open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kristmann Guðmundsson

**Kristmann Guðmundsson** (f. 23. október 1901 á Þverfelli í Borgarfirði - d. 20. nóvember 1983 í Reykjavík) var íslenskur rithöfundur sem öðlaðist alþjóðlega frægð fyrir rómantískar skáldsögur sínar, margar skrifaðar á norsku.

### Ævi og ferill
Kristmann fæddist utan hjónabands og ólst upp við fátækt. Hann flúði heimilið 13 ára gamall og vann ýmis störf meðan hann lærði tungumál sjálfur. Árið 1924 flutti hann til Noregs og tveimur árum síðar gaf hann út smásagnasafnið *Islandsk Kjærlighet* ("Íslensk ást") á norsku, sem vakti athygli fyrir góða tök á norsku máli og stíl.

Á árunum 1927 til 1939 gaf Kristmann út fjölda skáldsagna á norsku, þar á meðal *Brudekjolen* (1927), *Livets morgen* (1929) og *Hvite netter* (1934). Þessar bækur voru vinsælar og þýddar á mörg tungumál.

Hann sneri aftur til Íslands árið 1939 og hóf að skrifa á íslensku. Þó náðu verk hans á íslensku ekki sömu vinsældum og þau sem hann skrifaði á norsku.

### Höfundareinkenni og áhrif

Verk Kristmanns einkennast af rómantík, fjölskyldusögum og sögulegum skáldsögum. Þau draga oft á íslenskan bakgrunn og menningu, með áherslu á ástir og tilfinningar milli karla og kvenna. Hann var giftur sjö sinnum, sem endurspeglast í áhuga hans á ástarefnum.

Þrátt fyrir gagnrýni á verk hans fyrir tilhneigingu til melódrama og ýkjur, voru bækur hans vinsælar og þýddar á mörg tungumál. Hann er talinn einn af þekktustu íslensku rithöfundum 20. aldar, næst á eftir Halldóri Laxness hvað varðar fjölda þýðinga.

### Arfleifð
Kristmann Guðmundsson var umdeildur höfundur, bæði vegna einkalífs síns og stíls í skrifum. Hann var þó vinsæll og bækur hans voru lesnar víða um heim. Í dag er hans minnst sem eins af brautryðjendum íslenskrar skáldsagnaritunar með alþjóðlega útbreiðslu.

## Tenglar
* ''Kristmann Guðmundsson''; grein eftir dr H. A. Eckers í Lesbók Morgunblaðsins, 1931 
* ''Það er skáldskapurinn einn sem lifir''; grein í Morgunblaðinu 1978
* Listamenn í Hveragerði 1940-1965
*Umdeildur metsöluhöfundur - Umfjöllun
Miðbaugshnit

**Miðbaugshnit** eru hnit himinfyrirbæris miðað við miðbaug himins í himinhvolfshnitakerfi. Hnit eru gefin með stjörnubreidd (enska *declination*) og tímahorni (enska *right ascension* eða *hour angle*). Eru óháð athugunarstað og breytist lítið með tíma þar sem miðað er við vorpunkt himins sem færist innan við mínútu á ári.

## Tengt efni
* Sjónbaugshnit
* Sólbaugshnit
* Vetrarbrautarhnit
Gunnar Harðarson

**Gunnar Ágúst Harðarson** (f. 1954) er íslenskur heimspekingur og prófessor í heimspeki við Háskóla Íslands.

## Helstu rit
### Bækur
* *Blindramminn á bak við söguna* (2009).
* *Staðháttatal - örnefnalýsingar* (2009).
* *Húsgangar - götumyndir* (2000).
* *Dagbjartur* (2000).
* *Smásmíðar: Tilraunir um bóklist og myndmenntir* (1998).
* *Littérature et spiritualité en Scandinavie médiévale: La traduction norroise du De arrha animae de Hugues de Saint-Victor. Étude historique et édition critique* (1995). 
* *Þrjár þýðingar lærðar frá miðöldum. Elucidarius, Um kostu og löstu, Um festarfé sálarinnar* (1989).

### Greinar
* „Listin á tímum tækninnar. Halldór Laxness og Walter Benjamin um þróun myndlistar“, *Hugur. Tímarit um heimspeki* **18** (2006) [kom út 2007]: 60-70.
* „Latin philosophy in 17th century Iceland“, í *A History of Nordic Neo-Latin Literature* hjá Minna Skafte Jensen (ritstj.) (Óðinsvéum, 1995): 302-308.
* „Óðs manns æði? Um afstöðu Platóns til skáldskapar“, *Tilraunir handa Þorsteini* (Reykjavík: Heimspekistofnun Háskóla Íslands, 1994): 41-50.
* „Latneska málfræðihefðin á miðöldum“, *Íslenskt mál og almenn málfræði* **15** (1993): 141-157.
* „Birtan og stormurinn: Um náttúruskynjun í dróttkvæðum“, *Skáldskaparmál* **1** (1990): 203-210.
* „Njóla og íslensk heimspeki“, *Skírnir* **164** (1990): 76-87.
* „Heimspeki og fornmenntir á Íslandi á 17. öld. Um fræðistörf Brynjólfs biskups Sveinssonar“, *Hugur* **1** (1988): 89-100.
* „Verkefni íslenskrar heimspekisögu“, *Skírnir* (1985): 45-70.

### Þýðingar
* Gottfried Wilhelm Leibniz, *Orðræða um frumspeki* (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 2004).
* Elias Canetti, *Heyrnarvotturinn: Fimmtíu manngerðir* (Reykjavík: Bjartur, 1994).
* Étienne Gilson, *Að skilja heimspeki Descartes: Inngangur að Orðræðu um aðferð* (Reykjavík: Háskólaútgáfan, 1994).
* Michel Foucault, „Skipan orðræðunnar“, *Spor í bókmenntafræði 20. aldar* (Reykjavík, 1991): 191-226.
* Claude Lévi-Strauss, „Formgerð goðsagna“, *Spor í bókmenntafræði 20. aldar* (Reykjavík, 1991): 53-80.

## Tengill
Vefsíða Gunnars Harðarsonar
Ilpunktur

**Ilpunktur** (eða **lágpunktur himins**) er sá punktur himins, sem er beint fyrir neðan athuganda (með stjörnuhæð -90°). Gagnstæður punktur nefnist hvirfilpunktur, en báðir punktarnir eru á hábaugi.

## Tengt efni
* Miðbaugshnit
* Sjónbaugshnit
* Sólbaugshnit
Stjörnubreidd

**Stjörnubreidd** (enska *declination*), táknuð með **δ**, er breiddargráða himinfyrirbæris miðað við miðbaug himins. Hún er óháð athugunarstað og tíma, ef um skemmri tímabil er að ræða. Stjörnubreidd er mæld jákvæð fyrir norðan miðbaug en neikvæð fyrir sunnan. Miðbaugshnit himintungla eru gefin sem stjörnubreidd og tímahorn.

## Tengt efni
* Sjónbaugshnit
* Sólbaugshnit
Tímahorn

**Tímahorn** (enska *right ascension*, skammstafað *RA*), táknað með **α**, er lengdargráða himinfyrirbæris miðað við vorpunkt,  mæld jákvæð í klukkustundum í austurátt frá vorpunkti. Miðbaugshnit himintungla eru gefin sem stjörnubreidd og tímahorn.

## Tengt efni
* Sjónbaugshnit
* Sólbaugshnit
Fossvogskirkjugarður

**Fossvogskirkjugarður** er kirkjugarður innst norðan megin við Fossvoginn upp við Öskjuhlíð. Hann tók við af Hólavallagarði á 4. áratug 20. aldar sem aðalkirkjugarður Reykjavíkur. Hann er um 28 hektarar að stærð. Fyrsti maðurinn sem var grafinn þar var Gunnar Hinriksson vefari 2. september 1932. 

