open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kítósan

**Kítósan** er fjölsykra úr kítíni sem einangrað er úr rækjuskel. Úr afleiðum kítósan fjölsykra er hægt að hanna efni til lækninga og sótthreinsunar. 
Kítósan er notað í landbúnaði til að húða fræ og til að hindra sveppasýkingar. Kítósan er notað í víngerð og í málningarlag sem getur lagfært sig sjálft. Það er notað í sérstaka plástra til að minnka blæðingar og til sótthreinslunar og einnig í plástra sem notaðir eru við inntöku lyfja gegnum húð.

## Heimildir
* Rækjuskel breytt í breiðvirk sýklalyf
* Áhrifamáttur Kítínfásyrka (Verktækni 6. tbl. 2008) 
* Multiple effects of chitosan on plant systems: Solid science or hype
Fjölsykra

**Fjölsykra**  eða **flókin kolvetni** er sykra gerð úr  tíu eða fleiri einingum, oftast mörg hundruðum eða þúsundum. Fjölsykrur eru oft bragðlitlar og leysast illa í vatni.  Sykrur myndast við ljóstillífun og plöntur geyma næringarforða sem fjölsykruna mjölva sem er gerð úr mörg þúsund glúkósaeiningum. Beðmi er einnig fjölsykra úr mörgum glúkósaeiningum. Lítið er um sykrur í dýraafurðum.  Helsta dýrasykran er glýkógen  sem er fjölsykra úr glúkósa og finnst í lifur og vöðvum. Kítín er  fjölsykra sem að er að finna í stoðgrind margra skordýra, áttfætlna og frumuveggjum sveppa.

## Heimild

*
Kór Akureyrarkirkju

**Kór Akureyrarkirkju** (áður *Kirkjukór Akureyrar*) er blandaður kór starfræktur af Akureyrarkirkju. Líkt og aðrir kirkjukórar sinnir hann ásamt organista tónlistarflutningi í helgihaldi kirkjunnar, en einnig er hann tónleikakór, einkum hin síðari ár, og gefnar hafa verið út þrjár hljómplötur með söng kórsins.    

Núverandi stjórnandi kórsins er **Þorvaldur Örn Davíðsson.**   

## Saga kórsins
Þó svo sungið hafi verið við messur og annað helgihald í Akureyrarkirkju allt frá vígslu gömlu kirkjunnar við Aðalstræti árið 1863, þá var formlegur kirkjukór ekki stofnaður fyrr en í ársbyrjun 1945. Fram að því var það á ábyrgð organista að kalla til söngfólk eftir þörfum.  Fyrsti stjórnandi kórsins var Jakob Tryggvason, þáverandi organisti Akureyrarkirkju, en einnig stýrði Björgvin Guðmundsson tónskáld kórnum í fjarveru Jakobs fyrstu árin og naut kórinn þá gjarnan liðsinnis frá Kantötukór Akureyrar sem Björgvin stýrði einnig. Frá 1948 stýrði Jakob kórnum allt til ársins 1986 þegar Björn Steinar Sólbergsson tók við. Björn Steinar lagði ríka áherslu á að stækka kórinn og gera honum þannig kleift að takast á við stærri verk tónbókmenntanna. Þeirri stefnu hélt einnig næsti stjórnandi kórsins, Eyþór Ingi Jónsson en meðstjórnandi með honum var Sigrún Magna Þorsteinsdóttir sem nú sér um starf barnakóra kirkjunnar. 

Kórinn hefur á ferli sínum tekist á við mörg af þekktum verkum tónbókmenntanna. Þar má nefna skemmri messur (*missae brevis*) eftir Haydn, Kodály, Fauré, og Mozart, sorgarkantötu eftir Telemann, *Stabat mater* eftir Pergolesi, sálumessur eftir Verdi, Brahms og Fauré, *Sköpunina* eftir Haydn, og *Messu Guðs föður* eftir Zelenka. Árið 2023 tók kórinn þátt í hátíðartónleikum [Https://www.sinfonianord.is/ Sinfóníuhljómsveitar norðurlands]undir stjórn Bjarna Frímann í tilefni af 30 ára afmæli hljómsveitarinnar þegar Óðurinn til gleðinnar - 9. sinfónía Beethovens var í fyrsta skipti flutt á íslensku 

Kórinn hefur gefið út fjórar hljómplötur með söng sínum:
*Oss berast helgir hljómar árið 1968.
*Heims um ból ásamt Hljómsveit Ingimars Eydal árið 1970.
*Dýrð, vald, virðing árið 1997.
*Ó, þú hljóða tíð árið 2014.

## Heimildir
Aotearoa

**Aotearoa** er maórískt heiti á Nýja-Sjálandi. Það þýðir bókstaflega „land hins langa hvíta skýsins“ (). Fyrri maórísk heiti fyrir landið voru *Niu Tireni*, *Nu Tirani* og *Nu Tirene*, sem voru notuð í skjölum eins og Waitangi-sáttmálanum. Frá því á tíunda áratugnum hefur God Defend New Zealand (eða „Aotearoa“) verið sungið á maórísku og ensku.
Trufltækni

**Truflnýbreytni** eða **trufltækni** er uppfinning eða nýjung sem býr til nýjan markað og verðmæti og truflar ríkjandi markaði og markaðsgildi á nokkrum árum eða áratugum og ryður burtu eldri tækni. Hugtakið er notað í viðskipta- og tækniritum til að lýsa nýjungum sem bæta vöru eða þjónustu á hátt sem markaðurinn hefur ekki búist við, venjulega fyrst með hönnun fyrir mismunandi hópa viðskiptavina á nýjum markaði og seinna með því að valda verðlækkun á ríkjandi markaði.

Truflun á markaðnum er vanalega ekki í tækninni sjálfri heldur í hvernig notkunin breytist. Sem dæmi má nefna að bifreið var byltingarkennd tækninýjung en ekki truflandi nýbreytni vegna þess að fyrstu bífreiðar voru dýr munaðarvara sem hafði ekki truflandi áhrif á markað fyrir hestvagna. Markaður fyrir samgöngutæki var óbreyttur þangað til árið 1908 þegar ódýr útgáfa af Ford Model T kom á markað. Þessi fjöldaframleidda bifreið var truflandi nýbreytni vegna þess að hún breytti samgöngutækjamarkaðnum. En bifreiðin sjálf gerði það ekki.

Clayton M. Christensen hefur sett fram kenningar um trufluppfinningar og hvernig ríkjandi fyrirtæki á markaðnum bregðast við þeim. Hann bendir á að vel rekin ríkjandi fyrirtæki fylgist vel með tækninýjungum en búi við viðskiptaaðstæður þar sem þau geta ekki lagt þrótt í nýjungar sem ekki skilar nógum ágóða og á meðan vaxi upp nýsköpunarfyrirtæki sem nota önnur verðmætakerfi. Christensen skilgreinir truflnýjung sem vöru eða þjónustu sem er hönnuð fyrir nýjan hóp viðskiptavina. Christensen skrifaði bókina *The Innovator's Dilemma*.

Clayton M. Christensen kynnti fyrstur hugtakið trufltækni árið 1995 í  *Disruptive Technologies: Catching the Wave* en hugtak um hvernig nýtækni umbyltir hagkerfum var komið fram áður í verkum  Joseph Schumpeter sem byggði á hugmyndinni um skapandi eyðingu frá  Karl Marx. Schumpeter tók dæmi um hvernig járnbrautarlagning þvert yfir Bandaríkin hafi breytt landbúnaði í fylkjunum í vestri.

## Heimild
* Efnið og andinn, Morgunblaðið, 9. júní 2005
Innlimun Rússlands á Krímskaga

**[[Rússland]] innlimaði [[Krímskagi|Krímskaga]]** í kjölfar úkraínsku byltingarinnar 2014. Á skaganum, sem tilheyrði Úkraínu, er mikill meirihluti af rússnesku bergi brotinn. Í febrúar 2014 var ný ríkisstjórn mynduð í Úkraínu sem óskaði nánari tengsla við Evrópusambandið, en fyrri ríkisstjórn lagði áherslu á samskipti við Rússland. Ýfingar á milli Evrópusambandssinna og þeirra sem styðja Rússland brutust út. Ómerkt herlið hertók Krímskaga, en Rússar sögðu þetta vera heimavarnarlið skagans. Stuttu síðar framkvæmdu Rússar hernaðaríhlutun á skaganum.

