open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Henry Liddell

**Henry George Liddell** (6. febrúar 1811 – 18. janúar 1898) var breskur fornfræðingur og textafræðingur. Hann var aðstoðarkanslari Oxford-háskóla, skólastjóri Christ Church, Oxford og Westminster School (1846–55), höfundur *A History of Rome* (1857) og ritstjóri grísk-enskrar orðabókar (*A Greek-English Lexicon*) ásamt samstarfsmanni sínum Robert Scott, sem er enn notuð.

Dóttir Liddells, Alice var fyrirmynd Lewis Carroll í ritinu *[[Ævintýri Lísu í Undralandi]]*.
James Bradstreet Greenough

**James Bradstreet Greenough** (4. maí 1833 í Maine – 11. október 1901 í Massachusetts) var bandarískur fornfræðingur.

Hann lauk námi frá Harvard-háskóla árið 1856, nam lög við lagaskóla Harvard í eitt ár og gerðist lögmaður í Michigan þar til 1865 er hann var skipaður kennari í latínu við Harvard. Árið 1873 varð hann lektor (e. assistant professor) og 1883 prófessor í latínu. Hann settist í helgan stein haustið 1901 en lést tæpum sex vikum síðar í Cambridge í Massachusetts.

Greenough rannaskaði latneska setningafræði og árið 1870 birti hann ritgerðina „Analysis of the Latin Subjunctive“ („Greining á viðteningarhætti í latínu“). Greinin var frumleg og mikilvæg og komst að mörgu leyti að áþekkum niðurstöðum og ritgerð Bertholds Delbruck „Gebrauch des Conjunctivs und Optativs in Sanskrit und Griechischen“ („Notkun viðtengingarháttar og óskháttar í sanskrít og grísku“) frá 1871, sem hlaut þó miklu meiri athygli en grein Greenoughs.

Árið 1872 gaf Greenough út bókina *A Latin Grammar for Schools and Colleges, founded on Comparative Grammar, by Joseph A. Allen and James B. Greenough* ásamt Joseph A. Allen. Árin 1872-1880 kenndi Greenough fyrstu námskeiðin um sanskrít og samanburðarmálvísindi við Harvard.
William Watson Goodwin

**William Watson Goodwin** (9. maí 1831 í Massachusetts – 1912) var bandarískur fornfræðingur.

Goodwin brautskráðist frá Harvard-háskóla árið 1851 og hélt til náms í Þýskalandi. Hann sneri aftur til Bandaríkjanna og kenndi grísku við Harvard á árunum 1856-1860. Hann varð Eliot-prófessor í grísku við Harvard árið 1860 og gegndi stöðunni til ársins 1901.

Goodwin ritstýrði *Samfundarræðu* Ísókratesar (1864) og ræðu Demosþenesar *Um krúnuna* (1901). Hann aðstoðaði við útgáfu 7. útgáfu grísk-ensku orðabókar Liddells og Scotts. Hann endurskoðaði ýmsar þýðingar á verkum Plútarkosar og gaf út grískan texta á leikriti Æskýlosar *Agamemnoni* (1906) ásamt enskri þýðingu.

Mikilvægasta verk hans var þó ritið *Syntax of the Moods and Tenses of the Greek Verb* (*Setningarfræði hátta og tíða grískra sagna*) (1860). Verkið var að hluta til byggt á verkum Madvigs og Krügers en innihélt einnig nýtt efni, meðal annars nýja og róttæka flokkun skilyrðissetninga.

Goodwin gaf einnig út gríska málfræði, *Greek Grammar*, (1870).
Skilyrðislausa skylduboðið

**Skilyrðislausa skylduboðið** er regla í siðfræði Immanuels Kant. Kant orðaði hana með eftirfarandi hætti:
„Breyttu einungis eftir þeirri lífsreglu sem þú getur jafnframt viljað að verði að almennu lögmáli.“ Kant setti skilyrðislausa skylduboðið fyrst fram í ritinu *[[Grundvöllur að frumspeki siðlegrar breytni]]* (þ. *Grundlegung zur Metafysik der Sitten*).

## Tenglar
* 
*
Basil Lanneau Gildersleeve

**Basil Lanneau Gildersleeve** (23. október 1831 í Charleston í Suður-Karólínu &ndash; 9. janúar 1924) var bandarískur fornfræðingur.

Gildersleeve brautskráðist frá Princeton-háskóla árið 1849, átján ára gamall. Þá hélt hann til Þýskalands til þess að nema hjá Johannes Franz í Berlín, Friedrich Ritschl í Bonn og Schneidewin í Göttingen, þaðan sem hann hlaut doktorsgráðu árið 1853. Frá 1856 til 1876 gegndi hann stöðu prófessors í grísku við Virginíu-háskóla og kenndi einkum latínu árin 1861 til 1866. Árið 1875 tók Gildersleeve við kennslustöðu í fornfræði við Johns Hopkins University í Baltimore. 

Árið 1880 var *[[American Journal of Philology]]* stofnað undir ritstjórn Gildersleeves. Hann gaf út latneska málfræðibók, *Latin Grammar*, árið  1867 (sem var endurskoðuð af Gonzalez B. Lodge 1894 og aftur 1899) og ýmsar latneskar lestrarbækur fyrir framhaldsskóla. Hann ritstýrði einnig útgáfu á verkum Persiusar (1875).

Gildersleeve gaf út Ólympíu- og Pýþíukvæði Pindarosar árið 1885 og bók um gríska setningafræði, *Syntax of Classic Greek*, árið 1900. Ritgerðasafn hans *Essays and Studies Educational and Literary* kom út 1890.  

Gildersleeve var kosinn forseti American Philological Association árið 1877 og aftur 1908. Hann var sæmdur heiðursdoktorsnafnbót við ýmsa háskóla, m.a. College of William and Mary (1869), Harvard-háskóla (1896), Yale (1901), University of Chicago (1901) og University of Pennsylvania (1911). 

Gildersleeve lét af kennslu árið 1915. Hann lést árið 1924.
Vaktir

**Vaktir** eða **vaktavinna** er vinnufyrirkomulag þar sem sólarhringnum er skipt upp í vel afmarkaðar vinnulotur. **Bakvakt** nefnist vakt þar sem starfmaður er heima, en getur með skömmum fyrirvara mætt til vinnu eftir **útkall**, t.d. eru menn í hjálparsveitum á bakvöktum. Algengt vaktafyrirkomulag eru þrískiptar vaktir, sem eru þá 8 klukkustunda langar og tvískiptar vaktir sem eru 12 klukkustundir. Á skipum er stundum notast við fjórskiptar vaktir, sem eru þá 6 klukkustunda langar.

Aðrar starfsstéttir sem vinna gjarnan á vöktum eru: læknar, hjúkrunarfólk, lögregla, slökkvilið, veðurfræðingar o.s.frv.

## Sjóvaktir
Vaktir á sjó nefndust áður fyrr **sjóvaktir** og má þar nefna eftirfarandi: 
* *baujuvakt* er vakt þegar legið er yfir bauju, gat verið mislöng. 
* *dagvakt*
* *hundavakt* er næturvakt á skipi (frá kl. 24-4), einnig nefnd *hundur* eða *lágnættisvaka*. 
* *langavakt* er dagvakt á fiskiskútum (7 klst). 
* *lágnættisvaka* er hundavakt. Stundum var þeim skipt í tvennt *Fyrsta lágnættisvaka* og *Önnur lágnættisvaka*. 
* *stímvakt* er vakt meðan (vél)skip er á siglingu, annaðhvort frá eða að landi.
* *stjórnborðsvaka* eða *stjórnborðsvakt* stóð vörð frá klukkan tólf um nóttina til klukkan sex að morgni. 
* *stutta vaktin* var næturvakt frá klukkan 4-7. 

Sjómenn nefndu (og nefna) það *glas*, þegar klukkan er á slaginu og vaktirnar eiga að skipta. Þá var oft hrópað á þá sem sváfu en áttu að hefja næstu vakt: Svona upp með þig það er glas! Þessi notkun orðsins er dregin af orðinu stundaglas og átt er við það að sandurinn hafi verið að renna niður og glasinu skuli snúið við.

