open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Octopussy

***Octopussy*** er bresk njósnamynd frá 1983 og þrettánda myndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Þetta var sjötta myndin þar sem Roger Moore lék aðalhlutverkið og önnur myndin sem John Glen leikstýrði. Handritið var eftir George MacDonald Fraser, Richard Maibaum og Michael G. Wilson. Titillinn er fenginn úr smásögu eftir Ian Fleming. Sagan er að mestu frumsamin, en inniheldur eitt atriði úr annarri smásögu, „The property of a lady“.

Í myndinni fæst Bond við sovéska stríðshaukinn Orlov hershöfðingja (Steven Berkoff), sem er andsnúinn afvopnunarviðræðum risaveldanna á tímum kalda stríðsins. Til að fjármagna aðgerðir sínar hefur Orlov stolið skartgripum úr safni Rómanovættar og skipt þeim út fyrir eftirlíkingar. Smyglarinn Karim Khan (Louis Jordan) og athafnakonan Octopussy (Maud Adams), aðstoða Orlov við að koma skartgripunum í verð á Vesturlöndum, og nýta til þess fjölleikahús sem Octopussy rekur. Bond rekur slóðina til Udaipur á Indlandi þar sem hann fréttir af fundi Khan og Orlovs í Karl Marx-Stadt. Orlov hyggst nota sirkusinn til að koma kjarnorkjusprengju inn á bandaríska herstöð í Vestur-Þýskalandi, en Bond tekst að aftengja sprengjuna á síðustu stundu. Menn Gogols hershöfðingja (Walter Gotell) drepa Orlov. Lokaatriði myndarinnar er uppgjör milli Octopussy og Khan, þar sem Khan og handbendi hans, Gobinda (Kabir Bedi), ná að flýja í flugvél með Octopussy sem gísl. Bond berst við Gobinda á þaki flugvélarinnar og bjargar Octopussy rétt áður en vélin rekst á klettavegg með Khan innanborðs.

Myndin var tekin á nokkrum stöðum í Berlín (Checkpoint Charlie, Potsdamer Platz, Spandau-fangelsið) og í Rajastan á Indlandi (Udaipur, Monsúnhöllin, Vatnahöllin og Jag Mandir-höll). Mörg atriði voru tekin í Bretlandi og lokaatriðið var að hluta tekið í Utah í Bandaríkjunum. John Barry sá um tónlistina og samdi upphafslagið, „All time high“, sem var flutt af Rita Coolidge.

Octopussy var fyrsta Bondmyndin sem Metro-Goldwyn-Mayer dreifðu eftir kaupin á United Artists árið 1981. Tekjur myndarinnar voru eilítið minni en fyrri myndar, en náðu þó 187,5 milljón dölum á heimsvísu. Myndin gekk talsvert betur en Bondmynd Warner Bros, *[[Segðu aldrei aftur aldrei]]*, sem kom út sama ár. Myndin hefur fengið misjafna dóma; hrós fyrir tökustaði og spennuatriði, en gagnrýni fyrir ruglingslegt handrit, gamaldags karlrembuhúmor, og leik Moore og Adams. Myndin var jólamynd Tónabíós 1983 og fyrsta Bondmyndin sem var sýnd á Íslandi sama ár og hún var frumsýnd alþjóðlega. *Segðu aldrei aftur aldrei* var jólamynd Bíóhallarinnar á sama tíma.

## Tilvísanir
Höfðatorg

**Höfðatorgsturninn** er skrifstofubygging í Reykjavík og þriðja hæsta bygging Íslands á eftir Smáratorgsturninum og Hallgrímskirkju. Framkvæmdir byrjuðu 2006 og kláruðust 2010. Byggingin er 74 metrar og 19 hæðir með 2 jarðhæðum. 

Tónlistarmynbandið fyrir lagið Fullir Vasar eftir Aron Can var tekið upp á efri hæðum byggingarinnar.

## Tilvísanir
Vicki Baum

Vicki Baum er fædd 24 janúar 1888. Foreldrar hennar voru Hermann Baum og Mathilde Baum. Faðir hennar dó í seinni heimsstyrjöldinni 93 ára gamall í árás á bæinn Novi sad í júgóslavíu. Hún ólst upp í Vín og var eina barn foreldra sinna. Faðir hennar vann sem bókhaldari. Vicki kenndi sjálfri sér að lesa við lestur á problematische naturen eftir Friedrich von Spielhagen og hafði alltaf haft mikla ást á bókum. Hún lærði frönsku af kennslukonu en báðir foreldrar hennar voru frönskumælandi. Hún byrjaði í skóla Pedagogium og stökk yfir fyrsta bekk strax, Hún elskaði ávallt að læra og var vel liðin af kennurum og nemendum. Þegar Vicki var ung veiktist móðir hennar og fann hún mikla ábyrgð fyrir heilsu móður sinnar, þetta tók mikið á andlega líðan hennar en skólinn veitti henni skjól og naut hún sín þar. Móðir hennar lést úr brjóstakrabbameini aðeins 41 ára gömul eftir langa baráttu. Vicki lærði á bæði píanó og hörpu. Hún var gift manni að nafni Max Prels í nokkur ár, það hjónaband var erfitt og voru miklir fjárhagsörðugleikar þar sem Max var ekki með fastráðna vinnu en skrifaði umsagnir á bókum og leikritum í dagblaðið. Eftir skilnaðinn átti Vicki erfitt andlega og flutti svo til Darmstadt 24 ára gömul árið 1912. Þar kynntist hún seinni eiginmanni Richard Lert. Þau giftu sig og eignuðust þrjú börn, tvo stráka og eina stúlku. Seinna fluttu þau hjónin til Mannheim þar sem eiginmaðurinn fékk vinnu í Mannheim National Theater og á þessum tíma var Vicki nú þegar byrjuð að skrifa og hélt hún því áfram þar. Árið 1931 fór hún til Ameríku í heimsókn en ákvað að búa þar eftir að hafa kolfallið fyrir new york-borg. Vicki Baum lést í suður kaliforníu árið 1960.

## Ritverk og störf
Þegar Vicki var ung þá byrjaði hún að vinna sem hörpuleikari í Vienna Konzertverein og vann þar að fullorðinsaldri. Hún hafði ávallt gaman af því að skrifa og það fyrsta sem kom út eftir hana voru smásögur sem hún skrifaði fyrir eiginmann sinn Max þegar hann lenti í klandri í vinnunni. Allar þær sögur komu út á hans nafni. Fyrsta sem kom undir hennar eigin nafni var smásaga sem hún sendi í ritkeppni haldin af Licht und schatten og vann hún 1000 mörk fyrir fyrsta sæti. 

Fyrsta bók sem Vicki gaf út fékk heitið Stage Entrance og seldist hún vel eða um 160.000 eintök. Árið 1926 flytur fjölskyldan til Berlín og fær Vicki vinnu við að skrifa fyrir Ullstein House. Hún hélt áfram að skrifa bækur í Berlín og þar skrifaði hún sína frægustu bók Menschen im Hotel sem seinna var gerð að kvikmynd.
Fisktækniskólinn

**Fisktækniskólinn** er einkarekinn framhaldsskóli staðsettur í Suðurnesjabæ. Undirbúningur að stofnun skólans hófst innan Fjölbrautaskóla Suðurnesja árið 2008, en fyrstu nemendur hófu nám árið 2009. Skólinn fékk formlega viðurkenningu árið 2012 og langtímasamning við íslenska ríkið árið 2016. 

Skólinn er í eigu Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum, Grindavíkurbæjar og fyrirtækja og sveitarfélaga á Suðurnesjum.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Fisktækniskólans
Myndlistaskólinn í Reykjavík

**Myndlistaskólinn í Reykjavík** er listaskóli í Reykjavík, stofnaður af Félagi íslenskra frístundamálara árið 1947. Skólinn býður upp á fjórar framhaldsnámsbrautir og fjölda námskeiða fyrir almenning, börn og unglinga.

