open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hörgur

**Hörgur** er heiðið blóthús eða blótstallur. Einnig merkir orðið grjóthóll, hæð, fjall, hnjótur, hrjóstrugt land eða skortur.

Talið er hörgar hafi  upphaflega verið blótstaðir undir berum himni, líklega steinaltari. Á þetta bendir uppruni orðsins hörgur. Í Eddukvæðunum er getið um hörg, sem hlaðinn var úr steinum. Stundum virðast hörgarnir hafa verið hús.  Getið er um hörga sem brunnu, og um hátimbraða hörga. 

Á Íslandi hafa fundist tóftir sem talið er að séu af fornum hörgum og hefur ein þeirra verið rannsökuð. Kom þá í ljós að hörgurinn hefur verið hús í líkingu við hof en miklu minni.

Því hefur verið haldið fram að ásynjurnar hafi aðalega verið dýrkaðar í hörgunum.
Þessi skoðun byggist á því, að Snorri kallar höllina Vingólf hörg. En þá höll áttu ásynjur og víðar er getið um dýrkun þeirra í hörgum. Ekki voru allir hörgar helgaðir gyðjum, i Svíþjóð eru til örnefnin Þórshörgur og Óðinshögur.

Talið er að hörgar séu eldri en hofin. Aðalmenjar um hörga eru í örnefnum og er þeirra ekki  getið nema á tveim stöðum í sagnaritum.

## Heimildir
* 
* Um hof og hörga
Gefjun

**Gefjun** er ásynja í norrænni goðafræði. Hún er af ásaætt.
Sagan af ásynjunni Gefjun segir frá hvernig Sjáland varð til. Gefjun tók fjögur naut norðan úr Jötunheimum og setti fyrir plóg. Nautin voru synir jötuns og hennar. Nautin drógu landið út á hafið í vesturátt. Samkvæmt Ynglingasögu í Heimskringlu varð Gefjun tengdadóttir Óðins, gift Skildi Óðinssyni, sem Skjöldungar eru frá komnir. Þau bjuggu í Hleiðru á Sjálandi (Lere).
Gefjun (aðgreining)

**Gefjun** getur átt við:

* Gefjun (norræn goðafræði)
* Gefjun (mannsnafn)
* Gefjun (verksmiðja)
Gefjun (verksmiðja)

**Gefjun** er verksmiðja sem tók til starfa á Gleráreyrum við Glerá á Akureyri í nóvember 1907 í nýbyggðu verksmiðjuhúsi. Margháttaður verksmiðjurekstur var á Gleráreyrum þangað til SÍS lagði upp laupana. Unnu um 800 manns í verksmiðjunum þegar mest var.

## 1907-1930 Klæðaverksmiðjan Gefjun
Verksmiðjan hét í fyrstu Klæðaverksmiðjan Gefjun. Tóvélar Eyjafjarðar sem settar voru af stað 1897 mörkuðu upphaf ullariðnaðarins á Akureyri.

## 1930-1987 Ullarverksmiðjan Gefjun
S.Í.S keypti Klæðaverksmiðjuna Gefjun þann 13. september 1930 og breytti þá nafninu í Ullarverksmiðjan Gefjun. Kaupverð var 245.000 kr. Árið 1947 var hafin  bygging nýs verksmiðjuhúss sem þá var stærsti verksmiðjusalur á Íslandi. Árið 1934 tók til starfa kambgarnsspunadeild. Árið 1952 var hið nýja verksmiðjuhús Gefjunar fullbúið. Árið 1973 var vélakostur Gefjunar stóraukinn en upp úr 1980 byrjaði að halla undir fæti hjá iðnaðinum á Gleráreyrum.

## Heimild

* Iðnaðarsafnið - 110 ár síða Tóvélar Eyjafjarðar hófu starfsemi sína
Glerá

**Glerá** er á á Norðurlandi. Hún á upptök sín í jöklum á Tröllaskaga og einnig úr ferskvatnslindum í Glerárdal. Glerá rennur gegnum Akureyri út í sjó í Eyjafirði. Eyrin Oddeyri er mynduð af framburði árinnar. Glerá var mikilvæg í iðnsögu Akureyrar og var hún stífluð til raforkuframleiðslu á 20. öld. Rafstöðin hefur verið rifin en uppistöðulónið stendur ennþá. Ný rafstöð hefur verið byggð til að minnast 100 ára rafvæðingar á Íslandi. Þessi 290 kW rafstöð var opnuð 27. ágúst 2005.

Gleráin skipti Akureyri í Glerárþorpið sem var fyrir norðan Glerá. Það varð hluti af Akureyri snemma á 20. öld. Núna er sá hluti Akureyrar sem er norðan við Glerá kallaður Glerárhverfi eða Þorpið og þar búa yfir 7000 af 17000 íbúum Akureyrar.
Hjaltadalur

**Hjaltadalur** er dalur í austanverðum Skagafirði og tilheyrði áður Hólahreppi. Hann er að mestu luktur 1000–1200 m háum fjöllum og inn í þau skerast ýmsir afdalir. Hjaltadalsá rennur um dalinn og á upptök í Hjaltadalsjökli í dalbotninum. Í hana falla ýmsar þverár og lækir.

Hjaltadalur heitir eftir landnámsmanninum Hjalta Þórðarsyni skálps. Í Landnámu segir:

:*Hjalti son Þórðar skálps kom til Íslands og nam Hjaltadal að ráði Kolbeins og bjó að Hofi; hans synir voru þeir Þorvaldur og Þórður, ágætir menn*. 

Biskupssetrið og síðar skólasetrið Hólar í Hjaltadal er í miðjum dalnum og setur mikinn svip á hann. Fjallið fyrir ofan Hóla heitir Hólabyrða og er 1244 m hátt. Innsti bærinn í dalnum er Reykir. Þar er jarðhiti og þar er gömul laug sem nefnist Biskupslaug. Hún er nú upphlaðin. 

## Fornar þjóðleiðir úr Hjaltadal
Af því að Hólar í Hjaltadal voru miðstöð kirkjuvalds og skólastarfs á Norðurlandi var tíðförult þangað. Helstu þjóðleiðir voru:
* Hríshálsvegur frá Hólum fram í Blönduhlíð og yfir í Hegranes.
* Hjaltadalsheiði til Hörgárdals í Eyjafirði, langur fjallvegur og seinfarinn en töluvert notaður fyrr á öldum.
* Héðinsskörð eða Héðinsskarð til Barkárdals í Eyjafirði.
* Hólamannavegur um Hólamannaskarð til Barkárdals í Eyjafirði.
* Heljardalsheiði til Svarfaðardals í Eyjafirði.
* Hákambar til Ólafsfjarðar.
* Út Hjaltadal að austan, að Kolkuósi, og út Óslandshlíð að Hofsósi eða Grafarósi.

## Bæir í Hjaltadal
Allmargir bæir eru í Hjaltadal. Á síðari árum hefur myndast dálítið þorp á Hólum í kringum Hólaskóla.

Að austanverðu í dalnum eru:
* Neðri-Ás, fornt höfðingjasetur. Í Neðra-Ási var fyrsta kirkja á Íslandi reist.
* Efri-Ás
* Laufskálar, áður Brekkukot (og Grafarkot)
* Víðines, þar var Víðinesbardagi háður árið 1208.
* Hólar í Hjaltadal, biskupssetur og skólasetur
* Hof í Hjaltadal, landnámsjörð Hjalta Þórðarsonar.
Að vestanverðu í dalnum eru:
* Reykir í Hjaltadal
* Hvammur í Hjaltadal
* Hrafnhóll
* Hlíð í Hjaltadal, áður Hrappsstaðir
* Kálfsstaðir
* Kjarvalsstaðir í Hjaltadal
* Nautabú í Hjaltadal
* Ingveldarstaðir í Hjaltadal
* Skúfsstaðir
* Garðakot í Hjaltadal, áður Garðar

Allir þessir bæir voru í Hólahreppi, en eftirtaldir bæir í Viðvíkursveit geta sökum staðhátta talist til Hjaltadals:
* Hringver með nýbýlinu Dalsmynni.
* Viðvík, kirkjustaður, landnámsjörð Öndótts.

