open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lori Lightfoot

**Lori Elaine Lightfoot** (f. 4. ágúst 1962) er bandarískur lögfræðingur og stjórnmálamaður úr Demókrataflokknum. Hún var borgarstjóri Chicago frá árinu 2019 til ársins 2023. Hún var kjörin borgarstjóri í kosningum þann 2. apríl 2019. Hún er fyrsta bandaríska blökkukonan og fyrsta hinsegin manneskjan sem hefur verið borgarstjóri Chicago.

## Uppvöxtur og menntun
Lightfoot fæddist í Massillon í Ohio. Hún gekk í Michigan-háskóla í Ann Harbor og í Chicago-háskóla. Lightfoot starfaði fyrir þingmennina Ralph Regula og Barböru Mikulski. 

## Lagaferill
Lightfoot hefur unnið ýmis störf fyrir yfirvöld í Chicagoborg. Hún hefur verið starfsmannastjóri og aðalráðgjafi neyðarstjórnunar- og samskiptaskrifstofu borgarinnar. Hún varð síðar aðstoðarforstjóri innkaupaþjónustu Chicagoborgar. Lightfoot var jafnframt forseti framkvæmdastjórnar lögregludeildar Chicago og formaður starfshóps um löggæsluábyrgð.

Lightfoot vann einnig sem lögfræðingur hjá lögmannsstofunni Mayer Brown LLP.

## Borgarstjóri Chicago
### Kosningabarátta
Þann 10. maí árið 2018 tilkynnti Lori Lightfoot að hún hygðist gefa kost á sér í borgarstjórakosningum Chicago næsta ár. Lightfoot var fyrsta lesbían til bjóða sig opinberlega fram til embættis borgarstjóra í sögu Chicagoborgar. Hún komst í aðra umferð borgarstjórakosninganna á móti Toni Preckwinkle þann 2. apríl 2019. Sumir aðgerðasinnar voru á móti framboði Lightfoot vegna starfa hennar með lögreglunni í Chicago.

Þann 2. apríl 2019 vann Lori Lightfoot kosningarnar og varð þannig fyrsta bandaríska blökkukonan og fyrsta lesbían til að gegna embætti borgarstjóra Chicago. Lightfoot hlaut 77% atkvæðanna en Preckwinkle 23%.

### Borgarstjóratíð
Lightfoot tók við embætti borgarstjóra Chicago þann 20. maí 2019. Nokkrum dögum síðar valdi Lightfoot Tom Tunney sem varaborgarstjóra. Stjórn Lightfoot hefur verið mótmælt, sérstaklega af Black Lives Matter-hreyfingunni, sem stóð fyrir mörgum mótmælum eftir morðið á George Floyd árið 2020. Lightfoot hefur jafnframt sett útgöngubann og lokað mörgum veitingastöðum og samkomustöðum vegna kórónuveirufaraldursins í Illinois.

Lightfoot bauð sig fram til endurkjörs árið 2023 en lenti í þriðja sæti í fyrstu umferð kosninganna. Hún er fyrsti borgarstjóri Chicago frá árinu 1983 sem hefur ekki náð endurkjöri.

## Einkahagir
Lightfoot býr í hverfinu Logan Square í norðurhluta Chicago. Hún er gift Amy Eshleman og á með henni ættleidda dóttur að nafni Vivian, sem var ellefu ára þegar Lightfoot náði kjöri.

## Tilvísanir
Þórir Hergeirsson

**Þórir Hergeirsson** (fæddur 27. apríl 1964) er íslenskur handknattleiksþjálfari. Hann var þjálfari norska kvennalandsliðsins í handknattleik frá 2009 til 2024 og vann til fjölda verðlauna á stórmótum.

Hann hefur þrívegis verið valinn þjálfari ársins hjá ÍSÍ. 

## Verðlaun með kvennalandsliði Noregs
*HM 2009 – Brons
*EM 2010 – Gull
*HM 2011 – Gull
*OL 2012 – Gull
*EM 2012 – Silfur
*EM 2014 – Gull
*HM 2015 – Gull
*OL 2016 – Brons
*EM 2016 – Gull
*HM 2017 – Silfur
*EM 2020 - Gull
*OL 2020 - Brons
*HM 2021 - Gull
*EM 2022 - Gull
*HM 2023 - Silfur
*OL 2024 - Gull

## Tilvísanir
Gervihnattasími

**Gervihnattasími** er farsími sem tengist öðrum símum eða símkerfum um gervihnetti í stað fjarskiptasella í kringum jarðstöðvar eins og GSM-sími. Gervihnattasímar eru notaðir á stöðum þar sem ekkert GSM-samband er til staðar, eins og á sjó, í óbyggðum og á hamfarasvæðum. Hægt er að nota gervihnattasíma nánast alls staðar á yfirborði Jarðar.

Þráðlausir gervihnattasímar eru eins og stórir farsímar með stefnuvirku örbylgjuloftneti. Fasttengdir gervihnattasímar (til dæmis um borð í skipum) líkjast veggsímum og eru tengdir við móttökubúnað á fjarskiptamastri skipsins.

Gervihnettir sem símarnir nýta sér eru ýmist staðtungl eða hnettir á lágbraut um Jörðu. Elsta símaþjónustan til almennra nota er breska fyrirtækið Inmarsat sem var stofnað árið 1979. Önnur algeng kerfi eru Iridium og Globalstar.
Iridium

**Iridium** er raddsíma- og gagnaþjónusta á tíðnibili L fyrir gervihnattasíma, símboða og innfelld fjarskiptakerfi sem nær yfir allt yfirborð Jarðar með yfir 80 gervihnöttum í eigu fyrirtækisins Iridium Communications. Fyrirtækið var stofnað árið 1987 og tæknin var þróuð í verktöku af Motorola milli 1993 og 1998. Kerfið hóf starfsemi 1. nóvember 1998. Gervihnettir fyrirtækisins voru sendir á braut um Jörðu frá 1997 til 2002. Fyrirtækið varð gjaldþrota 1999 en var bjargað af bandarískum stjórnvöldum. Árið 2017 var hafist handa við að senda út annarrar kynslóðar gervihnetti, Iridium-NEXT.

Kerfið notast við 66 gervihnetti á lágbraut um Jörðu í um 781 km hæð, auk varahnatta ef bilun verður. Kerfið er með gáttir við önnur símkerfi í fjórum jarðstöðvum, á Svalbarða, í Tempe í Arisóna, í Fairbanks í Alaska og Punta Arenas í Chile. Kerfið var vottað samkvæmt GMDSS-staðlinum fyrir fjarskipti á sjó í janúar 2020, en áður var Inmarsat eina gervihnattasímkerfið sem fengið hafði slíka vottun.
Inmarsat

**Inmarsat** er breskt fyrirtæki sem rekur símkerfi fyrir gervihnattasíma. Fyrirtækið selur raddsíma- og gagnaþjónustu fyrir farsíma um allan heim. Kerfið notast við 14 staðhnetti sem tengjast jarðstöðvum um allan heim. 

INMARSAT var upphaflega skammstöfun fyrir alþjóðastofnunina *International Maritime Satellite Organisation* sem var stofnuð að undirlagi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar árið 1979. Stofnunin hóf starfsemi 1980 og kerfið fór í gang 1982 með þjónustu um fjarskiptahnetti í eigu Bandaríska sjóhersins. Vegna aukinnar samkeppni frá einkaaðilum var ákveðið að einkavæða gervihnattasímkerfi stofnunarinnar. Árið 1999 var nafni stofnunarinnar breytt í *International Mobile Satellite Organisation* eða IMSO og fyrirtækið Inmarsat Ltd. stofnað um viðskiptahlutann. Fyrstu gervihnettirnir í eigu Inmarsat fóru á braut um Jörðu snemma á 10. áratugnum. Núverandi gervihnettir eru fimm talsins og veita fjarskiptaþjónustu um bil K<sub>a</sub> (Global Xpress-netið) og bil L.
Jakob 4. Skotakonungur

**Jakob 4.** (17. mars 1473 – 9. september 1513) var konungur Skotlands frá 11. júní 1488 þar til hann féll í bardögum árið 1513. Hann tók við konungdómi við dauða föður síns Jakobs 3. í orrustunni um Sauchieburn. Orrustan var hluti uppreisnar sem Jakob 4. tók sjálfur þátt í. Hann er yfirleitt talinn farsælasti konungur Stúartættar, en  valdatíma hans lauk eftir átakamikinn ósigur í orrustunni um Flodden. Hann var síðasti þjóðhöfðinginn á Bretlandseyjum sem féll í bardaga.

