open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tómasarguðspjall

**Tómasarguðspjall** er kennt við Tómas postula, og er meðal apókrýfra rita Biblíunnar, eða nánar tiltekið Nýja testamentisins.

Einn merkasti handritafundur 20. aldar átti sér stað nærri bænum Nag Hammadi í Suður-Egyptalandi árið 1945. Á meðal papýrusrita sem þar litu dagsins ljós, var Tómasarguðspjall, en það er talið hafa verið hulið sjónum manna allt frá því á fjórðu öld. Í Tómasarguðspjalli er að finna orð Jesú sjálfs og þeirra sem þegar á fyrstu öld tóku að túlka þau í heimspekilega átt. Ritið er því talið geyma upprunalegustu hefðir, ýmis ummæli og dæmisögur sem eignaðar eru Jesú og eiga sér aðeins hliðstæður í elstu heimildum að baki guðspjalla Nýja testamentisins.

Upphaf Tómasarguðspjalls er á þessa leið:

:*Þetta eru hin leyndu ummæli sem hin lifandi Jesúm mælti og Dídymos Júdas Tómas færði í letur. [1] Og hann [Jesú] sagði: Hver sá sem réttilega túlkar þessi ummæli mun ekki á vit heljar fara. [2] Jesú sagði: Þeir sem leita ættu ekki að stoppa fyrr en þeir hafa fundið. Þegar þeir finna, mun þeim sundla. Er þeim sundlar, munu þeir undrast og ríkja yfir öllu. Eftir að hafa drottnað munu þeir hvílast.*

Árið 2001 kom *Tómasarguðspjall* út í íslenskri þýðingu Jóns Ma. Ásgeirssonar, sem einnig ritar inngang og skýringar. Það er 50. Lærdómsrit Bókmenntafélagsins. 

Árið 2007 kom *Tómasarguðspjall* út í annað sinn í bók Jóns Ma. Ásgeirssonar og Þórðar Inga Guðjónssonar: *Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula*. Þar er texti *Tómasarguðspjalls* endurskoðaður og skýringar styttar, en einnig eru í ritinu *[[Tómasarkver]]*, í þýðingu Jóns, og *[[Tómas saga postula]]*, hin forna íslenska þýðing, í útgáfu Þórðar. Í bókinni er ítarleg umfjöllun um ritin. 

## Heimildir
* Tómas postuli: *Tómasarguðspjall*. Jón Ma. Ásgeirsson (þýð.) (Reykjavík: Hið íslenzka bókmenntafélag, 2001).
* Jón Ma. Ásgeirsson og Þórður Ingi Guðjónsson: *Frá Sýrlandi til Íslands. Arfur Tómasar postula*. Háskólaútgáfan, Reykjavík 2007, 390 s.

## Tenglar

* Gospel of Thomas Collection at The Gnosis Archive Tómasarguðspjallið á ensku
* Tomasevangeliet , Tómasarguðspjallið á norsku
* Tomas-evangeliet i sin helhet Tómasarguðspjallið á  sænsku
Björgunarsveitin Ægir

**Björgunarsveitin Ægir** er björgunarsveit í Garði sem var stofnuð árið 1935. Framan af var sjóbjörgun aðalstarfsemi sveitarinnar vegna tíðra sjóslysa við Garðskaga og ströndina innan af honum. Síðan sveitin var stofnuð hefur sveitin bjargað fjölmörgum skipverjum af innlendum og erlendum skipum. Aldrei hafa orðið mannskaðar við þær aðgerðir.

Virkir félagar í dag eru um 20 sem skipast í mismunandi flokka svo sem sjóflokk, landflokk, bílaflokk og fleira, jafnframt leggur sveitin til menn í áhöfn stærsta björgunarskips Slysavarnafélagsins Landsbjargar, sem staðsett er í Sandgerði, Hannes Þ. Hafstein.

Helstu viðfangsefni sveitarinnar í dag eru leit og björgun við strendur Íslands, leit og björgun á landi, þátttakendur í skipulagi Almannavarna Ríkisins. Einnig tekur sveitin að sér ýmis verkefni vegna fjáraflana.

Ein helsta fjáröflun Björgunarsveitarinnar Ægis er útleiga á geymslum fyrir tjaldvagna, fellihýsi og húsbíla, en sveitin hefur yfir að ráða góðu rými fyrir þá starfsemi.

## Tengill
* Heimasíða Björgunarsveitarinnar Ægis
Tímarit Máls og menningar

***Tímarits Máls og menningar*** er bókmenntatímarit sem stofnað var í mars 1938 af Kristni E. Andréssyni, sem var einnig ritstjóri þess fyrstu 30 árin. 

Tímaritið var fyrst gefið út árið 1938 af bókaútgáfunni Heimskringlu, sem síðar varð Mál og menning. Upphaflega birti TMM fréttir af starfsemi Máls og menningar, auk ýmissa greina. Árið 1940 var ársritið Rauðir pennar, sem áður hafði fylgt frítt með TMM, sameinað TMM, og eftir það beindi tímaritið sjónum sínum að bókmenntum og bókmenntagagnrýni. 

*Tímarit máls og menningar* kemur út í fjórum tölublöðum ár hvert. Núverandi ritstjórar þess eru Sigþrúður Gunnarsdóttir og Elín Edda Pálsdóttir en þær tóku við starfinu í lok árs 2018.

## Ritstjórar TMM:

*Kristinn E. Andrésson (1940 – 1970)
*Jakob Benediktsson (1946 – 1975)
*Sigfús Daðason (1960 – 1976)
*Þorleifur Hauksson (1977 – 1982)
*Silja Aðalsteinsdóttir (1982 – 1987)
*Vésteinn Ólason (1983 – 1985)
*Guðmundur Andri Thorsson (1987 – 1989)
*Árni Sigurjónsson (1990 – 1993)
*Friðrik Rafnsson (1993 – 2000)
*Ingibjörg Haraldsdóttir (1993 – 2000)
*Brynhildur Þórarinsdóttir (2001 – 2003)
*Silja Aðalsteinsdóttir (2004 – 2008)
*Guðmundur Andri Thorsson (2009 - 2017)
*Silja Aðalsteinsdóttir (2017-2018)
*Sigþrúður Gunnarsdóttir og Elín Edda Pálsdóttir (2018-

## Tenglar / Heimildir
* Tímarit Máls og menningar  
* Saga Tímarits Máls og menningar
Vellankatla

**Vellankatla** er ferksvatnslind í Þingvallavatni.  Þar streymir vatn upp úr helli neðan vatnsborðs við vatnsbakkann í Vatnsviki.
Boun Oum

**Boun Oum** prins (fæddur 12. desember  1912, dó 17. mars 1980) var sonur Ratsadanay, síðasta konungsins í Champasak. Boun Oum var erfðaprins í Champasak þegar konungdæmið þar var lagt niður 1946 þegar allt Laos varð að einu konungdæmi.

Pólitískt var Boun Oum alltaf hægrisinnaður og eindreginn stuðningsmaður þess að Frakkland stjórnaði Laos. Hann hafði 15 000 manna herlið sem barðist við Japani og Lao Issara á árunum 1945 til 1947. Hann var forsætisráðherra í konunglegu ríkisstjórninni 1948 – 1950 og aftur 1960 – 1962.

Eftir það snéri hann sér frá beinum afskiptum af stjórnmálum en fór að stunda ýmiskonar viðskipt með bækistöðvar í Pakse og Champasak. Hann hélt þó áfram að stjórna bakvið tjöldin þar til að Pathet Lao tók völdin í landinu 1975. Hann flúði þá til Frakklands og kom aldrei aftur til Laos.

## Heimildir
* Stuart-Fox, Martin (1997) *A History of Laos*. Cambridge: University Press.
Phetsarath

**Prins Phetsarath Rattanavongsa** var forsætisráðherra Laos frá 1942 til 1945 og fyrsti og eini varakonungur í konungsríkinu Laos. 

