open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þórarinn Ragabróðir Óleifsson

**Þórarinn Ragabróðir Óleifsson** (eða Ólafsson) var íslenskur lögsögumaður á 10. öld, ýmist talinn annar eða þriðji í röð lögsögumanna. 

Þórarinn var sonur Óleifs hjalta, landnámsmanns á Varmalæk í Borgarfirði, og bjó þar eftir föður sinn. Bræður hans voru þeir Glúmur, sem var annar í röðinni af eiginmönnum Hallgerðar langbrókar, og Ragi, sem bjó í Laugardal og hefur sjálfsagt verið elstur þeirra bræðra fyrst Þórarinn var kenndur við hann og ætíð nefndur Ragabróðir. Kona Raga er sögð hafa verið systir Þorsteins Ingólfssonar (og dóttir Ingólfs Arnarsonar) og kann það að hafa átt sinn þátt í því að Þórarinn var kjörinn til að taka við lögsögumannsembættinu af Hrafni Hængssyni. Gegndi hann því árin 950 – 969. 

Kona Þórarins var Þórdís (eða Þuríður), dóttir Ólafs feilan Þorsteinssonar, Auðarsonar djúpúðgu.
Styrkár Oddason

**Styrkár Oddason** (f. 1110 - d. um 1180) var íslenskur lögsögumaður á 12. öld., gegndi starfinu 1171-1180. Gissur Hallsson var kjörinn lögsögumaður á Alþingi 1181 og var Styrkár þá látinn.

Ekkert er vitað með vissu um ætt hans en getgátur hafa verið settar fram um að hann hafi verið sonur Odda Helgasonar (Stjörnu-Odda), sem var í Múla í Aðaldal og hefur verið bent á að Sigurður sonur Styrkárs bjó þar einmitt síðar. Dóttir Styrkárs var Ingiríður, kona Kleppjárns Klængssonar goðorðsmanns á Hrafnagili í Eyjafirði. Sonur þeirra var Hallur Kleppjárnsson á Hrafnagili, sem barðist í Víðinesbardaga með Kolbeini Tumasyni. Kálfur Guttormsson lét drepa hann árið 1212.
Oddi Helgason

**Oddi Helgason**, kallaður ***Stjörnu-Oddi***, var íslenskur stjörnufræðingur sem talinn er hafa verið uppi á fyrri hluta 12. aldar.

Frá Odda segir í Íslendingaþættinum *Stjörnu-Odda draumur*. Oddi átti heima í Múla í Aðaldal og var á vist með Þórði bónda þar en ekki er ljóst hvort hann var vinnumaður eða e.t.v. ættingi Þórðar. Hugsanlegt er að Styrkár Oddason lögsögumaður hafi verið sonur hans en sonur Styrkárs bjó einmitt í Múla á síðari hluta 12. aldar. Honum er einnig lýst sem vitrum og fróðum manni, fátækum og litlum verkmanni. Þátturinn snýst þó afar lítið um Odda, meginefnið er draumur hans sem er saga af konungum og skáldum á Gautlandi og vísur sem fylgja sögunni.

Oddi var mikill stjörnufræðingur, sagður „rímkænn maður svo að engi maður var hans maki honum samtíða á öllu Íslandi“ og mikill spekingur á mörgum sviðum en tekið er fram að hann hafi ekki verið skáld. Hann er sagður hafa verið afar ráðvandur og tryggur og laug aldrei ef hann vissi satt að segja. Ekki þótti hann mikill verkmaður, enda fékkst hann jafnan við stjörnuathuganir og reikningslist og gekk út um nætur og skoðaði stjörnur, gerði merkar athuganir á sólarhæð og dögun og dagsetri. Hann dvaldi einnig í Flatey á Skjálfanda og er talinn hafa stundað stjörnuathuganir þar.

*Odda tala*, sem álitin er verk Odda og kennd við hann, er talin eitt merkasta framlag Íslendinga til raunvísinda á miðöldum. Hún er varðveitt í *[[Rímbegla|Rímbeglu]]* og fleiri handritum. Efni hennar skiptist í þrennt, fyrsti hlutinn fjallar um hvenær sólstöður verða á sumri og vetri, annar hlutinn um sólargang og sá þriðji um hvernig stefna til dögunar og dagseturs breytist yfir árið. Útreikningar og niðurstöður eru með þeim hætti að víst er að um frumathuganir á Íslandi er að ræða en ekki uppskriftir úr erlendum ritum og margt í þeim þykir býsna frumlegt og bera vitni um sjálfstæð vinnubrögð og hugsun.

Oddagata í Reykjavík dregur nafn sitt af Stjörnu-Odda.

## Heimildir
* ''Stjörnu-Odda draumur''
* ''Nákvæmni Stjörnu-Odda'' 

## Tenglar
* „Stjörnu-Oddi“; grein í Skírni 1926
Þorvarðar þáttur krákunefs

**Þorvarðar þáttur krákunefs** er einn Íslendingaþátta. Þar segir frá Vestfirðingnum Þorvarði krákunefi, sem hélt til Noregs og kom þar að máli við Harald konung harðráða og kvaðst vilja gefa honum segl. Konungur var drukkinn og tók því illa, kvaðst áður þegið hafa segl af Íslendingi sem hefði verið óvandað og brostið sundur á siglingu. Vildi hann því ekki þiggja seglið. Í staðinn gaf Þorvarður seglið Eysteini orra, sem var mágur konungs. Launaði Eysteinn honum með heimboði og gaf honum þar skreyttan skarlatskyrtil og skikkju úr algráu skinni, klædda skarlati. Taldi hann sig þá hafa launað seglið svo sem konungur hefði gert. En fyrir þá sök að hann sjálfur var ekki jafn tiginn konungi gaf hann Þorvarði gullhring.

Þegar Eysteinn og konungur sigldu saman um sumarið skreið skip Eysteins hraðar og spurði konungur þá hvar hann hefði fengið hið góða segl sitt. Sagði Eysteinn honum að þetta væri seglið sem hann hafði afþakkað.

Þorvarður sneri heim til Íslands með gripi sína og varð mikill maður fyrir sér.

Í Landnámu er minnst á Krákneflinga og þeir sagðir afkomendur Þórðar krákunefs; hefur Þorvarður líklega verið einn þeirra. Þórður krákunef er sagður sonur Vénýjar Þorsteinsdóttur, Oddleifssonar, Geirleifssonar, Eiríkssonar. Geirleifur sá var landnámsmaður á Barðaströnd, milli Vatnsfjarðar og Berghlíða. Hann er sagður hafa verið bróðursonur Úlfs skjálga.

## Tenglar
Margeir Pétursson

**Margeir Pétursson** (fæddur 15. febrúar 1960) er stofnandi og núverandi stjórnarformaður MP Banka og héraðsdómslögmaður. Hann er einnig stórmeistari í skák síðan árið 1986.

## Ritstörf
*King's Indian Defence: Averbakh Variation* (Kóngsindversk vörn, Averbakh afbrigði). Bókin var gefin út árið 1996 af Cadogan chess books. Bókin var ein sú fyrsta sem skrifuð var um Averbakh afbrigðið.

## Tilvísanir
Snæhéri

**Snæhéri** (fræðiheiti: *Lepus  timidus*)  er spendýr af ættbálki héradýra. Hann lifir í köldum löndum (í Evrasíu) og skiptir lit eftir árstíðum. Snæhérinn er stærsta nagdýr Norðurlanda, en hann er álíka stór og köttur. Hann er fremur grannvaxinn og samsvarar sér vel. 

Snæhérar voru fluttir frá Noregi til Færeyja árið 1855. Á Íslandi eru engir snæhérar en reynt var tvisvar að flytja þá til landsins, fyrst 1784. Seinna skiftið, eða árið 1861, voru fluttir snæhérar frá Færeyjum til Íslands og þeim komið fyrir úti í Viðey. Virtust þeir dafna vel en þóttu harðleiknir við æðarvarpið og var lógað. Síðan þá hafa ekki verið snæhérar á Íslandi, en þrátt fyrir það er bannað samkvæmt íslenskum lögum að skjóta þá.  

