open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karitas án titils

**Karitas án titils** er skáldsaga eftir Kristínu Marju Baldursdóttur. Sagan gerist á 24 árum, á millistríðsárunum og fjallar um listakonu sem fer til náms í Kaupmannahöfn og í síld á Siglufirði eftir að listnámi lýkur og ástin ber hana svo á Borgarfjörð eystri og leitar svo skjóls í Öræfasveit.

## Heimild
* Freysteinn Jóhannsson, „Kristín Marja án titils 2004“, *Lesbók Morgunblaðsins*, 20. nóvember 2004, bls. 1 og 3.
Ríkisábyrgðasjóður

**Ríkisábyrgðasjóður** er deild í Lánasýslu ríkisins. Hann var stofnaður með lögum árið 1962 og er hlutverk hans er að annast undirbúning að veitingu ríkisábyrgða og afgreiðslu þeirra. Hann á einnig að annast innlausn krafna sem falla á ríkissjóð vegna ábyrgða sem hann hefur tekist á hendur og innheimtu slíkra krafna og ýmis konar aðra starfsemi í sambandi við ríkisábyrgðir og endurlán. Við setningu laga um Lánasýslu ríkisins árið 1990 varð Ríkisábyrgðasjóður deild í Lánasýslu ríkisins.

## Heimild
* Ríkisábyrgðir
Kular að degi

**Kular af degi** er skáldsaga eftir Kristínu Mörju Baldursdóttur. Hún er frásögn kennslukonunnar Þórsteinu. 

## Heimild
* Sigríður Lára Sigurjónsdóttir, „Kennslukona í Chanel“, *Vera* 18 (6) (1999): 55.
Kantata (skáldsaga)

**Kantata** er skáldsaga eftir Kristínu Marju Baldursdóttur. Sagan er fjölskyldusaga. Í henni er greint frá hópi fólks, Nönnu sem sinnir garðinum sínum, Dúa sem vinnur á hóteli, hóteleigandanum Gylfa, leikaranum Hjálmari og fleirum. Í byrjun er misskýrt hvernig persónurnar tengjast en svo koma fjölskyldutengsl þeirra í ljós. Inn í líf fjölskyldunnar kemur síðan erlendur ljósmyndari. Sögumaður fylgir persónum fjölskyldunnar eftir til skiptis og segir frá í þriðju persónu en inn á milli koma svo fyrstu persónu frásagnir fólks sem flestar tengjast fjölskyldunni lauslega. 

Engin ein persóna er hreinræktuð miðja frásagnar sem lesendur geta samsamað sig við. Fléttan eða frásagnaraðferðin  er aðalatriði en ekki persónurnar eða söguþráðurinn. Nanna sem ræktar garðinn kemst næst því að vera aðalpersóna sögunnar. Hún ræktar garðinn og hugsar um húsið og skapar þannig aðstæður fyrir karlana að sinna hugðarefnum sínum. Ræktunarstarfið í garðinum er átök við náttúruna og Nanna leggur áherslu á fullkomið umhverfi, að skapa leikmynd. 

## Heimildir
* Ásdís Sigmundsdóttir, „Fínlega ofinn vefur“, bókmenntagagnrýni Rúv 06.12.2012.
* Erna Erlingsdóttir, „Kantata um bróðurson móðurbróður og fleiri“ á Druslubækur og doðrantar.
Ríkisbanki

**Ríkisbanki** er banki sem er í eigu ríkis. Íslensku bankarnir voru upphaflega ríkisbankar en voru einkavæddir. Við bankahrunið tók ríkið aftur yfir bankana með sérstökum lögum. Eftir hrun varð Landsbanki Íslands ríkisbanki aftur.
Veðhlutfall

**Veðhlutfall** eða **lánshlutfall** vísar til þess hve hátt lán hvílir á eign miðað við verðmæti hennar samkvæmt tilgreindum forsendum. Íbúðalánasjóður og bankar setja oft reglur um hversu hátt hlutfall lánað er með veði í fasteign, til dæmis 80% af fasteignamati eða markaðsverði.

## Tengt efni
* Veðkall
Uppgreiðsluáhætta

**Uppgreiðsluáhætta** er þegar útlán með föstum vöxtum  eru greitt upp fyrr en upphaflegur lánasamningur gerir ráð fyrir. Hafi lánveitandi ekki gert tilhlýðilegar ráðstafanir þegar útlánið var veitt, það er mótvægisaðgerðir, á fjármögnunarhlið myndast óvarin vaxtaáhætta eða uppgreiðsluáhætta. Ef sjóður veitir lántakanda rétt til að greiða upp lán fyrir gjalddaga án þóknunar þá getur lántakandi hagnast ef útlánsvextir lækka því hann getur þá greitt upp lán og endurfjármagnað (tekið annað lán) á lægri kjörum. 

## Heimild
* Mat á áhættu og eiginfjárþörf 2012
Listi Le Monde yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar

**Listi ''Le Monde'' yfir 100 minnisstæðustu bækur aldarinnar** er listi yfir 100 bestu bækur 20. aldar byggt á könnun sem franska dagblaðið *[[Le Monde]]* og verslunarkeðjan Fnac stóðu fyrir vorið 1999. 

Lesendur voru beðnir um að velja úr 200 bóka lista sem valinn var af blaðamönnum og bóksölum þau verk sem þeim þóttu minnisstæðust.

## 100 bækur aldarinnar

## Tilvísanir

## Tengt efni
*Nóbelsverðlaun í bókmenntum - Camus, Steinbeck, Hemingway, Beckett, Sartre, Solzhenitsyn, Gide, García Márquez, Faulkner, Mauriac, Mann, Pirandello, Böll, Lagerlöf, Le Clézio og Perse
*Pulitzer-verðlaunin - Steinbeck, Hemingway, Faulkner, Mitchell og Styron
*Booker-verðlaunin - Kadare og Rushdie
Lánveitandi

**Lánveitandi** er sá sem veitir öðrum lögaðila eða einstaklingi lán. Oftast eru lánveitendur skilgreindir í skriflegum samningum þar sem kröfur lánveitanda gagnvart lántakendum um endurgjald eru viðurkenndar. Lánveitendur geta framselt þeirri kröfu til annarra aðila, sem kallast þá kröfuhafar.
Fjárvaki ehf.

**Fjárvaki ehf.** er einkahlutafélag sem stofnað var 1998 og er  í fullri eigu Kaupfélags Skagfirðinga á Sauðárkróki. Fyrirtækið átti lægsta tilboð  í útboði á innheimtu og viðskiptahugbúnaði fyrir Íbúðalánasjóð árið 1999 og gerði samning við sjóðinn sem rift var sautján mánuðum seinna. 
Fjárvaki tók að sér innheimtu á fasteignaverðbréfum Íbúðalánasjóðs og gerði síðan samning við örsmáan sparisjóð um þá innheimtu.

Fjárvaki var í samstarfi við fyrirtækin Opin kerfi, Sparisjóð Hólahrepps, Sparisjóð Norðlendinga og Element en skrifað var undir samning Fjárvaka og ÍLS í október 1999 sem tók gildi í ársbyrjun 2000. Fjárvaki gerði síðan samning við Sparisjóð Hólahrepps um innheimtu og þjónustu við Íbúðalánasjóð og var skrifað undir hann 25. maí 2000.
Silja Aðalsteinsdóttir

**Silja Aðalsteinsdóttir** (f. 3. október 1943) er íslenskur bókmenntafræðingur, rithöfundur, ritstjóri og þýðandi. 

Silja lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1963, BA-prófi í íslensku og ensku frá Háskóla Íslands árið 1968 og kandídatsprófi í íslenskum bókmenntum frá Háskóla Íslands árið 1974. 