## Heimildir
Tóvélar Eyjafjarðar

**Tóvélar Eyjafjarðar** var ullarverksmiðja sem sett var á stofn á Akureyri árið 1897. Vélakostur var þá ein kembivélastæða, spunavél og tvinningarvél. Verksmiðjan var upphaflega sett á stofn af yfirvöldum í  Eyjafjarðarsýslu og Akureyrarbæ en árið 1898 voru tóvélarnar boðnar til kaups fyrir 17.000 krónur. Árið 1902 voru Tóvélar Eyjafjarðar sem þá voru nefndar Tóverksmiðjan á Akureyri seldar til Verksmiðjufélagsins á Akureyri Limit en í því félagi voru tíu hluthafar. Verksmiðjan var stækkuð og síðan var stofnuð Klæðaverksmiðjan Gefjun.

## Heimild
* Iðnaðarsafnið - 110 ár síða Tóvélar Eyjafjarðar hófu starfsemi sína
* Gefjunarhúsið á Gleráreyrum
Stálhákarlarnir

***Stálhákarlarnir*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Geigvænlegur flokkur illvirkja veldur ógnum og skelfingu á skipaleiðum. Um miðja nótt birtast þeir um borð í farþegaskpunum, án þess að menn geti gert sér grein fyrir, hvaðan þeir koma. Þeir ræna, rupla og jafnvel myrða fólk og hverfa svo á jafn fularfullan hátt og þeir komu. Lögregla allra landa er á höttunum eftir þeim, en allar rannsólnir hennar eru árangurslausar. Og svo er það dag nokkurn, að Bob Moran, sem er á leið frá Honolulu til San Francisco fellur einnig í hendur þessara ræningja og er skilinn eftir sem dauður á gólfinu í skipsklefa sínum. Þegar hann kemur til sjálfs sín á sjúkrahúsinu, minnist hans þess að hafa séð andlit glæpaforingjans, og verður það á að skýra frá því. Þá byrjar fyrir hann hættuleg röð ævintýra, sem leiða hann frá San Francisco til Sydney og því næst frá Sydney til Singapore og þaðan til eyði-kóraleyjar í Kyrrahafinu. Marg oft telur Bob daga sína talda. En samt sem áður ber hann sigur af hólmi yfir óvinum sínum, en hversu milkar þjáningar og grimmilega bardaga hefur það ekki kostað hann.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Rex Holliday, Al Lewison, Lawnson liðsforingi, Doctor Fuchs, Edward O'Brien, Lemúel Stocker/maðurinn með slýgrænu augun/Earl Bennet, Frank Reeves

## Sögusvið
Kyrrahafið - San Francisco í Bandaríkjunum - Sydney í Ástralíu - Kóralrif í Kyrrahafinu - Flórída í Bandaríkjunum

## Bókfræði
* Titill: Stálhákarlarnir
* Undirtitill: Drengjasaga um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: Les requins d'acier
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1955
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1968
Jóhannes Gunnarsson (f. 1897)

**Jóhannes Gunnarsson**, (3. ágúst 1897 – 17. júní 1972) var prestur rómversk-kaþólsku kirkjunnar á Íslandi og biskup hennar í Reykjavík frá 1942 þar til hann sagði af sér embæti 1967.  

Jóhannes fæddist í Reykjavík og var sonur Gunnars Einarssonar sem var fyrsti Íslendingurinn eftir siðaskiptin sem gerðist kaþólikki. Gunnar kynntist kaþólskum kenningum þegar hann var við nám í Danmörku. 
Jóhannes hóf nám hjá jesúítum á Íslandi áður en hann fór til Danmerkur í framhaldsnám. Hann lagði síðar stund á guðfræðinám í Hollandi. Jóhannes var vígður prestur þar 1924 og snéri sama ár aftur til Íslands og hóf þjónustu við Landakotskirkju.

Jóhannes var skipaður *Vicar Apostolic Emeritus* yfir Íslandi og einnig *titilbiskup* *[[Hólar|Hóla]]* biskupsdæmis 1942 af Píusi XI. Jóhannes var ekki titlaður *biskup Reykjavíkur* sem er nú formlegur titill kaþólska biskupsins á Íslandi. Þegar Jóhannes tók við embætti voru einungis þrír kaþólskir söfnuðir á landinu og rúmlega 400 safnaðarmeðlimir. 

Jóhannes biskup sat Annað Vatikansráðið frá 1962 til 1965, en sagði af sér embæti 1967, eftir tuttugu og fimm ára biskupssetu. Hann lést árið 1972, 74 ára gamall.

## Ítarefni
* Catholic-Hierarchy
* Saga kaþólsku kirkjunnar á Íslandi

## Neðanmálsgreinar
Pétur Bürcher

**Pétur Bürcher**, (upphaflega *Pierre Bürcher*) (20. desember, 1945 var biskup rómversk-kaþólsku kirkjunnar á Íslandi 2007-2015. Pétur er ættaður úr Fiescherdalnum í Oberwallis í Sviss, hann var vígður til prests í Genf 27. mars 1971, skipaður aðstoðarbiskup í Lausanne-Genf og Fribourg 3. febrúar 1994, skipaður stjórnandi biskupsdæmisins í Reykjavík 30. október 2007 af Benedikt XVI og settur í embætti 15. desember 2007.

## Ítarefni
* Catholic-Hierarchy
* Kaþólska kirkjan á Íslandi

## Tilvitnun
Furstinn

***Furstinn*** (í. *Il Principe*) er þekktasta rit Niccolòs Machiavelli 
(1469 - 1527) sem var embættismaður frá Flórens. Niccolò skrifaði bókina árið 1513 en hún kom fyrst út árið 1532. Bókin er leiðarvísir handa furstum um hvernig halda skuli völdum og auka þau, hvaða brögðum beri að beita og hvaða sögulega lærdóma sé hægt að draga. Um leið sýnir hún einkar vel hugsunarhátt og aðferðir valdhafa gegnum aldirnar, enda er hún eitt frægasta stjórnmálarit allra tíma.

Á mörgum tungumálum er það orðið niðrandi lýsingarorð að segja einhvern vera *machiavellískan* og er þá átt við að viðkomandi sé snauður tilfinningum, og jafnvel siðferði og hugsi einvörðungu um eiginhagsmuni.

## Tilvísanir
Skíðishvalir

Núlifandi hvalategundir skiptast í tvo undirættbálka, **skíðishvali** (Mysticeti) og tannhvali (Odontoceti). Flokkunarfræðingar  telja 14 núlifandi tegundir skíðishvala og finnast þeir í öllum heimshöfum. 

Í stað tanna hafa skíðishvalir hornkenndar plötur, svo nefnd skíði í efri skolti, sem notaðar eru til að sía fæðuna frá sjónum en helsta fæða þeirra eru krabbadýr, einkum sviflægar krabbaflær, og smáfiskar. Opna hvalirnir kjaftinn upp á gátt þegar þeir eru í æti og loka honum svo á ný. Þrýsta þeir síðan sjónum út gegnum skíðin og gleypa átuna.  

Nasirnar opnast ofan á höfðinu hjá öllum hvölum og þeir þurfa þess vegna aðeins að lyfta efsta hluta þess upp yfir yfirborð sjávar til að anda. Skíðishvalir hafa tvö blástursop en tannhvalir aðeins eitt.

Stærðarmunur kynjanna er lítill hjá skíðishvölum, þótt kýrnar séu oftast heldur stærri en skíðishvalir eru einkvænisdýr.

Margar skíðishvalategundir eru mikil fardýr og fara oft um mörg þúsund kílómetra leið milli vetrar og sumardvalarstaða. Skíðishvalir gefa frá sér afar sérkennileg hljóð og er það kallað að þeir „syngi“. Hljóðið getur borist gífurlega langt og er álitið vera mikilvægt til samskipta á úthöfunum.

## Ættir skíðishvala
Vísindamenn skipta núlifandi skíðishvölum í fjórar ættir:

* Gráhvalaætt (Eschrictiidae)

Í gráhvalaætt er ein tegund og lifir einungis við strendur Norður-Kyrrahafs.

* Sunnhvelaætt (Neobalaenidae)

Í sunnhvelaætt er einungis ein tegund, litli sléttbakur. Lítið er vitað um þessa hval tegund sem lifir í grennd við Suðurskautslandið. Litli sléttbakur er minnsta tegund skíðishvala og er um 4 til 6 metra á lengd og 3000 til 3500 kg á þyngd.

