open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þorsteins saga hvíta

**Þorsteins saga hvíta** er Íslendingasaga talin rituð á 13. öld. Sagan segir frá Þorsteini hvíta bónda á Hofi í Vopnafirði. Sagan segir þó mest frá ferðum Þorsteins fagra, frá Skeggjastöðum í Hnefilsdal, sem fer í ferð með Einari, mági Þorgils sonar Þorsteins hvíta. Þeirra viðskiptum lýkur með því að Þorsteinn fagri drepur Einar og síðan Þorgils sem hyggst leita hefnda eftir mág sinn. Sögunni lýkur með því að Þorsteinn fagri býður Þorsteini hvíta höfuð sitt í sonarbætur, en þeir gera með sér sátt. Í lok sögunnar segir frá syni Þorgils, Brodd-Helga, sem er aðalsöguhetja Vopnfirðinga sögu.

Þorsteins saga hvíta er ein af Austfirðingasögunum ásamt Vopnfirðinga sögu, Hrafnkels sögu Freysgoða og Droplaugarsona sögu, meðal annarra. Hún gæti hafa verið samin sem formáli að Vopnfirðinga sögu. Þorsteins saga hvíta er eingöngu þekkt úr pappírshandritum frá 17., 18. og 19. öld. 

## Tenglar
* Þorsteins saga hvíta á Snerpa.is
Hugsanaglæpur

**Hugsanaglæpur** (nýmál: *Thoughtcrime*) er glæpur í skáldsögunni Nítján hundruð áttatíu og fjögur eftir George Orwell. Glæpurinn felur í sér að hugsa á hátt sem flokkurinn kærir sig ekki um.

Fólk sem sér um að bæla niður slíka glæpi kallast hugsanalögreglan.
Garðableikja

**Garðableikja** (fræðiheiti: *Barbarea vulgaris*) er jurt af krossblómaætt. Blómin standa í uppréttum klasa. Krónublöðin eru gul. Hún er mjög lík hlíðableikju (*Barbarea stricta*) sem hefur stundum verið talin undirtegund hennar.

Hún er ættuð frá Evrasíu. Hún er slæðingur á Íslandi og hefur breiðst nokkuð út.

Fiðrildalirfur (t.d. kálmölur - *Plutella xylostella* og litli kálskjanni - *Pieris rapae*) sem sækja í jurtir af krossblómaætt, sækja einnig í garðableikju, en vegna náttúrulegra sapónína drepast lirfur sumra tegundanna úr eitrun. Þetta hefur verið nýtt til að draga úr ágangi í kálrækt, enda eru margar tegundirnar orðnar ónæmar fyrir hefðbundnum skordýraeitrum.

## Heimildir
Esrabók

**Esrabók** er ein af bókum Gamla testamentisins. Í hebresku biblíunni er hún í einni bók með Nehemíabók. Bækur Esra og Nehemía eru síðustu söguritin. Þessar bækur segja frá heimkomu Ísraelsmanna til Júda frá útlegðinni í Babýlon og endurreisn Musterisins í Jerúsalem eftir sigur Persaveldis á Babýlóníu.

Esrabók hefst á því að Kýros mikli skipar Ísraelsmönnum að snúa aftur til Jerúsalem þar sem þeir endurreisa Musterið árið 515 f.Kr., þrátt fyrir andstöðu „andstæðinga Júda og Benjamíns“ og fólksins á landsbyggðinni. Síðustu kaflarnir fjalla um leiðangur prestsins Esra til Jerúsalem og tilraunir hans til að framfylgja banni guðs við hjónaböndum Ísraelsmanna og útlendinga.

Frásagnir í bókum Esra og Nehemía fylgja sama mynstri: guð fær Persakonung (Kýros mikla, Artaxerxes 1.) til að senda leiðtoga Gyðinga (Serúbabel, Esra, Nehemía) til Jerúsalem í ákveðnum tilgangi (endurrreisn Musterisins, hreinsun Ísraelsþjóðar, endurreisn borgarmúranna).

Í Esrabók er vitnað í nokkur bréf til Persakonunga sem talin eru síðari tíma falsanir sem gætu átt sér stoð í raunverulegum persneskum bréfum. Flestir Biblíufræðingar eru á því að Esrabók hafi gengið í gegnum miklar breytingar áður en hún var tekin inn í Sjötuíumannaþýðinguna á 2. öld f.Kr.
Chevy Chase

**Cornelius Crane** **Chase**, betur þekktur sem **Chevy Chase** (f. 8. október 1943) er Bandarískur leikari og grínisti. Hann er þekktastur fyrir hlutverk sitt sem Clark Griswold í ''Vacation'' myndunum fimm sem að komu út á árunum 1983 til 2015. Auk þess er hann þekktur fyrir hlutverk sinn í kvikmyndunum *[[Caddyshack]]* (1980), ''Three Amigos'' (1986), *[[Fletch]]* (1985), ''Fletch Lives'' (1989), ''Spies Like Us'' (1985) og í þáttunum ''Saturday Night Live'' (1975-1976) og*[[Community]]* (2009-2014). Chevy var einnig einn af upprunalegu höfundum ''Saturday Night Live''. Chevy er oft talinn vera einn besti og farsælasti grínisti í sögu Bandaríkjanna.

## Tilvitnanir
René Clément

**René Clément** (18. mars 1913 - 17. mars 1996) var franskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur. Hann hlaut fjölmargar viðurkenningar á ferli sínum, þar á meðal fimm verðlaun á Kvikmyndahátíðinni í Cannes.

## Æska
René Clément nam arkitektúr við École des Beaux-Arts þar sem hann fékk áhuga á kvikmyndagerð. Árið 1936 leikstýrði hann sinni fyrstu kvikmynd, 20 mínútna stuttmynd sem Jacques Tati skrifaði og lék í. Clément varði síðari hluta fjórða áratugarins í að gera heimildamyndir í Mið-Austurlandum og Afríku. Árið 1937 voru hann og fornleifafræðingurinn Jules Barthou í Jemen að undirbúa gerð heimildarmyndar; fyrstu heimildarmynd landsins og einu þekktu upptökuna af Imam Yahya.

## Einkalíf
Önnur eiginkona Clément var írski handritshöfundurinn Johanna Harwood sem hann hafði hitt á tökustað myndarinnar *Monsieur Ripois* árið 1954.

## Dauði
Clément lést 17. mars 1996, daginn fyrir 83. ára afmælið sitt. Hann var grafinn í kirkjugarðinum í Menton á Bláströndinni þar sem hann hafði dvalið eftir starfslok.

## Kvikmyndaskrá

### Leikstjóri

### Leikari

## Tilvísanir
Gretchen Whitmer

**Gretchen Esther Whitmer** (f. 23. ágúst 1971) er bandarískur lögfræðingur og stjórnmálamaður úr röðum Demókrata sem hefur verið fylkisstjóri Michigans frá árinu 2019. Áður hafði hún setið í báðum deildum löggjafarþings fylkisins, neðri deild þess frá 2001 til 2006 og efri deildinni frá 2006 til 2015.Whitmer er fædd í Lansing í Michigan og uppalin þar og flutti síðar til Grand Rapids. Hún fór í Michigan State University og lauk lagaprófi frá Detroit College of Law. Stjórnmálaferill hennar hófst með kjöri hennar til neðri deildar fylkisþingsins árið 2000 en árið 2006 sigraði hún sérstakar kosningar um laust sæti í efri deildinni. Frá 2011 til 2015 leiddi hún Demókrataflokkinn í efri deildinni. Whitmer vakti athygli á landsvísu 2013 vegna umræðu um þungunarrof þar sem hún lýsti reynslu sinni af því að hafa verið þolandi kynferðisofbeldis. Whitmer náði kjöri sem fylkisstjóri Michigan með 53,3% atkvæða í kosningunum 2018 og tók við því embætti 2019 og gegnir því enn. Hún náði endurkjöri í kosningunum 2022 með 54,4% atkvæða.

