open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Michael Randrianirina

**Michael Randrianirina** ofursti (f. 23. ágúst 1973) er madagaskur herforingi og núverandi forseti Madagaskar. Hann tók við völdum sem formaður forsætisnefndar um endurstofnun Lýðveldisins Madagaskar eftir staðfestingu stjórnlagadómstóls landsins 14. október 2025 í kjölfar valdaránsins á Madagaskar 2025. 

Hann var áður héraðsstjóri Androy frá 2016 til 2018 og síðar hátt settur herforingi og leiðtogi hersveitarinnar CAPSAT.

## Her- og stjórnmálaferill
Randrianirina hlaut herþjálfun í herskólanum í Antsirabe. Randrianirina var héraðsstjóri Androy-héraðs frá 2016 til 2018, í forsetatíð Hery Rajaonarimampianina. Hann var síðan foringi fótgönguliðssveitar í Toliara til júlí 2022. Hann varð síðar leiðtogi hinnar voldugu CAPSAT-sveitar.

### Handtaka 2023
Randrianirina varð smám saman hávær gagnrýnandi forsetans Andry Rajoelina. Hann var „skyndilega handtekinn“ fyrir uppreisn 27. nóvember 2023 og ákærður fyrir að „egna til uppreisnar hersins og tilraun til valdaráns“. Sama dag fór hann fyrir rétt og var strax sendur í Tsiafahy-fangelsið. Honum var sleppt í febrúar 2024 eftir að hafa hlotið skilorðsbundinn fangelsisdóm fyrir að brjóta gegn allsherjarreglu og sneri aftur til þjónustu í CAPSAT.

## Stjórnmálakreppan 2025
Sem leiðtogi CAPSAT tók Randrianirina þátt í uppreisn hersins gegn Andry Rajoelina í miðjum fjöldamótmælum í landinu árið 2025. Hann hvatti hermenn til að „neita að kúga almenning, axla ábyrgð og gegna sínu hlutverki“. Randrianirina hvatti forsetann og forsætisráðherrann ásamt fleirum til að segja af sér.

### Forsetatíð (2025–)
Eftir að Rajoelina flúði land þann 14. október 2025 tók CAPSAT yfir forsetahöllina og lýsti Randrianirina starfandi forseta. Randrianirina staðfesti að allar stofnanir nema neðri deild þingsins hefðu verið leystar upp. Í yfirlýsingu hans kom fram: „Eftirfarandi stofnanir eru leystar upp: Öldungadeildin, Stjórnlagadómstóllinn, Sjálfstæða yfirkjörstjórnin, Hæstiréttur og Æðstaráðið til varnar mannréttindum og réttarríkinu.“ Hann lofaði kosningum innan tveggja ára og sagðist munu stofna nefnd skipaða herforingjum og lögregluliðum til að stýra landinu. 

Stjórnlagadómstóllinn bað Randrianirina formlega um að fara með völd forseta Madagaskar til bráðabirgða sem „formaður forsætisnefndar til endurstofnunar Lýðveldisins Madagaskar“ sama dag. 

Þann 15. október var tilkynnt í madagaska ríkissjónvarpinu að Randrianirina yrði svarinn í embætti sem „forseti endurstofnunar Lýðveldisins Madagaskar“ á fundi stjórnlagadómstólsins. Hann sór embættiseið sama dag.

## Tilvísanir
Tomiichi Murayama

**Tomiichi Murayama** (japanska: 村山 富市, *Murayama Tomiichi*; 3. mars 1924 – 17. október 2025) var japanskur stjórnmálamaður sem var forsætisráðherra Japans frá 1994 til 1996. Murayama var fyrsti sósíalíski forsætisráðherra landsins frá Tetsu Katayama árið 1948. Hans er helst minnst fyrir að gefa frá sér Murayama-yfirlýsinguna þegar 50 ár voru liðin frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar, þar sem hann baðst opinberlega afsökunar á árásarstríðum og stríðsglæpum Japana.

## Æviágrip
Tomiichi Murayama fæddist 3. mars 1924 í héraðinu Ōita. Hann var sá sjöundi í ellefu barna systkinahópi. Faðir hans, Hyakutarō, var fisksali og yngri sonur útgerðarmanns (japanska: 網元; *amimoto*). Faðir hans lést þegar Tomiichi Murayama var 14 ára gamall og hann neyddist því vegna fjárskorts að hætta skólagöngu sinni eftir átta ár, sem var þá lágmarksskólaskylda í Japan. Móðir hans reyndi að sjá fyrir fjölskyldunni með því að selja fisk á mörkuðum. Fyrstu stjórnmálaskoðanir Murayama mótuðust af fátæklegu uppeldi hans.

Murayama fór ungur út á vinnumarkaðinn og fór á kvöldnámskeið samhliða vinnu til að eiga möguleika á að fara einn daginn í háskóla. Þegar hann varð tvítugur árið 1944 var hann kvaddur til herþjónustu en hann þurfti aldrei að yfirgefa Japan.

Murayama útskrifaðist frá stjórnmála- og hagfræðideild Meiji-háskóla stuttu eftir lok seinni heimsstyrjaldarinnar, árið 1946.

Murayama var meðlimur í japanska Sósíalistaflokknum, sem var endurnefndur Jafnaðarmannaflokkurinn árið 1996. Þegar Murayama varð forsætisráðherra árið 1994 var hann fyrsti sósíalíski forsætisráðherra landsins í næstum hálfa öld, en sá síðasti hafði verið Tetsu Katayama frá 1947 til 1948. Murayama fór fyrir samsteypustjórn Sósíalistaflokksins með Frjálslynda lýðræðisflokknum (hinum hefðbundna andstæðingi sósíalista í Japan) og Nýja flokknum Sakigake.

Þann 15. ágúst 1995, þegar 50 ár voru liðin frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar, gaf Murayama frá sér svonefnda Murayama-yfirlýsingu þar sem hann baðst opinberlega afsökunar á stríðsglæpum Japana í stríðinu.

Stjórnartíð Murayama einkenndist meðal annars af jarðskjálftanum í Hanshin, sem olli gríðarlegu eignartjóni, og eiturgasárásinni á neðanjarðarlestarkerfið í Tókýó, sem var mannskæðasta hryðjuverkaárás í sögu Japans. Murayama sagði af sér þann 5. janúar árið 1996 vegna áforma í fjárlagafrumvarpi stjórnarinnar um að ríkið verði miklum fjárhæðum í að forða húsnæðislánafyrirtækjum frá gjaldþroti. Andstæðingar áformanna töldu að með þeim væri stjórnin að bjarga bændum, sem áttu félögin, á kostnað skattgreiðenda.

## Tilvísanir
Grá eikynhneigð

**Grá eikynhneigð** er kynhneigð á rófi eikynhneigðar. Hugtakið er notað yfir þá einstaklinga sem upplifa kynferðislega aðlöðun sjaldan, í litlum mæli, eða aðeins við mjög sértækar aðstæður. Grá eikynhneigð leggur áherslu á að kynferðisleg aðlöðun sé róf fremur en tveir aðskildir flokkar; annars vegar eikynhneigð og hins vegar kynhneigð.

Grá eikynhneigðir (grákynhneigðir) einstaklingar staðsetja sig á þessu rófi milli þess að upplifa alls enga kynferðislega aðlöðun (eikynhneigð) og að upplifa kynferðislega aðlöðun. Vegna þess hve grá eikynhneigð er lík eikynhneigð, er hún oft flokkuð sem undirflokkur eikynhneigðar. Sumir sem skilgreina sig innan þessa ramma kjósa einfaldlega að kalla sig eikynhneigða í daglegu tali, síður grákynhneigða eða grá eikynhneigða.

Sumir einstaklingar sem skilgreina sig sem grá eikynhneigða finna aðeins fyrir kynferðislegri löngun til þeirra sem þeir hafa djúpstæða tilfinningalega tengingu við, þetta kallast demikynhneigð (e. demisexuality).

