open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Veiðihundarnir

**Veiðihundarnir** (latína: *Canes venatici*) er lítið stjörnumerki á norðurhimninum sem var fyrst lýst af Johannesi Hevelius á 17. öld. Hundarnir tveir heita *Chara* og *Asterion* sem Hjarðmaðurinn hefur í bandi. Bjartasta stjarna merkisins er Cor Caroli (α² CVn) sem Edmund Halley nefndi í höfuðið á Karli 1. eða syni hans Karli 2.. Hún hefur birtustigið 2,9.

## Tenglar
* Stjörnufræðivefurinn: Veiðihundarnir
Agatha Christie

**Dame Agatha Mary Clarissa Miller** (fædd 15. september 1890 í Torquay – Látin 12. janúar 1976 í Oxfordshire), betur þekkt sem *Agatha Christie* var enskur rithöfundur. Hún var þekkt fyrir glæpasögur sínar sem fjalla um breskar mið- og yfirstéttir. Þekktustu persónur hennar eru Hercule Poirot og Miss Jane Marple. Hún skrifaði einnig ástarsögur undir listamannsnafninu **Mary Westmacott**. Músagildran eftir Christie er það leikrit sem hefur verið sýnt oftast; 27.500 sýningar (2018).

Samkvæmt *[[Heimsmetabók Guinness]]* er Agatha Christie sá skáldsagnahöfundur sem selt hefur flestar bækur.
Fyrirtæki

**Fyrirtæki** eru hagfræðilegar einingar og félagslegar stofnanir þar sem einstaklingar starfa saman að framleiðslu, dreifingu eða sölu hagrænna gæða. Hlutverk fyrirtækja í hagkerfinu er að framleiða vörur og veita þjónustu fyrir viðskiptavini, sem yfirleitt er gert gegn greiðslu peninga.

Til eru nokkrar tegundir af fyrirtækjum:
* **Einkahlutafélag** () — Algengasta tegund fyrirtækis. Eigendur eru oftast fáir, stundum aðeins einn.
* **[[Hlutafélag]]** () — Hlutir í fyrirtækinu geta vera keyptir og seldir á verðbréfaþingi, en þó ekki nauðsynlega.
* **[[Opinbert hlutafélag]]** () - Afbrigði af hlutafélagi sem er að öllu leyti í eigu hins opinbera.
* **[[Sameignarfélag]]** — Fyrirtækið er í eigu hóps fólks.

Öll fyrirtæki teljast vera lögaðilar.
Geirmundur Valtýsson

**Geirmundur Valtýsson** (fæddur 13. apríl 1944) er íslenskur tónlistarmaður, bóndi á Geirmundastöðum og fyrrverandi starfsmaður Kaupfélags Skagfirðinga á Sauðárkróki þar sem hann starfaði í yfir þrjá áratugi. Hann er stundum kallaður „sveiflukóngurinn“ og tónlistin sem hann flytur er stundum flokkuð sem „skagfirsk sveifla“.

Geirmundur hefur staðið á sviði frá árinu 1958, þegar hann var 14 ára gamall og verið síðan einn afkastamesti tónlistarmaður landsins. Hann hefur komið fram á öllum helstu tónlistar- og útihátíðum landsins, og sungið í án efa flestum félagsheimilum og tónleikahúsum landsins. Til dæmis var sett um sýning á skemmtistaðnum Broadway árið 1993 sem bar heitið ,,Í syngjandi sveiflu", þar sem lög Geirmundar voru flutt, en þar var hann fremstur í flokki ásamt söngvurunum Ara Jónssyni, Berglindi Björk Jónasdóttur og Guðrúnu Gunnarsdóttir, en þau höfðu öll sungið inn á flestar plöturnar hans fram að því og áttu síðar eftir að koma fram á fleirum. Hljómsveitarstjóri sýningarinnar var Magnús Kjartansson og voru sýndar 14 sýningar frá byrjun árs og fram á vor fyrir fullu húsi. Árið 2008 hélt Geirmundur upp á 50 ára „bransaafmæli“ í íþróttahúsinu á Sauðárkróki þar sem hann troðfyllti íþróttahúsið og mörghundruð manns mættu, fram komu þar ásamt honum meðal annars þau Magni Ásgeirsson, Óskar Pétursson, Magnús Kjartansson, Guðrún Gunnarsdóttir, Karlakórinn Heimir og fleiri. 

Tvisvar hefur Geirmundur unnið Þjóðhátíðarlagakeppnina, árið 1991 með "Þjóðhátíð í Eyjum" sem hann flutti ásamt Eyjólfi Kristjánssyni, og svo 1998 með lagið "Við erum öll á þjóðhátíð" sem hann flutti ásamt Guðbjörgu Ingólfsdóttur.

Geirmundur gaf út sína fyrstu breiðskífu ,,Í syngjandi sveiflu" árið 1989, platan sló rækilega í gegn og seldist svo vel að hún fór í platinum, en í kringum jólin sama ár hafði platan selst í um 8.500 eintökum. Platan ,,Á fullri ferð" átti líka eftir að sláí gegn og fór í gull. Það er óhætt að segja að flestar plötur Geirmundar hafi slegið í gegn, og hefur hann verið duglegur við að koma ungu fólki á framfæri, til dæmis með plötunni ,,Skagfirðingar syngja" árið 2015, þar sem fjöldi ungra Skagfirðinga, ásamt eldri, sungu lög hans. 

## Plötur:
- "Í syngjandi sveiflu" (1989)

- "Á fullri ferð" (1991)

- "Geirmundur" (1993)

- "Lífsdansinn - Bestu lög Geirmundar Valtýssonar" (1995)

- "Bros" (1997)

- "Dönsum" (1999)

- "Alltaf eitthvað nýtt" (2002)

- "Ort í sandinn" (2003)

- "Látum sönginn hljóma" (2004)

- "Nú er ég léttur" (2005) - Safnplata

- "Jólastjörnur Geirmundar Valtýssonar" (2013)

- "Skagfirðingar syngja" (2015)

## Þekkt lög:
*„Nú er ég léttur“
*„Lífsdansinn“
*„Með vaxandi þrá“
*„Þjóðhátíð í Eyjum“
*,,Ort í sandinn"
*,,Ég syng þennan söng"
*,,Á fullri ferð"

## Tenglar

* Glatkistan
Tangarsókn

**Tangarsókn** er í hernaði sókn að óvinaher úr tveimur áttum samtímis. Fyrsta  þekkta tangarsóknin var í orrustunni við Cannae. Í tangarsókn mynda sóknarherinn hálfmánalaga fylkingu, sem stundum er þykkust í miðjunni, og reynir þannig að umkringja óvinaherinn.  

## Tengt efni
* Orrustan við Maraþon
Héraðsskólinn á Laugarvatni

**Héraðskólinn á Laugarvatni** var héraðsskóli sem var stofnaður 1. nóvember árið 1928 í skólahúsi sem Guðjón Samúelsson teiknaði. Hús héraðsskólans var friðað árið 2003 og tekur friðunin til ytra útlits og stigagangs.

Við setningu fræðslulaga árið 1946 tók héraðsskólinn upp kennslu til landsprófs. Haustið 1947 tók til starfa við héraðsskólann framhaldsdeild sem kenndi námsefni fyrsta árs menntaskóla og var hún nefnd Skálholtsdeild. Menntaskólinn að Laugarvatni var svo stofnaður árið 1953.

Árið 1932 var Íþróttakennaraskóli Íslands stofnaður og var hann í húsakynnum héraðsskólans, bókasafni, sundlaug og íþróttahúsi.

Hús gamla héraðsskólans stóð autt um nokkuð skeið eftir að skólahald fluttist í aðrar byggingar á Laugavatni. Listahátíðin Gullkistan var haldin í héraðsskólanum sumarið 2005. Gamli héraðsskólinn hefur nú verið gerður upp og mun Háskóli Íslands fá hluta gamla héraðsskólans fyrir starfsemi sína á Laugarvatni en þar er íþróttafræðanám innan Menntavísindasviðs Háskóla Íslands.

