open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Icelandic Group

**Icelandic Group** (áður **Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna**) er íslenskt fyrirtæki sem var stofnað 25. febrúar 1942 til að selja sjávarafurðir frá Íslandi á erlenda markaði. Upphaflega var fyrirtækið samvinnufélag nokkurra eigenda hraðfrystihúsa á Íslandi og seldi afurðir þeirra. 1945 opnaði fyrirtækið fyrstu söluskrifstofu sína í Bandaríkjunum undir nafninu **Coldwater Seafood** og hóf nokkru síðar framleiðslu á fiskstautum þar. 1955 opnaði fyrirtækið skrifstofu í Bretlandi og hóf framleiðslu í neytendapakkningar þar 1958. 1996 var rekstrarforminu breytt í hlutafélag og 2005 sameinaðist það aðalkeppinaut sínum, Iceland Seafood Corporation, sem áður var í eigu SÍS. Sama ár var nafni fyrirtækisins breytt.
Konungssamband

**Konungssamband** eða **persónusamband** er þegar tvö aðskilin fullvalda ríki viðurkenna sama einstakling sem þjóðhöfðingja þeirra beggja. Slíkt samband kemur einungis upp þar sem um er að ræða konung eða keisara en ekki þar sem um er að ræða forseta þar sem forseti er yfirleitt kosinn af ríkisborgurum síns ríkis. Þekktasta dæmið um konungssamband er breska samveldið þar sem Bretakonungur er þjóðhöfðingi margra ríkjanna og auk þess höfuð samveldisins sjálfs. 

## Tengt efni
* Ríkjasamband
* Sambandsríki
Sjimkent

**Sjimkent** (kasakska: *Шымкент*) er önnur stærsta borg Kasakstans og er staðsett í sunnanverðu landinu. Um hana fara margir pílagrímar á leið til Túrkistan, sem múslimar telja helgan stað. Íbúar Sjimkent eru flestir Kasakar og er kasakska útbreiddasta tungumálið, en eitthvað er um að töluð sé rússneska. Glæpatíðni er há og er sagt að umsvif kasöksku mafíunnar og þeirrar rússnesku séu mikil.

## Saga
Sjimkent var stofnuð á 12. öld og byggðist upphaflega í kringum þjónustu við kaupmenn sem þræddu Silkileiðina, og Úsbeka sem bjuggu á svæðinu. Borgin varð fyrrum oft fyrir árásum hirðingja, en það er nú löngu liðin tíð. Árið 1810 hertók Búkaríska furstadæmið borgina, og árið 1864 Rússar.

Nafnið Sjimkent á rætur sínar að rekja til sjogdísku og mundi útleggjast á íslensku sem *Klömbruborg* (klambra er skorið torf). Umritun á nafni borgarinnar er umdeild. Kasakar nota kyrillískt letur líkt og rússar. Kasakar skrifa „Шымкент“, og er það hinn almenni ritháttur, en rússneskar réttritunarreglur banna að skrífað sé „ы“ á eftir „Ш“ eða „Ч“. Þess vegna skrifa Rússar „Чимкент“ (framburður: Tjimkent). Þar sem Kasakar eru í miklum meirihluta í borginni og vilja ekki láta Rússa hafa eitthvað með rithátt tungu sinnar að gera, þá er fyrrnefndi rithátturinn ríkjandi.

## Samgöngur
*Kazybek Bi* er verslunargata í Sjimkent og liggur áfram beint til Túrkistan. Margir ferðamenn í Sjimkent halda áfram til Túrkistan með leigubíl eða áætlunarbíl. Flugvöllurinn í Sjimkent er lítill og er í norður-Sjimkent, ca. 12km frá bænum. Air Astana flýgur hingað vikulega frá Almaty, Aktá, og Astönu. Einnig fljúga herflugvélar og flugvélar Sameinuðu þjóðanna frá Sjimkent. Járnbrautarstöðin er nálægt miðbænum og er mjög stór. Lestarferð á milli Almaty og Sjimkent tekur um 20 klukkustundir.

## Almenningsgarðar
### Kengbaba-garðurinn
Í miðbænum er vinsæll garður sem nefnist *Kengbaba-garðurinn*. Þar er alltaf mikið um fólk sem er að viðra sig og víða börn að leik. Í garðinum eru svæði sem eru nefnd eftir löndum, eins og t.d. *litla-Egyptaland*, *litla-Túrkistan* o.s.frv. Í garðinum er lítil tjörn og kaffihús og stór leikvöllur þar sem börn stunda knattspyrnu.

### Fantasy World
Fantasy World er líka frægur garðurinn sem liggur rétt hjá *Hotel Shimkent*. Þetta svæði er mjög frægur fyrir ungar fólk og í kvöldinu það er mikið fólk sem fara þarna. Það er skemmtastaður í Fantasy World líka. Fantasy World er frægt í öllu landinu í Kasakstan, það er í Almaty og Astönu líka.

## Þjóðernishópar
* Kasakar 49.5%
* Rússar 24.6%
* Úsbekar 15%
* Tatarar 2.7%
* Aðrir 8% (Aserar, Úkraínumenn, Kóreumenn)

## Markverðir staðir
* Sögusafnið
* Bazaar (Markaður)
* Museum of Repression 
* Afganistan striður minnisvarði 
* Arboretum (ДендроПарк á rússnesku) 
* Nárús (Mars) Hátið 
* Al-Farabivöllur 
* Mega: Verslanamiðstöð 
* Kengbaba (kz. Кең баба) Garður

## Vinabæir
 Stevenage, England 

## Myndagallerí

Image:Sjimkent1.jpg|Stræti í Sjimkent
Image:Sjimkent2.jpg|Sjimkent úr lofti
Image:Sjimkent3.jpg|Sjimkent flugvöllur
Image:Sjimkent4.jpg|Kengbaba garður
Image:Sjimkent5.JPG|Stræti í Sjimkent


## Tenglar
* http://www.shymkent.ru 
* http://www.shymkent.com 
* http://www.southkazakhstan.com
Háskólabíó

**Háskólabíó** er ráðstefnuhús og tónleikahús og fyrrum kvikmyndahús, sem stendur við Hagatorg í Vesturbæ Reykjavíkur.

Byggingin hefur einkennandi harmonikkulag sem hefur áhrif á hljómburð og með háum suðurhluta sem átti að gera kleift að draga sýningartjöld upp fyrir sviðið. Húsið var hannað af arkitektunum Gunnlaugi Halldórssyni og Guðmundi Kr. Kristinssyni og byggt á árunum 1956-1961. Það var vígt 6. október það ár á hálfrar aldar afmæli Háskóla Íslands. Það er í eigu Sáttmálasjóðs en 17. október 1941 var ákveðið að sjóðurinn skyldi eiga og reka kvikmyndahús Háskólans sem upphaflega var opnað í Tjarnarbíói 1942. Salir hússins eru líka notaðir undir kennslustofur. Húsið var aðaltónleikahús Sinfóníuhljómsveitar Íslands um árabil eða þar til Tónlistarhúsið Harpa var tekið í notkun árið 2011. Á árunum 1985-1990 var reist viðbygging við húsið sem hýsir skrifstofur og minni sýningarsali. Árið 2002 hætti Háskóli Íslands rekstri á kvikmyndasýningum í Háskólabíói og gerði samning við SAMbíóin um leigu á sýningaraðstöðunni. Frá árinu 2007 til 2023 rak Sena kvikmyndasýningar í Háskólabíó. Síðustu sýningar í Háskólabíó voru 30. júní 2023 þegar þeim var hætt.

Í húsinu eru fimm salir; einn stór salur með 970 sætum og fjórir minni salir með samtals 817 sætum.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Fréttabréf Háskóla Íslands , 2. tbl. 24. árg. október 2002
Ragnhildur Helgadóttir

**Ragnhildur Helgadóttir** (26. maí 1930 - 29. janúar 2016) var íslensk stjórnmálakona og lögfræðingur. Hún var fyrst kjörin á Alþingi árið 1956 fyrir Sjálfstæðisflokkinn og sat á þingi árin 1956–1963, 1971–1979 og 1983–1991. Ragnhildur var sjötta íslenska konan sem kjörin var til setu á Alþingi.  