Undir stjórn Rússa fengu íbúar skagans að kjósa um það hvort þeir vildu tilheyra Rússlandi eða Úkraínu eða stofna sjálfstætt ríki. Samkvæmt talningum sem gefnar voru út af hernámsstjórn Rússa á skaganum valdi mikill meirihluti íbúa að tilheyra Rússlandi. Í Rússlandi telst hann eftir þessar kosningar sjálfsstjórnarsvæði sem er lýðveldi.
Vöfflujárn

**Vöfflujárn** er tæki eða verkfæri til að steikja í vöfflur. Nútímavöfflujárn er mót í tveimur hlutum tengt rafmagni en fyrr á tímum voru vöfflujárn sérstaklega mótaðar pönnur sem voru settar yfir eld.
Friðrik 1.

Margir þjóðhöfðingjar í Evrópu hafa borið heitið Friðrik 1. Meðal annarra:

*Friðrik barbarossa keisari
*Friðrik 1. Prússakonungur
*Friðrik 1. Danakonungur
Kardináli

**Kardináli** () er eitt æðsta embætti rómversk-kaþólsku kirkjunnar. Kardinálar eru yfirleitt vígðir biskupar innan kirkjunnar og er ein skylda þeirra að kjósa páfa þegar páfastóll verður laust og kjósa þeir þá nýjan páfa úr sínum röðum.

## Tengt efni
* Il Collegio dei Cardinali
Kristanna Loken

**Kristanna Loken** (fædd Kristanna Sommer Loken 8. október 1979) er bandarísk leikkona og fyrirsæta sem er þekktust fyrir hlutverk sín í Terminator 3: Rise of the Machines, BloodRayne og Painkiller Jane.

## Einkalíf
Loken fæddist í Ghent, New York-fylki og er af norskum og þýskum uppruna. Ólst hún upp á eplabúgarði foreldra sinna í uppsveitum New York-fylkis. 

Loken var gift leikaranum Noah Danby frá 2008-2009.

## Ferill
### Fyrirsæta
Loken byrjaði fyrirsætuferil sinn fimmtán ára eftir að móðir hennar hvatti hana til þess. Loken tók þátt í fyrirsætu kepninni *Elite Model Look* árið 1994 þar sem hún lenti í þriðja sæti. 

### Sjónvarp
Fyrsta sjónvarpshlutverk Loken var árið 1994 í *As the World Turns*. Síðan þá hefur hún komið fram sem gestaleikari í þáttum á borð við Law & Order, Star Trek: Voyager, Pacific Blue, Philly, Burn Notice og The L Word.

Loken lék eitt af aðalhlutverkunum í Mortal Kombat: Conquest sem Taja frá 1998-1999. Lék hún síðan aðalhlutverkið í Painkiller Jane sem Jane Vasco árið 2007.

### Kvikmyndir
Fyrsta kvikmyndahlutverk Loken var árið 1997 í *Academy Boyz*. Síðan þá hefur hún komið fram í kvikmyndum á borð við Panic, Lime Salted Love, Dangerously Close og Dark Power.

Árið 2003 lék hún eitt af aðalhlutverkunum í Terminator 3: Rise of the Machines sem T-X. Síðan árið 2005 lék hún aðalhlutverkið í BloodRayne. 

## Kvikmyndir og sjónvarp

## Verðlaun og tilnefningar
### Academy of Science Fiction, Fantasy & Horror Films-verðlaunin
*2004: Tilnefnd sem besta leikkona í aukahlutverki  fyrir Terminator 3: Rise of the Machines.
*2003: Tilnefnd til *Cinescape Genre Face of the Future verðlaunin* sem besta leikkona fyrir Terminator 3: Rise of the Machines.

### MTV Movie-verðlaunin, Mexíkó
*2004: Tilnefnd sem kynþokkafyllsta kvennillmennið fyrir Terminator 3: Rise of the Machines.

### New York International Independent Film & Video Festival-verðlaunin
*2008: Verðlaun sem  besta leikkona í aukahlutverki fyrir Lime Salted Love.
*2004: Verðlaun sem besta leikkona í aðalhlutverki fyrir Worn Like a Tattoo.

### Razzie-verðlaunin
*2007: Tilnefnd sem versta leikkona í aðalhlutverki fyrir BloodRayne. 
## Tilvísanir

## Heimildir
*
*
*Heimasíða Kristanna Loken

## Tenglar
*
*Heimasíða Kristanna Loken
Julio María Sanguinetti

**Julio María Sanguinetti Coirolo** (f. 6. janúar, 1936 í Montevídeó) var forseti Úrúgvæ á árunum 1985 til 1990 og aftur 1995 til 2000.
Luis Alberto Lacalle

**Luis Alberto Lacalle Herrera** (f. 13. júlí, 1941 í Montevídeó) var forseti Úrúgvæ á árunum 1990 til 1995.
Jorge Batlle

**Jorge Luis Batlle Ibáñez** (f. 25. október, 1927 í Montevídeó; d. 24. oktober 2016) var forseti Úrúgvæ á árunum 2000 til 2005.
Tabaré Vázquez

**Tabaré Ramón Vázquez Rosas** (17. janúar 1940 – 6. desember 2020) var forseti Úrúgvæ á árunum 2005 til 2010 og aftur frá 2015 til 2020. Áður en hann hóf þátttöku í stjórnmálum var hann stjórnarformaður knattspyrnuliðsins Progreso.

## Tilvísanir
José Mujica

**José Alberto Mujica Cordano** (20. maí 1935 – 13. maí 2025) var forseti Úrúgvæ frá 2010 til 2015. Hann var áður meðlimur í skæruliðahreyfingunni Tupamaros, særðist sex sinnum í skotbardögum og dvaldi 14 ár í fangelsi. Mujica lék síðar lykilhlutverk í að gera Tupamaros að löglegri stjórnmálahreyfingu.

Sem forseti var Mujica oft kallaður „fátækasti þjóðarleiðtogi í heimi“ því hann gaf mestöll laun sín til góðgerðamála og lifði á mjög fábrotinn hátt. Hann bjó á bóndabæ í stað þess að setjast að í forsetabústaðnum og ók um á gamalli Volkswagen-bjöllu í stað forsetabílsins.

Í stjórnartíð Mujica voru hjónabönd samkynhneigðra, þungunarrof og kannabis lögleidd í Úrúgvæ.

Mujica lést í maí árið 2025.

## Tilvísanir
Listi yfir knattspyrnuhús á Íslandi

Ekki er ýkja langt síðan fyrsta knattspyrnuhúsið var reist á Íslandi. Hér er byrjunin á mótun lista yfir slík hús en þeim hefur fjölgað ört.

## Listinn

## Heimildir og tenglar
* http://skemman.is/stream/get/1946/907/2980/1/KNATTSPYRNUHALLIRNAR_30.april.pdf

## Tilvísanir
Halldór Sigurðsson

**Halldór Sigurðsson** getur átt við:

* Gunnar Dal (1923–2011), skírður Halldór Sigurðsson, rithöfundur, heimspekingur, kennari og skáld
* Halldór Eggert Sigurðsson, (1915–2003) alþingismaður og ráðherra
* Halldór Friðgeir Sigurðsson (1880–1960), skipstjóri og verkalýðsfrömuður frá Ísafirði
Eldhryggur

**Eldhryggur** er tegund eldfjalls sem er með ílangt gosop og myndar hrygg í landslaginu. Úr eldhrygg gýs bæði hraun og gjóska, oftast kölluð blönduð gos. Eldfjallið Hekla er dæmi um eldhrygg.
Haukur Sigurður Tómasson

**Haukur Sigurður Tómasson** (14. febrúar 1932 – 21. febrúar 2014) var íslenskur jarðfræðingur.

## Æviágrip
Haukur fæddist í Reykjavík 14. febrúar 1932 og lést þar 21. febrúar 2014. Foreldrar hans voru Tómas Tómasson (1899-1990) sjómaður og verkamaður og kona hans Elísabet Elíasdóttir (1902-1989) húsfreyja.

