open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sigursúlan í Berlín

**Sigursúlan** er frægt minnismerki sem stendur við *Grosser Stern* torgið í Berlín. Efst á súluni trónir Viktoría, sigurgyðja Rómverja, enda var súlan reist til minningar um nokkur sigursæl stríð Prússa á 19. öld.

## Saga sigursúlunnar

### Forsaga
Síðla á 19. öld háðu Prússar nokkur árangursrík stríð. 1864 sigruðu þeir Dani í orrustunni við Dybbøl og innlimuðu Slésvík endanlega. 1866 sigruðu þeir Austurríki og urðu leiðandi þjóð í þýska sambandinu. 1870-1871 sigruðu þeir Frakka. Í kjölfarið varð Prússland að keisaraveldi. Til að minnast þessara þriggja sigra á vígvellinum var ákveðið að reisa sigursúluna.

### Byggingarsaga
Súlan var reist á torginu *Königsplatz*, sem í dag er á sömu lóð og ríkisþinghúsið. Súlan stendur á ferningslaga stalli. Ofan á stallinum eru hringlaga súlnagöng og er súlan sjálf þar upp yfir. Efst trónir Viktoría, sigurgyðja Rómverja. Hún er úr bronsi og er 8,5 metra há. Alls var súlan upphaflega 50 metra há. Súlan er innangeng og er hægt að fara upp í þar til gerðan útsýnispall við stall sigurgyðjunnar.

### Tilfæringar og stríð
Þegar Hitler komst til valda hafði hann eigin hugmyndir um framtíðarútlit Berlínar. Þar sem súlan stóð ætlaði hann að reisa aðra byggingu (sem svo ekkert varð úr). Því lét hann taka súluna í sundur og flytja hana á núverandi stað. Við samsetninguna var einum súlnahring bætt við. Súlan hækkaði því um 7,5 metra, þannig að hún er tæpir 67 metrar í dag. Í stríðinu sem fylgdi slapp súlan við allar skemmdir. Þegar Berlín var hernumin, lögðu Frakkar til við hin hernámsveldin að sprengja súluna, þar sem hún minnti þá óþyrmilega á ósigur þeirra gegn Prússum. Bretar og Bandaríkjamenn voru þó á móti því en Rússar sátu hjá. Því létu Frakkar sér nægja að fjarlægja minnisplattana sem héngu á súlunni og flytja þá til Parísar. Þeim var ekki skilað fyrr en 1987 þegar Berlín hélt upp á 750 ára afmæli sitt.

## Nútíminn
Sigursúlan hefur verið friðuð. Hún stendur á umferðartorginu *Grosser Stern* vestur af miðborginni. Sökum þrengsla innan í súlunni reyndist ekki unnt að setja upp lyftu og verður því að ganga upp 285 þrep til að komast upp á útsýnispallinn. Torgið og umferðargatan (*Strasse des 17. juni*) voru notuð fyrir hina geysivinsælu gleðigöngu Love Parede á árunum 1989-2006. Þegar mest lét, mættu 1,5 milljón manns í gleðigönguna. Árið 2008 kom Barack Obama til Berlínar og hélt kosningaræðu við sigursúluna. Hann var kosin Bandaríkjaforseti seinna á því ári.

## Heimildir
* 
*
Aþos

**Aþos** (gríska: Όρος Άθως, *Oros Athos* (*fjallið helga*)) er fjall og skagi í Norður-Grikklandi en einnig nafn á lýðveldi basilsmunka og er þar frægasta klaustur þeirra. Aþos er sjálfstjórnarsvæði, frá því að munkum var opinberlega gefinn eignaréttur af skaganum frá Miklagarði, árið 875. Áttatíu og átta árum síðar, eða 963 var fyrsta klaustrið á Aþos byggt. Munkar á Aþos aðhyllast grískan rétttrúnaðarsið, og heyra aðeins undir patríkaninn í Konstantínópel, í andlegum efnum. Árið 1963 var haldin hátíð á Aþos vegna 1.000 ára afmæli munkdóms á svæðinu.  Klaustrið hefur verið á heimsminjaskrá Unesco frá árinu 1988. Svæðið er líka eftirtektarvert því allar konur eru bannaðar að koma inn.

## Tilvísanir


## Tenglar

* ''Aþos - þúsund ára heimkynni þagnarinnar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1963
* ''Enn eru munkar á Aþos''; grein í Þjóðviljanum 1976
* ''Borgarastríð í munkalýðveldinu''; grein í Þjóðviljanum 1986
Sjónvarpsturninn í Berlín

**Sjónvarpsturninn í Berlín** er á Alexanderplatz í miðborg Berlínar. Hann er hæsta bygging Þýskalands og gnæfir í 368 metra hæð.

## Saga sjónvarpsturnsins
### Forsaga
Strax á 6. áratugnum voru uppi áætlanir um að reisa sjónvarpsturn í Austur-Berlín. Í fyrstu var skógarsvæði í suðaustri borgarinnar valinn. En þegar grunninum var lokið, var hætt við verkefnið. Nálægðin við flugvöllinn í Schönefeld var of áhættusöm. Annar staður var valinn í hverfinu Friedrichshain, skammt austur af miðborginni. En hann þótti einnig of óheppilegur. 1964 ákvað Walter Ulbricht, þjóðarleiðtogi Austur-Þýskalands, að reisa ætti sjónvarpsturninn í miðborginni sjálfri og varð þá Alexanderplatz fyrir valinu. Turninn átti að vera ‚kóróna borgarinnar og sigurtákn sósíalismans‘. Kalda stríðið var þá í algleymingi.

### Byggingarsaga
Nokkrar byggingar urðu að víkja fyrir turninum. Byggingarsvæðið var mitt á milli Maríukirkjunnar og Rauða ráðhússins. Framkvæmdir hófust í ágúst 1965. Turninn sjálfur er úr steinsteypu, en kúlan efst úr stáli og gleri. Efst var sett útvarpsmastur en það eitt er 118 metra hátt. Framkvæmdum lauk í október 1969 og reis turninn þá 365 metra í loftið (með mastrinu). Kostnaðurinn er áætlaður 200 milljónir austurþýskra marka. Reikningurinn var þó aldrei gerður opinber, þar sem kostnaðurinn hafði allt að sexfaldast miðað við upphaflegu áætlanirnar. Eftir sameiningu landanna var efsti hluti mastursins endurnýjaður og hækkaður um þrjá metra.

## Tölfræði
* Hæð turnsins með mastri: 368,03 m
* Miðjuhæð kúlunnar: 212 m
* Hæð útsýnispalla: 203 m
* Ummál turnsins við jörð: 32 m
* Ummál kúlunnar: 32 m
* Þyngd steyputurnsins: 26 þús tonn
* Þyngd kúlunnar: 4.800 tonn
* Lyftuhraði: 6 m/s
* Dýpt grunnsins: 5 m

## Turninn í dag

Turnkúlunni er skipt í þrennt. Neðst eru útsýnispallar. Þó er ekki hægt að fara úr kúlunni, en horft er í gegnum stór gler. Fyrir miðju er veitingastaður sem snýst. Upphaflega snerist hann í einn hring á klukkutíma, en eftir endurbætur snýst hann í tvo hringi á klukkutíma. Árlega gerir um ein milljón manns sér ferð upp í turninn. Efst eru svo tæknirými fyrir útvarpsstöðvar. Þær eru ekki aðgengilegar fyrir almenning. Samtals útvarpa 17 stöðvar úr turninum. Meðan á HM í knattspyrnu var í gangi í Þýskalandi 2006 var turnkúlan skreytt þannig að hún leit út eins og fótbolti. Úrslitaleikurinn fór fram í Berlín.

## ‚Hefnd páfans‘

Þegar sólin skín á turnkúluna, myndar endurvarpið hvítan kross. Mikið var rætt um ljóskrossinn eftir víglsu turnsins og þótt mönnum að þeta væri hefnd páfans fyrir það tjón sem stjórn landsins hafði valdið kirkjustofnunum og kirkjubyggingum eftir stofnun Alþýðulýðveldisins 1949. Kross þessi gerði stjórnvöldum gramt í geði lengi á eftir.