Phetsarath var einn af leiðtogum Lao Issara-hreyfingarinnar sem barðist gegn yfirráðum Frakklands yfir Laos.

Phetsarath fæddist 19 janúar 1890 í Luang Prabang, sonur Bounkhong varakonungs í Luang Prabang. Tveir yngri hálfbræður hans voru Souvanna Phouma og Souphanouvong.  Phetsarath fór erlendis til náms, fyrst til Saigon og síðan til Parísar. 

Eftir að Frakkar höfðu náð undir sig Laos á nýtt 1946 flúði Phetsarath til Taílands og sneri ekki aftur fyrr en 1957. Eftir heimkomuna hafði hann engin bein afskipti af stjórnmálum. Phetsarath lést 14 október 1959.

## Heimildir
* Stuart-Fox, Martin (1997) *A History of Laos*. Cambridge: Cambridge University Press.
Vatnsvik

**Vatnsvik** er vík sem gengur inn úr norðaustanverðu Þingvallavatni.  Vatnsvik afmarkast af Nautatanga til vesturs og Davíðsgjá til austurs.

Vatnsvik er stundum ranglega kallað Vatnsvík.
JPV

**JPV** er bókaforlag, stofnað árið 2001 af Jóhanni Páli Valdimarssyni. 

Þann 1. október 2007 sameinaðist **JPV** bókaforlögunum Máli og menningu, Vöku-Helgafelli og Iðunni undir nafninu Forlagið. Bækur eru enn gefnar út undir merkjum forlaganna fjögurra, svo og undir merki Forlagsins.

## Heimild
Forlagið

**Forlagið** er stærsta bókaforlag á Íslandi. Það gefur út um 100 titla á ári undir merkjum Máls og menningar, Vöku-Helgafells, Iðunnar, Forlagsins og JPV.

Það varð til árið 2007 þegar Bókmenntafélagið Mál og menning keypti útgáfuhluta Eddu og sameinaði hann við JPV. Félagið sameinaðist svo Vegamótum árið 2008. Bókmenntafélagið Mál og menning á Forlagið.

## Heimildir

## Tenglar
* https://www.forlagid.is/
Reynistaðarætt

**Reynistaðarætt** er íslensk ætt kennd við Reynistað í Skagafirði. Hana mynda niðjar Halldórs Vídalíns Bjarnasonar (1736 – 1801) klausturhaldara þar og Ragnheiðar Einarsdóttur (1742 – 1814) konu hans (gift 1759), og Málmfríðar Sighvatsdóttur (f. 1735, dáin fyrir 1801) barnsmóður hans.

Halldór Vídalín Bjarnason var sonur Bjarna Halldórssonar (1703 – 1773) sýslumanns á Þingeyrum og Hólmfríðar Pálsdóttur Vídalín (1697 – 1736) konu hans, yngstur af fimm systkinum. Páll Vídalín lögmaður var móðurafi Halldórs, og telst því Reynistaðarætt vera kvísl af Vídalínsætt. Halldór gekk í skóla og var sagður „ritari góður“ en „eigi skarpur“ í árbókum Jóns Espólíns. Ragnheiður var skörungur og stóð fyrir búi þeirra hjóna.

## Börn Halldórs, Málfríðar og Ragnheiðar
Halldór og Ragnheiður áttu níu börn, þar af dóu tvö á fyrsta ári og tveir synir urðu ungir úti. Auk þess átti Halldór áður soninn Odd með Málfríði.

* Oddur Halldórsson Vídalín (1759 – 1804)
* Hólmfríður Halldórsdóttir Vídalín (1760 – 1819)
* Björg Halldórsdóttir (1763 – 1826)
* Bjarni Halldórsson (1765 – 1780)
* Einar Halldórsson (1770 – 1780)
* Páll Halldórsson (1770)
* Benedikt Vídalín Halldórsson (1774 – 1821)
* Anna Halldórsdóttir (1777 – 1808)
* Sigríður Halldórsdóttir (1778 – 1843)
* Elín Halldórsdóttir (1783)

## Reynistaðarbræður og ættarbölvunin

Sumarið 1780 kom pest í fé á Norðurlandi og var allt skorið í Skagafirði. Um haustið sendi Halldór á Reynistað syni sína Einar og Bjarna, ásamt vinnumanninum Jóni Austmann og öðrum, sem Sigurður hét, suður yfir Kjöl til að kaupa fé. Þeir urðu allir úti í stórhríð á heimleiðinni(í nóvember 1780), og þótti Björgu systur þeirra bræðra Bjarni bróðir sinn birtast sér í draumi og segja henni að þeir væru allir dauðir. Auk þess þótti henni hann segja sér að frá þessum degi mætti ekki gefa neinum dreng í ættinni nafnið Bjarni, og enginn karl mætti framar klæðast grænu né ríða bleikum hesti, en væri feigur ella. Um vorið fundust lík fylgdarmannanna tveggja í tjaldi við Beinhól, en bein bræðranna fundust ekki fyrr en árið 1845 í gjótu þar skammt frá. Fólk varð felmtri slegið vegna þessara atburða og lögðust mannaferðir um Kjöl af áratugina á eftir. Bölvunin var talin fylgja ættinni, og ýmsir voveiflegir atburðir taldir tengjast henni, og fram á þennan dag forðast sumir afkomendur Halldórs og Ragnheiðar að nefna syni sína Bjarna og karlar að klæðast grænu eða ríða bleikum hesti.
Vaka-Helgafell

**Vaka-Helgafell** er bókaforlag sem var stofnað 30. september 1985 þegar Bókaforlagið Vaka (stofnað 1981) keypti bókaforlagið Helgafell (stofnað 1942). Ólafur Ragnarsson, stofnandi og aðaleigandi Vöku, stýrði forlaginu alla tíð.

30. júní árið 2000 sameinaðist Vaka-Helgafell aðalsamkeppnisaðila sínum til margra ára Máli og menningu og stofnaði bókaforlagið Eddu - miðlun og útgáfu. Nýja forlagið hélt áfram að gefa út bækur með nöfnum bókaforlaganna tveggja. Árið 2003 keypti svo Edda bókaforlagið Iðunni. Eftir sameiningu útgáfuhluta Eddu og JPV gengu forlögin inn í nýtt forlag, Forlagið, sem var stofnað 1. október 2007.

Þrátt fyrir sameininguna koma bækur enn út undir nafni Vöku-Helgafells og á meðal þeirra höfunda sem þar gefa út bækur sínar er söluhæsti rithöfundur þjóðarinnar, Arnaldur Indriðason, en allar bækur hans hafa komið út undir nafni forlagsins. Einnig er Vaka-Helgafell útgefandi verka Halldórs Laxness en fyrirrennarinn, Helgafell, gaf út bækur hans allt frá stofnun 1942. Annars gefur Vaka-Helgafell nú einkum út handbækur af ýmsu tagi, svo og barnabækur.

## Heimildir
* 
*
Fjeldstedætt

**Fjeldstedætt** er íslensk ætt kennd við Fellsströnd í Dalasýslu. Hana mynda niðjar Vigfúsar Sigurðssonar Fjeldsted (1754-1804) og Karitasar Magnúsdóttur (1771-1855) konu hans.

Vigfús Sigurðsson Fjeldsted var bóndi og gullsmiður í Galtardalstungu í Staðarfellssókn í Dalasýslu. Eftirnafnið tók hann upp þegar hann var við gullsmíðanám í Danmörku. Foreldrar hans voru Sigurður Vigfússon (fæddur 1727) og Solveig Sigurðardóttir (1732-1791). Steinunn Guðmundsdóttir (1728-1798) var fyrri kona hans, en þeim varð ekki barna auðið, enda var hún 26 árum eldri en hann.

