open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Molière

**Jean-Baptiste Poquelin** (15. janúar 1622 – 17. febrúar 1673) betur þekktur sem **Molière**, var franskt leikskáld, leikstjóri og leikari. 

Hann fæddist í París, sonur bólstrara, en lærði í hinum virta menntaskóla Collège de Clermont sem rekinn var af Jesúítum. 1643 stofnaði hann leikhóp ásamt ástkonu sinni, Madeleine Béjart og fleirum og tók upp listamannsnafnið Molière til að hlífa föður sínum við þeirri skömm að eiga leikara fyrir son. Þessi leikhópur varð gjaldþrota 1645 og hann lenti í skuldafangelsi sem faðir hans leysti hann úr. Eftir það flakkaði hann um í fjórtán ár með Madeleine og skemmti í þorpum. Á þessu flakki hitti hann prinsinn af Conti sem gerðist styrktaraðili leikhópsins sem tók sér nafn hans. 

1658 kom Molière aftur til Parísar og lék þar í Louvre (sem þá var leigð út fyrir leiksýningar), meðal annars í eigin farsa *Le docteur amoureux*. Leikhópur hans sameinaðist frægum ítölskum *[[Commedia dell'arte]]* leikhóp og hann tróð upp í leikhúsi þeirra, *Petit-Bourbon*. 18. nóvember 1659 setti hann þar upp leikritið *Les Précieuses Ridicules* sem aflaði honum nokkurrar athygli og mikillar gagnrýni. Á næstu árum setti hann mörg fleiri gamanleikrit á svið sem mörg gengu vel. 

1662 flutti leikhópurinn yfir í Théâtre du Palais-Royal og Molière giftist Armande, sem hann áleit vera systur Madeleine, en sem var í raun laundóttir hennar sem hún átti með öðrum manni. Þetta varð vatn á myllu óvina Molières sem héldu því nú fram að hann hefði gifst dóttur sinni. Loðvík 14. hélt verndarhendi yfir honum, veitti honum fastan lífeyri og samþykkti að gerast guðfaðir fyrsta sonar hans. 

1664 samdi Molière tvö verk með tónlist eftir Jean-Baptiste Lully. Sama ár var eitt frægasta verk hans, *[[Tartuffe]]* (*Le Tartuffe, ou L'Imposteur*), sett á svið og olli miklu hneyksli fyrir það hvernig hann gagnrýndi yfirstéttirnar. Konungur sjálfur mun hafa mælst til þess að verkið yrði tekið af sviði og Molière skrifaði með hraði nýtt verk, *[[Don Juan]]* (*Dom Juan, ou le Festin de Pierre*) til að setja upp í staðinn. 1666 kom síðan út *[[Mannhatarinn]]* (*Le Misanthrope*) sem er almennt talið besta verk Molières en náði ekki miklum vinsældum í fyrstu. 

Áfram notaði hann tónlist Lullys í verkum eins og *Le Bourgeois Gentilhomme* en skrifaði minna þar sem hann var orðinn veikur. Síðasta verk hans, *[[Ímyndunarveikin]]* (*La Malade Imaginaire*) var frumsýnt 10. febrúar 1673, en Molière féll niður á sviðinu á fjórðu sýningu og lést skömmu síðar. Sagt var að hann hefði verið í gulum fötum og síðan hefur það verið talinn ólánslitur meðal leikara.

## Tengt efni

*
Reyðarfjarðarhreppur

**Reyðarfjarðarhreppur** var hreppur við Reyðarfjörð á Austfjörðum. Heyrði hann undir Suður-Múlasýslu.

Í kjölfar fólksfjölgunar og þéttbýlismyndunar á Eskifirði og Búðareyri var ákveðið að skipta hreppnum í þrennt árið 1907. Varð þá Eskifjörður að sérstökum hreppi, Eskifjarðarhreppi, og ströndin utan hans að Helgustaðahreppi. Reyðarfjarðarhreppur náði eftir það aðeins yfir innri hluta Reyðarfjarðar, innan Eskifjarðar.

Hinn 7. júní 1998 sameinaðist Reyðarfjarðarhreppur Eskifjarðarkaupstað og Neskaupstað undir nafninu *[[Fjarðabyggð]]*.
Helgustaðahreppur

**Helgustaðahreppur** var hreppur á Austfjörðum í Suður-Múlasýslu. Lá hann norðan megin Reyðarfjarðar, utan Eskifjarðar, kenndur við bæinn Helgustaði.

Hreppurinn var stofnaður árið 1907 þegar Reyðarfjarðarhreppi var skipt í þrennt.
Hinn 1. janúar 1988 sameinaðist Helgustaðahreppur Eskifjarðarkaupstað. Frá 1998 hefur hann verið hluti Fjarðabyggðar.
Norðfjarðarhreppur

**Norðfjarðarhreppur** var hreppur á Austfjörðum, í norðanverðri Suður-Múlasýslu.

Hreppnum var skipt í tvennt árið 1913 þegar kauptúnið við Norðfjörð var gert að sérstökum hreppi, *Neshreppi*, sem síðar varð að Neskaupstað.
Sveitarfélögin tvö sameinuðust á ný 11. júní 1994, þá undir merkjum Neskaupstaðar, sem svo varð hluti Fjarðabyggðar árið 1998.
Jane Austen

**Jane Austen** (16. desember 1775 – 18. júlí 1817) var enskur rithöfundur, fræg fyrir sögur sínar um mið- og yfirstéttarkonur. Frægasta verk hennar er *[[Hroki og hleypidómar]]* (*Pride and Prejudice*) sem kom fyrst út 1813. Hún gaf verk sín út nafnlaust og þau vöktu töluverða athygli, en nafnleysi hennar gerði það að verkum að hún var ekki í tengslum við aðra rithöfunda. Þótt hún hafi skrifað á rómantíska tímanum fylgdi hún ekki rómantísku bókmenntastefnunni, heldur einkennast verk hennar af skynsemishyggju og hún beitir háði gegn tilfinningasemi. Hún var fyrst upphafin sem einn mesti rithöfundur á enska tungu nokkrum áratugum eftir dauða sinn, eða á Viktoríutímabilinu.

## Verk
### Skáldsögur
* 1811 – Aðgát og örlyndi
* 1813 – Hroki og hleypidómar
* 1814 – Mansfield Park
* 1815 – Emma
* 1818 – Northanger Abbey, gefin út að höfundi látnum
* 1818 – Persuasion, gefin út að höfundi látnum
* 1871 – Lafði Susan, gefin út að höfundi látnum

## Tenglar
* 
*
Walt Whitman

**Walter „Walt“ Whitman** (31. maí 1819 – 26. mars 1892) var bandarískt skáld, blaðamaður og húmanisti sem fæddist á Long Island í New York. Frægustu verk hans eru ljóðasöfnin *[[Grasblöðin]]* (*Leaves of Grass*) og *Drum-Taps*. Hann hóf feril sinn sem blaðamaður og ritstjóri. Hann missti vinnu sína sem ritstjóri á *[[Daily Eagle]]* vegna andstöðu sinnar við þrælahald og gaf eftir það sjálfur út safnið *Grasblöðin* sem hann átti síðar eftir að breyta og bæta við fyrir nýjar útgáfur nánast alla ævina. Grasblöðin komu út á íslensku í þýðingu Sigurðar A. Magnússonar 1994 og endurútgefinn 2002 en nefnist bókin Söngurinn um sjálfan mig.

## Tenglar
* ''Tvö ljóð eftir Whitman''; birtust í Lesbók Morgunblaðsins 1999
* ''Úr grasblöðum''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1973
* ''Ég sit og horfi út''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1993
* ''En hve lengi við létum blekkjast, við tveir''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1998
Tinna

**Tinna** er hörð bergtegund úr kvarsi sem var fyrr á öldum notuð til að búa til spjótsodda og fleiri vopn og verkfæri, og til þess að kveikja eld. Þegar tinna er slegin í stál myndast neistar.

Tinna er gráleit eða svört á litin. Þessi bergtegund finnst ekki á Íslandi.


