open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veðurspá

**Veðurspá** er spá fyrir veðri, sett fram á textaformi, í töluðu máli eða myndrænt. Getur verið skammdræg (fáeinar klukkustundir eða dagar fram í tímann), meðaldræg (fáeinar vikur fram í tímann) eða langdræg (mánuðir eða jafnvel ár fram í tímann). Tölvuforrit eru notuð til að reikna tölvuspá, sem veðurfræðingur styðst við þegar hann semur veðurspá. Veðurstofa Íslands gefur út veðurspá fyrir Ísland og umhverfi þess.

## Tenglar
* ''Um veðurspár''; grein í Sjómannablaðinu Víkingur 1940
Viðlíking

**Viðlíking** (**líking** eða **samlíking**) er stílbragð sem felst í að ljósi er varpað á fyrirbæri með því að bera það saman við annað fyrirbæri sem á eitthvað sameiginlegt með því. Viðlíking er náskyld *[[myndhverfing]]u* en munurinn felst í að í viðlíkingu er samanburðurinn bókstaflegur en í myndhverfingu er hann gefinn í skyn. Viðlíkingar eru algengar í ljóðlist en koma einnig víða fyrir í öðrum textum og töluðu máli. Í kviðum Hómers eru viðlíkingar algengar og oft býsna ítarlegar. Eftirfarandi dæmi er úr *[[Ilíonskviða|Ilíonskviðu]]* og lýsir herliði Grikkja.

:Nú þusti fólkið að. Svo sem flokkar þéttra býflugna þjóta fram úr bergholu, og koma æ fram nýjar og nýjar, fljúga í riðlum uppi yfir vorblómunum, sem vínber á kló, og flögra hnapparnir ýmist hér, ýmist þar: svo gengu margar sveitir hermanna frá skipunum og búðunum flokkum saman á þingið eftir endilangri sjávarströndinni.

Viðlíkingar eru einnig algengar í Eddukvæðum, sem dæmi má nefna orð Sigrúnar Högnadóttur um Helga Hundingsbana í *[[Helgakviðu Hundingsbana II]]*.

:Svo bar Helgi
:af hildingum
:sem íturskapaður
:askur af þyrni
:eða sá dýrkálfur
:döggu slunginn
:er öfri fer
:öllum dýrum
:og horn glóa
:við himin sjálfan.

Mörg dæmi um viðlíkingar má finna í daglegu máli, til dæmis má segja að einhver sé *frjáls eins og fuglinn* eða *vinni eins og skepna*.

## Hjálparorð
Viðlíkingar þekkjast á hjálparorðunum:

* eins og
* líkt og
* sem

## Tilvísanir


## Heimildir
* *Eddukvæði* (Gísli Sigurðsson gaf út) (1998) Mál og menning.
* Hómer (Sveinbjörn Egilsson þýddi) (1949). *Ilíonskviða*. Bókaútgáfa Menningarsjóðs.
* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
* Óskar Halldórsson (1977). *Bragur og ljóðstíll*. Hið íslenska bókmenntafélag.
Edda

**Edda** getur átt við eftirfarandi:
* Snorra-Edda
* Edda (mannsnafn)
* Eddukvæði
* Edduverðlaunin
* Edda útgáfa
* Edda (Hús íslenskra fræða)
Ópera

:*Orðið „Opera“ vísar hingað. Til að sjá netvafrann má skoða [[Opera (vafri)]].*

**Ópera** er tónlistarform sem byggist á því að leikrit er flutt með söng og hljómsveitarundirleik og má því segja að leikritið sé sungið. Vestrænar óperur urðu til á Ítalíu um árið 1600, en kínversk ópera er mun eldri. 

## Saga óperunnar
Listformið sem við þekkjum sem óperu á rætur sínar að rekja til Ítalíu á 16. og 17. öld, en til eru eldri tegundir af söngskemmtunum frá miðöldum og endurreisnartímanum. 

Óperan varð fyrst vinsæl á Ítalíu en breiddist svo út um Evrópu. Ítölsk ópera hélt svo áfram að þróast og varð enn vinsælli á 18. öld og þá alls staðar í Evrópu nema í Frakklandi. Wolfgang Amadeus Mozart samdi margar þekktar óperur á 18. öld, meðal annars Brúðkaup Figaros, Töfraflautuna og  Don Giovanni.  

Orðið ópera þýðir vinna á ítölsku og var fyrst notað í klassískri tónlist og í leikhúsum þar í landi. Á 17. öld færðist orðið yfir í önnur evrópsk tungumál. Fyrstu óperurnar voru nútímalegar miðað við aðra sungna endurreisnarlist. Með tímanum urðu óperur fágaðri og meira lagt upp úr því að þær væru heil sýning með söguþræði en ekki bara söngur. 

Dafne eftir Jacopo Peri er sögð vera fyrsta óperan í þeirri mynd sem við þekkjum í dag. Þó voru einungis 5 hljóðfæri í verkinu og líktist það því meira kammeróperu. Hún var samin um árið 1597. Dafne var ætlað að vera einhvers konar tilraun til að endurvekja hina sígildu grísku dramatík og var það líka hluti af enn viðameiri endurlífgun fornaldar, en sú hugsun einkenndi endurreisnartímann. Mörg ítölsk tónskáld á þessum tíma töldu að forngrísk verk hefðu upphaflega verið sungin og því átti óperan að endurskapa það listform. 

## Tenglar
* Vefur Íslensku óperunnar
Death Note

**Death Note** (japanska デスノート, Desu Nōto) er japönsk manga sería skrifuð af Tsugumi Ohba og myndskreytt af Takeshi Obata. Serían fjallar aðallega um háskólanema einn sem ákveður að eyða öllu illu fólki í heiminum með hjálp yfirnáttúrulegrar stílabókar sem er þeim kröftum gædd að ef nafn einhvers er ritað í bókina, deyr viðkomandi. 

## Ytri krækjur
*  Opinber heimasíða mangasins 
*  Opinber heimasíða kvikmyndarinnar
*  Opinber heimasíða animesins
* *[https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=6383 Death Note]* (kvikmyndin) á Anime News Network
* *[https://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=6911 Death Note: Síðasta nafnið]* (kvikmyndin) á Anime News Network
Ryk

**Ryk** er heiti yfir smásæjar, fastar agnir, með þvermál minna en 500 míkrómetrar, sem berast auðveldlega með loftstraumum. Uppspretta ryks í lofthjúpi jarðar er einkum laus steinefni á yfirborði, eldfjallaaska, gróður og mengun af mannavöldum. Geimryk eru agnir í geimnum sem eru minni í 0,1 mm. Ryk í heimahúsum og á vinnustöðum samanstendur einkum af húðflögum, hárum og efnistrefjum.
Ýkjur

**Ýkjur** (forngríska: , *hyperbolē*) eru stílbragð sem felst í að notað er öfgafullt orðalag sem ekki stenst í bókstaflegri merkingu. Ýkjur koma víða fyrir í bókmenntum allra tíma, ýmist í háði eða til áhersluauka. Eftirfarandi dæmi er úr *Makbeð* eftir William Shakespeare.

:Fær allt haf Neptúns þvegið þetta blóð
:af hendi mér? Nei, höndin sú mun fremur
:blóðlita gjörvöll úthafs óradjúp,
:unz allt grænt verður rautt.

Mörg dæmi um ýkjur má finna í daglegu máli, til dæmis að einhver sé *hvítur eins og snjór*.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
*
Írónía

**Írónía** eða **háð** (einnig nefnt **tvísýni**, **háðhvörf**, **launhæðni**, **uppgerð** eða **látalæti**) er stílbragð sem felst í misræmi annars vegar milli þeirrar merkingar sem mælandi leggur í orð sín og hins vegar þeirrar merkingar sem áheyrendur leggja í orðin eða í því hvernig þau rætast á annað máta en búist var við. Írónía getur einnig verið þegar beinlínis er átt við annað en það sem sagt er, gjarnan hið gagnstæða. 

