open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tim Sweeney (leikjahönnuður)

**Timothy Dean Sweeney** (f. 1970) er bandarískur tölvuleikjaforritari, kaupsýslumaður. Hann er stofnandi og forstjóri Epic Games. Einnig skapaði hann leikjavélina Unreal Engine.

Sweeney býr í Cary, Norður-Karólínu. Samkvæmt Forbes í apríl 2021 var hann með eigið fé upp á 7,4 milljarða bandaríkjadala. Hins vegar metur Bloomberg eigið fé hans upp á 9,4 milljarða bandaríkjadala.

## Tilvísanir
Billboard Hot 100

**''Billboard'' Hot 100** er vinsældalisti yfir 100 vinsælustu lögin í Bandaríkjunum. Listinn er gerður af *[[Billboard]]* og er gefinn út hvern þriðjudag. Listinn fer eftir spilunum útvarpsstöðva og sölu vikunnar (streymi, niðurhöl og plötusala).

Fyrsta lagið sem komst efst á listann var „Poor Little Fool“ eftir Ricky Nelson þann 4. ágúst 1958. *Billboard* hélt þó um sölu platna frá 1940 allt að myndun Hot 100.

## Listi yfir vinsælustu lög ''Billboard'' eftir árum

## Punktar

## Tilvísanir
*
Zedd

**Anton Zaslavski** (rússneska: Антон Заславский; f. 2. september 1989), betur þekktur undir sviðsnafninu **Zedd**, er rússneskþýskur plötusnúður, lagahöfundur og upptökustjóri. Hann er uppalinn í Kaiserslautern, Þýskalandi þar sem hann byrjaði tónlistarferilinn sinn. Nafnið Zedd er dregið af enska framburðinum á Z (eða *zed*), sem er fyrsti stafurinn í eftirnafninu hans.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Clarity* (2012)
* *True Colors* (2015)

### Stuttskífur
* *Autonomy* (2011)
* *Shave It – The Aftershave* (2011)
* *Spectrum* (2012)

### Samantekt
* *Stay +* (2017)

## Tenglar
*
Raddkótari

**Raddkótari** (enska: *vocoder* eða *voice encoder*; einnig ritað **raddkóðari**) er tæki fyrir talkótun sem aðgreinir stika í talmerki svo að það sé breytanlegt. Tækið er oft notað til að gerva raddmerki.

## Heimildir
Robbie Williams

**Robert Peter Williams** (f. 13. febrúar 1974) er enskur söngvari, lagahöfundur og upptökustjóri. Hann byrjaði sem meðlimur í hljómsveitinni Take That á árunum 1990 til 1995 (og aftur frá 2010 til 2014). Hann hlaut þó ennþá meiri velgengni þegar hann byrjaði sóló ferilinn sinn árið 1996. Nokkur vinsæl lög frá honum eru meðal annars; „Feel“, „Angels“, „Strong“, „Come Undone“ og „Candy“. Stíllinn hans flokkast sem blanda af popp og rokktónlist.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Life thru a Lens* (1997)
* *I've Been Expecting You* (1998)
* *Sing When You're Winning* (2000)
* *Swing When You're Winning* (2001)
* *Escapology* (2002)
* *Intensive Care* (2005)
* *Rudebox* (2006)
* *Reality Killed the Video Star* (2009)
* *Take the Crown (2012)
* *Swings Both Ways* (2013)
* *The Heavy Entertainment Show* (2016)
* *The Christmas Present* (2019)
* *Britpop* (2025)

===Breiðskífur með Take That===
* *Take That & Party* (1992)
* *Everything Changes* (1993)
* *Nobody Else* (1995)
* *Progress* (2010)
* *Progressed* (2011)
* *Odyssey* (2018)

===Stuttskífur===
* *iTunes Live from London* (2009)

===Samantekt===
* *The Ego Has Landed* (1999)
* *Greatest Hits* (2004)
* *Songbook* (2009)
* *In and Out of Consciousness: Greatest Hits 1990–2010* (2010)
* *The Definitive Collector's Edition* (2010)
* *Robbie Williams: Classic Album Selection* (2013)
* *Under the Radar Vol. 1* (2014)
* *Under the Radar Vol. 2* (2017)
* *Under the Radar Vol. 3'' (2019)

## Tenglar
* 
*
Skarnjurt

**Skarnjurt** (Conium maculatum) er eitruð tvíær planta af sveipjurtaætt, Apiaceae. Náttúruleg heimkynni eru í Evrópu og Norður-Ameríku, en hefur síðar borist víðar svo sem til Vestur-Asíu, Ástralíu og Suður-Ameríku.

Jurtin er harðger og getur vaxið og þrifist á ólíkustu stöðum.

Úr jurtinni má vinna eitur, en frægt er að þegar Sókrates var dæmdur til dauða fyrir að spilla æskulýð Aþenuborgar, var hann látinn drekka þetta eitur.
Epic Games

**Epic Games, Inc.** er bandarískur tölvuleikjaframleiðandi og hugbúnaðarframleiðandi og útgefandi með aðsetur í Cary, Norður-Karólínu. Fyrirtækið var stofnað af Tim Sweeney sem **Potomac Computer Systems** árið 1991, upphaflega staðsett í húsi foreldra hans í Potomac, Maryland. Eftir útgáfu fyrsta tölvuleiks hans *[[ZZT]]* árið 1991 varð fyrirtækið **Epic MegaGames, Inc.** snemma árs 1992 og varð Mark Rein varaforseti, sem hefur verið varaforseti þess síðan. Með því að flytja höfuðstöðvar sínar til Cary árið 1999 var nafn fyrirtækisins einfaldað í Epic Games.

Epic Games þróar Unreal Engine, leikjavél sem er fáanleg í forritaverslun. Einnig knýr leikjavélin leiki fyrirtækisins svo sem *[[Fortnite]],* *[[Unreal]]*, *[[Gears of War]]* og *[[Infinity Blade]]*-seríurnar. Árið 2014 var Unreal Engine útnefnd „farsælasta tölvuleikjavélin“ af Heimsmetabók Guinness.

Þann 13. ágúst 2020 gaf Epic Games út útgáfu af *Fortnite* sem innihélt varanlegan afslátt af V-bucks, gjaldmiðli leiksins, ef notendur keyptu beint í gegnum greiðslukerfi fyrirtækisins en ekki forritaverslanir Apple og Google. Bæði Apple og Google tóku leikinn strax af forritaverslanir þeirra fyrir brot á þjónustuskilmálum með því að setja inn eigið greiðslukerfi, sem leiddi til þess að Epic Games höfðaði mál gegn báðum fyrirtækjum sama dag og sakaði þau um hegðun gegn samkeppnislögum í því hvernig þau reka verslanir sínar.

## Tilvísanir
Billboard

***Billboard*** er bandarískt tónlistartímarit sem var stofnað árið 1894. Það er best þekkt fyrir að gera lista yfir mest seldu stutt- og breiðskífurnar í Bandaríkjunum. Virtustu listarnir eru þeir ''Billboard'' Hot 100 (fyrir smáskífur) og ''Billboard'' 200 (fyrir breiðskífur). Að auki gefur það út aðra lista sem tengjast nokkrum tónlistarstefnum, bæði fyrir lög og plötur, og lista yfir lögin sem hljóta mestu útvarpsspilun.

## Saga
Fyrsta útgáfa tímaritsins var gefið út 1. nóvember 1894. Ritið var 8 blaðsíður og kostaði 10 bandarísk sent. Einnig var boðið upp á ársáskrift sem kostaði 90 sent. Höfuðstöðvarnar á þeim tíma voru við 11 W. Eight Street í Cincinnati, heimili William H. Donaldson og James H. Hennegan. Núverandi höfuðstöðvar eru í New York með skrifstofur í Boston, London, Los Angeles, Miami og Nashville. Þar að auki er tímaritið með ritstjórn í ýmsum stórborgum um allan heim.

