open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Breska Indland

**Breska Indland** er samheiti yfir héruð á Indlandsskaga og víðar í Asíu sem voru undir stjórn Breta frá upphafi 17. aldar til 1947. Saga Breska Indlands skiptist í þrjú tímabil:
* Breska Austur-Indíafélagið setti upp fjölda verslunarstaða (faktoría) á strönd Indlandsskagans frá 1612 til 1757, í samkeppni við Hollenska Austur-Indíafélagið og Franska Austur-Indíafélagið. Um miðja 18. öld voru þrír þessara staða, Madras, Bombay og Kalkútta, orðnir að stórum borgum.
* Félagsræði á Indlandi hófst þegar Breska Austur-Indíafélagið vann sigur á furstanum af Bengal í orrustunni um Plassey 23. júní 1757. Þar með hóf félagið landvinninga sem leiddu til þess að stórir hlutar Indlandsskagans voru undir stjórn þess árið 1857.
* Uppreisnin á Indlandi 1857 hófst vegna óánægju íbúa með stjórn félagsins. Breski herinn náði að kveða uppreisnina niður eftir átök sem stóðu í meira en ár. Í kjölfarið var Breska Austur-Indíafélagið leyst upp og Breska Indland gert að krúnunýlendu undir stjórn landstjóra sem fékk titilinn Varakonungur Indlands.
Olga Syahputra

**Yoga Syahputra** (f. 8. febrúar 1983; d. 27. mars 2015) var indónesískur leikari, skemmtikraftur, söngvari og þáttarstjórnandi. Olga kemur oftast fram sem klæðskiptingur en neitar því að hann sé samkynhneigður.

## Tenglar
*
Fab lab

**Fab lab** er stafræn smiðja eða verkstæði þar sem hægt er að smíða ýmis konar hluti með aðstoð tölvutækni. Þar eru oft til staðar tölvustýrðar vélar til að skera út eða brenna í ýmis konar efni. Dæmigerðar vélar sem eru til staðar í Fab lab-smiðjum eru geislaskurðarvélar, þríviddarprentarar og fræsivélar.

Fab lab-smiðjur eru oft settar upp í skólum og bókasöfnum. Fab lab-hugmyndin varð til hjá Massachusetts Institute of Technology sem hafði rekið MIT Media Lab frá 1985. Bandaríski tölvunarfræðingurinn Neil Gershenfeld stofnaði þar Center for Bits and Atoms árið 2001, þverfaglega rannsóknarmiðstöð um efnislega útfærslu upplýsinga. Fyrsta Fab lab-smiðjan á Íslandi var sett upp í Vestmannaeyjum árið 2008 af Frosta Gíslasyni og Smára McCarthy.

## Tenglar
* Fab Lab Ísland
* Fab Lab Reykjavík
Smiðurinn og bakarinn

**Smiðurinn og bakarinn** er ljóð eftir Johan Herman Wessel. Það er gamansaga sem er ádeila á réttarfar og skort á skynsemi í þjóðfélaginu. Orðatiltækið "Að hengja bakara fyrir smið" á rætur að rekja til þessa ljóðs. Ljóðið var prentað í fyrsta skipti árið 1784. Wessel mun hafa ort þetta ljóð eftir enskri sögu með sama innihaldi.

Sagan gerist í smábæ þar sem eru tveir bakarar og einn smiður. Smiðurinn fremur morð og er leiddur fyrir dómstóla. Fjórir borgarar segja dómara að það sé aðeins einn smiður í  bænum og þess vegna verði að sleppa smiðnum lausum. Og þar sem í bænum séu tveir bakarar og einn þeirra sé gamall og lúinn þá geti hann tekið á sig sökina og það megi hengja hann. Bakarinn er þá dæmdur til dauða þótt hann sé saklaus. Boðskapur kvæðisins er að maður eigi alltaf að vera viðbúinn dauða sínum.


Mynd:Theodor Kittelsen - Illustration for Johan Herman Wessel's poem Smeden og bageren (2).jpg
Mynd:Theodor Kittelsen - Illustration for Johan Herman Wessel's poem Smeden og bageren (1).png
Mynd:Theodor Kittelsen - Illustration for Johan Herman Wessel's poem Smeden og bageren (3).jpg
Mynd:Theodor Kittelsen - Illustration for Johan Herman Wessel's poem Smeden og bageren (4).jpg


Mynd:Theodor Kittelsen - Illustration for Johan Herman Wessel's poem Smeden og bageren (5).jpg
Mynd:Theodor Kittelsen - Illustration for Johan Herman Wessel's poem Smeden og bageren (6).jpg
Mynd:Theodor Kittelsen - Illustration for Johan Herman Wessel's poem Smeden og bageren (7).jpg


## Tenglar
*ringstrom-antikvariat.no 
*Tekst med bilde og diskusjonsspørsmål på skoletorget.no
* på dansk Wikisource
Apríkósa

**Apríkósa** (fræðiheiti *Prunus armeniaca*) er ávaxtatré af undirtegundinni Prunus eins og plóma. Steinaldin aprílkósutrés er nefnt apríkósa eða eiraldin. 

Aprikósutré er lítið tré 8-12 m hátt og ummál bols getur verið 40 sm.
Kirsuber

**Kirsuber** eru steinaldin  trés af heggætt (prunus), sérstaklega aldin Fuglakirsuberjatrés (Prunus Avium). Aldinið er kjötmikið og hnöttótt og frekar súrt og er  til í mörgum afbrigðum.
Fuglakirsuber

**Fuglakirsuber** (fræðiheiti *Prunus avium*) er kirsuberjatré sem upprunnið er í Evrópu, vesturhluta Tyrklands, Norðvestur-Afríku, vesturhluta Asíu, frá Bretlandseyjum suður til Marokkó og Túnis, norður til Þrændalaga í Noregi og austur til Kákasus og Norður-Íraks og það vex einnig í vestari hluta Himalajafjalla.

Fuglakirsuberjatré verður 15-32 m hátt og ummáls stofns verður allt að 1,5 m. Ung tré eru beinvaxin en vöxturin verður óreglulegur á eldri trjám. Aldin fuglakirsuberjatrjáa er fæða bæði dýra og manna.

Um 800 fyrir Krist voru kirsuber ræktuð í Asíu og síðar í Grikklandi. Meirihlutinn af heimsframleiðslu kirsuberja kemur frá tveimur tegundum. Annars vegar eru sæt kirsuber en það eru tegundir ættaðar frá fuglakirsuberjatrjám og hins vegar eru súr kirsuber (prunus cerasus) sem eru aðallega notuð í matreiðslu. Fuglakirsuber hafa sums staðar breiðst út frá ræktun og vaxa nú villt í suðurhluta Kanada, Japan, Nýja-Sjálandi og í norðaustur- og norðvesturhluta Bandaríkjanna.

Fuglakirsuber er oft ræktað sem skrauttré í borgum og þá einkum í  almenningsgörðum því það er of hávaxið sem garðtré. Þá er oft ræktað  afbrigðið Plena sem blómgast meira en venjulegt fuglakirsuber.
Viður fuglakirsubers er verðmætur harðviður.
Jósef (sonur Jakobs)

**Jósef** er sögupersóna í Hebresku biblíunni og Kóraninum. Hann tengir  söguna af Abraham, Ísak og Jakob í Kanaanslandi við sögu af frelsun Ísraelsmanna frá þrælahaldi í Egyptalandi. 1. Mósebók segir að Jósef hafi verið ellefti af tólf sonum Jakobs og Rakelar og hann hafi verið seldur í ánauð af bræðrum sínum sem voru afbrýðisamir. Hann hafi síðan risið til metorða í Egyptalandi og orðið þar annar valdamesti maðurinn, næstur á eftir Faraó. Þegar hungursneyð varð í Egyptalandi þá komu Jakob faðir hans og bræður hans til Gósenlands í Egyptalandi.