## Tegundir háðs
* Tragískt eða dramatískt háð er þegar orð persónu í leikriti rætast á annan hátt en hún hugði, oft þannig að áhorfendur átta sig á hvernig komið er. Þekkt dæmi er í *Ödípúsi konungi* eftir Sófókles. Þar óttast Ödípús að banamaður Laíosar gæti einnig lagt hönd á Ödípús sjálfan. Þessi orð rætast þegar Ödípús uppgötvar að hann varð sjálfur Laíosi að bana og blindar sig. 
* Sókratískt háð er þegar einhver þykist vera fávís en spyr spurninga sem smám saman leiða viðmælandann í ógöngur.
* Rómantískt háð eða tvísæi er þegar byggð er upp ákveðin (rómantísk) hugsýn og hún síðan rifin niður.

## Heimildir
* Jakob Benediktsson (1983). *Hugtök og heiti í bókmenntafræði*. Bókmenntafræðistofnun Háskóla Íslands.
Abraham Van Helsing

Prófessor **Abraham Van Helsing** er skáldsagnapersóna í bók Bram Stokers *[[Drakúla]]* frá árinu 1897.

Van Helsing er hollenskur læknir sem hefur mörg áhugamál og afrek sem hægt er að sjá á nafnbótum hans: „M.D. (doktor í læknisfræði), D.Ph. (doktor í heimspeki), D.Litt. (doktor í bókmenntum), o.s.f.v., o.s.f.v.“ Hann er best þekktur sem vampíruveiðari. 

## Drakúla
Í skáldsögunni kallar fyrrum nemandi Van Helsings eftir honum, eða Dr. Seward, til að hjálpa honum við dularfullt mein Lucy Westenra. Þeir komast að því að það var vampíran Drakúla sem beit hana, og síðar í sögunni tekst honum ásamt Johnathan Harker, Arthur Holmwood, Dr. Seward og Minu Harker að drepa Drakúla.

## Í öðrum verkum
Abraham Van Helsing kemur fram í manganu *[[Hellsing (manga)|Hellsing]]*.  Þar leiðir afkomandi hans, Integra Hellsing, árásarsveit bresku ríkistjórnarinnar (og líka vampíruna Alucard en seinna kemur fram að hann sé Drakúla greifi) gegn herjum Millenniums. Van Helsing bregður fyrir í draumi Alucards, þar sem hann minnist oft á Drakúla, en í enda draumsins virðist Alucard gráta blóði. Í Hellsing OVA þáttunum gerist þetta í öðrum Hellsing þættinum.
Þyngdarsvið

**Þyngdarsvið** er svið sem myndast í rúmi vegna áhrifa frá massa. Þyngd hluta er mælikvarði á þyngdarsvið, en þyngdarhröðun jarðar er táknuð með **g**.
Geislun

**Geislun** er hugtak í eðlisfræði, en þá er oftast átt við rafsegulgeislun, en á einnig við agnageislun og þyngdargeislun. Orðið geislun er oft notað yfir jónandi geislun.
Listi yfir Hellsing OVA þætti

**Listi yfir**  japönsku OVA þættina **[[Hellsing OVA]]**, sem byggðir eru á Hellsing manganu sem er skrifað og teiknað af Kouta Hirano. Þættirnir fjalla um Hellsing samtökin sem berjast við hina upprisnu með hjálp Alucards. 

*Hellsing OVA þættirnir* eru gefnir út með óreglulegum millibilum á DVD diska en áætlað er að þeir verði um 10-12 talsins, þ.e.a.s. örlítið meira en einn þáttur á hverja mangabók.

Ekki er nein ákveðin lengt fyrir þættina, en þeir eru oftast um 40-50 mínútur.

## Þættir
:*Þessi listi er ófullkominn.*

## Neðanmálsgreinar




## Tengt efni
* Hellsing
Álft

**Álft** eða **svanur** (fræðiheiti: *Cygnus cygnus*) er stór fugl af andaætt og stærsti fugl Íslands. Hún er alfriðuð enda stofninn ekki stór, þó fer álftum fjölgandi hér á landi.

## Útbreiðsla

Íslenskar álftir dvelja flestar á Bretlandseyjum yfir vetrarmánuðina en kringum tíundi hluti hefur vetursetu á Íslandi aðallega á Suður-og Suðvesturlandi og Mývatni. Á Reykjavíkurtjörn eru einnig venjulega nokkrir tugir fugla. Álftin er með fyrstu farfuglum, þær fyrstu sjást yfirleitt á Suðausturlandi í byrjun mars. Talning álfta fer fram á Bretlandseyjum og stofnmat árið 2005 sýndi að stofninn hafði stækkað úr um 12.000 fuglar árið 1980 í um 25.000 fugla 2005. Mest eru þetta geldfuglar en talið er að um 2.000 pör, eða 4.000 fuglar verpi hér á landi á hverju ári. 

## Einkenni
*Lengd: 118 - 132 sm*
| *Þyngd: 8 - 12 kg*
| *Vænghaf: 2,2 – 2,4 m*

Álftir eru mjög áberandi fuglar enda alhvítar með svarta fætur og dökk augu. Kynin eru eins í útliti en karlfuglinn er þó stærri og þyngri. Goggurinn er svartur með gulri rót, langan, beinan háls, flatan búk og afturhallandi stél á sundi. Flugið er kröftugt með hægum og sterklegum vængjatökum. Hún teygir hálsinn beint fram á flugi en heldur honum lóðréttum á sundi. Til að hefja sig til flugs hleypur hún á vatninu enda mikill og þungur fugl.

Ungarnir eru ljósgrábrúnir og nef ljósrautt með dökkum oddi. Á sumrin geta fuglarnir verið meira eða minna gráir eða ryðrauðir af mýrarrauða úr vatninu. Röddin er líkust hljómmiklum lúðrablæstri. Síðsumars fella fuglarnir fjaðrirnar og eru þá ófleygir.

Geldfuglar, far-og fellihópar safnast saman á ýmsum stöðum á landinu en sá stærstur þeirra er í Lóni í Austur-Skaftafellssýslu en þar safnast oft meira en þriðjung alls íslenska stofnsins og er það mikilvægasti álftasamkomustaður í heimi.

## Fæða
Álftir eru jurtaætur sem nærast mest á vatna- og mýrargróðri ásamt því sem þær sækja í tún og eru taldar miklir skaðvaldar af landeigendum. Þær eru hálfkafar og þá oft með afturendann upp í loft þegar þær leita ætis neðan vatnsyfirborðs.

## Varp
Álftin er mjög félagslynd og er venjulega í hópum og þá auðfundnar, nema á varptíma, þá verja hjónin óðal sitt. Álftin verpir um land allt bæði á láglendi og á hálendi og heldur sig við vötn, tjarnir, í mýrum og flóum. Þær gera sér háa dyngju með djúpri skál til að verpa í. Dyngjan er úr ýmsum gróðri sem þær finna í nágrenni við hreiðrið. Eggin eru oftast fjögur til sex. Varp hefst missnemma og fer það eftir því hvort álftirnar eru á láglendi eða hálendi.

## Tenglar
* ''Álftin''; grein í Tímanum 1956

## Tilvísanir
Toppönd

**Toppönd** (fræðiheiti: *Mergus serrator*) er önd sem er bæði staðfugl og farfugl á Íslandi. Toppendur eru önnur tveggja tegunda af ættkvíslinni *[[Mergus]]* hér á landi, en það þýðir að hún er fiskiönd; hin kallast gulönd. Fiskiendur eru kafendur sem éta nær eingöngu seiði og smáfisk. Hún er víðast hvar mjög styggur fugl. Toppendur eru algengar um allt land nema á hálendinu. Stofnstærðin er talin 2.000–4.000 varppör. Heimilt er að veiða toppendur og mun eitthvað gert af því.