## Tilvísanir
Y með lykkju

Ỿ (lágtaf: ỿ), afbrigði af bókstafnum Y, er bókstafur sem sumir velskir miðaldafræðingar notuðu til að gefa til kynna schwa-hljóðið í ⟨y⟩. Unicode-nöfnin og kóðapunktarnir eru sem hér segir:

* U+1EFE Ỿ LATIN CAPITAL LETTER Y WITH LOOP           
* U+1EFE ỿ LATIN SMALL LETTER Y WITH LOOP

## Hemildir
Everson, Michael & félagar. Tillaga um að bæta miðaldapersónum við UCS“. ISO/IEC JTC1/SC2/WG2 vinnuhópsskjal N3027, 30. janúar 2006. Sótt 18. nóvember 2019. 
https://folk.uib.no/hnooh/mufi/proposals/n3027-medieval.pdf

* Ỿ á charbase.com **<u>(Farðu á ensku útgáfuna af síðunni til að fá aðgang að tenglinum)</u>**
Ekkert

**Ekkert**, ekkert eða enginn hlutur er algjör fjarvera alls, sem andstæða einhvers og andstæða alls. Hugtakið ekkert hefur verið umdeilt í heimspeki frá að minnsta kosti 5. öld f.Kr. Snemma grískir heimspekingar héldu því fram að það væri ómögulegt að ekkert gæti „til“.

## Tilvísanir
Skriða

**Skriða**, **skriðufall** eða **jarðfall** er jarðefnaskrið sem getur falist í ýmsum tegundum af skyndilegum jarðvegshreyfingum, eins og berghruni, aurskriðum, jarðvegshlaupum og ofanflóðum. Skriður verða í landslagi sem einkennist af hallandi hlíðum, í fjöllum, klettum og líka neðansjávar.

Helsti orsakavaldur skriða er þyngdaraflið, en margir aðrir þættir hafa áhrif á stöðugleika lausra jarðefna í hlíðum. Stundum verður tiltekinn atburður til þess að hleypa skriðu af stað, eins og rigning eða jarðskjálfti; eða breytingar á landslagi af mannavöldum eins og veglagning eða skógarhögg. Landrask vegna framkvæmda og útþenslu byggðar leiðir oft til minni stöðugleika vegna gróðureyðingar. Loftslagsbreytingar geta líka dregið úr stöðugleika þar sem þær auka líkur á atburðum (eins og veðuröfgum) sem valda skriðum. Ofanflóðavarnir eru stefnumótun og mannvirki sem eiga að draga úr hættu á manntjóni í skriðum og snjóflóðum.

## Tilvísun
Ragnheiður Kristjánsdóttir

**Ragnheiður Kristjánsdóttir** (f. 1968) er prófessor í sagnfræði við Sagnfræði- og heimspekideild Háskóla Íslands. Í rannsóknum sínum hefur hún fengist við hugmynda- og stjórnmálasögu 19. og 20. aldar, einkum vinstri hreyfinguna, verkalýðssögu og þróun lýðræðis. 

## Útgefnar bækur
2011 - *Þingræði á Íslandi* (Meðhöfundar eru Helgi Skúli Kjartansson og Ragnhildur Helgadóttir)

2017 - *Fléttur IV: Margar myndir Ömmu: konur og mótun íslensks samfélags á 20. öld* (Meðhöfundar eru Irma Erlingsdóttir, Sigrún Alba Sigurðarsóttir og Sólveig Anna Bóasdóttir)

2020 - *Konur sem kjósa: Aldarsaga* (Meðhöfundar eru Erla Hulda Halldórsdóttir, Kristín Svava Tómasdóttir og Þorgerður H. Þorvaldsdóttir)

2020 - *Hugmyndaheimur Páls Briem* (Ásamt Sverri Jakobsyni)

2024 - *Fjallkonan – „Þú ert móðir vor kær“* (Meðhöfundar eru Silja Aðalsteinsdóttir, Áslaug Sverrisdóttir og Guðmundur Oddur Magnússon)
Demikynhneigð

**Demikynhneigð** eða **tilfinningakynhneigð** (enska: ***demisexuality***) er kynhneigð sem lýsir þeim einstaklingum sem aðeins finna fyrir kynferðislegri hrifningu eða kynferðislegri löngun ef búið er að byggja upp djúpstætt tilfinningalegt samband við viðkomanda fyrst. Demikynhneigð er talin undirflokkur grá eikynhneigðar.

## Tilvísanir
Miðfornsteinöld

**Miðfornsteinöld** er miðtímabil fornsteinaldar í sögu mannsins og nær um það bil frá því fyrir 300.000 árum þar til fyrir um 50.000 árum. Upphaf miðfornsteinaldar miðast við tímann þegar nútímamenn komu fram á sjónarsviðið, en lok tímabilsins miðast við elstu minjar um nútímaatferli. Upphaf tímabilsins miðast við notkun á tinnusteinsflögum gerðum með Levallois-tækni sem neanderdalsmenn notuðu, og lok þess miðast við gerð steinblaða sem eru ydduð með beinum eða hornum, fremur en flögur. Slík steinverkfæri einkenna Aurignac-tímabilið og aðrar minjar um *Homo sapiens sapiens*.

## Tilvísanir
Fríkirkjan Vegurinn

**Vegurinn, kirkja fyrir þig** er skráð kristið trúfélag á Íslandi. Félagið hefur starfað frá árinu 1982. Margir af stofnendum Vegarins tóku þátt í starfinu Ungu fólki með hlutverk sem störfuðu í 21 ár sem leikmannahreyfing innan íslensku Þjóðkirkjunnar. 

## Tenglar
*Vefsíða Vegurinn, kirkja fyrir þig
Fyrsta baptistakirkjan

**Fyrsta baptistakirkjan** í Reykjanesbæ, er helsti söfnuður baptista á Íslandi. Kirkjan var upphaflega stofnuð til að þjónusta bandaríska hermenn í herstöðinni í Keflavík. Kirkjan heldur enn áfram að þjóna enskumælandi fólki en aðaláherslan í starfinu hefur færst yfir í þjónustu við íslenskumælandi íbúa á Suðurnesjum. Fyrsta baptistakirkjan hafur verið skráð kristið trúfélag á Íslandi frá 1994.

Árið 1999 stofnuðu prestshjónin Patrick og Vicky Weimer úr samtökunum Baptist Missionary Family annan söfnuð, Baptistakirkjuna á Suðurnesjum, þar sem guðsþjónustur fóru eingöngu fram á íslensku. Þessi söfnuður sameinaðist Fyrstu baptistakirkjunni árið 2006. Weimer-hjónin, sem fengu íslenskan ríkisborgararétt og breyttu nafnunum í Patrekur Vilhjámsson og Viktoría Karlsdóttir í samræmi við íslensk nafnalög , hafa haft umsjón með prestsþjónustunni frá árinu 2006. 

Það eru fleiri óháð baptistatrúboð starfandi á Íslendi.

## Tenglar
*Vefsíða Fyrstu baptisakkirkjunnar
Betanía, kristið samfélag

**Betanía, kristið samfélag** er hvítasunnusöfnuður (enska: Pentecostal) sem starfar í nánum tengslum við Christ Gospel Churches International sem hefur höfuðstöðvar í Jeffersonville, Indiana í Bandaríkjunum

Helgihald fer fram sem lofgjörð meðal annars með söngvum, dansi, upplyftum höndum og tungutali.

Allar samkomur fram á íslensku og ensku.

## Tenglar

* Vefsíða Betaníu, kristið samfélag
Verkalýðsfélag Hólmavíkur

**Verkalýðsfélag Hólmavíkur** var stofnað á Hólmavík árið 1934. Það mætti í fyrstu andstöðu ráðandi afla í þorpinu en vann að hagsmunum verkafólks og sjómanna á Hólmavík um áratuga skeið. Félagið gekk strax í upphafi í Alþýðusamband Íslands enda var Jón Sigurðsson erindreki sambandsins einn af frumkvöðlum að stofnun félagsins.  Félagið gekk síðar í Alþýðusamband Vestfjarða og sameinaðist öðrum félögum á Vestfjörðum árð 2002 í Verkalýðsfélag Vestfirðinga.