Árið 1928 létu Laugarvatnshjónin, þau Ingunn Eyjólfsdóttir (1873-1969) og Böðvar Magnússon (1877-1966), ættaróðal sitt af hendi til að veita stofnun Héraðsskóla á Laugarvatni brautargengi. Þau hjónin tóku við búi á Laugarvatni 1907 og bjuggu á Laugarvatni alla tíð.  

Halldór Laxness eyddi mörgum stundum í gamla Héraðsskólanum sem var rekið sem hótel á sumrin. Þar kynntist hann Auði, eiginkonu sinni, sem vann m.a. sem þerna í Héraðsskólanum.

Halldór barði á ritvélina sína hérna á sumrin á fjórða áratug síðustu aldar og má því gera ráð fyrir að hluti sögunnar Sjálfstætt fólk hafi verið rituð hérna.

Í dag er starfrækt gistiheimili í Héraðsskólanum undir nafninu „Héraðsskólinn Historic Guesthouse“.  

Arkitektarnir Eyrún Margrét Stefánsdóttir og María Björk Gunnarsdóttir endurhönnaðu skólann að innan árið 2013 með sögulegt gildi Héraðsskólans að leiðarljósi.

## Heimildir
* Erindi Eyrúnar Ingadóttur á listahátíðinni Gullkistan 2005 

## Tilvísanir
Gufubaðið á Laugarvatni

**Gufubaðið á Laugarvatni** var náttúrulegt gufubað byggt yfir hver sem kemur upp við Laugarvatn og veitti bullandi hver  gufunni upp gegnum gólfið. Við hlið gufubaðsins stóð smíðahús. Gamla gufubaðinu hefur verið lokað og til stendur að byggja nýtt.

## Heimild

* Laugavatn deiliskipulag
Vígðalaug

**Vígðalaug** er heit laug á Laugarvatni. Í laugina rennur lítill hveralækur sem er 35-40°C heitur.
Laugin er hlaðin úr grjóti, hú er 60 sm djúp og sporöskjulaga. Áður hét laugin Reykjalaug og er talin draga nafn af bæ sem talið er að hafi heitið Reykir. Laugarvatn og Laugardalur draga nafn sitt af þessari laug. Við kristnitöku á Íslandi var laugin vígð af prestum frá Noregi og notuð sem skírnarlaug. 

Fyrir austan Vígðulaug eru steinar sem nefndir eru Líkasteinar. Sagnir segja að á þá hafi líkbörur  Jóns Arasonar og sona hans Björns og Ara, sem hálshöggvnir voru í Skálholti árið 1550 verið lagðar og lík þeirra þvegin upp úr Vígðulaug.
Aratunga

**Aratunga** er félagsheimili á þéttbýlisstaðnum Reykholti í Bláskógabyggð. Áður tilheyrði félagsheimilið Biskupstungnahreppi. Aratunga stendur fyrir neðan  Grunnskóla Bláskógabyggðar. 

Húsið var byggt með styrk frá Félagsheimilasjóði en var auk þess kostað af hreppnum, ungmennafélagi og kvenfélagi hreppsins. Sumarið 1959 var húsið steypt upp og formlega tekið í notkun 9. júlí 1961. 

Bygging hússins var fjármögnuð á ýmsan hátt m.a. var samþykkt var að hver verkfær karlmaður í sveitinni 17 – 60 ára skuli leggja fram 10 dagsverk í bygginguna eða tilsvarandi upphæð í peningum og ógiftar konur á sama aldri 5 dagsverk.

## Heimild

*Ungmennafélag Biskupstungna: Félagsheimilið
Lagafrumvarp

**Lagafrumvarp** er drög að nýjum lögum eða lagabreytingu sem lagt er fyrir löggjafann (venjulega þing) til umræðu og samþykktar. Þegar lagafrumvarp hefur verið samþykkt af löggjafanum þarf venjulega að bera þau undir þjóðhöfðingja til staðfestingar. Oftast er aðeins um að ræða táknræna staðfestingu en þar sem þjóðhöfðinginn er jafnframt höfuð framkvæmdavaldsins getur neitunarvald hans orðið að pólitísku tæki.
Löggjafi

**Löggjafi** er einstaklingur eða stofnun sem fer með löggjafarvald innan ákveðins afmarkaðs landsvæðis. Í flestum löndum er löggjafinn þjóðþing en áður var hann konungur.
Búrmíska

**Búrmíska** telst til tíbetsk-búrmískra mála innan sínó-tíbesku málaættarinnar. Málið er opinbert í Mjanmar (Búrma) og talað af um 25 milljónum manna.
Grunnskóli Bláskógabyggðar

**Grunnskóli Bláskógabyggðar** er grunnskóli í sveitarfélaginu Bláskógabyggð. Skólinn  hefur tvær starfstöðvar, eina í Reykholti og hina á Laugarvatni.

## Tengill
* Grunnskóli Bláskógabyggðar
Skagi (Norðurlandi)

**Skagi** kallast nesið sem er á milli Húnaflóa og Skagafjarðar, og dregur Skagafjörður nafn af Skaganum. Skaginn er um 30 km breiður og 50 km langur. Nyrst á Skaga er Skagatá þar sem eru veðurstöð og viti.

Áður fyrr voru þrjú sveitarfélög á Skaga, Skagahreppur og Vindhælishreppur að vestanverðu, tilheyrðu Austur-Húnavatnssýslu; heita nú Húnabyggð og Skagaströnd. Að austanverðu var Skefilsstaðahreppur í Skagafjarðarsýslu, en hann rann inn í Sveitarfélagið Skagafjörð árið 1998.

Reykjaströnd við Skagafjörð, austan við Tindastól, telst ekki til Skagans. Byggðin Húnaflóamegin á Skaga, frá kirkjustaðnum Höskuldsstöðum og út fyrir Kálfshamarsvík, heitir Skagaströnd en Skagafjarðarmegin kallast hún Skagi frá Sævarlandsvík utan við Tindastól og út á Skagatá. Ystu bæirnir Húnavatnssýslumegin eru líka sagðir vera á Skaga en ekki Skagaströnd. Sýslumörkin liggja eftir endilöngum Skaga, heldur austan megin við miðju.

Utan til er Skaginn láglendur með fjölda vatna á svokallaðri Skagaheiði, þar er víða ágæt silungsveiði. Sunnar taka við fjöll, einkum að vestanverðu. Þeirra þekktast er Spákonufell ofan við Höfðakaupstað, sem nú kallast jafnan Skagaströnd og er eina þéttbýlið á Skaga. Áður fyrr var lítið þorp við Kálfshamarsvík, utarlega á Skaga. Engin þéttbýlismyndun varð nokkru sinni austan á Skaga en útræði var áður úr Selvík. Víða á Skaganum, einkum utan til, voru mikil hlunnindi af reka, selveiði og æðarvarpi, auk silungsveiði í vötnum á Skagaheiði.

Skagafjarðarmegin er ysti bær Hraun á Skaga. Þar er viti á svokallaðri Skagatá. Við Hraun gekk hvítabjörn á land 16. júní 2008 (sjá Hraunsbirnan). Annar hvítabjörn var felldur 3. júní 2008 á Þverárfjalli, skammt frá þjóðveginum milli Sauðárkróks og Skagastrandar. Þverárfjall er syðst á Skaganum, um 35 km frá Hrauni. 

## Tilvísanir
RAM

**RAM** er skamstöfun fyrir **random-access memory**. Það er tölvuminni sem tekur jafn langan tíma að skrifa í eða lesa úr gögn óháð því hvaða minnisvistfang gögn eru sótt eða skrifuð í.
Algengt er að nota hugtakið RAM um vinnsluminni, þar sem það er það RAM minni í tölvum sem almennir notendur þekkja helst til. Dæmi um minni sem er RAM en er ekki vinnsluminni eru lesminnis kubbar (ROM), flash minni, og flýtiminni (en. cache memory).
Í ensku er mjög algengt að hugtakið RAM sé notað um vinnsluminni og því er hugtakið *random access* oft notað þegar átt er við RAM sem eru ekki vinnsluminni.