File:Flint Ponte di Veja 2.jpg
File:Feuerstein-bruch.jpg
File:Flint (Kyiv).jpg


## Sjá einnig
* Hrafntinna
Langston Hughes

**Langston Hughes** (1. febrúar 1902 – 22. maí 1967) var bandarískt skáld, rithöfundur, leikskáld og blaðamaður og einn af forystumönnum Harlem-endurreisnarinnar í New York á 3. áratugnum. Hann var talsmaður þess að þeldökkir Bandaríkjamenn ættu að vera stoltir af kynþætti sínum og fékk því á sig þá ásökun síðar að hann væri fylgjandi kynþáttahyggju og talinn úreltur eftir því sem kynþáttaaðskilnaður lét undan síga í Bandaríkjunum. Hann átti þó áfram sína fylgjendur og var síðar upphafinn aftur í mannréttindabaráttunni á 7. áratugnum.
Hrafn Gunnlaugsson

**Hrafn Gunnlaugsson** (fæddur 17. júní 1948 í Reykjavík) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og rithöfundur. Hann er sonur Gunnlaugs Þórðarsonar hæstaréttarlögmanns (f. 14. apríl 1919, d. 20. maí 1998) og Herdísar Þorvaldsdóttur leikkonu (f. 15. október 1923, d. 2013). Kona hans er Edda Kristjánsdóttir og eiga þau fjögur börn. Systir Hrafns er Tinna Gunnlaugsdóttir, leikkona og fyrrverandi Þjóðleikhússtjóri.

## Menntun
Hrafn lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík 1968. Eftir það hélt hann til Svíþjóðar og lærði við Háskólann í Stokkhólmi og lauk þaðan Fil. kand. prófi árið 1973. Ári síðar lauk hann prófi í kvikmyndagerð frá Dramatiska institutet í Stokkhólmi. Hann hefur einnig próf í spænsku frá Universidad de la Habana á Kúbu, sem hann lauk árið 1996.

## Helstu störf
Hrafn varð snemma þjóðþekktur fyrir þáttagerð í útvarpi, en hann sá um Útvarp Matthildi á sínum tíma ásamt félögum sínum, Davíð Oddssyni og Þórarni Eldjárn. Hann starfaði sem fréttaritari Morgunblaðsins í Svíþjóð á námsárunum, var framkvæmdastjóri Listahátíðar 1976 og 1978 og formaður Listahátíðar 1988. Starfaði sem leikstjóri hjá Leikfélagi Reykjavíkur og Þjóðleikhúsinu og einnig um tíma hjá sænska ríkissjónvarpinu. Hjá RÚV-Sjónvarpi var hann leiklistarráðunautur 1977 - 1982, dagskrárstjóri 1986 - 1989 og framkvæmdastjóri 1993 - 1994. Auk þess ýmis félagsstörf.

## Verk
**[[Kvikmynd]]ir** Hrafns eru þessar (handrit og leikstjórn):
* *[[Óðal feðranna]]* (1981)
* *[[Okkar á milli - í hita og þunga dagsins]]* (1982)
* *[[Hrafninn flýgur]]* (1984)
* *[[Í skugga hrafnsins]]* (1988)
* *[[Hvíti víkingurinn]]* (1991)
* *[[Hin helgu vé]]* (1993)
* *[[Myrkrahöfðinginn]]* (2000)
* *[[Reykjavík í öðru ljósi]]* (2000)
* *[[Opinberun Hannesar]]* (2003) smásaga Davíðs Oddssonar

**[[Sjónvarpsmynd]]ir** (leikstjóri):
* *[[Blóðrautt sólarlag]]* (1977)
* *Lilja* handrit Halldórs Laxness
* *Silfurtunglið* handrit Halldórs Laxness
* *Hver er?* (1983)
* *[[Reykjavík, Reykjavík]]*: Leikin heimildarmynd um Reykjavíkurborg (1986)
* *[[Böðullinn og skækjan]]* handrit Ivar Lo-Johansson (1987)
* *Vandarhögg* handrit Jökuls Jakobssonar
* *Keramik* handrit Jökuls Jakobssonar
* *Allt gott* handrit Davíðs Oddssonar
* *[[Þegar það gerist]]* (1998)

**Leikrit og revíur** með öðrum:
* *Ég vil auðga mitt land* í Þjóðleikhúsinu
* *Íslendingaspjöll* í Iðnó

### Sjónvarpsþáttaraðir
* *[[Undir sama þaki]]* (1977)
* *[[Þættir úr félagsheimili]]* (1982)

Auk þessa margir **sjónvarpsþættir og viðtöl**.

**Ritstörf**:
* *Ástarljóð*
* *Djöflarnir*, skáldsaga
* *Saga af sjónum*, leikritasafn
* *Flýgur fiskisaga*, smásögur
* *Grafarinn með fæðingartengurnar*, ljóð
* *Reimleikar í birtunni*, ljóð
* *Þegar það gerist*, smásögur

## Verðlaun og viðurkenningar
Hrafn hefur hlotið fjölda verðlauna og viðurkenninga fyrir kvikmyndir sínar. Til dæmis hlaut hann gullnu bjölluna fyrir eina af sínum fyrstu myndum.

## Sjá einnig

* Eimreiðarhópurinn

## Heimild
Samtíðarmenn A-Í, Vaka-Helgafell, 2003, Pétur Ástvaldsson ritstjóri.

## Tenglar
* ''Í hlekkjum og skugga hrafns''; grein í Vikublaðinu 1993
Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty

**Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty** (einnig nefndur **MGS2, Sons of Liberty**, **MGS2: SOL**) er framhald af stealth-leiknum Metal Gear Solid og fimmti Metal Gear-leikurinn og kom út á PlayStation 2 2001. Nú hafa verið gerðar uppfærslur frá MGS1, t.d.: ný brögð, skothæfni í fyrstu persónu sjónarhorni, og endurbætt grafík og auk þess er Hideo Kojima mættur á ný að leikstýra. Nú var notað hreyfiföngun til að gera myndböndin og gervigreind óvinanna var aukin út af náskeiði sem Motosada Mori hélt fyrir forritaranna.

## Söguþráður - 1. hluti
Nú eru liðin 2 ár frá Shadow Moses-atvikinu og Solid Snake hefur stofnað, ásamt Otacon (Hal Emmerich), Nastöshu Romanenko og Mei Ling, Philanthropy: stofnun sem vinnur gegn Metal Gear-tækjum. Revolver Ocelot hefur selt tækni upplýsingar Metal Gear Rex á svarta markaðnum og allur heimurinn á sinn eigin Metal Gear.
Loðmundarfjarðarhreppur

**Loðmundarfjarðarhreppur** var hreppur í Norður-Múlasýslu, í Loðmundarfirði á norðanverðum Austfjörðum.

Hinn 1. janúar 1973 var Loðmundarfjarðarhreppur sameinaður Borgarfjarðarhreppi með lagasetningu undir nafni hins síðarnefnda. Þá var einungis einn íbúi skráður í hreppnum.
Íslandsbanki (aðgreining)

Þrír íslenskir bankar hafa borið nafnið **Íslandsbanki**:
*Íslandsbanki sem starfaði á árunum 1904-1930 en lagðist þá af, Útvegsbanki Íslands reis á grunni hans.
*Íslandsbanki sem stofnaður var 1990 með sameiningu Iðnaðarbankans, Alþýðubankans, Verslunarbankans og Útvegsbankans. Hann skipti um nafn 2006 og hét þá Glitnir banki.
*Íslandsbanki sem stofnaður 9. október 2008 á grundvelli neyðarlaganna og tók yfir íslenskar eignir og skuldbindingar Glitnis banka. Hann hét upphaflega Nýi Glitnir banki en tók upp nafnið Íslandsbanki 20. febrúar 2009.
Wesleyan-háskóli í Ohio

**Wesleyan-háskóli** (enska: *Ohio Wesleyan University*) er staðsettur í bænum Delaware í Ohio og er fjórði elsti háskólinn í Bandaríkjunum. Háskólinn hefur auk þess að bjóða upp á grunnnám og framhaldsnám í hugvísindum, raunvísindum og félagsvísindum, arkítektaskóla, verkfræðiskóla, og skóla fyrir stjórnsýslu- og alþjóðafræði.
Álftavershreppur

**Álftavershreppur** var hreppur í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við sveitina Álftaver.

Hreppurinn varð til, ásamt Skaftártunguhreppi, árið 1886 þegar Leiðvallarhreppi var skipt í þrennt.

