open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Doppuætt

**Doppuætt** (fræðiheiti: Dermateaceae) er ætt sveppa sem tilheyrir bikarlingsbálki. Flestar tegundir ættarinnar eru sýklar á plöntum en einnig eru sumar rotverur.  

## Ættkvíslir
Þetta er listi yfir ættkvíslir í doppuætt sem var byggður á 2007 Outline of Ascomycota.  

* *[[Aivenia]]*
* *[[Angelina]]*
* *[[Anthopsis]]*
* *[[Ascluella]]*
* *[[Atropellis]]*
* *[[Belonopsis]]*
* *[[Calloria]]*
* *[[Calloriella]]*
* *[[Cashiella]]*
* *[[Cejpia]]* 
* *[[Chaetonaevia]]* 
* *[[Chlorosplenium]]* 
* *[[Coleosperma]]* 
* *[[Coronellaria]]* 
* *[[Cronollisia]]* 
* *[[Cryptohymenium]]* 
* *[[Dennisiodiscus]]* 
* *[[Dermateopsisonepia]]* 
* *[[Diplóravía]]* 
* *[[Dermea]]* 
* *[[Discohainesia]]* 
* *[[Drepanopeziza]]* 
* *[[Duebenia]]* 
* *[[Durandiella]]* 
* *[[Eupropolella]]* 
* *[[Felisbertia]]* 
* *[[Graddonia]]* 
* *[[Haglundia]]* 
* *[[Hysteronaevia]]* 
* *[[Hysteropezizella]]* 
* *[[Hysterostegiella]]* 
* *[[Involucroscypha]]* 
* *[[Laetinaevia]]* 
* *[[Leptotrochila]]* 
* *[[Marssonina]]*  
* *[[Micropeziza]]* 
* *[[Mollisia]]* 
* *[[Naevala]]* 
* *[[Naeviella]]* 
* *[[Naeviopsis]]* 
* *[[Neofabraea]]* 
* *[[Neotapesia]]* 
* *[[Niptera]]* 
* *[[Nothophacidium]]* 
* *[[Obscurodiscus]]* 
* *[[Obtectodiscus]]* 
* *[[Patellariopsis]]* 
* *[[Patinella]]* 
* *[[Pezicula]]* 
* *[[Pezolepis]]* 
* *[[Phaeonaevia]]* 
* *[[Pirottaea]]* 
* *[[Pleoscutula]]* 
* *[[Ploettnera]]* 
* *[[Podophacidium]]* 
* *[[Pseudonaevia]]* 
* *[[Pseudoniptera]]* 
* *[[Pseudopeziza]]* 
* *[[Pyrenopeziza]]* 
* *[[Sarconiptera]]* 
* *[[Schizothyrioma]]* 
* *[[Scleropezicula]]* 
* *[[Scutobelonium]]* 
* *[[Scutomollisia]]* 
* *[[Sorokina]]* 
* *[[Sorokinella]]* 
* *[[Spilopodia]]* 
* *[[Spilopodiella]]* 
* *[[Trochila]]* 
* *[[Tuberculariella]]* 
* *[[Waltonia]]*

## Tilvísanir
Neotapesia

***Neotapesia*** er ættkvísl sveppa í doppuætt. Ættkvíslin inniheldur aðeins 3 tegundir, þar af hafa líklega tvær fundist á Íslandi, *[[Neotapesia saliceti]]*, sem talið er að hafi fundist á greinum gulvíðis í Vaglaskógi og *[[Neotapesia graddonii]]* sem fannst á dauðum greinum fjalldrapa í Fnjóskadal. 

## Tilvísanir
Sundhöll Keflavíkur

**Sundhöll Keflavíkur** var innisundlaug teiknuð af Guðjóni Samúelssyni. Hún var opnuð sem útisundlaug árið 1939. Árið 1950 var byggt hús yfir laugina eftir teikningu Guðjóns Samúelssyni húsameistara ríkisins. Árið 2006 var lauginni lokað og *Hnefaleikafélag Reykjanesbæjar* fékk húsnæðið. Árið 2017 seldi *hnefaleikafélagið* húsið og eigendur hússins vildu rífa það og byggja íbúðarhúsnæði á lóðinni.

## Hollvinir Sundhallarinnar
Í kjölfar þess að rífa Sundhöllina tók við félag sem nefndist *Hollvinir Sundhallarinnar*. Ragnheiður Elín Árnadóttir stjórnaði félaginu.
Árásar- og flóttaviðbragðið

**Árás eða flótti** er lífeðlisfræðilegt viðbragð sem kemur fram hjá dýrum þegar þau skynja hættu. Þá fer driftaugakerfið á fullt og gerir dýrið reiðubúið til að annaðhvort hefja árás eða leggja á flótta.

Nýrnahettumergurinn kemur af stað losun katekólamína (þá helst adrenalíns og noradrenalíns) sem búa líkamann undir mikil átök, hormón á við estrógen, testósterón, og kortisól spila líka hlutverk ásamt dópamíni og serótóníni.

## Áhrif

* Hjartsláttur og öndun verður hraðari, blóðþrýstingur hækkar
*Meltingin hægir á sér eða stöðvast
*Æðar þrengjast á mörgum stöðum, æðar til vöðva víkka, leiðir til þess að vöðvar fá meira blóðflæði
* Næringarefni (blóðsykur og fita) aukin í blóði
*Munnvatnskirtlar og tárakirtlar eru stöðvaðir
*Sjáaldur víkkar
*Þvagblaðran slakast
*Heyrn skerðist
*Sjónsvið þrengist
* Titringur
*Líkaminn eykur blóðstorkuviðbragðið og er þannig reiðubúinn fyrir að koma í veg fyrir blæðingu
*Vöðvar spennast
*Manni líður eins og maður hafi stjórn á aðstöðum
*Í óljósum aðstæðum túlkar maður hegðun annarra eins og þeir séu óvinir manns

## Tilvísanir
Sjáaldur

**Sjáaldrið** er svart op sem liggur í miðju augans, í kringum sjáaldrið er lithimnan. Ljós ferðast í gegnum sjáaldrið og endar á sjónhimnunni þar sem það verður að taugaboðum og dýrið getur skynjað ljósið. Lithimnan er hringvöðvi og stýrir því hversu mikið ljós ferðast inn í augað.

Sjáaldrið er hringlaga í mönnum, en er meira eins og rifa hjá ýmsum dýrum eins og geitum og krókódílum.
Föstudagskvöld með Gumma Ben

**Föstudagskvöld með Gumma Ben** og Sóla Hólm (oft kallaðir **Föstudagskvöld**) voru skemmtiþættir og spjallþættir sem sýndir voru á Stöð 2 á árunum 2019 til 2020. Þáttastjórnandi var Gummi Ben. Hinn umsjónarmaður var Sóli Hólm (Sólmundur Hólm Sólmundsson) sem sá um kynningar á gestunum og kom með nokkra dagskráliði inn á milli eins og *Eftirhermuhjólið*. Í fyrstu þáttaröðinni hét þátturinn einungis *Föstudagskvöld með Gumma Ben.*

## Þáttaraðirnar
Fyrsta þáttaröðin var sýnd haustið 2019. Fyrstu níu þættirnir voru sýndir 27. september - 22. nóvember 2019. Tíundi þátturinn var sýndur 22. desember 2019 og var jólaþáttur.

Önnur þáttaröðin byrjaði 14. febrúar 2020 og endaði  3. apríl 2020. Hún var með átta þætti.

Þriðja þáttaröðin var sýnd haustið 2020 og innihélt sjö þætti.

