open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Osvaldo Moles

**Osvaldo Moles** (fæddur í Santos 14. mars 1913, dáinn i í São Paulo 14. maí 1967) var brasilískur blaðamaður.

Moles fæddist í Santos árið 1913, forfeður hans voru ítalskir innflytjendur.

Hann kynntist módernismanum og hóf blaðamannaferil sinn á "*Diário Nacional*". Árið 1937 tók hann þátt í stofnun "*Rádio Tupi*" í São Paulo og árið 1941 kynntist hann samba-söngvaranum Adoniran Barbosa. Saman sömdu þeir marga lagatexta, til dæmis "*Tiro ao Álvaro*" og "*Joga a chave*".

Moles lést árið 1967 sökum sjálfsmorðs en fjölmiðlar þögguðu þá staðreynd.;

## Verðlaun

* 1950 - Troféu Roquette Pinto - Programador / Roquette Pinto - Redator Humorístico
* 1952 - Prêmio Saci de Cinema - Melhor Argumento / Roquette Pinto - Programador Popular
* 1953 - Prêmio Governador do Estado - por Roteiro de "Simão, o caolho"
* 1955 - Troféu Roquette Pinto - Programador Geral / Os melhores paulistas de 55 - Manchete RJ, Categoria Rádio.
* 1956 - Troféu Roquette Pinto - Programador Geral
* 1957 - Prog. Alegria dos Bairros de J. Rosemberg - 04/08/1957 - Produtor Rádio Record / PRF3-TV Os Melhores da Semana, homenagem dos revendedores Walita
* 1958 - "Tupiniquim" - Produtor / Dr. Paulo Machado de Carvalho - Associação Paulista de Propaganda - Melhor programa.
* 1959 Revista RM Prêmio Octávio Gabus Mendes – Produtor (Rádio) / Grau de Comendador da Honorífica Ordem Acadêmica de São Francisco / "Tupiniquim" - Prod. Rádio / Troféu Roquette Pinto - Prog. Hum. Rádio / Diploma de Burro Faculdade São Francisco
* 1960 - Troféu Roquette Pinto - Especial
* 1964 - Jubileu de Prata (Associação dos profissionais de imprensa de São Paulo á 25° afmæli sínu)

## Heimildaskrá

* B. D. Micheletti: Piquenique classe C y Brás, Bexiga e Barra Funda : Osvaldo Moles como successor de António de Alcântara Machado. In: Edición a cargo de Fidel López Criado; CILEC. (Org.). Literatura, Cine y prensa: El canon y su circunstanica. 1ed.Santiago de Compostela: Andavira, 2014, v. 1, S.&nbsp;641–650.
* B. D. Micheletti: Osvaldo Moles - o legado do radialista. Tese de Mestrado (Comunicação) - PPGCOM-UNIP, São Paulo, 2015.
* O. Moles: Piquenique classe C: Crônicas e flagrantes de São Paulo. São Paulo: Boa Leitura, 1962.
* F. Moura, A. Nigri: Adoniran Barbosa: Se o senhor não tá lembrado. São Paulo: Boitempo, 2002.
* A. Mugnaini, jr.: Adoniran - Dá Licença de Contar …, A Girafa, 2002.
* C. Campos, jr.: Adoniran: uma biografia. 2. ed. São Paulo: Globo, 2009.
* J. de A. Luso jr., J. V. de Cast: Laudo Natel: biografia do governador. São Paulo, 1971.
* A. Hohlfeldt: Rádio e imprensa: como as duas mídias se encontraram e se fortaleceram em Moçambique. In: Conferência Internacional Império Português . Lisboa: Instituto de Ciéncias Sociais da Universidade de Lisboa, 2013.

## Tilvísanir
Kákasustoppur

**Kákasustoppur** (fræðiheiti *Lonicera caucasica*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kákasus og Tyrklandi austur að austurhluta Himalajafjalla. Runni að 2m hár. Blómin eru ilmandi,  rauðleit og berin svört. 

Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.

## Heimild
Revía

**Revía** (úr frönsku *revue*, „endurskoðun, tímarit“) er tegund af leikhússkemmtun sem sameinar tónlist, dans og stutt gamanatriði. Revían á rætur að rekja til vinsælla skemmtana og æsingaleikrita frá 19. öld, en þróaðist út að verða sérstök tegund skemmtunar á gullaldarárum sínum frá 1916 til 1932. Á Norðurlöndunum voru fyrstu revíurnar nýársskemmtanir fluttar í samkomuhúsum um miðja 19. öld, sem seinna þróuðust út í sumarrevíur fyrir borgaralega áhorfendur í sumarfríi á landsbyggðinni. Undir lok 19. aldar varð tónleikahússrevían til í Frakklandi sem varð þekkt fyrir íburðamiklar danssýningar. Revíur drógu oft dár að þekktum persónum úr fréttum eða bókmenntum. Líkt og óperettan og söngleikurinn sameinar revían ólík listform; tónlist, dans og gamanleik, til að búa til skemmtilega sýningu. Öfugt við óperettur og söngleiki er revían ekki með gegnumgangandi söguþráð. Í staðinn er almennt skilgreint þema eða „rauður þráður“ sem myndar yfirskrift fyrir laustengda röð af skemmtiatriðum, þar sem skemmtikraftar og dansatriði skiptast á.

Hátt miðaverð, áberandi auglýsingaherferðir og lostafullt efni drógu að áhorfendur sem þénuðu meira og fannst þeir minna bundnir af millistéttarsiðgæði en á hinum náskyldu vaudeville-skemmtunum. Líkt og margar vinsælar skemmtanir þess tíma, innihéldu revíur oft listrænar, en óvirðilegar greiningar á málefnum, opinberum persónum og tískufyrirbærum, þótt aðalaðdráttarafl sýninganna hafi verið fáklæddar dansmeyjar.

Revían er náskyld vaudeville, variéte, music hall og kabarett, og misjafnt er hvert þessara hugtaka á við eftir stað og tímabili, þótt um svipaðar sýningar sé að ræða.

## Tilvísanir
Technicolor

**Technicolor** er litunarferli sem var notað á 2. áratug þangað til á 8. áratugn 20. aldar. Þangað til ársins 1932 notaði Technicolor bara rauðar og grænar filmur. Fyrsta kvikmyndin sem notaði þennan feril var The Gulf Between árið 1917, en hún eyðilagðist árið 1961 eftir efir eldsvoða. Árið 1922 kom The Toll of the Sea, sem var næsta Technicolor litmyndin. Á árunum 1928 til 1931 komu mikið af Technicolor litmyndum, eins og On With The Show, The Gold Diggers of Broadway (1929), Sally (1929), Follow Thru' (1930), King of Jazz (1930) og Viennese Nights (1930). Árið 1933 kom blár inní Technicolor, sem Disney átti frá 1933 til 1935. Seinna á 4. áratug komu frægar myndir eins og Mjallhvít og Dvergarnir Sjö (1937) og Galdrakarlinn í Oz (1939), sem notuðu þriggja-ræmu Technicolor aðferðina. Disney notaði Technicolor í teiknimyndum þangað til 1973.
Fölvatoppur

**Fölvatoppur** (fræðiheiti *Lonicera glehnii*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Norður- og mið-Japan og Sakalín. Runni um 1 m hár og álíka breiður. Blómin eru smá, grængul og berin skærrauð, óæt. Stundum er hann talinn undirtegund fjallatopps (L. alpigena): Lonicera alpigena ssp. glehnii (F. Schmidt) H. Hara.

Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.

## Heimild
Tengiferill

**Tengiferill**, sem einnig kallast **klótóíða**, er ferill með krappa sem breytist línulega með lengd sinni. Tengiferlar eru notaðir í vegagerð við ákvörðun á láréttri legu vega. Til eru nokkur afbrigði af tengiferlum: tengibogi, vendibogi, toppbogi og egglína.

Í upphafi stefnubreytingar er radíus tengiferils óendanlegur, og í lok stefnubreytingar er tengiferillinn með sama radíus og næsti hringferill sem hann tengist við. Tengiferillinn myndar þannig aflíðandi stefnubreytingu milli beinnar línu og hrings.

