open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þrætuepli

**Þrætuepli** er eplið sem gyðjan Eris fleygði til Heru, Afródítu og Pallas Aþenu, en á eplið var ritað: „til hinnar fegurstu“ (gr. καλλιστι). Var París fenginn til að skera úr um hver þeirra það væri sem eplið ætti að hljóta. Hann gaf Afródítu eplið vegna þess að hún lofaði honum fegurstu konur jarðar. Þannig komst hann yfir Helenu hina fögru. Var þetta upphafið að Trójustríðinu.

Þrætuepli er einnig haft um eitthvað sem menn deila um.
Stymfalsfuglar

**Stymfalsfuglar** voru í Arkadíu. Fuglar þessir höfðu nef, klær og vængi af eiri. Skutu þeir eirfjöðrum sínum sem örvum. Herakles fældi fugla þessa upp með eirskellu, sem hann hafði fengið hjá Aþenu. Drap hann þá síðan og fældi burt.
Flotmælir

**Flotmælir** eða **flotvog** er áhald notað til að mæla (hlutfallslega) eðlisþyngd vökva. Flotmælir er oftast lokaður glerhólkur, þyngdur í annan endann, og er með kvarða að innanverðu. Flotmælinum er komið á flot í vökvanum og síðan er lesið af kvarðanum þar sem hann nemur við yfirborð vökvans. Algeng mælieining við ölgerð er **öksle** (skrifað *Öchsle* eða *Oechsle*), sem er skilgreind sem hlutfallsleg eðlisþyngd lausnarinnar miðað við hreint vatn mínus einn margfaldað með 1000. Mælieiningin *öksle* er ekki SI-mælieining.
Örlagagyðjur

**Örlagagyðjur** eða **örlaganornir** (gríska: Moirea, latína: Parcea) voru myrk og órannsakanleg forlagavöld og töldust til dætur Nætur. 

Orðið *moira* táknar eiginlega deildan skammt eða hlut og síðan hlutskipti það, sem hverjum manni er búið frá fæðingu. Örlagagyðjurnar eru venjulega taldar vera þrjár: **Klóþó** (= sú sem spinnur), **Lakkesis** (sú sem ákveður hlutskipti manna) og **Atrópos** (sú sem ekki verður afstýrt). 

Rómverjar nefndu örlagagyðjurnar Pörkur (*Parcea*), og voru þær í fyrstu tvær, en síðar töldu þeir þær vera þrjár í samræmi við grískar skoðanir.
Orþros

**Orþros** (forngríska: *Ὄρθρος*; Órthros) eða **Orþos** (forngríska: *Ὄρθος*; Órthos) var tvíhöfða varðhundur Gerýons (Gerýonosar), en hann gætti nauta hans ásamt risanum Evrýtíon risa. Herakles drap þá báða.
Nemuljón

**Nemuljónið** var ljón í grískri goðafræði sem hafði feld sem var járn-, brons- og steinheldur. Herakles missti einn fingur í viðskiptum sínum við það, en kyrkti það í fangbrögðum. Notaði hann klær þess til að flá það og hafði síðan haus þess í hjálms stað, en feldinn sem kufl.
Hálfkirkja

**Hálfkirkja** var fyrr á öldum kirkja með minni skyldur en alkirkja. Upphaflega hefur líklega ekki verið gerður greinarmunur á kirkjum en á 14. öld var búið að flokka þær í alkirkjur, hálfkirkjur og bænhús. 

Í alkirkjum var skylda að messa hvern helgan dag en í hálfkirkjum annan hvern helgidag til að byrja með og voru þær útkirkjur frá alkirkjum. Þar var ekki prestur, heldur var þeim þjónað frá sóknarkirkjunni. Margar þeirra voru aðeins fyrir heimafólkið á bænum þar sem þær stóðu og ef til vill nálægar hjáleigur en aðrar þjónuðu fáeinum bæjum. Ekki voru kirkjugarðar við allar hálfkirkjur og þar sem þeir voru til staðar voru þeir oft aðeins heimagrafreitir fyrir fjölskyldu bóndans.

Smám saman dró úr gildi hálfkirkja, messum fækkaði og kirkjugarðar við þær voru aflagðir. Um og upp úr siðaskiptum var mörgum þeirra breytt í bænhús eða þær aflagðar, en einnig var sumum alkirkjum breytt í hálfkirkjur. Flestar þeirra voru lagðar af á 18. öld eða fyrr.

## Heimildir
* Sigríður Sigurðardóttir: *Kirkjur og bænhús í Skagafirði*. Smárit Byggðasafns Skagfirðinga, 2008.
Sexliðaháttur

**Sexliðaháttur** (einnig nefndur **hexametur**, **hetjulag** eða **sjöttarbragur**) er forngrískur bragarháttur. Hann er venjulega órímaður, með fimm rétta þríliði og einn réttan tvílið eða tvö áhersluatkvæði (gr. spondeios) í hverri braglínu en enga erindaskiptingu. Sexliðaháttur er algengur í söguljóðum t.d. kviðum Hómers. Sexliðaháttur myndar distikon ásamt fimmliðahætti (pentametri). Sexliðahætti bregður fyrir í íslenskum skáldskap á 17. öld og var algengur á 19. öld.

**Áherslur sexliðaháttar**: 

Svv / Svv / Svv / Svv / Svv /Sv.

SS / Svv / Svv / Sv / Svv / Sv.


```
Þar sem við himninum hám 
hrímbjartur jökullinn ljómar 
og horfir á hafgeima út, 
hjúpaður, gráleitum mekki,	
teygist fjallgarður fram, 
en fjöllum ber þar af öðrum	
Hamraendahnúkurinn stór 
með hjarðir í grösugum syllum.
```

Kvæði undir sexliðahætti eftir Steingrím Thorsteinsson.

Mikilvægt einkenni er það á daktílsku hexametri, að í einum bragliðanna, som oftast er sá þriðji, verður svo kallað rof (hér fyrir neðan eftir *ljós* og *mánans*):


```
Heill þér, hugþekka ljós. Til hirðis nú fer ég að veislu.
Lýstu því mér í stað mánans sem miklu fyrr tekur að renna.
```

Til kvöldstjörnunnar eftir Bíon - Steingrímur Thorsteinsson þýddi.

## Tenglar
* ''Hexametrum''; Skírnir, 1949
Braghenda

**Braghenda**  er bragarháttur þar sem vísan er þrjár línur. Önnur og þriðja braglína ríma næstum saman, og eru oftast látnar ríma við fyrstu braglínu með sérhljóðshálfrími, en stundum með venjulegu rími. Stundum ríma þær ekki við hana og kallast braghendan þá *frárímuð*. Undirtegundir braghendu eru fimm: „venjuleg“ *braghenda*, *[[valhenda]]*, *[[stuðlafall]]*, *[[vikhenda]]*,  og *[[hurðardráttur]]*. Síðastnefndu tvær tegundirnar sker sig úr að því leyti að fyrsta og síðasta lína ríma saman, en önnur línan ekki. Þar að auki eru afhending og stúfhenda stundum taldar sjötta og sjöunda undirtegund braghendu, en í þær vantar síðustu línuna og þá ríma báðar saman.

Bragfræðilega er fyrsta lína braghendu eiginlega fyrri partur úrkasts og síðari tvær línurnar samsvara vísuhelming breiðhendu.

Vanaleg braghenda með sérhljóðshálfrími (skárímuð): 

:Sólskríkjan mín situr þar á sama steini
:og hlær við sínum hjartans vini,
:honum Páli Ólafssyni.
::::(Páll Ólafsson)

Vanaleg braghenda frárímuð: 

:Þegar ég mátti falla í faðm á fljóði
:vissi ég ekkert um mig lengur,
:aðrir skynja hvað þá gengur.
::::(Sigurður Breiðfjörð).

