open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kirkjurokið

**Kirkjurokið** var fárviðri sem gekk yfir landið þann 20. september árið 1900. Víða var það einnig nefnt Aldamótaveðrið. Þann dag gekk yfir landið suðvestan- og vestan illviðri, eitt hið allra versta af þeirri gerð sem sögur fara af. Margháttaður skaði varð bæði á mönnum og munum og má í því sambandi nefna drukknun 17 manna á fjórum bátum á Arnarfirði þennan örlagaríka dag. 

Manntjón varð einnig við Eyjafjörð. Þar brast veðrið á um hádegi. Íbúðarhúsið í Rauðuvík á Árskógsströnd, sem þá var nýbyggt timburhús, hófst af grunni og steyptist ofan fyrir sjávarbakkann sem það stóð á. Átta manns voru þar innan veggja og létust þrír þegar húsið féll saman. Tveir bátar fórust á Hríseyjarsundi og með þeim sex manns og bóndi í Arnarneshreppi lést síðar vegna áverka sem hann fékk í rokinu. Á landinu öllu fórust um 30 manns af völdum veðurofsans og auk þess varð gríðarlegt eignatjón. Í Svarfaðardal minntust menn og minnast enn þessa óveðurs sem *Kirkjuroksins* haustið 1900. Það kom til af því að tvær af fjórum kirkjum dalsins fuku og brotnuðu í spón. Það voru kirkjurnar á Urðum og Upsum. Kirkjurnar á Tjörn og Völlum skekktust á grunnum sínum svo lá við stórtjóni. 

## Tenglar
* ''Grein eftir Einar Sveinbjörnsson, veðurfræðing'' (*Sótt 22. september 2007*)
* ''Grein úr Norðurslóð (sept. 2000) eftir Árna Hjartarson, jarðfræðing''

## Nokkrar heimildir
 
* Almanak hins Íslenska Þjóðvinafélags um árið 1902. 
* Halldór Pálsson. Skaðaveður 1897-1901. Reykjavík 1968.
* Jóhannes Óli Sæmundsson. Tuttugasti september. Tímaritið Súlur 1975.
* Kristmundur Bjarnason, Saga Dalvíkur 1.-4. bindi.
* Trausti Jónsson. Fárviðrislægðin 20. september aldamótaárið 1900. Veðrið, 2. hefti, 1977.
Iðnó (aðgreining)

**Iðnó** getur átt við eftirfarandi:

* Iðnaðarmannahúsið
* Iðnskólann í Reykjavík (sem heyrir í dag undir Tækniskólann)
* Iðnskólann í Hafnarfirði (sem heyrir í dag undir Tækniskólann)
* Iðnaðamannafélag Reykjavíkur
Píningsvetur

**Píningsvetur** (eða **Píningur**) var harðræðisveturinn 1602–1603. Í Ballarárannál er vetur þessi nefndur *Píningur* en í Vatnsfjarðarannál elsta nefnist hann *Píningsvetur*.
Gertrude Stein

**Gertrude Stein** (3. febrúar 1874 – 27. júlí 1946) var bandarískur rithöfundur sem var forgöngumaður í þróun nútíma mynd- og ritlistar. Hún dvaldist meiri hluta ævinnar í París og varð þar einn fyrsti safnari nútímamyndlistar og hafði með því mikil áhrif á rithöfundinn Ernest Hemingway. Gertrude Stein bjó með Alice B. Toklas frá 1910 til andláts síns 1946. 

## Tengill
* Samkomusalur listamanna - grein um Getrude Stein - úr Lesbók Morgunblaðsins 1970
Giuseppe Ungaretti

**Giuseppe Ungaretti** (10. febrúar 1888 - 2. júní 1970) var ítalskt ljóðskáld. Ásamt Umberto Saba, Salvatore Quasimodo og Eugenio Montale, var hann eitt helsta ljóðskáld Ítalíu á 20. öld. Ungaretti er frægur fyrir stutt og hnitmiðuð ljóð sín, og ósjaldan er eitt þeirra, þ.e. *Mattina*, dregið fram sem æðsta djásnið í æviverki hans. Ljóðið er mjög stutt og er þannig: 

:**Mattina**
:M'illumino
:d'immenso

## Tengill
* ''Upptendraður af hinu óendanlega''; grein um Ungaretti í Lesbók Morgunblaðsins 1989
*Massimo Colella, "Per una semantica della luce ungarettiana. Il caso del 'Porto Sepolto'", in "Rivista di Letteratura Italiana", XXXV, 3, 2017, pp. 141-149.
Hvítivetur

**Hvítivetur** nefndist harðindaveturinn 1633-1634. Segir í annálum að þá hafi verið mikið frost og ófærð á miðjum vetri og fram eftir vori.
Svellavetur

**Svellavetur** var veturinn 1625-1626. 

Um Svellaveturinn orti síra Jón Jónsson á Melum: 

:Ísland aumlega stendur,
:ákall búið við falli, 
:frostin frekt að kreista, 
:fellur kind mörg í svellum; 
:Danir drýgja oss raunir, 
:vér dettum um þeirra pretti, 
:ófriðar örva voði
:eykur oss hugarveiki, - 
:hirði ég ei hafa með orðum, 
:hvað fleira oss nú skaðar.
Jón Víðis Jakobsson

**Jón Víðis Jakobsson** (fæddur 7. janúar 1970) er íslenskur töframaður og var fyrsti forseti Hins íslenska töframannagildis.

Hann skrifaði *Töfrabragðabókina* sem kom út 2005 og safnar alls kyns höttum, húfum og öðrum höfuðfötum. Telur safn hans nú um 500 slíka gripi.

## Tenglar
* Töfrasíða Jóns Víðis
* Vefsíða Hins íslenska töframannagildis
Stormur

**Stormur** er heiti vindhraðabils, sem svarar til 9 vindstiga (20,8 - 24,4 m/s) á vindstigakvarðanum (Beaufortskvarðanum). Veðurstofan gefur út *stormviðvörun*, þegar spáð er vindhraða yfir 20 m/s.
Þoka

**Þoka** er heiti skýja (s.n. *þokuskýja*) sem ná niður á yfirborð jarðar. Þoka skiptist í meginatriðum eftir myndun í *geislunarþoku* og *aðstreymisþoku*. Þykkt þokunnar er sjaldan meiri en 100 m, en hún er stundum varla ökkladjúp og nefnist þá dalalæða.

## Tegundir þoku
### Dalalæða

**Dalalæða** (eining nefnd **kerlingarvella**, **útgeislunarþoka** eða **næturþoka**) er þoka, sem myndast á kyrrum nóttum eftir hlýjan sólskinsdag, en er varla meira en mittisdjúp. Neðsta loftlagið kólnar niður fyrir daggarmark vegna útgeislunar og myndar þokuslæðu nálægt yfirborðinu. Sumstaðar á landinu er dalalæðan nefnd *kerlingarlæða*, *láreykur* og *völsavilla*. 

## Tilvísanir


## Tengt efni
* Mistur
* Þokubakki
Svefn

**Svefn** er náttúruleg hvíld manna og dýra og felur í sér meðvitundarleysi, algert eða hálfgert, auk þess sem hlé verður á meðvitaðri líkamsstarfsemi. Svefn veitir líkamanum hvíld og endurnærir hann. Öll spendýr og fuglar sofa og einnig sum skriðdýr, froskdýr og fiskar. Fyrir menn og spendýr er svefn lífsnauðsynlegur en þó er ekki fullljóst hvers vegna. Svefn hefur þó verið mikið rannsakaður og margar rannsóknir eru í gangi.