Whitmer hefur vakið athygli á landsvísu í Bandaríkjunum. Árið 2020 var hún valin af Demókrötum til að flytja andsvar þeirra við stefnuræðu Donald Trump, þáverandi forseta Bandaríkjanna. Hún kom sem greina sem eitt af fjórum mögulegum varaforsetaefnum Joe Bidens í forsetakosningunum 2020. Whitmer hefur verið nefnd af fjölmiðlum og álitsgjöfum sem mögulegur frambjóðandi til embættis forseta Bandaríkjanna.
Comité flamand de France

**Flæmska nefndin í Frakklandi** er frönsk sjálfseignarstofnun og vísindafélag, helgar sig rannsóknum, varðveislu og kynningu á flæmskri menningu í Franska Flæmingjalandi, með sérstakan áhuga á tungumáli, bókmenntum og sögu. Nefndin var stofnuð þann 10. apríl 1853 í Dunkerque og fékk franska nafngiftina *Comité flamand de France* undir forystu Edmond de Coussemaker. Hún hefur verið virk síðan þá og er því eitt af elstu vísindafélögum í Frakklandi.
 
Nefndin hefur aðsetur sitt í Hazebrouck, þar sem hún rekur sérfræðibókasafn til varðveislu og söfnunar eigin rita og verka frá svæðinu. Auk þess sér það einnig um safnkost safns Jeanne Devos í Wormhout.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Opinber vefsíða
* Árbækur frá 1853 til 1999 frá Gallica
* Skýrslur frá 1857 til 2000 frá Gallica
Sigríður Hannesdóttir

**Sig­ríður Hann­es­dótt­ir** (13. mars 1932 – 28. júní 2024) var íslensk leik­kona og stofn­andi Brúðubíls­ins árið 1976, ásamt Jóni Guðmundssyni.

## Tilvísanir
Tran Anh Hung

**Trần Anh Hùng** (f. 23. desember 1962) er franskur-víetnamskur kvikmyndagerðarmaður.

## Æskuár og menntun
Tran Anh Hung fæddist í Da Nang í Suður-Víetnam. Eftir fall borgarinnar Saigon í lok Víetnamstríðsins árið 1975, fluttist hann til Frakklands 12 ára að aldri.

Tran Anh Hung stundaði nám í heimspeki við háskóla í Frakklandi. Hann sá fyrir tilviljun kvikmynd Robert Bresson, *Maður flúði*, og ákvað þá að læra kvikmyndagerð. Hann hóf nám í ljósmyndun við École nationale supérieure Louis-Lumière í París og sá fyrir sér með því að vinna í bókabúð Orsay-minjasafnsins.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

### Stuttmyndir

## Tilvísanir
Popeyes

**Popeyes Louisiana Kitchen, Inc.** einnig þekkt sem **Popeyes** er bandarísk skyndibitakeðja sem að selur kjúklingarétti og hefur verið starfræk frá því árið 1972. Fyrsti veitingastaðurinn var opnaður í New Orleans í Louisiana. Árið 2024 hefur Popeyes um 3,700 keðjur um allan heim. Popeyes var starfrækt á Íslandi frá 2000 til 2002.

## Popeyes á Íslandi
Í ágúst árið 2000 var fyrst tilkynnt um komu Popeyes til landsins. Fyrsti staðurinn opnaði á Stjörnutorgi í Kringlunni þann 26. september 2000. Í mars 2001 opnaði Popeyes sinn annan veitingastað hér á landi að Smáratorgi 5 í Kópavogi (sem að seinna hýsti McDonald's og í dag Metro). Í september 2002 lokuðu bæði útibú keðjunnar hér á landi. Fyrirtækið *Hof ehf.* rak Popeyes á Íslandi.

## Tilvitnanir
Robert Bresson

**Robert Bresson** (25. september 1901 - 18. desember 1999)  var franskur kvikmyndagerðarmaður.  

## Kvikmyndaskrá

## Tilvísanir
Roy Andersson

**Roy Arne Lennart Andersson** (f. 31. mars 1943) er sænskur kvikmyndagerðarmaður.

Roy hefur hlotið verðlaun á Kvikmyndahátíðinni í Cannes, Alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Berlín og Kvikmyndahátíðinni í Feneyjum. 
## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

### Stuttmyndir
Lukas Dhont

**Lukas Dhont** (f. 11. júní 1991) er belgískur kvikmyndagerðarmaður.

Fyrsta kvikmynd hans í fullri lengd, *Stúlka*, var frumsýnd á Kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2018, þar sem hún vann *Caméra d'Or* og *Queer Palm* verðlaunin. Önnur kvikmynd hans, *Nánd*, var frumsýnd á Kvikmyndahátíðinni í Cannes árið 2022, þar sem hann deildi ''Grand Prix'' með Claire Denis.

## Æska
Lukas Dhont fæddist í Gent í Belgíu. Hann gekk í kaþólskan framhaldsskóla. Sem unglingur vann Lukas Dhont sem aðstoðarmaður við búningahönnun við gerð kvikmynda og sjónvarps.

## Kvikmyndaskrá

## Tilvísanir
Jules Dassin

**Julius Dassin** (18. desember 1911 - 31. mars 2008) var bandarískur kvikmynda- og leikhússtjóri, framleiðandi, rithöfundur og leikari.

## Kvikmyndaskrá
Robert F. Kennedy yngri

**Robert F. Kennedy yngri** (f. 17. janúar 1954), einnig þekktur sem **RFK yngri**, er bandarískur stjórnmálamaður, lögfræðingur og núverandi heilbrigðisráðherra Bandaríkjanna. Hann er þekktur sem efasemdamaður um bólusetningar, þótt hann neiti því sjálfur, og fyrir að ýta undir alls kyns samsæriskenningar. Faðir hans var stjórnmálamaðurinn Robert F. Kennedy og föðurbróðir hans var John F. Kennedy, fyrrverandi forseti Bandaríkjanna.

Í apríl 2023 tilkynnti Kennedy að hann sóttist eftir tilnefningu Demókrataflokksins í forsetakosningunum 2024. Í október 2023 tilkynnti Kennedy að hann myndi frekar bjóða sig sem sjálfstæður frambjóðandi og útnefndi lögmanninn Nicole Shanahan sem varaforsetaefni sitt. Þann 23. ágúst 2024 dró Kennedy framboð sitt til baka og lýsti yfir stuðningi við Donald Trump, frambjóðanda Repúblikanaflokksins. Ákvörðunin vakti athygli þar sem viku áður hafði Kennedy beðið Kamölu Harris, frambjóðanda Demókrata um pláss í ráðuneyti hennar. Kennedy-fjölskyldan var mótfallin þeirri ákvörðun og hafði hún áður lýst yfir stuðningi með Demókrötunum Joe Biden og Kamölu Harris.

Donald Trump skipaði Kennedy sem heilbrigðisráðherra þegar hann tók við embætti forseta Bandaríkjanna.

## Tilvísanir
Werner Herzog

**Werner Herzog** (upphaflega **Stipetić**; f. 5. september 1942) er þýskur kvikmyndagerðarmaður, leikari, óperustjóri og rithöfundur.  Hann er talinn vera brautryðjandi nýrrar þýskrar kvikmyndagerðar, og í kvikmyndum hans eru oft metnaðarfullar aðalpersónur með óraunhæfa drauma, fólk með óvenjulega hæfileika á óljósum sviðum eða einstaklingar í átökum við náttúruna. Stíll hans felur í sér að forðast söguþráð, leggja áherslu á spuna og að setja leikara sína og starfsfólk í raunverulegar aðstæður sem endurspegla þær í myndinni sem unnið er að.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir í fullri lengd

## Tilvísanir
Húnaræðan

**Húnaræðan** (þýska: *Hunnenrede*) var ræða sem Vilhjálmur 2. Þýskalandskeisari hélt í Bremerhaven þann 27. júlí 1900. Ræðan var haldin í tilefni kveðjuathafnar leiðangurshers sem stefndi til Kína í þeim tilgangi að bæla niður í boxarauppreisninni.