## Heimildir
* Jósef og bræður hans (Biblian.is)

* Jósef og eiginkona Pótífars (Biblian.is)

* Jósef ræður drauma í fangelsinu (Biblian.is)

* Jósef ræður drauma faraós (Biblian.is)

* Bræður Jósefs koma til Egyptalands (Biblian.is)

* Önnur för bræðranna til Egyptalands (Biblian.is)

* Bikar Jósefs í sekk Benjamíns (Biblian.is)

* Jósef segir til sín (Biblian.is)
Leikbrúðugerð

**Leikbrúðugerð** og **brúðuleikhús** er tegund af leikhúsi eða leiksýningum þar sem brúður eru notaðar. Leikbrúðugerð er mjög forn og er talið upprunnin 3000 árum fyrir Krist. Leikbrúður eru á ýmis konar formi en það er sameiginlegt að notkun þeirra felur í sér að þá eru leikmunir sem annars myndu vera kyrrir og lífvana eru  settir á hreyfingu og þannig gæddir lífi. Leikbrúður eru notaðar í öllum samfélögum manna til skemmtunar og í tengslum við ýmsa siði og hátíðir.
Amaro Pargo

**Amaro Rodríguez Felipe y Tejera Machado** betur þekktur sem **Amaro Pargo** (3. maí 1678, San Cristóbal de La Laguna, Tenerífe – 4. október 1747, San Cristóbal de La Laguna) var spænskur kapari.

Hann stundaði sjórán með leyfi spánarkonungs og herjaði einkum á ensk og hollensk skip á Atlantshafi. Hann varð þjóðhetja á Spáni í lifanda lífi.

## Tenglar
* El corsario Amaro Pargo
Johan Herman Wessel

**Johan Herman Wessel** (6. október 1742 – 29. desember 1785) var ljóðskáld af norskum ættum, búsettur í Danmörku. Hann er þekktur fyrir háðskvæði og kersknivísur og eru sum kvæði hans ennþá vinsæl. Þekktasta kvæði hans er Smiðurinn og bakarinn.
Leikbrúða

**Leikbrúða** er leikmunur, hlutur eða táknmynd sem er hreyfð til og stýrt af leikbrúðustjórnanda. Leikbrúður eru notaðar í brúðuleikhúsi sem er afar fornt form af leikhúsi.

## Íslenskar leikbrúður
Talið er hugsanlegt að Skraparot sem talað er um í Skraparotspredikun hafi verið leikbrúða. Baldur og Konni var skemmtiatriði búktalarans Baldurs með leikbrúðuna Konna.
Baldur og Konni

**Baldur og Konni** var vinsælt skemmtiatriði  sem Baldur Georgs Takács þýðandi, kennari, töframaður og búktalari  lék með leikbrúðunni  Konna og hófst  1945 og stóð til 1964. Þeir skemmtu víða við góðar undirtektir, meðal annars í Tívolíinu í Vatnsmýrinni á árunum 1947-1960, á miðnæturskemmtunum Hljómplötunýjunga í Austurbæjarbíói, í Tívolí í Kaupmannahöfn og á Dyrehavsbakken. Einnig skemmtu þeir í sjónvarpi á upphafsárum þess og birtust eftirminnilega eftir langt hlé í kvikmyndinni *[[Með allt á hreinu]]*. Þeir félagar komu við sögu á fimm hljómplötum. Konni er varðveittur á Þjóðminjasafninu.

## Tilvísanir
Sápuverksmiðjan Sjöfn

**Sápuverksmiðjan Sjöfn** var iðnaðarfyrirtæki sem framleiddi sápu, þvottaefni og ýmsar hreinlætisvörur. Fyrirtækið var eitt af fyrirtækjum SÍS en það var stofnað á Akureyri árið 1932 í félagi af SÍS og KEA.

Sápuverksmiðjan  var fyrst í skúr sem áfastur var við Smjörlíkisgerð KEA  og í  hluta af kjallara í sama húsi. Framleiðslan var í fyrstu að mestu leyti blautsápa. Árið 1934 flutti verksmiðjan í húsnæði við Kaupvangsstræti. Þá var bætt við vélum til kertaframleiðslu, kremvélum og vélum til handsápugerðar, þar á meðal eltivél. Áður hafði verksmiðjan eingöngu framleitt kaldhrærðar sápur en slíkar sápur geta ekki haft meira fituinnihald en 60—65% en með nýju vélunum var mögulegt að framleiða sápur með hærra fituinnihald. Árið 1934 framleiddi Sjöfn blautasápu, stangasápu, handsápu, jólakerti, skóáburð, húðkrem og gljávax en árið eftir bætti hún við framleiðslu á kítti, raksápu, nýjum tegundum haldsápu, hárþvottalegi og júgursmyrsli. Árið 1936 hófst framleiðsla á þvottaduftinu Perlu. Verksmiðjan framleiddi einnig tannkrem.

Verksmiðjustjóri í sápuverksmiðjunni var Frank Hüter en hann var tekinn til fanga af Bretum við hernámið 1940 og fluttur úr landi. Hann var fangi í skipinu  Arandora Star sem sigldi frá Liverpool og sökk þegar það varð fyrir árás þýska kafbátsins U 47. Frank Hüter var meðal þeirra sem björguðust.

## Heimildir
* Sápuverksmiðjan Sjöfn, Samvinnan, 3. Tölublað (01.03.1939), Blaðsíða 40
* Ívar Jónsson, Samvinnuhreyfingar Bandaríkjanna,Bretlands, Íslands og Svíþjóðar - tilvikarannsókn, 2003
* Frá bernskudögum flugsins á Akureyri, Morgunblaðið, 115. tölublað (29.04.2007), Blaðsíða 44
Benínveldið

**Benínveldið** var konungsríki edómælandi íbúa þar sem nú er syðsti hluti Nígeríu. Ekki skyldi rugla því saman við nútímaríkið Benín sem áður hét Dahómey. 

Sagnir herma að ríkið hafi verið stofnað á 13. öld af jórúbaprinsi frá Oyo. Benínborg varð öflugt borgríki á 15. öld og jók veldi sitt í valdatíð konungsins Ewuare (1440-1473). Þessu ríki tók að hnigna eftir aldamótin 1700 vegna þrýstings frá Evrópuveldunum og þrælaverslunarinnar. 

Bretar sóttust eftir verslun við Benínveldið, einkum með gúmmí, eftir miðja 19. öld. Þeir reyndu að fá konunginn til að samþykkja framsal fullveldis til Bretlands. Vararæðismaður Breta, H.L. Gallwey, hélt því fram að konungurinn hefði samþykkt skilmálana en Benínveldið hafnaði því. Deilan varð til þess að átta breskir fulltrúar voru drepnir í Benínborg. Bretland sendi þá refsileiðangur til Benín 1897 undir stjórn sir Harry Rawson sem lagði Benínborg í rúst og rændi fjársjóðum hennar, þar á meðal hinum frægu Benínbronsum sem nú eru til sýnis á söfnum víða um heim. Árið 1900 var Benínveldið gert að hluta bresku nýlendunnar Verndarríkisins Suður-Nígeríu.
Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna

**Dómkirkjan í San Cristóbal de La Laguna** er kaþólsk dómkirkja í borginni San Cristóbal de La Laguna á Tenerife. Kirkjan er aðsetur biskupsdæmis Tenerife, einnig þekkt sem *biskupsdæmi í San Cristóbal de La Laguna*. Það nær yfir héraðið Santa Cruz de Tenerife. Dómkirkjan er líka venjuleg sóknarkirkja og er helguð Maríu mey.

Árið 1511 var kapella reist á þeim stað sem núverandi dómkirkju stendur af Alonso Fernández de Lugo og árið 1515 var svo reist kirkja í stað kapellunnar. Kirkjan varð dómkirkju árið 1819 með tilskipun Piusar VII páfa, þegar Biskupsdæmi í San Cristóbal de La Laguna var stofnað. 

Framhliðin núverandi kirkju er frá 1820 en kirkjuskipið var byggð á árunum 1904 til 1915.  

## Tenglar
*Vefur biskupsdæmisins í San Cristóbal de La Laguna  (á spænsku)
Tahítí

**Tahítí** er stærsta eyjan í hinum svonefnda Kulborðseyja hópi í Frönsku Pólynesíu sem enn þann dag í dag tilheyra Frakklandi. Höfuðborg Frönsku Pólynesíu heitir Papeete og er hún á Norðvestur-Tahítí.

Tahítí er fjármála-, menningarleg og stjórnmálaleg miðja Frönsku Pólynesíu. Tahítí er fjölmennasta eyja Frönsku Pólynesíu með 190 þúsund íbúa (2017), sem er 68,5% heildarmannfjölda Frönsku Pólynesíu. Tahítí hét áður Otaheite.