Skólinn er við Rauðarárstíg nálægt Hlemmi.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur Myndlistaskólans í Reykjavík
Atahualpa

**Atawallpa**, einnig kallaður **Atahualpa** eða **Ataw Wallpa** (f. í kringum 1502; d. 29. ágúst 1533), og þekktur undir ríkisnafninu **Caccha Pachacuti Inca Yupanqui Inca**, var síðasti eiginlegi keisari (Sapa Inka) Inkaveldisins. Hann ríkti frá apríl 1532 þar til hann var handsamaður og tekinn af lífi af Spánverjum undir stjórn Francisco Pizarro í júlí næsta ár.

## Æviágrip
Atahualpa var sonur Inkakeisarans Huayna Cápac, sem lést í kringum 1525 ásamt erfingja sínum, Ninan Cuyochi, í bólusóttarfaraldri. Í fyrstu sætti Atahualpa sig við að hálfbróðir hans, Huáscar, settist á keisarastól í skiptum fyrir að vera sjálfur skipaður landstjóri yfir Quito í norðurhluta Inkaveldisins. Friðurinn á milli þeirra rann hins vegar út í sandinn á næstu árum. Atahualpa reyndi að stofna sjálfstætt ríki í Quito. Frá 1529 til 1532 áttu þeir í borgarastríði sín á milli um keisarakrúnuna. Huáscar tókst að taka Atahualpa til fanga en Atahualpa slapp úr haldi, safnaði liði og tókst síðan að handsama Huáscar eftir að hafa sigrað liðsmenn hans í nokkrum bardögum.

Um svipað leyti og Atahualpa sigraði Huáscar kom hópur spænskra landvinningamanna undir forystu Francisco Pizarro til Inkaríkisins. Atahualpa vonaðist eftir því að geta fengið Pizarro og hermenn hans til liðs við sig í innanlandsófriðnum og tók því á móti þeim í herbúðum sínum í borginni Cajamarca. Í nóvember 1532 fundaði Atahualpa með Spánverjum á aðaltorgi borgarinnar og munkurinn Valverde tilkynnti honum að páfinn hefði, sem yfirvald Guðs á jörðinni, veitt Spánverjum yfirráð í Perú og að ef Atahualpa snerist ekki til kaþólskrar trúar yrði hann brenndur á báli sem villutrúarmaður. Þegar Atahualpa fleygði frá sér Biblíu sem Valverde hafði rétt honum gerðu Spánverjar árás úr launsátri. Spánverjarnir drápu um 2.000 Inka og tóku Atahualpa til fanga. 

Atahualpa bauð Pizarro himinhátt lausnargjald í skiptum fyrir frelsi sitt en þegar hann frétti af því að Huáscar hefði einnig boðið Spánverjum háar fjárhæðir fyrir lausn sína lét Atahualpa taka hann af lífi. Hann bauðst síðan til að fylla af gulli stofu sem var 20 feta löng, 18 feta breið og 7 feta há fyrir Pizarro og veita honum jafnframt tvöfalt rúmmagnið af silfri. 

Pizarro féllst á skilmálana en eftir að Spánverjar tóku við lausnargjaldinu sökuðu þeir Atahualpa um landráð, samsæri gegn spænsku krúnunni og um að myrða Huáscar. Þeir réttuðu yfir honum og dæmdu hann til dauða með því að vera brenndur á báli. Eftir að Atahualpa féllst á að gangast undir skírn í júlí 1533 var hann þess í stað tekinn af lífi með vægari aðferð og kyrktur með hálsjárni.

Síðari leiðtogar Inka gerðu áfram tilkall til keisaratitilsins, ýmist sem leppstjórnendur Spánverja eða sem uppreisnarforingjar, en enginn fór með sambærileg völd og Atahualpa eða forverar hans.

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir
Langa nítjánda öldin

**Langa nítjánda öldin** er hugtak sem er stundum notað yfir 125 ára tímabilið frá frönsku byltingunni 1789, fram að upphafi fyrri heimsstyrjaldar 1914. Upphaflega var hugtakið notað af sovéska sagnfræðingnum Ilja Ehrenburg og seinna tók breski sagnfræðingurinn Eric Hobsbawm það upp. Hobsbawm gerði tímabilinu skil í þremur bókum: *The Age of Revolution: Europe 1789-1848* (1962), *The Age of Capital: 1848-1875* (1975) og *The Age of Empire: 1875-1914* (1987). Hobsbawm stillti síðan upp „stuttu tuttugustu öldinni“ frá upphafi fyrri heimsstyrjaldar 1914 að falli Sovétríkjanna 1991.

## Tilvísanir
Bernhöftsbakarí

**Bernhöftsbakarí** er bakarí sem hóf rekstur þann 25. september 1834 í Reykjavík. Peter Cristian Knudtson, danskur kaupmaður, stofnaði bakaríið þyrpingu húsa sem hann lét byggja í Torfunni. Knudsen fékk þýskan bakarameistara að nafni Tönnies Daniel Bernhöft til að sjá um rekstur bakarísins. Fram til 1868 var Bernhöftsbakarí eina bakaríið á Íslandi. Bakaríi flutti á Bergstaðastræti árið 1931 og árið 2016 á Klapparstíg. 

## Tilvísanir
Jón Þ. Ólafsson

**Jón Þórður Ólafsson** (f. 21. júní 1941, 25. janúar 2026) var íslenskur frjálsíþróttamaður sem æfði hástökk með ÍR. Hann var kjörinn íþróttamaður ársins árið 1963. 

Jón setti heimsmet unglinga í hástökki án atrennu árið 1961 og Norðurlandamet innanhúss í fullorðinsflokki 1962. Hann tók þátt í tvennum Ólympíuleikum, 1964 og 1968, á Evrópumótum 1962 og 1966. Jón átti Íslandsmetið í hástökki í 22 ár utanhúss árið 1965 þegar hann stökk 2,10 metra. . 

Hann vann skrifstofustörf fyrir m.a. Fiskistofu og Matvælastofnun eftir íþróttaferilinn. 

## Tilvísanir
Ogre United

**Ogre United** er lettneskt knattspyrnufélag með aðsetur í Ogre. Þeir spila í lettnesku úrvalsdeildinni sem heitir *[[Lettneska úrvalsdeildin|Virslīga]]*.

## Árangur í deild

## Tilvísanir

## Tenglar
* Heimasíða félagsins
Kaupþing banki

**Kaupþing banki** var íslenskur banki sem var starfræktur á árunum 2003 til 2008. Bankinn varð til árið 2003 við samruna Búnaðarbanka Íslands og Kaupþings. Bankinn var um tíma ein umsvifamesta fjármálastofnun landsins og stundaði víðtæka starfsemi á Íslandi og erlendis. Gjaldþrot bankans í efnahagskreppunni 2008 var eitt það stærsta í sögunni.

## Sögulegur bakgrunnur
Rætur Kaupþings banka ná aftur til 1930, þegar Búnaðarbanki Íslands var stofnaður. Árið 2002 seldi íslenska ríkið ráðandi hlut í bankanum til hins svokallaða S-hóps. Árið 2003 sameinaðist Búnaðarbankinn Kaupþingi, fjármálafyrirtæki sem var stofnað 1982. Sameinaður banki Búnaðarbanka og Kaupþings tók í fyrstu upp nafnið Kaupþing Búnaðarbanki. 2004 var tekið upp nafnið KB-banki, en 2007 var nafninu aftur breytt í Kaupþing banki. Stærsti hluthafi bankans á þeim árum var eignarhaldsfélagið Exista. Stærstu hluthafar þess félags voru bræðurnir Ágúst og Lýður Guðmundssynir.

Samskipti bankans við stjórnvöld voru á köflum stirð. Haustið 2003 lýsti Davíð Oddsson, þáverandi forsætisráðherra, því yfir að hann hygðist tæma bankabók sína hjá Kaupþingi og hvatti landsmenn til að ígrunda viðskipti sín við stofnunina vegna hárra launagreiðslna og kaupréttarsamninga stjórnenda.

