open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dreki

**Dreki** er goðsagnavera sem kemur fram í mörgum ævintýrum og goðsögnum. Drekum er venjulega lýst sem ormi eða snák með fætur sem býr yfir einhverjum yfirnáttúrulegum kröftum (t.d. gat drekinn Smeyginn dáleitt fólk með reyk sem kom úr nösunum á honum og spúið eldi úr kjaftinum). Þeir eru sumir hverjir með vængi en stærð þeirra er allt frá því að vera eins og lítil eðla upp í ferlíki sem er nær risaeðlu að stærð. Í vestrænum goðsögum eru drekar venjulega ferfættir, vængjaður meinvættur sem spúa eldi eða eitri, en í austrænum sögum eru þeir oft eins og slöngur með fætur og fullt af fálmurum og góðir og rosalega vitrir en tákna stundum heppni og gæfu.

Sagt er frá drekum í fornsögum Íslendinga. Í *[[Gull-Þóris saga|Gull-Þóris sögu]]* er til dæmis þessi lýsing: 

:*Þeir Þórir tendruðu ljós í hellinum og gengu þar til er vindi laust í móti þeim og slokknuðu þá login. Þá hét Þórir á Agnar til liðs og þegar kom elding mikil frá hellisdyrunum og gengu þá um stund við það ljós þar til er þeir heyrðu blástur til drekanna. En jafnskjótt sem eldingin kom yfir drekana þá sofna þeir allir. En þá skorti eigi ljós er lýsti af gulli því er þeir lágu á. Þeir sáu hvar sverð voru og komu upp hjá þeim meðalkaflarnir. Þeir Þórir þrifu þá skjótt til sverðanna og síðan hlupu þeir yfir drekana og lögðu undir bægsl þeim og svo til hjartans. Þórir fékk tekið hjálminn af hinum mesta drekanum. Og í þessi svipan þrífur hinn mesti drekinn Þránd lang og fló með hann út úr hellinum og þegar hver að öðrum og hraut eldur af munni þeim með miklu eitri.* 

## Tenglar
* ''Flugdrekar og sporðdrekar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1956
Miðberg

**Miðberg** er félagsmiðstöð fyrir 6 til 16 ára börn, stofnað árið 1999. Miðberg tók við af elstu félagsmiðstöð landsins, Fellahelli sem var stofnuð árið 1974. Miðberg þjónar efra- og neðra-Breiðholti og leggur áherslu á að vera með forvarnir og að stuðla að jákvæðum félagsþroska. Þar skiptist starfið upp í tvo hluta; annarsvegar barnastarf og hins vegar unglingastarf. Undir Miðberg fellur félagsmiðstöðin Hólmasel sem sinnir Seljahverfi.
Barokk

**Barokk** er nafn yfir listastefnu og tímabilið sem stefnan einkenndi. Stefnan einkenndist af miklu skrauti, flúri og þungri tilfinningu. Barokk með léttri tilfinningu er yfirleitt kallað rókokó. Stefnuna má rekja til Rómar í kringum 1600 en þaðan breiddist hún út um Evrópu.

## Barokktónlist
Í tónlist er barokk samheiti yfir bæði barokk og rokkokó. Barokktónlist einkennist af miklu flúri, trillum og flóknum tónavafningi. Ein aðalástæða þess að ekki er greint milli barokks og rokkokó í tónlist er að flytjendur barokktónlistar hafa mikið frelsi, nóturnar sýna aðeins byggingu lagsins en svo eiga flytjendur að spinna í skraut og flúr í tónlistina sem gerir hana misþunga eftir flytjendum . Keðjulaglínur og kontrapunktar voru algengar á þessu tímabili (þó misvinsælar eftir tónskáldum) og á bestu bæjum var samin keðjulaglína með þremur eða fjórum upphafsstöðum. Barokktónsmíðar eru gjarnan á formi sónata, konserta, kantata og óratoría. Óperur urðu til á barokktímanum.
### Nokkur þekkt barokktónskáld
* Claudio Monteverdi (1567–1643) 
* Heinrich Schütz (1585–1672) 
* Jean-Baptiste Lully (1632–1687) 
* Dietrich Buxtehude (1637–1707)
* Johann Pachelbel (1653–1706) 
* Arcangelo Corelli (1653–1713)
* Henry Purcell (1659–1695) 
* Tomaso Albinoni (1671–1751)
* Antonio Vivaldi (1678–1741)
* Johann David Heinichen (1683–1729)
* Jean-Philippe Rameau (1683–1764) 
* Georg Friedrich Händel (1685–1759)
* Domenico Scarlatti (1685–1757)
* Johann Sebastian Bach (1685–1750)
* Georg Philipp Telemann (1681–1767)
* Giovanni Battista Pergolesi (1710–1734) 
*
Hans Egede

**Hans Egede** (fæddist 31. janúar 1686 í Harstad, Noregi – lést 5. nóvember 1758 í Falster, Danmörku) var lútherskur trúboði sem oft er nefndur Postuli Grænlands. Samkvæmt hefð kynntist Egede frásögnum um norræna menn á Grænlandi þegar hann þjónustaði á eyjunum í Lofoten. Í maí 1721 fékk hann leyfi hjá Friðriki IV danakonungi til að leita uppi þessa týndu Grænlendinga og endurkristna þá ef þeir væru gengnir af trúnni. Átti hann einnig að endurvekja eignarrétt Noregs á Grænlandi. Noregur og Danmörk voru á þessum tíma í ríkjasambandi með sameiginlegan konung.

Egede tók land á vesturströnd Grænlands 3. júlí 1721. Leitaði hann eftir norrænum mönnum en fann enga. Þá hafði ekkert samband verið við norræna menn á Grænlandi í um 300 ár. Egede fann hins vegar fyrir inuíta og hófst handa um kristið trúboð meðal þeirra. Hann lagði sig eftir að læra grænlensku og snéri ýmsum kristnum textum á það mál. Það var hægara sagt en gert meðal annars vegna þess að fjöldamörg vestræn hugtök voru ekki til í hugarheimi Grænlendinga. Eitt dæmi er brauð sem ekki var til og ekki heldur nein hliðstæða. Í þýðingu sinni á Faðir vor lét hann línuna „Gef oss í dag vort daglegt brauð“ samsvara „Gef oss í dag vorn daglega sel“. 

Egede stofnaði þorpið Godthåb (sem nú er nefnt Nuuk), sem nú er höfuðborg Grænlands. 

Herrnhúta trúboðar fengu leyfi 1733 að setja upp eigin trúboðsstöð suður af Nuuk. Með þeim fylgdi hlaupabóla sem varð faraldur um Grænland upp úr 1734 og féllu margir í sjúkdóminum meðal annarra Gertrud, kona Hans Egede. Hann snéri aftur til Kaupmannahafnar 1736 ásamt dætrum sínum og einum syni. Eftir varð sonurinn Poul Egede sem einkum er þekktur fyrir starf sitt við að skapa grænlenskt ritmál og málfræði. Hans Egede var skipaður biskup yfir Grænlandi 1741.

## Tenglar
* Portrett af Hans Egede (á norsku) 
* "Hans Egede, The Apostle of Greenland" (á ensku)
Warcraft

**Warcraft** er heiti á herkænskutölvuleikjaséríu sem er og var mjög vinsæl.  Þrír leikir hafa komið út og ýmsar viðbætur hafa fylgt þeim. Fyrstu tveir leikirnir fjalla að mestu um stríð milli manna og orka í ævintýra heiminum sem einfaldlega er kallaður „Warcraft heimurinn“, í síðari leikjum bættust við fleiri lið eða tegundir, *náttálfar* og *hinir ódauðlegu*.

