open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gríska

**Gríska** (gr. **Ελληνικά**, **Ellinika**) er indó-evrópskt tungumál sem talað er í Grikklandi og á Kýpur. Gríska er rituð með grísku letri.

Grískir orðstofnar eru mikið notaðir í vísindaorðum í mörgum tungumálum. Dæmi um orð í íslensku sem eiga rætur að rekja til Grikklands: Atóm, biblía, biskup, pólitík, sófisti. Gríska hefur haft minni bein áhrif á íslensku en flest önnur evrópsk tungumál, til að mynda ensku.

Eins og gefur að skilja er grísku skipt upp í margar mállýskur og tímabil. Elstu textar eru frá 1500 f.Kr. Þessir elstu textar eru ritaðir með tveimur letrum, línuletri A og línuletri B, og hefur einungis tekist að ráða annað þeirra eða línuletur B. Óvíst er hvort línuletur A er gríska. Þessir elstu textar komu fyrst í leitirnar við fornleifauppgröft á Knossos á Krít um aldamótin 1900 en fundust síðar ennfremur í Pýlos, Tiryns og Mýkenu á Pelopsskaga og víðar.

Hvað varðar tímabil er grísku oft skipt í fimm skeið: mýkeníska grísku (1500 – 1100 f.Kr.), klassíska grísku (800 – 300 f.Kr.), helleníska grísku (300 f.Kr. – 300 e.Kr.), miðgrísku (300 – 1100) og nýgrísku (1600 – ).

Forngrískum mállýskum er oftast skipt í vestrænar og austrænar mállýskur.

Austurgrískar teljast attíska, jóníska, æólíska og kýpríska en til vestrænna mállýskna teljast meðal annars dórískan.

Forngríska hafði fimm föll nafnorða: nefnifall, ávarpsfall, eignarfall, þágufall og þolfall. Í dag er þágufallið að mestu horfið (nema í föstum orðasamböndum). Líkt og í germönskum málum hefur tvítalan lagst af. Gríska stafrófið er leitt af fönikísku stafrófi.

## Tenglar

* 
* ''Lítil árétting um rithátt grískra orða''; birtist í Morgunblaðinu 1992
Maamme

"**Maamme**" (*landið okkar*) er þjóðsöngur Finnlands. Heiti þess á sænsku, sem er annað opinbert mál Finnlands, er „**Vårt land**“.

Lagið er samið af Fredrik Pacius en ljóðið er eftir Johan Ludvig Runeberg, sem samdi það upprunalega á sænsku. Sama lag eftir Pacius er notað í eistneska þjóðsöngnum, sem hefur ljóð í svipuðum dúr. „*[[Mu isamaa]]*“ (*Föðurland mitt*).

## Maamme
(Þýtt á finnsku af Paavo Cajander) 
:Oi maamme, Suomi, synnyinmaa!
:Soi sana kultainen!
:Ei laaksoa, ei kukkulaa,
:ei vett&auml; rantaa rakkaampaa
:kuin kotimaa t&auml;&auml; pohjoinen.
:Maa kallis isien.

:Sun kukoistukses kuorestaan
:kerrankin puhkeaa;
:viel' lempemme saa nousemaan
:sun toivos, riemus loistossaan,
:ja kerran laulus, synnyinmaa
:korkeemman kaiun saa.

## Vårt land
(upprunalega ljóð er eftir Johan Ludvig Runeberg)

:Vårt land, vårt land, vårt fosterland, 
:ljud högt, o dyra ord! 
:Ej lyfts en höjd mot himlens rand, 
:ej sänks en dal, ej sköljs en strand, 
:mer älskad än vår bygd i nord, 
:än våra fäders jord! 

:Din blomning, sluten än i knopp, 
:Skall mogna ur sitt tvång; 
:Se, ur vår kärlek skall gå opp 
:Ditt ljus, din glans, din fröjd, ditt hopp. 
:Och högre klinga skall en gång 
:Vår fosterländska sång.
Akranes

**Akraneskaupstaður** er kaupstaður á Skipaskaga á Vesturlandi og var áður kallaður **Skipaskagi**, enn í daglegu tali  ***Skaginn***. Þar bjuggu 8.440 árið 2026. 

*Akranes* heitir í raun allt nesið milli Hvalfjarðar og Leirárvoga og trónir Akrafjall á því miðju. Nesið skiptist frá fornu fari milli tveggja hreppa: Akraneshrepps að sunnan og vestan og Skilmannahrepps norðan og austan.  Á 19. öld fór að myndast þéttbýli í kringum sjósókn og verslun á Skipaskaga yst á nesinu. Árið 1885 var ákveðið að skipta Akraneshreppi í tvennt vegna hinna ólíku hagsmuna þéttbýlisins og sveitarinnar. Varð kauptúnið og næsta nágrenni þess að **Ytri-Akraneshreppi** en sveitin inn með Akrafjalli að Innri-Akraneshreppi.
Ytri-Akraneshreppur hlaut kaupstaðarréttindi árið 1942 og hét eftir það *Akraneskaupstaður*.  

Enn í dag er sjávarútvegur mikilvægasti atvinnuvegur bæjarins en verslun er einnig mikilvæg svo og iðnaður. Í bænum er sementsverksmiðja sem starfrækt hefur verið síðan á 6. áratug 20. aldar og á Grundartanga skammt frá bænum er álver sem starfað hefur síðan 1998.

Knattspyrna hefur lengi verið í hávegum höfð á Akranesi og lið bæjarins, ÍA, hefur löngum verið í fremstu röð á Íslandi. Í sveitarfélaginu er Skólahljómsveit Akraness.

Hvalfjarðargöngin sem vígð voru 1998 voru mikil samgöngubót fyrir Akranes og styttu verulega akstursleiðina til Reykjavíkur. Með tilkomu þeirra hætti Akraborgin siglingum sínum milli Reykjavíkur og Akraness.

## Skólar
Á Akranesi eru leikskólar, grunnskólar og framhaldsskóli.

*Leikskólar: Akrasel, Garðasel, Teigasel og Vallarsel
*Grunnskólar: Brekkubæjarskóli, Grundaskóli
*Framhaldsskóli: Fjölbrautaskóli Vesturlands á Akranesi

## Myndir


Mynd:Langisandur8.jpg|Langisandur og Akrafjallið í bakgrunn
Mynd:Akranes Church. (4558228797).jpg|Akranes um 1900.


## Tenglar
* Frjálst kort af Akranesi búið til af OpenStreetMap verkefninu
* Loftmynd á Google Maps
* Heimasíða Akraneskaupstaðar
* Safnasvæðið á Akranesi
* ''Akranes = Skipasagi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1927
* ''Örnefni á Akranesi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1942
* ''Um örnefni á Akranesi (svargrein)''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1942
Edduverðlaunin 2003

**Edduverðlaunin 2003** voru afhending Edduverðlauna Íslensku kvikmynda- og sjónvarpsakademíunnar sem fór fram á Hótel Nordica, föstudagskvöldið 10. október 2003. Aðalkynnar á hátíðinni voru Eva María Jónsdóttir og Sverrir Þór Sverrisson. Þær breytingar urðu á verðlaunaflokkum að flokkurinn „leikið sjónvarpsverk ársins“ var lagður niður og voru því veitt verðlaun í fimmtán flokkum auk heiðursverðlauna ÍKSA.

Kvikmynd Dags Kára, *Nói albínói*, var tvímælalaust sigursælust á þessari afhendingu með tíu tilnefningar og sex verðlaun auk þess að vera valin sem framlag Íslands til forvals Óskarsverðlaunanna.