Dæmi um minni sem ekki er RAM eru segulbönd, geisladiskar og seguldiskar.

RAM eins og við þekkjum þau í dag sem vinnlu minnis kubba, eru oftast "volatile" sem þýðir að ef spennan er tekin af minninu (t.d. þegar slökkt er á tölvu) þá hverfa öll gögn af því. Til eru nokkrar gerðir af *non-volatile* RAM, en þau hafa ekki enn komið á almenningsmarkað og eru flest ennþá í þróun.
Sæotur

**Sæotur** (fræðiheiti: *Enhydra lutris*) er sjávarspendýr sem lifir við strendur norðaustan Kyrrahafsins. Sæotrar verða 14-45kg á þyngd og um 122 sm langir  eru þyngstu dýrin í marðarætt en jafnframt með smæstu sjávarspendýrum. Ólíkt flestum öðrum sjávarspendýrum er hitaeinangrun sæotursins fyrst og fremst fólgin í þykkum feldi sem er sá þéttasti í dýraríkinu. Sæotur getur gengið á landi en hann getur líka lifað eingöngu í sjó. 

Villtir sæotrar geta lifað alltað 23 ár.  Sæotrar eru vel útbúnir fyrir líf í sjó, fætur þeirra eru með sundfit og feldur þeirra er vatnsþéttur og eyru og nasir lokast í vatni. Sæotrar fæða afkvæmi sín út á sjó.  Sæotrar fjóta oft á vatnsyfirborði og sofa þannig, oft í hópum. Stundum fljóta sæotrar flæktir í þaraskógi og fá þannig akkeri í úfunum sjó. Sæotrar brjóta skeljar með að berja þeim við steina. Þeir lifa  á kræklingum, ígulkerjum, kröbbum, smokkfiskum, kolkröbbum, of fiski. Áður fyrr voru sæotrar veiddir vegna feldsins og lá við útrýmingu þeirra. Nú eru þeir friðaðir. 

## Tilvísanir
Morroflói

**Morroflói** er strandbær í San Luis Obispo-sýslu, Kaliforníu, Bandaríkjunum. Íbúafjöldi árið 2000 var 10.350.
Evangeline Lilly

**Nicole Evangeline Lilly** (fædd 3. ágúst 1979) er kanadísk leikkona sem þekktust er fyrir hlutverk sitt sem Kate Austen í Lost sjónvarpsseríunni.
Samningur um alþjóðaverslun með tegundir í útrýmingarhættu

**Samningur um alþjóðaverslun með tegundir í útrýmingarhættu** eða **CITES** (e: *Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora*) er alþjóðasamningur sem takmarkar milliríkjaverslun með tilteknar tegundir dýra og jurta. Samningurinn var saminn af Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökunum árið 1973 og tók gildi 1. júlí 1975. Ísland gerðist aðili að samningnum 3. janúar árið 2000. Árið 2008 höfðu 173 ríki gerst aðilar. Í samningnum eru um 33.000 tegundir flokkaðar í þrjá flokka eftir því hversu miklar takmarkanir gilda um inn- og útflutning þeirra. 

Eftirfarandi flokkar dýra eru í heilu lagi í viðaukum I og II (háð sérstökum útflutningsleyfum):
* Fremdardýr
* Bjarndýr
* Hvalir
* Kattardýr
* Fílar
* Nashyrningar
* Krókódílar
* Sæskjaldbökur
* Kyrkislöngur

## Tenglar
* Um CITES á vef umhverfisráðuneytis Íslands
Rauði listi IUCN

**Rauði listi IUCN** eða **Rauði listi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna yfir tegundir í útrýmingarhættu** er stærsta heildaryfirlit yfir ástand stofns lífvera. Alþjóðlegu náttúruverndarsamtökin (IUCN) hafa haldið þennan lista frá árinu 1964. Á listanum eru lífverur flokkaðar í níu flokka eftir ástandi. Mat um helmings lífvera á listanum er unnið úr gögnum annarra samtaka á borð við BirdLife International, Zoological Society of London og World Conservation Monitoring Centre. 

Listinn var gagnrýndur árið 1997 vegna skorts á gagnsæi varðandi uppruna þeirra gagna sem hann byggist á. Í kjölfarið var skjölun bætt og gefinn möguleiki á ritrýni. 

## Tenglar
* Rauði listi IUCN
Við hættumörk

**Við hættumörk** er lýsing á ástandi stofns í flokkunarkerfi Alþjóðlegu náttúruverndarsamtakanna - IUCN. Taldar eru líkur á því að tegundir í þessum flokki muni lenda í hættuflokki í náinni framtíð. Við matið er stuðst við sömu mælikvarða og þá sem ákvarða hvort tegund telst vera í hættu, t.d. samdráttur búsvæða eða fækkun einstaklinga. Samtökin leggja áherslu á reglulegt eftirlit með tegundum í þessum flokki. Eftir 2001 voru tegundir sem áður hefðu flokkast sem „háðar verndarsvæðum“ settar í þennan flokk.

Á listanum yfir tegundir við hættumörk eru 2423 dýrategundir og 1050 jurtir. Við þetta má bæta þeim um 400 tegundum sem voru í „háð verndarsvæðum“-flokknum.

## Myndasafn

Mynd:American_bison_k5680-1.jpg | Ameríkuvísundur
Mynd:Otter_in_Southwold.jpg | Otur
Mynd:Somniosus_microcephalus.jpg | Hákarl


## Tenglar
* Rauði listi IUCN
Staðvindur

**Staðvindur** er vindur sem blæs í beltum við miðbaug jarðar. Staðvindar eru ríkjandi vindar í hitabeltinu. Vindarnir blása frá hlýtempruðu beltunum í átt að miðbaug. Snúningur jarðar veldur því svo að þeir blása stöðugt í suðvestur á norðurhvelinu en norðvestur á suðurhvelinu. 

Staðvindar stafa af því að heitt loft sem stígur upp við miðbaug kólnar og sígur niður við hvarfbaugana þar sem myndast háþrýstisvæði (hæð). Vegna þessarar stöðugu hringrásar eru staðvindar stöðugir (og draga nafn sitt af því). Alveg við miðbaug er svo kyrrabeltið sem einkennist af léttum, breytilegum vindi.
Bjarnargildran í Norðursetu

*Aðalgrein: [[Norrænir Grænlendingar]]*

**Bjarnargildran** er nafn á mannvirki af norrænum uppruna norðarlega á því svæði sem Grænlendingar hinir fornu nefndu Norðursetu. Meðal sagn- og fornleifafræðinga er byggingin þekktust sem *Bjørnefælden* upp á dönsku. Bygging þessi er utarlega og allhátt á Nuussuaq-skaganum (Eysunesi). Hún er hlaðin úr flötum steinum sem hafa verið teknir á nesinu. Byggingin er vel hlaðin og skiptast á þunnir og þykkir steinar á svipaðan hátt og í norrænum byggingum á Suður-Grænlandi. Ekki er hægt að greina hvenær byggingin var hlaðin.

Í raun er með öllu ókunnugt til hvers húsið var byggt eða til hvaða nota. Byggingin er nánast ferningur að utanmáli, hver hlið um 440 til 450 cm löng. Hleðslan er um 150 cm há. Veggirnir eru mjög þykkir, vesturhliðin 110 cm á þykkt og norðurhliðin 180 cm. Op er inn í hleðsluna austanmegin, um 50 cm breitt og um eins metra hátt, inn að aðalrýminu sem er 230 cm langt og um 120 breitt. Norðan megin er um 50 cm há slétt klöpp sem er eins konar hilla, um 80 cm breið. Meðfram henni er því einungis rúmlega 40 cm breiður gangur sem framhald af innganginum. Ekki er annað að sjá en að hleðslan standi enn eins og hún var hlaðin. Ekki er hægt að sjá hvort eða hvernig þak var yfir byggingunni. Stærð og hlutföll gera það ósennilegt að þetta hafi verið húsnæði til búsetu, það er einnig heldur ósennilegt að það hafi verið hentugt sem gildra fyrir hvítabirni.  Sennilegast er að hér hafi verið geymd verðmæti, t.d. rostungstennur, meðan á veiðiferðum stóð. 