## Tilvísanir
Gultoppur

**Gultoppur** (fræðiheiti *Lonicera trichosantha var. xerocalyx*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Kína. Runni að 1,5m hár. Blómin eru rauðbleik og berin rauð. 

Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.

## Heimild
Glæsitoppur

**Glæsitoppur** (fræðiheiti *Lonicera involucrata var. ledebourii*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá vestur Bandaríkjunum (Oregon og Kalifornía). Runni um 1,5-2m hár. Blómin eru gul til rauðbrún og berin svört. 

Hann er nú talinn afbrigði af glótoppi (Lonicera involucrata), en var áður talinn sjálfstæð tegund: Lonicera ledebourii.

Glæsitoppur hefur verið reyndur á Íslandi. Hann er harðgerður. Eitt yrki af honum er kennt við Hákon Bjarnason, skógræktarstjóra. 

## Heimild
Fríkirkjan

**Fríkirkjan** getur átt við:
* Fríkirkjuna í Reykjavík
* Fríkirkjuna í Hafnarfirði
* Fríkirkjuna KEFAS
Hirðingjatoppur

**Hirðingjatoppur** (fræðiheiti *Lonicera korolkowii*) er runni af geitblaðsætt ættaður úr fjöllum vestur Asíu (Afganistan, Kasakstan, Kirgistan, Pakistan, Tadsíkistan, Úsbekistan, vestur Himalaja). Runni að 3m hár. Blómin eru bleik og berin skærrauð. 

Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.

## Heimild
21st Century Fox

**21st Century Fox** var bandarísk fjölmiðlasamsteypa með höfuðstöðvar í miðborg Manhattan í New York-borg. Það var stofnað árið 2013 sem annað tveggja fyrirtækja sem varð til við skiptingu News Corporation milli þess og nýju News Corp. 21st Century Fox tók við eignum News Corporation í sjónvarps- og kvikmyndaframleiðslugeiranum. Fyrirtækið var fjórða stærsta fjölmiðlasamsteypa heims þar til Walt Disney-samsteypan keypti það árið 2019.

Meðal eigna 21st Century Fox voru 20th Century Fox-kvikmyndaverið og sjónvarpsfyrirtækið Fox Broadcasting Company. Auk þess átti fyrirtækið meirihluta í National Geographic Partners sem fer með viðskiptahluta National Geographic Society. Fyrirtækið átti auk þess margar sjónvarpsstöðvar utan Bandaríkjanna, eins og Star India. Það var í 109. sæti á Fortune 500-listanum.

Árið 2018 var samþykkt kauptilboð Disney í megnið af afþreyingarframleiðslu fyrirtækisins upp á 71,3 milljarða dala. Aðrar eignir voru settar í fyrirtækið Fox Corporation. Eignum sem Disney keypti var dreift á hinar ýmsu deildir þeirrar samsteypu.
Sveitarfélög á Möltu

**Sveitarfélög á Möltu** eru neðsta stjórnsýslustigið á Möltu. Frá 1993 eru þau 68 talsins.

Á eyjunni Möltu eru 54 sveitarfélög:

Á eyjunni Gozo eru 14 sveitarfélög:
Postulasagan

**Postulasagan** (koine gríska: Πράξεις Ἀποστόλων *Praxeis Apostolón*; latína: *Actūs Apostolōrum*) er fimmta bók Nýja testamentisins. Hún segir frá stofnun kirkjunnar og boðun kristni í Rómaveldi. Hún segir frá athöfnum lærisveina Krists eftir dauða hans og upprisu, í Jerúsalem og víðar.

Postulasagan og Lúkasarguðspjall eru bæði eignuð Lúkasi guðspjallamanni og eru talin vera samin um árið 80-90 e.Kr. Postulasagan er framhald Lúkasarguðspjalls og segir frá uppstigningunni, komu heilags anda á hvítasunnu og þróun kirkjunnar í Jerúsalem. Í fyrstu taka Gyðingar kristni vel, en snúast síðan gegn fylgjendum hennar. Páll postuli snýr sér því að boðun trúarinnar meðal heiðingja. Postulasögunni lýkur með fangelsun Páls í Róm.

Postulasagan svarar því af hverju kristin kirkja náði mestri útbreiðslu utan við samfélag Gyðinga og nefnir þá ástæðu að þeir hafi hafnað því að viðurkenna Jesús frá Nasaret sem messías. Flestum ræðunum í Postulasögunni er beint til Gyðinga og má þannig líta á hana sem eins konar varnarrit.
Soilwork

**Soilwork** er melódísk dauðarokkssveit frá Helsingborg, Svíþjóð, sem stofnuð var árið 1995 undir heitinu *Inferior Breed*. Hljómsveitin byrjaði í hrárri stíl með þrassáhrifum en fór eftir aldamót 2000 í meiri melódískari átt og með hreinni raddir í lagasmíðum sínum.

Soilwork hefur notið ágætra vinsælda í Evrópu og Bandaríkjunum og túrað með hljómsveitum eins og t.d. In Flames, Nevermore og Fear Factory.

## Meðlimir
*Björn "Speed" Strid – söngur (1995–)
*Sven Karlsson – hljómborð (2001–)
*Sylvain Coudret – gítar (2008–)
*Simon Johansson - gítar (2023-)
*Bastian Thusgaard – trommur (2016–)
*Rasmus Ehrnborn – bassi (2022–)

## Útgáfur
### Breiðskífur
*Steelbath Suicide (1998)
*The Chainheart Machine (2000)
*A Predator's Portrait (2001)
*Natural Born Chaos (2002)
*Figure Number Five (2003)
*Stabbing the Drama (2005)
*Sworn to a Great Divide (2007)
*The Panic Broadcast (2010)
*The Living Infinite (2013)
*The Ride Majestic (2015)
*Verkligheten (2019)
*Övergivenheten (2022)

### Stuttskífur
*The Early Chapters (2004)
*Beyond the Infinite (2014)
*Underworld (2019)
*A Whisp of the Atlantic (2020)
Richard Neal

**Richard Edmund Neal** (f. 14. febrúar 1949) er bandarískur stjórnmálamaður sem hefur þjónað sem fulltrúi Bandaríkjanna fyrir 1. þinghverfi Massachusetts síðan 1989. Umdæmið, sem var númerað 2. hverfi frá 1989 til 2013, inniheldur Springfield, West Springfield, Pittsfield, Holyoke, Agawam, Chicopee og Westfield, og er miklu meira dreifbýli en restin af ríkinu. Neal, sem er meðlimur Demókrataflokksins, hefur verið deildarforseti sendinefndar Massachusetts í fulltrúadeild Bandaríkjaþings síðan 2013, og hann er einnig deildarforseti sendinefnda New England House.
Ole Bull

**Ole Bull** (5. febrúar 1810 - 17. ágúst 1880) var norskur fiðluleikari og tónskáld. Hann var undrabarn í tónlist og að miklu leyti sjálfmenntaður. Hann ólst upp í Bergen og fór til náms í Kristíaníu (nú Osló). Ole Bull fór frá Noregi árið 1831 til Parísar og kom ekki aftur til Noregs fyrr en árið 1838. Hann varð fljótt afar  þekktur og dáður fiðluleikari í Evrópu og hélt fjölmarga tónleika í helstu hljómleikahöllum Evrópu og við konungshirðir. Ole Bull fór fyrst til Bandaríkjanna árið 1843 og sló þar í gegn og var í tvö ár í tónleikaferð. Hann kom aftur til Noregs árið 1848 þar sem mikil hugmyndagerjun var í kjölfar febrúarbyltingarinnar. Ole Bull var eldheitur ættjarðarvinur og hugmynd hans var að í Noregi risi þjóðleikhús með norskum leikurum og helst átti að setja þar upp norsk leikrit. Ole Bull ákvað að leikhúsið skyldi vera í Bergen. Leikhús hans  varð að veruleika og ári eftir að það tók til starfa réði Ole Bull óþekktan ungan mann að leikhúsinu sem leiðbeinanda. Það var Hendrik Ibsen sem var við leikhús Ole Bull í 5 ár og þegar  Ibsen fór réð Ole annan ungan mann í hans stað og það var Björnstjerne Björnsson. Ole Bull hafði einnig mikil áhrif á líf og starf  Edvard Grieg en það fyrir áeggjan Ole Bull að Grieg fer í tónlistarnám. Ole Bull er talin en af fyrirmyndum að sögupersónu Ibsen í leikritinu Pétri  Gaut. 

