open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pípuorgel

**Pípuorgel** er hljóðfæri sem oft er í kirkjum. Pípuorgel eru jafnan byggð inn í hús eða skáp og er framhlið orgelhúss oft mjög skrautleg á elstu pípuorgelum. Inn í orgelhúsinu er orgelið sett saman úr fjórum meginþáttum pípum, nótnaborði, blástursverki og vindhlöðu. Pípurnar eru  misstórar og mislangar. Þær eru gerðar úr málmi eða tré og þeim er skipað saman í raddir. Í minni orgelum eru frá fimm til fimmtán raddir og oft 61 pípa í hverri rödd. Í stórum orgelum eru miklu fleiri og eru í orgeli Hallgrímskirkju 72 raddir og 5275 pípur. Mörg orgel hafa fleiri en eitt nótnaborð og eru þannig að  í hverri áttund eru sjö nótur fyrir heiltóna og fimm fyrir hálftóna. 

Pípurnar hljóma ef í þær er blásið með sérstöku blástursverki en þar þarf að vera blásari og búnaður sem tryggir jafnan loftþrýsting inn í orgelpípurnar en þær eru gerðar fyrir tiltekinn þrýsting. Vindhlaðan er lokaður loftþéttur kassi sems tengdur er loftþjöppunni með  pípu. Á vindhlöðunni er gat fyrir hverja pípu, og loka fyrir gatinu, tengd viðkomandi nótu í nótnaborðinu. Þegar þrýst er á nótu opnast lokan og hleypir lofti inn á pípuna sem þá syngur sinn tón.

Í Dómkirkjuna kom pípuorgel árið 1840 og var það í notkun til ársins 1894.

## Heimildir

* Í smiðju orgelsmiðsins Björgvins Tómassonar, Dagur, 79. tölublað (27.04.1989), Blaðsíða 6
* Myndir af uppsetningu pípuorgels í Vídalínskirkju í Garðabæ
* Orgel verður til - Saga af pípuorgelsmíði í bílskúr í Hveragerði.
Tilkynningar til sjófarenda

**Tilkynningar til sjófarenda** (skammstafað **Tts**) eru reglulega uppfærðar upplýsingar sem varða siglingar um hafsvæði, einkum leiðréttingar á áður útgefnum sjókortum eða leiðsögubókum, eins og nýjar dýptarmælingar, ný ljósmerki á sjó, hættusvæði, nýjar reglur um siglingar á þröngum siglingaleiðum eða viðkvæmum hafsvæðum o.s.frv. Sambærilegar tilkynningar sem varða flug heita tilkynning til flugmanna (*notice to airmen* eða NOTAM). 

Yfirleitt eru slíkar tilkynningar gefnar út með reglulegu millibili af stofnun sem hefur með sjómælingar að gera eða öryggi sjófarenda. Á Íslandi koma þessar upplýsingar frá sjómælingasviði Landhelgisgæslunnar, í Bretlandi frá Bresku sjómælingastofnuninni, í Bandaríkjunum frá Bandarísku kortastofnuninni og í Kanada frá Kanadísku strandgæslunni.

## Tenglar
* Tilkynningar til sjófarenda
Saint Helier

**Saint Helier** (franska: *Saint-Hélier*, jèrriais: *Saint Hélyi*) er höfuðborg Ermarsundseyjarinnar Jersey. Íbúar eru um 35.822 (2021) sem er rúmlega þriðjungur íbúa eyjarinnar. Borgin heitir eftir sankti Helier sem er verndardýrlingur eyjarinnar. Talið er að bær hafi staðið þarna frá því Rómverjar réðu yfir Gallíu.

## Tilvísanir
Magnús Geir Þórðarson

**Magnús Geir Þórðarson** (f. 1974) leikhúsfræðingur er Þjóðleikhússtjóri og fyrrum útvarpsstjóri Ríkisútvarpsins. Magnús lauk meistaranámi í leikhúsfræðum árið 2003 frá *University of Wales* og MBA-námi frá Háskólanum í Reykjavík 2005. Hann gegndi starfi leikhússtjóra Leikfélags Akureyrar 2004-2008 og síðar leikhússtjóri Borgarleikhússins 2008-2014. Magnús Geir var útvarpsstjóri RÚV á árunum 2014-2019 og skipaður þjóðleikhússtjóri frá 1. janúar 2020.
Jakob 1.

**Jakob 1.** getur átt við eftirfarandi:
* Jakob 1. Skotakonung (júlí 1394 – 21. febrúar 1437)
* Jakob 1. Englandskonung (19. júní 1566 – 27. mars 1625) 
* Jakob Eþíópíukeisara (1590 – 10. mars 1607)
* Jakob 1. keisara af Haítí (20. september 1758 – 17. október 1806)
Físibelgur

**Físibelgur** er verkfæri sem  virkar eins og loftpumpa og er  þannig útbúinn vindbelgur að hann dælir út lofti  þegar þegar hliðar hans eru lagðar saman. Físibelgur var til forna notaður þegar málmar voru bræddir og smíðað úr þeim, þá var mikilvægt að blása lofti að eldi til að logaði betur.


Mynd:Codex_Manesse_046v_Jakob_von_Warte.jpg  |Blásið í eld með físibelg. Úr handriti frá um 1300
Mynd:Henry Benjamin Roberts Clock Cleaning.jpg |Klukka hreinsuð með físibelg
Mynd:English Bellows.jpg |Enskur físibelgur fyrir arinn
Mynd:Cornelis Massijs (?) Le raccomodeur de soufflets.jpg |Viðgerð á físibelg. Málverk frá 16. öld.
Núpsstaður

**Núpsstaður** er bær  í Skaftárhreppi   vestan við Lómagnúp. Á Núpsstað standa  gömul bæjarhús úr torfi sem talin eru dæmigerð fyrir burstabæi á Íslandi. Þar er bænhús sem  er torfkirkja og byggt á  kirkju sem var byggð um 1650. Kirkja var aflögð á Núpsstað 1765. Árið 1930 var bænhúsið friðlýst. Það var fyrsta friðlýsta húsið á Íslandi. Árið 1961 var það endurvígt. Náttúrufegurð er mikil á Núpsstað og er staðurinn vinsæll viðkomustaður ferðafólks.

## Heimildir

* Gömul hús á Núpsstað,Árbók Hins íslenzka fornleifafélags,01.01.1969, Blaðsíða 15
* Núpsstaður (klaustur.is)
Raðval

**Raðval** er kosningafyrirkomulag þar sem ekki er spurt um flest atkvæði heldur flest stig sem reiknuð eru samkvæmt matsröðun kjósenda. Eru þá allir tilnefndir eða öll afbrigði máls borin upp í einu. Afbrigði hlýtur stig fyrir hvert skipti sem það er ofar öðru afbrigði í matsröð kjósanda.

## Aðferðin raðval
Þátttakandi sýnir raðval sitt með því að setja fram matsröð fyrir afbrigði málsins eða þá, sem eru í kjöri. Afbrigði, tvö eða fleiri, má setja í sömu stöðu. Afbrigði hlýtur stig fyrir hvert skipti, sem það er ofar öðru afbrigði í matsröð kjósanda. Ef um fjóra frambjóðendur er að velja og þeim er skipað  A,B,C,D, fær A 3 stig, B 2, C 1 og D 0. 

## Niðurstaða hópvalsins
Niðurstaða hópvals fæst með því að reikna stig fyrir hverja matsröð og leggja þau saman.  

## Eiginleikar raðvals
Það er auðvelt fyrir þátttakanda að kynna forgangsröð sína, þar sem hann getur beitt sér fyrir því, sem hann vill helst, þótt það kunni að vera lítils metið af öðrum, og um leið stutt það, sem hann vill næsthelst o.s.frv. án þess að spilla fyrir því, sem hann vill helst. 

Raðvali er lýst rækilega í ritinu ''Lýðræði með raðvali og sjóðvali'' eftir Björn S. Stefánsson. Útskýrt er í kveri, ''Lýðræði með raðvali og sjóðvali. Leiðbeiningar'', hvernig beita má raðvali við ýmsar kringumstæður.