Bæði hjá spendýrum og fuglum eru aðalstig svefns tvö: draumsvefn (e. *REM*) eða léttur svefn og hvíldarsvefn (e. *NREM*) eða djúpur svefn. Hvort stig um sig hefur í sér mismunandi lífeðlisfræðilega, taugafræðilega og sálfræðilega þætti. Hvíldarsvefn skiptist líka í fleiri stig: N1, N2 og N3, sem er dýpsta svefnstig. Í svefni skiptast á REM- og NREM-svefntímabil. Heilastarfsemi breytist mjög í svefni. Of lítill svefn getur orsakað þreytu, vanlíðan og streitu og haft áhrif á einbeitingu, minni og rökhugsun. Svefnleysi getur líka haft slæm áhrif á ónæmiskerfið, seinkað því að sár grói og valdið truflunum á framleiðslu vaxtarhormóna og þar með haft áhrif á líkamsvöxt barna.

Það dregur úr svefnþörf með aldrinum. Tímalengd REM-svefns er lengri hjá börnum: kornabörn sofa REM-svefni í um 9 klukkustundir á sólarhring en þegar barnið er um fimm ára gamalt er tímalengd REM-svefns aðeins um það bil tvær klukkustundir á sólarhring.

## Heimildir
* Greinin „*[[:en:Sleep|Sleep]]*“ á ensku útgáfu Wikipedia
* Kynning „''Hvað er svefn?''“ eftir Bryndísi Benediktsdóttur, H.Í.
Ástarsaga

**Ástarsaga** er skáldskapargrein þar sem megináherslan er á ástarsamband sögupersóna. Dæmigerðar ástarsögur segja sögu tveggja elskenda sem laðast hvor að öðrum, og ná saman í lokin þrátt fyrir ýmsar hindranir. Ástarsögur enda þannig oftast vel. Til eru dæmi um ástarsögur meðal fornbókmennta (til dæmis *[[Dafnis og Klói]]*). Seint á Ming-tímabilinu í Kína komu fram svokallaðar *[[Caizi jiaren]]*-bókmenntir sem fjölluðu um ástir milli ungs fræðimanns og konu. Árið 1740 kom út enska skáldsagan *[[Pamela (skáldsaga)|Pamela]]* eftir Samuel Richardson þar sem sjónarhorn sögunnar miðast við kvenkyns söguhetju. Jane Austen hafði mikil áhrif á ástarsögur Viktoríutímabilsins. Fjöldaframleiðsla á ástarsögum hófst hjá bresku útgáfunni Mills & Boon á millistríðsárunum og kanadíska bókaútgáfan Harlequin Enterprises hóf að dreifa þeirra bókum í Norður-Ameríku árið 1957. Árið 1971 keypti Harlequin Mills & Boon og bætti um leið sölu- og markaðskerfi sitt með áskriftarsölu.

Ástarsögur spanna fjölda bókmenntagreina, eins og sögulegu skáldsöguna, fantasíur, yfirnáttúrulegu skáldsöguna, lesbíubókmenntir og vísindaskáldsögur. Þær koma líka fyrir í leikritum og kvikmyndum. Markaðssetning ástarsagna beinist einkum að konum, en könnun frá 2017 sýndi að 18% kaupenda voru karlmenn. Ástarsögur eru söluhæsti undirflokkur fullorðinsskáldsagna á heimsvísu.

## Tilvísanir
Hellarannsóknafélag Íslands

**Hellarannsóknafélag Íslands** er áhugamannafélag um hraunhella á Íslandi. Félagið var stofnað þann 25. nóvember 1989 að frumkvæði jarðfræðinganna Björns Hróarssonar, sem jafnframt var kosinn fyrsti formaður félagsins, og Sigurðar Sveins Jónssonar. Markmiðið með starfsemi félagsins er skrásetning, vernd og varðveisla svo og rannsóknir á íslenskum hraunhellum.  

Félagið gaf út félagsritið *Surtur*. Alls komu út 7 tölublöð á árunum 1990 til 1999 en útgáfan hefur legið niðri síðan.

## Tengill
* Heimasíða Hellarannsóknafélags Íslands.
Blóðkollur

**Blóðkollur** (fræðiheiti *Sanguisorba officinalis*) er fjölær jurt af rósaætt sem vex á köldum stöðum á norðurhveli jarðar. Hann verður allt að meter á hæð og vex vel á grösugum árbökkum. 

Á Íslandi er blóðkollur fremur sjaldséður og finnst aðeins á Vesturlandi. 

## Tilvísanir
Persónuleikasálfræði

**Persónuleikasálfræði** getur talist til sígildra undirgreina sálfræðinnar og eiga rætur að rekja til kenninga Freuds um persónuleikann. Áhersla er lögð á einstaklingsmun og gengið er út frá því að fólk sé ólíkt vegna meðfæddra eða áunninna persónuleikaþátta sem móta hegðun fólks í vissum aðstæðum og valda því að hver einstaklingur sýnir ákveðinn stöðugleika í hegðun.
Sulta

**Sulta** er hlaup gert úr safa ávaxta og bitum þeirra eða mauki. Safinn, maukið eða bitarnir eru svo hitaður með vatni og sykri til að pektínið (sem er sykra) hlaupi. Afraksturinn er síðan settur í krukkur.

## Tengt efni
*Bláberjasulta
Rjómi

**Rjómi** er mjólkurafurð sem verður til þegar mjólkurfita er skilin frá ófitusprengdri mjólk. Áður var þetta gert með því að láta mjólkina standa þar til rjóminn settist á yfirborðið og þá var hann fleyttur ofan af en fitusnauðari hluta mjólkurinnar var rennt undan og því nefnist hann undanrenna. Seinna komu skilvindur til sögunnar og nú er mjólk skilin í stórvirkum vélum í mjólkurbúum.

Vegna þess að rjómi er ekki fitusprengdur er hægt að þeyta hann en þá setjast fitukúlurnar utan um loftbólur og bindast saman með hjálp próteins. Þannig eykst rúmmál hans um helming. Hérlendis er rjómi til þeytingar með 36% fituinnihaldi, auk þess sem fá má matreiðslurjóma sem er 15% feitur, en víða erlendis er hægt að fá feitari rjóma (double cream), allt að 48%. Hleyptur rjómi (clotted cream) er raunar 55% feitur.

Eftir gerilsneyðingu rjóma þarf að halda honum köldum í lengri tíma en við vinnslu t.d. nýmjólkur vegna „innri hita“ sem myndast í fitukúlunum. Ef ekkert væri að gert myndi hitastig rjómans hækka á nýjan leik og þannig skemmast.

Sýrður rjómi er rjómi sem hefur verið sýrður með mjólkursýrugerlum og þykknar við það.

## Tengill
Broddastör

**Broddastör** (fræðiheiti: *Carex microlochin*) er stör með stíft strá sem ber tíu blóm. Hún vex í votlendi.

Á Íslandi vex broddastör um allt land, bæði á láglendi og á hálendinu í um og yfir 600m hæð.

## Tilvísanir
Fjallafoxgras

**Fjallafoxgras** (fræðiheiti: *Phleum alpinum*) er gras af foxgrasa-ættkvíslinni (*[[phleum]]*). Fjallafoxgras hefur 8-12 mm breiðan og 1-3 sm langan axpunt og smáöxin eru einblóma. Slíðurhimnan er stutt.

Fjallafoxgras verður 15-40 sm á hæð og vex í grasi gefnu landi, gjarnan inn til landsins eða upp til heiða. Það þekkist frá vallarfoxgrasi á styttra axi og útblásnu blaðslíðri.  

## Tilvísanir
Apaplánetan (kvikmynd frá 1968)

***Apaplánetan*** (ensku: ***Planet of the Apes***) er bandarísk kvikmynd frá árinu 1968 byggð á samnefndri bók eftir Pierre Boulle.
Móastör

**Móastör** (fræðiheiti: *Carex rupestris*) er stör sem vex í þurrum móum. Hún verður 5 til 20 sm há og ber þrjú til átta rauðbrún öx.

Á Íslandi er móastör algeng á Norðurlandi.

## Tilvísanir
Quintus Fabius Pictor

**Quintus Fabius Pictor** (fæddur um 254 f.Kr.) var einn af fyrstu sagnariturum Rómaveldis. Hann var öldungaráðsmaður sem barðist gegn Göllum árið 225 f.Kr. og gegn Karþagómönnum í öðru púnverska stríðinu.

