open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Matteo Messina Denaro

**Matteo Messina Denaro** (f. 26. apríl 1962 , d. 25. september 2023) var ítalskur mafíósi. Hann var um árabil eftirlýstasti maður Ítaliu og sjötti eftirlýstasti maður heims. Hann fór fyrir mafíunni frá Trapaní sem er mikilvægasta og stærsta mafían á Sikiley utan Palermó.

Talið er með vissu að hann hafi persónulega myrt yfir 50 manns sem átti þátt í því að veita honum virðingu innan glæpahópsins.

Messina Denaro tók forystusess fjölskyldu sinnar eftir andlát föður síns 1998 og forystusess alls Trapaní eftir handtöku Vincenzo Virga 2001.

Hann tók stöðu samsíða Toto Riina í hinu svonefna síðara mafíustríði þó hans fjölskylda stæði að mestu utan við það.

* 1991 tók Messina Denaro af lífi Nicola Consales, hóteleigenda í Triscina, fyrir að hafa atyrt starfsmann sinn, hina austurísku Andrea Hassner, og kærustu Denaro.

* Í júlí 1992 tók Messina Denaro af lífi Vincenzo Milazzo minni glæpaforingja sem ekki líkaði strengjabrúðuhlutverkið; örfáum dögum síðar ennfremur ólétta ástkonu hans að nafni Antonella Bonomo. Lík þeirra tveggja voru síðan grafin utan þéttbýlis við Castellammare del Golfo

* 14 september 1992 tók Messina Denaro þátt í morðtilraun, sem ekki tókst, gegn lögreglumanninum Calogero Germanà í Mazara del Vallo.

* Í nóvember 1993 var Messina Denaro einn af þeim sem stóðu á bak við mannrán þar sem rænt var 11 ára Giuseppe Di Matteo í þeim tilgangi að halda aftur að bersögli föður hans sem gerst hafði handgenginn lögreglu. Að lokum eftir 779 daga í lokaðri vist var G. Di Matteo kyrktur til dauða og líki hans eytt með sýru.

* 1994 stóð Messina Denaro á bak við morðtilraun sem ekki tókst og var beint gegn Totuccio Contorno sem gerst hafði handgenginn lögreglu. Sprengju úr dínamíti var komið fyrir í göturæsi við stræti þar sem Contorno fór um reglulega. Sprengjan var uppgötvuð af lögreglu eftir hringingu frá almennum borgara sem tilkynnti grunsamlegar mannaferðir.

## Handtaka
Messina Denaro var handtekinn af ítölsku öryggislögreglunni þann 16. janúar árið 2023 á einkarekinni heilbrigðisstöð í Palermo á Sikiley, þar sem hann undirgekkst krabbameinsmeðferð. Hann hafði þá verið á flótta í þrjátíu ár.
Hafði hann þá um árabil notast við nafn og kennitölu frænda klíkufélaga síns sem var áþekkur að hæð og aldri og notaði gleraugu.

## Andlát
Messina Denaro lést á sjúkrahúsi þann 25. september 2023, um átta mánuðum eftir handtöku hans.

## Tilvísanir
Skarðsheiði

**Skarðsheiði** er fjall eða fjalllendi í Hvalfjarðarsveit og Skorradal milli Borgarfjarðar og Hvalfjarðar. Þekktir tindar hennar eru hið snarbratta og píramídlaga Skessuhorn, Skarðshyrna og Heiðarhorn sem er hæsti tindurinn; 1054 metrar. Fræðimenn í jarðvísindum telja aldur Skarðsheiðar allt að 5 milljón ár. Ber lögun fjallsins glögglega merki að vera mótað af ísaldarjöklunum. 

## Myndir

Mynd:Iceland Street.JPG|Skarðsheiði séð norðan frá.
Mynd:Skessuhorn.jpg|Skessuhorn.
Mynd:Skarðsheiði frá Daníelslundi.jpg|Skarðsheiði frá Daníelslundi.


## Tenglar
*Um Skessuhorn - West.is

## Tilvísanir
Listi ítalska innanríkisráðuneytisins yfir helstu sakamenn á flótta

Innanríkismálaráðuneyti Ítalíu hefur frá júlí 1992 gefið út eins konar 'most wanted' lista yfir helstu sakamenn á flótta. Ekki er þó um top 10 lista að ræða og þannig eru til dæmis 7 á listanum í þessum orðum.

Listinn er þannig:

## [[Cosa Nostra]]
*Matteo Messina Denaro, eftirlýstur síðan 1993
*Giovanni Motisi, eftirlýstur frá 1998

## [[Ndrangheta]]
*Ernesto Fazzalari, eftirlýstur frá 1996 fyrir þátttöku í skipulagðri brotastarfsemi, morð, vopnasmygl, eiturlyfjasmygl rán og fleira 
*Giuseppe Giorgi, eftirlýstur frá 1995 fyrir morð, fjárkúgun, fíkniefnasmygl og ólöglega förgun eiturefnaúrgangs beint út í náttúruna (gómaður í morgunsárið annan júní 2017 í San Luca)
*Rocco Morabito, eftirlýstur frá 1994 (gómaður 4. september 2017 í Montevideo)

## [[Camorra]]
*Marco Di Lauro, eftirlýstur frá 2005

## [[Sardinian banditry]]
*Attilio Cubeddu, eftirlýstur frá 1997 fyrir morð, mannrán og stórfelda líkamsárás

## TIlvísanir
Maclura pomifera

**Maclura pomifera** er lítið lauffellandi tré af mórberjaætt sem verður 8-15 m. Það er oft notað í limgerði. Ávöxturinn er hnöttóttur og stundum kallaður Osage appelsína eða hestaepli. Ávöxturinn er ekki eitraður en er þó ekki étinn af neinu dýri.
## Myndasafn

Maclura pomifera 003.JPG
Maclura pomifera1.jpg
Maclura pomifera 002.JPG
Osage orange 1.jpg
Maclura pomifera slices.JPG
Maclura pomifera Nashville.jpg
Jafnaskarðsskógur

**Jafnaskarðsskógur** er skógur á Vesturlandi, suðvestan við Hreðavatn, í landi Jafnaskarðs. Skógrækt ríkisins eignaðist Jafnaskarðsskóg árið 1939 og er hann um 150 hektarar að stærð. Upphaflega voru þar lágvaxnar kjarrleifar og var landið keypt til að friða þær. Þegar gróðursetning innfluttra trjátegunda hófst að ráði um 1950 var Jafnaskarðsskógur enn mjög gisinn og því var talsvert gróðursett þar. Mest var gróðursett af rauðgreni og skógarfuru og nokkuð af sitkagreni og stafafuru. Skógarfuran drapst að miklu leyti vegna furulúsar og er því lítið af henni eftir. Sitkagrenið hefur vaxið best.  Unnið hefur verið að því að gera skóginn að aðgengilegu útivistarsvæði fyrir fólk og hefur hann verið grisjaður og göngustígar lagðir. 

## Tenglar
*Jafnaskarðsskógur. Skógrækt ríkisins. 
## Tilvísanir
RÚV 2

**RÚV 2** er aukarás Ríkisútvarpsins og viðburðasjónvarpsstöð. Ekki er boðið upp á samfellda dagkrá heldur er stöðin nýtt sem viðbót við aðalrás Ríkisútvarpsins, RÚV. Þar er einkum boðið upp á beinar útsendingar og upptökur frá markverðum menningar- og íþróttaviðburðum, innlendum sem erlendum.
Faramarz Gharibian

**Faramarz Gharibian** (persneska: ; f 17. febrúar 1941 í Teheran) er íranskur leikari.

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Suede

**Suede** er ensk hljómsveit stofnuð í London árið 1989. Hún hefur verið kennd við bretapoppsenuna. Platan *Coming Up*(1996) naut mikilla vinsælda í Bretlandi og komst á toppinn á sölulistum. Hljómsveitin hætti árið 2003 eftir slakt gengi með síðustu plötur sínar. Brett Anderson hóf sólóferil ásamt því að gera plötu árið 2005 og fara í tónleikaferðalag með fyrrum gítarleikara Suede, Bernard Butler, undir heitinu *The Tears*. 

