open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Offspring

**The Offspring** er bandarísk pönkrokk hljómsveit frá Orange County í Kaliforníu. Sveitin var stofnuð árið 1984 og samanstóð þá af söngvaranum og gítarleikaranum Dexter Holland, Kevin „Noodles“ Wasserman sem einnig lék á gítar, bassagítarleikaranum Greg K., trommaranum Ron Welty og bakraddasöngvaranum Higgins. Árið 2003 kom Atom Willard inn í hljómsveitina í stað Ron Welty.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* (1989) The Offspring, endurútgefin 1995.
* (1992) Ignition.
* (1994) Smash.
* (1997) Ixnay on the Hombre.
* (1998) Americana.
* (2000) Conspiracy of one.
* (2003) Splinter.
* (2008) Rise and Fall, Rage and Grace.
* (2012) Days Go By
* (2021) Let the Bad Times Roll 

### Safnplötur
* (2005) Greatest Hits.

### EP-plötur
* (1991) Baghdad.
* (1997) Club Me.

### Smáskífur
Cooks-eyjar

**Cooks-eyjar** eru eyríki í Suður-Kyrrahafi, með sjálfstjórn en í frjálsu sambandi við Nýja-Sjáland. Eyjarnar eru fimmtán talsins og samtals um 240 km² að stærð. Landhelgi þeirra nær yfir tæpar 2 milljónir ferkílómetra. Eyjarnar heita eftir James Cook skipstjóra sem sá þær árið 1770. Þær voru gerðar að bresku verndarsvæði árið 1888, en árið 1900 var stjórn eyjanna færð undir Nýja-Sjáland.

Nýja-Sjáland fer með utanríkis- og varnarmál eyjanna í samráði við stjórn þeirra. Síðustu ár hafa eyjarnar í vaxandi mæli tekið sjálfstæðar ákvarðanir í utanríkismálum. Cookseyingar hafa ríkisborgararétt á Nýja-Sjálandi auk Cooks-eyja, en Nýsjálendingar njóta ekki sömu réttinda á Cooks-eyjum. Cooks-eyjar hafa verið aðilar að Kyrrahafssambandinu frá 1980.

Helstu byggðirnar á Cooks-eyjum eru á Rarotonga, þar sem um 13.000 íbúar eru og þar sem Alþjóðaflugvöllurinn á Rarotonga er. Fleiri Cookseyingar búa á Nýja-Sjálandi en Cooks-eyjum, en rúmlega 60.000 íbúa Nýja-Sjálands töldu sig vera Cookseyinga árið 2013.

Ferðaþjónusta er höfuðatvinnuvegur eyjanna sem tóku á móti um 170.000 ferðamönnum árið 2018. Aðrar útflutningsgreinar eru fjármálaþjónusta, perlur, sjávarfang og ávextir.

## Landfræði
Cooks-eyjar eru í Suður-Kyrrahafi, norðaustan við Nýja-Sjáland, á milli Frönsku Pólýnesíu og Bandarísku Samóa. Helstu eyjarnar eru 15, en auk þeirra eru tvö rif. Eyjarnar eru dreifðar um 2,2 milljón ferkílómetra hafsvæði og skiptast í tvo meginhópa: Norður-Cooks-eyjar og Suður-Cooks-eyjar.

Norðureyjarnar eru eldri. Þær eru sokkin eldfjöll með kóröllum sem hafa myndað hringrif umhverfis toppinn. Loftslag er blanda af úthafsloftslagi og hitabeltisloftslagi. Frá mars til september eru eyjarnar í leið fellibylja. Þeir helstu síðustu ár eru Martin 1997 og Percy 2004 sem ollu miklu tjóni á eyjunum. Á eyjunum eru tvö vistsvæði: miðpólýnesísku hitabeltisrakaskógarnir og cookseysku hitabeltisrakaskógarnir.

## Stjórnmál
### Stjórnsýslueiningar
Á Cooks-eyjum eru eyjaráð á öllum byggðu eyjunum nema Nassau sem heyrir undir Pukapuka (Suwarrow, þar sem aðeins einn umsjónarmaður býr, er ekki talin með byggðum eyjum). Bæjarstjóri fer fyrir hverju ráði.

Neðsta stig stjórnsýslunnar eru þorpsnefndir. Nassau, sem heyrir undir Pukapuka, er með sérstakt eyjaráð sem hefur ráðgefandi hlutverk gagnvart ráðinu á Pukapuka.

## Tilvísanir
Veigrunarorð

**Veigrunarorð**, **fegrunarheiti**, **skrautyrði** (eða **skrauthvörf**) eru allt orð sem notuð eru yfir tjáningu sem er ætlað að vera þægilegri fyrir áheyrandann en tjáningin sem hún kemur í staðinn fyrir. 

## Dæmi
* „Ansvítinn“, „ansinn“, „défustinn“, „délinn“ og „djanginn“ eru veigrunarorð höfð í staðinn fyrir **andskotinn**.
* „Ganga örna sinna“, „tefla við páfann“, „hafa hægðir til baksins“ eru skrautyrt orðasambönd höfð um það að **kúka** eða **skíta**. 
* „Kviðsvið“ er veigrun orðsins **hrútspungar**. 
* „Haltu þér saman“ er veigrun orðsins **þegiðu**.

## Tengt efni
* Tabú
Carl Craig

**Carl Craig** (fæddur 1969) er tónlistarmaður frá Detroit í Bandaríkjunum. Hann semur einkum raftónlist (*techno*) og er af mörgum talinn vera einn mikilvægasti tónlistarmaðurinn af annarri kynslóð raftónlistarmanna í Detroit. Carl Craig hefur nálgast raftónlistina í gegnum innblástur frá ýmsum áttum, þ. á m. frá jazz-tónlist og soul-tónlist. 

Carl Craig hefur gefið út margar vinsælar hljómplötur undir ýmsum nöfnum, svo sem BFC, Psyche, Paperclip People, 69, Designer Music and og Innerzone Orchestra. Undir síðastnefnda listamannanafninu gaf hann út lagið „Bug in a Bassbin“ árið 1992, en lagið átti storan þátt í því að færa drum and bass tónlist frá áhrifum „hardcore“ og „ragga“ tónlistar.

Carl Craig stofnaði eigið útgáfufyrirtæki sem nefnist Planet e, en fyrirtækið hefur gefið út - auk tónlistar Craigs sjálfs - plötur eftir marga fræga raftónlistarmenn, svo sem Kevin Saunderson, Alton Miller and Kenny Dixon Jr. (einnig þekktur sem Moodymann).

Carl Craig var framkvæmdastjóri listahátíðarinnar Detroit Electronic Music Festival árin 2000 og 2001. Skipuleggjendur hátíðarinnar sögðu honum upp eftir hátíðina 2001 en um það urðu miklar deilur innan raftónlistarsenunnar í Detroit og leiddi til fyrirferðamikillar áróðursherferðar fyrir hans hönd. Árið 2003 vann Craig sigur að hluta í málaferlum gegn „Pop Culture Media“, skipuleggjendum hátíðarinnar, vegna samningsbrots.

Eitt af því sem gerir stíl Carls Craig einstakan og skilur hann að frá hefðbundnari raftónlist frá Detroit er endurhljóðblöndun hans á hvers kyns danstónlist og jazz-lögum. Þetta hefur átt þátt í að hleypa af stað nýjum straumum í raftónlist sem fela í sér aukna blöndu ferskra hljóða.