## Annað
Heimskautahéri - *Lepus arcticus*

## Tenglar
* 

## Heimildir
Kilja

**Kilja** eða **pappírskilja** er bók með kápu úr mjúkum, þunnum pappa eða stinnum pappír. Venjulega eru slíkar bækur límdar í kjölinn en ekki saumaðar eins og innbundnar bækur. Ódýrar kiljur eru gerðar úr ódýrum pappírsblöðum sem gulna fljótt en vandaðri kiljur geta innihaldið samanbrotnar arkir af vönduðum pappír þannig að kaupandinn getur látið binda þær inn ef hann vill.

Vasabrotsbækur eru oft gefnar út í kilju og orðin eru þannig stundum notuð eins og um samheiti væri að ræða.
House

**House**, einnig þekkt sem **House M.D.**, er bandarísk læknadrama þáttaröð sköpuð af David Shore og Paul Attanasio. Þættirnir fjalla um hóp lækna sem taka að sér erfið mál sem öðrum læknum hefur ekki tekist að leysa. Aðalpersóna þáttanna er Dr. Gregory House sem er leikinn af Hugh Laurie. House á margt sameiginlegt með hinni frægu skáldsagnapersónu Sir Arthur Conan Doyle, Sherlock Holmes.
Depeche Mode

**Depeche Mode** er ensk synthpopp og rafrokk-hljómsveit sem var stofnuð árið 1980 í Basildon í Essex. Upphaflegu meðlimir hljómsveitarinnar voru Dave Gahan (söngur), Martin Gore (hljóðgervlar, gítar, söngur), Andrew Fletcher (hljóðgervlar) og Vince Clarke (hljóðgervlar). Clarke hætti eftir útgáfu fyrstu hljómplötu sveitarinnar 1981 og Alan Wilder tók þá við á hljóðgervlum og trommur. Wilder hætti árið 1995 en hinir þrír héldu  áfram. Árið 2022 lést Fletcher.

*Just Can't Get Enough* var fyrsta lag sveitarinnar sem náði á topp-10-listann í Bretlandi árið 1981. Síðan þá hefur sveitin átt fjöldann allan af smellum á borð við *People Are People* (1984), *Personal Jesus* (1989), *Enjoy the Silence* (1990) og *Walking in My Shoes* (1993).

## Breiðskífur
**Speak & Spell* (1981)
**A Broken Frame* (1982)
**Construction Time Again* (1983)
**Some Great Reward* (1984)
**Black Celebration* (1986)
**Music for the Masses* (1987)
**Violator* (1990)
**Songs of Faith and Devotion* (1993)
**Ultra* (1997)
**Exciter* (2001)
**Playing the Angel* (2005)
**Sounds of the Universe* (2009)
**Delta Machine* (2013)
**Spirit* (2017)
**Memento Mori* (2023)

## Tenglar

* Heimasíða hljómsveitarinnar
*Depeche Mode á Allmusic

## Tilvísanir
Haraldur harðráði

**Haraldur harðráði** (1015 – 25. september 1066) var konungur Noregs frá 1046 þar til hann féll í orrustunni við Stafnfurðubryggju (Stamford Bridge) á Englandi. Fyrsta árið ríkti Magnús góði bróðursonur hans með honum.

Haraldur var hálfbróðir Ólafs helga og var móðir beggja Ásta Guðbrandsdóttir. Fyrri maður hennar, Haraldur grenski, brann inni þegar Ólafur var í móðurkviði og hún giftist aftur Sigurði sýr, stórbónda í Hringaríki. Haraldur var yngsti sonur þeirra. Þegar Ólafur flúði til Rússlands 1028 undan Knúti ríka fór Haraldur hálfbróðir hans með, þá enn á barnsaldri, kom aftur með honum tveimur árum síðar og var einn fárra manna Ólafs sem komust undan úr Stiklastaðaorrustu. Hann flúði til Svíþjóðar og síðan um Rússland til Miklagarðs, þar sem hann gekk í sveit Væringja. Þar átti hann glæstan feril og var innan fárra ára orðinn foringi Væringja. Í sögu Haraldar er greint frá fjölda bardaga sem hann tók þátt í víða við Miðjarðarhaf.

Sagt er að Haraldur hafi haldið heim á leið þegar honum bárust fregnir af því að bróðursonur hans, Magnús góði Ólafsson, væri orðinn konungur í Noregi. Hann taldi sjálfan sig ekki síður réttborinn til konungs. Hann kom til Noregs hlaðinn gulli og gersemum eftir dvölina í Miklagarði og tókst innan tíðar að kaupa sér stuðning höfðingja, svo að 1046 neyddist Magnús til að samþykkja hann sem meðkonung og þegar Magnús dó eftir fall af hestbaki árið eftir varð Haraldur einn konungur.

Næstu árin styrkti hann mjög yfirráð sín í Austur-Noregi, þar sem meira og minna sjálfstæðir smákóngar og héraðshöfðingjar höfðu ríkt og verið hallir undir Danakonung. Haraldur hrifsaði völdin til sín og um leið yfirráð yfir versluninni við inn- og austurhéröð Noregs og sveifst einskis við það. Kann að mega rekja viðurnefni hans til þeirra átaka. Hann átti einnig í stríði við Svein Ástríðarson Danakonung.

Sumarið 1066 hugði Haraldur á landvinninga í Englandi. Hann gerði bandalag við Tósta jarl, útlægan bróður Haraldar Guðinasonar Englandskonungs, sigldi frá Noregi með 300 skip og tók land á Norður-Englandi. Haraldur Englandskonungur fór á móti honum og háðu þeir mikla orrustu við Stafnfurðubryggju, ekki langt frá Jórvík, þann 25. september, sem lauk með því að Haraldur harðráði féll ásamt stórum hluta manna sinna.

Haraldur kvæntist fyrst Ellisif, dóttur Jarisleifs fursta í Kænugarði (Elisaveta Jaroslavna af Kiev) og átti með henni dæturnar Maríu og Ingigerði, en fyrri maður hennar var Ólafur hungur Danakonungur og sá seinni Filippus Svíakonungur. Eftir að Haraldur kom til Noregs með Ellisif kvæntist hann einnig Þóru Þorbergsdóttur frá Giska og átti því tvær konur samtímis. Með Þóru átti hann synina Magnús og Ólaf kyrra, sem báðir urðu Noregskonungar. Eftir fall Haraldar giftist Þóra Sveini Ástríðarsyni Danakonungi.

## Heimildir
*
Magnús Haraldsson (konungur)

**Magnús Haraldsson** eða **Magnús 2.** (1048 – 1069) var konungur Noregs frá 1066. Fyrstu mánuðina var hann einn konungur en frá vori 1067 var bróðir hans, Ólafur kyrri, konungur með honum.

Magnús var eldri sonur Haraldar harðráða og konu hans Þóru Þorbergsdóttur. Þegar faðir hans fór í herförina til Englands 1066 var hann krýndur konungur og eftir að Haraldur féll í orrustunni við Stafnfurðubryggju tók hann einn við ríkinu en þegar Ólafur bróðir hans, sem hafði fylgt Haraldi til Englands, sneri aftur um vorið deildu þeir konungsvaldinu með sér. Í raun virðist Magnús hafa ráðið yfir Vestur-Noregi, Þrændalögum, Upplöndum og Norður-Noregi en Ólafur yfir Víkinni. Þetta stóð þó ekki lengi því Magnús veiktist skyndilega og dó og var þá um tvítugt.

Hann átti einn son, Hákon Magnússon Þórisfóstra, sem ólst upp hjá höfðingjanum Steigar-Þóri. Um móður hans er ekkert vitað.