Pictor skrifaði á grísku. Rit hans voru meðal heimilda Pólýbíosar, Liviusar og Díonýsíosar frá Halikarnassos. Rit hans höfðu verið þýdd yfir á latínu á tímum Ciceros.
Bótólfur (biskup)

**Bótólfur** var biskup á Hólum frá 1238 til dauðadags, 1247. 

Ekkert er vitað um ætt Bótólfs, föðurnafn hans, né hvenær hann var fæddur.

Eftir Örlygsstaðabardaga 1238 ákvað Hákon gamli Noregskonungur að reyna að efla áhrif sín á Íslandi. Vildi þá svo til að Íslendingar höfðu kosið sem biskupsefni menn sem strangt til tekið voru ekki embættisgengir skv. kirkjulögum. Beitti konungur sér fyrir því að erkibiskup skipaði sem biskupa norræna eða norska menn, án þess að leitað væri atkvæða Íslendinga um það, eins og lög gerðu ráð fyrir. Bótólfur var þá skipaður biskup á Hólum, og átti hann að styðja fyrirætlanir konungs.

Bótólfur var áður kanoki eða kanúki í Ágústínusarklaustrinu á Helgisetri í Niðarósi. Hann var vígður biskup 1238 og kom til landsins árið eftir, 1239. Ekki þótti Íslendingum mikið til hans koma. Var hann sagður "góður maður og einfaldur og eigi mikill klerkur". Sögðu Norðlendingar að ekki mætti "sjá á höfði hans né hendi að hann væri biskup". Hafði Bótólfur litla stjórn á undirmönnum sínum og kristnihaldi í Hólabiskupsdæmi. Fékk hann brátt nóg af dvölinni hér, og eftir fjögurra ára veru á Íslandi hvarf hann til Noregs (1243) og andaðist í Noregi árið 1247.

## Heimildir
*Jón Helgason biskup: *Kristnisaga Íslands* I, 131-133.
*Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* II, bls. 139.
Heinrekur Kársson

**Heinrekur Kársson** var biskup á Hólum frá 1247 til dauðadags, 1260. Ekkert er vitað um ætt Heinreks, né hvenær hann var fæddur. Hann er talinn hafa verið norskur, en þó eru einnig ágiskanir um að hann hafi verið þýskur að ætterni. Í sumum heimildum er hann sagður Karlsson.

## Biskup konungs
Eftir að Bótólfur biskup féll frá, var Heinrekur kjörinn Hólabiskup. Hann fylgdi fram málum Hákonar gamla Noregskonungs hér á Íslandi fastar en nokkur annar. Hefur konungur eflaust staðið á bak við kosningu hans. Hann var vígður 1247 af Vilhjálmi af Sabína kardínála, er þá var staddur í Noregi vegna krýningar Hákonar gamla. Segir sagan að Heinrekur hafi komið út með skriflega áskorun til Íslendinga frá Hákoni konungi um að játast undir ríki sitt, en hún var m.a. gerð í samráði við Vilhjálm kardínála. 

Heinrekur kom til Íslands sumarið 1248. Hann var ekki vinsæll biskup, enda lét hann sig kirkjumál og kristnihald litlu skipta en var meira í því að reka erindi konungsvaldsins hér. 

## Deilur við höfðingja
Urðu brátt fáleikar með Heinreki og þeim Þórði kakala og Gissuri Þorvaldssyni, sem þá voru helstu valdamenn hér á landi. Fann biskup þeim til foráttu að þeir rækju ekki erindi konungs sem skyldi. Má sem dæmi nefna að eftir Flugumýrarbrennu haustið 1253, þar sem reynt var að brenna Gissur inni, riðu brennumenn heim til Hóla. Tók Heinrekur biskup vel við þeim, veitti þeim aflausn fyrir glæp sinn og hélt þeim svo veislu. Í miðri veislunni bárust þau tíðindi til Hóla að Gissur hefði komist af úr brennunni. Sló þá talsvert á fögnuð veislugesta. 

Heinrekur var biskup á Hólum í 13 ár, en dvaldi þó ekki á Íslandi nema u.þ.b. 5 ár af þeim tíma. Veturinn 1250-1251 var hann við hirð konungs og er þá nefndur meðal ráðgjafa hans. Heinrekur fór af landi brott 1256 og er svo að sjá að hann hafi síðan dvalist við hirð konungs og verið ráðunautur hans um íslensk málefni. Hann andaðist í Noregi sumarið 1260.

## Heimildir
* Jón Helgason biskup: *Kristnisaga Íslands* I, 131-153.
* Sigurður Líndal (ritstj.): *Saga Íslands* II, 139.
* *Sturlunga saga*.
Halldór H. Jónsson

**Halldór Haukur Jónsson**  (f. 3. október 1912 - d. 6. febrúar 1992) var íslenskur arkitekt og viðskiptamaður. Vegna setu hans í fjölda stjórna stórra, íslenskra fyrirtækja var hann á tíðum nefndur *stjórnarformaður Íslands*. Hann var stjórnarformaður Eimskipafélags Íslands frá árinu 1974 til dauðadags.

## Ævi
Foreldrar Halldórs voru Jón Björnsson frá Bæ í Borgarfirði, bóndi og kaupmaður, og Helga Björnsdóttir, húsmóðir. Halldór gekk í Menntaskólann í Reykjavík og lauk stúdentsprófi þaðan árið 1931. Hann hélt til Svíþjóðar í nám í arkitektúr í Konunglega tækniháskólanum í Stokkhólmi og lauk þaðan námi árið 1938. Eftir að hann sneri heim hóf hann störf við Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsen. Ári seinna stofnaði hann eigin arkitektastofu. Árið 1940 giftist hann Margréti Þ. Garðarsdóttur, dóttur Garðars Gíslasonar, stórkaupmanns. Halldór hóf störf við fyrirtæki tengdaföður síns, G. Gíslason & Hay (seinna Garðar Gíslason hf.). Í gegnum Garðar kynntist Halldór sterkefnuðum mönnum í íslensku viðskiptalífi s.s. Ingólfi á Hellu. Hann hafði þá þegar kynnst Sveini Valfells en Halldór sat í stjórn fyrirtækis hans, Steypustöðinni hf. frá 1947-73. Halldór var stjórnarformaður Sameinaðra verktaka sem var stofnað 1954 og átti helmingshlut í verktakafyrirtækinu Íslenskir aðalverktakar. Góðkunningi hans Geir Hallgrímsson, seinna forsætisráðherra Íslands var þá forstjóri Íslenskra aðalverktaka.

Halldór settist fyrst í stjórn Eimskipafélags Íslands árið 1965 og varð stjórnarformaður 1974. Hann sat í stjórn Áburðarverksmiðjunnar í Gufunesi frá 1960-78. Í stjórn Vinnuveitendasambands Íslands 1952-79.

## Byggingar sem Halldór teiknaði
* Watergate-byggingin, höfuðstöðvar Íslenskra aðalverktaka
* Hótel Saga / Bændahöllin
* Háteigskirkja
* Viðbygging við Eimskipafélagshúsið í Pósthússtræti
* Vörugeymslur Eimskips við Sundahöfn og Austurhöfn og á Akureyri
* Verslunarhús Garðars Gíslasonar hf.
* Verksmiðjuhús Völundar hf.
* Áburðarverksmiðjan í Gufunesi
* Verslunarhús Kaupfélagsins Þórs á Hellu á Rangárvöllum
* Hús H. Ben & Co.
* Rannsóknarstofnun sjávarútvegarins (Útvarpshúsið gamla) (í dag Hafrannsóknarstofnun og Sjávarútvegsráðuneytið)
* Iðnaðarbankinn við Lækjargötu (í dag er Glitnir þar til húsa)
* Kjörgarður við Laugaveg
* Iðnaðarhúsið við Hallveigarstíg
* Domus Medica
* Hótel Borgarnes
* Verslunarhús Verslunarfélags Borgarfjarðar hf. í Borgarnesi
* Borgarneskirkja
* Bæjarkirkja í Borgarfirði
* Húsafellskapella
* Dyngjuvegur 14
* Starhagi 16
* Ægisíða 70
* Ægisíða 76
* Ægisíða 84
* Ægisíða 88, heimili hans
* Ægisíða 90
*Flókagata 43
*Háteigsvegur 34