Í ræðunni hvatti keisarinn prússneska hermenn til dáða við höfnina í Bremerhaven:

Mörgum Þjóðverjum, þar á meðal í ríkisstjórn landsins, var brugðið vegna ræðu keisarans þar sem ekki hafði verið áætlað að hann myndi flytja svo herskáa ræðu. Orðtæki Vilhjálms varð svo alræmt að í fyrri heimsstyrjöldinni fóru bandamenn að kalla Þjóðverja „Húna“ í áróðursskyni til að leggja áherslu á villimennsku, óbilgirni og vígmóð Þjóðverja.

## Tilvísanir
Skriðnablóm

**Skriðnablóm** (fræðiheiti: *Arabis alpina*) er jurt af krossblómaætt. Blómin standa í uppréttum klasa. Krónublöðin eru hvít. 

Hún er ættuð frá Evrasíu, NA-N-Ameríku og fjallendi mið-Afríku. Hún vex dreift um allt land, helst í skriðum og klettum.

## Heimildir
Melablóm

**Melablóm** (fræðiheiti: *Arabidopsis lyrata*) er jurt af krossblómaætt. Blómin standa í uppréttum klasa. Krónublöðin eru hvít. 

Hún vex á Norðurhveli, sérstaklega nyrst og til fjalla. Hún vex víða um allt land, en síst á vel grónu landi á láglendi.

## Heimildir
Vorskriðnablóm

**Vorskriðnablóm** (fræðiheiti: *Arabidopsis thaliana*) er einær, sjaldan tvíær jurt af krossblómaætt. Blómin standa í uppréttum klasa. Krónublöðin eru hvít. 

Hún vex í Evrasíu og Afríku, og hefur breiðst víða út um heiminn. Tegundin var sú fyrsta sem var raðgreind og er mikilvæg í erfðafræði.

## Heimildir
Wim Wenders

**Ernst Wilhelm „Wim“ Wenders** (f. 14. ágúst 1945) er þýskur kvikmyndagerðarmaður og leikskáld. Meðal kvikmyndaverðlauna sem hann hefur hlotið má nefna hátíðirnar í Cannes, Feneyjum og Berlín.

## Kvikmyndaskrá

### Kvikmyndir
** Kvikmyndir í fullri lengd**
Pálmi Sigurhjartarson

**Pálmi Jósef Sigurhjartarson** fæddur 25. október 1965 er íslenskur píanóleikari og píanókennari. Hann var einn af Vinum Sjonna sem fluttu framlag Íslands í Söngvakeppni Evrópskra sjónvarpsstöðva 2011.
Sydney FC

**Sydney Football Club** er ástralskur knattspyrnuklúbbur. Klúbburinn hefur aðsetur í Sydney, Nýja-Suður-Wales. Karlaliðið leikur í A-deildinni (*A-League Men*).

Sydney FC, sem var stofnað fyrir upphafstímabil A-deildar árið 2005, er farsælasta knattspyrnufélagið í Ástralíu. Félagið hefur unnið fimm úrslitakeppnir A-deildar, fjóra A-deildarmeistaratitla og félagið hefur unnið Ástralíubikarinn tvisvar.

Félagið leikur um þessar mundir heimaleiki sína á Allianz Stadium í úthverfi Moore Park. Félagið æfir nú í Sky Park í úthverfi North Ryde.

Opinber stuðningsmannahópur Sydney FC er *The Cove* ("Víkin"; nefndur eftir Sydneyvík). Helstu samkeppnisaðilar félagsins eru Big Blue (gegn Melbourne Victory) og Sydney nágranninn (*Sydney Derby*; gegn Western Sydney Wanderers).

Aðallitur klúbbsins er himinblár.

## Heimildir
Arnarker

**Arnarker** er hellir í Sveitarfélaginu Ölfus. Hellirinn myndaðist við hraunrás í Leitarhrauni og er yfir 500 metra langur. Þak hellisins hefur hrunið á einum stað og þar er hægt að komast inn í hellinn með stiga sem reystur hefur verið. Oft eru fallegar ísmyndanir í hellinum sem verða allt að þrír metrar á hæð.

## Heimildir

* Arnarker á Ölfus.is
Konungabók

**Konungabók** (hebreska: סֵפֶר מְלָכִים *Sēfer Məlāḵīm*) er ein af bókum hebresku biblíunnar og gamla testamentisins í Biblíu kristinna manna þar sem henni er skipt í fyrri og síðari konungabók. Konungabók er eitt af söguritum gamla testamentisins og er þar flokkuð með Jósúabók, Dómarabókinni og Samúelsbók sem allar segja frá elstu sögu Ísraelsmanna.

Biblíufræðingar telja að konungabók sé samsett úr arfsögnum, þjóðsögum, jarteinasögnum og skáldskap til að búa til guðfræðilega skýringu á eyðingu Ísraels og Júda og heimkomunni frá herleiðingunni í Babýlon á 6. öld f.Kr. Konungabókin segir sögu konungsríkjanna Ísraels og Júda frá Davíð konungi til Jójakíns, konungs Júda, og nær þannig yfir um 400 ár, frá um 960 til um 560 f.Kr. Fræðimenn telja að fyrsta útgáfa Konungabókar hafi verið samin seint á 7. öld, og síðasta útgáfan seint á 6. öld f.Kr..

Konungabók segir frá Davíð konungi, syni hans Salómon og afkomendum þeirra fram að skiptingu ríkisins í Ísrael og Júda. Í miðju bókarinnar er sagt frá spámönnunum Elía og Elísa og kraftaverkum þeirra. Lokakaflarnir segja frá falli Samaríu og Ísraels og herleiðingu Ísraelsmanna, og síðustu árum Júda.

## Tilvísanir
Gunnar Aagaard Andersen

**Gunnar Aagaard Andersen** (14. júlí 1919 – 29. júní 1982) var danskur myndhöggvari, listmálari, grafíklistamaður og húsameistari sem gerði veggskreytingar og stálskúlptúra.

## Tilvísanir
Wäinö Aaltonen

**Wäinö Valdemar Aaltonen** (f. 8. mars 1894 d. 30. maí 1966) var finnskur myndhöggvari þekktastur fyrir að höggva stór verk í granít.

## Tilvísanir
Dick Schoof

**Hendrikus Wilhelmus Maria „Dick“ Schoof** (f. 8. mars 1957) er hollenskur embættismaður og fyrrverandi forsætisráðherra Hollands. Hann tók við embætti þann 2. júlí árið 2024. Schoof er óflokksbundinn en fór fyrir samsteypustjórn Frelsisflokksins, Bændaflokksins, Frjálslynda þjóðarflokksins og Nýs samfélagssáttmála.

Schoof er fyrrverandi yfirmaður hollensku leyniþjónustunnar og áður en hann varð forsætisráðherra var hann ráðuneytisstjóri í dómsmálaráðuneytinu. Eftir að Frelsisflokkur Geerts Wilders vann óvæntan sigur í þingkosningum Hollands árið 2023 tóku við langar stjórnarmyndunarviðræður. Wilders naut ekki stuðnings hinna flokkanna til að taka við embætti forsætisráðherra og því var Schoof valinn til að leiða stjórnina. Stjórn Schoofs boðaði strangari innflytjendalöggjöf og viðræður við Evrópusambandið um að Holland hlyti undanþágu frá innflytjenda- og hælisleitendalögum sambandsins.

Schoof sagði af sér sem forsætisráðherra þann 3. júní 2025 eftir að Geert Wilders afturkallaði stuðning Frelsisflokksins við stjórn hans. Hann leiddi starfsstjórn fram að myndun nýrrar stjórnar. 

## Tilvísanir
Þórður Gilsson

**Þórður Gilsson** (um 1085-1149) var íslenskur goðorðsmaður á Vesturlandi. Þórður bjó á Staðarfelli á Fellsströnd í Dölum. Foreldrar hans voru Gils Snorrason og Þórdís Guðlaugsdóttir.

