open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vonbúnaður

**Vonbúnaður** (enska: *vaporware*) er nýr tölvubúnaður (hugbúnaður eða vélbúnaður) sem búið er að lýsa opinberlega, en hefur hvorki verið lokið við né hætt við. Notkun hugtaksins á sér uppruna í tölvugeiranum á 9. áratug 20. aldar og var í fyrstu notað um þróun tækninýjunga sem að mati sumra sérfræðinga tók of langan tíma. Það hefur líka verið nota almennt um væntar tækninýjungar sem aldrei verða að veruleika í öðrum geirum, eins og bílaiðnaðinum. Þekktustu dæmin um vonbúnað eru Ovation-skrifstofuvöndullinn og tölvuleikurinn *[[Duke Nukem Forever]]* (sem kom raunar út, en ekki fyrr en 15 árum eftir að þróun hans hófst).
Ted Nelson

**Theodor Holm Nelson** (17. júní 1937) er bandarískur frumkvöðull á sviði upplýsingatækni sem fyrstur tók að nota hugtökin stiklutexti (*hypertext*) og stiklumiðlun (*hypermedia*) á 7. áratug 20. aldar. Hann lauk prófi í félagsfræði við Harvard-háskóla 1962. Meðan hann var í námi fékk hann hugmynd að tölvuvæddu bókmenntakerfi sem seinna fékk nafnið Xanadu-verkefnið og gengur út á að tengja saman texta með sérstöku tilvísanakerfi. Næstu ár aflaði hann hugmyndinni fylgis með ráðgjafar- og kennslustörfum víða um Bandaríkin, meðal annars við Brown-háskóla, Bell Labs, CBS Laboratories og Illinois-háskóla í Chicago.

Nelson gagnrýndi HTML-kerfið sem Tim Berners-Lee bjó til 1989, þótt það líktist að sumu leyti Xanadu-verkefninu, og sagði að Veraldarvefurinn væri allt það sem Xanadu reyndi að koma í veg fyrir. Hann var líka sjálfur gagnrýndur harkalega fyrir að skapa langlífasta vonbúnað sögunnar með kerfi sem ekki væri hægt að útfæra.

## Tilvísanir
Club Athletico Paranaense

**Club Athletico Paranaense** er brasilískt knattspyrnufélag frá borginni Curitiba í Paraná. Liðið var stofnað árið 1924.

## Titlar
* **[[Brasilíska úrvalsdeildin|Brasilískir meistarar]]**: 1
2001
* **Brasilíska bikarkeppnin**: 1
2019
* **Paraná meistarakeppnin**: 28
1925, 1929, 1930, 1934, 1936, 1940, 1943, 1945, 1949, 1958, 1970, 1982, 1983, 1985, 1988, 1990, 1998, 2000, 2001, 2002 (S), 2005, 2009, 2016, 2018, 2019, 2020, 2023, 2024
* **Copa Sudamericana**: 2
2018, 2021
Gildran

**Gildran** er íslensk hljómsveit sem starfað hefur með hléum frá því hún var stofnuð árið 1985. Sveitin var stofnuð af þeim Þórhalli Árnasyni (bassaleikara), Birgi Haraldssyni (söngvara og gítarleikara) og Karli Tómassyni (trommuleikara). Þeir höfðu spilað lengi saman í öðrum hljómsveitum s.s. Venus, Party, Cosinus og Pass. Guðlaugur Falk (gítarleikari) bættist í hópinn árið 1990 og spilaði með þeim fram til 1992 þegar Sigurgeir Sigmundsson kom inn í bandið. Árið 1994 lagðist Gildran í dvala þegar Þórhallur og Sigurgeir fluttu út á land, en Birgir og Karl starfræktu dúettinn 66 á meðan. Gildran kom svo saman aftur árið 1998 og gaf þá út eitt lag, Veturinn verður hlýr á safnplötunni Maður lifandi. Aftur lagðist bandið í dvala, en Birgir, Karl og Sigurgeir stofnuðu þá Gildrumezz, ásamt Jóhanni Ásmundssyni úr Mezzoforte og spiluðu þeir lög Creedence Clearwater Revival. Árið 2000 kom Gildran saman enn á ný, nú með nýjum bassaleikara, Jóni Rafnssyni. Eiríkur Hauksson og Pétur Kristjánsson komu fram með sveitinni veturinn 2000-2001. Jóhann Ásmundsson tók svo við af Jóni Rafnssyni og kom hljómsveitin fram þannig skipuð fram til ársins 2002 þegar hlé varð á starfseminni. Enn tók Gildran við sér árið 2006 stutta stund, og svo aftur árið 2010 þegar þeir fögnuðu 30 ára afmæli sínu (sem miðast þá væntanlega við hljómsveitina Pass sem er fyrirrennari Gildrunnar). Vorið 2010 kom Þórhallur aftur inn í bandið og gaf sveitin út tónleikaplötu það ár ásamt nýju lagi, Blátt blátt. Sveitin starfaði áfram og árið 2012 gáfu þeir út lagið Eyjan og stefndu þeir á útgáfu nýrrar plötu árið eftir, en öllum að óvörum hættu þeir allri spilamennsku það ár. Gildran kom þó saman árið 2016 og spiluðu á styrktartónleikum fyrir Guðlaug Falk, fyrrum gítarleikara Gildrunnar. Einnig héldu þeir tónleika í Vestmannaeyjum árið 2018. Nú síðast komu þeir saman árið 2023 og hafa spilað síðan.

Hljómsveitin náði aldrei að verða ein af stóru böndum landsins, en gaf út nokkrar plötur og nokkur lög þeirra slógu í gegn, þar á meðal „Mærin“, „Vorkvöld í Reykjavík“, „Andvökunætur“, „Mærin“, „Chicas" og „House of the Rising Sun“. Heiti fjórðu plötunnar, Ljósvakaleysingjar, var nett skot á útvarpsstöðvar sem höfðu lítið spilað af tónlist sveitarinnar, að Rás 2 undanskilinni.

Hljómsveitin hitaði upp fyrir nokkrar erlendar hljómsveitir sem héldu tónleika hér á landi, þar á meðal Uriah Heep, Status Quo, Nazareth og Jethro Tull.

## Plötur
* Huldumenn (1987)
* Hugarfóstur (1988)
* Gildran (1989)
* Ljósvakaleysingjar (1990)
* Út (1992)
* Gildran í 10 ár (1997), safnplata
* Vorkvöld: Live 1. maí 2010

## Tengill
*Glatkistan - Gildran
*Mosfellingur - Gildran undirbýr endurkomu í haust
Monticello

**Monticello** er minjasafn nálægt Charlottesville í Virginíu í Bandaríkjunum. Monticello var áður plantekra í eigu Thomas Jefferson, þriðja forseta Bandaríkjanna.
Valtteri Bottas

**Valtteri Viktor Bottas** (f. 28. ágúst, 1989) er finnskur ökuþór sem keyrir fyrir Cadillac í Formúlu 1. Bottas hefur tvisvar endað í öðru sæti í heimsmeistaramóti ökumanna í Formúlu 1 árið 2019 og 2020 með Mercedes.

Bottas hóf Formúlu 1 ferill sinn með Williams liðinu árið 2013 og var með því liði til ársins 2016. Ári seinna skrifaði Bottas undir samning hjá Mercedes-Benz liðinu og keppti með þeim til ársins 2021 þegar samningur hans við liðið rann út. Árið 2022 byrjaði Bottas að keyra fyrir Alfa-Romeo liðið og keppti með þeim til ársins 2023. Árið 2024 breytti liðið um nafn og heitir Kick Sauber í dag. Í raun og veru er það nánast sama liðið sem keppir fyrir sömu samsteypuna Sauber-samsteypuna (Sauber Motorsport) en samstarf þeirra við Alfa-Romeo endaði árið 2023. Bottas keyrði fyrir Kick Sauber árið 2024 og það varð hann síðasta tímabil sem aðalökumaður liðs í Formúlu 1 til þessa. Árið 2025 er Bottas nú varaökumaður Mercedes-Benz. Bottas hefur tvisvar sinnum endað í öðru sæti í heimsmeistaramótinu í Formúlu 1 og einnig endað tvisvar sinnum í þriðja sæti. Þó hefur Bottas aldrei orðið heimsmeistari í Formúlu 1.  Bottas mun keyra fyrir Cadillac í Formúlu 1 árið 2026.