Suede kom aftur saman árið 2010 og hefur gefið út plötur upp frá því. Í Bandaríkjunum hefur sveitin gengið undir nafninu *London Suede*, þar sem önnur hljómsveit var með réttinn á Suede nafninu.

Hljómsveitin spilaði á Iceland Airwaves árið 2000 .

## Núverandi meðlimir
Brett Anderson – söngur (1989–2003; 2010–)
Mat Osman – bassi (1989–2003; 2010–)
Simon Gilbert – trommur (1991–2003; 2010–)
Richard Oakes –  gítar, píano (1994–2003; 2010–)
Neil Codling – gítar, hljómborð (1996–2001; 2010–)

## Fyrrum meðlimir
Justine Frischmann – gítar (1989–1991)
Bernard Butler – gítar, píano (1989–1994)
Alex Lee – gítar, hljómborð (2001–2003)
Justin Welch – trommur (1990; 2013)
Mike Joyce – trommur (1990)

## Breiðskífur
*Suede (1993)
*Dog Man Star (1994)
*Coming Up (1996)
*Head Music (1999)
*A New Morning (2002)
*Bloodsports (2013)
*Night Thoughts (2016)
*The Blue Hour (2018)
*Autofiction (2022)
*Antidepressants (2025)

## Tilvísanir
Herkúles (kvikmynd)

***Herkúles*** getur átt við:
* ''Herkúles'' (kvikmynd frá 1997), Disney-kvikmynd frá 1997
* ''Herkúles'' (kvikmynd frá 2014), bandarísk kvikmynd frá árinu 2014
Ævintýralegur flótti

***Ævintýralegur flótti*** (enska: *Tangled*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2010.
## Talsetning

## Lög í myndinni

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Ásta Guðrún Helgadóttir

**Ásta Guðrún Helgadóttir** (f. 5. febrúar 1990) er fyrrverandi alþingismaður Pírata í Reykjavíkurkjördæmi suður. Hún tók sæti á Alþingi í ágúst 2015 þegar Jón Þór Ólafsson sagði af sér embætti.. Ásta gaf ekki kost á sér í kosningunum 2017. Hún styður nú Samfylkinguna og starfar fyrir þingflokkinn. 

## Tilvísanir
Hin hugrakka

***Hin hugrakka*** (enska: *Brave*) er bandarísk þrívíddar-teiknimynd frá árinu 2012. Hún var framleidd af Pixar teiknimyndarfyrirtækinu en gefin út af Walt Disney Pictures.
## Talsetning

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Á röngunni

***Á röngunni*** (enska: *Inside Out*) er bandarísk Pixar-kvikmynd frá árinu 2015.
## Talsetning

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Hin ótrúlegu

***Hin ótrúlegu*** (enska: *The Incredibles*) er bandarísk teiknimynd frá árinu 2004 í leikstjórn Brad Bird sem jafnframt skrifaði handritið.

## Talsetning

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Omega

:*Fyrir gríska stafinn, sjá [[Ómega]].*
**Omega** er íslensk kristileg sjónvarpsstöð sem fór í loftið 28. júlí 1992. Aðalhvatamaður að stofnun stöðvarinnar var Eiríkur Sigurbjörnsson. Stöðin starfaði í rúm 26 ár, en var tekin til gjaldþrotaskipta í nóvember 2018. Hætt var að sjónvarpa dagskrá í janúar 2019, en áfram var dagskrá send út á Internetinu.

## Ytri tenglar
* gospel.tv
Egypski prinsinn

***Egypski prinsinn*** (enska: *The Prince of Egypt*) er bandarísk teiknimynd frá árinu 1998. Myndin er byggð á sögunni af Móse í 2. Mósebók Torah og gamla testamentsins. 

## Talsetning

## Tengill
* 
## Tilvísningar
Travis

**Travis** er skosk rokk eða britpop -hljómsveit, stofnuð í Glasgow árið 1990. Hljómsveitin reis til vinsælda með plötunni *The Man Who* um síðustu aldamót. Lagið *Why does it always rain on me?* er þekktasta lagið af þeirri skífu. Hljómsveitin er þekkt fyrir spaugileg myndbönd.

Travis spilaði árið 2002 á Íslandi í Laugardalshöll. 

## Meðlimir
Fran Healy – söngur, gítar (1990–)
Dougie Payne – bassi og bakraddir(1994–)
Andy Dunlop – gítar, banjó, bakraddir (1990–)
Neil Primrose – trommur og ásláttarhljóðfæri (1990–)

## Breiðskífur
*Good Feeling (1997) 
*The Man Who (1999)
*The Invisible Band (2001)
*12 Memories (2003)
*The Boy with No Name (2007)
*Ode to J. Smith (2008)
*Where You Stand (2013)
*Everything at Once (2016)
*Ten Songs (2020)
*L.A. Times (2024)

## Tilvísanir
Esjufjöll

**Esjufjöll**  eru fjalllendi í Breiðamerkurjökli og eldstöð í suðurhluta Vatnajökulsþjóðgarðs. Teljast þau til jökulskerja. Þau eru yfir 1100 m. hæð. Samanstanda þau af fjórum fjöllum sem nefnast Vesturbjörg, Skálabjörg, Esjubjörg og Austurbjörg. Fjöllin hafa líklega verið íslaus síðan síðasta kuldaskeiði ísaldar lauk.  Esjufjöll eru náttúruvé og falla í flokk verndunar Ia á vegum Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna. 

Jarðskjálftar hafa greinst reglulega í fjöllunum. Talið er að hafi gosið þar árið 1927 þegar jökulhlaup kom undan jöklinum.

Í rannsóknarferð á vegum Náttúrufræðistofnunar Íslands árið 2007 fundust nokkrar lífverur í fyrsta skipti í Esjufjöllum: Brunnklukka, barnarót og fléttutegundirnar blaðkorpa og vætukorpa. Fyrir voru þekktar rúmlega 100 tegundir háplantna í fjöllunum og nokkrar skordýrategundir. En árið 1979 dvaldi stór hópur vísindamanna í Esjufjöllum nokkra hríð en þá var bæði jarðfræði og smádýralíf kannað í Esjufjöllum auk gróðursins. 

Jöklarannsóknafélag Íslands á skála í Skálabjörgum í Esjufjöllum.

## Tilvísanir
Edward John Smith

**Edward John Smith** (27. janúar 1850 - 15. apríl 1912) var breskur skipstjóri. Hann var skipstjóri hjá White Star Line frá mars 1880 til hans dauðadags og stýrði mörgum skipum hjá félaginu á starfsferli sínum. Þar á meðal voru nokkur af flaggskipum félagsins frá árinu 1904. Árið 1912 var hann skipstjóri í jómfrúarsiglingu RMS ''Titanic'' sem sökk eftir að hafa rekist á borgarísjaka og fórst með því, þá 62. ára, ásamt 1500 öðrum. John Smith kvæntist Sarah Eleanor Pennington 13. janúar 1887 og eignuðust þau eina dóttur, Helen Melville Smith.

## Tilvísanir
Sólheimajökull

**Sólheimajökull** er skriðjökull í sunnanverðum Mýrdalsjökli. Hann er 8-11 km langur (samkvæmt mismunandi heimildum) og 1-2 km breiður. Út frá jöklinum kemur Jökulsá á Sólheimasandi sem hefur stundum verið kölluð *Fúlakvísl* vegna brennisteinsfnyks. Síðast hljóp jökullinn fram á tíunda áratugi 20. aldar en hann hefur gengið mikið fram á síðustu öldum. Lengst náði jökullinn fram í upphafi 19. aldar. Mest hopaði jökullinn 1930-64 (u.þ.b. 900 m). Fyrrum stíflaði jökullinn þverdali og þar mynduðust jökullón.  Stærst var lónið í Jökulsárgili á milli Hvítmögu og Skógarfjalls og hlaup voru tíð.  Þau voru hættuleg ferðamönnum og stóðu stundum í marga daga. 