## Tilnefningar og handhafar Edduverðlaunanna
*Handhafar verðlauna í hverjum flokki eru feitletraðir.*
### [[Leikari ársins í aðalhlutverki]]

### [[Leikkona ársins í aðalhlutverki]]

### [[Leikari ársins í aukahlutverki]]

### [[Leikkona ársins í aukahlutverki]]

### [[Sjónvarpsþáttur ársins]]

### [[Sjónvarpsfréttamaður ársins]]

### [[Heimildarmynd ársins]]

### [[Hljóð og mynd]]

### [[Útlit myndar]]

### [[Handrit ársins]]

### [[Leikstjóri ársins]]

### [[Bíómynd ársins]]

### [[Stuttmynd ársins]]

### [[Tónlistarmyndband ársins]]

### [[Heiðursverðlaun ÍKSA]] 2003

### [[Sjónvarpsmaður ársins]]

### [[Framlag Íslands til Óskarsforvals]]
Kýrillískt stafróf

**Kyrillískt stafróf** er stafróf notað til að rita sex slavnesk mál: rússnesku, úkraínsku, hvítrússnesku, serbnesku, makedónsku og búlgörsku ásamt ýmsum tungumálum í fyrrverandi Sovétríkjunum.

Það er einnig notað af þeim þjóðum sem höfðu ekkert ritmál fyrr en Sovétmenn færðu þær nær nútímanum og einnig af þjóðum sem notuðust við önnur leturkerfi en skiptu yfir í kyrillískt letur á Sovéttímanum. Margar þessara þjóða hafa tekið upp annað leturkerfi eftir hrun Sovétríkjanna, t.d. latneskt letur eða ritmálið sem þær notuðu áður.

Kyrillíska stafrófið byggist á því gríska og er kennt við gríska trúboðann Kyrillos.

## Kyrillíska stafrófið
Hér sést kyrillíska stafrófið eins og það kemur fram í rússnesku:

## Tilvísanir
Höfuðborgarsvæðið

**Höfuðborgarsvæðið** er sá hluti Íslands sem samanstendur af Reykjavíkurborg og næsta nágrenni hennar. Algengasta afmörkun svæðisins er sú að það nái yfir Reykjavík og 6 nágrannasveitarfélög hennar. Svæðið nær frá botni Hvalfjarðar í norðri og suður fyrir Straumsvík sunnan Hafnarfjarðar, jarðfræðilega er það hluti Reykjanesskaga. Svæðið er afar þéttbýlt á íslenskan mælikvarða og óx mjög hratt á síðari hluta 20. aldar, nú búa þar um 64% Íslendinga; um 260.363 manns (mars 2025. Þjóðskrá).

Sveitarfélögin á svæðinu eiga með sér víðtækt samstarf á ýmsum sviðum. Til dæmis í sorpmálum og almenningssamgöngum auk þess að þau reka sameiginlegt slökkvilið. Árið 2007 var svo stofnað sameiginlegt lögregluembætti fyrir allt svæðið.

Svæðinu er skipt niður í þrjú kjördæmi vegna alþingiskosninga: Reykjavík skiptist í norður og suðurkjördæmi en hin sveitarfélögin á svæðinu tilheyra Suðvesturkjördæmi (kraganum). Það land sem sveitarfélögin ná yfir var hluti af Gullbringu- og Kjósarsýslu. Til forna var þetta land hluti Kjalarnesþings.

Hvað dómsvald í héraði snertir þá tilheyra Reykjavík, Seltjarnarnes, Mosfellsbær og Kjósarhreppur umdæmi héraðsdóms Reykjavíkur en Garðabær, Hafnarfjörður og Kópavogur umdæmi héraðsdóms Reykjaness.

## Sveitarfélög
Sjö sveitarfélög eiga aðild að Samtökum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu.

## Mannfjöldi
Íbúar voru 251.912 manns árið 2026 samkvæmt Hagstofunni.

## Myndir

Mynd: Reykjavikfromabove.jpg|Loftmynd
Mynd: Reykjavik rooftops.jpg|Reykjavík
Mynd: Kópavogur fossvogur.JPG|Kópavogur
Mynd: Hafnarfjörður, Iceland 2017.jpg|Hafnarfjörður
Mynd: Garðabær.jpg|Garðabær
Mynd: OB090519-6903 Mosfellsbær 1.JPG|Mosfellsbær
Mynd: Seltjarnarneskirche.jpg|Seltjarnarnes
Mynd: Iceland, Kjósarhreppur, Möðruvellir farm, Laxá í Kjós river.jpg|Kjósarhreppur


## Tilvísanir
Þórunn Elfa Magnúsdóttir

**Þórunn Elfa Magnúsdóttir** (f. 20. júlí 1910 – 26. febrúar 1995) var íslenskur rithöfundur. Hún gaf út á þriðja tug bóka á ævi sinni en fyrsta bók hennar, Dætur Reykjavíkur I, kom út árið 1933. Dætur Reykjavíkur II og III komu út á árunum 1934 og 1938 og eru þessar sögur jafnan taldar með fyrstu Reykjavíkursögunum. Skáldsaga hennar Líf annarra (1938) var endurútgefin af bókaútgáfunni Sæmundi árið 2016.

## Ævi
Þórunn Elfa fæddist í Reykjavík en ólst upp í Klifshaga í Axarfirði í Norður-Þingeyjarsýslu. Hún stundaði nám í bókmenntum og tungumálum í Drammen og Osló og fékk auk þess styrk til háskólanáms í Uppsölum í Svíþjóð 1946-1947. Þórunn Elfa var í nefndum í Kvenréttindafélagi Íslands og fulltrúi Rithöfundasambands Íslands í Bandalagi íslenskra listamanna. Hún hlaut verðlaun í verðlaunasamkeppni Ríkisútvarpsins fyrir minningaþátt árið 1962 og verðlaun úr Rithöfundasjóði Ríkisútvarpsins árið 1973.

Þórunn giftist Jóni Þórðarsyni 25. október 1941, þau skildu árið 1966. Börn þeirra eru Einar Már Jónsson, sagnfræðingur og rithöfundur í París, Magnús Þór Jónsson (Megas) tónlistarmaður og Anna Margrét Jónsdóttir.

## Verk
* Dætur Reykjavíkur I-III (1933, 1934 og 1938)
* Að Sólbakka (1937)
* Líf annarra (1938)
* Draumur um Ljósaland I-II (1941 og 1943)
* Evudætur, átta sögur (1944)
* Lilli í sumarleyfi (1946)
* Snorrabraut 7 (1947)
* Í biðsal hjónabandsins (1949)
* Ljósaskipti, leikrit (1950)
* Dísa Mjöll (1953)
* Sambýlisfólk (1954)
* Sverðið, leikgerð eftir sögunni Dísu Mjöll (1954)
* Eldliljan (1957)
* Fossinn (1957)
* Litla stúlkan á snjólandinu (1957)
* Frostnótt í maí (1958)
* Anna Rós (1963)
* Í skugga valsins (1964)
* Miðnætursónatan (1966)
* Maríba Brenner, framhaldsleikrit (1967)
* Kóngur vill sigla (1968)
* Elfarniður, ljóð (1976)
* Frá Skólavörðustíg að Skógum í Axarfirði, endurminningar (1977)
* Vorið hlær (1979)
* Hver var frú Bergsson? sögur (1981)
* Á leikvelli lífsins (1985)

## Tilvísanir
Grískt stafróf

**Gríska stafrófið** (gríska Ελληνικό αλφάβητο) er stafróf sem hefur verið notað við ritun grísku frá því á 9. öld f.Kr. Það er elsta stafrófið sem ennþá er notað. Bókstafir hafa einnig verið notaðir til að tákna gríska tölustafi síðan á 2. öld f.Kr. Í stafrófinu eru 24 bókstafir auk sjö eldri stafa sem duttu snemma úr notkun.

## Tenglar
* Little Greek 101: The Greek Alphabet Upplýsingar um gríska stafrófið, framburður hljóða, hvernig á að skrifa stafina.
* Greek and Coptic
* Greek Unicode Issues
Flatarmál

Í stærðfræði er hugtakið **flatarmál** notað yfir tölugildi tvívíðs afmarkaðs svæðis.