## Dagskráliðir
Dagskráliðirnir voru:

* Dagskrárkynning
* Eftirhermuhjólið

Einnig voru nokkrir liðir í jólaþættinum:

* Jólahjólið
* Jólapakki
Jamtaland

**Jamtaland** (sænska: **Jämtland**) er sögulegt hérað í mið-Svíþjóð. Það er um 34.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 117.000 (2018). Það spannar 8,3% af landinu og er næststærsta héraðið. Flestir íbúar búa við Storsjöbygden, svæðið umhverfis vatnið Storsjön. Östersund er eina borg Jamtalands. Í Åre er vinsælt skíðasvæði. Noregur réð yfir svæðinu frá tímabilinu 1178-1645. Raknar hafa verið mannvistarleifar frá 7000-6000 fyrir Krist þar.

Miklir skógar af aðallega rauðgreni þekja Jamtaland. Stór spendýr lifa þar eins og brúnbjörn, hreindýr, elgur og gaupa.
Storsjön

**Storsjön** er fimmta stærsta stöðuvatn Svíþjóðar og er í Jamtalandi. Það 464 km2 og er dýpi mest 74 metrar.
Borgin Östersund er við austurhluta vatnsins. Ferjur ganga yfir vatnið þegar það ísfrítt. Skrímslið *Storsjöodjuret* ku vera í vatninu.
Guli baulari

**Guli baulari** (fræðiheiti: *Larimichthys polyactis*) er fiskur af baulfiskaætt. Hann er talinn mikill matfiskur í Kína, Japan og Kóreu en er annars lítt þekktur. Eitt einkenna baulfiska er að þeir eru með þroskaðan sundmaga sem sumar tegundir geta notað til að gefa frá sér hljóð, einskonar baul. Þá hleypa þeir lofti í gegnum sundmagann. Þetta gera þeir meðal annars til þess að tvístrast ekki frá torfunni.

## Útlit
Guli baulari er langvaxinn og hliðflatur, þunnvaxinn. Munnurinn er stór miðað við búk og augu stór, neðri kjálki er örlítið útstæður og tennur í einni röð í neðri kjálka. Engar tennur eru í efri kjálka. Hann er með rákir á höfði. Tálknlok eru svört. Bakuggi er langur og tvískiptur, fremri er með 10-11 broddgeisla og aftari með 31-36 liðgeisla. Raufaruggi er vanalega með 2 broddgeisla og 9-10 liðgeisla. Kviðuggi er ekki svartur. Ferskur fiskur er með gulan-appelsínugulan blæ á kviðnum og grár á baki. Rákin nær frá haus að sporði. Hængurinn getur orðið 40 cm langur en meðallengd er 30 cm.

Kvarnir eru skynfæri fiska og hjá gula baulara eru þær notaðar í kínverskar lækningar.

## Heimkynni

Heimkynni gula baulara er við strendur Kínahafs, Gulahafs, í Japanshafi og í kringum Kóreusund. Hann heldur sig við botninn á grunnsævi, fyrir ofan 120 metra þar sem er sandur og leðja á botninum. Hann getur álpast upp í árósa en ísalt vatn er ekki hans kjöraðstæður.

## Lífshættir
Hann étur einna helst rækjur, krabbadýr, dýrasvif og smáfiska. Hrygningatími gula baulara er frá mars til júní og færir hann sig þá í aðeins hlýrri sjó í sunnanverðu Kyrrahafi til að hrygna. Fjöldi eggja í hverri hrygningu er frá 30.000-70.000 egg.

## Veiðar
Guli baulari er veiddur í botnvörpu, í lagnet og með handveiðarfærum. Hann er nánast eingöngu veiddur af Kínverjum en þó er lítill hluti heimsafla veiddur af Tansaníu. Árið 1999 var Kína með 308.907 tonn og Tansanía með 13.490 tonn af veiddum afla. Stofninn var hætt kominn vegna ofveiði uppúr 1970 en hefur náð sér á strik og voru 389.037 tonn veidd árið 2016. Hann þykir góður matfiskur í Kína, Japan og Kóreu og er bæði seldur ferskur og saltaður. 

## Tilvísanir
Siljan (vatn)

**Siljan** er stöðuvatn í Dalarna í mið-Svíþjóð. Það er 6. stærsta vatn landsins og er 354 ferkílómetrar að stærð og er dýpi mest 134 metrar. Stærsti bærinn á bökkum þess er Mora. Vatnið situr í lægð þar sem stór loftsteinn rakst á jörðina fyrir 377 miljónum ára.
Hjälmaren

**Hjälmaren** er fjórða stærsta vatn Svíþjóðar. Það er 63 kílómetra langt og er á mið-sænsku sléttunni. Það liggur að Mälaren í gegnum Eskilstunaån. Borgin Örebro er á vestubakka vatnsins. Hjälmare kanal tengir vatnið við Stokkhólm.
Uppland

**Uppland** er sögulegt hérað á austurströnd Svíþjóðar. Það er um 12.813 km2 eru íbúar um 1.66 milljónir (2018). Í héraðinu eru borgirnar Stokkhólmur (norðurhlutinn) og Uppsalir. Vatnið Mälaren er við suðurmörk Upplands. Í Upplandi hafa fundist mesta magn rúnasteina í heiminum.
Bohuslän

**Bohuslän** (sænska: ; ; norska: *Båhuslen*), einnig þekkt sem **Bohuslén** á íslensku, er sögulegt hérað í Gautlandi í vestur-Svíþjóð. Íbúar eru um 305.000 (2018). Norðurausturhluti Gautaborgar er í héraðinu. Í héraðinu eru þúsundir eyja og eru þær stærstu, Orust og Tjörn sitt eigið sveitarfélag. Héraðið tilheyrði Noregi frá 9. öld til 17. aldar.

Héraðið er nefnt eftir *[[Bohus fästning|Bágahúsum]]* (sænska: *Bohus fästning*), kastala sem sjálfur dregur nafn sitt af árhólmanum sem hann stendur á, *Bágahólmi* (nú *Fästningsholmen*). Árhólminn stendur í nyrðri kvísl Gautelfar, skammt frá þeim stað sem elfin greinist í tvennt, en forliðurinn *bága-* mun hér vísa til bágs færis í ánni neðan við hólminn.

## Heimildir
*
Live Aid

**Live Aid** voru tónleikar gegn hungursneyð í Eþíópíu árið 1985. Þar spiluðu meðal annars Queen, Elton John, George Michael, Duran Duran, David Bowie, Led Zeppelin (endurkomutónleikar) og Madonna.

Bob Geldof og Midge Ure (úr Ultravox) skipulögðu tónleikana sem haldnir voru á Wembley í London og John F. Kennedy Stadium í Philadelphia. Um 72.00 komu á Wembley og um 100.000 á JFK-stadium.

Viðburðurinn var stærsta gervihnattaútsending síns tíma og náðu áhorfendatölur um 1,9 milljarði. Árangur tónleikana hefur verið deilt um og hvort ágóðinn hafi farið í spillingu og vopnakaup stjórnvalda Eþíópíu.

## Tengt efni
*Live 8
Tófugrasryð

**Tófugrasryð** (fræðiheiti: *Hyalopsora polypodii*) er tegund sjúkdómsvaldandi svepps af stjarnryðsætt. Eins og nafnið bendir til sýkir tófugrasryð blöð á tófugrasi (*Cystopteris fragilis*). Tófugrasryð finnst á Íslandi og er algengt um allt land. Það myndar ryðgró á blöðum tófugrass.

## Tilvísanir
Melampsoraceae

**Melampsoraceae** eru ætt ryðsveppa í ættbálki Pucciniales. Ættin inniheldur aðeins eina ættkvísl, ''Melampsora,'' sem inniheldur um 90 tegundir, þar af finnast að minnsta kosti fimm tegundir á Íslandi. 