## Ágrip af útgáfusögu
* 69: „4 Jazz Funk Greats“ (12" ep), 1991
* *Landcruising*, 1995
* 69: „The Sound of Music“, 1995
* *[[DJ-Kicks]]*, 1996
* Paperclip People: „The Secret tapes of Doctor Reich“, 1996  
* *More Songs About Food and Revolutionary Art*, 1997
* *House Party 013: A Planet E Mix*, 1999
* Innerzone Orchestra: „Programmed“
* *Abstract Funk Theory*, 2001
* *Onsumothasheeat*, 2001
* *The Workout*, 2002
* „The Detroit Experiment“ 2002

## Tenglar
* Yfirlit yfir útgáfusögu Carls Craig á Discogs
* Planet e, vefsíða útgáfufyrirtækis Carls Craig.
Juan Atkins

**Juan Atkins** (fæddur 9. desember 1962) er bandarískur tónlistarmaður. Honum er einkum eignað að vera upphafsmaður raftónlistar, nánar tiltekið techno tónlistar í Bandaríkjunum, sem stundum er nefnd Detroit techno enda ólust þeir Atkins og félagar hans Derrick May og Kevin Saunderson, sem einnig höfðu mikil áhrif á þróun raftónlistar í Bandaríkjunum, upp í Detroit í Michigan fylki.

Atkins hefur sjálfur sagt að útvarpsþáttur Charles „Electrifyin' Mojo“ Johnson hafi haft mikil áhrif á hann. Electrifyin' Mojo, sem var plötusnúður í Detroit, spilaði einkum raftónlist eftir þýsku hljómsveitina Kraftwerk, hljómsveitina Parliament og Prince. Atkins og vinur hans Derrick May settu saman hljóðblöndu sem þeir báðu Electrifyin' Mojo að útvarpa en hófu síðar að semja eigin tónlist.

Í Washtenaw Community College kynntist Atkins Rick Davis en þeir tóku upp plötu saman undir nafninu Cybotron. Atkins bjó til hugtakið „techno tónlist“ til að lýsa tónlist þeirra. Hann var þá undir áhrifum frá 
verkum framtíðarsinnans og rithöfundarins Alvins Toffler, en frá honum þáði hann lánuð nöfnin „cybotron“ og „metroplex“ (sem varð heiti útgáfufyrirtækis sem Atkins stofnaði).

Atkins hefur notað orðið ‚techno‘ til að lýsa eldri hljómsveitum sem reiddu sig mjög á hljóðgerfla, svo sem Kraftwerk, enda þótt margir myndu telja bæði tónlist Kraftwerk og fyrstu plötur Atkins, undir nafninu Cybotron, sem Electro tónlist. Í dag er techno talin sérstök tónlistargrein innan rafrænnar danstónlistar.

Atkins hóf að gef út undir nafninu *Model 500* árið 1985. Þekktustu lög hans frá þeim tíma eru „No UFO's“, „Night drive“, „Future“ og „Clear“. Hann er enn að gefa út tónlist jafnt eigin tónlist sem annarra hjá útgáfufyrirtæki sínu Metroplex Records.

## Ágrip af útgáfusögu
* sem Cybotron, ásamt Rick Davis (1981 - 1983)
** „Alleys of Your Mind“ (1981), smáskífa
** Cosmic Cars„“ (1982), smáskífa
** „Clear“ (1982), smáskífa
** *Enter* (1983)
** *Clear* (1990), stafræn endurútgáfa á „Clear“ (1982)

* sem Model 500 (1985 - )
** „No UFO's“ (1985), smáskífa
** „Night Drive“ (1985), smáskífa (inniheldur „Time Space Transmat“)
** *[[Sonic Sunset]]* (1994)
** *[[Deep Space (hljómplata)|Deep Space]]* (1995)
** *Body and Soul* (1999)

* sem Infiniti (1991 - 1995)
** *Skynet* 1998
** „The Infinit Collection“ 1996

* sem Model 600 (2002)
** *Update* 2002, smáskífa

* sem Juan Atkins
** The Berlin Sessions 2005

## Tengt efni
* Derrick May
* Kevin Saunderson
* Blake Baxter
* Carl Craig

## Tenglar
* "The Roots of Techno" - Viðtal Wired Magazine við Juan Atkins
* Ævisaga Juans Atkins eftir John Bush
Sneiðmyndataka

**Sneiðmyndataka** er aðferð til að taka sneiðmyndir af hlutum eins og heila, fótum eða öðrum líkamshlutum en einnig öðrum hlutum. Sneiðmyndirnar er stundum hægt að nota til að búa til þrívíddarmyndir af hlutnum. Mismunandi aðferðir eru notaðar eftir því hverju er sóst eftir og eftir aðstæðum.

Nokkrar aðferðir eru til til að taka sneiðmyndir, þær eru meðal annars:

* Tölvusneiðmynd (CAT)
* Segulómun (MRI)
*Jáeindasneiðmynd (PET)
Palaú

**Palaú** (palaúíska: *Beluu er a Belau*) er eyríki í Kyrrahafi, um 500 km austan við Filippseyjar. Palaú er hluti af Míkrónesíu og nær yfir um 250 eyjar sem mynda vesturhluta Karlseyja. Fjölmennasta eyjan er Koror en höfuðborgin, Ngerulmud, er á eyjunni Babeldaob. Landhelgi eyjanna liggur að landhelgi Indónesíu, Filippseyja og Míkrónesíu. 

Fólk frá Filippseyjum tók að setjast að á eyjunum fyrir um 3000 árum. Evrópumenn komu þangað fyrst á 18. öld. Eyjarnar voru hluti af Spænsku Austur-Indíum til 1885. Eftir ósigur Spánar í stríði Spánar og Bandaríkjanna 1898 seldu Spánverjar þær til Þýskalands þar sem þær urðu hluti af Þýsku Nýju-Gíneu. Japanir lögðu eyjarnar undir sig í fyrri heimsstyrjöld. Í síðari heimsstyrjöld lögðu Bandaríkjamenn þær undir sig. Eyjarnar voru síðan í umsjá Bandaríkjanna til ársins 1994 þegar þær fengu sjálfstæði í frjálsu sambandi við Bandaríkin.

Efnahagur Palaú byggist aðallega á ferðaþjónustu, sjálfsþurftarbúskap og fiskveiðum. Ríkið er mjög háð fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum. Bandaríkjadalur er opinber gjaldmiðill eyjanna. Flestir íbúa eru Míkrónesar, Melanesar eða Ástrónesar, en stórir hópar af filippeyskum og japönskum uppruna búa einnig á eyjunum. Enska og palaúíska (sunda-súlavesímál) eru opinber tungumál en japanska, sonsorolíska og tobíska eru opinberlega viðurkennd sem staðbundin tungumál.

## Stjórnmál
Palaú er lýðveldi þar sem forseti Palaú er bæði þjóðhöfðingi og stjórnarleiðtogi. Ríkisstjórnin fer með framkvæmdavald, en löggjafarvaldið skiptist milli ríkisstjórnarinnar og þjóðþings Palaú. Dómsvaldið er aðskilið frá framkvæmda- og löggjafarvaldi. Stjórnarskrá Palaú er frá 1981.

Ríkisstjórnir Bandaríkjanna og Palaú gerðu með sér samkomulag um frjálsa aðild árið 1986, svipað þeim sem Bandaríkin gerðu við Míkrónesíu og Marshall-eyjar. Samkomulagið gekk í gildi árið 1994 og við það hætti Palaú að vera verndarríki og varð að fullu sjálfstætt, síðast landa innan Verndarsvæðis í Kyrrahafi í kjölfar Ályktun Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 956.

Samkomulagið kveður á um frjáls samskipti ríkjanna með áherslu á stjórnarfar, efnahagslíf, öryggis- og varnarmál. Palaú er ekki með eigin her og Bandaríkjaher sér um varnir landsins. Samkvæmt samkomulaginu hefur Bandaríkjaher leyfi til dvalar á Palaú í 50 ár. Þar er lítil verkfræðingasveit á vegum Bandaríkjaflota og strandgæslan er á vegum Bandarísku strandgæslunnar.

