Vesalingarnir

***Vesalingarnir*** (franska: *Les Misérables*) er söguleg skáldsaga eftir franska rithöfundinn Victor Hugo sem kom upphaflega út 31. mars árið 1862. Sagan hefur mörgum sinnum verið kvikmynduð og sett á svið, meðal annars sem vinsæll söngleikur sem var frumsýndur árið 1980.

Sagan hefst árið 1815 og endar með júníuppreisninni í París árið 1832. Í bókinni tvinnast saman örlög ýmissa sögupersóna, sér í lagi strokufangans Jean Valjean, sem sækist eftir endurlausn vegna glæpa sinna.

Victor Hugo skrifaði *Vesalingana* á meðan hann var í sjálfsskipaðri útlegð á Guernsey. Hugo lýsti ætlun sinni með bókinni í inngangi sínum að henni:

## Söguþráður
Sagan gerist í Frakklandi snemma á 19. öld, á milli orrustunnar við Waterloo (1815) og júníuppreisnarinnar árið 1832. Sagan fylgir eftir strokufanganum Jean Valjean og ýmsum persónum sem ljá þáttum skáldsögunnar nöfn sín og eru ýmist sjálfar dæmi um „vesalinga“ samtímans eða standa vesældinni nærri. Meðal persónanna í bókinni eru Fantína, Cosetta og Maríus auk Thénardier-hjónanna og barna þeirra, Éponine, Azelma og Gavroche. Önnur mikilvæg persóna í bókinni er lögreglumaðurinn Javert. Victor Hugo skýtur gjarnan inn í söguna með löngum útúrdúrum (meðal annars langri lýsingu á orrustunni við Waterloo í upphafi annars hluta bókarinnar) þar sem hann lýsir hugmyndum sínum um sagnfræði, samfélagið eða trúarbrögð.

Fyrsti þáttur bókarinnar (*Fantína*) fjallar um „endurlausn“ Jean Valjean fyrir tilstilli herra Myriels, biskupsins af Digne. Valjean tekur upp dulnefnið M. Madeleine og gerist velgjörðamaður bæjarins Montreuil-sur-Mer. Á sama tíma fylgir sagan eftir óláni Fantínu, sem neyðist til að senda dóttur sína, Cosettu, í fóstur hjá hinum undirförlu Thénardier-hjónum. Þessum þætti lýkur með röð dramatískra atburða þegar Jean Valjean gefur sig fram við stjórnvöld til þess að bjarga saklausum manni sem hefur verið handtekinn í misgripum fyrir hann. Hann nær fyrst að lofa hinni dauðvona Fantínu að hann muni sjá um Cosettu.

Í öðrum þætti (*Cosetta*) flýr Jean Valjean undan réttvísinni, tekur Cosettu úr umsjá Thénardier-hjónanna og sest ásamt henni að í París. Þar vekur hann hins vegar athygli Javerts lögreglumanns, sem gefst ekki upp á leitinni að Valjean. Þessum þætti lýkur þegar Valjean og Cosetta flýja á ný undan Javert og Valjean sest að í klaustrinu Petit-Picpus.

Þriðji þátturinn (*Maríus*) gerist tíu árum síðar. Sagan víkur að deilum Maríusar við afa sinn, stórborgarann Gillenormand, sem leiða til þess að þeir slíta sambandi og Maríus gengur til liðs við hóp byltingarsinna, ABC-félagið. Jean Valjean og Cosetta hafa þá yfirgefið klaustrið. Maríus hittir þau fyrir tilviljun og verður ástfanginn af Cosettu. Í síðustu bók þriðja þáttar (*Fátækt illmenni*) þræðast saman ýmis sögubrot. Thénardier (undir dulnefninu Jondrette) egnir gildru fyrir Jean Valjean. Maríus, sem kemst á snoðir um fyrirsátina, býr sig undir að gera Javert viðvart en kemst síðan að því að maðurinn sem vill myrða föður ástarinnar hans er sami maður og bjargaði föður hans sjálfs í orrustunni við Waterloo. Loks kemst Jean Valjean undan enn einu sinni og Maríus glatar sambandi við Cosettu.

Fjórði þáttur (*Ástarljóð við Plumetgötu og hetjukvæði við Saint-Denis-götu*) segir frá endurfundum Maríusar og Cosettu, sem Éponine hefur komið í kring. Tilhugalíf þeirra heldur áfram við Plumetgötu þar til Jean Valjean flýr skyndilega. Næstum allar aðalpersónur bókarinnar koma saman við götuvígi á Chanvrerie-götu. Meðlimir ABC-félagsins eru þar í byltingarhug, Maríus vegna örvæntingar yfir því að hafa misst Cosettu, Éponine vegna ástar sinnar á Maríusi, Gavroche fyrir forvitni sakir, Javert til að njósna og Jean Valjean til að bjarga Maríusi.

Fimmti þáttur (*Jean Valjean*) hefst á dauða flestra uppreisnarmannanna (þar á meðal Gavroche) í götuvíginu. Jean Valjean leyfir Javert að flýja og bjargar Maríusi á síðustu stundu og flytur hann síðan í gegnum holræsi Parísar og skilar honum til afa hans. Valjean mætir síðan Javert, sem leyfir honum að flýja af hólmi í þakkarskyni fyrir að þyrma lífi hans í götuvíginu. Javert getur ekki skilið hvernig hann gat brugðist skyldu sinni á þennan hátt og fremur því sjálfsmorð. Maríus og Cosetta giftast en Valjean hverfur smám saman úr lífi þeirra, enda heldur Maríus að hann sé þorpari og morðingi. Maríus kemst ekki að hinu rétta fyrr en hann hittir fyrir Thénardier á síðustu síðum bókarinnar. Hann hjálpar Cosettu síðan, uppfullur af þakklæti, að kveðja Valjean rétt áður en hann deyr.


Mynd:Frédéric_Lix_-_L’évêque_et_le_forçat.jpg|Jean Valjean og hr. Myriel. Myndlýsing eftir Frédéric Lix, u.þ.b. 1879-1880.
Mynd:Les Misérables - Le désœuvrement de M. Bamatabois - Pierre Georges Jeanniot.jpg|Javert handtekur Fantínu. Myndlýsing eftir Pierre Georges Jeanniot, 1890.
Mynd:Émile Bayard - L'enlèvement de Cosette.jpg|Jean Valjean tekur Cosettu frá Thénardier. Myndlýsing eftir Émile Bayard, u.þ.b. 1879-1882.
Mynd:Les Misérables - Commencement d'une grande maladie.jpg|Jean Valjean, Cosetta og Maríus í Lúxemborgargarði. Myndlýsing eftir Jeanniot, 1891.
Mynd:Les misérables 3.jpg|Gavroche leiðir hóp uppreisnarmanna. Myndlýsing eftir Jeanniot, 1906.
Mynd:Jean Valjean e Cosette.JPG|Jean Valjean og Cosetta eftir brúðkaup hennar. Myndlýsing eftir Émile Bayard.


## Tilvísanir