## Tilvísanir
Næríki

**Næríki** (sænska: ******) er sögulegt hérað í Svíalandi í mið-Svíþjóð og hlut. Íbúar eru nálægt 216.000 (2018) og er stærð héraðsins 4,126 km² km2. stærsta borgin er Örebro.
GDRN

**Guðrún Ýr Eyfjörð Jóhannesdóttir** (f. 8. janúar 1996), betur þekkt sem **GDRN**, er íslensk söngkona. Mikið af tónlist hennar er popp með áhrifum frá djassi. Hún hlaut fern verðlaun á Íslensku tónlistarverðlaununum 2018 (þ.m.t. sem poppsöngkona ársins) og var tilnefnd til Norrænu tónlistarverðlaunanna 2018.

## Ævi
Guðrún fæddist í Reykjavík en flutti fjögurra ára til Mosfellsbæjar. Þar spilaði hún fótbolta með Aftureldingu. Hún stundaði klassískt fiðlunám í 11 ár og skipti síðar yfir í djasspíanó og söng í FÍH. Hún fór í MR og stefndi á læknisfræðina, en hóf að gera tónlist á síðasta ári sínu í menntaskóla og hefur einbeitt sér að því síðan.

Textana skrifar hún sjálf en lögin af fyrstu plötu hennar voru unnin af Teiti Helga Skúlasyni og Bjarka Sigurðssyni. Nýleg tónlist hefur verið unnin með Arnari Inga Ingasyni og Magnúsi Jóhanni Ragnarssyni.

Fyrsti smellurinn hennar var lagið „Lætur mig“ frá 2018.

Hún kom fram á Þjóðhátíð 2019 og var valin bæjarlistamaður Mosfellsbæjar 2019.

## Plötur
* *Hvað ef* (2018)
* *GDRN* (2020)
* *Frá mér til þín* (2024)

### Samvinnuplötur
* *Tíu íslensk sönglög* (2022) ásamt Magnúsi Jóhanni
* *Nokkur jólaleg lög* (2024) ásamt Magnúsi Jóhanni.

## Sjónvarpsþættir
**[[Katla (sjónvarpsþættir)|Katla]]*, sem Gríma.

## Verðlaun

## Athugasemdir

## Tilvísanir
Vordingborg

**Vordingborg** er gamall kaupstaður á Suður-Sjálandi. Núverandi íbúafjöldi Vordingborgar er um 12.000 (2019) en tæplega 18.000 manns búa í þremur nærliggjandi bæjum: Nyråd, Ørslev og Stensved. Gæsaturninn er einkennisbygging Vordingborgar. Turninn er síðasta heillega byggingin sem eftir er af kastalanum sem stóð hér öldum saman. Valdimar atterdag bjó í Vordingborg frá um 1346 og mun hafa byggt Gæsaturninn.
KEDGE Business School

**KEDGE Business School** er franskur verslunarskóli (*grande école*) með útibú í París, Bordeaux, Marseille, Toulon, Dakar, Suzhou og Sjanghaí. Hann var stofnaður árið 2013. KEDGE var í 31. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2019 samkvæmt *[[Finanical Times]]*. KEDGE býður einnig upp á doktorsnám sem og  ýmis meistaranám á sérhæfðum sviðum eins og markaðssetningu, fjármálasviði, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af alþjóðlegu samtökunum AMBA, EQUIS og AACSB (evrópskar og norðuramerískar faggildingarnefndir fyrir MBA-gráður). Skólinn hefur útskrifað yfir 70.000 nemendur í verslunarfræði og stjórnmálafræði. Meðal fyrrum nemenda eru Daniel Carasso (framkvæmdastjóri Danone) og Sophie Cluzel.

## Tilvísanir

## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Suðurmannaland

**Suðurmannaland** (sænska: **Södermanland**) er sögulegt hérað í suðaustur-Svíþjóð eða Svíalandi. Það er um 8400 ferkílómetrar og eru íbúar um 1,4 milljón (2018). Það liggur á milli vatnsins Mälaren í norðrsi og Eystrasalts. Landslag er flatt og er hæsti punktur aðeins 124 metrar. Suður-Stokkhólmur er hluti af héraðinu. Meðal annarra þéttbýlisstaða má nefna Södertälje, Nyköping, Eskilstuna og Nynäshamn.
Vesturmannaland

**Vesturmannaland** (sænska: **Västmanland**) er sögulegt hérað í mið-Svíþjóð. Það er um 8400 ferkílómetrar og eru íbúar um 315 þúsund (2018). Mälaren myndar suðurmörk héraðsins og er hæsti punkturinn er 422 metrar. Annars er héraðið flatlent.
Västerås er elsta og stærsta borg Vesturmannalands.
Herjadalur

**Herjadalur** (sænska: **Härjedalen**) er sögulegt hérað í mið-Svíþjóð. Stærð þess eru um 12.000 ferkílómetrar og eru íbúar um 9.700 (2018). Héraðið tilheyrði Noregi en féll til Svíþjóðar með Brömsebro-samningnum árið 1645. Um 80% af héraðinu er í yfir 500 metra hæð og eru engar stærri borgir þar. Sveg er með stærri þéttbýlisstöðum. Sånfjället-þjóðgarðurinn er í Herjadal.
Dalsland

**Dalsland** er sögulegt hérað í suður-Svíþjóð, nánar tiltekið Gautlandi, vestur af vatninu Vänern. Íbúar eru rúmlega 50.000 (2018) og er stærð Dalslands um 3700 ferkílómetrar. Åmål er helsti þéttbýlisstaðurinn.  Dalbo-mállýskan er úr Dalsland.

Mörg vötn og skógar einkenna héraðið. Þar er Tresticklan-þjóðgarðurinn og ýmis friðlönd.
Helsingjaland

**Helsingjaland** (sænska: **Hälsingland**) er sögulegt hérað í mið-Svíþjóð eða í suður-Norrland. Það er um 14.200 ferkílómetrar og eru íbúar um 131.000 (2018). Landslag er grýtt en að mestu skógi vaxið og er hæsti punktur 530 metrar.

Helsinki er kennd við Helsingjaland en sænskir landnemar settust að í suður-Finnlandi.

## Þekktir íbúar
*Noomi Rapace, leikkona fæddist í Norrbo.
*Tomas Brolin, knattspyrnumaður fæddist nálægt Hudiksvall.
Gestrekaland

**Gestrekaland** (sænska: ******) er sögulegt hérað í austur-Svíþjóð og syðsti hluti Norðurlands. Stærð þess er 4.200 km² og eru íbúar um 155.000 (2018). Stærstu þéttbýlisstaðir eru Gävle og Sandviken. Storsjön er stærsta vatn héraðsins. Färnebofjärden-þjóðgarðurinn er verndað svæði í héraðinu.
Klaukkala

**Klaukkala** á finnsku (**Klövskog** á sænsku) er þéttbýliskjarni í sveitarfélaginu Nurmijärvi, Uusimaa, minna en 30 km norður af Helsinki, höfuðborg Finnlands. Klaukkala hefur tæplega 18.000 íbúa og er ört vaxandi byggð. Klaukkala er staðsett í suðurhluta sveitarfélagsins Nurmijärvi, rétt við landamæri Vantaa og Espoo. Við hliðina á bænum er vatn sem heitir Valkjärvi.

## Fólksfjölgun í Klaukkala

## Tenglar

* Klaukkala - Heimasíða sveitarfélagsins Nurmijärvi
Kubernetes

**Kubernetes** (oft kallað k8s) er geymastýringakerfi sem notað er í tölvuskýjum til að sjálfvirknivæða, skala og stýra klösum af geymum til að keyra í hugbúnað. Kubernetes er opinn hugbúnaður sem var upprunalega hannaður af Google en er núna viðhaldið af Cloud Native Computing Foundation.

Orðið Kubernetes kemur úr grísku og merkir stýrimaður.

## Heimild
* Greinin Kubernetes á ensku Wikipedíu
COVID-19

**COVID-19** er smitsjúkdómur af völdum kórónuveirunnar SARS-CoV-2. COVID-19 kom upp í Wuhan-héraði, í Kína, síðla árs 2019 og varð að kórónaveiruheimsfaraldri árið 2020. 