Jakob 4. giftist Margréti Túdor árið 1503 og tengdi þar með skosku krúnuna við þá ensku. Þessi tengsl leiddu til konungssambands árið 1603 þegar Elísabet 1. lést án arftaka, og barnabarnabarn Jakobs 4., Jakob 6., tók við ensku krúnunni sem Jakob 1. Englandskonungur.

## Heimildir
*
Merkjafáni

**Merkjafáni** er fáni sem notaður er til að senda skilaboð milli skipa og milli skipa og lands. Form og merking fánanna er stöðluð í Alþjóðlegu merkjabókinni sem Alþjóðasiglingamálastofnunin ber ábyrgð á. Hver fáni táknar bókstaf, tölu eða endurtekningu.

Hægt er að senda nokkrar gerðir merkja með merkjafánum:
* Hægt er að stafa orð með röð af fánum.
* Einstakir fánar hafa staðlaða merkingu samkvæmt merkjabókinni.
* Einn eða fleiri fánar eru lyklar fyrir setningar sem hægt er að fletta upp í handbók á vegum viðkomandi flota.
* Í kappsiglingum hafa fánarnir aðra merkingu sem finna má í Alþjóðlegu kappsiglingareglunum.

Á herskipum NATO eru merkjafánar notaðir í annarri merkingu en í merkjabókinni, nema svarfáninn sé dreginn upp yfir aðra fána.
Vinci

**Vinci** getur átt við:
* Bæinn Vinci í Toskana á Ítalíu.
* Þorpið Vinci í Serbíu.
* Franska byggingafyrirtækið Vinci.
Birkiglyrna

**Birkiglyrna** (fræðiheiti: *Hemerobius betulinus*) er evrasísk flugutegund, sem finnst víðast á Íslandi. Fæðan er blaðlýs.

## Tilvísanir
Tommi og Jenni (kvikmynd frá 2021)

***Tommi og Jenni*** (enska: *Tom & Jerry*) er bandarísk kvikmynd frá árinu 2021 leikstýrð af Tim Story og framledd af Warner Bros.

## Talsetning

## Tilvísanir


## Tenglar

*
Steinvarta

**Steinvarta** (fræðiheiti: *Byrrhus fasciatus*) er bjalla af ættinni Byrrhidae. Hún finnst víða á norðurhluta norðurhvels og þá á Íslandi. Bæði lirfur og fullvaxnar bjöllur lifa á mosum.


File:Byrrhus fasciatus1.jpg


## Tilvísanir
Knattspyrnufélagið Árvakur

**Knattspyrnufélagið Árvakur** er reykvískt íþróttafélag sem stofnað var árið 1982. Það tók þátt í Íslandsmótinu í knattspyrnu frá 1983 til 1991. Jafnframt tefldi Árvakur fram liðum í körfuknattleik og handknattleik.

## Saga
Keppni í 4. deild karla í knattspyrnu var tekin upp árið 1982. Varð það til þess að fjölga mjög þátttökuliðum á Íslandsmótinu, þar sem auðveldara varð fyrir minni félög að skrá sig til leiks. Ákvað hópur ungra manna í Reykjavík að stofna félag í því skyni. Var það einkum skipað gömlum fótboltamönnum, einkum úr KR, sem lagt höfðu skóna á hilluna eða görpum úr öðrum íþróttagreinum. Aðalfrumkvöðlar að stofnuninni voru kvikmyndaleikstjórinn Friðrik Þór Friðriksson og bókaútgefandinn Ívar Gissurarson og var bundið í lög félagsins að þeir væru ætið í byrjunarliði ef þeir óskuðu þess..

Árvakursmenn létu mikið á sér bera miðað við fjórðudeildarlið, til að mynda hélt félagið í keppnisferð til Bandaríkjanna árið 1985 og tók þátt í stóru innanhússmóti í Lake Placid. Sama ár komst Árvakur í 16-liða úrslit bikarkeppninni en féll út fyrir efstu deildarliði Víðis Garði eftir vítaspyrnukeppni.

Árvakur hefur ekki keppt á Íslandsmóti frá 1991, en félagið hefur aldrei verið lagt niður og er enn aðili að KSÍ.

## Tilvísanir
Humlusveifa

**Humlusveifa** (fræðiheiti: *Eristalis intricaria*) er evrasísk flugutegund sem finnst víða á Íslandi. Lirfurnar nærast á rotnandi plöntuleifum í vatni eða leðju. Fullvaxnar flugurnar eru sviplíkar og humlur og nærast á blómasafa.

## Tilvísanir
Gulsprekla

**Gulsprekla** (fræðiheiti: *Palloptera trimacula*) er evrópsk flugutegund sem finnst víða um Ísland. 

## Tilvísanir
Kandahar

**Kandahar** er næststærsta borg Afganistans og er í suðurhluta landsins. Íbúar eru um 650.000 (2021). Borgin er höfuðborg samnefnds héraðs og er ein mikilvægasta borg pastú-mælandi fólks. Hún er í rúmlega 1000 metra hæð.

Alexander mikli lagði grunninn að eldri hluta Kandahar á 4. öld fyrir Krist. Borgin hefur verið bitbein ýmissa ríkidæma yfir söguna en hún er á strategísku svæði þar sem suður-, mið- og norður-Asía mætast. Talibanar réðust á borgina sumarið 2021 og hafa þar nú yfirráð.
Birkiglyrnuætt

**Birkiglyrnuætt** (fræðiheiti: *Hemerobiidae*) er flugutegund af netvængjubálki. Bæði lirfur og fullvaxnar flugur eru rándýr. Fjórar tegundir finnast hérlendis (t.d. *[[birkiglyrna]]*), þar af þrjár nýkomnar.

## Ættkvíslir
Undirættir eru:


* Subfamily Adelphohemerobiinae
** Genus *[[Adelphohemerobius]]* Oswald, 1993
* Subfamily Drepanacrinae
** Genus *[[Austromegalomus]]*
** Genus *[[Conchopterella]]*
** Genus *[[Drepanacra]]*
* Subfamily Carobiinae
** Genus *[[Carobius]]*
* Subfamily Drepanepteryginae
** Genus *[[Drepanepteryx]]* Leach, 1815
** Genus *[[Gayomyia]]*
** Genus *[[Neuronema]]* 
* Subfamily Hemerobiinae
** Genus *[[Biramus]]*
** Genus *[[Hemerobiella]]*
** Genus *[[Hemerobius]]* Linnaeus, 1758
** Genus *[[Nesobiella]]*
** Genus *[[Wesmaelius]]* Krüger, 1922
* Subfamily Megalominae
** Genus *[[Megalomus]]*  Rambur, 1842 
* Subfamily Microminae
** Genus *[[Megalomina]]* Banks, 1909
** Genus *[[Micromus]]* Rambur, 1842
** Genus *[[Nusalala]]* Navás, 1913
* Subfamily Notiobiellinae
** Genus *[[Anapsectra]]*
** Genus *[[Notiobiella]]*
** Genus *[[Psectra]]* Hagen, 1866
** Genus *[[Zachobiella]]*
*Subfamily Psychobiellinae
** Genus *[[Psychobiella]]*
* Subfamily Sympherobiinae
** Genus *[[Neosympherobius]]*
** Genus *[[Nesobiella]]*
** Genus *[[Sympherobius]]* Banks, 1904



## Tilvísanir
Skógarbredda

**Skógarbredda** (fræðiheiti: *Platypalpus ecalceatus*) er norræn flugutegund sem finnst víða á Íslandi.

## Tilvísanir
Apinae

**Apinae** er deild vængjaðra og flugfærra félagsskordýra æðvængja. Margar eru mikilvægir frævarar, eins og hinar velþekktu humlur og alibýflugur.

