open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hans Talhoffer

**Hans Talhoffer** var skylmingameistari frá Suður Þýskalandi á 15. öld. Sjö myndskreytt skylmingahandrit eru kennd við hann. 
Í þeim er greint frá fjölmörgum bardagaaðferðum: fangbrögðum eður glímu, beitingu rýtninga, langsverða, atgeira og hvernig barist er á hestbaki. Einnig eru í þeim sýndar valslöngvur, brynvarðir stríðsvagnar og aðrar vítisvélar.
Hans er samtímamaður skylmingameistarans Paulus Kal, en talið er að rígur hafi verið milli þeirra tveggja. En báðir eru þeir taldir til lærisveina
Jóhannes Liechtenhauers helsta skylmingameistara Norður Evrópu á hámiðöldum.

## Heimildir
*Sydney Anglo, *The Martial Arts of Renaissance Europe*, Yale University Press (2000) ISBN 0-300-08352-1, bls. 24.
*Gustav Hergsell, *Talhoffers Fechtbuch von 1467*, Prag 1887; ensk útgáfa: Marc Rector, *Medieval Combat*, Greenhill Books, 2000.
*Gustav Hergsell, *Talhoffers Fechtbuch von 1443*, Prag 1889   
*Gustav Hergsell, *Ambraser Codex*, Prague 1901 http://jfgilles.club.fr/escrime/bibliotheque/talhoffer_ambras/index.html  http://www.schielhau.org/talhoffer1459_ac_duel.html .
*Hans-Peter Hils, *Meister Johann Liechtenauers Kunst des langen Schwertes*, Frankfurt am Main / New York (1985). 
*Schulze, A. and Fortner, S. (eds.), *Mittelalterliche Kampfesweisen* Zabern, Mainz (útgáfa handritsins frá 1467)
**vol. 1 Das Lange Schwert (2006), ISBN 3-8053-3652-7.
**vol. 2 Der Kriegshammer, Schild und Kolben (2007), ISBN 3-8053-3736-1.
**vol. 3 Scheibendolch und Stechschild (2007), ISBN 3-8053-3750-7.
Grafín

**Grafín** er efni gert úr kolefnisatómum sem mynda tvívítt net með jafngildum efnatengjum og er aðeins eitt atóm að þykkt . Þannig myndar grafín þunna slikju sem er 200 falt sterkari en stál.

Áríð 2010 fengu Andre Geim og Konstantin Novoselov nóbelsverðlaunin í eðlisfræði fyrir að einangra efnið fyrstir .

Grafín er búið til með því t.d. að setja límband á grafít og ná þannig örþunnri flögu af grafíni þegar límbandið er fjarlægt því grafít er ekkert annað en samansafn af grafíni sem loðir saman með veikum kröftum.

Hægt er að nota grafín til að búa til kolrör með því að vefja upp grafínið þannig að það myndi rör.

## Tilvísanir

## Tengill
* Graphene's material promise
Sviptifall

**Sviptifall** (*ablativus*) er málfræðilegt fall. Grunnmerking þess er að tákna hreyfinguna frá einhverju. 

Sviptifall er meðal annars til í latínu og sanskrít en flest indóevrópsk mál hafa glatað sviptifallinu.
Hlutlægni

**Hlutlægni** er heimspekilegt hugtak, andstætt huglægni, og felur í sér að eitthvað, sem er sagt vera hlutlægt, sé óháð skynjunum, viðhorfum og löngunum fólks.

Til dæmis veltur það ekki á skynjunum fólks, viðhorfum þeirra eða löngunum hvort Ísland er eyja. Það eru því hlutlæg sannindi að Ísland sé eyja, það eru sannindi sem gilda jafnt fyrir alla menn óháð því hvaða hugmyndir þeir gera sér um Ísland. Oft er litið svo á að fegurð og smekksatriði séu ekki hlutlæg, heldur huglæg. Þannig væru það ekki hlutlæg sannindi að málverkið Mona Lisa sé fallegt, heldur huglæg sannindi sem gilda ekki jafnt fyrir alla menn óháð viðhorfum þeirra. Heimspekingar hafa deilt um hlutlægni smekks og fegurðar. 

## Tengt efni
* *[[De gustibus non est disputandum]]*
* Hluthyggja
* Huglægni
* Óhlutdrægni

## Heimildir og ítarefni
* Moser, Paul. *Philosophy After Objectivity* (Oxford: Oxford University Press, 1993).
* Nagel, Thomas. *The View From Nowhere* (Oxford: Oxford University Press, 1986).
* Rorty, Richard. *Philosophy and the Mirror of Nature* (Princeton: Princeton University Press, 1979).
* Rorty, Richard. *Objectivity, Relativism, and Truth: Philosophical Papers, Vol. 1* (Cambridge: Cambridge University Press, 1991).

## Tenglar
* 
* 
*
Philosophiae Doctor

**Philosophiae doctor**, venjulega skammstafað **PhD**, **Ph.D.**, **D.Phil.** eða **Dr. Phil.** er æðri námsgráða, sem veitt er við háskóla að loknu doktorsprófi.

Orðið „philosophiae“ („heimspeki“) merkir í þessu samhengi sérhverja veraldlega fræðigrein, það er að segja fræðigrein aðra en guðfræði, lögfræði og læknisfræði og ýmsar aðrar verkmenntir.

Upphaf þessarar doktorsgráðu má rekja til Humboldt-háskólans í Berlín en flestir bandarískir háskólar hafa tekið hana upp, svo að nú eru rúmlega 90% af doktorsgráðum sem veittar eru í Norður-Ameríku Ph.D.-gráður.
Um óskiptanlegar línur

***Um óskiptanlegar línur*** (*De Lineis Insecabilibus*) er stutt ritgerð sem eignuð er Aristótelesi en er að líkindum samin af einhverjum eftirmanni hans á 2. öld f.Kr. Í ritgerðinni er leitast við að hrekja kenningar Xenokratesar.
Um liti

***Um liti*** (*De Coloribus*) er ritgerð eignuð Aristótelesi en stundum talin vera eftir Þeófrastos eða Straton. Í ritgerðinni er sett fram sú kenning að allir litir verði til við blöndun svarts og hvíts.

*Um liti* var áhrifamikið rit fram á 17. öld.
Staða vinda

***Staða vinda*** (*Ventorum Situs*) er rit, sem er stundum eignað Aristótelesi en að líkindum ranglega.
Um Melissos, Xenofanes og Gorgías

***Um Melissos, Xenofanes og Gorgías*** er stutt ritgerð sem er ranglega eignuð Aristótelesi. Líklega var ritgerðin samin af aristótelískum heimspekingi á 1. öld.

## Tengt efni
* Melissos
* Xenofanes
* Gorgías
Um dyggðir og lesti

***Um dyggðir og lesti*** (*De Virtutibus et Vitiis Libellus*) er stysta ritið sem eignað er Aristótelesi um siðfræði. Flestir fræðimenn efast nú um að verkið sé réttilega eignað Aristótelesi en sennilega var það samið af aristótelískum heimspekingi.
Doktorsgráða

**Doktorsgráða** eða **doktorspróf** er námsgráða og er æðsta námsgráðan á háskólastigi. Orðið er dregið af latnesku sögninni *docere* sem merkir að kenna en *doctor* er einhver sem kennir; fastráðnir háskólakennarar þurfa víðast hvar að hafa doktorsgráðu.

Ýmsar doktorsgráður eru til en algengastar eru dr. phil. og Ph.D. sem eru skammstafanir fyrir *doctor philosophiae* og *philosophiae doctor* tilsvarslega. Í þessu samhengi er orðið „philosophia“ notað um veraldleg fræði, það er að segja akademískar fræðigreinar aðrar en guðfræði, lögfræði og læknisfræði.

