Jarðarber

**Jarðarber** (fræðiheiti: *Fragaria*) er undirflokkur lágvaxinna plantna af rósaætt og gefur af sér rauð aldin sem eru æt. Sú jarðarberjategund sem oftast er ræktuð er afbrigði sem kallast *Fragaria × ananassa*. Jarðarber eru víða ræktun í tempraða beltinu, en einnig víða við heimahús út um allan heim.  Jarðarber eru ekki raunveruleg ber, þau eru svokölluð skinaldin.

Villijarðarber (*Fragaria vesca*) vaxa villt á Íslandi. Þau eru minni en þær jarðaberjategundir sem eru ræktaðar til sölu.

## Flokkun
Það eru meir en 20 mismunandi jarðarberjategundir í heiminum. Lykillinn að flokkun jarðarberjategunda er litningatala þeirra. Það eru sjö grunn *gerðir* af litningum sem þau hafa sameiginleg. Hinsvegar hafa þau mismunandi margfeldi af þeim; litningatölu (polyploidy). Sumar tegundir eru tvílitna, með tvö sett af sjö litningum (14 samanlagt) og svo framvegis.

Gróflega (með undantekningum) eru tegundir með fleiri litninga kröftugri og stærri og með stærri berjum.

### Tvílitna tegundir (Diploid sp.)

* *[[Fragaria bucharica]]* Losinsk. (Kína)
* *[[Fragaria daltoniana]]* J.Gay (Himalaja)
* *[[Fragaria gracilis]]* Losinskaja (Kína)
* *[[Fragaria iinumae]]* Makino (East Russia, Japan)
* *[[Fragaria nilgerrensis]]* Schlecht. ex J.Gay (Suður and Suðaustur Asía)
* *[[Fragaria nipponica]]* Makino (Japan)
* *[[Fragaria nubicola]]* Lindl. ex Lacaita (Himalaja)
* *[[Fragaria pentaphylla]]*  Losinsk. (Kína)
* *[[Fragaria rubicola]]*
* *[[Fragaria vesca]]* Coville - villijarðarber (Norðurhveli) (á Íslandi)
* *[[Fragaria viridis]]* Duchesne (Evrópa, Mið Asía) (stundum talin villt á Íslandi, ekki staðfest)
* *[[Fragaria yezoensis]]* H.Hara (Norðaustur Asía)
* *[[Fragaria x bifera]]* Duchesne - (F. vesca × viridis). Evrópa

### Fjórlitna tegundir (Tetraploid sp.)
* *[[Fragaria moupinensis]]* Cardot (Kína)
* *[[Fragaria orientalis]]* Losinsk. - (Austur Asía, austur Síbería)

### Fimmlitna blendingar (Pentaploid hybr.)
* ''Fragaria'' × ''bringhurstii'' Staudt (strönd Kaliforníu)

### Sexlitna tegundir (Hexaploid sp.)
* *[[Fragaria moschata]]* Duchesne -  (Evrópa)

### Áttlitna tegundir og blendingar (Octoploid sp.)
* ''Fragaria'' × ''ananassa'' Duchesne ex Rozier - Garðajarðarber
* *[[Fragaria chiloensis]]* (L.) Mill. -  (vestur Ameríka)
** *Fragaria chiloensis* subsp. *chiloensis* forma *chiloensis*
** *Fragaria chiloensis* subsp. *chiloensis* forma *patagonica* (Argentína, Chile)
** *Fragaria chiloensis* subsp. *lucida* (E. Vilm. ex Gay) Staudt (strönd Bresku Kólumbíu, Washington, Oregon, Kalifornía)
** *Fragaria chiloensis* subsp. *pacifica* Staudt (strönd Alaska, Breska Kólumbía, Washington, Oregon, Kalifornía)
** *Fragaria chiloensis* subsp. *sandwicensis* (Decne.) Staudt   *Ōhelo papa* (Hawaii)
* *[[Fragaria iturupensis]]* Staudt - Iturup strawberry (Iturup, Kúrileyjar)
* *[[Fragaria virginiana]]* Mill. - Virginia strawberry (Norður Ameríka)

### Tílitna tegundir og blendingar (Decaploid sp.)
* *[[Fragaria cascadensis]]* K.E. Hummer, Cascade Mountains í Oregon, Bandaríkjunum
* *[[Fragaria × Comarum|Fragaria]]* × ''Comarum'' blendingar
* *[[Fragaria × vescana]]*

## Óflokkaðir blendingar
*F. var. ‘Lipstick’*, rauðblómstrandi, með ofanjarðarrenglum, smá kringlótt ber.

## Tenglar
* „Jarðarber“; grein í Morgunblaðinu 1991
* „Ræktun jarðarberja“; greinarhluti í Ársriti Ræktunarfélags Norðurlands 1982
* „Jarðarber“; greinarhluti í Samvinnunni 1940
* „Jarðarber“; greinarhluti í Ársriti Ræktunarfjelags Norðurlands 1917
* „Ást, heilbrigði og friður“; grein í Fréttablaðinu 2006

## Heimildir