open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niels Ryberg

**Niels Ryberg** (f. 14. september 1725, d. 29. ágúst 1804) var danskur stórkaupmaður.

Niels var kominn af fátæku bændafólki á Norður-Jótlandi. Hann lærði um verslun og viðskipti hjá frænda sínum í Álaborg og flutti til Kaupmannahafnar 1750. Hann var frumkvöðull á sviði tryggingasölu og rak fyrirtæki undir eigin nafni frá 1756. Hann kom að rekstri Asíuverslunarinnar (d. *Asiatisk Kompagni*) og Indíafélagsins. Hann var ráðinn forstjóri Konungsverslunarinnar, sem tók við af Hörmangarafélaginu, í janúar 1760 og gegndi því starfi í fjögur ár, til 1764. Í bók sinni, *Upp er boðið Ísaland* segir sagnfræðingurinn Gísli Gunnarsson: „Enginn einstaklingur, sem starfaði við Íslandsverslunina á 18. öld, hafði eins mikil áhrif á gang hennar og Niels Ryberg.“ 

Ásamt því að sjá um Íslandsverslunina sá Niels einnig um Finnmerkurverslunina.

## Tilvísanir

## Tengill
* Den store Danske - Niels Ryberg
Stefnis þáttur Þorgilssonar

**Stefnis þáttur Þorgilssonar** segir frá kristniboðsferð Stefnis Þorgilssonar til Íslands árin 996 til 997. Í lok þáttarins segir frá dauða hans í Danmörku 1001. Þátturinn mun í öndverðu ritaður niður af Gunnlaugi munk Leifssyni á Þingeyrum (d. 1281) og er varðveittur í Flateyjarbók.
Tveggjagáttatilraun

**Tveggjagáttatilraun** (eða **Young-tilraun**) er tilraun úr skammtafræði sem fjölfræðingurinn Thomas Young setti fyrstur upp. Tilraunin sannaði fyrst í höndum hans að ljós væri bylgjuhreyfing. Skammtafræðingar sýndu seinna fram á að ljós hefur hvortveggja eigindir bylgju og agnar og annað útilokar ekki hitt. Það er því sagt að ljós sé tvíeðla, það er hafi svokallað bylgju-agnar-eðli. Hið sama á við um rafeindir og ljóseindir. Skammtafræðingar komust einnig að því að athugandinn hefur áhrif á hegðun ljóseinda þar eð ljóseindir tóku að haga sér eins og agnir ef fylgst er með þeim.
Georgíj Zhúkov

**Georgíj Konstantínovítsj Zhúkov** (1. desember 1896 – 18. júní 1974) var sovéskur hershöfðingi. Zhúkov var einn mikilvægasti hershöfðingi Sovétmanna í seinni heimsstyrjöldinni og tók hann þátt í mörgum af helstu orrustunum á austurvígstöðvunum; meðal annars orrustunni um Stalíngrad, orrustunni um Leníngrad, orrustunni um Kúrsk og aðalþátt í orrustunni um Berlín sem Sovétmenn yfirtóku. 

Í ágúst 1942 var Zhúkov sendur til Stalíngrad til að stjórna vörn Sovétmanna gegn Þjóðverjum. Í Stalíngrad skipulagði Zhúkov Úranus-aðgerðina sem hrint var í framkvæmd í nóvember 1942. Aðgerðin fól það í sér að sjötti her Þjóðverja, undir stjórn Friedrichs Paulus var umkringdur í Stalíngrad, sem leiddi til þess að sjötti herinn gafst upp í febrúar 1943 og Sovétmenn unnu borgina á sitt vald.

Zhúkov átti einnig þátt í að brjóta á bak aftur umsátrið um Leníngrad og hann var yfirmaður herafla Sovétmanna í orrustunni við Kursk árið 1943, þar sem Sovétmenn stöðvuðu síðustu sókn Þjóðverja á austurvígstöðvunum. Zhúkov tók þátt í sókn Sovétmanna til vesturs allt til stríðsloka og var hann viðstaddur uppgjöf Þjóðverja í Berlín í maí 1945. 

Eftir stríðið var Zhúkov ráðherra varnarmála um tíma, undir stjórn Níkíta Khrústsjov, en féll svo í ónáð og var þvingaður til að setjast í helgan stein.
Brandenburg (auglýsingastofa)

**Brandenburg** er íslensk auglýsingastofa sem stofnuð var árið 2012 af þeim Ragnari Gunnarssyni, Braga Valdimar Skúlasyni, Hrafni Gunnarssyni og Jóni Ara Helgasyni. Stofan var upphaflega til húsa í Grófinni 1 en flutti árið 2014 í Hafnarstræti 20, við Lækjartorg.

Starfsmenn eru rúmlega 30 talsins og meðal verkefna sem stofan hefur unnið eru auglýsingar fyrir WOW air, Lyfju, Sorpu, Íslandsbanka, TM, Skeljung, Kjörís, Nova, Foodco, Hörpu og Þjóðleikhúsið. 

Brandenburg vann til þrennra verðlauna á Lúðrinum, Íslensku auglýsingaverðlaununum, árið 2013. Fernra árið 2014, þrennra árið 2015 og tvennra árið 2016.

Árið 2015 fékk Sorpanos, herferð Brandenburgar fyrir Sorpu, Lúðurinn sem herferð ársins.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða Brandenburg
Jiddíska

**Jiddíska** (ייִדיש *yidish* eða אידיש *idish*, bókstaflega „gyðingalegur“) er vesturgermanskt mál talað sem fyrsta mál af um 200 þúsund manns í Mið- og Austur-Evrópu, Bandaríkjunum og Ísrael, og af um það bil tveimur milljónum sem annað mál. Jiddíska er rituð með hebreska stafrófinu.

Þetta mál má rekja allt til 9. og 10. aldar þegar gyðingar frá Frakklandi og Norður-Ítalíu tóku að setjast að í talsverðu mæli í Vestur-Þýskalandi, einkum Rínarlöndum. Töluðu þeir rómanskar mállýskur þeirra landsvæða sem þeir komu frá en þær lituðust smám saman svo mjög af þýsku að nýtt mál varð til sem telst germanskt að málfræðilegri byggingu auk þess sem orðaforðinn er að verulegu leyti úr þýsku kominn.

## Málfræði
Málfræði jiddísku svipar um flest til þýsku. Nafnorð hafa þrjú kyn og beygjast í tölum og föllum. Flest nafnorð hafa þó aðeins tvö fallform, nefnifall og eignarfall. Algengast er að nafnorð myndi fleirtölu með *-s* eða *-es*, en aðrar fleirtöluendingar eru *-er*, *-im*, *-ekh* og *-kh*. Sum nafnorð hafa enga fleirtöluendingu en skipta um sérhljóð í stofni.
Lýsingarorð beygjast eftir kyni, tölu og falli.

Ólíkt þýsku er þátið sagnorða ekki sérstök beygingarmynd heldur sett saman með hjálparsögn, venjulega *habn* „hafa“ en stundum *zayn* „vera“.
Brimbrettabrun

**Brimbrettabrun** er vatnaíþrótt þar sem brettarinn (sá sem er á brimbretti) ríður á hreyfandi öldu sem er að fara í átt að ströndinni. Öldur sem henta brimbrettabruni eru oftast í sjónum en er stundum að finna í ám og vötnum. Stundum er líka farið á brimbretti í svokölluðum öldulaugum.

Í nokkrar aldir var brimbrettabrun lykilatriði í pólýnesískri menningu. Hugsanlegt er að Evrópumenn hafi fyrst komist að íþróttinni árið 1767 á Tahítí þegar enski sæfarinn Samuel Wallis heimsótti eyjuna ásamt áhöfninni sinni í júní það ár. Annar möguleiki er sá að Joseph Banks grasafræðingur hafi komist að brimbrettabruni þegar hann lenti á Tahítí þann 10. apríl 1769 með James Cook á skipinu HMS ''Endeavour''. James King liðsforingi var sá fyrsti sem skrifaði um íþróttina brimbrettabrun á Hawaii þegar hann lauk æviminningum James Cook skipstjóra eftir að Cook dó árið 1779.

