open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þarmagerlar

**Þarmagerlar** (latína *Enterobacteriaceae*) er fremur stór ætt baktería sem inniheldur meðal annarra sýkla á borð við *[[Salmonella enterica]]* og *[[Escherichia coli]]*.

## Helstu einkenni
Þarmagerlar eru staflaga bakteríur, gjarnan 1-5 μm að lengd. Líkt og allir próteógerlar eru þeir Gram-neikvæðir. Þeir eru valfrjálst loftsæknir og gerja sykrur með myndun mjólkursýru við loftfirrðar aðstæður. Flestar tegundir eru kvikar. 

## Heimildir
Iðnaðarráðuneyti Íslands

**Iðnaðarráðuneyti Íslands** eða **Iðnaðarráðuneytið** var eitt af 10 ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands. Æðsti yfirmaður er iðnaðarráðherra og æðsti embættismaður þess er ráðuneytisstjóri.

Árið 2012 sameinaðist það öðrum ráðuneytum og til varð Atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið.

Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands fer ráðuneytið með þau mál er varða:

* Iðnað og stóriðju. Nýsköpun og tækniþróun.
* Starfsréttindi í iðnaði og löggildingu starfsheita í tækni- og hönnunargreinum.
* Orku, þ. á m. grunnrannsóknir á orkulindum, nýtingu orku og orkufyrirtæki.
* Jarðrænar auðlindir á landi og á hafsbotni.
* Svæða- og byggðamál, svæða- og byggðarannsóknir, atvinnuþróun og atvinnuþróunar-félög.
* Staðla.
* Ferðaþjónustu.

## Sjá einnig

* Iðnaðarráðherra Íslands

## Tilvísanir
Spuni

**Spuni** getur átt við: 

* spunninn þráð, t.d. kóngulóar, eða það verklag að spinna ull. 
* spuna í tónlist. 
* spuna í pólitík, það að *spinna eitthvað upp* til að dreifa athyglinni frá því sem ætti að vera aðalatriðið (sbr. *spunameistari*). 
* spuna öreinda.
Forsætisráðuneyti Íslands

**Forsætisráðuneyti Íslands** eða **Forsætisráðuneytið** er eitt af tíu ráðuneytum Stjórnarráðs Íslands. Æðsti yfirmaður forsætisráðuneytis er forsætisráðherra og æðsti embættismaður þess er ráðuneytisstjóri sem stýrir ráðuneytinu undir yfirstjórn ráðherra. Frá stofnun sinni hefur forsætisráðuneyti verið til húsa í Stjórnarráðshúsinu við Lækjartorg. 

## Verkefni
Samkvæmt reglugerð um Stjórnarráð Íslands fer ráðuneytið með þau mál er varða:

* Stjórnskipan lýðveldisins og stjórnarfar almennt. 
* Embætti forseta Íslands og embættisbústað. 
* Ríkisráð Íslands. 
* Alþingi. 
* Forustu og verkstjórn innan Stjórnarráðs Íslands.
* Skipun ráðherra og lausn. 
* Skiptingu starfa og samhæfingu þeirra milli ráðherra og ráðuneyta. 
* Ríkisstjórn og Stjórnarráð Íslands í heild, þar á meðal ráðstöfun skrifstofuhúsa og gestahúsa ríkisstjórnarinnar. 

* Umbætur í löggjöf og stjórn­sýslu.
* Fána Íslands, ríkisskjaldarmerki og þjóðsöng Íslendinga. 
* Hina íslensku fálkaorðu og önnur heiðursmerki. 
* Þjóðlendur. 
* Þingvelli og Þingvallaþjóðgarð. 
* Vísinda- og tækniráð. 
* Embætti ríkislögmanns. 
* Umboðsmann barna. 

## Sjá einnig

* Forsætisráðherra Íslands

## Tilvísanir

## Tenglar

* Heimasíða Forsætisráðuneytis Íslands
Eiríkur á Brúnum

**Eiríkur Ólafsson**  (oftast nefndur **Eiríkur á Brúnum**) (19. nóvember 1823 – 14. október 1900) var íslenskur bóndi og mormóni. Hann er frægastur fyrir ferðasögur sínar og sagnaþætti sem út komu í einni bók um miðja 20. öld.  Eiríkur var fyrirmynd  Halldórs Laxness að Steinari í Hlíðum undir Steinahlíðum í skáldsögu hans *[[Paradísarheimt]]*. 

Eiríkur bjó að Brúnum undir Eyjafjöllum í 23 ár. Á síðustu búskaparárum sínum, árið 1876, tók hann sér ferð á hendur til Kaupmannahafnar til að skoða sig um og ef til vill jafnframt til að hitta góðhest sem Valdimar prins hafði fengið hjá honum þegar hann var hér á ferð í fylgd með konunginum föður sínum tveimur árum áður. Eiríkur fluttist að Ártúnum í Mosfellshreppi og tók hann þar mormónatrú. Hann fór til Utah í Bandaríkjunum árið 1881 og var þar í 8 ár. Var hann þá einu sinni sendur hingað heim til trúboðs og var þá illa tekið. Eiríkur sagði skilið við mormónatrú árið 1889 og fluttist þá heim til Íslands og lést í Reykjavík árið 1900. 

## Eiríkur, Þórbergur og Laxness
Þórbergur Þórðarson varð einna fyrstur til að minnast á sögu Eiríks á prenti í bók sinni *[[Ofvitinn|Ofvitanum]]* sem kom ut á árunum 1940-1941. Þórbergur segir sögu hans í kaflanum *Bókfell aldanna* vegna þess að Eiríkur hafði einu sinni verið íbúi í Bergshúsi. Árið 1946 kom svo út rit Eiríks á einni bók á vegum Ísafoldarprentsmiðju. Vakti sú útgáfa mikla athygli. Eiríkur varð síðar fyrirmynd Halldórs Laxness að Steinari í Hlíðum undir Steinahlíðum í skáldsögu hans *[[Paradísarheimt]]*  sem kom út 1960. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Eiríkur á Brúnum er jólabókin''; grein í Tímanum 1946
Sandölduorrustan

**Sandölduorrustan** var orrusta milli Spánar og Frakklands, Hollands og Englands sem átti sér stað 14. júní nærri Dunkerque. Báðir herirnir voru undir stjórn frægra franskra herforingja, sá spænski undir Loðvík 2. Condé og sá franski/enski/hollenski undir stjórn Turennes. Orrustan var hluti af frönsku borgarastyrjöldinni *[[Fronde]]* og Stríði Englands og Spánar 1654-1660. Herdeildir úr New Model Army vöktu athygli í orrustunni fyrir einstaka þrautseigju þar sem þær börðust með her Turennes. Útlægir enskir konungssinnar börðust hins vegar með spænska hernum. Meðal þeirra var Jakob Stúart sem síðar varð Jakob 2. Englandskonungur.

Orrustunni lauk eftir tveggja stunda bardaga með sigri Frakka. Spænsku herirnir misstu um 6000 menn en þeir frönsku aðeins 400. Eftir orrustuna fékk Enska samveldið yfirráð yfir Dunkerque samkvæmt samkomulagi sem þeir höfðu gert við Mazarin kardinála. Sagt var að þennan dag hefði borgin verið spænsk að morgni, frönsk á hádegi og ensk að kvöldi.
Richelieu kardináli

**Armand Jean du Plessis de Richelieu, kardináli-hertogi af Richelieu** (9. september 1585 – 4. desember 1642) var franskur stjórnmálamaður frá París og einn valdamesti maður Frakklands í valdatíð Loðvíks 13.. Meginþættir stefnu hans voru aukin miðstýring í Frakklandi með því að brjóta á bak aftur andstöðu við konungsvaldið og kaþólsku kirkjuna frá húgenottum og franska aðlinum, og eins andstaða við veldi Habsborgara í Evrópu. 

## Stjórnmálaferill
Hann var skipaður biskup af Luçon árið 1607 samkvæmt tillögu Hinriks 4. 1614 var hann kjörinn fulltrúi kirkjunnar fyrir héraðið Poitou á síðasta franska stéttaþingið (fyrir tíma Frönsku byltingarinnar) árið 1614. Þar var hann áberandi talsmaður fyrir sérréttindum kirkjunnar. Skömmu síðar var hann tekinn í þjónustu Önnu frá Austurríki, eiginkonu Loðvíks 13. og varð handgenginn Concino Concini, ítölskum ráðgjafa konungsmóðurinnar Mariu de'Medici. 