### Stofnun og starf
Verkalýðsfélag Hólmavíkur var stofnað 8. mars 1934 á Klossastöðum, en svo nefndist braggabygging í eigu Kaupfélags Steingrímsfjarðar á Hólmavík. Fyrsti formaður félagsins var Guðmundur Jónsson og með honum í stjórn voru Þorkell Jónsson, Jón Ottósson, Magnea Guðmundsdóttir og Guðbjörn Bjarnason. Guðmundur var helsti hvatamaður að stofnun félagsins og gegndi formennsku í níu ár.

Kaupfélagið var lengi helsti atvinnurekandinn á Hólmavík. Á fundinum þegar félagsstofnunin var rædd stóð kaupfélagsstjórinn upp og taldi enga þörf á slíkum félagsskap þar á staðnum. Þegar hann yfirgaf fundinn gengu margir með honum á dyr. Eftir sátu þeir sem kjarkinn höfðu, aðeins 6 eða 7 menn. Fljótlega sneru ýmsir til baka aftur inn á fundinn og félagið var stofnað. Að fjórum árum liðnum voru félagsmenn orðnir 138.

Á stofnfund Verkalýðsfélagins var mættur Jón Sigurðsson erindreki Alþýðusambands Íslands og aðstoðaði hann við fæðingu þess. Á þessum árum ferðaðist Jón um landið í erindum Alþýðusambandsins og vann að stofnun verkalýðsfélaga innan vébanda þess. Félagið á Hólmavík var fyrsta verkefni hans, eftir að hann réðst til alþýðusamtakanna. Kommúnistar sem réðu mörgum félögum á Norðurlandi létu félög sem þeir stjórnuðu oft sniðganga sambandið, en héldu uppi eigin sambandi, Verklýðssambandi Norðurlands. Félagsmenn á Hólmavík samþykktu strax aðild að Alþýðusambandinu sem var veitt 7. júní sama ár.

### Til liðs við ASV
Verkalýðsfélag Hólmavíkur gekk til liðs við Alþýðusamband Vestfjarða árið 1955 og stóð upp frá því að samningum á sjó og landi í samfloti við önnur félög á Vestfjörðum. Aukin útgerð og rækjuvinnsla varð til að styrkja byggð á Hólmavík undir lok tuttugustu aldar, ólíkt þróuninni á mörgum stöðum á Vestfjörðum. Verkalýðsfélag Hólmavíkur undir forystu Helga Ólafssonar frá árinu 1982 tók virkan þátt í samningagerð ASV. Félagið keypti hús undir starfsemi sína og opnaði skrifstofu árið 1985. Í kjölfarið óx virkni félagsins; haldið var upp á 1. maí ár hvert, félagið stóð fyrir námskeiðum af ýmsu tagi og þjónusta við félagsmenn jókst. Félagarnir á Hólmavík stóðu ásamt fjórum öðrum félögum innan ASV að sjö vikna verkfalli landverkafólks vorið 1997. Verkalýðsfélag Hólmavíkur var eitt af stofnfélögum Verkalýðsfélags Vestfirðinga árið 2002.

**Heimild um Verkalýðsfélag Hólmavíkur**

* Sigurður Pétursson. (2014). Vindur í seglum II. Saga Verkalýðshreyfingar á Vestfjörðum 2. bindi, Strandir og firðir 1931-1970.
Verkalýðsfélag Vestfirðinga

**Verkalýðsfélag Vestfirðinga**, stytt í **Verk Vest**, er stéttarfélag verkafólks, verslunarfólks, sjómanna og iðnaðarmanna á Vestfjörðum. Verk Vest tók til starfa 1. janúar 2002 með sameiningu 6 verkalýðsfélaga á Vestfjörðum. Næstu ár bættust fleiri verkalýðsfélög á Vestfjörðum í hópinn og nær starfssvæði félagsins frá Hólmavík og Drangsnesi kringum Vestfirði allt til Reykhólasveitar (utan Bolungarvíkur).

### Stofnun félagsins
Félögin sem stóðu að stofnun Verk Vest árið 2002 voru þessi: Verkalýðsfélagið Baldur á Ísafirði, Verkalýðs- og sjómannafélag Álftfirðinga í Súðavík, Verkalýðsfélag Hólmavíkur, Verkalýðsfélagið Skjöldur á Flateyri, Verkalýðsfélagið Brynja á Þingeyri og Verkalýðsfélagið Vörn á Bíldudal. 

Formlegur stofnfundur félagsins var haldinn í Alþýðuhúsinu á Ísafirði 21. sept. 2002 og höfðu þá 3 félög til viðbótar slegist í hópinn, Verkalýðsfélag Patreksfjarðar, Sveinafélag byggingamanna á Ísafirði og Verslunarmannafélag Ísafjarðar.

Á næstu árum bættust fleiri verkalýðsfélög á Vestfjörðum í hópinn: Verkalýðs- og sjómannafélag Tálknafjarðar, Verkalýðs- og sjómannafélagið Súgandi, Verkalýðs- og sjómannafélag Kaldrananeshrepps, Drangsnesi, Verkalýðs- og sjómannafélagið Grettir á Reykhólum og Sjómannafélag Ísfirðinga. Félagið nær til allra sveitarfélaga á Vestfjörðum, utan Bolungarvíkur. Þó eru verslunarmenn í Bolungvarvík meðlimir Verk Vest.

Verkalýðsfélag Vestfirðinga er aðili að Alþýðusambandi Íslands gegnum sérsambönd þess, Starfsgreinasamband Íslands, Landssamband íslenskra verslunarmanna, Sjómannasamband Íslands og Samiðn. 

### Starfsemi félagsins
Verk Vest starfrækir skrifstofur á Ísafirði og Patreksfirði. Skrifstofa félagsins þjónar jafnframt félagsmönnum Félags járniðnaðarmanna á Ísafirði (með þjónustusamningi við Verk Vest). Verk Vest á orlofshús við Flókalund í Vatnsfirði á Barðaströnd, að Svignaskarði í Borgarfirði, í Ölfusborgum við Hveragerði, á Illugastöðum í Fnjóskadal og á Einarsstöðum á Héraði. Orlofssjóður félagsins ræður auk þess yfir íbúðum í Kópavogi og Akureyri til afnota fyrir félagsmenn.

Verkalýðsfélag Vestfirðinga er eigandi Alþýðuhússins á Ísafirði sem byggt var 1934-1935. Þar er Ísafjarðarbíó til húsa.

Fyrsti formaður Verkalýðsfélags Vestfirðinga var Pétur Sigurðsson (1931-2017), sem jafnframt var forseti Alþýðusambands Vestfjarða.  Árið 2007 tók við formennsku í félaginu Finnbogi Sveinbjörnsson.

### Stjórn félagsins og nefndir 2025 - 2027
**Félagsstjórn:** Formaður: Finnbogi Sveinbjörnsson Hnífsdal, varaformaður: Bergvin Eyþórsson Selfossi, ritari: Guðrún S. Matthíasdóttir Ísafirði, gjaldkeri: Kolbrún Sverrisdóttir Ísafirði.  Til vara: Guðfinna B. Guðmundsdóttir Ísafirði, Artur Blazej Kowalczyk Reykhólahreppi, Ólafur Baldursson Ísafirði, Ómar Sigurðsson Spáni.   **Verslunardeild:** Margrét J. Birkisdóttir – formaður. **Sjómannadeild:** Sævar Gestsson – formaður.  **Iðnaðardeild:** Ingvar Þór Þorbergsson – formaður. **Matvæla- og þjónustudeild:**Gunnhildur B. Elíasdóttir Þingeyri – formaður.  **Opinber deild starfsmanna sveitafélaga og ríkisstofnana:** Hlynur S. Kristjánsson – formaður.

## Tilvísanir
Zazen

**Zazen** (坐禅) er japanskt orð sem þýðir „sitjandi hugleiðsla“ (Za = sitjandi, Zen = hugleiðsla). Zazen er hugleiðsluform sem er kjarninn í iðkun Zen, sem er form búddisma upprunin í Kína en þekktast í japanskri mynd. Japanska hugtakið fyrir hugleiðslu er 瞑想 (meisō), en zazen er notað yfir allar gerðir af sitjandi búddískri hugleiðslu.

