open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sannkjör

**Sannkjör** eru þau skilyrði sem þurfa að vera uppfyllt til þess að staðhæfing geti talist sönn. Ísland þarf til dæmis að vera eyja til þess að staðhæfingin „Ísland er eyja“ geti talist sönn og til þess að staðhæfingin „Ísland er stærra en Grænland“ geti talist sönn þarf Ísland að vera stærra en Grænland. 

Bandaríski heimspekingurinn Donald Davidson hefur sett fram þá kenningu að merking staðhæfingar sé fólgin í því að þekkja sannkjör hennar. Samkvæmt þessu skilur maður staðhæfingu ef og aðeins ef maður veit hvernig heimurinn þyrfti að vera til þess að hún gæti talist sönn. Á hliðstæðan máta má segja að maður skilji spurningu og skipun ef og aðeins ef maður veit hvaða upplýsingar þyrftu að koma fram til að svara spurningunni og hvað þyrfti að gera til þess að hlýða skipuninni.

## Tengt efni
*Sagnkjör
*Sannleikur
Leikslokasiðfræði

**Leikslokasiðfræði** eða **afleiðingasiðfræði** er sú tegund siðfræðikenninga sem heldur því fram að afleiðingar athafnar ákvarði hvort hún sé siðfræðilega rétt eða röng, með öðrum orðum að spyrja skuli að leikslokum. Leikslokasiðfræðikenning heldur því fram að siðferðilega rétt athöfn sé sú sem hefur bestar afleiðingar.

Íslensku orðin „leikslokasiðfræði“ og „afleiðingasiðfræði“ eru þýðingar á enska orðinu „consequentialism“, sem G.E.M. Anscombe bjó til í ritgerð sinni frá árinu 1958 „Siðfræði nútímans“ („Modern Moral Philosophy“).

Frægasta leikslokasiðfræðikenningin er nytjastefnan, sem á rætur að rekja aftur til Davids Hume (1711-1776) og Jeremys Bentham (1748-1832) en frægasti málsvari hennar var John Stuart Mill (1806-1873) sem setti kenninguna fram í riti sínu *[[Nytjastefnan]]* árið 1861.

Meginmunurinn á nytjastefnunni og annarri aðgerðasiðfræði er sá að nytjastefnan heldur því fram að bestu afleiðingarnar séu fólgnar í því að hámarka hamingju sem flestra. Nytjastefnan er útbreiddasta og vinsælasta leikslokasiðfræðikenningin en hin endanlegu gildi nytjastefnunnar er eigi að síður ekki nauðsynlegt einkenni á allri leikslokasiðfræði. Leikslokasiðfræðingur gæti til að mynda haldið því fram að bestu afleiðingarnar séu ekki fólgnar í því að hámarka hamingju sem flestra, heldur auka jöfnuð meðal manna sem mest.

## Frægir leikslokasiðfræðingar
*Jeremy Bentham
*John Stuart Mill
*R.M. Hare
*Amartya Sen
*Peter Singer
*Henry Sidgwick

## Tengt efni
*Dygðasiðfræði
*Nytjastefna
*Skyldusiðfræði

## Tenglar
*
*
*
Undirforrit

**Undirforrit** (**fall**, **aðferð** eða **stefja**) eru safn setninga í forritum sem eru endurnýtanlegar. 

## Notkun undirforrita
Þau eru gagnleg ef við höfum forritsbút sem þarf að framkvæma oft. Við spörum pláss með því að geyma forritsbútinn á einum stað í minni. Forrit sem kallar á undirforrit þarf ekki að vita neitt um smáatriðin. Þetta eykur læsileika forrita.

## Kóðadæmi úr C og C++
Hérna er einfalt dæmi um undirforrit sem hefur eina færibreytu (tala) og skilar henni í öðru veldi með því að margfalda henni með sjálfri sér (tala * tala):


```c
int ferningstala (int tala)
 {
     return (tala * tala);
 }
```


þar sem það er skilgreint að undirforritið skili heiltölu eða int og að hún taki inn eina tölu sem er líka heiltala (þ.e. talan tala). Svo mætti kalla á þetta fall svona:


```c
int main()
 {
     int x, y; // Skilgreini heiltölurnar x og y
     y = 2;    // Gef y gildið 2
     x = ferningstala(y);
 }
```


þar sem x er gefið gildið sem kemur úr undirforritinu ferningstala() þegar talan y er sett í gegnum það, talan y hefur þarna gildið 2 og er send í gegnum undirfallið sem margfaldar hana með sjálfri sér og því verður  x = 4 .

## Tengt efni
* Fall í stærðfræði
* Samsetning falla (tölvunarfræði)

## Heimild
* Kári Harðarson (2003).*Undirforrit*: Háskólinn í Reykjavík, Forritunarmál haustið 2003.
Miklavatn (Fljótum)

**Miklavatn** er 7,4 km² stöðuvatn í Fljótum í Skagafirði og er annað stærsta stöðuvatn héraðsins. Grandinn Hraunamöl skilur það frá sjó en frárennsli úr vatninu er um Hraunaós. Vatnið er gamall fjörður en grandinn hefur svo hlaðist upp og lokað honum.

Í vatninu er mikil silungsveiði en þar sem sjór gengur oft inn í vatnið og það er saltara á botninum veiðast þar einnig ýmsir sjávarfiskar. Í Miklavatn rennur Fljótaá úr Stífluvatni en einnig renna í það smærri ár og lækir.

Snemma á 20. öld var til umræðu að grafa skipgengan skurð í gegnum Hraunamöl og gera hafskipahöfn í Miklavatni en ekkert varð úr þeim áformum. Á 5. áratug aldarinnar höfðu sjóflugvélar sem stunduðu síldarleitarflug bækistöð á Miklavatni á sumrin.

## Tilvísanir
Nytjastefna

**Nytjastefna** er leikslokasiðfræðikenning. Samkvæmt nytjastefnunni eru aðgerðir réttar eftir því sem leiða til ánægju, rangar eftir því sem þær leiða til hins gagnstæða, í heiminum öllum. Tilgangsfræði nytjastefnunar fellur undir sældarhyggju. Sagnfræðilega á hún rætur að rekja aftur til Davids Hume (1711-1776) og Jeremys Bentham (1748-1832) en frægasti málsvari hennar var John Stuart Mill (1806-1873) sem setti kenninguna fram í riti sínu *[[Nytjastefnan]]* árið 1861.

Líkt og aðrar leikslokasiðfræðikenningar heldur nytjastefnan því fram að afleiðingar athafnar ákvarði siðferðilegt réttmæti hennar. Meginmunurinn á nytjastefnunni og annarri aðgerðasiðfræði er sá að nytjastefnan heldur því fram að bestu afleiðingarnar séu fólgnar í því að hámarka hamingju sem flestra. Nytjastefnan er útbreiddasta og vinsælasta leikslokasiðfræðikenningin.

## Tengt efni
* Dygðasiðfræði
* Leikslokasiðfræði
* John Stuart Mill
* Skyldusiðfræði

## Tengill
*
Æðra forritunarmál

**Æðra forritunarmál** eða **hámál** er forritunarmál sem í samanburði við lágmál er að jafnaði óhlutbundnara, auðveldara í notkun og auðveldara í flutningi milli verkvanga (mismunandi örgjörva eða stýrikerfa). Dæmi um hámál eru t.d. C++, Java, JavaScript, Julia, Lisp, Python, Prolog, Ada og Delphi.

HTML er ívafsmál en ekki forritunarmál; SQL sem er fyrirspurnarmál, er almennt ekki talið forritunarmál (er þó strangt til tekið í nýrri útgáfum), sem er oft notað af forriturum, venjulega í "bland" með almennu forritunarmáli.

Eftir að forrit hefur verið smíðað í hámáli er það vistþýtt yfir í svokallað vélamál svo það sé keyranlegt á tölvunni.