## Tölvuleikir sem eiga sér stað í Warcraft heiminum
### Herkænskuleikir
* **
* *[[Warcraft II: Tides of Darkness]]*
* *[[Beyond the Dark Portal|Warcraft II: Beyond the Dark Portal]]*
* *[[Warcraft II: Battle.net Edition]]*
* *[[Warcraft III: Reign of Chaos]]*
* *[[Warcraft III: The Frozen Throne]]*

### Aðrir leikir
* *[[Warcraft Adventures: Lord of the Clans]]* (kom aldrei út)
* *[[World of Warcraft]]* (MMORPG)
Vísindaleg flokkun

**Vísindaleg flokkun** er flokkun sem líffræðingar beita til að flokka lifandi og útdauðar lífverur. Nútíma flokkun á rætur sínar að rekja til verka Carl von Linné sem flokkaði lífverur samkvæmt sameiginlegum útlitseinkennum. Carl von Linné var grasafræðingur og byggði flokkun sína á plöntum einkum á fjölda fræfla. Hann kom einnig fram með tvínafnakerfið. Flokkunarkerfið byggir á stigskiptri flokkun þannig að skyldar tegundir mynda saman ættkvíslir, skyldar ættkvíslir mynda ættir o.s.frv. Þessi flokkun hefur verið endurbætt síðan Charles Darwin kom fram með þróunarkenningu sína.

## Dæmi
Meðfylgjandi er dæmi um venjulega flokkun á fimm tegundum en þær eru: Ávaxtafluga (*Drosophila melanogaster*) sem er svo algeng í erfðafræðirannsóknastofum, maður (*Homo sapiens*), gráerta (*Pisum sativum*) sem Gregor Mendel notaði við uppgötvanir sínar í erfðafræði, berserkjasveppur (*Amanita muscaria*) og *[[E. coli]]* bakterían (*Escherichia coli*). Hinir átta flokkar eru feitletraðir. Einnig koma fram undirflokkar.

## Tenglar
* Flokkunarkerfi – Kjarnaskógur.is
* ''Nafngiftir jurta og dýra'' Lesbók Morgunblaðsins, 8. tölublað (5. mars 1961), blaðsíða 130
* ''Flokkun berserkjasvepps''. Index Fungorum – vefur um flokkun sveppa.
Svartur

**Svartur** er hluti af upplifun manna á litum, sem þýðir að hlutur sýnist *svartur* ef augað nemur ekkert ljós frá honum. Eðlisfræðilega eru litir skilgreindir sem sýnilegt ljós innan tiltekinna bylgjulengda, en þar sem *svartur* þýðir fjarvera sýnilegs ljóss þá flokkast svartur ekki til lita. Í daglegu tali er þó talað um *svartan lit* og átt við lit hlutar, sem er það dökkur að hann endurkastar nær engu sýnilegu ljósi.
Leifur heppni

**Leifur heppni Eiríksson** (um 980 — um 1020) var landkönnuður sem er sagður hafa komið til Norður-Ameríku fyrstur Evrópubúa.

Talið er að Leifur hafi fæðst um árið 980 á Íslandi, sonur Eiríks rauða Þorvaldssonar og Þjóðhildar konu hans. Hann flutti með foreldrum sínum til Grænlands ungur að árum, ásamt bræðrum sínum, Þorvaldi og Þorsteini.

Í Grænlendinga sögu segir frá því að Leifur keypti skip Bjarna Herjólfssonar sem hafði áður villst til Norður-Ameríku, en steig ekki á land. 

Um árið 1000 sigldi Leifur frá Grænlandi og kom fyrst að Hellulandi (líklega Baffinsland). Hann sigldi því næst sunnar og kemur nú að skógi vöxnu landi (Marklandi), líklega Labrador. Að lokum er talið að hann hafi komið til Nýfundnalands. Leifur nefndi það Vínland eftir að hann fann þar vínber. Einnig voru þar ár fullar af fiski og grasið grænt árið um kring. Á Vínlandi byggðu Leifur og fylgismenn hans nokkur hús og höfðust við yfir veturinn.

Á heimleiðinni til Grænlands bjargaði Leifur 15 skipsbrotsmönnum af skeri og fékk upp úr því nafngiftina ‚hinn heppni‘.

Flugstöð Leifs Eiríkssonar á Keflavíkurflugvelli er kennd við Leif heppna. 

Í Bandaríkjunum er 9. október ár hvert kallaður Dagur Leifs Eiríkssonar, og er til að minnast Leifs heppna og landafunda norrænna manna í Vesturheimi. 

Í tilefni af Alþingishátíðinni 1930 gáfu Bandaríkjamenn Íslendingum minnismerki um Leif heppna, sem sett var upp á Skólavörðuholti. Styttan, sem er eftir myndhöggvarann Alexander Stirling Calder, var afhjúpuð 17. júlí 1932. 

## Tenglar
* Eiríkssaga með nútíma stafsetningu
* Grænlendingasaga með nútíma stafsetningu
* ''Ameríka, Ísland og Leifur Eiríksson''; grein í ''Lesbók Morgunblaðsins'' 1965 
* Saga Leifs heppna, frá Reportret — Á ensku.
Richard Bett

**Richard Arnot Home Bett** er bandarískur prófessor í heimspeki og fornfræði við Johns Hopkins University í Baltimore í Maryland. Hann lauk B.A. gráðu frá Oxford University í Bretlandi og Ph.D. gráðu frá UC Berkeley. Hann varr 1994-5 félagi við Center for Hellenic Studies í Washington DC 1994-1995. Frá janúar 2000 til júní 2001 var hann framkvæmdastjóri bandarísku heimspekisamtakanna American Philosophical Association. 

Bett sérhæfir sig í forngrískri heimspeki en hefur einnig mikinn áhuga á siðfræði og þekkingarfræði jafnt í fornöld sem nútíma og á heimspeki Friedrichs Nietzsche. 

## Ritverk
### Frumsamin rit
* *Pyrrho, His Antecedents and His Legacy* (Oxford, 2000).

### Þýðingar
* Sextus Empiricus, *Against the Ethicists* (Oxford, 1997). 
* Sextus Empiricus, *Against the Logicians* (Cambridge, 2005).

## Heimild
*
H.D.F. Kitto

**Humphrey Davy Findley Kitto** (6. febrúar 1897 – 21. janúar 1982) var breskur fornfræðingur. Hann fæddist í Stroud, Gloucestershire.

Kitto skrifaði doktorsritgerð sína árið 1920 við University of Bristol, þar sem hann varð prófessor árið 1944. Hann kenndi við háskólann í Bristol þar til fór hann á eftirlaun árið 1962. Kitto fékkst einkum við gríska harmleiki og þýddi m.a. verk eftir Sófókles.

Árið 1951 kom út bók hans *The Greeks* sem var inngangsrit ætlað almenningi. Í bókinni fjallar Kitto um allar hliðar grískrar menningar í fornöld, en bókin þykir sígild og nýtur enn mikilla vinsælda.
 
## Ritverk
* *Greek Tragedy: A Literary Study* (1939)
* *Form and meaning in drama* (1956)
* *The Greeks* (1951) 
* *Poiesis: Structure and Thought* (1966) Sather Classical Lectures 

## Heimild
*
The Telepathetics

**The Telepathetics** er íslensk hljómsveit, öðru nafni Gizmo, sem komst í úrslit Músiktilrauna árið 2002. 

## Saga
Sveitin var stofnuð árið 2000 af þeim fjórum meðlimum sem að nú skipa sveitina — en fyrstu árin kom sveitin fram undir nafninu *gizmo*. Seinna var breytt um nafn og tekið upp nafnið *The Telepathetics*.

Árið 2005 komst sveitin í fréttirnar þegar að það spurðist út að útgáfumógúllinn Alan Mcgee, þekktastur fyrir að hafa uppgötvað Oasis, sýndi The Telepathetics áhuga. Mcgee var staddur á Íslandi og þannig atvikaðist að hann sá sveitina spila á tónleikum og bauð hljómsveitinni í kjölfarið til London til að spila í hinni svokölluðu Death Disco tónleikaseríu á Notting Hill Arts Club .