Vanaleg braghenda samrímuð:

:Hrífa mig úr heimahögum hrjósturfjöllin,
:ég er orðin eins og tröllin,
:uni lítt við byggðasköllin.
::::(Sveinbjörn Beinteinsson)

## Eitt og annað
* Í rökfræði er talað um rökhendur, en nafnið var fengið með hliðsjón af braghendu sem er samansett af þremur braglínum, rétt eins og rökhendan er í þremur liðum.

## Tenglar
* Kvæðamannafélagið Iðunn
* ''Um braghenduna í Íslensku máli''; grein í Morgunblaðinu 1997
Bognor Regis Town F.C.

**Bognor Regis Town Football Club** er knattspyrnulið í bænum Bognor Regis, í Vestur-Sussex á Englandi. Liðið var stofnað árið 1883 og leikur nú í ensku Suður Utandeildinni (Conference South). 

Gælunafn liðsins er *The Rocks* (ísl. steinarnir) og er dregið af steinunum við strönd bæjarins.

## Saga
Bognor Regis F.C. var stofnað 1883 og gengu í Vestur Sussex Deildina þremur árum síðar eftir að hafa spilað æfingaleiki fyrstu árin. Þeir unnu deildina fimm ár í röð snemma á þriðja áratugnum og þá gengu þeir í Brighton & Hove District deildina árið 1926. Eftir aðeins eitt ár í þeirri deild þá gengu þeir í Sussex County deildina. Bognor unnu fyrstu deildar keppnina (e. Division One Championship) tímabilið 1948-1949 en féllu úr henni, niður í aðra deild (e. Division Two Championship), tímabilið 1969-1970. Næsta ár vann Bognor deildina og voru þá komnir aftur upp í fyrstu deild og unnu þeir hana líka og voru þar með komnir upp í Suður Knattspyrnu Deildina (e. Southern Football League) sem að þeir spiluðu í til 1981 þegar þeir skiptu yfir í Isthmian deildina. Tímabilið 1991-1992 enduðu þeir í 21. sæti en sluppu við fall þar sem að Dagenham F.C. skráðu sig úr deildinni. Árið eftir, tímabilið 1992-1993 féllu þeir hins vegar og voru þá aftur komnir niður í fyrstu deildar keppnina. Tímabilið 2002-2003 komust þeir aftur upp og enduðu þá í 10. sæti sem að gaf þátttökurétt í Suður Utandeildinni þar sem þeir spila núna.

## Félagsmet
*Besti árangur í FA bikarnum: Önnur umferð, 1984-85, 1985-86, 1988-89, 1995-96
*Besti árangur í FA Trophy: Þriðja umferð, 2000-01, 2001-02

## Aðsókn
*Meðaláhorefndafjöldi tímabilið 2005-2006: 1940
*Hæsti áhorfendafjöldi tímabilið 2005-2006: 3902
*Lægsti áhorfendafjöldi tímabilið 2005-2006: 1234

Bognor Regis eru þekktir fyrir góða aðdáendur og fóru að meðaltali um 400 aðdáendur liðsins á útileiki þessu tímabilið 2005-2006.
Lemney

**Lemney** eða **Lemnos** er grísk eyja í norðanverðu Eyjahafi.

Eyjan er 482 km² að stærð, fjöllótt en frjósöm. Á Lemney hafa fundist merkar fornleifar allt frá nýsteinöld, en eyjan komst undir grísk yfirráð árið 1913. Hingað fór Hefæstos eftir að hann bjó til net það sem fangaði Afródítu og Ares í ástarleik. Eða eins og segir í *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]]*, kafla 8.: 

Lemney var einnig fyrsti viðkomustaður Argóarfara, en þar höfðust þeir við um hríð í góðu yfirlæti hjá konum þeim, er þar byggðu. Höfðu þær vegið menn sína, sem voru þeim ótrúir, og réðu síðan sjálfar ríkjum. Gat Jason tvo syni við drottningu þeirra.
Eðlisþyngd

**Eðlisþyngd** er mælikvarði á þéttleika hlutar eða efnis, táknuð með *&gamma;*. Er margfeldi eðlismassa og þyngdarhröðunar, þ.e.

:\gamma = \rho \, g,
þar sem *&rho;* er eðlismassi og *g* er þyngdarhröðun.

SI-mælieining er njúton á rúmmetra (N/m3). Er háð þyngdarhröðun og því ekki efniseiginleiki eins og eðlismassi.

Getur einnig átt við **hlutfallslega eðlisþyngd** (enska *Specific gravity*), sem er hlutfall eðlisþyngda efnis og vatns og er því einingarlaus stærð, þ.a. hlutfallsleg eðlisþyngd vatns er „1“. Er oftast mæld með flotmæli í vökvum.
Hostel

***Hostel*** er kvikmynd eftir Eli Roth. Hún var heimsfrumsýnd á Íslandi (og einnig forsýnd hér fyrst allra landa); að miklum hluta var það vegna tengsla Eli Roth við Ísland. Í myndinni leikur einnig leikarinn Eyþór Guðjónsson sem leikur Íslendinginn Óla.
Recife

**Recife** er borg í Brasilíu, er höfuðstaður héraðsins Pernambuco með um 3,7 milljón íbúar (2022). Hún var stofnuð þann 12. mars 1537. Hollendingar réðu yfir borginni hluta 17. aldar og kölluðu *Mauritsstad*.

## Svipmyndir

Antonio Vaz island - Recife, Pernambuco, Brazil (cropped).jpg|Antonio Vaz-eyja.
Praça do Marco Zero, Recife, Pernambuco, Brasil.jpg|Praça do Marco Zero.
Recife - Início da Avenida Boa Viagem.jpg|Avenida Boa Viagem.
Basílica do Carmo - Recife (PE).jpg|Basílica do Carmo.


## Tenglar
* Borgarstjórn Recife
Kvarki

**Kvarkar** (enska: *Quarks*) eru smæstu efniseindir sem þekkjast og mynda sterkeindir, sem ásamt létteindum mynda allt efni alheims. Til eru sex gerðir af kvarka, sem kallast *upp* (u), *niður* (d), *sérstaða* (s), *þokki* (c), *toppur* (t) og *botn* (b). Kvarki finnst aldrei stakur í náttúrunni og ef kalla má kvarka öreind, þá eru þeir einu öreindir, sem allir fjórir frumkraftarnir verka á. 
## Tafla yfir kvarka

## Orðsifjar enska heitisis „quark“
Murray Gell-Mann fékk orðið kvarki lánað úr bók James Joyce, Finnegans Wake, en í henni eru sjávarfuglar sem gefa frá sér „three quarks,“ þ.e.a.s. körruðu þrisvar sinnum, og er orðið líklega myndað þannig að það er samrunni borgarnafnsins Cork (í Munster) og ensku sagnarinnar „quack“, sem haft er um það hljóð sem endur gefa frá sér á ensku, sbr. íslensku sögnina að „karra“ sem haft er um það þegar endur garga.
Fjórvegur

**Fjórvegur** (*quadrivium*) nefndust einu nafni fjórar af hinum „*sjö frjálsu listum*“ í háskólum miðalda. Greinarnar voru: tölvísi, flatarmálsfræði, stjarnfræði og sönglist.

Þessar fjórar greinar (quadrivium) voru framhaldsgreinar að loknum þríveginum (*trivium*). Fjórvegurinn var einnig nokkurskonar fornám ef menn ætluðu að nema heimspeki eða guðfræði.
Keisarapápíska

**Keisarapápíska** var stjórnarfyrirkomulag þar sem æðsti maður ríkis er jafnframt æðsti maður kirkju, eins og t.d. var í Býsanska ríkinu.
Gulleldurinn

**Gulleldurinn** (frönsku:* oriflamme*) var hinn rauði ríkis- og gunnfáni Frakka á miðöldum. 

Gulleldurinn var hinn heilagi vimpill (oddveifa) Sankti-Denis, sem er klaustur í samnefndu úthverfi Parísar. Vimpillinn var rauður eða rauðgulur og var látinn blankta af lensu. Samkvæmt einni helgisögninni er liturinn þannig til kominn að vimplinum hafi verið dýft í blóð heilags Denis eftir að hann var hálshöggvinn. Gulleldurinn varð síðan herfáni Frakkakonunga, og var honum hampað af merkisbera konungs í hvert skipti sem gengið var til stríðs. Merkisberi gulleldsins, Gulleldberinn (*Porte Oriflamme*), varð síðar tignarheiti og þótti mikill heiður, rétt eins og starfið var mikilvægt og sérstaklega hættulegt, enda vinsælt að fella merkisberann í styrjöldum. 