## Menntun og starfsferill
Stúdentspróf frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1949. Lögfræðingur frá Háskóla Íslands árið 1958.  

Rak verslun í Reykjavík 1954–1955. Lögfræðingur Mæðrastyrksnefndar í Reykjavík 1959–1960 og 1964–1971. Alþingismaður 1956 - 1963, 1971 - 1979 og 1983 - 1991. Ritstjóri Lagasafns 1982–1983. 

Ragnhildur var kosin forseti neðri deildar Alþingis árið 1961 og var fyrst kvenna til að sitja á forsetastóli Alþingis. 

Hún var menntamálaráðherra í fyrstu ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 1983 - 1985 og heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra í sömu stjórn 1985 - 1987.

## Tilvísanir


## Tenglar
*Æviágrip á vef Alþingis
Mikla-Flugey

**Mikla-Flugey** (**Muckle Flugga**) er lítil og grýtt eyja norður af eynni Únst á Hjaltlandseyjum. Hún er fyrsta eyjan sem fólk sér þegar það siglir til Hjaltlandseyja frá Færeyjum. Hún er samt ekki nyrst af eyjunum, heldur er Útstakkur nyrstur.

Eyjan er kölluð *Muckle Flugga* á ensku, en það er afbökun á norræna nafninu, en *Flugey* er kennd við hengiflugin sem þykja einkenna hana. Áður var hún þó kölluð *Norður-[[Únst]]* upp á ensku, en opinbera nafninu var breytt 1964.

Þjóðsögur herma að Mikla-Flugey og hinn nærliggjandi Útstakkur hafi orðið til þegar tveir risar, Herma og Saxa, urðu ástfangnir af sömu hafmeynni. Þeir börðust um hana með því að kasta stórgrýti hvor í annan, og einn hnullungurinn varð Mikla-Flugey. Hafmeyjan bauðst til að leysa deiluna með því að giftast þeim þeirra sem mundi fylgja henni alla leið til Norðurpólsins, þeir eltu hana báðir en drukknuðu þar sem hvorugur var syndur.

## Vitinn
Í upphafi var ákveðið, árið 1851, að byggja vita á norðurenda Únstar, en menn urðu ekki á eitt sáttir um staðsetninguna fyrr en 1854. Það var svo Krímstríðið sem rak á eftir mönnum að byggja vita til verndar skipum hennar hátignar og var bráðabirgðaviti byggður á Miklu-Flugey. Þótt hann stæði í hartnær 70 metra hæð yfir sjávarmáli, þá laskaðist hann svo illa í feiknalegum sjógangi strax veturinn eftir, að ákveðið var að byggja nýjan. Eftir frekari deilur um staðsetningu voru gefin fyrirmæli um að hefjast handa sumarið 1855.

Vitinn er 20 metra hár og er nyrsti viti Bretlandseyja. Ljóskeilan skín hvítu á 20 sekúndna fresti, og sést úr 35 km fjarlægð í góðu skyggni. Mikla-Flugey var nyrsta byggða ból á Bretlandseyjum þangað til vitinn var gerður al-sjálfvirkur í mars 1995.

Vitinn á Miklu-Flugey var einn af fáum á Skotlandi, þar sem vitaverðirnir höfðu aðskildan íverustað þegar þeir voru ekki á vakt (sama gilti á Súluskeri með bækistöð á Straumsnesi, á Orkneyjum). Íverustaðurinn var seldur þegar vitinn var gerður sjálfvirkur, og er nú notaður til þess að taka á móti ferðamönnum.
Slysavarnarskýli

**Slysavarnarskýli** eru kofar sem standa víðs vegar um Ísland. Þau eru vanalega máluð í skærum, appelsínugulum lit, svo að sem auðveldast sé að greina þau. Tilgangur þeirra er að hýsa fólk, einkum skipbrotsmenn eða aðra sem eru á hrakhólum, og í þeim er því að finna rúm og ábreiður, eldstó, mat, talstöð og annað sem getur orðið til þess að bjarga lífi fólks. Slysavarnarskýlin eru oft notuð af venjulegum ferðamönnum sem eru ekki í neinum nauðum, og er það allt í lagi, svo fremi að þeir éti ekki matinn og gangi að öðru leyti vel um. Flest slysavarnarskýli eru byggð af slysavarnarfélögum, og haldið við af þeim líka.
Hnjáfjall

**Hnjáfjall** er fjall fyrir austan Keflavík í Suður-Þingeyjarsýslu. Í því er Messuklettur, en um hann liggur landleiðin frá Keflavík til Þorgeirsfjarðar.
Animeklúbbur

**Animeklúbbur** er samansafn áhugamanna um anime og manga. Margir þeirra eru tengdir nemendafélögum og ungmennahúsum á Íslandi en þeir hafa aðallega verið virkir að vetri til og legið í dvala á sumrin.

## Á Íslandi
### Starfandi klúbbar
* Anime-klúbbur Ungmennahússins Mímis, Borgarnesi
* AKIR, Iðnskólanum í Reykjavík
* VMAnime Verkmenntaskólanum á Akureyri, Akureyri

### Ekki lengur starfandi
* AniMA, Anime-klúbbur Menntaskólans á Akureyri
* Animeklúbbur Hraðbrautar í Menntaskólanum Hraðbraut
Skyggnigáfa

**Skyggnigáfa** (**ófreskigáfa** eða **skyggni**) er ætlaður hæfileiki þeirra, sem segjast skynja með yfirnáttúrlegum hætti ýmislegt sem öðrum er hulið. Sumir með *skyggnigáfu* segjast „sjá“ álfa, drauga eða aðrar yfirnáttúrulegar verur. Aðrir þykjast geta séð fyrir um óorðna atburði eða skynjað fortíð hluta með því einu að handfjatla þá.

Allmargir telja sig hafa *skyggnigáfu* , en margir eru efins, því þrátt fyrir all-umfangsmiklar rannsóknir hefur ekki enn tekist með vísindalegum aðferðum að staðfesta *skyggnigáfu*. 

## Tengt efni
* Berdreymi
* Farandskyggni (ens. *travelling clairvoyance*) 
* Miðilsgáfa
* Spádómsgáfa
Halldór Halldórsson (stjórnmálamaður)

**Halldór Halldórsson** (f. 25. júlí 1964 í Kálfavík við Skötufjörð) er forstjóri Íslenska kalkþörungafélagsins. Hann er fyrrum oddviti Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur og var formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga frá 2006-2018.

Foreldrar hans eru hjónin Halldór Hafliðason (f. 22. júlí 1933 á Garðsstöðum í Ögurhreppi, N.-Ís.), bóndi í Ögri í Ögurhreppi, og María Sigríður Guðröðardóttir (f. 15. nóvember 1942). Halldór er í sambúð með Sigríði Hjálmarsdóttur, menningar- atvinnu- og markaðsfulltrúa Hveragerðisbæjar. Halldór á fjögur börn.

Hann var bæjarfulltrúi í Grindavík frá 1994-1996, framkvæmdastjóri Fjórðungssambands Vestfjarða frá 1996-1998, bæjarstjóri Ísafjarðarbæjar 1998-2010, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga frá árinu 2006-2018 og oddviti Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur frá 2014-2018.

## Heimildir


## Tenglar
* Vefur Ísafjarðarbæjar
* Vefur Sambands íslenskra sveitarfélaga
John Burnet

**John Burnet** (9. desember 1863 &ndash; 26. maí 1928) var skoskur fornfræðingur, menntaður við Edinborgarháskóla og Balliol College í Oxford, þar sem hann hlaut mastersgráðu árið 1887. Hann var félagi á Merton College í Oxford og síðar prófessor í latínu við Edinborgarháskóla. Árið 1891 varð hann prófessor í grísku við University of St. Andrews. Hann var félagi í bresku akademíunni.

