open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guðrún Björnsdóttir (f. 1889)

**Guðrún Björnsdóttir** (f. 27. október 1889 - d. 22. apríl 1935 í Reykjavík) var íslenskur kennari og félagsmálaforkólfur. Hún var fyrsti formaður Ungmennafélagsins Aftureldingar.
## Ævi og störf
Guðrún var þriðja af átta börnum hjónanna Kristrúnar Eyjólfsdóttur og Björns Bjarnarsonar, Alþingismanns og bónda á bænum Gröf sem hverfin Grafarholt og Grafarvogur draga nafn sitt af. Grafarbærinn var þá hluti Mosfellssveitar og var fjölskyldan framarlega í hvers kyns félagsmálum í hreppnum.

Hún stundaði nám við Kvennaskólann 1905-6 og Menntaskólann í Reykjavík á árunum 1906-9 en lauk ekki námi vegna heilsubrests. Síðar hélt hún til Danmerkur þar sem hún nam ungbarnakennslu eftir *[[Montessori-aðferðin|Montessori-aðferðinni]]* og rak slíkan skóla í Reykjavík frá 1922 til 1934.

## Ungmennafélagið Afturelding
Glímufélagið *Í afturelding* var stofnað af tveimur Kjalnesingum um 1907 og stóð það meðal annars fyrir æfingum að Lágafelli í Mosfellssveit. Ákveðið var að útvíkka starfsemina og að lokinni messu í Lágafellskirkju á páskadag, 11. apríl 1909, var *Ungmennafélagið Afturelding* stofnað. Var Guðrún kjörin fyrsti formaður þess, en fremur fágætt var að konur gegndu slíku embætti í árdaga ungmennafélagahreyfingarinnar.

Félagið tryggði sér aðstöðu til fundarhalda í húsnæði lestrarfélagsins í sveitinni og þar voru jafnframt skipulagðar glímuæfingar og -sýningar. Ungmennafélagar settu einnig upp leikrit, þar á meðal eftir Guðrúnu Björnsdóttur. Það fyrsta þeirra bar titilinn *Annarhvor verður að giftast*. Guðrún var vel ritfær og notaðist stundum við listamannsnafnið *Krúnk*, en skrif hennar einskorðuðust nánast alfarið við félagsstörf.

Guðrún var einnig talin afbragðssöngkona og var til þess tekið hversu breitt raddsvið hennar hefði verið, allt frá hæstu sópran niður í lægsta alt.

## Minningar Nóbelskáldsins
Guðrún Björnsdóttir var barnakennari í Mosfellssveit á árunum 1910-12. Rithöfundurinn Halldór Laxness var í hópi nemenda hennar og minntist hann Guðrúnar síðar með hlýju:

## Ævilok
Guðrún Björnsdóttir glímdi við heilsubrest frá táningsaldri. Hún lést af völdum krabbameins árið 1935, langt fyrir aldur fram. Hún var grafin í heimagrafreit fjölskyldunnar að Gröf, sem mun vera eini slíki grafreiturinn innan borgarmarkanna.
## Tilvísanir
Pekka Salminen

**Pekka Salminen** (fæddur 1. október 1963) er finnskur körfuknattleiksþjálfari. Hann hefur fimm sinnum unnið finnska meistaratitlinn með Joensuun Kataj og tvívegis unnið sænska meistaratitilinn með Solna Vikings. Salminen var þjálfari kvennalandslið Finnlands árunum 2015 til 2023 og aðstoðarþjálfari karlalandsliðsins frá 2001 til 2014.

Í mars 2025 var Salminen ráðinn þjálfari íslenska kvennalandsliðsins í körfuknattleik.

## Tilvísanir
Weezer

**Weezer** er bandarísk rokk hljómsveit frá Los Angeles, Kaliforníu stofnuð árið 1993. Meðlimir Weezers eru Rivers Cuomo (aðal söngvari, gítarleikari og hljómborðsleikari), Patrick Wilson (trommur, bakraddir),  Brian Bell (gítarleikari, hljómborðsleikari og bakraddir) og Scott Shriner (bassaleikari, hljómborðsleikari og bakraddir).

## Heimildir
Cevdet Sunay

**Ahmet Cevdet Sunay** (10. febrúar 1899 &ndash; 22. maí 1982) var tyrkneskur stjórnmálamaður og herforingi sem var fimmti forseti Tyrklands frá 1966 til 1973.

## Uppvöxtur og ferill
Sunay fæddist árið 1899 í þorpinu Ataköy nálægt Çaykara í Trabzon Vilayeti í Tyrkjaveldi. Eftir grunnskóla- og gagnfræðanám í Erzurum og Edirne útskrifaðist hann frá Kuleli-herskólanum í Istanbúl. Í fyrri heimsstyrjöldinni barðist hann á vígstöðvunum í Palestínu og var tekinn til fanga af Bretum í Egyptalandi árið 1918. Eftir að honum var sleppt barðist hann fyrst á suðurvígstöðvunum og síðan vesturvígstöðvunum í tyrkneska frelsisstríðinu.

Sunay lauk námi í hernaðarfræðum árið 1927 og útskrifaðist sem liðsforingi úr herfræðaháskólann í Istanbúl árið 1930. Hann varð hershöfðingi árið 1949 og fjögurrastjörnuhershöfðingi árið 1959. Árið 1960 var hann útnefndur yfirmaður landhersins og síðan yfirmaður herforingjaráðsins og þar með æðsti hershöfðingi Tyrkja. Þann 14. mars 1966 útnefndi Cemal Gürsel forseti hann í sæti í öldungadeild tyrkneska þingsins.

Þegar Gürsel sagði af sér vegna vanheilsu var Cevdet Sunay kjörinn fimmti forseti Tyrklands af tyrkneska þinginu þann 28. mars 1966. Hann hélt embættinu þrátt fyrir aukna hryðjuverkatíðni, stúdentauppþot og hótanir um valdarán. Hann gegndi sjö ára kjörtímabili sem forseti til 28. mars 1973 og hlaut síðan sæti ævilangt á öldungadeild þingsins.

Sunay kvæntist Atıfet árið 1929. Þau eignuðust þrjá syni, Atilla, Aysel og Argun Sunay.

## Forsetatíð
Cevdet Sunay var kjörinn fimmti forseti tyrkneska lýðveldisins af þinginu þann 28. mars 1966. Hann gegndi embættinu til 28. mars 1973 og var þetta rósturtími fyrir Tyrkland. Frá 1961 til 1965 voru Süleyman Demirel, Nihat Erim og Ferit Melen aðsópsmestu meðlimirnir í stjórn Sunay.

## Andlát
Cevdet Sunay lést úr hjartaáfalli þann 22. maí 1982 í Istanbúl. Í ágúst 1988 var lík hans fært til hinstu hvílu í nýbyggðum ríkiskirkjugarði í Ankara. 

## Tilvísanir
Car Seat Headrest

Car Seat headrest er bandarísk Indie-rokk hljómsveit stofnuð árið 2010 í Leesburg, Virginía en er nú staðsett í Seattle, Washington. Hljómsveitin samanstendur af Will Toledo (söngvari, gítarleikari, píanóleikari og hljórðgervlaleikari), Ethan Ives (gítarleikari, bassaleikari og bakraddir), Seth Dalby (bassaleikari), og Andrew Katz (trommari, ásláttarhljóðfæri og bakraddir).
Fahri Korutürk

**Fahri Sabit Korutürk** (15. ágúst 1903 – 12. október 1987) var tyrkneskur flotaforingi, ríkiserindreki og stjórnmálamaður sem var sjötti forseti Tyrklands frá 1973 til 1980. Áður en hann varð forseti hafði hann verið þriðji yfirforingi tyrkneska sjóhersins frá 1957 til 1960. Hann var jafnframt þingmaður í öldungaráði lýðveldisins frá 1968 til 1973 og aftur árið 1980. Áður hafði hann verið sendiherra Tyrklands í Sovétríkjunum frá 1960 til 1964.