## Heimildir
* 
*
Maríukirkjan í Berlín

**Maríukirkjan** stendur við Alexanderplatz í miðborg Berlínar, við hliðina á sjónvarpsturninum. Hún er ein elsta kirkja borgarinnar.

## Saga Maríukirkjunnar

Maríukirkjan kemur fyrst við skjöl 1292. Grunnurinn var gerður úr ótilhöggnu grjóti sem safnað var af víðavangi. Skipið er gert úr rauðum tígulsteinum í gotneskum stíl. Turninn brann á 17. öld og var endurgerður 1663-1666 og aftur 1789-1790. Orgelið er frá miðri 18. öld. Allan þennan tíma var Maríukirkjan önnur helsta kirkja borgarinnar. En 1938 var messuhöldum hætt í hinni nálægu Nikolaikirkju og hún gerð að tónlistarkirkju. Við það varð Maríukirkjan að helstu kirkju messukirkju borgarinnar og jafnframt þeirri elstu sem enn var í notkun. Í heimstyrjöldinni síðari varð hverfið sem kirkjan stóð í, *Maríuhverfið*, fyrir miklum loftárásum. Nær öll húsin í kring eyðilögðust en Maríukirkjan skemmdist aðeins lítillega. Hún var eina stærri kirkjan í Berlín sem hægt var að nota strax í stríðslok. Hins vegar þurrkaðist hverfið nær allt út. Fyrir stríð var þétt byggð í kringum kirkjuna en í dag stendur hún stök við norðvesturenda Alexanderplatz.

## Dauðadansinn

Eitt helsta listaverk miðalda í Berlín er veggmyndin *[[Dauðadans]]inn* (*Totentanz*) sem er í Maríukirkjunni. Veggmyndin er aðeins 2 metra há en 22,6 metra löng. Myndin sýnir fólk, bæði leikmenn og kennimenn, í dansi við dauðafígúrur. Fyrir neðan eru rímur, þær elstu í Berlín. Ekkert er vitað um tilurð myndarinnar, en giskað hefur verið á að pestin sem geysaði 1484 gæti hafa verið innblásturinn að verkinu. Veggmynd þessi var hulin með kalki þegar siðaskiptin urðu í borginni snemma á 16. öld. Hún var ekki uppgötvuð aftur fyrr en 1861, rúmum 300 árum síðar, af byggingameistaranum Friedrich August Stüler. Listaverkið er heldur illa farið og er varið af glerrúðu í dag.

## Heimildir
*
Bodesafnið

**Bodesafnið** er nyrst safnanna á safnaeyjunni (Museumsinsel) í miðborg Berlínar og stendur við hliðina á Pergamonsafninu. Í safninu eru til sýnis höggmyndir, málverk, rómversk listaverk og myntsafn. Bodesafnið er á heimsminjaskrá UNESCO.

## Saga Bodesafnsins
### Byggingarsaga

Það var krónprinsinn Friðrik III, sonur Vilhjálms I keisara, sem átti veg og vanda að byggingu listasafnsins. Hann var listhneigður og réði listfræðinginn Wilhelm von Bode til að annast byggingu þess, en höfuðarkítekt var Ernst von Ihne. Framkvæmdir hófust 1897 og stóðu aðeins í 7 ár. Á meðan var Friðrik III orðinn keisari en dó eftir aðeins 99 daga. Bodesafnið var vígt á fæðingardegi Friðriks, 18. október 1904, og fékk heitið *Kaiser-Friedrich-Museum*. Byggingin er nyrst á safnaeyjunni í miðborg Berlínar. Nyrsti hluti hússins myndar fagran boga og gengur beint í ána Spree. Þar fyrir ofan er hvolfþak en suðurendir hússins gengur til suðurs og liggur þétt við Pergamonsafnið. Wilhelm von Bode innréttaði listaverkin sjálfur og var fyrsti forstöðumaður hússins.

### Eftir stríð
Í heimstyrjöldinni síðari skemmdist safnið mjög mikið, aðallega þó byggingin sjálf. Viðgerðir eftir stríð gengu hægt og drógust fram á 7. áratuginn. En 1956 var fyrsta álman opnuð á ný. Heiti safnins var breytt og hét eftir þetta Bodesafnið (Bodemuseum). Fyrir utan núverandi listmuni voru egypskir listmunir einnig geymdir þar (til dæmis papírussafnið) þar til Egypska safnið í Berlín var tekið í notkun 1967. Skömmu fyrir aldamótin 2000 voru skemmdir innanhúss orðnar svo miklar að óhjákvæmilegt var að gera bygginguna upp. Það var gert 2000-2005 en safnið var þó ekki opnað fyrir almenningi fyrr en 2006. Alls eru sýningar á 25 þús m² svæði í 66 sýningarsölum.

## Sýningar
### Höggmyndasafnið

Elstu höggmyndir safnsins eru frá miðöldum, en þær yngstu frá 18. öld. Verkin eru aðallega frá Þýskalandi en einnig frá Frakklandi, Hollandi, Ítalíu og Spáni. Helstu verkin eru myndir eftir Ítalana Luca della Robbia og Donatello. Helsti þýski fulltrúi höggmynda í safninu er Tilman Riemenschneider.

### Rómverska safnið
Í rómverska safninu eru listmunir frá rómverska ríkinu allt frá 3. öld e.Kr. og til falls Austrómverska ríkisins á 15. öld. Munirnir eru frá öllu Miðjarðarhafssvæðinu, en einnig frá Miðausturlöndum og Rússlandi. Helstu munirnir eru steinlíkkistur frá Róm, fílabeinslistaverk og mósaík-helgimyndir frá Býsans og helgimunir frá Egyptalandi.

### Myntsafnið
Myntsafnið í Bodesafninu er eitt hið stærsta sinnar tegundar í heimi. Munirnir eru allt frá tímum fyrstu myntpeninga til líðandi stundar. Rúmlega hálf milljón myntir eru í safninu en aðeins er hægt að sýna lítið brot af þeim, eða 1.500 stykki. Almenningi gefst þó kostur á að fá að sjá önnur stykki þegar sótt er um það fyrirfram. 1868 var myntsafnið eigið safn, en var sett í neðri hæðir Bodesafnsins 1904.

## Heimildir
* 

## Tenglar
Actinobacteria

**Actinobacteria** er fylking og samnefndur flokkur Gram-jákvæðra gerla sem einkennast meðal annars af því að hafa hlutfallslega mikið af gúaníni og cýtósíni í erfðaefni sínu (eru með „hátt G+C hlutfall“). Íslenska heitið *geislagerlar*, sem réttilega á aðeins við um ættbálkinn *[[Actinomycetales]]*, er stundum notað sem samheiti yfir alla fylkinguna.

Tegundir fylkingarinnar eru algengar í jarðvegi, vatns- og sjávarumhverfi þar sem þeir eiga ríkan þátt í niðurbroti lífrænna efna, svo sem sellulósa og kítíni. Þeir mynda því mikilvægan þátt í kolefnishringrás náttúrunnar. Innan fylkingarinnar er einnig að finna bakteríur sem eiga búsvæði sín í dýrum og plöntum. Þar á meðal eru nokkrir sýklar, svo sem *[[Mycobacterium tuberculosis]]*, *[[Mycobacterium leprae]]* og *[[Corynebacterium diptheriae]]*.

Fylkingin er ekki síst þekkt af framleiðslu annarsstigs lífefna með örveruhemjandi virkni sem sum hver eru nýtt sem sýklalyf.