Veiran sem veldur COVID-19 breiðist aðallega út í gegnum úðadropa sem myndast þegar smitaður einstaklingur hóstar, hnerrar eða andar frá sér og smitast í gegnum augu, nef, munn eða kynfæri. Sjúkdómurinn hefur mismunandi áhrif eftir einstaklingum. Flestir þeir sem sýkjast fá væg eða miðlungsmikil einkenni. Sumir eru í meiri hættu á að veikjast alvarlega en aðrir, hættan eykst með aldri. Þeir sem eru 60 ára og eldri eru í aukinni hættu á að fá alvarleg einkenni. Alls hafa um 7 milljónir látist úr sjúkdóminum, svo staðfest sé, og 775 milljónir smitast í faraldrinum, en þessar tölur eru vissulega vanmetnar. Í þróunarlöndum er illa haldið utan um smit og dauðsföll. 

Á meðan faraldurinn gekk yfir var mikil áhersla lögð á hreinlæti, svo sem handþvott, spritt og grímunotkun eða félagsforðun. Barir og líkamsræktarstaðir lokuðu ásamt fleiru. Einnig var sett samkomubann fyrir stærri viðburði. Þá  var mælt með því að almenningur héldi 2 metra fjarlægð milli sín. Sóttkví var einnig beitt fyrir þá sem annaðhvort voru í návígi við smitaðan einstakling eða fyrir þá sem komu frá hættusvæðum.

Fyrsta tilvik sjúkdómsins á Íslandi greindist þann 28. febrúar 2020. Þann 17. mars voru smitin 199 á Íslandi. Um miðjan ágúst voru greind smit á Íslandi orðin um 2000 og dauðsföll vegna veirunnar 10 talsins. Sjúkdómurinn var í rénun frá lok apríl og aðeins 8 smit greindust í maí. Hins vegar fjölgaði smitum aftur um mitt sumar og aftur um haustið. Þriðja bylgja faraldursins hófst þann 11. september 2020. Um miðjan október lést fyrsta manneskjan í þriðju bylgjunni úr Covid-19. Hópsmit kom upp á Landakotsspítala og létust 13 af völdum þess. 250 hafa alls látist á Íslandi og um 209.000 smitast eða um 56% landsmanna.

Í Bretlandi, þann 8. desember 2020, fékk fyrsti einstaklingurinn í heiminum bólusetningu, sú sprauta kom frá Pfizer. Á Íslandi fékk fyrsti einstaklingurinn sprautu þann 29. desember 2020. Önnur samþykkt bóluefni ásamt Pfizer voru m.a. Moderna og AstraZeneca.

## Tengt efni
* Kórónaveirufaraldurinn 2019–

## Tenglar
* Hvaðan kom COVID-19 veiran? - Vísindavefurinn
* Upplýsingasíða embættis landlæknis og almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra um COVID-19 
* Spálíkan um fjölda tilvika og álag á heilbrigðisþjónustu
* Kórónaveira (Upplýsingasíður Landlæknisembættis) 

## Tilvísanir
Merki Ólympíuleikanna

**Merki Ólympíuleikanna** eru merki, tákn og slagorð sem Alþjóðaólympíunefndin notar í tengslum við Ólympíuleikana. Sum þessara tákna, eins og ólympíueldurinn, eru aðeins notuð í tengslum við tiltekna leika meðan önnur, eins og ólympíufáninn, eru alltaf notuð.

Ólympíufáninn var hannaður samkvæmt fyrirmælum Pierre de Coubertin árið 1913. Hann var fyrst dreginn að húni á Sumarólympíuleikunum 1920 í Antwerpen. Hringirnir fimm tákna heimsálfurnar fimm.
Lög um ríkisborgararétt á Indlandi 2019

**Lög um ríkisborgararétt 2019** eru stjórnarskrárbreyting sem samþykkt voru á indverska þinginu 11. desember 2019. Lögin eru endurbætur á lögum frá 1955 um ríkisborgararétt og gera ólöglegum innflytjendum af ákveðnum minnihluta trúarhópum (hindúar, síkar, búddistar, jainistar, parsar og kristnir) kleift að fá ríkisborgararétt ef þeir hafa flúið vegna ofsóknir frá Pakistan, Bangladesh og Afganistan fyrir desember 2014. Engin ákvæði eru um veita megi múslimum frá þessum löndum ríkisborgararétt á sömu forsendum. Þetta er í fyrsta skipti sem trú hefur verið notuð opinberlega í indverskum lögum  til að velja út þá sem geta fengið ríkisborgararétt.
Lögin eru mjög umdeild og þeim hefur verið víða mótmælt.

## Tengill
* Lög um ríkisborgararétt útiloka múslima (Fréttablaðið)
Ernesto García

**José Ernesto García Castañeda** (26. febrúar 1884 – 28. janúar 1955) var mexíkóskur stjórnmálamaður sem tók þátt sem hermaður í mexíkósku byltingunni og orrustunni við Zacatecas, þar sem hann gegndi starfi sem ofursti. 

## Æska og herár
José Ernesto García Castañeda fæddist þann 26. febrúar 1884 nálægt Nieves, Zacatecas og var annað af sjö börnum (og eina barninu sem lifði til fullorðinsára) José García Ávila (ca. 1855–1935) og fyrstu konu hans Marciana Castañeda Samaniego (1862–1893). Hann var skírður tólf dögum síðar 9. mars í kaþólsku kirkjunni í Santa María de las Nieves. Eftir að Castañeda lést ung af veikindum giftist García aftur Ignacia Balderas Martínez árið 1897 og eignaðist fjögur börn í viðbót áður en hún lést árið 1901. Árið 1910 braust út mexíkóska byltingin og skráði García sig til að hjálpa málstaðnum. Alls tók hann þátt í 29 hernaðaraðgerðum (þar á meðal orrustunni við Zacatecas). 

## Seinna líf og dauði
Nokkrum dögum eftir orrustuna við Zacatecas snéri hann aftur til Nieves og kvæntist Luciana Segura Burciaga (1890–1942) 15. júlí 1914 (sem var sami dagur og Victoriano Huerta forseti sagði af sér eftir ósigur alríkishersins í orrustunni við Zacatecas). Árið 1930 var García fyrst kjörinn í eitt af mörgum embættum sem forseti sveitarfélagsins Nieves (sem síðan 1963 hefur verið sveitarfélagið General Francisco R. Murguía). Eftir að Segura dó án þess að eignast börn giftist García Rosa Hernández Delgado (1914–1978). Í hjónabandi sínu eignuðust þau 7 börn, þar af 3 enn á lífi sem búa í Mexíkó frá og með 2020. Hinn 28. janúar 1955 lést García úr lungnabólgu 70 ára að aldri. 

## Tilvísanir
Orkumálastjóri

**Orkumálastjóri** er forstjóri Orkustofnunar.Orkumálastjóri er ráðgjafi ríkisstjórnarinnar í orkumálum og öðrum auðlindamálum sem Orkustofnun eru falin með lögum.

Til embættisins var stofnað 1. júlí 1967 þegar ný orkulög tóku gildi og Orkustofnun tók til starfa. Á sama tíma var embætti raforkumálastjóra lagt niður, en það hafði verið stofnað með raforkulögum vorið 1946.

Embættinu hafa gegnt:
*Jakob Gíslason (1967&ndash;1972), áður raforkumálastjóri (1947&ndash;1967)
*Jakob Björnsson (1973&ndash;1996)
*Þorkell Helgason (1996&ndash;2007)
*Guðni A. Jóhannesson (2008&ndash;2021)
*Halla Hrund Logadóttir (2021&ndash;2024)

## Tilvísanir
Daði og Gagnamagnið

**Daði og Gagnamagnið** er synthpopphljómsveit sem Daði Freyr Pétursson fer fyrir. Hljómsveitin tók þátt í Söngvakeppninni árið 2017 með lagið „Hvað með það?“ („Is This Love?“) og lenti í 2. sæti. Aftur reyndi hljómsveitin fyrir sér árið 2020 með lagið „Gagnamagnið“ („Think About Things“) og sigraði keppnina og var ætlunin að halda út til Rotterdam sem fulltrúi Íslands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva í maí 2020. Kórónaveirufaraldurinn kom í veg fyrir það en Daði hlaut þó nokkurt fylgi í óformlegum kosningum og sigraði til að mynda í kosningum í Svíþjóð og Noregi. RÚV valdi hljómsveitina til að taka þátt í keppninni árið 2021 með lagið „10 Years“. Hljómsveitin lenti í 4. sæti í aðalkeppninni.