Burnet er þekktastur fyrir framlag sitt í Platonsfræðum, einkum fyrir að hafa haldið því fram að *allar* samræður Platons sýndu hinn sögulega Sókrates í réttu ljósi og að heimspekikenningar Platons sjálfs séu einungis að finna í yngstu samræðunum. Burnet hélt því einnig fram að Sókrates væri nátengdur snemmgrískri heimspekihefð. Hann taldi að Sókrates hefði í æsku verið nemandi Arkelásar, fylgjanda Anaxagórasar.

Textafræðileg skrif Burnets um rit Platons eru enn víða lesin og útgáfur hans á ritum Platons hafa verið taldar bestu fáanlegu fræðilegu útgáfur textans í yfir 100 ár.

Burnet kvæntist Mary Farmer árið 1894. Hún samdi formálann að ritgerðasafni hans, *Essays and Addresses*, sem kom út að honum látnum.

## Helstu verk
### Bækur
* *Early Greek Philosophy* (London og Edinburgh: A. and C. Black, 1892). 4. útg. 1930.
* *Greek Philosophy: Thales to Plato* (London, MacMillan, 1920).
* *Platonism* (Berkeley: University of California Press, 1928).
* *Essays and Addresses* (1930).

### Ritsjórnarverk og skýringarrit
* *The Ethics of Aristotle* (London: Methuen, 1900).
* *Platonis Opera: Recognovit Brevique Adnotatione Critica Instruxit* (Oxford: Oxford Classical Texts, 1900–1907).
* *Plato: Phaedo* (Oxford: Clarendon Press, 1911).
* *Plato: Euthyphro, Apology of Socrates, Crito* (Oxford: Clarendon Press, 1924).

## Tilvísanir
Stampur

**Stampur** er nokkurs konar trékerald sem notað var til að brynna húsdýrum á árum áður. Stampar voru einnig notaðir sem geymsluílát. 

Stampur var oftast gerður úr lóðréttum stöfum líkum þeim sem notaðir voru í síldartunnur, og stampur er þannig líkur hálfri síldartunnu, en oftast úr þykkri stöfum - og breiðari, a.m.k. þeir stampar sem notaðir voru til að hringa niður (fiski)línu (bjóð) um leið og hún var beitt.
Módular

Aðgerðin **Módular** finnur leif (afgang) deilingar einnar tölu með annarri.

Gefnar eru tvær tölur “a” og “n” (deilir).  Aðgerðin *a* **mátað við** *b*, *a* **módúlar** *n* (eða a \mod{n}) gefur leif deilingar *a* með *n*.   Sem dæmi mun segðin "8 mod 3" skila 2 en "9 mod 3" skilar 0. 
 
## Segðin módúlar
Sumar reiknivélar hafa mod() aðgerðarhnapp og all flest forritunarmál hafa mod() aðgerð eða sambærilega aðgerð, framsett t.d. sem mod(*a*,*n*).  Mörg þeirra hafa stuðning við segðir eins og "%", "mod", eða "Mod" sem Módular aðgerð eða sem dæmi:

:`a % n`

or

:`a mod n`

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Mátreikningur
Áveita

**Áveita** kallast sú aðferð í landbúnaði að veita vatni, úr úrkomu, ám eða stöðuvötnum á þurrt ræktunarland. Áveitur hafa skipt miklu máli í landbúnaði í yfir 5000 ár og haft áhrif á ýmis konar menningu. Aðferðin var fyrst notuð í Mesópótamíu 600 árum fyrir Krist. Áveitur geta haft ólík form eins og:

* Pallarækt þar sem vatni er hleypt niður fjallshlíðar og margnýtt
* Áveitur sem byggjast á tjörnum og vötnum. Grafnir eru skurðir milli og vatni hleypt á þá
* Vatnsleiðslur eru lagðar um þurrsvæði og látið dropa úr götum á þeim
* Þar sem neðanjarðarhellar flytja vatn milli svæða eru dýr nýtt til að dæla upp grunnvatni til jarðræktar

## Áveitur á Íslandi
Áveitur eru svæði þar sem vatni er veitt í skurðakerfi frá upptökustað yfir engi annað hvort með flóðgörðum (flóðveita) eða með láréttum rennum sem ristar eru í jarðveginn (seytluveita). Í seytluveitum eru vatn leitt eftir skurðum á yfirborði annað hvort úr vatni eða vatnsfalli. Oft er svæðum skipt í hólf með flóðgörðum svo hægt sé að stjórna vatninu. Flóðáveitur eru ódýrari og þær eru gjarnan í mýrlendi á hallalitlum svæðum þar sem láta má vatn flæða um með aðstoð flóðgarða.

Sjálflæði eru náttúruleg flæðiengi. 

Uppistöðuáveitur eru áveitur þar sem vatni er safnað í langan tíma í áveituhólf. Það geta verið haustáveita, vetraráveita og voráveita eftir því hvenær vatni er veitt úr áveituhólfi. Ef vatn rennur hægt á milli áveituhólfa er talað um uppistöðuseytlur.  Þar sem vatni er úðað með dælum yfir ræktað land kallast rótarvökvun og regnáveita. Slíkar áveitur eru algengar í garðrækt. 

Reistar voru miklar áveitur á Íslandi á Flóa og Skeiðum. Flóaáveitan og Skeiðaáveitan voru uppistöðuseytlur og vatnið í þeim á stöðugri hreyfingu milli hólfa. Vatninu var hleyðt á áveiturnar í maí og látið standa fram í lok júní. Hvert áveituhólf var yfirleitt hvílt þriðja eða fjórða ár.

Skurðir á áveitusvæðum voru annað hvort  aðfærsluskurðir (áveituskurðir) sem leiða vatn frá upptökustað að því svæði sem veitt er á og affallskurðir (þurrkskurðir) sem tæma áveituengi. Til að halda vatni á áveitum þarf stíflur og flóðlokur í skurði. Þær voru úr timbri, steypu eða torfi. Sumar stíflur voru einnig notaðar sem brýr. 

## Tilvísanir
BÍ

Skammstöfunin **BÍ** getur átt við eftirfarandi:
* Blaðamannafélag Íslands
* Bændasamtök Íslands
* Boltafélag Ísafjarðar
Gísli Halldórsson (leikari)

**Gísli Halldórsson** (2. febrúar 1927 – 27. júlí 1998) var íslenskur leikari.

## Helstu myndir
* *[[Dansinn]]* 1998
* *[[Djöflaeyjan]]* 1996
* *[[Sigla himinfley]]* 1994
* *[[Á köldum klaka]]* 1995
* *[[Skýjahöllin]]* 1994
* *[[Karlakórinn Hekla]]* 1992
* *[[Ingaló]]* 1992
* *[[Börn náttúrunnar]]* 1991
* *[[Áramótaskaup 1991]]*
* *[[Kristnihald undir jökli (kvikmynd)|Kristnihald undir jökli]]* 1989
* *[[Áramótaskaup 1987]]*
* *[[Áramótaskaup 1986]]*
* *[[Jón Oddur & Jón Bjarni]]* 1981 Kormákur afi

## Tenglar
Látur

**Látur** eða **sellátur** er svæði nærri sjó, þar sem selir kæpa (eignast kópa). Sellátur er að finna víðast hvar þar sem selir halda sig, og eru meðal annars allvíða við strendur Íslands. Látur eru yfirleitt nærri flæðarmálinu, og selirnir liggja þar á fjöru en svamla í sjónum á flóði. Í einu látri geta verið allt frá fáeinum dýrum upp í mörg hundruð. Það hefur löngum verið talið til hlunninda, ef látur voru í námunda við bæi, enda hafa selir verið veiddir frá fornu fari, fyrst vegna kjöts og skinna, en í seinni tíð einkum vegna skinna (þá aðallega kópar) og til að halda hringormi í skefjum.

**Hvallátur** eru einnig til, og setti Bjarni Einarsson þá tilgátu fram að þau væru kennd við rosmhvali, það er að segja rostunga. Sú tilgáta þykir mjög sennileg, en er erfitt að sannreyna þar sem rostungar eru orðnir sárasjaldgæfir við Ísland.