## Heimildir
*
Cushing-heilkenni

**Cushing-heilkenni** er sjúkdómur sem orsakast af of miklu kortisóli í líkamanum. Kortisól er sykursteri sem dregur úr bólgu og hefur áhrif á efnaskipti. Þetta heilkenni getur komið fram vegna notkunar á sykurstera-lyfjum eða vegna hormónaframleiðandi æxlis.

Einkenni eru hár blóðþrýstingur, feitur kviður en mjóir útlimir, rauðar húðþenslurákir, kringlótt andlit, veikburða vöðvar, beinþynning, bólur, og viðkvæm húð sem er lengi að gróa. Tíðahringur getur brenglast hjá konum. Í sumum tilfellum koma fram breytingar á skapi og þreytutilfinning.

Oftast er hægt að læknast af Cushing-heilkenni, ýmist með því að draga úr notkun sykurstera eða með skurðaðgerð sé ástæðan æxli.
Ólafur kyrri

**Ólafur kyrri** eða **Ólafur 3. Haraldsson** (um 1050 – 1093) var konungur Noregs frá 1067 til dauðadags, fyrst ásamt Magnúsi bróður sínum en eftir lát hans 1069 var hann einn konungur.

Ólafur var yngri sonur Haraldar konungs harðráða og Þóru Þorbergsdóttur konu hans. Þegar faðir hans hélt í herförina til Englands 1066 fór Ólafur með en tók ekki þátt í orrustunni við Stafnfurðubryggju þar sem Haraldur féll. Hann sneri aftur til Noregs árið eftir og tók við konungdómi ásamt bróður sínum; þeir virðast hafa ríkt í sátt og samlyndi en aðeins tveimur árum síðar dó Magnús og Ólafur ríkti einn eftir það. 

Viðurnefni hans bendir til þess að hann hafi strax í upphafi þótt friðsamur og ekki líklegur til stórátaka og það gekk eftir, stjórnarár hans voru svo friðsöm að fátt er til af heimildum um þau. Hins vegar styrktist konungsvaldið og ríkið, konungshirðin stækkaði og evrópskir hirðsiðir voru innleiddir. Samskipti við páfagarð bötnuðu og biskupsstólum fjölgaði í Noregi.

Ólafur kyrri var fyrsti konungur Noregs sem lærði að lesa. Kona hans var Ingiríður, dóttir Sveins Ástríðarsonar Danakonungs. Launsonur hans með Þóru Jónsdóttur var Magnús berfættur Noregskonungur.

## Heimildir
*
Hákon Magnússon Þórisfóstri

**Hákon Magnússon Þórisfóstri** (f. fyrir 1070, d. 1094) var hylltur sem konungur Þrændalaga og Upplanda í Noregi árið 1093 en konungsnafbót hans er umdeild og hann er yfirleitt ekki hafður með í norsku kóngaröðinni.

Hákon var sagður vera sonur Magnúsar Haraldssonar konungs, sem dó 1069, en móðir hans er óþekkt. Hann ólst upp hjá Upplandahöfðingjanum Þóri bónda á Steig og þegar Ólafur kyrri konungur dó 1093 fékk Þórir fóstursoninn tekinn til konungs í Upplöndum og Þrændalögum með því að lofa Þrændum alls kyns réttarbótum. Magnús berfættur, sem tekið hafði við ríki af föður sínum, viðurkenndi aldrei Hákon sem konung og hefði vafalaust komið til átaka milli þeirra en áður en svo fór veiktist Hákon þar sem hann var við rjúpnaveiðar og dó. Þá réðist Magnús til atlögu við Steigar-Þóri, elti hann uppi og lét hengja hann.

## Heimildir
* 
*
Málsvari andskotans

**Málsvari andskotans** (líka „málsvari myrkrahöfðingjans“ eða „málaflutningsmaður hins vonda“; úr latínu: *advocatus diaboli*) er heiti yfir aðila sem tekur afstöðu í rökræðum sem er andstæð tiltekinni skoðun, með það fyrir augunum að láta reyna á alla fleti málsins sem rætt er um og finna veika bletti á málflutningi, rökum og sönnunargögnum. Varast ber að nefna málsvara andskotans „lögfræðing andskotans“, því lögfræðingur er annað en málsvari eða málafærslumaður (málaflutningsmaður). 

Heitið málsvari andskotans á uppruna sinn að rekja til kaþólsku kirkjunnar þar sem rökrætt var um hvort dýrlingsefni ætti skilið að verða dýrlingur, en þar fóru fremstir málsvari andskotans (*advocatus diaboli*) sem mælti gegn dýrlingnum, og svo málsvari guðs (*advocatus dei*) sem mælti með dýrlingnum. Andmælandinn var stundum nefndur *promotor fidei*, það er sá sem mælir fyrir trúnni. 

## Tilvísanir
Systurnar sjö (olíuiðnaður)

**Systurnar sjö** í olíuiðnaði vísar til sjö olíufyrirtækja sem voru ráðandi á olíumarkaði á 20. öld. Ítalinn Enrico Mattei fann orðið upp. Fyrirtækin eru:
* Esso
* Royal Dutch Shell
* BP
* Mobil
* Chevron
* Gulf Oil
* Texaco
Ólafur Magnússon (konungur)

**Ólafur Magnússon** (f. 1099, d. 22. desember 1115) var konungur Noregs frá 1103 ásamt eldri bræðrum sínum, Eysteini og Sigurði Jórsalafara. Þeir voru allir synir Magnúsar berfætts en móðir Ólafs var frilla konungs, Sigríður Saxadóttir. Ólafur dó í Niðarósi 16 ára að aldri og er fátt vitað um hann. Hann er oft ekki talinn með í norsku kóngaröðinni og er til dæmis ekki nefndur Ólafur 4.; þá tölu ber Ólafur Hákonarson (1380-1387).

## Heimild
*
BP

**BP plc** áður **British Petroleum plc** er breskt orkufyrirtæki sem er líka þriðja stærsta orkufyrirtæki í heimi og fjórða stærsta fyrirtæki í heimi. BP er fjölþjóðlegt fyrirtæki, stærsta fyrirtæki Bretlands og ein systranna sjö í olíuiðnaði. BP er með höfuðstöðvar í Westminsterborg í London og er skráð hjá kauphöllinni í London og FTSE 100. Fyrirtækið var stofnað árið 1909.
Dario Argento

**Dario Argento** (f. 7. september 1940) er ítalskur kvikmyndaleikstjóri og handritshöfundur, aðallega þekktur fyrir hryllingsmyndir og spennutrylla. Hann hóf feril sinn í kvikmyndum sem gagnrýnandi en skrifaði síðar handrit með Sergio Leone að myndinni Once Upon a Time in the West. 1970 leikstýrði hann sinni fyrstu kvikmynd, *[[Hver er morðinginn?]]* (*L'uccello dalle piume di cristallo*). Hann sló fyrst í gegn á heimsvísu með myndinni *[[Dökkrauður]]* (*Profondo rosso*) 1975. 

Dóttir hans er leikkonan Asia Argento sem hefur farið með aðalhlutverk í nokkrum mynda hans.
Eysteinn Magnússon (konungur)

**Eysteinn Magnússon** eða **Eysteinn 1.** (1088 – 29. ágúst 1123) var konungur Noregs frá 1103 ásamt hálfbræðrum sínum, Ólafi og Sigurði Jórsalafara, þar til Ólafur dó 1115 en eftir það ríktu Eysteinn og Sigurður saman þar til Eysteinn lést.

Þeir bræður voru allir frillusynir Magnúsar berfætts en móðir Eysteins var af lágum stigum og er nafn hennar óþekkt. Þeir voru kornungir þegar þeir tóku við ríkjum eftir fall föður síns 1103, Eysteinn var þá 15 ára, Sigurður 13 ára og Ólafur aðeins 3-4 ára. Eldri bræðurnir stýrðu því ríkinu með aðstoð ráðgjafa, enda var Ólafur heilsuveill og dó ungur, og á meðan Sigurður var í krossferð sinni til Jórsala á árunum 1108-1111 stýrði Eysteinn ríkinu einn. Eftir heimkomu Sigurðar deildu þeir bræðurnir með sér völdum og skiptust á að dvelja í suður- og norðurhluta ríkis síns.

