open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigvard Andreas Friid

**Sigvard Andreas Friid** (1885 - 1970) var norskur blaðamaður og ritstjóri. Hann var ritstjóri hjá *Ørebladet* á árunum 1918-1919, *Haugesunds Dagblad* 1919-1921, *Morgenavisen* 1921-22 og blaðamaður hjá *Norsk Telegrambyrå* 1921-1940.

Eftir innrás Þjóðverja í Nore árið 1940 flúði Friid frá Noregi með eiginkonu sinni um borð í HMS *Devonshire*.  Í Bretlandi varð hann ritstjóri *Norsk Tidend*, upplýsingablaðs Lundúnastjórnarinnar, eftir dauða Jacob Vidne.

Árið 1942 varð hann blaðafulltrúi Norðmanna á Íslandi en árið 1945 varð hann blaðamaður á *Pressebyrå Høyre*. Sama ár var hann sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku Fálkaorðu.

## Heimildir
Tom Platz

**Thomas Steven Platz** (f. 26. júní 1955), betur þekktur sem **Tom Platz**, er bandarískur fyrrverandi atvinnumaður í vaxtarrækt. Hann var best þekktur fyrir stæltu lappirnar sínar, sem í blóma ferils hans mældust 76 cm. Af þeim sökum var hann uppnefndur „**The Quadfather**“ (faðir framanlærisvöðvans, sbr. kvikmyndina The Godfather).

## Vaxtarræktarferill

## Neðanmálsgreinar
Barbie Girl

**Barbie Birl** er lag með hljómsveitinni Aqua. Lagið kom út árið 1997 og hefur notið mikilla vinsælda. Norska söngkonan Lene Nystrom syngur hlutverk Barbie og danski söngvarinn René Dif syngur hlutverk Ken.
Vélknúið farartæki

**Vélknúið farartæki** er vél sem er sjálfknúin, oftast notuð til að flytja fólk, fragt eða bæði. Vélknúin farartæki eru vagnar, reiðhjól, vélknúin ökutæki (mótorhjól, bílar, vörubílar, rútur), lestar (járnbrautalestar, sporvagnar), farartæki á sjó (skip, bátar, neðansjávar farartæki, skrúfuknúin farartæki, svifnökkvar), loftför (flugvélar, þyrlur, loftskip) og geimför.

Farartæki á jörðu niðri er hægt að flokka eftir því hvernig þau snerta jörðina: hjól, beltavélar, járnbrautateinar eða skíði. ISO 3833-1977 er alþjóðlegi staðallinn fyrir tegundir, hugtök og skilgreiningar á ökutækjum.

## Heimildir
Legall de Kermeur

**Legall de Kermeur** (1702 – 1792) var franskur skákmaður. Hann var fæddur inn í bretónska fjölskyldu og var álitinn fremsti skákspilari Frakklands þar til hann vék fyrir sínum eigin lærling Francois-André Philidor. 

Hann var iðinn við að mæta á hið þekkta *Café de la Régence* í París þar sem hann tók oft leiki með forgjöf, þ.e. lét frá sér peð eða leikmann í byrjun leiks þar sem hann var bestur í Frakklandi. 

Eftir honum heitir Lègal-mát þar sem hvítur mátar í 7 skrefum með óvenjulegri samsetningu þar sem drottningunni er fórnað.
Þessa samsetningu spilaði hann (þó minniháttar frábrugðið) í leik á móti Saint-Brie árið 1750 í París..

## Tilvísanir
Rugbyfélag Reykjavíkur

**Rugbyfélag Reykjavíkur** (Reykjavík Raiders) er fyrsta skráða og opinberlega viðurkennda ruðningsliðið á Íslandi, bæði hjá Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands sem og Rugby Europe. Liðið er staðsett í Reykjavík og hefur reglulega þjálfun fyrir bæði karla og konur  

Þróunaráætlun þeirra heldur reglulega kynningar í skólum auk þess að halda opnar kynningar fyrir nýja leikmenn.

Klúbburinn er með bæði 7-manna og 15-manna lið.

## Saga
Félagið var stofnað árið 2010 og keppti í fyrsta sinn í Scandinavian Sevens í Kaupmannahöfn í Danmörku í ágúst sama ár. Raiders liðið hefur reglulega kept í Kaupmannahöfn síðan.

Sunnudagur 3. júlí 2011 var sögulegur dagur fyrir þróun ruðnings á Íslandi og stór tímamót fyrir Reykjavík Raiders. Þetta var dagsetning fyrstu 15-manna leiks sem félagið spilaði og fyrsti leikurinn sem spilaður var á íslenskri grund. Leikurinn var spilaður gegn Thunderbird Old Boys frá Phoenix á íþróttavelli Vals í Reyjkavik. Þetta var mikilvægt skref fyrir íslenska liðið sem endaði með íslenskum sigri.

Einnig var 2013 mikilvægt ár fyrir þróun Raiders klúbbsins og ruðnings á Íslandi. Íslenska Exiles rugby-liðið var stofnað sem ferðaklúbb fyrir íslenska og alþjóðlega leikmenn fyrir þær aðstæður þar sem allt Raiders liðið var ekki að fara að ferðast. Íslensku Exiles var samansett af leikmönnum frá Íslandi, Írlandi, Ástralíu, Bandaríkjunum, og Japan. Ferð Íslensku Exiles hófst í Kanada og ferðast var með rútu til Bandaríkjanna þar sem spilaðir voru sex 15s leikir á leiðinni til Vegas HSBC Invitational Rugby Tournament. Meðlimir Reykjavík Raiders hafa sótt nokkur mót síðan þá sem Exiles með leikmönnum frá öllum heimshornum. Árið 2013 lék íslenska landsliðið (sem á fyrstu árum var gert að öllu leyti úr leikmönnum Raiders) fyrsta opinbera rugby 7s mótið. Keppnin FIRA-AER Rugby 7s var haldin laugardaginn 1. júní í Riga í Lettland. Landsliðið hélt áfram að taka þátt í FIRA-AER Rugby 7s mótið og var virkur þátttakandi (þar sem FIRA-aER varð Rugby Europe) þar til mótsins 2018 í Eistland. Eftir mótið árið 2018 breytti Rugby Europe mótsdeildinni eftir að rugby 7 var vígt sem Ólympíu íþrótt sem leiddi til þess að nokkur landslið (Ísland þar á meðal) voru tekin úr keppninni. 

Á síðari árum hafa Reykjavík Raiders haldið áfram að þróast og spila reglulega alþjóðlega leiki bæði erlendis og á Íslandi. Raiders er enn sem komið er einn af aðeins þremur ruðningsklúbbum í Reykjavík. 

Á meðan COVID-faraldrinum stóð yfir var klúbbnum ekki leyft að æfa í næstum tvö ár og þar af leiðandi minnkaði fjöldi skráðra meðlimenda. Ennfremur fluttu nokkrir lykilleikmenn og skipuleggjendur erlendis á þessu tímabili sem seinkaði endurkomu félagsins. Frá hausti 2021 hefur Raiders klúbburinn verið virkur og fjölgun meðlima hefur leitt til jafnvel meiri metnaðar. Raiders náðu fullum 15s liðsnúmerum árið 2023 þar sem liðið spilaði þrjá leiki gegn alþjóðlegum liðum sem komu til Íslands. Reykjavík Raiders sigruðu tvemur af þremur þessa leikja.

## Núverandi lið

## Tilvísanir
Útlendingurinn

***Útlendingurinn*** (franska: *L'Étranger*) er skáldsaga eftir franska rithöfundinn Albert Camus sem kom út árið 1942. Fyrstu drögin að henni voru skrifuð árið 1938 en bókin tók ekki á sig mynd fyrr en 1940 og Camus vann að henni til ársins 1941. Bókin er hluti af fjórleik sem Camus kallaði „hring fáránleikans“ og fjallaði um heimspekistefnu hans, sem fólst í absúrdisma. Hin verkin í fjórleiknum voru ritgerðin *[[Le Mythe de Sisyphe]]* og leikritin *[[Caligula (leikrit)|Caligula]]* og *[[Le Malentendu]].