Taka má ferhyrning sem dæmi:
Líta má á beina línu milli tveggja punkta sem einvíðan vigur. Hann hefur aðeins lengd, sé vigurinn ekki skoðaður með tilliti til tví- eða þrívíðs umhverfis. Sé annar vigur leiddur inn í dæmið, sem er einnig einvíður, en situr hornrétt á við hinn fyrrnefnda vigur, þá afmarka vigrarnir tveir tvívíðan flöt, sem finna má flatarmálið á með því að margfalda lengdir vigranna saman.

Að jafnaði er flatarmál gefið upp dags daglega með mælieiningum, gjarnan úr SI kerfinu. Til dæmis er flatarmál landa gefið upp í ferkílómetrum (km²), flatarmál akurlendis í hektörum (eða hektómetrum), (hm²), og flatarmál húsnæðis í fermetrum (m²). Veldisvísinn hjá mælieiningunni má nota til þess að sjá hversu margar svigrúmsvíddir umrætt rúm hefur. T.d. myndu rúmkílómetrar - km³ vera með þrjár svigrúmsvíddir, og lýsir 1km³ þá þrívíðu rúmi.

## Formúlur

## Tengt efni
* Þrívítt rúm
* Lína
* Vigur
* Hallatala
* Yfirborðsflatarmál
Úttaugakerfið

**Úttaugakerfið** er annar tveggja hluta taugakerfisins, hinn verandi miðtaugakerfið. Úttaugakerfið samanstendur af þeim taugum og taugafrumum sem eru utan við heila og mænu og flytja boð til eða frá.

Úttaugakerfinu er skipt í tvennt: Viljastýrða taugakerfið sem lífvera stjórnar með vilja sínum og sjálfvirka taugakerfið sem sinnir starfsemi líffæranna.
Skynfæri

**Skynfæri** eru líffæri sem lífvera notar til skynjunar, ferli sem gengur út á að safna upplýsingum um umhverfið með því að greina áreiti. Í sumum samfélögum eru fimm skynfæri skilgreind (sjón, lyktarskyn, snertiskyn, bragðskyn og heyrn), en nú eru mörg fleiri þekkt. Aðrar lífverur en menn eru með enn fleiri, svo sem fálmara, lýrunema og veiðihár. Við skynjun nema skynfærin ýmis áreiti (svo sem hljóð eða lykt) og miðlar þeim á formi sem heilinn getur skilið. Skynjun er grundvallaratriði í næstum öllum þáttum vitsmuna, atferlis og hugsunar lífvera.

## Tilvísanir
Tómas Lemarquis

**Tómas Lemarquis** (fæddur 3. ágúst 1977) er íslensk-franskur leikari.  Hann útskrifaðist úr LHÍ 2003. Hann er þekktur fyrir að leika Nóa, aðalsöguhetjuna í kvikmyndinni Nói albínói og hlutverk í kvikmyndinni Villiljós frá árinu 2001. Hann lék í myndinni *[[Desember (kvikmynd)|Desember]]* ásamt Laylow. 

Tómas hefur leikið í alþjóðlegum myndum og er Blade Runner með þeim þekktari.

## Tenglar
* Listaverk eftir Tómas .
Listaháskóli Íslands

**Listaháskóli Íslands** er háskóli á sviði lista og menningar og miðstöð æðri listmenntunar á Íslandi. Í Listaháskóla Íslands eru sjö deildir, en innan þeirra eru starfræktar bæði námsbrautir á bakkalárstigi og á meistarastigi.  Þær eru: myndlistardeild, hönnunar- og arkitektúrdeild, listkennsludeild, tónlistardeild, sviðslistadeild og kvikmyndalistadeild. Listaháskólinn var stofnaður 21. september 1998. Kennsla hófst haustið 1999. Rektor er Kristín Eysteinsdóttir. 

## Tengill
* www.lhi.is
Taug

**Taug** (fræðiheiti: *nervus*) er stórt taugasímaknippi, sem er hjúpað bandvef. Taug líkist símastreng að því leyti að taugasímarnir sjálfir eru einstakir vírar í strengnum, og svo eru mýlið, frumuslíðrið og bandvefjahulur einangrun. Sögulega hafa taugar verið taldar undirstaða úttaugakerfisins. Taugarnar eru boðleiðir fyrir rafefnafræðileg taugaboð með boðspennu sem flyst eftir taugasímanum að ytri líffærum líkamans, eða frá skyntaugum í úttaugakerfinu að miðtaugakerfinu. Hver taugasími er hluti af taugafrumu og er hjúpaður mýlisfrumum.

Hver taugasími er umlukinn bandvef sem nefnist taugaþráðahula (*endoneurium*) og liggur ásamt öðrum taugasímum í taugaknippi. Hvert taugaknippi er aftur umlukið taugastofnshulu (*perineurium*). Taugin sjálf er svo umlukin taugarhulu (*epineurium*). Taugafrumurnar eru flokkaðar í skyntaugar og hreyfitaugar.

Sambærilegar boðleiðir í miðtaugakerfinu nefnast taugabrautir.

## Tilvísanir
Vesturnorræn tungumál

**Vesturnorræn mál** eru norrænu málin íslenska, færeyska og norska. 

Taka skal fram að ýmsar svæðis- og stéttarmállýskur í Noregi, þar með talið bókmálið og ríkismálið hafa talist bæði til vestur- og austurnorrænna mála. Í héruðunum Bohuslän og Jamtlandi, sem tilheyrt hafa Svíþjóð síðan á 17. öld, finnast einnig mállýskur sem náskyldar eru norsku.

Til vesturnorræna mála teljast einnig útdauðu málin norn, sem talað var fram á 18. öld nyrst á Bretlandseyjum og grænlandsnorræna, sem töluð var fram á 15. öld í byggðum norrænna manna á Grænlandi.

## Tenglar
* Listi yfir netorðabækur á Norðurlandamálunum
Roxette

**Roxette** er sænskur poppdúett, sem samanstóð af Per Gessle og Marie Fredriksson. Eins og margir aðrir sænskir popparar sungu þau á ensku.

Roxette átti nokkur lög sem komust ofarlega á vinsældalista, þar má til dæmis nefna: „It Must Have Been Love“, sem var spilað í kvikmyndinni *Pretty Woman*, „The Look“, „Joyride“ og „Spending my time“. 

Fredriksson lést árið 2019. Gessle ákvað árið 2024 að fá söngkonuna Lena Philipsson til að syngja á tónleikaferðalagi.

## Breiðskífur

*Pearls of Passion (1986)
*Look Sharp! (1988)
*Joyride (1991)
*Tourism (1992)
*Crash! Boom! Bang! (1994)
*Have a Nice Day (1999)
*Room Service (2001)
*Charm School (2011)
*Travelling (2012)
*Good Karma (2016)

## Tilvísanir


## Tenglar

* Vefsíða Roxette 
* Aðdáendaklúbbur Roxette
* Run to Roxette 
* R2R Forum 
* The Daily Roxette
* Roxette Lyrics
Arababandalagið

**Arababandalagið** (جامعة الدول العربية á arabísku), er bandalag Arabaríkja. Það var stofnað 22. mars 1945 af sjö ríkjum, Egyptalandi, Írak, Jemen, Jórdaníu, Líbanon, Sádi-Arabíu og Sýrlandi, til að efla samvinnu Arabaríkja. Stjórnarskrá þess bannar aðildarríkjum að beita hvert annað hervaldi.