Þegar Mark Twain heimsótti Hawaii árið 1866 skrifaði hann:

Á einhverjum stað rákumst við á stóran hóp nakinna frumbyggja, af báðum kynjum og misgamlir, að skemmta sér með þeirri þjóðlegu dægrastyttingu sem er brimbað.
Lígúríuhaf

**Lígúríuhaf** er hafsvæði í Miðjarðarhafi milli Ítölsku rívíerunnar (Lígúría og Toskana) og Korsíku. Suðaustan við hafið er Tyrrenahaf. Hafið heitir eftir Lígúrum sem bjuggu þar í fornöld. Þrjú lönd eiga strendur að hafinu: Ítalía, Frakkland og Mónakó.
Balíhaf

**Balíhaf** er hafsvæðið norðan við Balí og sunnan við Kangeaneyjar í Indónesíu. Hafið er suðvesturhluti Flóreshafs.
Kambatflói

**Kambatflói** er 80 mílna langur fjörður sem gengur inn í vesturströnd Gujarat-fylkis á Indlandi úr Arabíuhafi. Fjörðurinn skilur á milli skagans Kathiawar og austurhluta Gujarat.
Kachchh-flói

**Kachchh-flói** er 99 mílna langur fjörður sem gengur inn í Gujaratfylki á Indlandi úr Arabíuhafi og skilur umdæmið Kachchh frá Kathiawar-skaganum. Mesta dýpi í firðinum er 121 metri. Þar eru sterkir sjávarfallastraumar.
Lakshadweep-haf

**Lakshadweep-haf** er hafsvæðið milli suðurodda Indlands, Maldíveyja og Srí Lanka. Nyrsti hluti þess, milli Srí Lanka og Indlands, heitir Mannarflói. Sjávarhiti er hár en stöðugur og í hafinu er mikið af kóralrifjum og auðugt lífríki.
Mósambíksund

**Mósambíksund** er sundið milli meginlands Afríku og eyjunnar Madagaskar í Indlandshafi. Það er um 1600 km langt og 419 km breitt þar sem það er þrengst. Það nær 3.292 metra dýpi. Hlýr sjávarstraumur rennur suður eftir sundinu og sameinast Agúlhasstraumnum austan við sunnanverða Afríku.
Louis van Gaal

**Louis Van Gaal** (f. 1951) er hollenskur knattspyrnustjóri. Hann hefur meðal annars þjálfað Ajax, FC Barcelona, Bayern München, Manchester United og hollenska landsliðið.
Fonseca-flói

**Fonseca-flói** er flói sem gengur inn í sunnanverða Mið-Ameríku. Þrjú lönd eiga strönd að flóanum: El Salvador, Hondúras og Níkaragva. Spænski landvinningamaðurinn Gil González Dávila uppgötvaði flóann árið 1522 og nefndi hann eftir velgjörðarmanni sínum, Juan Fonseca erkibiskup.
Flóreshaf

**Flóreshaf** er hafsvæði í Indónesíu milli Litlu-Sundaeyja og Súlavesí. Flóreshaf tengist Balíhafi í vestri, Jövuhafi í norðvestri og Bandahafi í austri.
Soraya Post

**Soraya Viola Heléna Post** (fædd 15. október 1956 í Gautaborg) er sænsk stjórnmálakona og fyrrum evrópuþingmaður fyrir stjórnmálaflokkinn Feministiskt initiativ.

Faðir Post var þýskur gyðingur en móðir hennar var Rómani. Post hefur beitt sér fyrir réttindum rómanskra minnihlutahópa, bæði innan Svíþjóðar og á alþjóðavísu.

Post var í febrúar 2014 útnefnd oddviti Feministiskt initiativ fyrir Evrópuþingskosningarnar í Svíþjóð. Framboðið fékk 5,3% atkvæða í kosningunum, sem tryggir því einn evrópuþingmann. Hún er fyrsti fulltrúi feminísks framboðs til að taka sæti á Evrópuþinginu og fyrsti evrópuþingmaður Svía af rómaættum.

## Tilvísanir
Feministiskt initiativ

**Feministiskt initiativ** er feminískur stjórnmálaflokkur í Svíþjóð. Flokkurinn var stofnaður árið 2005 og bauð fyrst fram í sænsku þingkosningunum 2006. Fyrsti fulltrúi flokksins til að ná kjöri í kosningum á landsvísu er Soraya Post, sem var kosin á Evrópuþingið árið 2014.

## Árangur í kosningum á landsvísu

## Tilvísanir
*Heimasíða Feministiskt initiativ
Evrópuþingskosningar 2014

Evrópuþingskosningar voru haldnar dagana 22. til 25. maí 2014 í 28 ríkjum Evrópusambandsins. Kosinn var 751 þingmaður á Evrópuþingið.

Kosningarnar voru þær áttundu síðan þingið var fyrst kosið beint af borgurum aðildarríkja árið 1979. Þetta var í fyrsta sinn þar sem Evrópuflokkarnir tefldu fram frambjóðendum til embættis forseta framkvæmdastjórnarinnar, í samræmi við Lissabonsáttmálann.

Víða um Evrópu sóttu and­stæðing­ar Evr­ópu­sam­bands­ins og þjóðern­is­hreyf­ing­ar í sig veðrið. Þjóðfylkingin undir forystu Marine Le Pen fékk 25% atkvæða í Frakklandi, á Bretlandi varð Sjálfstæðisflokkur Nigel Farage stærsti stjórnmálaflokkurinn með 27,5% og Danski þjóðarflokkurinn var stærstur í Danmörku með 26,6% atkvæða. 

## Tilvísanir
Pési rófulausi (sjónvarpsþáttur)

***Pési rófulausi*** er sænsk sjónvarps teiknimyndasería byggð á samnefndum bókum eftir Gösta Knutsson. Hún var jóladagatal sænska sjónvarpsins árið 1997.

## Söguþráður
Sagan fjallar um köttinn Pésa sem missir rófuna þegar rotta bítur hana af. Hann fæddist á búgarði í Svíþjóð en eigandi búgarðsins vildi drekkja honum. Íbúi á svæðinu felur Pésa í bíl fjölskyldu sem er í sumarbústað á svæðinu og tekur köttinn að sér.

## Tenglar
*
Lionflói

**Lionflói** eða „Ljónaflói“ er flói í norðvestanverðu Miðjarðarhafi undan strönd Languedoc-Roussillon og Provence í Frakklandi. Hann nær frá landamærum Frakklands og Katalóníu í suðri að Toulon í austri. Helsta höfnin við flóann er í Marseille. Þarna á hafinu blæs hinn þekkti mistralvindur úr norðri.
Fundy-flói

**Fundy-flói** eða **Fundy-fjörður** er fjörður á Atlantshafsströnd Norður-Ameríku í norðausturhluta Maine-flóa. Fjörðurinn skilur á milli kanadísku héraðanna Nýju Brúnsvíkur og Nova Scotia. Flóinn er þekktur fyrir mestu sjávarföll í heimi; mesti munur á flóði og fjöru getur verið 16,3 metrar.
Asovshaf

**Asovshaf** er innhaf úr Svartahafi, milli Krímskaga og meginlands Úkraínu í norðri og Rússlands í austri. Það tengist Svartahafi um 4 km mjótt sund, Kertssund. Helstu ár sem renna í Asovshaf eru Don og Kúbanfljót. Asovshaf er grynnsta haf heims, milli 0,9 og 14 metrar á dýpt. Í hafinu er mikið um grænþörunga og auðug fiskimið.
Labradorhaf

**Labradorhaf** er angi af Norður-Atlantshafi á milli Labrador og Grænlands. Það tengist Baffinsflóa um Davis-sund í norðri. Í vestri tengist það Hudson-flóa um Hudson-sund. Hafið er helsta uppspretta djúpsjávarins í Norður-Atlantshafi sem flæðir langt suður eftir vesturjaðri Norður-Atlantshafsins. Norður- og vesturhluti hafsins er ísi lagður frá desember fram í júní.  Myndun hafsins hófst fyrir 60 milljónum ára og lauk fyrir 40 mílljónum ára. Botninn er mótaður af Norðvestur-Atlantshafshryggnum sem ekki er lengur virkur. Búseta hófst á svæðinu um 500 f.kr. og frá þeim tíma til dagsins í dag hafa fjórir þjóðir eða menningarhópar búið á svæðinu.  Labradorhaf er 841,000 km² og dýpst syðst.
Balearhaf

**Balearhaf** er hafsvæði í vestanverðu Miðjarðarhafi á milli meginlands Spánar og Baleareyja. Áin Ebró rennur út í þetta haf.
Efnahagsbandalag Vestur-Afríkuríkja

**Efnahagsbandalag Vestur-Afríkuríkja** (enska: *Economic Community of West African States*, **ECOWAS**; franska: *Communauté économique des États de l'Afrique de l'Ouest*, **CEDEAO**) er efnahagsbandalag tólf Vestur-Afríkuríkja sem var stofnað með Lagossáttmálanum 28. maí 1975. 