## Heimildir
Jóhanna Vala Jónsdóttir

**Jóhanna Vala Jónsdóttir** (fædd 25. september 1986) er íslensk fegurðardrottning. Jóhanna vann titilinn Ungfrú Ísland 2007 og var fulltrúi Íslands í keppninni Ungfrú heimur 2007 í Sanya í Kína.
Lundey (Bristolflóa)

**Lundey** (enska: *Lundy*) er stærsta eyjan í Bristolflóa við Bretland. Lundey er í mynni flóans, 12 enskar mílur norðvestur af Hartland Point. Telst hún til Devonskíris. Lundey er nefnd Lundy á ensku, en nafníð er norrænt og þýðir mjög líklega Lundey í höfuðið á lundanum. Lundey er lítil eyja, ekki nema um 5 km á lengd og breiddin víðast tæpur kílómeteri, nema syðst þar sem hún er um 1,5 km á breidd.

## Tenglar
* ''Lundey er merkilegur staður''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1956
Bristolflói

**Bristolflói**  er stór flói sem gengur frá vestri til austurs inn í Suður-Bretland og aðskilur Suður-Wales frá Devonskíri.

## Tilvísanir
Moksha

**Moksha** er í Vedískum trúarbrögðum, líkt og Hindúisma, frelsun andans úr viðjum efnisheimsins, ófullkomnunar hans og þjáningunni sem hún veldur. Með því að öðlast Moksha losnar andinn undan sífelldri endurfæðingu inn í efnisheiminn og öðlast alsæla hvíld við guðdómlega uppsprettu veruleikans. Slík guðdómleg hvíld er þó ekki eilíf, heldur getur andinn aftur kosið að endurfæðast eftir mjög langan tíma, þá oftast í þeim tilgangi að hjálpa öðrum mannverum á braut til að öðlast Moksha (sjá hugtakið Guru). Menn geta öðlast Moksha með því að þroska vitund sína á hærra svið gegnum hugleiðslu, kúndalíní vakningu og aðrar andlegar iðkanir.
Atman

**ATman** er í hindúisma sál einstaklingsins eða sjálf hans. Atman var brahman í smækkaðri mynd.
Dharma

**Dharma** (á sanskrít: धर्म) eða **Dhamma** (á palí: धम्म) er trúarlegt og heimspekilegt hugtak í flestum trúarbrögðum af indverskum uppruna svo sem hindúisma, búddisma og jaínisma. Hugtakið hefur þó mismunandi þýðingu í hinum ýmsu trúarhefðum.
 
Orðið er upprunnið úr indóevrópsku rótinni *dher-* sem þýddi að halda fast í eða styðja. Það er meðal annars sama rót í gríska orðinu *þronos* sem varð *throne* (hásæti) á ensku.
 
Í hindúisma er ætíð notað sanskrítarorðið *dharma* (eða á hindí, eintala *daruma*, fleirtala *darm*). Þar er hugtakið notað um:
* grundvallarlögmál allra hluta, veraldlegra sem andlegra
* félagslegar og siðferðilegar reglur þjóðfélagsins, þar á meðal stéttaskipting, andlegt og veraldlegt réttarfar.
* hegðun og skyldur einstaklingsins gagnvart þjóðfélaginu
 
Búddistar í suður og suðaustur Asíu nota ætíð palíorðið *dhamma*, búddistar annars staðar nota *dharma*. Í búddisma er hugtakið notað yfir:
* kenningar Búdda um eðli tilverunnar og leiðina úr þjáningu lífsins
* grunneiningar hins áþreifanlega heims
 
## Neðanmálsgreinar

 
## Heimildir
* Coogan, Michael D. (ritstj.), *The Illustrated Guide to World Religions* (Oxford: Oxford University Press, 2003). ISBN 1-84483-125-6.
Þríhyrningstala

**Þríhyrningstala** eða **þríhyrnd tala** er heil jákvæð tala sem táknar fjölda punkta sem raða má í þríhyrning. *n*-ta þríhyrningstalan er fjöldi punkta sem eru í þríhyrningi með *n* punkta langri hlið.

Þríhyrningstala er sem sagt summa n náttúrlegra talna frá einum upp í n:
:T_n= 1+2+3+ \dotsb +(n-1)+n = \frac{n(n+1)}{2} = \frac{n^2+n}{2} = {n+1 \choose 2}

## Heimildir


## Tengt efni
* Myndtala

## Tenglar

* http://nemendur.khi.is/indrvida/vefordabok/adalsida/adalfolder/%C3%BE/%C3%BEr%C3%ADhyrningstala/thrihyrngstala.htm
Pýramídatala

**Pýramídatala** er heil jákvæð tala, sem táknar þann fjölda kúlna (eða punkta) sem raða má upp í pýramída með tiltekinn fjölda hliða í grunnfleti. Oftast er miðað við að grunnflöturinn sé ferningur, en hann gæti verið þríhyrningur, fimmhyrningur, sexhyrningur og svo framvegis. Hér verður miðað við ferningsgrunnflöt. Slíkir pýramídar sjást stundum í gluggum verslana þar sem appelsínum eða eplum eða einhverju slíku hefur verið raðað upp til skrauts og auglýsingar.

Formúla n-tu pýramídatölu með r hliða grunnflöt er:

:X= \frac{n^2}{2} + n^3\left(\frac{r}{6}-\frac{1}{3}\right) - n\left(\frac{r-5}{6}\right)
sem einnig má skrifa sem
:X=\frac{(r-2)n^3+3n^2-(r-5)n}{6}

Til þess að raða saman 10 hæða appelsínupýramída með ferningslaga grunnflöt þarf því 385 appelsínur.
Ólympíuleikvangurinn í Berlín

**Ólympíuleikvangurinn í Berlín** var reistur í tilefni Ólympíuleikana þar í borg 1936. Hann er enn í fullri notkun í dag, bæði fyrir knattspyrnu og frjálsar íþróttir. Leikvangurinn er jafnframt heimavöllur Hertha BSC.

## Saga Ólympíuleikvangsins
### Byggingasaga
Strax árið 1933 var ákveðið að reisa myndarlegan Ólympíuleikvang, þar sem Berlín var gestgjafi leikanna 1936. Í fyrstu töldu menn að hægt væri að nota eldri leikvang frá 1916, sem reistur var fyrir Ólympíuleikana þá. Þeir féllu hins vegar niður sökum heimstyrjaldarinnar fyrri. En Hitler vildi fá nýjan leikvang nær miðborginni. Framkvæmdir hófust 1934. Leikvangurinn er að hluta grafinn í jörðu, þannig að sjáanlegi hlutinn að utan sýnist frekar lítill. Hann var formlega opnaður samfara opnunarhátíð Ólympíuleikana 1936.

### Leikarnir

49 ríki sendu íþróttamenn á leikana. Þetta var metfjöldi þá, þrátt fyrir efasemdir manna í ýmsum löndum um að leikarnir gætu farið fram með sanngjörnum hætti í höfuðborg Hitlers. Ísland var einnig þátttakandi og sendi tólf íþróttamenn. Einn fremsti íþróttamaður leikanna var Bandaríkjamaðurinn Jesse Owens en hann vann fjögur gullverðlaun á leikunum í Berlín, sá fyrsti í sögunni sem afrekaði það. Þjóðverjar unnu þó flest gullverðlaun eða 33 alls.

### Eftirstríðsárin
Ólympíuleikvangurinn skemmdist lítið í stríðinu. 1963 byrjaði knattspyrnufélagið Hertha Berlin að leika heimaleiki sína þar og hefur gert það síðan, með nokkrum hléum þó meðan félagið lék í neðri deildum. Fyrir HM í knattspyrnu 1974 var leikvanginum breytt lítilsháttar. Meðal annars voru stór skyggni sett á báðar langhliðar. Þó fóru aðeins þrír leikir fram á vellinum. 2000-2004 fóru fram viðamiklar breytingar á leikvanginum. Meðal annars fékk hann nýtt þak allan hringinn í kring. Aðeins miðjan stendur opin. Þá var spilað á vellinum í HM í knattspyrnu 2006. Úrslitaleikurinn fór fram þar. Einnig var úrslitaleikur EM 2024 þar.

