open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
National Football League

**NFL** (eða **National Football League**) er aðaldeild Ameríska fótboltans í Bandaríkjunum. Deildin samanstendur af 32 liðum, hvaðanæva úr Bandaríkjunum. Deildinni er skipt í tvær minni deildir, *Ameríkudeildina ([[Enska|en]]:American Football Conference (AFC))* og *Þjóðardeildina ([[Enska|en]]:National Football Conference (NFC))*. Þessum tveim deildum er síðan aftur skipt niður í norður, suður, austur og vestur riðla og eru fjögur lið í hverjum riðli, eða samtals 32. Fyrir upphaf hvers tímabils spilar lið fjórir æfingaleiki. Þegar að tímabil byrjar spilar lið 16 deildarleiki og eftir það komast tólf lið (sex úr AFC, sex úr NFC) í umspil. Umspilið endar síðan í úrslitaleik á milli sigurvegara AFC deildarinnar og sigurvegara NFC deildarinnar, sá leikur er jafnframt kallaður Super Bowl, og er spilaður í lok janúar eða upphafi febrúar.

## Saga
Árið 1920 var deildin stofnuð undir nafninu *American Professional Football Association*. Tveim árum seinna, árið 1922, var nafninu breytt í National Football League og stendur það nafn enn í dag. Deildin er ein af stærstu íþróttadeildum í Norður-Ameríku. Deildin er einnig í sér klassa hvað varðar áhorfendafjölda og árið 2005 voru 67 593 áhorfendur að meðaltali á hverjum leik, en það eru t.d. 25 000 fleiri manneskjur að meðaltali á leik en var í þýsku úrvalsdeildinni í knattspyrnu, Bundesliga.

## Lið í NFL
Það eru 32 lið í deildinni. Hvert lið má hafa mest 53 leikmenn á meðan á hverju tímabili stendur. Þetta er eina stóra deildin í Bandaríkjunum þar sem að öll liðið eru frá Bandaríkjunum, en í öðrum tilvikum eru lið frá Kanada með í Bandarískum deildarkeppnum. Þetta má útskýra með því að kanadískur fótbolti, er meira spilaður þar. Hann er nokkuð frábrugðinn amerískum fótbolta, þó að hann minni mjög á hann.

Flestar stórborgir Bandaríkjanna hafa lið í NFL deildinni. Undantekning á því eru borgin San Antonio í Texas. San Antonio hefur þó lið í NBA deildinni. 

Frá og með tímabilinu 2002 eru eftirfarandi lið í NFL:

## Heimildir
* 
* 
* NFL game secrets
Beinakæfa

**Beinakæfa** er kæfa úr stórgripabeinum. Beinin eru lögð í sýru og skafin, skafið hitað í potti og bætt í tólg. Beinakæfa var fyrrum notuð ofan á brauð á Íslandi.
Selabaggi

**Selabaggi** er gamall íslenskur réttur úr sel. Hjarta, hryggvöðvar og spik af sel er lagt inn í selsþind og selsgörn vafið utan um. Selbaggar voru oftast soðnir og súrsaðir en einnig þekktist að reykja þá eða eta þá nýja.
Þjóðgarður Grænlands

**Þjóðgarður Grænlands**, á grænlensku **Nunap Eqqissisimatitap** og dönsku **Grønlands Nationalpark** nær yfir allt norðaustur Grænland norðan við Ittoqqortoormiit, *Scoresbysund*. Garðurinn nær frá Knud Rasmussens-land í norðri til Meistaravíkur í suðaustri. Þetta er stærsti þjóðgarður í heimi og er að flatarmáli 970.000 km². Strandlengja hans er um 16.000 km og innan hans má, utan jökulskjaldarins, finna nyrstu landsvæði í heimi þar sem búið hefur verið. Nú býr þar enginn að staðaldri en áður bjó þar heimskautafólk í þúsundir ára þótt á milli kæmu aldalöng tímaskeið þar sem landið var óbyggt.

## Mannlíf
Um 30 manns hafast við að staðaldri í þjóðgarðinum og eiga þeir um 110 hunda: 
http://www.eastgreenland.com/database.asp?lang=eng&num=415 
* Daneborg (12), aðalstöð Sirius-sveitarinnar, þjóðgarðsverðir og hluti af sjóher Dana. 
* Danmarkshavn (8), veðurathugunarstöð 
* Station Nord (5), herstöð, útibú Sirius-sveitarinnar
* Meistaravík (2), herstöð, útibú Sirius-sveitarinnar

## Lífríki

Áætlað er að á bilinu 5000 til 15.000 sauðnaut hafist við á strandsvæðunum í þjóðgarðinum auk fjölda ísbjarna og rostunga. Önnur spendýr eru meðal annars heimskautarefir, hreysikettir, læmingjar og pólhérar. Hreindýr mynduðu eigin undirtegund á Norðaustur-Grænlandi en þeim var útrýmt um aldamótin 1900. Úlfum var útrýmt um 1934, en þeir hafa á síðustu árum flutt sig aftur inn á svæðið. Af sjávarspendýrum innan þjóðgarðsins má nefna hringanóra, kampsel, vöðusel og blöðrusel auk náhvals og mjaldurs. Fuglategundir sem verpa á svæðinu eru fjölmargar, meðal annars himbrimi, helsingi, heiðagæs, æðarfugl, æðarkóngur, fálki, snæugla, sanderla, rjúpa og hrafn.


Image:Myggbukta.jpg|Lent nálægt rústunum af norsku veiðistöðinni Myggebugten *Myggbukta*
Image:Zackenberg.2.jpg|Klettar við Zackenberg-á
Image:Zackenberg.3.jpg|Christian-flói Zackenberg 
Image:Zackenberg.4.jpg|Landslag nálægt Zackenberg 


## Ítarefni
* Grønlandskort 
* Østkystens hjemmeside 
* Ittoqqortoormiit 
* Fotos fra Nordøstgrønland 
* Lokaliteter på Grønlands østkyst, mellem 75° 40'N og 78° 00'N  
* Main park webpage 
* Image gallery 
* UN website on park
Bandsög

**Bandsög** er sög með blaði sem er grannur, tenntur málmborði með samsoðna enda. 

Blaðið í bandsöginni gengur líkt og reim yfir tvö hjól sem snúast. Með bandsög er auðvelt að breyta stefnu sagarfarsins meðan sagað er (saga munstur). Hún er einkum notað til að saga í málm- eða tréplötur og við kjötvinnslu.
Klósög

**Klósög** var svonefnd flettisög. Klósögin er stór og gróftennt sög í trágrind (blað í miðju) og söguðu tveir með henni. Hér áður fyrr var t.d. plönkum flett í borð eða þynnri fjalir (skífur) með klósög. Henni má ekki rugla við borðsög.

## Heimild
* Klósög (sarpur.is)
Hálfsjálfvirkt skotvopn

**Hálfsjálfvirkt skotvopn** er skotvopn, sem notar hluta af gasi drifenfis til að spenna byssuna og kasta út notuðu skothylki og hleðst byssan sjálfkrafa nýju skoti. Eftir að hleypt hefur verið af byssunni má skjóta næsta skoti, með því að taka í gikkinn. Með alsjálfvirkri byssu má tæma magasínið með því að taka einu sinni í gikkinn.
Alsjálfvirkt skotvopn

**Alsjálfvirkt skotvopn** er skotvopn sem notar hluta af gasi drifefnis til að spenna byssuna, kasta út notuðu skothylki og skjóta næsta skoti. Þannig má tæma skotgeymi byssunnar með því að taka einu sinni í gikkinn og halda honum inni. Hálfsjálfvirk byssa notar einnig hluta af gasi drifefnis til að spenna byssuna og kasta út notuðu skothlyki, en leyfir aðeins að skjóta einu skoti í einu, þ.a. taka þarf í gikkinn í hvert sinn sem hleypt er af.
Frost

**Frost** í veðurfræði á við lofthita, sem er neðan frostmarks vatns (0°C  = 273 K  = 32°F ). *Frostavetur* er óvenju kaldur vetur með miklum samfelldum frosthörkum.
Super Bowl

**Super Bowl** er úrslitaleikur NFL deildarinnar í amerískum fótbolta. Leikurinn er yfirleitt spilaður á sunnudegi og hefur sunnudagurinn sem að leikurinn fellur á verið kallaður *Super Bowl Sunday* eða „úrslitaleikssunnudagur“.