## Útbreiðsla
Sellátur fyrirfinnast víða við strandlengju Íslands. Landselir eru flestir á svæðinu frá Ströndum til Skaga við Húnaflóa

Í nágrenni Reykjavíkur þykir látur við Stokkseyri og Eyrarbakka einna best til þess að skoða seli, þótt ekki haldi margir þeirra til þar. Hindisvík á Vatnsnesi er sögð vera besti staður landsins til að skoða seli, en látrið þar var friðað um 1940 fyrir atbeina Sigurðar Norland (1885-1971), sem þar bjó.

## Fengitími sela
Selir halda mest til í látrum frá fengitíma og þangað til kóparnir eru orðnir vel syndir. Tvær selategundir kæpa við Ísland, landselur og útselur, og er yfirleitt betra að komast að landselslátrum ef menn eru forvitnir eða í veiðihug. 

### Landselur
Fengitími landsela er í ágúst og september og þeir kæpa á vorin, í maí og júní, í látrunum. Kóparnir liggja fyrstu vikuna en taka svo til sunds. Þegar kóparnir eru byrjaðir að braggast, þá byrja fullorðnu selirnir að fara úr hárum, seinni hluta sumars, áður en fengitíminn hefst að nýju, en þá halda selirnir sig frekar til sjós.

### Útselur
Útselir byrja að kæpa á haustin og stendur kæpingin yfir frá október fram í febrúar. Kópar útsels halda til á þurru landi þangað til þeir hafa skipt um feld, og þegar þeir eru byrjaðir að stálpast, á vorin, þá hefst fengitími fullorðnu selanna.

## Látur í örnefnum
Þar sem látur eru koma þau gjarnan fyrir í örnefnum. Þannig eru til Sellátur í Tálknafirði og Sellátranes í Rauðasandshreppi,
Hvallátur og Látrabjarg í Vestur-Barðastrandarsýslu. Látrar eru til (og hafa bæði þekkst sem Sellátur og Hvallátur að fornu) og Látraströnd í Suður-Þingeyjarsýslu og Sellátur er bæði til í Breiðuvíkurhreppi í Snæfellsnessýslu og í Helgustaðahreppi í Suður-Múlasýslu. Hvallátur heitir eyjaklasi á Breiðafirði, og Hvallátradalur er í Lambadalshlíð í Dýrafirði.

## Heimildir og ítarefni
* Eyjafjöll.is: Landselur
* Norðurferðir: Landselur 
* Norðurferðir: Útselur 
* Vísindavefurinn: „Hvaðan kemur nafn eyjaklasans Hvalláturs á Breiðafirði?“ (skoðað 26. febrúar 2007)
* Vísindavefurinn: „Hvar á landinu eru flestir selir og hvar er hægt að komast nálægt þeim í þeirra náttúrulega umhverfi? “ (skoðað 26. febrúar 2007)
Guðjón Arnar Kristjánsson

**Guðjón Arnar Kristjánsson** (5. júlí 1944 – 17. mars 2018) var íslenskur stjórnmálamaður og formaður Frjálslynda flokksins. Guðjón var fyrrverandi skipstjóri og fjallaði mikið um sjávarútvegsmál og hagsmuni sjómanna. Vegna þessa var hann af mörgum talinn talsmaður landsbyggðarinnar.

Guðjón var sonur Kristjáns Sigmundar Guðjónssonar og konu hans, Jóhönnu Jakobsdóttur. Fyrir stjórnmálaferilinn fékkst Guðjón við sjómennsku, hann lauk stýrimannanámi við Stýrimannaskólann í Reykjavík og var skipstjóri í þrjá áratugi. Guðjón var formaður Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Bylgjunnar 1975-1984 og forseti Farmanna- og fiskimannasambands Íslands 1983-1999. Guðjón var meðlimur í Sjálfstæðisflokknum líkt og Sverrir Hermannsson en árið 1999 sögðu þeir sig frá honum og stofnuðu Frjálslynda flokkinn. Guðjón hafði þann siðinn að halda ræður einhverstaðar á landinu á Sjómannadeginum.

Guðjón lýsti sig andsnúinn stuðningi íslenskra stjórnvalda við stríðið í Írak. http://wayback.vefsafn.is/wayback/20061120073552/www.althingi.is/gak/greinar/safn/2004_12.html Frjálslyndi flokkurinn var gagnrýndur fyrir umburðarlitla afstöðu sína gagnvart innflytjendum. Guðjón hélt því sjálfur fram t.d. að undirboð erlends vinnuafls skaðaði starfsaldurtengd lífeyrisréttindi íslenskra iðnaðarmanna. http://wayback.vefsafn.is/wayback/20061120073601/www.althingi.is/gak/greinar/safn/2006_11.html

## Tengill
*Heimasíða Guðjóns
*Æviágrip Guðjóns Arnars á althingi.is
Mettun

**Mettun** á sér stað þegar efnalausn getur ekki leyst upp meira af efninu og öll viðbót af því gerir lausnina skýjaða eða efnið fellur til botns í föstu formi. Hversu mikill styrkur efnis í lausn getur verið þegar mettun á sér stað er háð hitastigi lausnarinnar og efnaeiginleikum hennar og þess efnis sem leyst er upp.

Sem dæmi á mettun loftrýmis af vatnsgufu sér stað þegar jafnmargar sameindir gufa upp úr vökvanum og streyma aftur niður í hann. Þ.e. þegar jafnvægi ríkir á milli uppgufunar og þéttingar. Heitt loft getur bundið meiri raka en kalt.

Hægt er að yfirmetta lausnir með því að hita leysinn upp yfir stofuhita, metta lausnina og síðan kæla hana rólega niður.
Suða

**Suða** er ör gufumyndun vökva sem verður þegar gufuþrýstingur loftbólna í vökva verður jafn loftþrýstingnum utan vökvans, þegar suðumark vökvans er náð. Þannig þarf lægra hitastig til að ná suðumarki þegar loftþrýstingur minnkar.

Suða er aðeins ein tegund gufumyndunar en aðrar tegundir eru uppgufun (gufumyndun á yfirborði vökva þar vatnssameindir yfirgefa líkama vatns; t.d. þegar blaut gangstétt þornar á björtum degi) og þurrgufun (þegar efni fer úr því að vera fast efni yfir í gas án þessa að breytast í vökva; t.d. getur ís gufað upp við mikinn kulda og lítinn raka og þurrís getur gufað upp við stofuhita).

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Gufukjarnaorn
* Hvellsuða
* Suðumark
* Suðumarksferill
* Suðumarksofn
Bruni

**Bruni** er útvermið efnahvarf súrefnis og eldsneytis, þ.e. oxun, sem gerist það hægt að ekki myndast höggbylgja. Annars er talað um sprengingu. Við bruna getur myndast glóð og reykur, en eldur aðeins ef nægjanlegt súrefni er til staðar og hiti er nógu hár. Hvatberar frumna framkvæma bruna sem er það hægur að fruman og lífveran verður ekki fyrir tjóni af völdum hita.

## Sjá einnig
* Kolmónoxíð
* Koltvíildi
Elaine Fantham

**Elaine Fantham** (fædd *Elaine Crosthwaite*; 25. mai 1933 - 11. juli 2016) var breskur-kanadískur fornfræðingur. Hún var Giger prófessor í latínu við Princeton-háskóla frá 1986 til 1999. Hún var deildarforseti fornfræðideildar Princeton-háskóla frá 1989 til 1992.

Fantham er sérfróð um latneskar bókmenntir, einkum gamanleiki, söguljóð og mælskulist, rómversk trúarbrögð og félagssögu rómverskra kvenna.

## Æviágrip
Fantham fæddist í Liverpool á Englandi.

Fantham nam fornfræði við Oxford-háskóla en hélt þaðan til Liverpool-háskóla þaðan sem hún lauk doktorsgráðu árið 1965. Doktorsritgerð hennar fjallaði um gamanleikinn *Curculio* eftir rómverska gamanleikjahöfundinn Plautus.