Hinn 10. júní 1990 sameinaðist Álftavershreppur Leiðvallarhreppi og Skaftártunguhreppi á ný, og Kirkjubæjarhreppi og Hörgslandshreppi að auki, undir nafninu *[[Skaftárhreppur]]*.
Leiðvallarhreppur

**Leiðvallarhreppur** var hreppur í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Leiðvöll í Meðallandi, sem var þingstaður hreppsins en er nú í eyði.

Til forna náði hreppurinn yfir þrjár sveitir: Meðalland, Álftaver og Skaftártungu, en var skipt í þrennt árið 1886. Vestan Kúðafljóts og Hólmsár varð að Álftavershreppi, ofan Hólmsár að Skaftártunguhreppi en austan Kúðafljóts hét áfram Leiðvallarhreppur. 

Hinn 10. júní 1990 sameinuðust hrepparnir þrír á ný og auk þess Kirkjubæjarhreppur og Hörgslandshreppur, undir nafninu *[[Skaftárhreppur]]*.
Kirkjubæjarhreppur

**Kirkjubæjarhreppur** var hreppur í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við Kirkjubæjarklaustur (áður Kirkjubær) á Síðu.

Hreppurinn varð til úr vestari hluta Kleifahrepps þegar þeim hreppi var skipt í tvennt árið 1892, en eystri hlutinn varð að Hörgslandshreppi. 

Hinn 10. júní 1990 sameinaðist Kirkjubæjarhreppur Álftavershreppi, Leiðvallarhreppi, Skaftártunguhreppi og Hörgslandshreppi undir nafninu *[[Skaftárhreppur]]*.
Kleifahreppur

**Kleifahreppur** var hreppur í Vestur-Skaftafellssýslu, kenndur við bæinn Kleifar á Síðu. ATH: kenndur við þingstaðinn Kleifar ekki bæinn.

Árið 1892 var Kleifahreppi skipt í tvennt um Geirlandsá. Varð vestari hlutinn að Kirkjubæjarhreppi og hinn eystri að Hörgslandshreppi.
Þeir sameinuðust á ný hinn 10. júní 1990, ásamt Álftavershreppi, Leiðvallarhreppi og Skaftártunguhreppi undir nafninu *[[Skaftárhreppur]]*.
Harper (Líberíu)

**Harper** er bær með um 30 000 íbúa sem stendur á syðsta odda Líberíu, Palmas-höfða í Maryland-sýslu allrasyðst í landinu. Höfðinn er vesturmörk Gíneuflóa. Borgin var mikilvæg stjórnsýslumiðstöð áður fyrr en var að miklu leyti lögð í rúst í borgarastríðinu. Hún er núna á valdi Friðargæsluliðs SÞ og í hægri endurbyggingu.
Ljósavatnshreppur

**Ljósavatnshreppur** var hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu, kenndur við kirkjustaðinn Ljósavatn. Hreppurinn náði lengst af yfir tvær sveitir meðfram Skjálfandafljóti: Köldukinn og Bárðardal, en árið 1907 var honum skipt í tvennt og varð þá syðri hlutinn að Bárðdælahreppi, en sá nyrðri hét áfram Ljósavatnshreppur.
Afmarkaðist hann af Skjálfandafljóti að austan og hátindum Kinnar- og Víknafjalla að vestan.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Ljósavatnshreppur Bárðdælahreppi, Hálshreppi og Reykdælahreppi undir nafninu *[[Þingeyjarsveit]]*.
Bárðdælahreppur

**Bárðdælahreppur** var hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu. Náði hann yfir allan Bárðardal, beggja vegna Skjálfandafljóts. 
Hreppurinn varð til árið 1907, þegar Ljósavatnshreppi var skipt í tvennt.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Bárðdælahreppur  Ljósavatnshreppi á ný og Hálshreppi og Reykdælahreppi að auki, undir nafninu *[[Þingeyjarsveit]]*.
Hálshreppur

**Hálshreppur** var hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu. Náði hann yfir bæði Fnjóskadal og Flateyjardal, auk Flateyjar á Skjálfanda. 
Flatey og Flateyjardalur voru gerð að sérstökum hreppi, *[[Flateyjarhreppur (S-Þingeyjarsýslu)|Flateyjarhreppi]]*, árið 1907.  Flateyjarhreppur var sameinaður Hálshreppi á ný 1. mars 1972, enda þá kominn í eyði.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Hálshreppur Ljósavatnshreppi, Bárðdælahreppi og Reykdælahreppi undir nafninu *[[Þingeyjarsveit]]*.
Reykdælahreppur

**Reykdælahreppur** var hreppur í Suður-Þingeyjarsýslu. Náði hann frá Skjálfandafljóti að vestan, yfir Reykjadal ofan Vestmannsvatns og mestan hluta Laxárdals. 

Hreppurinn varð til undir lok 19. aldar þegar Helgastaðahreppi var skipt í tvennt, í Reykdælahrepp og Aðaldælahrepp.

Hinn 9. júní 2002 sameinaðist Reykdælahreppur Hálshreppi, Ljósavatnshreppi og Bárðdælahreppi undir nafninu *[[Þingeyjarsveit]]*.
Unified Modeling Language

**Unified Modeling Language (UML)** er staðlað myndmál sem er notað við hugbúnaðarþróun. UML er skilgreiningarmál sem lýsir hugbúnaðarkerfum myndrænt. Málið er mjög ítarlega skilgreint, og því er hægt að lýsa kerfum á ótvíræðan hátt, en málið er einnig notað á óformlegan hátt til að útskýra hugmyndir um hönnun. Þekktasta tegund UML rits er svokallað klasarit sem lýsir klösum og venslum milli klasa. Einnig eru til rit sem lýsa högun kerfisins gagnvart notanda og rit sem sýna hvernig klasar vinna saman að tilteknu verki.

Til eru fjölmargir ritlar fyrir UML rit, og er misjafnt að hve miklu leyti þeir halda utan um hugbúnaðarferlið. Sum forrit geta búið til UML rit út frá kóða, eða farið í hina áttina og búið til beinagrind af kóða út frá UML ritum.

## Tenglar
Hlutbundin forritun

**Hlutbundin forritun** er forritunaraðferð sem felst í því að brjóta forritið niður í svokallaða klasa. Klasi er lýsing á tegund hlutar. Til dæmis má hugsa sér hlut sem heitir Jón sem er af taginu "Maður". Hlutbundin forritun gengur út frá þeirri hugmynd að í stað þess að hugsa um forrit sem frístandandi stefjur er forritið hugsað sem safn af hlutum.

## Klasar og hlutir

Klasi er skilgreining á tegund hlutar. Fyrst er skrifaður klasi sem er skilgreining á þessari tegund, og eftir það er hægt að búa til hluti af þessari tegund og gefa þeim skipanir. Klasaskilgreining inniheldur skilgreiningu á svokölluðum tilviksbreytum og aðferðum. Tilviksbreytur eru breytur sem hver hlutur af þessari tegund inniheldur. T.d. ef við erum með klasa "Maður" sem hefur tvær tilviksbreytur, "nafn" og "símanúmer", þá getum við búið til marga hluti af þessum klasa, sem hver um sig hefur mismunandi nafn og símanúmer. Aðferð er skipun sem hægt er að gefa hlut af þessum klasa. Þannig væri t.d. eðlilegt að skilgreina aðferð "sendaSMS" sem myndi senda skilaboð á númerið sem er geymt í tilviksbreytunni "símanúmer". Því má kannski líta svo á að klasi sé lýsing á gögnum og safn af aðferðum sem vinna með þessi gögn. Hlutur er svo eitt tilvik af þessum klasa.

UML-rit eru oft notuð við hlutbundna forritshönnun.

Erfðir eru eitt af meginhugtökum hlutbundinnar forritunar.
Anthony Hopkins

**Sir Philip Anthony Hopkins** (f. 31. desember 1937) er velskur leikari. Hann hefur hlotið fjölda verðlauna, þar á meðal Óskarsverðlaunin, Golden Globe-verðlaunin og Emmy-verðlaunin. Hann er fæddur og uppalinn í Wales, en fékk bandarískan ríkisborgararétt árið 2000. Hann er einna mest þekktur fyrir leik sinn í kvikmyndunum um mannætuna Hannibal Lecter.

