open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dzhambúl

**Dzhambúl Dzhabajev** (oftast skrifað **Dsjambúl** eða **Dsambúl** í íslenskum textum) (1846 – 22. júní 1945) var hirðingjaskáld í Kasakstan. Hann var í miklum metum í Ráðstjórnarríkjunum í stjórnartíð Stalíns fyrir lofsöngva um einræðisherrann, sem hann var skrifaður fyrir, en talið var, að aðrir hefðu ort. Halldór Kiljan Laxness hitti Dzhambúl á rithöfundaþingi í Tbílísí í Georgíu í árslok 1937 og sneri á íslensku einum lofsöng hans um Stalín og birti í *Gerska æfintýrinu* (1938). Þar eru línurnar:

: Í Stalín rætist draumur fólksins
: um gleði og fegurð.
: Stalín, elskaði vinur,
: þú átt ekki þinn líka;
: þú ert skáld jarðarinnar. 
: Stalín, þú ert söngvari þjóðvísunnar.
: Stalín, þú ert hinn voldugi faðir Dzhambúls.

Trúði Laxness því, að Dzhambúl hefði ort kvæðið. Frumflutti hann þýðingu sína við mikinn fögnuð á fundi íslenskra stúdenta í Kaupmannahöfn 11. apríl 1938.

Guðmundur Böðvarsson minnist einnig á Dzhambúl í kvæði, sem hann orti í Alma Ata í boðsferð til Ráðstjórnarríkjanna vorið 1953. 

## Heimildir
* Arnór Hannibalsson. 1999. *Moskvulínan*. (Reykjavík: Nýja bókafélagið).
* Hannes Hólmsteinn Gissurarson. 2004. *Kiljan*. (Reykjavík: Bókafélagið).
* Volkov, Solomon. 2004. *Testimony: The Memoirs of Dmitri Shostakovich*. (Pompton Plains, NJ: Limelight Editions).
Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages

**Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages** – skammstafað **SkP** – er útgáfuverkefni, sem gengur út á að gefa út í nýrri vísindalegri útgáfu öll varðveitt dróttkvæði frá Íslandi og Noregi. 

Útgáfan mun að mestu leysa af hólmi hið mikla verk Finns Jónssonar, *[[Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning]]*, Kbh. 1912–1915, og önnur hliðstæð rit.

Útgáfan er samvinnuverkefni fræðimanna frá mörgum löndum og hefur verið komið upp vefsíðu þar sem hægt er að kynna sér verkefnið og framgang þess.

Nokkrir Íslendingar taka þátt í verkefninu, t.d. dr. Guðrún Nordal, forstöðumaður Árnastofnunar. Hún er m.a. ritstjóri 4. bindis. 

Komin eru út fimm bindi af níu sem áætluð eru, þ.e. 1., 2., 3., 7. og 8. bindi:

* 1. Diana Whaley (ritstj.): *Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages*, Vol. I. *Poetry from the King's Sagas 1, from mythical times to c. 1035, Brepols, Turnhout 2012. — Tvær bækur.
* 2. [[Kari Ellen Gade]] (ritstj.): *Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages*, Vol. II. *Poetry from the King's Sagas 2, c. 1035 to c. 1300*, Brepols, Turnhout 2009. — Tvær bækur.
* 3. [[Edith Marold]] og Kari Ellen Gade (ritstj.): *Poetry from Treatises on Poetics*, 2017
* 4. [[Guðrún Nordal]] (ritstj.): P*oetry on Icelandic History*
* 5. [[Tarrin Wills]], Kari Ellen Gade og [[Margaret Clunies Ross]] (ritstj.): *Poetry in Sagas of Icelanders*
* 6. Edith Marold, Vivian Busch og Jana Krüger  (ritstj.): *Runic Poetry*
* 7. [[Margaret Clunies Ross]] (ritstj.): *Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages*, Vol. VII. *Poetry on Christian Subjects*, Brepols, Turnhout 2007. — Tvær bækur.
* 8. [[Margaret Clunies Ross]] (ritstj.): *Poetry in fornaldarsögur*, 2017
* 9. Hannah Burrows (ritstj.): *Bibliography and Indices*

== Tengt efni ==
* [[Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis]]

== Heimildir ==
* Vefsíða verkefnisins, í ágúst 2010.
* Bergsveinn Birgisson: Ritdómur um 7. bindið, í *Griplu'' 19, Rvík 2008, 283–290.

## Tenglar
* Skaldic Poetry of the Scandinavian Middle Ages  — Vefsíða verkefnisins.
Brennihvelja

**Brennihvelja** (fræðiheiti ***Cyanea capillata***) er stærsta þekkta marglyttutegundin. Hún lifir í köldum sjó í Norður-Íshafinu, Norður-Atlantshafi og Norður-Kyrrahafi og finnst sjaldan sunnar en á 42°N breiddargráðu. Sams konar marglyttur, hugsanlega af sömu tegund finnast í hafi nálægt Ástralíu og Nýja-Sjálandi. Stærsta brennihveljan sem hefur fundist rak í fjöru á Massachusetts Bay árið 1870 og var ummálið 2,3 m og armarnir voru  36,5 m langir.

Brennihveljur er mestan hluta lífsferil síns á úthafssvæðum en   hafa tilhneigingu til að setjast að í grunnum og vörðum fjörðum á seinasta hluta eins árs æviskeiðs síns. Brennihveljur í úthafinu eru fljótandi vinjar fyrir ýmsar dýrategundir í hafinu. Afræningjar brennihvelju eru sjófuglar, stórir fiskar, aðrar marglyttutegundir og sjóskjaldbökur. Marglytturnar sjálfar éta dýrasvif og fiskaseiði. Fullorðin dýr halda sig í uppsjó og afla sér fæðu með löngum öngum sem eru alsettir stingfrumum. Stingfrumurnar lama smádýrin.

Brennihveljur æxlast bæði með kynæxlun á hveljustigi og kynlausri æxlun á holsepastigi. Á eins árs líftíma sínum fer brennihvelja í gegnum fjögur mismunandi stig, lirfustig, holsepastig, efýru stig og hveljustig. Karlkyns brennihveljur gefa frá sér sæði og frjóvgun verður á munnanga (manibrium) kvendýrs. Ungviðið þroskast fyrst í munnanga kvendýrsins en síðan leita lirfurnar niður að botni þar sem þær setjast og verða að holsepa. Separnir lifa á smákrabbadýrum. Þeir fjölga sér svo með kynlausri æxlun, vaxtaræktun (strobilering) þannig að af sepanum bútast litlar hveljur (efýrur) sem leita upp og verða að fullvöxnum hveljum þar Hver holsepi verður að mörgum marglyttum, ungar hveljur (ephyraes) losna frá  og vaxa yfir í hveljustig og verða að kynþroska brennihveljum.
Holsepinn getur lifað í nokkur ár og framleitt efýrur að vorlagi ár eftir ár. Fullvaxnar hveljur lifa hins vegar aðeins eitt ár. Holsepinn getur framleitt fóthylki (podocysta) sem er dvalarstig þar sem sepinn fjölgar sér kynlaust við erfiðar umhverfisaðstæður. Separnir sjálfir geta einnig fjölgað sér kynlaust, heill sepi getur vaxið út úr öðrum.

Brennihveljur sjást oft seinsumars og á haustin þegar þær eru orðnar stórar og hafstraumar bera þær nær ströndu.

## Brennihvelja við Ísland
Brennihvelja er ein af sex marglyttutegundum sem finnast við Ísland og er ásamt bláglyttu sú algengasta. Uppvaxtarsvæði brennihvelju við Ísland er talið vera á Vestfjörðum. Tjón hefur orðið í fiskeldi af völdum brennihvelju. Í miklum straumi geta marglyttur lent á fiskikvíum og slitnað sundur og angar dreifst um allt. Stingfrumur geta verið virkar í marga daga eftir að þær hafa losnað frá. Mikið tjón varð í fiskeldi í Mjóafirði af völdum brennihvelju.