## Æviágrip
Hann fæddist í Istanbúl á Soğukçeşme Sokağı, lítilli götu milli Topkapı-hallar og Ægisifjar. Hann gekk í kadetaskóla ósmanska flotans árið 1916, útskrifaðist þaðan árið 1923 og síðan frá tyrkneska flotaháskólanum árið 1933. Þann 18. mars 1934 gaf Kemal Atatürk forseti honum eftirnafnið Korutürk. Korutürk gegndi virkri þjónustu á beitiskipum og kafbátum og ferðaðist síðan erlendis sem flotafulltrúi til Rómar, Berlínar og Stokkhólms. Árið 1936 tók hann þátt í Montreux-samningnum um Dardanellasundin sem herráðgjafi. Hann varð undirflotaforingi árið 1950 og stýrði ýmsum herdeildum þar til hann varð flotaforingi.

Eftir að Korutürk settist árið 1960 í helgan stein sem yfirforingi tyrkneska sjóhersins skipaði Cemal Gürsel forseti hann í stöðu sendherra Tyrklands til Sovétríkjanna (1960-1964) og síðar til Spánar (1964-1965). Árið 1968 skipaði Cevdet Sunay forseti hann í sæti við öldungaráð lýðveldisins. Þann 6. apríl 1973 kaus tyrkneska þingið hann sjötta forseta Lýðveldisins Tyrklands. Á kjörtímabili hans gerðu Tyrkir innrás á Kýpur eftir að Makaríos 3. erkibiskupi var steypt af stóli af þjóðvarðliði Kýpur-Grikkja.

Korutürk gegndi stjórnarskrárbundnu sjö ára kjörtímabili til 6. apríl 1980. Kenan Evren sagðist hafa stungið upp á því að hann gegndi öðru kjörtímabili með stuðningi hersins þar sem Korutürk var virtur bæði af herforingjum og þingmönnum, en Korutürk hafnaði boðinu þar sem hann taldi það brjóta gegn stjórnarskrá. Korutürk varð öldungaráðsmaður þar til herinn gerði valdarán árið 1980.

Hann kvæntist Emel Korutürk árið 1935 og þau eignuðust tvo syni, Osman og Selah, og dóttur, Ayşe. Fahri Korutürk lést í Moda í Istanbúl. Hann var jarðsettur í ríkisgrafreitnum í Ankara.

Sonur hans, Osman Korutürk, var útnefndur sendiherra Tyrkja í Teheran í október 1996. Íranska stjórnin afhenti honum gögn um föður hans sem hún hafði náð við hertöku bandaríska sendiráðsins árið 1979. Í gögnunum kom fram að flestir sendiherrar sem unnu í Sovétríkjunum hefðu notað svarta markaðinn til að skipta kaupi sínu fyrir Bandaríkjadali (sem var verðmætari hjá þorra fólks) en að Fahri Korutürk hefði verið sá eini sem notaði sovéska ríkisbankann Gosbank til að skipta launatékkanum sínum.

## Útgefin verk
* *İskajerak Deniz Muharebesi hakkında bir konferans* *(Ráðstefnan um orrustuna um Skagerrak)*

## Tilvísanir
Glory Glory Man United

**Glory Glory Man United** er stuðningsmannalag Manchester United. Laglína lagsins er tekið upp úr laginu Glory Glory Hallelujah sem var söngur Norðurríkjasambandsins í Þrælastríðinu.


## Tilvísanir
Hagnýtt eðlisfræði

**Hagnýtt eðlisfræði** er safnheiti yfir þær undirgreinar eðlisfræði sem fást við lausn tiltekinna hagnýtra vísindalegra eða verkfræðilegra vandamála. Hagnýtt eðlisfræði myndar brú milli eðlisfræði og verkfræði. Hagnýtt eðlisfræði fæst við hagnýtingu eðlisfræði í öðrum vísindagreinum eða hátækni. Dæmi um undirgreinar hagnýttrar eðlisfræði eru eðlisverkfræði, efnisvísindi, lækningaeðlisfræði, litrófsfræði og jarðeðlisfræði.
Val Kilmer

**Val Edward Kilmer** (f. 31. desember 1959 – d. 1. apríl 2025) var bandarískur leikari. 
Hann lék í kvikmyndum af ýmsum toga eins og gamanmyndum, spennumyndum, vestrum, vísindaskáldsögumyndum o.fl. 

Kilmer var þekktur fyrir hlutverk sín sem *Iceman* í Top Gun (1986), Jim Morrison í kvikmynd um hljómsveitina The Doors (1991), Doc Holliday í vestranum Tombstone (1993) og Batman/Bruce Wayne í Batman Forever (1995). 

Árið 2015 var hann greindur með hálskrabbamein og glímdi við heilsufarsvandamál þar til hann dó árið 2025. Kilmer aðhylltist kristin vísindi.

## Tilvísanir
Ayrton Senna

**Ayrton Senna da Silva** (f. 21. mars 1960 – d. 1. maí 1994) var brasilískur akstursíþróttamaður sem keppti í Formúlu 1 á árunum 1984 til 1994. Senna vann þrjá heimsmeistaratitla ökumanna með McLaren.

Fæddur og uppalinn í São Paulo, Senna byrjaði að keppa á go-kart 13 ára. Eftir að hafa unnið sig upp um yngri deildir í formúlu kappakstri komst hann í Formúlu 1 árið 1984 með Toleman liðinu. Fyrsta keppnin hans í Formúlu 1 var brasilíska kappakstrinum 1984. Eftir að hafa náð nokkrum verðlaunapöllum á fyrsta tímabilinu sínu fór hann yfir til Lotus árið 1985. Hann var hjá Lotus til 1987 og vann nokkrar keppnir með þeim.

Senna skrifaði undir hjá McLaren árið 1988 og varð þá liðsfélagi Alain Prost. Saman unnu þeir 15 af 16 keppnum tímabilsins á McLaren MP4/4 með Honda mótor. Senna stóð uppi sem heimsmeistari með 8 sigra og þremur fleiri stigum heldur en liðsfélagi sinn Prost. Hörð keppni var milli liðsfélagana sem fór að Prost vann titilinn 1989 og færði sig þá til Ferrari fyrir 1990 tímabilið. Senna vann sinn annan heimsmeistaratitil 1990 og þriðja 1991. Senna fór til Williams árið 1994.

í San Marino kappakstrinum 1994 á Imola brautinni var Senna að leiða keppnina þegar hann hafnar á steypuvegg utan brautar. Hann var fluttur með þyrlu á spítala í Bologna þar sem hann var úrskurðaður látinn. Talið er að um þrjú milljón manns hafa komið í útför hans. Ráðist var í miklar öryggisbreytingar eftir slysið og var Senna seinasti ökumaðurinn sem lést í slysi í Formúlu 1 þar til Jules Bianchi deyr árið 2015. Á ferli sínum vann Senna 41 keppni, náði 65 ráspólum, 19 hröðustu hringjum og 80 verðlaunapöllum í Formúlu 1.