Hér að neðan er dæmi um lítið forrit sem umreiknar hitastig úr Celsíus yfir í Farenheit, í C++:

    #include 
    using namespace std;
    
    int main()
    {
       int celsius, farenh;
       cout > celsius;
       farenh = 9*celsius/5 + 32;
       cout << "Hiti í Fahrenheit er þá " << farenh << " gráður" << endl;
       return 0;
    }

Langflest, en ekki öll, forritunarmál (Nim er t.d. undantekning), gera greinarmun á stórum og litlum staf, og þó svo að t.d. sé í lagi að nefna breytuna í forritinu hér að ofan Celsíus, er mjög algent að fólk haldi sig við litla stafi, eða noti stóra stafi í ákv. tilgangi í einstaka aðstæðum. Ef breytan væri með stórum staf, þarf s.s. samræmi þar sem hún er annars staðar notuð, en það samræmi þarf ekki í textastrengnum eins og sést með Fareinheit. Margir forritarar nota ensk breytuheiti (og fyrir nöfn á öðru, s.s. föllum), af gömlum vana, frá því að forritunarmál réðu ekki við séríslenska stafi, eða af góðum ástæðum vegna samvinnu (síðar gæti verið ráðinn erlendur forritari í íslenskt fyrirtæki, eða forrit gert opinbert öllum heiminum, "open source"). Hins vegar ráða nú mörg mál við svoleiðis stafi, eða jafnvel gríska (sem getur verið mjög gagnlegt sumu stærðfræðitengdu samhengi), kínverska, og sum jafnvel emoji (líka fyrir breytur, þar sem ekki ráðlagt, en gott er að hafa alla þessa möguleika í textastrengjum).

Forritunarmál eru almennt séð með *lykilorðum* á ensku, sbr. t.d. *return* hér að ofan (og *select* í SQL). Þau eru hins vegar talin í örfáum tugum í flestum málum, og enskukunnátta er því í raun ekki skilyrði til að læra forritun. Þó hefur t.d. verið gert eitt mál (sem vitað er um) sem byggir á íslensku, Fjölnir og nokkuð mörg (til samans) sem byggja á öðrum málum, sennilega fá fyrir hvert og eitt, til að mynda til byggt á arabísku (og þá skrifuð frá hægri til vinstri) og kínvesku.
Refasveit

**Refasveit** kallast byggðarlagið við enda Langadalsfjalls innst við Húnafjörð, frá Blönduósi að Laxá. Við sjóinn eru háir bakkar, en annars einkennist sveitin af melum, móum og mýrun. Í sveitinni eru fjögur vötn; Langavatn nyrst, svo Hólmavatn, Réttarvatn og loks Grafarvatn syðst.

## Bæir
Bæir sem teljast til hinnar eiginlegu Refasveitar eru:
* Lækjardalur
* Kúskerpi
* Flúðabakki
* Sölvabakki
* Svangrund
* Síða
* Bakkakot
* Blöndubakki
* Enni
* Breiðavað
Rauðukambar

**Rauðukambar** eru um 200-300 metra líparít-hryggir sem kljúfa Þjórsárdal í tvo botna. Vestan kambanna rennur Bergálfsstaðaá en Fossá og Fossárdalur fyrir austan þá. Vestan við Rauðukamba er Þjórsárdalslaug, sem Landsvirkjun bjó til úr afgangssteypu frá Búrfellsvirkjun. Á þessum stað er jarðhiti, sem nýttur er í laugina.
Mýrasýsla

**Mýrasýsla** (einnig **Mýrar**) var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueining á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.

Mýrarsýsla er á Vesturlandi og nær frá Hvítá í Borgarfirði að Hítará. Sýslan er alls 3.270 km².

## Náttúrufar
Úti fyrir strönd Mýrasýslu eru ótal sker og er aðgrunnt að ströndinni. Mestur hluti sýslunnar er láglendur og kallast hann einu nafni *[[Mýrar]]* og ná þær allt inn að Norðurá og Gljúfurá meðfram Hvítá. Mýrarnar eru víða illar yfirferðar, með lágum klapparholtum inn á milli. Holt þessi eru mörg hver vaxin birkikjarri. Upp af Mýrunum ganga síðan dalir inn í hálendið; helstu dalir eru Hítardalur, Hraundalur með Langavatnsdal, Norðurárdalur og Þverárhlíð austust. 

Mýrasýslan er öll gróðursæl og er gróðurlendið útbreiddast á Mýrum. Afréttir eru einnig grösugir. Í Mýraeldum vorið 2006 skemmdist þó nokkurt gróðurlendi en líklegt er talið að það muni ná sér á einhverjum áratugum.

## Stjórnsýsla
Mýrasýsla er í lögsagnarumdæmi með Borgarfjarðarsýslu og hefur sýslumaður aðsetur sitt í Borgarnesi. Sveitarfélög innan Mýrasýslu eru tvö, Borgarbyggð og Hvítársíðuhreppur.

### Kjördæmið
Mýrarsýsla var kjördæmi í Alþingiskosningum fram til 1959, er Vesturlandskjördæmi var myndað.

## Heimild
*
Edmund Husserl

**Edmund Gustav Albrecht Husserl** (8. apríl 1859, Prostějov – 26. apríl 1938, Freiburg) var þýskur heimspekingur, sem er þekktur sem „faðir“ fyrirbærafræðinnar.

Husserl fæddist inn í gyðingafjölskyldu í Prostějov (Prossnitz) í Moravíu í Tékkóslóvakíu (sem var þá hluti af Austurríki-Ungverjalandi). Hann var nemandi Franz Brentano og Carl Stumpf en hafði síðar mikil áhrif á  Edith Stein, Eugen Fink, Martin Heidegger, Jean-Paul Sartre og Maurice Merleau-Ponty meðal annarra. Árið 1887 gerðist hann kristinn mótmælandi. Hann kenndi heimspeki í Halle frá 1887, þá í Göttingen sem prófessor frá 1901 og að lokum í Freiburg im Breisgau frá 1916 til 1928 þegar hann settist í helgan stein. Hann hélt þó áfram að fást við og skrifa um heimspeki og nota bókasafnið í Freiburg þar til honum var meinað að gera það vegna gyðinglegs uppruna síns. 

## Helstu ritverk
* 1887. *Über den Begriff der Zahl. Psychologische Analysen*.
* 1891. *Philosophie der Arithmetik. Psychologische und logische Untersuchungen*.
* 1900. *Logische Untersuchungen. Erste Teil: Prolegomena zur reinen Logik*. 
* 1901. *Logische Untersuchungen. Zweite Teil: Untersuchungen zur Phänomenologie und Theorie der Erkenntnis*.
* 1911. *Philosophie als strenge Wissenschaft*.
* 1913. *Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Philosophie. Erstes Buch: Allgemeine Einführung in die reine Phänomenologie*.
* 1928. *Vorlesungen zur Phänomenologie des inneren Zeitbewusstseins*.
* 1929. *Formale und transzendentale Logik. Versuch einer Kritik der logischen Vernunft*.
* 1931. *Mèditations cartèsiennes*.
* 1936. *Die Krisis der europäischen Wissenschaften und die transzentale Phänomenologie: Eine Einleitung in die phänomenologische Philosophie*.
Háskóli

**Háskóli** er menntastofnun þar sem fer fram æðri menntun og vísindalegar rannsóknir. Námsgráður sem veittar eru í háskólum eru í grófum dráttum á þremur stigum:  bakkalárstigi (til dæmis B.A. – og B.S.-gráður eða sambærilegar gráður sem eru gráður veittar að loknu grunnnámi); kandídatsstigi (*magister* gráður sem eru veittar að loknu eins eða tveggja ára framhaldsnámi); og að lokum doktorsstigi (doktorsgráður sem veittar eru að loknu umfangsmiklu rannsóknatengdu framhaldsnámi en doktorsgráða er æðsta námsgráða sem veitt er á Íslandi).