* Sléttbakaætt (Balaenidae)

Í sléttbakaætt eru fjórar tegundir í tveim ættkvíslum. Í Norður-Atlantshafi eru norðhvalur og sléttbakur. 

* Reyðarhvelaætt (Balaenopteridae)

Í reyðarhvelaætt eru átta tegundir í tveim ættkvíslum. Fimm af þeim lifa í Norður-Atlantshafi og eru það hnúfubakur, steypireyður, langreyður, sandreyður og hrefna. Steypireyðurin er stærsta dýr sem nokkru sinni hefur lifað á jörðinni, getur orðið allt að 30 m löng og getur orðið 150 tonn að þyngd.

## Heimildir
* Páll Hersteinsson (ritstj.), *Íslensk spendýr* (Reykjavík: Vaka-Helgafell, 2005). ISBN 9979-2-1721-9

## Tenglar

*
Nanna (norræn goðafræði)

**Nanna** er í norrænni goðafræði gyðja sem gift var Baldri syni Óðins. Baldur var þannig einn af ásum og bjó á stað sem var kallaður Breiðablik og var á himninum fyrir ofan Ásgarð. Þar var allt tandurhreint og óspillt.

Nanna var dóttir Neps. Sonur Nönnu og Baldurs var Forseti. Forseti átti heima nálægt föður sínum á himninum fyrir ofan Ásgarð en í „sal“ eða höll sem kallaðist Glitnir. Glitnir var nokkurs konar „sáttahöll“ þar sem Forseti fyrirgaf sakir eða „sakavandræði“ þeirra sem komu þangað.

Í Gesta Danorum eru Baldur og Höður keppinautar um ástir Nönnu.
N4

**N4** var íslenskur fjölmiðill sem framleiddi yfir 350 íslenska þætti á ári. Fyrirtækið var stofnað 1. maí 2006 þegar fyrirtækin Samver, Extra dagskráin, Smit kvikmyndagerð og Traustmynd voru sameinuð sem N4. Samver hafði áður rekið sjónvarpsstöðina Aksjón sem var forveri N4. N4 er staðsett á Akureyri og er eini íslenski fjölmiðillinn staðsettur utan höfuðborgarsvæðisins. Áhersla var á að sýna efni frá landsbyggðinni. Haldin var úti sjónvarpsstöð, Facebook, Youtube, Instagram, Twitter, Tiktok, hlaðvarpi og blaði sem kom út aðra hverja viku ásamt því að boðið var upp á aðstoð við birtingarmál og að búa til framleiðsluverkefni.

Í janúar 2023 óskaði stöðin eftir gjaldþrotaskiptum. 

## Tenglar

* N4
*Facebook
*Instagram
*Twitter
*Hlaðvarp

## Tilvísanir
Heimilistónar

**Heimilistónar** er íslensk kvennahljómsveit stofnuð 1997. Hún er nú samansett af þeim stöllum Vigdísi Gunnarsdóttur leikkonu, Elvu Ósk Ólafsdóttur leikkonu, Kötlu Margréti Þorgeirsdóttur leikkonu, Ragnhildi Gísladóttur söng- og leikkonu, og Ólafíu Hrönn Jónsdóttur leikkonu. Áður var Halldóra Björnsdóttir í hljómsveitinni en hún hætti árið 2003 og komu í hennar stað Katla Margrét og Ragnhildur.

Hljómsveitin gaf út breiðskífuna *[[Herra ég get tjúttað]]* árið 2007.

2018 tók hljómsveitin þátt í Söngvakeppninni, komust í úrslit og lenti þar í þriðja sæti með lagið, *Kúst og fæjó*.
Snertill

: *Þessi grein fjallar um línu sem hefur sömu hallatölu og ferillinn sem hún snertir, sjá einnig [[ósnertill|ósnertil]].*

**Snertill** eða **snertillína** er rúmfræðilegt hugtak og á við tiltekna línu og ákveðinn feril, sem snertast þannig að hallatala línunnar og ferilsins er sú sama í snertipunktinum. 

## Tilvísanir


## Tenglar
Línuaðgerð

**Línuaðgerð** eða **einföld línuaðgerð** er aðgerð, sem notuð er til að leysa línuleg jöfnuhneppi. Línuaðgerðir eru eftirfarandi: 

# Víxlun á jöfnum.
#: R_i \leftrightarrow R_j
# Margföldun jöfnu með fasta, sem er ekki núll.
#: kR_i \rightarrow R_i  þar sem  k \neq 0
# Margföldun á jöfnu með fasta og samlagning við aðra jöfnu í hneppinu.
#: R_i + kR_j \rightarrow R_i
Martha's Vineyard

**Martha's Vineyard** (í. *Vínekra Mörtu*) er eyja undan austurströnd Bandaríkjanna, suður af Þorskhöfða, 231.75 km² að stærð. Eyjan er hluti af Massachusettsfylki. Um 15 þúsund manns búa þar.
Boeing 747

**Boeing 747** er farþegaþota framleidd af Boeing. Flugvélin er tveggja hæða. Efri hæðin er um það bil þriðjung yfir vélinni, það er að segja önnur hæð er þrisvar sinnum styttri en fyrsta hæð, önnur hæð er nú fyrsta farrými. Hún er fyrsta flugvélin í flokki „júmbóþota".

Boeing 747 er tvisvar og hálfum sinnum stærra en Boeing 707 sem var ein algengasta farþegaþota sjötta áratugsins. Fyrsta flug Boeing 747 var árið 1969.

*747-100*
Var fyrsta tegundin af Boeing 747 þotu eins og allar 747 þoturnar var hún með tvær hæðir á 100 voru 6 gluggar á efri hæðinni, enda styttri heldur en þessar nýju. Núna er búið að taka nærri allar 747-100 í gegn og breyta þeim í flutningaþotur, 167 747-100 hafa verið byggðar.

*747SR*
Var stærri gerð af -100 týpunum en Japanir vildu fá slíka þotu til að nota til innanlandsflug.

*747-100B*
Seinni gerðin af -100 þotunum sem hafði meira flugþol og betri hönnun.

*747SP*
Pan Am og Iran Air báðu um þessa vél til lengri fluga en þessi vél á metið "Lengsta flug án stopps" sem var 12.000 kílómetra leið frá Sydney til San Francisco enda var það markmiðið með SP þotunni. Hún var styttri í lengd og hafði 12 glugga á efri hæðinni.

*747-400* er knúin fjórum þotuhreyflum. Þotan var hönnuð á grunni Boeing 747-300 með 1,8 metra endavængla, stafrænum stjórnklefa, stærri eldsneytistank og sparneytnum þotuhreyflum með auknum þrýstikraft. Fyrsta flugvélin var afhent í janúar 1988 og flug í fyrsta skipti 29. apríl sama árs.

## Heimildir
Línuleg jafna

**Línuleg jafna** er jafna, sem hefur *[[línuleg vörpun|línulega eiginleika]]*, þ.e. þar sem hver liður er annað hvort fasti eða margfeldi af fasta og (fyrsta veldi af) einni breytu. Ferill, sem línuleg jafna lýsir er bein lína. Það eru til margar leiðir til að tákna línulega jöfnu en ein algeng útgáfa er

: y = y_1 + m(x-x_1)

þar sem <math>m</math> er hallatalan og (x_1, y_1) eru hnit einhvers punkts í línunni. Línuleg jafna fyrir beina línu í gegnum punktinn (4, 6) með hallatöluna m=4 væri því y=6+4(x-4) eða y = 4x-10. 

## Sjá einnig
* Óhliðruð línuleg jafna
Línurit

**Línurit** (stundum nefnt **graf**) er myndræn framsetning tölulegra gagna. Sýna má feril falls, eða ofanvarpið, á tvívíða sléttu, en einnig má sýna tölfræðigögn í línuriti. Línurit er oftast teiknað í kartesísku (rétthyrndu) hnitakerfi fyrir tiltekið bil og sýnir í reynd tvenndirnar (*x*, *y*), þar sem *x* er stak í formengi falls *f*, en *y* = *f*(*x*) er tilsvarandi stak í varpmenginu.

Sýna má feril falls í línuriti.