Silja er höfundur fjölda bóka, meðal annars ævisagna og bóka um íslenskar bókmenntir. Meðal bóka hennar eru námsbækurnar *Bók af bók* sem er sýnisbók íslenskra bókmennta frá siðaskiptum til 1918, ætluð til kennslu í framhaldsskólum og bókin *Orð af orði*, sem er bókmenntasaga og sýnisbók bókmennta fram til siðaskipta. Silja var um langt skeið ritstjóri Tímarits Máls og menningar, var ritstjóri Þjóðviljans um skeið og hafði umsjón með menningarefni í DV frá 1996-2003. 

Silja hlaut Íslensku bókmanntaverðlaunin árið 1995 fyrir bókina *Skáldið sem sólin kyssti, ævisögu [[Guðmundur Böðvarsson|Guðmundar Böðvarssonar]]* og Íslensku þýðingarverðlaunin fyrir þýðingu sína á *Wuthering Heights* eftir Emily Brontë árið 2006. Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 2015 fyrir framlag sitt til íslenskra bókmennta.

Eiginmaður Silju var Gunnar Karlsson (1939-2019) prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands og áttu þau tvær dætur.

## Tilvísanir



## Tenglar

* Glatkistan [tónlistartengd umfjöllun]
Galtarviti

**Galtarviti** er viti sem stendur í Keflavík sem er vík út af Súgandafirði á Vestfjörðum. Enginn akvegur liggur að vitanum en þangað er hægt að komast gangandi, á snjósleða eða sjóleiðina ef veður er gott. Árið 1920 var reistur  viti og vitavarðarhús í Keflavík. Vitinn var lýstur með gasi og nauðsynlegt var að vitavörður væri á staðnum til að sjá um hann. Árið 1959 var reistur  nýr 10,7 m hár viti.  Orka til vitalýsingarinnar fékkst frá ljósavél og árið 1960 var reist lítil vatnsaflsstöð til að framleiða rafmagn fyrir staðinn.

í seinni heimsstyrjöldinni faldi Þjóðverjinn August Lehrmann sig í vitanum en hann starfaði einnig fyrir bóndann á Galtarvita. Þeir voru báðir handteknir af Bretum sumarið 1941, Lehrmann á Patreksfirði og  bóndinn á Galtarvita.

## Heimild
* Galtarviti 
* „Bretar handtaka sjö manns á Ísafirði“, *Morgunblaðið* 10.06.1941.
August Lehrmann

**August Lehrmann** var þýskur ríkisborgari sem innlyksa á Íslandi á stríðsárunum. Hann kom til Íslands nokkrum misserum fyrir stríð og starfaði hjá Heiny Scheiter sem var með umboðssölu í Reykjavík. Lehrmann var staddur í Borgarnesi þegar Ísland var hernumið af Bretum 10. maí 1940 og var á suðurleið. Hann hringdi til Reykjavíkur og fékk þær fréttir að búið væri að handtaka alla Þjóðverja í Reykjavík og hafin leit að Þjóðverjum annars staðar á landinu. Lehrmann ákveður að fara huldu höfði og reyna að komast til Ísafjarðar. Hann fór fótgangandi milli bæja og byggðalaga og var kominn eftir þrjár vikur að Ísafjarðardjúpi.  

Breska herstjórnin hafði látið lesa upp tilkynningu í útvarpið um að allir Þjóðverjar sem staddir væru á Íslandi skyldu gefa sig fram við herstjórnina. Um mánaðarmótin maí-júní var Lehrmann staddur á Arngerðareyri við Ísafjarðardjúp og tók sér far með djúpbátnum til Ísafjarðar og leitaði þar til  Jóhanns Eyfirðings sem sendi hann í sumarbústað við Gilsbrekku á Súgandafirði. Var hann svo fluttur með bát norður í Hrafnsfjörð í Jökulfjörðum og gekk hann þaðan til Furufjarðar og var þar á bóndabæ í tvo mánuði en bóndinn þorði ekki að hafa hann lengur og sendi hann til Ísafjarðar. Þar leitaði Lehrmann til þýskrar konu Gertrud Hasler en fór síðan með Þorbergi vitaverði í Galtarvita í Keflavík við Súgandafjörð og dvaldi þar vetrarlangt en fór þaðan í apríl og reyndi að leynast á Vestfjarðakjálkanum. 21. maí kom hann vestur í Patreksfjörð og bjó í tjaldi upp í fjalli. Þar var hann handtekinn af Bretum og hafði þá farið huldu höfði í eitt ár. Breska herstjórnin handtók flesta þá sem höfðu liðsinnt honum eða skotið yfir hann skjólshúsi og fluttu þá úr landi.

## Heimild
* „Í felum milli Látrabjargs og Hornbjargs“, *Vikan*, 23 (27. tbl.) (06.07.1961), blaðsíða 4.
Húsnæðislán

**Húsnæðislán** eru lán sem veitt eru til húsnæðiskaupa og húsbygginga og með veði í fasteign. 

## Tengt efni
* Húsbréf
* Íbúðalánasjóður
Arngerðareyri

**Arngerðareyri** er eyðibýli yst í Ísafirði í botni Ísafjarðardjúps á Vestfjörðum. Djúpvegur liggur framhjá húsinu upp á Steingrímsfjarðarheiði. Húsið sem enn stendur er reisulegt steinhús í kastalastíl. Það var upphaflega byggt fyrir kaupfélagsstjórann í Kaupfélagi Nauteyrarhrepps og í húsinu var frá fyrstu tíð rennandi vatn og  vatnssalerni. Þar var verslun, "umferðarmiðstöð", símstöð og skóli.
Verslun hófst á Arngerðareyri í kringum 1884 í eigu Ásgeirssens kaupmanns á Ísafirði og í umsjón Ásgeirs Guðmundssonar bónda á Arngerðareyri. Djúpbáturinn sigldi frá Arngerðareyri til Ísafjarðar á meðan engir eða illfærir vegir voru um Ísafjarðardjúp. Arngerðareyri fór í eyði 1966.

## Heimildir
Jóhann Eyfirðingur

**Jóhann Jónsson Eyfirðingur** (26. apríl 1877 – 20. október 1959) var skipstjóri og síðar kaupmaður á Ísafirði. Jóhann fæddist að Hofi í Svarfaðardal. Hann stundaði sjómennsku 1892 til 1913 og var lengi formaður, fyrst í Eyjafirði og síðan í Bolungarvík. Hann flutti til Ísafjarðar árið 1917 og fékkst við verslun og útgerð.

## Heimild
* „Jóhann Eyfirðingur“, *Sjómannablaðið Víkingur*, 21 (11.-12. tbl.) (01.12.1959), blaðsíða 287
Östersund

**Östersund** er borg í Jämtland í Svíþjóð, á austurströnd vatnsins Storsjön. Íbúar eru um 51.000 (2017). Borgin var stofnuð á 18. öld.

Östersunds FK er knattspyrnulið borgarinnar sem stofnað var 1996.
Magnús Þorsteinsson

**Magnús Þorsteinsson** (fæddur 6. desember 1961) er íslenskur athafnamaður og fjárfestir. Hann er fæddur á Djúpavogi og ólst upp á Egilsstöðum en faðir hans Þorsteinn Sveinsson var kaupfélagsstjóri. Magnús stundaði nám í Samvinnuskólanum og kynntist Björgólfi Guðmundssyni og Björgólfi Thor Björgólfssyni þegar hann var framkvæmdastjóri Viking Brugg á Akureyri. Magnús fór með þeim til Rússlands árið 1993 og var verksmiðjustjóri í Bravó bjórverksmiðjunni í Pétursborg. Magnús átti 14,5 % hlut í Samson og var stjórnarformaður í Avion Group sem keypti Eimskip af Burðarás.

## Heimild
* „Magnús kaupir Eimskip“, *Frjáls verslun*, 67 (4) (01.04.2005), bls. 34.
Galdrakarlinn í Oz

***Galdrakarlinn í Oz*** er barnasaga sem kom upphaflega út árið 1900. Sagan hefur verið kvikmynduð og lék Judy Garland þar aðalhlutverk Dorothy.
Regnbogasilungur

**Regnbogasilungur** eða regnbogaurriði (fræðiheiti *Oncorhynchus mykiss*) er laxfiskur. Náttúruleg heimkynni sínum regnbogasilungs eru við vesturströnd Norður-Ameríku og er hann af sömu ættkvísl og kyrrahafslaxar. Á Íslandi fjölgar hann sér ekki út í náttúrunni.