## Heimildir
Hringadróttinssaga (kvikmyndaröð)

***Hringadróttinssaga*** (enska: *The Lord of the Rings*) er þríleikur ævintýramynda eftir nýsjálenska leikstjórann Peter Jackson. Myndirnar byggjast á skáldsögu enska rithöfundarins J. R. R. Tolkien, *[[Hringadróttinssaga|Hringadróttinssögu]]* frá 1954-1955. Líkt og bókin kom út í þremur bindum, eru myndirnar þrjár: *[[Hringadróttinssaga: Föruneyti hringsins]]* (2001), *[[Hringadróttinssaga: Tveggja turna tal]]* (2002) og *[[Hringadróttinssaga: Hilmir snýr heim]]* (2003). Aðalframleiðandi myndanna var New Line Cinema í samstarfi við fyrirtæki Jacksons, WingNut Films. Aðalleikarar myndanna þriggja voru Elijah Wood sem Fróði Baggi, Ian McKellen sem Gandálfur, Liv Tyler sem Arven, Viggo Mortensen sem Aragorn, Sean Astin sem Sómi Gamban, Cate Blanchett sem Galadríel, John Rhys-Davies sem Gimli, Christopher Lee sem Sarúman, Billy Boyd sem Pípinn Tóki, Dominic Monaghan sem Kátur Brúnbukkur, Orlando Bloom sem Legolas, Hugo Weaving sem Elrond, Andy Serkis sem Gollrir, og Sean Bean sem Borómír.

Myndirnar þrjár voru kvikmyndaðar samhliða á tökustöðum í Nýja-Sjálandi milli 1999 og 2000, með aukatökur frá 2001 til 2003. Á þeim tíma var þetta eitt dýrasta kvikmyndaverkefni allra tíma með 281 milljón dala fjármögnun. Fyrsta myndin var frumsýnd í Odeon Leicester Square í London 10. desember 2001, önnur myndin í Ziegfeld Theatre í New York-borg 5. desember 2002, og þriðja myndin í Embassy Theatre í Wellington 1. desember 2003.

## Tilvísanir
Þýska beitiskipið Blücher

**Þýska beitiskipið ''Blücher*** var annað af fimm *Admiral Hipper* [[Beitiskip|beitiskipum]] [[Þýski sjóherinn|þýska sjóhersins]] sem var byggt eftir risu [[Þýski nasistaflokkurinn|Nasistaflokksins]] til valda í [[Þýskaland|Þýskalandi]] á fjórða áratug 20. aldarinnar. Það var nefnt eftir [[Prússland|prússneska]] herforingjanum [[Gebhard Leberecht von Blücher]], sem hlaut frægð fyrir sigra sína á [[Napóleon Bónaparte]] í [[Orrustan við Leipzig|orrustunni við Leipzig]] og [[Orrustan við Waterloo|orrustunni við Waterloo]].

==Saga==
Bygging skipsins hófst árið 1935 og var því hleypt af stokkunum árið 1937. Það var formlega tekið í notkun [[20. september]] [[1939]]. Rúmlega hálfu ári seinna tók það þátt í innrás Þjóðverja í Noreg og var það flaggskip innrásarflotans.

Aðfararnótt [[9. apríl]] [[1940]] leiddi það innrásarflotann inn [[Oslóarfjörður|Oslóarfjörð]] til að hertaka [[Osló]], höfuðborg Noregs. Þegar *Blücher* sigldi inn fjörðinn varð það fyrir tveimur fallbyssuskotum frá Oscarsborgarvirkinu við Drøbak sund, sem kveiktu elda um borð í skipinu. Stuttu seinna varð það fyrir tveimur tundurskeytum sem ullu meiriháttar skemmdum með þeim afleiðingum að skipið missti vélarafl. Eftir að eldurinn um borð náði að breiðast út í skotfærageymslur, urðu miklar sprengingar um borð og að lokum hvolfdi skipið og sakk með miklu manntjóni.

Missir skipsins og þær skemmdir sem [[Þýska beitiskipið Lützow|beitiðskipið *Lützow*]] varð fyrir frá varnarvirkjum Norðmanna urðu til þess að *Lützow* og restin af innrásarflotanum sneru við og settu innrásarliðið á land utar í firðinum, en það er talið hafa gefið konungsfjölskyldunni og ríkisstjórninni tíma til að flýja Osló.

Flakið liggur á botni Oslóarfjarðar og var árið 2016 skilgreint sem stríðsminjar til að vernda það fyrir ágangi. Nokkrir gripir hafa verið teknir upp úr flakinu, þar á meðal önnur af [[Arado Ar 196]] flugvélum sem voru um borð.

==Á hvíta tjaldinu==
Orrustunni við Drøbak sund og örlögum *Blücher* eru gerð skil í norsku stríðsmyndinni *Kongens ne'' frá 2016.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Frekari lesning
*
Orrustubeitiskip

**Orrustubeitiskip** er tegund af herskipi sem var í notkun á fyrri hluta 20. aldarinnar. Það var oft með svipaðan vopnabúnað og orrustuskip en oft lengri, með minni brynnvörn og því léttari til að ná meiri hraða. Fyrstu orrustubeitiskipin voru smíðuð í Bretlandi. Þróun á orrustuskipum gerðu orrustubeitiskip úreld á árunum fyrir seinni heimstyrjöldina.

Stærsta orrustubeitiskipið sem var smíðað var HMS ''Hood'' sem var sökkt vestur af Íslandi af þýska orrustuskipinu ''Bismarck árið 1941.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
Þýska orrustuskipið Tirpitz

**Þýska orrustuskipið ''Tirpitz*** var annað af tveimur [[orrustuskip|orrustuskipum]] af *Bismarck*-tegund sem byggð voru fyrir þýska sjóherinn í kringum [[seinni heimsstyrjöldin|seinni heimstyrjöldina]]. Það er stærsta orrustuskip sem byggt hefur verið í [[Evrópa|Evrópu]] og systurskip [[Bismarck (skip)|*Bismarck*]]. Skipið er nefnt eftir [[Aðmíráll|aðmírálnum]] [[Alfred von Tirpitz]] og hófst bygging þess í nóvember 1936. Skipið hljóp af stokkunum árið 1939 og var tekið í notkun árið 1941.

Fljótlega eftir að *Tirpitz* var tekið í notkun sigldi það til Noregs. Í september 1943 tók það tók þátt í árás Þjóðverja á [[Svalbarði|Spitzbergen]] og var það í eina skiptið sem skipið notaði byssur sínar í árásarskyni. Þann [[12. nóvember]] [[1944]] var skipinu sökkt úti fyrir [[Tromsø]] í árás breska flughersins. Talið er að á bilinu 950 og 1.204 af áhöfn *Tirpitz'' hafi farist þegar því var sökkt.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Rómverskt salat

**Rómverskt salat** (*Lactuca sativa)* er með stinnum dökkgrænum blöðum. 

## Notkun
Rómverskt salat er oft notað í Caesar salat og vegna stífleikans er gott að elda það og nota í súpur. Það er mikið notað í matreiðslu í Suðvestur-Asíu. Eldri ytri blöðin eru oft með afgerandi beiskt bragð.
Ovule

„**Ovule**“ er lag eftir íslensku söngkonuna Björk sem kom út 14. september 2022 sem önnur smáskífan af tíundu stúdíóplötu hennar *[[Fossora]]*. Lagið var samið og framleitt af Björk sem einnig útsetti básúnur og pauka.
HMS Berwick (65)

**HMS ''Berwick'' (65)** var breskt beitiskip sem er þekktast á Íslandi fyrir að hafa verið í innrásarflotanum sem hertók Ísland árið 1940.

## Bygging
Bygging skipsins hófst árið 1924 í  Fairfield Shipbuilding and Engineering Company í Govan í Skotlandi. Því var hleypt af stokkunum árið 1926 og tekið að fullu í notkun 12. júlí 1927.

## Hernám Íslands
*Berwick* var hluti af innrásarflota Breta sem hertók Ísland þann 10. maí 1940. Auk *Berwick* voru í flotanum beitiskipið HMS ''Glasgow'' og tundurspillarnir HMS ''Fearless'' og HMS ''Fortune''. Beitiskipin voru ekki hönnuð til að flytja þennan fjölda af mannskap og vistum og voru aðstæður þröngar um borð. Margir landgönguliðanna þjáðust af slæmri sjóveiki í ferðinni og einn af þeim framdi sjálfsvíg á leiðinni. Að öðru leyti var ferð skipana tíðindarlítil en skipin komu til Íslands aðfararnótt 10. maí.