Aðalmarkmið þess er:

:„*Að þjóna sameiginlegum hagsmunum allra Arabaríkja, bæta kjör allra Arabaríkja, tryggja framtíð allra Arabaríkja og að uppfylla þarfir og væntingar allra Arabaríkja.*“

## Aðildarríki
* Alsír
* Barein
* Djíbútí
* Írak
* Katar
* Kómoreyjar
* Kúveit
* Líbía
* Marokkó
* Máritanía
* Óman
* Palestínuríki
* Sameinuðu arabísku furstadæmin
* Sómalía
* Súdan
* Sýrland 
* Túnis
Óskarsverðlaunin

**Óskarsverðlaunin** (enska: *Academy Awards* eða óformlega *the Oscars*) eru bandarísk kvikmyndaverðlaun veitt kvikmyndagerðarmönnum og öðrum sem starfa við kvikmyndir. Verðlaunahátíðin er yfirleitt sú best kynnta og mest áberandi á Vesturlöndum, og verðlaunin af flestum talin þau eftirsóknarverðustu. Óskarsverðlaunin eru veitt af Bandarísku kvikmyndaakademíunni *(Academy of Motion Picture Arts and Sciences)*, samtökum fólks sem starfar við kvikmyndagerð í Bandaríkjunum, og er aðild að þeim einungis veitt í heiðursskyni.

Árið 2003 voru 5.816 meðlimir í akademíunni með kosningarétt við val á Óskarsverðlaunahöfum. Óskarsverðlaunin hafa verið veitt árlega frá 1929.

Fyrsta framlag Íslands til tilnefningar á Óskarsverðlaunahátið var myndin *[[Land og synir (kvikmynd)|Land og synir]]* eftir Ágúst Guðmundsson frá árinu 1980 en það var í 53. sinn sem hátíðin var haldin.

## Verðlaunaflokkar

### Núverandi flokkar

## Íslenskar tilnefningar til Óskarsverðlauna
Eftirtaldir íslenskir aðilar eða myndir hafa fengið tilnefningu Bandarísku kvikmyndaakademíunnar til Óskarsverðlauna.
* Mynd Friðriks Þórs Friðrikssonar, *[[Börn náttúrunnar]]* hlaut tilnefningu í flokknum „Besta erlenda myndin“ árið 1991.
* Björk Guðmundsdóttir hlaut tilnefningu í flokknum „besta lagið“ fyrir „I've seen it all“ úr mynd Lars von Triers, *[[Myrkradansarinn|Myrkradansaranum]]* árið 2000.
* *[[Síðasti bærinn]]* eftir Rúnar Rúnarsson og Þór S. Sigurjónsson var tilnefnd í flokknum „Besta leikna stuttmyndin“ árið 2005.
* Jóhann Jóhannsson hlaut tilnefningu í flokknum „besta frumsamda tónlist“ úr mynd James Marsh, *[[The Theory of Everything]]* árið 2015.
* Hildur Guðnadóttir var tilnefnd til Óskarsverðlauna fyrir bestu frumsömdu tónlistina fyrir kvikmyndina *[[Joker (kvikmynd)|Joker]]* árið 2020.
*Árið 2021 var stuttmynd eftir Arnar Gunnarsson og Gísla Darra Halldórsson, *Já-fólkið*, tilfefnd í flokknum *Besta teiknaða stuttmyndin*.
* Árið 2023 var stuttmynd Söru Gunnarsdóttur, *My Year of Dicks*, tilfefnd í flokknum *Besta teiknaða stuttmyndin*.

## Íslenskir Óskarsverðlaunahafar
*Árið 2020 vann Hildur Guðnadóttir Óskar fyrir bestu frumsömdu tónlistina fyrir myndina Joker og varð fyrst Íslendinga til að vinna slík verðlaun.

## Tilvísanir


## Tengill
* Vefsíða Óskarsverðlaunanna
76. Óskarsverðlaunahátíðin

**76. Óskarsverðlaunahátíðin** var haldinn 2003.
## Verðlaunahafar

### Bestu myndir í fullri lengd
* **Besta mynd ársins**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Framleidd af Barrie M. Osborne, Peter Jackson og Fran Walsh
* **Besta kvikmynd á öðru tungumáli en ensku**: *[[The Barbarian Invasions]]* - Kanada
* **Besta heimildarmyndin**: *[[The Fog of War]]* - Errol Morris og Michael Williams
* **Besta teiknimyndin í fullri lengd**: *[[Finding Nemo]]* - Andrew Stanton

### Bestu stuttmyndir
* **Besta stutta heimildarmyndin**: *[[Chernobyl Heart]]* - Maryann DeLeo
* **Besta leikna stuttmyndin**: *[[Two Soldiers]]* - Aaron Schneider og Andrew J. Sacks
* **Besta teiknaða stuttmyndin**: *[[Harvie Krumpet]]* - Adam Elliot

### Besta leikstjórn og leikur
* **Besta leikstjórn**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Peter Jackson
* **Besti leikari í aðalhlutverki**: Sean Penn í *[[Mystic River (kvikmynd)|Mystic River]]*
* **Besta leikkona í aðalhlutverki**: Charlize Theron í *[[Monster (kvikmynd)|Monster]]*
* **Besti leikari í aukahlutverki**: Tim Robbins í *[[Mystic River (movie)|Mystic River]]*
* **Besta leikkona í aukahlutverki**: Renée Zellweger í *[[Cold Mountain]]*

### Bestu handrit og tónlist
* **Upprunalegt handrit**: *[[Lost in Translation]]* - Sofia Coppola
* **Handrit byggt á eldra verki**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Fran Walsh, Philippa Boyens & Peter Jackson
* **Besta tónlist samin fyrir kvikmynd**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Howard Shore
* **Besta sönglag samið fyrir kvikmynd**: *Into the West* úr *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Texti og tónlist eftir Fran Walsh, Howard Shore og Annie Lennox

### Bestu tæknilegu útfærslur
* **Besta listræna stjórn**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Listrænn stjórnandi: Grant Major; Sviðsmynd: Dan Hennah og Alan Lee
* **Besta kvikmyndataka**: *[[Master and Commander: The Far Side of the World]]* - Russell Boyd
* **Besta búningahönnun**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Ngila Dickson og Richard Taylor
* **Besta klipping**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Jamie Selkirk
* **Besta förðun**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Richard Taylor og Peter King
* **Besta hljóðhönnun**: *[[Master and Commander: The Far Side of the World]]* - Richard King
* **Besta hljóðblöndun**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Christopher Boyes, Michael Semanick, Michael Hedges og Hammond Peek
* **Bestu tæknibrellur**: *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim|The Lord of the Rings: The Return of the King]]* - Jim Rygiel, Joe Letteri, Randall William Cook og Alex Funke
Undirstúka

**Undirstúka** er hluti af  heila sem tilheyrir milliheila. Undirstúka liggur undir stúku og yfir heiladingli. Kjarnar í undirstúku stjórna mörgum nauðsynlegum störfum í líkamanum sem flest tengjast  samvægi hans.

## Heimild
*
Davíð Þór Jónsson

**Davíð Þór Jónsson** (f. 5. janúar 1965) er íslenskur prestur.

Hann varð landsþekktur skemmtikraftur í upphafi 10. áratugarins, þegar hann og Steinn Ármann Magnússon leikari settu upp stutta útvarpsleikþætti daglega á Aðalstöðinni. Leikþættina kölluðu þeir Flugur. Þeir þóttu grófir og í þeim var skopast að Hafnfirðingum, Kópavogsbúum, samkynhneigðum, kvenkyns íþróttamönnum, bifvélavirkjum og öðrum sem lágu vel við höggi. 

Saman kallaði tvíeykið sig Radíusbræður, og þeir tróðu víða upp með gríni í nokkur ár, aðallega í framhaldsskólum og á árshátíðum. Davíð var um stund í hafnfirsku hljómsveitinni Farísearnir. 

Davíð Þór er útskrifaður guðfræðingur, hann var spyrill í Gettu betur 1996 – 98, hefur verið viðmælandi í spjallþáttum í sjónvarpi og ritstjóri tímaritsins Bleikt & Blátt 1997 – 2001. Davíð hefur starfað sem þýðandi, raddleikari og ljóðskáld. Hann var einnig spurningahöfundur og dómari í Gettu betur árin 2007 og 2009. Davíð skrifaði bakþanka í Fréttablaðið hálfsmánaðarlega frá 2006 – 2012. 