Orðið Zen kemur frá sanskrít orðinu „Dhyana“, hugleiðsla *, sem þegar það kom til Kína varð að „Chán“ og síðar í Kóreu var það umritað hljóðfræðilega sem „Seon“ og barst að lokum til Japans, þar sem umritun þess er núverandi orð Zen. Á Vesturlöndum hugtakið langoftast notað  í þessari japönsku útgáfu.

## Ætluð áhrif
Líkur eru á að zazen bæti geðheilsu með því að bæta almenna vellíðan, vinna gegn streitu og minnki svefnþörf. Zen búddistar álíta einnig að zazan geti leitt til satori, uppljómunar. 

## Iðkun

Zazen er einbeitingaræfing sem má fremja á mismuni hátt. Zazen er oftast iðkað í sitjandi stöðu en það er hægt að iðka zazen í öðrum stellingum. 

### Algengar sitjandi stellingar

* Lótus (eða „fullur lótus“): hægri fótur hvílir á vinstra læri og öfugt.

* Hálfur lótus: annar fótur á gagnstæðu læri, hinn undir gagnstæðu læri.

* Fjórðungs lótus: annar fótur á gagnstæðu kálfanum, hinn undir.

* „Búrmískur“: fæturnir hvíla á gólfinu og benda að gagnstæðu hné. Annar ökklinn fyrir framan hinn.

* Seiza: maður „situr á hnjánum“.

* Sitjandi á stól: bakið er ekki hallað að bakinu, fæturnir á gólfinu. 

Í öllum sitjandi stellingum er bakið haldið beint og hendurnar í kjöltu, vinstri höndin er sett í hægri, með lófana upp, og þumalfingursoddarnir snertast þannig að sporöskjulag myndast á milli þumalfingrarna og lófans 

## Hagnýt ráð
Það er mjög mikilvægt að vera kyrr á meðan á zazen stendur og ekki klóra sér eða breyta sitjandi stöðu.

„Auðveldasta“ æfingin, sem venjulega er ráðlögð fyrir byrjendur, er að telja andardráttinn; telja „einn“, næsta útöndun sem „tvo“ og svo framvegis. Þegar talið hefur verið upp að tíu er byrjað upp á nýtt frá einum. Það er hægt að smám saman auka erfiðleikastigið með því að skipta yfir í að telja aðeins útöndunina, ekki telja heldur bara fylgja andardrættinum, eða bara vera meðvitaður (sem kallast shikan-taza á japönsku).

## Zazen á Íslandi
Trúfélagið Zen á Íslandi, Nátthagi stundar Zazenhugleiðslu. Félagið fylgir hefð Sótó zen

## Tilvísanir
Catherine Connolly

**Catherine Martina Ann Connolly** (f. 12. júlí 1957) er írsk stjórnmálakona og núverandi forseti Írlands.

Hún hefur verið þingmaður (Teachta Dála) fyrir kjördæmi í Vestur-Galway frá þingkosningunum á Írlandi árið 2016. Hún var jafnframt forseti þingnefndar um írska tungu, írskumælandi héruð og eyjarnar frá 2017 til 2020 og borgarstjóri Galway frá 2004 til 2005.

Connolly var varaforseti írska þingsins frá júlí 2020 til nóvember 2024.

## Stjórnmálaferill í Galway
Connolly var kjörin í borgarstjórn Galway í fyrsta sinn í júní árið 1999 í vesturkjördæmi borgarinnar og síðan endurkjörin í austurkjördæmi hennar árið 2004. Sama ár var hún kjörin borgarstjóri Galway.

Connolly sagði sig úr írska Verkamannaflokknum árið 2006, þegar henni var neitað um sæti á kosningalista flokksins með Michael D. Higgins í Vestur-Galway. Hún bauð sig sjálfstætt fram í þingkosningum Írlands árið 2007 og hlaut rúmlega 2.000 atkvæði. Systir hennar, Colette, sem er nú borgarfulltrúi í Galway, var kjörin í borgarstjórn Galway í hennar stað þegar Connolly var kjörin á þing.

## Ferill í landsmálum
Connolly bauð sig fram á þing árið 2011 í Vestur-Galway en tapaði fyrir Seán Kyle, frambjóðanda Fine Gael, með aðeins 17 atkvæðum. Hún fór fram á fulla endurtalningu sem lauk fjórum dögum síðar en breytti ekki niðurstöðunni.

Connolly var kjörin á þing fyrir kjördæmið í Vestur-Galway í þingkosningum Írlands árið 2016. Í jómfrúarræðu sinni gagnrýndi hún umhverfis-, samfélags- og sveitarstjórnarráðherrann Alan Kelly fyrir heimilisleysiskreppu á Írlandi Connolly sat í ríkisreikninganefnd þingsins og var forseti þingnefndar um um írska tungu, írskumælandi héruð og írsku eyjarnar.

Connolly var endurkjörin í þingkosningum Írlands árið 2020. Hún var kjörin varaforseti írska þingsins (Leas-Cheann Comhairle) þann 23. júlí 2023 í óvæntum sigri gegn frambjóðanda Fine Gael, Fergus O'Dowd, og var fyrsta konan til að gegna því embætti.

Connolly bauð sig sjálfstætt fram í forsetakosningum Írlands árið 2025. Hún naut stuðnings helstu vinstriflokka Írlands, þar á meðal Sinn Féin, Jafnaðarmannaflokksins, Verkamannaflokksins, Fólksins á undan hagnaði, Græningja og Samstöðu. Connolly vann afgerandi sigur í kosningunum þann 25. október 2025 með 64 prósentum atkvæða.

## Einkahagir
Connolly er upphaflega frá Shantalla en hefur búið í Claddagh frá árinu 1988. Hún er gift og á tvö börn. Hún er lögmaður en hefur einnig starfað sem klínískur sálfræðingur í Ballinasloe, Galway og Connemara. Connolly talar írsku reiprennandi.

## Tilvísanir
Magdalena Margrét Sigurðardóttir

**Magdalena Margrét Sigurðardóttir** (26. september 1934 – 16. maí 2022) var íslenskur þingmaður. Hún sat á þingi sem varaþingmaður Framsóknarflokksins fyrir Vestfjarðakjördæmi á árunum 1984 til 1987. Utan þingmennskunar starfaði hún við menntamál, lengst af við Menntaskólann á Ísafirði.

Eiginmaður Magdalenu var Oddur Pétursson, skíðagöngumaður og Ólympíufari. Saman áttu þau 7 börn.

## Tilvísanir
Háskólasetur Vestfjarða

**Háskólasetur Vestfjarða** er sjálfstæð menntastofnun á Ísafirði sem býður upp alþjóðlegt nám á meistarastigi, íslenskunámskeið, fjarnámsþjónustu ásamt annari þjónustu og samstarf við menntastofnanir á háskólastigi, innlendis og erlendis.

Háskólasetrið var stofnað árið 2005 og tók til starfa í janúar 2006.

## Tilvísanir

## Tenglar
Opinber vefsíða
No Borders Iceland

**No Borders Iceland** er hluti af alþjóðlegu neti sjálfstæðra samtaka sem berjast gegn brottvísun flóttamanna.

## Uppruni samtakanna
No Borders samtökin á Íslandi voru stofnuð stuttu eftir að hópur aðgerðasinna hljóp út á flugbrautina í Keflavík til að stöðva brottvísun flóttamannsins Paul Ramses árið 2008. Eftir að hafa fengið alþjóðlega vernd á Íslandi sagði Paul aðgerðasinnanna hafa bjargað lífi sínu.  

Með þessu varð Paul eini umsækjandinn á tuttugu ára tímabili, frá 1988 til 2008, sem fékk stöðu flóttamanns á Íslandi.

## Starfsemi
Samtökin halda úti starfsemi af ýmsum toga, svo sem mótmælaherferðum, samstöðufundum, beinum aðgerðum, samfélagskvöldverðum, tónleikahaldi, fyrirlestrum, fræðsluefni, veitingu umsagna vegna lagabreytinga sem snúa að útlendingum, greinaskrifum og annars konar framtaki. 

### Mótmæli gegn brottvísunum
No Borders Iceland hefur frá stofnun staðið að mótmælum gegn brottvísun flóttamanna, fjöldi mótmælafunda síðustu ára hleypur á marga tugi, þar koma fyrir mál sem snúa að einstaklingum, fylgdarlausum börnum, fjölskyldum og fleiri hópum. Þar má nefna mál Yazans Tamimi, Oscar Anders Bocanegra Florez og Eze Henry Okafor.