Ole Bull fór nokkrum sinnum  til Bandaríkjanna og var þá hugmynd hans að stofna nýlendu norskra manna, fyrirmyndarríki þar sem vinnusemi og frelsi myndu ríkja. Hann keypti stórt landsvæði (45 ferkílómetrar) í Pennsylvaníu árið 1852 og skipulagði þar landnemabyggð og varði miklum fjármunum í uppbyggingu þar. Var svæðið fyrst nefnt Nýja Noregur en síðar Oleana. Seinna kom í ljós að þetta svæði hentaði illa til landbúnaðar og svo fór að allir landnemar yfirgáfu svæðið og landnámið misheppnaðist.  

Ole Bull var aðalhvatamaður þess að reisa styttu af Leifi heppna í Vesturheimi og stendur það minnismerki við Commonwealth Avenue í Boston.

Í þjóðólfi  er árið 1880 er  sagt svo frá andláti Ole Bull:

:„Ole Bull, hinn víðfrægi fíólínisti, andaðist á eyjunni Lýsu í Noregi 17. f. m. og var jarðaður í Björgvín með fátíðri viðhöfn þjóðskáldið Björnstjerne Björnson hélt hrífandi ræðu við gröf hans. Ole Bull varð sjötugur og andaðist úr meinlæti (krabba), en ern var hann og unglegur til hins síðasta. í andláti sinu bað hann að spilað væri Mózarts ódauðlegu andlátsljóð, Requiem. Þar misstu Norðmenn einhvern hinn mesta hljóðfærasnilling, sem sögur fara af. Ole Bull fór víða um lönd og margt dreif á hans daga, lengst dvaldi hann í Vesturheimi, græddi opt auð fjár, en var þá annað veifið snauður. Hann var afar-ðrr í lund, fljótráður og stórráður, en ávallt hinn bezti drengur.”

## Tilvitnanir
Bertatoppur

**Bertatoppur** (fræðiheiti *Lonicera alberti*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá vesturhluta Asíu (Kasakstan, Kirgistan, Tadjikistan, Xinjiang).  

Hann hefur verið reyndur lítið eitt á Íslandi.

## Heimild
Bjöllutoppur

**Bjöllutoppur** eða **myrtutoppur **(fræðiheiti *Lonicera angustifolia var. myrtillus*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá fjöllum Afganistan til Kína.  Stundum er hann talinn sjálfstæð tegund: Lonicera myrtillus.

## Heimild
Tjarnarskóli

**Tjarnarskóli** er einkaskóli á unglingastigi staðsettur í Lækjargötu 14b í miðborg Reykjavíkur. Skólinn var stofnaður árið 1985 og átti að starfa í nánum tengslum við atvinnulíf, en síðustu ár hafa áherslur skólans verið á mannrækt og einstaklingsmiðað nám. Skólinn hefur meðal annars nýtt aðstöðu í Miðbæjarskólanum þar sem hann hóf starfsemi og starfaði til 1987. Skólastjórar eru Sigurborg og Birna. Fjöldi nemenda er um 50.
Kramhúsið

**Kramhúsið** er einkarekinn dans- og sviðslistaskóli við Skólavörðustíg í miðborg Reykjavíkur. Kramhúsið var stofnað 1984 af Hafdísi Árnadóttur íþróttakennara.
Tollhúsið

**Tollhúsið** er um 8000 m² stórhýsi við sem stendur milli Tryggvagötu og Geirsgötu í miðborg Reykjavíkur. Húsið var hannað af arkitektinum Gísla Halldórssyni og byggt milli 1967 og 1971 þegar það var tekið í notkun. Upphaflega var gert ráð fyrir því að tollafgreiðsla farþega úr farþegaskipum yrði á neðri hæðinni, en að Geirsgata yrði lögð ofan á afgreiðsluna í 6 metra hæð. Þar fyrir ofan kom skrifstofuhúsnæði fyrir tollstjóraembættið, tollgæsluna og skattstofuna. Tryggvagötumegin er nær 200 m² mósaíkverk eftir Gerði Helgadóttur.

Eftir að Sundahöfn var tekin í notkun 1968 og alþjóðlegir farþegaflutningar með skipum höfðu lagst af að mestu, var ljóst að hlutverk hússins hefði breyst. Árið 1986 var formlega hætt við að leggja Geirsgötu ofan á neðri hluta þess um leið og hafnarstæðið var stækkað út í innri höfnina með landfyllingum til að koma götunni fyrir á jarðhæð. Þá var hægt að stækka húsið bæði inn í skemmuna á jarðhæð og ofan á götustæðinu.

Árið 1994 flutti Kolaportið í skemmuna á neðstu hæðinni úr bílastæðakjallara Seðlabankans.

Í framhaldi af byggingu Hafnartorgs á bílastæði austan við Tollhúsið árið 2022, var ráðist í að endurhanna Tryggvagötu út að Grófinni. Bílastæðum framan við Tollhúsið var þá breytt í torg með bekkjum. Komið hefur til tals að Listaháskóli Íslands flytji í Tollhúsið.

## Tilvísanir
Sjávarútvegshúsið

**Sjávarútvegshúsið** er stórhýsi við Skúlagötu í miðborg Reykjavíkur. Húsið var teiknað af Halldóri H. Jónssyni arkitekt og reist milli 1948 og 1958 fyrir skrifstofur Fiskifélags Íslands og fiskideild atvinnudeildar Háskóla Íslands sem síðar varð Hafrannsóknastofnun Íslands. Ríkisútvarpið leigði þar líka aðstöðu frá 1958 til 1987 þegar nýtt útvarpshús var tekið í notkun í Efstaleiti.
Sunnudagur selstúlkunnar

**Sunnudagur selstúlkunnar** er norskur söngur. Söngurinn heitir á frummálinu Sætergjentens Søndag  og höfundur norska textans er  Jørgen Moe. Ljóðið fyrst gefið út á norsku árið  1850. Höfundur lagsins er fiðluleikarinn Ole Bull. Steingrímur Thorsteinsson þýddi ljóðið svona á íslensku árið 1905:

Sunnudagur selstúlkunnar

Á dagsólar horfi ég hækkandi skeið,

að hámessu fer nú að líða:

Með kirkjufólkshópnum mér ljúf væri leið,

mig langar svo ákaft til tíða.

Þá sól yflr kamb-skarðið beint þarna ber,

Það boðar mér fjalls upp í salinn,

Í kirkjunni samhringt að klukkunum er,

Svo kveður við hljómur um dalinn.

Hér hvarfla ég einmana á hamranna braut,

Og heyri' aðeins bjöllurnar klingja;

Þær sæturnar neðra með sylgjur og skaut,

sig sýna þar klukkurnar hringja;

Og svo kemur Oddur minn þá einnig þar,

hann þeysir á Jarp yfir móinn,

Og fer þá af baki svo fimur og snar

og forsælis bindur hann jóinn.

Hann hjalar og blístrar við blakkinn sinn,

með blíðlæti' og ögn við dvelur,

Og frjálslega djarfur svo fer hann inn,

og framarla sæti sér velur.

Hann beygir sig niður og bæna sig fer

og brátt lyftir augum sem þýðast,

En hvert hann þein rennir — það minst leynist mér,

ég man, hvar hann unir þeim tíðast.

Það ekkert hér gagnar að opna kver

Og uppkirja sálm á heiði.

Svo hátt er til loftsins og hljóðið þver,

Í hálendis tóm og eyði.