Super Bowl leikurinn var fyrst spilaður 15. janúar árið 1967 sem hluti af samkomulagi á milli NFL og þáverandi keppninautar NFL, *American Football League* (AFL) þess hljóðandi að hvert ár yrði spilaður AFL-NFL úrslitaleikur. Eftir að deildirnar runnu saman árið 1970 varð leikurinn úrslitaleikur NFL deildarinnar. Leikurinn er nú spilaður fyrsta sunnudag febrúar.

Super Bowl fær afar mikið áhorf í Bandaríkjunum og er yfirleitt það sjónvarpsefni sem fær mest áhorf á ári hverju. Þetta gerir það að verkum að mörg hundruð fyrirtæki reyna að auglýsa vöru sína á meðan á leiknum stendur og eyða fyrirtæki oft milljónum dollara í auglýsingar á meðan á leiknum stendur.

Auk þessa koma oft heimsfrægir tónlistarmenn og eru með atriði í hálfleik, syngja þjóðsönginn eða eru með atriði fyrir leikinn. Meðal þeirra sem hafa komið fram eru Ray Charles, The Rolling Stones, Janet Jackson og Backstreet Boys.

Í Super Bowl leiknum eru rómverskar tölur notaðar til að tákna hvern leik, frekar en árið sem að leikurinn var spilaður. Þetta er meðal annars tilkomið vegna þess að leiktímabilið í NFL spannar alltaf tvö ár.

Einungis fjögur lið hafa aldrei komist í Super Bowl: Cleveland Browns, Detroit Lions, Houston Texans og Jacksonville Jaguars. Kansas City Chiefs og New York Jets hafa ekki komist í Super Bowl eftir að hafa flutt úr AFL í NFL árið 1970.

## Listi yfir sigurvegara

## NFL titlar

 *Ath: [[Qualcomm Stadium]] var upphaflega þekktur sem San Diego Stadium og Jack Murphy Stadium.  [[Hard Rock Stadium]] var upphaflega Dolphin Stadium en fljótlega var nafninu breytt í Joe Robbie Stadium síðan stuttlega í Pro Player Park og næst Pro Player Stadium, að lokum var nafninu aftur breytt í Dolphin Stadium.*

## Super Bowl sigrar

## Þátttaka í Super Bowl

## Heimildir
*
Lagvopn

**Lagvopn** er vopn til að leggja eða stinga með, t.d. hnífur, byssustingur, rýtingur, stungu- og lagsverð, spjót eða lensa. Atgeir Gunnars á Hlíðarenda var líklega bæði lag- og höggvopn.
Glóðarkúla

**Glóðarkúla** öðru nafni **ferilkúla**. Glóðarkúla er byssukúla með litlu ljós- eða reykblysi sem kviknar á þegar hleypt er af. 

Glóðarkúlan skilur eftir sig ljósrák eða reykjarslóð þannig að skyttan getur séð feril hennar. Hún er einkum notuð í hernaði.
Höggvopn

**Höggvopn** er vopn sem höggvið er með, t.d. höggsverð, exi eða sax og kylfur og önnur barefli.

Fornbókmenntirnar skipta vopnum í þrennt, og er það gert eftir notkun og gerð vopnanna. Það eru: höggvopn, lagvopn og skotvopn. Höggvopn var t.d. sverð, lagvopn t.d. spjót og þegar talað var um skotvopn var t.d. átt við boga. Þekkt höggvopn úr Íslandssögunni var gaddakylfa sem lögreglan notaði á árum áður og nefndist *morgunstjarna* og atgeir Gunnars á Hlíðarenda, sem líklega var bæði högg- og lagvopn.
Sprengjuvarpa

Orðið **sprengjuvarpa** getur átt við um tvennskonar vopn. Annað þeirra, sem einnig kallast **mortélsbyssa** (e. *mortar*) er lítil hlaupstutt og hlaupvíð fallbyssa. Hitt vopnið á við það sem heitir á ensku *grenade launcher*.

Í fyrrnefnda vopninu, mortélsbyssa, (e. *mortar*) er skotið er undir 45°-85° horni og kúlurnar fara því í krappan boga svo að vopninu er oft beitt til að skjóta yfir nálæga hæð og ofaní stöður óvina. Sprengjuvörpur hafa þann meginkost að þær eru min léttari en annað stórkotalið sem notar álíka þung skot. Það gerir það að verkum að fáeinir hermenn geta borið alla nausynleag hluta sprengjuvörpu á bakinu svo að fótgöngulið getur haft hana með sér sem stórskotalið ef annað stendur ekki til boða. Aftur á móti skjóta sprengivörpur skotum sínum á mun minni hraða svo að nútíma sprengivörpur draga yfirleitt aðeins fáeina kílómetra og áhrif skotsins felast nánast eingöngu í sprengingu kúlunnar þar sem hreyfiorka skotsins er mun minni en hjá öðru stórskotaliði.

Þó að flestart sprengjuvörpur séu litlar og léttar (oft undir 100 kg) eru mörg dæmi um mun stærri sprengjuvörpur, til dæmis þýsku digru bertu sem hafði 420mm hlaupvídd og var notuð í fyrri heimsstyrjöldinni eða jafnvel hinn 914mm Litla Davíð (e. little david) sem var hannaður í seinni heimsstyjöldinni.

Litlu fótgönguliðsvörpurnar hafa yfirleitt slétt hlaup, þ.e. ekki með rifluðu hlaupi og skotin fá stöðugleika með spöðum aftan á þeim og eru framhlaðnar þannig að skoti er sleppt ofan í hlaupið og sprengivarpan hleypir af um leið og skotið lendir í botninum. Þetta gerir það að verkum að sprengjuvörpurnar þurfa að vera nokkuð uppréttar þegar þær skjóta. Stórar sprengjuvörpur eru líkari stórum fallbyssum og hafa riflað hlaup og eru hlaðnar að aftan.

Hitt vopnið sem er kallað sprengivarpa á íslensku (e. *grenade launcher*) er minna og sumar útgáfur er hægt að festa á venjulega hrískotariffla en einnig eru til stórar sjálfvirkar útgáfur sem eru settar á þrífót eða ökutæki. Þessi vopn hafa gjarna 30-40mm hlaupvídd og skjóta með mjög litlum hraða (oft um 70m/s) og draga í mesta lagi 2km, yfirleitt mun minna, oft nokkur hundruð metra. Linkarnir á önnur tungumál eru á þessa gerð vopna.
AFC Austur

**AFC Austur** eða **AFC East** er austur-riðill AFC deildarinnar í NFL-deildinni. Riðillinn var búin til eftir að AFL og NFL sameinuðust árið 1970. Til ársins 2002 voru Baltimore/Indianapolis Colts með í AFC austur riðlinum en þeir voru síðan færðir í AFC suður-riðilinn það ár. Meðlimir austurriðils AFC eru:

## Meistarar Austur-riðils AFC

## Fjöldi skipta í umspilum

1 Þekktir sem Baltimore Colts fyrir árið 1984. Færðir í AFC Suður árið 2002.