Aðildarlönd eru Benín, Fílabeinsströndin, Gambía, Gana, Gínea, Gínea-Bissá, Grænhöfðaeyjar, Líbería,  Nígería, Senegal, Síerra Leóne og Tógó. Máritanía var áður aðili að bandalaginu en dró sig út úr því árið 2000. Átta þessara landa deila sama gjaldmiðli, CFA-frankanum. 

Þrjú stofnríki bandalagsins, Búrkína Fasó, Malí og Níger, sögðu sig úr bandalaginu þann 29. janúar 2025, eftir langar deilur við önnur aðildarríki. Öll þrjú ríkin höfðu farið í gegnum herforingjabyltingar á undanförnum árum og eru undir herforingjastjórnum. Ríkin þrjú mynduðu með sér nýtt Bandalag Sahel-ríkja í stað ECOWAS.

## Tilvísanir
Þrakíuhaf

**Þrakíuhaf** er nyrsti hluti Eyjahafs í Miðjarðarhafi. Grísku héruðin Makedónía og Þrakía auk norðvesturhluta Tyrklands eiga strönd að hafinu.
Skartgripur

**Skartgripir** eru smáir skrautlegir munir sem fólk setur á sig, svo sem nælur, hringar, hálsmen, eyrnalokkar og armbönd. Skartgrip má setja á líkamann eða festa við fatnað. Orðið er einkum haft um varanlega muni en ekki blóm eða annað forgengilegt skraut. Í nokkrar aldir hefur venjan verið sú að búa til skartgripi úr málmi og gimsteinum en önnur efni eins og skeljar og plöntuefni eru líka notuð. Skartgripir eru meðal elstu fornleifa sem fundist hafa, en sá elsti er 100.000 ára gömul hálsfesti úr sniglaskeljum.

Helstu form skartgripa eru misjöfn eftir menningarheimum en breytast ekki mikið í tíma. Til dæmis eru vestræn skartgripaform sem við þekkjum í dag mjög svipuð fornum skartgripum. Í öðrum menningarheimum hafa nef- og ökklaskartgripir gegnt stærri hlutverki en í vesturheimi. 

Skartgripir eru búnir til úr fjölda ólíkra efna, en gimsteinar og svipuð efni eins og raf og kórall, eðalmálmar (oft gulli eða silfri), perlur og skeljar eru öll notuð víða um heim. Glerungur er líka mikilvægt efni í skartgripagerð. Skartgripir eru oft bornir sem stöðutákn eða gegna öðru táknrænu hlutverki. Fyrir suma hafa skartgripir trúarlega merkingu. Til eru skartgripir fyrir næstum alla líkamshluta, frá hárspennum að táhringum og jafnvel kynfæraskartgripir. 

Skartgripir með demöntum voru sjaldgæfir í sögulegu samhengi, en eru nú algengir, hið minnsta á vesturlöndum. Þeir eru oft, dýrir, t.d. sem giftingarhringir, en ekki af því að demantar eru sjaldgæfir, því demantar eru í raun ekki sjaldgæfir, heldur af því að einokunarfyrirtækið De Beers (stofnað 1888 af heimsvaldasinnanum Cecil Rhodes) takmarkar framboð og hefur auglýst þá upp (sjá líka blóðdemantur).

Hefðir um það hvaða skartgripi fólk setur á sig eftir kyni og aldri eru mismunandi eftir löndum. Fullorðnar konur eru sá hópur sem setur flesta skartgripi á sig. Á vesturlöndum í dag bera karlar oftast færri skartgripi en konur.
Borgunarbikar karla 2014

**Borgunarbikarinn [[2014]]**

## 1. umferð
*fös. 02. maí. 14	19:00	Leiknir F. - Höttur	Fjarðabyggðarhöllin	4-2 (0-0)
*lau. 03. maí. 14	12:00	KFS - Grótta	Helgafellsvöllur	3-1 (0-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Kría - Vængir Júpiters	Gróttuvöllur	1-3 (1-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Augnablik - Léttir	Fagrilundur	7-1 (3-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Njarðvík - KB	Njarðtaksvöllurinn	3-1 (1-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Elliði - Örninn	Fylkisvöllur	2-1 (0-0)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Mídas - Afturelding	Framvöllur	1-2 (1-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	KH - Kóngarnir	Hlíðarendi	6-3 (3-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Árborg - Víðir	JÁVERK-völlurinn	1-1 (0-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Hamar - Snæfell	Grýluvöllur	6-1 (2-0)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Fjarðabyggð - Einherji	Norðfjarðarvöllur	5-1 (4-1)
*lau. 03. maí. 14	14:00	Völsungur - Nökkvi	Húsavíkurvöllur	11-0 (4-0)
*lau. 03. maí. 14	14:00	KFR - Álftanes	SS-völlurinn	2-0 (0-0)
*lau. 03. maí. 14	15:00	Skínandi - Afríka	Samsung völlurinn	11-0 (3-0)
*lau. 03. maí. 14	16:00	Magni - Hamrarnir	KA-völlur	9-1 (2-1)
*lau. 03. maí. 14	16:30	Stokkseyri - Ármann	Selfossvöllur	0-1 (0-1)
*lau. 03. maí. 14	17:00	Grundarfjörður - Vatnaliljur	Akraneshöllin	5-1 (3-1)
*lau. 03. maí. 14	17:00	ÍH - Ísbjörninn	Schenkervöllurinn	3-1 (2-0)
*lau. 03. maí. 14	19:00	KFG - Gnúpverjar	Samsung völlurinn	4-0 (3-0)
*sun. 04. maí. 14	12:00	Stál-úlfur - Þróttur V.	Kórinn - Gervigras	0-8 (0-2)
*sun. 04. maí. 14	14:00	Reynir S. - Ægir	N1-völlurinn	2-3 (0-0)
*sun. 04. maí. 14	14:00	Hvíti riddarinn - ÍR	Tungubakkavöllur	1-4 (1-0)
*sun. 04. maí. 14	15:00	Lumman - Berserkir	Kórinn - Gervigras	3-6 (1-2)

## 2. umferð
*þri. 13. maí. 14	18:00	Kári - KV	Akraneshöllin	0-4 (0-2)
*þri. 13. maí. 14	18:00	Berserkir - BÍ/Bolungarvík	Víkingsvöllur	2-8 (0-2)
*þri. 13. maí. 14	18:45	Hamar - KFR	Grýluvöllur	1-0 (1-0)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Leiknir F. - Fjarðabyggð	Fjarðabyggðarhöllin	1-4 (0-2)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Þróttur R. - KFS	Gervigrasvöllur Laugardal	5-0 (3-0)
*þri. 13. maí. 14	19:15	KH - Selfoss	Hlíðarendi	1-3 (0-2)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Sindri - Huginn	Sindravellir	4-3 (1-0)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Vængir Júpiters - Augnablik	Fjölnisvöllur - Gervigras	0-3 (0-2)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Elliði - Haukar	Fylkisvöllur	0-2 (0-1)
*þri. 13. maí. 14	19:15	KA - Magni	KA-völlur	7-0 (5-0)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Grindavík - ÍA	Grindavíkurvöllur	4-1 (2-0)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Skínandi - Víðir	Samsung völlurinn	0-4 (0-2)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Ægir - Afturelding	Þorlákshafnarvöllur	0-4 (0-2)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Leiknir R. - ÍR	Leiknisvöllur	1-3 (1-1)
*þri. 13. maí. 14	19:15	Þróttur V. - KFG	Vogabæjarvöllur	3-4 (1-2)
*þri. 13. maí. 14	20:30	KF - Völsungur	Boginn	2-0 (0-0)
*þri. 13. maí. 14	20:30	Víkingur Ó. - HK	Akraneshöllin	0-2 (0-0)
*mið. 14. maí. 14	19:15	Tindastóll - Dalvík/Reynir	Hofsósvöllur	1-2 (0-2)
*mið. 14. maí. 14	20:00	Grundarfjörður - Njarðvík	Akraneshöllin	2-6 (0-1)
*mið. 14. maí. 14	20:30	ÍH - Ármann	Schenkervöllurinn	1-0 (1-0)
*sun. 04. maí. 14	14:00	Hvíti riddarinn - ÍR	Tungubakkavöllur	1-4 (1-0)
*sun. 04. maí. 14	15:00	Lumman - Berserkir	Kórinn - Gervigras	3-6 (1-2)

## 32-liða úrslit

## 16-liða úrslit
Morðingjarnir

**Morðingjarnir** er íslensk rokkhljómsveit sem var stofnuð árið 2005. Hljómsveitin hefur gefið út fjórar breiðskífur, þá nýjustu árið 2016, auk nokkurra smáskífulaga. Þrír meðlimir sveitarinnar voru áður í hljómsveitinni Dáðadrengir.