Franska orðið *oriflamme* er úr latínu, *aurea flamma*, en það þýðir „logar gulls“.
Sírenur

**Sírenur** voru vængjaðir sjávarvættir í grískri goðafræði, raddfagrar söngmeyjar í fuglslíki, er seiða menn til bana með söng sínum. 

Sumar sagnir töldu þær hafa verið leiksystur Persefónu. En er Hades rændi henni, hafi þær ekki komið gyðjunni til hjálpar, og Demeter þá refsað þeim með því að bregða þeim í fuglsham. Enn aðrir töldu þær hafa hætt sér í sönglistarkeppni við menntagyðjurnar og hlotið refsingu fyrir það. 

Kunnastar eru Sírenurnar úr *[[Ódysseifskviða|Ódysseifskviðu]]*. Á hrakningum sínum átti Ódysseifur leið fram hjá ey þeirri, er þær höfðust við á. En með því hann var við öllu búinn, hafði hann drepið vaxi í eyru förunauta sinna og látið binda sig við siglutréð. Eða eins og segir í tólftu bók *Ódysseifskviðu*: 

## Úr ''Ódysseifskviðu''
Menntagyðjur

**Menntagyðjurnar** eða **sönggyðjurnar** (oft einnig nefndar *músur*) voru níu í grískri goðafræði. Þær voru verndargyðjur söngs, lista og vísinda: 
* Kallíópa er gyðja kveðskapar og hetjuljóða.
* Klíó er gyðja sögu.
* Evterpa er gyðja hljóðpípuleiks. 
* Þalía er gyðja gamanleikja. 
* Melpómena er gyðja harmleikja.
* Terpískora er gyðja dans og kórsöngs.
* Erató er gyðja ástarljóða og leiklistar.
* Pólýhymnía er gyðja helgra lofsöngva.
* Úranía er gyðja stjörnufræði.

Verndari menntagyðjanna og söngstjóri þeirra er Apollon, þess vegna nefndur **Músagetes**.
Klíó

**Klíó** eða **Kleió** (grísku: Κλειώ) er grísk gyðja hetjuljóða og söguritunar, ein af menntagyðjunum níu. Hún hefur ritrollu að einkennistákni. 

Nafn hennar þýðir „sú sem víðfrægir.“ Hún er menntagyðja Sögunnar; stundum einnig nefnd Sögugyðjan.
Pönk

**Pönk**, einnig kallað **ræflarokk** eða **paunk** á íslensku, er tónlistarstefna sem fram kom á 8. áratug 20. aldar. Pönk tónlistin einkennist af mjög hrárri og einfaldri spilamennsku, jafnvel falskri. Í kringum tónlistina þróaðist mjög andfélagsleg menning sem fram kom í klæðnaði og lifnaðarháttum. Klæðnaðurinn samanstóð aftast af rifnum, sundurlausum og oft notuðum fatnaði en lifnaðarhættirnir niðurrífandi og áhangendur tónlistarinnar almennt andfélagslegir.

## Pönktónlistin

### Ræturnar
Rætur pönktónlistarinnar liggja í bandarískum hljómsveitum og tónlistarmönnum sem fram komu í kringum 1970, eins og The Velvet Underground, Iggy Pop and the Stooges og Patti Smith sem dæmi. 

### Upphafið
En almennt er talað um að pönkið komi fram fyrir alvöru á árunum 1974 - 1976 með hljómsveitum eins og Sex Pistols, The Clash and The Damned í London og Television og the Ramones í New York.

Meðal þekktra íslenskra pönkhljómsveita eru Fræbbblarnir, Utangarðsmenn, Tappi tíkarrass, Purrkur Pillnikk og Q4U.

## Pönk menningin
Pönk menningin var ekki bara andfélagsleg því eitt hennar aðaleinkenni var að *gera hlutina sjálfur* (e. *do it your self* eða *DIY*) frekar en láta þjóðfélagið og stórfyrirtæki stýra hlutunum. Það spruttu upp einyrkja plötu-, bóka- og tímaritaútgáfur, klúbbar og verslanir sem áhangendur tónlistarinnar stýrðu sjálfir. Á Íslandi var það plötuverslunin Grammið og útgáfufyrirtæki með sama nafni sem var helsta driffjöðurinn í starfsemi. Margir pönkarar aðhylltust stefnur eins og anarkisma þótt almennt væri pönkið ópólitísk, nema með því að vera á móti öllu því kerfi sem uppi var þegar stefnan kemur fram og því sem tónlistarbransinn stóð fyrir þá. 

## Tenglar
* Hvað er pönk? - Vísindavefurinn
* Punk - Allmusic
Ódalíska

**Ódalíska** var óspjölluð ambátt í tyrknesku kvennabúri sem með tíð og tíma gat orðið hjákona eða eiginkona hins tyrkneska soldáns. 

Orðið er komið úr frönsku, en á uppruna sinn að rekja til tyrkneska orðsins *odalık*, sem þýðir herbergisþerna eða salmeyja, en *oda* þýðir herbergi eða salur. 

Ódalískur voru neðstar í virðingastiga kvennabúrsins, og þjónustuðu ekki soldáninn sjálfan, heldur hjá- og/eða eiginkonur hans og voru sérlegar þjónustumeyjar þeirra. Ódalískur voru venjulega ambáttir sem soldáninn fékk gefins og stundum voru það foreldrar stúlkunar sem gáfu soldáninum dóttur sína og vonuðust til að hún yrði hjákona hans eða eiginkona og kæmist þannig til áhrifa. 

Ef ódalískurnar voru óvenju fallegar eða höfðu einstaka dans- eða sönghæfileika þá gekkst hún undir þjálfun til að verða hugsanleg hjákona soldánsins. Ef hún síðan varð valin til að sofa hjá soldáninum varð hún sjálfkrafa hjákona hans. Flestar hjákonur soldánsins hittu hann þó aðeins einu sinni, nema þær væru sérstaklega vel að sér í dansi, söng eða rekkjubrögðum og næðu þannig athygli hans. Ef hjákona fæddi soldáninum son varð hún sjálfkrafa eiginkona hans.
Þrívegur

**Þrívegur** (*trivium*) nefndust  einu nafni þrjár af hinum „*sjö frjálsu listum*“ í háskólum miðalda, greinarnar voru: málfræði, mælskufræði og rökfræði. 

Þrívegurinn var undirbúningsnám að fjórveginum. Í flestum háskólum miðalda var því litið á þríveginn sem algert fornám.
Guðmundur Óskar Guðmundsson

**Guðmundur Óskar Guðmundsson** (fæddur 2. mars 1987) er bassaleikari hljómsveitarinnar Hjaltalín. Hann sigraði söngvakeppni Samfés þrisvar sinnum. Auk þess að vera í Hjaltalín er hann í ballhljómsveitinni Svitabandið. Einnig er hann yngri bróðir söngvarans Sigurð Guðmundssonar en Sigurður er í hljómsveitinni 'Hjálmar'. Foreldrar Guðmundar heita Guðmundur Kr. Sigurðsson og Gróa Hreinsdóttir. Guðmundur á einnig 3 önnur systkini en Sigurð og heita þau Hreinn Gunnar, Gylfi Björgvin og Harpa Sól Guðmundsbörn og eru öll systkinin, þegar Guðmundur og Sigurður eru talnir með fædd á árunum, 1978 - 1996.
Fugley

**Fugley** (færeyska: *Fugloy*) er austasta eyja Færeyja. Fugley dregur nafn sitt af öllum fuglunum sem gera sér hreiður í klettum eyjarinnar. Eyjan er 11,2 km² að stærð. Þrjú fjöll eru á eynni. Hæst þeirra er Klubbin (620 metra hátt). Mikla er 420 metra hátt og Norðberg er 549 metrar.