Í guðfræði hefur tíðkast að veita gráðurnar dr. theol. (*doctor theologiae*) eða Th.D. (*theologiae doctor*). Í lögfræði hefur tíðkast að veita gráðurnar Dr.iur. (*doctor iuris*), JD (*iuris doctor*) og S.J.D. (*scientiae iuridicae doctor*). Í læknisfræði hefur tíðkast að veita gráðurnar dr. med. (*doctor medicinae*) og MD (*medicinae doctor*). En JD-gráða er víðast hvar ekki eiginleg doktorsgráða og sömuleiðis er MD-gráða víðast hvar sú námsgráða sem krafist er fyrir almennt lækningaleyfi og jafngildir ekki doktorsprófi. Því er stundum veitt dr. phil. eða Ph.D.-gráða í lögfræði og læknisfræði ofan á *iuris doctor* og *medicinae doctor*-gráður.

D.litt. eða Litt.D.-gráður (*doctor litterarum*) eru sums staðar veittar ofan á doktorspróf sem heiðursgráður fyrir vel unnið ævistarf í fræðum (yfirleitt hugvísindum. Gráðan L.H.D. (*Litterarum humanarum doctor*) er oftast sambærileg við D.Litt.-gráðuna. D.D. (*Divinitatis Doctor*) er stundum veitt guðfræðingum sem sams konar heiðursdoktorsnafnbót. Í lögfræði er LL.D. (*legum doctor*) stundum veitt sem heiðursgráða.

Í sumum Evrópulöndum hefur einnig tíðkast að veita æðra doktorspróf (dr. habil.) eftir doktorsvörn á töluvert umfangsmeira doktorsverkefni eftir fyrstu doktorsgráðu. Ólíkt doktorsverkefni fyrstu doktorsgráðu er verkefni æðra doktorsprófs ekki unnið undir leiðsögn kennara. Handhafi æðra doktorsprófs getur tekist á hendur leiðsögn doktorsverkefna. Í Norður-Ameríku er ekkert æðra doktorspróf veitt en ferlið er ekki ósvipað fastráðningarferlinu (e. tenure track).
Hagfræðin

***Hagfræðin*** (*Oeconomica*) er rit í þremur bókum, sem er eignað Aristótelesi en flestir fræðimenn telja einhvern nemenda hans hafa samið það eða einhvern nemenda Þeófrastosar.
Um drauma

***Um drauma*** (forngríska: Περὶ ἐνυπνίων, latína: *De insomniis*) er ein stysta ritgerð Aristótelesar í *[[Parva Naturalia]]*.
Parva Naturalia

***Parva Naturalia*** eða ***Litlu náttúrufræðiritin*** er hópur ritverka eftir Aristóteles, sem fjalla öll um náttúrufræði sem tengist líkama og sál.

## Ritverk
* Um skynjun og skynjanlega hluti (or ''De Sensu et Sensibilibus'') 
* Um minni og upprifjun (or ''De Memoria et Reminiscentia'') 
* Um svefn og vöku (or ''De Somno et Vigilia'') 
* Um drauma (or ''De Insomniis'') 
* Um draumspá (or ''De Divinatione per Somnum'')  
* Um ævilengd (or ''De Longitudine et Brevitate Vitae'') 
* Um æsku og elli, Um líf og dauða, Um öndun (or ''De Juventute et Senectute'', ''De Vita et Morte'', ''De Respiratione'')
Um minni og upprifjun

***Um minni og upprifjun*** (*De memoria et reminiscentia*) er ritgerð eftir Aristóteles og hluti af *[[Parva Naturalia]]*.
Um öndun

***Um öndun*** er stutt ritgerð eftir Aristóteles og er hluti af *[[Parva Naturalia]]*. *Um öndun* er þriðji hlutinn af verki sem telur einnig *[[Um æsku og elli]]* og *[[Um líf og dauða]]*.
Um ævilengd

***Um ævilengd*** (forngríska: Περὶ μακροβιότητος καὶ βραχυβιότητος, latína: *De longitudine et brevitate vitae*) er ritgerð eftir Aristóteles og er hluti af *[[Parva Naturalia]]*.
Um anda

***Um anda*** (forngríska: Περὶ πνεύματος, latína: *De spiritu*) er heimspekileg ritgerð sem eignuð er Aristótelesi en venjulega ekki talin ósvikin.
Um kynlega kvitti

***Um kynlega kvitti*** (*De mirabilibus auscultationibus*) er safn af stuttum frásögnum sem er ranglega eignað Aristótelesi.

## Tenglar
* ''On Marvellous Things Heard'' (ensk þýðing)
Um hljóð

***Um hljóð*** (*De audibilibus*) er ritgerð sem eignuð er Aristótelesi en að líkindum ranglega. Sennilegt þykir að Straton frá Lampsakos sé höfundur hennar. *Um hljóð* fjallaði um eðlisfræði hljóðs. Ritgerðin er illa varðveitt.
Um jurtir

***Um jurtir*** (*De Plantis*) er rit um jurtafræði, sem er eignað Aristótelesi en ranglega. Talið er að Nikolás frá Damaskus sé höfundur ritsins.
Svipfræðin

***Svipfræðin*** (forngríska: *Φυσιογνωμονικά*, latína: *Physiognomonica*) er forngrísk ritgerð um svipfræði, sem er ranglega eignuð Aristótelesi. Sennilega var hún samin skömmu eftir andlát Aristótelesar eða á 3. öld f.Kr.
Jónas R. Jónsson (plata)

**Jónas R. Jónsson** er 45-snúninga hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1972. Á henni flytur Jónas R. Jónsson tvö lög. Platan er hljóðrituð í mono. Upptaka: Ríkistúvarpið: Pétur Steingrímsson - PYE Recorcling Studios: Allan Florence. Pressun: Philips. Ljósmyndir: Kjartan Kjartansson. Útlit: Jónas R. Jónsson.
 

## Lagalisti
# Bón um frið - *Lag - texti: Einar Vilberg *
# Sólskin - *Lag - texti: Schroeck, Loring - J. R. Jónsson * 

## Um lögin

BÓN UM FRIÐ (Einar Vilberg)

Bassi: Guðjón Magnússon. Trommur: Magnús Magnússon. Gítar: Einar Vilberg. Flauta: Jónas R. Jónsson. Píanó: Þorsteinn Þorsteinsson.

Raddir: Jónas R. Jónsson, Einar Vilberg.

SÓLSKIN (Schroeck-Loring-J. R. Jónsson)

Raddir: Gunnar Þórðarson, Birgir Hrafnsson
Kleanþes

**Kleanþes** (Κλέανθης; 331 f.Kr. – 232 f.Kr.) frá Assos var forngrískur heimspekingur og arftaki Zenons frá Kitíon sem höfuð stóíska skólans í Aþenu. Kleanþes þróaði áfram kenningar Zenons í átt til efnishyggju og algyðistrúar. Kleanþes var kennari Krýsipposar.
Um draumspá

***Um draumspá*** (forngríska: Περὶ τῆς καθ᾽ ὕπνον μαντικῆς, latína: *De divinatione per somnum*) er ritgerð eftir Aristóteles og er hluti af *[[Parva Naturalia]]*. Aristóteles útilokar ekki að draumspá geti átt sér stað en er skeptískur um flestar frásagnir.
Vélfræðin

***Vélfræðin*** (*Mechanica*) er rit sem er ranglega eignað Aristótelesi. Talið er að höfundur verksins hafi verið Straton frá Lampsakos.
Línuletur B

**Línuletur B** er letur sem notað var til að skrifa forngrísku seint á bronsöld, þó nokkru áður en gríska stafrófið var fundið upp. Það féll í gleymsku með falli Mýkenumenningarinnar.

Línuletur B var atkvæðaróf, byggt á eldra myndletri og hefur um 200 tákn. Það var óráðið fram undir miðja 20. öld en á árunum 1951 til 1953 tókst þeim Michael Ventris og John Chadwick að ráða letrið. Línuletur B var þróað úr Línuletri A, sem enn er óráðið en það var ritmál mínóísku menningarinnar á Krít fyrir daga Mýkenumenningarinnar og var ekki notað til að skrifa neina forngríska mállýsku.