## Nýting

* Ólympíuleikarnir 1936
* Heimavöllur Hertha Berlin
* HM í knattspyrnu 1974
* HM í knattspyrnu 2006
* Úrslitaleikur í bikarkeppni karla í knattspyrnu hvert ár
* Úrslitaleikur í bikarkeppni kvenna knattspyrnu hvert ár
* Ýmsir landsleikir þýska landsliðsins í knattspyrnu (bæði karla og kvenna)
* Alþjóðlegt frjálsíþróttamót (ISTAF) hvert ár
* HM í frjálsum íþróttum 2009
* Ýmsir tónleikar

## Heimildir
* 

## Tenglar

* Offizielle Seite der Olympiastadion Berlin GmbH 
* Myndir af Ólympíuleikvangurinn í Berlín
Samvinnustofnun Sjanghaí

**Samvinnustofnun Sjanghaí** eru alþjóðasamtök sem stofnuð voru í Sjanghæ þann 15. júní árið 2001. Aðildarríki samtakana eru 6: Alþýðulýðveldið Kína, Kasakstan, Kirgistan, Rússland, Tadsjikistan og Úsbekistan. Markmið samtakana er að efla almennt samstarf aðildarríkjanna m.a. á sviði stjórn- efnahags- og öryggismála.

## Tenglar

* Heimasíða samtakana

## Tilvísanir
Minningarkirkja Vilhjálms keisara

**Minningarkirkja Vilhjálms keisara** (þýska: *Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche*) eru kirkjurústir við upp Kurfürstendamm í miðborg Vestur-Berlínar. Hún var hæsta bygging borgarinnar þegar hún eyðilagðist í loftárásum seinni heimstyrjaldarinnar. Í dag er hún minnisvarði um hörmungar stríðsins og var síðustu áratugina eitt helsta kennileiti Vestur-Berlínar, ásamt nýju kirkjunni og kirkjuturni hennar.

## Saga kirkjunnar

### Byggingasaga
Minningarkirkjan var reist til minningar um keisarann Vilhjálm, en hann var nýlátin þegar framkvæmdir hófust. Fyrsta skóflustungan var tekin 22. mars 1891, á afmælisdegi Vilhjálms keisara. Kirkjan var svo vígð 1895. Hún þótti mikilfenglegt mannvirki í nýrómönskum stíl. Kirkjan var með 5 turna, þar af var vesturturninn langhæstur. Hann var 113 metra hár en þar með var kirkjan hæsta bygging Berlínar á þessum tíma. Í kirkjunni voru þó nokkrar mósaíkmyndir. Í anddyrinu til dæmis voru tvennar mósaíkseríur gegnt hvor annarri. Ein þeirra sýndi atriði úr ævi Vilhjálms keisara, en hin semur úr þýsk-franska stríðinu 1870-1871. Klukkurnar í turninum voru þær næststærstu í Þýskalandi. Aðeins klukkurnar í dómkirkjunni í Köln voru stærri. Þær sköpuðu svo mikinn hávaða að úlfarnir í dýragarðinum Zoologischer Garten í nágrenninu fóru að væla í hvert sinn sem þær hringdu. Þegar leið á heimstyrjöldina síðari, varð skortur á málmi fyrir stríðsiðnaðinn. Því voru klukkurnar teknar niður og bræddar í þágu stríðsins.

### Eyðilegging
23. nóvember 1943 varð kirkjan fyrir sprengjuregni í loftárásum. Þak kirkjuskipsins hrundi og kirkjan öll brann til kaldra kola. Þak stóra turnsins brotnaði og hrundi niður. Stjórnvöld í Berlín lofuðu að kirkjan yrði endurreist í fyrri dýrð. En ekkert varð úr því. Þjóðverjar töpuðu stríðinu og hernámsveldin höfðu ekki áhuga á að endurreisa kirkjuna. Hún stóð óhreyfð sem rústir í rúman áratug. 1956 voru rústir kirkjuskipsins rifnar niður, ásamt minni turnunum, þar sem mikil hætta var á hruni. Aðeins rústir aðalturnsins fengu að standa eftir. Turninn var þá aðeins 68 metra hár stubbur.

### Minningarkirkjan
1959 var turnklukkan í rústunum lagfærð og gangsett. Vísarnir eru lýstir upp með neonljósum. 1987, á 750 ára afmæli Berlínar, var salnum undir turninum breytt í minningasal um stríðið. Einn af sýningagripunum er kross sem gerður er úr þremur málmnöglum. Þeir eru upprunnir úr dómkirkjunni í Coventry en Þjóðverjar nær gjöreyðilögðu þá borg í stríðinu. Krossinn á að vera til tákns um sættir milli Þýskalands og Englands. Minningasalurinn er opinn almenningi.

## Nýja kirkjan
1959 var byrjað á því að reisa nýja kirkju við hliðina á gamla turninum. Kirkjan er lág ferningslaga bygging, en við hliðina var hár klukkuturn reistur í sama stíl. Einkenni nýju kirkjunnar og klukkuturnsins eru hinar dökkbláu glerrúður, en þær eru alls um 20 þúsund talsins. Byggingarnar þrjár, nýja kirkjan, klukkuturninn og rústir Minningarkirkjunnar standa saman í hnapp og eru friðaðar. Saman mynduðu þær helsta kennileiti Vestur-Berlínar síðustu áratugi.

## Heimildir
* 

## Tenglar

* Website der Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche Berlin
In Flames

**In Flames** er sænsk melódísk dauðarokkshljómsveit stofnuð árið 1990 í Gautaborg. Sveitin var áhrifamikil í þróun melódísks dauðarokks og hafði áhrif á metalcore-stefnuna. Sveitin hefur unnið til sænsku Grammy-verðlaunanna, t.d. fyrir plötuna *Come Clarity* (2006). Á *Reroute to Remain* (2002) hóf hún að gera tilraunir með annars konar tónlist, í ætt við jaðarþungarokk og nýþungarokk.

In Flames hefur tekið ýmsum breytingum á liðskipan en Anders Fridén og Björn Gelotte hafa verið með sveitinni síðan 1995. Fyrsti söngvari In Flames var Mikael Stanne og söng hann inn á fyrstu plötuna *Lunar Strain*. Hann fór yfir í sveitina Dark Tranquillity þar sem Fridén var áður söngvari. Stanne stofnaði The Halo Effect með fyrrum meðlimum In Flames árið 2021.

Chris Broderick, fyrrum gítarleikari m.a. Megadeth hefur verið með sveitinni síðan 2019 og Liam Wilson, bassaleikari Dillinger Escape Plan frá 2024. 

Sveitin spilaði í Hörpu sumarið 2025. 

## Plötur
* Lunar Strain (1994)
* Subterranean (1995)
* The Jester Race (1996)
* Whoracle (1997)
* Colony (1999)
* Clayman (2000)
* Reroute to Remain (2002)
* Soundtrack to Your Escape (2004)
* Come Clarity (2006)
* A Sense of Purpose (2008)
* Sounds of a Playground Fading (2011)
* Siren Charms (2014)
* Battles (2016)
* I, the Mask (2019)
* Foregone (2023)

## Meðlimir
* Anders Fridén — Söngur
* Chris Broderick — Gítar
* Björn Gelotte — Gítar
* Liam Wilson — Bassi

**Fyrrum meðlimir**
* Peter Iwers - Bassi (1997-2016)
* Daniel Svensson - Trommur (1997-2015)
* Jesper Strömblad - Gítar (1990-2010)
* Glenn Ljungström - Gítar (1993-1997)
* Johan Larsson - Bassi (1990-1997)
* Niclas Engelin - Bassi (1997-1998, 2011-2022)
* Mikael Stanne - Söngur (1993-1995)
* Anders Iwers - Gítar (1990-1993)
* Tanner Wayne – Trommur (2018-2025)
* Joe Rikard - Trommur (2016-2018)
* Bryce Paul - Bassi (2017-2023)
* Daniel Erlandsson - Trommur (1994-1995)

## Tilvísanir
Pýrít

**Pýrít** (brennisteinskís) er steind sem tilheyrir flokki málmsteina. Pýrít er kallað glópagull vegna þess að steindin er járnkís, FeS2, og glóir eins og gull. Nafnið pýrít kemur úr grísku og merkir eldsteinn en það vísar til þess að neisti vaknar ef járnkís er slegið saman við tinnu.

