open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dilma Rousseff

**Dilma Vana Rousseff**, oft einfaldlega kölluð **Dilma** (f. 14. desember 1947) er brasilískur hagfræðingur og stjórnmálamaður sem var 36. forseti Brasilíu frá 2011 þar til henni var vikið úr embætti þann 21. ágúst 2016. Hún er fyrsti lýðræðislega kjörni kvenforseti í heimi sem hefur verið vikið úr embætti fyrir lögbrot. Hún hafði áður verið starfsmannastjóri í ríkisstjórn forvera síns, Luiz Inácio Lula da Silva, frá 2005 til 2010.

Rousseff er dóttir innflytjanda frá Búlgaríu og ólst upp á miðstéttarheimili í Belo Horizonte. Hún gerðist sósíalisti sem ung kona og gekk til liðs við marxískar skæruhersveitir sem börðust gegn einræðisstjórninni sem þá réð Brasilíu. Rousseff var handtekin, pyntuð og geymd í fangelsi frá 1970 til 1972.

Eftir að henni var sleppt hóf Rousseff nýtt líf í Porto Alegre með Carlos Araújo, sem var eiginmaður hennar í 30 ár. Þau voru bæði stofnmeðlimir brasilíska Lýðræðislega verkamannaflokksins í Rio Grande do Sul og tóku þátt í ýmsum kosningabaráttum hans. Hún varð féhirðir Porto Alegre í ríkisstjóratíð Alceu Collares og síðar orkuráðherra Rio Grande do Sul undir Collares og Olívio Dutra. Árið 2000 gekk Rousseff úr Lýðræðislega verkamannaflokknum og gekk til liðs við Verkamannaflokkinn.

Árið 2002 varð Rousseff orkumálaráðgjafi forsetaframbjóðandans Luiz Inácio Lula da Silva, sem gerði hana að orkumálaráðherra sínum eftir að hafa unnið kosningarnar. José Dirceau starfsmannastjóri sagði af sér árið 2005 eftir hneykslismál. Rousseff tók við af honum og var starfsmannastjóri til 31. mars 2010, þar til hún steig til hliðar til að einbeita sér að eigin forsetaframboði. Hún var kjörinn forseti í annarri umferð kosninganna þann 31. október 2010. Hún vann naumt endurkjör árið 2014.

Fulltrúadeild brasilíska þingsins hóf rannsóknir á möguleikanum á því að víkja Rousseff úr embætti þann 3. desember 2015. Þann 12. maí 2016 var Rousseff svipt forsetavaldi og skyldum í sex mánuði á meðan rætt var um hvort ætti að víkja henni úr embætti eða sýkna hana. Michel Temer varaforseti tók við skyldum hennar sem bráðabirgðaforseti á meðan rætt var um mál hennar á þinginu. Þann 31. ágúst 2016 kaus þingið með 61 atkvæðum gegn 20 að víkja Rousseff úr embætti fyrir að brjóta gegn lögum um ríkisútgjöld.

## Tilvísanir
Alnus subcordata

***Alnus subcordata*** er elritegund, ættuð frá tempruðum svæðum í Íran og Kákasus. 

Þetta er lauffellandi tré að 15-25 m hátt, náskylt *[[Alnus cordata|A. cordata]]*, með álíka gljáandi græn hjartalaga blöð, 5-15 cm löng. 

## Nytjar
Viðurinn er t.d. nýttur í pappírsframleiðslu. Viðurinn er auðleitur, æðóttur, þéttur og vatnsþolinn. Hentugur í handverk.

## Tilvísanir

## Viðbótarlesning
Shayanmehr, F., JalaliI, S., Hosseinzadeh Colagar, A., Yousefzadeh, H., & Zare, H. (2015). Pollen morphology of the genus *Alnus* mill. In hyrcanian forests, north of iran. Applied ecology and environmental research, *13*(3), 833-847. https://doi.org/10.15666/aeer/1303_833847 

Rahimi, D., Kartoolinejad, D., Nourmohammadi, K., & Naghdi, R. (2016). Increasing drought resistance of Alnus subcordata CA Mey. seeds using a nano priming technique with multi-walled carbon nanotubes. *Journal of Forest Science*, *62*(6), 269-278. http://www.agriculturejournals.cz/web/jfs/?s=rahimi&x=0&y=0

Colagar, A. H., Yousefzadeh, H., Shayanmehr, F., Jalali, S. G., Zare, H., & Tippery, N. P. (2016). Molecular taxonomy of Hyrcanian Alnus using nuclear ribosomal ITS and chloroplast trnH-psbA DNA barcode markers. *Systematics and biodiversity*, *14*(1), 88-101. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14772000.2015.1102172
Vætuölur

**Vætuuölur** (Alnus incana ssp. rugosa) er undirtegund Gráelris og er meðalstórt tré af birkiætt. 

## Útbreiðsla
Það vex í Kanada og norðausturhluta Bandaríkjanna..

## Á Íslandi
Finnst hérlendis og eru eintök í Grasagarði Reykjavíkur og Lystigarði Akureyrar. 

## Tilvísanir
Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn

**Molotov-Ribbentrop-sáttmálinn**, einnig kallaður **sáttmáli Sovétmanna og nasista** eða **griðasáttmáli Þjóðverja og Sovétmanna** var griðasáttmáli milli Þýskalands nasismans og Sovétríkjanna sem undirritaður var í Moskvu þann 23. ágúst 1939 af utanríkisráðherrum ríkjanna, Joachim von Ribbentrop og Vjatsjeslav Molotov. Næsta ár undirrituðu ríkin einnig verslunarsamning.

Í sáttmálanum var samið um áhrifasvæði veldanna tveggja og grunnur lagður að sameiginlegri innrás þeirra í Pólland. Samningurinn var í gildi í nærri tvö ár, þar til Þýskalandsstjórn Adolfs Hitler batt enda á hann með því að ráðast inn á yfirráðasvæði Sovétríkjanna í Austur-Póllandi þann 22. júní 1941.

Sáttmálinn mælti fyrir um að hvorugt ríkið skyldi lýsa stríði á hendur hinu né ganga í bandalag við óvini hins. Auk kaflanna um frið milli ríkjanna var leynilegur viðauki í sáttmálanum þar sem Póllandi, Litáen, Lettlandi, Eistlandi, Finnlandi og Rúmeníu var skipt í þýsk og sovésk „áhrifasvæði“ í aðdraganda „landfræðilegrar og stjórnmálalegrar endurskipulagningar“ þessara landa. Þjóðverjar réðust inn í Pólland þann 1. september 1939. Jósef Stalín leiðtogi Sovétríkjanna fyrirskipaði eigin innrás í Pólland þann 17. september, einum degi eftir að hafa samið um vopnahlé við Japani í Khalkhin Gol. Í nóvember innlimuðu Sovétríkin hluta af Karelíu og Salla frá Finnlandi í Vetrarstríðinu og síðan hluta af Eistlandi, Lettlandi, Litháen og Rúmeníu. Sovétmenn notuðu áhyggjur af hvítrússneskum og úkraínskum minnihlutahópum sem tylliástæðu fyrir innrásunum. Innrás Stalíns í Búkóvíu í Rúmeníu fór gegn ákvæðum sáttmálans þar sem svæðið var fyrir utan áhrifasvæði Sovétmanna eins og það var tilgreint í sáttmálanum.

Pólsku löndin sem Sovétmenn innlimuðu urðu áfram hluti af Sovétríkjunum eftir lok seinni heimsstyrjaldarinnar. Nýju landamærin voru dregin eftir Curzon-línunni. Aðeins svæðið í kring um Białystok og hluti af Galisíu var afhent Pólverjum handan við þá línu. Af landsvæðunum sem Sovétmenn hertóku eru svæði í Finnlandi (Karelía, Petsamo), Eistlandi (Ingría og Petseri) og Lettlandi (Abrene) enn hluti af Rússlandi.