Regnbogasilungur þolir meira hitasvið og þarf ekki eins hreint og súrefnisríkt vatn og urriði og bleikja. Regnbogasilung var dreift um alla Norður-Ameríku á nítjándu öld og var fluttur til Bretlands um 1880 til eldis í vötnum. Hann þótti skemmtilegri veiðifiskur en karpar og aborrar sem voru algengir í þessum vötnum. 

Regnbogasilungur var seinna fluttur til annarra Evrópulanda, hann var fluttur til Noregs 1908 og til Íslands um 1950. Stofninum á Íslandi var eytt vegna nýrnaveiki en var fluttur inn aftur. Regnbogasilungur berst hingað einnig öðru hvoru í sjó og koma þeir fiskar sennilega úr fiskeldi í Færeyjum. Regnbogasilungur er notaður í fiskeldi en einnig er honum sleppt í vötn til sportveiða. Regnbogasilungur hrygnir á vorin og hrognin klekjast á haustin og því lifa seiðin ekki af veturinn á norðlægum slóðum og er regnbogasilungur því aðeins eldisfiskur í Evrópu. Hann er vinsæll í fiskeldi því hann vex hratt og er ódýr í eldi. Hann verður 25 sm langur eftir 2-3 ár og um 1 kg eftir 3-4 ár. Hængar verða kynþroska eins til tveggja ára gamlir og hrygnur tveggja til þriggja ára. 

## Heimild
* 

## Tenglar
Blákarpi

**Blákarpi** (fræðiheiti *Polyprion americanus*)  er fiskur af sækarpaætt.

Blákarpi er djúpsjávarfiskur sem finnst á 40-600 m dýpi og heldur sig í skipsflökum og hellum. Fiskarnir eru einir á ferð en ungviði hópast þó saman undir fljótandi hlutum. Blákarpi er vinsæll af sportveiðimönnum.

## Heimild

„Blákarpi“, *Ægir* 46 (5.-6. tbl.) (01.05.1953), bls. 138-9.
Lögmaður

:Lögmaður er einnig nafn á íslensku stjórnsýsluembætti.

**Lögmaður** er lögfræðingur með málflutningsréttindi, það er að segja með réttindi til að flytja mál í dómsal. Almennt séð eru þeir taldir vera þeir einu sem mega flytja mál fyrir dómstólum með fáeinum undantekningum.

## Heimildir
Djúpbáturinn

**Djúpbáturinn** er nafn sem notað var yfir báta sem sinntu ferjusiglingum um Ísafjarðardjúp á meðan vegir um Djúpið voru engir eða illfærir. Síðasti djúpbátur var bílferja og var byggð ferjubryggja við Arngerðareyri. Djúpbáturinn  sinnti áætlunarferðum um Ísafjarðardjúp og sigldi milli Arngerðareyrar og Ísafjarðar og kom við í Æðey og Vigur. Einnig voru ferjusiglingar til Grunnuvíkur og fleiri staða á meðan byggð var þar.

Fjöldi báta sinnti ferðunum á árunum 1904 til 1942, meðal annars *Arthur & Fanny* sem talin er hafa flutt fyrstu bifreiðina um djúpið sumarið 1935. Þann 1. desember 1942 var Útgerðarfélag Djúpbátsins hf. stofnað á Ísafirði til að sjá um rekstur á nýju skipi, m/s *Fagranesi* sem keypt var frá Akranesi. Djúpbáturinn hf. sinnti áætlunarferðum um djúpið í hjartnær sex áratugi þangað til flutningarnir lögðust af árið 1999.

## Bátar Djúpbátsins hf.
*Fagranes I - 1943–1963. Smíðað í Noregi fyrir útgerðarmenn á Akranesi og sinnti farþega- og vöruflutningum á milli Akranes og Reykjavíkur á árunum 1934 til 1942. Árið 1963 kveiknaði eldur um borð í skipinu. Það var dregið á land í Reykjarfirði og talið ónýtt.
*Fagranes II - 1963–1990
*Fagranes III - 1990–1999. Árið 2001 var skipið selt til San Fransisco.

## Tilvísanir

## Heimild
* Er ráðherra reiðubúinn til viðræðna um hvernig tryggja megi rekstur bílaferju í Ísafjarðardjúpi, a.m.k. yfir erfiðustu vetrarmánuðina, þar til lagningu Djúpvegar er að fullu lokið?`

## Tengt efni
* Listi yfir ferjur í strandsiglingum á Íslandi
Skjaddi

**Skjaddi** (fræðiheiti *Alosa sapidissima*) er fiskur af síldaætt. Hann lifir í sjó en gengur í ferskvatn til að hrygna. Skjaddi er algengur meðfram Atlantshafströnd Norður-Ameríku. Hann er vinsæll sportfiskur og er veiddur á flugu og spún en einnig á skjaddapílu.

## Heimild
* Skjaddi

## Tilvísanir
Útisetur

**Útisetur. Samband geðlækninga, bókmennta og siðmenningar** er bók um ritdeilu frönsku heimspekinganna Michels Foucaults og Jacques Derrida um gildi sturlunar í menningu Vesturlanda þar sem tekist er  á um forsendur vestrænnar skynsemi, tengsl listar og brjálsemi, stöðu geðlækninga og ystu mörk tungumálsins. Ritstjóri bókarinnar er Matthías Viðar Sæmundsson.

Nafn bókarinnar er  sótt í Jónsbók en þar er talað um óbótamenn sem líflátnir voru fyrir „fordæðu ok forneskjuskap ok spáfarir allar ok útisetur at vekja tröll upp eðr fremja heiðni“.

## Heimild
* Þröstur Helgason, „Að víkka út vitundina“, Morgunblaðið, 87 (52. tbl.) (04.03.1999), blaðsíða 26.
Matthías Viðar Sæmundsson

**Matthías Viðar Sæmundsson** (23. júní 1954 – 3. febrúar 2004) var  bókmenntafræðingur og dósent í íslensku við Háskóla Íslands. Hann tók B.A.próf frá  Háskóla Íslands í bókmenntafræði og íslensku og cand.mag.-próf í íslenskum bókmenntum og stundaði nám í samanburðarbókmenntum við háskólann í háskólann í Montpellier í Frakklandi árið 1978. 

Matthías Viðar var umsjónarmaður menningarþátta í Sjónvarpinu, bókmenntagagnrýnandi og flutti pistla um menningarmál. Hann samdi nokkrar bækur og ritstýrði öðrum og gerði heimildarmyndir fyrir sjónvarp. Matthías Viðar var stofnaði vefritið Kistan.is árið 1999.

## Heimild
* *Morgunblaðið* 5. febrúar 2004
Rækjuveiðar

**Rækjuveiðar** eru stóriðnaður sem stundaður er víða á svæðum sem liggja að hafi og er árlegur heimsafli meira en 3,4 milljón tonn en mest af rækju er veidd í Asíu. Alþjóðastofnunin FAO skilgreinir rækjuveiðar sem veiðar á rækjum (Caridea) og prawns (Dendrobranchiata).