## Tilvísanir

## Heimildir
*Valterri Bottas  á formula1.com
ChatGPT

**ChatGPT** (*chat*: spjall, *GPT*: *generative pre-trained transformer*) er spjallmenni sem byggir á gervigreind sem hægt er að spyrja spurninga og eiga samtal við í venjulegu ritmáli. Það var þróað af bandaríska tæknifyrirtækinu OpenAI sem er að miklu leyti í eigu Microsoft. ChatGPT byggir á svokölluðu risamállíkani (Large Language Model, LLM) sem er afbrigði af gervitauganetslíkani sem hefur verið þjálfað með gríðarlegu magni texta.

ChatGPT var opnað fyrir almenningi 30. nóvember 2022 og vakti fljótt athygli þar svör spjallmennisins þóttu betri og nákvæmari en áður hafði sést. Í janúar 2023 voru notendur ChatGPT yfir 100 milljónir en svo hraður vöxtur notenda á vefforriti er fáheyrður. Áhuginn á spjallmenninu jók einnig áhuga almennings spunagreind almennt og ýmsir keppinautar OpenAI settu meiri kraft í að koma áþekkum vörum á markað. Í fyrstu var aðeins gjaldfrjáls aðgangur í boði að ChatGPT en síðar var bætt við áskriftarleiðum þar sem hægt var að greiða fyrir aðgang að nýjum útgáfum spjallmennisins og meiri notkun.

Fljótlega eftir tilkomu ChatGPT að bera á því að nemendur í skólum nýttu sér spjallmennið til aðstoðar við ritgerðarskrif og hafa menntastofnanir um allan heim þurft að móta sér stefnu um hvort og hvernig nemendur megi nýta sér það. 

ChatGPT hefur verið gagnrýnt fyrir tíðar „ofskynjanir“ í svörum sínum en það vísar til þess staðreyndavillur slæðast með í svörum spallmennisins. Erfitt getur verið fyrir notandann að átta sig á þessu þar sem textinn er að öðru leyti trúverðugur.

## ChatGPT á íslensku
Um vorið 2023 var kynnt að sendinefnd íslenskra stjórnvalda hefði ári áður fundað með stjórnendum OpenAI, þar á meðal forstjóranum Sam Altman, og náð samkomulagi um að íslenska yrði annað tungumálið á eftir ensku sem ChatGPT myndi læra sérstaklega. Íslenska tæknifyrirtækið Miðeind vann að því með OpenAI að GPT-4 mállíkanið yrði mun færara í að skrifa íslenskan texta.

## Vísanir
Sýlingarfell

**Sýlingarfell** eða **Svartsengisfell** er fell á Reykjanesskaga norðan Grindavíkur sem rís í 197 metra hæð yfir sjávarmál. Norðvestur af fellinu er gróðursæl hlíð og flatlendi sem er hið eiginlega Svartsengi en vestur af fellinu eru Grindavíkurvegur, Svartsengisvirkjun og Bláa lónið. Sýlingarfell er nyrsti hluti stærra fells sem nær suður að Hagafelli en þar austan við er Sundhnúkur og Sundhnúksgígar.

Sýlingarfell er grágrýtishetta á móbergi sem myndaðist á síðasta jökulskeiði ísaldar. Efst í því eru gígar frá sama tíma. Heitið Sýlingarfell er dregið af því að „sýlingar“ sjáist í gígbarminum en orðið merkir skarð eða skora.

Sýlingarfell er umlukið hraunum sem hafa runnið í eldgosum eftir lok síðustu ísaldar, þar á meðal nýjum hraunum sem hafa runnið í hrinu eldgosa við Sundhnúksgíga sem hófst í desember 2023 og stendur enn. Vegna þeirra eldsumbrota hefur verið ráðist í gerð mikilla varnarmannvirkja í kringum Sýlingarfell til að beina hraunstraumum frá Svartsengisvirkjun og öðrum mannvirkjum á Svartsengissvæðinu.

## Vísanir
Bíggjarkirkja

**Bíggjar kirkja** er kirkja í þorpinu Bæ í Færeyjum. Hún var vígð þann 16. október 1865.

## Tenglar
Paetongtarn Shinawatra

**Paetongtarn Shinawatra** (f. 21. ágúst 1986) er taílensk stjórnmála- og athafnakona sem var forsætisráðherra Taílands frá 2024 til 2025. Hún hefur verið leiðtogi stjórnmálaflokksins Pheu Thai frá árinu 2023. Paetongtarn Shinawatra er af hinni valdamiklu Shinawatra-ætt, sem hefur mörgum sinnum farið með stjórn landsins. Faðir hennar, Thaksin Shinawatra, var forsætisráðherra Taílands frá 2001 til 2006, og föðursystir hennar, Yingluck Shinawatra, var forsætisráðherra frá 2011 til 2014. Paetongtarn er yngsti forsætisráðherra í sögu Taílands og önnur konan sem hefur gegnt embættinu, á eftir Yingluck.

## Æviágrip
Paetongtarn Shinawatra gekk í einkaskóla í Taílandi og stundaði háskólanám í Bretlandi. Hún hóf síðan störf hjá Rende-hótelsamsteypunni, sem er í eigu Shinawatra-fjölskyldunnar. Eiginmaður Paetongtarn vinnur einnig hjá samsteypunni. Paetongtarn gekk í Pheu Thai-flokkinn, flokk Shinawatra-ættarinnar, árið 2021 og var útnefnd leiðtogi hans árið 2023.

Faðir Patongtarns, forsætisráðherrann Thaksin Shinawatra, hrökklaðist frá völdum árið 2006 þegar taílenski herinn gerði valdarán gegn stjórn hans. Hið sama kom fyrir föðursystur Patongtarns, Yingluck Shinawatra, sem var leyst úr embætti af hernum í valdaráni árið 2014. Þegar kosningar voru haldnar í Taílandi árið 2023 var Paetongtarn útnefnd ein af þremur forsætisráðherraefnum Pheu Thai-flokksins. Í kosningunum lenti Pheu Thai í öðru sæti á eftir stjórnarandstöðuflokknum Förum áfram, sem herinn leyfði ekki að mynda stjórn. Pheu Thai myndaði því samsteypustjórn ásamt herstjórnarflokkunum og fasteignamógúllinn Srettha Thavis­in, sem er meðlimur í flokknum, varð forsætisráðherra.

Srettha Thavis­in var vikið úr embætti með dómsúrskurði eftir aðeins tæpt ár sem forsætisráðherra. Paet­ongtarn Sh­inawatra var í kjölfarið kjörin nýr forsætisráðherra með rúmum helmingi atkvæða á taílenska þinginu.

Þann 1. júlí 2025 setti stjórnskipunardómstóll Taílands Paetongtarn tímabundið af á meðan þáttur hennar í hneykslismáli tengt Kambódíu var rannsakaður. Upptökum af símtali milli Paetongtarn og kambódíska leiðtogans Hun Sen hafði verið lekið til fjölmiðla, en í því heyrðist Paetongtarn ávarpa Hun Sen sem frænda og vísa til foringja taílenska hersins í norðausturhluta Taílands sem andstæðings síns. Íhaldssamir öldungadeildarþingmenn höfðu sakað Paetongtarn um óviðeigandi undirgefni gagnvart Hun Sen. Paetongtarn var endanlega vikið úr embætti forsætisráðherra með ákvörðun stjórnlagadómstólsins þann 29. ágúst 2025.