### Samvinna með flóttamönnum
Ein helsta hugsjón samtakanna gengur út á valdeflingu flóttamanna og þátttöku í réttindabaráttu þeirra. Auk þeirra aðgerða sem samtökin standa sjálf fyrir hafa þau gjarnan stutt við aðgerðir sem til voru komnar af frumkvæði flóttamannanna sjálfra. Þar má nefna Samstöðutjaldið á Austurvelli þar sem þrýst var á stjórnvöld að standa við gefin loforð um fjölskyldusameining Palestínamanna. Sú mótmælaherferð stóð yfir frá desember 2023 til apríl 2024. 
### Tónleikahald
Samtökin standa að tónleikaröðinni *Tónleikar gegn landamærum* og árlegu tónlistarhátíðinni *Hátíð gegn landamærum.* Páll Óskar og heimsfræga rússneska pönkhljómsveitin Pussy Riot eru meðal þeirra sem hafa troðið upp í tónleikaröðinni.

## Tilvísanir
Skytturnar

„**Skytturnar**“ getur átt við eftirfarandi:

* Íslensku kvikmyndina Skytturnar (1987)
* Akureyrsku hljómsveitina Skytturnar (1998-2005 / 2011-13)
* Bók Alexandre Dumas eldri, Skytturnar þrjár, er líka stundum kölluð „Skytturnar“.
MrBeast

**James Stephen Donaldson** (fæddur 7. maí 1998), betur þekktur sem **MrBeast**, er bandarískur skemmtikraftur. Donaldson heldur úti YouTube-rás undir nafninu MrBeast, en sú rás hefur flesta áskrifendur af öllum rásum á YouTube.

## Tilvísanir
Stórforeldri

**Stórforeldri**, **afaforeldri** eða einfaldlega **afi og amma**, er foreldri foreldra þess einstaklings sem miðað er við, ýmist móður eða föður. Á íslensku nefnist faðir foreldris þess einstaklings „afi“ en móðir hans „amma“. Sérhver lífvera sem verður til við kynæxlun og er ekki erfðafræðilegur blendingur á fjögur stórforeldri, átta langforeldri (langömmur og langafa), sextán langalangforeldri (langalangömmur og langalangafa) og svo framvegis. Í gegnum mannkynssöguna hefur fjöldi þeirra einstaklinga sem lifa nógu lengi til að verða stórforeldri aukist, án þess að ástæður aukins langlífis séu með öllu ljósar. Ein afleiðing þess er að með því að þrjár kynslóðir lifa samtíða, í stað tveggja áður, varðveitast upplýsingar betur sem annars hefðu glatast, til dæmis upplýsingar um vatnsból á þurrkatímum.

Í tilvikum þar sem foreldrar eru ekki til staðar eða geta ekki hugsað um barn sitt (til dæmis af fjárhagsástæðum, vegna hjúskaparstöðu, veikinda eða dauða) gerast stórforeldrar oft umönnunaraðilar. Í hefðbundnum samfélögum hafa stórforeldrar oft skilgreint hlutverk í uppeldi og umönnun barnabarna. Í læknisfræðilegum skilningi er stórforeldri annars stigs ættingi barnabarna sinna þar sem 25% erfðamengis þeirra skarast.

## Tilvísanir
Hrafn Splidt Þorvaldsson

**Hrafn Splidt Þorvaldsson** (f. 20 júní 2000) er viðskiptafræðingur og formaður Sambands Ungra Framsóknarmanna. Hann hefur verið virkur í flokknum síðan 2021. Einnig hefur hann setið í málefnanefnd Framsóknar og stjórn Kjördæmasambands Framsóknar í Reykjavík.

Hann var í 13. sæti á lista Framsóknar í Reykjavíkurkjördæmi norður í alþingiskosningum 2024.

## Tilvísanir
Elín Karlsdóttir

Elín Karlsdóttir (f. 30. nóvember 2005) er varaformaður Sambands Ungra Framsóknarmannahttps://www.visir.is/g/20252786751d/mosfellingur-hja-straeto-leidir-unga-fram-soknar-menn. Hún hefur verið virk í flokknum síðan 2024. Einnig er hún ritari Vöku, félags lýðræðissinnaðra stúdenta. https://www.visir.is/g/20252720490d/kristofer-breki-nyr-for-madur-voku

Hún var meðlimur í Gettu betur-liði FSu sem komst í úrslit keppninnar árið 2023. 

Árið 2025 keppti hún til úrslita í Músíktilraunum undir nafninu Elín Óseyri. 

## Tilvísanir
Máni Pétursson

**Þorkell Máni Pétursson** ( fæddur í Reykjavík 21.desember 1976.)

Máni Pétursson er umboðsmaður, fjölmiðlamaður og rithöfundur. Hann starfaði á útvarpstöðinni X977 frá 1997 til 2023, lengst af með útvarpsþáttinn Harmageddon ásamt Frosta Logasyni.

Máni hefur einnig starfað við lýsingar á knattspyrnuleikjum á sjónvarpsstöðinni Sýn. 

Máni Pétursson er eigandi umboðs og viðburðar skrifstofunnar Paxal. Þar sem hann hefur verið umboðsmaður fyrir Tónlistarmenn eins og Friðrik Dór, GDRN, Mínus, Jón Jónsson, Dikta og IceGuys.

Hann gaf út bókina "Þú þarft ekki að vera svo mikill aumingi"  árið 2022 

Í febrúar 2024 var Þorkell Máni kosinn í stjórn Knattspyrnusambands Íslands 

Máni er einn þekktasti stuðningsmaður Leeds United á Íslandi.

## Tilvísanir
Jake Gyllenhaal

**Jacob Benjamin Gyllenhaal** ( JIL-ən-hawl, Sænska: [ˈjʏ̂lːɛnˌhɑːl]; fæddur 19. desember 1980) er bandarískur leikari sem hefur bæði leikið í sjónvarpi og leikhúsi í meira en þrjátíu ár. Hann er fæddur í Gyllenhaal-fjölskylduna og er sonur kvikmyndaleikstjórans Stephen Gyllenhaal og handritshöfundarins Naomi Foner. Hann er yngri bróðir leikkonunnar Maggie Gyllenhaal. Hann byrjaði að leika ungur en fyrsta hlutverkið hans var í *City Slickers* (1991), og síðan í kvikmyndum föður síns *A Dangerous Woman* (1993) og *Homegrown* (1998). Brautryðjandi hlutverk hans voru Hómer Hickam í ævisögunni October Sky (1999) og unglingur í spennumyndinni *Donnie Darko* (2001). Gyllenhaal byrjaði að leika í stærri kvikmyndum með aðalhlutverki eins og The Day After Tomorrow árið 2004.

Gyllenhaal lék Jack Twist í rómantísku drama mydninni Brokeback Mountain eftir Ang Lee árið 2005, fyrir það hlaut hann BAFTA-verðlaun og var tilnefndur til Óskarsverðlauna. Ferill hans hélt áfram að þróast með aðalhlutverkum í spennumyndinni *Zodiac* (2007), rómantísku gamanmyndinni *Love & Other Drugs* (2010), og vísindaskáldsögunni *Source Code* (2011). Frekari lof komu með hlutverkum hans í spennumyndum Denis Villeneuve, *Prisoners* (2013) og *Enemy* (2013), og hann fékk tilnefningar til BAFTA-verðlauna fyrir besta leikara í aðalhlutverki fyrir frammistöðu sína sem blaðamaður í *Nightcrawler* (2014) og rithöfundur í *Nocturnal Animals* (2016). Tekjuhæstu myndir hans komu frá Marvel heiminum, ofurhetju myndinni *[[Spider-Man: Far From Home]]* (2019), þar sem hann lék Mysterio. Eftir að hafa leikið aukahlutverk í drama myndinni *Wildlife* (2018), lék Gyllenhaal í spennumyndum, þar á meðal kvikmyndunum *The Guilty* (2021), *Ambulance* (2022) og *Road House* (2024), auk seríunnar *Presumed Innocent* (2024).