## Eftir stríð
Skipið var tekið úr notkun árið 1946 og selt í brotajárn tveimur árum seinna.

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
*
*
* 
* 
* 
* 
* 
*
Þúsaldarkynslóðin

**Þúsaldarkynslóðin** (enska: **millennials**), einnig **Y-kynslóðin** eða **aldamótakynslóðin**, er kynslóð fólks sem kom á eftir X-kynslóðinni og á undan Z-kynslóðinni. Samkvæmt flestum skilgreiningum á nær hún yfir það fólk sem fætt er á 9. áratug 20. aldar og fyrri hluta þess 10. Algengt er að miða við fæðingarárganga frá 1981 til 1996. Foreldrar flestra af þúsaldarkynslóðinni tilheyra eftirstríðskynslóðinni, en fólk af þúsaldarkynslóðinni er sjálft foreldrar barna sem flest tilheyra svonefndri Alfa-kynslóð.

Þessi kynslóð fólks var sú fyrsta til að alast upp með internetinu og hefur því því einnig verið lýst sem fyrstu hnattvæddu kynslóðinni. Eins og kynslóðirnar sem hafa komið í kjölfarið er hún vön að nýta sér internetið, snjalltæki og samfélagsmiðla. 

Þessari kynslóð fólks hefur þó einnig verið lýst sem óheppninni þar sem endurteknar efnahagskreppur hafa riðið yfir eftir að hún fór að koma inn á vinnumarkað, t.d. fjármálakreppan 2008 og kreppan vegna heimsfaraldurs Covid-19. Á heimsvísu einkennir það kynslóðina að hún gengur síðar og síður í hjónaband en þeir sem eldri eru og eignast færri börn. 

## Tilvísanir
Sendiherra Íslands í Japan

Fyrsti sendiherra Íslands í Japan var Magnús V. Magnússon árið 1958. Núverandi sendiherra Íslands í Japan er Stefán Haukur Jóhannesson. 

## Listi yfir sendiherra

## Sjá einnig

* Alþjóðatengsl Íslands
Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi

**Samtök kvenna af erlendum uppruna á Íslandi** (W.O.M.E.N. á Íslandi, eða W.O.M.E.N. in Iceland *Women Of Multicultural Ethnicity Network*) er félag sem vinnur að því að bæta réttindi kvenna af erlendum uppruna á Íslandi. „Hlutverk samtakanna er að sameina, takast á við og ljá hagsmuna- og áhugamálum kvenna sem sest hafa að á Íslandi rödd. Markmið samtakanna er að vinna að jafnrétti og jafnri stöðu kvenna af erlendum uppruna á öllum sviðum þjóðlífsins“. Samkvæmt lögum þeirra, „Með erlendar konur er átt við konur sem eru með annað eða báða foreldra af erlendum uppruna óháð fæðingarstað kvennanna“.

Félagið var stofnað á Kvennafrídeginum, þann 24. október 2003 í Hallveigarstöðum í Reykjavík, þar sem félagið ásamt fleiri kvennasamtökum var sett. Félagið er aðildarfélag Kvenréttindafélags Íslands. Fimm manna stjórn var kjör­in á fund­in­um, og stofnendurnir voru: Anh-Dao Tran (formaður), Tatj­ana Lat­in­ovic (varaformaður) og þrír lands­hluta­full­trú­ar, Amal Tamimi fyr­ir höfuðborg­ar­svæðið og Suður­land, Anna Lou Perez fyr­ir Norður­land og Drag­ana Zastavni­kovic fyr­ir Vest­f­irði. Fundarstjóri var Kesara Jónsson, prófessor við Háskóla Íslands. Vigdís Finnbogadóttir, fyrrverandi for­seti Íslands, tók þátt og þýddi.

Árið 2018 hlutu samtökin Mannréttindaverðlaun Reykjavíkurborgar fyrir að hafa staðið að vitundarvakningu á stöðu kvenna af erlendum uppruna á Íslandi, og sögur þeirra í tengslum við #Metoo.

## Tilvísanir
Stefán Teitur Þórðarson

**Stefán Teitur Þórðarson** (f. 16. október 1998) er íslenskur knattspyrnumaður sem spilar sem miðjumaður fyrir þýska liðið Hannover 96 og íslenska karlalandsliðið í knattspyrnu.

Stefán er úr knattspyrnufjölskyldu af Akranesi og hóf ferilinn hjá ÍA. Hann er sonur Þórðar Þórðarsonar markmanns og bróðursonur Stefáns Þórs Þórðarsonar, Teits Þórðarsonar og Ólafs Þórðarsonar.

Stefán gerði 3ja ára samning við Preston North End sumarið 2024.  Í dag spilar Hannover 96 í 2.deild þýsku Bundesligunnar. 

## Tenglar
*Stefán Teitur Þórðarson - KSÍ tölur

## Tilvísanir
Frumefni í lotu 4

**Frumefni í lotu 4** eru 18 frumefni í 4. röð (eða lotu) lotukerfisins sem hefst á kalíni og endar á kryptoni. Í þessari lotu koma fyrst fyrir hliðarmálmar í d-blokk.

Öll frumefnin í lotu 4 eru stöðug og mörg þeirra eru mjög algeng í jarðskorpunni og/eða í kjarnanum. Þetta er síðasta lotan sem inniheldur engin geislavirk efni. Margir hliðarmálmar í þessari lotu eru mjög sterkir og eru því notaðir víða í iðnaði, sérstaklega járn. Sum þeirra eru eitruð, eins og öll þekkt efnasambönd vanadíns, arsen og bróm. Önnur frumefni í þessari lotu eru nauðsynleg mörgum lífverum, eins og kalsín, helsta frumefnið í beinagrindum hryggdýra.

## Tilvísanir
Náttúrusaga Pliníusar

***Náttúrusaga Pliníusar*** (latína: *Naturalis Historia*) er vísindarit á latínu eftir Pliníus eldri frá 1. öld. *Náttúrusaga Pliníusar* er stærsta verk sem varðveist hefur frá tímum Rómaveldis. Í verkinu tekur höfundurinn saman þekkingu á náttúrufræði og fleiri sviðum eftir aðra rithöfunda fornaldar. Verkið er þannig alfræðilegt en er ekki byggt upp eins og alfræðirit. Verkið skiptist í 37 bækur. Fyrstu 10 bækurnar komu út árið 77, en Pliníus hafði ekki lokið við afganginn þegar hann lést vegna eldgossins í Vesúvíusi árið 79. Systursonur hans, Pliníus yngri, gaf seinni bækurnar út eftir dauða hans.

Verkið fjallar um „veröld náttúrunnar, eða lífið“, en viðfangsefnið er miklu víðara en það sem væri skilgreint sem náttúrufræði í dag. Það fjallar meðal annars um stjörnufræði, stærðfræði, landfræði, mannfræði, þjóðfræði, lífeðlisfræði mannsins, dýrafræði, grasafræði, garðyrkjufræði, búfræði, lyfjafræði, námavinnslu, steindafræði, myndlist og eðalsteina.

*Náttúrusaga Pliníusar* varð fyrirmynd fjölda annarra yfirlitsrita og alfræðirita, vegna þess hve breitt viðfangsefnið er, vegna þess hvernig hann vísar í aðra höfunda, og vegna efnisskrárinnar.

## Tilvísanir
María Heimisdóttir

**María Heimisdóttir** (f. 1964) er íslenskur læknir og núverandi landlæknir.

María lauk embættisprófi í læknisfræði frá Háskóla Íslands árið 1990, MBA-námi frá Háskólanum í Connecticut árið 1997 og doktorsprófi í lýðheilsu frá Háskólanum í Massachusetts árið 2002. Hún starfaði hjá Íslenskri erfðagreiningu frá 1999 til 2003 og á Landspítalanum frá 2003 til 2018. Þar var hún meðal annars yfirlæknir hagdeildar og framkvæmdastjóri fjármála og leiddi þróun rafrænnar sjúkraskrár.