Davíð Þór gegndi embætti héraðsprests í Austurlandsprófastsdæmi frá 2014-2016. Frá 2016 hefur hann verið sóknarprestur í Laugarnesprestakalli í Reykjavík.

## Útgefin verk
* *[[Jólasnótirnar 13]]* (2004)
* *[[Vísur fyrir vonda krakka]]* (2004)
* *[[Orrustan um Fold]]* (2012)
* *Mórún - Í skugga Skrattakolls* (2015)
**Mórún - Stigamenn í Styrskógum* (2016)

## Tengill
* CV at Official Blog

## Tilvísanir
Radíusbræður

**Radíusbræður** var sviðsnafn Davíðs Þórs Jónssonar og Steins Ármanns Magnússonar, þegar þeir tróðu saman upp með framsæknu gríni á fyrri hluta tíunda áratugarins. Radíusbræður komu fyrst fram með útvarpsþáttinn *[[Radíus (útvarpsþáttur)|Radíus]]* á Aðalstöðinni. Síðar áttu þeir þátt í gerð sjónvarpsþáttanna Limbó í leikstjórn Óskars Jónassonar. Þeir þættir urðu skammlífir en RÚV hætti framleiðslu þeirra eftir tvo þætti. Síðar voru þeir með eigin þætti og stutt atriði í Dagsljósi til 1995. Árið 1995 gerðu þeir þættina Radíus, 12 þátta sketsaröð með þeim tveimur.

## Tenglar

* Glatkistan
Stefán Pálsson

**Stefán Pálsson** (f. 8. apríl 1975) er íslenskur sagnfræðingur, stjórnmálaskýrandi og varaborgarfulltrúi Vinstri grænna í Reykjavík. Hann stundaði nám við MR þar sem hann tók þátt í spurningakeppninni Gettu betur og var hann í sigurliðinu 1995. Árin 2004 og 2005 gegndi hann sjálfur stöðu dómara í keppninni. Hann var á tímabili söngvari í pönk-hljómsveitinni Tony Blair. Hann er dyggur aðdáandi Knattspyrnufélagsins Fram og breska knattspyrnuliðsins Luton Town. Stefán er mikill áhugamaður um viský og bjór og starfaði sem slíkur við *Bjórskóla* Ölgerðarinnar um árabil.

Auk Gettu betur tók Stefán einnig þátt í ræðukeppninni MORFÍS á menntaskólaárum sínum. Eftir að hann lauk námi og fram eftir þrítugsaldri kom hann að þjálfun bæði Gettu betur- og Morfís-liða ýmissa framhaldsskóla. Hann hefur starfað sem spurningahöfundur og dómari í m.a. Gettu betur, Útsvari og Spurningakeppni fjölmiðlanna.

Stefán er mikill áhugamaður um teiknimyndasögur. Árið 2013 setti hann ræðumet með þrettán og hálfrar klukkustundar fyrirlestri um Sval og Val, sem fögnuðu 75 ára afmæli um þær mundir.

Stefán hefur verið virkur í starfi Vinstri grænna, en hann var einnig einn stofnenda *Málfundafélags úngra róttæklinga* (MÚR) árið 1999, sem hélt úti vefritinu Múrnum fram til 2007. Hann skipaði annað sæti á lista Vinstri grænna í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningunum árið 2022 og er fyrsti varaborgarfulltrúi flokksins.

Stefán var formaður Samtaka hernaðarandstæðinga frá árinu 2000 til 2015.

Eiginkona Stefáns er Steinunn Þóra Árnadóttir alþingiskona.

## Útgefið efni
### Helstu ritverk
* *Frambókin: Knattspyrnufélagið Fram í 100 ár* (2009)
* *ð ævisaga* (2012, meðhöfundar Anton Kaldal Ágústsson, Gunnar Vilhjálmsson og Steinar Ingi Farestveit)
* *Bjór: umhverfis jörðina á 120 tegundum* (2014, meðhöfundar Höskuldur Sæmundsson og Rán Flygenring)
* *Gleymið ekki að endurnýja. Saga Happdrættis Háskóla Íslands* (2020)

### Borðspil
* *Spark - spurningaspil um knattspyrnu* (2005)
* *Gettu betur-spilið - 10 ára afmælisútgáfa* (2010)
* *Íslandssöguspilið* (2013)
* *Íslenska spurningaspilið* (2019)
* *Evrópa - spurningaspil* (2021)
* *Fjölskylduspilið* (2023)

### Spurningaþættir í sjónvarpi og útvarpi
* *[[Gettu betur]]* á RÚV (2004-05)
* *Spark - spurningaþáttur um knattspyrnu* á Skjá 1 (2005)
* *[[Ha? (sjónvarpsþáttur)|Ha?]]* á Skjá 1 (2011-13)
* *[[Útsvar (sjónvarpsþáttur)|Útsvar]]* á RÚV (2013-15)
* *[[Spurningakeppni fjölmiðlanna]]* á Bylgjunni (2018-21)
* *Kvisslingur* á Sjónvarpi Símans (2020)

## Tenglar

* Bloggsíða Stefáns.
* Múrinn.

## Tilvísanir
Hermann Gunnarsson

**Hermann Gunnarsson**, þekktastur sem „**Hemmi Gunn**“ (9. desember 1946 – 4. júní 2013), var landsþekktur íþróttafréttamaður, skemmtikraftur, þáttastjórnandi og einn fremsti knattspyrnumaður Íslendinga á 20. öld. Hermann var án efa þekktastur fyrir skemmtiþátt sinn *[[Á tali hjá Hemma Gunn]]*, sem sýndur var á RÚV frá 1987 til 1995.

## Ævi Hermanns
Hermann var einn fremsti knattspyrnumaður Íslands á sjöunda áratugnum. Hann spilaði með Val á blómaskeiði félagsins en var einnig landsliðsmaður. Hemmi þótti einnig nokkuð liðtækur í handbolta og lék nokkra landsleiki í íþróttinni. Hann átti meðal annars markametið yfir flest mörk skoruð í landsleik í mörg ár, þar til það var bætt af Gústaf Bjarnasyni í leik gegn Kína árið 1995.

Hermann stundaði nám við Verzlunarskóla Íslands. Að knattspyrnuferlinum loknum tók hann til starfa sem íþróttafréttamaður hjá Sjónvarpinu. Hann starfaði þar um árabil, þó ekki væri hann alltaf íþróttafréttamaður. Á níunda áratugnum hóf hann að stjórna sínum eigin sjónvarpsþætti hjá RÚV, *Á tali hjá Hemma Gunn*. Í lok mars 2005 hóf göngu sína nýr tónlistargetraunaþáttur undir stjórn Hermanns, *[[Það var lagið]]*, sem sýndur var á Stöð 2. Eins stjórnaði hann þættinum *[[Í sjöunda himni]]* á Stöð 2 veturinn 2006-'07.

Hann söng inn á hljómplötur bæði einn og með öðrum, meðal annars með Ladda. Hemmi gaf einnig sjálfur út hljómplötu, Frískur og fjörugur. Á henni er að finna lög eins og Einn dans við mig og Fallerí, fallera. Hann starfaði lengi sem fararstjóri og rak veitingastað í Tælandi. Árið 2003 starfaði hann sem kynningarstjóri *Vestfirska forlagsins*.

Hermann varð bráðkvaddur í Tælandi 4. júní 2013.

## Plötur
**Frískur og fjörugur* (1984)
**Hemmi Gunn og Rúnni Júll syngja fyrir börnin* (1993) (Með Rúnari Júlíussyni)
## Tilvísanir

## Tenglar

* Glatkistan
Sjálfstætt fólk

**Sjálfstætt fólk** er skáldsaga eftir Halldór Laxness sem var gefin út í tveimur bindum á árunum 1934-1935. Undirtitill beggja binda var Hetjusaga. Árið 1952 voru bindin tvö sameinuð í eina bók og hefur bókin síðan komið þannig út. Bókin er ein þekktasta skáldsaga íslenskra bókmennta og er oft kennd á framhaldsskólastigi á Íslandi. Sagan er jafnan talin tilheyra félagslegri raunsæisstefnu í bókmenntafræðum og má ætla að hún gerist á árunum 1899-1921 á Íslandi.