Í reglugerð um vaktstöður um borð í íslenskum farþegaskipum og flutningaskipum (nr. 599/2001) eru sérstaklega tilgreindar siglingavakt, þilfarsvakt, vélstjóravakt og fjarskiptavakt.

## Tenglar
* Reglugerð um vaktstöður á vef Siglingastofnunar
Fridtjof Nansen

**Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen** (f. 10. október 1861 - d. 13. maí 1930) var norskur landkönnuður og vísindamaður. Hann fékk friðarverðlaun Nóbels 1922. Á Íslandi er Fridtjof stundum nefndur *Friðþjófur Nansen*. 

Nansen gegndi ýmsum stöðum um ævina. Var hann m.a. prófessor í dýrafræði og haffræði við Háskólann í Osló og var einn af þeim sem lögðu grunninn að nútíma taugafræði. Hann var einnig um tíma sendiherra Noregs í Bretlandi og var nefndur sem mögulegur forseti Noregs ef Norðmenn hefðu ekki tekið upp konungsríki þegar þeir slitu sambandi sínu við Svíþjóð 1905.

## Ýmsir virðingaraukar
* Norski herinn nefndi eina tegund freigátna sinna eftir Nansen
* Gígur á tunglinu og annar á mars er nefndur eftir Nansen
* Loftsteinninn *853 Nansenia* er nefndur í höfuðið á honum
* Nansenfjall á Suðurskautslandinu er nefnt í höfuðið á honum.
* Götur í a.m.k. 5 löndum er nefndar eftir Nansen.
* Flóttamannaskrifstofa Þjóðabandalagsins frá 1930 til 1939 hét Nansenskrifstofan eftir Nansen.
* Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefur veitt Nansen-verðlaunin fyrir framúrskarandi störf í þágu flóttamanna frá árinu 1954.

## Tengt efni
* Skipið Fram

## Tenglar

* Stofnun Fridtjof Nansen
* ''Þrenn jól á ísnum''; 1. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1975 
* ''Þrenn jól á ísnum''; 2. grein í Lesbók Morgunblaðsins 1976
Otto Sverdrup

**Otto Neumann Sverdrup** (f. 1854 - d. 1930) var norskur landkönnuður.

Sverdrup var með í ferð Fridtjof Nansen 1888 yfir Grænland og var 1893 fengin stjórn skipsins ''Fram'', og stýrði því 1895 þegar Nansen reyndi að ná norðurpólnum. Árið 1898 reyndi Sverdrup að sigla umhverfis Grænland gegnum Baffinsflóa en honum mistókst að komast gegnum Naressund og varð að eyða vetrinum á Ellismere eyju þar sem hann og áhafnarmeðlimir hans könnuðu og nefndu marga áður ókannaða firði og lönd á vesturströnd eyjarinnar sem skýrir af hverju mörg örnefni á norðurslóðum Kanada bera keim norsku.
Kentári

**Kentári** (á íslensku oft nefndir **mannfákur** eða **elgfróði**; á forngrísku , *Kéntauros*) er goðsagnavera í grískri goðafræði sem er maður niður að nafla en hestur að öllu öðru leyti. Í forníslensku þýðingunni á Physiologus er notað orðið finngálkn (eða finngálkan) yfir Kentára.

Heimkynni Kentára voru í hinu hrikalega Þessalíulandi. Var mest allt kyn Kentára ósiðlátt, munaðargjarnt og ofbeldishneigt með víni. Nágrannar þeirra voru Lapiþar, ferlegir risar. 

Foreldrar þeirra eru Ixíón og Nefele (gr. nefos = ský). Það atvikaðist þannig að þegar Ixíon dirfðist að sækjast eftir ástum Heru, sendi Seifur honum ský sem hann hafði gefið mynd og líki Heru í einu og öllu. Ixíón sá engan mun og gat síðan Kentárana við skýmynd þessari. 

## Frægir Kentárar
* *Fólos* var hinn gestrisni og vitri kentári, vinur Heraklesar. Hann beið bana þegar hann missti eitraða ör á fót sér, en Herakles gerði hann ódauðlegan með því að láta hann verða að stjörnumerkinu Kentárinn (Centaurus). 

* *Keiron* var góður læknir og kennari margra frægra manna eins og Jasonar og Akkillesar. Hann afsalaði sér ódauðleika af fúsum vilja til handa Prómeþeifi. Skín hann síðan á himninum sem stjörnumerki Bogamannsins.

* *Nessos* var kentári sem Herakles felldi af því að hann hafði ætla að flytja Deijaneiru yfir straumhart fljót. En Nessos greip þá tækifærið og ætlaði að komast undan með hina fögru konu. Lagði Herakles þá ör á streng og særði Nessos til ólífis; gaf Nessos þá Dejaneiru nokkuð af blóði sínu og taldi henni trú um, að það væri hið öruggasta töfralyf til að tryggja sér ástir Heraklesar, ef hann gerðist henni afhuga. Er Herakles tókst seinna ferð á hendur til þess að ná sér í aðra konu, var Dejaneira afbrýðissöm. Sendi hún Heraklesi kyrtil vættan í blóði Nessos. En er Herakles var kominn í kyrtilinn, læsti sig eitur blóðsins um allan líkamann, svo að hann beið hinar hörmulegustu kvalir. Lét hann þá reisa sér bálköst á Ötufjalli og kastaði sér í eldslogana.

## Tenglar
Barkantína

**Barkantína** er þrímastra seglskip þar sem fokkusiglan er rásiglt en stórsiglan og messansiglan með gaffalseglum og gaffaltoppum.
Spritsegl

**Spritsegl** eða **sprytsegl** er ferhyrnt segl sem liggur langsum. Fjórða horninu er haldið uppi með *spriti* / *spryti* eða stöng sem fest er við mastrið og liggur skáhallt upp með seglinu að veðurklónni (efra horni fjær mastrinu). Hinar vinsælu optimist-jullur eru með spritsegl.
Robert Falcon Scott

**Robert Falcon Scott** (f. 6. júní 1868 – d. 29. mars 1912) var foringi í breska konunglega sjóhernum og landkönnuður með mikinn áhuga á Suðurskautslandinu. Í kapphlaupinu um að verða fyrstur á suðurpólinn varð Scott annar á eftir Roald Amundsen. Scott og félagar hans létust allir úr kulda á leið sinni af pólnum og hefur Scott síðan verið nokkurs konar ímynd þeirra fórna sem menn urðu að færa á árdögum landkönnunar á heimskautasvæðunum.

## Tenglar
* Vefsíða um könnun suðurskautslandsins
* Hluti dagbóka Scott á Project Gutenberg
* Hinsti leiðangur Scott á en.wikipedia.
Robert Scott

**Robert Scott** getur átt við:

*Robert Falcon Scott, landkönnuð
*Robert Scott, fornfræðing og tetxafræðing
Blindrahundur

**Blindrahundur** er hundur, sem hefur verið sérstaklega þjálfaður til að leiða og aðstoða blindan einstakling.

Labradorhundar eru oft notaðir sem blindrahundar, því þeir eru mjög fjölhæfir. Það tekur langan tíma að þjálfa þá en þeir verða góðir hjálpahundar, geta til dæmis opnað ólæstar dyr, klætt fólk úr fötunum og komið með síma. Meðal annarra vinsæla blindrahunda eru gullinsækjar og þýskir fjárhundar.
Drómundur

**Drómundar** voru stór skip sem notuð voru til siglinga á Miðjarðarhafi á miðöldum.

Þeir koma stundum fyrir í Íslendingasögunum þar sem minnst er á ferðir norræna manna um Miðjarðarhafið. Í Heimskringlu er t.d. þáttur sem nefnist *[[Saga Inga konungs og bræðra hans]]* og þar er minnst á drómund: 