## Heimild

* BugGuide.Net: Subfamily Apinae—Honey, Bumble, Long-horned, Orchid, and Digger Bees — Images by tribe
Bombini

**Bombini** er ættflokkur stórra og loðinna býa sem nærast á blómasafa eða frjóum. Margar tegundir eru félagsdýr, með bý með allt að nokkur hundruð einstaklinga; aðrar tegundir, áður taldar til sjálfstæðrar ættkvíslar (*[[Psithyrus]]*), sníkja á búum félagsdýranna. Einungis ein ættkvísl er núlifandi í flokkinum, *[[Bombus]]*, humlurnar. Steingerfingar nokkurra útdauðra ættkvísla svo sem *[[Calyptapis]]* og *[[Oligobombus]]* hafa fundist. Ættflokkinum var lýst af Pierre André Latreille 1802.

## Tilvísanir

## Heimildir
*C. D. Michener (2000) *The Bees of the World*, Johns Hopkins University Press.
Livingston FC

**Livingston Football Club** er skoskt knattspyrnufélag með aðsetur í bænum Livingston í Vestur-Lothian. Félagið var stofnað í Edinborg árið 1943 undir öðru nafni. Mestalla sögu sína hefur félagið barist í neðri deildunum en átti blómaskeið í upphafi 21. aldarinnar og varð deildarbikarmeistari árið 2004.

## Saga
Félagið var stofnað sem *Ferranti Amateurs* sem starfsmannalið Ferranti-rafiðnaðarfyrirtækisins í Edinborg og keppti næstu áratugina í áhugamannadeildum á svæðinu. Nafninu var síðar breytt í *Ferranti Thistle*. Árið 1972 fékk félagið aðild að Skoska knattspyrnusambandinu sem veitti því þátttökurétt í skosku bikarkeppninni.

Árið 1974 losnaði sæti í skosku deildarkeppninni og föluðust stjórnendur Ferranti Thistle eftir því. Reglur deildarinnar heimiluðu þó ekki að lið væru nefnd í höfuðið á styrktaraðilum og var því ráðist í nafnasamkeppni þar sem heitið *Meadowbank Thistle* var ákveðið. Nafnið vísaði í hinn nýja heimavöll félagsins, Meadowbank Stadium, fjölnota íþróttaleikvang sem reistur hafði verið fyrir Samveldisleikana árið 1970.

Meadowbank Thistle varð þar með þriðja Edinborgarliðið í skosku deildarkeppninni, en baráttan reyndist erfið í skugga nágrannana Hearts og Hibernian. Meadowbank Thistle var hálfatvinnumannalið sem þvældist á milli annarar og þriðju efstu deildar og barðist í bökkum fjárhagslega. Árið 1995 féll félagið niður í nýstofnaða fjórðu efstu deild. Lýstu eigendurnir því þá yfir að gjaldþrot blasti við félaginu að óbreyttu. Í kjölfarið var það flutt um set til bæjarins Livingston og hóf þar keppni á glænýjum leikvangi, *Almondvale Stadium* og undir nýju nafni.

Hin nýju heimkynni reyndust vítamínsprauta fyrir félagið, auk þess sem efnaðir eigendur settu mikið fé í reksturinn. Livingston fór aftur upp um deild strax á fyrsta ári. Vorið 1999 komst liðið í næstefstu deild á ný og árið 2001 tryggði það sér úrvalsdeildarsæti í fyrsta sinn í sögunni. Á sínu fyrsta ári meðal þeirra bestu náði Livingston sínum besta árangri fyrr og síðar. Leiktíðina 2001-02 hafnaði liðið í þriðja sæti á eftir Celtic og Glasgow Rangers. Árangurinn veitti Livingston þátttökurétt í UEFA bikarnum árið eftir þar sem félagið féll úr keppni í 2. umferð.

Ekki tókst að fylgja eftir þessari góðu byrjun og tók Livingston að síga neðar í úrvalsdeildinni næstu árin. Þó vannst minnisstæður sigur á Hibernian í úrslitaleik deildarbikarsins veturinn 2003-04, sem telst eini meiriháttar titill félagsins.

Livingston féll úr deild þeirra bestu árið 2006 og við tóku mikil fjárhagsvandræði þar sem liðið var m.a. dæmt niður í fjórðu neðstu deild vegna brota á fjármálareglum. Var jafnvel rætt um að leggja félagið alfarið niður en því var þó afstýrt á síðustu stundu. Eftir fjárhagslega endurskipulagningu náði Livingston að rétta úr kútnum á nú og komst aftur í úrvalsdeildina vorið 2018 og hefur leikið þar síðan. Árið 2021 komst Livingston í úrslit deildarbikarsins í annað sinn, en tapaði fyrir St. Johnstone.

## Titlar
***Skoski deildarbikarinn** (1): 2003-04.
Motherwell FC

**Motherwell Football Club** er skoskt knattspyrnufélag með aðsetur í samnefndum bæ í Norður-Lanarkshire. Það hefur einu sinni hampað skoska meistaratitlinm og leikið samfleytt í efstu deild frá árinu 1985.

## Saga
Félagið var stofnað þann 17. maí árið 1886 við samruna liðanna *Glencairn FC* og *Alpha FC* með það að markmiði að Motherwell gæti teflt fram einu samkeppnishæfu félagi. Atvinnumennska var tekin upp árið 1893 og fékkk liðið í kjölfarið aðild að skosku deildarkeppninni, fyrst liða frá Lanarkshire. Tveimur árum síðar var leikvangurinn Fir Park tekinn í notkun og hefur það verið heimavöllur félagsins upp frá því.

Fyrstu árin voru keppnisbúningar Motherwell bláir, en árið 1913 var ákveðið að skipta yfir í vínrauða og rafgyllta búninga. Var fyrirmyndin fengin frá enska liðinu Bradford City og eru þessir litir enn í dag ríkjandi í félagsmerki og búningum Motherwell.

John "Sailor" Hunter stýrði Motherwell frá 1910 til 1946 og er nafn hans letrað gylltum stöfum í sögu félagsins. Motherwell hafnaði í þriðja sæti leiktíðina 1919-20, sem var besti árangurinn fram að því. Undir lok þriðja áratugarins hafnaði Motherwell ítrekað í 2.-3. sæti í deildinni. Þessi árangur varð hvatning til frekari landvinninga. Motherwell hélt í keppnisferð til Spánar árið 1927 þar sem leikið var við bestu lið Spánverja og unnust sjö af átta leikjum. Árið eftir lá leiðin til Suður-Ameríku þar sem liðið gerði garðinn frægan.

Fyrsti og eini Skotlandsmeistaratitill Motherwell leit dagsins ljós leiktíðina 1931-32. Liðið vann þá 30 af 38 leikjum sínum og skoraði í þeim 119 mörk. Þar af skoraði framherjinn Willie MacFadyen heil 52 mörk, sem er enn í dag met í efstu deild í Skotlandi. Þetta reyndist eini meistaratitillinn sem annað lið en Celtic og Rangers tókst að vinna á árabilinu 1904-47.

Eftir að Hunter lét af stjórn liðsins tók við tímabil óstöðugleika. Motherwell vann bikarkeppnina og deildarbikarinn árin 1951 og 1952, en árið 1953 féll það í fyrsta sinn niður um deild. Næstu áratugina var liðið oftast nær um eða fyrir neðan miðja efstu deild, féll stundum niður en vann sig yfirleitt beint aftur upp. Fjórði og síðasti stóri titillinn í sögu Motherwell var svo árið 1991 þegar liðið varð bikarmeistari eftir sigur á Dundee United í framlengdum úrslitaleik.

Bikarmeistaratitillinn gaf Motherwell þátttökurétt í Evrópukeppni í fyrsta sinn. Félagið hefur margoft tekið þátt í Evrópukeppnum og tvívegis mætt íslenskum liðum. Árið 2010 sló Motherwell Breiðablik úr Evrópudeildinni en fjórum árum síðar sló Stjarnan skoska liðið úr keppni.