## Heimildir
* 
* 
*
Aðgerð Pólstjarna

**Aðgerð Pólstjarnan** er viðamikil lögregluaðgerð á vegum fíkniefnadeildar lögreglunnar í Reykjavík, Ríkislögreglustjóra, Landhelgisgæslunnar og lögregluliða í Danmörku, Noregi, Færeyjum, Þýskalandi og Hollandi í gegnum Europol. Aðgerðin beindist gegn umfangsmiklu smygli á fíkniefnum til Íslands með seglskútu og leiddi til þess að fjöldi manns var handtekinn bæði á Íslandi, Noregi og í Danmörku. Þrír voru handteknir þegar skútan kom að landi á Fáskrúðsfirði að morgni 20. september 2007 með 50-60 kíló af amfetamíni, sem er mesta magn örvandi fíkniefna sem náðst hefur í einni aðgerð á Íslandi.
Gráserkur

**Gráserkur** eða **Fjallaskeiðsveppur** (fræðiheiti: *Amanita vaginata*) er reifasveppur sem er eitraður hrár en ætur eftir suðu. Ekki er þó mælt með því að tína hann til neyslu vegna þess hve líkur hann er nokkrum náskyldum baneitruðum sveppum, eins og grænserk og hvíta reifasvepp. 

Gráserkur er með silfurgráan hatt og stafurinn er með slíður en ekki hring eins og t.d. grænserkurinn er með. 

Gráserkur finnst víða á Íslandi í lyngmóum.

## Tilvísanir
Brandur Jónsson (biskup)

**Brandur Jónsson** var biskup á Hólum í eitt ár, frá 1263 til dauðadags, 26. maí 1264. 

Brandur var af ætt Svínfellinga, sem var ein helsta höfðingjaætt landsins, og fór með héraðsvöld á austanverðu landinu. Foreldrar Brands voru Jón Sigmundsson goðorðsmaður á Svínafelli í Öræfum og seinni kona hans Halldóra Arnórsdóttir. Hún var af ætt Ásbirninga, dóttir Arnórs Kolbeinssonar.

Talið er að Brandur hafi fæðst skömmu eftir 1200 (e.t.v. um 1205) á Svínafelli og alist þar upp. Hann var ábóti í Þykkvabæjarklaustri í Álftaveri 1247-1262, en þar var klaustur af Ágústínusarreglu. Líklega hefur hann áður verið munkur í klaustrinu en hann tók við þegar Arnór Össurarson sagði af sér. Á þeim árum sem hann var ábóti var hann tvisvar umboðsmaður Skálholtsbiskups. 

Brandur kom talsvert að deilum höfðingja á Sturlungaöld, og þá oft sem sáttasemjari. Í Svínfellinga sögu segir um Brand: "Hann réð fyrir austur í Þykkvabæ í Veri og var ágætur höfðingi, klerkur góður, vitur og vinsæll, ríkur og góðgjarn. Og í þann tíma hafði hann mesta mannheill þeirra manna, er þá voru á Íslandi."

Eftir að Íslendingar gengu undir vald Noregskonungs, 1262, var aftur farið að skipa íslenska menn í biskupsembættin. Var Brandur Jónsson þá útnefndur biskup á Hólum en Runólfur Sigmundsson lærisveinn hans tók við sem ábóti í Þykkvabæjarklaustri. Brandur sigldi til Noregs haustið 1262, vígður 4. mars 1263 og kom til landsins sumarið 1263. En hans naut ekki lengi við í biskupsembætti á Hólum, því að hann andaðist 26. maí 1264.

Brandur Jónsson var vel lærður maður og kenndi ýmsum. Hann var einnig þekktur rithöfundur. Hann þýddi á íslensku Alexanders sögu, söguljóð frá um 1170 eftir Philippus Gualterus, um Alexander mikla. Þetta er lausamálsþýðing og þykir málfarið á þýðingunni með miklum snilldarbrag. Halldór Laxness hreifst svo af verkinu að hann beitti sér fyrir því að Alexanders saga var gefin út árið 1945 í alþýðlegri útgáfu. Í formála bókarinnar segir Halldór: "Hverjum manni sem ritar á íslensku, jafnvel á vorum dögum, ætti að verða til eftirdæmis sá hreinleiki og tignarbragur norræns máls, sem hér birtist í samhæfingu við erlent efni. Af þeim vitra og lærða manni, sem bókina þýddi, geta Íslendingar allra tíma lært fleira en eitt um það, hvernig útlenda hluti skal um ganga á Íslandi." 

Brandur þýddi einnig Gyðinga sögu á íslensku, og e.t.v. fleiri rit.

Hermann Pálsson hefur sett fram þá tilgátu að Brandur hafi samið Hrafnkels sögu Freysgoða skömmu fyrir 1260.

Brandur Jónsson var ókvæntur, en hann átti þó son, Þorstein Brandsson (d. 1287) á Kálfafelli í Fljótshverfi.

## Heimildir
* Páll Eggert Ólason: *Íslenskar æviskrár* I.
* Halldór Kiljan Laxness (útg.): *Alexandreis, það er Alexanders saga mikla*, (Rvík 1945), 5.
* Hermann Pálsson: Höfundur Hrafnkels sögu. *Til Kristins E. Andréssonar 12. júní 1961*, 109-126.
* Hermann Pálsson: Brandur Jónsson ábóti. *Dynskógar. Rit Vestur-Skaftfellinga* 7, Rvík 1999, 70-91.
* *Sturlunga saga*.
Serksætt

**Serksætt** eða **reifasveppsætt** (fræðiheiti: *Amanitaceae*) er ætt hattsveppa og inniheldur þrjár ættkvíslir. Helst þeirra eru serkir (*Amanita*). Flestar tegundir vaxa í skóglendi. Ungir sveppir eru hjúpaðir hulu sem verður slíður við rót stafsins þegar þeir stækka upp úr henni.
Keiluklukka

**Keiluklukka** (fræðiheiti: *Panaeolus acuminatus*) er mjög algengur lítill brúnn eða fjólublár hattsveppur með svart gróprent sem vex á mykjuhaugum.
Jöklabréf

**Jöklabréf** eða **krónubréf** (e. *glacier bonds*) voru skuldabréf sem voru gefin út í íslenskum krónum af erlendum aðilum frá því í ágúst 2005.

Í lok árs 2010 var áætlað að erlendir fjárfestar ættu krónubréf að andvirði um 400 milljörðum króna, það er um fjórðungur af landsframleiðslu Íslands. Í lok árs 2011 var áætlað að um helmingur þessarar upphæðar, um 200 milljarðar króna, væri á innlánsreikningum íslensku bankanna. Vegna gjaldeyrishafta voru þessar upphæðir hins vegar fastar í íslenska bankakerfinu og var í því samhengi rætt um „jöklabréfahengju“ þar sem myndlíkingin við ís og snjó er notuð til þess að gefa til kynna að íslenska efnahagnum stafi hætta af því ef inneigninni væri skipt í aðra mynt og tekin úr landi.

Árið 2017 var reglum Seðlabanka Íslands um gjaldeyrisviðskipti breytt þannig að útgáfa jöklabréfa varð óheimil.

## Tilurð krónubréfa
Forsenda viðskipta sem þessa, þar sem erlendir aðilar gefa út skuldabréf í íslenskri mynt, er hár munur á vöxtum í hagkerfum viðkomandi landa, hátt gengi þess gjaldmiðils sem gefa á bréfin út í (íslenska krónan) og mikil eftirspurn í því landi á lánsfé. Á Íslandi hækkaði Seðlabanki Íslands stýrivexti jafnt og þétt eftir að flotgengisstefnan var tekin upp 2001 og verðbólgumarkmið var ákveðið við 2,5%. Stýrisvextir á Íslandi voru 13,3% í júní 2007 en höfðu hækkað í 18% í lok október 2008. Til samanburðar voru stýrvextir Seðlabanka Evrópu 2,5% í lok árs 2008.