1616 var Richelieu skipaður ríkisritari konungs og gerður ábyrgur fyrir utanríkismálum. 1617 var hins vegar gerð hallarbylting undir forystu Charles de Luynes gegn Maríu og Concini með samþykki Loðvíks. Concini var dæmdur til dauða og María var hneppt í stofufangelsi. Við þetta missti Richelieu öll völd. 1618 sendi konungur hann í útlegð til Avignon. Þegar María reyndi að leiða uppreisn nokkurra aðalsmanna árið 1619 bað konungur Richelieu um að hafa milligöngu um friðarsamning á milli mæðginanna þar sem hann var talinn helsti trúnaðarmaður Maríu. Richelieu tókst vel upp og þegar de Luynes lést 1621 reis stjarna hans hratt. 1622 gerði Gregoríusi 15. páfi hann að kardinála samkvæmt tillögu konungs. 

Hann varð einn helsti ráðgjafi konungs í átökum hans við húgenotta 1622 og tók sæti í ríkisráði hans í apríl 1624. Þar blés hann til samsæris gegn forsætisráðherra konungs Charles de La Vieuville, sem var handtekinn fyrir spillingu sama ár. Richelieu tók síðan sæti hans.
Fahrenheit

**Fahrenheit** eða **farenheit** (táknað °F) er mælieining hita nefnd eftir eðlisfræðingnum Daniel Gabriel Fahrenheit (1686–1736), sem skilgreindi hana árið 1724 miðað við frost- og suðumark saltlausnar. Selsíuskvarðinn hefur að mestu leyst fahrenheitkvarðann af hólmi, en hann er þó enn notaður í Bandaríkjunum og nokkrum öðrum löndum, til dæmis Belís.

Frostmark vatns er 32 °F við staðalþrýsting, en suða kemur upp við  .

## Tengt efni
* Eðlisvarmi
* Varmi

## Tilvísanir
Almagestur

**Almagestur** (forngríska: "Μαθηματικὴ Σύνταξις" (Mathēmatikē Syntaxis)) er áhrifamikið stjarn- og stærðfræðirit á grísku frá 2. öld eftir gríska stærð-, landa- og stjörnufræðinginn Ptólomajos (um 100 – um 170 e.k.). Ritið fjallar um jarðmiðjukenninguna, þ.e. hvernig himintungl snúast í kringum jörðina. Nikulás Kópernikus lagði löngu seinna fram gagnstæða tilgátu um að jörðin snerist í kringum sólina (nefnd sólmiðjukenningin).

Verkið var þýtt úr latínu á arabísku á miðöldum (arabíska: الكتاب المجسطي, *al-kitabu-l-mijisti*, íslenska: *Hin mikla bók*). Arabíska þýðingin gegndi síðan mikilvægu hlutverki í miðlun ritsins. Gríska frumtextinn fannst aftur á 15. öld en titillinn *almagestur* ber ennþá vitni til mikilvægs þáttar arabísku þýðingarinnar í varðveislu ritsins.

Orðið var líka haft um önnur safnrit af svipuðu tagi frá miðöldum.
Peter Griffin

**Peter Löwenbräu Griffin** teiknimyndapersóna úr bandarísku teiknimyndaþáttunum Family Guy. Hann er írsk-amerískur (en fæddist í Mexíkó). Millinafnið Löwenbräu kom fram í þættinum Peter Peter Caviar Eater. Eiginkona Peters er Lois Griffin og börn þeirra eru Meg, Chris og Stewie.
Steindepill

**Steindepill** (fræðiheiti: *Oenanthe oenanthe*) er fugl sem var áður flokkaður með þröstum en telst nú til grípa. Steindepillinn er varpfugl á Íslandi. Hann er einnig þekktur sem **Steinklappa** og er það tilvísun í hljóðið sem hann gefur frá sér; líkt og steinum sé barið saman.

Steindepillinn tekur breytingum eftir árstíðum. Í sumarbúningi er karlfuglinn blágrár á kolli, hnakka og baki, svartur frá nefi og aftur um augu og niður, á vængjum, og aftast á stéli (eins og T á hvolfi), mógulur á bringu og kverk, en fölari að neðanverðu. Rák ofan við augu er hvít og gumpur sömuleiðis. Kvenfuglinn er hins vegar móbrúnn á kolli, hnakka og baki. Augnrák sést varla og litur á vængjum er mósvartur, það er að segja mun ljósari en á karlfuglinum. Kverk og bringa eru mó- eða fölgul, kviður ljósastur. Nef beggja kynja er svart, og einnig fætur og augu. Á haustin er karlfuglinn gulbrúnni allur, og þar af leiðandi ekki ósvipaður kvenfuglinum. Og eins geta karlfuglar í fyrsta sumarbúningi líkst kvenfuglum. Honum er lýst sem skjótum á fæti, flugið lágt, tyllir sér oft og hossar sér þá með rykkjum og bukki, og þenur út stélfjaðrir um leið.

Farflug steindepils er lengsta farflug sem menn þekkja hjá spörfugli. Fuglinn flýgur allt að 30 þúsund kílómetra til og frá varpstöðvunum á norðurslóðum til vetursetu sunnan Sahara í Afríku.

## Tilvísanir


## Tenglar

* 
* ''Steindepill''; grein í Degi 1994
* ''Steindepill flýgur lengst; frétt á Rúv 2012
* ''Hvaða fugl er þetta? grein í Skinfaxa 1987
Höttur

**Íþróttafélagið Höttur** er íslenskt íþróttafélag sem er staðsett á Egilsstöðum.
Félagið keppir í knattspyrnu, körfubolta og hópfimleikum. Knattspyrna hefur verið aðal íþróttin hjá Hetti frá því að félagið var stofnað árið 1974 og hafa fjölmargar íþróttir verið teknar í iðkun hjá þessu unga Íþróttafélagi. Körfuknattleiksliðið er heldur betur að gera það gott en þeir munu að spila í deild þeirra bestu, aftur eftir að hafa fallið úr henni eftir stutta dvöl.

## Knattspyrna
Knattspyrna hefur ávallt verið mikilvægur þáttur í sögu Hattar. Höttur hefur einu sinni komist upp í Inkasso deildina (þá 1.deild) og gerðist það árið 2012.

Höttur er í samfloti með Hugin í karlaflokki og með Fjarðabyggð og Leikni í kvennaflokki.
### Leikmannahópur 2019
Eftirfarandi er  Leikmannahópur 2019.
* Aleksandar Marinkovic
* Arnar Eide Garðarsson
* Aron Sigurvinsson
* Brynjar Árnason
* Brynjar Þorri Magnússon
* Emil Smári Guðjónsson
* Guðjón Ernir Hrafnkellsson
* Gísli Björn Helgason
* Halldór Bjarki Guðmundsson
* Heiðar Logi Jónsson
* Ignacio Gonzalez Martinez
* Ivan Antolek
* Ivan Bubalo
* Jakob Jóel Þórarinsson
* Knut Erik Myklebust
* Kristófer Einarsson
* Marteinn Gauti Kárason
* Petar Mudresa
* Rúnar Freyr Þórhallsson
* Sigurður Orri Magnússon
* Steinar Aron Magnússon
* Sæbjörn Guðlaugsson
* Valdimar Brimir Hilmarsson

## Körfuknattleikur

Höttur spilar í 1. deild karla Heimavöllur þeirra er MVA-Höllinn.