Eysteinn virðist hafa verið röggsamur konungur, lét reisa kirkjur og klaustur, gera hafnir og stóð í öðrum framkvæmdum. Snorri lýsir honum svo í Heimskringlu að hann hafi verið greindur og vel að sér, glaðlyndur og vinsæll. 

Kona hans var Ingibjörg Guttormsdóttir frá Steig í Guðbrandsdal. Þau áttu eina dóttur, Maríu, og var hún móðir uppreisnarforingjans Ólafs ógæfu Guðbrandssonar, sem tók sér konungsnafn árið 1167 en varð svo að flýja til Danmerkur og dó þar 1169.

## Heimildir
*
Shell

**Shell**, frá 2005-2022 þekkt sem **Royal Dutch Shell**, er fjölþjóðlegt olíufyrirtæki með uppruna bæði í Bretlandi og Hollandi. Samkvæmt tímaritinu *[[Fortune]]* er Shell stærsta fyrirtæki í heimi, og samkvæmt *[[Forbes]]* er annað stærsta fyrirtæki í heimi. Það er líka ein systranna sjö í olíuiðnaði.

Helstu framkvæmdasvæði fyrirtækisins eru framleiðsla, vinnsla, flutningur og markaðssetning  kolvatnsefna (beggja jarðolíu og jarðgass). Shell starfar líka í framleiðslu jarðolíuefna og er nýkomið í endurnýjanlega orku, og er að þróa vind-, vetnis- og sólarorkutækni. Shell er skráð hjá kauphöllinni í London og Euronext í Amsterdam. Shell starfar í um það bil 140 löndum. Dótturfyrirtækið Shell Oil Company starfar í Bandaríkjunum, og er eitt stærsta fyrirtæki þeirra. Höfuðstöðvar dótturfyrirtækisins eru staddar í Houston, Texas.

Fyrirtækið var stofnað árið 1907 við sameiningu hollensks fyrirtækis *Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij* og bresks fyrirtækis *Shell Transport and Trading Company Ltd*. Fyrirtækin tvö sameinuðust til að keppa við bandaríska fyrirtækið Standard Oil. 60% fyrirtækisins var í eigu Hollands og 40% í eigu Bretlands.

Shell starfar á Íslandi sem Skeljungur hf.
GlaxoSmithKline

**GlaxoSmithKline plc** (skammstafað sem **GSK**; , ) er breskt lyfjafyrirtæki. GSK er annað stærsta lyfjafyrirtæki heimsins og er rannsóknabundið fyrirtæki sem framleiðir mörg lyf fyrir miðtauga-, öndunar-, meltingarkerfin; efnaskipta og gegn krabbameini. GSK framleiðir líka tannhirðuvörur, heilsudrykki og lyf fáanleg án lyfseðils. Fyrirtækið er skráð hjá kauphöllinni í London og FTSE 100.

GSK myndaðist árið 2000 við sameiningu fyrirtækjanna **GlaxoWellcome** og **SmithKline Beecham**. Höfuðstöðvar fyritækisins eru í London í Englandi.
Halloumi

**Halloumi** (gríska: χαλούμι, tyrkneska: *hellim*, arabíska:  حلوم *ḥallūm*) er hefðbundinn ostur frá Kýpur sem er líka vinsæll í Austurlöndum nær og Grikklandi.  Nú á dögum er hann framleiddur um allan heim. Halloumi er gerður úr blöndu geitar- og sauðamjólkur, en halloumi blandaður kúamjólk er einnig til. Hann hefur hátt bræðslumark og hentar því bæði til steikingar og grillunar. Halloumi er gerður með ostahleypi og er ólíkur öðrum ostum af því engir sýrumyndandi gerlar eru notaðir við framleiðsluna. 

Halloumi er hvítur og mjúkur ostur, með saltbragði, eins og mozzarella. Halloumi er geymdur í eigin mysu blandaðri saltvatni og getur geymst í eitt ár ef hann er frystur við –18°C. Hann er oft skreyttur með myntu til að bæta bragðið. Upprunalega voru myntulaufblöð notuð sem rotvarnarefni, en rotvarnareiginleikar þeirra voru uppgötvaðir af tilviljun. Þess vegna finnast oft lítil myntulaufblöð  á halloumi í pökkunum.

Halloumi er notaður í eldamennnsku af því bræðslumark hans er hærra en annarra osta. Hann má steikja eða grilla (til dæmis í saganaki), nota í salöt, eða steikja og borða með grænmeti. Á sumrin borða Kýpurbúar halloumi með vatnsmelónu.
Péturskrónur

**Péturskrónur** voru gjaldmiðill sem Pétur J. Thorsteinsson notaði í viðskiptum sínum við heimamenn á Bíldudal í kringum 1890-1910. Þegar samgöngur til Patreksfjarðar bötnuðu og Bíldælingar gátu verslað þar fyrir íslenskar krónur hvarf gildi Péturskrónunnar.

## Heimildir
* *Ár rekstrarmannanna runnið upp*, Markaðurinn, 30. desember 2009, bls. 6.
Saltvatn

**Saltvatn** er almennt orð sem á við vatn sem inniheldur uppleyst salt (NaCl). Styrkur salts er yfirleitt tjáður í milljónarhlutum. Samkvæmt USGS er saltvatn flokkað í þremur flokkum. Smásalt vatn inniheldur um 1.000–3.000 milljónarhlutar, miðsalt vatn inniheldur 3.000–10.000 milljónarhlutar, og mjög salt vatn inniheldur 10.000–35.000 milljónarhlutar. Sjórinn hefur seltumagn um 35.000 milljónarhluta, sem jafngildir 35g/L.

Vegna skorts ferskvatns um allan heim, er saltvatn afsaltað á sumum stöðum. Til dæmis í Colorado í Bandaríkjunum er vatn með seltumagni um 2.500 milljónarhluta notað til að vökva uppskerur. Salt vatn, þekkt sem saltlausn, er notað í lyffræði sem dauðhreinsuð lausn gefin í æð. Saltlausn gefin í æð er yfirleitt um 9.000 milljónarhluta.

Yfirleitt nýtast mönnum ekki óunnið saltvatn. Til dæmis geta menn ekki drukkið mjög salt vatn eða nota það til að vökva uppskerur. Saltvatn er gagnlegt í iðnaði, til dæmis í námugrefti eða orkuframleiðslu.
Frankenstein

***Frankenstein eða hinn nýi Prómóþeus*** (enska: ***Frankenstein; or, The Modern Prometheus***), oftast þekkt sem ***Frankenstein***, er skáldsaga eftir Mary Shelley. Shelley var 18 ára þegar hún byrjaði að skrifa söguna og 21 árs þegar hún kom fyrst út. Fyrsta útgáfan var prentuð undir nafnleynd í London árið 1818. Nafn bókarinnar vísar til vísindamannsins Victors Frankenstein sem lærir að skapa líf og býr til veru í mannslíki sem er þó stærri og kraftmeiri en meðalmaður. Algengur misskilningur er að skrímslið heiti „Frankenstein“, en því var ekki gefið nafn í sögunni. *Frankenstein* ber keim af gotneskum skáldskap og áhrifum rómantíkarinnar.

Bókin kom út í íslenskri þýðingu Böðvars Guðmundssonar árið 2005.
Gouda (ostur)

**Gouda** (borið fram , af hollenska heitinu ***Goudse kaas*** , „ostur frá Gouda“) er gulur ostur gerður úr kúamjólk. Osturinn er kenndur við hollenska bæinn Gouda og samnefnt hérað, þar sem hann var upprunalega framleiddur, en nafnið er ekki lögverndað. Gouda-ostur er nú framleiddur og seldur víða um heim.