## Einkenni
*Lengd: 52 – 58 sm.*
| *Þyngd: 900 – 1350 g.*
| *Vænghaf: 67 – 82 sm.*

Hálslöng og rennileg, grannvaxin, vaxtarlagið minnir á skarfa og brúsa. Hún er með langan mjóan gogg og áberandi stríðan tvítopp í hnakka. Rauðleitur goggurinn er langur og mjór með þyrnitönnum sem auðveldar fuglinum að ná taki á hálum fiski. Fætur eru rauðir með dekkri fitjum og augu eru rauð. Flýgur venjulega lágt og hratt. Tilhugalífið er oft afar fjörlegt og mikil læti. Lætur helst heyra í sér í tilhugalífinu með rámu gargi.

## Fæða
Kafendur – fiskiendur, sem éta nær eingöngu seiði og smáfisk eins og nafnið gefur til kynna. Oftast eru hornsíli aðalfæða toppandarinnar. 

## Varp
Varpsvæði eru lyngmóar eða kjarrlendi. Hreiðrin eru fóðruð með eigin dúni og eru falin vel og verpa því gjarnan í holur og glufur (t.d. í hrauni). Varptíminn er í júní og fram í ágúst. Eggin eru sjö til tólf talsins.

## Veiðar
Leyfðar eru veiðar á toppöndini frá 1. september til 15. mars ár hvert . Meðalveiði sl. fimm ára hafa verið 625 fuglar á ári .

## Dreifing
Finnst við stöðuvötn, ár og stendur, aðallega á láglendi en er sjaldgæf á hálendinu. Hreiðrið er vel falið í gróðri eða holum og sprungum, fóðrað með sinu og dúni. Á veturna leitar hún út á sjó og steggir fella fjaðrirnar aðallega á sjó. Hluti stofnsins hefur vetursetu á Bretlandseyjum verpur á breiðu belti allt umhverfis Norðurheimskautið.

## Tilvísanir
Stokkönd

**Stokkönd** (fræðiheiti: *Anas platyrhynchos*) er fugl af andaætt. Hún er að mestu leyti staðfugl á Íslandi. Stokkendur eru algengasta og jafnframt þekktasta andartegundin hér á landi fyrir utan æðarfugl. Stokkendur eru buslendur. Áætlað er að varpstofninn sé 10.000-15.000 pör og einhvers staðar á milli 20.000 til 40.000 fuglar dvelji hér yfir veturinn. Stokkendur eru talsvert veiddar til matar. Sennilega útbreiddasta öndin á láglendi en er sjaldgæf á hálendinu. Hefur mikla aðlögunarhæfni og er oft í nánu sambýli við manninn. Stokkandarsteggurinn er nefndur** grænhöfði**, og stokköndin við Mývatn er stundum kölluð **stóra gráönd**. 

## Einkenni
*Lengd:	52 – 56 cm.*
| *Þyngd:	710 – 1440 g.*
| *Vænghaf: 80 – 98 cm.*

Stundum er stokkönd kölluð **grænhöfðaönd** því blikinn er með grænan haus og mjög skrautlegur. Hann er í felubúningi júní – ágúst. Goggur karlfugls er gulgrænn með svartri nögl, goggur kvenfugls er daufgulrauður oft með flekkjum. Fætur beggja kynja eru rauðgulir og augu dökk. Kollan er hávær, garg hennar er rámt “bra-bra” steggurinn er hljóðlátur, flautar í biðilsleikjum.

## Fæða
Ýmiss vatna- og landgróður en einnig smádýr svo sem lirfur, skeldýr og kuðungar.

## Varp
Eru einkennandi fyrir andapolla víða um land til dæmis Tjörnina í Reykjavík. Þær halda sig við vötn og votlendi, helst kjósa þær tjarnir með sef- og starargróðri. Á veturna eru þær helst við sjóinn og einnig inn til lands þar sem ferskvatn leggur ekki. Stokkendur verpa 8-10 eggjum fyrstar anda, eða síðast í apríl og í maí. Kollan liggur ein á eggjunum sem klekjast út á 4 vikum.

## Dreifing

Sést víða um land á veturna. Sumar hafa vetursetu á Bretlandseyjum. Algeng um allt norðurhvel jarðar.
Jónandi geislun

**Jónandi geislun** er annaðhvort rafsegulgeislun eða agnageislun, sem er nægjanlega orkumikil til að jóna frumeind eða sameind. Jónandi geislun myndast við kjarnahrörnun og kjarnasundrun eða í geislatækjum, s.s.röntgentækjum og eindahröðlum og getur verið hættuleg lífverum. Dæmi um geislun, sem ekki er jónandi er útfjólublá geislun, útvarpsgeislun og örbylgjugeislun. Með geislavörnum er reynt að minnka geislaálag vegna jónandi geislunar.
Agnageislun

**Agnageislun** er geislun sem stafar af hraðfara ögnum, þ.e. öreindum, frumeindum eða sameindum. Alfageislun er vegna geislunar helínkjarna, betageislun vegna geislunar rafeinda, jáeinda og fiseinda og nifteindageislun vegna geislunar nifteinda. Eindahraðlar mynda mjög öfluga agnageislun sem er notuð m.a. við geislameðferð og til rannsókna í öreindafræði. Geimgeislun er öflug agnageislun sem á upptök utan jarðar. Agnageislun, einkum alfageislun frá geislavirkum efnum, sem borist hafa inn í líkamann, getur verið mjög skaðleg eða jafnvel banvæn (sbr. dauða Aleksandr Lítvínenkos).
Geislavarnir

**Geislavarnir** eru vísindalegar aðferðir við hönnun mannvirkja og geislatækja, meðhöndlun og notkun geislavirka efna og geislatækja, sem miða að því að minnka geislaálag á starfsmenn og almenning. Geislavarnir ríkisins er opinber stofnun á sviði geislavarna.
Askar Capital

**Askar Capital** var fjárfestingabanki sem lagði  áherslu á sérhæfðar fjárfestingar (*alternative investments*) á nýmörkuðum. Bankinn veitti fagfjárfestum fjármálaþjónustu á sviði eignastýringar, fasteignafjárfestingarráðgjafar og áhættu- og fjármögnunarráðgjafar. Askur Capital hóf starfsemi sína í byrjun árs 2007. 

Höfuðstöðvar bankans voru í Reykjavík en aðrar skrifstofur bankans og dótturfélaga hans á Indlandi, Lúxemborg, Rúmeníu og Bandaríkjunum. Forstjóri bankans til ársins 2008 var dr. Tryggvi Þór Herbertsson prófessor áður forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands. 

Meðal kjölfjárfesta í bankanum var fyrirtækið Milestone í eigu Karls Wernerssonar og Steingríms Wernerssonar. 

## Yfirsýn forstjóra Askar Capital
Sama ár og bankinn var stofnaður gagnrýndi Tryggvi Þór Herbertsson lífeyrissjóðina á hádegisverðafundi um fjárfestingar lífeyrissjóða, og sagði að ef þeir ætluðu að fara taka upp siðferðislegar viðmiðanir við val á fjárfestingakostum gætu góðir fjárfestingakostir verið sniðgengnir: 
:„Það á tvímálalaust að fjárfesta í fyrirtækjum sem starfa eftir lögum og reglum ef þau eru góðir fjárfestingarkostir, sama hvort þau framleiða vopn, tóbak eða barnableyjur“. 