Í kjölfar London ferðarinnar gaf hljómsveitin út sína fyrstu breiðskífu, Ambulance árið 2006 eftir tveggja ára upptökuferli. Á þessum tveimur árum hafði sveitin hljóðritað plötuna þrisvar sinnum, en var aldrei fyllilega ánægð með afraksturinn. Það var ekki fyrr en að platan var tekin upp í fjórða sinni — í Sundlauginni, hljóðveri Sigur Rósar — að platan var loks gefin út. Platan var gefin út af útgefandigáfufyrirtækinu TeleTone ehf sem er í þeirra eigu, en um dreifingu sáu 12 tónar. Upplagið, sem var 1000 eintök, seldist upp.

## Ný plata
Sumarið 2009 tilkynnti sveitin það á Facebook síðu sinni að verið væri að vinna að nýrri plötu.

## Meðlimir
* Eyþór Rúnar Eiríksson - gítar og söngur
* Hlynur Hallgrímsson - bassi og söngur
* Óttar Guðbjörn Birgisson - gítar
* Andreas Boysen - trommur

## Plötur
* *[[Ambulance]]* (2006)

## Heimildir


## Tenglar
* Opinber síða
Reiknirit

**Reiknirit** (einnig **algrím**, sjaldnar **reiknisögn** eða **algóriþmi**) er lausnaraðferð og skilgreint sem endanlegt mengi vel skilgreindra fyrirmæla til að leysa verkefni. Reiknirit skilar fyrirfram skilgreindri niðurstöðu að gefnu upphafsskilyrði. Reiknirit eru einkum notuð í stærðfræði og tölvunarfræði við lausn vandamála.

## Saga
Reiknirit er einnig kallað *algrím* eða *algóriþmi*. Uppruna orðsins algóriþmi má rekja til stærðfræðings sem var uppi á 10. öld, Abu Abdullah Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi. Al-Khwarizmi er af mörgum talinn upphafsmaður nútíma algebru og var hann sannfærður um að hægt væri að leysa öll stærðfræðileg vandamál ef þeim væri skipt upp í minni skref. 

Eitt frægasta reiknirit allra tíma er reiknirit Evklíðs sem finnur stærsta sameiginlega deili tveggja heiltalna, en það var birt árið 300 fyrir Krist.

Fyrsta reikniritið sem skrifað var fyrir tölvur var skrifað af Ada Byron árið 1842, en það var aldrei útfært.

## Framsetning reiknirita
Reiknirit eru oft í upphafi hönnunar skrifuð í sauðakóða sem er nokkurs konar millistig almenns ritmáls og forritunarmáls og er því óháð því forritunarmáli sem reikniritið verður útfært í. Það auðveldar útfærslu reikniritsins í hinum ýmsu forritunarmálum, enda er sauðakóðinn auðskiljanlegur öllum forriturum óháð forritunarbakgrunn þeirra.

**Dæmi um reiknirit í sauðakóða:**
  **ef** tala er slétt tala **þá**
       deila í tölu með tveimur
  **annars** 
       hækka tölu um einn heilan og deila svo í hana með tveimur
     
  skrifa tölu á skjá

**Dæmi um sama reiknirit í C++**

  **if**  (nr % 2 == 0) 
     nr = nr/2;
  **else**
     nr = (nr + 1) / 2;
   
  std::cout
Skammbyssa

**Skammbyssa** er lítið handskotvopn sem skjóta má úr með annarri hendi, orðið nær yfir allar hleðslu aðferðir svo lengi sem skeftið er búið til fyrir eina hönd. Eru ýmist notaðar til margvíslegrar íþróttaiðkunar, sjálfsvarnar, í hernaði og löggæslu.Samuel Colt hannaði og smíðaði fyrstu sexhleypuna. Skammbyssur eru yfirleitt hálfsjálfvirkar, en til eru fáeinar alsjálfvirkar skammbyssur, t.d. Glock 18 og Beretta 93R.

*Loftskammbyssur* nota samþjappað loft sem drifefni, sem gjarnan fæst úr kolsýruhylki, og eru einkum notaðar til afþreyingar eða við iðkun skotfimi.
Klaufdýr

**Klaufdýr** (fræðiheiti: *Artiodactyla*) eru ættbálkur spendýra sem hvíla þyngd sína jafnt á þriðju og fjórðu tá, fremur en bara á þeirri þriðju, líkt og hófdýr. Klaufdýr telja um 220 tegundir, þar á meðal mörg algeng húsdýr, líkt og úlfalda, svín, geitur og kindur.

Klaufdýr skiptast í þrjá undirættbálka: svín (*[[Suina]]*), jórturdýr (*[[Ruminantia]]*) og *[[Tylopoda]]* (úlfaldaætt):

* **ÆTTBÁLKUR: KLAUFDÝR (''ARTIODACTYLA'')**
** **Undirættbálkur: ''[[Suina]]***
*** Ætt: [[Svínaætt]] (*Suidae*)
*** Ætt: [[Flóðhestar]] (*Hippopotamidae*)
*** Ætt: [[Naflasvín]] (*Tayassuidae*)
** *'Undirættbálkur: *[[Tylopoda]]***
*** Ætt: [[Úlfaldaætt]] (''[[Camelidae]]'')
** **Undirættbálkur: Jórturdýr (*[[Ruminantia]]*)*'
*** Ætt: [[Dverghirtir]] (*Tragulidae*)
*** Ætt: [[Moskushjartaætt]] (*Moschidae*)
*** Ætt: [[Hjartardýr]] (*Cervidae*)
*** Ætt: [[Gíraffar]] (*Giraffidae*)
*** Ætt: [[Kvíslantilópur]] (*Antilocapridae*)
*** Ætt: [[Slíðurhyrningar]] (*Bovidae'')
Essemm

**Essemm - Markaðsmiðlun & Ráðgjöf** er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 1983 sem hönnunar og auglýsingastofa. Á þeim árum sem fyrirtækið hefur starfað, hefur það unnið fyrir fjölmörg íslenzk fyrirtæki og stofnanir við mótun stefnu í markaðsmiðlun og framleiðslu kynningarefnis. Essemm starfaði einnig á sænskum markaði um sjö ára skeið við framleiðslu sjónvarpsauglýsinga og heimildarmynda.

Árið 1990 kom Essemm á fót deild undir nafninu Vistaskipti & Nám (*Vista X Change*) sem sérhæfði sig í alþjóðlegum menningarskiptum. Vistaskipti óx úr lítilli skrifstofu sem annaðist milligöngu um au pair-ráðningar erlendis, í það að verða stærsti aðilinn sem sérhæfði sig í ferðaþjónustu fyrir ungt fólk. Vistaskipti var selt til ferðaskrifstofunnar Stúdentaferðir ehf árið 2002.

Essemm stofnaði nýja deild árið 2004, Lingo-Málamiðlun sem hefur það markmið að auðvelda einstaklingum þátttöku í alþjóðlegu samfélagi með því að aðstoða þá við að læra tungumál og kynnast nýjum háttum í öðrum menningarheimum. 

Lingó-málamiðlun býður lausnir sem auðvelda einstaklingum og fyrirtækjum að taka þátt í alþjóðasamfélaginu; Nám á háskólastigi við alþjóðlega fagháskóla auk námskeiða á sviði tungumála og menningarlæsis.

Sérstaða Lingo-Málamiðlunar í felst í mikilli uppsafnaðri þekkingu á sviði menningarskipta og víðtækum tengslum, í mörgum þjóðlöndum. Erlendir samstarfsaðilar eru um 50 talsins og í 12 löndum. Allt eru þetta viðurkenndir aðilar, sem bjóða úrvalsþjónustu á sínu sviði.

Lingo-Málamiðlun notar upplýsingatækni til hins ítrasta í starfsemi sinni, með það fyrir augum að ná fram hagkvæmni í rekstri - en ekki síður til að veita góða þjónustu og standa undir nafni sem upplýsingaveita um nám og störf erlendis.