Rækjuveiðar við Ísland hafa minnkað mjög mikið frá því þær náðu hámarki árið 1996 (90 þúsund tonn). Árið 2022 var veiði íslenskra skipa innan við 3 þúsund tonn. Rækjuvinnsla á Íslandi hefur því reitt sig á að kaupa afla frá erlendum rækjuveiðiskipum. Fimm rækjuverksmiðjur eru enn starfandi á Íslandi.
Rebekkuuppþotin

**Rebekkuuppþotin** voru mótmælaaðgerðir í suður- og miðhluta Wales á Bretlandseyjum á árunum 1839 til 1843. Bændur og landbúnaðarverkamenn mótmæltu óréttlátum sköttum. Mótmælendur sem oft voru karlmenn sem klæddust kvenmannsfötum mótmæltu við tollhlið þar sem þau voru tákn skattheimtu og tolla. Uppþotin hættu fyrir 1844 en þá samþykkti þingið lög sem léttu af gjöldum. Mótmælendur kölluðu sig dætur Rebekku og vísuðu til 1. Mósebókar 24:60 þar sem segir: Þau blessuðu Rebekku og sögðu við hana: „Systir vor, vaxi af þér þúsundir þúsunda og eignist niðjar þínir borgarhlið fjandmanna sinna!“
Útlendingur

**Útlendingur** kallast maður sem telst ekki tilheyra þeirri þjóð og því þjóðfélagi þar sem hann er staddur. Oft eru útlendingar framandi með tilliti til útlits, tungumáls, ætternis og svo framvegis. Í lögum margra ríkja, þar á meðal Íslandi, eru þeir taldir vera útlendingar sem hafa ekki ríkisborgararétt í því ríki. Þegar útlendingar taka upp búsetu í nýju landi og verða með einhverjum formlegum hætti hluti af annarri þjóð, til dæmis með því að öðlast nýtt ríkisfang, kallast þeir nýbúar. Misjafnt er hvort barn teljist útlendingur ef annað eða báðir foreldrar þess eru útlendingar.

## Útlendingahatur

Útlendingafælni eða útlendingahatur beinist oft að útlendingum en ekki síður að nýbúum sem flust hafa milli landa til að verða hluti af nýrri þjóð jafnvel þótt þeir hafi dvalið í landinu í langan tíma. Þess eru dæmi að útlendingahatur beinist að annarri og þriðju kynslóð innflytjenda. Útlendingahatur getur tekið á sig ýmsar myndir, svo sem ótti við framandi menningu eða trúarbrögð, á menningartáknum og áhrifum af annarri menningu eða andstyggð á fólki með framandi útlit.

## Tengt efni
* Ríkisborgararéttur
* Útlendingahatur
Snjóhús

**Snjóhús** er lítill skáli byggður úr snjó. Á eskimótungumálum heitir snjóhús *iglu* en það orð á rætur að rekja til orðsins *igdlu*, sem þýðir „hús“. Bygging á snjóhúsi krefst reynslu en byggja má þau á stuttum tíma ef rétti snjórinn er tiltækur. Hvolfþakið á snjóhúsi er myndað með því að setja saman röð útskorinna snjókubba í spíralmynstri. Flest snjóhús eru með niðurgröfnum inngangsgöngum og snjóbekkjum inni til að sitja eða sofa á. Veggirnir eru þaktir innan með skinnum og vatn, sem frýs í þunnt yfirlag heldur þeim saman og styrkir alla bygginguna. Stundum getur hitastigið inni í snjóhúsi náð allt að 20° í réttum aðstæðum og þar að auki koma snjóhús að miklu gagni í illviðrum. Snjóhús hafa verið notuð um aldir sem bráðabirgðaskýli, en stærri snjóhús hafa Inúítar, bæði á Grænlandi og í Ameríku notað sem íveruhús á vetrum.

## Tegundir
Hjá Inúítum var að finna þrjár mismunandi gerðir snjóhúsa sem voru notaðar á mismunandi hátt. Smæstu gerðina notaði fólk sem tímabundið skýli þegar það var á veiðum langt frá næstu mannabyggð. Slíkt snjóhús var aðeins notað í einn eða tvo daga. Stærri gerð gat hýst eina eða tvær fjölskyldur til lengri tíma. Þau snjóhús voru oftast reist mörg saman í eins konar litlum þorpum. Stærsta gerðin var svo tímabundnar byggingar sem voru notaðar fyrir sérstaka atburði, veislur, dansa og samkomur af öðru tagi. Oftast voru þau gerð úr nokkrum samtengdum rýmum.

## Byggingarefnikr´kja

Snjórinn sem er notaður við byggingu snjóhúss á að vera nægilega samanbarinn til að hægt sé að skera hann í kubba og að þeir haldist saman í spíralmynstrinu. Hentugasti snjórinn er sá sem myndast hefur í skafrenningi, því sá er oft samþjappaður og endingargóður því snjókristallarnir krækjast saman. Einnig þarf að vera nóg loft í snjónum til þess að hann einangri húsið frá kuldanum úti. Holan sem verður til þegar snjókubbarnir eru skornir upp er notuð sem grunnur fyrir húsið. Niðurgrafinn inngangur tryggir að kalt loft sogist ekki inn í húsið og að hlýtt loft komist ekki út. Stundum er þunn ísrúða sett í vegg sem eins konar gluggi.

Meginreglurnar á bak við byggingu snjóhúsa eru þaulhugsaðar. Snjóhúsið er byggt með því að raða æ smærri snjókubbum saman í spíral sem heldur sjálfum sér uppi og, þegar byggingu er lokið, stenst vel utanaðkomandi álag. Til dæmis getur hvolfþakið haldið uppi þunga einnar manneskju án þess að hrynja. Þegar hiti er kominn í húsið bráðnar ísinn á veggjunum að innanverðu, en frýs svo aftur í þunnt yfirlag, sem styrkir alla bygginguna.

Snjóskýli eru svipuð snjóhúsum og eru grafin inn í stóra snjóskafla sem skafið hefur í, en þau eru ekki eins sterk og snjóhús.

## Heimild
*
Bundið slitlag

**Bundið slitlag** er fast vegyfirborð sem samanstendur annað hvort af malbiki, steinsteypu eða annars konar klæðingu. Á Íslandi voru 5.308 kílómetrar af þjóðvegum með bundnu slitlagi í árslok 2012. Malbik er notað á umferðarþyngstu vegi en klæðing á þá fáfarnari.
Agnes Monica

**Agnes Monica Mulljoto** (f. 1. júlí 1986) er indónesísk söngkona. Hún hóf feril sinn í skemmtanabransanum sem barnasöngvari sex ára að aldri. Agnes hefur gefið út þrjár plötur.
Lífvald

**Lífvald** er hugtak sem mótað er af  Michel Foucault. Það byggir á hugmyndum um að samfélagið hafi breyst úr einveldi miðalda þar sem yfirvöld höfðu dauðavald yfir fólki, gátu ákveðið hver lifði og hver dó yfir í ögunarsamfélag hins iðnvædda kapítalisma og sé núna að breytast í stýringarsamfélag þar sem viðmið valds færist í að vera lífið sjálft og hvernig því er lifað.

## Heimildir
* Hjörleifur Finnsson, „Af nýju lífvaldi: Líftækni, nýfrjálshyggja og lífsiðfræði“, *Hugur* 15 (1) (2003, útg. 01.01.2004), bls. 174 - 196.
* „Valdabrölt 1: Lífvald“, umfjöllun á Rás 1
Stýringarsamfélag

**Stýringarsamfélag** er hugtak notað  af Antonio Negri og Michael Hardt í ritverkinu Empire og vísar hugtakið til þess hvernig heimurinn reynir að skipuleggja þegar stofnanir ögunarsamfélags leysast upp. Hugtakið var mótað milli 1986 og 1990 af Gilles Deleuze og Antonio Negri undir áhrifum af hugmyndum Michel Foucaults.
Arlie Russell Hochschild

**Arlie Russell Hochschild**  (fædd 15. janúar 1940) er bandarískur félagsfræðingur og fyrrum prófessor við Berkeley-háskólann í Kaliforníu. Meðal ritverka hennar eru: *The Managed Heart*, *The Second Shift*, *The Time Bind* og *The Commercialization of Intimate Life*. Hún var annar ritstjóra greinasafnsins *Global Woman: nannies, maids and sex workers in the new economy*. Seinasta bók hennar *The Outsourced Self: Intimate Life in Market Times* var valin af riti bandarískra bókaútgefenda sem ein af bestu bókum ársins  2012 og birtist síðasti kaflinn í *The New York Times* (5. maí 2012). Hochschild rannsakar tilfinningar og tilfinningastjórn og reglur tilfinningalífs í bandarískum fjölskyldum, á vinnustöðum og í samskiptum milli fólks sem staðsett er mismunandi stöðum.