## Tengt efni
* Kökurit
* Stöplarit 
* Súlurit
SSC Napoli

**SSC Napoli** er ítalskt knattspyrnulið frá Napólí í Kampaníu-héraði. Liðið hefur orðið ítalskur meistari fjórum sinnum.

## Sigrar
* **[[Serie A|Ítalskir meistarar]]: 4**
** 1986-87, 1989-90, 2022-23, 2024-25

* **[[Evrópukeppni félagsliða í knattspyrnu|Evrópubikarinn]] : 1**
** 1989

* **[[Ítalska bikarkeppnin]]: 6**
** 1961-62, 1975-76, 1986-87, 2011-12, 2013-14, 2019-20

* **[[Ítalska ofurbikarinn]]: 3**
** 1990, 2014, 2025

* **[[Coppa delle Alpi]]: 1**
** 1965-66

* **[[Anglo-Italian League Cup]]: 1**
** 1976

## Þekktir leikmenn
*Diego Maradona
*Gianfranco Zola
*Marek Hamšík
*Dries Mertens
*Gonzalo Higuaín
*Lorenzo Insigne
*Edinson Cavani
*Dries Mertens
*Romelu Lukaku
*Kevin De Bruyne

## Tengill
* Heimasíða félagsins
Þema

**Þema** (eða **tema**) er hugtak sem vísar til uppistöðu eða meginhugmynda listaverks (eða uppákomu), m.ö.o. hugmyndakeðja sem rennur sem nokkurskonar rauður þráður í gegnum verkið og litar það vissum hughrifum. Viðfangsefni (*subject*) listaverks er hugtak sem grípur yfir heildarhugmynd verksins (innra eðli þess), t.d. „dauðinn“ eða „tíminn“. Þema er aftur á móti oftast skilgreint sem ytra eðli verksins, t.d. „skemmtanamenning níundaáratugsins“ eða „firring borgarlífsins“. 

## Tengt efni
* Leiðsögustef (*mótíf*)
Ásgeir Einarsson

**Ásgeir Einarsson** (23. júlí 1809 – 15. nóvember 1885) var íslenskur bóndi og alþingismaður á 19. öld. Hann fæddist í Kollafjarðarnesi á Ströndum, sonur Einars Jónssonar dannebrogsmanns, (f. 9. júlí 1754, d. 6. desember 1845) og konu hans Þórdísar Guðmundsdóttur (f. um 1777, d. 31. júlí 1861). Systkini Ásgeirs voru; Torfi Einarsson á Kleifum alþingismaður, þótti höfuðskörungur og þingmaður Strandamanna 1867-1877 - Um hann átti Jón forseti að hafa sagt við öl : "Væri ég ekki Jón á Gautlöndum, vildi ég vera Torfi á Kleifum", Magnús Einarsson á Hvilft í Önundarfirði, en hann var smiður ágætur og hugvitsmaður og var um tíma varaþingm. Jóns forseta í Ísafjarðarsýslu, Guðmundur Einarsson á Kleifum, Jón bóndi og skipstjóri á Sveinseyri við Dýrafjörð og Ragnheiður Einarsdóttir kona Sakaríasar bónda á Heydalsá og Kollafjarðarnesi en móðir Guðlaugar Sakaríasdóttur konu Torfa Bjarnasonar í Ólafsdal.

Ásgeir hóf búskap í Kollafjarðarnesi 1839. Hann var kjörinn fyrsti þingmaður Strandamanna fyrir ráðgjafarþingið 1845 og var þjóðfundarmaður 1851. Ásgeir þótti afbrigða duglegur búhöldur og auðsæll.  Þóttu þau hjónin höfðingjar í héraði og höfðu mikla mannheill.  Ásgeir var því í flestum greinum hinn mesti hamingjumaður og eftir hann er þessi vísa, er hann kvað er hann var við smíðar á bát í Kollafjarðarnesi:

::Til þín vandast bænin bein;
::ég bið með anda sterkum,
::að engum standi manni mein
::af mínum handaverkum.

Árið 1860 þegar Ásgeir fluttist að Þingeyrum í Húnaþingi var þar torfkirkja hrörleg. Ásgeir ákvað að byggja upp kirkju á staðnum úr íslensku grjóti og var það flutt vestan úr Nesbjörgum og dregið á sleðum yfir ísi lagt Hópið og stóð bygging hennar 13 ár frá 1864 til 1877. Þingeyrakirkja er í senn fögur, svipmikil og sérkennileg og af mörgum talið eitt merkasta guðshús á Íslandi. Kirkjubyggingin kostaði 16 þúsund ríkisdali og af þeim reiddi Ásgeir sjálfur fram 10 þúsund.  Eftir hann er og lýsing Þingeyrarkirkju, Reykjavík 1878.

Árið 1875 gerðist hann þingmaður Húnvetninga og sat sem slíkur til 1880. Hann bjó í Ásbjarnarnesi 1863-1867 en fluttist svo á ný að Þingeyrum 1867 og bjó þar til æviloka.

Einkasonur hans og konu, hans 26. júní 1838 Guðlaugar Jónsdóttur kammerráðs og sýslumanns á Melum, Jónssonar (f. 1813, d. 9. febrúar 1887) var hinn annálaði hesta-, kvenna-, vín- og vísnamaður Jón Ásgeirsson, en eftir hann er vísan þjóðkunna: 

::Nú er hlátur nývakinn, 
::nú er grátur tregur, 
::nú er ég kátur nafni minn, 
::nú er ég mátulegur.
Orrustan við Marne

**Orrustan við Marne** á við tvær stórorrustur við ána Marne í fyrri heimsstyrjöldinni:
* Fyrri orrustan við Marne (1914)
* Seinni orrustan við Marne (1918)
PlayStation Home

**PlayStation Home** er þjónusta fyrir samfélag  notenda Playstation tölva.
Þjónustan hefur verið í vinnslu síðan 2005 af og hún varð opin til almennings á 11. Desember 2008.
Stuðlafylki

**Stuðlafylki** er hugtak í línulegri algebru sem á við fylki sem samanstendur af stuðlum breytnanna í hópi línulegra jafna.

## Dæmi

Þegar það eru *m* línulegar jöfnur og *n* óþekktar má vanalega skrifa það sem

:a_{11}x_1 + a_{12}x_2 + ... + a_{1n}x_n = b_1 \,
:a_{21}x_1 + a_{22}x_2 + ... + a_{2n}x_n = b_2 \,
:\vdots \,
:a_{m1}x_1 + a_{m2}x_2 + ... + a_{mn}x_n = b_m \,

þar sem x_1,\ x_2,...,x_n eru hinar óþekktu og tölurnar a_{11},\ a_{12},...,\ a_{mn} eru stuðlarnir. Stuðlafylki er *mxn* fylkið með stuðlinum a_{ij} sem færsla númer (*i*,*j*):
: 
\begin{bmatrix}
a_{11} & a_{12} & \cdots & a_{1n} \\
a_{21} & a_{22} & \cdots & a_{2n} \\
\vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\
a_{m1} & a_{m2} & \cdots & a_{mn} \end{bmatrix}


## Tengt efni
*Línulegt jöfnuhneppi
Stuðull

**Stuðull** getur átt við:
*Stuðul - fyrirbæri í stærðfræði
*Stuðul - hugtak í ljóðlist
*Hnévísi
Airbus

**Airbus SE** (borið fram  á frönsku,  á ensku og  á þýsku) er evrópskt flugiðnaðar fyrirtæki með skrifstofur í Hollandi, Frakklandi, Spáni og Þýskalandi. Airbus hannar, framleiðir og selur loftför fyrir bæði almennan markað og heri. Fyrirtækið er með þrjú svið: Farþegaflugvélasvið (Airbus S.A.S.), Varnar- og Geimsvið og Þyrlusvið, þriðja verandi stærst í sínum flokki hvað varðar hagnað og fjöldi túrbínudrifna þyrla afhenta. Árið 2019 var Airbus talin stærsti framleiðandi á farþegaflugvélum í heiminum.

Fyrirtækið hefur verið brautryðjandi á sínu sviði sem framleiðandi á farþegaþotum. Það hannaði fyrstu farþegaþotuna til að nota stafrænt fly-by-wire kerfi, Airbus A320, og stærstu farþegaþotu heims, A380. 