Yfirvöld Sovétríkjanna neituðu tilvist leyniviðauka sáttmálans þar til árið 1989, en þá viðurkenndu Sovétmenn að hann hefði verið til og gagnrýndu hann. Stuttu síðar komu rússneskir þjóðernissinnar sáttmálanum til varnar og færðu rök fyrir því að sáttmálinn hefði verið nauðsynlegur til að tryggja öryggi Sovétríkjanna þar sem Bretar og Frakkar hefðu ekki verið viljugir til að mynda andfasískt bandalag. Vladimír Pútín hefur einnig komið sáttmálanum til varnar.

## Tilvísanir
Vincent Auriol

**Vincent Auriol** (27. ágúst 1884 – 1. janúar 1966) var franskur stjórnmálamaður og forseti Frakklands frá 1947 til 1954. Hann var fyrsti forseti fjórða franska lýðveldisins.

Auriol var sósíalisti og meðlimur í stjórnmálaflokknum Frakklandsdeild alþjóðasambands jafnaðarmanna (SFIO). Hann var fjármálaráðherra Frakklands frá 1936 til 1937 í ríkisstjórn góðvinar síns, Léons Blum, og dómsmálaráðherra frá 1937 til 1938 í þriðju og fjórðu ríkisstjórnum Camille Chautemps.

Auriol var einn af 80 þingmönnum sem kusu gegn því að Philippe Pétain yrðu veitt neyðarvöld í kjölfar hernáms Þjóðverja á Frakklandi í seinni heimsstyrjöldinni. Hann var því settur í stofufangelsi en slapp úr haldi árið 1942 og gekk til liðs við frönsku andspyrnuna. Hann barðist með andspyrnuhreyfingunni í eitt ár en flúði síðan til London og gerðist fulltrúi sósíalista á ráðstefnu frjáls Frakklands sem Charles de Gaulle skipulagði í Algeirsborg. Eftir frelsun Frakklands undan hernáminu varð Auriol ríkisráðherra í bráðabirgðastjórn de Gaulle. Hann varð jafnframt forseti stjórnlagaþingsins sem samdi stjórnarskrá fjórða franska lýðveldisins.

Árið 1946 var Auriol kjörinn forseti Frakklands og gegndi því embætti til ársins 1954. Sem forseti reyndi Auriol að skapa jafnvægi milli Gaullista og sósíalista og þurfti að glíma við fjölmargar stjórnarkreppur. Hann sóttist ekki eftir endurkjöri þegar kjörtímabilinu lauk árið 1954. 

## Tengill
* Jafnaðarmenn samtíðarinnar: Vincent Auriol – *Kyndill*, 3. Tölublað (01.04.1951), Blaðsíða 9.
René Coty

**René Coty** (20. mars 1882 – 22. nóvember 1962) var franskur stjórnmálamaður sem var forseti Frakklands frá 1954 til 1959.

Coty var þingmaður í neðri deild franska þingsins fyrir Seine-Inférieure frá 1923 til 1935 og 1945 til 1948 og þingmaður á efri deild frá 1936 til 1944 og frá 1948 til 1953. Hann gerðist endurbyggingarráðherra frá 1947 til 1948 í ríkisstjórnum Roberts Schuman og André Marie. Hann gerðist síðan varaforseti ríkisráðsins til ársins 1953, en þá var hann kjörinn forseti Frakklands í þrettándu umferð kosninganna.

Líkt og forveri sinn, Vincent Auriol, skipti Coty sér lítið af stjórn landsins. Á forsetatíð hans lauk stríði Frakka í Indókína en stríð þeirra í Alsír hófst. Átökin í Alsír leiddu til þess að Charles de Gaulle sneri aftur til valda og fimmta franska lýðveldið var stofnað. Coty hótaði að segja af sér ef franska þingið samþykkti ekki útnefningu hans á de Gaulle sem forsætisráðherra svo de Gaulle gæti komið á stjórnskipulagsumbótum. Coty sagði síðan viljugur af sér í janúar 1959 svo að de Gaulle, sem Coty kallaði „fræknastan Frakka,“ gæti orðið forseti.

Coty var annar og síðasti forseti fjórða franska lýðveldisins.

## Tilvísanir
Guy Fawkes

**Guy Fawkes** (13. apríl 1570 – 31. janúar 1606) eða **Guido Fawkes** var enskur kaþólikki sem tók þátt í hinu misheppnaða púðursamsæri árið 1605.

Fawkes fæddist og stundaði nám í York. Faðir hans dó þegar Fawkes var átta ára gamall og móðir hans giftist í kjölfarið kaþólskum manni sem hafnaði valdi ensku biskupakirkjunnar. Fawkes tók kaþólska trú og flutti á meginlandið, þar sem hann barðist í áttatíu ára stríðinu með kaþólskum Spánverjum gegn siðbótarsinnuðum Hollendingum. Hann ferðaðist til Spánar og reyndi að afla stuðnings fyrir kaþólskri uppreisn í Englandi en án árangurs. Hann hitti síðar Thomas Wintour og sneri með honum aftur til Englands.

Wintour kynnti Fawkes fyrir Robert Catesby, sem lagði á ráðin um að koma Jakob 1. Englandskonungi fyrir kattarnef og reisa kaþólskan einvald á konungsstól. Samsærismennirnir nýttu sér hvelfingu undir lávarðadeild breska þingsins og Fawkes var falið að sjá um byssupúður sem þeir komu þar fyrir. Eftir nafnlausa ábendingu gerðu yfirvöld húsleit í Westminsterhöll snemma dags þann 5. nóvember og fundu Fawkes í kjallaranum með sprengiefnið. Næstu daga var Fawkes yfirheyrður og pyntaður þar til hann viðurkenndi allt. Þegar taka átti Fawkes af lífi þann 31. janúar árið eftir hrasaði hann af pallinum þar sem átti að hengja hann og hálsbrotnaði, og slapp þar með við grimmilegar limlestingar sem hann hefði annars mátt sæta.

Fawkes er vel þekktur fyrir tengsl sín við púðursamsærið. Afstýringu samsærisins er fagnað á Guy Fawkes-nótt þann 5. nóvember á ári hverju. Þar er brúða í líki Guy Fawkes brennd á báli, oft ásamt flugeldasýningu.

Stundum er skálað fyrir Guy Fawkes og hann kallaður „síðasti maðurinn sem gekk inn á þingið með heiðarlegan ásetning“.

## Tilvísanir
Partinico

**Partinico** (Partinicu á sikileysku) er bær og sveitarfélag með 31.873 íbúa í Palermó-héraði á Sikiley.
Loðvík 15.

**Loðvík 15.** (15. febrúar 1710 – 10. maí 1774), kallaður „hinn ástkæri“ (*le Bien-Aimé*) var konungur Frakklands og Navarra frá 1715 til 1774. Hann var af Búrbónaætt.

Loðvík varð munaðarlaus þegar hann var tveggja ára og var lýstur hertogi af Anjou og krónprins Frakklands þann 8. mars 1712. Hann tók við af langafa sínum Loðvík 14. sem konungur árið 1715, þá aðeins fimm ára að aldri. Frændi hans, Filippus af Orléans, varð því ríkisstjóri frá 1715 til 1723 en þá varð konungurinn fjórtán ára og tók formlega við stjórntaumum konungsríkisins.

Fyrstu valdaár Loðvíks voru fremur róleg og á þeim fylgdi konungurinn að mestu ráðum ráðgjafa sinna. Loðvík eftirlét fyrrverandi ríkisstjóranum og öðrum nánum skyldmennum sínum enn mikil völd. Ólíkt langafa sínum blandaði Loðvík 15. sér lítið með beinum hætti í stjórnmálalíf landsins. Hann sá sjaldan ráðherra sína þar sem hann gat gefið þeim skýr skilaboð með milligöngu erindreka og njósnara sinna. Áhugaleysi hans á stjórnmálum og stöðug ráðherraskipti ollu því að frönsk áhrif í Evrópu döluðu nokkuð.