## Tilvísanir
Sigurður Steinþórsson

**Sigurður Steinþórsson** fæddur 29. september 1940 er íslenskur jarðfræðingur og fyrrverandi prófessor við Háskóla Íslands. Sigurður hefur skrifað fjölda greina á Vísindavefinn og má þar nefna nokkrar greinar um það eldgosatímabil sem nú stendur yfir á Reykjanesskaga.
Alþjóðlega Cospas-Sarsat-verkefnið

**Alþjóðlega Cospas-Sarsat-verkefnið** er samstarfsverkefni 45 landa og stofnana um nýtingu gervihnatta við leit og björgun. Kerfið styður flutning neyðarboða sem berast frá neyðarsendum á tíðninni 406 MHz. Slíkir neyðarsendar geta verið í höndum einstaklinga eða um borð í skipum, kafbátum og flugvélum. Gervihnattakerfið er myndað af 65 gervihnöttum með búnað til að enduvarpa slíkum boðum til viðbragðsaðila um allan heim. Móttaka neyðarboða frá kerfinu er ókeypis.

Kerfið varð til sem samstarfsverkefni Bandaríkjanna, Kanada, Frakklands og Sovétríkjanna árið 1979, og fyrsta björgunin með aðstoð kerfisins átti sér stað 10. september 1982. Formlegur samningur aðildarríkjanna fjögurra var undirritaður 1. júlí 1988.

Heiti verkefnisins er dregið af rússnesku skammstöfuninni КОСПАС *Kospas* (Космическая Система Поиска Аварийных Судов „geimkerfi fyrir leit að farartækjum í neyð“) og ensku skammstöfuninni SARSAT (*Search And Rescue Satellite-Aided Tracking* „leit og björgun með aðstoð rakningar með gervihnetti“).

## Tilvísanir
3. deild karla í knattspyrnu 1968

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í þriðja sinn árið **1968**. Leikið var í þremur riðlum, þar á meðal einum sem alfarið var skipaður félögum frá Austurlandi og kepptu sigurvegararnir sín á milli ásamt neðsta liði 2. deildar um tvö laus sæti í næstefstu deild að ári, var það fyrirkomulag viðhaft vegna fjölgunar liða í efstu deild. Völsungur og Héraðsamband Snæfellsnes og Hnappadalssýslu hrepptu sætin tvö.

## A-riðill
Ungtemplarafélagið Hrönn varð fyrsta Reykjavíkurfélagið til að taka þátt í keppni í þriðju deild. Snæfellingar höfðu talsverða yfirburði og unnu alla leiki sína í riðlinum.

## B-riðill
Íþróttafélagið Stefnir frá Súgandafirði hætti keppni. Ekki varð ljóst fyrr en vel var liðið á sumar hvernig riðillinn yrði endanlega skipaður þar sem Knattspyrnufélag Siglufjarðar og Íþróttabandalag Ísafjarðar áttu eftir að útkljá hvort félagið félli niður um deild frá fyrra ári.

## C-riðill
Fimm lið kepptu í Austurlandsriðli 3. deildar en Ungmennafélag Stöðfirðinga og Huginn Seyðisfirði drógu sig úr keppni.

+ Leikni var dæmdur sigur gegn liði Hrafnkells Freysgoða.

*Úrslitaleikur um sæti í úrslitakeppni:*

## Úrslitakeppni
Úrslitakeppni fjögurra liða um tvö laus sæti fór fram á þremur dögum, 19.-21. ágúst á Melavelli og Hafnarfjarðarvelli. Völsungar og Snæfellingar tryggðu sér tvö efstu sætin, þeir síðarnefndu með 1:1 jafntefli gegn Ísfirðingum í lokaleik. Ekki tókst þó að láta úrslitaleikinn um 3. deildarmeistaratitilinn fara fram fyrr en í júlí árið eftir og urðu Húsvíkingar þar hlutskarpastir.
Geimbúningur

**Geimbúningur** er fatnaður sem er sérhannaður til að þola ferð út í geim. Hönnun búningsins kemur í veg fyrir dauða geimfarans og passar að hann sé laus við öll óþægindi.

## Tenglar
Fasteignafélagið Þórkatla

**Fasteignafélagið Þórkatla ehf.** er einkahlutafélag í eigu íslenska ríkisins sem hefur þann tilgang að kaupa, sjá um og ráðstafa fasteignum í Grindavík vegna hættuástands í bænum vegna eldgosanna við Sundhnúksgíga. Félagið var stofnað samkvæmt heimild í lögum um kaup á íbúðarhúsnæði í Grindavík sem samþykkt voru á Alþingi 28. febrúar 2024 en frumvarp laganna var samþykkt í ríkisstjórn þann 9. febrúar. Samkvæmt lögunum stóð eigendum íbúðarhúsnæðis í Grindavík til boða að selja félaginu eignir sínar á verði sem miðast við 95% af brunabótamati þeirri. Í lok júní 2024 höfðu 900 umsóknir borist félaginu um kaup á íbúðarhúsnæði í Grindavík og gengið hafði verið frá 740 kaupsamningum.

## Vísanir
AB

**AB, Ab** eða **ab** getur átt við:

* AB, blóðflokkur.
* Akademisk Boldklub, danskt knattspyrnufélag.
* Aktiebolag, hlutafélag í Svíþjóð.
Einstaklingssálfræði

**Einstaklingssálfræði** (þýska: *Individualpsychologie*) er undirgrein sálfræðinnar sem austurríski sálgreinirinn Alfred Adler mótaði á fyrri hluta 20. aldar. Í einstaklingssálfræði er lögð meiri áhersla á að skilja einstaklinginn í félagslegu umhverfi.

## Tenglar
Sæunnarsund

**Sæunnarsund** er þrekvirki sem kýrin Harpa þreytti árið 1987. Forsaga sundsins var að bóndi í Neðri-Breiðadal í Önundarfirði þurfti að fækka gripum á bænum vegna nýrra laga um gripakvóta. Varð Harpa fyrir valinu og var hún flutt til Flateyrar þann 13. október þar sem átti að slátra henni. Í sláturhúsinu sleit kýrin sig lausa og stökk í sjóinn. Synti hún yfir Önundarfjörð þveran, um tveggja kílómetra leið, og náði landi hinu megin fjarðarins um klukkutíma síðar. Bændurnir á Kirkjubóli í Valþjófsdal voru látin vita og fylgdust þau með sundi kýrinnar yfir fjörðinn. Þegar hún skilaði sér í land ákváðu þau að launa henni afrekið og taka hana að sér. Eftir sundið var kýrin nefnd Sæunn. Sæunn lifði í sex ár til viðbótar en var felld árið 1993. Hún var þá heygð þar sem hún kom í land eftir sundið, og hefur sá staður síðan verið kallaður Sæunnarhaugur.

Síðan 2018 hefur verið haldið upp á afrekið með sundi sömu leið og Sæunn fór árið 1987. Árið 2020 var Sæunnarsundi aflýst.

## Heimildir
3. deild karla í knattspyrnu 1970

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í fimmta sinn árið **1970**. Keppt var í sjö landsvæðaskiptum riðlum, tveimur milliriðlum og loks úrslitaleik. Þróttur Neskaupstað fór með sigur af hólmi og fór upp um deild.
## A-riðill

## B-riðill

+ Freyr gaf útileiki sína gegn Hrönn og Stjörnunni.

## C-riðill

## D-riðill

## E-riðill
HVÍ, Bolungarvík
## F-riðill
Sindri, Leiknir Fáskrúðsfirði, Hrafnkell Freysgoði
## G-riðill
Þróttur Neskaupstað, Austri Eskifirði, Huginn Seyðisfirði, Valur Reyðarfirði
## Milliriðill Suðurland/Vesturland

## Milliriðill Norðurland/Austurland

+ Sindri gaf leiki sína gegn Þrótti og KS.