## Nám
Haukur útskrifaðist úr MR 1953 og settist seinna í Stokkhólmsháskóla og lauk þar phil cand. prófi í jarðfræði og landafræði 1959. Hann stundaði nám í mannvirkjajarðfræði við University of Idaho 1965 – 1966 og síðan framhaldsnám við Stokkhólmsháskóla með stuttum námsdvölum á árunum 1974 – 1976. 

## Starfsferill
Á yngri árum stundaði Haukur sjómennsku á togurum samhliða námi. Meginstarfsvettvangur hans varð hins vegar hjá Orkustofnun og forvera hennar, Rafmagnsveitum ríkisins, frá 1959 til 2002. Hann var sérfræðingur mannvirkjajarðfræði hjá Raforkumálastjóra frá 1959 til 1966, deildarstjóri í mannvirkjajarðfræði á Orkustofnun frá 1966 til 1980, og síðan forstjóri vatnsorkudeildar Orkustofnunar 1980 til 1997. Haukur vann að og stjórnaði rannsóknum á fjölmörgum virkjunarsvæðum hérlendis og ferðaðist víða um lönd og skoðaði varnsaflvirkjanir og stíflur. Hann stundaði einnig sjálfstæðar jarðfræðirannsóknir samhliða störfum sínum.

## Félagsstörf
Haukur lét að sér kveða í félagsstörfum. Hann var í stjórn íþróttafélagsins Fylkis og Íþróttasambands Reykjavíkur til margra ára. Hann var formaður í Íslensku vatnafræðinefndarinnar og í stjórn Landsnefndar um stórar stíflur.

## Rannsóknir og ritstörf
Haukur skrifaði allmikið í fræðirit um jarðfræðirannsóknir sínar, bæði í vatnafræði, landmótun, mannvirkjajarðfræði og um vatnsafl Íslands. Hann stóð að umfangsmiklum mælingum á framburði sets í vatnsföllum og lagði mat á rof og setflutninga í stórám landsins. Enn er byggt á niðurstöðum hans í þeim efnum. Hann setti einnig fram kenningar um að hamfarahlaup hefðu grafið nokkur af mestu árgljúfrum landsins, svo sem gljúfur Jökulsár á Fjöllum, Hvítár og Markarfljóts. Hann rannsakaði einnig ummerki eftir Kötluhlaupið 1918 og eru þær rannsóknir tildæmis lagðar til grundvallar í hættumati vegna gosa í Kötlu

## Einkahagir
Eiginkona: Karítas Bjarney Jónsdóttir kjólameistari frá Sólbergi í Bolungarvík (f. 1937).
Börn þeirra eru:
* Sigrún (1959), upplýsingafræðingur
* Georg Guðni (1961-2011), myndlistarmaður
* Tómas Kolbeinn (1964-1987), vélstjóranemi
Bróðir Hauks, Jens Tómasson, var einnig jarðfræðingur. Þeir bræður unnu báðir lengst af á Orkustofnun, Haukur í vatnsaflinu en Jens í jarðhitanum, og settu svip sinn á íslenskt jarðfræðasamfélag.
Skipalægi

**Skipalægi** er hafsvæði við land sem nýtur skjóls frá öldum og hefur hæfilegt dýpi til að skip geti lagst þar við ankeri eða ból. Skipalægi geta verið náttúrleg eða manngerð. Þau eru oft staðsett utan við hafnir. 

Á Íslandi eru til örnefni sem enda á „-bót“ og vísa þá til skipalægja. Erlendis eru víða þekkt örnefni með *red*, *reede* og *road* í heitinu.
BVVL

**Brown Vialetto Van Laere heilkenni (BVVL)** eða Brown heilkenni er sjaldgæfur taugasjúkdómur og erfðasjúkdómur sem einkennist af heyrnarleysi. Sjúkdómurinn hefur áhrif á hreyfigetu og verða sjúklingar oft að vera í öndunarvél. Sjúklingar eru börn, unglingar og ungt fólk og eru líflíkur þeirra sem greinast með sjúkdóminn innan við 10 ár. Engin lækning er til.

Sjúkdóminum var fyrst lýst af Charles Brown árið 1894. Það eru færri en 60 skráð tilfelli í læknaritum á þeim rúmlega 100 árum síðan sjúkdóminum var fyrst lýst. Hjá helmingi sjúklinga finnast engin einkenni hjá foreldrum eða ættingjum.

Megarbane lýsti árið 2006 sögu sjúkdómsins hjá líbanskri fjölskyldu. Í fjölskyldunni voru þrjú börn sem öll sýndu alvarleg einkenni en önnur börn og foreldrar í sömu fjölskyldu  sýndu engin einkenni. 

Rannsóknir fara fram til að athuga hvort tengsl séu milli BVVL og  Fazio-Londe sjúkdóms sem er ágeng mænukylfulömun.

## Tengill

* Brown-Vialetto-Van Laere syndrome
ADEM

**Acute disseminated encephalomyelitis (ADEM)**, eða bráða, dreifð heila- og mænubólga, er sjaldgæfur mýliseyðandi sjúkdómur sem einkennist af bólgu í heila og mænu. Adem-sjúkdómurinn er talinn ástæða fyrir allt að þriðjungi greindra tilfella af heilabólgu. Hann stafar af skemmdum á mýlislíðri í heila og mænu. Talið er að þessar skemmdir verði vegna viðbrögð ónæmiskerfisins sem beinast gegn eigin heila. Ekki hefur tekist að einangra sýkill úr vefjasýni sjúklinga og við smásjárskoðun sést að hvítfrumur blóðsins hafa gert innrás í heilavef og eyðilagt mýlið.

ADEM getur komið í kjölfar veiru- eða bakteríusýkingar eða eftir bólusetningu en stundum eru ekki neinar þekktar orsakir. Meðgöngutími sjúkdóms er oftast frá nokkrum dögum upp í tvær til þrjár vikur.

Sjúkdómurinn lýsir sér oftast með einkennum eins og sótthita, höfuðverk, stífum hálsi, uppköstum og lystarleysi. Seinna bætist við skert meðvitund. Á þessu Taugalæknisfræðileg skoðun sýnir oft ýmis einkenni á taugakerfi eins og tvíhliða sjóntaugabólgu, óregluhreyfingu útlima, klunnalegt göngulag, lömun útlims eða helftarlömun og flog.

## Heimild
*
Íþróttafélagið Hamar

**Hamar** er íslenskt íþróttafélag sem var stofnað 1992. Hamar er staðsett í Hveragerði. Hamar á lið í blaki, badminton, fimleikum, knattspyrnu, körfubolta og sundi.

## Tenglar
Heimasíða íþróttafélagsins Hamrar
Bjarnaborg

**Bjarnaborg** að Hverfisgötu 83 var fyrsta fjölbýlishúsið sem byggt var á Íslandi. Húsið var byggt árið 1902 af Bjarna Jónssyni. Húsið var keypt af Reykjavíkurborg árið 1916 og hafði fátækranefnd umsjón með því sem fyrsta félagslega húsnæðið á landinu. 
## Saga
Bjarni Jónsson snikkari, timburkaupmaður, fátækrafulltrúi og húsasmiður reisti húsið á árunum 1901 og 1902. Hann er talinn hafa reist að minnsta kosti 140 hús í Reykjavík og vildi reisa húsið sem minnisvarða um sig sjálfan. Bjarnaborg var þá í útjaðri Reykjavíkur og lét Bjarni grafa brunn austan við húsið til að sjá íbúum fyrir vatni þar til Vatnsveitan leysti hann af hólmi árið 1909. Rafmagni var síðan komið á árið 1922.

Bjarni seld húsið árið 1905 Þorvaldi Bjarnarsyni í skiptum fyrir býlið Þorvaldseyri og eftir það voru herbergi og íbúðir leigðar út þar til húsið var í heild sinni selt Reykjavíkurborg 1916. Fátækranefnd borgarinnar hafði húsið undir umsjón sinni og var það leigt fólki sem stóð í húsnæðishraki og fengu margir íbúanna húsaleigustyrk. 