## Heimildir
* Tekið af ensku wikipedia: http://en.wikipedia.org/wiki/AFC_East
Munnbyssa

**Munnbyssa** (**örvapípa**, **blásturspípa** eða **blástursbyssa**) er pípa eða reyr sem blásið er í með miklum krafti til að skjóta örvum, baunum eða öðrum skeytum til marks, hvort sem það er til að fella veiðidýr eða hæfa skotskífu.
Grindasög

**Grindasög** er  viðarsög þar sem mjótt sagarblað er sett í sérstaka grind á móti tvöföldum streng sem undinn er saman með snarvöndli til að strekkja sagarblaðið.
Stingsög

**Stingsög** er svonefnd gatasög. Stingsögin er oddmjó sög, notuð til að saga með göt, t.d. út frá borgati.
Hrím

**Hrím** (einnig ritað **hrími** í fornu máli) er hvítir og fremur grófir ískristallar sem myndast þegar frostkaldir þokudropar setjast á eitthvað í frosti. Hrím er algengast til fjalla. Hrím myndast ekki á rúðum, það er héla.

## Orðsifjar
Orðið *hrím* kemur af fornnorska orðinu *hrím*, sem kemur af indó-evrópsku rótinni ***krei-** (sem þýðir að „strjúka yfir“ eða að „snerta laust“). *Hrím* er einnig samstofna færeyska orðinu *rím*, sænska orðinu *rim*, sænska mállýskuorðinu *rim* („saltlag á kjöti“, „héla“); fornenska og fornsaxneska orðinu **' sem þýðir það sama (en þaðan kom [[enska]] orðið **').

## Neðanmálsgreinar
Héla

**Héla** er þunnir ískristallar sem líkjast hreistri, nálum eða fjöðrum. Héla myndast beint úr raka loftsins við kælingu, einkum vegna útgeislunar, en getur einnig myndast af dögg sem hefur frosið. Héla sem sest á gluggrúður myndar oft falleg munstur og nefnist þá *frostrósir*. Gluggar geta einnig verið *loðnir af hélu*. 

## Tengt efni
* Hrím
Biskajaflói

**Biskajaflói** eða **Fetlafjörður** á íslensku (spænska: *Golfo de Vizcaya* eða *Mar Cantábrico*; franska: *Golfe de Gascogne*; baskneska: *Bizkaiako Golkoa*) er stór flói í Norður-Atlantshafi á því hafsvæði sem gengur út frá Frakklandi til vesturs og frá Spáni til norðurs, og tekur nafn sitt í flestum málum eftir spænska héraðinu Vizcaya.

## Íslenskun á Biskajaflóa
Í orðabókum er Fetlafjörður hið íslenska nafn á Biskajaflóa. Og í þýðingu Magnúsar Ásgeirssonar á „Ballad of the Bolivar“ eftir Rudyard Kipling (texti sem Bubbi söng á plötu sinni *Plágunni* við eigið lag) er Fetlafjörður kallaður „Fetlaflói“ í viðlaginu.  Fyrsta erindi er svona: 

:Karlar sjö úr öllum áttum
:eiga hafnarfrí.
:Fullir inn á fyrstu knæpu
:frjálsir menn á ný.
:Við skulum drengir drekka og slást
:dreypa á stelpurnar.
:Við sem yfir Fetlaflóa
:fleyttum „Bólivar“. 

Í íslenskri þýðingu á skáldsögu Frederick Marryat *[[Víkingurinn, sjóræningjasaga frá 18. öld|Víkingnum, sjóræningjasaga frá 18. öld]],* sem út kom árið 1946 á íslensku, er Biskjaflói nefndur: **Spænski sjórinn**. 

## Tilvísanir
Maríanadjúpállinn

**Maríanadjúpáll** er djúpáll í Vestur-Kyrrahafi, um 200 km austur af Maríanaeyjum. Í Maríanadjúpálnum er mesta hafdýpi jarðar: 11.034 m.
Oddfylking

**Oddfylking** (**svínfylking** eða **fleygfylking**) nefnist það þegar herliði var fylkt þannig til orrustu að fylkingin var mjóst fremst, en breikkaði aftur. 

**Að fylkja hamalt** er að svínfylkja herliði þannig að skjöldur nemi við skjöld. Orðasamband þetta kemur fyrir í Reginsmálum (erindi 23): *Engur skal gumna / í gögn vega / síð skínandi / systur mána, / þeir sigur hafa / er sjá kunnu, / hjörleiks hvatir, / eða hamalt fylkja*.
Tyrfingur

**Tyrfingur** var nafntogað sverð í norrænum sögnum, en því fylgdu þau álög að sverðið varð manns bani í hvert sinn sem því var brugðið. 

Meðal þeirra sem áttu Tyrfing voru Angantýr berserkur, Hervör skjaldmey dóttir hans, sem sótti sverðið í haug föður síns, og sonur hennar, Heiðrekur konungur á Reiðgotalandi. Tyrfingur varð mikill örlagavaldur í ætt þeirra.
Sjöfjallaland

**Sjöfjallaland** eða **Siebengebirge** er nafn á fjöllóttu landsvæði austanmegin við Rín í Þýskalandi, suðaustur af borginni Bonn. 

Þar eru um 40 fjöll og felladrög. Hæsta tindurinn er Oelberg, 460 m. Sjöfjalland kemur víða fyrir í þýskum sögum og ævintýrum og er vinsæll ferðamannastaður. Stór hluti af Sjöfjallalandi tilheyrir Þjóðgarðinum Sjöfjallalandi, sem er einn elsti þjóðgarður Þýskalands.
Innsetningarröðun

**Innsetningarröðun** er einfalt röðunarreiknirit, sem ber saman óröðuð stök, og byggir raðaðan lista eitt stak í einu. Hann er mun óhagkvæmari en til dæmis snarröðun og hrúguröðun þegar raða á stórum listum, en hefur þó ýmsa kosti.

* Einfaldur í útfærslu
* Hagkvæmur þegar raða á litlum listum
* Einnig hagkvæmur á lista sem er að hluta til raðað
* Tekur alltaf jafn mikið minni, O(1)
* Er hagkvæmari en flest önnur einföld O(*n*2) reiknirit, eins og valröðun og víxlunarröðun. Meðaltími er O(*n*2) og í besta tilfelli er hann línulegur, O(*n*).
* Getur raðað lista jafn óðum og stök úr honum berast

Hægt er að hugsa sér virkni innsetningarröðunar þannig að við hverja ítrun sé eitt stak fjarlægt úr inntakslista, og því stungið inn á réttan stað í raðað úttakslista. Þetta er gert þar til engin stök eru eftir í inntakslistanum, en þá er úttakslistanum skilað. Ekki skiptir máli í hvaða röð stökin í inntakslistanum eru valin.

Venjulega er röðunin útfærð þannig að aðeins sé unnið á inntakslistanum, en ekki raðað inn í sérstakan úttakslista. Þá má hugsa sér að eftir *k* ítranir, innihaldi listinn *k* fyrstu stök listans röðuð, en stök *k+1* til *n* eru óröðuð (ef listinn er *n*-stök að lengd). Í hverju skrefi er síðan stak *k+1* tekið, og stungið inn á réttan stað í listann, og hin ímynduðu skil í listanum á milli þess raðaða og óraðaða færast fram:

verður:

en þá eru öll stök > *x* flutt til hægri þegar þau eru borin saman við *x*.

Algengustu útgáfunni, sem vinnur á fylkjum, má lýsa á eftirfarandi hátt:

# Gefum okkur fallið *insert*, sem getur stungið stökum inn í raðaðan lista fremst fylki. Það vinnur með því að byrja aftast á raðaða listanum, sem er hluti af fylkinu, og færir hvert stak um eitt sæti til hægri þangað til rétt sæti finnst fyrir nýja stakið. Sem aukaverkun, þá yfirskrifast það stak sem verið var að raða á sínum upprunalega stað, með aftasta stakinu í raðaða listanum.
# Til þess að framkvæma röðun, byrjum við á vinstri enda fylkisins, og köllum á *insert* fallið, og svo koll af kolli þar til fylkið er raðað.