## Söguþráður
Sagan fjallar um Guðbjart Jónsson, Bjart í Sumarhúsum, fjölskyldu hans og örlög þeirra. Sagan hefst þó á frásögn um Kólumkilla. Guðbjartur vann í 18 ár fyrir hreppstjórann í sveitinni meðal annars sem smali, en þá hafði hann loks safnað nægu fé til þess að kaupa sér sitt eigið land. Hann tók við landi er hafði verið í eyði sökum reimleika. Gunnvör og Kólumkilli voru draugar og höfðu tekið sér þar bólfestu og rekið fyrrum ábúendur í burtu. Bjartur trúði ekki á drauga og lét það ekki aftra sér frá því að hefja búskap í Veturhúsum. Hann breytti nafninu á bænum í Sumarhús og reisti nýtt býli. Hann kvæntist stuttu síðar Rósu, sem lést af barnsförum ári síðar. Bjartur var úti í leit að á þegar Rósa lést. Ásta Sóllilja, dóttir Rósu, rétt lifði af. Bjartur var mikill kvæðamaður og lagði ekki mikið í nútímakveðskap, heldur vildi rím og hefðbundna bragarhætti. Síðari hluti sögunnar fjallar að mestu um Ástu Sóllilju.

## Helstu sögupersónur
* Bjartur í Sumarhúsum, bóndi (*Guðbjartur Jónsson*)
* Rósa, móðir Ástu Sóllilju og fyrsta kona Bjarts
* Ásta Sóllilja, dóttir Rósu en aðeins stjúpdóttir Bjarts, Ingólfur Arnarsson var hennar eiginlegi faðir.
* Jón Guðbjartsson *(Nonni)*
* Helgi Guðbjartsson
* Guðmundur Guðbjartsson  *(Gvendur)*
* Guðfinna *(Finna)*, seinni kona Bjarts
* Jón, hreppstjóri
* Rauðsmýrarmaddaman
* Ingólfur Arnarson Jónsson, faðir Ástu

En auk þess kemur móðir Finnu, Hallbera, amma Guðbjartssonanna mikið við sögu.

## Eitt og annað
* Sænski leikstjórin Ingmar Bergman hafði áhuga á að kvikmynda verk upp úr Sjálfstæðu fólki. Þannig segir frá í *[[Regn í rykið]]* eftir Thor Vilhjálmsson, sem tók viðtal við hann í Malmö á sjötta áratug 20. aldar: „Þó lýsir hann [Ingmar Bergman] áhuga sínum á Sjálfstæðu fólki eftir Laxness. Árum saman, segir hann: hefur mig langað til að gera kvikmynd byggða á fyrri hluta verksins. En það vantar peninga. Ég hef lengi reynt að fá peninga til þess en ekki tekist, sagði Bergman“.  
* Talið er að móðir Finnu eigi sér fyrirmynd í ömmu Halldórs, en persónur líkar ömmunni eru tíðar í verkum hans.

## Tilvísanir


## Tenglar

* ''Rósalundur fátæktarinnar - föng Halldórs Laxness í ræðu skáldkonunnar á Útirauðsmýri''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976 
* ''Mynd sem aflvaki skáldskapar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1990
* ''Vinstri vángi - kafli úr Sjálfstæðu fólki''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1997 
* ''Mikil bók lítillar þjóðar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1996 
* ''Enskur þýðandi sjálfstæðs fólks''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
Valur Gunnarsson

**Valur Snær Gunnarsson** (f. 26. ágúst 1976) er íslenskur rithöfundur, blaðamaður, ritstjóri og fyrrum söngvari rokkhljómsveitarinnar Ríkið sem flutti pólitískt rokk. 

Árið 2000 gaf hann út sólóplötu, *[[Reykjavík er köld]]*, þar sem hann söng lög eftir Leonard Cohen í eigin þýðingu. Árið 2003 gaf Ríkið út fyrstu og einu plötu sína, *[[Seljum allt]]*, með textum eftir Val. Valur var þekktur fyrir óvenjulega sviðsframkomu þar sem hann leitaði sér fyrirmynda í pönkinu og meðal óheflaðra rokkara. Þegar Valur kom fram ásamt *Ríkinu* var hann jafnan klæddur hermannajakka, nokkrum númerum of litlum.

Valur var ritstjóri Reykjavík Grapevine til ársins 2005 og hefur eftir það fengist við skriftir og blaðamennsku, m.a. á DV og Fréttablaðinu. Árið 2004 gaf hann út ljóðasafn á ensku, *A Fool for Believing* (Owings Mills, Md.: Watermark, 2004).

Hann hefur gefið út tvær skáldsögur, *[[Konungur norðursins: Harmsaga Ilkka Hampurilainen. 1]]* sem kom út 2007 (Mál og menning) og *[[Síðasti elskhuginn]]* sem kom út 2013 (Ormstunga), og hafa þær báðar fengið góða dóma. Í 2015 gaf hann út stutta ævisögu, *Paul Luchterhand 1873-1923*, og árið 2017 gaf hann út *Örninn og fálkinn: Skáldsaga* (Mál og menning).
Passíusálmarnir

**Passíusálmarnir** eru sálmar eftir Hallgrím Pétursson, sem hann orti á árunum 1656-1659. Þeir teljast vera höfuðverk hans og hafa verið hluti af páskahefð Íslendinga um margra alda skeið.  Sálmarnir eru 50 talsins og í þeim er píslarsaga Krists rakin af mikilli innlifun. Þeir hafa komið út á íslensku oftar en 80 sinnum og hafa verið þýddir á fjöldamörg önnur tungumál. Sálmarnir eru fluttir í Ríkisútvarpinu á föstunni ár hvert, og hafa einnig verið fluttir í heild sinni á Föstudaginn langa í Hallgrímskirkju síðan hún var vígð.

Séra Hjörleifur Þórðarson á Valþjófsstað (d. 1786 um nírætt) þýddi Passíusálma Hallgríms á latínu, og var sú þýðing gefin út í Kaupmannahöfn 1785, og nefndist: *Quinquaginta psalmi passionales*.  Formála Passíusálmanna lýkur með orðunum *Vale pie lector* (latína: „Sæll, guðhræddi lesandi“ eða „Vertu sæll góði lesandi“).

## Tilvísanir


## Tenglar
* Konungur Passíusálmanna. Dr. Magnús Jónsson prófessor, Kirkjuritið 9. tbl. 1. desember 1943, bls. 331&ndash;344.
* Passíusálmarnir Passíusálmarnir af Snerpuvefnum
Eðlisfræði

**Eðlisfræði** er sú grein raunvísinda sem fjallar um samhengi efnis, orku, tíma og rúms og beitir vísindalegri aðferð við hönnun líkana, sem setja náttúrufyrirbæri í stærðfræðilegan búning. Eðlisfræðingar rannsaka meðal annars víxlverkun efnis og geislunar og samhengi efnis og orku, tíma og rúms til þess að skilja hvernig alheimurinn virkar.

Eðlisfræði er með elstu vísindagreinum heims, en lengst af síðustu tvö árþúsund var eðlisfræði, ásamt efnafræði og líffræði, skilgreind sem hluti náttúruspeki innan heimspeki. Eftir vísindabyltinguna á 17. öld var tekið að skilgreina þessar greinar sem hluta hinna nýju raunvísinda. Eðlisfræði tengist mörgum þverfaglegum rannsóknarsviðum, eins og eðlisfræði lífs og skammtaefnafræði. Mörk eðlisfræðinnar eru ekki skýrt afmörkuð. Nýjar hugmyndir í eðlisfræði hafa oft áhrif á skýringar á grunneiginleikum sem aðrar vísindagreinar fást við. og vísa á nýjar rannsóknarleiðir í greinum eins og stærðfræði og heimspeki.