Bókin hefur verið þýdd á 68 tungumál og er þriðja mest lesna skáldsaga sem rituð hefur verið á frönsku, á eftir *Litla prinsinum* eftir [[Antoine de Saint-Exupéry|Saint-Exupéry]] og *Sæfaranum* eftir [[Jules Verne]]. [[Útlendingurinn (kvikmynd)|Kvikmynd eftir bókinni]] kom út í leikstjórn [[Luchino Visconti]] árið 1967.

==Söguþráður==
Saga *Útlendingsins* gerist í [[Alsír]], sem þá var frönsk nýlenda. Aðalpersónan er skrifstofumaður að nafni Meursalt sem biður einn dag um frí í vinnunni til að vera viðstaddur jarðarför móður sinnar, sem hefur dvalið á elliheimili síðustu ár ævinnar. Við kistu látinnar móður sinnar sýnir Meursalt engar sterkar tilfinningar, heldur kveikir hann á sígarettu og fær sér kaffi. Daginn eftir jarðarförina hefur Meursalt ástarsamband við fyrrverandi samstarfskonu sína, Marie.

Dag einn býður nágranni Meursalt, Raymond, þeim Marie að verja sunnudegi með sér í húsi við ströndina. Á ströndinni hitta þau alsírskan [[Arabar|Araba]] sem Raymond á í deilum við og Raymond særist í áflogum við hann. Stuttu síðar er Meursalt einn á ströndinni og mætir þá aftur Arabanum, sem dregur upp hníf. Meursalt skýtur Arabann fjórum skotum með byssu Raymonds með þeim afleiðingum að Arabinn lætur lífið.

Seinni hluti sögunnar fjallar um fangavist, yfirheyrslur og réttarhöld Meursalt vegna drápsins. Í þessum hluta hefur Meursalt lítið til málanna að leggja og svarar spurningum af hreinskilni. Réttinum misbýður svo mjög skeytingsleysi Meursalt, sér í lagi í lagi fálæti hans við jarðarför móður hans, að svo fer að hann er dæmdur til dauða. Prestur býður honum flóttaleið undan dauðadómnum með því að fá hann til að afneita [[trúleysi]] sínu en Meursalt neitar að fara eftir þessu. Sögunni lýkur með Meursalt í fangaklefanum þar sem hann bíður [[Aftaka|aftöku]] sinnar. Látið er í veðri vaka að hann hafi ekki verið dæmdur til dauða fyrir morðið á Arabanum, heldur fyrir að vera samkvæmur sjálfum sér og neita að fara eftir óskráðum leikreglum hins borgaralega samfélags.

==Viðtökur==
*Útlendingurinn'' fékk blendnar viðtökur þegar bókin kom upphaflega út. Einu ári eftir að verkið kom út skrifaði Jean-Paul Sartre grein um það þar sem hann staðhæfði að Camus væri „betri rithöfundur en heimspekingur“.

## Tilvísanir
Tigran Petrosjan

**Tigran Vartanovítsj Petrosjan** (1929 - 1984) var armenskur heimsmeistari í skák.

Árið 1963 vann hann Míkhaíl Botvínník 12,5–9,5 í heimsmeistarakeppninni. Árið 1966 varði hann titilinn þar sem hann hafði betur gegn Borís Spasskíj 12,5–11,5. Árið 1969 hinsvegar missti hann titilinn frá sér til Spasskíj (10,5–12,5).

Samkvæmt skákspekingum var leikstíll Petrosjans helst einkendur af góðum og miklum taktískum skilningi og hann vannýtti aldrei mistök andstæðingsins. Þessi leikstíll gerð það að verkum að hann tapaði sjaldan leikjum en ennfremur að margir leikir enduðu í jafntefli.
Sem dæmi tók hann þátt í níu Ólympíuskákmótum og tapaði aðeins 1 leik.

Mörgum þóttu leikir hans fremur dauflegir og ófjörugir en á móti að það megi rekja til almennrar varkárni og skilnings á stöðunum og leiknum.
Ngaraard

**Ngaraard** er fylki á Palá. Það er staðsett í norðvesturhluta Babeldaob og samanstendur af fimm byggðum. Með 396 íbúa (2020) er Ngaraard fjórða fjölmennasta ríki Palau.
Fall Berlínarmúrsins

**Hrun Berlínarmúrsins** (9. nóvember 1989) markaði hápunkt langra ára skiptingar og kúgunar í Þýskalandi. Veggurinn var byggður árið 1961 af Þýska alþýðulýðveldinu (Austur-Þýskalandi) til að stöðva flæði Austur-Þjóðverja sem flúðu til vesturs. Hann stóð sem ljósmynd hins kalda stríðs og hugmyndum um einangrun á milli þjóðfélaga og samfélags.

Fall veggjarins var leidd af röð atburða sem gerðust árið 1989. Í maí byrjaði Ungverjaland að rífa niður landamæragrindverk sitt við Austurríki, sem leyfði Austur-Þjóðverjum að flýja til vesturs. Þetta vakti bylgju af stórum mótmælum í Austur-Þýskalandi, sem kröfðust pólitískra umbóta og frelsis til að ferðast. Þessi öflun hékk yfir í fyrstu stóru mótmælunum í sögu Austur-Þýskalands sem gerðist þann 9. október 1989 í Leipzig.

Á kvöldinu þann 9. nóvember 1989 tilkynntu stjórnvöld Austur-Þýskalands óvænt að borgarar gætu ferðast yfir landamærin óhindrað. Ætlun stjórnvalda var að rýmka reglur um ferðir yfir landamærin, en blaðamannafundurinn fór út um þúfur. Stór fjöldi Austur-Berlínarbúa réðust að veggnum, og yfirburðuðu landvarnarlið sem, óviss um hvernig ætti að bregðast við, létu loks eftir. Í skemmtun og vantrú, tóku Austur- og Vestur-Þjóðverjar við, klifruðu upp á vegginn og felldu hann niður með öxum og hömrum. Heimurinn horfði á dásamlega hrunið þar sem tákn um einangrun klofnaði fyrir augum þeirra.

Hrun Berlínarmúrsins leysti bylgju af gleði út, bæði í Þýskalandi og um allan heim. Hann táknar endi Kalda stríðsins og sigur frelsisins yfir kúgun. Austur- og Vestur-Þýskaland voru opinberlega sameinuð 3. október 1990, sem merkir enda á kapítula um einangrun og byrjun á nýrri tímabili einingar og endurreisnar.

## Heimildir
Febrúarbyltingin í Frakklandi

**Febrúarbyltingin í Frakklandi** (franska: *Révolution française de 1848* eða *Révolution de février*) var óeirðartímabil í Frakklandi sem átti sér stað 22. - 24. febrúar 1848. Byltingin steypti konungsstjórn Frakklands (Júlíríkið svokallaða) af stóli og stofnað var annað franska lýðveldið.

## Tenglar
Einar Benediktsson (f. 1931)

**Einar Benediktsson** (f. 1931) er íslenskur hagfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur sem var sendiherra og sendifulltrúi auk fleiri starfa sem hann gegndi í utanríkisþjónustunni.

Foreldrar Einars voru Stefán Már Benediktsson, f. 24.7.1906, d. 12.2. 1945, kaupmaður í Reykjavík, og Sigríður Oddsdóttir, f. 18.9.1907, d. 27.8.1988, húsmóðir. Afi hans og nafni Einar Benediktsson, var landsþekktur sem skáld og sýslumaður. Meðal ættartenglsa Einars við aðra landsþekkta einstaklinga má nefna Matthías Jochumsson skáld, Jón Þorláksson forsætisráðherra, Sigurð Nordal prófessor, föður Jóhannesar Nordal seðlabankastjóra og afa Ólafar Nordal alþingiskonu og ráðherra, Geir Hallgrímsson borgarstjóra, forsætisráðherra og seðlabankastjóra, Jóhannes Zoega hitaveitustjóra, Katrínu Fjeldsted lækni og borgarfulltrúa og fleiri.