## Tilvísanir

## Tenglar

*
Hesliviður

**Hesliviður, evrópuhesli** (Corylus avellana), stundum kallað einfaldlega **hesli** er runni af bjarkarætt og hesliættkvíslinni sem vex í Evrópu og V-Asíu. Hæð er vanalega 3-8 metrar. Hann hefur verið notaður hefðbundið á Englandi í húsveggi og girðingar. Hesliviður er einnig ræktaður vegna hneta sem hann gefur af sér.

Ekki er hann ræktaður mikið á Íslandi en ætti að geta þrifist hér. 

## Tilvísanir
Kryvyj Ríh

**Kryvyj Ríh** er borg í Úkraínu þar sem búa um 680.000 manns (2021). Forseti Úkraínu, Volodymyr Zelenskyj, er fæddur í þessari borg og ólst þar upp. Borgin er meðal annars þekkt fyrir stáliðnað og leiklistarlíf.
Ljósalúpína

**Lupinus albus** er 30 til 120 sentimetra há einær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá Miðjararhafssvæðinu og hefur verið ræktuð þar síðan á bronsöld.

Undirtegundir:
# Subsp. *graecus* (Boiss. et Spun.) Franko et Silva
# Subsp. *termis* (Forsk.) Ponert.
## Var. *abissinicus* Libk.
## Var. *subroseus* Libk.
## Subsp. *albus* L.
# Var.* albus*
# Var.*vavilovii* (Atab.) Kurl. et Stankev.
# Var *vulgaris* Libk.
## f. *libkindae* Kurl. et Stankev.

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.

## Tilvísanir
Runnalúpína

**Runnalúpína** (fræðiheiti: *Lupinus arboreus*) er sígrænn runni af ertublómaætt. Hún er ættuð frá Kaliforníu en hefur villst út frá görðum víða um heim.

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.

## Tilvísanir
Freralúpína

**Freralúpína**, heimskautalúpína eða skollalúpína (fræðiheiti: *Lupinus arcticus* er 50 sentimetra há fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá norðhluta N-Ameríku.

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.

## Tilvísanir
Tegundir lúpínu

## Flokkun
Ættkvíslin *Lupinus* L. og, sérstaklega, Norður-Amerísku tegundirnar var skift af Sereno Watson (1873) í þrjá hluta: *Lupinus*, *Platycarpos*, og *Lupinnelus*. Mismunur á búsvæði og fjöldi fræhirsla voru grunnur flokkunnarinnar. Meginhluti fjölærra og einærra tegunda frá Ameríku voru taldar til *Lupinus*. Nokkrar einærar tegundir með tvær legrými í fræhirslu og tvö fræ í belgnum (*L. densiflorus*, *L. microcarpus*, osfr..) voru taldar til *Platycarpos* deildar. Deildin *Lupinnelus* samanstóð af einni tegund (*L. uncialis*). 

Verk Watsons var byggt aðallega á Norður-Amerískum tegundum og seinni fræðingar eins og  Ascherson & Graebner (1907) byggðu á því og létu ná yfir allar lúpínur frá eystra og vestra heimshveli, og notuðu einnig fjölda fræja í belg til að greina á milli. Þeir lýstu tvemur undirættkvíslum, *Eulupinus* og *Platycarpos*. Flestar tegundirnar lentu í subgen. A. *Eulupinus*.  Subgen. B. *Platycarpos* taldi nokkrar einærar tegundir frá austurhveli með tvö fræ í belg .

Núverandi flokkun heldur þessari flokkun að mestu, en notar nöfnin *Platycarpos* og *Lupinus*. Nú er undirættkvíslin Platycarpos (S.Wats.) Kurl. með einærar og fjölærar tegundir frá Ameríku, með að lágmarki tvö fræ í belg. Undirættkvíslin *Lupinus* inniheldur 12 tegundir frá Afríku og Miðjarðarhafi með fjögur fræ í bleg eða fleiri.

Flokkun *Lupinus* hefur alltaf verið flókin. Hversu margar sjálfstæðar tegundir eru til, eða hvernig þær flokkast innan ætthvíslarinnar er ekki ljóst. Plönturnar eru breytilegar og tegundirnar oft ekki vel aðgreinilegar frá öðrum. Sumar Amerískar tegundir eru kannski nær því að vera undirtegundir en að ekki. Mat á fjölda lúpínutegunda fellur almennt á milli 200 og 500. Ein heimild telur 267 tegundir á heimsvísu.

### Subgenus ''Platycarpos''
Fræhirslan inniheldur tvö eða fleiri fræ. Fræin eru almennt smá, með vanþroskað kím og lítið af fræhvítu. fræblöðin eru smá, með langan stöngul. Fyrstu eiginlegu blöðin eru stakstæð. Litningatala 2*n* = 36, 48, eða 96. Þessi undirættkvísl er með útbreiðslu um Norður-, Mið- og Suður-Ameríka. Sumar tegundirnar eru ræktaðar (*L. mutabilis*, *L. polyphyllus*). 

Hún samanstendur af eftirfarandi tegundum:

### Subgenus ''Lupinus''
Í núverandi umfangi, telur undirættkvíslin *Lupinus* 12 tegundir frá Miðjarðarhafssvæðinu og Afríku með að minnsta kosti fjögur fræleg í belgnum:

### Tegundir með óvissa stöðu
Staða eftirfarandi tegunda er ekki staðfest:

### Blendingar
Eftirfandi blendingum hefur verið lýst:
* *Lupinus* ×*alpestris* (A. Nelson) D.B. Dunn & J.M. Gillett
* *Lupinus* ×*hispanicoluteus* W.Święcicki & W.K.Święcicki
* ''Lupinus'' ×''hybridus'' Lem. - Skrautlúpína
* *Lupinus* ×*insignis* Lem.
* *Lupinus* ×*regalis* (auct.) Bergmans— Regnbogalúpína (*Lupinus arboreus* × *Lupinus polyphyllus*)
* *Lupinus* ×*versicolor* Caball.
Fjölblaðalúpína

**Fjölblaðalúpína**, eða garðalúpína (fræðiheiti: *Lupinus polyphyllus* er fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá vesturhluta N-Ameríku.

Hún skiftist í fimm afbrigði:
**Lupinus polyphyllus* var. *burkei* 
**Lupinus polyphyllus* var. *humicola* 
**Lupinus polyphyllus* var. *pallidipes* 
**Lupinus polyphyllus* var. *polyphyllus* 
**Lupinus polyphyllus* var. *prunophilus* 
Fjölblaðalúpína hefur verið ræktuð lengi til skrauts, og er Russell eða regnbogalúpína (Lupinus × regalis) vel þekkt, en það er hópur blendinga í mörgum litum með fjölblaðalúpínu sem grunntegund. Ræktun til fóðurs og til matar er komin nokkuð á veg, en fyrsta ræktunarafbrigðið "Pervenec" (hálfsætt) var kom fram um 1990. Í Finnlandi er verið að þróa það áfram.

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.

## Tilvísanir
Ilmlúpína

**Ilmlúpína** (fræðiheiti: *Lupinus luteus*) er 25 til 80 sentimetra há einær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá Miðjarðarhafssvæðinu og hefur verið ræktuð þar lengi til fóðurs og sem grænn áburður.

Afbrigði:
* var. luteus L.
* var. maculosus Kurl. et Stankev.
* var. kazimierskii Kurl. et Stankev.
* var. arcellus Kurl. et Stankev.
* var. sempolovskii (Atab) Kurl. et Stankev.
* var. melanospermus Kurl. et Stankev.
* var. niger Kurl. et Stankev.
* var. cremeus Kurl. et Stankev.
* var. leucospermus Kurl. et Stankev.
* var. sulphureus (Atab.) Kurl. et Stankev.
* var. stepanovae Kurl. et Stankev.
* var. ochroleucus Kurl. et Stankev.
* var. aurantiacus Kurl. et Stankev.
* var. croceus Kurl. et Stankev.
* var. aureus Kurl. et Stankev.
* var. albicans Kurl. et Stankev.
* var. sinskayae Kurl. et Stankev.

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu.

## Tilvísanir
Lensulúpína

**Lensulúpína** (fræðiheiti: *Lupinus angustifolius*) er 40 til 80 sentimetra há ein eða tvíær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá Miðjarðarhafssvæðinu og hefur verið ræktuð þar lengi til fóðurs og sem grænn áburður.