## Úrslitaleikur 3. deildar
Akureyri, 12. ágúst
*  Þróttur Neskaupstað 4:1  Reynir Sandgerði
Eldborgarhátíðin

**Eldborgarhátíðin** eða **Eldborg 2001** var útihátíð haldin um verslunarmannahelgi í ágúst árið 2001. Hátíðin var staðsett á Kaldármelum í borgarbyggð nærri Eldborgarhrauni. Áætlað var af skipuleggjendum hátíðarinnar að um 3000 manns myndu sækja hátíðina en um 8000 manns mættu, og var skipulag ekki undibúið fyrir þennan mikla mannfjölda. Hátíðin þótti fara úr böndunum og er í dag þekkt sem ein alræmdasta útihátíð sem haldin hefur verið á Ísland. Talað er um að það hafi á milli 10 til 15 nauðganir verið kærðar til lögreglu, þar sem yngsta fórnarlambið var aðeins 13 ára og þótti ofbeldi, vímuefnaneysla, sóðaskapur, stjórn- og skiplagsleysi einkenna hátíðina.

Talið er að ástæða þess að hve gríðarlegur fjöldi mætti á hátíðina hafi verið tónlistarviðburðir hátíðarinnar sem samanstóðu af vinsælustu hljómsveitum landsins á þeim tíma, til að mynda XXX Rottweiler, ásamt þekktum eldri hljómsveitum á borð við Nýdönsk. Á hátíðinni kom rokkhljómsveitin Jet Black Joe aftur saman til að spila á eftir margra ára hlé.  

Hátíðin var kvik­mynduð af Ágústi Jak­ob­sen, Gunn­ar Páli Ólafs­syni og Bjarna Gríms­syni fyr­ir Okey ehf. og var kvik­mynd­in *Eld­borg - sönn ís­lensk úti­hátíð* frum­sýnd í 8. mars 2002.

## Tenglar
Eldborg– Sönn Íslensk Útihátíð

Er þetta svona? – Frétt af MBL um umræðu í kring um heimildarmyndina

## Heimildir
3. deild karla í knattspyrnu 1969

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í fjórða sinn árið **1969**. Glímufélagið Ármann tefldi í fyrsta sinn fram liði á Íslandsmóti í knattspyrnu og varð deildarmeistari í fyrstu tilraun. Ísfirðingar fylgdu Ármenningum upp um deild eftir úrslitaeinvígi við Snæfellinga úr 2. deild.
## A-riðill

## B-riðill

## C-riðill

## D-riðill

Úrslitaleikur, 16. ágúst á Akureyri
* UMSS 8:2  Knattspyrnufélag Siglufjarðar

## E-riðill
Knattspyrnumót Austurlands 1969 var jafnframt Austurlandsriðill Íslandsmótsins sama sumar.

Úrslitaleikur, 9. ágúst að Eiðum
* Þróttur Neskaupstað 4:3 Austri Eskifirði

## Úrslitakeppni

Lið ÍBÍ lék umspilsleik við HSH sem var neðsta liðið í 2. deild.
3. deild karla í knattspyrnu 1971

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í sjötta sinn árið **1971**. Keppt var í fjórum landsvæðaskiptum riðlum og fjögurra liða úrslitariðli. Völsungur Húsavík fór með sigur af hólmi og fór upp um deild.

## A-riðill
Reynir Sandgerði, Njarðvík, Stjarnan, Víðir Garði, Ungtemplarafélagið Hrönn, Grindavík, Hveragerði
## B-riðill
UMSB, HVÍ, Bolungarvík
## C-riðill

## D-riðill

## Úrslitakeppni
Vorpáfi

**Vorpáfi** (fræðiheiti: *Loriculus vernalis*) er tegund páfagauka sem finnst frá Indlandi til Taílands. Hann nærist annars vegar á ávöxtum úr fíkjutrjám og hins vegar blómum í mjölbananatrjám.

## Heimildaskrá
Fasteign

**Fasteign** er afmarkaður hluti lands og þau mannvirki sem varanlega eru við landið skeytt. Fasteign getur einnig verið afmarkaður eignarhluti í fjöleignarhúsi. Fasteign felur einnig í sér alla hluta hins afmarkaða lands, bæði lífræna og ólífræna. Í eignarrétti er hugtakið lausafé notað fyrir allar þær eignir sem ekki teljast fasteignir. Í flestum löndum er gilda sérstakar reglur um opinbera skráningu á eignarhaldi fasteigna, t.d. með þinglýsingu, og einnig um kaup og sölu á fasteignum.

Meginreglan er sú að eigandi fasteignar hafi umráða- og hagnýtingarrétt yfir eign sinni svo lengi sem réttarreglur eða réttindi þriðja aðila setji honum ekki skorður.

## Vísanir
Náttúrufræðistofnun

**Náttúrufræðistofnun** er íslensk ríkisstofnun sem tók til starfa 1. júlí 2024 á grundvelli laga nr. 54 árið 2024.

Stofnanir sem sameinuðust í Náttúrufræðistofnun:
* Náttúrufræðistofnun Íslands
* Landmælingar Íslands
* Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn

## Tenglar
* Náttúrufræðistofnun
* Lög 2024 nr. 54 um Náttúrufræðistofnun

## Tilvísanir
Mælifell

**Mælifell** getur átt við:

* Mælifell, bær í Skagafirði.
* Mælifellshnjúkur, fjall sunnan við Skagafjörð.
* Mælifell á Snæfellsnesi.
Salvatore Garau

**Salvatore Garau** (fæddur 3. nóvember 1953 í Santa Giusta, Ítalía) er þekktur ítalskur listamaður. Verk hans fjalla oft um málefni á borð við umhverfisvernd, siðferði og mannlega upplifun.

## Tenglar
* Condotta (Garau)
OpenAI

**OpenAI** er bandarískt gervigreindarfyrirtæki stofnað í desember 2015 og með höfuðstöðvar í San Francisco, Kaliforníu. Markmið fyrirtækisins er að þróa „örugga og gagnlega“ alhliða gervigreind, sem það skilgreinir sem „sterklega sjálfstýrð kerfi sem skara fram úr mönnum í flestum fjárhagslega hagkvæmum störfum“. OpenAI er leiðandi fyrirtæki í gervigreindarbyltingunni sem nú stendur yfir, og er þekkt fyrir GPT-kynslóð risamállíkana, DALL-E-kynslóðina, sem myndar myndir útfrá textalýsingu, og myndbandsgerðartæknina Sora. Útgáfa ChatGPT í nóvember 2022 vakti almennan áhuga á spunagreind.

Árið 2023 og 2024 stóð OpenAI í margvíslegum málaferlum vegna meintra brota á höfundarétti gegn fjölmiðlafyrirtækjum, þar sem OpenAI hafði nýtt efni fyrirtækjanna til að þjálfa vörur þess. Í nóvember 2023 bolaði stjórn OpenAI forstjóranum, Sam Altman, úr stóli vegna trúnaðarbrests milli Altman og stjórnar, en skipaði hann síðan aftur í forstjórastól fimm dögum síðar eftir samkomulag sem varð til þess að hluta stjórnarinnar var skipt út. Stjórn OpenAI hefur síðan ráðið Lawrence Summers, fyrrverandi fjármálaráðherra Bandaríkjanna, og Paul Nakasone, fyrrverandi yfirmann Þjóðaröryggisstofnunarinnar.

## Tilvísanir
3. deild karla í knattspyrnu 1972

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í sjöunda sinn árið *1972*. Keppt var í fjórum landsvæðaskiptum riðlum og fjögurra liða úrslitariðli. Þróttur Neskaupstað fór með sigur af hólmi og fór upp um deild.
## A-riðill

## B-riðill

## C-riðill

## D-riðill

+ Spyrnir gaf leik gegn Austra.