## Meðlimir
* Daði Freyr Pétursson (söngur og útsetning) 
* Sigrún Birna Pétursdóttir (bakraddir)
* Hulda Kristín Kolbrúnardóttir (bakraddir)
* Árný Fjóla Ásmundsdóttir (dansari)
* Jóhann Sigurður Jóhannsson (dansari)

### Fyrrum meðlimir
* Stefán Hannesson (dansari)

## Útgefið efni
### Stökur
* „Hvað með það“ / „Is This Love?“ (2017)
* „Gagnamagnið“ / „Think About Things“ (2020)
* „10 Years“ (2021)

## Tilvísanir
Hreyfill (leigubílastöð)

**Hreyfill** samvinnufélag er íslensk leigubílastöð sem tók til starfa 11. nóvember 1943. 

Félagið var stofnað í Baðstofu iðnaðarmanna við Vonarstræti í Reykjavík en þar voru samankomnir sjötíu bílstjórar. Félagið var lengi til húsa við Kalkofnsveg í Reykjavík en árið 1971 flutti félagið í nýtt húsnæði á horni Fellsmúla og Grensásvegs í Reykjavík og þar er félagið enn til húsa.

Á sjötta áratug síðustu aldar var stöðin talstöðvarvædd og árið 1998 urðu allir bílar stöðvarinnar tölvuvæddir. Um áramótin 2000/2001 sameinaðist Hreyfill leigubílastöðinni Bæjarleiðir.

## Tilvísanir
Little Big

**Little Big** er rússnesk reifhljómsveit sem var stofnuð árið 2013 í Sankti Pétursborg. Söngvarar eru Ilya Prusikin, Sofya Tayurskaya, Sergei Makarov og Anton Lissov. Ásamt slíkum hljómsveitum sem t.A.T.u. eða Pussy Riot, er Little Big á heimsvísu ein frægasta hljómsveit sem Rússland. Sveitin er þekktust fyrir lag sitt „Skibidi“ sem kom út árið 2018.

Hljómsveitin keppti fyrir hönd Rússlands í Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 2020 með laginu „Uno“.

## Breiðskífur
* *With Russia From Love* (2014)
* *Funeral Rave* (2015)
* *Antipositive, Pt. 1* (2018)
* *Antipositive, Pt. 2* (2018)

## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða 

__NOTOC__
Framsækið vefapp (PWA)

**Framsækið vefapp eða PWA** er forrit sem miðlað er gegnum vef og búið til með algengum vefbúnaði eins og HTML, CSS og Javascript. Skammstöfunin PWA stendur fyrir Progressive Web Application. PWA app  á að virka á öllum tækjum sem nota vafra sem fylgir stöðlum. PWA er sett upp sem vefur eða vefsíða og notandi þarf því ekki að hlaða neinu niður eins og hann þyrfti við öpp frá Apple App Store eða Google Play.

Veföpp hafa verið möguleg fyrir snjalltæki frá upphafi en þau hafa verið hægvirk, verið einfaldari að gerð og ekki verið vinsæl og öpp sem sniðin eru að ákveðinni tegund síma eða spjaldtölvu. Þegar hins vegar varð mögulegt að nota slík veföpp án þess að vera nettengdur þá gátu PWA á snjalltækjum gert meira og höfðu þann kost að sama appið virkaði í borðtölvum og snjalltækjum.

Útgáfa á PWA er eins og útgáfa á venjulegri vefsíðu. PWA á að virka í hvaða vafra sem er en hefur ýmsa eiginleika sem tengjast öppum eins og að virka þó snjalltæki sé ekki nettengt, hægt að setja PWA app upp á heimaskjá og  nota "push messaging".  Vafrar sem styðja PWA miðað við apríl 2018 eru Microsoft Edge, Google Chrome, Firefox og Safari.

## Einkenni

PWA eiga að virka í öllum vöfrum sem fylgja vefstöðlum. Vefþróunaraðilar hjá Google hafa sett upp gátlista um einkenni á PWA:
* Framsækið (e. progressive) - Virkar fyrir alla notendur óháð vali á vafra og notar progressive enhancement.
* Skalanlegt (e. responsive) - Lagar sig að tæki sem það er keyrt á borðtölvu,síma, snjalltölvu
* Hraðvirkt eftir fyrsta niðurhal þ.e. ekki þarf að ræsa sama innihald og síðuhluta í hvert skipti og PWA appið er ræst.
* Notar biðminni vafra (browser cache) öðruvísi
* Ekki þarf að vera nettengdur til að nota PWA appið
* Lítur út og virkar eins og vanalegt er með öpp 
* Ferskt - er alltaf uppfært 
* Öruggt - Alltaf þjónustaað gegnum HTTPS til að tryggja öryggi 
* Finnanlegt - Hægt að greina sem “application” af  manifest.json og hefur "service worker registration" og er finnanlegt í leitarvélum.
*  Hægt að hafa samband aftur við notanda  — Mögulegt að nota "push notifications" til að haf samband við notanda.
*  Hægt að setja upp á heimaskjá án þess að nota app verslun.
* Hefur tengill — Hægt að deila með vefslóð og er ekki flókið í uppsetningu.

Eftirfarandi tækniviðmið  um hvað telst PWA  voru sett fram af Alex Russell:
* Uppruni er öruggur
* Hægt að ræsa þó tæki sé ekki nettengt
* Fylgir "web app manifest" alla vega um fjóra eiginleika nafn, stuttnefni, vefslóð og skjábirtingu
* Hefur táknmynd sem er minnst 144x144 á png formi.
* Notar SVG grafík þ.e. er grafík sem er skalanleg og með minni skráarstærð.

## Heimildir

* Greinin Progressive Web Application á ensku Wikipedia.
* Alex Russell: “What, Exactly, Makes Something A Progressive Web App?”  (2016)
## Tilvísanir
HTML5 Boilerplate

**HTML5 Boilerplate** er sniðmát  eða tilbúin uppsetning  í HTML, CSS og JavaScript sem er ætluð til að búa til HTML5 vefi sem virka í mörgum mismunandi vöfrum.

## Tenglar
* HTML5 Boilerplate
* HTML5 Boilerplate on github
Hoya sipitangensis

***Hoya sipitangensis*** er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl.  Útbreiðslan er í Borneó.

## Tilvísanir
Brynjólfsgata

**Brynjólfsgata** er gata á háskólasvæðinu í Vesturbæ Reykjavíkur. Gatan er sunnan við Hótel Sögu og nær frá Dunhaga í vestri og að Suðurgötu í austri. Gatan er kennd við Brynjólf Sveinsson Skálholtsbiskup (1605-1675) og hlaut hún nafn sitt árið 1990. 

Við götuna standa tvær byggingar, Loftskeytastöðin sem nú hýsir húsnæði Náttúruminjasafns Íslands er við Brynjólfsgötu 5 og Veröld - hús Vigdísar sem er ein af byggingum Háskóla Íslands og hýsir Stofnun Vigdísar Finnbogadóttur í erlendum tungumálum stendur við Brynjólfsgötu 1. 