Afbrigði:
* *L. a. angustifolius*
* *L. a. reticulatus*

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu. Er það helst *[[Bradyrhizobium lupinii]]* eða nýlega uppgötvuð tegund: *[[Kribbella lupini]]*.

## Tilvísanir
Ratchet & Clank (kvikmynd)

***Ratchet & Clank*** (enska: *Ratchet & Clank*) er bandarísk-kvikmynd frá árinu 2016, framleidd af Rainmaker Entertainment og Gramercy Pictures. Leikstýrt af Kevin Munroe.

## Tenglar
https://kvikmyndir.is/mynd/?id=9662
Five Nights at Freddy's

**Five Nights at Freddy’s** er hryllingsleikur frá ScottGames. Leikir í seríunni eru:

# *[[Five Nights at Freddy's]]* (2014)
# *[[Five Nights at Freddy's 2]]* (2014)
# ''Five Nights at Freddy's 3'' (2015)
# *[[Five Nights at Freddy's 4]]* (2015)
# *[[Five Nights at Freddy's : Sister Location|Five Nights at Freddy's: Sister Location]]* (2016)
# *[[Freddy Fazbear's Pizzeria Simulator]]* (2017)
# *[[Ultimate Custom Night]]* (2018)
# *[[Five Nights at Freddy's: Help Wanted]]* (2019)
# *[[Five Nights at Freddy’s: Special Delivery]]* (2019)
# *[[Five Nights at Freddy's: Security Breach|Five Nights at Freddy’s: Security Breach]]* (2021)
Systur

**Systur** eða **Sigga, Beta og Elín** eru Sigríður, Elísabet og Elín Eyþórsdætur. Þær byrjuðu aða skapa saman tónlist 2011 undir nafninu **Sísý Ey** og gáfu meðal annars út raftónlistarsmellinn  „Ain't Got Nobody“ árið 2013 í samstarfi við DJ Oculus.

Árið 2022 unnu þær Söngvakeppnina með þjóðlagakennda laginu „Með hækkandi sól“ (sem Lay Low samdi) og kepptu fyrir Íslands hönd í Tórínó undir nafninu Systur. Þær komust áfram í undankeppninni og lentu í 23. sæti í lokakeppninni.

Systurnar eru af tónlistarfjölskyldu en foreldrar þeirra eru Ellen Kristjánsdóttir og Eyþór Gunnarsson. Móðurbróðir þeirra er KK.

## Útgefið efni
### Smáskífur
* „Bounce from the Bottom“ (sem Tripolia) (2017)
* „Með hækkandi sól“ (2022)
* „Dusty Road“ (2022)
* „Goodbye“ (2022)
* „Furðuverur“ (2023)
Lay Low

**Lovísa Elísabet Sigrúnardóttir** (f. 10. september 1982), betur þekkt sem **Lay Low,** er íslensk söng- og tónlistarkona.

Hún hefur samið tónlist aðallega í stíl blúss, þjóðlagatónlistar og kántrí. Lovísa hóf ferilinn í hljómsveitinni Benny Crespo's Gang, þar sem hún spilaði á hljómborð og gítar. Árið 2006 vann hún verðlaun fyrir *bestu söngkonuna* á Íslensku tónlistarverðlaununum fyrir sólóplötu sína *Please Don't Hate Me*.

Hún hefur hitað upp fyrir Emilíönu Torrini á heimstónleikaferðalagi hennar og Of Monsters and Men á tónleikaferðalagi þeirra í Bandaríkjunum.

Lovísa samdi lagið *Með hækkandi sól* með systrunum Siggu, Betu og Elínu sem voru fulltrúar Íslands fyrir Eurovision 2022.

Hún fæddist í London og á föður frá Srí Lanka.

## Tónlistarferill
### Sóló
* *Please Don't Hate Me* (2006)
* *Ökutímar*  (2008)
* *Farewell Good Night's Sleep* (2008)
* *Flatey* (CD + DVD) (2009)
* *Brostinn strengur* (2011)
* *Live at Home* (2013)
* *Talking About the Weather* (2015)

### Benny Crespo's Gang
* *Benny Crespo's Gang* (2007)

### Smáskífur
* *Ekkert þras* (2013) (ásamt Agli Ólafssyni, Moses Hightower og Högna Egilssyni)
* *Taktu númer og bíddu við* (með Björgvini Halldórssyni) (2013) 
* *Gently* (2013)
* *Þannig týnist tíminn* (2012) (með Ragnari Bjarnasyni) (Dúettar)

## Tenglar

* Opinber vefsíða  (á ensku)
Sacagawea

**Sacagawea** (líka skrifað **Sakakawea** eða **Sacajawea**; maí um 1788 – 20. desember 1812 eða 9. apríl 1884) var Lemhi-sjósjónakona sem 16 ára gömul hjálpaði leiðangri Lewis og Clark við að kanna Louisiana-landsvæðið. Sacagawea ferðaðist með leiðangrinum þúsundir mílna frá Norður-Dakóta til Kyrrahafsins, hjálpaði til við að koma á tengslum við frumbyggja Ameríku og lagði sitt af mörkum við að auka þekkingu leiðangursins á náttúrusögu mismunandi landsvæða.

Þegar hún var um 12 ára gömul var henni rænt ásamt öðrum konum af ránsflokki Hidatsa og árið eftir var hún seld til franska skinnaveiðimannsins Toussaint Charbonneau. Lewis og Clark réðu þau til leiðangursins, einkum vegna málakunnáttu Sacagaweu. Þá var hún 16 ára gömul og ófrísk af fyrsta barni þeirra Charbonneau. Barnið, Jean Baptiste Charbonneau, fæddist í ferð leiðangursins 1805. Eftir að leiðangrinum lauk 1806 bauð Clark þeim að setjast að í St. Louis sem þau gerðu 1809. Clark tók að sér að kosta menntun Jean Baptiste og ættleiddi hann og yngri systur hans síðar. Sacagawea og Charbonneau sneru aftur norður, að sögn þar sem hana langaði að fara aftur á heimaslóðir. Talið er að hún hafi látist úr óþekktum sjúkdómi í Fort Lisa í Norður-Dakóta árið 1812.

Kvennahreyfingin National American Woman Suffrage Association gerði hana snemma á 20. öld að tákni um gildi og sjálfstæði kvenna, lét setja upp styttur og veggspjöld í minningu hennar og lagði sig fram um að halda afrekum hennar á lofti.

## Tilvísanir
Nevadalúpína

**Nevadalúpína** (fræðiheiti: *Lupinus nevadensis*) er 10 til 40 sentimetra há fjölær jurt af ertublómaætt. Hún er ættuð frá Nevada í Bandaríkjunum.

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu. 

## Tenglar
*Jepson Manual Treatment
*Myndasafn
## Tilvísanir
Júkonlúpína

**Júkonlúpína** (fræðiheiti: *Lupinus kuschei*) er 15 til 50 sentimetra há fjölær jurt af ertublómaætt. Hún vex í Alaska í Bandaríkjunum og nærliggjandi svæðum í Kanada.

Í samvinnu við *[[Rhizobium]]*-gerla getur lúpínan unnið köfnunarefni úr andrúmsloftinu. 

## Tenglar
*
*Myndasafn
## Tilvísanir
Úkraínukreppan

**Úkraínukreppan** vísar til pólitískra og samfélagslegra óeirða og hernaðardeilna sem hafa staðið í Úkraínu frá árinu 2013. Hugtakið getur vísað til:
* Evrómajdan-mótmælanna (2013-2014)
** Úkraínsku byltingarinnar (2014)
* Stríðs Rússlands og Úkraínu (2014–)
** Innlimunar Rússlands á Krímskaga (2014)
** Stríðsins í Donbas (2014–)
** Innrásar Rússa í Úkraínu (2022–)
ZBrushCoreMini

**ZBrushCoreMini** er hönnunarforrit fyrir myndhöggvara sem gefið er út af fyrirtækinu Pixologic. Forritið er einfölduð náms-útgáfa forritisins ZBrush sem er ætlað fagfólki í þrívíddarhönnun og markmið forritsins er að líkja eftir leirmótun. Forritið hét áður „Sculptris“ og skipti um nafn 11. júní 2020. Fyrirtækið Maxon Computer keypti nýlega Pixologic en Maxon eru þekktir fyrir forrit eins og Cinema 4D, Magic Bullet og Redshift. Nafnið á forritinu vísar í Z-ásinn í þrívídd sem tengist dýpt.