## Tengt efni

* Fæstosdiskurinn
* Línuletur A
* Línuletur C

## Ítarefni
* Chadwick, John. *The Mycenaean World* (Cambridge: Cambridge University Press, 1976).
* Chadwick, John. *The Decipherment of Linear B* (Cambridge: Cambridge University Press, 1958, 2. útg. 1990).
* Hooker, J.T. *Linear B: An Introduction* (London: Bristol Classical Press, 1980).
* Palmer, Leonard R. *The Greek Language* (Faber & Faber, 1980).
* Ventris, Michael og Chadwick, John. *Documents in Mycenaean Greek* (Cambridge: Cambridge University Press, 1965, 2. útg. 1973).
Upp á himins bláum boga

**Upp á himins bláum boga** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1981. 
Á henni syngja Jóhann Konráðsson og Kristinn Þorsteinsson íslenzk alþýðulög við undirleik Guðrúnar Kristinsdóttur og Fritz Weisshappel. Samsöngur þeirra Jóhanns og Kristins var hljóðritaður hjá Ríkisútvarpinu 1964. Einsöngur Jóhanns var hins vegar hljóðritaður fyrr, og eru nokkur laganna frá 1947. Og eru tóngæðin þess vegna ekki sambærileg við það sem gerist nú. Platan er pressuð hjá ALFA Hafnarfirði. Ljósmynd á framhlið umslags er frá Akureyri, tekin 1963. Umslagið var offset prentað hjá Valprent h/f Akureyri. Hönnun umslags: Delfi.

## Lagalisti
Hlið A

Jóhann Konráðsson og Kristinn Þorsteinsson syngja íslenzk alþýðulög við undirleik Guðrúnar Kristinsdóttur.

# Upp á himins bláum boga  - *Lag - Texti: Íslenzkt þjóðlag - Benedikt Gröndal* 
# Kossavísur  - *Lag - Texti: Ingl T. Lárusson - Jónas Hallgrímsson* 
# Syng þú mér þitt ljúflingslag   - *Lag - Texti: (Ingi T. Lárusson - Guðmundur Guðmundsson* 
# Sólskríkjan  - *Lag - Texti: Ingi T. Lárusson - Páll Ólafsson* 
# Hríslan og lækurinn  - *Lag - Texti: Ingi T. Lárusson - Páll Ólafsson* 
# Smaladrengurinn  - *Lag - Texti: Skúli Halldórsson - Steingrímur Thorsteinsson* 
# Ástarsæla  - *Lag - Texti: Steingrímur Hall - Steingrímur Thorsteinsson* 
# Ég sé þig aðeins eina  - *Lag - Texti: Áskell Jónsson - Daníel Kristinsson* 
# Vorfögnuður  - *Lag - Texti: Jónas Tómasson - Sveinn Gunnlaugsson* 

Hlið B

Jóhann Konráðsson syngur íslenzk alþýðulög við undirleik Fritz Weisshappel.

# Ætti ég hörpu  - *Lag - Texti: Pétur Sigurðsson - Friðrik Hansen* 
# Vor  - *Lag - Texti: Pétur Sigurðsson - Friðrik Hansen* 
# Kveðja  - *Lag - Texti: Þórarinn Guðmundsson - Gestur* 
# Í fjarlægð  - *Lag - Texti: Karl O. Runólfsson - Cesar* 
# Lindin  - *Lag - Texti: Eyþór Stefánsson - Hulda* 
# Heimþrá  - *Lag - Texti: Ingi T. Lárusson - Indriði Einarsson* 
# Gígjan  - *Lag - Texti: Sigfús Einarsson - Benedikt Gröndal* 
# Dísa  - *Lag - Texti: Þórarinn Guðmundsson - Gestur*
Gupta-veldið

**Gupta-veldið** (गुप्त राजवंश) var fornindverskt ríki sem náði yfir meirihluta Indlands á árunum 320 til 550. Stofnandi Gupta-veldisins var Maharaja Sri-Gupta. Meðan veldið stóð ríkti friður og velsæld og fræði, bókmenntir og listir blómstruðu. Stundum er tímabilið nefnt gullöld Indlands, enda einkenndist það ekki síður af miklum framförum í vísindum og tækni, stærðfræði og rökfræði og heimspeki. Chandragupta 1., Samudragupta og Chandragupta 2. voru merkustu stjórnendur Gupta-veldisins. 

Elstu indversku sagnakvæðin, Purana, eru rituð á þessum tíma og forveri taflsins, chaturanga, varð þar til á 6. öld. 

Gupta-veldið veiktist vegna uppreisna gegn því og brotnaði niður þegar írönskumælandi hunar (kíonítar) gerðu innrásir á Indlandsskaga frá því seint á 5. öld og fram á 6. öld.
Tamning

**Tamning** er það að venja dýr eða jurt við umsjón mannsins. Yfirleitt kemur ræktun við sögu, þar sem þau dýr eru valin til undaneldis, sem best láta að stjórn.

Ástæður tamningar eru margbreytilegar en þar á meðal eru fæðuöryggi og verðmæti afurða, svo sem ullar og skinns, auk þess sem húsdýr gagnast manninum á margvíslegan hátt, þar á meðal í hernaði og í vinnu. Enn fremur hafa menn félagsskap af gæludýrum.
London School of Economics

**London School of Economics and Political Science** (íslenska: *Hagfræði- og stjórnmálafræðiháskólinn í London*, yfirleitt **London School of Economics** eða **LSE**) er almennur rannsóknarháskóli sérhæfður í félagsvísindum og staddur í London, Bretlandi. Hann er einn níu stærstu háskóla sem tilheyra Háskólanum í London. LSE var stofnaður árið 1895 af þeim Sidney Webb, Beatrice Webb og George Bernard Shaw, allir voru meðlimir í Fabian Society. Árið 1900 varð LSE meðlimur í Háskólanum í London og árið 1902 var byrjað að veita nemendum gráður. Þrátt fyrir að það standi í nafninu að LSE sé hagfræðiskóli er kennt og rannsakað í öllum félagsvísindum, m.a. í bókhaldi og fjármálavísindum, mannfræði, hagfræði, landafræði, sagnfræði, alþjóðatengslum, lögfræði, fjölmiðlafræði, hugfræði, stjórnmálafræði, sálfræði og félagsfræði.

LSE er staddur í Westminster í Mið-London á svæðinu milli hverfanna Covent Garden og Holborn. Um 8.700 nemendur eru skráðir í fullu námi og um 1.300 manns starfar í háskólanum. Árið 2008/09 voru tekjur háskólans 203 milljónir breskra punda, úr þeim voru 20,3 milljónir frá rannsóknarstyrkjum. Bókasafn háskólans, British Library of Political and Economic Science, inniheldur rúmlega 1,4 milljónir binda og er heimsins stærsta félags- og stjórnmálavísindabókasafn.

Umsóknaaðferð LSE er sérstaklega ströng og hann er ásamt þeirra breskra háskóla sem hleypa fæstu nemendum inn. Nemendur háskólans eru frá mörgum löndum um allan heim og einu sinni voru nemendur frá fleiri löndum en voru í Sameinuðu þjóðunum. Margir merkismenn hafa útskrifast úr LSE í lögfræði, hagfræði, viðskiptafræði, bókmenntafræði og stjórmálafræði. Meðal þeirra sem vinna í háskólanum og þeirra sem hafa útskrifast hafa 16 manns unnið Nóbelsverðlaunin, voru 34 orðnir þjóðarleiðtogar og margir aðrir hafa unnið Pulitzer-verðlaunin og eru meðlimir í British Academy.