* Kennaraháskóli er háskóli sem hefur það hlutverk að mennta kennara fyrir grunn- og framhaldsskólastig.
* Listaháskóli er skóli á háskólastigi sem býður einkum upp á menntun í listgreinum á borð við myndlist, leiklist og tónlist.
* Tækniháskóli er háskóli sem útskrifar aðallega tæknifræðinga og verkfræðinga.
* Viðskiptaháskóli er skóli sem undirbýr nemendur aðallega fyrir starf í viðskiptalífinu.

## Íslensk og erlend hugtakanotkun
Íslenska orðið „háskóli“ er notað jafnt um alla skóla á háskólastigi. Á öðrum tungumálum er oft gerður greinarmunur annars vegar á þeim skólum á háskólastigi þar sem einungis eða að langmestu leyti fer fram kennsla á grunnstigi eða á afar takmörkuðu sviði (svo sem tæknivísindum eða viðskiptum) og hins vegar á skólum þar sem kennsla fer fram í flestum greinum vísinda, bæði á grunn- og framhaldsstigi og rannsóknarstarfsemi er öllu umfangsmeiri.

Á ensku er til að mynda gerður greinarmunur á „*college*“ og „*university*“, þar sem „*college*“ er skóli á háskólastigi, sem veitir námsgráður einkum á grunnstigi, ef til vill á takmörkuðu sviði (samanber til dæmis viðskiptaháskóla eða „*business college*“) en orðið „*university*“ er notað um háskóla þar sem kenndar eru allar helstu greinar vísinda, veittar eru námsgráður á framhaldsstigi og rannsóknarstarfsemi er venjulega töluvert meiri en í þeim skólum sem teljast vera „*college*“.

Sams konar greinarmunur endurspeglast meðal annars í norsku orðunum „høyskole“ („*høgskole*“ á nýnorsku) og „*universitet*“, dönsku orðunum „*professionshøjskole*“ og „*universitet*“ og sænsku orðunum „*högskola*“ og „*universitet*“.

Af þessum sökum hefur verið lagt til að kalla íslenska háskóla sem samsvara „*university*“ eða „*universitet*“ *rannsóknarháskóla* en láta öðrum skólum eftir orðið „háskóli“. Háskóli Íslands væri þá dæmi um rannsóknaháskóla en Listaháskóli Íslands og Háskólinn á Bifröst væru venjulegir háskólar.

## Tenglar
The Latin Library

**The Latin Library** er vefsíða sem hýsir latneska texta í almannaeigu. Textarnir eru fengnir frá mismunandi stöðum. Margir voru skannaðir inn úr bókum sem eru lausar undan höfundarétti. Aðrir voru halaðir niður af ýmsum síðum á veraldarvefnum (sumar þeirra eru ekki lengur til). Leyfi hefur fengist fyrir birtingu flestra nýrri textanna. Textarnir eru ekki ætlaðir til nýtingar í rannsóknum og þeim er ekki ætlað að leysa af hólmi fræðilegar útgáfur með handritaskýringum. Á vefsíðunni eru engar þýðingar. William L. Carey í Fairfax, Virginíu, heldur síðunni við, sem er hluti af stærra Ad Fontes Academy vefsíðu.

## Tengt efni
*Latneskar bókmenntir

## Heimild
*

## Tengill
*The Latin Library homepage.
Martin Heidegger

**Martin Heidegger** (26. september 1889 – 26. maí 1976) var þýskur heimspekingur.

Heidegger hafði áhrif á marga aðra heimspekinga en meðal nemenda hans voru Hans-Georg Gadamer, Hans Jonas, Emmanuel Levinas, Hannah Arendt, Xavier Zubiri og Karl Löwith. Maurice Merleau-Ponty, Jean-Paul Sartre, Jacques Derrida, Michel Foucault, Jean-Luc Nancy og Philippe Lacoue-Labarthe kynntu sér einnig verk hans ítarlega. Auk þess að vera mikilvægur hugsuður í hefð fyrirbærafræðinnar er Heidegger álitinn mikilvægur hugsuður í tilvistarspeki, afbyggingu, túlkunarfræði og póstmódernisma. Hann reyndi að beina vestrænni heimspeki frá frumspekilegum og þekkingarfræðilegum spurningum og í áttina að verufræðilegum spurningum, það er að segja, spurningum um þýðingu verunnar, eða hvað það þýðir „að vera“. Heidegger var meðlimur í nasistaflokknum og hefur verið umdeildur meðal annars af þeim sökum.

## Tengt efni
* Fyrirbærafræði
* Edmund Husserl
* Jean-Paul Sartre
* Tilvistarspeki
* Túlkunarfræði

## Tenglar
*
Ok

**Ok** er 1.177 metra há dyngja úr grágrýti vestan Kaldadals. Á toppi hennar var samnefndur jökull sem er nú horfinn með öllu. Dyngjan myndaðist við hraungos á hlýskeiði síðla á ísöld.

Árið 2019 var haldin minningarathöfn um jökulinn  og var minnisvarði reistur þar. Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra, Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfisráðherra, Mary Robinson, fyrrum forseti Írlands og Andri Snær Magnason, rithöfundur, voru meðal viðstaddra. Nú er þar stöðuvatnið Blávatn.

## Tilvísanir
Næfurholt

**Næfurholt** er landnámsjörð (fyrsti þekkti ábúandi vegin á alþingi 1196 Beinir Sigmundarson) og efsti bær á Rangárvöllum, um 12 km vnv frá Heklu, undir Bjólfelli. Bærinn hefur oftar en einu sinni verið færður vegna náttúruhamfara, t.d. eftir Heklugos árið 1845. Þó svo að bærinn sé mjög nálægt Heklu sést hún ekki frá núverandi bæjarstæði, vegna þess hve hár Bjólfellshálsinn er fyrir austan bæinn.

Heimiliskirkja var í Næfurholtslandi frá því fyrir 1200 en var aflögð 1765.
SVR

Eftirfarandi síður geta átt við **SVR**:
* SVR sem fyrrum skammstöfun fyrir Strætisvagna Reykjavíkur en nú Strætó bs..
* SVR sem er skammstöfun fyrir Utanríkisleyniþjónustu Rússneska Sambandsríkisins
1499

Árið **1499** (**MCDXCIX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þorvarður Erlendsson varð lögmaður sunnan og austan.
* Benedikt Hersten varð hirðstjóri.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 8. janúar - Loðvík 12. Frakkakonungur giftist Önnu af Bretagne, ekkju forvera síns, Karls 8.
* 28. júlí - Fyrri orrustan við Lepanto: Tyrkneski sjóherinn vann öruggan sigur á flota Feneyinga.
* 18. september - Vasco da Gama sneri aftur til Lissabon úr fyrstu siglingunni til Indlands.
* 22. september - Maximilían 1. keisari hins Heilaga rómverska ríkis, neyddist til að viðurkenna *de facto* sjálfstæði Svisslendinga.
* 28. nóvember - Játvarður jarl af Warwick var tekinn af lífi, að sögn fyrir að hafa reynt að flýja úr Tower of London.
* Franskur her undir stjórn Loðvíks 12. tók Mílanó og hrakti Ludovico Sforza hertoga á burt.
* Svartfjallaland, síðasta frjálsa konungsríkið á Balkanskaga, fellur í hendur Ottómana.

### Fædd
* 29. janúar - Katharina von Bora , eiginkona Marteins Lúthers (d. 1552).
* 14. október - Claude af Bretagne, drottning Frakklands (d. 1524).
* 31. mars - Píus IV páfi (d. 1565).
* 3. september - Diane de Poitiers, hjákona Hinriks 2. Frakkakonungs (d. 1566).

### Dáin
* 1. október - Marsilio Ficino, ítalskur heimspekingur (f. 1433).
* 28. nóvember - Játvarður jarl af Warwick, bróðursonur Játvarðar konungs 4. og Ríkharðs 3. og síðasti karlmaðurinn af York-ætt.
* John Cabot (Giovanni Caboto), ítalskur landkönnuður (f. um 1450).
1498

Árið **1498** (**MCDXCVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Helgi Oddsson lögmaður lét af embætti.