Gæta þarf varúðar næst jöklinum, því þar myndast stundum kviksandur. 

François Hollande, forseti Frakklands fór að jöklinum árið 2015 í tengslum við loftlagsráðstefnu sem haldin var sama ár.

## Tilvísanir
Anastasía (kvikmynd frá 1997)

***Anastasía*** (enska: *Anastasia*) er bandarísk teiknimynd frá árinu 1997. Hún fjallar um Anastasíu Rómanovu, stórhertogaynju af Rússlandi (18. júní 1901 – 17. júlí 1918). 

Hin sögulega Anastasía var yngst af dætrum Nikulásar 2. Rússakeisara og var myrt af bolsévíkum árið 1918 ásamt allri keisarafjölskyldunni. Lengi voru uppi flökkusögur um að Anastasía hefði lifað af og ýmsar konur sem þóttust vera hún stigu fram á 20. öld. Kvikmyndin *Anastasía* er byggð á gömlum hugmyndum um björgun Anastasíu, sem áður höfðu verið efnistök nokkurra kvikmynda, meðal annars kvikmyndar frá árinu 1956 þar sem Ingrid Bergman lék stórhertogaynjuna.

Í myndinni er Anastasía orðin átján ára gömul og þjáist af minnisleysi eftir að hafa sleppt úr haldi morðingja Rómanov-ættarinnar.

## Talsetning

## Tílvisanir

## Tenglar
*
Litla hafmeyjan 2: Til hafs á ný

***Litla hafmeyjan 2: Til hafs á ný*** (enska: *The Little Mermaid II: Return to the Sea*) er bandarísk Disney kvikmynd frá árinu 2000 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Litla hafmeyjan (kvikmynd 1989)|Litla hafmeyjan]]*. Myndin var aðeins dreift á mynddiski þann 19. september 2000 í Bandaríkjunum og 5. desember 2000 á Íslandi.

Leikstjóri myndarinnar er Jim Kammerud og Brian Smith. Með aðalhlutverk fara Jodi Benson sem ​Aríel, Tara Charendoff sem María og Pat Carroll sem Morgana. Framleiðendur eru Leslie Hough og David Lovegren. Handritshöfundar eru Elizabeth Anderson, Temple Mathews, Elise D'Haene og Eddie Guzelian. Tónlistin er eftir Danny Troob.

## Talsetning

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Chris Cornell

**Chris Cornell** (fæddur **Christopher John Boyle**; 20. júlí 1964 - látinn 18. maí 2017) var tónlistarmaður frá Seattle, Bandaríkjunum. 

Fyrstu kynni Cornells af tónlist voru Bítlarnir sem varð til þess að hann lærði á píanó. Á unglingsárum var hann einfari, kvíðinn og með víðáttufælni. Eftir að hafa hætt í skóla keypti hann trommusett og hóf að spila með hljómsveitum í Seattle. Hann kynntist Hiro Yamamoto og Kim Thayil   og stofnaði grugghljómsveitina Soundgarden árið 1984 sem starfaði til 1997. Hann hóf síðar sólóferil og var um tíma í hljómsveitinni Audioslave (2001-2007) en gekk aftur til liðs við Soundgarden árið 2010. Árið 1991 tók hann þátt í tónlistarverkefninu Temple of the dog sem meðlimum Pearl Jam til minningar um sameiginlegan vin, Andrew Wood.

Árið 2006 samdi Cornell lagið *You Know My Name,* sem kom fram í James Bond myndinni, *[[Royale spilavítið (kvikmynd frá 2006)|Casino Royale]]*.

Cornell spilaði á Íslandi árið 2007 (Laugardalshöll) og í mars árið 2016 í Hörpu.

## Einkalíf
Cornell skildi við eiginkonu sína, Susan Silver (sem var umboðsmaður Soundgarden og Alice in Chains) árið 2004 og fór um svipað leyti í meðferð vegna áfengis og vímuefna. Hann á með Susan eina dóttur. Hann kynntist nýrri konu, Vicky og eignaðist með henni 2 börn. Chris átti 5 systkini; 2 eldri bræður og 3 yngri systur. Hann vann um tíma sem kokkur.

## Andlát
Cornell lést óvænt þann 18. maí árið 2017, aðeins nokkrum klukkustundum eftir að hafa spilað á tónleikum í Detroit.
Cornell fannst látinn á baðherbergi hótels og hafði hengt sig. 

## Sólóplötur
*Euphoria Morning (1999)
*Carry On (2007)
*Scream (2009)
*Songbook (2011)
*Higher Truth (2015)
*No One sings Like You Anymore, Vol 1. (2020)

## Temple of the Dog
*Temple of the Dog (1991)

## Tilvísanir
Höfðaskóli

**Höfðaskóli** var sérskóli í Reykjavík fyrir nemendur á grunnskólaaldri. Haustið 1961 ákváðu fræðsluyfirvöld Reykjavíkur að koma upp sérskóla fyrir vangefin börn og mjög tornæm. Skólinn var til húsa í Ármannsheimilinu. Árið 1963 voru þar um 60 börn í sex bekkjardeildum. Magnús Magnússon var skólastjóri Höfðaskóla. Haustið 1975 flutti skólinn í nýtt húsnæði og var nafni hans þá breytt í Öskjuhlíðarskóli.

## Heimildir
* Vikan, 35. Tölublað (27.08.1970), Blaðsíða 10
* Menntamál, 2. Tölublað (01.12.1963), Blaðsíða 192
* Morgunblaðið, 93. tölublað (27.04.1966), Blaðsíða 12
* Dagblaðið (21.01.1976, Blaðsíða 23
Gráreynir

***Sorbus hybrida***,  er lauftré af rósaætt sem upprunið er frá Skandinavíu og Eystrasalti. Er einstofna eða margstofna tré með gildan stofn og breiða krónu sem verður allt að 12m hátt.

Gráreynir er fjórlitna tegund af blendingsuppruna á milli  *[[Sorbus aucuparia|ilmreynis]]* og *[[Sorbus intermedia|silfurreynis]]*, sem einnig er fjórlitna og blendingur á milli *S. aucuparia*,  *[[Sorbus torminalis|s. torminalis]]*, og annaðhvort *[[Sorbus aria|seljureynis]]* eða skyldrar tegundar.. Gráreynir og silfurreynir þroska fræ án frjóvgunar.

Litningatala hans er (2n=68)

## Ræktun og nytjar
Hann hefur verið notaður sem garðtré á Íslandi áratugum saman og reynst harðgerður, jafnvel seltuþolinn. Víða í görðum um allt land.

## Tilvísanir
Í skugga borturnsins

**Í skugga borturnsins** (franska: *A l'ombre des Derricks*) eftir Morris (Maurice de Bevere) og René Goscinny er 18. bókin í bókaflokknum um Lukku Láka. Bókin kom út árið 1962, en sagan sem hún hefur að geyma birtist fyrst í teiknimyndablaðinu Sval árið 1960. Bókin hefur ekki komið út í íslenskri þýðingu.

## Söguþráður

Sagan hefst árið 1857 í bænum Titusville í Pennsylvaníu. Drake ofursti kemur til bæjarins ásamt félaga sínum, Billy Smith, í því skyni að bora eftir olíu. Þegar Drake finnur olíulind þann 27. ágúst 1859 grípur um sig mikið gullæði og fjölda manns drífur að til að taka þátt í olíuævintýrinu. Bæjaryfirvöldum líst ekki á blikuna og ráða Lukku Láka til starfa sem skerfara til að halda uppi lögum og reglu í bænum. Lukku Láki fær strax í nógu að snúast og eitt af hans fyrstu verkum verður að bjarga manni nokkrum, sem gripinn er við að stela olíutunnu, frá hengingu. Fram fara réttarhöld yfir kauða og þar skýtur upp kollinum vafasamur lögfræðingur frá Texas, Barry nokkur Blunt. Brátt kemur í ljós að Barry og kumpánar hans ætla sér að komast yfir allar olíulindir í héraðinu með óvönduðum meðulum og það reynist Lukku Láka þrautin þyngri að koma í veg fyrir ætlunarverk þeirra, enda misnotar Barry lagabókstafinn purrkunarlaust í þágu málstaðarins. Fljótlega er Drake ofursti sá eini sem enn heldur yfirráðum yfir olíulind sinni og hann og Lukku Láki ráða ráðum sínum til að koma lögum yfir Barry Blunt.

