open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jefferson Davis

**Jefferson Davis** (f. **Jefferson Finis Davis**; 3. júní 1808 – 6. desember 1889) var bandarískur stjórnmálamaður sem gerðist forseti Suðurríkjasambandsins í Þrælastríðinu á árunum 1861 – 1865. Hann var meðlimur í Demókrataflokknum og var þingmaður þeirra frá Mississippi á öldungadeild og fulltrúadeild Bandaríkjaþings áður en hann gekk til liðs við Suðurríkjasambandið. Hann hafði einnig verið 23. stríðsmálaráðherra Bandaríkjanna í ríkisstjórn Franklins Pierce Bandaríkjaforseta.

Davis fæddist í Fairview, Kentucky, inn í sæmilega efnaða bændafjölskyldu, og var alinn upp á bómullarplantekrum bróður síns, Josephs, í Mississippi og Louisiana. Joseph Davis sá til þess að bróðir hans fengi aðgöngu í hernaðarháskóla Bandaríkjanna. Eftir að hann útskrifaðist gegndi Jefferson Davis herþjónustu í sex ár sem liðsforingi í bandaríska hernum og barðist þá í stríði Bandaríkjanna við Mexíkó (1846–1848) sem ofursti sjálfboðaliðadeildar. Fyrir Þrælastríðið átti Davis mikla bómullarplantekru í Mississippi og átti allt að 74 þræla. Þótt Davis væri á móti aðskilnaði við Bandaríkin árið 1858 taldi hann að aðskilnaðarréttur fylkjanna væri órjúfandi.

Fyrsta eiginkona Davis, Sarah Knox Taylor, lést úr malaríu eftir aðeins þriggja mánaða hjónaband og sjálfur glímdi hann nokkrum sinnum við sjúkdóminn. Heilsa hans var léleg mestalla ævi hans. Þegar hann var 36 ára kvæntist hann hinni 18 ára gömlu Varinu Howell frá Natchez í Mississippi. Hún hafði stundað nám í Philadelphiu og átti ýmis fjölskyldutengsl í norðurríkjunum. Hjónin eignuðust sex börn, en aðeins tvö lifðu lengur en faðir þeirra og aðeins eitt þeirra giftist og eignaðist börn.

Margir sagnfræðingar kenna lélegri forystu Davis um veikleika Suðurríkjasambandsins. Hann þótti upptekinn af smáatriðum, tregur til að deila ábyrgðarverkum, vanrækinn gagnvart borgaralegum málefnum, hallur undir gamla vini sína, ófær um að vinna með fólki sem var honum ósammála og ómóttækilegur fyrir almannaáliti. Sagnfræðingum kemur saman um að hann hafi verið mun lakari stríðsleiðtogi en hliðstæða hans í norðurríkjunum, Abraham Lincoln. Þegar Davis var handsamaður árið 1865 var hann sakaður um landráð gegn Bandaríkjunum og fangelsaður í Monroe-virki. Aldrei var þó réttað yfir honum og honum var sleppt eftir tvö ár. Davis naut enn virðingar meðal suðurríkjamanna en Robert E. Lee hershöfðingi var orðinn mun vinsælli en Davis meðal fyrrverandi aðskilnaðarsinna. Davis skrifaði endurminningar sínar, *The Rise and Fall of the Confederate Government* og lauk við hana árið 1881. Seint á níunda áratugnum fór hann að hvetja til sáttar milli ríkjanna og sagði suðurríkjamönnum að vera hliðhollir alríkinu. Fyrrverandi aðskilnaðarsinnar fóru að líta á Davis sem föðurlandsvin Suðurríkjanna og hetju „glataða málstaðarins“.

## Tilvísanir
Friðrik 3. (HRR)

**Friðrik 3.** (21. september 1415 – 19. ágúst 1493), kallaður **Friðrik friðsæli** eða **Friðrik digri** var keisari hins Heilaga rómverska ríkis frá 1452 til dauðadags. Hann var fyrsti keisarinn af ætt Habsborgara, næstsíðasti keisarinn krýndur af páfanum og sá síðasti sem var krýndur í Róm.

Áður en hann var krýndur keisari var hann hertogi Steiermark, Kärntens og Krein frá 1424 og einnig ríkisstjóri austurríska hertogadæmisins (sem **Friðrik 5.**) frá 1439. Hann var kjörinn og krýndur konungur Þýskalands (sem **Friðrik 4.**) árið 1440. Hann hafði ráðið lengst allra þýskra einvalda þegar sonur hans, Maximilian 1. tók við af honum eftir 53 ára valdatíð árið 1493.

Á valdatíð sinni einbeitti Friðrik sér að því að sameina erfðalönd Habsborgara í Austurríki og skipti sér minna að málefnum keisaraveldisins. Með tilkalli sínu til ungverska konungdæmisins og hertogadæmisins Búrgúnd lagði hann þó grundvöll að stórveldi Habsborgara. Á meðan hann lifði var gert grín að Friðrik og hann kallaður „erkisvefnpurka Heilaga rómverska ríkisins“ en í dag er litið á hann sem skilvirkan stjórnanda.

## Tilvísanir
Patrice Lumumba

**Patrice Émery Lumumba** (2. júlí 1925 – 17. janúar 1961) var kongóskur sjálfstæðisleiðtogi og fyrsti lýðræðislega kjörni forsætisráðherra Lýðveldisins Kongó (nú Lýðstjórnarlýðveldisins Kongó). Lumumba var lykilmaður í að semja um sjálfstæði Kongó frá Belgíu og var stofnandi og leiðtogi Kongósku þjóðernishreyfingarinnar (fr. *Mouvement national congolais*; MNC).

Stuttu eftir að Kongó hlaut sjálfstæði árið 1960 gerði herinn uppreisn sem markaði upphaf Kongódeilunnar. Lumumba biðlaði til Bandaríkjanna og Sameinuðu þjóðanna um hjálp við að kveða niður aðskilnaðarsinnana í Katanga en hafði ekki erindi sem erfiði. Því leitaði hann þess í stað til Sovétríkjanna. Þetta leiddi til ágreinings Lumumba við Joseph Kasa-Vubu forseta og starfsmannastjórann Joseph-Desiré Mobutu auk þess sem ákvörðunin styggði mjög Bandaríkin og Belgíu. Í kjölfarið var Lumumba handtekinn af ráðamönnum undir stjórn Mobutu, framseldur aðskilnaðarsinnunum í Katanga og tekinn af lífi. Lík hans var síðan bútað í sundur og líkamshlutarnir leystir up í sýru. Eftir dauða hans fóru sjálfstæðissinnar í Afríku að líta á Lumumba sem píslarvott sem hefði látið lífið í viðleitni til að endurheimta sjálfstæði nýlendanna.

Bæði belgísk og bandarísk stjórnvöld liggja undir grun sem þátttakendur í samsærinu sem leiddi til dauða Lumumba. Viðhorf þeirra til Lumumba litaðist af kalda stríðinu og voru þau tortryggin í hans garð þar sem hann þótti hallur undir Sovétríkin. Lumumba sagðist þó ekki vera kommúnisti, heldur hafi hann neyðst til að leita á náðir Sovétríkjanna þar sem enginn annar vildi hjálpa honum að leysa Kongó úr viðjum nýlenduyfirráða. Belgískir liðsforingjar fóru fyrir aftökusveitinni sem batt enda á líf Lumumba. Bandaríska leyniþjónustan hafði auk þess lagt drög að áætlunum til að koma Lumumba fyrir kattarnef og Dwight D. Eisenhower Bandaríkjaforseti hafði sjálfur viljað hann feigan. 

Það eina sem varðveittist af jarðneskum leifum Lumumba var ein gulltönn sem belgískur lögreglumaður reif úr líkinu og fór með til Belgíu. Tönnin varðveittist í fórum fjölskyldu hans fram til ársins 2020, en þá úrskurðaði belgískur dómstóll að tönninni skyldi skilað til Kongó.

