlu 1 með HRT liðinu eftir að hafa verið reynslu ökumaður hjá Red Bull Racing í þrjú ár. Á sínum yngri árum keppti Ricciardo í mörgum mótaröðum eins og Formula Ford, Formula BMW, Formúlu 3 og Formula Renault 3.5 seríunni svo að eitthvað sé nefnd. 

Riccardo var aðeins 1 ár hjá HRT liðinu og skipti um lið árið 2012 yfir í Toro Rosso liðið. Hann var með því liði til ársins 2013 og þá fékk hann samning hjá Red Bull Racing. Ricciardo var með Red Bull Racing liðinu á árunum 2014 til 2018. Á því tímabili náði Ricciardo sínum besta árangri á tímabili í Formúlu 1. Árið 2014 lenti hann í 3. sæti í heimsmeistaramótinu og aftur náði hann sama árangri árið 2016. Árið 2019 skipti hann yfir í Renault liðið og var þar í tvö ár. Síðan fór hann til McLaren liðsins árið 2021 og var þar líka í 2 ár. Árinn hjá McLaren gekk brösulega hjá Ricciardo og hann fékk ekki nýjan samning eftir árið 2022. Árið 2023 byrjaði Ricciardo sem 3 ökumaður/fyrsti vara-ökumaður Red Bull Racing fyrir Max Verstappen og Sergio Pérez. Á miðju tímabili 2023 í júlí var hins vegar Nyck de Vries sagt upp störfum sem ökumaður AlphaTauri og Ricciardo fékk það sæti. Riccardo kláraði tímabilið með þeim en missti þó líka af keppnum það tímabil þar sem hann braut bein í annarri hendinni. AlphaTauri breytti um nafn árið 2024 og varð þá RB eða VCARB. Síðasta keppni Ricciardo með RB liðinu var í Singapúr kappakstrinum árið 2024.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Daniel Ricciardo á driverdb.com
Björn Bragi Arnarsson

**Björn Bragi Arnarsson** (fæddur 4. júlí 1984) er íslenskur uppistandari og sjónvarpsmaður.

Björn Bragi er stjórnandi sjónvarpsþáttarins *[[Kviss]]* sem hóf göngu sína á Stöð 2 árið 2020. Áður hefur hann stýrt fjölda annarra sjónvarpsþátta á bæði Stöð 2 og RÚV. Hann hlaut Edduverðlaun sem sjónvarpsmaður ársins árið 2013.

Hann er meðlimur í uppistandshópnum Mið-Íslandi og einn af þeim sem koma fram í uppistandinu Púðursykri sem sýnt er í Sykursalnum á veturna.

Björn Bragi er eigandi Sykursalarins sem er veislu- og viðburðasalur í Grósku hugmyndahúsi. Hann er einnig eigandi útgáfufyrirtækisins Fullt tungl sem hefur gefið út fjölda vinsælla spila og bóka.
Skák og mát

**Skák og mát** (einnig kallað mát) er lokastaða í tafli. Sá skákmaður er mát sem getur ekki hreyft neinn taflmann og það er skák á kónginn. Hægt er að máta með öllum taflmönnum að kóngi frátöldum. Taflmenn geta eingöngu hreyft sig á ákveðna vegu og kóngarnir mega aldrei standa á reitum sem eru hlið við hlið og þess vegna getur komið upp sú staða að ekki sé nægur liðsafli til að máta og þá er skák dæmd jafntefli. Fljótasta mögulega skák og mát nefnist aulamát en það er að máta í tveimur leikjum, eingöngu svartur getur gert slíkt.
Kviss

**Kviss** er spurninga- og skemmtiþáttur sem hóf göngu sína á Stöð 2 árið 2020. Stjórnandi þáttarins er uppistandarinn Björn Bragi Arnarsson.

Í Kviss keppa þekktir Íslendingar í spurningakeppni fyrir hönd íþróttafélaga sem þeir tengjast og eru tveir í hverju liði. 16 lið mæta til leiks í hverri þáttaröð og keppa þau í útsláttarkeppni. Úrslitaviðureignin er í beinni útsendingu á Stöð 2.

Samhliða þættinum hafa verið gefin út vinsæl spurningaspil sem bera heitið Pöbbkviss og Krakkakviss.