## Fróðleiksmolar

* Sögusvið bókarinnar er olíuæðið mikla sem greip um sig í Pennsylvaníu í Bandaríkjunum undir lok sjötta áratugar 19. aldar, nánar tiltekið árið 1859 þegar Edwin L. Drake (1819-1880) varð fyrsti maðurinn til að bora eftir olíu með árangri. Eins og rakið er í bókinni átti þessi sögulegi atburður sér stað þann 27. ágúst 1859 í bænum Titusville í Pennsylvaníu þegar borinn náði rúmlega 20 metra dýpt og Drake tókst loksins að dæla upp olíu. Spruttu í kjölfarið upp borholur og hreinsistöðvar um allt héraðið og olían varð fljótt ein verðmætasta framleiðsluafurð landsins.
* Í sögunni er fjallað um ágirnd og fégræðgi á svipuðum nótum og í Allt í sóma í Oklahóma sem kom út tveimur árum fyrr. Nánast allar persónur sögunnar, að Lukku Láka undanskildum, verða helteknar af gróðavon í kjölfar olíuuppgötvunar Drake ofursta.
* Í skugga borturnsins hefur nokkra sérstöðu í bókaflokknum um Lukku Láka þar sem sagan gerist nánast eingöngu í austurríkjum Bandaríkjanna, þ.e. í Titusville í Pennsylvaníu.
* Fégráðugi lögfræðingurinn Barry Blunt er skopstæling á belgíska teiknaranum Victor Hubinon (1924-1979) sem er þekktastur fyrir að hafa teiknað sögurnar um flugkappann Buck Danny og sjóræningjann Rauðskegg.
* Í skugga borturnsins er ein af örfáum bókum í bókaflokknum þar sem Lukku Láki raular ekki lagið um einmana kúsmalann í sögulok.

## Heimildir

* Lucky Luke. Nouvelle Intégrale 6. Dupuis. 2024.
Lilo og Stitch 2 : Stitch fær skammhlaup

***Lilo og Stitch 2 : Stitch fær skammhlaup*** (enska: *Lilo & Stitch 2: Stitch Has a Glitch*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2005. Myndin er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Lilo og Stitch]]* og var aðeins dreift á mynddiski.
## Talsetning

## Tenglar
*
Stefan Löfven

**Kjell Stefan Löfven** (f. 21. júlí 1957) er sænskur stjórnmálamaður og fyrrum forsætisráðherra Svíþjóðar. Hann var kosinn formaður Jafnaðarmannaflokksins árið 2012 og forsætisráðherra Svíþjóðar 2014. Frá 2006 til 2012 starfaði hann sem formaður verkalýðsfélags málmiðnaðarmanna og þar áður sem almennur málmiðnaðarmaður.

Löfven tók við af Fredrik Reinfeldt sem forsætisráðherra Svíþjóðar þann 3. október 2014 og fór fyrir minnihlutastjórn Jafnaðarmannaflokksins og sænska Græningjaflokksins. Eftir sænsku þingkosningarnar árið 2018 kaus sænska þingið að víkja Löfven úr embætti forsætisráðherra en hann sat enn í embætti sem leiðtogi starfsstjórnar á meðan flokkarnir unnu að því að mynda nýja stjórn. Stjórnarkreppa ríkti í heila fjóra mánuði eftir kosningarnar en að endingu féllust Miðflokkurinn, Frjálslyndi flokkurinn og Vinstriflokkurinn á að styðja áframhaldandi stjórn Jafnaðarmanna og Græningja með Löfven sem forsætisráðherra.

Ríkisstjórn Löfvens sprakk í júní 2021 eftir að þingið samþykkti vantrauststillögu gegn honum. Ástæðan var sú að stjórn hans hugðist aflétta þaki á leiguverði nýbygginga, sem þingmenn töldu svik við „sænsku leiðina“ í húsnæðismálum. Löfven sagði í kjölfarið af sér en lýsti yfir vilja til að mynda nýja ríkisstjórn. 

Eftir afsögn Löfvens fékk Ulf Kristersson, formaður Hægriflokksins, umboð til að mynda ríkisstjórn en hafði ekki erindi sem erfiði. Í kjölfarið fékk Löfven aftur stjórnarmyndunarumboð og tókst að semja um nýja stjórn, aðeins níu dögum eftir að hann hafði sagt af sér.

Í ágúst 2021 tilkynnti Löfven að hann hygðist segja af sér sem formaður Jafnaðarmannaflokksins og forsætisráðherra á landsþingi flokksins í nóvember. Magdalena Andersson tók við af Löfven sem leiðtogi Jafnaðarmannaflokksins þann 5. nóvember 2021 Andersson var kjörin nýr forsætisráðherra Svíþjóðar þann 24. nóvember. en sagði af sér vegna höfnunar þingsins á fjárlagafrumvarpi hennar aðeins sjö klukkustundum síðar. Löfven sat sem forsætisráðherra til 30. nóvember, en þá tók Andersson við sem forsætisráðherra minnihlutastjórnar.

## Tilvísanir
Sketchnotes

**Sketchnote** er leið til þess að glósa með myndrænum hætti.
Fyrst þarftu að ákveða hvaða verkfæri þú ætlar að nota.
Þú getur bæði notað venjulega bók með auðum síðum, eða notað tæknina og náð þér í smáforrit sem gerir þér kleift að glósa með símanum eða spjaldtölvunni.
Dæmi um smáforrit sem hægt er að hlaða niður fyrir iOS: Concepts, Penultimate og Noteshelf. Fyrir Android eru þessi hér: INKredible, Bamboo Paper og SketchBook.
Það er líka hægt að hlaða niður forriti í tölvuna og búa til sketchnote þar. Dæmi: Google Drawings, InspiARTion. 

## Nokkur lykilatriði fyrir myndrænar glósur
*[[Texti]]*: Þarf að vera hnitmiðaður, skrifaðu einungis lykilatriði og það sem vekur athygli þína.

*[[Form]]*: Gott er að afmarka textann með formum, þau gera hann líka meira áberandi. Dæmi um algeng form sem notuð eru: ský, hringir, ferningar. 
 
*Tenging*: Nota tengingar með línum eða örvum til þess að tengja saman hugmyndir og litlar sögur sem verða til á teikningunni þinni.

*[[Beinagrind]]*: Sumir nota ramma, burðargrind fyrir myndirnar sínar. Nokkurs konar einkenni, þú skapar þér e.t.v. slík einkenni með tímanum.

*Táknmynd*: Hægt er að koma sér upp banka með táknmyndum sem flýta fyrir og gera glósurnar hnitmiðaðri.

*[[Skuggi|Skuggar]]*: Að gera skugga á myndina bætir dýpt og andstæðum og gera þannig glósurnar fallegri og markvissari.

*Litir*: Í upphafi gæti verið gott að bíða aðeins með liti, það þarf að gæta þess að missa ekki af aðalatriðum vegna þess að maður gleymir sér við að lita. Þegar þú síðan byrjar að lita þá er gott að afmarka sig við 2-3 liti til að byrja með.

## Tenglar
* Kathy Schrock 
* Brad Ovenell-Carter

## Heimildir
* Core77
* Kathy Schrock
Pepsideild karla í knattspyrnu 2016

**Íslandsmótið í knattspyrnu karla** var haldið í 105. sinn árið **2016** . 

12 lið mynduðu deildina og voru FH núverandi íslandsmeistarar. Víkingur Ó. og Þróttur R. tóku sæti Leiknis R. og Keflavíkur sem að féllu úr deildinni 2015.