Hér má sjá einfaldan sauðakóða sem sýnir þessa aðferð útfærða:

  insert(*array* a, *int* length, value) {
      *int* i = length - 1;
      **while** (i >= 0 && a[i] > value) {
          a[i + 1] = a[i];
          i = i - 1;
      }
      a[i + 1] := value;
  }
  
  insertionSort(*array* a, *int* length) {
      *int* i = 0;
      **while** (i insertsort [] = []
   | insertsort (x::xs) =
     **let** **fun** insert (x:real, []) = [x]
           | insert (x:real, y::ys) =
               **if** x2). Þannig getur það hjálpað okkur ef við vitum að listi er að miklu leyti raðaður, að nota innsetningarröðun í stað snarröðunar.

Í versta falli er reikniritið O(*n*2), ef listinn er raðaður í öfuga röð. Þá þarf hver innsetning að flytja öll stök raðaða listans til hægri áður en hægt er að stinga inn nýja stakinu. Meðaltími innsetningarröðunar er einnig O(*n*2), og er hann því sjaldnast hagkvæmur við röðun á stærri listum. Hann er þó eitt af hröðustu röðunarreikniritunum fyrir lista með mjög fá stök, t.d. innan við 10.
Theodore Kaczynski

**Theodore John Kaczynski** („Ted“) (fæddur 22. maí 1942; d. 10. júní 2023), einnig þekktur undir viðurnefninu **unabomber** var bandarískur stærðfræðingur sem er alræmdur fyrir öfgakennda herferð sína gegn nútíma tæknisamfélagi ásamt því að senda bréfasprengjur til fjölmargra háskóla og flugfélaga á árunum 1978 til 1995. Hann drap þrjá og særði 23.

Í riti sínu „Iðnsamfélag og framtíð þess“ (einnig þekkt sem „Unabomber stefnulýsingin“) staðhæfir hann að gjörðir sínar hafi verið nauðsynlegar til þess að draga athygli fólks að þeirri sýn sinni hversu hættuleg nútíma tækniþróun er orðin manninum. Kaczynski vann að árásum sínum í von um að hvetja aðra til að berjast gegn því sem hann kallaði „stöðugt tækniokur“ og álítur vera að leggja mannkynið undir sig. Því hefur verið haldið fram að leitin að Theodore Kaczynski sé sú dýrasta í sögu bandarísku Alríkislögreglunar FBI.

## Ævisaga
Kaczynski fæddist í Chicago og foreldrar hans, Theodore Richard Kaczynski og Wanda Theresa Dombek, voru af pólskum ættum. Móðir hans var kennari en faðir hans starfaði við bjúgnagerð.

Frá fyrsta til fjórða bekkjar gekk Kaczynski í Sherman Elementary skólann í Chicago. Hann kláraði svo fimmta til áttunda bekk í Evergreen Park Central. Greindarpróf sem hann tók í fimmta bekk leiddu að þeirri niðurstöðu að hann gæti sleppt sjötta bekk og farið beint í þann sjöunda. Samkvæmt nokkrum greindarprófum hafði hann töluvert háa greindarvísitölu og foreldrum hans var sagt að sonur þeirra væri snillingur. Hann segir sjálfur að greindarvísitala sín hafi mælist á milli 160 og 170. En niðurstöður greindarprófanna sem hann tók í æsku hafa ekki fengist birtar opinberlega. Kaczynski segir sjálfur að það að hafa hoppað upp um bekk hafi haft veigamikil áhrif á líf sitt. Hann man eftir sér mjög utanveltu innan um alla eldri nemendurna og segist hafa þurft að þola bæði stríðni og svívirðingar frá þeim. Móðir hans, Wanda Kaczynski, hafði svo miklar áhyggjur félagslegum þroska hans að hún hugleiddi að skrá hann í félagsfræðirannsókn á vegum Bruno Bettelheim sem gekk út á að rannsaka hegðun einhverfra barna. Hann á að hafa óttast bæði annað fólk og byggingar, og hann lék sér heldur einn en innan um önnur börn. Hann náði hinsvegar að mynda vinatengsl við greindarskertan strák, en það voru í raun einu tengsl hans við önnur börn í æsku.

Kaczynski var dæmdur í ævilangt fangelsi án möguleika á náðun seinna meir. Hann var lokaður inni í Administrative Maximum Facility supermax in Florence, Colorado.

Kaczynski lést árið 2023 en hann var með krabbamein á lokastigi. Hann er talinn hafa svipt sig lífi.

## Tenglar
* Stefnulýsing Kaczynskis „Iðnsamfélag og framtíð þess“ 

## Heimild
* 

## Tilvísanir
Robert Peary

**Robert Edwin Peary** (f. 6. maí 1856 - d. 20. febrúar 1920) var bandarískur landkönnuður sem hélt því fram að hann hefði verið fyrstur til að komast á norðurpólinn 6. apríl 1909. 

## Leiðangrar
Peary fór í marga leiðangra um norðurslóðir, fór m.a. um Grænland á hundasleða í a.m.k. 5 ferðum milli 1886 og 1900. Ólíkt mörgum landkönnuðum kynnti Peary sér vel hagi og aðferðir Inuíta, byggði snjóhús og notaði hefðbundinn skinnfatnað þeirra. Notfærði hann sér einnig Inúíta í leiðöngrum sínum við veiðar og sleðastjórn. Í einni ferðinni kom kona hans, Josephine Diebitsch, einnig með. Ól hún fyrsta barn þeirra á Grænlandi árið 1893. Það var stúlkubarn og hlaut nafnið Marie Ahnighito. Yngri bróðir hennar var Robert. Peary eignaðist a.m.k. tvo syni auk þeirra, enda átti hann grænlenska hjákonu.

Peary gerði allnokkrar tilraunir til að ná norðurpólnum á árunum 1898-1905. Síðasta tilraun hans hófst árið 1908 í New York á skipinu Roosevelt sem Robert Bartlett stýrði. Lögðu leiðangursmenn úr höfn 6. júlí og höfðu vetrarsetu á Ellesmere-eyju. Þaðan hélt Peary ásamt föruneyti þann 1. mars 1909 áleiðis á pólinn. Í síðasta áfanga ferðarinnar var Peary með 5 menn með sér og skv. dagbókum þeirra náðu þeir pólnum 7. apríl.

## Fyrstur á norðurpólinn?
Margir hafa þó efast um að leiðangur Pearys hafi náð pólnum og eru ýmsar ástæður þar að baki. M.a. er talið að enginn í hópnum hafi haft þá færni sem til þurfti til að staðfesta raunverulega hnattstöðu hópsins, auk þess sem hraði og vegalengdir nefndar í dagbókum þykja ótrúverðug. Þetta hefur þó aldrei verið alveg til lykta leitt og er Peary enn almennt talinn hafa verið fyrstur á pólinn. Þó gerði Frederick Cook einnig tilkall til þess og sagðist hafa komist á pólinn 21. apríl 1908. Þeir deildu lengi um hvor hefði rétt fyrir sér og er jafnvel talið að báðir hafi verið einlægir í trú sinni á að þeir hafi verið fyrstir en raunin sé önnur. 

## Tengill
* Verk Robert Peary á Project gutenberg
Wrangeleyja

**Wrangel eyja** er 7.300 km² eyja í Norður-Íshafi sem tilheyrir Rússlandi. Hún er á heimsminjaskrá UNESCO.

Árið 1914 komu að eyjunni skipbrotsmenn af skipinu Karluk og voru strandaglópar þar í níu mánuði.

Árið 1921 sendi landkönnuðurinn Vilhjálmur Stefánsson nokkra menn til eyjarinnar til að lýsa hana kanadískt yfirráðasvæði, en 1924 fjarlægðu Rússar þá sem eftir voru og stofnuðu samfélag sem enn í dag er til staðar og það eina á eyjunni. 

Talið er að eyjan hafi verið síðasta búsvæði loðfíla og þeir hafi haldið þar velli fram til 1700 f.Kr. en hafi verið mun minni en mammútar almennt vegna skorts á fæðu.