Tvær byggðir eru á eynni, Kirkja (22 íbúar 1. janúar 2011) og Hattarvík (17 íbúar). Ekki eru þó allir sem taldir eru til heimilis í þessum byggðum búsettir þar árið um kring og framtíð byggðarinnar er óviss. Eyjan svo langt frá hinum eyjunum að ekki er raunhæft að gera þangað göng og lendingarnar í báðum byggðunum eru brimasamar og erfiðar. Því hefur íbúum fækkað mikið á síðari árum en snemma á 20. öld bjuggu hátt í 300 manns á eynni. Þyrlur fljúga til eyjarinnar, auk þess sem ferja siglir þangað, og vegur var lagður milli Kirkju og Hattarvíkur á níunda áratug síðustu aldar. Rafmagn var lagt um eyna á sjöunda áratugnum.

Skólar voru áður í báðum byggðunum en nú er aðeins skóli í Kirkju og þar var einn nemandi skólaárið 2010-2011.

Samkvæmt færeyskri þjóðsögu var Fugley eitt sinn fljótandi og byggð tröllum. Menn reyndu að róa út í eyna og festa hana við akkeri en það tókst ekki því tröllin hentu akkerisfestunum jafnóðum í sjóinn. Þá var róið með alla presta Færeyja út að eynni og á meðan þeir horfðust í augu við tröllin og héldu athygli þeirra varpaði einn presturinn biblíu í land og tröllin breyttust í grösuga hóla.
Fallöxi

**Fallöxi** er aftökutæki sem er helst þekkt úr frönsku byltingunni sem hófst 1789. Fallöxin er í grundvallaratriðum hár gálgi með skásett, þungt og beitt blað, sem hengt er upp á gálgann. Við aftöku er blaðið látið falla fyrir eigin þunga niður á háls sakamanns. 

Fallöxin er í flestum tungumálum kennd við meðmælanda hennar, Joseph-Ignace Guillotin, og nefnd *Guillotine*. Fallöxin var aðallega notuð í Frakklandi, og var helsta aftökuaðferðin í frönsku byltingunni. Síðasta opinbera aftakan með fallöxi fór fram 17. júní 1939 fyrir utan fangelsið *Saint-Pierre rue Georges Clemenceau 5* í Versölum. Þá var Eugene Weidman tekinn af lífi eftir að hafa verið sakfelldur fyrir sex morð. Síðasta aftaka með fallöxi fór fram 10. september, 1977, þegar Hamida Djandoubi, innflytjandi frá Túnis sem hafði pyntað og drepið fyrrverandi kærustu sína, var tekinn af lífi í Aix-en-Provence. Bann gegn dauðarefsingum í Frakklandi gekk í gildi 1981.
Joseph-Ignace Guillotin

**Dr. Joseph-Ignace Guillotin** (28. maí 1738 – 26. mars 1814) var franskur læknir, og er frægastur fyrir að hafa mælt með fallöxinni. 

Joseph-Ignace Guillotin fann þó ekki upp fallöxina, en hann var meðmælandi hennar 10. október, 1789, þegar hann mælti með því að tekið yrði í gagnið mekanískt amboð til að framkvæma aftökur í Frakklandi. Ættarnafn hans, að viðbættu e, hefur fengið merkingu fallaxarinnar í mörgum tungumálum. Ættingjar hans kvörtuðu við yfirvöld og báðu þau um að hætta að nota ættarnafn þeirra sem heiti yfir fallöxina, en með engum árangri, og varð til þess að fjölskyldan skipti um ættarnafn.

Hann varð prófessor í bókmenntum frá *Irish College* í Bordeaux, en ákvað síðan að verða læknir. Hann nam læknisfræði við Háskólann í Reims og einnig við Háskólann í París. Hann útskrifaðist þaðan árið 1770. 

Árið 1789 varð hann fulltrúi Parísar við *Assemblée Constituante*. Það var sem slíkur sem hann mælti með fallöxinni við löggjafarþingið. Þó hann hafi mælt með fallöxinni var Guillotin á móti dauðarefsingu. Hann vonaði að öllu mannlegri og sársaukalausari aftöku-aðferð yrði fundin upp, og það yrði fyrsta skrefið að því að banna aftökur með öllu.
Kvikmynd ársins

**Kvikmynd ársins** er verðlaunaflokkur á Edduverðlaununum sem hafa verið veitt árlega af ÍKSA frá stofnun verðlaunanna árið 1999.

Framlag Íslands til forvals Óskarsins í flokki erlendra kvikmynda hefur oftast verið kvikmynd ársins eftir að Edduverðlaunin voru stofnuð 1999. 

## Verðlaun
Heimildarmynd ársins

**Heimildarmynd ársins** er verðlaunaflokkur á Edduverðlaununum sem hafa verið veitt árlega af ÍKSA frá árinu 1999. Verðlaunin eru veitt fyrir þá íslensku heimildarmynd sem þykir hafa skarað fram úr á árinu.

## Verðlaunin
Leikstjóri ársins

**Leikstjóri ársins** er verðlaunaflokkur Edduverðlaunanna sem hafa verið veitt árlega af ÍKSA frá stofnun árið 1999. Baltasar Kormákur, Dagur Kári og Ragnar Bragason eiga metið yfir flest Edduverðlaun í þessum flokki, það er þrjár Eddur hver. Aðeins ein kona hefur fengið þessi verðlaun, Guðný Halldórsdóttir, sem fékk þau fyrst.

## Verðlaunahafar
Heiðursverðlaun ÍKSA

**Heiðursverðlaun ÍKSA** hafa verið gefin á Edduverðlaunahátíðinni árlega frá stofnun ÍKSA árið 1999.

## Heiðursverðlaunahafar

## Tilvísanir
Stuttmynd ársins

**Stuttmynd ársins** er verðlaunaflokkur Edduverðlaunanna sem var fyrst tekinn upp árið 2001 fyrir stuttmyndir ásamt leiknu sjónvarpsefni ársins í flokki sem var kallaður "sjónvarpsverk/stuttmynd ársins". Það ár vann sjónvarpsþátturinn *[[Fóstbræður (sjónvarpsþættir)|Fóstbræður]]* verðlaunin. Næsta ár fékk stuttmynd ársins hins vegar eigin flokk og hafa verðlaun verið veitt í þeim flokki árlega síðan. Fyrsta stuttmyndin sem hlaut Edduverðlaun var mynd Gunnars Karlssonar *[[Litla lirfan ljóta]]*.

## Verðlaunahafar
Voice

**Voice 98,7** var útvarpsstöð á Akureyri. Hún fór í loftið þann 9. júní 2006 og var rekin af plusMedia ehf. Útsendingasvæði Voice var Akureyri, Dalvík og nágrenni á tíðninni fm 98,7 og 95,1.

Útvarpsstöðin lauk útsendingum sínum eftir um 4 ár í loftinu þann 31. ágúst 2010.

Meðal þekktra dagskrárgerðamanna á Voice voru: Þórhallur Miðill, Siggi Gunnars og Árni Már.
Tónlistarmyndband ársins

**Tónlistamyndband ársins** var verðlaunaflokkur Edduverðlaunanna frá 2002 til 2005. Ákveðið var að leggja þennan flokk niður þar sem hann ætti betur heima á Íslensku tónlistarverðlaununum.

## Verðlaunahafar
Handrit ársins

**Handrit ársins** er verðlaunaflokkur á Edduverðlaununum fyrir kvikmyndahandrit. Verðlaun í þessum flokki hafa verið gefin árlega af ÍKSA frá árinu 2001. Fyrir þann tíma, eða árin 1999 og 2000 voru verðlaun gefin fyrir handrit undir flokknum fagverðlaun ársins en eina skiptið sem handrit vann þau verðlaun var árið 2000 þegar Baltasar Kormákur vann fagverðlaunin fyrir handrit *[[101 Reykjavík (kvikmynd)|101 Reykjavík]]*.