## Tilvísanir


## Tenglar

* Brennihvelja á Íslandsmiðum R 059-07 Skýrsla til AVS,Líffræðistofnun Háskólans, febrúar 2010, höfundar Guðjón Már Sigurðsson, Fannar Þeyr Guðmundsson, Ástþór Gíslason, Jörundur. Svavarsson. 
* Video of the Lion's mane jellyfish 
* Giant Jellyfish 
* British Marine Life Study Society - ''C. capillata'' and ''C. lamarcki''
* Marine Life Information (UK) 
* Marine Biological Laboratory (Massachusetts) 
* Pacific Coast jellies
Edit af Skotlandi

**Edit af Skotlandi** (um 1080 – 1. maí 1118) var drottning Englands frá 11. nóvember 1100 til dauðadags og var fyrri kona Hinriks 1. Englandskonungs. Hún tók sér nafnið **Matthildur** þegar hún varð drottning.

Edit var dóttir Melkólfs 3. Skotakonungs og konu hans, heilagrar Margrétar. Hún ólst upp ásamt systur sinni í ensku klaustri frá sex ára aldri. Þegar Hinrik varð konungur í ágúst árið 1100 var eitt hans fyrsta verk að finna sér brúði og varð Edit fyrir valinu. Edit og Hinrik virðast hafa þekkst fyrir brúðkaupið og í tveimur samtímaheimildum er talað um langvarandi aðdáun Hinriks á henni. Reyndar var í fyrstu talinn leika vafi á því hvort hún væri nunna eða ekki og leitaði Hinrik því leyfis hjá Anselm erkibiskupi af Kantaraborg, sem kallaði saman biskupanefnd til að úrskurða hvort hún gæti gengið í hjónaband. Edit vitnaði þar að hún hefði aldrei svarið klaustureiða, heldur hefðu þær systur verið sendar til Englands til að njóta menntunar hjá móðursystur sinni, Kristínu abbadís, og þær hefðu borið blæju sem vernd gegn ástleitnum Normönnum. Biskuparáðið úrskurðaði að hún væri ekki nunna og gæti því gifst Hinrik.

Edit var af gömlu ensku konungsættinni. Móðir hennar var dóttir Játvarðs útlaga, sonar Játmundar járnsíðu og sonarsonar Aðalráðs ráðlausa. Hjónabandið varð því til þess að auka mjög vinsældir Normannakonungsins Hinriks meðal landsmanna. Hins vegar voru margir Normannar ósáttir og Edit tók sér því normannskt nafn, Matthildur, og gekk undir því síðan. Einnig bætti hjónabandið samskipti Englendinga og Skota. Þrír bræður Matthildar urðu Skotakonungar og voru samskipti landanna með besta móti á meðan hún lifði.

Hinrik og Matthildur giftust í Westminster Abbey 11. nóvember árið 1100 og áttu tvö börn, Matthildi, fædda 1102, og Vilhjálm, fæddan 1103. Hún var trúrækin og lítillát, unnandi tónlistar og ljóðlistar og tók þátt í stjórn ríkisins þegar maður hennar var fjarstaddur. Hún var vinsæl og eftir að hún lést var hún kölluð *Góða drottningin Matthildur* og jafnvel var reynt að fá hana tekna í dýrlingatölu.

Sonur þeirra Hinriks, Vilhjálmur Adelin, drukknaði tveimur árum eftir að móðir hans lést. Systir hans, Matthildur, deildi árum saman við Stefán frænda sinn um ríkiserfðir. Eftir dauða Stefáns varð sonur Matthildar, Hinrik 2., konungur Englands.

## Heimildir
*
Antonio Valencia

**
**Luis Antonio Valencia Mosquera** (fæddur [[4. ágúst]] [[1985]]), þekktur sem **Antonio Valencia''', er fyrrum knattspyrnumaður frá Ekvador. Hann spilaði síðast fyrir ekvadorska knattspyrnuliðið LDU Quito og ekvadórska landsliðið. 

Valencia fór til Manchester United frá Wigan Athletic sumarið 2009 fyrir rúmar 16 milljónir punda. Hann fór frá United 10 árum síðar, 2019.

## Meistaraflokksferill
### Wigan Athletic
Valencia var lánaður til Wigan sumarið 2006, upphaflega til eins árs. Láninu var síðan framlengt um eitt ár í viðbót og var Valencia síðan keyptur til Wigan í jánúarglugganum 2008 og skrifaði hann undir þriggja og hálfs árs samning. Hann vakti athygli fyrir frammistöðu sína og hafnaði hann m.a. Real Madrid í janúar 2009. En í júní 2009 var hann síðan seldur til Manchester United,

### Manchester United
Þann 30. júní 2009 skrifaði Valencia undir fjögurra ára samning við Manchester United. Kaupin á Valencia voru fyrstu kaup félgasins þetta sumar og talið er að kaupverð hafi verið í kringum 16 milljónir punda. 

Á undirbúningstímabilinu 2009 spilaði Valencia sinn fyrsta leik fyrir United gegn Boca Juniors í Audi bikarnum og skoraði hann í þeim leik. Hans fyrsti leikur á tímabilinu var hins vegar gegn Chelsea í leiknum um Samfélagsskjöldinn 2009. Hans fyrsta deildarmark var síðan í 2-1 sigri á Bolton Wanderers.

Valencia var í byrjunar liði United í úrslitaleik deildarbikarsins gegn Aston Villa og var hann valinn maður leiksins. Valencia var síðan valinn í lið tímabilsins ásamt liðsfélögum sínum Evra, Fletcher og Rooney.
Hveldýr

**Hveldýr** (fræðiheiti hydrozoa) er flokkur mjög lítilla rándýra sem lifa aðallega í saltvatni, oft í sambýli margra einstaklinga. Hveldýr eru skyld marglyttum og kóraldýrum og tilheyra holdýrum. Flest hveldýr fara í gegnum bæði holsepa og hveljustig  á lífsferli sínum. Þeim fjölgar bæði með kynæxlun og knappskotum. Knappskotin eru þannig að lítill sepi vex úr líkamanum og fær arma og munn og losnar frá. Hveldýr sem lifa í fersku vatni eru kölluð armslöngur.

## Tenglar

* J. Bouillon, M.D. Medel, F. Pagès, J.M. Gili, F. Boero and C. Gravili. 2004. Fauna of the Mediterranean Hydrozoa. Scientia Marina, 68 (Suppl. 2). 
* Hydroids from Reunion Island and Indian Ocean 
* http://zygote.swarthmore.edu/intro6.html 
* Puget Sound Online 
* Aquascope
* The Hydrozoa Directory
* - A general page about hydromedusae
* Introduction to Hydrozoa
Portúgalskt herskip

**Portúgalskt herskip** (eða **Portúglska herskipið**) (fræðiheiti: *Physalia physalis*) er sambú holdýra. Það er sambýli fjögurra tegunda örsmárra sérhæfra lífvera sem eru sérhæft á sepa- eða hveljustigi.
 
Portúgalskt herskip flýtur í yfirborði sjávar, það hefur loftblöðru sem virkar eins og segl sem gerir því kleift að fljóta og það berst áfram með vindum, hafstraumum og flóði og fjöru. Seglið er glært og bláleitt eða fjólublátt. Það getur verið 9 til 30 cm langt og getur náð allt að 15 cm upp úr vatni. Undir seglinu og niðri í sjónum eru angar sem geta verið 20 m langir en eru þó að meðaltali 10 m.