Enginn grundvallarmunur er á skuldabréfum sem íslenskir bankar gefa út og krónubréfum, í báðum tilvikum á kaupandi bréfsins kröfu á útgefandann í íslenskum krónum. Þau erlendu fjármálafyritæki sem gefa út krónubréf taka því á sig gengisáhættu, þar eð þau hafa ekki greiðan aðgang að krónum. Til þess að komast hjá því vandamáli tekur íslenskt fjármálafyrirtæki lán hjá erlenda útgefandanum sem erlenda fjármálafyrirtækið tekur að greiða af. Íslenska fjármálafyrirtækið greiðir vexti og afborgarnir til erlenda útgefandans í íslenskum krónum. Íslenski bankinn fær íslensku krónurnar sem fást fyrir sölu krónubréfanna og erlenda fjármálafyrirtækið andvirði lánsins í erlendu gjaldmyntinni.

## Tilvísanir

## Tengt efni
* Efnahagskreppan á Íslandi 2008

## Tenglar
* Bonds.is - ISK Eurobonds 
* Erlend skuldabréfaútgáfa í krónum (pdf) Þorvarður Tjörvi Ólafsson, í Peningamálum Seðlabanka Íslands 25. rit. Desember 2005
* 
* ''Jöklabréfin hituðu upp hagkerfið''; af vb.is 
* ''Svartipéturinn fastur á Íslandi'', grein í Fréttablaðinu 20. desember 2008, bls 50, 52 (pdf)
* RUV: Milljarðar bíða þess að komast burt, 14.01.2009
* Vísir: Rætt um að krónubréf fari í mannvirkjagerð, 20.3.2009
* RUV: Vaxtagreiðslur til eigenda jöklabréfa veikja krónuna
* RUV: Lífeyrissjóðir eignast krónubréf, 31. maí 2010
* VB: Helmingur jöklabréfahengjunnar kominn inn í bankana , 28. nóvember 2011
Hvítfjall

**Hvítfjall** (franska *Mont Blanc*, ítalska *Monte Bianco*), á landamærum Frakklands og Ítalíu er hæsta fjall Alpanna og hæsta fjall í Vestur-Evrópu, 4.805 metrar á hæð.

## Tilvísanir
Trey Parker

**Randolph Severn „Trey“ Parker III** (f. 19. október 1969) er handritshöfundur sjónvarpsþáttana *[[South Park]]* sem hann, ásamt Matt Stone, skapaði. Hann talsetur einnig fjölda persóna í þáttunum.

## South Park persónur talsettar af Parker
* Stan, faðir hans, Randy Marsh og afi hans, Marvin Marsh
* Eric Cartman
* Clyde Donovan
* Herbert Garrison
* Mr. Hankey
* Guð
* Jólasveininn
* Mr. Mackey
* Officer Barbrady
* Ms. Choksondik
* Timmy
* Jimmy Vulmer
* Tuong Lu Kim
* Dougie
* Kyle Schwartz
* Phillip
* Detective Harris
* Satan
* PC. Principal
* Brian Boitano
* Dog Poo
* og fleiri

## Tenglar
*
Matt Stone

**Matt Stone** (fæddur 26. maí 1971) er þáttaskrifandi þáttana South Park ásamt Trey Parker.

## South Park persónur talsettar af Stone

*Kyle Broflovski og faðir hans Gerald Broflovski
*Kenny McCormick, og faðir hans Stuart McCormick
*Butters Stotch
*Craig Tucker
*Tweek Tweak 
*Jimbo Kern
*Big Gay Al
*Terence
*Richard Adler
*Pip Pirrup 
*Bradley Biggle
*Kevin Stoley
*Father Maxi
*Jesus
*Saddam Hussein
*George Lucas
Og fleiri
Hörður Torfason - Án þín

**Án þín**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Á henni flytur Hörður Torfason tólf frumsamin lög með textum átta skálda. 

## Lagalisti
#Án þín - *Lag - texti: Hörður Torfason — Páll Ólafsson* - Undirleikur: Kristján K. Víkingsson, píanó
#Konungurinn á Svörtu eyjum - *Lag - texti: Hörður Torfason —  Einar H. Kvaran* - Undirleikur: Hörður Torfason, gítar
#Óráð - *Lag - texti: Hörður Torfason — Jóhann G. Sigurðsson * - Undirleikur: Hörður Torfason og Steinþór Nicholaison, gítarar 
#Aðeins ætlað þér - *Lag - texti: Hörður Torfason* - Undiríeikur: Hörður Torfason og Steinþór Nicholaison, gítarar
#Ástarljóð - *Lag - texti: Hörður Torfason — Ragnar I. Aðalsteinnsson * - Undirleikur: Hörður Torfason, gítar og Ingvar Sigurðsson, ,,jew-harp"
#Úr daglega lífinu - *Lag - texti: Hörður Torfason* - Undirleikur: Hörður Torfason, gítar. Söngur með Herði: Helga Markúsdóttir
#Hlustaðu á mitt hjarta - *Lag - texti: Hörður Torfason — Rúnar Hafdal Halldórsson* - Undirleikur: Hörður Torfason og Steinþór Nicholaison   gítarar
#Í áfánga - *Lag - texti: Hörður  Torfason — Halldór Laxness* - Undirleikur: Hörður Torfason og Steinþór Nicholaison, gítarar
#Jésú Kristur og ég - *Lag - texti: Hörður Torfason — Vilhjálmur frá Skáholti* - Undirleikur: Hörður Torfason og Steinþór Nicholaison, gítarar  
#Helsprengjan - *Lag - texti: IHörður Torfason — Davíð Stefánsson* - Undirleikur: Hörður Torfason, gítar
#Ævintýri - *Lag - texti: Hörður Torfason — Káinn*
#Gamalt og gleymt -  *Lag - texti: Hörður Torfason — Káinn*

Lög 5 og 6 eru samtengd.  Undirleikur: Hörður Torfason og Steinþór Nicholaison gítarar. Þrír tólf ára drengir syngja með Herði: Ásmundur P. Ásmundsson, Þórður Bogason og Kristinn Ö. Torfason.

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Þorvaldur Halldórsson - Gerir ekki neitt

**Gerir ekki neitt**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Jón Sigurðsson sá um útsetningar og hliómsveitarstjórn, en hljóðritun fór fram hjá Pétri Steingrímssyni. Ljósmynd á framhlið var tekin af Ljósmyndastofu Páls á Akureyri, og stendur Þorvaldur framan við hið kunna Nonnahús.

## Lagalisti
#Ljóshærða skvísa - *Lag - texti: R. Miller — Ómar Ragnarsson*
#Brenndar brýr - *Lag - texti: Scott — Áslaug Ólafsdóttir*
#Ef þú latan ætlar mig - *Lag - texti: L. DeWitt — lðunn Steinsdóttir* 
#Ég rölti einn... - *Lag - texti: K. Kristofferson — Friðrik G. Þórleifsson*
#Mín kæra, þína skál - *Lag - texti: Iberro/Omelas/Horrera  — Áslaug  Ólafsdóttir*
#Allt er ég átti með þér - *Lag - texti: Zanetis — Friðrik G. Þórleifsson*
#Sértu flekklaus og hreinn - *Lag - texti: J. South — Iðunn Steinsdóttir*
#Stjarnan mín - *Lag - texti: Leomer/Loeve — Iðunn Steinsdóttir*
#(Það) gerir ekki neitt - *Lag - texti: Kluger/Vangara — Þorvaldur Halldórsson* 
#Með þér - *Lag - texti: C. Otis/ B. Benton — Jónas Friðrik*
#Einfalt og eðlilegt - *Lag - texti: Baldur Geirmundsson — Ólafur Gaukur*
#Augun blá -  *Lag - texti: Kaempfert — Iðunn Steinsdóttir*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Grettir Björnsson - Grettir Björnsson

**Grettir Björnsson**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Hljóðritun fór fram í Ríkisútvarpinu undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Ljósmynd á plötuumslagi tók Óli Páll. 