## Tilvísanir
Sæmundargata

**Sæmundargata** er gata á háskólasvæðinu í Vesturbæ Reykjavíkur. Gatan stendur austan við Suðurgötu og nær frá Hringbraut í norðri og að Eggertsgötu í suðri. Gatan er kennd við Sæmund fróða Sigfússon og hlaut hún nafn sitt árið 1990.

Við Sæmundargötu standa margar helstu byggingar Háskóla Íslands, m.a. aðalbygging skólans, Háskólatorg, Gimli, Lögberg, Oddi og Nýi-Garður. Við götuna standa einnig stúdentagarðarnir Oddagarðar sem í fjórum byggingum og tilheyra á Sæmundargötu 14-20 og Mýrargarðar á Sæmundargötu 21.

Í svokallaðri Skeifu fyrir framan aðalbyggingu Háskóla Íslands stendur höggmynd Ásmundar Sveinssonar, *Sæmundur á selnum* og var hún sett upp árið 1970. Á svæði á milli Odda og Gimli stendur brjóstmynd Ásmundar Sveinssonar af Björgu Caritas Þorláksson, fyrstu íslensku konunni sem lauk doktorsprófi. Styttan var reist skömmu eftir aldamótin 2000 og mun vera sú fyrsta sem reist er af nafngreindri konu utandyra í Reykjavík.



## Tilvísanir
Guðmundur Jónsson (dómari)

**Guðmundur Jónsson** (1925-2019) var íslenskur lögfræðingur og hæstaréttardómari. 

Guðmundur fæddist í Reykjavík þann 10. febrúar 1925. Faðir Guðmundar var Jón Þorsteinsson, íþróttakennari, við hvern Íþróttahús Jóns Þorsteinssonar, er kennt. Guðmundur lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1944 og embættisprófi frá lagadeild Háskóla Íslands árið 1952. Guðmundur var skipaður dómari við hæstarétt árið 1983 og lét hann af störfum árið 1991.

## Tilvísanir
Amsterdameyja

**Amsterdameyja** (norska: *Amsterdamøya*) er lítil eyja norðvestast á Svalbarða.

Amsterdameyja er 18,8 km² að flatarmáli. Hæsti punktur 472 metrar og kallaður Hiertabreen.

Suðaustast í eynni má finna leifarnar af hvalveiðiþorpinu Smeerenburg.
Þorkell Helgason (f. 1942)

**Þorkell Helgason** (f. 2. nóvember 1942) er íslenskur stærðfræðingur, sem var prófessor (1985&ndash;1996), orkumálastjóri (1996&ndash;2007) 
og sat í Stjórnlagaráði (2011).

## Tenglar
*Heimasíða Þorkels Helgasonar
*Æviágrip Þorkels Helgasonar á vef Stjórnlagaráðs
* Æviágrip Þorkels Helgasonar á vef hans sjálfs
*Orkustofnun.is: „Saga Orkustofnunar“  (skoðað 29. febrúar 2020)
Ævintýri Pee-Wees

***Ævintýri Pee-Wees*** (enska: *Pee-wee's Big Adventure*) er kvikmynd leikstýrð af Tim Burton sem er frá 1985. Myndin er fyrsta kvikmynd Tims Burtons í fullri lengd og er fyrsta myndin í *Pee-Wee* myndaröðinni. En á eftir komu Big Top Pee-wee, Pee Wee's Big Holiday og sjónvarpsþættirnir Pee Wee's Playhouse. Tónlistin í myndinni er samin af Danny Elfman og er það byrjunin á löngu samstarfi Tims og Dannys. Aðalhlutverk í myndinna fara þau Paul Reubeans sem Pee-wee Herman, Elizabeth Daily sem *Dottie*, Mark Holton sem *Francis Buxton* og Diane Salinger sem *Simone* svo eitthvað sé nefnt. Höfundar handrits eru Paul Reubeans, Phil Hartman og Michael Varhol.

## Söguþráður

Myndin fjallar um *Pee Wee*, 7 ára strák í fullorðins líkama sem lendir í því að hjólinu hans verður stolið. Pee Wee fer í ferð til að reyna að finna hjólið og lendir í ýmisskonar ævintýrum.
Jóhann Eyfells

**Jóhann Eyfells** (21. júní 1923 – 3. desember 2019) var íslensk-bandarískur myndhöggvari sem fæddist í Reykjavík. Eftir hann er m.a. Reykjavíkurvarðan á Klambratúni og Íslandsvarðan á Sæbraut. Faðir hans var Eyjólfur J. Eyfells (1886–1979) sem teiknaði einkum landslagsmálverk.

Jóhann var menntaður sem arkítekt en starfaði lítið sem slíkur heldur sem myndhöggvari og háskólakennari í listum (Professor of Art) við University of Central Florida í Orlando. Hann kenndi höggmyndagerð við skólann en samhliða bæði framleiddi hann og sýndi listaverk sín. Ólíkt flestum listakennurum jókst listsköpun hans eftir að hann hætti að kenna og viðfangsefni listsköpunar hans varð víðfeðmara og snerust oft um tilveruna og alheiminn.

Jóhann var kvæntur Kristínu Halldórsdóttur, (1917–2002) sem ennfremur var listamaður og listmálari, og fyrrverandi fyrirsæta og kjólagerðarkona. Þau hittust í Kaliforníu og giftust þau 1949 og fluttust þau til Flórída síðar það ár. 

Saman sóttu þau University of Florida í Gainesville þar sem Johann tók arkítektagráðu 1953 og listagráðu (Master of Fine Art degree in sculpture) 1964. Kristin tók ennfremur tvær gráður, í sálfræði og listum (Bachelor of Fine Arts in painting) 1963. Eftir dauða Kristínar fluttist Jóhann síðar til Fredericksburg í Texas. Þá var hann hættur að kenna en bjó til fleiri listaverk í næðinu þar.

Árið 2016 þegar hann var 92 ára var gerð ævisöguleg heimildarmynd um hann; "A Force in Nature: Johann Eyfells".

## References
Drífa Viðar

**Drífa Viðar** (5. mars 1920 - 19. maí 1971) var íslensk myndlistarkona, rithöfundur og kennari.

Foreldrar Drífu voru Katrín Viðar píanókennari (1895-1989) og Einar Indriðason Viðar bankaritari og söngvari (1887-1923). Systir Drífu var Jórunn Viðar píanóleikari og tónskáld. Drífa gekk í hjónaband með Skúla Thoroddsen lækni árið 1947 og eignuðust þau fjögur börn Einar, Theódóru, Guðmund og Jón.

Drífa lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1938 og kennaraprófi frá Kennaraskólanum árið 1939. Meðfram kennaranáminu stundaði hún myndlistarnám hjá Jóni Þorleifssyni listmálara en árið 1943 hélt hún utan til náms, fyrst til Bandaríkjanna og síðar til Parísar. Í Bandaríkjunum var hún við nám hjá Morris Kantor í Art Students League í New York samtímis þeim Nínu Tryggvadóttur og Louisu Matthíasdóttur. Abstraktverk Drífu sem hún málaði á námsárum sínum eru talin vera fyrstu abstraktverk íslenskrar listakonu. 

Árið 1947 sneri Drífa aftur til Íslands og gekk í hjónaband. Um tíma bjó fjölskyldan í Svíþjóð en heim komin til Íslands, þegar börnin voru orðin eldri tók Drífa upp þráðinn að nýju í myndlistinni en skrifaði einnig um listir, menningu og friðarmál í blöð og tímarit, m.a. skrifaði hún talsvert í tímaritið *[[Melkorka (tímarit)|Melkorka]].* Hún gaf út tvær bækur, skáldsöguna *Fjalldalslilju* og smásagnasafnið *Daga við vatnið*. 

Drífa vann ásamt systur sinni Jórunni að barnatímum í útvarpi og einnig skrifaði hún leikrit fyrir börn. Hún hafði einnig pólitískan áhuga og var virk baráttukona í Samtökum herstöðvaandstæðinga og Menningar- og friðarsamtökum kvenna. 