## Liðin

### Þjálfarabreytingar

### Félagabreytingar í upphafi tímabils
#### Upp í Pepsideild karla
* 
* 

#### Niður í 1. deild karla
* 
* 

### Spá þjálfara, leikmanna og forráðamanna
*Árleg spá fyrirliða, þjálfara og forráðamanna liða í Pepsi-deildinni*

## Staðan í deildinni
### Stigatafla
*Staðan eftir 22. umferð, 1.október 2016*

### Staðan eftir hverja umferð

## Markahæstu leikmenn
*Staðan eftir 22. umferð, 1. október 2016*

## Fróðleikur

## Heimildaskrá
Frumkvöðlafræði

**Frumkvöðlafræði** er viðskiptafræðiáfangi kenndur í háskólum og framhaldsskólum víða um heim. Á Íslandi er hann oft kenndur undir heitinu „nýsköpunar- og frumkvöðlafræði“. Áhersla er lögð á virka þátttöku nemenda sem felst í því að stofna, reka og loka fyrirtæki sem byggist á eigin viðskiptahugmynd. Að nemendur skilji aðferðir til að koma auga á viðskiptatækifæri. Farið er yfir grunnatriði sem hafa verður í huga til þess að koma vöru eða viðskiptahugmynd á framfæri. Lögð er áhersla á hópvinnu og mikilvægi jákvæðra samskipta, og að hver einstaklingur fái að njóta sín og finna hvernig hæfileikar hans nýtast best.

Markmið námsins er að nemendur vinna raunhæft verkefni, það er að stofna og reka fyrirtæki. Nemendur læra að vinna saman sem hópur og gera sér grein fyrir mismunandi hlutverkum innan fyrirtækja, til dæmis starfsmannastjóra, framkvæmdastjóra og markaðsstjóra. Auk þess komast þau að því hversu mikilvægt það er að skipuleggja tímann sinn vel. Nemendurnir öðlast færni í mannlegum samskiptum ásamt því að taka tillit til hvors annars.Þar að auki öðlast þau leikni í að koma sér á framfæri í formi markaðssetningar (kynningar og auglýsingar) og í því að gera viðskiptaáætlun og markaðsáætlun.

Félag kennara í nýsköpunar- og frumkvöðlamennt var stofnað á Íslandi árið 2010. Á Íslandi hefur reglulega verið haldin Fyrirtækjasmiðja á vegum ungra frumkvöðla á Íslandi. Fyrirtækin eru hluti af keppni milli framhaldsskóla Íslands um góðar viðskiptahugmyndir. Fyrirtækin selja síðan vörur sínar í verslunarmiðstöðinni Smáralind eina helgi í apríl.

## Tilvísanir
Institut d'études politiques de Paris

**Institut d'études politiques de Paris** (**Sciences Po Paris**) er evrópskur háskóli í París. Hann var stofnaður 1872.

Skólinn kennir sögu, félagsfræði, lögfræði, fjármál, markaðsfræði, samskipti, svæðisskipulag, stjórnun og fjölmiðlafræði. 2015 var skólinn kosinn fimmti besti háskóli evrópu í stjórnmálum og alþjóðlegum vísindum..

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
* Opinber vefsíða
Uglulilja

***Fritillaria caucasica*** er planta af liljuætt sem var lýst af Adam. 


Fritillaria_caucasica_CBM.png


## Heimildir





## Ytri tenglar
Doraemon

***Doraemon*** (ドラえもん) er mangasería eftir tvíeykið Fujiko Fujio. Serían kom fyrst út í Desember 1969 og voru kaflarnir sameinaðir 45 bækur sem komu út á árunum 1974 til 1996. Serían fjallar um eyrnalausa köttinn Doraemon sem aftur í tímann á 22. öld til þess að hjálpa strák sem heitir Nobita Nobi.
Making a Murderer

**Making a murderer** er bandarísk tíu þátta heimildarmynd sem Netflix birti fyrst 18.desember 2015. Handritshöfundar og leikstjórar eru Laura Ricciardi og Moira Demos. Þau könnuðu sögu Steven Avery frá Wisconsin. Hann var í 18 ár í fangelsi fyrir kynferðisafbrot og tilraun til manndráps á Penny Beerntsen og dómnum var síðan áfrýjað árið 2003. Árið 2005 var hann síðan handtekin vegna grunns um aðild á morði Teresa Halbach sem var ljósmyndari og var síðan dæmdur árið 2007 fyrir morðið á henni. Þáttaröðin fjallar einnig um handtöku, saksókn og dóm frænda Steven Avery, Brendan Dassey, sem var einnig ásakaður fyrir morðið á Teresa Halbach. Þáttaröðin var tekinn upp á tíu ára tímabili og þurftu höfundarnir að flakka á milli New York og Wisconsin á meðan tökum stóð. Jon Voight

## Efni þáttarins
Þættirnir fara ítarlega í gegn um líf Steven Avery. Fjölskylda hans á land í bænum Manitowoc Country sem er í Wisconsin. Árið 1985 var Steven Avery handtekin og dæmdur fyrir kynferðisbrot og tilraun til manndráps á Penny Beernsten þrátt fyrir að hafa fjarvistarsönnun. Síðan eftir 18 ár í fangelsi var hann síðan áfrýjaður dómnum með hjálp sakleysis verkefnisins, þegar DNA í málinu pössuðu við annan mann. Steven Avery var síðan sleppt úr fangelsi árið 2003 og lagði hann fram 36 milljón dollara kæru gegn Manitowoc country og nokkrum embættismönnum vegna fyrstu handtöku hans. Stuttu seinna eftir að hann var að leggja fram kæruna var hann ásakaður um aðild í morði af Teresu Halbach, sem síðast sást á lóð Avery fjölskyldunnar þegar hún var að taka mynd af bíl sem var á sölu.

Þættirnir kanna málefni og aðferðir sýslumannanna sem leiddi til fyrsta dómsins hans. Þessir sömu menn tóku þátt í rannsókninni á morðinu á Teresu. Brendan Dassey, frændi Stevens, var einnig ásakaður og sekur fyrir að hjálpa honum við morðið á Teresu. Mál hans er tekið fyrir í þáttunum. 

## Einstaklingar í þáttunum
Avery family
* Steven Avery - sakborningur
* Allan Avery - faðir Stevens
* Dolores Avery - móðir Stevens
* Chuck Avery - bróðir Stevens
* Brendan Dassey - sakborningur, frændi Stevens, dæmdur fyrir að hjálpa við morðið á Teresu. 
* Bobby Dassey - bróðir Brendan Dassey
* Barb Dassey - systir Stevens og móðir Brendan og Bobby Dassey
* Scott Tadych - giftur Barb Dassey (eftir málaferlið)
* Kayla Avery - frænka Brendans

Fornarlömb

* Steven Avery - ranglega sakaður fyrir kynferðisbrot og var í fangelsi í 18 ár saklaus
* Penny Beemtsen - fornarlamb kynferðisbrotsins og tilraunar til manndráps
* Teresa Halbach - Myrt árið 2005

## Heimildir
*
Grundarkampur

**Grundarkampur** er gamli staðurinn þar sem verslun hófst og byggð myndaðist í Grundarfirði. Hann er skammt austan við núverandi byggð. Greint er frá skipakomum þangað allt frá Landnámsöld. En þarna höfðu kaupmenn aðstöðu á tímum einokunarverslunarinnar. Grundarkampur er í landi Grundar og var við suðaustanverðan botn Grundarfjarðar. Er þetta malarkampur, frekar hrjóstrugur og kaldur um að lita. Hinn 18. ágúst 1786 varð hann einn hinna sex kaupstaða sem stofnaðir voru með konungsúrskurði en hinir kaupstaðirnir voru Akureyri, Reykjavík, Ísafjörður, Eskifjörður og að síðustu Vestmannaeyjar. Þeir áttu að vera miðstöðvar fyrir iðnað, verslun og útgerðar hver í sínum landsfjórðungi.

Á Grundarkampi var verslun fram eftir 19. öld en missti hann þó kaupstaðarréttindi sín árið 1836 eins og allir hinir staðirnir fyrir utan Reykjavík, en hélt Grundarkampur þó verslunarstaðaréttindum sínum. Verslunarstaðurinn var síðan fluttur í Grafarnes, aðeins nær miðju fjarðarbotnsins, við lok 19. aldar og fékk löggildingu þar árið 1897.