### Leikmannahópur 2025-2026
Eftirfarandi er  Leikmannahópur 2025-2026.
** Viðar Örn Hafsteinsson Aðalþjálfari 
** Obadiah Nelson Trotter #0
** Andri Hrannar Magnússon #3
** Óskar Ernir Guðmundsson #4
** Vignir Stefánsson #8
** Sigmar Hákonarson #9
** Eysteinn Bjarni Ævarsson #11
** David Guardia Ramos #13
** Nemanja Knezevic #15
** Adam Eiður Ásgeirsson #22
** Óliver Árni Ólafsson #23
** Davíð Orri Valgeirsson #34
** Matej Karlovic #77
** Ásmundur Múli Ármannsson 
** Core´ven Lott

## Tilvísanir
Poitou

**Poitou** (í forníslensku: Peituland) var hérað í Vestur-Frakklandi sem náði yfir svæði sem í dag tilheyrir umdæmunum Vendée, Deux-Sèvres og Vienne. Höfuðstaður héraðsins var borgin Poitiers þar sem greifinn af Poitiers sat. Hluti héraðsins er núna hluti af héraðinu Poitou-Charentes.
Luçon

**Luçon** er bær í Vendée-sýslu í Vestur-Frakklandi í héraðinu Pays de la Loire en tilheyrði áður héraðinu Bas-Poitou. Íbúar eru um 10.000. Í bænum eru dómkirkjan í Luçon og miðstöð biskupsdæmisins. Hann var því kallaður andleg höfuðborg Bas-Poitou.
Polarkreis 18

**Polarkreis 18** er þýsk hljómsveit frá Dresden. Hún gaf út tvær plötur: *Polarkreis 18* (árið 2007) og *The Colour Of Snow* (2008). Vinsælasta smáskifan í Þýskalandi var *Allein allein* af annarri plötunni.
Mónaða

**Mónaða** (úr grísku μονάς monas: eining, eind; monos: einn) var, samkvæmt Pýþagórasi og fylgismönnum hans, hugtak sem táknaði guð eða hina fyrstu veru eða heild allra vera. Mónaðan var uppsprettan eða hinn Eini án rjúfanlegra einda. 

## Mónöður Leibniz
Eitt þekktasta dæmi heimspekisögunnar um tilraun til þess að útskýra samsetningu veruleikans er svokölluð mónöðufræði þýska heimspekingsins Gottfrieds Wilhelms Leibniz. Samkvæmt þeim samanstendur veruleikinn af óefnislegum eindum — mónöðum — sem hvorki geta eyðst né virkað hver á aðra og hafa frá sköpun heimsins starfað saman í fyrirfram stilltri samhljóðan. Með öðrum orðum þá byggist mónaða Leibniz á því að alheimurinn sé samræmd heild, gerð úr óbreytanlegum grunneiningum. Þær eru í senn andlegar og efnislegar og spegla alheiminn hver á sinn hátt.
Ísis

**Ísis** (fornegypska: 3st, *Aset*; forngríska: Ίσις, *Isis*) er egypsk frjósemis- og móðurgyðja, systir og kona Ósírisar og móðir Hórusar. Hún er sýnd sem kona með tákn hásætis á höfði. Hún er verndari manna og oft sýnd með barnungan Hórus á handleggnum. Ísis tók yfir nokkur af hlutverkum kýrgyðjunnar Haþor og er þannig stundum sýnd með horn á höfði líkt og Haþor. Dýrkun Ísisar, sem var tilbeðin mjög víða í Rómaveldi, er talin undanfari dýrkunar Maríu meyjar í kristni. 

## Tenglar
Maístöng

**Maístöng** er gamalt frjósemistákn sem sumar þjóðir, aðallega Svíar, reisa á miðsumri. Maístöngin tengist orðinu maí sem merkir vorlauf, en með þeim skreyttu menn heimili sín hér áður fyrr. Miðsumarshátíð Svía (*Midsommar*) halda þeir á föstudegi eða laugardegi á tímabilinu 20-26 júní, og halda þá maígleði. Talið er að ástæða þess að hátíðin var ekki haldin í maí í Svíþjóð sé sú að þá fundu menn ekki þau lauf sem menn notuðu á meginlandi Evrópu við gerð maístangarinnar. Maístöngin í Svíþjóð er skreytt beykilaufi, blómum og marglitum borðum. 

## Tengt efni
* Valborgarmessa
Fangavaktin

**Fangavaktin** er sjónvarpsþáttaröð sem var frumsýnd 27. september 2009 og er þriðji hluti Vakta-seríunnar (þar sem fyrsti og annar hlutinn voru Næturvaktin og Dagvaktin). Fangavaktin fjallar um þá Georg Bjarnfreðarson, Ólaf Ragnar Hannesson og Daníel Sævarsson og ævintýri þeirra. Þáttaröðin er sýnd á Stöð 2.

Meðal aukaleikara í Fangavaktinni eru Björn Thors, Ólafur Darri Ólafsson, Ingvar E. Sigurðsson og Sigurður Hjaltason.

Þættirnir voru að hluta til teknir upp í fangelsinu Litla-Hrauni.

## Um persónurnar
* **[[Georg Bjarnfreðarson]]** (leikari: Jón Gnarr)
* **Daníel Sævarsson** (leikari: Jörundur Ragnarsson)
* **Ólafur Ragnar Hannesson** (leikari: Pétur Jóhann Sigfússon)
* **Kenneth Máni Johnson / Ketill Máni Áslaugarson** (leikari: Björn Thors)
* **Þröstur Hjörtur** (leikari: Ólafur Darri Ólafsson)
* **Viggó Breiðfjörð** (leikari: Ingvar E. Sigurðsson)
* **Ingvi** (leikari: Sigurður Hrannar Hjaltason)
Bjarnfreðarson

***Bjarnfreðarson*** er íslensk kvikmynd sem var frumsýnd 26. desember 2009. Tökur hófust í júní 2009 og þeim lauk í ágúst sama ár. 

*Bjarnfreðarson* er framhald Vaktaseríanna (*[[Næturvaktin]]*, *[[Dagvaktin]]* og *[[Fangavaktin]]*) og er lokakaflinn í sögu Georgs Bjarnfreðarsonar, Ólafs Ragnars Hannessonar og Daníels Sævarssonar.

## Tenglar
*
Unuhús

**Unuhús** er hús að Garðastræti 15 í Grjótaþorpinu, Vesturbænum, Reykjavík. Húsið var þekkt sem miðpunktur menningar í upphafi 20. aldar. Fastagestir Unuhúss voru til dæmis Stefán frá Hvítadal, Steinn Steinarr, Halldór Laxness, Nína Tryggvadóttir, Louisa Matthíasdóttir og Þórbergur Þórðarson, en hinn síðastnefndi skrifaði bók sem nefndist: *[[Í Unuhúsi]]* eftir frásögn Stefáns frá Hvítadal. 

Húsið er nefnt eftir Unu Gísladóttir sem uppi var á árunum 1855 til 1924. Hún hafði kostgangara (tækifærissinna) og leigði út herbergi í húsinu. Fæðið var ódýrara hjá henni en annars staðar í Reykjavík og húsnæðið sömuleiðis. Af þeim sökum dróst fólk að henni sem lítil auraráð hafði og átti hvergi höfði sínu að að halla. Una eignaðist soninn Erlend í Unuhúsi.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Í Unuhúsi''; grein í Morgunblaðinu 2005
* ''Hver var Erlendur í Unuhúsi''; grein í Morgunblaðinu 2000
Sven Nordqvist

**Sven Nordqvist** (f. 30. apríl 1946 í Helsingborg), er sænskur barnabókahöfundur, teiknari og myndskreytari. Hann er þekktastur fyrir að hafa skrifað bækurnar um *Pétur og köttinn Brand* (*Pettson och Findus*)

## Bækurnar um Pétur og Brand á íslensku
Níu bækur um Pétur og Brand (Pettson och Findus) hafa verið gefnar út á íslensku. Fimm fyrstu bækurnar voru þýddar af Þorsteini frá Hamri og gefnar út af Iðunni og Mál og Menningu. Næstu fjórar bækur voru þýddar af Ástu Halldóru Ólafsdóttur og gefnar út af Kvisti bókaútgáfu.