## Uppsetning þáttarins

* **60 sekúndur** – Hvort lið fær 60 sekúndur til að svara hraðaspurningum og fær 1 stig fyrir hvert rétt svar. Hvort lið getur að hámarki fengið 15 spurningar í 60 sekúndum. 
* **Almennar spurningar** – Átta spurningar sem gefa 2 stig. Í fyrstu sjö spurningunum hringja liðin bjöllu til þess að fá svarrétt. Síðasta almenna spurningin er svokölluð þér var nær spurning, þar sem liðin keppast um að vera nær tölu sem spurt er um og skrifa svör sín á blað. 
* **Frægar línur** – Valflokkaspurningar þar sem liðin svara spurningum um þekktar línur úr tónlist, kvikmyndum, auglýsingum o.fl. Sex flokkar eru í boði í hverri keppni. Lið fær 2 stig fyrir að svara sínum spurningum rétt, en ef það getur ekki svarað fær andstæðingurinn að svara og getur fengið 1 stig.
* **Fimmfaldur** – Hvort lið fær spurningu um tiltekinn lista og hefur 30 sekúndur til þess að svara. Fyrir hvert rétt svar fæst 1 stig og er hægt að fá að hámarki 5 stig.
* **Þrjú hint** – Tvær vísbendingaspurningar sem gefa þrjú stig hvor, hvenær sem rétta svarið kemur. 

## Sigurvegarar
Andrzej Wajda

**Andrzej Witold Wajda** (6. mars 1926 - 9. október 2016) var pólskur kvikmynda- og leikhúsleikstjóri. Hann hlaut Gullpálmann í Cannes árið 1981 og hefur einnig hlotið heiðursverðlaun á Óskarsverðlaunahátíðinni, Berlinale og Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum. Hann var einkum þekktastur fyrir stríðsmyndaþríleik sinn; *Pokolenie* (1955), *Kanał* (1957) og *Popiół i diament* (1958).

## Æska
Wajda fæddist í Suwałki í Póllandi. Móðir hans var Aniela Białowąs, skólakennari, og faðir hans Jakub Wajda, herforingi. Árið 1942 gekk hann til liðs við pólsku andspyrnuhreyfinguna og þjónaði Heimahernum (*Armia Krajowa)*. Eftir stríðið lærði hann að vera málari við Listaskólann í Kraká áður en hann gekk í Kvikmyndaskólann í Łódź, þar sem margir frægir pólskir leikstjórar, svo sem Roman Polanski, lærðu.

## Kvikmyndaskrá

### Sem leikstjóri
Sebastian Vettel

**Sebastian Vettel** (f. 3. júlí, 1987) er þýskur ökumaður sem keppti í Formúlu 1 á árunum 2007 til 2022. Hann keyrði fyrir 5 lið á þessum árum, BMW Sauber, Toro Rosso, Red Bull Racing, Ferrari og Aston Martin. Vettel var 4 sinnum heimsmeistari í Formúlu 1 og það á fjórum árum í röð frá 2010 til 2014 með Red Bull Racing.

## Heimildir
*Sebastian Vettel á formula1.com
Adrian Newey

**Adrian Martin Newey** (f. 26. desember, 1958) er breskur verkfræðingur sem hefur starfað hjá Formúlu 1 liðum allt frá árinu 1988 við að hanna bíla. Newey byrjaði hjá March liðinu og vann sig upp sem tæknistjóri liðsins árið 1990. Liðið hafði þá breytt um nafn á sama ári og hét Leyton House. Tímabilið gekk ekki eins vel og menn vonuðust innan liðsins og Newey var rekinn um sumarið. Ári seinna fékk Newey starf hjá Williams og vann þar náið með Patrick Head tæknistjóra liðsins. Newey var hjá Williams til ársins 1996 og árangur liðsins á þeim tíma sem Newey var þar var mjög góður. Williams urðu 4 sinnum heimsmeistarar bílasmiðja á þeim 6 árum sem Newey var hjá liðinu. Fyrst árið 1992, síðan 1993, 1994 og 1996.

Newey skipti til McLaren árið 1997 frá Williams. Þar var hann til ársins 2005 og liðið vann einu sinni heimsmeistari bílasmiðja og það var árið 1998. Mika Häkkinen var hjá McLaren á nokkrum á þeim árum og var 2 sinnum heimsmeistari í Formúlu 1 1998 og 1999. Newey fór til Red Bull Racing árið 2006 og var þar til ársins 2025. Red Bull Racing varð 6 sinnum orðið heimsmeistari bílasmiðja á þeim tíma sem Newey var hjá liðinu, 2010, 2011, 2012, 2013, 2022 og 2023. Newey er núna hjá Aston Martin eftir að hafa skrifað undir samning hjá þeim í september árið 2024 og hóf störf í mars árið 2025. 