## Tengill
* Lingo.is
Hverfi

**Hverfi** er ákveðinn hluti byggðar, ýmist í dreifbýli eða þéttbýli. Orðið hefur verið notað frá fornu fari í íslensku um sveitir og sveitarhluta (Kelduhverfi, Fljótshverfi, Reynishverfi, Rangárhverfi)  eða þyrpingar þar sem nokkrir bæir standa þétt, oft hjáleigur kringum höfuðból, eins og til dæmis gildir um Miðneshrepp sem myndaður er af sjö hverfum, talin að sunnan: Stafneshverfi, Hvalsneshverfi, Fuglavíkurhverfi, Bæjarskershverfi, Sandgerðishverfi, Flankastaðahverfi og Kirkjubólshverfi. Stundum standa bæirnir svo þétt að byggðin er eins og svolítið þorp.

Orðið „hverfi“ er dregið af orðinu „umhverfi“, sem kemur fyrir í íslenskum fornritum á forminu „umhverfis“. Í forn-ensku er til samsvarandi orð „ymb-hweorfan“, í merkingunni „í nánasta umhverfi“.

Hverfi í þéttbýli er afmarkað svæði innan byggðarinnar. Slíkt hverfi hefur oft einhver sérkenni, stundum eru húsin öll af svipaðri stærð eða gerð. Algengt er að götur séu nefndar svipuðum nöfnum sem ef til vill hafa öll sömu endingu og dregur hverfið þá oft nafn af því (Fellahverfi, Salahverfi). Í öðrum tilvikum er hverfið kennt við ákveðið kennileiti (Fossvogshverfi), hús eða bæ sem stóð þar þegar hverfið fór að byggjast (Skuggahverfi, Grímsstaðaholt) eða sérkenni byggðarinnar (Smáíbúðahverfi).

Í nútímaskipulagi íbúðarhverfa eru þau oft afmörkuð þannig að þau tengjast aðalgötu með safngötu og er þar með ekki hægt að keyra í gegnum hverfin. Þetta er til þess að sporna við mikill umferð og draga úr slysahættu.
Fingur

: *Til að sjá lagið um fingurna má sjá [[fingurnir (gæla)]]*.

**Fingur** er útlimur á hendi manns. Á báðum höndum eru venjulega fimm fingur. Á enda-bakhlið allra fingra er nögl. Þumallinn hefur tvo liði en aðrir fingur þrjá. Fingur eru einnig stundum kallaðir *framkrókar* eða *guðsgafflar*.

## Nöfn fingra
# Þumall (einnig kallaður *þumalfingur* eða *þumalputti*)
# Vísifingur (einnig kallaður *sleikifingur*, *bendifingur* eða *vísiputti*)
# Langatöng (einnig kölluð *langastöng*)
# Baugfingur (einnig kallaður *hringfingur* eða *græðifingur*)
# Litlifingur (einnig kallaður *litliputti* eða *lilliputti*)

## Önnur nöfn
Vísifingur er stundum kallaður *terrifingur*. Langatöng *krókfingur* eða *langastöng*. Litlifingur *spinka* og baugfingur *gullfingur*, *læknisfingur* eða *heiðarmáni* og þumallinn *Þumi karl* sbr.: 

:„Ég sá sauð í brekku,“ segir hann Þumi karl. 
:„Förum við þangað,“ segir hann Sleikifingur. 
:„Til hvers?“ segir Löngutöng. 
:„Stel'onum,“ segir Heiðarmáni. 
:„Ég vil heldur sitja heima með hálvan verð,“ segir Litlifingur.

(úr þjóðsagnasafni Ólafs Davíðssonar).

## Auka upplýsingar
* Í barnagælunni „Fingurnir“ koma fram nafn allra fingranna: (*allan textann er að finna á )
*: *Þumalfingur, þumalfingur, hvar ert þú?
*: *Hér er ég, hér er ég.
*: *Góðan daginn, daginn, daginn.
*: *Vísifingur, vísifingur, hvar ert þú?
*: *Hér er ég, hér er ég.
*: ''Góðan daginn, daginn, daginn.

## Tengt efni
* Fingrarím
* Tá

## Heimild
* 
* 

## Neðanmálsgreinar
Sviti

**Sviti** er vökvi sem myndast í svitakirtlum í húð ýmissa spendýra. Svitinn kemur út á yfirborðið, einkum við áreynslu, andlegt álag og í hita og á þannig þátt í að tempra líkamshitann. Sviti innheldur uppleyst sölt og úrgangsefni úr líkamanum. 

Orðið *horvatn* er haft um svita úr mögrum mönnum, og er aðallega notað í hálfkæringi. 

## Tenglar

* 
* 
*
Kantaraborg

**Kantaraborg** (enska: **Canterbury**) er borg og biskupsstóll í Kent í Suðaustur-Englandi. Þar situr erkibiskupinn af Kantaraborg sem er höfuð ensku biskupakirkjunnar. Íbúar eru um 55 þúsund (2011). 

Borgin var stofnuð af Rómverjum á grunni eldri byggðar. Hún hefur verið sæti erkibiskupsins af Englandi frá 597.
Thomas Cranmer

**Thomas Cranmer** (2. júlí 1489 – 21. mars 1556) var erkibiskup af Kantaraborg frá 1533 og þjónaði í tíð Hinriks VIII og Játvarðs VI. Hann er talinn upphafsmaður ensku biskupakirkjunnar. Hann var brenndur á báli að skipun kaþólsku drottningarinnar Maríu I.
Princeton

**Princeton** getur vísað til

* Bæjarkjarnans Princeton Borough í Princeton Township
* Princeton, New Jersey (bæði kaupstaðar og bæjarkjarna) 
* Kaupstaðarins Princeton Township í Mercer-sýslu í New Jersey í Bandaríkjunum
* Princeton University, í bæjarkjarna Princeton.
Ferdinand og Ísabella

**Ferdinand og Ísabella** eða **kaþólsku konungshjónin** (spænska: *Los Reyes Cátolicos*) á við um Ísabellu I af Kastilíu og Ferdinand II af Aragon. Þau eru jafnan talin stofnendur spænska konungsríkisins með giftingu sinni 1469. Þau luku því verki að vinna Spán frá márum (*[[Reconquista]]*) með því að leggja undir sig Granada 1492. Þau fengu hvort um sig titilinn „kaþólskur konungur“ frá Alexander VI páfa. Þau fjármögnuðu einnig ferðir Kólumbusar og annarra til Nýja heimsins sem jók enn á veldi þeirra og efldi stöðu þeirra í Evrópu.
Kýrenuheimspeki

**Kýreningar** voru róttækir nautnahyggjumenn. Stefnan þeirra varð til á 4. öld f.Kr. en stofnandi hennar var Aristippos frá Kýrenu (eða dóttursonur hans sem hét sama nafni).

Kýreningar héldu því fram að æðst gæða væri ánægja og að líkamleg ánægja væri eftirsóknarverðari en andleg ánægja, því hún væri sterkari og fjörugri ánægja. Þeir höfnuðu því einnig að maður skyldi slá því á frest að sækjast eftir ánægju vegna langtímasjónarmiða, annaðhvort vegna þess að meiri ánægja fengist með því að standast freistinguna eða vegna þess að það hefði óþægindi í för með sér síðar ef maður léti undan, svo sem timburmenn. Að þessu leyti voru þeir talsvert frábrugðnir epikúringum, sem töldu að andleg ánægja væri eftirsóknarverðari en líkamleg ánægja og að í öllu skyldi gæta hófs.

Kýreningar töldu einnig að einungis væri hægt að þekkja með vissu eigin upplifanir hverju sinni, til dæmis að maður fyndi sætt bragð núna, en ekki væri hægt að þekkja eðli þeirra hluta sem valda skynjunum okkar, til dæmis að hunang sé sætt á bragðið. Enn fremur neituðu þeir því að hægt væri að vita nokkuð um upplifanir annarra.

## Heimildir
* 
* Branham, R. Bracht, *The Cynics: The Cynic Movement in Antiquity and Its Legacy* (Los Angeles: University of California Press, 2000).  ISBN 0-520-21645-8

## Tengt efni
* Sókrates

## Tenglar
* 
*
Blýantur

**Blýantur** einnig áður nefnt **ritblý**, er skriffæri sem samanstendur af efni sem gefur frá sér lit, sem notað er til skriftar og teikningar og viðarhulstri. Blýantar eru vanalega notaðir á pappír. Litarefnið er oftast grafít en stundum eru notuð önnur efni sem og kol eða snyrtivörur. Blýantar hafa stundum strokleður á endanum, fest með járni. Ólíkt blýöntum notast pennar við fljótandi efni, það er blek.