## Meðlimir
*Atli Erlendsson - bassi
*Baldur Ragnarsson - gítar
*Haukur Viðar Alfreðsson - söngur, gítar
*Helgi Pétur Hannesson - trommur

## Breiðskífur
*Í götunni minni (2006)
*Áfram Ísland! (2007)
*Flóttinn mikli (2009)
*Loftsteinn (2016)

## Smáskífur
*Ó náttúra (2010)
*Jólafeitabolla/Þú komst með jólin til mín (2010)
*Blóð (2011)

## Tilvísanir
Carl Pontoppidan

**Carl Pontoppidan** (f. 27. september 1748 í Bergen í Noregi, d. 22. ágúst 1822 í Kaupmannahöfn) var norskur kaupmaður og rithöfundur. Aðeins 18 ára að aldri kom hann til Keflavíkur í fylgd með Holger Jacobaeus, sem tók við rekstri kaupstaðarins árið 1766 fyrir hönd Almenna verslunarfélagsins, og starfaði Carl sem lærlingur hans. En Carl gekk í þjónustu verslunarinnar þegar hann missti föður sinn sama ár. Carl dvaldi um árabil í Keflavík og varð undirassistant og assistant í Keflavík. Við upphaf Konungsverslunarinnar síðari fluttist Carl frá Íslandi. Hann var settur yfir verslun við Ísland, Grænland, Færeyjar og Finnmörku árið 1781. Carl vann sig upp frekar innan Almenna verslunarfélagins. Árið 1791 varð hann vara-borgarráðsfulltrúi í Kaupmannahöfn. Árið 1804 varð hann fullgildur borgarráðsfulltrúi í Kaupmannahöfn. Carl skrifaði einnig bækur.

## Tengill
* Carl Pontoppidan
Sverrir Þór Sverrisson

**Sverrir Þór Sverrisson** (f. 5. ágúst 1977), betur þekktur sem **Sveppi**, er íslenskur sjónvarpsmaður, skemmtikraftur, grínisti og leikari. Hann hefur leikið í fjölda kvikmynda, sjónvarpsþáttum og í leikhúsi. Hann er úr Bakkahverfinu í Breiðholti, Reykjavík. 

## Starfsferill

### 70 mínútur
Hann hóf feril sinn í sjónvarpi í þættinum 70 mínútum á Popptíví árið 2000. Í byrjun tók hann aðallega þátt í dagskrárliðum með falinni myndavél en færði sig smám saman yfir í fleiri þætti þangað til hann var orðinn einn af stjórnendunum þáttarins ásamt Auðuni Blöndal og seinna meir Pétri Jóhanni.

### Sjónvarpsþættir
Árið 2003 var Sveppi einn af höfundum og leikurum í sketsaþáttunum Svínasúpan. Næst var Sveppi einn af þáttastjórnendum í Strákarnir sem var með svipuðu sniði og 70 Mínútur nema nýi þátturinn var bara 25 mínútur og ekki í beinni útsendingu. Árið 2008 var Sverrir með Auðuni Blöndal í grínsjónvarpsþáttunum Ríkið. Þeir þættir fengu mikinn innblástur af þáttaröðinni The Office. Hann og Auðunn héldu samstarfinu áfram árið 2009 með þáttinn Auddi og Sveppi sem var á dagskrá til 2011.

### Sveppamyndirnar
Árið 2009 kom út barnamyndin Algjör Sveppi og leitin að Villa. Hún varð mjög vinsæl og voru gerð þrjú framhöld af myndinni.

### Draumaþáttaröðin
Frá árinu 2010 til 2025 var Sveppi í þáttum með áskorunum og földum myndavélum. Fyrsta þáttaröðin var Ameríski Draumurinn árið 2010 með Auðuni, Villa naglbít og Agli Einarssyni. Önnur þáttaröð var Evrópski draumurinn árið 2012 með Auðuni, Pétri Jóhanni og Steinda Jr. Þriðja þáttaröðin var Asíski draumurinn árið 2017 með sama fólki. Fjórða þáttaröðin var Suður-ameríski draumurinn árið 2018. Síðasti draumurinn, Alheimsdraumurinn, kom út árið 2025.

### 2017 til dagsins í dag
Árið 2017 gerði Sverrir ásamt Audda og Steinda Jr. sketsaþáttinn Steypustöðin, önnur þáttaröðin var gerð árið 2018. Árið 2021 lék Sverrir hlutverk í Leynilögga, íslenskri gaman-spennumynd.

Árið 2020 komu Sverrir og Pétur Jóhann hlaðvarpsþættinum Beint í bílinn á laggirnar.
Strákarnir

**Strákarnir** var gamanþáttur í umsjón Audda, Sveppa, Péturs Jóhanns og Ofurs-Huga. Þátturinn hófst 3. febrúar 2005, strax eftir að 70 mínútur hætti 20. desember 2004. En þátturinn hætti 23. júní 2006. Þátturinn var með svipuðu sniði og 70 Mínútur nema bara 25 mínútur og ekki í beinni útsendingu, og allt fyrir fram unnið en 70 Mínútur var yfirleitt unninn samdægurs. Þátturinn byrjaði fjórum sinnum í viku (mánudögum, þriðjudögum, miðvikudögum, fimmtudögum og "*Best of*" á föstudögum). Árið 2006 hófst önnur þáttaröð í henni bættust við Gunni Samloka og Atli. Að þáttaröðinni lokinni hættu strákarnir samstarfinu í bili. Lokasyrpa þáttanna var sýnd 23. júní 2006. 

Eftir strákanna fór Pétur fór í Næturvaktina, Sveppi í Algjör Sveppi og Auddi í Tekinn.
Hugi Halldórsson

**Hugi Jens Halldórsson** (f. 1981) er íslenskur sjónvarpsmaður. Hann er þekktur fyrir hlutverk sitt sem ofurhugi í sjónvarpsþáttunum 70 mínútur og Strákunum.

Árið 2004 gekk hann til liðs við 70 mínútur sem Ofur-Hugi. Þegar 70 mínútur hættu 20. desember 2004 gerði Hugi þættina *Jing Jang* á Popptíví sem var blanda af spurningaþætti og spjallþætti. 28. febrúar 2005 hætti *Jing Jang* og Hugi fór í Strákanna þangað til þeir hættu í júní 2006.

Árið 2011 byrjaði Hugi með sitt eigið fyrirtæki *Stórveldið* sem sá um framleiðslu á sjónvarpsþættum og kvikmyndum. *Stórveldið* hætti árið 2016.
Lesitín

**Lesitín** er almennt heiti á flokki efnasambanda sem heita fosfatíðýlkólín og úr þeim efnum er næringarefnið kólín einkum unnið. Það er náttúrlegt efnasamband sem finnst í öllum lífverum.
Lesitín var fyrst einangrað árið 1846 af franska efnafræðingnum og lyfjafræðingnum Theodore Gobley. Hann einangraði lesitín upprunalegar úr eggjarauðum. Lesitín er selt sem fæðubótarefni og lyf. Það er oft unnið úr sojabaunum. Það er einnig notað í steikingarúða til  að koma í veg fyrir að matur festist við steikingarpotta.

## Tengill
* Lesitín
Sidraflói

**Sidraflói** er flói í Miðjarðarhafi við strönd Líbýu. Flóinn er helsta miðstöð túnfiskveiða í Miðjarðarhafi.
Anasazi

**Anasazi** var forn menning frumbyggja Ameríku sem náði frá fernum ríkjamörkum Utah, Arizona, Nýju Mexíkó og Colorado. Talið er að afkomendur Anazasi-fólks hafi að einhverju leyti þróast út frá Oshara-menningunni sem aftur þróaðist frá Picosa-menningunni.