## Tilvísanir
Maya Angelou

**Marguerite Annie Johnson** (4. apríl 1928 – 28. maí 2014) var bandarískur rithöfundur, ljóðskáld og aktvívisti.

## Tilvísanir


## Tenglar

*
Formósuölur

***Alnus formosana***, eða **Formósuölur**, er elritegund frá Tævan. Þetta er meðalstórt tré, að 20m hátt. Hann er algeng tegund á árbökkum frá sjávarmáli upp í 2900 m.h.yfir sjávarmáli.

## Tilvísanir

Alnus formosana (Burkill) Makino, Bot. Mag. (Tokyo). 26: 390. 1912.
Alnus maritima (Marshall) Nuttall var. Formosan Burkill in FB Forbes and Hemsley, J. Linn. Soc., Bot. 26: 500. 1899; A. japonica (Thunberg) Steudel var. Formosan Callier.
Trees up to 20 m in height; dark gray-brown bark. Purplish brown branches, glabrous, grooved; barely pubescent twigs. Stipitate outbreaks, with 2 scales glabrous vaults. Petiole 1.2-2.2&nbsp;cm, slender pubescent, densely furrow; Elliptic or oblong-lanceolate Limbo, rarely ovate-oblong, 6-12 × 2–5&nbsp;cm, abaxially bearded in axils, lateral veins adaxially subglabrous, rounded or broadly cuneate base, irregularly minutely serrated margin, acuminate or acute apex; lateral veins 6 or 7 on each side of the midrib. One female inflorescence, or 2-4 in a cluster, ellipsoid, 1-2.5&nbsp;cm; peduncle 3–5&nbsp;mm, robust; bracts 3–4&nbsp;mm, woody, cuneate base, rounded apex 5-lobed. Nutlet obovate, 2–3&nbsp;mm, papery wings 1 / 4-1 / 3 as wide as nutlet. Fl. May–June, fr. July–September
* Riverbanks, forming pure, common masses; sea level, about 2,900 m. Taiwan (Tanshui)
Mobutu Sese Seko

**Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu Wa Za Banga** (nafnið merkir „stríðsmaðurinn sem skilur eftir sig slóð af eldi“ eða „stríðsmaðurinn sem bíður aldrei ósigur vegna þreks síns og óbilandi viljastyrks, er alvaldur og skilur eftir sig eld er hann heldur til nýrra landvinninga“), fæddur **Joseph-Désiré Mobutu** (14. október 1930 – 7. september 1997) var einræðisherra og forseti Austur-Kongó (sem Mobutu gaf nafnið Saír árið 1971) frá 1965 til 1997. 

Þegar Mobutu komst til valda stofnaði hann gerræðislega stjórn, makaði sjálfur krókinn á kostnað ríkisins og reyndi að hreinsa burt öll áhrif nýlenduvæðingar í Kongó. Hann naut mikils stuðnings frá Bandaríkjunum og Bretlandi vegna andkommúnískra sjónarmiða sinna.

Á meðan á Kongódeilunni stóð árið 1960 hjálpuðu belgískar hersveitir Mobutu að fremja valdarán gegn þjóðernissinnaðri ríkisstjórn Patrice Lumumba. Lumumba var fyrsti lýðræðislega kjörni leiðtogi Kongó en honum var fljótt steypt af stóli af Mobutu og hann síðan framseldur aðskilnaðarsinnum í Katanga-ríki, sem tóku hann af lífi. Mobutu gerðist síðan leiðtogi hersins og tók sér formlega völd eftir annað valdarán árið 1965. Mobutu rak stefnu „áreiðanlegrar þjóðernisímyndar“ og breytti því nafni landsins í Saír árið 1972 og sínu eigin nafni í Mobutu Sese Seko árið 1972.

Mobutu setti á fót flokksræði þar sem öll völd voru í hans höndum. Hann hvatti einnig til mikillar foringjadýrkunar á sjálfum sér. Á valdatíð sinni byggði Mobutu upp afar miðstýrt ríki og safnaði sjálfur miklum auðæfum með því að arðræna það. Því er stjórnarfar hans jafnan talið þjófræði. Þjóðin þurfti að glíma við mikla verðbólgu, skuldir og stöðuga gjaldfellingu. Árið 1991 leiddu efnahagsörðugleikar til þess að Mobutu féllst á að deila völdum með leiðtogum stjórnarandstöðunnar en hann notaði þó hervald til að koma í veg fyrir verulegar breytingar til ársins 1997. Það ár ráku uppreisnarmenn undir stjórn Laurent-Désiré Kabila hann úr landinu með stuðningi rúandskra og úgandskra hermanna í fyrra Kongóstríðinu. Mobutu var þá sárþjáður af krabbameini í blöðruhálskirtli og lést þremur mánuðum síðar í Marokkó.

Mobutu var alræmdur fyrir spillingu og frændhygli. Talið er að hann hafi dregið sér andvirði um 4–15 milljarða Bandaríkjadala úr ríkissjóði á valdatíð sinni. Auk þess var hann þekktur fyrir eyðslusemi og var vanur að fara reglulega í dýra verslunarleiðangra til Parísar á lúxusflugvélum. Mobutu réð yfir Austur-Kongó í rúma þrjá áratugi og var þekktur fyrir stöðug brot á mannréttindum. Ásamt Idi Amin er hann talinn hinn „dæmigerði afríski einræðisherra“.

## Tilvísanir
Alnus acuminata

***Alnus acuminata*** er elritegund lauffellandi trjáa í birkiætt (Betulaceae). Hann finnst í fjallaskógum frá mið-Mexíkó til  Argentínu.

## Lýsing
*Alnus acuminata* verður að 25m hátt tré með beinan stofn allt að 150 sm gildum.

Það eru þrjár undirtegundir:
**Alnus acuminata* subsp. *acuminata* er frá Kólumbíu og Venusúela suður til norður Argentínu; 
**Alnus acuminata* subsp. *arguta* (Schltdl.) Furlow er frá norðvestur Mexíkó suður til Panama; og 
**Alnus acuminata* subsp. *glabrata* (Fernald) Furlow er í mið og suður Mexíkó.

## Útbreiðsla og búsvæði
*Alnus acuminata* vex á milli 1500 og 3200m hæð yfir sjávarmáli í fjallakeðjum í mið og Suður-Ameríku, frá Mexíkó til Norður -Argentínu. Hann vex helst á svæðum með 1000 til 3000 mm úrkomu, á hlíðum og dölum. Hann þolir lélegan jarðveg og súran, en þrífst best í botnleðju eða sandjarðvegi. Þetta er hraðvaxandi tré, frumherjategund til verndar vatnasvæða og einnig nýttur til að bæta jarðveg með niturbindingu sinni.

## Timbur
Timbrið er létt eða meðalþungt, rauðbrúnt og fínkornótt. Hann er notaður í smíði brúa og í stoðir, í kistur, kassa, húsgögn og krossvið. Hann er einnig góður eldiviður með stöðugum bruna.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* World Conservation Monitoring Centre 1998.  ''Alnus acuminata''.   2006 IUCN Red List of Threatened Species.   Downloaded on 20 August 2007.
Mýraölur

***Mýraölur*** (Alnus japonica) er elritegund sem vex í Japan, Kóreu, Taívan, austur-Kína til Rússlands.

## Myndir


Alnus japonica3.jpg


## Tilvísanir
Alnus mandshurica

***Alnus mandshurica*** er elritegund frá Kína.

## Myndir

Alnus mandschurica Oulu 02.jpg
Alnus mandshurica Mantsurianleppä C IMG 3180.JPG
Alnus mandshurica Mantsurianleppä C IMG 3181.JPG
Alnus mandshurica Mantsurianleppä C IMG 3186.JPG


## Tilvísanir
Alnus cordata

***Alnus cordata*** er tré eða runnategund af birkiætt (Betulaceae) og er það ættað frá suður Apennínafjöllum (Campania, Basilicata og Calabría, aðallega á vestur fjallafjallahlíðum) og norðausturfjöllum Korsíku. Það hefur verið flutt til Sikileyjar og Sardiníu og síðar til miðhluta N-Ítalíu, öðrum Evrópulöndum; (Frakkland, Belgía, Spánn, Azoreyjar, Bretland) og lönd utan Evrópu (Chile, Nýja-Sjáland), þar sem hann hefur orðið ílendur.