## Alþjóðleg starfsemi
Í kjölfar einkavæðingar hófst allsherjar útrás á erlenda markaði og setti bankinn sér það markmið að gerast leiðandi fjárfestingarbanki á Norðurlöndum. Árið 2004 festi bankinn kaup á danska bankanum FIH og ári síðar á breska bankanum Singer & Friedlander. Árið 2007 hugðist bankinn kaupa hollenska bankann NIBC fyrir tæpa þrjá milljarða evra, en hætt var við þau áform snemma árs 2008 vegna ókyrrðar á alþjóðlegum markaði.

## Gjaldþrot
Samhliða gjaldþroti Lehman Brothers í september 2008 hækkaði skuldatryggingarálag Kaupþings í 800 punkta. Í viðleitni til að styrkja tiltrú markaðarins var tilkynnt um kaup sjeiks Mohammeds Bin Khalifa Al-Thani á 5% hlut í bankanum. Síðar kom í ljós að bankinn hafði sjálfur fjármagnað kaupin með lánveitingum til eignarhaldsfélaga gegn veði í keyptum hlutabréfum. Seðlabanki Íslands veitti Kaupþingi 500 milljóna evra neyðarlán. Þær ráðstafanir dugðu þó ekki til, því bresk stjórnvöld settu dótturbankann í Lundúnum, Kaupthing Singer & Friedlander, í greiðslustöðvun 8. október. Við það gjaldféllu lánasamningar og skuldabréf móðurfélagsins á Íslandi og tók Fjármálaeftirlitið yfir rekstur bankans síðla kvölds sama dag.

## Tilvísanir
Skolað í burtu

***Skolað í burtu*** (enska: *Flushed Away*) er bandarísk teiknimynd frá 2006 frá DreamWorks Animation.

## Talsetning

## Tenglar

*
Arch Enemy

**Arch Enemy** er sænsk melódísk dauðarokkssveit sem stofnuð var í Halmstad árið 1995. Sveitin var stofnuð af gítarleikaranum Michael Amott sem áður hafði verið í hljómsveitinni Carcass og dauðarokkssveitinni Carnage. Johan Liiva, söngvari Carnage var á fyrstu þremur Arch Enemy plötunum en árið 2000 ákvað sveitin að fá þýsku söngkonuna, Angelu Gossow, til liðs við sig. Hún var þar til 2014 þegar kanadíska söngkonan Alissa White-Gluz tók við en Gossow gerðist umboðsmaður sveitarinnar. Ástralska söngkonan Lauren Hart tók svo við hljóðnemanum árið 2026. 

Arch Enemy hefur fengið ýmsa gítarleikara til liðs við sig, þar á meðal Jeff Loomis (Nevermore) og Gus G. (Ozzy Osbourne, Firewind) og Fredrik Åkeson (Opeth). Christopher Amott, bróðir Mikaels spilaði lengi með sveitinni. 

## Meðlimir
*Michael Amott − gítar, bakraddir (1995–), bassi (1995–1997, 1998)
*Daniel Erlandsson − trommur, hljómborð (1995–1997, 1998–)
*Sharlee D'Angelo − bassi (1999–)
*Joey Concepcion − gítar, bakraddir (2023–)
*Lauren Hart − söngur (2026−)

## Breiðskífur
*Black Earth (1996)
*Stigmata (1998)
*Burning Bridges (1999)
*Wages of Sin (2001)
*Anthems of Rebellion (2003)
*Doomsday Machine (2005)
*Rise of the Tyrant (2007)
*Khaos Legions (2011)
*War Eternal (2014)
*Will to Power (2017)
*Deceivers (2022)
*Blood Dynasty (2025)

## Tilvísanir
48 f.Kr.

**48 f.Kr.** var 52. ár 1. aldar f.Kr. Það var þekkt í Rómaveldi sem **ræðismannsár Caesars og Vatiu** eða sem árið **706 ''[[ab urbe condita]]**''. 

## Atburðir
* Júan varð keisari Hanveldisins.
* Gaius Iulius Caesar var útnefndur rómverskur ræðismaður til fimm ára.
* Borgarastríð Caesars: Caesar settist um borgina Dyrrhachium þar sem Pompeius mikli hélt til.
* 10. júlí - Orrustan við Dyrrhachium: Caesar beið næstum því ósigur gegn Pompeiusi og hörfaði til Þessalíu.
* 9. ágúst - Orrustan við Farsalos: Caesar sigraði Pompeius sem flúði til Egyptalands.
* 28. september - Ptólemajos 13. lét myrða Pompeius.
* Október - Caesar kom til Alexandríu þar sem Ptólemajos 13. gaf honum hring og höfuð Pompeiusar.
* Egypska prinsessan Kleópatra 7. smyglaði sér inn í íbúð Caesars og gerðist ástkona hans.
* Umsátrið um Alexandríu (47 f.Kr.): Caesar og Kleópatra sigruðu her Ptólemajosar 13. og Arsinóe 4.

## Fædd
* Lafði Ban, kínverskt skáld (d. um 2 f.Kr.)
* Publius Calpurnius Piso, rómverskur ræðismaður (d. 32).
* Publius Cornelius Scipio, rómverskur ræðismaður og landstjóri.

## Dáin
* 28. september - Pompeius mikli, rómverskur stjórnmálamaður (f. 106 f.Kr.).
*
Haraldur Sigurðsson

**Haraldur Sigurðsson** getur átt við:

* Harald Sigurðsson, jarðfræðing.
* Harald Sigurðsson, leikara og skemmtikraft.
Dallas Wings

**Dallas Wings** er bandarískt körfuknattleikslið sem leikur í WNBA-deildinni. Það var stofnað árið 1998 sem Detroit Shock. Í Detroit-borg varð liðið þrívegis NBA meistari, 2003, 2006 og 2008. Árið 2010 flutti liðið til Tulsa og árið 2016 flutti það til Dallas og varð að Dallas Wings.

## Þekktir leikmenn

## Þekktir þjálfarar
* Nancy Lieberman (1998–2000)
* Bill Laimbeer (2002–2009)
*  Rick Mahorn (2009)

## Tilvísanir
Portland Fire

**Portland Fire** er bandarískt körfuknattleikslið sem leikur í WNBA-deildinni. Það var stofnað árið 2024 með það að markmiði að hefja leik árið 2026. Liðið leikur í Portland-borg og er annað WNBA liðið til að bera Fire nafnið en það fyrra lék í deildinni á árunum 2000 til 2002.

## Tilvísanir
Marion Jones

**Marion Lois Jones** (fædd 12. október 1975) er bandarísk fyrrum fjölíþróttakona sem var einn þekktasti spretthlaupari heims á sínum tíma. Hún var afburða íþróttamanneskja frá unga aldri og skaraði fram úr bæði í frjálsum íþróttum og körfubolta.

## Frjálsíþróttarferill
Á heimsmeistaramótinu 1997 vann Jones gull í 100 metra hlaupi og 4×100 metra boðhlaupi. Hún náði svo hámarki frægðar sinnar á Ólympíuleikunum í Sydney árið 2000, þar sem hún vann þrjú gull og tvö brons. Síðar viðurkenndi hún þó notkun ólöglegra lyfja, sem leiddi til þess að öll Ólympíuverðlaun hennar voru afturkölluð og frjálsíþróttaferli hennar lauk. Hún var seinna dæmd í 6 mánaðar fangelsi fyrir að ljúga um lyfjanotkun sína við rannsókn málsins.

## Körfuboltaferill
Jones lék körfubolta með háskólanum í Norður Karólínu og varð NCAA-meistari í körfubolta árið 1994. Eftir frjálsíþróttaferlinum lauk lék hún í bandarísku WNBA-deildinni í tvö tímabil með Tulsa Shock.

## Tilvísanir
Bandaríska landgönguliðið

**Bandaríska landgönguliðið** er landgöngulið innan Bandaríkjahers sem fæst við innrásarhernað og láðs- og lagarhernað með samþættum hergögnum. Landgönguliðið hefur sitt eigið fótgöngulið, stórskotalið, herflugsveit og sérsveit. Landgönguliðið heyrir undir Varnarmálaráðuneyti Bandaríkjanna og er einn af sex heröflum Bandaríkjahers.

