open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Soffía Eiríksdóttir af Danmörku

**Soffía Eiríksdóttir** (1241 – 1286) var dönsk konungsdóttir og drottning Svíþjóðar frá 1260 til 1275, þegar manni hennar var steypt af stóli.

Soffía var dóttir Eiríks plógpenings Danakonungs og Juttu af Saxlandi. Faðir hennar var myrtur 1250 og móðir hennar giftist aftur þýskum greifa. Sagt er að þegar Soffíu var sagt að hún ætti að giftast Valdimar Birgissyni Svíakonungi hafi hún farið í dyngju sína og beðið til Maríu meyjar: „Gefðu að ég verði hamingjusöm með honum og hann með mér.“ Þau giftust 1260. Soffíu er svo lýst að hún hafi verið falleg kona, ör, skapmikil, valdafíkin og orðhvöt. Hún kallaði mága sína „Magnús ketilbæti“ og „Eirík alls-ekki“ (aðrar heimildir segja þó að Eiríkur hafi gefið sjálfum sér það viðurnefni). Hún var líka þekkt fyrir áhuga á skák.

Yngri systir hennar, Jutta, hafði verið í klaustri í Danmörku en yfirgaf það 1272 og fór til systur sinnar í Svíþjóð. Ári síðar eignaðist hún barn með Valdimar mági sínum. „Vei mér ... Vei því að systir mín skyldi nokkurn tíma líta Svíþjóð augum,“ er haft eftir Soffíu. Jutta var aftur send í klaustur og Valdimar látinn fara í pílagrímsferð til Rómar í yfirbótarskyni. Það dugði ekki til og árið 1275 var Valdimar steypt af stóli og Magnús bróðir hans tók við ríkjum. Soffía fór til Danmerkur 1277 og hafði þá gefist upp á framhjáhöldum og frillulifnaði manns síns. 

Á meðal barna þeirra voru Ingibjörg, fyrri kona Geirharðs blinda greifa af Holtsetalandi og Ríkissa, kona Przemysl 2., konungs Póllands.

## Heimildir
* 
*
Bergur Sokkason

**Bergur Sokkason** (d. 1350) var íslenskur munkur, ábóti og fræðimaður. Hann var árið 1316 munkur í Þingeyraklaustri en fluttist þaðan í Munkaþverárklaustur. Þar var hann príor árið 1322 en ábóti árin 1325 – 1334 og aftur 1345 – 1350. Hann er talinn hafa sagt af sér ábótadæminu 1334 vegna lítillætis, þótt síðar þyrfti hann að taka við því öðru sinni. 

Laurentius biskup hafði kennt Bergi: „Varð hann hinn fremsti klerkur, söngvari harla sæmilegur og mælskumaður mikill, svo að hann setti saman margar sögubækur heilagra manna í norrænu máli með mikilli snilld. Unnust þeir bróðir Bergur og Laurentius með hjartanlegri elsku, því að alla þá, sem Laurentius sá, að gott vildu nema og til góða vildu hafa sína mennt, elskaði hann.“ Einnig finnst sagt frá ábótavígslu Bergs: „Var hann formenntur maður umfram flesta menn þá á Íslandi um klerkdóm, letur, söng og málsnilld. Samansetti hann margar heilagra manna sögur í norrænu, sem birtast mun og auðsýnast, meðan þetta land er byggt. Hér yfir fram hafði sá góði mann ágætt siðferði með klausturlegum lifnaði. Voru þeir Bergur ábóti og Laurentius biskup í kærlegri vináttu.“ Bergur mun hafa ritað sögur af Guðmundi góða, heilögum Nikulási, Mikael erkiengli og vísast fleirum.

## Tilvísanir


## Heimildir
* Finnur Jónsson: *Historia Ecclesiastica Islandiæ IV*, bls. 44-45, Havniæ MDCCLXXVIII.
* Páll Eggert Ólason: *Íslenzkar æviskrár I*, bls. 150, Reykjavík 1948.

## Tenglar
* Bergur Sokkason: ''Mikaels saga engils'', 4.-10. kaflar @ Helgisetur. Skoðað 24. september 2010.
* Bergur Sokkason: ''Mikaels saga engils'', 12.-22. kaflar @ Helgisetur. Skoðað 24. september 2010.
* Bergur Sokkason: ''Mikaels saga engils'', 23.-28. kaflar @ Helgisetur. Skoðað 24. september 2010.
Genfarsamþykkt um höfundarétt

**Genfarsamþykkt um höfundarétt** var alþjóðasamningur um gagnkvæma vernd höfundaréttar sem var unninn af Menningarstofnun Sameinuðu þjóðanna og samþykktur í Genf í Sviss árið 1952. Ástæðan fyrir gerð þessa sáttmála var sú að Bandaríkin og Sovétríkin auk margra þróunarríkja vildu ekki staðfesta Bernarsáttmálann frá 1886; Bandaríkin vegna þess að staðfesting hefði þýtt róttækar breytingar á bandarískri löggjöf, og Sovétríkin og þróunarríkin vegna þess að þau töldu Bernarsáttmálann fyrst og fremst þjóna hagsmunum hugverkaútflytjandi vestrænna ríkja. Með Genfarsamþykktinni var þannig komið á alþjóðlegri gagnkvæmri viðurkenningu höfundaréttar.

Genfarsamþykktin gengur mun skemmra en Bernarsáttmálinn í veigamiklum atriðum og er ekki eins ítarleg. Genfarsamþykktin gerir til dæmis ráð fyrir því að hægt sé að skilyrða vernd höfundaréttar við ákveðin formskilyrði eins og skráningu verka í löndum þar sem það tíðkast. Lágmarkstímalengd verndar er 25 ár frá andláti höfundar en í Bernarsáttmálanum var þá kveðið á um vernd í 50 ár frá andláti höfundar.

Mörg lönd sem voru fyrir aðilar að Bernarsáttmálanum gerðust líka aðilar að Genfarsamþykktinni, þar á meðal Ísland sem undirritaði hana 1956. 

Með tilkomu Samnings Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar um hugverkarétt í viðskiptum missti Genfarsamþykktin þýðingu sína að miklu leyti.

## Tenglar
*Genfartextinn frá 6. september, 1952.
*Parísartextinn frá 14. júlí, 1971.
*Aðilar að Genfarsamþykktinni með viðaukayfirlýsingu varðandi grein XVII og úrskurð um grein XI. . 
*Aðilar að samþykktinni eftir endurskoðun hennar 24. júlí 1971 .
Annað meginlandsþing Bandaríkjanna

Þann 10. maí 1775 kom **Annað meginlandsþingið** (enska: *Second Continental Congress*) saman í Philadelphiu, Pennsylvaníu. Fyrsta meginlandsþingið hafði verið haldið í Philadelphia árið áður. Helsta viðfangsefni þingsins var að ræða samhæfðar hernaðaraðgerðir nýlendnanna og nauðsyn þess að nýlendurnar kæmu sér upp þjálfuðu herliði. Bandaríska byltingin hafði þá þegar hafist. Þingið sat með hléum frá 10. maí 1775 til 1. mars 1781, þegar Sambandsþing Bandaríkjanna (e. *Congress of the Confederation*) tók við.

## Verkefni þingsins

Mikilvægasta verkefni þingsins var að samhæfa hernaðaraðgerðir nýlendnanna. Þar til að meginlandsþingið tók að sér yfirstjórn herja nýlendnanna hafði byltingin verið næsta skipulagslaus. Þann 14. júní 1775 myndaði þingið Meginlandsherinn (e. *Continental Army*). George Washington var skipaður yfirmaður hersins. 

## Afrek þingsins
 
Mikilvægasta afrek þingsins var þó ótvírætt samþykkt Sjálfstæðisyfirlýsingar Bandaríkjanna þann 4. júlí 1776. Þingið lagði einnig grunn að varanlegu stjórnskipulagi Bandaríkjanna með því að samþykkja fyrstu stjórnarskrá landsins — Sambandsskrána (e. *The Articles of Confederation*) þann 15. febrúar 1777. Það tók ríkin langan tíma að samþykkja Sambandsskrána, en hún var loks undirrituð af fulltrúum allra nýlendnanna þrettán þann 1. mars 1781. Í kjölfarið er talað um þing Bandaríkjanna sem Sambandsþingið. 