## Tilvísanir
Áreyri

**Áreyrar** eru flatlendar og breiðar sléttur sem myndast þegar ár hægja á sér og setja niður sand, möl og aur sem þær hafa borið með sér. Þetta gerist oft þar sem ár renna út á flatara land. Þá fellur efnið til botns og myndar eyrar, sem eru eins konar sand- og malarsléttur. Stórar áreyrar má sjá við ár eins og Þjórsá, Jökulsá á Fjöllum og Skeiðará og raunar allar ár bæði stórar og smáar. Í stuttu máli eru áreyrar svæði sem myndast úr framburði áa þegar straumhraðinn minnkar.
Akrótírí og Dekelía

**Akrótírí og Dekelía**, formlega **Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia** (**SBA**), eru bresk yfirráðasvæði sem samanstanda af tveimur aðskildum svæðum á eyjunni Kýpur. Svæðin, sem innihalda breskar herstöðvar og mannvirki, hafa verið undir stjórn Breta frá árinu 1960 samkvæmt Guarantee-sáttmálanum sem var undirritaður af Bretlandi, Kýpur, Grikklandi og Tyrklandi.

## Tilvísanir
Episkopi Cantonment

**Episkopi Cantonment** (gríska: **', [[tyrkneska]]: **') er höfuðstaður Akrótírí og Dekelíu, bresks yfirráðasvæðis á eyjunni Kýpur. Byggðin er staðsett í norðvesturhluta Akrótírí.

## Tilvísanir
Sumartími Mið-Evrópu

**Sumartími Mið-Evrópu** (enska: *Central European Summer Time*, skammstafaður *CEST* eða *CEDT*) er sumartími sem er notaður í Evrópulöndum sem fylgja Mið-Evróputíma. Hann er tveimur klukkustundum á undan samræmdum heimstíma (UTC) og er því oft skrifaður UTC+02:00. Það er sami tími og er notaður í Austur-Evróputíma (EET) og Mið-Afríkutíma (CAT).

Sumartími Mið-Evrópu er tímabelti fyrir eftirfarandi lönd/svæði:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (Bretland)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (ekki á Kanaríeyjum)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir
Austur-Evróputími

**Austur-Evróputími** (enska: *Eastern European Time*, skammstafaður *EET*) er tímabelti sem er notað í austurhluta Evrópu. Hann er tveimur klukkutímum á undan samræmdum heimstíma (UTC) og er því skrifaður UTC+02:00. Á sumrin er notast við Sumartíma Austur-Evrópu (UTC+03:00).

Nokkur Afríkulönd nota einnig UTC+02:00 allt árið, þar sem sá tími kallast Mið-Afríkutími þó Egyptaland og Líbía nota EET. Fjölmennasta borgin í þessu tímabelti er Kaíró, en fjölmennasta borgin í Evrópu er Kænugarður.

Austur-Evróputími er tímabelti fyrir eftirfarandi lönd/svæði:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Tilvísanir

## Sjá einnig
* Sumartími Austur-Evrópu
Sumartími Austur-Evrópu

**Sumartími Austur-Evrópu** (enska: *Eastern European Summer Time*, skammstafaður *EEST*) er sumartími sem er notaður í Evrópulöndum sem fylgja Austur-Evróputíma. Hann er þrem klukkustundum á undan samræmdum heimstíma (UTC) og er því oft skrifaður UTC+03:00. Það er sami tími og er notaður í Austur-Afríkutíma (EAT) og Moskvutíma (MSK).

Sumartími Austur-Evrópu er tímabelti fyrir eftirfarandi lönd/svæði:
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (allt árið)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (allt árið)
* 

## Tilvísanir
Jón Jónsson Strandfjeld

**Jón Jónsson Strandfjeld**, **Jón Strandfjeld** eða **Jón Bassi** (1851–1942) var íslenskur sjómaður, kennari og skáld. Hann er þekktur úr fleiri sögnum og atvikssögum.

## Ævi
Jón Jónsson fæddist 22. september 1851 á Bassastöðum í Steingrímsfirði. Faðir hans, Jón Jónsson Vermundssonar, var bóndi á Bassastöðum frá 1847 til 1864, síðan á Klúku í Bjarnarfirði og seinna húsmaður í Gautshamri; móðir hans, Guðbjörg Jónsdóttir (fædd 1826), var dóttir Jóns Björnssonar, aðstoðarprests í Tröllatungu.

Viðurnefnið Bassi fékk hann frá fæðingarstað Bassastaðir, en sjálfur nefndi hann sig Strandfjeld á fullorðinsárum.

Sem ungur maður fór hann í siglingar, en seinna varð hann drykkfelldur og vann stundum í sjóróðri eða sem kennari. Atvikssaga segir um framkomu Jóns í Ísafirði árið 1903. Sumarið 1912 var hann samferðamaður Þórbergs Þórðarsonar rithöfunds, sem seinna skrifaði um hann (sjá undirkafli um bókmenntir).

Veturinn 1909/1910 var Jón Jónsson Strandfjeld heimiliskennari á Gilsbrekkum. Frá 1911 til 1923 var hann barnakennari í Kaldrananeshreppi. Hann taldist vera góður en strangur kennari.

Einu sinni villtist hann á ferð milli Kaldrananess og Bæjar á Selströnd í norðanbyl, en bjargaðist; sagnir um þennan atburð eru ósammála um árið.

Jón Jónsson Strandfjeld varð háaldraður, blindur á síðustu árin og dó 31. desember 1942.

## Skáld og sagnaþulur
Ekki mikið er varðveitt af skáldskap Jóns. Hann orti bl.a. formannsvísu um Guðmon Guðnason frá Kolbeinsvík í Árneshreppi, en kvað einnig um Ísafjörð, um fisk og um aldur hans er hann var sextugur.

Jón Jónsson Strandfjeld var einnig sagnaþulur; Hannes Jónsson, bóndi á Hleiðargarði í Eyjafirði, skrifaði niður að minnsta kosti fimm sögur eftir hann, þar á meðal sögu um draum Jóns eftir drukknun Alberts, bróður Jóns, og sögu um drauginn Bessa.

## Bókmenntir
* Jón Strandfjeld, þáttur í: Þórbergur Þórðarson: *Ólíkar persónur. Fyrstu ritverk í óbundnu máli 1912–1916*, Reykjavík 1976
* lýsing Jóns og frásögn um Jón Strandfjeld og Sólon í Slunkaríki (kafli: „Vestfirzkir aðalsmenn“), í: Þórbergur Þórðarson: *Íslenskur aðall*, 1938

## Tilvísanir
Fáni Líberíu

**Fáni Líberíu** er þjóðfáni Líberíu í Vestur-Afríku. Fáninn hefur ellefu rauðar og hvítar þverrendur og hvíta stjörnu á bláum feldi í einu horninu. Rendurnar tákna þá ellefu sem undirrituðu Sjálfstæðisyfirlýsingu Líberíu, og stjarnan táknar fyrsta afríska lýðveldið. Fáninn er mjög líkur bandaríska fánanum, sem endurspeglar þá staðreynd að Líbería var stofnuð af fyrrum þrælum frá Bandaríkjunum og Karíbahafi.

Fáninn var lögfestur 24. ágúst 1847.

## Tilvísanir
Miðbær þéttbýlis

**Miðbær þéttbýlis** er landfræðileg miðja þess eða hjarta viðskipta, menningar og stjórnsýslu. Miðbærinn er einnig oft það svæði þar sem þéttbýlismyndunin hófst og þar eru því iðulega elstu byggingarnar og aðrar menningarminjar. Í breskri ensku er miðbær jafngildi hugtaksins *city centre*, í frönsku *centre-ville* og *stadtzentrum* í þýsku. Í bandarískri ensku er hugtakið *downtown* venjulega notað. Hugtakið viðskiptamiðja, sem er oft skammstafað CBD út frá ensku orðunum *central business district,* er stundum notað sem jafngildi hugtaksins miðbær (e.: city centre).   