### Stjórnsýslueiningar

Palaú skiptist í sextán fylki (sveitarfélög til 1984):
Tölt

**Tölt** er fjórtakta gangtegund sem lýsir sér þannig að alltaf er einn fótur sem nemur við jörðina með jöfnu millibili sem leiðir til þess að engin „högg“ eru á ganginum. Knapinn situr rólegur í hnakknum og „líður“ hreinlega áfram. Töltið er sviflaus gangtegund því hestur á tölti hefur til skiptis einn fót eða tvo fætur á jörðu í einu. Þegar að tölt er riðið mjög hægt geta þrír fætur verið á jörðu í einu (þrístuðningur á tölti). Töltið getur verið þó nokkuð hraðskreitt og kallast þá **yfirferðartölt**.
## Afbrigði tölts (tölt skiptist í þrennt)

* *brokktölt* er þegar hesturinn spyrnir vinstra afturfæti, þá hægra framfæti, þá hægra afturfæti og síðan vinstra framfæti. 
* *hreinatölt* (*fetgangstölt*) er sömu spor og við fetgang, en hraðari („hlaup-fetgangur), hesturinn spyrnir vinstra afturfæti, þá vinstra framfæti, þá hægra afturfæti og loks hægra framfæti.
* *skeiðtölt* er þegar hesturinn spyrnir vinstra afturfæti, svífur svo, þá hægra afturfæti, síðan hægra framfæti og svífur. 

## Heimildir
Skeið (gangtegund)

**Skeið** er tvítakta gangur með svifi milli þess að hliðstæðir fætur (hægri- og vinstri fætur) snerta jörðu. Skeið er nokkuð hröð gangtegund og er mest notuð í keppnum, s.s. skeiðkappgreinum og gæðinga-flokki (oft kallaður A-flokkur gæðinga). Miklir skeiðhestar kallast oft vekringar og er þeim *lagt á skeið*.
Míkrónesía (ríki)

**Sambandsríki Míkrónesíu** er eyríki í Suður-Kyrrahafi. Eyjarnar liggja norðaustan við Papúa Nýju-Gíneu, sunnan við Gvam og Maríanaeyjar, vestan við Nárú og Marshalleyjar og austan við Palá og Filippseyjar. Ríkið er í sérstöku sambandi við Bandaríkin. Fylkin eru (frá vestri til austurs): Yap, Chuuk, Pohnpei og Kosrae. Þau ná yfir samtals um 607 eyjar sem dreifast yfir meira en 2.600.000 ferkílómetra svæði í Kyrrahafi, rétt norðan við miðbaug. Höfuðborgin er Palikír á Pohnpei en stærsta borgin er Weno á Chuuk-rifi með um 14 þúsund íbúa.

Hvert fylki er með eina höfuðeyju og öll nema Kosrae eru með fjölda af smáeyjum og hringrifum í kring. Ríkið nær yfir hluta Karlseyja innan Míkrónesíu sem nær yfir þúsundir eyja sem margar eru undir stjórn annarra ríkja. 

Fylkin voru áður hluti af Kyrrahafseyjaverndarsvæðinu í umsjá Bandaríkjanna frá 1946. Þau tóku upp stjórnarskrá 1979 og fengu sjálfstæði 1986 með sérstökum samningi um samband við Bandaríkin. Eyjarnar eru mjög háðar fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum.

## Landfræði

Sambandsríkið Míkrónesía nær yfir 607 eyjar sem teygja sig í 2.900 km yfir Karólínueyjar austan við Filippseyjar. Samanlagt landsvæði eyjanna er 702 km2.

Eyjarnar skiptast í fjögur fylki, Yap, Chuuk (sem hét Truk fram að janúar 1990), Pohnpei (kallað Ponape til 1984) og Kosrae (áður Kusaie). Hver stjarna á fána Míkrónesíu stendur fyrir eitt þessara fylkja. Höfuðborgin, Palikir, er á Pohnpei.

## Stjórnmál
### Stjórnsýslueiningar

Sambandsríkið er myndað úr fjórum fylkjum:

Fylkin skiptast svo í sveitarfélög.

## Efnahagslíf
Undirstaða efnahagslífs Míkrónesíu er aðallega sjálfsþurftarbúskapur og fiskveiðar. Fáar vinnanlegar námur eru á eyjunum, fyrir utan hágæðafosfat. Línuveiði á túnfiski hefur líka verið stunduð af kínverskum skipum undir lok 20. aldar. Talið er að hægt væri að þróa ferðaþjónustu á eyjunum, en fjarlægð þeirra og skortur á innviðum stendur í veginum. Fjárhagsaðstoð frá Bandaríkjunum er helsta tekjulind eyjanna. Bandaríkin hétu því að fjárfesta 1,3 milljörðum dala í eyjunum milli 1986 og 2001. Þegar samningurinn var endurnýjaður 2004 hétu Bandaríkin 110 milljónum dala í þróunaraðstoð til 2023. CIA World Factbook lýsir þessari miklu fjárhagsaðstoð sem helsta áhættuþætti sem eyjarnar standa frammi fyrir.

## Tilvísanir
Hastings Banda

**Dr. Hastings Kamuzu Banda** (14. maí 1906 - 25. nóvember 1997) var fyrsti forseti og fyrrum einræðisherra í Malaví.

Hastings Banda nam lækningar við Meharry Medical College í Tennessee og seinna við Edinborgar-háskóla til að öðlast lækningaréttar í breskum nýlendum. Við heimkomuna til Nyasalands (nú Malaví) fór hann í framboð gegn sambandsríki Ródesíu og Nýasalands (Central African Federation) og steypti því af stóli. Sambandsríkið lognaðist svo út af árið 1963. Malaví hlaut síðan sjálfstæði árið 1964. Hastings sjálfur valdi nafnið Malaví, en það kom upp frá kortalestri hans þar sem hann fann Maravi-vatn.

Hastings varð forsætisráðherra landsins 1. febrúar 1963, forseti landsins 1966 og útnefndi sig loks „Forseta til lífstíðar“ árið 1971. Hann ríkti fram að dánardegi 25. nóvember 1997 en þá lést hann á sjúkrahúsi í Suður-Afríku.
Keisaramörgæs

**Keisaramörgæs** (fræðiheiti: *Aptenodytes forsteri*) er stærst allra mörgæsa og eina mörgæsategundin sem makast um vetur á Suðurskautslandinu. Keisaramörgæsir éta aðallega átu og önnur krabbadýr, en einnig litla fiska og smokkfiska. Í sínu náttúrulega umhverfi lifa keisaramörgæsir yfirleitt í um 20 ár en geta orðið allt að 40 ára gamlar. Hæð kvenfugla og karlfugla er svipuð. Þau geta náð allt að 122 sentimetra á hæð og vegið um 45 kíló. Keisaramörgæsin getur ekki flogið, vængir hennar virka frekar sem hreyflar við köfun í sjónum.

## Útlit og einkenni

Bolir keisaramörgæsa eru straumlínulaga sem hefur þann tilgang að minnka viðnám þegar þær synda. Sundfimi þeirra er talin einstök og ein sú besta á meðal fugla. Þær hafa fiður en vængir þeirra líkjast frekar bægslum eða hreifum heldur en fuglsvængjum. 

Keisaramörgæsin vegur að jafnaði um þrjátíu kíló og er 115 sentimetrar á hæð. Æxlunartímabilið er frá apríl til desember. Keisaramörgæsin er með litríkar fjaðrir í kringum háls og höfuð. Þær eru með gular eyrnabætur sem blandast niður eftir bringu þeirra. Talið er að til séu um 595 þúsund keisaramörgæsir í heiminum.

## Að lifa af
Keisaramörgæsir notast við líkamlegar aðlaganir og mikla samvinnu sín á milli til að komast af í krefjandi umhverfi. Á Suðurskautslandinu blása kaldir vindar og kuldinn fer niður í -60˚ C. Þegar köldustu vindarnir herja á þær safnast hópurinn og hjúfrar sig saman til þess að forðast vindinn og einangra hitann. Þær skiptast síðan á: Þær mörgæsir sem standa yst fá að færa sig innar með tímanum og þær innri færa sig utar til að taka við kuldanum. 