Hopkins vann önnur Óskarsverðlaun sem besti karlleikari í aðalhlutverki árið 2021 fyrir leik sinn í myndinni *The Father*. Hopkins varð þar með elsti leik­ari til þess að vinna Óskar­sverðlaun fyr­ir leik í aðal­hlut­verki.

## Tenglar
* 
* 

## Tilvísanir
Graubünden

**Graubünden** (*Grigioni* á ítölsku, *Grischun* á retórómönsku, *Grisons* á frönsku) er stærsta kantónan í Sviss með rúmlega 7.105 km2. Hún er jafnframt austasta kantónan. Graubünden er eina kantónan í Sviss þar sem retórómanska er viðurkennt tungumál, ásamt þýsku og ítölsku.

## Lega og lýsing
Graubünden er austasta kantónan í Sviss og og á landamæri að Liechtenstein, Austurríki og Ítalíu. Að vestanverðu eru kantónurnar St. Gallen, Glarus, Uri og Ticino. Graubünden er ákaflega hálend kantóna, enda liggur hún nær algjörlega innan um Alpafjöll. Hæsti tindurinn er Piz Bernina með 4.049 m. Íbúar eru 191 þús talsins, sem gerir Graubünden að 14. fjölmennustu kantónu Sviss. Höfuðborgin er Chur. Íbúar kantónunnar skiptast eftir málum:

* Þýska: 127.755 (68%)
* Rómanska: 27'038 (14%)
* Ítalska: 19'106 (10%)
* Annað: 13'159 (8%)

## Skjaldarmerki
Skjaldarmerkið er samsett úr öllum þremur svæðum sem Graubünden samanstendur af. Neðst er svartur geithafur, uppi til vinstri er svört og hvít rönd, en uppi til hægri er krosslaga merki í bláum og gulum lit. Merkið var samsett 1932 og viðurkennt 1933. Fram að því voru þessi merki sýnd aðskilin.

## Nafnafræði
Héraðið myndaðist síðla á 14. öld sem samband þriggja svæða og hét þá **Drei Bünde** (Þríbandalagið). Íbúar Zürich og Austurríkis uppnefndu héraðið Graue Bund (Gráa bandalagið), en þetta heiti var tekið upp í héraðinu fyrir 1486. Í helvetíska lýðveldinu var héraðið tekið upp í Sviss og nefndist kantónan Retía, en 1803 var heitinu opinberlega breytt í Graubünden.

## Söguágrip
* Á rómverska tímanum var Graubünden hluti af skattlandinu Raetia (með höfuðborg í Ágsborg). 
* Þegar kristni varð ríkistrú, myndaðist fyrsti biskupsstóll norðan Alpa í Chur (sem í dag er höfuðborg Graubünden).
* Á 10. og 11. öld var svæðið hluti af hertogadæminu Sváfalandi.
* Á 14. og 15. öld voru þrjú bandalag stofnuð í héraðinu: Gotteshausbund (1367), Oberer Bund 1395) og Zehngerichtenbund (1436).
* 1450 sameinuðust þessi þrjú bandalög í eitt bandalag.
* 1524 var ný stjórnarskrá samþykkt í bandalaginu. Héraðið var að hluta sjálfstætt, en var þó tæknilega séð innan þýska ríkisins.
* Í siðaskiptunum lá við að héraðið klofnaði í sundur, en því tókst að afstýra.
* 1648, í friðarsamningunum í Vestfalíu eftir 30 ára stríðið, hlaut Graubünden sjálfstæði og var óháð þýska ríkinu.
* 1799 innlimaði Napoleon héraðið í helvetíska lýðveldið og kallaðist þá Retía.
* 1803 varð héraðið að kantónu og hlaut þá heitið Graubünden.
* 1854 fékk Graubünden eigin stjórnarskrá og breyttist í nútímalega kantónu.
* 1892 var ný stjórnarskrá samþykkt.
* 1900 bannaði kantónan bílanotkun á öllum götum.
* 1925 var ofangreint bann tekið úr gildi.
* 1950 hófst túrisminn af alvöru í Graubünden.
* 2003 var nýjasta stjórnarskráin samþykkt.

## Borgir

## Heimildir

## Tilvisanir

#Bevölkerung, Standeskanzlei Graubünden
Pablo Neruda

**Pablo Neruda** (12. júlí 1904 – 23. september 1973) var höfundarnafn skáldsins **Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto** frá Síle. Hann er talinn með mestu skáldum á spænsku á 20. öld og fékk Nóbelsverðlaun í bókmenntum árið 1971. Hann er hvað þekktastur fyrir ljóðabók sína Canto General (*Óðurinn mikli*). 

Neruda var alla tíð eindreginn kommúnisti og var sendiherra Síle í Madríd í spænsku borgarastyrjöldinni. Hann varð aðdáandi Stalíns og hélt trúnaði sínum við flokkslínuna til dauðadags, þrátt fyrir að viðurkenna síðar að persónudýrkun á Stalín hefði verið röng. 1945 varð hann öldungadeildarþingmaður. Hann slapp naumlega í útlegð 1948 eftir að hafa gagnrýnt harðlega stjórn Gabriel González Videla sem vinstri flokkarnir höfðu þó stutt til valda og var næstu ár á flakki um Evrópu. Hann sneri aftur til Síle 1952 sem stuðningsmaður Salvador Allende þegar einræði González Videla var að hruni komið.

## Eitt og annað
* Thor Vilhjálmsson segir um Neruda í greinasafni sínu *[[Hvað er San Marino?]]*: *Í ljóðum hans blandast ást á lífinu og hatur á þeim öflum sem vilja spilla því, ofbeldinu. Myndirnar rása fram í ofsalegum kynjaflaumi innblástursins, með karlmannlegum þrótti; breiður og þungur straumur með leiftrandi skynjunum. Hann seilist ofan í átök frumkraftanna í lífinu*. 

## Tenglar
* ''Jiménez de Quesada (1536)''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1998
* ''Í nótt get ég ort það næturljóðið dapra''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1970
* ''Óður um úr í myrkri''; birtist í Lesbók Morgunblaðsins 1979 
* Þorvaldur Gylfason, Bréfberinn og skáldið, Fréttablaðið, 295. tölublað (16.12.2010), Blaðsíða 39 
* Tvímála útgáfa af ljóðum Pablo Neruda (2018)
Oscar Wilde

**Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** (16. október 1854 – 30. nóvember 1900) var írskt skáld, rithöfundur og leikskáld sem var með þekktustu skáldum á enska tungu á síðari hluta Viktoríutímabilsins. Þekktustu meistaraverk hans eru *[[Myndin af Dorian Gray]]* og *[[Hreinn umfram allt]]*. Hann var dæmdur í tveggja ára fangelsi fyrir samkynhneigð 1895.

## Tenglar
* ''Konungssonurinn hamingjusami''; smásaga í Lögbergi 1927
Henrik Ibsen

**Henrik Johan Ibsen** (20. mars 1828 – 23. maí 1906) var norskt leikskáld sem ruddi brautina fyrir raunsæisleikhúsið við lok 19. aldar með verkum sem náðu heimsathygli eins og *Pétur Gautur* (með tónlist eftir Edvard Grieg), *[[Brúðuheimilið]]*, *[[Þjóðníðingur]]* og *[[Hedda Gabler]]*. Mörg af verkum hans gagnrýndu borgaralegt samfélag Viktoríutímabilsins og brutu blað í leikhúsi þess tíma með því að bjóða ekki upp á lausn sem fólst í sáttum eða sigri aðalpersónanna í lok leikrits. Talið er að verk hans séu þau sem oftast eru enn sett upp, á eftir verkum Shakespeares.    