## Tenglar
* Raðval  Lýðræðissetrið (skoðað 19.6.2014)
* Raðval um Gjábakkaveg  Lýðræðissetrið (skoðað 19.6.2014)
* Raðval um þjóðarblóm  Lýðræðissetrið (skoðað 19.6.2014)
Jón Ásgeirsson frá Þingeyrum

**Jón Ásgeirsson** (16. mars 1839 – 29. júlí 1898) var íslenskur bóndi á 19. öld. Hann fæddist í Kollafjarðarnesi á Ströndum, sonur Ásgeirs Einarssonar, (f. 23. júlí 1809, d. 15. nóvember 1885) og konu hans Guðlaugar Jónsdóttur frá Melum í  Hrútafirði. Hann var eina barna þeirra hjóna.

Jón hóf búskap í Kollafjarðarnesi. Kona Jóns var Ingunn Jónsdóttir frá Melum í Hrútafirði.  Jón eignaðist tvö börn með konu sinni, Guðjón bónda á Leysingjastöðum, og Ásgeir Magnús, bónda á Sellátrum í Reyðarfirði. Þá átti hann fimm börn með Guðbjörgu Árnadóttur frá Sigríðastöðum, þær Láru og Jenny báðar ógiftar og barnlausar, Fanny konu Jóhanns bónda Guðmundssonar í Holti í Svínadal, Ásgeir Lárus ráðunaut hjá Búnaðarfélagi Íslands og Magnús bókbindara í Reykjavík. Að auki átti hann þrjú önnur börn; Jakobínu sem fór til Ameríku, Jónínu konu Helga Jónssonar frá Sellátrum við Reyðarfjörð og Ásgeir frá Gottorp með Signýju Hallgrímsdóttur, en til hennar á hann að hafa ort þessa vísu ;

::Gleymdu ekki góðum vin, 
::þó gefist aðrir nýir, 
::þeir eru eins og skúraskin, 
::skyndilega hlýir.

Árið 1861 flutti hann að Þingeyrum í Húnaþingi. Hann var annálaður hesta- kvenna- vín- og vísnamaður, en eftir hann er vísan þjóðkunna: 

::Nú er hlátur nývakinn, 
::nú er grátur tregur, 
::nú er ég kátur nafni minn, 
::nú er ég mátulegur.

Kunningi Jóns kom til hans og leitaði ráða með brúnan hest sem hann átti og hélt hann væri gæðingsefni. Þegar Jón hafði reynt hestinn, kastaði hann fram þessari vísu: 

::Brúnn á gangi gerist rýr 
::garp sem ber óhrelldan. 
::Gjöktir eins og gamal kýr. 
::Gerðu það fyrir mig: Seld´ ´ann.

Fleiri vísur eru eftir Jón: 

::Við skulum koma í Valadal, 
::vaskan að finna Pétur. 
::Mínum góða gjarðaval 
::gefur enginn betur.

Eftir viðskipti Jóns og Sæmundsens verslunarstjóra á Blönduósi vegna selveiða við Bjargaós, þar sem Jón gerði upp skuld sína við hinn síðarnefnda á eftirminnilegan hátt, reið Jón burt frá Blönduósi og kastaði fram vísu þessari: 

::Héðan burtu held nú frá 
::húsum Mammons vina 
::skuldafrí og skelli á 
::skeið um veröldina.
Pækill

**Pækill** eða **saltlögur**  er salt blandað með vatni og getur upplausnin verið frá 3,5% sem er venjulegt saltinnihald sjávar og allt að 26%.
Dwarf Fortress (tölvuleikur)

**Dwarf Fortress** er tölvuleikur þar sem markmiðið er að byggja upp samfélag dverga. Leikurinn er í senn hlutverkjaleikur, borgarsmíði og ævintýraveröld þar sem spilari stýrir hópi dverga sem reyna að byggja farsæla og ríka neðanjarðarborg í fjalli. Á meðan verða spilarar að kjást við hættur í umhverfi, óboðna gesti, vampýrur og aðrar næturverur og stundum brjálaðar ófreskjur og huga að velferð dverga og halda lífi í borgarbúum. Í öðrum hluta leiksins fer spilari í fótspor ævintýramanns á ferðalagi sem slæst við óvini og mismunandi verur.

## Tenglar
* Dwarf fortress
Fjárborg

**Fjárborg** er hringlaga byrgi hlaðið úr torfi eða grjóti sem notuð var fyrr á öldum til að skýla sauðfé á vetrum. Oftast voru aðeins háir veggir á fjárborgum en stundum voru þær hlaðnar með hvolftu þaki. Aðeins ein dyr var og aðeins fjárgengar. Fjárborgir voru algengastar á Suðurlandi.

## Tilvísanir
Spjaldvefnaður

**Spjaldvefnaður** er ævaforn aðferð við vefnað og eru elstu dæmi frá því um 400 fyrir Krist. Spjaldvefnaður var þekktur á Norðurlöndum á Víkingatímanum og   barst til Íslands með landnámsmönnum. Aðferðir við spjaldvefnað eru taldar hafa þróast frá þráðum sem snúið var saman í snúruband yfir í ofin bönd með rósaflúri, stöfum og mynstri. Mismunandi fjöldi spjalda var notaður við vefnaðinn og voru þau þríhyrnd, ferhyrnd eða sexhyrnd. Spjöldin gátu verið úr tré, börk, beini eða leðri en núna tíðkast að nota spjöld úr pappa. Gegnum spjöldin voru dregin bönd sem notuð voru sem uppistaða. Spjaldofin bönd voru meðal annars notuð í skreytingu á fatnaði, styttubönd, axlabönd , sokkabönd, belti, ólar og tauma.
Í Þjóðminjasafni Íslands eru varðveitt nokkur spjaldofin styttubönd og axlabönd. 

í Eddukvæðum í  Guðrúnarkviðu II. eru ljóðlínur þar sem minnst er á spjaldvefnað. Þar stendur :
:Húnskar meyjar þærs hlaða spjöldum
:ok gera goll fagrt svát þjer gaman þykki.

Í Guðrúnarkviðu er einnig sagt frá konu sem brá borða:
:Þá frá Grímhildur, gotnesk kona
:hvár værak kominn, hyggju þrungin,
:hún brá borða ok buri heimti
:þrágjarnlega þess at spyrja. 


Mynd:Chantier de fouilles à Morigny-Champigny en juin 2012 20.jpg |Spjaldofin þrílitt band í vinnslu
Mynd:Chantier de fouilles à Morigny-Champigny en juin 2012 15.jpg | Nokkur spjaldofin bönd
Mynd:Lautanauha weaving.jpg |Spjaldvefnaður með sexhyrndu spjaldi
Mynd:Tabliczka alt.svg|Mismunandi form á spjöldum


## Heimildir

* Íslenzk hringsjá,Eimreiðin, 1. tölublað (01.01.1903), Blaðsíða 71
* A-6974(Sarpur.is gripur í Byggðasafni Borgarfjarðar)
Styttuband

**Styttuband** eru band sem notað eru til að stytta pils. Styttubönd voru notuð þannig að konur brugðu bandi um mjaðmir   utan yfir pilsið og toguðu pilsið upp fyrir bandið svo það blotnaði ekki eða óhreinkaðist. Konur notuðu styttubönd til að  "stytta sig,"  þær bundu styttuböndin um pilsin við hnén og drógu þau síðan upp. Styttubönd voru oft spjaldofin.

## Heimildir
* Íslenski þjóðbúningurinn
* Styttuband, spjaldofið, svart með rauðum teinum og gulu munstri, sem litað er með njóla A-4102/B-1895-36 (Sarpur.is)
Ívaf

**Ívaf** er þræðir í vefnaði sem liggja þversum og vefjast um uppistöðuþræðina (langþræðina) sem liggja langsum. Ofnir dúkar hafa venjulega uppistöðu og ívaf.
John Bull

**John Bull** er tákn  eða þjóðgervingur Bretlandseyja og þá sérstaklega Englands  á svipaðan hátt og Fjallkonan er tákn fyrir íslenska þjóð og Sámur frændi fyrir Bandaríki Norður-Ameríku. John Bull er persóna í pólítískum grínmyndum og er gjarnan sýndur sem jarðbundinn sveitamaður.