Keisaramörgæsir eyða heilu vetrunum á opnum ís við ekkert skjól. Þær æxlast jafnvel við þessi skilyrði. Kvenfuglarnir verpa einu eggi og skilja það eftir í umsjá karlfuglsins. Eftir það leggja þær af stað í veiðiferð út í ískaldan sjóinn. Þessar veiðiferðir geta staðið í allt að tvo mánuði. Þær þurfa að ferðast minnst fimmtíu mílur til að ná opnu hafi. Þar veiða þær fiska, beitusmokk og ljósátu. Keisaramörgæsin getur kafað niður á 564 metra dýpi og haldið í sér andanum í allt að tuttugu mínútur. 

## Foreldrahlutverkið

Karlfuglinn heldur hita á egginu meðan móðirin er á veiðum. Keisaramörgæsir sitja ekki á eggjunum heldur koma þeim fyrir ofan á klóm sínum til þess að verja þau frá kulda íssins og breiða fjaðrahaminn yfir eggið til að veita hlýju. Á þessum tveimur mánuðum éta karfuglarnir ekkert og nærast því ekkert og nota því allt sem þeir eiga til að þrauka biðina. 

Þegar kvenfuglarnir snúa aftur á ísinn eru þeir með magann fullan af mat handa nýklöktum unganum. Um leið leggur karlfuglinn af stað í veiðiferð í leit að æti fyrir sjálfan sig. Mæðurnar halda hita á unga sínum með fjaðrahamnum því annars myndi hann deyja innan nokkra mínútna. Á sumrin í desember bráðnar ísinn eða brotnar. Þá eru ungarnir tilbúnir að synda og veiða sjálfstætt. 

## Afræningjar
Hlébarðaselurinn er helsta dýrið sem veiðir keisaramörgæsir. Önnur rándýr eru sæljón og háhyrningar. Skúmar, pípunefir, og aðrir fuglar nærast á eggjum þeirra og geta stundum líka veitt mörgæsarunga.

## Tilvísanir
Piparhólmi

**Piparhólmi** (*[[danska]]: Peberholm*, *[[sænska]]: Pepparholm*) er manngerð eyja á Eyrarsundi, rétt sunnan við Salthólma. Eyjan tilheyrir danska sveitarfélaginu Tårnby. Gerð hennar hófst 1995 og var hluti af framkvæmdum við Eyrarsundsbrúna sem kom á járnbrautar- og vegasambandi á milli Kaupmannahafnar í Danmörku og Málmeyjar í Svíþjóð. Brúarsporðurinn Danmerkurmegin er á eynni og þaðan liggja svo akvegur og járnbraut í jarðgöngum yfir á Amager. Eyjan er u.þ.b. 4 kílómetra löng og 200-500 metra breið.

Í upphaflegum hugmyndum um brúarsmíðina var gert ráð fyrir því að leggja veginn annaðhvort um Salthólma eða á landfyllingum við þá eyju en það þótti ekki umhverfislega verjandi þar sem Salthólmi er að hluta til ósnortið land og mikilvægt verndarsvæði fugla. Piparhólmi sjálfur er svo náttúrufræðitilraun en engu grasi né öðrum plöntutegundum var komið fyrir þar í framkvæmdunum heldur á plöntu- og dýralíf að festa þar rætur upp á eigið eindæmi undir nánu eftirliti vísindamanna. Til þess að vernda þetta eru allar mannaferðir á eynni, aðrar en á veginum og járnbrautinni, háðar ströngum takmörkunum. Í dag hafa margar sjaldgæfar plöntur, og jafnvel nokkrar sem taldar voru útdauðar, numið þar land. Talið er að fræ sumra þeirra kunni að hafa legið í dvala í jarðveginum sem notaður var í eyna, en hann var fenginn af botni Eyrarsunds.

## Tengill
*Loftmynd á Google Maps
Ludwig van Beethoven

**Ludwig van Beethoven** (skírður 17. desember 1770 – 26. mars 1827) var þýskt gullaldartónskáld sem bjó mestan hluta ævi sinnar í Vín, Austurríki. Hann var í fararbroddi umskiptatímabils sígildrar tónlistar og rómantíkur. Beethoven nýtur almennt mikils álits og er af mörgum talinn einn af helstu tónskáldum af vestrænum sið. Orðspor hans hefur blásið í brjóst tónskálda, tónlistarmanna og áheyranda sem lifðu hann. Á meðal þekktustu verka hans eru; fimmta, níunda og sjötta sínfónían auk píanóverksins ''Fyrir Elísu'', ''„Pathétique“–sónötunnar'' og ''Tunglskinssónötunnar''.

Beethoven fæddist í Bonn, Þýskalandi. Faðir hans hét Johann van Beethoven (1740–1792) og var af flæmskum ættum. Móðir hans hét Magdalena Keverich van Beethoven (1744–1787). Þar til fyrir skömmu var fæðingardagur hans álitinn vera 16. desember sökum þess að hann var skírður 17. desember og börn á þeim tíma voru oftast skírð degi eftir fæðingu. Nútíma fræðimennska getur hinsvegar ekki fallist á slíka ályktun. Fyrsti tónlistarkennari Beethoven var faðir hans.

## Tónverk

## Tenglar

* LudwigFan.com - The Ludwig van Beethoven Educational Fanpage  - Auðlind gagna fyrir nemendur, kennara og tónlistaráhugamenn.
* Ludwig Van Beethoven: Record Hall 
* All About Beethoven 
* Beethoven Sheet Music  - Tónverk í almannaeign. 
* Ludwig van Beethoven: A Musical Titan 
* Project Gutenberg - Works of Beethoven
* Beethoven's ''Heiligenstadt Testament'' 
* ''Piano Society.com - Beethoven'' 
* Beethoven's Sheet Music  by Mutopia Project
* Beethoven Haus Bonn, stórt saft af sögulegum og nýjum gögnum tengdum Beethoven.
* PianoParadise - Beethoven ævisaga ásamt ókeypis mp3 upptökum.
* Beethoven Website, ævisaga Beethoven, myndir o.fl.
* Beethoven - A Character Study eftir George Alexander Fischer, 1905, frá Gutenberg verkefninu
* CBC News: Hair analysis says Beethoven died of lead poisoning
* , þar sem Neil Munro leikur Beethoven
* , þar sem Gary Oldman leikur Beethoven
* Piano Sonatas n. 22, 27  MP3 Creative Commons Recording
Þorgerður Ingólfsdóttir

**Þorgerður Ingólfsdóttir** (fædd í Reykjavík 5. nóvember 1943) er tónlistarkennari og kórstjóri. Hún stofnaði Kór Menntaskólans við Hamrahlíð árið 1967 og Hamrahlíðarkórinn árið 1982.

Þorgerður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1963, tón­mennta­kenn­ara­prófi frá Tón­list­ar­skól­an­um í Reykja­vík og nam tón­vís­indi og kór­stjórn á meist­ara­stigi við Uni­versity of Ill­in­o­is í Banda­ríkj­un­um. Hún stundaði einnig tón­list­ar­nám í Aust­ur­ríki, Bretlandi, Ísra­el, Nor­egi og Sviss og nam auk þess guðfræði við Há­skóla Íslands. 

Þorgerður hefur haldið tónleika víða um heim með Hamrahlíðarkórunum og hefur lagt ríka áherslu á að kynna íslenska tónlist. Hún var aðalstjórnandi æskukórsins Radda Evrópu sem var viðamesta samstarfsverkefni menningarborga Evrópu árið 2000. Kórinn hélt tónleika um alla Evrópu og frumflutti m.a. tónverkið „...which was the son of“ eftir eistneska tónskáldið Arvo Pärt en verkið er tileinkað Þorgerði.

Hún hefur hlotið margvíslega viðurkenningu fyrir störf sín og list, þar á meðal riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1985 og stórriddarakross konunglegu norsku heiðursorðunnar. Árið 2018 var Þorgerður útnefnd heiðursborgari Reykjavíkurborgar. Þorgerður hefur tekið þátt í alþjóðlegu samstarfi á sviði tónlistar og sat meðal annars í ráðgjafanefnd Europa Cantat kórahátíðarinnar. Auk þess átti hún í dómnefnd Ólympíuleikanna í kórtónlist og var fulltrúi Íslands í norrænu tónlistarnefndinni, Nomus.