## Farþegaflugvélar
Airbus hefur í gegnum tíðina framleitt ellefu gerðir af farþegaþotum. Nöfn þeirra byrja allar á A og síðan þremur tölustöfum sem segja nokkurn vegin til um hversu stór eða langdræg hún er.
*A220
*A300
*A310
*A318
*A319
*A320
*A321
*A330
*A340
*A350
*A380

## Heimildir
Púntland

**Púntland** er svæði í norðausturhluta Sómalíu sem nær yfir héruðin Nugaal, Bari, Karkaar, Mudug, Sool, Sanaag og Cayne. Höfuðstaður svæðisins er borgin Garowe en stærsta borgin er Bosaso. Stjórn Púntlands er fylgjandi sameiningu Sómalíu í eitt sambandsríki. Deilt er um hvort Sool og Sannag eru hluti Púntlands eða Sómalílands sem nær yfir norðvesturhlutann og sækist eftir fullu sjálfstæði. Svæðið er nefnt eftir hinu forna landi Púnt sem minnst er á í ritum Forn-Egypta. Bandalag ættbálka á svæðinu undir forystu Abdullahi Yusuf Ahmed lýsti yfir sjálfstjórn árið 1998. Ahmed stýrði stjórn svæðisins til 2004 þegar hann var kjörinn forseti Sómalíu. Í desember það sama ár varð Púntland fyrir miklu tjóni vegna jarðskjálftanna á Indlandshafi.

Aðalnáttúruauðlindir svæðisins eru í hafinu þar sem fiskveiðar eru stundaðar. Svæðið flytur út humar, þurrkaðan fisk og túnfisk. Frá upplausn miðstjórnarvaldsins í Sómalíu 1991 hafa ólöglegar fiskveiðar erlendra togara vaxið mikið í hafinu við strendur Púntlands. Sjórán eru mikið vandamál og sjóræningjar gera út frá þorpum við ströndina að Adenflóa í norðri þar sem ein fjölfarnasta siglingaleið flutningaskipa í heiminum er staðsett, til og frá Súesskurðinum.
Hellisgerði

**Hellisgerði** er almenningsgarður í Hafnarfirði. Hann er þekktur fyrir miklar hraunmyndanir sem gefa honum óvenjulegt yfirbragð. Í garðinum er minnismerki um Bjarna Sívertsen og bonsai-garður (á sumrin) meðal annars. Hellisgerði er notaður fyrir sumarhátíðir og er þar útisvið.

Í garðinum eru trjátegundir sem eru sjaldgæfar á Íslandi eins og hrossakastanía, gráösp, skógarbeyki og degli. 

Hellisgerði var vígt á Jónsmessu árið 1923 en þremur árum áður var stofnað í Hafnarfirði Málfundafélagið Magni og það var í því félagi sem hugmynd um ræktun í Hellisgerði kom fram. Fyrsta trjáplantan var gróðursett 18. maí 1924. Steypt var tjörn í garðinn og á stall í miðjunni var set stytta sem vatn gýs út. Var það listaverk eftir Ásmund Sveinsson sem heitir Yngsti fiskimaðurinn. Styttan hefur nú verið fjarlægð úr tjörninni. Í Hellisgerði er einnig stytta af Bjarna Sívertsen riddara eftir Ríkarð Jónsson og lágmynd af Guðmundi Einarssyni sem talinn er frumkvöðull að vernd og ræktun Hellisgerðis.

## Svipmyndir

Hellisgerði1.jpg|Tjörnin. Gráösp aftara tréð.
Hellisgerdi2.jpg|Beyki.
Hellisgerdi3.jpg|Degli.
Hellisgerdi4.jpg|Bjarni Sívertsen.
Hellisgerdi5.jpg|Bergfura.
Hellisgerdi6.jpg|Sitkagreniröð.
Hellisgerdi7.jpg|Sviðið í garðinum.


## Heimildir
* Hellisgerði Vikan, 28. Tölublað (15.07.1943)
Samtök hernámsandstæðinga

**Samtök hernámsandstæðinga** voru samtök sem stofnuð voru á Þingvallafundinum svokallaða 10. september 1960 þar sem saman komu ýmis félög hernámsandstæðinga alls staðar af landinu á fundi í Hótel Valhöll. Aðdragandinn að stofnun samtakanna var fyrsta Keflavíkurgangan sem farin var 19. júní sama ár, en til hennar var efnt af nokkrum einstaklingum í Reykjavík. Ýmsar blikur þóttu líka vera á lofti haustið 1960; Ísland átti í öðru þorskastríðinu við Breta og til stóð að Bandaríski flotinn myndi taka við rekstri Keflavíkurstöðvarinnar. Menn óttuðust mjög að herskip og kjarnorkuknúnir kafbátar búnir kjarnaoddum myndu gera Ísland að skotmarki ef til kjarnorkustyrjaldar kæmi. Kalda stríðið hafði harðnað þá um vorið eftir njósnaflugvélarmálið í maí en samskipti stórveldanna Bandaríkjanna og Sovétríkjanna versnuðu til muna í kjölfarið.

Samtökin stóðu að fleiri Keflavíkurgöngum næstu árin og voru virk í skipulagningu mótmæla gegn herstöðinni en lognuðust út af eftir 1970. Samtök herstöðvaandstæðinga (nú Samtök hernaðarandstæðinga) sem voru stofnuð 1975 voru að vissu leyti arftaki samtakanna.

## Tilvísanir
Guðmundur Friðjónsson

**Guðmundur Friðjónsson** frá Sandi (24. október 1869 – 26. júní 1944) var rithöfundur, skáld og bóndi sem bjó á bænum Sandi í Aðaldal í Suður-Þingeyjarsýslu. Hann er einna þekktastur fyrir sérstæðan ritstíl sinn. 

## Æviágrip
Guðmundur fæddist að Silalæk í Aðaldal þar sem faðir hans, Friðjón Jónsson, var þá bóndi. Friðjón flutti síðar að Sandi og Guðmundur tók þar við búskap eftir föður sinn. Guðmundur gekk í Möðruvallaskóla árin 1891-1893 og og var það eina menntun hans. Upp frá því gerðist hann bóndi og umsvifamikill rithöfundur og stóð oft styr um hann í blöðum og tímaritum landsins. Í mörg ár hafði hann þann sið að hann tók sig upp frá búi sínu og flutti fyrirlestra um ýmis þjóðmál, hugmyndir sínar og hugsjónir. Bróðir Guðmundar, Sigurjón Friðjónsson, var einnig rithöfundur og skrifaði eins og bróðir hanns um mörg málefni sem ekki voru almennt í umræðunni og umdeild. Einn sonur Guðmundar, Þóroddur Guðmundsson, var einnig rithöfundur og ritaði meðal annars ævisögu Guðmundar.

Fyrsta kvæðabók Guðmundar kom út árið 1902 og hét *Úr heimahögum*, en áður hafði hann birt smásögur, ljóð og sagnaþætti í *[[Eimreiðin (tímarit)|Eimreiðinni]]*. Næstu ár hélt Guðmundur uppteknum hætti, ritaði stutta þætti og sögur, orti kvæði og birti sumt af þessu hér og þar. Hann skrifaði ritgerðir um ýmis efni í blöð og tímarit. Árið 1904 gaf hann út safn af dýrasögum, *Undir beru lofti*, (hann gaf svo út aðra bók með dýrasögum árið 1938: *Úti á víðavangi*). Árið 1907 kom út eina skáldsaga hans, *Ólöf í Ási*. Sagan hlaut misjafna dóma, þótti klúr og jafnvel ósiðleg á köflum. Guðmundur skrifaði ekki lengri sögur enda mun hann hafa átt örðugt með að taka fyrir ritverk sem kröfðust langrar aðsetu. 