## Tenglar

* ''Portúgalska herskipið''; grein í Sjómannadagsblaðinu 1960
;erlendir
* Siphonophores.org - Almennar upplýsingar
* Poisonous Animals: Blue bottle, Portuguese man-of-war 
* National Geographic: Portuguese Man-of-War
* Life In The Fast Lane: Blue bottle
Verðleikaræði

**Verðleikaræði** er stjórnkerfi sem leggur áherslu á að útdeila valdi og ábyrgð til einstaklinga eftir verðleikum fremur en auðlegð, vinsældum eða félagslegri stöðu þeirra. Hugtakið var fyrst opinberlega notað í niðrandi merkingu í bókinni *Rise of Meritocracy* eftir Michael Young árið 1958, bókin lýsir fjarlægri framtíð þar sem félagslegar skyldur og hlutverk einstaklinga ráðast af greind þeirra, hæfni, getu og viðleitni. Í bókinni leiðir þetta kerfi að lokum til byltingar með því að lýðurinn steypir valdhöfum af stóli, þar sem þeir hafa orðið hrokafullir og fráhverfir tilfinningum almennings.

Þrátt fyrir neikvæða notkun orðsins í upphafi aðhyllast margir verðleikaræði á grundvelli þess að það sé bæði réttlátara og afkastameira en önnur kerfi, jafnframt því að það myndi að lokum binda enda á mismunun á grundvelli kynþáttar eða efnahags.
Ísabella af Angoulême

**Ísabella af Angoulême** (1188 – 31. maí 1246) var drottning Englands frá 24. ágúst árið 1200 til 19. október 1216, þegar maður hennar, Jóhann landlausi, lést. Hún var einnig greifynja af Angoulême, sem hún erfði eftir föður sinn.

Ísabella var einkadóttir Aymer Taillefer, greifa af Angoulême, og Alísu af Courtenay. Langafi hennar í móðurætt var Loðvík 6. Frakkakonungur. Ísabella hafði ung að aldri verið heitin Hugh le Brun, greifa af Lusignan, en Jóhann landlausi tók sér hana fyrir konu ári eftir að hann fékk hjónaband sitt og Ísabellu af Gloucester gert ógilt. Hin nýja drottning var þá tólf ára að aldri og þegar orðlögð fyrir fegurð en brúðguminn 33 ára. Englandskonungar höfðu landeignir sínar í Frakklandi að léni frá Frakkakonungi og Filippus 2. Frakkakonungur notaði það að Jóhann hafði gifst stúlku sem lofuð var öðrum lénsmanni hans sem eina helstu átylluna fyrir því að taka allar frönsku lendurnar undir sig.

Sagt er að Jóhann hafi verið ákaflega ástfanginn af barnungu drottningunni sinni og vanrækt stjórn ríkisins af þeim sökum. Samkomulag þeirra var þó ekki gott, bæði vegna aldursmunarins og ekki síður vegna þess að þau voru bæði mjög skapmikil.

Ísabella var orðin 19 ára þegar fyrsta barn hennar fæddist og var það Hinrik, sem síðar varð konungur. Alls eignuðust þau Jóhann fimm börn sem öll lifðu til fullorðinsára. Um leið og Jóhann dó í október 1216 lét Ísabella krýna Hinrik son sinn. Ári síðar skildi hún hann eftir í umsjá ríkisstjórans, jarlsins af Pembroke, og sneri heim til Angoulême, sem hún hafði erft eftir föður sinn 1202.

Um vorið 1220 giftist hún æskuunnusta sínum, Hugh 10. af Lusignan. Áður hafði reyndar verið ákveðið að elsta dóttir hennar, Jóhanna, ætti að giftast honum og hafði hún verið alin upp við hirð hans, en þegar Hugh sá Ísabellu aftur, jafnfagra og fyrr, kaus hann hana fremur. Jóhanna var í staðinn heitbundin Alexander 2. Skotakonungi og giftist honum 1221, þá tæplega ellefu ára. 

Ísabella og Hugh eignuðust níu börn sem öll komust upp. Ísabella var hégómagjörn og sætti sig aldrei við að hafa lækkað úr tign, úr drottningu niður í greifafrú. Árið 1241 móðgaðist hún ákaflega þegar Blanka ekkjudrottning, móðir Loðvíks 9. Frakkakonungs, virti hana ekki viðlits, og tók ásamt eiginmanni sínum og ýmsum óánægðum aðalsmönnum þátt í samsæri gegn Frakklandskonungi. Það mistókst þó og Hugh samdi frið við konunginn en árið 1244 voru tveir matreiðslumenn konungs handteknir og sakaðir um að hafa reynt að eitra fyrir konungi. Þeir játuðu að hafa verið keyptir til þess af Ísabellu. Hún flúði þá og leitaði skjóls í Fontevraud-klaustri, þar sem hún lést 31. maí 1246.

Sum barna Ísabellu og Hughs settust að í Englandi undir verndarvæng Hinrik 3., hálfbróður síns.

## Heimildir
*
Adeliza af Louvain

**Adeliza af Louvain** (1103 – 23. apríl 1151) var drottning Englands frá 1121 til 1135. Hún var seinni kona Hinriks 1. Englandskonungs. Adeliza (einnig kölluð *Adela* og *Aleidis*) var dóttir Goðfreys 1., greifa  af Louvain, hertoga af Neðri-Lóthringen og landgreifa af Brabant.

Þegar Adela og Hinrik gengu í hjónaband var hún líklega átján ára og hann 53. Hann vildi reyna að eignast son en eini skilgetni sonur hans hafði farist á sjó ári áður. Hann átti að vísu fleiri óskilgetin börn en nokkur annar enskur konungur, eða milli 20 og 25 sem hann gekkst við, en aðeins eina skilgetna dóttur á lífi, Matthildi keisaraynju. Honum tókst hins vegar ekki að geta nein börn með Adelizu. Hún skipti sér ekkert af stjórn ríkisins en var bókhneigð og ýmsir höfundar tileinkuðu henni verk sín.

Þegar Hinrik dó, 1. desember 1135, tók Adeliza sér fyrst í stað aðsetur í klaustri. Árið 1139 giftist hún svo William d'Aubigny, jarli af Arundel, sem verið hafði einn helsti ráðgjafi Hinriks manns hennar. Hann studdi Stefán konung í borgarastyrjöldinni við Matthildi dóttur Hinriks en ýmislegt bendir til þess að Adeliza hafi fremur stutt stjúpdóttur sína. Þau William áttu nokkur börn saman.

## Heimildir
*
Hinrik 3.

Hinrik 3. getur átt við:

* Hinrik 3. Englandskonung (1207-1272).
* Hinrik 3. Frakkakonung (1551-1589).
* Hinrik 3. ljón, konung Saxlands (1129-1195).
Windsor-kastali

**Windsor-kastali** er heimsins stærsti kastali, sem enn er í notkun. Hann stendur í Windsor í Berkshire-sýslu á Englandi. Kastalinn er frá tíma Vilhjálms sigursæla á elleftu öld. Gólfflatarmál kastalans er um 45.000 m².

Ásamt Buckinghamhöll í London og Holyroodhöll í Edinborg er Windor-kastali eitt opinberra heimila þjóðhöfðingja Bretlands, Karls 3. konungs. Önnur tvö heimili konungsins eru Sandringham House og Balmoral-kastali, sem eru einkaheimili konunglegu fjölskyldunnar.