## Uppruni
Conrad Gesner, þýsk-svissneski náttúrufræðingur, lýsti árið 1565 fyrstur manna blýantinum, það er tréhólki með efninu grafíti í miðjunni en orðið grafít er dregið af gríska orðinu "grafein" sem þýðir að skrifa. Á þeim tíma töldu menn grafít vera eina tegund af blýi sem er ástæða þess að hann var kenndur við blý og hefur það lifað og er hann ennþá kallaður blýantur víða. Það var svo árið 1779 að sænskur efnafræðingur, Carl Wilhelm Scheele, sýndi fram á að grafít væri sérstakt kolefni og ekki skilt blýi.

## Orðsifjar
Orðið „blýantur“ í Íslensku er tökuorð af danska orðunum *blyant* eða *bliant* sem eru styttar útgáfur á orðinu *blyantspen*. *Blyantspen* er líklega stytting á orðinu *blyantimon* sem þýðir „antimonblandaður blýmálmur“.

## Framleiðsla
Nú til dags eru blýantar framleiddir með því að blanda saman fínum grafít og leirdufti, svo er blandað vatni og langir spagettí-legum strengjum og síðan eru þeir hitaðir í sérstökum ofni. Síðan er strengunum dýft í olíu eða bráðið vax sem rennur inní smáar holur á efninu, sem leiðir til auðveldari og mýkrar skriftar.

Margir blýantar (oftast þeir sem notaðir eru við listir) eru merktir með Evrópskum skala sem nær frá „H“ (e. hardness, harðleika) to „B“ (e. blackness, svertu) sem og „F“ (e. fine point, fínleika), og flokkast hinn hefðbundni ritblýantur undir „HB“.

Listablýantar ná frá hörðum til fínna eins og sjá má:

 Einnig séð sem 2 4/8, 2.5, 2 5/10, vegna einkaleyfismála.

## Lögun blýanta
Flestir blýantar eru sexhyrndir ef litið er á þá með þverskurði. Það er þægilegt að halda á þannig blýöntum og þeir stoppa ef þeir rúlla á láréttu svæði. Blýantar smiða eru flatari að lögun, sem mun einnig ekki rúlla og leyfir nákvæmari staðsetningu við það að teikna línur.

## Annað
Blýantsstungur eru algeng orsök slysa hjá ungum börnum. Blýbroddur getur skilið eftir sig grátt ummerki sem getur enst í húðinni í nokkur ár. Þetta leiddi að hinni gömlu hjátrúna að blý bútar gætu farið í gegnum blóðrásarkerfið og uppí heilann, og ollið hálfvisku í þeim sem fá slík sár. En auðvitað eru blýantar gerðir úr graffít (kolefni) en ekki blýi, og er því ekki hættulegt.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Lygasaga af blýöntum og pennum
Aristippos frá Kýrenu

**Aristippos** (435 – 366 f.Kr.) var grískur heimspekingur, fæddur í Kýrenu í Afríku (nú í Líbýu). Hann mun hafa verið velkunnur fylgjandi Sókratesar og Platon getur hans í samræðunni *[[Fædon (Platon)|Fædoni]]*, þar sem síðustu stundum Sókratesar er lýst, en ein persóna samræðunnar lýsir yfir undrun vegna þess að Aristippos hafi ekki verið við hlið Sókratesar er dauðadómi hans var framfylgt. Aristippos mun þá hafa verið á eynni Ægínu ásamt öðrum kunningja Sókratesar, Kleombrotosi. Að öðru leyti er Aristipposar hvergi getið í samræðum Platons. Honum bregður hins vegar fyrir í ritum Xenophons. Samkvæmt Æskínesi hafði Aristippos upphaflega komið til Aþenu „sökum frægðar Sókratesar“.

Díogenes Laertíos segir allnokkrar sögur um Aristippos og veru hans við hirð Díonýsíosar og Díonýsíosar yngra.

Annaðhvort Aristippos sjálfur eða dóttursonur hans, sem hét í höfuðið á afa sínum, stofnaði skóla Kýreninga, sem hélt fram nautnahyggju og sjálfshyggju. Dóttir Aristipposar eldra, Arete frá Kýrenu, var sögð hafa verið heimspekingur sjálf og hafa menntað Aristippos yngra, sem í kjölfarið var nefndur *Mētrodidaktos* eða „hinn móðurmenntaði“.

Hvorki ritverk Aristipposar eldra né Aristipposar yngra eru varðveitt.

## Heimildir
* 
* Branham, R. Bracht, *The Cynics: The Cynic Movement in Antiquity and Its Legacy* (Los Angeles: University of California Press, 2000).  ISBN 0-520-21645-8

## Tenglar
* 
*
Lárus Halldór Grímsson

**Lárus Halldór Grímsson** (f. 13. desember 1954) er íslenskur hljómsveitarstjóri, hljóðfæraleikari, blásarakennari og tónskáld. Hann stjórnar Lúðrasveit Reykjavíkur og Skólahljómsveit Vesturbæjar og Miðbæjar. Hann kennir bæði í tengslum við Skólahljómsveit Vesturbæjar og við Tónlistarskóla Seltjarnarness á þverflautu, klarínett og saxófón.

Lárus byrjaði 10 ára gamall að spila á þverflautu með Skólahljómsveit Vesturbæjar. Árið 1971 hóf hann svo nám við Tónlistarskólann í Reykjavík, þar sem hann hélt áfram flautunáminu. Árið 1979 fór hann til Hollands og gekk í skólann *Institut voor sonologie* í Utrecht, þar sem hann lærði mikið hjá Jaap Vink. Lárus lauk námi þaðan árið 1984, en hélt áfram störfum við stofnunina.

Tónsmíðar Lárusar eru mestmegnis raftónlist, en á seinni árum hefur hann snúið sér meira að hljóðfæratónlist.

## Verkalisti
*1980 – *Þráfylgni* fyrir segulband
*1981 – *Og þá riðu hetjur um héruð* fyrir segulband
*1981 – *Rumsk* fyrir strengi, sex flautur og 4 slagverksleikara
*1981 – *Sambúðarsundurþykkja* fyrir sembal, horn og segulband
*1982-83 – *Winter Romanticism* fyrir segulband
*1984 – *Back to the Beginning Again?* fyrir fagott og segulband
*1984 – *Eitt sinn poppari ávallt poppari* fyrir tvo gítara, píanó, sembal og segulband
*1985 – *I Sing the Body Electric* fyrir kór og segulband
*1986 – *Amalgam* fyrir segulband
*1987 – *By the Skin of My Teeth* fyrir sembal (hljóðgervil) og segulband
*1987 – *Le Voeu* fyrir segulband
*1988 – *Kiss of The Spiderwoman* fyrir segulband
*1989 – *The Tempest* fyrir segulband
*1990 – *Hotel Thingvellir* fyrir segulband
*1991 – *Farvegir* fyrir píanó
*1992 – Klarínettukvartett
*1993 – *Tales from a Forlorn Fortress* fyrir fagott, fiðlu, víólu og selló
*… – *Slúðurdálkurinn* fyrir sólóklarínett
*… – *'Tis a Stairway, Not a Street* fyrir gítar og flautu
*… – *Frískir menn og fölar meyjar* fyrir sjö blásara, tvo slagverksleikara og bassagítar
*… – Tónlist við leikritið *Næturgalann*
*2002 – *Ann ég dýrust drósa* fyrir kvæðamann og blásarasveit
*2005 – *Óður* / *Óður II* fyrir flautu og blásarasveit

## Heimildir
*
*
*
Skeiðará

**Skeiðará** er um 30 km löng jökulá sem rennur úr Skeiðarárjökli á sunnanverðum Vatnajökli og kvíslast yfir Skeiðarársand út í sjó. Vegna stöðugrar bráðnunar íss í Grímsvötnum undir jöklinum eru jökulhlaup algeng í ánni (Skeiðarárhlaup).
Samtök íslenskra skólalúðrasveita

**Samtök íslenskra skólalúðrasveita** (skammst. **SÍSL**) eru samtök um samstarf íslenskra skólalúðrasveita sem stofnuð voru þann 15. október 1983. Meginhlutverk SÍSL er að halda landsmót skólalúðrasveita og að standa fyrir útsetningum á íslenskum lögum fyrir sveitirnar. Samtökin hafa síðan 1998 einnig starfrækt sameiginlega lúðrasveit, Lúðrasveit æskunnar, sem ætluð er til að veita lengra komnum skólalúðrasveitarmeðlimum tækifæri til að spreyta sig á meira krefjandi verkum, og eru þá yfirleitt fengnir erlendir stjórnendur.