Ó, sælt væri' í dag að sameina raust,

við sjafnans og annara hreima,

Það vildi' ég að komið væri nú haust

og væri ég aftur þar heima!

## Tilvísanir
Jørgen Moe

**Jørgen Engebretsen Moe** ( 22. apríl 1813 -  27. mars 1882)  var norskt ljóðskáld, biskup og þjóðsagna- og þjóðkvæðasafnari. Hann safnaði frá unga aldri ævintýrum, vísum og þjóðkvæðum og tók saman ásamt  Peter Christen Asbjørnsen  saman ritsafnið *Asbjørnsen og Moes Norske folkeeventyr*.   Asbjørnsen og Moe  voru í Noregi  eins og Grimmsbræður í Þýskalandi.

## Tengill
* Wikiheimild Jörgen Moe
Luc Lafnet

**Luc Lafnet** (22. janúar 1899 – 29. september 1939) var belgískur myndlistarmaður sem sinnti á skömmum ferli afar fjölbreytilegri listsköpun m.a. undir dulnefnunum *Davine* og *Jim Black*. Hann hefur í seinni tíð verið talinn eiga talsverðan þátt í þróun myndasöguhetjunnar Svals sem samverkamaður teiknarans Rob-Vel.

## Ævi og störf
Luc eða Lucien Lafnet fæddist í Liège og hóf ungur listnám þar í borg. Þegar á táningsaldri naut hann viðurkenningar fyrir verk sín og lifði og hrærðist í listamannakreðsum borgarinnar. Hann fluttist til Parísar einungis 21 árs að aldri og vakti snemma athygli fyrir málaralist, ætingu og freskugerð. Hann vann veggskreytingar fyrir ýmsar kirkjur en jafnframt vann hann mikið af myndverkum um Biblíuleg efni með ætingu, sem nutu nokkurra vinsælda.

Á sama tíma og Lafnet var að skapa sér orðspor fyrir trúarlegar myndir átti hann sér aðra hlið í listsköpun sinni. Hann teiknaði mikið af kynferðislegum myndum sem sýndu m.a. BDSM-kynlíf, yfirleitt undir listamannsnafninu *Jim Black* en einnig sem *Grim*, *Rich*, *Pol* o.fl.

### Myndasögugerð og sköpun Svals
Líf listmálarans á fjórða áratugnum einkenndist af miklu harki. Lafnet tók að sér ótal verkefni, svo sem við auglýsingagerð og teikningu myndasagna, einatt undir öðrum nöfnum. Eitt þeirra dulnefna sem hann er nú talinn hafa notast við í því hlutverki var *Davine*, en þegar árið 1934 tóku að birtast myndasögur í barnablöðum undir því nafni sem virðast bera augljós höfundareinkenni Lafnets. Síðar átti Blanche Dumoulin, eiginkona Rob-Vel og gömul skólasystir og vinkona Lafnet frá Liège, eftir að teikna Svals-myndasögur undir heitinu *Davine* og var lengi vel talið að hún stæði ein að baki því dulnefni.

Þegar Myndasögublaðið Svalur var stofnað árið 1938 var Rob-Vel ráðinn til að skapa og teikna titilpersónuna, auk þess að semja aðrar myndasögur fyrir blaðið. Vinnuálagið var mikið og greip teiknarinn því til þess að ráða Lafnet, sameiginlegan vin þeirra hjóna, sér til aðstoðar en þau voru öll búsett í París.

Lafnet og Rob-Vel unnu saman að myndasögum um félagana *Bibor og Tribar* í Svals-tímaritinu þar sem Lafnet teiknaði m.a. auðkennandi bakgrunnspersónur, sem bera sterkt svipmót af ýmsu því sem finna má í sumum elstu sögunum um Sval. Þótt ljóst sé að Rob-Vel hafi einn og óstuddur skapað vikapiltinn Sval eru sterk líkindi til þess að Lafnet hafi átt stóran þátt í gerð sagnanna í blábyrjun. Jafnvel er talið mögulegt að Lafnet hafi stýrt penslinum í fyrstu myndasögunni um Sval, en þar sést teiknari sem er sláandi líkur Lafnet í útliti teikna söguhetjuna sem óðara lifnar til lífsins.

### Sviplegt fráfall
Luc Lafnet kvæntist Jeanne Valmaldren. Þau áttu saman dótturina Anne-Marie sem lést aðeins 13 ára gömul árið 1938. Dótturmissirinn varð Lafnet gríðarlegt áfall og innan við ári síðar greindist hann með krabbamein í brisi og lést eftir skamma sjúkralegu.

## Heimildir
* ''Luc Lafnet''; grein á myndasöguvefnum Lambiek.net
*
Þegiðu og syntu

**„Þegiðu og syntu!“** (en. Shut-up and swim!) er heimildarmynd sem fjallar um Sigrúnu Þuríði Geirsdóttur og sund hennar yfir Ermarsundið. Sigrún var fyrsta íslenska konan til að synda ein yfir Ermarsundið en auk þess hefur hún einnig synt yfir Ermarsundið þrisvar sinnum í boðsundi. Hún er jafnframt fyrsta konan til að synda svokallað Eyjasund, það er frá Vestmannaeyjaeyjum og til Landeyjasands. Myndin lýsir ótrúlegu þrekvirki hennar en sundið yfir Ermarsundið tók hana 22 klst. og 34 mín. og þar af var hún sjóveik í tæpar 7 klst. Sigrún hafði engan íþróttabakgrunn og lærði að synda skriðsund einungis þremur árum fyrr. 

Heimildarmyndin inniheldur upptökur frá sjálfu sundinu þar sem fram kemur hlátur, grátur, uppköst, uppgjöf, söngur og gleði. Farið er yfir sögu hennar, þ.e. hver Sigrún er, af hverju hún fór að stunda sjósund og hvers vegna hún ákvað að synda yfir Ermarsundið. Myndin er 72 mín. að lengd.

Myndin var frumsýnd á Íslandi (28. júní 2020) á RÚV en hún hefur einnig verið sýnd í ríkissjónvarpi Finnlands (5. desember 2021) og Færeyja (7. mars 2023). Hægt er að skoða stiklu úr heimildarmyndinni á Youtube. 

Ermarsundsfélagið The Channel Swimming & Piloting Federation veitti Sigrún verðlaun fyrir aðdáunarverðasta sund ársins 2015 (most meritorious swim of the year). Hún var jafnframt tilnefnd sem maður ársins árið 2015 hjá Vísi og Bylgjunni og einnig maður ársins árið 2015 á Rás 2.. Hún var síðan valin Mosfellingur ársins árið 2015 og hlaut sérstaka viðurkenningu í kjöri á íþróttamanni Mosfellsbæjar árið 2015. 

Forseti Íslands sæmdi hana síðan riddarakrossi hinnar íslensku fálkaorðu á þjóðhátíðardag Íslendinga þann 17. júní 2020 fyrir afrek á sviði sjósunds, fyrst Íslendinga.
## Ritdómar

## Heimildir
Eyðimerkurgaupa

**Eyðimerkurgaupa** (fræðiheiti: *Caracal caracal*) er kattardýr sem finnst í Afríku, Mið-Austurlöndum, Mið-Asíu og í hluta af norðvestur Pakistan og Indlandi.

## Heimild
Nashyrningsfugl

**Nashyrningsfugl** (fræðiheiti: *Buceros rhinoceros*), einnig kallaður **horni**, er fugl af ætt horna (Bucerotidae) sem finnst í Suðaustur-Asíu og Eyjaálfu.

## Heimild
Gresjuköttur

**Gresjuköttur** (fræðiheiti: *Leopardus colocola*) er kattardýr sem finnst í Suður-Ameríku.

## Heimild
Gullköttur

**Gullköttur** (fræðiheiti: *Catopuma temminckii*) er kattardýr sem finnst í norðurhluta Indlandsskaga, Suðaustur-Asíu og Kína.