1948 var Fossvogskirkja vígð sem grafarkirkja fyrir Fossvogskirkjugarð.

## Tengill
*Um garðinn á kirkjugardar.is

## Tengt efni
* Gufuneskirkjugarður
* Hólavallagarður
* Víkurgarður
Stjörnuhæð

**Stjörnuhæð** (enska *altitude* eða *elevation*) er hæð himinfyrirbæris miðað við sjóndeildarhring (sjónbaug). Er því háð athugunarstað og tíma. Sjónbaugshnit himintungla eru gefin sem stjörnuhæð og áttarhorn. Hvirfilpunktur er með stjörnuhæð +90°, en ilpunktur með stjörnuhæð -90°.

## Tengt efni
* Miðbaugshnit
* Sólbaugshnit
Fossvogskirkja

**Fossvogskirkja** er grafarkirkja við Fossvogskirkjugarð norðan megin við Fossvoginn við rætur Öskjuhlíðar. Hún var teiknuð af Sigurði Guðmundssyni og vígð 31. júlí 1948.
Oldsagskommissionen

**Oldsagskommissionen** (*Den kongelige Commission til Oldsagers Opbevaring*) – á íslensku: **Fornminjanefndin**, (*Nefndin til varðveislu fornminja* eða *Hin konunglega nefnd til viðurhalds fornaldarleifa*) – var skipuð að konungsboði 22. maí 1807. Verkefni nefndarinnar voru margvísleg, einkum að tryggja varðveislu mikilvægra minja frá fyrri tíð og taka í sína vörslu forngripi sem kynnu að finnast. Söfn nefndarinnar (*Det Kongelige Museum for Nordiske Oldsager*, öðru nafni *Oldnordisk Museum*), urðu síðar stofninn að Þjóðminjasafni Dana.

Rasmus Nyerup átti frumkvæðið að skipun nefndarinnar, en hann hafði árið 1805 bent á að margar sögulegar minjar á æskuslóðum hans við þorpið Nyrup á Fjóni, hefðu horfið síðan hann var barn. Eitt af fyrstu verkefnum nefndarinnar var að senda 12 prentaðar spurningar til allra presta í Danmörku, til þess að fá yfirlit yfir fornminjar í landinu. Á grundvelli svarbréfa sem bárust, voru um 200 fornminjar friðaðar á árunum 1809-1811.

Árið 1809 var danski spurningalistinn sendur til presta á Íslandi, en sú sending virðist hafa misfarist, a.m.k. barst aðeins svar frá Hofi í Vopnafirði. 

Í árslok 1816 var Finnur Magnússon skipaður í nefndina, auk þess sem Christian Jürgensen Thomsen kom í stað Rasmusar Nyerups sem ritari. Fór nefndin þá að sinna meira íslenskum málum. Lagði hún til að 10 fornminjar á Íslandi yrðu friðaðar, og sendi Kansellíið tilskipun um það til amtmanna á Íslandi, 19. apríl 1817. Meðal minja í þessari fyrstu friðun fornminja á Íslandi, var Borgarvirki, Snorralaug í Reykholti, dómhringur á Þórsnesi á Snæfellsnesi og 7 rúnasteinar. 

Vorið 1817 voru sendir spurningalistar á íslensku til allra presta á Íslandi, og bárust á næstu árum fjöldamörg svör, sem gefa athyglisvert yfirlit um fornminjar í landinu. Fyrstu skýrslurnar bárust haustið 1817 og þær síðustu 1823.

Árið 1983 gaf Stofnun Árna Magnússonar út svörin sem nefndin hafði safnað: *Frásögur um fornaldarleifar*, 1-2. Sveinbjörn Rafnsson sá um útgáfuna. 

Skýrslur presta til nefndarinnar voru mikilvæg fyrirmynd þegar Hið íslenska bókmenntafélag réðist í það í árið 1839 að fá presta til að taka saman sóknalýsingar, en þær áttu að verða stofn að nýrri Íslandslýsingu. 

*Fornminjanefndin* gaf út tímaritið *Antiqvariske Annaler* 1812-1827 (í fjórum bindum). Þar var lýst þekktum og nýfundnum fornminjum, og safnauka *Det Kongelige Museum for Nordiske Oldsager*. Telja má þetta tímarit undanfara Aarbøger for nordisk Oldkyndighed og Historie.

Með lagabreytingu árið 1849 urðu konunglegu söfnin eign danska ríkisins. Var *Fornminjanefndin* þá lögð niður.  

## Heimildir
*Danska Wikipedian, 26. desember 2007
*Sveinbjörn Rafnsson (útg.): *Frásögur um fornaldarleifar*, 1-2 (1983)
*Sveinbjörn Rafnsson. "Oldsagskommissionens præsteindberetninger fra Island: nogle forudsætninger og konsekvenser" *Aarbøger for nordisk oldkyndighed og historie 2007*. København 2010. s. 225-246.
Gamla bíó

**Gamla bíó** er fyrrverandi kvikmyndahús og núverandi viðburðahús sem stendur við Ingólfsstræti í miðborg Reykjavíkur. Húsið var reist yfir starfsemi „gamla bíós“, Reykjavíkur Biograftheater, af Peter Petersen árið 1927 og tók við af Fjalakettinum. Petersen innréttaði íbúð fyrir sjálfan sig á efri hæð hússins. Fyrsta kvikmyndin sem var sýnd þar var *[[Ben Húr (kvikmynd 1925)|Ben Húr]]* með Ramon Novarro í aðalhlutverki 2. ágúst 1927. Upphaflega tók salurinn 602 í sæti en það minnkaði í 479 þegar húsinu var breytt og sviðið stækkað til að mæta þörfum óperunnar.

Húsið var rekið sem kvikmyndahús til ársins 1980 þegar Íslenska óperan keypti það undir óperusýningar. Fyrsta óperan sem var frumsýnd í húsinu var *[[Sígaunabaróninn]]* eftir Johann Strauss 9. janúar 1982. Húsið hefur oft hýst leiksýningar og tónleika auk óperusýninga.

Árið 2011 flutti Íslenska óperan í Hörpu og fyrirtækið P. Petersen keypti húsið. Miklar endurbætur voru gerðar milli 2012 og 2014. Barinn Petersensvítan var opnaður á efstu hæðinni og tónleikar voru haldnir í tengslum við Iceland Airwaves. Síðan þá hefur húsið verið rekið sem almennt tónleika- og viðburðahús.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Gamla bíós
Dimítríj 1.

Falski **Dimítríj 1.** (rússneska: Лжедмитрий, *Lsjedmitrij*; d. 17. maí 1606) var Rússakeisari frá 21. júlí 1605 til dauðadags. Hann var einn af þremur mönnum sem þóttust vera yngsti sonur Ívans grimma, Dimítríj krónprins, sem átti að hafa sloppið eftir morðtilraun 1591. Hann kom fyrst fram hjá Job patríarka í Moskvu en Boris Godúnov skipaði svo fyrir að hann skyldi tekinn höndum og yfirheyrður. Þá flúði hann til Litáen. Nokkrir pólskir aðalsmenn ákváðu þá að styðja hann gegn Boris. Í mars 1604 veitti Sigmundur 3. honum viðtöku í Kraká en lofaði honum ekki beinum stuðningi. Hann tók upp kaþólska trú til að tryggja sér stuðning valdamikilla jesúíta og fékk sendimann páfa, Rangoni, til að styðja kröfu sína.