## Tenglar
* Wrangel eyja á heimsminjaskrá Unesco
* Fyrsta landtaka á Wrangel á Project Gutenberg
Mahmoud Ahmadinejad

**Mahmoud Ahmadinejad** (á persnesku: ; f. 28. október 1956 í Aradan í Íran) var forseti Íslamska lýðveldisins Íran. Hann tók við embættinu 6. ágúst 2005 og var 6. forseti landsins frá stofnun íslamsks lýðveldis árið 1979. Ahmadinejad gegndi áður embætti borgarstjóra í Tehran, höfuðborg Írans.

Ahmadinejad hélt uppi harðri gagnrýni á stjórn George W. Bush meðan hann var Bandaríkjaforseti og vildi styrkja samband Írans og Rússlands. Hann neitaði að sinna kröfum Öryggisráðs Sameinuðu þjónanna um að stöðva auðgun úrans, en Ahmadinejad sagði kjarnorkuáætlun Írans þjóna friðsamlegum tilgangi.

Ahmadinejad varð fyrir loftárásum Ísraela og Bandaríkjamanna í upphafi Íransstríðsins 2026. Tilkynnt var að Ahmadinejad hefði verið drepinn í árásunum en tilkynningin var síðar dregin til baka.

## Heimildir
* 

## Tilvísanir
Mohammad Khatami

**Mohammad Khatami** (á persnesku: )(f. 29. september 1943 í Ardakan í Íran) var forseti Íslamska lýðveldisins Íran frá 2. ágúst 1997 til 2. ágúst 2005 er Mahmoud Ahmadinejad tók við embættinu. Khatami sat í embætti tvö kjörtímabil.

## Vefslóðir
* Vefsíða Mohammad Khatami 
* Æviágrip Mohammad Khatami á Encyclopedia Britannica

## Heimildir
*
Aradan

**Aradan** er þorp í Íran, í Semnan-héraði nærri borginni Garmsar í miðju Íran. Þorpið er fæðingarstaður fyrrverandi forseta Íran, Mahmoud Ahmadinejad.
The Kennel Club

**The Kennel Club** (**KC**) var stofnaður árið 1873 á Englandi. Hann er ekki aðili í FCI en hefur sérstakt kerfi og eigin viðmið fyrir þær hundategundir sem það viðurkennir. Hundatengundunum er skipt í 7 flokka eftir notkun.

## Flokkar
# Hound 
# Working 
# Terrier 
# Gundog 
# Pastoral 
# Utility 
# Toy

## Hundasýningar
The Kennel Club skipuleggur meðal annars Crufts Dog Show sem er ein af virtustu hundasýningum í heiminum. Nafn sitt dregur sýningin af upphafsmanninum Charles Cruft. Fyrsta sýningin var í *Royal Agricultural Hall* í Islington árið 1891.
Canadian Kennel Club

**Canadian Kennel Club** (**CKC**) er kanadískt hundaræktarfélag stofnað árið 1888. Það er ekki meðlimur í FCI heldur viðurkennir um 160 hundategundir og heldur utan um 25 þúsund meðlimi og 700 tegundafélög innan Kanada. Í nafni dótturfélagsins Apex Publishing Limited gefur félagið út tímaritið *Dogs in Canada Magazine*.

## Hópar
Canadian Kennel Club flokkar viðurkenndar hundategundir í eftirfarandi hópa:
# Sporting dogs
# Hounds
# Working dogs
# Terriers
# Toys
# Non-Sporting
# Herding
Formerki (stærðfræði)

**Formerki** er tákn notað í stærðfræði, sem skeytt er framan við tölu og segir til um hvort hún sé **já-** eða **neikvæð**. Formerkið er ýmist *plús* (+), sem þýðir að tala sé *jákvæð* (oftast sleppt við útskrift tölu) og þar með stærri en núll eða *mínus* (−), sem þýðir að tala sé *neikvæð* eða minni en núll.  Merkingarlaust er að skeyta formerki við töluna núll, enda telst núll hvorki já- né neikvæð. (Stundum er þó skrifað −0, sem þýðir að tala sé neikvæð, en nærri núlli.)

Mengi jákvæðra og neikvæðra heiltalna eru óendanleg, en teljanleg. 

## Sjá einnig
* Formerkisfall
* Formerkisleysi
* Formerkispróf
* Formerkjaregla
* Formerkjaskipti
* Formerkjatala
* Gagnstætt formerki
American Kennel Club

**American Kennel Club** (**AKC**) er bandarískt hundaræktarfélag stofnað árið 1884. Það er ekki meðlimur í FCI. Félagið hefur eigið flokkunarkerfi tegundanna og skiptast þeir í 7 hópa og 1 flokk. Að auki er ættbókarfærsla sem kallast *Foundation Stock Service*® (*FSS*) fyrir margar tegundir sem ekki enn eru viðurkenndar af félaginu en hafa fengið ræktunarviðmið af AKC. Þetta gerir hundunum kleift að keppa í ýmsum keppnum á borð við lure coursing.

## Hópar
# Sporting
# Hound
# Working
# Terrier
# Toy
# Non-Sporting
# Herding
# Miscellaneous Class
# Foundation Stock Service (FSS)
AFC Norður

**AFC Norður** eða **AFC North** er norður-riðillinn í AFC-deildinni í NFL-deildinni. Riðillinn var stofnaður undir nafninu AFC Mið en árið 2002 var nafninu breytt í AFC Norður. Houston Oilers (núna *Tennessee Titans*) og Jacksonville Jaguars voru í riðlinum til ársins 2002 en þessi lið voru flutt í AFC Suður. Meðlimir norðurriðils AFC eru:

 *Ath: Eftir mikla tilraunastarfsemi með búning og merki á búningi sínum hafa [[Cleveland Browns]] ekkert opinbert merki og er hjálmur þeirra oft notaður til að tákna þá.*

## Meistarar Norður-/Mið riðils AFC

## Heimildir
*
AFC Suður

**AFC Suður** eða **AFC South** er suður-riðillinn í AFC-deildinni í NFL-deildinni. Riðillinn var stofnaður árið 2002 liðum var fjölgað í NFL deildinni, yfir í 32 lið. Meðlimir Austurriðils AFC eru:

Til ársins 2002 voru Indianapolis Colts í AFC East deildinni, Houston Texans voru ekki til og Jacksonville Jaguars og Tennessee Titans voru í AFC Mið.

## Meistarar Suður-riðils AFC

## Heimildir
*
Stafrænt myndasnið

**Stafrænt myndasnið** er tölvutækt geymsluform mynda. Til eru tveir flokkar myndasniða vigurmyndir sem eru byggðar upp af formum og rastamyndir sem eru byggðar upp af punktum. Litir á báðum myndasniðum byggjast út frá RGB litasniðinu, sem virkar þannig að allir litir eru ákvarðaðir út frá grunnlitunum þremur rauðum, gulum og bláum. 

## Rastamyndir

Rastamyndir eru byggðar út frá milljónum punkta. Í hverjum einasta punkti er einn litur og saman mynda þeir heildstæða mynd. Takmörkun er á hversu mikið hægt er að stækka rastamynd án minnkunar á gæðum. Stærri myndir eru alltaf með fleiri punkta en þær minni. Við stækkun á lítilli mynd þarf myndvinnsluforritið að leita í sama punktinn til þess að búa til fleiri á sama svæði. Fyrir vikið verða stækkaðar rastamyndir mjög grófar í gæðum. Þessi tegund myndasniðs er hentug fyrir ljósmyndir þar sem hún gerir myndavélum kleift að vista upplýsingar um lit hvers svæðis fyrir sig og skipta því niður í punkta. Stærð rastamynda fer eftir fjölda lita, punkta og hvernig myndasniðið sameinar þessar upplýsingar. Rastamyndir skiptast niður í myndasnið sem tapa gæðum eða gera það ekki. Dæmi um rastasnið eru JPEG, PNG, GIF og BMP.