**[[Pönnukökutertan]]* (1985)
**[[Hænsnaþjófurinn]]* (1986)
**Veiðiferðin* (1987)
**[[Jólagestir hjá Pétri]]* (1991)
**[[Þegar Brandur litli týndist]]* (2001)
**Ófriður í grænmetisgarðinum* (2021)
**Pétur tjaldar* (2021)
**Brandur flytur út* (2021)
**Getur þú ekki neitt, Pétur?* (2022)
**Stund hanans* (2023)
Samlitningur

**Samlitningur** eða **líkamslitningur** (einnig **A-litningur** og sjaldan **líkfrumulitningur**) kallast þeir litningar sem eru ekki kynlitningar. Í mönnum fyrirfinnast almennt 44 samlitningar (22 samlitningapör), þar sem 23. litningaparið samanstendur af X- og Y-litningunum (kynlitningunum). Það eru jafn margir samlitningar í konum og körlum.

## Heimildir
Eykt

**Eykt** er heiti á tímalengd, sem er einn áttundi hluti sólarhringsins eða því sem næst þrjár klukkustundir hver. Eyktarmörk eru þegar ein eykt endar og sú næsta byrjar. Eyktarmörkin gengu undir ákveðnum heitum og voru helstu tímaviðmiðanir í daglegu tali. 

## Eyktarmörkin hétu
* miðnætti (kl. 24=0)
* ótta (kl. 3)
* miður morgunn eða rismál (kl. 6)
* dagmál (kl. 9)
* hádegi (kl. 12)
* nón (kl. 15)
* miður aftann (eða miðaftann) (kl. 18)
* náttmál (kl. 21). 

Einnig var orðið eyktamark haft um viðmiðunarstaði, svo sem fjallatoppa, hóla eða hæðir eða jafnvel hlaðnar vörður, sem sólina bar í séð frá ákveðnum bæ, á tilteknum tíma. Algengt var að slíkir staðir hétu eftir eyktamörkunum, svo sem eins og Nónvarða, Hádegishnúkur eða eitthvað slíkt.
Huang Xianfan

**Huang Xianfan**（skrifað með hefðbundnum kínverskum táknum: **黃現璠**, með einfölduðum táknum: **黄现璠**, umskrifað með pinyin: Huáng Xiànfán, umskrifað með aðferð Wade-Giles: Huang Hsien-fan) (f. 13. nóvember 1899, d. 18. janúar 1982) var kínverskur sagnfræðingur, þjóðfræðingur, málvísindamaður og alþýðufræðimaður. Hann var einnig upphafsmaður þeirra háskólann í Lijian，og stofnanda Skóli i Bagui. Huang er almennt talinn meðal helstu brautryðjenda í kínverskur mannfræði á 20. öld.

## Æviágrip
Huang fæddist í Fusui í Guangxi-héraði. Hann varð stúdent frá menntaskóla árið 1922. Huang hóf nám í málvísindi 1923, en brátt kom í ljós að hann hafði meiri áhuga á sagnfræði, og þá einkum sögu Kína.Á námsárunum hafði hann einsett sér að verða sagnfræðingur. Þá nam hann kínverskur sagnfræðisagnfræði og mannfræði við Kennara háskólann í Beijing, og brautskráðist þaðan með gráðu í fornaldarsögu og mannfræði árið 1935. Hann hélt þá til Japans þar sem hann stundaði framhaldsnám við háskólann i Tókýó, og brautskráðist þaðan lokið meistaraprófi í kínverskur fornaldarsögu árið 1937.

Eftir að Huang kom aftur heim, árið 1938 varð hann lektor Háskólann í Guangxi. Hann var vinsæll fyrirlesari, bæði í Háskólanum og utan hans. 1940, fékk hann stöðu sem dósent við Háskólann í Guangxi og árið 1941 var Huang skipaður prófessor í sagnfræði við Háskólann. Hann var prófessor í sagnfræði við Kennara háskólann í Guangxi 1953-1982. Árið 1954 var Huang kosinn á þing. 

Huang sérhæfir sig í sögu Kína hins forna, bæði stjórnmálasögu og þjóðernisminnihlutisögu. Hann skrifaði einnig fjölda blaða- og tímaritagreina um íslensk málefni, sagnfræði, þjóðfræði og fleira. Frægustu rit hans eru Kínverskur Sagnfræði, Sagnfræði i Zhuang(kínverskur þjóðernisminnihluti). Skrifum hans má skipta í þrjú tímabil.

* 1932 – 1940 ritaði hann aðallega söguleg rit. 
* 1941 – 1949 skrifaði hann rit um þjóðfræði og mannfræði
* 1949 – 1981 skrifaði hann rit um málvísindi og þjóðernisminnihlutisögu. 

Huang er almennt talinn meðal helstu brautryðjenda í kínverskur þjóðfræði og stofnanda zhuangskum fræðum(enska :Zhuang studies).Hann varð einhver mesti fræðimaður i kínverskur þjóðernisminnihluti á 20. öld. 

## Helstu ritverk
* Kínverskur Sagnfræði (Ⅰ-Ⅲ,1932-1934) 
* Nong Zhigao (1983).
* Sagnfræði i Zhuang (1957, 1988)

## Tilvísanir

## Tenglar
* einfölduðum táknum: china.gov.people.com.cn 
* einfölduðum táknum: china.com.cn
Garðablágresi

**Garðablágresi** (fræðiheiti: *Geranium pratense*)  er jurt af blágresisætt. Jurtin verður 0,7-1,2 m há og blómgast í júní til ágúst. Blómin eru stór í þéttum blómskipunum. Blöðin skiptast í 7-9 blaðhluta. Hún er útbreidd um nær alla Evrasíu.

## Tilvísanir
Roald Dahl

**Roald Dahl** (fæddur 13. september 1916, dáinn 23. nóvember 1990) var breskur rithöfundur. Hann fæddist í Wales en átti norska foreldra. Hann skrifaði margar vinsælar barnabækur og smásögur.
Áttflötungur

**Áttflötungur** er margflötungur með átta flötum. Allir fletir reglulegs áttflötungs eru þríhyrningslaga, þar sem þríhyrningarnir eru jafnhliða og eins.

## Tengt efni
* Reglulegur fjórflötungur
Plötusnúður

**Plötusnúður** eða **skífuþeytari** er sá kallaður sem tekur að sér að leika tónlist af plötum fyrir áheyrendur, oftast dansandi áhorfendur á skemmtistöðum. Fyrstu plötusnúðar á Íslandi störfuðu í Tónabæ og með þeim allra fyrstu var Pétur Steingrímsson. Fyrsti íslenski kvenplötusnúðurinn var Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, síðar alþingismaður. Hún var plötusnúður í Glaumbæ. 

## Tilvísanir
Lirfa

**Lirfa**  er eitt þróunarstig skordýra sem hefur gengið í gegnum fyrstu myndbreytingu. Lirfur líta stundum allt öðruvísi út en skordýrið sjálft, t.d. er tólffótungurinn mjög ólíkur fiðrildinu sjálfu. Gangur tólffótungsins nefnist *kryppugangur*, en lirfan hefur þrjú fótapör á fremstu liðunum en tvö pör af gangvörtum á aftasta lið og færir sig úr stað með kryppugangi (*fetar sig áfram*). Lirfur eru oft mikill skaðvaldur á trjám og gróðri.

## Nöfn hinna ýmsu lirfa
Lirfa brunnklukkunnar nefnist vatnsköttur, lirfa mýflugunnar nefnist híðormur og lirfa maðkaflugunnar nefnist maðkur. Kálormur (einnig nefndur bröndungur) er fiðrildislirfa, meindýr í káli, og haft um ýmsar tegundir getur verið að ræða. 

## Tengt efni
* Fullkomin myndbreyting
Tækniháskóli Darmstadt

**Tækniháskólinn í Darmstadt** (*Technische Universität Darmstadt*, *TU Darmstadt*) er eini tækniháskólinnn í Hessen. Hann er einn af stærstu tækniháskólunum í Þýskalandi og telst til virtustu háskóla Þýskalands. TU Darmstadt var stofnaður 1877 fyrir Ludwig IV, hertoga í Hessen.
Peder Severin Krøyer

**Peder Severin Krøyer** 23. júlí 1851 – 21. nóvember 1909 var danskur listmálari og myndhöggvari. Hann er þekktur sem forsprakki málara sem kenndir eru við Skagen en þangað fór hann á hverju sumri. Þessi hópur er þekktur sem Skagamálararnir.