Frakkar koma mikið við sögu í Grundarfirði og áttu þeir lengi samastað á Grundarkampi, allt að aldamótunum 1800. Þeir voru með kirkju, sjúkrahús og ýmiskonar þjónustu sem þeir buðu upp á við skipaflota sinn. Svo þegar Frakkar hættu rekstri sínum á Grundarkampi tóku þeir allar byggingar með sér sem og grófu upp jarðneskar leifar landa sinna og fluttu allt með sér. Má segja að þeir hafi flutt bæinn með sér í heilu lagi. Í dag er Grundarfjörður í vinabæjarsambandi við bæinn Paimpol á Bretagne skaga í Frakklandi. Til eru vinabæjarfélög í báðum bæjum, nokkrar götur beggja vegna Atlantshafsins bera Grundfirsk/Paimpolsk nöfn og margvíslegir hlutir ertu til vegna þessarar löngu sögu.

Á síðu Sjóminjar Íslands er talað aðeins um Grundarkamp í landi Grundar, en þar er sagt að fyrsta hús sem reist hafi verið þar hafi verið árið 1663 og hafi enn staðið þar á 18. öld. Kampurinn var friðlýstur árið 1985. 

Hægt er að fræðast meira um Grundarkamp í Eyrbyggjasögu.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Vefur Grundarfjarðarbæjar (um Grundarfjarðarhöfn)
Hjáleigubúskapur

**Hjáleigubúskapur** er búskapur þar sem  búið er á litlum jarðarbletti, oftast leigulandi og afgjald er greitt með vinnuframlagi eða vörum. Á Íslandi leyfðu landeigendur við sjávarsíðuna útróðrarmönnum að setjast að nálægt býlum sínum og leyfðu þeim jarðarafnot og að halda bústofn en á móti  unnu þeir hjá landeiganda við útræði. Hjáleigubúskapur (husmandsbrug) var algengur í Danmörku og voru árið 1895 í allri Danmörku 159147 hjáleigubændur sem höfðu land.
Hajnówka

**Hajnówka** er borg í Białystok-héraði austarlega í Póllandi við ána Leśna Prawa. Íbúar voru 21.442 árið 2014.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Hajnowka.pl
Erlulilja

**Erlulilja** (*Fritillaria affinis*) er jurt af liljuætt (Liliaceae).

## Lýsing
Fritillaria affinis eru jurtkenndar plöntur, milli 10 og 120 sentimeter háar. Hinir stóru laukar þessarar tegundar eru þaktir kjötmiklum, sterkjuríkum laukflögum. Laukflögurnar eru smáar, 2-20 stk en geta orðið 50 eða fleiri. 

Blöðin eru í 1 - 4 hvirfingum og 2-8 stök blöð. Þeir eru raðað andspænis hver öðrum og eru lensu- til sporöskju-laga. Hvert blað er á milli 4 og 16 sentimetra langt en er venjulega styttra en blómin.

Blómin eru lútandi og ilma vel. Hún blómstrar á vorin. Blómin eru 1-4 cm, gulleit eða græn-brún með miklu af gulum dröfnum,til  fjólublá-svört með smá dröfnum eða gul-græn með fjólubláum dröfnum. 

Krómosómatalan 2n = 24, 36, 48. Það þekkist að *F. affinis* myndi blendinga í náttúrunni við *[[Fritillaria recurva]]*.

## Útbreiðsla
Dreifingu er frá vesturhluta Norður-Ameríku um Bresku Kólumbíu, Kaliforníu, Idaho, Montana, Oregon og Washington. Fritillaria affinis dafnar í eik eða furu skógum, eða graslendi á bilinu 0-1800 metra hæð yfir sjávarmáli.

Það eru tvö afbrigði:

Fritillaria affinis var. affinis

Fritillaria affinis var. tristulis

## Ræktun og nytjar
Kýs láglendi, skugga eða hálfskugga, þurran sumardvala og gott frárennsli. Samkvæmt sumum heimildum er hún erfið í ræktun, en aðrir segja hana eina auðveldustu vepjuliljuna til ræktunar. Ræturnar eða laukarnir eldaðir eru bragðgóðir og næringarríkir.

## Heimildir
* '', Bindi 26, Síða 166 Online Zugriff am 7. Dezember 2009

## Tenglar
Spjátrulilja

***Fritillaria acmopetala*** ) er tegund laukplantna af liljuætt , upprunnin grýttum fjallahlíðum N-Kýpur, suður Tyrklands (Lycia til Cilicia) og Nur fjöll (Nur Dağları) í Líbanon, Ísrael og Palestínu. Hún finnst í Macchia, opnum skógum og kornökrum.  Undirtegundin *ssp. wendelboi* vex í Sedrusskógum hærra yfir sjó. Í Kýpur vex hún á kornökrum og undir ólívuökrum í Girne-héraði.
Henni var fyrst lýst af Pierre Edmond Boissier í 1846.

## Lýsing
*Fritillaria acmopetala* er fjölær laukplanta með beinum stöngli, milli 30 - 70 sm á hæð. Blöðin eru löng og mjög mjó, í hvirfingu neðst og í pörum nær toppinum. Efst á stönglinum er eitt eða fleiri lútandi blóm, sem eru með 6 krónublöðum, 3 sm löngum. Ytri krónublöðin eru gulgræn með dekkri blettum og rauðum æðum, þau innri eru fjólurauð efst og neðst. Að innan eru þau öll gul. Bjöllulaga blómin bryddast út í mynninu.

Það eru tvær undirtegundir, Fritillaria acmopetala ssp. acmopetala og Fritillaria acmopetala ssp. wendelboi. Sú seinni hefur breiðari blöð og vex eingöngu í suður Tyrklandi

## Ræktun
Tegundin var fyrst kynnt til ræktunar 1874. Hún þarf frjósaman jarðveg með góðu frárennsli, eins og flestar vepjuliljur. Laukarnir ættu að fara 10 sm djúpt í mold. Í Bretlandi blómstrar hún í byrjun apríl og er harðgerð. Jurtaplágurnar Lilioceris lilii og Botrytis elliptica geta valdið vandamálum þar sem þær eru útbreiddar.

## Heimildir

## Tenglar
* fritillaria icones  Illustration
Finkulilja

***Fritillaria alburyana*** er jurt af liljuætt (Liliaceae), sem var fyrst lýst af Edward Martyn Rix.

## Lýsing
Laukurinn allt að 2 sm í þvermál, oft með smálaukum. Stöngullinn er 4 - 10 sm hár. Laufblöðin þrjú til fjögur, lensulaga, stakstæð. Blómin yfirleitt stök, fölbleik, með daufu tíglamynstri, opið klukkuulaga eða flöt, ilmlaus. Krónublöð 2 - 3 sm löng.

Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Útbreiðsla
Norðaustur Tyrkland í grýttum jarðvegi eða mó í 2000 til 3000 m. yfir sjávarmáli.

## Heimildir



## Ytri tenglar
Spóalilja

***Fritillaria assyriaca*** er jurt af liljuætt (Liliaceae), sem var fyrst lýst af John Gilbert Baker.
Nafnið F. assyriaca var upphaflega á tegund sem nú er skráð sem F. uva-vulpis. Grasafræðingurinn Guest safnaði þessari plöntu í norðaustur Írak 1931 og kom með til Kew. Rannsóknir Rix sýndu að þetta safn var blanda af F. assyriaca og F. uva-vulpis.

## Útbreiðsla
Austur Tyrkland, frá Malatya austur til Agri, og í norður Íran og Írak, á kornökrum, skriðum, og steppum í 1100 - 2500 m. yfir sjávarmáli.

## Lýsing
Laukurinn allt að 3 sm í þvermál, oft með smálaukum. Stöngull 4 - 20 sm hár. Laufblöð fjögur til sex, breiðlensulaga. Blómin eru mjóbjöllulaga, með daufri lykt. Krónublöð 1.2-2.5cm löng, yfirleitt gráleit að utan, græn eða gulleit að innan. 