Í janúar 2008, þegar álitið var að efnahagsvandinn væri bankabóla, þ.e. að fjármálafyrirtækin skiptu mestu máli í heiminum við sköpun verðmæta og að skilvirkari nýting fjármuna gæti ein knúið áfram aukinn hagvöxt, sagði Tryggvi í viðtali við Fréttablaðið að vantraustið væri algjört á Markaðnum: 
:„Allir trúa því að mótaðilinn hafi Svarta Pétur á hendi og það verður ekki fyrr en uppgjör og afskriftir ársins líta dagsins ljós sem menn fara að slaka á og þá fyrst mun lausafé aukast á ný og fjármálakerfið leita í eðlilegra horf.“ 

Sama mánuð kom fram að Askar Capital þyrfti að afskrifa 800 hundruð miljónir króna vegna bandarískra skuldabréfavafninga og annað eins gæti bæst við.  Í febrúar sama ár í pallborði á Viðskiptaþingi þar sem rætt var um hvort krónan væri byrði eða blórabögull, sagði Tryggvi að vandinn við fjármálakerið og hið opinbera væri að hvorirtveggja hefðu verið á fylleríi. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* Heimasíða Askar Capital 
* Askar Capital tekur til starfa um áramót, 15. desember 2006
* Milestone er kjölfestufjárfestir í nýjum fjárfestingarbanka, 15.12.2006
* Nýr fjárfestingarbanki tekur til starfa um áramót, 24.11.2006
* Nýr fjárfestingarbanki stofnaður, 15.12.2006
* Forstjóri Lánasýslu ríkisins lætur af störfum, 02.04.07
* Askar Capital opnar skrifstofu í Búkarest, 20.09.07
* ''Yngstu félögin með mestan hlutfallslegan rekstrarkostnað''; grein í Fréttablaðinu 2008
* ''Fyrrum starfsmenn Askar Capital grunaðir um lögbrot''; af Vísi.is 2009
Geislavirkni

**Geislavirkni** er samheiti yfir ferli sem tengjast kjarnabreytingum, sem verða þegar óstöðugir frumeindakjarnar gefa frá sér jónandi geislun. **Náttúruleg geislavirkni** stafar af geislavirkum efnum sem finnast í náttúrunni. SI-mælieining geislavirkni er bekerel, táknuð með **Bq**, sem nefnd er eftir Henri Becquerel, sem fyrstur uppgötvaði hana. (Eldri mælieining fyrir geislavirkni, kúrí, táknuð með **Ci**, er nefnd í höfuðið á hjónunum Marie og Pierre Curie.)

Til eru 3 tegundir af geislavirkni: Alfa, Beta og Gamma, nefnd eftir fyrstu þrem bókstöfunum í gríska stafrófinu. Öll eiga mismunandi orsök að baki.

Alfa (α) geislun.
Alfa geislun verður þegar kjarni efnissins er óstöðugur vegna of ójafns hlutfalls nifteinda og róteinda og losar þá kjarninn af sér tvær róteindir og tvær nifteindir. Við þetta umbreytist efnið í annað efni og gefur frá sér He+2 kjarna. Alfa geislun er almennt ekki talin hættuleg mönnum eða umhverfi þar sem drægi þessarar geislunar er stutt og kemst til dæmis ekki í gegnum skinn manna. Annað mál er aftur á móti ef geislunin kemur innan frá þar sem líffærin okkar eru ekki varin.
(_84^210)Po→ (_82^206)Pb+(_2^4)He^(+2)   

Beta (β) geislun.
Beta geislun verður þegar kjarninn hefur ójafnar nifteindir og róteindir. Undir vissum kringumstæðum getur nifteind breyst í róteind og öfugt, við þessa umbreytingu losnar plús eða mínushlaðin rafeind úr kjarnanum á mikilli ferð eftir því hvort róteind hafi umbreyst eða nifteind. Ef nifteind umbreytist í róteind gefur kjarninn frá sé minus hlaðna rafeind en plus hlaðna rafeind ef róteind umbreytist í nifteind. Við þetta ferli breytist fjöldi róteinda í kjarnanum sem þýðir að úr verður nýtt efni, þ.e. róteindafjöldi annaðhvort hækkar eða lækkar í kjarnanum. Við þetta ferli losnar sömuleiðis um orku í formi ljóseindar eða gamma (γ)  geislun. Beta geislun getur verið hættuleg mönnum þar sem rafeindir ferðast á nánast ljóshraða og getur  farið í gegnum húð manna og dýra en sökum lítils massa fer hún ekki djúpt. Þessi geislun getur þó valdið brunasárum í miklu mæli og getur skaðað augu og valdið krabbameinum ef um mikla geislun er að ræða. Sama gildir þó með inntöku geislavirks efnis sem gefur frá sér beta geislun eins og með alfa geislun, innvortis getur hún valdið miklum skaða.
(_6^14)C→(_7^14)N +_(-1) e

Gamma (γ) geislun.
Gamma geislun verður til þegar kjarni með mismun á milli róteinda og nifteinda er mjög orkumikill. Við þessar aðstæður reynir kjarninn að losa sig við umfram orku og við það losnar um ljóseind á mjög miklum hraða og hárri tíðni. Þetta getur einnig gerst samhliða beta geislun þar sem kjarninn er í raun að losa sig við umfram orku. Ljóseindin hefur engar nifteindir, róteindir eða rafeindir og hefur því engann massa. Þess vegan tapar kjarninn engöngu orku en breytist ekki að öðru leyti. Gamma geislun er mjög hættuleg þar sem ljóseindin fer í gegnum allt lífrænt efni með alvarlegum afleiðingum fyrir þann eða það sem fyrir henni verður.
Geislaálag

**Geislaálag**, einnig nefnt **líffræðilegt geislaálag**, er mælikvaði á líffræðileg áhrif jónandi geislunar á menn, þegar tekið er tillit til tegundar geislunarinnar. Geislaálag lýsir betur líffræðilegum áhrifum geislunar heldur en geislaskammtur, t.d. eru líffræðileg áhrif alfageislunar 20-föld miðað við beta-, röntgen-, eða gammageislun. SI-mælieining geislaálags er sívert, táknuð með **Sv**. (Eldri mælieining er **rem**, þar sem 1 Sv = 100 rem.) **Geislabyrði** er heildargeislaálag af völdum geislunar yfir tiltekið tímabil frá efnum, sem borist hafa inn í líkamann, einnig mælt í einingunni sívert. Á Íslandi fylgjast Geislavarnir ríkisins með og mæla geislaálag og geislabyrði.
Geislaskammtur

**Geislaskammtur** er mælikvarði á þá orku sem gleypist í tilteknum massa af lifandi vef vegna jónandi geislunar. SI-mælieiningin fyrir geislaskammt er grei, táknuð með **Gy**, þannig að 1 Gy jafngildir 1 J·kg-1 (eldri mælieining er rad, þar sem 1 rad = 0,01 Gy). Mælieiningin er dregin af nafni enska eðlisfræðingsins Louis Harold Gray. Raffræðilegur geislaskammtur, mældur með einingunni röntgen sem er táknuð með R, er sá geislaskammtur af röntgen- eða gammageislum sem myndar einingarskammt af já- og neikvæðum jónum í hverju kílógrammi af lofti. (1 R = 2,58·10-4 C/kg). Mælieininingin röntgen er ekki SI-eining.

Í geislameðferð við krabbameini er oftast gefinn ákveðinn, lágur geislaskammtur á kjörmeðferðarsvæði í 4 til 6 vikur. Öfugt við geislaskammt tekur geislaálag tillit til líffræðilegra áhrifa geislunar.

## Tilvísanir
Uppvakningur

**Uppvakningur** er samkvæmt þjóðtrú holdleg vera (oftast í formi mannveru, en getur tekið sér mynd dýra eða yfirnáttúrulegrar veru), sem á óútskýrðan hátt hefur vaknað til lífsins eftir dauðann og gengur meðal lifenda. Íslenska orðið *uppvakningur* átti við sérstaka gerð drauga úr norrænum goðsögnum, en goðsagnir úr öðrum menningarheimum hafa aukið við merkingu orðsins "uppvakningur" í dag. 

## Norðurlönd

Samkvæmt norrænum goðsögnum og þjóðsögum eru uppvakningar draugar, sem risið hafa upp úr grafhaugum látinna víkinga. Einnig gátu galdramenn, og fjölkunnugt fólk, vakið upp lík vinna ýmis illvirki. Menn sem voru drepnir af skuggaverum líkt og tröllum  urðu oft að Uppvakningum. Draugurinn Glámur í Grettis sögu er einn þekktasti uppvakningur Íslands. 