Konungsríkið Tahiti (1788–1880) var fyrst ríkja heims til að afnema dauðarefsingu úr lögum, árið 1824. 

Eyjan varð til við eldgos og eru há- og fjalllend. Flatarmál Tahítí er rétt rúmlega þúsund ferkílómetrar. Hæsti tindur hennar, Mont Orohena, er um 2.230 metrar.

## Tilvísanir
Benedikt Hjartarson

**Benedikt Hjartarson** (f. 9. júlí 1957) var fyrstur Íslendinga til að synda yfir Ermarsund.
Hann er næstelstur sex systkina og ólst upp í Fossvogi. Hann kvæntist Elínu Borg árið 1980 og þau hafa alla tíð búið á Freyjugötu. Þau eiga þrjár dætur og tvö barnabörn.

Benedikt lauk sveinsprófi í bakstri frá Iðnskólanum í Reykjavík árið 1978 og meistaraprófi árið 1982. Hann nældi sér í meiri menntun í bakstri í Graz í Austurríki og Bolzano á Ítalíu.

Benedikt vildi halda upp á fimmtugsafmælið sitt, árið 2007, með óhefðbundnum hætti og ákvað að reyna við Ermarsundið. Hann varð frá að hverfa í það skiptið. Benedikt tókst þrekvirkið í annarri tilraun, 16. júlí 2008. Benedikt segir aðalmuninn á tilraunum sínum vera skipstjórann Andy King. Eftir um níu klukkustunda sund var Benedikt tilkynnt að hann hefði misst af höfðanum Cap de Grinez, þar sem hann hafði stefnt að landtöku. Honum var skapi næst að hætta en skipstjórinn hótaði að lemja hann með ár í hausinn ef hann vogaði sér að koma um borð. Benedikt synti yfir 60 km á rétt rúmum 16 klukkustundum og tók um 48 þúsund sundtök til að ná landi í Frakklandi. 

Benedikt var elstur til að synda yfir Ermarsund árið 2008, þá 51 árs.

Árið 2012 kom út heimildarmyndin Sundið, eftir Jón Karl Helgason en í henni var fjallað um kapphlaup Benedikts Hjartarsonar og Benedikts Lafleur að verða fyrsti Íslendingurinn til að synda yfir Ermarsund. Myndin var tilnefnd til Edduverðlauna.
A Night at the Opera

**A Night at the Opera** er plata með hljómsveitinni Queen.  Hún var gefin út 28. nóvember 1975. Upptökur fóru fram í Rockfield Studios í Wales.

Lög plötunnar eru eftirfarandi:

# „Death on Two Legs (Dedicated to...)“ – 3:43
# „Lazing on a Sunday Afternoon“ – 1:07
# „I´m in love with my car“ – 3:04
# „You're My Best Friend“ – 2:52
# „39“ – 3:30
# „Sweet Lady“ – 4:03
# „Seaside Rendezvous“ – 2:14
# „The Prophet's Song“ – 8:20
# „Love of My Life“ – 3:38
# „Good Company“ – 3:23
# „Bohemian Rhapsody“ – 5:54
# „God Save the Queen“ – 1:13

## Meðlimir
* Freddie Mercury (söngur)
* Brian May (gítar)
* John Deacon (bassi)
* Roger Taylor (trommur)
Míkhaíl Kalashníkov

**Míkhaíl Tímofejevítsj Kalashníkov** (10. nóvember 1919 – 23. desember 2013) var rússneskur vopnahönnuður. Hann hannaði hríðskotabyssuna AK-47 sem náði gríðarlegri útbreiðslu á síðari hluta 20. aldar.
Áslaug kráka

**Áslaug kráka** eða **Áslaug Sigurðardóttir** var seinni eiginkona Ragnars loðbrókar. Synir þeirra voru Ívar beinlausi, Sigurður ormur í auga, Björn járnsíða og Hvítserkur. 

Áslaug var sögð dóttir Sigurðar Fáfnisbana og skjaldmeyjarinnar Brynhildi Buðladóttur, en fóstruð af föður Brynhildar, Heimi konungi. Er hún nefnd í Eddukvæðum, Völsunga sögu og Ragnars sögu loðbrókar.

## Heimildir
* Ragnars  saga  Loðbrókar á vefnum snerpa.is
* Ulrike Strerath-Bolz, Rezension von Rory McTurk, ''Studies in "Ragnars saga loðbrókar" and Its Major Scandinavian Analogues,'' ''Alvíssmál'' 2 (1993): 118–19.
Bruninn í Skildi

**Bruninn í Skildi** er bruni sem varð á jólatrésskemmtun fyrir börn í félagsheimilinu Skildi í Keflavík þann 30. desember 1935. Það voru 180 börn og 20 fullorðnir í húsinu og voru börn að ganga kringum jólatré þegar kviknaði í silkipappír sem vafið hafði verið utan um jólatrésfótinn og varð strax mikið eldhaf. Tvennar dyr voru á salnum en þær lágu  inn í önnur herbergi og út úr þeim var hægt að ganga í aðaldyragang hússins. Dyrnar opnuðust báðar inn í salinn.

Tíu  manns létust í brunanum eða af völdum hans, þar af sjö börn.
Þau sem létust voru:
:Kristín S. Halldórsdóttir 76 ára f. 4. september 1859
:Guðrún Eiríksdóttir, 61 ára f. 22. júní 1874 í Akurhúsum, Garði
:Loftur Hlöðver Kristinsson 10 ára  f. 8. janúar 1925
:Borgar Breiðfjörð Björnsson 6 ára f. 20. júlí.1929
:Guðbjörg Sigurgísladóttir 7 ára f. 4. október 1928
:Sólveig Helga Guðmundsdóttir 7 ára f. 21. maí 1928
:Anna Guðmundsdóttir 10 ára f. 28. júní 1925
:Árni Jóhann Júlíusson 8 ára f. 24. nóvember 1927
:Þóra Eyjólfsdóttir 71 árs f. 11. febrúar 1865
:Alma Sveinbjörg Þórðardóttir 10 ára f. 22.12. 1925. Alma lést 28. mars 1936.

## Tenglar
* Hryllilegur stórbruni í Keflavík, Morgunblaðið, 304. tölublað (31.12.1935), Blaðsíða 1
* Bruninn í Keflavík, Morgunblaðið, 1. tölublað (03.01.1936), Blaðsíða 2
* Fréttablaðið, 284. tölublað (03.12.2010), Blaðsíða 76
* Víkurfréttir 10. desember 2010
* Pressan, 5. tölublað (02.02.1989), Blaðsíða 5
*Bruninn í Skildi 2010. Útg. Dagný Gísladóttir
Peter O'Toole

**Peter James O'Toole** (2. ágúst 1932 – 14. desember 2013) var írsk-breskur leikari. Á leikferli sínum vann hann meðal heiðursverðlaun Bandarísku kvikmyndaakademíunnar, BAFTA-verðlaun, Emmy-verðlaun og fern Golden Globe-verðlaun, auk þess sem hann var tilnefndur til Grammy-verðlauna og Laurence Olivier-verðlauna.

O'Toole nam leiklist við konunglegu listaakademíuna Royal Academy of Dramatic Art (RADA) og varð þekktur sem leikari í Shakespeare-leikritum hjá leikfélögunum Bristol Old Vic og English Stage Company. Árip 1959 birtist hann í fyrsta sinn á West End í leikritinu *[[The Long and the Short and the Tall]]* og lék titilhlutverkið í uppsetningu konunglega þjóðleikhússins á *[[Hamlet]]* árið 1963. Hann var tilnefndur til Laurence Olivier-verðlaunanna fyrir besta gamanleikinn fyrir túlkun sína á hlutverki Jeffrey Bernard í leikritinu *[[Jeffrey Bernard Is Unwell]]* (1990).