Þórður tók við Snorrungagoðorði (einnig nefnt Hvammverjagoðorð) af Ljóti Mánasyni, sonarsyni Snorra goða, en Snorri var einnig langafi Þórðar í móðurlegg og er Snorrungagoðorð kennt við hann. Kona Þórðar hét Vigdís Svertingsdóttir og áttu þau fjögur börn sem komust á legg: Sturlu, Snorra, Þórdísi og Guðrúnu. Sturla er betur þekktur sem Hvamm-Sturla og var ættfaðir Sturlunga.

## Tilvísanir
Montevideo Wanderers F.C.

**Montevideo Wanderers Fútbol Club** eða **Wanderers** er úrúgvæskt knattspyrnulið frá Montevídeó, stofnað þann 15. ágúst árið 1902. Félagið státar af þremur úrúgvæskum meistaratitlum, þeim síðasta árið 1931.
## Saga
Montevideo Wanderers var stofnað að frumkvæði bræðranna Enrique og Juan Sardeson árið 1902 í kjölfar heimsóknar þeirra til Englands þar sem þeir komust í kynni við knattspyrnuíþróttina. Nafnið var væntanlega dregið af Wanderers F.C., einu af elstu og sögufrægustu liðum Bretlandseyja eða jafnvel Wolverhampton Wanderers sem var í hópi öflugari félagsliða um aldamótin.

Wanderers tóku fyrst þátt í úrúgvæsku deildinni á sínu fyrsta starfsári, 1903. Árið 1906 varð félagið í fyrsta sinn úrúgvæskur meistari eftir að hafa unnið níu af tíu leikjum sínum og gert eitt jafntefli. Næstu tvö árin höfnuðu Wanderers í öðru sæti og urðu svo meistarar á nýjan leik árið 1909. Næstu árin var félagið í hópi þeirra sterkari í heimalandinu en varð þó að láta sér nægja sigra í minni bikarkeppnum.

Úrúgvæmenn urðu heimsmeistarar á heimavelli 1930 en Wanderers áttu einungis einn leikmann í 22 manna landsliðshópnum, 	Domingo Tejera sem kom við sögu í fyrsta leiknum gegn Perú. Það kom því töluvert á óvart þegar Wanderers urðu meistarar árið eftir, 1931. Reyndist það síðast meistaratitill félagsins til þessa dags.

Atvinnumennska var tviðurkennd í úrúgvæsku knattspyrnunni í byrjun fjórða áratugarins sem leiddi til yfirburðarstöðu tvíeykisins Nacional og Peñarol. Wanderers voru þó framan af þriðja öflugasta lið landsins og höfnuðu næstu árin margoft rétt á hæla hinna tveggja.

Obdulio Varela, ein skærasta stjarnan í sögu knattspyrnunnar í Úrúgvæ, sló í gegn sem leikmaður Wanderers á árunum 1938-40. Eftir að hann hvarf á önnur mið fór hins vegar að halla undan fæti og frá 1942 til 1962 tók við tveggja áratuga tímabil þar sem Wanderers lentu alltaf fyrir neðan þriðja sætið og máttu jafnvel sætta sig við fall niður í næstefstu deild.

Eftir um langt tímabil af miðjumoði, þar sem Wanderers flakkaði milli deilda, hafnaði liðið í öðru sæti leiktíðina 1980, sem var hæsta deildarstaða liðsins frá meistaratitilinum 1980. Einna mesta athygli það árið vakti 19 ára nýliði, Enzo Francescoli, sem síðar átti eftir að setja mark sitt á úrúgvæska knattspyrnu. Aftur tókst Wanderers að tryggja sér silfurverðlaunin árið 1985, þá undir stjórn ungs þjálfara Óscar Tabárez sem síðar átti eftir að stýra landsliðinu lengur en nokkur annar.

Wanderers mörkuðu ekki djúp spor í sögu úrúgvæsku deildarinnar næstu tæpu þrjá áratugina en leiktíðina 2013-14 mátti engu muna að liðið yrði afar óvænt meistari á nýjan leik. Félagið mætti þá Danubio F.C. í úrslitaeinvígi sem lauk með framlengingu og vítaspyrnukeppni, þar sem Danubio fór með sigur af hólmi eftir að leikmenn Wanderers misnotuðu fjórar af sex vítaspyrnum sínum.
## Titlar
Úrúgvæskur meistari (3): 1906, 1909, 1931
Irawati Karve

**Irawati Karve** (15. desember 1905 – 11. ágúst 1970) var indverskur mannfræðingur, félagsfræðingur og kennari frá Maharashtra. Hún var nemandi félagsfræðingsins G. S. Ghurye og talin fyrsti kvenkyns félagsfræðingurinn á Indlandi.

Hún fæddist inn í auðuga fjölskyldu Chitpavan-bramína og var nefnd eftir Irrawaddy-fljóti. Hún sótti nám í heimspeki við einkaskólann Fergusson College og fékk svo námsstyrk til að læra félagsfræði við Bombay-háskóla. Þar kynntist hún eiginmanni sínum, Dinkar Dhondo Karve, sem kenndi þar efnafræði. Hann hafði lokið doktorsprófi í lífefnafræði frá háskóla í Þýskalandi og Irawati fékk árið 1928 styrk til að sækja nám við Kaiser Wilhelm-stofnunina um mannfræði, mannerfðafræði og mannkynbætur þaðan sem hún lauk doktorsprófi tveimur árum síðar.

Irawati Karve stundaði rannsóknir á sviðum mannmælinga, sermifræði, indverskra fræða og steingervingafræði. Hún aðhylltist dreifihyggju (að menningarþættir dreifist án þess að fólksflutningar komi við sögu) og trúði á gildi þess að kortleggja þjóðernishópa á Indlandi á grundvelli þess sem þá var kallað „erfðafræði“ (blóðflokkur, litasjón, fingurflétta og ofhæring). Þessar rannsóknaraðferðir eru ekki lengur í gildi, en á síðustu árum hafa aðrir þættir rannsókna hennar á vistfræði og menningu Maharashtra vakið áhuga. Hún fékk stöðu við Deccan College í Pune árið 1939 og gegndi henni til dauðadags.
Mirra Komarovsky

**Mirra Komarovsky** (5. febrúar 1905 – 30. janúar 1999) var bandarískur félagsfræðingur og frumkvöðull í rannsóknum á félagsfræði kyns.

Komarovsky fæddist inn í gyðingafjölskyldu í Bakú, sem þá var hluti af Rússaveldi. Fjölskyldan flúði undan rússnesku byltingunni 1917 og settust að í Wichita í Kansas. Hún komst inn í Barnard College í New York og fór þaðan í Columbia-háskóla þar sem hún fékk rannsóknarstöðu hjá Paul Lazarsfeld. Doktorsritgerð hennar fjallaði um atvinnulausa karlmenn og byggðist á eigindlegum rannsóknum á 59 fjölskyldum. Mikið af rannsóknum hennar byggðust á hugmyndinni um menningartöf: að menningarleg viðhorf til kynhlutverka væru eftir á miðað við þróun samfélagsins. Seinna fékk hún stöðu við Barnard College og leiddi þar kennslu í kvennafræðum frá 1978 til 1992. Árið 1973 varð hún önnur konan til að gegna stöðu forseta Bandarísku félagsfræðisamtakanna.
Þingkosningar í Bretlandi 2024

**Þingkosningar** fóru fram í Bretlandi 4. júlí 2024. Kosið var um 650 þingsæti í breska þinginu. Verkamannaflokkurinn undir stjórn Keir Starmer vann mikinn meirihluta þingsæta og batt þannig enda á 14 ára stjórnartíð Íhaldsflokksins. Umbótaflokkurinn kom nýr inn á þing og Frjálslyndir demókratar bættu einnig við sig. Skoski þjóðarflokkurinn tapaði hins vegar flestum þingsæta sinna til Verkamannaflokksins.