Íslenski landsliðsmaðurinn Jóhannes Eðvaldsson lék með Motherwell um tveggja ára skeið.

## Titlar
***[[Skoska úrvalsdeildin|Skotlandsmeistarar]]** (1): 1931-32
***Skoski bikarinn** (2): 1951-52, 1990-91
***Skoski deildarbikarinn** (1): 1950-51
Býflugnaætt

**Býflugnaætt**, einnig nefnd **hunangsfluguætt** (fræðiheiti: *Apidae*) eru vængjuð og flugfær félagsskordýr æðvængja. Til hennar teljast um 5700 tegundir býa. Margar eru mikilvægir frævarar, eins og hinar velþekktu humlur og alibýflugur.

## Heimild

* BugGuide.Net: Family Apidae—Cuckoo, Carpenter, Digger, Bumble, and Honey Bees; and other bees .
* BugGuide.net: Native Bees of North America
Pastúnar

**Pastúnar**, sögulega kallaðir Afganir, eru þjóðernishópur sem eru í mið- og suður-Asíu. Þeir tala pastú sem er íranskt mál. Fjöldi Pastúna er um 63 milljónir og eru þeir fjölmennastir í suður-Afganistan og norðvestur-Pakistan. Þeir telja 48% af þjóðernisbrotum Afganistan og eru stærsta þjóðarbrotið. Í Pakistan eru þeir það næststærsta með 15-18%. Til eru nálægt 400 ættbálkar innan Pastúna.

## Þekktir Pastúnar
*Ashraf Ghani, fyrrum forseti Afganistans
*Hamid Karzai, fyrrum forseti Afganistans
*Imran Khan, fyrrum forsætisráðherra Pakistans
*Mohammad Najibullah, fyrrum forseti Afganistans.
*Múhameð Ómar, stofnandi talíbanahreyfingarinnar
*Múhameð Zahir Sja, síðasti konungur Afganistans
*Malala Yousafzai, nóbelsverðlaunahafi 2014

## Heimild
*
Lækjasilmý

**Lækjasilmý** (fræðiheiti: *Ormosia hederae*) er fluga af silmýsætt. Útbreiðslan er a.m.k. í vestanverðri Evrópu og eitthvað í norður Asíu, á Íslandi um land allt.

## Tilvísanir
Jarðskjálftinn á Haítí 2021

Þann 14. ágúst 2021 klukkan hálfníu að staðartíma skall **[[jarðskjálfti]] á [[Haítí]]** að stærðinni 7,2 og olli gríðarlegri eyðileggingu. Skjálftinn varð um átta kílómetrum frá bænum Petit-Trou-de-Nippes. Fljótlega eftir jarðskjálftann var tilkynnt um dauðsföll vegna hans og flóðbylgjuviðvörun gefin út. Samkvæmt banda­rísku jarð­vísinda­stofnuninni varð skjálftinn á um tíu kílómetra dýpi og um 150 kílómetra frá haítísku höfuðborginni Port-au-Prince. Flóðbylgjuviðvörunin var síðar afturkölluð.

Fjórum dögum eftir skjálftann var reiknað með því að minnst 1.941 manns hefðu látist og hátt í 10.000 manns höfðu slasast. Ariel Henry, forsætisráðherra Haítí, lýsti yfir mánaðarlöngu neyðarástandi vegna hamfaranna.

Jarðskjálftinn reið yfir Haítí um ellefu árum eftir álíka kraftmikinn jarðskjálfta sem varð hundruðum þúsunda Haíta að bana.

## Tengt efni
* Jarðskjálftinn á Haítí 2010

## Tilvísanir
Mýralús

**Mýralús** (fræðiheiti: *Thripsaphis vibei*) er blaðlús sem lifir á störum. Hún er algeng um allt Ísland. 

## Tilvísanir
Herat

**Herat** er þriðja stærsta borg Afganistans og höfuðstaður samnefnds héraðs. Hún er í vesturhluta landsins og búa þar um 560.000 manns. Borgin hefur verið kölluð *Litla Íran* en meirihluti íbúa talar persneskt mál.
Friðgeir Einar Sigurbjörnsson

**Friðgeir Einar Sigurbjörnsson** (1896-1983) var hljóðfærasmiður og hljóðfæraviðgerðarmaður búsettur á Akureyri.

Friðgeir fæddist í Svalbarðsseli í Þistilfirði 6. nóv. 1896 og lést á sjúkrahúsinu á Akureyri 27. jan. 1983. Foreldrar hans voru Sigurbjörn Friðriksson og Sabína Jónsdóttir. Eiginkona Friðgeirs var Halldóra Jóhannesdóttir og eignuðust þau fjögur börn.

Friðgeir byrjaði snemma að fást við smíðar og naut hann tilsagnar hjá hagleiksmanninum Birni í Grjótnesi og hjá honum renndi hann marga rokka ásamt öðrum heimilistækjum. Hann fór í frekara smíðanám til Reykjavíkur og hlaut seinna meistararéttindi í húsgagnasmíðum á Akureyri. Hann vann við húsgagnasmíðar til 1948 en þá varð hann að leggjast inn á Kristneshæli um tíma vegna erfiðra veikinda. Á Kristneshæli byrjaði hann smíði á fyrstu hljóðfærunum (um 1950). Eftir að hann útskrifaðist þaðan tók hann til af krafti við hljóðfærasmíði og starfaði við hana ásamt hljóðfæraviðgerðum allt til dauðadags.

Fyrstu hljóðfærin sem hann smíðaði voru kassagítarar en síðar bættust við rafmagnsgítarar, Zither, Kontrabassar og mikið af langspilum. Eins og gefur að skilja var ekki mikið fáanlegt af efni til hljóðfærasmíða á þessum tíma en Friðgeir var úrræðagóður og bjó það til sem vantaði úr öðru fáanlegu efni. Til eru í eigu Gígju dóttur hans smíðamót fyrir rafgítara og kassagítara sem hann gerði. Notaði hann gufu til að sveigja viðinn til eftir þörfum. 

Seinna meir komst hann í samband við þýskt fyrirtæki (C.F. Schuster & Sohn í Erlangen) og gat í framhaldi pantað frá þeim það sem hann vanhagaði um til hljóðfærasmíðinnar. Verkstæði sitt nefndi hann Hljóðfæraiðjan Strengir og fór fljótlega að stimpla á hljóðfærin "Strengir FS". Fyrsta aðstaða hans til smíða var hjá bólstrara sem hafði aðstöðu í innbænum, en fljótlega flutti hann starfsemi sína í skúr norðan við Akureyrarvöll og var þar um tíma. Síðar flutti hann með aðstöðu sína í Rauða húsið sem staðsett var í Skipagötunni þar sem Alþýðuhúsið stendur núna.

Einn af þeim fyrstu sem fékk rafmagnsgítar hjá honum er Svavar Lárusson söngvari frá Norðfirði, en Friðgeir smíðaði rafmagnsgítara fyrir marga tónlistarmenn sem starfandi voru á þessum tíma í vinsælum danssveitum m.a. Bjarka Tryggvason söngvara, Jón Pál Bjarnason jassgítarleikara og Edvin Kaaber gítarleikara.

Fyrsta kontrabassann smíðaði hann fyrir Ingvar Níelsson, þá nema í MA, síðar verkfræðing í Tælandi. Alls smíðaði Friðgeir 4-5 kontrabassa skv. því sem kemur fram í viðtali við Morgunblaðið 1977.

Langspilin sem hann smíðaði fóru víða um heim t.d. til Kanada, Bandaríkjanna, Færeyja, Finnlands, Bretlands, Þýskalands og Nýja Sjálands. Fyrir Savannatríóið smíðaði hann t.d. langspil og þegar frú Vigdís Finnbogadóttir forseti kom í opinbera heimsókn til Akureyrar 1983 var gjöf bæjarins til hennar langspil sem Friðgeir hafði smíðað. Alls smíðaði hann rúmlega 130 langspil.