Frumraun O'Toole á hvíta tjaldinu var árið 1959 en hann var tilnefndur til Óskarsverðlauna sem besti leikarinn í fyrsta sinn fyrir leik sinn sem T. E. Lawrence í stórmyndinni *[[Arabíu-Lawrence (kvikmynd)|Arabíu-Lawrence]]* (1962). Hann var aftur tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir að leika Hinrik 2. Englandskonung bæði í kvikmyndinni *[[Becket (kvikmynd frá 1964)|Becket]]* (1964) og myndinni *[[Gamla ljónið]]* (1968), grunnskólakennara í *[[Verið þér sælir, herra Chips (kvikmynd frá 1969)|Verið þér sælir, herra Chips]]* (1969), mann með geðklofa í *[[Hin ríkjandi stétt]]* (1972), óvæginn kvikmyndaleikstjóra í *[[Staðgengillinn]]* (1980), kvikmyndaleikara í *[[Besta árið]]* (1982) og gamlan mann í *[[Venus (kvikmynd frá 2006)|Venus]]* (2006). O'Toole á metið í flestum tilnefningum til Óskarsverðlauna án þess að hafa unnið verðlaunin (ásamt Glenn Close). Árið 2002 hlaut hann heiðursverðlaun bandarísku kvikmyndaakademíunnar fyrir ævistarf sitt.

O'Toole lék einnig aðalhlutverk í myndum á borð við *[[Hvað er að frétta, kisulóra?]]* (1965), *[[Að krækja sér í milljón]]* (1966), *[[Flökkuriddarinn]]* (1972), *[[Caligula (kvikmynd)|Caligula]]* (1979), *[[Zulu Dawn]]* (1979) og *[[Ofurmærin (kvikmynd frá 1984)|Ofurmærin]]* (1984) og aukahlutverk í myndum eins og *[[Síðasti keisarinn]]* (1987), *[[Bright Young Things (kvikmynd)|Bright Young Things]]* (2003), *[[Trója (kvikmynd)|Trója]]* (2004), *[[Stardust (kvikmynd frá 2007)|Stardust]]* (2007) og *[[Dean Spanley]]* (2008). Hann ljáði matargagnrýnandanum Anton Ego rödd sína í Pixar-teiknimyndinni *[[Ratatouille (kvikmynd)|Ratatouille]]* (2007). Í sjónvarpi hlaut hann Emmy-verðlaun fyrir túlkun sína á hlutverki Pierre Cauchon biskups í þáttaröðinni *[[Jóhanna af Örk (sjónvarpsþættir)|Jóhanna af Örk]]* (1999) frá CBS. Hann var tilnefndur til Emmy-verðlauna fyrir leiki sína sem Lucius Flavius Silva í ABC-þáttunum *[[Masada (sjónarpsþættir)|Masada]]* (1981) og sem Paul von Hindenburg í sjónvarpsmyndinni *[[Hitler - Upphaf hins illa]]* (2003).

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Samhverfisgrúpa marghyrninga

**Samhverfisgrúpa marghyrninga** — Í stærðfræði er talað um samhverfisgrúpur, sem er grúpa af öllum mögulegum samhverfum marghyrninga, þ.e.a.s. allir snúningar og speglanir sem breyta ekki stöðu marghyrningsins. Á marghyrningi með *n* hliðum eru *n* speglanir og *n* snúningar, þ.e.a.s. *2n* samhverfislegar umbreytingar.

## Samsetning umbreytinga
Við skilgreinum \alpha_x sem snúning *n*-hilða marghyrning um 2 \frac{\pi x}{n} radíana um miðju, og \beta_x sem speglun um línu sem snúið hefur verið \frac{\pi x}{n} radíana um miðju. Með þessu fær maður eftirfarandi jafngildi:

: \alpha_i \alpha_j \equiv \alpha_{i+j \bmod n} 
: \alpha_i \beta_j \equiv \beta_{i+j \bmod n} 
: \beta_i \alpha_j \equiv \beta_{i-j \bmod n} 
: \beta_i \beta_j \equiv \alpha_{i-j \bmod n}
Piparlingur

**Piparlingur**, **piparsveppur** eða **piparlubbi** (fræðiheiti: *Chalciporus piperatus*) er lítill pípusveppur sem vex í blönduðu skóglendi í Evrópu og Norður-Ameríku. Hatturinn er 1,6-9cm í þvermál, ljósbrúnn á lit og með brúnu eða rauðbrúnu pípulagi. Hann er ætur en með sterku piparbragði. Bragðið dofnar mikið við eldun og geymslu.

## Heimildir
Félagseyjar

**Félagseyjar** (franska: *Îles de la Société*, opinbert heiti: *Archipel de la Société*, tahítíska: *Tōtaiete mā*) er eyjaklasi í suðurhluta Kyrrahafs. Eyjarnar heyra undir Frönsku Pólýnesíu. 

Haldið er að James Cook landkönnuður hafi gefið eyjunum nafn í fyrsta leiðangri sínum þangað árið 1769. Nafnið hafi verið Konunglega breska vísindafélaginu, sem styrkti leiðangurinn, til heiðurs. Hins vegar segir Cook í dagbókinni sinni að hann hafi nefnt þær Félagseyjar því „þær liggja þétt saman“. 

## Eyjar
Eyjarnar skiptast landfræðilega og stjórnsýslulega í tvo hluta:
* Kulborðseyjar (*Îles du Vent*) (taldar frá austri til vesturs)
** Mehetía
** Tahítí
** Tetíaróa
** Múrea
** Mæjaó
* Hléborðseyjar (*Îles Sous-le-Vent*)
** Húahíne
** Ræjatea
** Taha
** Bóra Bóra
** Túpæ
** Mápití
** Mopelía
** Mótú One (Bellinghausen)
** Manúae
Risahvannir

**Risahvannir** (fræðiheiti: *Heracleum*) er ættkvísl stórvaxinna plantna af sveipjurtaætt. Margar þeirra eru eitraðar og ber að varast þær. Helstu tegundir risahvanna sem finna má á Íslandi eru sem dæmi Tröllahvönn (*Heracleum mantegazzianum*), Hestahvönn (*Heracleum sphondylium*) og Bjarnarkló (*Heracleum stevenii*).

## Tenglar
* Um skaðlegar jurtir (Vefur Djúpavogs 28.07.2008 
* Risahvannir (Heracleum) í íslenskri náttúru, Náttúrufræðistofnun Íslands
Gambíer-eyjar

**Gambíer-eyjar** er eyjaklasi í Frönsku Pólýnesíu. James Wilson, fyrsti Evrópumaðurinn til að stíga á þær fæti, nefndi þær svo til heiðurs baróninum James Gambier sem aðstoðaði hann efnalega við leiðangurinn.

Þær eru 40 talsins og bera eftirfarandi heiti: 
* Papúí
* Teaúaóne
* Tepapúrí
* Púaúmú
* Væjatekeúe
* Teaúotú
* Apoú
* Túaeú
* Totegegíe,
* Taraúrú Róa
* Gæjóíó
* Tenókó
* Rumarei
* Mangareva
* Aúkena
* Tokorúa
* Taravaí
* Tepú Núí
* Angakaúítaí
* Mótú-Ó-Arí
* Makapú
* Akamarú
* Mekíró
* Teohootepohatú
* Atúmata
* Taúna
* Tekava
* Koúakú
* Mótú Teikú
* Makaróa
* Manúí
* Kamaka
* Tenararó
* Vahanga
* Tenarúnga
* Matúreivavaó
* Marútea Sud
* María Est
* Morane
* Temóí
Valla-Ljóts saga

**Valla-Ljóts saga** er Íslendingaþáttur um goðorðsmanninn Ljót Ljótólfsson frá Völlum í Svarfaðardal og fjallar um deilur og mannvíg í Svarfaðardal í kring um aldamótin 1000.

Söguþráður: Bræðurnir Hrólfur, Halli og Böðvar Sigurðssynir missa föður sinn. Móður þeirra fýsir að gifta sig á ný en Halli er andsnúinn því og vegur biðilinn. Halli lendir síðan í deilum við Valla-Ljót sem enda með því að Ljótur vegur hann í einvígi. Deilurnar magnast og fleiri mannvíg verða. Guðmundur ríki á Möðruvöllum dregst inn í málin en sættir takast að lokum. Valla-Ljótur hlaut sóma af þessum málum öllum og var hinn farsælasti höfðingi.
Handknattleiksárið 2011-12

**Handknattleiksárið 2011-12** var keppnistímabilið í íslenskum handknattleik sem hófst haustið 2011 og lauk vorið 2012. HK-ingar urðu Íslandsmeistarar í karlaflokki og Valskonur í kvennaflokki.