## Eiginleikar
Notendur geta togað, ýtt, klipið og snúið sýndarleir. Þessi tegund formunar hentar best þegar móta á lífræn form og karaktera. Hefðbundin þrívíddarmótun styðst við teikningu einfaldra forma og þróun þeirra yfir í flóknari form. Sýndarleirinn getur náð mjög háum fjölda þríhyrninga mjög fljótt og þarf því að einfalda módelin fyrir notkun í tölvuleikjum og hreyfimyndum. Sculptris Pro möguleiki forritsins eykur fjölda þríhyrninga þar sem þeirra er þörf og minnkar þannig fjölda þeirra í heildina til að létta undir vinnslu. Fyrri útgáfur ZBrush deildu módelum niður í sífellt fleiri þríhyrninga þótt þeirra væri ekki þörf og gátu módel verið þung í vinnslu. Forritið styður Window og Mac OS X stýrikerfi.

## Þrívíddarprentun
Boðið er upp á að flytja út módel úr ZBrushCoreMini á OBJ sniði til prentunar í þrívíddarprentara en einnig er hægt að opna þessar skrár í forritum eins og Blender og Cinema 4D til frekari vinnslu. 

## Aðrar útgáfur
ZBrushCoreMini er frítt afnota fyrir einstaklinga og skóla í námslegum tilgangi og til einkanota. Aðrar útgáfur forritsins eins og ZBrushCore og ZBrush 2022 bjóða upp á ýmsa möguleika sem auðvelda sköpun eins og áferðir, mótun flókinnar grunnmódela og stórt safn tilbúinna módela. Einnig er þríhyrningafjöldi ZBrushCoreMini takmarkaður og þarf því að fækka þríhyrningum reglulega við mótun sýndarleirsins en þá minnkar upplausn módelsins

## Grafískar pennatöflur

Við þrívíddarmótun og teiknun ýmiskonar er æskilegt að nota svokallaðar grafískar pennatöflur eða skjái frá fyrirtækjum eins og Wacom, Huion eða Gaomon. Þá er notast við penna með þrýstiskynjun sem leyfir notandanum að stjórna mótun sýndarleirs eða teikningar betur og teikna náttúrulegri línur.

## Tilvísanir

## Tenglar
* ZBrushCoreMini
* ZBrush
Lárus Ýmir Óskarsson

**Lárus Ýmir Óskarsson** (f. 1. mars 1949) er íslenskur kvikmyndaleikstjóri og kvikmyndagerðarmaður.

## Kvikmyndir

* 1978 - *Burfågeln* (Stuttmynd)
* 1979 - *Drottinn blessi heimilið* (Leikið sjónvarpsefni)
* 1983 - *Andra dansen*
* 1984 - *Þessi blessuð börn* (Leikið sjónvarpsefni)
* 1984 - *Stalín er ekki hér* (Leikið sjónvarpsefni)
* 1985 - *Í deiglunni* (Heimildarmynd)

## Tilvísanir


## Tenglar
*
Boca Raton

**Boca Raton** er borg í Palm Beach County, Flórída, í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 97.422 og er borgin staðsett á Miami stórborgarsvæðinu, 72km norður af Miami. Nafnið Boca Raton kemur úr spænsku og þýðir „munnur músar“.

## Myndir af borginni

Mynd: Boca Rotan Resort Photo D Ramey Logan.jpg|Boca Raton Resort & Club
Mynd: Boca Raton FL Old City Hall museum06.jpg|Gamla ráðhúsið
Mynd: Mizner Park Boca June 2010 Museum.jpg|Mizner Park
Mynd: Beach in Boca Raton Florida.jpg|Ströndin við borgina


## Tilvísanir

## Tenglar
* My Boca
* Downtown Boca
Republic Records

**Republic Records** er bandarísk tónlistarútgáfa staðsett í New York, New York. Hún var stofnuð af Avery Lipman og Monte Lipman árið 1995 og er undirdeild Universal Music Group (UMG). Áður en að hún var sameinuð UMG, var fyrirtækið í eign Universal/Motown Records. Það var endurnefnt **Universal Republic Records** áður en það skipti aftur í upprunalega nafnið árið 2012.

Nokkrir listamenn og hljómsveitir sem hafa unnið hjá útgáfunni eru m.a. Amy Winehouse, Ariana Grande, Daddy Yankee, Drake, Florence + the Machine, Jessie J, Jonas Brothers, Liam Payne, Lil Wayne, Lorde, Mika, Nicki Minaj, Of Monsters and Men, Post Malone, Stevie Wonder, Taylor Swift og The Weeknd.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Árnes

**Árnes**  getur átt við :
*Árnes, þorp í Skeiða- og Gnúpverjahreppi.
*Árnes, stærstu eyjuna í Þjórsá.
*Árnes, á Ströndum.
*Árnes, íslenskt karlmannsnafn.
Seljalandsá

**Seljalandsá** getur átt við:

* Seljalandsá í Álftafirði á Vestfjörðum.
* Seljalandsá á Suðurlandi sem myndar hinn víðkunna Seljalandsfoss.
Vísifingur

**Vísifingur** er einn af fingrum mannshandar staðsettur milli þumals og löngutangar.

Vísifingur er ýmist annar eða þriðji lengsti fingur handar þar sem hann getur lent hvorum megin sem er við baugfingur.

Fleiri karlmenn en konur hafa baugfingra sem eru lengri en vísifingur. Tilraunir á öpum sýna að með því að sprauta testósteróni í fóstur má framkalla skemmri vísifingur í hlutfalli við baugfingur. Ennfremur hefur verið sýnt fram á að karlmenn sem hafa skemmri vísifingur eru líklegri til að sýna hegðun sem er dæmigerð fyrir hátt hlutfall testósteróns svo sem árásargirni.
Eldvatn

**Eldvatn** getur átt við 3 ár í Vestur-Skaftafellssýslu:
- frá vestri til austurs
* Eldvatn við Skaftártungu
* Eldvatn í Meðallandi.
* Eldvatn á Brunasandi
Dan Burn

**Dan Burn** (fæddur 9. maí árið 1992 í Blyth í Norðymbralandi) er enskur knattspyrnumaður sem spilar sem varnarmaður með Newcastle United. Sem ungur drengur studdi hann Newcastle, og Alan Shearer var átrúnaðargoðið.

Burn skoraði í sigri Newcastle á Liverpool í úrslitum enska deildabikarsins árið 2025.
 Hann var valinn í fyrsta sinn í enska landsliðið um sama leyti, tæplega 33 ára gamall. 

## Heimildir
*https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=52681&season_id=154
*https://www.nufc.co.uk/news/latest-news/newcastle-united-sign-dan-burn/

## Tilvísanir
Jörundur (hellir)

**Jörundur** er þröngur hellir nálægt gosstöðvum Lambahrauns. Hellirinn er litskrúðugur og með ýmsar óvenjulegar myndanir dropasteina og ganga sumir svo langt að segja hann einn flottasta hraunhelli jarðar..

Hann fannst í upphafi hundadaga 1980 og heitir eftir Jörgen Jörgensen hundadagakonungi.

Jörundur er 225 m langur.
Mykolajív

**Mykolajív** (Úkraínska: Миколаїв) er borg í suður-Úkraínu og höfuðborg Mykolajív Oblast. Íbúar voru 476,101 árið 2021.

Borgin er helsta skipasmíðamiðstöð við Svartahaf. En Mykolajív er á mótum Bug og Inhul fljótanna um 65 kílómetrum frá Svartahafi.

Rússar hófu loftárásir á borgina í lok mars í stríði sínu við Úkraínu árið 2022. Í júlí hafði helmingur íbúa flúið borgina. 