María var forstjóri Sjúkratrygginga Íslands frá 2018 til 2022. Í því embætti sagðist hún vilja vinna að því að stofnunin stæði undir þeirri hugmyndafræði sem lægi að baki því að hún var sett á laggirnar. María sagði upp stöðu sinni sem forstjóri Sjúkratrygginga í desember 2022. Hún vísaði til þess að ekki hefði tekist að tryggja rekstrargrundvöll stofnunarinnar til að ná ásættanlegum árangri og að hún vildi ekki taka ábyrgð á vanfjármagnaðri stofnun. Hún hafði áður mótmælt lækkunum á rekstrarkostnaði Sjúkratrygginga í fjárlagafrumvörpum ríkisstjórnarinnar og farið fram á að Ríkisendurskoðun gerði stjórnsýsluúttekt á stofnuninni. Aldrei var orðið við þeirri beiðni vegna anna Ríkisendurskoðunar. 

María var skipuð í embætti landlæknis þann 27. febrúar 2025 af Jóhanni Páli Jóhannssyni, starfandi heilbrigðisráðherra.

## Tilvísanir
Bókmenntaverðlaun Astrid Lindgren

**Bókmenntaverðlaun Astrid Lindgren** eða **Bókmenntaverðlaun til minningar um Astrid Lindgren** (sænska: *Litteraturpriset till Astrid Lindgrens minne*) eru alþjóðleg barnabókmenntaverðlaun sem stofnuð voru af sænsku ríkisstjórninni árið 2002 til heiðurs sænska barnabókahöfundinum Astrid Lindgren (1907-2002). 

## Sigurvegarar

## Tilvísanir
Þrumukettirnir

***Þrumukettirnir*** (e. Thundercats) voru teiknimyndaþáttaröð og seinna leikfangalína frá árinu 1985. Þættirnir voru skapaðir af bandaríkjamanninum Tobin Wolf og framleiddir af bandaríska teiknimyndaframleiðandanum „Rankin/Bass Productions“, en teiknaðir af japanska teiknimyndafyrirtækinu „Pacific Animation Corporation“. Þættirnir fjalla um ævintýri mannlíkrar kattartegundar sem kallast Þrumukettir og hafa komist af á fjarlægri óþekktri plánetu eftir að allt líf á þeirra eigin plánetu, Þrumuhnettinum (Thundera), dó út. Þættirnir voru sýndir á Stöð 2 á Íslandi seinni hluta 9. áratugarins við miklar vinsældir og urðu margar persónur þeirra, líkt og Ljóni (Lion-O), Barði (Panthro), Tígri (Tygra), Spretta (Cheetara) og Snjálfur (Snarf).

## Heimildir
Conservatoire national des arts et métiers

**Conservatoire national des arts et métiers** (*Arts et Métiers*, *CNAM*) er ein virtasta háskólanám Frakklands (*grande école*). er frönsk menntastofnun í París.

Skólinn var stofnaður árið 1794 af stærðfræðingnum Henri Grégoire.

## Frægir útskriftarnemar
* Paul Doumer, franskur stjórnmálamaður og forseti Frakklands.

## Tenglar

* Heimasíða skólans
Jim Ratcliffe

**Sir James Arthur Ratcliffe** (f. 18. október 1952) er breskur auðkýfingur, efnafræðingur og viðskiptamaður. Ratcliffe er stjórnarformaður og forstjóri INEOS efnaverkfræði samsteypunnar sem hann stofnaði árið 1998.

Í maí 2018 var Ratcliffe talin einn af ríkustu mönnum Bretlands, þá metin á 21.05 milljarð punda.  Ratcliffe flutti lögheimili sitt frá Hampshire til Monakó árið 2020 til að komast hjá skattgreiðslum. 

## Íþróttir
Árið 2020 keypti INEOS fyrirtæki Ratcliffe 33% hlut í Mercedes Formúlu 1 liðinu. Í febrúar 2024, varð Ratcliffe 1/4 eigandi í knattspyrnufélaginu Manchester United og náði stjórn yfir starfsemi liðsins.

## Landeignir á Íslandi
Árið 2016 byrjaði Ratcliffe að festa kaup á landi í Vopnafirði. Hann hélt áfram að kaupa jarðir og eftir kaup hans á Grænaþing, félag sem Jóhannes Kristinsson átti, ásamt fjórum öðrum félögum var hann komin með 30 jarðir sem hann átti meirihlut í og minnihluta í ellefu til viðbótar. Flestar þessar jarðir eru í Vopnafirði. Áætlað er að landareign hans séu á bilinu 1400 til 1500 ferkílómetrar sem samsvara um 1,4% af flatarmáli Íslands. Árið 2021 gaf hann út að hann væri hættur að kaupa jarðir á Íslandi þar sem lögum hafði verið breytt svo hann gæti ekki keypt meira.

## Tilvísanir
Cadillac í Formúlu 1

Bandaríski bílaframleiðandinn General Motors (GM) mun keppa í Formúlu 1 sem **Cadillac Formula 1 Team** frá og með 2026 tímabilinu og áætla að byrja framleiða sína eigin vélar fyrir 2030. GM verður í samstarfi við bandaríska akstursíþrótta fyrirtækið TWG Motorsports.

Cadillac verður fyrsta nýja liðið sem kemur inn í Formúlu 1 síðan Haas kom inn árið 2016. Liðið verður með þrjár starfstöðvar í Bandaríkjunum-í Indiana, Norður-Karólínu og Michigan-og eina í Bretlandi. Véladeildin verður staðsett í Norður-Karólínu.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
Heimasíða Cadillac liðsins
Mirko Stefán Virijevic

**Mirko Stefán Virijevic** (fæddur 14. desember 1981) er serbnesk-íslenskur fyrrum körfunattleiksmaður sem lék til fjölda ára á Ísland. Hann lék fyrst á Íslandi með Snæfelli árið 2000, þá 19 ára gamall. Hann lék einnig með Breiðabliki, Haukum, KFÍ, Njarðvík og Hetti hér á landi. Hann hlaut íslenskan ríkisborgararétt árið 2004 og lék einn leik með íslenska landsliðinu það sama ár.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
*Tölfræði í efstu deild 2001-2005
*Tölfræði á Íslandi 2012-2018
Kimchi

**Kimchi** er hefðbundinn kóreskur réttur sem iðulega er sameiginlegur í nær öllum máltíðum og er settur á mitt borð.  Kimchi er saltað og súrsað grænmeti, oftast kínakál eða kórensk radísa.  Fjölmörg krydd eru notuð í kimchi, þar á meðal kórest chili, vorlaukur, hvítlauk, engifer og jeotgal sem eru saltaðar sjávarafurðir líkt og fiskisósa en oft þykkari. Kimchi er einnig notað í súpur og á steikur.https://www.google.co.uk/search?hl=en&q=Kimchi%22.+Encyclop%C3%A6dia+Britannica&meta=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352618117301373?via%3Dihu 

Það eru hundruð mismunandi gerðir af kimchi með mismunandi grænmeti sem grunn. Hefðbundið vetrarkimchi kallast gimjang *og er* geymt í stórum leirkerjum, kallað oggi, í jörðinni til að koma í veg fyrir frystingu á veturna og halda því nógu köldu til að hægja á gerjunarferlinu á sumrin. Að búa til kimchi var sameiginlegt verkefni allra í þorpinu og kallast kimjang. Leirkerin eru einnig geymd úti á sérstökum svölum sem kallast jangdokdae. Í dag eru sérstakir kimchiísskápar algengari.https://www.saveur.com/article/Kitchen/The-Art-of-Kimchi/

#### Menningararfleifð mannkyns
Menning tengd Kimchi er á lista UNESCO um óáþreifanlega menningararfleifð mannkynsins. Kimchi-menningin er önnur af tveimur óáþreifanlegri arfleifð sem var lögð fram af bæði Suður- og Norður-Kóreu, hin er þjóðsöngurinn.https://ich.unesco.org/en/RL/kimjang-making-and-sharing-kimchi-in-the-republic-of-korea-00881

## Framleiðsla [https://foodsmartcolorado.colostate.edu/recipes/preservation/understanding-and-making-kimchi/]
Byrjaðu á því að skera grunngrænmetið í litla bita til að auka yfirborðið. Hjúpið með salti. Notað 5-7% salt í 12 klukkustundir eða 15% salt í 3-7 klukkustundir.