## Afríka
Nútímamerking orðsins á oftast við þýðingu enska orðsins *zombie* sem er nár sem hefur verið vakinn upp (oftast með göldrum), og gengur á meðal lifenda og er „skinlifandi“ (sbr.: skindauður). Hið afrískættaða orð *Zumbi* merkir sálarlaus líkami manns sem starfar sem þræll í þjónustu vúdúprests. Kongóbúar nota orðið *nzambi* yfir fyrirbærið sem þýðir „sál dauðrar manneskju“.

Sögur af uppvakningum eiga uppruna sinn að rekja til margra afrískra ættbálka og trúarbragða þeirra sem kallast Vúdú, þar segir frá því að dauðir eru vaktir til lífs sem vinnumenn fyrir öfluga seiðmenn.
Samkvæmt boðorðum Vúdú þá getur dáinn manneskja verið lífguð við af *bokor* eða Vúdú seiðmanni. Uppvakningarnir haldast þá undir stjórn Vúdú seiðmannsins þar sem þeir hafa engan sjálfstæðan vilja. „Zombi“ er einnig nafn fyrir Vúdú snákaguðinn Damballah Wedo,sem er af Níger-Kongó uppsprettu; það er skyld orðinu nzambi á máli Kongóbúa sem þýðir „guð“. Einnig innan um Vúdú siðinn er sagt að „zombi“ sé mennsk sál sem hefur verið gripinn greipum af „bokor“ og notuð til þess að efla kraft seiðmannsins.

Árið 1937 var Zora Neale Hurston að rannsaka þjóðsiði Haítí, þegar hún datt á mál Felicia Felix-Mentor sem hafði dáið og verið grafin árið 1907 aðeins 29 ára gömul.

## Uppvakningar í vinsælli dægurmenningu

**Kvikmyndir**

Sögur nútímans af uppvagningum hvíta tjaldinu eða tölvuleikjum, eiga flestar uppruna sinn að rekja til sagna af afrísk karabískum göldrum, vúdú og svartagaldurs. Í þeim er sjálfur nár hins látna vakinn til lífsins og honum fengið hlutverk í holdinu á meðal lifanda. Þeir eru sjaldnast skarpir en þó nógu gáfaðir til að fjölga fjölda nára til muna. Í kvikmyndum nútímans eru uppvakningarnir oftast afleiðing vísindarannsókna, líffræðilegra stökkbreytinga eða vírusa. 
*Day of the Dead
*Resident Evil
*28 days later 

**Bókmenntir**

*Frankenstein
*Sleepy Hollow

**Tónlist**

Sumar undirgreinar þungarokksins hafa haft dauða og uppvakninga sem hluta af myndmáli og sviðstjáningu sinni þar má helst nefna drungarokkið og dauðarokkið

**Tölvuleikir**

Uppvakningar hafa verið vinsæll efniviður í sögusvið margra tölvuleikja, þar eru vinsælastir
*Resident Evil
Geislameðferð

**Geislameðferð** er meðferð í geislalækningum með orkumikilli jónandi geislun á kjörmeðferðarsvæði í því skyni að eyða krabbameinsæxlum eða meinvörpum. Línhraðall, sem er ein tegund eindahraðals, er notaðaður til að gefa ytri geislameðferð. Við innri geislameðferð eru notaðar geislavirkar samsætur. (Áður fyrr voru geislavirku samsæturnar radín-226 og kóbalt-60 oftast notaðar til geislameðferðar.) Yfirleitt er gefinn geislaskammturinn 2 Gy á kjörmeðferðarsvæði hvern virkan dag upp að 40 til 60 Gy heildargeislaskammti. Geislameðferð er gefin af geislafræðingum á Geislaeðlisfræðideild Landspítala.
Hnútur (mælieining)

**Hnútur** er mælieining fyrir hraða, skammstöfuð með **kn** eða **kt**, einkum notuð í sjómennsku og flugi. Hnútur er ekki SI-mælieining. Einn hnútur er skilgreindur sem hraðinn ein sjómíla á klukkustund, sem er 1,852 km/klst eða 0,514 m/s.
Þrýstingur

**Þrýstingur** í eðlisfræði er kraftur á flatareiningu. SI-mælieining þrýstings er paskal (franska: *Pascal*), táknuð með *Pa*. 

Loftþrýstingur, sem fyrr nefndist *loftvægi*, er mældur með loftvog.
Hæð (veðurfræði)

**Hæð** eða **háþrýstisvæði** í veðurfræði er veðurkerfi þar sem hár loftþrýstingur er yfir tilteknu svæði á jörðinni. Á norðurhveli blása vindar réttsælis umhverfis hæðir, en öfugt á suðurhveli. Hæðum fylgja gjarnan hægir vindar og bjartviðri. Hæð er því gagnstæða lægðar.
Halldór Baldursson

**Halldór Kristján Baldursson** (f. 12. september 1965) er íslenskur teiknari. 

Hann hefur verið einn af forvígismönnum teiknimyndasögublaðsins GISP og kennt myndskreytingu við Listaháskóla Íslands. Hann hefur og myndskreytt fjölda bóka og auglýsinga. Halldór er með meistaragráðu í listkennslufræðum frá Listaháskóla Íslands og var meistaraverkefni hans gefið út sem bók og bar titilinn *Hvað nú? - myndasaga um menntun*. 

Skopmyndir hans um íslenskt þjóðlíf hafa birst í Viðskiptablaðinu um árabil og frá 2005 einnig í Blaðinu, sem síðar var endurnefnt 24 stundir. Eftir að 24 stundir voru lagðar niður í kjölfar bankahrunsins 2008 flutti Halldór sig um set yfir á Morgunblaðið, en var svo ráðinn til Fréttablaðsins í mars 2010.

Árið 2006 kom út bókin ''Í grófum dráttum'' með skopteikningum Halldórs.

Meðal bóka sem Halldór hefur myndskreytt er bókaflokkurinn um *Fíusól* og fleiri verk eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur, *Bessastaða*-bækurnar og fleiri bækur eftir Gerði Kristnýju, þjóðsagnasafnið *Köttur út í mýri* og fleiri bækur með þjóðlegu efni, *Sagan af húfunni fínu* og fleiri sögur eftir Sjón, *Ljótasti fiskur í heimi* og fleiri bækur eftir Árna Árnason, *Allir með strætó* og fleiri bækur eftir Guðberg Bergsson, *Djúpríkið* eftir Bubba Morthens og Robert Jackson.

## Heimildir


## Ytri hlekkir
* Halldór Baldursson  
* Blogg Halldórs
Faggilding

**Faggilding** er formleg viðurkenning þar til bærs stjórnvalds á því að aðili (svo sem vottunarstofa, skoðunarstofa) sé hæfur til að vinna tiltekin verkefni varðandi samræmismat (svo sem vottun gæðastjórnunarkerfa, skoðun ökutækja). Samræmismat er ferli sem sýnir fram á hvort sérstakar kröfur í tengslum við vöru, vinnslu, þjónustu, kerfi, einstaklinga eða stofnun hafa verið uppfylltar.

Á Íslandi er faggildingarsvið Hugverkastofunnar, ISAC, opinber faggildingaraðili og hefur með höndum allar tegundir faggildinga, bæði þar sem er lagaleg krafa um faggildingu og á sviðum þar sem aðilum er í sjálfsvald sett að láta faggilda starfsemi sína. ISAC er aðili að Evrópusamtökum um faggildingu.

## Tenglar
* Lög um faggildingu
* ISAC - faggildingasvið Hugverkastofnunnar
* European Accreditation
Byggðarmerki

**Byggðarmerki** eru auðkenni sveitarfélaga og þurfa að uppfylla nokkuð nákvæmar reglur um útlit sem byggðar eru á meginreglum skjaldarmerkjafræðanna. Byggðarmerki er ekki unnt að skrá ef merkið hefur að geyma án heimildar þjóðfána, ríkistákn, opinber alþjóðamerki, skjaldarmerki, opinber skoðunar- eða gæðamerki, opinbera stimpla, skráð vörumerki, skráð félaga- eða gæðamerki, heiti á atvinnustarfsemi, merki sem sótt hefur verið um skráningu á eða annað sem til þess er fallið að villst verði á því og framangreindum merkjum. Skráning byggðarmerkja á sér stoð í 5. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 45/1998 og um þau gildir reglugerð nr. 112/1999. Hugverkastofan fer með málefni varðandi byggðarmerki.