Forsögu SÍSL má rekja aftur til ársins 1969, þegar nokkrir stjórnendur skólalúðrasveita hófu samstarf. Var þetta gert fyrir frumkvæði frá Seltjarnarnesi en þar voru fyrstu mótin haldin, á hverju ári frá 1969 til 1974.

Árið 1999 gengu samtökin í Nordisk Musik Union (NoMU). NoMU hefur meðal annars styrkt Skólalúðrasveit Grafarvogs til Noregsfarar og liðsinnt við val á norskum stjórnanda fyrir Lúðrasveit æskunnar.

## Tengill
* Vefsíða SÍSL

## Heimildir
*
Fædon frá Elís

**Fædon frá Elís** (4. öld f.Kr.) var grískur heimspekingur og stofnaði elíska skólann í heimspeki. 

Fædon var frá borginni Elís. Hann fæddist undir lok 5. aldar f.Kr. Í stríðinu milli Elís og Spörtu árið 401-400 f.Kr. var hann herleiddur og gerður að þræli í Aþenu, þar sem hann varð frægur fyrir fegurð sína. Hann varð nemandi Sókratesar, sem bar hlýjan hug til hans. Hann virðist hafa þekkt náið til Kebesar og Platons, sem nefndi eftir honum samræðu, *[[Fædon (Platon)|Fædon]]*. (Æskínes reit einnig samræðu sem hét called *Fædon*). Aþenajos greinir aftur á móti frá því að hann hafi þvertekið fyrir sannleiksgildi alls þess sem Platon eignaði honum og að samband sitt við Platon hafi verið stirt.

Stuttu eftir dauða Sókratesar sneri Fædon aftur til Elís, þar sem Ankipylos, Moskos og Pleistanos voru meðal nemenda hans. Pleistanos tók við skólanum af honum. Síðar færðu Menedemos og Askiepiades skólann til Eretríu, þar sem hann varð þekktur sem Eretríuskólinn og er oft vísað til hans (t.d. af Cíceró) ásamt Megöruskólanum.

Ekki er vitað hverjar kenningar Fædons voru né er mögulegt að álykta um það af samræðu Platons. Ritverk hans voru öll í formi samræðna en ekkert þeirra er varðveitt.

## Tengt efni
**[[Fædon (Platon)|Fædon]]*

## Heimild
*
Fornöld

**Fornöld** er tímabil í mannkynssögunni sem nær frá upphafi *[[Sögulegur tími|sögulegs tíma]]*, þ.e. frá þeim tíma sem til eru ritaðar heimildir um, og til miðalda. Tímabilið áður en sögulegur tími hófst kallast *[[forsögulegur tími]]*. Ritaðar heimildir komu ekki fram á sama tíma alls staðar og því lýkur forsögulegum tíma í raun ekki alls staðar samtímis.

Fyrstu rituðu heimildirnar eru fleygrúnir frá Súmer frá því 3000-3500 f.Kr. Því má segja að sögulegur tími hefjist fyrst þar.

Klassísk fornöld er hugtak sem er notað í fornaldarsögu Grikklands og Rómaveldis. Í Grikklandi er sá tími oftast miðaður við árið 776 f.Kr. þegar ólympíuleikarnir voru fyrst haldnir, enda þótt til séu töluvert eldri ritaðar heimildir á grísku. Í sögu Rómar er miðað við hefðbundið ártal fyrir stofnun borgarinnar 753 f.Kr., þrátt fyrir að ritaðar heimildir á latínu séu nokkru yngri.

Enda þótt deilt sé um hvenær fornöld eigi að teljast lokið er oftast miðað við fall Vestrómverska ríkisins sem venju samkvæmt er sagt hafa átt sér stað árið 476. Í sögu Austrómverska ríkisins mætti ef til vill miða endalok fornaldar við árið 640, en þá féll Alexandría í hendur Aröbum. Það tímabil sem nær yfir breytinguna frá fornöld til miðalda er síðfornöld, sem skarast að stórum hluta við ármiðaldir.

Hugtakið „fornöld“ var fyrr á árum oft notað í sögu Íslands um tímabilið frá landnámsöld fram til loka þjóðveldisins, 1264, eða jafnvel fram um 1300. Þetta er elsti hluti Íslandssögunnar, auk þess sem þetta tímabil þótti vera nokkur hliðstæða við gullöld Grikkja og Rómverja, t.d. hvað bókmenntasköpun snertir. Í seinni tíð hafa sagnfræðingar farið að nota hugtakið miðaldir um þetta tímabil, enda fellur það undir miðaldir í sögu Evrópu.
Klassísk fornöld

**Klassísk fornöld** er hugtak sem er notað um grísk-rómverskan tíma, þ.e. fornaldarsögu Grikklands og Rómaveldis. Í sögu Grikklands er sá tími oftast miðaður við árið 776 f.Kr. þegar ólympíuleikarnir voru fyrst haldnir, enda þótt til séu töluvert eldri ritaðar heimildir á grísku. Í sögu Rómar er miðað við hefðbundið ártal fyrir stofnun borgarinnar 753 f.Kr., þrátt fyrir að ritaðar heimildir á latínu séu nokkuð yngri.

Enda þótt deilt sé um hvenær fornöld eigi að teljast lokið er oftast miðað við fall Vestrómverska ríkisins en þá er venjan að miða við árið 476. Í sögu Austrómverska ríkisins mætti ef til vill miða endalok fornaldar við árið 640 en þá féll Alexandría í hendur Aröbum.

Hugtakið *klassískur tími* er notað bæði um sögu Grikklands og Rómaveldis og vísar þá til þess tíma í klassískri fornöld sem talinn er vera blómatími þessara svæða. Í sögu Grikklands er 5. og 4. öld f.Kr. kallaðar klassískur tími en tímabilið þar á undan kallast snemmgrískur tími; oftast er upphaf klassíska tímans í Grikklandi miðað við Persastríðin, annaðhvort orrustuna við Maraþon (490 f.Kr.) eða endalok styrjaldarinnar eftir orrustuna við Plataju (479 f.Kr.), en endalok hans miðast við upphaf hellenísks tíma, sem hófst árið 323 f.Kr. þegar Alexander mikli lést. Í sögu Rómar er klassískur tími venjulega talinn sá tími þegar skrifuð var svonefnd *[[gullaldarlatína]]*. Sá tími er talinn vara frá 80 f.Kr. til 14 e.Kr.
Moses I. Finley

**Sir Moses I. Finley** (Moses Israel Finkelstein) (20. maí 1912 – 23. júní 1986) var bandarískur og breskur fornfræðingur og sagnfræðingur.

Finley fæddist árið 1912 í New York borg. Foreldrar hans voru Nathan Finkelstein og Anna Katzenellenbogen. Hann lést árið 1986 sem breskur ríkisborgari. Finley hlaut menntun sína við Syracuse University og Columbia University. Hann hlaut M.A. gráðu í lögfræði en flest útgefin rit hans fjalla um fornaldarsögu, einkum félagslegar og hagsögulegar hliðar klassískrar fornaldar.