Þetta er meðalstórt tré, allt að 25 metra hátt (einstaka sinnum að 28 m), með bol allt að 70 til 100 sm í þvermál. Tréð er lauffellandi en er laufgað sérstaklega lengi, frá apríl fram í desember á norðurhveli; blöðin eru stakstæð, hjartalaga (cordata), gljáandi græn, 5 til 12 sm löng, með fíntenntum kanti.

## Nytjar

Eins og aðrar elritegundir auðgar hann jarðveginn (niturbinding) með bakteríunni Actinomyces alni (Frankia alni). Hann þrífst í miklu þurrari jarðvegi en flestar aðrar elritegundir, og vex hratt við jafnvel mjög óhentugar aðstæður, sem gerir hann sérstaklega verðmætan í landslags útplöntunum á erfiðum stöðum eins og úrgangshaugum náma og í þjöppuðum jarðvegi þéttbýlissvæða. 
Hann er oft ræktaður sem skjólbelti.

Hann gefur einnig af sér verðmætan rauðleitt rauðgulan við. Hann grotnar fljótt þar sem loftar um hann, en er endingargóður í vatni. Það er notað í útskurð eða renndur, í húsgögn, panel eða krossvið.

### Bonsai

*Alnus cordata* er notaður í meðalstórt til stórt bonsai, hraðvaxandi en bregst vel við klippingu.

## Ytri tenglar
* ''Alnus cordata'' - útbreiðslukort, verndun og aðrar upplýsingar. European Forest Genetic Resources Programme (EUFORGEN)

## Tilvísanir
Blæölur

**Blæölur** (Alnus incana ssp. tenuifolia) er undirtegund gráelris og er meðalstórt tré af birkiætt. 

## Lýsing
Lauffellandi, lítið tré eða stór runni (margstofna) með hvelfda krónu, 7-10 m hátt. Ungar greinar lítið eitt hærðar í fyrstu, verða seinna hárlausar. Vetrarbrum rauð og með legg, hærð. Börkur grár til dökkgrár, verður rauðgrár með aldrinum og flagnar. Börkur og reklar eru uppspretta tanníns. Líkist vætuöl sem þó má þekkja á þykkari og hrukkóttari laufum með inngreyptum æðum.

Dökkur litur fæst úr berkinum og liturinn getur verið frá appelsínugulu yfir í rautt og brúnt. Viðurinn er sums staðar notaður sem eldiviður.

## Útbreiðsla
Blæelri vex í vesturhluta Bandaríkjanna og Kanada.

## Á Íslandi
Finnst hérlendis og eru t.d. eintök í Grasagarði Reykjavíkur og Lystigarði Akureyrar. 
Blæelri hefur verið fáanlegt á einstaka gróðrarstöðvum.

## Tilvísanir
Fjallölur

***Fjallölur***, **fjallelri** eða **japanselri**  (, fræðiheiti **Alnus maximowiczii**), er elritegund ættuð frá Japan, Kóreu, og austast í Rússlandi (Sakhalin, Primorye, Khabarovsk, Kúrileyjar).

## Útbreiðsla og búsvæði
Útbreiðslusvæði tegundarinnar er austast í Rússlandi; Sakhalin, Primorye, Shantar-eyjar, Kúrileyjar (Shikotan, Kunashir, Iturup, Simushir), Japan og Kóreuskaga.

Hann vex á bökkum áa og lækja, nálægt sjó. Austast í Rússlandi er hann frá Kievka-á til vatnasvæðis Uda-ár. Hann vex ýmist stakur eða í þykknum í rökum jarðvegi. Hann vex helst upp í hálendi þar sem hann er í skjóli dala. Stundum vex hann með runnafuru á fjallatoppum þar sem hann verður jarðlægur. Á Kúrileyjum er hann undirgróður í steinbjarkarskógum, í lægðum og hlíðum.

## Lýsing
Runni eða tré að 10m. hæð. Börkurinn er grár, með nær kringlóttum loftaugum; ungar greinar eru ljósbrúnar með fjölda mjög mjórra loftauga.

Brumin eru 1-1.3 cm löng. Blöðin eru breiðegglaga, 7-10 sm löng, 7-8 sm breið, með breiðum oft hjartalaga grunni, fíntennt.

Könglarnir eru 1,5-2 sm langir, á stuttum stilk. Fræin eru með vængjum.

Blómstrar í maí - júní.


Alnus-maximoviczii-habit.JPG
Avalanche path 7271.JPG
Alnus-maximoviczii-foliage.JPG


## Ytri tenglar
*Plants for a Future 

## Tilvísanir
Hænir

**Hænir** er einn ása í norrænni goðafræði. Á hann er minnst í ýmsum goðsögum en sjaldan er hann þar í aðalhlutverki. 

Í Völuspá birtist Hænir ásamt Óðni og Lóði sem einn af sköpurum mannanna. Þar er kveðið á um að Hænir hafi gefið mönnunum „óð“. Óvíst er hver merking þessa orðs er í þessu samhengi en líklega er átt við að Hænir hafi gefið mönnunum lífsanda. Aðrar frásagnir af sköpun fyrstu mannanna í norrænum kveðskap nefna bræður Óðins, Vilja og Vé í þessu samhengi fremur en Hæni og Lóð og má því vera að Hænir sé annað nafn á Vilja. Aftur er minnst á Hæni í lok Völuspár og þar virðist gefið í skyn að Hænir sé einn fárra ása sem lifa af Ragnarök.

Í Skáldskaparmálum Snorra-Eddu er nokkrum sinnum minnst á Hæni. Hann er nefndur sem einn tólf ása sem taka á móti Ægi konungi í veislu í Valhöll. Hænir birtist síðan í aðgerðarlausum aukahlutverkum í tveimur sögum sem fylgja, í bæði skiptin í fylgd með Óðni og Loka. Í þeim hluta Skáldskaparmála sem víkur að Skáldskaparkenningum eru gefnar upp kenningar sem vísa að Hæni. Stendur þar um hann: „Hvernig skal kenna Hæni? Svá, at kalla hann sessa eða sinna eða mála Óðins ok inn skjóta ás ok inn langa fót ok aurkonung.“

Í Ynglingasögu gegnir Hænir stærra hlutverki. Þar er þess getið að eftir stríð ása við vani hafi Hænir ásamt Mími verið gefinn í gíslaskiptum til vana á móti Nirði og Frey. Vanir hafi síðan gert Hæni að höfðingja en hann hafi verið illa fallinn í það hlutverk og ráðfært sig við Mími í sífellu. Þegar Mímis naut ekki við hafi Hænir alltaf vísað frá öllum ákvörðunum með því að segja: „Ráði aðrir“. Vanir hafi því talið sig svikna í gíslaskiptunum og hálshjuggu því Mími. Ekki er frekar minnst á afdrif Hænis.

## Túlkanir
Kenningar hafa verið lagðar fram um að Hænir tengist dýrkun á storknum sem lífgjafa, sem hafi síðar gefið af sér goðsögnina um að storkurinn beri út nýfædd börn í foreldrahús. Þá er Hænir talinn birtast í líki storks eða sem guð storkanna. Kenningin beitir þeirri röksemdafærslu að nafnið Hænir gæti verið komið af forngermanska orðinu **hehōniaz* sem þýðir storkur.
 Tengsl Hænis við storkinn gætu einnig útskýrt kenninguna „hinn langi fótur“.

Önnur kenning er að nafn Hænis sé dregið af gríska orðinu *χυχνος* („svanur“) í gegn um forngermanska orðið **hohnijas* („svanslegur“) og að þar með tengist Hænir á einhvern hátt álftinni. 