## Starfsferill
Fantham  hóf feril sinn sem menntaskólakennari á Skotlandi. Hún kenndi um skeið við Indiana-háskóla í Indiana í Bandaríkjunum og við háskólann í Toronto í Kanada frá 1968 til 1986. Þá hélt hún til Princeton þar sem hún kenndi til starfsloka árið 1999.

## Verk
### Bækur
* *Julia Augusti: the Emperor's Daughter* (2006)
* *Ovid's Metamorphoses* (2004)
* *The Roman World of Cicero's De Oratore* (2004)
* *Roman Literary Culture: From Cicero to Apuleius* (1995)
* *Women in the Classical World: Image and Text* (1994) ásamt H. Foley o.fl.
* *Studies in Republican Latin Imagery* (1972)

### Skýringarrit
* Ovid, *Fasti IV* (1998) 
* Lucan, *De Bello Civili Book II* (1992)
* Seneca, *Troades* (1982)

### Þýðingar
* Erasmus, *The Educational and Literary Works* (1989).

## Tenglar
* Vefsíða Elaine Fantham
Höfundaréttur

**Höfundaréttur** er lögfest safn réttinda sem höfundar efnis njóta, svo sem höfundar tónlistar, skáldskapar, myndlistar, kvikmynda og allra annarra listverka og hugverka, og kveður á um hvernig megi dreifa eða nota tiltekið efni. Höfundaréttur er samræmdur með ólíkum sáttmálum á borð við Bernar-sáttmálann.

Kjarni höfundaréttar er tvískiptur, *[[sæmdarréttur]]* annars vegar og *fjárhagsleg réttindi* hins vegar. Fjárhagslegu réttindin fela í sér einkarétt til þess að gefa út og dreifa efni. Útgáfuréttur er framseljanlegur. Sæmdarréttur er réttur höfundar til þess að njóta viðurkenningar fyrir verk sín. Hann er óframseljanlegur og varanlegur réttur höfundar. Fjárhagslegu réttindin erfast til erfingja höfundarins en sæmdarréttur er hins vegar persónubundinn réttur sem aðeins höfundurinn sjálfur nýtur. 

## Höfundaréttur á Íslandi

### Gildistími höfundaréttar á Íslandi
Höfundaréttur á Íslandi helst þangað til 70 ár eru liðin frá næstu áramótum eftir lát þess höfundar sem lengst lifir. Það þýðir að deyi höfundur árið  heldur dánarbúið höfundarétti út árið ***'.

Nú er höfundaréttur er fallinn af verkum þeirra höfunda sem dóu árið ***' eða fyrr.

## Tengt efni
* Höfundarréttur á Internetinu
*Höfundaréttur á Íslandi
Drína

**Drína** er fljót á Balkanskaga. Það er dragá, 346 km langt og fellur í fljótið Sövu, hægra megin og sunnan megin frá, en Sava fellur aftur í Dóná. Drína markar hefðbundin landamæri Bosníu og Hersegóvínu og Serbíu. Nafnið er afbökun á fornu latnesku nafni fljótsins, *Drinus*.

Upptök Drínu eru talin þar sem árnar Tara og Píva, sem báðar renna úr Svartfjallalandi, sameinast Bosníumegin við landamærin, við þorp sem heitir Šćepan Polje. Fljótið rennur svo í norður og fellur í Sövu við þorpið Crna Bara.

Drína er ekki fær skipum, en flúðasiglingar á kajökum eru stundaðar á henni. Fallhæð árinnar er mikil, eða um 360 metrar, og í henni eru þrjár vatnsaflsvirkjanir, en talið er að hún geti knúið nokkrar slíkar til viðbótar.

**Drina** er einnig heitið á tveim sígarettutegundum. Önnur er ein vinsælasta tegund í Serbíu, hin er ein vinsælasta tegundin í Bosníu, en báðar draga nafn sitt af ánni.
C

**C** getur átt við eftirfarandi:

* Bókstafinn C
* Selsíus hitamælikvarðann (°C)
* Forritunarmálið C
* Forritunarmálið C++
* Forritunarmálið C#
* Nótuna C
Hafrannsóknastofnun Íslands

**Hafrannsóknastofnun, rannsókna- og ráðgjafarstofnun hafs og vatna**, oft nefnd **Hafró** í daglegu tali, er stærsta rannsóknastofnun landsins á sviði hafs- og vatnarannsókna og gegnir auk þess ráðgjafarhlutverki varðandi skynsamlega nýtingu og verndun auðlinda hafs og vatna. Hún heyrir undir matvælaráðuneytið.

Hafrannsóknastofnun var komið á fót árið 1965 þegar atvinnudeild Háskóla Íslands var breytt í fimm rannsóknastofnanir undir Rannsóknaráði. Þessar stofnanir voru Hafrannsóknastofnun, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Rannsóknastofnun iðnaðarins og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Hafrannsóknastofnun í núverandi mynd varð til við sameiningu Hafrannsóknastofnunar og Veiðimálastofnunar og tekur við öllum skyldum og hlutverkum þeirra stofnana. 
Frá 1964 til 2020 var stofnunin til húsa í Sjávarútvegshúsinu við Skúlagötu sem hún deildi með fleiri ríkisstofnunum. Árið 2020 flutti stofnunin í nýtt húsnæði við Hafnarfjarðarhöfn.

## Hafrannsóknaskip
**[[María Júlía (skip)|María Júlía]]* - Smíðuð í Danmörku og afhent ný árið 1950.
*''Bjarni Sæmundsson'' HF 30 - Smíðað í Þýskalandi og tekið í notkun 1970. Sett á sölu í lok árs 2024.
*''Árni Friðriksson'' HF 200 - Smíðað í Chile og afhent nýtt árið 2000.
*''Þórunn Þórðardóttir'' HF 300 - Smíðað á Spáni og tekið í notkun 2025.

## Tilvísanir

## Tenglar
*Heimasíða Hafrannsóknastofnunar
*Lög um Hafrannóknastofnun
*Lög um rannsóknir í þágu atvinnuveganna
Macintosh stýrikerfi

**Macintosh stýrikerfi** eru hópur stýrikerfa frá Apple fyrir Macintosh tölvurnar. Það var fyrst kynnt árið 1984 fyrir upprunalegu Macintosh 128K tölvuna. Fyrsta stýrikerfið er stundum kallað klassíska Mac OS.

Fyrstu útgáfur Mac&nbsp;OS virkuðu bara með Motorola 68000-tölvum. Þegar Apple kynnti fyrstu tölvurnar með PowerPC vélbúnaði var stýrikerfi uppfært til þess að styðja þessa nýju tegund örgjörva og annað stýrikerfið varð til.

Stýrikerfið fór í gegnum kjarnauppfærslu þegar Mac&nbsp;OS&nbsp;X (útgáfa 10) varð til, seinna nafnið stytt í OS X, og svo síðar í macOS. Oft var talað um Mac&nbsp;OS&nbsp;X sem sér stýrikerfi þ.e. samhæfni við Mac&nbsp;OS var ekki að fullu tryggð, en stundum er Mac&nbsp;OS látið ná yfir bæði kerfin. Apple reyndi strax að hanna betri stýrikerfi en þau sem þegar voru á markaðinum, flest stýrikerfi þess tíma voru tæknilega flókin, ófullkomin og frekar einhæf. 

macOS (þá sem OS&nbsp;X) hefur verið uppfært til þess að styðja Intel x86-örgjörva, fyrst 32-bita eingöngu, síðar 64-bita, og á mörgum tímapunktum í sögunni var tvenns konar tækni studd, s.s. PowerPC og forrit frá fyrri kynslóð gerð fyrir Motorola 68000, eða 64-bita og 32-bita, en nú eru eingöngu 64-bita studd.
C Sharp

**C#** (borið fram **C Sharp**) er hlutbundið forritunarmál hannað af Microsoft sem kom út í júní árið 2000. Ætlunin var hjá Microsoft að búa til hlutbundið forritunarmál sem gæti keppt við Java forritunarmálið frá Sun. Málskipan þess svipar til C++ en hefur einnig nokkur atriði úr öðrum málum eins og Java, Delphi og Visual Basic.