## Kosningaréttur

Þó um fimmtíu fulltrúar hafi setið bæði Annað meginlandsþing Bandaríkjanna og sömu leiðis Sambandsþing Bandaríkjanna, var atkvæðisréttur á báðum þingum í höndum ríkjanna og því voru aðeins 13 fullgild sæti á báðum þingum. Bæði á Öðru meginlandsþinginu og Sambandsþinginu hafði hvert ríki neitunarvald. Það var ekki fyrr en Sambandsskráin vék árið 1789 fyrir Stjórnarskrá Bandaríkjanna sem sætum var fjölgað á þinginu og atkvæðagreiðslur með meirihlutavægi teknar upp á þinginu.

## Fulltrúar á þinginu

Meðal þekktra fulltrúa á öðru meginlandsþingi Bandaríkjanna voru Benjamin Franklin, Thomas Jefferson og John Hancock, sem seinna meir tóku þátt í að skrifa stjórnarskrá Bandaríkjanna og teljast til Landsfeðra Bandaríkjanna (e *The Founding Fathers*). John Hancock var kjörinn forseti þingsins 24 maí 1775.
Fyrsta meginlandsþingið

Þann 5. september 1774 hittust 56 fulltrúar frá tólf af nýlendunum þrettán (Georgíuríki sendi ekki fulltrúa) í Philadelphiu, í Pennsylvaníuríki, á **Fyrsta meginlandsþinginu**, (enska: *First Continental Congress*). Fundurinn var kallaður saman til að ræða viðbrögð við *[[The Coercive Acts]]* (þekkt sem *The Intolerable Acts* í Bandaríkjunum), lögum sem breska þingið hafði sett 1774 um málefni nýlendnanna í Norður-Ameríku í kjölfar teboðsins í Boston, 1773. Niðurstaðan var að konungi Bretlands var send bænaskrá þar sem farið var fram á að lögunum yrði aflétt. Um leið var ákveðið að önnur samkoma skyldi kölluð saman ef konungur yrði ekki við kröfunum.

Helsta afrek Fyrsta meginlandsþingsins var að fulltrúar nýlendnanna bundust böndum um að breskar vörur yrðu sniðgengnar frá og með 1 desember 1774. Árangurinn fór fram úr björtustu vonum þar sem innflutningur frá Bretlandi hrundi. Bandaríski sagnfræðingurinn T.H. Breen hefur í þessu sambandi talað um mikilvægi neytendavitundar í bandarísku byltingunni, og myndun bandarískrar þjóðarvitundar.

Konungurinn varð ekki við kröfum nýlendubúa og þann 19. apríl 1775 hófst bandaríska byltingin. Þann 10. maí 1775 kom Annað meginlandsþing Bandaríkjanna saman.
Matarlitur

**Matarlitur** er litarefni sem er bætt út í mat til þess að breyta litnum. Ákveðin litarefni eru þó varasöm í matvælum (E102, E104, E110, E122, E124 og E129) þar sem þau geta valdið óæskilegri hegðun barna. Litarefni voru fyrst notuð á tímum hellamynda, fyrir 33.000 árum. 

## Tilvísanir
Margrét Skúladóttir

**Margrét Skúladóttir** (um 1208 – 1270) var norsk jarlsdóttir og drottning Noregs frá 1225 þar til maður hennar, Hákon gamli, lést í árslok 1263.

Margrét var dóttir Skúla jarls Bárðarsonar og Ragnhildar Jónsdóttur konu hans. Faðir hennar var hálfbróðir Inga Bárðarsonar konungs og gerði tilkall til krúnunnar þegar Ingi dó 1217 en Hákon Hákonarson var valinn í hans stað. Skúli varð þá ríkisstjóri og réði mestu um stjórn landsins fyrstu ár Hákonar á konungsstóli en þegar frá leið dró úr völdum hans og um leið jókst togstreita milli konungs og jarls. Árið 1219 var samið um giftingu Hákonar og Margrétar dóttur Skúla og voru það ráðgjafar Hákonar sem áttu hugmyndina og vildu með því reyna að draga úr líkum á að Skúli reyndi á ný að gera tilkall til krúnunnar. Hún var þó of ung til að giftast og brúðkaupið var ekki haldið fyrr en 25. maí 1225.

Mægðirnar dugðu þó ekki til. Samskipti þeirra tengdafeðganna versnuðu stöðugt og lauk með því að Skúli gerði uppreisn árið 1239 og lét taka sig til konungs á Eyraþingi en tapaði í baráttunni við Hákon og var drepinn í Niðarósi 1240. Sagt er að Margrét hafi tekið deilur þeirra mjög nærri sér og að sjálfsögðu dauða föður síns einnig.

Samkvæmt því sem segir í sögu Hákonar virðist Margrét oftast hafa verið í för með honum þegar hann ferðaðist á milli landshluta en fátt er vitað um hana sjálfa. Hún virðist ekki hafa haft nein pólitísk áhrif né heldur sóst eftir þeim. Þau Hákon eignuðust þrjú börn sem upp komust, Hákon unga, Magnús lagabæti og Kristínu.

Hákon dó í Orkneyjum í árslok 1263 og Magnús sonur þeirra tók við. Margrét var hjá honum næstu árin en tók sér bólsetu í klaustri 1267 og var þar líklega til dauðadags 1270.

## Heimildir
* 
*
Margrét af Skotlandi, Noregsdrottning

**Margrét af Skotlandi** (28. febrúar 1261 –  9. apríl 1283) var skosk konungsdóttir og drottning Noregs frá 1281 til dauðadags, fyrri kona Eiríks Magnússonar prestahatara.

Margrét var dóttir Alexanders 3. Skotakonungs og Margrétar af Englandi, dóttur Hinriks 3. Hún kom til Noregs 1281, tvítug að aldri, til að giftast Eiríki konungi, sem var aðeins tólf eða þrettán ára. Eitt helsta markmiðið með hjónabandinu mun hafa verið að bæta samkomulagið milli Norðmanna og Skota, sem hafði lengi verið stirt vegna deilna um Suðureyjar, Orkneyjar og Hjaltlandseyjar. Margrét sjálf er sögð hafa verið á móti hjónabandinu, svo og margir vinir hennar og ættingjar, en Alexander konungur fékk sínu framgengt.

Ekki er hægt að segja að jafnræði hafi verið með konungshjónunum. Margrét var vel menntuð og háttvís, fullþroskuð kona en Eiríkur ungur stráklingur, ómenntaður, jafnvel illa læs og skrifandi, rustalegur og ósiðaður. Tengdamóðirin, Ingibjörg Eiríksdóttir ekkjudrottning, stýrði syni sínum og hafði engan áhuga á að gefa eftir eitthvað af völdum sínum; samkvæmt skoskum heimildum kom hún í veg fyrir að tengdadóttirin væri krýnd. Sagt er að Margrét hafi reynt að mennta mann sinn, kenna honum ensku og frönsku og leiðbeina honum um borðsiði og klæðnað, en orðið lítið ágengt.

Eiríkur átti hins vegar ekki í neinum vandræðum með að fullkomna hjónabandið þótt ungur væri. Margrét fæddi dóttur snemma í apríl 1283 og dó skömmu eftir fæðinguna. Eiríkur varð því ekkjumaður og faðir á fimmtánda ári. Dóttirin hlaut nafnið Margrét og þegar Alexander móðurbróðir hennar dó óvænt snemma árs 1284 stóð hún næst til erfða eftir afa sinn í Skotlandi.