BMP er óþjappað form. Stærð myndanna fer eingöngu eftir fjölda punkta og lita myndarinnar. Fjöldi lita getur farið allt upp í 16,7 milljón liti og stærð myndarinnar er alltaf í hærra lagi.

GIF er form sem notast við Lempel Ziv Welsch þjöppun. Formið geymir aðeins 256 liti og er háð því hversu litskrúðug myndin er hvort gæði tapist eða ekki. GIF myndir hafa þann sérstaka eiginleika fram fyrir aðrar rastamyndir að þær geta geymt litlar hreyfimyndir.

PNG er form sem notast við þjöppun sem tapar ekki gæðum. Formið geymir allt að 16,7 milljón liti. Það var búið til að taka við af GIF.

JPEG er form sem notast við þjöppun sem tapar gæðum. JPEG þjappar skrár út frá næsta punkti og leggur þá saman ef þeir eru mjög svipaðir. Skráarstærð JPEG er lítil miðað við aðrar rastamyndir. JPEG er vinsælasta formið til að gefa út stafrænar myndir.

## Vigurmyndir

Vigurmyndir eru byggðar upp af formum eins og punktum línum og vigrum. Hvert form getur geymt einn lit. Þessi form eru geymd í myndasniðinu og mynda saman heilstæða mynd. Hægt er að stækka vigurmyndir ótakmarkað án minnkunnar á gæðum. Stærð vigurmynda ræðst af því hveru mörg form eru á myndinni. Vinsælt er að teikna einkennismerki sem vigurmyndir. Dæmi um vigurmyndir eru SVG og EPS. Teikniforrit eins og Illustrator, Freehand og CorelDraw eru notuð til þess að búa til vector myndir.

SVG myndir eru vigurmyndir sem eru geymdar á XML sniði. Fyrir vikið er hægt að búa til SVG myndir annaðhvort með ritli eða myndvinnsluforriti. Alþjóðastofnunin W3C þróar þessa tegund myndasniðs.

## Sjá einnig
*raw
*TIFF

## Heimildir
*
Lásbogi

**Lásbogi** (**armbrysti** eða **armbryst**) er skefti (bogaskefti) með áföstum tré- eða stálboga, sem venjulega var spenntur með vindu. 

Lásbogar komu til Norðurlanda á 12. öld.

## Tengt efni
* Langbogi
AFC Vestur

**AFC Vestur** eða **AFC West** er vesturriðillinn í AFC-deildinni í NFL-deildinni. Riðillinn var stofnaður eftir að AFL og NFL sameinuðust árið 1970. Fjórir upphaflegir meðlimir AFC Vestur voru: Denver Broncos, Kansas City Chiefs, Oakland Raiders og Los Angeles Chargers Öll fjögur liðin voru í AFL deildinni áður. Seattle Seahawks urðu meðlimir AFC Vestur 1976 en voru fluttir í NFC Vestur árið 2002. Meðlimir vesturriðils AFC eru:

## Meistarar AFC Vestur

## Heimildir
*
TCP/IP

**TCP/IP** er tungumál internetsins og þar með flestra tölvusamskipta almennt.

__TOC__
## Hvað er TCP/IP
TCP/IP er samansafn af samskiptastöðlum sem eru hvað þekktastir fyrir að þjóna internetinu. Í TCP/IP eru fjölmargir staðlar en þeir sem mest eru notaðir munu vera TCP og IP og þaðan fær þetta samskiptastaðlasafn nafn sitt. 

TCP/IP er lagskipt í fimm hluta og er hver staðall innan TCP/IP á einhverju þessara fimm laga. Til þess að hefja samskipti yfir TCP/IP þarf að byrja á að eiga samskipti við efsta lag staðalins sem síðan á samskipti við næsta lag fyrir neðan sig uns öll lög hafa verið notuð og hleður þarmeð upp samskiptastafla þar til pakki með þessum upplýsingum er sendur frá tölvunni. 
Þegar að pakki rennur í hlaðið á áfangastað þarf móttakandi tölva að afpakka upplýsingunum og lesa hvert lag fyrir sig, þangað til að efsta lagi er náð á ný.

## Saga TCP/IP
Flestar meiriháttar tækniframfarir í sögu mannsins hafa tengst stríði á einn eða annan hátt og sú er einnig raunin með TCP/IP. Á dögum kalda stríðsins á sjöunda áratugnum var mikil hræðsla við kjarnorkustyrjöld í Bandaríkjunum og víðar. Í ljósi þess og aukinnar tölvunotkunar í hernaði, hófu Bandaríkjamenn að gera tilraunir með gagnasendingar um tölvunet. Markmiðið var að hanna tölvunet sem gæti staðist kjarnorkustyrjöld - að netið virkaði þó einstakir hlutar þess eyðilögðust. Í upphafi voru þetta fjórar tölvumiðstöðvar, hver í sínum hluta Bandaríkjanna, sem voru tengdar saman á þennan hátt. Þarna varð til sá staðall sem er grunnurinn að Internetinu, svokallaður TCP/IP staðall.

## Fimm laga TCP/IP staðall
Cascada

**Cascada** er þýsk europop-hljómsveit stofnuð árið 2004. Sveitin er þekktust fyrir lag sitt „Everytime we touch“ sem kom út árið 2006. Sveitin notar einnig nöfnin *Siria*, *Akira*, *Diamond* og *Scarf!*.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Everytime We Touch]]* (2006)
* *[[The Remix Album]]* (2006)
* *[[Perfect Day (Cascada breiðskífa)|Perfect Day]]* (2007)
* *[[Evacuate The Dancefloor]]* (2008)
### Smáskífur
#### Af ''Everytime We Touch''
* *Bad Boy* (2004)
* *Everytime We Touch* (2005)
* *How Do You Do!* (2005)
* *Ready For Love* (2006)
* *Truly Madly Deeply* (2006)
* *A Neverending Dream* (2007)

#### Af ''Perfect Day''
* *What Hurts The Most* (2007)
* *What Do You Want From Me* (2008)
* *Because the Night* (2008)
* *Faded* (2008)
* *Perfect Day* (2009)

#### Af ''Evacuate The Dancefloor''
* *Evacuate the Dancefloor* (2009)
* *Fever* (2009)
* *Dangerous* (2009)

#### Án plötu
* *Pyromania* (2010)
Kvikt fylki

**Kvikt fylki** er hugtak í forritunarmálum og er ein gerð fylkis. Það er stækkanleg gagnagrind sem leyfir að fjarlægja eða bæta við innihaldið. Kvik fylki eru í forritunarmálunum Java, Python, C++, G++, Clang, Facebook folly, Rust, Go, Nim, SBCL og C#.

## Stærð og stærðartakmörkun
Færslur kviks fylkis eru geymd samfellt í upphafi fylkisins og afgangurinn er geymdur fyrir mögulega stækkun eða ónotaður. Hægt er að bæta við færslum í enda fylkisins með því að nota geymda plássið, þangað til það hefur allt verið notað. Þegar allt plássið hefur verið notað, þarf að stækka fylkið.

Mörg kvik fylki minnka einnig fylkið þegar stærð þess fer undir ákveðna prósentu.

Fylki af ákveðnri stærð nægir þegar að fjöldi færslna er þekktur áður en bætt hefur verið við færslum við fylkið. Kvikt fylki er notað þegar stærð fylkisins er ekki þekkt í upphafi, er líkleg til að breytast eða þegar afköst fylkisins skipta ekki máli.

## Heimildir
*
*
Smiður (tölvunarfræði)

Í flestum forritunarmálum geta verið fleiri en einn **smiður** í hverjum klasa og hefur þá hver smiður mismunandi færibreytur. Sum forritunarmál taka tillit til sérstakra tegunda smiða.
 