## Tilvísanir
Nebúkadnesar 2.

**Nebúkadnesar 2.** (akkadíska: 𒀭𒀝𒆪𒁺𒌨𒊑𒋀 eða *Nabû-kudurri-uṣur*; hebreska: נְבוּכַדְנֶאצַּר eða *Nivūkádne’ṣar*) var konungur Babýlon frá 605 – 562 f. Kr. og ríkti lengur en nokkur annar konungur nýbabýlónska ríkisins. Nafn hans merkir „Ó, guðlegi Nabú, verndaðu frumburð minn“.

## Æviágrip
Nebúkadnesar var elsti sonur og arftaki Nabópólassars, assyrísks embættismanns sem gerði uppreisn og lýsti sig konung Babýlons árið 620 f. Kr. Konungsættin sem hann stofnaði átti eftir að vera við völd til 539 f. Kr. en þá lagði Kýros mikli nýbabýlónska veldið undir sig.

Fyrst er minnst á Nebúkadnesar árið 607 f. Kr. við eyðileggingu Assyríu en þá var hann þegar krónprins. Árið 605 f. Kr. leiddu þeir Nebúkadnesar og Kýaxares, leiðtogi Meda og Persa, her gegn Assyringum og Egyptum, sem stóðu þá í hernámi á Sýrlandi. Í bardaganum við Karkemis var Nekó 2. sigraður og Babýloníumenn lögðu undir sig Sýrland og Fönikíu.

Nabópólassar lést í ágúst árið 605 f. Kr. og Nebúkadnesar sneri aftur til Babýlon til að taka við völdum. Næstu árin einbeitti hann sér að því að ná stjórn á austur- og norðurlandamærum veldis síns og árið 549/5 f. Kr. var gerð stutt en alvarleg uppreisn í Babýlon sjálfri.

Árið 594 f. Kr. var herinn sendur til vesturs á ný, hugsanlega vegna valdatöku Psammetikusar 2. í Egyptalandi. Konungurinn Sedekía í Júdeu reyndi að leiða mótspyrnu á meðal smáríkjanna á svæðinu en höfuðborg hans, Jerúsalem, var hernumin af Babýlóníumönnum árið 587 f. Kr. Atburðum þessum er lýst í Konungabók og Jeremíabók gamla testamentsins. Næstu árin innlimaði Nebúkadnesar Fönikíu og fyrrverandi Assyríufylkin í Kilikíu (í suðvestur-Anatólíu). Hugsanlegt er að hann hafi haldið í herfarir til Egyptalands. Undir lok ævi sinnar virðist Nebúkadnesar hafa misst vitið og er sagður hafa hunsað börn sín og verið afar tortrygginn gagnvart sonum sínum. Konungarnir sem komu á eftir honum ríktu aðeins í stuttan tíma og þeim síðasta, Nabonidusi, sem ekki virðist hafa verið af konungsættinni, var steypt af stóli af Kýrosi mikla tæpum tuttugu og fimm árum eftir dauða Nebúkadnesars.

Rústir Babýlonborgar Nebúkadnesars spanna um níu ferkílómetra og eru stærsta fornminjasvæði Miðaustursins. Nebúkadnesar lét stækka konungshöllina (þar á meðal almenningssafn hallarinnar, líklega hið fyrsta sinnar tegundar), lét byggja og gera við hof, byggði brú yfir Efrat og reisti mikinn forgarð og glæsilegt hlið (Istarhliðið) úr gljáandi múrsteinum. Á hverjum vorsólstöðum átti guðinn Mardúk að koma út úr borgarhofinu fyrir utan borgarmúrana og halda inn í borgina í gegnum Istarhliðið og forgarðinn við mikinn fögnuð borgarbúanna.

## Tilvísanir
Alnus alnobetula

***Alnus alnobetula*** er algengt tré víða í Evrópu, Asíu, og Norður Ameríku. Margar heimildir flokka hann sem *[[Alnus viridis]]*, en flokkunarfræðilega er það talið ógilt samnefni af *Alnus alnobetula* subsp. *fruticosa*.

;Undirtegundir
#*Alnus alnobetula* subsp. *alnobetula* - Evrópa; ílent í Nýja Sjálandi
#*Alnus alnobetula* subsp. *fruticosa* (Rupr.) Raus - Síbería, austast í Rússlandi, norður Kína, Alaska, Yukon, Nunavut, Breska Kólumbía, Saskatchewan, Washington, Oregon, Kalifornía
#*Alnus alnobetula* subsp. *crispa* (Aiton) Raus - Grænland, Kanada, norðaustur Bandaríkin suður að norður Karólínu
#*Alnus alnobetula* subsp. *sinuata* (Regel) Raus - austast í Rússlandi, norðaustur Kína, Japan, norðvestur Norður Ameríka frá Aleuteyjum austur til Nunavut og suður til Kaliforníu og Wyoming
#*Alnus alnobetula* subsp. *suaveolens* (Req.) Lambinon & Kerguélen - Korsíka

## Sjá einnig
*Alnus viridis

## Tilvísanir
Alnus heterodonta

***Alnus heterodonta*** er útdauð tegund af elri sem var snemma á ólígósentímabilinu í mið Oregon.

## Tilvísanir
Vogarafl

**Vogarafl** er afl sem er fengið við notkun vogarstangar. Gríski heimspekingurinn Arkímedes uppgötvaði vogaraflið.
Juan Ponce de León

**Juan Ponce de León** (1474 – júlí 1521) var spænskur landkönnuður og landvinningamaður (*conquistador*). Hann var útnefndur fyrsti landstjóri Puerto Rico af spænsku krúnunni. Hann fór fyrstur Evrópubúa í landkönnunarleiðangur til Flórída, sem hann gaf nafn eftir fyrstu siglingu sína þangað árið 1513. Á seinni tímum hefur sprottið upp sú saga að hann hafi verið í leit að æskulindinni en engar samtímaheimildir bera vitni um slíkt svo líklegt þykir að sagan sé tómur uppspuni.

Ponce de León sneri aftur til suðvesturhluta Flórída árið 1521 og stóð fyrir fyrstu tilraun Spánverja til að stofna varanlega nýlendu á svæðinu, sem nú tilheyrir Bandaríkjunum. Frumbyggjum af Calusa-þjóðerni leist illa á þessa innrás Spánverja og börðust gegn þeim af hörku. Ponce de León særðist illa í átökunum og hætt var við stofnun nýlendunnar þegar hann dó úr sárum sínum eftir heimkomuna til Kúbu. Hann var grafinn í Puerto Rico og gröf hans má nú finna í dómkirkju San Juan Bautista í San Juan.

## Tilvísanir
Park Chung-hee

**Park Chung-hee** (14. nóvember 1917 – 26. október 1979) var suðurkóreskur stjórnmálamaður sem var forseti Suður-Kóreu frá árinu 1963 þar til hann var ráðinn af dögum árið 1979. Hann tók við embætti forseta eftir að hafa í fyrstu ráðið yfir herstjórn landsins eftir valdarán þann 16. maí 1961. Fyrir forsetatíð sína var hann formaður herstjórnarinnar frá 1961 til 1963 og hafði þar áður verið herforingi í suðurkóreska hernum.

Valdarán Parks batt enda á bráðabirgðaríkisstjórn annars Kóreulýðveldisins og kjör hans til forseta árið 1963 kom á fót þriðja Kóreulýðveldinu. Árið 1972 kom Park á herlögum og umbreytti stjórnarskránni til að gera hana mun gerræðislegri. Þar með var stofnað fjórða Kóreulýðveldið.