Helsta útgáfa Microsoft fyrir Windows stýrikerfið heitir Microsoft Visual C# og er hluti af Visual Studio þróunarumhverfinu. Hægt er að nota C# á öðrum stýrikerfum með svokallaðri Mono útgáfu, hún keyrir á Linux, FreeBSD, UNIX, Mac OS X, Solaris og Windows stýrikerfum. 

Málið er einnig hannað með það í huga að vera einfalt, nútímalegt, hlutbundið og með tegundaöryggi (tag öryggi). 

Tegundaöryggi er þegar breytur eða hlutir eru skilgreindir sem tegund af gildistegund eða klasategund, aðgerðir eru skilgreindar fyrir hverja tegund eða hlut. Kóði sem reynir að framkvæma aðgerðir sem eru ekki skilgreindar fyrir þá tegund er skilgreindur sem rangur í C#.

Málið býður líka upp á tegundalausa kóðun (generics) þar sem tegundir eru ekki skilgreindar í útfærslu heldur við notkun.

Málið hefur sjálfvirkan minnisstjóra líkt og Java. Hún virkar þannig að minni fyrir hluti sem ekki lengur eru í notkun er merkt til reiðu til að koma í veg fyrir minnisvillur. Í eldri málum þurfti forritarinn að hugsa sjálfur um að hreinsa minnið handvirkt með *delete* línum í kóðanum. Ruslahreinsunin hefur hinsvegar orð á sér að vera töluvert hægvirk.

Aðalhönnuður C# heitir Anders Hejlsberg, hann hefur unnið að hönnun margra forritunarmála. Þar ber helst að nefna Turbo Pascal og Delphi sem og J++ sem var Microsoft útgáfa af java áður en C# kom til sögunnar.

## Halló, heimur! í C#

```csharp
class Halló_Heimur
{
        static void Main()
        {
            System.Console.Write("Halló, Heimur!");
        }
}
```


## C# 3.0
C# 3.0 var hleypt af stokkunum 19. nóvember 2007 og er byggt ofan á C# 2.0. Það eru kynntar nokkrar viðbætur við málið sem eru byggðar ofan á C# 2.0 til að styðja við notkun á fallaforritun, vinsæl fallforitunarmál eru MON LISP, ML og Haskel. Svo er líka nýtt í 3.0 Language Integrated Query (LINQ). LINQ er ein leið til að skilgreina eða gera fyrirspurnir á gagnamengi.

## Tengt efni
* Microsoft Visual C#
* .NET Framework
* Grunnklasasafn

## Heimildir

* 
* 
* 
* 
* F#
Klasabreyta

**Klasabreyta** er breyta sem fylgir tilteknum klasa en ekki tilviki hans. Í öllum tilfellum er einungis til eitt eintak af klasabreytu. Gildi breytunnar fylgir klasanum án tillits til hversu mörg tilvik eru til af klasanum sjálfum.

Klasabreytur nota ekki tilvik til að útfæra erfðir. Af því að klasabreyta fylgir klasanum þá er hægt er að fá aðgang að henni beint í gegnum klasann, en ekki gegnum tilvik hans. Fyrst verður að skilgreina klasa í smið áður en breytan sjálf er skilgreind.

Allir eiginleikar klasa, og tilvika hans, eru geymdir í klasabreytunni. Klasabreytur eru notaðar til samskipta milli hluta í sama klasa eða til að hlutir geti fylgst með upplýsingum um ástand mála.

*Eftirfarandi dæmi skilgreinir tvær klasabreytur,  hamark_hradi og lagmark_hradi.*


```
function Bíll() 
{ 
	//Klasinn Bíll skilgreindur
}

Bíll.hamark_hradi = 90;
Bíll.lagmark_hradi = 30;
```


*Hér væri hægt að fá aðgang að kyrrlegu breytunum hamark_hradi og lagmark_hradi beint frá klasanum Bíll.*


```
var BíllHamarkHradi = Bíll.hamark_hradi;    //BíllHamarkHradi = 90
var BíllLagmarkHradi = Bíll.lagmark_hradi;  //BíllLagmarkHradi = 30
```
Peter Brown

**Peter Robert Lamont Brown** (f. 1935 í Dublin á Írlandi) er írskur sagnfræðingur og prófessor við Princeton-háskóla. Hann er félagi á All Souls College í Oxford. Hann hefur kennt við Oxford-háskóla, the Lundúnaháskóla og Kaliforníuháskóla í Berkeley en kennir nú við Princeton-háskóla, þar sem hann er Philip og Beulah Rollins-prófessor í sagnfræði. Brown gegndi veigamiklu hlutverki í að endurnýja áhuga sagnfræðinga á síðfornöld og rannsóknum á dýrlingum. Brown vakti fyrst athygli með ævisögu Ágústínusar frá Hippó.

Brown snerist hugur um margt á níunda áratugnum. Hann hefur sagt eldri verk sín, sem afbyggðu ýmsa trúarlega þætti, þurfi að endurmeta. Yngri verk hans bera vott um dýpri skilning á trúarlegum, einkum kristnum þáttum í viðfangsefnum hans.

## Helstu rit
* *Augustine of Hippo: A Biography* (1967). ISBN 0-520-22757-3
* *The World of Late Antiquity: AD 150-750* (1971). ISBN 0-393-95803-5
* *The Making of Late Antiquity* (1978). ISBN 0-674-54321-1
* *The Cult of the Saints: Its Rise and Function in Latin Christianity* (1981). ISBN 0-226-07622-9
* *The Body and Society: Men, Women, and Sexual Renunciation in Early Christianity* (1988). ISBN 0-231-06101-3
* *Authority and the Sacred: Aspects of the Christianisation of the Roman world* (1995). ISBN 0-521-49904-6
* *The Rise of Western Christendom* (1996). ISBN 0-631-22138-7

## Heimildir
* 
* „Scholarship and Imagination: The Study of Late Antiquity“. Grein um Peter Brown.
IRC (siglingar)

**IRC** er kerfi til að reikna út forgjöf í siglingakeppnum þar sem keppt er á bátum sem ekki eru allir sömu gerðar. IRC-forgjöf er reiknuð út samkvæmt reglum sem gefnar eru út ár hvert af Royal Ocean Racing Club í Bretlandi. Á hverju ári er reglunum aðeins breytt til að koma í veg fyrir að skútur séu sérstaklega hannaðar með tilliti til forgjafarinnar. Allar forgjafir renna því út við árslok og þarf að sækja um nýja til viðkomandi umboðsaðila.

Við útreikning á forgjöf er miðað við eiginleika skútunnar, skrokklag, djúpristu, lengd og rýmd, seglbúnað o.fl.

IRC-forgjöf er notuð til að „leiðrétta“ þann tíma sem tók skútuna að komast í mark. Fjöldi sekúndna er þá margfaldaður með forgjöfinni og niðurstaðan látin ráða sætaröð. Hjá skútu með forgjöfina 1 gildir þá raunverulegur tími. Fyrir skútu með forgjöf 1. Þannig að því minna sem gildið er, því meiri er forgjöfin.

IRC er sú tegund forgjafar sem notuð er af Siglingasambandi Íslands fyrir keppnir á kjölbátum. 

## Tenglar
* Heimasíða RORC
* Siglingasamband Íslands
Stærstu sveitarfélög Noregs eftir mannfjölda

**Stærstu sveitarfélög Noregs eftir mannfjölda** er listi yfir 100 stærstu sveitarfélög Noregs raðað eftir mannfjölda.

## Neðanmálsgrein

## Tengt efni
* Sveitarfélög Noregs eftir flatarmáli
Kantóna

**Kantóna** er stjórnsýslueining notuð í nokkrum löndum. Venjulega eru kantónur lítlar, ólíkar sýslum, fylkjum eða héruðum. Helstu kantónur í heimi eru þær í Sviss, sem standa saman til að mynda sambandslýðveldi.