Einar starfaði 1956-60 í hagdeild Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu (OEEC) í París; 1960-64 deildarstjóri í efnahags- og viðskiptaráðuneytunum; 1964 deildarstjóri í utanríkisráðuneytinu og það ár sendiráðunautur í París; 1968-70 deildarstjóri í utanríkisráðuneytinu; 1970-76 fastafulltrúi hjá EFTA og alþjóðastofnunum í Genf, skipaður sendiherra; 1976-82 sendiherra í Frakklandi, jafnframt því hjá OECD og UNESCO og á Spáni og í Portúgal; 1982-86 sendiherra í Bretlandi, jafnframt því í Hollandi, Írlandi og Nígeríu; 1986-1991 sendiherra hjá NATO, Evrópusambandinu, Belgíu og Lúxemborg; 1991-93 sendiherra í Noregi jafnframt í Póllandi og Tékkóslóvakíu; 1993-98 sendiherra í Bandaríkjunum jafnframt því í Kanada, Brasilíu, Chile, Argentínu, Úrugvay, Venesúela og Costa Ríka. Einar starfaði á vegum forsætisráðuneytisins frá 1998 að starfslokum 2001, meðal annar sem framkvæmdastjóri Landafundanefndar vegna kynningarátaks í Vesturheimi á árþúsundamótum. Var síðan um skeið ráðgjafi í utanríkis- og forsætisráðuneytunum og stjórnarformaður UNICEF Ísland 2003-2008. Einar hlaut stórriddarakross Fálkaorðunnar og erlend heiðursmerki.

## Tilvísanir
Aizuwakamatsu

**Aizuwakamatsu** (japanska: 会津若松市, *Aizuwakamatsu-shi*) er borg á Honshū í Japan.

## Tilvísanir
Fukushima

**Fukushima** (japanska: 福島市, *Fukushima-shi*) er borg á Honshū í Japan.

Kjarnorkuslys gerðist í Fukushima árið 2011 sem kom borginni í fjölmiðla á heimsvísu og er hún enn þekkt fyrir það.

## Tilvísanir
Hjálmar Örn Jóhannsson

**Hjálmar** **Örn** **Jóhannsson** (f. 19. október 1973) er íslenskur skemmtikraftur, hlaðvarpsstjórnandi og leikari. Hjálmar varð fyrst þjóðþekktur í gegnum snjallsímaforritið Snapchat þar sem hann hafði mörg þúsund fylgjendur.

Hjálmar stýrir hlaðvarpinu *Hæhæ* ásamt vini sínum Helga Jean Claessen sem hóf göngu sína árið 2019. Árið 2023 gáfu þeir saman út spilið *Heita sætið*. Hjálmar lék í kvikmyndinni *Fullir vasar* (2018) eftir Anton Sigurðsson. Árið 2007 gáfu Hjálmar og Helgi Jean út bókina *Kon­ur eru aldrei ham­ingju­sam­ar því þær eru með svo litl­an heila - og karl­ar rosa pirr­andi* sem var grín-ádeila á bók rithöfundarins Þorgríms Þrá­ins­son­ar, *Hvernig ger­irðu kon­una þína ham­ingju­sama?*.

Hjálmar hefur starfað sem skemmtikraftur og leikur þá oft karakter sem kallast *Hvítvínskonan*. Einnig hefur Hjálmar starfað sem veislustjóri og oft með vinkonu sinni Evu Ruzu Miljevic.

## Einkalíf
Sambýliskona Hjálmars síðan 2013 er Ljósbrá Logadóttir. Þau eiga tvö börn saman. Hjálmar á tvær dætur úr fyrra hjónabandi.

Hjálmar er yfirlýstur stuðningsmaður enska knattspyrnufélagsins Tottenham Hotspur.

Hjálmar er sonur Jóhanns J. Jóhannssonar stofnanda bílaumboðsins Brimborgar en Hjálmar starfaði þar áður fyrr sem bílasali.

## Tilvísanir
Emmelie de Forest

**Emmelie Charlotte-Victoria de Forest** (f. 28. febrúar 1993) er dönsk söngkona og lagahöfundur. Hún tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2013 fyrir Danmörku með laginu „Only Teardrops“.

## Útgefið efni
### Hljómplötur
* *Only Teardrops* (2013)
* *History* (2018)
Eldar Gasimov

**Eldar** „**Ell**“ **Parviz oglu Gasimov** (aserska: Eldar Pərviz oğlu Qasımov; f. 4. júní 1989) er aserskur söngvari. Hann tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2011 fyrir Aserbaísjan ásamt Nigar Jamal með laginu „Running Scared“. Hann var einn af kynnum Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2012 í Bakú.
Tinna Guðmundsdóttir

**Tinna Guðmundsdóttir** (f. 17. janúar 1979 í Vestmannaeyjum) er myndlistarkona og menningarstýra.

Tinna útskrifaðist með BA gráðu úr fjöltæknideild Listaháskóla Íslands 2002. Í kjölfarið bætti hún við kennsluréttindadiplomu úr LHÍ árið 2005 og lauk MA gráðu í menningarstjórnum frá Háskólanum á Bifröst árið 2008. Einnig bætti hún við sig MA gráðu í myndlist úr LHÍ, útskrifaðist 2022. Tinna hefur búið að starfað á Seyðisfirði og í Reykjavík.

Tinna gerir skúlptúra, ljósmyndir og myndbandsverk og hefur sýnt m.a. í Nýlistasafninu, Kling & Bang, Skaftfelli og Verksmiðjunni á Hjalteyri. 

Strax frá útskrift 2002 var Tinna mjög virk í baklandi myndlistar, bæði að eigin frumkvæði og almennt fyrir myndlistargeirann. Umfangsmikil verkefni sem hún hefur komið að eru m.a. að stýra Sequences Real-Time Art Festival árið 2008, ritstýra yfirlitinu Nýlistasafnið 1978-2008 sem kom út 2010, framleiða heimildarmyndina Blindrahundur um listamanninn Birgir Andrésson sem kom út 2017 og vinna sem forstöðumaður Skaftfells - myndlistarmiðstöð Austurlands frá 2012-2018.
Fölsk minning

**Fölsk minning** er þegar einhver endurheimtir minningu sem gerðist í raun og veru aldrei eða á öðruvísi hátt en í raun og veru. Helstu orsakir falskra minninga eru almennt sefnæmi, framvirkt minnisleysi, hugsanavilla og ímyndunaraukning.

### Mandela-áhrif
Mandela-áhrif (e. Mandela effect) lýsa því þegar stór hópur fólks deilir sömu falskri minningu. Nafnið er dregið af Nelson Mandela vegna þess að heilmargir greindu frá því að hafa skærar og ítarlegar minningar af fréttaflutningi af andláti Nelson Mandela í fangelsi á tíunda áratugnum, þrátt fyrir að Mandela hafi dáið árið 2013, áratugum eftir að hann var látinn laus og eftir að hafa verið forseti Suður-Afríku frá 1994 til 1999.

## Tilvísanir
Nigar Jamal

**Nigar** „**Nikki**“ **Aydin qizi Jamal** (aserska: Nigar Aydın qızı Camal; f. **Mutallibzadeh**, 7. september 1980) er asersk söngkona. Hún tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2011 fyrir Aserbaísjan ásamt Eldar Gasimov með laginu „Running Scared“.
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2006

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2006** var haldin í Aþenu, Grikklandi eftir að landið vann keppnina árið  með lagið „My Number One“ eftir Helena Paparizou. Hún var í umsjón Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Ellinikí Radiphonía Tileórassi (ERT) og fór fram í Olympic Indoor Hall dagana 18. og 20. maí 2006. Kynnar voru Maria Menounos og Sakis Rouvas. Sigurvegarinn var  með lagið „Hard Rock Hallelujah“ eftir Lordi.