Flestir konungar og drottningar Englands og síðar konungar og drottningar Bretlands hafa haft áhrif á byggingu og þróun kastalans, sem hefur verið virki, heimili, opinber höll eða stundum fangelsi þeirra. Á fríðartímum var kastalinn stækkaður með byggingu stórra og mikilfenglegra íbúða en á stríðstímum hefur hann verið styrktur mjög. Þessari venju er haldið enn í dag.
Gróðurhús

**Gróðurhús** er bygging með gler eða plastþaki og oft veggjum úr gleri eða plasti, sem hleypa greiðlega í gegn sólargeislum. Gróðurhús eru notuð til að skapa hagstæð vaxtarskilyrði fyrir jurtir á þann hátt að sólarljósið hitar upp loftið inni í gróðurhúsinu þannig að hlýrra verður í því en fyrir utan það. 

Á Íslandi er oft notuð rafræn lýsing, enda líka ræktað á veturna.
Amtmannshúsið (Arnarstapa)

**Amtmannshúsið** (Stapahúsið) á Arnarstapa er einlyft timburhús sem byggt var á tímabilinu 1774 – 1787. Það var flutt að Vogi á Mýrum 1849 og tekið niður árið 1983 til viðgerðar og reist aftur á Arnarstapa 1985 – 1986.

Það var friðað  1. janúar 1990.

## Heimild
* Skrá yfir friðuð hús - Arnarstapi
Ísabella af Gloucester

**Ísabella af Gloucester** (um 1173 – 14. október 1217) var fyrri kona Jóhanns landlausa Englandskonungs en hann fékk hjónaband þeirra gert ógilt um það leyti sem hann varð konungur og hún er yfirleitt ekki talin með drottningum Englands. Nafn hennar er raunar óvíst því hún er kölluð ýmsum nöfnum í heimildum.

Ísabella var af Normandíætt, dóttir William Fitz Robert, jarls af Gloucester, en faðir hans, Róbert jarl af Gloucester, var óskilgetinn sonur Hinriks 1. Englandskonungs. Hún giftist Jóhanni 29. ágúst 1189 og hann fékk þá titilinn jarl af Gloucester. Tíu árum síðar lét hann ógilda hjónabandið vegna skyldleika þeirra en þau voru þremenningar. Þau áttu engin börn saman.

Ísabella giftist ekki aftur fyrr en 20. janúar 1214 og var maður hennar Geoffrey Fitz Geoffrey de Mandeville, jarl af Essex, sem var um átján árum yngri en hún. Hann dó 1216 en ári síðar, í september 1217, giftist Ísabella í þriðja sinn, Hugh de Burg, sem síðar var gerður jarl af Kent. Hún dó mánuði eftir brúðkaupið. 

## Heimildir
*
Hornbjarg

**Hornbjarg** er þverhnípt sjávarbjarg og fuglabjarg sem rís úr sjó á norðvesturhorni Vestfjarða. Hæstu tindar þess eru Kálfatindur (534 m) og Jörundur (429 m), saman kallaðir Kálfatindar. Nyrsta nef Hornbjargs heitir Horn en það er nyrsti tangi Vestfjarða og miðja Hornstranda, en þar skiptast þær í Austur- og Vesturstrandir. Hornstrandir draga nafn sitt af Horni. Innst við sunnanvert Hornbjarg standa berggangarnir Fjalir.

Í Flateyjarbók er sagt frá ferð fóstbræðranna Þormóðs Kolbrúnarskálds og Þorgeirs Hávarðssonar í Hornbjarg þar sem Þorgeir missti fótfestu í bjarginu en bjargaði sér með að halda í hvannnjóla þar til Þormóður kom honum til bjargar.

Mikið er um langvíu í Hornbjargi en einnig eru þar milljónir af stuttnefju, máfi og ritu. Einnig eru þar fuglategundir eins og hvítmáfur, álka, fýll, æðarfugl, svartbakur, hávella, toppönd, óðinshani, lundi og teista. Fuglabjargið er þéttsetnast á Jörundi og í þræðingum Dyraskarða sem liggja milli Jörundar og Kálfatinda. Hornbjarg hefur verið nytjað til eggjatöku frá fornu fari og er eggjataka ennþá stunduð í Harðviðrisgjá.

## Kálfatindar
Kálfatindar eru misháir tindar upp af Hornbjargi. Kálfatindarnir eru kenndir við efsta tindinn sem nefnist *Kálfatindur*. 

Í *Íslenzkum þjóðsögum og ævintýrum* segir svo um tilurð örnefnisins Kálfatindur:
:„Efsti tindur á Hornbjargi heitir Kálfatindur og á nafnið að vera þannig komið til: Frændur tveir bjuggu á Horni, næsta bæ við Hornbjörg. Var annar kathólskrar trúar, en annar lútherskrar trúar; þrættust þeir mjög um það hver trúin væri betri; því hver hélt með sinni trú. Kom þeim að lokum saman um að reyna kraft trúarinnar þannig: Þeir áttu báðir alikálfa og fóru með þá upp á efstu gnípu bjargsins, beiddust þar fyrir. Hinn lútherski beiddi guð þríeinan að bjarga kálfi sínum, en hinn beiddi Maríu og alla helga menn að varðveita sinn kálf. Var síðan kálfunum  báðum hrundið ofan fyrir bjargið. En þegar að var gáð þá var kálfur lútherska mannsins lifandi að leika sér í fjörunni, en hinn týndist svo ekki sáust eftir nema blóðslettur. Játaði þá hinn kathólski að Lútherstrú væri betri og snérist til hennar.“

## Heimildir
* Hornbjarg (vestfirdir.is)
* Eggjataka stunduð í Harðviðrisgjá (Kjartan Sigmundsson), Mbl. 21. ágúst 2003
* Hetjuför upp Hornbjarg, Mbl. 27. júlí, 2003
* Íslenzkar þjóðsögur og ævintýri (Ný útgáfa 1954) - 1. bindi
Berggangar

**Berggangar** (e. dykes) myndast við að bráðin  bergkvika úr iðrum jarðar eða frá grunnstæðari kvikuhólfum, brýtur sér leið upp í gegn um jarðskorpuna eða þrýstir sér út í sprungur og storknar. Berggangar eru því alltaf yngri en bergið í kring. Oftast liggja þeir því sem næst hornrétt á jarðlagastaflann í kring. Hallandi gangar eru þó víða. Algengasta gerð hallandi ganga eru svokallaðir keilugangar (e. cone sheets) en þeir myndast gjarnan í megineldstöðvum. Gangar geta einnig verið láréttir (eða legið samsíða jarðlagastaflanum sem þeir eru í). Slíkir gangar nefnast syllur (e. sills). Berggangar eru oft aðfærslukerfi bergkviku að eldstöð eða hafa myndast við lárétt kvikuhlaup út frá eldstöð. Berggangar geta verið úr basalti, andesíti eða líparíti. Þeir geta verið margir kílómetrar að lengd. Breidd þeirra er oftast einungis einn til tveir metrar. Þeir geta þó verið mun þynnri og einnig þykkari. Stærstu gangar á Íslandi eru margir tugir metra að þykkt.

## Tenglar
* 
* Berggangar - Pípulagnir Eldfjallanna (Haraldur Sigurðsson)
Hvítmáfur

**Hvítmáfur** (fræðiheiti: *Larus hyperboreus*) er stórvaxin máfategund sem verpir á norðurslóðum og við Atlantshafsströnd Evrópu. Hann er farfugl og hefur vetursetu í Norður-Atlantshafi og Norður-Kyrrahafi allt suður til Bretlandseyja og nyrstu fylkja Bandaríkjanna og við vötnin miklu. Einstaka fuglar fara sunnar. Hvítmáfar verpa 2-4 ljósbrúnum eggjum með dökkbrúnum flekkjum.

Fullorðnir hvítmáfar eru með ljósgráa vængi og þykkan gulan gogg. Ungar eru ljósgráir með bleika og svarta gogga. Fuglarnir verða fullvaxnir fjögurra ára gamlir. Hvítmáfur eru næststærsta máfategund á Íslandi, litlu minni en svartbakur. Vænghaf er um 150 sm og þyngd á bilinu 1,3 til 1,6 kg. Heimkynni hvítmáfa  á Íslandi eru aðallega við Breiðafjörð og Vestfirði.