## Framleiðsla
Gouda-ostur er úr sýrðri mjólk sem er hituð þangað til ystingurinn skilst frá mysunni. Hluti mysunnar er þá síaður frá en vatni bætt við í staðinn og síað aftur. Þetta er gert til að skola hluta af mjólkursýrunni úr ystingnum og gera ostinn sætari. Þegar búið er að sía vökvann frá er ystingurinn sem eftir situr um tíu prósent af mjólkurmagninu. Hann er svo settur í mót og pressaður og látinn standa í nokkrar klukkustundir. Mótin eru sívöl og gefa ostinum hið hefðbundna form sem einkennir hann. 

Osturinn er svo lagður í saltvatn, sem gefur honum og skorpunni sérstakt bragð. Síðan er osturinn látinn þorna í nokkra daga og svo húðaður með vaxi til að koma í veg fyrir að hann þorni of mikið. Hann er svo látinn þroskast. Tíminn fer eftir því hve þorskaður osturinn á að verða og getur verið allt frá nokkrum vikum upp í sjö ár. Við þroskunina fær osturinn karamellukenndan keim og gamlir ostar geta stundum orðið eilítið stökkir vegna kalsínkristalla sem geta myndast við þroskunina.

## Uppruni
Orðið „Gouda“ er almennt heiti á þessari osttegund og er ekki bundið við ost sem framleiddur er í Hollandi. Heitið „Noord-Hollandse Gouda“ er þó verndað af Evrópusambandinu. Osturinn sjálfur var upprunalega framleiddur í Gouda-héraðinu í suðurhluta Hollands og því kann að virðast mótsagnakennt að heiti norður-hollenska ostsins njóti verndar. Hins vegar er besta beitilandið talið vera í Norður-Hollandi, en það er gamall hafsbotn sem þurrkaður var upp með byggingu stíflugarða.

## Tegundir
Til eru nokkrar Gouda-tegundir í Hollandi, flokkaðar eftir þroskunartíma. Flokkunin, frá yngsta ostinum til þess elsta, er „Graskaas“, „Jong“, „Jong belegen“, „Belegen“, „Extra belegen“, „Oud“ og „Extra oud“. Því eldri sem osturinn er, þeim mun harðari og saltari er hann. Því yngri sem hann er, þeim mun mýkri er hann. 

Gouda-ostur er nú framleiddur víða um heim. Á Íslandi hefur hann verið gerður frá 1961 en það ár hófst framleiðsla á skorpulausum Gouda-osti í Mjólkurbúi Flóamanna á Selfossi. Hann er nú framleiddur í nokkrum tegundum, ýmist með 11%, 17% eða 26% fituinnihaldi, auk þess sem hægt er að fá bæði sterkari og mildari osti en þann sem algengastur er, svo sem svartan Gouda og Skólaost. Gouda-ostur er einn algengasti osturinn á Íslandi.

## Heimildir
Magnús blindi

**Magnús blindi** eða **Magnús 4. Sigurðsson** (um 1115 – 12. nóvember 1139) var konungur Noregs 1130-1135 með Haraldi gilla og aftur að nafninu til 1137-1139.

Magnús var sonur Sigurðar Jórsalafara og frillu hans Borghildar Ólafsdóttur. Þegar faðir hans dó 1130 var hann um 15 ára að aldri en hafði að sögn þegar tekist að gera sig óvinsælan hjá hirðinni með hroka sínum og yfirgangi. Sigurður ætlaðist til að hann tæki einn við konungdæminu og hafði tekið loforð af Haraldi gilla, (meintum) hálfbróður sínum um að hann mundi ekki krefjast konungsnafnbótar meðan þeir feðgar lifðu en um leið og Sigurður dó rauf Haraldur heit sitt og lét taka sig til konungs á Haugaþingi, en Magnús hafði áður verið kjörinn konungur í Víkinni. Seinna sama ár voru þeir kjörnir samkonungar á Eyraþingi í Þrændalögum. 

Samkomulag þeirra konunganna var ekki gott og veturinn ll33-1134 var nærri komið til átaka. Sumarið eftir reyndi Magnús að hrekja Harald úr landi og kom til bardaga þar sem Magnús hafði betur en Haraldur naut stuðning Eiríks eimuna Danakonungs, sneri aftur og tókst að ná Magnúsi á sitt vald í Björgvin snemma árs 1135. Hann var geltur, fóthöggvinn og augun stungin úr honum og síðan var honum komið fyrir í Munkahólmaklaustri við Björgvin.

Tveimur árum síðar var Magnús blindi aftur dreginn inn í innanlandsátökin. Þá hafði Sigurður slembidjákn drepið Harald gilla og barðist um völdin við lið barnakonunganna Sigurðar munns og Inga krypplings. Þá sótti hann Magnús í klaustrið og hafði hann með sér. Þeir féllu báðir í bardaga síðla árs 1139.

Magnús hafði árið 1133 gengið að eiga Kristínu Knútsdóttur, bróðurdóttur Eiríks eimuna, en rak hana fljótlega frá sér vegna deilna við ættingja hennar. Hann átti engin börn.

## Heimildir
*
Haraldur gilli

**Haraldur gilli** eða **Haraldur 4. Magnússon** (1103 – 14. desember 1136) var konungur Noregs frá 1130-1136, þar af fyrstu fimm árin með Magnúsi blinda, bróðursyni sínum.

Haraldur ólst upp á Írlandi og varð aldrei vel talandi á norræna tungu. Hann kom til Noregs frá Suðureyjum einhverntíma á 3. áratug 12. aldar. Þegar þangað kom gekk hann á fund Sigurðar konungs Jórsalafara og tjáði honum að hann væri hálfbróðir hans, sonur Magnúsar berfætts, og þá getinn í síðustu herför Magnúsar til Bretlandseyja. Sigurður lét hann sanna orð sín með járnburði og var Haraldur leiddur af tveimur biskupum yfir glóandi heit plógjárn; þremur dögum síðar voru fætur hans skoðaðir og reyndust heilir og viðurkenndi Sigurður hann þá sem bróður sinn en fékk hann til að heita því að krefjast ekki krúnunnar meðan Sigurður og Magnús sonur hans lifðu.

Haraldi tókst að afla sér vinsælda við hirðina en Magnús bróðursonur hans var aftur á móti óvinsæll og þegar Sigurður Jórsalafari dó 1130 brást Haraldur skjótt við og tókst að fá sig kjörinn konung ásamt Magnúsi. Þeir ríktu saman nokkur ár en árið 1134 kom til átaka; Magnúsi tókst að reka Harald úr landi en hann sneri svo aftur, náði Magnúsi á sitt vald, lét blinda hann, gelda og lemstra og kom honum fyrir í klaustri.

Skömmu síðar gaf sig fram maður sem nefndur var Sigurður slembidjákn og kvaðst einnig vera launsonur Magnúsar berfætts. Haraldur neitaði að viðurkenna hann. Nokkru síðar gerði Sigurður aðför að Haraldi konungi þar sem hann gisti hjá frillu sinni, Þóru Guttormsdóttur, og drap hann. Sigurður lýsti svo morðinu á hendur sér og vildi láta taka sig til konungs en var dæmdur útlægur og varð að flýja frá Björgvin. Þess í stað voru barnungir synir Haraldar, Sigurður munnur og Ingi, kjörnir konungar og börðust menn þeirra við menn Sigurðar slembidjákns og Magnúsar blinda 1139. Þar var Magnús drepinn og Sigurður handtekinn og síðan píndur til bana.

Haraldur kvæntist Ingiríði, dóttur Rögnvaldar stutthöfða Svíakonungs, og áttu þau soninn Inga sem síðar var kallaður krypplingur. Hann átti einnig fjölda frillubarna; Sigurður munnur og Eysteinn urðu konungar og Magnús sonur Haraldar fékk einnig konungsnafnbót 1142, þá sjö ára að aldri, en dó þremur árum síðar og er ekki talinn með í norsku konungaröðinni.