Karitas Magnúsdóttir var dóttir Magnúsar Ketilssonar (1732-1803) sýslumanns í Búðardal á Skarðsströnd og Ragnhildar Eggertsdóttur (1740-1793) konu hans. Ragnhildur var af Skarðsætt og telst Fjeldstedætt því kvísl af henni. Eftir að Karitas varð ekkja giftist hún Páli Benediktssyni (1786-1843) og átti með honum fjögur börn sem öll dóu á fyrsta ári.

## Börn Vigfúsar og Karitasar
Vigfús og Karitas áttu tvo syni sem komust upp og eina dóttur sem dó í vöggu:

* Ragnheiður Vigfúsdóttir (1800)

* Andrés Vigfússon Fjeldsted (1801-1862)

* Eggert Vigfússon Fjeldsted (fæddur 1804)

## Börn Karitasar og Páls
* Ingveldur Pálsdóttir (1813)
* Þorsteinn Pálsson (1815)
* Geir Pálsson (1820)
* Ingibjörg Pálsdóttir (1820)
Norðmannsætt

**Norðmannsætt** er íslensk ætt, rakin frá séra Jóni Jónssyni Norðmann (1820 – 1877) og Katrínu Jónsdóttur (1828 – 1889) konu hans.

Jón Jónsson Norðmann var sonur Jóns Guðmundssonar frá Ásgerðarstöðum í Hörgárdal (1801 – 1866) og Margrétar Jónsdóttur frá Ytri-Bægisá á Þelamörk (1796 – 1872). Hann fæddist á Felli í Sléttuhlíð, nam guðfræði og var prestur á Miðgörðum í Grímsey frá 1846 til 1849 og á Barði í Fljótum í Skagafirði til dauðadags.

Katrín Jónsdóttir var fædd í Brekku í Seyluhreppi í Skagafirði. Hún var dóttir séra Jóns Eiríkssonar (1798 – 1859) frá Djúpadal, prests í Brekku og á Undirfelli, og Bjargar Benediktsdóttur (1804 – 1866) frá Víðimýri. Katrín giftist Jóni Norðmann 17. júní 1851.

Jón tók ættarnafnið upp þegar hann var við nám í Bessastaðaskóla. Þar voru fjórir skólapiltar sem báru nafnið Jón og voru Jónssynir, og voru hver úr sínum landsfjórðungi. Þeir voru aðgreindir með viðurnefnunum Norðmann, Austmann og Vestmann, en Sunnlendingurinn var kallaður Jón Jónsson.

## Börn Jóns og Katrínar
Jón og Katrín áttu sex börn og komust þrjú upp:

* Guðmundur Stefán Jónsson (1856)
* Jón Steindór Jónsson Norðmann (1858 – 1908)
* Freyja Jónsdóttir (1859 – 1942)
* Eugenía Jónsdóttir Norðmann (1861 – 1937)
* Jósep Gottfreð Blöndal (1865)
* Margrét Katrín Jónsdóttir (1871 – 1872)
Ættfræði

**Ættfræði** (einnig kölluð **ættvísi** eða **ættspeki** og stundum „**mannfræði**“) er sú fræðigrein sem fjallar um skyldleika fólks, forfeður og afkomendur. Fræðigreinin er mjög forn og hefur meðal annars skipt máli vegna erfðaréttar, hefndarskyldu, göfgi og annars sem fólki þykir/þótti skipta máli. Nú til dags skiptir hún mjög miklu máli vegna rannsókna á erfðasjúkdómum. Ættfræði hefur stundum verið nefnd *móðir sagnfræðinnar*. 

Í upphafsorðum Íslendingabókar, elsta sagnarits á íslensku, segir Ari fróði Þorgilsson að í frumdrögum bókarinnar hafi hann ritað „áttartölu ok konunga ævi“, og í lok bókarinnar er yfirlit þar sem Ari rekur ættir íslenskra biskupa, og einnig sína eigin ætt í þrítugasta og sjötta ættlið frá Yngva Tyrkjakonungi.

*Niðjatöl* eru yfirlit yfir afkomendur fólks. *Áatöl* eru yfirlit yfir forfeður og formæður. *Ættartré* er myndræn uppsetning á ætt, þar sem fjölskyldur eru raktar yfir misjafnlega margar kynslóðir. 

## Tilvísanir
Vídalínsætt

**Vídalínsætt** er íslensk ætt kennd við Víðidalstungu í Vestur-Húnavatnssýslu. Til hennar teljast niðjar Arngríms Jónssonar „lærða“ (1568–1648) og eiginkvenna hans tveggja, Sólveigar „kvennablóma“ Gunnarsdóttur (f. um 1570, d. 1627) og Sigríðar Bjarnadóttur (f. 1601).

* **Arngrímur Jónsson** er frægur fyrir rit sitt um Ísland, *Crymogæa*. Hann fæddist á Auðunarstöðum í Víðidal, sonur Jóns Jónssonar (f. um 1530) bónda þar og Ingibjargar Loftsdóttur (1538-1607), næstyngstur af fimm systkinum. Hann var prestur á Hólum í Hjaltadal og Miklabæ í Blönduhlíð frá 1590-1591, og á Melstað í Miðfirði frá 1591 til 1618, Mælifelli í Lýtingsstaðahreppi frá því um 1618 til 1628 og þá aftur á Melstað í Miðfirði til dauðadags. Hann var rektor á Hólum til 1595, aðstoðarmaður Guðbrands biskups Þorlákssonar frá 1595 og prófastur í Húnavatnsprófastsdæmi frá 1597.
 
* **Sólveig „kvennablómi“ Gunnarsdóttir** var dóttir Gunnars Gíslasonar (1528-1605) klausturhaldara og bónda á Víðivöllum í Blönduhlíð og Guðrúnar Magnúsdóttur (f. 1530) konu hans, yngst eða næstyngst af 7 systkinum. Hún giftist Arngrími árið 1598 og átti með honum þrjú börn.

* **Sigríður „yngri“ Bjarnadóttir** var dóttir Bjarna Gamalíelssonar (f. um 1550, d. 1635), rektors á Hólum, heimilisprests Guðbrands biskups og prests á Grenjaðarstað í Aðaldal og Þuríðar Guðmundsdóttur (f. um 1565), næstyngst af 16 eða 17 systkinum. Hún giftist Arngrími að Sólveigu látinni og átti með honum sex börn.

## Börn Arngríms, Sólveigar og Sigríðar
* Helga Arngrímsdóttir (1599 - 1646)

* Gunnar Arngrímsson  (f. um 1600, d. 1642)

* Jón Arngrímsson (f. um 1610, d. 1658)

* Þorkell Arngrímsson Vídalín (1629-1677)

* Ingibjörg Arngrímsdóttir (f. um 1630, d. fyrir 1703)

* Solveig Arngrímsdóttir (f. um 1630)

* Þorlákur Arngrímsson (1631-1673)

* Bjarni Arngrímsson (1638-1690)

* Guðbrandur Arngrímsson Vídalín (1639-1719)

* Hildur Arngrímsdóttir (1643-1725)
Galdra-Geiri

**Þorgeir Stefánsson** eða **„Galdra-Geiri“** (1716 – 1802) var norðlenskur bóndi og galdramaður sem þekktastur er fyrir að hafa vakið upp drauginn Þorgeirsbola, sem við hann var kenndur, ásamt bróður sínum Kvæða-Stefáni og móðurbróður þeirra, Andrési Þorgeirssyni nálægt miðri 18. öld, eftir því sem þjóðsögur herma. Hann bjó lengi á Végeirsstöðum í Fnjóskadal en seinna á Leifshúsum á Svalbarðsströnd.
Rödd byltingarinnar

***Rödd byltingarinnar*** var blað sem Baráttusamtökin fyrir stofnun kommúnistaflokks gáfu út í byrjun níunda áratugar 20. aldar. Ritstjóri þess var Þorvaldur Þorvaldsson.
Hlíðarhús

**Hlíðarhús** voru smábýli í Reykjavík og stóðu nálægt Vesturgötu samtímans, sem áður dró nafn sitt af þeim og hét Hlíðarhúsastígur.