Þar sem Loðvík var hinsti eftirlifandi meðlimur sinnar ættkvíslar í konungsfjölskyldunni naut hann mikils stuðnings á byrjun valdatíðar sinnar og fékk því viðurnefnið „Bien-Aimé“ eða hinn ástkæri eftir að hann veiktist árið 1744 og var fluttur til Metz. Í fyllingu tímans leiddi linkind hans, aðgerðarleysi og hneykslismál sem vörðuðu frillu hans, Pompadour markgreifynju, til þess að vinsældir hans döluðu. Þegar hann lést úr bólusótt brutust út fagnaðarlæti í París.

Þó vann Frakkland marga frækna hernaðarsigra í Evrópu á valdatíð hans og innlimaði hertogadæmin Lorraine og Bar og síðan Korsíku. Á móti glataði Frakkland hins vegar miklum hluta nýlenduveldis síns gegn Bretlandi í sjö ára stríðinu; sér í lagi Nýja-Frakklandi í Norður-Ameríku og miklum landsvæðum á Karíbahafi.

## Tilvísanir
Albert Lebrun

**Albert François Lebrun** (29. ágúst 1871 – 6. mars 1950) var franskur stjórnmálamaður og forseti Frakklands frá 1932 til 1940. Hann var síðasti forseti þriðja franska lýðveldisins.

Lebrun var verkfræðingur að mennt en hóf stjórnmálaferil, fyrst í héraðsstjórn Meurthe-et-Moselle og síðan sem þingmaður. Hann var meðlimur í nokkrum ríkisstjórnum þriðja lýðveldisins, sem nýlendumálaráðherra (1911–1912 og 1912–1914), stríðsmálaráðherra (1913) og viðskiptabannsráðherra (1917–1919). Lebrun var náinn samstarfsmaður Georges Clemenceau og Raymond Poincaré. Hann gekk á franska þingið árið 1920 og var einn áhrifamesti meðlimur þess þar til hann var kjörinn forseti árið 1931.

Eftir að Paul Doumer Frakklandsforseti var myrtur var Lebrun kjörinn forseti og tók við embætti þann 10. maí 1932. Fyrsta kjörtímabil hans einkenndist af pólitískum óstöðugleika, fjölmörgum ríkisstjórnum og fjöldamótmælum öfgahægrimanna fyrir utan þinghúsið þann 6. febrúar 1934. Mótmælin leiddu til þess að Lebrun skipaði þjóðstjórn en honum tókst þó ekki að koma í veg fyrir að Alþýðufylkingin (fr. *Front populaire*), bandalag vinstriflokka undir stjórn Léons Blum, kæmist til valda þótt Lebrun væri mjög á móti stefnumálum hans.

Árið 1939 féllst Lebrun á að bjóða sig fram til annars kjörtímabils. Hann var fyrsti forseti þriðja lýðveldisins sem bauð sig fram á ný síðan Jules Grévy gerði það árið 1885. Lebrun tókst þó ekki að ljúka öðru kjörtímabili sínu því eftir vopnahlé Frakka og Þjóðverja þann 22. júní 1940 var Vichy-stjórnin sett á fót og Philippe Pétain varð þjóðhöfðingi. Lebrun var á móti vopnahléssamningnum og var því settur í stofufangelsi þar til Frakkland var frelsað undan hernámi Þjóðverja. Þá tók Charles de Gaulle við embætti þjóðhöfðingja til bráðabirgða þótt kjörtímabili Lebrun væri enn ekki lokið.

## Heimild
*
Dulin námskrá

Dulin námskrá er það sem nemendur læra í skólanum en er ekki hluti af áformaðri námskrá, er hvergi skráð og lærist jafnvel óafvitandi. Sem dæmi má nefna ýmis viðmið og gildi, bæði jákvæð og neikvæð eins og stundvísi og óstundvísi, heiðarleiki og svindl. 

Með duldu námskránni var vísað til ýmissa þátta í skólaumhverfinu sem ekki kæmu fram í skrifaðri námskrá. Þar var t.d. um að ræða ýmis viðhorf, viðteknar venjur, siði, sjónarmið, hegðunarreglur og samskiptamynstur sem mótuðu menningu og brag hvers skóla. Eisner (1994) lýsti hugmyndum sínum um núllnámskrána þannig: „Það sem skólar ákveða að kenna ekki getur reynst jafnmikilvægt og það sem þeir kenna. Það að sniðganga ákveðna námsþætti eða námsgreinar er ekki hlutlaus aðgerð; það skiptir sköpum fyrir nemendur að hafa vitneskju um alla mögulega valkosti þegar þeir meta aðstæður sínar í margs konar samhengi“ (lausleg þýðing MÞ). Með hugtakinu núllnámskrá vísaði Eisner þannig til þess sem hann og fleiri teldu að skólar ættu að taka til umfjöllunar í námskrám sínum, en gerðu ekki. Dæmi um slíka „núllstillta“ námsþætti væri t.a.m. mannfræði. Strangt til tekið má fella það undir núllnámskrá þegar skóli býður ekki upp á kennslu í námsgrein, t.d. tónmennt, af því enginn kennari fæst til að sinna slíkri kennslu.
Hæruölur

**Hæruölur** (Alnus incana ssp. hirsuta) er undirtegund Gráelris og er meðalstórt tré af birkiætt. 

## Lýsing
Það verður 18 til 20 m að hæð í heimkynnum sínum. Hæruelri líkist mjög gráelri, en er með stærri blöð og köngla. Börkur svarbrúnn, greinar með þéttdúnhærða brúska aðeins fyrst í stað, rauð-brún, eldri greinar bládöggvaðar, sléttar. Brum egglaga, límug, með purpuralita dúnhæringu. Tréð hefur svepprót eins og annað elri.

## Útbreiðsla
Það vex í fjöllum mið- og norðaustur Asíu.

## Á Íslandi
Finnst hérlendis og eru eintök í Grasagarði Reykjavíkur og Lystigarði Akureyrar sem þrífast vel. 

## Tilvísanir
Alnus nepalensis

***Alnus nepalensis*** er elritegund frá heittempruðum svæðum á hálendi Himalajafjalla. Tréið er kallað **Utis** á nepölsku. Það er notað til að endurheimta landgæði, sem eldiviður og til kolagerðar. Þetta er ríkistré Indverska ríkisins Nagaland.

## Lýsing
*A. nepalensis* er stórt lauffellandi elri með silfurgráum berki sem nær að 30 m hæð og 60 sm að bolþykkt. Blöðin eru stakstæð, heil, grunntennt, með áberandi æðum samsíða, 7–16 sm löng og 5–10 sm breið. Blómin eru í reklum, karl og kvenblóm aðskilin en á sama tré. Karlreklarnir eru 10 til 25 sm langir og hangandi, en kvenblómin eru upprétt, 1 til 2 sm löng, með allt að 8 saman í "axillary racemes". Óvenjuleg fyrir elri þá koma blómin að hausti, með fræþroska árið eftir.

## Útbreiðsla
Hann vex í Himalajafjöllum í  500–3000 m hæð, frá Pakistan um Nepal og Bhutan til Yunnan í suðvestur Kína. Hann þolir mjög breytilegan jarðveg og vex mjög vel í mjög blautum svæðum. Hann þarfnast mikils raka og kýs helst að vera við ár, en vex einnig í hlíðum. 