**Default** smiður tekur engar færibreytur.

**Afritunar** smiður getur tekið eina færibreytur fyrir hverja tegund af klasa.

## Smiðir í Java
Smiðir taka frá minni fyrir hlutinn og frumstilla gildi á gagnaliðum. Þegar um afleiddan klasa er að ræða kallar smiður í smið frá grunnklasa. Smiðir hafa sama nafn og klasinn og skila ekki gildi.

```
public class Example 
{
  //Lýsum yfir tilviki á breytu
  protected int data;

  //skilgreining á smið. 
  public Example()
  {
     data = 1;
  }

  //setjum inn færibreytu.
  public Example(int input)
  {
     data = input;
  }
}
```


**This í smið:**

Táknar klasann sjálfan. This er hægt að nota til að kalla á annan smið í sama klasa. 

**Super í smið:**

Það er notað þegar smiður þarf að kalla á smið í yfirklasa. Super verður að vera fyrsta aðgerð í smið og einungis er hægt að kalla einu sinni í smiðinn.

## Smiðir í C#
Smiðir í C# virka ekki ósvipað og í C++ og Java. Smiður í C# er fall sem heitir sama nafni og klasinn og hefur ekkert skilagildi. 
Ef enginn smiður er skilgriendur er sjálfgefin n færibreytulaus smiður búinn til.  Hægt er að skilgreina eins marga smiði og þarf með mismunandi færibreytum.


```
public class Tugabrot
{
	private int m_nTeljari;
	private int m_nNefnari;

// smiður sem einungis kallar í annan smið með sjálfgefnfum gildum.
	public Tugabrot( )
		: this( 0, 1 )
	{
	}

//Smiður sem frumstilllir breytur klasans með skilgreindum gildum.
	public Tugabrot( int nTeljari, int nNefnari )
	{
		m_nTeljari = nTeljari;
		m_nNefnari = nNefnari;
	}
}
```


**This í smið:**

C# notar this eins og C++, þ.e. til að vísa í “current object”. 
Einnig er hægt að nota this til að kalla í annan smið með öðrum færibreytum.

## Smiðir í C/C++

Hægt er að skilgreina eins marga smiði og þörf er á, til dæmis: færibreytulausan smið, afritatökusmið (copy constructor) og smið sem tekur inn færibreytur.

Smiður er frumstillingarfall: Ef við skilgreinum engan smið sér þýðandinn um að búa til default smið sem tekur engar færibreytur.
Ef við skilgreingum einn eða fleiri smið er enginn sjálfgefinn smiður búinn til.

```
class reikningur
{
    public:
            reikningur();
    private:
            double stada;
            double vextir;
            int timabil;
};

reikningur::reikningur()
{
    stada   = 0;
    timabil = 5;
    vextir  = 6.0;
}
```


## Heimildir
Frá kennurum í Háskólanum í Reykjavík
::Daníel Brandur Sigurgeirsson
::Hallgrímur Arnalds
Rekill

**Rekill** er ax- eða klasaleit blómskipun sem fellur oftast af í heilu lagi við aldinþroskun. Blómin eru einkynja og nakin en hvert þeirra er stutt af einu háblaði, rekilhlífinni. Rekill er m.a. blómskipun birki- og víðisættarinnar, þ.e. svonefndra reklatrjáa og –runna.
Lesminni

**Lesminni** (enska: *read-only memory*, skammstafað og oft kallað í daglegu tali **ROM**) er tölvuminni sem tölva getur einungis lesið. Tölva getur ekki skrifað gögn í lesminni heldur þarf til þess sérstakan búnað (sem getur þó verið jaðartæki tölvu). Dæmi um ROM minni eru CD, DVD og ROM kubbar. Segulbönd geta líka flokkast sem ROM.

## ROM kubbar
ROM kubbar eru kísilflögur með ROM minni. Þeir eru *[[non-volatile]]*, sem þýðir að gögnin af þeim glatast ekki ef spennan er tekin af þeim (t.d. þegar slökkt á tölvu eða tæki).
ROM kubbar eru algengir á móðurborðum tölvu, í leikjahylkjum (e. cartridge) fyrir ákveðnar tegundir leikjatölva (dæmi: NES, SNES, N64, Sega Mega Drive) og geyma gjarnan fastbúnað (e. firmware) fyrir ýmis tæki með tölvustýringu (dæmi: geislaspilarar, þvottavélar, bílar, farsímar, sjónvörp, o.s.fr.).
ROM kubbar er strangt tiltekið RAM (Random access memory), vegna þess að maður er alltaf jafnlegni að sækja gögn í það, óháð því hvaða vistfang maður vill sækja.

## Tegundir ROM kubba

**ROM:** Elsta tegund lesminnis er þannig að gögnin eru á kubbnum þegar hann er framleiddur.

**PROM (Programmable ROM):** Lesminni sem eru framleidd með engum gögnum, PROM kubbar eru keyptir með engum gögnum á og hægt er að skirfa gögn á þá með sérstökum tækjum. PROM virkar mjög svipað og skrifanlegur geisladiskur, hann er keyptur með engum gögnum og það er einu sinni hægt að skrifa gögn á hann með sérstökum tækjum (geisladiskabrennara).

**EPROM (Erasable PROM):** PROM sem hægt er að eyða gögnum af með sérstökum tækjum. Það gert með að lýsa með útfjólubláu ljósi á þá og þá eyðast öll gögnin af þeim í einu. 
 
**EEPROM (Electrically EPROM):** EEPORM er nýrri tækni en fyrstu EPROM, þá er í staðin fyrir að lýsa með útfjólubláuljósi hægt að eyða öllum gögnum af kubbnum með því að setja spennu á einn pinnan á þeim. Það er töluvert þægilegra að vinna með svoleiðis kubba heldur en EPROM.

Taka skal fram að þegar orðið gögn er notað hér, þá getur forritskóði (þar á meðal vélamálsskipanir) flokkast sem gögn.

## Heimildir
* Webopedia.com
* pcguide.com
* computer.howstuffworks.com
Staðarnet

**Staðarnet** (enska: *LAN*, stendur fyrir *local area network*) á við net tölva sem eru tengdar saman um skamman veg, til dæmis á heimili, í skrifstofum eða í skrifstofubyggingum. Uppbygging netsins er oftast þannig að það er einn netþjónn sem sér um ýmsar þjónustur til dæmis skráarhýsingu, prentun og vistfangaúthlutun. Tölvan sem notandi notar biður um þjónustu frá netþjóni. Netþjóninn getur afgreitt margar beiðnir í einu og er venjan að netþjónar séu með mismunandi aðgangsstýringar sem hafa verið úthlutaðar til notenda, þar sem notandi þarf að vera með viðkomandi réttindi til að sækja þær þjónustur sem hann óskar frá netþjóninum, t.d. sækja skrá í skjalasafn.

Flest staðarnet í dag eru þráðlaus og byggð á IEEE 802.11- (betur þekkt sem Wi-Fi) eða IEEE 802.3-staðlinum sem keyrir á 10, 100 eða 1000 Mbit/s. RJ45-snúrur eru í flestum tilvikum notaðar til að tengja tækin saman í þeim staðli.

Staðarnet innhalda í flestum tilvikum fáeina deila (e. *network switch*) sem eru gjarnan tengdir saman á einn beini eða mótald (t.d. DSL). Þegar tvö staðarnet eru tengd saman í gegnum beini þá er tengingin þar á milli í kallað víðnet. Ólíkt víðneti þá eru það helstu einkenni staðarnets að þar er gagnahraði mun meiri en á víðneti.

## Dæmi um algengustu IEEE 802.3 staðla sem eru notaðir í dag
 

## Dæmi um algengustu IEEE 802.11 staðla sem eru notaðir í dag

## Staðarnet á heimilum
Við fjölgun tölva og tækja á nútíma heimilum þá hefur staðarnet verið notað til að tengja tækin saman. Mikið af þessum heimilum í dag eru að nota þráðlaust staðarnet með 802.11 g/b staðlinum sem sendir gögn sem langar örbylgjur á 2.4 GHz tíðninni. IEEE 802.3 staðallinn er einnig notaður á mörgum heimilum.