## Tilvísanir
Pilibhit-tígursfriðlandið

**Pilibhit-tígursfriðlandið** er staðsett í Terai-héraði í Uttar Pradesh á Indlandi. Það var stofnað sem friðland fyrir tígur árið 2014 og nær yfir um það bil 730 ferkílómetra svæði og nær yfir héruðin Pilibhit og Shahjahanpur. Friðlandið er hluti Terai, mikilvægu búsvæði sem tengir Indland og Nepal með fjölbreyttum gróðri og dýralífi. Landslag Pilibhit, sem liggur að Sharda-ánni í norðaustri og Ghaghara-ánni í suðvestri, einkennist af gróskumiklum skógum, háu graslendi, mýrum og frjósömum flóðasléttum.

Friðlandið, sem er heimili hins tignarlega Bengal-tígurs, hefur einnig hlébarða, mýrardýr, villisvín og meira en 300 fuglategundir, sem gerir það að griðastað fyrir áhugamenn um dýralíf og fuglaskoðara. Einstök blanda Pilibhit af skógum og votlendi býður upp á kjörið búsvæði fyrir tígrisdýr og önnur stór spendýr. Árið 2020 var það heiðrað með „TX2-verðlaununum“ fyrir að tvöfalda tígurstofn sinn á áratug.

## Tilvísanir
Stella Blómkvist

**Stella Blómkvist** er dulnefni á rithöfund sem skrifar skáldaðar glæpasögur um samnefndan lögfræðing.

Fyrsta bókin um Stellu Blómkvist kom út árið 1997 og hafa 12 bækur komið út síðan þá, síðast árið 2022.

Árið 2017 kom út sjónvarpsþáttaröð byggð á bókunum um Stellu Blómkvist þar sem Heiða Rún Sigurðardóttir fer með aðalhlutverk. Önnur sería kom út árið 2021.

## Bækur
* Morðið í Stjórnarráðinu (1997)
* Morðið í Sjónvarpinu (2000)
* Morðið í Hæstarétti (2001)
* Morðið í Alþingishúsinu (2002)
* Morðið í Drekkingarhyl (2005)
* Morðið í Rockville (2006)
* Morðið á Bessastöðum (2012)
* Morðið í Skálholti (2015)
* Morðið í Gróttu (2017)
* Morðið í Snorralaug (2019)
* Morðið í Háskólabíó (2020)
* Morðið við Huldukletta (2021)
* Morðið í Öskjuhlíð (2022)

## Tilvísanir
Elín Þóra Elíasdóttir

**Elín Þóra Elíasdóttir** (fædd 7. júní 1992) er íslenskur badminton spilari.

Elín náði undanúrslitum Iceland International 2009 og var í öðru sæti 2012 með leikfélaga sínum Helga Jóhannessyni. Hún tapaði í úrslitaleiknum gegn Chou Tien-chen og Chiang Mei-hui. 2013 vann hún Íslandsmeistaramótið í kvenkyns tvíliðaleik með Rakeli Jóhannesdóttur.

## Heimildir
BBC Home Service

**BBC Home Service** var bresk útvarpsstöð sem sendi út frá 1939 til 1967, þegar BBC Radio 4 tók við af henni.

Frá upphafi 3. áratugar 20. aldar hafði BBC sent út á tveimur stöðvum: BBC National Programme og BBC Regional Programme. Þegar síðari heimsstyrjöld braust út 1. september 1939 voru stöðvarnar sameinaðar svo óvinaflugvélar gætu ekki notað útsendingarnar sem leiðsögutæki. Héraðsstöðvarnar tóku smám saman við útsendingum vegna hættunnar á því að Lundúnastöðin yrði fyrir loftárásum, en á samræmdum rásum. Nýja stöðin fékk nafnið *Home Service* („heimaþjónustan“) og sendi út dagskrá frá 7 um morguninn til 00:15 eftir miðnætti með fréttatíma klukkan 7:00, 8:00, 13:00, 18:00, 21:00 og á miðnætti.

Eftir að stríðinu lauk voru héraðsstöðvarnar endurreistar á eigin tíðni og BBC Light Programme stofnuð um skemmtidagskrá, meðan talútvarp, útvarpsleikrit og klassísk tónlist voru áfram send út á *Home Service*. Sumir skemmtiþættir héldu þó áfram á *Home Service*. Gamanþættirnir *[[The Goon Show]]* voru til dæmis sendir þar út frá 1951 til 1960. *Home Service* skiptist í sjö svæðisbundnar tíðnir. Árið 1967 tók BBC Radio 4 við útsendingum á þessum tíðnum.

## Tilvísanir
Líberíudalur

**Líberíudalur** er opinber gjaldmiðill Líberíu frá 1947. Áður var líberíudalur gjaldmiðill landsins frá 1847 til 1907, en hann var festur við bandaríkjadal. Árið 1907 tók Líbería upp breskt vesturafríkupund sem var fest við breskt pund. Eftir 1937 var bandaríkjadalur notaður samhliða innlendum gjaldmiðlum, en flótti fólks með bandaríkjadali frá landinu eftir valdarán 1980 olli gjaldeyrisskorti.

Líberíudalur skiptist í 100 sent. Einn bandaríkjadalur kostar nú um 190 líberíudali.

## Tilvísanir
Leikfélag Mosfellssveitar

**Leikfélag Mosfellssveitar** er áhugaleikfélag sem er með aðsetur í Bæjarleikhúsinu við Þverholt í Mosfellsbæ.

Það var sett á laggirnar árið 1976 og hefur verið virkur hluti af menningarlífi bæjarins síðan. Það setur reglulega upp hinar ýmsu leiksýningar, svo sem söngleiki, farsa, og kvöldskemmtanir, ásamt því að taka þátt í ýmsum bæjarviðburðum á borð við 17. júní og Í túninu heima.

Allan ársins hring eru haldin skapandi listnámskeið fyrir börn á öllum aldri í Bæjarleikhúsinu undir nafninu Leikgleði.

Leikfélagið er aðildarfélag í Bandalagi íslenskra leikfélaga. Árið 2015 var *Ronja Ræningadóttir* í uppsetningu leikfélagsins valin Athyglisverða áhugaleiksýningin af dómnefnd Þjóðleikhússins.

## Saga
Leikfélag Mosfellssveitar var stofnað 8. nóvember 1976. Hafði það þá aðsetur í Hlégarði.

Leikfélagið sýndi fyrst sýningu í Bæjarleikhúsinu árið 1994. Hafði byggingin fram að því verið áhaldahús bæjarins en félagsmenn leikfélagsins unnu hart að því að gera það upp og sýningarhæft. Sætin fengu þau notuð úr Tjarnarbíói. 

## Tilvísanir
Ægisdætur

**Ægisdætur** eru níu dætur jötunsins Ægis og ásynjunar Ránar úr norrænni goðafræði. Foreldrar þeirra eru persónugervingar hafsins og þær eru persónugervingar aldnanna. Í Snorra-Eddu eru nefndar: Himinglæva, Dúfa, Blóðughadda, Hefring, Uðr, Hrönn, Bylgja, Bára, Kólga.
## Tilvísanir
Japetos (tungl)

**Japetos** er ysta stóra tungl Satúrnusar. Það er um það bil 1.469 km í þvermál, sem gerir það að þriðja stærsta tungli Satúrnusar og ellefta stærsta tungli sólkerfisins. Það er nefnt eftir títaninum Japetosi. Tunglið var uppgötvað árið 1671 af Giovanni Domenico Cassini. 

Japetos er að mestu myndað úr ís sem gefur því lítinn þéttleika. Það hefur mörg einkenni, eins og mikinn mun á milli dökka hvelsins og bjarta hvelsins og mikinn fjallgarð sem nær yfir þrjá fjórðunga af tunglinu.
Arndís Þórarinsdóttir

**Arndís Þórarinsdóttir** (f. 1982 í Reykjavík) er íslenskur rithöfundur og þýðandi. Hún er með BA gráðu í almennri bókmenntafræði frá Háskóla Íslands, MA gráðu í leikritun frá Goldsmiths College, University of London og MA gráðu í ritlist frá Háskóla Íslands. Hún hefur starfað sem blaðamaður og gagnrýnandi og sem deildarstjóri á Bókasafni í Kópavogs. 