Enn (2020) stendur gamalt hús, sem er merkt: *Hlíðarhús* við austurenda Nýlendugötu austan við Ægisgötu.

Sighvatur Bjarnason, fyrsti bankastjóri Íslandsbanka og bæjarfulltrúi í Reykjavík ólst upp í Hlíðarhúsum.

## Tengill
* ''Úr sögu Hlíðarhúsa''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1948
Landakotstún

**Landakotstún** er opið svæði í Vesturbæ Reykjavíkur. Á vestanverðu túninu eru aðalbækistöðvar kaþólikka á Íslandi, Landakotskirkja með safnaðarheimili og íbúðum presta. Við túnið standa einnig Landakotsskóli og Landakotsspítali, sem kirkjan stofnaði en er nú hluti af Landspítala. Sjálft túnið er grasi vaxið, með trjám og kjarri, og þar eru göngustígar og róluvöllur. Loks er bílastæði í norðausturhorni túnsins. Umhverfis það standa hús við Hávallagötu í suðri, Hólavallagötu í austri og Túngötu í norðri, en sú síðastnefnda er kennd við túnið.

Áður fyrr stóð kotið Landakot á Landakotstúni, og dregur það nafn sitt af því. Umhverfis túnið voru túngarðar, sem Garðastræti heitir eftir, en þá náði túnið þangað austur.
Safnaðarheimili

**Safnaðarheimili** er hús sem söfnuður rekur fyrir starfsemi sína. Þau standa yfirleitt í grennd við kirkjurnar sem viðkomandi söfnuðir tilheyra. Í safnaðarheimilum er yfirleitt aðstaða fyrir félagslíf safnaðarins, svo sem fundi eða basara.
Geirsgata

**Geirsgata** er tengibraut í miðborg Reykjavíkur. Hún liggur meðfram höfninni sunnanverðri og tengir Mýrargötu í vestri við Kalkofnsveg í austri. Hámarkshraði er 50 km/klst og hún er tvístefnugata. Kolaportið er við Geirsgötu í Tollhúsinu. Hafnartorg og nýbyggingar á Faxabakka standa líka við Geirsgötu. 

Í núverandi mynd er Geirsgata ein af yngri götum miðbæjarins. Hún var opnuð formlega 9. október 1993 af þáverandi borgarstjóra Markúsi Erni Antonssyni eftir miklar gatnaframkvæmdir. Árið 1919 var samþykkt að nefna næstu götu norðan við Tryggvagötu eftir Geir „gamla“ Zoëga (Geir Jóhannesson Zoëga, 1830–1917) sem rak verslun og útgerð þarna á svæðinu. Um tíma stóð til að gatan lægi ofan á neðri hluta Tollhússins, en hætt var við það á 9. áratugnum.
Kalkofnsvegur

**Kalkofnsvegur** er gata í Reykjavík. Hann tengir Geirsgötu í vestri við Sæbraut í austri. Hámarkshraði er 30 km/klst og akstur er heimill í báðar áttir. Vegurinn heitir eftir kalkbrennsluofni sem þar var forðum daga, en í slíkum ofnum var kalk brennt til sementsgerðar. Seðlabanki Íslands stendur við Kalkofnsveg.

## Kalkofninn á Kalkofnsvegi

Fram með Arnarhólstúni sjávarmegin lá stígur, og var þar trébrú yfir lækinn; þessi stígur lá að allmiklu timburhúsi, þar sem Björn múrari Guðmundsson verzlaði með timbur. Þar var kalkofn, og átti að brenna þar kalkstein, sem fannst í Esjunni og var þetta gert nokkra stund, en fórst fyrir, bæði vegna þess, að flutningur frá námunni varð of dýr og erfiður, og svo vegna þess, að vatn úr læknum  var haft í kalkið, en það vatn var óhreint, bæði úr Tjörninni og svo blandað sjávarseltu, og óhæfilegt til kalkgerðar. Kalkið var þannig ónýtt eða miklu verra en þurft hefði.

Ástæða þess að ekki voru byggð hér steinhús heldur eingöngu hlaðnir torfbæir var skortur á kalki sem steinlími en kalk  var mjög dýrt í innflutningi. Kalksteinn fannst í Esjunni um 1863. Einnig fannst kalklag í Helgustaðafjalli. Sumarið 1873 voru gerðar tilraunir með að brjóta kalk upp við Mógilsá og brenna í kalkbrennsluofni hjá Rauðará. Sumarið 1876 var byrjað að byggja kalkbrennsluofn á lóð úr Arnarhólslandi við lækjarósinn (Þar sem lækurinn í Lækjargötu rann til sjávar) og var stígur frá honum niður að sjó svo auðvelt væri að koma kalksteini þangað.  Kalkofninn var fullgerður árið 1877. Hann var turnlaga. Kalksteinn var brotinn í Esjunni og var hann sprengdur með púðri. Kalksteinninn var fluttur með hestum frá námunni niður að sjó og þaðan á bátum til Reykjavíkur. Vinnslan árið 1877 mun hafa verið um 630 tunnur og kostaði hver tunna 6 krónur. Kalkvinnslan stóð ekki nema nokkur ár. Steinhús í Lækjargötu 10 er límt saman með kalki úr Esjunni. Árin 1916-17 var gerð önnur tilraun með kalknám í Esju og var þá notað dýnamít og hrundi námugangur í einni sprengingju þar og var þá kalknámi hætt.

## Hreyfilshúsið
Frá að minnsta kosti 1952 var bifreiðastöðin Hreyfill til húsa í litlu einlyftu húsi við Kalkofnsveg, en stöðin var stofnuð 1943. Þeir fluttu síðan að Hlemmi og voru þar til 1971. Húsið á Kalkofnsvegi stóð til 1971 þegar það varð að víkja fyrir breikkun Lækjargötu. 

## Heimild
* Kalknám í Esjunni og kalkbrennsla í Reykjavík, Lesbók Morgunblaðsins, 39. tölublað (23.10.1949), Blaðsíða 461

## Tilvísanir
Sæbraut

**Sæbraut** er ein umferðarþyngsta stofnbraut Reykjavíkur. Hún liggur meðfram sjónum frá Kalkofnsvegi í vestri, austur meðfram standlengjunni, sveigir framhjá Laugarnesi og Sundahöfn suður til Miklubrautar, en þar skiptir hún um nafn og heitir Reykjanesbraut þaðan í suður. Gatan var lögð í kring um 1990. Milli hafnarinnar og Lauganess er Sæbraut er að miklu leyti lagður á landfyllingu.
Skólavörðustígur

**Skólavörðustígur** er gata í Reykjavík sem liggur frá Skólavörðuholti í suðaustri að mótum Laugavegar og Bankastrætis í norðvestri. Hann er kenndur við Skólavörðuna, sem Skólavörðuholt heitir líka eftir, sem stúdentar við Lærða skólann hlóðu nokkurn veginn þar sem nú er Hallgrímskirkja. Við götuna er fjöldi fyrirtækja og íbúða. Hún er tvístefnugata milli Eiríksgötu og Bergstaðastrætis en einstefna niður/norðvestur milli Bergstaðastrætis og Laugavegar/Bankastrætis. Hámarkshraðinn er 30 km/klst. Hallgrímskirkjuturn er eitt eftirtektarverðasta kennileiti Skólavörðustígs, en hann gnæfir í suðaustri.

## Hús við Skólavörðustíg
* Bergshús (stóð áður við Skólavörðustíg 10). 
* Breiðfirðingabúð (stóð áður við Skólavörðustíg 6b).

## Tengt efni
* Mokkakaffi
Loftfar

**Loftfar** er farartæki sem ferðast um andrúmsloft jarðar. Getur verið *léttara en [[loft]]*, eins og t.d. loftbelgur, eða *þyngra en loft* eins og flugvél. Flest loftför eru knúin áfram með hreyflum, en sviffluga og svifdreki nota uppstreymi til að haldast á lofti. 