Bjarnaborg einkennist af því að hafa verið fyrsta fjölbýlishús landsins þegar þéttbýli var að myndast í Reykjavík, og bjuggu þar til að mynda 168 manns árið 1917.

## Heimildir
Dingli

**Ħad-Dingli** er bær á vesturströnd Möltu, 13 kílómetrum frá höfuðborginni, Valletta og tveimur kílómetrum frá næsta bæ, Rabat. Í nóvember 2010 töldust íbúar Dingli 3408.
Döggskór

**Döggskór** eru nokkurskonar hettur neðst á sverðslíðrum, bæði til skrauts og varnar. Þeir geta verið úr málmi, leðri, plasti eða gúmmíi.  Döggskór úr málmi eru oft fagurlega skreyttir og má rekja sögu þeirra aftur á bronsöld.

## Döggskór frá víkingaöld á Íslandi
Sjö döggskór hafa fundist á Íslandi og teljast allir vera frá 9. og 10. öld. Einn þeirra fannst í kumli á Hafurbjarnarstöðum, einn á bæjarrústum á Hrísheimum í Mývatnssveit en hinir fimm eru lausafundir, frá Ljárskógum í Dölum, Kirkjubólsdal í Arnarfirði, Tannstaðabakka í Hrútafirði, Lundi í Fnjóskadal og óþekktum stað á Vestfjörðum.

Allir döggskórnir sem fundist hafa hér á landi eru úr bronsi. Þeir eru á bilinu 5,7 – 8,0 cm á hæð og allir skreyttir. Á þremur er skreytið í svokölluðum Jalangursstíl, tveir í Borróstíl og tveir með ótilgreindum en líkum stíl og taldi Kristján Eldjárn þann stíl vera íslenska nýmyndun leidda af Borróstíl. 

Á víkingaöld voru döggskór, eins og þeir sem fundist hafa á Íslandi, algengastir í kringum Eystrasalt en mjög fáir döggskór hafa t.d. fundist í Noregi. Á Íslandi er hlutfall sverða og döggskóa um það bil 3:1 en í Noregi er það nálægt 400:1. Döggskórnir eru því til marks um að þessi austræna tíska hafi fest rætur á Íslandi. 


File:Döggskór, detail.jpg|Döggskór
File:Some Viking swords.jpg|Nokkur sverð frá víkingatíma


## Tilvísanir

## Heimildir

*Batey, Colleen. 2003. 'The finds', *Hrísheimar 2003. Interim report*, ed. Ragnar Edvardsson, Fornleifastofnun Íslands FS223, Reykjavík.
*Kristján Eldjárn. 2000. *Kuml og haugfé*. Reykjavík: Mál og menning, Fornleifastofnun Íslands og Þjóðminjasafn Íslands.
*https://ordabanki.hi.is/wordbank/terminfo?idTerm=332941
*http://ordabanki.hi.is/wordbank/terminfo?idTerm=501871&mainlanguage=IS
*http://www.thjodminjasafn.is/media/fraedsla/Haugfe.pdf 
*http://www.ling.upenn.edu/~kurisuto/germanic/oi_cleasbyvigfusson_about.html

## Tengt efni
* Sverð
* Haugfé
Sokotra

**Sokotra** er eyja sem tilheyrir Jemen. Eyjan er þó nær Sómalíu og meginlandi Afríku en Jemen og meginlandi Asíu. Flatarmál hennar er um það bil 3700 km².

Um 60 000 manns byggja eyjuna. Á eyjunni er töluð sérstök mállýska, sokotrí, sem telst ein af fjórum mállýskum nútíma suður-arabísku.

Ásamt henni í klasa eru 3 minni eyjar; darsa, samha & Abd al Kuri.
Sagan af bláa hnettinum

**Sagan af bláa hnettinum** er barnabók eftir íslenska rithöfundinn Andra Snæ Magnason, myndskreytt af Áslaugu Jónsdóttur. Bókin kom út árið 1999 og hlaut Íslensku bókmenntaverðlaunin það ár, fyrst allra barnabóka. Auk þess hlaut hún Janusz Korczak heiðursverðlaunin árið 2000 og Vestnorrænu Barnabókaverðlaunin árið 2001. Vinsælt leikrit, Blái hnötturinn, var gert eftir bókinni og það sýnt í Þjóðleikhúsinu árið 2001 auk þess sem það hefur verið sýnt í fleiri löndum.

Bókin hefur verið þýdd á fjölmörg tungumál, þar á meðal: dönsku, ensku, sænsku, eistnesku, taílensku, grænlensku, frönsku, spænsku, ítölsku, finnsku, færeysku og kóresku.

## Tilvísun
Gildishlaðinn texti

**Gildishlaðinn texti** (eða sem minni eining **gildishlaðin hugtök** eða **gildishlaðin orð**) er lesmál sem er ekki hlutlægt, heldur mjög litað af einhverju sem býr í orðunum eða viðhorfi höfundar. 

Gildishlaðin hugtök geta fengið hleðslu sína af viðhorfi höfundar. Dæmi: Svisslendingur sem talar um að í Danmörku sé ekkert landslag, leggur gildi í orðið landslag. Hann vill meina að það sé það sem honum finnst vera landslag (fjöll og dalir til dæmis). Málfræðingur sem talar um málvillu, þegar hann talar um héraðsbundið málfar, leggur eigið gildi í orðið málvillu. 

Gildishlaðið tungumál hefur oft sterka tilfinningalega hleðslu sem hefur annaðhvort jákvæð eða neikvæð áhrif, sem er stundum handan bókstaflegri merkingu orðanna. Gildishlaðinn texti er oft notaður til að hafa áhrif á skoðanir og beina þeim í tilætlaða átt. Sumir stjórnmálamenn notfæra sér gildishlaðin orð eða orðasambönd til að ná vissum áhrifum og forðast hlutlausara tungutak, til að beina huga almennings í þá átt sem þeir telja ákjósanlega.

Ein hlið gildishlaðins texta er þegar orð og hugtök breyta um merkingu í tímans rás þannig að orðfæri og sem telst hlutlaust á einum tíma breytir um merkingu og öðlast nýja merkingu þannig að það missir hlutleysi sitt og öðlast nýja gildishlaðningu. Má í því sambandi nefna sem dæmi hér á landi  endurútgáfu bókarinnar „Tíu litlir negrastrákar.“ Þegar bókin var upphaflega gefinn út var litið öðrum augum á orðið „negrastrákar“ en seinna varð. Svo þegar bókin var endurútgefinn var endurútgáfunni mótmælt af mörgum þar sem gildishlaðning orðsins „negrastrákur“ hafði breyst síðan bókin kom upphaflega út og taldist óviðeigandi orðalag.
Castries

**Castries** er höfuðborg og stærsta borg Sankti Lúsíu, sem er eyríki í Karíbahafi. Íbúar borgarinnar voru um 70 þúsund árið 2013. Borgin var stofnuð af Frökkum árið 1650 og hét þá *Carénage* (skipalægi). Hún var nefnd árið 1756 eftir Charles Eugène Gabriel de La Croix, markgreifa af Castries.
Lego-myndin

***Lego-myndin*** (enska: *The Lego Movie*) er bandarísk teiknimynd þar sem heimurinn er gerður úr Lego-kubbum. Myndin var framleidd af Warner Brothers. Myndin var frumsýnd þann 1. febrúar 2014 í Los Angeles og frumsýnd á Íslandi 14. febrúar 2014.

## Tenglar
*
Cayenne

**Cayenne** er höfuðborg Frönsku Gvæjana sem er frönsk nýlenda í Suður-Ameríku. Borgin stendur við ósa Cayenne-fljóts sem rennur í norður út í Atlantshafið. Í manntali árið 2011 voru um 121 þúsund íbúar á stórborgarsvæðinu, þar af um 55 þúsund sem bjuggu í sjálfri borginni (2012).