## Helstu ritverk
* *Úr heimahögum* - 1902
* *Undir beru lofti* - 1904
* *Ólöf í Ási* - 1907
* *Tíu sögur* - 1918
* *Úr öllum áttum* - 1919
* *Sólhvörf* - 1921
* *Uppsprettulindir* - 1921
* *Kveldglæður* - 1923
* *Héðan og handan* - 1925
* *Kvæði* - 1925
* *Kviðlingar* - 1929 
* *Úr byggð og borg* - 1934
* *Úti á víðavangi* - 1938
* *Utan af víðavangi* - 1942

## Tenglar
* ''Guðmundur Friðjónsson á Sandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1944
* ''Virðuleg útför Guðmundar á Sandi''; grein í Morgunblaðinu 1944
* ''Við útför skáldsins á Sandi''; grein í Lögbergi 1944
* Atta ríma hins dælska eftir Guðmund Friðjónsson, Eimreiðin - 3. tölublað (01.09.1912)
Ættarmerki

**Ættarmerki** var skjaldarmerki ættar og tíðkaðist meðal heldra fólks, t.d. hér á Íslandi. Haukur Erlendsson lögmaður (d. 1334) bar t.d. hauk í innsigli sínu og er það líklega hið elsta ættarmerki á Íslandi sem sögur fara af. Loftur ríki Guttormsson á Möðruvöllum (d. 1432) hafði fyrir ættarmerki hvítan fálka á bláum feldi en hafði höggorm í innsigli sínu. Björn ríki Þorleifsson og hans afkomendur höfðu að skjaldarmerki hvítabjörn í bláum feldi og hvítabjörn á hjálminum. Torfi Arason riddari á Ökrum hafði nokkru áður 1450 tekið upp samskonar merki, nema hálfur hvítabjörn var á hjálminum. 

Eggert Eggertsson, sem eitt sinn var lögmaður í Víkinni í Noregi og aðlaður 1488, hafði að skjaldarmerki hvítan einhyrning í bláum feldi og sömuleiðis á hjálmi. Sonarsonur hans, Eggert Hannesson lögmaður, fékk staðfestingu á því merki hjá Kristjáni 3. árið 1554, handa sér og afkomendum sínum, er síðan báru það í innsiglum sínum fram á 19. öld. 

Orðið ættarmerki er einnig haft um ættareinkenni, sbr. t.d.: *Ættarmerki lágmannaðra forfeðra höfðu einnig skilið eftir mörg spor í innra eðli hennar*.
Lagmetisiðnaður

**Lagmetisiðnaður** er sá iðnaður sem snýr að niðursuðu eða niðurlagningu á matvælum, m.ö.o. það að leggja matvæli í loftþétt ílát, niðursoðin eða með öðrum hætti.
CERN

**Kjarnrannsóknastofnun Evrópu** (franska: *Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire*, skammstafað **CERN**, framburður „SERN“) er evrópsk miðstöð rannsókna í kjarneðlisfræði, stofnuð 1954, staðsett á landamærum Frakklands og Sviss, skammt utan við Genf. Upphaflega voru aðildarlöndin 12 en eru nú 24. Ísrael er fyrsta aðildarríkið utan Evrópu, en árið 2015 bættust Tyrkland og Pakistan í hópinn. Fjöldi vísindamanna, sem þar starfa er um 6500.

CERN rekur samstæðu af tíu hröðlum, sem ýmist eru línuhraðlar eða hringhraðlar. Stærstir þeirra eru Stóri raf-/jáeindahraðllinn (enska: *Large Electron Positron collider*, skammstafað *LEP*), sem er hringhraðall, 9 km í þvermál, og Stóri róteindahraðallinn (enska: *Super Proton Synchroton*, skammstafað *SPS*), einnig stóri sterkeindahraðallinn (enska: *Large Hadron Collider*, skammstafað *LHC), 27 km að [[ummál]]i).

Þann [[15. desember]] 2015 fundu tveir óháðir hópar vísindamanna í CERN áður óþekkta öreind, sem talið er að geti annað hvort verið þyngri útgáfa af Higgs-bóseindinni eða þá þyngdaraflseind (enska: *graviton'').

## Þátttökuríki eftir stærð

* Þýskaland
* Frakkland
* Stóra-Bretland
* Ítalía
* Spánn
* Holland
* Sviss
* Pólland
* Belgía
* Svíþjóð
* Noregur
* Austurríki
* Grikkland
* Danmörk
* Finnland
* Tékkland
* Portúgal
* Ungverjaland
* Slóvakía
* Búlgaría
* Ísrael
* Tyrkland
* Pakistan
Eiður Arnarsson

**Eiður Arnarsson** (fæddur 26. september 1966) er bassaleikari sem helst má kenna við hljómsveitirnar Todmobile og Stjórnina. Eiður spilaði einnig með Sniglabandinu, Tweety og fleiri hljómsveitum. Hann hlaut Íslensku tónlistarverðlaunin árin 1993, 1994 og 1996 sem bassaleikari ársins. Eiður hefur leikið inn á fjölda hljómplatna á sínum ferli en hann hóf bassaleik árið 1981. Að líkindum eru þau lög sem Eiður hefur leikið inn á hljómplötur að minnsta kosti 300 talsins. Hann starfaði um tíma sem forstöðumaður tónlistardeildar Senu.
Gwyneth Paltrow

**Gwyneth Kate Paltrow** (fædd 27. september 1972) er bandarísk leikkona og þekktust fyrir hlutverk sitt í kvikmyndum á borð við *[[Iron Man (kvikmynd frá 2008)|Iron Man]]*.
## Hlutverk
### Kvikmyndir

### Sjónvarp

## Tilvísanir
Ölver (sumarbúðir)

**Ölver** er sumarbúðir KFUM og KFUK eru undir hlíðum Hafnarfjalls um 25 km frá Akranesi og um 10 km frá Borgarnesi.
Listi yfir persónur Simpsons-þáttanna

Eftirfarandi er **listi yfir persónur Simpsons-þáttanna**.

## Homer Jay Simpson
Homer er mishepnaður fjölskyldufaðir sem býr í Evergreen Terace 742. Hann vinnur í kjarnorkuveri þar sem hann gerir ekkert meira en að sofa. Hann giftist Marge árið 1982. Hann á hálf-bróður(Herb) og hálf-systur(Abbie).

## Marjorie Simpson
## Bartholomew Jojo Simpson
## Lisa Marie Simpson
## Maggie Simpson
## Abraham J. Simpson
## Mona J. Simpson
## Patty Bouvier
## Selma Bouvier Terwilliger McClure Hutz Stu Simpson
James L. Brooks

**James L. Brooks** (fæddur 9. maí 1940 í New York) er bandarískur handritshöfundur. Hann er gyðingur. Brooks byrjaði sem handritshöfundur fyrir þætti CBS og ABC sjónvarpsstöðvanna. Hann gerði þætti eins og Room 222 og Rhoda. Árið 1984 náði hann tali við Matt Greoning og árið 1987 gerðu þeir í sameiningu þættina The Simpsons. Hann hefur líka gert myndir eins og Spanglish og As Good As It gets. Hann hefur unnið þrenn óskarsverðlaun, 18 Emmy-verðlaun og tvenn Golden Globe-verðlaun.
Sam Simon

**Sam Simon** (f. 6. júní 1955; d. 8. mars 2015) var handritshöfundur fyrir þætti eins og The Tracy Ullman Show, The Drew Carey Show og Cheers. Hann var líka einn af höfundum The Simpsons og bjó til margar persónur eins og Jacqueline. Hann var einnig umboðsmaður boxarans Lamon Brewster. Simon var giftur Jennifer Tilly 1984-1991. Hann hlaut þrenn Emmy-verðlaun.
Geirvarta

**Geirvarta** (**brjóstvarta** eða í fornu máli **masti** )  er lítil tota á brjósti karla og kvenna og sumra fremdardýra. Geirvarta kvenna er afrás brjóstamjólkur sem hefur næringargildi fyrir afkvæmið. Geirvartan er kynnæmissvæði. **Holubrjóst** er inndreginn geirvarta. 

## Tengt efni
* Berbrjósta
* Brjóst
* Speni
* Vörtubaugur

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Vallhumall

**Vallhumall** (fræðiheiti: *Achillea millefolium*) er fjölær jurt af körfublómaætt. Blómin hvít en stilkurinn og laufin græn. Aðalblómgunartíminn er í júlí. Hæð plöntunnar er 10 - 50 sentimetrar. Vallhumall er algengur um allt norðurhvel jarðar.

Vallhumall er frekar algeng planta á Íslandi og vex að mestu á Norðausturlandi og Suðvesturlandi. Kjörlendi plöntunnar er valllendi. Plantan dreifir sér ekki vel á hálendi en á Norðausturlandi eru nokkur dæmi um að hún finnist ofar en 500 metra fyrir ofan sjávarmál.