## Heimildir
Óðinshani

**Óðinshani** (fræðiheiti: *Phalaropus lobatus*) er lítill vaðfugl sem verpir á Norðurslóðum. Hann er farfugl sem heldur sig úti á sjó í hitabeltinu yfir vetrartímann. Kvenfuglinn á frumkvæði að mökun, velur varpstæði og maka og ver þau fyrir öðrum kvenfuglum. Um leið og hún er búin að verpa hverfur hún á braut en karlfuglinn ungar eggjunum út. 

## Tilvísanir
Elinóra af Provence

**Elinóra af Provence** (um 1223 – 24./25. júní 1291) var eiginkona Hinriks 3. Englandskonungs og drottning Englands frá 1236 til 1272.

Hún var næstelst fjögurra dætra Ramon Berenguer 4., greifa af Provence, og Beatrice af Savoja. Systurnar fjórar, sem voru orðlagðar fyrir fegurð, urðu allar drottningar: Margrét varð drottning Frakklands, Elinóra Englandsdrottning, Sanchia (Cynthia) varð drottning Þýskalands og Beatrice drottning Sikileyjar. Gengið var frá trúlofun Elinóru og Hinriks 22. júní 1235 og var þá líklega tólf ára að aldri en hann 28 ára. Þau giftust svo 14. janúar 1236 og hittust í fyrsta skipti á brúðkaupsdaginn. Sama dag var Elinóra krýnd drottning Englands.

Elinóra var vel menntuð, greind og sögð gott ljóðskáld. Hún var líka mjög áhugasöm um tísku og fatnað og innleiddi nýja fatatísku á Englandi. Hún studdi mann sinn eindregið og var honum trú en var þó óvinsæl meðal landsmanna og þó sérstaklega Lundúnabúa, einkum vegna franskra ættingja sinna, sem komust til mikilla metorða við hirð Hinriks. Þegar bát drottningar var siglt niður Thames 13. júlí 1263 var hann grýttur með steinum, leir, fúleggjum og skemmdu grænmeti og Elinóra slapp naumlega undan.

Hún virðist hafa haldið sérstaklega mikið upp á Játvarð son sinn og ríkiserfingja en þegar yngsta barn hennar, Katrín, sem var heyrnarlaus, dó þriggja ára gömul voru báðir foreldrarnir frá sér af sorg. Eftir að Hinrik dó og Játvarður var konungur ól Elinóra upp nokkur barnabörn sín. Hún dó í júní 1291.

Önnur börn þeirra Hinriks sem upp komust voru Margrét Skotadrottning, kona Alexanders 3., Beatrice, kona Jóhanns 2. hertoga af Bretagne og Játmundur krossbakur, jarl af Lancaster.

## Heimildir
*
Þúfutittlingur

**Þúfutittlingur** eða **grátittlingur** (fræðiheiti: *Anthus pratensis*) er lítill fugl af erluætt. Hann er farfugl sem verpir víða í Norður-Evrópu og Asíu og hefur vetursetu í Suður-Evrópu, Norður-Afríku og Suður-Asíu en er staðfugl á Írlandi og Bretlandseyjum en færir sig þar til strandsvæða og niður á láglendi að vetrarlagi.  

Þúfutittlingur er brúngulur, mógulur eða gulgrænn. Hann verpir oftast tvisvar á ári. Hann er 15 sm á lengd, vegur  milli 15 og 25 grömm og vænghaf er 22-25 sm.

## Tenglar

* Búsvæðaval og stofnstærð þúfutittlinga á láglendi
* Þúfutittlingur
* Myndir af þúfutittlingum 
* Meadow Pipit videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection
* Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta
Mófugl

**Mófugl** (eða **móafugl**) er safnheiti yfir fugla sem velja sér opið mólendi og mýrlendi til varps. Flestir mófuglar eru vaðfuglar og algengastir þeirra eru tjaldur, heiðlóa, sandlóa, spói, jaðrakan, stelkur, hrossagaukur, lóuþræll, sendlingur og óðinshani. Kjói, rjúpa og þúfutittlingur eru einnig algengir mófuglar.

Á Íslandi er óvenjuhár þéttleiki vaðfugla á grónu landi. Það stafar af hentugum búsvæðum, hæfilegri beit og frjósömum eldfjallajarðvegi.  Stór hluti af heimsstofni sumra mófugla verpir á Íslandi, hér er um 40% af heimsstofni spóa, um helmingur af heimsstofni sandlóu og stelks.

## Heimildir
* Íslenskir mófuglar og skógrækt
* Mófuglar
Toppskarfur

**Toppskarfur** (fræðiheiti: *Phalacrocorax aristotelis*) er sjófugl af ætt skarfa.

## Útbreiðsla
Hann verpir á sjávarklettum í Vestur- og Suður-Evrópu, Suðvestur-Asíu og Norður-Afríku. Hann hefur oftast vetursetu á svipuðum slóðum og hann verpir, nema þeir fuglar sem verpa allra nyrst. Við Ísland er ein mesta skarfabyggðin við Breiðafjörð en þar voru talin árið 1975 um 6.600 hreiður og er það einnig aðal varpsvæði hans. Á veturna er hann aftur á móti við ströndina um allt Vesturland, frá Vestmannaeyjum og Faxaflóa og allt norður fyrir Vestfirði, á Ströndum inn á Húnaflóa. 

## Útlit

Toppskarfurinn er meðalstór svartur, grannur og langur sjófugl, um 68-78 sentimetra langur með 95–110 sentimetra vænghaf. Honum er oft ruglað saman við dílaskarf en þótt hann sé líkur honum er hann nokkru minni en dílaskarfurinn.

Á varptímanum er hann alsvartur með grænleitri slikju en hún er tilkomin vegna dökkra fjaðrajaðra og virðist hann fyrir vikið vera hálfhreistraður að ofan. Fullorðnir fuglar hafa einkennandi uppsveigðar fjaðrir á höfðinu frá því eftir áramótin og fram á vor. Ungfuglarnir eru aftur á móti dökkbrúnir með ljósan framháls.

## Varp
Toppskarfar halda hópinn og verpa í byggðum og þá helst á lágum eyjum og hólmum en einnig stundum á lágum klettum og í fuglabjörgum. Hreiðrið er einfaldur hraukur úr þangi og fóðrað með fjöðrum og grasi. Eggin eru frá einu til sex og liggur hann á í 30 til 31 dag.

## Almennt

Toppskarfur heldur sig við ströndina og sést sjaldan inni í landi. Hann er einn besti kafari meðal skarfa og getur kafað 45 metra eða meira. Fæða hans kemur frá sjávarbotni og aðalfæðan er sandsíli. Toppskarfurinn rennblotnar svo við köfunina að hann þarf að þurrka sig og sjást þeir oft með útbreidda vængina í sólbaði eða að blaka þeim. Er oft sagt að þá sé hann að „messa“. Eins og með marga fugla sem sérhæfa sig í köfun er hann frekar klaufskur við að taka sig á loft. Hann er nokkuð veiddur og hefur því fækkað aðeins fyrir vikið.

## Tenglar
* Fuglavefurinn Toppskarfur 
* Fugl vikunnar Toppskarfur (fuglavernd.is)
* European Shag Phalacrocorax aristotelis  Joint Nature Conservation Committee, www.jncc.gov.uk.
* Phalacrocorax aristotelis Stamps

## Heimildir
Kirtilrifs

**Kirtilrifs** (eða **hvít rifsber**) (fræðiheiti: *Ribes glandulosum*) er hvítt afbrigði af rifsberjum. Kirtilrifs er ræktað út frá venjulegum rifsberjarunnum, og eru í raun hvítingja-afbrigði hinna hefðbundnu rifsberja, en er samt talin sem önnur tegund. Blómin á hvítrifsrunnanum eru gul-græn á litin, og verða síðan hvít eða ljósbleik.