## Tenglar

* P.S. Krøyer i Den Hirschsprungske Samling 
* Skagens Museum
* gladsaxegymnasium.dk  Myndasafn af myndum eftir Krøyer
*  Biografi Kunstnyt.dk
Michael Ancher

**Michael Ancher** (9. júní 1849 – 19. september 1927) var danskur listmálari. Hann var ásamt konu sinni Anna Ancher einn af Skagamálurunum. Á danska þúsundkrónaseðlinum er mynd af þeim hjónum.

## Myndir Micheal Ancher af sjómönnum

Michael Ancher - En Skagensfisker siddende i en jolle - 1864-1928.jpg
Ancher02_den_druknede.jpg
Fishermen.1.jpg
Fiskere ved stranden en stille sommeraften.jpg
Mandskabet reddet (Michael Ancher).jpg
Fiskere i færd med at sætte en rorsbåd i vandet.jpg
I købmandens bod en vinterdag når der ikke fiskes.jpg
Vil han klare pynten.jpg
Redningsbåden_køres_gennem_klitterne_(high_resolution).jpg


## Tenglar

* Michael Ancher 
* Skagens Kunstmuseum: Michael Ancher
Skagamálarar

**Skagamálarar**, einnig nefndir **Skagenmálarar**, var heiti yfir norræna listamannanýlendu á Skagen í Danmörku en listamennirnir settust þar að til að að mála í þeirri sérstöku birtu sem sögð var þar. 

Meðal Skagamálaranna voru P.S. Krøyer, Christian Krohg og hjónin Michael Ancher og Anna Ancher. 

## Tenglar
* ''Skaginn''; grein í Morgunblaðinu 1993
* ''Skagamálararnir í Norræna húsinu''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1993
* ''Skagenmálararnir sögðu hipp hipp húrra''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1991
* ''Anna Ancher og fleiri Skagamálarar''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1998
Christian Krohg

**Christian Krohg** (13. ágúst 1852 – 16. október 1925) var norskur listmálari, rithöfundur og blaðamaður og einn af Skagamálurunum. 

## Málverk


Mynd:Krohg-17.mai.1893.jpg|*17. maí 1893*.
Mynd:Christian-krohg-leiv-eriksson.jpg|*[[Leifur Eiríksson]] finnur Ameríku*, 1893
Mynd:Snorre_Sturluson-Christian_Krohg.jpg| Snorri Sturluson sem sjálfsmynd af listamanninum



## Tenglar

* Christian Krohg 
* Skagens Kunstmuseum: Christian Krohg og Skagen
* Skandinavisk kunst - Christian Krohg
Kýros mikli

**Kýros mikli**, einnig þekktur sem **Kýros eldri**, (um 600 f.Kr. eða 576 f.Kr. – 530 f.Kr.) var fyrsti konungur Persaveldis og stofnandi þess. Hann var sonur Kambýsesar 1. af akkæmenísku ættinni. Kýros ríkti í 29 eða 30 ár. Á valdatíma hans lagði Persaveldi undir sig nær allar þjóðir í Miðausturlöndum, mikið af Suðvestur-Asíu og Mið-Asíu, frá Egyptalandi og Hellusundi í vestri til Indus-fljóts í austri. Veldi hans var stærsta heimsveldi sögunnar á hans tíma. 

Kýros virti hefðir og trúarbrögð þeirra landa sem hann lagði undir sig. Kýros var sigursæll herforingi, stjórnvitur og umburðarlyndur. Írönsku þjóðirnar voru þrjár  á tímum Kýrosar en það voru Medar, Persar og Skýþar. Kýros var Persakonungur á tíma þar sem Medar voru voldugastir og voru Persar undir yfirráðum þeirra. Hann rak konung Media  frá völdum árið 550 f.kr. Krösus konungur Lýdíu frétti af uppreisn Kýrusar og hugði þá til landvinninga og  sendi her gegn Persum. Her  Kýrosar  sigraði og  lagði árið 546 f.Kr.  undir sig höfuðborg Lýdíu og Persar lögðu svo  undir sig grísku borgríkin og þar með alla Litlu-Asíu. Kýros hélt í austur yfir hásléttur Írans allt að Indusfljóti og lagði undir sig þjóðflokka á þeirri leið.  Árið 539 f.kr. var hann kominn til Babýlon og lagði þá Babýloníu undir ríki sitt. Árið eftir fall Babýlon leyfði Kýros hinum herleiddu Gyðingum að fara til heimalands síns og lét þá fá musterisker sem Nebúkadnesar 2. hafði flutt til Babýloníu. 

Kýros ætlaði að leggja undir sig Egyptaland en hann féll í stríði við hirðingjaþjóð árið 530 f.kr. en sonur hans Kambýses sigraði heri Faraós við Pelusion á Súeseiði árið 525 f.Kr. og náði þá ríki Persa frá eyðimörkum Líbíu austur að Indusfljóti.

## Tilvísanir


## Heimildir
* 
* Kuhrt, Amélie. *The Ancient Near East: C. 3000-330 BC* (London: Routledge, 1995).
Chemnitz

**Chemnitz** (sorbíska *Kamjenica*, 1953–1990: **Karl-Marx-Stadt**) er þriðja stærsta borg Saxlands, á eftir Leipzig og Dresden, með tæpa 250.000 íbúa (2019). Hún er staðsett við rætur Erzfjallanna og tekur nafn sitt af ánni Chemnitz sem rennur í gegn um hana. Nafnið er komið úr sorbísku og mun þýða *Steiná*. Chemnitz er getið í saxlenskum skjölum allt frá árinu 1143, en þar var þá Benediktínaklaustur og þróaðist byggð þar í kring fram eftir öldum. Á tímum iðnbyltingarinnar óx Chemnitz mjög ásmegin og varð meðal mikilvægustu iðnaðarborga Þýskalands. Hún var því stundum uppnefnd *Saxlenska Manchester*. Í dag myndar Chemnitz ásamt Zwickau einn af þremur máttarstólpum *Saxlenska þríhyrningsins*, en svo nefnist svæðið sem afmarkast af Chemnitz-Zwickau, Leipzig-Halle og Dresden og í búa um þrjár og hálf milljón manna. Tækniháskólinn í Chemnitz er þriðji stærsti háskóli Saxlands með um 10.000 stúdenta.

## Þekktir borgarbúar
* Georgius Agricola náttúruvísindamaður á 16. öld.
* Michael Ballack knattspyrnumaður.
* Stefan Heym rithöfundur.
* Helga Lindner sundkona.
* Anja Mittag knattspyrnukona.
* Frank Rost knattspyrnumaður.
* Karl Schmidt-Rottluff myndlistarmaður.
* Katarina Witt skautadrottning.

## Myndir af Chemnitz


Mynd: Altes und Neues Chemnitzer Rathaus.jpg|Gamla og nýja ráðhúsið í Chemnitz.
Mynd: Chemnitz - Karl Marx monument at night (aka).jpg|Styttan af Karli Marx er eitt af þekktari kennileitum borgarinnar.
Mynd: Castle Rabenstein 1 (aka).jpg|Rabenstein kastali.
Mynd: Kaufhaus Schocken in Chemnitz.jpg|Schocken verslunarmiðstöðin í Chemnitz.
Mynd: Chemnitz Sonnenberg.jpg|Dæmigerð íbúðablokk í Chemnitz.
Mynd: Roter Turm in Chemnitz.jpg|*Rauði Turninn* er eitt af kennileitum borgarinnar.
Mynd: Chemnitz Opernhaus 2002.jpg|Óperuhúsið í Chemnitz.
Miðverk

**Miðverk**  (e. *[[:en:central processing unit|CPU]]*) tölvu er rafrás sem keyrir forrit (sjá örgjörvi sem er núorðið orðið samheiti, og þar er nútíma miðverki lýst í raun). Miðverk tölva hefur breyst gríðarlega í gegnum tíðina, en grunnvirkni þess hefur haldist sú sama í megindráttum. Miðverkið sækir skipanir úr minni, þýðir þær yfir á skipanamengi tölvunnar, keyrir þær og skrifar úttakið í minni, eftir tiltekinni tíðni sem gefur vísbendingu um reiknihraða. 