## Lýsing
Myndar teningslaga, gulleita og oftast nær smáa kristalla. Ferskir kristalfletir þess glóa sem gull en við veðrun slær á þá gulum og rauðgulum blæ. Pýriti hefur oft verið ruglað saman við gull en pýrítið er mun harðara og teningslaga kornin sýna glögglega að ekki er um gull að ræða.

* Efnasamsetning: FeS2
* Kristalgerð: Kúbísk
* Harka: 6-6½
* Eðlisþyngd: 4,9-5,1
* Kleyfni: Engin

## Útbreiðsla
*Pýrít* er algengt á Íslandi og finnst í hitasoðnu bergi í fornum megineldstöðvum. Finnst einnig í berggöngum og er algengt við hveri á háhitasvæðum. 

## Heimildir

* 
* Kristján Sæmundsson og Einar Gunnlaugsson (1999) *Íslenska steinabókin*. ISBN 9979-3-1856-2
Listi yfir formenn og varaformenn Sjálfstæðisflokksins

Eftirfarandi er tæmandi **listi yfir formenn og varaformenn [[Sjálfstæðisflokkurinn|Sjálfstæðisflokksins]]**. Allir formenn Sjálfstæðisflokksins hafa gegnt embætti forsætisráðherra að Guðrúnu Hafsteinsdóttur núverandi formanni flokksins frátaldri en hún tók við embætti formanns 2. mars 2025.

## Listi yfir formenn Sjálfstæðisflokksins

## Listi yfir varaformenn Sjálfstæðisflokksins
Kjörfylgi

**Kjörfylgi** er það fylgi, þ.e. atkvæðamagn sem frambjóðandi eða stjórnmálaflokkur hlýtur í kosningu. Kjörfylgi er mælt í fjölda atkvæða eða í hlutfalli atkvæða.
Charlottenburg-kastali

**Charlottenburg-kastali** er stærsti kastalinn sem enn stendur í Berlín. Hann er safn í dag.

## Saga kastalans

### Upphaf
Það var Sophie Charlotte, eiginkona kjörfustans Friðriks III (seinna Friðrik I Prússakonungur), sem lét reisa kastalann. Hún hafði fengið gefins þorpið Lietze, sem var nokkra km fyrir vestan Berlín (en er í núverandi borgarhluta Charlottenburg). Kastalinn var í byggingu 1696-1699 og vígður 11. júní það ár. Hann fékk heitið *Lietzenburgkastali* (*Schloss Lietzenburg*) eftir þorpinu. Sophie Charlotte dvaldi þó ekki lengi í honum, því hún lést 1705, þá aðeins 37 ára gömul. Kastalinn var þá í stækkun. Við dauða Sophie Charlotte var heiti kastalans breytt í Charlottenburg, henni til heiðurs. 

### Aðsetur konunga og keisara
1740 varð Friðrik II konungur Prússlands. Hann tók mikið dálæti á Charlottenburg-kastala og gerði hann að aðsetri sínu. Áhugi hans dvínaði samt mjög er Sanssouci-kastalinn í Potsdam var vígður. Þá flutti hann þangað. Eftir það var kastalinn lítil notaður af kóngafólkinu. Þó flutti Friðrik III í kastalann þegar hann varð keisari. Hann lifði þó eftir þetta aðeins í 99 daga. Hann var eini keisarinn sem bjó í kastalanum. 

### Kastalinn í dag
Í lok heimstyrjaldarinnar fyrri var hluti kastalans notaður sem hersjúkrahús. En í heimstyrjöldinni síðari skemmdist hann talsvert í loftárásum. Fljótlega var þó hafist handa við að gera kastalann upp. Árið 1960 var hann gerður að safni. Þar er til sýnis heimili Friðriks II, krúnudjásn Friðriks I og eiginkonu hans Sophie Charlotte, postulínssafn og málverkasafn. Auk þess stendur til að setja Hohenzollernsafið í kastalann. 2004-2006 bjó forseti Þýskalands í kastalanum meðan aðsetur hans, Bellevue-kastalinn, var gerður upp.

## Bernsteinsalurinn

Hinn undurfagri Bernsteinsalur var upphaflega smíðaður fyrir Charlottenburg-kastala. Hér er um raf að ræða, það er steingerða trjákvoðu sem Þjóðverjar kalla *Bernstein*. En sökum þess að Sophie Charlotte lést áður en vinnunni lauk, var Bernsteinsalurinn þess í stað settur upp í *Miðborgarkastalanum* (*Berliner Stadtschloss*). Fegurðin var slík að salurinn var kallaður 8. heimsundrið. Friðrik Vilhjálmur I gaf Pétri mikla salinn 1716, sem flutti hann til Rússlands.

## Kastalagarðurinn

Kastalagarðurinn var lagður 1697 samfara byggingu kastalans. Hann er gríðarlega stór og voru reistar í honum nokkur hús, svo sem veiðihús, teehús og fleira. Norðurendi garðsins afmarkaðist af ánni Spree en þaðan var hægt að sigla til Berlínar. Friðrik II konungur lét breyta garðinum í fagran garð í rókókóstíl. Í garðinum er einnig grafhýsi fyrir Luisu drottningu, eiginkonu Friðriks Vilhjálms. Kastalagarðurinn er almenningsgarður í dag.

## Tenglar

* Schloss Charlottenburg – Website der Stiftung Preußische Schlösser und Gärten

## Heimildir
*
Leikhúsið að Möðruvöllum

**Leikhúsið að Möðruvöllum** í Hörgárdal er félags- og safnaðarheimili í eigu Amtmannsetursins á Möðruvöllum. Leikhúsið er á jarðamörkum Möðruvalla I (í eigu Prestsetrasjóðs) og Möðruvalla II (í eigu Landbúnaðarháskóla Íslands). Samkvæmt landskrá Fasteignamats ríkisins er byggingaár Leikhússins 1880, en líklega er það byggt aðeins seinna. Húsið er um 120 fermetrar á tveimur hæðum.

## Saga

Árið 1880 var stofnaður gagnfræðaskóli á Möðruvöllum, sem var undanfari Menntaskólans á Akureyri. Á tímum skólans bjuggu á Möðruvöllum margir merkismenn sem unnu mikilvægt brautryðjendastarf í skólamálum og á sviði náttúruvísinda. Möðruvallaskóli var þó einungis starfræktur í 22 ár því þegar skólahúsið brann árið 1902 var skólinn fluttur til Akureyrar. Einu sýnilegu minjar skólans sem eftir eru á Möðruvöllum er s.k. Leikhús sem var byggt sem leikfimihús og pakkhús.

## Endurgerð hússins
Framkvæmdir við að bjarga húsinu frá eyðileggingu hófust 1992 en lágu síðan nánast niðri þar til vorið 2002, þegar ákveðið var að hefja aftur endurbyggingu. Því verki lauk að mestu sumarið 2007. Framkvæmdin hefur verið á höndum Amtmannssetursins á Möðruvöllum  en það er sjálfseignarstofnun sem sett á fót 1. mars 2006 í þeim tilgangi að endurreisa merkar byggingar á Möðruvöllum í Hörgárdal. Jafnframt er Amtmannsetrinu ætlað að koma á framfæri sögu staðarins á lifandi hátt með því að skapa aðlaðandi og frjótt umhverfi fyrir skóla, námsfólk og ferðamenn sem áhuga hafa á stjórnmála-, menningar- og kirkjusögu, náttúruvísindum og landbúnaði.