Í námi sínu hreifst Hochschild af ritverkum félagsfræðingsins C. Wright Mills sem skrifaði bókina *In White Collar* en þar segir Mills að við seljum persónuleika okkar og ákvað að bæta um þar sem Mills virtist gera ráð fyrir að fólk hefði persónuleika og Hochschild setti fram tilgátu að tilfinningalíf og gleði, sorg, reiði, afbrýðisemi og örvænting væri félagsleg fyrirbæri. Í sérhverri menningu væru til staðar frumgerðir tilfinningastrengja sem við gætum stillt okkar eigin innri strengi eftir. Menning viðurkennir tilfinningu með því að setja fram hvaða mögulegu tilfinningar er hægt að bera.

Í bókinni *In The Managed Heart* vitnar hún í rithöfundinn Milan Kundera sem skrifaði að tékkneska orðið „litost“ merkti óendanleg löngun sem blönduð er eftirsjá og trega tilfinning sem væri ekki eins í neinu öðru tungumáli. Fólk sem er ekki af tékkneskum uppruna getur vissulega fundið þessa sömu tilfinningu en hefur ekki á sama hátt fengið hvatningu til að opna á tilfinninguna og viðurkenna tilvist hennar, heldur frekar vanist á að taka ekki eftir henni og bæla hana niður.  Við höfum hugmynd um hvað tilfinning er og hvað tilfinning ætti að vera. Við ættum að reiðast einhverju og við ættum að gleðjast yfir einhverju eins og að vinna verðlaun. Með þessu erum við að reyna að hemja tilfinningar og fylgja tilfinningareglum sem standa djúpum rótum í menningu, við reynum að vera glöð í samkvæmi og sorgmædd í jarðarförum.
Flug Loftleiða LL 001

**Flug Loftleiða nr. LL 001** var leiguflug Loftleiða sem brotlenti við aðflug að flugvellinum í Colombo í Sri Lanka þann 15. nóvember 1978. Mikið þrumuveður var á svæðinu á þeim tíma og lenti flugvélin í kókospálmaakri um 6 kílómetrum frá flugvellinum. 183 létust en 79 lifðu af og er talið að þetta hafi verið mesta slys sem hafi átt sér stað í íslenskri flugsögu. Stjórnvöld í Sri Lanka gáfu út skýrslu um slysið þar sem stóð að orsökin væri líklega sú að áhöfnin hefði ekki farið eftir réttum aðflugsferlum. Íslensk og bandarísk stjórnvöld voru ekki á sama máli og vildu meina að orsökin hefði legið í biluðum tækjabúnaði á flugvellinum og einnig vegna flugstjórnar.

## Tenglar
*(EN) "Report of the Commission of Inquiry appointed by His Excellency the president to inquire into the causes and circumstances in which Loftleider Icelandic Airways aircraft DC-8-63F TF-FLA met with an accident in the vicinity of the Katunayake Airport on 15th November 1978." ( ) - Posted on the website of the Civil Aviation Authority of Sri Lanka
*Óttar Sveinsson. "ÚTKALL Leifur Eiríksson brotlendir ."
*(EN) Pre-crash photos from Airliners.net
Rýriskipting

**Rýriskipting** (eða **rýrnunarskipting**) (fræðiheiti: *meiosa*) er hugtak haft um frumuskiptingu þar sem dótturfruman hefur helmingi færri litninga (einlitna) en móðurfruman (tvílitna). 

Hjá öllum lífverum sem hafa kynæxlun er litningamengið til skiptis helmingað og tvöfaldað. Rýriskipting er einmitt sú frumuskipting sem helmingar litningamengið. Hún felur í sér tvö stig. Hún hefst með því að móðurfruman tvöfaldar litningafjölda sinn. Á eftir fylgja tvær frumuskiptingar. Úr einni móðurfrumu myndast því fjórar dótturfrumur og hefur hver um sig hálft litningamengi móðurfrumunnar. Oftast er móðurfruman tvílitna og þá eru dótturfrumurnar einlitna. Hjá dýrum verða þessar einlitna frumur strax að kynfrumunum. Hjá plöntum fara þessi tvö ferli ekki saman í tíma - fyrst verða rýriskiptingarnar en samruninn ekki fyrr en seinna. Þetta er ástæðan fyrir því að einlitna og tvílitna skeið skiptast á í lífsferli plantna. Frumurnar sem myndast við rýriskiptingu hjá plöntum kallast gró. Þau
taka að vaxa og mynda einlitna lífveru, kynliðinn. Seinna verða svo einhverjar frumur í kynliðnum að eggfrumum og
sæðisfrumum.
Blóðþrýstingur

**Blóðþrýstingur** er sá þrýstingur sem blóðið beitir á veggi æðakerfisins. Mestur af þessum þrýstingi kemur til vegna krafts frá hjartanu þegar það dælir blóði.  

Þegar talað er um blóðþrýsting á fólk vanalega við þrýstinginn í stóru slagæðunum. Þar sem þrýstingur sveiflast til vegna samdráttar hjartans eru tveir hlutir athugaðir: mesti þrýstingur sem mælist þegar hjartað slær (slagþrýstingur) og lægsti þrýstingur sem mælist milli tveggja hjartslátta (fylliþrýstingur). 

Eðlilegur slagþrýstingur er á bilinu 120 mmHg til 130 mmHg. Eðlilegur fylliþrýstingur er á bilinu 80 mmHg til 85 mmHg. Ef efri mörk fara yfir 140 mmHg og neðri mörk yfir 90 mmHg er talað um háþrýsting.  Lágþrýstingur er þegar efri mörk fara undir 90 mmHg og neðri mörk undir 60 mmHg. 

## Athugasemdir


## Tilvísanir
Íþróttafélagið Garpur

**Íþróttafélagið Garpur** var stofnað 30. september 1992. Stofnfélagar voru 27 og var stofnað af og fyrir þrjá hreppi í sömu sveit; Landhrepp, Holtahrepp og Ásahrepp en þessir hreppir eru allir í Rangárvallasýslu. Aðsetur íþróttafélagsins er að Laugalandsskóla í Holtum sem liggur að landveginum suður í Landsveit.

## Deildir innan félagsins
Félagið rekur æfingar fyrir Laugalandsskóla. Þó er ekki lokað fyrir neinn að sækja æfingu hjá Garpsmönnum.

Þær deildir og það sem er hægt að iðka hjá íþróttafélaginu er eftirfarandi: *[[blak]]*, *[[badminton]]*, *[[knattspyrna]]*, *[[handknattleikur]]*, *[[frjálsar íþróttir]]* og síðast en ekki síst *[[glíma]]*. Yngstu iðkendur Garps fara í Stubbaleikfimi en það hefur verið í boði í tvo áratugi.

## Tilvísanir
Páll Pálsson

**Páll Pálsson** getur átt við um:
* Pál Pálsson prest og stofnanda Heyrnleysingjaskólans (1836 – 1890).
* Pál Pálsson leikara (f. 1974).
Empire (bók)

***Empire*** eða ***Veldið*** er bók eftir Michael Hardt og Antonio Negri sem kom út árið 2000. Höfundar skýra þar eðli valds og nota hugtakið lífvald yfir vald sem birtist sem ítök í öllu lífi bæði nýtingu valds til framleiðslu á vörum og til tímgunar, ósýnilegt vald sem umlykur allt.

Í bókinni er lýst umbreytingu frá heimsvaldastefnu nútímans sem byggist í kringum þjóðríki til póstmódernískt netkerfis sem höfundar kalla *Veldið* sem nær yfir allt líf út út fyrir þjóðríkin án þess að hafa neina miðju. Heimsskipan einkennist af íhlutun (e. *intervention*) sem alltaf birtist sem undantekning, það þurfi að gera innrásir í ríki til að stilla til friða. Veldið sé ekki heimsvaldastefna einstakra ríkja heldur lífrænt yfirþjóðlegt valdanet án miðju og ytra borðs. Andófshreyfingar geta ekki barist við ósýnilegan óvin sem þó umlykur allt heldur verið dreifðar og ósamstæðar og lagt til atlögu hvar sem er. Höfundar telja þjóðríkið búið að vera og andófshreyfingar þurfi að ná saman í stóru netkerfi. Andóf verði ummyndað framhald af byltingarhreyfingum 20. aldar.