## Tenglar
*
Ljósufjallakerfið

**Ljósufjallakerfið** er eitt af eldstöðvakerfum á Íslandi. Það liggur frá Snæfellsnesi  og að Grábrók og dregur nafn sitt af Ljósufjöllum. Eldborg á Mýrum og Grábrók eru dæmi um eldfjöll í kerfinu. Allt saman er kerfið um 90 km langt. Ríflega 20 eldgos hafa orðið í Ljósufjallakerfinu eftir að ísöld lauk. Þar á meðal eru eldgosin sem mynduðu gígana Eldborg í Hnappadal og Grábrók í Norðurárdal. Síðasta eldgosið í Ljósufjallakerfinu varð snemma á landnámsöld við svonefnda Rauðhálsa í Hnappadal.

Um vorið 2021 fóru að mælast tíðir jarðskjálftar við Grjótárvatn þar sem skjálftar höfðu áður verið sjaldgæfir. Þessi virkni hélst áfram næstu ár en jókst svo verulega í ágúst 2024. Nokkrum sinnum hafa greinst smáskjálftahrinur á miklu dýpi sem hafa einkenni gosóróa, en það bendir til þess að þeir stafi af kvikuhreyfingum fremur en að um sé að ræða hefðbundna brotskjálfta í jarðskorpunni.

## Tengill
*Hvað getið þið sagt mér um eldstöðvakerfið í Ljósufjöllum? - Vísindavefurinn

## Tilvísanir
Eltingaleikur

**Eltingaleikur** eða **eltingarleikur** (einnig nefndur **klukk** eða **gjugg**) er einfaldur útileikur fyrir hóp. Einn úr hópnum er „hann“ og á að reyna að ná hinum þátttakendunum með því að klukka þá, snerta létt og yfirleitt kalla „klukk“ eða „gjugg“. Sá sem er klukkaður verður „hann“ og leikurinn heldur þannig áfram.

Þátttakendur geta ákveðið fyrir fram að einhver ákveðinn staður sé „stikk“ þar sem þeir sem eru eltir geta farið í pásu. Sá sem er hann má þá ekki klukka neinn sem er í pásu.

## Sjá einnig
*Listi yfir leiki barna
Brennibolti

**Brennibolti** eða **brennó** er vinsæll boltaleikur þar sem tveir hópar keppa hvor gegn öðrum. Leikurinn er oft leikinn af börnum í frímínútum eða íþróttum í skólum en getur hentað fólki á öllum aldri.

## Reglur
Leikvangurinn er afmarkaður með tveimur helmingum og skiptast þátttakendur í tvö lið. Einn leikmaður úr hvoru liði er útnefndur sem „kóngurinn“ og staðsetur hann sig aftast á vallarhelmingi andstæðinganna. Leikurinn hefst með því að boltinn gengur á milli kónganna og samherja þeirra sem reyna að skjóta leikmenn andstæðingana með boltanum.

Ef leikmaður fær boltann í sig þarf hann að yfirgefa sinn vallarhelming og færa sig fyrir aftan sinn kóng. Markmið hvers liðs er að „skjóta“ alla leikmenn andstæðinganna út af vellinum. Þegar aðeins einn leikmaður er eftir í liðinu fer kóngurinn þess liðs aftur inn á völlinn til að aðstoða síðasta samherjann. Kóngurinn er jafnan með tvö líf til að styrkja hlutverk hans.

## Sjá einnig
* Listi yfir leiki barna

## Tilvísanir
Eldstöðvakerfi á Íslandi

**Eldstöðvakerfi á Íslandi** eru 41. Af þeim er Grímsvatnakerfið virkast en það hefur gosið á um 10 ára fresti síðustu 1000 árin. Þeim er skipt í þrjá flokka eftir því hvernig hrauntegund kemur úr þeim, þóleiísk bergröð, millibergröð og alkalísk bergröð. 

## Tengt efni
* Eldstöðvakerfi

## Heimildir
*Eldvirkni á vef Náttúrufræðistofnun Íslands
Fram, fram fylking

**Fram, fram fylking** er leikur sem er algengur á Norðurlöndum. Sami leikur er leikinn í Bretlandi, en þá við vísuna „London Bridge is falling down“.

Tveir leikendur eru valdir til að vera ræningjar. Áður en leikurinn hefst ákveða þeir hvor sitt einkenni, annar getur til dæmis verið gull og hinn silfur. Dæmi um aðra flokka: Epli og appelsínur, sjór og himinn, bók eða bíó. Aðrir leikendur mega ekki vita hvor velur hvað.

Ræningjarnir haldast í hendur með hendur hátt á lofti og mynda þannig „hlið“. Aðrir leikendur halda í axlir hver á öðrum og ganga í þéttri halarófu undir hliðið. Þau sem eru í halarófunni syngja: 

:Fram fram fylking!
:Forðum okkur hættu frá,
:því ræningjar oss vilja ráðast á.
:Sýnum nú hug,
:djörfung og dug!
:Vaki, vaki, vaskir menn,
:voða bera að höndum,
:sá er okkar síðast fer,
:skal sveipaður í böndum.

Þegar síðustu hendingarnar eru sungnar láta ræningjarnir hendurnar síga og þegar síðasta línan er sungin reyna þeir að fanga þann sem er að fara í gegnum hliðið. Ræningjarnir mega ekki sleppa handtakinu en sá sem er fangaður má reyna að komast burt.

Fanginn á síðan að hvísla að ræningjunum hvort hann velji gull eða silfur, og stillir sér svo fyrir aftan manneskjuna sem tilheyrir þeim flokki sem hann valdi. Leikurinn heldur svo áfram þar til allir leikendur hafa verið fangaðir og stillt sér upp fyrir aftan ræningjana út frá þeim flokkum sem þeir völdu. Þá hefst reiptog milli hópanna tveggja og vinnur það lið sem sigrar reiptogið. Ef ekkert reipi er til staðar geta leikendur gripið um mitti þess sem stendur fyrir framan og togað í ræningjana sem haldast enn í hendur. Sá hópur sem fellur til jarðar tapar en sá sem stendur uppi eftir vinnur.

## Tilvísanir

## Sjá einnig
* Listi yfir leiki barna
Myndastyttuleikur

**Myndastyttuleikur**, einnig þekktur sem **stoppdans**, er leikur sem er leikinn við undirleik tónlistar. Leikendur dansa frjálst við tónlist sem er stjórnað af einhverjum einum sem er ekki með í dansinum. Stjórnandinn stoppar tónlistina í miðjum dansi og þá eiga allir dansarar að frjósa. Sá sem hreyfir sig þegar tónlistin er stopp er úr leik. 

Áhöld sem þarf til leiksins: Hljómflutningstæki.

## Tilvísanir

## Sjá einnig
* Listi yfir leiki barna
Iwaki

**Iwaki** (japanska: いわき市, *Iwaki-shi*) er borg á Honshū í Japan. Borgin er sú fjölmennasta og stærsta í héraðinu Fukushima en er ekki höfuðborg héraðsins.

## Tilvísanir
Mr. Olympia

**Mr. Olympia** er alþjóðleg keppni í vaxtarrækt sem er haldin á vegum International Federation of Bodybuilding (IFBB). Keppnin hefur verið haldin árlega síðan 1965.

## Sigurvegarar

Eftirfarandi er listi yfir sigurvegara keppninnar.

## Neðanmálsgreinar

## Heimildir
Eitur í flösku

**Eitur í flösku** er leikur þar sem einn leikmaður er valinn til að vera „hann“. Sá leikmaður snýr baki í hina sem halda í hann. Á meðan segir „hann“: „Eitur í …“ og bætir við einhverju orði, til dæmis „tösku“, „tölvu“, „húsi“ eða „grasi“. Þegar hann segir „eitur í flösku“ sleppa allir takinu á honum og hlaupa burt. „Hann“ reynir síðan að elta og klukka sem flesta.

Þeir sem „hann“ klukkar þurfa að standa með aðra höndina upp í loft og fæturna sundur. Til að frelsa einhvern sem hefur verið klukkaður þarf annar frjáls leikmaður að skríða milli fóta hans. Það er bannað að klukka einhvern sem er að frelsa eða í miðjum klíðum við að frelsa.