Það eru Arnarneshreppur, Landbúnaðarháskóli Íslands, Húsafriðunarsjóður, Sóknarnefnd Möðruvallaklausturskirkju, Menningarsjóður KEA og Menntaskólinn á Akureyri sem hafa fram að þessu kostað endurgerð og uppbyggingu Leikhússins.

## Notkun í dag
Leikhúsið er í dag félags- og safnaðarheimili sem rekið er af Amtmannsetrinu á Möðruvöllum. Í framtíðinni er því ætlað að vera gestamóttaka fyrir ferðamenn og minjasafn um Möðruvallaskóla. Fyrirhugað er að koma þar fyrir munum sem tengjast Möðruvallaskóla (gamlar ljósmyndir, ýmis rit og handverk). Á efri hæð hússins er góð fundaraðstaða fyrir smærri fundi sem ýmsir í byggðarlaginu nýta sér. Seinna mun hluti starfseminnar verða fluttur í sérstakt þjónustuhús sem stendur nálægt Leikhúsinu.
Útvegsspilið

**Útvegsspilið** er íslenskt borðspil sem gengur út á að kaupa fiskiskip og gera þau út á Íslandsmiðum, safna peningum og bæta síðan smám saman við skipaflotann. Spilið hefur engan eiginlegan endi en leikmenn gera upp eignir sínar og fjármuni þegar þeir vilja hætta að spila. 

Haukur Halldórsson, myndlistarmaður, hannaði spilið sem kom út árið 1977 og naut töluverðra vinsælda.
Lama

**Lama** (tíbeska: བླ་མ་) er trúarlegur titill sem er gefinn kennimeisturum og andlegum fyrirmyndum í tíbetskum búddisma jafnt munkum sem nunnum. Þessi titill samsvarar sanskrítartitlinum *[[gúru]]*. Trúarhefð tíbetskra búddista kennir meðal annars að lamar séu endurfæddir boddhisattvar og hafi þeir snúið aftur til jarðlífs til að auðvelda öðrum að ná nirvana. Þannig hafa fjölmargar lama-ættir skapast í Tíbet þar sem laman endurfæðist í fjölmargar kynslóðir. Þannig er til dæmis með Dalai Lama, æðsta leiðtoga tíbetskra búddista og Panchen Lama, sem er sá næst æðsti. Núverandi Dalai Lama er sá fjórtándi í röðinni í sinni ætt og Panchen Lama sá ellefti í sinni. 

## Tengt efni
* Tíbetskur búddismi
* Dalai Lama
* Gúru
Austurfarar

**Austurfarar** eru Íslendingar sem héldu til Noregs og annarra Norðurlanda í efnahagskreppunni á Íslandi 2008–2009. Á árinu 2009 fluttu um það bil 1300 Íslendingar til Danmerkur og svipaður fjöldi til Noregs. En alls fluttu tæplega 9000 manns frá Íslandi árið 2009, þar af helmingur Íslendingar.Árið 2015 jókst brottflutningur Íslendinga aftur til Norðurlanda eftir hafa verið nokkuð stöðugur frá árinu 2011. En sér ekki fyrir endann á þessum fólksflótta.
Skammtímaminni

**Skammtímaminni** er geta til að muna fáa hluti í mjög stuttan tíma. Það er hluti af vinnsluminniskerfinu.

Oft er talað um spönn skammtímaminnis eða talnaspönn sjö atriða. Spönnun minnis byggir á að muna hver áreitin voru og í hvaða röð þau komu. Iðulega er talað um keðjun í þessu samhengi þar sem atriði tengjast hvor öðru í minni líkt og hlekkir í keðju þá man maður oft ekki lengra en keðjan nær. Kippun áreita sýnir að minni virðist geyma atriði en ekki tölur eða bókstafi. Þannig eru orð einkonar kippi þar sem við hugsum um borð sem einn hlut en ekki útkomuna af b+o+r+ð. Einna mest notað í daglegu lífi þegar við þurfum að muna símanúmer {512}{3456}.

Skammtímaminni skerðist verulega þegar athygli dreifist. Við upprifjun atriða má iðulega sjá feril þar sem flest atriði sem voru nefnd fyrst og síðast eru rifjuð upp með góðum árangri. Þetta kallast frum- og nándarhrif. Frumhrif eru talin stafa af möguleika á æfingu í byrjun og nándar hrif af því að ný atriði riðja hinum ekki úr minninu. Athuga þarf að í slíkum verkefnum er verið að nota umskráningu í langtímaminni sem mælikvarða á skammtímaminni.
Kröfuréttur

**Kröfuréttur** er svið lögfræðinnar sem telst til fjármunaréttar. Kröfuréttur er samheiti yfir þau lögvörðu réttindi sem felast í kröfu eða kunna að stofnast við kröfu. Þær réttarreglur sem fjalla um réttarstöðu tveggja eða fleiri aðila í innbyrðis samskiptum þeirra í fjármunaréttarlegu skuldarsambandi teljast til sviðs kröfuréttar.

## Efni kröfuréttinda
### Krafa er varðar eignarréttindi
Skuldarinn skal láta kröfuhafa hafa einhver eignarréttindi sín. Til að mynda lætur seljandi bifreiðar kaupandanum í té bifreiðina en kaupandinn lætur á móti kaupverðið. 

### Krafa er varðar vinnuframlag
Skuldari skal láta kröfuhafa hafa vinnuframlag sitt. Til að mynda lætur smiður verktaka í té vinnu sína en á móti greiðir verktakinn smiðinum laun.

### Krafa um að láta eitthvað ógert
Skuldari skal láta eitthvað ógert sem honum ella myndi vera leyfilegt að gera. Dæmi um þetta er ákvæði vinnusamninga þess efnis að starfsmaður skuldbindi sig til að starfa ekki hjá samkeppnisaðila í tiltekinn tíma að ráðningasambandi loknu.

### Krafa er bindur aflahæfi
Skuldari skal láta aflahæfi sitt í tiltekinn tíma renna í hendur kröfuhafa.

## Skilyrði réttarverndar kröfu
Til þess að krafa sé lögvarin í þeim skilningi að hún njóti vernd réttarins, það er að kröfuhafi eigi lögvarinn rétt á að krafan verði efnd, verður hún að uppfylla eftirtalin þrjú skilyrði. Ef skilyrðum um lögvernd er ekki fullnægt er ekki hægt að knýja skuldara til að efna kröfuna með úrræðum réttarskipunarinnar.
Krafa

**Krafa** er lögvarin heimild einhvers aðila, sem þá kallast *kröfuhafi*, að geta krafist þess af öðrum aðila, sem þá kallast *skuldari*, að hann geri eitthvað (jákvæð krafa) eða láti ógert að gera eitthvað (neikvæð krafa). Kröfuréttur er það svið fjármunaréttar innan lögfræðinnar sem fjallar um kröfur í þessu sambandi.
Suzuki

**Suzuki Motor Corporation** (スズキ株式会社 *Suzuki Kabushiki-Kaisha*) er japanskt fjölþjóðlegt fyrirtæki með höfuðstöðvar í Hamamatsu í Japan. Fyrirtækið sérhæfir sig í framleiðslu á bílum, mótorhjólum, hreyflum, hjólastólum og öðrum lítlum sprengihreyflum. Suzuki er níunda stærsta farartækjafyrirtæki í heiminum sé miðað við fjölda framleiddra eininga, hjá fyrirtækinu vinna um og yfir 45.000 manns. Framleiðslufyrirtækin eru hýst í 23 löndum og dreifingaraðilar eru 133 í 192 löndum.