Eftir söltun er vanti hellt af og grunurinn kryddaður. Að bæta sykri getur einnig hjálpað að binda það sem eftir er af vatni. Sett í loftþétta krukku og látið gerjast við herbergishita í 24 til 48 klukkustundir. Gott salthlutfall við gerjun er um 3%.

Þar sem koldíoxíð myndast við gerjun þarf að hleypa lofti reglulega út.

## Myndasafn

Mynd:Korean_cuisine-Gimjang-Preparation_for_making_kimchi-01.jpg|Undirbúningur fyrir kimchi
Mynd:Korean_cuisine-Seongnyu_kimchi-Pomegranate_kimchi-01.jpg|*Seokryu kimchi* 
Mynd:Koren_cuisine-Jang_kimchi-Pickled_with_soy_sauce-01.jpg|*Jang kimchi*, pikklað með soysósu
Mynd:Korean_food-Packed_kimchi-01.jpg|Tilbúið kimchi
Mynd:Oi-sobagi.jpg|*Oi-sobagi*
Mynd:Bok_choy_green_kimchi.jpg|Heimagert grænt kimchi, gert úr bok choy lauk, hvítlauk og kryddað með chili 


## Tenglar
*Kimchi á ensku Wikipedia.
Halldór Daníelsson

**Halldór Daníelsson** (1855-1923) var íslenskur lögfræðingur og Hæstaréttardómari. 

Halldór fæddist á Hrafnagili í Eyjafirði þann 6. febrúar 1855. Hann útskrifaðist úr lærða skólanum 1877, að lokinni útskrift þaðan innritaðist hann við lagadeild Kaupmannahafnarháskóla. Útskrifaðist hann þaðan árið 1883, í kjölfarið var hann sýslumaður Dalasýslu og bæjarfógeti í Reykjavík. Árið 1908 varð hann dómari við Landsyfirréttinn og gegndi hann því embætti til 1919, þegar hann var skipaður dómari við Hæstarétt.

## Tilvísanir
Eggert Ólafur Eggertsson Briem

**Eggert Ólafur Eggertsson Briem** (1867-1936) var íslenskur lögfræðingur og Hæstaréttardómari. 

Eggert fæddist á Hjaltastöðum í Skagafirði þann 25. júlí 1867. Hann lauk stúdentsprófi frá lærða skólanum 1887 og embættisprófi frá lagadeild Kaupmannahafnarháskóla árið 1893. Eggert var málflutningsmaður við Landsyfirréttinn frá 1893-1896, í kjölfarið var hann sýslumaður Skagfirðinga, skrifstofustjóri í Stjórnarráðinu. Frá 1915 var hann annar yfirdómari og dómsmálaritari við Landsyfirréttinn. Árið 1919 var hann skipaður Hæstaréttardómari og sinnti því embætti til ársins 1935. 

## Tilvísanir
Þórður Eyjólfsson

**Þórður Eyjólfsson** (1897-1975) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari. 

Þórður fæddist þann 4. maí 1897 að Kirkjubóli í Hvítársíðu í Borgarfirði. Hann útskrifaðist með gagnfræðipróf árið 1917 frá Menntaskólanum í Reykjavík og sem stúdent frá sama skóla árið 1920. Hann lauk embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1924. Í kjölfarið var hann fulltrúi hjá bæjarfógetanum í Reykjavík. Hann stundaði framhaldsnám í Berlín og Kaupmannahöfn á árunum 1928-1929, var prófessor við lagadeild Háskóla Íslands 1934-1935 og dr. jur. frá sama skóla 1934. Þórður var skipaður hæstaréttardómari þann 1. október 1935.

## Tilvísanir
Jón Ásbjörnsson

**Jón Ásbjörnsson** (1890-1966) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Jón fæddist í Reykjavík árið 1890, hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1910, lauk embættisprófi í lögfræði árið 1914 frá Háskóla Íslands. Að loknu laganámi starfaði hann sem fulltrúi hjá lögreglustjóranum í Reykjavík frá 1918-1919, en annars var hann málflutningsmaður alla sína starfsævi. Jón var aðalhvatamaðurinn að stofnun hins íslenzka fornritafélags árið 1928, var hann formaður félagsins til æviloka. Jón var skipaður hæstaréttardómari 1945 og gegndi því embætti til 1960.

## Tilvísanir
Forseti Tyrklands

**Forseti Lýðveldisins Tyrklands** () er þjóðhöfðingi og ríkisstjórnarleiðtogi Tyrklands og yfirmaður tyrkneska hersins. Forsetinn er jafnframt leiðtogi þjóðaröryggisráðs landsins.

Embætti forseta var stofnað þegar Tyrkland varð lýðveldi þann 29. október 1923. Fyrsti forsetinn var stofnandi lýðveldisins, Mústafa Kemal Atatürk. Forsetaembættið var lengi aðallega táknrænt embætti og forsætisráðherra fór með mestallt framkvæmdavaldið. Stjórnarskrárbreytingar sem samþykktar voru í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2017 leystu hins vegar upp embætti forsætisráðherra og færðu allt framkvæmdavaldið í hendur forseta. Breytingarnar tóku gildi eftir kosningar í landinu árið 2018. Forsetinn er kjörinn í beinum kosningum til fimm ára.

Forseti Tyrklands er stundum kallaður  („lýðveldisforingi“), og áður stundum  eða , sem einnig þýðir „foringi lýðveldisins/þjóðarinnar“. 

Recep Tayyip Erdoğan er tólfti og núverandi forseti Tyrklands. Hann hefur gegnt embættinu frá 28. ágúst 2014.

## Saga
Embætti forseta var stofnað með yfirlýsingu um stofnun tyrkneska lýðveldisins þann 29. október 1923. Í atkvæðagreiðslu sem haldin var sama dag var Kemal Atatürk einróma kjörinn fyrsti forseti lýðveldisins. Frá þeim degi til ársins 2014 voru allir forsetar Tyrklands nema Kenan Evren kjörnir af þinginu.

Fyrstu þrír forsetar landins, Kemal Atatürk, İsmet İnönü og Celâl Bayar, voru meðlimir í stjórnmálaflokkum. Atatürk og İnönü voru áfram leiðtogar Lýðveldisflokks alþýðunnar á meðan þeir gegndu embætti. Celâl Bayar sagði af sér sem leiðtogi Lýðræðisflokksins þegar hann varð forseti en var áfram meðlimur í flokknum.

Með nýrri stjórnarskrá sem tók gildi árið 1961 eftir herforingjabyltingu árið áður var ákveðið að forsetinn yrði að vera óháður stjórnmálaflokkum. Evren, sem stýrði landinu sem þjóðhöfðingi og leiðtogi þjóðaröryggisráðs eftir valdaránið 1980, var útnefndur forseti þann 7. nóvember 1982, þegar ný stjórnarskrá var samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu, í samræmi við fyrsta bráðabirgðaákvæði stjórnarskrárinnar.