Finley kenndi við Columbia University og City College of New York, þar sem hann varð fyrir áhrifum frá meðlimum Frankfurt skólans, sem störfuðu í útlegð í Bandaríkjunum. Árið 1952, meðan á kalda stríðinu stóð, var Finley rekinn frá kennslustöðu sinni við Rutgers University; árið 1954 var hann kallaður fyrir þjóðaröryggisnefnd bandaríska þingsins og spurður hvort hann hefði verið meðlimur í kommúnistaflokki. Hann skýldi sér á bakvið fimmta viðauka bandarísku stjórnarskrárinnar og neitaði að svara.

Í kjölfarið átti Finley erfitt með að finna vinnu í Bandaríkjunum og því fluttist hann til Bretlands, þar sem hann kenndi fornfræði við Cambridge University árum saman, fyrst sem fyrirlesari í félagslegri og hagsögulegri fornaldarsögu við Jesus College (1964–1970), síðan sem prófessor í fornaldarsögu (1970–1979) og að lokum sem skólameistari við Darwin College (1976–1982). Hann víkkaði umfang fornfræðinnar frá því að fást eingöngu við textafræði til þess að fjalla einnig um menningu og samfélag. Finley varð breskur þegn árið 1962 og meðlimur í bresku akademíunnni árið 1971. Hann var sleginn til riddara árið 1979.

## Helstu ritverk
* *The Ancient Greeks* (1963).
* *The Ancient Economy* (1973).
* *Ancient Slavery and Modern Ideology*.
* *The World of Odysseus* (1954).
* *Politics in the Ancient World* (1983).
* *Aspects of Antiquity* (1968).

## Heimild
*
Aþenajos

**Aþenajos** (gríska Αθηναιος *Athenaios*; uppi um 200) var grískur rithöfundur. Hann er stundum kallaðir **Aþenajos frá Nákratis** vegna þess að hann fæddist og starfaði í Nákratis í Egyptalandi.

Lítið er vitað um Aþenajos annað en það sem lesa má í varðveittum ritum hans. Aþenajos samdi að minnsta kosti tvö verk sem eru ekki varðveitt en hans er einkum minnst fyrir ritsafnið *[[Deipnospekingarnir]]* eða *Deipnosophistae*. Verkið er skrifað í formi samræðu þar sem ýmsar persónur deila um margvísleg málefni. Munaður, mataræði, heilsa, kynlíf, tónlist, kímnigáfa og grísk orðabókagerð eru allt efni sem tekin eru til umfjöllunar en mest er fjallað um mat, vín og skemmtun (af þeim sökum er verkið stundum nefnt *Vitringaveislan*).

Án verka Aþenajosar myndi skorta mikilvægar upplýsingar um fornöldina og mörg grísk skáld væru ekki þekkt (þeirra á meðal Arkilokkos). 13. bók *Deipnoskepkinganna* er ein mikilvægasta heimildin um kynferði í Grikklandi hinu forna. 

## Heimildir
*
*Gulick, C.B. (ritstj.) *Athenaeus: The Deipnosophists*, 7 bindi (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1927-41).
*Braund, David og Wilkins, John (ritstj.), *Athenaeus and his world: reading Greek culture in the Roman Empire* (Exeter: University of Exeter Press, 2000).
Milman Parry

**Milman Parry** (1902 – 3. desember 1935) var bandarískur fornfræðingur.

Hann nam við University of California í Berkeley (til B.A. og M.A. gráðu) og Sorbonne háskóla í París (til doktorsgráðu). Parry var nemandi málvísindamannsins Antoine Meillet við Sorbonne.

Parry umturnaði rannsóknum á Hómer og hómerskviðum. Í doktorsritgerð sinni, sem var gefin út á frönsku á þriðja áratug 20. aldar, sýndi hann fram á að stíll Hómers einkenndist af mikilli notkun fastra orðasambanda, svonefndra formúla, sem ætlað var að merkja eitthvað sérstakt en voru löguð að ólíkum þörfum bragsins. 

Í bókum sínum sem komu út í Bandaríkjunum á 4. áratugnum setti Parry fram þá tilgátu að gera yrði grein fyrir séreinkennum stíls Hómers á grundvelli þess að um munnlegan kveðskap væri að ræða (hin svonefnda *munnlega formúlu tilgáta*). Nemandi Parrys, Albert Lord, þróaði hugmyndina um Hómer sem munnlegt skáld áfram, einkum í ritinu *The Singer of Tales* (1960).

Milli 1933 og 1935 fór Parry, sem þá var ‚associate professor‘ (eða dósent) við Harvard háskóla, tvær ferðir til Júgóslavíu, þar sem hann rannsakaði og tók upp munnlegan kveðskap Suður-Slava. 

Greinasafn Parrys kom út að honum látnum en Adam Parry, sonur hans, ritstýrði því: *The Making of Homeric Verse: The Collected Papers on Milman Parry*. Adam Parry (ritstj.) (Oxford: Oxford University Press, 1971). Safn Milmans Parry af upptökum og uppskriftum suðurslavnesks kveðskapar er nú geymt í Widener bókasafni Harvard háskóla.

Parry lést af völdum voðaskots árið 1935.

## Heimild
* 

## Tengill
* Milman Parry safnið  hjá Harvard University
Laxárdalur

**Laxárdalur** getur átt við:
* Laxárdal, bæ í Skeiða- og Gnúpverjahreppi.
* Laxárdal, bæ í Strandasýslu.
* Laxárdal í Dölum.
* Laxárdal í Nesjum.
* Laxárdal í Skagafirði.
* Laxárdal í Suður-Þingeyjarsýslu.
* Laxárdal fremri í Austur-Húnavatnssýslu.
Laxárdalur (Skeiða- og Gnúpverjahreppi)

**Laxárdalur** er sveitabær í Skeiða- og Gnúpverjahreppi sem stendur á bökkum Stóru-Laxár. Rennur áin þar í gljúfri sem kallast **Laxárgljúfur** og eru þar tvö steintröll sem þjóðsögur segja að hafi steinrunnið í einni veiðiferð sinni.
Laxárholt

**Laxárholt** heitir holt eitt við Stóru-Laxá í Hrunamannahreppi. Þar er talið að þingstaður Hrunamanna hafi verið fram á 16. öld.
Leirá

**Leirá** getur átt við:
* Leirá í Hrunamannahreppi.
* Leirá í Leirársveit.
* Leirá á Mýrdalssandi.
Leirá (Hrunamannahreppi)

**Leirá** er ein af þverám Stóru-Laxár á Hrunamannaafrétti. Upptök sín á hún í Leirárleirum og Frægðarveri og rennur svo fram með Mikluöldu. Síðasta spölinn að Stóru-Laxá rennur hún í djúpu gljúfri.
Leppistungur

**Leppistungur** kallast svæði á Hrunamannaafrétti í tungunum milli Fúlár, Kerlingarár og Sandár. Svæðið er nokkuð fyrir sunnan Kerlingarfjöll og draga nafn sitt af Stóra- og Litla-Leppi. Í Leppistungum er nokkuð vel gróið og er þar samnefndur fjallmannaskáli.
Reynir Örn Leósson

**Reynir Örn Leósson** (11. febrúar 1939 - 30. desember 1982) var íslenskur aflraunamaður. Reynir var sonur Þóru Friðriksdóttur og Leós Guðmundssonar. Hann flutti ungur til Reykjavíkur, síðar til Njarðvíkur og enn síðar til Eyjafjarðar.

Reynir var járnsmiður að iðn og starfaði við vélsmíðar, vörubílakstur og bifreiðaviðgerðir, en bifreiðaviðgerðirnar stundaði hann þar til hann lést.

Reynir var ungur þegar fyrst fór að bera á miklum kröftum hans, og hann var mjög ungur þegar hann fór að hefja aflraunir. Hann ferðaðist víða um ævina og sýndi aflraunir sínar..