Landgönguliðið var stofnað sem hluti af Bandaríkjaflota árið 1834.

## Tilvísanir
Samningur um verndun og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni utan lögsögu ríkja

**Samningur um verndun og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni utan lögsögu ríkja**, oft kallaður **Úthafssamningurinn** (*High Seas Treaty*) eða **BBNJ-samningurinn** (*Biodiversity Beyond National Jurisdictions*), er alþjóðasamningur sem fjallar um sjálfbæra nýtingu líffjölbreytni hafsins utan efnahagslögsögu ríkja. Samningurinn heyrir undir Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna. Texti samningsins var samþykktur á milliríkjafundi í New York 4. mars 2023 og opnaður fyrir undirritanir 19. júní sama ár. Þórdís Kolbrún Gylfadóttir utanríkisráðherra undirritaði samninginn fyrir hönd Íslands 20. september 2023. Þann 19. september 2025 varð Marokkó 60. ríkið sem undirritaði samninginn sem þar með gat gengið í gildi 17. janúar 2026.

Samningurinn fjallar um fjögur viðfangsefni: 1) hagnýtingu erfðaauðlinda hafsins, þar á meðal raðgreiningarupplýsingar, og sanngjarna og réttláta deilingu ávinnings af þeim; 2) svæðisbundin stjórntæki, þar á meðal vernduð hafsvæði; 3) mat á umhverfisáhrifum; og 4) uppbyggingu innviða og þekkingar og deilingu haftækni. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefur samningsins
Silja Sóley Birgisdóttir

**Silja Sóley Birgisdóttir** (fædd 2000) er stuðningsfulltrúi og stjórnmálakona. Hún er oddviti Sósíalistaflokks Íslands (J-lista) í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningum 2026.

## Stjórnmál
Í febrúar 2026 tilkynnti Sósíalistafélag Reykjavíkur að Silja Sóley væri í oddvitasæti á framboðslista Sósíalistaflokks Íslands í Reykjavík í sveitarstjórnarkosningum 2026. Listinn var samþykktur á félagsfundi Sósíalistafélags Reykjavíkur þann 7. febrúar 2026. Hún er 25 ára stuðningsfulltrúi.

Helstu stefnumál hennar og sósíalista í Reykjavík snúast um húsnæðismál og skólamál. Flokkurinn leggur áherslu á stofnun Byggingafélags Reykjavíkur sem myndi byggja óhagnaðardrifið húsnæði, bæði til leigu og sölu. Sósíalistar telja einnig þörf á að bæta starfsaðstæður í leik- og grunnskólum og eru á móti útvistun borgarþjónustu, þar á meðal strætó.

## Tilvísanir
Saenai Heroine no Sodatekata

**Saenai Heroine no Sodatekata**, einnig þekkt sem **Saekano**, er japönsk manga-skáldsaga skrifuð af Fumiaki Maruto, með myndskreytingum eftir Kurehito Misaki. Fujimi Shobo gaf út þrettán bindi á milli júlí 2012 og október 2017 undir Fujimi Fantasia Bunko áletruninni.

## Söguþráður
Tomoya Aki, karlkyns framhaldsskólaunglingur sem vinnur í hlutastarfi við að fjármagna otaku-lífsstíl sinn hittir fallega stúlku dag einn í vorfríinu. Mánuði síðar kemst hann að því að stúlkan er bekkjarsystir hans, Megumi Kato, sem er varla áberandi hjá bekkjarfélögum sínum. Í von um að búa til sjónrænan skáldsögu tölvuleik, snýr hann sér að skólafreyjunni Eriri Spencer Sawamura fyrir að hanna listina og Utaha Kasumigaoka fyrir að skrifa leiksviðsmyndina. Tomoya ræður síðan Megumi til að leika sem „hetju“ (áhugamál aðalpersónunnar) í leik sínum og myndar þannig þróunarteymið „Blessing Software“ þar sem þrír þekktustu nemendur skólans (Tomoya, Eriri og Utaha) vinna að einum af þeim sem minnst er áberandi (Megumi). Þættirnir fylgjast með ævintýrum þeirra við þróun leiksins og áætlunum þeirra um að selja hann á Comiket ráðstefnunni, sem og tilfinningalegum flækjum liðsins.

## Tilvísanir
Frank Booker

**Frank Alonzo Booker** (22. mars 1964 – 20. febrúar 2026) var bandarískur körfuknattleiksmaður. Hann spilaði háskólakörfubolta fyrir Bowling Green State University og var valinn af New Jersey Nets í NBA nýliðavalinu árið 1987. Hann öðlaðist mikla frægð á Íslandi sem stigahæsti bakvörður í Úrvalsdeildinni snemma á tíunda áratugnum. Hann varð þrisvar stigahæsti leikmaður Úrvalsdeildarinnar og fjórum sinnum valinn í Stjörnuleikinn. Árið 1992 fór hann með Val í lokaúrslit Úrvalsdeildarinnar og árið 1995 varð hann bikarmeistari með Grindavík.

Hann var faðir landsliðsmannsins Frank Aron Booker.

## Titlar og viðurkenningar
***[[Úrvalsdeild karla í körfuknattleik|Úrvalsdeild karla]]**
**Tap í lokaúrslitum: 1992
**Stigakóngur (3): 1991, 1992, 1994
***[[Bikarkeppni karla í körfuknattleik|Bikarkeppni]]**
**Meistari: 1995
***Stjörnuleikur KKÍ**
**Leikmaður (4): 1991, 1992, 1994, 1995
**Valinn besti leikmaðurinn: 1994

## Punktar

## Tilvísanir

## Tenglar
*Tölfræði úr Úrvalsdeild Körfustatt.is
Víg í sjónmáli

***Víg í sjónmáli*** (enska: *A View to a Kill*) er bresk njósnamynd frá 1985 og fjórtánda James Bond-myndin sem Eon Productions framleiddu. Þetta var líka sjöunda og síðasta skiptið sem Roger Moore lék aðalhlutverkið. Titill myndarinnar var fenginn úr smásögu eftir Ian Fleming, „From a view to a kill“, en sagan var frumsamin. Handritið var skrifað af Michael G. Wilson og Richard Maibaum. Þetta var þriðja myndin sem John Glen leikstýrði og sú síðasta þar sem Lois Maxwell fór með hlutverk Miss Moneypenny.

Upphafsatriði myndarinnar, sem á að gerast í Síberíu, var tekið á Jökulsárlóni á Íslandi. James Bond endurheimtir þar örgjörva og kemst naumlega undan mönnum sovésku öryggislögreglunnar KGB. Í ljós kemur að örgjörvar framleiddir af Zorin Industries fyrir bresk öryggiskerfi, eru nákvæmlega eins og sovéskir örgjörvar. Böndin berast að eiganda fyrirtækisins, Max Zorin (Christopher Walken). Bond dulbýr sig sem hrossaræktanda sem hyggst kaupa veðhlaupahest af Zorin. Zorin og handbendi hans May Day (Grace Jones) sjá í gegnum dulargervið og telja sig hafa drepið Bond. Bond eltir þau til San Francisco þar sem hann kemst að áætlun þeirra um að koma af stað jarðskjálfta til að eyða Silicon Valley, svo Zorin sitji einn að örgjörvamarkaðnum. Með aðstoð jarðfræðingsins Stacey Sutton (Tanya Roberts) tekst Bond að forða sprengingunni og sigra Zorin eftir átök á Golden Gate-brúnni.