## Verk
* *Catilina* (1850)
* *Kjæmpehøjen* (1850)
* *Sancthansnatten* (1852)
* *Gildet paa Solhoug* (1855)
* *Fru Inger til Østeraad* (1857)
* *Olaf Liljekrans* (1857)
* *[[Víkingarnir á Hálogalandi]]* (*Hærmændene paa Helgeland*) (1858)
* *Kjærlighedens Komedie* (1862)
* *Kongs-Emnerne* (1864)
* *Brand* (1866)
* *Pétur Gautur* (*Peer Gynt*) (1867)
* *De unges Forbund* (1869)
* *Digte* (ljóð, 1871)
* *Kejser og Galilæer* (1873)
* *[[Stoðir samfélagsins]]* (*Samfundets Støtter*) (1877)
* *[[Brúðuheimilið]]* (*Et Dukkehjem*) (1879)
* *[[Afturgöngur]]* (*Gengangere*) (1881)
* *[[Þjóðníðingur]]*/*[[Fjandmaður fólksins]]* (*En Folkefiende*) (1882)
* *[[Villiöndin]]* (*Vildanden*) (1884)
* *[[Rosmershólmur]]* (*Rosmersholm*) (1886)
* *[[Konan við hafið]]* (*Fruen fra Havet*) (1888)
* *[[Hedda Gabler]]* (1890)
* *[[Sólness byggingameistari]]* (*Bygmester Solness*) (1892)
* *[[Eyjólfur litli]]* (*Lille Eyolf*) (1894)
* *[[John Gabríel Borkmann]]* (*John Gabriel Borkman*) (1896)
* *Når vi døde vågner* (1899)

## Tenglar
* 
* ''Henrik Ibsen''; grein í Skírni 1906
Básendar

**Básendar** (Bátsandar) voru fyrrum kaupstaður og útræði á Reykjanesskaga vestanverðum. Básendar eru sunnarlega á Miðnesi (Rosmhvalanesi), á milli Stafness og Hafna. Höfnin var langt og mjótt lón, sem var eins og bás austur og inn í landið. Básendar voru verslunarstaður að minnsta kosti frá 1484 til 1800, þar var ein af höfnum einokunarverslunarinnar og náði verslunarsvæðið yfir Hafnir, Stafnes og Miðnes. Hinrik Hansen átti Básenda og var kaupmaður þar í lok 18. aldar og hefur verið nefndur síðasti kaupmaðurinn á Básendum enda var aldrei verslað né búið á Básendum eftir að hann fór þaðan. Yfir Básenda gekk Básendaflóðið árið 1799 og lagði staðinn í rústir. Lagðist þá verslun þar af.

## Heimildir
* 
*
* ''Básendar - Gamall verzlunarstaður á Suðurnesjum'', Lesbók Morgunblaðsins, 21. maí 1967, bls. 12-13
* ''Básendaför á björtum degi'', Lesbók Morgunblaðsins, 9. júlí 1978, bls. 6-7+12
* ''Básendar - Básendaflóð.'' Texti með jarðfræðikorti af Suðvesturlandi.
Fimmvörðuháls

**Fimmvörðuháls** nefnist svæðið milli Eyjafjallajökuls og Mýrdalsjökuls. Leiðin yfir hálsinn frá Skógum yfir í Goðaland er ein allra vinsælasta gönguleið landsins, en hún er um 22km löng og hækkun um 1000m. Á hálsinum er skáli ferðafélagsins Útivistar. Rétt sunnan við hálsinn er Baldvinsskáli, hann var endurnýjaður 2012 af Ferðafélagi Íslands. Leiðin er útsýnismikil ef gengið er frá suðri til norðurs enda óvanalega mikið af fossum í Skógá og sýn falleg niður í Þórsmörk þegar komið er yfir hálsinn. Ásamt kjarrlendi Þórsmerkur og grösugum heiðunum sunnan til gerir það að verkum að leiðin er mjög fjölbreytt, en getur þó einnig verið varasöm því skjótt skipast veður í lofti í nálægð við jökla. Þrír göngumenn 1 Íslendingur, 1 Færeyingur og 1 Dani létust úr kulda og vosbúð á leiðinni um hvítasunnuhelgina 1970 þegar veður snarversnaði.

Upp að Baldvinsskála er vegur sem hefst fyrir aftan kúafjósið á Skógum og helsta torleiðið á veginum er sjálf Skógaá sem er torfær jafnvel stærri jeppum en að öðru leyti er vegurinn smájeppafær. Vegurinn er þó jafnan hin síðari ár lokaður og læstur við girðinguna við kúafjósið. Þegar gengið er frá Skógum og norður svo sem algengast er, er oftast gengið annaðhvort meðfram ánni og hinir ýmsu fossar blasa þá við, eða meðfram veginum, en eftir að farið er yfir göngubrúnna yfir Skógará er veginum fylgt upp í Baldvinsskála. Frá Baldvinsskála er síðan stikaður slóði með tiltölulega stórum og greinilegum stikum upp að skála Útivistar.

## Eldgos í Fimmvörðuhálsi 2010

Fréttir af eldgosi við Eyjafjallajökul fóru að berast eftir miðnætti þann 21. mars. Samkvæmt sjónarvottum sáust fyrstu ummerki um gosið rétt fyrir miðnætti þann 20. mars eða kl 23:58.  2010http://www.mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/03/21/oskufall_byrjad_i_byggd/.

## Tenglar
*Kort af gönguleiðinni (Ferðafélag Árnesinga) 
*forsíða morgunblaðins frá 1970 eftir að þrír göngumenn létust á leiðinni

## Tengt efni
* Laugavegur (gönguleið)
Plagíóklas

**Plagíóklas** tilheyrir hópi feldspata og er þar af leiðandi sílíkatsteind.

## Lýsing
Til plagíóklass teljast steindir sem eru úr natríumfeldspati (NaAlSi3O8) og kalsíumfeldspati (CaAl2Si2O8) í mismunandi hlutföllum. Plagíóklas verður basískara eftir því sem kalsíumhlutfallið verður hærra. Plagíóklas er oft með samsíða rendur (e: striation) sem hjálpa við að greina það og er glært eða hvítt á litinn.

* Efnasamsetning: NaAlSi3O8 og CaAl2Si2O8
* Kristalgerð: Mónóklín, tríklín
* Harka: 6-6½
* Eðlisþyngd: 2,61-2,76
* Kleyfni: Góð

## Plagíóklasaröðin
*Albít (NaAlSi3O8)
*Oligoklas ((Na,Ca)Al(Si,Al)3O8)
*Andesín ((Na,Ca)Al(Si,Al)3O8) 
*Labradorít (Ca,Na)Al(Si,Al)3O8) 
*Bytownít (Ca,Na)(Si,Al)4O8)
*Anortít (CaAl2Si2O8)

## Útbreiðsla
Plagíóklassteindir eru kalsíumríkar í basalti og gabbrói en natríumríkar í granófýri og graníti. Í andesíti er jafnmikið af hvoru og sums staðar er svo mikið af hvítum plagíóklasdílum í berginu að það líkist blóðmöri, dæmi um þetta er Þjórsárhraun. 

## Heimild
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
* Þorleifur Einarsson (1994) *Myndun og mótun lands: Jarðfræði*. ISBN 9979-3-0263-1
Grimmsbræður

**Grimmsbræður** (þýska *Brüder Grimm*) voru bræðurnir Jacob Grimm (1785-1863) og Wilhelm Grimm (1786-1859). Þeir voru þýskir málvísindamenn sem þó eru langþekktastir fyrir útgáfu sína á þjóðsögum sem þeir söfnuðu við rannsóknir sínar á hljóðbreytingum í germönskum málum. Þjóðsagnaútgáfa þeirra varð fyrirmynd að hliðstæðum útgáfum um allan heim, meðal annars *[[Þjóðsögur Jóns Árnasonar|Þjóðsögum Jóns Árnasonar]]*. Slík útgáfa varð snar þáttur í þjóðernisrómantík í Evrópu á 19. öld. Dæmi um þeirra ævintýri eru: Mjallhvít, Þyrnirós og Öskubuska.

## Tengt efni
* Grimms ævintýri
Rainer Maria Rilke

**Rainer Maria Rilke** (4. desember 1875 – 29. desember 1926) er eitt af helstu skáldum þýskrar tungu á 20. öld. Hann fæddist í Prag í Bæheimi sem þá var hluti Austurríkis-Ungverjalands. Rilke orti bæði á bundnu máli og óbundnu og er stundum talinn með módernistum. Rilke er meðal annars þekktur fyrir *[[Dúínó-tregaljóðin]]* sem Kristján Árnason þýddi á íslensku. Rilke skrifaði einnig yfir 400 ljóð á frönsku.