## Tengill
Sveitastjórnarlög
Vörumerki

**Vörumerki** er merki eða tákn sem gerir neytendum kleift að aðgreina vörur og þjónustu eins aðila frá vörum eða þjónustu annars aðila. Vörumerki þjóna mikilvægu hlutverki við markaðssetningu og eru oft ein verðmætasta eign fyrirtækja. Vörumerkjavernd fæst með skráningu eða notkun vörumerkis, en vörumerkjaskráning gildir í 10 ár í senn og er hægt að endurnýja hana eins oft og eigandi merkisins óskar. Vörumerkjaréttur er landsbundinn, en hægt er að sækja um alþjóðlega skráningu vörumerkja á grundvelli íslenskrar vörumerkjaumsóknar eða skráningar (sbr. Bókunar við Madridsamninginn, eða svonefnds Madrid-skráningarkerfis).

Vörumerki á Íslandi þurfa að uppfylla tiltekin skilyrði vörumerkjalaga nr. 45/1997, til að fást skráð. Þau geta ekki verið almenns eðlis eða lýsandi fyrir þá vöru eða þjónustu sem þau eiga að auðkenna. Þá má ekki skrá vörumerki sem eru eins eða lík vörumerkjum sem þegar eru skráð fyrir svipaða vöru eða þjónustu. Hugverkastofan skráir vörumerki á Íslandi.

## Tengill
* Lög um vörumerki
Hönnunarvernd

**Hönnunarvernd** verndar útlit vöru, en tekur ekki til tæknilegrar virkni vörunnar eða eiginleika hennar.

Hönnunarskráning felur í sér að eigandi skráningarinnar getur bannað öðrum að hagnýta hönnun sína án samþykkis. Hönnunarvernd getur gilt í 5-25 ár, en má þó aðeins endurnýja til eins eða fleiri 5 ára tímabila í senn þar til 25 ára verndartíma er náð.

Hugverkastofan fer með hönnunarvernd á Íslandi.

## Tengill
* Lög um hönnun
Gufuhvolf

**Gufuhvolf** kallast andrúmsloft jarðar, sem samanstendur einkum af þurru lofti auk eftirfarandi efna í mun minna magni: vatnsgufu (0 til 4%), vatnsdropa, ískristalla og ryks. Meðalloftþrýstingur við yfirborð jarðar er ein loftþyngd, samsvarandi 1013,25 hPa. Gufuhvolfið skiptist í veðrahvolf (þar sem veðrið verður), heiðhvolf, miðhvolf og hitahvolf. Endimörk lofthjúpsins eru ekki skýr, en oftast er miðað við Kármánlínuna, sem er í um 100 km hæð yfir sjávarmál.

## Tengill

* Ítarlegar upplýsingar um lofthjúp jarðar á Stjörnufræðivefnum
Einkaleyfi

**Einkaleyfi** er leyfi sem er veitt einum aðila á tæknilegum uppfinningum sem leysa tiltekið vandamál. Uppfinningin þarf að vera alveg ný og óþekkt þegar sótt er um, þ.e. ekki má vera búið
að kynna hana almenningi í ræðu eða riti, en ekki er hægt að fá einkaleyfi á óhlutbundnum uppfinningum eins og viðskiptaaðferðum og óútfærðum hugmyndum. Með einkaleyfinu er hægt að hindra aðra í að nýta uppfinninguna í atvinnuskyni í ákveðinn tíma, að hámarki 20 ár. Sérstakar reglur gilda um lyf og plöntuvarnarefni sem unnt er að vernda að hámarki 25 ár. Hugverkastofan veitir einkaleyfi á Íslandi.
Suðurhvel

**Suðurhvel** er sá helmingur yfirborðs jarðar, sem er sunnan miðbaugs. Suðurheimskautið er sá punktur suðurhvels sem liggur fjærst miðbaug og er syðsti punktur á jarðar. Suður- og norðurhvel til samans þekja allt yfirborð reikistjörnunnar. Árstíðir á suðurhveli jarðar eru öfugar við norðurhvel. Á suðurhveli jarðar eru allt Suðurskautslandið, um 90% af Suður-Ameríku, nokkrar eyjar undan strönd Asíu og megnið af þurrlendi Eyjaálfu. Suður-Íshaf, stærstur hluti Indlandshafs, Suður-Atlantshaf og Suður-Kyrrahaf eru á suðurhveli sem er 80,9% sjór (samanborið við 60,7% af norðurhveli). Þar eru aðeins 32,7% af þurrlendi jarðar.

## Tilvísanir
Norðurhvel

**Norðurhvel** er sá helmingur yfirborðs jarðar, sem er norðan miðbaugs. Norðurheimsskautið er sá punktur norðurhvels sem er liggur fjærst miðbaug og er nyrsti punktur hnattarins. Norður- og suðurhvel til samans þekja allt yfirborð jarðar. Fyrir aðrar reikistjörnur sólkerfisins miðast norðurhvel þeirra við fastasléttu sólkerfisins þar sem sá helmingur sem er sömu megin og norðurhvel jarðar telst norðurhvel þeirrar reikistjörnu.

60,7% af yfirborði norðurhvelsins eru sjór, miðað við 80,9% af suðurhvelinu, og 67,3% af þurrlendi jarðar eru á norðurhvelinu. Heimsálfurnar Norður-Ameríka og meginlandshluti Evrasíu eru alfarið á norðurhveli, auk 2/3 hluta Afríku og hluta Suður-Ameríku.

## Tilvísanir
Halldór Pétursson

**Halldór Pétursson** (26. september 1916 – 16. mars 1977) var íslenskur myndlistarmaður og teiknari. Halldór fæddist í Reykjavík og voru foreldrar hans Pétur Halldórsson, borgarstjóri og alþingismaður, og Ólöf Björnsdóttir. 

Halldór byrjaði ungur að teikna og varð snemma þekktur fyrir teikningar sínar. Hann sótti einkatíma hjá málurunum Guðmundi Thorsteinsson (Mugg) og Júlíönu Sveinsdóttur. Halldór hlaut stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1935 og hélt þaðan til náms við Kunsthåndværkskolen í Kaupmannahöfn og lauk þaðan prófi í auglýsingateiknun árið 1938. Hann starfaði upp frá því við ýmiss konar teiknivinnu og auglýsingagerð. Árin 1942 – 1945 hélt Halldór til frekara náms við Minneapolis School of Art og Art Students League í New York. Að framhaldsnámi sínu loknu fékkst hann aðallega við myndskreytingar og skopteikningar og var mikill frumkvöðull á því sviði. 

Árið 1976 kom út bókin *Helgi skoðar heiminn*. Tilurð bókarinnar var sú að Halldór teiknaði myndirnar en Njörður P. Njarðvík skrifaði sögu við þær. Það er fyrst eftir útkomu þessa verks að hægt er að segja að útgáfa íslenskra myndabóka, þar sem jöfn áhersla er lögð á myndir og texta, hefjist fyrir alvöru.
  
Halldór myndskreytti fjölda bóka og rita um ævina. Meðal annars myndskreytti hann *[[Spegilinn]]* frá árinu 1947 og teiknaði forsíður á Vikuna. Halldór hafði mikinn áhuga á hestum og voru hestamyndir eitt af „vörumerkjum“ hans. Meðal frægustu teikninga hans eru myndaröð heimsmeistaraeinvígisins í skák þegar Boris Spassky og Bobby Fischer háðu í Reykjavík 1972 og þorskastríðsmyndir sem voru birtar í blöðum og tímaritum út um allan heim.

Á meðal frægra verka Halldórs er merki Reykjavíkurborgar, en Halldór var ráðinn til að útfæra merkið á grundvelli samkeppni sem bæjarstjórn Reykjavíkur efndi til í mars 1951. Einnig teiknaði hann merki Flugleiða og Rafmagnsveitu Reykjavíkur.