## Nytjar
Hann vex hratt og er stundum plantað sem rofvörn á fjallshlíðum og til endurhemtar landgæða í skiftirækt. Hann er með svepprótarhnýði sem binda nitur úr andrúmslofti. Timbrið er meðalhart. Það er stundum notað til að gera kassa og aðra létta smíði, en aðallega í eldivið, þar sem hann brennur hratt en jafnt, og í kolagerð. Eins og er er þessi tegund helst valin af mismunandi innfæddum þjóðarbrotum svo sem H'mong, Nung og Thu Lao í Simacai héraði (Lao Cai province, Norður Víetnam) til að endurheimta og auðga skóga með innfæddri þekkingu (SPERI, CENDI)  

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Horticultural Info
Alnus oblongifolia

***Alnus oblongifolia*** er stórt lauffellandi elri að 22 m, frá suðvestur Bandaríkjunum og norður Sonora í Mexíkó. Það vex yfir Arísóna yfir í vestur Nýju Mexíkó fjallgarðana. Í mið Arísóna nær svæði hans að White Mountains svæðinu við vestur Arísóna. 

## Tilvísanir

*Little. *Atlas of United States Trees, Volume 3, Minor Western Hardwoods*, Little, Elbert L, 1976, US Government Printing Office. Library of Congress No. 79-653298. Map 12, *Alnus oblongifolia*.

## Ytri tenglar
*Lady Bird Johnson database
*Flora of North America; RangeMap
*NRCS: USDA Plants Profile 
*Interactive Distribution Map of ''Alnus oblongifolia''
Geirsnef

**Geirsnef** er eyri í Elliðaárvogi sem stendur milli eystri og vestari Elliðaár vestan við Gelgjutanga og austan við Ártúnsholt.

Geirsnef varð fyrst til sem uppfylling á náttúrulegum óseyrum Elliðaár. Uppfyllingin hófst í borgarstjórnartíð Geirs Hallgrímssonar og var nefnd eftir honum. Geirsnef átti í upphafi að fá annað nafn, en það virðist nú fallið í gleymsku. Nafnið Geirsnef festist fljótlega við uppfyllinguna vegna þess að það þótti minna í lögun á mikið og tígulegt arnarnef borgarstjóra. 

Á Geirsnefi var eftir aldamótin 2000 sett upp hundagerði.
Sundin

Sundin (blá) eru hafsvæði sem liggja milli eyja, skerja og hólma í Kollafirði norðan Reykjavíkur.

Frá austri til vesturs afmarkast Sundin við Leirvogstungu, Þerney, Geldinganes, Viðey, Engey, Akurey, Örfyrisey, Hólmana og Selsker utan Seltjarnarnes.

Sundin draga nafn af legu sinni og bera hvert og eitt sitt nafn s.s. Hólmasund, Engeyjarsund, Viðeyjarsund og þar fram eftir götunum.
Bústaðir

**Bústaðir** var bóndabær sem stóð í Bústaðaholti, þar sem nú er Smáíbúðahverfið í Reykjavík, en hverfið er einnig í daglegu tali Reykvíkinga þekkt sem Bústaðahverfið. Bústaðir stóðu ofan við Elliðaár

Réttarholt stendur rétt við Bústaði og dregur nafn sitt af réttinni þar sem Reykvíkingar áður smöluðu fé sínu.

## Heimildir
Réttarholtsskóli

**Réttarholtsskóli** er gagnfræðaskóli sem hefur aðsetur að Réttarholtsvegi 21-25 í póstnúmeri 108 í Reykjavík.

Skólanum var komið á fót árið 1956 og þjónustar nemendur í 8.-10. bekk í Bústaða- og Smáíbúðahverfinu, Fossvogshverfi og Grófunum.

Fjöldi nemenda skólaárið 2018-2019 er um 400 og mun fjöldi starfsfólks vera um 50 talsins.

Nafn skólans dregur nafn sitt af áður þekktu kennileiti í Bústaða- og Smáíbúðahverfinu; Réttarholti, en holtið dregur nafn sitt af rétt sem þar var staðsett en er nú horfin.

Hlutar kvikmyndarinnar *[[Punktur punktur komma strik (kvikmynd)|Punktur punktur komma strik]]* voru teknir upp í Réttarholtsskóla.

## Tenglar
*Vefur Réttarholtsskóla
Réttarholt

**Réttarholt** (einnig þekkt sem Bústaðaholt) er staðsett í Bústaðahverfinu í Reykjavík og liggur frá austri til vesturs - frá Elliðaám að Öskjuhlíð.
Holtið afmarkast af Sogamýri (nú Miklabraut) til norðurs og Fossvogi til suðurs.

Holtið var áður þekkt kennileiti í Smáíbúðahverfinu og dregur nafn sitt af réttinni sem áður var staðsett í holtinu en er nú horfin. Bærinn Bústaðir stóð öldum saman austast í holtinu.
Alnus × elliptica

***Alnus x elliptica*** er  elri sem var lýst Esprit Requien. Það er upprunnin frá Korsíku og er blendingur tegundanna Alnus cordata og Alnus glutinosa.

## Heimildir
*Walter Erhardt, Erich Götz, Nils Bödeker, Siegmund Seybold: *Der große Zander.* Eugen Ulmer KG, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-8001-5406-7. (Ger.)
*Christoper Brickell (Editor-in-chief): *RHS A-Z Encyclopedia of Garden Plants.* Third edition. Dorling Kindersley, London 2003, ISBN 0-7513-3738-2.
*  1825. *[[ISSN 0150-9306|Ann. Sci. Nat.]]* (Paris) 5: 381.

## Tilvísanir
Hengiölur

***Alnus pendula*** er elritegund sem var lýst af Jinzô Matsumura.  Útbreiðsla er á eyjunum Honshu og Hokkaido í Japan.

Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Alnus × mayrii

***Alnus x mayrii*** er elri sem var lýst af Alfons S. Callier. Það er blendingur Alnus hirsuta × Alnus japonica.

## Tilvísanir
Alnus mairei

***Alnus mairei*** er elritegund sem var fyrst lýst af Augustin Abel Hector Léveillé. Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Tilvísanir
Georg 3.

**Georg 3.** (George William Frederick) (4. júní 1738 – 29. janúar 1820) var konungur Stóra-Bretlands og Írlands frá 25. október 1760 til dauðadags. Hann var jafnframt hertogi og kjörfursti Brunswick-Lüneburg (Hanover) í Heilaga rómverska ríkinu og síðan konungur Hanover frá 12. október 1814. Hann var þriðji breski einvaldurinn af Hanover-ætt en sá fyrsti þeirra sem var fæddur í Bretlandi, talaði ensku að móðurmáli og kom aldrei til Hanover.

Georg 3. sat á valdastóli í 59 ár og var sá þjóðhöfðingi Breta sem sat lengst á valdastóli allt til ársins 1896 þegar barnabarn hans Viktoría Bretadrottning tók fram úr honum.   

Líf hans og valdatíð, sem entist lengst allra breskra einvalda fram til hans tíma, einkenndust af vopnuðum átökum Breta í Evrópu, Afríku, Ameríku og Asíu. Snemma á valdatíð hans sigruðu Bretar Frakka í sjö ára stríðinu og urðu þar með stærsta Evrópuveldið í Norður-Ameríku og Indlandi. Bretland glataði hins vegar stórum hluta amerískra nýlenda sinna í bandaríska frelsisstríðinu. Frekari stríð brutust út gegn Frakklandi árið 1793 og ekki var rótt á milli ríkjanna fyrr en eftir ósigur Napóleons við Waterloo árið 1815.

Seinna á ævi sinni þurfti Georg 3. að glíma við endurtekna og brátt varanlega geðkvilla. Frá árinu 1810 var Georg 3. ófær um að sinna skyldum sínum sem þjóðhöfðingi og því var sonur hans, Georg erfðaprins, gerður ríkisstjóri þar til faðir hans lést.

Sagnfræðilegt mat á Georg 3. hefur breyst mörgum sinnum. Fram á seinni hluta 20. aldar litu Bandaríkjamenn á hann sem harðstjóra. Meðal Breta var hann gerður að blóraböggli fyrir fall heimsvaldsstefnunnar.