Fólkið bjó í húsnæði sem var meðal annars niðurgrafin hús, stórfjölskylduhús, stór hús að hætti Púeblóna og hellar sem grafnir voru inn í kletta í varnarskyni. Samgöngukerfi Anasazi-manna var flókið. Það náði yfir slétturnar í Colorado og tengdi saman hundruð samfélaga og þéttbýliskjarna. Þeir höfðu þekkingu á stjörnufræði og nýttu hana í byggingarlist. Trúarlega byggingin Kiva, sem var aðallega notuð við helgihald, var mikilvægur hluti samfélagsgerðar þessara forna samfélags.

Í nútímamáli hafa fólkið og fornmenning þess verið kölluð Anazasi, í sögulegum tilgangi. Navajó-indíánarnir, sem voru ekki erfðafræðilega skyldir þeim, kölluðu þá þessu nafni. Eftir því sem sagan hermir merkir nafnið „fornir óvinir“. Púeblónar nú á dögum vilja ekki að þetta heiti sé notað.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
The Common Linnets

**The Common Linnets** (hörfinkurnar) er hollenskt söngdúó sem í eru söngkonan Ilse DeLange, fædd 1977, (Ilse Annoeska de Lange) og söngvarinn Waylon, fæddur 1980 (Willem Bijkerk). Þau eru bæði sjálfstæðir flytjendur og hafa þekkst sem slíkir í mörg ár en hófu að syngja saman árið 2013. Þau tóku þátt í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva í Kaupmannahöfn árið 2014 fyrir hönd Hollands og urðu í öðru sæti á eftir Conchitu Wurst frá Austurríki. Lagið þeirra heitir Calm After The Storm og er í kántrístíl eins og flest lögin þeirra en þau flytja kántrí, blúgrass og popp.
Ameríski draumurinn (sjónvarpsþáttur)

**Ameríski draumurinn** var Íslenskir sjónvarpsþáttur sem að var sýndur á Stöð 2 árið 2010 þar sem að Auðunn Blöndal, Egill Einarsson, Sverrir Þór Sverrisson og Vilhelm Anton Jónsson kepptust í því að ferðast um Bandaríkin. Í þættinum voru tvö lið, sem að voru *2 harðir,* Auðunn og Egill og *Villisveppirnir,* Sverrir og Vilhelm.

Framhaldsþátturinn *[[Evrópski draumurinn]]* var sendur út árið 2012, *[[Asíski draumurinn]] árið* 2017, *[[Suður-ameríski draumurinn]]* árið 2018 og *[[Alheimsdraumurinn]]* árið 2025.

## Staða liða

Svo fór *að 2 harðir* unnu keppnina.
Algjör Sveppi og töfraskápurinn

**Algjör Sveppi og töfraskápurinn** er þriðja myndin í Algjör Sveppi kvikmyndaseríunni. Myndin er frá 2011 og var frumsýnd 9. september sama ár. Aðalhlutverk fara þau Sverrir Þór Sverrisson (Sveppi), Vilhelm Anton Jónsson (Villi), Guðjón Davíð Karlsson (Gói), Ilmur Kristjánsdóttir, Auðunn Blöndal (Auddi) svo eitthvað sé nefnt. Framhaldið Algjör Sveppi og Gói bjargar málunum kom út árið 2014.

Allar þessar myndir höfðu gríðarleg áhrif á æsku ungmenni og varð að stórum myndum.

## Söguþráður
Flestir vita að í herberginu hans Sveppa er töfrum gæddur skápur þótt fáir viti í hverju töfrarnir felast. Dag einn lokast Ilmur, vinkona Sveppa, inni í skápnum og kemst ekki út. Nú er illt í efni og versnar til muna þegar í ljós kemur að illmenni í útlöndum ásælist skápinn og lætur ræna honum. Þar með hefst æsilegur eltingarleikur og ævintýri þar sem þeir Sveppi, Villi og Gói þurfa að elta bófana, svindla sér inn á Þjóðminjasafnið, hjóla um á þotuhjólum og læra á fljúgandi húsgögn svo eitthvað sé nefnt. Leikurinn berst síðan um víða velli, út á sjö, upp í loft og meira að segja upp á jökul. Útsjónarsemi félaganna er sem fyrr með ólíkindum og þótt hætturnar leynist við hvert fótmál fer svo að lokum að sagan fær farsælan endi og sannar um leið hið fornkveðna að allt er gott sem endar vel.

## Heimildir
Gloppuhnjúkur

**Gloppuhnjúkur** er í Skíðadal upp af bænum Kóngsstöðum. Hann er 1017 m hár og hlaðinn úr rúmlega 10 milljón ára gömlum basaltlögum. Að baki hans eru Rauðuhnjúkar yfir 1200 m háir. Sitt hvoru megin við hnjúkinn eru smádalirnir Gloppudalur og Draugadalur. Í Gloppudal er lítið fjallavatn eða tjörn, Gloppuvatn. Úr því fellur Gloppuá til Þverár sem aftur fellur í Skíðadalsá. Kóngsstaðadalur/Þverárdalur gengur til vesturs milli hárra fjalla inn af Gloppuhnjúk. 

Í ævisögu Ásgríms Jónssonar listmálara er fjallað nokkuð um Skíðadal og þar er minnst á hnjúkinn: "Sjálfur er dalurinn þröngur, en fjöllin allt í kring geysihá, og er þeirra á meðal Gloppa, einkennilegt fjall og minnisstætt, sem tekur nafn sitt af tröllskessu." 

*Skíðdælsk stemma:*
:Fjallahringsins hamrastál
:hylur mjallardúkur.
:Eins og bolli í undirskál
:ertu Gloppuhnjúkur. (HjHj)

## Tilvísanir
Saint Lawrence-flói

**Lawrence-flói** eða **Lárensflói** er stór árós Lárensfljóts sem tengir Vötnin miklu í Norður-Ameríku við Atlantshaf. Flóinn er hálflokað hafsvæði 236 þúsund ferkílómetrar að stærð. Meðaldýpi í flóanum er 146 metrar. 

Flóinn markast í norðri af eyjunni Labrador og Québec-fylki, í austri af Nýfundnalandi, í suðri af Nova Scotia-skaganum og Bretonhöfðaeyju og í vestri af Gaspe-skaga, Nýju Brúnsvík og Québec-fylki. Helstu eyjar í flóanum eru Anticosti-eyja, Eyja Játvarðs prins, Magðalenueyjar og Bretonhöfðaeyja.
Líbýuhaf

**Líbýuhaf** (arabíska: البحر الليبي‎, gríska: Λιβυκόν πέλαγος, latína: *Libycum Mare*) er hafsvæði í Miðjarðarhafi undan strönd hinnar fornu Líbýu (það er Kýrenæku og Marmaríku) sem nú samsvarar austurhlutanum af strönd Líbýu og vesturhlutanum af strönd Egyptalands, frá Tóbrúk að Alexandríu, norður að suðurströnd Krítar. Aðrar eyjar í hafinu eru grísku eyjarnar Gavdos, Gavdopúla, Kúfonesí og Krýse.

Austan við hafið er botn Miðjarðarhafs, norðan við það er Jónahaf og vestan við það er Sikileyjarsund.
Gunnlaðar saga

**Gunnlaðar saga** er skáldsaga eftir Svövu Jakobsdóttur. Bókin kom fyrst út árið 1987. Sagan var tilnefnd til norrænu bókmenntaverðlaunanna árið 1990. Í sögunni er flakkað í sífellu milli frásagnarsviða, forsögulegs tíma og nútíðar en sagan byggir á goðsögur úr Hávamálum sem Svava telur að Snorri Sturluson hafi afbakað. Höfuðpersónar er gyðjan Gunnlöð sem sagt er frá í Hávamálun en hún gætti skáldskaparmjaðar sem Óðinn sóttist eftir og komst yfir með klækjabrögðum.