## Sjá einnig
Dróni
Stofnfall

**Stofnfall** (stundum nefnt *óákveðið heildi*) er fall, sem venslað er ákveðnu falli á þann veg að afleiða stofnfallsins er fallið sjálft. Stofnfall er oft táknað með hástaf, t.d. ef F er stofnfall fallsins f , þá gildir: 

\int f(x) dx = F(x) + C sem jafngildir f = F'\,, 

þar sem *x* er breytistærðin, *C* er fasti og táknið ' stendur fyrir fyrstu afleiðu.

Auðvelt er að finna stofnföll margliða og margra algengra fágaðara falla, t.d. hornafallanna, en stofnföll flestra falla, t.d. gammafallsins eru ýmist óþekkt eða ekki til. Í raun er um undantekningu að ræða ef fall á sér stofnfall, sem tákna má með samsetningu þekktra falla.

Dæmi um útreikning stofnfalls fallsins 10x^4:

\int 10x^4 dx = \frac{10x^5}{5} + C = 2x^5 + C, 

þar sem *C* er ótilgreindur fasti.

Fallið sjálft, fæst síðan með deildun stofnfallsins:
 
\frac{d(2x^5 + 100)}{dx} = 10x^4.

Ef fall á sér stofnfall þá felst heildun fallsins í að reikna *ákveðið heildi*, sem er mismunur stofnfallsins í endapunktum bilsins.

## Ótengt efni
* Óeiginlegt heildi
Adrastos frá Filippí

:*Þessi grein fjallar um heimspekinginn, um aðra menn með sama nafni sjá [[Adrastos (aðgreining)]].*

**Adrastos frá Filippí** (forngríska:Ἄδραστος ὁ Φιλιππεύς) (uppi á 4. – 3. öld f.Kr.) var aristótelískur heimspekingur og nemandi Aristótelesar.
Seth MacFarlane

**Seth Woodbury MacFarlane** (fæddur 26. október 1973) er bandarískur leikari, grínisti, raddleikari, leikstjóri, framleiðandi og handritshöfundur sem hlotið hefur fjögur Emmy-verðlaun. Hann er þekktastur fyrir að hafa skapað sjónvarpsþættina *[[Family Guy]]* og *[[American Dad!]]*. Auk þess hefur hann gert sjónvarpsþættina The Cleveland Show, The Orville og *[[Seth MacFarlane's Cavalcade of Cartoon Comedy]].* Hann hefur einnig leikið í og leikstýrt þremur kvikmyndum; Ted, Ted 2 og A Million Ways to Die in the West. Hann ljáir meðal annars eftirfarandi persónum úr verkum sínum rödd sína: Peter Griffin, Brian Griffin, Stewie Griffin, Tom Tucker, Glenn Quagmire, Stan Smith, og geimverunni Roger.
Kristnihald undir Jökli

**Kristnihald undir Jökli** er skáldsaga eftir Halldór Laxness sem kom út árið 1968. Hún segir frá Umba, umboðsmanni biskups, og sendiför hans vestur á Snæfellsnes til að kanna stöðu mála hjá Jóni Prímusi sem er hættur að sinna embættisverkum sínum, auk þess sem hjúskaparstaða hans er frekar óljós. 

Bjarni Bjarnason, rithöfundur, hefur sett fram þá kenningu að bókin Drakúla, frá árinu 1897 eftir Bram Stoker, hafi haft mikil áhrif á *Kristnihald undir Jökli*.

Kvikmyndin *[[Kristnihald undir Jökli (kvikmynd)|Kristnihald undir Jökli]]*, í leikstjórn Guðnýjar Halldórsdóttur, var frumsýnd árið 1989. 

Breiðskífan *[[Kristnihald undir jökli (breiðskífa)|Kristnihald undir jökli]]*, með hljómsveitinni Quarashi, kom út árið 2001. 

## Tenglar
Kennsluefni og nemendavefur um Kristnihald undir Jökli frá 2001  Kennsluvefir Hörpu Hreinsdóttur 2010

## Neðanálsgreinar
Satýros (heimspekingur)

:*Þessi grein fjallar um heimspekinginn Satýros. Um aðra menn með sama nafni, sjá [[Satýros]].*

**Satýros** (forngríska: Σάτυρος) var aristótelískur heimspekingur sem var uppi á tímum Ptolemajosar IV Fílopators (um 210 f.Kr.) eða skömmu síðar. Hann ritaði ævisögur, meðal annarra Filipposar II og Demosþenesar sem fornir höfundar vísa oft til. Hann reit einnig um íbúa Alexandríu og bók *Um manngerðir* (Περὶ χαρακτήρων).

Ævisaga Evripídesar eftir Satýros fannst í Oxyrhynchus í Egyptalandi næstum því í heilu lagi.
Aristokles frá Messenu

**Aristokles** frá Messenu (uppi á 2. eða 3. öld f.Kr.) var aristótelískur heimspekingur sem gæti hafa verið kennari Alexanders frá Afrodísías.

Hann mun hafa samið eftirfarin rit:
* *Hvor er betri, Hómer eða Platon* (Πότερον σπουδαιότερος Ομηρος ἢ Πλάτων).
* *Mælskufræði* (Τέχναι ῥητορικαί).
* Rit um siðfræði í tíu bókum.
* Rit um heimspeki í tíu bókum. 
* Rit um guðinn Serapis. 

Rit hans um heimspeki virðist hafa sagt sögu heimspekinnar þar sem hann lýsti kenningum og viðhorfum ýmissa heimspekinga. Brot eru varðveitt úr verkinu í hjá Evsebíosi.

## Heimildir og ítarefni
* Karamanolis, G., *Plato and Aristotle in Agreement?: Platonists on Aristotle from Antiochus to Porphyry* (Oxford: Oxford University Press, 2006).
Breinigerberg

**Breinigerberg** er þéttbýli í vesturhluta Þýskalands, u.þ.b. 15 km vestan við Aachen og 15 km austan hollensku landamæranna. Árið 2005 var mannfjöldi bæjarins um 971 manns.

## Tenglar
* Breinig
* Breinigerberg
Bylta

**Bylta** getur átt við:

* Að bylta fylki í stærðfræði
* Byltu - íþróttamiðstöð á Bíldudal
* Byltu - íslenskt dagblað 
* Otradalsfjall sem oft er kallað **Bylta**, íslenskt fjall (samstofna íslenska orðinu að *bölti* er merkir „hóll“ eða „hjalli“) sem staðsett er í Bíldudal
Þáttur (stærðfræði)

**Þáttur** er í talnafræði heiltala, sem gengur upp í annari heiltölu, þannig að leifin er núll. Þættir eru fundnir með s.n. *[[þáttun]]*. Talan einn gengur upp í öllum tölum og er því alltaf þáttur svo og talan sjálf, en það eru einu tölurnar sem ganga upp í frumtölum. Fyrir heiltölur, sem ekki eru frumtölur, telst talan sjálf yfirleitt ekki þáttur. Sérhverja heiltölu, sem ekki er frumtala, má því tákna sem margfeldi þátta, t.d. töluna 36 = 1*2*18 = 1*2*2*9 = 1*2*2*3*3 og þættina má síðan þátta þar til við höfum *frumtalnaþáttun* tölunnar. 