## Heimildir
* Hjörleifur Finnsson, „Af nýju lífvaldi: Líftækni, nýfrjálshyggja og lífsiðfræði“, *Hugur* 15 (1) (2003, útg. 01.01.2004), bls. 174 - 196.
* Viðar Þorsteinsson, „Hið nýja veldi“, *Lesbók Morgunblaðsins* 26. júlí 2003, bls. 10.
* Lífpólitísk framleiðsla, Hugur, 1. tölublað (01.01.2004), Blaðsíða 150
Sigríður Víðis Jónsdóttir

**Sigríður Víðis Jónsdóttir** (f. 20. nóvember 1979) er íslenskur rithöfundur og fyrrum aðstoðarmaður umhverfisráðherra Guðmundar Inga Guðbrandssonar. 

Sigríður starfaði áður sem upplýsingafulltrúi UNICEF á Íslandi.

Fyrsta bók Sigríðar er *Ríkisfang: ekkert. Flóttinn frá Írak á Akranes*, sem kom út haustið 2011. Fyrir hana hlaut Sigríður viðurkenningu Hagþenkis, félags höfunda fræðirita og kennslugagna, auk þess sem hún var tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna og til Fjöruverðlaunanna, bókmenntaverðlauna kvenna. 

## Tilvísanir
Einar Jónsson (aðgreining)

**Einar Jónsson** getur átt við:

* Einar Jónsson, dannebrogsmann (1754 – 1845)
* Einar Jónsson, myndlistarmann (1874 – 1954)
* Einar Jónsson frá Fossi, málari (1863 – 1922)
Lille OSC

**LOSC Lille** (*Lille Olympique Sporting Club*) oftast þekkt sem Lille OSC eða einfaldlega Lille, er franskt fótboltalið frá frönsku borginni Lille. Félagið var stofnað árið 1944 sem afleiðing af samruna félaganna Olympique Lillois and SC Fives og spilar nú í Ligue 1 sem er fyrsta deild í Frakklandi. Lille spilaði áður heimaleikina á Stade Lille Metropole en árið 2012 færði liðið sig yfir á Grand Stade Lille Métropole leikvanginn.

Hákon Arnar Haraldsson spilar með liðinu.

## Titlar
* **[[Ligue 1|Frakklandsmeistarar]] (4)**: 1945–46, 1953–54, 2010–11, 2020-2021
* **Bikarmeistarar (6)**:  1945–46, 1946–47, 1947–48, 1952–53, 1954–55, 2010–11
* **2. deildarmeistarar (4)**: 1963–64, 1973–74, 1977–78, 1999–2000
* **Intertoto-meistarar (1)**: 2004
Ársæll Örn Kjartansson

**Ársæll Örn Kjartansson** (fæddur 6. október 1945) er íslenskur fyrrum fótboltamaður. Ársæll spilaði sem varnarmaður fyrir Knattspyrnufélag Reykjavíkur og íslenska landsliðið.

Ársæll starfaði einnig sem flugmaður og seinna meir flugstjóri hjá Loftleiðum Íslands.

Ársæll flaug þar Boieng 737 flugvélum.

## Heimildir
Sinnepsgas

**Sinnepsgas** er efni sem notað hefur verið sem efnavopn í hernaði. Efnafræðiformúla er C4H8Cl2S. Þjóðverjar notuðu sinnepsgas í fyrri heimstyrjöldinni árið 1917 og Frakkar og Bretar árið 1919. Sinnepsgas var notað í seinni heimstyrjöldinni á Ítalíu árið 1943. það var notað í Íran og Írak stríðum á árunum 1980 til 1988.

Sinnepsgas er lyktar- og litlaust ef það er hreint en ef það er blandað öðrum efnum verður það gulleitt eða dökkbrúnt og með sterka lykt sem minnir á sinnep, hvítlauk eða piparrót. Skaðsemi þess er að það gengur í efnasamband við vatn og myndar sameindir sem geta hvarflast við efni í húð og vefjum og við ætandi saltsýru.  Sinnepsgaseitrun veldur blöðrum á húð, augu verða sár og sjúklingar kasta upp og fá innvortis- og útvortis blæðingar. Hermenn sem eitrað var fyrir með sinnepsgasi í fyrri heimsstyrjöldinni dóu oft eftir fjórar til fimm vikur eftir miklar kvalir. Talið er að rúmlega 4000 breskir hermenn hafi dáið af völdum sinnepsgass í fyrri heimsstyrjöldinni. Þeir sem lifðu af sinnepsgaseitrun eiga á hættu að fá krabbamein í öndunarfæri. Þróaðar hafa verið aðferðir til afeitrunar og hefur reynst besta að nota peroxýsýrur sem hvarflast við sinnepsgas á nokkrum sekúndum.

## Sinnepsgas á Íslandi
Eitrun af völdum sinnepsgass hefur komið upp á Íslandi þegar sprengikúlur fullar af sinnepsgasi komu upp úr sjó með skeljasandi. Þessar sprengjur voru bandarískar. Bretar og Bandaríkjamenn  notuðu sinnepsgaskúlur í fallbyssur sínar á Íslandi og Bandaríkjaher var  með  sérstaka liðssveit nálægt Selvatni norðan Lækjarbotna sem annaðist geymslu og áfyllingar á slíkar kúlur. Bandaríkjamenn förguðu í stríðslok skotfærum í sjó í Faxaflóa og við Reykjanes.

## Heimildir

* 
*  Sinnepsgassprengjur á afvegum í Faxaflóa - Sinnepsgas: notkun þess og eitranir (Læknablaðið 2009)
Patricia Mallette

**Patricia „Pattie“ Mallette** (fædd 2. apríl 1975) er móðir kanadíska popp- og R&B-söngvarans Justins Bieber. Hún var aðeins sautján ára gömul þegar hún eignaðist eina son sinn
Íslenska geitin

**Íslenska geitin**, **íslenski geitastofninn**, eða **landnámsgeitin** er lítill lokaður erfðahópur geita sem talið er að hafi borist hingað með landnámsmönnum frá Noregi og verið án innblöndunar í um 1150 ár. Stofninn er í útrýmingarhættu og var aðeins 818 dýr í 76 hjörðum árið 2012. Árið 1930 voru geitur á landinu um 3000. Tvisvar hefur geitastofninn farið niður fyrir hundrað dýr en það gerðist á árunum 1883-1885 og aftur um 1960. Greiddur er opinber stofnverndarstyrkur fyrir vetrarfóðraðar geitur.

Ástæður fyrir fækkun geita eru taldar vera búháttabreytingar í sveitum og myndun þéttbýlis, einangrun svæða og niðurskurður vegna riðu ásamt því að geitur voru haldnar til mjólkurframleiðslu víða í sjávarplássum fram að seinni heimsstyrjöldinni því þær þurftu ekki mikið fóður og mjólkuðu nóg til heimilis. Þegar svo mjólkursamlög voru stofnuð þá lagðist mjólkurgeitahald af en fyrsta mjólkurbúið var stofnað 1927. Varnarlínur vegna sauðfjárveikivarna sem settar voru upp í kringum 1940 hafa skipt geitastofninum upp í marga litla hópa með takmörkuðu flæði erfðaefnis á milli. Stærsta geitabúið á Íslandi er Háafell í Hvítársíðu með yfir 180 dýr.

## Heimildir
* Verndaráætlun fyrir íslenska geitastofninn 2012 
* Geitabúið Háafell í Hvítársíðu
Instituto Federal da Bahia

**Háskólinn í Bahia** (*Instituto Federal da Bahia*, oft nefndur **IFBA**) er ríkisrekinn rannsóknarháskóli í Salvador, Bahia, Brasilíu.