## Heimildir
* 
*
Bambi 2

***Bambi 2*** er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2006 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Bambi (kvikmynd)|Bambi]]*. Myndinni var aðeins dreift á mynddiski.
Vefur Karlottu 2: Ævintýri Wilburs

***Vefur Karlottu 2: Ævintýri Wilburs*** (enska: *Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure*) er bandarísk teiknimynd frá árinu 2003 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Vefur Karlottu (kvikmynd frá 1973)|Vefur Karlottu]]*. Myndinni var aðeins dreift á mynddiski. Leikstjóri myndarinnar er Mario Piluso og með aðalhlutverk fara Julia Duffy, David Berón, Charles Adler, og Amanda Bynes. Framleiðandi er James Wang. Handritshöfundar eru Elana Lesser og Cliff Ruby. Myndin fékk fremur slaka dóma.

## Tengill
*
Refurinn og hundurinn 2

***Refurinn og hundurinn 2*** (enska: *The Fox and the Hound 2*) er bandarísk Disney-teiknimynd frá árinu 2006 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Refurinn og hundurinn]]*. Myndin var aðeins dreift á mynddiski. Myndin gerist á æskuárum refsins Tedda og hundsins Kobba þar sem Kobbi freistast til að taka þátt í hljómsveit syngjandi heimilislausra hunda.

Leikstjóri myndarinnar er Jim Kammerud og með aðalhlutverk fara Patrick Swayze og Reba McEntire. Framleiðandi er Ferrell Barron. Handritshöfundur er Roger S.H. Schulman. Tónlistin er eftir Joel McNeely.

## Tilvísanir
Ísabella Bruce

**Ísabella Bruce** (um 1281 – 1358) var skosk jarlsdóttir og drottning Noregs frá 1293 til 1299. Eftir fráfall Eiríks manns síns bjó hún svo í nær sextíu ár sem ekkjudrottning í Noregi og dó í Björgvin tæplega áttræð að aldri.

Ísabella var dóttir Róberts Bruce, jarls af Carrick (d. 1308) og Marjorie konu hans. Bróðir hennar, Róbert, var konungur Skotlands frá 1306. Ísabella kom til Noregs með föður sinum 1293 til að giftast Eiríki, sem þá var 25 ára og hafði verið ekkjumaður í tíu ár. Fyrri kona hans, Margrét, var einnig skosk og einkabarn þeirra, Margrét Skotadrottning, var þá látin. Ísabella og Eiríkur eignuðust líka eina dóttur, Ingibjörgu, sem fæddist 1297.

Eiríkur dó 1299 en Ingibjörg litla erfði ekki ríkið, heldur Hákon föðurbróðir hennar, sem var framar í erfðaröðinni samkvæmt norskum lögum. Ísabella sneri ekki heim til Skotlands, hvorki þegar hún varð ekkja né þegar Róbert bróðir hennar varð konungur, enda var lífið mun friðvænlegra í Noregi en í Skotlandi, þar sem innanlandsófriður geisaði auk stöðugra átaka við Englendinga; þrír af bræðrum Ísabellu voru hengdir á árunum 1306-1307 og tvær systur hennar, drottningin mágkona hennar og dóttir Róberts bróður hennar voru í haldi í Englandi 1306-1314 og sættu illri meðferð.

Ísabella kaus fremur að búa sem ekkja í Björgvin og virðist aldrei hafa heimsótt ættland sitt eftir að hún kom fyrst til Noregs en hún hafði þó bréfaskipti við systur sína og kann að hafa lagt hönd á plóg þegar friður var saminn milli Orkneyinga, Hjaltlendinga og Skota 1312. Annars virðist hún hafa látið lítið fyrir sér fara. Hún styrkti löngum kirkjurnar og biskupsstólinn í Björgvin rausnarlega.

Talið er að Ísabella hafi ráðið því að Ingibjörg dóttir hennar, þá þriggja ára, var föstnuð Jóni Magnússyni Orkneyjajarli árið 1300 en ekkert varð af brúðkaupi því jarlinn dó árið 1311. Þá samdi Ísabella um giftingu dóttur sinnar og Valdimars Magnússonar hertoga, yngsta bróður Birgis Magnússonar Svíakonungs, og giftust þau 1312. Samtímis giftist Eiríkur bróðir Valdimars Ingibjörgu dóttur Hákonar háleggs. Sex árum síðar dóu hertogarnir báðir í dýflissu þar sem Birgir bróðir þeirra hafði sett þá. Ingibjörg Eiríksdóttir giftist aldrei aftur, fremur en móðir hennar hafði gert, en bjó áfram í Svíþjóð. Í sænsku skjali frá 1357 kemur fram að Ísabella ekkjudrottning eigi að taka arf eftir dóttur sína og virðist hún því hafa dáið á undan henni.

## Heimildir
* 
*
Konungur ljónanna 2: Stolt Simba

***Konungur ljónanna 2*** (enska: *The Lion King II: Simba's Pride*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1998 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Konungur ljónanna]]*. Myndinni var aðeins dreift á spólu og mynddiski.

## Talsetning

## Lög í myndinni
Konungur ljónanna 3: Hakuna Matata

***Konungur ljónanna 3*** (enska: *The Lion King 1½*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2004 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Konungur ljónanna]]* og *[[Konungur ljónanna 2]]*. Myndinni var aðeins dreift á mynddiski.

## Talsetning
Bófabæli Mikka

***Bófabæli Mikka*** (enska: *Mickey's House of Villains*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2002 sem var aðeins dreift á mynddiski og VHS. Myndin er byggð á Disney Channel sjónvarpsþáttaröðinni *[[Disney's House of Mouse]]*.
Múlan

***Múlan*** (enska: *Mulan*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 1998. Árið 2005 var gerð framhaldsmynd, *[[Múlan 2]]*, sem var aðeins dreift á mynddiski.

## Lög í myndinni

## Tilvísanir

## Tenglar
* 
*
Tröllhettuskurðurinn

**Tröllhetturskurðurinn** (eða **Trollhätteskurðurinn**) (sænska: *Trollhätte kanal*) er 82 kílómetra langur skurður sem gerir Gautelfi skipgenga til Vænis, en 10 kílómetrar af skurðinum er manngerður. Við borgina Trollhättan eru stórir fossar í Gautelfi sem hafa verið virkjaðir, en Tröllhettuskurðurinn liggur einmitt framhjá fossunum. Vænir er 43,8 metrar yfir sjávarmáli og því eru sex skipastigar á leiðinni frá Jótlandshafi (Kattegat) til Vænis. 

Í Haralds sögu harðráða er sagt frá því að konungur hafi siglt léttskipum sínum upp eftir Gautelfi og látið síðan draga þá upp fyrir fossana og út á ána þar sem hún fellur úr vatninu.

## Tengill
* Hallgrímur Jónasson,Vatnaleiðin gegnum Svíþjóð, Tíminn, 76. tölublað (04.07.1939), Blaðsíða 302
Hvítárvatn

**Hvítárvatn** er stöðuvatn í Árnesþingi undir Langjökli en þar á Hvítá upptök sín sem vatnið tekur nafn sitt af. Í Hvítárvatn skríður Norðurjökull Langjökuls sem gerir það að verkum að vatnið er mjög jökullitað. Hvítárvatn er 30 km² og mesta dýpt þess er 84 metrar. Frá Gullfossi eru 45 kílómetrar að Hvítárvatni. Fúlakvísl rennur í Hvítárvatn.
Þorvaldur Lúðvík Sigurjónsson

**Þorvaldur Lúðvík Sigurjónsson** (f. 15. júní 1971) er íslenskur viðskiptafræðingur og bankamaður. Þorvaldur er þekktastur fyrir að hafa verið forstjóri fjárfestingarbankans Saga Capital frá stofnun bankans 2006 til 2011.

## Ævi
Þorvaldur var í stjórn SUS á sínum yngri árum auk þess að vera í ræðuliði MA öll sín ár við skólann.  Þá var hann einig í ræðuliði Heriot-Watt háskóla í Edinborg á námsdvöl sinni í Skotlandi.   Hann útskrifaðist með BA (Hons.)-gráðu í alþjóðaviðskiptum og tungumálum frá Heriot-Watt háskóla í Edinborg, Skotlandi, árið 1995. 