:*En Rögnvaldur og Erlingur skakki hittu á drómund einn í hafi og lögðu til níu skipum og börðust við þá. En að lyktum lögðu þeir snekkjurnar undir drómundinn. Báru þá heiðnir menn ofan á þá bæði vopn og grjót og grýtur fullar af vellanda biki og viðsmjörvi. Erlingur lá sínu skipi næst þeim og bar fyrir utan það skipið vopnaburðinn heiðinna manna. Þá hjuggu þeir Erlingur raufar á drómundinum, sumar í kafi niðri, sumar uppi á borðunum svo að þeir fóru þar inn. [..]Auðun rauði hét sá maður, stafnbúi Erlings, er fyrst gekk upp á drómundinn. Þeir unnu drómundinn og drápu þar ógrynni manna, tóku þar ófa mikið fé og unnu þar fagran sigur. *
Ártúnsskóli

**Ártúnsskóli** er íslenskur skóli sem var stofnaður árið 1987. Ellert Borgar Þorvaldsson var ráðinn skólastjóri og hann stjórnaði skólanum með sóma þar til hann ákvað að hætta 20. desember 2006. Rannveig Andrésdóttir tók við af honum en hún var áður aðstoðarskólastjóri. Árgangarnir eru sjö talsins og flestir nemarnir fara í Árbæjarskóla þegar þeir ljúka skólanum. Það er alltaf eitthvað lífsleikniþema í gangi og þá læra nemendur betur um það. Þemu sem hafa verið eru t.d. Frelsi, Fjölmenning og Hreysti. Í lok Hreystiþemans var sett upp íþróttabraut í íþróttasalnum. Skólinn hefur alltaf verið á móti einelti og gerir hvað sem er til að koma í veg fyrir það. Árið 2006 fékk skólinn íslensku menntaverðlaunin eða Forsetaverðlaunin eins og þau hafa verið kölluð.  Starfsmenn skólans eru 34 talsins. Skipulagðir eru svokallaðir vinabekkir, þar sem eldri og yngri bekkir vinna saman verkefni og mynda vináttutengsl. Stofurnar hafa allar nöfn á bæjum í Árbæjarsafni sem er í nágreninnu.

## FUÁ
FUÁ eða Félag Ungmenna í Ártúnsskóla var stofnað 29. apríl 2005. 5, 6 og 7 bekkur eru í stjórninni en allir aðrir bekkir hafa fulltrúa í FUÁ. Í hverjum bekk er kosið hver verður fulltrúi bekkjar síns. Félag Ungmenna í Ártúnsskóla hefur verið starfandi síðan árið 2005 og máttu þá nemendur bjóða sig fram til að verða kosnir og allir nemendur höfðu kosningarétt. Sumir nemendur kvörtuðu að aðeins vinsælustu krakkarnir fengu atkvæði nemenda og þess vegna fengu þeir aldrei aðgang að félaginu. Sumir kennarar vildu að ekki væri hægt að kjósa nemendur aftur eftir að hafa starfað í stjórninni en tillagan var aldrei samþykkt af skólastjóranum. 
### Tilgangur félagsins

Tilgangur félagsins er að:

* Móta dagskrá félagsstarfs nemenda í samráði við námsráðgjafa og skólastjórnendur, 
* styrkja félagsfærni nemenda,
* bæta umhverfi skólans, jafnt utan sem innan,
* efla íþróttir og holla hreyfingu nemenda,
* halda úti heimasíðu með upplýsingum fyrir nemendur, fréttum af starfsemi félagsins og góðum tenglum.

## Sönghópur
Í Sönghópi Ártúnsskóla eru nemendur úr 5., 6 og 7. bekk sem hafa gaman af söng. Hópurinn æfir sig í íþróttasal skólans í hádegisfrímínútum á þriðjudögum. Ellert er með þennan hóp en þegar hann hætti sem skólastjóri hélt hann áfram með sönghópinn. Sönghópurinn gleður gamalt fólk með bæði fallegum rómantískum lögum og líka skemmtilegum lögum. Alltaf endar hann á skólasöngnum. Sönghópurinn syngur inná geisladisk á hverju skólaári. Ellert hætti störfum á miðju skólaári en hélt áfram að stjórna sönghópnum til vors. Eftir það lagðist sönghópurinn niður.

## Samverur
Samverur hafa verið hefð í skólanum frá upphafi. Hvern einasta föstudag koma bekkir saman og syngja eða horfa á leikrit sem einhver bekkur hefur samið. Bókasafnskennararnir hafa tvær þrautir hverja viku og dregið er úr réttum svörum á samverunum. Þegar bekkur sýnir leikrit koma foreldrar alltaf og horfa á börnin sín leika í sprenghlægilegum og fróðlegum atriðum. Fyrrverandi skólastjóri, Ellert Borgar, endaði allar samverur með því að hlusta á það sem að hann kallaði "fallegasta tónverk heimsins", þögnina.

## Tenglar
Vefsíða Skólans
Magnús Scheving

**Magnús Örn Eyjólfsson Scheving** (10. nóvember 1964) er íslenskur íþróttamaður, rithöfundur, leikari, og athafnamaður.

Hann er aðalhöfundur leikritanna og sjónvarpsþáttanna um Latabæ þar sem hann leikur Íþróttaálfinn. Efninu er beint að börnum og er markmið þess að hvetja til heilbrigðs lífernis.

## Ferill
Magnús hóf að æfa þolfimi á níunda áratugnum og vann fyrsta íslandsmótið í þolfimi árið 1995. Árið 1993 varð hann Norðurlandameistari, og Evrópumeistari í tvígang árin 1994 og 1995. Hann var valinn íþróttamaður ársins á Íslandi árið 1994. Magnús er forstjóri, skapari, og meðstofnandi *Latabæ Entertainment* sem framleiðir bækur, myndbönd, leiki og íþróttavörur sem stuðla eiga að heilbrigðum lífstíl barna.

Árið 2006, fékk Magnús viðurkenningu á Edduverðlaununum fyrir Latabæ. 

## Latibær

Magnús hefur löngum beitt sér fyrir eflingu almenns heilbrigðis og lagt áherslu á hollt mataræði. Magnús skrifaði barnabókina *Áfram Latibær* árið 1991.

Baltasar Kormákur setti söguna upp sem leikrit og var það í sýningu 1995–1997. Stefán Karl Stefánsson lék svo titilhlutverkið í framhaldsleikritinu *Glanni glæpur í Latabæ* sem sýnt var 1999.

Bandaríska barnasjónvarpsstöðin Nickelodeon gerði þætti um Latabæ í fjórum þáttaröðum. Þættirnir kölluðust *Lazytown* og voru sýndir frá 2004–2007 og 2013 og öðluðust heimsfrægð. Magnús lék líka Íþróttaálfinn í þeim þáttum.

Árið 2014 sagði Magnús skilið við Latabæ eftir margra ára velgengni og eftirlét fimleikamanninum Dýra Kristjánssyni að leika Íþróttaálfinn.

## Myndir
Magnús lék illmennið í kvikmyndinni ''The Spy Next Door'' frá 2010.

## Einkalíf
Magnús var giftur Ragnheiði Melsteð. Þau skildu árið 2014. Magnús og Ragnheiður eiga tvö börn en hann á aðra dóttur úr fyrra sambandi.

## Tenglar
* Vefur Latabæjar  (enska)
Hjortspringbáturinn

**Hjortspringbáturinn** er fórnarbátur frá keltneskri járnöld.

Hann er grafinn úr Hjortspringmýri á dönsku eynni Als 1921-22. Hann er um 19 m langur, um 2 m breiður og getur rúmað um 20 manns og hefur líklega verið knúinn árum. Ekkert járn var notað í hann en fjalir og rengur festar saman með e.k. saumi. Hjortspringbáturinn er einn elsti bátur sem fundist hefur í Norður-Evrópu.
Katarar

**Katarar** (grísku: *καθαροί* hinir hreinu) voru sértrúarflokkur upprunninn á 11. og 12. öld á Ítalíu og í Suður-Frakklandi (Languedoc) sem náði mestri útbreiðslu meðal láglendisbænda þar. Kaþólska kirkjan leit ekki á viðhorf þeirra sem kristin, dæmdi þá villutrúarmenn og lét útrýma þeim á 13. og 14. öld. Af nafni þeirra er dregið uppnefni villutrúarmanna í mörgum tungumálum, eins og t.d. *Ketzer* á þýsku og *kætter* á dönsku. 