### Fædd

### Dáin

## Erlendis
* 20. maí - Vasco da Gama kemur til Kalíkút á Indlandi, fyrstur Evrópubúa til að sigla sjóleiðina til Indlands, suður fyrir Afríku.
* Ágúst - Kristófer Kólumbus kannar meginland Suður-Ameríku í þriðju ferð sinni til Nýja heimsins.
* 17. apríl - Loðvík 12. varð konungur Frakklands.
* Júní - Niccolò Machiavelli kjörinn annar kanslari lýðveldisins Flórens.
* 30. júní - Maximilian 1. stofnaði Vínardrengjakórinn.
* 5. ágúst - Barthólómeus Kólumbus, bróðir Kristófers Kólumbusar, stofnaði Santo Domingo (nú í Dóminíska lýðveldinu) og er borgin elsta varanlega aðsetur Evrópubúa í Vesturheimi.
* Portúgalir sigla upp með ströndum Tansaníu og Kenýa.
* John Cabot siglir úr höfn og ætlar í nýjan leiðangur en sést aldrei framar.

### Fædd
* Soffía af Pommern, Danadrottning, kona Friðriks 1. (d. 1568).
* Hieronymus Bock, þýskur grasafræðingur (d. 1554). 
* 15. nóvember - Elinóra af Austurríki, drottning Portúgals og síðar Frakklands (d. 1558). 

### Dáin
* 7. apríl - Karl 8. Frakkakonungur (f. 1470).
* 23. maí - Girolamo Savonarola, ítalskur munkur og umbótamaður í Flórens brenndur á báli, (f. 1452).
* 16. september - Tomás de Torquemada, leiðtogi spænska rannsóknarréttarins (f. um 1420).
Will Durant

**William James Durant** (5. nóvember 1885 &mdash; 7. nóvember 1981) var bandarískur sagnfræðingur, heimspekingur og rithöfundur.

## Helstu ritverk
* (1926) *The Story of Philosophy*. 
* (1927) *Transition*.
* (1930) *The Case for India*.
* (1931) *Adventures in Genius*.
* (1953) *The Pleasures of Philosophy*.
* (ásamt Ariel Durant) (1968) *The Lessons of History*. – Íslensk þýðing: *Í ljósi sögunnar* (1985). Björn Jónsson þýddi.
* (ásamt Ariel Durant) (1970) *Interpretations of Life*.
* (ásamt Ariel Durant) (1977) *A Dual Autobiography*.

### Saga siðmenningar
* (1935) *Our Oriental Heritage*.
* (1939) *The Life of Greece*. – Íslensk þýðing: *Grikkland hið forna* 1–2 (1967). Jónas Kristjánsson íslenskaði og samdi viðauka. Endurprentað 1979 og 1993.
* (1944) *Caesar and Christ*. – Íslensk þýðing: *Rómaveldi* 1–2 (1963 og 1965). Jónas Kristjánsson íslenskaði. Endurprentað 1993.
* (1950) *The Age of Faith*.
* (1953) *The Renaissance*. 
* (1957) *The Reformation*. – Íslensk þýðing fyrsta hluta verksins: *Siðaskiptin* 1-2 (1989). Björn Jónsson þýddi.
* (ásamt Ariel Durant) (1961) *The Age of Reason Begins*.
* (ásamt Ariel Durant) (1963) *The Age of Louis XIV*.
* (ásamt Ariel Durant) (1965) *The Age of Voltaire*. 
* (ásamt Ariel Durant) (1967) *Rousseau and Revolution*. 
* (ásamt Ariel Durant) (1975) *The Age of Napoleon*.

## Tengill
* Will Durant Foundation
Alnæmi

**Alnæmi** (líka kallað **eyðni**; á ensku: **AIDS**, skammstöfun á *acquired immune deficiency syndrome („áunnin [[Ónæmiskerfi|ónæmis]]<nowiki/>-skerðing“))* er samsafn einkenna og sýkinga sem stafar af skertu ónæmiskerfi líkamans vegna smitunar af HIV-veirunni. HIV getur smitast með blóði, sæði, leggangavökva og brjóstamjólk. Mögulegt er fyrir barn að sýkjast af HIV-veirunni við fæðingu. 

HIV-veiran sýkir frumur sem gegna hlutverki í ónæmiskerfi mannsins, þá aðallega T-hjálparfrumur af undirgerð CD4+. T-hjálparfrumur eru nauðsynlegar fyrir lært ónæmi, þ.e. að líkaminn geti varist þeim sýklum sem hann hefur séð áður. Veiran drepur þessar frumur. Nokkrum árum eftir sýkingu er fjöldi CD4+ T-hjálparfrumna orðinn svo lágur að líkaminn getur ekki lengur varist nýjum sýkingum. Þá hefur veiran veikt ónæmiskerfið verulega og fólk fær ýmsar tækifærissýkingar. Þá kallast sjúkdómurinn alnæmi*.* Á þessu stigi hrakar fólki hratt og þyngdartap er algengt. 

Alnæmissjúkdómurinn var fyrst greindur 18. júní 1981 í Los Angeles í fimm samkynhneigðum körlum. Lækning við HIV er ekki til, en hægt er að halda sýkingunni algerlega í skefjum með nýjum lyfjum. Með réttri lyfjameðferð er einstaklingur ekki smitandi. Án meðferðar má reikna með að lifa í 9 til 11 ár.

Talið er að vírusinn hafi upphaflega komið úr öpum í Afríku í byrjun 20. aldar, því að veiran er afar skyld apa-eyðniveirunni.

Áætlað er að 37 milljónir séu smitaðir af sjúkdóminum og að hann hafi dregið 35 milljón manns til dauða. Tveir af hverjum þrem HIV-smituðum búa í Afríku sunnan Sahara. Hæst er algengi alnæmi í Botsvana (24%) og Svasílandi (27%).

## Alnæmi á Íslandi
Í lok árs 2016 höfðu samtals 361 greinst með HIV á Íslandi frá upphafi, 257 karlar og 104 konur. Af þeim höfðu 73 greinst með alnæmi og 39 látist af völdum HIV. Árlega greinast undir 30 einstaklingar með HIV á Íslandi.

## Tenglar

* Alnæmissamtökin á Íslandi

## Tilvitnanir
Ólafur Ólafsson (kaupsýslumaður)

**Ólafur Ólafsson** (fæddur 23. janúar 1957) er íslenskur kaupsýslumaður og aðaleigandi skipaflutningafélagsins Samskipa. Hann er jafnframt meðal þeirra sem hlotið hafa dóm í svonefndum hrunmálum, en hefur ávallt haldið fram sakleysi sínu, bæði fyrir íslenskum dómstólum og Mannréttindadómstól Evrópu.

Ólafur var ráðinn forstjóri Samskipa hf. árið 1990. Árið 2003 varð hann starfandi stjórnarformaður Samskipa. Hann kom við sögu í baráttunni um Ker hf. og var í forsvari fyrir Kjalar ehf. sem hafði betur gegn fjárfestingarfélaginu Gretti hf. í baráttunni um félagið.

Ólafur er stjórnarformaður Alfesca og einnig Kjalars invest sem var annar stærsti hluthafi Kaupþings banka. Hann fór fyrir svonefndum S-hóp sem keypti meirihluta í Búnaðarbankanum við einkavæðingu hans 2002.

Í upphafi árs 2007 stofnaði Ólafur, ásamt konu sinni Ingibjörgu Kristjánsdóttur landslagsarkitekt, velgerðarsjóð sem ætlað er að styrkja fátæk börn í Afríku til mennta. Hjónin lögðu fram einn milljarð króna sem stofnfé sjóðsins.

Sumarið 2007 hófust deilur milli Ólafs og nágranna hans í Eyja- og Miklaholtshreppi á Snæfellsnesi, þar sem Ólafur á sumarbústað. Kvörtuðu nágrannarnir undan hávaða frá þyrlu sem Ólafur notar til að ferðast milli Reykjavíkur og sumarbústaðar síns, en hann gaf lítið fyrir kvartanirnar.