## Ritverk
* *Játningar mjólkurfernuskálds* (2011)
* *Lyginni líkast* (2013)
* *Gleraugun hans Góa* (2015)
* *Nærbuxnaverksmiðjan* (2018)
* *Galdraskólinn* (2019)
* *Nærbuxnanjósnararnir* (2019)
* *Innræti* (2020)
* *Blokkin á heimsenda* með Huldu Sigrúnu Bjarnadóttur (2020)
* *Arfurinn* (2020)
* *Nærbuxnavélmennið* (2020)
* *Bál tímans* (2021)
* *Kollhnís* (2022)
* *Mömmuskipti* með Huldu Sigrúnu Bjarnadóttur (2023)
* *Morð og messufall* með Huldu Sigrúnu Bjarnadóttur (2025)

## Þýðingar
* J.R.R. Tolkien: *Bjólfskviða: Forynjurnar og fræðimennirnir* (2013)
* Rosie Banks: *Hulduheima-serían* (2017-2020)
* Tove Jansson: *Dúkkuhúsið í Smásögur heimsins. Evrópa* (2020)

## Viðurkenningar
*2013: Norrænu barnabókaverðlaunin, tilnefning: *Játningar mjólkurfernuskálds*
*2019: Íslensku bókmenntaverðlaunin, tilnefning í flokki barna- og ungmennabóka: *Nærbuxnanjósnararnir*
*2020: Íslensku bókmenntaverðlaunin, tilnefning í flokki skáldverka: *Innræti*
*2020: Barnabókaverðlaun Guðrúnar Helgadóttur: *Blokkin á heimsenda*
*2020: Íslensku bókmenntaverðlaunin, í flokki barna- og ungmennabóka: *Blokkin á heimsenda*
*2021: Barnabókaverðlaun Reykjavíkur, tilnefning: *Blokkin á heimsenda*
*2021: Barna- og unmennabókaverðlaun Norðurlandaráðs, tilnefning: *Blokkin á heimsenda*
*2021: Íslensku bókmenntaverðlaunin, tilnefning í flokki barna- og ungmennabóka: *Bál tímans*
*2022: Barnabókaverðlaun Reykjavíkur, tilnefning í flokki bóka frumsaminna á íslensku: *Bál tímans*
*2022: Barna- og unmennabókaverðlaun Norðurlandaráðs, tilnefning: *Bál tímans*
*2022: Íslensku bókmenntaverðlaunin, í flokki barna- og ungmennabóka: *Kollhnís*
*2022: Bóksalaverðlaunin í flokki íslenskra barna- og ungmennabóka, 2. sæti: *Kollhnís*
*2023: Fjöruverðlaunin í flokki barna- og ungmennabóka: *Kollhnís*
*2023: Barnabókaverðlaun Reykjavíkurborgar í flokki frumsaminna verka: *Kollhnís*
*2023: Barna- og unglingabókaverðlauna Norðurlandaráðs, tilnefning: *Kollhnís*
*2023: Íslensku bókmenntaverðlaunin, tilnefning í flokki barna- og ungmennabóka: *Mömmuskipti*
*2023: Barnabókaverðlaun Reykjavíkur, tilnefning í flokki frumsaminna skáldverka: *Mömmuskipti*
*2023: Bóksalaverðlaunin í flokki íslenskra- barna og ungmennabóka, 3. sæti: *Mömmuskipti*
*2024: Þýsku barnabókaverðlaunin (Deutschen Jugendliteraturpreis), tilnefning í flokki skáldverka fyrir börn: *Blokkin á heimsenda*

## Tilvísanir
Teþys (tungl)

**Teþys** er fimmta stærsta tungl Satúrnusar og er 1.060 km að þvermáli. Það var uppgötvað af Giovanni Domenico Cassini árið 1684 og er nefnt eftir Teþys úr grískri goðafræði.

Teþys hefur 0,98 g/cm3 í þéttleika, er lægst af öllum stóru tunglunum í Sólkerfinu, sem gefur til kynna að það sé gert úr vatnsís með aðeins lítinn hluta úr bergi. Yfirborð Teþysar er mjög bjart, næstbjartasta tungl Satúrnusar á eftir Enkeladusi.

Teþys hefur mikið af gígum og skurðum. Stærsti gígurinn, Ódysseifur, er um 400 km í þvermál. Lítill hluti yfirborðsins er þakið sléttum sem geta verið tengdar við lághitaeldstöð. Líkt og önnur tungl Satúrnusar myndaðist Teþys úr gas- og rykdiski sem umkringdi Satúrnus fljótlega eftir myndun þess.

Teþys hefur verið skoðað af nokkrum geimförum, þar á meðal *[[Pioneer 11]]* (1979), *[[Voyager 1]]* (1980) og *[[Voyager 2]]* (1981). En geimfarið sem hefur skoðað Teþys mest er *[[Cassini–Huygens|Cassini-Huygens]]*, í umfangsmikli ferð sinni til kerfis Satúrnusar (2004-2017).
Monika Helgadóttir

**Monika Helgadóttir**, einnig þekkt sem **Monika á Merkigili**, fæddist 25. nóvember 1901 í Skagafirði. Hún var bóndi á Merkigili og drifkrafturinn í því að láta byggja brú á Merkigili. Líf hennar er umfjöllunarefnið í bókinni *Konan í dalnum og dæturnar sjö* eftir Guðmund G. Hagalín sem kom út árið 1954. Monika dó árið 1988.

## Líf
Monika fæddist á Árnastöðum í Lýtingsstaðahreppi en foreldrar hennar voru Helgi Björnsson og Margrét Sigurðardóttir. Hún var sjöunda af tíu börnum og var þekki fyrir dugnað sinn. Ellefu ára gömul fór hún að vinna að heiman á sumrin við að heyja á nálægum bæjum.

Sem ung kona ferðaðist hún til Reykjavíkur til að vinna í fiski þar sem frændi hennar var verkstjóri. Sumarið 1924 snéri hún aftur til Skagafjarðar til að heimsækja fjölskyldu sína og vann íhlaupaverk. Þótt hún ætlaði að koma aftur til Reykjavíkur seinkaði bátnum og meðan hún beið var henni boðin vinna við að annast öldruð hjón ásamt bænum þeirra. Hún tók við starfinu og fluttist á bæinn á Merkigili þar sem hún hugsaði um Sigurbjörgu, 93ja ára konu. Árið 1926 giftist hún Jóhannesi Bjarnarsyni sem var sonur Sigurbjargar. Þau eignuðust sjö dætur og einn son. Þegar Jóhannes dó 47 ára gamall var yngsta barnið þeirra aðeins 16 daga gamalt.

## Afrek
Bærinn á Merkigili er umkringdur bröttum giljum sem torvelda ferðir en það var sérstaklega erfitt að flytja aðdrætti í dalinn. Monika hannaði steinsteypt íbúðarhús og árið 1949 fór hún að byggja það til að koma í stað gamla torfbæjarins. Dætur hennar fluttu allt byggingarefnið í dalinn á hestum, meðal annars baðker og eldavél. Þær lögðu sérstaklega mikið upp úr því að finna leið til að flytja steypuhrærivél ásamt byggingarefninu af því að þær vissu að annars mættu þær til að hræra steypuna sjálfar í höndunum. Monika lauk við að byggja húsið árið 1950. Síðan seldi hún jörðina eftir að börnin hennar urðu fullorðin og fluttu burt. Hún var síðasti bóndi á Merkigili en jörðin hefur síðan farið í eyði.

Monika barðist í mörg ár fyrir því að láta byggja brú yfir Austari-Jökulsá á Merkigili. Að lokum var brúin byggð 1961 og er oft nefnd Monikubrú.

Líf Moniku var umfjöllunarefnið í bókinni *Konan í dalnum og dæturnar sjö* eftir Guðmund G. Hagalín, útgefin árið 1954.

Byggðasafn Skagfirðinga sýnir fjölda muna úr búi Moniku á Áshúsloftinu. Monika var ágæt saumakona og saumaði út mynd af Ólafi liljurós. Myndin er hluti af sýningunni sem "varpa[r] … ljósi á umhverfi og innastokksmuni [sic] á bændabýlum um miðja 20. öld".

## Verðlaun
Árið 1953 var henni veittur riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu.

## Tilvísanir