## Tenglar
* ''Faguryrtur og töfrandi persónuleiki''; grein í Tímanum 1976
Sandsteinn

**Sandsteinn** er setberg úr samanbundnum sandkornum, aðallega kvarsi. Sandkornin eru 0,063-2 mm að þvermáli.

## Myndun
Sandsteinn myndast þegar laus sandur festist saman, og myndast því eins og lausi sandurinn. Ólíkt kalksteini eða kolum myndast sandsteinn ekki lífrænt þar sem hann samanstendur af afgöngum veðraðra steina. Kvars er mjög veðrunarþolin steind, auk þess að vera algeng steind í grjóti.

Mikilvægustu myndunarstaðir sandsteins eru höfin, aðallega grunn höf nálægt meginlandsflekum. Sandurinn kemur að mestu frá fasta landinu og flyst með ám og hafstraumum á setstað sinn.

Einnig er til sandsteinn sem myndast hefur á meginlandi. Aðallega er það sandsteinn sem myndast hefur með hjálp vatns (ár), minna er um sandstein þar sem kornin hafa flust á setstað með hjálp vinda.

Þegar yngri jarðlög setjast ofan á sandinn myndast þrýstingur á jarðlagið. Steindir falla úr sjó eða grunnvatni og binda sandinn. Myndunin tekur frá nokkrum áratugum upp í fleiri milljón ár.

## Heimild
Hómer

**Hómer** (gríska: Ὅμηρος *Hómēros*) er goðsagnakennt skáld sem á að hafa verið uppi í Grikklandi á 8. öld f.Kr. Honum eru eignuð meðal annars sagnakvæðin *[[Ilíonskviða]]* og *[[Ódysseifskviða]] sem flestir telja vera grundvallarbókmenntir Grikklands til fórna*. Venjan er að telja hann hafa fæðst í Jóníu og einnig átti hann að vera blindur. Að öðru leyti er ekkert vitað um Hómer og kvæðin sem honum eru eignuð hafa líklega mótast um langan aldur í munnlegri geymd. Sumir fræðimenn telja að Hómer sé eini höfundur kviðanna en aðrir telja að Hómer hafi ekki verið einn að verki heldur séu kviðurnar samdar af mörgum skáldum. Talið er að kviðurnar hafi verið samdar um miðja 8. öld f.kr. eða séu jafnvel eldri. Þá er einnig talið að Hómer hafi nýtt sér tilkomu ritmálsins til að skrifa lengri kviður en áður hafði verið gert. Þá hafa verið færð rök fyrir því að gríska stafrófið hafi verið þróað í þeim tilgangi að skrásetja kviðurnar, en engar samtímaheimildir geta hins vegar stutt þetta. 

## Verk Hómers
Ódysseifskviða fjallar um Ódysseif, sem er ein af hetjum Trójustríðsins og ævintýri hans á leið hans til baka til heimalands síns, eyjarinnar Íþöku. Guðirnir leika stórt hlutverk í þessari kviðu enda skiptast þeir í fylkingar með og á móti stríðsaðilum. Ferð Ódysseifs tók um tíu ár. Í þýðingu Sveinbjörns Egilssonar hefst kviðan á orðunum ,,Seg mér, sönggyðjan, Sem segir frá hinum víðförla manni sem sem hraktist mjög víða eftir að hafa lagt hina helgu Trójuborg í eyði. 

Ódysseifur flækist ekki aðeins til framandi þjóða á leið sinni til Íþöku heldur fer hann einnig til undirheima. Þar ráðfærði hann sig við Teiresías sem var mikill spámaður. Á ferð sinni hitti hann einnig Kýklópann Pólýfemos, en hann hugðist éta Ódysseif og vini hans. Ferðalangarnir hittu að auki seiðkerlinguna  Kirku sem gat breytt förunautum Ódysseifs í svín, sem og óvættina Skyllu, Karibdís og sírenurnar.

Penelópa, sem var kona Ódysseifs, beið eftir honum heima á Íþöku en hún átti marga vonbiðla þar sem flestir töldu Ódysseif af. Urðu þeir mjög ágengir, en þegar Ódysseifur kom heim drap hann þá alla. Eftir það bjuggu þau Ódysseifur og Penelópa ásamt syni sínum Telemakkosi á Íþöku.
Í Ódysseifskviðu, koma guðirnir mikið við sögu og Trójustríðið sagt vera þeim að kenna. Ódyseifsskviða er talinn vera léttari til lestrar en Illionskviða.
## Tengill

* 
* 
* ''Hómersþýðingar Sveinbjarnar Egilssonar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1952

**<big>Heimildaskrá</big>**

* Geir Þ. Þórarinsson. (2005). Um hvað fjalla Hómerskviður. Vísindavefurinn. Sótt 15. apríl 2018 af .
* Gunnar Karlsson. (2011). *Fornir tímar. Spor mannsins frá Laetoli til Reykjavíkur 4.000.000 f. Kr. til 1800 e. Kr*. Mál og menning.
Dashiell Hammett

**Samuel Dashiell Hammett** (27. maí 1894 – 10. janúar 1961) var bandarískur rithöfundur sem varð frægur fyrir harðsoðnar leynilögreglusögur. Meðal frægustu bóka hans er *[[Möltufálkinn]]* um leynilögreglumanninn Sam Spade. Hann barðist í Fyrri heimsstyrjöldinni og fékk þá spænsku veikina og síðar berkla sem áttu eftir að hrjá hann það sem eftir var ævinnar. Eftir stríðið vann hann við ýmis störf, meðal annars á leynilögreglustofu, drakk mikið og byrjaði að skrifa. Skáldsögur hans komu út 1929 til 1934 en eftir það hætti hann skrifum og helgaði sig starfi fyrir vinstrihreyfinguna í Bandaríkjunum. 1937 gekk hann í Bandaríska kommúnistaflokkinn. Í síðari heimsstyrjöldinni tókst honum að komast í herinn, þrátt fyrir veikindi, og var liðþjálfi í bandaríska hernum alla styrjöldina. Við upphaf Kalda stríðsins á McCarthy-tímabilinu lenti hann á svörtum lista þar sem hann neitaði að gefa upp nöfn annarra meðlima í kommúnistaflokknum.
Lev Tolstoj

**Lev Níkolajevítsj Tolstoj** (eða **Leó Tolstoj**) (rússneska: *Лев Никола́евич Толсто́й*; 9. september 1828 – 20. nóvember 1910) var rússneskur rithöfundur og leikskáld, heimspekingur og stjórnmálaspekingur, stjórnleysingi, grænmetisæta og friðarsinni. Hann var meðlimur Tolstoj-ættarinnar sem er gömul og áhrifamikil rússnesk aðalsætt og var forríkur landeigandi. Hann er talinn með mestu rithöfundum Rússa. Með frægustu verkum hans eru *[[Stríð og friður]]* og *[[Anna Karenína]]*. Hann boðaði og reyndi að lifa í anda kristilegrar stjórnleysisstefnu.

## Tenglar
* Verk Lev Tolstoj á íslensku, skv. Gegnir.is
Carl Sandburg

**Carl Sandburg** (6. janúar 1878 – 22. júlí 1967) var bandarískur rithöfundur, skáld, blaðamaður og sagnfræðingur af sænskum ættum sem vann hin eftirsóttu Pulitzer-verðlaun tvisvar; einu sinni fyrir ævisögu Abrahams Lincoln og í annað sinn fyrir ljóðasafn sitt *The Complete Poems of Carl Sandburg*. Hann gaf út tvö söfn með frumsömdum þjóðsögum, *Rootabaga Stories* (1920) og *More Rootabaga Stories* (1923). Sögurnar hafði hann samið fyrir dætur sínar og þar sem honum þótti að bandarísk borgarbörn vantaði þjóðsögur sem ættu við það umhverfi sem þau þekktu. 

## Tenglar
* „Samtal við Carl Sandburg“; grein í Alþýðublaðinu 1956
Mary Shelley

**Mary Shelley** (30. ágúst 1797 – 1. febrúar 1851) var enskur rithöfundur sem er einkum þekkt fyrir vísindaskáldsöguna *[[Frankenstein]]* (*Frankenstein, or the Modern Prometheus*). Hún var dóttir femínistans Mary Wollstonecraft og stjórnleysingjans William Godwin. Hún giftist enska rómantíska skáldinu Percy Bysshe Shelley sem drukknaði eftir sex ára hjónaband.