## Notkun og bragð
Kirtilrifs eru vanalega minni og sætari heldur en hin hefðbundnu rifsber. Þau eru oftast notuð til að gera bleikar rifsberjasultur. Kirtilrifs eru sjaldan notuð til matargerðar en eru oftast borin fram hrá. Úr kirtilrifsum eru aðalega búnar til sultur, vín og sýróp. Berin innihalda mikið af thiamine og C vítamínum, og eru rík af kopar og járni.
Margrét af Frakklandi, Englandsdrottning

**Margrét af Frakklandi** (1282 – 14. febrúar 1318) var drottning Englands frá 1299 til 1307 en var þó aldrei krýnd. Hún var seinni kona Játvarðar 1. Englandskonungs.

Margrét var dóttir Filippusar 3. Frakkakonungs og Maríu af Brabant. Játvarður missti fyrri konu sína, Elinóru af Kastilíu, árið 1290 og syrgði hana mikið. Hann hafði hins vegar miklar áhyggjur af ríkiserfðunum þvi að aðeins yngsti sonur þeirra Elinóru, Játvarður, lifði og þótt hann ætti fimm eldri systur óttaðist Játvarður erfðadeilur og borgarastyrjöld eftir sinn dag ef eitthvað henti Játvarð yngri. Hann fór því að líta í kringum sig eftir nýrri konu. 

Hann átti í deilum og stríði við Filippus 4. Frakkakonung og í friðarsamningum þeirra á milli 1394 var ákveðið að Játvarður, sem þá var 55 ára, skyldi ganga að eiga hálfsystur Filippusar, Margréti, sem þá var 12 ára. Hann mun raunar hafa viljað fá Blönku systur hennar, sem var fjórum árum eldri, en hún var lofuð Rúdólf 3., hertoga af Austurríki. Það liðu þó fimm ár þar til brúðkaup Játvarðs og Margrétar var haldið, 8. september 1299. Brúðguminn var þá sextugur en brúðurin 17 ára.

Skömmu eftir brúðkaupið hélt Játvarður norður til Skotlands til að halda áfram að reyna að bæla niður sjálfstæðisbaráttu Skota. Margréti leiddist í London og nokkrum mánðum síðar fór hún norður á bóginn til manns síns. Þetta gladdi hann mjög, enda var hann vanur því að Elinóra fyrri kona hans fylgdi honum hvert sem hann fór. Þrátt fyrir aldursmuninn var hjónabandið gott og samband Margrétar við stjúpbörnin, sem nær öll voru eldri en hún, var einnig gott. Margrét var sögð hafa mildandi áhrif á eiginmann sinn og fékk hann stundum til að sýna mönnum vægð. Ríkiserfðirnar voru líka tryggðar því Margrét fæddi son innan við ári eftir brúðkaupið og síðan annan 1301. Báðir komust upp.

Játvarður dó 7. júlí 1307 og þá tók Játvarður 2. við ríkjum. Litlum sögum fer af Margréti eftir það. Hún settist að í Marlborough-kastala í Wiltshire og dó þar 1318.

## Heimildir
*
Mason-sýsla

**Mason-sýsla** getur átt við nokkrar sýslur í Bandaríkjum Norður-Ameríku:

* Mason sýsla, Illinois
* Mason sýsla, Kentucky
* Mason sýsla, Michigan
* Mason sýsla, Texas
* Mason sýsla, Washington
* Mason sýsla, Vestur-Virginíu
Charles Le Brun

**Charles Le Brun** (24. febrúar 1619 – 22. febrúar 1690) var franskur listmálari og einn af áhrifamestu listamönnum 17. aldar.

Hann fæddist í París og gerðist ungur skjólstæðingur hins valdamikla Pierre Séguier kanslara sem kostaði hann í listnám hjá Simon Vouet. Hann fór í námsferð til Rómar með Nicolas Poussin árið 1642 og bjó þar í fjögur ár á kostnað kanslarans. Þegar hann sneri aftur fékk hann nóg að gera. Loðvík 14. var aðdáandi hans og gerði hann að konunglegum hirðmálara 1662. Árið eftir varð hann stjórnandi Frönsku myndlistarakademíunnar og þar með valdamesti myndlistarmaður landsins. Hann var þar fylgjandi „poussinista“ sem töldu teikningu grundvöll myndlistar gegn „rubinistum“ sem töldu litanotkun grundvöll myndlistar. Le Brun skrifaði hina áhrifamiklu bók *Méthode pour apprendre à dessiner les passions* sem kom út að honum látnum árið 1698.

## Tenglar
Jersey-djöfullinn

**Jersey-djöfulinnn** eða **Jersey-hesturinn** er þjóðsagnakennd vera sem á að lifa á svæði Pine Barrens suður af New Jersey í Bandaríkunum.

Skepnunni hefur oftast verið lýst sem vængjaðri veru með hófa og gengur upprétt, en fjölmargar mismunandi lýsingar hafa verið gefnar. Aðrar lýsa loðinni skepnu líkri apa, skrímsli sem líkist stórum hundi, eða hreinlega hefðbundnum púka. En flestar eru tilkynningar sem lýsa skepnunni sem vængjaðri veru sem minnir á teikningu Johns Tenniel af Jabberwock-skrímslinu í bókinni *[[Í gegnum spegilinn]]* eftir Lewis Carroll, þó með djöfullegri ásjónu.

Þjóðsögnin veitti NHL íshokkíliði New Jersey innblástur fyrir nafn sitt: New Jersey-djöflarnir.
Jón Pálsson Maríuskáld

**Jón Pálsson Maríuskáld** (um 1390 – 1471) var íslenskur prestur, prófastur og skáld á 15. öld. Hann var eitt helsta skáld síns tíma og orti *Maríulykil* og fleiri lofkvæði um Maríu guðsmóður. Sumum samtímamönnum hans þótti nóg um lofið og fékk hann af því viðurnefnið *Maríuskáld*.

Ekki er vitað um ætt Jóns þótt ýmsar tilgátur hafi komið fram. Hann var ráðsmaður á Hólum fram til 1429 og prófastur í Hegranesþingi 1426-1429. Þegar Jón Vilhjálmsson Craxton Hólabiskup kom til að taka við biskupsdæmi sínu fór Jón þaðan og var prestur á Grenjaðarstað í Suður-Þingeyjarsýslu frá 1427 til 1430 og síðan á Breiðabólstað í Fljótshlíð frá 1431 til 1440. Þá fór hann aftur norður á Grenjaðarstað og var þar prestur til dauðadags. Hann var prófastur í Þingeyjarþingi 1440-1448. Hann var einn af voldugustu og auðugustu prestum landsins á sinni tíð, fyrirferðarmikill og deildi við höfðingja, ekki síst Jón Vilhjálmsson Craxton. Marcellus Skálholtsbiskup setti Jón líka í bann um tíma en ekki er vitað af hverju það var.

Fylgikona Jóns var Þórunn Finnbogadóttir, dóttir Finnboga Jónssonar gamla í Ási í Kelduhverfi. Þau áttu nokkur börn en þekktastur þeirra er Finnbogi Jónsson lögmaður í Ási, sem kallaður var Finnbogi Maríulausi, líklega af því að hann þótti ekki jafnhollur Maríu mey og faðir hans. Einnig er talið að Brandur Jónsson lögmaður á Hofi á Höfðaströnd hafi verið sonur Jóns, sem hann hefur þá átt ungur. Ekki er vitað hver móðir hans var.