Friðgeir var mikið í hljóðfæraviðgerðum með hljóðfærasmíðinni og gerði hann við strengjahljóðfæri fyrir aðila í Sinfóníuhljómsveit Íslands, Tónlistarskólann á Akureyri og annað tónlistarfólk á landinu.
Mazar-i-Sharif

**Mazar-i-Sharif** eða **Mazar** er fjórða stærsta borg Afganistans og höfuðstaður Balkh-héraðs. Hún er í norðurhluta landsins, nálægt Úsbekistan og Tadsíkistan og búa þar um 500.000 manns. Borgin er þekkt fyrir líkneski sín og íslamska og helleníska byggingarlist. Borgin liggur lágt miðað við afganskar borgir og er í 357 metrum. Hún er eina afganska borgin sem hefur lestarsamgöngur til annars lands; Úsbekistan.

Mazar var notuð sem bækistöð Sovétmanna í stríði þeirra í Afganistan gegn Mujahideen-skæruliðum. Borgin var friðsæl í mörg ár þar til Talibanar komu, þeir stjórnuðu þar 1998-2001 en Norðurbandalagið, bandalag stríðsherra náðu borginni með hjálp NATÓ. Grimmilegar atfökur voru á báða bóga. Talibanar náðu borginni svo aftur árið 2021.
Sögusvið

**Sögusvið** er sögutími og landfræðileg staðsetning í frásögn, hvort sem er í skáldskap eða fræðiritum. Sögusviðið myndar samhengi og bakgrunn sögunnar. Sögusviðið getur falið í sér vísanir til sérstakrar menningar, sögulegs tímabils, landfræði og tíma. Sögusvið er sérstakur frásagnarþáttur, sem er hluti af uppbyggingu frásagnarinnar, ásamt fléttu, persónusköpun, söguefni og frásagnarhætti.

Söguheimur er sérstök tegund sögusviðs þar sem mikil vinna er lögð í að skapa nýtt eða óvenjulegt samhengi og þróa það síðan áfram í mörgum sögum. Slíkir söguheimar eru eitt af því sem einkennir furðusögur.
Fríholt

**Fríholt**, **fender** eða **þybba** er belgur sem hengdur er á síðu skips til að verja það hnjaski þegar lagt er að bryggju eða öðrum bátum. Í dag eru fríholt yfirleitt loftfylltir belgir úr gúmmílíki eða plasti, frauðplastkubbar eða bíldekk; en áður fyrr voru þau fléttuð úr reipum með sérstakri tækni til að skapa mjúkan stuðpúða. Tegund og stærð fríholta veltur á stærð og þyngd bátsins, tegund bryggju og sjávarföllum. Fríholtin eru tekin upp og geymd meðan skipið er á siglingu, og tekin fram þegar lagst er að bryggju. Þau eru stillt eftir hæð kantsins við skipshliðina, og fest með lausum hnút eða sleppihnút. Þegar lagt er að bryggju á minni bátum er algengt að einn eða fleiri bátsverjar hafi laus fríholt í hendi til að setja á milli þar sem báturinn kemur fyrst við kantinn.
Regnbogagata Seyðisfirði

**Regnbogagatan á Seyðisfirði** er gatan Bjólfsgata á Seyðisfirði. Gatan liggur frá Hótel Öldunni að Seyðisfjarðarkirkju sem er við enda götunnar. Flestar myndir sem teknar eru af götunni eru teknar í átt að kirkjunni. Gatan er ein mest ljósmyndaða gata á Íslandi. Gatan er verslunargata.

Upphaf Regnbogagötunnar má þakka Margréti Guðjónsdóttur og fleiri Seyðfirðingum sem með sameiginlegu átaki sem hefur orðið að samfélagsverkefni á hverju ári þar sem bæjarbúar og aðrir koma saman og mála götuna. Ein af sérstöðum götunnar eru brotnar hellur sem voru mikil óprýði af áður en gatan var máluð. Bílum var keyrt yfir hellurnar og þær brotnuðu smám saman.
Sögutími

**Sögutími** er tími í frásögn og skiptist í innri tíma (atburði sögunnar sjálfrar) og ytri tíma (tíma sögusviðsins). Í þrengri skilningi er sögutími (fr. *temps de l'histoire*) tíminn sem atburðir sögunnar gerast á meðan frásagnartími (fr. *temps du récit*) er tími sögumannsins sem segir söguna. Sögutími er líka aðgreindur frá útgáfutíma og upplifunartíma/lestrartíma.

Sem dæmi þá er sögutími (innri tími) kvikmyndarinnar *[[Stjörnustríð: Ný von]]* aðeins nokkrir dagar, en myndin gerist árið 0 BBY sem er ytra tímatal Stjörnustríðsheimsins. Frásagnartími er hins vegar einhvern tíma í fjarlægri framtíð miðað við sögutíma, því við lesum í upphafi myndarinnar að hún gerist „endur fyrir löngu, í fjarlægri vetrarbraut“. Útgáfutími myndarinnar er svo árið 1977, en þeir sem sáu myndina fyrst í kvikmyndahúsum á Íslandi, sem dæmi, sáu hana ekki fyrr en sumarið 1978.

Franski bókmenntafræðingurinn Gérard Genette skilgreindi sögutíma sem tímaröð þeirra atburða sem mynda frásögnina, en frásagnartíma sem niðurröðun þeirra atburða í frásögninni sem getur verið ólínuleg.

## Tilvísanir
Ólínuleg frásögn

**Ólínuleg frásögn** er frásögn þar sem atburðir eru ekki settir fram í reglulegri tímaröð og sagan hoppar fram og til baka í sögutímanum. Ólínuleg frásögn er aldagömul frásagnartækni sem nýtir sér meðal annars sögu í sögu, endurlit og framlit, samsíða söguþræði, *[[in medias res]]* og fleiri aðferðir til að líkja eftir minningum sögupersóna, skapa óreiðukennda fléttu eða óvæntar söguvendingar.

Fjölmörg dæmi um ólínulega frásögn er að finna í bókmenntasögunni, eins og í *[[Ilíonskviða|Ilíonskviðu]]* þar sem frásögnin hefst í miðri sögu Trójustríðsins og endurminningasögum Sindbaðs sæfara. Módernískir rithöfundar á borð við Virginiu Woolf og Marcel Proust gerðu tilraunir með ólínulegar frásagnir og kvikmyndagerðarfólk tók þessa tækni snemma upp. Þekktir leikstjórar sem hafa notast við ólínulegar frásagnir í kvikmyndum eru meðal annars Alain Resnais, Jean-Luc Godard, David Lynch og Quentin Tarantino.
Spænska karlalandsliðið í körfuknattleik

**Spænska karlalandsliðið í körfuknattleik** er fulltrúi Spánar í körfuknattleik. Liðið gekk til liðs við FIBA ​​árið 1934. Stærstu afrek liðsins til þessa eru sigur á Heimsmeistaramótunum árin 2006 og 2019, silfurverðlaunin á Ólympíuleikunum árin 1984, 2008 og 2012 og gull á Evrópumeistaramótunum árin 2009, 2011, 2015 og 2022.

## Árangur
***[[Ólympíuleikar]]**
**Silfur (3): 1984, 2008, 2012
**Brons: 2016

***[[Heimsmeistaramót karla í körfuknattleik|Heimsmeistaramót]]**
**Gull (2): 2006, 2019

***[[Evrópumeistaramót karla í körfuknattleik|Evrópumeistaramót]]**
**Gull (4): 2009, 2011, 2015, 2022
**Silfur (6): 1935, 1973, 1983, 1999, 2003, 2007
**Brons (5): 1991, 2001, 2013, 2017

## Tilvísanir

## Heimildir
* Web oficial Federación Española de Baloncesto
Sekkskjaldlús

**Sekkskjaldlús** (fræðiheiti: *Arctorthezia cataphracta*) er blaðlús sem lifir á rótum fjölda jurtategunda. Útbreiðslan er á norðurhluta norðurhvels. Hún er algeng um allt Ísland og jafnframt eina tegund ættarinnar hérlendis. Annað heiti hennar er jarðlús.