Poul Egede nefnir Bjarnargildruna árið 1736, fyrstur seinni tíma Evrópumanna. Hann hafði þá verið þar á ferð og rakst á þessa byggingu. Inuítar, ferðafélagar hans, sögðu honum að byggingin væri nefnd Putdlagssuaq á grænlensku  (þ.e. Bjarnargildran) og hermdu sögur að norrænir menn hefðu byggt hana til að veiða ísbirni. 

## Heimildir
* Bjørnefælden vid Nugssuaq og nordboernes Eysunes i geologisk belysning, Alfred Rosenkrantz, 1967, *Tidskriftet Grønland*

* *Grønlands forhistorie*, red. Hans Christian Gulløv, Gyldendal 2005, ISBN 87-02-01724-5

* *Á hjara veraldar*, Guðmundur J. Guðmundsson, Sögufélagið 2005, ISBN 9979-9636-8-9
Savannakhet

**Savannakhet** er höfuðstaður í samnefndu héraði í suðurhluta Laos. Íbúafjöldi í borginni er um 70 000 árið 2000 en í öllu héraðinu um 120 000. Formlega heitir borgin **Kaysone Phomvihane** eftir aðalleiðtoga Pathet Lao og þar að auki hefur hún heitið **Khanthabouli**. Öll þrjú nöfnin eru notuð í bókum og á kortum en Savannakhet er það nafn sem notað er í daglegu samhengi. Borgin er önnur stærsta borg Laos eftir Vientiane. Kaysone Phomvihane fæddist í borginni. 

Stór hluti íbúanna hafa ekki laosku að móðurmáli heldur tala tungumál þjóðaflokkana frá fjallasvæðunum auk Taílendinga og Víetnama. Stór hluti Víetnamana eru kristnir enda er í borginni stærsta kaþólska kirkjan í Laos. Þar er einnig frægt búddistamusteri, *Wat Sainyaphum*, sem byggt var á 15. öld. Skammt utan við borgina er stúpan *That Ing Hang* sem er eitt helgasta takmark pílagrímsferða búddista í Laos.

Ein af tveimur brúm yfir fljótið Mekong frá Laos til Taílands liggur frá Savannakhet yfir að Mukdahan. Brúin var opnuð fyrir umferð í janúar 2007. Enda er borgin mikil verslunarmiðstöð fyrir suðurhluta Laos og einnig mikilvægur samgöngutengill milli Taílands og Víetnam.
Pakse

**Pakse** einnig skrifað **Pakxe** (á frönsku **Paksé**) er borg í suðurhluta Laos, þar sem fljótið Xedone rennur í Mekong. Borgin er stærsta borg í Champasak héraðinu og aðalleið inn á Bolaven hásléttuna. Hún var lengi höfuðborg í laoska konungsdæminu Champasak, sem var afnumið 1946 þegar hið sameinaða konungsríki Laos var stofnað. Frakkar gerðu Pakse að fyrstu aðalstöð sinni í Laos 1905. 
Með stuðningi Japan var byggð brú yfir Mekong hjá borginni árið 2000 og var það fyrsta brúin yfir fljótið. Atvinnulíf, ekki síst umsjón ferðamanna, hefur stóraukist við tilkomu brúarinnar. Íbúafjöldi Pakse er um 87,000.
Furia infernalis

**Furia infernalis** var dýr sem menn héldu að væri til í norður-Svíþjóð og Finnlandi og einnig á Líflandi á 18. og 19. öld. Dýrið var sagt líkjast maðki eða skordýri. Furia infernalis var hluti af þjóðtrú í áðurnefndum löndum, en það fékk einnig fræðilega meðhöndlun vísindamanna, þar á meðal í ritum eftir þá Daniel Solander og Carl von Linné. Hingað til hafa ekki fundist neinar sannanir um tilvist dýrsins. Dýrið var talið orsaka sjúkdóma, en þeir sjúkdómar hafa verið útskýrðir með öðrum hætti. 

## Vísindamenn og Furia infernalis
Fyrsta fræðilýsing á dýrinu gerði hinn sænski grasafræðingur Daniel Solander í *Universal-Lexikon der Gegenwart und Vergangenheit*. Eftir það var dýrið nefnt af fleiri vísindamönnum. Carl von Linné nefnir t.d. að hann hafi verið bitinn af dýrinu nálægt Lundi, árið 1728. Hann lýsir síðan dýrinu í Systema naturae, og í þýsku alfræðiriti læknisfræðinnar, sem út kom árið 1830, er von Linné nefndur sem höfundur fræðiheitisins, Furia infernalis. 

## Lýsing á dýrinu
Í öllum þessum ritum er dýrinu lýst sem smásæju skordýri eða maðki og dýrið sagt „*aðeins nokkrar [[Lína (mælieining)|línur]]*“ að lengd og ekki þykkra en hár. Dýrið átti að vera alsett nöbbum eða göddum með agnhaldslíkum broddum. Dýrið var sagt lifa í trjám eða blautlendi og flutti sig um set með vindinum. Ritin nefna einnig að menn eða önnur stór dýr geta átt það á hættu að dýrið bíti eða þrengi sig inn í líkamann gegnum húðina og vöðvana. Í fyrstu var bitið sagt vera lítill rauður blettur á húðinni, en síðan tæki sig upp kolbrandur (holdfúi), hálseymsli og vöðvaviprur og meðvitundarleysi, en síðan hlyti fórnarlambið sársaukafullan dauðdaga. Carl von Línne mælir með að hinn sýkti líkamspartur sé skorinn af, en samkvæmt sænskri náttúrulækningu átti að leggja draflaost á bitsárið þannig að dýrið gæti flutt sig yfir í ostinn. 

## Sjúkdómsgreiningar
Um leið og þjóðtrúin og fræðin héldu fram tilvist þess voru til vísindamenn sem voru efins. Johann Friedrich Blumenbach og Karl Asmund Rudolphi lögðu lítinn trúnað á tilvist Furia infernalis. Þeir útskýrðu sjúkdómseinkennin, sem talin voru orsök af biti dýrsins, sem þrota af völdum skordýrabits, blóðsýkingu eða staðbundna líkamssvörun við smitsjúkdómum eins og bólusótt eða miltisbrandi

## Heimildir
* Sænska Wikipedia
Kolbrandur

**Kolbrandur** (**kaldabruni** eða **holdfúi**) er drep í holdi, sem lýsir sér þannig að blóðflæði til líkamsvefs stöðvast og vefurinn deyr. 

## Heimildir
*
Jamie Lynn Spears

**Jamie Lynn Spears** (fædd 4. apríl 1991) er fræg leik- og söngkona.

Hún er best þekkt fyrir aðalhlutverk sitt í seríunni Zoey 101. Hún er dóttir hjónanna Lynne Irene Spears og Jamie Parnell Spears. Lynne Irene er fyrrum grunnskólakennari enn Jamie Parnell er byggingarverktaki. Jamie Lynn er skírð í höfuðið á báðum foreldrum sínum. Jamie Lynn er yngst þriggja systkina enn hin tvö eru Brian Spears og Britney Spears.