## Tilvísanir
Kherson

**Kherson** (úkraínska: Херсо́н) er borg í suður-Úkraínu og höfuðborg Khersonfylki. Íbúar voru 284.000 árið 2021. Borgin er við Dnjepr-fljót og er þar skipaiðnaður. 

Frá mars 2022 hernámu Rússar borgina. Í byrjun nóvember lýstu þeir yfir að þeir ætluðu að hörfa frá borginni.
Rússar héldu áfram árásir á borgina. Þar héldu til tugþúsundir íbúa sem flýðu í ríkara mæli 

Í júní 2023 urðu flóð í borginni þegar Kakhovka-stíflan í 80 km í austri var sprengd. 

## Tilvísanir
Ívano-Frankívsk

**Ívano-Frankívsk** er borg í Vestur-Úkraínu og höfuðborg Ívano-Frankívskfylkis. Hún er rétt norðan Karpatafjalla. Íbúar eru um 227.000 (2024).

Borgin var stofnuð á miðri 17. öld sem virki af pólsku aðalsfjölskyldunni Potocki-ætt. Hún hét þá Stanisławów og síðar Stanyslaviv, eftir pólska herforingjanum Stanisław Rewera Potocki. Á 300 ára afmæli borgarinnar, 1962, var hún nefnd eftir rithöfundinum Ívan Franko.

## Tilvísanir
Donetsk

**Donetsk** getur átt við:
*Donetsk, borgina Donetsk í samnefndu héraði.
*Donetsk, hérað í Úkraínu.
*Alþýðulýðveldið Donetsk, svæði innan Donetsk-héraðs sem sagði sig úr sambandi við Úkraínu og er stutt af Rússlandi.
Koparnaðra

**Koparnaðra** (fræðiheiti: *Agkistrodon contortrix*) eru eitruð slanga frá austurhluta Norður-Ameríku.

## Tilvísanir
Hákon Bjarnason

**Hákon Bjarnason** (f. 13. júlí 1907 - d. 16. apríl 1989) var skógræktarstjóri frá 1935 til 1977. Faðir hans var Ágúst H. Bjarnason, dr. phil. prófessor við Háskóla Íslands.

Hákon nam skógfræði í Danmörku og var ráðinn framkvæmdastjóri Skógræktarfélags Íslands. Hans stofnsetti gróðrarstöðina í Fossvogi. Hann kom á sambandi varðandi skógarplöntur í Alaska í seinni heimsstyrjöld þegar leiðir voru lokaðar til Evrópu. Þannig fékk hann fræ af sitkagreni og alaskalúpínu og græðlinga af alaskaösp.
Kváradagur

**Kváradagurinn** eða **kynsegindagurinn** er dagur kynsegin fólks, sambærilegur konudegi og bóndadegi. Kynsegindagurinn var fyrst haldinn á síðasta degi einmánaðar, en árið 2022 var ákveðið að halda daginn hátíðlegan fyrsta dag einmánaðar undir nýju nafni, til að gæta samræmis.

## Kváradagur á næstu árum
* 2025 - 25. mars
* 2026 - 24. mars
* 2027 - 23. mars

## Tengt efni

* Bóndadagur, fyrsti dagur Þorra
* Konudagur, fyrsti dagur Góu
* Yngismeyjardagur, fyrsti dagur *Hörpu* og jafnframt Sumardagurinn fyrsti.
* Yngissveinadagur, fyrsti dagur *Einmánaðar*.

## Heimildir
Dua Lipa

**Dua Lipa** (f. 22. ágúst 1995) er breskalbönsk söngkona og lagahöfundur. Eftir að hafa unnið sem fyrirsæta skrifaði hún undir samning hjá Warner Bros. Records árið 2014 og gaf út fyrstu breiðskífuna sína árið 2017, einfaldlega nefnd *Dua Lipa*. Platan náði þriðja sæti á breska hljómplötulistanum og af henni voru gefnar út átta smáskífur. Meðal þeirra eru „Be the One“, „IDGAF“ og „New Rules“ sem náði fyrsta sæti í Bretlandi, ásamt sjötta sæti í Bandaríkjunum. Platan hlaut platínu viðurkenningu í ýmsum löndum um allan heim. Lipa vann einnig Brit-verðlaunin fyrir *breska einstaklings söngkonan* og *breska framfaraskrefið* árið 2018.

Lagið „One Kiss“ með Calvin Harris náði fyrsta sæti í Bretlandi og vann verðlaunin *lag ársins* hjá BRIT-verðlaununum árið 2019. Sama ár vann hún tvö Grammy-verðlaun og gaf út lagið „Don't Start Now“ sem aðallagið fyrir sína næstu plötu, *Future Nostalgia*. Á henni má finna lögin „Physical“, „Break My Heart“ og „Levitating“ sem varð *lag ársins* hjá ''Billboard'' Hot 100 listanum, árið 2021. Breiðskífan hlaut sex Grammy tilnefningar, þar á meðal *breiðskífa ársins*, *smáskífa ársins* og *lag ársins*.

## Útgefið efni
### Breiðskífur
* *Dua Lipa* (2017)
* *Future Nostalgia* (2020)
* *Radical Optimism* (2024)

### Stuttskífur
* *Spotify Sessions* (2016)
* *The Only* (2017)
* *Live Acoustic* (2017)
* *Deezer Sessions* (2019)

## Tenglar
* 
*
Sverðsög

**Sverðsög** er vélknúin sög með stutt og beint sögunarblað. Sverðsög vinnur þannig að blaðið færist fram og aftur, á svipaðan hátt og handsög eða stingsög vinnur. Blaðinu má skipta út þannig að hægt sé að ráða við fjölda efna. Flestar sverðsagir eru rafmagnssagir.

Sverðsagir geta verið með stillanlegum hraða, t.d. getur slaghraði verið frá 0 upp í 3200 rpm. Einnig skiptir slaglengd og sögunardýpt máli.

## Tilvísanir
Blind Guardian

**Blind Guardian** er þýsk power metalsveit sem stofnuð var árið 1984 í Krefeld, Vestur-Þýskaland. Í byrjun hét sveitin *Lucifer's Heritage*. Sveitin er talin ein sú áhrifamesta í krafmálmi og speedmetal. Hansi Kürsch, söngvarinn, spilaði á bassa í byrjun en ákvað að einbeita sér að söngnum frá 1996.  Hann semur texta sem draga innblástur af höfundum eins og J. R. R. Tolkien, Michael Moorcock, Stephen King, George R.R. Martin og Robert Jordan. Einnig af hefðbundnum goðsögnum.

Áhrifamestu plötur þeirra eru Somewhere Far Beyond (1992), Imaginations from the Other Side (1995), and Nightfall in Middle-Earth (1998).

## Meðlimir
*Hansi Kürsch – söngur (1984–), bassi (1984–1996)
*André Olbrich – gítar, bakraddir (1984–)
*Marcus Siepen – gítar, bakraddir (1987–)
*Frederik Ehmke – trommur, flaua, sekkjapípur (2005–)
*Johan van Stratum – bassi (2021-)

## Fyrrum meðlimir
*Thomas Kelleners – söngur (1984)
*Markus Dörk – gítar (1984–1986)
*Christoph Theissen – gítar (1986)
*Hans-Peter Frey – trommur (1986)
*Thomas "Thomen" Stauch – trommur (1984–1986, 1987–2005)

## Breiðskífur
*Battalions of Fear (1988)
*Follow the Blind (1989)
*Tales from the Twilight World (1990)
*Somewhere Far Beyond (1992)
*Imaginations from the Other Side (1995)
*Nightfall in Middle-Earth (1998)
*A Night at the Opera (2002)
*A Twist in the Myth (2006)
*At the Edge of Time (2010)
*Beyond the Red Mirror (2015)
*Legacy of the Dark Lands (2019)
*The God Machine (2022)
Þórir Baldvinsson

**Þórir Grani Baldvinsson** (20. nóvember 1901 á Granastöðum í Ljósavatnshreppi – 3. október 1986) var íslenskur arkitekt. 