Í maí 2009 var svo gerð húsleit í fyrirtækjum í eigu Ólafs og einnig í sumarbústað hans í sambandi við kaup Al Thani á hlut í Kaupþingi.

## Ferill
### Sakaferill
Ólafur var, ásamt Hreiðari Má Sigurðssyni, Sigurði Einarssyni og Magnúsi Guðmundssyni, sakfelldur fyrir Hæstarétti þann 12. febrúar 2015 fyrir sinn þátt í Al-Thani-málinu og dæmdur í fjögurra og hálfs árs fangselsi. Ólafur hóf afplánun dómsins þann 24. febrúar 2015.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Ólafur Ólafsson; af Hvítbók.vg
* ''Stofnun velgerðarsjóðs''; af RÚV.is
* ''Koma Elton John til Ísland í tilefni af afmæli Ólafs''; af Mbl.is
* ''Flýgur á 150 milljóna þyrlu''; grein í Fréttablaðinu 4. júlí 2007
* ''Ólafur segir engan hagnað hafa runnið til sín''; af Mbl.is
* ''Mun skipta miklu máli fyrir Kaupþing''; af Mbl.is
* ''Milljarðalán án áhættu''; af Mbl.is
* ''Unnið úr leitinni''; af Mbl.is
* ''Ólafur hefur það gott í sveitinni''; af Hvítabókinni.vg
* ''Auðmaður gefur Rauða krossinum peninga til að sinna sálrænum erfiðleikum í kreppunni''; af Eyjunni.is 2009 
* ''Auðmaður krefst 188 milljarða''; grein í DV 8. jan. 2009
* ''Sleppur við 64 milljarða skuld''; grein í DV 2011 
* Ólafur Ólafsson yfirheyrður hjá sérstökum saksóknara
1487

Árið **1487** (**MCDLXXXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

### Fædd

### Dáin
* Áramótin 1487-1488 - Einar Ísleifsson, ábóti í Munkaþverárklaustri.

## Erlendis
* 16. júní - Orrustan á Stoke Field, síðasti bardagi Rósastríðanna.
* Hinrik 7. tryggði sig í sessi sem Englandskonungur.
* Diðrik Píning stýrði dönskum flota sem hertók Gotland.
* *[[Nornahamarinn]]* (*Malleus Maleficarum*) kom fyrst út í Þýskalandi.
* Ítalskir byggingameistarar hófu endurbyggingu Kreml í Moskvu.
### Fædd
* 10. september - Júlíus III páfi (d. 1555).
* Andrea del Sarto, ítalskur listmálari (d. 1531).
* Anna af Brandenborg, fyrri kona Friðriks 1. Danakonungs (d. 1514).

### Dáin
1497

Árið **1497** (**MCDXCVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Jón Sigmundsson lögmaður gekk að eiga seinni konu sína, Björgu Þorvaldsdóttur. Af því hjónabandi spruttu síðar löng málaferli og Jón missti embætti sitt og eignir.

### Fædd
* Einar Ólafsson, prestur í Reykjavík, Görðum á Álftanesi og í Hrepphólum og Skálholtsráðsmaður (d. 1580).

### Dáin

## Erlendis
* 7. febrúar - Fylgismenn Girolamo Savonarola brenndu ósiðlega hluti, svo sem hárkollur, hljóðfæri og ljóðabækur, í „bálför hégómleikans“ í Flórens.
* 3. mars - Svíar og Rússar gerðu með sér friðarsamning í Novgorod.
* 9. mars - Nikulás Kópernikus gerði fyrstu skráðu stjörnuathugun sína. 
* Mars - Sænska ríkisráðið kallar Hans Danakonung til konungs í Svíþjóð og hófst þar með uppreisn gegn ríkisstjóranum, Sten Sture eldri.
* 13. maí - Alexander VI páfi bannfærði Savonarola.
* 24. júní - Giovanni Caboto kemur að landi í Norður-Ameríku.
* 8. júlí - Vasco da Gama heldur upp í fyrsta leiðangur sinn til Indlands umhverfis Afríku. 
* 28. september - Hans konungur vann sigur á Sten Sture eldri og Dalakörlum í orrustunni við Rotebro.
* 18. október - Hans kjörinn konungur Svíþjóðar. Þar með var Kalmarsambandið endurreist í bili.
* 22. nóvember - Vasco da Gama sigldi fyrir Góðrarvonarhöfða.
* 5. desember - Manúel 1. Portúgalskonungur gefur út tilskipun um að gyðingar skuli taka kristni eða yfirgefa landið ella.
* Tóbaksreykinga fyrst getið á prenti í bókinni *De insularium ritibus*.

### Fædd
* 16. febrúar - Philipp Melanchthon, þýskur húmanisti og siðbótarmaður (d. 1560).
* 17. apríl - Pedro de Valdivia, spænskur landvinningamaður (d. 1553).
* Hans Holbein yngri, þýskur listamaður og prentari (d. 1543).

### Dáin
* 3. janúar - Beatrice d'Este, ítölsk hefðarfrú, kona Ludovico Sforza, hertoga af Mílanó (f. 1474).
* 6. febrúar - Johannes Ockeghem, belgískt tónskáld (f. um 1410).
1496

Árið **1496** (**MCDXCVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Gottskálk Nikulásson varð Hólabiskup.
* Áshildarmýrarsamþykkt var gerð. 
* 12. október - Páll Jónsson sýslumaður á Skarði (f. um 1445) var drepinn á Öndverðareyri af Eiríki, syni Halldórs Ormssonar ábóta.
* Narfi Jónsson varð fyrsti príor á Skriðuklaustri.
* Árni Snæbjarnarson varð ábóti í Viðeyjarklaustri.
* Einar Benediktsson varð ábóti í Munkaþverárklaustri.

### Fædd

### Dáin
* 12. október - Páll Jónsson sýslumaður á Skarði (f. um 1445).
* Jón ábóti í Munkaþverárklaustri.

## Erlendis
* 3. janúar - Leonardo da Vinci gerði prófanir á flugvél sem hann hafði smíðað en þær mistókust.
* 5. mars - Hinrik 7. Englandskonungur gaf út leyfi til handa John Cabot og sonum hans sem heimilaði þeim að leita ókunnra landa.
* 10. mars - Kristófer Kólumbus fór frá Hispaníólu til Spánar og lauk þar með annarri ferð hans til Vesturheims.
* 20. október - Filippus fagri, hertogi af Búrgund, giftist Jóhönnu af Kastilíu, dóttur Ferdínands af Aragóníu og Ísabellu af Kastilíu.
* Spánverjar náðu bænum Melilla á norðurströnd Afríku á sitt vald og hafa haldið honum síðan.

### Fædd
* 18. mars - María Tudor, yngri systir Hinriks 8., drottning Frakklands í nokkra mánuði (kona Loðvíks 12.) (d. 1533).
* 12. maí - Gústaf Vasa Svíakonungur (d. 1560).

### Dáin
* 4. mars - Sigmundur erkihertogi af Austurríki (f. 1427).
* 16. apríl - Karl 2., hertogi af Savoja (f. 1489).
* 15. ágúst - Ísabella af Portúgal, drottning Kastilíu og Leon (f. 1428).
* 7. september - Ferdínand 2., konungur Napólí (f. 1469).
* Piero del Pollaiuolo, ítalskur listmálari (f. 1443).
1488

Árið **1488** (**MCDLXXXVIII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Grenivíkurreið Jóns Sigmundssonar.

### Fædd

### Dáin
* Jón Gamlason, ábóti í Þingeyraklaustri.

## Erlendis
* 3. febrúar - Bartolomeu Dias og áhöfn hans sigldu fyrir Góðrarvonarhöfða, fyrstir Evrópubúa.
* 9. september - Anna af Bretagne erfði hertogadæmið Bretagne við lát föður síns, ellefu ára að aldri.