## Heimild
* 

## Tenglar

* Vefsíða LSE
LSE

**LSE** getur átt við: 

* London School of Economics, háskóla í London
* London Stock Exchange, kauphöll Englands
Birkbeck, University of London

**Birkbeck, University of London** áður þekktur sem **Birkbeck College** og stundum skammstafaður sem **BBK** er einn þeirra skóla sem tilheyra Háskólanum í London. Í grunnnámi er boðið upp á kvöldgráður, áætlaðar fyrir vinnandi fólk. Á framhaldsnámsstigi er boðið upp á meistaragráður í hlutanámi og fullu námi en mest kennsla er um kvöldin. Auk þess er hægt að taka Ph.D. gráður í hlutanámi og fullu námi. Háskólinn serhæfir sig í ensku, sagnfræði, listasögu, hugfræði, spænsku og kristallafræði.

Háskólinn var stofnaður árið 1823 sem „London Mechanics Institute“.

## Heimild
* 

## Tenglar
* Vefsíða Birkbecks
Hafez

**Khwāja Šamsu d-Dīn Muḥammad Hāfez-e Šīrāzī** (خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی), þekktastur sem **Hāfez** (1325/26 – 1389/90) var persneskt lýrískt skáld. Hafez var áhrifamesta skáld Persa á 14. öld. Meðal yrkisefnis hans voru ást, trú og hræsni.
Ómar mikli

**Ómar mikli** (عمر بن الخطاب; fæddur um 586 – 590, dáinn 644) var vinur og aðdáandi Múhameðs spámanns. Hann komst til valda að Abú Bakr látnum og ríkti í tíu ár.

Íslamska veldið breiddist hratt út undir stjórn Ómars og lagði meðal annars undir sig Persaveldi á tveimur árum. Ómar var drepinn af persneskum fanga.

Ómar er í hávegum hafður meðal súnní múslima en sjítar telja hann valdaræningja.

## Tilvísanir
Þó líði ár og öld

**Þó líði ár og öld** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1971. 
Á henni flytur Björgvin Halldórsson ellefu dægurlög. Upptaka PYE Recording Studios - Rikisútvarpið Sjónvarpið. Upptöku stjórnuðu:  Allan Caddy. Björgvin Halldórsson og Jón Ármannsson. Hljóðtæknimenn: Allan Florence, Pétur Steingrímsson og Jón Þ. Hannesson. Pressun: Philips. Útlit og ljósmyndir: Baldvin Halldórsson.  Prentun: Kassagerð Reykjavíkur.

## Lagalisti
# Þó líði ár og öld  - *Lag - Texti: Brown, B. Galilll, T Sartone —  Kristmann Vilhjálmsson* 
# Horfðu - *Lag - Texti: Björgvin Halldórsson* 
# Byltingarbál - *Lag - Texti: Hiller,  Simons — Einar Guðmundsson* 
# Grát ei vinur - *Lag - Texti: Scott Davis — Sólrún* 
# Börn - *Lag - Texti: Björgvin Halldórsson - Sigurjón Sighvatsson* 
# Ég á þig enn - *Lag - Texti: Philip Goodhand, Tate, Cokell - Guðmundur Haukur* 
# Sjálfum þér - *Lag - Texti: Chet Powers - Rúnar Júlíusson* 
# Hræðslugleði - *Lag - Texti: K. Reid, . Brooker - Einar Guðmundsson* 
# Vinur í raun - *Lag - Texti: Björgvin Halldórsson - Sigurjón Sighvatsson* 
# Ástin sem heillar minn hug - *Lag - Texti: Roger Cooke, Roger, Greeneway - Pétur Gunnarsson* 
# Með þöglu brosi - *Lag - Texti: Russel, Scott - Jón Gunnarsson* 

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Chanakya

**Chānakya** (sanskrít: चाणक्य; tamílska: சாணக்கியன், um 350 – 283 f.Kr.) var ráðgjafi fyrsta keisara Maurya-veldisins, Chandragupta (um 340 – 293 f.Kr.) og helsti stuðningsmaður hans. Talið er að Chanakya sé höfundur fornindverska stjórnspekiritsins *[[Arthaśāstra]]* (þótt í ritinu sé höfundur nefndur Kautilya og Vishnugupta). Chanakya er talinn frumkvöðull í hagfræði og stjórnmálafræði og er gjarnan borinn saman við Machiavelli, enda þótt Chanakya sé 1800 árum eldri.
Mimar Sinan

**Khoja Mimar Sinan Ağa** (9. maí 1490 – 8. júní 1588) var aðal arkitekt og verkfræðingur Ottómanveldisins á tímum Suleimans I, Selims II og Murads III. Hann stýrði byggingu yfir þrjú hundruð mannvirkja.
Rabindranath Tagore

**Rabindranath Tagore** (bengalska: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর, 7. maí 1861 – 7. ágúst 1941) var bengalskt skáld, rithöfundur, tónlistarmaður og myndlistarmaður sem hafði gríðarlega mikil áhrif á bengalskar bókmenntir og tónlist. Hans frægasta verk var *[[Gitanjali]]* og fyrir það hlaut hann bókmenntaverðlaun Nóbels árið 1913, fyrstur höfunda utan Evrópu.

Nokkrar bækur eftir Tagore hafa komið út í íslenskri þýðingu. *Ljóðfórnir* (Gitanjali) kom út 1919 og *Farfuglar* 1922, báðar þýddar af Magnúsi Á. Árnasyni. Árið 1961 kom út bókin *Skáld ástarinnar*: endurminningar, ljóð, leikrit, erindi, þýdd af Sveini Víkingi, og árið 1964 kom út ljóðabókin *Móðir og barn* í þýðingu Gunnars Dal.
Sun Yat-sen

::: *Þetta er kínverskt nafn: kenni- eða fjölskyldunafnið er Sun, eiginnafnið er Yat-sen.*

**Sun Yat-sen** (12. nóvember 1866 – 12. mars 1925) var kínverskur læknir, byltingarmaður og stjórnmálaleiðtogi. Hann er gjarnan álitinn einn af stofnfeðrum kínverska lýðveldisins og er í dag virtur bæði í Lýðveldinu Kína á Taívan, þar sem hann er kallaður „faðir þjóðarinnar“, og í Alþýðulýðveldinu Kína, þar sem hann er talinn „forveri lýðræðisbyltingarinnar“. Sun lék lykilhlutverk í því að steypa Tjingveldinu af stóli í Xinhai-byltingunni árið 1911. Eftir byltinguna var hann útnefndur bráðabirgðaforseti Lýðveldisins Kína við stofnun þess árið 1912. Síðar stofnaði hann og gerðist fyrsti leiðtogi Þjóðernisflokks Kína. Sun varð sameiningartákn í Kína eftir keisaratímann og er einn fárra kínverskra stjórnmálamanna sem eru enn dáðir beggja megin við Taívansund.

Þótt Sun sé í dag talinn einn ástsælasti leiðtogi Kínverja einkenndist stjórnmálaferill hans af stöðugri baráttu og fjölmörgum útlegðum. Eftir að byltingin heppnaðist sagði Sun fljótt af sér sem forseti vegna þrýstings frá herforingjastéttinni. Hann leiddi síðar byltingarstjórnir sem börðust gegn stríðsherrum sem höfðu lagt undir sig mikinn hluta Kína. Sun entist ekki aldur til að sjá flokk sinn sameina Kína undir einni stjórn á ný í norðurleiðangrinum sem Chiang Kai-shek leiddi. Flokkur Suns, sem hafði á hans dögum verið í bandalagi við kínverska kommúnista, klofnaði í tvennt eftir dauða hans.

Meginarfleifð Suns til kínverskra stjórnmála felst í stjórnmálastefnunni sem hann þróaði og kallaði „þrjú lögmál fólksins“: Þjóðernishyggju (þ.e.a.s. sjálfstæði frá yfirráðum heimsvaldssinna), lýðræði og afkomu fólks (verslunarfrelsi og nútímaskattkerfi).