Í þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrárbreytingar árið 2007 samþykktu Tyrkir að forsetinn yrði framvegis þjóðkjörinn. Í fyrstu forsetakosningunum sem haldnar voru eftir þessa breytingu þann 10. ágúst 2014 var Recep Tayyip Erdoğan kjörinn forseti í almennum kosningum. Forsetinn, sem er þjóðhöfðingi, varð jafnframt ríkisstjórnarleiðtogi eftir frekari stjórnarskrárbreytingar sem samþykktar voru í þjóðaratkvæðagreiðslu árið 2017.

Erdoğan sagði af sér sem leiðtogi Réttlætis- og þróunarflokksins þegar hann var kjörinn forseti árið 2014 en var aftur kjörinn leiðtogi flokksins eftir stjórnarskrárbreytingarnar 2017. Hann er þar með fyrsti forseti landsins frá İnönü sem er í senn forseti og leiðtogi stjórnmálaflokks.

## Tilvísanir
Árni Tryggvason (Hæstaréttardómari)

**Árni Tryggvason** (1911-1985) var íslenskur lögfræðingur, hæstaréttardómari og sendiherra.

Árni var fæddur í Reykjavík þann 2. ágúst 1911, hann lauk stúdentsprófi  frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1930 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands árið 1936. Hann var fulltrúi hjá lögmanninum í Reykjavík frá 1936-1944 þegar hann var skipaður borgardómari til eins árs, árið 1945 var Árni skipaður dómari við Hæstarétt, hann lét af störfum árið 1964, en þá tók hann við sendiherraembætti.

## Tilvísanir
Jónatan Hallvarðsson

**Jónatan Hallvarðsson** (1903-1970) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Jónatan fæddist á Skutulsey á Mýrum þann 14. október 1903, hann lauk gagnfræðaprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1923 og stúdentsprófi frá sama skóla árið 1925. Hann lauk embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1930. Jónatan var fulltrúi lögreglustjórans í Reykjavík 1930-1936, lögreglustjóri í Reykjavík til 1940 og svo sakadómari í Reykjavík til 1945, þegar hann var skipaður hæstaréttardómari.

## Tilvísanir
Framvöllur, Úlfarsárdal

**Framvöllur** er knattspyrnuvöllur sem er staðsetur í Úlfarsárdal. Hann er heimavöllur Knattspyrnufélagsins Fram. Völlurinn opnaði árið 2022  og tekur hann 1.650 manns í sæti. 

## Tilvísanir
Sigríður Elín Guðlaugsdóttir

**Sigríður Elín Guðlaugsdóttir** er núverandi formaður Knattspyrnufélagsins Fram. Hún var kjörin formaður árið 2023 og er fyrsta konan til að ná kjöri til formanns félagsins í 115 ára sögu þess.

## Tilvísanir
Lárus Jóhannesson

**Lárus Jóhannesson** (1898-1977) var íslenskur þingmaður, lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Lárus fæddist á Seyðisfirði 21. október 1898. Hann útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1917 og lauk embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1920, frá 1920-1921 stundaði Lárus framhaldsnám í Kaupmannahöfn.

Lárus gegndi hinum ýmsu störfum um ævina, var fulltrúi við bæjarfógetaembættið í Reykjavík, einkaritari forsætisráðherra, málflutningsmaður, formaður útvarpsfélags, rak og stofnaði prentsmiðju Austurlands og var Alþingismaður Seyðfirðinga frá 1942-1956. Árið 1960 tók hann við sem hæstaréttardómari og gegndi hann því embætti til 1964.

## Tilvísanir
Frostaveturinn mikli 1880-81

**Frostaveturinn mikli 1880-81** var harðindavetur. Milli jóla og nýárs gerði norðanstorma og hríð, frost fór í 30 gráður á Norðurlandi. Önnur norðanhríð kom eftir 9. janúar og urðu Norðurland og Vestfirðir verst úti. Hafís fyllti hverja vík. Frosthörkur og bylir voru líka syðra. Um janúarmánuð var Faxaflói orðinn ísi lagður.

Með hafísnum gengu ísbirnir á land og eru heimildir fyrir 63 komum þeirra.

Í lok janúar var ekki farið í fjárhús sem langt voru frá bæjum en þá var frostið komið í ca. 33-37 gráður. Útigangshestar frusu í hel. Á Vestfjörðum brotnuðu 26 bátar í stormi og brotnaði ný timburkirkja á Núpi í Dýrafirði. Póstgufuskipið Fönix fórst við Reykjanes í aftakaveðri en allir komust lífs af.

Í mars var komið gríðarlegt fannfergi Norðanlands að elstu menn mundu ekki annað eins. Frosthörkur héldu út mars en í byrjun apríl tók að hlýna. Veturinn 1880-81 var talinn vera verri en frostaveturinn mikli 1917-18.

## Tilvísanir
Einar Arnalds

**Einar Arnalds** (1911-1997) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Einar fæddist í Reykjavík þann 3. janúar árið 1911, hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1930 og lauk laganámi frá Háskóla Íslands 1935. Hann var við framhaldsnám í sjórétti í Englandi, Þýskalandi og Danmörku frá 1935-1938. Við komuna heim starfaði hann fyrst um sinn sem fulltrúi hjá lögreglustjóranum í Reykjavík og hjá borgardómaranum í Reykjavík, árið 1945 varð hann borgardómari, seinna yfirborgardómari, í Reykjavík. Hann tók við embætti hæstaréttardómara árið 1961 og gegndi því til ársins 1976.

## Tilvísanir
Logi Einarsson (hæstaréttardómari)

**Logi Einarsson** (1917-2000) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Logi fæddist í Reykjavík þann 16. október árið 1917, Logi lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1939 og embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1944. Hann gegndi fulltrúastöðu hjá sakadómaranum í Reykjavík og í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu frá 1944-1961, þar til hann tók við sem yfirsakadómari í Reykjavík. Gegndi hann því embætti í þrjú ár, til ársins 1964, þegar hann var skipaður dómari við hæstarétt. Við hæstarétt sat hann sem dómari til ársins 1983.

Faðir Loga, Einar Arnórsson, var líka dómari við hæstarétt.

## Tilvísanir
Réttlætis- og þróunarflokkurinn

**Réttlætis- og þróunarflokkurinn** (tyrkneska: *Adalet ve Kalkınma Partisi*, skammstafað **AK PARTİ** eða **AKP**), er tyrkneskur stjórnmálaflokkur sem kennir sig við lýðræðislega íhaldsstefnu. Flokkurinn hefur setið í ríkisstjórn Tyrklands frá árinu 2002. Flokknum hefur verið lýst sem þjóðernissinnuðum, félagslega íhaldssömum og popúlískum, auk þess sem hann hefur verið tengdur við ný-ottómanisma. Flokkurinn er almennt talinn hægrisinnaður en sumar heimildir hafa talað um hann sem öfgahægrisinnaðan frá árinu 2011. 

Recep Tayyip Erdoğan hefur verið leiðtogi Réttlætis- og þróunarflokksins frá landsþingi flokksins árið 2017. Réttlætis- og þróunarflokkurinn er nú stærsti flokkurinn á tyrkneska þinginu með 272 þingmenn. Flokkurinn er í bandalagi við Þjóðernissinnaða framtaksflokkinn (MHP) á þingi og myndar með honum Þjóðarbandalagið. Núverandi þingflokksforingi flokksins er Abdullah Güler.

Réttlætis- og þróunarflokkurinn var stofnaður árið 2001 af meðlimum ýmissa flokka eins og Dyggðaflokksins, Þjóðernissinnaða framtaksflokksins, Föðurlandsflokksins og Sannleiksstígsins. Flokkurinn nýtur sterks fylgis meðal hægrisinnaðra kjósenda í Tyrklandi. Flokkurinn hafnar því afdráttarlaust að hann aðhyllist íslamisma. Flokkurinn segist aðhyllast frjálslynt markaðshagkerfi og inngöngu Tyrklands í Evrópusambandið. Helsti einkennislitur flokksins er appelsínugulur. Flokkur notar einnig hvítan lit fyrir merki sitt, bláan fyrir fánann og appelsínugulan, hvítan, bláan og rauðan sem vörumerki sitt.