## Heimildir
*
Awesome

**awesome** er gluggastjóri sem notast við tiglun og stafla fyrir X-gluggakerfið. Gluggastjórinn awesome byrjaði sem kvísl af dwm-gluggastjóranum.
Debian

**Debian** er frjálst stýrikerfi sem fellur undir GNU-leyfið. Debian hefur verið notað sem grunnur undir önnur stýrikerfi, einkum Ubuntu.
Bash

**Bash** er frjáls Unix-skel sem var upprunalega skrifuð fyrir GNU-verkefnið.

Orðið „Bash“ er skammstafanaorð sem stendur fyrir *Bourne-again shell*, en *Bourne-again* er orðaleikur þar sem nafni Bourne-skeljarinnar (sh) sem er eldri skel skrifuð af Stephen Bourne er blandað saman við enska lýsingarorðið ** sem merkir ‚‘.

Bash inniheldur alla málskipan sem Bourne-skelin bjó yfir og meira til; Bash getur til dæmis framkvæmt útreikninga án þess að kalla á utanaðkomandi forrit. Bash getur líka þanið út slaufusviga:


```bash
echo ma{,ð{,k}}ur # Þenst í skipunina `echo maur maður maðkur`
                               #+ og skrifar út „maur maður maðkur“.

rm mynd{1..3}.jpg # Þenst í skipunina `rm mynd1.jpg mynd2.jpg mynd3.jpg` sem fjarlægir 
                               #+ skrárnar mynd1.jpg, mynd2.jpg og mynd3.jpg úr núverandi möppu.
```


sem má nota til að búa til afrit af skrá, til að leita að skrám eftir skráaendingum eða til að búa til margar skrár eða undirmöppur í einu:


```bash
cp skrá{,.afrit} # Þenst í skipunina `cp skrá skrá.afrit` sem býr
                               #+ til afrit af skránni ‚skrá‘ sem heitir ‚skrá.afrit‘.
                               #+  ** Skipunin gerir hið sama og `cp skrá !#$.afrit` **

rm mynd*.{jp{,e},pn}g # Þenst í skipunina `rm mynd*.jpg mynd*.jpeg mynd*.png`
                               #+ sem eyðir öllum skrám sem byrja á ‚mynd‘ og
                               #+ hafa skráarendinguna .jpg, .jpeg eða .png.

mkdir ~elin/.dagb/20{09..11} # Þenst í skipunina: 
                               #+ `mkdir ~elin/.dagb/2009 ~elin/.dagb/2010 ~elin/.dagb/2011`
                               #+ sem býr til þrjár undirmöppur (2009, 2010 og 2011) í
                               #+ huldu möppunni /home/elin/.dagb/.
```


eða til að gera flóknari skriftur:


```bash
for skra in /{,usr/}bin/*calc # Þenst í skipunina `for skra in /bin/*calc /usr/bin/*calc` sem
do #+ fer í gegnum skrár sem enda á ‚calc‘ í möppunum /bin og /usr/bin.
    if [ -x "$skra" ]          #  Athugar hvort hver skrá sé keyranleg skrá
    then                       #+ og...
        echo $skra             #  ...skrifar slóð skráarinnar á skjáinn ef hún er keyranleg.
    fi
done
```


## Tengt efni

* Skeljaforrit

## Heimildir
Advanced Packaging Tool

**APT** (skammstöfun á *Advanced Packaging Tool*) er frjáls hugbúnaður sem notar hugbúnaðarsöfn til að sjá um það að setja upp og fjarlægja hugbúnað á Debian og öðrum Linux-útgáfum sem byggja á því.
E/S Goðafoss

**E/S Goðafoss** var 1542 lesta eimskip Eimskipafélags Íslands, sem hleypt var af stokkunum 1921 hjá Frederikshavns Vaerft & Flydedok A/S í Frederikshavn í Danmörku.

## Seinni heimstyrjöldin
Þann 10. nóvember 1944 var skipið á leið heim til Íslands í skipalestinni UR-142 er það kom áhöfninni á SS ''Shirvan'' til bjargar eftir að skipið hafði orðið fyrir tundurskeytaárás frá þýska kafbátnum *[[Þýski kafbáturinn U-300|U-300]]* undir stjórn Fritz Heins. Eftir að hafa bjargað um 20 manns um borð og haldið af stað til Reykjavíkur hæfðu tundurskeyti frá *U-300* skipið með þeim afleiðingum að það sökk á skömmum tíma skammt undan Garðskaga.  Með Goðafossi fórust 43, en 19 var bjargað og var það mesta manntjón Íslendinga á einum degi í seinni heimsstyrjöldinni. Nokkrum mánuðum síðar, þann 21. febrúar 1945, fórst E/S Dettifoss  við Bretlandseyjar, af völdum styrjaldarinnar og með honum 15 manns.

## Tilvísanir
Ingi krypplingur

**Ingi krypplingur** eða **Ingi 1. Haraldsson** (um 1135 – 1161) var konungur Noregs frá 1136, fyrst með Sigurði munni hálfbróður sínum til 1155 og með Eysteini hálfbróður sínum frá 1142 til 1157. Frá 1159 var Hákon herðabreiður einnig konungur í hluta ríkisins.

Ingi var sonur Haraldar gilla Noregskonungs og Ingiríðar Rögnvaldsdóttur drottingar hans og var eini skilgetni sonur konungs en það skipti reyndar ekki máli á þeim tíma hvað varðaði ríkiserfðir. Hann var ásamt Sigurði bróður sínum tekinn til konungs eftir að Sigurður slembidjákn drap föður þeirra í árslok 1136 og næstu árin áttu menn konunganna ungu í átökum við Sigurð slembidjákn og Magnús blinda, fyrrverandi konung, sem hann hafði sótt í klaustur. 

Í orrustu árið 1137 hafði einn manna Inga hann með sér og hlaut hann þar sár sem talið er að valdið hafi fötlun hans, en hann átti meðal annars erfitt með að ganga óstuddur og hafði kryppu á baki og brjósti. Frá þessum tíma er til bréf sem skrifað er í nafni Inga konungs til Sigurðar munns og segir þar meðal annars: „Öllum mönnum eru kunnug vandræði þau er við höfum og svo æska, að þú heitir fimm vetra gamall en eg þrevetur.“ Þessir barnungu konungar - eða menn þeirra - unnu loks sigur á Sigurði slembidjákn og Magnúsi blinda 1139 og voru þeir báðir drepnir.

Árið 1142 kom eldri hálfbróðir þeirra, Eysteinn, til Noregs frá Bretlandseyjum þar sem hann hafði alist upp og var hann einnig tekinn til konungs með þeim. Bræðurnir ríktu saman í tiltölulegri sátt og samlyndi framan af og bar það helst til tíðinda á valdatíma þeirra þriggja að sendimaður páfa kom til Noregs og stofnaði erkibiskupsstól í Niðarósi.

Þegar Gregoríus Dagsson varð helsti ráðgjafi Inga konungs versnaði samkomulag bræðranna og stóðu þeir Sigurður og Eysteinn þá saman gegn Inga og vildu setja hann af sem konung, töldu hann ekki hæfan vegna fötlunar. Komið var á sáttafundi þeirra þriggja í Björgvin 1155 en þegar Sigurður kom þangað drápu menn Inga hann. Eftir það varð fullur fjandskapur milli Inga og Eysteins og féll Eysteinn fyrir mönnum Inga tveimur árum síðar. Stuðningsmenn Sigurðar og Eysteins flykktu sér þá um Hákon herðabreiðan, ungan son Sigurðar. Ingi féll fyrir þeim í bardaga sem háður var á ís við Ósló 1161 en skömmu áður hafði Gregoríus ráðgjafi hans verið drepinn. Annar helsti ráðgjafi Inga var Erlingur skakki og tók hann við stjórn fylgismanna hans.