## Sjá einnig
* Listi yfir leiki barna

## Tilvísanir
Bimbi-rimbi-rimm-bamm

**Bimbi-rimbi-rimm-bamm** er leikur þar sem þátttakendur standa upp við vegg og einn er valinn „hann“. Sá sem er „hann“ stendur í nokkurri fjarlægð og snýr á móti hópnum. Leikurinn felst í því að syngja saman vísu og fylgja henni eftir með tiltekinni hreyfingu, þar sem „hann“ velur einn úr hópnum til að koma yfir til sín og framkvæma ákveðið verk.

## Leikreglur

Þátttakendur stilla sér upp við vegg, á meðan sá sem er „hann“ stendur í nokkurri fjarlægð á móti hópnum.

Sá sem er „hann“ byrjar að syngja:
:„Hann“: „Bim-bam-bim-bam, bimbi-rimbi-rimm-bamm“
(Um leið gengur „hann“ fram í fyrri hluta vísunnar en bakkar til baka í þeim síðari)

Hópurinn svarar (og gerir sömu hreyfingar):
:Hópur: „Hver er að berja, bimbi-rimbi-rimm-bamm“
„Hann“ heldur áfram:
:„Hann“: „Það er (nafn þess sem er „hann“), bimbi-rimbi-rim-bam“
Hópurinn spyr:
:Hópur: „Hvern vill hann finna, bimbi-rimbi-rimm-bamm“
„Hann“ velur einhvern úr hópnum með því að nefna nafn:
:„Hann“: „(Valið nafn), bimbi-rimbi-rimm-bamm“
Hópurinn spyr hvað hann vilji að viðkomandi geri:
:Hópur: „Hvað vill hann með (valið nafn), bimbi-rimbi-rimm-bamm“
„Hann“ segir hvað sá sem hann valdi á að gera:
:„Hann“: „Láta (valið nafn) standa á tám, bimbi-rimbi-rimm-bamm“
Hópurinn spyr hvað sá sem hann valdi fái að launum:
:Hópur: „Hvað fær (valið nafn) að launum, bimbi-rimbi-rimm-bamm“
„Hann“ svarar með sniðugu svari (getur verið hvað sem er, en má ekki vera meiðandi):
:„Hann“: „Sykursnúð með gullhúð“
Hópurinn lýkur svo textanum, annaðhvort með gleði eða „skít og skömm“, allt eftir því hvað við á:
:Hópur: „Fari (valið nafn) þá með gleði, bimbi-rimbi-rimm-bamm“

Að lokum fer sú persóna sem „hann“ nefndi yfir til hans og þau koma sér saman um hvern á að kalla á næst. Leikurinn heldur svo áfram þar til allir hafa fengið að vera „hann“ eða þar til þátttakendur ákveða að hætta.

## Sjá einnig
* Listi yfir leiki barna

## Tilvísanir
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2005

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2005** var haldin í Kænugarði, Úkraínu eftir að Rúslana vann keppnina árið  með laginu „Wild Dances“. Hún var í umsjón Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Natsionalna Telekompaniia Ukrainy (NTU) og fór fram í Palats Sportu dagana 19. og 21. maí 2005. Sigurvegarinn var  með lagið „My Number One“ eftir Helena Paparizou.

## Tenglar
*
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2004

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2004** var haldin í Istanbúl, Tyrklandi eftir að Sertab Erener vann keppnina árið  með laginu „Everyway That I Can“. Hún var í umsjón Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) og fór fram í Abdi İpekçi Arena dagana 12. og 15. maí 2004. Sigurvegarinn var  með lagið „Wild Dances“ eftir Rúslana.

Undanúrslitakeppni var notuð í fyrsta sinn.  komst sjálfkrafa áfram vegna velgengni Birgittu Haukdal í keppninni árið áður.

## Tenglar
*
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2003

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2003** var haldin í Ríga, Lettlandi eftir að Marie N vann keppnina árið  með laginu „I Wanna“. Hún var í umsjón Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Latvijas Televīzija (LTV) og fór fram í Skonto Hall þann 24. maí 2003. Sigurvegarinn var  með lagið „Everyway That I Can“ eftir Sertab Erener. 

Þetta var seinasta keppnin sem fór fram á einu kvöldi, þar sem að EBU tilkynnti að það myndi bæta við undankeppni árið eftir.

## Tenglar
*
Sertab Erener

**Sertab Erener** (f. 4. desember 1964) er tyrknesk söngkona, lagahöfundur og tónskáld. Hún tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2003 fyrir Tyrkland með laginu „Everyway That I Can“.

## Útgefið efni
### Hljómplötur
* *Sakin Ol!* (1992)
* *Lâ'l* (1994)
* *Sertab Gibi* (1997)
* *Sertab Erener* (1999)
* *Turuncu* (2001)
* *No Boundaries* (2004)
* *Aşk Ölmez* (2005)
* *Painted on Water* (með Demir Demirkan) (2009)
* *Rengârenk* (2010)
* *Ey Şûh-i Sertab* (2012)
* *Sade* (2013)
* *Kırık Kalpler Albümü* (2016)
* *Ben Yaşarım* (2020)
* *Her Dem Yeşil* (2023)

## Tenglar
*
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2002

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2002** var haldin í Tallinn, Eistlandi eftir að Tanel Padar, Dave Benton & 2XL unnu keppnina árið  með laginu „Everybody“. Hún var í umsjón Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Eesti Televisioon (ETV) og fór fram í Saku Suurhall þann 25. maí 2002. Sigurvegarinn var  með lagið „I Wanna“ eftir Marie N. 

## Tenglar
*
Marija Naumova

**Marija Naumova-Bullīta** (f. 23. júní 1973), þekkt sem **Marija Naumova**, er lettnesk söngkona. Undir nafninu **Marie N** tók hún þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2002 fyrir Lettland með laginu „I Wanna“.

## Útgefið efni
### Hljómplötur
* *До светлых слёз* (1998)
* *Ieskaties acīs* (2000)
* *Ma Voix, Ma Voie* (2001)
* *On A Journey* (2002)
* *Noslēpumi* (2002)
* *Nesauciet sev līdzi* (2004)
* *Another Dream* (2005)
* *Lullabies* (2010)
* *Uz Ilūziju Tilta* (2016)

## Tenglar
*
Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2001

**Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2001** var haldin í Kaupmannahöfn, Danmörku eftir að Olsen-bræðurnir unnu keppnina árið  með laginu „Fly on the Wings of Love“. Hún var í umsjón Sambands evrópskra sjónvarpsstöðva (EBU) og Danska ríkissjónvarpsins (DR) og fór fram í Parken Stadium þann 12. maí 2001. Sigurvegarinn var  með lagið „Everybody“ eftir Tanel Padar, Dave Benton & 2XL. 

## Tenglar
*
Guðrún Karls Helgudóttir

**Guðrún Karls Helgudóttir** (fædd 27. apríl 1969) er íslenskur prestur og núverandi biskup Íslands. Hún er sóknarprestur í Grafarvogssókn og hefur starfað á Akranesi, Seltjarnarnesi og í Gautaborg.

Guðrún sigraði í seinni umferð biskupskjörs 2024 og hlaut rúm 52% atkvæði. Hún var vígð til embættis þann 1. september.

## Æviágrip
Guðrún er fædd í Reykjavík. Hún útskrifaðist með stúdentspróf frá Fjölbrautarskólanum í Breiðholti árið 1992 og með B.A.-próf í guðfræði frá Háskóla Íslands haustið 1998. Hún lauk cand. theol.-prófi við sama skóla árið 2000. Hún hafði umsjón með barnastarfi við Árbæjarkirkju og var æskulýðsfulltrúi við Akraneskirkju og Grafarvogskirkju á árunum 1999 til 2000.