Fjölmörg tónskáld, bæði íslensk og erlend hafa samið verk fyrir Þorgerði og kórana hennar sem hafa frumflutt yfir 100 ný verk. Fyrr- og núverandi meðlimir telja nú eitthvað um 2000 manns.

## Tilvísanir
Heimskaut

**Heimskaut** eru þeir staðir á yfirborði hnattar, til dæmis stjörnu, reikistjörnu eða tungls, þar sem skurðpunktur er við möndul hnattarins. Þessir skurðpunktar eru alltaf tveir og kenndir við norður og suður. Í kringum heimskaut reikistjarna fellur ljós sólstjörnu á yfirborðið með þrengra horni en það gerir nær miðbaug sem veldur meiri dreifingu ljóssins og minni upphitun yfirborðsins. Á þeim reikistjörnum sem hafa talsverðan möndulhalla nýtur sólar mismikið á heimskautunum eftir því hvar á sporbaugi sínum um sólstjörnuna reikistjarnan er stödd. Það veldur árstíðum sem hafa miklar hitasveiflur í för með sér. Í sólkerfinu eru jörðin og Mars bestu dæmin um reikistjörnur þar sem árstíða nýtur við.

## Sjá einnig
* Norðurheimskautið
* Suðurheimskautið

### Jörðin
* Heimskautaloftslag
* Norðurheimskautssvæðið
* Suðurheimskautssvæðið
Jörð

**Jörð** getur átt við:

*Jarðveg
*Reikistjörnuna jörð
*Jörð, rafleiðara með spennuna 0
*Jörð, landsvæði býlis
*Eitt af frumefnunum fimm í kínverskum taóisma
* Eitt af grísku frumefnunum fjórum
Froskar

**Froskar** (fræðiheiti: *Anura*) eru ættbálkur seildýra í froskdýraflokknum sem inniheldur froska og körtur, þó hægt sé að greina milli froska og karta hefur sú aðgreining enga vísindalega stöðu.

Froskungi nefnist *halakarta* og er fótalaus með hala og ytri tálkn í fyrstu.

## Ættir
Til eru um 5.070 ættir froska sem venja er að skipta í þrjá undirættbálka:
* *[[Archaeobatrachia]]* - 4 ættir, 6 ættkvíslir, 28 tegundir
** *[[Ascaphidae]]*
** *[[Bombinatoridae]]*
** Kringiltungur (*[[Discoglossidae]]*)
** *[[Leiopelmatidae]]*
* *[[Mesobatrachia]]* - 6 ættir, 20 ættkvíslir, 168 tegundir
** *[[Megophryidae]]*
** Skóflufroskar (*[[Pelobatidae]]*)
** *[[Pelodytidae]]*
** Ginfroskar (*[[Pipidae]]*)
** *[[Rhinophrynidae]]*
** *[[Scaphiopodidae]]*
* *[[Neobatrachia]]* - 19 ættir, 310 ættkvíslir, 4688 tegundir
** *[[Allophrynidae]]*
** *[[Arthroleptidae]]*
** *[[Brachycephalidae]]*
** Körtuætt (*[[Bufonidae]]*)
** *[[Centrolenidae]]*
** *[[Craugastoridae]]*
** *[[Dendrobatidae]]*
** *[[Heleophrynidae]]*
** *[[Hemisotidae]]*
** Lauffroskar (*[[Hylidae]]*)
** *[[Hyperoliidae]]*
** *[[Leptodactylidae]]*
** *[[Mantellidae]]*
** *[[Microhylidae]]*
** *[[Myobatrachidae]]*
** *[[Nasikabatrachidae]]*
** Froskaætt (*[[Ranidae]]*)
** *[[Rhacophoridae]]*
** *[[Rhinodermatidae]]*
** *[[Sooglossidae]]*
Froskaætt

**Froskaætt**, **erkifroskar** eða **eiginlegir froskar** (fræðiheiti: *Ranidae*) er ætt froskdýra af ættbálki froska.
Foobar2000

**foobar2000** er ókeypis tónlistarspilari fyrir Windows stýrikerfi búinn til af Peter Pawlowski. Viðmót forritsins er afar einfalt að gerð. Helsti kostur foobar2000 er að forritið er afar auðvelt að laga að eigin þörfum. Hægt er að fá úrval viðbæta fyrir forritið sem auðvelda meðferð tónlistarskráa, breytingar á þeim og flokkun.

## Útværir tenglar
* Aðalsíða - foobar2000.org
* Spjallsíða - Almenn umræða og aðstoð
* Wiki - Samvinnuverkefni um leiðbeiningar fyrir hugbúnaðinn
* Official Plugins
* [irc://irc.freenode.net/foobar2000 #foobar2000] on Freenode - Almenn umræða og aðstoð
Tómatur

**Tómatur** (mjög sjaldan nefnt **rauðaldin**) er ber **tómatplöntu** (fræðiheiti: *Solanum lycopersicum*) sem er jurt af náttskuggaætt. Tómatplantan verður að jafnaði 1-3 m há. Þótt tómatar séu ber sé litið til grasafræðinnar og þar af leiðandi undirflokkur ávaxta, eru þeir einnig flokkaðir sem grænmeti í næringarfræðinni.

Tómatur er fjölær klifurjurt en er oftast ræktaður sem einær. Eins eru til ræktunarafbrigði sem mynda litla runna í stað þess að klifra upp, eru einær og gefa alla uppskeruna á sama tíma. Lítil hár á stilknum hjálpa við klifur og geta myndað rót ef þau komast í snertingu við raka. 

## Saga
Ekki er vitað hvenær menn hófu að rækta tómata en elstu merki um slíka ræktun eru frá Mið-Ameríku um 500 f.Kr. 

### Á Íslandi
Tómataræktun hófst á Íslandi í fyrstu gróðurhúsunum sem reist voru og hituð með jarðhita. Árið 1925 birtust fréttir af tómataræktun í stórum stíl í gróðurhúsi Bjarna Ásgeirssonar á Reykjum í Mosfellssveit. Ræktunin þótti gefast vel vegna sumarbirtunnar. Árið 1938 var áætlað að landsframleiðslan næði 40 tonnum. Árið 2011 var tómatuppskeran á Íslandi rúm 1600 tonn.

## Ræktun
Tómatar eru ræktaðir um allan heim vegna ávaxtanna. Þúsundir kvæma eru afurð aldalangrar valræktunar en geta tómata til að mynda ný afbrigði átti stóran þátt í vinsældum þeirra í upphafi. Ræktaðir tómatar geta verið frá 5 mm berjum að steikartómötum sem eru 10 cm í þvermál. Flest kvæmin gefa af sér rauð aldin um 5-6 cm í þvermál en til eru afbrigði með grænum, gulum, appelsínugulum, fjólubláum og svörtum aldinum. 

Kína er stærsti tómataframleiðandi heims en þar á eftir koma Bandaríkin, Indland og Tyrkland. 

## Um orðið „tómatur“
Orðið tómatur er komið úr nahúatl en á því máli heitir ávöxturinn *xitomatl*. Elstu merki um ræktun hans eru frá Mexíkó um 500 f.Kr. Tómaturinn kom fyrst til Evrópu frá ríki Asteka með Spánverjum sem hófu ræktun hans um 1540. Honum er fyrst lýst í ítölsku grasafræðiriti Pietro Andrea Mattioli árið 1544 og þá kallaður *pomo d'oro* „gullepli“, en undir því nafni gekk ávöxturinn víða fyrst í stað. Af þeim sökum halda menn að tómatafbrigðið sem Evrópubúar kynntust fyrst hafi verið gult. Reynt var að nefna tómatinn á íslensku *rauðaldin*, en það nýyrði festist ekki við hann. 