*Samkvæmt frönsku wikipedíu mun þó borgin hafa látið ánni nafnið í té fremur en omvent. Á frönsku sjómannamáli 17. aldar var -caïenne haft um hitara þar sem matur var gerður tilbúinn. hugtakið flyst síðan á herbergið þar sem hitarinn var, aðskilið frá vinnusvæðinu, einskonar hvíldarsvæði, og loks flyst orðið á staðina við briggjuna og bæjinn allann.*
Kúveitborg

**Kúveitborg** (arabíska: ) er höfuðborg og stærsta borg Kúveit við strönd Persaflóa í Suðvestur-Asíu. Um 3 milljónir manna búa á stórborgarsvæðinu (2018). Kúveitborg er á lista yfir þær 25 borgir heims sem hafa hæsta verga landsframleiðslu. Sabah-ættin settist að þar sem borgin er nú í upphafi 18. aldar. Ættin varð síðan konungsætt Kúveit um miðja 18. öld og borgin höfuðborg landsins.

## Tilvísanir
Plymouth (Montserrat)

**Plymouth** var höfuðborg bresku eyjarinnar Montserrat í Antillaeyjaklasanum í Karíbahafi. Íbúar þar voru um 4000 talsins árið 1995 þegar eldgos hófst í Soufrére Hills-eldfjallinu. Þann 21. ágúst hófst öskufall og allir íbúar bæjarins voru fluttir burt, flestir úr landi. 

Nú er verið að byggja nýjan höfuðstað í Little Bay en fram að því er stjórnsýslumiðstöð eyjarinnar í Brades.
George Abela

**George Abela** (fæddur 22. apríl 1948) er maltneskur stjórnmálamaður. Hann varð áttundi forseti Möltu 4. apríl 2009. Hann veik úr forsetaembætti þann 4. apríl 2014 fyrir Marie Louise Coleiro Preca.
Trímatarnir

**Trímatarnir** eða **englar Leakeys** eru þrjár konur, Jane Goodall, Dian Fossey og Birutė Galdikas, sem hver um sig hefur helgað líf sitt rannsóknum á einni tegund mannapa í sínu náttúrulega umhverfi, að undirlagi breska mannfræðingsins Louis Leakey. Goodall rannsakar simpansa (*Pan*) í Tansaníu, Fossey górillur (*Gorilla*) í Rúanda og Galdikas órangútana (*Pongo*) á Borneó.
Landssamtök íslenskra stúdenta

**Landssamtök íslenskra stúdenta,** eða **LÍS,** eru félag og hagsmunasamtök íslenskra stúdenta stofnuð 2013. Hlutverk LÍS er að vinna að samræmingu gæðastarfs milli háskóla á Íslandi og standa vörð um hagsmuni stúdenta hérlendis sem og á alþjóðavettvangi. 

## Starfsemi
### Saga
Snemma árs 2013 kom í ljós að fyrirhugaðar væru stórar breytingar á LÍN sem væru afar bagalegar fyrir stúdenta. Það leiddi til aukins samvinnuvilja milli stúdentafélaganna og dómsmáls þar sem stúdentar höfðu betur.

### Gæðastarf
LÍS hefur tekið virkan þátt í gæðastarfi allt frá stofnun. LÍS skipar fulltrúa í ráðgjafanefnd *Gæðaráðs háskólanna* en gæðaráðið var sett á laggirnar árið 2010 í því syni að leggja mat á gæði kennslu og rannsókna í íslenskum háskólum. Rannís hefur yfirumsjón með gæðaráðinu. 

Allir háskólar á Íslandi fóru í gegnum gæðaúttekt bæði í formi sjálfsmats og ytri gæðaúttektar en úttektirnar byggðu á *QEF, Quality Enhancement Framework,* sem Gæðaráð háskólanna hannaði og starfar eftir. Stór þáttur í gæðaúttektum er að hlusta á raddir stúdenta og því er mikilvægt að LÍS, stjórnvöld og Rannís taki höndum saman við að efla stúdentasamfélagið til þátttöku í gæðastarfi.

### Alþjóðastarf
Samtökin sitja fyrir hönd íslenskra stúdenta í *ESU*, Sambandi evrópskra stúdenta, sem og NOM, samráðsvettvangi norrænna stúdentafélaga. 

## Framkvæmdastjórn
Framkvæmdarstjórn LÍS samanstendur af átta fulltrúum. Þessir fulltrúar eru eftirfarandi:

* Forseti
* Varaforseti
* Alþjóðafulltrúi
* Gæðastjóri
* Jafnréttisfulltrúi
* Framkvæmdastjóri

Þó að flestir embættismenn í framkvæmdastjórn séu kjörnir á Landsþingi er framkvæmdastjóri samtakanna faglega ráðinn. 

### Framkvæmdastjórn LÍS 2024-2025
Framkvæmdastjórn LÍS fyrir starfsárið 2024-2025 skipa:

## Fulltrúaráð
Fulltrúaráð samanstendur af tveimur fulltrúum frá hverju aðildarfélagi. 

## Stofnaðilar samtakanna
* Stúdentafélag Háskólans á Akureyri
* Nemendafélag Háskólans á Bifröst
* Nemendafélag Landbúnaðarháskóla Íslands
* Stúdentaráð Listaháskóla Íslands
* Samband íslenskra námsmanna erlendis
* Stúdentafélag Háskólans í Reykjavík
* Stúdentafélag Hólaskóla
* Stúdentaráð Háskóla Íslands

Stúdentafélag Hólaskóla hafði í upphafi aðeins áheyrnaraðild en gerðist fullgildur meðlimur á landsþingi árið 2015.

## Forsetar LÍS

Sonja Björg sagði af sér september 2019. Sigrún tók svo við embætti forsetans í október 2019. 

## Tenglar
* Heimasíða samtakanna
Dr. No (kvikmynd)

***Dr. No*** er njósnamynd og fyrsta myndin í James Bond-röðinni sem framleidd var af Harry Salzman og Albert R. Broccoli hjá breska framleiðslufyrirtækinu Eon Productions. Hún kom út árið 1962 og var fyrsta myndin þar sem Sean Connery lék aðalpersónuna James Bond, en meðal annarra leikara eru Ursula Andress, Bernard Lee, John Kitzmiller og Joseph Wiseman. *Dr. No* var ein vinsælasta James Bond mynd allra tíma. Leikstjóri myndarinnar var Terence Young, en hann leikstýrði tveimur  öðrum Bondmyndum: *[[Með ástarkveðju frá Rússlandi]]* 1963 og *[[Þrumufleygur (kvikmynd frá 1965)|Þrumufleygur]]* 1965. Handritið var skrifað af Richard Maibaum, Johanna Harwood og Berkely Mather og byggði á samnefndri skáldsögu eftir Ian Fleming frá 1958. Í myndinni ferðast Bond til Jamaíku til að rannsaka hvarf bresks leyniþjónustufulltrúa. Slóðin leiðir hann í höfuðstöðvar hins dularfulla dr. No sem ætlar sér að trufla geimskot frá Canaveral-höfða með útvarpsbylgjum.

Þetta var fyrsta myndin sem Eon Productions gerðu eftir bókum Flemings, en *Dr. No* er sjötta bókin í bókaflokknum (*Casino Royale* er sú fyrsta). Myndin vísar þannig í nokkrar af fyrri bókunum, og líka seinni bækur í bókaröðinni, eins og glæpasamtökin SPECTRE sem eru ekki kynnt til sögunnar fyrr en í *Thunderball* 1961. Myndin var gerð fyrir lítið fé og frumsýnd á vegum United Artists 5. október 1962. Hún gekk vel í kvikmyndahúsum, þótt gagnrýnendur gæfu henni misjafna dóma. Í seinni tíð hefur hún verið talin ein af bestu Bondmyndunum. Hljómplata með hljóðrás myndarinnar og myndasaga með söguþræðinum voru gefnar út í tengslum við kynningu myndarinnar. Á Íslandi var saga Flemings þýdd og birt sem framhaldssaga í *[[Vikan|Vikunni]]* 1964 með myndskreytingum úr myndasögunni. Það ár var myndin frumsýnd sem jólamynd Tónabíós 24. desember.