## Tilvísanir
Artúr konungur

**Artúr konungur** er, í breskri þjóðtrú, leiðtogi Fornbreta sem er sagður hafa barist gegn saxneskum innrásarmönnum á seinni hluta fimmtu aldar og byrjun þeirrar sjöttu. Flestar frásagnir af Artúr konungi koma úr þjóðsögum og rómantískum skáldskap og deilt er um hvort hann hafi verið til í alvöru. Fáeinar sögulegar heimildir eru til sem gætu bent til þess að til hafi verið konungur eða höfðingi að nafni Artúr, þ. á m. *Annales Cambriae*, *Historia Brittonum* og sagnverk eftir Gildas. Minnst er á nafn Artúrs í miðaldaskáldskap á borð við *Y Gododdin*.

Artúr er mikilvæg persóna í breskri sagnahefð. Hinn þjóðsögulegi Artúr varð vinsæl persóna á alþjóðavísu með sagnaritinu *Historia Regum Britanniae* eftir Geoffrey frá Monmouth. Artúr birtist einnig í eldri þjóðsögum og ljóðum af velskum og fornbreskum uppruna þar sem hann er ýmist mikill stríðsmaður sem ver Bretland gegn jarðneskum og yfirnáttúrulegum ógnum, eða kynngimögnuð vera úr handanheimi velskrar þjóðrúar, Annwn. Óvíst er hve mikið Geoffrey fékk úr slíkum heimildum og hve mikið hann fann upp sjálfur.

Efni, atburðir og persónur Artúrsgoðsagnarinnar voru mjög margbreytileg eftir textum og engin ein frásögn þykir réttari en önnur. Í frásögn Geoffrey er Artúr konungur Bretlands sem sigraði Saxana og stofnaði mikið veldi sem spannaði Bretland, Írland, Ísland, Noreg og Gallíu. Mörg atriði sem urðu síðar mikilvæg einkenni Artúrssagnanna birtast fyrst í *Historiu* Geoffrey, þ. á m. galdrakarlinn Merlín; faðir Artúrs, Uther Pendragon, eiginkona hans Guinevere, sverðið Excalibur, getnaður Artúrs í kastalanum Tintagel, lokaorrusta Artúrs við illmennið Mordred og hinsta hvíld hans á galdraeyjunni Avalon. Á 12. öld bætti franski rithöfundurinn Chrétien de Troyes persónunni Lancelot og leitinni að hinum heilaga gral við sagnahefðina. Með honum hófust Artúrssögur sem sérstakur sagnageiri ævintýra á miðöldum. Í þessum frönsku sögum er oft einblínt á aðrar persónur en Artúr sjálfan, eins og hina ýmsu riddara hringborðsins. Blómaskeið Artúrssagna var á miðöldum en á seinni öldum döluðu vinsældir þeirra. Þær urðu aftur vinsælar á 19. öld og lifa enn góðu lífi á 21. öldinni í kvikmyndum, leikhúsi, sjónvarpi, myndasögum og ýmsum öðrum sagnamiðlum.

## Tenglar
* 

## Tilvísanir
Alnus matsumurae

***Alnus matsumurae*** er elritegund frá Japan sem var lýst af Alfons S. Callier. Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Nábrók

**Nábrók** eru nærbuxur gerðar úr húð látins manns. Nábrók var talin geta fært eigandanum endalausan auð.

## Gerð nábrókar
Til að næla sér í Nábrók þá skal semja við lifandi aðila til að fá leyfi til þess að nota skinnið af honum dauðum. Þegar svo er að komið, skal fara að næturþeli í kirkjugarðinn og grafa hinn dauða upp. Flá síðan af honum skinnið, allt ofan frá mitti og niður úr í gegn, og lát það verða að smokk. Varast skal að gat komi á brókina. Klæddu þig svo í brókina og verður hún þá óðar holdgróin.

Áður en brókin kemur að notum, verður að stela pening af bláfátækri ekkju, á milli pistils og guðspjalls, á einhverri hinna þriggja stórhátíða ársins og láta hann í pung nábrókarinnar ásamt stafnum. Eftir það munu brækurnar draga að sér fé af lifandi mönnum, svo aldrei verður pungurinn tómur. Varast verður þó að taka þaðan peninginn þjófstolna.

Ókostur brókanna er sá að ekki er hægt að fá þær skilið við sig þegar hann vill, en á því hvílir öll hans andlega heilsa að hann sé búinn að losa sig við þær áður en hann deyr. Eigandinn verður að losa sig við brækurnar áður en hann deyr og fá einhvern til að fara í þær af sér. Verður það með því eina móti gert að eigandinn fari fyrst úr hægri skálminni og jafnskjótt fari hinn er við þeim tekur í hana. Verður þá nábrókin óðar holdgróin. Náttúru sinni halda nábrækurnar mann fram af manni og slitna aldrei.

## Heimildir
* Galdrasýning á Ströndum, Heimasíða. (Sótt 14. nóvember)  https://galdrasyning.is/ 
* 
*
Alnus nitida

***Alnus nitida*** er elritegund sem var fyrst lýst af Édouard Spach, og fékk sitt núverandi nafn af Stephan Ladislaus Endlicher. Engar undirtegundir eru skráðar.
Alnus nitida er upprunninn úr tempruðu belti Himalajafjalla.

## Tilvísanir
Alnus fauriei

***Alnus fauriei*** er elritegund sem var lýst af Augustin Abel Hector Léveillé og Eugène Vaniot. Engar undirtegundir eru skráðar.

**Alnus fauriei** er upprunnin frá Japan.

## Tilvísanir
Alnus djavanshirii

***Alnus djavanshirii*** er elritegund sem var nýlega lýst af H. Zare

**Alnus djavanshirii** er upprunnin frá Íran.

## Tilvísanir
Alnus orientalis

***Alnus orientalis*** er elritegund sem var lýst af Joseph Decaisne. Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Alnus trabeculosa

***Alnus trabeculosa*** er elritegund sem var lýst af Hand.-mazz.  Engar undirtegundir eru skráðar.

## Myndir


Alder (4327369967).jpg
Alder (2146144618).jpg
Alder trees by the Beaulieu River at Longwater Lawn.jpg
De Alde Feanen 06.JPG


## Tilvísanir
Nokia 1011

**Nokia 1011** (NHE-2X5, NHE-2XN) var fyrsti fjöldaframleiddi GSM-síminn. Talan 1011 vísar til þess að hann var settur á markað 10. nóvember 1992. Síminn var svartur á lit með einlitan LCD-skjá og loftnet sem hægt var að draga út. Hann var 195x60x45 mm að stærð og vó 495 grömm. 

Síminn gat geymt allt að 99 símanúmer í minni og sent smáskilaboð. 

Framleiðsla á Nokia 1011 stóð til 1994 þegar Nokia 2010 og Nokia 2110 komu út sem arftakar hans.
Serbneskur dínar

**Serbneskur dínar** er gjaldmiðill Serbíu. Dínarar hafa verið notaðir í landinu frá 1214 en fyrsti nútímadínarinn var sleginn af Mihailo Obrenović fursta árið 1868. Árið 1920 tók júgóslavneskur dínar við af serbneskum dínar á sama verðgildi en 2003 tók serbneskur dínar aftur við á sama verðgildi.
Habsborgaraveldið

**Habsborgaraveldið** er heiti sem sagnfræðingar nota yfir þau lönd og héruð sem heyrðu undir austurrísku Habsborgara frá 1521 til 1780 og síðan Habsburg-Lorraine-ætt til 1918. Þetta var samsett ríki myndað úr löndum sem ýmist voru innan eða utan Heilaga rómverska ríkisins og voru einungis í konungssambandi. Höfuðborg ríkisins var Vínarborg nema 1583 til 1611 þegar hún var flutt til Prag. Frá 1804 til 1867 var ríkið sameinað sem Austurríska keisaradæmið og frá 1867 til 1918 sem Austurrísk-ungverska keisaradæmið. 