Eftir að hafa lifað af margar morðtilraunir, þar af tvær af hálfu Norður-Kóreumanna, var Park ráðinn af dögum þann 26. október 1979 af návini sínum og bandamanni, Kim Jae-gyu, formanni suðurkóresku leyniþjónustunnar. Kim myrti einnig Cha Ji-chul, foringja öryggisþjónustu forsetans. Eftir morðið var hann handtekinn ásamt vitorðsmönnum sínum, pyntaður, sakfelldur og tekinn af lífi á meðan Choi Kyu-hah forsætisráðherra gerðist bráðabirgðaforseti. Hershöfðinginn Chun Doo-hwan var fljótur að ná völdum eftir að öryggismálastjórn hans var falið að rannsaka óvænt morðið á forsetanum. Enn er óvíst hvort morðið var skyndiákvörðun, stundarbrjálæði eða undirbúið með fyrirvara og deilt er um ásetning Kims Jae-gyu.

Hagvöxtur hélt áfram eftir dauða Parks og lýðræði var að endingu komið á. Sumir síðari forsetar voru fyrrverandi andófsmenn sem höfðu verið handteknir í stjórnartíð Parks. Almenningur Suður-Kóreu hefur talið Park besta forseta landsins en hann er þó umdeildur í stjórnmálaumræðu. Aðdáendur hans þakka honum fyrir að viðhalda hagvexti eftir Kóreustríðið sem nútímavæddi Suður-Kóreu en gagnrýnendur líta á hann sem einræðisherra sem kramdi alla andstöðu og lagði of mikla áherslu á efnahaginn og samfélagsstöðugleika á kostnað mannréttinda.

Forsetabókasafn Parks Chung-hee var opnað árið 2012. Þann 25. febrúar árið eftir var dóttir Parks, Park Geun-hye, kjörin fyrsti kvenforseti Suður-Kóreu og gegndi því embætti þar til hún neyddist til að segja af sér í kjölfar hneykslismála árið 2017.

## Tilvísanir
Alain Poher

**Alain Poher** (17. apríl 1909 – 9. desember 1996) var franskur stjórnmálamaður sem gegndi tvisvar forsetaembætti Frakklands til bráðabirgða.

Poher var meðlimur í Alþýðlegu lýðveldishreyfingunni (fr. *Mouvement républicain populaire* eða MRP). Hann var kjörinn á franska þingið árið 1946 og síðan nefndur fjármálaráðherra í ríkisstjórn Roberts Schuman og síðan útgjaldaráðherra í stjórn Henris Queuille. Poher var návinur Roberts Schuman og gegndi ýmsum störfum á þingi áður en hann varð forseti Evrópuþingsins árið 1966 og forseti franska þingsins frá 1968 til 1992. Það var í krafti þess embættis sem Poher settist tvisvar til bráðabirgða á forsetastól Frakklands: Fyrst eftir afsögn Charles de Gaulle forseta (1969) og síðan eftir dauða Georges Pompidou forseta (1974). Poher hafði boðið sig fram í forsetakosningunum gegn Pompidou árið 1969 en hafði beðið ósigur í annarri umferð kosninganna.

Poher var einn þekktasti þingmaður fimmta franska lýðveldisins og er enn í dag sá sem lengst hefur setið sem forseti franska þingsins.

## Heimild
*
Fjármálakreppan í Asíu

**Fjármálakreppan í Asíu** var fjármálakreppa sem reið yfir Austur- og Suðaustur-Asíu í júlí 1997. Kreppan olli hruni á hlutabréfamörkuðum og gengi gjaldmiðla í mörgum Asíuríkjum. Hún olli afsögnum Suhartos í Indónesíu og Chavalit Yongchaiyudh í Taílandi. Fjármálakreppan í Rússlandi 1998 og endurheimt sjálfstæðis Austur-Tímor voru óbeinar afleiðingar kreppunnar.

Kreppan hófst í Taílandi þar sem stjórnin neyddist til að fleyta taílenska bahtinu sem áður var bundið Bandaríkjadal vegna skorts á erlendum gjaldeyri. Í kjölfarið hrundi gengi bahtsins. Erlendar skuldir ríkisins gerðu að verkum að Taíland var tæknilega gjaldþrota áður en gengisfellingin átti sér stað. Kreppan breiddist út á undraverðum hraða og var líkt við flensu. Gjaldmiðlar annarra Asíuríkja féllu ásamt hlutabréfamörkuðum og erlendar skuldir jukust hratt sem hlutfall af landsframleiðslu. Indónesía, Suður-Kórea og Taíland urðu verst úti, en kreppan hafði líka áhrif á Hong Kong, Laos, Malasíu og Filippseyjar. Áhrifin urðu minni í Víetnam, Tævan, Brúnei, Alþýðulýðveldinu Kína og Singapúr.

Kreppan varð vatn á myllu vaxandi gagnrýni á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Heimsbankann og hnattvæðingu viðskipta almennt í heiminum. Gjaldeyrissjóðurinn hafði brugðist við með aðstoð til Suður-Kóreu, Taílands og Indónesíu gegn því að löndin drægju úr opinberum framkvæmdum og hækkuðu vexti til að laða að erlent fjármagn. Þegar upp var staðið stóðu þessi lönd síst betur en lönd sem ekki höfðu fengið aðstoð. 

Utan Asíu óttuðust margir að fleiri lönd fengju „Asíuflensuna“. Bandarísk fjárfesting í Asíu minnkaði mikið en fjárfesting frá Evrópu jókst. Asíukreppan tengist óbeint fjármálakreppunum sem riðu yfir nýmarkaðslöndin Brasilíu og Argentínu undir lok 10. áratugarins. Kreppan stóð í um tvö ár. Efnahagslíf í Taílandi hafði náð sér að fullu eftir kreppuna árið 2001.
Stóra-Kólumbía

**Stóra-Kólumbía** („Gran Colombia“ á spænsku) er nafn sem notað er í dag fyrir ríki sem spannaði mestallan norðurhluta Suður-Ameríku og suðurhluta Mið-Ameríku frá árinu 1819 til 1831. Landið spannaði svæði sem tilheyrir í dag ríkjunum Kólumbíu, Panama, Venesúela, Ekvador, norðurhluta Perú, vesturhluta Gvæjana og norðvesturhluta Brasilíu.

Stóru-Kólumbíu var skipt í Kólumbíu, Venesúela og Ekvador við upplausn ríkisins. Panama hlaut sjálfstæði frá Kólumbíu árið 1903. Þar sem landsvæði Stóru-Kólumbíu samsvaraði nokkurn veginn yfirráðasvæði varakonungsdæmisins Nýja-Granada gerði ríkið einnig tilkall til Karíbahafsstrandar Níkaragva, Moskítóstrandarinnar.

Tilvist Stóru-Kólumbíu einkenndist af baráttu milli stuðningsmanna miðstýrðs ríkis með sterku forsetavaldi og stuðningsmanna ómiðstýrðs ríkjasambands. Auk þess var mikill stjórnmálaágreiningur milli stuðningsmanna stjórnarskrár sem hafði verið sett árið 1821 og þeirra sem vildu fella hana úr gildi með því að skipta ríkinu upp í smærri lýðveldi eða viðhalda sambandinu en skapa enn valdameira forsetaembætti. Stjórnarskrársinnarnir fylktust að baki Francisco de Paula Santander en forsetasinnar fylgdu Simón Bolívar forseta. Mennirnir tveir höfðu verið bandamenn í stríðinu gegn spænskum yfirráðum en árið 1825 hafði ágreiningur þeirra spillt samstarfinu og valdið miklum pólitískum óstöðugleika frá og með því ári.

## Heimild
*
Þýska ríkjasambandið

**Þýska ríkjasambandið** (**Deutscher Bund** á þýsku) var samband 39 þýskra ríkja í Mið-Evrópu sem varð til eftir Vínarfundinn árið 1815 til þess að samhæfa efnahagi þýskumælandi landa og koma í stað hins Heilaga rómverska ríkis sem Napóleon Bónaparte Frakkakeisari hafði leyst upp árið 1805. Flestir sagnfræðingar telja ríkjasambandið hafa verið veikburða og jafnvel þrándur í götu stofnunar Þýskalands sem þjóðríkis. Þýska ríkjasambandið hrundi vegna ágreinings milli Prússlands og austurríska keisaradæmisins, vegna hernaðar í kjölfar ýmissa evrópskra byltinga árið 1848, þýskra byltinga árið 1849 og skorts á vilja ríkjanna til að miðla málum.