Drífa lést aðeins 51 árs að aldri árið 1971. 

## Tilvísanir
Tindra Frost

**Tindra Frost** (fædd **Tinna Gunnarsdóttir**, 13. apríl 1991 í Reykjavík) er íslensk klámmyndaleikkona, sem býr og starfar í Lundúnum í Stóra-Bretlandi. Hún er fyrsta þekkta klámstjarna frá Íslandi.

## Heimildir

## Tenglar
* Tindra Frost á Internet Adult Film Database
*
NEOMA Business School

**NEOMA Business School** er evrópskur verslunarskóli með skólalóðir í París, Rúðuborg og Reims. Hann er stofnaður 2013. NEOMA var í 50. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2019 samkvæmt The Finanical Times. NEOMA býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og  ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, svo sem: markaðssetningu, fjármálasvið, eða frumkvöðlastarfsemi. Nám hans eru þrí-faggild af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (evrópskar og norður amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 62 500 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum, svo sem: Shi Weillang (Framkv.stj. (CEO) Huawei France) auk Wilfried Guerrand (Hermès).

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Sameyki

**Sameyki** er stéttarfélag sem stofnað var árið 2019 með samruna SFR og Starfsmannafélagi Reykjavíkur.
Félagsmenn eru um 11.000 og er formaður þess Kári Sigurðsson .

Fé­lags­menn Sam­eyk­is starfa við almannaþjón­ustu hjá ríki, borg og sveit­ar­fé­lög­um og fyr­ir­tækj­um í meiri­hluta­eigu op­in­berra aðila.

## Tengill
*Heimasíða

## Tilvísanir
INSEAD

**INSEAD** (*Institut européen d'administration des affaires*) er evrópskur verslunarskóli með aðsetur í Fontainebleau, Singapúr og Abú Dabí. Hann var stofnaður árið 1957. INSEAD var í 5. sæti meðal evrópskra verslunarskóla árið 2019 samkvæmt The Finanical Times. INSEAD býður einnig upp á doktorsnám (PhD nám), sem og ýmis meistaranám (Master programmes) í sérhæfðum stjórnsviðum, til dæmis markaðssetningu, fjármálasvið og frumkvöðlastarfsemi. Skólinn er viðurkenndur af hinum alþjóðlegu samtökum AMBA, EQUIS, and AACSB (Evrópskar og Norður-amerískar faggildingarnefndir (samtök) fyrir MBA gráður). Skólinn á yfir 50.000 hollvini (alumni) í verslun og stjórnmálum og þeirra á meðal er Halla Tómasdóttir.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Hoya wrayi

***Hoya wrayi*** er fjölær jurt í vaxblómaættkvísl.  Útbreiðslan er í Borneó, Malaja, Súmötru og Taílandi.
 

## Tilvísanir
Blaðgræna

**Blaðgræna** er hópur grænna litarefna sem finnast í blágrænum bakteríum og í grænukornum þörunga og plantna. Blaðgræna er nauðsynlegt litarefni við ljóstillífun, ferlið sem gerir plöntum kleift að taka upp orku frá ljósi. 

Blaðgræna gleypir best blátt- og rautt ljós. Hún gleypir hins vegar lítið af grænu ljósi og því endurkastast það af blaðgrænunni og veldur því að við sjáum blaðgrænu sem græna á litinn. Tvær megingerðir af blaðgrænu er að finna í ljóskerfum grænna plantna: blaðgrænu a og blaðgrænu b.

Á haustin draga plöntur næringu úr blaðgrænu í rætur og geta lauf misst græna lit sinn.

## Tilvísanir
Bróðir Róbert

**Bróðir Róbert** var klerkur sem þýddi frönsk bókmenntaverk, aðallega riddarasögur, yfir á norrænu á tímum Hákonar gamla. Þar á meðal var Tristrams saga ok Ísöndar.
Ekki er vitað um þjóðerni Bróður Róberts en líkur eru á að hann hafi verið frá af engilsaxneskum og norðmanna ættum.
Laun

**Laun** eru peningarnir sem að vinnandi fólk fær fyrir að vinna vinnuna sína. Launum er oftast úthlutað í lok mánaðar. Á laun bætast svo skattar sem að dragast af laununum . Svo er persónuafsláttur sem að er dregin af tekjuskatti.
Þorsti (kvikmynd)

***Þorsti*** er íslensk kvikmynd frá árinu 2019 sem Gaukur Úlfarsson og Steinþór Hróar Steinþórsson leikstýrðu. Björn Leó Brynjarsson skrifaði handritið . Leikarar eru meðlimir í Leikhópnum X sem hefur verið að setja inn sketsa á YouTube síðu sína. 

Kvikmyndin Þorsti gerist í litlum bæ, ekki ólíkum Reykjavík þar sem óöld liggur í loftinu og undarlegir glæpir og hrottaskapur virðast vera daglegt brauð. Myndin Fjallar um Huldu sem er grunuð um að hafa orðið valdur að andláti bróður síns og er því til rannsóknar hjá Jens rannsóknarlögreglu. Móðir Huldu, sem skolar niður pillum með bláum Smirnoff á morgnana trúir því einnig að hún hafi orðið bróður sínum að bana. Eftir að hafa verið sleppt úr varðhaldi vegna ónógra sannana hefur hún í engin hús að venda og þvælist um þar til hún rekst á Hjört, mörg þúsund ára gamla, einmanna og samkynhneigða vampíru sem hjálpar henni að vekja Steinda bróður hennar til lífs aftur með hræðilegum afleiðingum á sama tíma og þau þurfa að verjast ágangi Esterar og Birgittu og sértrúarsöfnuði þeirra, sem virðist elta þau á röndum.   

## Leikendur
**Aðalhlutverk**

* Hjörtur Sævar Steinason leikur Hjört, einmana samkynhneigða vampíru.
* Hulda Lind Kristinsdóttir leikur Huldu, dópista sem býr á götunni.
* Jens Jensson leikur Jens, rannsóknarlögreglumann.
* Ester Sveinbjarnardóttir leikur Ester, leiðtoga sértrúarsöfnuðs.
* Birgitta Sigursteinsdóttir leikur Birgittu, dóttir Jens og Ester.
* Birna Halldórstóttir leikur Birnu, pillufíkil.

## Undirbúningur
Kvikmyndin var framleidd í kjölfarið af þáttunum Góðir Landsmenn sem sýndir voru á Stöð 2, 19. september 2019 til 24. október 2019. Þar má sjá undirbúningsferli myndarinnar. 

**Hönnun**

Kitty von-Sometime hannaði settið. María Guðjohnsen hannaði búningana.

## Eftirvinnsla
**Klipping**

Ágúst Bent sá um klippingu myndarinnar.  

**Tónlist**

Davíð Berndsen gerði tónlistina fyrir kvikmyndina og hlaut myndin tilnefningu til Eddunnar 2020 fyrir Tónlist Ársins.

## Tilvísanir
TERFismi

**Transútilokandi feminísmi** eða **terfismi** er hugmyndafræði sem hefur náð að skapa sér rúm á síðustu árum. TERF stendur fyrir Trans Exclusionary Radical Feminism og var sett fram sem hugtak árið 2008. Terfismi kennir sig við feminísma en hann snýst um það að trans konur séu í rauninni bara karlmenn sem vilja ráðast inn á svæði kvenna til þess að styrkja feðraveldið. Til dæmis reyna terfistar að ýta undir hugmyndina um að trans konur megi ekki fá aðgang að kvennaklósettum vegna þess að þá komast þær í þá stöðu að geta auðveldlega misnotað sís konurnar sem væru fullvissar um að klósettin væru örugg rými bara fyrir sís konur. Terfistar reiða sig á kynjatvíhyggjuna og telja að enginn geti skipt um kynhlutverk. Það virðist vera tilhneiging hjá terfistum að hundsa algjörlega trans menn, því að þeir beina spjótum sínum alfarið að trans konum. Líklega er það vegna þess að þeir telja að körlum geti ekki verið ógnað af trans körlum inn í rýmum sem eru bara fyrir sís karla.