1604 kom Dimítríj sér upp her með hermönnum nokkurra stuðningsmanna sinna innan Pólsk-litháíska samveldisins og óvinir Godúnovs bættust í lið hans, þar á meðal kósakkar úr suðri. Þeim lenti tvisvar saman við her keisarans og höfðu sigur í fyrra skiptið en biðu afgerandi ósigur í seinna skiptið. Það sem bjargaði málstað Dimítríjs í það skiptið voru fréttirnar um lát Boriss (13. apríl 1605). Her keisarans gekk þá í lið með Dimítríj og hann náði völdum af hinum nýkrýnda keisara Fjodor 2. 20. júní. Job patríarki í Moskvu neitaði að viðurkenna hann sem keisara og var sendur í útlegð. 

Utanríkisstefna Dimítríjs fólst í bandalagi við Pólsk-litháíska samveldið og páfann í Róm. 8. maí 1606 giftist hann hinni pólsku Marynu Mniszech sem var kaþólsk og gekk ekki í réttrúnaðarkirkjuna í tilefni af giftingunni eins og hefð var fyrir. Við þetta reiddist kirkjan og stór hluti bojaranna einnig sem fylktu sér þá bak við Vasilíj Sjúiskíj. 

17. maí 1606, tveimur vikum eftir brúðkaupið, réðust samsærismenn inn í Kreml. Dimítríj reyndi að flýja út um glugga en fótbrotnaði við fallið. Einn af samsærismönnunum skaut hann til bana þar sem hann lá. Lík hans var brennt og öskunni að sögn skotið úr fallbyssu í átt að Póllandi.
Akmeð 1.

**Akmeð 1.** (ottómönsk tyrkneska: احمد اول *Aḥmed-i evvel*, tyrkneska: I.Ahmet; 18. apríl 1590 – 22. nóvember 1617) var Tyrkjasoldán frá 1603 til dauðadags. Hann tók við af föður sínum Memeð 3. aðeins þrettán ára gamall. 

Upphaf valdatíðar hans markaðist af ósigrum Tyrkja í styrjöldum við Habsborgara annars vegar og Persaveldi hins vegar sem kostuðu Tyrkjaveldi hið árlega gjald frá Austurríki og Georgíu og Aserbaídsjan.

Akmeð er þekktastur fyrir byggingu Bláu moskunnar í Istanbúl sem var reist á árunum 1609 til 1616. Hann lést úr taugaveiki 1617.
Axel Revold

**Axel Julius Revold** (fæddur í  Álasundi 21. desember 1887, látinn í Bærum 1962) var norskur myndlistarmaður.

## Menntun
Revold menntaði sig við Statens Tegneskole í  Kristjaníu (Ósló) á árunum 1906 til 1908. Þá lærði hann hjá Henri Matisse í París (1908-1910) og kom sýndi fyrst á sýningu haustið 1910. Revold var undir áhrifum landslagsins í norður-Noregi sem blandaðist kúbisma svo hann flokkaðist undir módernisma.

## Freskutímabilið
Axel Revold var einn af upphafsmönnum svokallaðs „freskutímabils“ í norskri list ásamt þeim Per Krogh og Alf Rolfsen. Freskurnar í Bergen Børs voru málaðar 1921-1923. Ásamt Per Krogh málaði hann einnig veggi Háskólabókasafnsins í Ósló árið 1933. Þá málaði hann freskur í ráðhúsi Óslóar 1950.

## Annað
Hann rak eigin myndlistarskóla og varð prófessor við Statens Kunstakademi árin 1925-1946). Hann var forsprakki þess að stofna listamannahús í Svolvær og verk hans, *Fiskevær i Lofoten*, var á norska 5-kr seðlinum á árabilinu 1955-1963.

## Tengill
* Mynd eftir Revold
Orrustan við Beneventum

**Orrustan við Beneventum** getur átt við:

* Orrustuna við Beneventum, sem háð var milli Pyrrhosar frá Epíros og Maniusar Curiusar Dentatusar árið 275 f.Kr.
* Orrustuna við Beneventum, sem háð var milli Hannos og Tiberiusar Gracchusar í öðru púnverska stríðinu árið 214 f.Kr.
Orrustan við Filippí

**Orrustan við Filippí** var lokaorrusta milli þrístjóraveldisins síðara (Marcusar Antoniusar Octavianusar og Marcusar Aemiliusar Lepidusar) annars vegar og hers morðingja Júlíusar Caesars hins vegar undir stjórn þeirra Marcusar Juniusar Brutusar og Gaiusar Cassiusar Longinusar. Orrustan var háð árið 42 f.Kr. við Filippí í Makedóníu. Henni lauk með sigri þrístjóraveldisins.
Orrustan við Salamis

**Orrustan við Salamis** (Forngríska: ), var sjóorrusta milli Grikkja og Persa í Persastríðunum. Orrustan var háð í september árið 480 f.Kr. í þröngu sundi milli eyjunnar Salamis og Píreus, hafnarborgar Aþenu. 

Undir stjórn aþenska stjórnmálamannsins og herforingjans Þemistóklesar tókst Grikkjum að nýta sér þröngt sundið til þess að sigra mun stærri flota Persa, sem gat ekki nýtt sér liðsmuninn. Þar með var innrás Xerxesar I hrundið aftur. Sigur Grikkja var vendipunktur í stríðinu og leiddi að endingu til ósigurs Persa.
Orrustan við Farsalos

**Orrustan við Farsalos** var orrusta háð milli andstæðra fylkinga í í rómverska borgarastríðinu. Orrustan var háð við Farsalos á Grikklandi þann 9. ágúst árið 48 f.Kr. Áttust þar við annars vegar her Gaiusar Juliusar Caesars og hins vegar her Pompeiusar og öldungaráðsins. Sigur Caesars bætti mjög stöðu hans. Pompeius flúði til Egyptalands að orrustunni lokinni en var ráðinn af dögum við komuna til landsins.
Sólbaugur

**Sólbaugur** nefnist ferill sólar á himni yfir eitt ár miðað við fastastjörnur. Skurðpunktar miðbaugs himins og sólbaugs eru vorpunktur og haustpunktur. Sólbaugur var lengi mikilvægt hugtak í stjörnufræði og undirstaða bæði stjörnuspeki og tímatalsfræði.

Frá athuganda á jörðu niðri virðist sólin ferðast yfir himinhvolfið eftir ákveðinni leið miðað við stjörnuhimininn, sérstaklega stjörnumerki dýrahringsins. Reikistjörnur sólkerfisins og tunglið sjást líka nærri sólbaugnum þar sem brautarflötur þeirra er nærri brautarfleti jarðar.

Sólbaugur var mikilvægur viðmiðunarflötur í fornöld. Sólbaugshnit eru algeng aðferð til að tákna sýndarstöðu og áttir sólkerfisfyrirbæra. Stjörnufræðingar fornaldar gátu til dæmis reiknað út möndulhalla jarðar með því að bera miðbaug saman við sólbaug.

## Tilvísanir
Himinn

**Himinn**, **hvelfing** eða **festing** er sá hluti geimsins og gufuhvolfsins, sem er sýnilegur frá jörðu. Á himni má sjá himinfyrirbæri og sýnileg veðurfyrirbæri ofan sjóndeildarhrings.

Í trúarbrögðum er himinn oft dvalarstaður guða og annarra guðlegra vætta.
Sólbaugshnit

**Sólbaugshnit** eru hnit himinfyrirbæris miðað við sólbaug í himinhvolfshnitakerfi. Hnit eru gefin með *breidd miðað við sólbaug*, táknuð með **β** og *lengd miðað við [[vorpunktur|vorpunkt]]*, táknuð með denoted **λ**.

## Tengt efni
* Miðbaugshnit
* Sjónbaugshnit 
* Vetrarbrautarhnit
Áttarhorn

**Áttarhorn** (enska *azimuth*) er horn himinfyrirbæris mælt á sjónbaug frá norðurskauti himins. Sjónbaugshnit himintungla eru gefin sem stjörnuhæð og áttarhorn. 