Þórir lauk gagnfræðaprófi á Akureyri 1922 og stundaði nám við MR. Hann dvaldi í Bandaríkjunum frá 1923 til 1930. Nam við San Francisco Polytechnic Highschool í Bandaríkjunum 1923-25 og í arkitektúr við University of California Extension School of Architecture 1924-26. 

Þórir starfaði sem forstöðumaður hjá Teiknistofu landbúnaðarins 1938-1969. Hann teiknaði fjölmargar opinberar byggingar; héraðsskóla, kaupfélagshús, samkomuhús og verksmiðjuhús víða um landið. Hann var frumkvöðull í gerð húsa með stíl fúnksjónalisma. Dæmi um það eru Samvinnuhúsin svokölluðu við Ásvallagötu í Reykjavík og við Helgamagrastræti á Akureyri. Aðrar þekktar byggingar sem Þórir teiknaði eru Alþýðuhúsið við Hverfisgötu og Mjólkurstöðin við Laugaveg sem nú hýsir Þjóðskjalasafnið. Þórir átti þátt í bættum húsakosti til sveita þegar þær nútímavæddust.

Árið 2021 kom út bókin *Þórir Baldvinsson - arkítekt*. Sjálfur skrifaði Þórir ýmislegt um byggingarlist hér á landi og samdi smásögur og ljóð. Hann skrifaði smásögurnar undir dulnefninu *Kolbeinn frá Strönd*.

Eiginkona Þóris var Borghildur Jónsdóttir húsfreyja og eignuðust þau þrjú börn.

## Tenglar/Heimildir
*Lítt þekktur óumdeildur en stórtækur - RÚV 
*Þórir G. Baldvinsson - Merkir Íslendingar - Mbl.is 

## Tilvísanir
Síll

**Síll**, einnig nefndur **alur**, er áhald eða verkfæri sem notað er til að gera gat í efni, t.d. stinga gat í við í smíðavinnu eða búa til holur í efni í saumaskap eða textílvinnu.
Steypusög

**Steypusög** er vélknúin sög sem notuð er til að skera steypu, múr, malbik, flísar, stálog önnur hörð og sterk efni. Steypusagir geta verið knúnar jarðefnaeldsneyti, loft- eða vökvaþrýstingi (oft glussa) eða rafmagni. Sagarblöðin sem notuð eru á steypusagir eru oft demantsblöð. Mikill núningur getur myndast við að saga hörð efni eins og steinsteypu og því eru blöðin oft kæld með því að dæla á þau vatni, bæði til að lengja endingartíma þeirra og til þess að draga úr rykmyndun.
Tsjerníhív

**Tsjerníhív** (úkraínska: Чернігів) er borg í norður-Úkraínu og höfuðborg Tsjerníhív Oblast. Íbúar voru 285.234 árið 2021. Hún er við Desna-fljót 150 km norðnorðaustur af Kýiv. 

Borgin var umsetin af rússneska hernum í Innrás Rússa árið 2022 í landið. Herinn sprengdi allar útgönguleiðir út úr borginni.

## Tilvísanir
Lyfjaþol

**Lyfjaþol** vísar til þess þegar áhrifamáttur lyfs fer minnkandi vegna endurtekinnar notkunar. Þetta þol verður til vegna þess að líkaminn reynir ávallt að halda stöðugu ástandi. Lyf raska þessu jafnvægi og því fer líkaminn að berjast á móti lyfinu með svokallaðri uppbótarsvörun. Uppbótarsvörun (e. Compensatory response) er viðbragð sem er andstætt áhrifum lyfsins. Þegar lyfjaþol myndast þarf að auka skammt lyfsins til þess að mæta þessari uppbótarsvörun og ná fram sömu áhrifum og upprunalega.

Fráhvarfseinkenni geta komið fram eftir að lyfjaþol hefur myndast og inntöku lyfja er hætt. Þau lýsa sér yfirleitt sem sterk áhrif andstæð áhrifum lyfsins. Fráhvörf verða vegna þess að uppbótarsvörun líkamans kemur fram án þess að lyfið sé tekið inn. Þegar lyfið er ekki til staðar til þess að mæta þessari svörun þá koma fráhvarfseinkennin fram. Uppbótarsvörun getur því ýtt undir notkun lyfja þar sem neytendur reyna að losna undan fráhvarfseinkennum. Við þetta getur myndast vítahringur þar sem einstaklingur hættir neyslu lyfs, fær fráhvarfseinkenni og finnur þá þörf fyrir að draga úr einkennunum með hjálp lyfsins. Þetta getur leitt til lyfjaávana.
Lyfjaávani

**Lyfjaávani** er neysla sem skerðir verulega lífsgæði og hugarástand einstaklings. Ávani getur verið bæði lífeðlislegur og sálfræðilegur. Þegar neytandi lyfs hefur þróað með sér lyfjaþol og fráhvörf verður lífeðlislegur ávani. Það eru þó ekki einungis fráhvörf og lyfjaþol sem valda lyfjaávana, ánægjuleg áhrif lyfsins hafa einnig mikil áhrif. Lyf getur því einnig verið ávanabindandi einungis vegna sterkrar löngunar í áhrifin. Það kallast sálfræðilegur ávani. Við sjáum slíkan ávana hjá fólki sem hefur áður verið í neyslu lyfja og byrjar að neyta þeirra aftur þrátt fyrir að vera ekki lífeðlislega háð þeim lengur.  

Vísbendingar benda til þess að umhverfi geti haft áhrif á löngun í lyf. Ef umhverfisáreiti eru stöðugt þau sömu við neyslu, þ.e. neysla alltaf við svipaðar aðstæður, í sama umhverfi, jafnvel með sama fólkinu, byrjar líkaminn að læra á venjurnar og myndar aukið lyfjaþol. Aðstæðurnar eingöngu fara því að valda uppbótarsvörun líkamans þar sem hann býr sig undir að fá lyfið. Ef viðkomandi hefur ekki tekið inn lyfið á móti þeim áhrifum þá finnur hann fyrir fráhvarfseinkennum. Því verður aukin löngun í lyfið við þær aðstæður sem lyfið er venjulega tekið inn. Þetta aukna lyfjaþol getur haft verulega slæmar afleiðingar. Í kunnuglegum aðstæðum þarf að taka inn stærri skammt til þess að vega upp á móti aukinni uppbótarsvörun. Ef einstaklingur brýtur venjur sínar og neytir sama skammts lyfs í ókunnugum aðstæðum er uppbótarsvörun veikari og áhrif lyfsins því sterkari. Þar eru líkur á of stórum skammti því orðnar mun meiri, sem getur valdið alvarlegum áhrifum á líkamsstarfssemi, og jafnvel dauða. Þetta er til dæmis þekkt meðal heróínneytenda. Margir þeirra nota magn heróíns sem myndi venjulega valda dauða manneskju sem neytir ekki efnisins. En þó eru mörg dæmi um það að fíklar láti lífið vegna skammts sem er sambærilegur þeim sem þeir eru vanir. Vísbendingar eru um að þessi dauðsföll verði vegna þess að þeir innbyrða efni í óvenjulegum aðstæðum sem veldur því að uppbótarsvörun er ekki nægileg til þess að berjast á móti áhrifum lyfsins.
Lost (hljómsveit)

**Lost** er hljómsveit frá Akureyri stofnuð 1986 og starfaði til ársins 1989. Meðlimir voru þeir Kristján Pétur (söngur), Rögnvaldur (bassi), Ívar Örn (trommur) , Sigurjón, *Siggi Pönk* (gítar) og Jóhann (söngur). Hljómsveitin var dugleg við tónleikahald þrátt fyrir að aðstæður til tónleikahalds á Akureyri væru lakar. Hljómsveitin var síðar endurvakin árið 2017 með smá breytingum. Summi (gítar), Pétur (gítar) og Haukur (trommur) komu í stað Ívars sem var hættur að tromma og Sigga sem var fluttur erlendis. 

Áður hafði hljómsveitin komið fram með nýjum meðlimum í tónleikaveislu sem Rögnvaldur hélt í tilefni stórafmælis árið 2015.   