Plantan er oft notuð í alls konar græðandi smyrsl, te og sem bragðbætir í bjór.

## Tilvísanir
Koltrefjar

**Koltrefjar** eru afar fínar trefjar (um 0.005–0.010 mm í þvermál) aðallega gerðar úr kolefnissameindum. Kristalsbygging efnisins er samsíða þræðinum. Kolefnistrefjar eru því mjög sterkar miðað við stærð. Mörg þúsund kolefnistrefjar eru spunnar saman í þráð og slíka þræði má nota til að vefa úr efni. Koltrefjamottur eru oft notaðar sem styrkingarefni fyrir fjölliður eins og plast til að búa til samsett efni eins og koltrefjaplast sem er vinsælt efni til báta-, flugvéla- og bílasmíða meðal annars vegna þess hversu létt það er miðað við styrk og hversu hita- og þanþolið það er.

Koltrefjar eru framleiddar með því að umbreyta undanfara (pólýakrýlónítríli, rayoni eða biki) með því að hita hann, fyrst í um 300° í súrefni þannig að vetnistengin rofni og efnið oxist, og síðan í um 2000° í óvirku gasi eins og argoni til að láta það kristallast. Við réttar aðstæður myndar kolefnið þá mjóa grafítborða sem tvinnast saman og mynda rörlaga þráð. Efnið sem verður til er venjulega 93-95% kolefni.

Koltrefjaefni hafa minna togþol en aramíð (s.s. Kevlar), en meira togþol en glertrefjar. Glertrefjar eru stífari en koltrefjar sem aftur eru stífari en aramíð.
Trapisa

**Trapisa** (**hálfsamsíðungur** eða **skakkur ferhyrningur**) er ferhyrningur sem hefur tvær mótlægar hliðar samsíða. Samsíða hliðarnar eru oft táknaðar með a og b, en fjarlægðin á milli þeirra með h og kallast hæð trapisunnar. Flatarmál trapisunnar er fundið út frá þessum lengdum þannig: F = \frac{a+b}{2}h. Þetta má orða svo, að fundið er meðaltal lengda samsíða línanna og það margfaldað með hæðinni. Þetta má rökstyðja með því að draga hornalínuna AC, sem skiptir trapisunni í tvo þríhyrninga, ABC og ACD. ABC hefur flatarmálið 1/2bh en ADC hefur flatarmálið 1/2ah. Summa þeirra er flatarmál allrar trapisunnar, svo að F = 1/2ah + 1/2bh = 1/2(a+b)h.

## Formúlur

### Flatarmál

F = \frac{(a + b)\cdot h} 2

## Ytri tenglar
*
Berbrjósta

__NOTOC__

Það að vera **berbrjósta** eða **topplaus**  er það þegar kona eða stúlka sem hefur náð kynþroska felur ekki brjóst sín svo geirvörtur og vörtubaugur sjáist.

## Hefð fyrir því að vera berbrjósta
Það var hefð fyrir því að vera berbrjósta í Norður-Ameríku, Afríku, Ástralíu og á Kyrrahafseyjunum áður en kristnir trúboðar komu. Leyfilegt er að vera berbrjósta á Íslandi.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Sandhólapuntur

**Sandhólapuntur** (fræðiheiti: *Ammophila arenaria*) er grastegund af sandhjálmsætt. Sandhólapunturinn er grófur og getur orðið allt að einn metri á hæð. Hann vex aðallega á sandöldum stranda á meginlandi Evrópu, en er einnig að finna víða annars staðar. Hann hefur stundum verið notaður til að binda sendinn jarðveg og er vegna ótrúlegrar útbreiðsluhæfni sinnar sumstaðar flokkaður sem plága.
Línustrik

**Strik** eða **línustrik** er í rúmfræði hluti línu sem er táknað með tveimur punktum, og inniheldur alla punkta línunnar á milli endapunktanna.

Dæmi um línustrik eru t.d. hliðar þríhyrninga og ferhyrninga.

## Skilgreining
Ef V\,\! er vigurrúm yfir \mathbb{R} eða \mathbb{C}, og L\,\! er hlutmengi af V,\,\! þá er L\,\! strik ef hægt er að setja það upp sem:

: L = \{ \mathbf{u}+t\mathbf{v} \mid t\in[0,1]\}

fyrir einhverja vigra \mathbf{u}, \mathbf{v} \in V\,\! þar sem  \mathbf{v} \neq \mathbf{0}, en í því tilfelli eru vigrarnir \mathbf{u} og \mathbf{u+v} kallaðir endapunktar hjá L.\,\!

Stundum verður að gera greinarmun á milli „opins“ og „lokaðs“ striks. Þá skilgreinir maður **lokað strik** eins og gert er að ofan og **opið línustrik** sem hlutmengi L\,\! sem hægt er að setja upp sem:

: L = \{ \mathbf{u}+t\mathbf{v} \mid t\in(0,1)\}

fyrir einhverja vigra \mathbf{u}, \mathbf{v} \in V\,\! með \mathbf{v} \neq \mathbf{0}.

## Eiginleikar
* Línustrik er tengt mengi sem er ekki tómt.
* Ef V er grenndarvigurrúm, þá er lokað strik lokað mengi fyrir V. Opið strik er hinsvegar opið mengi í V ef og aðeins ef V er einvítt.

## Tengt efni
* Bil (stærðfræði)

## Tenglar

* 
*
Fallhlíf

**Fallhlíf** er tæki sem hægir á falli hlutar í andrúmsloftinu með því að búa til viðnám. Fallhlífin er yfirleitt gerð úr léttu efni eins og silki eða næloni og er fest við þann hlut sem hún á að verja falli með böndum eða vírum. Fallhlífin er brotin saman á sérstakan hátt inni í poka og opnast í fallinu.
Finkur

**Finkur** (fræðiheiti: *Fringillidae*) eru spörfuglar með keilulaga gogg sem lifa á fræjum. Útbreiðsla þeirra er aðallega á norðurhveli jarðar og í Afríku. Deilt er um hvernig finkur skuli flokkaðar en innan ættarinnar *Fringillidae*, sem kalla mætti „sannar finkur“, eru um 140 tegundir. Finkur eru 10-27 cm að lengd og með sterklegan, keilulaga gogg sem hentar vel til að brjóta fræ. Finkur eru miklir söngfuglar.

Sönnum finkum (*Fringillidae*) er skipt niður í tvær undirættir. Sú fyrri er *Fringillinae* en henni tilheyra þrjár tegundir. Þær næra unga sína á skordýrum en finkur af hinni undirættinni, *Carduelinae*, næra unga sína á fræjum. Þeirri undirætt tilheyra 137 tegundir. Þar á meðal Kanarífugl, fjallafinka og rósafinka.

Bókfinkan sem er algengasta finkan í Evrópu er af undirættinni *Fringillinae*. 

Auðnutittlingur sem algengur er á Íslandi er af finkuætt.

## Tenglar

* 
* Finch videos on the Internet Bird Collection
Ölfusborgir

**Ölfusborgir** eru orlofshúsabyggð sem telur 38 hús í eigu ýmissa stéttarfélaga í hlíðum Reykjafjalls 15km austur af Hveragerði. Húsin voru reist á 12 hektara spildu í landi Reykjatorfu í Ölfushreppi 1962-1965 með framlagi á fjárlögum frá 1957 til byggingar orlofshúsa á vegum ASÍ. Öll húsin voru teiknuð af Sigvalda Tordarson arkitekt og einkennast af stórum gluggum sem snúa í suður og afturhallandi flötu þaki. Fyrstu húsin voru tekin í notkun 12. september 1965.
Tilraunavefurinn

**Tilraunavefurinn** er vefur á vegum Háskóla Íslands, þar sem safnað er saman  öllum mögulegum tilraunum. Tilraunirnar eru þó flokkaðar eftir hættustigi og hverri tilraun fylgja varnaðarorð ef svo ber við. Starfsmenn Tilraunavefjarins eru nokkrir nemendur skólans.