Suzuki var stofnað árið 1909 af Michio Suzuki. Fyrirtækið átti vefstóla sem ófu silki, sem er stór atvinnugrein í Japan. Árið 1929 fann Suzuki upp nýja tegund vefstóls sem hann seldi útlanda. Suzuki fékk yfir 120 einkaleyfi á vefstólum. Fyrstu þrjátíu 
ár fyrirtækisins einbeittu þeir sér að þróun og framleiðslu þessara flókinna vefstóla.
Verstöðin Ísland

***Verstöðin Ísland*** er íslensk heimildarmynd eftir Erlend Sveinsson frá 1991. Hún var framleidd af fyrirtækinu Lifandi myndir fyrir Landssamband íslenskra útvegsmanna í tilefni af 50 ára afmæli félagsins 1989. Myndin er í fjórum hlutum og rekur sögu íslensks sjávarútvegs frá miðöldum til nútímans. 

* 1. hluti: „Frá árum til véla“ - 60 mín.
* 2. hluti: „Bygging nýs Íslands“ - 58 mín.
* 3. hluti: „Baráttan um fiskinn“ - 57 mín.
* 4. hluti: „Ár í útgerð“ - 70 mín.

Fyrir gerð upphafshluta myndarinnar var reist eftirmynd af verstöð í Ósvör við Bolungarvík á Vestfjörðum árið 1990. Síðan þá hefur leikmyndinni verið haldið við og er þar vinsæll ferðamannastaður. Þessi hluti var síðan þróaður áfram í myndinni *[[Íslands þúsund ár]]* sem fjallar um einn róður á áraskipi frá verstöð.
Fylgisetning

**Fylgisetning** eða **fylgiregla** er rökyrðing sem hægt er að sanna með því að nota aðra rökyrðingu sem hefur þegar verið sönnuð, en það er ekki óalgengt að þær fylgi setningum í stærðfræði.

## Sjá einnig
* Ályktun
* Hjálparsetning

## Heimildir
Magnúsarkirkja (Orkneyjum)

**Magnúsarkirkja** er dómkirkja í Kirkjuvogi á Orkneyjum. Að stofni til var byrjað að reisa hana  árið 1137 og á næstu þrjúhundruð árum var hún í byggingu. Magnúsarkirkja er nyrsta dómkirkja Bretlands. 

## Tenglar
* ''Á fornum slóðum víkinga''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* ''Á fornum slóðum víkinga''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
* ''Á fornum slóðum víkinga''; 3. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1965
Rolandstyttan

Rolandstyttan er á aðaltorgi borgarinnar Bremen. Rolandstyttur eru víða í þýskum borgum og eru táknrænar fyrir borgarfrelsi áður fyrr í þýska ríkinu. Saman með ráðhúsinu er Rolandstyttan í Bremen helsta kennileiti borgarinnar og er á heimsminjaskrá UNESCO.

## Saga
Borgin Bremen átti sér snemma í sögunni sinn fyrsta Roland. Hann var gerður úr viði og var reistur til marks um það að Bremen væri fríborg í þýska ríkinu, þ.e. lyti ekki lengur valdi biskupanna þar í borg. Nóttina 28.-29. maí 1366 stóð erkibiskupinn Albert II í deilum við borgarbúa og safnaði að sér herflokki. Hermennirnir tók sig til og brenndu Rolandstyttuna, þar sem hann var til tákns um frelsi borgarbúa frá yfirráðum biskupsstólnum þar. 1404 var núverandi Rolandstytta sett upp og var hún gerð úr kalksteini. Hún hélt á skildi með tvíhöfða erni. Örninn táknar þýska ríkið, en sé hann tvíhöfða þá er hér um aðra yfirstjórn að ræða, þ.e. fríborgin í þessu tilfelli. Styttan sjálf er 5,47 m á hæð. Hún stendur á 60 cm háum stalli og yfir henni er lítið þak. Alls er styttan því 10,21 metri á hæð. Upphaflega var styttan lituð. Á 18. öld var hún hins vegar máluð grá, en á síðustu öld þótti viðeigandi að leyfa náttúrulega steininum að njóta sín án litar. Þegar Napoleon hertók Bremen 1811 ákvað hann að flytja styttuna til Parísar. En Brimarbúum tókst að fá hann til að hætta við þær áætlanir og var hún því kyrr. 1939 fékk Rolandstyttan nýtt höfuð. Það gamla er til sýnis í Focke-safninu í Bremen. Sama ár var gerð sprengjuvirki í kringum styttuna til að verja hana gegn sprengjuregni heimstyrjaldarinnar síðari. 

## Þjóðsaga
Þjóðsagan segir að svo lengi sem Roland stendur uppi og vakir yfir borginni muni hún vera frjáls. Af þessum sökum er til varastytta í ráðhúskjallaranum sem hægt er að setja upp í flýti ef núverandi stytta skyldi detta um koll eða skemmast af einhverjum völdum. Roland er látin horfa til dómkirkjunnar til tákns um frelsið frá biskupsdæminu er borgarbúum hlotnaðist af Friðriki I keisara.

## Eftirmyndir
* Í kirkjunni Church of Zion í Brooklyn í New York er 1,5 metra há Rolandstytta sem er hluti af predikunarstólnum. Styttan var gjöf frá Bremen árið 1890 til Brimarbúa sem flutt höfðu út til Vesturheims.
* Brasilíska borgin Rolȃndia var stofnuð af þýskum útflytjendum 1932. Árið 1957 gáfu Brimarbúar borginni Rolandstyttu að gjöf sem þó er örlitlu minni en aðalstyttan í Bremen.
* Bremen gaf Quito, höfuðborg Ekvador, litla afsteypu af Rolandstyttunni af tilefni 445 ára afmæli borgarinnar Quito.
* Atsuo Nishi lét gera Rolandstyttu í réttri stærð fyrir Obihiro-fjölskyldugarðinn á Hokkaido í Japan. Hún stendur þar í þýsku ævintýraveröldinni ásamt öðrum þýskum ævintýrapersónum.

## Heimildir

*
Valhenda

**Valhenda** er ein af undirtegundum braghendu. Í henni eru önnur og þriðja lína baksneiddar, þ.e.a.s. síðasti bragliður (rímið) er eitt atkvæði en ekki tvö.

Samrímuð valhenda:
:Jörðin grær og líka lifna ljóð í hug.
:Vetrartíðin vék á bug.
:Vonarhaukar þreyta flug.
::::(Sveinbjörn Beinteinsson)

## Tenglar
* Kvæðamannafélagið Iðunn
Stuðlafall

**Stuðlafall** er ein af undirtegundum braghendu. Í henni eru tveir stuðlar í fyrstu línu, en enginn höfuðstafur. 

Stuðlafall:
:Þögnin öllum þröngdi bragarháttum
:út í hornið gleymsku grátt,
:gat ég síðan kveðið fátt.
::::(Sveinbjörn Beinteinsson)

## Tenglar
* Kvæðamannafélagið Iðunn
Vikhenda

**Vikhenda** er ein af undirtegundum braghendu. Í henni er ekki höfuðstafur í fyrstu línu og fyrsta lína rímar saman við þriðju línu, og þriðja lína er braglið styttri en önnur lína.

Vikhenda:
:Ferðalúnum fótum hef ég gengið
:yfir fjöllin urðum sett,
:óblíð veður fengið.
::::(Sveinbjörn Beinteinsson)

## Tenglar
* Kvæðamannafélagið Iðunn
Stúfhenda

**Stúfhenda** er ein af undirtegundum afhendingar (sumir segja báðar undirtegundir braghendu). Í henni er síðasti bragliður beggja lína baksneiddur.

Stúfhenda:
:Mun ég yrkja, meyjan góða, meir til þín
:fyrr en sól á fjöllin skín.
::::(Sveinbjörn Beinteinsson)

## Tenglar
* Kvæðamannafélagið Iðunn
FÍLD

**Félag íslenskra læknanema í Danmörku** (FÍLD) var stofnað haustið 2003. Í Danmörku er læknisfræði kennd á þremur stöðum, þ.e. í Árósum, Kaupmannahöfn og í Óðinsvéum. Meðlimir félagsins eru, eins og nafnið gefur til kynna, nær allir þeir Íslendingar sem nema læknisfræði í Danmörku. Hlutverk félagsins er að gæta hagsmuna félagsmanna, efla félagsleg tengsl, miðla upplýsingum nemenda á milli, taka á móti nýnemum og kynna félagið. 