Guðrún var í starfsnámi í Gautaborgarstifti árin 2001 til 2003. Hún var meðferðarfulltrúi í kvennaathvarfi í Gautaborg árin 2000 til 2001 og æskulýðsfulltrúi í Lunby-söfnuðinum í borginni. Hún vígðist þann 11. janúar 2004 í Dómkirkjunni í Gautaborg.

Guðrún varð prestur í Grafarvogssöfnuði árið 2008 og hefur verið sóknarprestur í sama söfnuði frá árinu 2016.

## Einkahagir
Guðrún er gift Einari Erni Sveinbjörnssyni prófessor við eðlisfræðideild HÍ og á með honum tvær dætur og tvær dótturdætur.

## Tilvísanir
Hitlersæskan

::*Getur einnig átt við kvikmyndina [[Hitlersæskan (kvikmynd)|Hitlersæskan]]*

**Hitlersæskan** (þýska: *Hitlerjungend*, skammstafað HJ) var ungliðahreyfing nasista.

## Tilvísanir
Rafn Kumar Bonifacius

Rafn Kumar Bonifacius fæddur 17. október 1994 er íslenskur tennisspilari og núverandi íslandsmeistari í tennis. Faðir Rafns er Raj Kumar Bonifacius tennisþjálfari.
Amélie de Montchalin

**Amélie de Montchalin** (9. júní 1985, Lyon, Frakklandi) er franskur stjórnmálamaður og hagfræðingur, utanríkisráðherra Evrópumála síðan í mars 2019. Hún sat á þjóðþinginu á árunum 2017 til 2019.

Montchalin útskrifaðist frá HEC Paris og Harvard Kennedy School. Hún til liðs við La Republique en Marche í desember 2016. Hún var kjörin varamaður á landsþingið í löggjafarkosningunum 2017 í sjötta kjördæmi Essonne. Í mars 2019 var hún skipuð utanríkisráðherra Evrópumála.

Eftir skipun Jean Castex sem forsætisráðherra í júlí 2020 var hún skipuð ráðherra umbreytinga og almannaþjónustu.

## Tilvísanir
Université Paris-Cité

**Université Paris-Cité** eða **Paris-Cité University** er háskóli í frönsku borginni París. Það er afleiðing af samruna háskólanna í Paris Descartes og Diderot árið 2019.

Háskólinn í París hefur þrjár deildir:

* Heilbrigðisvísindadeild (*la Faculté de Santé*)
* Félags- og mannvísindadeild (*la Faculté des Sociétés et Humanités*)
* Raunvísindadeild (*la Faculté des Sciences*).

## Tenglar

* Heimasíða skólans
Maríukirkjan í París

***Maríukirkjan í París*** (franska: *Notre-Dame de Paris*), einnig þekkt sem ***Hringjarinn í Notre-Dame***, er gotnesk skáldsaga eftir franska rithöfundinn Victor Hugo sem kom út árið 1831. Titill bókarinnar vísar til Notre Dame-dómkirkjunnar í París, sem er mikilvægur hluti af sögusviði bókarinnar.

Sagan gerist í París á 15. öld og fjallar um Quasimodo, hringjarann í Notre-Dame; Esmeröldu, götudansara af Rómaþjóðerni; og Claude Frollo erkidjákna, forráðamann Quasimodos. Umfjöllunarefni bókarinnar, meðal annars ytri tími verksins á endurreisnartímabilinu og áhersla á forboðnar ástir og fólk úr jaðarsettum þjóðfélagshópum, eru í anda rómantíkurinnar.

Skáldsagan er talin sígilt verk franskra bókmennta og margar kvikmyndir, leikrit og sjónvarpsþættir hafa verið gerðar eftir henni. Þar á meðal má nefna þögla mynd frá 1923 með Lon Chaney í aðalhlutverki, mynd frá 1939 með Charles Laughton, mynd frá 1956 með Anthony Quinn og Disney-teiknimynd frá 1996 með Tom Hulce.

Bókin var skrifuð á miklum umrótatíma í franskri menningu og í henni er áhersla lögð á varðveislu sögulegra minja. Með bókinni átti Victor Hugo þátt í því að festa Notre Dame-dómkirkjuna í París í sessi sem eitt af þjóðartáknum Frakklands og auka áhuga almennings á vernd gotneskrar byggingarlistar sem hluta af menningarlegri arfleifð Parísarborgar.

## Tilvísanir
Bókabrenna

**Bókabrenna** er eyðilegging bóka eða rita með eldi. 

Bókabrennur eiga sér oftast stað á almannafæri og eru gerendurnir oftast andmælendur efnis bókarinnar. Sögulega hafa bókabrennur verið notaðar til að bæla niður í höfundum af öðruvísi kynþáttum, trúarbrögðum eða menningu. 

## Tilvísanir
Iwo Jima

**Iwo Jima** (japanska: 硫黄島), umritað **Iōtō** (**Iwo To**) eða **Iōjima**, er japönsk eldfjallaeyja á Kyrrahafi. Þrátt fyrir að vera rúmlega 1200 km sunnan við Tokyō fer borgarstjórn Tokyo með völd á Iwo Jima. Eyjan telst sem hluti af undirhéraðinu Ogasawara í Tokyō.

## Tenglar
Bong Joon-ho

**Bong Joon-ho** (kóreska: 봉준호; f. 14. september 1969) er suðurkóreskur kvikmyndaleikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur. Árið 2019 hlaut hann Gullpálmann á Kvikmyndahátíðinni í Cannes fyrir kvikmynd sína *[[Sníkjudýrin]]*.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd
Bakgarður 101

**Bakgarður 101** er árlegt bakgarðshlaup sem fram fer í Öskjuhlíð á Íslandi. Hlaupið er 6,7 kílómetra hringur á klukkutímafresti þangað til einn hlaupari stendur eftir. Hlaupið, sem er systurkeppni Bakgarðs Náttúruhlaupa sem fer fram í Heiðmörk, var haldið í fyrsta sinn þann 30. apríl 2022.

## Sigurvegarar
*2022 - Mari Järsk - 43 hringir
*2023 - Guðjón Ingi Sigurðsson - 31 hringur
*2024 - Mari Järsk - 57 hringir

## Heimildir
Allan Lichtman

**Allan Lichtman** (fæddur 4. apríl 1947) er bandarískur sagnfræðiprófessor en hann hefur frá árinu 1984 spáð fyrir um úrslit forsetakosninga í Bandaríkjunum þar sem hann notast við kerfi sem nefnist Lyklarnir að Hvíta húsinu. Hann fer yfir 13 atriði sem varða kjörtímabil forseta Bandaríkjanna til að ákvarða hvor frambjóðandinn vinnur kosningarnar. 

Lichtman hefur alltaf nema einu sinni spáð rétt fyrir um úrslit kosninganna en það var árið 2000 þegar George W. Bush vann umdeildan sigur á Al Gore en þær voru líklega umdeildustu forsetakosningar í langan tíma.
Nemo (rappari)

**Nemo Mettler** (f. 3. ágúst 1999), þekkt sem **Nemo**, er svissneskur rappari og söngvari. Nemo tók þátt í og sigraði Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2024 fyrir Sviss með laginu „The Code“.

## Útgefið efni
### Stuttskífur
* *Clownfisch* (2015)
* *Momänt-Kids* (2017)
* *Fundbüro* (2017)
* *Whatever Feels Right* (2022)

## Athugasemdir

## Tilvísanir
Í ljósi sögunnar

**Í ljósi sögunnar** eru útvarps- og hlaðvarpsþættir eftir Veru Illugadóttur. Þættirnir hófu göngu sína árið 2016 og eru frumfluttir á Rás 1. Í þáttunum er fjallað um ýmis sagnfræðileg málefni, gjarnan með skírskotun í málefni líðandi stundar.

## Þættir

## Tilvísanir
Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd

**Óskarsverðlaun fyrir bestu kvikmynd** (e. *Academy Award for Best Picture*) eru ein af verðlaunum Óskarsverðlaunanna sem veitt eru árlega af Bandarísku kvikmyndaakademíunni. Verðlaunin eru þau síðustu sem veitt eru hverju sinni og eru almennt talin virtustu verðlaun hátíðarinnar.