Sögumaður í Gunnlaðar sögu er miðaldra kona sem er á leið til Íslands frá Kaupmannahöfn í flugvél með dóttur sinni Dís og tveimur gæslumönnum hennar en dóttirin hafði verið tekin föst  þá um sumarið fyrir að ræna fornu gullkeri úr Þjóðminjasafni Dana. Móðirin segir sögu dóttur sinnar en dóttirin segist hafa sogast á yfirskilvitlegan hátt gegnum tíma og rúm til að lifa á ný örlög gyðjunnar Gunnlaðar. 
## Tilvísanir

## Tengill
* Bikar lífsins! Gunnlaðar saga eftir Svövu Jakobsdóttur í Hafnarfjarðarleikhússinu
Hatursorðræða

**Hatursorðræða** er, í almennum skilningi, orðræða sem ræðst gegn einstaklingi eða hópi á grundvelli til dæmis kynþáttar, trúar, kyns, fötlunar eða kynhneigðar.

Í lagalegum skilningi er hatursorðræða hver sú orðræða, bending eða atferli, skrif eða tjáning, sem er bönnuð sökum þess að hún kann að hvetja til ofbeldis eða saknæms athæfis gegn einstaklingi eða hópi sem nýtur verndar laganna, eða sökum þess að er lítillækkandi eða ógnandi fyrir slíkan einstakling eða hóp. Lögum er ætlað að bera kennsl á einstakling eða hóp sem nýtur verndar laganna. Í sumum löndum geta þeir sem fyrir hatursorðræðu verða sótt til saka fyrir rétti. Mjög er deilt um hatursorðræðu á netinu og hvar mörk tjáningarfrelsis og hatursorðræðu skarast. Gagnrýnendur laga gegn hatursorðræðu líkja hugtakinu við Newspeak í skáldsögu George Orwells og segja það notað til þöggunar. 

Í tilmælum ráðherraráðs Evrópuráðsins nr. 97 er hatursorðræða skilgreind sem: „öll tjáning sem dreifir, hvetur til, stuðlar að eða réttlætir kynþáttahatur, útlendingahatur, gyðingahatur eða annars konar hatur sem byggist á umburðarleysi, þar á meðal umburðarleysi sem er tjáð með herskárri/óvæginni þjóðræknisstefnu/þjóðernishyggju eða þjóðhverfum sjónarmiðum, mismunun og fjandskap gegn minnihlutahópum, farandverkafólki og fólki af erlendum uppruna.“

## Tengt efni
*Deila og drottna
*Fleygmál
*Merkimiðapólitík
*Persónuníð

## Tilvísanir
Samfélagshyggja

**Samfélagshyggja** er stefna í stjórnmálaheimspeki sem varð til á seinni hluta 20. aldar. Samfélagshyggja er tilbrigði við félagshyggju, andstæð róttækri einstaklingshyggju en leggur áherslu á samfélag og samfélagslega ábyrgð. Samfélagshyggja er ekki nauðsynlega ósamrýmanleg frjálslyndisstefnu.

Upphaf samfélagshyggjunnar má rekja til viðbragða ýmissa heimspekinga við riti bandaríska stjórnmálaheimspekingsins Johns Rawls, *[[Kenning um réttlæti]]*, sem kom út árið 1971. Töldu þeir að í riti Rawls væri of mikil áhersla lögð á einstaklinginn óháð samfélaginu sem hann býr í.

Meðal hugsuða félagshyggjunnar má nefna:
* Alasdair MacIntyre — *After Virtue*
* Michael Sandel — *Liberalism and the Limits of Justice*
* Charles Taylor — *Sources of the Self*
* Michael Walzer — *Spheres of Justice*

Á Íslandi hafa stjórnmálahreyfingar á vinstri væng stjórnmálanna, sem kjósa að kenna sig ekki við jafnaðarstefnu, stundum kennt sig við samfélagshyggju.

## Tenglar
* Klassísk rit jafnaðarsinna á Íslandi
* Sigríður Þorgeirsdóttir, „Frelsi, samfélag og fjölskylda: Femínísk gagnrýni, samfélagshyggja og frjálslyndisstefna“, birtist í tímaritinu Hugur, 6. árg. 1993–1994, bls. 35–46.
*
Maine-flói

**Maine-flói** er stór flói undan austurströnd Norður-Ameríku. Flóinn nær frá Þorskhöfða í suðri að Sable-höfðaeyju í austri. Bandarísku fylkin Maine og New Hampshire eiga strönd að flóanum, auk kanadísku héraðanna New Brunswick og Nova Scotia. 

Massachusetts-flói og Fundy-flói eru hluti af Maine-flóa.
Ofbeldi

**Ofbeldi** er „viljandi notkun krafts eða valds, annaðhvort hótuð eða raunveruleg, gegn sjálfum sér, öðrum einstaklingi, eða hópi eða samfélagi, sem leiðir til eða er líkleg til að leiða til meiðsla, dauða, sálfræðilegs skaða, vanþroskunar eða sviptingar“. Velferðarráðuneyti Íslands skiptir ofbeldi í fjóra aðalflokka: líkamlegt ofbeldi, tilfinningalegt ofbeldi, vanrækslu og kynferðislegt ofbeldi. Afleiðingar ofbeldis skipast í skammtíma- og langtímaafleiðingar en eru meðal annars minnkaður möguleiki til að gleðjast, hegðunarvandamál, lélegt sjálfstraust, erfiðleikar í að treysta öðrum og erfiðleikar í námi.

Um allan heim deyja 1,6 milljón fórnarlömb ofbeldis á hverju ári: 50% vegna sjálfsmorðs, 35% vegna manndráps og 12% voru bein afleiðing stríðs eða annarra átaka. Áætlað er að 60,9 af hverjum 100.000 Afríkubúum deyja á hverju ári vegna ofbeldis. Ofbeldi leiðir til tuga spítalainnlagna, hundraða heimsókna til slysadeilda og þúsunda funda með læknum. Í mörgum tilfellum er hægt að koma í veg fyrir ofbeldi.

## Heimildir
Hafnarvigtin (Geirsgötu)

**Hafnarvigtin** er lítið stakt hús við Geirsgötu sem var reist árið 1946.
Húsið teiknuðu arkitektarnir Einar Sveinsson og Gunnar H. Ólafsson.  Á Páskunum 2004 opnaði  Tómas A. Tómasson þar veitingahúsið Hamborgarabúllan.
Mannréttindadómstóll Evrópu

**Mannréttindadómstóll Evrópu** dæmir í málum sem snúa að mannréttindabrotum samkvæmt Mannréttindasáttmála Evrópu. Núverandi aðsetur er í Strassborg í Frakklandi. Dómstóllinn var stofnaður árið 1959 á grunni 19. greinar mannréttindasáttmálans. Núverandi landsdómari frá Íslandi er Oddný Mjöll Arnardóttir, fyrrum landsréttardómari og prófessor við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík.

## Tenglar
* Vefsetur Mannréttindadómstóls Evrópu
* Upplýsingar um skilyrði fyrir því að sækja mál fyrir dómstólnum, af bresku síðunni ''yourrights.org.uk'' 

## Tilvísanir
Alpamítur

**Alpamítur** eða **biskupshúfa** (fræðiheiti *Epimedium alpinum*) er fjölær harðgerð jurt af míturætt.

## Heimild

* Alpamítur (Lystigarður Akureyrar)
Bjarnaber

**Bjarnaber** eða **Darwinsbroddur** (fræðiheiti *Berberis darwinii*) er runni af míturætt. Hann er með fíngerð lítil laufblöð með 3-5 hvössum broddum og ber appelsínugul blóm í þyrpingum um allar greinar og blá ber. Bjarnaber er harðger og frostþolinn runni. Tegundin var fyrst greind í Suður-Ameríku af Charles Darwin en íbúar á Patagóníu svæði Suður-Ameríku höfðu þá frá alda öðli nýtt berin.

## Heimildir
Sveigbroddur

**Sveigbroddur** eða hertogabroddur (fræðiheiti *Berberis fransisci-fernardi*) er runni.

## Myndir


File:Berberis francisci-ferdinandi ÖBG 2012-05-20 01.jpg
File:Berberis francisci-ferdinandi ÖBG 2012-05-20 02.jpg
File:Berberis francisci-ferdinandi ÖBG 2012-05-20 03.jpg
File:Berberis francisci-ferdinandi ÖBG 2012-05-20 04.jpg


## Tilvísun
Leshús

**Leshús** var bókaútgafa sem Þorgeir Þorgeirson stofnaði árið 1988.

## Tenglar
*Leshúss  var heimasíða, með efni nokkurra rita sem voru gefin út.

## Tengt efni
* Þorgeir Þorgeirson gegn íslenska ríkinu
Þorvarður Helgason

**Þorvarður Helgason** (18. maí 1930 - 7. desember 2016) var rithöfundur, þýðandi, fræðimaður, kennari og leikari.

Hann stundaði nám í leiklistarfræði og leikstjórn í Vín á sjötta áratugnum og var einn stofnenda leikhópsins Grímu 1961.