Að námi loknu, árið 1995 starfaði Þorvaldur hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna í Englandi í eitt ár. Að því loknu vann hann hjá Kaupþingi Norðurlands, en flutti sig þaðan til Kaupþings hf. í Reykjavík.  Umskiptin tengdust kaupum Sparisjóðs Norðlendinga á meirihluta hlutafjár í Kaupþingi Norðurlands.  

Hjá Kaupþingi í Reykjavík setti Þorvaldur á stofn deild eigin viðskipta bankans sem þá hóf að sinna viðskiptum með verðbréf fyrir eigin reikning bankans (e: Propreitary trading). Hann gegndi stöðu forstöðumanns Markaðsviðskipta/miðlunar og síðar framkvæmdastjóra Eigin viðskipta til ársins 2006, en hið sama ár stofnaði Þorvaldur fjárfestingarbankann Saga Capital ásamt samstarfsmönnum frá Kaupþingi og hópi fjárfesta. Þorvaldur sagði upp stöðu sinni sem forstjóri Saga Fjárfestingarbanka í apríl 2011, í kjölfar fjölmiðlaumræðu um persónuleg fjármál hans og aðkomu að viðskiptum sem voru til rannsóknar hjá Sérstökum saksóknara.  

Þorvaldur er best þekktur innan íslensks viðskiptalífs fyrir að hafa þróað s.k. eigin viðskipti bankastofnana á Íslandi (proprietary trading) og að hafa komið bankanum Saga Fjárfestingarbanka í gegnum fjármálakrísuna frá 2008. Þorvaldur hefur réttarstöðu grunaðs manns í rannsóknum Sérstaks saksóknara á viðskiptum Kaupþings og Glitnis í tengslum við viðskipti með skuldabréf fjárfestingarfélagsins Stím.

Í janúar 2012 var Þorvaldur ráðinn framkvæmdastjóri Atvinnuþróunarfélags Eyjafjarðar (AFE). Ráðningin var umdeild, en stjórnarformaður Atvinnuþróunarfélagsins, Geir Kristinn Aðalsteinsson, bar við að Þorvaldur hefði verið hæfastur 37 umsækjenda um stöðuna, og að hann væri saklaus uns dæmdur sekur. Í viðtali við RÚV 3. janúar 2012 sagði Geir Kristinn að það væri ótækt að menn væru dæmdir í "skóggang" þó þeir væru til rannsóknar hjá Sérstökum saksóknara:

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Þorvaldur Lúðvík launahæstur''; grein af Vb.is 2010
Múlan 2

***Múlan 2*** (enska: *Mulan II*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2005 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Múlan]]*. Myndin var aðeins dreift á mynddiski.
## Talsetning

## Tengill
* 
## Tilvísanir
Ketubjörg

**Ketubjörg** eru tilkomumikil sjávarbjörg við Skagafjörð, skammt sunnan við eyðibýlið Ketu á Skaga, leifar af eldstöð frá ísöld sem sjórinn hefur sorfið og myndað dranga og gatkletta.

Í Ketubjörgum, sem eru rúmlega 120 metra há, er stuðlaberg og úti fyrir eru stakir drangar, sá stærsti og mesti heitir Kerling. Í björgunum er auðugt fuglalíf. Þau eru friðuð.

Þjóðvegurinn lá á bjargbrúninni og þótti stundum illfært um hann fyrir tröllagangi en mikil tröllabyggð var sögð vera í Ketubjörgum og var sagt að tröllin héldu þing í skarði sem liggur gegnum björgin og kallast Tröllalögrétta. Prestar sem þjónuðu Ketukirkju, sem var útkirkja frá Hvammi á Laxárdal, voru þá vanir að hringja bjöllu þegar þeir komu að hól sem Presthóll kallast og héldu því áfram þegar þeir riðu með björgunum. Þegar séra Hálfdán á Felli þjónaði sókninni um tíma tókst honum að losna við tröllaganginn með fjölkynngi.

## Tilvísanir
Bolungarvíkurgöng

**Bolungarvíkurgöng** (líka kölluð **Óshlíðargöng**) eru 5,4 km löng jarðgöng á Vestfjörðum sem tengja saman Bolungarvík og Hnífsdal. Göngin sem voru opnuð almenningi 25. september 2010 leystu af Óshlíðarveg, en sá vegur var einn sá hættulegasti á Íslandi vegna grjóthruns og snjóflóða. Göngin voru nefnd Óshlíðargöng á meðan framkvæmdum stóð, og eru almennt kölluð svo af heimamönnum.


Mynd:Ófæra nach Bolungarvík 4.JPG|Gamli Óshlíðarvegurinn.
Mynd:Óshlíð nach Bolungarvík 1.JPG|Gamli Óshlíðarvegurinn 2.
Mynd:Bolungarvíkurgöng (Bolungarvík).JPG|Bolungarvíkurgöng í byggingu, séð frá Bolungarvík.
Mynd:Bolungarvíkurgöng (Hnífsdalur).JPG|Bolungarvíkurgöng séð frá Hnífsdal.


## Tilvísanir
Tarsan (kvikmynd frá 1999)

***Tarsan*** (enska: *Tarzan*) er bandarísk teiknimynd framleidd af Walt Disney Feature Animation. Myndin byggir á sögupersónunni Tarzan úr verkum Edgar Rice Burroughs. Myndin var frumsýnd þann 18. júní 1999.

Kvikmyndin var þrítugasta og sjöunda kvikmynd Disney-kvikmyndaversins í fullri lengd. Leikstjórar myndarinnar voru þeir Chris Buck og Kevin Lima. Framleiðandinn var Bonnie Arnold. Handritshöfundar voru Tab Murphy, Bob Tzudiker og Noni White. Tónlistin í myndinni er eftir Mark Mancina og sungið af Phil Collins. Árið 2005 var gerð framhaldsmynd, *[[Tarsan 2]]*, sem var aðeins dreift á mynddiski.
## Talsetning

## Lög í myndinni

## Tenglar
* 
* 

## Tilvísanir
Tarsan 2

***Tarsan 2***  (enska: *Tarzan II*) er bandarísk Disney-kvikmynd frá árinu 2005 sem er framhaldsmynd kvikmyndarinnar *[[Tarsan (kvikmynd 1999)|Tarsan]]*. Myndinni var aðeins dreift á mynddiski.
Wakko's Wish

***Wakko's Wish*** er bandarísk teiknimynd frá árinu 1999 sem var aðeins dreift á VHS. Myndin er byggð á sjónvarpsþáttaröð *[[Animaniacs]]*, sýnd árin 1993-98.
Evfemía af Rügen

**Evfemía af Rügen** (d. 1. maí 1312), einnig nefnd **Evfemía af Arnstein**, var drottning Noregs frá 1299 til dauðadags. Talið er að hún hafi verið dóttir Günthers greifa af Arnstein en alist upp hjá móðurafa sínum, Witzlav 2., fursta af Rügen.

Hún giftist Hákoni hertoga Magnússyni í Maríukirkjunni í Ósló sumarið 1299. Talið er að gengið hafi verið frá trúlofun þeirra þegar Norðmenn og Danir gengu til friðarsamninga haustið 1298 en þar var Witzlav fursti sáttasemjari. Áður hafði verið reynt að finna enska og síðan franska brúði handa Hákoni en það gekk ekki up. Skömmu eftir brúðkaupið dó Eiríkur konungur, bróðir Hákonar, og voru Hákon og Evfemía krýnd konungur og drottning Noregs 1. nóvember sama ár.

Evfemía var mjög bókhneigð og er sagt að hún hafi átt eitt stærsta bókasafn í Evrópu á sinni tíð. Hún hafði mikinn áhuga á riddarabókmenntum og lét meðal annars þýða þrjár franskar og þýskar riddarasögur í ljóðum og sendi afrit til sænsku hirðarinnar af því að hún vildi innleiða evrópska riddaramennsku á Norðurlöndum. Þessar sögur eru þekktar sem *Evfemíuvísurnar* og nutu mikilla vinsælda.