## Tilvísanir
Zhu Xi

**Zhū​Xī** eða **Chu Hsi** (朱熹, 18. október 1130–23. apríl 1200) var kínverskur skrautritari, sagnaritari, heimspekingur, skáld og stjórnmálamaður í Syðra Songveldinu. Hann hafði áhrif á mótun nýkonfúsíusisma. Hann lagði mikið til kínverskrar heimspeki og hafði áhrif á kínverska heimsmynd. Meðal verka hans eru ritskýringar við Bækurnar fjórar sem síðar urðu undirstaða námskrár fyrir keisaraleg próf í Kína frá 1313 til 1915. Auk þess skrifaði hann um „rannsóknir hlutanna“ (格物; *géwù*) og um hugleiðslu sem aðferð til sjálfsræktar.

Zhu var menntaður í ritum forvera sinna, eins og klassískum kínverskum bókmenntum og ritskýringum við þau. Hann var nokkrum sinnum skipaður embættismaður, þótt hann forðaðist það mestan hluta ævinnar. Hann skrifaði og ritstýrði næstum hundrað ritum og átti í reglulegum bréfaskiptum við aðra fræðimenn. Hann kenndi hópi námsmanna sem sumir fylgdu honum í mörg ár. Hann byggði á kenningum Cheng-bræðra og þróaði áfram frumspekikenningar um lögmál (*[[li (konfúsíusismi)|li]]*) og lífsorku (*[[qi (konfúsíusismi)|qi]]*). Fylgjendur hans skrifuðu niður þúsundir af samræðum sem þeir eignuðu honum.

## Tilvísanir
King's College London

**King's College London** (óformlega **King's** eða **KCL**) er almennur rannsóknarháskóli staddur í London, Bretlandi. Hann er einn níu stærstu háskóla sem tilheyra Háskólanum í London. King's College London segist vera elsti háskólinn á Bretlandi og var stofnaður af Georg 4. og hertoganum af Wellington árið 1829. Skólanum var gefið Royal Charter árið 1836. King's var einn tveggja háskólanna sem stofnuðu Háskólann í London. 

King's er skiptur í níu deildir á fimm háskólalóðum: fjórar eru í Mið-London og hin í Denmark Hill í Suður-London. Hann er einn stærstu rannsóknarháskóla í grunn- og framhaldsnámi í læknisfræði í Evrópu og starfar í sambandi við sex stöðvar þess Medical Research Council, fleiri en allir aðrir háskólar á Bretlandi. King's er líka stofnandi King's Health Partners rannsóknarseturs í læknisfræði. Um 18.600 nemendur eru skráðir í fullu námi í King's og um 8.030 manns starfar þar, tekjur háskólans árið 2008/09 voru 508 milljónir breskra punda, úr þeim voru 144 milljónir frá rannsóknarstyrkjum

Meðal þeirra sem hafa unnið í háskólanum eða útskrifast þaðan eru 10 Nóbelsverðlaunahafar. King's er í 63. sæti í akademískri röðun háskóla og í 77. sæti á lista breska dagblaðsins *[[The Times]]*.

## Heimild
* 

## Tenglar
* Vefsíða King's College London
Gulafljót

**Gulafljót** (eða **Gulá**) er næstlengsta fljót í Kína (á eftir Jangtse-fljóti) og sjötta lengsta fljót í heimi. Lengd Gulafljótsins er áætluð 5464 kílómetrar (eða 3395 mílur). Fljótið á upptök sín í Bayan Har-fjöllum í Qinghai-héraði í Kína, það rennur í gegnum níu héruð og út í Bóhaíhaf. Fljótið er oft nefnt „vagga kínverskrar menningar“ en kínversk menning á rætur að relja til svæða við árbakka Gulafljótsins.
School of Oriental and African Studies

**School of Oriental and African Studies** (skammstafaður sem **SOAS**, borinn fram  eða , íslenska: *Skóli í austurlenskum og afrískum fræðum*) er einn þeirra háskóla sem tilheyra Háskólanum í London sérhæfður í tungumálum, félagsvísindum, hagfræði, lögfræði og stjórnmálafræði varðandi Asíu, Afríku og Mið-Austurlöndum. Sem stendur er boðið upp á rúmlega 300 BA-námskeið og rúmlega 70 meistaragráður. Í hverri deild er líka hægt að fá MPhil- eða PhD-gráður. 

SOAS var stofnaður árið 1916 og er staddur í Bloomsbury í Mið-London. Hann á ásamt bestu háskóla Bretlands og nokkrir þjóðhöfðingjar, ráðherrar, sendiherrar, hæstiréttardómarar og vinningshafi Friðarverðlaun Nóbels hafa allir útskrifast úr háskólanum. Undanfarin ár hefur háskólinn stækkað mikið, t.d. áttunda áratugnum voru nemendur 1.000 mans og í dag eru þeir rúmlega 4.500 manns. Um það bil helmingur nemenda eru í framhaldsnámi.

Samkvæmt lista breska dagblaðsins *[[The Times]]* er SOAS sjöundi besti háskólinn á Bretlandi.

## Heimild
* 

## Tenglar
* Vefsíða School of Oriental and African Studies
UCL School of Slavonic and East European Studies

**UCL School of Slavonic and East European Studies** (skammstafaður sem **SSEES**, borinn fram , íslenska: *Skóli í slavneskum og austur-evrópskum fræðum*) er skóli í University College London sem sérhæfir sig í mið-evrópskum, austur-evrópskum, suðaustur-evrópskum og rússneskum fræðum. Hann er stærsti skóli sérhæfður í þessum fræðum á Bretlandi. Skólinn var stofnaður árið 1915 af Tomáš Garrigue Masaryk og varð skóli í UCL árið 1999.

Um 500 nemendur eru skráður í grunnnámi í skólanum og 150 í framháldsnámi og um 60 manns starfar þar.

## Heimild
* 

## Tenglar
* Vefsíða UCL SSEES
Háskólinn í Durham

**Háskólinn í Durham** (enska *University of Durham* eða *Durham University*) er háskóli staddur í Durham, Englandi. Hann var stofnaður árið 1832 með þinglögum og honum var gefið Royal Charter árið 1837. Hann var einn fyrsti háskóli sem opnaði á Englandi í rúmlega fimm hundruð ár og talið er að hann gæti verið þriðji elsti háskóli á Englandi. Háskólinn samanstendur af nokkrum deildum og 16 skólum (e. *colleges*), eins og í Oxford og Cambridge. Deildarnir sjá um kennslu og rannsóknir og skólarnir sjá um heimili og velferð grunnnemenda, framháldsnemenda, PhD-nemenda og nokkurra starfsmanna.

Háskólinn er talinn vera mjög virtur og er einn besti háskóli á Bretlandi. Heiðursrektor háskólans er Bill Bryson. Þeir sem útskrifast úr háskólanum má setja stafina *Dunelm* (latnesk skammstöfun á Durham). Eftirfarandi er listi yfir skólana innan háskólans:

* St Aidan's
* St Chad's
* Collingwood
* St Cuthbert's Society
* Grey
* Hatfield
* St Hild & St Bede
* St John's
* Josephine Butler
* St. Mary's
* Trevelyan
* University
* Van Mildert
* Ustinov
* Stephenson
* John Snow
* Ushaw

## Heimild
* 

## Tenglar
* Vefsíða Háskólans í Durham
Skrautskrift

**Skrautskrift** er sjónlistargrein. Hún hefur verið skilgreind sem „listin að gefa táknum samstillt form af kunnáttu og á tjáningarríkan máta“.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Mediavilla, C. *Calligraphy* (Scirpus Publications, 1996).
Eiríksey

**Eiríksey** getur átt við:

* Eiríksey í Eiríksfirði á Grænlandi, þar sem Eiríkur rauði hafði vetursetu. 
* Eiríksey sem er ein af Suðureyjum (*Eriskay*).
Atkvæði

**Atkvæði** er í málfræði byggingareining orða. Orð getur verið myndað úr einu eða fleiri atkvæðum. Hvert atkvæði inniheldur einn og einungis einn sérhljóða en auk hans stundum einnig einn eða fleiri samhljóða. Til dæmis er orðið „menntun“ tvö atkvæði: mennt/un; en orðið „alfræðirit“ hefur fjögur atkvæði: al/fræð/i/rit.