Meðal aflrauna hans var að brjótast út úr fangaklefa, en hann var þó settur vel hlekkjaður inn í klefann. Það að brjótast úr hlekkjunum og svo út úr fangaklefanum tók hann um 6-7 klukkustundir samanlagt. Einnig lyfti hann 290kg. tunnu auðveldlega á hné sér. Einnig lyfti hann upp vinstra framhjóli bifreiðar sinnar, Volvo vörubifreið, upp um 13mm., en biðfreiðin vó 12 tonn og hefur þurft togkraft upp á 2.650 kg. til að lyfta bifreiðinni svo hátt. Fyrir það afrek að brjótast út úr fangaklefanum komst Reynir í heimsmetabók Guinness.

Einnig gerði Reynir kvikmynd um sjálfan sig, nefnda „Sterkasti maður heims“, og kvikmyndir um öryggi á vinnustöðum ásamt fleiru.

## Tilvísanir og heimildir
*  Morgunblaðið, 22. mars 1959, bls. 8.
* B. Morgunblaðið, 26. september 1972, bls. 12, 31.
*  Morgunblaðið, 20. desember 1972, bls. 2.
*  Morgunblaðið, 24. júlí 1974, bls. 5.
*  Morgunblaðið, 26. október 1974, bls. 29.
* F. Morgunblaðið, 7. janúar 1983, bls. 2.
Manga

**Manga** ( eða ) er japanska og er haft um teiknimyndabækur og prentaðar myndasögur. Utan Japan eru þær einnig kallaðar Manga eða japanskar teiknimyndabækur. Manga-sögur (möngur) þróuðust við blöndun *[[ukiyo-e]]* og hinum vestræna teiknistíl (að miklu leyti frá Disney) og tóku þær á sig núverandi mynd stuttu eftir seinni heimsstyrjöldina. Þær eru oftast prentaðar í svarthvítu, en stundum er kápan og nokkrar af fyrstu síðunum í bókinni í lit. 

Þær manga-sögur sem njóta vinsælda er oft breytt í anime og er það gert til að þær höfði til stærri markhóps. Þótt það sé ekki eins algengt er anime seríum stundum breytt í manga (og má þar helst nefna *[[Neon Genesis Evangelion]]*).

Bókstaflega mætti þýða *manga* sem „handahófskenndar myndir“. Orðið komst fyrst í almenna notkun seint um 18. öld þegar verk eins og myndabókin „Shiji no yukikai“ eftir Santo Kyoden (1798) og „Myndir hundrað kvenna“ eftir Aikawa Minwa, sem hafði að geyma fjölda mynda úr teiknibókinni frægu *[[ukiyo-e]]* eftir listamanninn Hokusai. Hinsvegar var *[[giga]]* (sem þýðir bókstaflega „fyndnar myndir“) teiknuð af ýmsum listamönnum um 12. öld, og voru líkar manga að því leyti að mikil áhersla var lögð á að segja sögu og notast við einfaldar og listrænar línur.

## Tengt efni
* Anime
* Hentai
* Kawaii
* Hellsing
Loðmundur (fjall)

**Loðmundur** er 1.432 metra hátt fjall í Kerlingarfjöllum. Stendur hann stakur norðaustast í fjöllunum. Hann er brattur og girtur hamrabelti efst. Á tveimur stöðum er einstigi upp á koll fjallsins, en kollurinn sjálfur er flatur að ofan.
Miklafell

**Miklafell** er 1.456 metra hátt fjall í austurbrún Hofsjökuls. Er það mjög áberandi af Sprengisandi. Á kolli þess er jökulhetta, auk þess sem er skriðjökulstunga austan í því sem nefnist Tungufönn.
Miklavatn

**Miklavatn** getur átt við eftirfarandi:
* Miklavatn í Fljótum.
* Miklavatn við Héraðsvötn í Skagafirði.
* Miklavatn (Norður-Ameríka) (Miklavatn) - hluti af Vötnunum miklu í Norður-Ameríku.
Merkurhraun

**Merkurhraun** kallast hraunspilda á mörkum Flóa og Skeiða. Merkurhraun er hluti af Þjórsárhrauni, sem rann fyrir um 8.600 árum eða 6.600 f.Kr. Jarðvegur á þessu svæði er þunnur, svo hraunstrýtur standa á mörgum stöðum upp úr mosaþembunum. Nafn sitt dregur hraunið af bænum Mörk sem var á þessu svæði, samkvæmt Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalín.
Myrkavatn

**Myrkavatn** er stöðuvatn norður af Þingvallasveit, skammt vestan Leggjabrjóts. Öxará rennur úr Myrkavatni. Hæð þess er 419 metrar og flatarmál þess rétt rúmur hálfur ferkílómetri.
Norðlingaalda

**Norðlingaalda** er 658 metra hátt fell á sunnanverðum Fjórðungssandi. Aldan er mikil um sig en þó ber ekki mikið á henni í landslaginu. Hún er í vesturátt frá Eyvafeni. Sprengisandsleið hin forna liggur austan við Norðlingaöldu.

Samkvæmt fyrirhuguðum veituframkvæmdum Landsvirkjunar í Þjórsárverum ætti að rísa stífla frá Norðlingaöldu og austur fyrir Þjórsá.
Forngríska

**Forngríska** er það tímabil í grískri málsögu sem samsvarar klassískri fornöld. Tímabilinu má skipta gróflega í fjögur smærri tímabil: mýkenskan tíma, snemmgrískan tíma, klassískan tíma og síðklassískan tíma eða síðfornöld.

Gríska er indóevrópskt tungumál

## Mállýskur
Gríska var farin að greinast í ólíkar mállýskur áður en grískumælandi hópar fólks settust fyrst að í Grikklandi en þó ekki að fullu fyrr en eftir landnámið. 

Venjulega eru mállýskur snemmgríska og klassíska tímans flokkaðar í fjóra eða fimm mállýskuhópa:

* **Attíska-jóníska**
** Jóníska
** Attíska

* **Miðgríska**
** Arkadíska-kýpverska
** Æólíska-akkæíska
*** Æólíska (Böótíska, lesbíska, þessalíska)
*** Akkæíska (aðallega argverska)

* **Vestur-gríska**
** Norðvestur-gríska (öll afbrigði af dórísku og hugsanlega fornmakedónísku)

Arkadísku-kýpversku mállýskurnar virðast vera skyldastar mýkenískri grísku, sem er elsta skráða málstig grískunnar, talað á meginlandi Grikklands og á Krít um 16.-11. öld f.Kr.; sennilega eru arkadísku-kýpversku mállýskurnar komnar af mýkensku mállýskunni. Norðvestur-grísku mállýskurnar eða dórísku mállýskurnar eru mest frábrugðnar öllum hinum. Deilt er um tengsl milli æólísku og attísku-jónísku mállýskanna á elsta stigi þeirra.

Umtalsverð áhrif mállýskanna hver á aðra gera að verkum að erfitt er að vita með vissu hvernig tengslum er háttað á milli þeirra.

Eftir landvinninga Alexanders mikla á 4. öld f.Kr. varð til ný stöðluð mállýska sem er nefnd koine eða samgríska mállýskan, sem var að mestu leyti byggð á attísku en í afar einfölduðu formi og undir áhrifum frá ýmsum öðrum mállýskum.

## Bókmenntamállýskur
Forngrískar bókmenntir voru einungis skrifaðar á nokkrum mállýskum. Elstu bókmenntir Grikkja eru Hómerskviður en þær voru samdar á tilbúinni mállýsku, sem er oftast nefnd „hómerísk“ gríska og er blanda af jónískri grísku og (í minna mæli) æólískri grísku auk nokkurra skáldlegra séreinkenna. Grískur kveðskapur var áfram saminn á æólísku (m.a. lesbísku) og jónísku, og síðar á attísku (harmleikir) en kórljóð voru þó ætíð höfð á dórísku. Bókmenntir á óbundnu máli voru samdar á jónísku og attísku. Sumir gamanleikir endurspegla aðrar mállýskur.

## Frekari fróðleikur
* Buck, Carl Darling, *The Greek Dialects* (London: Duckworth, 2003). ISBN 1-85399-556-8
* Palmer, Leonard R., *The Greek Language* (Oklahoma: University of Oklahoma Press, 1996). ISBN 0-8061-2844-5

## Tenglar
*