Saxifraga

***Saxifraga*** er stærsta ættkvíslin í ættinni Saxifragaceae, með á milli 300 til 400 tegundir holarctic fjölærra jurta (einstaka sinnum ein eða tvíærar), þekktar sem **steinbrjótar**. 

Ættkvíslirnar *[[Saxifragopsis]]* og *[[Saxifragella]]* eru stundum taldar til *Saxifraga*. Samkvæmt nýlegum "DNA based phylogenetic" greiningum á Saxifragaceae, eru deildirnar Micranthes og Merkianae skyldari *[[Boykinia]]* og *[[Heuchera]]* clades, og nýlegri flórur setja þær undir ættkvíslina *[[Micranthes]]*.

## Lýsing
Flestir steinbrjótar eru smávaxnar plöntur með blöð niður við jörð, oft í hvirfingu. Blöðin eru yfirleitt tennt eða sepótt; þau geta verið safarík, flöt eða nállaga og hærð eða ekki.
Blómin eru ýmist stök eða í klasa á berum stönglum. Smá samhverf, tvíkynja blómin eru með fimm krónublöð sem eru vanalega hvít, en rauð til gul þekkjast í sumum tegundum. 

## Búsvæði
Steinbrjótar eru dæmigerðar plöntur í Arctic–alpine búsvæðum, og finnast nær aldrei utan tempraða belti norðurhvels; flestar tegundir ættkvíslinnar eru í subarctic loftslagi. Nokkur fjöldi tegundanna vex í jöklaumhverfi, svo sem *[[Saxifraga biflora|S. biflora]]* sem finnst í 4000m y.s.m. í Ölpunum, eða Austur Grænlenska tegundin (*[[Saxifraga nathorstii|S. nathorstii]]*). Þó að dæmigerður steinbrjótur sé smá púða planta sem vex hátt til fjalla milli steina, þá eru margar tegundir sem eru ekki á slíkum svæðum og eru jafnvel nokkuð stórar.

### Íslenskar tegundir
* *[[Saxifraga aizoides]]* – Gullsteinbrjótur
* *[[Saxifraga caespitosa]]* – Þúfusteinbrjótur
* *[[Saxifraga cernua]]* – Laukasteinbrjótur
* *[[Saxifraga cotyledon]]* – Klettafrú
* *[[Saxifraga foliolosa]]* – Hreistursteinbrjótur
* *[[Saxifraga granulata]]* – Kornasteinbrjótur
* *[[Saxifraga hirculus]]* – Gullbrá
* *[[Saxifraga hyperborea]]* – Lindasteinbrjótur
* *[[Saxifraga hypnoides]]* – Mosasteinbrjótur
* *[[Saxifraga nivalis]]* – Snæsteinbrjótur
* *[[Saxifraga oppositifolia]]* – Vetrarblóm
* *[[Saxifraga paniculata]]* – Bergsteinbrjótur
* *[[Saxifraga rivularis]]* – Lækjasteinbrjótur
* *[[Saxifraga rosacea]]* – Toppasteinbrjótur
* *[[Saxifraga stellaris]]* – Stjörnusteinbrjótur
* *[[Saxifraga tenuis]]* – Dvergsteinbrjótur

## Orðsifjar
Latínuheitið *saxifraga* þýðir  "stein-brjótur", frá latínu **' ("grjót" eða "steinn") + **' ("að brjóta"). Þetta er vísun í að þær virðast oft vera að brjóta klettana þar sem þær vaxa gjarnan í sprungum. Einnig voru þær notaðar í grasalækningum við þvagfæravanda (brjóta nýrna og gallsteina) þar sem á þeim tíma var oft notuð blað og rótar-lögun, litur, vaxtarstaður og fl. til að segja til um notkunina. 

Íslenska heitið er dregið af því latneska og mun það hafa komið fyrir í fyrstu plöntubókum landsins í ýmsum myndum. 