Einnig er talað um þáttun margliðu og er þá átt við þegar margliða er rituð sem margfeldi þátta í staðinn fyrir summu liða.
Hannes Stephensen Bjarnason

**Hannes Stephensen Bjarnason** (1878-1931) var íslenskur kaupmaður er verslaði á Bíldudal.

## Tenglar
*75 ára - Þórður Bjarnason , kaupmaður Morgunblaðið á timarit.is
*Hannes Stephensen (1878-1931) Bíldudal  Skráningarsíða Héraðsskjalasafn Austur Húnavatnssýslu
Gualterus

**Gualterus** – **Philippus Gualterus** – eða **Walter frá Châtillon** – var franskur rithöfundur og guðfræðingur á síðari hluta 12. aldar. Nafn hans er til í ótal myndum (latína: *Galterus* eða *Gualterus de Castellione*, franska: *Gautier de Châtillon* eða *Gautier de Lille*, enska: *Walter of Châtillon*, o.s.frv. Orðrétt á íslensku: *Valtýr frá Kastala*.) 

Hann var fæddur í Lille (Ryssel) í Norður-Frakklandi, líklega um 1135. Hann hlaut fyrst menntun hjá Stefáni frá Beauvais (Étienne de Garlande) fyrrum kanslara Frakklands, síðan í Parísarháskóla. Var um tíma klerkur við dómkirkjuna í Tournai (Doornik), nú í Belgíu. Kenndi sig oftast við staðinn Châtillon, þar sem hann var lærifaðir, stundum við fæðingarstað sinn Lille. 

Á stúdentsárum sínum samdi hann nokkur gamansöm kvæði (flakkaraljóð) á latínu sem síðar voru tekin upp í kvæðasafnið *[[Carmina Burana]]*. Á sinni tíð var hans þó frekar minnst fyrir langt söguljóð á latínu, *Alexandreis – sive gesta Alexandri Magni*, um Alexander mikla. Kviðan er samin undir sexliðahætti, eða hexametri, og er 5464 ljóðlínur, sem skiptast í 10 bækur. Höfundurinn tileinkaði kviðuna verndara sínum, Vilhjálmi, sem var erkibiskup í Reims 1175-1202, og er nafn erkibiskups í latneskri mynd falið í upphafsstöfum hinna 10 bóka kviðunnar: GUILLERMUS. Í formála segir höfundur að kviðan sé fimm ára verk sitt, og er talið að hún sé samin á árunum 1178-1182. Meðal fyrirmynda er Eneasarkviða eftir rómverska skáldið Virgil. Verk Gualterusar standa framarlega meðal latneskra bókmennta á miðöldum. Í Alexanderskviðu lætur hann skáldskapargildið ganga fyrir sögulegum staðreyndum og er tímatalið í talsverðum ruglingi, t.d. er Jesús Kristur þar krossfestur á dögum Alexanders mikla. Stafar þetta af því að Gualterus byggði verk sitt á ritum sem voru frekar skáldskapur en sagnfræði. *Alexandreis* var vinsæl lesning á dögum höfundarins og síðar, og hafði mikil áhrif á önnur skáld. Á okkar dögum er kviðan sjaldan lesin. Hún var þó þýdd á þýsku árið 1990 og á ensku 1992. 

*Alexandreis* eða *Alexanderskviða* barst hingað til Íslands og var talsvert notuð til kennslu. Brandur Jónsson, síðar biskup á Hólum, þýddi hana á íslensku, líklega á árabilinu 1250-1260. Kallast hún *[[Alexanders saga]]*, enda er um lausamálsþýðingu að ræða, sem þykir afburða vel af hendi leyst. 

Ýmis kvæði í stíl við Alexanderskviðu, eða um svipuð efni, hafa verið eignuð Gualterusi, en með ófullnægjandi rökum. Hann samdi rit gegn gyðingdómi og ritgerð um heilaga þrenningu, og hann var e.t.v. höfundur ritsins *Moralium dogma philosophorum*.

Gualterus dó skömmu eftir 1200, e.t.v. í drepsótt 1201.

## Tenglar
* ''Catholic Encyclopedia: Walter of Chatillon''
* Gautier de Châtillon at Association de généalogie des familles Gauthier

## Heimildir
* Walter av Châtillon – á norsku og ensku Wikipediu.
* Útgáfur *Alexanders sögu*.
American Dad!

**American Dad!** eru bandarískir háðsádeilu-teiknimyndaþættir sem framleiddir eru af Underdog Productions og Fuzzy Door Productions fyrir 20th Century Fox. Höfundur þáttanna að hluta til er Seth MacFarlane, höfundur Family Guy þáttanna. Fyrsti þátturinn var sýndur í Bandaríkjunum þann 6. febrúar árið 2005. Þátturinn fylgist með lífi CIA fulltrúans Stan Smith og fjölskyldu hans. 

## Aðalpersónur

* Stan Smith (Seth MacFarlane) – Fjölskyldufaðirinn. 
* Francine Smith (Wendy Schaal)– Eiginkona Stan.
* Hayley Smith (Rachael MacFarlane) – Dóttir Stan og Francine.
* Steve Smith (Scott Grimes)– Sonur Stan og Francine.
* Klaus (Dee Bradley Baker) – Talandi gullfiskur í eigu fjölskyldunnar.
* Roger (Seth MacFarlane) – Talandi drykkfellda geimveran sem býr hjá fjölskyldunni sem er einnig hrifinn af því að klæða sig upp í búninga

## Söguþráður
Þátturinn fylgist með lífi CIA fulltrúans Stan Smith og fjölskyldu hans. Stan er oft að lenda í vandræðum út af tregi sinni og hvað hann trúir á. Francine reynir að stoppa hann oft en Hayley Smith (dóttirin) fer líka í það hlutverk sem 18 ára grænmetisétandi hippi. Steve er nörd sem gengur vel í skóla en illa með stelpur. Roger, geimveran í flestum skiptum reynir að hjálpa en oft gerir illt verra.
King of the Hill

**King of the Hill** eru bandarískir teiknimyndaþættir skapaðir af Mike Judge og Greg Daniels fyrir FOX. Þættirnir hófu göngu sína árið 1997 og fjalla um úthverfa- fjölskyldu sem er stolt af Texas uppruna sínum. Þátturinn hefur verið einn af lengst gangandi sjónvarpsþáttum sem FOX sýnir og önnur lengsta teiknimyndaþáttaröð á eftir The Simpsons. Þátturinn var útnefndur sem einn af bestu sjónvarpsþáttum allra tíma af TIME tímaritinu.

## Persónur

### Hill fjölskyldan
* **[[Hank Hill]]**
* **[[Peggy Hill]]**
* **[[Bobby Hill]]**
* **[[Cotton Hill]]**
* **[[Tillie Mae Hill]]**

### Gribble fjölskyldan
* **[[Dale Gribble]]**
* **[[Nancy Gribble]]**
* **[[Joseph Gribble]]**

### Souphanousinphone fjölskyldan
* **[[Kahn Souphanousinphone]]**
* **[[Minh Souphanousinphone]]**
* **[[Kahn „Connie“ Souphanousinphone, Jr.]]**

### Kleinschmidt fjölskyldan
* **[[Elroy „Lucky“ Kleinschmidt]]**
* **[[Luanne Platter-Kleinschmidt]]**
Mike Judge

**Michael Craig Judge** (fæddur 17. október 1962 í Guayaquil, Ekvador) er bandarískur kvikari, leikari, raddleikari, handritshöfundur, leikstjóri og framleiðandi. Hann er best þekktur fyrir sköpun sína á teiknimyndaþáttunum Beavis and Butt-head og King of the Hill. Hann leikstýrði og skrifaði handritið af kvikmyndunum Office Space, Idiocracy og Beavis and Butt-head Do America.
Torræð tala

**Torræð tala** er óræð tala sem ekki er algebruleg, þ.e. er ekki núllstöð margliðu, með ræða stuðla.
Dæmi um torræðar tölur eru pí og e.
Fáar torræðar tölur eru þekktar en þær eru engu að síður mjög margar. Raunar eru flestar tölur torræðar. Allar torræðar tölur eru óræðar ef þær eru á annað borð rauntölur, hins vegar eru ekki allar óræðar tölur torræðar, sbr. \sqrt{2}.
Algebruleg tala