## Tilvísanir
Fjalldalafífilslús

**Fjalldalafífilslús** (fræðiheiti: *Macrosiphum gei*) er blaðlús sem lifir á fjölda jurtategunda, helst þó af rósaætt (t.d. Geum) og sveipjurtaætt. 

## Tilvísanir
Charlie Watts

**Charles Robert Watts** (fæddur 2. júní 1941 – látinn 24. ágúst 2021) var enskur trommari, best þekktur sem meðlimur The Rolling Stones þar sem hann trommaði í 58 ár; frá 1963 til dauðadags árið 2021. Hann var undir áhrifum frá djassi og túraði sjálfur með sinni hljómsveit the Charlie Watts Quintet eða the Charlie Watts Tentet.

Watts var einnig menntaður sem grafískur hönnuður og hannaði m.a. myndasögur í albúmum Stones. Hann lifði ekki eins villtu lífi og félagar hans í hljómsveitinni en átti um tíma í vandamálum með heróín og áfengisneyslu.

## Svipmyndir

Charlie Watts 1965.jpg|Charlia Watts baksviðs í Georgia Southern University 1965.
Charle-Watts-1965 (cropped).jpg|Charlie Watts  Finnlandi, 1965.
Rolling Stones - Charlie Watts (1981)-2.jpg|Charlie Watts Rupp Arena, Lexington Kentucky 1981.
Charlie Watts - Hanover 2006.jpg|Charlie Watts, Hannover 2006.
Charlie Watts Berlinale 2008 cropped.jpg|Charlie Watts, Filmfestivalen  Berlin 2008. 
Rolling Stones 18.jpg|Charlie Watts í Hyde Park 2013.


## Sólóskífur
*The Charlie Watts Orchestra – Live at Fulham Town Hall (1986, Columbia Records)
*The Charlie Watts Quintet – From One Charlie (1991, Continuum Records)
*The Charlie Watts Quintet – A Tribute to Charlie Parker with Strings (1992, Continuum Records)
*The Charlie Watts Quintet – Warm and Tender (1993, Continuum Records)
*The Charlie Watts Quintet – Long Ago and Far Away (1996, Virgin Records)
*The Charlie Watts-Jim Keltner Project (2000, Cyber Octave Records)
*The Charlie Watts Tentet – Watts at Scott's (2004, Sanctuary Records)
*The ABC&D of Boogie Woogie – The Magic of Boogie Woogie (2010, Vagabond Records)
*The ABC&D of Boogie Woogie – Live in Paris (2012, Eagle Records)
*Charlie Watts meets the Danish Radio Big Band (Live at the Danish Radio Concert)
Mjaðurtarlús

**Mjaðurtarlús** (fræðiheiti: *Macrosiphum cholodkovskyi*) er blaðlús sem lifir aðallega á mjaðurtarættkvísl (Filipendula).

## Tilvísanir
Beðjuknattmor

**Beðjuknattmor** (fræðiheiti: *Sminthurus viridis*) er stökkmorstegund sem er upprunnin frá Evrópu, en finnst nú víða um heim.

## Tilvísanir
Frerakengmor

**Frerakengmor** (fræðiheiti: *Entomobrya nivalis*) er stökkmorstegund sem er með heimsútbreiðslu. Í bol hennar er mikið af frostvarnarefnum.

## Tilvísanir
Skýþar

**Skýþar** (úr grísku Σκύθης, Σκύθοι) voru hirðingjaþjóð sem bjó í Evrasíu á svæði sem nefndist Skýþía og náði yfir Mið-Asíu og hluta Austur-Evrópu frá 7. öld til 3. aldar f.o.t. Hnignun þeirra stafaði af átökum við Akkamenída og Makedóna. Að lokum lögðu Sarmatar, sem voru skyld þjóð, lönd þeirra undir sig, og Alanar lögðu svo lönd Sarmata undir sig. Skýþar eru taldir hafa verið írönsk þjóð sem talaði íranskt mál og trúarbrögð þeirra voru skyld frumírönskum trúarbrögðum. 

Skýþar voru með fyrstu miðevrópsku hirðingjaþjóðunum sem börðust á hestbaki. Þeir tóku við af Kimmeríum sem ráðandi afl á sléttunum í Mið-Asíu á 8. öld f.o.t. Veldi þeirra hefur verið kallað fyrsta miðasíska hirðingjastórveldið.

Eftir þeirra daga var heiti þeirra notað yfir ýmsar evrasískar þjóðir sem ekkert áttu skylt við þá, eins og Húna, Gota, Tyrkneskar þjóðir, Avara, Kasara og aðra hirðingja.
Langfætlur

**Langfætlur** (Opiliones) eru ættbálkur áttfættla sem finnast í öllum heimsálfum nema Suðurskautslandinu. Staðfestar eru yfir 6.600 tegundir en þær gætu verið nálægt 10.000. Þeim skyldastir eru mítlar meðal áttfætla en langfætlum er stundum ruglað við köngulær. Bolur þeirra er ekki eins tvískiptur og hjá köngulóm og þær hafa par augna meðan köngulær hafa 3-4 pör. Langfætlur hafa ekki silkikirtla, spinna ekki þræði og vef og hafa ekki eiturkirtla. Fjórar tegundir þekkjast á Íslandi og er langleggur þekktust.

Langfætlur éta ýmislegt og er það misjafnt eftir tegundum. Sumar ráðast á lítil skordýr, sumar éta plöntur og sveppi og aðrar lifa á hræjum. Flestar eru virkar á nóttunni.

## Tenglar
*Náttúrufræðistofnun - Langfætlur
Arna Sigríður Albertsdóttir

**Arna Sigríður Albertsdóttir** (fædd 8. júní 1990) er íslensk handahjólreiða- og skíðakona. Eftir að hafa æft fjölda íþrótta í æsku byrjaði hún að hjóla eftir að hafa lamast í skíðaslysi árið 2006. Árið 2015 varð hún fyrsti íslenski íþróttamaðurinn til að keppa á heimsmeistaramóti á vegum Alþjóða Hjólreiðasambandsins og árið 2021 varð hún fyrsti Íslendingurinn til að taka þátt í handahjólreiðum á Ólympíuleikum fatlaðra.

## Ævi
### Fyrstu ár
Arna Sigríður er fædd og uppalin á Ísafirði þar sem hún æfði fótbolta, sund og skíði. Sumarið 2006 lék hún með meistaraflokki BÍ/Bolungarvíkur í 1. deild kvenna í knattspyrnu.

### Slysið
Þann 30. desember 2006, þegar hún var í skíðaæfingarferð í Geilo í Noregi, lenti Arna Sigríður útaf brautinni og hafnað á tré með þeim afleiðingum að hún hryggbrotnaði og lamaðist fyrir neðan mitti.

### Hjólreiðar
Nokkrum árum eftir slysið flutti hún til Reykjavíkur og hóf þjálfun hjá Fannari Karvel einkaþjálfara. Í kjölfarið á því hóf hún stund á handahjólreiðum. Arna Sigríður keppti fyrst í handahjólreiðum haustið 2014. Árið 2015 varð hún fyrsti íslenski hjólreiðamaðurinn til að taka þátt í heimsmeistaramótinu í UCI Para-hjólreiðum á vegum. Í mars 2016 varð hún fyrst í götuhjólreiðum og önnur í tímatöku á móti í Abú Dabí sem tilheyrði Evrópumótaröðinni.

Í ágúst og september 2021 keppti hún í handahjólreiðum á Ólympíumótum fatlaðra í Tókýó í Japan. Í keppni í tímatöku í flokki H 1-3 sem fram fór 31. ágúst lenti hún í ellefta sæti. Í keppni í götuhjólreiðunum sem fram fór 1. september endaði Arna í fimmtánda sæti.