Myndin fékk almennt fremur slæma dóma. Gagnrýnendur töluðu um aldur Moore (fæddur 1927), sem var 20 árum eldri en „Bondstúlkurnar“ Jones og Roberts (fæddar 1948 og 1949). Moore sagði sjálfur að þetta væri sú mynd sem hann var síst ánægður með. Honum þótti meðal annars vandræðalegt að vera eldri en móðir Roberts. Myndin gekk samt mjög vel í kvikmyndahúsum og náði 152,4 milljón dala tekjum á heimsvísu. Titillagið, flutt af bresku hljómsveitinni Duran Duran, var fyrsta Bondlagið sem náði í fyrsta sæti á Billboard Hot 100-listanum. Myndin var frumsýnd í San Francisco 22. maí. Á Íslandi var Norðurlandafrumsýning á myndinni 27. júní sama ár, í Bíóhöllinni í Mjódd, en fyrri Bondmyndir voru flestar sýndar í Tónabíói. Ágóðinn af frumsýningunni rann til Sólheima.

## Tilvísanir
Ciudad de la Paz

**Ciudad de la Paz** (spænska fyrir *borg friðarins*) er höfuðborg Miðbaugs-Gíneu. Borgin var skipulögð fyrst árið 2015 og fékk nafn sitt árið 2017. Nýtt hérað Wele-Nzas var myndað í kringum hana.

Borgin er á meginlandi Afríku en fyrri höfuðborg, Malabó var á eyjavæði landsins. Hún varð formlega höfuðborg landsins 2. janúar árið 2026.

## Tilvísanir
Sæþór Benjamín Randalsson

**Sæþór Benjamín Randalsson** (f. 1981 í Bandaríkjunum) er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands og stjórnarmaður í Eflingu stéttarfélagi. Hann fæddist í Bandaríkjunum og flutti til Íslands um árið 2008.

## Stjórnmál
Sæþór gekk í Sósíalistaflokk Íslands árið 2018. Á aðalfundi flokksins 24. maí 2025 var hann kjörinn formaður framkvæmdastjórnar, í stað Gunnars Smára Egilssonar sem hafði gegnt embættinu frá stofnun flokksins.

Á sama aðalfundi var Sanna Magdalena Mörtudóttir kosin pólitískur leiðtogi flokksins, en hún sagði af sér tveimur dögum síðar, 26. maí 2025. Sæþór hefur síðan gegnt hlutverki leiðtoga flokksins.

## Stéttarfélagsstörf
Sæþór var kjörinn varamaður í stjórn Eflingar stéttarfélags árið 2022 á B-listanum sem Sólveig Anna Jónsdóttir leiddi. Hann varð síðan aðalstjórnarmaður og formaður vinnudeildusjóðs félagsins á kjörtímabilinu 2024–2026.

## Einkalíf
Sæþór er uppalinn í Bandaríkjunum og flutti til Íslands um 2008. Hann er íslenskur ríkisborgari.

## Tilvísanir
Avi Feldman

**Avraham „Avi“ Feldman** er rabbíni Íslenska gyðingasöfnuðarins. Hann er fyrsti rabbíninn sem hefur haft fasta búsetu á Íslandi.

Feldman er upphaflega frá New York og var vígður rabbíni þegar hann var 22 ára. Hann útskrifaðist frá Rabbínaháskóla Bandaríkjanna og hefur starfað fyrir samfélög gyðinga í Bandaríkjunum, Evrópu og Ástralía. Hann var um skeið rabbíni og framkvæmdastjóri stúdentamiðstöðvar gyðinga í Berlín. Feldman tilheyrir Chabad-Lubavitch-gyðingahreyfingunni, sem er ein þekktasta hreyfing hasidískra gyðinga.

Feldman flutti til Íslands árið 2018 með það að markmiði að stofna formlegt trúfélag gyðinga á landinu. Koma hans til landsins var þá gjarnan sett í samhengi við frumvarp sem alþingiskonan Silja Dögg Gunnarsdóttir hafði lagt fram til að banna umskurð sveinbarna á Íslandi og áhyggjur gyðinga á Íslandi af fordómum í sinn garð vegna þess. Feldman hópfjármagnaði flutning sinn til Íslands ásamt eiginkonu sinni og tveimur dætrum.

Gyðingasöfnuðurinn fékk staðfestingu sýslumanns á trúfélagsskráningu í mars árið 2021.

## Tilvísanir
Rockfield Studios

**Rockfield Studios**  er upptökuver sem stofnað var árið 1963 af bræðrunum Kingsley og Charles Ward. Þeir reyndu sjálfir að hefja tónlistarferil en var m.a. hafnað að taka upp tónlist sína af George Martin, upptökustjóra Bítlanna. Í staðinn settu þeir upp eigið upptökuver á sveitabænum Rockfield í Wye-dal í Monmouthshire, suðaustur-Wales. 

Hljóðverið skiptist í The Coach House og The Quadrangle. Meðal frægra platna sem teknar voru upp í Rockfield eru *[[A Night at the Opera]]* (1975) með Queen og  *[[(What's the Story) Morning Glory?]]* (1995) með Oasis.  Árið 2020 kom út heimildarmynd á BBC, *Rockfield: The Studio on the Farm* . 

Meðal listamanna sem hafa tekið upp í Rockfield eru:

*Black Sabbath
*Judas Priest
*Motörhead
*Mike Oldfield
*Queen
*Rush
*Clannad
*Di'Anno
*Echo & the Bunnymen
*Ian Gillan
*Robert Plant
*Iggy Pop
*Simple Minds
*The Stone Roses
*The Stranglers
*Big Country
*Carcass
*The Charlatans
*Coldplay
*HIM
*Julian Lennon
*Annie Lennox
*Manic Street Preachers
*Oasis
*Paradise Lost
*The Pogues
*Sepultura
*Super Furry Animals
*Badly Drawn Boy
*The Darkness
*Heaven & Hell
*George Michael
*New Order
*Ocean Colour Scene
*Oceansize
*The Proclaimers
*Joe Strummer
*Suede
*Supergrass
*The Cure
*The Darkness
*Opeth

## Tengill
* Heimasíða Rockfield

## Tilvísanir
Halldóra K. Thoroddsen

**Halldóra Kristín Thoroddsen** (f. 2. ágúst 1950 - d. 18. júlí 2020) var íslenskur rithöfundur.
## Ritverk
* *Stofuljóð* (1990)
* *Hárfínar athugasemdir* (1998)
* *90 sýni úr minni mínu* (2002)
* *Gangandi vegfarandi* (2005)
* *Aukaverkanir* (2007)
* *Tvöfalt gler*  (2016, en frumútgefið 2015 í tímaritröðinni 1005)
* *Orðsendingar* (2017)
* *Katrínarsaga* (2018)
## Viðurkenningar
*2016: Fjöruverðlaunin: *Tvöfalt gler*
*2017: Bókmenntaverðlaun Evrópusambandsins: *Tvöfalt gler*

## Tilvísanir
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

**Húsnæðis- og mannvirkjastofnun** er ríkisstofnum sem var stofnuð 1. janúar árið 2020 við sameiningu Íbúðalánasjóðs og Mannvirkjastofnunar. 

## Tengill
*Heimasíða

## Tilvísanir
Vinstrið

**Vinstrið** er heiti á sameiginlegu framboði Vinstri grænna og *Vors til vinstri* fyrir borgarstjórnarkosningarnar 2026. Sanna Magdalena Mörtudóttir mun skipa efsta sæti framboðslistans.

## Aðdragandi
Sanna Magdalena Mörtudóttir sat sem borgarfulltrúi fyrir hönd Sósíalistaflokks Íslands frá 2018 til 2026. Hún var pólitískur leiðtogi flokksins haustið 2024 en lét af því embætti vorið 2025 eftir harðvítugar innanflokksdeilur sem lauk með því að Sanna sagði skilið við forystu flokksins.

Í desember 2025 boðaði Sanna nýtt framboð, *Vor til vinstri*, fyrir komandi kosningar og hvatti vinstrimenn til að fylkja sér á bak við það. Samningaviðræður milli Sósíalistaflokks Íslands, Pírata, Vors til vinstri og Vinstri grænna leiddu til þess að tvær síðastnefndu hreyfingarnar ákváðu þann 18. janúar að efna til kosningabandalags, þar sem Vor til vinstri myndi skipa fyrsta og fjórða sæti listans en Vinstri græn annað og þriðja sætið. Þann 23. febrúar var svo tilkynnt að hið sameiginlega framboð hefði fengið nafnið Vinstrið. 
## Tilvísanir
Íransstríðið 2026

**Íransstríðið** vísar til yfirstandandi átaka á milli Íslamska lýðveldisins Írans annars vegar og Bandaríkja Ameríku og Ísraelsríkis hins vegar.