Örgjörvi er samrás sem útfærir alla þætti miðverksins á einni kísilflögu. Þeir komu fyrst fram á sjónarsviðið á 8. áratug 20. aldar en fram að því var miðverkið samsett úr mörgum íhlutum í einni rafrás.
Gilsárteigur

**Gilsárteigur** er tvíbýli 12 kílómetra norðaustur frá Egilsstöðum. Gilsárteigur dregur nafn sitt af Gilsá sem rennur á mörkum jarðanna Gilsárteigs og Ormsstaða.
Robert De Niro

**Robert Mario De Niro yngri** (f. 17. ágúst 1943) er bandarískur leikari, leikstjóri og kvikmyndaframleiðandi. Hann er þekktur fyrir að beita kerfisleiklist í hlutverkum skapþungra persóna. Hann vann sín fyrstu Óskarsverðlaun fyrir aukahlutverk í kvikmynd Francis Ford Coppola *[[Guðfaðirinn 2|Guðföðurnum 2]]* árið 1974 en er einkum þekktur fyrir hlutverk sín í mörgum kvikmyndum Martins Scorseses á borð við *[[Leigubílstjórinn|Leigubílstjórann]]* (1976) og *[[Góðir gæjar|Góða gæja]]* (1990).
Rómantísk gamanmynd

**Rómantísk gamanmynd** er tegund af gamanmynd þar sem meginþráður myndarinnar er ástarsaga. Rómantískar gamanmyndir eru arftakar svokallaðra screwball-gamanmynda þar sem furðulegar uppákomur, misskilningur og ærsli einkenna samdrátt elskendanna. Rómantískar gamanmyndir eru yfirleitt mun alvarlegri en screwball-myndir og farsar og einkennast gjarnan af söguþræði þar sem söguhetjurnar kynnast, skilja (oft ósáttar) en gera sér síðan smátt og smátt grein fyrir að þær eru „skapaðar hvor fyrir aðra“. Rómantískar gamanmyndir hafa alltaf góðan endi þar sem söguhetjurnar játa ást sína í lokin. Söguþráður af þessu tagi er vel þekktur t.d. úr verkum Shakespeares á borð við *[[Ys og þys út af engu]]*.
Tónabær

**Tónabær** er félagsmiðstöð rekin af ÍTR í Safamýri í Reykjavík en var áður í Skaftahlíð 24. Félagsmiðstöðin tók til starfa 8. febrúar 1969. Músíktilraunir voru haldnar í Tónabæ frá upphafi árið 1982, en hafa frá 2003 verið í samstarfi við Hitt húsið. 

Tónabær var lengst af í austurenda hússins að Skaftahlíð 24 þar sem áður var veitinga- og skemmtistaðurinn Lídó (sem húsið allt var oft nefnt eftir). Árið 2000 ákvað Reykjavíkurborg að selja sinn hlut í húsinu til Þyrpingar og Tónabær flutti þá í húsnæði á Fram-svæðinu í Safamýri. Þyrping réðist í miklar endurbætur á húsnæðinu við Skaftahlíð en gekk illa í fyrstu að fá leigjendur að því. Þar voru meðal annars kosningaskrifstofa Sjálfstæðisflokksins og Lína.net um tíma. 2003 tók Fréttablaðið húsnæðið á leigu og síðar hófu 365 miðlar þar starfsemi.  Í dag er Landspítalinn með skrifstofur sínar í húsnæðinu.
Naustahverfi

**Naustahverfi** er hverfi í Akureyri. Byggð var ný Bónus verslun þar. Hverfið er nefnt eftir bænum Naust.

## Bæir
*Brún 
*Jaðar (í eyði)
*Naust I (í eyði)
*Naust II
*Naust III
*Naust IV
Steindyragil

**Steindyragil** er árgljúfur sem Þverá í Svarfaðardal fellur um á leið sinni úr Þverárdal (Bakkadal) og til Svarfaðardalsár. Gljúfrið er á mörkum jarðanna Þverár og Steindyra. Þveráin er á mörkum Tjarnar- og Urðasóknar.  Gljúfurveggirnir eru úr þykkum blágrýtislögum með rauðum millilögum sem skorin eru af lóðréttum berggöngum. Lögin eru um 10 milljón ára. Fallegur foss er í gljúfrinu, 12-15 m hár, nefndur Steindyrafoss. Annar foss, um 10 m hár, er nokkru ofar. Upp með Steindyragili liggur merkt gönguleið að Nykurtjörn. Gilið er vinsæll viðkomustaður ferðafólks og ganga að Steindyrafossi er stutt og þægileg en þó ekki fyrir lofthrædda. Þarna er fjölbreyttur gróður og blómskrúð á vorin  og þar verpa oft hrafnar og smyrlar og stundum fálkar. Neðan við árgljúfrið er gömul hlaðin fjárrétt á árbakkanum, Steindyrarétt, sem var í notkun fram yfir miðja 20. öld. Ofan við Steindyragil eru Bakkabjörg, berghlaupsskál í fjallshlíðinni og neðan þeirra urðarhólar sem ná fram á gljúfurbarminn.

## Heimildir
*
Bóksala

**Bóksala** er það að versla með bækur og er síðasti áfanginn á birtingarferli bókar. Menn sem stunda bóksölu er nefndir *bóksalar* og þeir sem versla með notaðar bækur *fornbókasalar*. Orðið bóksala á íslensku getur einnig þýtt bókaverslun.

## Nokkrar bókaverslanir á Íslandi

* Bókabúð Forlagsins, Fiskislóð 39, 101 Reykjavík. ''www.forlagid.is'' 
* Bókabúðin Iðnú, Brautarholti 8, 105 Reykjavík. ''www.idnu.is''

*Bókabúð Máls og menningar, Laugavegi 18, 101 Reykjavík. ''www.bmm.is'' 
*Bókakaffið, Austurvegi 22, 800 Selfossi. *[http://www.netbokabud.is/ www.netbokabud.is]*
*Bókaverzlun Breiðafjarðar, Borgarbraut 1, 340 Stykkishólmur
* Bóksala stúdenta, Háskólatorgi, Sæmundargötu 4, 101 Reykjavík. ''www.boksala.is''
*Eymundsson, Austurstræti 18, 101 Reykjavík (o.fl.) ''www.eymundsson.is'' 
*Hið íslenzka bókmenntafélag, Hótel Sögu v/Hagatorg, 107 Reykjavík. ''www.hib.is''

## Nokkrar fornbókasölur á Íslandi

**Bókin*, Klapparstíg 25-27, 101 Reykjavík.
**Fróði*, Kaupvangsstræti 19, 600 Akureyri.
**[[Kolaportið]]* (ýmsir), Tryggvagötu 19, 101 Reykjavík. ''www.kolaportid.is''
**Bókakaffið*, Austurvegi 22, 800 Selfossi. *[http://www.netbokabud.is/ www.netbokabud.is]*

## Tengt efni
* Bókaútgáfa

## Tenglar
* ''Fyrsti fornbókasalinn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1943
* ''Feikileg virðingarstaða að selja gamlar bækur''; grein í DV 1982
* ''Mörg lög af fólki sem vill versla í fornbókabúðum''; grein í Morgunblaðinu 1985
* ''Hann rokselur íslenskar bækur í Þýskalandi''; grein í DV 1990
Kaş

**Kaş** er lítill hafnarbær í Antalyahéraði í Suður-Tyrklandi, bærinn er 168 km vestan við borgina Antalya. Samkvæmt talningu árið 2007 bjuggu 5.922 manns í Kaş.

## Saga

Þetta svæði í Tyrklandi hefur verið í byggð síðan á steinöld. Talið er að Kaş hafi verið stofnað af Lycia-fólki og á tungumáli þeirra hét Kaş *Habesos* eða *Habesa*. Mikilvægi bæjarins á þeim tíma sést á því að þar var einn stærsti greftrunarstaður þeirra.

Forn-Grikkir nefndu borgina *Antifellos* eða *Antífilos* þar sem bærinn þjónaði sem höfn fyrir borgina Fellos. Á tímum Rómaveldis var *Antifellos* þekkt fyrir útflutning á svömpum og timbri. Plinius eldri minntist á bæinn í fimmtu bók í riti sínu *[[Naturalis Historia]]*. Eftir 395 varð *Antifellos* hluti af Austrómverska keisaradæminu og fram eftir Miðöldum var biskupsdæmi þar.