## Tilvísanir
Eufalda

**Eufalda** eru evrópsk samtök flugumsjónamanna. Meðlimir Eufalda eru landssamtök flugumsjónamanna í Evrópu. Flugumsjónameenn vinna hjá flugfélögum. Flugumsjónamenn skipuleggja flug fyrir flugfélagið sem þeir vinna fyrir. Forstjóri Eufalda er Matthias Dürbeck og varaforseti Fróði Kristinsson. 

Frá 2023 hefur Flugöryggisstofnun Evrópu (EASA) mælt með flugumsjónamönnum í flugfélögum. Flugumsjónamenn þurfa stundum að leysa vandamál með skömmum fyrirvara, sem er streituvaldandi og upplifa steitulosun þegar vandamálin eru leyst.

## Heimildir
Norræna sjö ára stríðið

**Norræna sjö ára stríðið** eða **sjö ára stríðið á Norðurlöndunum** (til aðgreiningar frá sjö ára stríðinu á 18. öld) var stríð sem háð var milli Svíþjóðar og bandalagi Danmerkur, Lýbiku og Pólsk-litáíska sambandsins frá 1563 til 1570. Orsök stríðsins var tilraun Friðriks 2. Danakonungs til að endurreisa Kalmarsambandið, sem leið undir lok 40 árum fyrr, með því að leggja Svíþjóð undir sig. Eiríkur 14. Svíakonungur reyndi hins vegar að veikja stöðu Dana í Eystrasalti. Konungarnir tveir voru náfrændur. Mæður þeirra, Dórótea af Saxe-Lauenburg og Katrín af Saxe-Lauenburg, voru systur.

Stríðið stóð lengi og olli miklu mannfalli í báðum liðum. Svíum gekk betur í sjóorrustum, undir stjórn Klas Horn, en Danir herjuðu miskunnarlaust á Smálönd og Austur-Gautland undir stjórn Daniel Rantzau. Svíar lögðu undir sig norsku héruðin Jamtaland og Herjadal og herjuðu á Þrándheim, en tókst ekki að halda Bohusléni. Árið 1568 gerði hálfbróðir Eiríks, Jóhann, uppreisn og rændi völdum í Svíþjóð. Jóhann hóf strax friðarviðræður við Dani.

Stríðinu lauk með friðarsamningum í Stettin 13. desember 1570 sem kvað á um *[[status quo ante bellum]]* („óbreytta stöðu frá því fyrir stríð“) þannig að öllum hernumdum svæðum var skilað. Danir staðfestu yfirráð sín yfir Eystrasalti og fengu gríðarhátt lausnargjald fyrir virkið Älvsborg við Skagerrak, en mistókst að endurreisa Kalmarsambandið.
Taínóar

**Taíno**  voru frumbyggjar í Karíbahafi, en menning þeirra er í heiðri höfð af afkomendum  Taíno  fólksins og  samfélögum sem vilja endurvekja Taíno menningu . Þegar  Evrópubúar komu á þetta landsvæði seint á 15. öld  var Taíno fólkið helstu íbúar flestra svæða þar  sem nú er Kúba, Dóminíska lýðveldið, Jamaíka, Haítí, Púertó Ríkó, Bahamaeyjar og norðurhluta Litlu-Antillaeyja. Taíno fólk af Lucayan grein Taíno var fyrsta Nýja heimsþjóðin sem Kristófer Kólumbus hitti á Bahama-eyjum þann 12. október 1492. Taíno-indíánar töluðu Arawak mállýsku. Þeir bjuggu í landbúnaðarfélögum sem stjórnað var af foringjum (caciques) sem höfðu fasta búsetu og erfðir þeirra gengu í móðurætt.  Trúarbrögð Taíno fólksins  byggði á skurðgoðadýrkun  (zemi).

## Tílvísanir
Jeannette Rankin

**Jeannette Pickering Rankin** (11. júní 1880 – 18. maí 1973) var bandarískur kvenréttindafrömuður og stjórnmálakona. Hún var fyrsta konan sem var kosin á fulltrúaþing Bandaríkjanna, sem fulltrúi Repúblikana í Montana árið 1916. Hún sat í eitt kjörtímabil en var svo aftur kosin á þing árið 1940. Sem þingkona lagði hún fram lagafrumvarp um ótakmarkaðan kosningarétt kvenna sem varð að lokum nítjándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna árið 1920. 