Þann 28. febrúar 2026 gerðu Ísrael og Bandaríkin loftárásir á skotmörk í Íran. Þar á meðal voru Teheran, Isfahan, Qom, Karaj og Kermanshah. Markmiðið var að eyðileggja hernaðarmátt Írans, að fyrirbyggja að landið kæmi sér upp kjarnavopnum og að koma klerkastjórn landsins frá völdum. Fyrstu árásirnar voru á heimili Ali Khamenei, æðstaklerks Írans. Bandaríkin höfðu safnað miklum herafla við strendur Írans í undanfara árásanna. Ísrael hafði skipst á loftárásum við landið síðustu 2 árin á undan sem stigmagnaðist í tólf daga stríðinu árið 2025. Innanlands í Íran hófust mótmæli seint árið 2025 þar sem tugþúsundir voru drepin af stjórnvöldum.

Nokkrir leiðtogar landsins létust í fyrstu árásunum: Ali Khamenei, æðstiklerkur, leiðtogi byltingavarðarins og varnarmálaráðherrann. 24 af 31 héruðum Írans urðu fyrir árásum. Hundruð létust og yfir 150 létust á árás á skóla í suðurhluta landsins. Donald Trump Bandaríkjaforseti hvatti Írani til að steypa stjórn landsins í kjölfarið. 

Íran svaraði með loftárásum á bandarískar herstöðvar, flugvelli í nágrannalöndum Írans, þar með talin Ísrael, Kúveit, Barein, Sádi-Arabíu, Sameinuðu arabísku furstadæmin og Katar.  

Átökin breiddust út enn meir síðar: Íran gerði árásir á breska herstöð á Kýpur.  og á flugvöll í Aserbaísjan.   Íran lokaði Hormússundi þar sem olíu- og flutningaskip fóru um. Bandaríkin sprengdu upp íranskt herskip með tundurdufli við strendur Sri Lanka. 

Hezbollah hóf árásir á Ísrael sem svaraði með því að hefja loftárásir á Suður-Beirút. 

## Neðanmálsgreinar


## Tilvísanir
Sjóntaug

**Sjóntaugin** er hluti skynfæri augans og heilans.

Sjónin byrjar þegar ljós fellur á hluti og endurkastast frá þeim inn í augað. Ljósið fer inn um sjáaldrið og lendir á sjónhimnunni aftast í auganu. Þar eru sérstakar frumur sem nema ljósið og senda boð til heilans í gegnum sjóntaugina. Heilinn vinnur úr þessum boðum og myndar þá mynd sem við sjáum.
Master of Puppets

***Master of Puppets*** er þriðja breiðskífa þungarokkshljómsveitarinnar Metallica og var hún gefin út í mars árið 1986. Hún er ein lykilplötum í þrassi. Platan er sú síðasta með bassaleikaranum Cliff Burton sem lést í rútuslysi í Svíþjóð á tónleikaferðalagi með sveitinni á Evrópu í september 1986. Áður hafði hljómsveitin farið á tónleikaferðalag í Bandaríkjunum sem upphitunarsveit fyrir Ozzy Osbourne.

## Lagalisti

## Tenglar
* [ Master of Puppets á [Allmusic]. ]
## Tilvísanir
Ótti (kvikmynd)

***Ótti*** er íslensk kvikmynd í leikstjórn Fjölnis Baldurssonar. Sagan er eftir Roman Ægi Fjölnisson og Fjölni Baldursson.  

Myndin fjallar um Arnór, ungan mann sem hlotið hefur erfitt hlutskipti í lífinu með alkóhólískan föður og móður sem berst við geðrænan sjúkdóm. Er hann reynir að finna sjálfan sig leiðist hann út í fíkniefnaneyslu og kynnist misjöfnu fólki sem leiða hann í ógöngur. Hann endar á því að selja fíkniefni. Líf hans flækist svo enn meira þegar hann lendir í ástarþríhyrningi milli fíkniefnalögreglu og – sala.
Load

***Load*** er 6. breiðskífa hljómsveitarinnar Metallica. Sveitin yfirgaf þrass-rætur sínar og fór að gera lög meira í átt við harðrokk á plötunni.
## Lagalisti

## Tenglar
* [Load á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Þuríður Blær Jóhannsdóttir

**Þuríður Blær Jóhannsdóttir** (f. 16. janúar 1991 í Reykjavík) er íslensk leikkona og tónlistarkona. Hún hefur starfað í leikhúsi, kvikmyndum og sjónvarpi og er einnig þekkt sem meðlimur í rapphljómsveitinni Reykjavíkurdætur.

## Æska og menntun
Þuríður Blær fæddist og ólst upp í Reykjavík. Hún sýndi snemma áhuga á leiklist og sviðsframkomu.

Hún stundaði nám í leiklist við Listaháskóla Íslands og útskrifaðist þaðan með BA-gráðu í leiklist árið 2015.

## Starfsferill

### Leikhús
Eftir útskrift hóf Þuríður Blær störf hjá Borgarleikhúsinu þar sem hún lék meðal annars hlutverk Nínu í leikritinu *Mávinum* eftir Anton Chekhov.

Hún hefur komið fram í fjölmörgum uppfærslum, þar á meðal í söngleiknum *Mamma Mia!* og leikritunum *1984* og *Himnaríki og helvíti*. Fyrir leik sinn í *Himnaríki og helvíti* var hún tilnefnd til Grímunar, íslensku leiklistarverðlaunanna.https://leikhusid.is/actors/thuridur-blaer-johannsdottir

Hún hefur einnig leikið í Þjóðleikhúsinu í ýmsum uppfærslum.https://leikhusid.is/actors/thuridur-blaer-johannsdottir

### Kvikmyndir og sjónvarp
Þuríður Blær hefur einnig leikið í íslenskum kvikmyndum og sjónvarpsþáttum. Hún lék meðal annars í kvikmyndinni *Svanurinn* (2017) þar sem hún fór með hlutverk Ástu.

Hún hefur einnig komið fram í kvikmyndinni *Villibráð* og í sjónvarpsþáttum á borð við *Flateyjargátan* og *Ráðherrann*.

### Tónlist
Samhliða leiklist hefur Þuríður Blær starfað í tónlist og er meðlimur í rapphópnum Reykjavíkurdætur, sem var stofnaður árið 2013 og hefur vakið athygli fyrir femínískan boðskap í tónlist sinni.

## Valin verk
**Kvikmyndir**

* *[[Svanurinn (kvikmynd)|Svanurinn]]* (2017) – Ásta
* *Villibráð* (2023)

**Sjónvarp**

* *Flateyjargátan*
* *[[Ráðherrann (sjónvarpsþáttur)|Ráðherrann]]*

## Tilvísanir
Reload

***Reload*** er 7. breiðskífa hljómsveitarinnar Metallica og framhald af plötunni Load (og tekin upp að megninu á sama tíma) þar sem sveitin fór meira út í stíl harðrokks. Söngkonan Marianne Faithfull var með gestaraddir á laginu *The Memory Remains*. Platan var síðasta breiðskífa bassaleikarans Jason Newsted með Metallica.

## Lagalisti

## Tenglar
* [Reload á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Fjölnir Baldursson

Fjölnir Baldursson 

Hann er leikstjóri sjómaður og lífsknusner. Hann hefur gert nokkrar myndir, leiknar og fræðslumyndir. Ótti , Rán og heimildarmyndina Óli Pétur.
...And Justice for All

***...And Justice for All*** er fjórða breiðskífa þungarokkshljómsveitarinnar Metallica og var hún gefin út í september árið 1988. Platan er sú fyrsta með bassaleikaranum Jason Newsted eftir að Cliff Burton lést. Burton samdi bassalínur og texta í laginu To Live is to Die á plötunni. Bassinn á plötunni hefur verið gagnrýndur fyrir að heyrast ekki nægilega í hljóðblönduninni.