## Karlaflokkur
### Bikarkeppni HSÍ
Haukar sigruðu í bikarkeppninni eftir úrslitaleik gegn Fram.

*Undanúrslit*
* Haukar - FH 22:14
* HK - Fram 23:24

*Úrslit*
* Haukar - Fram 31:23

## Kvennaflokkur
### Úrvalsdeild
Valsstúlkur urðu Íslandsmeistarar í meistaraflokki kvenna. Keppt var í níu liða deild með tvöfaldri umferð. Því næst tók við úrslitakeppni sex efstu liða.

#### Úrslitakeppni
*1. umferð*
* Stjarnan - HK 32:29
* HK - Stjarnan 29:34
*  sigraði í einvíginu 2:0
* ÍBV - Grótta 26:19
* Grótta - ÍBV 20:19
* ÍBV - Grótta 24:19
*  sigraði í einvíginu 2:1
*Undanúrslit*
* Valur - Stjarnan 26:24
* Stjarnan - Valur 18:26
* Valur - Stjarnan 39:23
*  sigraði í einvíginu 3:0
* Fram - ÍBV 27:24
* ÍBV - Fram 18:22
* Fram - ÍBV 29:21
*  sigraði í einvíginu 3:0
*Úrslit*
* Valur - Fram 23:28
* Fram - Valur 22:23
* Valur - Fram 23:17
* Fram - Valur 18:17
* Valur - Fram 24:21
*  sigraði í einvíginu 3:2
### Bikarkeppni HSÍ
Valur sigraði í bikarkeppninni.

*Undanúrslit*
* Valur - Stjarnan 35:28
* ÍBV - FH 24:13

*Úrslit*
* Valur - ÍBV 27:18
Bjarni Sæmundsson

**Bjarni Sæmundsson** (f. á Járngerðarstöðum í Grindavík 15. apríl 1867, d. 6. nóvember 1940) var íslenskur náttúrufræðingur og kennari.

## Ævi
Bjarni lauk stúdentsprófi við Lærða skólann árið 1889, þá 22 ára gamall. Þá hélt hann til Kaupmannahafnar og nam landafræði og náttúrufræði við Kaupmannahafnarháskóla. Hann lauk prófi þar árið 1894 og sneri þá strax aftur til Reykjavíkur þar sem hann kenndi náttúrufræði við Lærða skólann næstu 29 ár.

Bjarni samdi fyrstu kennslubækurnar í náttúrufræði fyrir íslenska skóla. Bókin *Náttúrufræði handa barnaskólum* var áratugum saman kennd í barnaskólum landsins og fleiri kunnar kennslubækur lifðu eftir hans daga. Meðal annarra kennslubóka eftir hann eru *Dýrafræði handa gagnfræðaskólum* og *Landafræði handa gagnfræðaskólum* auk þess sem hann skrifaði kennslubókina *Sjór og loft* sem kennd var í náttúrufræðideildum menntaskólanna í áratugi.

Bjarni er þó þekktari fyrir rannsóknir sínar í fiskifræði. Danski dýrafræðingurinn Johannes Schmidt kom hingað í því skyni að rannsaka lífríki hafsins umhverfis Ísland ásamt föruneyti á rannsóknaskipinu *Thor* vorið 1903. Johannes fékk Bjarna til að taka þátt í leiðangrinum og upp frá því hélt Bjarni rannsóknum áfram á grunnsævinu við Suður- og Suðvesturland á leigðum bát. Þar rannsakaði hann hinar ýmsu fisktegundir fram til ársins 1930. 

Bjarni hætti kennslu 1923, þá 56 ára gamall. Hann tók saman viðamikla þekkingu sína í bókinni *Fiskarnir* sem kom út 1926 og er 528 blaðsíður að lengd og prýdd 290 myndum. Á eftir fylgdu *Spendýrin* árið 1932 og *Fuglarnir* 1936.

Bjarni var formaður Hins íslenska náttúrufræðifélags frá 1905-1940. Fyrir merkar vísindarannsóknir og framlag til náttúrurannsókna var Bjarni Sæmundsson kjörinn heiðursdoktor við Hafnarháskóla á 450 ára afmæli skólans árið 1929.

## Bækur

## Tenglar
* 
* Bjarni Sæmundsson dr. phil. h. c., Náttúrufræðingurinn, 3.-4. Tölublað (01.10.1940), Blaðsíða 97
Sáluhlið

**Sáluhlið** (eða **kirkjugarðshlið**) er hlið (stundum með þaki) sem er við inngang á hefðbundnum kirkjugörðum, einkum framundan kirkjudyrum. 

## Myndir

Mynd:Lych gate.jpg
Mynd:Lenton Lincolnshire Lychgate geograh1761572 by BobHarvey.JPG
Mynd:Cummertrees Parish Church & Lych gate.JPG
Mynd:Lych-gate-at-St-James-the-Less.png
Mynd:Lychgate.jpg
Mynd:Lych Gate, All Saints Parish Church, Shiptonthorpe.jpg
Mynd:castle eaton lych gate.jpg
Mynd:St Michael's Manafon lych gate.jpg
Mynd:Lychgate at St Andrew's Church, West Tarring.jpg
Mynd:StColumba Nov08 3.jpg
Mynd:St Wulfran's Church, Ovingdean 04.JPG
Mynd:Lychgate at St. Anne's Chapel of Ease in Fredericton.jpg
Ljósertiexem

**Ljósertiexem** (fræðiheiti *Phytophotodermatitis*) er húðútbrot af völdum ljósnæmra efna sem kallast fúranókúmaríar  sem finnast í risahvönn og fleiri jurtum. Talið er að UV-A geislar sólarljóss umbreyti fúranókúmarínum í óstöðug efni sem geta valdið skemmt frumur. Einkenni ljóssnertiexemss koma vanalega fram eftir 12-23 klukkustundir.

## Tenglar
* Læknablaðið 1994
* Læknablaðið 2009/95  Tilfelli mánaðarins
Græðisúra

**Græðisúra**  (fræðiheiti *Plantago major*) er 10 - 30 sm jurt sem vex víðast hvar í Evrópu og norður og mið-Asíu. Græðisúra vex víða á sunnan- og vestanverðu Íslandi og í kringum þéttbýli, einkum þar sem er jarðhiti. Blóm græðisúru eru smá og grænleit og standa þétt saman í 2 - 12 sm  löngum axi. Blöðin eru breið, egglaga og bogstrengjótt.

## Til lækninga
Græðisúra hefur lengi verið notuð til lækninga og talin þvagdrífandi og mýkjandi. Einnig þótti hún er góð til að stöðva blæðingar og vera slímlosandi. Þó var hún fyrst og fremst notuð við sýkingum og bólgu í þvagfærum. Þar sem hún er mjög vítamínrík þá þótti hún mjög hentug við skyrbjúg.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Græðisúra (Flóra Íslands)
Margrét oddhaga

**Margrét oddhaga** eða **Margrét hin haga** var útskurðarmeistari (myndskeri) sem segir frá í sögu Páls Jónssonar biskups. Þess er getið að hún gerði biskupsstaf af tönn gerðan svo haglega, að enginn maður hafði fyrr séð jafnvel gerðan á Íslandi og sendi Páll biskup staf þann til biskupsins í Niðarósi.

## Tengt efni
* Guðmundur bíldur
* Stefán hinn oddhagi (Stefán Eiríksson)

## Heimild
* Bagall sem lagður var í gröf með Páli biskupi (Sarpur.is)
Rostungstönn

**Rostungstönn** eru skögultönn rostungs og hluti af kjálka og var eftirsótt efni sem var notað eins og fílabein. Rostungstennur voru útskornar og verðmætar í viðskiptum. Skögultennurnar gátu verið yfir 1 m. Aðrar tennur rostunga voru einnig skornar út og notaðar í viðskiptum. Þær tennur eru ávalar og aflangar og um 5 sm að lengd.

## Tenglar
* Þorsteinn frá Hamri, Tefldu í túni teitir váru, Þjóðviljinn, 201.-202. tölublað (04.09.1982), Blaðsíða 16
* Paxspjald frá Breiðabólsstað
Joseph Serchuk

**Joseph Serchuk** (1919 – 6. nóvember 1993) var gyðingur í Lublin-svæði í Póllandi í helförinni. Eftir stríðið bar hann vitni gegn nasistum og hlaut sérstaka viðurkenningu frá Ísraelsríki.