### Fædd
* Antonio da Correggio, ítalskur listmálari (d. 1534).

### Dáin
* 11. júní - Jakob 3. Skotakonungur (f. um 1451).
* 9. september - Frans 2., hertogi af Bretagne (féll af hestbaki) (f. 1433).
* Jóhann 2., hertogi af Bourbon (f. 1426).
* 13. september - Karl 2., hertogi af Bourbon (f. 1434).
* Andrea del Verrocchio, ítalskur myndhöggvari (f. um 1435).
Anaxímenes

**Anaxímenes** (á forngrísku: ) frá Míletos (585 - 525 f.Kr.) var grískur heimspekingur frá síðari hluta 6. aldar f.Kr., sennilega yngri samtímamaðr Anaxímandrosar og er sagður hafa verið nemandi hans eða vinur.  

Anaxímenes taldi að loft væri uppspretta alls. Hann tók eftir því að loft gat tekið á sig ólíka eiginleika, orðið heitt eða kalt, þurrt eða rakt með þynningu og þéttingu. Þegar loft þynnist kólnar það en hitnar þegar það þéttist. Loft var einnig talið tengjast lífi og vexti. 

## Heimild
* 

## Tengt efni
* Anaxímandros
* Þales

## Tenglar
* 
* 
*
Mýrin (bók)

**Mýrin** er bók eftir rithöfundinn Arnald Indriðason. Tökur hófust á samnefndri bíómynd í mars 2006 í leikstjórn Baltasars Kormáks.

Mýrin hefst á því að rannsóknarlögreglumaðurinn Erlendur er kallaður til í Norðurmýrina. Þar hefur roskinn maður að nafni Holberg fundist myrtur og í skúffu er mynd af fjögurra ára gamalli stúlku að nafni Auður sem tengist miklum fjölskylduharmleik. Á sama tíma hverfur ung kona úr brúðkaupi og óþægilegar minningar hellast yfir rannsóknarlögreglumanninn.

Bókin hefur hlotið gríðarlegar vinsældir utan Íslands.
Liquid Snake

**Liquid Snake** er persóna úr Metal Gear Solid. Hann var yfirmaður hryðjuverkamanna í Metal Gear Solid.

## Uppruni
Liquid Snake fæddist ásamt Solid Snake og Solidus Snake gegnum Les Enfants Terribles-verkefnið 1972. Honum var gefið yfirmennsku gen Big Boss eða sterku genin í gegnum einrækunaraðferðina. Liquid var alin upp í Englandi og gekk til liðs við bresku leyniþjónustuna. Vitað er að hann hafi barist sem táningur í Flóa stríðinu og gekk síðar í FOXHOUND. Hann mætti Big Boss einu sinni sem sagði honum allt. En sagði Liquid (hugsanlega til að ögra honum) að hann væri veikari klónin; leifar til þess að búa til Solid Snake. Liquid hataði Big Boss fyrir og varð mjög reiður þegar að Solid Snake drap hann.

## Metal Gear Solid
Í Metal Gear Solid leiðir Liquid uppreisn ásamt fimm öðrum meðlimum í FOXHOUND, þ.á m. hægrihandarmaður hans Revolver Ocelot. Þeir heimta lík Big Boss of einn milljarð dollara. Þeir tóku yfir kjarnorkustöðina á Shadow Moses-eyju til þess að nota nýjan Metal Gear. Þeir þurfa dulkóða sem aðeins DARPA-stjórinn og yfirmaður ArmsTech vita. Liquid lætur Ocelot pynda þá en DARPA-stjórinn drepst við pyndingu(sem Ocelot ætlaði sér að gera). Þeir komust að kóða ArmsTech-forstjórans en þurfa báða kóðanna. Liquid ákeður að nýta Solid Snake með því að láta drepa Master Miller, vin Snakes, og þykist vera hann til að láta Snake virkja Metal Gear með lykilkorti. Allt fer eins áætlað og Metal Gear virkjast en Snake, ásamt hjálpar Gray Fox, eyðileggur Metal Gear. Liquid fær Snake upp á lík Metal Gear og segir honum frá uppruna þeirra. Þeir berjast með hnefunum á Metal Gear en Liquid deyr við veiru sem yfirvöld létu setja í Snake(Snake vissi ekki af því).

## Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty
Í Metal Gear Solid missti Ocelot hægri hendina út af Gray Fox. Eftir Shadow Moses-atvikið flýr Ocelot og selur upplýsingar Metal Gear á svarta markaðnum. Síðan fer hann í aðgerð í Lyon til þess að setja á sig hægri handlegg og sker hægri handlegg Liquids af og lætur setja hann á sig. En persónuleiki Liquids brýst stundum út og tekur völdin.
Þjóðskjalasafn Íslands

**Þjóðskjalasafn Íslands** er stofnun sem sér um varðveislu ýmissa opinberra skjala sem einkaskjala. Forstöðumaður Þjóðskjalasafnsins er þjóðskjalavörður. 

Tilskipun um safnið var gefin út af landshöfðingja þann 3. apríl 1882, en að vísu hét það þá Landsskjalasafn. Húsnæði safnsins var frá árinu 1882 til 1900 á lofti Dómkirkjunnar, en flutti þaðan í Alþingishúsið, og flutti aftur í Safnahúsið við Hverfisgötu árið 1909. Framtíðarstaður safnsins er við Laugaveg 162. Það hús teiknaði Þórir Baldvinsson. 

## Heimildir
*  http://www.skjalasafn.is/index.php?node=afhending 
*  http://www.skjalasafn.is/index.php?node=150
Firestone Library

**Harvey S. Firestone Memorial Library** er aðalbókasafn Princeton University. Það var tekið í notkun árið 1948.

Bókasafnið var stækkað árið 1971 og aftur árið 1988 og hýsir nú yfir 80 kílómetra (50 mílur) af bókahillum. Sjálf byggingin virðist ekki ýkja stór að utan en flestar bækur eru geymdar á þremur kjallarahæðum neðanjarðar sem ná yfir stærra svæði en byggingin sjálf ofan jarðar. 

Firestone bókasafnið er ekki stærsta háskólabókasafn veraldar en hýsir þó fleiri bækur miðað við nemendafjölda skólans en nokkurt annað háskólabókasafn Bandaríkjanna. Firestone bókasafn er stærsta bókasafn veraldar með opinn aðgang að bókastöflunum.

Mörg lessvæði eru í bókasafninu og hafa flestar deildir skólans eigið lesherbergi. 

## Heimild
*

## Tengill

* „Princeton University Library History“
Arkesilás

**Arkesilás** (Ἀρκεσίλαος) (316 f.Kr. – 241 f.Kr.) var grískur heimspekingur og upphafsmaður *nýju Akademíunnar* —efahyggjuskeiðs Akademíunnar.

Arkesilás fæddist í Pitane í Æólíu. Hann hlaut þjálfun sína hjá stærðfræðingnum Átolýkosi frá Pitane og síðar í Aþenu hjá Þeófrastosi og Krantori, sem fékk hann til að ganga til liðs við Akademíuna. Hann kynntist Pólemoni og Kratesi náið og tók við stjórn skólans af honum.

Díogenes Laertíos segir að líkt og eftirmaður hans, Lakýdes, hafi Arkesilás dáið vegna ofdrykkju en vitnisburður annarra (m.a. Kleanþesar) og lifnaðarhættir Arkesilásar gera söguna tortryggilega. Arkesilás var í miklum metum meðal Aþeninga. 

Kenningar hans, sem ráða verður af skrifum annarra (Cíceró, *Akademían* 1. 12, iv. 24; *Um ræðumanninn* iii. 18; Díogenes Laertíos iv. 28; Sextos Empeirikos *Gegn kennimönnum* vii. 150, *Frumatriði pyrrhonismans* i. 233), fólu í sér árás á stóuspekina, einkum hugmyndina um φαντασια καταληπτιχη (örugga skynjun, eða sannreynanlega skynreynslu), sem sjálfstyrkjandi mælikvarða á sannleikann.