Eina barn Evfemíu og Hákonar sem lifði var Ingibjörg, sem fædd var 1301. Um jólin 1302, þegar hún var eins árs, var hún heitbundin Eiríki Magnússyni hertoga, bróður Birgis Svíakonungs, sem þá var um tvítugt og var í miklu uppáhaldi hjá Evfemíu drottningu. Witzlav fursti var viðstaddur í tilefni af trúlofuninni en dó í jólaveislunni. Reyndar var trúlofuninni tvívegis slitið af pólitískum ástæðum en þau giftust þó 29. september 1312, þegar Ingibjörg var ellefu ára. 

Evfemía drottning hafði látist þá um vorið. Hún var grafin í Maríukirkjunni í Ósló. Hákon konungur var grafinn við hlið hennar sjö árum síðar. Líkamsleifar þeirra fundust við fornleifauppgröft í kirkjurústunum 1982 og voru færðar í grafhýsi í Akershúskastala.

## Heimildir
* 
*
101 Dalmatians

***101 Dalmatians*** getur átt við:
* *[[Hundrað og einn dalmatíuhundur]]*, skáldsögu
* *[[Hundalíf]]*, Disney-kvikmynd sem byggir á skáldsögu
* *[[101 dalmatíuhundur]]*, endurgerð á Disney-kvikmynd
* *[[102 dalmatíuhundar]]*, framhaldsmynd endurgerð kvikmyndarinnar
Allar stelpur úr að ofan

***Allar stelpur úr að ofan*** er smáskífa með Dáðadrengjum sem kom út árið 2003.
## Lagalisti
# Allar stelpur úr að ofan (4:13)

## Heimildir
Esja (breiðskífa)

***Esja*** er breiðskífa með hljómsveitinni Esju sem kom út árið 2008. Breiðskífan er fyrsta plata hljómsveitarinnar.

## Lagalisti
# Hit it (3:47)
# Drinking and driving (5:30)
# Sound on sound (3:47)
# Till the end (3:50)
# Slithering (3:27)
# Chase (Till Kingdom Come) (4:18)
# Wind Machine (3:30)
# Rider of the Meadows (3:59)
# Don´t know anything (3:29)
# Slow ride (3:52)
# Find my way (3:59)
# Till the end (demo) (3:29)

## Heimildir
* 
*
How to make friends

***How to make friends*** er breiðskífa með hljómsveitinni FM Belfast sem kom út árið 2008. Hún hefur fengið dóma sem ein besta partýplata Íslands.

## Lagalisti
# Freaquency (3:49)
# Underwear (3:08)
# I can feel love (3:32)
# Tropical (3:09)
# Pump (2:42)
# Par Avion (3:16)
# VHS (2:52)
# Lotus (3:44)
# Optical (3:20)
# Synthia (3:14)
# President (3:44)

## Tilvísanir
Serpentyne

***Serpentyne*** er breiðskífa með hljómsveitinni XIII sem kom út árið 1994. Upptökur á plötunni hófust sumarið 1994 og hún var hljóðblönduð í Grjótnámunni í Reykjavík af Ingvari Jónssyni og Þorvaldi Bjarna Þorvaldssyni. Platan var gefin út af Spor á íslandi, CNR Musik í Benelux og Sempahore gaf plötuna út í Þýskalandi, Sviss og Austurríki.

## Lagalisti
# Microfiction (6:43)
# Angel (4:30)
# Nowhere (6:21)
# Babylon (6:34)
# Museum (4:56)
# Snakeeyes (5:10)
# Broken mirror (5:44)
# Forbidden fruits (4:42)
# Eden (7:01)
# In the hole (3:50)
# Gift (5:10)
# Close my eyes (5:59)
# Liberation (5:35)

## Tilvísanir
Tarzan

**Tarzan** (stundum ritað **Tarsan** á íslensku) er sögupersóna sem upprunnin er úr ævintýrasögum bandaríska rithöfundarins Edgar Rice Burroughs. Persónan birtist fyrst í skáldsögunni *Tarzan of the Apes*, sem var birt í tímaritinu *The All-Story* árið 1912 og var gefin út í bókarformi árið 1914. Ævintýri Tarzans náðu miklum vinsældum og Burroughs hélt því áfram að skrifa sögur um hann allt fram á fimmta áratuginn. Alls skrifaði Burroughs 26 sögur um Tarzan.

Auk skáldsagna Burroughs náði Tarzan miklum vinsældum sem hetja á hvíta tjaldinu. Fyrsti leikarinn til að fara með hlutverk Tarzans í kvikmynd var Elmo Lincoln árið 1919 en persónan náði mestum vinsældum sem kvikmyndahetja með kvikmyndaröð sem hófst á fjórða áratuginum þar sem sundkappinn Johnny Weissmuller fór með aðalhlutverkið. Í gegnum árin hefur Tarzan síðan birst í fjölda skáldsagna, kvikmynda, myndasagna, teiknimynda og annarra sagnaverka sem enn njóta vinsælda í dag.

Í sögunum um Tarzan heitir hann réttu nafni **John Clayton, vísigreifi af Greystoke**. Í baksögu hans verða foreldrar hans, sem eru af enskum aðalsættum, strandaglópar á vesturströnd Afríku með son sinn eftir að áhöfn skips þeirra gerir uppreisn gegn þeim. Stuttu síðar eru þau bæði drepin og John er því alinn upp undir nafninu Tarzan af öpum af óræðri tegund í frumskógum Afríku.

Þegar Tarzan vex úr grasi gerist hann nokkurs konar verndari frumskógarins og lendir í ýmsum ævintýrum. Burroughs hafði takmarkaða þekkingu á staðháttum í Afríku og því draga sögur hans um Tarzan ekki fram rétta mynd af álfunni. Almennt er þó reiknað með því að sögurnar um Tarzan eigi að gerast á svæðum sem nú spanna löndin Kamerún, Gabon, Lýðveldið Kongó og Lýðstjórnarlýðveldið Kongó. Margar af sögum Burroughs um Tarzan hafa í seinni tíð sætt ásökunum um keim af afturhaldssemi og heimsvaldshyggju vegna staðalímynda þeirra af Afríkumönnum og öðrum þjóðfélagshópum.

## Tilvísanir
Sólveig Anna Jónsdóttir

**Sólveig Anna Jónsdóttir** (f. 29. maí 1975) er núverandi formaður Eflingar og aðgerðasinni. Hún var formaður Íslandsdeildar Attac-samtakanna og einn hinna svokölluðu nímenninga sem ákærðir voru vegna mótmæla í Alþingishúsinu 8. desember 2008 í tengslum við búsáhaldabyltinguna. Sólveig starfaði sem ómenntaður leikskólastarfsmaður hjá Reykjavíkurborg þar til hún var kjörin formaður Eflingar 2018.

## Formennska hjá Eflingu
Sólveig tilkynnti þann 29. janúar 2018 um framboð sitt til formanns stéttarfélagsins Eflingar ásamt nýrri stjórn undir nafninu B-listinn gegn frambjóðanda uppstillingarnefndar, Ingvari Vigur Halldórssyni. Fráfarandi formaður Sigurður Bessason bauð sig ekki fram til endurkjörs eftir að hafa gengt formennsku í um tvo áratugi. Var þetta í fyrsta skipti í tuttugu ára sögu Eflingar þar sem kosið var um formann. Fram að því hafði verið sjálfkjörið í stjórn félagsins þar sem aldrei hafði áður komið fram mótframboð. Í kosningunum var Sólveig Anna kosinn nýr formaður með um 80% atkvæðum og hlaut B-listinn 7 af 15 stjórnarmönnum að auki. 

Sólveig sagði af sér sem formaður Eflingar 31. október 2021 eftir harðvítugar deilur við starfsfólk félagsins. Hún bauð sig hins vegar aftur fram til formanns þann 15. febrúar 2022 og var kjörin á ný með 52% atkvæða.