## Verðlaunahafar
Yale-háskóli

**Yale-háskóli** (**Yale University**) er einkaskóli í New Haven í Connecticut í Bandaríkjunum. Skólinn var stofnaður árið 1701 og hét þá *Collegiate School*. Hann er þriðji elsti háskólinn í Bandaríkjunum og er einn hinna átta svonefndu Ivy League-skóla. 

Yale er þekktur fyrir að veita góða grunnmenntun en einnig er lagaskóli háskólans, Yale Law School, þekktur sem og leiklistarskóli háskólans, Yale School of Drama. Við háskólann hafa numið bæði forsetar Bandaríkjanna og ýmsir aðrir þjóðhöfðingjar. Árið 1861 varð skólinn fyrsti háskóli Bandaríkjanna til þess að veita Ph.D.-gráðu. 

Fjárfestingar skólans nema 20 milljörðum bandaríkjadala, sem gerir skólann að næstríkustu menntastofnun Bandaríkjanna á eftir Harvard-háskóla. Við skólann starfa um 3.200 kennarar, sem kenna 5.200 grunnnemum og 6.000 framhaldsnemum. 

Heimavistarkerfi skólans byggir á fyrirmynd frá Oxford og Cambridge.

Hefðbundinn skólarígur hefur lengst af ríkt milli Yale og Harvard jafnt í íþróttum sem námi og rannsóknum.

Einkunnarorð skólans eru *Lux et veritas* eða „Ljós og sannleikur“.

## Tilvísanir
Drexel-háskóli

**Drexel-háskóli** (enska: *Drexel University*) er bandarískur einkaskóli og rannsóknarháskóli í Philadelphiu í Pennsylvaníu. Anthony J. Drexel stofnaði skólann árið 1891. Forseti skólans er Constantine Papadakis.

Stefna skólans hefur frá upphafi verið sú að veita fólki af báðum kynjum og óháð uppruna hagnýta menntun í vísindum. Skólinn hét upphaflega Drexel Institute of Art, Science and Industry en árið 1936 var nafninu breytt í Drexel Institute of Technology og 1970 var því aftur breytt í Drexel University. Þann 1. júlí 2002 sameinaðist MCP Hahnemann University formlega Drexel-háskóla og til varð læknaskóli Drexel-háskóla, Drexel University College of Medicine. Haustið 2006 var stofnaður lagaskóli Drexel-háskóla, Drexel College of Law.

*[[U.S. News & World Report]]* taldi Drexel-háskóla vera 109. besta háskóla Bandaríkjanna árið 2006 í flokki skóla sem veita doktorsgráður. Tímaritið *[[Business Week]]* taldi að árið 2007 væri grunnnámið í viðskiptafræði við Drexel-háskóla það 58. besta í Bandaríkjunum Stolt skólans er þó verkfræðiskólinn.

Við skólann starfa rúmlega 1.300 kennarar og þar eru á 12. þúsund grunnnemar og á 6. þúsund framhaldsnemar. Fjárfestingar skólans nema um hálfum milljarði bandaríkjadala. Einkunnarorð skólans eru „Science, Industry, Art“ eða „Vísindi, iðnaður og list“.

## Gallerí

Mynd:Drexel_Main_Building_c.1892.jpg
Mynd:DURossCommons.jpg
Mynd:AJDrexelStatue.jpg


## Tilvísanir

## Tenglar

* Vefsíða skólans
Cambridge-háskóli

**Cambridge-háskóli** (enska **University of Cambridge** eða **Cambridge University**) er enskur háskóli í bænum Cambridge á Englandi. Hann er næstelsti háskólinn í enskumælandi landi og er af mörgum talinn annar af tveimur bestu háskólum Bretlands (ásamt Oxford-háskóla) og einn besti háskóli í heimi.
 
Gamlar heimildir benda til þess að skólinn hafi verið stofnaður af óánægðum fræðimönnum frá Oxford, sennilega árið 1209, í kjölfarið á uppþoti og óeirðum í Oxford þar sem til átaka kom milli háskólamanna og nemenda annars vegar og þorpsbúa hins vegar.

Háskólarnir í Oxford og Cambridge eru oft nefndir einu nafni *[[Oxbridge]]*.

Í skólanum eru á 26. þúsund nemendur, þar af rúmlega 16. þúsund grunnnemar og tæplega 10 þúsund framhaldsnemar. Einkunnarorð skólans eru: *Hinc lucem et pocula sacra*, sem þýðir (bókstaflega) „Héðan kemur ljós og helgir teygar“ eða (ekki bókstaflega) „Héðan þiggjum við upplýsingu og verðmæta þekkingu“.

## Skólar innan skólans
Innan háskólans eru 31 smærri skóli (e. college) sem er að einhverju leyti sjálfstæð stjórnsýslueining en að einhverju leyti lúta þeir sameiginlegri yfirstjórn háskólans.

## Markverðir nemendur og kennarar
Pennsylvaníuháskóli

**Pennylvaníuháskóli** eða **University of Pennsylvania** (einnig þekktur sem **Penn**, **Upenn** eða **U of P**) er bandarískur einkaskóli í Philadelphiu í Pennsylvaníu. Að sögn skólayfirvalda er skólinn fyrsti rannsóknarháskóli (e university) Bandaríkjanna og fjórði elsti háskólinn (e. college). Pennsylvaníuháskóli er einn hinna átta svonefndu Ivy League-skóla.

Níu þeirra sem undirrituðu sjálfstæðisyfirlýsingu Bandaríkjanna og ellefu þeirra sem undirrituðu bandarísku stjórnarskrána tengdust háskólanum. Benjamin Franklin, stofnandi skólans, var málsvari menntastefnu sem einblíndi ekki síður á hagnýta menntun fyrir verslun og viðskipti en á fornfræði og guðfræði. Pennsylvaníuháskóli var einn fyrsti háskóli Bandaríkjanna til þess að taka upp evrópskt háskóladeildaskipulag.

Pennsylvaníuháskóli er einkum þekktur fyrir viðskipta- og lagaskóla og læknaskóla háskólans. Um 4.500 kennarar kenna um 10.000 grunnnemum og um 10.000 framhaldsnemum.

Einkunnarorð skólans eru *Leges sine moribus vanae* eða „Lög án siðferðis eru innantóm“.

## Gallerí

Mynd:Smith_Walk,_view_of_Towne_Hall.JPG
Mynd:Silverman_Hall_(School_of_Law).JPG
Mynd:Penn campus 6.jpg
Mynd:Penn campus 8.jpg
Mynd:Fisher-Bennett_Hall.JPG

Mynd:College_Hall_and_Ben_Franklin_Statue.jpg
Mynd:Ben_Franklin_sculpture_(University_of_Pennsylvania).JPG
Mynd:Huntsman_Hall_(Philadelphia).JPG
Mynd:UPenn_Castle_blizzard.jpg
Mynd:Logan_Hall.jpg
Mynd:Foliage_at_Penn_2005_035.jpg
Mynd:Love-sculpture-university-of-pennsylvania.JPG
Mynd:UPenn_Fine_Arts_Library.jpg


## Tilvísanir

## Tenglar
* Vefsíða skólans
Geislatæki

**Geislatæki** er tæki sem gefur rafsegulgeislun sem er að mestu utan sýnilega sviðsins, til aðgreiningar frá ljósgjafa sem gefur sýnilegt ljós. Sem dæmi um geislatæki er hitalampi sem gefur mest innrautt ljós og ljósabekkur sem gefur einkum útfjólublátt ljós. Röntgentæki og eindahraðlar gefa orkumikla jónandi geislun, sem ekki stafar frá geislavirkni.
Alþingiskosningar 1987

**Alþingiskosningar 1987** voru kosningar til Alþingis sem fram fóru 25. apríl 1987. Á kjörskrá voru 171.402 og kosningaþátttaka var 90,1%. Nýr flokkur Alberts Guðmundssonar, Borgaraflokkurinn, bauð fram í fyrsta skipti og fékk sjö þingmenn en Sjálfstæðisflokkurinn tapaði fimm. Kvennalistinn tvöfaldaði fylgi sitt og fékk sex þingmenn. 

Stjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks tapaði þingmeirihluta sínum en Þorsteinn Pálsson myndaði þá ríkisstjórn með Framsóknarflokki og Alþýðuflokki. Steingrímur Hermannsson var utanríkisráðherra og Jón Baldvin Hannibalsson fjármálaráðherra. Þessi ríkisstjórn hélt velli í rúmt ár og var gagnrýnd meðal annars fyrir að ná ekki samkomulagi um brýnar aðgerðir í efnahagsmálum. Hún sprakk, að sagt er, í beinni útsendingu á Stöð 2, en eftir það myndaði Steingrímur Hermannsson vinstristjórn með stuðningi Alþýðuflokks og Alþýðubandalags og síðar Borgaraflokksins, en Sjálfstæðismenn fóru í stjórnarandstöðu. 

## Niðurstöður kosninganna

## Úrslit í einstökum kjördæmum




















## Tenglar
* ''Auglýsing frá landskjörstjórn um framboð við alþingiskosningar 25. apríl 1987''; birtist í Alþýðublaðinu 3. apríl 1987
*   Kosningasaga
Einar Sveinsson

**Einar Sveinsson** (16. nóvember 1906 – 12. mars 1973) var arkitekt sem átti ríkan þátt í að móta ásýnd Reykjavíkur á 20. öld. 

Einar Sveinsson fæddist í Reykjavík og útskrifaðist úr MR. Hann tók lokapróf frá tækniháskólanum í Darmstadt, Þýskalandi árið 1932 og fluttist þá til Reykjavíkur og hóf rekstur teiknistofu. Árið 1934 var Einar ráðinn húsameistari Reykjavíkur og gegndi því starfi til æviloka árið 1973.  

Einar gerði drög að heildarskipulagi Reykjavíkur innan Elliðaáa og skipulagði ásamt samstarfsmönnum mörg þekkt íbúðarhverfi í Reykjavík. Hann setti svip sinn á Melahverfið í Vesturbænum (107), Norðurmýrina og eldri hluta Hlíðanna (105). Hann var helsti brautryðjandi fúnskjónalismans eða Funkisstíls á Íslandi og bera þessi hverfi svipaða eiginleika. Auk þess að teikna opinberar byggingar var Einar Sveinsson merkur brautryðjandi í hönnun íbúðarhúsa og höfðu hugmyndir hans víðtæk áhrif á reykvíska húsagerð um og eftir seinni heimstyrjöld. Hann teiknaði fyrstu fjölbýlishúsin með nútímasniði við Hringbraut árið 1942 og rúmum áratug síðar hannaði hann fyrsta íbúðarháhýsið í Reykjavík á vegum Byggingarsamvinnufélags prentara, en það er blokkin á horni Laugarnesvegar og Kleppsvegar. Einnig teiknaði hann Prentarabústaðina við Hagamel. 

Helstu byggingar sem hann teiknaði fyrir borgina voru: Laugarnesskóli, Melaskóli, Langholtsskóli, Heilsuverndarstöð Reykjavíkur að innanverðu (teiknuð ásamt Gunnari H. Ólafssyni), Borgarspítalinn, Vogaskóli og Sundlaugarnar í Laugardal. Þá var hann annar tveggja arkitekta Íþróttahúss Jóns Þorsteinssonar við Lindargötu. 

## Tenglar
* Húsameistarinn Einar Sveinsson
* ''Einar Sveinsson látinn''; frétt í Morgunblaðinu 1973
Játvarður 3.

**Játvarður 3.** (1312 - 1377) var enskur konungur sem kom til ríkis 1327 eftir föður sinn, Játvarð 2.. 

Hann átti í landvinningastríðum við Skota og Frakka. Endurtekið tilkall hans til frönsku krúnunnar 1337 var ein af orsökum Hundrað ára stríðsins. Elsti sonur Játvarðs 3. var Játvarður svarti prins (*Edward the Black Prince*) sem vann frægan sigur á Frökkum við Poitiers 1356.
Leikari/leikkona ársins í aðalhlutverki

Edduverðlaunin fyrir **leikara/leikkonu ársins í aðalhultverki** hafa breyst töluvert frá upphafi edduverðlaunanna. Á fyrstu afhendingunni, 1999, voru veitt verðlaun fyrir karlleikara annarsvegar og leikkonu hinsvegar, bæði aðalhlutverk og aukahlutverk. Næsta ár var þeim skipt niður í fjóra flokka, aðalhlutverk annarsvegar og aukahlutverk hins vegar. Verðlaunin 2004 földu í sér þá breytingu að karlleikaraverðlaunin og leikkonuverðlaunin var skeytt saman og því aðeins tvö verðlaun gefin, þar er; fyrir aðalhlutverk annarsvegar og aukahlutverk hins vegar. Ingvar E. Sigurðsson er eini leikarinn sem hefur unnið verðlaunin oftar en einu sinni, eða alls fjórum sinnum.
Leikari/leikkona ársins í aukahlutverki

Edduverðlaunin fyrir **leikara/leikkonu ársins í aukahlutverki** hafa breyst töluvert frá upphafi Edduverðlaunanna. Þegar verðlaunin voru afhent fyrst, árið 1999, voru veitt verðlaun fyrir karlleikara annars vegar og leikkonu hins vegar, bæði aðalhlutverk og aukahlutverk. Næsta ár var þeim skipt niður í fjóra flokka, aðalhlutverk annars vegar og aukahlutverk hins vegar. Verðlaunin 2004 fólu í sér þá breytingu að verðlaunum fyrir leik í karlhlutverki og kvenhlutverki var skeytt saman og því aðeins tvenn verðlaun veitt, þ.e. fyrir aðalhlutverk og aukahlutverk.
Virginíuháskóli

**Virginíuháskóli** (**University of Virginia**, **U.Va.**, eða **UVA**) er almenningsháskóli í Charlottesville í Virginíu, sem Thomas Jefferson stofnaði og hannaði árið 1819. Hann var fyrsti bandaríski háskólinn sem bauð upp á nám í greinum eins og arkitektúr, stjörnufræði og heimspeki og var einnig fyrstur til að greina að menntun og kirkju. Verkfræðiskóli háskólans var fyrsti verkfræðiskólinn í Bandaríkjunum sem var tengdur háskóla.

Virginíuháskóli er eini háskólinn í Norður-Ameríku sem er flokkaður með heimsminjum af UNESCO, sem segir skólann hafa framúrskarandi menningarlegt mikilvægi fyrir sameiginlega arfleifð mannkyns. Skólinn deilir heiðrinum með heimili Jeffersons, Monticello, sem er skammt frá.

Við skólann kenna rúmlega 2000 kennarar og þar nema á 14. þúsund grunnnemar og á 7. þúsund framhaldsnemar. Fjárfestingar skólans nema 3,6 milljörðum bandaríkjadala.

## Markverðir nemendur
Meðal fólks sem hefur numið við skólann má nefna Edgar Allan Poe, Walter Reed, Georgia O'Keeffe, Richard Byrd, Francis Collins, Katie Couric, Tina Fey, Ralph Wilson og Stephen Malkmus.

Ýmsir stjórnmálamenn hafa numið við skólann. Til dæmis má nefna Woodrow Wilson, 28. forseta Bandaríkjanna, Robert F. Kennedy, Ted Kennedy og Javier Solana.

## Gallerí

Mynd:Lawn.jpg
Mynd:University_of_Virginia_Rotunda_1914.jpg
Mynd:University_of_Virginia_West_Lawn_1914.jpg


## Tenglar
* Vefsíða skólans
Stanford-háskóli

**Stanford-háskóli** (**Leland Stanford Junior University**, þekktari sem **Stanford University** eða einfaldlega **Stanford**), er einkarekinn rannsóknarháskóli í Kaliforníu. Skólinn er í Silicon Valley í Santa Clara-sýslu, 60 km suðaustur af San Francisco og um 36 km norðaustur af San Jose. Skólinn var stofnaður árið 1891.