Réttlætis- og þróunarflokkurinn er eini stjórnmálaflokkur Tyrklands sem er virkur að verulegu leyti í öllum sýslum Tyrklands. Frá því að fjölflokkalýðræði var innleitt í Tyrklandi árið 1946 er flokkurinn sá eini sem hefur unnið sjö þingkosningar í röð. Flokkurinn hefur myndað ríkisstjórnir Tyrklands frá árinu 2002 undir forsæti Abdullah Gül (2002–2003), Recep Tayyip Erdoğan (2003–2014), Ahmet Davutoğlu (2014–2016), Binali Yıldırım (2016–2018) og Recep Tayyip Erdoğan (2018–). Stjórn Réttlætis- og þróunarflokksins hefur í síauknum mæli einkennst af valdboðshneigð, útþenslustefnu, ritskoðun og bönnum við starfsemi annarra stjórnmálaflokka og andófshreyfinga.

Flokkurinn var með aukaaðild að Evrópska þjóðarflokknum frá 2005 til 2013. Eftir að flokknum var neitað um fullgilda aðild að Evrópska þjóðarflokknum gekk hann árið 2013 í Evrópska íhaldsmenn og umbótasinna (ACRE) og átti aðild að þeim til ársins 2018.

Réttlætis- og þróunarflokkurinn hefur ráðið lögum og lofum í tyrkneskum stjórnmálum frá árinu 2002. Hann er sjötti fjölmennasti stjórnmálaflokkur í heimi, og sá fjölmennasti utan Indlands, Kína og Bandaríkjanna.

## Gengi í kosningum
### Þingkosningar

### Forsetakosningar

## Tilvísanir
Björn Sveinbjörnsson

**Björn Sveinbjörnsson** (1919-1988) var íslenskur lögfræðingur, varaþingmaður og hæstaréttardómari.

Björn fæddist á Heggstöðum í Andakíl þann 1. september 1919, hann útskrifaðist með stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1939 og með embættispróf frá lagadeild Háskóla Íslands 1945. Eftir háskólapróf starfaði hann sem fulltrúi hjá bæjarfógetanum í Hafnarfirði og sýslumanninum í Gullbringu- og Kjósarsýslu, síðar varð hann bæjarfógeti og sýslumaður. Frá 1966 rak hann eigin lögmannsstofu, þar til hann var skipaður dómari við hæstarétt 1973. 

## Tilvísanir
Benedikt Sigurjónsson (hæstaréttardómari)

**Benedikt Sigurjónsson** (1916-1986) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Benedikt fæddist þann 24. apríl 1916 í Hólakoti á Reykjaströnd í Skagafirði. Hann útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1935 og með embættispróf í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands 1940. Benedikt var skipaður dómari við hæstarétt 1. janúar 1966 og gegndi hann því embætti til ársins 1981. 

## Tilvísanir
Magnús Þórarinn Torfason

**Magnús Þórarinn Torfason** (1922-1993) var íslenskur lögfræðingur, prófessor og hæstaréttardómari.

Magnús var fæddur á Halldórsstöðum í Laxárdal í Suður-Þingeyjarsýslu þann 5. maí 1922. Hann lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1942 og embættisprófi í lögfræði frá Háskóla Íslands 1949. Að loknu embættisprófi starfaði hann í viðskiptaráðuneytinu og sem fulltrúi borgardómarans í Reykjavík. Árið 1955 var hann skipaður prófessor við lagadeild. 1970 var hann skipaður dómari við hæstarétt, gegndi hann því embætti til ársins 1987.

## Tilvísanir
Þór Heimir Vilhjálmsson

**Þór Heimir Vilhjálmsson** (1930-2015) var íslenskur lögfræðingur og dómari.

Þór fæddist í Reykjavík þann 9. júní 1930 og varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1949, hann lauk embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1957. Þór hóf störf hjá Borgardómi Reykjavíkur árið 1960 starfaði þar í sjö ár, hann var skipaður prófessor við Lagadeild Háskóla Íslands árið 1967 en lét af þeim störfum við skipan hans sem hæstaréttardómara árið 1976. 

Hann var skipaður dómari við Mannréttindadómstól Evrópu árið 1971 og gegndi því starfi til ársins 1998, þá var hann dómari við EFTA-dómstólinn 1994-2002 og forseti hans frá 2000.

## Tilvísanir
Magnús Jónasson Thoroddsen

**Magnús J. Thoroddsen** (1934-2013) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Magnús fæddist 15. júlí 1934 í Reykjavík, hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1954 og lauk embættisprófi frá Lagadeild Háskóla Íslands 1959. Magnús var skipaður dómari við hæstarétt árið 1982 og gegndi hann því embætti til 1989, árið 1987 var hann sæmdur Stórriddarakrossi Hinnar íslensku fálkaorðu.

## Tilvísanir
Guðmundur Skaftason

**Guðmundur Skaftason** (1922-2013) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Guðmundur fæddist þann 18. desember 1922 í Gerði í Hörgárdal, Eyjafirði. Hann útskrifaðist með stúdentspróf frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1944 og lauk embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1952. Guðmundur var skattrannsóknarstjóri í Reykjavík frá 1964-1967, árið 1982 var hann settur hæstaréttardómari og skipaður í embætti frá 1984. Gegndi hann því embætti til ársins 1989. 

## Tilvísanir
Bjarni Kristinn Bjarnason

**Bjarni Kristinn Bjarnason** (1926-1998) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Bjarni fæddist þann 31. ágúst 1926 að Öndverðarnesi í Grímsnesi. Hann lauk stúdentprófi frá Verslunarskóla Íslands árið 1949 og embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1955, að lokinni útskrift var Bjarni dómarafulltrúi við embætti borgardómara fram til ársins 1961 þegar hann gerðist dómari við sama dómstól. Árið 1986 var Bjarni skipaður hæstaréttardómari og gegndi hann því embætti til ársins 1991. 

## Tilvísanir
Hrafn Bragason

**Hrafn Bragason** (17. júní 1938 – 27. apríl 2025) var íslenskur lögfræðingur og fyrrum hæstaréttardómari.

Hrafn fæddist á Akureyri þann 17. júní 1938, hann varð stúdent frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1958, árið 1965 lauk hann embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands. Hann var skipaður borgardómari í Reykjavík frá 1972 til 1987, þegar hann var skipaður dómari við hæstarétt. Hrafn lét af störfum sem dómari við réttinn árið 2007. Hrafn lést þann 27. apríl árið 2025.

## Tilvísanir
Sigurgeir Jónsson

**Sigurgeir Jónsson** (1921-2005) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Sigurgeir fæddist á Ísafirði þann 11. apríl 1921, hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1939 og útskrifaðist með embættispróf í lögfræði frá Háskóla Íslands 1945. Að lokinni útskrift var hann fulltrúi í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu og síðar bæjarfógeti í Kópavogi. Sigurgeir var skipaður dómari við hæstarétt 1979 og gegndi hann því embætti til ársins 1986.

## Tilvísanir
Halldór Þorbjörnsson

**Halldór Þorbjörnsson** (1921-2008) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari.

Halldór fæddist í Neðra-Nesi í Stafholtstungnahreppi í Mýrarsýslu þann 6. apríl 1921. Hann útskrifaðist sem stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1939 og lauk embættisprófi í lögfræði frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1945, að lokinni útskrift var hann fulltrúi hjá sakadómaranum í Reykjavík, síðar sakadómari og yfirsakadómari við sama dómstól. Halldór var skipaður hæstaréttardómari árið 1982 og gegndi því embætti til ársins 1987. 

## Tilvísanir