Mörg einkenni seinni Bondmynda komu fyrst fram í *Dr. No*. Upphaf titilsenunnar þar sem Bond birtist í gegnum byssuhlaup, snýr sér og skýtur myndavélina, var gert af Maurice Binder. Þemalag Bondmyndanna eftir Monty Norman var fyrst kynnt í þessari mynd. Útlitshönnuður myndarinnar, Ken Adam, bar ábyrgð á heildarútliti sem fylgt var í seinni myndum.

## Tilvísanir

## Tenglar
*
Unity

**Unity** er leikjaumhverfi (e. game engine) sem notað er til að þróa tölvuleiki og er dreift með viðkomandi tölvuleikjum, sem hluti þeirra sem sér um t.d. grafík fyrir þá leiki. Unity leikjaumhverfið var gefið út árið 2005. Upprunalega var Unity eingöngu til fyrir macOS stýrikerfið en síðar var bætt við stuðningi fyrir Windows, vafra og Linux. Hægt er að hlaða niður leikjaumhverfinu í nokkrum útgáfum, Unity, Unity Plus, Unity Pro og Unity Enterprise.

Nokkrar útgáfur af Unity hafa verið gefnar út frá upphafi. Síðasta stöðuga útgáfan, 2021.1.22, kom út í september 2021.

Á bak við hugbúnaðinn er fyrirtækið Unity Technologies sem hefur aðsetur í San Francisco. Það var stofnað í Danmörku árið 2003 sem Over the Edge Entertainment (OTEE), en nafninu var breytt árið 2007. Stofnendur voru Íslendingurinn Davíð Helgason, Þjóðverjinn Joachim Ante og Daninn Nicholas Francis. Davíð var forstjóri til 2014.

## Saga
Unity 2.0 var gefið út árið 2007 með um það bil 50 nýjum eiginleikum.

Þegar Apple opnaði App Store netverslun sína árið 2008 bætti Unity fljótt við stuðningi fyrir iPhone. Í nokkur ár var engin samkeppni á markaði leikjaumhverfa fyrir iPhone og hún varð vel þekkt hjá iOS leikjahönnuðum.

Unity 3.0 kom út í september 2010 með aðgerðum sem auka gæði fyrir borðtölvur og leikjatölvur. Þá kom líka stuðningur fyrir Android.

Í desember 2016 tilkynnti Unity Technologies að þeir myndu breyta útgáfu númerakerfinu fyrir Unity úr röð sem byggir á auðkennum í útgáfuár til að samræma við hröðu útgáfu tíðnina þeirra. Eining 5.6 var því fylgt eftir af Unity 2017.

Árið 2019 var bætt við stuðningi við Wolfram forritunarmálið sem gerði kleift að fá aðgang að hátækni Wolfram frá Unity.

## Yfirlit
### Vélbúnaður

Unity leikjaumhverfið er hægt að nota á Windows, macOS eða Linux. Unity styður yfir 25 mismunandi kerfi, þar á meðal farsíma, spjaldtölvur, leikjatölvur og sýndarveruleikagleraugu. Frá 2018 hefur Unity verið notað til að búa til um það bil helming farsímaleikjanna á markaðnum og 60 prósent af sýndarveruleikaleikjum.

Unity studdi áður sinn eiginn Unity Web Player, viðbót í vafra. Stuðningi við þann hugbúnað var hins hætt í þágu WebGL. Frá útgáfu 5 hefur Unity boðið upp á WebGL búnt sem er þýtt fyrir JavaScript með tvíþættum þýðanda (C# yfir í C++ og síðan yfir í JavaScript). 

### Unity Asset Store
Árið 2010 opnaði Unity fyrirtæið vefverslun þar sem hægt var að kaupa og selja hluti sem notaðir eru í tölvuleikjum.

## Tilvísanir
* Unity3D
Náttúrugripa- og mannvistarsafnið í Santa Cruz de Tenerife

**Náttúrugripa- og mannvistarsafnið í Santa Cruz de Tenerife** er safn í borginni Santa Cruz de Tenerife í Tenerife (Kanaríeyjar, Spáni). Það er eitt af stærstu söfnum á Spáni. Safnið er frægt meðal annars fyrir Guanche-múmíu og menningu Guanche-frumbyggja eyjanna. 

## Heimildir
* Organismo Autónomo de Museos y Centros de Tenerife
* Santa Cruz+viva 
* Museo de la Naturaleza y el Hombre (video promocional en youtube)
Landslagsgarður

**Landslagsgarður** er stór garður með náttúrulegt yfirbragð og að mestu laus við formfasta hönnun. Hugmyndin þróaðist í Englandi á átjándu öld og náði fljótlega miklum vinsældum í Evrópu.

Landslagsgarðar eru vanalega hannaðir á myndrænan hátt, oft með enskt beitarlandslag sem fyrirmynd og gjarnan með eftirmyndir af klassískum grískum og rómverkum hofum og öðrum byggingum. Algengt var að nota rómantískar landslagsmyndir Claude Lorrain og Nicolas Poussin sem fyrirmyndir, líkt og sjá má í garðinum í Stourhead. Frægustu hönnuðir enska landslagsstílsins voru  William Kent og Lancelot „Capability“ Brown. Garðar Kents einkennast af klassískum byggingum en garðar Browns eru að mestu lausir við byggingar og einkennast fremur af sveigðum útlínum skjólbelta og vatna og slegnum eða beittum grasflötum.

Þótt yfirbragð garðanna sé náttúrulegt eru þeir vandlega hannaðir, tré og annar gróður nákvæmlega skipulagður og vötn gjarnan gerð með lækjum og ám. Í stuttu máli má segja að þeir séu stílfærð mynd af enskum bithaga. Garðarnir eru vanalega umluktir niðurgröfnum veggjum sem voru kallaðir „ha-ha“. Þeir hafa þann tilgang að úr garðinum eru þeir lítt sjáanlegir og veita því óskert útsýni yfir búsetulandslagið í kring en halda jafnframt dýrum frá garðinum.

Þekktustu ensku landslagsgarðarnir eru Stowe-landslagsgarðurinn, Stourhead Garden og Rousham.

## Tilvísanir
Kompásstrik

**Kompásstrik** eða einfaldlega **strik** eru strik sem skipta kompásrós í jafna geira eftir höfuðáttum: norður, suður, austur og vestur; milliáttum: norðaustur, suðaustur, suðvestur og norðvestur; og stundum frekari milliáttum: norður að austri, norðaustur að norðri o.s.frv. Í siglingafræði er áttavita þannig skipt í 32 strik. Hver geiri verður þá 11°15'. Hvert strik getur enn fremur skipst í fjóra parta þannig að hver hluti verði 2°49'.
Nomos (félagsfræði)

**Nomos** er hugtak í félagsfræði sem vísar til hegðunar sem á sér stað vegna venju sem rekja má til félagslegrar mótunar eða jafnvel sögulegrar. Hugtakið er dregið af gríska orðinu νόμος sem þýðir lög og í þeim skilningi venjur og reglur sem fólk tekur sem sjálfsögðum hlut. Nomos stendur fyrir röð og reglu samfélagsins sem Peter L. Berger skilgreinir sem samspil milli einstaklinga og samfélagsins. Þannig getur nomos fallið undir trú, skoðun eða sjónarhorn það er að segja alla mannlega breytni innan samfélagsins.

## Heimildir
*
Cameron Todd Willingham

**Cameron Todd Willingham**  (9. janúar 1968 – 17. febrúar 2004) var Bandaríkjamaður sem var dæmdur fyrir að myrða dætur sínar þrjár með íkveikju á heimili þeirra í Corsicana í Texas 23. desember 1991. Hann hlaut dauðadóm fyrir og var tekinn af lífi árið 2004. 

Fyrir rétti var málið byggt á því að Willingham hefði kveikt í húsinu til þess að breiða yfir misnotkun á dætrum sínum þrátt fyrir það að engar vísbendingar lægju fyrir um einhverskonar misnotkun á stúlkunum. Fyrrverandi kona Willingham, Stacy Kuykendall, bar fyrir rétti að hann myndi aldrei gera neitt sem myndi skaða börn þeirra. 