## Tilvísanir


## Tengill
Sígræn jurt

**Sígræn jurt** er í grasafræði jurt sem heldur laufum sínum allan ársins hring, jurtir sem halda ekki laufunum allan ársins hring kallast sumargrænar.

## Tengt efni
*Barrtré
Sumargræn jurt

**Sumargræn jurt** er í grasafræði jurt sem heldur ekki laufskrúða sínum allan ársins hring, jurtir sem halda laufunum allan ársins hring kallast svo sígrænar. Tré sem eru sumargræn kallast lauftré.
Kol

**Kol** er svart eða brúnt  setberg sem aðallega samanstendur af kolefni auk annarra efna, þar á meðal helst vetni og brennisteini.

Kol er jarðefnaeldsneyti sem oft er tengt iðnbyltingunni, en hefur verið notað í gegnum mannkynssöguna og er enn í dag mesta uppspretta raforku á jörðinnni.

Not kola sem eldsneytis veldur slæmum heilsuáfrifum og dauðföllum (jafn óðum, en líka spáð í framtíðinni vegna fyrirsjánlegra umhverfisáhrifa þá). T.d. beint í námavinnslunni sem er hættuleg neðanjarðar, en líka óbeint við bruna á kolum.

Kolavinnsla er, síðan 1983, mest í Kína (48% af heimsframleiðslunni) en þar á eftir koma Bandaríkin, Indland, Evrópusambandið og Ástralía. Ástralía var (2010) mesti útflytjandinn (27% af útflutningi) svo Indónesia (26%), en Japan stærsti innflytjandinn (18%) svo Kína (17%). Kol er að langmestu leyti notuð til eldsneytis í því landi sem þau eru unnin.

Hið minnsta 40% af rafmagni í heiminum er framleitt með kolum og 30% af rafmagni Bandaríkjanna árið 2016 (notkun fer minnkandi; kolum skipt út fyrir t.d. ódýrt jarðgas). En notkun er hverfandi (síðustu áratugi) á Íslandi (í nokkrum tilgangi á hvers konar kolum), að því undanskyldu að kolagrill eru notuð hér eins og annars staðar í þó svo að gasgrill séu sennilega algengari.

Í raforkuveri í Danmörku sem brennir kolum hefur náðst yfir 47% nýtni.

## Tengt efni
* Brúnkol
* Linkol
* Lífkol
* Ljósagas
* Kolanám
* Kox
* Steinkol
* Viðarkol
* Fljótandi jarðgas
Hollensku Antillaeyjar

**Hollensku Antillaeyjar**, **Hollensku Antillur**, **Nederlandse Antillen** eða **Antia Hulandes** áður **Hollensku Vestur-Indíur** eru tveir eyjaklasar í Litlu-Antillaeyjum sem voru sjálfstjórnarsvæði undir Hollenska konungdæminu. Stjórn eyjanna var leyst upp árið 2010 í kjölfar atkvæðagreiðslna um það hver ætti að vera staða hverrar eyjar. Þrjár fjölmennustu eyjarnar, Arúba, Curaçao og Sint Maarten urðu sérstök lönd innan hollenska konungdæmisins með heimastjórn, en Bonaire, Sint Eustatius og Saba kusu að gerast sérstök sveitarfélög í Hollandi.
Keren Ann

**Keren Ann** (fædd **Keren Ann Zeidel** 10. mars 1974 í Cesarea í Ísrael) er söngvari sem aðhefst aðallega í París í Frakklandi.  Fyrstu tvær plöturnar hennar voru sungnar á frönsku, sú þriðja á ensku og sú fjórða á ensku og frönsku. Hún er kominn af rússneskum gyðingaættum í gegnum föður sinn en af javönskum og hollenskum í gegnum móður sína. Hún bjó í Hollandi um tíma að 11 ára aldri, en þá flutti fjölskylda hennar til Frakklands, en hún hélt borgararéttindum sínum í Hollandi.

## Útgefnir diskar
* 2000: *[[La biographie de Luka Philipsen]]*
* 2002: *[[La disparition]]*
* 2003: *[[Not Going Anywhere]]*
* 2003: *[[Lady & Bird]]* (eftir Keren Ann og B. Johannsson)
* 2004: *[[Nolita]]*

## Tengill
* Vefsíða Keren Ann
Spegilfruma

**Spegilfrumur** eru taugafrumur í heilanum sem „spegla“ vissa hegðan, bæði þegar einstaklingur framkvæmir vissa athöfn og einnig þegar hann tekur eftir sömu athöfn hjá öðrum einstaklingi.  Spegilfrumurnar eru aðallega á svæðum sem notuð eru til að vinna úr tungumáli hjá manninum og eru af mörgum taldar lykillinn að skilningi einstaklings á aðgerðum annarra og til að læra með því að herma eftir. Giacomo Rizzolatti ásamt Leonardo Fogassi og Vittorio Gallese í Parmaháskóla á Ítalíu uppgötvaði spegilfrumurnar fyrir tilviljun á 9. og 10. áratug 20. aldar. 

Spegilfrumur er að finna í Broca-svæði mannsheilans sem er aðalmiðstöð heilans við upptöku tungumáls en þær er einnig að finna í neðra hvirfilblaði (*inferior parietal cortex*).  Talið er að spegilfrumurnar þróist ekki rétt í einhverfum börnum og vísbendingar eru um að starfsemi spegilfruma skerðist hjá þeim sem hafa orðið fyrir málstoli.
Hvítur dvergur

**Hvítur dvergur** er geimfyrirbæri, sem myndast vegna þyngdarhruns sólstjarna og má kalla *kulnaða sólstjörnu*. Þessar sólstjörnur skortir massann til þess að leysa úr læðingi nægan hita fyrir kjarnasamruna kolefnis. Eftir að stjörnurnar breytast í rauðan risa, á meðan vetnisbruna stendur, losa þær sig við ytri lög sín og mynda hringþoka. Eftir verður hreyfingarlaus þéttur kjarni sem samanstendur aðallega af kolefni og súrefni.

Þessi afgangs kjarni þrýtur orku og mun smám saman geisla frá sér rytju orkunnar og kólna. Við þyngdarhrun verður kjarninn afar þéttur og er þetta eitt þéttasta form efnis sem þekkist (109kg.m-3) að undanskildum nifteindastjörnum. Massinn jafngildir um helming massa Sólar og stærðin er rúmleg stærð jarðar. Verði kjarninn þyngri en sem samsvarar 1.4 sólmössum springur sem gerð Ia sprengistjarna. Stjörnuflokkur hvítra dverga er *D*.

## Tenglar
*Hvítir dvergar
Brjóstvísir

**Brjóstvísir** (eða **uppskrift** eða **hávísir**) er í prentlist tala, tákn eða texti sem er hægra eða vinstra megin við annað tákn og birtist ofar á línunni.

## Notkun
Brjóstvísar eru notaðir í stærðfræðiformúlum sem veldisvísar, í kjarneðlisfræði til að gefa til kynna massatölu frumeindakjarna og í prentlist til að gefa til kynna neðarmálsgrein.

## Brjóstvísar í Unicode
Í Unicode eru fjölmörg tákn fyrir brjóstvísa, s.s. ⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹ fyrir veldisvísa ásamt öðrum táknum eins og ⁺⁻⁼⁽⁾ⁿ og ⁱ.

## Tengt efni

* Hnévísir
Hnévísir

**Hnévísir** (einnig **undirskrift** eða **lágvísir**) er í prentlist tala, tákn eða texti sem er hægra eða vinstra megin við annað tákn og birtist neðar á línunni.

## Notkun
Hnévísar eru notaðir í efnaformúlum til að gefa til kynna fjölda atóma, t.d. er efnaformúlan fyrir vatn H2O sem þýðir að vatnssameind er sett saman úr tveimur vetnisatómum og einu súrefnisatómi.

## Hnévísar í Unicode
Í Unicode eru fjölmörg tákn fyrir hnévísa, s.s. ₀₁₂₃₄₅₆₇₈₉ fyrir tölurnar 0-9 ásamt öðrum táknum eins og ₊₋₌₍ og ₎.