Eftir að Sólveig Anna tók aftur við sem formaður Eflingar stóð hún fyrir hópuppsögnum á starfsfólki stéttarfélagsins. Uppsagnirnar voru mjög umdeildar og gagnrýnendur þeirra, þar á meðal Drífa Snædal forseti Alþýðusambandsins, sögðu þar vera um að ræða pólitískar „hreinsanir“ innan Eflingar. Sólveig hafnaði þeirri skilgreiningu og sagði uppsagnirnar vera skipulagsbreytingar væru byggðar á ítarlegri greiningarvinnu.

## Stjórnmálaferill
Sólveig Anna skipaði fjórða sæti á lista Sósíalistaflokks Íslands í Reykjavíkurkjördæmi norður í Alþingiskosningunum árið 2021. Sólveig skipaði síðan þriðja sæti á lista Sósíalistaflokksins í Reykjavíkurkjördæmi suður í Alþingiskosningunum 2024. Hún sagðist þó ekki gera ráð fyrir að ná þingsæti, heldur væri framboðið ætlað til stuðnings oddvita Sósíalista í kjördæminu, Sönnu Magdalenu Mörtudóttur.

Sólveig Anna sagði sig úr Sósíalistaflokknum vorið 2025 og sagði að stemningin þar væri orðin *yfirgengilega biluð*. 

## Fjölskylda
Sólveig er dóttir útvarpsþulanna fyrrverandi Jóns Múla Árnasonar og Ragnheiðar Ástu Pétursdóttur. Hún er gift Magnúsi Sveini Helgasyni sagnfræðingi.

## Tilvísanir
Ísabella af Hainaut

**Ísabella af Hainaut** (5. apríl 1170 – 15. mars 1190) var greifadóttir frá Hainaut og drottning Frakklands frá 1180 til dauðadags, fyrsta kona Filippusar 2. Frakkakonungs. Hún dó af barnsförum tæplega tvítug að aldri.

Ísabella var dóttir Baldvins 5. greifa af Hainaut og Margrétar af Flæmingjalandi. Þann 28. apríl 1180, þegar hún var nýorðin tíu ára, giftist hún hinum tæplega fimmtán ára Filippusi, einkasyni og ríkisarfa Loðvíks 7. Frakkakonungs. Hann hafði verið krýndur meðkonungur föður síns haustið áður og var Ísabella krýnd drottning mánuði eftir brúðkaupið. Hún færði manni sínum greifadæmið Artois sem heimanmund. 

Tengdamóðir Ísabellu, Adela ekkjudrottning, og bræður hennar voru óánægð með valið á brúðinni en það var móðurbróðir hennar, Filippus greifi af Flæmingjalandi, sem hafði samið um hjónabandið við Loðvík konung. Filippus konungur taldi að héraðið Vermandois væri hluti af heimanmundi Ísabellu en það vildi Filippus greifi ekki fallast á. Þeir fóru í stríð 1181 og stóð það í nokkur ár. Árið 1184 reyndi Filippus að segja skilið við Ísabellu, bæði vegna þess að faðir hennar studdi mág sinn en ekki tengdasoninn og ekki síður vegna þess að hin fjórtán ára drottning hafði enn ekki alið honum erfingja. Róbert af Dreux, föðurbróðir konungs, gat þó talað um fyrir honum og þann 5. september 1187 ól Ísabella son, Loðvík, síðar konung.

Hún varð aftur þunguð sumarið 1189 og var meðgangan mjög erfið. Þann 14. mars 1190 ól hún tvíbura sem lifðu aðeins fáa daga. Sjálf lést hún daginn eftir.

## Heimild
*
Adela af Champagne

**Adela af Champagne** (um 1140 – 4. júní 1206), einnig nefnd **Adelaide** og **Alix** í heimildum, var drottning Frakklands frá 1160 til 1180.

Adela var dóttir Teóbalds 2. greifa af Champagne og Matthildar af Kärnten. Hún varð þriðja eiginkona Loðvíks 7. Frakkakonungs og giftust þau í nóvember 1160, aðeins fimm vikum eftir að önnur kona hans, Konstansa af Kastilíu, dó af barnsförum. Með henni eignaðist Loðvík eina son sinn, Filippus 2., sem kallaður var *Dieudonné* (guðsgjöf).

Adela og bræður hennar, Hinrik 1. af Champagne, Teóbald 5. af Blois (sem báðir voru jafnframt tengdasynir Loðvíks) og Vilhjálmur erkibiskup af Reims höfðu mikil áhrif á stjórn ríkisins á seinni ríkisstjórnarárum Loðvíks. Þegar ríkiserfinginn, Filippus 2., giftist Ísabellu af Hainaut og tók að mestu við stjórn ríkisins 1179 og varð svo konungur 1180 þegar faðir hans lést, dró mjög úr völdum Adelu og bræðra hennar. Hún stýrði þó ríkinu upp úr 1190, þegar Filippus var í Þriðju krossferðinni, en dró sig í hlé árið 1192, þegar hann sneri aftur. Eftir það átti hún þó þátt í stofnun margra klaustra.

Börn Adelu og Loðvíks voru Filippus (f. 21. ágúst 1165) og Agnes (líklega fædd 1171), keisaraynja í Býsansríkinu.

## Heimild
*
Quarashi (breiðskífa)

***Quarashi*** er fyrsta breiðskífa með hljómsveitinni Quarashi sem kom út árið 1997. 
## Lagalisti
# Ouzo (0:56)
# Thunderball (3:27)
# "Framogtilbaka" (3:04)
# Catch 22 (3:32)
# Switchstance (3:33)
# Superwoman (2:56)
# Herra Jinx (2:27)
# Lone Rangers (4:19)
# The next movie (2:48)
# Beam me down (1:22)
# Mr. Amber Shades (3:21)
# S.E.T.I. (4:10)
# Beam me up (4:07)
# Speedo (4:48)
# Delphi (3:19)
# Mr. Caulfield (10:33)
## Tilvísanir
Xeneizes

***Xeneizes*** er breiðskífa með hljómsveitinni Quarashi sem kom út árið 1999. 
## Lagalisti
# Stick ´em up (3:49)
# Tarfur (2:43)
# Punk (2:59)
# Jivin´ about (3:50)
# Brasilian mongo (3:22)
# Model citizen (3:50)
# Tamborine cut (2:44)
# Xeneizes (3:08)
# Mayday (3:35)
# Surreal rhyme (4:17)
# Show me what you can (3:12)
# Fuck you Puto (3:05)
# Dive in (4:00)
# Bless (2:24)
## Tilvísanir
Konstansa af Kastilíu

**Konstansa af Kastilíu** (1141 – 4. október 1160) var drottning Frakklands frá 1154 til dauðadags. Hún lést nítján ára að aldri þegar hún fæddi annað barn sitt.

Konstansa var dóttir Alfons 7., konungs Galisíu, León og Kastilíu, og Berenguelu af Barcelona. Þrettán ára gömul giftist hún  Loðvík 7. Frakkakonungi, sem hafði sagt skilið við fyrstu konu sína, Elinóru af Akvitaníu, tveimur árum fyrr. Opinbera ástæðan fyrir ógildingu hjónabands þeirra var sú að þau væru of skyld til að mega eigast samkvæmt kirkjulögum en Loðvík og Konstansa voru þó enn skyldari. Hið sama mátti raunar segja um Elinóru og seinni mann hennar, Hinrik 2. Englandskonung.

Konstansa eignaðist dótturina Margréti 1158 og 4. október 1160 fæddi hún aðra dóttur, Alísu, en lést sama dag. Loðvík konungur átti þá fjórar dætur en engan son og var mjög í mun að tryggja ríkiserfðirnar, svo að hann giftist þriðju konu sinni, Adelu af Champagne, aðeins fimm vikum eftir lát Konstönsu.