## Kantónur í sérstökum löndum
* Kantónur í Belgíu
* Kantónur í Bólivíu
* Kantónur í Ekvador
* Kantónur í Frakklandi
* Kantónur í Kosta Ríku
* Kantónur í Lúxemborg
* Kantónur í Québec
* Kantónur í Sviss
Vopnuð átök

**Vopnuð átök** eru fjandsamleg átök milli hópa manna þar sem vopnum er beitt og oftast með mannfalli. Stríð eru meiriháttar vopnuð átök í kjölfar stríðsyfirlýsingar þar sem talsvert mannfall verður og er oft miðað við að 1000 manns eða fleiri falli. Átök tveggja herja í stríði kallast orrusta. **Skærur** eru minniháttar vopnuð átök þar sem mannfall er tiltölulega lítið. 

## Sjá einnig
* Hryðjuverk
* Pyrrosarsigur
Jarðefnafræði

**Jarðefnafræði** er sú fræðigrein er fæst við efnafræðilega samsetningu jarðar og annarra reikistjarna, efnafræðilegra ferla og hvarfa sem ráða myndun bergs og jarðvegs, hringrása efna og orku sem flytja til efnasambönd jarðar í tíma og rúmi, og gagnverkun þeirra við vatnshvel og andrúmsloft.

Helstu undirgreinar jarðefnafræðinnar eru:

# Jarðefnafræði samsætna: Ákvörðun afstæðs og raunverulegs magns frumefna og samsætna þeirra í jörðinni og á yfirborði jarðar.
# Rannsóknir á dreifingu og hreyfingu frumefna í mismunandi hlutum jarðar (skorpu, möttli, vatnshveli o.s.frv.) og í steindum, með það markmiði að lýsa undirliggjandi dreifi- og hreyfikerfum.
# Geimefnafræði: Greining á dreifingu frumefna og samsætna þeirra í geimnum.
# Lífræn jarðefnafræði: Rannsóknir á hlutverkum ferla og efnasambanda sem eiga uppruna í lifandi eða dauðum lífverum.
# Beiting jarðefnafræði í umhverfis-, grunnvatns- og steindafræðum.

Victor Goldschmidt er af flestum talinn vera faðir nútímajarðefnafræði. Hann útfærði helstu hugmyndir fræðigreinarinnar í röð verka sem byrjuðu að koma út árið 1922 undir heitinu *Geochemische Verteilungsgesetze der Elemente.*
PlayStation

**PlayStation** er leikjatölva, gefin út af Sony, fyrir fimmtu kynslóðar leikjatölvur, fyrst kynnt af Sony Computer Entertainment á miðjum 10. áratugnum. Upprunalega PlayStation var fyrsta af mörgum tölvum í PlayStation línunni með leikjatölvum og handleikjatölvum sem eru meðal annars PSone (minni útgáfa af upprunalegu vélinni), Pocket Station, PlayStation 2, minni útgáfan af PS2, PlayStation Portable, PSX (aðeins fyrir Japan) og PlayStation 3. Í mars 2005 hafði PlayStation/PSone sent yfir 100.49 milljón eintök um heim allann og varð fyrsta leikjatölvan frá upphafi til að ná 100 milljóna mmarkinu. Ólafur Jóhann Ólafsson kom að framleiðslu fyrstu Playstation tölvunnar.
PlayStation 2

**PlayStation 2** (**PS2**) er önnur leikjatölva frá Sony, á eftir PlayStation. Hönnunin var kynnt í mars 1999 og hún var fyrst gefin út í Japan þann 4. mars 2000, Norður-Ameríku 26. október 2000 og 24. nóvember 2000 í Evrópu.

PS2 er hluti af sjöttu kynslóð leikjatölva og varð vinsælasta leikjatölva í sögunni, með yfir 105 milljón eintaka send um allan heim 31. mars 2006.
PlayStation 3

**PlayStation 3** (opinberlega kölluð ***PLAYSTATION 3***, en oft stytt sem **PS3**) er þriðja leikjatölvan frá Sony, á eftir PlayStation og PlayStation 2. PS3 keppir við Xbox 360 frá Microsoft og Wii frá Nintendo í sjöundu kynslóð leikjatölva.

Leikjatölvan var gefin út 11. nóvember 2006 í Japan og 17. nóvember 2006 í Bandaríkjunum, Kanada, Mexíkó, Hong Kong og Taívan. Hún var gefin út 23. mars 2007 í Evrópu, Ástralíu og Singapúr. Það voru áður til 2 útgáfur, 60 GB, og 20 GB (En 20 GB kom ekki út í Evrópu), en vegna sölutalna hætti Sony að framleiða þessa 20 GB. Í Kóreu kemur út sérstök útgáfa af tölvunni, með 40 GB hörðum disk svo eftir ár kom 80 GB sem náði gríðarlegum vinsældum svo nokkru seinna kom 120 GB sem náði en meiri vinsældum og svo heldur þetta áfram 160 GB, 200 GB, 250 GB og það nýjasta er 360 GB.

## Tenglar
* Sony
* Xbox 360
* Wii

## Heimildir
Xbox 360

**Xbox 360** er önnur leikjatölvan frá Microsoft, á eftir Xbox, hönnuð í samstarfi með IBM, ATI, Samsung og SiS. Xbox Live þjónustan býður notendum uppá að spila við aðra í gegnum netið og niðurhala leikjum og efni eins og leikja sýnishornum, sjónvarpsþáttum, tónlistarmyndbönd eða að leigja mynd. Xbox 360 keppir við PlayStation 3 frá Sony og Wii frá Nintendo í sjöundu kynslóðar leikjatölvum.

Hún var opinberlega kynnt á MTV þann 12. maí 2005 og nákvæmar útgáfu og leikja upplýsingar voru kynntar seinna um mánuðinn á E3. Hún varð fyrsta leikjatölva til að bjóða uppá næstum á sama tíma útgáfu um allan heim og þráðlausan stýripinna á útgáfudag. Hún varð uppseld á útgáfudag og í lok ársins 2007 hafði Microsoft sent 13.4 milljón leikjatölvur um heim allan.

## Tenglar
* Microsoft
* PlayStation 3
* Wii
BSD

**Berkeley Software Distribution** (**BSD**, stundum kallað **Berkeley Unix**) er Unix stýrikerfi dreift af háskóla Kaliforníu, Berkeley frá árunum 1977 - 1995.

BSD er einn af nokkrum útgáfum af Unix stýrikerfum. Eitt er þróað frá UNIX System V, hannað af AT&T Unix System Development Labs. Þriðja samanstendur af GNU/Linux stýrikerfunum sem er mótað frá Unix System V og BSD, einnig Plan9 og fleiri „ekki-UNIX“ stýrikerfi.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir

**Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir** (f. 4. október 1965) er íslensk stjórnmálakona sem hefur verið utanríkisráðherra frá 2024 og formaður Viðreisnar frá 2017. Hún var landbúnaðar- og sjávarútvegisráðherra árið 2017 og menntamálaráðherra frá 2003 til 2009. Hún var varaformaður Sjálfstæðisflokksins frá 2005 til 2010. Hún hefur setið á Alþingi fyrir Viðreisn frá 2016 í Suðvesturkjördæmi, en þar áður sat hún á þingi frá 1999 til 2013 fyrir Sjálfstæðisflokkinn, fyrst í Reykjaneskjördæmi frá 1999 til 2003 en 2003 til 2013 í Suðvesturkjördæmi. Hún er fyrrum forstöðumaður mennta- og nýsköpunarsviðs Samtaka atvinnulífsins

## Fjölskylda, menntun og fyrri störf
Þorgerður er dóttir Gunnars H. Eyjólfssonar, leikara, og Katrínar Arason deildarstjóra hjá Flugmálastjórn. Þorgerður lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Sund árið 1985.  Þar var hún Ármaður skólafélagsins á lokaári sínu, önnur kvenna til að vera kjörin sem ármaður í MS.  Hún lauk lögfræðinámi frá Háskóla Íslands 1993. Þorgerður starfaði sem lögmaður í eitt ár og sem yfirmaður samfélags- og dægurmáladeildar Ríkisútvarpsins 1997-1999.