## Tengt efni
* Miðbaugshnit
* Sólbaugshnit
Sjóndeildarhringur

**[[Sjóndeildarhringur]]** eða **sjónbaugur** er ímyndaður hringur, sem skilur að himin og yfirborð jarðar.
Benazir Bhutto

**Benazir Bhutto** (fædd 21. júní 1953, látin 27. desember 2007) var pakistanskur stjórnmálamaður. Hún varð fyrsti kvenforsætisráðherra í íslömsku landi árið 1988 og var síðar kosin aftur árið 1993. Í bæði skiptin var hún sett af af þáverandi forsetum eftir ásakanir um spillingu. Hún lést eftir skotárás og sprengjutilræði í Rawalpindi þar sem hún var að ávarpa stuðningsmenn sína.

Bhutto flutti til Kúveit í sjálfskipaða útlegð frá 1999 þar til hún sneri heim til Pakistans að nýju 18. október 2007.

Benazir Bhutto var elsta dóttir Zulfikar Ali Bhutto, sem var forseti og síðar forsætisráðherra Pakistans.

## Tilvísanir
Rasmus Nyerup

**Rasmus Nyerup** (12. mars 1759 – 28. júní 1829) var danskur sagnfræðingur, málvísindamaður og bókavörður. Hann fæddist í þorpinu Nyrup á Fjóni og dó í Kaupmannahöfn. 

Rasmus Nyerup var stúdent frá Lærða skólanum í Óðinsvéum 1776, með ágætiseinkunn. Fór svo í Háskólann í Kaupmannahöfn og tók próf í heimspeki og guðfræði 1779-1780. Varð bókavörður við safn Peter Friderich Suhm, sem var hálfopinbert rannsóknarbókasafn. Þar sökkti hann sér niður í gögn danskra sagnfræðinga og gaf út bækur með efni þaðan. Starfaði um tíma við Konunglega bókasafnið í Kaupmannahöfn, og frá 1796 við Háskólabókasafnið í Kaupmannahöfn, varð forstöðumaður þess 1803. 

Árið 1796 var Nyerup skipaður prófessor í bókmenntasögu við Kaupmannahafnarháskóla.

Árið 1807 varð Rasmus Nyerup ritari í *Nefndinni til varðveislu fornminja*, (Oldsagskommissionen), sem hafði m.a. það verkefni að safna skýrslum um fornminjar frá prestum í Danmörku. Í árslok 1816 tók Christian Jürgensen Thomsen við af honum sem ritari nefndarinnar, samkvæmt tillögu Nyerups, sem gerði sér grein fyrir hvað í manninum bjó. Nyerup var einnig helsti stuðningsmaður og verndari Rasmusar Kristjáns Rasks. Virðist hann hafa haft næmt auga fyrir hæfileikum ungra manna sem hann kynntist.

Nyerup var fulltrúi upplýsingarinnar í Danmörku, og koma þau viðhorf fram í rannsóknum hans.

## Útgefin rit
Rasmus Nyerup samdi og gaf út fjölda bóka um sagnfræði, bókmenntasögu og menningarsögu, m.a. tveggja binda ævisögu Kristjáns 4. (1816). Hann var einnig með þeim fyrstu til að draga upp heildarmynd af danskri bókmenntasögu. 

Hann safnaði saman og gaf út eftirlátin rit margra danskra rithöfunda frá fyrri tíð, einkum sagnfræðinga frá 18. öld, svo sem P. F. Suhm, Jacob Langebek og Bolle Willum Luxdorph. Hann gaf út dönsk málsháttasöfn og þjóðkvæði frá miðöldum. Einnig:
**[[Þormóður Torfason|Thormod Torfesens]] levnetsbeskrivelse* (1788), eftir Jón Eiríksson.

Hann fékkst einnig nokkuð við íslenskar fornbókmenntir, og gaf m.a. út:
**Edda, eller Skandinavernes hedenske Gudelære* (1808)

Meðal þekktustu verka hans eru:
**Kjøbenhavns beskrivelse* (1800), sem lýsir borginni vel eftir stórbruna 1794 og 1795, og fyrir stórskotaárás Englendinga 1807. 
**Almindeligt litteraturlexikon for Danmark, Norge, og Island*, 1-2 (1818-1819).

## Heimildir
* Danska Wikipedian, 27. desember 2007
Zulfikar Ali Bhutto

**Zulfikar Ali Bhutto** (IPA: zʊlfɪkɑɽ ɑli botɔ; 5. janúar 1928 – 4. apríl 1979) var pakistanskur stjórnmálamaður. Hann var forseti Pakistan árin 1971 til 1973 og svo forsætisráðherra 1973 til 1977. Hann stofnaði Þjóðarflokk Pakistans, (Pakistan People's Party (PPP)), sem er einn af áhrifamestu stjórnmálaflokkum í landinu.

Zulfikar Ali Bhutto var tekinn af lífi með hengingu eftir mjög umdeild réttarhöld, þar sem hann var sakaður um að hafa fyrirskipað morð á pólitískum andstæðingi. Grunur lék á að réttarhöldunum hefði verið stjórnað á bak við tjöldin og að Muhammad Zia-ul-Haq hershöfðingi hefði haldið þar um taumana. Í Pakistan er Bhutto oft kallaður Shaheed Zulfikar Ali Bhutto, en orðið shaheed þýðir píslarvottur. Eftir að hann var tekinn af lífi varð ekkja hans, Nusrat Bhutto, í forsvari fyrir Þjóðarflokk Pakistans og svo síðar dóttir þeirra, Benazir Bhutto.

## Tilvísanir
Kronecker δ

**Kronecker δ** (einnig kallað **Kronecker táknið**) er fall sem gjarnan er skilgreint þannig:


\delta_{ij} = \begin{cases}0 \quad \mathrm{ef} \quad i \neq j \\ 1 \quad \mathrm{ef}  \quad i = j \end{cases}
Vasilíj Sjúiskíj

**Vasilíj Sjúiskíj** eða **Vasilíj 4.** (22. september 1552 – 12. september 1612) var Rússakeisari frá 1606 til 1610 á rósturtímunum í sögu Rússlands. Hann var afkomandi furstanna í Neðri Hólmgarði og einn af leiðtogum bojaranna í valdatíð Fjodors og Godúnovs og það var hann sem leiddi rannsóknarnefnd sem Godúnov sendi til að rannsaka lát yngsta sonar Ívans grimma, Dimítríj krónprins, 1591. Sjúiskíj úrskurðaði að hann hefði látist af slysförum en sá orðrómur gekk fjöllum hærra að Godúnov hefði látið myrða hann. Orðrómur um að Dimítríj hefði sloppið undan morðingjum sínum leiddi til þess að fram komu þrír falskir Dimítríjar (Dimítríj 1., Dimítríj 2. og Dimítríj 3.). 

Þegar sonur Godúnovs, Fjodor 2., komst til valda gekk Sjúiskíj á bak orða sinna og gekk til liðs við Dimítríj. Hann samþykkti að þessi Dimítríj væri sá rétti þrátt fyrir að hafa áður úrskurðað hann látinn. 

Síðar var Sjúiskíj leiðtogi samsærisins gegn Dimítríj sem leiddi til dauða hans 1606. Áhangendur Sjúiskíjs lýstu hann þá keisara 19. maí 1606 en enginn viðurkenndi hann sem slíkan. Hann ríkti þrátt fyrir það til 19. júlí 1610 en var í reynd valdalaus. Hann gaf lönd eftir við Svía í skiptum fyrir bandalag, en Sigmundur 3. leit á sænskt-rússneskt hernaðarbandalag sem ógnun og sagði Rússlandi formlega stríð á hendur. Eftir sigur í orrustunni við Klusjino héldu pólskar hersveitir, undir stjórn Stanisław Żółkiewski höfuðsmanns, inn í Moskvu og lýstu son Sigmundar, Vladislás, keisara. 