## Heimildir
* John Bull
Þórslíkneskið

**Þórslíkneskið** er bronsstytta sem gerð var í kringum árið 1000. Styttan fannst í Eyrarlandi nærri Akureyri árið 1815 eða 1816. Hún var send Þjóðminjasafninu í Kaupmannahöfn næsta ár, 1817, af J. Gudmand, kaupmanni á Akureyri. Hún var afhent Íslendingum á ný 1930. 

Styttan er af manni sem situr á stól og er með hettu á höfðinu. Hann virðist vera nakinn og heldur báðum höndum um skegg sitt. Einkenni í skeggi mannsins, svonefndur Hringaríkisstíll, tímasetja verkið í upphafi 11. aldar. Því hafa líkur verið leiddar að því að þetta eigi að vera Jesús Kristur á veldisstóli. Þó er líklegra að um Þrumuguðinn Þór sé að ræða og ef til vill Mjölni. Eins gæti styttan hafa verið *hnefi* í hnefatafli, en þeir hnefar sem fundist hafa erlendis halda flestir um klofið skegg sér með sitthvorri hendinni. 

Styttan er varðveitt á Þjóðminjasafni Íslands.

## Tenglar
* Sarpur - Líkneski 
* Endurheimtu forngripirnir frá Danmörku
Kambönd

**Kambönd** (fræðiheiti *Lophodytes cucullatus*) er lítill fugl af andaætt og eina tegund ættkvíslarinnar Lophodytes. Kambendur hafa kamb aftan á höfði sem getur þanist út eða dregist saman. Á karlfuglum er stór hvítur blettur á kambinum, höfuðið er svart og hliðar eru rauðbrúnar. Kvenfuglinn hefur rauðleitan kamp og höfuð og líkami eru að mestu grábrún.

Varpsvæði kambanda eru í fenjum og vötnum í skóglendi í norðurhluta Bandaríkjanna og suðurhluta Kanada. Kambendur gera hreiður í trjástubbum nálægt vatni. Pörin myndast snemma vetrar. Karlfuglinn yfirgefur kvenfuglinn skömmu eftir að hún hefur verpt og hún sér ein um útungun og ungauppeldi. Þegar ungar koma úr eggi þá yfirgefa þeir hreiðrið með móður sinni innan 24 klukkustunda og þeir geta þá kafað og fundið fæðu sjálfir en halda sig með móður sinni næstu fimm vikur.

Kambönd hefur sést á tjörnum í Heiðmörk.
## Tenglar

*Hooded Merganser Species Account – Cornell Lab of Ornithology
*Hooded Merganser - ''Lophodytes cucullatus''  - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter
*eNature.com: Hooded Merganser 
*[Massachusetts Breeding Bird Atlas - Hooded Mergans](http://www.massaudubon.org/our-conservation-work/wildlife-research-conservation/statewide-bird-monitoring/breeding-bird-atlases/bba2/find-a-bird/(id)/312) 
* Fágætur kambandarsteggur í Heiðmörk
Harðangursaumur

**Harðangurs- og klaustursaumur** er norsk  útsaumsaðferð sem áður fyrr var notuð í skyrtur og svuntur við norska þjóðbúninga við Harðangursfjörð. Upprunalega var saumað í hvítt hörléreft með hvítum hörþræði en seinna einnig í sérstakt bómullarefni, harðangursjava og saumað í með perlugarni. Aðferðin byggir á úrdráttarsaum og klaustursaum. Úrdráttarsaumur er þannig að þræðir í efninu eru dregnir út. Klaustursaumur er úttalinn flatsaumur sem er saumaður eftir þræði og því eru mynstur í harðangur- klaustursaumi  stölluð. 

Harðangur- og klaustursaumur er runninn frá saumaðferðum úr Persíu og Asíu sem bárust til Evrópu og var þar oftast saumað á hvítt efni með hvítum þræði. Frá Persíu barst tæknin til Ítalíu og braust þar fram í  ítölskum  kniplingasaumi sem nefnist reticella og þaðan barst aðferðin til Noregs og þróaðist í staðbundna aðferð, harðangur- og klaustursaum..

## Heimildir
* Fíngerð fegurð í sporum kvenna (Kristín Schmidhauser Jónsdóttir, febrúar 2014)
* Málþing um vefnað og hannyrðir fyrr á öldum 22. mars 2014 
* Klaustursaumsverk (sarpur.is)
Kniplingasaumur

**Kniplingasaumur** er útsaumsaðferð sem á rætur að rekja til Endurreisnartímabilsins og úr ítölsku saumgerðinni „reticella“. Á endurreisnartímanum breiddist hörrækt út í Evrópu, fólk fór að klæðast fötum úr líni og listiðnaður sem byggði á hörþræði þróaðist. Kniplingar voru unnir úr þannig þræði og voru bæði kniplaðir (bobbin made) og saumaðir (needle-made). Kniplingar eru svipaðir því sem núna er kallað blúndur en munurinn er sá að kniplingar voru handgerðir en blúndur eru oftast unnar í vélum. Helstu spor í kniplingasaumi eru tungu- og kapmelluspor.

Á tímabilinu 1560–1580 urðu kniplingar tískufatnaður hjá yfirstétt í flestum ríkjum Evrópu. Höfuðeinkenni kniplingatísku frá fyrri hluta 16. aldar og fram á 17. öld voru skrautlegir kragar, felldir pípukragar oft skreyttir fíngerðum kniplingum. Franskir og enskir karlmenn báru stóra ferhyrnda kraga með saumuðum kniplingum. 

## Sjá einnig
* Knipl
* Hvítsaumur

## Heimildir

* Fíngerð fegurð í sporum kvenna (Kristín Schmidhauser Jónsdóttir, febrúar 2014)
* Málþing um vefnað og hannyrðir fyrr á öldum 22. mars 2014 
* ''Old Point Lace: How to Copy and Imitate It''  (1878) by Daisy Waterhouse Hawkins. Chatto and Windus, London.
Roseau

**Roseau** er höfuðborg og stærsta borg eyríkisins Dóminíku í Karíbahafi. Við borgina er mikilvægasta útflutningshöfn eyjunnar. Íbúar eru tæplega 17 þúsund. Borgin var stofnuð af Frökkum á vesturströnd eyjarinnar þar sem áður var karíbaþorpið Sairi.
Vefnaður (aðferð)

**Vefnaður** er aðferð til að vinna klæði úr þræði. Vefnaður verður til þegar þræðir úr sitt hvorri áttinni bindast eða fléttast saman og þá verður til dúkur eða voð. Oftast er ofið  í vefstólum  og er uppistaðan  þræðir sem eru langsum en milli þeirra er ívafið.  Þrjár megingerðir af vefnaði tíðkuðust á Íslandi en það voru einskeftuvend, vaðmálsvend og ormeldúksvend. Einfaldasti vefnaðurinn er einskefta en þá liggur ívafsþráður upp og niður. Í vaðmálsvend þá liggja skáhalla samsíða línur eftir voðinni. Einskefta var höfð í svuntur og millipils en vaðmál í brekán.
Vefstóll

**Vefstóll** er verkfæri til að vefa efni. Vefstólar geta verið fyrir handvefnað, fótstignir eða vélknúnir. Láréttir vefstólar urðu algengir í Norður-Evrópu fyrir lok miðalda en  vefstólar bárust seint til Íslands og voru eingöngu fáir til um miðja 18. öld. Um miðja nítjándu öld höfðu vefstólar útrýmt gömlu kljásteinsvefstöðunum. Kljásteinsvefstaðir voru með steinum neðst sem þyngdu uppistöðuna og þurfti vefari að standa við vefinn og í slíkum vefstól tók einn vinnudag að vefa eina alin vaðmáls. 