## Valin verk
* 1817 – History of a Six Weeks' Tour
* 1818 – Frankenstein
* 1819 – Mathilda
* 1823 – Valperga; or, The Life and Adventures of Castruccio, Prince of Lucca 
* 1824 – Posthumous Poems of Percy Bysshe Shelley
* 1826 – The Last Man 
* 1830 – The Fortunes of Perkin Warbeck 
* 1835 – Lodore 
* 1837 – Falkner 
* 1839 – The Poetical Works of Percy Bysshe Shelley 
* 1835-39 – Contributions to Lives of the Most Eminent Literary and Scientific Men, part of Lardner's Cabinet Cyclopaedia
* 1844 – Rambles in Germany and Italy in 1840, 1842, and 1843

## Tenglar
* ''Barnarbókarhandrit eftir Mary Shelley''; grein í Morgunblaðinu 1997
Byron lávarður

**Byron lávarður** eða **George Gordon Byron, 6. barón af Byron** (22. janúar 1788 – 19. apríl 1824) var enskt rómantískt skáld sem varð ekki síður frægur fyrir hneykslissögur sem um hann gengu en sagnakvæði sín eins og *[[Bandinginn í Chillon|Bandingjann í Chillon]]*, *[[Manfreð: sorgarleikur|Manfreð]]* og *[[Don Júan]]*. Matthías Jochumsson kallaði hann „Byron Bretatröll“ í kvæði. 

Byron átti í fjölmörgum ástarsamböndum. Hann var auk þess talinn hafa átt barn við hálfsystur sinni og lést að lokum í Grikklandi þar sem hann hafði ætlað sér að berjast fyrir málstað Grikkja í sjálfstæðisstríðinu gegn Tyrkjaveldi. Dóttir hans (og eina skilgetna barn hans) var Ada Lovelace sem síðar varð fræg fyrir að lýsa virkni fyrstu eiginlegu tölvunnar; greiningarvélar Babbages.

## Tenglar
*
Murasaki Shikibu

**Murasaki Shikibu** (紫 式部; um 973 – um 1014 eða 1025) var japönsk skáldkona og rithöfundur sem þjónaði við japönsku keisarahirðina á Heiantímabilinu. Hún er einkum fræg fyrir *[[Sagan af Genji|Söguna af Genji]]* sem sumir vilja telja fyrstu skáldsöguna í nútímaskilningi.
Æskýlos

**Æskýlos** (**Æskílos** eða **Aiskýlos**) (gríska: *Αἰσχύλος*; 525 f.Kr. – 456 f.Kr.) var leikskáld frá Aþenu í Grikklandi. Hann var einn þriggja mestu harmleikjaskálda Grikkja (hinir tveir eru Evripídes og Sófókles).

## Verk
Vitað er að Æskýlos skrifaði 76 leikrit, en aðeins sex eru þekkt í dag:

* *[[Persar (leikrit)|Persar]]*
* *[[Sjö gegn Þebu]]*
* *[[Meyjar í nauðum (Æskýlos)|Meyjar í nauðum]]*
* *[[Óresteia]]* (þríleikur):
** *[[Agamemnon (Æskýlos)|Agamemnon]]*
** *[[Sáttarfórn]]* eða *Dreypifórnfærendur*
** *[[Hollvættir]]* eða *Refsinornir*

Að auki er varðveitt verkið *[[Prómeþeifur bundinn]]* (stundum nefnt *Prómeþeifur fjötraður* eða bara *Prómeþeifur*) sem var eignað Æskýlosi í fornöld en nútímafræðimenn hafa dregið í efa að verkið sé réttilega eignað Æskýlosi.

## Tilvísanir


## Tenglar

* 
* 
* 
* ''Nafnið Æskílos''; grein í Morgunblaðinu 1983
* ''Nöfn og önnur orð úr grísku''; grein í Morgunblaðinu 1992
Isaac Asimov

**Isaac Asimov** (2. janúar 1920 – 6. apríl 1992) var bandarískur rithöfundur og lífefnafræðingur af rússneskum gyðingaættum. Hann er þekktur fyrir vísindaskáldsögur sínar og fjölmörg vísindarit fyrir almenning. Ein skáldsaga hans, *[[Stálhellar]]*, sú fyrsta í vélmennasyrpu hans, hefur komið út á íslensku í þýðingu Geirs Svanssonar.  Á æviferli sínum skrifaði hann meira en 400 bækur sem spanna allt Dewey-flokkunarkerfið að undanskildri heimspeki.  Hann var einn afkastamesti rithöfundur 20. aldarinnar.  Áhrifa hans gætir í mörgum verkum síðari höfunda, til dæmis Stjörnustríðsmyndum George Lucas.

Hann var prófessor í lífefnafræði við Boston-háskóla.
Fallorð

**Fallorð**  eru orð sem fallbeygjast, þ.e. greinirinn „hinn“, nafnorð, lýsingarorð, töluorð og fornöfn, og hafa auk þess kyn og tölu. 

Frumlag er fallorð í nefnifalli:8 og andlag er yfirleitt fallorð í aukafalli sem stýrist af áhrifssögn:10 og sagnfylling er alltaf fallorð í nefnifalli:11 og einkunn er fallorð sem stendur með öðrum orðum.

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Bein ræða
* Fallháttur
* Fallsetning

## Tenglar
* Fallorð
* Nokkrir punktar um orðflokka og beygingar
Greinir

**Greinir**  skiptist í ákveðinn greini () og óákveðinn greini (). Ákveðinn greinir gefur til kynna að verið sé að tala um einn ákveðinn hlut eða persónu, og skiptist í viðskeyttan greini og lausan greini. Óákveðinn greinir hins vegar gefur til kynna að verið sé að tala um einhvern ótiltekinn hlut eða persónu.

## Í íslensku

**Greinir í íslensku** skiptist í ákveðinn greini () og óákveðinn greini (). Ákveðinn greinir er orðið „“ sem beygist eftir kyni, tölum og föllum. Enginn sérstakur óákveðinn greinir er til í íslensku, og til að tákna hann er orðinu ekki breytt (hestur, maður, barn, sófi). Greini í íslensku er ýmist skeytt á undan lýsingarorði sem er hliðstætt nafnorði (laus greinir; „*hinn* góði maður“) eða skeyttur aftan við nafnorð (viðskeyttur greinir; „maður*inn*“, „kon*an*“, „barn*ið*“) og fellur þá *h* framan af honum og stundum einnig *i*; „tunga*n*“, „hestar*nir*“, „fjall*ið*“, einkum þegar fall nafnorðsins endar á sérhljóða eða *r* í fleirtölu.

### Laus greinir
Greinir er stundum notaður laus í íslensku og er hann orðið orðið „“ sem beygist eins og ábendingarfornafnið hinn nema í nefnifalli og þolfalli hvorugkyns. Laus greinir stendur á undan lýsingarorði sem er hliðstætt nafnorði og er aðallega notaður í formlegu og/eða hátíðlegu máli („*hin* unga stúlka faðmaði *hinn* unga svein“). Fallbeyging lauss greinis er svona:

### Viðskeyttur greinir
Viðskeyttur greinir er lang algengastur í hinu íslenska máli, en þá er h sleppt framan af lausa greininum (stundum meira) og afgangurinn límdur aftan á orðið sem greini skal hafa („stelpa*n* lamdi strák*inn*“). Fallbeyging viðskeytts greinis er svona:

Nokkur sérnöfn í íslensku eru nær alltaf rituð með viðskeyttum greini eins og Perla''n'', Kringla''n'', Jörð''in'', Páfi''nn'', Skeifa''n'', Spöngi''n'', irk''ið'' og Esja''n''.

## Í þýsku

**Greinirinn í [[þýska|þýsku]]** er breytilegur eftir falli orðsins en ólíkt íslensku, þá er hann aldrei viðskeyttur orðinu sjálfu, þótt það komi upp einhverjar aðstæður þar sem aðrir stafir eru viðskeyttir aftan við fallorðið. Greinirinn fylgir föstum reglum og eru engar undantekningar á honum sjálfum.