## Heimildir
*
Electrolux

**Electrolux** er sænskt fyrirtæki sem framleiðir heimilistæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi.

## Tenglar

* Electrolux
Ericsson

**Telefonaktiebolaget LM Ericsson** betur þekkt sem **Ericsson** er sænskt fjarskiptafyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi.

## Tenglar
* Ericsson
H&M

**H & M Hennes & Mauritz** betur þekkt sem **H&M** er sænskt fyrirtæki sem rekur tískuvöruverslanir sem hóf starfsemi árið 1947. Fyrirtækið býður uppá föt fyrir konur, karla, unglinga og börn. Það hefur næstum 2.200 verslanir í 38 löndum og þar starfa um 87.000 manns . Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi. Verksmiðjur þeirra eru um 800 talsins og eru í Evrópu og Asíu.

## Ísland
Árið 2017 opnaði fyrsta H&M verslun á Íslandi í Smáralind. Tæpum mánuði síðar opnaði önnur verslun í Kringlunni og 2018 opnaði verslun í Hafnartorgi í miðbæ Reykjavíkur. Fjórða verslunin opnaði í Glerártorgi á Akureyri árið 2020.

## Tenglar

* H&M 
* http://www.mbl.is/vidskipti/frettir/2017/09/27/h_m_opnar_i_kringlunni_a_morgun/
Sandvik

**Sandvik** er sænskt fyrirtæki sem býr til verkfæri og vélbúnað. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi (áður í Sandviken).

## Tenglar

* Sandvik
Scania

**Scania** er sænskt fyrirtæki sem framleiðir vörubifreiðar, strætisvagna, rútur og vélar. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Södertälje.

## Tenglar

* Scania
SEB

**Skandinaviska Enskilda Banken** eða **SEB** er sænskur banki. Höfuðstöðvar bankans eru í Stokkhólmi.

## Tenglar

* SEB
ASSA ABLOY

**ASSA ABLOY** er sænskt fyrirtæki sem framleiðir lása, hurðaopnara, hjarir og aðrar vörur tengdar hurðum. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi.

## Tenglar

* ASSA ABLOY
Securitas (fyrirtæki)

**Securitas** er sænskt öryggisfyrirtæki sem stofnað var árið 1934 í Helsingborg og starfar í yfir 50 löndum. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stokkhólmi. 

## Tenglar

* Securitas
SKF

**SKF** er sænskt fyrirtæki sem framleiðir legur. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Gautaborg.

## Tenglar

* SKF
Nýja hagkerfið

**Nýja hagkerfið** er hugtak sem varð vinsælt seint á 10. áratug 20. aldar til að lýsa eins konar straumhvörfum sem verða í þróuðum ríkjum þegar þungamiðja verðmætasköpunar flyst frá iðnaði til þjónustu. Meðal þeirra sem áttu þátt í að skilgreina hugtakið var bandaríski ritstjórinn Kevin Kelly sem gaf út metsölubókina *New Rules for a New Economy* árið 1998. Lykilstarfsemi fyrirtækja snýst þannig ekki lengur um framleiðslu heldur óefnislegar eignir á borð við vörumerki, vöruskilgreiningar og tækniþekkingu. Aðra hluti sem skipta minna máli á að útvista. Samkvæmt bjartsýnustu höfundum einkenndist þetta nýja hagkerfi af fjárfestingu í upplýsingatækni, mikilli getu til atvinnusköpunar og ónæmi fyrir efnahagssveiflum. Þegar netbólan sprakk um aldamótin 2000 þótti hins vegar sýnt að þessar væntingar stóðust ekki og síðan þá hefur hugtakið stundum verið notað í háði til að lýsa ótímabærri bjartsýni um framtíð efnahagslífsins.
Marshall McLuhan

**Herbert Marshall McLuhan** (21. júlí 1911 – 31. desember 1980) var kanadískur bókmenntafræðingur og fjölmiðlafræðingur sem er þekktastur fyrir setninguna „miðillinn er skilaboðin“ og hugtakið „heimsþorpið“. Lengst af starfaði hann við Toronto-háskóla þar sem hann var forstöðumaður menningar- og tæknistofnunar háskólans sem var stofnuð sérstaklega fyrir hann árið 1963. Þekktustu verk hans eru *The Mechanical Bride* frá 1951, *The Gutenberg Galaxy* frá 1961 og *Understanding Media* frá 1964.
Judith Butler

**Judith Butler** (f. 24. febrúar 1956 í Cleveland í Ohio) er bandarískur heimspekingur og kynjafræðingur sem hefur haft mikil áhrif innan kynjafræði og hinsegin fræði, einkum fyrir gagnrýni sína á eðlishyggju í femínisma. Árið 1993 byrjaði hán að kenna við Kaliforníuháskóla, Berkeley.

Í bókinni *Gender Trouble* (nefnd eftir kvikmynd John Waters, *Female Trouble*) frá 1990 færir hán rök fyrir því að kynferði sé mótað með flutningi á „stílfærðum líkamsathöfnum“. Þessi endurtekni flutningur skapar þá hugmynd að kynferði sé fólki eðlislægt. Hán hefur verið gagnrýnt fyrir að hafna líkamlegum grundvelli reynsluheims kvenna. Hán hefur líka verið gagnrýnt fyrir að réttlæta klæðskipti með skrifum sínum. Hán notar kynhlutlaus persónufornöfn.

## Verk, aktívismi og fræði

Butler hefur haft gríðarleg áhrif á þriðju bylgju femínisma og hinsegin fræði en einnig á sálgreiningu, meginlandsheimspeki, menningafræðum, bókmenntir og fleira. Háns þekktasta verk er *Gender Troubles* en hefur gefið út gríðarlegt safn verka, þ. á m. *Bodies That Matter* og *Undoing Gender*. Hán hefur einnig talað fyrir ýmsum pólitískum málum, t.d. gagnrýnt stjórnmálastefnu Ísraelsríkis.  

Áhrifa má gæta frá verkum Foucault, de Beauvoir og Derrida.  

## Persónulegt líf
Frá og með 2020 notar Judith Butler kynhlutlaus fornöfn (*they* á ensku), hafandi sagt að háni hafi aldrei liðið eins og hán „eigi heima“ innan kvenkyns skilgreininga. Hán er gift Wendy Brown og eiga þau saman soninn, Isaac.  

## Tilvísanir
Ísabella af Valois

**Ísabella af Valois** (9. nóvember 1389 – 13. september 1409) var drottning Englands frá 1396 til 1400, seinni kona Ríkharðs 2. Seinna giftist hún Karli hertoga af Orléans, frænda sínum, og dó af barnsförum 19 ára að aldri.

Ísabella var dóttir Karls 6. Frakkakonungs og Ísabellu af Bæjaralandi, og systir Karls 7. Frakkakonungs. Hún var tæplega sjö ára að aldri þegar hún giftist Ríkharði 2. Englandskonungi, 31. október 1396, en fyrri kona hans, Anna af Bæheimi, hafði látist tveimur árum áður. Ríkharður var að verða þrítugur og hjónabandið átti að tryggja frið milli Frakklands og Englands en þetta var í miðju Hundrað ára stríðinu. Að sjálfsögðu var ekki um eiginlegt hjónaband að ræða vegna æsku drottningarinnar ungu en þau Ríkharður virðat hafa átt góð samskipti og virt hvort annað mikils.