## Sigurvegarar

### 1920-1929

### 1930-1939

### 1940-1949

### 1950-1959

### 1960-1969

### 1970-1979

### 1980-1989

### 1990-1999

### 2000-2009

### 2010-2019

### 2020-
Ryoyu Kobayashi

(f. 8. nóvember 1996) er japanskur skíðastökkvari. 

Hann er einn færasti skíðastökkvari allra tíma, hann hefur unnið 31 Heimsmeistaramót og unnið World Cup tvisvar, Four Hills mótið þrisvar og gullverðlaunahafinn á Ólympíuleikunum.

Í apríl 2024 stökk hann 291 m í sérhannaðri skíðabrekku við Akureyri, sem var óopinbert heimsmet, en það er ekki talið sem heimsmet á skíðum af FIS.

## Tilvísanir
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna 1991

**Heimsmeistaramótið í knattspyrnu árið 1991** var haldið í Guangdong í Kína dagana 16. til 30. nóvember. Það var fyrsta formlega heimsmeistaramót kvenna á vegum FIFA. Tólf lið frá sex álfusamböndum mættu til leiks. Bandaríkjakonur urðu fyrstu meistararnir eftir sigur á Noregi í úrslitum. Sú breyting var gerð frá hefðbundnum knattspyrnureglum að leiktíminn var einungis 80 mínútur og tvö stig voru gefin fyrir sigur í stað þriggja.
## Aðdragandi
Fyrstu knattspyrnukeppninar sem gerðu tilkall til að vera heimsmeistaramót í kvennaflokki fóru fram á Ítalíu og í Mexíkó árin 1970 og 1971. Þau nutu þó ekki viðurkenningar FIFA. Á níunda áratugnum skipulögðu Ítalir nokkrar keppnir undir heitinu *Mundialito*, þar sem sterkustu kvennalíð Evrópu tókust á.

Árið 1988 boðaði Alþjóðaknattspyrnusambandið til prufumóts í Kína til að kanna hvort heimsmeistaramót í kvennaflokki gæti gengið upp. Tólf lið mættu til keppni sem þótti takast afar vel með um 20 þúsund áhorfendur á leik að jafnvaði. Að lokum voru það ríkjandi Evrópumeistarar Norðmanna sem unnu Svía í úrslitaleiknum, 1:0. Á grunni þessarar góðu reynslu var því tekin ákvörðun um að boða til heimsmeistarakeppni í Kína þremur árum síðar, 1991.
## Forkeppni
48 þjóðir kepptu um sætin 12 í úrslitakeppninni í Kína. Í öllum tilvikum voru álfukeppnir notaðar sem forkeppnir sem fram fóru fyrr á árinu 1991. Ísland tók ekki þátt í forkeppni Evrópumótsins 1991 og átti því ekki kost á að komast til Kína.
## Þátttökulið
Tólf lönd tóku þátt í mótinu og komu þau frá sex álfusamböndum

*  Nígería
*  Kína
*  Japan
*  Tævan

*  Brasilía
*  Nýja-Sjáland
*  Danmörk
*  Þýskaland

*  Ítalía
*  Noregur
*  Svíþjóð
*  Bandaríkin

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### Röð 3ja sætis liða
Tvö stigahærri liðin sem höfnuðu í þriðja sæti komust í útsláttarkeppnina.

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
99 mörk voru skoruð í 26 leikjum í keppninni.

;10 mörk
*  Michelle Akers-Stahl

;7 mörk
*  Heidi Mohr

;6 mörk
* Linda Medalen
* Carin Jennings

;6 mörk
* Lena Videkull
## Heimildir
* RSSSF, Heimsmeistaramót kvenna 1991 úrslitagrunnur
*
Japanska kvennalandsliðið í knattspyrnu

**Japanska kvennalandsliðið í knattspyrnu** (japanska: *サッカー日本女子代表*) er fulltrúi Japans á alþjóðlegum vettvangi. Árið 2011 varð liðið heimsmeistari í fyrsta sinn á HM í Þýskalandi. Árið eftir hlaut liðið silfurverðlaunin á ÓL í Lundúnum. Að auki hefur Japan í tvígang orðið Asíumeistari, árin 2014 og 2018.
Kattarauga

**Kattarauga** er djúp tjörn í Áshreppi í Húnabyggð með lindarauga í botninum og dregur nafn sitt af því. Kattarauga var friðlýst sem náttúruvætti árið 1975.
Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu

**Sænska kvennalandsliðið í knattspyrnu** (sænska: *Svenska damfotbollslandslaget*) er fulltrúi Svíþjóðar á alþjóðlegum vettvangi. Liðið hefur einu sinni unnið til gullverðlauna á stórmóti, í Evrópukeppninni 1984. Að auki hlaut það silfurverðlaunin á HM 2003 og á Ólympíuleikunum 2016 og 2020.
Litla-Sandfell

**Litla-Sandfell** er 294 metra fjall í Ölfusi, hálfum kílómetra vestan við Þrengslaveginn. Það er á landi Breiða­ból­staðar sem er í eigu Kirkju sjö­unda dags aðventista. Áform eru um að vinna 15 millj­ónir rúmmetra af basalti úr fjallinu sem mundi þýða að fjallið hverfi með öllu. Þessi framkvæmd hefur verið gagnrýnd, meðal annars fyrir þá mölunarverksmiðju sem á að rísa í Þorlákshöfn en einnig eru deilur innan sjöunda dags aðventa um framkvæmdina.

## Tilvísanir
Dönsku Austur-Indíur

**Dönsku Austur-Indíur** (danska: *Dansk Ostindien*) er samheiti yfir danskar nýlendur í Suður-Asíu. Þær helstu voru bærinn Tharangambadi (áður Trankebar) þar sem nú er indverska fylkið Tamil Nadu, Serampore þar sem nú er Vestur-Bengal, og Níkóbareyjar. Danir hugðust komast yfir hluta af hinni ábatasömu kryddverslun í valdatíð Kristjáns 4. og stofnuðu Danska Austur-Indíafélagið. Lengst af var tap á rekstri félagsins og nýlendurnar voru undirfjármagnaðar og illa stjórnað. Loks seldu Danir þær til Breta á 19. öld, síðast Níkóbareyjar sem Bretar innlimuðu árið 1869.
Robert Fico

**Robert Fico** (f. 15. september 1964) er slóvakískur stjórnmálamaður. Hann hefur verið forsætisráðherra Slóvakíu frá 2023 og gegndi embættinu áður frá 2006 til 2010 og frá 2012 til 2018. Fico stofnaði stjórnmálaflokkinn Stefnu – sósíaldemókrata (Smer–SD) árið 1999 og hefur verið leiðtogi flokksins frá upphafi. Fico var kjörinn á þing í fyrsta sinn árið 1992 (þá í Tékkóslóvakíu) og myndaði fyrstu ríkisstjórn sína eftir sigur Smer–SD árið 2006. Alls hefur Fico verið forsætisráðherra Slóvakíu í rúman áratug og er því þaulsætnasti forsætisráðherra í sögu landsins. Stjórnmálastefnur Ficos eru gjarnan taldar popúlískar.

## Æviágrip
Robert Fico fæddist árið 1964 í Tékkóslóvakíu. Hann var meðlimur í kommúnistaflokki landsins og gekk eftir skiptingu Tékkóslóvakíu árið 1993 í Lýðræðislega vinstriflokkinn (SDL), arftaka kommúnistaflokksins. Fico sagði sig úr SDL eftir að flokkurinn sniðgekk hann árið 1999 og stofnaði eigin flokk, Stefnu – sósíaldemókrata (Smer–SD).

Fico myndaði fyrstu stjórn sína árið 2006 eftir sigur Smer–SD í þingkosningum. Í fyrstu stjórnartíð Ficos var evra tekin upp sem gjaldmiðill í Slóvakíu. Fico tókst ekki að mynda nýja stjórn eftir þingkosningar árið 2010 og fór því aftur í stjórnarandstöðu. Hann komst hins vegar aftur til valda tveimur árum síðar eftir að hægristjórn landsins sprakk.