## Tengt efni
* Atkvæðaróf
Imperial College London

**Imperial College London** (opinberlega **The Imperial College of Science, Technology and Medicine**, óformlega **Imperial**) er almennur rannsóknarháskóli staddur í London og sérhæfður í viðskiptafræði, verkfræði, læknisfræði og vísindum. Hann var áður skóli innan Háskólans í London en árið 2007 (100 ára afmæli háskólans) varð hann sjálfstandandi háskóli. Háskólinn var stofnaður árið 1907 og honum var gefið Royal Charter sama ár.

Aðalháskólalóðin er í South Kensington í Mið-London á milli borgarhlutans Kensington og Chelsea og Westminsterborgar. Aðalinngangur háskólans er við Exhibition Road. Háskólinn á nokkrar aðrar lóðir í Chelsea, Hammersmith og Paddington. Talsins á háskólinn 525.233 fermetrar fasteigna, meiri en allir hinir háskólar á Bretlandi. Um það bil 13.500 nemendur eru skráðir í fullu námi í háskólanum og um 3.330 manns starfa þar í kennslu og rannsóknum. Tekjur háskólans var um 694 milljónir breskra punda árið 2008/09, úr þeim voru 290 milljónir frá rannsóknarstyrkjum.

Samkvæmt *[[akademísk röðun háskóla|Akademiskrí röðun háskóla]]* er Imperial 26. besti háskólinn í heimi. Meðal þeirra sem vinna í háskólanum og þeirra sem hafa útskrifast hafa 14 manns unnið Nóbelsverðlaunin og tveir Fields-orðuna.

## Heimild
* 

## Tenglar
* Vefsíða Imperial College London
Fullvalda ríki

**Fullvalda ríki** er ríki, sem hefur yfir að ráða landsvæði, innan hvers fullveldi þess er viðurkennt, auk íbúa, stjórnvalda og sjálfstæðis frá öðrum ríkjum. Fullvalda ríki hefur vald til þess að eiga í misnánum samskiptum við erlend ríki og gera bindandi samninga.

Enda þótt samkvæmt skilgreiningu ætti að geta verið til fullvalda ríki sem er ekki viðurkennt af öðrum ríkjum reynist þó flestum ríkjum erfitt að rækja fullveldi sitt án viðurkenningar annarra ríkja á fullveldi þess.

Fylki Bandaríkjanna eru oft nefnd *ríki* þó þau séu ekki fullvalda.
Eyvindarstaðaheiði

**Eyvindarstaðaheiði** er heiðaflæmi og afréttarland sem liggur á milli Blöndu í Austur-Húnavatnssýslu og Vestari-Jökulsár í Skagafjarðarsýslu og nær frá Hofsjökli niður að heimalöndum jarða í Skagafirði og Húnavatnssýslu.

Eyvindarstaðaheiði er austust heiðanna sem ná yfir hásléttuna norður af Langjökli og Kili og liggur Auðkúluheiði vestan hennar en austan hennar er Hofsafrétt. Heiðin tilheyrði jörðinni Eyvindarstöðum í Blöndudal og dregur nafn af henni. Hún er sameiginlegt upprekstrarland þeirra sveita í Húnavatnssýslu og Skagafirði sem að henni liggja.

Landslag á heiðinni vestanverðri er mótað af jöklum og víða hulið þykkum jökulruðningi og setlögum. Þar er heiðin flatlend og sléttlend og víða ágætlega gróin. Þar er hún víðast í 400-500 metra hæð yfir sjávarmáli. Vesturhluti heiðarinnar liggur norður með Blöndudal og Svartárdal í Húnavatnssýslu og endar í hálsinum sem skilur dalina að. Austurhluti heiðarinnar er hálendur að mestu, grýttur og gróðurlítill, en inn í hann skerast nokkrir dalir.

Allmargar ár og lækir renna um heiðina. Austast er Vestari-Jökulsá, sem kemur upp í nokkrum kvíslum við Hofsjökul og rennur í djúpu gili um Goðdaladal niður í Vesturdal. Svartá í Skagafirði kemur upp í Svartárpollum og rennur niður í botn Svartárdals. Svartá í Húnavatnssýslu kemur upp í svonefndum Bugum og heitir ýmsum nöfnum framan af en eftir að hún kemur niður í Svartárdal kallast hún Svartá. Hún fellur í Blöndu þar sem Svartárdalur og Blöndudalur mætast. Á vesturmörkum heiðarinnar er Blanda. Hún kemur upp í mörgum kvíslum og einnig falla í hana margar þverár, svo sem Strangakvísl, Haugakvísl og Galtará.

Hluti Eyvindarstaðaheiðar og Auðkúluheiðar fór undir Blöndulón sumarið 1991. Lónið er 57 ferkílómetrar að stærð og er yfirborð þess í 500 metra hæð yfir sjávarmáli.

Um Eyvindarstaðaheiði lágu löngum fjölfarnar leiðir úr Skagafirði, Svartárdal og Blöndudal, bæði suður Kjalveg og vestur Stórasand.

## Heimildir
*
Herfangskerfi

**Herfangskerfi** (enska: *Spoils system*) er hugtak úr bandarískri stjórnmálaumræðu sem lýsir því þegar stjórnmálaflokkar verðlauna stuðningsmenn sína með stöðuveitingum hjá hinu opinbera. Herfangskerfið var við lýði á 19. öld í Bandaríkjunum en Pendleton-lögin sem tóku gildi árið 1883 mörkuðu tímamót í átt að stjórnsýslu þar sem ráðið var í störf eftir verðleikum frekar en eftir hollustu við stjórnmálaflokka.

## Tengt efni
* Pólitískt veitingarvald

## Tilvísanir
Í sól og sumaryl

**Í sól og sumaryl** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1972. 
Á henni flytur Hljómsveit Ingimars Eydal tólf dægurlög. Upptaka í stereó: Pétur Steingrímsson. Setning: Prentsmiðja Björns Jónssonar. Myndamót: Litróf h.f. Prentun: Valprent. Hönnun: Myndver Akureyri.

## Lagalisti
# Í sól og sumaryl - *Lag - Texti: Gylfi Ægisson* 
# María Ísabel - *Lag - Texti: J. Moreno, Y.L. Moreno - Ásta Sigurðardóttir* 
# Ég sá þig - *Lag - Texti: Gylfi Ægisson* 
# Hún Ásta - *Lag - Texti: Aguile, Kusik, Snyder, Blackley, Hawkens - Örn Bjarnason* 
# Skín sól - *Lag - Texti: Gashoyne, Nregney - Kristján frá Djúpalæk* 
# Viltu nú svara - *Lag - Texti: Paul Simon - Ásta Sigurðardóttir* 
# Hoppsa Bomm - *Lag - Texti: H. Mayer, G. Ruscher, B. Berg - Ásta Sigurðardóttir, Birgir Marinósson* 
# Von - *Lag - Texti: Neil Young - Ásta Sigurðardóttir* 
# Upp við skógarásinn - *Lag - Texti: J. Moreno, Y.L. Moreno - Kristján frá Djúpalæk* 
# Ungur þér ég unni - *Lag - Texti: Jay, Harris - Birgir Marinósson* 
# Lofa skal líf - *Lag - Texti: Huddie, Ledbetter - Kristján frá Djúpalæk* 
# Rokk syrpa - *Lag - Texti: Robert, Guidy, Lee Rosenberg, Bill Hayly - Einar Haraldsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Fedor Emelianenko

**Fedor Emelianenko** (rússneska: *Фёдор Емельяненко*; f. 28. september 1976) er rússneskur bardagaíþróttamaður.
Johann Bockholt

**Johann Bockholt** eða **Jóhann Bucholt** (d. 1602) var dansk-þýskur aðalsmaður sem var tvívegis hirðstjóri eða höfuðsmaður á Íslandi á 16. öld, fyrst 1570-1587 og aftur 1597-1602. Var hann því lengur hirðstjóri en nokkur annar útlendingur.