## Úrslitakeppni

## Heimildir
* Ársskýrsla Knattspyrnusambands Íslands 1972.
3. deild karla í knattspyrnu 1973

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í áttunda sinn árið *1973*. Keppt var í sex landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir þriggja liða milliriðlar og loks úrslitaleikur. Íþróttabandalag Ísafjarðar fór með sigur af hólmi og fór upp um deild.
## A-riðill

## B-riðill

## C-riðill

## D-riðill

## E-riðill

## F-riðill
Leiknir Fáskrúðsfirði, Sindri Höfn, Huginn Seyðisfirði, Austri Eskifirði, Valur Reyðarfirði, Spyrnir Héraði
## Milliriðill 1

## Milliriðill 2

## Úrslitaleikur 3. deildar
Melavöllur, 1. október
* Íþróttabandalag Ísafjarðar 1:0  Reynir Sandgerði
3. deild karla í knattspyrnu 1974

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í níunda sinn árið *1974*. Keppt var í átta landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir fjögurra liða milliriðlar og loks úrslitaleikur. Víkingur Ólafsvík fór með sigur af hólmi gegn Reyni Árskógsströnd og fór upp um deild. Eftir að Íþróttabandalag Akureyrar féll úr efstu deild og klofnaði í kjölfarið upp í Þór og KA fékk Reynisliðið einnig sæti í næstefstu deild að ári.
## A-riðill

## B-riðill

## C-riðill

## D-riðill

## E-riðill

## F-riðill

## G-riðill

## H-riðill

## Milliriðill 1

Oddaleikur:
*  Reynir Árskógsströnd 1:0  Austri Eskifirði

## Milliriðill 2

## Úrslitaleikur
Hagafell

**Hagafell** er lágt fell norðan Grindavíkur. Það rís í 158 metra hæð yfir sjávarmál. Norðan Hagafells er slétta í um 80 metra hæð sem nær að Sýlingarfelli og þar austan við er Sundhnúkur. Grindavíkurvegur liggur vestan við Hagafell um Selskarð á milli Hagafells og Þorbjarnar. Nálægt hæsta punkti Hagafells eru svokallaðir Gálgaklettar en þar eiga þjófar að hafa verið hengdir samkvæmt gamalli þjóðsögu.

Rétt sunnan Hagafells stóð áður Melhóll, en hóllinn var allur tekinn í malarnám fyrir vegagerð. Melhólsnáma var kennd við hólinn og þar var efnistökusvæði til margra áratuga sem m.a. var nýtt við gerð mikilla varnagarða sem  gerðir voru til að verja Grindavíkurbæ og innviði á Svartsengissvæðinu þegar hrina eldgosa hófst við Sundhnúksgíga í desember 2023. Melhólsnáma fylltist af hrauni í mars 2024.

Í eldgosahrinunni sem hófst 2023 og stendur enn hafa gossprungur stundum opnast nálægt Hagafelli. Í öðru gosi hrinunnar sem hófst 14. janúar 2024 opnaðist gossprunga sunnan Hagafells og í fjórða gosinu sem hófst 29. maí 2024 opnaðist gossprunga í austurhlíð Hagafells.

## Vísanir
3. deild karla í knattspyrnu 1975

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í tíunda sinn árið *1975*. Keppt var í sjö landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir milliriðlar og loks úrslitaleikur. Akureyrarliðin Þór og KA mættust í úrslitunum á sínu fyrsta ári í deildinni og fóru Þórsarar með sigur af hólmi. Fjölgun liða í efstu deild gerði það að verkum að tvö sæti til viðbótar losnuðu í næstefstu deild og komu þau í hlut KA og Íþróttabandalags Ísafjarðar eftir þriggja liða úrslitakeppni þar sem Víkingur Ólafsvík sat eftir.
## A-riðill

## B-riðill

USVS var vikið úr keppni.

## C-riðill

## D-riðill

## E-riðill

## F-riðill

## G-riðill

Oddaleikur:
Eiðavöllur, 13. ágúst
*  Einherji 5:2  Austri Eskifirði

## Milliriðill 1
Þrjú lið urðu efst og jöfn í riðlinum. Þar sem markatala gilti ekki þurftu þau að mætast aftur sín á milli og fór KA að lokum með sigur af hólmi.

## Milliriðill 2

## Úrslitaleikur

## Leikur um 3. sæti
* Íþróttabandalag Ísafjarðar 2:1  Fylkir
## Úrslitakeppni um laus sæti í 2. deild
Melavöllur, 5. til 7. september

## Heimildir
* Ársskýrsla Knattspyrnusambands Íslands 1975.
Torýar

**Torýar** var heitið á hægrisinnaðri breskri stjórnmálahreyfingu og seinna stjórnmálaflokki. Hreyfingin var stofnuð árið 1678, en nafnið var lagt niður árið 1834 þegar flokkurinn breyttist í Íhaldsflokkinn. Flokkurinn tók þátt í 39 þingkosningum frá 1661 til 1832. Torýar áttu tíu breska forsætisráðherra frá 1762 til 1834. Þeir voru John Stuart, Frederick North, William Pitt yngri, Henry Addington, William Cavendish-Bentinck, Spencer Perceval, Robert Jenkinson, George Canning, Frederick John Robinson og Arthur Wellesley. Flokkurinn var stofnaður sem mótvægisafl gegn Viggum sem að voru lengi eini flokkurinn í Bretlandi.
William Pulteney, 1. jarlinn af Bath

**William Pulteney, 1. jarlinn af Bath** (22. mars 1684 - 7. júlí 1764) var breskur stjórnmálamaður úr röðum Vigga. William gengdi embætti forsætisráðherra Bretlands í þrjá daga, frá 10. til 12. febrúar 1746. Þetta gerðist eftir að Henry Pelham sagði af sér og var William boðið að mynda næstu ríkisstjórn. Það gekk ekki og tók ríkisstjórn Pelhams við aftur. Mjög umdeilt er hvort að William teljist þá með sem forsætisráðherra Bretlands en almennt séð er hann ekki tekinn með sem slíkur.
James Waldegrave, 2. jarlinn Waldegrave

**James Waldegrave, 2. jarlinn af Waldegrave** (4. mars 1715 - 13. apríl 1763) var breskur stjórnmálamaður úr röðum Vigga sem gegndi embætti forsætisráðherra Bretlands í fimm daga frá 8. til 12. júní 1757. Það er umdeilt hvort að hann hafi í raun og veru gengt embættinu þar sem að hann var fenginn til þess að mynda ríkisstjórn, en það gekk ekki upp. Hann er oftast ekki tekinn með sem forsætisráðherra.
3. deild karla í knattspyrnu 1976

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í ellefta sinn árið *1976*. Keppt var í sjö landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir milliriðlar og loks úrslitaleikur og keppni um 3. sæti. Reynir Sandgerði varð 3. deildarmeistari. Silfurlið Aftureldingar og bronslið Þróttar Neskaupstað fóru í úrslitaeinvígi með Reynir Árskógsströnd um tvö laus sæti vegna fjölgunnar í 2. deild og sátu Mosfellingar eftir með sárt ennið.
## A-riðill

## B-riðill

Grettir, Flateyri hætti keppni eftir fjóra leiki.

## C-riðill

## D-riðill

+ Skallagrímur gaf leik sinn gegn Snæfelli.

## E-riðill

## F-riðill

## G-riðill

## Milliriðill 1
Úrslitariðill á Akureyri.

## Milliriðill 2
Úrslitariðill á Akureyri.

## Leikur um 3. sæti

## Úrslitaleikur

## Úrslitakeppni um laus sæti í 2. deild
Eskifirði, 10. til 12. september

## Heimildir
* Ársskýrsla Knattspyrnusambands Íslands 1976.
Peelítar

**Peelítar** var breskur stjórnmálaflokkur sem að var starftækur frá 1846 til 1859. Flokkurinn var stofnaður af Robert Peel og er nefndur eftir honum. Flokkurinn var klofningur af Íhaldsflokknum og átti einn forsætisráðherra, George Hamilton-Gordon frá 1852 til 1855. Flokkurinn var lagður niður árið 1859 og gekk til liðs við hinn nýstofnaða Frjálslynda flokk sem að gekk seinna í Frjálslynda demókrata.
3. deild karla í knattspyrnu 1977

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í tólfta sinn árið *1977*. Keppt var í sex landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir úrslitariðlar sem lauk með sigri Fylkis og Austra Eskifirði og fóru bæði lið upp um deild. Ekki tókst að koma á úrslitaleik um sigurinn í deildinni og voru Fylkismenn úrskurðaðir meistarar án keppni.
## A-riðill

## B-riðill

## C-riðill

## D-riðill

## E-riðill

## F-riðill

## Úrslitariðill 1

Fylkir og KS þurftu að mætast í þrígang til að knýja fram sigurvegara í riðlinum, allir leikirnir fóru í framlengingu.
## Úrslitariðill 2

Liðin þrjú í riðlinum unnu fyrst hvert sinn leikinn í úrslitakeppninni og enduðu því jöfn að stigum. Þar sem markatala þeirra var sú sama þurftu þau öll að mætast öðru sinni, þar enduðu Austri og Leiknir jöfn að stigum, en Austri taldist sigurvegari á hagstæðari markamun.
3. deild karla í knattspyrnu 1978

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í þrettánda sinn árið *1978*. Keppt var í sex landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir milliriðlar og loks úrslitaleikur þar sem Selfoss bar sigurorð af Magna Grenivík og fóru bæði lið upp um deild.
## A-riðill

+ Þór gaf leik sinn gegn Grindavík.

Úrslitaleikur:
* Selfoss 3 : Víðir Garði 1

## B-riðill

+ Stefnir gaf leik sinn gegn ÍK.

## C-riðill

## D-riðill

## E-riðill

+ Reynir gaf sitthvorn leikinn gegn HSÞ-b og Magna.

## F-riðill

+ Hrafnkell og Leiknir gáfu útileik sinn gegn Einherja. Huginn og Höttur gáfu útileiki sína gegn Sindra.

## Milliriðill 1
Keppt á Sauðárkróki.

## Milliriðill 2
Keppt í Mosfellsbæ.

## Úrslitaleikur
3. deild karla í knattspyrnu 1979

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í fjórtánda sinn árið *1979*. Keppt var í sex landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir milliriðlar og loks úrslitaleikur þar sem Völsungur bar sigurorð af Ármanni og fóru bæði lið upp um deild.
## A-riðill

## B-riðill

+ Þór gaf leik sinn gegn Óðni.

## C-riðill

+ Stefnir gaf leik sinn gegn Snæfelli og Snæfell gegn Víkingi. Báðir töldust tapaðir 3:0

## D-riðill

## E-riðill

## F-riðill

+ Valur gaf útileik sinn gegn Sindra og tapaði 3:0.

## Milliriðill 1
Leikið á Akureyri.

## Milliriðill 2
Leikið í Reykjavík.

## Úrslitaleikur

## Heimildir
* Ársskýrsla Knattspyrnusambands Íslands 1979.
3. deild karla í knattspyrnu 1980

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í fimmtánda sinn árið *1980*. Keppt var í sex landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir milliriðlar og loks úrslitaleikur þar sem Reynir Sandgerði bar sigurorð af Skallagrími og fóru bæði lið upp um deild.
## A-riðill

+ Hekla gaf leiki gegn Reyni, Óðni, Leikni og Kötlu. Katla gaf leik gegn Reyni.

## B-riðill

## C-riðill

* Reynir gaf leik gegn HÞV.

## D-riðill

## E-riðill

+ Efling mætti ekki til leiks gegn Dagsbrún og tapaði því 0:3

## F-riðill

## Milliriðill 1

## Milliriðill 2

## Úrslitaleikur

## Heimildir
* Ársskýrsla Knattspyrnusambands Íslands 1980.
Toltekar

**Toltekar** voru menningarsamfélag í suðurhluta Mexíkó til forna. Á tíundu og elleftu öld blómstraðist menning Tolteka og tungumál þeirra, Nahúatl, er ennþá talað í Mexíkó í dag.

## Tenglar
3. deild karla í knattspyrnu 1981

**3. deild karla í knattspyrnu** var haldin í sextánda sinn árið *1981*. Keppt var í sjö landsvæðaskiptum riðlum, því næstu tóku við tveir milliriðlar og loks úrslitaleikur þar sem Njarðvík bar sigurorð af Einherja og fóru bæði lið upp um deild.

Þetta var síðasta skiptið sem 3. deild var leikin í mörgum riðlum. Sumarið 1982 var henni skipt upp í suðvestur- og norðaustur-deild og nýrri 4. deild komið á laggirnar.

## A-riðill

## B-riðill

## C-riðill

## D-riðill

## E-riðill

## F-riðill

## G-riðill

## Milliriðill 1

## Milliriðill 2

## Úrslitaleikur
Loimaa

**Loimaa** *(sænska: Loimijoki*) er sveitarfélag í Finnlandi.

Loimaa er staðsett í Vestur-Finnlandi og er íbúafjöldi þess 15.420 manns (31. desember 2023). 

Helstu nágrannasveitarfélög þess eru Huittinen, Humppila, Koski Tl, Marttila, Oripää, Punkalaidun, Pöytyä, Somero, Säkylä og Ypäjä.

## Saga
Nafnið Loimaa kemur frá ánni Loimijoki sem rennur í gegnum bæinn.
Fyrsta skriflega heimildin um Loimaa eru frá árinu 1439. 
Mýtólógíska veran Prättäkitti, sem sögum ber ekki saman um hvort hafa verið seiðkarl, töframaður eða norn, er tengd staðnum sterkum böndum.
Á hverju ári er Prättäkitti-dagurinn haldinn hátíðlegur í Loimaa. Skipulagning hátíðahaldanna er í höndum staðarblaðsins *Loimaan Lehti* og félags kvenna í atvinnurekstri í Loimaa. Á Prättäkitti-deginum er einn atvinnurekandi á staðnum valinn til að klæða sig upp sem norn og haldnar eru veglegar útsölur.

## Íþróttir og menning
Loimaa er heimabær körfuboltaliðsins *Bisons Loimaa* sem eitt sigursælasta körfuknattsleikslið Finnlands.

Staðarblað bæjarins heitir Loimaan Lehti og var stofnað 1915.
Listamaðurinn Alpo Jaakola, einnig þekktur sem Shamaninn af Loimaa, var einn af bæjarins þekktustu sonum. Hann var einn helsti merkisberi súrrealisma í finnskri listasögu og vakti athygli fyrir húmor og kímnigáfu í verkum sínum.
Réttur hnútur

**Réttur hnútur** eða **rifhnútur** er hnútur til að binda tvo enda á bandi saman. Fyrst eru endarnir bundnir saman með einföldum hnút (hálfum rifhnút) rétthent og síðan endarnir aftur bundnir með einföldum hnút örvhent. Endarnir mynda þannig tvær lykkjur sem ganga inn í hvor aðra. Hnúturinn er mjög traustur undir álagi, en tiltölulega auðleysanlegur þegar álaginu léttir. Eini gallinn við hann er að undir mjög miklu álagi getur hann umhverfst og losnað eða myndað rembihnút. Ef seinni hnúturinn er bundinn vitlaust (rétthentur fremur en örvhentur) verður til „rangur hnútur“ eða kerlingarhnútur, sem á það til að losna af sjálfu sér undir álagi, eða festast í illleysanlegan rembihnút.

Rifhnútur dregur nafn sitt af því að hann var notaður til að binda saman rifbönd undir seglfaldi á seglskipum.

## Tengt efni
*Listi yfir hnúta
Náðun

**Náðun** er ákvörðun ríkisvalds um niðurfellingu á refsingu sem einstaklingur hefur hlotið að hluta til eða öllu leyti. Oftast er það þjóðhöfðingi sem veitir náðun en misjafnt er milli landa hvort þjóðhöfðingi geti veitt náðun að eigin frumkvæði eða ekki. Í 29. grein stjórnarskrár er kveðið á um að forseti geti náðað fólk og ákveðið að fella niður saksókn á hendur einstaklingum. Á Íslandi er starfrækt svokölluð náðunarnefnd sem tekur við náðunarbeiðnum og tekur ákvörðun um hvort veita eigi náðun. Ef náðunarnefnd samþykkir beiðnina þá skrifar forseti Íslands upp á náðunarbréf og einstaklingur hlýtur náðun  . Algengt er að forseti Bandaríkjanna náði fjölda einstaklinga í lok forsetatíðar sinnar en sú hefð hefur lengi verið umdeild. Fræðilega séð getur forseti Íslands náðað einstaklinga að eigin frumkvæði en óhætt er að segja að slíkt geti valdið deilum.  

## Tilvísanir
Kerlingarhnútur

**Kerlingarhnútur** (líka kallaður rembihnútur, en það getur átt við alla illleysanlega hnúta) er hnútur til að binda saman tvo enda. Yfirleitt er hnúturinn notaður til að festa band sem fer utan um hlut. Fyrst eru endarnir festir saman með einföldum hnút og síðan festir með öðrum eins sem liggur í sömu átt. Kerlingarhnútur er þannig ólíkur réttum hnút þar sem endarnir eru bundnir sitt á hvað í fyrra og seinna skiptið. Auðvelt er að binda óvart kerlingarhnút í staðinn fyrir réttan hnút á band, en kerlingarhnútur getur losnað undir álagi og er þannig álitinn verri hnútur í vissum kringumstæðum. Algengast er að binda kerlingarhnút þegar band er bundið um pakka. 

## Tengt efni
* Listi yfir hnúta
Grákrónutrana

**Grákrónutrana** (fræðiheiti: *Balearica regulorum*) er tegund trana sem finnst nærri því alls staðar í Afríku, einkum í suður- og austurhluta hennar. Þessi tegund er þjóðfugl Úganda og prýðir bæði fána og skjaldarmerki landsins.

## Heimildaskrá
Hestahnútur

**Hestahnútur** eða **skutulsbragð** er einfaldur og auðleysanlegur hnútur sem er notaður til að festa band utan um stöng eða annað band. Hann dregur nafn sitt af því að hann var notaður til að binda hesta og til að binda um endann á skutlum. Hann er gerður með því að taka lausa endann yfir stöngina, síðan yfir bandið sjálft og annan hring um stöngina og svo undir bandið sjálft þannig að báðir endar sitja fastir undir lykkjunni Hestahnútur er auðveldur hnútur og þægilegur þegar stilla þarf lengd á bandi áður en það er fest, en er ekki mjög traustur festihnútur undir álagi. Hann er mikið notaður á skipum, ásamt pelastikk og netahnút. Á hefðbundnum seglskipum er hestahnútur notaður til að binda kaðalstiga í vantana. Til eru alls konar afbrigði af hestahnút sem gera hann traustari.

## Tengt efni
* Listi yfir hnúta
O. J. Simpson-réttarhöldin

**O. J. Simpson réttarhöldin** voru réttarhöld yfir bandaríska leikaranum og fyrrum NFL-leikmanninum O. J. Simpson en hann var ákærður fyrir að hafa myrt fyrrum eiginkonu sína, Nicole Brown Simpson, og vin hennar, Ronald Lyle Goldman, þann 12. júní 1994. Hann var sýknaður af ákærunni 3. október 1995 en tveimur árum síðar tapaði hann skaðabótamáli og hann dæmdur bótaskyldur. Réttarhöldin drógu að sér mikla fjölmiðlaumfjöllun en O. J. Simpson var með hóp af bestu lögmönnum Bandaríkjanna í verjendateymi sínu sem oft var kallað Dream Team. Þeirra á meðal voru Robert Shapiro, Johnnie Cochran, F. Lee Bailey, Alan Dershowitz, Carl Douglas, Robert Kardashian, Barry Scheck, Peter Neufeld og fleiri . 

Aðalsaksóknari í málinu var Marcia Clark en meðsaksóknari var Chris Darden en þau hættu bæði störfum sem saksóknarar eftir að Simpson var sýknaður. Eftir réttarhöldin gerðist Clark bókaútgefandi en Darden fór að vinna sem verjendalögmaður. 

Árið 2008 var Simpson sakfelldur fyrir vopnað rán en var látinn laus árið 2017. O. J. Simpson lést 10. apríl 2024 .

## Tilvísanir
Walther von der Vogelweide

**Walther von der Vogelweide** (ca. 1170 - ca. 1230) var skáld og lagahöfundur sem orti á miðháþýsku. Hann er talinn til þekktustu skálda Þjóðverja og mikill fjöldi ljóða hans eru ennþá til í dag.

## Tenglar
Sven-Göran Eriksson

**Sven-Göran Eriksson** (f. 5. febrúar 1948 í Sunne, Svíþjóð – d. 26. ágúst 2024) var sænskur knattspyrnumaður og knattspyrnustjóri.

Eriksson spilaði sem bakvörður í knattspyrnu en sneri sér að þjálfun árið 1977 og sinnti því starfi þangað til 2019. Hann stýrði félögum m.a. í Svíþjóð, Portúgal, Englandi og Ítalíu og vann 18 titla þar. Einnig stýrði hann félögum í Asíu, Afríku og Norður-Ameríku. Eriksson stýrði landsliðum Englands, Mexíkó, Filippseyja, og Fílabeinsstrandarinnar.

Hann lést árið 2024 úr briskrabbameini.
Áslaug Jónsdóttir

**Áslaug Jónsdóttir** (f. 31. mars 1963) er íslenskur barnabókahöfundur, myndskreytir, myndlistamaður og leikskáld.

## Æskuár og menntun
Áslaug ólst upp á bænum Melaleiti í Melasveit í Borgarfirði. Hún lauk stúdentsprófi frá Menntaskólanum við Hamrahlíð árið 1983 og stundaði síðan nám við Myndlista- og handíðaskóla Íslands frá 1984 til 1985. Áslaug nam við Listiðnaðarskólann í Kaupmannahöfn (Skolen for Brugskunst - Danmarks designskole) frá 1985 til 1989 þegar hún útskrifaðist frá teikni- og grafíkdeild skólans. Auk þess hefur hún tekið þátt í námskeiðum í Bandaríkjunum, Svíþjóð og á Íslandi.

## Ferill
Árið 1990 kom út fyrsta barnabók Áslaugar, *Gullfjöðrin*. Í samstarfi við Kalle Güettler frá Svíþjóð og Rakel Helmsdal frá Færeyjum hefur hún gefið út *Skrímsla*-bækurnar sem gefnar eru út á íslensku, sænsku og færeysku. Bókaflokkurinn hófst á *Nei! sagði litla skrímslið* árið 2004 og sú tíunda, *Skrímslaleikur*, kom út árið 2021.

## Ritaskrá

## Leikverk

* 2007 - *Gott kvöld*
* 2009 - *Sindri silfurfiskur*
* 2011 - *Litla skrímslið og stóra skrímslið í leikhúsinu*

## Tilvísanir

## Ytri tenglar

*
Starborne: Frontiers

**Star­borne: Frontiers** er íslenskur tölvuleikur, þróaður af Solid Clouds og gefinn út fyrir Android, iOS og Windows. Í maí 2024 var leikurinn tilnefndur til Norrænu tölvuleikjaverðlaunanna sem besti tölvuleikur fyrir snjalltæki.

## Heimildir

## Tenglar
*Starborne: Frontiers
Tullia d'Aragona

**Tullia d'Aragona** (1501/1505 – mars eða apríl 1556) var ítalskt skáld, rithöfundur og heimspekingur á 16. öld. Hún fæddist í Róm, en ferðaðist til hirðanna í Feneyjum, Ferrara, Siena og Flórens þar sem hún gat sér frægðar fyrir gáfur og fegurð. Móðir hennar var ógift hirðmey, og ýmsir telja að hún hafi verið óskilgetin dóttir kardinálans Luigi d'Aragona, sem sjálfur var óskilgetið barnabarn konungsins af Napólí. Kardinálinn kostaði menntun hennar í Róm, en síðar flutti hún til Siena þar sem móðir hennar giftist aðalsmanni. 

Tullia sneri aftur til Rómar í fylgd bankamannsins Filippo Strozzi og ferðaðist með honum þar til hann framdi sjálfsmorð 1538. Um tíma bjuggu þau í Feneyjum þar sem hún varð persóna í samræðu Sperone Speroni, *Dialogo d'amore*. Tullia sneri aftur til Rómar þegar Penelope d'Aragona fæddist. Hugsanlega var hún dóttir Tulliu, en fjölskylda hennar sagði að þær væru systur. Árið 1537 var hún í Ferrara ásamt Strozzi. Borgin var þá þekkt sem miðstöð lista og menningar. Þar giftist hún Silvestro Guiccardi, að sögn svo hún yrði ekki að búa í sérhverfi fyrir vændiskonur og mætti klæða sig að hætti aðalskvenna. Til eru sögur um að margir þekktir bókmenntamenn við hirðina í Ferrara hafi orðið ástfangnir af henni.

Um 1545 bjó hún rétt utan við Flórens þar sem hún hélt hirð skálda og rithöfunda og samdi heimspekilegar samræður og sonnettur, meðal annars tileinkaðar heimspekingnum Benedetto Varchi. Þar lauk hún við sitt frægasta verk, *Dialogo della infinità d'amore*, sem er eins konar svar við riti Speronis. Um 1548 sneri hún aftur til Rómar þar sem hún hélt áfram að semja kvæði. Hún lést þar árið 1556.
Radarstöðin á Straumnesfjalli

**Radarstöðin á Straumnesfjalli** var herstöð á vegum Bandaríska flughersins. Stöðin, sem var rekinn af 934. flugstjórnar- og viðvörunarsveit flughersins, var staðsett nyrst á Straumnesfjalli og niðri í fyrrum þorpinu í Látrum í Aðalvík á Hornströndum.

## Saga
Bygging flugstöðvarinnar hófst árið 1953 og var hún tekin í notkun árið 1956. Eftir að hafa aðeins verið starfrækt í fjögur ár var tekin ákvörðun um að loka stöðinni árið 1960 vegna mikils rekstrarkostnaðar, og hvarf síðasta starfsfólkið á braut ári seinna. Árið 1962 tók íslenska ríkið við eignarhaldi á þeim byggingum sem eftir voru.

Eftir að stöðinni var lokað var henni ekki viðhaldið og grotnuðu byggingarnar verulega niður á næstu áratugum. Árið 1991 fór fram mikil hreinsun á staðnum þar sem Varnarliðið og björgunarsveitir hreinsuðu upp mikið af rusli og fluttu burtu með hjálp þyrlna.

Rústir stöðvarinnar eru vinsæll áfangastaður göngufólks á Hornströndum. Árið 2023 var hún umfjöllunarefni þáttaraðarinnar *Okkar eigið Ísland* á Vísir.is.

## Sjá einnig
*Radarstöðin á Darra
*Ratsjá

## Heimildir

## Tenglar
* Herstöðin á Straumnesfjalli (1953–1961), Sólrún Þorsteinsdóttir (Lokaverkefni til MA-gráðu í þjóðfræði, 2012), sótt 16. desember 2024
* US Radar Sites Iceland – H-4 Straumnes/Látrar, sótt 16. desember 2024
* ''Heimildarmynd um Aðalvík 1996'' á Youtube, sótt 16. desember 2024
Radarstöðin á Darra

**Radarstöðin á Darra** var herstöð á Hornströndum sem starfrækt var á vegum breska sjóhersins í seinni heimstyrjöldinni. Stöðin var staðsett við Sæból í Aðalvík og upp á fjallinu Darra.

Vorið 1941 komu þrír breskir hermenn til Aðalvíkur og settu upp strandvörslu. Bygging radarstöðvarinnar hófst svo vorið 1942 þegar Bretar reistu litla ratsjá á svonefndum Hjallhól á Sæbóli í Aðalvík. Ári seinna var hafist handa við að byggja stærri ratsjá upp á fjallinu Darra, rétt innan við Ritaskörð. Í setuliðinu voru á bilinu 60 til 70 menn, þar af um 20 upp á fjalli. Stöðinni var lokað í stríðslok en víða má þó enn sjá leifar hennar í víkinni og upp á fjalli.

## Sjá einnig
*Ratsjá
*Radarstöðin á Straumnesfjalli

## Heimildir

## Tenglar
* ''Skip hans hátignar, Baldur'', Vestfirska fréttablaðið, 14. desember 1981, bls. 27.
* ''Endalok þýska kaupskipsins Regensburg'', Sjómannablaðið Víkingur, 1. desember 1998, bls. 44–46.
* ''Heimildarmynd um Aðalvík 1996'' á Youtube, sótt 16. desember 2024
The White Falcon

**The White Falcon** var tímarit fyrir bandaríska hermenn á Íslandi sem gefið var út á árunum 1941 til 2006, fyrst á vegum setuliðs þeirra í seinni heimstyrjöldinni en seinna af Varnarliðinu.

## Heimildir

## Tenglar
*The White Falcon á Tímarit.is
Texti

**Texti** er röð tákna sem hægt er að lesa úr merkingu. Texti er yfirleitt afurð skrifa með tilteknu tungumáli, þótt til séu dæmi um texta sem lesinn er úr annars konar táknum eða náttúrulegum fyrirbærum. Í yfirfærðri merkingu getur texti líka átt við hvers konar fyrirbæri samfelldrar táknunar, eins og kvikmynd eða dans.

Texti er oft kenndur við miðilinn sem hann er á, eins og bókartexti, bréfatexti, skjátexti eða dagblaðatexti. Einkenni á texta eru innri og ytri tengsl þar sem vísað er í tákn sem koma fyrir á undan eða eftir í sama texta, og aðra texta. Í stafrænum stiklutexta eru slíkar vísanir raungerðar. Hliðartexti er texti sem stendur til hliðar við megintexta, til dæmis spássíutexti eða káputexti bókar.

Textafræði er fræðigrein sem fæst meðal annars við greiningu texta með textarýni. Textamálfræði er undirgrein málvísinda sem fæst við rannsóknir á textum.
Alheimsdraumurinn

**Alheimsdraumurinn** var Íslenskur sjónvarpsþáttur sem að var sýndur á Stöð 2 árið 2025. Í þáttunum kepptust Auðunn Blöndal, Steinþór Hróar Steinþórsson, Sverrir Þór Sverrisson og Pétur Jóhann Sigfússon í því að ferðast um allan heiminn. Í þáttunum voru tvö lið, annars vegar *[[Auðunn Blöndal|Auddi]] og [[Steinþór Hróar Steinþórsson|Steindi]]* og hinsvegar *[[Sverrir Þór Sverrisson|Sveppi]]* *og* *[[Pétur Jóhann Sigfússon|Pétur]]*. Þeir Egill Einarsson og Vilhelm Anton Jónsson sem að voru liðsfélagar í Ameríska draumnum sneru aftur í síðasta þættinum. Þættirnir voru fyrst tilkynntir í febrúar 2024 og fóru tökur fóru fram á tímabilinu 31. ágúst til 27. september 2024.

Þættirnir eru framhaldsþættir ''Ameríska draumsins'' sem kom út árið 2010, ''Evrópska draumsins'' sem kom út árið 2012, *[[Asíski draumurinn|Asíska draumsins]]* sem kom út árið 2017 og *[[Suður-ameríski draumurinn|Suður-ameríska draumsins]]* sem kom út árið 2018.

## Staða liða

### Úrslit
Lokaþraut þáttaraðarinnar var að leysa þrautir víðs vegar um Dúbaí. Það lið sem að leysti þrautirnar á undan fékk 30 stig.

* Fara í kappakstur um arabísku eyðimörkina
* Kaupa saffran krydd
* Fara í bát
* Kaupa Gucci bol á Grand Souk markaðinum
* Endurgera mynd af Rúriki Gíslasyni á ströndinni, birta á Instagram og fá 100 hjörtu
* Fara í fallhlífarstökk
* Ganga í gegnum glergólfið á toppnum á Dubai Frame
* Finna íslenska fánann á torgi

Liðið sem kláraði þrautirnar á undan voru *Sveppi, Pétur og Villi* sem að fengu þrjátíu stig. En svo fór að *Auddi, Steindi og Gillz* unnu keppnina vegna fleiri stiga yfir höfuð.
## Tilvísanir