Þekktastir Katara voru *Albigensar* og er sá angi þeirra stundum notaður sem samheiti yfir Katara. Þeir eru kenndir við borgina Albi í Suður-Frakklandi. Albigensar voru, líkt og Katarar, á öndverðum meiði við rómversk-kaþólsku kirkjuna og sakramenti hennar. Þeir kenndu róttæka tvíhyggju anda og efnis, en hið síðarnefnda álitu þeir af hinu illa, og fordæmdu styrjaldir, dauðarefsingar og hjónaband. Innósentíus 3. páfi reyndi að vinna bug á katarismanum með trúboði, en þegar það skilaði litlu predikaði hann krossferð gegn Albigensum. Hún leiddi til grimmilegrar styrjaldar sem hófst árið 1209 og lauk ekki með öllu fyrr en tuttugu árum síðar. Þá hafði Katörum nánast verið útrýmt og hefur þessi styrjöld verið nefnd Krossferðin gegn Albigensum.
Leirvík (Hjaltlandseyjum)

**Leirvík** (skoska: *Lerwick*) er höfuðstaður og stærsti bær Hjaltlandseyja, staðsettur á austurströnd Meginlands með um það bil 7.500 íbúa. Ferjur frá Leirvík sigla reglulega til Kirkjuvogs í Orkneyjum, Aberdeen og Friðareyjar í Skotlandi, Björgvinjar í Noregi, Seyðisfjarðar á Íslandi og Þórshafnar í Færeyjum og auk þess líka til Útskers og Brúsaeyjar. Leirvík er nyrsti bær Bretlands.
Biðröð (tölvunarfræði)

**Biðröð** í tölvunarfræði er hugtak yfir gagnagrindur sem líkja eftir ýmsum tegundum biðraða sem fyrirfinnast í hinum efnislega heimi. 
Í bankanum er fólk þjónustað í þeirri röð sem það kemur inn. Slík biðröð er kölluð FIFO (e. First In First Out), eða fyrstur inn fyrstur út. Þegar staki er bætti í FIFO biðröð er öruggt að það verði fjarlægt á undan öllum stökum sem á eftir koma. 

Á neyðarmóttöku eru sjúklingar afgreiddir eftir því hversu alvarlega þeir eru slasaðir. Þar er almenna reglan fyrstur inn fyrstur afgreiddur, en hægt er að gefa sjúklingum hærri forgang sem þess þurfa. Þetta er einkenni á forgangsbiðröð (e.priority queue). Þar fær hvert stak vægi sem gjarnar er heiltala. Misjafnt er hvort hærri tala gefur hærri eða lægri forgang. Heiltalan 0 getur táknað hvort sem er lægsti eða hæsti forgangur. 

Stafli er tegund af biðröð sem er mikið notuð. Stafli hefur svipaða eiginleika og stafli af diskum sem staflað er hvor ofan á annan. Hvert stak fer efst á staflann, og þegar stak ef fjarlægt af staflanum er það alltaf það stak sem síðast var sett á hann. 

Til eru aðrar útgáfur af biðröðum eins og tvíendaröð (e. double ended queue, deque). Í tvíendaröð er hægt að bæta við og fjarlægja stök á báðum endum biðraðarinnar. Tvíendaröð sameinar eiginleika FIFO biðraðar og hlaða. 

Fleiri tegundir af biðröðum eru til sem ekki verða nefndar hér, en allar hafa þær þá eiginleika að stökin eru skipulögð sem einföld röð og aðeins er hægt að bæta við og fjarlægja stök af endum raðarinnar.
Augustus Meineke

**Johann Albrecht Friedrich August Meineke** (8. desember 1790 – 12. desember 1870) var þýskur fornfræðingur og textafræðingur.

Meineke fæddist 8. desember árið 1790 í Vestfalíu. Hann kenndi bæði í Jenkau og Danzig (nú Gdańsk í Póllandi) en varð síðar skólastjóri Joachimsthal Gymnasium í Berlín og gegndi þeirri stöðu frá 1826 til 1856. Hann lést í Berlín 12. desember 1870. Meineke fékkst einnkum við grískar bókmenntir, gamanleikjaskáld og hellenískan kveðskap.

## Helstu ritverk
**Graecorum comicorum fragmenta* (1839 – 1857)
**Aristophanes* (1860)
**Analecta alexandrina* (1843)
**Callimachus* (1861)
**Theocritus, Bion, Moschus* (3. útg., 1856)
**Alciphron* (1853)
**Vindiciae strabonianae* (1852)
**Strabo* (2. útg., 1866)
**Stobaeus* (1855 – 1863)
**Athenaeus* (1858 – 1867).
Henry Stuart Jones

Sir **Henry Stuart Jones** (15. maí 1867 – 29. júní 1939) var breskur fornfræðingur og textafræðingur, félagi á Trinity College á Oxford-háskóla, þar sem hann gegndi stöðu Camdens-prófessors í fornaldarsögu árin 1920 til 1927.

Árið 1911 hóf Jones vinnu við endurskoðun grísk-enskrar orðabókar Liddells og Scotts ásamt Roderick McKenzie. Endurskoðuð útgáfa orðabókarinnar kom fyrst út árið 1925 en endanleg útgáfa hennar kom ekki út fyrr en árið 1940 að Jones og McKenzie báðum látnum.
Raphael Kühner

**Raphael Kuhner** (1802 – 1878) var þýskur fornfræðingur.

Kuhner hlaut menntun sína í Göttingen. Frá 1824 til 1863 kenndi hann við framhaldsskóla í Hanover. Hann annaðist útgáfu á *[[Samræður í Tusculum|Samræðum í Tusculum]]* eftir Cicero (1829, 5. útg. 1874). Hann gaf út ítarlegt rit um gríska málfræði í tveimur bindum (1834-35). Þriðja útgáfa þess kom út aukið og endurbætt í fjórum bindum (1890-1904). Hann samdi einnig ítarlegt rit um latneska málfræði í tveimur bindum (1877-79), sem kom síðar út aukið og endurbætt af Holzweiss og Stegman (1912-14). Málfræðirit hans voru grunnurinn að mörgum öðrum grískum og latneskum málfræðiritum á ýmsum tungumálum.
Lewis Campbell

**Lewis Campbell** (3. september 1830 – 25. október 1908) var breskur fornfræðingur, fæddur í Edinburgh á Skotlandi.

Campbell var prófessor í grísku og Gifford-lektor við St Andrews-háskóla (1863—1894). Hann var kosinn heiðursfélagi á Balliol College, Oxford árið 1894.

Campbell er best þekktur fyrir umfjöllun sína um Sófókles og Platon.

## Helstu ritverk
* *Sophocles* (2. útg. 1879).
* Plato, *Sophistes* og *Politicus* (1867).
* *Theaetetus* (2. útg. 1883).
* Plato, *Republic* (1894). Ásamt Benjamin Jowett.
* *Life and Letters of Benjamin Jowett* (1897). Ásamt Edwin Abbott Abbott.
* *Letters of B. Jowett* (1899).
* *Life of James Clerk Maxwell* (1884). Ásamt W. Garnett.
* *A Guide to Greek Tragedy for English Readers* (1891).
* *Religion in Greek Literature* (1898).
* *On the Nationalisation of the Old English Universities* (1901).
* *Verse translations of the plays of Aeschylus* (1890).
* *Sophocles* (1896).
* *Tragic Drama in Aeschylus, Sophocles and Shakespeare* (1904).
* *Paralipomena Sophoclea* (1907).
Frederic de Forest Allen

**Frederic de Forest Allen** (1844 – 1897) var bandarískur fornfræðingur frá Oberlin í Ohio.

Allen brautskráðist frá Oberlin College árið 1863 og hélt til Þýskalands. Hann nam við háskólann í Leipzig frá 1868 til 1870 og lauk náminu með doktorsgráðu. Doktorsritgerð hans hét *De Dialecto Locrensium* (*Um lókríska mállýsku*).