## Æviágrip
Eftir að foreldrar hans og aðrir fjölskyldumeðlimir voru drepnir í Ghetto árið 1941 voru Joseph og bróðir hans Davíð fluttir í útrýmingarbúðirnar í Sobibor. Eftir einn dag í búðunum flýði hann með bróður sínum til næsta skóg og ásamt öðrum flóttamönnum stofnaði hann andspyrnuhópinn.

Eftir stríðið tók Joseph þátt í að finna nasista á flótta og bar vitni í réttarhöldunum í Nürnberg. Síðan sneri hann til Póllands og reyndi að flytjast til Ísrael en var hafnað.

Árið 1950 hafði Serchuk fengið vegabréf og fór til Ísrael. Strax við komuna til Ísrael var hann kvaddur í herinn. Eftir herþjónustu giftist hann og settist að í Yad Eliyahu í Tel Aviv og hóf viðskipti og frumkvöðlastarfsemi.

Serchuk ferðaðist nokkrum sinnum til Evrópu til að bera vitni gegn nasistum í réttarhöldum. Eitt sinn, í réttarhöldum yfir Oberscharführer Hugo Raschendorfer, var hann eina vitni ákæruvaldsins. Eftir að Raschendorfer hafði verið sakfelldur og dæmdur í lífstíðarfangelsi var Serchuk veitt sérstök verðlaun frá rannsóknadeild stríðsglæpa ísraelsku lögreglunnar.

Joseph Serchuk lést árið 1993 í Tel Aviv 74 ára að aldri. Hann lét eftir sig ekkju og níu börn og meira en eitt hundrað barnabörn og barnabarnabörn.

## Ítarefni
* Dov Freiberg, To Survive Sobibor, New York, 2007.
* Dov Freiberg, A Journey To The Past With Dekel Shibolim, Ramla, 1993.
* Dov Freiberg, A Man as Any Other, Ramla, 1996.
* Mark Paul: ''Polish-Jewish Relations in Wartime Northeastern Poland and the Aftermath''  PEFINA Press, Toronto 2008

## Tenglar
* Joseph Serchuk á Samtök áhangendum Underground bardagamenn og Ghetto uppreisnarmenn  (Hebreska)
Flugvélaskák

**Flugvélaskák** er borðspil upprunninn í Kína og svipar til Lúdó og indverska leiksins Pachisi. Leikmunir eru flugvélar í stað peða og býkúpna.
Taflmenn frá Ljóðhúsum

**Taflmennirnir frá Ljóðhúsum** eru um hundrað fagurlega útskornir taflmenn sem fundust á eyjunni Ljóðhús (Lewis) sem er ein af Suðureyjum og eru taflmennirnir varðveittir  hjá  Breska þjóðminjasafninu. Þeir eru taldir norrænir að uppruna og hafa komið til Suðureyja frá Noregi. Þeir eru flestir skornir út í rostungstönn en nokkrir eru úr hvalbeini.

Guðmundur G. Þórarinsson hefur sett fram hugmyndir um að taflmennirnir séu íslensk smíð og gerðir í smiðju Páls Jónssonar, Skálholtsbiskups, við lok 12. og í byrjun 13. aldar og unnir af Margréti oddhögu.

## Tilvísanir


## Tenglar
* „Taflmennirnir frá Ljóðhúsum“; grein í Frjálsri þjóð 1958
* „Sögulegar og málfræðilegar vísbendingar um íslenskan uppruna Lewis-taflmannanna“; grein í Fréttatímanum 2011
Multiple System Atrophy

**Multiple System Atrophy** eða MSA er taugahrörnunarsjúkdómur í heila. Orsakir hans eru óþekktar. Frumuhrörnun veldur vandamálum við hreyfingu (e. akinetic-rigid parkisonism, cerebellar ataxia og pyramidal signs) jafnvægistjórnun, stjórn þvagblöðru og blóðþrýsting. MSA er algengara hjá körlum (55%) en konum og flest tilvik koma fram á sextugs og sjötugsaldri. Sjúkdómseinkenni eru oft þau sömu og hjá sjúklingum með Parkinsonsveiki en MSA sjúklingar bregðast hins vegar ekki við dópamínlyfjagjöf.

## Tengill
* Incidence and prevalence of multiple system atrophy: a nationwide study in Iceland.
Þvagblaðra

**Þvagblaðra** (fræðiheiti *Vesica urinaria*) er vöðvarík, teygjanleg blaðra sem tekur við þvagi sem myndast í nýrum. Þvag berst til þvagblöðrunar eftir þvagpípum og safnast þar fyrir þar til kemur að þvaglátum. Þá fer það úr þvagblöðru í þvagrás sem er á botni mjaðmagrindar. Þvagrásin liggur út úr líkamanum.

## Heimild

*
Mangareva

**Mangareva** er stærst Gambíer-eyja í Frönsku Pólynesíu. 1650 manns búa á eyjunni. Rikitea er stærsti bærinn á eyjunni og er hann talinn einskonar höfuðstaður Gambíer-eyja. Flatarmál Mangareva er 18 km² sem gerir 56 % af heildarflatarmáli Gambíer-eyja.
Hæsti tindur Mangareva, og Gambíer-eyja, er Mt. Duff (441 m).
Brauðmót

**Brauðmót**  var útskorinn platti sem notaður var til að þrykkja mynstur á pottkökur (pottbrauð). Mynstrið var stundum letur og þá þurfti mynstrið að vera með spegilskrift á brauðmótinu. Í búrinu í Árbæ, Árbæjarsafni hangir brauðmót frá 1881 með áletruninni: „Guð blessi brauðið vort að eilífu" og „Gef oss í dag vort daglegt brauð". 

## Heimild
* Þjóðminjasafnið brauðmót
Smjörpappír

**Smjörpappír** er pappír sem notaður er til að klæða bökunarplötur áður en hlutir sem á að baka eru settir ofan á. Smjörpappír kemur í veg fyrir að bakstur brenni við ofnplötuna.
Andaglas

**Andaglas** er nokkurskonar leikur þar sem nokkrir þátttakendur nota stöfunarborð og tómt glas til að reyna hafa samband við anda sem eru gengnir yfir móðuna miklu. Stöfunarborðið er alsett stafrófinu en einnig tölustöfum og orðum eins og já og nei. Oftast er notað glas og því hvolft yfir borðið og síðan tylla allir fingri á glasbotninn og spyrja spurninga. Á Íslandi tíðkast að hefja leikinn  með spurningunni: „Er andi í glasinu?“ Spurningin er endurtekin þar til glasið byrjar að hreyfast að því er virðist af sjálfu sér og staðnæmist við staf eða tákn. Þannig eru stöfuð fram orð og setningar sem margir túlka sem dulræn skilaboð. Í stað hins hvolfda glass er stundum notuð blaðskefta (Planchette). 

## Heimild
*
Matador

**Matador** er borðspil sem gengur út á að spilarar kaupa eignir og setja á spilareiti og rukka síðan aðra spilara sem lenda á þeim reitum um leigu. Spilið er fyrir 2 eða fleiri þar sem markmiðið er að vera eini eftirstandandi spilarinn með því að gera aðra spilara gjaldþrota. Íslenska nafnið er dregið af dönsku útgáfunni, en í upprunalegri enskri útgáfu nefnist spilið *Monopoly*.

Monopoly var fyrst útgefið árið 1935 af Parker Brothers, en er nú framleitt af Hasbro. Spilið hefur verið þýtt og staðfært yfir á mörg tungumál, þar á meðal íslensku og klingonsku.

## Heimild
* Monopoly: How the Original Version Was Made to Condemn Monopolies (Open Culture)
Bingó

**Bingó** er spil þar sem dregnar eru út tölur af handahófi og þær bornar saman við áprentuð spöld með 5X5 reitum. Spjöldin má prenta á pappír, pappa eða geta verið rafræn. Margar útgáfur eru af leiknum sem ganga út á að verða fyrstur að mynda ákveðið mynstur af útdregnum tölum. Sá sem vinnur hrópar orðið „Bingó!“ Þá er farið yfir tölur.