Żółkiewski flutti Sjúiskíj með sér aftur til Póllands sem fanga og þar lést hann í Gostynin nærri Varsjá.
Rennín

**Rennín** er meltingarensím sem myndast í vinstur jórturdýra. Það hjálpar til við niðurbrot á mjólkurpróteinum. Það er mjög virkt í ungviði en virknin minnkar eftir því sem gripurinn eldist (þar sem hann hættir að nærast eingöngu á mjólk).
Yōzei annar

**Yōzei annar** (japanska: 後陽成天皇 *Go-Yōzei-tennō*; 31. desember 1572 – 25. september 1617) var Japanskeisari frá 17. desember 1586 til 9. maí 1611. Valdatíð hans nær yfir lok Azuchi-Monoyama-tímabilsins og upphaf Jedótímabilsins. Hann gerði Tokugawa Ieyasu að sjógun 1603 sem markar upphaf Jedótímabilsins.
Þórarinn Guðmundsson

**Þórarinn Guðmundsson** (27. mars 1896 – 25. júní 1979) var íslenskur fiðluleikari og tónskáld. 

Þórarinn var fyrsti Íslendingurinn til að ljúka prófi í fiðluleik við erlendan skóla, en árið 1913 lauk hann prófi frá Tónlistarháskólanum í Kaupmannahöfn og stundaði síðar framhaldsnám í Þýskalandi. Þórarinn kenndi fiðluleik um langt skeið en hann var fyrsti formaður og stjórnandi Hljómsveitar Reykjavíkur 1921. Árið 1930 varð hann starfsmaður Ríkisútvarpsins og var lengi stjórnandi hljómsveitar þess. Hann stofnaði Félag Íslenskra tónlistarmanna árið 1939 og var formaður þess fyrstu árin. Síðustu starfsár sín lék Þórarinn með Sinfóníuhljómsveit Íslands eða þar til hann náði eftirlaunaaldri. 

Þórarinn stundaði einnig tónsmíðar í hjáverkum og eftir hann liggja tugir sönglaga. Kunnustu sönglög hans eru Þú ert, við ljóð eftir Guðmund Björnsson, og Land míns föður, við ljóð Jóhannesar úr Kötlum. Hið síðarnefnda hlaut verðlaun á Lýðveldishátíðinni 1944, en þar var haldin samkeppni um ættjarðarljóð og lög við þau.  

## Tenglar
* ''Þórarinn Guðmundsson''; af Upplýsingavef um tónleika á Íslandi árið 1925
* *[https://glatkistan.com/2017/06/23/thorarinn-gudmundsson/ Glatkistan]*
* Land míns föður á Lýðveldishátíðinni 1944.
Hagnýtt siðfræði

**Hagnýtt siðfræði** er undirgrein siðfræði þar sem kenningar siðfræðinnar, svo sem leikslokasiðfræði eða skyldusiðfræði, hafa verið hagnýttar í glímunni við tiltekin raunveruleg siðferðisvandamál. Í hagnýttri siðfræði fer gjarnan fram greining á þeim siðferðilegu verðmætum sem máli skipta hverju sinni. Meðal álitamála sem fjallað er um í hagnýttri siðfræði má nefna spurningar um fóstureyðingar, líknardauða, heilbrigðisþjónustu, samfélagsábyrgð fyrirtækja, persónuvernd og upplýst samþykki, meðferð á dýrum og réttindi þeirra, samband manna við náttúruna.

## Undirgreinar
* Siðfræði heilbrigðisvísinda / líftæknisiðfræði
* Viðskiptasiðfræði / markaðssiðfræði
* Dýrasiðfræði
* Umhverfissiðfræði
* Fjölmiðlasiðfræði
* Stjórnunarsiðfræði
* Alþjóðasiðfræði

## Tengt efni
* Siðfræði
* Siðareglur

## Fræðitímarit um hagnýtta siðfræði
* Ethics 
* The Journal of Ethics
* Journal of Applied Philosophy 
* International Journal of Applied Philosophy 
* International Journal of Philosophical Practice 

## Tenglar
* Rock Ethics Institute at Pennsylvania State University
* Centre for Applied Philosophy and Public Ethics at Australian National University, Charles Sturt University and University of Melbourne 
* Markkula Center for Applied Ethics at Santa Clara University
* W. Maurice Young Centre for Applied Ethics at the University of British Columbia
* Association for Practical and Professional Ethics at the University of Indiana 
* 
* 
* 
* 
*
Kaplamjólk

**Kaplamjólk** kallast sú mjólk sem kemur úr júgri hryssna. Efnasamsetning hennar er mun líkari brjóstamjólk heldur en t.d. kúamjólk, þó er sú síðarnefnda meira notuð til manneldis vegna þess hve kýr geta mjólkað meira en hryssur.

## Tengill
* 
* ''Kaplamjólk vandmeðfarin''; grein í Morgunblaðinu 1999
Mjaltaskeið

**Mjaltaskeið** eða **mjólkurskeið** kallast tímabilið frá burði spendýrs fram að geldstöðu, eða sá tími sem afkvæmið nærist á mjólk móðurinnar. Mjaltaskeið sumra dýrategunda, sérstaklega kúa, hefur verið lagað að þörfum manna með ræktunarstarfi (kynbótum og markvissu atlæti). Þar ber sérstaklega að nefna Jerseykýr sem bera á meira en ársfresti vegna þess hve burðarsjúkdómar er algengir.  Hjá íslenska kúakyninu er algengt að mjaltaskeiðið sé um nálægt 10 mánuðum og svo geldstaðan 2-8 vikur fram að burði.
Bréf um siðfræði til Luciliusar

**Bréf um siðfræði til Luciliusar** (latína: **Epistulae morales ad Lucilium**) er safn 124 bréfa eftir rómverska heimspekinginn Lucius Annaeus Senecu. Bréfin samdi Seneca undir lok ævinnar. Vitað er að einhver bréf eru glötuð.

Bréfin hefjast öll á orðunum *Seneca suo Lucilio salutem* (Seneca heilsar Luciliusi sínum) og enda á orðinu *Vale* (Kveðja).

Í bréfunum veitir Seneca Luciliusi ýmsar ráðleggingar um hvernig hann skuli lifa lífinu og verða betri stóumaður. Óvíst er hvort Lucilius var raunveruleg persóna eða uppfinning Senecu. Auk þess að vera heimild um stóíska heimspeki eru bréfin ómetanleg heimild um daglegt líf í Rómaveldi á 1. öld.

## Tilvitnun
* *Vita sine litteris mors* (Líf án lærdóms er dauði).
Frumutala

**Frumutala** er mæling á fjölda frumna í mjólk, mæld í þúsund frumum í millilítra. Þessar frumur eru aflóga júgurfrumur sem og hvít blóðkorn (þau eru helmingur frumna í mjólk úr heilbrigðu júgra). Frumutala getur verið ágætis mælikvarði á júgurheilbrigði því við júgurbólgu hækkar frumutalan gjarnan. Þá hækkar hún með hærri aldri gripsins og há er hún einnig í geldmjólk og broddmjólk.

## Eðlileg frumutala?
Eðlileg frumutala er mjög misjöfn milli gripa. Þannig geta sumir gripir haldið sinni frumutölu undir 100 þúsund mörg mjaltaskeið í röð á meðan aðrir gripir hækka sig jafnt og þétt með aldrinum. Eðlilega er frumutalan í broddi og geldmjólk mjög há, því þá eru varnir júgurs styrktar vegna þess hve álagið er meira. Þá getur frumutala hækkað með gangmáli (útvötnunaráhrifa gætir allt gangmálið nema þegar kýrin beiðir (og mjólkar þá minna)) og með óvönduðum vinnubrögðum við mjaltir (svo sem tómmjaltir, skemmdir á slímhúð í spenum). Fyrst við júgurbólgu getur frumutalan hækkað svo milljónum skipti.