Að námi sínu loknu varð hann prófessor við háskólann í Austur-Tennessee, háskólann í Cincinnati og Yale College. Hann kenndi klassíska textafræði við Harvard síðustu sautján ár ævi sinnar.  

## Helstu ritverk
* *Remnants of Early Latin* (1880)
* *Greek Versification in Inscriptions* (1888)
* *Æschylus: The Prometheus Bound and the Fragments of the Prometheus Unbound* (1897)
Boxer (hundur)

**Boxer** eða **böggur** er hundategund sem á ættir sínar að rekja til mastiff-hunda sem voru bardagahundar til forna. Hann kom fyrst fram á hundasýningu í München árið 1895 og varð viðurkenndur í Bandaríkjunum árið 1904. Boxer er blíður hundur og oftast barngóður. Hann þarf frekar mikla hreyfingu og þjálfun. Hann er góður varðhundur en á það til að slást við aðra hunda. Rakkar eru 57-63 cm að herðakambi og eru um 30 kg en tíkur 53-59 cm að herðakambi og eru um 25 kg.
Robert Maxwell Ogilvie

**Robert Maxwell Ogilvie** (5. júní 1932 – 7. nóvember 1981 í St. Andrews, Skotlandi)  var skoskur fornfræðingur og textafræðingur. Ogilvie sérhæfði sig einkum í latneskum bókmenntum. Ogilvie var prófessor í fornfræði við St. Andrews-háskóla.

## Helstu ritverk
* *A commentary on Livy, books 1-5* (1965). 
* *De vita Agricolae* (1967).
* *The Romans and their gods in the age of Augustus* (1970).
* *Early Rome and the Etruscans* (1976).
* *The library of Lactantius* (1978).
* *Roman literature and society* (1980).

## Heimildir
* 
* Meiggs, Russell, „† Robert Maxwell Ogilvie, 1932–1981“, *Proceedings of the British Academy* **68**: 627-636.
Edith Hamilton

**Edith Hamilton** (12. ágúst 1868 í Dresden í Þýskalandi – 31. maí 1963) var fornfræðingur og rithöfundur. Frægustu rit hennar eru *[[The Greek Way]]* (1930) og *[[Mythology (bók)|Mythology]]* (1942). *Mythology* er enn til á prenti rúmum sex áratugum eftir að hún kom fyrst út og er enn notuð í kennslu.

Edith Hamilton fæddist í Dresden í Þýskalandi en ólst upp hjá foreldrum sínum í í Fort Wayne í Indiana í Bandaríkjunum. Faðir hennar byrjaði að kenna henni latínu þegar hún var sjö ára gömul og bætti fljótlega við frönsku, þýsku og grísku. Hún gekk í skóla í Farmington í Connecticut og í Bryn Mawr College í Pennsylvaníu þaðan sem hún brautskráðist með MA-gráðu árið 1894. Næsta ár urðu Edith og systir hennar, Alice, fyrstu kvenkyns nemendurnir í háskólunum í Leipzig og München.

Þegar Edith sneri aftur til Bandaríkjanna árið 1896 tók hún við stöðu skólastjóra Bryn Mawr School for Girls í Baltimore í Maryland og gegndi þeirri stöðu þar til hún settist í helgan stein árið 1922. Þegar hún látið starfi sínu lausu flutti hún til New York ásamt lífsförunautu sínum Doris Fielding Reid og helgaði sig skrifum um forngríska leikritun. Hún nálgaðist gríska goðafræði alfarið í gegnum forngrískar bókmenntir. *[[The Greek Way]]* kom út árið 1930. Í bókinni bar Hamilton saman lífsstíl Forn-Grikkja og nútímamanna. Bókinni fylgdi hún eftir með *[[The Roman Way]]* sem kom út árið 1932 og bar saman á svipaðan hátt líf Rómverja og nútímamanna. Hún hélt áfram að gefa út bækur um klassíska fornmenningu næstu þrjá áratugina. Árið 1957 var Hamilton gerð að heiðursborgara í Aþenu. Hún var einnig gerð að meðlim í American Academy of Arts and Letters.

Bréfasafn Hamilton er varðveitt á bókasafni Princeton-háskóla. Lífsförunautur hennar Doris Fielding Reid skrifaði ævisögu hennar, *Edith Hamilton: An Intimate Biography*.

## Tilvitnanir
* „Bókmenntir þjóðar er uppspretta raunverulegrar þekkingar á henni. Þær sýna verðleika þjóðarinnar á þann hátt sem sagnfræðileg umfjöllun er ófær um að gera.“

* „Mér hefur ætíð þótt það undarlegt að í endalausum umræðum okkar um menntun sé svo lítil áhersla lögð á ánægjuna sem hlýst af því að verða menntuð manneskja, hversu áhugavert hún gerir líf okkar.“

## Helstu ritverk Edith Hamilton
* *The Greek Way* (1930).
* *The Roman Way* (1932).
* *The Prophets of Israel* (1936).
* *Three Greek Plays* (1937).
* *Mythology: Timeless Tales of Gods and Heroes* (1942).
* *The Golden Age of Greek Literature* (1943).
* *Spokesmen for God* (1949).
* *Witness to the Truth: Christ and His Interpreters* (1949).
* *Echo of Greece* (1957).
* Ritstj. ásamt Huntington Cairns. *Collected Dialogues of Plato, Including the Letters* (1961).

## Tenglar
Fimmliðaháttur

**Fimmliðaháttur** er forngrískur órímaður bragarháttur. Hann hefur einnig verið nefndur **pentametur** eða **fimmtarbragur** á íslensku. 

Braglína fimmliðaháttarins skiptist í tvo hluta með braghvíld á milli. Í hvorum hluta eru tveir réttir þríliðir og eitt sérstakt áhersluatkvæði (stúfur). Fimmliðaháttur myndar distíkon ásamt hexametri en er aldrei sjálfstæður bragarháttur.

Hér er dæmi um atkvæðaskiptingu fimmliðaháttarins: (Ath: **S** stendur fyrir *sterka* áherslu, **v** fyrir *veika* áherslu):


```
Ásmundur,/ Einar og / Jón /|/  Ingólfur/, Halldór og / Sveinn.

S v v    / S v v     / S / | / S v v   / S v v       / S.
```


Þessi línugerð kemur aðeins við sögu í bragarhætti þeim sem kallast distíkon eða *elegískur háttur*. Heitið distíkon (tvíhenda) stafar af því, að þar standa saman tvær ljóðlínur, sú fyrri daktílskt hexametur og hin síðari pentametur.

Fimmliðahætti má lýsa sem hexameturs-ljóðlínu þar sem áhersluveiku atkvæðin hafa verið stýfð aftan af 3. og 6. braglið og línan síðan sögð vera  tvisvar tveir og hálfur bragliður, samtals fimm bragliðir. Annar stýfði liðurinn (*Jón*) kemur þá næst á undan rofinu, og hinn (*Sveinn*) í línulok.
	