## Heimild
Borneóköttur

**Borneóköttur** (fræðiheiti: *Catopuma badia*) er kattardýr sem finnst á eyjunni Borneó í Indónesíu.

## Heimild
Glitköttur

**Glitköttur** (fræðiheiti: *Caracal aurata*) er kattardýr sem finnst í Mið- og Vestur-Afríku.

## Heimild
Inspector Spacetime

**Inspector Spacetime** er íslensk hljómsveit úr Reykjavík sem var stofnuð árið 2020.

## Meðlimir
### Núverandi
* Egill Gauti Sigurjónsson
* Vaka Agnarsdóttir
* Elías Geir Óskarsson

## Hljóðritaskrá
### Breiðskífur
* *Inspector Spacetime* (2021)
### Smáskífur
* *Bára* (2021)
* *Kenndu mér* (2022)
* *Under my underwear* (2022)

## Tenglar
* Viðtal við Inspector Spacetime hjá Útvarpi 101 

## Tilvísanir
Ampop

**Ampop** var Íslensk melódísk ambientpopp/rokkhljómsveit úr Reykjavík. Hljómsveitin var stofnuð árið 1998 af Kjartani F. Ólafssyni og Birgi Hilmarssyni.

Hljómsveitin er einna þekktust fyrir lag sitt „My Delusions“ sem kom út á samnefndri breiðskífu árið 2005.

## Meðlimir
* Birgir Hilmarsson (Biggi): Gítar, söngur
* Kjartan F. Ólafsson: Hljómborð
* Jón Geir Jóhannsson: trommur

## Hjóðritaskrá

### Breiðskífur
* *Nature Is Not A Virgin* (2000)
* *Made For Market* (2002)
* *My Delusions* (2005)
* *Sail to the moon* (2006)

### Smáskífur og stökur
* *Made For Market* (2002)
* *My Delusions / Youth* (2005)
* *Gets me Down* (2006)

## Tilvísanir
Konungshrævi

**Konungshrævi** (fræðiheiti: *Sarcoramphus papa*) er hrævi sem tilheyrir ættbálki haukunga.

## Heimild
Matthías Örn Friðriksson

**Matthías Örn Friðriksson** er íslenskur pílukastari. Hann er þrefaldur Íslandsmeistari í pílukasti þar sem hann vann Íslandsmótið þrjú ár í röð, frá 2020 til 2022. Hann er eini Íslendingurinn sem hefur spilað á stórmóti Professional Darts Corporation (PDC). Árið 2022 tók Matthías þátt í  og mætti þáverandi heimsmeistara .

Matthías fæddist í Dalvík þann 9. september 1986 og ólst upp þar. Hann hóf að kasta pílu þegar hann flutti til Grindavíkur árið 2011.

## Heimildir
Reykmerki

**Reykmerki** er eitt elsta form af samskiptum milli aðilar sem eru í mikilli fjarlægð   hver frá öðrum. Reykmerki eru myndræn tegund samskipta sem sést langt að. Reykmerki eru notuð til að segja fréttir, vara við hættu eða safna fólki á saman á tiltekinn stað.

Í Kína til forna sendu hermenn sem gættu Kínamúrsins reykmerki af ljósvitum (varðturnum) múrsins til að vara hvern annan við innrás. Litur reyksins táknaði stærð  innrásarliðsins.  Ljósvitar  voru með reglulegu millibili  á Kínamúrnum og hermaður í hverjum varðturni og því var hægt að senda boð 7300 km leið eftir Kínamúrnum. Reykmerki frá ljósvitum Kínamúrsins voru einnig aðvörun til  þeirra sem voru  innan múrsins um að skipuleggja vörn og kalla á varnarlið.

Í Sri Lanka til forna voru hermenn á fjallstindum. Þeir   gátu sent aðvörun sín á milli með reykmerkjum  milli fjallstinda um  innrás óvina. Þannig bárust fréttir af innrás til konungsins á nokkrum klukkustundum.

Á 8. öld fyrir Krist  eru sagnir um að konungurinn You í Zhou hafi skemmt sér og hjákonu sinni Bao Si með að láta senda fölsk reykmerki og blekkja herforingja sína. 

Gríski sagnfræðingurinn Polybius setti fram  hugmynd um flókið kerfi reykmerkja um 150 BCE en í kerfi hans var grískum bókstöfum breytt í tölustafi. Þannig var hægt að senda skilaboð með að halda á lofti ákveðnum fjölda blysa á hverjum tíma. Þessi hugmynd var einnig notuð í dulkóðuð skilaboð og leynilegar upplýsingar. 

Frumbyggjar Norður-Ameríku sendu boð sín á milli með reykmerkjum. Hver ættbálkur hafði eigið kerfi og túlkun reykmerkja. Sá sem sendi út reykmerki kveikti eld í bratta eða upp á hæð með því að nota blautt gras til að reykjarmökkur myndaðist. Blauta grasið var svo  tekið af eldinum þegar það var þurrt og öðrum  vöndli  af grasi bætt í eldinn. Það hafði þýðingu hvaðan eldur kom.  Eldur sem kom úr miðri fjallshlíð merkti að allt væri í lagi en ef eldurinn kom frá toppi  þá merkti það hættu. Frumbyggjar  sem voru á ferð kveiktu eld á sléttunum til að sýna að þeir væru komnir eða til að óska eftir samskiptum við aðra ættbálka. Í Suður-Ameríku sendu Yámana frumbyggjar reykmerki t.d. til að segja frá hvalreka.

Reykmerki eru ennþá notuð í athöfn sem tengist kjöri nýss páfa. Þar merking svartur reykur að ekki hafi gengið að kjósa en hvítur reykur að nýr páfi hafi verið kjörinn.

Reyksprengjur í mismunandi litum eru notuð í hernaði til að merkja svæði, einkum ef kallað er eftir stuðningi landgönguliðs eða úr loftvarnaliði. Reykmerki eru einnig notuð um ýmis konar tæki sem senda neyðarkall.

Frumbyggjar Ástralíu sendu ýmis konar reykmerki, stundum til að segja að þeir væru á staðnum, sérstaklega ef þeir voru á ferð um land sem ekki var þeirra, einnig til að vara við illskeyttu liði eða til að skipuleggja mannamót milli veiðihópa í sama ættbálki. Ef send voru reykmerki þá var því oft svarað með reykmerkjum annarra einstaklinga eða hópa sem sendu út eigið merki. Litur reykmerkis  og lögun reyksins var mismunandi og hafði merkingu.
Bloodgroup

**Bloodgroup** er íslensk rafpopphljómsveit sem á rætur að rekja til Egilsstaða. Hljómsveitin var stofnuð árið 2006 af systkinunum Lilju Kristínu, Halli Kristjáni og Ragnari Láka Jónsbörnum ásamt Færeyingnum Janusi Rasmussen.
Sveitin er ekki virk í dag en meðlimir hennar, Sunna og Janus, eru virk í öðrum verkefnum, Janus í *Kiasmos* með Ólafi Arnalds. Lilja Kristín er einnig með sólóverkefni sitt *Lily the Kid*.

## Meðlimir
### Núverandi
* *Sunna Margrét Þórisdóttir* (frá 2010)
* *Hallur Kristján Jónsson*
* *Ragnar Láki Jónsson*
* *Janus Rasmussen*
### Fyrrverandi
* *Lilja Kristín Jónsdóttir* Söngur, 2006-2010
* *Benedikt Freyr Jónsson (Benni B-Ruff)*

## Hljóðritaskrá

### Breiðskífur
* *Sticky Situation* (2007)
* *Dry Land* (2009)
* *Tracing Echoes* (2013)

## Tilvísanir
Pétur Gautur (leikrit)

***Pétur Gautur*** er leikverk eftir Henrik Ibsen. Leikritið var skrifað árið 1867 og sett á svið í Kristjaníu (Osló) 24. febrúar 1876. Tónlist í leikritinu er eftir Edvard Grieg. Pétur Gautur er eitt þekktasta norska leikverkið.
Oleana

**Oleana** var norsk landnemabyggð í  Potter County í Pennsylvaníu í  Bandaríkjunum. Landnemabyggðin var stofnsett af norska fiðluleikaranum Ole Bull. Hann keypti landsvæðið árið 1852 með það í huga að fá norska landnema til að flytja þangað. Það kom í ljós að landsvæðið hentaði ekki til búsetu. Fyrsta árið reyndu þó 700 innflytjendur að setjast þar að og það voru lagðir vegir og byggð sögunarmylla. Það varð fljótlega ljóst að landnámið myndi ekki ganga, jarðvegur  hentaði ekki til ræktunar og flestir landnemanna fluttu til Wisconsin.