**Algebruleg tala** er hver sú tvinntala (þar undir falla náttúrulegar tölur, heilar tölur, ræðar tölur og rauntölur), sem getur verið núllstöð í margliðufalli með heiltölustuðlum. Tölur, sem ekki eru núllstöðvar í neinu slíku falli kallast torræðar (e. transcendental). Dæmi um algebrulegar tölur eru \textstyle\sqrt{2}, \sqrt[3]{3}/2 og allar tölur á forminu p+iq, þar sem p og q eru ræðar tölur og i er \sqrt{-1}. Tvinntölurnar p+iq og p-iq eru lausnir annars stigs jafna á forminu x2 - (2p)x + (p2+q2) = 0. Dæmi um torræðar tölur eru pí og e, því að engar margliður með heiltölustuðlum hafa þær sem núllstöð.
Tekinn

**Tekinn** var íslenskur sjónvarpsþáttur í anda Punk'd sem gekk út á það að hrekkja frægt fólk. Auðunn Blöndal sá um þáttinn. Hann byrjaði fyrst á sjónvarpsstöðinni Sirkus um haustið 2006 og seinni þáttaröðin var sýnd á Stöð 2, haustið 2007.
Takmarkað fall

**Takmarkað fall** er fall *f*, sem uppfyllir eftirfarandi skilyrði, fyrir einhverja rauntölu *M*:
:|f(x)|\le M,
fyrir öll *x* í formengi fallsins *f*. Ef *M* = 0 þá er fallið *f* núllfallið.  

Fall er sagt *takmarkað að ofan* ef til er rauntala *M* þ.a. *f*(*x*) ≤ *M*, en *takmarkað að neðan* ef *f*(*x*) ≥ *M* fyrir öll *x*. Takmarkað fall þarf því bæði að vera takmarkað að ofan og -neðan, en fall sem er það ekki kallast *ótakmarkað fall*.
  
## Tengt efni
* Takmarkað mengi
* Takmörkuð runa
Takmarkað mengi

**Takmarkað mengi** er mengi, sem er *takmarkað* í einhverjum skilningi. Talnamengi er *takmarkað* ef að það er bæði *takmarkað að ofan* og *takmarkað að neðan*.

Talnamengi *S* er *takmarkað að ofan* ef til er tala *k*, þ.a. *k* ≥ *x* fyrir öll *x* stök í *S*. Slík tala *k* nefnist yfirtala mengisins *S*.

Talnamengi *S* er *takmarkað að neðan* ef til er tala *k*, þ.a. *k* ≤ *x* fyrir öll *x* stök í *S*. Slík tala *k* nefnist undirtala mengisins *S*

Mengi í firðrúmi er takmarkað ef þvermál mengisins er endanlegt, sem má orða þannig að hlutmengi *S* firðrúmsins er takmarkað ef unnt er að finna kúlu *B*, með endanlegan geisla *r*, sem inniheldur *S*. 
 
## Tengt efni
* Endanlegt mengi
* Takmarkað fall
BCL-grunnklasasafnið

**BCL-grunnklasasafnið** (e. **Base Class Library** eða **BCL**) er staðlað klasasafn til taks fyrir öll forritunarmál í .NET Framework. Til þess að auðvelda starf forritara býður .NET upp á Grunnklasasafnið sem inniheldur mikið af algengum aðgerðum, eins og skráarlestur og -skrift, myndbirtun, gagnagrunnssamskipti og XML. Það er mikið stærra en stöðluð klasasöfn í flestum öðrum forritunarmálum, þar á meðal C++, og hefur sambærilegt umfang og grunnklasasafn Java.

## Nafnsvæði
; System
; System.CodeDom
; System.Collection
; System.Diagnostics
; System.Globalization
; System.IO
; System.Resources
; System.Text
; System.Text.RegularExpressions
Samsæri Watsons

**Samsæri Watsons** eða **Prestasvikin** var samsæri kaþólskra Englendinga sem snerist um að ræna Jakobi konungi og neyða hann til að afnema andkaþólska löggjöf í landinu. Það voru enskir Jesúítar, eins og Henry Garnet, sem komu upp um samsærismennina árið 1603 þar sem þeir óttuðust hefndaraðgerðir gegn kaþólikkum ef áætlunin mistækist.

Kaþólsku prestarnir William Watson (sem var höfuðpaurinn) og William Clark ásamt George Brooke, voru hengdir og Jakob skipaði í kjölfarið öllum kaþólskum prestum að hafa sig á brott úr landinu snemma árið 1604. Uppgötvun samsærisins leiddi til þess að Maine-samsærið uppgötvaðist þar sem grunsemdir féllu á bróður George Brooke, Henry Brooke, í kjölfarið. 

## Tengt efni
* Maine-samsærið
* Púðursamsærið
Maine-samsærið

**Maine-samsærið** eða **svikin í Maine** (eftir franska héraðinu Maine) var samsæri enskra kaþólikka til að steypa Jakobi konungi af stóli og setja frænku hans Arbellu Stúart á hásætið í hans stað með aðstoð Spánverja. Meintur höfuðpaur samsærisins var Henry Brooke, barón af Cobham.

Samsærið gekk út á það að bróðir Henrys, George Brooke átti að koma sér upp hersveit og ganga til London til að taka þar við stjórnartaumunum. Henry átti að sjá um samninga. Í ákærunni var því lýst yfir að Henry hefði átt í samskiptum við hirðina í Aremberg um að semja um stórar fjárupphæðir frá spænsku hirðinni. Hann átti að fara til Brussel og þaðan til Spánar, sækja féð og snúa aftur til Englands um Jersey þar sem Walter Raleigh var landstjóri. Raleigh og Cobham hygðust síðan skipta með sér fénu.

Samsærið komst upp við yfirheyrslur fanga sem handteknir voru í tengslum við Samsæri Watsons 1603 og réttarhöldin yfir Raleigh fóru fram 17. nóvember það sama ár. Talið er að George hafi reynt að bæta stöðu sína með því að ákæra bróður sinn. Hann var þó tekinn af lífi ásamt öðrum samsærismönnum í Samsæri Watsons þegar árið 1603. Raleigh og Cobham voru báðir teknir af lífi fyrir þátt sinn í samsærinu mörgum árum síðar, eða 1618.

## Tengt efni
* Samsæri Watsons
* Púðursamsærið
.NET-umhverfið

**.NET-umhverfið** (e. **.NET Framework**) er hugbúnaðaríhlutur sem fylgir með Microsoft Windows-stýrikerfunum. Það hefur upp á að bjóða gríðarlega mikið af fyrirfram-kóðuðum lausnum sem koma til móts við þarfir í hugbúnaðargerð. Öll .NET-forritunarmál geta nýtt sér þessar lausnir í grunnklasasafni undir nafninu BCL-grunnklasasafnið.

.NET er tilkomið vegna þess að Microsoft vildi einfalda forritunarskil við Windows. Windows API var orðið gamalt og er óhlutbundið en .NET er hlutbundið. Það er smíðað með netið og dreifða vinnslu í huga og byggt ofan á Win32 API. Microsoft notar ekki endilega .NET í sinni forritun og t.d. er Office pakkinn skrifaður í C. Visual Studio er að hluta til skrifað í .NET en dæmi um fleiri forrit sem skrifuð eru að hluta eða að miklu leyti í .NET eru t. d. SharePoint, BixTalk Server og Paint.NET.

.NET (áður nefnt **.NET Core**) er arftaki .NET Framework. Í april 2019, gaf Microsoft út .NET Framework 4.8, síðustu útgáfuna sem er ekki frjáls hugbúnaður (og eingöngu gefinn út fyrir Windows), og svo tekur .NET 5 við. Þ.e. hið fyrrnefnda er kjarninn af hugbúnaðarsafninu, sá hluti sem getur keyrt á fleiri stýrikerfum (upphaflega .NET kom eingöngu með eða fyrir Windows, og er með virkni sem getur ekki keyrt annars staðar). .NET Core notar algerlega frjáls leyfi (ólíkt fyrirrennaranum) og styður líka MacOS og Linux, og hægt er að forita fyrir "farsímastýrikerfin" iOS (sjá AOT fyrir neðan) og Android.