Í kjölfar krossfaranna sóttu Arabar stíft að *Antifellos* og lögðu undir sig sem *Andifli* sem var nú hluti af Soldánsdæminu Rüm í Anatólíu undir stjórn Seljúktyrkja. Eftir að Seljúkveldið leið undir lok komst svæðið undir stjórn Tyrkjaveldis. Tyrkjaveldi leið undir lok 1922 og þá, strax eftir að Tyrkland hafði lýst yfir sjálfstæði, skiptust Grikkland og Tyrkland á fólki eftir stríð þeirra á milli. Þá yfirgaf meirihluti bæjarbúa bæinn þar sem þau voru grískt að uppruna.

Snemma á tíunda áratug 20. aldar tók ferðamannaiðnaðurinn við sér í Kaş. Ferðamennirnir voru aðallega frá Bretlandi og Þýskalandi. Þessi mikla aukning af ferðamönnum þýddi að mikil uppbygging tók við sem er umdeild.

## Tenglar

* Opinber vefsíða Kaş
* Upplýsingar um Kaş á heimasíðu menningar- og túrismaráðuneytis Tyrklands
Dráttarvél

**Dráttarvél** (eða **traktor**) er vélknúið ökutæki, sem er aðallega notað til dráttar og til að knýja önnur tæki, til dæmis vagna, jarðvinnslutæki, sláttuvélar og fleira. Dráttarvélar eru mikið notaðar við landbúnaðarstörf og sömuleiðis til dæmis við garðrækt í borg. 

## Dráttarvélar á Íslandi
Fyrsta dráttarvélin var keypt til Vestfjarða vorið 1926. Það var Búnaðarfélag Nauteyrarhrepps sem keypti vélina. Búnaðarsamband Vestfjarða veitti styrk til kaupanna. Árið 1928 keypti Búnaðarfélag Eyrarhrepps dráttarvél til að nota í Skutulsfirði og svo fjölgaði dráttarvélum smán saman. Í fyrstu voru það búnaðarfélögin sem keyptu dráttarvélarnar. Búnaðarsambandið styrkti kaupin og styrkti líka ferjukaup því samgöngur voru þannig að notast varð við ferjur til að flytja dráttarvélar á milli staða. 

## Nýyrði
Orðið dráttarvél kom fram nokkuð snemma, á fyrstu áratugum 20. aldar, , og hafði náð vissri fótfestu en þótti of langt í samsetningum. Þá var reynt að búa til hæfara nýyrði, til dæmis *dragi* og *dragall*   og voru höfð um dráttarvél en þau náðu aldrei fótfestu. Dráttarvél hafði loks yfirhöndina og er notað jöfnum höndum ásamt orðinu „traktor“, sem er latína og þýðir „sá sem dregur“.

## Tilvísanir
Silfrastaðir

**Silfrastaðir** er bær og kirkjustaður í mynni Norðurárdals í Skagafirði. 

Land jarðarinnar er mjög víðáttumikið, nær frá Bóluá í Blönduhlíð fram að Kotá í Norðurárdal, og er mestur hluti þess fjalllendi, Silfrastaðafjall. Það hefur nú að mestu verið skipulagt sem skógræktarland. Áður tilheyrði öll Silfrastaðaafrétt jörðinni en hún var seld sveitarfélaginu 1896 ásamt hjáleigunum Hálfdanartungum og Krókárgerði í Norðurárdal, sem komnar voru í eyði og hafa ekki byggst aftur. Skilarétt hreppsins, Silfrastaðarétt, er á eyrinni fyrir neðan bæinn.

Torfkirkja sem áður var á Silfrastöðum, byggð 1842, er nú í Árbæjarsafni í Reykjavík. Kirkjan sem þar er núna er áttstrend að lögun, byggð árið 1896 (vígð 12. júlí).

Inni í Norðurárdal, skammt frá brúnni yfir Norðurá, gengur höfði fram á eyrarnar sem heitir Skeljungshöfði og á honum er allstór steinn sem kallast Skeljungssteinn. Í gegnum hann eru tvö göt og segir þjóðsagan að draugurinn Skeljungur hafi verið bundinn við steininn en þetta munu reyndar vera för eftir trjáboli sem hraun hefur runnið yfir. Steinninn er friðaður. Bólu-Hjálmar skráði þjóðsöguna um Skeljung og Grím Skeljungsbana. Í Sturlungu er talað um að Eyjólfur ofsi Þorsteinsson og menn hans hafi komið við í Skeljungsskála á leið sinni til Flugumýrarbrennu og er ekki ólíklegt að þar hafi þá verið bær.

## Heimildir
Sverð í kletti

**Sverð í kletti** (norska: *Sverd i fjell*) er minnismerki innst í Hafursfirði, skammt sunnan við Stafangur í Vestur Noregi. Verkið er til minningar um Hafursfjarðarorustu árið 872, þegar Haraldur hárfagri sameinaði Noreg í eitt ríki.

Verkið er eftir einn kunnasta listamann Noregs, Fritz Røed frá Bryne, og var afhjúpað af Ólafi Noregskonungi 7. maí 1983. Þetta eru þrjú stór sverð sem standa upp úr kletti við Mylluvík (Møllebukta) innarlega í Hafursfirði. Sverðin eru um 9 m há og eru eftirlíkingar sverða sem fundist hafa í Noregi.

Stærsta sverðið táknar sigurvegarann, Harald konung hárfagra, minni sverðin tvö tákna smákóngana sem biðu ósigur í orustunni. Minnismerkið er einnig friðartákn: Sverðin eru föst í kletti, sem gefur til kynna að þau verði aldrei notuð framar. 
Sparisjóður Rogalands gaf verkið. 

## Heimild
*
Vikarsskeið

**Vikarsskeið**, (**Víkarsskeið**) eða **Vikrarskeið** er talið vera Hrauns- og Hafnarskeið vestan við ós Ölfusár, þ.e. á milli Þorlákshafnar og Ölfusáróss. Nafnið kemur fyrir í nokkrum fornritum en óvissa er um hvernig á að stafsetja það, heimildum ber ekki saman. Reyndar segir í Harðar sögu að Vikarsskeið sé við Þjórsá, en það er talið vera misskilningur söguhöfundar. 

Á Vikarsskeiði birtist bergrisinn sem telst einn landvættanna. Í Ólafs sögu Tryggvasonar í Heimskringlu segir um sendiboðann sem Haraldur Gormsson Danakonungur sendi í hvalslíki til Íslands: „Brott fór hann þaðan og suður um Reykjanes og vildi ganga upp á Víkarsskeið. Þar kom í móti honum bergrisi, og hafði járnstaf í hendi, og bar höfuð hans hæra en fjöllin, og margir aðrir jötnar með honum.“

Jötuninn sem í Njáls sögu „stendur með járnstaf í hendi, jafnan við Lómagnúp“ er ekki hinn eiginlegi landvættur, þó að hann sé eflaust sömu ættar.

Á Vikarsskeiði braut Auður djúpúðga eða Unnur djúpúðga skip sitt þegar hún kom til Íslands.

## Heimild
* Jakob Benediktsson (útg.): *Íslendingabók, Landnámabók*, Rvík 1968:139. *Íslensk fornrit* I.
Bambi (kvikmynd)

***Bambi*** er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Productions. Myndin byggir á skáldsögunni ** eftir austurríska rithöfundinn Felix Salten. Kvikmyndinni var leikstýrt af David Dodd Hand og frumsýnd í New York-borg 13. ágúst 1942. Kvikmyndin var fimmta kvikmynd Disney-kvikmyndaversins í fullri lengd.

Aðalpersónur eru dádýrskálfurinn Bambi, foreldrar hans, og vinir; Skellur, Blómi og Fjóla. Framleiðandi myndarinnar var Walt Disney. Handritshöfundar voru Larry Morey, Perce Pearce, og Gustaf Tenggren. Tónlistin í myndinni er eftir Frank Churchill og Edward Plumb. Árið 2006 var gerð framhaldsmynd, *[[Bambi 2]]*, sem var aðeins dreift á mynddiski.

