Xiomara Castro

**Iris Xiomara Castro Sarmiento**, einnig kölluð **Xiomara Castro de Zelaya** (f. 30. september 1959) er hondúrsk stjórnmálakona og fyrrverandi forseti Hondúras. Hún var kjörin forseti í kosningum í lok nóvember 2021 og tók við embætti í janúar 2022. Castro var frambjóðandi Frelsisflokksins, samfylkingu hondúrskra vinstrihreyfinga, og hafði tvisvar áður boðið sig fram til forseta. Hún er fyrsti kvenforseti Hondúras.

Eiginmaður Castro er Manuel Zelaya, sem var forseti Hondúras frá 2006 til 2009. Honum var steypt af stóli í valdaráni hersins árið 2009 með velþóknun viðskipastéttar og hæstaréttar landsins.

## Uppvöxtur og menntun
Xiomara Castro er önnur úr hópi fimm barna og gekk í grunn- og gagnfræðaskóla í Tegucigalpa við San José del Carmen-stofnunina og Maríu Auxiliadoru-stofnunina. Hún hlaut gráðu í viðskiptastjórnun.

Castro giftist Manuel Zelaya í janúar 1976. Strax eftir brúðkaupið settust hjónin að í Catacamas í Olancho-umdæmi.

Castro var virk í samtökum fyrir maka meðlima Rótarý-hreyfingarinnar í Catacamas og í starfsemi sem hópurinn skipulagði til að hjálpa bágstöddum börnum í Olancho-umdæmi. Hún tók þátt í stofnun dagstofu fyrir börn í Catacamas (sp. *Centro de Cuidado Diurno para Niños en Catacamas*) með það að markmiði að aðstoða einstæðar fjölskyldumæður. Samtökin hjálpuðu til við hreinsun, grænmetisrækt og blómarækt til að stuðla að atvinnuþróun.

## Stjórnmálaferill
Í Catacamas skipulagði Castro kvennahreyfingu hondúrska Frjálslynda flokksins og tók virkan þátt í kosningabaráttu eiginmanns síns innan flokksins í febrúar 2005. 

Castro varð forsetafrú Hondúras þegar eiginmaður hennar varð forseti árið 2006. Sem slík stýrði hún samfélagsþróunarverkefnum og vann með Sameinuðu þjóðunum ásamt öðrum forsetafrúm til að taka á vandamálum kvenna með alnæmi.

Eftir að Zelaya var steypt af stóli í júní 2009 leiddi Castro mótmælahreyfingu gegn valdaráninu. Hún tók þátt í mörgum mótmælasamkomum ásamt þúsundum landsmanna til að krefjast endurkomu Zelaya. Mótmælahreyfingin hlaut nafnið Þjóðfylking alþýðuandspyrnunnar (sp. *Frente Nacional de Resistencia Popular* eða FNRP) og varð grunnurinn að nýjum stjórnmálaflokki hjónanna, Frelsisflokknum (sp. *Libertad y Refundación*; bókstaflega „Frelsi og viðreisn“). Castro leitaði hælis ásamt eiginmanni sínum í brasilíska sendiráðinu þar til komist var að samkomulagi við nýju stjórnina.

### Forsetakosningarnar 2013
Þann 1. júlí 2012 tilkynnti Castro opinberlega á viðburði í Santa Barbara að hún hygðist gefa kost á sér í forsetakosningum Hondúras næsta ár. Hún vann síðan prófkjör flokksins síns þann 18. nóvember 2012 og var formlega valin forsetaframbjóðandi Frelsisflokksins þann 16. júní 2013. Castro gagnrýndi nýfrjálshyggju og hervæðingu samfélagsins og lofaði því að ef hún næði kjöri myndi hún kalla saman stjórnlagaþing til að skrifa nýja stjórnarskrá.

Frá mars til október mældist Castro með forskot á aðra frambjóðendur í skoðanakönnunum. Í síðustu könnuninn fyrir kosningarnar datt hún hins vegar niður í annað sæti á eftir frambjóðanda Þjóðarflokksins, Juan Orlando Hernández. Castro og Hernández voru almennt álitin sigurstranglegustu frambjóðendurnir í aðdraganda kosninganna. Castro lenti í öðru sæti á eftir Hernández með 896.498 atkvæðum (28,78%) gegn 1.149.302 (36,89%) sem Hernández hlaut. Þótt Castro hafi ekki unnið kosningarnar var víða litið á framboð hennar sem höfnun á tvíflokkakerfi Hondúras þar sem Frelsisflokkur hennar hlaut meira fylgi en Frjálslyndi flokkurinn og varð næststærsti flokkurinn á hondúrska þinginu.

### Forsetakosningarnar 2017
Castro sóttist aftur eftir útnefningu Frelsisflokksins fyrir forsetakosningar Hondúras árið 2017. Hún vann forkosningar flokksins auðveldlega en þegar Frelsisflokkurinn gekk í kosningabandalag ásamt Nýsköpunar- og einingarflokknum féllst hún á að stíga til hliðar og leyfa Salvador Nasralla að vera forsetaframbjóðandi á kjörseðli bandalagsins.

### Forsetakosningarnar 2021
Castro var aftur valin forsetaframbjóðandi Frelsisflokksins árið 2021. Salvador Nasralla, forsetaframbjóðandi Bjargvættarflokksins, dró framboð sitt síðar til baka og gerðist varaforsetaframbjóðandi í framboði Castro. Skoðanakannanir bentu til tvísýnna kosninga milli Castro og hægrisinnaðs mótframbjóðanda hennar, Nasry Asfura, úr Þjóðarflokknum. Í kosningaherferðinni lagði Castro til að Hondúras skyldi stofna til stjórnmálasambands við Alþýðulýðveldið Kína í stað Lýðveldisins Kína á Taívan. Hún stakk einnig upp á því að stofnuð yrði spillingarnefnd með stuðningi Sameinuðu þjóðanna líkt og í Gvatemala og að stjórnarskrá landsins yrði endurskoðuð. Hún hefur einnig lagt til að slakað verði á algeru banni landsins við þungunarrofum.

Eftir að útgönguspár kosninganna voru birtar lýsti Castro yfir sigri. Þann 30. nóvember viðurkenndi flokkur Asfura ósigur. Hann fundaði síðan með Castro og óskaði henni til hamingju. Castro tók við embætti sem fyrsti kvenforseti Hondúras þann 27. janúar 2022.

## Tilvísanir