## Hugtök tengd .NET
**CLR** – Common Language Runtime – keyrsluumhverfið.

**IL / MSIL / CIL** – forrit sem eru þýdd fyrir .NET eru ekki þýdd yfir á vélamál heldur á IL – intermediate language.

**JIT** – „just-in-time“, IL-kóði er þýddur yfir á vélamál rétt áður en þarf að keyra hann – JIT þýðandinn sér um það. Nú er líka í boði **AOT** – "**ahead-of-time**" þýðing, og líka „**Tiered Compilation**“, sem er sjálfgefið frá með .NET Core 3.0, sem er JIT, með flesta kosti AOT. Þó er val um eingöngu AOT, því Apple bannar JIT þýdd forrit fyrir iOS.

**Assembly** – getur táknað forrit, dll, component, o.s.frv. Inniheldur IL-kóða, metadata o.fl.

**CLS** – Common Language Specification. Þó tungumál hafi ólíkan syntax verða þau að framfylgja CLS til að teljast .NET samhæfð.

**CTS** – Common Type System. Þau tög sem öll .NET forritunarmál styðja.

## Heimildir
Daníel B. Sigurgeirsson (munnleg heimild, janúar 2007). *Gluggakerfi I.* Háskólinn í Reykjavík, Tölvunarfræðideild
Helgríma

**Helgríma** eða **dánargríma** er afsteypa af andliti látins manns. 

## Slátrunartæki
Orðið *helgríma* er einnig haft um tæki sem var áður notað við slátrun búfjár (sérstaklega sauðkinda). Slík helgríma var úr leðri og stóð breiður pinni út úr henni miðri. Henni var komið fyrir á höfði kindarinnar og pinninn síðan rekinn inn í hauskúpuna með sleggju.
Döðluplóma

**Döðluplóma** (**gallaldin** eða **persimón(í)a**) er ætur ávöxtur persimóníutrjáa. Orðið *persimmon* á rætur sínar að rekja til Cree-indíánanna í Norður-Ameríku og þýðir „þurrkaður ávöxtur“. Persimóníutré vaxa víða og eru döðluplómur yfirleitt gull til dökkrauðar á litinn og á bilinu 1,5-9 cm í þvermál. Döðluplómur innihalda töluvert af þrúgusykri, prótíni og nýtast í efna- og læknisfræðilegum tilgangi.
Paul Pierce

**Paul Pierce** (fæddur 13. október 1977) er fyrrum körfuknattleiksmaður sem spilaði í NBA deildinni. Pierce kom í  deildina árið 1998 tíundi í  nýliðavalinu og gekk þá til liðs við Boston Celtics. Árið 2008 var hann valinn mikilvægasti leikmaður úrslitana þar sem að Celtics urðu meistarar. Hann lék með Brooklyn Nets tímabilið 2013–2014 en skipti síðan yfir til Washington Wizards og Los Angeles Clippers áður en hann lagði skóna á hilluna árið 2017.
Húmanistaflokkurinn

**Húmanistaflokkurinn** (áður nefndur **Flokkur mannsins** til 1995) er íslenskur stjórnmálaflokkur stofnaður 25. júní 1984 að erlendri fyrirmynd *Húmanistaflokka* víða um heim. Meðal yfirlýstra stefnumála er „að setja manngildi ofar auðgildi“. Fyrsti formaður flokksins var Júlíus Valdimarsson og að stofnun flokksins komu félagasamtökin Samhygð. Flokkurinn bauð fram í alþingiskosningum 1987, 1991, 1999, 2013 og 2016. Flokkurinn hefur einnig boðið fram til borgarstjórnar í Reykjavík árin 1986, 1990, 1998 og 2002. Flokkurinn stóð jafnframt að baki framboði Sigrúnar Þorsteinsdóttur til forseta Íslands árið 1988. Þrátt fyrir að virkni sé enn í flokknum var listabókstafur flokksins gerður óvirkur árið 2017.

Í Alþingiskosningunum árið 2016 hlaut flokkurinn fæst atkvæði í sögu lýðsveldisins þegar hann fékk 33 atkvæði sem færði honum 0,02% fylgi.

## Heimild

## Tenglar
* Blogg Metúsalems Þórissonar
* ''Samhygð stofnar „Flokk mannsins“''; grein í Morgunblaðinu 1984
Sigrún Þorsteinsdóttir

**Sigrún Þorsteinsdóttir** (f. 2. september 1941) var forsetaframbjóðandi í forsetakosningunum 1988 en þá bauð hún sig fram gegn Vigdísi Finnbogadóttur, sem var sitjandi forseti. Sigrún er fædd í Vestmannaeyjum og gekk þar í Sjálfstæðisflokkinn. Hún sagði sig seinna úr honum og gekk í Flokk mannsins og var í Landsráði hans.

Í byrjun júní 1988, þegar leið að forsetakosningum, fór Sigrún fram á kappræður í sjónvarpssal vegna forsetakosninganna, en Vigdís hafnaði þeirri áskorun. Stuðningsmenn Sigrúnar sögðu viðhorf Vigdísar andlýðræðislegt. Vigdís hélt því fram að þar sem þær hefðu báðar fallist á að flytja hvor um sig 10 mínútna ávarp í sjónvarpi þann 23. júní, þá teldi hún að þessi ávörp væru til þess fallin að koma málstað beggja frambjóðenda til skila og ekki væri frekari þörf á að þær kæmu persónulega fram í sjónarpi. Ekkert varð af kappræðunum. 

Nokkrum dögum fyrir kosningar sendi Sigrún forsetanum, Vígdisi Finnbogadóttur skeyti og skoraði á hana að staðfesta ekki bráðabirgðalög. Orðrétt var skeytið þannig: 

:*Ég undirrituð skora hér með á yður forseti Íslands frú Vígdís Finnbogadóttir að samþykkja ekki né staðfesta bráðabirgðalög sem fela í sér sviptingu mannréttinda á borð við afnám samningsréttar launþega*. 

Samtök Græningja lýstu yfir stuðningi við forsetaframboð Sigrúnar þann 12. júní. Þeir hvöttu og alla umhverfisverndar- og friðarsinna til að stuðla að kosningu hennar. 

## Tilvísanir

## Tenglar
* ''Þeir sem sátu heima vilja virkari forseta''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1988
Meðalaldur

**Meðalaldur** er samanlagður aldur þýðis (t.d. þjóðar), deilt með fjölda þeirra sem í þýðinu eru. Meðalaldur tiltekins hóps manna er ekki skilgreining á meðalævi, heldur meðaltal af aldri einstaklinga sem eru á lífi. Með öðrum orðum eru aldurstölurnar lagðar saman og deilt í með fjöldanum. Meðalævi er hins vegar tala sem lýsir því hversu gamlir menn verða að meðaltali. Meðalaldur getur breyst án þess að meðalævi breytist, til dæmis ef hlutfall fæðinga er að breytast. En yfirleitt hefur meðalævi þó mest áhrif á meðalaldur.

## Tenglar
* ''Hver er meðalaldur Íslendinga?''; af Vísindavefnum
* ''Gamlir menn''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1953
Oudenaarde

**Oudenaarde** (franska: *Audenarde*) er sveitarfélag í Austur-Flæmingjalandi í Belgíu, suður af Gent, við ána Schelde. Í borginni eru 31.866 íbúar (frá og með 1. janúar 2022). Oudenaarde er einnig kallað "gimsteinn flæmsku Ardenna". Í Oudenaarde er fallegt ráðhús í síðgotneskum stíl, byggt af arkitektinum Hendrik van Pede á árunum 1527 til 1530 og bærinn er frægur fyrir veggteppi.