Jamie Lynn er trúlofuð Casey Aldridge. Þann 19. júní 2008 eignaðist Jamie Lynn sitt fyrsta barn. Stúlkan fæddist á CST, í Mississippi Southwest Regional Medical Center kl.9.30. Stúlkan fékk nafnið Maddie Briann Aldridge.
Lína (mælieining)

**Lína** er mælieining á lengd sem var notast við áður en metra- og tugakerfið kom til, og var 1/10 eða 1/12 úr þumlungi.
Öngull

**Öngull** er krókur sem beitu er krækt á og er notaður til fiskveiða. Öngullinn er venjulega festur á færi eða línu. Önglar eru oftast úr járni og með agnhaldi, en það er lítill broddur í bugi öngulsins sem kemur í veg fyrir að fiskurinn renni af. *Tinfiskur* er fiskur steyptur úr tini og er notaður sem agn á öngli, oftast þríkrækjum sem er öngull með þremur krókum.
Jón Grunnvíkingur

**Jón Ólafsson**, nefndur **Jón Ólafsson úr Grunnavík** eða **Jón Grunnvíkingur** (1705 – 1779) var íslenskur fræðimaður sem dvaldist mestan hluta ævinnar í Kaupmannahöfn. 

Jón var sonur séra Ólafs Jónssonar prests á Stað í Grunnavík í Jökulfjörðum og konu hans Þórunnar Pálsdóttur. Faðir hans lést úr Stórubólu 1707 og fór Jón nokkru síðar í fóstur til vinar hans, Páls Vídalín, sem ól hann upp, kom honum í Hólaskóla og styrkti hann síðan til náms við Kaupmannahafnarháskóla. Jón sigldi til Kaupmannahafnar haustið 1726 til þess að gerast skrifari Árna Magnússonar prófessors og var í þjónustu Árna þrjú síðustu æviár hans. Jón tók guðfræðipróf frá Hafnarháskóla 1731. Hann varð fyrsti styrkþegi Árnasjóðs og vann mestan hluta ævinnar við fræðistörf í Árnasafni í Kaupmannahöfn. 

Hann vann að mikilli íslenskri orðabók með alfræðiefni sem enn hefur ekki birst, skrifaði um menntamál og ýmisleg efni og safnaði tóbaksvísum.

Jón er meðal annars þekktur fyrir að hafa skrifað upp Heiðarvígasögu eftir minni, en eina þekkta handrit Heiðarvígasögu varð eldinum að bráð í brunanum í Kaupmannahöfn 1728. Til þess notaðist hann við minnispunkta sína sem voru aðallega orðatiltæki og orðasambönd úr sögunni. Hann skrifaði einnig lýsingu á brunanum skömmu eftir atburðinn. Jón Helgason, prófessor, skrifaði doktorsrit sitt um Jón Grunnvíking. 

Jón Grunnvíkingur kemur fyrir sem sögupersóna í Íslandsklukkunni eftir Halldór Laxness og nefnist þar: *Jón Grindvicensis* (latína: Grindavíkur Jón). 

## Tilvísanir

## Heimildir
* Jón Helgason. *Jón Ólafsson frá Grunnavík*. (Safn Fræðafjelagsins V.) Kh. 1926.
* Jón Ólafsson úr Grunnavík. *Ævisögur ypparlegra merkismanna*. Guðrún Ása Grímsdóttir annaðist útgáfu. Rv. 2013.
* *Úrval bréfaskrifta Jóns Ólafssonar úr Grunnavík frá Kaupmannahöfn til Íslands 1728–1738.* Guðrún Ása Grímsdóttir bjó til prentunar.
* *Vitjun sína vakta ber: Safn greina eftir Jón Ólafsson úr Grunnavík*. Ritstj. Guðrún Ingólfsdóttir, Svavar Sigmundsson. Rv. 1999, bls. 103–142.
* *Lærður Íslendingur á Turni. Af Jóni Ólafssyni Grunnvíkingi*. Guðrún Ása Grímsdóttir, Gripla XII. Rv. 2001, bls. 125–147. 

## Tenglar
* ''Hugleiðingar á hallærisöld''; grein í Morgunblaðinu 1996
* Runareidsla
Þari

**Þari** er íslenskt heiti á nokkrum tegundum brúnþörunga sem tilheyra ættbálknum *[[Laminariales]]* (e. *kelp*). Þekktustu ættkvíslir þara eru *[[Macrocystis]]*, *[[Laminaria]]* og *[[Ecklonia]]*. Þarategundir einkennast af því að allar hafa vel aðgreindan stilk, neðst á honum vaxa út margir, sívalir festusprotar sem festa þarann við botninn og á efri enda stilksins situr stórt blað. Stilkurinn er oft nefndur þöngull og festan á neðri enda hans þöngulhaus.

Þarar eru fjölbreyttastir og stærstir brúnþörunga og hafa fundist einstaklingar sem eru allt að 100 m langir. Þeir finnast í miklu magni á grunnsævi neðan fjörunnar í tempruðum svæðum bæði á norður- og suðurhveli jarðar. Sumar tegundir geta orðið mjög stórar og myndað þétta þaraskóga þar sem framleiðnin er oft mjög mikil.

Á einni þaraplöntu, þöngulhaus, þöngli og blöðku, getur dafnað ótrúlegur fjöldi einstaklinga. Yfir 100 þúsund plöntur og dýr geta vaxið á þaranum sem ásætur, auk dýralífs í og á þöngulhausnum. Þaraskógur býður auk þess fjölda lífvera upp á skjól, felustaði og æti. 

## Útbreiðsla
Þari er algengur á tempruðum svæðum á bæði norður- og suðurhveli. Flestar tegundir þara vaxa í Kyrrahafi, en einnig hefur fundist töluverður fjöldi í Atlantshafi. Ættkvíslin *Laminaria* er ríkjandi í N-Atlantshafi og NV-Kyrrahafi, ættkvísl *Macrocystis* (risaþara) í A-Kyrrahafi og SA-Atlantshafi, en ættkvísl *Ecklonia* við S-Afríku og Ástralasíu.

Þari vex á grunnsævi neðan fjöruborðs. Eftir því sem sjórinn er tærari og sólarljósið nær lengra niður í sjóinn, getur þarinn lifað því mun dýpra. Sumar tegundir vaxa á allt að 40 metra dýpi.

## Tegundir við Ísland
Við Ísland vaxa sex tegundir þara sem tilheyra þremur mismunandi ættkvíslum:
**[[Laminaria]]*
**Stórþari (*Laminaria hyperborea*)
**Hrossaþari (*Laminaria digitata*)
**Beltisþari (*Laminaria saccharina*)
**[[Alaria]]*
**Marinkjarni (*Alaria esculenta*)
**Ránarkjarni (*Alaria pylaii*)
**[[Saccorhiza]]* 
**Dílaþari (*Saccorhiza dermatodea*)

## Nytjar
Þari hefur verið notaður sem áburður, húsdýrafóður og matur. Marinkjarni er eina þarategundin sem vitað er til að höfð hafi verið til matar á Íslandi, en í Austur-Asíu er þari notaður í miklum mæli til matar. Japansþari (*Laminaria japonica*) er sú þarategund sem mest er neytt af, og er megnið af honum ræktaður.

Aðalnotkun þara hins vegar er til framleiðslu á gúmmíefninu algín. Það er notað í margs konar iðnaði, t.d. matvæla- og lyfjaiðnaði, og í vefnaði. Algín er einnig notað til að auðvelda blöndun ólíkra vökva, svo sem vatns og olíuefna. Sem dæmi er algín notað við ísgerð, til að koma í veg fyrir að vatnið skilji sig frá mjólkurfitunni og myndi ískristalla.

## Tilvísanir
Bergþór Oddsson

**Bergþór Oddsson** (f. 1639, d. eftir 1703 en fyrir 1712) eða **Bergþór skáld í Flatey** var íslenskt skáld. Eftir hann eru varðveittir þrír sálmar, eitt kvæði í *[[Skautaljóð]]um* og tveir rímnaflokkar; *Remundarrímur* og *Úlfsrímur Uggasonar*. Bergþór er þekktastur fyrir rímur sínar, einkum Úlfsrímur sem lengi nutu vinsælda.