Ole Bull kom til Bandaríkjanna árið 1852, hann hafði áður komið á fót leikhúsi í Bergen en norska þingið synjaði honum um styrk til að reka það. Því helgaði hann því verkefni að koma á fót norskri landnemabyggð hátt upp í Allegheny fjöllunum sem skáldið Hendrik Wergeland hafði samið ljóð um. Ole Bull keypti landsvæðið með öðrum.

Fyrstu landnemarnir komu í september 1852. Þeir fengu 15 dollara á mánuði og fæði og húsnæði og gátu keypt jörð á þrjá dollara hverja ekru. Nokkrir létust í landnemabyggðinni fyrsta veturinn en Ole Bull  hafði þó ennþá stórtækar hugmyndir m.a. um að kaupa járnsmiðju og skipulagði tækniskóla og heilsuhæli. Það kom í ljóst að undanskilin í kaupunum voru þrjú landsvæði samtals 650 ekrur sem voru dalbotnar þar sem ræktun var möguleg.  Þar sem ekki var mögulegt að yrkja jörðina sem var á því svæði sem Bull hafði keypt þá fóru landnemarnir og Ole Bull varð gjaldþrota.

Stór hluti af því svæði sem ætlað var undir norsku landnemabyggðina er nú þjóðgarðurinn Ole Bull State Park.
Kanadatoppur

**Kanadatoppur** (fræðiheiti *Lonicera canadensis*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá austurhluta N-Ameríku.

## Heimild
Krónutoppur

**Krónutoppur** (fræðiheiti *Lonicera arborea*) er lítið tré eða runni af geitblaðsætt ættaður frá suður Spáni og NV-Afríku. Einhverjar heimildir telja að útbreiðslan nái austur í Íran.

## Heimild
Hrafnatoppur

**Hrafnatoppur** (fræðiheiti *Lonicera chamissoi*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá norðausturhluta Asíu (Japan, Kamsjatka, Khabarovsk, Kúrileyjum, Magadan, Primorye, Sakalin).  

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
George Vella

**George William Vella** (f. 24. apríl 1942) er maltneskur stjórnmálamaður sem var forseti Möltu frá árinu 2019 til ársins 2024. Hann er meðlimur í maltneska Verkamannaflokknum og var áður aðstoðarforsætisráðherra og utanríkisráðherra Möltu frá 1996 til 1998 í ríkisstjórn forsætisráðherrans Alfreds Sant. Hann varð aftur utanríkisráðherra árið 2013 og gegndi því embætti til ársins 2017 í ríkisstjórn Josephs Muscat.

## Bakgrunnur
Vella fæddist í Żejtun þann 24. apríl 1942 og lauk grunnskólanámi þar. Vella útskrifaðist úr lækna- og skurðlæknadeild Möltuháskóla árið 1964 og varð löggiltur læknir. Hann hlaut vottorð í fluglækningum frá Farnborough í Bretlandi og hefur sérhæft sig í fjölskyldulækningum frá árinu 2003. Vella var starfsnemi við Spitala Heilags Lúkasar og vann síðan sem yfirlæknir í þurrkví hafnargarðs Möltu frá 1966 til 1973. Hann vann síðan sem yfirlæknir hjá maltneska ríkisflugfélaginu Air Malta og sem ráðgjafi í fluglækningum.

Eiginkona Vella er Miriam og þau eiga tvær dætur, einn son og sjö barnabörn.

## Ferill
### Verkamannaflokkurinn
Vella gekk í maltneska Verkamannaflokkinn og hóf störf fyrir þing landsins árið 1976. Hann var kjörinn á þing í janúar 1978 og aftur árin 1981, 1992, 1996, 1998, 2003, 2008 og 2013. Hann var þingmaður fyrir þriðja og fimmta kjördæmi landsins.

Árið 1978 var Vella varafulltrúi á Evrópuráðsþinginu og veitti skýrslu um mengun hafsins við Fastaþing sveitar- og héraðsstjórna Evrópu (CLRAE). Frá janúar til maí 1987 var Vella fastafulltrúi Möltu hjá Evrópuráðinu.

Árið 1992 var Vella kjörinn varaleiðtogi Verkamannaflokksins í þingmálefnum og talsmaður flokksins i utanríkismálum. Hann gegndi þessu hlutverki til ársins 2003. Hann var varaformaður sameiginlegrar þingnefndar Möltu og Evrópusambandsins. Frá 1995 til 1996 sat Vella í viðskipta- og utanríkismálanefndum þingsins.

### Varaforsætisráðherra og utanríkisráðherra

Vella var útnefndur varaforsætisráðherra og utanríkis- og umhverfisráðherra í október árið 1996. Hann fór aftur fyrir utanríkisráðuneytinu frá mars 2013 til júní 2017.

Vella hefur lýst yfir stuðningi við lýðræðislegar umbætur innan Sameinuðu þjóðanna og stofnun alþjóðlegs stjórnmálakerfis sem gerði það auðveldara að draga aðila til ábyrgðar.

### Forseti Möltu
Snemma árið 2019 voru uppi vangaveltur um að Vella yrði næsti forseti Möltu. Verkamannaflokkurinn útnefndi síðan Vella forsetaefni sitt ásamt samstarfsflokki sínum, Þjóðernisflokknum. Maltneski Lýðræðisflokkurinn lýsti yfir stuðningi við tilnefningu Vella en sniðgekk engu að síður atkvæðagreiðslu um forsetakjörið til þess að krefjast stjórnarskrárbreytingar þess efnis að stuðning tveggja þriðju þingmanna þyrfti til að kjósa forsetann. Atkvæðagreiðsla um nýjan forseta fór fram þann 2. apríl 2019 og þingið kaus að staðfesta tilnefningu Vella, sem var eini frambjóðandinn. Vella sór embættiseið sem nýr forseti Möltu þann 4. apríl 2019.

## Tilvísanir
Kvaggi

**Kvaggi** (fræðiheiti: *Equus quagga quagga*) er undirtegund sebrahests. Hann fannst einungis í Suður-Afríku þar sem hann var veiddur þar til hann var yfirlýstur sem útdauður árið 1883.

## Heimild
Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð

***Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð*** (franska: *Les Aventures Extraordinaires d´Adèle Blanc-Sec*) er frönsk teiknimyndasería eftir listamanninn Jacques Tardi. Serían hóf göngu sína í dagblaðinu *[[Sud-Ouest (dagblað)|Sud-Ouest]]* árið 1976. Eins og nafnið bendir til fjalla bækurnar um undarleg og æði fjarstæðukennd ævintýri aðalpersónunnar, hinnar rauðhærðu og ráðagóðu Birnu Borgfjörð, sem flækist í alls kyns furðuleg sakamál í heimaborg sinni París á árunum í kringum fyrri heimsstyrjöld. Myndasögurnar komu út nokkuð reglulega framan af á áttunda og níunda áratugnum, náðu töluverðum vinsældum og eru meðal  þekktustu verka Tardi. Eftir fyrstu fimm sögurnar varð útgáfa þeirra stopulli og liðu jafnan nokkur ár á milli bóka. Níunda bókin kom út árið 2007 og sú tíunda og síðasta árið 2022. Það sem er sérstakt við sögurnar er að aðalpersónan eldist og breytist eftir því sem sögutíma vindur fram, nokkuð sem er óvenjulegt hjá myndasöguhetjum.