Undangengið kjörtímabil hafði verið afar róstusamt í breskum stjórnmálum þar sem fjórir höfðu gegnt embætti forsætisráðherra og formanns Íhaldsflokksins. Seinastur þeirra var Rishi Sunak sem leiddi flokkinn í kosningunum. Í kjölfar ósigursins baðst hann lausnar frá embætti forsætisráðherra og tilkynnti jafnframt að hann myndi segja af sér formennsku í Íhaldsflokknum. Keir Starmer gerðist því forsætisráðherra þann 5. júlí.

Þrátt fyrir stórsigur sinn í kosningunum jók Verkamannaflokkurinn aðeins lítillega við hlutfallslegt fylgi sitt miðað við kosningarnar 2019, þar sem flokkurinn galt afhroð. Þetta skýrist af kosningakerfi Bretlands, þar sem keppt er í einmenningskjördæmum, og af því hvernig atkvæðin röðuðust niður á kjördæmin.

## Tilvísanir
Jóelsbók

**Jóelsbók** er stuttur texti með spádómum eða „ávörpum guðs“ sem er hluti af spámannsritum hebresku biblíunnar, þar sem hún er í einni bók með öðrum minni spámönnum, og gamla testamenti kristinna manna þar sem Jóelsbók er sérbók. Fræðimenn telja að Jóelsbók hafi verið rituð á Ptólemajatímabilinu á 3. öld f.Kr. Brot úr Jóelsbók hafa fundist í Dauðahafshandritunum frá 1. öld f.Kr.

Í upphafi Jóelsbókar er höfundur hennar nefndur Jóel Petúelsson. Þar er spáð fjölbreyttum bölvunum og plágum sem lýkur með dómi guðs og refsingu gagnvart óvinum Júda. Bókin skiptist ýmist í þrjá eða fjóra kafla eftir útgáfum.

## Tenglar
* Jóel í Biblíu 21. aldar
Wong Kar-wai

**Wong Kar-wai** (f. 17. júlí 1958) er kvikmyndagerðarmaður frá Hong Kong. Wong hefur fjórum sinnum keppt um Gullpálmann á Kvikmyndahátíðinni í Cannes en aldrei sigrað. Fyrir mynd sína *Glöð saman* (1997) hlaut hann verðlaun sem besti leikstjóri á sömu hátíð.

## Kvikmyndaskrá
Fílemonsbréfið

**Fílemonsbréfið** er eitt af bréfum Páls postula í nýja testamentinu í Biblíu kristinna manna. Bréfið er ritað úr fangelsi og stílað á Fílemon sem var kirkjuleiðtogi í Kólossu í Frygíu í Litlu-Asíu, frá Páli og Tímóteusi. Bréfið fjallar um fyrirgefningu og sáttagjörð og er talið ritað fyrir hönd þrælsins Onesímusar sem flúði frá Fílemon. Í bréfinu biður Páll Fílemon að taka við honum „ekki lengur eins og þræli heldur þræli fremri, eins og elskuðum bróður“. Bréfið er eitt af óumdeildum bréfum Páls, sem nær öruggt er talið að hann hafi ritað. Það er mjög stutt, eða aðeins um 335 orð í gríska frumtextanum.

Bréfið er talið samið einhvern tíma á árunum 57–62 annað hvort meðan Páll var í fangelsi í Caesarea Maritima eða (sem er líklegra) í Róm.
Mary Douglas

**Mary Douglas** (25. mars 1921 – 16. maí 2007) var breskur mannfræðingur sem er þekktust fyrir skrif sín um menningu, tákn og áhættu. Verk hennar teljast til félagsmannfræði. Hún aðhylltist strúktúralisma og hafði áhuga á samanburðartrúarbragðafræði. Þekktasta verk hennar er *Purity and Danger* frá 1966 þar sem hún greinir hugmyndir, tákn og siði í kringum hreinlæti og óhreinlæti í ólíkum samfélögum.

Mary Douglas lærði meðal annars hjá E. E. Evans-Pritchard og M. N. Srinivas í Oxford og starfaði um skeið hjá Bresku nýlenduskrifstofunni. Hún vann vettvangsrannsóknir 1949 meðal Lelea þar sem þá hét Belgíska Kongó. Hún fékk stöðu við University College London þar sem hún kenndi í 25 ár.
Miðströnd (Nýja-Suður-Wales)

**Miðströndin** () er úthverfi í ríkinu Nýja-Suður-Wales í Ástralíu. Það er staðsett á milli Sydney og Newcastle.

Með íbúa yfir 300.000 er það þriðja stærsta borgin í Nýja-Suður-Wales eftir Sydney og Newcastle, og níunda stærsta borg Ástralíu.

Miðströndin samanstendur af mörgum úthverfum. Helstu þéttbýlisstöðvarnar á svæðinu eru Gosford, Wyong, Terrigal, Woy Woy og The Entrance.

Landfræðilega er Miðströndin svæðið sem afmarkast af Hawkesburyfljót í suðri, Wataganfjöllunum í vestri og suðurenda Macquarievatn.

## Heimildir
Newcastle (Nýja-Suður-Wales)

**Newcastle** er önnur stærsta borg Nýja-Suður-Wales og sjöunda stærsta borg Ástralíu. Íbúar voru 500.000 árið 2024.

Borgin er nefnd eftir Newcastle-upon-Tyne á Englandi þar sem báðar borgirnar byrjuðu sem kolahafnir. Newcastle er staðsett rétt norðan við Sydney.

Þann 28. desember 1989 varð þar jarðskjálfti að stærð 5,6 sem varð 15 manns að aldurtila.

Frost hefur ekki mælst í Newcastle en lægst 1,8 gráðu hiti.
Teresa frá Ávila

**Teresa frá Ávila** (28. mars 1515 – 4. eða 15. október 1582) var karmelnunna, spænskur dulvitringur og kirkjuumbótakona á tímum gagnsiðbótarinnar. Ásamt munkinum Jóhanni af krossinum stofnaði hún reglu berfættra karmelíta sem var formlega viðurkennd af páfa árið 1580.

Hún skrifaði vinsælar bækur sem fjalla um kristna hugleiðslu og kristna dulspeki. Ævisaga hennar, *Bókin um líf mitt*, var rituð um 1562 til 1565 og kom út eftir dauða hennar. *Vegurinn til fullkomleikans* er leiðbeiningarrit fyrir nunnur Karmelreglunnar og kom út árið 1566. Þekktasta bók hennar er *Höllin hið innra* sem kom fyrst út árið 1577. Þar er sálinni líkt við höll með sjö garða sem eiga að tákna sjö stig sálarinnar á leið sinni að sameiningu við guð.

Gregoríus 15. tók hana í dýrlingatölu fjörutíu árum eftir dauða hennar, 1622. Þann 27. september 1970 lýsti Páll 6. páfi hana fyrsta kvenkyns kirkjufræðarann.
Margaret Murray

**Margaret Alice Murray** (13. júlí 1863 – 13. nóvember 1963) var breskur fornleifafræðingur, egypskufræðingur og þjóðfræðingur. Hún fæddist inn í breska fjölskyldu á Breska Indlandi og hóf nám í egypskum fræðum við University College London þar sem hún kynntist Flinders Petrie og tók þátt í uppgröftum hans í Abýdos. Hún skrifaði bækur um egypsk fræði fyrir almenna lesendur og kenndi við British Museum og Manchester Museum. Hún var fyrsta konan sem fékk stöðu í fornleifafræði við University College London þar sem hún kenndi frá 1898 til 1935. Hún var forseti Bresku þjóðfræðisamtakanna frá 1953 til 1955.