Hlutar fótstigins íslensks vefstóls eru: 

1 hafaldatré

2 slöngurifur

3 hafaldasnæri

4 vippa

5 efri hafaldasköft

6 slagborð, skeiðarhald

7 skeið, vefjarskeið, ritti

8 skytta, vefjarskytta

9 ívaf

10 vefað

11  brjóstslá, brjósttré

22 setnfjöl, setbekkur

13 voðmeiður

14 framstuðull

15 skammel, stigskammel, fótskemlar

16 framslá

17 afturstuðull

18 efsta rim, kambatré, vængur

19 rifshaus með haldvindum

20 skeiðarhaldsarmur

22 uppistaða

22 spennislá

23 höföld

24 mið hliðarrim

25 haldvinda

26 neðsta hliðarrim

## Heimildir

* Elsa Guðjónssen, Um vefstóla og vefara á Íslandi á 18. og 19. öld, Árbók Hins íslenzka fornleifafélags,(01.01.1993), Blaðsíða 5
* Ull og tóvinna III (spurningalisti Þjóðminjasafnsins)
* Vefnaður og vaðmál (Harpa Hreinsdóttir)
Markþjálfun

**Markþjálfun** er hnitmiðuð þjálfun fyrir fólk sem sækist eftir því að ná einhverju ákveðnu markmiði. Bæði einstaklingar og fyrirtæki geta nýtt sér markþjálfun. Þessi gerð af þjálfun inniheldur regluleg viðtöl og getur kallað á endurröðun viðhorfs, gilda, og hegðunar hjá þeim sem þjálfunin er beint að. Þjálfunin getur t.d. snúist um að byggja upp betri samstarfshópa innan fyrirtækja, um að ná persónulegum markmiðum, eða um að byggja upp heilbrigðari lífstíl

## Gagnrýni

Gagnrýnendur líta á lífstílsmarkþjálfun sem tegund af sálfræðimeðferð sem ekki lútir sálfræðilega faglegu eftirliti. Opinbert regluverk nær ekki yfir greinina og hver sem er getur sagst vera markþjálfi.

## Tilvísanir
Myndflos

**Myndflos** er útsaumsaðferð með sérstakri flosnál. Myndflos er svipað pennasaumi (japönsku kúnstbróderí) en notar öðruvísi nálar.

## Tenglar
* Þjóðlegir klukkustrengir og veggteppi Morgunblaðið 27.04.1969
* Punchneedle Tutorial
Sómalíustraumurinn

**Sómalíustraumurinn** er hafstraumur í Indlandshafi sem streymir meðfram strönd Sómalíu og Óman. Sómalíustraumurinn verður fyrir miklum áhrifum frá árstíðabundnum monsúnvindum og myndar eina stóra uppstreymiskerfið á vesturjaðri úthafs. Uppstreymið skapar eitt af auðugustu fiskimiðum heims. 

Frá júní til september flytur heitur monsúnvindur úr suðvestri strandsjóinn í norðurátt og skapar uppstreymi við strönd Sómalíu. Vegna Ekman-flutnings berst þessi sjór frá ströndinni og djúpsjór streymir upp í staðinn. Lengra frá ströndinni blandast nærringarríkur strandsjórinn við annað uppstreymiskerfi sem stafar af áhrifum Findlater-stróksins sem blæs á ská yfir hafið í suðvestur og flytur því sjó í norðvestur. Saman mynda þessi tvö uppstreymiskerfi eitt gríðarstórt uppstreymi. Frá desember til febrúar snýst Sómalíustraumurinn við og streymir í suðvestur.
Moshi Monsters

**Moshi Monsters** er vefsetur fyrir börn á aldrinum 6-14 ára og yfir 87 milljón skráða notendur. Notendur geta valið eitt af sex gerðum af skrímslum  (Diavlo, Luvli, Katsuma, Poppet, Zommer og Furi) sem gæludýr sem þeir skapa, gefa nafn og hirða um. Þegar gæludýrið hefur verið búið til þá geta notendur ferðast um borgina Monstro og leyst daglegar þrautir þar og þar með safnað saman rafeyrinum Rox og spilað leiki, skreytt vistarverur sína og haft samskipti við aðra notendur.

## Tengill
* Moshi Monsters
Hengifoss

**Hengifoss** er staðsettur í Hengifossárgljúfri sem staðsett er í norðanverðum Fljótsdal, rétt innan við botn Lagarfljóts. Gljúfrið nær frá heiðarbrún og niður að dalbotni og eiga tveir sveitabæir land að því, Melar og Hjarðaból. Melar eru í einkaeigu en Hjarðarból er í eigu ríkisins

Gljúfrið er helst þekkt fyrir hinn mikilfenglega Hengifoss sem fellur frá heiðarbrún 128,5 metra niður í fallegt gil. Gilið myndar stóra skál þar sem áberandi eru mikil rauðalög á milli blágrýtislaga og myndar fallega umgjörð um háan fossinn. Setlögin í Hengifossárgljúfri urðu til í stöðuvatni seint á tertíertímabilinu, í þeim má finna surtarbrand, samanpressaða trjástofna og rótarhnyðjur en setlögin hafa greitt fyrir myndun fossins. Ofan við Hengifoss eru tveir fossar sem ekki eru til heimildir um að þeir hafi nöfn 

Neðar í gilinu er einnig annar foss, ekki síður fallegri, Litlanesfoss (20-25 m hár), sem skartar mikilfenglegu stuðlabergi. Stuðlarnir eru yfir 10 metra háir og eru með hæstu stuðlum á Íslandi. Neðar í gilinu er Skógarhvammur svo kallaður, hann er um 0,5 ha að stærð og vaxinn birki og reynivið. Skógarhvammur er í landi Hjarðabóls umvafinn klettum. Þrátt fyrir staðsetnigu hans geta bæði menn og sauðfé gengið um hann. 

Neðst í gilsmynninu má finna hlaðna rétt. Réttin er í landi Mela og réttað var í henni  síðasta skipti haustið 1901. Gljúfrið frá vegi og upp að Hengifossi er einnig mjög fallegt, vaxið birki- og reynitrjám. Stígurinn upp að fossinum liggur í landi Mela ásamt bílastæði og þjónustuhúsi. Ef vel viðrar sést vel inn í skógi vaxinn dalinn.. 

Bílastæði við Hengifoss er staðsett rétt fyrir neðan Hengifossárgljúfur. Við bílastæðið er staðsett salernishús með klósettum ásamt  nestisborði. Við uppgönguna að fossinum eru upplýsingaskilti á vegum vegagerðarinnar. Á skiltunum eru helstu upplýsingar um gönguna upp að fossinum ásamt upplýsingum um helstu þjónustu á nærsvæði gljúfursins. 

## Landafræði
### Gönguleiðin
Gangan í heild sinni tekur allt að tvær klukkustundir, gönguleiðin er um 5 km og hækkunin um 300 m. 

Gengið er upp stiga frá bílastæðinu í landi Mela, Um hálfa leið upp má finna Litlanesfoss, sem er umlukinn stuðlabergi. Gönguleiðin er að mestu malarstígur, á köflum hafa verið lagðar mottur í stíginn. Einnig hefur verið komið fyrir pöllum á efsta hluta stígsins til að vernda viðkmæma náttúru og bæta aðgengi.

Til að sjá Hengifoss í sólinni er best að ganga upp að fossinum að morgni til yfir sumarmánuðina.Gönguleiðin veitir líka gott útsýni yfir Fljótsdalinn 


Mynd:Hengifoss 2009 wide gg.jpg|Hengifoss.
Mynd:Hengifoss..jpg|Hengifoss um 1900.
Mynd:Hengifoss þórhallur.jpg|Göngupallar á efsta hluta göngustígs upp að Hengifossi. 