Á tíma evrópska flóttamannavandans árið 2015 tók Fico harða aftöðu gegn innflytjendum og sagðist ekki vilja rýma fyrir stofnun „sérstaks samfélags múslima í Slóvakíu“. Hann lét jafnframt leggja niður flóttamannakvóta Evrópusambandsins í landinu. Árið 2016 gaf Fico kost á sér í forsetakosningum landsins en náði ekki kjöri. Hann hélt engu að síður áfram sem forsætisráðherra.

Fico hrökklaðist frá völdum árið 2018 í kjölfar fjöldamótmæla sem brutust út eftir að rannsóknarblaðamaðurinn Ján Kuciak var myrtur ásamt unnustu sinni á heimili þeirra. Stuttu fyrir dauða sinn hafði Kuciak skrifað grein þar sem hann fjallaði um tengsl Ficos við ítölsku mafíuna.

Smer–SD vann sigur á ný í þingkosningum árið 2023 og Fico varð því forsætiráðherra í þriðja skipti. Í kosningabaráttunni hafði Fico lagt áherslu á bætt samband við Rússland og á að stjórn hans myndi hætta hernaðaraðstoð Slóvakíu við Úkraínu í yfirstandandi innrás Rússa í landið. Fico tilkynnti stuttu eftir embættistöku sína að landið myndi hætta stuðningi við Úkraínu og hætta þátttöku í viðskiptabanni gegn Rússlandi.

Þann 15. maí árið 2024 særðist Fico lífshættulega eftir banatilræði þar sem hann varð fyrir nokkrum byssuskotum. Fico var lagður inn á gjörgæslu og varð að gangast undir skurðaðgerð. Rúmlega sjötugur karlmaður var handtekinn fyrir árásina og ákærður fyrir morðtilraun. Robert Kaliňák, varnarmálaráðherra og varaforsætisráðherra, sagði tilræðið hafa verið af pólitískum toga.

## Tilvísanir
Vinnuskóli

**Vinnuskóli** eða **unglingavinna** er sumarvinna sem sveitarfélög á Íslandi bjóða upp á fyrir nemendur í áttunda, níunda og tíunda bekk ásamt fyrstu árum framhaldsskóla. Unglingum er skipt niður í hópa og flokkstjóri stýrir starfi hópsins. Algengast er að vinnan hefjist stuttu eftir að skólaárið klárast og er fram í lok júlí. Flest verkefni tengjast garðvinnu en stundum er hópunum falið önnur verkefni.
Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu kvenna 1995

**Heimsmeistaramótið í knattspyrnu árið 1995** var haldið í Svíþjóð dagana 5. til 18. júní. Þetta var annað heimsmeistaramót kvenna og lauk með sigri Norðmanna. Öfugt við fyrri keppni þá voru þrjú stig gefin fyrir sigur og keppnistíminn var 90 mínútur.

## Aðdragandi
Upphaflega stóð til að halda HM 1995 í Búlgaríu en búlgarska knattspyrnusambandið neyddist til að afsala sér keppninni og tóku Svíar við keflinu.

## Forkeppni
54 þjóðir kepptu um sætin 12 í úrslitakeppninni. Í öllum tilvikum voru álfukeppnir notaðar sem forkeppnir sem fram fóru fyrr á árinu 1995. Ísland tók þátt í forkeppninni og vann sinn riðil, sem hafði að geyma Hollendinga og Grikki. Ísland og England mættust svo í tveggja leikja einvígi um sæti í úrslitunum og þar með á HM. England vann sigur í báðum viðureignunum.
## Þátttökulið
Tólf lönd tóku þátt í mótinu og komu þau frá sex álfusamböndum

*  Nígería
*  Kína
*  Japan
*  Brasilía

*  Ástralía
*  Danmörk
*  England
*  Þýskaland

*  Noregur
*  Svíþjóð (gestgjafi)
*  Kanada
*  Bandaríkin

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### C-riðill

### Röð 3ja sætis liða
Tvö stigahærri liðin sem höfnuðu í þriðja sæti komust í útsláttarkeppnina.

### Fjórðungsúrslit

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

## Markahæstu leikmenn
99 mörk voru skoruð í 26 leikjum í keppninni.

;6 mörk
*  Ann Kristin Aarønes

;5 mörk
*  Hege Riise
## Heimildir
* RSSSF, Heimsmeistaramót kvenna 1995 úrslitagrunnur
*
Aldingaukur

**Aldingaukur** (fræðiheiti: *Eudynamys scolopaceus*) er tegund gauka. Útbreiðslusvæði þeirra nær frá Indlandsskaga til Kína og þar að auki finnast þeir víða um Suðaustur-Asíu. Aldingaukar eru hreiðursníklar líkt og aðrar tegundir gauka; þeir verpa eggjum sínum í hreiður annarra fugla (einkum kráka) og láta þá annast um unga sína. 

## Heimildir
Arne Slot

**Arend Martijn „Arne“ Slot** (f. 17. september 1978) er hollenskur knattspyrnustjóri og fyrrum leikmaður. Slot stýrði Feyenoord í Hollandi áður en hann tók við Liverpool FC sumarið 2024.

Slot spilaði sem miðjumaður 1995-2013, fyrir FC Zwolle, NAC Breda og Sparta Rotterdam. Hann hóf þjálfun árið 2016 og með Feyenoord komst hann í úrslit Sambandsdeildar Evrópu, vann Eredivisie og KNVB Cup.

## Liverpool
Slot gekk afar vel í byrjun tímabils með Liverpool og vann 11 af fyrstu 12 leikjum liðsins sem er met hjá nýjum stjóra liðsins.
Fyrir jól vann Liverpool Real Madrid í fyrsta sinn í 15 ár og toppaði liðið Meistaradeild Evrópu. Félagið mætti síðan PSG í 16-liða úrslitum og vann fyrri leikinn á útivelli 1-0 en tapaði í vítaspyrnukeppni í seinni leiknum eftir jöfnunarmark PSG sem knúði leikinn í framlengingu.

Slot vann ensku úrvalsdeildina á sínu fyrsta tímabili.

## Tilvísanir
Kanadíska kvennalandsliðið í knattspyrnu

**Kanadíska kvennalandsliðið í knattspyrnu** (franska: *Équipe du Canada de soccer féminine*) er fulltrúi Kanada á alþjóðlegum vettvangi. Liðið hefur einu sinni unnið til gullverðlauna á stórmóti, á Sumarólympíuleikunum 2021. Að auki hefur liðið tvívegis orðið Norður-Ameríkumeistari þrátt fyrir að standa yfirleitt í skugga nágranna sinna í suðrinu.
Hollenska kvennalandsliðið í knattspyrnu

**Hollenska kvennalandsliðið í knattspyrnu** (hollenska: *vrouwenvoetbalelftal*) er fulltrúi Hollendinga á alþjóðlegum vettvangi. Árið 1971 mætti liðið Frökkum í fyrsta landsleiknum sem viðurkenndur var af FIFA.

Hollendingar urðu óvænt Evrópumeistarar á heimavelli árið 2017. Tveimur árum síðar tapaði liðið í úrslitum HM í Frakklandi.
Evinha

**Eva Corrêa José Maria** (f. 17. september 1951), betur þekkt sem **Evinha**, er brasilísk söngkona. Tónlist hennar fylgir stefnum sem eru algeng í Brasilíu, til dæmis MPB (Música Popular Brasileira) og Jovem Guarda.
Ástralska kvennalandsliðið í knattspyrnu

**Ástralska kvennalandsliðið í knattspyrnu** er fulltrúi Ástralíu á alþjóðlegum vettvangi. Liðið hefur þrívegis orðið Eyjaálfumeistari og einu sinni Asíumeistari. Liðið hefur átta sinnum keppt á HM kvenna og lengst náð í undanúrslit, á heimavelli árið 2023.