## Meðlimir

* Kristján Pétur Sigurðsson, söngur
* Rögnvaldur Bragi Rögnvaldsson, bassi
* Ívar Örn Edvardsson, trommur (1986-1989)
* Sigurjón Baldvinsson, gítar  (1986-1989)
* Jóhann Ásmundsson, söngur
* Sumarliði Helgason, gítar (2017-)
* Pétur Steinar Hallgrímsson, gítar (2017-)
* Haukur Pálmason, trommur (2017-)

## Útgefið efni

* Lost (1989) Kasetta / endurútgefið á CD (2017)
* Fastir í fegurðinni (2019)
* Kærkomið kæruleysi (2020)

## Tilvísanir
Vínnytsja

**Vínnytsja** er borg í Mið-Úkraínu við fljótið Búg. Hún er höfuðborg Vínnytska-oblast. Íbúar voru rúmlega 371.000 árið 2021.

Vínnytsja var stjórnað af Litáen og Póllandi áður en rússneska keisaradæmið tók hana yfir árið 1793. Á 4. og 5. áratug 20. aldar var borgin vettvangur fjöldaaftaka, fyrst undir Stalín og síðar Nasista.

Petro Poroshenko, fyrrum forseti landsins á konfektverksmiðju í Vínnytsja.

Í borginni eru höfuðstöðvar úkraínska flughersins. Rússar gerðu árás á höfuðstöðvarnar í mars 2022 og ollu töluverðum skemmdum. Einnig gerðu þeir loftárásir í júlí á óbreytta borgara í borginni þar sem tugir létust.
Hertogadæmið Prússland

**Hertogadæmið Prússland** (þýska *Herzogtum Preußen*, pólska *Prusy Książęce*) var hertogadæmi sunnan við Eystrasalt sem var búið til þegar svæðið varð trúlaust eftir Þýsku riddarana sem höfðu stjórnað svæðinu áður fyrr. Hertogadæmið var lén Póllands frá stofnun þess árið 1525 til brotthvarfs þess frá Póllandi árið 1657. Samband Brandenborgar og hertogadæmisins Prússlands árið 1618 leiddi til stofnunar konungsríkisins Prússlands árið 1701.
Kosciuszkofjall

**Kosciuszkofjall** () er hæsta fjall á meginlandi Ástralíu, í 2.228 metra hæð yfir sjávarmáli. Það er staðsett í Snævi-fjöll í suðurhluta Nýja-Suður-Wales. Frumbyggjanafn þess er *Kunama Namadgi*.
Útsögunarsög

**Útsögunarsög** er verkfæri og tegund af handsög sem notuð er til að saga út margskonar form í trésmíði, oft úr krossviði eða furu.

Útsögunarsög samanstendur af þunnu, hertu, gróftenntu stálblaði, sem strekkt er á milli enda c-laga, fjaðrandi járngrindar með áföstu handfangi. Auðvelt er að taka blaðið af grindinni svo hægt sé að byrja sögun úr miðju, t.d. með því að fara með blaðið í gegnum borað gat á viðarbúti. Einnig er hægt að snúa blaðinu í söginni og saga bæði aftur á bak og út á hlið.

Útsögunarsög og laufsög eru svipaðar sagir. Helsti munur þeirra er að laufsög er notuð í flóknari skurði, sérstaklega á þynnri efni þar sem meiri nákvæmni er krafist. Sagarblað útsögunarsagar er yfirleitt sverara og mun grófara en dæmigert laufsagarblað. Auk þess er grind laufsagar dýpri en grind útsögunarsagar.
Bandmenn

**Bandmenn** er íslensk hljómsveit frá Reykjavík. Hljómsveitin var stofnuð árið 2015 af Pétri Finnbogasyni sem kallaði saman vini úr ólíkum áttum til að búa til fjölmenna og kraftmikla ballhljómsveit. Hljómsveitarnafnið Bandmenn var vinnuheiti sem festist svo að lokum eftir fjölda fyrirspurna. Fyrsta formlega framkoma hljómsveitarinnar var á stórballi í Iðnó á Menningarnótt 2015.

## Hljómsveitarmeðlimir
* Andri Már Magnason - Gítar & Söngur
* Brynjar Ingi Unnsteinsson - Bassi
* Franz Ploder Ottósson - Söngur
* Helgi Einarsson - Trommur
* Hörður Bjarkason - Saxófón, kassagítar & söngur
* Jón Birgir Eiríksson - Hljómborð
* Pétur Finnbogason - Slagverk & Söngur
Taylor Hawkins

**Taylor Hawkins** (17. febrúar 1972 – 25. mars 2022) var bandarískur tónlistarmaður. Hann var þekktastur sem trommari hljómsveitarinnar Foo Fighters sem hann spilaði með frá árinu 1997 til dauðadags.

Hawkins fæddist í Texas en ólst upp í Kalíforníu. Þegar hann var að læra á trommur voru meðal helstu áhrifavalda hans Roger Taylor úr Queen, Phil Collins úr Genesis, Stewart Copeland úr The Police og Stephen Perkins úr Jane's Addiction.

Snemma á ferlinum spilaði Hawkins í hljómsveitunum Sylvia og Sass Jordan. Hæfileikar hans vöktu athygli Alanis Morissette sem fékk hann til að tromma á tónleikaferðum sínum. Á þeim tíma kynntist Hawkins Dave Grohl, fyrrverandi meðlim Nirvana, sem bauð honum fljótlega að gerast trommari í nýju hljómsveit sinni, Foo Fighters. Á tónleikum skiptust Grohl og Hawkins stundum um hlutverk, Grohl fór á trommur og Hawkins söng og spilaði á gítar. Hawkins söng á nokkrum lögum á plötum og smáskífum með Foo Fighters.

Meðfram því að spila með Foo Fighters vann Hawkins að tónlist með ýmsum öðrum. Þar má helst nefna Taylor Hawkins and the Coattail Riders sem gáfu út þrjár plötur (2006-2019).

Hawkins var giftur og átti þrjú börn. Hann hafði lengi barist við fíkniefnavanda og var nærri dauða árið 2001 eftir að hafa tekið of stóran skammt af heróíni.

Hawkins fannst látinn í hótelherbergi í Bogotá, Kólumbíu, þegar Foo Fighters voru þar á tónleikaferðalagi. Dánarorsök er talin hafa verið neysla fíkniefna og lyfseðilsskyldra lyfja . Hann var fimmtugur að aldri.

## Skífur
### Foo Fighters
* *There Is Nothing Left to Lose* (1999)
* *One by One* (2002)
* *In Your Honor* (2005)
* *Echoes, Silence, Patience & Grace* (2007)
* *Wasting Light* (2011)
* *Sonic Highways* (2014)
* *Saint Cecilia* (2015)
* *Concrete and Gold* (2017)
* *Medicine at Midnight* (2021)

### Taylor Hawkins and the Coattail Riders
* *Taylor Hawkins and the Coattail Riders* (2006)
* *Red Light Fever* (2010)
* *Get the Money* (2019)

### NHC
* *Intakes & Outtakes* (EP) (2022)

### The Birds of Satan
* *The Birds of Satan* (2014)

### Coheed and Cambria
* *Good Apollo, I'm Burning Star IV, Volume Two: No World for Tomorrow* (2007)

### Sóló
* *Kota* (EP) (2016)

## Tilvísanir
Ketanji Brown Jackson

**Ketanji Brown Jackson** (f. 14. september 1970) er bandarískur lögfræðingur og hæstaréttardómari. Hún var dómari við áfrýjunardómstól í Columbia-umdæmi frá árinu 2021 til ársins 2022. Árið 2022 tilnefndi Joe Biden Bandaríkjaforseti Jackson til Hæstaréttar Bandaríkjanna eftir að hæstaréttardómarinn Stephen Breyer tilkynnti að hann hygðist setjast í helgan stein. Öldungadeild Bandaríkjaþings samþykkti tilnefningu Jacksons þann 7. apríl.  Jackson er fyrsta svarta Bandaríkjakonan til að sitja við Hæstarétt Bandaríkjanna.