## Lagalisti
#Sprett úr spori, polki - *Lag - Grettir Björnsson* 
#Þórshafnarskottís - *Lag - Hjördís Pétursdóttir*
#Síldarstúlkurnar, vals - *Lag - Oddgeir Kristjánsson* 
#Fjallarefurinn, vínarkruss - *Lag - Árni Ísleifs*
#Kvöld í Gúttó, marzurki - *Lag - Eiríkur Bjarnason*
#Köttur og mús, ræll - *Lag - Magnús Pétursson*
#Reyndu aftur, polki - *Lag - Jónatan Ólafsson*
#Með bros á vör, skottís - *Lag - Grettir Björnsson*
#Nótt í Atlavík/Baujuvaktin, vals - *Lag - Svavar Benidiktsson*
#Í Vogunum, vínarkruss - *Lag - Jan Moravek*
#Að ganga í dans, tangó - *Lag - Árni Björnsson*
#Flýttu þér hægt, ræll -  *Lag - Jóhannes Jóhannesson*
Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Árna Thorsteinsson

**Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Árna Thorsteinson**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1971. Stjórnandi: Páll P. Pálsson. Einsöngvarar: Svala Nielsen, Guðmundur Jónsson og Friðbjörn G. Jónsson. Hljóðritun í stereo fór fram í Háteigskirkju í Reykjavik í maí og október 1971 undir stjórn Péturs Steingrimssonar.

## Lagalisti
#Landið vort fagra - *Texti: Árni Thorsteinson* - Útsetning: Páll P. Pálsson
#Nótt - *Texti: Magnús Gíslason* - Útsetning: Páll P. Pálsson. Einsöngur: Guðmundur Jónsson 
#Vorgyðjan kemur - *Texti: Guðmundur Guðmundsson* - Útsetning: Páll P. Pálsson. Einsöngur: Svala Nielsen
#Sumarnótt - *Texti: Steingrímur Thorsteinsson*
#Sumargleði - *Texti: Bjarni Jónsson frá Vogi*
#Við hafið - *Texti: Þorsteinn Gíslason* - Einsöngur: Guðmundur Jónsson
#Dalvísur - *Texti: Jónas Hallgrímsson* - Útsetning: Páll P. Pálsson
#Áfram - *Texti: Hannes Hafstein* - Útsetning: Páll P. Pálsson
#Friður á jörðu - *Texti: Guðmundur Guðmundsson* - Útsetning: Páll P. Pálsson. Einsöngur: Svala Nielsen
#Fyrstu vordægur - *Texti: Þorsteinn Gíslason*
#Er sólin hnígur - *Texti: Hannes Hafstein* - Einsöngur: Guðmundur Jónsson
#Fáninn -  *Texti: Bjarni Jónsson frá Vogi*
#Þar sem háir hólar -  *Texti: Hannes Hafstein* - Tvísöngur: Svala Nielsen og Friðbjörn G. Jónsson

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Samfellutilgátan

**Samfellutilgátan** er tilgáta í mengjafræði, sett fram af Georg Cantor, um samanburð á hugsanlegri stærð óendanlegra mengja. 
Samfellutilgátan segir að ekki sé til fjöldatala \aleph_x, sem sé stærri en fjöldatala náttúrlegru talnanna, \aleph_0 en jafnframt minni en fjöldatala rauntalnanna, \aleph_1, þ.e. 
\aleph_0 \aleph_x \aleph_1. 
Er umdeild og ósönnuð tilgáta meðal stærðfræðinga.
Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Bjarna Þorsteinsson

**Karlakór Reykjavíkur syngur lög eftir Bjarna Þorsteinsson**  er 33 snúninga LP hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1972. Stjórnandi: Páll P. Pálsson. Einsöngvarar: Guðrún Tómasdóttir og Sigurður Björnsson. Hljóðritun fór fram í Háteigskirkju í Reykjavík fyrri hluta ársins 1972 undir stjórn Péturs Steingrímssonar. Litmynd á framhlið tók Gunnar Hannesson, en ljósmynd af Karlakór Reykjavíkur á bakhlið tók Kristján Magnússon að afloknum hljómleikum kórsins í Austurbœjarbiói vorið 1972.
 
 
## Lagalisti
#Ég vil elska mitt land - *Texti: Guðmundur Magnússon*
#Vor og haust - *Texti: Páll J. Árdal - Útsetning: Páll P. Pálsson*. Einsöngur: Sigurður  Björnsson
#Vakir vor í bæ - *Texti: Hannes Hafstein* 
#Sólsetursljóð - *Texti: Guðmundur Guðmundsson - Útsetning: Páll P. Pálsson*.
#Taktu sorg mína - *Texti: Guðmundur Guðmundsson - Útsetning: Páll P. Pálsson*. Einsöngur: Guðrún Tómasdóttir
#Kirkjuhvoll - *Texti: Guðmundur Guðmundsson*
#Allir eitt - *Texti: Matthías Jochumsson*'
#Sveitin mín - *Texti: Sigurður Jónsson*
#Systkinin - *Texti: Einar H. Kvaran* - Einsöngur: Sigurður  Björnsson
#Heyrið yfir höfin gjalla - *Texti: Guðmundur Magnússon*
#Burinrótin - *Texti: Páll J. Árdal* - Einsöngur: Guðrún Tómasdóttir
#Þess bera menn sár - *Texti: Hannes Hafstein*
#Eitt er landið - *Texti: Matthías Jochumsson*

## Textabrot af bakhlið plötuumslags
Svanhildur - Húrra nú ætti að vera ball

**Svanhildur - Húrra nú ætti að vera ball** er 45-snúninga hljómplata gefin út af SG - hljómplötum árið 1967. Á henni flytur Svanhildur Jakobsdóttir og sextett Ólafs Gauks fjögur lög.

## Lagalisti
# Húrra nú ætti að vera ball - *Lag - Texti: Högstedt - Plausor*
# Afmæliskveðjan - *Lag - Texti: Ólafur Gaukur*
# Kveðja til farmannsins - *Lag - Texti: Kaihan - Ágúst Böðvarsson* 
# Fjarri þér - *Lag - Texti: Williams - Ólafur Gaukur*



:
Staðarbakkakirkja

**Staðarbakkakirkja** er inn af botni Miðfirðjarðar. Þar er bændakirkja (útkirkja) sem þjónað hefur verið frá næsta bæ, Melstað, frá árinu 1907. Núverandi kirkja þar var reist árið 1890 og tekur 120 manns í sæti. Hún er úr timbri en altaristöfluna gaf Björn Guðmundur Björnsson kenndur við Torfustahús þar sem hann átti heima á meðan hann stundaði búskap eða Hvammstanga þar sem hann bjó síðari hluta æfinnar, altaristöfluna gaf hann til minningar um son sinn sem lést mjög ungur (heimild úr ljóðabókinni "Glæðum" eftir Björn). Altaristöfluna málaði Eyjólfur Eyfells árið 1931 og sýnir hún Krist.

## Tenglar
* Staðarbakkakirkja á kirkjukort.net
Staðarkirkja (Hrútafirði)

**Staðarkirkja** er kirkja að Stað í austanverðum Hrútafirði. Kirkjan á Stað var reist árið 1884 úr timbri og tekur alls um 80 manns í sæti. Hún var endurbyggð á árunum 1983 til '86 sem næst að upprunalegri gerð. Yfir altarinu er tréskurðarskreyting. Forn altaristafla kirkjunnar sýnir heilaga kvöldmáltíð en hún er máluð á tré.

Staður var viðkomustaður landspóstsins áður en bílaumferð hófst yfir Holtavörðuheiði. Vestan Hrútafjarðarár á móts við Stað er verslunarstaðurinn Staðarskáli.