Murray er þekktust fyrir þá kenningu sína að nornafárið á árnýöld hafi tengst tilraunum kirkjunnar til að útrýma leifum af heiðnum siðum sem byggðust á trú á hyrndan guð. Kenningin náði miklum vinsældum eftir að hún setti hana fram með grein í tímaritið *Folklore* árið 1917. Þá hafði hún lengi verið virk í bresku kvennahreyfingunni Women's Social and Political Union og tekið þátt í mörgum aðgerðum samtakanna. Árið 1929 var henni boðið að skrifa færsluna fyrir hugtakið „Witchcraft“ í alfræðiritið *[[Encyclopædia Britannica]]*. Kenningin hafði áhrif á Wicca-hreyfinguna í Bretlandi á 6. og 7. áratug 20. aldar. Á sama tíma sætti hún harðri gagnrýni sagnfræðinga sem töldu hana byggjast á yfirborðskenndri þekkingu á atburðum nornafársins í Evrópu.
Saturn-verðlaunin

**Saturn-verðlaunin** eru árleg bandarísk kvikmyndaverðlaun sem veitt eru af stofnuninni Academy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films fyrir vísindaskáldskap, fantasíur eða hrollvekjur. Verðlaunin voru fyrst veitt árið 1973 og fyrsta kvikmyndin sem hlaut verðlaunin var *[[Sláturhús fimm (kvikmynd)|Sláturhús fimm]]* eftir George Roy Hill. Sá leikstjóri sem hefur hlotið verðlaunin oftast er James Cameron, en Steven Spielberg hefur oftast verið tilnefndur. Árið 1994 voru í fyrsta sinn veitt verðlaun fyrir sjónvarpsefni, fyrir sjónvarpsmyndina *[[Alien Nation: Dark Horizon]]*. Þættirnir *[[Breaking Bad]]*, *[[Doctor Who]]* og *[[The Walking Dead]]* hafa allir unnið verðlaunin tvisvar. Árið 2015 var bætt við nokkrum ólíkum verðlaunaflokkum fyrir sjónvarpsefni, þar á meðal fyrir teiknimyndaþætti.
Keflavíkurgangan 1960

**Keflavíkurgangan 1960** var fyrst í röð fjölda mótmælaganga frá herstöðinni á Miðnesheiði til Reykjavíkur sem fram fóru á árabilinu 1960-91. Gangan fór fram 19. júní.

Fyrirmynd hennar voru Aldermaston-göngurnar sem bresku friðarsamtökin CND (*Campaign for Nuclear Disarmament*) stóðu fyrir á sjötta og sjöunda áratugnum. Skipulag þessarar fyrstu Keflavíkurgöngu var ekki í höndum formlegra félagasamtaka heldur þrettán manna framkvæmdaráðs, sem að mestu var skipað ungu fólki sem flest var áberandi í mennta- og menningarlífinu. Gangan varð hvatning til stofnunar Samtaka hernámsandstæðinga á Þingvöllum þá um haustið.

## Aðdragandi og skipulag
Vinstristjórnin 1956-59 fór frá völdum án þess að standa við markmið sín um brottför bandaríska hersins og olli sú niðurstaða andstæðingum hersetunnar sárum vonbrigðum. Kjartan Ólafsson, sem síðar varð einn af helstu leiðtogum íslenskra vinstrimanna, hafði kynnst Aldermaston-göngunum á námsárum sínum í Bretlandi og mun hafa átt hugmyndina um að skipuleggja sambærilegar aðgerðir hér á landi. Stofnuð var þrettán manna undirbúningsnefnd en í henni sátu auk Kjartans m.a. þau Ragnar Arnalds, Jónas Árnason, Drífa Viðar, Björn Þorsteinsson, Einar Bragi, Hannes Sigfússon og Tryggvi Emilsson.

Til stóð að ganga frá Reykjavík til Keflavíkurflugvelli, en ákveðið var að snúa leiðinni við var frá því þar sem talið var betra að enda á fjöldafundi í Reykjavík. Undirbúningsfrestur var afar skammur.  Fjölmiðlum var tilkynnt um áformin einungis tíu dögum fyrir áætlaðan göngudag. Fór mestur hluti orkunnar í að skrá göngufúsa herstöðvaandstæðinga og skipuleggja rútuferðir. Ekki var vitað með fullri vissu hversu langan tíma hópganga um 50 kílómetra veg myndi taka og var áætlaður göngutími því auglýstur á bilinu 12 til 14 klukkustundir.

Skáldið og einn skipuleggjenda, Einar Bragi, flutti brýningu til göngufólks við vallarhliðið í Keflavík. Áð var á nokkrum stöðum á leiðinni og þá skotið upp stuttum fundum. Í göngulok var svo haldinn 10 þúsund manna útifundur við Miðbæjarskólann þar sem Jóhannes úr Kötlum, Gils Guðmundsson, Magnús Kjartansson, Jónas Árnason og Þorvarður Örnólfsson fluttu ræður.

Þátttakan í göngunni og undirtektir hennar komu skipuleggjendum ánægjulega á óvart, en talið hafði verið örðugt að skipuleggja fjöldaaðgerðir um mitt sumar. Í kjölfarið var ákveðið að halda skrifstofu undirbúningsnefndarinnar opinni lengur og hefja þegar í stað undirbúning að stofnun heildarsamtaka um herstöðvamálið, en Samtök hernámsandstæðinga voru stofnuð í september sama ár.
## Tilvísanir
Cakile maritima

**Fjörukál** (fræðiheiti: *Cakile maritima*) er einær planta af krossblómaætt. Fjörukál er gömul matjurt og er með mikið kálbragð. Fjörukál vex við sjó, einkum á vesturlandi.  Nokkrar líkur eru á því að það fjörukál sem vex á Íslandi sé af tegundinni C. arctica.

## Tilvísanir
Fjörukál

**Fjörukál** (fræðiheiti: *Cakile arctica*) er einær planta af krossblómaætt. Fjörukál er gömul matjurt og er með mikið kálbragð. Fjörukál vex við sjó, einkum á vesturlandi.  

Fjörukál við Ísland hefur löngum verið talið til C. maritima, sem undirtegundin C. maritima ssp. islandica, en hefur verið færð undir C. arctica. Útbreiðslan er við strendur Norður Atlantshafs.

## Tilvísanir
Tvíhliða dýr

**Tvíhliða dýr** (fræðiheiti: *Bilateria*) eru stórt undirríki dýra sem fá einkennandi tvíhliða samhverfa líkamsbyggingu (vinstri og hægri hlið sem eru spegilmynd hver annarrar) við fósturþroska. Líkamsbyggingin hverfist þannig um miðás þar sem á einum enda er höfuð og á hinum endanum er hali. Auk þess hafa slík dýr bakhlið og framhlið. Nær öll tvíhliða dýr halda þessari líkamsbyggingu allt þroskaskeiðið. Helsta undantekningin eru skrápdýr sem verða geislótt samhverf þegar þau ná fullum þroska þótt þau séu tvíhliða á fósturstigi. Höfuðmyndun er líka einkenni á tvíhliða dýrum þar sem skynfæri og taugahnoðu koma saman í öðrum enda dýrsins.

Tvíhliða dýr eru einn af fimm ættleggjum dýra. Hinir eru svampdýr, holdýr, kambhveljur og flögudýr. Tvíhliða dýr eru nær öll með þrjú fósturlög: innlag, miðlag og útlag. Fyrir utan flatorma og kjálkaorma eru allar fylkingar tvíhliða dýra með meltingarveg, með munn á öðrum enda og endaþarmsop á hinum.
Herstöðvagangan 1970

**Herstöðvagangan 1970** var mótmælaganga gegn herstöðinni á Miðnesheiði sem fram fór sunnudagskvöldið 10. maí. Dagsetningin vísaði til þess að þá voru þrjátíu ár liðin frá hernámi Íslands í seinni heimsstyrjöldinni og bar merki göngunnar áletrunina *Ísland hersetið í 30 ár*. Gengið var frá Hvaleyrarholti í Hafnarfirði til Reykjavíkur.

## Aðdragandi og skipulag
Herstöðvagangan var haldin í ákveðnu millibilsástandi, þar sem Samtök hernámsandstæðinga höfðu lognast út af eftir að hafa verið leiðandi í baráttunni gegn erlendri hersetu í áratug og enn voru tvö ár í að Samtök herstöðvaadstæðinga væru stofnuð til að taka upp þráðinn.