Framfarir í eðlisfræði leiða oft til þróunar nýrrar tækni. Aukinn skilningur á rafsegulfræði, þéttefnisfræði og kjarneðlisfræði hefur þannig leitt til þróunar tækja sem hafa umhreytt nútímasamfélagi manna, eins og sjónvarpsins, tölva, heimilistækja og kjarnavopna. Framfarir í varmaaflfræði áttu þátt í þróun iðnvæðingar, og ný þekking á sviði aflfræði leiddu til þróunar örsmæðareiknings.

Eðlisfræðin skýrir efni þannig að það sé samsett úr frumeindum, sem eru samsettar úr kjarneindum, sem aftur eru gerðar úr kvörkum. Efni og orka eru í raun sama fyrirbærið samkvæmt afstæðiskenningunni. Geislun er skýrð með ljóseindum og/eða rafsegulbylgjum (tvíeðli). Lögmál eðlisfræðinnar eru flest sett fram sem stærðfræðijöfnur, yfirleitt sem línulegt samband tveggja stærða, eða sem 1. eða 2. stigs deildajöfnur.

Nútímaeðlisfræði reynir að sameina megingreinar eðlisfræðinnar, rafsegulfræði (rafsegulkrafturinn), þyngdaraflsfræði (þyngdarkrafturinn) og kjarneðlisfræði (sterki og veiki kjarnakrafturinn) í eina allsherjarkenningu. 

## Undirgreinar
Eðlisfræðinni má skipta gróflega í kjarneðlisfræði, þéttefnisfræði, atómfræði, stjarneðlisfræði og hagnýtta eðlisfræði. Þessar greinar hafa svo fjölda sérhæfðra undirgreina, eins og öreindafræði, safneðlisfræði, sameindaeðlisfræði, ljósfræði, skammtafræði, rafgasfræði, geimeðlisfræði og klassíska aflfræði. Þessar greinar vinna út frá nokkrum grundvallarkenningum, eins og afstæðiskenningunni, kenningunni um miklahvell, staðallíkaninu, samþættingarkenningunni og ofurstrengjafræði.

Frá 20. öld hafa rannsóknarsvið eðlisfræðinnar orðið sérhæfðari og flestir eðlifræðingar í dag vinna allan sinn feril á þröngu sérsviði. Fræðimenn sem vinna á mörgum sviðum, eins og Albert Einstein og Lev Landau, eru sífellt sjaldgæfari.

## Tilvísanir
Spil (leikur)

**Spil** eða **[[leikur]]** er athöfn ætluð til að skemmta einum eða fleiri leikmönnum. Leiki má skilgreina út frá a) markmiðum sem leikmönnum er ætlað að ná, og b) þeim reglum sem leikmenn verða að fylgja. Sumir leikir eru bara fyrir einn leikmann, en yfirleitt eru þeir ætlaðir fleiri leikmönnum sem keppa sín á milli. Yfirleitt þurfa leikmenn að taka ákvarðanir sem hafa áhrif á velgengni þeirra í leiknum, ákvarðanirnar þurfa þó að vera teknar í samræmi við settar reglur. Það kallast yfirleitt svindl ef leikmaður fylgir ekki reglunum í athöfnum sínum, og talað er um að leikmaður hafi rangt við.

Frá örófi alda hafa menn leikið leiki, sér og öðrum til skemmtunar. Fjölmargar tegundir leikja hafa orðið til; nokkrar þeirra eru listaðar neðar á síðunni.

Heimspekingurinn Ludwig Wittgenstein færði rök fyrir því í riti sínu, *[[Philosophische Untersuchungen]]* (*Rannsóknum í heimspeki*), að hugtakið „leikur“ yrði ekki skilgreint með einföldum hætti, heldur yrði að líta svo á að einungis væri hægt að skilgreina hugtakið með fjölda mismunandi skilgreininga sem deila einhverjum líkindum.

## Ýmsar tegundir leikja
* Ágiskunarleikir
* Barnaleikir
* Bílaleikir
* Borðspil
* Drykkjuleikir
* Fjárhættuspil
* Hlutverkaleikir
* Íþróttaleikir
* Orðaleikir
* Partíleikir
* Póstleikir
* Púsluspil
* Ratleikir
* Rökþrautir
* Spunaspil
* Spurningaleikir
* Stærðfræðileikir
* Teningaspil
* Tilviljunarleikir
* Tölvuleikir

## Tengt efni
* Leikur

## Tenglar
* ''Eigum við að slá í slag?''; grein í Morgunblaðinu 1957
* ''Að leika sér saman''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
Tölvunarfræði

Í víðasta skilningi lýtur **tölvunarfræði** að rannsóknum á upplýsingavinnslu og reikningsaðferðum, bæði í hugbúnaði og vélbúnaði. Í reynd snýst tölvunarfræðin um fjölmörg viðfangsefni, allt frá formlegri greiningu reiknirita og aðgerðagreiningar til fræða tengdum eiginlegum tölvum eins og forritunarmál, hugbúnað og tölvuvélbúnað.

## Tengt efni

* Hugbúnaðarverkfræði
* Tölvunarfræðingur
Bókmenntafræði

**Bókmenntafræði**, stundum nefnd **almenn bókmenntafræði**, er fræðileg umfjöllun um bókmenntir almennt en einkum þó fagurbókmenntir. Skáldskaparfræði, bókmenntasaga og bókmenntarýni eru helstu undirgreinar bókmenntafræði. Bókmenntafræði á sér djúpar rætur í vestrænni menningu sem teygja sig allt aftur í fornöld en verður ekki til sem sérstök fræðigrein við evrópska háskóla fyrr en á 18. öld.

Viðfangsefni bókmenntafræði hafa verið breytileg í gegnum tíðina en mótast þó alltaf af svörum við þremur spurningum, sem ætíð fléttast saman: Hvað eru bókmenntir? Hvað er eftirsóknarvert að vita um þær? Hvaða aðferðum er heppilegast að beita við rannsóknir á þeim?

Á íslensku er heiti fræðigreinarinnar „bókmenntafræði“ eða „almenn bókmenntafræði“ en á mörgum málum er hún kennd við samanburðarbókmenntir og felur í sér alþjóðlegar bókmenntarannsóknir fremur en þjóðlega textafræði eins og hún hefur verið stunduð í háskólum Evrópu um aldaraðir undir áhrifum frá Dante og þjóðarbókmenntahugtakinu.

## Heimildir
* Jakob Benediktsson (ritstj.), *Hugtök og heiti í bókmenntafræði* (Reykjavík: Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands, 1983).
V-2-flugskeyti

Þýsku **V-2-fluskeytin** voru fyrstu langdrægu flugskeyti sögunnar. Þjóðverjar skutu fyrsta flugskeytinu af þessari gerð frá hafnarbænum Peenemünde árið 1942.

Þýski vísindamaðurinn Wernher von Braun stóð á bak við þróun flugskeytisins, en að stríðinu loknu flutti hann til Bandaríkjanna þar sem hann fékk strax starf hjá NASA við að búa til geimflaugar.

Nánast vonlaust var að verjast þessum flugskeytum. Þau flugu fyrst upp í níu kílómetra hæð, beygðu svo í átt að skotmarkinu og féllu svo að lokum til jarðar af svo miklum krafti að þau grófust niður í jörðina áður en þau sprungu.

V-2-flugskeyti voru fyrst notuð þann 6. september árið 1944, þegar tveimur slíkum var skotið á París. Fyrstu tilraunir mistókust en tveimur dögum síðar, þann 8. september, heppnuðust tilraunirnar betur. Næsta hálfa árið skutu Þjóðverjar meira en þrjú þúsund flugskeytum á óvini sína, flestum á Lundúnir og á Antwerpen í Belgíu. Áætlað er að stríðstólið hafi kostað nærri 8.000 manns lífið. Síðustu V-2-flugskeytunum var skotið 27. mars árið 1945 á England og Belgíu. Nærri 200 manns féllu í þeim árásum.