Rankin var kjörin á þing í upphafi bæði fyrri heimsstyrjaldar og síðari heimsstyrjaldar. Hún var friðarsinni og kaus gegn stríðsyfirlýsingu Bandaríkjanna á hendur Þýskalandi 1917. Árið 1941 var hún eini þingmaðurinn sem kaus gegn stríðsyfirlýsingu á hendur Japan eftir árásina á Pearl Harbor.

Rankin var súffragetta á framsóknartímabilinu og barðist fyrir kvenréttindum í Montana, New York og Norður-Dakóta. Hún barðist líka fyrir fleiri borgararéttindum og tók þátt í að stofna samtökin American Civil Liberties Union árið 1920.
Hélène Cixous

**Hélène Cixous** (f. 5. júní 1937) er franskur rithöfundur, leikskáld og bókmenntafræðingur. Hún átti þátt í stofnun Parísarháskóla VIII (þá *Centre Universitaire Expérimental de Vincennes*) í Vincennes þar sem hún stofnaði fyrstu kvennafræðideild Evrópu árið 1974. Meðal kennara við skólann voru Michel Foucault, Gérard Genette, Jacques Lacan, Antonio Negri, Tzvetan Todorov, Felix Guattari, Gilles Deleuze og Jacques Derrida.

Cixous er þekkt fyrir tilraunakennd skrif sín á mörgum ólíkum sviðum. Doktorsritgerð hennar um James Joyce, *L'Exil de James Joyce ou l'Art du remplacement*, var áhrifamikil og fyrsta skáldsaga hennar, *[[Dedans]]*, vann Prix Médicis-bókmenntaverðlaunin 1969. Ritgerðin *Le Rire de la Méduse* frá 1975 er þekkt fyrir að tengja kvenlíkamann við skrif kvenna. Hún er talin ein af mæðrum póststrúktúralískra femínískra fræða, ásamt Luce Irigaray og Juliu Kristevu. Hún átti í löngu samstarfi við Jacques Derrida (sem fæddist í Alsír líkt og hún) og er því stundum flokkuð með afbyggingarsinnum. Hún hefur líka átt í löngu samstarfi við leikhússtjórann Ariane Mnouchkine og Théâtre du Soleil sem hún hefur samið leikverk fyrir frá 1987. Hún er því þekktust sem leikskáld í Frakklandi.

## Tilvísanir
George Eliot

**Mary Ann Evans** (22. nóvember 1819 – 22. desember 1880) þekktust undir höfundarnafninu **George Eliot**, var enskur rithöfundur og skáld. Hún var einn af helstu raunsæju rithöfundum Viktoríutímabilsins, ásamt Charles Dickens og Thomas Hardy. Hún skrifaði sjö skáldsögur um ævina, meðal annars *Silas Marner* og *Middlemarch*, og gaf út fjölda ljóðabóka. Verk hennar eru þekkt fyrir raunsæi, innsæi í sálarlíf persóna og nákvæmar lýsingar á staðháttum og lífi fólks á landsbyggðinni. *Middlemarch* hefur verið lýst sem einni af merkustu skáldsögum enskrar tungu.

Hún hóf sambúð við enska heimspekinginn George Henry Lewes árið 1854, en hann var giftur annarri konu í opnu hjónabandi. Þetta vakti mikla hneykslun samtíðarfólks. Eftir að hann lést árið 1878, giftist George Eliot vini sínum, John Cross, sem var miklu yngri en hún, og breytti nafni sínu í Mary Ann Cross.
Jean Renoir

**Jean Renoir** (15. september 1894 - 12. febrúar 1979) var franskur kvikmyndaleikstjóri, handritshöfundur, leikari, framleiðandi og rithöfundur. Sem kvikmyndaleikstjóri og leikari gerði hann meira en fjörutíu myndir, allt frá tímum þöglu myndanna til loka sjöunda áratugarins. *Sjónhverfingin mikla* (1937) og *Lögmál leiksins* (1939) eru oft nefnd af gagnrýnendum sem meðal bestu kvikmynda sem gerðar hafa verið. Renoir var sonur málarans Pierre-Auguste Renoir og föðurbróðir kvikmyndagerðarmannsins Claude Renoir.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir
Þengill hinn illi

**Þengill hinn illi** er persóna í norsku bókaseríunni Sagan um Ísfólkið eftir Margit Sandemo. Þengill hinn illi er ættfaðir Ísfólksins, ættar sem býr í leyndum og afskektum dal í háfjöllum Noregs. Ættin þykir goðsagnakennd fer alræmt orðspor af henni. Fyrir flestum í söguheiminum er óljóst hvort ættin sé til yfirhöfuð, en sögur fara af henni víðsvegar um Noreg sem ætt ókristilegra heiðingja, norna og galdramanna. 