Ekki er vitað til þess að Ingi hafi kvænst en Jón kuflungur, sem gerði tilkall til krúnunnar um 1185, kvaðst vera sonur hans.

## Heimildir
* 
*
Derry

**Derry** eða **Londonderry** (írska: *Doire* eða *Doire Cholmchille*) er borg í Norður-Írlandi. Hún er önnur stærsta borg Norður-Írlands, og fjórða stærsta borg á eyjunni Írland. Gamla borg Londonderry lá vestan við ána Foyle, og gamla borg Derry lá fyrir austan við ána. Nú á dögum nær borgin yfir báðum megin árinnar. Þar í borginni eru tvær brýr sem spanna ána.

Árið 2021 bjuggu rúmlega 85.000 manns í Derry, en 130.000 manns samtals með úthverfum. Londonderry-höfn og City of Derry-flugvöllur liggja við borgina. Derry og nærliggjandi bærinn Letterkenny mynda stóra fjármálamiðstöð í Norður-Írlandi.

Derry liggur nærri við landmæri við Donegal-sýslu í Írska lýðveldinu. Borgin hefur verið tengd við Donegal-sýslu í margar aldir. Prinsinn St. Columba frá Tír Chonaill (gamla heiti á Donegal-sýslu) er talinn hafa stofnað borgina.

Það hefur verið mikið missætti um heiti borgarinnar. Opinbera heitið *Londonderry* stendur í Royal Charter sem borginni var gefið árið 1662. Þetta heiti var samþykkt aftur árið 2007 þegar ákvörðun var tekin í hæstiréttinum. Þrátt fyrir opinbera heitið er borgin þekkt sem *Derry* í daglegu tali, sem er enskt orð á fornírska heitinu *Daire*, stafað sem *Doire* á nútímaírsku, og þýðir „eikarlundur“. Heitið *Derry* er oftar notað af þjóðernissinnum, og er í notkun víða hjá kaþólskum mönnum þar. *Londonderry* er oftar notað af sameiningarsinnum, en *Derry* er í daglegri notkun hjá mótmælendum.
Nýja höllin í Stuttgart

**Nýja höllin í Stuttgart** var reistur síðla á 18. öld og var aðsetur hertoganna og konunganna í Württemberg. Höllin og hallartorgið er miðpunktur borgarinnar Stuttgart.

## Saga
1737 varð Karl Eugen nýr hertogi af Württemberg. Hann krafðist þess að ný kastali og aðsetur yrði reist í Stuttgart, en síðustu ár hafði aðsetur hertoganna verið í Ludwigsburg. Framkvæmdir hófust þó ekki fyrr en 1746 og var ítalski byggingameistarinn Leopoldo Retti ráðinn til að stjórna verkinu. Hann lést hins vegar 1751 og var þá Frakkinn Philippe de La Guêpière kallaður til. Á hans tíma voru tvær álmur reistar, miðjuálman (aðalálman) og garðálman. 1762 brann hins vegar garðálman til kaldra kola og var þá einbeitt sér að því að ljúka aðalálmunni. Karl Eugen hertogi krafðist þess að garðálman yrði reist á ný. Auk þess breytti hann innréttingunum í sífellu, þannig að þær urðu stórbrotnari. Því var hann sakaður um að sólunda fé landsins. Philippe de La Guêpière hætti og fór til Parísar. Framkvæmdir voru stöðvaðar og Karl Eugen neyddist til að flytja til Ludwigsburg á ný. 1775 ákvað Karl Eugen að taka á móti Páli I Rússlandskeisara og eiginkonu hans Sophie Dorothee, en hún var frænka Karls Eugens. Móttakan fór fram í Nýja kastalanum í Stuttgart og var það fyrsta athöfnin sem fram fór í kastalanum. Karl Eugen lést 1793. Ýmis herbergi og salir voru þá fullkláraðir, en kastalinn sjálfur ekki. Framkvæmdir fóru fram í nokkrum áföngum næstu árin. 1807 mátti heita að kastalinn væri loks fullkláraður.

## Í dag

Þegar Prússland varð að keisararíki 1871 varð kastalinn eign keisara. Þegar keisarinn sagði af sér 1918 við tap Þjóðverja í heimstyrjöldinni fyrri, komst höllin í eigu Weimar-lýðveldisins. Var henni þá breytt í safn. Í lok heimstyrjaldarinnar síðari stórskemmdist kastalinn. Miklar umræður spunnust um hvort hann yrði rifinn eða endurbyggður. Ákveðið var á endanum að endurbyggja hann og stóðu framkvæmdir frá 1958-1964. Aðeins hluti af innréttingum kastalans var þó gert upp. Eftir það var hann notaður af landstjórn Baden-Württemberg sem fjármála- og menningarmálaráðuneyti. Hluti kastalans er opinn almenningi.

## Heimildir

*
Gamli kastalinn í Stuttgart

Gamli kastalinn í Stuttgart er frá 10. öld og er eitt elsta nústandandi mannvirki borgarinnar Stuttgart.

Elsti hluti kastalans er frá 950 og var reistur til verndar stóðgarða keisaranna þýska ríkisins. Á þeim tíma var stórt og mikið síki í kringum kastalann. Á 14. öld varð kastalinn aðsetur greifanna í Württemberg. Honum var svo breytt í glæsihöll í endurreisnarstíl 1553-1578 og þótt þá fegursti endurreisnarkastali ríkisins. Í kastalanum var kapella. Síkin í kringum kastalann voru fjarlægð á 18. öld. 1931 brann hluti kastalans, þar á meðal hringturnarnir. Áður en viðgerðum var lokið skall heimstyrjöldin síðari á og stórskemmdist kastalinn á ný í loftárásum. Kastalinn var gerður upp eftir stríð, en framkvæmdum var ekki lokið fyrr en 1971. Kastalinn er safn í dag. Undir kapellunni er grafhvelfing. Þar hvíla m.a. Karl I konungur Württembergs og eiginkona hans, Olga.

## Heimildir

*
Plymouth

**Plymouth** (borið fram  á ensku) er borg sem stendur við strönd Devon í Englandi. Hún er um það bil 310 km suðvestan við London. Plymouth liggur á milli ósa ánna Plym í austri og Tamar í vestri, þar sem þær renna út í Plymouth-sund. 

Saga borgarinnar hófst í bronsöld byggð hófst á Mount Batten, skaga sem liggur hjá núverandi borg. Þessi byggð stækkaði mikið undir stjórn Rómaverja og varð mikilvæg verslunarstöð. Þá var núverandi borg stofnuð þar sem þorpið Sutton stóð. Árið 1620 fóru Pílagrímarnir frá Plymouth til Nýa heimsins og stofnuðu nýlendu þar sem nú eru Bandaríkin. Þetta var önnur nýlenda Breta þar. Í ensku borgarastyrjöldinni var Plymouth hernumin og henni var stjórnað af þinghernum frá 1642 til 1646. 

Í iðnbyltingunni stækkaði Plymouth mikið og varð mikilvæg flutningahöfn. Innflutingur frá Ameríku fór þar í gegn og þar voru byggð skip fyrir konunglega breska sjóherinn. Vegna mikilvægi borgarinnar var Plymouth skotmark í Seinni heimsstyrjöldinni. Hún var eyðilögð að hluta í styrjöldinni og síðan endurbyggð.

Árið 2015 bjuggu um það bil 265.000 manns í Plymouth sem er 15. stærsta borg Bretlands. Skipasmíðar eru enn stór atvinnugrein en hagkerfi borgarinnar byggist nú fremur á þjónustustarfsemi. Í Plymouth er 11. stærsti háskóli Bretlands, Plymouth-háskóli. Þar er líka stærsta flotastöð í Evrópu, HMNB Devonport. Hægt er að fara til bæði Frakklands og Spánar með ferju frá Plymouth.