Við skólann kenna tæplega 1800 kennarar en nemendur eru á 7. þúsund í grunnnámi og rúmlega 8 þúsund í framhaldsnámi. Fjárfestingar skólans nema 15,2 milljörðum bandaríkjadala en skólinn er þriðja ríkasta menntastofnun Bandaríkjanna á eftir Harvard og Yale.

## Gallerí

Mynd:Stanford_University_view_of_the_Oval.jpg
Mynd:Stanford_University_1978.jpg
Mynd:Stanford_University_1979.jpg
Mynd:Les-bourgeois-de-Calais.jpg
Mynd:Stanford_University_Walkway_Panorama.jpg
Mynd:Stanford_University_Arches.JPG
Mynd:Stanford_University_Hoover_Tower.JPG
Mynd:Les-bourgeois-de-Calais.piece.JPG
Mynd:Stanford_University_Arches_of_Main_Quad.jpg
Mynd:Stanford_University_Arches_of_the_Quad_2.jpg
Mynd:Stanford_University_arches.JPG
Mynd:Stanford_University_Quad_Arches.jpg


## Tenglar
* Vefsíða skólans
Cornell-háskóli

**Cornell-háskóli** (**Cornell University**) er einkarekinn rannsóknaháskóli í bænum Ithaca í New York fylki í Bandaríkjunum. Skólinn rekur einnig tvo læknaskóla í New York borg og Katar.

Cornell er yngsti skólinn af hinum átta svonefndu ''Ivy League-skólum''. Hann var stofnaður árið 1865 af Ezra Cornell og Andrew Dickson White. Skólanum var ætlað að mennta fólk óháð trúarsannfæringu, kynþætti eða uppruna og átti hann að kenna á öllum sviðum mannlegrar þekkingar — frá fornfræði til raunvísinda og jafnt kennileg sem hagnýtt vísindi.

Tæplega 1600 kennarar starfa við skólann í Ithaca, en rúmlega þúsund kenna við læknaskólann í New York borg og 34 í Katar. Nemendur skólans eru sextán þúsund í grunnnámi, rúmlega tíu þúsund í framhaldsnámi í Ithaca, rúmlega 800 í New York borg og á annað hundrað í Katar. Fjárfestingar skólans nema um 4,3 milljörðum bandaríkjadala.

Cornell háskóli á merkilegt safn íslenskra bóka, Fiske safnið svokallaða.
Daniel Willard Fiske ánafnaði háskólanum sitt eigið bókasafn árið 1904 og er það stærsta safn íslenskra bókmennta á erlendri grundu, að Danmörku undanskilinni.

## Tenglar
* Vefsíða Cornell-háskóla
Columbia-háskóli

**Columbia-háskóli** (enska *Columbia University*) er einkarekinn rannsóknarháskóli í New York í Bandaríkjunum. Aðalháskólavæði skólans er á Manhattan-eyju. Skólinn var stofnaður sem *King's College* af ensku kirkjunni árið 1754. Hann var fyrsti háskólinn í New York fylki og sá fimmti í Bandaríkjunum. Skólinn er einn af hinum átta svonefndu Ivy League-skólum.

Columbia-háskóli var fyrsti háskólinn í Norður-Ameríku sem bauð upp á nám í mannfræði og stjórnmálafræði. Í október 2006 höfðu 76 manns sem tengjast skólanum hlotið nóbelsverðlaun í efnafræði, læknisfræði, hagfræði, bókmenntum og Friðarverðlaun Nóbels.

Við skólann starfa rúmlega 3.200 háskólakennarar og þar nema á sjötta þúsund grunnnemar og á fimmtánda þúsund framhaldsnemar. Fjárfestingar skólans nema tæplega 6 milljörðum bandaríkjadala. 

Einkunnarorð skólans eru *In lumine Tuo videbimus lumen* eða „Í ljósi þínu munum við sjá ljósið“.

## Tenglar
* Vefsíða skólans

## Tilvísanir
Hljóðhraði

**Hljóðhraði** er hraði hljóðbylgja og er mjög háður því efni, sem hljóðið berst um og ástandi efnisins, t.d. hita. Hljóðhraði er venjulega táknaður með *c*, en þó er táknið *v* einnig notað og telst jafngilt. Hljóðhraði í gasi er mjög háður hita og gasþéttleika.

Oft þegar talað er um hljóðhraða er verið að tala um hraða hljóðs í lofti, en hann er um 344 m/s (1238 km/klst) við 21° hita. Þotur eða önnur farartæki sem ferðast með hljóðhraða eða hraðar eru sagðar **hljóðfráar**. 

Ljóshraði í tómi er mesti hugsanlegi hraðinn, en hann er tæplega milljón sinnum meiri en hljóðhraði í lofti.

## Um hljóðhraða
Hljóðhraða *c* í föstu efni eða vökva má  reikna með eftirfarandi jöfnu:


c = \sqrt{ \frac{C}{\rho} }


þar sem *C* er efnisstuðull og * <math>\rho</math> * er eðlismassi. Almennt gildir að

c= \sqrt \frac{\partial p}{\partial\rho}

þar sem *p* er þrýstingur. Fyrir kjörgas gildir að

c= \sqrt  = \sqrt{\frac{8,31 \times (1 + \frac{2}{5}) \times 294}{0.029}} \approx 343 \frac{m}{s}
Tíðni

**Tíðni**, stundum **sveiflutíðni** ef um reglulega sveiflu er að ræða, er mælikvarði á hversu oft tiltekinn atburður verður á ákveðinni tímaeiningu. SI-mælieining tíðni er hertz, sem einnig nefnist *rið* á íslensku. Táknið fyrir tíðni er *f* og á það rætur sínar að rekja í enska heitið á tíðni, *frequency*. Tíðni er formlega skilgreind sem 


f = \frac{1}{T}


þar sem *T* er sveiflutími.

**Horntíðni**, táknuð með *f*, á við hringhreyfingu og telur hve mörgum *hringjum* (2π rad) er lokið á hverri tímaeiningu, þ.e.

*f* := ω/2π,

þar sem ω er hornhraði.

Fourier-vörpun er fall sem breytir tíma formengi merki í tíðnisvið merka.

## Bylgjur og tíðni

Bylgjur hafa tíðni og þá er talað um fjölda bylgjuumferða á tímaeiningu (sekúndu ef mæla á bylgjuna í Hz, sem er yfirleitt gert). Hægt er að reikna tíðni bylgju með eftirfarandi jöfnu


f = \frac{v}{\lambda}


þar sem *v* táknar hraða bylgjunnar og *<math>\lambda</math>* táknar bylgjulengd bylgjunnar. 

## Dæmi um bylgjur og tíðni
* Sem dæmi má nefna hljóð, en hljóð hefur ákveðna tíðni sem segir til um tónhæð hljóðsins. Tíðni hljóðsins ákvarðast af því hversu oft hljóðbylgjurnar sveiflast á sekúndu. Mannseyrað (á heilbrigðum ungum einstakling) getur numið hljóð frá 20 Hz (20 sveiflur á sekúndu, mjög djúpt hljóð) að 20.000 Hz (20.000 sveiflur á sekúndu, mjög bjart hljóð).
* Annað dæmi er tíðni rafmagns í raforkukerfum. Í Evrópu er þessi tíðni 50 Hz en í Bandaríkjunum er þessi tíðni 60 Hz. Þetta þýðir að spennan í kerfinu í Evrópu sveiflast frá lággildi sínu (u.þ.b. -325 Volt) til hágildis síns (325 Volt) 50 sinnum á sekúndu. Þetta þýðir m.a. að allar ljósaperur blikka 100 sinnum á sekúndu, en sem betur fer blikka þau of hratt fyrir augu okkar til að nema (augun í mannslíkamanum geta numið u.þ.b. 20Hz).