## Tilvísanir
Lundúnaplágan mikla

**Lundúnaplágan mikla** var kýlapestarfaraldur sem gekk í London 1665 til 1666. Talið er að 100.000 manns, eða um 15% af íbúum borgarinnar, hafi látist af völdum veikinnar. Þetta var í síðasta skipti sem kýlapest olli faraldri í Bretlandi. Plágan var annað af tveimur áföllum sem dundu yfir Bretland á tímum Stúart-endurreisnarinnar. Hitt var Lundúnabruninn mikli 1666. Í kjölfar hans var miðborg London endurbyggð úr steini með lokuð holræsi og breiðari götur. 

Plágan kann að hafa borist með hollenskum kaupskipum þar sem plágan hafði gengið í Amsterdam sama vetur. Í London breiddist plágan út frá skipakvíunum rétt utan við borgina. Fyrstu grunsamlegu dauðsföllin voru skráð í desember 1664 og þegar leið á vorið 1665 var veikin orðin það útbreidd að hún vakti athygli yfirvalda. Um sumarið flúði fyrirfólk borgina og í september voru mannslátin nokkur þúsund í hverri viku. Veikin herjaði aðallega á fátæklinga sem bjuggu við þrengsli í lélegu húsnæði. Hún breiddist út með flóm sem svartrottur báru milli fólks, en þessi smitleið var þá óþekkt.
Skipakví

**Skipakví** er mannvirki þar sem skip og bátar eru geymd vegna fermingar og affermingar, viðgerða, skipasmíða eða annars. Skipakvíar eru yfirleitt staðsettar við hafnir og eru oft hluti af slippsvæði. Yfirleitt er um að ræða stæði með bryggjukant á þrjá eða fjóra vegu. Þurrkví er skipakví sem hægt er að tæma úr vatn svo skipin standa á þurru, en blautkví er skipakví með hliðum sem heldur stöðugu vatnsborði óháð sjávarföllum. Flotkví er fljótandi prammi eða flotbryggja með skipakvíum.
Litlanesfoss

**Litlanesfoss** er foss í Hengifossá í Fljótsdal, einnig þekktur sem **Stuðlabergsfoss**. Fossinn er um 30 metra hár og myndar svuntu í klettaþröng. Fossinn er í mikilli klettakór með óvenju reglulegu stuðlabergi úr háum og beinum súlum. 

## Tilvísanir
Tannvegsbólga

**Tannvegsbólga** (fræðiheiti: *periodontitis*) er langvarandi tannholdssjúkdómur þar sem bólga hefur breiðst út frá tannholdi niður í dýpri vefjarlög. Sýklar frá tannholdi festa sig á yfirborði tanna og mynda tannsýklu og valda bólgu í tannholdi. Ef tannholdsbólga er ekki meðhöndluð þá dreifist hún um dýpri lög stoðvefja og nefnist þá tannvegsbólga. Einkenni tannvegsbólgu geta verið að tannholdið hörfar svo tennur virka stærri, tennurnar færast til og losna og bil getur myndast milli þeirra.

## Heimild
* Þróun og orsök tannholdsbólgu (tannheilsa.is)
Rúnar Þór

**Rúnar Þór** (fæddur 21. september 1953 á Ísafirði) er íslenskur tónlistarmaður. Rúnar hefur spilað í fjölda hljómsveita, meðal annars skólahljómsveitinni Trap, Kletta og MS GRM.

Rúnar hefur gefið út 16 sólóplötur. Meðal þekktra laga eftir Rúnar er, *Brotnar myndir*.
Tsonga

**Tsonga** er níger-kongó mál talað af 2 milljónum í suðaustur Afríku. Finna má smellihljóð í málinu en þó eru þau afar sjaldgæf. Öll, eða næstum öll, sagnorð enda á -a í nafnhætti líkt og í íslensku. Ritað með latínuletri.

## Töluorð

## Dæmi

**[[Faðir vor]]** (Tsonga):

:Tata wa hina la nge matilweni,
:vito ra wena a ri hlawuleke;
:a ku te ku fuma ka wena;
:ku rhandza ka wena a ku endliwe misaveni,
:tanihi loko ku endliwa tilweni.
:U hi nyika namuntlha vuswa bya hina bya siku rin'wana ni rin'wana;
:u hi rivalela swidyoho swa hina,
:tanihi loko na hina hi rivalela lava hi dyohelaka;
:u nga hi yisi emiringweni,
:kambe u hi ponisa eka Lowo biha,
:Amen.
Kristín Soffía Jónsdóttir

**Kristín Soffía Jónsdóttir** (fædd 1982) er íslensk stjórnmálakona og umhverfis- og byggingafræðingur. Kristín Soffía var borgarfulltrúi Samfylkingarinnar í Reykjavík frá 2014 til 2021.
Silfurtúnglið

**Silfurtunglið** er leikrit eftir Halldór Laxness. Það var fyrst frumsýnt í Þjóðleikhúsinu 1954. Leikritið er háðsdeila á nútímann.

## Tilvísanir
Giba

**Gilberto Amauri de Godoy Filho** MBE, stundum nefndur „Safe Hands“, (fæddur 1976 í Brasilíu) er brasilískur fyrrverandi blakleikmaður sem spilaði fyrir nokkur lið, ekki síst Minas tenis og nú síðast með Floripa. Hann lagði hanskana á hilluna 13. janúar 2012 eftir farsælan feril. Hann var þekktur fyrir síða taglið og afar þykkt yfirvaraskegg.
Þorsteinn Ingólfsson

**Þorsteinn Ingólfsson** var sonur Ingólfs Arnarssonar og Hallveigar Fróðadóttur, sem fyrst námu land á Íslandi. Hann tók við goðorði af föður sínum og setti Kjalarnesþing. Kona Þorsteins var Þóra Hrólfsdóttir og þau eignuðust saman soninn Þorkel mána og dótturina Þórhildi.
Skógarlíf 2

***Skógarlíf 2*** (e. ***The Jungle Book 2***), frumsýnd 2003, er bandarísk-áströlsk tónlistarteiknimynd framleidd af DisneyToon Studios. 

Myndin er sjálfstætt framhald myndarinnar *Skógarlíf* (e. *The Jungle Book *) sem Walt Disney gerði 1967. Myndin byggir á skáldsögunni *[[Frumskógarbókin]]* eftir Rudyard Kipling.

## Tenglar
*
Svampur Sveinsson 2

***Svampur Sveinsson 2*** (e. ***SpongeBob SquarePants 2***) er  bandarísk teiknimynd. Myndin var í framleiðslu hjá *Nickelodeon Movies* og *Paramount Animation*. Myndin byggir á sjónvarpsþáttunum Svampur Sveinsson.
Faraldsroði

**Faraldsroði** eða **fimmti sjúkdómurinn** er smitandi veirusjúkdómur sem algengastur er hjá börnum á aldrinum 5 - 15 ára. Einkenni sjúkdómsins eru rauð útbrot á kinnum og útbrot á líkama. Sjúkdómurinn er kallaður fimmti sjúkdómurinn og var þá talað um skarlatssótt sem fyrsta sjúkdóminn, mislinga sem annan sjúkdóminn og rauða hunda sem þriðja sjúkdóminn, hlaupabóla sem fjórða og svo faraldsroða sem fimmta. 

## Heimild
* Faraldsroði (Doktor.is)
Rauðir úlfar

**Rauðir úlfar** (eða **lúpus**; s*ystemic lupus erythematosus*) er sjálfsofnæmissjúkdómur. Sjúkdómurinn er óútreiknanlegur en oftast leggst hann á húð, liði, nýru, slímhimnu eða taugakerfi. Sjúkdómurinn veldur stundum útbrotum í andliti. Rauðir úlfar eru tífalt algengari meðal kvenna en karla. Talið er að um 250 Íslendingar séu með rauða úlfa. Orsakir sjúkdómsins eru ekki þekktar.