## Tenglar
* Heimasíða félagsins
Kal

**Kal** eru frostskemmdir eða sár af völdum ofkælingar. Frostskemmdir á túnum eða engjum sem og trjágróðri kallast einnig „kal“.

## Heimildir
* Kal á Doktor.is
Blautnefja apar

**Blautnefja apar** (fræðiheiti: *Strepsirrhini*) eru undirættbálkur prímata.

Þeir eru með þykkan feld og eru mjög litlir með stór skott.
Lantan

**Lantan** eða **lantanum** (úr grísku: λανθανω, „að vera falið“) er frumefni með efnatáknið **La** og er númer 57 í lotukerfinu. Lantan er silfurhvítt lantaníð sem kemur fyrir í nokkrum sjaldgæfum steindum oftast í sambandi við serín og önnur sjaldgæf frumefni. Lantan er mjúkur málmur sem oxast hratt í snertingu við loft.

Lantan er unnið úr steindum á borð við mónasít og bastnäsít með flókinni þrepaskiptri aðferð. Lantansambönd eru notuð mjög víða, meðal annars sem hvatar, íblöndunarefni í gler, í lampa, kveikjara og blys, glóskaut, sem sindurefni og fleira.

## Einkenni
Lantan er silfurhvítur, mjúkur málmur með sexstrenda kristalbyggingu við stofuhita. Lantan oxast auðveldlega og er því aðeins notað hreint í rannsóknum. 

## Notkun
* Lantan er notað í forskaut NiMH-rafhlaðna
* Lantan er notað í lýsingu, einkum í kvikmyndaverum
* Lítið magn lantans eykur mýkt, álagsþol og sveigjanleika stáls
* Lantan er notað í sundlaugar til að fjarlægja fosföt sem þörungar nærast á
* Lantankarbónat er líka notað sem lyf til að fjarlægja fosfat hjá sjúklingum með biluð nýru vegna blóðfosfatsóhófs
Leysibóla

**Leysibóla** er frumulíffæri með himnu sem finnst í mörgum dýrafrumum. Leysibólan er kúlulaga bóla eða blaðra sem inniheldur vatnsrofsensím sem sjá meðal annars um niðurbrot matareininga og ónýtra frumulíffæra.

## Tilvísanir
Rígsþula

**Rígsþula** eða **Rígsmál** er eitt af Eddukvæðum. Hún er aðeins varðveitt í einu handriti Snorra-Eddu, Ormsbók, og er þar óheil, meðal annars vantar aftan á hana. Í kvæðinu er stéttaskiptingu samfélagsins lýst og sagt frá ólíkum lífsháttum og verkaskiptingu stétta.

Í Rígsþulu segir frá ásinum Heimdalli þegar hann ferðast um undir nafninu Rígur og verður forfaðir þriggja meginstétta. Fyrst kemur hann að húsi þar sem hjónin Ái og Edda búa. Þau bjóða honum gistingu og þann mat sem þau eiga bestan, þungt, þykkt og gróft brauð, soð í bolla og soðið kálfakjöt. Níu mánuðum síðar elur Edda soninn Þræl og verður hann forfaðir þræla og ambátta.

Síðan kemur Rígur að öðru og veglegra húsi hjónanna Afa og Ömmu og fer þar á sömu leið; Amma elur soninn Karl og verður hann forfaðir karla (smábænda og vinnufólks). Að lokum liggur leið Rígs heim til Föður og Móður og fær þar þunnt, hvítt brauð, flesk og fugla steikta og vín í könnu - og níu mánuðum síðar fæðist sonurinn Jarl, sem verður forfaðir stórbænda og höfðingja. Yngsti sonur Jarls nefnist Konur ungur = Konungur.
Schnoor

**Schnoor** er gamalt íbúðahverfi í miðborg Bremen sem einkennist af litlum, gömlum húsum og þröngum götum. 

## Orðsifjar
Schnoor er dregið af orðinu *Schnur*, sem merkir *reipi* (sbr. snúra á íslensku). Margir íbúar húsanna unnu áður fyrr við kaðalgerð fyrir skipaútgerðina.

## Saga hverfisins
Hverfið Schnoor kemur fyrst fram skriflega á 13. öld. Í þessu hverfi starfaði fólk aðallega við að þjónusta skipin sem Bremen gerði út, bæði meðan borgin var meðlimur Hansasambandsins og utan þess. Þar sem óvenjumargir störfuðu við kaðalgerð, var hverfið með tímanum nefnt eftir því handverki. Mörg húsanna eru frá 17. og 18. öld og eru í tiltölulega góðu ásigkomulagi. Það er búið í húsunum, en í mörgum þeirra eru litlir veitingastaðir, verslanir og öldurhús. Í upphafi 20. aldar þróaðist Schnoor í það að vera hverfi fyrir fátæka Brimarbúa, enda margar íbúðanna nokkuð litlar. Hinar þröngu götur leyfðu heldur enga bílaumferð. Í heimstyrjöldinni síðari slapp hverfið nær algerlega við eyðileggingu. Árið 1959 voru fyrstu reglur um friðun settar en hverfið er alfriðað í dag. Þar eru veitingastaðir, kaffihús, verslanir með handiðju, gallerí, forngripabúðir og fleira. Mikið af ferðafólki gerir sér ferð inn í hverfið til að upplifa einstaka stemningu.

## Myndasafn


Mynd:Schnoor-Concordenhaus.jpg
Mynd:Schnoor_Quarter,_bremen0014.JPG
Mynd:Schnoor Quarter, bremen 0032.JPG
Mynd:Schnoor Quarter, bremen0021.JPG
Mynd:Schnoor Quarter, bremen0024.JPG
Mynd:Schnoor Quarter, bremen 0031.JPG
Mynd:Schnoor Quarter, bremen 0049.jpg
Mynd:Schnoor Quarter, bremen0022.JPG
Mynd:Unknown buildings and white car.jpg



## Heimildir
*
Höfnunar- og fastheldnismistök

**Höfnunarmistök** eða **alfamistök** (e. *type I error*, *α error*, *false alarm rate* (FAR) eða *false positive* og kallast slík niðurstaða **falsjákvæð niðurstaða**) og **fastheldnismistök** eða **betamistök** (e. *type II error*, *β error* eða *false negative* og slík niðurstaða kallast **falsneikvæð niðurstaða**) eru hugtök í tölfræði sem eiga við mistök í tölfræðilegri marktækni.

* **Höfnunarmistök** (α)
*:  Þegar núlltilgátu sem er sönn er ranglega hafnað. Þ.e. ef kona er sögð vera ólétt þegar hún er það ekki, og kallast sú niðurstaða falsjákvæð.. Það er algent að miða við að líkur á höfnunarmistökum séu \alpha = 0,05 eða \alpha = 0,01, þ.e. að það séu 5% eða 1% líkur á því að núlltilgátu sé ranglega hafnað. 

* **Fastheldnismistök** (β)
*:  Þegar rangri núlltilgátu er ekki hafnað. Þ.e. ef kona er ekki sögð vera ólétt þegar hún er það í raun, og kallast sú niðurstaða falsneikvæð.

Það er aldrei hægt að vera fullviss hvort verið sé að gera höfnunar- eða eða fastheldnismistök.

## Heimildir
Grænlendinga þáttur

**Grænlendinga þáttur** er stutt saga sem segir frá vígi Einars Sokkasonar frá Brattahlíð á Össuri nokkrum en líka viðleitni þeirra Grænlendinga að hafa ekki land sitt biskupslaust. ‚Sokki‘ faðir Einars, leitast eftir sáttum á þingi en Símon frændi Össurar telur bæturnar fálegar og fer svo að Einar og Símon myrða hvor annan þar á þinginu.