Halldór hannaði og teiknaði alla þá Íslensku peningaseðla sem gefnir voru út á árunum 1960 til 1981

Halldór Pétursson teiknaði marga jólasveina á ferli sínum og einnig teiknaði hann nokkrar myndir af Grýlu en frægust þeirra er Grýlan í Vísnabókinni. Halldór var einn af stofnendum Félag íslenskra teiknara.

## Sýningar
: Samsýning í Listmannaskálanum árið 1949.
: Einkasýning í Listamannaskálanum árið 1952.
: Einkasýning í Hliðskjálf árið 1952.
: Samsýning á Alþjóðasýningu Karakatúra árið 1967.
: Samsýning í Ítalíu hjá International Childrens Book Show árið 1971.
: Einkasýning á Kjarvalsstöðum árið 1976.
: Einkasýning hjá Gallerí Háhól árið 1977.
: Sýning í Gallerí Fold árið 2011.

Tekin var saman bók árið 1980 þar sem mörgum myndum listamannsins var safnað saman. 

## Heimildir
* Félag íslenskra teiknara
* Jólasveinar Halldórs Péturssonar 
*  seisai.is
* Síða um Halldór hjá UMM
Tryggvi Magnússon

**Tryggvi Magnússon** (6. júní 1900 - 7. september 1960) teiknari fæddist að Bæ í Steingrímsfirði á Ströndum. Hann lauk prófi frá Gagnfræðaskólanum á Akureyri árið 1919 og stundaði því næst nám í Kaupmannahöfn í tvö ár og fór svo til New York í League of Art og var þar 1921–1922 við nám í andlitsmyndagerð. Hann stundaði svo nám í málaralist í Dresden á árunum 1922–1923 og fluttist að námi loknu til Reykjavíkur. Tryggvi var einn af stofnendum Félags íslenskra teiknara.  

Stundum er sagt að Tryggvi Magnússon hafi verið fyrsti teiknarinn sem hafði atvinnu af listgrein sinni. Tryggvi myndskreytti m.a. jólasveinakvæði Jóhannesar úr Kötlum, teiknaði íslensku fornmannaspilin, drög að öllum sýslumerkjunum fyrir Alþingishátíðina 1930 og skjaldarmerkið íslenska. Hann var um árabil aðalteiknarinn í skopritið *[[Spegillinn|Spegilinn]]* og var einna þekktastur fyrir skopmyndir sínar. 

Myndlistarkonan Þórdís Tryggvadóttir er dóttir Tryggva Magnússonar.

## Tenglar
* Fornmannaspilið, spil teiknað af Tryggva Magnússyni
* Fornmannaspilin 1930 | Safnarasíðan (spilasafn.com)
Benni McCarthy

**Benedict „Benni“ McCarthy** (fæddur 12. nóvember 1977) er suðurafrískur knattspyrnumaður sem leikur með Blackburn Rovers á Englandi og með landsliði Suður-Afríku.

## Ævi og störf
McCarthy lék með suðurafríska liðinu Seven Stars fram til 18 ára aldurs og skoraði 27 mörk í 29 leikum í deildinni 1995-6. Árið eftir skoraði hann 12 mörk í 20 leikjum og komst þá á samning hjá hollenska liðinu Ajax. Árið 1997 fór hann til liðsins og varð deildarmeistari fyrsta árið sitt þar - skoraði þá alls 9 mörk. Eftir ágætis vertíð árin 1998 til '99 var hann seldur til spænska liðsins Celta Vigo.

Hjá Celta Vigo átti Benni erfitt uppdráttar og fór í láni til FC Porto vertíðina 2001-02 og gekk þar vel. José Morinho var þá knattspyrnustjóri Porto en hjá liðinu var McCarthy einn af máttarstólpunum. Hann hjálpaði liðinu til að komast í 3. sæti i deildinni sem veitti þeim sjálfvirkt sæti í Meistaradeild Evrópu. Þetta ár spilaði hann 10 leiki og skoraði heil 12 mörk. Árið eftir fór hann aftur til Celta Vigo.

2003-04 var McCarthy seldur til Porto fyrir 3,5 milljónir evra og hjá liðinu fann hann á ný liðsandann. Hann hlaut Gulltakkaskóinn fyrir 20 mörk í 23 leikjum. Þann 28. júlí 2006 var McCarthy seldur til Blackburn Rovers fyrir 2.5 milljónir punda.
Fjarlægð

**Fjarlægð**, oft kölluð **lengd** í eðlisfræði er skilgreind sem venjulega firðin í stærðfræði. SI-mælieining fjarlægðar er metri, táknuð með **m**.

## Tengt efni

* Fjarlægðarformúlan
* Lengd
Lengd

: *Þessi grein fjallar um lengd sem fjarlægð á milli tveggja punkta, en lengd getur líka átt við „[[algildi]]“.
*'Lengd** er mesta [[fjarlægð]] milli tveggja [[punktur|punkta]] á sama hlut, en getur einnig átt við **stærð''' vigurs. Vegalengd á við fjarlæg milli tveggja staða á yfirborði jarðar. Lengd getur einnig átt við tíma, sbr. „tónverkið var mjög langt“.

## Tengt efni

* Ferillengd
* Fjarlægð
Alþjóðaveðurfræðistofnunin

**Alþjóðaveðurfræðistofnunin** (enska: *World Meteorological Organization, WMO*, franska: *Organisation météorologique mondiale, OMM*) er sérhæfð alþjóðastofnun innan Sameinuðu þjóðanna á sviði veðurfræði, vatnafræði og skyldra geina. Höfuðstöðvar eru í Genf í Sviss. Komið á fót 23. mars 1950 og tók þá við af *International Meteorologcal Organization*, sem hafði starfað frá 1873. Stofnunin hefur reynt að vekja athygli á sérstökum þáttum í samspili veðurs og manns með því að halda upp á stofndaginn og titlað hann alþjóðlega veðurdaginn. Aðildarríki eru 187 og Ísland á meðal þeirra. 

## Tengill
Alþjóðaveðurfræðistofnunin
Norður-Múlasýsla

**Norður-Múlasýsla** var ein af sýslum Íslands. Sýslur eru ekki lengur stjórnsýslueining á Íslandi, en nafnið er enn notað til að vísa til svæðisins.

Norður-Múlasýsla nær frá Gunnólfsvíkurfjalli við Bakkaflóa að Dalatanga. Nafn sitt taka Múlasýslur af Þingmúla í Skriðdal.

## Sveitarfélög
Eftirfarandi sveitarfélög eru í Norður-Múlasýslu (fyrrverandi innan sviga):
* Langanesbyggð (að hluta)
** (Skeggjastaðahreppur)
* Vopnafjarðarhreppur
* Fljótsdalshérað
** (Fellahreppur)
** (Austur-Hérað)
*** (Egilsstaðabær)
*** (Eiðahreppur)
*** (Hjaltastaðahreppur)
*** (Skriðdalshreppur)
** (Norður-Hérað)
*** (Jökuldalshreppur)
*** (Hlíðarhreppur)
*** (Tunguhreppur)
*** Borgarfjarðarhreppur
* Fljótsdalshreppur
Veðurathugun

**Veðurathugun** er kerfisbundin mæling á ýmsum veðurþáttum á fyrirfram ákveðnum veðurathugunartímum, oftast framkvæmd á veðurathugunarstöð. Mannaðar veðurathuganir eru gerðar á þriggja klukkustunda fresti og veðurathugunarmaður mælir loftþrýsting, vindhraða, skyggni, þurran og votan hita, skráir skýjafar og veður og sjávarstöðu á þeim stöðvum sem liggja nærri sjó. Hámarks- og lágmarkshiti er mældur tvisvar á sólarhring. Einnig er úrkomumagn (og snjóhula ef snjór er á jörðu) mæld einu sinni til tvisvar á sólarhring. Sjálfvirkar veðurathuganir eru gerðar á sérhverri klukkustund, en skýjafar og veður er ekki skráð sjálfvirkt og ekki heldur úrkomumagn, snjóhula né sjávarstaða. Veðurstofa Íslands framkvæmir veðurathuganir á veðurathugunarstöðvum víða um land.