Frægasta kvæði, sem ort er á íslensku undir *elegískum hætti*, er án efa ljóð Jónasar Hallgrímssonar, *Ísland*.


```
Ísland! / farsælda- / frón | og/ hagsælda / hrímhvíta / móðir!

SS   /  Svv   / S | v   / Svv    / Svv     /Sv

''Hvar er þín / fornaldar-/ frægð/ | / frelsið og /manndáðin / best?

Svv  / Svv  / S   / | /  Svv    / Svv     / S

Allt er í heiminum hverfult og stund þíns fegursta frama
lýsir sem leiftur um nótt, langt fram á horfinni öld.
Landið var fagurt og frítt og fannhvítir jöklanna tindar,
himinninn heiður og blár, hafið var skínandi bjart.
Þá komu feðurnir frægu og frjálsræðis hetjurnar góðu,
austanum hyldýpis haf, hingað í sælunnar reit.
Reistu sér byggðir og bú í blómguðu dalanna skauti;
jukust að íþrótt og frægð, undu svo glaðir við sitt.
Hátt á eldhrauni upp, þarsem ennþá Öxará rennur
ofaní Almannagjá, alþingið feðranna stóð.
Þar komu Gissur og Geir, Gunnar og Héðinn og Njáll.
Þá riðu hetjur um héröð, og skrautbúin skip fyrir landi
flutu með fríðasta lið, færandi varninginn heim.
Það er svo bágt að standa í stað, og mönnunum munar
annaðhvort afturábak ellegar nokkuð á leið.
Hvað er þá orðið okkart starf í sexhundruð sumur?
Höfum við gengið til góðs götuna frammeftir veg?
Landið er fagurt og frítt, og fannhvítir jöklanna tindar,
himininn heiður og blár, hafið er skínandi bjart.
Enn á eldhrauni upp, þar sem Öxará rennur
ofaní Almannagjá, alþing er horfið á braut.
Nú er hún Snorrabúð stekkur, og lingið á lögbergi helga
blánar af berjum hvert ár, börnum og hröfnum að leik.
Ó þér unglinga fjöld og Íslands fullorðnu synir!
Svona er feðranna frægð fallin í gleymsku og dá!
```
Island.is

**Island.is** er opinber vefsíða sem veitir upplýsingar „um þá þjónustu sem í boði er á vegum ríkis og sveitarfélaga“ á Íslandi.

Efni síðunnar er skipt í 12 efnisflokka. Þar er að finna safn orðskýringa og safn eyðublaða á sama stað sem fylla þarf út til umsóknar um ýmislegt hjá opinberum aðilum. Vefgáttin er hönnuð í samvinnu við forsætisráðuneytið og sveitarfélög.

Ritstjórn Ísland.is samanstendur af:
* Fjólu Agnarsdóttur, verkefnastjóra Ísland.is
* Oddnýju Halldórsdóttur, textahöfundi
* Oddrúnu Völu Jónsdóttur, textahöfundi

## Tengill
*Island.is
Meginland (Hjaltlandseyjum)

**Meginland** (skoska, enska *Meginland,* til forna kölluð *Hrossey*; gelíska: *Mòr-thìr*) er stærsta og fjölmennasta eyja í Hjaltlandseyjum og er þriðja stærsta eyja í Bretlandseyjum, að 386,1 mi² að stærð. Höfuðstaður Hjaltlandseyja Leirvík er staðsettur á austurströnd Meginlands og þar búa um 7.500 manns. Íbúar eyjarinnar eru um það bil 17.750 manns.
Bjarnarey

**Bjarnarey** getur átt við:

* Bjarnarey í Vestmannaeyjum
* Bjarnarey í Suðureyjum
* Bjarnarey Svalbarða
* Bjarnarey Vopnafirði

## Tengt efni
* Bjarneyjar á Breiðafirði
Forsetakjör á Íslandi 2004

**Forsetakjör á Íslandi 2004** fór fram 26. júní árið 2004.  Ólafur Ragnar Grímsson fékk flest akvæði.

Á kjörskrá voru 213.553 og var kjörsókn óvenju dræm, eða 62,9%. Þá voru óvenjulega mörg auð atkvæði.

## Heimildir
* Hagstofa Íslands
Sonnetta

**Sonnetta** er ítalskur bragarháttur sem var mótaður á 13. öld. Stundum hefur sonnettan verið kölluð **sónháttur** eða **sónhenda** á íslensku. 

Sonnettan er fjórtán ljóðlínur sem hver um sig er oftast fimm jambar. Ítalska sonnettan, sem kennd er við Petrarca, er í tveimur hlutum. Fyrri hlutinn er átthenda (eða tvær ferhendur), þar sem saman ríma fyrsta, fjórða, fimmta og áttunda lína, og með öðru rími önnur, þriðja, sjötta og sjöunda lína; eða eins og þetta er einatt táknað: abba, abba. Síðari hlutinn er sexhenda (eða tvær þríhendur), og þar ríma saman fyrsta og fjórða lína, önnur og fimmta, og þriðja og sjötta lína, eða: cde, cde. Þó getur rímröð sexhendunnar verið með öðru móti, t.d.: ccd, eed. Í Ítölsku sonnettunni kemur einatt amfíbrakki í stað síðasta jamba línunnar, sem þá verður kvenlína, og hrynjandin eins og: 
	
:Þau Jón /og Gunn-/ a gift-/ a sig / á morgun.
:vS------/vS------/vS------/vS------/vSv/
	
En bæði á íslensku og öðrum málum er allur gangur á því. Fyrsta íslenska Petrarca-sonnettan, og um leið sú frægasta, er ljóð Jónasar Hallgrímssonar: Ég bið að heilsa. Í átthendunni víkur Jónas frá ítalska forminu með því að ríma: abba, acca; þýðum, rísa, ísa, hlíðum, blíðum, friði, miði, fríðum.

## Ég bið að heilsa
:Nú andar suðrið sæla vindum þýðum,
:á sjónum allar bárur smáar rísa
:og flykkjast heim að fögru landi Ísa,
:að fósturjarðar minnar strönd og hlíðum.

:Ó! heilsið öllum heima rómi blíðum
:um hæð og sund í drottins ást og friði;
:kyssi þið, bárur! bát á fiskimiði,
:blási þið, vindar! hlýtt á kinnum fríðum.

:Vorboðinn ljúfi! fuglinn trúr sem fer
:með fjaðrabliki háa vegaleysu
:í sumardal að kveða kvæðin þín!

:Heilsaðu einkum ef að fyrir ber
:engil með húfu og rauðan skúf, í peysu;
:þröstur minn góður! það er stúlkan mín.

## Tenglar
* ''Landnám sonnettunnar á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1994 
* ''Sónhættir''; birtist í Veröld 1918
Fornyrðislag

**Fornyrðislag** er forn bragarháttur og einn Edduhátta, elstu bragarhátta íslensks kveðskapar. Líkt hinum Edduháttunum er fornyrðislag órímað og byggist á strangri stuðlasetningu. Annar edduháttur, málaháttur er nauðalíkur fornyrðislagi og virðist sem þeim tveim sé stundum blandað saman. Af fornyrðislagi þróaðist kviðuháttur, en hann er reglulegri en edduhættirnir (sjá t.d. Sonatorrek). Fornyrðislag var endurvakið á Íslandi á 18. og 19. öld fyrir áhrif rómantísku stefnunnar.

Hver braglína fornyrðislags hefur tvö ris en breytilegan fjölda áherslulausra atkvæða. Stuðlasetning tengir saman tvær og tvær línur en rím er ekkert. Línufjöldi var upphaflega breytilegur en varð síðan átta línur. 

Dæmi úr Völuspá:

:Hljóðs bið ég allar		
:helgar kindir
:meiri og minni
:mögu Heimdallar.
		
:Viltu, að ég, Valföður,
:vel fyr telja
:forn spjöll fira,
:þau er fremst um man.

## Einkenni
# þrjú atkvæði í stökum línum og 4 atkvæði í jöfnum línum (hið fæsta).
# ekkert rím.
# átta línur hver vísa.
# fjórir stuðlar ýmist einn eða tveir á móti höfuðstaf.

:Mjög erum tregt,
:tungu að hræra
:eða loftvægi
:ljóðpundara;
:era nú vænlegt
:um Viðurs þýfi
:né hógdrægt
:úr hugar fylgsni.