## Ævi og ættir

Ætt Bergþórs er ókunn og lítið er vitað um ævi hans. Þegar manntalið 1703 var gert bjó hann í Neðribæ í Flatey á Skjálfanda ásamt konu sinni Guðrúnu Jónsdóttur sem þá var 61 árs og þremur börnum sínum, Þorsteini 31 árs, Nikulási 21 árs og Ragnhildi 20 ára. Tveir eldri synir Bergþórs eru þekktir, Þórarinn og Oddur. Þórarinn mun hafa verið elsti sonur föður síns og frá honum eru komnar ættir.

## Rímur

Rímur Bergþórs urðu vinsælar. Í niðurlagi beggja rímnanna bindur höfundur nafn sitt.

*Rímur af Remundi Rígarðssyni* eru ortar eftir *[[Rémundar saga keisarasonar|Rémundar sögu keisarasonar]]*, íslenskri riddarasögu frá 14. öld. Þær orti Bergþór fyrir Bjarna Hallsson prest. Rímurnar eru 20 að tölu og varðveittar að fullu eða að hluta til í sex handritum.

Rímur af Úlfi Uggasyni eru sex. Vinsældir þeirra sjást af því að þær eru varðveittar í átján handritum. Yrkisefnið er *[[Úlfs saga Uggasonar]]*, ung saga af ætt fornaldarsagna og riddarasagna. Lengi gengu á vörum manna vísur úr Úlfsrímum, til dæmis sú sem hér fer á eftir.

:Hvað mun þá til varnar verða vorum sóma,
:að frelsa unga selju seima,
:fyrst sonur minn er ekki heima?

Úlfsrímur hafa opinskáar og gamansamar lýsingar á kynfærum risa enda voru sumar vísurnar vart 
taldar prenthæfar. Þorsteinn Pétursson sagði í höfundatali sínu að rímurnar væru 
"með auðvirðilegu orðatiltæki, en vel vaktaðar uppá bragarháttinn, svo þar af sést hann var gott skáld í náttúrunni." Páll Eggert Ólason kallaði þær "góðar rímur".

## Annar kveðskapur

Auk rímnanna er Bergþóri eignað eitt kvæði í Skautaljóðadeilunni ("Litið hefi eg ljóðin tvenn") og þrír sálmar; *Bænarsálmur*, ("Eilífur friðarfaðir"), *Sálmur um góða burtför* ("Þú, mín sál, þér er mál") og *Kvöldvísa* ("Hrópandi eg af hjarta bið"). Páll Eggert Ólason sagði að sálmarnir væru "sæmilega ... kveðnir".

## Tilvísanir



## Heimildir

*Finnur Sigmundsson. 1966. *Rímnatal* I-II. Reykjavík, Rímnafélagið.
*Indriði Indriðason. 1969. *Ættir Þingeyinga* I. Reykjavík, Helgafell.
*Páll Eggert Ólason. 1926. *Menn og menntir siðskiptaaldarinnar á Íslandi* IV. Reykjavík, Bókaverzlun Ársæls Árnasonar.
*Páll Eggert Ólason. 1944. *Saga Íslendinga* IV. Reykjavík, Menntamálaráð og Þjóðvinafélag.
*Páll Eggert Ólason. 1948. *Íslenzkar æviskrár frá landnámstímum til ársloka 1940* I. Reykjavík, Hið íslenska bókmenntafélag.
*Simek, Rudolf og Hermann Pálsson. 1987. *Lexikon der altnordischen Literatur*. Stuttgart, Alfred Kröner Verlag.
*Wawn, Andrew. [2006]. *Whatever happened to *Úlfs saga Uggasonar*?* http://www.dur.ac.uk/medieval.www/sagaconf/wawn.htm 

## Tenglar

*Þrjár vísur úr Úlfsrímum
Flóra (líffræði)

**Flóra** er orð í líffræði og haft um allar þær plöntutegundir sem vaxa á tilteknu svæði, bæði háplöntur (byrkningar og fræplöntur) og lágplöntur (fléttur, mosar og sveppir).

Flóra getur einnig verið bók (rit eða listi) sem lýsir plöntutegundum á tilteknu svæði, sbr. *Flóra Íslands*. 

## Tengt efni
* Fána

## Tenglar

* ''Um orðið flóra í Íslensku máli''; grein í Morgunblaðinu 2000
Heron frá Alexandríu

**Heron frá Alexandríu** (10 – 70 e.Kr.) (gríska: **Ήρων ο Αλεξανδρεύς**)  var forngrískur stærðfræðingur og uppfinningamaður og sagður vera einn helsti „tilraunamaðurinn“ í fornöld. Hann er þekktastur fyrir að hafa fundið upp gufuknúna vél, eimsnælduna (*aeolopile*) og vindvél sína, sem er nokkurs konar fyrirrennari vindmyllunnar. 
 
Í alfræðiritum Herons er lýst fjölmörgum uppfinningum sem hann gerði, þeirra á meðal eru slökkvivél (dæla), dragpípa, sjálfsali, vatnsorgan, leiðarmælir, stórvirkar vígvélar og loks gufuvélin, hin fyrsta í heiminum.
Uppsalahofið

**Uppsalahofið** var trúarhof, aðallega reist til að dýrka Frey, í *Gömlu Uppsölum*, nálægt Uppsölum nútímans í Svíþjóð. Hofið er einna þekktast af lýsingum Adams frá Brimum, en kemur einnig fyrir í fornsögunum, hjá Saxo Grammaticus og í Heimskringlu. Gömlu Uppsalir voru miðstöð ásatrúar í Svíþjóð. Eftir kristnitöku á 11. öld hætti dýrkun á ásunum og í þeirra stað urðu Uppsalir mikilvæg miðstöð kirkjunnar. 

Í lýsingu Adams frá Brimum á Uppsalahofinu og umhverfi þess segir frá hvernig dýrum var sökkt í blótkeldu, menn og dýr hengu á greinum í blótlundinum, og gert var ráð fyrir, að Freyr kæmi í lundinn. En hann var sagður þar gestur. Í hofinu voru skurðgoð, Freyr mest tignaður, sýndur blygðunarlaust með tákn frjóvgunarinnar til þess að glæða umhyggju hans fyrir ársæld. Blótsöngvarnir lutu að hinu sama. Í blótveislum var goðunum í senn veitt (sbr. siðinn að stökkva blóði á stalla og myndir goða) og gestunum aukinn máttur, er þeir átu kjöt fórnardýra og drukku signað mungát og mjöð.

Snorri Sturluson skrifar um blótin að Uppsölum, og segir í Heimskringlu: 
: *Dómaldi tók arf eftir föður sinn Vísbur og réð löndum. Á hans dögum gerðist í Svíþjóð sultur og seyra. Þá efldu Svíar blót stór að Uppsölum. Hið fyrsta haust blótuðu þeir yxnum og batnaði ekki árferð að heldur. En annað haust hófu þeir mannblót en árferð var söm eða verri. En hið þriðja haust komu Svíar fjölmennt til Uppsala þá er blót skyldu vera. Þá áttu höfðingjar ráðagerð sína og kom það ásamt með þeim að hallærið mundi standa af Dómalda konungi þeirra og það með að þeir skyldu honum blóta til árs sér og veita honum atgöngu og drepa hann og rjóða stalla með blóði hans, og svo gerðu þeir*. 

## Tengt efni
* Ásatrú
* Uppsalir
Teigarhorn

**Teigarhorn** er býli undir Búlandstindi í sunnanverðum Berufirði á Austfjörðum. Þar er meðal annars rekið geislasteinasafn og veðurathugunarstöð. Þann 22. júní 1939 mældist þar mesti hiti á Íslandi, 30,5 °C.