## Tenglar
* Tilraunavefurinn
Pearl Jam

**Pearl Jam** er bandarísk rokk eða grugg-hljómsveit sem stofnuð var árið 1990. Hljómsveitin var þekkt sem ein af lykilhljómsveitum gruggtónlistarstefnunnar við upphaf 10. áratugarins. Hún var stofnuð á rústum hljómsveitarinnar Mother Love Bone en eftir andlát söngvara þeirrar sveitar, Andrew Wood, sendi Eddie Vedder sem bjó í San Diego á þeim tíma hljómsveitinni demó-kasettu með söng og lögum. Meðlimirnir hrifust af söngnum og textagerð og buðu hann velkominn í hljómsveitina. 

Fyrsta breiðskífa hljómsveitarinnar var *[[Ten (breiðskífa)|Ten]]* en hún er mest selda plata sveitarinnar. Síðar fór sveitin í tilraunakenndara rokk t.d. með plötunni *No Code* og vinsældir dvínuðu. 

Pearl Jam hefur lagt ýmsum samfélagslegum málefnum lið og hefur meðal annars stutt baráttu fyrir fóstureyðingum og unga drengi sakfelldir fyrir morð (West Memphis Three).

Sveitin hefur verið með nokkra trommara. Matt Cameron sem var í grugg-sveitinni Soundgarden trommaði fyrir sveitina frá 1998 til 2025. 

## Meðlimir
*Eddie Vedder – söngur og gítar (1990–)
*Mike McCready – gítar og bakraddir(1990–)
*Stone Gossard – gítar og bakraddir (1990–)
*Jeff Ament – bassi og bakraddir (1990–)

### Fyrrum meðlimir
*Matt Cameron – trommur og bakraddir (1998–2025)

## Hljómplötur
### Breiðskífur
* *[[Ten (breiðskífa)|Ten]]* (1991)
* *[[Vs.]]* (1993)
* *[[Vitalogy]]* (1994)
* *[[No Code]]* (1996)
* *[[Yield]]* (1998)
* *[[Binaural]]* (2000)
* *[[Riot Act]]* (2002)
* *[[Pearl Jam (breiðskífa)|Pearl Jam]]* (2006)
* *[[Backspacer]]* (2009)
* *[[Lightning Bolt]]* (2013)
* *[[Gigaton]]* (2020)
* *[[Dark Matter]]* (2024)

## Hlekkir
* Opinber heimasíða

## Tilvísanir
Gústaf Vasa

**Gústaf Vasa** eða **Gústaf 1.** (sænska: **Gustaf Eriksson**; 15. aldar upplenska: *Gösta Jerksson*; fæddur líklega 12. maí 1496 á bóndabænum Rydboholm eða Lindholmen í Vallentuna, Upplandi, dáinn 29. september 1560 í Stokkhólmskastala) var konungur Svíþjóðar frá 1523 þangað til hann dó. Gústaf gerði uppreisn gegn Kalmarsambandinu. Áður hafði það tíðkast að kjósa konunginn en Gústaf afnam það kerfi og tók þess í stað upp þá hefð að konungsvaldið gengi í arf. Hann var fyrsti konungurinn af Vasaættinni sem var konungsætt Svíþjóðar stærstan hluta 16. og 17. aldar. Hann var fyrst kjörinn ríkisstjóri af mönnum sínum í uppreisninni gegn Kristjáni 2. og þegar þeir unnu sigur tveimur árum síðar var hann kjörinn konungur sem aftur varð til þess að Kalmarsambandið leystist upp.

Við valdatöku Gústafs flúði erkibiskup Uppsala, Gustaf Trolle, land og páfi var andsnúinn því að skipaður yrði nýr erkibiskup. Afleiðingin af þessu var sú að Gústaf skipaði í trássi við páfa lútherstrúarmanninn Laurentius Petri erkibiskup og hóf þannig siðbreytingu í Svíþjóð.

## Ættin og nafnið
**Gústaf** var sonur Eriks Johanssonar (Vasa) og Ceciliu Månsdotter (af Ekaættinni). Eins og samtíma og eldri meðlimir ættarinnar notaði **Gústaf Eriksson** aldrei ættarnafnið Vasa. Það var fyrst eftir að Eiríkur 14. inleiddi notkun aðalstitla fyrir greifa samkvæmt meginlandslögum, að ættarnöfn eins og Vasa voru tekin til notkunar í Svíþjóð. Nafnið er dregið af skjaldarmerkinu sem sýnir einhverskonar samanbundir strá og kann að vera skylt *fasces* úr latínu. Föðurnafnið hans, **Eriksson**, var hins vegar ekki notað eftir krýninguna, þá var hann einungis kallaður **Gústaf konungur**. Meðal fólksins kallaðist hann **Gösta kóngur** (sænska: *kung Gösta*), nafn sem lifir áfram í sænskum ljóðum og vísum.

## Heimildir
Þórðargleði

**Þórðargleði** eða **skaðagleði** er er sú „gleði“ að hlakka yfir óförum annarra. Bæði „þórðargleði“ og „skaðagleði“ orðin eiga uppruna sinn í þýska orðinu „Schadenfreude“, „þórðargleði“ sem séríslenskt orð til að lýsa þeirri tilfinningu sem „Schadenfreude“ lýsir, og svo er „skaðagleði“ bein þýðing á því („Schaden“ = skaði; „freude“ = gleði).

## Uppruni

Uppruni orðsins „þórðargleði“ mun vera úr *[[Ævisaga Árna prófasts Þórarinssonar|Ævisögu Árna prófasts Þórarinssonar]]* sem Þórbergur Þórðarson skráði. Þórbergur segir svo frá í orðastað séra Árna:

## Neðanmálsgreinar
Vindbelgjarfjall

**Vindbelgjarfjall** (eða **Vindbelgur**) er 529 m hátt keilulaga móbergsfjall í Mývatnssveit. Norður úr fjallinu gengur lægri rani sem nefnist *Buski*. Austan í fjallinu, syðst eru örnefnin *Skútahellir* og *Skútaskriða*, en þjóðsögur herma að þar hafi Víga-Skúta varist. Þess er þó ekki getið í fornsögunum.
Charlie Rose (spjallþáttur)

**Charlie Rose** er bandarískur spjallþáttur sem sýndur er á sjónvarpsstöðinni PBS. 

Þáttastjórnandinn Charlie Rose fær til sín viðmælendur úr hinum ýmsu kimum samfélagsins eins og stjórnmálamenn, íþróttamenn, skemmtikrafta, kaupsýslumenn, vísindamenn, rithöfunda og fleiri. Þátturinn sem aðallega er fjármagnaður með styrkjum frá fyrirtækjum og góðgerðasamtökum var frumsýndur þann 30. september 1991.

Árið 2007 var safn af myndböndum þáttarins hlaðið upp á heimasíðu hans svo hægt væri að horfa á fyrri viðtöl gjaldfrjálst í gegn um internetið. Þátturinn hlóð einnig upp nærri 4000 klukkustundum af viðtölum upp á myndbandavefinn YouTube.

## Tenglar
* Heimasíða þáttarins  – Hægt er að horfa á yfir 4000 klukkustundir af viðtölum ókeypis.
* Þátturinn á The Internet Movie Database
* Myndbandasafn þáttarins á Youtube
Karkari (aðgreining)

**Karkari** getur verið:
* Skipsgerðin karkari sem var notuð í úthafssiglingum á 15. öld.
* Stytt útgáfa af orðinu Dúnkarkari sem var notað á Íslandi um sjómenn frá Dunkerque á 17. og 18. öld.
* Önnur breiðskífa hljómsveitarinnar Mammút sem nefnist *Karkari*.
Þingholtsstræti 9

**Þingholtsstræti 9** er timburhús sem áður stóð við Þingholtsstræti. Húsið var reist árið 1846 úr timbri sem gekk af við byggingu Menntaskólans í Reykjavík. Helgi Jónsson snikkari reisti húsið og bjó þar með fjölskyldu sinni. Jónas og Helgi synir Helga voru áberandi í tónlistarlífi og stofnuðu Söngfélagið Harpan og Lúðurþeytarafélag Reykjavíkur. Í húsinu voru haldin píuböll.

Þann 5. febrúar árið 1908 var Bakarasveinafélag Íslands stofnað í húsinu, en þá bjó í því Guðmundur Guðmundsson, bakarasveinn. Voru stofnendur 16 talsins.  

Árið 1969 var húsið flutt í Árbæjarsafn þar sem það stendur nú.

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''127 ára gamalt hús í Árbæjarsafni''; grein í Morgunblaðinu 1973