## Veðurathugunartími
Miðað er við samræmdan alþjóðlegan tíma (UTC) og fyrir mannaðar veðurstöðvar eru eftirfarandi tímar notaðir:  kl. 3, 6, 9, 12, 15, 18, 21 og 24 UTC. (Á Íslandi er veðurathugun stundum sleppt kl. 3 og kl. 6.) Sjálfvirkar veðurstöðvar senda út veðurskeyti á klukkustunda fresti og er þá miðað við heila tímann kl. 1, 2, 3 UTC o.s.frv. Veðurathugunarmaður skal hefja veðurathugun í fyrsta lagi 10 mínútur fyrir veðurathugunartíma og sendir *veðurskeyti* til Veðurstofu Íslands.
Tryvannstårnet

**Tryvannstårnet** er 118 metra hátt útvarpsmastur í Ósló, en þar sem það stendur, við vatnið Tryvann, er land í 529 metra hæð yfir sjó.

Mastrið, eða turninn, var byggt árið 1962 til að senda útvarps- og sjónvarpsbylgjur til annarra dreifistöðva í Noregi. Í 60 metra hæð er útsýnispallur en þaðan sést á björtum dögum alla leið til Svíþjóðar. Útsýnispallinum var lokað árið 2005 vegna þess hve erfitt var að uppfylla skilyrði um undankomuleiðir í bruna.
Þilfar

**Þilfar** eða **dekk** er á stærri skipum lárétt plata eða gólf sem liggur yfir skipsskrokknum öllum eða að hluta, ver áhöfn og farm fyrir veðri og vindum og er aðalvinnusvæði skipsins. Á stærri skipum geta verið mörg þilför hvert upp af öðru líkt og hæðir í húsi. Sum þilför bera sérstök nöfn eftir því hvert hlutverk þeirra er.

Tilkoma þilskipa með samfellt, vatnsþétt þilfar stafna á milli markaði ákveðið skref í þróun útgerðar. Þilskipaútgerð sem einnig er nefnd skútuöld var stórbreyting á atvinnulífi á Íslandi sem stóð yfir frá síðustu áratugum 18. aldar  og fram á fyrstu áratugi 20. aldar. 

## Algeng þilfarsnöfn
* *Aðalþilfar* er venjulega efsta þilfar skips sem nær samfellt stafna á milli. Allt fyrir ofan aðalþilfarið telst vera yfirbygging.
* *Bátaþilfar* þar sem björgunarbátar eða skipsbátar eru geymdir.
* *Byssuþilfar* þar sem fallbyssur eru festar.
* *Veðurþilfar* er þilfar sem er opið fyrir veðri og vindum. Á yfirleitt við um efsta þilfarið eða gangveg efst meðfram borðstokknum innanverðum.
* *Vinnsluþilfar* er útbúið aðstöðu og tækjum til að vinna afla fiskiskips fyrir flutning og/eða sölu.
* *Þyrluþilfar* með þyrlupalli.
Eindahraðall

**Eindahraðall** er tæki sem beitir rafsviði til að hraða rafhlöðnum eindum og notar segulsvið til að beina orkumiklum og grönnum agnageisla á skotspón. Er annars vegar hringhraðall eða línuhraðall, en þeir síðarnefndu eru m.a. notaðir til geislalækninga.
Freddy Adu

**Freddy Adu** (fæddur **Fredua Koranteng Adu** 2. júní 1989 í Tema í Gana) er Bandarískur knattspyrnumaður af ganverskum uppruna sem leikur með AS Monaco leiktíðina 2008-2009. Hann er þó samningsbundinn SL Benfica í Portúgal. Áður lék hann með DC United í Major League Soccer-deildinni í Bandaríkjunum. Hann spilaði sinn fyrsta landsleik fyrir Bandaríkin gegn Gana árið 2006, þar sem að aðdáendur bandaríska landsliðsins voru orðnir óþolinmóðir á því að bíða eftir fyrsta landsleik Adu. Hann var þó ekki valinn í tuttugu og þriggja manna hóp landsliðsins sem lék á Heimsmeistaramótinu í Þýskalandi 2006.
Heimspeki hversdagsmáls

**Heimspeki hversdagsmáls**, **mannamálsheimspeki** eða **málgreiningarheimspeki**, stundum kennd við Oxford háskóla og nefnd **Oxford-heimspekin** var skóli innan rökgreiningarheimspekinnar um og eftir miðja 20. öld sem kenndi heimspekilegar ráðgátur yrðu til þegar heimspekingar eða vísindamenn notuðu orð annarlega og gleymdu því hvað orðin merkja raunverulega í hversdagslegum skilningi sínum (eða á mannamáli til aðgreiningar frá fræðastagli). Heimspekingar sem kusu þessa nálgun höfðu minni áhuga á heimspekikenningum en rannsökuðu þess í stað ítarlega venjulega hversdagslega málnotkun, „mannamál“.

Mannamálsheimspekingarnir voru undir miklum áhrifum frá yngri verkum Ludwigs Wittgenstein, einkum *Rannsóknum í heimspeki*. Helstir þeirra voru Gilbert Ryle, J.L. Austin, P.F. Strawson og Norman Malcolm. Heimspeki hverdagsmáls átti mestu fylgi að fagna á árunum frá 1930 til 1970 en áhrifa hennar gætir enn víða í heimspeki.

## Mikilvæg rit í heimspeki hversdagsmáls
* J.L. Austin, *Sense and Sensibilia*
* Wittgenstein, Ludwig *Blue and Brown Books*
* Wittgenstein, Ludwig *Philosohische Untersuchungen* (*Philosophical Investigations*)
* Ryle, Gilbert, *Dilemmas* (*Ógöngur*)
* Ryle, Gilbert, *The Concept of Mind*
* Strawson, P.F., *Individuals*

## Neðanmálsgreinar

## Heimildir
*
*Baldwin, Thomas, *Contemporary Philosophy: Philosophy in English since 1945* (Oxford: Oxford University Press, 2001). ISBN 0-19-289258-4
Þingbundin konungsstjórn

**Þingbundin konungsstjórn** er það stjórnarfar kallað þar sem konungur er til staðar en völd hans takmarkast af völdum þjóðkjörins þings. Það er ólíkt einveldi þar sem engar slíkar takmarkanir eru til staðar, í það minnsta ekki lagalegar. Einnig er það ólíkt lýðveldi þar sem ekkert konungsdæmi er.

Á flestum öðrum tungumálum tíðkast að kalla þessa tegund stjórnarfars **stjórnarskrárbundna konungsstjórn** (d. *konstitutionelt monarki*, e. *constitutional monarchy*) sem þýðir að völd konungsins takmarkast af einhverskonar stjórnarskrá. Það þarf þó ekki endilega að þýða að stjórnarfarið sé lýðræðislegt eins og ætla má af íslenska hugtakinu þar sem þing þarf að vera til staðar.
Nafn

**Nafn** er í fyrsta lagi heiti, eiginnafn, það sem eitthvað er kallað eða nefnt. Í öðru lagi getur nafn þýtt titill, tignarheiti eða nafnbót, sbr. *að bera konungsnafn*. 

## Tengt efni
*Íslensk mannanöfn
Greinilegur púls

***Greinilegur púls*** er tónleikaplata frá Megasi með upptökum úr Púlsinum í febrúar 1991. Meðal flytjenda er Björk Guðmundsdóttir og Jón Ólafsson.

## Tónlist
* Birgir Baldursson; trommur
* Haraldur Þorsteinsson; bassi
* Guðlaugur Kristinn Óttarsson; gítar
* Jón Ólafsson; hljómborð
* Björk Guðmundsdóttir; söngur
* Megas; söngur og hljóðfæraleikur