Höfuð austurrísku Habsborgaranna var oft kosinn keisari Heilaga rómverska ríkisins. Frá 1415 þar til ríkið var leyst upp 1806 var aðeins einn keisari sem ekki var jafnframt Habsborgari, Karl 7. af Bæjaralandi (1742-1745). Heilaga rómverska ríkið og Habsborgaraveldið voru samt aldrei sami hluturinn þar sem mörg yfirráðasvæði Habsborgara voru utan við ríkið og ýmis önnur ættarveldi réðu yfir hlutum ríkisins.
Arthur Wellesley, 1. hertoginn af Wellington

**Arthur Wellesley, fyrsti hertoginn af Wellington** (1. maí 1769 – 14. september 1852) var ensk-írskur herforingi og stjórnmálamaður sem var einn helsti hernaðar- og stjórnmálaleiðtogi Breta á 19. öld. Sigur hans gegn Napóleon Bónaparte í orrustunni við Waterloo árið 1815 gerði hann að einni af helstu stríðshetjum Bretlands.

Wellesley fæddist í Dublin inn í ríka landeignarætt af mótmælendatrú. Hann gekk í breska herinn árið 1787 og var aðstoðarmaður tveggja landstjóra Írlands í röð. Hann varð einnig þingmaður á neðri deild írska þingsins. Hann varð ofursti árið 1796 og tók þátt í herferð Breta til Hollands og Indlands, þar sem hann barðist í umsátri Breta við Seringapatam árið 1799. Hann varð landstjóri Seringapatam og Mysore sama ár og vann fullnaðarsigur gegn Marattaveldinu í orrustu við Assaye árið 1803.

Wellesley reis til hæstu metorða í stríði Breta við Frakka á Íberíuskaga í Napóleonsstyrjöldunum og varð hermarskálkur eftir að hafa leitt Breta og bandamenn þeirra til sigurs gegn Frökkum í orrustu við Vitoria árið 1813. Eftir að Napóleon var sendur í útlegð árið 1814 varð Wellesley sendiherra Breta í Frakklandi og var gerður að hertoga. Þegar Napóleon sneri aftur til valda árið eftir tók Wellesley við stjórn bandamannahersins sem, ásamt Prússaher undir stjórn Gebhards Leberecht von Blücher, sigraði Napóleon við Waterloo. Wellesley tók þátt í um sextíu orrustum á hernaðarferli sínum.

Wellington er frægur fyrir varnarhertækni sína en með henni tókst honum að vinna marga sigra gegn fjölmennari andstæðingum. Hann er talinn með bestu herforingjum allra tíma og herbrögð hans og áætlanir eru enn kennd í herskólum um allan heim.

Eftir að herferli hans lauk sneri Wellington sér aftur að stjórnmálum. Hann var tvisvar forsætisráðherra Bretlands fyrir Íhaldsflokkinn: Frá 1828 til 1830 og í tæpan mánuð árið 1834. Á ráðherratíð hans var breskum kaþólikkum veitt aukin réttindi en Wellington barðist hins vegar gegn því að umbótum yrði komið á í kosningakerfi Englands og Wales. Wellington varð áfram einn mikilvægasti meðlimur lávarðadeildar þingsins þar til hann settist í helgan stein og var áfram æðsti herforingi breska hersins til dauðadags.

## Heimild
*
Djúpidalur (Eyjafirði)

**Djúpidalur** er dalur inn úr Eyjafirði og er mynni hans er staðsett um 25 km innan Akureyrar.

Í Djúpadal eru tvær virkjanir og kallast þær Djúpadalsvirkjun 1 og 2. Uppsett afl í þeirri fyrri er um 2 MW og í þeirri seinni tæpt MW.
Alnus ferdinandi-coburgii

***Alnus ferdinandi-coburgii*** er elritegund sem var lýst af Camillo Karl Schneider. Engar undirtegundir eru skráðar.

Hann vex í suður Kína.

## Tilvísanir
Alnus glutipes

***Alnus glutipes*** er elritegund sem var fyrst lýst af  Alexander Viktorovich Jarmolenko og Czerpek, og fékk sitt núverandi nafn af Vladimir Nikolaevich Voroschilov.  Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Alnus lanata

***Alnus lanata*** er elritegund sem var lýst af John Firminger Duthie og William Jackson Bean. Engar undirtegundir eru skráðar.

**Alnus lanata** er upprunninn frá Sichuan í Kína.

## Tilvísanir
Frans 2. keisari

**Frans 2.** (12. febrúar 1768 – 2. mars 1835) var síðasti keisari hins Heilaga rómverska ríkis, frá árinu 1792 til 6. ágúst 1806, en þá leysti hann upp keisaraveldið eftir afdrifaríkan ósigur gegn Napóleon Bónaparte í orrustunni við Austerlitz. Árið 1804 hafði hann stofnað austurríska keisaradæmið og varð **Frans 1.**, fyrsti keisari Austurríkis frá 1804 til 1835. Hann var því kallaður eini „tvíkeisari“ (*Doppelkaiser*) heimssögunnar. Frá 1804 til 1806 var hann kallaður keisari bæði Heilaga rómverska ríkisins og Austurríkis. Hann varð jafnframt fyrsti forseti þýska ríkjasambandsins við stofnun þess árið 1815.

Frans var einn hatrammasti andstæðingur franska keisaraveldisins í Napóleonsstyrjöldunum en var sigraður nokkrum sinnum í viðbót eftir orrustuna við Austerlitz. Einn versti persónuósigur hans var að neyðast til að fallast á hjónaband dóttur sinnar, Maríu Lovísu, og Napóleons þann 10. mars 1810. Eftir að Napóleon sagði af sér eftir sjötta bandalagsstríðið gekk Austurríki í „bandalagið helga“ sem stofnað var á Vínarfundurinn en á þeim fundi var kanslari Frans, Klemens von Metternich, potturinn og pannan. Eftir fundinn endurheimti Frans flest sín gömlu lönd, en Heilaga rómverska ríkið var þó aldrei endurreist. Á fundinum var komið á evrópsku hljómkviðunni og reynt að standa gegn frjálslyndi og þjóðernishyggju. Margir fóru því að líta á Frans sem afturhaldssegg seinna á valdatíð hans.

## Tilvísanir
Alnus hakkodensis

***Alnus hakkodensis*** er elritegund sem var lýst af  Yasaka Hayashi. Engar undirtegundir eru skráðar.

**Alnus hakkodensis** er upprunninn frá Honsu í Japan

## Tilvísanir
Alnus henryi

***Alnus henryi*** er elritegund sem var lýst af Camillo Karl Schneider. 

Útbreiðslusvæði tegundarinnar er í Taiwan. Engar undirtegundir eru skráðar.

## Tilvísanir
Listi yfir gjaldmiðla í notkun

Þetta er listi yfir þá 180 gjaldmiðla sem viðurkenndir eru sem löglegur greiðslumáti í aðildarríkjum SÞ og yfirráðasvæðum þeirra. Einnig eru óviðurkennd ríki talin með ef gjaldmiðillinn sem þar er notaður er ekki sá sami og er notaður í því landi sem ræður yfir því.
Framleiðsluþáttur

**Framleiðsluþættir** eru allir þeir þættir sem notaðir eru við framleiðslu afurða: vara og þjónustu. Magn framleiðsluþátta skilgreinir magn afurða samkvæmt framleiðslufalli.  Framleiðsluþáttum er yfirleitt skipt í fjóra flokka: vinnu, fjármagn, land (náttúruauðlindir) og framtak (stjórnun og skipulag). Framleiðsluþættirnir eru stundum kallaðir „framleiðandavara og -þjónusta“ til aðgreiningar frá „neytendavöru og -þjónustu“.