Hún er gift Kristjáni Arasyni, viðskiptafræðingi og fyrrum handboltakappa og eiga þau saman þrjú börn. Gísli Þorgeir Kristjánsson, handboltamaður, er sonur hennar.

## Stjórnmál
Þorgerður sat á Alþingi á árunum 1999-2013, fyrst fyrir Reykjaneskjördæmi en fyrir Suðvesturkjördæmi frá 2003. Hún var menntamálaráðherra á árunum 2003-2009 og var varaformaður Sjálfstæðisflokksins á árunum 2005-2010. Árið 2016 fór hún aftur á þing fyrir Viðreisn og hefur verið endurkjörin á þing fyrir síðan. Hefur hún verið formaður flokksins frá árinu 2017. Þorgerður Katrín var starfsaldursforseti Alþingis og stýrði fundum þess að loknum alþingiskosningunum 2021, þar sem deilt var um afgreiðslu kjörbréfa að lokinni umdeildri talningu atkvæða í Norðvesturkjördæmi.

## Umfjöllun í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis

Í 2. bindi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um fall íslenska bankakerfisins, er fjallað um þá stjórnmálamenn og maka þeirra sem höfðu heildarlánastöðu sem var hærri en 100 milljónir króna. Nafn Þorgerðar Katrínar og eiginmanns hennar er þar ofarlega á blaði en heildarlán hennar og eiginmanns hennar námu nærri 1700 milljónum króna. Þorgerður Katrín sagði af sér sem varaformaður Sjálfstæðisflokksins og tók sér tímabundið hlé frá þingstörfum þann 17. apríl 2010. Hún tók aftur sæti á Alþingi þann 13. september 2010 og sat á þingi út kjörtímabilið.

## Tenglar

* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
* ''Ég er ekki komin í formannsslag''; viðtal við Þorgerði Katrínu í Fréttablaðinu 1. nóv. 2008
Jónína Bjartmarz

**Jónína Bjartmarz** (f. 23. desember 1952) er fyrrverandi ráðherra og alþingismaður Framsóknarflokksins. Jónína var umhverfisráðherra frá 15. júní 2006 til 24. maí 2007 og alþingismaður Framsóknarflokksins í Reykjavík á árunum 2000-2007. Hún féll af þingi vegna lélegrar útkomu flokksins á landsvísu í Alþingiskosningunum 12. maí 2007.

Jónína lauk stúdentsprófi frá KHÍ 1974, starfaði sem skrifstofustjóri Lögmannafélags Íslands 1978-1981 og lauk lögfræðiprófi frá HÍ 1981. Jónína var fulltrúi hjá bæjarfógeta Hafnarfjarðar, Garðabæjar og Seltjarnarness og sýslumannsins í Kjósarsýslu 1981. Fulltrúi hjá yfirborgarfógeta Reykjavíkur 1982 og hjá bæjarfógeta Ísafjarðar og sýslumanni Ísafjarðarsýslu 1982-1984.
Loks fulltrúi á Lögfræðiskrifstofu Páls Arnórs Pálssonar hrl. og Stefáns Pálssonar hrl. 1984-1985. Hún stofnaði Lögfræðistofuna sf. árið 1985 ásamt eiginmanni sínum Pétri Þór Sigurðssyni, hæstaréttarlögmanni, þau eiga tvo syni. Jónína sat á þingi frá afsögn Finns Ingólfssonar í árslok 1999 til ársins 2007.

Jónína var formaður Heimilis og skóla, landssamtaka foreldra 1996-2004 og formaður Félags kvenna í atvinnurekstri 1999-2001. 

## Tenglar
* Heimasíða Jónínu 
* Eldri heimasíða Jónínu
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
Dreamcast

**Dreamcast** er fimmta og seinasta leikjatölva Sega, á eftir Sega Saturn. Hún var tilraun til að reyna ná aftur leikjamarkaðinum með næstu kynslóðar leikjatölvum, móti PlayStation og Nintendo 64. Hún var gefin út 16 mánuðum fyrir PlayStation 2 (PS2) og þrem árum undan Nintendo GameCube og Xbox og var ætlað að vera á undan sínum tíma og ná aftur vinsældum Sega í leikjatölvubransanum. Aftur á móti mistókt henni að ná nægilegum vinsældum áður en PlayStation 2 kom út í mars 2000 og Sega ákvað að hætta við Dreamcast sama ár og draga sig algerlega út úr leikjatölvubransanum.
Sighvatur Björgvinsson

**Sighvatur Kristinn Björgvinsson** (f. 23. janúar 1942) er íslenskur stjórnmálamaður, fyrrum ráðherra og framkvæmdastjóri Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Hann var fyrst kjörinn á Alþingi fyrir Alþýðuflokkinn í Vestfjarðakjördæmi árið 1974 og sat síðar á þingi fyrir Samfylkinguna til 2001. 

Sighvatur var fjármálaráðherra í minnihlutastjórn Benedikts Gröndals 1979 til 1980, heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra í Viðeyjarstjórninni frá 1991, iðnaðar- og viðskiptaráðherra í sömu ríkisstjórn frá 1993 og fór með bæði ráðuneytin síðustu mánuði stjórnarinnar það ár.
Árni M. Mathiesen

**Árni M. Mathiesen** (f. í Reykjavík 2. október 1958) er fyrrverandi fjármálaráðherra og var þingmaður Sjálfstæðisflokks á árunum 1991-2009. Árni er menntaður dýralæknir.

Foreldrar Árna eru Matthías Á. Mathiesen alþingismaður og ráðherra og Sigrún Þorgilsdóttir Mathiesen. Árni lauk stúdentsprófi frá Flensborgarskólanum í Hafnarfirði árið 1978, embættisprófi í dýralækningum frá háskólanum í Edinborg 1983 og prófi í fisksjúkdómafræði frá Stirling-háskóla 1985.

Árni starfaði um skeið við dýralækningar víðsvegar á landinu en gerðist svo framkvæmdastjóri Faxalax hf. 1988-1989. Árni sat á Alþingi á árunum 1991-2009. Hann var skipaður sjávarútvegsráðherra 1999 og fjármálaráðherra í september 2005.

## Tenglar
* Æviágrip á heimasíðu Alþingis
* ''Árni og ríkið bótaskyld''; grein af Mbl.is 23. apríl 2010
* ''Þurfa að greiða milljónir í miskabætur vegna skipun dómara''; grein af Vísi.is 23. apríl 2010
Jón Sigurðsson (f. 1941)

**Jón Sigurðsson** (f. 17. apríl 1941) er íslenskur hagfræðingur og fyrrum alþingismaður og ráðherra. Að loknum stjórnmálaferli varð Jón seðlabankastjóri í Seðlabanka Íslands en síðar aðalbankastjóri Norræna fjárfestingabankans. 

Jón lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri árið 1960, fil. kand. prófi í þjóðhagfræði og tölfræði frá Stokkhólmsháskóla árið 1964 og M.Sc. Econ. í þjóðhagfræði frá London School of Economics and Political Science árið 1967. 

Áður en Jón settist á þing var hann m.a. forstjóri Þjóðhagsstofnunar frá 1974-1986. Hann var fyrst kjörinn á þing fyrir Alþýðuflokkinn í Reykjavíkurkjördæmi árið 1987 og varð dómsmálaráðherra og viðskiptaráðherra í ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar sama ár. Í annarri og þriðju ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar og Viðeyjarstjórninni (til 1993) var hann iðnaðar- og viðskiptaráðherra.

## Tenglar
* ''Jón Sigurðsson''; grein í Helgarpóstinum 1986
Sundurlæg mengi

**Sundurlæg mengi** eru tvö eða fleiri mengi sem hafa engin sameiginleg stök, þ.e. sniðmengi þeirra er tómt. Skilgreining: Tvö mengi *A* og *B* eru sundurlæg þegar

:A\cap B = \varnothing.\,

Mengin \{1, 2, 3\} og \{4, 5, 6\} er dæmi um tvö sundurlæg mengi.