## Heimild
*
Rauntímaherkænskuleikur

**Rauntímaherkænskuleikur** (enska: *real time strategy* eða *RTS*) er tegund af herkænskuleikjum fyrir tölvur  sem er þannig að leikframvinda ræðst ekki af því að spilarar spila til skiptis. Brett Sperry bjó til hugtakið RTS  þegar leikurinn Dune II var settur á markað. Eins og í öðrum herleikjum þá staðsetja spilarar í RTS  leikeiningar og leikvirki sem þeir ráða yfir til að verja svæði eða til að eyðileggja leikmuni andstæðings. Í venjulegum rauntímaherkænskuleik er mögulegt að búa til fleiri einingar og virki á meðan á leiknum stendur. Það er vanalega takmarkað af því hversu miklu spilari hefur safnað af auðlegð leiksins. 

Umhverfi rauntímaherkænskuleikja er þannig að það er að hluta hulið og spilarar verða að taka ákvarðanir undir óvissu, þeir hafa ekki yfirsýn yfir umhverfið og vita ekki hvernig her mótherja er samsettur. Þeir nota reynslu sína og þekkingu til að meta líkur á ákveðinni samsetningu og spá fyrir um eftir hvaða leikkerfi andstæðingar spila.
Orustan um Wesnoth

**Orustan um Wesnoth** er herkænskuleikur fyrir tölvur hannaður af David White og gefinn út í fyrstu útgáfu árið 2003. Í leiknum reyna spilarar að byggja öflugan her með því að stjórna þorpum og safna stigum með því að sigra óvini. Orustan um Wesnoth er opinn hugbúnaður og til fyrir ýmsar gerðir af stýrikerfum.

## Spilun leiksins
Orustan um Wesnoth er herkænsku stríðsleikur þar sem framvinda ræðst af því að spilarar skiptast á að gera og er leikurinn spilaður á korti úr sexhyrningum (hex map). Herkænska í leiknum byggir á því að berjast um gott svæði til búsetu á hagstæðum tíma dags og við veikari andstæðinga. Það má líka hernema þorp sem framleiða gull og staðsetja einingar sem tálma athafnir andstæðingar. Það er hægt að spila leikinn bæði sem herferð eins leikmanns og með mörgum spilurum. Hver eining í Wesnoth hefur styrkleika og veikleika. Vörn hverrar einingar er háð því svæði sem hún er staðsett á. Þannig er erfitt að berjast við álfa þegar bardaginn fer fram í skógi. Árásir eru mismunandi sem og vopn og hvaða tími sólarhrings er skiptir máli. Einingar geta vaxið að mætti gegnum herferðir.  Mennskir riddarar hafa þannig harla litla möguleika í árás á orka sem fela sig í fjöllum seinni part dags, því orkarnir eru svo mikið sterkari í myrkri. 

## Umhverfi leiksins

Orustan um Wesnoth gerist í ævintýraveröld þar sem menn, álfar, dvergar, tröll og orkar búa auk ýmissa tegunda sem eingöngu búa í Wesnoth eins og sérstakra dreka og uppvakninga. Í upprunasögu leiksins er orðið Wesnoth tákn fyrir áttir vestnorður.

það eru sex sjálfgefnar persónur sem velja má um í leiknum:
* Uppreisnarmenn sem aðallega eru álfar
* Knalgan bandalagið  sem eru hægfara og staðfastir dvergar
* Hinir hliðhollu en það eru hersveitir manna og töframanna.
* Norðurbúar en það eru kynjaverur og tröll.
* Hinir ódánu
* Drekar

Það eru einnig fjöldi af persónugerðum sem notendur hafa búið til og sumar þeirra hægt að hlaða niður í hópum. 

## Herferðir

Leikurinn kemur með 16 herferðum sem eru miserfiðar. Einnig er hægt að bæta við herferðum sem notendur hafa búið til.

## Tenglar
*   Wesnoth (vefsetur)
* Íslensk þýðing á Orustunni um Wesnoth
Guffagrín

***Guffagrín*** (e. *A Goofy Movie*) er bandarísk teiknimynd frá árinu 1995 framleidd af DisneyToon Studios. Myndin fjallar um persónur úr Disney sjónvarpsþáttunum *Goof Troop* og var hún framhald af þeirri seríu. 

Hún fjallar um samband föður og sonana, Guffa og sonar hanns Max, en Guffi hélt að hann væri að missa Max frá sér.

## Talsetning

## Tilvísanir



## Tenglar

* Guffagrín á Internet Movie Database
Herkænskuleikur

**Herkænskuleikur** er þannig tölvuleikur að áhersla er lögð á kænsku, rökhugsun og að vinna eftir áætlun til að sigra leikinn. Vanalega er herkænskuleikjum skipt í fjórar tegundir eftir því hvort leikurinn byggist á að spilarar spila til skiptist eða hvort hann er rauntímaherkænskuleikur og hvort áhersla í leiknum er á rökfræði leiksins eða á hvernig er leikið.
Loðinbroddur

**Loðinbroddur** er belgjurt. Hún er notuð við landgræðslu. Í plöntunni eru eiturefni fyrir grasbíta.

## Tenglar

* Val á innlendum og erlendum belgjurtategundum til landgræðslu 
*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile
Einar Þorsteinn Ásgeirsson

**Einar Þorsteinn Ásgeirsson** (17. júní 1942 - 28. apríl 2015) var íslenskur arkitekt og hugsuður og brautryðjandi í rúmfræðirannsóknum. Hann stofnaði Tilraunastofu burðarforma sem sérhæfði sig í stórum tjaldbyggingum og hvolfþökum og reisti hann nokkur kúluhús upp úr 1980. Kúluhús sem hann hannaði eru á Ísafirði, við Hellu, Kópasker og í Hafnarfirði. 

Einar stundaði rannsóknir á ýmsum tegundum flötunga og var heimsþekkur sérfræðingur í margflötungum, rýmislegum eiginleikum þeirra og hvernig megi hagnýta þá. Hann kynntist Ólafi Elíassyni myndlistarmanni árið 1996 og hófst samvinna þeirra þá og má sjá merki þess í tónleikahúsinu Hörpu þar sem stuðst er við formið gullinfangi, sem er flötungur byggður á fimmfaldri samhverfu en gullinfang er formeining sem Einar þróaði. Einar þróaði sérstaka tegund af tólfflötungi sem byggir á fimmfaldri symmetríu. Þessum tólfflötungum er hægt að stafla 
saman við aðra til að þeir fylli upp í rýmið. 

Einar Þorsteinn lauk námi í arkitektúr við Tækniháskólann í Hannover í Þýskalandi árið 1969. Hann vann svo og nam hjá arkitektinum Frei Otto í Stuttgart. 

## Tenglar
*  Hinar ótal hliðar Einars (2011)
* Hægindastóllinn er ekki mín tilvera
* Hönnunarmiðstöð.is 
* Grein á mbl.is: And­lát: Ein­ar Þor­steinn Ásgeirs­son arki­tekt
The Fame Monster

***The Fame Monster*** er endurútgáfa af fyrstu stúdíóplötu bandarísku söngkonunnar Lady Gaga, *[[The Fame]]* frá 2008. *The Fame Monster* var gefin út 17. nóvember 2009 af Interscope Records. Platan var upphaflega fyrirhuguð sem lúxusútgáfa af *The Fame*, en Interscope ákvað síðar að gefa út átta nýju lögin sem sjálfstæða stuttskífu í nokkrum löndum. Ákvörðunin var einnig tekin vegna þess að Gaga taldi endurútgáfuna vera of kostnaðarsama og að plöturnar væru hugmyndalega ólíkar og lýsti þeim sem yin og yang. Lúxusútgáfan er tvöföld plata sem inniheldur átta nýju lögin á fyrri disknum og *The Fame* á seinni disknum. Ofur lúxus útgáfa var gefin út 15. desember 2009 og innihélt auka varning, þar á meðal lokk úr hárkollu Gaga af plötuumslaginu.

Sem rafpopp-plata inniheldur *The Fame Monster* áhrif frá diskó-, glysrokk- og hljóðgervlapoppi frá áttunda og níunda áratugnum, sem og iðnaðartónlist og gotnesku rokki. Platan dró einnig innblástur frá tískusýningum. Að sögn Gaga fjallar platan um dekkri hliðar frægðar, sem kemur fram í textanum með skrímsli sem myndlíkingu. Kápa plötuumslagsins, sem var ljósmynduð af Heidi Slimane, hefur gotneskt þema og var upphaflega hafnað af útgáfufyrirtækinu hennar, en Gaga sannfærði þau um að nota það.