Teigarhorn var byggt af Weiwadt fjölskyldunni í kringum 1800. Húsið sem þau byggðu stendur þar enn ásamt öllum gömlu húsgögnunum. Sumir úr fjölskyldunni urðu þekktir til dæmis Nicoline Weywadt ljósmyndari. Seinna fluttist nýtt fólk á Teigarhorn þegar aðeins einn ættarmeðlimur var eftir (Kristján Jónsson) og byggðu nýtt hús en fluttu burt nokkrum árum seinna. Teigarhorn fékk sinn fyrsta landvörð 2013-2014. Í kletti á Teigarhorni fannst stærsta eintak af skólisíti sem fundist hefur á Íslandi en að Teigarhorni eru margar fjörur þar sem mikið er af geislasteinum.

## Heimildir
Fimbulfamb

**Fimbulfamb** er spil sem gengur út á að útskýra sjaldgæf orð í íslensku máli. 

## Spilareglur
Spilið gengur þannig fyrir sig að sá sem er elstur byrjar að vera svokallaður „Fambi“. Hlutverk fambans er það að draga spjald úr bunka sem fylgir spilinu. Á spjaldinu eru fjögur forn orð og gert er ráð fyrir því að spilendur þekki ekki orðið. Fambinn velur orð eftir því hvaða reit á spilaborðinu hann er staddur. Hinir leikmennirnir eiga að skrifa niður á blað hvað þeir halda að rétta merkingin á orðinu er. Ráðlegt er að skrifa eitthvað gáfulegt því að eftir að allir eru búnir er skrifa niður þá skýringu sem þeir halda að sé rétt tekur Fambinn við þeim. Fambinn les svo allar skýringarnar ásamt réttu skýringunni sem stendur aftan á spjaldinu sem hann dró. Svo er farið hringinn og allir giska á eina skýringu. Leyfilegt er að giska á skýringu sem einhver annar giskar á.

### Dæmi
Fambinn les af spjaldinu orðið „flekán“. Atli Kalli, Bragi Palli, Cleopatra Siggi og Davíð Gummi eru hinir leikmennirnir og hver og einn skrifar það sem þeir halda að orðið þýði.

Atli skrifar ermahnappur. 
Bragi skrifar þráðlaga þaragróður. 
Cleopatra skrifar hraðahindrun. 
Davíð skrifar ónytjungur. 

Fambinn fær alla miðana og les af þeim ásamt skýringunni sem stendur aftan á miðanum. Fambinn: „Flekán þýðir: ónytjungur, ermahnappur, hraðahindrun, lauslát kona (rétta skýringin) og þráðlaga þaragróður“. Svo giska keppendur á eina skýringu, hver á fætur örðum. 
Atli giskar á þráðlaga þaragróður. 
Bragi giskar á lauslát kona. 
Cleopatra giskar á ónytjungur 
Davíð giskar á þráðlaga þaragróður líka. 

### Stigagjöf miðað við dæmið hér að ofan
Atli fær 0 stig; hann giskaði hvorki á rétt svar og enginn giskaði á hans skýringu. 
Bragi fær 3 stig; 1 fyrir að giska á rétt og 2 því að Atli og Davíð giskuðu báðir á hans skýringu.
Cleopatra fær 0 stig
Davíð fær 1 stig vegna þess að Siggi giskaði á hans skýringu.

Hefði enginn giskað á rétta skýringu hefði Fambinn fengið 2 stig.
Fergin

**Fergin** eða **tjarnarelfting** (fræðiheiti: *Equisetum fluviatile*) er fjölær jurt af elftingarætt. Hún vex alla jafna í votlendi, skurðum og jafnvel grunnum tjörnum. Jurtin nær 30 til 100 cm hæð en getur þó orðið stærri. Stöngullinn er alsettur liðum og við hvern lið vaxa 5 til 10 mm langar blöðkur en þær eru svartar í endann.

Fergin fjölgar sér bæði með renglum og gróum. Gróin þroskast í enda stilksins. Fergin er algengt um nær allt tempraðabelti norðurhvels; um alla Evrasíu suður til Spánar, í norðurhluta Ítalíu, Kákasusfjöllum, Kína, Kóreu og Japan í Asíu. Í Norður-Ameríku er hún heimakomin frá Aleuteyjum að Nýfundnalandi, suður til Oregon, Idaho, norðvesturhluta Montana, norðaustur Wyoming, Vestur-Virginíu og Virginíu.

## Nýting
Carolus Linnaeus getur þess að hreindýr, sem alla jafna fúlsa við venjulegu grasheyi, éti fergin af bestu lyst. Fergin hafi einnig verið slegið sem fóður fyrir kýr í norður-Svíþjóð en að hross sneiði hjá því.

## Tilvísanir
Listi yfir elstu manneskjur í heimi

Þetta er **listi yfir elstu manneskjur heims**, raðað eftir ævilengd.

## Heimild
*GRG World Supercentenarian Rankings List Gerontology Research Group
*GRG World Supercentenarian Rankings List  Gerontology Research Group
*List of oldest verified people Gerontology Wiki
*Oldest Validated supercentenarians All-Time  Gerontology Wiki
*Discover facts about our official, verified supercentenarians around the globe LongeviQuest (LQ)
Royan

**Royan** er hafnarborg í suð-vesturhluta Frakklands. Fólksfjöldi árið 1999 var 17.102 og heildarflatarmálið borgarinnar er 19,30 km². Íbúar borgarinnar eru kallaðir *Royannais*.
Elly Vilhjálms - Heyr mína bæn

**Elly Vilhjálms - Heyr mína bæn**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1981. Á henni syngur Elly Vilhjálms fjórtán dægurlög. Platan er safnplata af áður útgefnum "*hit*" lögum af 45 snúninga plötum.

## Lagalisti
# Heyr mína bæn - *Lag - texti: Mario Panzeri - Ólafur Gaukur*
# Ég vil fara upp í sveit - *Lag - texti: Carasella - Jón Sigurðsson*
# Sveitin milli sanda - *Lag: Magnús Blöndal Jóhannsson* 
# Lítill fugl - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Örn Arnarson*
# Hugsaðu heim - *Lag - texti: Jón Sigurðsson*
# Ég veit þú kemur - *Lag - texti: Oddgeir Kristjánsson - Ási í Bæ* 
# Kveðju sendir blærinn - *Lag - texti: Vian/Pugliese - Pálmar Ólason* 
# Brúðkaupið - *Lag - texti: Neto - Árelíus Níelsson*
# Vegir liggja til allra átta - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Indriði G. Þorsteinsson*
# Í grænum mó - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Gestur Guðfinnsson*
# Það er svo ótalmargt - *Lag - texti: Lindsey/Smith - Jóhanna G. Erlingsson*
# Heilsaðu frá mér - *Lag - texti: E. Worfing/C. H. Bengtson - Jóhanna G. Erlingsson*
# Hvar ert þú? - *Lag - texti: Crewe/Gaudio - Þorsteinn Eggertsson*
# Sumarauki - *Lag - texti: Sigfús Halldórsson - Guðjón Halldórsson*
Búrfellshraun

**Búrfellshraun** getur átt við:
* Búrfellshraun við Hafnarfjörð
* Búrfellshraun á Mývatnsöræfum
* Búrfellshraun í Landsveit
Skuldatryggingarálag

**Skuldatryggingarálag** (eða **CDS**) er álag ofan grunnvexti skuldabréfs sem mælir hvað það kostar fyrir fjárfesta að kaupa vátryggingu gegn því að útgefandi viðkomandi skuldabréfs geti ekki staðið við skuldbindingar sínar. Skuldatryggingarálag er mælikvarði á markaðskjör sem bönkum bjóðast á alþjóðlegum skuldabréfamörkuðum.

## Heimild
* Mbl.is Álagið í hæstu hæðum
Ómar Ragnarsson - Syngur fyrir börnin

**Ómar Ragnarsson - Syngur fyrir börnin**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1981. Á henni syngur Ómar Ragnarsson þrettán barnalög. Platan er safnplata af áður útgefnum "*hit*" lögum af 45 snúninga plötum.