Terfistar finnast um allan heim og þeir hafa einnig látið á sér kræla á Íslandi. Hinseginsamfélagið hefur gagnrýnt ýmsa femínista og femínistafélög fyrir að taka ekki sterka afstöðu gegn terfisma. 2. apríl 2019 gaf Femínistafélag Háskóla Íslands frá sér yfirlýsingu þar sem það lýsti yfir stuðningi við trans konur og baráttu þeirra. Var það því fyrsta vel þekkta femínistafélagið hér á landi sem segist standa við bakið á trans konum og öðru trans fólki. 

Rithöfundurinn J. K. Rowling, sem er best þekkt fyrir bækurnar um Harry Potter, hefur margsinnis verið vænd um terfisma vegna ummæla á Twitter sem þykja bera vott um transfóbíu.

## Tilvísanir
Jónína Einarsdóttir

**Jónína Einarsdóttir** er prófessor í mannfræði við Háskóla Íslands. Hún lauk BS prófi í efnafræði við Háskóla Íslands 1978, BA prófi í félagsmannfræði frá Stokkhólmsháskóla 1998 og doktorsprófi frá sama háskóla 2000. Einnig hefur Jónína numið þróunarfræði, spænsku og uppeldis- og kennslufræði.

Jónína hefur unnið sem kennari við Menntaskólann við Sund, Heppuskóla á Höfn í Hornafirði, Meinatækniskóla Gíneu-Bissá og Háskóla Íslands. Hún hefur einnig unnið á rannsóknarstofu í þróunarfræðum við mannfræðideild Stokkhólmsháskóla, unnið sem ráðgjafi um málefni kvenna við sænska sendiráðið í Bissá, Gíneu-Bissá og við ýmiskonar rannsóknir.

Meðal rannsóknarefna Jónínu innan heilsumannfræði og mannfræði barna má nefna fyrirbura, barnadauða, kóleru, heilsugæslu í Gíneu-Bissá, hjálparstarf, börn send í sveit og fleira.

Doktorsrannsókn Jónínu kom út í bók hennar „Tired of Weeping: Mother Love, Child Death, and Poverty in Guinea-Bissau“ sem fjallar um viðbrögð mæðra í Gíneu-Bissá við barnamissi. Rannsóknin fór fram á árum 1993 til 1998 meðal Papel fólksins í Biombo.

## Tilvísanir
Bláskógaskóli

**Bláskógaskóli í Reykholti** í Bláskógabyggð er íslenskur grunnskóli.

Sjá einnig Listi yfir íslenska grunnskóla.
Transfóbía

**Transfóbía** er hugtak yfir fjandsamleg viðhorf í garð trans fólks. Transfóbía getur vísað til hræðslu, haturs, andúðar, ofbeldis, reiði eða óþæginda gagnvart trans fólki eða fólki sem fellur ekki að hefðbundnum kynjaímyndum. Transfóbía er náskyld hugtakinu hómófóbía. 

Transfóbía getur haft mjög alvarlegar afleiðingar og eru vanlíðan og þunglyndi mjög algeng meðal trans fólks enda eru oft á tíðum miklar lagalegar og samfélagslegar fyrirstöður sem koma í veg fyrir að þau fái að lifa í réttu kynhlutverki. Sjálfsvígstilraunir meðal trans fólks eru mjög algengar og allt að 41% trans fólks reynir sjálfsvíg einhvern tímann á lífsleiðinni. Trans fólk verður oft á tíðum fyrir miklum ofsóknum og bæði andlegu og líkamlegu ofbeldi og í mörgum löndum hafa þau engin lagaleg réttindi og hefur sá skortur oft alvarlegar afleiðingar.  Heimilisleysi og fátækt eru hlutfallslega há hjá trans fólki, oft vegna slæmra viðbragða fjölskyldu eða annara nákominna þegar einstaklingurinn kemur út sem trans og/eða fordóma frá vinnuveitendum. Vegna þessarar neyðar leiðist hluti trans fólks út í vændi til þess að verða sér úti um einhverja peninga. Vændinu og heimilisleysinu fylgir aukin hætta á sjúkdómum, ofbeldi og auknum afskiptum af hendi lögreglu og af öllum hópum hinsegin samfélagsins þá verða trans konur af öðrum uppruna en hvítum verst úti hvað þetta varðar.

## Tilvísanir
Sigrún Hjálmtýsdóttir

**Sigrún Hjálmtýsdóttir** (f. 8. ágúst 1955), einnig þekkt sem **Diddú**, er íslensk óperusöngkona og söngkennari. Hún hefur farið með hlutverk í fjölda uppsetninga Íslensku óperunnar og einnig leikið og sungið í kvikmyndum. 

## Fjölskylda
Diddú er fædd í Reykjavík og alin upp í Vesturbænum. Foreldrar hennar voru hjónin Margrét Matthíasdóttir (1936-1995) ritari og söngkona og Hjálmtýr Edward Hjálmtýsson (1933-2002) bankafulltrúi og söngvari. Diddú er næst elst sjö systkina en yngstur í systkinahópnum er söngvarinn Páll Óskar Hjálmtýsson. Maki Diddúar er Þorkell Jóelsson hornleikari í Sinfóníuhljómsveit Íslands og eiga þau þrjár dætur.

## Menntun
Diddú stundaði nám í Menntaskólanum í Reykjavík árið 1972-1974 og var nemandi í leiklistarskólum SÁL og Leiklistarskóla Íslands frá 1974-1975. Hún lauk ASGM-gráðu í einsöng og kennslufræðum frá Guildhall School of Music and Drama í London árið 1984 og sótti einkatíma í söng á Ítalíu 1987-1988.

## Söngferill
Söng með Spilverki þjóðanna 1975-1978, Brunaliðinu 1978-1980, m.a. á sjö hljómplötum og í leikritinu Grænjaxlar í Þjóðleikhúsinu. Hún hefur sungið fjölmörg hlutverk hjá Íslensku óperunni, m.a. í Carmina Burana, hlutverk Súsönnu í Brúðkaupi Fígarós, Gildu í Rigoletto, Næturdrottninguna og Papagenu í Töfraflautunni, Luciu í Lucia di Lammermoor, Violettu í La traviata, Adinu í Ástardrykknum og Rósalindu í Leðurblökunni. Hún söng í Niflungahringnum og Olympiu í Ævintýrum Hoffmanns og árið 1992 söng hún hlutverk Gildu í Rigoletto við óperuna í Gautaborg. Diddú hefur leikið og sungið í sjónvarpsleikritum, s.s. Brekkukotsannál og fór með hlutverk Lóu í Silfurtunglinu árið 1978, lék í kvikmyndunum Karlakórnum Heklu og Bíódögum og söng titillag kvikmyndarinnar Stella í orlofi. Hún hefur sungið inn á fjölda geisladiska og komið fram sem einsöngvari með Sinfóníuhljómsveit Íslands og sungið með fjölda kóra bæði kirkjuleg og veraldleg verk. Diddú hefur einnig komið fram á fjölmörgum tónleikum og öðrum tónlistarviðburðum víða erlendis. 

Árið 2001 söng Diddú ásamt José Carreras á tónleikum í Laugardagshöll og árið 2005 söng hún með Placido Domingo á tónleikum í Egilshöll.

## Viðurkenningar
Diddú hefur hlotið fjölda viðurkenninga á ferli sínum. Hún hlaut riddarakross Hinnar íslensku fálkaorðu árið 1995, Íslensku tónlistarverðlaunin fyrir hlutverk Næturdrottningarinnar í Töfraflautunni, fyrstu óperusýningunni í Hörpu árið 2011 og heiðursverðlaun Íslensku tónlistarverðlaunanna árið 2020. 


## Tilvísanir