Bockholt hafði þjónað Friðrik 2. Danakonungi í styrjöldinni við Svía 1563-1570 og staðið sig með ágætum. Varð það að ráði þegar styrjöldinni lauk að hann var sendur til að taka við hirðstjórn á Íslandi en Christoffer Valkendorf, sem gegnt hafði hirðstjórn eitt ár, var settur til annarra starfa. Bockholt kom til Íslands þegar um sumarið, settist að á Bessastöðum og var þar meira og minna alla sína hirðstjóratíð, ólíkt flestum þeim sem gegnt höfðu embættinu áratugina á undan og höfðu staðið stutt við á landinu. Hann kemur því mikið við skjöl á Íslandi á síðustu áratugum 16. aldar. Bockholt stundaði sjálfur verslun og verslaði á öllum höfnum Gullbringusýslu nema Grindavík.

Bockholt er sagður hafa verið duglegur en harður og eftirgangssamur stórbokki og lenti í útistöðum við ýmsa íslenska höfðingja. Þeir Guðbrandur Þorláksson biskup voru góðvinir fyrst eftir að Bockholt kom til landsins en fyrr en varði kastaðist í kekki með þeim og Guðbrandur sendi konungi hvað eftir annað bréf og kvartaði yfir höfuðsmanninum. Bockholt gerðist aftur á móti góðvinur Jóns Jónssonar lögmanns, erkifjandmanns Guðbrandar, og stóðu þeir saman gegn biskupi.

Bockholt mun hafa verið ágætlega menntaður og á meðan þeir Guðbrandur voru vinir gaf biskupinn honum hnattlíkan sem hann hafði smíðað og sýndi hnattstöðu Íslands. Í bókum stjörnufræðingsins Tycho Brahes er þess getið að Bockholt hafi fylgst með deildarmyrkva á tungli frá Bessastöðum 31. janúar 1580, mælt hann og gefið sér skýrslu. 

Bockholt þótti óheppilegt að hafa Alþingi á Þingvöllum og vildi hafa það nær Bessastöðum. Það mun því hafa verið að undirlagi hans sem Friðrik 2. gaf út bréf um það 5. apríl 1574 að þingið skyldi framveigs haldið í Kópavogi þar sem það væri betra og hættuminna. Þessum tilmælum var þó ekki sinnt þótt ýmsir fundir væru haldnir þar, svo sem Kópavogsfundurinn alræmdi löngu síðar.

Konungur vék Bockholt frá árið 1587 af því að honum þótti hann tregur til að greiða afgjöld sín af Íslandi. Peder Thomassen (Pétur Tómasson) tók þá við í eitt ár en síðan varð Lars Thygesen Kruse höfuðsmaður og eftir hann þeir Henrik Krag og Brostrup Giedde, en árið 1597 varð Bockholt aftur höfuðsmaður og fór til Íslands. Embættinu gegndi hann til dauðadags, 1602, og var því höfuðsmaður/hirðstjóri í samtals 23 ár.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
*
Vesúvíus

**Vesúvíus** (ítalska **Monte Vesuvio**, latína *Mons Vesuvius*) er eldfjall við Napólíflóa á Ítalíu. Vesúvíus er um það bil 9 km austan við Napólí og nálægt ströndinni. Vesúvíus er eina eldfjallið á meginlandi Evrópu sem hefur gosið síðustu hundrað ár en síðasta umtalsverða eldgos þar var árið 1944. Tvö önnur virk eldfjöll eru á Ítalíu, Etna og Strombólí, en þau eru bæði á eyjum.

Vesúvíus er þekktast fyrir eldgosið árið 79 e.Kr. sem eyðilagði rómversku borgarnir Pompeii og Herculaneum. Borgirnar voru aldrei byggðar aftur upp en eftirlifandi íbúar og ræningjar fjarlægðu mikið af verðmætum þaðan eftir gosið. Staðsetning borganna gleymdist allt fram á 18. öld þegar þær voru enduruppgötvaðar fyrir tilviljun.
Peder Thomassen

**Peder Thomassen** eða **Pétur Tómasson** var erlendur maður, líklega danskur, sem var höfuðsmaður á Íslandi 1588 og tók við þegar Johann Bockholt var settur af en hafði áður verið umboðsmaður hans. Lítið er um hann vitað en hann er sagður hafa verið kapteinn. Hann var aðeins höfuðsmaður í eitt ár en haustið 1588 veitti Kristján 4. Danakonungur Lauritz Tygesen Kruse embættið og tók hann við því næsta vor.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Brostrup Giedde

**Brostrup Giedde**, **Gjedde** eða **Gedde** (um 1560 – 18. mars 1614) var danskur aðalsmaður sem var hirðstjóri (höfuðsmaður) á Íslandi 1595-1597.

Hann var fæddur í Tommerup á Skáni og var af dönskum háaðli, sonur Knud Giedde, sem dó þegar drengurinn var ungur, og Margarethe Ulfeldt. Móðirin fór að ástunda léttúðugt líferni eftir að hún varð ekkja, var lokuð inni af ættingjum en síðan sleppt en þegar hún lét sér ekki segjast var syninum fyrirskipað árið 1578 að láta múra hana inni í Tommerup fyrir lífstíð („at lade Moderen indemure, selv overvære Indmuringen og befale ham at holde hende indmuret hendes Livstid efter den derom gjorte Skik"). Við þessu varð Giedde og dó móðir hans innimúruð 22 árum síðar, 22. mars árið 1600.

Hann var skipaður hirðstjóri á Íslandi 1595, var kominn til Bessastaða 18. júní og var á Alþingi um sumarið. Hann sigldi utan um haustið en kom aftur árið eftir og var þá á Alþingi. Johann Bockholt tók svo við embættinu öðru sinni árið eftir en Giedde varð höfuðsmaður á Gotlandi árið 1608 og gegndi því embætti til dauðadags.

Kona Giedde (gift 1585) var Dorthe Pallesdatter Ulfeldt (1564-1600). Einn sonur þeirra, Ove Gjedde, fór fyrir landvinningaleiðangri Dana til Indlands árið 1618 og stofnaði nýlenduna í Trankebar. Hann var síðar gerður að ríkisaðmírál.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
*
Poul Stigsen Hvide

**Poul Stigsen Hvide** eða **Páll Stígsson** (d. 3. maí 1566) var danskur aðalsmaður sem var höfuðsmaður (hirðstjóri) á Íslandi laust eftir miðja 16. öld og er helst minnst fyrir það að í hans tíð var Stóridómur lögtekinn.

Afabróðir Páls var Otti Stígsson, hirðstjóri á Íslandi 1542-1547 og aftur sumarið 1551, og hálfbróðir hans var Henrik Krag, sem tók við hirðstjórn af Páli. Páll virðist árið 1525 hafa verið í þjónustu danska aðalsmannsins Anders Bille og árið 1528 fylgdi hann Danakonungi í utanlandsferð. Árið 1529 var hann kominn í þjónustu Jørgen Friis biskups í Viborg.

Páll var orðinn fógeti á Bessastöðum 1554 og gegndi því starfi líklega allan tímann á meðan Knud Stensen var hirðstjóri og tók svo við hirðstjóraembættinu árið 1559, fékk skipunarbréf frá konungi 28. mars 1560 og gegndi embættinu til dauðadags en hafði raunar ári áður fengið embætti í Noregi sem hann var þó ekki búinn að taka við. 