*The Fame Monster* fékk almennt jákvæða dóma frá tónlistargagnrýnendum. Platan komst á vinsældarlista í nokkrum löndum og var á toppi vinsældarlistans í Ástralíu, Belgíu, Finnlandi, Nýja-Sjálandi og Póllandi. Í Bandaríkjunum náði EP-platan fimmta sæti á ''Billboard'' 200 listanum og var í efsta sæti á lista *[[Billboard]]* yfir raftónlistar- og dansplötur. Hún hefur verið viðurkennd sem fimmföld platínu plata af Recording Industry Association of America (RIAA). Platan hefur unnið til margra verðlauna síðan hún kom út. Hún var tilnefnd í alls sex flokkum á 53. Grammy-verðlaunahátíðinni, þar á meðal sem plata ársins, önnur plata Gaga í röð sem hlýtur þá tilnefningu. Hún hlaut þrenn verðlaun, þar á meðal sem besta poppsöngplatan.

„Bad Romance“, aðalsmáskífa plötunnar, sló í gegn og fór á topp vinsældarlista í meira en tuttugu löndum og komst í annað sætið á ''Billboard'' Hot 100 í Bandaríkjunum. Næstu tvær smáskífur af plötunni, „Telephone“ og „Alejandro“, komust á topp tíu listann í mörgum löndum um allan heim. „Dance in the Dark“ var aðeins gefin út sem smáskífa í nokkrum löndum og náði hóflegum árangri á vinsældarlistum. Til að kynna plötuna fór Gaga í tónleikaferðalagið The Monster Ball Tour frá 2009 til 2011. Það varð tekjuhæsta tónleikaferðalag sögunnar eftir frumraun aðalflytjanda.

## Lagalisti

## Tilvísanir

## Heimildir
Artpop

***Artpop*** (stílað í hástöfum) er þriðja stúdíóplata bandarísku söngkonunnar Lady Gaga. Platan var gefin út 6. nóvember 2011 af Streamline og Interscope Records. Gaga hóf vinnu við plötuna árið 2011, stuttu eftir að önnur stúdíóplata hennar, *[[Born This Way]]*, var gefin út. Vinna við plötuna hélt áfram til ársins 2013 á meðan Gaga var á tónleikaferðalaginu sínu Born This Way Ball og að jafna eftir aðgerð vegna meiðsla sem hún hafði hlotið á tónleikaferðalaginu. Gaga lýsti *Artpop* sem „fögnuði og ljóðrænu tónlistarferðalagi“. Eðli plötunnar felur í sér meðvitaðan „skort á þroska og ábyrgðartilfinningu“ samanborið við myrkara eðli og lofsöngs-tilfinningar *Born This Way*. 

Gaga vann með ýmsum upptökustjórum, þar á meðal DJ White Shadow, Zedd og Madeon. Tónlistarstefna plötunnar er EDM og hljóðgervlapopp og gætir ýmissa áhrifa frá öðrum stefnum eins og R&B, teknó, iðnaðartónlist, dubstep og fleiri stefnum. Þemu plötunnar snúast um persónulegu sýn Gaga á frægð, kynlíf og sjálfsstyrkingu, og vísar einnig til grískrar og rómverskrar goðafræði. Á lögum plötunnar koma einnig fram T.I., Too Short, Twista og R. Kelly. Árið 2019, í kjölfar heimildarmyndarinnar *Surviving R. Kelly*, var lagið „Do What U Want“, sem R. Kelly hafði sungið á, fjarlægt af öllum streymisveitum og netútgáfum auk þess að lagið var fjarlægt af öllum nýjum vínyl- og geisladiskaútgáfum plötunnar. 

Fyrir útgáfu *Artpop* var tveggja daga plötuútgáfupartý, sem var kallað ArtRave. Platan fék almennt misjafna dóma frá tónlistargagnrýnendum. Hún var þó nefnd í nokkrum árslokalistum af gagnrýnendum og tímaritum. Hún fór beint á toppinn á bandaríska ''Billboard'' 200 vinsældarlistanum og varð önnur plata Gaga í röð til að takast það. Platan seldist í 258.000 eintökum fyrstu vikuna. Hún var einnig efst á vinsældarlistum í Austurríki, Bretlandi, Japan, Króatíu, Mexíkó og Skotlandi, en komst á topp fimm í mörgum löndum, meðal annars Ástralíu, Frakklandi, Ítalíu, Kanada, Nýja-Sjálandi, Spáni, Sviss og Þýskalandi. Samkvæmt International Federation of the Phonographic Industry (IFPI) var *Artpop* níunda mest selda platan á heimsvísu árið 2013 með 2,3 milljón eintök seld um allan heim. Þrátt fyrir þetta var platan af sumum talin misheppnuð í viðskiptalegum tilgangi samanborið við fyrri plötur Gaga. 

Þann 12. ágúst 2013 var aðalsmáskífa plötunnar „Applause“ gefin út við góðar undirtektir auk þess að seljast vel. Hún komst á topp tíu lista í yfir 20 löndum um allan heim og komst hæst í fjórða sætið á bandaríska ''Billboard'' Hot 100 vinsældarlistanum. Önnur smáskífa plötunnar, „Do What U Want“, var gefin út 21. október og komst í 13. sæti vinsældarlista í Bandaríkjunum. Í kjölfarið fylgdu kynningarsmáskífurnar „Venus“ og „Dope“ skömmu fyrir útgáfu plötunnar. „G.U.Y.“ var þriðja og síðasta smáskífa plötunnar. Gaga kynnti *Artpop* með framkomum í sjónvarpsþáttum, þar á meðal í sérstökum þakkargjörðardagsþætti prúðuleikaranna í annað skiptið á ferlinum. Eftir stutta tónleikaröð í Roseland Ballroom í New York hóf hún sitt fjórða tónleikaferðalag, . 

## Lagalisti

### Athugasemdir

## Tilvísanir

## Heimildir
*
Groznyj

**Groznyj** (rússneska *Грозный*; téténska *Соьлжа-Гӏала* *Sölƶa-Ġala*) er höfuðstaður fylkisins Téténíu í Rússlandi. Hún stendur við bakka árinnar Sunza. Íbúar voru rúmlega 270 þúsund árið 2010. 

Borgin var stofnuð af Rússum sem virki árið 1818 í Stríðinu um Kákasus. Upphaflegir íbúar voru þá kósakkar. Sovétríkin litu á kósakka sem ógn og hvöttu téténa og ingúsjeta til að flytjast til borgarinnar. Þegar þeir gerðu uppreisn gegn stjórninni 1944 voru þeir fluttir burt nauðungarflutningum og margir þeirra drepnir. Borgin varð því aftur fyrst og fremst byggð Rússum. Téténar fengu að snúa aftur árið 1957 sem skapaði hörð átök milli þjóðarbrota í borginni. Eftir fall Sovétríkjanna varð Groznyj höfuðborg Téténska lýðveldisins Itkeríu undir forystu Dzúkar Dúdajevs. Rússar lögðu borgina aftur undir sig í Fyrsta stríðinu um Téténíu 1994-1996. 

Aðskilnaðarsinnar náðu borginni aftur árið 1996 og síðan aftur Rússar eftir Annað stríðið um Téténíu 1999-2000. Borgin var að mestu lögð í rúst í loftárásum rússneska hersins þegar setið var um hana í lok seinna Téténíustríðsins. Rússar réðust í miklar breytingar á borginni í kjölfarið. 

## Tilvísanir
Möðruvallahreyfingin

**Möðruvallahreyfingin** var stjórnmálahreyfing innan Framsóknarflokksins sem stofnuð var 27. ágúst 1973. Ólafur Ragnar Grímsson síðar forseti var forsprakki þeirrar hreyfingar.