Skólinn var stofnaður árið 1910.

## Tilvísanir


## Tenglar

* IFBA  – opinber vefsíða skólans
Channing Tatum

**Channing Matthew Tatum** (f. 26. apríl 1980) er bandarískur leikari og kvikmyndaframleiðandi, þekktastur fyrir hlutverk sín í *[[Step Up]]* (2006), *[[G.I. Joe: The Rise of Cobra]]* (2009), *[[Dear John]]* (2010), *[[The Vow]]* (2012), *[[21 Jump Street]]* (2012), *[[Magic Mike]]* (2012) og *[[G.I. Joe: Retaliation]]* (2013). Channing er þekktur fyrir að leika í drama-og hasarmyndum en hann hefur einnig leikið í gamanmyndum.

## Æskuár
Tatum er fæddur og alinn upp í Cullman, Alabama. Hann er sonur Kay, sem vann hjá flugfélagi, og Glenn Tatum, sem vann sem smiður. Hann á systur sem heitir Paige. Forfeður hans eru Írar, Frakkar, Þjóðverjar og amerískir frumbyggjar. Þegar Channing var sex ára flutti fjölskyldan hans til Mississippi. Þegar Tatum var ungur var hann mikill íþróttamaður, hann æfði amerískan fótbolta, fótbolta, hlaup og hafnarbolta.

## Einkalíf
Árið 2006 kynntist Channing leikkonunni og dansaranum Jennu Dewan þegar þau léku saman í myndinni Step Up. Þau byrjuðu samband stuttu eftir að myndin var tilbúin. Parið trúlofaði sig snemma í september 2008 og gifti sig svo 11. júlí 2009. Channing og Jenna eiga saman eina dóttur, Everly, sem fæddist 31. maí 2013.
Frank Ocean

**Christopher Francis Ocean** (f. **Christopher Edwin Breaux**; 28. október 1987), betur þekktur undir sviðsnafni sínu **Frank Ocean**, er bandarískur söngvari og lagahöfundur frá New Orleans, Louisiana. Ocean byrjaði feril sinn á því að semja nafnlaust lög fyrir tónlistarmenn eins og Brandy Norwood, Justin Bieber og John Legend. Árið 2010 náðu lögin „Novacane“ og „Swim Good“ gríðalegum árangri og vöktu áhuga hjá tónlistarfólki eins og Kanye West, Beyoncé Knowles og Jay-Z og þar af leiðandi birtust lögin á plötunni *[[Watch the Throne]]* með West og Jay-Z.

Árið 2012 lenti Ocean í öðru sæti á BBC's Sound of 2012-listanum. Fyrsta platan hans *[[Channel Orange]]* sem hann gaf út í júlí 2012 á plötunni voru til dæmis lögin „Thinkin Bout You“, „Lost“ og „Sweet Life“.

## Æskuár
Christopher „Lonny“ Breaux fæddist 28. október 1987 í Kaliforníu. Þegar hann var um það bil fimm ára flutti hann til New Orleans, Louisiana. Þegar Frank var unglingur safnaði hann sér pening með því að slá gras, ganga með hunda og þrífa bíla fyrir þá sem vildu, til þess að hann gæti borgað fyrir tíma í stúdíóinu.

## Einkalíf
Árið 2010 breytti hann nafninu sínu úr Christopher Breaux yfir í Christopher Francis Ocean í gegnum löglega vefsíðu. Ocean var einn af fyrstu afrískættuðu amerísku tónlistarmönnum til þess að viðurkenna samkynhneigð sína.

## Tenglar
*
Kaldbakur (Eyjafirði)

**Kaldbakur** er fjall við Eyjafjörð norður af Grenivík og er hluti af fjallakeðju sem einu nafni nefnist Látrafjöll. Fjallið er 1.173 m hátt og hæst fjalla við norðanverðan Eyjafjörð að austan. Á tindi Kaldbaks er varða sem hlaðin var af landmælingamönnum danska herforingjaráðsins árið 1914.
Watch the Throne

***Watch the Throne*** er breiðskífa eftir bandarísku rapparana Jay-Z og Kanye West sem kom út árið 2011.

## Lagalisti
# „No Church in the Wild“ (ásamt Frank Ocean & The-Dream) – 4:32
# „Lift Off“ (ásamt Beyoncé) – 4:26
# „Niggas in Paris“ – 3:39
# „Otis“ (ásamt Otis Redding) – 2:58
# „Gotta Have It“ – 2:20
# „New Day“ – 4:32
# „That's My Bitch“ – 3:22
# „Welcome to the Jungle“ – 2:54
# „Who Gon Stop Me“ – 4:16
# „Murder to Excellence“ – 5:00
# „Made in America“ (ásamt Frank Ocean) – 4:52
# „Why I Love You“ (ásamt Mr Hudson) – 3:21

### Deluxe útgáfa
# „Illest Motherfucker Alive“ – 5:23
# „H•A•M“ – 4:35
# „Primetime“ – 3:19
# „The Joy“ (ásamt Curtis Mayfield) – 5:17
Upprunalega stafrænt

Efni er **upprunalega stafrænt** sem verður til í tölvubúnaði en er ekki stafrænt endurgert af öðrum miðli.
Lost

**Lost** getur átt við:

* Lost, Hljómsveir frá Akureyri
* 
*  (taugaáfall)
* , þegar blóðrásarkerfið nær ekki að dæla nægilegu blóði til vefja líkamans
* Lost, bandaríska sjónvarpsþætti
* Lost, lag eftir Frank Ocean
Torfi Einarsson

**Torfi Einarsson** (25. desember 1812 – 21. desember 1877) var bóndi á Kleifum á Selströnd frá 1835 til æviloka og þingmaður Strandamanna á árunum 1864 – 1877.

Torfi fæddist í Kollafjarðarnesi á Ströndum. Foreldrar hans voru Einar Jónsson dannebrogsmaður, bóndi þar, og kona hans, Þórdís Guðmundsdóttir (fædd um 1777, dáin 31. júlí 1861), húsmóðir. Bróðir Torfa var Ásgeir Einarsson alþingismaður.

Kona Torfa var Anna Einarsdóttir (20. ágúst 1802 – 26. júní 1879) húsmóðir. Foreldrar hennar voru Einar Einarsson og kona hans Helga Ólafsdóttir. Dætur þeirra Torfa voru Soffía (1842–1923) og Guðbjörg (1845–1923).

## Prentaðar heimildir
* Guðbrandur Benediktsson: „Kosningar og þingmenn Strandasýslu frá endurreisn Alþingis 1845“, í: *Vesturland* 42 (1965), bls. 17.
* Jón Þorkelsson: „Frá Torfa Einarssyni á Kleifum. Eptir handriti síra Friðriks Eggerz. Með mynd“, í: *Blanda. Fróðleikur gamall og nýr. II*. Reykjavík, 1921–1923, bls. 392–405.

## Ytri tenglar
* ''Alþingi'': Torfi Einarsson
* ''Ísmús'': Torfi Einarsson
* ''Legstaðaleit'': Torfi Einarsson

## Tilvísanir
Magnús Einarsson á Hvilft

**Magnús Einarsson** var íslenskur bóndi á 19. öld. Hann fæddist 23. júlí 1809 í Kollafjarðarnesi á Ströndum, sonur Einars Jónssonar dannebrogsmanns, á  Kollafjarðarnesi.  (f. 9. júlí 1754, d. 6. desember 1845) og konu hans Þórdísar Guðmundsdóttur (f. um 1777, d. 31. júlí 1861). Tvíburabróðir Magnúsar var Ásgeir Einarsson alþingismaður og annar bróðir Torfi Einarsson alþingismaður.

Magnús braust úr sárri fátækt í álnir og gerðist stórbóndi  á Hvilft í Önundarfirði. í Strandasýslu. Hann dó 27. maí 1870.