## Tengill
* www.v2rocket.com

## Heimild
* Tracy Dungan: *V-2: A Combat History of the First Ballistic Missile.* Westholme Publishing (http://www.westholmepublishing.com/id19.html ) 2005, ISBN 1-59416-012-0

* A4tebeschreibung
* A4_Fibel
* raketenspezialisten.de
* Raketenfertigung in Friedrichshafen
* kheichhorn.de 
* bernd-leitenberger.de
* v2werk-oberraderach.de
Arnaldur Indriðason

**Arnaldur Indriðason**(fæddur 28. janúar 1961 í Reykjavík)er íslenskur spennusagnahöfundur og sagnfræðingur. 

Arnaldur er sonur Þórunnar Ólafar Friðriksdóttur og Indriða G. Þorsteinssonar rithöfundar. Hann lauk BA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 1996 og starfaði við Morgunblaðið frá því hann útskrifaðist úr Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1981, ýmist í lausamennsku eða fullu starfi. Hann var kvikmyndagagnrýnandi blaðsins frá 1986 til 2001.

Arnaldur hefur sent frá sér tuttugu og átta skáldsögur sem allar eru spennusögur. Skáldsögur hans hafa verið þýddar yfir á um 40 tungumál og hlotið góðar viðtökur, sérstaklega í Þýskalandi og Frakklandi en alls hafa selst yfir fjórtán milljónir eintaka af skáldsögum hans og þær hafa komist ofarlega á metsölulista í mörgum Evrópulöndum. Arnaldur hefur einnig unnið útvarpsleikrit upp úr nokkrum bóka sinna sem Leiklistardeild ríkisútvarpsins hefur flutt. Kvikmynd gerð eftir einni skáldsögu hans, Mýrinni, í leikstjórn Baltasars Kormáks, var frumsýnd árið 2006.

Arnaldur hlaut Glerlykilinn, Norrænu glæpasagnaverðlaunin, fyrir *Mýrina* árið 2002 og aftur ári síðar fyrir *Grafarþögn*.

Árið 2005 hlaut hann hin virtu ensku glæpasagnaverðlaun Gullrýtinginn frá Samtökum glæpasagnahöfunda fyrir ensku útgáfuna af Grafarþögn. Hann hefur einnig hlotið Grand Prix Littèrature Policiére í Frakklandi, sænsku Martin Beck verðlaunin fyrir Röddina og bandarísku Barry-verðlaunin fyrir Kleifarvatn, svo og fjölmargar aðrar viðurkenningar.

## Skáldsögur
* 1997 – *[[Synir duftsins]]*
* 1998 – *[[Dauðarósir]]*
* 1999 – *[[Napóleonsskjölin]]*
* 2000 – *[[Leyndardómar Reykjavíkur 2000]]* (kafli í spennusögu eftir nokkra höfunda)
* 2000 – *[[Mýrin (bók)|Mýrin]]*
* 2001 – *[[Grafarþögn]]*
* 2002 – *[[Röddin]]*
* 2003 – *[[Bettý (bók)|Bettý]]*
* 2004 – *[[Kleifarvatn (skáldsaga)|Kleifarvatn]]*
* 2005 – *[[Vetrarborgin]]*
* 2006 – *[[Konungsbók (skáldsaga)|Konungsbók]]*
* 2007 – *[[Harðskafi]]*
* 2008 – *[[Myrká (skáldsaga)|Myrká]]*
* 2009 – *[[Svörtuloft (skáldsaga)|Svörtuloft]]*
* 2010 – *[[Furðustrandir]]*
* 2011 – *[[Einvígið]]*
* 2012 – *[[Reykjavíkurnætur]]*
* 2013 – *[[Skuggasund]]*
* 2014 – *[[Kamp Knox]]*
* 2015 – *[[Þýska húsið]]*
* 2016 – *[[Petsamo (bók)|Petsamo]]*
* 2017 - *[[Myrkrið veit]]*
* 2018 - *[[Stúlkan hjá brúnni]]*
* 2019 - *[[Tregasteinn]]*
* 2020 - *[[Þagnarmúr]]*
* 2021 - *[[Sigurverkið]]*
* 2022 - *[[Kyrrþey]]*
* 2023 - *[[Sæluríkið]]*
* 2024 - *[[Ferðalok]]*
Leyndardómar Reykjavíkur 2000

***Leyndardómar Reykjavíkur 2000*** er skáldsaga sem var skrifuð af helstu íslensku spennusagnahöfundunum um aldamótin. Þeir eru: Arnaldur Indriðason, Árni Þórarinsson, Birgitta H. Halldórsdóttir, Gunnar Gunnarsson, Hrafn Jökulsson, Kristinn Kristjánsson, Stella Blómkvist og Viktor Arnar Ingólfsson. Hver þeirra skrifar sinn kafla.
Það sem enginn sér

„**Það sem enginn sér**“ var framlag s til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1989. Flytjandi var Daníel Ágúst Haraldsson. Lag og texti var eftir Valgeir Guðjónsson. Lagið var fyrsta íslenska lagið til að hljóta engin stig í keppninni.
Milli fjalls og fjöru

***Milli fjalls og fjöru*** er fyrsta íslenska kvikmyndin í fullri lengd, sem og fyrsta talmyndin. Hún var frumsýnd árið 1949 og er 91 mínúta að lengd. Leikstjóri myndarinnar var Loftur Guðmundsson sem var mikill frumkvöðull í kvikmyndagerð á Íslandi. Myndin var frumsýnd í Gamla bíói 13. janúar 1949 og almennar sýningar hófust daginn eftir.

Myndin var páskamynd Gamla bíós árið 1969.

## Framleiðsa
Loftur Guðmundsson sá sjálfur um flest sem að myndinni laut. Hann fjármagnaði myndina sjálfur og sá um framleiðsluna, en Hákon sonur hans var aðstoðarmaður. Upptökur stóðu yfir sumarið 1948 í Hvalfirði og á höfuðborgarsvæðinu. Innitökur voru í leikfimisal Sankti Jósefssystra í Hafnarfirði. Þar var reist krambúð, baðstofa og nokkur önnur herbergi. Leikarar voru margir þjóðþekktir og komu flestir úr Leikfélagi Reykjavíkur.

## Söguþráður
Ingvar (Gunnar Eyjólfsson) er sveitapiltur og býr hjá foreldrum sínum. Foreldrar hans skulda sýslumanni mikla peninga. Ingvar reynir að borga skuldirnar með því að vinna sem fjárhirðir fyrir sýslumann (Brynjólf Jóhannesson). Einn daginn er Ingvar með vinkonu sinni, Sigrúnu (Bryndísi Pétursdóttur), úti í fjöru. Þar finnur Ingvar afskorinn sauðahaus. Hann grunar að þar hafi sauðaþjófar verið á ferð og tekur hausinn með sér heim. Seinna um daginn fer Gvendur, aðstoðarmaður sýslumanns, heim til Ingvars að rukka skuldina. Faðir hans getur ekki borgað þá, en lofar að gera upp um haustið. Á leiðinni heim kemur Gvendur auga á sauðahausinn og tekur hann með sér sem sönnunargagn um að Ingvar sé sauðaþjófur.

Í millitíðinni fær Ingvar vinnu hjá Hansen kaupmanni (Alfreð Andréssyni), fósturföður Sigrúnar, og hættir sem fjárhirðir. Hann nær ekki fyrsta vinnudeginum því hann er handtekinn af sýslumanni fyrir sauðaþjófnað. Fljótlega nær Ingvar að strjúka úr fangelsi og fer í felur. Menn sýslumans hefja leit að Ingvari. Í leitinni sjá þeir þrjá menn á bát stela kindum sýslumanns. Þannig er sakleysi Ingvars sannað. Hann fer strax að vinna fyrir Hansen. Nokkrum dögum síðar kemur Sigrún heim frá útlöndum og Ingvar játar ást sína fyrir henni.

## Tilvísanir