## Heimildir
* Möðruvallahreyfingin, Þjóðmál, 19. Tölublað (14.11.1973)
* Möðruvallahreyfingin
Nikita

**Nikita** er bandarískur spennu-dramaþáttur sem byggist á frönsku kvikmyndinni *[[La Femme Nikita]]*.
## Söguþráður
Nikita flúði frá deildinni (Division) sem var spillt stofnun á vegum bandarískra stjórnvalda sem þjálfar ungmenni sem leigumorðingja. Í sameiningu við Alex ætla þær að ná niður deildinni eitt verkefi í einu.

## Persónur
### Aðalpersónur
Nikita
Michael
Alex
Birkhoff
Percy
Amanda
Kerti (sprengihreyfill)

**Kerti** (einnig *kveikikerti*) er hlutur í sprengihreyfli. Hlutverk þess er að umbreyta rafspennu frá háspennukefli hreyfilsins í neista, efst í brunahólfi sprengihreyfils. Neistinn frá kertinu kveikir í eldsneyti sprengihreyfilisins á réttum tímapunkti. Við það þenst eldsneytið út og þrýstir stimplinum út, sem snýr sveifási sprengihreyfils í hálfhring.
Hollandaise-sósa

**Hollandaise-sósa** eða **hollensk sósa** er ljós heit sósa gerð með því að þeyta saman eggjarauðu og bráðið smjör og venjulega krydduð með sítrónusafa eða hvítvínsediki, salti og hvítum pipar eða cayenne-pipar. Sósan er þykk og smjörkennd með eilítið súrum keim. Hollandaise-sósa er ein af fimm grunnsósum franskrar matargerðar.

Elsta dæmið um uppskrift af hollandaise-sósu er að finna í hollenskri matreiðslubók frá 1593. François Pierre La Varenne lýsti svipaðri sósu í *Le cuisinier françois* árið 1651. Nafnið kann að vera dregið af því að fiskur *à la hollandaise* var borinn fram með bráðnu smjöri.
Úrvalsdeild kvenna í körfuknattleik

**Úrvalsdeild kvenna í körfuknattleik** (*Bónus deild kvenna*) er efsta deild kvenna í körfuknattleik á Íslandi en Körfuknattleikssamband Íslands fer með málefni íþróttarinnar á Íslandi. Íslandsmót kvenna fór fyrst fram fyrri hluta árs 1953 og lengi vel hét deildin 1. deild kvenna, eða þangað til 2007 er nafninu var breytt í Úrvalsdeild kvenna.

## Meistarasaga
### 1952-1992: Án úrslitakeppni

### Frá 1993: Með úrslitakeppni

**Punktar**

## Íslandsmeistaratitlar

*Sjá [[Listi yfir titla í íslenskum íþróttum|lista yfir titla í íslenskum íþróttum]]*

## Viðurkenningar

## Tilvísanir
Sahrawi

**Sahrawi** eða **Sahrawi-þjóðin** er þjóðflokkur sem býr í vesturhluta Sahara-eyðimerkurinnar, einkum í Vestur-Sahara sem að mestu er hernumið af Marokkóstjórn, en einnig innan viðurkenndra landamæra Marokkó, í Máritaníu og í flóttamannabúðum í Alsír. 

Menning Sahrawi-fólksins er líkt og algengt er í Sahara-eyðimörkinni afar blönduð af berbneskum og túaregískum áhrifum, sem birtist meðal annars í sterkri stöðu kvenna. Sahrawi skiptast í fjölda ættbálka sem flestir tala hassarísku, arabíska mállýsku, en aðrir notast við berbísk tungumál. 

## Orðsifjar

Orðið *Sahrawi* kemur úr arabísku (صحرواوي) og merkir bókstaflega *maður úr eyðimörkinni*. Flest vestur-evrópsk tungumál notast við orð þetta, þó stundum með örlítið frábrugðinni stafsetningu. Ekki er kunnugt um að til sé íslensk útgáfa af nafninu.

## Fólksfjöldi

Áætlað er að rúmlega þrjár milljónir manna hafi hassarísku að móðurmáli, þar af 2,3 milljónir í Máritaníu. Ómögulegt er að segja með fullri vissu hversu margir þeirra líta á sig sem Sahrawi-menn í pólitískum skilningi þess hugtaks. Vegna deilunnar um sjálfstæði Vestur-Sahara er hart deilt um þessa tölfræði, en flestar áætlanir rokka á bilinu 200 þúsund til 400 þúsund. Búa flestir í Marokkó, Vestur-Sahara og í flóttamannabúðum í Tindouf-héraðinu í vestur-Alsír.

## Trúarbrögð
Sahrawi-fólkið aðhyllist velflest súnní-grein íslamskrar trúar og tilheyrir Maliki-skólanum innan hennar. Eitt og annað í trúarsiðum þeirra hefur þó mótast af staðbundnum aðstæðum og hefðum. Allt frá miðöldum hefur áhrifa súfisma gætt í trúariðkun almennings.
Balúkíska

**Balúkíska** er íranskt mál sem talað er af balúkum í Balúkistan í Suðvestur-Asíu. Áætlað er að 7,6 milljónir manna tali málið sem móðurmál í Pakistan, Íran, Afganistan, Túrkmenistan, Sameinuðu arabísku furstadæmunum og Óman. Málið er eitt af níu opinberum tungumálum Pakistan.

Balúkíska er rituð með persnesku letri sem byggist á arabísku letri.
Balúkistan

**Balúkistan** er landsvæði sem nær yfir suðausturhluta Íran, suðvesturhluta Pakistan og lítinn hluta af Suðvestur-Afganistan. Syðsti hluti Balúkistan er kallaður Makran. Balúkistan er þurrt fjalllent svæði við strönd Arabíuhafs. Grikkir kölluðu það Gedrósíu. 

Balúkistan heitir eftir balúkum sem tala balúkísku. Balúkar eru meirihluti íbúa svæðisins en þar er líka að finna pastúna og bahúía. Langflestir balúkar eru súnnítar. Balúkar kölluðu land sitt upphaflega Maka eða Moka sem síðar varð Makran. Á pastúnsku heitir það Gwadar eða Godar.

Stærsti hluti Balúkistan er í Pakistan í fylkinu Balúkistan, en vesturhlutinn er hluti af íranska héraðinu Sistan og Balúkistan. Helstu borgir eru Quetta, Gwadar og Túrbat í Pakistan, og Zahedan í Íran.
Yun Hyon-seok

**Yun Hyon-seok**(kóreska:윤현석; 7. ágúst 1984 – 26. apríl 2003) var suðurkóreskur mannréttindafrömuður og borgaralegur aðgerðasinni, samkynhneigður rithöfundur og skáld. Gælunafn hans var **Yook Woo Dang**(육우당 六友堂).

Árið 2013 framdi Yun sjálfsmorð til að lýsa andstöðu við hómófóbíu Suður-Kóreu.

## Tilvísanir


## Tenglar
* Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23 (English)
* Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth  (English)
* 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 (Korea) 
* 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 (Korea) 
* "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음 프레시안 2013.04.21 (Korea) 
* 육우당은 여전히 희망이 존재한다고 말하고... 참세상 2006.04.18 (Korea)  
* “내 혼은 꽃비 되어” 참세상 2006.04.26 (Korea) 
* 동성애자가 사탄? 너희는 파시스트 기독교인 경향신문 2012.01.25 (Korea)
Avarúa

**Avarúa** (maoríska: „tvær hafnir“) er höfuðborg Cooks-eyja. Hún er á norðurströnd eyjunnar Rarotonga. Íbúar voru 4.798 árið 2025.
Mamoudzou

**Mamoudzou** er höfuðborg frönsku eyjanna Mayotte í Indlandshafi. Hún stendur á aðaleyjunni, Grande-Terre og er þekkt sem Momoju á maore kómoreysku. Áður var höfuðborg eyjanna Dzaoudzi á Petite-Terre en Mamoudzou var gerð að höfuðborg árið 1977. Íbúar voru rúmlega 57 þúsund árið 2012.