Árið 1848 reyndu byltingarmenn úr röðum frjálslyndis- og þjóðernissinna að mynda sameinað þýskt þjóðríki með frjálslynda stjórnarskrá eftir nefnd skipaða í Frankfurt. Viðræður milli þýsku ríkjanna mistókust sama ár og ríkjasambandið var lagt niður í stuttan tíma en endurreist stuttu síðar, árið 1850. Ríkjasambandið var ekki leyst upp fyrir fullt og allt fyrr en eftir ósigur Austurríkismanna í stríði þeirra við Prússa árið 1866.

Ágreiningur milli tveggja voldugustu aðildarríkjanna, Austurríkis og Prússlands, um það hvort ríkið ætti tilkall til að ríkja yfir Þýskalandi, endaði eftir sigur Prússa gegn Austurríkismönnum árið 1866. Þetta leiddi til stofnunar norður-þýska ríkjasambandsins undir forystu Prússa árið 1867. Mörg suður-þýsku ríkjanna urðu áfram sjálfstæð þar til þau gengu til liðs við norður-þýska ríkjasambandið, sem varð síðan að þýska keisaraveldinu árið 1871. Konungur Prússlands varð keisari þess eftir sigurinn gegn Napóleon III Frakkakeisara í fransk-prússneska stríðinu árið 1870.

## Tilvísanir
Manmohan Singh

**Manmohan Singh** (26. september 1932 – 26. desember 2024) var indverskur hagfræðingur sem var forsætisráðherra Indlands frá 2004 til 2014. Singh var fyrsti síkinn sem gegndi embættinu og að auki fyrsti forsætisráðherrann frá dögum Jawaharlal Nehru sem var endurkjörinn eftir að hafa setið heilt fimm ára kjörtímabil.

## Æviágrip
Singh fæddist í Gah þar sem nú er Pakistan en flutti ásamt fjölskyldu sinni til Indlands við skiptingu þess eftir sjálfstæði árið 1947. Eftir að hafa útskrifast með doktorsgráðu í hagfræði úr Oxford-háskóla vann Singh fyrir Sameinuðu þjóðirnar á árunum 1966-69. Hann hóf síðan feril sinn í indverskri stjórnsýslu þegar Lalit Naryan Mishra réð hann sem ráðgjafa í efnahags- og iðnaðarráðuneyti Indlands. Á áttunda og níunda áratugnum gegndi Singh ýmsum ábyrgðarstörfum í indversku ríkisstjórninni, t.d. stöðu efnahagsráðgjafa (1972-76), bankastjóra og formanns nefndar fyrir fimm ára áætlanir (1985-87).

Árið 1991, þegar Indland átti við mikinn efnahagsvanda að glíma, réð nýi forsætisráðherrann P. V. Narasimha Rao hinn ópólitíska Singh sem fjármálaráðherra. Næstu árin stóð Singh, gegn miklum andmælum, fyrir ýmsum kerfisumbótum sem gerðu efnahagskerfi Indlands frjálslyndara. Með umbótunum tókst að bæta efnahaginn og Singh vann sér inn orðspor sem framsýnn og umbótasinnaður hagfræðingur. Þrátt fyrir það gekk hinum sitjandi indverska þjóðarráðsflokki illa í kosningunum árið 1996. Singh gerðist því leiðtogi stjórnarandstöðunnar á efri deild indverska þingsins á stjórnarárum Atal Bihari Vajpayee frá 1998-2004.

Þegar Sameinaða framsóknarbandalagið undir stjórn Þjóðarráðsflokksins komst til valda árið 2004 steig formaðurinn Sonia Gandhi öllum að óvörum til hliðar og leyfði Singh að taka við forsætisráðherraembætti. Fyrsta ríkisstjórn Singh kom ýmsu í verk, þar á meðal heilsufarsátaki á landsbyggðinni, nýju kennitölukerfi til að sanna búsetu á Indlandi, nýjum atvinnulögum til að tryggja vinnuréttindi og frumvarpi um upplýsingafrelsi. Árið 2008 urðu ósættir með kjarnorkusamning Indlands við Bandaríkin næstum því til þess að ríkisstjórn Singh hrundi þegar Vinstrifylkingin dró stuðning sinn til baka. Efnahagur Indlands óx mjög undir fyrstu ríkisstjórn Singh en öryggi Indlands var hins vegar ógnað af hryðjuverkaárásum og áframhaldandi uppreisn maóista.

Í þingkosningum árið 2009 vann flokksbandalag Singh endurkjör og Singh varð áfram forsætisráðherra. Næstu árin var ríkisstjórn Singh nokkrum sinnum ásökuð um spillingu. Þegar kjörtímabilinu lauk árið 2014 ákvað Singh að bjóða sig ekki fram aftur. Singh var aldrei meðlimur á neðri deild þingsins (Lok Sabha) en sat á efri þingdeildinni sem fulltrúi ríkisins Assam frá 1991 til 2019 og fyrir Rajasthan frá 2019 til 2024.

## Tilvísanir
Rannveig Guðríður Ágústsdóttir

**Rannveig G. Ágústsdóttir** (f. 22. apríl 1925 á Ísafirði, l. 2. ágúst 1996) var framkvæmdastjóri Rithöfundasambands Íslands 1975–1995.
Katalónska lýðveldið (2017)

**Katalónska lýðveldið** (katalónska: *República Catalana*) var stuttlíft, óviðurkennt ríki á Íberíuskaga. Katalónska þingið lýsti yfir sjálfstæði frá Spáni í stjórnarkreppu sem varð til í kjölfar atkvæðagreiðslu um sjálfstæði Katalóníu. Eftir að katalónska þingið lýsti yfir sjálfstæði beitti spænska þingið 155. grein stjórnaskrá Spánar til að taka yfir stjórn Katalóníu. Stuttu seinna leysti forsætisráðherra Spánar Mariano Rajoy katalónska þingið upp og boðaði til stjórnarkosninga í Katalóníu þann 21. desember 2017.

Frá og með 27. október 2017 hefur ekkert ríki viðurkennt sjálfstæðisyfirlýsingu Katalóníu. Þann 30. október höfðu spænsk yfirvöld endurheimt yfirráð í Katalóníu án þess að mæta verulegri mótspyrnu aðskilnaðarsinna.

## Tenglar
* Heimasíða héraðsstjórnar Katalóníu 
* Katalónska þingið

## Tilvísanir
Mariano Rajoy

**Mariano Rajoy Brey** (f. 27. mars 1955) er spænskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Spánar frá 2011 til 2018. 

Hann var kosinn leiðtogi Þjóðarflokksins (*Partido Popular*) árið 2004 en flokkurinn hlaut stóran sigur í kosningunum 2011. Flokkur fólksins missti meirihluta sinn í kosningunum 2015 en ekki tókst að mynda ríkisstjórn eftir þær kosningar. Boðað var aftur til kosninga árið 2016 og þá var Rajoy kosinn aftur í embætti forsætisráðherra í minnihlutastjórn.

Áður en Rajoy var forsætisráðherra starfaði hann sem varaforsætisráðherra frá 2000 til 2003. Fyrir þann tíma var hann í ýmsum hlutverkum í ólíkum ráðuneytum.

Vantrauststillaga var samþykkt gegn Rajoy á spænska þinginu þann 1. júní 2018 vegna spillingarmála er vörðuðu ólöglegar greiðslur til ýmissa flokksfélaga hans. Í kjölfarið tók Pedro Sánchez, þá leiðtogi stjórnarandstöðunnar, við af Rajoy sem forsætisráðherra.

## Tilvísanir
Filip Bandžak

**Filip Bandžak** (á tékknesku: [fɪˈlɪp banˈdʒak]) (fæddur 10. september 1983 í Pardubice, í Tékklandi) er tékkneskur óperusöngvari og bariton-söngvari.