Bingó er vinsælt spil sem spilað er í stórum sölum og er þá spilað sem fjárhættuspil, spilarar kaupa bingóspjöld í von um að fá vinninga sem eru í boði fyrir þá sem vinna bingóið.
Orlando

**Orlando** er borg í Mið-Flórída í Bandaríkjunum. Í borginni sjálfri búa 307.573 en um það bil 2,7 milljónir (2020) á öllu stórborgarsvæðinu. Borgin er frægur ferðamannastaður og eru staðsettir þar fjöldamargir skemmtigarðar á borð við til dæmis Disney World, Universal Studios og Wet'n Wild. Orlando er stundum kölluð „The City Beautiful“. Tveir flugvellir eru staðsettir við borgina, þeir eru Alþjóðaflugvöllur Orlando (MCO) og Sanford-flugvöllur (SFB).

## Íþróttalið
*Orlando Magic, körfubolti
*Orlando City SC, karlaknattspyrna
*Orlando Pride, kvennaknattspyrna
*Orlando Solar Bears, íshokkí.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Símon vandlætari

**Símon vandlætari** var einn af postulunum sem fygldu Jesú. Hann er sá tíundi í röðinni í nafnalista Lúkasarguðspjalls og í Postulasögunni en ellefti í hinum samstofna guðspjöllunum tveimur. Símon er einn af þeim postulum sem minnst er um vitað um. 

Í bláupphafi Postulasögunar er hann nefndur með nafni:
:*Þá sneru þeir aftur til Jerúsalem frá Olíufjallinu, sem svo er nefnt og er í nánd við Jerúsalem, hvíldardagsleið þaðan. Er þeir komu þangað, fóru þeir upp í loftstofuna, þar sem þeir dvöldust: Pétur og Jóhannes, Jakob og Andrés, Filippus, Tómas, Bartólómeus, Matteus, Jakob Alfeusson, Símon vandlætari og Júdas Jakobsson. Allir þessir voru með einum huga stöðugir í bæninni ásamt konunum. María, móðir Jesú, var líka með þeim og bræður hans*.

Símon er sagður hafa verið meðlimur í herskáum gyðinglegum trúflokki sem barðist gegn Rómverjum í Palestínu frá árinu 6. e. Kr. og þar til Jerúsalem féll árið 70, og nefndist sílótar eða vandlætarar. Sumir hafa þó dregið í efa að postulanum hafi áskotnast þetta auknefni af tengslum við sílótana, heldur miklu fremur af áhuga sínum og krafti við útbreiðslu fagnaðarerindisins.

## Tenglar
*
Bitcoin

**Bitcoin** er rafeyrir sem byggir á dulkóðun, staðli og opnum hugbúnaði. Hann var upphaflega kynntur árið 2009 af Satoshi Nakamoto sem birti grein um Bitcoin og tölvukóða sem varð grundvöllur að gjaldmiðlinum. Þessi kóði var birtur  sem opinn hugbúnaður. Ólíkt hefðbundnum myntum er Bitcoin eru ekki gefið út af banka eða einstaklingum en hægt er eignast myntir með námavinnslu á Netinu, eins og ef um verðmætan málm væri að ræða.  Bitcoin er aðallega notað í viðskiptum á Netinu og stundum í ólöglegum tilgangi. 

Miklar verðsveiflur hafa verið á gengi Bitcoin.

## Tengt efni
* Bálkakeðja (blockchain)
* Monero

## Heimildir
*  Bitcoin.org
* Spá því að bitcoin seljist á $10 eftir áramót (Fréttatíminn)
Refskák

**Refskák** er borðspil eða tafl þar sem tveir tefla. Annar leikmaður hafði tófu en hinn 13 (eða 15) lömb. Tófan var sett á mitt taflborðið og lömbin á 13 (eða 15) reiti. Tófan átti að reyna að drepa sem flest lömb með að hoppa yfir þau ef auður reitur var við hliðina á reit lambsins. Lömbin áttu hins vegar að reyna að króa tófuna af þannig að hún gæti ekki hreyft sig. Refskák virðist skyld hneftafli. Reitir voru oft strikaðir með krít á rúmfjöl og gler og kaffibaunir eða þorskkvarnir notaðar fyrir lömb og fingurbjörg eða gimburskel fyrir ref. 

Tveir spilarar tefla refskák og er annar smalinn sem þarf að sjá um að lömbin haldi hópinn en hinn refurinn sem reynir að tvístra hópnum og hremma lömbin. Smalinn má færa eitt lamb í hverju leik annað hvort áfram eða til hiðar en ekki á ská og ekki til baka.  Refurinn má hins vegar líka færa til baka. Ef refur er á næsta reit við lamb og það er auður reitur hinum megin við það þá má hann hoppa yfir lambið og drepa það þannig. Smalinn á því að halda lömbunum í hnapp svo refurinn komist ekki inn í hópinn og reyna að króa refinn þannig af að hann geti ekki hreyft sig.

## Heimildir
* Guðrún Kvaran. „Af hverju er orðið refskák dregið?“. Vísindavefurinn 4.2.2011. https://visindavefur.is/?id=57859. (Skoðað 1.1.2014).
* Jón Árnason og Ólafur Davíðsson, *Íslenzkar gátur, skemtanir, vikivakar og þulur*, bls. 298-299. 
* „Refskákin“, ''Fálkinn'' 8. árg., 47. tölublað (23.11.1935), blaðsíða 11

## Tenglar
*
Rafmynt

**Rafmynt** eða **dulmynt** er stafrænn gjaldmiðill sem þróaður hefur verið til greiðslumiðlunar og viðskipta á netinu. Rafmyntir eru ekki miðstýrðar þar sem haldið er utan um rafmyntareign og færslur með bálkakeðjum (stafrænni höfuðbók) sem eru varðar með sterkri dulkóðun.

Orðið rafmynt á almennt við um dreifstýrðar rafmyntir eins og Bitcoin þar sem enginn miðlægur gagnagrunnur er til. Þess í stað sammælast mismunandi tölvur um hver eigi hvaða pening til dæmis með því að keppast við að leysa tímafrekar stærðfræðiformúlur. Eftir á er hægt er að sanna hver sé réttmætur eigandi vegna þess að dulkóðun er notuð. Önnur dæmi um stafræna gjaldmiðla eru sýndarmyntir sem eru notaðar í tölvuleikjum á við Eve Online og stafræna gjaldmiðla seðlabanka sem eru geymdir í gagnagrunni, frekar en sem efnislegir seðlar eða myntir.

## Tilvísanir
Ása Guðmundsdóttir Wright

**Ása Guðmundsdóttir Wright** (fædd 12. apríl 1892, dáin 6. febrúar 1971) var fædd að Laugardælum í Árnessýslu og voru foreldrar hennar Arndís Jónsdóttir og Guðmundur Guðmundsson héraðslæknir þar og síðar í Stykkishólmi. Arndís móðir hennar var dóttir Jóns Péturssonar, eins af Víðivallabræðrum, og systir Sturlubræðra. Ása hélt ung til Englands þar sem hún lærði hjúkrun. Hún giftist breskum lögfræðingi, Henry Newcombe Wright að nafni.. Þau bjuggu fyrst í London en fluttu svo til   Cornwall. og í desember 1945 fluttu þau fluttu  til Karíbahafsins á búgarð inn í frumskógi í Trínidad. Maður Ásu dó í desember 1955. Þar stofnaði Ása náttúruverndarsvæði sem ber nafn hennar. Hún ræktaði þar meðal annars flóðsvín.