## Heimild
*
Jinx

***Jinx*** er breiðskífa með hljómsveitinni Quarashi sem kom út árið 2002. 

## Lagalisti
# Stick ´em up (3:25)
# Mr. Jinx (4:10)
# Baseline (3:40)
# Malone lives (3:38)
# Tarfur (2:51)
# Copycat (3:53)
# Transparent parents (3:55)
# Weirdo (3:38)
# Xeneizes (3:21)
# F**k you puto (2:55)
# Dive in (4:01)
# Bless (2:24)
Kristnihald undir jökli (breiðskífa)

***Kristnihaldi undir jökli*** er breiðskífa með hljómsveitinni Quarashi sem kom út árið 2001.

Titill plötunnar vísar í samnefnda skáldsögu Halldórs Laxness frá árinu 1968.
## Lagalisti
# Úa (2:08)
# Smíðavél (2:32)
# Hulduhrútur (1:48)
# Beitahúsarmenn (3:47)
# Prímus (5:02)
# Godman Sýngman (4:04)
# Úrsúlulokkur (5:22) - með Eddu Heiðrúnu Backman
# Úrsúlugjá (2:15) - með Eddu Heiðrúnu Backman
# Umbi (5:11)
# Prímus (3:09)
# Umbi II (2:11)
# Prímus (Vox) (2:31) - með Árna Tryggvassyni
# Úrsúlugjá (2:13)
## Tilvísanir
Guerilla disco

***Guerilla disco*** er síðasta breiðskífa með hljómsveitinni Quarashi sem kom út árið 2004. 
## Lagalisti
# Payback (3:31)
# Dead man walking (3:11)
# Stars (3:48)
# Audio Amigos (2:56)
# Stun gun (3:27)
# Murder Frenzy (2:13)
# Bass Knucles (3:22)
# Straight Jacket (3:29)
# Pro (3:50)
# Steua (1:22)
# Make a move (3:04)
# This song (7:42)
## Tilvísanir
Newt Gingrich

**Newton Leroy „Newt“ Gingrich** (fæddur 17. júní 1943) er bandarískur stjórnmálamaður sem gegndi embætti forseta fulltrúadeildar Bandaríkjaþings frá árinu 1995 til ársins 1999. Gingrich sat á þingi fyrir Repúblikanaflokkinn frá 1979 þar til hann sagði af sér 1999 í kjölfar kosninganna 1998 til Bandaríkjaþings þar sem repúblikanaflokkurinn tapaði 5 þingsætum til demókrata. Gingrich hefur í seinni tíð verið harður gagnrýnandi Barack Obama forseta Bandaríkjanna en Gingrich hefur meðal annars skrifað bókina *To Save America: Stopping Obama's Secular-Socialist Machine* sem var gefin út 2010.

## Ævi og menntun
Newt Gingrich var fæddur þann 17. júní árið 1943 í Harrisburg, Pennsylvaníu. Hann lærði sagnfræði við Emory-háskóla í Atlanta og síðar Tulane-háskóla í New Orleans, en við þann síðarnefnda hlaut hann doktorsgráðu í evrópskri samtímasagnfræði árið 1971. Doktorsritgerð Gingrich fjallaði um menntastefnu Belga í Kongó á árunum 1945 til 1960. Að loknu námi tók Gingrich upp kennslu á háskólastigi og kenndi allt fram til 1978.

## Stjórnmál
Gingrich bauð sig fram til fulltrúadeildarinnar árin 1974 og 1976 en hafði ekki erindi sem erfiði og þurfti að lúta í lægra haldi fyrir demókratanum Jack Flynt sem var þá fulltrúi á þingi fyrir Georgíufylki, heimafylki Gingrich. Árið 1978 bauð Gingrich sig fram á nýjan leik. Þá gaf Flynt hinsvegar ekki kost á sér til endurkjörs og Gingrich sigraði demókratann Virginia Shapard örugglega . Gingrich sat á þingi frá 1979 til 1999.

Í janúar 1995 var Gingrich kjörinn forseti fulltrúadeildarinnar og varð í kjölfarið, í nokkrum skilningi, andlit repúblikanaflokksins og andstöðu hans gegn þáverandi forseta Bandaríkjanna, Bill Clinton. Í þingkosningunum 1998 galt repúblikanaflokkurinn afhroð og tapaði 5 sætum til andstæðinga sinna í demókrataflokknum. Í kjölfarið lét Gingrich af embætti sínu bæði sem forseti fulltrúadeildarinnar og sem fulltrúadeildarþingmaður.

Gingrich hefur haldið áfram að vera hávær rödd í bandarískri stjórnmálaumræðu og er tíður gestur í útvarps- og sjónvarpsþáttum sem snúa að stjórnmálum. Gingrich gaf kost á sér í forvali Repúblikanaflokksins fyrir forsetakosningarnar árið 2012. Hann vann próf­kjör Repúblikana í tveim­ur fylkjum, Suður-Karólínu og Georgíu, en dró sig úr forvalinu þann 2. maí 2012 eftir að ljóst var orðið að Mitt Romney hefði tryggt sér útnefningu flokksins.

## Heimildir
John Hancock

**John Hancock** (fæddur 23. janúar 1737, látinn 8. október 1793) var bandarískur kaupmaður og stjórnmálamaður ásamt því að vera mikilvægur þátttakandi í bandarísku byltingunni. John Hancock er talinn til „landsfeðra“ Bandaríkjanna.

## Fjölskylda

Hancock var fæddur í Braintree Massachusetts foreldrar hans voru John Hancock og Mary Hawke Thaxter. Eftir andlát föður hans (1744) var hann sendur til að búa hjá frænda sínum Thomas Hancock og konu hans Lydia (Henchman) Hancock. Í æsku kynntist hann John Adams sem síðar varð forseti Bandaríkjanna.

## Menntun og störf

John Hancock gekk í Boston Latin School og útskrifaðist þaðan 1750 eftir það stundaði hann nám í Harvard-háskóla og útskrifaðist þaðan 1754. Eftir útskriftina byrjaði hann að vinna í skipafyrirtæki frænda síns en á sama tíma var háð stríð milli Bretlands og Frakklands í Norður-Ameríku (1754-1763). Frá 1760 til 1761 bjó hann í Bretlandi þar sem hann vann að myndun betri viðskiptasambanda fyrir fyrirtækið, þegar hann sneri til baka var heilsa frænda hans farin að versna, árið 1763 varð hann meðeigandi í fyrirtækinu. Fljótlega eftir að hann hafði orðið meðeigandi lést frændi hans og hann erfði allt fyrirtækið árið 1764.

## Stjórnmálaferill

Á stjórnmálaferli sínum starfaði hann sem forseti Annars meginlandsþings Bandaríkjanna, sem undirritaði sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna, og var einnig sá fyrsti til að undirrita hana. Sjálfstæðisyfirlýsingin sem var formleg útskýring á því hvers vegna þingið hefði ákveðið að slíta stjórnmálatengslum við England, hún var samþykkt þann 4 júlí 1776 sem hefur síðan verið þjóðhátíðardagur Bandaríkjanna. Hancock gegndi einnig embætti sem fyrsti og þriðji ríkisstjóri Massachusetts. Fyrir byltinguna var hann mjög auðugur maður eftir að hafa erft stórt skipa fyrirtæki frá frænda sínum. Hancock hóf sinn feril í stjórnmálum í Boston þar sem hann var lærlingur Samuel Adams en hann var áhrifamikill stjórnmálamaður þess tíma. Eftir að spenna jókst á milli Breta og Bandaríkjamanna valdi Hancock að nota auðæfi sín í að styrkja byltinguna en hann naut mikillar hylli fyrir það í Massachusetts.
 
## Þátttaka hans í byltingunni
Uppi hafa verið deilur um hvort Hancock hafi í raun verið að smygla varningi, hann var þó ákærður í nokkrum tilfellum án þess að hann væri dæmdur sekur. Orðspor hans gerði hann að vinsælum manni meðal alþýðunnar þó það hafi aldrei verið sannað að hann væri smyglari.