Gangan fór fram í miðri kosningabaráttu fyrir sveitarstjórnarkosningarnar 1970 og fengu því ef til vill minni fjölmiðlaumfjöllun en ella hefði verið. Gangan var ekki haldin í nafni neins ákveðins aðila heldur boðuð af *10. maí nefndinni*, en einstök samtök skipulögðu stutta fundi á áningarstöðum. Ekki var starfrækt sérstök skrifstofa í tengslum við undirbúninginn líkt og tíðkast hafði fyrir Keflavíkurgöngur fyrri ára. Þótt yfirskrift og dagsetning göngunnar vísaði til hersetunnar á Íslandi voru kröfumál göngufólks einnig alþjóðleg og snerust um heimsvaldastefnu stórveldanna og stríð í fjarlægum löndum.

Dagur Þorleifsson blaðamaður ávarpaði göngufólk í upphafi hennar kl. 19. Því næst var gengið að Víghól í Kópaogi þar sem haldinn var fundur tileinkaður sjálfstæði Íslands og flutti Þorsteinn frá Hamri þar ræðu.

Stúdentafélagið Verðandi skipulagði fund við sendiráð Tékkóslóvakíu um herstöðvar á erlendri grundu, þar sem Jón Sigurðsson ávarpaði göngufólk. Því næst lá leiðin að bandaríska sendiráðinu þar sem Víetnamnefndin annaðist fund með Birnu Þórðardóttur sem ræðumanni.

Það var komið framundir miðnætti þegar gangan nam loks staðar á Arnarhóli. Ragnar Arnalds ávarpaði hópinn og sá um fundarstjórn en auk hans fluttu Geir Gunnlaugsson og Baldur Óskarsson ávörp fyrir hönd ungra Alþýðuflokks- og Framsóknarmanna. Að sögn Þjóðviljans tóku þúsundir þátt í síðasta hluta göngunnar og var ungt fólk þar fyrirferðarmikið.

## Tilvísanir
Þingkosningar í Frakklandi 2024

**Þingkosningar** fóru fram í Frakklandi 2024. Fyrri umferð kosninganna fór fram 30. júni en sú síðari 7. júlí. Kosið var um 577 þingsæti í franska þjóðþinginu sem er neðri deild löggjafarþingsins. Emmanuel Macron, forseti Frakklands, rauf þing og boðaði til kosninganna eftir stórsigur Þjóðfylkinginarinnar í Evrópuþingskosningunum sem fram fóru 9. júní en framboðslisti miðjumanna sem styðja Macron beið afhroð í þeim kosningum og tapaði miklu fylgi.

Kosið var í einmenningskjördæmum í tveimur umferðum. Í fyrri umferð sigrar sá sem hlýtur hreinan meirihluta atkvæða í kjördæminu. Ef enginn frambjóðenda nær því er haldin seinni umferð með þeim frambjóðendum sem náðu fylgi að minnsta kosti 1/8 hluta kjósenda á kjörskrá (en þó alltaf tveimur efstu) í fyrri umferðinni. Í síðari umferðinni sigrar sá sem fær flest atkvæði.

Nýja alþýðufylkingin, kosningabandalag vinstri flokka, stóð uppi sem sigurvegari kosninganna. Bandalag miðjuflokka lenti í öðru sæti en Þjóðfylkingin lenti í þriðja sæti. Velgengni vinstra bandalagsins kom nokkuð á óvart en skoðanannanir höfðu bent til að Þjóðfylkingin myndi ná mun meiri árangri en raun varð. Talið var að óvenju mikil kjörsókn og taktísk kosning á móti Þjóðfylkingunni hafi ráðið úrslitum. Í kjölfar kosninganna baðst Gabriel Attal lausnar frá embætti forsætisráðherra Frakklands þar sem stjórn hans hafði ekki lengur meirihluta á þingi.

## Tilvísanir
Dýrsfruma

**Dýrsfruma** er tegund fruma sem einkennir dýr.

Dýrsfrumur hafa næfurþunna frumuhimnu yst (plöntufrumur hafa frumuhimnu innan við frumuvegg). Hún gegnir því hlutverki að halda  jafnvægi með því að taka inn og hleypa út efnum eftir þörfum. Frumuhimnan er valgegndræp og hleypir þannig inn nauðsynlegum efnum en heldur úti þeim efnum sem eru óþörf eða skaðleg. Frumuhimnan er ótrúlega fullkomin og lætur ekki blekkjast sem dæmi á svipuðum efnum eins og natrínjón og kalínjón, en efnafræðingar sem búnir eru fullkomnustu tækjum eiga fullt í fangi með að greina milli þessara tveggja jóna. Frumuhimnan er ekki í vafa og hleypir natrínjónum út en kalínjónum inn.

## Frumulíffæri

Dýrafrumur (sjá mynd) eru heilkjarna frumur, sem þýðir að erfðaefni þeirra er í kjarnanum og önnur frumulíffæri er að finna í umfryminu.

### Kjarni
Kjarninn er umkringdur kjarnahimnu og er oftast staðsettur í miðju frumunnar. Kjarninn er stjórnstöð frumunnar og þar er erfðaefni hennar að finna. Í kjarnanum eru kjarnakorn og litningar .

### Kjarnakorn
Kjarnakorn eru gerð úr próteinum og RNA kjarnasýru .

### Ríbósóm
Ríbósóm

### Frumubóla
Frumubóla

### Kornótt frymisnet
Frymisnetið sér um að flytja efni og efnasambönd bæði til og frá frumunni til líffæra hennar. Á kornótta frymisnetinu eru litlar kúlur sem að heita netkorn. Netkornin framleiða prótín sem að berast eftir frymisnetinu út um alla frumuna og stundum útúr henni .

### Golgiflétta eða frymisflétta
Golgifléttan pakkar próteinum og fitu sem fruman flytur út í seytibólur .

### Frymisgrind eða frymisnet

### Slétt frymisnet
Frymisnetið sér um efnafluttning innan frumunnar. 

### Hvatberi
Hvatberar eru aðalsmerki heilkjörnunga og kallaðir orkuver frumunnar. Þeir eru gerðir úr tvöfaldri frymishimnu. Ytri himnan er slétt og er utanum hvatberann. Innri himnan er í fellingum og helsta virkni hvatberans fer þar fram. Í miðjunni á hvatberanum matrix sem er seigfljótandi vökvi sem inniheldur ensím, ríbósóm og erfðaefni. Hvatberar brenna fæðu og mynda orku sem notuð er til að viðhalda vefjum lífverunnar .

### Safabóla

### Umfrymi
Vökvinn inni í frumunni nefnist umfrymi. Það er seigfljótandi og er á milli frumulíffæranna.

### Leysikorn eða leysibólur

### Deilikorn
Deilikorn er að finna rétt fyrir utan kjarnann en þau hjálpa til við frumuskiptingu frumna.

### Frumuhimna

## Tilvísanir
Bryggen

**Bryggen** (einnig þekkt sem Tyskebryggen) er röð bygginga eða vöruhúsa við Vågen-bryggjuna í miðbæ Björgvinar. Byggingarnar voru fyrst reistar af þýskum Hansakaupmönnum á miðri 14. öld þegar fiskverslun blómstraði. Bryggen hefur verið á lista UNESCO yfir heimsminjar frá 1979.

Húsin skemmdust í eldsvoða árið 1702 og 1955. Flest hafa verið endurbyggð þó steinkjallarar séu allt frá 15. öld. Árið 1976 var Byggen-safnið byggt á svæðum brunarústa.
Lamine Yamal

**Lamine Yamal** (f. 13. júlí, 2007) er spænskur knattspyrnumaður sem spilar með FC Barcelona og spænska landsliðinu. 

Hann var valinn besti ungi leikmaðurinn á gullknettinum 2024 og 2025 (Kopa-bikarinn). 
Árið 2025 lenti hann einnig í 2. sæti í gullknettinum á eftir Ousmane Dembelé.

## Barcelona
Yamal gerði 6 ára samning við félagið árið 2025. 

## Landslið
Yamal vakti mikla athygli þegar hann spilaði á EM 2024. Hann var aðeins 16 ára á mótinu (nema á úrslitaleiknum) og varð sá yngsti til að skora á stórmóti  Hann átti 4 stoðsendingar og 1 mark á mótinu og var valinn besti ungi leikmaður mótsins þegar Spánn vann England í úrslitunum.