## Íslensk talsetning

### Aðrar raddir

### Lög í myndinni

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Fiat Uno

**Fiat Uno** er bifreið framleidd af Fiat. Hann var framleiddur á Ítalíu frá 1983 - 1995 en annars staðar frá 1983 til þessa dags. Gerðirnar hétu eftir hestöflum, t.d. 45, 55, 60, 75, 90. Fiat Uno var arftaki Fiat 127. Fiat Uno var kosinn bíll ársins 1984.

Fiat Uno var boðinn sem 3 eða 5 dyra hlaðbaki. Árið 1985 var svo boðið upp á Fiat Uno Turbo, sem var hraðskreiðari og sportlegri.
Holurt

**Holurt** (fræðiheiti: *Silene uniflora*) er háplanta af hjartagrasaætt sem ber fimmdeild blóm með hvítum krónublöðum sem hafa bleikfjólubláan belg. Það vex á melum eða söndum og oftast vaxa margir stönglar upp af sömu rót. Í hverju blómi eru 10 fræflar og ein fræva með 5 til 6 stílum. Stönglarnir eru 10 til 25 sm á lengd og gjarnan jarðlægir.

Önnur nöfn á holurt eru meðal annars flugnablóm, flugnabú, laxerarfi (vegna laxerandi áhrifa jurtarinnar), fálkapungur, geldingagras, blöðrujurt, galtarpungur, melapungur og prestapungur. Algengur misskilningur er að holurtin sé flugnaæta en flugur vilja stundum álpast niður í belginn.

## Samlífi
Á Íslandi vex sveppurinn grasmúrgróungur (*Pleospora herbarum*) á dauðum vefjum ýmissa plöntutegunda, meðal annars á holurt.

## Tilvísanir
Gnitaheiði

**Gnitaheiði** var aðsetur Fáfnis sem lá þar á gullinu í ormslíki þar til Sigurður Sigmundsson drap hann og var eftir það nefndur Fáfnisbani. 

Bræður nefndust Reginn og Fáfnir. Þeir voru synir Hreiðmars bónda sem fékk óvæntan auð í sonargjöld þegar æsir drápu fyrir honum Otur, sem þá var í oturslíki. Þeir fylltu svo belg hans með gulli sem Loki hafði kúgað út úr dvergnum Andvara. Dvergurinn vildi fá að halda eftir einum gullbaug en Loki gaf sig ekki og fékk bauginn en Andvari lét þá bölvun fylgja að hver sem hann ætti myndi láta líf sitt. 

Þennan sjóð fékk Hreiðmar bóndi en synir hans, Reginn og Fáfnir ágirntust gullið og drápu föður sinn. Fáfnir sveik svo Regin, hirti gullið og hélt með það á Gnitaheiði. Þar lúrði hann á gullinu og breyttist í langan, stóran og mikinn orm (sbr. að liggja sem ormur á gulli). Loks tók Reginn til sinna ráða, fóstraði ungan og vaskan kappa og fékk hann til að koma með sér og sigrast á Fáfni. Það var Völsungurinn Sigurður Sigmundsson og hann sigraðist á Fáfni og var eftir það nefndur Fáfnisbani.

## Tenglar
*
Pepsi

**Pepsi Cola** er kolsýrður gosdrykkur frá Pepsi Co. Hann inniheldur sykur eða sírópsblöndu, koffín og litarefni.
Ílja Metsjníkov

**Ílja Íljítsj Metsjníkov** (rússneska: Илья Ильич Мечников) (einnig ritað *Elie Metchnikoff* eða *Ilya Mechnikov*) (16. maí 1845 – 15. júlí 1916) var rússneskur örverufræðingur, þekktastur fyrir rannsóknir sínar á ónæmiskerfinu. Hann hlaut nóbelsverðlaunin í læknis- og lífeðlisfræði 1908 fyrir uppgötvun sína á agnaáti hvítra blóðfrumna.

## Tenglar
* Æviágrip Métsjníkoffs á vef Nóbelnefndarinnar
David Bergey

**David Hendricks Bergey** (f. 27. desember 1860 í Skippack í Pennsylvaníu; d. 5. september 1937 í Fíladelfíu) var bandarískur læknir og örverufræðingur. Hann var þekktastur fyrir rannsóknir tengdar tegundagreiningu og flokkunarfræði baktería og fyrir að ritstýra fyrstu útgáfu uppsláttarritsins *Bergey's Manual of Determinative Bacteriology*.

## Ævi og störf
Að loknu læknanámi við Pennsylvaníuháskóla starfaði David Bergey um nokkurt skeið sem læknir í smábænum *North Wales*, skammt utan við Fíladelfíu, en 1893 hóf hann störf á rannsóknastofu í sýklafræði við Pennsylvaníuháskóla. Hann hlaut lektorsstöðu 1903 og hóf þá kennslu í bakteríufræðum við skólann. Hann varð prófessor 1926. Bergey hafði vítt áhugasvið og snerust rannsóknir hans um meðal annars um berkla, rotvarnarefni fyrir matvæli, agnaát frumna og ofnæmi. Auk kennslu og rannsókna var Bergey virkur í fræðasamfélaginu og var forseti bandaríska örverufræðafélagsins um skeið.

## Bergey's Manual
Árið 1923 kom í fyrsta sinn út uppsláttarritið *Manual of Determinative Bacteriology* og var Bergey aðalritstjóri þess, en í því voru teknar saman á kerfisbundinn hátt flokkunarfræðilegar upplýsingar um þekktar bakteríutegundir til að auðvelda tegundagreiningu óþekktra baktería. Ritið hlaut góðar móttökur hefur síðan komið út í átta útgáfum til viðbótar, undir nafninu *Bergey's Manual of Determinative Bacteriology*. Auk þess hafa litið dagsins ljós tvær útgáfur af *Bergey's Manual of Systematic Bacteriology*, en það er enn ítarlegra verk með flokkunarfræðilega, fremur en hagnýta, áherslu. Það er til marks um þau áhrif sem Bergey og „handbækur“ hans hafa haft á samfélag örverufræðinga, að *Handbókarsjóður Bergeys* (*Bergey's Manual Trust*) veitir eftirsótt verðlaun (*Bergey Award*) til örverufræðinga sem lagt hafa af mörkum mikilvægt framlag til flokkunarfræði örvera, og orðu (*Bergey Medal*) til örverufræðinga sem helgað hafa farsælan feril rannsóknum á flokkunarfræði örvera.

## Helstu ritverk
* *Handbook of Practical Hygiene.* The Chemical Publishing Company, Eaton 1899
* *Principles of Hygiene. A practical manual for students, physicians, and health-officers.* WB Saunders, Philadelphia 1901
* *Manual of Determinative Bacteriology.* Williams & Wilkins Company, Baltimore 1923

## Tenglar
* ''Bergey's Manual Trust'' (á ensku)
Fritz Røed

**Fritz Røed** (15. ágúst 1928 – 20. desember 2002) var norskur myndhöggvari frá Bryne í Rogalandi. Þekktasta verk hans er *[[Sverð í kletti]]*, þrjú stór sverð sem standa upp úr kletti í Hafursfirði og eru minnismerki um Hafursfjarðarorustu og sameiningu Noregs í eitt ríki.

2004 var höggmyndagarður helgaður verkum Fritz Røed opnaður í Bryne.
Bíll ársins

**Bíll ársins** er viðurkenning sem nokkur evrópsk bílatímarit veita árlega. Núverandi skipuleggjendur verðlaunanna eru tímaritin *Auto* (Ítalíu), *Autocar* (Bretlandi), *Autopista* (Spáni), *Autovisie* (Hollandi), *L'Automobile Magazine* (Frakklandi), *[[Stern]]* (Þýskalandi) og *Vi Bilägare* (Svíþjóð).

## Vinningshafar 1964–2018
Polyresin

**Polyresin** er efnablanda sem auðvelt er að nota til að móta og steypa hluti. Þegar efnið harðnar verður það nánast óbrjótanlegt. Polyresin er vinsælt til að móta skrautmuni.

## Heimild

* What is polyresin?