Þorvarður lauk doktorsprófi við heimspekideild Vínarháskóla árið 1969, með ritgerð um skáldið Paul Claudel.

## Verk

* *1948*, skáldsaga, Reykjavík 2010.
* *Brimalda: könnunarsaga*, Vestfirska forlagið 2007.
* *Sogar svelgur: hring eftir hring: skáldsaga*, Fjölvi 1992
* *Flýtur brúða í flæðarmáli*, Fjölvi 1991
* *Bleikfjörublús: skáldsaga*, Fjölvi 1990
* *Svíða sands augu: eyðimerkurgangan: skáldsaga*, Fjölvi 1989
* *Kvennafár: fjórir einþáttungar*, óútgefið leikhandrit f. Þjóðleikhúsið 1986
* *Rottupabbai: einþáttungur fyrir útvarp*, óútgefið leikhandrit, Ríkisútvarpið október 1979
* *Þrímenningur: útvarpsleikrit*, óútgefið leikhandrit, Ríkisútvarpið apríl 1979
* *Textar 1*, leikrit, Letur 1978
* *Nýlendusaga*, Helgafell 1975
* „Fílabeinsturn: smásaga“, í *Eimreiðinni*, Reykjavík 1974
* *Eftirleit: skáldsaga*, Prentsmiðja Jóns Helgasonar, 1970
* *Claudel in Wien: dissertation zur Erlangung des Doktorgrades an der Philosophischen Fakultät der Universität Wien*, doktorsritgerð skilað 20. maí 1970
* *Sigur: útvarpsleikrit*, óútgefið leikhandrit, Ríkisútvarpið - Sjónvarp
* *Við eldinn: útvarpsleikrit*, óútgefið leikhandrit

## Þýðingar

* *Kjallarar Vatíkansins: dárasaga* þýð. ásamt Gérard Lemarquis, Ormstunga 2000
* *Heimsókn (gestakoma): leikrit í einum þætti*, útvarpsleikrit, Ríkisútvarpið maí 1981
* Max Frisch, *Andorra: leikrit í tólf myndum*, fyrir LFMH 1978
* Friedrich Dürrenmatt, Herakles og agíasfjósið, Bandalag íslenskra leikfélaga 1962
* Fernando Arrabal, *Bílakirkjugarðurinn*, óútgefið leikhandrit
* Georg Büchner, *Dauði Dantons*, óútgefið leikhandrit
* Wolfgang Bauer, *Magic Afternoon*, óútgefið leikhandrit
* Ferdinand Bruckner, *Sjúk æska: leikrit í þrem þáttum*, óútgefið leikhandrit

## Tengt efni

Þorgeir Þorgeirson
Málstefna

**Málstefna** á við þá stefnu sem ætluð er til að verja ákveðið tungumál eða stuðla að notkun þess í staðinn fyrir annað tungumál. Ari Páll Kristinsson málfræðingur hefur skilgreint málstefnu sem: „ráðandi málfélagsleg vitund og dulin og sýnileg ferli í tilteknu málsamfélagi; varðar bæði stöðu og form máls.“ Málstefnur eru misjafnar eftir löndum og heimssvæðum. Í mörgum löndum er engin opinber málstefna: þar að auki í sumum löndum er jafnvel ekkert opinbert tungumál, heldur bara *lingua franca* eða samskiptamál.

Oft er málstefna framkvæmd í gegnum einhvers konar málnefnd, til dæmis Íslensk málnefnd. Slíkar nefndir sjá um að skapa málstefnu með því til dæmis að smíða nýyrði og að mæla með notkun ákveðinna mynda í stað annarra. Hlutverk málnefnda getur verið umdeilt ef talið er að þær gangi oft langt í að móta málstefnu. Sumar málnefndir hafa það að markmiði að breyta ákveðnu tungumáli eða hvernig það er notað, þar sem aðrar telja hlutverk sitt vera að skrá tungumálið þegar það breytist.

## Skilgreining
Íslensk málnefnd tiltekur nánar að með *sýnilegri* málstefnu sé átt við „til dæmis námskrár, orðabækur, aðgerðaáætlanir og ýmiss konar fyrirmæli, svo sem opinberar stafsetningarreglur“ en með *dulinni* málstefnu sé átt við „áhrif á stöðu og form máls sem oft er erfitt að benda á hvaðan koma.“ Höskuldur Þráinsson prófessor, hefur veitt þrengri skilgreiningu á hugtakinu málstefna, sem sú stefna „sem fylgt er í skólum og opinberum stofnunum varðandi málnotkun.“

## Tengt efni
* Íslensk málstefna
* Málhreinsun

## Heimildir
Foxe-dældin

**Foxe-dældin** er grunnt hafsvæði norðan við Hudson-flóa við Nunavut í Kanada. Dældin er á milli Baffinseyju og Melville-skaga. Hún er þakin hafís stærstan hluta ársins. 

Kaldur sjórinn í Foxe-dældinni er ríkur af næringarefnum og hún er mikilvægur viðkomustaður kampsela, hringanóra og rostunga. Ýmsar tegundir hvala halda þar til og hún er mikilvægt búsvæði þernumáfs.

Dældin heitir eftir enska landkönnuðinum Luke Foxe sem kannaði syðri hluta hennar árið 1631.
Suðureyjahaf

**Suðureyjahaf** er hafsvæði undan norðvesturströnd Skotlands á milli Ytri-Suðureyja og Innri-Suðureyja og meginlandsins. Í norðri er Skotlandsfjörður.
Davis-sund

**Davis-sund** er sundið á milli Baffinslands og vesturstrandar Grænlands. Það tengir Labradorhaf í suðri við Baffinsflóa í norðri en er mun grynnra en bæði þessi hafsvæði. Það er þekkt fyrir mikla sjávarfallastrauma. Sundið heitir eftir enska landkönnuðinum John Davis sem sigldi um það árið 1586 í leit að Norðvesturleiðinni.
Álandshaf

**Álandshaf** er hafsvæði í Eystrasalti milli Álandseyja og Svíþjóðar. Þar sem styst er milli landa heitir Syðri-Kverk. Norðan við Álandshaf er Botnhaf í Helsingjabotni.
Skerjagarðshaf

**Skerjagarðshaf** er hafsvæði í Eystrasalti á milli Helsingjabotns, Kirjálabotns og Álandshafs. Það dregur nafn sitt af því að þar er mikill fjöldi eyja og skerja, þar á meðal sjálfstjórnarhéraðið Álandseyjar. Stærri eyjar (yfir 1 km² að stærð) eru 257 en minni eyjar eru um 17.700 talsins og um 50.000 ef sker eru talin með sem þýðir að þetta er sá eyjaklasi heims sem flestar hefur eyjarnar. Eyjarnar skiptast milli Álandseyja og Suðvestur-Finnlands.
Sandey (Þingvallavatni)

**Sandey** er eyja í Þingvallavatni og stærsta eyja í stöðuvatni á Íslandi. Sandey varð til fyrir um tvö þúsund árum í eldgosum. Eyin er mannlaus en hægt er að leigja kajak og má sigla yfir í hana. Góð fiskimið eru umhverfis eyna. Oft veiðast bleikjur eða urriðar. Tveir eldgosagígar eru í eynni og er einn þeira fullur af vatni. Það er töluvert fuglalíf í eynni yfir sumarmánuðina en engin önnur dýr lifa þar. Sandur, grjót og gróður er mikill í eynni eins og kringum Þingvallavatn.

Á hvítasunnudag 1985 drukknuðu þrír í Þingvallavatni, tveir karlmenn og ein kona, að því er talið er á leið í eða úr Sandey.