Tegundin skiftist í eftirfarandi undirtegundir:
* *F. a. assyriaca*
* *F. a. melananthera*
F.a. subsp. melananthera er frábrugðin í því að hava mjórri stöngla, krónublöð mjög mjó (minni en 5 mm), með grænni rönd og svartleit að innan og svarta frjóhnappa. Lægra yfir sjó, að 700m, í suður Tyrklandi, milli Taurus fjalla og sjávar, í sendnum jarðvegi.

## Heimildir

## Ytri tenglar
Þiðurlilja

***Fritillaria aurea*** er jurt af liljuætt (Liliaceae), sem var fyrst lýst af Heinrich Wilhelm Schott. Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Útbreiðsla
Mið Tyrkland á milli 1800-3000m. yfir sjávarmáli.

## Lýsing
Laukurinn er 2 sm, oft með smálaukum. Stöngullinn er 4 - 15 sm á hæð, oftast um 8 sm. Laufin lensulaga, stakstæð. Blómin bjöllulaga, gul, með appelsínugulu eða rauðbrúnu mynstri, lítil lykt. Krónublöðin 2 - 5 sm á lengd.

## Heimildir





## Ytri tenglar
Stelkalilja

***Fritillaria bithynica*** er tegund plantna af liljuætt, sem fyrst var lýst af John Gilbert Baker. Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Lýsing

Stelkalilja er 7 - 20 sm. Laufin eru 5 - 12 oddbaugótt til egglaga, þau neðri vanalega pöruð, þau efri 3 í hvirfingu. Laukurinn að 2 sm að þvermáli. Blómin tvö til fjögur eru bjöllulaga, gulleit til græn að utan og innan, krónublöðin sjaldan með fjólubláar rendur. Blómgast í maí.

## Útbreiðsla

Vesturhluti Tyrklands og Chios og Samos-eyjum í austur Miðjarðarhafi. Vex helst í opnum furuskógi eða í eikarkjarri(Quercus coccineus)

## Heimildir





## Ytri tenglar
Skarfalilja

***Fritillaria crassifolia*** er tegund laukplantna af liljuætt, ættuð frá Íran, Írak, Tyrklandi, Sýrlandi, og Líbanon.

;Undirtegundir
* *Fritillaria crassifolia* subsp. *crassifolia* - Íran, Tyrkland, Sýrland, and Líbanon
* *Fritillaria crassifolia* subsp. *hakkarensis* Rix - Írak, Tyrkland
* *Fritillaria crassifolia* subsp. *poluninii* Rix - Írak

;Áður meðtaldar
**Fritillaria crassifolia* subsp. *kurdica* (Boiss. & Noë) Rix, nú nefnd *[[Fritillaria kurdica]]* 

## Heimildir
Lævirkjalilja

***Fritillaria gibbosa*** er asísk tegund af liljuætt, upprunnin frá Pakistan, Íran, Afghanistan, Turkmenistan, og suður Kákasus.

*Fritillaria gibbosa* verður  að 30 sm há. Blómin eru útglennt og nær flöt frekar en bjöllulaga eins og flestar tegundir ættarinnar, bleik með dekkri blettum.

## Heimildir

## Ytri tenglar
*Pacific Bulb Society, Asian Fritillaria Two myndir af nokkrum tegundum ásamt *Fritillaria gibbosa*
*Alpine Garden Society, Plant Portraits
Spætulilja

***Fritillaria involucrata*** er tegund jurta af liljuætt , upprunnin frá Ölpunum í suðaustur Frakklandi og norðvestur Ítalíu.

## Heimildir

## Ytri tenglar
*Sharnoff Photos, Flowers of Provence, ''Fritillaria involucrata'' 
*Société Françoise des Iris et des Plantes bulbeuses, ''Fritillaria involucrata'' All. Sur la Montagne de la Sainte-Victoire á frönsku með ljósmyndum
*Free  Nature Images, Fritillaria involucrata
Rjúpulilja

***Fritillaria cirrhosa***,*' er asísk tegund af [[liljuætt]], upprunnin frá [[Nepal]], [[Pakistan]], [[Indlandi]], [[Bhutan]], [[Myanmar]] og Kína: héröðunum Gansu, Qinghai, Sichuan, Tíbet og Yunnan .

*Fritillaria cirrhosa* myndar lauka allt að 20mm að ummáli. Stilkurinn er að 60sm hár, yfirleitt með eitt blóm á enda, stundum 2 - 3. Blöðin eru mjó-lensulaga, yfirleitt gagnstæð, stundum í hvirfingu, allt að 13 sm löng. Blómin eru bjöllulaga, gulgræn til brúnfjólublá, oft með dauffjólubláu reitamynstri. Plantan finnst aðallega í fjallshlíðum og kjarrlendi í hlíðum [[Himalaja]], í 2700–4000 metrum yfir sjávarmáli.

;áður meðtalin
Nokkur nöfn hafa verið tengd henni á "infraspecific levels" (afbrigði, undirtegund, og form) fyrir plöntur sem einu sinni voru taldar tilheyra *Fritillaria cirrhosa.* Ekkert þeirra er lengur talið gilt. Nokkur þessi nafna eru talin samnefni við *Fritillaria cirrhosa* (sjá samnefnalista til hægri). Nokkur önnur eru nú talin sér tegundir.
**Fritillaria cirrhosa* var. *brevistigma*, nú nefnd *Fritillaria yuzhongensis* 
**Fritillaria cirrhosa* var. *ecirrhosa*, nú nefnd *Fritillaria sichuanica*
**Fritillaria cirrhosa* f. *glabra*, nú nefnd *Fritillaria taipaiensis*

==Heimildir==


==Ytri tenglar==
*[http://frps.eflora.cn/frps/Fritillaria%20cirrhosa Flora Reipublicae Popularis Sinicae, <big>川贝母</big> *Fritillaria cirrhosa* D. Don ]  Á Kínversku með ljósmyndum
*[http://www.winvivoplatform.com/fritillaria.html Winvivo Fritillaria (Fritillaria cirrhosa)]
*[http://herbpathy.com/Uses-and-Benefits-of-Fritillaria-Cirrhosa-Cid4993 Herbpathy, Uses and Benefits of *Fritillaria cirrhosa*]
*[http://practicalplants.org/wiki/Fritillaria_cirrhosa Practical Plants, *Fritillaria cirrhosa'']
Skottulilja

***Fritillaria karelinii*** er Asísk jurt af liljuætt, upprunnin frá Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan, Turkmenistan, Íran, Pakistan, og Xinjianghéraði í Kína.

*Fritillaria karelinii* verður að 35 sm há. Fjölær. Blómin á villiplöntum eru rauð til fjólublá með dekkra mynstri; blóm ræktunarafbrigða geta verið í öðrum litum.
Áður taldar með:
**Fritillaria karelinii* f. *gibbosa* (Boiss.) Bornm., nú nefnd  	*[[Fritillaria gibbosa]]* Boiss.

## Heimildir

## Ytri tenglar

*Pacific Bulb Society, Asian Fritillaria Two myndir af nokkrum tagundum ásamt *Fritillaria karelinii*
*
Spörvalilja

***Fritillaria latifolia*** er jurt af liljuætt, sem var fyrst lýst af Carl Ludwig von Willdenow.  Engar undirtegundir finnast skráðar.

## Útbreiðsla
Kákasus og norðaustur Tyrkland vestur til Erzincan, í fjallaengjum og grýttum jarðvegi í 2000 - 3000 m. yfir sjávarmáli. 

## Lýsing
Laukurinn allt að 2,5 sm í þvermál, oft með smálaukum. Stöngull 4 - 35 sm hár. Laufblöð yfirleitt sex til sjö, stakstæð, lensulaga, skærgræn. Blómin stök, breið-klukkulaga, dökkfjólublá, tígulmynstur sérstaklega að innan, með lítilli lykt. Krónublöð 3.5 - 5 sm löng, snubbótt. 

## Heimildir
Gæsalilja

***Fritillaria liliacea***, er fjölær jurt af  liljuætt sem fyrst var lýst af John Lindley. Hún er upprunnin af svæðinu kringum San Fransiskó flóa í Kaliforníu.