Framleiðsluþættirnir land, vinna og fjármagn eru stundum kallaðir „frumframleiðsluþættir“. Hráefni og orka eru álitnir afleiddir þættir í klassískri hagfræði af því þau eru fengin frá landi, vinnu og fjármagni. Frumframleiðsluþættirnir eru forsenda framleiðslunnar, en verða ekki sjálfir hluti af afurðinni eins og hráefnin, og verða ekki heldur fyrir neinni umbreytingu í framleiðsluferlinu (eins og eldsneyti á vélar gerir til dæmis). Land nær ekki aðeins yfir framleiðslustað, heldur líka allar náttúruauðlindir ofan og neðan jarðar. Nýlega hefur mannauður (þekkingin sem liggur í vinnuaflinu) verið aðgreindur frá vinnunni. Framtak eða athafnamennska er stundum talið með framleiðsluþáttum og stundum er staða tækniþróunar talin framleiðsluþáttur. Fjöldi og skilgreining framleiðsluþátta eru þannig breytileg eftir áherslu í kenningum og hagfræðiskólum.

## Tilvísanir
Alnus serrulatoides

***Alnus serrulatoides*** er elritegund sem var fyrst lýst af Alfons S. Callier. Engar undirtegundir finnast skráðar.

Þessi tegund er einlend á Japan (Honshu og Shikoku).

## Tilvísanir
Alnus × fallacina

***Alnus × fallacina*** er elriblendingur sem var fyrst lýst af Alfons S. Callier. Þetta er náttúrulegur blendingur A. incana subsp. rugosa × A. serrulata.

## Tilvísanir
Alnus × hanedae

***Alnus × hanedae*** er elriblendingur sem var fyrst lýst af Suyinata. Það er ættað frá Japan.
Þetta er blendingur Alnus firma × Alnus sieboldiana.

## Tilvísanir
Klemens von Metternich

**Klemens Wenzel Nepomuk Lothar, fursti af Metternich-Winneburg zu Beilstein** (15. maí 1773 – 11. júní 1859) var þýskur stjórnmálamaður og ríkiserindreki sem var utanríkisráðherra austurríska keisaradæmisins frá 1809 og kanslari frá 1821 þar til hann neyddist til að segja af sér í kjölfar byltinga ársins 1848.

Eitt fyrsta verkefni hans sem utanríkisráðherra var að semja um vopnahlé við Frakka gegn því að María Lovísa erkihertogaynja yrði gift Napóleon Bónaparte. Stuttu síðar stóð hann fyrir því að Austurríki gekk inn í sjötta bandalagsstríðið með bandamönnum gegn Frakklandi, undirritaði Fontainbleau-sáttmálann sem neyddi Napóleon í útlegð og gerðist fulltrúi Austurríkismanna á Vínarfundinum þar sem Evrópu var skipt milli sigurvegara Napóleonsstyrjaldanna. Fyrir þjónustu sína í þágu austurríska keisaradæmisins fékk Metternich furstatign í október 1813. Undir leiðsögn hans gekk Austurríki í bandalag við Rússland og, í minni mæli, Prússland. „Metternich-kerfið“, þar sem alþjóðafundir á borð við Vínarfundinn voru haldnir reglulega, var sett á fót. Þetta var hápunktur austurrískra áhrifa á alþjóðasviðinu en áhrif Metternich döluðu smám saman eftir þetta. Heima við var Metternich ríkiskanslari frá 1821 til 1848 á valdatíðum Frans 1. og Ferdinands 1. keisara. Eftir stutta útlegð til London, Brighton og Brussel sneri Metternich aftur til hirðarinnar í Vín árið 1851 og gerðist ráðgjafi Frans Jósefs keisara. Metternich hafði þá lifað lengur en flestir aðrir stjórnmálamenn sinnar kynslóðar og lést árið 1859, þá 86 ára.

Metternich hefur bæði verið gagnrýndur og lofsamaður fyrir stefnumál sín. Aðdáendur hans benda á að hann hafi verið við stjórn „evrópsku hljómkviðunnar“ þar sem alþjóðasamskipti komu í veg fyrir meiriháttar stríð í Evrópu. Bent er á hæfileika hans sem ríkiserindreka og á hve miklu hann náði fram þrátt fyrir lélega samningsstöðu. Gagnrýnendur Metternich líta frekar á hann sem þrjóskan afturhaldssegg sem hafi ríghaldið í illa ígrundaða íhaldsstefnu vegna hégómleika síns og oflætis. Hann hafi ekki gert nóg til að tryggja framtíð Austurríkis og andóf hans gegn þýskri þjóðernishyggju hafi leitt til þess að Þýskaland sameinaðist að endingu í kringum Prússland en ekki Austurríki. Aðrir sagnfræðingar hafa bent á að hann hafi ekki haft svo mikil völd og að hann hafi aðeins getað komið sínum stefnumálum í framkvæmd þegar þau geðjuðust einveldi Habsborgara.

## Tilvísanir
21. aldar færni

**21. aldar færni** er færni, hæfileikar og afstaða til náms sem eru talin lykill að velgengni í samfélagi 21. aldar. Ýmsir aðilar hafa velt því fyrir sér síðan á 9. áratug 20. aldar hvaða þætti menntakerfi Vesturlanda eigi að leggja áherslu á til að búa nemendur undir stafrænt samfélag framtíðar sem einkennist af hröðum breytingum. Þetta byggist á þeirri hugmynd að við það að þungamiðja verðmætasköpunar flyst frá iðnaði til þjónustu í þróuðum samfélögum minnkar eftirspurn eftir iðn- og fagmenntun meðan eftirspurn eftir stafrænni færni eins og upplýsingalæsi eykst. Margir þættir sem hafa verið nefndir sem dæmi um 21. aldar færni tengjast greiningarhæfni, flókinni lausnaleit og teymisvinnu.

Ýmsir færniþættir hafa verið nefndir til sögunnar sem 21. aldar færni. Meðal þeirra þekktustu eru „fjögur C“ samtakanna P21: samvinna (*collaboration*), samskipti (*communication*), gagnrýnin hugsun (*critical thinking*) og sköpunarhæfni (*creativity*); og „7 hæfileikar til að komast af“ frá Harvard Graduate School of Education: gagnrýnin hugsun og lausnaleit, samvinna, liðleiki og aðlögunarhæfni, frumkvæði og athafnasemi, skilvirk munnleg og skrifleg samskipti, söfnun og greining upplýsinga, forvitni og ímyndunarafl.  

## Tengt efni
* Nýja hagkerfið 
* Fjórða iðnbyltingin
Fulvia

**Fúlvía** (83 f.Kr. – 40 f.Kr.) var rómversk yfirstéttarkona sem var uppi á tímum seinna rómverska lýðveldisins. Hún hafði lítil formleg völd en beitti áhrifum sínum á eiginmenn sína sem voru allir valdamiklir. Fulvia giftist fyrst Publiusi Clodiusi Pulcher og síðar Gaiusi Scriboniusi Curio sem voru rómverskir stjórnmálamenn, en þriðji eiginmaður hennar var Marcus Antonius. Fræðimenn telja að hún hafi haft mikil áhrif á stjórnmálaferil allra eiginmanna sinna.

## Heimildir
*
Mad Maria

***Mad Maria*** er brasilískur sjónvarpsþáttur (35 þátta mínísería) sýndur á TV Globo og Canal Futura vorið 2005. Þættirnir byggjast á samnefndri skáldsögu eftir Márcio Souza. Sögusviðið er Amasónfrumskógurinn árið 1911.

## Leikendur
* Antônio Fagundes - Ministro Juvenal
* Priscila Fantin - Luíza
* Ana Paula Arósio - Consuelo
Alnus × pubescens

***Alnus × pubescens*** er elriblendingur sem var fyrst lýst af  Ignaz Friedrich Tausch. Þetta er blendingur Alnus glutinosa × Alnus incana, og kemur fyrir í norður og mið Evrópu.