### Skíðaganga
Í febrúar 2026 vann Arna sér inn þáttökurétt í skíðagöngu á Vetrarólympíumóti fatlaðra í mars sama ár.

## Myndir

Para-cycling German championships and Europe Cup 2016 137.jpg


## Heimildir

## Ytri tenglar
*Prófíll  hjá Alþjóða Ólympíusambandinu
*Prófíll hjá Knattspyrnusambandi Íslands
* Arna Sigríður Albertsdóttir hjá Alþjóða skíðasambandinu
Garðfætla

***Garðfætla*** (fræðiheiti; *Lithobius forficatus*) er margfætlutegund sem er upprunnin frá Evrópu, en finnst nú víða um heim, þar á meðal Íslandi.

Hún er rándýr og notar ummyndaða framleggi með eiturkirtlum til að ráða niðurlögum bráðarinnar sem eru aðallega skordýr, áttfætlur og sniglar.

## Tilvísanir
Túntvífætla

***Túntvífætla*** (fræðiheiti; *Polydesmus inconstans*) er þúsundfætlutegund sem er upprunnin frá Evrópu. Á Íslandi finnst hún aðallega á suðurlandi. Hún lifir aðallega á rotnandi plöntuleifum.

## Tilvísanir
Bandaríska karlalandsliðið í körfuknattleik

**Bandaríska karlalalandsliðið í körfuknattleik** er fulltrúi Bandaríkjanna á alþjóðamótum í körfuknattleik karla. Liðið er það sigursælasta á Ólympíuleikunum frá upphafi og var ósigrað allt til ársins 1972 þegar það tapaði á lokasekúndum í úrslitaleik gegn Sovétríkjunum. 

Árið 1992 fékk liðið gælunafnið *[[Draumaliðið]]* (Enska: Dream Team) þegar NBA leikmenn fengu að vera hluti af leikmannahóp í fyrsta sinn eftir að FIBA breytti regluverki sínu. Árið 2006 töpuðu Bandaríkin undanúrslitaleik Heimsmeistaramótsins gegn Grikkjum í Japan 95-101. Bæði 2010 og 2014 urðu Bandaríkin hins vegar aftur heimsmeistarar.

## Titlar
***[[Ólympíuleikarnir]]**
****Gull** (17): 1936, 1948, 1952, 1956, 1960, 1964, 1968, 1976, 1984, 1992, 1996, 2000, 2008, 2012, 2016, 2021, 2024
****Silfur**: 1972
****Brons** (2): 1988, 2004

***[[Heimsmeistaramót karla í körfuknattleik|Heimsmeistaramót]]**
****Gull** (5): 1954, 1986, 1994, 2010, 2014
****Silfur** (3): 1950, 1959, 1982
****Brons** (4): 1974, 2006, 1998, 1990

***[[Ameríkumeistaramót karla í körfuknattleik|Ameríkumeistaramót]]**
****Gull** (7): 1992, 1993, 1997, 1999, 2003, 2007, 2017
****Silfur**: 1989
****Brons** (2): 2022, 2025

## Heimildir
Geimher Bandaríkjanna

**Geimher Bandaríkjanna** er geimher Bandaríkjahers, einn af sex heröflum Bandaríkjanna og ein af átta einkennisþjónustum Bandaríkjanna. Geimherinn er auk þess eini sjálfstæði geimher heims, eins og sakir standa. Geimherinn heyrir undir flughermáladeild varnarmálaráðuneytisins. Geimherinn er minnsti herafli Bandaríkjanna, með tæplega 5.000 liðsmenn og 77 geimför á sínum snærum.

Geimherinn á rætur að rekja til Geimstjórnstöðvar bandaríska flughersins sem var komið á fót árið 1982. Hlutverk stjórnstöðvarinnar var að sjá um gervihnattaþjónustu hersins. Sérstakur geimher var þó ekki formlega stofnaður fyrr en Donald Trump undirritaði Lög um bandaríska geimherinn 20. desember 2019.
Twitch

**Twitch** er bandarísk streymisveita sem streymir beinum útsendingum af tölvuleikjum og öðru efni. Það er rekið af Twitch Interactive, dótturfyrirtæki Amazon.com. Einnig er hægt að flokka Twitch undir samfélagsmiðil líkt YouTube en aðgangur að veitunni er ókeypis. Margir tölvuleikjaspilarar stunda það að streyma beinum útsendingum á veitunni. Um 15 milljón manns streyma beinum útsendingum þar daglega. 

Streymið opnaði í júní 2011. Í október 2013 hafði miðillinn 45 milljón notendur. Árið 2014 keypti Amazon.com Twitch. 

## Þekktir notendur
Sem dæmi um þekkta notendur eru:

* *xQcOw*
* *SypherPK*
* *loltyler1* 
* *NICKMERCS*
* *Rubius*
* *DrLupo*
* *Sykkuno*

Á Íslandi er frægasti notandinn Rauðvín og klakar sem hafa einnig samnefnda þætti á Stöð 2 Esport.

## Tenglar

* Heimasíða Twitch
Hafþór Júlíus Björnsson

**Hafþór Júlíus Björnsson** (f. 26. nóvember 1988) er íslenskur kraftlyftingarmaður og leikari. Hafþór lék persónuna Gregor Clegane, öðru nafni „fjallið“, í síðustu fimm þáttaröðum sjónvarpsþáttanna *[[Game of Thrones (sjónvarpsþættir)|Game of Thrones]]* á HBO. Hann er einnig fyrrverandi atvinnumaður í körfubolta.

## Íþróttaferill
### Körfubolti
Hafþór byrjaði körfuboltaferil sinn árið 2004 með Breiðabliki og flutti svo til FSu árið 2005. Hann fór til KR í úrvalsdeildinni 2006 áður en hann sneri aftur til FSu árið 2007. Hann hjálpaði FSu að komast í úrvalsdeildina en ferill hans styttist árið 2008 vegna endurtekinna meiðsla á ökkla. Í kjölfarið hóf hann feril í kraftlyftingum.

### Kraftlyftingar
Hafþór vann Sterkasta manninn á Íslandi árið 2010 og 2011. Hann vann Sterkasta mann Evrópu 2014, afrek sem hann endurtók 2015, 2017, 2018, og 2019. Hann vann gull á Arnold Strongman Classic árið 2018, 2019 og 2020. Hafþór keppti fyrst í Sterkasta manni heims árið 2011 og varð í sjötta sæti. Hann vann þrjú brons og þrjú silfurverðlaun í næstu sex tilraunum sínum áður en hann var krýndur meistari árið 2018. Hann er sá fyrsti sem hefur unnið Arnold Strongman Classic, Sterkasta mann Evrópu og Sterkasta mann heims á sama almanaksári.

Í maí 2020 lyfti Hafþór 501 kílóum í líkamsræktarstöð sinni á Íslandi, sem er met viðurkennt af *[[Heimsmetabók Guinness]]*.

### Boxferill
Árið 2020 skoraði Hafþór á Eddie Hall, fyrrverandi metalhaldara heims í deyfilyftu, að boxa við sig. Hafþór hafði enga reynslu af boxi en réði þjálfarana Billy Nelson og Vilhjálm Hernández. Hafþór breytti líkamsþjálfun sinni og tapaði 60 kg í ferlinu. Hann æfði box tvisvar á dag, allt að fimm klukkustundir, og skipti vikuæfingum sínum í fjórtán þjálfunarskipti.

Hafþór barðist fyrst í sýningarmóti við fyrrverandi Evrópumeistara WBO í léttþungavigt, Steven Ward, í janúar 2021. Síðar það ár tók Hafþór þátt í öðru sýningarmóti, þar sem hann mætti Simon Vallily. Fyrsta alvöru boxkeppni sem hann tók þátt í var á móti kanadíska atvinnuglímumanninum Devon Larratt í september 2021 og sigraði hann með tæknilegum nokkauti í fyrri umferð.

Hafþór mætti loks Eddie Hall í Dúbaí 19. mars 2022 fyrir bardaga sem var kallaður „þyngsti boxbardagi sögunnar“ (The Heaviest Boxing Match in History). Í byrjun bardagans sótti Eddie Hall hart til Hafþórs en Hafþór náði fljótt stjórn á bardaganum og skallaði Eddie Hall niður tvisvar, í þriðju og sjöttu umferð, og sigraði hann með samhljóða dóma.