## Tengt efni

* Brjóstvísir
Mælskufræði

**Mælskufræði** (fræðiheiti: *rhetorica*) var fræðigrein í miðaldaskólum ásamt málfræði og rökfræði og flokkast sem ein hinna þriggja frjálsu lista sem nefndar voru einu nafni þrívegurinn (*trivium*). Ein af undirstöðum mælskufræðinnar er að gera sér grein fyrir stílbrögðunum sem notast er við þegar lagt er út af einhverju af mælsku. Í fornöld og á miðöldum var mælskufræði nauðsynlegur undirbúningur öllum þeim sem vildu gerast málafærslumenn. 

Mælskufræði var grundvallargrein til forna og á miðöldum, og var listin að koma fyrir sig orði og sinna málflutningi fyrir rétti, á þjóðarsamkomum (stjórnmálaumræðum) og til að halda lofræður. Höfuðáherslan var lögð á að orða ræðu sína á þann veg að áheyrendur snerust á sveif með málflytjanda. Elsta gerð mælskufræðinnar er kennsla í réttarræðum, málflutningi. Þessi grein hefst á Sikiley á 5. öld og berst síðan til Aþenu og Rómar. Elsta gríska ritið um mælskufræði sem varðveitt er í heilu lagi er *[[Mælskufræðin]]* eftir Aristóteles, samin á síðari hluta 4. aldar f.Kr. en fyrsta latneska kennslubókin í mælskufræði var „*[[Rhetorica ad Herennium]]*“ sem var samin um 80 f.Kr. og var lengi ranglega eignuð Cicero.

## Tengt efni
* Fjórvegur
* Þrívegur
Retorísk spurning

**Retorísk spurning** (stundum **ræðuspurning**) kallast stílbragð í mælskufræði sem er lagt fram sem spurning, retorískar spurningar eru notaðar þegar spyrjandinn býst ekki við svari heldur þegar hann vill koma einhverjum upplýsingum til skila (ekki er til dæmis búist við svari við ræðuspurningunni „hví ég Guð?“). Þessar upplýsingar geta verið dulbúnar skipanir („Hversu oft þarf ég að segja þér að taka til í herberginu þínu?“), bónir („Geturðu rétt mér kústinn?“), til að tjá yfirburði spyrjandans í samræðum eða til að ýja að því að aðspurður stígur ekki i vitið („Hversu oft þarf ég að útskýra þetta fyrir þér?“).

## Dæmi um retorískar spurningar
*Titill lagsins *[[Hver á sér fegra föðurland]]*
**Ertu eitthvað heimsk?*
**Skilurðu ekki mannamál?*
**Hver er tilgangurinn með ræðuspurningum?*
**Hver veit?*
**Hvernig væri hægt að hjálpa mér ef ég vissi ekki hvar þessi bygging er þrátt fyrir að hafa fundið hana alveg sjálf(ur) á google maps?*
Rökleysa

**Rökleysa** (latína: *non sequitur* sem þýðir ‚það fylgir ekki‘) í formlegri rökfræði er röksemd þar sem ályktunina leiðir ekki af forsendunni. Ályktunin getur þó verið sönn en röksemdin er þrátt fyrir það rökvilla. Allar formlegar rökvillur eru ákveðnar gerðir rökleysu.

## Dæmi um rökleysur
Sérhver röksemd sem tekur á sig eftirfarandi mynd er dæmi um rökleysu:

# Ef *A* þá *B* (t.d. „ef ég er köttur er ég spendýr“)
# *B* (t.d. „ég er spendýr“)
# Af því leiðir *A* (t.d. „þar af leiðandi er ég köttur“)

Eða andhverfa þessarar rökfærslu:

# Ef *A* þá *B* (t.d. „ef ég er köttur er ég spendýr“)
# Ekki *A* (t.d. ég er ekki köttur)
# Af því leiðir að *B* er ósatt (t.d. „þar af leiðandi er ég ekki spendýr“)

Fyrra dæmið heitir játun bakliðar en seinna dæmið heitir neitun forliðar. Rökleysur sem þessar stafa af því að fólk ruglast í meðferð á gildum ályktunarreglum eins og jákvæðri játunarreglu og neikvæðri neitunarreglu

## Tengt efni
* Jákvæð játunarregla
* Jákvæð neitunarregla
* Neikvæð játunarregla
* Neikvæð neitunarregla
Adsman

**Adsman** (arabíska: عجمان, alþjóðlega hljóðstafrófið: /ʕʤma:n/) er það minnsta af Sameinuðu arabísku furstadæmunum við mynni Persaflóa. Landsvæði furstadæmisins er aðeins 260 km², eða svæðið kringum borgina og tvær hjálendur, Masfut og Manama, í Hadsarfjöllunum þar sem er stundaður landbúnaður. Íbúafjöldi Adsman er áætlaður um 270 þúsund (2004) og þar af búa flestir í höfuðborginni Adsman. Furstadæmið hefur vaxið bæði að stærð og í efnahagslegu tilliti sökum nálægðarinnar við Dúbæ.

Adsman er þekkt fyrir skipasmíðar. einkum smíðar hefðbundinna arabískra seglskipa (dhow). Borgin er staðsett við náttúrulega vík þar sem slippirnir eru. 

Adsman er undir stjórn fursta af Al Nuaimi-ættinni. Núverandi fursti er Humaid bin Rashid Al Nuaimi (frá 1981) sem stjórnar landinu ásamt krónprinsinum Anmar bin Humaid Al Nuaimi. Efnahagur furstadæmisins hefur vaxið mikið undanfarin ár og byggir nú á framleiðslu neysluvara, fiskveiðum, frísvæðum og flutningum auk hefðbundinna skipasmíða.

## Furstar í Adsman frá 1820
* Rashid I (1820-1838)
* Humaid I (1838-1841)
* Abdul Aziz I (1841-1848)
* Humaid I (1848-1872)
* Rashid II (1872-1891)
* Humaid II (1891-1900)
* Abdul Aziz II (1900-1908)
* Humaid III (1908-1928)
* Rashid III (1928-1981)
* Humaid IV (frá 1981)
* Krónprins: Ammar bin Humaid Al Nuaimi
Dúbaí

**Dúbaí** (arabíska:دبيّ, alþjóðlega hljóðstafrófið: /ðʊ-'bɪ/) er heiti á furstadæmi í Sameinuðu arabísku furstadæmunum og stærstu borg þess. Flatarmál furstadæmisins er 4.114 km² en heildarflatarmál ríkisins er um 83.600 km². Íbúar furstadæmisins eru 1.141.959 og þar af búa 1.137.376 í borginni. Dúbaí er einn dýrasti staður í heimi að búa á. Meðalverð íbúða er 250 milljónir íslenskra króna en meðalverðið í landinu öllu er aðeins 20-25 milljónir íslenskra króna. Sett hafa verið upp ýmis sérhæfð frísvæði í borginni, eins og Dubai Internet City fyrir fyrirtæki í upplýsingatækni. Borgin er þekkt fyrir manngerðar eyjar, eins og Pálmaeyjarnar og Heiminn.
Ómanflói

**Ómanflói** er sund sem tengir Arabíuhaf við Persaflóa (um Hormússund). Lönd sem eiga strönd að flóanum eru Íran, Sameinuðu arabísku furstadæmin og Óman.
Hormússund

**Hormússund** (stundum skrifað *Hormuzsund* eða *Hormuz-sund)* er mjótt sund sem liggur milli Persaflóa og Ómanflóa. Sundið er um það bil 39 km á breidd og tengir mikilvæga sjóleið á milli Mið-Austurlanda og Suðaustur-Asíu. Norðan við sundið er Íran, en sunnan megin eru Sameinuðu arabísku furstadæmin og Óman. Hormússund er ein af mikilvægustu siglingaleiðum heims, þar sem stór hluti af heimsframleiðslu hráolíu fer í gegnum það.

Sundið lokaðist í Íransstríðinu árið 2026 þegar Íranir hótuðu árásum á flutningaskip.