Fyrsta bókin í seríunni, *Birna og ófreskjan*, var gefin út af Iðunni í íslenskri þýðingu Jóns Gunnarssonar árið 1978, en ekkert framhald varð á útgáfu bókanna á íslensku. Bækurnar hafa verið þýddar á fjölmörg önnur tungumál, svo sem ensku (að hluta), dönsku, hollensku, þýsku, spænsku og ítölsku. Í þessum þýðingum öllum er nafni aðalpersónunnar (Adèle) haldið óbreyttu, ef undan eru skildar íslenska og hollenska þýðingin, en nafn hennar á frummálinu er orðaleikur sem vísar til þurrs hvítvíns (*blanc-sec*).

Árið 2010 var frumsýnd frönsk kvikmynd sem byggði á nokkrum af myndasögunum, *[[Ævintýri Adèle Blanc-Sec]]* (*Les Aventures extraordinaires d´Adèle Blanc-Sec*), í leikstjórn Luc Besson.

## Myndasögur
# 1976: *Adèle et la Bête* (ísl. útg. 1978: *[[Birna og ófreskjan]]*)
# 1976: *[[Le Démon de la Tour Eiffel]]*
# 1977: *[[Le Savant fou]]*
# 1978: *[[Momies en folie]]*
# 1981: *[[Le Secret de la salamandre]]*
# 1985: *[[Le Noyé à deux têtes]]*
# 1994: *[[Tous des monstres !]]*
# 1998: *[[Le Mystère des profondeurs]]*
# 2007: *[[Le Labyrinthe infernal]]*
# 2022: *[[Le Bébé des Buttes-Chaumont]]*

Höfundur hefur lýst því yfir að 10. bókin, *Le Bébé des Buttes-Chaumont*, verði sú síðasta í röðinni.

## Tenglar
* Um Tardi á Lambiek Comicopedia
* ''Birna og ófreskjan'' á Myndasögusíðu Sveppagreifans
Torneo Internazionale Stampa Sportiva

**Torneo Internazionale Stampa Sportiva** (ísl: *Alþjóðaknattspyrnumót Íþróttablaðsins*) var ein fyrsta milliríkjakeppni félagsliða í knattspyrnu utan Bretlandseyja. Hún var haldin árið 1908 og var undanfari Sir Thomas Lipton bikarsins sem keppt var um ári síðar og ruddi brautina fyrir önnur alþjóðamót.

Keppnin dró nafn sitt af íþróttablaði ítalska dagblaðsins La Stampa sem var skipuleggjandi þess og aðalstyrktaraðili. Fjögur þátttökulið frá jafnmörgum löndum mættu til leiks í Tórínó og fór svissneska liðið Servette með sigur af hólmi.

## Skipulag og keppni
Undir lok fyrsta áratugs tuttugustu aldar braust út fótboltafár á meginlandi Evrópu. Knattspyrnan hafði breiðst út með breskum sjómönnum og kaupsýslumönnum en fljótlega tóku heimamenn við sér og í kjölfarið vaknaði áhugi á að fá úr því skorið hvaða þjóðir hefðu á bestu leikmönnunum að skipa. Ítölsk knattspyrnuyfirvöld og íþróttablað *La Stampa* efndu til mótsins í aprílmánuði 1908 og buðu liðum frá nágrannalöndunum. Öllum mátti þó ljóst vera að keppnin var langt frá því að vera það heimsmeistaramót sem auglýsendur vildu vera láta, enda engin bresk lið með í mótinu. Varð það kveikjan að nýju og stærra alþjóðamóti sem haldið var árið eftir og kennt við tekaupmanninn Sir Thomas Lipton.

Keppnisfyrirkomulagið var með flóknasta móti. Fyrst var efnt til forkeppni fjögurra ítalska liða og fór sigurliðið í úrslitakeppnina en liðið í öðru sæti fékk uppreisnarglímu í keppninni um bronsverðlaunin.

### Forkeppni
Þrjú lið frá Tórínó og eitt frá Mílanó voru skráð til leiks. Leikirnir fóru fram frá 22. mars til 12. apríl.

#### Undanúrslit
22. mars 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
*  Juventus  4 : 1   Piemonte F.C.

29. mars 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
*  Tórínó  2 : 1   Ausonia Pro Gorla

#### Úrslit
Upphaflega voru úrslit forkeppninnar fyrirhuguð þann 5. apríl, en flauta þurfti viðureignina af eftir stundarfjórðung vegna vatnselgs á vellinum. Nýr leikur var settur niður viku síðar.

12. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 500
*  Tórínó  2 : 1   Juventus

### Aðalkeppni
Auk heimamanna í Tórínó komu keppnislið frá Þýskalandi, Frakklandi og Sviss.

#### Undanúrslit
19. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
*  Servette  5 : 3   Freiburger FC

19. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 2.000
*  Tórínó  4 : 0   US Parisienne

#### Bronsleikur
20. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó
*  Juventus  4 : 0   US Parisienne

#### Úrslit
20. apríl 1908 - Velodromo Umberto I, Tórínó, áh. um 2.000
*  Servette 3 : 1  Tórínó
Leżajsk

**Leżajsk** er bær Suðaustur-Póllands. Íbúar voru 13 390 árið 2022. Svæði borgarinnar 20,58 km².

Elsta metið frá 1346. Síðan 1525 hefur bjór verið bruggaður í Leżajsk. Á árunum 1618-1628 var reist Basilíka boðunar Maríu meyjar, þar sem er orgel - ein verðmætasta minnisvarða af þessari gerð í Evrópu. Frá 1772 starfaði tzaddik Elimelech frá Leżajsk hér. Leżajsk ohel hans er áfangastaður pílagrímsferða gyðinga frá öllum heimshornum.
## Svipmyndir

Organy Leżajsk Główne.jpg|Líffæri
Leżajsk Klasztor.jpg|Basilíka boðunar Maríu meyjar
Jewish cemetery in Leżajsk (Poland)10.jpg|Elimelech's ohel
Leżajsk Pszeniczne (2011).JPG|Bjór frá Leżajsk Brewery
Sauðgeitur

**Sauðgeitur** (fræðiheiti: *Hemitragus*) ættkvísl slíðurhyrninga sem inniheldur aðeins eina núlifandi tegund, Hemitragus jemlahicus.

## Heimild
Hverfitoppur

**Hverfitoppur** (fræðiheiti *Lonicera demissa*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá Japan.  

Hann hefur lítið eitt verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Hjónatoppur

**Hjónatoppur** (fræðiheiti *Lonicera conjugialis*) er runni af geitblaðsætt ættaður frá vesturhluta Bandaríkjanna (Kalifornía, Idaho, Nevada, Oregon, Washington).  

Hann hefur tæpast verið reyndur á Íslandi.

## Heimild
Luc Besson

**Luc Besson** er franskur kvikmyndaleikstjóri, kvikmyndaframleiðandi og handritshöfundur, fæddur 18. mars 1959 í 15. hverfi Parísar.

Hann kom fyrst fram á 9. áratugnum með myndunum *[[Síðasta orrustan]]* (*Le Dernier Combat*) 1983 og *[[Subway (kvikmynd)|Subway]]* 1985. Hann náði fyrst almennum vinsældum með kvikmyndinni *[[Hafið bláa hafið (kvikmynd)|Hafið bláa hafið]]* 1988. Hann naut samt lítilla vinsælda meðal gagnrýnenda þar sem hann þótti setja sjónræna fagurfræði ofar söguþræði mynda sinna. Hann var meðal þeirra leikstjóra sem voru kenndir við stefnuna *[[cinéma du look]]* á 9. áratugnum. Hann fylgdi vinsældum *Hafið bláa hafið* eftir með myndunum *[[Nikita (kvikmynd)|Nikita]]* 1990, *[[Léon (kvikmynd)|Léon]]* 1994, *[[Fimmta frumefnið]]* 1997 og *[[Jóhanna af Örk (kvikmynd frá 1999)|Jóhanna af Örk]]* 1999.