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Myndprjón

**Myndprjón** er prjón með Intarsia tækni þar sem myndir eða mynstur eru prjónuð með því að prjóna einn lit í einu, ekki eins og í venjulegu útprjóni (tvíbandaprjóni) þar sem tveir litir eru prjónaðir saman. Tíglamynstur (argyle) á háa skoska sokka var fyrr á tímum prjónað með myndprjóni með sléttu prjóni. Á Íslandi var prjónað myndprjón með garðaprjóni í rósaleppa sem notaðir voru sem innlegg (íleppar) í skinnskó.

## Heimildir
* Hélène Magnússon, & Skúli Magnússon. (2006). Rósaleppaprjón í nýju ljósi.
* Rósaleppaprjón séríslenskt myndprjón? Hugur og hönd - 1. tölublað (01.06.1996) bls. 26-28 
* Hélene Magnússon, Íleppamunstur, Hugur og hönd - 1. tölublað (01.06.2006)  bls. 36-39 
* Peysa með barðaprjóni, Hugur og hönd - 1. tölublað (01.06.1987)
Peacock

**Peacock** er bandarísk streymisveita sem opnaði aðgang 15. júlí 2020 í Bandaríkjunum. Á streymisveitunni má finna efni frá NBC og Universal. Meðal efnis á veitunni er The Office, Parks and Recreation, 30 Rock, Superstore, Brooklyn Nine Nine, Cheers, Frasier, Everybody Loves Raymond og The King of Queens. Veitan varð mjög vinsæl þegar hún fékk streymisréttinn af Ólympíuleikunum 2021. 

Veitan er sjöunda vinsælasta streymisveita í heimi. Veitan er ekki fáanleg á Íslandi.
Djöfull

**Djöfull** (úr latínu *diabolos* „rógberi“), **demón** (úr grísku δαίμων *daímón* „guðlegur andi“), **púki** eða **ári** er vættur, oftast illur, sem kemur víða fyrir í goðsögum, dultrú, skáldskap og þjóðtrú. Djöflar koma fyrir í trúarbrögðum fornþjóða í Austurlöndum nær og abrahamískum trúarbrögðum sem skaðlegir andar sem hrekkja fólk og valda sjúkdómum, freista þess til að syndga gegn guði, eru hjálparandar illra norna og galdramanna og taka yfir líkama fólks (andsetning).

Í Biblíunni er Satan nefndur „Djöfullinn“, en annars koma djöflar ekki víða fyrir nema í Opinberunarbókinni. Hins vegar koma þar oft fyrir englar Satans. Sumir kristnir guðfræðingar hafa því túlkað djöfla sem „fallna engla“.
Raphaël Varane

**Raphaël Xavier Varane** (fæddur 25 apríl 1993) er franskur knattspyrnumaður sem spilar sem varnarmaður fyrir Franska karlalandsliðið í knattspyrnu og Manchester United. Hann spilaði áður fyrir franska félagsliðið Lens tímabilið 2010-2011 og fyrir spænska félagsliðið Real Madrid frá 2011-2021. Varane á 79 leiki á baki fyrir Franska landsliðið og var í sigurliði Frakklands á Heimsmeistaramót landsliða í knattspyrnu karla 2018.
Þórður Jónsson

*Þórður Jónsson getur átt við*
* Þórður Jónsson helgi
* Þórður Jónsson (prestur á Staðastað)
* Þórður Jónsson smiður á Mófellsstöðum í Skorradal
Þórður Jónsson (smiður)

**Þórður Jónsson** (1874-1962) var smiður og bóndi á Mófellsstöðum í Skorradal. Hann varð blindur sjö ára gamall af völdum sjúkdóms. Hann hóf snemma smíðastörf og notaði í fyrstu á þau fjögur verkfæri sem til voru á heimili hans en það voru hamar, naglbítur, þjöl og sög. Hann gerði við tæki og smíðaði hrífur, orf, laupa, klyfbera og fleiri nytjatól. Á tvítugsaldri var hann fenginn til aðstoðar við smíði íbúðarhúss að Grund í Skorradal og þreifaði þar á handverkfærum sem hann hafði ekki kynnst áður. Hann lagði þau á minnið og hóf að smíða eigin áhöld og tók að sér viðameiri smíði. Þórður smíðaði ýmsa muni og áhöld, meðal annar smíðaði hann flókna sögunarvél eftir að hafa þreifað á slíkri vél á verkstæði í Reykjavík. Árið 2005 var haldin sýning í Safnahúsi Borgarness á smíðisgripum Þórðar.
## Heimildir
* Smíðagripir blinds þjóðhaga, Morgunblaðið 11 október 2005
* Þórður blindi  Vísir Sunnudagsblað - 46. blað (12.11.1939)
* Póstkort af Þórði blinda við sögunarvél sem hann smíðaði (frá 1910 til 1920)
Langleggur

**Langleggur** eða **langfætla** (fræðiheiti: *Mitopus morio*) er tegund áttfætla af langleggsætt. Hann er útbreiddur um allt norðurhvel og er alæta. Ungviði mítilsins *[[Leptus beroni]]* (*[[langfætlumítill]]*) situr oft á honum þegar mítillinn er að flytjast búferlum.

## Tilvísanir
Hibatullah Akhundzada

**Hibatullah Akhundzada** (pastú: ھیبت الله اخوندزاده‎; f. 19. október 1967) er afganskur múslimaklerkur sem er þriðji og núverandi leiðtogi Talíbanahreyfingarinnar. Sem leiðtogi Talíbana hefur Akhundzada í reynd verið þjóðhöfðingi Afganistans frá því að Talíbanar lögðu undir sig höfuðborgina Kabúl í ágúst 2021.

Akhundzada tók við sem leiðtogi Talíbana eftir að forveri hans, Akhtar Mansúr, var drepinn í drónaárás Bandaríkjamanna árið 2016. Hann hafði áður verið yfirmaður dómstóla Talíbana og hægri hönd Mansúrs. Hann hefur fremur verið talinn trúarlegur leiðtogi en herforingi.

Eftir að Talíbanar tóku yfir Kabúl og endurheimtu stjórn á Afganistan í ágúst 2021 tilkynnti hreyfingin að Akhundzada væri staddur í Kandahar og myndi brátt koma opinberlega fram. Hann ávarpaði stuðningsmenn sína opinberlega í fyrsta skipti þann 31. október 2021 í Kandahar.

Akhundzada lýsti yfir að sjaríalög yrðu tekin upp í Afganistan á ný eftir fund með dómurum í landinu þann 14. nóvember 2022.

Þann 8. júlí 2025 gaf Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn út handtökuskipun gegn Akhundzada, ásamt Abdul Hakim Haqqani, æðsta dómara Afganistans, fyrir kynbundnar ofsóknir.

## Tilvísanir
Maurkönguló

**Maurkönguló** (fræðiheiti: *Lariniodes patagiatus*) er tegund áttfætla af krossköngulóarætt. Hún er útbreidd um allt norðurhvel. Á Íslandi hefur hún fundist víða um land, en þó sjaldgæf.
## Tilvísanir
Venera 5

***Venera 5*** var sovéskt geimkönnunarfar á vegum Veneraáætlunarinnar sem snerist um könnun reikistjörnunnar Venus. *Venera 5* átti að gera mælingar á lofthjúp Venus. Því var skotið á loft með Molnija-M-eldflaug frá Bajkonurgeimferðamiðstöðinni 5. janúar 1969. Farið komst í námunda við Venus 16. maí sama ár, hægði þá á sér, setti út fallhlíf og hóf sendingar til Jarðar. Farið henti út litlu hylki með skjaldarmerki Sovétríkjanna og andlitsmynd af Vladimír Lenín. Farið sendi boð til Jarðar á 45 sekúndna fresti í 53 mínútur. Síðustu mælingar farsins voru 320°C hiti og 26,1 bara loftþrýstingur. Gögn úr ljósmæli staðfestu að lofthjúpur Venus væri úr koltvísýringi, líkt og komið hafði fram í leiðangri *[[Venera 4]]*.