Árið 2009 höfðu miklar framfarir átt sér stað í rannsóknum á eldsvoðum og í framhaldi af því lágu fyrir ný sönnunargögn í málinu. Þau bentu til þess að þau gögn sem lögð höfðu verið fram í málinu væru ekki næginlega sannfærandi. Auk þess kom í ljós að rannsakendum hafði sést yfir nokkur lykilatriði í málinu. Þessi gögn hefðu dugað til sýknunar fyrir Willingham.

## Heimildir
*
Geispa

**Geispa** er  plönturör til að gróðursetja plöntur. Plönturörið er með yddaðan neðri enda og er sá endi klofinn og hægt að opna og loka með fótstigi. Þessi neðri endi líkist fuglsnefi. Plönturörinu er stungið í jarðveginn og stigið á fótstigið og þannig opnast op í jarðvegi og er þá planta er tekin og látin detta niður rörið. Síðan er þjappað að plöntunni með fótum. Gróðursetningarstafur eins og geispa er hentug til að gróðursetja bakkaplöntur í skóglendi á fljótlegan hátt og er þá gróðursetningarmaður með útbúnað til að bera plöntur því erfitt er að beita plönturörinu nema nota báðar hendur.
Snúningur jarðar

**Snúningur jarðar** er snúningur jarðarinnar um öxul sinn eða jarðöxulinn. Jörðin snýst frá vestri til austurs eða rangsælis ef horft er á hana frá Pólstjörnunni. Þar sem öxullinn mætir yfirborði jarðar í norðri og suðri eru norðurpóll og suðurpóll jarðarinnar. Segulnorður og segulsuður eru punktar þar sem segulsvið jarðar vísar beint niður eða beint upp. Þessir punktar eru breytilegir og falla ekki saman við pólana.  

Jörðin snýst einn hring miðað við sólina á um það bil 24 klukkustundum (einum sólarhring) en á 23 klukkustundum, 56 mínútum og 4 sekúndum ef miðað er við stjörnurnar. Með tímanum hægist eilítið á snúningi jarðarinnar vegna sjávarfallahröðunar sem tunglið veldur. Með atómklukku má þannig sjá að dagurinn í dag er um 1,7 millísekúndum lengri en hann var fyrir hundrað árum.
Ævintýri herra Píbodýs og Sérmanns

***Ævintýri herra Píbodýs og Sérmanns*** (enska: *Mr. Peabody & Sherman*) er bandarísk-kvikmynd frá árinu 2014. Hún byggir á sjónvarpsþættinum *[[The Rocky and Bullwinkle Show]]* frá 1960.
Plöntustafur

**Plöntustafur** er stafur til að gróðursetja plöntur. Plöntustafur er með spíss á neðri enda sem stungið er í jörðu til að móta holu sem planta er sett í. Síðan þarf að þjappa að plöntu með fótum. Sá sem gróðursetur þarf að beygja sig niður í hvert skipti sem planta er gróðursett. Því hafa gróðursetningarstafir sem kallast geispa þar sem plöntu er smeygt í rör og látin detta niður í holu rutt sér til rúms. Plönturör eru hins vegar dýrari í innkaupum en hefðbundnir plöntustafir.
Ígulrós

**Ígulrós** (fræðiheiti: *Rosa rugosa*) eða garðarós er seltuþolin og vindþolin rósategund. Ígulrós er 0,5 til 1,5 m. hár runni.
Falklandseyjastraumurinn

**Falklandseyjastraumurinn** er kaldur hafstraumur sem streymir norður með Atlantshafsströnd Patagóníu allt að ósum Río de la Plata. Straumurinn er grein af Suðurhafsstraumnum sem skilur sig frá honum við Hornhöfða. Hann dregur nafn sitt af Falklandseyjum. Hann mætir Brasilíustraumnum í Argentínuhafi og blandast honum þar.
Fjárlög

**Fjárlög** eru lög sem sett eru um ætluð útgjöld og tekjur hins opinbera.

## Tenglar
* Fjárlagaferlið - kynning , af Fjárlagavefnum
* Fjárlagaferlið : Um útgjaldastýringu ríkisins , Ríkisendurskoðun, apríl 2001
Noregsstraumurinn

**Noregsstraumurinn** eða **Norski strandstraumurinn** er hlýr hafstraumur sem rennur norður með Atlantshafsströnd Noregs á 50 til 100 metra dýpi. Þaðan ber hann tiltölulega hlýjan sjó inn í Barentshaf. Straumurinn er að hluta úr sjó sem rennur úr Eystrasalti og að hluta úr Norður-Atlantshafsstraumnum. Hita- og seltustig hans er breytilegt eftir árstímum og drifkraftur hans eru bæði þessi munur og vindar.

Straumurinn hefur mikil áhrif á veðurfar í Noregi og dregur að einhverju leyti úr ísmyndun í Barentshafi.
Argentínuhaf

**Argentínuhaf** er hafsvæði á landgrunninu úti fyrir meginlandi Argentínu í Suður-Atlantshafi. Það nær um það bil frá Montevídeó í Úrúgvæ í norðri að Eldlandi í suðri og er um milljón ferkílómetrar að stærð. Meðaldýpi er 1.205 metrar og seltustig 3,5%. Í hafinu eru nokkrar neðansjávarhásléttur sem halla í austur. Þar mætast kaldur Falklandseyjastraumurinn sem rennur norður úr Suður-Íshafinu og heitur Brasilíustraumurinn sem rennur í suður frá miðbaug. Samspil þessara strauma skapar auðugt lífríki.
Michael Owen

**Michael James Owen** (fæddur 14. desember 1979) er enskur fyrrverandi knattspyrnumaður sem spilaði sem framherji fyrir Liverpool FC, Real Madrid, Newcastle United, Manchester United og Stoke City sem og í enska landsliðinu. Hann hlaut gullknöttinn árið 2001.

## Titlar
### Liverpool
*FA Cup: 2000–01
*League Cup: 2000–01, 2002-03
*Samfélagsskjöldurinn: 2001
*UEFA Cup: 2000–01
*UEFA Super Cup: 2001

### Newcastle United
*UEFA Intertoto Cup: 2006

### Manchester United
*Premier League: 2010–11
*League Cup: 2009–10
*Samfélagsskjöldurinn: 2010

## Tilvísanir
Miðbaugsgagnstraumurinn

**Miðbaugsgagnstraumurinn** er hafstraumur sem streymir undan vindi í austurátt við miðbaug á um 10-15 metra dýpi. Hann er að finna í Atlantshafi, Indlandshafi og Kyrrahafi á milli Norður- og Suður-Miðbaugsstraumanna. Í Kyrrahafi á hann þátt í að skapa þær aðstæður sem valda El Niño með því að auka á hlýnun sjávar í austurhluta Kyrrahafsins við miðbaug. Í Atlantshafi er straumurinn mjög missterkur eftir árstíðum og verður sterkastur síðsumars.
Humboldt-straumurinn

**Humboldt-straumurinn** eða **Perústraumurinn** er kaldur saltlítill hafstraumur sem streymir í norður eftir vesturströnd Suður-Ameríku frá suðurenda Síle að norðurhluta Perú. Hann nær allt að þúsund kílómetra frá ströndinni. Hann skapar mikið uppstreymi næringarefna frá botninum og er þannig undirstaða lífríkis í hafinu á stóru svæði. Straumurinn dregur nafn sitt af prússneska náttúrufræðingnum Alexander von Humboldt.