## Lýsing
Hin bjöllulaga, lútandi hvítu blóm eru með grænleitar rendur og eru blómstöngullinn um 37 sm. á hæð.  Blómin eru í raun ilmlaus eða með daufum ilmi. *Fritillia liliacea* kýs þungan jarðveg með leir. 

## Útbreiðsla
Útbreiðslusvæði ilmvepjulilju er; hlutar suðvestur N.-Kaliforníu, sérstaklega Solano sýsla og Sonoma sýsla og strandsvæði suður að Monterey sýslu.  hún vex vanalega í graslendi í fellum upp að 200 metrum yfir sjávarmáli.

Þessi tegund finnst eingöngu í Kaliforníu og hefur verið á lista sem tegund í hættu, og sumsstaðar er hún á svæðisbundinni útrýmingarhættu.

## Sjá einnig
*Sonoma County, California

## Heimildir

## Ytri tenglar
*Photograph of ''Fritillaria liliacea'', University of California @ Davis Botany club 
*Plant profile for ''Fritillaria liliacea'': United States Department of Agriculture 
*Fritillaria Icones Laurence Hill 
*Scottish Rock Garden Club, Bulb Log 29 19th July 2006
Hegralilja

***Hegralilja*** er Evrópsk jurt af liljuætt, upprunnin frá Spáni og Portúgal.

Hún er fjölær laukplanta. Blómin eru lútandi, fjólublá, stundum með grænni rönd eftir endilöngum krónublöðunum.

;Undirtegundir
* *Fritillaria lusitanica* subsp. *lusitanica* 
* *Fritillaria lusitanica* subsp. *stenophylla* (Boiss. & Reut.) K.Richt

;Áður meðtaldar
Nokkur önnur nöfn hafa verið skráð sem afbrigði eða undirtegundir *Fritillaria lusitanica* en eru nú talin eiga frekar heima undir öðrum nöfnum.

* *Fritillaria lusitanica* var. *algeriensis*, nú nefnd *[[Fritillaria oranensis]]* 
* *Fritillaria lusitanica* subsp. *macrocarpa*, nú nefnd  *[[Fritillaria macrocarpa]]*  
* *Fritillaria lusitanica* var. *neglecta*, nú nefnd *[[Fritillaria messanensis]]* subsp. *neglecta*  
* *Fritillaria lusitanica* subsp. *neglecta*, nú nefnd *[[Fritillaria messanensis]]* subsp. *neglecta*  
* *Fritillaria lusitanica* subsp. *oranensis*, nú nefnd *[[Fritillaria oranensis]]* 

## Heimildir

## Ytri tenglar
*Flores Silvestres del Mediterraneo nokkrar myndir texti á spænsku
*Redaragon, Espacios Naturales de Aragón  á spænsku, með mynd
*Flora-on  á portúgölsku, með mörgum myndum ásamt portúgölsku útbreiðslukorti
Meisulilja

***Fritillaria messanensis*** er Evrópsk tegund af liljuætt, upprunnin úr suðaustur Evrópu: Ítalíu (Sikiley, Kalabría), Grikklandi (meðt. Krít), Albaníu, fyrrum Júgóslavíu.

;Undirtegundir
* *Fritillaria messanensis* subsp. *gracilis* (Ebel) Rix - Jónaeyjar í Grikklandi, Albanía, Serbía, Króatía, Svartfjallaland, Bosnia, Norður-Makedónía, Kosovo
* *Fritillaria messanensis* subsp. *messanensis* - Grikkland, Sikiley, Kalabría
* *Fritillaria messanensis* subsp. *neglecta* (Parl.) Nyman - Króatía, Makedónía
* *Fritillaria messanensis* subsp. *sphaciotica* (Gand.) Kamari & Phitos - Krít

## Tilvísanir

## Tenglar
*Alpine Garden Society Plant Encyclopaedia, Fritillaria messanensis
*Flowers of Northwest Crete 
*Municipality of Sitia, ''Fritillaria messanensis'' - Phritilaria
Bourges

**Bourges** er borg í Miðju Frakklands. Hún liggur um það bil 1900 km fyrir sunnan París. **Bourges** er höfuðstaður sýlsunnar Cher. 

Árið 2013 voru íbúar borgarinnar 67.189 manns.
Loir-et-Cher (sýsla)

**Loir-et-Cher** er sýsla í franska héraðinu Centre. Loir-et-Cher skiptist í þrjú svonefnd *[[Arrondissement í Frakklandi|arrondissements]]*, 15 kantónu (fr. *cantons*) 283 sveitarfélög (fr. *communes*).
Indre-et-Loire

**Loiret** er sýsla í franska héraðinu Centre. Loiret skiptist í þrjú svonefnd *[[Arrondissement í Frakklandi|arrondissements]]*, 19 kantónu (fr. *cantons*) 277 sveitarfélög (fr. *communes*).
Thomas Frank (sagnfræðingur)

**Thomas Carr Frank** ( f. 21. mars 1965 í Kansas, Missourier) er bandarískur samfélagsrýnir. Hann er sagnfræðingur að mennt og hefur skrifað bækur, ritgerðir og greinar í blöðum. Í skrifum sínum greinir hann neyslumenningu samfélagsins og veltir fyrir sér stjórnmálaþróun og tenginu hennar við menninguna ásamt efnahagsmálum og fleira sem gerst hefur og er að gerast í bandarísku samfélagi.
 
## Ævi og störf
Frank gekk í háskólann í Kansas og Virginíu og fékk Ph.D gráðu í Amerískri sögu við háskólann í Chicago 1994. Árið 1988 stofnaði hann og ritstýrði Baffler magazin sem fjallaði um og gagnrýnir menningu, stjórnmál og viðskipti. Frank hefur einnig verið dálkahöfundur í þekktum blöðum eins og Harper, Wall Street Journal og Salon. Sú bók sem kom Frank á kortið var What‘s the matter with Kansas (2004) og fjallar um hvernig Repúblikanaflokkurinn varð að því sem hann er í dag. Aðrar bækur eftir Frank er One market under good (2000) og The Conquest of the cool, hans fyrsta bók, gefin út árið 1997.

## The Conquest of the cool
Bókin byrjaði upphaflega sem doktorsverkefni Franks í háskólanum í Chicago. Í bókinni skoðar Frank sjöunda áratug síðustu aldar og reynir að skilja byltingu æskulýðsins gegn neyslumenningunni og þeim hefðum og gildum sem þá ríktu. Frank telur að byltingin hafi ekki átt sér stað, heldur verið mislukkaða og falska, þar sem hún hafi átt sér stað innan neyslumenningarinnar sjálfrar. Frank rannsakaði menningaframleiðni frekar en neytendur og taldi auglýsinga- og tískuiðnaðinn móta fólkið og búa til viðhorf þess og fengið það til að upplifa sjálft sig sem byltingarsinna. Einnig skein í gegnum auglýsingar sú regla að það væri engin regla til dæmis í klæðnaði. En tískuiðnaðurinn hóf framleiðslu á óhefðbundnum fötum áður en byltingin í raun hófst. Þannig telur Frank byltinguna hafa fallið um sjálfa sig, auglýsingarnar neyddu fólk til undirgefni. Að kapítalismi í allri sinni mynd var það afl sem hrinti byltingunni af stað sem í raun var verið að berjast gegn.

## Heimildir
*Frank, T. (1997). The conquest of cool : business culture, counterculture, and the rise of hip consumerism. University of Chicago Press.
*Frank, T. (2013). Ad absurdum and the conquest of cool: Canned flattery for corporate America. Salon. Sótt 3. febrúar 2016 
*Geddes, D. (1999). The Conquest of cool - The sixties as advertising gimmick. The satirist. Sótt 3. febrúar 2016 frá
Morbihan

**Morbihan** er sýsla í franska héraðinu Bretanía. Morbihan skiptist í þrjú svonefnd *[[Arrondissement í Frakklandi|arrondissements]]*, 21 kantónur (fr. *cantons*) 256 sveitarfélög (fr. *communes*).