## Lagalisti
# Ég er að baka - *Lag - texti: E. Shuman/B. Bower - Ómar Ragnarsson*
# Bróðir minn - *Lag - texti: W. Holt -Ómar Ragnarsson*
# Eitthvað út í loftið - *Lag - texti: P. McCartney - Ómar Ragnarsson* 
# Lok, lok og læs - *Lag - texti: Brezkt þjóðlag - Ómar Ragnarsson*
# Aha, sei-sei, já-já - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Ligga, ligga lá - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson* 
# Hláturinn lengir lífið - *Lag - texti: Ortega - Ómar Ragnarsson*
# Sumar og sól - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson*
# Jói útherji - *Lag - texti: Ástralskt þjóðlag - Ómar Ragnarsson*
# Óli drjóli - *Lag - texti: Ómar Ragnarsson)*
# Minkurinn í hænsnakofanum - *Lag - texti: Norskt þjóðlag - Ómar Ragnarsson* 
# Kennið mér krakkar - *Lag - texti: A. Johansen - Ómar Ragnarsson*
# Hí á þig - *Lag - texti: Amerískt þjóðlag - Ómar Ragnarsson*

:
Súmerska

**Súmerska** var mál Súmera, fornþjóðar af óþekktum uppruna. Súmerska leið undir lok sem talað mál um 2000 f.Kr.

Súmerska hefur fjóra sérhljóða: a, i, u, e en 16 samhljóða: b, d, g, h, k, l, m, n, p, r, s, s*, s°, t, z.

Elsta ritheimild mannkyns er á þessu máli. Þessi elsta ritheimild er fleygrúnir á leirtöflum frá 3100 f.Kr. Ekki hefur tekist að sýna fram á skyldleika súmersku við neitt annað tungumál. Kyn kemur ekki fram á nafnorðum. Fleirtala er táknuð með viðskeyti (-me, -hía, -ene) eða mynduð með tvítekningu (til dæmis kur – fjall, kurkur (/kur-kur)– fjöll, šu-šu -hendur). Nafnorð bæta við sig viðskeytum sem samsvara nokkurn veginn klassískri fallbeygingu: -e til að tákna frumlag eða nefnifall, -a eða -ak til að tákna eignarfall, -ra táknar þágufall, -a, -ta sviptifall (ablativus), -da samvistarfall (comitativus) og -sh eða -she til að tákna tímalengd og tilgang. Sagnorð laga sig eftir persónu og tölu.
George Carlin

**George Denis Patrick Carlin** (12. maí 1937 – 22. júní 2008) var bandarískur uppistandari, leikari og rithöfundur. Hann var mikill gagnrýnandi stjórnvalda og trúarbragða og beitti háði og gríni óspart til að sýna fram á ýmsan fáránleika samfélagsins.

## Heimildir
Ýmsir - Lög Jóns Múla Árnasonar

**Ýmsir - Lög Jóns Múla Árnasonar**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1981. Á henni flytja ýmsir lög eftir Jón Múla Árnason. Lögin eru flest úr söngleikjum eftir þá bræður Jón Múla og Jónas Árnasyni.

## Lagalisti
# Ágústkvöld - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason * - Steindór Hjörleifsson ásamt Hljómsveit Carls Billich - Útsetning: Carl Billich
# Það sem ekki má - *Lag - texti: Jón Múli Árnason* - Helena Eyjólfsdóttir og Hljómsveit Finns Eydal - Útsetning: Jón Sigurðsson
# Stúlkan mín - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Ragnar Bjarnason og Hljómsveit Svavars Gests - Útsetning: Magnús Ingimarsson
# Brestir og brak - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Brynjólfur Jóhannesson og Karl Sigurðsson - Hljómsveit Carls Billich Útsetning: Carl Billich
# Hvað er að? - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Elly Vilhjálms og Hljómsveit Svavars Gests - Útsetning: Magnús Ingimarsson
# Augun þín blá - *Lag - texti: Jón Múli Árnason* - Óðinn Valdimarsson og Hljómsveit Finns Eydal - Útsetning: Jón Sigurösson
# Sérlegur sendiherra - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Kristín Anna Þórarinsdóttir og Hljómsveit Carls Billich - Útsetning: Carl Billich
# Sjómenn íslenskir erum við - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Ómar Ragnarsson og Ragnar Bjarnason ásamt Hljómsveit Svavars Gests - Útsetning: Magnús Ingimarsson
# Gettu hver hún er? - *Lag - texti: Jón Múli Árnason* - Helena Eyjólfsdóttir og Hljómsveit Finns Eydal - Útsetning: Jón Sigurðsson
# Án þín - *Lag - texti: Jún Múli Árnason - Jónas Árnason* - Elly Vilhjálms og Ragnar Bjarnason ásamt Hljómsveit Svavars Gests - Útsetning: Magnús Ingimarsson
# Ljúflingshóll - *Lag - texti: Jún Múli Árnason - Jónas Árnason* - Sigríður Hagalín ásamt Hljómsveit Carls Billich - Útsetning: Carl Billich
# Við heimtum aukavinnu - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Ómar Ragnarsson ásamt Hljómsveit Svavars Gests - Útsetning: Magnús Ingimarsson
# Ástardúett - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Steindór Hjörleifsson og Sigríður Hagalín ásamt Hljómsveit Carls Billich - Útsetning: Carl Billich
# Undir stóra steini - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Ragnar Bjarnason og Hljómsveit Svavars Gests - Útsetning: Magnús Ingimarsson 
# Söngur jólasveinanna - *Lag - texti: Jón Múli Árnason - Jónas Árnason* - Brynjólfur Jóhannesson og Karl Sigurðsson ásamt Hljómsveit Carls Billich - Útsetning: Carl Billich
# Vikivaki - *Lag - texti: Jón Múli Árnason* - Hljómsveit Magnúsar Ingímarssonar - Útsetning: Magnús Ingimarsson

## Lög Jóns Múla

## Um lögin
Ýmsir - Lögin úr söngleiknum Gretti

**Ýmsir - Lögin úr söngleiknum Gretti**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1981. Á henni flytja ýmsir lögin úr söngleiknum Gretti eftir Egil Ólafsson og Ólaf Hauk Símonarson. 

## Lagalisti
# Upphafssöngur - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Ólafur Haukur Símonarson* - Sigurveig, Jón. Harald, Egill og kór
# Söngur Ásmundar um syni sína - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Ólafur HaukurSímonarson* - Jón
# Harmsöngur Tarzans - *Lag - texti: Ólafur Haukur/Egill - Ólafur HaukurSímonarson* - Eggert og aparnir 
# Kennarasöngur - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Kór
# Draumsöngur Grettis - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Kjartan
# Söngur Ásmundar á klóinu - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Ólafur Haukur Símonarson* - Jón
# Söngur Ásdísar - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn * - Sigurveig 
# Ástardúett Grettis og Siggu - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Kjartan og Ragnheiður
# Uppvakningarþula - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þulan er úr Galdraskræðu Skugga* - Þekjuliðið
# Níðsöngur gengisins um Gretti - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Ólafur Haukur Símonarson* - Egill
# Söngur Gullauga - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Hanna María
# Grettir í skápnum - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Egill 
# Fagnaðarsöngur fjölmiðlungsmanna - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Aðalsteinn. Andri, Guðrún og kór
# Lofsöngur gengisins um Gretti - *Lag - texti: Ólafur Haukur/Egill - Ólafur Haukur Símonarson* - Eggert, Guðrún, Ragnheiður og kór
# Söngurinn um sjónvarpsdrauginn - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Jón, Sigurveig. Egill og kór
# Útvarpsráðsfundur * - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Harald og kór
# Horfinn rennilás - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Harald, Sigurveig, Jón og kór
# Álagaþula Gláms - *Lag - texti: Egill Ólafsson - Þórarinn Eldjárn* - Egill

• Broti úr laginu El Paso bætt inn í
Ríddu mér

***Baise-moi*** (íslenska: *Ríddu mér*) er skáldsaga eftir franska rithöfundinn Virginie Despentes, gefin út árið 1999. Samnefnd kvikmynd byggð á bókinni var frumsýnd árið 2000.