Platan var tilnefnd til Grammy-verðlauna fyrir *Best Hard Rock/Metal Performance* árið 1989 en tapaði fyrir Jethro Tull sem var umdeilt.  Metallica hlaut Grammy-verðlaun árið eftir fyrir lagið *One*.

## Lagalisti

## Tenglar
* [...And Justice for All á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
St. Anger

***St. Anger*** er 8. breiðskífa hljómsveitarinnar Metallica. Bassaleikarinn Jason Newsted yfirgaf sveitina áður en upptökur hófust. Upptökustjórinn Bob Rock spilaði bassa á plötunni en platan var sú síðasta sem hann tók upp með sveitinni (allt frá 1990). Upptökurnar hófust árið 2001 en var frestað vegna áfengismeðferðar James Hetfield. Platan er hrá, engin gítarsóló eru á henni og voru sneriltrommur Lars Ulrichs með sérstæðan hljóm.

Robert Trujillo, nýr bassaleikari, gekk til liðs við Metallica við lok upptakanna. 

Titillagið *St. Anger*, hlaut Grammy-verðlaun Award fyrir *Best Metal Performance*. Heimildamynd kom um upptökuferlið árið 2004 sem hét *Some Kind of Monster*.
## Lagalisti

## Tenglar
* [St. Anger á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Death Magnetic

***Death Magnetic*** er 9. breiðskífa hljómsveitarinnar Metallica. Upptökustjóri var Rick Rubin og var þetta fyrsta platan sem bassaleikarinn Robert Trujillo spilaði inn á. Platan leitar í þrassmetalrætur hljómsveitarinnar. 

Metallica vann Grammy-verðlaun, *Best Metal Performance*, fyrir lagið *My Apocalypse*.

Lög sem tekin voru upp en voru afgangs þegar platan kom út rötuðu síðar á stuttskífuna *Beyond Magnetic* (2011).

## Lagalisti

## Tenglar
* [Death Magnetic á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
Ásmundur Jónsson

**Ásmundur Jónsson**, oft nefndur **Ási í Smekkleysu** eða **Ási í Gramminu**, er íslenskur útgefandi, framleiðandi og tónleikahaldari.

Ásmundur hefur starfað lengi innan íslensks tónlistarlífs. Hann hefur komið að útgáfu á íslenskri tónlist á vegum Smekkleysu og starfaði áður við útgáfumál hjá Japís, Gramminu og Fálkanum.

Samkvæmt sögu Smekkleysu var **Gramm** rekið af Ásmundi Jónssyni, Einari Erni Benediktssyni, Dóru Jónsdóttur og Birni Valdimarssyni. Þar varð til vettvangur fyrir sjálfstæða tónlistar- og bókaútgáfu í Reykjavík á níunda áratug 20. aldar.

Ásmundur var ráðinn listrænn stjórnandi Myrkra músíkdaga árið 2020. Í umfjöllun um ráðninguna kom fram að hann hefði komið að skipulagi fjölmargra tónlistarviðburða, meðal annars fyrir Listahátíð í Reykjavík, Reykjavík menningarborg Evrópu 2000 og Jazzvakningu, auk hljómleikahalds með Múm, Sigur Rós og Björk.

Í sömu heimildum kemur fram að Ásmundur hafi sinnt fjölmiðlamálum Bjarkar hér á landi og setið í stjórnum ýmissa samtaka á sviði tónlistar, þar á meðal Félags hljómplötuframleiðenda, Samtaka flytjenda og hljómplötuframleiðenda, Samtóns og Kraums, auk þess að hafa gegnt formennsku í Listráði Hörpu.

Ásmundur Jónsson var sæmdur riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu 1. janúar 2005 fyrir framlag til nýsköpunar á sviði tónlistar.

## Heimildir
Hardwired... to Self-Destruct

***Hardwired... to Self-Destruct*** er 10. breiðskífa hljómsveitarinnar Metallica. Platan er tvöföld og var gefin út á útgáfu sveitarinnar sjálfrar; Blackened Recordings. Á deluxe-útgáfunni er var gefin út þriðja platan sem inniheldur ábreiðulög (með Deep Purple, Rainbow og Iron Maiden), aukalagið *Lords of Summer* og tónleikalög.

## Lagalisti

## Tenglar
* [Hardwired... to Self-Destruct á [Allmusic]. ]

## Tilvísanir
George Lazenby

**George Robert Lazenby** (f. 5. september 1939) er ástralskur leikari. Hann hóf feril sinn sem fyrirsæta og leikari í auglýsingum, og hafði enga reynslu af kvikmyndaleik þegar hann var ráðinn í hlutverk James Bond í kvikmyndinni *[[Í leyniþjónustu hennar hátignar]]* (1969). Hann hafnaði því að leika hlutverkið aftur, en tók þess í stað að sér aðalhlutverk í myndum á borð við *[[Universal Soldier (kvikmynd frá 1971)|Universal Soldier]]* (1971), *[[Who Saw Her Die?]]* (1972), *[[The Shrine of Ultimate Bliss]]* (1974) og *[[Maðurinn frá Hong Kong]]* (1975). Hann tók að sér nokkur minni hlutverk í sjónvarpsmyndum og sjónvarpsþáttum, en var alltaf þekktastur fyrir að hafa sóað tækifærinu eftir Bondmyndina.

## Tilvísanir
Timothy Dalton

**Timothy Leonard Dalton Leggett** (f. 21. mars 1946) er breskur leikari sem er einna þekktastur fyrir að leika James Bond í kvikmyndunum *[[Logandi hræddir]]* (1987) og *[[Leyfið afturkallað]]* (1989).

Líkt og fyrirrennari hans í hlutverki Bonds, Roger Moore, var Dalton frægur áður en hann tók að sér hlutverkið. Hann hafði leikið í sögulegum stórmyndum á borð við *[[Ljónið í vetrarham]]* (Lion in Winter - 1968), *[[Fýkur yfir hæðir (kvikmynd frá 1970)|Fýkur yfir hæðir]]* (*Wuthering Heights* - 1970), *[[Cromwell (kvikmynd)|Cromwell]]* (1970), *[[María Skotadrottning (kvikmynd frá 1971)|María Skotadrottning]]* (1971), í sjónvarpsþáttunum *[[Jane Eyre (sjónvarpsþættir 1983)|Jane Eyre]]* (1983) og hryllingsmyndinni *[[The Doctor and the Devils]]* (1985). Hann var auk þess þekktur sviðsleikari og hafði komið fram með Royal Shakespeare Company.

Dalton var fyrst boðið hlutverk Bonds eftir að Connery sagði sig frá því, en hann hafnaði því af því honum þótti hann sjálfur of ungur. Eftir að Roger Moore sagði sig frá hlutverkinu komu framleiðendur aftur að máli við hann, en hann var upptekinn að leika í ævintýramyndinni *[[Brenda Starr (kvikmynd)|Brenda Starr]]*. Pierce Brosnan var þá boðið hlutverkið, en samningar gengu ekki, og eftir þessar tafir gat Dalton tekið hlutverkið að sér. Fyrri Bondmyndin fékk góða dóma og gekk fádæma vel í kvikmyndahúsum, en sú seinni gekk mun verr, sérstaklega í Bandaríkjunum. Til stóð að gera þriðju myndina, en málaferli milli UA/MGM og Danjaq (eignarhaldsfélags Bondmyndanna) töfðu framleiðsluna um fjögur ár. Þá var samningurinn við Dalton útrunninn og hann ákvað að draga sig í hlé. 

Eftir Bond hefur Dalton tekið að sér fjölbreytt hlutverk í sjónvarpi og kvikmyndum og fengist við talsetningu, meðal annars í *[[Leikfangasaga 4|Leikfangasögu 4]]*.