## Punktar
*John Hancock Tower háhýsið í Boston er nefnt eftir honum.
Sambandssinnaflokkurinn

**Sambandssinnaflokkurinn** (enska: The Federalist Party) var bandarískur stjórnmálaflokkur sem var starfandi á tímabilinu 1792 – 1816. Flokkurinn var stofnaður af Alexander Hamilton, sem á fyrsta kjörtímabili George Washington sem forseti byggði upp hóp stuðningsmanna sem að mestu voru aðilar innan fjármála- og bankakerfisins, til að styðja við efnahagsstefnu sína. Sambandssinna flokkurinn lagði megin áherslu á borgaraleg gildi, þjóðernishyggju og efnahagslega trausta stjórn ríkjasambandsins.

## Stefna
Stefna sambandssinna var að koma á fót opinberum seðlabanka, setja á tolla ásamt því að stuðla að góðum samskiptum við Breta.
Leiðtogi rebúblikana-demókrata, Thomas Jefferson, fordæmdi ásamt flokki sínum stefnu Sambandssinna í meginatriðum. Sérstaklega varðandi Seðlabankann og samskiptin við Breta. En rebúblikanar töldu að með stefnu sambandssinna væri verið að svíkja hugsjónir lýðveldissinna í hendur breska heimsveldinu.

### Áhrif og afdrif
Sambandssinnar héldu sterkri stöðu á þéttbýlli svæðum Bandaríkjanna en repúblikanar og demókratar voru sterkari í dreifðari byggðum Suðurríkjanna. Í
kosningunum árið 1800 sigruðu rebúplikanar og sambandssinnar náðu aldrei aftur völdum en þeir þóttu of hallir undir yfirstéttina og áttu því erfitt með að sækja stuðning til millistéttarinnar. Að lokum þurrkaðist flokkurinn nánast út eftir stríðið við Breta 1812.

Áhrifa sambandssinna og stefnu þeirra gætir þó enn í formi styrkra stoða undir ríkisstjórnina ásamt traustum grunni fjármálakerfisins.
Codex Basilensis

**Codex Basilensis** (Skammstafað **E** (Wettstein), **07** (Gregory) eða **ε 55** (von Soden) er með handrit af Nýja testamentinu. Það er skrifað með hástöfum á forngrísku og var unnið á 8. öld e.Kr. Handritið er geymt í Háskólanum í Basel (AN III 12).

Í handritinu eru textar guðspjallanna fjögurra. Handritið er nú 318 blöð (23 x 16,5 cm).

Textinn er í 1 dálki, 23 línur á hverri síðu.

## Tengt efni
* Listi yfir hástafahandrit Nýja testamentisins

## Tilvísanir

## Tenglar

* Basilensis E (07), ,,Encyclopedia of Textual Criticism``.
* Frererik Wisse, *Family E and the Profile Method*, Biblica 51, (1970), pp.&nbsp;67–75.
Júragarðurinn

***Júragarðurinn*** er bandarísk ævintýramynd frá árinu 1993 í leikstjórn Stevens Spielberg. Myndin er byggð á samnefndri skáldsögu eftir Michael Crichton frá árinu 1990. Myndin fjallar um eyju þar sem tekist hefur að endurskapa risaeðlur með erfðatækni.

*Júragarðurinn* var langvinsælasta kvikmyndin á Íslandi árið 1993. 78.000 manns sáu myndina í Háskólabíói og Sambíóunum.

## Tilvísanir
Gordon Gekko

**Gordon Gekko** er persóna í kvikmyndunum *[[Wall Street (kvikmynd frá 1987)|Wall Street]]* (1987) og *[[Wall Street: Money Never Sleeps]]* (2010) sem Oliver Stone leikstýrði. Gekko er leikinn af Michael Douglas, og er túlkun hans á hinum ógeðfellda Gekko í fyrri myndinni talin einn af hápunktum Douglas á leikaraferlinum. Árið 1988 hlaut Douglas Óskarsverðlaunin, sem besti karlleikari í aðalhlutverki fyrir það hlutverk.

## Karakter Gekko
Í kvikmyndinni *Wall Street* (1987) er Gekko umbreytingarfjárfestir sem kaupir fyrirtæki í skuldsettum yfirtökum þeim tilgangi einum að hagnast á því að leysa þau upp og selja eignir. Slík viðskipti eru kölluð fyrirtækjagripdeildir (e: *corporate raiding*). Gekko, sem er holdgervingur græðgi og öfga Wall Street á níunda áratugnum, hefur verið valinn 24. best heppnaða illmenni kvikmyndasögunnar.
 
Eftirminnilegastur er Gekko líklega fyrir ræðu sem hann flytur í kvikmyndinni Wall Street (1987) á hluthafafundi Teldar Paper, fyrirtækis sem hann var að leggja undir sig:

:„Greed, for lack of a better word, is good. Greed is right. Greed works. Greed clarifies, cuts through, and captures, the essence of the evolutionary spirit. Greed, in all of its forms; greed for life, for money, for love, knowledge, has marked the upward surge of mankind and greed, you mark my words, will not only save Teldar Paper, but that other malfunctioning corporation called the U.S.A.“

## Fyrirmyndir að Gekko
Gekko er byggður á „ruslbréfakonginum“ Michael Milken, verðbréfasala hjá fjárfestingarbankanum Drexel Burnham Lambert sem varð gjaldþrota 1990. Ástæða gjaldþrotsins var ekki síst viðamikil rannsókn Verðbréfaeftirlits Bandaríkjanna á starfsemi Milken. Árið 1990 játaði Milken ýmis brot á skattalögum og lögum um verðbréfaviðskipti og sat tvö ár í fangelsi frá 1991-1993. 

Auk þess að vera byggður á Milken má sjá að Gekko hefur ákveðna drætti af Ivan Boesky, öðrum þekktasta verðbréfasala níunda áratugarins. Árið 1987 var Boesky dæmdur í þriggja og hálfs árs fangelsi fyrir innherjaviðskipti og svik. Dómur Boesky hafði verið mildaður fyrir að bera vitni gegn Milken. Skömmu áður en Boesky voru birtar ákærur og hann dæmdur hafði hann flutt ræðu í Berkeley-háskóla í Kalíforníu þar sem hann lét þau orð falla að græðgi væri bæði holl og góð:

:„I think greed is healthy. You can be greedy and still feel good about yourself“.

## Heimildir
Smallville (1. þáttaröð)

**Smallville** er bandarísk ofurhetjuþáttaröð. Sýningar á fyrstu þáttaröðinni hófust þann 24. október 2001 og þeim lauk 21. maí 2002. Þættirnir voru 21 og er hver þeirra um 42 mín. að lengd.

## Aðalleikarar
Tom Welling sem Clark Kent

Kristin Kreuk sem Lana Lang

Michael Rosenbaum sem Lex Luthor

Eric Johnson sem Whitney Fordman

Sam Jones III sem Pete Ross

Allison Mack sem Chloe Sullivan

Annette O'Toole sem Martha Kent

John Schneider sem Jonathan Kent

## Gestaleikarar
John Glover sem Lionel Luthor

Sara-Jane Raymond sem Nell Potter

Mitchell Kosterman sem Ethan Miller fógeti

Robert Wisden sem Gabe Sullivan

Hiro Kanagawa sem H. James Kwan skólastjóri 

Tom O'Brien sem Roger Nixon 

Joe Morton sem Steven Hamilton læknir

Wendy Chmelauskas sem Laura Lang 

Ben Odberg sem 	Lewis Lang

Jason Connery sem Dominic Senatori 

Jade Unterman sem ung Lana Lang

Malkolm Alburquenque sem ungur Clark Kent 

Matthew Munn sem ungur Lex Luthor

Chad E. Donella sem Greg Arkin 

Ryan Kelley sem Ryan James

Lizzy Caplan sem Tina Greer

Shawn Ashmore sem Eric Summers

Cameron Dye sem Sam Phelan

Adrian Mcmorran sem Jeremy Creek

Catherine Barroll sem Betty Fordman

## Þættir