## Ræktun

Fjöldi tegunda og blendinga steinbrjóta er ræktaður sem skrautplöntur í görðum, sérstaklega sem þekjuplöntur. Yfirleitt eru þær auðræktaðar og ekki ágengar.
*[[Saxifraga × urbium|S. × urbium]]* (Postulínssteinbrjótur), sem er blendingur milli Skuggasteinbrjóts (*[[Saxifraga umbrosa|S. umbrosa]]*) og Spaðasteinbrjóts (*[[Saxifraga spathularis|S. spathularis]]*), er oft ræktaður í görðum. Annar blendingur er Skógarsteinbrjótur (*[[Saxifraga × geum|S. × geum]]*), sem er af Dúnsteinbrjóti (*[[Saxifraga hirsuta|S. hirsuta]]*) Skuggasteinbrjóts. Nokkrar villtar tegundir eru einnig ræktaðar.

## Nytjar
Vorblóm (*[[Saxifraga oppositifolia|S. oppositifolia]]*) er vinsæl sem einkennisblóm  (floral emblem). Það er svæðisblóm (territorial flower) Nunavut (Kanada) og sýslublóm (county flower) Londonderry í Bretlandi. Þekkt sem ** í Noregi, er það sýslublóm  Nordlands. Það er á innsigli Fitchburg State University, hvers motto "Perseverantia" er tilvísun á ætluðu niðurbrots steinbrjóta á steinum með tímanum. Tsukuba (Ibaraki) í Japan hefur það sem einkennisblóm bæjarins; *hoshizaki-yukinoshita* (Katakana: ホシザキユキノシタ). Blöð japanska afbrigðisins "yukinoshita" (bókstaflega "Undir snjó") eru æt, og er neytt á eynni Kyushu. Það er gert með að steikja ung blöð í tempura deigi.

Charles Darwin – hélt ranglega að *Saxifraga* væri skyld Sóldaggarætt (Droseraceae) – hann ályktaði að klístruð blöð Dröfnusteinbrjóts (*[[Saxifraga rotundifolia|S. rotundifolia]]*), Þrenningarsteinbrjóts(*[[Saxifraga tridactylites|S. tridactylites]]*) og Skuggasteinbrjóts (*[[Saxifraga umbrosa|S. umbrosa]]*) vera forstig í þróun kjötætuplantna, og gerði tilraunir sem studdu hugmyndir hans, en þetta hefur ekki verið rannsakað síðan þá.

### Áður taldar til steinbrjóta
Tegundir sem áður voru taldar til steinbrjóta eru aðallega en ekki endilega í steinbrjótaætt (Saxifragaceae). Þær eru:
* *[[Astilboides tabularis]]*, sem *S. tabularis*
* *[[Bergenia crassifolia]]*, sem *S. cordifolia, S. crassifolia*
* *[[Bergenia pacumbis]]*, sem *S. ligulata, S. pacumbis*
* *[[Bergenia purpurascens]]*, sem *S. delavayi, S. purpurascens*
* *[[Boykinia jamesii]]*, sem *S. jamesii*
* *[[Boykinia occidentalis]]*, sem *S. elata*
* *[[Boykinia richardsonii]]*, sem *S. richardsonii*
* *[[Darmera peltata]]*, sem *S. peltata*
* *[[Leptarrhena pyrolifolia]]*, sem *S. pyrolifolia*
* *[[Luetkea pectinata]]*, sem *S. pectinata*
* *[[Micranthes]], þar á meðal:
***Micranthes integrifolia* 
***Micranthes howellii*, sem *S. howellii*
***Micranthes stellaris*, sem *S. stellaris*
* *Mukdenia rossii*, sem *S. rossii*

== Myndir ==
<gallery>
File:Saxifraga umbrosa a3.jpg|Skuggasteinbrjótur (*S. umbrosa*)
File:Saxifraga caesia a1.jpg|*Saxifraga caesia*
File:Saxifraga cuneifolia3.jpg|Rökkursteinbrjótur (*Saxifraga cuneifolia*)
File:Saxifraga decipiens White V08 H3990.jpg|*Saxifraga decipiens*
File:Saxifraga rosacea 01.jpg|Toppasteinbrjótur (*Saxifraga rosacea*)
File:Saxifraga tricuspidata upernavik 2007-07-15 1 filtered.jpg|Blóm Þyrnisteinbrjóts (*Saxifraga tricuspidata'') 


## Tilvísanir

## Ytri tenglar

* The Saxifrage Society 
*