Hann var að mörgu leyti hæfur stjórnandi en harður, konunghollur og duglegur embættismaður, efldi mjög konungsvaldið á Íslandi og þótti röskur við að innheimta gjöld til konungs en virðist hafa komið vel saman við flesta valdamenn landsins. Hann var líka trúrækinn og siðavandur og er ekki síst minnst fyrir Stóradóm, sem leiddur var í lög í embættistíð hans, þótt hann sé varla einn ábyrgur fyrir honum.

Páll reið ofan í keldu (sumir sögðu fjóshaug eða hlandfor) skammt frá Bessastöðum vorið 1566 og drukknaði. Hann var grafinn fyrir framan altarið í Bessastaðakirkju. Á legsteini hans standa orðin „justus, castus, amans religionis“ eða „réttvís, hreinlífur og trúrækinn“. Hann var ókvæntur. Henrik Krag hálfbróðir hans, sem hafði verið hjá honum á Íslandi, tók við hirðstjórastarfinu eftir hann.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* 
*
Síglaðir söngvarar

**Síglaðir söngvarar** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1973. Platan er í mónó. Síglaðir söngvarar er barnaleikrit eftir Thorbjörn Egner - Tónlist eftir Thorbjörn Egner o.fl. Þýðendur: Hulda Valtýsdóttir og Kristján frá Djúpalæk. Leikstjóri: Klemenz Jónsson. Hljómsveitarstjóri: Carl Billich. Stytting og lagfæring á handriti gerð af leikstjóra. Prentun: Valprent hf.

## Persónur og leikendur
*Andrés - Bessi  Bjarnason
*Sívert - Þórhallur Sigurðsson
*Karí - Margrét Guðmundsdóttir
*Trompetleikarinn -  Árni Tryggvason
*Trompetleikarinn - Flosi Ólafsson
*Bóndinn, Þöngull lögreglustjóri og annar borgari - Rúrik Haraldsson
*Sögumaður og borgarstjórinn - Helgi Skúlason
*Gestgjafinn og Nielsen - Lárus Ingólfsson
*Prófessorinn og fyrsti borgari - Klemenz Jónsson
*Ungfrú Sívertsen, alvarleg kona - Sigríður Hagalín
Knud Stensen

**Knud Stensen** eða **Knútur Steinsson** var danskur maður sem var hirðstjóri á Íslandi um miðja 16. öld.

Hann varð hirðstjóri og kóngsins befalingsmaður yfir allt Ísland, eins og það er orðað í dómi Odds Gottskálkssonar lögmanns, sumarið 1554 og tók við embættinu af Poul Huitfeldt. Hann fór utan um haustið en kom aftur næsta vor og kallaði þá biskupana báða, Ólaf Hjaltason og Martein Einarsson, og lögmennina Odd Gottskálksson og Eggert Hannesson, ásamt fleiri fyrirmönnum, til sín á Bessastaði til að fá svör við ýmsum spurningum konungs um landshagi, klaustureignir, kirkjur og fleira.

Hann kom svo á hverju sumri næstu árin. Síðasta sumar hans í embætti, 1559, var hann sendur til Íslands af Friðriki konungi 2., sem þá hafði tekið við eftir lát Kristjáns 3., til að taka hollustueiða af landsmönnum. Hann lét svo af embætti en Páll Stígsson, sem líklega var fógeti alla hirðstjóratíð Knuds, tók við.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
Pétur Einarsson

Pétur Einarsson getur átt við:

* Gleraugna-Pétur Einarsson, sýslumann á 16. öld.
* Pétur Einarsson, leikara (f. 1940).
* Pétur Einarsson (flugmálastjóra)
Ostaskeri

**Ostaskeri** (sjaldan **osthefill**) er áhald notað til að skera ost. Norðurmaðurinn og trésmiðurinn Thor Bjørklund frá Lillehammer fékk einkaleyfi á honum árið 1925. Byrjað var að selja þá árið 1927. Hönnunin er byggð á heflinum eins og smiðir nota. Þess konar ostaskeri er helst notaður í Norðurlöndunum, Hollandi, Belgíu, Þýskalandi, Frakklandi og Sviss. Ástæðan á því er að í þessum löndum er ostur skorinn áður en hann er borðaður og þar fást harðir ostar sem henta ostaskerum vel.
Örvar Kristjánsson (1972)

**Örvar Kristjánsson** er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af Tónaútgáfunni árið 1972. 
Á henni flytur Örvar Kristjánsson tólf harmonikulög. Platan er hljóðrituð í stereo. Upptaka: Pétur Steingrímsson. Ljósmynd: Ásgrímur Ágústssom. Prentun: Valprent hf.

## Lagalisti
# Fyrstu skrefin - *Lag: Pálmi Stefánsson* 
# Valsasyrpa - *Lag: Gamlir húsgangar* 
# Í þorskastríði - *Lag: Örvar Kristjánsson* 
# Dansað á strætinu - *Lag: Bovman* 
# Fiskimannaljóð frá Capri - *Lag: Gústav Vinkler* 
# Marsúrki - *Lag: Erlent lag* 
# Á landstíminu - *Lag: Örvar Kristjánsson* 
# Síkáti koparsmiðurinn - *Lag: C. Peter* 
# Spánskar nætur - *Lag: C. Fernandes* 
# Sunnan sex - *Lag: Gunnar Tryggvason* 
# Tyrol Polki - *Lag: Hasse Wallinn*
# Skottís - *Lag: Erlent lag* 

## Textabrot úr opnu plötuumslags
Henrik Krag

**Henrik Krag** (d. um 1613) var danskur maður sem var tvívegis höfuðsmaður (hirðstjóri) yfir Íslandi á 16. öld. Langur tími leið milli hirðstjóratímabila hans og ekki er alveg öruggt að um sama mann sé að ræða þótt svo sé oftast talið.

Hann var hálfbróðir Poul Stigsen Hvide (Páls Stígssonar), sem var höfuðsmaður frá 1560, og var móðir þeirra Else Mogensdatter Stampe af Klarupgaard en faðir Henriks var Niels Eriksen Krag. Henrik Krag var eitthvað á Íslandi með bróður sínum og er kallaður fógeti í Vestfirðingafjórðungi í dómi 1565. 

Vorið 1566 dó Páll á Bessastöðum og var Henrik samþykktur sem höfuðsmaður á Alþingi um sumarið. Hann fór svo utan um sumarið og kom aftur árið eftir og hafði þá fengið hirðstjórnarvöld hjá konungi. Hann virðist hafa verið fremur vinsæll og vel þokkaður og þótti ekki ganga hart eftir landsmönnum með skatta og aðrar greiðslur sem þeir áttu að gjalda. Hann var heldur ekki lengi í embætti að þessu sinni og Christoffer Valkendorf var skipaður í hans stað 1569.

Rúmum tuttugu árum síðar, 28. febrúar 1591, var Henrik Krag aftur skipaður hirðstjóri á Íslandi. Þá lét hann meira til sín taka og kom á ýmsum breytingum sem margar þóttu til bóta. Jón Halldórsson í Hítardal segir í Hirðstjóraannál að Krag hafi verið einn af þeim hinum nytsamlegustu hirðstjórum og Páll Eggert Ólason segir í ritinu *Menn og menntir* að óvíst sé hvort „nokkur höfuðsmaður á þessu tímabili hafi viljað landsmönnum betur bæði í tillögum og verki, það er hann mátti“.

Krag dvaldi á Íslandi mestalla seinni hirðstjóratíð sína, fór reyndar utan haustið 1593 en var kominn aftur fyrir Alþingi árið eftir. Hann lét af embætti 1595 en lifði í nærri tvo áratugi eftir það, var enn á lífi 22. október 1612 en dáinn fyrir 29. janúar 1614. 

Kona Henriks var Kristen Nielsdatter Munk og áttu þau nokkur börn.

## Heimildir
* *[[Safn til sögu Íslands]]*. 2. bindi, Kaupmannahöfn 1886.
* 
*