Með hækkandi frumutölu gerast eftirfarandi breytingar á mjólkinni:
* fituinnihald mjólkur minnkar
* fríar fitusýrur aukast
* kaseín minnkar
* mjólkursykurshlutfall lækkar
* natríum eykst
* klór eykst
* kalsíum minnkar
* lípasi eykst

## Mæling
Tvær aðferðir eru algengastar við talningu á frumum í mjólk. Annars vegar er það skálaprófið (*California mastitis test*, CMT) og hins vegar mælir sem litar frumurnar með sérstöku litarefni. Skálaprófið getur bóndinn framkvæmt sjálfur, það er ódýrt og auðvelt er að nota það til að ákvarða mun milli ólíkra spena á sömu kúnni. Það er þó ekki mjög nákvæmt, heldur er hægt að ákvarða nokkurn veginn ± 100 þúsund frumur í hverju sýni. Frumuteljarinn er þó með nákvæmni upp á 1000 frumur í hverjum millilítra.

Gjarnan eru tekin mánaðarlega, eða jafnvel hálfsmánaðarlega sýni úr hverri kú og þau send til rannsóknar á rannsóknarstofu. Þá fást einnig upplýsingar um efnainnihald mjólkurinnar í hverri kú. Sýni eru tekin úr mjólkurtanki og þau greind. Þannig fæst verðlagsgrunnur mjólkurinnar sem greidd er til bóndans. Sé ekki passað upp á að hræra vel í tankinum fyrir sýnatöku getur frumutala orðið nokkuð há því fitan sest ofan á mjólkina og frumurnar fylgja henni. Það eru því færri frumur neðst í óhrærðri mjólk.

## Ítarefni
* Þættir sem hafa áhrif á frumutölu í mjólk íslenskra kúa  - grein eftir Eirík Jónsson, Ólaf Oddgeirsson og Jón Viðar Jónmundsson í Greinasafni landbúnaðarins

## Heimildir
* 
* 
*
Refasmári

**Refasmári** eða **lúserna** (fræðiheiti: *Medicago sativa*) er fjölær belgjurt af ertublómaætt sem gjarnan er ræktuð sem fóður fyrir nautgripi, hross, sauðfé og geitur. Það er auðverkanlegt sem hey.

Refasmári gerir kröfur um djúpan jarðveg þar sem rótakerfið getur teygt sig í allt að 4,5 metra dýpt. Ofanjarðar verður hann gjarnan metershár og endist í 3 til 12 ár í túni, allt eftir veðurfari. Eins og aðrar belgjurtir lifir refasmári í samlífi með rótarbakteríum sem binda köfnunarefni úr andrúmsloftinu og nýtist það plöntunni til vaxtar. Algengt er að *[[Sinorhizobium meliloti]]* lifi á rótum refasmára. 

Refasmári er mest ræktaður í Bandaríkjunum en stærstu ræktunarsvæðin eru Kalifornía, Suður-Dakóta og Wisconsin. 

Spírur refasmára eru ætar og bera hnetukeim. Þær eru notaðar í salöt og á samlokur.

## Tilvísanir
Susenyos

**Susenyos** (1572 – 7. september 1632) var Eþíópíukeisari frá 1606 til dauðadags. Hann var sonur Fasilídesar prins, eins af barnabörnum Davíðs 2. Hópur oromóa tók hann og föður hans höndum þegar hann var drengur og héldu þeim í eitt ár. Þeim var bjargað af Assebo greifa og eftir það ólst hann upp hjá Admas Mogasa, drottningu, sem var móðir Sarsa Dengel keisara. 

Susenyos var talinn eiga tilkall til krúnunnar þegar synir Sarsa Dengels tóku við. Eftir lát Za Dengels var hann lýstur keisari en þurfti að berjast fyrir hásætinu gegn Jakobi. Hann varð keisari eftir að hafa sigrast á fyrst Za Sellase og síðan Jakobi í orrustunni við Gol 1607. Hann var krýndur í Axúm 18. mars 1608.

Susenyos sýndi áhuga á trúboðsstarfi jesúítans Pedro Páez og gaf því undir fótinn að taka upp kaþólska trú þar sem hann vonaðist eftir herstyrk frá Portúgal og Spáni gegn oromóum sem sóttu fram í suðri. Hann gaf jesúítum jarðir, meðal annars í höfuðborginni Gorgora á norðurströnd Tanavatns, en þrátt fyrir bréfaskipti við Filippus 3. kom aldrei neinn her. 

Þrátt fyrir þetta tók Susenyos upp kaþólska trú 1622 en skömmu síðar lést hinn hófsami og umburðarlyndi Pedro Páez og í stað hans kom Afonso Mendes sem reyndist hafa mun minni skilning á siðum Eþíópíumanna. Mendes hóf þegar umbótastarf, lýsti því yfir að Róm væri höfuð kirkjunnar og bannaði eþíópíska tímatalið. Nokkrum dögum eftir að hann tók við embætti 1626 hófust óeirðir og uppreisnir. Eftir nokkur blóðug átök lét Susenyos eftir og gaf þegnum sínum frelsi til að fylgja þeim sið sem þeir vildu og endurreisti þar með eþíópísku kirkjuna. 

1632 sagði Susenyos af sér og lét syni sínum Fasilídes völdin eftir.
Álagablettur

**Álagablettur** er samkvæmt þjóðtrú tiltekið svæði sem á hvílir einhverskonar bannhelgi, þannig að ef helgin er rofin þá gerist eitthvað slæmt. Margir álagablettir tengjast huldufólki, álfum og álfabyggðum, en líka meintum haugum eða dysjum, gömlum helgistöðum (til dæmis grafreitum) eða stöðum þar sem slys eða glæpir hafa átt sér stað. Álögin felast oftast í banni við að raska staðnum, nytja hann (slá þar gras eða tína ber), benda á hann eða henda í hann steinum.

Oft tengjast álagablettum þjóðsögur sem skýra bannhelgina og uppruna álaganna, en það eru líka til dæmi um álagabletti þar sem engin saga er til, eða hefur hugsanlega týnst úr minni fólks. Dæmi eru um að álagablettir hafi tengst sögnum eftirá, og að þeir hafi tengst ólíkum sögum á ólíkum tímum. Eins eru dæmi um að álagablettir hafi flust til eða staðsetning þeirra gleymst.
 
## Dæmi um álagabletti
* Álagablettur við Laugarvatn: Margrét frá Öxnarfelli var skyggn kona. Hún sagðist hafa séð álfa sem byggju í sefi sem væri við hluta af bökkum Laugarvatns en sef þetta var álagablettur. Einu sinni gerðist það þó að bóndi nokkur frá Gíslabæ sló sefið og hafði af þessu allnokkuð hey. En veturinn eftir missti bóndinn bestu kúna sína og eftir það hefur enginn þorað að snerta sefið. (*Munnleg heimild úr viðtali*).
* Álagablettur í Eyjafirði: Fyrir utan Laufás í Eyjafirði er bær, sem heitir Borgargerði. Þar er hvammur sem ekki má slá, því að þá drepur huldufólkið, sem hefur ráð yfir hvamminum, kú fyrir bónda. Uppi í fjallinu eru nokkrar birkihríslur, leifar af gömlum skógi, sem ekki má hrófla við, því að þá er óblessun vís frá hálfu huldufólksins sem á hríslurnar. (*Sögn [[Þórhallur Bjarnarson|Þórhalls Bjarnarsonar]] biskups*). 