## Tenglar
* Staðarkirkja á kirkjukort.net
Tjarnarkirkja

**Tjarnarkirkja** getur átt við eftirfarandi:
* Tjarnarkirkju á Vatnsnesi
* Tjarnarkirkju í Svarfaðardal
Víðidalstungukirkja

**Víðidalstungukirkja** er kirkja í Víðidalstungu í Víðidal. Bærinn stendur á tungunni milli Víðidalsár og Fitjár. Mestu kostir jarðarinnar til fornar voru uppgripaheyskapur og laxveiði í ánum.

Kirkja staðarins var byggð árið 1889 en hún er úr timbri. Alls komast 100 manns á kirkjubekkina. Ásgrímur Jónsson málaði altaristöfluna árið 1916 en hún sýnir fjallræðuna.

Flateyjarbók var rituð í Víðidalstungu um 1400 en hún er ein stærsta og merkilegasta skinnbók sem varðveist hefur á Íslandi. Jón Hákonarson (f. 1350), bóndi á staðnum, lét skrifa bókina en talið er að 113 kálfsskinn hafi þurft til verksins.

Vídalínsætt átti Víðidalstungu í á 5. hundrað ár en af þeirri ætt var m.a. Páll Vídalín (1667-1727) lögmaður. Hann vann Jarðabók með Árna Magnússyni prófessor og handritasafnara.

## Tenglar
*Víðidalstungukirkja á kirkjukort.net
Breiðabólsstaðarkirkja (Vesturhópi)

**Breiðabólsstaðarkirkja** er kirkja að Breiðabólsstað í Vesturhópi. Núverandi kirkja þar var reist árið 1893 úr timbri. Í henni er altaristafla eftir Anker Lund frá árinu 1920 en hún sýnir Jesú blessa börnin.

Um 1100 bjó á Breiðabólsstað Hafliði Másson sem sá um að íslensk landslög yrðu færð í letur árið 1117. Um hann var reistur minnisvarði árið 1974 af Lögmannafélagi Íslands. Þá var þar starfrækt prentsmiðja frá 1535 til 1572. Það var Jón Arason Hólabiskup sem lét flytja prentsmiðjuna inn. Með henni kom séra Jón Matthíasson (d. 1567) og fékk hann Breiðabólsstað árið 1535. Vitað er um 3 bækur sem prentaðar voru á staðnum en ein þeirra er með öllu glötuð.

## Tenglar
*Breiðabólsstaðarkirkja á kirkjukort.net
Fárviðri

**Fárviðri** á við vindhraða, samsvarandi 12 vindstigum (vindhraði meiri en 32,7 m/s) á vindstigakvarðanum (Beaufortskvarðanum). Orðið er stundum notað yfir illviðri.

## Tengt efni
*Hvirfilbylur
*Fellibylur
*Skýstrokkur
Slydda

**Slydda**, **kraparigning** eða **bleytukafald** er úrkoma sem er á mörkum þess að vera snjór. 

## Íðorðafræði
Í íslensku eru mörg samheiti yfir slyddu eins og *bleytuhríð*, *hlussuhríð* (eða *hlussudrífa*), *krepja*, *lonsa*, *slepjuveður* og *slúð*. Slydda kallast *klessingur* eða *níðsla* (það er slydda sem frýs er niður kemur, samanber *níðslubyr*) þegar hún fellur á jörðina og talað er um að „það slyddi“ eða „það krepji“.
Stangveiðifélag Reykjavíkur

**Stangaveiðifélag Reykjavíkur** eru stærstu félagasamtök áhugamanna um stangaveiði á Ísland, stofnað 17. maí árið 1939. Skrifstofa félagsins er við Háaleitisbraut í Reykjavík. Fjöldi félagsmanna 2007 var yfir 2600. 

Tilgangur félagsins er að geta boðið félagsmönnum veiðileyfi á hagstæðum kjörum og í þeim tilgangi leigir félagið veiðisvæði af veiðiréttareigendum og endurselur til félagsmanna.  Félagið stuðlar einnig að vexti og viðgangi veiðiíþróttarinnar með öflugu fræðslu- og útgáfustarfi.  Félagið gefur út tímaritið Veiðimaðurinn sem kemur út 4 á sinnum á ári og fréttablaðið Veiðifréttir sem kemur út 7 sinnum á ári.  Verndun villtra laxastofna er einnig mikilvægur þáttur í starfsemi félagsins og vinnur félagið að því m.a. með takmörkun á fjöldra veiddra fiska þar sem það á við, banni á ákveðnum veiðarfærum á tilteknum tímum eða svæðum, veiða-sleppa fyrirkomulagi, og síðast en ekki síst með uppkaupum eða leigu á netaveiðirétti.

Félagið hefur uppá að bjóða veiðileyfi hvort sem er fyrir lax eða silung, bæði í ám og vötnum.  Á vegum félagsins eru núna tæplega  40 laxveiðisvæði og u.þ.b. 35 silungsveiðisvæði.

Félagið hefur lengi haft uppi áform um að reisa bækisstöðvar við Elliðaár í Reykjavík, en skiptar skoðanir eru um þau áform . 

## Tengill
* Heimasíða Stangaveiðifélags Reykjavíkur
Silungur

**Silungur** er samheiti yfir urriða og bleikju, bæði staðbundin og sjógengin afbrigði, sem oftast eru kölluð sjóbirtingur og sjóbleikja. Silungar eru mikið útbreiddir í ferskvatnsstöðvum og ám, en einnig í sjó þar sem þau verpa í ferskvatni og ferða um hafið. Urriði og bleikja eru báðir hluti af fjölskyldunni *Salmonidae*, sem einnig inniheldur lax.

Urriði (*Salmo trutta*) er algengur í íslenskum vötnum og ám og getur verið bæði staðbundinn og sjógenginn. Sjóurriði fer á haf út eftir að hafa verið aldir í ferskvatni og kemur til baka til að verpa. Bleikja (*Salvelinus alpinus*) er einnig til bæði sem staðbundið ferskvatnsdýr og sjógengið afbrigði, og er sérstaklega algeng í norðlægum slóðum, þar sem það býr bæði í vötnum og ám. Sjóbleikja ferðast á haf eftir að hafa verið í ferskvatni, og fer til baka þegar það er komið að árstíma.

Sjóbirtingur (*Salvelinus alpinus*) er sjógengið afbrigði bleikju og er mjög sérstakt þar sem hann býr oft lengur á sjó en flestir aðrir sjógengnir silungar. Sjóbirtingur er mikilvægur fiskur fyrir veiðimenn, en einnig áberandi í íslenskum náttúruverndaráformum.

Vistfræðilega eru silungar mikilvægir í bæði ferskvatns- og sjókerfum þar sem þeir hjálpa til við að halda jafnvægi í fæðukeðjum. Þeir eru einnig mikilvægir fyrir heimahagana sem fiskveiðar og til að auka fjölbreytni lífs í íslenskum ám og vötnum.

Veiði silungs hefur einnig langa hefð á Íslandi, bæði fyrir veiðimenn sem stunda línuveiði og fyrir þá sem nota net. Íslenskar ár og vötn eru þekkt fyrir góðar silungsveiðar.

Silungur er einnig mikilvægur í íslenskri matargerð, þar sem hann er oft matreiddur á fjölbreyttan hátt.

## Tilvísanir
Tjarnarkirkja (Vatnsnesi)

**Tjarnarkirkja** er kirkja að Tjörn á vestanverðu Vatnsnesi. Kirkan þar var reist á árunum 1930 til 1940 úr steinsteypu. Alls tekur kirkjan milli 70 og 80 manns í sæti en altaristafla er eftir Þórarinn B. Þorláksson, máluð 1910. Er hún eftirmynd altaristöflunnar í Dómkirkjunni í Reykjavík eftir G.T. Wegener.

Frá Tjörn er víðsýnt yfir Húnaflóa og til Stranda. Inn af Tjörn opnast mikill dalur sem teygir suður í Vatnsnesfjall. Klofnar hann í Þorgrímsstðadal og Katadal að austan. Jörðinni á Tjörn fylgja ýmiss hlunnindi s.s. reki og veiði.