Humboldt-straumurinn kælir strendur Síle, Perú og Ekvador. Hann ber líka ábyrgð á þurrkum í Atacama-eyðimörkinni í Norður-Síle, í Suður-Ekvador og strandhéruðum Perú þar sem kæling loftsins dregur úr úrkomu.
Go (forritunarmál)

**Go** eða golang er forritunarmál sem upphaflega var þróað hjá Google árið 2007 af   Robert Griesemer, Rob Pike, and Ken Thompson. 
## Go sýnidæmi

Hér er Halló heimur forrit í  Go:


```go
package main

import "fmt"

func main() {
    fmt.Println("Halló, heimur")
}
```

(Keyra eða breyta þessu sýnidæmi á Netinu.)
## Heimildir
* The Go programming language
* Go the emerging language of cloud infrastructure
* Introduction to programming in Go
Múrmeldýr

**Múrmeldýr** eru stórir íkornar af ættkvíslinni Marmota en innan þeirrar ættar eru 15 tegundir. Þær tegundir sem oftast er átt við þegar múrmeldýr eru nefnt eru tegundir sem búa á fjallasvæðum. Norður-ameríska múrmeldýrið (e. groundhog) er einnig stundum kallað múrmeldýr og einnig sléttuhundar sem þó eru ekki af tegundinni Marmota heldur af skyldri tegund Cynomys.

Múrmeldýr búa venjulega í holum í jörðinni og leggjast í dvala á veturna. Flest múrmeldýr eru félagslynd og flauta hátt til að hafa samskipti sín á milli og þá einkum  til að vara við hættu. Múrmeldýr éta ýmis konar jurtir svo sem grös, ber, fléttur, mosa, rætur og blóm.

## Myndir af nokkrum tegundum múrmeldýra

File:Marmota flaviventris (Yellow Bellied Marmot), Yosemite NP - Diliff.jpg|*[[Marmota flaviventris]]*
File:Alaskan Marmot.jpg|*[[Marmota broweri]]*
File:OlympicMarmotImageFromNPS.jpg|*[[Marmota olympus]]*
File:Groundhog, eating.jpg|Skógarmúrmeldýr, (*[[Marmota monax]]*)
File:Hoary_marmot2.jpg|*[[Marmota caligata]]*
File:Alpine Marmot.jpg| Alpafjallamúrmeldýr (Marmota marmota)
File:Marmota camtschatica img 4973.jpg|*[[Marmota camtschatica]]*
File:Golden marmot.JPG|*[[Marmota caudata]]*
File:Himalayan Marmot at Tshophu Lake Bhutan 091007 b.jpg|*[[Marmota himalayanus]]*
File:Marmota baibacina.jpg|*Marmota baibacina*
File:Marmota sibirica - (Russia, Mongolia) - Rochers-de-Naye, Switzerland, 2009.JPG|*[[Marmota sibirica]]*
File:Steppenmurmeltier.jpg|Mynd af *[[Marmota bobak]]*


## Tenglar
Togveiðar

**Togveiðar** eru aðferð við fiskveiðar sem byggist á því að draga net gegnum vatnið á eftir einum eða fleiri skipum. Netið er kallað troll eða varpa. Tognet sem fer eftir sjávarbotni er kallað botnvarpa. Skip sem notuð eru við togveiðar eru kölluð togarar.

## Tengt efni
* Togari
* Flotvarpa
* Botnvarpa
* Snurvoð
Íkornar

**Íkornar** eru allar tegundir innan ættarinnar **Sciuridae** sem eru lítil og meðalstór nagdýr. Meðal íkornategunda eru trjá- og jarðíkornar (*Sciurinae*) og flugíkornar, múrmeldýr og sléttuhundar. 

Íkornar eru vanalega lítil dýr allt frá afrískum dvergíkorna sem er 7-10 sm að lengd og aðeins 10 g yfir í múrmeldýr í Alpafjöllum sem verður 53-73 sm og 5 - 8 kg. Þeir eru vanalega mjóslegnir með loðið skott og stór augu og feldur þeirra er oftast mjúkur með silkiáferð. Oftast eru afturfætur lengri en framfætur og það eru fjórar eða fimm tær á hverri loppu. Íkornar hafa gott jafnvægisskyn sem kemur sér vel þegar klifrað er í trjám.

Algengasta íkornategund í Evrópu er rauðíkorni (*Sciurus vulgaris*) og sést hann oft safna hnetum á haustin því hann leggst ekki í dvala á veturna. Á Bretlandseyjum hefur rauðíkornum fækkað undanfarið en gráíkornum (*Sciurus carolinensis*) fjölgað. Gráíkornar leggjast ekki í dvala og eru virkir allt árið. Þeir helga sér óðöl og ræðst stærð af fæðuframboði.

## Tenglar

* 
* 
* Tree of Life: Sciuridae 
* Squirrel Tracks: How to identify squirrel tracks in the wild
* National Geographic link on Squirrels
Viðarkveif

**Viðarkveif** (fræðiheiti: *Galerina marginata*) er lítill brúnn sveppur sem inniheldur banvæn eiturefni. Banvænn skammtur er tvær matskeiðar. Rotnandi viður er kjörlendi sveppsins. Viðalkveif fannst í Kjarnaskógi á 50 m svæði á brún göngustígs sem borið var á viðarkurl. Eitrið í viðarkveif er amatoxín og það kemur í veg fyrir próteinmyndun og veldur skaða á nýrum, lifur og meltingarfærum.

## Heimild
* Baneitraður sveppur finnst í Kjarnaskógi (Morgunblaðið)
Vænglingur

**Vænglingur** (fræðiheiti *Panellus mitis*) er fansveppur sem vex á greinum og bolum barrtrjáa, aðallega á greni og þin og getur valdið fúa í nytjaviði.

## Tengill
* Vænglingur
Harmonium

**Harmonium** er hljóðfæri sem algengt var í byrjun 20. aldar. Tónvaki þessa hljóðfæris er tónfjöður en það er ílöng koparþynna fest ofan á þykkan koparbakka. Úr þeim bakka er skorið op fyrir tónfjöður sem þá getur sveiflast fram og aftur fyrir loftstraumi. Loftstraumur  kemur úr stórum safnbelg sem knúinn er með fótstigum.

## Heimild
* Harmonium, Organistablaðið, 3. tölublað (01.12.1970), Blaðsíða 1
Loftljómi

**Loftljómi** eða **næturljómi** er veikt ljós sem stafar frá andrúmslofti jarðar og veldur því að næturhimininn er aldrei alveg myrkur jafnvel þótt áhrif stjörnubirtu og sólarljóss frá björtu hliðinni væru engin. Fyrirbærið stafar af ýmsum efnaferlum sem eiga sér stað efst í gufuhvolfinu eins og frumeindum sem voru ljósjónaðar um daginn, geimgeislum sem rekast á lofthjúpinn og efnaljómun sem verður þegar súrefni og köfnunarefni hvarfast við hýdroxýljónir. Loftljóma verður ekki vart á daginn vegna himingeislunar sem stafar af birtu sólarinnar. 

Fyrstur til að lýsa loftljóma var sænski eðlisfræðingurinn Anders Ångström ári 1868.
Pólstjarnan

**Pólstjarnan** eða **Norðurstjarnan** (latína: *Polaris*, Bayer-kenni: α *Ursae Minoris*) er bjartasta stjarnan í stjörnumerkinu Litlabirni (*Ursa Minor*). Hún er mjög nálægt himinskauti norðurhvels jarðar og er því höfð fyrir pólstjörnu á norðurhimninum. 

Pólstjarnan er í raun fjölstirni gert úr meginstjörnunni α UMi Aa, tveimur minni stjörnum, α UMi B og α UMi Ab, og tveimur fjarlægari stjörnum α UMi C og α UMi D. α UMi Aa er reginstirni í litrófsflokki F7 með sólmassann 4,5. Hún er talin vera í 325-425 ljósára fjarlægð frá jörðu.

Vegna þess hve Pólstjarnan liggur nærri himinskautinu á norðurhveli jarðar er sýndarstaða hennar nánast stöðug sem gerir hana hentuga sem viðmið (leiðarstjörnu) þegar siglt er eftir stjörnum. Algengt nafn hennar í germönskum málum er því „Leiðarstjarnan“. Eitt nafn hennar á forngrísku er κυνόσουρα *kynosúra* „skottið á hundinum“ frá þeim tíma þegar Litlibjörn var sýndur sem hundur. Á latínu var hún kölluð *stella maris* „sæstjarna“. Í klassískri fornöld var himinskautið nær Alfa Draconis en Pólstjörnunni en hún var notuð sem leiðarstjarna að minnsta kosti frá síðfornöld og hún hefur verið réttnefnd pólstjarna frá hámiðöldum.