## Saga
Staðarnet var fyrst tekið í notkun árið 1964 á Livermore rannsóknarstofunni til aðstoðar við kjarnorkuvopna rannsóknir.
Í þá daga fyrir einkatölvuna, þá voru staðarnet oft bara með eina aðalvél. Þar gátu notendur fengið aðgang að henni í gegnum útstöðvar með litlum gagnahraða.

Fyrsta staðarnetið var búið til á seinni hluta sjöunda áratugs síðustu aldar og var notað til þess að búa til háhraða tengingu milli tveggja tölva á einum stað. Á þessum tíma voru íðnet (e. *Ethernet*) og ARCNET vinsælust.

Með tilkomu stýrikerfa eins og DOS þá byrjuðu staðarnetin að stækka og byrjuðu á u.þ.b. 12 tölvum á staðarneti og allt upp í hundruði. Í upphafi var staðarnetið notað til þess að deila gagnaplássi og prenturum sem á þessum tíma var dýrkeypt.

## Heimildir
* 
* 
*
Ragnar Arnalds

**Ragnar Arnalds** (f. 8. júlí 1938, d. 15. september 2022) var íslenskur rithöfundur, alþingismaður og fyrrum menntamála- og samgönguráðherra og fjármálaráðherra Íslands. Hann sat á þingi á árunum 1963-67 og svo 1971-99, samanlagt 32 ár. Hann var formaður Heimssýnar, hreyfingar sjálfstæðissinna í Evrópumálum, á árunum 2002-09, sat í bankaráði Seðlabanka Íslands og var virkur innan VG.

Ragnar útskrifaðist frá Menntaskólanum í Reykjavík 1958 og vann sem kennari við Gagnfræðaskólann í Flensborg í Hafnarfirði í eitt ár. Ragnar var ritstjóri Frjálsrar þjóðar, tímarits sem barðist gegn veru hermanna á Íslandi. Hann fluttist til Svíþjóðar þar sem hann stundaði nám í bókmenntum og heimspeki á árunum 1959-61. Hann sneri svo aftur heim og útskrifaðist sem lögfræðingur frá Háskóla Íslands 1968. Hann var formaður Alþýðubandalagsins 1968-77 og skólastjóri við barna- og unglingaskólann í Varmahlíð í Skagafirði 1970-72.

## Tengill
*Æviágrip á heimasíðu Alþingis
*Heimasíða Heimssýnar 
*Fullveldi.is, vefrit um Evrópumál á vegum Ragnars
Víðnet

**Víðnet (WAN)** er skilgreint sem tölvunet sem nær yfir stórt svæði. Víðnet getur samanstaðið af mörgum minni netum, staðarnetum (e. LAN), sem hafa samskipti sín á milli með beinum (e.routers). Víðnet eru notuð til að sameina mörg önnur net þannig að hægt sé að hafa samskipti á milli þessara annars aðskildu neta, staðarneta.

Stærsta og þekktasta dæmið um víðnet er sjálft internetið. Tölvur um allan heim sem geta haft samskipti sín á milli.
Víðnets tæknin vinnur allajafna á neðstu þremur lögum OSI módelsins, vélbúnaðarlag (e. physical layer, netlag (e. network layer) og gagnalag (e. data link layer).

## Tengimöguleikar
Sem dæmi um tengimöguleika fyrir víðnet má nefna:
* Leigulína (e. leased line): Bein tenging á milli tveggja tölva eða staðarneta (e. LANs)
* Hringaskipti (e. circuit switching) : Hringleið er mynduð á milli endapunkta
* Pakkaskipti (e. packet switching) : Pakkar sendir um línur sem eru sameiginlegar með annarri umferð.

## Hringaskipting á móti pakkaskiptingu (circuit switching vs packet switching)
Hringaskipting er sú aðferð sem notuð er til að tengja símalínur. Hún virkar þannig að línurnar sem þarf í samskiptin eru teknar frá og notaðar og svo skilað þegar búið er að nota þær þannig að fleiri geti komist að og notað þær.

Pakkaskipting virkar þannig að gögn eru brotin niður í litla pakka. Þessir pakkar innihalda svo gögnin sjálf ásamt haus (e. header) sem inniheldur meðal annars upplýsingar um hvert pakkinn er að fara og hvaðan hann kemur. Þetta eru alveg sjálfstæðir pakkar sem treysta á net prótókolla til að komast áleiðis. Þegar þeir komast á leiðarenda er þeim svo endurraðað.

Það er fljótlegra og öruggara að flytja gögn með pakkaskiptingu (e. packet switching).

## Heimildir
* 
* Upplýsingar um Wide area network frá Alliance 
* Upplýsingar um Wide area network frá Cisco
Litla-Dímun

**Litla-Dímun** (færeyska: **) er minnsta eyja Færeyja, um 0,8 km² að stærð, og er á milli Suðureyjar og Stóru-Dímunar. Eyjan er hömrum girt, nema að sunnan og ofan við hamrana taka við brattar fjallshlíðar en toppur fjallsins, sem heitir Slættirnir og er 414 m hátt, er flatur. Aldrei hefur verið byggð í eynni og hefur hún lengst af verið eina óbyggða eyjan í Færeyjum. Á eyjunni eru aðeins sauðfé og sjófuglar og er þar talin beit fyrir 270-300 kindur.

Litla-Dímun var áður konungseign en leigð Suðureyingum, einkum íbúum Hvalbæjar. Hún var seld á uppboði árið 1850 og höfðu þá Hvalbæjarbúar og Sandvíkingar tekið saman höndum um að bjóða í hana en faktorinn á Þvereyri bauð á móti og seldist eyjan á nærri 5000 ríkisdali, sem var mjög hátt verð.

Á eynni var sérstakt sauðfjárkyn sem nú er útdautt. Kindurnar líktust geitum, voru svartar og snögghærðar og minni en aðrar færeyskar kindur en líktust Soay-fénu á Sankti Kilda. Þær voru styggar og erfitt að smala þeim og nokkrum árum eftir að konungur seldi eyna var þeim smalað saman og slátrað en þær sem ekki náðust voru skotnar á færi. Uppstoppaður hrútur, ær og lamb af Litlu-Dímunarkyninu eru þó á Fornminjasafni Færeyja.

Þrír kofar eru á eynni sem eru notaðir þegar verið er að sinna fénu. Árið 1918 strandaði danska skonnortan Casper við Litlu-Dímun í óveðri en skipverjum, sex að tölu, tókst að komast á land. Þeir gátu klifrað upp þar til þeir fundu kofa og þar voru eldspýtur, eldstæði og eldiviður og þeim tókst að handsama tvær kindur og lemstraðan fugl. Á þessu lifðu þeir í sautján daga en þá tókst þeim að vekja athygli skipverja á færeyskri skútu á sér og var bjargað.
Fuglafjörður

**Fuglafjörður** (færeyska: *Fuglafjørður*) er bær og fjörður í Færeyjum, staðsettur á austurströnd Austureyjar. Árið 2025 voru íbúar bæjarins 1615 manns. Póstnúmer bæjarins er FO 530. Knattspyrnufélag bæjarins heitir Íþróttafélag Fuglafjarðar og er almennt þekkt sem ÍF.

## Vinabæir
* Álaborg, Danmörk
* Ilulissat, Grænland
* Húsavík, Ísland

## Neðanmálsgreinar


## Tengill
* Vefsíða bæjarins
Sláttutætari

**Sláttutætari** eða **sláttukóngur** er sláttuvél notuð í landbúnaði til að slá gras og því blásið í vagn, t.d. sjálfhleðslu- eða sturtuvagn. Sláttutætarar eru mikið notaðir við votverkun heys.

## Tengt efni
* Múgsaxari