Hann hélt því fram að styrkur sannfæringar skipti engu máli enda má venjulega finna jafnsterka sannfæringu um hið gagnstæða. Óvissan sem felst í skynjun á einnig við um niðurstöður skynseminnar. Af þessum sökum verður maður að sætta sig við sennileika, sem nægir manni til að lifa lífinu. 

Hann beitti aðferð Sókratesar í kennslu en skildi ekki eftir sig nein rit. Hugsun hans var sögð afar frjó og röksemdafærslur hans báru venjulega vitni um ríka kímnigáfu hans.

## Heimild
* 

## Frekari fróðleikur
* Hankinson, R.J., *The Sceptics* (London: Routledge, 1995).

## Tengt efni
* Efahyggja
* Karneades
* Zenon frá Kítíon
* Ænesidemos

## Tenglar
* 
* 
* 
*
Anaxímenes frá Lampsakos

**Anaxímenes frá Lampsakos** (uppi um 380 – 320 f.Kr.) var grískur mælskufræðingur og sagnaritari, sem Alexander mikli hafði mikið dálæti á. Anaxímenes fylgdi Alexander í leiðangri þess síðarnefnda til Persíu. Hann skrifaði um sögu Grikklands og um Filippos II og epískt kvæði um Alexander (brot eru varðveitt hjá Muller (ritstj.) í *Scriptores Rerum Alexandri Magni*). Sem mælskufræðingur var hann einarður andstæðingur Ísókratesar og skóla hans. Sumir telja að ritið *Mælskufræði handa Alexander* (*Rhetorica ad Alexandrum*), sem er venjulega talið með verkum Aristótelesar þótt almennt sé það talið ranglega eignað honum, sé í raun réttri eftir Anaxímenes; aðrir telja að verkið sé mun yngra.

## Heimild
* 

## Tengt efni
* Alexander mikli
* Filippos II
* Ísókrates
Lakýdes

**Lakýdes frá Kýrenu** var grískur heimspekingur, sem tók við stjórn Akademíunnar í Aþenu af Arkesilási um 241 f.Kr.. Sumir telja að Lakýdes hafi verið upphafsmaður *nýju Akademíunnar* en samkvæmt vitnisburði fornmanna fylgdi hann almennt kenningum Arkesilásar. Hann hélt fyrirlestra í garði sem hét eftir honum og Attalos I frá Pegamon gaf honum. Hann hélt við hefðum Akademíunnar í 26 ár. Hann er sagður hana samið ritgerðir en engin þeirra er varðveitt. Áður en hann dó sagði hann starfi sínu lausu og nemendur hans, Evandros og Telekles, tóku við af honum. 

Ýmsar sögur fara að Lakýdesi, sem einkennast öðru fremur af kaldhæðni og þykja ekki sennilegar. Að öðru leyti birtist Lakýdes okkur sem fágaður maður, vinnusamur og góður ræðumaður. Samkvæmt Aþenajosi (x. 438) og Díogenes Laertíosi (iv. 60) dó hann vegna ofdrykkju, en lofræða Evsebíosar (*Praep. Ev.* xiv. 7) um hann gerir söguna tortryggilega, því samkvæmt Evsebíosi var Lakýdes í öllu hófsamur maður.

## Heimild
*
Baruch Spinoza

**Baruch Spinoza** eða **Benedictus de Spinoza** (24. nóvember 1632 – 21. febrúar 1677) var hollenskur heimspekingur. Hann var kallaður *Baruch Spinoza* af eldri meðlimum trúarsafnaðar síns og var þekktur sem *Bento de Espinosa* eða *Bento d'Espiñoza* í heimabæ sínum Amsterdam. Hann er talinn einn af merkustu rökhyggjuheimspekingum nýaldar. Rit hans bera vott um mikla þjálfun í stærðfræði. Spinoza var sjónglerjaslípari að atvinnu en á hans tíma voru það spennandi fræði vegna uppgötvana sem sjónaukar gerðu mögulegar. Heimspeki Spinoza hafði fyrst mikil áhrif eftir andlát hans og eftir að ritverk hans komu út að honum látnum.

## Heimspeki
Spinoza var undir miklum áhrifum frá stóuspeki. Líkt og stóumenn hélt hann því fram að „Guð“ og „Náttúra“ væri tvö nöfn á sama veruleika, það er að segja einnar og sömu undirstöðu alheimsins, hinnar eiginlegu verundar og að aðrar minni „verundir“ væru birtingamyndir hennar. En þótt Spinoza væri algyðistrúar líkt og stóumenn voru ýmsar aðrar hugmyndir hans æði frábrugðnar hugmyndum stóumanna.

Eftirfarandi eru meðal heimspekilegra kenninga Spinoza:
* Guð er heimur náttúrunnar og hann hefur engan persónuleika.
* Hinn náttúrulegi heimur er óendanlegur.
* Það er enginn raunverulegur munur á góðu og illu.
* Allt gerist nauðsynlega eins og það gerist. Þar af leiðandi er viljinn ekki frjáls.
* Allt sem menn og önnur dýr gera er með afburðum gott og guðdómlegt.
* Öll réttindi eiga uppruna sinn hjá ríkisvaldinu.
* Menn mega nota dýr á hvern þann hátt sem þá lystir mannkyni til góðs.

## Helstu ritverk
* *Stutt ritgerð um Guð, manninn og velferð hans*
* 1662. *Um eflingu skilningsins*
* 1663. *Lögmál cartesískrar heimspeki*
* 1670. *Guðfræðileg ritgerð um stjórnmál* (*Tractatus Theologico-Politicus*)
* 1677. *Siðfræðin útlistuð á rúmfræðilegan máta* (*Ethica Ordine Geometrico Demonstrata*)
* 1677. *Hebresk málfræði*

## Tengt efni
* Algyðistrú
* René Descartes
* Gottfried Wilhelm Leibniz

## Tenglar
* 
* 
*
1445

Árið **1445** (**MCDXLV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* 1. mars - Sandro Botticelli, ítalskur listmálari (d. 1510).

## Dáin
1446

Árið **1446** (**MCDXLVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Einar Þorleifsson varð hirðstjóri norðan lands og vestan.
* 10. maí - Einar Þorleifsson dæmdi mág sinn, Guðmund ríka Arason á Reykhólum útlægan og allar eignir hans undir konung á Sveinsstaðaþingi.
* Ágúst - Kristófer af Bæjaralandi og Eiríkur af Pommern gerðu með sér vopnahlé í eitt ár.

### Fædd

### Dáin
* Þorvarður Loftsson á Möðruvöllum (f. um 1410).
* (líklega) Ormur Loftsson hirðstjóri (f. um 1400).

## Erlendis
* Mehmet 2., soldánn Ottómanaveldisins, neyddur til að segja af sér og tók faðir hans, Murad 2., við völdum. Mehmet tók þó aftur við 1451 eftir lát föður sins.

### Fædd
* 3. maí - Margrét af York, þriðja kona Karls djarfa Búrgundarhertoga (d. 1503).
* Pietro Perugino, ítalskur listmálari (d. 1524).

### Dáin
* 28. desember - Klemens VIII mótpáfi (f. um 1370).
* Filippo Brunelleschi, ítalskur arkitekt (f. 1377).
1415

Árið **1415** (**MCDXV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Árni Ólafsson Skálholtsbiskup kom til landsins á eigin skipi og tók við biskupsembættinu og hirðstjórn, en Björn Jórsalafari hafði gegnt hirðstjóraembættinu í umboði Árna frá 1413.
* Fyrsta þorskastríðið hefst með því að Eiríkur af Pommern bannar öllum útlendingum siglingar til Íslands, sem hefur raunar engin eða öfug áhrif.
* Enska öldin í sögu Íslendinga talin hefjast.
* Vigfús Ívarsson sigldi til Englands frá Hafnarfirði og hafði með sér 60 lestir skreiðar og mikla fjármuni aðra. Hann heimsótti gröf hins helga Tómasar Becket í Kantaraborg og gaf þar mikla peninga til bænahalds fyrir sér, konu sinni og börnum.
* Sex erlend skip lágu á Hafnarfirði og hafði eitt þeirra rænt skreið í Vestmannaeyjum og á Rosmhvalanesi, að því er segir í Lögmannsannál.