## Myndir

Neuchâtel Herbarium - Alnus x pubescens - NEU000020129.jpg
Neuchâtel Herbarium - Alnus x pubescens - NEU000020130.jpg
Neuchâtel Herbarium - Alnus x pubescens - NEU000020131.jpg
Neuchâtel Herbarium - Alnus x pubescens - NEU000020132.jpg


## Tilvísanir
Alnus × hosoii

***Alnus × hosoii*** er elriblendingur sem var fyrst lýst af Mizush. Þetta er blendingur Alnus maximowiczii × Alnus pendula.

## Tilvísanir
Alnus × peculiaris

***Alnus peculiaris*** er elriblendingur sem var fyrst lýst af Hiyama. Þetta er blendingur Alnus firma × Alnus pendula. Hann finnst á Kyūshū eyju í Japan. 

## Tilvísanir
Calpurnia

**Calpurnia Pisone** var síðasta eiginkona Júlíusar Sesar.
## Æviágrip
Calpurnia var dóttir þingmannsins Lucio Calpurnio Pisone Cesonino. Hún giftist Sesar 59 f.Kr..

Áður hafði Sesar verið giftur Pompeu, en sleit við hana samvistum 62 f.Kr., og enn áður Corneliu Cinnu yngri, sem lést við barnsburð 68 f.Kr. Í sínu ungdæmi ennfremur hafði Sesar verið trúlofaður Cossuzia til ársins 84 f.Kr.

Plútarkos segir frá því að Calpurnia hefði haft vitrun morguninn sem Sesar var myrtur (15 mars 44 f.Kr.) og reynt árangurslaust að telja Sesar frá því að fara til þingsins, þar sem setið var um hann. Það var Decimus Junius Brutus Albinus, einn af samsærismönnunum, sem sagði Sesari að hlusta ekki á konuna, segjandi honum að hann myndi tapa áliti í augum þingsins ef enhver hefði tilkynnt að hann gæti ekki mætt til þingsins því hann biði skárri draumfara konu sinnar.

Hún eignaðist engin börn ásamt Sesari. Eftir því sem haft er eftir Plútarkosi lét Calpurnia eftir morð eiginmanns síns Markús Antóníus hafa allt sem Sesar hafði skrifað í bækur og lista og alla hans peninga sem alls vógu 300 talentur.
Karl 14. Jóhann

**Karl 14. og 3. Jóhann**, einnig þekktur sem **Karl Jóhann**, (26. janúar 1763 – 8. mars 1844) var konungur Svíþjóðar (sem Karl 14. Jóhann) og Noregs (sem Karl 3. Jóhann) frá 1818 til dauðadags. Hann var einnig ríkisstjóri og í reynd þjóðhöfðingi frá 1810 til 1818. Hann var jafnframt fursti af Pontecorvo á Ítalíu frá 1806 til 1810.

Karl Jóhann fæddist undir nafninu **Jean-Baptiste Jules Bernadotte** í Frakklandi. Hann var herforingi og marskálkur Frakklands í þjónustu Napóleons Frakkakeisara en samband þeirra var nokkuð stormasamt. Napóleon gerði hann að fursta Pontecorvo þann 5. júní 1806 en Bernadotte hætti að nota þann titil árið 1810 þegar hann var kjörinn arftaki hins barnslausa Karls 13. Svíakonungs. Sænski baróninn Carl Otto Mörner hafði mælt með Bernadotte. Eftir að Bernadotte gerðist kjörsonur Karls 13. tók hann upp nafnið Karl. Hann notaði ekki ættarnafnið Bernadotte í Svíþjóð en konungsættin sem hann stofnaði ber þó það nafn enn í dag.

## Tilvísanir
Tólgarkerti

**Tólgarkerti** voru ljósfæri sem talið er að farið hafi verið að gera á 15.öld.  Helstu ljósfæri til forna voru kolur sem voru gerðar úr mjúkum steinum, íhvolf bein og lampar sem voru tvöfaldar kolur. Ljósmetið var mörin úr kindunum, hrossafeiti, hvalspik, sellýsi sem þótti best, hákarlalýsi og lýsi úr fiskalifur en þorskalýsið var talið lakast. 

Líklegt er talið að menn hafi nokkuð snemma komist upp á lag með að steypa kerti úr harðri feiti eins og sauðatólg sem var fremur dýr og voru þau þess vegna ekki notuð hversdagslega á alþýðuheimilum heldur voru þau helst notuð við guðsþjónustur.

## Gerð tólgarkerta
Tólgarkertin var auðvelt að gera á íslenskum heimilum og var þá tólgin brædd og hellt í djúpt ílát með heitu vatni í botninum. Tólgin helst þá bráðin því vatnið er volgt undir. Ofan í þetta var svo kveiknum dýft en hann var oft gerður úr gömlum léreftsflíkum sem rifnar höfðu verið í ræmur, en kveikurinn var einnig oft gerður úr hrosshári, snúinni ull eða fífu, þó þekktist það einnig að kveikurinn hafi verið úr innfluttu ljósagarni. Því þurftu heimilin oft að afla fífuullar á sumrin, sem var oftast starf barna og unglinga.

Þegar kerti voru steypt í strokk, var fyrst hellt í strokkinn sjóðandi vatni, og síðan bræddri tólg. Nokkrir ljósagarnsspottar um 12 þumlunga langir voru festir á prik, 6-8 saman með litlu millibili. Var þeim síðan dýft í tólgina. Síðan var tekið annað prik með jafnmörgum spottum og farið með eins og hið fyrra. Fór prikafjöldinn eftir því, hvað mörg kerti átti að steypa. Jafnóðum og tólgin storknaði, var þeim dýft í strokkinn á ný, þar til öll kertin voru orðin nógu gild. Strokkkerti voru algeng í Rangárvallasýslu um 1880. 

## Mismunandi tólgarkerti
Til voru svonefnd kóngakerti en þau voru búin til með því að binda þrjú rök neðan í spýtu og hnýta endarökin á mitt miðjurakið. Þetta átti að vera tákn vitringanna þriggja frá austurlöndum. Þess konar kert voru á jólunum sem altarisljós í kirkjum. Á aðfangadagskvöld var hins vegar hefð fyrir því að allir á heimilinu fengju sitt eigið tólgarkerti. 

## Heimildaskrá
*Jónas Jónasson. (1961). Íslenzkir þjóðhættir (3.útgáfa). Reykjavík: Ísfoldarprentsmiðjan h.f.
*Guðmundur Þorsteinsson. (1990). Horfnir starfshættir og leiftur frá liðnum öldum (2.útgáfa). Reykjavík: Bókaútgáfan Örn og Örlygur hf.
*Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn. (e.d.) Jólaljósin. Sótt 10.nóvember 2017 af http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3285182
*Þjóðmminjasafn Íslands. (e.d.) Jólaskraut. Sótt 11.nóvember 2017 af http://www.thjodminjasafn.is/jol/jolaskraut/
Rjómabúið á Baugsstöðum

**Rjómabúið á Baugsstöðum** er rjómabú sem var stofnað af 48 bændum úr Stokkseyrarhreppi og öðrum nágrannahreppum árið 1904 en var tekið í notkun árið 1905. Rjómabúið stendur við Þórðarker við Baugsstaðaá. Jón Gestsson smíðaði húsið. Rjómabúið var síðast í notkun árið 1952 og er það rjómabú sem lengst starfaði á Íslandi. Þegar mest var um rjómabú á landinu voru þau um 30 talsins.

Vélarnar í rjómabúinu gengu fyrir vatni frá vatnshjóli, en grafinn var 1500 metra langur skurður úr Hólavatni svo hægt væri að setja þær í gang. Þar var framleitt smjör, ostur og fleira sem gert var úr rjóma. Mest af smjörinu sem framleitt var í rjómabúinu var selt til Englands undir nafninu *Danish butter*.

Varðveislufélag var stofnað um rjómabúið árið 1971 en fjórum árum seinna, árið 1975, var því breytt í safn. Á safninu er að finna allan búnaðinn sem var notaður þegar rjómabúið var enn starfandi. Upprunalegu vélarnar eru settar í gang fyrir gesti.

## Tilvísanir