Hann stofnaði framleiðslufyrirtækið EuropaCorp árið 2000 til að reyna að keppa við bandarískar kvikmyndir á alþjóðamarkaði með franskri kvikmyndaframleiðslu mynda á ensku með alþjóðlegu leikaravali. Fyrirtækið framleiddi nokkrar vinsælar kvikmyndaraðir, sem oft byggðust á hans hugmyndum, eins og *[[Taxi (kvikmyndaröð)|Taxi]]*, *[[Taken (kvikmyndaröð)|Taken]]* og *[[Sendillinn (kvikmyndaröð)|Sendillinn]]*. Myndirnar nutu alþjóðlegra vinsælda og gengu vel í kvikmyndahúsum. Hann kom sér upp eigin kvikmyndaveri, Cité du cinéma, og stofnaði kvikmyndaskóla sem býður upp á ókeypis menntun fyrir ungt fólk í handritsgerð og leikstjórn.

Eftir nokkrar tilraunir náði hann aftur alþjóðlegum vinsældum með kvikmyndinni *[[Lucy (kvikmynd frá 2014)|Lucy]]* árið 2014 sem varð vinsælasta franska kvikmynd sögunnar á alþjóðavettvangi. Eftir það réðist hann í gerð stórmyndarinnar *[[Valerian and the City of a Thousand Planets]]* sem náði ekki þeim vinsældum sem vonast var til. Eftir næstu mynd, *[[Anna (kvikmynd frá 2019)|Anna]]*, árið 2019, lenti EuropaCorp í fjárhagsvandræðum.

Hann hefur hlotið César-verðlaunin fyrir bestu leikstjórn fyrir *Fimmta frumefnið* 1998 og á 40. afmælishátíð verðlaunanna hlaut hann heiðursverðlaun fyrir framlag sitt til franskrar kvikmyndagerðar..

Árið 2018 sakaði hollenska leikkonan Sand Van Roy Besson um nauðgun. Fleiri konur hafa sett fram ásakanir á hendur honum, en kosið að koma ekki fram undir nafni. Hann hefur hafnað öllum ásökunum af þessum toga. Árin 2019 og 2021 voru mál gegn honum felld niður vegna skorts á sönnunargögnum.

## Tilvísanir
Jacques Tardi

**Jacques Tardi** (f. 30. ágúst 1946 í Valence) er franskur myndasöguhöfundur og myndhöfundur sem er þekktur fyrir myndasögur fyrir fullorðna lesendur í ligne claire-stíl. Hann hefur unnið til fjölda verðlauna fyrir myndasögur sínar bæði innan og utan Frakklands.

Þekktustu myndasöguraðirnar sem hann hefur gert eru *[[Hin furðulegu ævintýri Birnu Borgfjörð]]*, innblásin af framhaldssögum frá Belle Époque-tímabilinu, myndasögur sem gerast í fyrri heimsstyrjöld (eins og *[[C'était la guerre des tranchées]]*) og myndasögur byggðar á leynilögreglusögum Léo Malet um Nestor Burma.
Risahrævar

**Risahrævar** (fræðiheiti: *Teratornis*) voru ættkvísl ránfugla  *[[Cathartiformes]]* frá N-Ameríku sem voru uppi á hólósen-pleistósen.

## Heimild
Heiðar (ættkvísl)

**Heiðar** (fræðiheiti: *Circus*) er ættkvísl hauka.

Til þeirra teljast 16 tegundir:
* *[[Circus pygargus]]*
* *[[Circus cyaneus]]*
* *[[Circus hudsonius]]*
* *[[Circus aeruginosus]]* 
* *[[Circus spilonotus]]*
* *[[Circus ranivorus]]*
* *[[Circus approximans]]*
* *[[Circus spilothorax]]* (áður talinn undirtegund af *C. spilonotus*, síðan *C. approximans*, en nú talinn sjálfstæð tegund)
* *[[Circus macrosceles]]* (áður talinn *C. maillardi*)
* *[[Circus maillardi]]*
* *[[Circus buffoni]]*
* *[[Circus assimilis]]*
* *[[Circus maurus]]*
* *[[Circus cinereus]]*
* *[[Circus macrourus]]*
* *[[Circus melanoleucos]]*

## Heimild
Íslam í Armeníu

**Íslam í Armeníu** byrjaði að ryðja sér til rúms sjöundu öld. Arabískir og síðar kúrdískir ættbálkar tóku að setjast að í Armeníu eftir fyrstu innrásir araba og áttu talsverðan þátt í stjórnmála- og félagssögu Armeníu. Með innrásum Seljuk á elleftu og tólftu öld tók tyrkneski þátturinn að lokum við af araba og Kúrda. Með stofnun íranska Safavid-ættarinnar, Afsharid-ættarinnar, Zand-ættarinnar og Qajar-ættarinnar, varð Armenía óaðskiljanlegur hluti af sjía-heiminum, en hélt samt tiltölulega sjálfstæðri kristinni sjálfsmynd. Þrýstingurinn sem settur var á erlenda stjórn af röð múslimaríkja neyddi marga leiðtoga Armena í Anatólíu og því sem er í dag Armenía til að snúast til íslams og aðlagast múslimasamfélaginu. Margir Armenar voru einnig neyddir til að snúast til íslams, við dauðarefsingu, á árum þjóðarmorðsins í Armeníu.

## Tengt efni
* Íslam í Evrópu
* Íslam á Íslandi
* Íslam
* Evrabía

## Tilvísanir
Íslam í Eistlandi

**Íslam í Eistlandi**  er iðkun íslams í Eistlandi, íslam er minnihlutatrú í Eistlandi. Eistland er með eitt minnsta múslimasamfélag í Evrópu. Samkvæmt manntalinu 2011 var fjöldi fólks sem iðkaði íslam 1.508 í Eistlandi, eða 0,14% allra íbúa. Fjöldi iðkandi múslima er lítill og þar sem engin moska er ekki til, er eistneska íslamska miðstöðin miðstöð tilbeiðslu.

## Tengt efni
* Íslam
* Íslam í Evrópu
* Íslam á Íslandi
* Evrabía

## Tilvísanir
Íslam í Finnlandi

**Íslam í Finnlandi** er iðkun íslams í Finnlandi, Íslam er minnihlutatrú í Finnlandi. Fyrstu múslimarnir voru Tatarar sem komu flestir á milli 1870 og 1920. Eftir það fækkaði fjölda innflytjenda í Finnlandi. Frá því seint á 20. öld hefur múslimum í Finnlandi fjölgað hratt vegna innflytjenda. Núna eru tugir íslamskra samfélaga í Finnlandi, en aðeins minnihluti múslima hefur gengið til liðs við þau. Miðað við gögn frá 2010, áætlaði Pew Research Center að 2016 væru um 2,7% af 5,5 milljón íbúum Finnlands múslimar. Ef mikil fólksfjölgun ætti sér stað í Finnlandi gætu múslimar í Finnlandi orðið 15% árið 2050 sem myndi jafngilda næstum milljón múslimum í Finnlandi.

## Tengt efni
* Íslam
* Íslam í Evrópu
* Íslam á Íslandi
* Evrabía

## Tilvísanir
Íslam í Hvíta-Rússlandi

**Íslam í Hvíta-Rússlandi** er iðkun íslams í Hvíta-Rússlandi, íslam er minnihlutatrú í Hvíta-Rússlandi. Íslam kom til Hvíta-Rússlands á 14. öld. Frá þessum tíma var það fyrst og fremst tengt Lipka-Tatörum, sem margir hverjir settust að í pólsk-litháíska samveldinu á meðan þeir héldu áfram hefðum sínum og trúarskoðunum. Með tilkomu Sovétríkjanna fóru margir múslimar frá Belarús til annarra landa, einkum Póllands. Sem stendur samanstendur hvítrússneska múslimasamfélagið af Lipka-tatarum sem eftir eru, auk nýlegra innflytjenda frá Miðausturlöndum. Frá og með 2007 eru 45.000 múslimar í Belarús, sem eru 0,5% af heildarfjölda íbúa.

## Tengt efni
* Íslam
* Íslam í Evrópu
* Íslam á Íslandi
* Evrabía

## Tilvísanir