Magnús var helsti stuðningsmaður Jóns forseta á Vestfjörðum og var jafnframt varamaður hans sem alþingismaður fyrstu árin. Á þessum árum var enn mikilvægara en nú að hafa góða stuðningsmenn heima í héraði, því í þessum fyrstu kosningum til Alþingis var Jón Sigurðsson úti í Kaupmannahöfn og þurfti því alfarið að treysta á menn heima í héraði. Í skrifum Lúðvíks Kristjánssonar, fræðimanns eftir hans miklu rannsóknir, er berlega ljóst að Magnús á Hvilft er maðurinn sem Íslendingar eiga að þakka hina traustu forystu í baklandi Jóns á Vestfjörðum og gaf honum undirstöðu til sinnar kröftugu sjálfstæðisbaráttu.

Þess má geta að í Hrafnseyrarnefnd sat einn afkomanda Magnúsar, Gunnlaugur Finnsson, bóndi og f.v. alþingismaður á Hvilft, Önundarfirði.
Sweet Life

**Sweet Life** er lag á plötunni Channel Orange eftir Frank Ocean. Lagið er skrifað af Ocean og Pharrell Williams.
Kanye West

**Ye** (f. 8. júní 1977 undir nafninu **Kanye Omari West**) er bandarískur hip hoptónlistarmaður, lagahöfundur, plötuframleiðandi, leikstjóri og tískuhönnuður. West var alinn up á miðstéttarheimili í Chicago, Illinois og byrjaði að rappa í þriðja bekk og varð brátt mikilvægur þáttur í hip-hop senu borgarinnar. West gekk í listarskóla áður en hann hætti og sneri sér alveg að tónlistinni seint á árunum 1990 – 2000. Þótt löngun Kanyes hafi í raun staðið til þess að verða rappari tóku hljómplataframkvæmdastjórar hann ekki alvarlega, sáu hann fyrst og fremst sem framleiðanda. West hefur gefið út tíu plötur og er með söluhæstu tónlistarmönnum allra tíma með rúmlega 30 milljón sölum á áþreyfanlegum eintökum, og yfir 100 milljónir stafrænna sala. Kanye West hefur verið mjög sigursæll á tónlistarverðlaunahátíðum og hefur tekið heim með sér 24 Grammy styttur og hefur verið tilnefndur 68 sinnum.

West stofnaði plötuútgáfufyrirtækið GOOD Music eftir velgengni frumraunar sinnar, *[[The College Dropout]]*. West hefur mörgum verið mikill áhrifavaldur og einnig uppgötvað stjörnur á einn eða annan hátt og mætti þar helst nefna John Legend, Travis Scott, Big Sean, Chance the Rapper og Desiigner.

## Þátttaka í stjórnmálum
Kanye West bauð sig fram í forsetakosningum Bandaríkjanna árið 2020 fyrir eigið stjórnmálaafl, „Afmælisflokkinn“ (e. *Birthday Party*). Þegar West tilkynnti um framboð sitt í júlí 2020 var framboðsfrestur til að komast á kjörseðla í mörgum ríkjum Bandaríkjanna þegar liðinn. Í nóvember 2022 tilkynnti West að hann hygðist aftur gefa kost á sér í forsetakosningum ársins 2024. 

West hefur vakið athygli og umtal með ýmsum umdeildum yfirlýsingum sínum, meðal annars um að þrælahald og kúgun svarts fólks í Bandaríkjunum hafi verið „val“ þeirra sjálfra. Í október 2022 leiddu ummæli West um Gyðinga sem einkenndust af Gyðingahatri til þess að West var tímabundið bannaður á samfélagsmiðlinum X og ýmis stórfyrirtæki, meðal annars þýski íþróttavöruframleiðandinn Adidas, slitu samstarfi við hann. Hann vakti frekari hneykslan í desember sama ár þegar hann lýsti yfir aðdáun sinni á Adolf Hitler og nasistum. West kallaði sig aftur nasista og lofaði Hitler í febrúar árið 2025.

## Einkalíf
Kanye West kvæntist raunveruleikaþáttastjörnunni Kim Kardashian í maí 2014 eftir tveggja ára samband. Saman eiga þau dótturina North „Nori“ West, fædda 15. júní 2013, soninn Saint West, fæddan 5. desember 2015, og dótturina Chicago West, fædd 15. janúar 2018. West og Kardashian tilkynntu að þau hygðust skilja í janúar 2021.

## Plötuútgáfur
### Breiðskífur
* *[[The College Dropout]]* (2004)
* *[[Late Registration]]* (2005)
* *[[Graduation]]* (2007)
* *[[808s & Heartbreak]]* (2008)
* *[[My Beautiful Dark Twisted Fantasy]]* (2010)
* *[[Watch the Throne|Watch The Throne]]* (2011)
* *[[Yeezus]]* (2013)
* *[[The Life of Pablo]]* (2016)
* *Ye* (2018)
* *Jesus Is King* (2019)
* *Donda* (2021)
* *Donda 2* (2022)
* *Bully* (2026)

## Tilvísanir

### Athugasemdir


### Heimildir
Sviðsnafn

**Sviðsnafn** er nafn sem listamenn taka sér oft upp í stað skírnarnafns síns. Oftast er það vegna þess að upprunalegt nafn þeirra telja þeir eða aðrir að sé ekki líklegt til vinsælda, oftast vegna þess að erfitt er að muna það eða bera það fram. Oft einnig vegna þess að þegar er til þekkt fólk með sama nafni. Sem dæmi þá heitir Michael Keaton réttu nafn Michael Douglas en breytti því til að forðast misskilning.
John Legend

**John Roger Stephens** (f. 28. desember 1978), betur þekktur undir sviðsnafninu **John Legend** er bandarískur tónlistarmaður, lagahöfundur og leikari.
Brandy Norwood

**Brandy Rayana Norwood** (f. 11. febrúar — 1979), einnig bara nefnd *Brandy* eða *Bran'Nu*, er bandarísk tónlistarkona og skemmtikraftur.
Anarkó-kommúnismi

**Anarkó kommúnismi** eða **anarkískur kommúnismi**, (einnig þekkt sem **stjórnleysisstefna**, **frjáls kommúnismi**, **frjálshyggju kommúnismi**, og **stjórnleysis sameignarstefna**) er hugmyndafræði innan stjórnleysisstefnu sem boðar afnám ríkisvalds, kapítalisma og einkaeigu (á meðan virðing er borin fyrir persónulegum eigum), og talar fyrir sameign á framleiðslutækjunum, beinu lýðræði og láréttu neti af frjálsum samböndum og verkamannaráðum þar sem framleiðsla og neysla er byggð á meginreglunni „frá hverjum eftir getu, til hvers eftir þörfum“.

Anarkó-kommúnismi þróaðist frá róttækum félagshyggjumönnum eftir frönsku byltinguna en varð fyrst til sem slíkt í fyrsta alþjóðasambandinu á Ítalíu. Fræðileg störf Pjotr Kropotkín hafa komið anarkó kommúnistum að miklu gagni seinna meir í að setja á laggirnar skipulagsbandalög og andspyrnuhreyfingar. Í dag eru einungis tvö þekkt dæmi um notkun anarkó-kommúnista, anarkistauppreisnin í spænska borgarastríðinu og Fría svæðið í rússnesku byltingunni.

## Tengt efni
* Stjórnleysisstefna
* Stjórnleysis félagshyggja
* Sameignarstefna
* Saga stjórnleysisstefnu

## Heimildir
Dárafley

**Dárafley** eða **fíflaskip** er táknsaga (allegoría) í vestrænum bókmenntum og listum sem dregur upp mynd af skipi fullu af vitfirringum og fáráðlingum sem rekur stefnulaust norður og niður. 

Michel Foucault leit í skrifum sínum á dárafleyið eins og meðvitund um syndir og illsku í hugarheimi miðalda og ímynduðu landslagi Endurreisnarinnar.

## Tenglar

* „Í leit að engli tímans“, *Fréttablaðið* 4 (165. tbl.) (19.06.2004), blaðsíða 46.