## Tilvísanir
Sjógun

**Sjógun** (japanska: 将軍, *shōgun*) er söguleg yfirmannsstaða í her í Japan. Titillinn útleggst sem „herstjóri“ á íslensku og jafngildir ítalska titlinum *generalissimo* sem stundum er notaður í Evrópu yfir hershöfðingja með mikil pólitísk völd. Sjógun er styttri útgáfa af *sei-i taishōgun* (征夷大将軍:せいいたいしょうぐん). Á íslensku merkir það „mikill hershöfðingi sem sigrar villimennina í austri“ sem var titill hæstráðanda landsins á ýmsum tímum í sögu Japans og leið undir lok þegar Tokugawa Yoshinobu lét Meiji keisara titilinn eftir árið 1867.

Upphaflega var staðan veitt herforingjum í herförum gegn emisjum í austurhluta Japan sem vildu ekki beygja sig undir miðstjórnarvaldið í Kýótó á Heiantímabilinu. Titillinn var tímabundinn og var á endanum lagður niður þegar búið var að leggja allt landið undir miðstjórnina. Sjógunstjórnin (japanska: *bakufu*) var tekin upp á Kamakuratímabilinu þegar Minamotoættin náði völdum við hirð keisarans.
Magnesía við Meander

**Magnesía við Meander** () var grísk fornaldarborg á Anatólíuskaganum (núverandi Tyrklandi). Magnesía við Meander stóð ekki langt frá þar sem nú er borgin Germencik, eða nánar tiltekið á veginum á milli Ortaklar og Söke, nálægt þorpinu Tekin. 

Tvö málmefni eru kenndi við borgina, seguljárnsteinn (*magnetite*) og magnesín (*magnesíum*). 

## Tilvísanir
Basil Zaharoff

**Sir Basil Zaharoff** (6. október 1849 – 27. nóvember 1936) (fæddur: *Basileios Zacharias*) var grískur fjármálaspekúlant sem varð ríkur á olíu- og vopnasölu. Hann fæddist í Mughla í Litlu-Asíu, en þó hann væri fæddur í Tyrklandi, leit hann alltaf á sig sem Grikkja. 

## Tenglar

* ''Sir Basil Zaharof''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1929
Fyrstu persónu skotleikur

**Fyrstu persónu skotleikur** á ensku skammstafað FPS (first-person shooter) er skotleikur þar sem spilarinn sér leikjaheiminn frá sjónarhorni leikjapersónunnar. Fyrstu persónu skotleikir hafa verið mjög vinsælir frá því að byltingarkenndir leikir eins og Wolfenstein 3D og Doom komu út. Þeir hafa einnig verið þeir leikir sem hvað mest hafa notast við þrívíddargrafík og netspilun og hafa þess vegna verið stór hvati fyrir tækniframfarir í heimilistölvum og í tölvuleikjagerð. Fyrstu persónu skotleikurinn var sú gerð tölvuleikja sem átti hvað mestan þátt í því að draga úr vinsældum ævintýraleikja sem fram að þeim tíma voru meðal vinsælustu gerða tölvuleikja.
Catalão

**Catalão** er stórborg í Goiás-fylki í Brasilíu með yfir 75.000 íbúa.

## Tenglar
*www.catalao.go.gov.br
*http://www.guiacatalao.com.br


Image:Museu Catalão 2.jpg
Image:Patio Mitsubishi.jpg
Image:Catalão2.JPG
Image:Represa Monsenhor Souza 1.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Igreja Dom Bosco.jpg
Image:Lazer em Catalão.jpg
Image:Catalão cidade das flores.JPG
Fífill (aðgreining)

**Fífill** getur átt við eftirfarandi:
* Mannsnafnið Fífil
* Túnfífil
* Fjalldalafífil
* Íslandsfífil
* Jakobsfífil
* Undafífil
* Fellafífil
* Skarifífil
* Hóffífil
* Krossfífil Skrautfífill
Sean Kingston

**Kisean Anderson** (fæddur 3. febrúar 1990), þekktastur undir listamannsnafninu **Sean Kingston** er jamaísk-bandarískur tónlistarmaður.

## Saga
Sean Kingston er fæddur í Bandaríkjunum en ólst upp í Kingston, höfuðborg Jamaíku. Tónlistarmaðurinn Buju Banton, fjölskylduvinur, leiðbeindi Kingston um tónlistariðnaðinn. Sumarið 2005 gaf hann út lagið *Beautiful girls*. Bassalína lagsins er út laginu *Stand by me* sem Ben E. King gaf út árið 1961. Lagið komst í efsta sæti bandaríska Billboard-vinsældalistann og einnig breska smáskífulistann. Jafnframt gaf hann út lagið *Me love* sem er byggt á lagi Led Zeppelin, *D'yer mak'er* (af *[[Houses of the Holy]]*). *Me love* komst í efstu sæti ástralska og kanadíska vinsældarlistanna.

Í október 2007 var Sean Kingston upphitunaratriði á tónleikum Gwen Stefani í tónleikaferð hennar.

## Útgefið efni
* 2005: *[[Sean Kingston (breiðskífa)|Sean Kingston]]*

### Smáskífur (sjálfur)
* 2005: „Beautiful Girls“
* 2005: „Me Love“
* 2005: „Take You There“
* 2005: „There's Nothin'“ (ásamt Paula DeAnda)
* 2005: „Gotta Move Faster“
* 2009: „Eenie Meenie“ (ásamt Justin Bieber)
* 2010: „Letting Go“ (ásamt Nicki Minaj)

### Hjá öðrum
* 2005: „Love Like This“ (Natasha Bedingfield ásamt Sean Kingston)
* 2005: „Big Girls Don't Cry“ (Fergie ásamt Sean Kingston)
* 2005: „What Is It“ (Baby Bash ásamt Sean Kingston)

### Gestaframkomur
* 2005 „Love Like This“ (Natasha Bedingfield ásamt Sean Kingston)
* 2005 „Big Girls Don't Cry“ (Fergie ásamt Sean Kingston)
* 2005 „Too Young“ (Lil Fizz ásamt Sean Kingston)
* 2005 „Shorty Got Back“ (Eric Jay ásamt Francisco & Sean Kingston)
* 2005 „Doin' Dat“ (Clyde Carson ásamt Sean Kingston)
* 2005 „Like This“ (MIMS ásamt She Dirty, Sean Kingston, Red Cafe, & N.O.R.E.)
* 2005 „Real D-Boy“ (Triple C ásamt Sean Kingston)
* 2005 „Welcome two My Hood“ (Ya Boy ásamt Sean Kingston)
* 2005 „Dollar Bill“ (Red Cafe ásamt Jermaine Dupri, Juelz Santana, Sean Kingston & Busta Rhymes)
* 2005 „Smile“ (Lil Wayne ásamt Sean Kingston)
* 2006 „Gangster“ (Bun B ásamt Sean Kingston) (kemur út á breiðskífunni *[[2 Trill]]*)

## Verðlaun og tilnefningar
* MOBO Awards
** 2005: Besta reggí-framkoma
* Teen Choice Awards
** 2005: r'n'b'-lag Choise „Beautiful Girls“
** 2005: Sumarlag Choice „Beautiful Girls“ (tilnefndur)

## Tengill
* Opinber vefsíða
Margrét Lára Viðarsdóttir

**Margrét Lára Viðarsdóttir** (f. 25. júlí 1986) er íslensk fyrrum knattspyrnukona. Hún er fædd og uppalin í Vestmannaeyjum og hóf ferilinn aðeins 15 ára gömul með ÍBV í úrvalsdeild kvenna. Síðar hélt hún til Vals þar sem hún vann 4 Íslandsmeistaratitla. Hún skoraði meira en 200 mörk í úrvalsdeild kvenna á Íslandi og er önnur til að gera það og varð fimm sinnum markahæst í deildinni.