Bækurnar hefjast á stuttri umfjöllun um *Þengil hin illa* og hvernig hann seldi Satan sál sína fyrir dulrænan mátt og veraldlega velmegun. Þengli hinum illa er líst sem lágvöxnum, þrekvöxnum og myndarlegum manni. Hann er fjölskyldufaðir og höfuð stórfjölskyldu sem gengur gegnum miklar hremmingar, hungur og vosbúð á 13.öld í Noregi. Þar sem ekki stoðar að biðja Guð um hjálp þá í viðleitni til að bjarga fólki sínu ákveður hann að halda af stað langt út í óbyggðir til að fremja galdur og ákalla myrkrahöfðingjan sjálfann, í von um betra líf fyrir sig og sitt fólk.  

Gjörningurinn heppnast og Þengill fær þrár sínar uppfylltar með því skilyrði að hann sjálfur og einn afkomenda hans af hverri kynslóð verði í þjónustu hins illa. Í hvert sinn sem slíkur afkomandi fæðist þekkist sá á útlitinu, gulleitum augum og illu innræti, en einnig á meðfæddum dulrænum hæfileikum. En illa arfleiðin erfist misjafnlega til þeirra sem fá hana í vöggugjöf, til sumra aðeins lítið og þeir geta haldið illu innrætinu í skefjum að mestu og reynt að lifa eðlilegu lífi, en aðrir verða hreinir djöflar í mannsmynd.  

Eftir samningin við Satan fór einnig innræti og útlit Þengils sjálfs að breytast, hann varð ljótur, illur og rammgöldróttur. Enginn veit hvað raunverulega varð um hann, en ættarsagan segir að hann hafi aldrei dáið í raun, heldur sofi djúpum svefni á leyndum stað og bíði þess að einn afkomenda hans veki hann upp aftur.  

Sagan um Ísfólkið hefst svo 300 árum seinna á einum afkomenda hans og nafna, Þengli hinum góða. Sá hefur fengið illu arfleiðina í arf, hefur gulleit óhuggnarleg augu og er ófrýnilegur í útliti, en hann reynir að berjast gegn lönguninni til að gera illt og ætlar sér að vinna bug á ættarbölvuninni sem forfaðir hans lagði á ættina.
Laura Loomer

**Laura Loomer** (fædd 21. maí 1993) er bandarískur hægriöfgamaður og samsæriskenningasmiður. Hún er aðhyllist yfirburði hvíta kynstofnsins og hefur lýst sér sem „stoltum íslamófóba“. 

Loomer hefur verið áberandi stuðningsmaður Donald Trump og í aðdraganda forsetakosninganna 2024 hefur Trump sjálfur boðið henni að fylgja honum á ýmsa viðburði. Aðrir stuðningsmenn Trump hafa lýst yfir áhyggjum af því hversu gott aðgengi Loomer hefur að forsetanum fyrrverandi. Sú umræða komst í hámæli eftir minningarathöfn sem haldin var í New York um hryðjuverkaárásirnar 11. september 2001 þar sem Loomer var viðstödd sem gestur í boði Trump.

## Vísanir
Megyn Kelly

**Megyn Kelly** (f. 18. nóvember 1970) er bandarískur fréttamaður, lögfræðingur og þáttastjórnandi. Hún er þáttastjórnandi spjallþáttarins *The Megyn Kelly Show* sem er útvarpað á Sirius XM Triumph og hefur 3,2 milljónir áskrifenda á Youtube. Kelly vann áður á Fox News frá 2004 til 2017 og á NBC frá 2017 til 2018. 2014 nefndi Time tímaritið hana á lista yfir 100 áhrifamestra fólki ársins.