* Óákveðni greinirinn „ein“ er ekki til í fleirtölu, en í töfluna hefur orðinu „kein“ (enginn) verið sett inn í fleirtöludálkinn, en það beygist eins og óákveðni greinirinn.

Það feitletraða sýnir viðskeytið eftir falli, kyni og tölu. Eignarfornöfnin mein, dein, sein, ihr, unser, euer og ihr (Ihr ef þérun) taka líka að sér þessar endingar.

Eins og sést á töflunum, þá er greinirinn fyrir fleirtöluna óháður kyni. Auk þess sést að óákveðni greinirinn tekur að sér endingarnar frá ákveðna greininum.

## Tengt efni

* Greinir
* Fjallað er um „greini“ á Bragi
* Fjallað um greini á Ismal

## Tilvísanir
Töluorð

**Töluorð**  eru fallorð sem tákna tölu, röð, fjölda eða stærð einhvers. Þau bæta hvorki við sig greini né stigbreytast.  

## Skipting
Töluorð skiptast í **hrein töluorð** eða frumtölur (t.d. *einn, tveir, þrír*) og raðtölur (t.d. *fyrsti, annar, þriðji*) og **blönduð töluorð** sem greinast í tölunafnorð (*tugur*, *tvennd*, *fjarki*...), tölulýsingarorð (*einfaldur*, *þrefaldur*, *sjötugur*, *einir*, *tvennir*, *þrennir*), og töluatviksorð (*tvisvar*, *tvívegis*, *þrisvar* og *þrívegis*). 
### Hrein töluorð
#### Frumtölur
**Frumtölur** tákna tölur (einn, tveir, þrír, fjórir). Þær beygjast í föllum en fimm og framvegis beygjast ekki (eru eins í öllum föllum).

Frumtölururnar *einn*, *tveir*, *þrír* og *fjórir* fallbeygjast sem og allar tölur sem enda á þeim (*tuttugu og einn*, *fjörutíu og þrír*, *níutíu og fjórir*, *eitt þúsund og þrír*) og nokkrar aðrar tölur (*hundrað*, *þúsund*, *milljón* o.s.frv.). Annars fallbeygjast frumtölur ekki.

#### Raðtölur

**Raðtölur** eru töluorð sem tákna röð (*fyrsti*, *annar*, *þriðji*, *fjórði*, *fimmti*.. o.s.fv.) sem beygjast allar í föllum. Raðtölurnar beygjast yfirleitt eins og veik lýsingarorð í frumstigi (en þó ekki raðtölurnar *fyrsti* og *annar*).

### Blönduð töluorð
Ýmis orð sem tákna upphæð eða fjölda tilheyra öðrum orðflokkum en töluorðum:
#### Tölunafnorð
**Tölunafnorð** eru nafnorð sem fela í sér tölu. Til eru mörg dæmi um tölunafnorð:
* *[[tugur]]*
* *tvennd*
* *fjórgangur*
* *[[helmingur]]* 
* *fjarki*
* *[[eining]]*
* *[[tylft]]*
* *tíund* 
* *[[milljón]]* 
* *þrenning*
* *[[hundrað]]*
* o.fl.

#### Tölulýsingarorð

**Tölulýsingarorð** eru lýsingarorð sem eru gert orð tölum og hegða sér algjörlega eins og önnur lýsingarorð. Þau enda ýmist á *-faldur*, *-ræður* eða *-tugur*. Til dæmis:
* *tvískiptur*
* *einfaldur*
* *tíræður*
* *þrefaldur*
* *fjórfaldur*
* *þrítugur*
* *fimmtugur*
* *sjötugur*
* *níræður*
* *einir*
* *tvennir*
* *þrennir*
* o.s.frv.

#### Töluatviksorð

**Töluatviksorð** eru atviksorð sem fela í sér tölu. Aðeins eru til fjögur slík töluatviksorð:
* *tvisvar*
* *tvívegis*
* *þrisvar* 
* *þrívegis*

### Annað
Með fleirtöluorðum eru notuð töluorðin *einir, tvennir, þrennir* og *fernir* en ekki fleiri.

## Neðanmálsgreinar


## Heimildir
* 
* Orðasafn Stærðfræðifélagsins

## Tengill
* Töluorð
1. FC Kaiserslautern

**1. FC Kaiserslautern** (gælunafn: **Rauðu djöflarnir**) er þýskt knattspyrnufélag stofnað í Kaiserslautern í sambandslandinu Rheinland-Pfalz. Félagið varð til við samruna Germania 1896 og FG Kaiserslautern og hét félagið FC 1900. Eftir nokkra aðra samruna fékk félagið sitt endanlega nafn árið 1932.

## Saga félagsins
Fyrri hluta 20. aldar var félagið mestum í neðri deildum og eftir seinni heimsstyrjöldina var suðvestur hluti Þýskalands hernumin af Frökkum og spilaði FCK í norður/suður deild en síðar spiluðu þeir í Oberliga. Að lokum slepptu Frakkar tökum á fótboltanum og árið 1947 vann FC Kaiserslautern Norðurdeildina með yfirburðum og er það helst að þakka þeim bræðrum Ottmar og Fritz Walter.

FC Kaiserslautern spilaði stóra rullu í þýska boltanum snemma á 6. áratugnum, en þeirra fyrsti Þýskalandsmeistaratitill var 1951. Á HM 1954 voru fimm leikmenn Kaiserslautern í liði Vestur-Þýskalands, en það ár varð Vestur Þýskaland heimsmeistari.

Árið 1963 var núverandi Bundesliga sett á koppinn og var árangur Kaiserslautern það góður að þeir fengu aðvera í hóp 16 liða sem mynduðu þá deild.

FC Kaiserslautern hefur oft spilað til úrslita í bikarnum en náði ekki alla leið í bikarnum fyrr en 1990. Ári seinna urðu þeir Þýskalandsmeistarar. Árið 1996 urðu þeir bikarmeistarar en lentu það ár í 16. sæti í Bundesligu og féllu þar með. Árið 1997 spiluðu þeir því í 2. Bundesligu en komust örugglega upp.

Eitt merkasta ár í sögu rauðu djöflana var árið 1998 en þá náðu þeir því einstaka afreki að sigra deildina undir stjórn Ottho Rehagel. Er það í fyrsta skipti í sögu deildarinnar að lið sem er nýkomið upp sigri á sínu fyrsta ári. 

Eftir aldamótin 2000 voru miklir fjárhagserfiðleikar hjá félaginu, m.a. vegna byggingar nýs leikvangs gerði félaginu erfitt fyrir.
FC Kaiserslautern komst aftur upp í deild þeirra bestu, Bundesligun. 

## Hetjur FCK
Þekktustu nöfn FCK eru bræðurnir Ottmar og Fritz Walter, Werner Kohlmeyer, Horst Eckel og Werner Liebrich. Eiga þessir leikmenn það sameiginlegt að hafa orðið heimsmeistarar með Vestur Þýskalandi 1954. Að öllum öðrum ólöstuðum er nafn Fritz Walters þekktast. 

Þekktir leikmenn hin síðari ár má nefna Andreas Brehme (1981-1986), Hans-Peter Briegel, Mario Basler (1989-1991 og 2003-2004), Michael Ballack (1997-1999), Miroslav Klose (1999-2004)

### Fritz Walter
Fritz fæddist 31. október 1920 í Kaiserslautern og spilaði allan sinn feril með félaginu eða til ársins 1959. Fritz spilaði 379 leiki fyrir félagið og gerði 306 mörk. Hann varð Þýskalandsmeistari 1951 og 1953. Fritz Walter spilaði 61 sinni fyrir hönd Þýskalands og gerði 33 mörk.

Fritz Walter hlaut ýmsar viðurkenningar m.a. frá FIFA og DFB. Fritz var dáður hjá aðdáendum félagsins og mun nafn hans vera ódauðlegt í hugum margra FCK aðdáenda. Árið 2000 var nýr leikvangur félagsins skýrður í höfuð Fritz: Fritz Walter Stadium.

Fritz Walter átti sér draum, en það var að sjá HM leik á Fritz Walter Stadium með bróður sínum Ottmar og vini þeirra Horst Eckel. Draumurinn rættist ekki en Fritz lést árið 2002 á 82. aldursári.

## Tengill
* Heimasíða félagsins

## Heimild
*