Margrét spilaði í Svíþjóð og Þýskalandi á ferlinum, lengst af með Kristianstad. Hún og keppti í meistaradeild Evrópu og varð markahæst þrisvar.

Hún hlaut útnefningu Samtaka íþróttafréttamanna sem Íþróttamaður ársins 2007. Margrét er markahæsta landsliðskona Íslands með 79 mörk. Hún lagði skóna á hilluna árið 2019.  Hún er sálfræðingur að mennt og starfar sem slíkur.

## Afrek
*Markahæsti leikmaður efstu deildar árin 2004, 2005, 2006, 2007 og 2008.
*Markahæsti leikmaður Evrópukeppni félagsliða kvenna 2007 og 2008.
*Markahæsti leikmaður undankeppni EM 2009.
*Hefur mest skorað 7 mörk í einum leik í efstu deild.
*Flest mörk skoruð á einu keppnistímabili í efstu deild á Íslandi, 38 mörk í 16 leikjum.
*Íslandsmeistari fjórum sinnum og bikarmeistari einu sinni.
*Markadrottning í Damallsvenskan 2011.
* Þrisvar markahæst í Meistaradeild Evrópu.

## Viðurkenningar
*Efnilegasti leikmaður efstu deildar 2003 og 2004.
*Íþróttamaður Vestmannaeyja 2004.
*Knattspyrnukona ársins 2004, 2006, 2007 og 2008.
*Íþróttamaður ársins árið 2007.

## Tengill
Margrét Lára á vef KSÍ
Þágufallssýki

**Þágufallssýki** eða **þágufallshneigð** (eða **méranir** sem hlýst af því að nota persónufornafnið *mér* í stað *mig*) nefnist sú tilhneiging í íslensku að hafa orð í þágufalli sem ætti samkvæmt  viðurkenndri íslenskri málvenju að vera í þolfalli eða nefnifalli. 

Dæmi eru um þágufallssýki í fornritunum. Hún er útbreidd um allt Ísland og er mjög algeng meðal yngra fólks. 

Lengi hefur verið litið á þágufallssýki sem örgustu málvillu, en sumir (líkt og málfræðingurinn Eiríkur Rögnvaldsson) hvetja til þess að litið sé á hana sem eðlilega málbreytingu. 

## Uppruni

Finna má dæmi um þágufallssýki í Grágás og fleiri fornum ritum en hún fer þó ekki að vera áberandi fyrr en um miðja 19. öld.

Orðið *þágufallssýki* kemur fyrst fyrir í grein eftir Helga Pjeturss í Vísi 1929: *„Hvergi hefi eg séð minst á ískyggilega málspillingu, sem er þó orðin svo mögnuð að hún gerir vart við sig hjá vel ritfærum mönnum. Málspillingu þessa mætti kalla þágufallssýki (dativitis), því að hún lýsir sér þannig, að menn nota mjög þágufall orða þar sem á að vera þolfall.“* Sumir málfræðingar kjósa þó fremur að nota orðið þágufallshneigð, þar sem það sé ekki eins gildishlaðið og þágufallssýki.

Landsmenn hafa stundum tengt þágufallsýkina við Reykvíkinga, en hún er útbreidd um allt land og er meðal annars mjög algeng meðal Vestur-Íslendinga. 

Guðmundur G. Hagalín skrifaði í Alþýðublaðinu 1944:
„Um hina hvimleiðu „þágufallssýki“ er það að segja, að hún mun ekki vera sér-vestfirzkt fyrirbæri. Þegar ég var að alast upp notuðu Vestfirðingar ekki þágufall ranglega svo að ég muni, nema í tveim samböndum. Þeir sögðu: *„Ég þori því ekki,“* og „*ég vil taka því fram.“* Þágufallssýkinni kynntist ég fyrst á Suðurlandi, en nú er hún víst orðin eins og landafjandi um allar byggðir og þorpagrundir, og mér dreymir og henni langar jafnt í dagblöðunum eins og á götum Reykjavíkur, Ísafjarðar og Siglufjarðar.“

## Útbreiðsla
Þágufallssýki er útbreidd meðal Íslendinga og hafa nær öll 11 ára börn á Íslandi einhverja þágufallssýki, eða um 90%. Hún er samt fátíðari á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni, en algengust mældist hún á Austfjörðum samkvæmt könnun sem gerð var haustið 2001. Í þeirri könnun var úrtakshópurinn um 900 ellefu ára börn um land allt. Þetta var aukning samanborið við fyrri áratugi. Könnunin leiddi í ljós fylgni á milli þágufallssýki og menntunar móður. Aðeins 15% ellefu ára barna sögðu „ég hlakka til“, en alls notuðu 40% barnanna þolfall með sögninni og sögðu „mig hlakkar til“. 43% notuðu þágufall og sögðu „mér hlakkar til“.

## Algeng dæmi
**„Mér hlakkar til morgundagsins“* þegar samkvæmt viðurkenndari málhefð hefði maður sagt *„Ég hlakka til morgundagsins“.*
**„Mér langar til Japans“* þegar samkvæmt viðurkenndari málhefð hefði maður sagt *„Mig langar til Japans“.*
**„Mér vantar kjól“* þegar samkvæmt viðurkenndari málhefð hefði maður sagt *„Mig vantar kjól“.*
**„Mér kvíðir fyrir prófinu“* þegar samkvæmt viðurkenndari málhefð hefði maður sagt *„Ég kvíði fyrir prófinu“.*

## Tengt efni
*Nefnifallssýki
*Eignarfallsflótti

## Tilvísanir


## Tenglar
* 
* Þágufallssýki 11 ára barna hefur aukist; af Mbl.is 2001
* ''Þágufallssýki''; grein í Morgunblaðinu 1983
*
Jón Sigurbjörnsson - Fjórtán sönglög eftir fjórtán íslenska höfunda

**Jón Sigurbjörnsson - Fjórtán sönglög eftir fjórtán íslenska höfunda**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1977. Á henni syngur Jón Sigurbjörnsson íslensk sönglög. Ólafur  Vignir  Albertsson píanóleikari annast undirleik. 

## Lagalisti
#Sjá, dagar koma  - *Lag - texti: Sigurður Þórðarson — Davíð Stefánsson*
#Útlaginn - *Lag - texti: Knútur R. Magnússon — Davíð Stefánsson*
#Nirfillinn - *Lag - texti: Karl O. Runólfsson — Davíð Stefánsson* 
#Sumargleði - *Lag - texti: Þórarinn Guðmundsson — Gestur*
#Bikarinn - *Lag - texti: Markús Kristjánsson — Jóhann Sigurjónsson*
#Sverrir konungur - *Lag - texti: Sveinbjörn  Sveinbjörnsson — Grímur Thomsen* 
#Ásareiðin - *Lag - texti: Sigvaldi Kaldalóns — Grímur Thomsen*
#Bára blá - *Lag - texti: Íslenskt þjóðlag í útsetningu Jóns Ásgeirssonar — Magnús Grímsson*
#Hvítflibbaþræll - *Lag - texti: Jón Ásgeirsson — Steinn Kristjánsson*
#Fögur sem forðum - *Lag - texti: Árni Thorsteinsson — Guðmundur Guðmundsson*
#Kæra vor - *Lag - texti: Björgvin Guðmundsson — Þorsteinn Erlingsson*
#Í dag  - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson — Sigurður Sigurðsson frá Arnarholti*
#Í fögrum dal - *Lag - texti: Emil Thoroddsen — Jón Thoroddsen* 
#Norður við heimskaut - *Lag - texti: Þórarinn Jónsson — Kristján Jónsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags