open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Þingholtsstræti

**Þingholtsstræti** er gata í miðbæ Reykjavíkur sem teygir sig frá þeim punkti þar sem Laufásvegur klofnar, nánar tiltekið við hringtorgið hjá breska og þýska sendiráðinu, liggur þaðan í norður og endar þar sem Bankastræti liggur þvert á það. 

## Húsin í Þingholtsstræti
* Hússtjórn var hús að Þingholtsstræti 28.  Þann 24. desember árið 1957 kom upp eldur í húsinu í íbúð Bjarnþórs Þórðarsonar bóhems og þýðanda. Í húsinu bjó þá líka Jón Dúason fræðimaður og brann allt bókasafn hans í brunanum. 

## Tengt efni
* Farsóttarhúsið, Þingholtsstræti 25
* Þingholtsstræti 9
* Þingholtsstræti 29
Tryggvi Ófeigsson

**Tryggvi Ófeigsson** (22. júlí 1896 - 18. júní 1987) var íslenskur útgerðarmaður og athafnamaður sem var umsvifamikill í íslenskum sjávarútvegi á 20. öldinni.

## Tengill
* Minningargrein um Tryggva og konu hans Herdísi Ásgeirsdóttur í Morgunblaðinu 21. júlí 1996
Game Tíví

**GameTíví** er íslenskur sjónvarpsþáttur sem sýndur er á Stöð 2 esport og Twitch. Þáttastjórnendur eru Ólafur Þór Jóelsson, Tryggvi Haraldur Georgsson, Kristján Einar Kristjánsson og Halldór Már Kristmundsson. 

Alls eru fjórir þættir sýndir undir merkjum GameTíví en GameTíví sjálfir eru á mánudögum, TheBabePatrol á miðvikudögum, Gameveran á fimmtudögum og Sandkassinn á sunnudögum.

Áður fyrr fjallaði þátturinn um og sýndi ýmislegt nýtt úr tækni- og tölvuleikjaheiminum en nú eru þættirnir almennt að sýna frá meðlimum hópanna að spila tölvuleiki í beinni.

## Tenglar
*Opinber heimasíða
*GameTíví á Facebook
*GameTíví - Sería 4-12
Dúnkarkari

**Dúnkarkari** (eða **karkari**) er heiti yfir sjómenn og sjóræningja frá bænum Dunkerque sem var ýmist hluti hins Heilaga rómverska ríkis, Englands eða Frakklands á 17. og 18. öld. 

Dúnkarkar fiskuðu meðal annars við Íslandsstrendur. Jón Þórðarson Thoroddsen kvað um þá og sagði: 

:Karkarar koma þá 
:kuggann menn runa' uppá, 
:kópslaga kes og færi, 
:klúta léreft og snæri. 

## Tilvísanir
Velúr

**Velúr** er flosofið (klæðis)efni, heldur grófgerðara og með þykkari loðnu en flauel. Velúr er oftast úr baðmull, en getur líka verið úr fjölester (*polyester*). Það er mikið notað í fatnað, svo sem inniföt og einnig í leikhústjöld.
Haraldur Björnsson

**Haraldur Björnsson**  (27. júlí 1891 – 9. desember 1967) var  leikari í Reykjavík. Haraldur og Anna Borg luku leikaranámi við skóla Konunglega leikhússins í Kaupmannahöfn árið 1927 og voru þá fyrstu Íslendingarnir sem  luku námi við formlega leiklistarskóla.  

Njörður P. Njarðvík skráði ævisögu Haraldar *[[Sá svarti senuþjófur]]* árið  1963.
Þorsteinn Ö. Stephensen

**Þorsteinn Ö. Stephensen**  (21. desember 1904 – 13. nóvember 1991) var íslenskur leikari. Hann fæddist að Hurðabaki í Kjós. Hann réðst til Ríkisútvarpsins árið 1935 sem þulur og var leiklistarstjóri Útvarpsins frá árinu 1947 til ársins 1974. Þorsteinn lék fyrst í útvarpsleikriti árið 1936 og mun hafa leikið í um 600 hlutverkum í útvarpsleikritum á starfsferli sínum. 

Þorsteinn samdi mörg kvæði sem flutt voru í barnatíma útvarpsins á jóladag. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Á aldarafmæli Þorsteins Ö. Stephensen''; af Mbl.is
* ''Þorsteinn Ö. Stephensen''; minningagreinar í Morgunblaðinu 1991
* ''Þorsteinn Ö. Stephensen''; minningagreinar í Morgunblaðinu 1991 
* *[https://glatkistan.com/2017/06/10/thorsteinn-o-stephensen/ Glatkistan]*
Kristen Bell

**Kristen Anne Bell** (f. 18. júlí 1980) er bandarísk leikkona. Árið 2001 kom hún fyrst fram á Broadway sem Becky Thatcher í *Ævintýrum Tom Sawyer*. Eftir að hafa flutt til Los Angeles landaði Bell fjölmörgum gestahlutverkum í sjónvarpsþáttum og litlum kvikmyndum áður en hún lék aðalhlutverkið í kvikmyndinni *[[Spartan]]*. Fyrsta kvikmyndahlutverk hennar var pínulítið hlutverk í *[[Polish Wedding]]*. Hún hlaut frægð og frama fyrir að fara með titilhlutverkið í sjónvarpsþáttaröðinni *[[Veronica Mars]]* sem voru sýndir á árunum 2004-2007. 

Á meðan hún lék í *Veronicu Mars* lék Bell Mary Lane í kvikmyndinni *[[Reefer Madness: The Movie Musical]]*, en það var endurtekning á hlutverki sem hún hafði leikið í leikhúsuppfærslu í New York. Árið 2007 gekk hún til liðs við leikaralið *[[Heroes]]* þar sem hún fór með hlutverk Elle Bishop, og *[[Gossip Girl]]* þar sem hún er sögumaður. Árið 2008 lék hún Söruh Marshall í gamanmyndinni *[[Forgetting Sarah Marshall]]*. Síðan þá hefur hún leikið í fjölmörgum gamanmyndum, þ.á m. *[[Fanboys]]*, *[[Couples Retreat]]* og *[[When in Rome]]*. Bell hefur fengið Satellite- og Saturn-verðlaun, og tilnefnd nokkrum sinnum til Television Critics Association-verðlauna og Teen Choice-verðlauna.

## Kvikmyndir
Lárus Ingólfsson

**Lárus Ingólfsson** (22. júní 1905 – 22. september 1981) var íslenskur leikari. Hann var vinsæll gamanleikari og gamanvísnasöngvari og helsti leikmynda- og búningateiknari á sinni tíð.

## Tilvísanir
Stefán Íslandi

**Stefán Íslandi** eða **Stefano Islandi** (**Stefán Guðmundsson**) (6. október 1907 – 1. janúar  1994) var íslenskur söngvari. Hann lærði söng á Ítalíu, en starfaði lengst af í Danmörku og var útnefndur konunglegur hirðsöngvari þar árið 1949. 

## Ævi
Foreldrar Stefáns bjuggu á Sauðárkróki. Faðir hans drukknaði í Gönguskarðsá þegar Stefán var tíu ára en þá fór hann í fóstur til hjónanna í Syðra-Vallholti í Skagafirði. Stefán þótti snemma mjög efnilegur tenórsöngvari. Fyrstu tónleika sína hélt hann á Siglufirði 17 ára að aldri. Haustið 1926 hélt hann til Reykjavíkur og starfaði þar fyrst í Málaranum en hóf síðar nám í rakaraiðn. Hann söng jafnframt í Karlakór Reykjavíkur og stundaði söngnám hjá Sigurði Birkis. Hann hélt tónleika og söng við ýmis tækifæri, meðal annars á kvikmyndasýningum, og vakti mikla athygli fyrir sönghæfileika sína. Úr varð að Richard Thors, forstjóri útgerðarfélagsins Kveldúlfs, styrkti hann til náms á Ítalíu.

Stefán hóf söngnám í Mílanó á Ítalíu árið 1930 og lærði lengst af hjá barítónsöngvaranum Ernesto Caronna. Árið 1933 söng Stefán fyrst á sviði á Ítalíu og tók skömmu síðar upp listamannsnafnið *Stefano Islandi*. Hann söng á Ítalíu um tíma en var síðan á faraldsfæti um skeið, söng bæði heima á Íslandi og á Norðurlöndum og tók upp fyrstu tvær hljómplötur sínar.

Árið 1938 söng hann svo hlutverk Pinkertons í óperunni Madame Butterfly við Konunglega leikhúsið í Kaupmannahöfn við þvílíkar vinsældir að hann settist að í Danmörku, fékk fastráðningu við leikhúsið 1940 og varð það aðalstarfsvettvangur hans allt þar til hann fluttist heim til Íslands. Hann naut mikilla vinsælda í Danmörku og söng fjölda þekktra óperuhlutverka. Hann var útnefndur konunglegur hirðsöngvari 1949. Hann var einnig söngkennari við óperuna og prófdómari við Konunglega tónlistarskólann um skeið.

Stefán flutti til Íslands árið 1966 og sneri sér að söngkennslu. Á Kaupmannahafnarárunum kom hann oft heim og hélt tónleika eða söng sem gestur, söng meðal annars Rigoletto í fyrstu íslensku óperuuppfærslunni í Þjóðleikhúsinu 1951.

Indriði G. Þorsteinsson skráði ævisögu Stefáns, *Áfram veginn*.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Umfjöllun um Stefán Íslandi á Glatkistunni
Hlaðajarla saga

**Hlaðajarla saga**, var forn íslensk saga (tilgátusaga), sem fjallaði um sögu Hlaðajarla, sem höfðu aðsetur á Hlöðum hjá Niðarósi. Sagan er glötuð, og er því óvíst hversu umfangsmikið rit þetta var.

Í Grettis sögu og Fagurskinnu er vísað til sögu Eiríks Hákonarsonar Hlaðajarls (d. um eða eftir 1023), og telja margir fræðimenn, m.a. Finnur Jónsson, að sagan hafi ekki eingöngu fjallað um Eirík jarl, heldur einnig fyrirrennara hans, a.m.k. aftur til Hákonar Grjótgarðssonar. Einnig sé hugsanlegt að upphaf sögunnar hafi náð enn lengra aftur, með stuðningi af Háleygjatali Eyvindar skáldaspillis og fornum munnmælasögum.

Saga Eiríks jarls Hákonarsonar (eða saga fleiri Hlaðajarla), var notuð sem heimild í konungasögum, Grettis sögu og e.t.v. fleiri ritum.

## Tengt efni
* Listi yfir Noregskonunga
* Konungasögur 

## Heimild
* Finnur Jónsson: *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie* II, 2. útg., Kbh. 1920–1924, 633.
Hlaðajarlar

**[[Hlaðajarlar]]** – (bókmál: **Ladejarlene**, nýnorska: **Ladejarlane**) – var norsk höfðingjaætt, sem var mjög áhrifamikil í Noregi og víðar frá því fyrir 900 og fram yfir 1000. Ættin var talin upprunnin á Hálogalandi. Höfðingjasetrið Hlaðir var skammt norðan við Niðarós, en nú er það innan borgarinnar. 

Fyrstu Hlaðajarlarnir þáðu jarlstitil af Noregskonungum, en þeir síðustu stjórnuðu í umboði erlendra konunga, og voru því af Norðmönnum taldir hálfgerðir landráðamenn.

Eftirtaldir menn voru Hlaðajarlar:
* Hákon Grjótgarðsson, studdi Harald hárfagra við að sameina Noreg.
* Sigurður Hákonarson, vinur og ráðgjafi Hákonar góða.
* Hákon Sigurðarson, konungur Noregs í raun 970–995, þó að hann bæri aðeins jarlstitil.
* Eiríkur Hákonarson, réð mestum hluta Noregs í umboði Sveins tjúguskeggs Danakonungs.
* Sveinn Hákonarson, réð hluta af Noregi í umboði Ólafs sænska.
* Hákon Eiríksson, stjórnaði Noregi í umboði Knúts ríka Danakonungs.

## Heimild
*
Dögg

**Dögg** (**áfall**, **náttfall** eða **væða**) er gufa í loftinu sem hefur þést á einhverju köldu, t.d. á grasi eða laufum. Dögg þéttist vanalega yfir nóttina og er augljós berum augum að morgni dags. 

## Dögg í íslensku máli
Talað er um *döggslungið* gras eða t.d. *daggvota* þúfu þegar dögg er í grasi eða á þúfnakolli. Allgengt er að segja að dögg *falli á*, eins og Þórður Tómasson skrifar í *[[Veðurfræði Eyfellings]]*: 
:*Raki stígur upp af jörðinni daglangt og undir kvöldið fer að falla á.* 
Hann talar líka um að jörð eða gras sé *löðrandi í vatni*, þegar það er mikið döggfall. Þegar dögg *tekur af* er stundum líka sagt að *það/hann svaðrar af* og átt við að döggin þorni af. Halldór Laxness talar um það í Íslandsklukkunni að það sé *væða í grasinu*: *Það var væða í grasi*. Og líka í Sjálfstæðu fólki: *Væða í túninu, mýrin mórauð, grænkað í rindum.*

Þágufall af dögg er dögg, en stundum einnig skrifað dögg**u** (sbr. ör), en aðallega í skáldamáli. Í Völsungakviðu hinni fornu er sagt að dýrkálfurinn sé „döggu slunginn“. Eignarfallið af dögg er daggar en döggvar er líka til, og því er hvortveggja rétt málfræðilega: *daggardropar* og *döggvardropar*. Jóhann Jónsson skáld segir t.d. í einu ljóða sinna: *Blítt lætur veröldin. / Drjúpa döggvartár / um dalvíðishár*... 

## Tengt efni
* Daggarmark, það hitastig sem loftraki þéttist við

## Heimildir


## Tenglar
* OPUR (International Organisation for Dew Utilization) 
* International Conference on Fog, Fog Collection and Dew
The Kinks

**The Kinks** var ensk popp/rokk hljómsveit sem stofnuð var árið 1963. Þrátt fyrir að hafa ekki notið eins mikilla vinsælda og margar breskar samtímahljómsveitir eins og Bítlarnir og The Who er hljómsveitin talin ein sú áhrifamesta frá þeim tíma.

Árið 1965 kom hljómsveitin til Íslands í fyrsta sinn og spilaði í Austurbæjarbíói. Talað hefur verið um að það hafi verið fyrstu alvöru rokktónleikar á Íslandi.  Komu þeir aftur árið 1970 og léku í Laugardalshöll. Ray Davies meðlimur hljómsveitarinnar lék á tónleikum á landinu árin 2000 og 2006. . 

Hljómsveitin kom síðast saman árið 1996.

## Meðlimir
### Upprunalegir meðlimir
* Ray Davies - (1964-1996)
* Dave Davies - (1964-1996)
* Mick Avory - (1964-1984)
* Pete Quaife - (1964-1966, 1966-1969)

### Aðrir meðlimir
* John Dalton - (1966, 1969-1976, 1978)
* John Gosling - (1970-1978)
* Jim Rodford - (1978-1996)
* Ian Gibbons - (1979-1989, 1993-1996)
* Bob Henrit - (1984-1996)

## Hljómplötur
### Breiðskífur
* 1964 &ndash; *[[The Kinks (breiðskífa)|The Kinks]]* (Gefin út sem *You Really Got Me* í Bandaríkjunum)
* 1965 &ndash; *[[Kinks Size]]*
* 1965 &ndash; *[[Kinda Kinks]]*
* 1965 &ndash; *[[Kinks Kinkdom]]*
* 1965 &ndash; *[[The Kink Kontroversy]]*
* 1966 &ndash; *[[Face to Face]]*
* 1967 &ndash; *[[Something Else by The Kinks]]*
* 1968 &ndash; *[[The Kinks Are the Village Green Preservation Society]]*
* 1969 &ndash; *[[Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire)]]*
* 1970 &ndash; *[[Lola versus Powerman and the Moneygoround, Part One]]*
* 1971 &ndash; *[[Percy]]*
* 1971 &ndash; *[[Muswell Hillbillies]]*
* 1972 &ndash; *[[Everybody's in Show-Biz]]*
* 1973 &ndash; *[[The Great Lost Kinks Album]]*
* 1973 &ndash; *[[Preservation: Act 1]]*
* 1974 &ndash; *[[Preservation: Act 2]]* 
* 1975 &ndash; *[[Soap Opera]]*
* 1976 &ndash; *[[Schoolboys in Disgrace]]*
* 1977 &ndash; *[[Sleepwalker]]*
* 1978 &ndash; *[[Misfits]]*
* 1979 &ndash; *[[Low Budget]]*
* 1981 &ndash; *[[Give the People What They Want]]*
* 1983 &ndash; *[[State of Confusion]]*
* 1984 &ndash; *[[Word of Mouth]]*
* 1986 &ndash; *[[Think Visual]]*
* 1989 &ndash; *[[UK Jive]]*
* 1993 &ndash; *[[Phobia (The Kinks album)|Phobia]]*
* 1996 &ndash; *[[To the Bone]]* (Tvöföld plata)

## Tilvísanir

## Tenglar
*Óopinber heimasíða The Kinks
*Opinber heimasíða Ray Davies
*Opinber heimasíða Dave Davies
Keðjuregla

**Keðjuregla** er heiti á aðferð við deildun samsettra falla.
 
## Útskýring
Keðjureglan segir að

: (f \circ g)'(x) = f'(g(x)) g'(x),\,

sem má stytta sem

: (f \circ g)' = f'\circ g\cdot g'.

Einnig er hægt að nota Leibniz-táknunina:

:\frac {dy}{dx} = \frac {dy} {du} \cdot\frac {du}{dx}.

Innsetningaraðferðin er hliðstæða keðjureglunnar við heildun.

## Keðjureglan fyrir föll af mörgum breytum
Keðjureglan virkar líka fyrir föll af mörgum breytum, ef við gefum okkur fallið z = f(x,y) þar sem x = g(t) og y=h(t). Ef föllin g(t) og h(t) eru diffranleg með tilliti til t þá er:
:{\ dz \over dt}={\partial f \over \partial x}{dx \over dt}+{\partial f \over \partial y}{dy \over dt}. 

Gerum jafn framt ráð fyrir að breytistærðirnar u og v séu háðar föllum af tveimur breytistærðum, þ.e.a.s. u = h(x, y) og v = g(x, y) og hvort tveggja sé diffranlegt. Þá segir keðjureglan okkur:
:{\partial z \over \partial x}={\partial f \over \partial u}{\partial u \over \partial x}+{\partial f \over \partial v}{\partial v \over \partial x}

:{\partial z \over \partial y}={\partial f \over \partial u}{\partial u \over \partial y}+{\partial f \over \partial v}{\partial v \over \partial y}.

## Ytri tenglar
* Umfjöllun um keðjuregluna  á heimasíðu MS
* Stærðfræðigreining á HÍ
Fjársjóður sjóræningjans

***Fjársjóður sjóræningjans*** er unglingasaga eftir Henri Vernes.

## Söguþráður
Á eyðiströnd í Mið-Ameríkuríkinu Zambara rötuðu þeir Bob Moran og Claude Loarec vinur hans kvöld eitt í óvenjulegt ævintýri, sem hafði örlagaríkar afleiðingar fyrir þá. Áður en þeir vissu af, voru þeir flæktir í hina ótrúlegustu atburðarás, sem lauk með því, að þeir fengu gistingu í skuggalegu fangelsi harðstjórans Porfirio Gomezar. Skjal eitt ritað á fornri mállýzku franskri varð til þess ásamt ágrind fangelsisstjórans, að þeir fengu aftur frelsi sitt en reyndar kostaði það þá nýjar mannraunir og hættulegar. Jafnvel hugaðri menn en Bob Moran hefðu getað látið hugfallast, ef þeir hefðu staðið augliti til auglits við bláu Indíánana og hinn leyndardómsfulla hvíta foringja þeirra. En þeim Moran og vini hans var ekki undankomu auðið. Þeir áttu ekki annars kost en að duga eða drepast. Þeir urðu að brjótast gegnum frumskóginn upp að fossinum, þar sem þeir væntu þess að, fjársjóður Montbucs sjóræningja væri falinn. Þar varð Moran enn einu sinni að verja hendur sínar í erfiðri vígstöðu, en hann gefst ekki upp, vilji hans og taugar eru sem stál.

## Aðalpersónur
Bob Moran, Claude Loarec, Pablo Cabral, Mario Foldes, Pierrer Loarec, Jose Fiscal, Gert Luber, Don Porfirio Gomez

## Sögusvið
San Felicidad - Ille de Cocotiers, Cuidad Porfirio, Zambara - Pueblo Bolivar

## Bókfræði
* Titill: Fjársjóður sjóræningjans
* Undirtitill: Æsispennandi drengjabók um afreksverk hetjunnar Bob Moran
* Á frummáli: L'héritage du flibustier
* Upprunalegur útgefandi: Gérard & Co.
* Fyrst útgefið: 1954
* Höfundur: Henri Vernes
* Þýðandi: Magnús Jochumsson ?
* Útgefandi: Prentsmiðjan Leiftur Hf.
* Útgáfuár: 1963
Sveinbjörn Beinteinsson

**Sveinbjörn Beinteinsson** (4. júlí 1924 – 24. desember 1993) var skáld og allsherjargoði Ásatrúarfélagsins á Íslandi. Hann bjó að Draghálsi í Svínadal í Skorradalshreppi, Borgarfirði. Sveinbjörn kom oft fram á tónleikum á pönktímabílinu og kvað rímur milli atriða, og má t.d. sjá hann kveða í Rokk í Reykjavík. 

## Tenglar
* ''Sveinbjörn Beinteinsson''; minningagreinar í Morgunblaðinu 6. janúar 1994
* ''Sveinbjörn Beinteinsson''; minningagreinar í Morgunblaðinu 8. janúar 1994
* ''Sveinbjörn Beinteinsson''; minningargein í DV 7. janúar 1994
* Vefur Ásatrúarfélagsins: Allsherjargoðar frá upphafi 
* Umfjöllun um Sveinbjörn Beinteinsson á Glatkistunni
Tækniskólinn

**Tækniskólinn** er íslenskur framhaldsskóli stofnaður 1. júlí árið 2008 með sameiningu Iðnskólans í Reykjavík og Fjöltækniskólans. Tækni­skólinn tók yfir rekstur og hlut­verki Iðnskólans í Hafnarfirði frá og með 1. ágúst 2015.

Tækni­skólinn er einka­rekinn skóli og er rekstr­ar­fé­lagið í eigu aðila atvinnu­lífsins, Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi (SFS), Samtaka iðnaðarins (SI), Samorku og Iðnaðarmannafélagsins í Reykjavík (IMFR).

## Um Tækni­skólann
Tækniskólinn er stærsti fram­halds­skóli landsins og byggir á langri og merkri sögu sem tengist atvinnu­lífi landsins á marga vegu.

Hlut­verk skólans er að bjóða upp á fjöl­breytt og fram­sækið nám í góðu sam­starfi við atvinnu­lífið og að efla nem­endur til per­sónu­legs þroska og virkrar þátt­töku í sam­fé­laginu. Kjarn­a­starf­semi skólans er fram­halds­skóli með áherslu á tækni- starfs- og iðnnám. Tækni­skólinn leggur áherslu á öflug tengsl við atvinnu­lífið og að vera í for­ystu við innleiðingu á bestu kennsluaðferðum hverju sinni.

## Námsframboð
Tækniskólinn skiptist í sjö undirskóla, hver með sinn skólastjóra. Í hverjum undirskóla eru gjarnan margar námsbrautir. Undirskólar Tækniskólans eru eftirtaldir:

* Byggingatækniskólinn
* Hönnunar- og handverkskólinn
* Raftækniskólinn
* Skipstjórnarskólinn
* Tæknimenntaskólinn
* Upplýsingatækniskólinn
* Véltækniskólinn

## Starfsemi

Kennt er í bygg­ingu skólans á Skólavörðuholti, við Flata­hraun í Hafnarfirði og í Sjómannaskólahúsinu á Háteigs­vegi. Bygg­ing­ar­tækni­skólinn hefur auk þess aðstöðu í Skelja­nesi og í Gjótu­hrauni í Hafnarfirði. Verkleg kennsla flug­virkj­unar er í Árleyni og hljóðtækni er kennd í húsnæði Sýr­lands ehf. við Vatnagarða.

Áður var Upplýsingatækniskólinn til húsa í Vörðuskóla en starfsemi hans var flutt á Háteigsveg þann 22. mars 2019, eftir að skoðun Vörðuskóla á vegum Ríkiseigna leiddi í ljós að „full ástæða [væri] til að skoða betur“ tiltekin rými vegna slæmra loftgæða og sveppagróa. Tekin var ákvörðun um að skoða aðstæður nánar og ráðast í framhaldinu í viðeigandi viðgerðir.

## Heimildir

## Tenglar
* Vefur Tækniskólans
* Vefur Nemendasambands Tækniskólans
Erfðabreytt matvæli

**Erfðabreytt matvæli** eru matvæli, oftast nytjaplöntur, sem breytt hefur verið með aðferðum erfðatækninnar. Breytingin, sem framkvæmd er með það að markmiði að efla æskilega eiginlega lífverunnar eða færa henni nýja, eftirsóknarverða eiginleika á borð við þol gegn skordýrum eða illgresiseyðum, er framkölluð með því að skeyta inn í erfðamengi lífverunnar erfðaefni úr öðrum tegundum, sem jafnvel geta verið afar fjarskyldar. Þannig er hægt að flytja erfðaefni úr t.d. bakteríu inn í erfðamengi hveitiplantna eða úr fiski í erfðamengi kartöfluplantna og fá erfðabreytt hveiti og erfðabreyttar kartöflur. Við erfðabreytingar af þessu tagi er farið fram hjá þeim skorðum sem náttúran alla jafna setur blöndun erfðaefnis lítt skyldra lífvera. Önnur, en öllu seinfarnari leið að sama marki eru kynbætur, þar sem stýrð blöndun erfðaefnis mikið skyldra lífvera á sér stað yfir margar kynslóðir. 

## Tenglar
* 
* ''Ekki er allt sem sýnist''; grein í Morgunblaðinu 1999
* Læknablaðið nr. 11, 2012
Efnahags- og skattanefnd Alþingis

**Efnahags- og skattanefnd** var ein af fastanefndum Alþingis, löggjafarþings íslenska ríkisins. Eitt helsta hlutverk hennar var að fjalla um lagafrumvörp þau sem varða skatta, tolla og eignir íslenska ríkisins (t.d. verðbréf og hlutabréf; lífeyrissjóði, banka og annað). Fastanefndum Alþingis var fækkað úr tólf í átta þann 1. október 2011 og heyra málefni efnahags- og skattanefndar í dag að mestu leiti undir efnahags- og viðskiptanefnd.

## Tilvísanir


## Ytri tenglar
*Efnahags- og skattanefnd  á vef Alþingis
Félagsmálanefnd

**Félagsmálanefnd** er íslensk nefnd sem sér um mál sem tengjast sveitarfélögum, húsnæði og atvinnu, barna- og ungmennavernd og málum fatlaðra.

## Ytri tenglar
*Félagsmálanefnd  á vef Alþingis
Blóðrauði

**Blóðrauði** skammstafað sem **Hb** eða **Hgb** (kemur af enska heitinu *hemoglobin* eða *haemoglobin*, á íslensku „hemglóbín“ eða „hemóglóbíni“) er prótínsameind í blóðinu sem veldur rauða litinum og sér það um að flytja súrefni sem blóðrauðinn nær í lunguum og ber þaðan um allan mannslíkamann. Í blóðrauðanum er járnfrumeind, en úr henni kemur rauði liturinn. 

## Sýrður blóðrauði
Sýrður blóðrauði kallast það þegar blóðrauðinn binst við súrefni í lungunum og verður ljósrauður. Þannig ferðast súrefnið til frumnanna frá blóðinu, en þegar það er þangað komið losnar súrefnið frá sýrða blóðrauðanum og verður þá aftur að ósýrðum blóðrauða.

## Sjá einnig
* Mýóglóbín
* Hemrauði
* Hemhóp
* Hemblámi
* Vöðvarauði (míóglóbín)

## Ytri tenglar
* 
* 

## Neðanmálsgreinar
Okur

**Okur** er lán með of háum vöxtum. Innan lögfræðinnar er okur auðgunarbrot, þ.e.a.s. ef fram kemur að hinn ákærði hefur notað sér bágindi annarra (t.d. fjárþröng) til að hagnast (óhæfilega) á viðskiptum sínum. 

Á miðöldum var okur ekki flokkað sem ein af dauðasyndunum sjö, en féll undir skilgreininguna á grægði. Í Helvíti Dantes dveljast orkrar í sjöunda hringnum, neðar en jafnvel sjálfmorðingjar. 

## Okur á Íslandi
Í kirkjuskipan Kristjáns 3. segir að okurkörlum skuli synja kvöldmáltíðarsakramentis. Þá var hvort tveggja kallað okur ef menn tóku of háa leigu (lögleigu) eða seldu vöru sína óhæfilega dýrt. Samkvæmt kristinrétti Árna Þorlákssonar biskups, árið 1275, var bannað að taka leigu eftir allt „dautt fé“ svo sem gull, silfur, vaðmál eða aðrar vörur. Hins vegar mátti taka leigu eftir allt „lifandi fé“. Þeir sem tóku leigu eftir dautt fé gerðust sekir um okur, enda urðu þeir að greiða sex aura og allt leigufé gert upptækt og rann helmingur hvors tveggja til konungs og biskups. Okurkarlar „féllu í forboð“ af verkinu sjálfu og máttu ekkl taka kirkjulega þjónustu né njóta legs í vígðum reit fyrr en þeir komust í sátt við kirkjuna. 

Nútildags þegar samið er um lán er lánað með vöxum og þá talað um vaxtahæð. Að slíkum samningum eru menn hins vegar ekki frjálsir því íslensk lög leggja takmörk við hæð vaxta. Eru lögin frá árinu 1960 um bann við okri, dráttarvexti og fleira. Í hegningarlögum frá 1940 eru einnig refsiákvæði sem kveða á um viðurlög hafi menn meðal annars áskilið sér óleyfilega háa vexti með því að beita refsiverðri aðferð, sem kölluð er misneyting. 

### Okur í dómsmálum á Íslandi
Árið 1984 kom í ljós að eiturlyfjasalar höfðu fjármagnað eituryfjakaup sín í útlöndum með okurlánum hér á Íslandi. Árið eftir fengu eiturlyfjaneytendur lán hjá okrara og héldu til útlanda til að flytja inn eiturlyf til landsins. Þeir voru handteknir. Litlar sögur fara af okurlánaranum. 

## Tilvísanir


## Tenglar
* „Okur og skyld brot“; grein í ''Tímariti lögfræðinga'' 1953
Kreml

**Kreml** (rússneska: кремль) er rússneskt orð sem þýðir borgarvirki eða kastali og vísar til miðjunnar í varnareiningum gamalla rússneskra borga. Kreml er þó oftast haft um Kreml í Moskvu, eða stjórn landsins sem þar er til húsa. Að kreml vísi til stjórnarinnar (sbr. *stjórnin í Kreml*) hefur þó minnkað umtalsvert eftir fall kommúnismans.
Sean Paul

**Sean Paul Ryan Francis Henriques** (fæddur 9. janúar 1973) er jamaískur reggí- og *[[dancehall]]* tónlistarmaður. Hann er þekktastur sem **Sean Paul**.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *[[Stage One]]* (2000)
* *[[Dutty Rock]]* (2002)
* *[[The Trinity]]* (2005)
* *[[Imperial Blaze]]* (2009)
* *[[Tomahawk Technique]]* (2012)

### Smáskífur
* „Deport Them“ (2000)
* „Gimme the Light“ (2002)
* „Get busy“ (2003)
* „Like Glue“
* „Breathe“ (með Blu Cantrell)
* „Baby Boy“ (með Beyoncé)
* „I'm Still in Love With You“ (ásamt Sasha) (2004)
* „We Be Burnin'“ (2005)
* „Ever Blazin'“
* „Temperature“ (2006)
* „Cry Baby Cry“ (með Carlos Santana og Joss Stone)
* „Never Gonna Be the Same“
* „(When You Gonna) Give It up to Me“ (ásamt Keyshia Cole)
* „Break It Off“ (ásamt Rihanna)
* „Give It to You“ (með Eve) (2007)
Ljósmynd

**Ljósmynd** er heiti á mynd, sem fæst við ljósmyndun með sýnilegu ljósi. Hitamynd er samsvarandi mynd sem fæst þegar notast er við innrautt ljós.

## Tenglar
* ''Um sögu ljósmyndanna''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1937
* ''Þúsund og ein ljósmynd''; grein í Morgunblaðinu 1978
John Duns Scotus

**John Duns Scotus** (u.þ.b. 1266 – 8. nóvember 1308) var skoskur fyrirlesari og skólaspekingur, og einn af helstu guðfræðingum og heimspekingum hámiðalda. Hann fékk viðurnefnið *Doctor Subtilis* vegna þess hve mönnum þótti hann beita gegnumlýsandi og hárfínni rökhugsun.  

Heimspekingar 16. aldar höfðu ekki nærri því jafn mikið álit á honum og menn fyrri alda, og litu á hann sem glammrandi sófista. Það varð til þess að lærðir menn í Bretlandi tóku að nefna tornæma nemandur sína (tossana) eða tornæmt fólk yfirleitt, „dunce“, en það er leitt af miðnafni hans (sbr. Duns<dunce).  Einnig var og er talað um „dunce cap“ á ensku, þ.e. tossahúfuna (eða *tossaspísshattinn*) sem tíðkaðist á Bretlandi og víðar, alveg fram á 20. öld.
Hræringur

**Hræringur** kallast spónamatur sem er gerður með því að bæta skyri út í graut, oftast hafragraut en einnig þekktist að nota aðrar grautartegundir, svo sem bygggrjóna, hrísgrjóna-, rúgmjöls- eða fjallagrasagraut. Oftast var notaður kaldur grautur en einnig þekktist að blanda heitum graut saman við skyrið.

Hræringur var mjög algengur matur á Íslandi áður fyrr en sést nú mun sjaldnar. Hann er oft borðaður með mjólk út á, ásamt blóðmör eða lifrarpylsu.
Ingólfstorg

**Ingólfstorg** (áður Hallærisplanið/Hótel Íslands-planið og Steindórsplanið) er torg í miðborg Reykjavíkur. Það var opnað 4. desember 1993. Torgið er nefnt í höfuðið á Ingólfi Arnarsyni landnámsmanni. Torgið er staðsett við Aðalstræti þar sem einna lengst hefur verið byggð í Reykjavík.

Nú til dags er torgið oft notað til tónleikahalds, ræðuhalda og fjöldasamkomna af ýmsu tagi. Það er oft notað á hátíðisdögum og stórviðburðum eins og 1. maí, Menningarnótt og 17. júní. Torgið er einnig vinsælt meðal hjólabrettafólks. Eftir aldamótin 2000 hefur torginu oft verið breytt í skautasvell yfir jólahátíðina.

## Nafn
Svæðið þar sem torgið er nú var upphaflega tvö bílaplön sem Austurstræti gekk á milli. Suðurhlutinn var í fyrstu nefndur Hótel Íslands-lóðin (eða Hótel Íslandsplanið). Á horni Aðalstrætis og Austurstrætis stóð hið landsfræga Hótel Ísland frá 1882 þar til það brann 1944. Eftir brunann myndaðist autt svæði við gatnamótin. Hinum megin við Austurstræti var Bifreiðastöð Steindórs frá 1922 með bílastæði, rútustopp og síðar stórt þjónustuhús. Þetta svæði var kallað Steindórsplanið. Eftir bruna Hótel Íslands notaði bifreiðastöðin lóðina þar líka undir bílastæði. Þetta bílastæði var uppnefnt „Hallærisplanið“ allt frá því um 1960, enda var litið á lóðina sem sár í bæjarlandinu. Á sjöunda, áttunda og níunda áratug 20. aldar, var Hallærisplanið staður þar sem unglingar hittust. Drykkjumenning skapaðist þar meðal þeirra og stundum greip lögreglan inn í.

## Eitt og annað
* *[[Hallærisplanið (skáldsaga)|Hallærisplanið]]: skáldsaga fyrir börn og fullorðna* eftir Pál Kristinn Pálsson kom út árið 1982. Aðalsögupersónur hennar eru utangarðsunglingar í Reykjavík.

## Tilvísanir
Bandaríska kauphöllin

:*Oft er talað um „bandarísku kauphöllina“ þegar í raun er átt við [[Kauphöllin í New York|Kauphöllina í New York]] (NYSE).*

**Bandaríska kauphöllin** (**AMEX**) er bandarísk kauphöll staðsett í New York-borg. Kauphöllin er gagnkvæmt félag sem félagar eiga.
Kristján Jóhannsson

**Kristján Jóhannsson** (fæddur 24. maí 1948) er tenór sem er einna þekktastur fyrir hlutverk sín í óperum Verdis. Hann hefur sungið í ýmsum þekktum óperuhúsum, bæði á meginlandi Evrópu og í Bandaríkjunum, og má þar t.d. nefna La Scala og Metropolitan óperuna.

## Tenglar
* Heimasíða Kristjáns
Aiguille du Midi

**Aiguille du Midi** er fjall í Mont Blanc-fjallgarðinum í Frönsku Ölpunum. Nafn fjallsins merkir „hádegisnálin“ og kemur til vegna þess að sólin er beint yfir tindinum á hádegi þegar horft er á hann frá bænum Chamonix. Þaðan er hægt að fara upp á tind fjallsins með kláf sem á heimsmetið í lóðréttu klifri; fer úr 1035 metrum í 3842 metra hæð á 20 mínútum.
Virkjun

**Virkjun** er mannvirki, sem breytir hluta orku fljótandi vatns, sjávarfalla, jarðhita eða vinds í raforku, sem síðan er dreift til notenda. Taka skal þó fram að þegar vindur er virkjaður er oftast talað um vindorkuver  (stundum „vindmyllur“, en sjaldan „vindvirkjun“). Og ekki má rugla saman raf- eða vélvirkjun við virkjun í sambandi við orkunýtingu. 

## Tengt efni
* Hveravirkjun
* Gufuaflsvirkjun
* Jarðvarmavirkjun
* Kjarnorkuver
* Rennslisvirkjun
* Sjávarfallavirkjun
* Vatnsfallsvirkjun (*vatnsvirkjun*) 
* Vindorkuver (*vindhverfill, vindmylla*) 

## Tilvísanir


## Tenglar
* ''Taka þarf ákvörðun um virkjun innan tveggja ára''; grein í Morgunblaðinu 1998
Bæjarstjórnarkosningar á Akranesi

**Akranes** hlaut kaupstaðarréttindi árið 1942, fram að því hafði það verið hreppur með hreppsnefndarkosningum.

## 1942

Sveitarstjórnarkosningarnar 1942 fóru fram 25. janúar.


## 1946

Sveitarstjórnarkosningarnar 1946 fóru fram 27. janúar.

## 1946 (aukakosningar)
Kosningarnar í janúar skiluðu þrátefli í bæjarstjórn og var efnt til nýrra kosninga þann 10. mars. Framsóknarflokkur, sem fengið hafði einn fulltrúa í fyrri kosningum bauð ekki fram.



## 1950

Sveitarstjórnarkosningarnar 1950 fóru fram 29. janúar.


## 1954

Sveitarstjórnarkosningarnar 1954 fóru fram 31. janúar. Í framboði voru annars vegar sameiginlegur listi Alþýðuflokks, Framsóknarflokks og kommúnista og hins vegar listi Sjálfstæðisflokksins.

## 1958

Sveitarstjórnarkosningarnar 1958 fóru fram 25. janúar. Í framboði voru annars vegar sameiginlegur listi Alþýðuflokks, Framsóknarflokks og kommúnista sem nefndi sig Frjálslynda kjósendur og hins vegar listi Sjálfstæðisflokksins. Sameiginlegi listinn fór með sigur af hólmi og hélt meirihluta sínum.

## 1962

Sveitarstjórnarkosningarnar 1962 fóru fram 27. maí. Alþýðuflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn mynduðu meirihluta og kusu bæjarverkfræðinginn Björgvin Sæmundsson sem bæjarstjóra. 

## 1966

Sveitarstjórnarkosningarnar 1966 fóru fram 22. maí. Í framboði voru Alþýðuflokkur, Sjálfstæðisflokkur og listi sem nefndi sig Frjálslynda kjósendur en hann skipuðu Framsóknarmenn, Alþýðubandalagsmenn og fleiri.

## 1970

Sveitarstjórnarkosningarnar 1970 fóru fram 31. maí.

## 1974

Sveitarstjórnarkosningarnar 1974 fóru fram 26. maí. Í framboði voru Alþýðuflokkur, Framsóknarflokkur, Sjálfstæðisflokkur og I-listi, en að honum stóðu Alþýðubandalagið, Samtök frjálslyndra og vinstrimanna og Frjálslyndir kjósendur.

## 1978

Sveitarstjórnarkosningarnar 1978 fóru fram 28. maí.

## 1982

Sveitarstjórnarkosningarnar 1982 fóru fram 22. maí.

## 1986

Sveitarstjórnarkosningarnar 1986 fóru fram 31. maí.


## 1990

Sveitarstjórnarkosningarnar 1990 fóru fram 26. maí.


## 1994

Sveitarstjórnarkosningarnar 1994 fóru fram 28. maí.

## 1998

Sveitarstjórnarkosningarnar 1998 fóru fram 23. maí.


## 2002


## 2006

Kosið var 27. maí 2006.


## 2022

Kosið var 14. maí

## Heimildir
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Sundlaug Kópavogs

**Sundlaug Kópavogs** er ein af sundlaugum Íslands sem staðsett er á Rútstúni á Kársnesi í vesturbæ Kópavogs.

Sundlaugin var fyrst tekin í notkun 1967, þá með einni laug sem var 17×8 metrar að stærð. Þrír heitir pottar komu svo við hliðina á lauginni. 

1991 var önnur laug og mun stærri tekin í notkun, fullgild 50×25 metra keppnislaug. Að auki var þá sett upp rennibraut í litla laug við hlið stóru laugarinnar og öll búningsaðstaða færð í nýja klefa og heitum pottum fjölgað.

Þann 11. maí 2008 var ný og breytt sundlaug opnuð, 50×25 metra keppnislaugin var á sínum stað en elsta laugin og pottar þar voru horfin, í þeirra stað var komin 25 metra keppnislaug með áhorfendabekkjum sem og 10 metra vaðlaug, báðar innanhúss.

## Tengt efni
* Sundlaugar á Íslandi
* Salalaug

## Heimildir
*
*
Flundra

**Flundra** (fræðiheiti: *Platichthys flesus*) er flatfiskur af flyðruætt. Útbreiðslusvæði hennar er strandsvæði Norður-Evrópu. Flundra er vinsæll matfiskur.

Flundra getur náð allt að 60 sm lengd en er sjaldan lengri en 30 sm. Hún lifir á sjávarbotni frá fjöruborði og niður í um 100 m dýpi og sækir í ísalt og ferskt vatn og getur gengið upp í ár og læki.

Flundra er lík skarkola og sandkola en þekkist frá þeim á því að það eru smáar beinkörtur meðfram bak- og raufaruggi.

## Flundra við Íslandsstrendur
Flundra veiddist fyrst við Ísland í september 1999 og virðist tegundin núna vera farin að hrygna við Ísland. Flundra virðist núna breiðast hratt út við landið.

Ekki er vitað hvernig flundran barst þangað en sennilegast að hún hafi borist frá Evrópu, hugsanlega frá Færeyjum. Hrogn og smáseiði flundru eru sviflæg og geta borist með straumum. Flundru hefur orðið vart við ósa og sjávarlón á Suðurlandi.

Greining á fæðuvali flundru úr Hlíðarvatni í Selvogi haustið 2006 leiddi í ljós að um 42% fæðu hennar voru vatnabobbar, um 32% voru marflær, um 11% hornsíli og aðrir fiskar, rykmýslirfur og vorflugulirfur fundust í minni mæli. Flundra á vatnasviði Hvítár í Borgarfirði sýndi fram á ósérhæft fæðuval flundrunnar. Í ísöltu vatni var helsta fæða hennar marflær (*[[Gammarus]]* sp.), en hún tók einni nokkuð af silungaseiðum og öðrum fiski. Í sjó var helsta fæða hennar skeldýr, marflær, sandmaðkur, trönusíli og fiskileifar. Í Andakílsá varð einnig vart við laxaseiði í fæðu flundrunnar.

## Tilvísanir

## Tenglar
* Magnús Jóhannsson og Benóný Jónsson, Flundra nýr landnemi á Íslandi Rannsóknir á flundru ( Platichthys flesus) í Hlíðarvatni í Selvogi, 2007 
* ''Flundran fjölgar sér''. grein í Fréttablaðinu 2006
* European flounder at marLIN
Samtalsgreining

**Samtalsgreining** eða **samræðugreining** er aðferð til rannsókna á samskiptum fólks með því að greina samtöl út frá uppskrifuðum hljóðupptökum. Samtalsgreining var fyrst þróuð af Harvey Sacks og Emanuel Schlegoff út frá athugunum Sacks sem hann lýsti í röð fyrirlestra við Kaliforníuháskóla 1964 til 1972. Í fyrirlestrunum byggði Sacks meðal annars á reynslu sinni við greiningu á hljóðupptökum frá hjálparlínu fyrir fólk í sjálfsvígshugleiðingum. Í fyrirlestrunum fjallaði hann vítt og breitt um samskipti og samtöl, en samstarfsmenn hans, m.a. Schlegoff og Gail Jefferson þróuðu aðferðina eftir lát hans 1975. Samtalsgreining greinir litla þætti sem koma reglulega fyrir í samtölum, s.s. aðferðir við lotuskipti (hvernig fólk skiptist á að tala), hik, samstæðupör o.fl. í þeim tilgangi að reyna að átta sig á hlutverki þeirra í samskiptum þátttakenda. Samtalsgreiningu hefur einkum verið beitt á samtöl sem fara fram við formlegar aðstæður; vitnaleiðslur, læknaviðtöl, innkaup og þess háttar. Samtalsgreining er oft flokkuð sem grein af félagsháttafræði og er stundum stillt upp sem andstæðu við orðræðugreiningu.

## Tengt efni
* Orðræðugreining
* Talmálsgreining
Skíði (hvalir)

**Skíði** nota skíðishvalir til að afla sér fæðu. Þessir hvalir hafa ekki tennur en í þess stað hreyfanlegar plötur sem eru fastar við efri kjálka dýranna og sú hlið skíðanna sem snýr inn að munnholi er alsett hárum. Skíðin eru úr keratíni á sama hátt og hár, horn, klaufar og neglur en ekki úr beini. Skíðin virka eins og sía þegar hvalirnir leita sér fæðu. Skíðishvalir eru eina tegund hryggjadýra sem nota svipaðar aðferðir við fæðuöflun (flamingóar og krabbaselir (*Lobodon carcinophagus*) nota svipaðar aðferðir en hafa ekki skíði). En skíðin hafa gert það mögulegt fyrir þessa hvali að verða afskaplega stór dýr.  Stærsta dýr sem nokkur tíma hefur lifað, steypireyður, er skíðishvalur. 

Mikill munur er á stærð skíðanna allt eftir hvalategund, allt frá 0,5 til 3,5 metra á lengd og geta verið allt að 90 kg á þyngd hver skíði. Þau eru breiðust þar sem þau eru fest við kjálkann. Fjöldi þeirra er misjafn en t.d. hefur hnúfubakurinn 330 pör af skíðum.

## Þróun skíða
Elstu steingervingar sem hafa fundist og sýna hvalaskíði eru einungis um 15 milljón ára gamlir. En skíðin, eins og aðrir líkamshlutar úr keratíni, steingerast mjög sjaldan og halda vísindamenn að skíðin hafi þróast mun fyrr. Það má sjá af þeim breytingum sem verða á höfuðkúpum þeirra hvala sem fundist hafa og eru miklu eldri. Algeng skoðun vísindamanna er að skíðin hafi þróast fyrir um það bil 30 miljónum ára og þá úr hvalategund með harða og nokkuð sléttan efri kjálka, svipaðan og en má sjá hjá þeirri hnísutegund sem nefnd er Dallshnísa (*Phocoenoides dalli*).

Svo er að sjá sem fyrstu skíðishvalirnir hafi einnig haft tennur en þær hafa sennilega verið lítið notaðar. 

## Skíðasían
Þegar skíðishvalir leita fæðu gleypa þeir gríðarlegt magn af sjó og geyma í munnholinu, loka síðan munninum og þrýsta sjónum út á milli skíðanna. Hárin á skíðunum verða eins og sía og halda eftir smádýrum úr sjónum. Þau sitja eftir í hárunum og hvalurinn gleypir þau síðan. Helsta fæða skíðishvala er ljósáta, ýmsar árfætlur (*copepoda*) og smáir fiskar, þar á meðal loðna, síld, síli og makríll.

## Önnur not
Hvalskíði voru áður fyrr höfð til ýmissa nota, meðal annars voru þau notuð í lífstykki kvenna og eins regn- og sólhlífar. Plast hefur nú algjörlega leyst skíðin af hólmi þar sem þau komu áður til nota.

## Heimildir
* St. Aubin, D.J, R.H. Stinson and J.R. Geraci 1984. "Aspects of the structure and function of baleen, and some effects of exposure to petroleum hydrocarbons". *Canadian Journal of Zoology* 62: 193-198
Lyfta

**Lyfta** er rafknúinn lyftibúnaður í háum húsum til fólks- eða vöruflutninga, sbr. fólkslyftur (t.d. talnabandslyftur) og vörulyftur. Einnig eru til heylyftur sem eru notaðar til að flytja hey úr hlöðu að garða eða jötu, skíðalyftur (svo sem stólalyftur) til að flytja skíðafólk upp í fjall, vinnulyftur sem notaðar eru við byggingu og viðhald húsa og eru þær bæði til rafknúnar og díselknúnar. Vökvalyftur eru lyftur sem knúnar eru vökvaþrýstingi til að lyfta þungum hlutum (eins og t.d. vagnlyftur). 

Fyrsta fólkslyfta í íbúðarhúsi hér á landi var tekin í notkun 11. febrúar 1960. Þá voru gangsettar þrjár lyftur sama daginn í Prentarablokkinni, Kleppsvegi 2-6. 

Stærðsta lyfta í heiminum er útlensk lyfta sem getur rúmað 2350 menn og er meterslengd hennar 25 fermetrar, lyftan var framleidd í lyftugerðarversmkiðju KONE fyrir indverja.

## Tilvísanir
Trúarbragðasaga

**Trúarbragðasaga** er saga trúarbragða eins langt aftur og heimildir og sögusagnir ná, allt frá frumsögu trúar til nútímans. M.ö.o. er trúarbragðasaga líf mannsins í samskiptum sínum við hin ýmsu trúarbrögð, trúarsiði og þróun þeirra með tíð og tíma. Trúarbragðasaga hefur víða komið í stað kristnifræðslu í skólum.  

## Eitt og annað
* Fyrstu bækur á íslensku um trúarbragðasögu voru:
* *Ágrip af almennri trúarbragðasögu*, eftir Ásmund Guðmundsson, útg. 1935,
* *Trúarbrögð mannkyns* eftir Sigurbjörn Einarsson, sem kom út 1954
* *Ágrip af trúarbragðasögu*, eftir Ólaf Hansson, útg. 1955.
Carlos Tévez

**Carlos Alberto Tévez** (fæddur *Carlos Alberto Martínez* 5. febrúar 1984 í Ciudadela, Buenos Aires) er argentínskur fyrrum knattspyrnumaður. Hann hóf feril sinn með Boca Juniors 16 ára gamall en fór til Corinthians í Brasilíu árið 2005. Árið eftir gerði hann samning við West Ham United og lék með liðinu eitt ár áður en hann fór sem lánsmaður til tveggja ára til Manchester United. Síðan spilaði með Manchester City 2009-2013. Eftir það hélt hann til Juventus 2013-2015 og ýmissa liða í Kína áður en hann fór til uppeldisfélagsins Boca Juniors.

Carlos Tévez spilaði 76 leiki með argentínska karlalandsliðinu.
Próf Turings

**Próf Turings** eða **Turing-próf** er próf til að sannreyna hvort tölva getur sýnt greind við ákveðnar aðstæður. Hugmyndin kom fyrst fram í grein Alan Turing, „Computing machinery and intelligence“, sem kom út árið 1950 í tímaritinu *[[Mind]]*. Prófið gengur út á að leika hermileik þar sem spyrill leggur spurningar fyrir mann og tölvu sem er forrituð þannig að hún þykist vera maður. Spyrillinn á síðan að álykta út frá svörum viðmælendanna hvor þeirra er tölva. Turing vildi meina að ef tölvu tækist að herma svo vel eftir manni að spyrillinn léti blekkjast þá væri það nægjanleg sönnun þess að hún hugsaði. Til þess að komast í gegnum prófið þyrfti tölvan að geta beitt tungumálinu, rökvísi, þekkingu og vera fær um nám. 

Turing færir rök fyrir því í greininni að slíkt sé einungis spurning um verkfræði og forritun og að í náinni framtíð verði til tölvur sem geti staðist prófið. Margir hafa dregið þessa ályktun í efa. Fræg andsvör við þessu eru meðal annars þrautin kínverska herbergið sem John Searle setti fram 1980.

Engin tölva hefur staðist próf Turings enn, svo vitað sé. Spjallhermar á borð við ELIZA hafa getað blekkt viðmælendur sína og látið þá halda að þeir væru að tala við manneskju í stuttan tíma, en á því er sá reginmunur að viðmælandinn vissi ekki af þeim möguleika að hann væri að tala við tölvu fremur en mann, en spyrillinn í prófi Turings veit að annar viðmælendanna er tölva.

## Tilvísanir
Ustersbach

**Ustersbach**  er sveitarfélag í Þýskalandi með 1.177 íbúa (2007). Sveitarfélag er staðsett í sambandslandinu Bæjaralandi í Þýskalandi.
Heimsendi

**Heimsendi** er í heimsfræði endimörk hins sýnilega heims, sem er um 100 milljarðar ljósára.

## Tengt efni
* Heimsendir
Björn Þorfinnsson

**Björn Þorfinnsson** er íslenskur skákmeistari og fyrrverandi forseti Skáksambands Íslands. Hann tók við embættinu í maí 2008 af Guðfríði Lilju Grétarsdóttur. Björn var útnefndur alþjóðlegur skákmeistari (International master) árið 2009 og er með 2377 ELO-stig (1. janúar 2025).

Björn starfar sem blaðamaður og var ráðinn ritstjóri DV í maí 2021.

## Tilvísanir
Larisa Oleynik

**Larisa Romanovna Oleynik** (fædd 7. júní 1981) er bandarísk leikkona. Hún er þekktust fyrir að vera í aðalhlutverki í sjónvarpsþættinum *The Secret World of Alex Mack*, en hefur einnig leikið í bíómyndum á borð við *The Baby-Sitters Club* og *10 Things I Hate About You*.

## Ferill
Hún lék í sínu fyrsta hlutverki 15 ára gömul í sjónvarpsþættinum *Dr. Quinn, Medicine Woman*. Hún lék aðalhlutverkið í sjónvarpsþættinum *The Secret World of Alex Mack*, sem stelpa með hugarhreyfingar mátt sem hún fékk eftir að hafa lent í slysi. Þáttaröðin var sýnd á Nickelodeon frá 1994 til 1998 og var einn af þremur vinsælustu þáttum sjónvarpstöðvarinnar.

## Heimildir
*

## Tilvísanir
Húsavíkurkirkja

**Húsavíkurkirkja** er þrílit timburkirkja sem stendur í miðju bæjarstæði Húsavíkur við Skjálfanda og er með sterkum einkennum svonefnds schweitzerstíls. Rögnvaldur Ólafsson, arkitekt, teiknaði kirkjuna og var hún vígð 2. júní 1907. Húsavíkurkirkja er krosskirkja, byggð úr norskum við. Aðalhleðslumaður við grunn kirkjunnar var Jón Ármann Árnason steinsmiður, Fossi, Húsavík. Yfirsmiður var Páll Kristjánsson smiður og kaupmaður á Húsavík.

Kirkjan var ómáluð að innan til ársins 1924 en þá var hún máluð af Freymóði Jóhannssyni listmálara. 

Árið 1982 var byggingin friðuð.

## Tenglar
*Húsavíkurkirkja á kirkjukort.net  
* ''Kirkjulýsing''; af vef Húsavíkurkirkju
* ''Leitin að fegurstu húsum á Íslandi''; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997

## Tilvísanir
Bæjarstjóri Akraness

Akranes fékk kaupstaðarréttindi 1942.

**Bæjarstjórar Akraness** í tímaröð:
*1942-1946 Arnljótur Guðmundsson
*1946-1950 Guðlaugur Einarsson
*1950-1954 Sveinn Finnsson
*1954- Daníel Ágústínusson
*Hálfdán Sveinsson
*1962-1970 Björgvin Sæmundsson
*Gylfi Ísaksson
*Magnús Oddsson
*Ingimundur Sigurpálsson
*Gísli Gíslason
*Guðmundur Páll Jónsson
*2006-2010 Gísli S. Einarsson
*2010-2012 Árni Múli Jónasson
*2012 Jón Pálmi Pálsson
*2013-2017 Regína Ásvaldsdóttir
*2017-? Sævar Freyr Þráinsson
*2023- Haraldur Benediktsson

## Tilvísanir

## Heimildir
* 
* 
* 
*
Þekktir nemendur Menntaskólans við Hamrahlíð

Þetta er listi yfir **þekkta nemendur [[Menntaskólinn við Hamrahlíð|Menntaskólans við Hamrahlíð]]**.

## Athafnamenn
*Bergljót Arnalds, rithöfundur og leikkona
*Bragi Ólafsson, tónlistarmaður og rithöfundur
*Eyþór Arnalds, tónlistar- og athafnamaður
*Jón Gnarr Kristinsson, fjöllistamaður og borgarstjóri
*Bergur Ebbi, uppistandari
## Fjölmiðlafólk
*Broddi Broddason, útvarpsþulur
*Halldór Halldórsson, fjölmiðlamaður og skáld
*Sigurður G. Tómasson, útvarpsmaður
*Valgerður Matthíasdóttir, sjónvarpskona
## Fræðimenn
*Eiríkur Tómasson, lagaprófessor
*Hugo Þórisson, sálfræðingur
*Sveinn Viðar Guðmundsson, prófessor, Frakklandi
*Stefán Ólafsson, prófessor, prófessor í félagsfræði
## Íþróttamenn
*Sigurður Eggertson, Handboltamaður
## Leikarar
*Atli Rafn Sigurðarson, leikari
*Edda Björgvinsdóttir, leikkona
*Halldóra Geirharðsdóttir, leikkona
*Ilmur Kristjánsdóttir, leikkona

## Leikstjórar
*Karl Ágúst Úlfsson, leikari, leikstjóri og þýðandi
## Lögmenn
*Gestur Jónsson, lögmaður
*Hreinn Loftsson, lögmaður
*Þórhildur Líndal, lögfræðingur
## Löggæslumenn
*Stefán Eiríksson, lögreglustjóri

## Prestar
*Kristinn Ágúst Friðfinnsson, sóknarprestur

## Rithöfundar
*Arnaldur Indriðason, rithöfundur
*Bergljót Arnalds, rithöfundur og leikkona
*Birna Anna Björnsdóttir, rithöfundur
*Jóhanna Halldóra Sveinsdóttir, rithöfundur
*Silja Hauksdóttir, rithöfundur og leikstjóri
*Þórunn Valdimarsdóttir, Rithöfundur og sagnfræðingur
## Stjórnmálafólk
*Árni Sigfússon, bæjarstjóri Reykjanesbæjar og fyrrv. borgarstjóri
*Eyþór Arnalds formaður bæjarráðs Árborgar 
*Grímur Atlason, bæjarstjóri Bolungarvíkur
*Gunnar Svavarsson, formaður fjárlaganefndar alþingis og forseti bæjarstjórnar Hafnarfjarðar
*Helgi Hjörvar, alþingismaður og fyrrverandi borgarfulltrúi
*Hjálmar Árnason, alþingismaður
*Magnús Þór Gylfason, framkv.stjóri borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins og fv. formaður Heimdallar
*Oddný Sturludóttir, borgarfulltrúi og rithöfundur
*Ólafur F. Magnússon, borgarstjóri
*Sigurður Geirdal, fv. bæjarstjóri í Kópavogi
*Þórólfur Árnason, fv. borgarstjóri

## Tónlistarmenn
*Björk Guðmundsdóttir, söngkona
*Eyþór Arnalds, tónskáld, sellóleikari, söngvari 
*Eggert Pálsson, slagverksleikari
*Egill Ólafsson, Stuðmaður
*Jakob Frímann Magnússon, Stuðmaður
*Kristinn Sigmundsson, söngvari
*Matthías Matthíasson, söngvari Papa
*Mist Þorkelsdóttir, tónskáld
*Páll Óskar Hjálmtýsson, söngvari
*Ragnar Jón Hrólfsson, Trymbill
*Ragnheiður Gröndal, söngkona
*Regína Ósk, söngkona
*Sigurður Bjóla Garðarsson, Stuðmaður
*Sigurður Flosason saxófónleikari
*Tómas Tómasson, Stuðmaður
*Valgeir Guðjónsson, fyrrverandi Stuðmaður
*Þórður Árnason, Stuðmaður

## Viðskiptamenn
*Ragnar Önundarson, fyrrverandi framkvæmdastjóri MasterCard - Kreditkorts hf
## Þýðendur
*Matthías Kristiansen, þýðandi
Leiðsögutilgáta

**Leiðsögutilgáta** (eða **leiðsögugetgáta**) er tilgáta, sem styðst við staðreyndir, þótt hún sé ekki fullkomlega staðfest af reynslunni. Stuðst er við leiðsögutilgátur í rannsóknarvinnu af ýmsu tagi, en sá sem rannsakar reynir þó að vera við því búinn að sjá eitthvað óvænt sem brýtur í bága við leiðsögugetgátuna, annars stjórnar kenningin en ekki staðreyndirnar. Menn leggja þó alltaf mismikla áherslu á hversu traustar staðreyndirnar eru eða hvernig þær eru uppbyggðar þegar menn leggja út frá leiðsögutilgátu. 

Sigurður Nordal hélt útvarpserindi árið 1940 sem nefndist: *Líf og dauði*, og fjallar um trúarbrögð og mannlífið, dauðann og framhaldslífið. Í því stendur: „[...] ég geri ráð fyrir, að kenningar allra trúarbragða, líka kristninnar, séu ekki nema leiðsögutilgátur.“
Miðlunartillaga

**Miðlunartillaga** er sáttaumleitun milli tveggja einstaklinga t.d. í dómsmálum eða stéttarfélags og vinnuveitanda í launabaráttu þeirra fyrrnefndu. Miðlunartillaga er oftar en ekki sáttatiltraun sem reynir að fara bil beggja (þ.e. miðla málum). Miðlunartillagan er þá lögð fram fyrir t.d. stéttarfélagið og kröfuhafar kjósa um að fella hana eða ganga að henni.