## Tilvísanir
Biblíuþýðingar á íslensku

**Biblíuþýðingar á íslensku** eru þýðingar á Biblíunni eða einstökum hlutum hennar á íslensku. Slíkar þýðingar eru til frá miðöldum, en fyrsta heildarþýðingin var Guðbrandsbiblía sem kom út á Hólum í Hjaltadal árið 1584.

Þegar Íslendingar tóku kristni um það bil árið 1000, þurftu menn að geta útskýrt hinn nýja sið fyrir almenningi í landinu. Meðal hins fyrsta sem ritað var á íslensku voru „þýðingar helgar“, sem getur bæði átt við ýmiss konar trúarlegar útleggingar, en einnig þýðingar á ritum Biblíunnar. Elstu biblíutextar sem til eru á íslensku eru taldir frá 12. öld, og er þar yfirleitt um að ræða stutta kafla eða tilvitnanir í Biblíuna. Á 13. öld virðist hafa verið unnið markvissar að því að þýða og endursegja einstök rit Biblíunnar, og var þessum þýðingum safnað saman um 1350 í ritsafn sem kallað er Stjórn. Ekki er útlilokað að öll Biblían hafi verið til í íslenskri þýðingu á 14. öld, en ekki hefur tekist að sýna fram á það. Biblía kaþólsku kirkjunnar var eingöngu á latínu, svonefnd Vúlgata.

Með siðaskiptunum þurfti íslenska Biblíu. Oddur Gottskálksson steig fyrsta skrefið og þýddi Nýja testamentið á íslensku, og fékk það gefið út í Hróarskeldu 1540. Þýðingin var gerð eftir Vúlgataútgáfunni á latínu, en Oddur studdist einnig við þýska þýðingu Marteins Lúthers.

Guðbrandur Þorláksson lauk svo verkinu og gaf út heildarþýðingu biblíunnar á Hólum 1584. 
Þýðing Guðbrandsbiblíu byggir á biblíu Lúthers og hinni dönsku biblíu Kristjáns 3. Nýja testamentið í Guðbrandsbiblíu er texti Odds Gottskálkssonar með lagfæringum. Ekki er vitað hverjir þýddu Gamla testamentið. Talið er að Oddur Gottskálksson hafi þýtt Sálmana og Gissur Einarsson hefur verið talinn þýðandi Orðskviða Salómons og Síraksbókar. Hugsanlegt er að Guðbrandur hafi sjálfur þýtt önnur rit Gamla testamentisins.

Hið íslenska Biblíufélag var stofnað 1815 og hefur síðan séð um íslenskar útgáfur Biblíunnar.

## Listi yfir útgáfur
Alls liggja fyrir 11 heildarútgáfur Biblíunnar á íslensku, og hefur þýðingin verið endurskoðuð meira eða minna í þeim flestum. 

Útgáfurnar eru þessar:
* Guðbrandsbiblía, Hólum 1584
* Þorláksbiblía, Hólum 1637-1644
* Steinsbiblía, Hólum 1728 (1734)
* Waysenhússbiblía, Kaupmannahöfn 1747
* Grútarbiblía, eða Biblía Hendersons, Kaupmannahöfn 1813
* Viðeyjarbiblía, Viðey 1841
* Reykjavíkurbiblía, Reykjavík 1859
* Lundúnabiblía, London 1866
* Biblía 20. aldar, 1908-1912 (oft endurprentuð)
* Biblían 1981, Reykjavík 1981
* Biblía 21. aldar, Reykjavík 2007

Af útgáfum Nýja testamentisins má nefna:

* Nýja testamenti Odds Gottskálkssonar Hróarskeldu 1540
* Nýja testamenti Guðbrands, Hólum 1609
* Waysenhúss-Nýja testamenti, Kaupmannahöfn 1746 og 1750
* Nýja testamenti Hendersons, Kaupmannahöfn 1807
* Nýja testamentið, Viðey 1825 og 1827
* Nýja testamentið, Reykjavík 1851
* Nýja testamentið, Oxford 1863 og 1866
* Nýja testamentið, Akureyri og London 1903
* Nýja testamentið, Reykjavík 1906 og 1914 (oft endurprentað)

## Tilvísanir
Gullauga (kvikmynd)

***Gullauga*** (enska: *GoldenEye*) er bresk njósnamynd frá 1995 og sautjánda myndin sem Eon Productions gerðu um leyniþjónustumanninn James Bond. Þetta var fyrsta myndin þar sem Pierce Brosnan fór með aðalhlutverkið. Þetta var líka fyrsta Bondmyndin sem notaði ekkert úr sögum Ian Fleming. Titillinn er aftur á móti fenginn frá landareign Flemings á Jamaíku. Leikstjóri var Martin Campbell. Framleiðendur voru Barbara Broccoli og Michael G. Wilson, en Albert R. Broccoli var ráðgjafi (hann lést árið 1996). Handritið var eftir Michael France.

Myndin hefst á því að Bond og félagi hans, Alec Trevelyan 006 (Sean Bean), eyðileggja sovéska efnavopnaverksmiðju. Alec er drepinn, að því er virðist, af sovéska herforingjanum Ourumov (Gottfried John). Níu árum síðar, eftir upplausn Sovétríkjanna, mistekst Bond að koma í veg fyrir að Ksenia Onatopp (Famke Janssen) frá glæpasamtökunum Janus, ræni nýrri Eurocopter Tiger-herþyrlu frá sýningu í Monte Carlo. Þyrlunnar verður næst vart í ratsjárstöð í Severnaja í Rússlandi þar sem Ourumov og Onatopp myrða alla starfmennina, nema forritarana Boris Grisjenko (Alan Cumming) og Natalju Simonovu (Izabella Scorupco). Þau ræna svo aðgangskóðum fyrir geimárásarkerfið Gullauga. Gullauga er falið í tveimur gervihnöttum og getur eyðilagt raftæki á jörðu niðri með rafsegulbylgju. Bond rekur slóð Janusar til Sankti Pétursborgar og kemst að því að höfuðpaurinn er Trevelyan sem hefur hlaupist undan merkjum. Bond og Natalja elta hann til Kúbu þar sem Natalju tekst að láta gervihnöttinn hrapa til jarðar, en Bond drepur Trevelyan eftir átök á sendibúnaði gervihnattadisksins.

Sex ár liðu frá síðustu Bondmynd þar til *Gullauga* kom út vegna málaferla eftir kaup Giancarlo Parretti á MGM. MGM varð gjaldþrota í kjölfarið, en var endurreist undir heitinu Metro-Goldwyn-Mayer. Á þessum tíma rann samningur Eon við Timothy Dalton út. Brosnan hafði áður verið orðaður við hlutverkið, en framleiðendur ræddu líka við Mel Gibson, Hugh Grant og Liam Neeson sem allir höfnuðu því. Ákveðið var að gera frekari breytingar og fá konu í hlutverk M (Judi Dench). Samantha Bond tók við hlutverki Miss Moneypenny. Desmond Llewelyn lék Q líkt og í fyrri myndum. Tökur fóru fram í Bretlandi, Rússlandi, Monte Carlo og Púertó Ríkó. Þetta var fyrsta myndin sem var gerð í Leavesden Studios í Bretlandi, þar sem Pinewood Studios voru fullbókuð. Titillag myndarinnar var samið af Bono og the Edge og sungið af Tinu Turner.

Myndin gekk mjög vel í kvikmyndahúsum með 356 milljón dala tekjur á heimsvísu. Hún varð fjórða tekjuhæsta mynd ársins og tekjuhæsta Bondmyndin eftir *[[Geimskutlan (kvikmynd)|Geimskutlunni]]* frá 1979. Hún fékk líka almennt fremur góða dóma og gagnrýnendur voru ánægðir með Brosnan í hlutverki Bond. Myndin var frumsýnd í nóvember í Bretlandi og Bandaríkjunum, en á Íslandi var hún jólamynd Háskólabíós og Sambíóanna og var frumsýnd 15. desember.

## Tilvísanir