## Ævi
Filip Bandžak fæddist 10. september 1983 í Pardubice, í Tékklandi. Hann hóf feril sinn í Þjóðleikhúsinu í Prag í Rigoletto eftir Giuseppe Verdi árið 1995.

## Kvikmyndir
*Čertova nevěsta (Brúður djöfulsins) – Soldán (as Filip Banžak) (2011)

## Tilvísanir


## Heimild
* 

## Tenglar
* 
*
*
*
*
*
*
Trifolium alexandrinum

***Trifolium alexandrinum***
  er einær smári ræktaður á hitabeltissvæðum, og notaður sem fóður, aðallega fyrir nautgripi og buffalóa. Þetta var mikilvæg vetraruppskera í forn Egyptalandi, og var innleidd til norður Indlands í byrjun nítjándu aldar.Hann var nýttur sem áburðarplanta með bómull. Hann er einnig ræktaður í Bandaríkjunum og Evrópu.

Plantan verður 30 til 60 sm há með upréttum eða uppsveigðum stönglum.
Litningatalan er 2n = 16.

## Myndir


2013-06-27 21-49-40-Trifolium.jpg
2013-06-27 21-55-26-Trifolium.jpg
Bee on trifolium aka clover.jpg
Bumblebee on clover, Ely, Cambridgeshire (7170140217).jpg

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Berseem clover - State of New South Wales through NSW Department of Primary Industries 2007
Trifolium amoenum

***Trifolium amoenum*** er einlend tegund frá Kaliforníu, og er í útrýmingarhættu. Þetta er einær tegund af smára sem vex í graslendum svæðum.

## Ytri tenglar
*Calflora Database: ''Trifolium amoenum'' (Showy indian clover)
*Jepson Manual eFlora (TJM2) treatment of ''Trifolium amoenum''
*California Native Plant Link Exchange species summary for ''Trifolium amoenum''
*UC CalPhotos gallery:  ''Trifolium amoenum''

## Tilvísanir
Trifolium angustifolium

***Trifolium angustifolium*** er einær tegund smára. 

## Útbreiðsla
Hann er ættaður frá Evrópu, Asíu og N-Afríku.  *Trifolium angustifolium* vex í margskonar búsvæðum, ekki síst á röskuðum svæðum.

Hann finnst annarsstaðar sem innflutt tegund, til dæmis er hann ágeng tegund í hlutum Norður Ameríku, svo sem Kaliforníu.

## Description
*Trifolium angustifolium* er einær jurt sem er upprétt að vexti. Blöðin skiftast í 3 mjó smáblöð sem eru línu til lensulaga og verða að 4,5 sm löng. Blaðstilkarnir eru með burstum. Öll plantan virkar hærð.

## Ytri tenglar
*Jepson Manual Treatment - ''Trifolium angustifolium''
*GRIN Species Profile 
*''Trifolium angustifolium'' - Photo gallery

## Tilvísanir
Park Geun-hye

**Park Geun-hye** (kóreska: 박근혜) (f. 2. febrúar 1952) er suður-kóreskur stjórnmálamaður sem var forseti Suður-Kóreu frá 2013 til 2017.

Park er fyrsta konan sem hefur náð kjöri til forseta Suður-Kóreu og jafnframt fyrsti kvenkyns þjóðhöfðingi kjörinn í almennum kosningum í Austur-Asíu.

Áður en hún varð forseti var Park formaður íhaldsflokksins GNP (*Grand National Party*) sem breytti nafni sínu í Saenuri-flokkinn í febrúar 2012 og þar áður frá 2004 til 2006 og 2011 til 2012. Hún var einnig meðlimur á suður-kóreska þinginu í fjögur kjörtímabil frá 1998 til 2012. Hún hóf sitt fimmta kjörtímabil sem fulltrúi þjóðernislistans í júní 2012. Faðir hennar, Park Chung-hee, var forseti og einræðisherra Suður-Kóreu frá 1963 til 1979.

Árin 2013 og 2014 var Park númer 11 á lista tímaritsins *[[Forbes]]* yfir voldugustu konur heims og var talin sú voldugasta í Austur-Asíu. Árið 2014 var hún í 46. sæti á lista *Forbes* yfir valdamesta fólk í heimi, þriðji hæsti Suður-Kóreumaðurinn á listanum.

Þann 9. desember 2016 var Park dregin fyrir landsdóm og henni bolað úr embætti vegna ásakana á hendur aðstoðarmanns hennar, Choi Soon-sil, um að hafa selt áhrifastöður og auðgað sjálfa sig á kostnað ríkisins. Hún var svipt forsetavaldi eftir að dómurinn var felldur. Hwang Kyo-ahn forsætisráðherra tók við sem bráðabirgðaforseti. Dómurinn var staðfestur á stjórnarskrárdómstól Kóreu og Park var formlega leyst frá störfum þann 10. mars 2017.

Park dvaldi í fangelsi í Seúl þar til suður-kóresk stjórnvöld náðuðu hana á aðfangadag 2021.

## Tilvísanir
BT-turninn

**BT-turninn**, áður þekktur sem GPO-turninn, Póstturninn og Telecom-turninn, er fjarskiptaturn í hverfinu Fitzrovia í London. Byggingin er 177 metrar á hæð með loftnetsfestingum efst sem gera að verkum að heildarhæðin er 191 metrar. Byggingin er í eigu fjarskiptafyrirtækisins BT Group. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru ekki í turninum heldur í BT Centre. 

Turninn var reistur af bresku póstþjónustunni General Post Office til að bera örbylgjuloftnet sem hluti af örbylgjusamskiptakerfi fyrir allt Bretland. Bygging turnsins hófst árið 1961 og hann var formlega opnaður af Harold Wilson 8. október 1965. Hann var þá hæsta bygging Bretlands og hélt þeirri stöðu til 1980 þegar NatWest-turninn var reistur. BT-turninn var opinn almenningi frá 1966 til 1980 þegar honum var lokað af öryggisástæðum. Hann er stundum notaður fyrir sérstaka viðburði.
Súrkál

**Súrkál** er fínt skorið hvítkál sem hefur verið gerjað með ýmsum mjólkursýrumyndandi bakteríum. Súrkál hefur langt geymsluþol og einkennandi súrt bragð, en þessi tvö atriði koma til vegna mjólkursýru sem myndast þegar bakteríurnar gerja sykurinn í hvítkálinu.

## Yfirlit

Gerjaður matur á sér langa sögu í mörgum menningarheimum, en súrkál er þekktasta og hefðbundnasta meðlætið sem samanstendur af gerjuðu hvítkáli. 
Rómversku rithöfundarnir
Cato (í *De Agri Cultura*) og Columella (í *De re Rustica*) minnast báðir á geymslu hvítkáls og rófna með salti.

Súrkál náði fótfestu í Mið- og Austur-Evrópskri matargerð, en einnig í öðrum löndum eins og Hollandi, þar sem það er þekkt sem *zuurkool*, og í  Frakklandi, þar sem það kallast *choucroute*. Enska heitið er tekið úr þýsku og þýðir bókstaflega "súr jurt" eða "súrt hvítkál". Slavnesk og önnur Mið- og Austur-Evrópsk heiti á súrkáli hafa svipaða merkingu og það þýska: "gerjað hvítkál" eða "súrt hvítkál".

Áður en frosinn matur og ódýr flutningur frá hlýrri svæðum varð aðgengilegur í Norður-, Mið- og Austur-Evrópu var súrkál, eins og önnur niðurlögð matvæli, uppspretta næringarefna á veturna. James Cook tók alltaf birgðir af súrkáli með í sjóferðir sínar, en reynslan hafði kennt honum að það kæmi í veg fyrir skyrbjúg.

Orðið "Kraut", sem tekið er af orðinu "sauerkraut", var sérstaklega á tímum heimstyrjalda niðrandi enskt orð fyrir Þjóðverja. 
Í fyrri heimstyrjöldinni merktu amerískir súrkálsgerðarmenn vörurnar sínar sem "Liberty cabbage" á meðan á stríðinu stóð vegna hræðslu um að almenningur myndi ekki kaupa vöru merkta þýsku nafni.