Í maí 1399 hélt Ríkharður í herför til Írlands. Á meðan notaði Hinrik Bolingbroke frændi hans, sem hafði verið gerður útlægur, tækifærið, kom heim til Englands og safnaði um sig liði. Konungurinn var óvinsæll og andstæðingar hans flykktust til Hinriks. Þegar Ríkharður sneri aftur frá Írlandi 24. júlí sá hann sitt óvænna og 19. ágúst gafst hann upp fyrir Hinrik og hét að segja af sér ef hann fengi að halda lífi. Hann var hafður í haldi í Lundúnaturni og sagði af sér 29. september. Þann 13. október var Hinrik kjörinn konungur. Eftir það er óljóst um örlög Ríkharðs en hann er talinn hafa verið myrtur eða sveltur til dauða í febrúar árið 1400.

Þar með var Ísabella orðin ekkja, tíu ára gömul. Hinrik 4. skipaði henni að flytja úr Windsorkastala og taka sér aðsetur hjá biskupinum af Salisbury. Síðan ákvað hann að hún ætti að giftast elsta syni hans, Hinrik, sem þá var tólf ára. En þá setti Ísabella hnefann í borðið og neitaði. Á endanum gafst Hinrik konungur upp og leyfði henni að fara aftur til Frakklands. Tuttugu árum seinna giftist Hinrik 5. Katrínu af Valois, systur Ísabellu, en hún var ekki fædd þegar hér var komið sögu.

Ísabella giftist aftur 29. júní 1406 Karli hertoga af Orléans. Þau voru bræðrabörn og hann var aðeins ellefu ára en hún sextán. Þremur árum síðar dó Ísabella af barnsförum en barnið, dóttirin Jóhanna, lifði. Fimmtíu og þremur árum síðar fæddi þriðja kona Karls hertoga honum son sem varð seinna Loðvík 12. Frakkakonungur.

## Heimildir
*
Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku

**Fríverslunarsamningur Norður-Ameríku** (enska: *North American Free Trade Agreement*, **NAFTA**; spænska: *Tratado de Libre Comercio de América del Norte*, **TLCAN** eða **TLC**; franska: *Accord de libre-échange nord-américain*, **ALÉNA**) er samningur um fríverslun sem ríkisstjórnir Mexíkó, Bandaríkjanna og Kanada gerðu með sér og gekk í gildi 1. janúar 1994. Samningurinn skapaði stærstu viðskiptablokk heims. Hann var meðal annars undir áhrifum frá Maastrichtsamningnum frá 1992. Samningurinn tók við af Fríverslunarsamningi Kanada og Bandaríkjanna frá 1988.

Það sem helst einkennir samninginn er afnám tolla í skrefum. Samningurinn hefur verið gagnrýndur í öllum aðildarríkjunum meðal annars fyrir að styrkja menningarlegt og efnahagslegt forræði Bandaríkjanna í Kanada, fyrir að auka fólksflutninga gegnum suðurlandamæri Bandaríkjanna og fyrir að gefa bandarískum og kanadískum stórfyrirtækjum færi á að eignast mikilvægar auðlindir í Mexíkó. Sama dag og samningurinn gekk í gildi hóf Þjóðfrelsisher Zapatista uppreisn gegn ríkisstjórn Carlos Salinas de Gortari í héraðinu Chiapas í Mexíkó.
Orkla

**Orkla** er norsk fyrirtækjasamsteypa. Dótturfélög Orkla framleiða margvíslegar vörur eins og mat og álsnið. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Osló.

## Tenglar

* Orkla
REC

**Renewable Energy Corporation** eða **REC** er norskt sólarorkufyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Sandvika. 

## Tenglar

* REC
Equinor

**Equinor** (áður **Statoil**) er norskt orkufyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Stafangri.

## Tenglar

* Equinor
Hugljómun

***Hugljómun*** (enska: ***Inception***) er bandarísk kvikmynd frá árinu 2010. Leikstjóri myndarinnar er Christopher Nolan og með aðalhlutverk fara Leonardo DiCaprio, Ken Watanabe, Joseph Gordon-Levitt, Marion Cotillard, Ellen Page, Tom Hardy, Cillian Murphy, Tom Berenger, Michael Caine og Dileep Rao.

## Tenglar
* Heimasíða myndarinnar 
*
Eulersregla

**Eulersregla** er regla í talnafræði sem segir að þar sem n er jákvæð heiltala og a er jákvæð heiltala sem er ósamþátta n (þ.e. þar sem <math>\operatorname{ssd}(a,n)=1</math>) gildir að:
:a^{\varphi (n)} \equiv 1 \pmod{n}
þar sem \varphi(n) er <math>\varphi</math>-fall Eulers og \dots \equiv \dots \pmod{n} merkir að vinstri hliðin sé samleifa hægri hliðinni mátaðri við n. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Litla Fermat-setningin
Eiríkur helgi

**Eiríkur helgi**, **Eiríkur Játvarðsson** eða **Eiríkur 9.** var hugsanlega tekinn til konungs í Svíþjóð á 6. tug 12. aldar. Fátt er þó vitað um hann með vissu nema að hann hafði konungsvöld á Vestur-Gautlandi árið 1158 og dó á árunum 1160-1162 (samkvæmt helgisögu Eiríks dó hann 18. maí 1160). Rannsókn á jarðneskum leifum hans hefur leitt í ljós að hann var drepinn, sennilega hálshöggvinn.

Föðurnafn Eiríks kann að benda til þess að faðir hans hafi verið enskrar ættar en um það er þó allt óvíst. Vitað er að maður að nafni Jóar Játvarðsson var við hirð Knúts Eiríkssonar, sonar Eiríks, og gæti hann hafa verið bróðir hans. Í páfabréfi 1172 kemur fram að Eiríkur hafi verið drepinn í fyllirísslagsmálum og leggur páfinn bann við að dýrka slíkan mann sem dýrling. Í helgisögninni segir að hann hafi fallið í bardaga við Magnús Hinriksson, sem varð konungur næstur á eftir honum.

Það litla sem um Eirík hefur verið skrifað snýst fyrst og fremst um helgi hans. Konungstíð hans varði stutt, líklega frá 1156 til 1160 og hann virðist ekki hafa látið mikið til sín taka. Því hefur verið haldið fram að hann hafi leitt fyrstu krossferðina til Finnlands 1155 en það kann að vera saga sem sögð var til að auðveldara yrði að fá hann tekinn í helgra manna tölu. Tilraunir til þess hófust þegar á ríkisstjórnarárum Knúts sonar hans. Elsta ritaða helgisaga Eiríks er frá 1344 og þar er lýst 50 kraftaverkum sem tengd eru Eiríki. Sagt var að lind hefði sprottið fram þar sem blóði hans var úthellt.

Eiríkur var grafinn í Uppsölum og árið 1273 var helgiskrín hans fært úr gömlu Uppsaladómkirkju í þá nýju. Eftir það var það borið á milli kirkjanna í skrúðgöngu 18. maí ár hvert. Mynd Eiríks var sett í innsigli Stokkhólmsborgar 1376.

Kona Eiríks var Kristín, dóttir Björns sonar Haraldar kesju, sonar Eiríks góða Danakonungs, og Katrínar dóttur Inga eldri Svíakonungs. Þau áttu fjögur börn sem vitað er um, Knút Eiríksson, Svíakonung 1167-1196, Filippus, Katrínu og Margréti Noregsdrottningu, konu Sverris konungs.

## Heimildir
* Borrelli, Antonio @ Santi, beati e testimoni: ''Sant' Erik IX''. Skoðað 8. september 2010.
* Odden, séra Per Einar @ Den Katolske Kirke i Norge: ''Den hellige Erik''. Skoðað 8. september 2010.
*
Mowi

**Marine Harvest** er norskt fyrirtæki sem framleiðir og selur sjávarafurðir. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Osló.

## Tenglar

* Marine Harvest
Norsk Hydro

**Norsk Hydro** er norskt orku- og álfyrirtæki. Höfuðstöðvar fyrirtækisins eru í Osló.

## Tenglar

* Norsk Hydro