## Tenglar
* Kennsluefni um edduhætti 

## Heimildir
Sigurd Islandsmoen

**Sigurd Islandsmoen** (fæddur 27. ágúst 1881, látinn 1. júlí 1964) var norskt tónskáld og organisti í Moss.

Islandsmoen ólst upp í Bagn í Sør-Aurdal og fjölskylda hans vanaði mjög tónlist og söng. Hann gekk á kennaraskóla og vann sem kennari á árunum 1904&ndash;16, þar af síðustu 6 árin sem tónlistarkennari í Gjøvik. Hann lærði síðan við Norges musikkhøgskole (ísl. *Tónlistarháskóli Noregs*) og síðar í Leipzig hjá Max Reger. Hann varð organisti eftir nám og starfaði við kirkjuna í Moss (1916&ndash;61) og gerði mikið fyrir tónlistarlíf bæjarins. Hann stofnaði *Moss korforening* og var í samstarfi við *Moss orkesterforening*.

## Tónverk
Islandsmoen er þekktastur fyrir lagið „Det lysnet i skogen“ við texta Jørgen Moe. Að auki samdi hann fræga sálumessu (n.: *Rekviem*), óperuna „Gudrun Laugar“, tvær sinfóníur, óratóríur, „Israel i fangenskap“ og „Heimat frå Babel“, kóraverkið „Missa solemnis“ og önnur verk, kammertónlist sem og fjöldamörg sönglög.
Forsetakjör á Íslandi

**Forsetakjör á Íslandi** fer alla jafna fram á fjögurra ára fresti. Kosningarétt hafa allir íslenskir ríkisborgarar yfir 18 ára aldri sem eiga lögheimili á Íslandi. Íslenskir ríkisborgarar sem búsettir eru erlendis halda kosningarétti sínum í 16 ár frá brottflutningi lögheimils frá Íslandi en að þeim tíma liðnum geta þeir sótt um að vera á kjörskrá en sú skráning gildir til fjögurra ára í senn. Forsetakosningar fara fram í einni umferð og sá frambjóðandi sem fær flest atkvæði er kjörinn forseti en þarf ekki að vera með hreinan meirihluta atkvæða.

Forsetakjör hefur farið fram í 22 skipti en í 11 skipti hefur sitjandi forseti ekki fengið mótframboð og því verið sjálfkjörinn án atkvæðagreiðslu. Í fjögur skipti hefur sitjandi forseti fengið mótframboð en ávallt borið sigur úr býtum. Núverandi forseti íslands er Halla Tómasdóttir en hún var kjörinn forseti Íslands í forsetakosningunum 2024. Næstu forsetakosningar fara fram 2028.

## Listi yfir forsetakjör

## Heimildir
* Hagstofa Íslands
* 
* Kosningasaga: Forsetakosningar
Hrafnagilsskóli

**Hrafnagilsskóli** er grunnskóli starfrækur við Hrafnagil í Eyjafjarðarsveit. Í skólanum eru rúmlega 240 nemendur, sem gerir að einum stærsta skóla starfrækum í dreifbýli á Íslandi. Í kringum hann starfa 49 manns, þar af 27 kennarar. Á skólalóðinni eru íþróttahús, sundlaug, aðalstöðvar Tónlistarskóla Eyjafjarðar auk Bókasafns Eyjafjarðar. Skólastjóri er Karl Frímansson og aðstoðarskólastjóri er Anna Guðmundsdóttir.

Þann 30. maí 2007 hlaut skólinn Íslensku menntaverðlaunin.

## Tengt efni
* Listi yfir íslenska grunnskóla
* Eyjafjarðarsveit

## Heimildir

## Tengill
* Vefur Hrafnagilsskóla
* Upplýsingar um skólann á heimasíðu Eyjafjarðarsveitar
* Vefur Tónlistarskóla Eyjafjarðar
Haglabyssa

**Haglabyssa** er hlaupvítt handskotvopn, sem skýtur mörgum höglum í einu skoti. Er öflug á stuttu færi, en skammdræg. Mest notuð við veiðar á fuglum og smærri spendýrum. Haglabyssur eru einnig notaðar af lögreglum og hermönnum víða um heiminn. 
Í Bandaríkjunum er algengt að fólk eigi haglabyssur eða skammbyssur til að vernda sjálft sig og fjölskyldu sína, en á Íslandi má fólk ekki eiga skotvopn til sjálfsvarnar. 

**Tvíhleypa** er haglabyssa með tveimur hlaupum, sem halda sínu hvoru skotinu og skjóta má hvort eftir öðru. Eru ýmist með hlaupin samsíða eða undir og yfir hvort öðru. **Haglapumpur** eru haglabyssur sem hlaðnar eru nokkrum skotum sem skjóta má í röð með því að spenna byssuna eftir hvert skot, en þá kastast jafnframt notaða skothylkið út úr byssunni.

**Hálfsjálfvirk** er haglabyssa þar sem byssan nýtir ýmist bakslag eða gasþrýsting sem myndast þegar hleypt er af, til þess að kasta út notaða skothylkinu og skipta út fyrir nýtt í hvert sinn sem tekið er í gikkinn. Vert er að hafa í huga að haglabyssa má aðeins geyma tvö aukaskot.
Ingunnarskóli

**Ingunnarskóli** er einstaklingsmiðaður grunnskóli í Grafarholti í Reykjavík. Skólinn notast við teymiskennslu í árgangablönduðum hópum. Skólinn er nefndur eftir Ingunni Arnórsdóttur.

## Tilvísanir


## Tenglar
*Vefur skólans
Bassatromma

**Bassatromman** er stærsta tromma í trommusetti. Bassatromman framkallar dýpsta tóninn í trommusettinu. 

Oft er sett gat á trommuskinnið framan á trommunni sem notað er td. í að koma fyrir inni í trommunni hlutum eins og teppum til að dempa hljóðið og gatið notast líka sem betri staður fyrir hljóðnema, en ólíkt öðrum trommum er slegið á bassatrommu með fóthamri (en: kicker). 

Í dægurtónlist fylgjast bassalína og sláttur bassatrommu oft að.

Aðrar trommur í hefðbundnu trommusetti eru:
* Hi-hat
* Sneriltromma
* Tom-tom (tromma)
Háttarökfræði

**Háttarökfræði** er undirgrein heimspekilegrar og formlegrar rökfræði, sem fjallar um rökleg tengsl staðhæfinga um nauðsyn og möguleika. Háttarökfræði var uppfinning forngríska heimspekingsins Aristótelesar, sem gerði fyrst grein fyrir reglum hennar í ritinu *[[Um túlkun]]*

Í setningunum „Morð Jónasar er möguleiki“, „Jónas var mögulega myrtur“, „Mögulegt er að Jónas hafi verið myrtur“ og „Það gæti verið að Jónas hafi verið myrtur“ er innifalin hugmynd um möguleika. Í háttarökfræði er möguleikinn táknaður með orðunum *það er mögulegt að* sem skeytt er framan við setninguna *Jónas var myrtur*.

Á táknmáli rökfræðinnar eru möguleiki og nauðsyn gefin til kynna með eftirfarandi hætti: \Box stendur fyrir *nauðsyn* og \Diamond stendur fyrir *möguleika*. Í klassískri háttarökfræði er hægt að skilgreina hvort tveggja með neitun hins:

:\Diamond P \leftrightarrow \lnot \Box \lnot P; (Það er mögulegt að *P* ef og aðeins ef það er ekki nauðsynlegt að ekki *P*)
:\Box P \leftrightarrow \lnot \Diamond \lnot P. (Það er nauðsynlegt að *P* ef og aðeins ef það er ekki mögulegt að ekki *P*)

Þannig er til dæmis *mögulegt* að Jónas hafi verð myrtur ef og aðeins ef það er *ekki nauðsynlegt* að Jónas hafi *ekki* verið myrtur.

## Tengt efni
* Aristóteles
* Saul Aaron Kripke

## Tenglar
* 
*
Vesturbæjarskóli

**Vesturbæjarskóli** er íslenskur grunnskóli í vesturbæ Reykjavíkur. Nemendur eru um 340 og starfsmenn 40. Vesturbæjarskóli var stofnaður 1958 og var til bráðabirgða í húsnæði Stýrimannaskólans og gekk þá stundum undir nafninu *Öldugötuskóli*. Skólinn hefur verið einsetinn síðan 1999. Skólastjóri er Margrét Einarsdóttir.