## Tilvísanir
Kjörnir alþingismenn 2017

Í Alþingiskosningunum 28. október 2017 náðu eftirfarandi þingmenn kjöri:

## Nánar um kjörna Alþingismenn
39 karlar náðu kjöri en 24 konur. 

Yngsti kjörni þingmaðurinn var Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir en hún var 26 ára og 332 daga gömul á kjördag. Elsti kjörni þingmaðurinn var Ari Trausti Guðmundsson en hann var 68 ára og 329 daga gamall á kjördag. Meðalaldur kjörinna þingmanna var 49,65 ár.

Starfsaldursforseti nýkjörins þings var Steingrímur J. Sigfússon sem  hafði áður setið á 42 löggjafarþingum og verið samfleytt á þingi í 34 ár.

12 þingmenn voru nýliðar á móti 51 sem áður höfðu gegnt þingmennsku.

## Breytingar á kjörtímabilinu
:1.→→ – Karl Gauti Hjaltason gekk úr Flokki fólksins 2. desember 2018 og var utan flokka þar til hann gekk í Miðflokkinn 22. febrúar 2019.
:2.→→ – Ólafur Ísleifsson gekk úr Flokki fólksins 2. desember 2018 og var utan flokka þar til hann gekk í Miðflokkinn 22. febrúar 2019.
:3.→→ – Andrés Ingi Jónsson gekk úr Vinstri grænum 27. nóvember 2019 og var utan flokka þar til hann gekk í Pírata 11. febrúar 2021.
:4.→→ – Rósa Björk Brynjólfsdóttir gekk úr Vinstri grænum 17. september 2020 og var utan flokka þar til hún gekk í Samfylkinguna 16. desember 2020.
:5.→ – Þorsteinn Víglundsson sagði af sér þingmennsku 16. apríl 2020. Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir tók sæti hans á þingi.
:6.→ – Þórunn Egilsdóttir lést 9. júlí 2021. Líneik Anna Sævarsdóttir tók hennar sæti sem 4. þingmaður NA og Þórarinn Ingi Pétursson kom nýr inn sem 9. þingmaður kjördæmisins.

## Tenglar
* Fyrsta þing þingmanna - Alþingisvefurinn
Alnus jorullensis

***Alnus jorullensis*** er sígræn elritegund, ættuð frá austur og suður Mexíkó, Guatemala og Hondúras. 

*Alnus jorullensis* er meðalstórt tré, að 20 til 25 m hátt. Blöðin eru egglaga til sporöskjulaga, 5–12 sm löng, nokkuð leðurkennd, með tenntum jaðri og með kirtlum að neðan. Blómin eru vindfrjóvgaðir reklar, og koma að vori.

;Undirtegundir
#*Alnus jorullensis* subsp. *jorullensis* - Mexíkó, Guatemala, Hondúras
#*Alnus jorullensis* subsp. *lutea* Furlow - Mexíkó

## Tilvísanir
Hvalárvirkjun

**Hvalárvirkjun** er fyrirhuguð virkjun í Ófeigsfirði á Ströndum. Með Hvalárvirkjun er fyrirhugað að  virkja árnar Hvalá, Rjúkanda og Eyvindarfjarðará á Ófeigsfjarðarheiði til raforkuframleiðslu og er gert ráð fyrir að afl virkjunarinnar verði 55 MW. Fyrirhuguð eru þrjú miðlunarlón Vatnalautalón, Hvalárlón og Eyvindarfjarðarlón.

Framkvæmdir hófust sumarið 2019  Jarðamarkadeilur hafa orðið vegna vikjunarinnar. 

Framkvæmdaleyfi vegna undirbúningsframkvæmda eru nú í kæruferli. 

## Heimildir
* Hvað felst í Hvalárvirkjun? (Rúv 1. nóv. 2017)
*  Hvalárvirkjun í Árneshreppi 
* Hvalárvirkjun myndi ekki knýja kísilver (Morgunblaðið 10. okt. 2016)

## Tengill
Hvalárvirkjun (vefur andstæðinga Hvalárvirkjunnar)

## Tilvísanir
Einfrumungur

**Einfrumungur** er lífvera sem samanstendur af aðeins einni heilkjarna frumu allan lífsferilinn. Ekki eru þó allir einfrumungar skyldari innbyrðis en við aðrar lífverur, heldur er heitið notað sem safnheiti ýmissa oft fjarskyldra tegundahópa. Þó eru bakteríur, fornbakteríur og sveppir ekki talin til einfrumunga. 

Nokkrar tegundir einfrumunga mynda sambýli þar sem margir þeirra lifa saman án þess þó að mynda sérhæfða frumuvefi eða frumulíffæri. Flestir fjölfrumungar mynda kynfrumur og lifa því hluta æviskeiðsins sem einfrumungar.
Vjatsjeslav Molotov

**Vjatsjeslav Míkhajlovítsj Molotov** (kyrillískt letur: Вячесла́в Миха́йлович Мо́лотов) fæddur undir nafninu **Skrjabín** (Скря́бин) (9. mars 1890 – 8. nóvember 1986) var sovéskur stjórnmálamaður og erindreki úr flokki Bolsévika. Hann var einn af helstu valdamönnum Sovétríkjanna frá þriðja áratugnum en þá komst hann til metorða sem fylgismaður Jósefs Stalín. Molotov varð formaður þjóðfulltrúaráðs (þ.e.a.s. forsætisráðherra) Sovétríkjanna frá 1930 til 1941 og utanríkisráðherra frá 1939 til 1949 og aftur frá 1953 til 1956. Hann var aðstoðarforsætisráðherra frá 1942 til 1957 en þá var hann leystur frá störfum að undirlagi Níkíta Khrústsjov. Molotov settist í helgan stein árið 1961 og hafði þá verið lítið sýnilegur í sovéskum stjórnmálum í nokkur ár.

Molotov var fulltrúi Sovétríkjanna við undirritun griðasáttmála þeirra við Þýskaland nasismans árið 1939. Samningurinn var kallaður Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn í höfuðið á Molotov og Joachim von Ribbentrop utanríkisráðherra Þjóðverja. Í leynilegum viðauka sáttmálans var samið um að Póllandi yrði skipt á milli Þýskalands og Sovétríkjanna. Molotov vissi á þessum tíma um fjöldamorð Sovétmanna við Katyn sem framin voru eftir innrásina í Pólland árið 1940.

Eftir seinni heimsstyrjöldina tók Molotov þátt í samningaviðræðum við bandamenn og varð þar rómaður fyrir samningahæfni sína. Hann varð áfram helsti ríkiserindreki Sovétmanna til ársins 1949 en þá féll hann úr náð Stalíns og var leystur frá störfum sem utanríkisráðherra. Samband hans við Stalín varð æ kaldara þegar Stalín gagnrýndi hann í ræðu á 19. flokksþingi sovéska kommúnistaflokksins. Eftir dauða Stalíns var Molotov þó svarinn andstæðingur þeirrar stefnu Khrústsjovs að afneita og fordæma arfleifð Stalínstímans. Molotov varði stefnumál og arfleifð Stalíns þar til hann lést árið 1986 og gagnrýndi eftirmenn Stalíns harkalega, sérstaklega Khrústsjov.

## Tilvísanir
Alnus sieboldiana

***Alnus sieboldiana*** (オオバヤシャブシ á Japönsku) er elritegund frá Japan (Honshū, Shikoku, og Suwanose-jima) sem var lýst af Jinzô Matsumura.

*A. sieboldiana* inniheldur ellagitannínin; alnusiin, tellimagrandin I, pedunculagin, casuarinin, casuariin og 2,3-O-(S)-hexahydroxydiphenoyl-D-glucose.

Latínuheitið *sieboldiana* vísar til þýska læknisins læknisins og grasafræðingsins Philipp Franz von Siebold (1796-1866).

## Tilvísanir