## Heimildir
Aníta Briem

**Aníta Briem** (f. 29 maí 1982) er íslensk leikkona. Hún m.a. þekkt fyrir að leika Jane Seymour, drottningu í þáttaröðinni The Tudors, Hönnu Ásgeirsdóttur í Journey to the Center of the Earth 3D og Unni í Svar við bréfi Helgu. Hún er dóttir trommuleikarans Gunnlaugs Briem.

## Tenglar
Aníta Briem á IMDb
Nico Hülkenberg

**Nicolas Hülkenberg** (f. 19. ágúst, 1987) er þýskur ökumaður sem keyrir fyrir Audi í Formúlu 1. 

Hülkenberg hefur keyrt fyrir nokkur lið í Formúlu 1 Williams (2010), Force India (2011–2012 og aftur 2014–2016), Sauber (2013), Renault (2017–2019), Racing Point (2020) sem er núna Aston Martin (2021–2022) og Haas (2023–2024). Hülkenberg hafði ekki sæti í Formúlu 1 með Racing Point og Aston Martin en var varaökumaður fyrir liðin. Keppti nokkrar keppnir þegar aðalökumenn liðsins gátu ekki keppt. Hülkenberg vann 24 klukkustundir af Le Mans kappaksturinn (24 Hours of Le Mans) árið 2015 á Porsche ásamt Ný-Sjálendingnum Earl Bamber. 

## Heimildir
*Nico Hülkenberg á formula1.com
Framsæti

**Framsæti** er bílsæti sem er fremst í bíl. Í framsæti er bílstjórasæti og farþegasæti (annað hvort eitt eða tvö). Það gilda ýmsar reglur um hvenær börn mega sitja í framsæti en á Íslandi er gerð krafa um að barn þurfi að vera 150 cm á hæð til að mega sitja í framsæti á bíl. Ýmsar hefðir eru um hver eigi að sitja framí en oft tengist það aldri eða tengslum við ökumann.
Ho Ho Ho we say Hey Hey Hey

**Ho Ho Ho we say Hey Hey Hey** er íslenskt dægurlag flutt af Merzedes club. Lagið tók þátt í Söngvakeppni sjónvarpsins 2008 þar sem það lenti í öðru sæti á eftir laginu This is my life. Ho Ho Ho we say Hey Hey Hey naut mikilla vinsælda þegar það kom út þótt skiptar skoðanir hafi verið á laginu.
Tinder

**Tinder** er Bandarískt stefnumótaapp sem hefur notið mikilla vinsælda. Appið var stofnað 2012 og býður uppá að fólk svæpar til hægri eða til vinstri. Ef maður svæpar til hægri þá lækar maður einstaklinginn en ef maður svæpar til vinstri þá gerir maður það ekki. Ef einstaklingar svæpa hvorn annan til hægri þá kemur Match og einstaklingar geta þá talað saman á forritinu.
Staðgengill bæjarstjóra

**Staðgengill bæjarstjóra** er einstaklingur innan stjórnkerfi sveitarfélags sem tekur að sér skyldur bæjarstjóra/borgarstjóra í fjarveru bæjarstjórans/borgarstjórans. Misjafnt er hver það er sem gegnir slíku hlutverki en algengast er að það sé annaðhvort yfirmaður hjá sveitarfélaginu eða formaður bæjarráðs sveitarfélagsins eða forseti bæjarstjórnar. Í stærri borgum er oft til embætti varaborgarstjóra en það hefur ekki tíðkast á Íslandi.
Besti leikstjóri á Evrópsku kvikmyndaverðlaununum

**Besti leikstjóri á Evrópsku kvikmyndaverðlaununum** eru verðlaun á Evrópsku kvikmyndaverðlaununum og veitt af Evrópsku kvikmyndaakademíunni. Verðlaunin, sem fyrst voru veitt árið 1988, eru veitt fyrir framúrskarandi árangur við leikstjórn á evrópskri kvikmynd.

## Sigurvegarar og tilnefningar

### 1988-1989

**2000-2009**

**2010-2019**

**2020-**
Brian Griffin

**Brian Griffin** er hundur Griffin fjölskyldunnar í þáttunum Family Guy. Hann er hvítur labrador hundur. Í þáttunum er Brian gerður mannlegur en hann talar, keyrir bíl og stendur á tveimur fótum en þó koma alltaf senur þar sem hann hagar sér klárlega eins og hundur.

## Heimildir
Daniel Martin Klein

**Daniel Martin Klein** (fæddur 20. apríl 1939) er bandarískur höfundur sem skrifar einkum um heimspeki.

## Tenglar