Eyjan er í einkaeigu og (nema einhver breyting hafi orðið þar á á nýliðnum árum) heyrir undir jörðina *Ölversvatn* um miðja suðurströndina.
Vaðhafið

**Vaðhafið** (eða **Vaðlahafið**) (hollenska: *Waddenzee*, þýska: *Wattenmeer*, lágþýska: *Wattensee, Waddenzee*, enska: *The Wadden sea*, danska: *Vadehavet*, vestur-frísneska: *Waadsee*, norður-frísneska: *di Heef*) er hafsvæði í suðvesturhluta Norðursjávar við suðvesturströnd Danmerkur og norðvesturströnd Þýskalands og Hollands. Vaðhafið er grunnt hafsvæði eða stór fjara þar sem er mikið af sjávarfitjum og leirum með fjölbreyttu lífríki. Hollenski og þýski hluti hafsins er á heimsminjaskrá UNESCO.
Venesúelaflói

**Venesúelaflói** er flói í Karíbahafi undan strönd Venesúela þar sem Maracaibo-vatn tengist honum um mjótt sund. Fylkin Zulia og Falcón eiga strönd að flóanum sem nær frá Paraguaná-skaga í austri að Guajira-skaga í vestri við landamæri Venesúela og Kólumbíu.
1. deild karla í knattspyrnu 2013

Leikar í **1. deild karla í knattspyrnu** hófust í 59. sinn árið **2013**. 

## Lokastaðan

## Fróðleikur
Botnvík

**Botnvík** er nyrsti hluti Helsingjabotns í Eystrasalti. Svíþjóð og Finnland eiga land að víkinni. Landið við víkina er enn að rísa eftir hop ísaldarjökulsins. Nokkrar stórar ár renna í víkina sem er saltlítil og leggur hana því í allt að sex mánuði á hverju ári. Stærstu árnar eru Kemijoki og Lulefljót.
Botnhaf

**Botnhaf** er hafsvæði í Eystrasalti. Það er syðri hluti Helsingjabotns milli Svíþjóðar og Finnlands en Kverkin skilur milli þess og Botnvíkur í norðri. Í suðri eru Skerjagarðshaf og Álandshaf.
Myrtóíska haf

**Myrtóíska haf** er hafsvæði í Eyjahafi á milli Hringeyja og Pelopsskaga sunnan við Evboju, Attíku og Argólis. Hafið er talið draga nafn sitt af goðsagnapersónunni Myrtílosi sem Pelops drap og kastaði í hafið.
James-flói

**James-flói** er flói sem gengur inn úr suðurenda Hudson-flóa í Kanada. Fylkin Québec og Ontario eiga land að flóanum en eyjarnar í honum tilheyra Nunavut. Stærsta eyjan í flóanum er Akimiski. Flóinn heitir eftir velska skipstjóranum Thomas James sem kannaði þetta svæði árin 1630 og 1631.
Krítarhaf

**Krítarhaf** er syðsti hluti Eyjahafs norðan við eyjuna Krít. Það nær frá Kýteru í vestri að Tylftareyjunum Karpatos og Kassos í austri.
Miðjarðarhafsbotn

**Miðjarðarhafsbotn** er hafsvæðið austast í Miðjarðarhafi sem markast af suðurströnd Tyrklands í norðri, strönd Sýrlands, Líbanon, Ísraels og Gasaströndinni í austri og Egyptalandi og Líbýu í suðri. Í vestri mætir það Líbýuhafi milli eyjarinnar Gavdos sunnan við Krít og höfðans Ra's al-Hilal. Súesskurðurinn liggur á milli Miðjarðarhafsbotns og Rauðahafs í suðri. Nyrsti hluti hafsins, milli Kýpur og Tyrklands nefnist Kilikíuhaf.
Megindlegar rannsóknir

**Megindlegar rannsóknir** eru rannsóknir sem byggjast á tölulegum gögnum og eru mikið notaðar í félagsvísindum. Megindlegar rannsóknaraðferðir felast til dæmis í notkun spurningalista sem lagður er fyrir úrtak þess hóps sem ætlunin er að alhæfa um. Þær henta vel til að fá yfirlit yfir tiltekið svið, um viðhorf eða hegðunarmynstur. Megindlegar aðferðir hafa það fram yfir eigindlegar aðferðir að hægt er að alhæfa um það þýði sem er til rannsóknar ef rannsóknin er rétt unnin. Gagnasöfnun fyrir megindlega rannsókn getur til dæmis farið fram með símakönnun, netkönnun, póstkönnun, vettvangskönnun og heimsóknarkönnun.

## Tengt efni
* Eigindlegar rannsóknir

## Tilvísanir
Kaliforníuflói

**Kaliforníuflói** er langur og mjór flói í Kyrrahafi á milli Baja California-skaga og meginlands Mexíkó. Flóinn er 1.126 km langur og 48-241 km breiður. Mexíkósku fylkin Baja California, Baja California Sur, Sonora og Sinaloa eiga strönd að flóanum. 

Flóinn er á Heimsminjaskrá UNESCO.
Japanshaf

**Japanshaf** eða **Austurhaf** er hafsvæði í Kyrrahafi milli Japans, Sakalín og meginlands Asíu. Vegna þess að eyjarnar skilja þetta svæði frá Kyrrahafi eru þar lítil sjávarföll og lægra saltinnihald en í meginhafinu. Lönd sem eiga strönd að hafinu eru Japan, Rússland, Norður-Kórea og Suður-Kórea.
Halmaherahaf

**Halmaherahaf** er hafsvæði í Kyrrahafi milli indónesísku eyjarinnar Halmahera og Raja Ampat-eyja sem tileyra Papúu Nýju-Gíneu. Hafið tengist Kyrrahafi í norðaustri og Seramhafi í suðri.
Panamaflói

**Panamaflói** er flói í Kyrrahafi við suðurströnd Panama. Hann tengist Karíbahafi um Panamaskurðinn. Höfuðborg Panama, Panamaborg, stendur við strönd flóans.
Okotskhaf

**Okotskhaf** er hafsvæði í Kyrrahafi milli skagans Kamsjatka, Kúrileyja, Hokkaídó, Sakalín og meginlands Asíu. Að japönsku eyjunni Hokkaídó undanskilinni eru allar strendur sem liggja að hafinu hluti af Rússlandi. Hafið heitir eftir bænum Okotsk þar sem Rússar hófu fyrst landnám við strendur Kyrrahafs.
Sjóðval

**Sjóðval** er kosningafyrirkomulag þar sem spurt er fyrir hvaða afbrigði máls veru boðin flest atkvæði. Fyrirkomulagið er þannig að afbrigðin eru borin upp í einu, og býður hver kjósandi mismörg atkvæði fyrir þau úr atkvæðasjóði sínum. Hver kjósandi fær atkvæði til umráða. Þau eru lögð í reikning hans, í sjóð hans, jafnmörg vegna hvers máls, sem tekið er fyrir til afgreiðslu.

Hver kjósandi veðjar mismörgum atkvæðum í máli sem hann telur mikilvægt en engu í máli sem hann telur ekki mikilvægt. Í hverju máli geta verið tvö eða fleiri afbrigði. Kjósandinn metur fyrst hversu mörgum atkvæðum hann vill veðja til þess að það afbrigði sem hann telur best verði kosið frekar en það sem hann vill síst. Eins fer hann með hin afbrigðin.

Það afbrigði sem flestum atkvæðum er veðjað á sigrar. Af þeim sem stóðu að sigrinum eru dregin af jafnmörg atkvæði og andstæðingar þess afbrigðis veðjuðu. Mál sem allir fagna kostar því ekki neitt atkvæði.

Þeir sem vinna greiða einungis fyrir það sem þeir veðjuðu á vinningsafbrigðið. Það er því ekki til neins að leggja það saman sem kjósandinn hefur veðjað á einstök afbrigði til að athuga hvort það sé meira en atkvæðatalan í sjóði hans.

## Tenglar
* Sjóðval  Lýðræðissetrið (skoðað 19.6.2014)
* Samráð með sjóðvali  Lýðræðissetrið (skoðað 19.6.2014)
Austur-Kínahaf

**Austur-Kínahaf** er hafsvæði í Kyrrahafi milli meginlands Kína og Ryukyu-eyja. Í suðri er eyjan Tævan og Suður-Kínahaf og í norðri er japanska eyjan Kyushu. Norðvestan við Austur-Kínahaf er Gulahaf og í norðaustri tengist það Japanshafi um Kóreusund. Japan, Alþýðulýðveldið Kína, Lýðveldið Kína og Suður-Kórea eiga strönd að Austur-Kínahafi.