## Tenglar
* ''Hormuz-sund - mikilvægasta en þrengsta olíusiglingaleiðin''; grein í Morgunblaðinu 1980
* ''Funda um Hormuzstund''; frétt í Morgunblaðinu 1979
Help!

***Help!*** er fimmta breiðskífa Bítlanna. Hún kom út þann 6. ágúst 1965 í Englandi en þann 13. ágúst í Bandaríkjunum. Eins og fyrri plötur Bítlanna var hún tekin upp í Abbey Road stúdíóinu í London undir stjórn George Martins og var umslagið hannað af Robert Freeman. Fyrstu sjö lögin á plötunni, öll lögin á fyrri hlið upprunalegu vínylplötunnar voru líka í kvikmyndinni *Help!*, sem hafði verið frumsýnd stuttu áður. Platan byrjar á laginu „Help!“ eftir John Lennon. Meirihluti laganna á plötunni er eftir Lennon–McCartney. 

## Lagalisti

## Tilvísanir
Navassaeyja

**Navassaeyja** er lítil óbyggð eyja í Karíbahafi, hún er ein af smáeyjum Bandaríkjanna og sú eina þeirra sem ekki er í Kyrrahafinu. Ríkisstjórn Bandaríkjanna gerir tilkall til yfirráða yfir eyjunni og bandaríska fiska- og dýralífsstofnunin hefur umsjón með henni. Kalifornískur athafnamaður að nafni Bill Warren gerir einnig tilkall til eyjunnar, samkvæmt bandarísku Gúanóeyjalögunum. Haítí gerir einnig tilkall til eyjunnar.

## Landafræði
Navassaeyja er u.þ.b. 5,2 km² að flatarmáli. Hún er í Jamaíkasundi, um 160 km suður af bandarísku herstöðinni við Guantanamo-flóa á Kúbu og fremur skammt frá strönd Haítí eða u.þ.b. ¼ leiðarinnar frá Haítí til Jamaíka um áðurnefnt sund. Hnit hennar eru 18° 24′0″N og 75° 0′30″V.

Landslag eyjunnar einkennist fyrst og fremst af berum klettum, en þó er nægilegt graslendi fyrir geitahjarðir.

* Fabio Spadi (2001), *[http://www.dur.ac.uk/ibru/publications/view/?id=195 Navassa: Legal Nightmares in a Biological Heaven?] *, *Boundary & Security Bulletin*
Wikivitnun

**Wikivitnun** (á ensku **Wikiquote**) er samstarfsverkefni sem svipar til Wikipediu. Verkefnið hefur það markmið að safna saman tilvitnunum.

## Tengill
* Íslenska Wikivitnun
Marblettur

**Marblettur** eða **mar** verður vegna blæðingar út í húðvef, oftast af völdum höggs. Fólk sem skortir ýmiss næringarefni sem eru mikilvæg fyrir styrkingu húðar og æða fá oftar marbletti, fái maður oft marbletti við létt högg er vissara að athuga matarræðið. Sogblettur er dæmi um marblett.
Munnmök

**Munnmök** nefnast þær kynlífsathafnir þegar munnur, varir og tunga eru notuð til að örva kynfæri. 

## Tengt efni
* 69

## Tenglar
* „Munnmök og kynsjúkdómar“; grein í Morgunblaðinu 2002
Bjarni Þórir Þórðarson

**Bjarni Þórir Þórðarson** (30. desember 1966 - 5. október 2005 við Thisted í Danmörku), þekktastur undir nafninu **Bjarni móhíkani**, var íslenskur tónlistarmaður þekktastur fyrir að hafa komið fram í kvikmyndinni Rokk í Reykjavík ásamt hljómsveitinni Sjálfsfróun.

Bjarni lést aðfaranótt 5. október 2005 í bílslysi við bæinn Thisted í Danmörku.
## Heimildir
* 
* 

## Tenglar

* Glatkistan
Anne Rice

**Anne Rice** (f. **Howard Allen O'Brien**  4. október 1941 – 12. desember 2021) var höfundur hryllings– og ævintýrabókmennta sem snúast gjarnan um vampírur, múmíur og nornir. Hún var gift ljóðaskáldinu Stan Rice. Hún átti tvö börn, Christopher og Michelle Rice, en Michelle lést úr hvítblæði 1972. Christopher, sonur hennar, er þekktur fyrir að vera samkynhneigður skáldsagnahöfundur.

## Bækur
### [[The Vampire Chronicles]]
* *[[Interview with the Vampire]]* (1976)
* *[[The Vampire Lestat]]* (1985)
* *[[The Queen of the Damned]]* (1988)
* *[[The Tale of the Body Thief]]* (1992)
* *[[Memnoch The Devil]]* (1995)
* *[[The Vampire Armand]]* (1998)
* *[[Merrick (novel)|Merrick]]* (2000)
* *[[Blood and Gold]]* (2001)
* *[[Blackwood Farm]]* (2002)
* *[[Blood Canticle]]* (2003)

### [[New Tales of the Vampires]]
*(Aðrar vampíru sögur sem eru ekki hluti af seríunni að ofan, en tilheyra sömu tilbúnu veröld)*
* *[[Pandora (book)|Pandora]]* (1998)
* *[[Vittorio the Vampire]]* (1999)

### [[The Mayfair Witches|Lives of The Mayfair Witches]]
* *[[The Witching Hour]]* (1990)
* *[[Lasher]]* (1993)
* *[[Taltos]]* (1994)

### Stakar skáldsögur eftir Anne Rice
* *[[The Feast of All Saints]]* (1979)
* *[[Cry to Heaven]]* (1982)
* *[[The Mummy (novel)|The Mummy]]*, eða *Ramses the Damned* (1989)
* *[[Servant of the Bones]]* (1996)
* *[[Violin (book)|Violin]]* (1997)
* *[[Christ the Lord: Out of Egypt]]* 2005)

### Stutt skáldverk
* *October 4th, 1948*
* *Nicholas and Jean*
* *The Master of Rampling Gate* (Vampíru saga)

### Verk skrifuð undir dulnefninu Anne Rampling
* *[[Exit to Eden]]* (1985)
* *[[Belinda (Anne Rice novel)|Belinda]]* (1986)

### Erótískar bókmenntir skrifaðar undir dulnefninu A. N. Roquelaure
* *[[The Claiming of Sleeping Beauty]]* (1983)
* *[[The Claiming of Sleeping Beauty|Beauty's Punishment]]* (1984)
* *[[The Claiming of Sleeping Beauty|Beauty's Release]]* (1985)

## Tilvísanir
Vestri (kvikmyndir)

**Vestri** eða **kúrekamynd** er kvikmyndategund og bókmenntategund sem upphaflega kemur frá Bandaríkjunum og segir sögur sem gerast í Villta Vestrinu (og stundum í Mexíkó, Kanada eða óbyggðum Ástralíu á sama tímabili) á síðari helmingi 19. aldar. Kvikmyndir af þessu tagi fjalla oft um einfara, sem venjulega er andhetja; kúreki eða byssumaður, sem ferðast um á hesti. Stundum verður hesturinn önnur aðalpersóna myndarinnar.

Fyrsti vestrinn er talinn vera *[[Lestarránið mikla (1903)|Lestarránið mikla]]* frá 1903 sem er aðeins tólf mínútna löng þögul mynd.
Gata

**Gata** er hugtak sem á vanalega við hluta lands í almenningseign sem gerir fólki kleift að ferðast á milli staða. Götur eru yfirleitt í þorpum, bæjum og borgum. Þær eru oftast malbikaðar, en geta verið mun einfaldari, til dæmis lagðar möl, eða einfaldlega moldarstígar.

Götur eru að mörgu leyti eins og vegir, en þó er margt sem greinir þar í sundur. Dæmi um götur eru göngugötur og sund, sem bílar geta ekki eða illa ferðast um. Aftur á móti er til dæmis þjóðvegurinn vegur, en ekki gata.

## Tengt efni
* Íslenskar götur