Plymouth Argile er knattspyrnulið borgarinnar.
Sigurður munnur

**Sigurður munnur** eða **Sigurður 2. Haraldsson** (1133 – 1155) var konungur Noregs frá 1136, allan tímann ásamt Inga hálfbróður sínum og frá 1142 einnig ásamt Eysteini hálfbróður þeirra.

Þeir bræður voru synir Haraldar gilla og móðir Sigurðar var Þóra Guttormsdóttir, frilla Haraldar. Barnungur var hann settur í fóstur hjá höfðingjanum Sáða-Gyrði Bárðarsyni í Þrændalögum. Þegar Sigurður var þriggja ár drap Sigurður slembidjákn föður hans og voru þá bræðurnir Sigurður og Ingi, sem var á öðru ári, kjörnir konungar. Næstu árin voru skærur milli Sigurðar slembidjákns og konunganna ungu - eða höfðingjanna sem stýrðu landinu í nafni þeirra. Lauk þeim með orrustu við Hólminn grá árið 1139, þar sem Sigurður var drepinn. Næstu árin ríkti friður í landinu en 1142 kom Eysteinn Haraldsson, elsti sonur Haraldar gilla, sem alist hafði upp á Bretlandseyjum, til landsins og krafðist konungsnafnbótar. Varð úr að hann var tekinn til konungs með bræðrum sínum og raunar einnig yngsti hálfbróðirinn, Magnús, sem var þá sjö ára og dó þremur árum síðar.

Eftir að höfðinginn Gregoríus Dagsson varð helsti ráðgjafi Inga konungs sló fljótt í brýnu með Inga og bræðrum hans. Þeir ætluðu að hittast á sáttafundi í Björgvin 1155 en þegar Sigurður kom þangað réðust menn Inga að honum og drápu hann. Tveimur árum seinna var svo Eysteinn drepinn af mönnum Inga.

Snorri Sturluson lýsir Sigurði svo í Heimskringlu að hann hafi verið „maður mikill og sterkur, vasklegur maður sýnum, jarpur á hár, munnljótur og vel að öðrum andlitssköpum. Allra manna var hann snjallastur og gervastur í máli.“ Hann virðist hafa haft kvenhylli því þrátt fyrir ungan aldur lét hann eftir sig allmörg börn og var raunar ekki nema 14 ára þegar Hákon herðabreiður sonur hans fæddist.

## Heimildir
* 
*
Sigurður slembidjákn

**Sigurður slembidjákn** (f. um 1100, d. 1139) var Norðmaður á 12. öld sem gerði tilkall til konungstignar og kvaðst vera sonur Magnúsar berfætts og því hálfbróðir konunganna Sigurðar Jórsalafara, Haraldar gilla og Ólafs Magnússonar.

Sigurður ólst upp hjá Aðalbrikt, presti einhvers staðar í Suður-Noregi, í þeirri trú að hann væri sonur hans, en móðir hans var Þóra Saxadóttir. Þegar hann fullorðnaðist sagði hún honum að hann væri í raun sonur Magnúsar konungs. Hann fór svo vestur um haf, til Skotlands og Orkneyja, kvæntist þar konu af auðugri ætt og gekk í þjónustu Skotakonungs. Einnig er sagt að hann hafi farið í pílagrímsferð til Rómar og Jerúsalem og fór svo í kaupferðir til ýmissa landa, þar á meðal Íslands.

Haustið 1136 kom Sigurður til Björgvinjar, gaf sig fram við Harald gilla og kvaðst vera bróðir hans. Haraldur svaraði með því að kæra Sigurð fyrir að hafa átt þátt í drápi vinar síns, Þorkels fóstra, og komst Sigurður undan við illan leik. Aðfaranótt 14. desember gerði hann svo Haraldi konungi aðför þar sem hann gisti hjá Þóru Guttormsdóttur frillu sinni og drap hann. Sigurður slembidjákn gerði svo tilkall til konungstignar en hann og menn hans voru þá dæmdir útlægir og hraktir frá Björgvin. Honum tókst þó að fá sig kjörinn til konungs á nokkrum fylkisþingum en annars staðar voru tveir barnungir synir Haraldar, Sigurður munnur og Ingi krypplingur, kjörnir konungar. Sigurður sótti þá Magnús blinda, sem verið hafði konungur 1130-1135 með Haraldi gilla, í klaustrið sem hann dvaldist í og er alls óvíst að það hafi verið að vilja Magnúsar. Sigurður krafðist nú konungstignar í nafni Magnúsar og stundaði um tíma skæruhernað og strandhögg við strendur Noregs.

Árið 1139 kom til orrustu við Hólminn grá. Þar féll Magnús konungur en Sigurður slembidjákn var píndur til bana eftir orrustuna.

## Heimildir
* 
*
Exeter

**Exeter** (borið fram  á ensku) er borg í Devon, Englandi. Hún er höfuðborg Devon og þar eru höfuðstöðvar Sýsluráðs Devon. Exeter liggur við ána Exe og er um það bil 60 km fyrir norðaustan við Plymouth og 110 km fyrir suðaustan við Bristol. Árið 2015 var íbúatala um 127.000 manns.

Exeter var suðvestasta rómversk borg í Bretlandi og hefur verið til síðan ómunatíð. Dómkirkjan í Exeter var stofnuð árið 1050 og er biskupakirkja. Samgöngukerfið í Exeter er þaulskipulagt, borgin er með flugvöll og nokkrar lestarstöðvar.
Eysteinn Haraldsson (konungur)

**Eysteinn Haraldsson** eða **Eysteinn 2.** (d. 1157) var konungur Noregs á árunum 1142-1157 ásamt yngri hálfbræðrum sínum Sigurði munni og Inga krypplingi og frá 1155 aðeins með Inga.

Eysteinn var elsti sonur Haraldar gilla. Hann var fæddur á Bretlandseyjum, líklega nálægt 1125, og hét móðir hans Bjaðök. Hann ólst upp fyrir vestan haf og kom til Noregs ásamt móður sinni árið 1142, en þá sátu barnungir bræður hans þar á konungsstóli því að Haraldur gilli var drepinn árið 1136. Þar sem hann hafði gengist við Eysteini var kröfu hans til ríkis ekki mótmælt og var hann gerður að konungi með þeim Sigurði og Inga, ásamt fjórða bróðurnum, Magnúsi, sem einnig var barn að aldri. Magnús var heilsuveill og dó þremur árum síðar en hinir bræðurnir þrír ríktu saman í þrettán ár. Eysteinn hafði sína eigin hirð en yngri bræðurnir höfðu sameiginlega hirð þar til þeir uxu úr grasi.

Eysteinn fór í víkingaferð til Bretlandseyja laust eftir 1150, herjaði á Orkneyjar, Skotland og England. Annars var merkasti atburðurinn á þessum árum stofnun erkibiskupsstólsins í Niðarósi, sem bræðurnir þrír stóðu allir að.

Smám saman versnaði sambandið milli bræðranna Eysteins og Sigurðar annars vegar og Inga og ráðgjafa hans (Gregoríusar Dagssonar og Erlings skakka) hins vegar. Árið 1155 drápu menn Inga Sigurð konung í Björgvin og næstu tvö ár einkenndust af skærum og átökum milli Inga og Eysteins. Lauk þeim með því að Eysteinn féll fyrir mönnum Inga nálægt Ósló árið 1157.

Snorri lýsir Eysteini svo að hann hafi verið vitur maður og skynsamur en fégirni hans og níska hafi spillt fyrir honum. Hann átti einn son, Eystein meylu Eysteinsson, sem birkibeinar völdu konung sinn á Eyraþingi 1176 en hann féll fyrir mönnum Magnúsar konungs Erlingssonar ári síðar og er ekki talinn með í norsku konungaröðinni.

## Heimildir
* 
*