### Fædd

### Dáin
* Björn Einarsson Jórsalafari. Hann er sagður hafa andast í Hvalfirði.

## Erlendis
* 4. júlí - Gregoríus XII páfi sagði af sér á kirkjuþinginu í Konstans. Kirkjuþingið hafði samþykkt að allir páfarnir þrír, Gregoríus og mótpáfarnir Jóhannes XXIII og Benedikt XIII, skyldu segja af sér svo að unnt yrði að sameina kirkjuna að nýju. Gregoríus varð við því en hinir ekki og var Jóhannes fangelsaður en Benedikt bannfærður og afsettur 1517. Þar með lauk sundrungu kaþólsku kirkjunnar, sem staðið hafði frá 1378.
* 6. júlí - Jan Hus (Jóhann Húss), tékkneskur siðbótarmaður, var dæmdur fyrir villutrú á kirkjuþinginu í Konstans og brenndur á báli sama dag. Hann hafði verið kallaður til Konstans til að gera grein fyrir kenningum sínum en gafst ekki tækifæri til þess því hann var fljótlega handtekinn og fékk ekki að verja sig fyrir réttinum.
* 25. október - Englendingar sigruðu Frakka í orrustunni við Agincourt og hefur sá sigur að miklu leyti verið þakkaður bogaskyttum Englendinga.

### Fædd
* 3. maí - Cecily Neville, móðir Englandskonunganna Játvarðar 4. og Ríkharðar 3. (d. 1495).
* 21. september - Friðrik 3., keisari hins Heilaga rómverska ríkis (d. 1493).

### Dáin
* 6. júlí - Jan Hus, tékkneskur siðbótamaður, (f. 1369).
* 19. júlí - Filippa af Lancaster, Portúgalsdrottning, kona Jóhanns 1. (f. 1359).
1417

Árið **1417** (**MCDXVII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Árni Ólafsson Skálholtsbiskup lét gera silfurbolla sem vó 11 merkur og var kallaður *Gestumblíður*.

;Fædd

;Dáin

## Erlendis
* 27. júlí - Kirkjuþingið í Konstans setti mótpáfann Benedikt XIII af.
* 11. ágúst - Hinrik 5. Englandskonungur fór í herleiðangur til Frakklands og hóf umsátur um Rouen.
* 12. ágúst - Hinrik 5. hóf að nota ensku í bréfaskiptum en hún hafði ekki verið opinbert tungumál í Englandi allt frá innrás Normanna 350 árum fyrr.
* 11. nóvember - Marteinn V (Otto di Colonna) kjörinn páfi á kirkjuþinginu í Konstans í stað Gregoríusar XII, sem hafði sagt af sér tveimur árum fyrr. Þar með lauk endanlega klofningi kaþólsku kirkjunnar sem staðið hafði frá 1378.
* 14. nóvember - Vopnahléssamningur gerður í Slésvík milli Kalmarsambandsins og greifanna í Holsetalandi.
* Eiríkur af Pommern flutti stjórnarsetur ríkisins til Kaupmannahafnar frá Hróarskeldu.

;Fædd
* 23. febrúar - Páll II páfi (Pietro Barbo, d. 1471).
* Jöns Bengtsson Oxenstierna, sænskur erkibiskup og ríkisstjóri (d. 1467).

;Dáin
* 29. apríl - Loðvík 2. Napólíkonungur (f. 1377).
* 18. október - Gregoríus XII, fyrrverandi páfi (f. um 1326).
* 26. desember - Elinóra af Aragóníu, drottning Kýpur, kona Péturs 1. (f. 1333).
1416

Árið **1416** (**MCDXVI** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Eldgos í Kötlu. Því fylgdi mikið öskufall og jökulhlaup sem kallað var Höfðahlaup, líklega kennt við Hjörleifshöfða.
* 25 ensk fiskveiðiskip fórust fyrir Norðurlandi á skírdag.
* Þjóðverjum bannað að sigla til Íslands.

### Fædd

### Dáin
* Vermundur Örnólfsson ábóti í Helgafellsklaustri.

## Erlendis
* Hinrik sæfari, prins af Portúgal, setti á stofn stýrimannaskóla í Sagres.
* Lýðveldið Dubrovnik (Ragusa) varð fyrsta ríki Evrópu til að banna þrælasölu.

### Fædd
* 26. febrúar - Kristófer af Bæjaralandi, Danakonungur frá 1440, Svíakonungur frá 1441 og Noregskonungur frá 1442 (d. 1448).
* Piero della Francesca, ítalskur listmálari (d. 1492).

### Dáin
* Ferdínand 1., konungur Aragóníu (f. 1379).
* Owain Glyndŵr (Owen Glendower), velskur uppreisnarforingi og síðasti innfæddi Walesbúinn til að bera titilinn Prinsinn af Wales. Dánarár hans er raunar ekki fullvíst því hann var í felum frá 1412.
1475

Árið **1475** (**MCDLXXV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

## Fædd
* 6. mars - Michelangelo Buonarroti, ítalskur listamaður (d. 1564).

## Dáin
1414

Árið **1414** (**MCDXIV** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Loftur Guttormsson var við hirð Eiríks af Pommern og er sagður hafa fengið riddaratign.
* Í Lögmannsannál segir að á Leirá í Leirársveit hafi geysimikið bjarg færst úr stað upp brekku.

;Fædd

;Dáin
## Erlendis
* 6. ágúst - Jóhanna 2. varð drottning Napólí eftir lát Ladisláss bróður síns.
* 16. nóvember - Kirkjuþingið í Konstanz sett af Sigmundi keisara (stendur til 1418).

;Fædd
* 14. maí - Frans 1., hertogi af Bretagne (d. 1450).
* 21. júlí - Sixtus IV páfi (Francesco della Rovere, d. 1450).

;Dáin
* 6. ágúst - Ladislás, konungur Napólí (f. 1377).
Galápagoseyjar

**Galapagoseyjar** eru eyjaklasi undan strönd Ekvador sem þær og tilheyra. Þar er fjölbreytt dýralíf og mikil náttúrufegurð. Þær eru í dag meðal annars þekktar fyrir rannsóknir Charles Darwin á dýralífi eyjanna en þær rannsóknir voru ein af undirstöðum þróunarkenningarinnar sem hann setti fram í *[[Uppruni tegundanna|Uppruna tegundanna]]*.
Galapago merkir (lítil) vatnaskjaldbaka á spænsku. 

## Tengill
* Galapagoseyjar
1404

Árið **1404** (**MCDIV** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Tímabili Svarta dauða lýkur á Íslandi (hófst 1402).

### Fædd

### Dáin
* Árni Einarsson bóndi í Auðbrekku (f. um 1340).
* Steinmóður Þorsteinsson ríki, prestur á Grenjaðarstað.

## Erlendis
* 14. júní - Uppreisnarforinginn Owain Glyndŵr, sem hafði lýst sjálfan sig prins af Wales, gerði bandalag við Frakka gegn Englendingum.
* 11. nóvember - Innósentíus VII varð páfi.
* Háskólinn í Tórínó var stofnaður.

### Fædd
* 9. febrúar - Konstantín 11., síðasti keisari Býsans (d. 1453).
* 10. september - Gilles de Rais, franskur aðalsmaður (d. 1440).
* 14. október - María af Anjou, Frakklandsdrottning, kona Karls 8. (d. 1463).

### Dáin
* 1. október - Bonifasíus IX páfi.
* 27. apríl -  Filippus 2. hertogi af Búrgund (f. 1342).