## Heimildir
* Asa Wright and Her Plantation in Trinidad, B.W.I (fyrri hluti), The Icelandic Canadian - Spring 1956  by W.J. Lindal
* Asa Wright and Her Plantation in Trinidad, B.W.I (seinni hluti), The Icelandic Canadian - Summer 1956  by W.J. Lindal
* Sturla Friðriksson, Ása Guðmundsdóttir Wright, æviágrip, Þjóðminjasafnið 
* Inga Dóra Björnsdóttir, *Kona þriggja eyja*, Forlagið, 2009.
* Frumkvöðullinn Ásta Wright  fyrirlestur
* Asa Wright náttúruverndarsvæðið
Sturlubræður

**Sturlubræður** voru athafnamenn í Reykjavík . Þeir voru bræðurnir Sturla (1861 – 1947) og Friðrik (1860 – 1938) synir Jóns Péturssonar háyfirdómara sem var einn af Víðivallabræðrum. Systurdóttir þeirra var Ása Guðmundsdóttir Wright. Þeir fengu í arf jarðir í Stafholtstungum og áttu auk ættaróðalsins Laxfoss jarðirnar Brautarholt á Kjalarnesi, Þerney og Þingeyrar. Þeir ráku um tíma stórbú í Brautarholti og fluttu mjólk daglega til Reykjavíkur með mótorskipi. Sturlubræður ráku stórkúabú áratugum saman í Briemfjósi þar sem nú er Smáragata og Fjólugata og öfluðu þá heyja í Vatnsmýrinni og í nágrenni Briemfjóssins. Þeir keyptu Fitjakot á Kjalarnesi og notuðu fyrir sumarbeit. Á tímabili höfðu þeir nálægt 100 mjólkandi kýr. Þegar mjólkurlögin gengu í gildi þrengdist hagur slíks búskapar og hættu þeir fljótlega búskap. Sturlubræður reistu sér glæsileg einbýlishús við Laufásveg og voru þau kölluð Sturluhallirnar.
Sturlubræður voru meðal helstu samstarfsmanna Einars Benediktssonar í Títanfélaginu.

## Heimild
* „Sturla Friðriksson sextugur“, ''Íslendingaþættir Tímans'', 9. tölublað (03.03.1982), blaðsíða 14
Samskip

**Samskip hf.** eru íslenskt skipafélag sem byggist á grunni skipadeildar Sambandsins sem var stofnuð árið 1946. Skipadeildin sinnti millilandasiglingum til og frá landinu í rúmlega hálfa öld. Það var svo 1. janúar 1991 sem Samskip hf. hófu formlega starfsemi. Einskorðaðist starfsemi Samskipa fyrst við millilandasiglingar til og frá Íslandi og þjónustu tengda þeim en fljótlega voru opnaðar eigin skrifstofur í Danmörku, Hollandi, Bretlandi, Bandaríkjunum, Noregi og Svíþjóð. Félagið opnaði síðan skrifstofur í Evrópu, Asíu, Norður- og Suður-Ameríku auk Ástralíu. 

Er gámaflutningakerfi félagins í Evrópu, sem rekið er undir heitinu Samskip Multimodal, nú eitt stærsta sinnar tegundar þar sem lögð er áhersla á flutning á 45 feta gámum. Flutningum til og frá Íslandi er sinnt með þremur gámaskipum sem hafa viðkomu á Bretlandseyjum, meginlandi Evrópu, í Skandinavíu og í Færeyjum. Samskip hófu strandflutninga snemma árs 2013 og bjóða nú upp á siglingar frá Reykjavík með viðkomu á Ísafirði, Sauðárkróki, Akureyri og Reyðarfirði áður en siglt er á markaði erlendis. 

Á Íslandi hafa Samskip einnig byggt upp landflutningakerfi, sem sinnir öllum landshlutum með tíðum ferðum. Í höfuðstöðvunum í Kjalarvogi í Reykjavík er vörumiðstöð Samskipa sem býður upp á hýsingu á almennri vöru, efna-, frysti- og kælivöru ásamt annarri þjónustu, eins og samsetningu og geta viðskiptavinir fylgst náið með stöðu eigin birgða í hýsingu. Vörumiðstöðin tengir einnig saman millilanda- og innanlandskerfi Samskipa. 

Flutningar á frystum afurðum eru hluti af starfsemi félagsins, enda flytja Íslendingar út mikið af sjávarafurðum. Auk þess sér frystiflutningasvið Samskipa, Samskip Icepak Logistics, um flutninga á hitastýrðum afurðum heimshorna á milli, sem eru að stærstum hluta til sjávarafurðir, en einnig kjöt, mjólkurvörur, ávextir, grænmeti og kaffi svo eitthvað sé nefnt. Starfrækir félagið auk þess fjórar frystigeymslur, í Álasundi í Noregi og í Rotterdam í Hollandi undir merkjum FrigoCare og svo í Reykjavík og Kollafirði í Færeyjum undir merkjum Samskipa. 

## Tenglar
* Heimasíða Samskipa
Hánefsstaðir í Svarfaðardal

**Hánefsstaðir** er bær í Svarfaðardal austan Svarfaðardalsár skammt fyrir utan kirkjustaðinn á Völlum og um 5 km frá Dalvík. Ofan við bæinn er Vallafjall en neðan við hann er gróskulegur skógarreitur, Hánefsstaðareitur eða Hánefsstaðaskógur, sem Eiríkur Hjartarson plantaði út og ræktaði um miðja 20. öld. Eiríkur átti Hánefsstaði um tíma. Reiturinn er nú í umsjá Skógræktarfélags Eyfirðinga. Neðan við reitinn er göngubrú á Svarfaðardalsá yfir í Friðland Svarfdæla.

## Heimild
*
Hánefsstaðir

Hánefsstaðir gerur átt við tvo bæi á Íslandi. Þeir eru:

*Hánefsstaðir í Seyðisfirði
*Hánefsstaðir í Svarfaðardal
Miðnes

**Miðnes**, áður kallað **Rosmhvalanes**, er nafn á nesi sem gengur norður úr Reykjanesi vestanverðu, milli Ytri-Njarðvíkur og Kirkjuvogs. Garðskagi er nyrsti oddi Miðness. Í forníslensku voru rostungar nefndir rosmhvalir en við þá var nesið kennt. Þeir sem voru ættaðir frá Rosmhvalanesi eða bjuggu þar voru nefndir *Rosmhvelingar*. Keflavík, Garður og Sandgerði eru á nesinu, einnig Keflavíkurflugvöllur.

Árið 1951 gerðu Íslendingar verndarsamning við Bandaríkin sem fól í sér aðsetu bandaríska hersins á Íslandi. Á Miðnesi við Keflavík reis Keflavíkurstöðin, um 5000 manna byggð þar sem flestir hermennirnir komu sér fyrir, eins konar bandarískt þorp á Íslandi.

Ingólfur Arnarson gaf/seldi Steinunni gömlu Miðnes. Eða eins og segir í Landnámu:
:*Steinun hin gamla, frændkona Ingólfs, fór til Islands og var með Ingólfi hinn fyrsta vetur. Hann bauð að gefa henni Rosmhvalanes allt fyrir utan Hvassahraun, en hún gaf fyrir heklu flekkótta ok vildi kaup kalla; henni þótti það óhættara við riftingum*.

Í Egils sögu segir einnig lítillega frá Miðnesi: 
:*Ketill gufa kom til Íslands, þá er land var mjög byggt; hann var hinn fyrsta vetur að Gufuskálum á Rosmhvalanesi. Ketill hafði komið vestan um haf af Írlandi; hann hafði með sér þræla marga írska. Lönd voru öll byggð á Rosmhvalanesi þann tíma; réðst Ketill því þaðan í brott og inn á Nes og sat annan vetur á Gufunesi og fékk þar engan ráðstafa. Síðan fór hann inn í Borgarfjörð og sat þar hinn þriðja vetur, er síðan er kallað að Gufuskálum, en áin Gufuá, er þar fellur í ofan, er hann hafði skip sitt í um veturinn*.
Félagslegt húsnæði

**Félagslegt húsnæði** er tegund af húsnæði þar sem eignarhald er í höndum stjórnvalda sem geta bæði verið sveitarfélög eða stofnanir í ríkiseigu eða í eigu félaga og stofnana sem ekki eru rekin í hagnaðarskyni og vanalega hafa þann tilgang að sjá fólki fyrir ódýru húsnæði.

## Saga félagslegs húsnæðis
Við Iðnbyltinguna streymdi fólk til borga til að vinna þar í verksmiðjum og bjó oft við slæmar aðstæður. Velgerðarfélög byggðu þá stundum fjölbýlishús fyrir fátækt fólk og dæmi eru um að verksmiðjueigendur hafi byggt heil þorp fyrir starfsmenn svo sem Saltaire árið 1853 og Port Sunlight árið 1888. Árið 1885 var fyrst brugðist við húsnæðisskorti í Bretlandi eftir að konungleg nefnd skilaði skýrslu til stjórnvalda. Þá voru sett lögin „Housing of the Working Classes Act of 1885“ sem heimiluðu bæjarfélögum að loka heilsuspillandi húsnæði og þeim var falið að vinna að úrbótum í húsnæðismálum í sínu umdæmi.