Móðir Yamals er frá Miðbaugs-Gíneu.

## Tilvísanir
Þekkingarhagkerfi

**Þekkingarhagkerfi** er hagkerfi þar sem framleiðsla byggist aðallega á nýsköpun og þróun tækni hjá þekkingarfyrirtækjum. Lykileinkenni þekkingarhagkerfisins er áhersla á mannauð og hugverkarétt sem uppsprettu nýrra hugmynda, upplýsinga og verklags. Fyrirtækin nýta sér þessa þekkingu í viðskiptaþróun, og leggja um leið minni áherslu á efnislega framleiðsluþætti og náttúruauðlindir. Þekkingarhagkerfið reiðir sig á óefnislegar eignir til að skapa hagvöxt.

Umræða um þekkingarhagkerfið hefur verið áberandi frá lokum 20. aldar í samhengi við hátækniiðnað og aukna eftirspurn eftir stafrænni þjónustu (upplýsingahagkerfið).
Óefnisleg eign

**Óefnisleg eign** er eign sem er ekki efnisleg í sjálfri sér þótt hún kunni að vera til á efnislegum miðli. Hugtakið er yfirleitt notað um eignir sem skapa eigendum sínum tekjur í krafti hugverkaréttar, eins og einkaleyfi og vörumerki, eða önnur úrræði sem einstaklingar og fyrirtæki geta nýtt sér til tekjuöflunar, eins og viðskiptavild, sérleyfi og vörulýsingar. Fjáreignir teljast líka til óefnislegra eigna. Stundum er erfitt að meta virði óefnislegra eigna. Í dag byggist hreint núvirði fyrirtækja að stórum hluta á óefnislegum eignum.

Andstæðan við óefnislegar eignir eru efnislegar eignir á borð við fasteignir, orku og innviði.
Bergensbanen

**Bergensbanen** (Bergensbana á nýnorsku), er 371 kílómetra lestarleiðin milli Björgvinar og Hønefoss. Raunar er oft talað um leiðina til Ósló sem er 496 kílómetrar. Leiðin er sú hæsta með lest í Norður-Evrópu og fer hún um hásléttuna Hardangervidda í 1.237 metrum. Hæsta stöðin er í Finse í 1.222 metrum. Jarðgöng Bergensbanen eru 183 talsins.

Lestarleið opnaði frá Bergen til Voss árið 1883. Árið 1909 var leiðin framlengd til Ósló.
Snjóþyngsli á Hardangervidda urðu til þess að 10,5 kilómetra göng voru gerð á hæsta kafla leiðarinnar, frá Finse til Hallingdal. Þau opnuðu árið 1992. Áður hafði hæsti punktur leiðarinnar verið 1.301 metri.
Afríkukeppni landsliða í knattspyrnu karla 1986

**Afríkukeppni karla í knattspyrnu 1986** fór fram í Egyptalandi 7. til 21. mars. Það var 15. Afríkukeppnin og lauk með því að heimamenn urðu meistarar í þriðja sinn, eftir sigur á Kamerún í vítaspyrnukeppni.
## Forkeppni
Egyptaland og Kamerún komust sjálfkrafa í úrslitakeppnina sem gestgjafar og ríkjandi meistarar. 32 lið skráðu sig til leiks í forkeppninni sem var útsláttarkeppni þar sem liðin kepptu bæði heima og að heiman. Í tveimur einvígjum þurfti að grípa til vítaspyrnukeppni, í báðum tilvikum átti Mósambík í hlut og komst landið í úrslitakeppnina í fyrsta sinn í sögunni.
## Leikvangarnir

## Keppnin
### A-riðill

### B-riðill

### Útsláttarkeppnin

### Undanúrslit

### Bronsleikur

### Úrslitaleikur

### Markahæstu menn
;4 mörk
*  Roger Milla
;3 mörk
*  Taher Abouzaid
*  Abdoulaye Traoré
## Heimildir
* RSSSF, Afríkukeppnin 1986 úrslitagrunnur
Hönd Guðs

**Hönd guðs** var mark sem var skorað af Diego Maradona í átta liða úrslitum Heimsmeistaramóts karla í knattspyrnu 1986 þegar Argentína mætti Englandi. Maradona fékk sendingu og í stað þess að skalla boltann þá kýldi hann boltann í markið með vinstri hendi. Dómari leiksins sá ekki að Maradona hefði beitt hendinni og dæmdi markið gilt. Maradona skoraði annað sögufrægt mark í sama leik sem oft er kallað *mark aldarinnar* þegar hann rakti boltann upp allan völlinn og skoraði. Upptöku af markinu má sjá hér. 

## Tilvísanir
Fluminense FC

**Fluminense** er brasilískt knattspyrnufélag frá Rio de Janeiro. Liðið var stofnað árið 1902.

## Titlar
* **[[Brasilíska úrvalsdeildin|Brasilískir meistarar]]**: 4
1970, 1984, 2010, 2012
* **Brasilíska bikarkeppnin**: 1
2007
* **Rio de Janeiro meistarar**: 33
1906, 1907, 1908, 1909, 1911, 1917, 1918, 1919, 1924, 1936, 1937, 1938, 1940, 1941, 1946, 1951, 1959, 1964, 1969, 1971, 1973, 1975, 1976, 1980, 1983, 1984, 1985, 1995, 2002, 2005, 2012, 2022, 2023
* **[[Copa Libertadores]]**: 1
2023
Gunnar Hansson (arkitekt)

**Gunnar Hansson** (19. febrúar 1925 – 6. janúar 1989) var íslenskur arkitekt sem var lengi fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í byggingarnefnd Reykjavíkurborgar og hafði þar mikil áhrif á skipulag borgarinnar. Hann teiknaði margar þekktar byggingar eins og Morgunblaðshöllina við Aðalstræti, kirkju Óháða safnaðarins við Háteigsveg, Hlemm og Umferðarmiðstöðina. Hann teiknaði líka Fossvogsskóla, Hólabrekkuskóla og Ölduselsskóla. Hann hlaut Menningarverðlaun DV 1979 fyrir hönnun sína á Hlemmi sem þótti afar nýstárleg. Hann kom að skipulagi Heimahverfisins (Sólheima, Álfheima, Ljósheima og Glaðheima) sem var hannað í anda hugmynda Le Corbusiers (háhýsi á miðjum stórum grænum lóðum). 

Hann lærði við Berkeley-háskóla í eitt ár, en lauk svo námi í arkitektúr við Norges Tekniske Høgskole á 6. áratug 20. aldar. Hann vann um skeið hjá Húsameistara Reykjavíkurborgar en stofnaði eigin teiknistofu árið 1958. Hann hannaði og byggði hús fyrir sig og fjölskyldu sína við Sólheima í Reykjavík.

## Heimildir
*
Gunnar Hansson

**Gunnar Hansson** getur átt við:
* Gunnar Hansson arkitekt (1925-1989)
* Gunnar Hansson leikara (f. 1971)
Góðmálmur

**Góðmálmur** er málmur sem hefur hátt verðgildi. Margir góðmálmar, sérstaklega eðalmálmar, eru tæringarþolnir og minna hvarfgjarnir en flest önnur frumefni. Þeir eru oftast mótanlegir og gljáandi. Sögulega hafa góðmálmar verið notaðir sem gjaldmiðlar en eru í dag aðallega mikilvægir í fjárfestingum, sem verðmætaforði og sem hráefni í iðnaði. Gull, silfur, palladín og platína eru allir með ISO 4217-kóða sem gjaldmiðlar.

Þekktustu góðmálmarnir eru myntmálmarnir gull og silfur. Aðrir góðmálmar koma úr platínuhópnum: rúten, ródín, osmín, iridín, palladín og platína. Sögulega hafa þessir málmar verið miklu dýrari en aðrar málmtegundir.