## Tenglar
*Tjarnarkirkja á kirkjukort.net
Vesturhópshólakirkja

**Vesturhópshólakikja** er kirkja að Vesturhópshólum í Vesturhópi. Bærinn er ysti bær í sveitinni og dregur nafn sitt af urðartungu sem hefur hreyfst úr fjallinu fyrir ofan.

Kirkjan á Vesturhólshólum var byggð árið 1879 en hún var bændakirkja allt fram til 1959. Henni tilheyrir predikunarstóll sem talinn er vera frá 17. öld. og talinn smíðaður af Guðmundi Guðmundssyni „bíld“ frá Bjarnastaðahlíð. Altaristaflan í kirkjunni sýnir Krist á krossinum og er hún talin vera gömul. Á henni kemur fram nafnið Bertel Øland og ártalið 1761. Hvort tveggja, predikunarstóll og altaristafla, er talið vera komið úr kirkjunni á Höskuldsstöðum við Skagaströnd.

## Tenglar
*Vesturhópshólakirkja á kirkjukort.net
Ra

**Ra** (fornegypska *Rꜥ* *Re*) var sólguð í fornegypskri goðafræði. Hann réð yfir himninum, jörðinni og undirheimum. Ra var guð hádegissólarinnar og varð höfuðguð trúarbragðanna á tímum fjórðu konungsættarinnar. Hann var einkum dýrkaður í Helíópólis. Litið var á faraóa sem syni Ra og holdgervingu hans á jörðu niðri. Ra rann snemma saman við guðinn Hórus og var dýrkaður sem Re-Horakty („Ra, sem er Hórus tveggja sjóndeildarhringa“). Hann er sýndur sem maður með fálkahöfuð og sólskífu á höfði sem slanga hringar sig um. Á tímum Miðríkisins var Ra í auknum mæli sameinaður öðrum höfuðguðum eins og Amún og Ósíris og tók yfir hlutverk þeirra. Á tímum Nýja ríkisins, þegar dýrkun guðsins Amún jókst, var hann sameinaður honum og dýrkaður sem Amún-Ra.

Þegar kristni reis til áhrifa innan Rómaveldis lagðist átrúnaður á Ra af meðal Egypta. 

## Tenglar
Bris

**Briskirtill** eða **bris** er líffæri í hryggdýrum, sem framleiðir hormón og brissafa. Brisið telst því bæði vera út- og innkirtill og er hluti af meltingarkerfinu. Það myndar brissafa sem hefur að geyma m.a. meltingarensím sem brjóta niður mjölva, fitu og prótein. Sem innkirtill seytir brisið glúkagoni og insúlíni í sykurstjórnun.  Í manni er brisið um 15-25 cm á lengd og vegur um 65-75 g. 

## Tengill

* 

## Tilvísanir
Žemaičių Kalvarija

**Žemaičių Kalvarija** er þorp í Litáen. Árið 2001 bjuggu 798 manns þar.

## Myndasafn

Image:Telšių kunigų seminarijos propedeutinis kursas Žemaičių Kalvarijoje.JPG
Image:10 stotis Rotušėje.JPG
Image:Žemaičių Kalvarijos mažoji bazilika.JPG
Image:Žemaičių Kalvarijos bazilikos šventorius.JPG
Image:Kairysis Žemaičių Kalvarijos bazilikos altorius.JPG
Image:BZN Zemaiciu Kalvarija Cross road chapel front sideview left 2.jpg
Image:BZN Zemaiciu Kalvarija Cross road chapel front sideview left 1.jpg
Image:Mūro koplyčia Žemaičių Kalvarijoje.JPG
Lausamjöll

**Lausamjöll** er nýfallinn snjór sem er laus í sér. Lausamjöll er stundum einnig nefnd *(snjó)mulla*, *esja* eða *ysja*. Þetta eru þó frekar sjaldgæf orð. Orðskrípið *púðursnjór*, sem heyrist stundum haft um lausamjöll, er hrá þýðing úr ensku (*powder snow*).  

Lausamjöll er ákveðin tegund af snjóbreiðu sem fellur aðeins í miklu frosti við afar lágt rakastig, og er þar af leiðandi léttur í sér og þurr (4-7% rakastig). Skíðafæri í djúpum ósnortnum lausasnjó er mjög eftirsótt af skíða- og snjóbrettafólki, en slíkar aðstæður er algengastar í Klettafjöllum Norður-Ameríku og einnig víða í Japan.

## Tilvísanir
Þorvaldur Halldórsson

**Þorvaldur Halldórsson** (f. 29. október 1944 á Siglufirði, d. 5. ágúst 2024 í Torrevieja á Spáni) var íslenskur söngvari og tónlistarmaður. Hann var þekktur fyrir djúpa barítónrödd sína.

Þorvaldur söng meðal annars með Hljómsveit Ingimars Eydal og var þekktasta lag hans með sveitinni *Á sjó*. Hann spilaði einnig á gítar og bassa í sveitinni.

## Tengt efni
*Þorvaldur Halldórsson - Syngur sjómannalög
*Þorvaldur Halldórsson - Gerir ekki neitt

## Tengill
*Umfjöllun um Þorvald á Glatkistunni
Keltahaf

**Keltahaf** (írska: *An Mhuir Cheilteach*; velska: *Y Môr Celtaidd*; kornbreska og devonska: *An Mor Keltek*; bretónska: *Ar Mor Keltiek*) er hafsvæði í Norður-Atlantshafi úti fyrir ströndu Suður-Írlands, Kornbretalands og Wales.

## Tengt efni
* Írlandshaf
Samloka

: *Sjá einnig um lindýrin [[samlokur]].*
**Samloka** er tvær, eða fleiri, brauðsneiðar með áleggi á milli. Áleggið getur verið margs konar, til dæmis kjöt, grænmeti, ostur eða sulta. Brauðið er oftast smurt með smjöri, smjörlíki eða majonesi. 

## Tengt efni

* Álegg
* Hamborgari
* Langloka
* Ostakjötloka
* Smurbrauð
Valladolid

**Valladolid** er höfuðborg Kastilíu og León á Spáni. Íbúafjöldinn var um 300.000 árið 2017 en séu íbúar aðliggjandi byggða taldir með verður fjöldinn 414.000.

## Tenglar
Kantabría

**Kantabría** (spænska: *Cantabria*) er sjálfstjórnarsvæði á Norður-Spáni. Auk þess er það eitt af 50 héruðum Spánar. Höfuðborg þess er Santander.
Bălţi

**Bălţi** er næststærsta borgin í Moldóvu og er mesta iðnaðar- og verslunarmiðja landsins. Borgin er í norðurhluta landsins við ánna Răut. Árið 2019 voru íbúar borgarinnar 146.000 talsins.
Kúlulán

**Kúlulán** (e. *bullet loan*) eða **eingreiðslulán** eru yfirleitt langtímalán þar sem engin afborgun á sér stað fyrr en við lok lánstímans.  Vextir eru annað hvort greiddir reglulega, t.d. einu sinni á ári, eða endurlánaðir og bætast þá við höfuðstól lánsins. Slík lán eru gjarnan kölluð **blöðrulán** vegna þess hvernig þau „blása út“.

Þessi tegund lána hefur þann kost fyrir lántakandann að hann hefur fjármagnið lengur í höndum sínum sem samsvarar þeim afborgunum sem hann hefði annars þurft að greiða á lánstímanum.

Ókosturinn felst hins vegar í hárri lokagreiðslu þar sem greiða þarf upp allan höfuðstólinn í einni greiðslu. Algengast er að lántakandinn endurfjármagni þá lánið.
Nútímabörn

**Nútímabörn** var íslensk þjóðlagarokksveit sem starfaði árið 1969 og gaf út eina breiðskífu, *[[Nútímabörn - Nútímabörn|Nútímabörn]]*, sama ár. Platan innihélt mest erlend lög með íslenskum textum en líka tvö frumsamin lög eftir Ágúst Atlason. Hljómsveitina skipuðu Drífa Kristjánsdóttir, Ágúst Atlason, Ómar Valdimarsson, Snæbjörn Kristjánsson og Sverrir Ólafsson.