## Tengt efni
* Doppler hrif
* Tónhæð
* Hljóð
* Ljós
* Rafmagn
Salamanca

**Salamanca** er borg á Spáni í sjálfsstjórnarsvæðinu Kastilía og León og höfuðborg í samnefndu héraði. Borgin hefur um 144 þúsund íbúa (2018) og er staðsett um 200 km vestur af Madríd. Hún er næstfjölmennasta borgin í Kastilíu-León á eftir Valladolid. Salamanca er háskólaborg og þúsundir alþjóðlegra stúdenta sækja þar nám. Gamli bærinn er á heimsminjaskrá UNESCO.
Höfrungar

**Höfrungar** eða **Höfrungaætt** (fræðiheiti: *Delphinidae*) eru ein af fimm ættum tannhvala. Flestar tegundir höfrunga eru tiltölulega litlir hvalir, allt niður í 1,2 metrar á lengd. Stærsta höfrungategundin, háhyrningur, verður þó jafnvel yfir níu metrar á lengd og um tíu tonn. Höfrungar lifa aðallega á uppsjávarfiski og smokkum sem lifa ofarlega í sjó. Þeir ferðast um í vöðum og hafa samvinnu um veiðar.

Kínverski vatnahöfrungurinn (l. *Lipotes vexillifer*) sem átti heimkynni sín í Jangtse-fljótinu í Kína var talinn útdauður árið 2006.

## Flokkun
* Ætt: **Höfrungaætt** (*Delphinidae*)
** Ættkvísl: Hundfiskar (*[[Delphinus]]*)
*** *[[Delphinus capensis]]*
*** Eiginlegur höfrungur (*[[Delphinus delphis]]*)
** Ættkvísl: *[[Tursiops]]*
*** Stökkull (*[[Tursiops truncatus]]*)
*** *[[Tursiops aduncus]]*
** Ættkvísl: Berbakar (*[[Lissodelphis]]*)
*** *[[Lissodelphis borealis]]*
*** *[[Lissiodelphis peronii]]*
** Ættkvísl: *[[Sotalia]]*
*** Flóðahöfrungur (*[[Sotalia fluviatilis]]*)
** Ættkvísl: Kroppinbakar (*[[Sousa]]*)
*** Kryppuhöfrungur (*[[Sousa chinensis]]*)
**** Hvítur kryppuhöfrungur (*[[Sousa chinensis chinensis]]*)
*** Hnúðhöfrungur (*[[Sousa teuszii]]*)
** Ættkvísl: Skopparar (*[[Stenella]]*)
*** *[[Stenella frontalis]]*
*** *[[Stenella clymene]]*
*** *[[Stenella attenuata]]*
*** Trjónuskoppari (*[[Stenella longirostris]]*)
*** Rákaskoppari (*[[Stenella coeruleoalba]]*)
** Ættkvísl: Nefhöfrungar (*[[Steno]]*)
*** Nefhöfrungur (*[[Steno bredanensis]]*)
** Ættkvísl: *[[Cephalorynchus]]*
*** *[[Cephalorhynchus eutropia]]*
*** *[[Cephalorhynchus commersonii]]*
*** *[[Cephalorhynchus heavisidii]]*
*** *[[Cephalorhynchus hectori]]*
** Ættkvísl: *[[Grampus]]*
*** Grámi (*[[Grampus griseus]]*)
** Ættkvísl: *[[Lagenodelphis]]*
*** Malajahöfrungur (*[[Lagenodelphis hosei]]*)
** Ættkvísl: Hnýðhöfrungar (*[[Lagenorhyncus]]*)
*** Leiftur (*[[Lagenorhynchus acutus]]*)
*** Dökkvahnýðir (*[[Lagenorhynchus obscurus]]*)
*** *[[Lagenorhynchus cruciger]]*
*** Skelluhnýðir (*[[Lagenorhynchus obliquidens]]*)
*** Ránarhnýðir (*[[Lagenorhynchus australis]]*)
*** Hnýðingur (*[[Lagenorhynchus albirostris]]*)
** Ættkvísl: Irravaddíhöfrungar (*[[Orcaella]]*)
*** *[[Orcaella heinsohni]]*
*** Irravaddíhöfrungur (*[[Orcaella brevirostris]]*)
** Ættkvísl: *[[Peponocephala]]*
*** *[[Peponocephala electra]]*
** Ættkvísl: *[[Orcinus]]*
*** Háhyrningur (*[[Orcinus orca]]*)
** Ættkvísl: *[[Feresa]]*
*** Tunglhyrningur (*[[Feresa attenuata]]*)
** Ættkvísl: *[[Pseudorca]]*
*** Háhyrningsbróðir (*[[Pseudorca crassidens]]*)
** Ættkvísl: Grindhvalir (*[[Globicephala]]*)
*** Marsvín (*[[Globicephala melas]]*)
*** Flipagrind (*[[Globicephala macrorhynchus]]*)

## Heimildir

*
Makimono

**Makimono** (japönsku: 巻物) er austurasískt málverk sem er málað á breiddina á langa, mjóa vafninga. Vafningnum er síðan rúllað út þegar verkið er skoðað. Á kínverskum makimono-vafningum eru einkum landslagsmyndir en í Japan voru þeir notaðir til að segja sögur. Makimono-málverk voru oft tekin út í guðsgræna náttúruna og þeirra notið undir berum himni og síðan sett í stranga á ný og lögð til geymslu heima fyrir til hægt væri að njóta þeirra aftur seinna.
Kakemono

**Kakemono** (japönsku: 掛け物, en nú oftast 掛け軸) er austurasískt málverk á pappírs- eða silkirenningum sem eru festir við kefli að neðanverðu. Kakemono-málverk eru bæði með mynd og áletrun og eru hengd á vegg við hátíðleg tækifæri (sjá: makimono). Kakemono er blek-og-pentskúfs málverk og hangir oft uppi í tehúsum til að setja réttu stemminguna og innihald þeirra er oftast í samræmi við árstíðina, atburðin eða það tækifæri sem fagna ber þegar hún er hengd upp.
Demetra

**Demetra** eða **Demeter** (grísku: Δημήτηρ) er móðurgyðja og gyðja akuryrkju í grískri goðafræði. Hún er ein af Ólympsguðunum tólf.

Hún er dýrkuð í elevsísku launhelgunum. Persefóna, dóttir Demetru var numin af brott af Hadesi. Harmþrungin og reið stöðvaði Demetra þá þroska alls lífs á jörðinni en Seifur miðlaði málum milli þeirra og Hadesar. Varð að samkomulagi að Persefóna dveldist hjá Hadesi þriðjung árs en byggi hjá Demetru í átta mánuði á ári. Sögnin endurspeglar árstíðarskipti í akuryrkjusamfélagi. Rómversk hliðstæða Demetru er Ceres.
Loðfíll

**Loðfíll** (**mammút** eða **fornfíll**) (fræðiheiti: *Mammuthus*) er ættkvísl nokkurra útdauðra tegunda fíla sem voru með stórar sveigðar vígtennur og norðlægari tegundir þeirra voru með loðinn feld. Loðfílar komu fram á míósentímabilinu fyrir 6 milljónum ára og dóu út um 3750 f.Kr. 

Tegundin er horfin af völdum manna. Vísindamenn hafa í gegnum árin reynt að endurskapa dýrategundina en það hefur enn ekki tekist. 

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Kameldýr

**Kameldýr** (fræðiheiti: *Camelus bactrianus*) eru klaufdýr af úlfaldaætt sem teljast, ásamt drómedara, til úlfalda. Kameldýr aðgreina sig frá drómedara með því að þau eru með tvo hnúða á bakinu en drómedari aðeins einn. Þau finnast á gresjunum í Mið-Asíu, nær allt húsdýr. Kameldýr eru sterkbyggðari, lágfættari og harðgerri dýr en drómedarar og fara hægar yfir en hafa meira þol sem burðardýr.

## Tenglar

* 
* 
*