## Tenglar
*Heimasíða Vesturbæjarskóla
J.L. Ackrill

**John Lloyd Ackrill**, þekktari sem **J.L. Ackrill**, (30. desember 1921 – 30. nóvember 2007) var fornfræðingur og heimspekingur sem sérhæfði sig í fornaldarheimspeki, einkum heimspeki Platons og Aristótelesar. Um Ackrill hefur verið sagt að hann hafi verið ásamt Gregory Vlastos og G.E.L. Owen einn mikilvægasti fræðimaðurinn á sviði forngrískrar heimspeki í hinum enskumælandi heimi á síðari hluta 20. aldar. Hann var lengst af prófessor í heimspekisögu við Oxford-háskóla.

## Helstu rit
### Bækur
* *Essays on Plato and Aristotle* (1997)
* *Aristotle the Philosopher* (1981)
* *Aristotle's Ethics* (1983)

### Þýðingar
* Aristotle, *A New Aristotle Reader* (1988)
* Aristotle, *Categories and De Interpretatione* (1963)

## Tilvísanir

## Tenglar
* „Professor J.L. Ackrill“, minningargrein í *The Sunday Times* 20. desember 2007 (Skoðuð 12. nóvember 2010).
Danny Pollock

**Danni Pollock** er upphaflegur gítarleikari Utangarðsmanna. Hann hefur mikið spilað með bróður sínum Mick Pollock í gegn um tíðina en þeir bræður spila sérstaklega blús og blúsrokk saman. Hann rekur nú Tónlistarþróunarmiðstöðina við Hólmaslóð í Reykjavík.
Skautasegl

**Skautasegl** er ferhyrnt segl. Það var notað á bátum við Íslandsstrendur frá upphafi byggðar og þangað til undir lok 18. aldar. 

Í bók Jóhanns J. E. Kúld, *Í stillu og stormi*, segir: 

*Í þessari ferð sá ég í fyrsta skipti skautasegl á árabát, en breiðfirðingar notuðu mikið þann seglbúnað á þessum tíma og höfðu gert allt frá landnámstíð.*
Tundurduflaslæðari

**Tundurduflaslæðari** er herskip sem er sérstaklega búið til að eyða tundurduflum, t.d. með því að draga slóða sem sker á festar duflanna. Duflin fljóta þá upp og eru þá sprengd með því að skjóta á þau.
Beitiskip

**Beitiskip** er hraðskreitt, vel vopnum búið herskip. 

Beitiskip eru venjulega um 5000-20.000 tonn. Ganghraði þeirra er yfir 30 sjómílur á klukkustund. Það er minna en orrustuskip en stærra en tundurspillir. Oft búið flugskeytum.
Pituffik-geimherstöðin

**Pituffik-geimherstöðin** (enska: *Pituffik Space Base*)), áður **Thule-flugherstöðin** (enska: *Thule Air Base*) , er bandarísk herstöð á vegum geimhers Bandaríkjanna og herflugvöllur (IATA: THU) á Norðvestur-Grænlandi, um 1120 km norðan við heimskautsbaug, 1524 km sunnan við norðurheimskautið og um 890 km austan við norðursegulskautið. Herstöðin stendur þar sem áður var Thule-þorpið, en íbúar þess voru neyddir til að flytja þangað sem nú er Qaanaaq. Herstöðvarsvæðið er umkringt grænlenska sveitarfélaginu Avannaata.

Fyrstu herframkvæmdir Bandaríkjamanna hófust hér í seinni heimsstyrjöldinni en Bandaríkin tóku völdin á Grænlandi 1941 eftir að Þjóðverjar hernámu Danmörku. Árið 1951 var byggður flugvöllur sem gerði mögulegt að hafa þar heimaflugstöð fyrir sprengjuflugvélar sem ætlað var að nota gegn Sovétríkjunum ef til átaka kæmi í kalda stríðinu. 

Árið 1961 voru settar þar upp ratsjár fyrir loftvarnarkerfið Ballistic Missile Early Warning System (BMEWS) um 20 km norðaustur af herstöðinnni. BMEWS var mikið radarkerfi sem meðal annars tengdist Íslandi og var sett upp til að geta varað bandarísk yfirvöld við flugskeytum sem skotið væri frá meginlandi Sovétríkjanna eða kafbátum á Norður-Atlantshafi eða Íshafinu. Á þessum tíma var herstöðin á hátindi stærðar sinnar með um 10.000 hermenn staðsetta þar. Seinni hluta 7. áratugarins fækkaði mjög í herliðinu og einungis um 3.400 manns voru þar árið 1968. Nú eru þar um 250 hermenn. 

Þann 21. janúar 1968 fórst B-52 sprengjuflugvél 11 km sunnan við herstöðina. Fjórar vetnissprengjur sem voru um borð týndust og geislavirk málmbrot dreifðust um stórt svæði. Það var ekki fyrr en 1996 sem dönsk yfirvöld viðurkenndu að um geislavirkni hafi verið að ræða og gengust inn á að greiða þeim sem unnið höfðu við hreinsun á svæðinu 50.000 danskar krónur á mann í skaðabætur fyrir heilsutap og í mörgum tilvikum dauða úr krabbameini.

Nafni stöðvarinnar var breytt 2023 og hún kennd við Pituffik sem er heiti innfæddra á svæðinu og bandaríska geimherinn, sem tók við rekstri stöðvarinnar 2020.

## Heimildir
* Encyclopedia of the Arctic, Routledge, 2004, ISBN 978-1-57958-436-8

## Ítarefni
* Thule Air Base 
* Dansk Fredsakademi: Basepolitik 
* Thule Air Base
Téténska

**Téténska** (*Нохчийн мотт*) er opinbert tungumál í Téténíu í Kákasus. Téténía er lítið hérað í Suðaustur-Rússlandi sem sækist eftir sjálfstæði. Á svæðinu hafa verið mikil átök milli Téténa og Rússa.

## Nokkrar setningar
**Салам!** (Salam) - Hæ! 
**Iуьйре дика хуьлда хьан** (Ur dekúl ka?) - Góðan morgun 
**Де дика хуьлда хьан** (Dei dekúl ka) - Góðan daginn 
**Суьйре дика хуьлда хьан** (Sur dekúl ka) - Gott kvöld 
**Маршалла ду хьоьга!** (Marşal dú kå) - Komið þið sæl og blessuð! 
**Буьйса декъала хуьлда хьан** (Beşdekakúl ka) - Góða nótt 
**Iодика йойла шун!** (Ódikjeil şú) - Bless 
**Воккха стаг** (Vók stǎg) - Þú (gamall maður) 
**Йоккха стаг** (Jók stǎg) - Þú (gömul kona) 
**Могушалла муха ю хьан?** (Mogşal múkú ka) - Hvað segirðu gott? 
**Дика ду, баркалла!** (Dek-dú, barkall?) - Bara fínt, takk! 

## Tenglar

* Téténsk-ensk og ensk-téténska orðabók 
* Денош eftir Макка Сагайпова (Lag í téténsku)
Pottaska

**Pottaska** () er  efnasamband kalíns og karbónats. Pottaska hefur frá fornu fari verið notuð til að búa til gler og sápu og í tilbúinn áburð. Nafnið vísar til þess að efnið var unnið úr viðarösku. Pottaskan hefur þrjú nöfn samkvæmt gömlum bókum: Alkali, lútarsalt og pottaska. 
 
Pottaska er víða í gömlum uppskriftum. Stundum hefur hún verið notuð í stað lyftidufts. Einnig var hægt að nota hana til að koma í veg fyrir að mjólk ysti, eða eins og segir í gömlu húsráði: 

Ef mjólk ysti við suðu, var látið dálítið af hreinsaðri pottösku í mjólkina og hún soðin nokkra stund og hrært vel í pottinum, þá losnaði draflinn í sundur og mjólkin varð jafngóð aftur.