## Æviágrip
Ketanji Brown Jackson fæddist í bandarísku höfuðborginni Washington, D.C. og ólst upp í Miami í Flórída. Foreldrar hennar voru báðir kennarar almenningsskóla og bróðir hennar hefur starfað með lögreglunni í Baltimore. Jackson var í ræðuliði í Palmetto High School og var um skeið formaður nemendafélagsins þar.

Jackson útskrifaðist frá lagadeild Harvard-háskóla og var frá 1999 til 2000 aðstoðarmaður bandaríska hæstaréttardómarans Stephens Breyer. Líkt og Stephen Breyer er Jackson talin frjálslynd í túlkun sinni á stjórnarskrá Bandaríkjanna. Seta hennar við Hæstaréttinn kæmi því ekki til með að raska hugmyndafræðilegri skiptingu innan réttarins, en íhaldssamir dómarar eru þar í meirihluta á móti frjálslyndum.

Jackson var skipuð dómari við alríkisdómstól í fyrsta sinn árið 2013. Hún var skipuð dómari við áfrýjunardómstól Columbia-umdæmis af Joe Biden forseta árið 2021 og var samþykkt af þingmeirihluta Demókrata við öldungadeild Bandaríkjaþings auk þess sem nokkrir Repúblikanar greiddu atkvæði með tilnefningu hennar.

Þann 25. febrúar 2022 tilnefndi Joe Biden Jackson til Hæstaréttar Bandaríkjanna eftir að Stephen Breyer tilkynnti að hann hygðist fara á eftirlaun. Á kosningafundi í Suður-Karólínu fyrir forsetakosningarnar 2020 hafði Biden lofað því að ef hann næði kjöri myndi hann tilnefna svarta konu til Hæstaréttarins. Öldungadeild Bandaríkjaþings hóf yfirheyrslur yfir Jackson í mars 2022. Kosið var um tilnefningu Jacksons þann 7. apríl og var hún samþykkt með 53 atkvæðum gegn 47. Jackson tók sæti við Hæstaréttinn þann 30. júní 2022.

## Tilvísanir
Jón Rögnvaldsson (garðyrkjumaður)

**Jón Rögnvaldsson** (1895-1972) var íslenskur garðyrkjumaður.

## Búseta og fjölskylduhagir
Jón Rögnvaldsson var fæddur í Grjótárgerði í Fnjóskadal árið 1895. Hann fluttist átta ára gamall að Fífilgerði í Öngulsstaðahreppi og bjó þar lengst af ævinnar. Var hann jafnan kenndur við bæinn. Jón var kvæntur Körlu Þorsteinsdóttur og áttu þau fjögur börn. Hann fluttist til Akureyrar árið 1957 og lést þar árið 1972.

## Menntun
Árið 1910 fór Jón á garðyrkjunámskeið í Gróðrarstöðinni á Akureyri. Jón lauk prófi frá Gagnfræðaskóla Akureyrar árið 1917 og var þar lærisveinn Stefáns Stefánssonar grasafræðings. Jón hóf nám við Menntaskólann í Reykjavík árið 1918 en veiktist af spönsku veikinni og hætti námi. Árið 1920 fór Jón til Kanada og dvaldist þar í fimm ár. Þar vann hann ýmis störf, meðal annars við skógræktarstöðina Indian Head í Manitoba og lauk garðyrkjuprófi frá landbúnaðarskólanum í Winnipeg.

## Garðyrkjustöðin Flóra
Heimkominn 1925 rak Jón garðyrkjustöð, fyrst heima í Fífilgerði en síðar lengst af við Brekkugötu 7 á Akureyri. Garðyrkjustöðin nefndist Flóra og hana rak Jón ásamt Kristjáni bróður sínum. 

## Frumkvöðlastörf
Jón var eldheitur hugsjónarmaður, frumherji í skógrækt, garðyrkju, grasafræði og landslagsarkitektúr. Á öllum þessum sviðum gustaði af Jóni og kom hann að stofnum margra skógarreita. Jón var hvatamaður að stofnun fyrsta skógræktarfélags á Íslandi, Skógræktarfélagi Eyfirðinga og var fyrsti formaður félagsins. Hann var lengi garðyrkjuráðunautur Akureyrarkaupstaðar og forstöðumaður Lystigarðsins á Akureyri frá 1954 til 1970. Kom hann þar á fót fyrsta grasagarði á Íslandi og þeim nyrsta í Evrópu. Áður hafði Jón komið upp plöntusafni heima hjá sér sem varð grunnur grasagarðsins.

Jón gerði árið 1959 uppdrátt af skjólbeltaneti í Kaupangssveit. Tveimur árum síðar kynnti Jón skjólbeltaáætlun sína og hvatti menn til dáða. Er hér sennilega um að ræða fyrstu skjólbeltaáætlun sem gerð hefur verið á Íslandi.

Jón stóð að stofnun margra skógarreita Skógræktarfélags Eyfirðinga og skipulagi annarra reita s.s. reitsins við Freyjulund, við Kristneshæli, og Húsmæðraskólann á Laugalandi. Árið 1937 gaf hann út bókina Skrúðgarðar sem í áratugi var eina íslenska handbókin um þetta efni.

Jón var heiðursfélagi í Garðyrkjufélagi Íslands, og Skógræktarfélagi Eyfirðinga. Hann var sæmdur fálkaorðunni árið 1963. Samkvæmt tillögu Skógræktarfélagsins var Arboretum Akureyri stofnað í Bæjarbrekkunum á Akureyri með hátíðlegri athöfn í Gróðrarstöðinni 18. júní 1983 á afmælisdegi Jóns og honum til heiðurs. Reist var brjóstmynd af Jóni í Lystigarðinum á 100 ára ártíð hans og tók Skógræktarfélagið þátt í því.

## Tengill
* Jón Rögnvaldsson. Mikilhæfur leiðtogi á sviði skrúðgarðyrkju og landgræðslu - Kjarnaskógur.is

## Heimildir
*Ásýnd Eyjafjarðar - Skógar að fornu og nýju - Útgáfuár 2000 - Útgefin af [[Skógræktarfélag Eyfirðinga|Skógræktarfélagi Eyfirðinga]].*
Kristjana Arnarsdóttir

**Kristjana Arnarsdóttir** (fædd 17. ágúst 1990) er íþróttafréttamaður og kynnir í sjónvarps leikjaþættinum Gettu Betur á RÚV.
Símonska

**Símonska** nefnist tegund af spillingu sem gengur út á sölu embætta kirkjunnar eða helgra gripa. Nafnið er dregið af nafni Símons töframanns sem kemur fyrir í Postulasögunni í Biblíunni. Hann reyndi að bjóða tveimur lærisveinum Jesú fé fyrir gjöf heilags anda. Símonska merkir því verslun með hvers kyns andlega hluti og er bönnuð í kirkjurétti.
Douglas (Mön)

**Douglas** er höfuðborg og stærsti bær eyjunnar Mön. Íbúar eru um 28 þúsund talsins. Hún stendur við árósa Douglas-ár sem rennur út í Douglas-vík. Nafnið er dregið af fornkeltneska orðinu *Duboglassio* sem merkir „Svartá“.

## Tilvísanir
Kingston (Norfolkeyju)

**Kingston** er höfuðstaður Norfolkeyju í Kyrrahafi og önnur elsta byggðin á yfirráðasvæði Ástralíu, á eftir Sydney. Íbúar eru um 1700 talsins.
Saint Peter Port

**Saint Peter Port** er höfuðborg og helsta hafnarborg eyjunnar Guernsey í Ermarsundi. Íbúar eru tæplega 20 þúsund (2021).

## Tilvísanir
Jamestown (Sankti Helenu)

**Jamestown** er bær á eyjunni Sankti Helenu í Atlantshafi og höfuðstaður breska handanhafssvæðisins Sankti Helenu, Ascension og Tristan da Cunha. Bærinn var stofnaður af Breska Austur-Indíafélaginu árið 1659. Napoleon Bonaparte bjó þar um stutt skeið í upphafi útlegðar sinnar 1815.

Íbúar í Jamestown eru rúmlega 600 talsins og fer fækkandi. Bærinn er ekki lengur stærsta byggðin á eyjunni.

## Tilvísanir